Wikisource lawikisource https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Media Specialis Disputatio Usor Disputatio Usoris Vicifons Disputatio Vicifontis Fasciculus Disputatio Fasciculi MediaWiki Disputatio MediaWiki Formula Disputatio Formulae Auxilium Disputatio Auxilii Categoria Disputatio Categoriae Scriptor Disputatio Scriptoris Pagina Disputatio Paginae Liber Disputatio Libri TimedText TimedText talk Modulus Disputatio Moduli Event Event talk 0 1710 267629 222404 2026-05-28T18:58:49Z Saumache 27923 Saumache movit paginam [[Naturalis Historia]] ad [[Naturalis historia]] 222404 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Gaius Plinius Secundus |OperaeTitulus=Naturalis Historia |OperaeWikiPagina=Naturalis Historia |Annus=I saec. |AnnusMonstratus=77 - 78 [[w:Anno Domini|p.Ch.n.]] |Genera=Encyclopaediae, geographia, historia |SubTitulus= }} <div class=text> '''INDEX''' *[[Naturalis Historia/Praefatio|Praefatio]] *[[Naturalis Historia/Liber I|Liber I]] *[[Naturalis Historia/Liber II|Liber II]] *[[Naturalis Historia/Liber III|Liber III]] *[[Naturalis Historia/Liber IV|Liber IV]] *[[Naturalis Historia/Liber V|Liber V]] *[[Naturalis Historia/Liber VI|Liber VI]] *[[Naturalis Historia/Liber VII|Liber VII]] *[[Naturalis Historia/Liber VIII|Liber VIII]] *[[Naturalis Historia/Liber IX|Liber IX]] *[[Naturalis Historia/Liber X|Liber X]] *[[Naturalis Historia/Liber XI|Liber XI]] *[[Naturalis Historia/Liber XII|Liber XII]] *[[Naturalis Historia/Liber XIII|Liber XIII]] *[[Naturalis Historia/Liber XIV|Liber XIV]] *[[Naturalis Historia/Liber XV|Liber XV]] *[[Naturalis Historia/Liber XVI|Liber XVI]] *[[Naturalis Historia/Liber XVII|Liber XVII]] *[[Naturalis Historia/Liber XVIII|Liber XVIII]] *[[Naturalis Historia/Liber XIX|Liber XIX]] *[[Naturalis Historia/Liber XX|Liber XX]] *[[Naturalis Historia/Liber XXI|Liber XXI]] *[[Naturalis Historia/Liber XXII|Liber XXII]] *[[Naturalis Historia/Liber XXIII|Liber XXIII]] *[[Naturalis Historia/Liber XXIV|Liber XXIV]] *[[Naturalis Historia/Liber XXV|Liber XXV]] *[[Naturalis Historia/Liber XXVI|Liber XXVI]] *[[Naturalis Historia/Liber XXVII|Liber XXVII]] *[[Naturalis Historia/Liber XXVIII|Liber XXVIII]] *[[Naturalis Historia/Liber XXIX|Liber XXIX]] *[[Naturalis Historia/Liber XXX|Liber XXX]] *[[Naturalis Historia/Liber XXXI|Liber XXXI]] *[[Naturalis Historia/Liber XXXII|Liber XXXII]] *[[Naturalis Historia/Liber XXXIII|Liber XXXIII]] *[[Naturalis Historia/Liber XXXIV|Liber XXXIV]] *[[Naturalis Historia/Liber XXXV|Liber XXXV]] *[[Naturalis Historia/Liber XXXVI|Liber XXXVI]] *[[Naturalis Historia/Liber XXXVII|Liber XXXVII]] </div> [[Imago:Naturalishistoria.jpg|thumb|center|Naturalis Historia]] {{finis}} {{textquality|0%}} kco1742mn6etuk01vulki804vjotx2p 267640 267629 2026-05-28T19:02:33Z Saumache 27923 267640 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Gaius Plinius Secundus |OperaeTitulus=Naturalis historia |OperaeWikiPagina=Naturalis historia |Annus=I saec. |AnnusMonstratus=77 - 78 [[w:Anno Domini|p.Ch.n.]] |Genera=Encyclopaediae, geographia, historia |SubTitulus= }} <div class=text> '''INDEX''' *[[Naturalis historia/Praefatio|Praefatio]] *[[Naturalis historia/Liber I|Liber I]] *[[Naturalis Historia/Liber II|Liber II]] *[[Naturalis Historia/Liber III|Liber III]] *[[Naturalis Historia/Liber IV|Liber IV]] *[[Naturalis Historia/Liber V|Liber V]] *[[Naturalis Historia/Liber VI|Liber VI]] *[[Naturalis Historia/Liber VII|Liber VII]] *[[Naturalis Historia/Liber VIII|Liber VIII]] *[[Naturalis Historia/Liber IX|Liber IX]] *[[Naturalis Historia/Liber X|Liber X]] *[[Naturalis Historia/Liber XI|Liber XI]] *[[Naturalis Historia/Liber XII|Liber XII]] *[[Naturalis Historia/Liber XIII|Liber XIII]] *[[Naturalis Historia/Liber XIV|Liber XIV]] *[[Naturalis Historia/Liber XV|Liber XV]] *[[Naturalis Historia/Liber XVI|Liber XVI]] *[[Naturalis Historia/Liber XVII|Liber XVII]] *[[Naturalis Historia/Liber XVIII|Liber XVIII]] *[[Naturalis Historia/Liber XIX|Liber XIX]] *[[Naturalis Historia/Liber XX|Liber XX]] *[[Naturalis Historia/Liber XXI|Liber XXI]] *[[Naturalis Historia/Liber XXII|Liber XXII]] *[[Naturalis Historia/Liber XXIII|Liber XXIII]] *[[Naturalis Historia/Liber XXIV|Liber XXIV]] *[[Naturalis Historia/Liber XXV|Liber XXV]] *[[Naturalis Historia/Liber XXVI|Liber XXVI]] *[[Naturalis Historia/Liber XXVII|Liber XXVII]] *[[Naturalis Historia/Liber XXVIII|Liber XXVIII]] *[[Naturalis Historia/Liber XXIX|Liber XXIX]] *[[Naturalis Historia/Liber XXX|Liber XXX]] *[[Naturalis Historia/Liber XXXI|Liber XXXI]] *[[Naturalis Historia/Liber XXXII|Liber XXXII]] *[[Naturalis Historia/Liber XXXIII|Liber XXXIII]] *[[Naturalis Historia/Liber XXXIV|Liber XXXIV]] *[[Naturalis Historia/Liber XXXV|Liber XXXV]] *[[Naturalis Historia/Liber XXXVI|Liber XXXVI]] *[[Naturalis Historia/Liber XXXVII|Liber XXXVII]] </div> [[Imago:Naturalishistoria.jpg|center]] {{finis}} {{textquality|0%}} 9jh6y9m6aftjqdh9hve3tqva9fqk87z 0 1711 267635 195100 2026-05-28T18:59:34Z Saumache 27923 Saumache movit paginam [[Naturalis Historia/Praefatio]] ad [[Naturalis historia/Praefatio]] 195100 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Gaius Plinius Secundus |OperaeTitulus= Naturalis Historia |OperaeWikiPagina= Naturalis Historia |Annus= 77 - 78 p.C.n. |SubTitulus= Praefatio }} {{Liber |Ante= <!-- Nomen Pagina Ante --> |AnteNomen= <!-- Latina Vicifontis Pagina Ante --> |Post= Liber I |PostNomen= Naturalis Historia/Liber I }} ==I== Libros Naturalis Historiae, novicium Camenis Quiritium tuorum opus, natos apud me proxima fetura licentiore epistula narrare constitui tibi, iucundissime Imperator; sit enim haec tui praefatio, verissima, dum maximi consenescit in patre. namque tu solebas nugas esse aliquid meas putare, ut obiter emolliam Catullum conterraneum meum (agnoscis et hoc castrense verbum): ille enim, ut scis, permutatis prioribus syllabis duriusculum se fecit quam volebat existimari a Veraniolis suis et Fabullis. ==II== Simul ut hac mea petulantia fiat quod proxime non fieri questus es in alia procaci epistula nostra, ut in quaedam acta exeat sciantque omnes quam ex aequo tecum vivat imperium. ==III== Triumphalis et censorius tu sexiesque consul ac tribuniciae potestatis particeps et, quod his nobilius fecisti, dum illud patri pariter et equestri ordini praestas, praefectus praetorii eius omniaque haec rei publicae es: nobis quidem qualis in castrensi contubernio, nec quicquam in te mutavit fortunae amplitudo, nisi ut prodesse tantundem posses et velles. ==IV== Itaque cum ceteris in veneratione tui pateant omnia alia, nobis ad colendum te familiarius audacia sola superest: hanc igitur tibi imputabis et in nostra culpa tibi ignosces. perfricui faciem nec tamen profeci, quoniam alia via occurris ingens et longius etiam summoves ingenii fascibus. ==V== Fulgurare in nullo umquam verius dicta vis eloquentiae, tribunicia potestas facundiae. quanto tu ore patris laudes tonas! quanto fratris amas! quantus in poetica es! o magna fecunditas animi! quem ad modum fratrem quoque imitareris excogitasti. ==VI== Sed haec quis possit intrepidus aestimare subiturus ingenii tui iudicium, praesertim lacessitum? neque enim similis est condicio publicantium et nominatim tibi dicantium. tum possem dicere: 'Quid ista legis, Imperator? humili vulgo scripta sunt, agricolarum, opificum turbae, denique studiorum otiosis. quid te iudicem facis? cum hanc operam condicerem, non eras in hoc albo. maiorem te sciebam, quam ut descensurum huc putarem.' ==VII== Praeterea est quaedam public etiam eruditorum reiectio. utitur illa et M. Tullius extra omnem ingenii aleam positus et, quod miremur, per advocatum defenditur: nec doctissimis. Manium Persium haec legere nolo, Iunium Congium volo. quod si hoc Lucilius, qui primus condidit stili nasum, dicendum sibi putavit, Cicero mutuandum, praesertim cum de re publica scriberet, quanto nos causatius ab aliquo iudice defendimur? ==VIII== Sed haec ego mihi nunc patrocinia ademi nuncupatione, quoniam plurimum refert, sortiatur aliquis iudicem an eligat, multumque apparatus interest apud invitatum hospitem et oblatum. ==IX== Cum apud Catonem, illum ambitus hostem et repulsis tamquam honoribus inemptis gaudentem, flagrantibus comitiis pecunias deponerent candidati, hoc se facere, quod tum pro innocentia ex rebus humanis summum esset, profitebantur. inde illa nobilis M. Ciceronis suspiratio: O te felicem, M. Porci, a quo rem inprobam petere nemo audet! ==X== Cum tribunos appellaret L. Scipio Asiaticus, inter quos erat Gracchus, hoc adtestabatur vel inimico iudici se probari posse. adeo summum quisque causae suae iudicem facit quemcumque, cum eligit. unde provocatio appellatur. ==XI== Te quidem in excelsissimo generis humani fastigio positum, summa eloquentia, summa eruditione praeditum, religiose adiri etiam a salutantibus scio, et ideo curant, quae tibi dicantur ut digna sint. verum dis lacte rustici multaeque gentes et mola litant salsa qui non habent tura, nec ulli fuit vitio deos colere quoquo modo posset. ==XII== Meae quidem temeritati accessit hoc quoque, quod levioris operae hos tibi dedicavi libellos. nam nec ingenii sunt capaces, quod alioqui in nobis perquam mediocre erat, neque admittunt excessus aut orationes sermonesve aut casus mirabiles vel eventus varios, iucunda dictu aut legentibus blanda sterili materia: ==XIII== Rerum natura, hoc est vita, narratur, et haec sordidissima sui parte ac plurimarum rerum aut rusticis vocabulis aut externis, immo barbaris etiam, cum honoris praefatione ponendis. ==XIV== Praeterea iter est non trita auctoribus via nec qua peregrinari animus expetat. nemo apud nos qui idem temptaverit, nemo apud Graecos, qui unus omnia ea tractaverit. magna pars studiorum amoenitates quaerimus; quae vero tractata ab aliis dicuntur inmensae subtilitatis, obscuris rerum tenebris premuntur. ante omnia attingenda quae Graeci thV egkukliou paideiaV vocant, et tamen ignota aut incerta ingeniis facta; alia vero ita multis prodita, ut in fastidium sint adducta. ==XV== Res ardua vetustis novitatem dare, novis auctoritatem, obsoletis nitorem, obscuris lucem, fastiditis gratiam, dubiis fidem, omnibus vero naturam et naturae suae omnia. itaque etiam non assecutis voluisse abunde pulchrum atque magnificum est. ==XVI== Equidem ita sentio, peculiarem in studiis causam eorum esse, qui difficultatibus victis utilitatem iuvandi praetulerint gratiae placendi, idque iam et in aliis operibus ipse feci et profiteor mirari me T. Livium, auctorem celeberrimum, in historiarum suarum, quas repetit ab origine urbis, quodam volumine sic orsum: iam sibi satis gloriae quaesitum, et potuisse se desidere, ni animus inquies pasceretur opere. profecto enim populi gentium victoris et Romani nominis gloriae, non suae, composuisse illa decuit. maius meritum esset operis amore, non animi causa, perseverasse et hoc populo Romano praestitisse, non sibi. ==XVII== XX Rerum dignarum cura—quoniam, ut ait Domitius Piso, thesauros oportet esse, non libros—lectione voluminum circiter VV, quorum pauca admodum studiosi attingunt propter secretum materiae, ex exquisitis auctoribus centum inclusimus XXXVI voluminibus, adiectis rebus plurimis, quas aut ignoraverant priores aut postea invenerat vita. ==XVIII== Nec dubitamus multa esse quae et nos praeterierint. homines enim sumus et occupati officiis subsicivisque temporibus ista curamus, id est nocturnis, ne quis vestrum putet his cessatum horis. dies vobis inpendimus, cum somno valetudinem computamus, vel hoc solo praemio contenti, quod, dum ista, ut ait M. Varro, musinamur, pluribus horis vivimus. profecto enim vita vigilia est. ==XIX== Quibus de causis atque difficultatibus nihil auso promittere hoc ipsum tu praestas, quod ad te scribimus. haec fiducia operis, haec est indicatura. multa valde pretiosa ideo videntur, quia sunt templis dicata. ==XX== Vos quidem omnes, patrem, te fratremque, diximus opere iusto, temporum nostrorum historiam orsi a fine Aufidii. ubi sit ea, quaeres. iam pridem peracta sancitur et alioqui statutum erat heredi mandare, ne quid ambitioni dedisse vita iudicaretur. proinde occupantibus locum faveo, ego vero et posteris, quos scio nobiscum decertaturos, sicut ipsi fecimus cum prioribus. ==XXI== Argumentum huius stomachi mei habebis quod in his voluminibus auctorum nomina praetexui. est enim benignum, ut arbitror, et plenum ingenui pudoris fateri per quos profeceris, non ut plerique ex iis, quos attigi, fecerunt. ==XXII== Scito enim conferentem auctores me deprehendisse a iuratissimis ex proximis veteres transcriptos ad verbum neque nominatos, non illa Vergiliana virtute, ut certarent, non Tulliana simplicitate, qui de re publica Platonis se comitem profitetur, in consolatione filiae Crantorem, inquit, sequor, item Panaetium de officiis, quae volumina ediscenda, non modo in manibus cotidie habenda, nosti. ==XXIII== Obnoxii profecto animi et infelicis ingenii est deprehendi in furto malle quam mutuum reddere, cum praesertim sors fiat ex usura. ==XXIV== Inscriptionis apud Graecos mira felicitas: khrion inscripsere, quod volebant intellegi favum, alii ''keras Amaltheias'', quod copiae cornu, ut vel lactis gallinacei sperare possis in volumine haustum; iam ia, Mousai, pandektai, egceiridia, leimwn, pinax, scediwn: inscriptiones, propter quas vadimonium deseri possit; at cum intraveris, di deaeque, quam nihil in medio invenies! nostri graviores Antiquitatium, Exemplorum Artiumque, facetissimi Lucubrationum, puto quia Bibaculus erat et vocabatur. paulo minus asserit Varro in satiris suis Sesculixe et Flextabula. ==XXV== Apud Graecos desiit nugari Diodorus et ''Bibliothêkês'' historiam suam inscripsit. Apion quidem grammaticus—hic quem Tiberius Caesar cymbalum mundi vocabat, cum propriae famae tympanum potius videri posset—immortalitate donari a se scripsit ad quos aliqua componebat. ==XXVI== Me non paenitet nullum festiviorem excogitasse titulum et, ne in totum videar Graecos insectari, ex illis mox velim intellegi pingendi fingendique conditoribus, quos in libellis his invenies, absoluta opera et illa quoque, quae mirando non satiamur, pendenti titulo inscripsisse, ut APELLES FACIEBAT aut POLYCLITUS, tamquam inchoata semper arte et inperfecta, ut contra iudiciorum varietates superesset artifici regressus ad veniam velut emendaturo quicquid desideraretur, si non esset interceptus. ==XXVII== Quare plenum verecundiae illud, quod omnia opera tamquam novissima inscripsere et tamquam singulis fato adempti. tria non amplius, ut opinor, absolute traduntur inscripta ILLE FECIT, quae suis locis reddam. quo apparuit summam artis securitatem auctori placuisse, et ob id magna invidia fuere omnia ea. ==XXVIII== Ego plane meis adici posse multa confiteor, nec his solis, sed et omnibus quos edidi, ut obiter caveam istos Homeromastigas (ita enim verius dixerim), quoniam audio et Stoicos et dialecticos Epicureosque—nam de grammaticis semper expectavi—parturire adversus libellos, quos de grammatica edidi, et subinde abortus facere iam decem annis, cum celerius etiam elephanti pariant. ==XXIX== Ceu vero nesciam adversus Theophrastum, hominem in eloquentia tantum, ut nomen divinum inde invenerit, scripsisse etiam feminam, et proverbium inde natum suspendio arborem eligendi. ==XXX== Non queo mihi temperare quo minus ad hoc pertinentia ipsa censorii Catonis verba ponam, ut appareat etiam Catoni de militari disciplina commentanti, qui sub Africano, immo vero et sub Hannibale didicisset militare et ne Africanum quidem ferre potuisset, qui imperator triumphum reportasset, paratos fuisse istos, qui obtrectatione alienae scientiae famam sibi aucupantur: Quid enim? ait in eo volumine, scio ego, quae scripta sunt si palam proferantur, multos fore qui vitiligent, sed ii potissimum, qui verae laudis expertes sunt. eorum ego orationes sivi praeterfluere. ==XXXI== Nec Plancus inlepide, cum diceretur Asinius Pollio orationes in eum parare, quae ab ipso aut libertis post mortem Planci ederentur, ne respondere posset: cum mortuis non nisi larvas luctari. quo dicto sic repercussit illas, ut apud eruditos nihil impudentius iudicetur. ==XXXII== Ergo securi etiam contra vitilitigatores, quos Cato eleganter ex vitiis et litigatoribus composuit—quid enim illi aliud quam litigant aut litem quaerunt? —, exequemur reliqua propositi. ==XXXIII== Quia occupationibus tuis publico bono parcendum erat, quid singulis contineretur libris, huic epistulae subiunxi summaque cura, ne legendos eos haberes, operam dedi. tu per hoc et aliis praestabis ne perlegant, sed, ut quisque desiderabit aliquid, id tantum quaerat et sciat quo loco inveniat. hoc ante me fecit in litteris nostris Valerius Soranus in libris, quos epoptidwn inscripsit. {{Liber |Ante= <!-- Nomen Pagina Ante --> |AnteNomen= <!-- Latina Vicifontis Pagina Ante --> |Post= Liber I |PostNomen= Naturalis Historia/Liber I }} {{textquality|0%}} l96ssprcxehmtz2oycmi2jhc2zdu669 267638 267635 2026-05-28T19:00:41Z Saumache 27923 267638 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Gaius Plinius Secundus |OperaeTitulus= Naturalis historia |OperaeWikiPagina= Naturalis historia |Annus= 77 - 78 p.C.n. |SubTitulus= Praefatio }} {{Liber |Ante= |AnteNomen= |Post= Liber I |PostNomen= ../Liber I }} ==I== Libros Naturalis Historiae, novicium Camenis Quiritium tuorum opus, natos apud me proxima fetura licentiore epistula narrare constitui tibi, iucundissime Imperator; sit enim haec tui praefatio, verissima, dum maximi consenescit in patre. namque tu solebas nugas esse aliquid meas putare, ut obiter emolliam Catullum conterraneum meum (agnoscis et hoc castrense verbum): ille enim, ut scis, permutatis prioribus syllabis duriusculum se fecit quam volebat existimari a Veraniolis suis et Fabullis. ==II== Simul ut hac mea petulantia fiat quod proxime non fieri questus es in alia procaci epistula nostra, ut in quaedam acta exeat sciantque omnes quam ex aequo tecum vivat imperium. ==III== Triumphalis et censorius tu sexiesque consul ac tribuniciae potestatis particeps et, quod his nobilius fecisti, dum illud patri pariter et equestri ordini praestas, praefectus praetorii eius omniaque haec rei publicae es: nobis quidem qualis in castrensi contubernio, nec quicquam in te mutavit fortunae amplitudo, nisi ut prodesse tantundem posses et velles. ==IV== Itaque cum ceteris in veneratione tui pateant omnia alia, nobis ad colendum te familiarius audacia sola superest: hanc igitur tibi imputabis et in nostra culpa tibi ignosces. perfricui faciem nec tamen profeci, quoniam alia via occurris ingens et longius etiam summoves ingenii fascibus. ==V== Fulgurare in nullo umquam verius dicta vis eloquentiae, tribunicia potestas facundiae. quanto tu ore patris laudes tonas! quanto fratris amas! quantus in poetica es! o magna fecunditas animi! quem ad modum fratrem quoque imitareris excogitasti. ==VI== Sed haec quis possit intrepidus aestimare subiturus ingenii tui iudicium, praesertim lacessitum? neque enim similis est condicio publicantium et nominatim tibi dicantium. tum possem dicere: 'Quid ista legis, Imperator? humili vulgo scripta sunt, agricolarum, opificum turbae, denique studiorum otiosis. quid te iudicem facis? cum hanc operam condicerem, non eras in hoc albo. maiorem te sciebam, quam ut descensurum huc putarem.' ==VII== Praeterea est quaedam public etiam eruditorum reiectio. utitur illa et M. Tullius extra omnem ingenii aleam positus et, quod miremur, per advocatum defenditur: nec doctissimis. Manium Persium haec legere nolo, Iunium Congium volo. quod si hoc Lucilius, qui primus condidit stili nasum, dicendum sibi putavit, Cicero mutuandum, praesertim cum de re publica scriberet, quanto nos causatius ab aliquo iudice defendimur? ==VIII== Sed haec ego mihi nunc patrocinia ademi nuncupatione, quoniam plurimum refert, sortiatur aliquis iudicem an eligat, multumque apparatus interest apud invitatum hospitem et oblatum. ==IX== Cum apud Catonem, illum ambitus hostem et repulsis tamquam honoribus inemptis gaudentem, flagrantibus comitiis pecunias deponerent candidati, hoc se facere, quod tum pro innocentia ex rebus humanis summum esset, profitebantur. inde illa nobilis M. Ciceronis suspiratio: O te felicem, M. Porci, a quo rem inprobam petere nemo audet! ==X== Cum tribunos appellaret L. Scipio Asiaticus, inter quos erat Gracchus, hoc adtestabatur vel inimico iudici se probari posse. adeo summum quisque causae suae iudicem facit quemcumque, cum eligit. unde provocatio appellatur. ==XI== Te quidem in excelsissimo generis humani fastigio positum, summa eloquentia, summa eruditione praeditum, religiose adiri etiam a salutantibus scio, et ideo curant, quae tibi dicantur ut digna sint. verum dis lacte rustici multaeque gentes et mola litant salsa qui non habent tura, nec ulli fuit vitio deos colere quoquo modo posset. ==XII== Meae quidem temeritati accessit hoc quoque, quod levioris operae hos tibi dedicavi libellos. nam nec ingenii sunt capaces, quod alioqui in nobis perquam mediocre erat, neque admittunt excessus aut orationes sermonesve aut casus mirabiles vel eventus varios, iucunda dictu aut legentibus blanda sterili materia: ==XIII== Rerum natura, hoc est vita, narratur, et haec sordidissima sui parte ac plurimarum rerum aut rusticis vocabulis aut externis, immo barbaris etiam, cum honoris praefatione ponendis. ==XIV== Praeterea iter est non trita auctoribus via nec qua peregrinari animus expetat. nemo apud nos qui idem temptaverit, nemo apud Graecos, qui unus omnia ea tractaverit. magna pars studiorum amoenitates quaerimus; quae vero tractata ab aliis dicuntur inmensae subtilitatis, obscuris rerum tenebris premuntur. ante omnia attingenda quae Graeci thV egkukliou paideiaV vocant, et tamen ignota aut incerta ingeniis facta; alia vero ita multis prodita, ut in fastidium sint adducta. ==XV== Res ardua vetustis novitatem dare, novis auctoritatem, obsoletis nitorem, obscuris lucem, fastiditis gratiam, dubiis fidem, omnibus vero naturam et naturae suae omnia. itaque etiam non assecutis voluisse abunde pulchrum atque magnificum est. ==XVI== Equidem ita sentio, peculiarem in studiis causam eorum esse, qui difficultatibus victis utilitatem iuvandi praetulerint gratiae placendi, idque iam et in aliis operibus ipse feci et profiteor mirari me T. Livium, auctorem celeberrimum, in historiarum suarum, quas repetit ab origine urbis, quodam volumine sic orsum: iam sibi satis gloriae quaesitum, et potuisse se desidere, ni animus inquies pasceretur opere. profecto enim populi gentium victoris et Romani nominis gloriae, non suae, composuisse illa decuit. maius meritum esset operis amore, non animi causa, perseverasse et hoc populo Romano praestitisse, non sibi. ==XVII== XX Rerum dignarum cura—quoniam, ut ait Domitius Piso, thesauros oportet esse, non libros—lectione voluminum circiter VV, quorum pauca admodum studiosi attingunt propter secretum materiae, ex exquisitis auctoribus centum inclusimus XXXVI voluminibus, adiectis rebus plurimis, quas aut ignoraverant priores aut postea invenerat vita. ==XVIII== Nec dubitamus multa esse quae et nos praeterierint. homines enim sumus et occupati officiis subsicivisque temporibus ista curamus, id est nocturnis, ne quis vestrum putet his cessatum horis. dies vobis inpendimus, cum somno valetudinem computamus, vel hoc solo praemio contenti, quod, dum ista, ut ait M. Varro, musinamur, pluribus horis vivimus. profecto enim vita vigilia est. ==XIX== Quibus de causis atque difficultatibus nihil auso promittere hoc ipsum tu praestas, quod ad te scribimus. haec fiducia operis, haec est indicatura. multa valde pretiosa ideo videntur, quia sunt templis dicata. ==XX== Vos quidem omnes, patrem, te fratremque, diximus opere iusto, temporum nostrorum historiam orsi a fine Aufidii. ubi sit ea, quaeres. iam pridem peracta sancitur et alioqui statutum erat heredi mandare, ne quid ambitioni dedisse vita iudicaretur. proinde occupantibus locum faveo, ego vero et posteris, quos scio nobiscum decertaturos, sicut ipsi fecimus cum prioribus. ==XXI== Argumentum huius stomachi mei habebis quod in his voluminibus auctorum nomina praetexui. est enim benignum, ut arbitror, et plenum ingenui pudoris fateri per quos profeceris, non ut plerique ex iis, quos attigi, fecerunt. ==XXII== Scito enim conferentem auctores me deprehendisse a iuratissimis ex proximis veteres transcriptos ad verbum neque nominatos, non illa Vergiliana virtute, ut certarent, non Tulliana simplicitate, qui de re publica Platonis se comitem profitetur, in consolatione filiae Crantorem, inquit, sequor, item Panaetium de officiis, quae volumina ediscenda, non modo in manibus cotidie habenda, nosti. ==XXIII== Obnoxii profecto animi et infelicis ingenii est deprehendi in furto malle quam mutuum reddere, cum praesertim sors fiat ex usura. ==XXIV== Inscriptionis apud Graecos mira felicitas: khrion inscripsere, quod volebant intellegi favum, alii ''keras Amaltheias'', quod copiae cornu, ut vel lactis gallinacei sperare possis in volumine haustum; iam ia, Mousai, pandektai, egceiridia, leimwn, pinax, scediwn: inscriptiones, propter quas vadimonium deseri possit; at cum intraveris, di deaeque, quam nihil in medio invenies! nostri graviores Antiquitatium, Exemplorum Artiumque, facetissimi Lucubrationum, puto quia Bibaculus erat et vocabatur. paulo minus asserit Varro in satiris suis Sesculixe et Flextabula. ==XXV== Apud Graecos desiit nugari Diodorus et ''Bibliothêkês'' historiam suam inscripsit. Apion quidem grammaticus—hic quem Tiberius Caesar cymbalum mundi vocabat, cum propriae famae tympanum potius videri posset—immortalitate donari a se scripsit ad quos aliqua componebat. ==XXVI== Me non paenitet nullum festiviorem excogitasse titulum et, ne in totum videar Graecos insectari, ex illis mox velim intellegi pingendi fingendique conditoribus, quos in libellis his invenies, absoluta opera et illa quoque, quae mirando non satiamur, pendenti titulo inscripsisse, ut APELLES FACIEBAT aut POLYCLITUS, tamquam inchoata semper arte et inperfecta, ut contra iudiciorum varietates superesset artifici regressus ad veniam velut emendaturo quicquid desideraretur, si non esset interceptus. ==XXVII== Quare plenum verecundiae illud, quod omnia opera tamquam novissima inscripsere et tamquam singulis fato adempti. tria non amplius, ut opinor, absolute traduntur inscripta ILLE FECIT, quae suis locis reddam. quo apparuit summam artis securitatem auctori placuisse, et ob id magna invidia fuere omnia ea. ==XXVIII== Ego plane meis adici posse multa confiteor, nec his solis, sed et omnibus quos edidi, ut obiter caveam istos Homeromastigas (ita enim verius dixerim), quoniam audio et Stoicos et dialecticos Epicureosque—nam de grammaticis semper expectavi—parturire adversus libellos, quos de grammatica edidi, et subinde abortus facere iam decem annis, cum celerius etiam elephanti pariant. ==XXIX== Ceu vero nesciam adversus Theophrastum, hominem in eloquentia tantum, ut nomen divinum inde invenerit, scripsisse etiam feminam, et proverbium inde natum suspendio arborem eligendi. ==XXX== Non queo mihi temperare quo minus ad hoc pertinentia ipsa censorii Catonis verba ponam, ut appareat etiam Catoni de militari disciplina commentanti, qui sub Africano, immo vero et sub Hannibale didicisset militare et ne Africanum quidem ferre potuisset, qui imperator triumphum reportasset, paratos fuisse istos, qui obtrectatione alienae scientiae famam sibi aucupantur: Quid enim? ait in eo volumine, scio ego, quae scripta sunt si palam proferantur, multos fore qui vitiligent, sed ii potissimum, qui verae laudis expertes sunt. eorum ego orationes sivi praeterfluere. ==XXXI== Nec Plancus inlepide, cum diceretur Asinius Pollio orationes in eum parare, quae ab ipso aut libertis post mortem Planci ederentur, ne respondere posset: cum mortuis non nisi larvas luctari. quo dicto sic repercussit illas, ut apud eruditos nihil impudentius iudicetur. ==XXXII== Ergo securi etiam contra vitilitigatores, quos Cato eleganter ex vitiis et litigatoribus composuit—quid enim illi aliud quam litigant aut litem quaerunt? —, exequemur reliqua propositi. ==XXXIII== Quia occupationibus tuis publico bono parcendum erat, quid singulis contineretur libris, huic epistulae subiunxi summaque cura, ne legendos eos haberes, operam dedi. tu per hoc et aliis praestabis ne perlegant, sed, ut quisque desiderabit aliquid, id tantum quaerat et sciat quo loco inveniat. hoc ante me fecit in litteris nostris Valerius Soranus in libris, quos epoptidwn inscripsit. {{Liber |Ante= |AnteNomen= |Post= Liber I |PostNomen= ../Liber I }} {{textquality|0%}} edqqtr5js24kugjkf2u809i4qwjpgml 0 1713 267633 230071 2026-05-28T18:59:28Z Saumache 27923 Saumache movit paginam [[Naturalis Historia/Liber I]] ad [[Naturalis historia/Liber I]] 230071 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Gaius Plinius Secundus |OperaeTitulus= Naturalis Historia |OperaeWikiPagina= Naturalis Historia |Annus= 77 - 78 p.C.n. |SubTitulus= Liber I }} <div class=text> {{Liber |Ante= Praefatio |AnteNomen= Naturalis Historia/Praefatio |Post= Liber II |PostNomen= Naturalis Historia/Liber II }} == LIBRO II CONTINENTUR == {| class="inflection-table" border=0 width=100% style="padding-left:0.5em;" |- | {{nexus-r|II|I|1}} || An finitus sit mundus et an unus |- | {{nexus-r|II|II|2}} || de forma eius |- | {{nexus-r|II|III|3}} || de motu eius. cur mundus dicatur |- | {{nexus-r|II|IV|4}} || de elementis |- | {{nexus-r|II|V|5}} || de deo |- | {{nexus-r|II|VI|6}} || de siderum errantium natura |- | {{nexus-r|II|VII|7}} || de lunae et solis defectibus. de nocte |- | {{nexus-r|II|VIII|8}} || de magnitudine siderum |- | {{nexus-r|II|IX|9-10}} || quae quis invenerit in observatione caelesti |- |{{nexus-r|II|XI|11}} || de lunae motu |- | {{nexus-r|II|XII|12}} || errantium motus et luminum canonica |- | {{nexus-r|II|XIII|13-14}} || quare eadem altior, alias propiora videantur |- | {{nexus-r|II|XV|15}} || catholica siderum errantium |- | {{nexus-r|II|XVI|16}} || quae ratio colores eorum mutet |- | {{nexus-r|II|XVII|17}} || solis motus. dierum inaequalitatis ratio |- | {{nexus-r|II|XVIII|18}} || quare fulmina Iovi adsignentur |- | {{nexus-r|II|XIX|19}} || intervalla siderum |- | {{nexus-r|II|XX|20}} || de sideribus musica |- | {{nexus-r|II|XXI|21}} || de mundo geometrica |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|XXII|22-23}} || de repentinis sideribus. de cometis. natura et situs et genera eorum |- | {{nexus-r|II|XXIV|24}} || Hipparchea de sideribus agnoscendis |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|XXV|25}} || de caelstibus prodigiis per exempla historica lampades, bolides |- | {{nexus-r|II|XXVI|26}} || trabes caelestes, chasma caeli |- | {{nexus-r|II|XXVII|27}} || de caeli coloribus de flamma caelesti |- | {{nexus-r|II|XXVIII|28-29}} || de coronis caelestibusde circulis repentinis |- | {{nexus-r|II|XXX|30}} || solis defectus longiores |- | {{nexus-r|II|XXXI|31}} || plures soles |- | {{nexus-r|II|XXXII|22}} || plures lunae |- | {{nexus-r|II|XXXIII|33}} || dierum modo noctibus lux |- | {{nexus-r|II|XXXIV|34}} || clipei ardentes |- | {{nexus-r|II|XXXV|35}} || ostentum caeli semel notatum |- | {{nexus-r|II|XXXVI|36}} || de discursu stellarum |- | {{nexus-r|II|XXXVII|37}} || de stellis quae Castore vocantur |- | {{nexus-r|II|XXXVIII|38}} || de aëre |- | {{nexus-r|II|XXXIX|39-41}} || '''de statis tempestatibus''' |- | {{nexus-r|II|XL|40}} | style="padding-left:2em;" | de caniculae ortu |- | {{nexus-r|II|XLI|41}} | style="padding-left:2em;" | vis temporum anni stata |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|XLII|42}} || de incertis tempestatibus. de imbribus et quare lapidibus pluat |- | {{nexus-r|II|XLIII|43}} || de tonitiribus et fulgetris |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|XLIV|44-48}} || qua ratione echo reddatur, ventorum genera, naturae, observations |- | {{nexus-r|II|IL|49}} || ecnephias, typhon |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|L|50}} || turbines, presteres, vertices, alia prodigiosa genera tempestatum |- | {{nexus-r|II|LI|51-56}} || '''de fulminibus''' |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|LII|52}} | style="padding-left:2em;" | quibus in terris non cadant et quare genera fulgurum et miracula |- | {{nexus-r|II|LIII|53}} | style="padding-left:2em;" | Etrusca observatio in iis et Romana |- | {{nexus-r|II|LIV|54}} | style="padding-left:2em;" | de fulminibus evocandis |- | {{nexus-r|II|LV|55}} | style="padding-left:2em;" | catholica fulgurum |- | {{nexus-r|II|LVI|56}} | style="padding-left:2em;" | quae numquam feriantur |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|LVII|57}} || lacte pluisse, sanguine, carne, ferro, lana, lateribus coctis |- | {{nexus-r|II|LVIII|58}} || portenta |- | {{nexus-r|II|LIX|59}} || de lapidibus caelo cadentibus. Anaxagorea de his |- | {{nexus-r|II|LX|60}} || arcus caelestis |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|LXI|61}} || natura grandinis, nivis, pruinae, nebulae, roris. nubium imagines |- | {{nexus-r|II|LXII|62}} || proprietates caeli in locis |- | {{nexus-r|II|LXIII|63}} || natura terrae |- | {{nexus-r|II|LXIV|64}} || de forma eius |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|LXV|65-66}} || an sint antipodes. quomodo aqua terrae innexa. quae ratio fluminum |- | {{nexus-r|II|LXVII|67}} || an circumdatus terrae oceanus |- | {{nexus-r|II|LXVIII|68}} || quae portio terrae habitetur |- | {{nexus-r|II|LXIX|69}} || mediam esse mundi terram |- | {{nexus-r|II|LXX|70}} || de obliquitate zonarum |- | {{nexus-r|II|LXXI|71}} || de inaequalitate climatum |- | {{nexus-r|II|LXXII|72}} || ubi eclipses non appareant et quare |- | {{nexus-r|II|LXXIII|73}} || quae ratio diurnae lucis in terris |- | {{nexus-r|II|LXXIV|74}} || gnomonica de ea re |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|LXXV|75-76}} || ubi et quando nullae umbrae, ubi bis anno. ubi in contrarium umbrae ferantur |- | {{nexus-r|II|LXXVII|77}} || [ubi longissimi dies, ubi brevissimi] |- | {{nexus-r|II|LXXVIII|78}} || de primo horologio |- | {{nexus-r|II|LXXIX|79}} || quo modo observentur dies |- | {{nexus-r|II|LXXX|80}} || differentia gentium ad rationem mundi |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|LXXXI|81-83}} || de terrae motibus. de terrae hiatibus. signa motus futuri |- | {{nexus-r|II|LXXXIV|84}} || auxilia contra motus futuros |- | {{nexus-r|II|LXXXV|85}} || portenta terrarum semel tradita |- | {{nexus-r|II|LXXXVI|86}} || miracula terrae motus |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|LXXXVII|87-88}} || quibus locis maria recesserint. insularum enascentium ratio |- | {{nexus-r|II|LXXXIX|89}} || quae et quibus temporibus enatae sint |- | {{nexus-r|II|XC|90}} || quas terras interruperint maria |- | {{nexus-r|II|XCI|91}} || quae insulae continenti adiunctae sint |- | {{nexus-r|II|XCII|92}} || quae terrae in totum mari permutatae |- | {{nexus-r|II|XCIII|93}} || quae terrae ipsae se minuerint |- | {{nexus-r|II|XCIV|94}} || urbes haustae mari |- | {{nexus-r|II|XCV|95}} || de spiraculis |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|XCVI|96}} || de terris semper trementibus. de insulis semper fluctuantibus |- | {{nexus-r|II|XCVII|97}} || quibus locis non inpluat |- | {{nexus-r|II|XCVIII|98}} || acervata terrarum miracula |- | {{nexus-r|II|XCIX|99}} || qua ratione aestus maris accedant et recedant |- | {{nexus-r|II|C|100}} || ubi aestus extra rationem idem faciant |- style="vertical-align:top;" | style="padding-right:0.5em;" | {{nexus-r|II|CI|101-105}} || '''miracula maris''' |- | {{nexus-r|II|CII|102}} | style="padding-left:2em;" | quae potentia lunae ad terrena et marina |- | {{nexus-r|II|CIII|103}} | style="padding-left:2em;" | quae solis |- | {{nexus-r|II|CIV|104}} | style="padding-left:2em;" | quare salsum mare |- | {{nexus-r|II|CV|105}} | style="padding-left:2em;" | ubi altissimum mare |- | {{nexus-r|II|CVI|106}} || mirabilia fontium et fluminum |- style="vertical-align:top;" | style="padding-right:0.5em;" | {{nexus-r|II|CVII|107-110}} || '''ignium et aquarum iuncta miracula''' |- | {{nexus-r|II|CVIII|108}} | style="padding-left:2em;" | de maltha |- | {{nexus-r|II|CIX|109}} | style="padding-left:2em;" | de naphtha |- | {{nexus-r|II|CX|110}} | style="padding-left:2em;" | quae loca semper ardeant |- | {{nexus-r|II|CXI|111}} || ignium per se miracula |- | {{nexus-r|II|CXII|112}} || terrae universae mensura |- | {{nexus-r|II|CXIII|113}} || harmonica mundi ratio |} *Summa: res et historiae et observationes CCCCXVII '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. Sulpicio Gallo. Tito Caesare Imperatore. Q. Tuberone. Tullione Tirone. L. Pisone. T. Livio. Cornelio Nepote. Seboso. Caelio Antipatro. Fabiano. Antiate. Muciano. Caecina qui de Etrusca disciplina. Tarquitio qui item. Iulio Aquila qui item. Sergio Plauto. '''EXTERNIS''' Hipparcho. Timaeo. Sosigene. Petosiri. Nechepso. Pythagoricis. Posidonio. Anaximandro. Epigene. Eudoxo. Democrito. Critodemo. Thrasyllo. Serapione gnomonico. Euclide. Coearano philosopho. Dicaearcho. Archimede. Onesicrito. Eratosthene. Pythea. Herodoto. Aristotele. Ctesia. Artemidoro Ephesio. Isidoro Characeno. Theopompo. == LIBRO III CONTINENTUR == situs, gentes, maria, oppida, portus, montes, flumina, mensurae, populi qui sunt aut fuerunt {| class="inflection-table" border=0 width=100% style="padding-left:0.5em;" |- | {{nexus-r|III|I|1}} || ''Praefatio'' |- | {{nexus-r|III|II|2}} || ''Hispania'' |- | {{nexus-r|III|III|3}} || Baeticae |- | {{nexus-r|III|IV|4}} || Hispaniae citerioris |- | {{nexus-r|III|V|5}} || Narbonensis provinciae |- | {{nexus-r|III|VI|6-10}} || Italiae usque Locros |- | {{nexus-r|III|IX|9}} || Tiberis, Roma |- |{{nexus-r|III|XI|11}} || insularum LXIIII, in his Baliarum |- | {{nexus-r|III|XII|12}} || Corsicae |- | {{nexus-r|III|XIII|13}} || Sardinia |- | {{nexus-r|III|XIV|14}} || Siciliae |- | {{nexus-r|III|XV|15-20}} || Italiae Locris usque Ravennam |- | {{nexus-r|III|XX|20}} || de Pado |- | {{nexus-r|III|XXI|21-22}} || Italiae trans Padum |- | {{nexus-r|III|XXIII|23}} || Histriae |- | {{nexus-r|III|XXIV|24}} || Alpium et gentium Alpinarum |- | {{nexus-r|III|XXV|25}} || Illyrici, Liburniae |- | {{nexus-r|III|XXVI|26}} || Dalmatiae |- | {{nexus-r|III|XXVII|27}} || Noricorum |- | {{nexus-r|III|XXVIII|28}} || Pannoniae |- | {{nexus-r|III|XXIX|29}} || Moesiae |- | {{nexus-r|III|XXX|30}} || insularum Ionii et Hadriatici |} *Summa: oppida et gentes ... *Summa: flumina clara ... *Summa: montes clari ... *Summa: insulae ... *Summa: quae intercidere oppida aut gentes ... *Summa: res et historiae et observationes ... '''EX AUCTORIBUS''' Turranio Gracile. Cornelio Nepote. T. Livio. Catone censorio. M. Agrippa. M. Varrone. Divo Augusto. Varrone Atacino. Antiate. Hygino. L. Vetere. Pomponio Mela. Curione patre. Caelio. Arruntio. Seboso. Licinio Muciano. Fabricio Tusco. L. Ateio. Ateio Capitone. Verrio Flacco. L. Pisone. Gelliano. Valeriano. '''EXTERNIS''' Artemidoro. Alexandro polyhistore. Thucydide. Theophrasto. Isidoro. Theopompo. Metrodoro Scepsio. Callicrate. Xenophonte Lampsaceno. Diodoro Syracusano. Nymphodoro. Calliphane. Timagene. == LIBRO IV CONTINENTUR == situs, gentes, maria, oppida, portus, montes, flumina, mensurae, populi qui sunt aut fuerunt *[1-4] Epiri *[5-10] Achaiae *[11-13] Graeciae *[14-15] Thessaliae *[16] Magnesia *[17] Macedoniae *[18] Thraciae *[19-23] insularum ante eas terras, inter quas *[20] Creta *[21] Euboea *[22] Cyclades *[23] Sporades *[24] Hellesponti, Ponti, Maeotidis *[25-26] Daciae, Sarmatiae, Scythia *[27] insularum Ponti *[28-29] Germaniae *[30] insularum in Gallico oceano XCVI, quas inter Britannia *[31] Belgicae Galliae *[32] Lugdunensis Galliae *[33] Aquitanicae Galliae *[34] citerioris Hispaniae ab oceano *[35] Lusitaniae *[36] insularum in mari Atlantico *[37] universae Europae mensura *Summa: oppida et gentes ... *Summa: flumina clara ... *Summa: montes clari ... *Summa: insulae ... *Summa: quae intercidere oppida aut gentes ... *Summa: res et historiae et observationes ... '''EX AUCTORIBUS''' Catone censorio. M. Varrone. M. Agrippa. Divo Augusto. Varrone Atacino. Cornelio Nepote. Hygino. L. Vetere. Mela Pomponio. Licinio Muciano. Fabricio Tusco. Ateio Capitone. Ateio philologo. '''EXTERNIS''' Polybio. Hecataeo. Hellanico. Damaste. Eudoxo. Dicaearcho. Timosthene. Eratosthene. Ephoro. Cratete grammatico. Serapione Antiochense. Callimacho. Artemidoro. Apollodoro. Agathocle. Timaeo Siculo. Myrsilo. Alexandro polyhistore. Thucydide. Dosiade. Anaximandro. Philistide Mallote. Dionysio. Aristide. Callidemo. Menaechmo. Aglaosthene. Anticlide. Heraclide. Philemone. Xenophonte. Pythea. Isidoro. Philonide. Xenagora. Astynomo. Staphylo. Aristocrito. Metrodoro. Cleobulo. Posidonio. == LIBRO V CONTINENTUR == *[1] Mauretaniarum *[2] Numidiae *[3] Africae *[4] Syrtium *[5-6] Cyrenaicae *[7] insularum circa Africam *[8] aversorum Africae *[9-11] Aegypti *[12] Chorae, Thebaidis, Nili Arabiae quae est ad mare Aegyptium *[13-14] Idumaeae, Syriae, Palaestines, Samariae *[15] Iudaeae *[17] Phoenices *[18-19] Syriae Coeles, Syriae Antiochiae *[20-21] Euphratis *[22] Cilicae et iunctarum gentium *[23] Isauricae, Omanadum *[24] Pisidiae *[25] Lycaoniae *[26] Pamphyliae *[27] Tauri montis *[28] Lyciae *[29] Cariae *[31] Ioniae *[32] Aeolidis *[33] Troadis et iunctarum gentium *[34-39] insularum ante Asiam CCXII. in iis *[35] Cypri *[36] Rhodi, Coi *[37] Sami *[38] Chii *[39] Lesbi *[40] Hellespontus, Mysia *[41] Phrygia *[42] Galatia et iunctae gentes *[43] Bithynia *Summa: oppida et gentes ... *Summa: flumina clara ... *Summa: montium clari ... *Summa: insulae CXVIII *Summa: quae intercidere oppida aut gentes ... *Summa: res et historiae et observationes ... '''EX AUCTORIBUS''' Agrippa. Suetonio Paulino. M. Varrone. Varrone Atacino. Cornelio Nepote. Hygino. L. Vetere. Mela. Domitio Corbulone. Licinio Muciano. Claudio Caesare. Arruntio. Livio filio. Seboso. actis triumphorum. '''EXTERNIS''' Iuba rege. Hecataeo. Hellanico. Damaste. Dicaearcho. Baetone. Timosthene. Philonide. Xenagora. Astynomo. Staphylo. Dionysio. Aristotele. Aristocrito. Ephoro. Eratosthene. Hipparcho. Panaetio. Serapione Antiocheno. Callimacho. Agathocle. Polybio. Timaeo mathematico. Herodoto. Myrsilo. Alexandro polyhistore. Metrodoro. Posidonio qui periploun aut perihghsin. Sotade. Pyrrandro. Aristarcho Sicyonio. Eudoxo. Antigene. Callicrate. Xenophonte Lampsaceno. Diodoro Syracusano. Hannone. Himilcone. Nymphodoro. Calliphane. Artemidoro. Megasthene. Isidoro. Cleobulo. Aristocreonte. == LIBRO VI CONTINENTUR == situs, gentes, maria, oppida, portus, montes, flumina, mensurae, populi qui sunt aut fuerunt *[1] Ponti, Mariandynorum *[2] Paphlagonum *[3-8] Cappadocum *[4] Themiscyrena regio et in ea gentes. Heniochi *[5] regio Colica et gentes. Achaeorum gentes. ceterae eodem tractu gentes *[6] Bosporus Cimmerius *[7] Maeotis. gentes circa Maeotim *[9] Armenia minor, Armenia maior *[10] Cyrus fluvius, Araxes fluvius *[11] Albania, Hiberia *[12] et iunctae portae Caucasiae *[13] insulae in Ponto *[14] gentes a Scythico oceano *[15] Caspium et Hyrcanium mare *[16] Adiabene *[17] Media, portae Caspiae *[18] gentes circa Hyrcanium mare *[19] Scytharum gentes *[20] situs ab oceano Eoo. Seres *[21-23] Indi *[22] Ganges *[23] Indus *[24] Taprobane *[25] Ariani et iunctae gentes *[26] navigationes in Indiam *[27] Carmania *[28] sinus Persicus *[29] Parthorum regna *[30-31] Mesopotamia *[31] Tigris *[32] Arabia *[33] sinus maris Rubri *[34] Trogodytice *[35] Aethiopia *[36] insulae Aethiopici maris *[37] de iis Fortunatis *[38] terrae per mensuras conparatae *[39] digestio terrarum in parallelos et umbras pares *Summa: oppida MCXCV *Summa: gentes DLXXVI *Summa: flumina clara CXV *Summa: montes clari XXXVIII *Summa: insulae CVIII *Summa: quae intercidere oppida aut gentes XCV *Summa: res et historiae et observationes MMCCXIIII. '''EX AUCTORIBUS''' M. Agrippa. M. Varrone. Varrone Atacino. Cornelio Nepote. Hygino. L. Vetere. Mela Pomponio. Domitio Corbulone. Licinio Muciano. Claudio Caesare. Arruntio. Seboso. Fabricio Tusco. T. Livio filio. Seneca. Nigidio. '''EXTERNIS''' Iuba rege. Hecataeo. Hellanico. Damaste. Eudoxo. Dicaearcho. Baetone. Timosthene. Patrocle. Deomdamante. Clitarcho. Eratosthene. Alexandro Magno. Ephoro. Hipparcho. Panaetio. Callimacho. Artemidoro. Agathocle. Polybio. Timaeo Siculo. Alexandro polyhistore. Isidoro. Amometo. Metrodoro. Posidonio. Onesicrito. Nearcho. Megasthene. Diogneto. Aristocreonte. Bione. Dalione. Simonide minore. Basile. Xenophonte Lampsaceno. == LIBRO VII CONTINENTUR == *[2] gentium mirabiles figurae *[3] prodigiosi partus *[4] de homine generando. pariendi tempora per inlustria exempla a mensibus VII ad XIII *[5] signa sexus in gravidis pertinentia ante partum *[6] monstruosi partus *[7] excisi utero *[8] qui sint vopisci *[9] de conceptu hominum. de generatione hominum *[10] similitudinum exempla *[11] numerosissimae subolis exempla *[12] ad quos annos generatio *[13] mensum in feminis miracula *[14] quae ratio generandi *[15] historica circa dentes. historica circa infantes *[16] magnitudinum exempla *[17] praeproperi infantes *[18] insignia corporum *[19] vires eximiae *[20] velocitas praecipua *[21] visus eximii *[22] auditus miraculum *[23] patientia corporis *[24] memoria *[25] vigor animi *[26] clementia, animi magnitudo *[27] rerum gestarum claritas summa *[28] tres summae virtutes in eodem, innocentia summa *[29] fortitudo summa *[30] ingenia praecipua *[31] qui sapientissimi *[32] praecepta vitae utilissima *[33] de divinatione *[34] vir optimus iudicatus *[35] matronae pudicissimae *[36] summae pietatis exempla *[37-39] artibus excellentes *[37] astrologia, [gammatica], medicina *[38] geometria, architectura *[39] pictura, scalptura aeraria, marmoraria, eboraria, caelatura *[40] pretia hominum insignia *[41] de felicitate summa *[42] raritas continuationis in familiis *[43] varietatis exempla mirabilia bis proscriptus *[44] honorum exempla mirabilia *[45] decem res in uno felicissimae *[46] divi Augusti adversa *[47] quos di felicissimos iudicaverint *[48] quem viventem ut deum coli iusserint. fulgur mirabile *[49] de spatiis vitae longissimis *[50] de varietate nascendi *[51] in morbis exempla varia *[52] de morte *[53] qui elati revixerint *[54] subitae mortis exempla *[55] de sepultura *[56] de manibus, de anima *[57] quae quis in vita invenerit *[58] in quibus rebus primi gentium consensu. de antiquis litteris *[59] quando primum tonsores *[60] quando primum horologia *Summa: res et historiae et observationes DCCXLVII. '''EX AUCTORIBUS''' Verrio Flacco. Gnaeo Gellio. Licinio Muciano. Masurio Sabino. Agrippina Claudi. M. Cicerone. Asionio Pollione. M. Varrone. Messala Rufo. Nepote Cornelio. Vergilio. T. Livio. Cordo. Melisso. Seboso. Cornelio Celso. Maximo Valerio. Trogo. Nigidio Figulo. Pomponio Attico. Pediano Asconio. Fabiano. Catone censorio. actis. Fabio Vestale. '''EXTERNIS''' Herodoto. Aristea. Baetone. Isigono. Cratete. Agatharchide. Calliphane. Aristotele. Nymphodoro. Apollonide. Phylarcho. Damone. Megasthene. Ctesia. Taurone. Eudoxo. Onesicrito. Clitarcho. Duride. Artemidoro. Hippocrate medico. Asclepiade medico. Hesiodo. Anacreonte. Theopompo. Hellanico. Damaste. Ephoro. Epigene. Beroso. Petosiri. Nechepso. Alexandro polyhistore. Xenophonte. Callimacho. Democrito. Diyllo historico. Stratone qui contra Ephori eurhmata scripsit. Heraclide Pontico. Asclepiade qui tragwdoumena. Philostephano. Hegesia. Archemacho. Thucydide. Mnesigitone. Xenagora. Metrodoro Scepsio. Anticlide. Critodemo. == LIBRO VIII CONTINENTUR == *[1-11] de elephantis *[1] de sensu eorum *[2] quod primum iuncti *[3] de docilitate eorum *[4] mirabilia in factis eorum *[5] de natura ferarum ad pericula sua intellegenda *[6] quando primum in Italia visi elephanti *[7] pugnae eorum *[8] quibus modis capiantur *[9] quibus domentur *[10] de partu eorum et reliqua natura *[11] ubi nascantur. discordia eorum et draconum *[12] de sollertia animalium *[13] de draconibus *[14] mirae magnitudines serpentium *[15] de Scythicis animalibus. de septentrionalibus, de bisontibus, uris *[16] alce, achli, bonaso *[17-21] de leonibus *[17] quomodo gignantur *[18] quae genera eorum *[19] quae propria naturae *[20] quis primus leontomachiam Romae, quis plurimos in ea leones donaverit *[21] quis primus Romanorum iunxerit. mirabilia in leonum factis *[22] a dracone agnitus et servatus *[23-24] de pantheris *[24] senatusconsultum et leges de Africanis. quis primus Romae Africanas et quando; quis plurimas *[25] de tigribus. quando primum Romae visa tigris. de natura earum fetu capto *[26] de camelis. genera eorum *[27] de camelopardali. quando primum Romae visa *[28] de chama. de cephis *[29] de rhinocerote *[30] de lynce et sphingibus. de crocottis. de cercopithecis *[31] Aethiopiae terrestria animalia *[32] item Indiae. bestia visu interficiens *[33] de basiliscis serpentibus *[34] de lupis. unde fabula versipellium *[35] serpentium genera *[36] de ichneumone *[37] de crocodilo *[38] de scinco *[39] de hippopotamio *[40] quis primus ostenderit eu Romae et crocodilum *[41] medicinae ab animalibus repertae *[42] prognostica periculorum ex animalibus *[43] gentes ab animalibus sublatae *[44-45] de hyaenis *[45] de corocottis. de mantichoris *[46] de onagris *[47-49] de aquaticis et iisdem terrestribus *[50] de fibris, de lutris. de vitulo marino, de stellionibus. de cervis *[51] de chamaeleonte *[52] de reliquis colorem mutantibus, tarandro, lycaone, thoe *[53] de hystrice *[54] de ursis. de fetu eorum *[55] de muribus Ponticis et Alpinis *[56] irenaceis *[57] leontophono. lynces *[58] meles, sciuri *[59] de cocleis *[60] de lacertis *[61-63] canum natura *[62] exempla eorum circa dominos. qui proeliorum causa canes habuerint. de generatione eorum *[63] contra rabiem remedia *[64-67] equorum natura *[66] de ingeniis equorum. mirabilia quadrigarum, generatio equorum *[67] vento concipientes *[68] de asinis. generatio in hjj *[69] mularum natura et reliquorum iumentorum *[70-71] de bubus. generatio eorum *[71] Apis in Aegypto *[72-75] pecorum natura *[73] generatio eorum. genera lanae et colorum *[74] genera vestium *[76] caprarum natura et generatio *[77] suum item. *[78] de feris subus. quis primus vivaria bestiarum instituerit *[80] de simiis *[81] de leporum generibus *[82] de semiferis animalibus *[83] quae quibus locis animalia non sint *[84] ubi et quae advenis tantum noceant. ubi et quae indigenis tantum *Summa: res et historiae et observationes DCCLXXXVII. '''EX AUCTORIBUS''' Muciano. Procilio. Verrio Flacco. L. Pisone. Cornelio Valeriano. Catone censorio. Fenestella. Trogo. actis. Columella. Vergilio. Varrone. Lucilio. Metello Scipione. Cornelio Celso. Nigidio. Trebio Nigro. Pomponio Mela. Mamilio Sura. '''EXTERNIS''' Iuba rege. Polybio. Herodoto. Antipatro. Aristotele. Demetrio physico. Democrito. Theophrasto. Euanthe. Scopa qui OlumpionikaV. Hierone rege. Ctesia. Duride. Philisto. Archyta. Phylarcho. Amphilocho Athenaeo. Anaxipoli Thasio. Apollodoro Lemnio. Aristophane Milesio. Antigono Cymaeo. Agathocle Chio. Apollonio Pergameno. Aristandro Athenaeo. Bacchio Milesio. Bione Solense. Chaerea Athenaeo. Diodoro Prieneo. Dione Colophonio. Epigene Rhodio. Euagone Thasio. Euphronio Athenaeo. Hegesia Maroneo. Menandris Prieneo et Heracleote. Menecrate poeta. Androtione qui de agricultura scripsit. Aeschrione qui item. Dionysione qui Magonem transtulit. Diophane qui ex Dionysia epitomas fecit. Archelao rege. Nicandro. == LIBRO IX CONTINENTUR == *[1] aquatilium naturae. quare maxima in mari animalia *[2] Indici maris belvae *[3] quae in quoque oceano maximae *[4] de Tritonum et Nereidum figuris. de elephantorum marinorum figuris *[5] debalaenis, de orcis *[6] an spirent pisces, an dormiant *[7-10] de delphinis *[8] quos amaverint *[9] quibus in locis societate cum hominibus piscentur *[10] alia circa eos mira *[11] de thyrsionibus *[12-13] de testudinibus *[12] quae genera aquatilium testudinum et quo modo capiantur *[13] quis primus testudinem secare instituerit *[14] digestio aquatilium per species *[15] de vitulis marinis sive phocis. quae pilo careant et quo modo pariant *[16] quot genera piscium *[17] qui maximi pisces *[18] cordylae, pelamydes, thynni. membratim ex his salsura. apolecti, cybia *[19] amiae, scombri *[20] qui non sint pisces in Ponto. qui intrent, qui alia redeant *[21] quare pisces extra aquam exiliant. gladius piscis *[22] esse auguria ex piscibus *[23] in quo genere piscium mares non sint *[24] qui calculum in capite habeant. qui lateant hieme. qui hieme non capiantur nisi statis diebus *[25] qui aestate lateant. qui siderentur pisces *[26] de mugile *[27] de acipensere *[28] de lupo, de asello *[29] de scaro, de mustela *[30] mullorum genera. sargus *[31] mirabilia piscium pretia *[32] non ubique eadem genera placere cenitari *[33] de branchis. de squamis *[34] vocales et sine branchis pisces *[35] qui in terram exeant. tempora capturae *[36] digestio piscium in figuras corporum. rhomborum et passerum differentia. de longis piscibus *[37] de piscium pinnis et natandi ratione *[38] anguillae *[39] murenae *[40] planorum piscium genera *[41] echeneis. effectus eius *[42] qui pisces colorem mutent *[43] de hirundine. de pisce qui noctibus lucet. de cornuta. de dracone marino *[44] de piscibus sanguine carentibus. qui pisces molles appellentur *[45] de saepia. de lolligine. de pectunculis. qui volent extra aquam *[46-48] de polypis *[47] de navigatore polypo *[49] de navigatore nauplio *[50-52] crusta intecti *[50] de locustis *[51] cancrorum genera. de pinotere. de echinis. de cocleis. de pectinibus *[52] concharum genera *[53] quanta luxuriae materia mari sit *[54-59] de margaritis *[54] quomodo nascantur et ubi *[55] quomodo inveniantur *[56] quae genera unionum *[57] quae observanda in iis. quae natura eorum *[58] exempla circa eos *[59] quando primum in usum venerint Romae *[60-65] murcium natura *[60] de purpuris *[61] quae nationes purpurae *[62] quomodo ex his lanae tinguantur *[63] quando purpurae usus Romae, quando lati clavi et praetextae *[64] de conchyliatis vestibus *[65] de amethysto tinguendo, de Tyrio, de hysgino, de cocco *[66] de pina et pinotere *[67] de sensu aquatilium. torpedo, pastinaca, scolopendrae, glanis. de ariete pisce *[68] de iis quae tertiam naturam habent animalium et fruticum. de urticis *[69] de spongeis. quae genera earum et ubi nascantur. animal esse eas *[70] de caniculis *[71] de iis quae silicea testa cluduntur. quae sine sensu ullo in mari. de reliquis sordium animalibus *[72] de venenatis marinis *[73] de morbis piscium *[74-77] de generatione eorum *[74] mira generationum *[75] qui intra se et ova pariant et animal *[76] quorum in partu rumpatur venter, dein coeat *[77] qui volvas habeant. qui ipsi se ineant *[78] quae longissima vita piscium *[79] quis primus vivaria piscium instituerit. de ostreis *[81] quis murenarum vivaria instituerit. insignia piscinarum *[82] quis primus coclearum vivaria instituerit *[83] pisces terreni *[84] de muribus in Nilo *[85] quo modo capiantur anthiae pisces *[86] de stellis marinis *[87] de dactylorum miraculis *[88] de inimicitiis inter se aquatilium et amicitiis *Summa: res et historiae et observationes DCL. '''EX AUCTORIBUS''' Turranio Gracile. Trogo. Maecenate. Alfio Flavo. Cornelio Nepote. Laberio mimographo. Fabiano. Fenestella. Muciano. Aelio Stilone. Seboso. Melisso. Seeca. Cicerone. Macro Aemilio. Messala Corvino. Trebio Nigro. Nigidio. '''EXTERNIS''' Aristotele. Archelao rege. Callimacho. Democrito. Theophrasto. Thrasyllo. Hegesidemo. Sudine. Alexandro polyhistore. == LIBRO X CONTINENTUR == volucrum naturae. *[1] de struthocamelo *[2] phoenice *[3] aquilarum genera *[4] natura earum *[5] quando legionum signa esse coeperint *[6] de aquila quae in rogum virginis se misit *[7] vultur *[8] avis sanqualis. inmusulus *[9-11] accipitres *[9] buteo *[10] in quibus locis societate accipitres et homines aucupentur *[11] quae avis sola a suo genere interimatur. quae avis singula ova pariat *[12] milui *[13] digestio avium per genera *[14] de inauspicatis avibus. cornices quibus mensibus non sint inauspicatae *[15] de corvis *[16] de bubone *[17] aves quarum vita aut notitita intercidit *[18] quae a causa nascantur *[19] de noctuis *[20] de pico Martio *[21] de iis quae uncos ungues habent *[22-25] de iis quae digitos habent *[22] de pavonibus *[23] quis primus pavonem cibi causa occiderit. quis farcire instituerit *[24] de gallinaceis *[25] quo modo castrentur. de gallinaceo locuto *[26] de ansere *[27] quis primus iecur anserinum instituerit *[28] de Commageno *[29] chenalopeces, chenerotes, tetraones, otides *[30] grues *[31] de ciconiis *[32-33] de palmipede reliquo genere *[33] de oloribus *[33] de avibus peregrinis quae veniunt: coturnices, glottides, cychramus, otus *[34] de avibus nostris quae discedunt, et quo abeant: hirundines, turdi, merulae, sturni *[35] de avibus quae plumas amittunt in occultatione: turtur, palumbis *[36] quae avium perennes, quae semestres, quae trimestres. galguli, upupae *[37] Memnonides *[38] Meleagrides *[39] Seleucides *[40] ibis *[41] quae quibus locis aves non sint *[42-45] quae mutent colorem et vocem *[42] de oscinum gre *[43] de luscinis *[44] de melancoryphis. erithaci, phoenicuri *[45] oenanthe, chlorio *[46] tempus avium geniturae *[47] halcyones. dies earum navigabiles *[48] de reliquo aquaticarum genere *[49-51] sollertia avium in nidis *[49] hirundinum opera mira. ripariae *[50] acanthyllis *[51] merops. de perdicibus *[52-54] de columbis. opera earum mirabilia et pretia *[54] differentiae volatus avium et incessus *[55] apodes sive cypseli *[56] de pastu avium. caprimulgi, platea *[57] de ingeniis avium. carduelis, taurus, anthus *[58-60] de avibus quae locuntur *[58] psittaci *[59] picae glandares *[60] propter corvum loquentem seditio populi Romani *[61] Diomediae *[62] quae animalia nihil discant *[63] de potu avium. de porphyrione *[64] himantopodes *[65-66] de pastu avium *[66] onocrotali *[67-68] de peregrinis avibus. Phalerides, Phasianae, Numidicae *[68] phoenicopteri, attagenae, phalacrocoraces, pyrrhocoraces, lagopodes *[69] de novis avibus. bibiones *[70] de fabulosis avibus *[71] qui gallinas farcire instituerint, quique hoc primi consules vetuerint *[72] quis primus aviaria instituerit. de Aesopi patina *[73-80] generatio avium *[73] quae praeter aves ova gignant *[74] ovorum genera et naturae *[75] vitia et remedia incubantium *[76] Augustae ex ovis augurium *[77] quales gallinae optimae *[78] morbis earum et remedia *[79] ardeolarum genera *[80] quae sint ova urina, quae cynosura, quae hypenemia. quo modo optime serventur ova *[81] quae volucrum sola animalia pariat et lacte nutriat *[82] quae terrestrium ova pariant. serpentium generatio *[83-87] terrestrium omnium generatio *[84] quae sit animalium in uteris positio *[85] quorum animalium origo adhuc incerta sit *[86] de salamandris *[87] quae nascantur ex non genitis. quae nata nihil gignant. in quibus neuter sexus sit *[88-90] de sensibus animalium *[88] tactus omnibus esse. item gustatus. quibus visus praecipuus, quibus odoratus, quibus auditus. de talpis. an ostreis auditus *[89] qui ex piscibus clarissime audiant *[90] qui ex piscibus maxime odorentur *[91-93] diversitas animalium in pastu *[92] quae venenis vivant, *[93] quae terra. quae fame aut siti non intereant *[94] de diversitate potus *[95] quae inter se dissideant *[96] amicitiam animalium esse et affectus animalium. exempla affectus serpentium *[97] de somno animalium *[98] quae somnient *Summa: res et historiae et observationes DCCXCIIII. '''EX AUCTORIBUS''' Manilio. Cornelio Valeriano. actis.Umbricio Meliore. Masurio Sabino. Antistio Labeone. Trogo. Cremutio. M. Varrone. Macro Aemilio. Melisso. Muciano. Nepote. Fabio Pictore. T. Lucretio. Cornelio Celso. Horatio. Deculone. Hygino. Sasernis. Nigidio. Mamilio Sura. '''EXTERNIS''' Homero. Phemonoe. Philemone. Boetho qui ornijogonian. Hyla qui de auguriis. Aristotele. Theophrasto. Callimacho. Aeschylo., Hierone rege. Philometore rege. Archyta Tarentino. Amphilocho Atheniense. Anaxipoli Thasio. Apollodoro Lemnio. Aristophane Milesio. Antigono Cymaeo. Agathocle Chio. Apollonio Pergameno. Aristandro Athenaeo. Bacchio Milesio. Bione Solense. Chaerea Atheniense. Diodoro Prieneo. Dione Colophonio. Democrito. Diophane Nicaeense. Epigene Rhodio. Euagone Thasio. Euphronio Athenaeo. Iuba. Androtione qui de agricultura. Aeschrione qui item. Lysimacho qui item. Dionysio qui Magonem transtulit. Diophane qui ex Dionysio epitomas fecit. Nicandro. Onesicrito. Phylarcho. Hesiodo. == LIBRO XI CONTINENTUR == *[1] insectorum animalium genera. subtilitas in his rebus naturae *[2] an spirent. an habeant sanguinem *[3] de corpore eorum *[4-23] de apibus *[5] qui ordo in opere earum *[6] quid sit in eo commosis. quid sit pissoceros. quid sit propolis *[7] quid erithace sive sandaraca sive cerinthos *[8] ex quibus floribus opera fiant *[9] apium studio capti *[11] de fucis *[12] quae natura mellis *[13] quae optima mella *[14] quae genera mellis in singulis locis *[15] quomodo probentur. de erice sive tetralice sive sisyro *[16] quomo apes generent *[17] quae regum in iis ratio *[18] aliquando et laetum omen esse examinum *[19] genera apium *[20] de morbis apium *[21] quae iminica apibus *[22] de continendis apibus *[23] de reparandis *[24] de vespis, crabronibus, quae animalia ex alieno suum faciant *[25-27] de bombyce Assyria *[26] de bombyliis, necydalis. quae prima invenerit bombycinam vestem *[27] de bombyce Coa. quo modo conficiatur Coa vestis *[28-29] de araneis *[28] qui ex iis texant. quae materiae natura ad texendum *[29] generatio araneorum *[30] de scorpionibus *[31] de stellionibus *[32] de cicadis. sine ore esse et sine exitu cibi *[33] de pinnis insectorum *[34] de scarabaeis. lampyrides. reliqua scarabaeorum generis *[35] de locustis *[36] de formicis *[37] chrysallides, asilus, papiliones *[38] de iis animalibus quae ex ligno aut in ligno nascuntur *[39] sordium hominis animalia. quod animal minimum. aestatis animalia *[40] animal cui cibi exitus non sit *[41] tineae, cantharides, culices. nivis animal *[42] ignium animal, pyrallis sive pyrotocum *[43] hemerobion *[44-97] animalium omnium per singula membra naturae et historiae *[44] quae apices habeant, quae cristas *[45] cornuum genera. quibus mobilia *[46] de capitibus. quibus nulla *[47] de capillo *[48] de ossibus capitis *[49] de cerebro *[50] de auribus. quae aures non habeant. quae sine auribus et sine foraminibus audiant *[51] de facie. de fronte. de superciliis *[52-57] de oculis *[52] quae sine oculis animalia. quae singulos tantum oculos habeant *[53] de diversitate oculorum *[54] quae ratio visus. noctu videntes *[55] de natura pupillae. quae non coniveant. quibus eruti oculi renascantur *[56] de palpebris. quibus non sint, quibus ab altera tantum parte sint *[57] quibus genae non sint *[58] de malis *[59] de naribus *[60] buccis, labris, mento, maxillis *[61-64] de dentibus *[61] quae genera eorum. quibus non utraque parte sint, quibus cavi *[62] de serpentium dentibus. de veneno earum. cui volucri dentes *[63] mirabilia dentium *[64] aetas ruminantium ab iis *[65] de lingua. quae sine ea. de ranarum sono. de palato *[66] de tonsillis. uva, epiglossis. arteriae, gula *[67] cervix, collum, spina *[68] guttur, fauces, stomachus *[69-71] de corde *[69] sanguine, animo *[70] quibus maxima corda, quibus minima, quibus bina *[71] quando in extis aspici coepta *[72] de pulmone. quibus maximus, quibus minimus. quibus nihil aliud quam pulmo intus. quae causa velocitatis animalium *[73-76] de iocinere *[73] de capite extorum. haruspicum circa id observationes. quibus animalibus et in quibus locis bina iocinera *[74] de felle. ubi et quibus geminum. quibus animalium non sit. quibus animalium aliubi quam in iocinere *[75] quae vis eius *[76] quibus crescat cum luna et decrescat iocur. haruspicum circa ea observationes et prodigia mira *[77] praecordia. risus natura *[78] de ventre. quibus nullus. quae sola vomant *[79] lactes, hillae, alvus, colon. quare quaedam insatiabilia animalia *[80] de omento. de splene. quibus animalium non sint *[81] de renibus. ubi quaterni animalibus. quibus nulli *[82] pectus, costae *[83] vesica. quibus animalium non sit. ilia. de membranis *[84] uterus. de locis. de volvis. de suum volva, sumine *[85] quae adipem, quae sebum habeant. de natura utriusque. quae non pinguescant *[86] de medullis. quibus non sint *[87] de ossibus. de spinis. quibus nec ossa nec spinae. cartilagines *[88] de nervis. quae sine nervis *[89-92] arteriae, venae *[89] quae nec venas nec arterias habeant. de sanguine. de sudore *[90] quorum celerrime sanguis spissetur, quorum non coeat. quibus crassissimus, quibus tenuissimus, quibus nullus *[91] quibus certis temporibus anni nullus *[92] an in sanguine principatus *[93] de tergore *[94] de pilis et vestitu tergoris. quibus os intus et pedes subtus hirti *[95] de mammis. quae volucrum mammas habeant. notabilia animalium in uberibus *[96-97] de lacte *[96] quod solum animal sugat in cursu. de colostris. de caseis. ex quibus non fiant. de coagulo. genera alimenti ex lacte *[97] genera caseorum *[98-113] differentiae membrorum hominis a reliquis animalibus *[99] de bracchis, de digitis *[100] de simiarum similitudine *[101] de unguibus *[102] de genibus et poplitibus *[103] in quibus membris corporis humani religio *[104] varices *[105] de gressu. de pedibus et cruribus *[106] de ungulis *[107] volucrum pedes *[108] pedes animalium a binis ad centenos. de pumilionibus *[109] de genitalibus. de hermaphroditis *[110] de testibus. trium generum semiviri *[111] de caudis *[112] de vocibus animalium *[113] de agnascentibus membris *[114] vitalitiatis et morum notae ex membris hominum *[115] de anima. de victu *[116] quae veneno pasta ipsa non pereant et gustata necent *[117] quibus de causis homo non concoquat. de remediis cruditatium *[118] quem ad modum corpulentia contingat. quem ad modum minuatur *[119] quae gustu famem et sitim sedent *Summa: res et historiae et observationes MMDCC. '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. Hygino. Scrofa. Saserna. Celso Cornelio. Aemilio Macro. Vergilio. Columella. Iulio Aquila qui de Etrusca disciplina scripsit. Tarquitio qui item. Umbricio Meliore qui item. Catone censorio. Domitio Calvino. Trogo. Melisso. Fabiano. Muciano. Nigidio. Mamilio. Oppio. '''EXTERNIS''' Aristotele. Democrito. Neoptolemo qui melitourgika. Aristomacho qui item. Philisco qui item. Nicandro. Menecrate. Dionysio qui Magonem transtulit. Empedocle. Callimacho. Attalo rege. Apollodoro qui de bestiis venenatis. Hippocrate. Herophilo. Erasistrato. Asclepiade. Themisone. Posidonio Stoico. Menandris Prieneo et Heracleote. Euphronio Athenaeo. Theophrasto. Hesiodo. Philometore rege. == LIBRO XII CONTINENTUR == arborum naturae. *[1-2] honor earum *[3-63] de peregrinis arboribus *[3-5] platanus *[3] quando primum in Italiam et unde *[4] natura earum *[5] miracula ex iis *[6] chamaeplatani. quis primus viridaria tondere instituerit *[7] malum Assyrium. quo modo seratur *[8-17] Indiae arbores *[9] quando primum hebenus Romae visa. quae genera eius *[10] spina Indica *[11] ficus Indica *[12-13] Indicarum arborum formae sine nominibus. liniferae Indorum arbores. arbor pala. pomum ariera *[14] piperis arbores. genera piperis. bregma. zingiberi sive zimpiberi *[15] caryophyllon. lycium sive pyxacanthum Chironium *[16] machir *[17] saccaron *[18] arbores Arianae gentis, item Gedrosiae, item Hyrcaniae *[19] item Bactriae. bdellium sive brochum sive malachan sive maldacum. scordasti. in omnibus odoribus aut condimentis dicuntur adulterationes, experimenta, pretia *[20] Persidis arbores *[21] Persici marj insularum arbores. gossypinum arbor *[22] cynas arbor. ex quibus arboribus lintea in oriente fiant *[23] quo in loco arborum nullis folia decidant *[24] quibus modis constent arborum fructus *[25] de costo *[26] de nardo. differentiae eius XII *[27] asaron *[28] amomum, amomis *[29] cardamomum *[30-32] de turifera regione *[31] de arboribus, quae tus ferunt *[32] quae natura turis et quae genera *[33-35] de murra *[34] de arboribus quae ferunt eam *[35] natura et genera murrae *[36] de mastiche *[37] de ladano, storbo *[38] enhaemo *[39] bratus arbor *[40] stobrum arbor *[41] de felicitate Arabiae *[42] de cinnamo, cinnamomo, xylocinnamo *[43] casia *[44] cancamum, tarum *[45] serichatum, gabalium *[46] myrobalanus *[47] phoenicobalanus *[48] de calamo odorato. de iunco odorato *[49] Hammoniacum *[50] sphagnos *[51] cypros *[52] aspalathos sive erysisceptron *[53] maron *[54] de balsamo, opobalsamo, xylobalsamo *[55] styrax *[56] galbanum *[57] de panace *[58] spondylion *[59] de malobathro *[60] de omphacio *[61] bryon, oenanthe, massaris *[62] elate vel spathe *[63] cinnamum comacum *Summa: res et historiae et observationes CCCCLXVIIII. '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. Muciano. Vergilio. Fabiano. Seboso. Pomponio Mela. Fabio Proculo. Hygino. Trogo. Claudio Caesare. Cornelio Nepote. Sextio Nigro qui Graece de medicina scripsit. Cassio Hemina. L. Pisone. Tuditano. Antiate. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Herodoto. Callisthene. Isigono. Clitarcho. Anaximene. Duride. Nearcho. Onesicrito. Polyclito. Olympiodoro. Diogneto. Nicobule. Anticlide. Charete Mytilenaeo. Menaechmo. Dorotheo Athenaeo. Lyco. Antaeo. Ephippo. Dinone. Adimanto. Ptolemaeo Lagi. Marsya Macedone. Zoilo item. Democrito. Amphilocho. Aristomacho. Alexandro polyhistore. Iuba. Apollodoro qui de odoribus. Heraclide medico. Botrye medico. Archedemo item. Dionysio item. Democle item. Euphrone item. Mneside item. Diagor item. Iolla item. Heraclide Tarentino. Xenocrate Ephesio. == LIBRO XIII CONTINENTUR == de peregrinis arboribus. *[1-5] de unguentis *[1] quando coeperint *[2] genera eorum et conpositiones XXI *[3] diapasmata, magmata. probatio unguenti *[4] quanta in unguentis luxuria *[5] quando primum Romanis in usu *[6-9] de palmis *[7] de natura earum *[8] quo modo serantur *[9] genera fructus earum et insignia XLVIIII *[10] Syriae arbores. pistacia, cottana, Damascena, myxae *[11] cedrus. quae arbores trium annorum fructum pariter habeant *[12] terebinthus *[13] rhuus *[14] Aegypti arbores. ficus Alexandrina *[15] ficus Cypria *[16] siliqua ceraunia *[17] Persica arbor. quibus arboribus assidue subnascuntur fructus *[18] cuci *[19] spina Aegyptia *[20] cummium genera VIII. sarcocolla *[21-27] de papyro *[21] de charatae usu. quando coeperit *[22] quo modo fiat *[23] genera eius VIIII *[24] probatio chartarum *[25] vitia chartarum *[26] de glutino chartarum *[27] de libris Numae *[28] Aethiopiae arbores *[29] Atlantica arbor *[29-31] de citri arbore *[29] de citreis mensis *[30] quae probentur aut vituperentur in iis *[31] malum citreum *[32] lotos *[33] Cyrenaicae arbores. paliurus *[34] Punici mali genera VIIII. balaustium *[35-47] Asiae et Graeciae arbores *[35] epicactis. erice. granum Cnidium sive thymelea sive chamelaea sive pyrosachne sive cnestor sive cneorum *[36] tragion, tragacantha *[37] tragos sive scorpio, myrice sive brya, ostrys *[38] euonymos *[39] leon arbor *[40] andrachle *[41] coccygia, apharce *[42] ferula *[43] thapsia *[44] capparis sive cynosbaton sive ophios staphyle *[45] saripha *[46] spina regia *[47] cytisus *[48-49] arbores et frutices in mari nostro *[50] item in Rubro *[51] item in Indico *[52] item in Trogodytico. phycos, grasson sive zoster, bryon marinum, Isidos plocamos, Chariton blepharon *Summa: res et historiae et observationes CCCCLXVIII. '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. Muciano. Vergilio. Fabiano. Seboso. Pomponio Mela. Fabio Proculo. Hygino. Trogo. Claudio Caesare. Cornelio Nepote. Sextio Nigro qui Graece de medicina scripsit. Cassio Hemina. L. Pisone. Tuditano. Antiate. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Herodoto. Callisthene. Isigono. Clitarcho. Anaximene. Duride. Nearcho. Onesicrito. Polyclito. Olympiodoro. Diogneto. Nicobule. Anticlide. Charete Mytilenaeo. Menaechmo. Dorotheo Atheniense. Lyco. Antaeo. Ephippo. Dinone. Adimanto. Ptolemaeo Lagi. Marsya Macedone. Zoilo item. Democrito. Amphilocho. Aristomacho. Alexandro polyhistore. Iuba. Apollodoro qui de odoribus scripsit. Heraclide medico. Botrye item. Archedemo item. Dionysio item. Democle item. Euphrone item. Mneside item. Diagora item. Iolla item. Heraclide Tarentino. Xenocrate Ephesio. == LIBRO XIV CONTINENTUR == fr.pngerae arbores. *[2] de vitium natura *[3] quibus modis serantur. de uvarum natura et cura *[4] vitium et uvarum genera XCI *[5] insignia culturae et vinearum *[6] de inventione mulsi *[8] vina generosa L *[9] vina generos transmarina XXXVIII *[16] de vino Opimiano *[16] notabilia circa apothecas *[7] de natura vini *[10] vini salsi genera VII *[11] de passi et hepsematum et dulcium generibus XVII *[12] secundari vini genera III *[13] quam nuper coeperint vina generosa in Italia *[14] de vino observationes a Romulo rege *[15] quibus vinis usi antiqui *[17] quando primum vini quattuor genera apposita *[18] ex labursca usus V. qui frigidissimus natura sucus *[19] vini fictici genera LXVI *[20] hydromeli sive apomeli sive melicraton *[21] oxymeli *[22] vini prodigiosa genera XII *[23] quibus vinis ad sacra uti fas non sit *[24-25] quibus generibus musta condiant *[25] de pice, resinis *[27] de vasis vinariis *[26] de aceto. de faece *[27] de cellis *[28] de ebrietate *[29] ex aqua et frugibus vini vim fieri *Summa: res et historiae et observationes DX. '''EX AUCTORIBUS''' Cornelio Valeriano. Vergilio. Celso. Catone censorio. Sasernis patre et filio. Scrofa. M. Varrone. D. Silano. Fabio Pictore. Trogo. Hygino. Flacco Verrio. Graecino. Attico Iulio. Columella. Masurio Sabino. Fenestella. Tergilla. Maccio Plauto. Fabio Dossenno. Scaevola. L. Aelio. Ateio Capitone. Cotta Messalino. L. Pisone. Pompeio Lenaeo. Fabiano. Sextio Nigro. Vibio Rufino. '''EXTERNIS''' Hesiodo. Theophrasto. Aristotele. Democrito. Hierone rege. Philometore rege. Attalo rege. Archyta. Xenophonte. Amphilocho Athenaeo. Anaxipoli Thasio. Apollodoro Lemnio. Aristophane Milesio. Antigono Cymaeo. Agathocle Chio. Apollonio Pergameno. Aristandro Athenaeo. Bacchio Milesio. Bione Solense. Chaerea Atheniense. Cheresto item. Diodoro Prieneo. Dinone Colophonio. Epigene Rhodio. Euagone Thasio. Euphronio Athenaeo. Androtione qui de agricultura scripsit. Aeschrione qui item. Lysimacho qui item. Dionysio qui Magonem transtulit. Diophane qui ex Dionysio epitomas fecit. Asclepiade medico. Erasistrato item. Commiade qui de conditura vini scripsit. Hicesio qui item. Themisone medico. Onesicrito. Iuba rege. == LIBRO XV CONTINENTUR == naturae fr.pngerarum arborum. *[1-8] de olea *[2] quamdiu apud Graecos tantum fuerit. quando primum in Italia, Hispania, Africa esse coeperit *[3] de oleo. nationes et bonitates olei *[2] quae natura olivae et olei incipientis *[4] olivarum genera XV *[5] de natura olei *[6] cultura olearum. de servandis. quo modo faciendum oleum *[7] olei fictici genera XLVIII. cci arbor sive croto sive sibi sive sesamon *[8] de amurca *[9-34] pomorum omnium genera et natura *[9] nucum pinearum genera IIII *[10] struthiorum genera IIII. cotoneorum genera IIII *[11] Punicorum genera VIIII. Persicorum genera VII *[12] prunorum genera XII *[13] de persea *[14] malorum genera XXX. quo quaeque tempore externa poma venerint in Italiam et unde *[15] quae novissime *[16] pirorum genera XLI *[17] de insitorum varietate et fulgurum piatione *[18] de pomis servandis et uvis *[19] ficorum genera XXVIIII *[20] de ficis historica *[21] de caprificatione *[22] mespilae genera III *[23] sorvorum genera IIII *[24] nucum genera VIIII *[25] castanearum genera VIII *[26] siliquae *[27] de carnosis pomis. de moris *[28] de unedone *[29] acinorum naturae. bacarum naturae *[30] cerasorum genera VIIII *[31] corna. lentisci *[32-33] sucorum differentiae XIII *[35-38] myrtus *[36, 38] historica de myrto *[37] genera eius XI *[39-40] laurus. genera eius XIII *Summa: res et historiae et observationes DXX. '''EX AUCTORIBUS''' Fenestella. Fabiano. Vergilio. Cornelio Valeriano.Celso. Catone censorio. Sasernis patre et filio. Scrofa. M. Varrone. D. Silano. Fabio Pictore. Trogo. Hygino. Flacco Verrio. Graecino. Attico Iulio. Columella. Masurio Sabino. Tergilla. Cotta Messalino. L. Pisone. Pompeio Lenaeo. Maccio Plauto. Fabio Dossenno. Scaevola. L. Aelio. Ateio Capitone. Sextio Nigro. Vibio Rufino. '''EXTERNIS''' Hesiodo. Theophrasto. Aristotele. Democrito. Hierone rege. Philometore rege. Attalo rege. Archyta. Xenophonte. Amphilocho Athenaeo. Anaxipoli Thasio. Apollodoro Lemnio. Aristophane Milesio. Antigono Cymaeo. Agathocle Chio. Apollonio Pergameno. Aristandro Athenaeo. Bacchio Milesio. Bione Solense. Chaerea Athenaeo. Cheresto item. Diodoro Prieneo. Dinone Colophonio. Epigene Rhodio. Euagone Thasio. Euphronio Athenaeo. Androtione qui de agricultura scripsit. Aeschrione qui item. Lysimacho qui item. Dionysio qui Magonem transtulit. Diophane qui ex Dionysio epitomas fecit. Asclepiade medico. Erasistrato item. Commiade qui de conditura vini scripsit. Aristomacho qui item. Hicesio qui item. Themisone medico. Onesicrito. Iuba rege. == LIBRO XVI CONTINENTUR == silvestrium arborum naturae. *[1] gentes sine arbore *[2] miracula in septentrionali regione arborum *[3-13] de glandiferis *[3] de civica corona *[4] de coronarum origine *[5] qui frondea corona dontai *[6] glandium genera XIII *[7] de fago *[8] de reliquis glandibus. de carbone *[9] de galla *[10-13] quam multa praeter glandem ferant eaedem arbores *[11] cachrys *[12] coccum *[13] agaricum *[14] quarum arborum cortices in usu *[15] de scandulis *[16] de pinu *[17] pinastro *[18] picea, abiete *[19] larice, taeda *[20] taxo *[21] quibus modis fiat pix liquida. quo modo cedrium fiat *[22] quibus modis spissa pix fiat. quibus coquatur resina *[23] zopissa *[24-29] quarum arborum materiae in pretio *[24] fraxini genera IIII *[25] tiliae genera II *[26] aceris genera X *[27] bruscum, molluscum, staphylodendron *[28] buxi genera III *[29] ulmorum genera VI *[30-31] arborum natura per situs *[30] quae montanae. quae campestres *[31] quae siccaneae. quae aquaticae. quae communes *[32] divisio generum *[33] quibus folia non decidant. de rhododendro. quibus non omnia folia cadant. quibus in locis nulli arborum *[34] de natura foliorum cadentium *[35] quibus foliorum varii colores. populorum genera III. quorum foliorum figura mutetur *[36] quae folia versentur omnibus annis *[37] foliorum e palmis cura et usus *[38] foliorum mirabilia *[39] ordo naturae in satis *[40] quae arbores numquam floreant. de iuniperis *[41] de conceptu arborum. de germinatione. de partu *[42] quo ordine floreant *[43] de cornu. quo quaeque tempore ferant *[44] anniferae. in triennium ferentes *[45] quae fructum non ferant. quae infelices existimentur *[46] quae facillime perdant fructum aut florem *[47] quae ubique non ferant *[48] quo modo quaeque ferant *[49] quibus fructus ante quam folium nascatur *[50] biferae. triferae *[51] quae celerrime senescant. quae tardissime. praecoces fructus. serotini *[52] in quibus plura rerum genera gignantur. crataegum *[53-56] differentiae arborum per corpora et ramos *[53] lotos sive faba Graeca *[54] de ramis *[55] cortice *[56] radicibus *[57] arbores quae sponte resurrexerint *[58] quibus modis [sponte] nascantur arbores *[58-60] naturae differentiae non omnia ubique generantis *[59] ubi quae non nascantur *[60] de cupressis *[61] nasci saepe ex terra quae ante nata non sint *[62] de hedera. genera eius XX *[63] smilax *[64-71] de aquaticis *[64] de calamis. harundinum genera XXVIII *[65] de sagittariis *[64] et scriptoriis *[66] et fistulatoriis calamis *[66] de Orchomenia harundine et aucupatoria et piscatoria *[67] de vinitoria harundine. de alno *[68] de salice. genera eius VIII *[69] quae praeter salicem adligando utilia *[70] de scirpis, candelis, cannis, tegulo *[71] de sabucis, de rubis *[72] de arborum sucis *[73] de natura materiarum *[74-75] de arboribus caedendis *[76] de magnitudine arborum. de materiis architectonica. de sappino *[77] igniaria e ligno *[78] quae cariem non sentiant, quae rimam *[79] historica de perpetuitate materiarum *[80] teredinum genera *[82] de materiis fabrilia *[83] de glutinanda materia *[84] de laminis sectilibus *[85-89] arborum durantium vetustas *[85] ab afrano priore sata in urbe Roma D annorum arbor *[86] ab urbe condita arbores *[87] vetustiores urbe in suburbanis *[88] ab Agamemenone satae arbores. a primo anno belli Troiani arbores. ab Illi appellatione arbores apud Troiam antiquiores bello Troiano *[89] item Argis. ab Hercule satae. ab Apolline satae. arbor antiquior quam Athenae *[90] quae genera arborum minume durent *[91] arbores ex eventu nobiles *[92] quae sedem nascendi suam non habeant *[93] quae in arboribus vivant et in terra nasci non possint. genera earum VIIII. cassytas, hyphear, stelis, hippophaeston. de visi et similium natura *[94] de visco faciendo *Summa: res et historiae et observationes MCXXXV '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. Fetiale. Nigidio. Cornelio Nepote. Hygino. Masurio. Catone. Muciano. L. Pisone. Trogo. Calpurnio Basso. Cremutio. Sextio Nigro. Cornelio Boccho. Vitruvio. Graecino. '''EXTERNIS''' Alexandro polyhistore. Hesiodo. Theophrasto. Democrito. Homero. Timaeo mathematico. == LIBRO XVII CONTINENTUR == sativarum arborum naturae. *[1] arborum pretia mirabilia *[2] caeli natura ad arbores. quam partem caeli spectare vineae debeant *[3] qualis terra optima *[4] de terrae, qua Graeci, Britannia et Galliae laetant, generibus VIII *[5] de cineris usu *[6] de fimo *[7] quae sata uberiorem terram faciant, quae urant *[8] quibus modis fimo utendum *[9-21] quibus modis arbores serantur *[10] semine nascentia *[11] quae numquam degenerent *[12] plantis nascentia *[13] avolsione nascentia et surculo *[14] de seminariis. de transferendis seminariis *[15] de ulmis serendis *[16] de scrobibus *[17] de intervallis arborum *[18] de umbra *[19] de stillicids *[20] quae tarde crescant, quae celeriter *[21] propagine nascentia *[22-26] de insitione *[22] quo modo inventa sit *[24] genera insitionum *[23] inoculatio *[26] emplastratio *[25] de vite inserenda *[27] ramo nascentia *[28] quae taleis et quo modo serantur *[29-30] olearum cultura *[30] operum surcularium per tempora anni digestio *[31] de ablaqueandis et adcumulandis *[32] de salicto *[33] harundineta *[34] de ceteris ad perticas et palos caeduis *[35-36] vinearum ratio et arbustorum *[36] ne uvae ab animalibus infestentur *[37] morbi arborum *[38] prodigia ex arboribus *[39-47] medicinae arborum *[40] quo modo rigandum *[41] mirabilia de riguis *[42] de scariphatione *[43] quo modo circumforandum. castratio arborum *[44] caprificatio *[45] quae putationis *[46] quae stercorationis vitia arboribus *[47] medicamenta *Summa: res et historiae et observationes MCCCLXXX '''EX AUCTORIBUS''' Cornelio Nepote. Catone censorio. M. Varrone. Celso. Vergilio. Hygino. Sasernis patre et filio. Scrofa. Calpurnio Basso. Trogo. Aemilio Macro. Graecino. Columella. Attico Iulio. Fabiano. Mamilio Sura. Dessio Mundo. C. Epidio. L. Pisone. '''EXTERNIS''' Hesiodo. Theophrasto. Aristotele. Democrito. Theopompo. Hierone rege. Philometore rege. Attalo rege. Archelao rege. Archyta. Xenophonte. Amphilocho Athenaeo. Anaxipoli Thasio. Apollodoro Lemnio. Aristophane Milesio. Antigono Cymaeo. Agathocle Chio. Apollonio Pergameno. Aristandro Athenaeo. Bacchio Milesio. Bione Solense. Chaerea Atheniense. Cheresto item. Diodoro Prieneo. Dinone Colophonio. Epigene Rhodio. Euagone Thasio. Euphronio Athenaeo. Androtione qui de agricultura scripsit. Aeschrione qui item. Lysimacho qui item. Dionysio qui Magonem transtulit. Diophane qui ex Dionysio epitomas fecit. Aristandro qui de portentis scripsit. == LIBRO XVIII CONTINENTUR == naturae frugum. *[1] antiquorum studium in agricultura *[2] quae prima Romae corona. de spicea corona *[3] de iugero *[4] quotiens et quibus temporibus fuerit summa vilitas annonae *[5] qui inlustres de agricultura scripserint *[6] quae observanda in agro parando *[7] de villarum positione *[8] praecepta antiquorum de agro colendo *[9] genera frugum *[10-29] naturae per genera frumenti *[11] de farre *[12] tritico *[13-15, 18] hordeo *[14] polenta *[15] ptisana *[16] trago *[17] amylo *[20] siligine, similagine *[29] arinca sive olyra. semine sive zea *[19] de reliquis in oriente generibus *[23] de pisturis *[22] de sesima. de erysimo sive irione. de hormino *[24] milio *[25] panico *[26] de fermentis *[27] panis faciendi ratio et genera *[28] quando pistorum initium Romae *[30-33, 36] de leguminibus *[30] faba *[32] ciceris genera *[33] faseoli *[31] pisum *[34] de rapis *[35] napis *[36] lupino *[37-43] pabularia *[37] viсia *[38] ervum *[39] silicia *[40] secale sive asia *[41] farrago *[42] de ocino. ervilia *[43] medica *[44] de avena. morbi frugum *[445] remedia *[46] quid in quoque terrae generum debeat seri *[47] diversitas gentium in sationibus *[48] vomerum genera *[49] ratio arandi *[50] de occando, runcando, sariendo. de cratitione *[51] de summa fertilitate soli *[52] ratio saepius anno serendi. idem arvum *[53] stercoratio *[54] seminum probatio *[55] quantum ex quoque genere frumenti in iugero serendum *[56-61] de temporibus serrendi *[57] digestio siderum in dies et notae terrestres rerum in agro agendarum *[62-74] quid quoque mense in agro fieri oporteat *[61] de papavere *[67] de faeno *[69-70] causae sterilitatium et remedia *[72] de messibus *[73] de frumento servando *[74] de vindemia et autumno operibus *[75] lunaris ratio *[76] ventorum ratio *[77] limiation agrorum *[78-90] prognostica *[78] a sole *[79] a luna *[80] stellis *[81] tonitribus *[82] nubibus *[83] nebulis *[84] ignibus terrestribus *[85] aquis *[86] ab ipsis tempestatibus *[87-88] ab animalibus aquatilibus. a volucribus *[88] a quadripedibus *Summa: res et historiae et observationes MMLX '''EX AUCTORIBUS''' Masurio Sabino. Cassio Hemina. Verrio Flacco. L. Pisone. Cornelio Celso. Turranio Gracile. D. Silano. M. Varrone. Catone censorio. Scrofa. Sasernis patre et filio. Domitio Calvino. Hygino. Vergilio. Trogo. Ovidio. Graecino. Columella. Tuberone. L. Tarutio qui Graece de astris scripsit. Caesare dictatore qui item. Sergio Plauto. Sabino Fabiano. M. Cicerone. Calpurnio Basso. Ateio Capitone. Mamilio Sura. Attio qui Praxidicam scripsit. '''EXTERNIS''' Hesiodo. Theophrasto. Aristotele. Democrito. Hierone rege. Philometore rege. Attalo rege. Archelao rege. Archyta. Xenophonte. Amphilocho Athenaeo. Anaxipoli Thasio. Apollodoro Lemnio. Aristophane Milesio. Antigono Cymaeo. Agathocle Chio. Apollonio Pergameno. Aristandro Athenaeo. Bacchio Milesio. Bione Solense. Chaerea Atheniense. Cheresto item. Diodoro Prieneo. Dinone Colophonio. Epigene Rhodio. Euagone Thasio. Euphronio Athenaeo. Androtione qui de agricultura scripsit. Aeschrione qui item. Lysimacho qui item. Dionysio qui Magonem transtulit. Diophane qui ex Dionysio epitomas fecit. Thalete. Eudoxo. Philippo. Callippo. Dositheo. Parmenisco. Metone. Critone. Euctemone. Harpalo. Hecataeo. Anaximandro. Sosigene. Hipparcho. Arato. Zoroastre. Archibio. == LIBRO XIX CONTINENTUR == *[1-6] lini natura et miracula *[2] genera eius excellentia *[3] quo modo seratur et perficiatur *[6] quando primum in theatris vela *[7-9] de sparti natura *[8] quo modo perficiatur *[9] quando primum usus eius *[10] de eriophoro bulbo *[11] quae sine radice nascantur et vivant. quae nascantur et seri non possint *[12] misy, iton, geranion *[13] de tuberibus *[14] pezicae *[15-16] de laserpicio et lasere. maspetum. magydaris *[17] de rubia *[18] de radicula *[19-20] hortorum gratia *[21] digestio terra enascentium praeter fruges et frutices *[22-37] natura et genera et historiae nascentium in hortis rerum *[31] de omnium earum radicibus, floribus, foliis. quibus hortensiorum folia cadant *[35] quoto quaeque die nascantur *[36] seminum natura. quo modo quaeque serantur *[37] quorum singula genera, quorum plura sint *[38-55] natura et genera et historiae ad condimenta in horto satarum rerum XXIII *[48] lacrima sua nascens *[56] ferulacea genera IIII. cannabis *[57] morbi hortensiorum *[58-59] remedia *[60] quibus modis formicae necentur. contra urucas remedia, contra culices. quibus salsae aquae prosint *[61-62] de sucis et saporibus hortensiorum. de piperitide et libanotide et zmyrnio *Summa: res et historiae et observationes MCXLIIII '''EX AUCTORIBUS''' Marcio Plauto. M. Varrone. D. Silano. Catone censorio. Hygino. Vergilio. Muciano. Celso. Columella. Calpurnio Basso. Mamilio Sura. Sabinio Tirone. Licinio Macro. Q. Birrio. Vibio Rufino. Caesennio qui khpourika scripsit. Castritio item. Firmo item. Potito item. '''EXTERNIS''' Herodoto. Theophrasto. Democrito. Aristomacho. Menandro qui biocrhsta scripsit. Anaxilao. == LIBRO XX CONTINENTUR == medicinae ex iis quae in hortis seruntur. *[2] cucumere silvestri XXVI *[3] elaterio XXVII *[4] anguino cucumere sive erratico V *[5] cucumere sativo VIIII *[6] pepone XI *[7] curcurbita silvestri sompho I *[8] colocynthide XIII *[9] rapis VIIII *[10] rapo silvestri I *[11] napis sive bunio sive buniade V *[13] raphano sativo XLIII *[12] armoracia I *[14] pastinaca. hibisco sive plistolochia sive moloche agria XI *[15] staphylino sive pastinaca erratica XXII *[16] gingidio I *[17] sisere XI *[18] sile XII *[19] inula XI *[20] caepa XXVII *[21] porro sectivo XXXII *[22] porro capitato XXXVIIII *[23] alio LXI *[24] lactuca XLII. caprina IIII *[25] caesapo I. isati I. lactuca silvatica VII *[26] hieracia XVII *[27] beta XXIIII *[28] limonio sive neuroide IIII *[29] intubo quae ambubaia IIII *[30] cichorio sive chreste sive pancratio XII *[31] hedypnoide IIII *[32] seris generibus II medicinae VII *[33] brassica LXXXVII *[335] cyma *[36] brassica silvestri XXVII *[37] lapsana I *[38] marina brassica I *[39] scilla XXIIII *[40] bulbis XXX *[41] bulbine I. bulbo vomitorio *[42] asparago sativo XVII *[43] corruda sive ormino sive Libyco XXIIII *[44] apio XVII *[45] apiastro sive melissophyllo *[46] olusatro sive hipposelino XI. oreoselino II. heleoselino I *[47] petroselino I. buselino I *[48] ocimo XXVIII *[49] eruca XII *[50] nasturcio XLII *[51] ruta LXXXIIII *[52] mentastro XX *[53] menta XLI *[54] puleio XXV *[55] puleio silvestri XVIIII *[56] nepeta VIIII *[57] cumino XVI. sumino silvestri XXVI *[58] ami X *[59] cappari XVIII *[60] ligustico sive panace III *[61] cunila bubula V *[62] cunila gallinacea sive origano V *[63] cunilagine VIII *[64] cunila molli II. libanotide II *[65] cunila sativa III. cunila montana VII *[66] piperitide sive siliquastro V *[67] origano oniti sive prasio VI *[68] tragorigano VIIII *[69] origano Heraclio, generum III, medicinae XXX *[70] lepidio III *[71] git sive melanthio XXIII *[72-73] aneso sive aniceto LXI *[74] aneto VIIII *[75] sacopenio sive sagapeno XIII *[76] papavere albo II. papavere nigro VIII. de sopore. de opio. contra potiones quas anwdunouV et lhxipuretouV et peptikaV vocant. papavere silvestri II. meconio *[77] papavere rhoea II *[78] papavere ceratiti sive glaucio sive paralio V *[79] papavere Heraclio sive aphrode II. dia kwduwn *[80] papavere tithymalo sive paralio III. quo modo sucus herbarum colligendus *[81] porcilaca XLV. pepli XLV *[82] coriandro XXI *[83] atriplice XIIII *[84] malva malope XLVI. malva malache I. malva althaea sive plistolochia XVIIII *[85] lapatho silvestri sive oxalide sive lapatho canterino sive rumice I. oxylapatho VII. hydrolapatho II. hippolapatho VI *[86] lapatho sativo XXI. bulapatho I *[87] sinapi, generum III, medicinae XLVIII *[88] adarca XLVIII *[89] marrubio sive prasio sive linostropho sive philopaede sive philochare XXVIIII *[90] serpyllo XVIII *[91] sisymbrio sive Thymbraeo XIII *[92] lini semine XXVII *[93] blito VI *[94] meo Athamantico sive Athamanico VII *[95] feniculo XXIII *[96] hippomaratho sive myrsineo V *[97] cannabi VII *[98] ferula VIII *[99] carduo sive scolymo VI *[100] theriacae conpositio *Summa: res et historiae et observationes MDCVI '''EX AUCTORIBUS''' Catone censorio. M. Varrone. Pompeio Lenaeo. C. Valgio. Hygino. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Iulio Basso qui item. Antonio Castore. '''EXTERNIS''' Democrito. Theophrasto. Orpheo. Menandro qui biocrhsta scripsit. Pythagora. Nicandro. MEDICIS Hippocrate. Chrysippo. Diocle. Ophione. Heraclide. Hicesio. Dionysio. Apollodoro Citiense. Apollodoro Tarentino. Praxagora. Plistonico. Medio. Dieuche. Cleophanto. Philistione. Asclepiade. Crateua. Petronio Diodoto. Iolla. Erasistrato. Diagora. Andrea. Mneside. Epicharmo. Damione. Dalione. Sosimene. Tlepolemo. Metrodoro. Solone. Lyco. Olympiade Thebana. Philino. Petricho. Miccione. Glaucia. Xenocrate. == LIBRO XXI CONTINENTUR == naturae florum et coronamentorum. *[2] de strophiolis. serta *[3] qui invenerint miscere flores. quando primum corollae appellatae et quare *[4] quis primus coronas foliis argenteis et aureis dederit. quare corollaria dicta. de lemniscis. quis primus caelaverit eos *[5] quantus honor coronarum apud antiquos fuerit *[6] severitas antiquorum in coronis *[7] quem floribus honoraverit populus Romanus *[8] pactiles coronae. de sutilibus coronis. de nardinis. de Sericis *[9] Cleopatrae reginae factum in coronis *[10] de rosa. gen. eius XII *[73] med. XXXII *[11] lili gen. III *[74] med. XXI *[11] lacrima sua nascens *[12] naarcissi gen. III *[75] med. XVI *[13] quorum semen tinguatur, ut infecta nascantur *[14-37] quem ad modum quaeque nascantur, serantur, colantur sub singulis generibus *[14] violae colores III *[76] med. XVII *[14] luteae gen. V *[76] med. X *[15] caltha. regius flos *[16] baccar *[77] med. XVII *[16] combretum *[77] med. I *[17] crocum *[81] med. XX *[17] ubi optimi flores. qui flores Torianis temporibus in usu *[18] de natura odorum *[19] iris *[83] med. XLI *[20] saliunca *[83] med. II *[21] polium sive teuthrion *[84] med. XVIII *[21] qui flos alium colorem mane habeat, alium meridie, alium sole occidente *[22] vestium aemulatio cum floribus *[23] amarantus *[24] cyanus *[84] med. II *[24] holochrysos *[85] med. III *[25] petilium. bellio *[26] chrysocome sive chrysitis *[85] med. VI *[27] qui frutices flore coronent *[28] qui folio *[29] melothrum. spiraea. origanum. cneorum sive casia, gen. II. melissophyllum sive melittaena *[86] med. XXI *[29, 37] melilotos quae sertula Campana *[87] med. XIII *[30] trifoli gen. III *[88] med. IIII *[30] myophonum *[31] thymi genera II *[89] med. XXXIII *[31] flore nascentia, non semine *[32] conyza *[33] Iovis flos. hemerocalles *[90] med. IIII *[33] Helenium *[91] med. V *[33] phlox. quae ramis et folio odorata *[34] habrotonum *[92] med. XXII *[34] Adonium. genera II ipsa se propagantia *[34] leucanthemum *[93] med. I *[35] amaracum sive sampsuchum *[93] med. XI *[36] nyctegreton sive chenamyche sive nyctalops *[38-39] quo ordine temporum flores nascantur *[38] anemone coronaria sive phrenion *[94] med. X *[38] oenanthe herba *[95] med. VI *[38] melanium. heliochrysos *[96] med. XI *[39] lychnis *[98] med. VII *[38] gladiolus. hyacinthus *[97] med. VIII *[39] tiphyon. pothi gen. II. orsinae gen. II *[39] vicapervica sive chamaedaphne *[99] med. IIII *[39] quae semper vireat herba *[40] quam longa cuique vita florum *[41] quae propter apes serenda inter flores. cerintha *[42-43] de pabulo apium. de morbis earum et remediis *[44] de venenato melle et remediis eius *[45] de melle insano *[46] de melle quod muscae non attingunt *[47] de alvariis. de alvis et cura earum *[48] si famem apes sentiant *[49] de cera facienda. quae optima eius genera. de cera Punica *[50-108] sponte nascentium herbarum in quibuscumque gentibus usus, naturae, miracula *[50] fraga. tmanum. ruscum *[100] med. IIII *[50] batis gen. II *[101] med. II *[50] pastinaca pratensis. lupus salictarius *[51] colocasia *[102] med. II *[52] anthalium *[52] anthyllium sive anhyllum *[103] med. VI *[52] oetum. quae radices nihil supra terram gignant: arachidne, aracos *[52] candryala. hypochoeris. caucalis. enthryscum. scandix, eadem tragopogon. parthenium sive leucanthes sive amaracum sive perdicium sive muralis *[104] med. VIII *[52] trychnum sive strychnum sive halicacabum sive callias sive dorycnion sive manicon sive peritton sive neuras sive morio sive moly *[105] med. III *[52] corchorus *[106] med. VI *[52] aphace. achynops. epipetron. quae numquam floreat, quae semper *[53] cneci gen. III *[107] med. III *[54-58] aculeati generis herbae *[54] erynge. glycyrriza *[54, 58] tribulus *[58] anonis *[54] pheos sive stoebe. hippophaes *[55] urticae gen. IIII. lamium. scorpio *[56] acorna. leucacanthos. chalceos. cnecos. polyacanthos. onopyxos. helxine. scolymos. chamaeleon. tetralix. atractylis sive phonos. acanthice mastiche *[57] cactos. [tenica, pappum, ascalia] *[59] herbarum genera per caules: coronopus, anchusa, canthemis. phyllanthes. crepis. lotos *[60] differentiae herbarum per folia: quibus folia non cadant. quae particulatim floreant *[29-30] heliotropium, adiantum, herbae quarum medicinae sequenti libro *[60] dicentur *[61] spicatarum genera: tanyops. alopecuros. stelephuros sive ortyx sive plantage. thryallis *[62] perdicium. ornithogale *[63] post annum nascentes. a summo florentes, item ab imo *[64] lappa herba quae intra se parit. Opuntia e folio radicem faciens *[65] iasine. chondrylla, picris. quae toto anno floreant *[66] quibus flos ante quam caules exeant, quibus caulis ante quam flos. quae ter floreat *[67] cypiros *[69] med. VIII *[67] thesium *[68] asphodelus sive hastula regia. anthericus sive albucum *[69] iunci gen. VI. med. IIII *[70] cyperus. med. XIIII. cyperis. cypira *[71] holoschoenos *[72] med. ex iunco odorato sive teuchite X *[78] med. ex asaro VIII *[79] med. ex Gallico nardo VIII *[80] med. ex herba quam phun vocant IIII *[82] [Syrium] crocomagma, med. II *[108] pesoluta. med. I *[109] Graecorum nominum in ponderibus et mensuris interpretatio *Summa: res et historiae et observationes DCCXXX '''EX AUCTORIBUS''' Catone censorio. M. Varrone. Masurio. Antiate. Caepione. Vestino. Vibio Rufino. Hygino. Pomponio Mela. Pompeio Lenaeo. Cornelio Celso. Calpurnio Basso. C. Valgio. Licinio Macro. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Iulio Basso qui item. Antonio Castore. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Democrito. Orpheo. Pythagora. Magone. Menandro qui biocrhsta scripsit. Nicandro. Homero. Hesiodo. Musaeo. Sophocle. Anaxilao. MEDICIS Mnesitheo qui de coronis. Callimacho qui item. Phania physico. Timaristo. Simo. Hippocrate. Chrysippo. Diocle. Ophione. Heraclide. Hicesio. Dionysio. Apollodoro Citiense. Apollodoro Tarentino. Praxagora. Plistonico. Medio. Dieuche. Cleophanto. Philistione. Asclepiade. Crateua. Petronio Diodoto. Iolla. Erasistrato. Diagora. Andrea. Mneside. Epicharmo. Damione. Dalione. Sosimene. Tlepolemo. Metrodoro. Solone. Lyco. Olympiade Thebana. Philino. Petricho. Miccione. Glaucia. Xenocrate. == LIBRO XXII CONTINENTUR == *[1-7] auctoritas herbarum *[2] gentes herbis formae gratia uti *[3] herbis infici vestes, item pigmento Gallicae cortinae. de sagminibus. de verbenis et clarigatione *[4] de corona graminea. de raritate eius *[5] qui soli corona ea donati *[6] qui solus centurio *[8-9] medicinae ex reliquis coronamentis: erynge sive eryngio quae centum capita XXX *[10] acano I *[11] glycyrriza sive adipso XV. stomatice I *[12] tribuli gen. II med. XII *[13] stoebe sive pheos *[14] hippophaes. gen. II. med. II *[15] urtica LXI *[16] lamio VII *[17] scorpionis gen. II med. I *[18] leucacantha quae phyllos sive ischas sive polygonatos IIII *[19] helxine XII *[20] perdicio sive Parthenio sive siderite quae urceolaris sive astercum XI *[21] chamaeleone sive ixia sive ulophyto sive cynozolo, gen. II, med. XII. mastiche *[22] coronopode *[23] anchusa XIIII *[24] pseudoanchusa quae echis sive doris III *[25] onochilo sive archebio sive onocheli ssv rhexia sive enchrysa X. cuius radices colorem mutent *[26] anthemide sive leucanthemide sive leucanthemo sive chamaemelo sive melanthio, gen. III, med. XI *[27] loto herba III *[28] lotometra II *[29] heliotropio sive helioscopio sive verrucaria XII. heliotropio sive tricocco sive scorpiuro XIIII *[30] adianto sive callitricho sive trichomane sive polytricho sive saxifraga, gen. II, med. XXVIII. fruex sine radice *[31] picride I. thesio I. *[32] asphodelo LI *[33] halimo XIIII *[34] acantho sive paederote sive melamphyllo V *[35] bupleuro V *[36] bupresti I *[37] elaphobosco VIIII *[38] scandice VIII. enthrysco II *[39] iasine IIII *[40] caucalide XII *[41] sio XI *[42] sillybo *[43] scolymo sive limonio V *[44] sonco, gen. II, med. XV *[45] condrio sive condrille VI *[46] de boletis. proprietas eorum in nascendo *[47] de fungis. notae venenatorum. med. ex iis VIIII *[48] silphio VII *[49] laseri XXXVIIII *[50] propoli V. mellis XVI *[51-52] aquae mulsae XVIII *[52] quare genere ciborum mores quoque mutentur *[53] mulso VI *[54] melitite III *[55] cera VIII *[56] contra conpositiones medicorum *[57-76] medicinae ex frgibus *[57] siligine I. tritico II. palea II. farre I. furfuribus I. arinca. athera II *[58] farina per genera. medicinae XXXVIIII *[59] polenta VIII *[60] polline V. pulte I. farina chartaria I *[61] alica VI *[62] milio VI *[63] panico IIII *[64] sesima VII. sesamoide II. Anticyrico IIII *[65] hordeo VIIII. hordeo murino quam Graeci Phoeniceam I *[66] ptisana IIII *[67] amylo VIII. avena I *[68] pane XXI *[69] faba XIIII *[70] lente XXXII. fakw epi telmatwn II *[71] elelisphaco sive sphaco quae salvia XIII *[72] cicere et cicercula XXVI *[73] ervo XX *[74] lupino XXXV *[75] irione sive erysimo quod Galli velam XV *[76] hormino VI *[77] lolio V *[78] miliaria herba I *[79] bromo I *[80] orobanche sive cynomorio I *[81] contra leguminum bestiolas I *[82] de zytho I. spuma *Summa: res et historiae et observationes DCCCCVI '''EX AUCTORIBUS''' iisdem quibus priore libro et praeter eos Chrysermo. Eratosthene. Alcaeo. == LIBRO XXIII CONTINENTUR == medicinae ex arboribus cultis: *[2] vitibus XX *[3] foliis et pampinis vitium XII *[4] omphacio vitum XIIII *[5] oenanthe XXI *[6] uvis recentibus *[7] uvarum servatarum generibus med. XI *[8] sarmentis uvarum I *[9] nucleis acinorum VI *[10] vinaceis III *[11] uva theriace IIII *[12] uva passa sive astaphide XVII *[13] astaphide agria sive staphide sive pituitaria XII *[14] labrusca sive uva taminia quae et ampelos agria XII *[15] salicastro XII *[16] vite alba sive ampelo leuce sive staphyle sive melothro sive psilothro sive archezosti sive cedrosti sive mado XXXI *[17] vite nigra sive bryonia sive Chironia sive gynaecanthe sive apronia XXXV *[18] musto XV *[20] Falerno VI. Albano II. Surrentino III *[21] Setino I. Statano I. Signino I *[22] ceteris vinis XIIII *[22-23] observationes circa vina LXI *[24-26] quibus aegris danda, quando danda, quomodo danda. observationes circa ea XCI *[27] aceto XXXIII *[28] aceto scillino XVII *[29] oxymelite VII. oxyalme VII *[30] sapa VII *[31] faece vini XII *[32] faece aceti XVII *[33] faece sapae IIII *[34] foliis oleae XXIII *[35] flore IIII. olea ipsa VI *[36] olivis albis IIII. olivis nigris III *[37] amurca XXI *[38] foliis oleastri XXI *[39] omphacio III *[40] oenanthino oleo XXVIII *[41] cicino XVI *[42] amygdalino XVI *[43] laureo VIIII *[44] myrteo XX *[45] chamaemyrsinae sive oxymyrsinae, cupressino, citreo, caryino, Cnidio, lentiscino, balanino *[46] cyprino et cypro ipsa XV *[46-47] gleucino I, balsamino XV *[48] malobathro V *[49] hyoscyamino II. thermino I. narcissino I. raphanino II. sesamino III. lilino IIII. Selgitico I. Iguino I *[50] elaeomeli II. pissino II *[51] palmis VIIII *[52] palma myrobalano III *[53] palma elate XV *[54-83] medicinae ex singulorum generum flore, foliis, fructu, ramis, cortice, suco, ligno, radice, cinere *[54] malorum observations VI. cotoneorum XXV. struthiorum I *[55] dulcium malorum VI. austerorum I *[56] citreorum V *[57-58] Punicorum XXIII *[58] stomatice XIIII *[59] cytino VIIII *[60] balaustio XV *[62] pirorum observationes XIII *[63] ficorum CXI *[64] caprificorum XLII *[65] erineo herba *[66] prunis IIII *[67] Persicis II *[68] prunis silvestribus II *[69] lichene arborum II *[70-71] moris XXXXVIIII *[71] stomatice sive arteriace [sive] panchrestos IIII *[72] cerasis V *[73] mespilis II. sorbis II *[74] nucibus pineis XIII *[75] amygdalis XXVIIII *[76] nucibus Graecis V *[77] iuglandibus XXIIII. antidoto *[78] abellanis III. pistaciis VIII. castaneis V *[79] siliquis V. corno I. unedonibus *[80] lauris LXVIIII *[81] myrtis LX *[82] myrtidano XIII *[83] oxymyrsine sive chamaemyrsine quae ruscum VI *Summa: res et historiae et observationes MCCCCXVIII '''EX AUCTORIBUS''' C. Valgio. Pompeio Lenaeo. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Iulio basso qui item. Antonio Castore. M. Varrone. Cornelio Celso. Fabiano. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Democrito. Orpheo. Pythagora. Magone. Menandro qui biocrhsta. Nicandro. Homero. Hesiodo. Musaeo, Sophocle, Anaxilao. MEDICIS Mnesitheo. Callimacho. Phania physico. Timaristo. Simo. Hippocrate. Chrysippo. Diocle. Ophione. Heraclide. Hicesio. Dionysio. Apollodoro Citiense. Apollodoro Tarentino. Praxagora. Plistonico. Medio. Dieuche. Cleophanto. Philistione. Asclepiade. Crateua. Petronio Diodoto. Iolla. Erasistrato. Diagora. Andrea. Mneside. Epicharmo. Damione. Dalione. Sosimene. Tlepolemo. Metrodoro. Solone. Lyco. Olympiade Thebana. Philino. Petricho. Miccione. Glaucia. Xenocrate. == LIBRO XXIV CONTINENTUR == medicinae ex arboribus silvestribus: *[2] loto Italica VI *[3] glandibus XIII *[4] cocco ilicis III *[5] galla XXIII *[6] visco IX *[7] pilulis glandiferarum I. cerro VIII *[8] subere II *[9] fago IIII *[10] cupresso XXIII *[11] cedro XIII *[12] cedride X *[13] galbano XXVI *[14] Hammoniaco XXIIII *[15] styrace XII *[16] spondylio XVII *[17] sphagno sive sphaco sive bryo V *[18] terebintho VI *[19] picea VIII *[20] chamaepity XV *[21] pityusa VI *[22] resinis XXV *[23] pice XXVII *[24] pisselaeo sive palimpissa XVI *[25] pissasphalto II *[26] zopissa I *[27] taeda I *[28] lentisco XXII *[29] platano XV *[30] fraxino V *[31] acere I *[32] populo VIII *[33] ulmo XVI *[34] tilia V *[35] sabuco XV *[36] iunipero XXI *[37] salice XIIII. Amerina I *[38] vitice XXXIII *[39] erice I *[40] genista V *[41] myrice quae et tamarica III *[43] virga sanguinea I *[42] brya XVIIII *[44] silere III *[45] ligustro VIII *[46] alno I *[47] hederis XXXVIIII *[48] cisto V *[49] cisso erythrano II. chamaecisso II. milace II. clematide II *[50] harundine XVIIII *[51] papyro, charta III *[52] hebeno V *[53] rhododendro I *[54] rhus gen. II medicinae VI. stomatice *[55] rhu erythro VIIII *[56] erythrodano XI *[57] alysso II *[58] radicula sive struthio XVI. apocyno II *[59] rore marino XVIII *[60] cachry V *[61] herba Sabina VII *[62] selagine II *[63] samolo II *[64] cummi XI *[65] spina Arabica IIII *[66] spina Alba II. acanthio I *[67] acacia XVIII *[68-69] aspalatho sive erysisceptro sive adipsatheo sive diaxylo VIIII *[70] spina appendice II. pyracantha I *[71] paliuro X *[72] aquifolia X. taxo I *[73] rubis LI. stomatice *[74] cynosbato III *[75] Idaeo rubo III *[76] rhamni gen. II med. V *[77] Lycio XVIII *[78] sarcocolla II *[79] oporice II *[80] trixagine sive chamaedrye sive chamaerope sive Teucria XVI *[81] chamaedaphne VI *[82] chamelaea VI *[83] chamaesyce VIII *[84] chamaecisso herba I *[85] chamaeleuce sive farfaro sive farfugio I *[86] chamaepeuce II. chamaecyparisso II. ampelopraso VI. stachye I *[87] clinopodio sive cleopiceto sive zopyrontio sive ocimoide III *[88] clematide centunculo III *[89] clematide sive aetite sive lagine X *[90] clematide Aegyptia sive daphnoide sive polygonoide II *[91-92] aro XLII *[93] dracunulo II *[94] Aristoteles IIII *[95] milifolio sive myriophyllo VII *[96] pseudobunio IIII *[97] myrride sive myrra sive myriza VIII *[98] oenobreche III *[99-102] Magica de herbis *[99] coracesia et calicia *[100] Minyade sive Corinthia I *[101] aproxi. Pythagorea de recidivis morborum *[102] aglaophotide sive marmaritide. Achaemenide sive hippophobade. theombrotio sive semnio. adamantide. Arianide, theronarca. Aethiopide sive Meroide. ophiusa. thalassaegle sive potamaugide. theangelide. gelotophyllide. hesiateride sive protomedia sive casignete sive Dionysonymphade. helianthide sive heliocallide. hermesiade. aeschynomene. crocide. opnothuride. anacampserote *[103] eriphia *[104] herba lanaria I. lactoris I. militaris I *[105] stratiotes V *[106] herba de capite statuae I *[107] herba de fluminibus I *[108] lingua hba *[109] herba de cribro I *[110] herba de fimetis I *[111] herba a canum urina I *[112] rodarum III *[113] impia II *[114] Veneris pecten I *[115] exedum I. notia I *[116] philanthropos I. lappa canaria II *[117] tordylon sive syreon III *[118] gramen XVII *[119] dactylos V *[120] faenum Graecum quae silicia XXXI *Summa: res et historiae et observationes MCLXXVI '''EX AUCTORIBUS''' C. Valgio. Pompeio Lenaeo. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Iulio basso qui item. Antonio Castore. Cornelio Celso. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Apollodoro. Democrito. Orpheo. Pythagora. Magone. Menandro qui biocrhsta scripsit. Nicandro. Homero. Hesiodo. Musaeo. Sophocle. Anaxilao. MEDICIS Mnesitheo. Callimacho. Phania physico. Timaristo. Simo. Hippocrate. Chrysippo. Diocle. Ophione. Heraclide. Hicesio. Dionysio. Apollodoro Citiense. Apollodoro Tarentino. Praxagora. Plistonico. Medio. Dieuche. Cleophanto. Philistione. Asclepiade. Crateua. Petronio Diodoto. Iolla. Erasistrato. Diagora. Andrea. Mneside. Epicharmo. Damione. Sosimene. Tlepolemo. Metrodoro. Solone. Lyco. Olympiade Thebana. Philino. Petricho. Miccione. Glaucia. Xenocrate. == LIBRO XXV CONTINENTUR == naturae herbarum sponte nascentium. *[1] auctoritas herbarum. de origine usus earum *[2] qui Latine usus earum scripserint *[3] quando ad Romanos ea notitia pervenerint *[4-5] qui primi Graecorum de his conposuerint *[6] quare minus exerceantur ea remedia. herbae mirabiliter inventae. cynorrodum, med. II. dracunculus caulis I. Britannia V *[7] de maximo dolore *[7-39] nobilium herbarum inventores *[8] moly III *[9] dwdeka jewn I *[10] paeonia sive pentoboros sive glycysides I *[11] panaces Asclepion II *[12] panaces Heraclion III *[13] panaces Chironion IIII *[14] panaces Centaurion sive Pharnacion III *[15] Heraclion siderion IIII *[17] hyoscyamos quae Apollinaris sive altercum, gen. V. med. IIII *[18] linozostis sive parthenion sive Hermu postea quae Mercurialis, gen. II med. XXII *[19] Achillea sideritis sive panaces Heracleum quae milifolium aut scopa regia, gen. VI. med. III *[20] Teucria sive hermione sive splenios II *[21] Melampodum sive elleborum quod veratrum, gen. III. quo modo colligatur, quo modo probetur *[22] med. ex nigro XXIIII. quomodo sumendum *[23] item in albo. med. ex eo XXIII *[24-25] quibus non dandum. observationes circa utrumque genus LXXXVIII *[26] Mithridatia II *[27] scordotis sive scordion IIII *[28] Polemonia sive Philetaeria sive chiliodynamus VI *[29] Eupatoria I *[30] Centaurion sive Chironion XX *[31] Centaurion lepton sive libadion quod fel terrae XXII *[32] Centauris triorchis II *[33] Clymenos II *[34] Gentiana XIII *[35] Lysimachia VIII *[36] Artemisia sive parthenis sive botrys sive ambrosia V *[37] nymphaea sive Heraclion sive rhopalon sive mallos, gen. II. med. XIIII *[38] Euphorbeae gen. II. med. IIII *[39] plantaginis gen. II. med. XLVI *[40] buglossos II *[41] cynoglossos III *[42] buphthalmos sive chalca I *[43-49] herbae quas gentes invenerunt *[43] Scythice III *[44] hippace III *[45] ischaemon II *[46] cestros sive psychrotrophon quae Vettonica sive serratula XLVIII *[47] Cantabrica II *[48] consiligo I *[49] Hiberis VII *[50-53] herbae ab animalibus repertae *[53] chelidonia VI. canaria I. dictamnon VIII. pseudodictamnon sive chondirs. quibus locis potentissimae herbae. propter herbas in Arcadia lac potari *[54] aristolochia sive clematitis sive Cretica sive plistolochia sive lochia polyrrizos quae malum terrae XXII *[56] argemonia IIII *[57] agaricum XXXIII *[58] echios, gen. III. med. II *[58] hierabotane sive aristereon quae verbenaca, gen. II. med. X *[60] blattaria I *[61] molemonium I *[62] pentapetes sive pentaphyllon sive chamaezelon quae quinquefolium, med. XXXIII *[63] sparganion I *[64] dauci gen. IIII. med. XVIII *[65] theronarca II *[66] persollata sive arcion VIII *[67] cyclaminos quae tuber terrae XII *[68] cyclaminos cissanthemos IIII *[69] cyclaminos chamaecissos III *[70] peucedanum XXVIII *[71] ebulum VI *[72] polemonia I *[73] phlomos quae verbascum XV *[74] phlomides II. phlomis lychnitis sive thryallis *[75] thelyphonon sive scorpio I *[76] phrynion sive neuras sive poterion I *[77] alcima sive damasonion sive lyron XVIII *[78] peristereos VI *[80] antirrinon sive pararrinon sive lychnis agria III *[81] euplia I *[82] pericarpum, gen. II. med. II *[83] nymphaea Heraclia II *[84] lingulaca I *[85] cacalia sive leontice III *[86] callithrix I *[87] hyssopum XX *[88] lonchitis IIII *[89] xiphion sive phasganion IIII *[90] psyllion sive cynois sive chrysallion sive Sicelicon sive cynomyia XVI. thrysellion I *[91-103] remedia oculorum *[92] anagallis sive acoron quae felis oculus, gen. II. med. VI *[93] aegilops II *[94] mandragors sive Cirecion sive morion sive hippophlomon, gen. II. med. XIIII *[95] cicuta XIII *[96] cremnos agrios III *[97] molybdaena I *[98] capnos trunca quae pedes gallinacei I *[99] capnos fruticos III *[100] acoron sive acorion XVII *[101] cotyledonis gen. II. med. LXI *[102] aizoum maius sive buphthalmon sive zoophthalmon sive hypogeson sive ambrosion sive amerimnon quae sedum magnum aut oculus aut digitellus, med. XXXI. aizoum minus sive erithales sive trithales sive erysithales quae isoetes aut sedum, med. XXXII *[103] andrachle agria quae illecebra XXXII *[106] erigeron sive pappos sive acanthis quae senecio VIII *[107] ephemeron II *[108] labrum Venereum I *[109] batrachion quae ranunculus sive strumos, gen. IIII. med. XIII *[110] stomatice, gen. II *Summa: res et historiae et observationes MCCXCII '''EX AUCTORIBUS''' C. Valgio. Pompeio Lenaeo. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Iulio basso qui item. Antonio Castore. Cornelio Celso. Fabiano. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Apollodoro. Democrito. Iuba. Orpheo. Pythagora. Magone. Menandro qui biocrhsta scripsit. Nicandro. Homero. Hesiodo. Musaeo. Sophocle. Xantho. Anaxilao. MEDICIS Mnesitheo. Callimacho. Phania physico. Timaristo. Simo. Hippocrate. Chrysippo. Diocle. Ophione. Heraclide. Hicesio. Dionysio. Apollodoro Citiense. Apollodoro Tarentino. Praxagora. Plistonico. Medio. Dieuche. Cleophanto. Philistione. Asclepiade. Crateua. Petronio Diodoto. Iolla. Erasistrato. Diagora. Andrea. Mneside. Epicharmo. Damione. Sosimene. Tlepolemo. Metrodoro. Solone. Lyco. Olympiade Thebana. Philino. Petricho. Miccione. Glaucia. Xenocrate. == LIBRO XXVI CONTINENTUR == reliqua per genera medicinae *[1] reliquae per gra de novis morbis *[2] quid sint lichenes *[3] quando primum in Italia coeperint *[4] item carbunculus *[5] item elephantiasis *[6] item colum *[7] de nova medicina. de Asclepiade medico *[8] qua ratione medicinam veterem mutaverit *[9] contra Magos *[10] lichen, gen. II. med. V *[11] Proserpinaca I *[13] bellis II *[14] condurdum I *[16] bechion sive arcion sive chamaeleuce quae tussilago III *[17] bechion quae salvia IIII *[19] molon sive syron I. amomon III *[20] ephedra sive anabasis III *[21] geum III *[22] tripolion III *[23] gromphaena *[24] malundrum II *[25] chalcetum I. [molemonium I] *[26] halus sive cotonea V *[27] chamaerops I. stoechas I *[29] astragalus VI *[30] ladanum XIII *[31] chondris sive pseudodictamnum I. hypocisthis sive orobethron, gen. II. med. VIII *[32] laver sive sion *[33] potamogiton VIII. statice III *[34] ceratia II. leontopodion sive leuceoron sive doripetron sive thorybethron.... lagopus II *[35] epithymon sive hippopheos VIII *[36] pycnocomon IIII *[37] polypodion III *[38] scamonia VIII *[39] tithymalos characia ... *[40] tithymalos myrtites sive caryites XXI *[41] tithymalos paralius sive tithymalis IIII *[42] tithymalos helioscopios XVIII *[43] tithymalos cyparittias XVIII *[44] tithymalos platyphyllos sive corymbites sive amygdalites III *[45] tithymalos dendroides sive cobios sive leptophyllos XVIII *[46] apios ischas sive raphanos agria II *[50] crethmon XI. cachry *[51] anthyllion II. anthyllis II *[52] cepaea I *[53] hypericon sive chamaepitys sive corisson VIIII *[54] caros sive hypericon X *[55] callithrix I. perpressa I. chrysanthemum I. anthemis I *[56] silaus I *[57] herba Fulviana *[59] inguinalis sive argemo *[60] Chrysippeos I *[62] orchis sive Serapias V *[63] satyrion III. satyrion Erythraicon IIII *[65] lappago sive mollugo I. asperugo I *[66] phycos quod fucus marinus, gen. III. med. V. lappa boaria *[68] geranion sive myrris sive myrtis, gen. III. med. VI *[69] onothera sive onear III *[73] acte sive ebulum. chamaeacte *[83] hippuris sive ephedron sive anabasis quae equisetum, gen. III. med. XVII *[84] stephanomelis *[85] erysithales I *[88] polycnemon I *[91] arsenogonon I. thelygonon I *[92] mastos I *[93] ophrys *Summa: res et historiae et observationes MXVIIII '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. C. Valgio. Pompeio Lenaeo. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Iulio basso qui item. Antonio Castore. Cornelio Celso. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Apollodoro. Democrito. Iuba. Orpheo. Pythagora. Magone. Menandro qui biocrhsta scripsit. Nicandro. Homero. Hesiodo. Musaeo. Sophocle. Xantho. Anaxilao. MEDICIS Mnesitheo. Callimacho. Phania physico. Timaristo. Simo. Hippocrate. Chrysippo. Diocle. Ophione. Heraclide. Hicesio. Dionysio. Apollodoro Citiense. Apollodoro Tarentino. Praxagora. Plistonico. Medio. Dieuche. Cleophanto. Philistione. Asclepiade. Crateua. Petronio Diodoto. Iolla. Erasistrato. Diagora. Andrea. Mneside. Epicharmo. Damione. Sosimene. Tlepolemo. Metrodoro. Solone. Lyco. Olympiade Thebana. Philino. Petricho. Miccione. Glaucia. Xenocrate. == LIBRO XXVII CONTINENTUR == reliqua genera herbarum. medicinae ex iis. *[2] aconitum sive thelyphonon sive cammaron sive pardalianches sive scorpion, med. IIII *[3] Aethiopis IIII *[4] ageraton IIII *[5] aloe XXVIIII *[6] alcea IIIII *[7] alypon I *[8] alsine ad eadem quae helxine V *[9] androsaces III *[10] androsaemon sive ascyron VI *[11] ambrosia sive botrys sive Artemisia III *[12] anonis sive ononis V *[13] anagyros sive acopon VI *[14] anonymos V *[15] aparine sive omphalocarpos sive philanthropos IIII *[16] arction sive arcturon V *[17] asplenos sive hemionios II *[18] Asclepias II *[19] aster sive bubonion III *[20] ascyron et ascyroides IIII *[21] aphaca III *[22] alcibium I *[23] alectoros lophos quae crista II *[24] alum quod symphyton petraeum XIIII *[25] alga rufa I *[26] actaea I *[27] ampelos agria IIII *[28] absinthium, gen. III. med. XLVIIII *[29] absinthium marinum sive seriphum II *[30] ballote sive porrum nigrum III *[31] botrys sive Artemisia I *[32] brabilla I *[33] bryon marinum V *[34] bupleuron I *[35] catanance I. cemos I *[36] calyx III *[37] calyx sive anchusa sive rhinoclia II *[38] Circeia III *[39] cirsion I *[40] crataegonon, gen. II. med. VIII *[41] crocodileon II *[42] cynosorchis sive orchis IIII *[43] chrysolachani gen. II. med. III. coagulum terrae II *[44] cucullus sive strumus sive strychnos VI *[45] conferva II *[46] coccum Cnidium II *[47] dipsacos III *[48] dryopteris II *[49] drabe I *[50] elatine II *[51] empetros quam nostri calcifragam IIII *[52] epicactis ssv elleborine II *[53] epimedion III *[54] enneaphyllon III *[55] felicis gen. II, quam Graeci pterim, alii blachron, item thelypterim, nymphaeam pterim vocant, XI *[56] femur bubulum *[57] galeopsis sive galeobdolon sive galion VI *[58] glaux I *[59] glaucion III. collyrium, med. II *[60] glycyside sive Paeonia sive pentorobon XX *[61] gnaphalion sive chamaezelon VI *[62] gallidraga I *[63] holcus sive aristis *[64] hyoseris I *[65] holosteon III *[66] hippophaeston VIII *[67] hypoglossa I *[68] hypecoon *[69] Idaea IIII *[70] isopyron sive phaselion III *[71] lathyris II *[72] leontopetalon sive rhapadion II *[73] lycapsos II *[74] lithospermon sive exonychon sive DioV puron sive HrakleouV II *[75] lapidis muscus I *[76] limeum I *[77] leuce sive mesoleucium sive leucas III *[78] leucographis V *[79] medion III *[80] myosota sive myosotis III *[81] myagros I *[82] nyma I *[83] natrix I *[84] odontitis I *[85] othonna I *[86] onosma I *[87] onopradon V *[88] osyris IIII *[89] oxys II *[90] polyanthemon sive batrachion III *[91] polygonos sive polygonion sive thalattias sive carcinothron sive clema sive myrtopetalos quae sanguinaria sive orios, gen. IIII. med. XXXIII *[92] pancration XII *[93] peplis sive syce sive meconion sive mecon aphrodes III *[94] periclymenon V *[95] pelecinos II *[96] polygala I *[97] poterion sive phrynion sive neuras IIII *[98] phalangitis sive phalangion sive leucacantha IIII *[99] phyteuma I *[100] phyllon I *[101] pellandrion II *[102] phaleris II *[103] polyrrizon II *[104] Proserpinaca V *[105] rhecoma XXXVI *[106] reseda II *[107] stoechas III *[108] solanum quam Graeci strychnon II *[109] Smyrnion XXXII. sinon II *[110] Telephion IIII *[111] trichomanes V *[112] thalictrum I *[113] thlaspi sive Persicon napy IIII *[114] Trachinia I *[115] tragonis sive tragion III *[116] tragos sive scorpio IIII *[117] tragopogon sive come I *[118] de aetatibus herbarum *[119] quo modo cuiusque vires efficaciores *[120] gentium vitia diversa *Summa: res et historiae et observationes DCII '''EX AUCTORIBUS''' C. Valgio. Pompeio Lenaeo. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Iulio basso qui item. Antonio Castore. Cornelio Celso. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Apollodoro. Democrito. Aristogitone. Orpheo. Pythagora. Magone. Menandro qui biocrhsta scripsit. Nicandro. MEDICIS Mnesitheo. Callimacho. Timaristo. Simo. Hippocrate. Chrysippo. Diocle. Ophione. Heraclide. Hicesio. Dionysio. Apollodoro Citiense. Apollodoro Tarentino. Praxagora. Plistonico. Medio. Dieuche. Cleophanto. Philistione. Asclepiade. Crateua. Petronio Diodoto. Iolla. Erasistrato. Diagora. Andrea. Mneside. Epicharmo. Damione. Sosimene. Tlepolemo. Metrodoro. Solone. Lyco. Olympiade Thebana. Philino. Petricho. Miccione. Glaucia. Xenocrate. == LIBRO XXVIII CONTINENTUR == medicinae ex animalibus. *[3] an sit in medendo verborum aliqua vis *[4-5] ostenta et sanciri et depelli *[2] ex homine remedia. contraria Magos *[6-19] ex viro medicinae et observations CCXXVI, puero VIII *[20-23] muliere LXI *[24-32] ex peregrinis animalibus *[24] elephanto VIII *[25] leone X *[26] camelo X *[27] hyaena LXXVIIII *[28] crocodilo XVIIII. crocodilea XI *[29] chamaeleone XV *[30] scinco IIII *[31] hippopotamio VII *[32] lynce V *[33-41] medicinae communes ex animalibus feris aut eiusdem generis placidis *[33] lactis usus et observations LVII *[34] de caseis XII *[35] butyro XXV *[36] oxygala I *[37] adipis usus et observations LII *[38] de sebo *[39] de medulla *[40] de felle *[41] de sanguine *[42-80] privatae ex animalibus medicinae digestae in morbos *[71] ex apro XLI *sue LX *cervo LII *lupo XXVII *urso XXVIIII *onagro XII *asino LXXVI *polea III *equifero XI *eculei coagulo I *equo XLII *hippace I *bubus feris II *bove LXXXI *tauro LIII *vitulo LVIIII *lepore LXIIII *volpe XX *mele II *fele V *capra CXXIIII *hirco XXXI *haedo XXI *de glutino taurino probando, et medicinae ex eo VII *Summa: res et historiae et observationes MDCLXXXII '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. L. Pisone. Antiate. Flacco Verrio. Fabiano. Catone censorio. Servio Sulpicio. Licinio Macro. Celso. Masurio. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Bitho Durracheno. Rabirio medico. Ofilio medico. Granio medico. '''EXTERNIS''' Democrito. Apollonio qui et Mys. Meleto. Artemone. Sextilio Antaeo. Homero. Theophrasto. Lysimacho. Attalo. Xenocrate. Orpheo qui idiofuh scripsit. Archelao qui item. Demetrio. Sotira. Laide. Elephantide. Salpe. Olympiade Thebana. Diotimo Thebano. Iolla. Andrea. Marcione Smyrnaeo. Aescine medico. Hippocrate. Aristotele. Metrodoro Scepsio. Hicetida medico. Apelle medico. Hesiodo. Bialcone. Caecilio Bione qui peri dunamewn scripsit. Anaxilao. Iuba rege. == LIBRO XXIX CONTINENTUR == medicinae ex animalibus. *[1] de origine medicinae *[2] de Hippocrate. quando primum clinice. quod primum iatraliptice *[3] de Chrysippo medico. de Erasistrato *[4] de empirice *[5] de Herophilo. de reliquis inlustribus medicis. quotiens ratio medicinae mutata sit *[6] quis primus Romae medicus et quando *[7] quid de medicis antiqui Romani iudicaverint *[8] vitia mekha *[9] remedia ex lanis XXXV et sequenti libro XXV: LX *[10] oesypo XXXIII, seq. l. XX: LII *[11] ovis XXII, seq. l. XLIII: LXV. quae sitista ova. quo modo fiant tota lutea *[12] de serpentium ovis *[13] de Commageno conficiendo. medicinae ex eo *[14-40] remedia ex animalibus quae placida non sint aut fera *[38] ariete V et seq. l. VII: XII *pecude XXII et seq. l. LV: LXXVII *mulis I et seq. l. V: VI *caballis I et seq. l. III: IIII *cane XVI et seq. l. XLI: LVII *cane rabioso III et seq. l. II:V *ichneumone I. mure XIIII et seq. l. XXVIII: XLII *mure araneo IIII et seq. l. I: V *glire II et seq. l. III: V *sorice I et seq. l. III: V *mustela XVIIII et seq. l. XXV: XLIIII *stellione IIII et seq. l. XII: XVI *irenaceo V et seq. l. XIII: XVIII *hystrice I et seq. l. XXX: XLIII *salamandra I et seq. l. III: IIII *coclea VI et seq. l. LXIII: LXVIIII *aspide I et seq. l. III: IIII. *basilisco IIII *dracone VI et seq. l. IIII: X *vipera XIIII et seq. l. XXI: XXXV *[38] de viperino sale *[17] angue VIII et seq. l. XXVII: XXXV *hydro I *bova IIII et seq. l. III: VII *enhydride I et seq. l. II: III *serpentibus ceteris VIII et seq. l. VII: XV *scorpione IIII et seq. l. II: VI *araneorum et phalangiorum gen. XI. med. ex iis IX et seq. l. XXVII: XXXVI *gryllo et tauro I et seq. l. VII: VIII *scolopendra sive multipeda sive milipeda sive centipeda sive onisco sive iulo I et seq. l. XX: XXI *admiratio naturae nihil sine usu gignentis] jhriakh ecewn *[39] limace I et seq. l. III: IIII *[uruca I et seq. l. II: III] *verme terreno II et seq. l. XXII: XXIIII *verme ex arboribus I et seq. l. IIII: V *ex volucribus: *aquila IIII et seq. l. III: VII *vulture VIII et seq. l. VIIII: XVII *gallinaceo XXXI et seq. l. XXV: LVI *gallina X et seq. l. XXII: XXXII *ansere VII et seq. l. XV: XXII *[cygno I et seq. l. V: VI] *de adipe avium conficiendo *[17] corvo II et seq. l. IIII: VI *cornice II et seq. l. I: III *accipitre II et seq. l. II: IV *miluo II et seq. l. VI: VIII *cenchride II *ciconia II et seq. l. I: III *anate IIII et seq. l. II: VI *perdice VII et seq. l. VII: XIIII *columba VII et seq. l. XXV: XXXII *palumbe II et seq. l. XIIII: XVI *pico Martio I *turture IIII et seq. l. V: VIIII *hirundine VIIII et seq. l. XXIIII: XXXIII *noctua VII et seq. l. II: VIIII *[ulula I et seq. l. I: II] *bubone II et seq. l. V: VII *vespertilione IIII et seq. l. XII: XVI *apibus IV et seq. l. VIII: XII *bupresti V et seq. l. I: VI *pityocampe V [et seq. l. IIII: VI] *naturae benignitatem etiam foedis animalibus inseruisse magna remedia *[30] scarabaeo I et seq. l. VII: VIII *blatta et seq. l. XIII: XVII *de genere cantharidum *[med. ex iis V et seq. l. XI: XVI *cimice VIIII et seq. l. II: XI *musca VII et seq. l. V: XII *[locustis IIII et seq. l. III: VII] *attelebis I *formicis III et seq. l. V: VIII *Summa: res et historiae et observationes DCXXI '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. L. Pisone. Flacco Verrio. Antiate. Nigidio. Cassio Hemina. Cicerone. Plauto. Celso. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Caecilio medico. Metello Scipione. Ovidio poeta. Licinio Macro. '''EXTERNIS''' Palaephato. Homero. Aristotele. Orpheo. Democrito. Anaxilao. MEDICIS Botrye. Apollodoro. Archedemo. Aristogene. Xenocrate. Democrate. Diodoro. Chrysippo [philosopho]. Oro. Nicandro. Apollonio Pitanaeo. == LIBRO XXX CONTINENTUR == medicinae ex animalibus reliquae prioris libri. *[1] de origine magices *[2] quando et a quo coeperit. a quibus celebrata sit *[3] an exercuerit eam Italia. quando primum senatus vetuerit hominem immolari *[4] de Galliarum Druidis *[5] de generibus magices *[7] opinio Magorum de talpis. med. V *[8-53] reliquae medicinae per morbos digestae in animalibus quorum genera non sunt placida aut fera *[15] pecude LV et priore l. XII: LXXVII *ariete VII et pr. l. V: XII *lana XXV et pr. l. XXXV: LX *oesypo XX et pr. l. XXXII: LII *mulis V et pr. l. I: VI *caballis III et pr. l. I: IIII *cane XLI et pr. l. XVI: LVII *cane rabioso II et pr. l. III: V *viverra I *mura araneo I et pr. l. IIII: V *glire III et pr. l. II:V *sorice II et pr. l. I: III *mustela XXV et pr. l. XVIIII: XLIIII *stelione XII et pr. l. IIII: XVI *irenaceo XIII et pr. l. V: XVIII *hystrice II et pr. l. I: III *lacerta XXX et pr. l. XIII: XLIII *salamandra III et pr. l. I: IIII *coclea LXIII et pr. l. VI: LXVIIII *akeratwn medicamentum *[aspide III et pr. l. I: IIII *dracone IIII et pr. l. VI: X *vipera XXI et pr. l. XIIII: XXXV *angue XXVII et pr. l. VIII: XXXV *bova III et pr. l. IIII: VII *enhydride II et pr. l. I: III *amphisbaena III *serpentibus ceteris VII et pr. l. VIII: XV *scorpione II et pr. l. IIII: VI *araneorum et phalangiorum gen. XI. med. XXVII et pr. l. IX: XXXVI *gryllo et tauro VII et pr. l. I: VIII *troxalide III *phryganione I *scolopendra sive multipeda sive milipeda sive centipeda sive onisco sive iulo XX et pr. l. I: XXI *[admiratio naturae nihil sine usu gignentis] *limace III et pr. l. I: IIII *uruca I *verme terreno XXII et pr. l. II: XXIIII *verme ex arboribus IIII et pr. l. I: V *verme ex herba IIII *herpete I *ricino IIII *ex volucribus: *aquila III et pr. l. IIII: VII *vulture VIIII et pr. l. VIII: XVII *ossifrago III *gallinaceo XXV et pr. l. XXXI: LVI *gallina XXII et pr. l. X: XXXII *ovis XLIII et pr. l. XXII: LXV *[Commageno V et pr. l. IIII: VIIII] *ansere XV et pr. l. VI: XXII *cygno V [et pr. l. I: VI] *otide II *corvo IIII et pr. l. II: VI *cornice I et pr. l. II: III *accipitre II et pr. l. II: IIII *miluo VI et pr. l. II: VIII *grue II *ciconia I et pr. l. II: III *ibide II *ardiola I *anate II et pr. l. IIII: VI *mergo I *perdice VII et pr. l. VII: XIIII *columba XXV et pr. l. VII: XXXII *palumbe XIIII et pr. l. II: XVI *galerita IIII *cuculo I *pico Martio I *turture V et pr. l. IIII: VIIII *turdis III *merula I *hirundine XXIIII et pr. l. VIIII: XXXIII *noctua II et pr. l. VII: VIIII *ulula I [et pr. l. I: II] *upupa I *bubone V et pr. l. II: VII *passere V *galgulo II *vespertilione XII et pr. l. IIII: XVI *cicadis I *apibus VIII et pr. l. IV: XII *vespis II *bupresti I et pr. l. V: VI *[pityocampis IIII et pr. l. II: VI] *[naturae benignitatem et foedis animalibus inseruisse magna remedia] *scarabaeo VII et pr. l. I: VIII *blatta XIII et pr. l. IIII: XVII *de genere cantharidum. med. ex iis XI et pr. l. V: XVI *cimice II et pr. l. VIIII: XI *musca V et pr. l. VII: XII *locustis IIII *formicis V et pr. l. III: VIII *Summa: res et historiae et observationes DCCCLIIII '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. Nigidio. M. Cicerone. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Licinio Macro. '''EXTERNIS''' Eudoxo. Aristotele. Hermippo. Homero. Apione. Orpheo. Democrito. Anaxilao. MEDICIS Botrye. Apollodoro. Menandro. Archedemo. Aristogene. Xenocrate. Diodoro. Chrysippo philosopho. Oro. Nicandro. Apollonio Pitanaeo. == LIBRO XXXI CONTINENTUR == medicina ex aquatilibus *[1] aquarum mirabilia *[2] aquarum differentiae *[3-17] medicinae. observationes CCLXVI *[3] quales oculis aquae prosint *[4] quales fecunditatem faciant. quales insaniae medeantur *[5] quales calculosis *[6] quales volneribus *[7] quales partem custodiant *[8] quales vitiliginem tollant *[9] quae colorem lanis faciant *[10] quae hominibus *[11] quae memoriam, quae oblivionem *[12] quae sensus subtilitatem, quae tarditatem, quae canoram vocem *[13] quae vini taedium, quae inebrient *[14] quae olei vicem praestent *[15] quae salsae et amarae *[16] saxa egerentes, risum aut ploratum facientes. quae amorem sanare dicantur *[17] per triduum calentes haustus *[18-20] aquarum miracula *[18] in quibus omnia mergantur, in quibus nihil *[19] aquae necantes, pisces venenati *[20] quae lapideae fiant aut lapidem faciant *[21] de salubirtate aquarum *[22] de vitiis aquarum *[23] probatio aquarum *[24] de aqua Marcia *[25] de aqua Virgine *[26] aquas inveniendi ratio *[27] signa aquarum *[28] differentia aquarum per genera terrae *[29] ratio aqaar per tempora anni *[30] aquarum subito nascentium aut desinentium observatio historica *[31] ratio aquae ducendae *[32] quo modo medicatis utendum et ad quae genera valitudinum *[33] item marinis XXVIIII. quid prosit navigatio V *[34] quo modo marina aqua in mediterraneis possit fieri I *[35] quo modo thalassomeli I *[36] quo modo hydromeli I *[37] remedium contra peregrinas aquas *[38] ex musco medicinae VI. medicinae ex harenis *[39-45] de salis generibus et confecturis et medicinis observationes CCIIII *[41] de salis auctoritate historica CXX *[41, 45] spuma salis *[42] flos salis XX. salsugo II *[43] de garo XV. de muria XV *[44] de allece VIII *[45] de natura salis *[46] de nitri generibus et confecturis et medicinis observations CCXXI *[47] de spongeis. medicinae et observationes XCII *Summa: res et historiae et observationes DCCCCXXIIII '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. Cassio Parmense. Cicerone. Muciano. Caelio. Celso. Trogo. Ovidio. Polybio. Sornatio. '''EXTERNIS''' Calimacho. Ctesia. Eudico. Theophrasto. Eudoxo. Theopompo. Polyclito. Iuba. Lyco. Apione. Epigene. Pelope. Apelle. Democrito. Thrasyllo. Nicandro. Menandro comoedo. Attalo. Sallustio Dionysio. Andrea. Nicerato. Hippocrate. Anaxilao. == LIBRO XXXII CONTINENTUR == medicinae ex aquatilibus. *[1] summa naturae vis in antipathia *[1] de echenaide II *[2] de torpedine VII *[3] de lepore marino V *[4] mirabilia Rubri maris *[5-9] de ingeniis piscium mirabiles *[8] ubi responsa dentur ex piscibus *[7] ubi ex manu edant *[8] ubi vocem agnoscant *[9] ubi amari sint, ubi salsi, ubi ducles, ubi non muti. esse et locorum sympathiam vel antipathiam *[10] quando marini pisces in usu P. R. esse coeperint. Numae regis constitutio de piscibus *[11] de curalio. medicinae et observationes XLIII *[12] de discordia inter se marinorum. pastinaca VIIII. galeo, mullo XV *[13-14] de iis quibus in aqua et in terra victus est. de castoreis. medicinae et observationes LVI *[14] de testudine. medicinae et observationes LXVI *[16] aurata IIII. stella marina VII *[17] sardis I. cybia *[18] rana marina VI. fluviatiles LII. rana rubeta. observationes circa eas XXXII *[19] enhydris III. *cancri fluviatiles XLV. cancri marini VII *ex cocleis fluviatilibus VII *coracinis IIII *porco pisce II *[20] vitulo marino X *murena I *hippocamp VIIII *echinis XI *[21] ostreorum genera et observatones et medicinae LVIIII. purpura VIIII *[22] alga marina II *[23] mus marinus II *ex scorpione marino *sanguisugis VI *murices XIII *conchylia V *[24] piscium adips II *callionymi III *coracini fel I *pectunculi I *sepiae XXIII *ichthyocolla V *[25] batia I *bacchus sive mizyes II *marini peduculi II *[26] canicula IIII *cetum I *[27] ex delphinis VIII *coluthia sive coryphia III *alcyoneum VII *thynnus V *[28] *menae XVI *scolopendra II *saurus I *conchis I *siluro XV *[30] strombo sive concha longa VI *tethea V *[31] olus marinum I *myaces XXXV *mituli VIII *pelorides I *seriphum II *erythinis II *[32] solea pisce I *rhombo I *blendia I *urtica marina II *pulmone marino IV *onyches IIII *ex colubra aquatica I *ex hydro I *mugile I *ex pelamyde IIII *[34] sciaena I *perca IIII *ex squatina III *zmarides III *[35] ophidio I *[36] ex fibro IIII *bryon I *[38] ex asello pisce I *phagro I *ex balaena I *[42] polypo I *[45] ex glano I *[46] glaucisco I *[49] rrubellio I *uva marina I *anguilla I *[50] hippopotamio I *crocodilo I *[52] adarca sive calamnochnus III *calamo VIII *[53] animalium omnium in mari viventium nomina CLXXVI *Summa: res et historiae et observationes DCCCCXC '''EX AUCTORIBUS''' Licinio Macro. Trebio Nigro. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Ovidio poeta. Cassio Hemina. Maecenate. Iaccho. Sornatio. '''EXTERNIS''' Iuba. Andrea. Salpe. Apione. Pelope. Apelle. Thrasyllo. Nicandro. == LIBRO XXXIII CONTINENTUR == metallorum naturae. *[2-25] de auro *[3] quae prima commendatio eius *[4] de anulorum aureorum origine *[5] de modo auri apud antiquos *[6-9] de equestri ordine. de iure anulorum aureorum *[7] de decuriis *[9] quotiens nomen equestris ordinis mutatum *[10] de donis militaribus aureis et argenteis *[11] quando primum corona aurea data *[12] de reliquo usu auri, feminarum *[13] de nummo aureo *[13] quando primum signatum aes, argentum. urum. antequam ea signarentur, quis mos in aere *[13] quae maxima pecunia primi census *[13] quotiens et quibus temporibus aucta sit aeris aut nummi signati aestimatio *[14] de cupiditate auri *[15] qui plurimum auri et argenti possiderint *[16] quando primum argenti apparatus in harena, quando in scaena *[17] quibus temporibus plurimum in aerario populi Romani auri et argenti fuerit *[18] quando primum lacunaria inaurata *[19] quibus de causis praecipua auctoritas auro *[20] ratio inaurandi *[21] de inveniendo auro *[22] de auropigmento *[23] de electro *[24] primae aureae statuae *[25] medicinae ex auro VIII *[26-29] de chrysocolla *[27] ratio eius in picturis *[28] medicinae ex chrysocolla VII *[29] de aurificum chrysocolla sive santerna *[30] mirabilia naturae glutinandis inter se et perficiendis metallicis rebus *[31] de argento *[32] de argento vivo *[34] de stimi sive stibi sive alabastro sive larbasi sive platyophthalmo. medicinae ex eo VII *[35] de scoria argenti. medicinae ex ea VI. de spuma argenti. medicinae ex ea VII *[36-41] de minio *[36] quam religiosum apud antiquos fuerit *[37] de inventione eius et origine *[38] de cinnabari *[38-39] ratio eius in picturis et medicina *[40] genera mini *[40] ratio eius in picturis *[41] de hydrargyro *[41] medicina ex minio *[42] de argento inaurando *[43] de coticulis aurariis *[44-55] argenti genera et experimenta *[45] de speculis *[46] de Aegyptio argento *[47] de inmodica pecunia. quorum maximae opes fuerint *[48] quando primum populus Romanus stipem sparserit *[49] de luxuria in vasis argenteis *[50] frugalitatis antiquae in argento exempla *[51] quando primum lectis argentum additum *[52] quando lances inmodicae factae *[52] quando repositoriis argentum additum *[52] quando tympana facta *[53] inmodica argenti pretia *[54] de statuis argenteis *[55] nobilitates operum et artificum in argento *[56] de sile *[56] qui primi sile pinxerint et qua ratione *[57-58] de caeruleo. medicinae ex eo II *Summa: res et historiae et observationes CCLXXXVIII '''EX AUCTORIBUS''' Domitiano Caesare. Iunio Gracchano. L. Pisone. M. Varrone. Corvino. Attico Pomponio. Calvo Licinio. Cornelio Nepote. Muciano. Boccho. Fetiale. Fenestella. Valerio Maximo. Iulio Basso qui de medicina Graece scripsit. Sextio Nigro qui item. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Democrito. Iuba. Timaeo historico. Qui de medicina metallica scripserunt: Heraclide. Andrea. Diagora. Botrye. Archedemo. Dionysio. Aristogene. Democle. Mneside. Attalo medico. Xenocrate item. Theomnesto. Nymphodoro. Iolla. Apollodoro. Pasitele qui mirabilia opera scripsit. Antigono qui de toreutice scripsit. Menaechmo qui item. == LIBRO XXXIV CONTINENTUR == *[1-38] aeris metalla *[2-5] genera aeris *[3] quae Corinthia *[4] quae Deliaca *[5] quae Aeginetica *[4, 5, 8] de tricliniis aeratis *[6] de candelabris *[7] de templorum ornamentis ex aere *[9] quod primum dei simulacrum Romae ex aere factum *[9] de origine statuarum et honore *[10-11] statuarum genera et figurae. santiquas statuas togatas sine tunicis fuisse *[11] quae primae statuae Romae. quibus primum publice postiae, quibus primum in columna, quando rostra *[12] quibus externis Romae publice positae *[13] quibus Romae mulieribus in publico positae. quae prima Romae statua equestris publice posita *[14] quando omnes privatim positae statuae ex publico sublatae *[15] quae prima ab externis publice posita *[16] fuisse antiquitus et in Italia statuarios *[17] de pretiis signorum inmodicis *[18] de colossis in urbe celeberrimis *[19] nobilitates ex aere operum et artificum CCCLXVI *[20] differentiae aeris et mixturae. de pyropo *[20] de Campano aere *[21] de servando aere *[22] de cadmia *[23] med. ex ea XV *[24] aeris usti effectus in medicina X *[25] de scoria aeris. de flore aeris, squama aeris, stomomate aeris. med. ex iis XLVII *[26] aerugo. med. ex ea XVIII *[27] hieracium *[28] scolex aeris. med. ex eo XVIII *[29] de chalcitide. med. ex ea VII. psoricon *[30] sori. med. ex eo III *[31] misy. med. ex eo XIII *[32] chalcanthum sive atramentum sutorium. med. ex eo XVII *[33-34] pompholyx. spodium. med. ex iis VI *[35] antispodi gen. XV *[36] smegma *[37] de diphryge *[38] de triente Servilio *[39-46] de ferrariis metallis *[40] simulacra ex ferro. caelaturae ex ferro *[41] differentiae ferri *[42] de ferro quod vivum appellant *[41] ferri temperatura *[43] robiginis remedia *[44] med. ex ferro VII *[45] med. ex robigine XIIII *[46] med. ex squama ferri XVII. hygremplastrum *[47-56] de plumbi metallis *[47] de plumbo albo *[48] de argentario. de stagno *[49] de plumbo nigro *[50] med. ex plumbo XV *[51] med. ex scoria plumbi XV *[52] spodium ex plumbo *[53] de molybdaena. med. ex ea V *[54] psimythium sive cerussa. med. ex ea VI *[55] sandaraca. med. ex ea XI *[56] arrhenicum *Summa: medicinae CCLVIII. ex iis ad canis morsus, ad caput, alopecias, oculos XXV, aures, nares, oris vitia, lepras, gingivas, dentes, uvam, pituitam, fauces, tonsillas, anginam, tussim, vomitiones, pectus, stomachum, suspiria, lateris dolores, splenem, ventrem, tenesmum, dysenteriam, sedem, verenda, sanguinem sistendum, podagras, hydropicos, ulcera, volnera XXVI, suppurata, ossa, paronychia, ignem sacrum, haemorroidas, fistulas, callum, pusulas, scabiem, cicatrices, infantes, muliebria vitia, psilotrum, venerem inhibendam, ad vocem, contra lymphationes. Summa: res et historiae et observationes CCLVIII. '''EX AUCTORIBUS''' L. Pisone. Antiate. Verrio. M. Varrone. Cornelio Nepote. Messala Rufo. Marso poeta. Boccho. Iulio Basso qui de medicina Graece scripsit. Sextio Nigro qui item. Fabio Vestale. '''EXTERNIS''' Democrito. Metrodoro Scepsio. Menaechmo qui de toreutice scripsit. Xenocrate qui item. Antigono qui item. Duride qui item. Heliodoro qui Atheniensium anathemata scripsit. Pasitele qui marabilia opera scripsit. Timaeo. Qui de medicina metallica scripserunt: Nymphodoro. Iolla. Apollodoro. Andrea. Heraclide. Diagora. Botrye. Archedemo. Dionysio. Aristogene. Democle. Mneside. Xenocrate Zenonis. Theomnesto. == LIBRO XXXV CONTINENTUR == *[1] honos picturae *[2] honos imaginum *[3] quando primum clupei vice imaginum instituti. quando primum in publico positi *[4] quando in domibus *[5] de picturae initiis. de monochromatis picturis. de primis pictoribus *[6] antiquitas picturarum in Italia *[7] de pictoribus Romanis. quando primum dignitas picturae et quibus ex causis Romae. qui victorias suas pictas proposuerint *[8-10] quando primum externis picturis dignitas Romae *[11] ratio pingendi *[12-32] de pigmentis praeter metallica *[12] de coloribus facticiis *[13] de Sinopide. med. ex ea XI *[14] de rubrica. de terra Lemnia. med. ex ea VIIII *[15] de Aegyptia terra *[16] de ochra. med. ex rubria III *[17] leucophorum *[18] Paraetonium *[19] Melinum. med. ex eo VI *[20] cerussa usta *[21] Eretria terra. med. ex ea VI *[22] sandaraca *[23] sandyx *[24] Syricum *[25] atramentum *[26] purpurrissum *[27] Indicum. med. ex eo III *[28] Armenium. med. ex eo. I *[29] viride Appianum *[30] anulare *[31] qui colores udo non inducantur *[32] quibus coloribus antiqui pinxerint *[33] quando primum gladiatorum pugnae pictae et propositae sint *[34] de aetate picturae *[34-41] operum et artificum in pictura nobilitates CCCCV *[35] picturae primum certamen *[36-37] qui penicillo pinxerint *[38] de avium cantu compescendo *[39-41] qui encausta cauterio vel cestro vel penicillo pinxerint *[39] quae quis primus invenerit in pictura *[40] quid difficillimum in pictura. de generibus picturae *[40] quis primus lacunaria pinxerit. quando primum camarae pictae *[40] pretia mirabilia picturarum. de talento *[43] plastices primi inventores *[44] quis primus ex facie imaginem expresserit *[45] nobilitates artificum in plastice XIIII *[45] de figlinis operibus. de Signinis *[47-58] terrae varietates *[47] de pulvere Puteolano et aliis terrae generibus quae in lapidem vertuntur *[48] de parietibus formaceis *[49] de latericiis et laterum ratione *[50] de sulpure et generibus eius. med. XIIII *[51] de bitumine et generibus eius. med. XXVII *[52] de alumine et generibus eius. med. ex eo XXXXIIII *[53] de terra Samia. med. ex ea III *[54] Eretriae terrae genera *[55] de terra ad medicinam lavanda *[56] de Chia terra. med. ex ea III. de Selinusia. med. ex ea III. de pnigitide. med. ex ea VIIII. de ampelitide. med. ex ea IIII *[57] cretae ad vestium usus. Cimolia. med. ex ea VIIII. Sarda. Umbrica. saxum *[58] argentaria. qui et quorum liberti praepotentes *[59] terra ex Galata. terra Clupea. terra Baliarica. terra Ebusitana. med. ex iis IIII *Summa: medicinae et historiae et observationes DCCCCLVI '''EX AUCTORIBUS''' Messala oratore. Messala sene. Fenestella. Attico. M. Varrone. Verrio. Nepote Cornelio. Deculone. Muciano. Melisso. Vitruvio. Cassio Severo. Longulano. Fabio Vestale. '''EXTERNIS''' Qui de pictura scripserunt: Pasitele. Apelle. Melanthio. Asclepiodoro. Euphranore. Heliodoro qui anathemata Atheniensium scripsit. Metrodoro qui de architectonice scripsit. Democrito. Theophrasto. Apione grammatico. Qui de metallica medicina scripserunt: Nymphodoro. Iolla. Apollodoro. Andrea. Heraclide. Diagora. Botrye. Arcehedmo. Dionysio. Aristogene. Democle. Mneside. Xenocrate Zenonis. Theomnesto. == LIBRO XXXVI CONTINENTUR == naturae lapidum. *[1-3] luxuria in marmoribus *[3] quis primus peregrino marmore columnas habuerit Romae *[2-3] quis primus in publicis operibus ostenderit *[4] qui primi laudati in marmore scalpendo et quibus temporibus *[4] de Mausoleo Cariae *[4] nobilitates operum et artificum in marmore CCXXV *[5] quando primum marmorum in aedificiis usus *[6] qui primi marmora secuerint et quando *[7] quis primus Romae crustaverit parietes *[8] quibus aetatibus quaeque marmora in usum venerint Romae *[9] ratio secandi marmora. de harenis quibus secantur *[10] de Naxio. de Armenio *[11] de Alexandrinis marmoribus *[12] de onyche sive alabastrite. med. ex eo III *[13] de lygdino, corallitico, Alabandico, Thebaico, Syenite *[14-15] de obeliscis *[15] de eo qui pro gnomone in campo Martio est *[16-23] opera mirabilia in terris *[17] Sphinx Aegyptia. pyramides *[18] Pharos *[19] labyrinthi *[20] pensiles horti. pensile oppidum *[21] de templo Ephesiae Dianae *[22] aliorum templorum admirabilia *[23] de lapide fugitivo. echo septiens resonans. sine clavo aedificia *[24] Romae miracula operum XVIII *[25] de magnete lapide. med. ex eo III *[26] Syrius lapis *[27] de sarcophago sive Assio. med. ex eo X *[28] de chernite. de poro *[29] de lapidibus osseis. de palmatis. de Taenariis. de Coranis. de nigris marmoribus *[30] de molaribus lapidibus. pyrites. med. ex eo VII *[31] ostracites. med. ex eo IIII. amiantus. med. ex eo III *[32] geodes. med. ex eo III. *[33] melitinus. med. ex eo VI *[34] gagates. med. ex eo VI *[35] spongites. med. ex eo II *[36] Phrygius *[37] haematites. med. ex eo V. schistos. med. ex eo VII *[38] androdamas. med. ex eo II. Arabicus. milites sive hepatites. anthracites *[39] aëtites. Taphiusius. callimus *[40] Samius. med. ex eo VIII *[41] Arabus. med. ex eo II *[42] de pumice. med. ex eo VIIII *[43] de mortariis medicinalibus et aliis. Etesius lapis. chalazius *[44] Siphnius. lapides molles *[45] lapides speculares *[46] phengites *[47] de cotibus *[48] de tophis *[49-50] de silicum natura. de reliquis ad structuram lapidibus *[51] genera structurae *[52] de cisternis *[53] de calce *[54] harenae genera. mixtura harenae et calcis *[55] vitia structurae. de tectoriis *[56] de columnis. genera columnarum *[57] med. ex calce V *[58] de maltha *[59] de gypso *[60-64] de pavimentis *[60] asarotos oecos *[61] quod primum pavimentum Romae *[62] de subdialibus pavimentis *[63] Graecanica pavimenta *[64] quando primum lithostrota *[64] quando primum camarae vitreae *[65] origo vitri *[66] genera eius et ratio faciendi *[67] de Obsianis *[68] miracula ignium *[69] medicinae ex igni et cinere III *[70] prodigia foci *Summa: medicinae ex iis LXXXVIIII: ad serpentes III, bestiarum morsus, ad venena, caput, oculos, epinyctidas, dentes, dentifricia, fauces, strumas, stomachum, iocinera, pituitam, testes, vesicam, calculos, panos, haemorroidas, podagras, sanguini sistendo, sanguinem reicientibus, luxata, phreneticos, lethargicos, comitiales, melancholicos, vertigines, ulcera, volnera urenda, secanda, convolsa, contusa, maculas, usta, phthisin, mammas, muliebria vitia, carbunculos, pestilentia. Summa omnis: res et historiae et observationes CCCCXXXIIII '''EX AUCTORIBUS''' M. Vcarrone. C. Galba. Cincio. Muciano. Nepote Cornelio. L. Pisone. Q. Tuberone. Fabio Vestale. Annio Fetiale. Fabiano. Seneca. Catone censorio. Vitruvio. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Pasitele. Iuba rege. Nicandro. Sotaco. Sudine. Alexandro polyhistore. Apione Plistonice. Duride. Herodoto. Euhemero. Aristagora. Dionysio. Artemidoro. Butorida. Antisthene. Demetrio. Demotele. Lycea. == LIBRO XXXVII CONTINENTUR == *[1] origo gemmarum *[2-3] de Polycratis tyranni gemma, de Pyrrhi regis *[4] qui scaptores optimi *[4] nobilitates scalpturae *[5] quae prima Romae dactyliothece *[6] gemmae in Pompei Magni triumpho translatae *[7] quando primum myrrhina invecta. luxuria circa ea *[8] natura eorum *[9-10] de crystallo *[10] medicina ex eo. luxuria in crystallo *[11-12] de sucino *[11] quae mentiti sint auctores de eo *[12] gen. eius VII. med. ex his ... *[13] lyncurium. med. II *[15] de adamante sive anancite. gen. adamantis VI. med. II *[16-19] de smaragdis *[17] gen. eorum *[18] vitia eorum *[19] tanos gemma. chalcosmaragdos *[20] de beryllis. genera eorum VIII. vitia eorum *[21-22] de opalis. genera eorum VII. vitia eorum et experimenta *[23] de sardonyche. gen. eius ... vitia eius *[24] de onyche. gen. eius ... *[25-26] de carbunculis *[25] gen. eorum XII *[26] vitia eorum et experimenta *[27] anthracitis *[28] sandastros. sandaresus *[29] lychnis. gen. eius IIII *[30] Carchedonia *[31] sarda. gen. eius V *[32] de topazo. gen. eius II *[33] de callaina *[34] de prasio. gen. eius III *[35] nilion *[36] molochitis *[37] de iaspide. gen. eius XVII. vitia eorum *[38] de cyano. gen. eius III *[39] de sappiro *[40] amethystos. gen. eius V. socondion. sapenos. pharanitis. Aphrodites blepharon sive anteros sive paederos *[41] hyacinthus *[42] de chrysolitho. gen. eius IIII *[43] de chryselectro *[44] leucochrysos. gen. eius III *[45] melichrysi, xuthi *[46] paederos sive sangenon sive syenites *[47] asteria *[48] astrion *[49] astriotes *[50] astolon *[51] ceraunia. gen. eius IIII. baetylos *[52] iris *[53] leros *[54] Achatae. gen. eorum XIIII. acopos. med. ex ea ... alabastritis. med. ex ea ... alectoriae. androdamas. argyrodamas. antipathes. Arabica. aromatitis. asbestos. apisatis. atizoe. augitis. amphidanes sive chrysocolla. Aphrodisiaca. apsyctos. Aegyptilla *[55] Balanitae. batrachitis. baptes. Beli oculus. Belus. baroptenus sive baripe. botryitis. bostrychitis. bucardia. brontea. boloe *[56] Cadmitis. callais. capnitis. Cappadocia. callaica. catochitis. catoptritis. cepitis sive cepolatitis. ceramitis. cinaediae. ceritis. circos. corsoides. corallachates. corallis. crateritis. crocallis. cyitis. chalcophonos. chelidoniae. cheloniae. chelonitis. chloritis. Choaspitis. chrysolampsis. chrysopis. cetionides *[57] Daphnea. diadochos. diphyes. Dionysias. dracontias *[58] Encardia sive enariste. enorchis. exhebenus. erythallis. erotylos sive amphicomos sive hieromemnon. eumeces. eumithres. eupetalos. eureos. eurotias. eusebes. epimelas *[59] Galaxias. galactitis sive leucogaea sive leucographitis sive synechitis. gallaica. gassinnade. glossopetra. Gorgonia. goniaea *[60] Heliotropion. Hephaestitis. Hermi aedoeon. hexecontalithos. hieracitis. hammitis. Hammonis cornu. hormiscion. hyaeniae. haematitis meniu sive xuthos *[61] Idaei dactyli. icterias. Iovis gemma sive drosolithos. Indicae. ion *[62] Lepidotis. Lesbia. leucophthalmos. leucopoecilos. libanochrus. limoniatis. liparea. lysimachos. leucochryos *[63] Memnonia. Media. meconitis. mithrax. morochthos. mormorion sive promnion sive Alexandrion. myrritis. myrmecias. myrsinitis. mesoleucos. mesomelas *[64] Nasoamonitis. nebritis. Nipparena *[65] Oica. ombria sive notia. onocardia. oritis sive sideritis. ostracias sive ostracitis. ostritis. ophicardelos. obsiana *[66] Panchrus. pangonus. paneros sive panerastos. Ponticae. gen. IIII. phloginos sive chrysitis. phoenicitis. phycitis. perileucos. paeanitis sive gaeanis *[67] Solis gemma. sagda. Samothracia. sauritis. sarcitis. selenitis. sideritis. sideropeocilos. spongitis. synodontitis. Syrtitis. syringitis *[68] Trichrus. thelyrrhizos. thelycardios sive mucul. Thracia, gen. III. tephritis. tecolithos *[69] Veneris crines. Veientana *[70] Zathene. zamilampis. zoraniscaea *[71] hepatitis. steatitis. Adadu nephros. Adadu ophthalmos. Adadu dactylos. triophthalmos *[72] carcinias. echitis. scorpitis. scaritis. triglitis. aegophthalmos. hypophthalmos. geranitis. aëtitis. myrmecitis. cantharias. lycophthalmos. taos. timictonia *[73] ammochrysos. cenchritis. dryitis. cissitis. narcissitis. cyamias. pyren. phoenicitis. chalazias. pyritis. polyzonos. astrapaea. phlogitis. anthracitis. enygros. polythrix. leontios. pardalios. drosolithos. melichrus. melichloros. crocias. polias. spartopolia. rhoditis. melitis. chalcitis. sycitis. bostrychitis. chernitis. anancitis. synochitis. dendritis *[74] chochlides *[75] de figura gemmarum *[76] ratio probandi *[77] comparatio naturae per terras. comparatio rerum per pretia *Summa: res et historiae et observationes MCCC '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. actis triumphorum. Maecenate. Iaccho. Cornelio Boccho. '''EXTERNIS''' Iuba rege. Xenocrate Zenonis. Sudine. Aeschylo. Philoxeno. Euripide. Nicandro. Satyro. Theophrasto. Charete. Philemone. Demostrato. Zenothemi. Metrodoro. Sotaco. Pythea. Timaeo Siculo. Nicia. Theochresto. Asaruba. Mnasea. Theomene. Ctesia. Mithridate. Sophocle. Archelao rege. Callistrato. Democrito. Ismenia. Olympico. Alexandro polyhistore. Apione. Oro. Zoroastre. Zachalia. {{Liber |Ante= Praefatio |AnteNomen= Naturalis Historia/Praefatio |Post= Liber II |PostNomen= Naturalis Historia/Liber II }} </div> {{finis}} {{textquality|0%}} aqksoq81y29r1k66mz9yb86glnggc84 267639 267633 2026-05-28T19:01:25Z Saumache 27923 267639 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Gaius Plinius Secundus |OperaeTitulus= Naturalis historia |OperaeWikiPagina= Naturalis historia |Annus= 77 - 78 p.C.n. |SubTitulus= Liber I }} <div class=text> {{Liber |Ante= Praefatio |AnteNomen= ../Praefatio |Post= Liber II |PostNomen= ../Liber II }} == LIBRO II CONTINENTUR == {| class="inflection-table" border=0 width=100% style="padding-left:0.5em;" |- | {{nexus-r|II|I|1}} || An finitus sit mundus et an unus |- | {{nexus-r|II|II|2}} || de forma eius |- | {{nexus-r|II|III|3}} || de motu eius. cur mundus dicatur |- | {{nexus-r|II|IV|4}} || de elementis |- | {{nexus-r|II|V|5}} || de deo |- | {{nexus-r|II|VI|6}} || de siderum errantium natura |- | {{nexus-r|II|VII|7}} || de lunae et solis defectibus. de nocte |- | {{nexus-r|II|VIII|8}} || de magnitudine siderum |- | {{nexus-r|II|IX|9-10}} || quae quis invenerit in observatione caelesti |- |{{nexus-r|II|XI|11}} || de lunae motu |- | {{nexus-r|II|XII|12}} || errantium motus et luminum canonica |- | {{nexus-r|II|XIII|13-14}} || quare eadem altior, alias propiora videantur |- | {{nexus-r|II|XV|15}} || catholica siderum errantium |- | {{nexus-r|II|XVI|16}} || quae ratio colores eorum mutet |- | {{nexus-r|II|XVII|17}} || solis motus. dierum inaequalitatis ratio |- | {{nexus-r|II|XVIII|18}} || quare fulmina Iovi adsignentur |- | {{nexus-r|II|XIX|19}} || intervalla siderum |- | {{nexus-r|II|XX|20}} || de sideribus musica |- | {{nexus-r|II|XXI|21}} || de mundo geometrica |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|XXII|22-23}} || de repentinis sideribus. de cometis. natura et situs et genera eorum |- | {{nexus-r|II|XXIV|24}} || Hipparchea de sideribus agnoscendis |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|XXV|25}} || de caelstibus prodigiis per exempla historica lampades, bolides |- | {{nexus-r|II|XXVI|26}} || trabes caelestes, chasma caeli |- | {{nexus-r|II|XXVII|27}} || de caeli coloribus de flamma caelesti |- | {{nexus-r|II|XXVIII|28-29}} || de coronis caelestibusde circulis repentinis |- | {{nexus-r|II|XXX|30}} || solis defectus longiores |- | {{nexus-r|II|XXXI|31}} || plures soles |- | {{nexus-r|II|XXXII|22}} || plures lunae |- | {{nexus-r|II|XXXIII|33}} || dierum modo noctibus lux |- | {{nexus-r|II|XXXIV|34}} || clipei ardentes |- | {{nexus-r|II|XXXV|35}} || ostentum caeli semel notatum |- | {{nexus-r|II|XXXVI|36}} || de discursu stellarum |- | {{nexus-r|II|XXXVII|37}} || de stellis quae Castore vocantur |- | {{nexus-r|II|XXXVIII|38}} || de aëre |- | {{nexus-r|II|XXXIX|39-41}} || '''de statis tempestatibus''' |- | {{nexus-r|II|XL|40}} | style="padding-left:2em;" | de caniculae ortu |- | {{nexus-r|II|XLI|41}} | style="padding-left:2em;" | vis temporum anni stata |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|XLII|42}} || de incertis tempestatibus. de imbribus et quare lapidibus pluat |- | {{nexus-r|II|XLIII|43}} || de tonitiribus et fulgetris |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|XLIV|44-48}} || qua ratione echo reddatur, ventorum genera, naturae, observations |- | {{nexus-r|II|IL|49}} || ecnephias, typhon |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|L|50}} || turbines, presteres, vertices, alia prodigiosa genera tempestatum |- | {{nexus-r|II|LI|51-56}} || '''de fulminibus''' |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|LII|52}} | style="padding-left:2em;" | quibus in terris non cadant et quare genera fulgurum et miracula |- | {{nexus-r|II|LIII|53}} | style="padding-left:2em;" | Etrusca observatio in iis et Romana |- | {{nexus-r|II|LIV|54}} | style="padding-left:2em;" | de fulminibus evocandis |- | {{nexus-r|II|LV|55}} | style="padding-left:2em;" | catholica fulgurum |- | {{nexus-r|II|LVI|56}} | style="padding-left:2em;" | quae numquam feriantur |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|LVII|57}} || lacte pluisse, sanguine, carne, ferro, lana, lateribus coctis |- | {{nexus-r|II|LVIII|58}} || portenta |- | {{nexus-r|II|LIX|59}} || de lapidibus caelo cadentibus. Anaxagorea de his |- | {{nexus-r|II|LX|60}} || arcus caelestis |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|LXI|61}} || natura grandinis, nivis, pruinae, nebulae, roris. nubium imagines |- | {{nexus-r|II|LXII|62}} || proprietates caeli in locis |- | {{nexus-r|II|LXIII|63}} || natura terrae |- | {{nexus-r|II|LXIV|64}} || de forma eius |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|LXV|65-66}} || an sint antipodes. quomodo aqua terrae innexa. quae ratio fluminum |- | {{nexus-r|II|LXVII|67}} || an circumdatus terrae oceanus |- | {{nexus-r|II|LXVIII|68}} || quae portio terrae habitetur |- | {{nexus-r|II|LXIX|69}} || mediam esse mundi terram |- | {{nexus-r|II|LXX|70}} || de obliquitate zonarum |- | {{nexus-r|II|LXXI|71}} || de inaequalitate climatum |- | {{nexus-r|II|LXXII|72}} || ubi eclipses non appareant et quare |- | {{nexus-r|II|LXXIII|73}} || quae ratio diurnae lucis in terris |- | {{nexus-r|II|LXXIV|74}} || gnomonica de ea re |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|LXXV|75-76}} || ubi et quando nullae umbrae, ubi bis anno. ubi in contrarium umbrae ferantur |- | {{nexus-r|II|LXXVII|77}} || [ubi longissimi dies, ubi brevissimi] |- | {{nexus-r|II|LXXVIII|78}} || de primo horologio |- | {{nexus-r|II|LXXIX|79}} || quo modo observentur dies |- | {{nexus-r|II|LXXX|80}} || differentia gentium ad rationem mundi |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|LXXXI|81-83}} || de terrae motibus. de terrae hiatibus. signa motus futuri |- | {{nexus-r|II|LXXXIV|84}} || auxilia contra motus futuros |- | {{nexus-r|II|LXXXV|85}} || portenta terrarum semel tradita |- | {{nexus-r|II|LXXXVI|86}} || miracula terrae motus |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|LXXXVII|87-88}} || quibus locis maria recesserint. insularum enascentium ratio |- | {{nexus-r|II|LXXXIX|89}} || quae et quibus temporibus enatae sint |- | {{nexus-r|II|XC|90}} || quas terras interruperint maria |- | {{nexus-r|II|XCI|91}} || quae insulae continenti adiunctae sint |- | {{nexus-r|II|XCII|92}} || quae terrae in totum mari permutatae |- | {{nexus-r|II|XCIII|93}} || quae terrae ipsae se minuerint |- | {{nexus-r|II|XCIV|94}} || urbes haustae mari |- | {{nexus-r|II|XCV|95}} || de spiraculis |- style="vertical-align:top;" | {{nexus-r|II|XCVI|96}} || de terris semper trementibus. de insulis semper fluctuantibus |- | {{nexus-r|II|XCVII|97}} || quibus locis non inpluat |- | {{nexus-r|II|XCVIII|98}} || acervata terrarum miracula |- | {{nexus-r|II|XCIX|99}} || qua ratione aestus maris accedant et recedant |- | {{nexus-r|II|C|100}} || ubi aestus extra rationem idem faciant |- style="vertical-align:top;" | style="padding-right:0.5em;" | {{nexus-r|II|CI|101-105}} || '''miracula maris''' |- | {{nexus-r|II|CII|102}} | style="padding-left:2em;" | quae potentia lunae ad terrena et marina |- | {{nexus-r|II|CIII|103}} | style="padding-left:2em;" | quae solis |- | {{nexus-r|II|CIV|104}} | style="padding-left:2em;" | quare salsum mare |- | {{nexus-r|II|CV|105}} | style="padding-left:2em;" | ubi altissimum mare |- | {{nexus-r|II|CVI|106}} || mirabilia fontium et fluminum |- style="vertical-align:top;" | style="padding-right:0.5em;" | {{nexus-r|II|CVII|107-110}} || '''ignium et aquarum iuncta miracula''' |- | {{nexus-r|II|CVIII|108}} | style="padding-left:2em;" | de maltha |- | {{nexus-r|II|CIX|109}} | style="padding-left:2em;" | de naphtha |- | {{nexus-r|II|CX|110}} | style="padding-left:2em;" | quae loca semper ardeant |- | {{nexus-r|II|CXI|111}} || ignium per se miracula |- | {{nexus-r|II|CXII|112}} || terrae universae mensura |- | {{nexus-r|II|CXIII|113}} || harmonica mundi ratio |} *Summa: res et historiae et observationes CCCCXVII '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. Sulpicio Gallo. Tito Caesare Imperatore. Q. Tuberone. Tullione Tirone. L. Pisone. T. Livio. Cornelio Nepote. Seboso. Caelio Antipatro. Fabiano. Antiate. Muciano. Caecina qui de Etrusca disciplina. Tarquitio qui item. Iulio Aquila qui item. Sergio Plauto. '''EXTERNIS''' Hipparcho. Timaeo. Sosigene. Petosiri. Nechepso. Pythagoricis. Posidonio. Anaximandro. Epigene. Eudoxo. Democrito. Critodemo. Thrasyllo. Serapione gnomonico. Euclide. Coearano philosopho. Dicaearcho. Archimede. Onesicrito. Eratosthene. Pythea. Herodoto. Aristotele. Ctesia. Artemidoro Ephesio. Isidoro Characeno. Theopompo. == LIBRO III CONTINENTUR == situs, gentes, maria, oppida, portus, montes, flumina, mensurae, populi qui sunt aut fuerunt {| class="inflection-table" border=0 width=100% style="padding-left:0.5em;" |- | {{nexus-r|III|I|1}} || ''Praefatio'' |- | {{nexus-r|III|II|2}} || ''Hispania'' |- | {{nexus-r|III|III|3}} || Baeticae |- | {{nexus-r|III|IV|4}} || Hispaniae citerioris |- | {{nexus-r|III|V|5}} || Narbonensis provinciae |- | {{nexus-r|III|VI|6-10}} || Italiae usque Locros |- | {{nexus-r|III|IX|9}} || Tiberis, Roma |- |{{nexus-r|III|XI|11}} || insularum LXIIII, in his Baliarum |- | {{nexus-r|III|XII|12}} || Corsicae |- | {{nexus-r|III|XIII|13}} || Sardinia |- | {{nexus-r|III|XIV|14}} || Siciliae |- | {{nexus-r|III|XV|15-20}} || Italiae Locris usque Ravennam |- | {{nexus-r|III|XX|20}} || de Pado |- | {{nexus-r|III|XXI|21-22}} || Italiae trans Padum |- | {{nexus-r|III|XXIII|23}} || Histriae |- | {{nexus-r|III|XXIV|24}} || Alpium et gentium Alpinarum |- | {{nexus-r|III|XXV|25}} || Illyrici, Liburniae |- | {{nexus-r|III|XXVI|26}} || Dalmatiae |- | {{nexus-r|III|XXVII|27}} || Noricorum |- | {{nexus-r|III|XXVIII|28}} || Pannoniae |- | {{nexus-r|III|XXIX|29}} || Moesiae |- | {{nexus-r|III|XXX|30}} || insularum Ionii et Hadriatici |} *Summa: oppida et gentes ... *Summa: flumina clara ... *Summa: montes clari ... *Summa: insulae ... *Summa: quae intercidere oppida aut gentes ... *Summa: res et historiae et observationes ... '''EX AUCTORIBUS''' Turranio Gracile. Cornelio Nepote. T. Livio. Catone censorio. M. Agrippa. M. Varrone. Divo Augusto. Varrone Atacino. Antiate. Hygino. L. Vetere. Pomponio Mela. Curione patre. Caelio. Arruntio. Seboso. Licinio Muciano. Fabricio Tusco. L. Ateio. Ateio Capitone. Verrio Flacco. L. Pisone. Gelliano. Valeriano. '''EXTERNIS''' Artemidoro. Alexandro polyhistore. Thucydide. Theophrasto. Isidoro. Theopompo. Metrodoro Scepsio. Callicrate. Xenophonte Lampsaceno. Diodoro Syracusano. Nymphodoro. Calliphane. Timagene. == LIBRO IV CONTINENTUR == situs, gentes, maria, oppida, portus, montes, flumina, mensurae, populi qui sunt aut fuerunt *[1-4] Epiri *[5-10] Achaiae *[11-13] Graeciae *[14-15] Thessaliae *[16] Magnesia *[17] Macedoniae *[18] Thraciae *[19-23] insularum ante eas terras, inter quas *[20] Creta *[21] Euboea *[22] Cyclades *[23] Sporades *[24] Hellesponti, Ponti, Maeotidis *[25-26] Daciae, Sarmatiae, Scythia *[27] insularum Ponti *[28-29] Germaniae *[30] insularum in Gallico oceano XCVI, quas inter Britannia *[31] Belgicae Galliae *[32] Lugdunensis Galliae *[33] Aquitanicae Galliae *[34] citerioris Hispaniae ab oceano *[35] Lusitaniae *[36] insularum in mari Atlantico *[37] universae Europae mensura *Summa: oppida et gentes ... *Summa: flumina clara ... *Summa: montes clari ... *Summa: insulae ... *Summa: quae intercidere oppida aut gentes ... *Summa: res et historiae et observationes ... '''EX AUCTORIBUS''' Catone censorio. M. Varrone. M. Agrippa. Divo Augusto. Varrone Atacino. Cornelio Nepote. Hygino. L. Vetere. Mela Pomponio. Licinio Muciano. Fabricio Tusco. Ateio Capitone. Ateio philologo. '''EXTERNIS''' Polybio. Hecataeo. Hellanico. Damaste. Eudoxo. Dicaearcho. Timosthene. Eratosthene. Ephoro. Cratete grammatico. Serapione Antiochense. Callimacho. Artemidoro. Apollodoro. Agathocle. Timaeo Siculo. Myrsilo. Alexandro polyhistore. Thucydide. Dosiade. Anaximandro. Philistide Mallote. Dionysio. Aristide. Callidemo. Menaechmo. Aglaosthene. Anticlide. Heraclide. Philemone. Xenophonte. Pythea. Isidoro. Philonide. Xenagora. Astynomo. Staphylo. Aristocrito. Metrodoro. Cleobulo. Posidonio. == LIBRO V CONTINENTUR == *[1] Mauretaniarum *[2] Numidiae *[3] Africae *[4] Syrtium *[5-6] Cyrenaicae *[7] insularum circa Africam *[8] aversorum Africae *[9-11] Aegypti *[12] Chorae, Thebaidis, Nili Arabiae quae est ad mare Aegyptium *[13-14] Idumaeae, Syriae, Palaestines, Samariae *[15] Iudaeae *[17] Phoenices *[18-19] Syriae Coeles, Syriae Antiochiae *[20-21] Euphratis *[22] Cilicae et iunctarum gentium *[23] Isauricae, Omanadum *[24] Pisidiae *[25] Lycaoniae *[26] Pamphyliae *[27] Tauri montis *[28] Lyciae *[29] Cariae *[31] Ioniae *[32] Aeolidis *[33] Troadis et iunctarum gentium *[34-39] insularum ante Asiam CCXII. in iis *[35] Cypri *[36] Rhodi, Coi *[37] Sami *[38] Chii *[39] Lesbi *[40] Hellespontus, Mysia *[41] Phrygia *[42] Galatia et iunctae gentes *[43] Bithynia *Summa: oppida et gentes ... *Summa: flumina clara ... *Summa: montium clari ... *Summa: insulae CXVIII *Summa: quae intercidere oppida aut gentes ... *Summa: res et historiae et observationes ... '''EX AUCTORIBUS''' Agrippa. Suetonio Paulino. M. Varrone. Varrone Atacino. Cornelio Nepote. Hygino. L. Vetere. Mela. Domitio Corbulone. Licinio Muciano. Claudio Caesare. Arruntio. Livio filio. Seboso. actis triumphorum. '''EXTERNIS''' Iuba rege. Hecataeo. Hellanico. Damaste. Dicaearcho. Baetone. Timosthene. Philonide. Xenagora. Astynomo. Staphylo. Dionysio. Aristotele. Aristocrito. Ephoro. Eratosthene. Hipparcho. Panaetio. Serapione Antiocheno. Callimacho. Agathocle. Polybio. Timaeo mathematico. Herodoto. Myrsilo. Alexandro polyhistore. Metrodoro. Posidonio qui periploun aut perihghsin. Sotade. Pyrrandro. Aristarcho Sicyonio. Eudoxo. Antigene. Callicrate. Xenophonte Lampsaceno. Diodoro Syracusano. Hannone. Himilcone. Nymphodoro. Calliphane. Artemidoro. Megasthene. Isidoro. Cleobulo. Aristocreonte. == LIBRO VI CONTINENTUR == situs, gentes, maria, oppida, portus, montes, flumina, mensurae, populi qui sunt aut fuerunt *[1] Ponti, Mariandynorum *[2] Paphlagonum *[3-8] Cappadocum *[4] Themiscyrena regio et in ea gentes. Heniochi *[5] regio Colica et gentes. Achaeorum gentes. ceterae eodem tractu gentes *[6] Bosporus Cimmerius *[7] Maeotis. gentes circa Maeotim *[9] Armenia minor, Armenia maior *[10] Cyrus fluvius, Araxes fluvius *[11] Albania, Hiberia *[12] et iunctae portae Caucasiae *[13] insulae in Ponto *[14] gentes a Scythico oceano *[15] Caspium et Hyrcanium mare *[16] Adiabene *[17] Media, portae Caspiae *[18] gentes circa Hyrcanium mare *[19] Scytharum gentes *[20] situs ab oceano Eoo. Seres *[21-23] Indi *[22] Ganges *[23] Indus *[24] Taprobane *[25] Ariani et iunctae gentes *[26] navigationes in Indiam *[27] Carmania *[28] sinus Persicus *[29] Parthorum regna *[30-31] Mesopotamia *[31] Tigris *[32] Arabia *[33] sinus maris Rubri *[34] Trogodytice *[35] Aethiopia *[36] insulae Aethiopici maris *[37] de iis Fortunatis *[38] terrae per mensuras conparatae *[39] digestio terrarum in parallelos et umbras pares *Summa: oppida MCXCV *Summa: gentes DLXXVI *Summa: flumina clara CXV *Summa: montes clari XXXVIII *Summa: insulae CVIII *Summa: quae intercidere oppida aut gentes XCV *Summa: res et historiae et observationes MMCCXIIII. '''EX AUCTORIBUS''' M. Agrippa. M. Varrone. Varrone Atacino. Cornelio Nepote. Hygino. L. Vetere. Mela Pomponio. Domitio Corbulone. Licinio Muciano. Claudio Caesare. Arruntio. Seboso. Fabricio Tusco. T. Livio filio. Seneca. Nigidio. '''EXTERNIS''' Iuba rege. Hecataeo. Hellanico. Damaste. Eudoxo. Dicaearcho. Baetone. Timosthene. Patrocle. Deomdamante. Clitarcho. Eratosthene. Alexandro Magno. Ephoro. Hipparcho. Panaetio. Callimacho. Artemidoro. Agathocle. Polybio. Timaeo Siculo. Alexandro polyhistore. Isidoro. Amometo. Metrodoro. Posidonio. Onesicrito. Nearcho. Megasthene. Diogneto. Aristocreonte. Bione. Dalione. Simonide minore. Basile. Xenophonte Lampsaceno. == LIBRO VII CONTINENTUR == *[2] gentium mirabiles figurae *[3] prodigiosi partus *[4] de homine generando. pariendi tempora per inlustria exempla a mensibus VII ad XIII *[5] signa sexus in gravidis pertinentia ante partum *[6] monstruosi partus *[7] excisi utero *[8] qui sint vopisci *[9] de conceptu hominum. de generatione hominum *[10] similitudinum exempla *[11] numerosissimae subolis exempla *[12] ad quos annos generatio *[13] mensum in feminis miracula *[14] quae ratio generandi *[15] historica circa dentes. historica circa infantes *[16] magnitudinum exempla *[17] praeproperi infantes *[18] insignia corporum *[19] vires eximiae *[20] velocitas praecipua *[21] visus eximii *[22] auditus miraculum *[23] patientia corporis *[24] memoria *[25] vigor animi *[26] clementia, animi magnitudo *[27] rerum gestarum claritas summa *[28] tres summae virtutes in eodem, innocentia summa *[29] fortitudo summa *[30] ingenia praecipua *[31] qui sapientissimi *[32] praecepta vitae utilissima *[33] de divinatione *[34] vir optimus iudicatus *[35] matronae pudicissimae *[36] summae pietatis exempla *[37-39] artibus excellentes *[37] astrologia, [gammatica], medicina *[38] geometria, architectura *[39] pictura, scalptura aeraria, marmoraria, eboraria, caelatura *[40] pretia hominum insignia *[41] de felicitate summa *[42] raritas continuationis in familiis *[43] varietatis exempla mirabilia bis proscriptus *[44] honorum exempla mirabilia *[45] decem res in uno felicissimae *[46] divi Augusti adversa *[47] quos di felicissimos iudicaverint *[48] quem viventem ut deum coli iusserint. fulgur mirabile *[49] de spatiis vitae longissimis *[50] de varietate nascendi *[51] in morbis exempla varia *[52] de morte *[53] qui elati revixerint *[54] subitae mortis exempla *[55] de sepultura *[56] de manibus, de anima *[57] quae quis in vita invenerit *[58] in quibus rebus primi gentium consensu. de antiquis litteris *[59] quando primum tonsores *[60] quando primum horologia *Summa: res et historiae et observationes DCCXLVII. '''EX AUCTORIBUS''' Verrio Flacco. Gnaeo Gellio. Licinio Muciano. Masurio Sabino. Agrippina Claudi. M. Cicerone. Asionio Pollione. M. Varrone. Messala Rufo. Nepote Cornelio. Vergilio. T. Livio. Cordo. Melisso. Seboso. Cornelio Celso. Maximo Valerio. Trogo. Nigidio Figulo. Pomponio Attico. Pediano Asconio. Fabiano. Catone censorio. actis. Fabio Vestale. '''EXTERNIS''' Herodoto. Aristea. Baetone. Isigono. Cratete. Agatharchide. Calliphane. Aristotele. Nymphodoro. Apollonide. Phylarcho. Damone. Megasthene. Ctesia. Taurone. Eudoxo. Onesicrito. Clitarcho. Duride. Artemidoro. Hippocrate medico. Asclepiade medico. Hesiodo. Anacreonte. Theopompo. Hellanico. Damaste. Ephoro. Epigene. Beroso. Petosiri. Nechepso. Alexandro polyhistore. Xenophonte. Callimacho. Democrito. Diyllo historico. Stratone qui contra Ephori eurhmata scripsit. Heraclide Pontico. Asclepiade qui tragwdoumena. Philostephano. Hegesia. Archemacho. Thucydide. Mnesigitone. Xenagora. Metrodoro Scepsio. Anticlide. Critodemo. == LIBRO VIII CONTINENTUR == *[1-11] de elephantis *[1] de sensu eorum *[2] quod primum iuncti *[3] de docilitate eorum *[4] mirabilia in factis eorum *[5] de natura ferarum ad pericula sua intellegenda *[6] quando primum in Italia visi elephanti *[7] pugnae eorum *[8] quibus modis capiantur *[9] quibus domentur *[10] de partu eorum et reliqua natura *[11] ubi nascantur. discordia eorum et draconum *[12] de sollertia animalium *[13] de draconibus *[14] mirae magnitudines serpentium *[15] de Scythicis animalibus. de septentrionalibus, de bisontibus, uris *[16] alce, achli, bonaso *[17-21] de leonibus *[17] quomodo gignantur *[18] quae genera eorum *[19] quae propria naturae *[20] quis primus leontomachiam Romae, quis plurimos in ea leones donaverit *[21] quis primus Romanorum iunxerit. mirabilia in leonum factis *[22] a dracone agnitus et servatus *[23-24] de pantheris *[24] senatusconsultum et leges de Africanis. quis primus Romae Africanas et quando; quis plurimas *[25] de tigribus. quando primum Romae visa tigris. de natura earum fetu capto *[26] de camelis. genera eorum *[27] de camelopardali. quando primum Romae visa *[28] de chama. de cephis *[29] de rhinocerote *[30] de lynce et sphingibus. de crocottis. de cercopithecis *[31] Aethiopiae terrestria animalia *[32] item Indiae. bestia visu interficiens *[33] de basiliscis serpentibus *[34] de lupis. unde fabula versipellium *[35] serpentium genera *[36] de ichneumone *[37] de crocodilo *[38] de scinco *[39] de hippopotamio *[40] quis primus ostenderit eu Romae et crocodilum *[41] medicinae ab animalibus repertae *[42] prognostica periculorum ex animalibus *[43] gentes ab animalibus sublatae *[44-45] de hyaenis *[45] de corocottis. de mantichoris *[46] de onagris *[47-49] de aquaticis et iisdem terrestribus *[50] de fibris, de lutris. de vitulo marino, de stellionibus. de cervis *[51] de chamaeleonte *[52] de reliquis colorem mutantibus, tarandro, lycaone, thoe *[53] de hystrice *[54] de ursis. de fetu eorum *[55] de muribus Ponticis et Alpinis *[56] irenaceis *[57] leontophono. lynces *[58] meles, sciuri *[59] de cocleis *[60] de lacertis *[61-63] canum natura *[62] exempla eorum circa dominos. qui proeliorum causa canes habuerint. de generatione eorum *[63] contra rabiem remedia *[64-67] equorum natura *[66] de ingeniis equorum. mirabilia quadrigarum, generatio equorum *[67] vento concipientes *[68] de asinis. generatio in hjj *[69] mularum natura et reliquorum iumentorum *[70-71] de bubus. generatio eorum *[71] Apis in Aegypto *[72-75] pecorum natura *[73] generatio eorum. genera lanae et colorum *[74] genera vestium *[76] caprarum natura et generatio *[77] suum item. *[78] de feris subus. quis primus vivaria bestiarum instituerit *[80] de simiis *[81] de leporum generibus *[82] de semiferis animalibus *[83] quae quibus locis animalia non sint *[84] ubi et quae advenis tantum noceant. ubi et quae indigenis tantum *Summa: res et historiae et observationes DCCLXXXVII. '''EX AUCTORIBUS''' Muciano. Procilio. Verrio Flacco. L. Pisone. Cornelio Valeriano. Catone censorio. Fenestella. Trogo. actis. Columella. Vergilio. Varrone. Lucilio. Metello Scipione. Cornelio Celso. Nigidio. Trebio Nigro. Pomponio Mela. Mamilio Sura. '''EXTERNIS''' Iuba rege. Polybio. Herodoto. Antipatro. Aristotele. Demetrio physico. Democrito. Theophrasto. Euanthe. Scopa qui OlumpionikaV. Hierone rege. Ctesia. Duride. Philisto. Archyta. Phylarcho. Amphilocho Athenaeo. Anaxipoli Thasio. Apollodoro Lemnio. Aristophane Milesio. Antigono Cymaeo. Agathocle Chio. Apollonio Pergameno. Aristandro Athenaeo. Bacchio Milesio. Bione Solense. Chaerea Athenaeo. Diodoro Prieneo. Dione Colophonio. Epigene Rhodio. Euagone Thasio. Euphronio Athenaeo. Hegesia Maroneo. Menandris Prieneo et Heracleote. Menecrate poeta. Androtione qui de agricultura scripsit. Aeschrione qui item. Dionysione qui Magonem transtulit. Diophane qui ex Dionysia epitomas fecit. Archelao rege. Nicandro. == LIBRO IX CONTINENTUR == *[1] aquatilium naturae. quare maxima in mari animalia *[2] Indici maris belvae *[3] quae in quoque oceano maximae *[4] de Tritonum et Nereidum figuris. de elephantorum marinorum figuris *[5] debalaenis, de orcis *[6] an spirent pisces, an dormiant *[7-10] de delphinis *[8] quos amaverint *[9] quibus in locis societate cum hominibus piscentur *[10] alia circa eos mira *[11] de thyrsionibus *[12-13] de testudinibus *[12] quae genera aquatilium testudinum et quo modo capiantur *[13] quis primus testudinem secare instituerit *[14] digestio aquatilium per species *[15] de vitulis marinis sive phocis. quae pilo careant et quo modo pariant *[16] quot genera piscium *[17] qui maximi pisces *[18] cordylae, pelamydes, thynni. membratim ex his salsura. apolecti, cybia *[19] amiae, scombri *[20] qui non sint pisces in Ponto. qui intrent, qui alia redeant *[21] quare pisces extra aquam exiliant. gladius piscis *[22] esse auguria ex piscibus *[23] in quo genere piscium mares non sint *[24] qui calculum in capite habeant. qui lateant hieme. qui hieme non capiantur nisi statis diebus *[25] qui aestate lateant. qui siderentur pisces *[26] de mugile *[27] de acipensere *[28] de lupo, de asello *[29] de scaro, de mustela *[30] mullorum genera. sargus *[31] mirabilia piscium pretia *[32] non ubique eadem genera placere cenitari *[33] de branchis. de squamis *[34] vocales et sine branchis pisces *[35] qui in terram exeant. tempora capturae *[36] digestio piscium in figuras corporum. rhomborum et passerum differentia. de longis piscibus *[37] de piscium pinnis et natandi ratione *[38] anguillae *[39] murenae *[40] planorum piscium genera *[41] echeneis. effectus eius *[42] qui pisces colorem mutent *[43] de hirundine. de pisce qui noctibus lucet. de cornuta. de dracone marino *[44] de piscibus sanguine carentibus. qui pisces molles appellentur *[45] de saepia. de lolligine. de pectunculis. qui volent extra aquam *[46-48] de polypis *[47] de navigatore polypo *[49] de navigatore nauplio *[50-52] crusta intecti *[50] de locustis *[51] cancrorum genera. de pinotere. de echinis. de cocleis. de pectinibus *[52] concharum genera *[53] quanta luxuriae materia mari sit *[54-59] de margaritis *[54] quomodo nascantur et ubi *[55] quomodo inveniantur *[56] quae genera unionum *[57] quae observanda in iis. quae natura eorum *[58] exempla circa eos *[59] quando primum in usum venerint Romae *[60-65] murcium natura *[60] de purpuris *[61] quae nationes purpurae *[62] quomodo ex his lanae tinguantur *[63] quando purpurae usus Romae, quando lati clavi et praetextae *[64] de conchyliatis vestibus *[65] de amethysto tinguendo, de Tyrio, de hysgino, de cocco *[66] de pina et pinotere *[67] de sensu aquatilium. torpedo, pastinaca, scolopendrae, glanis. de ariete pisce *[68] de iis quae tertiam naturam habent animalium et fruticum. de urticis *[69] de spongeis. quae genera earum et ubi nascantur. animal esse eas *[70] de caniculis *[71] de iis quae silicea testa cluduntur. quae sine sensu ullo in mari. de reliquis sordium animalibus *[72] de venenatis marinis *[73] de morbis piscium *[74-77] de generatione eorum *[74] mira generationum *[75] qui intra se et ova pariant et animal *[76] quorum in partu rumpatur venter, dein coeat *[77] qui volvas habeant. qui ipsi se ineant *[78] quae longissima vita piscium *[79] quis primus vivaria piscium instituerit. de ostreis *[81] quis murenarum vivaria instituerit. insignia piscinarum *[82] quis primus coclearum vivaria instituerit *[83] pisces terreni *[84] de muribus in Nilo *[85] quo modo capiantur anthiae pisces *[86] de stellis marinis *[87] de dactylorum miraculis *[88] de inimicitiis inter se aquatilium et amicitiis *Summa: res et historiae et observationes DCL. '''EX AUCTORIBUS''' Turranio Gracile. Trogo. Maecenate. Alfio Flavo. Cornelio Nepote. Laberio mimographo. Fabiano. Fenestella. Muciano. Aelio Stilone. Seboso. Melisso. Seeca. Cicerone. Macro Aemilio. Messala Corvino. Trebio Nigro. Nigidio. '''EXTERNIS''' Aristotele. Archelao rege. Callimacho. Democrito. Theophrasto. Thrasyllo. Hegesidemo. Sudine. Alexandro polyhistore. == LIBRO X CONTINENTUR == volucrum naturae. *[1] de struthocamelo *[2] phoenice *[3] aquilarum genera *[4] natura earum *[5] quando legionum signa esse coeperint *[6] de aquila quae in rogum virginis se misit *[7] vultur *[8] avis sanqualis. inmusulus *[9-11] accipitres *[9] buteo *[10] in quibus locis societate accipitres et homines aucupentur *[11] quae avis sola a suo genere interimatur. quae avis singula ova pariat *[12] milui *[13] digestio avium per genera *[14] de inauspicatis avibus. cornices quibus mensibus non sint inauspicatae *[15] de corvis *[16] de bubone *[17] aves quarum vita aut notitita intercidit *[18] quae a causa nascantur *[19] de noctuis *[20] de pico Martio *[21] de iis quae uncos ungues habent *[22-25] de iis quae digitos habent *[22] de pavonibus *[23] quis primus pavonem cibi causa occiderit. quis farcire instituerit *[24] de gallinaceis *[25] quo modo castrentur. de gallinaceo locuto *[26] de ansere *[27] quis primus iecur anserinum instituerit *[28] de Commageno *[29] chenalopeces, chenerotes, tetraones, otides *[30] grues *[31] de ciconiis *[32-33] de palmipede reliquo genere *[33] de oloribus *[33] de avibus peregrinis quae veniunt: coturnices, glottides, cychramus, otus *[34] de avibus nostris quae discedunt, et quo abeant: hirundines, turdi, merulae, sturni *[35] de avibus quae plumas amittunt in occultatione: turtur, palumbis *[36] quae avium perennes, quae semestres, quae trimestres. galguli, upupae *[37] Memnonides *[38] Meleagrides *[39] Seleucides *[40] ibis *[41] quae quibus locis aves non sint *[42-45] quae mutent colorem et vocem *[42] de oscinum gre *[43] de luscinis *[44] de melancoryphis. erithaci, phoenicuri *[45] oenanthe, chlorio *[46] tempus avium geniturae *[47] halcyones. dies earum navigabiles *[48] de reliquo aquaticarum genere *[49-51] sollertia avium in nidis *[49] hirundinum opera mira. ripariae *[50] acanthyllis *[51] merops. de perdicibus *[52-54] de columbis. opera earum mirabilia et pretia *[54] differentiae volatus avium et incessus *[55] apodes sive cypseli *[56] de pastu avium. caprimulgi, platea *[57] de ingeniis avium. carduelis, taurus, anthus *[58-60] de avibus quae locuntur *[58] psittaci *[59] picae glandares *[60] propter corvum loquentem seditio populi Romani *[61] Diomediae *[62] quae animalia nihil discant *[63] de potu avium. de porphyrione *[64] himantopodes *[65-66] de pastu avium *[66] onocrotali *[67-68] de peregrinis avibus. Phalerides, Phasianae, Numidicae *[68] phoenicopteri, attagenae, phalacrocoraces, pyrrhocoraces, lagopodes *[69] de novis avibus. bibiones *[70] de fabulosis avibus *[71] qui gallinas farcire instituerint, quique hoc primi consules vetuerint *[72] quis primus aviaria instituerit. de Aesopi patina *[73-80] generatio avium *[73] quae praeter aves ova gignant *[74] ovorum genera et naturae *[75] vitia et remedia incubantium *[76] Augustae ex ovis augurium *[77] quales gallinae optimae *[78] morbis earum et remedia *[79] ardeolarum genera *[80] quae sint ova urina, quae cynosura, quae hypenemia. quo modo optime serventur ova *[81] quae volucrum sola animalia pariat et lacte nutriat *[82] quae terrestrium ova pariant. serpentium generatio *[83-87] terrestrium omnium generatio *[84] quae sit animalium in uteris positio *[85] quorum animalium origo adhuc incerta sit *[86] de salamandris *[87] quae nascantur ex non genitis. quae nata nihil gignant. in quibus neuter sexus sit *[88-90] de sensibus animalium *[88] tactus omnibus esse. item gustatus. quibus visus praecipuus, quibus odoratus, quibus auditus. de talpis. an ostreis auditus *[89] qui ex piscibus clarissime audiant *[90] qui ex piscibus maxime odorentur *[91-93] diversitas animalium in pastu *[92] quae venenis vivant, *[93] quae terra. quae fame aut siti non intereant *[94] de diversitate potus *[95] quae inter se dissideant *[96] amicitiam animalium esse et affectus animalium. exempla affectus serpentium *[97] de somno animalium *[98] quae somnient *Summa: res et historiae et observationes DCCXCIIII. '''EX AUCTORIBUS''' Manilio. Cornelio Valeriano. actis.Umbricio Meliore. Masurio Sabino. Antistio Labeone. Trogo. Cremutio. M. Varrone. Macro Aemilio. Melisso. Muciano. Nepote. Fabio Pictore. T. Lucretio. Cornelio Celso. Horatio. Deculone. Hygino. Sasernis. Nigidio. Mamilio Sura. '''EXTERNIS''' Homero. Phemonoe. Philemone. Boetho qui ornijogonian. Hyla qui de auguriis. Aristotele. Theophrasto. Callimacho. Aeschylo., Hierone rege. Philometore rege. Archyta Tarentino. Amphilocho Atheniense. Anaxipoli Thasio. Apollodoro Lemnio. Aristophane Milesio. Antigono Cymaeo. Agathocle Chio. Apollonio Pergameno. Aristandro Athenaeo. Bacchio Milesio. Bione Solense. Chaerea Atheniense. Diodoro Prieneo. Dione Colophonio. Democrito. Diophane Nicaeense. Epigene Rhodio. Euagone Thasio. Euphronio Athenaeo. Iuba. Androtione qui de agricultura. Aeschrione qui item. Lysimacho qui item. Dionysio qui Magonem transtulit. Diophane qui ex Dionysio epitomas fecit. Nicandro. Onesicrito. Phylarcho. Hesiodo. == LIBRO XI CONTINENTUR == *[1] insectorum animalium genera. subtilitas in his rebus naturae *[2] an spirent. an habeant sanguinem *[3] de corpore eorum *[4-23] de apibus *[5] qui ordo in opere earum *[6] quid sit in eo commosis. quid sit pissoceros. quid sit propolis *[7] quid erithace sive sandaraca sive cerinthos *[8] ex quibus floribus opera fiant *[9] apium studio capti *[11] de fucis *[12] quae natura mellis *[13] quae optima mella *[14] quae genera mellis in singulis locis *[15] quomodo probentur. de erice sive tetralice sive sisyro *[16] quomo apes generent *[17] quae regum in iis ratio *[18] aliquando et laetum omen esse examinum *[19] genera apium *[20] de morbis apium *[21] quae iminica apibus *[22] de continendis apibus *[23] de reparandis *[24] de vespis, crabronibus, quae animalia ex alieno suum faciant *[25-27] de bombyce Assyria *[26] de bombyliis, necydalis. quae prima invenerit bombycinam vestem *[27] de bombyce Coa. quo modo conficiatur Coa vestis *[28-29] de araneis *[28] qui ex iis texant. quae materiae natura ad texendum *[29] generatio araneorum *[30] de scorpionibus *[31] de stellionibus *[32] de cicadis. sine ore esse et sine exitu cibi *[33] de pinnis insectorum *[34] de scarabaeis. lampyrides. reliqua scarabaeorum generis *[35] de locustis *[36] de formicis *[37] chrysallides, asilus, papiliones *[38] de iis animalibus quae ex ligno aut in ligno nascuntur *[39] sordium hominis animalia. quod animal minimum. aestatis animalia *[40] animal cui cibi exitus non sit *[41] tineae, cantharides, culices. nivis animal *[42] ignium animal, pyrallis sive pyrotocum *[43] hemerobion *[44-97] animalium omnium per singula membra naturae et historiae *[44] quae apices habeant, quae cristas *[45] cornuum genera. quibus mobilia *[46] de capitibus. quibus nulla *[47] de capillo *[48] de ossibus capitis *[49] de cerebro *[50] de auribus. quae aures non habeant. quae sine auribus et sine foraminibus audiant *[51] de facie. de fronte. de superciliis *[52-57] de oculis *[52] quae sine oculis animalia. quae singulos tantum oculos habeant *[53] de diversitate oculorum *[54] quae ratio visus. noctu videntes *[55] de natura pupillae. quae non coniveant. quibus eruti oculi renascantur *[56] de palpebris. quibus non sint, quibus ab altera tantum parte sint *[57] quibus genae non sint *[58] de malis *[59] de naribus *[60] buccis, labris, mento, maxillis *[61-64] de dentibus *[61] quae genera eorum. quibus non utraque parte sint, quibus cavi *[62] de serpentium dentibus. de veneno earum. cui volucri dentes *[63] mirabilia dentium *[64] aetas ruminantium ab iis *[65] de lingua. quae sine ea. de ranarum sono. de palato *[66] de tonsillis. uva, epiglossis. arteriae, gula *[67] cervix, collum, spina *[68] guttur, fauces, stomachus *[69-71] de corde *[69] sanguine, animo *[70] quibus maxima corda, quibus minima, quibus bina *[71] quando in extis aspici coepta *[72] de pulmone. quibus maximus, quibus minimus. quibus nihil aliud quam pulmo intus. quae causa velocitatis animalium *[73-76] de iocinere *[73] de capite extorum. haruspicum circa id observationes. quibus animalibus et in quibus locis bina iocinera *[74] de felle. ubi et quibus geminum. quibus animalium non sit. quibus animalium aliubi quam in iocinere *[75] quae vis eius *[76] quibus crescat cum luna et decrescat iocur. haruspicum circa ea observationes et prodigia mira *[77] praecordia. risus natura *[78] de ventre. quibus nullus. quae sola vomant *[79] lactes, hillae, alvus, colon. quare quaedam insatiabilia animalia *[80] de omento. de splene. quibus animalium non sint *[81] de renibus. ubi quaterni animalibus. quibus nulli *[82] pectus, costae *[83] vesica. quibus animalium non sit. ilia. de membranis *[84] uterus. de locis. de volvis. de suum volva, sumine *[85] quae adipem, quae sebum habeant. de natura utriusque. quae non pinguescant *[86] de medullis. quibus non sint *[87] de ossibus. de spinis. quibus nec ossa nec spinae. cartilagines *[88] de nervis. quae sine nervis *[89-92] arteriae, venae *[89] quae nec venas nec arterias habeant. de sanguine. de sudore *[90] quorum celerrime sanguis spissetur, quorum non coeat. quibus crassissimus, quibus tenuissimus, quibus nullus *[91] quibus certis temporibus anni nullus *[92] an in sanguine principatus *[93] de tergore *[94] de pilis et vestitu tergoris. quibus os intus et pedes subtus hirti *[95] de mammis. quae volucrum mammas habeant. notabilia animalium in uberibus *[96-97] de lacte *[96] quod solum animal sugat in cursu. de colostris. de caseis. ex quibus non fiant. de coagulo. genera alimenti ex lacte *[97] genera caseorum *[98-113] differentiae membrorum hominis a reliquis animalibus *[99] de bracchis, de digitis *[100] de simiarum similitudine *[101] de unguibus *[102] de genibus et poplitibus *[103] in quibus membris corporis humani religio *[104] varices *[105] de gressu. de pedibus et cruribus *[106] de ungulis *[107] volucrum pedes *[108] pedes animalium a binis ad centenos. de pumilionibus *[109] de genitalibus. de hermaphroditis *[110] de testibus. trium generum semiviri *[111] de caudis *[112] de vocibus animalium *[113] de agnascentibus membris *[114] vitalitiatis et morum notae ex membris hominum *[115] de anima. de victu *[116] quae veneno pasta ipsa non pereant et gustata necent *[117] quibus de causis homo non concoquat. de remediis cruditatium *[118] quem ad modum corpulentia contingat. quem ad modum minuatur *[119] quae gustu famem et sitim sedent *Summa: res et historiae et observationes MMDCC. '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. Hygino. Scrofa. Saserna. Celso Cornelio. Aemilio Macro. Vergilio. Columella. Iulio Aquila qui de Etrusca disciplina scripsit. Tarquitio qui item. Umbricio Meliore qui item. Catone censorio. Domitio Calvino. Trogo. Melisso. Fabiano. Muciano. Nigidio. Mamilio. Oppio. '''EXTERNIS''' Aristotele. Democrito. Neoptolemo qui melitourgika. Aristomacho qui item. Philisco qui item. Nicandro. Menecrate. Dionysio qui Magonem transtulit. Empedocle. Callimacho. Attalo rege. Apollodoro qui de bestiis venenatis. Hippocrate. Herophilo. Erasistrato. Asclepiade. Themisone. Posidonio Stoico. Menandris Prieneo et Heracleote. Euphronio Athenaeo. Theophrasto. Hesiodo. Philometore rege. == LIBRO XII CONTINENTUR == arborum naturae. *[1-2] honor earum *[3-63] de peregrinis arboribus *[3-5] platanus *[3] quando primum in Italiam et unde *[4] natura earum *[5] miracula ex iis *[6] chamaeplatani. quis primus viridaria tondere instituerit *[7] malum Assyrium. quo modo seratur *[8-17] Indiae arbores *[9] quando primum hebenus Romae visa. quae genera eius *[10] spina Indica *[11] ficus Indica *[12-13] Indicarum arborum formae sine nominibus. liniferae Indorum arbores. arbor pala. pomum ariera *[14] piperis arbores. genera piperis. bregma. zingiberi sive zimpiberi *[15] caryophyllon. lycium sive pyxacanthum Chironium *[16] machir *[17] saccaron *[18] arbores Arianae gentis, item Gedrosiae, item Hyrcaniae *[19] item Bactriae. bdellium sive brochum sive malachan sive maldacum. scordasti. in omnibus odoribus aut condimentis dicuntur adulterationes, experimenta, pretia *[20] Persidis arbores *[21] Persici marj insularum arbores. gossypinum arbor *[22] cynas arbor. ex quibus arboribus lintea in oriente fiant *[23] quo in loco arborum nullis folia decidant *[24] quibus modis constent arborum fructus *[25] de costo *[26] de nardo. differentiae eius XII *[27] asaron *[28] amomum, amomis *[29] cardamomum *[30-32] de turifera regione *[31] de arboribus, quae tus ferunt *[32] quae natura turis et quae genera *[33-35] de murra *[34] de arboribus quae ferunt eam *[35] natura et genera murrae *[36] de mastiche *[37] de ladano, storbo *[38] enhaemo *[39] bratus arbor *[40] stobrum arbor *[41] de felicitate Arabiae *[42] de cinnamo, cinnamomo, xylocinnamo *[43] casia *[44] cancamum, tarum *[45] serichatum, gabalium *[46] myrobalanus *[47] phoenicobalanus *[48] de calamo odorato. de iunco odorato *[49] Hammoniacum *[50] sphagnos *[51] cypros *[52] aspalathos sive erysisceptron *[53] maron *[54] de balsamo, opobalsamo, xylobalsamo *[55] styrax *[56] galbanum *[57] de panace *[58] spondylion *[59] de malobathro *[60] de omphacio *[61] bryon, oenanthe, massaris *[62] elate vel spathe *[63] cinnamum comacum *Summa: res et historiae et observationes CCCCLXVIIII. '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. Muciano. Vergilio. Fabiano. Seboso. Pomponio Mela. Fabio Proculo. Hygino. Trogo. Claudio Caesare. Cornelio Nepote. Sextio Nigro qui Graece de medicina scripsit. Cassio Hemina. L. Pisone. Tuditano. Antiate. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Herodoto. Callisthene. Isigono. Clitarcho. Anaximene. Duride. Nearcho. Onesicrito. Polyclito. Olympiodoro. Diogneto. Nicobule. Anticlide. Charete Mytilenaeo. Menaechmo. Dorotheo Athenaeo. Lyco. Antaeo. Ephippo. Dinone. Adimanto. Ptolemaeo Lagi. Marsya Macedone. Zoilo item. Democrito. Amphilocho. Aristomacho. Alexandro polyhistore. Iuba. Apollodoro qui de odoribus. Heraclide medico. Botrye medico. Archedemo item. Dionysio item. Democle item. Euphrone item. Mneside item. Diagor item. Iolla item. Heraclide Tarentino. Xenocrate Ephesio. == LIBRO XIII CONTINENTUR == de peregrinis arboribus. *[1-5] de unguentis *[1] quando coeperint *[2] genera eorum et conpositiones XXI *[3] diapasmata, magmata. probatio unguenti *[4] quanta in unguentis luxuria *[5] quando primum Romanis in usu *[6-9] de palmis *[7] de natura earum *[8] quo modo serantur *[9] genera fructus earum et insignia XLVIIII *[10] Syriae arbores. pistacia, cottana, Damascena, myxae *[11] cedrus. quae arbores trium annorum fructum pariter habeant *[12] terebinthus *[13] rhuus *[14] Aegypti arbores. ficus Alexandrina *[15] ficus Cypria *[16] siliqua ceraunia *[17] Persica arbor. quibus arboribus assidue subnascuntur fructus *[18] cuci *[19] spina Aegyptia *[20] cummium genera VIII. sarcocolla *[21-27] de papyro *[21] de charatae usu. quando coeperit *[22] quo modo fiat *[23] genera eius VIIII *[24] probatio chartarum *[25] vitia chartarum *[26] de glutino chartarum *[27] de libris Numae *[28] Aethiopiae arbores *[29] Atlantica arbor *[29-31] de citri arbore *[29] de citreis mensis *[30] quae probentur aut vituperentur in iis *[31] malum citreum *[32] lotos *[33] Cyrenaicae arbores. paliurus *[34] Punici mali genera VIIII. balaustium *[35-47] Asiae et Graeciae arbores *[35] epicactis. erice. granum Cnidium sive thymelea sive chamelaea sive pyrosachne sive cnestor sive cneorum *[36] tragion, tragacantha *[37] tragos sive scorpio, myrice sive brya, ostrys *[38] euonymos *[39] leon arbor *[40] andrachle *[41] coccygia, apharce *[42] ferula *[43] thapsia *[44] capparis sive cynosbaton sive ophios staphyle *[45] saripha *[46] spina regia *[47] cytisus *[48-49] arbores et frutices in mari nostro *[50] item in Rubro *[51] item in Indico *[52] item in Trogodytico. phycos, grasson sive zoster, bryon marinum, Isidos plocamos, Chariton blepharon *Summa: res et historiae et observationes CCCCLXVIII. '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. Muciano. Vergilio. Fabiano. Seboso. Pomponio Mela. Fabio Proculo. Hygino. Trogo. Claudio Caesare. Cornelio Nepote. Sextio Nigro qui Graece de medicina scripsit. Cassio Hemina. L. Pisone. Tuditano. Antiate. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Herodoto. Callisthene. Isigono. Clitarcho. Anaximene. Duride. Nearcho. Onesicrito. Polyclito. Olympiodoro. Diogneto. Nicobule. Anticlide. Charete Mytilenaeo. Menaechmo. Dorotheo Atheniense. Lyco. Antaeo. Ephippo. Dinone. Adimanto. Ptolemaeo Lagi. Marsya Macedone. Zoilo item. Democrito. Amphilocho. Aristomacho. Alexandro polyhistore. Iuba. Apollodoro qui de odoribus scripsit. Heraclide medico. Botrye item. Archedemo item. Dionysio item. Democle item. Euphrone item. Mneside item. Diagora item. Iolla item. Heraclide Tarentino. Xenocrate Ephesio. == LIBRO XIV CONTINENTUR == fr.pngerae arbores. *[2] de vitium natura *[3] quibus modis serantur. de uvarum natura et cura *[4] vitium et uvarum genera XCI *[5] insignia culturae et vinearum *[6] de inventione mulsi *[8] vina generosa L *[9] vina generos transmarina XXXVIII *[16] de vino Opimiano *[16] notabilia circa apothecas *[7] de natura vini *[10] vini salsi genera VII *[11] de passi et hepsematum et dulcium generibus XVII *[12] secundari vini genera III *[13] quam nuper coeperint vina generosa in Italia *[14] de vino observationes a Romulo rege *[15] quibus vinis usi antiqui *[17] quando primum vini quattuor genera apposita *[18] ex labursca usus V. qui frigidissimus natura sucus *[19] vini fictici genera LXVI *[20] hydromeli sive apomeli sive melicraton *[21] oxymeli *[22] vini prodigiosa genera XII *[23] quibus vinis ad sacra uti fas non sit *[24-25] quibus generibus musta condiant *[25] de pice, resinis *[27] de vasis vinariis *[26] de aceto. de faece *[27] de cellis *[28] de ebrietate *[29] ex aqua et frugibus vini vim fieri *Summa: res et historiae et observationes DX. '''EX AUCTORIBUS''' Cornelio Valeriano. Vergilio. Celso. Catone censorio. Sasernis patre et filio. Scrofa. M. Varrone. D. Silano. Fabio Pictore. Trogo. Hygino. Flacco Verrio. Graecino. Attico Iulio. Columella. Masurio Sabino. Fenestella. Tergilla. Maccio Plauto. Fabio Dossenno. Scaevola. L. Aelio. Ateio Capitone. Cotta Messalino. L. Pisone. Pompeio Lenaeo. Fabiano. Sextio Nigro. Vibio Rufino. '''EXTERNIS''' Hesiodo. Theophrasto. Aristotele. Democrito. Hierone rege. Philometore rege. Attalo rege. Archyta. Xenophonte. Amphilocho Athenaeo. Anaxipoli Thasio. Apollodoro Lemnio. Aristophane Milesio. Antigono Cymaeo. Agathocle Chio. Apollonio Pergameno. Aristandro Athenaeo. Bacchio Milesio. Bione Solense. Chaerea Atheniense. Cheresto item. Diodoro Prieneo. Dinone Colophonio. Epigene Rhodio. Euagone Thasio. Euphronio Athenaeo. Androtione qui de agricultura scripsit. Aeschrione qui item. Lysimacho qui item. Dionysio qui Magonem transtulit. Diophane qui ex Dionysio epitomas fecit. Asclepiade medico. Erasistrato item. Commiade qui de conditura vini scripsit. Hicesio qui item. Themisone medico. Onesicrito. Iuba rege. == LIBRO XV CONTINENTUR == naturae fr.pngerarum arborum. *[1-8] de olea *[2] quamdiu apud Graecos tantum fuerit. quando primum in Italia, Hispania, Africa esse coeperit *[3] de oleo. nationes et bonitates olei *[2] quae natura olivae et olei incipientis *[4] olivarum genera XV *[5] de natura olei *[6] cultura olearum. de servandis. quo modo faciendum oleum *[7] olei fictici genera XLVIII. cci arbor sive croto sive sibi sive sesamon *[8] de amurca *[9-34] pomorum omnium genera et natura *[9] nucum pinearum genera IIII *[10] struthiorum genera IIII. cotoneorum genera IIII *[11] Punicorum genera VIIII. Persicorum genera VII *[12] prunorum genera XII *[13] de persea *[14] malorum genera XXX. quo quaeque tempore externa poma venerint in Italiam et unde *[15] quae novissime *[16] pirorum genera XLI *[17] de insitorum varietate et fulgurum piatione *[18] de pomis servandis et uvis *[19] ficorum genera XXVIIII *[20] de ficis historica *[21] de caprificatione *[22] mespilae genera III *[23] sorvorum genera IIII *[24] nucum genera VIIII *[25] castanearum genera VIII *[26] siliquae *[27] de carnosis pomis. de moris *[28] de unedone *[29] acinorum naturae. bacarum naturae *[30] cerasorum genera VIIII *[31] corna. lentisci *[32-33] sucorum differentiae XIII *[35-38] myrtus *[36, 38] historica de myrto *[37] genera eius XI *[39-40] laurus. genera eius XIII *Summa: res et historiae et observationes DXX. '''EX AUCTORIBUS''' Fenestella. Fabiano. Vergilio. Cornelio Valeriano.Celso. Catone censorio. Sasernis patre et filio. Scrofa. M. Varrone. D. Silano. Fabio Pictore. Trogo. Hygino. Flacco Verrio. Graecino. Attico Iulio. Columella. Masurio Sabino. Tergilla. Cotta Messalino. L. Pisone. Pompeio Lenaeo. Maccio Plauto. Fabio Dossenno. Scaevola. L. Aelio. Ateio Capitone. Sextio Nigro. Vibio Rufino. '''EXTERNIS''' Hesiodo. Theophrasto. Aristotele. Democrito. Hierone rege. Philometore rege. Attalo rege. Archyta. Xenophonte. Amphilocho Athenaeo. Anaxipoli Thasio. Apollodoro Lemnio. Aristophane Milesio. Antigono Cymaeo. Agathocle Chio. Apollonio Pergameno. Aristandro Athenaeo. Bacchio Milesio. Bione Solense. Chaerea Athenaeo. Cheresto item. Diodoro Prieneo. Dinone Colophonio. Epigene Rhodio. Euagone Thasio. Euphronio Athenaeo. Androtione qui de agricultura scripsit. Aeschrione qui item. Lysimacho qui item. Dionysio qui Magonem transtulit. Diophane qui ex Dionysio epitomas fecit. Asclepiade medico. Erasistrato item. Commiade qui de conditura vini scripsit. Aristomacho qui item. Hicesio qui item. Themisone medico. Onesicrito. Iuba rege. == LIBRO XVI CONTINENTUR == silvestrium arborum naturae. *[1] gentes sine arbore *[2] miracula in septentrionali regione arborum *[3-13] de glandiferis *[3] de civica corona *[4] de coronarum origine *[5] qui frondea corona dontai *[6] glandium genera XIII *[7] de fago *[8] de reliquis glandibus. de carbone *[9] de galla *[10-13] quam multa praeter glandem ferant eaedem arbores *[11] cachrys *[12] coccum *[13] agaricum *[14] quarum arborum cortices in usu *[15] de scandulis *[16] de pinu *[17] pinastro *[18] picea, abiete *[19] larice, taeda *[20] taxo *[21] quibus modis fiat pix liquida. quo modo cedrium fiat *[22] quibus modis spissa pix fiat. quibus coquatur resina *[23] zopissa *[24-29] quarum arborum materiae in pretio *[24] fraxini genera IIII *[25] tiliae genera II *[26] aceris genera X *[27] bruscum, molluscum, staphylodendron *[28] buxi genera III *[29] ulmorum genera VI *[30-31] arborum natura per situs *[30] quae montanae. quae campestres *[31] quae siccaneae. quae aquaticae. quae communes *[32] divisio generum *[33] quibus folia non decidant. de rhododendro. quibus non omnia folia cadant. quibus in locis nulli arborum *[34] de natura foliorum cadentium *[35] quibus foliorum varii colores. populorum genera III. quorum foliorum figura mutetur *[36] quae folia versentur omnibus annis *[37] foliorum e palmis cura et usus *[38] foliorum mirabilia *[39] ordo naturae in satis *[40] quae arbores numquam floreant. de iuniperis *[41] de conceptu arborum. de germinatione. de partu *[42] quo ordine floreant *[43] de cornu. quo quaeque tempore ferant *[44] anniferae. in triennium ferentes *[45] quae fructum non ferant. quae infelices existimentur *[46] quae facillime perdant fructum aut florem *[47] quae ubique non ferant *[48] quo modo quaeque ferant *[49] quibus fructus ante quam folium nascatur *[50] biferae. triferae *[51] quae celerrime senescant. quae tardissime. praecoces fructus. serotini *[52] in quibus plura rerum genera gignantur. crataegum *[53-56] differentiae arborum per corpora et ramos *[53] lotos sive faba Graeca *[54] de ramis *[55] cortice *[56] radicibus *[57] arbores quae sponte resurrexerint *[58] quibus modis [sponte] nascantur arbores *[58-60] naturae differentiae non omnia ubique generantis *[59] ubi quae non nascantur *[60] de cupressis *[61] nasci saepe ex terra quae ante nata non sint *[62] de hedera. genera eius XX *[63] smilax *[64-71] de aquaticis *[64] de calamis. harundinum genera XXVIII *[65] de sagittariis *[64] et scriptoriis *[66] et fistulatoriis calamis *[66] de Orchomenia harundine et aucupatoria et piscatoria *[67] de vinitoria harundine. de alno *[68] de salice. genera eius VIII *[69] quae praeter salicem adligando utilia *[70] de scirpis, candelis, cannis, tegulo *[71] de sabucis, de rubis *[72] de arborum sucis *[73] de natura materiarum *[74-75] de arboribus caedendis *[76] de magnitudine arborum. de materiis architectonica. de sappino *[77] igniaria e ligno *[78] quae cariem non sentiant, quae rimam *[79] historica de perpetuitate materiarum *[80] teredinum genera *[82] de materiis fabrilia *[83] de glutinanda materia *[84] de laminis sectilibus *[85-89] arborum durantium vetustas *[85] ab afrano priore sata in urbe Roma D annorum arbor *[86] ab urbe condita arbores *[87] vetustiores urbe in suburbanis *[88] ab Agamemenone satae arbores. a primo anno belli Troiani arbores. ab Illi appellatione arbores apud Troiam antiquiores bello Troiano *[89] item Argis. ab Hercule satae. ab Apolline satae. arbor antiquior quam Athenae *[90] quae genera arborum minume durent *[91] arbores ex eventu nobiles *[92] quae sedem nascendi suam non habeant *[93] quae in arboribus vivant et in terra nasci non possint. genera earum VIIII. cassytas, hyphear, stelis, hippophaeston. de visi et similium natura *[94] de visco faciendo *Summa: res et historiae et observationes MCXXXV '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. Fetiale. Nigidio. Cornelio Nepote. Hygino. Masurio. Catone. Muciano. L. Pisone. Trogo. Calpurnio Basso. Cremutio. Sextio Nigro. Cornelio Boccho. Vitruvio. Graecino. '''EXTERNIS''' Alexandro polyhistore. Hesiodo. Theophrasto. Democrito. Homero. Timaeo mathematico. == LIBRO XVII CONTINENTUR == sativarum arborum naturae. *[1] arborum pretia mirabilia *[2] caeli natura ad arbores. quam partem caeli spectare vineae debeant *[3] qualis terra optima *[4] de terrae, qua Graeci, Britannia et Galliae laetant, generibus VIII *[5] de cineris usu *[6] de fimo *[7] quae sata uberiorem terram faciant, quae urant *[8] quibus modis fimo utendum *[9-21] quibus modis arbores serantur *[10] semine nascentia *[11] quae numquam degenerent *[12] plantis nascentia *[13] avolsione nascentia et surculo *[14] de seminariis. de transferendis seminariis *[15] de ulmis serendis *[16] de scrobibus *[17] de intervallis arborum *[18] de umbra *[19] de stillicids *[20] quae tarde crescant, quae celeriter *[21] propagine nascentia *[22-26] de insitione *[22] quo modo inventa sit *[24] genera insitionum *[23] inoculatio *[26] emplastratio *[25] de vite inserenda *[27] ramo nascentia *[28] quae taleis et quo modo serantur *[29-30] olearum cultura *[30] operum surcularium per tempora anni digestio *[31] de ablaqueandis et adcumulandis *[32] de salicto *[33] harundineta *[34] de ceteris ad perticas et palos caeduis *[35-36] vinearum ratio et arbustorum *[36] ne uvae ab animalibus infestentur *[37] morbi arborum *[38] prodigia ex arboribus *[39-47] medicinae arborum *[40] quo modo rigandum *[41] mirabilia de riguis *[42] de scariphatione *[43] quo modo circumforandum. castratio arborum *[44] caprificatio *[45] quae putationis *[46] quae stercorationis vitia arboribus *[47] medicamenta *Summa: res et historiae et observationes MCCCLXXX '''EX AUCTORIBUS''' Cornelio Nepote. Catone censorio. M. Varrone. Celso. Vergilio. Hygino. Sasernis patre et filio. Scrofa. Calpurnio Basso. Trogo. Aemilio Macro. Graecino. Columella. Attico Iulio. Fabiano. Mamilio Sura. Dessio Mundo. C. Epidio. L. Pisone. '''EXTERNIS''' Hesiodo. Theophrasto. Aristotele. Democrito. Theopompo. Hierone rege. Philometore rege. Attalo rege. Archelao rege. Archyta. Xenophonte. Amphilocho Athenaeo. Anaxipoli Thasio. Apollodoro Lemnio. Aristophane Milesio. Antigono Cymaeo. Agathocle Chio. Apollonio Pergameno. Aristandro Athenaeo. Bacchio Milesio. Bione Solense. Chaerea Atheniense. Cheresto item. Diodoro Prieneo. Dinone Colophonio. Epigene Rhodio. Euagone Thasio. Euphronio Athenaeo. Androtione qui de agricultura scripsit. Aeschrione qui item. Lysimacho qui item. Dionysio qui Magonem transtulit. Diophane qui ex Dionysio epitomas fecit. Aristandro qui de portentis scripsit. == LIBRO XVIII CONTINENTUR == naturae frugum. *[1] antiquorum studium in agricultura *[2] quae prima Romae corona. de spicea corona *[3] de iugero *[4] quotiens et quibus temporibus fuerit summa vilitas annonae *[5] qui inlustres de agricultura scripserint *[6] quae observanda in agro parando *[7] de villarum positione *[8] praecepta antiquorum de agro colendo *[9] genera frugum *[10-29] naturae per genera frumenti *[11] de farre *[12] tritico *[13-15, 18] hordeo *[14] polenta *[15] ptisana *[16] trago *[17] amylo *[20] siligine, similagine *[29] arinca sive olyra. semine sive zea *[19] de reliquis in oriente generibus *[23] de pisturis *[22] de sesima. de erysimo sive irione. de hormino *[24] milio *[25] panico *[26] de fermentis *[27] panis faciendi ratio et genera *[28] quando pistorum initium Romae *[30-33, 36] de leguminibus *[30] faba *[32] ciceris genera *[33] faseoli *[31] pisum *[34] de rapis *[35] napis *[36] lupino *[37-43] pabularia *[37] viсia *[38] ervum *[39] silicia *[40] secale sive asia *[41] farrago *[42] de ocino. ervilia *[43] medica *[44] de avena. morbi frugum *[445] remedia *[46] quid in quoque terrae generum debeat seri *[47] diversitas gentium in sationibus *[48] vomerum genera *[49] ratio arandi *[50] de occando, runcando, sariendo. de cratitione *[51] de summa fertilitate soli *[52] ratio saepius anno serendi. idem arvum *[53] stercoratio *[54] seminum probatio *[55] quantum ex quoque genere frumenti in iugero serendum *[56-61] de temporibus serrendi *[57] digestio siderum in dies et notae terrestres rerum in agro agendarum *[62-74] quid quoque mense in agro fieri oporteat *[61] de papavere *[67] de faeno *[69-70] causae sterilitatium et remedia *[72] de messibus *[73] de frumento servando *[74] de vindemia et autumno operibus *[75] lunaris ratio *[76] ventorum ratio *[77] limiation agrorum *[78-90] prognostica *[78] a sole *[79] a luna *[80] stellis *[81] tonitribus *[82] nubibus *[83] nebulis *[84] ignibus terrestribus *[85] aquis *[86] ab ipsis tempestatibus *[87-88] ab animalibus aquatilibus. a volucribus *[88] a quadripedibus *Summa: res et historiae et observationes MMLX '''EX AUCTORIBUS''' Masurio Sabino. Cassio Hemina. Verrio Flacco. L. Pisone. Cornelio Celso. Turranio Gracile. D. Silano. M. Varrone. Catone censorio. Scrofa. Sasernis patre et filio. Domitio Calvino. Hygino. Vergilio. Trogo. Ovidio. Graecino. Columella. Tuberone. L. Tarutio qui Graece de astris scripsit. Caesare dictatore qui item. Sergio Plauto. Sabino Fabiano. M. Cicerone. Calpurnio Basso. Ateio Capitone. Mamilio Sura. Attio qui Praxidicam scripsit. '''EXTERNIS''' Hesiodo. Theophrasto. Aristotele. Democrito. Hierone rege. Philometore rege. Attalo rege. Archelao rege. Archyta. Xenophonte. Amphilocho Athenaeo. Anaxipoli Thasio. Apollodoro Lemnio. Aristophane Milesio. Antigono Cymaeo. Agathocle Chio. Apollonio Pergameno. Aristandro Athenaeo. Bacchio Milesio. Bione Solense. Chaerea Atheniense. Cheresto item. Diodoro Prieneo. Dinone Colophonio. Epigene Rhodio. Euagone Thasio. Euphronio Athenaeo. Androtione qui de agricultura scripsit. Aeschrione qui item. Lysimacho qui item. Dionysio qui Magonem transtulit. Diophane qui ex Dionysio epitomas fecit. Thalete. Eudoxo. Philippo. Callippo. Dositheo. Parmenisco. Metone. Critone. Euctemone. Harpalo. Hecataeo. Anaximandro. Sosigene. Hipparcho. Arato. Zoroastre. Archibio. == LIBRO XIX CONTINENTUR == *[1-6] lini natura et miracula *[2] genera eius excellentia *[3] quo modo seratur et perficiatur *[6] quando primum in theatris vela *[7-9] de sparti natura *[8] quo modo perficiatur *[9] quando primum usus eius *[10] de eriophoro bulbo *[11] quae sine radice nascantur et vivant. quae nascantur et seri non possint *[12] misy, iton, geranion *[13] de tuberibus *[14] pezicae *[15-16] de laserpicio et lasere. maspetum. magydaris *[17] de rubia *[18] de radicula *[19-20] hortorum gratia *[21] digestio terra enascentium praeter fruges et frutices *[22-37] natura et genera et historiae nascentium in hortis rerum *[31] de omnium earum radicibus, floribus, foliis. quibus hortensiorum folia cadant *[35] quoto quaeque die nascantur *[36] seminum natura. quo modo quaeque serantur *[37] quorum singula genera, quorum plura sint *[38-55] natura et genera et historiae ad condimenta in horto satarum rerum XXIII *[48] lacrima sua nascens *[56] ferulacea genera IIII. cannabis *[57] morbi hortensiorum *[58-59] remedia *[60] quibus modis formicae necentur. contra urucas remedia, contra culices. quibus salsae aquae prosint *[61-62] de sucis et saporibus hortensiorum. de piperitide et libanotide et zmyrnio *Summa: res et historiae et observationes MCXLIIII '''EX AUCTORIBUS''' Marcio Plauto. M. Varrone. D. Silano. Catone censorio. Hygino. Vergilio. Muciano. Celso. Columella. Calpurnio Basso. Mamilio Sura. Sabinio Tirone. Licinio Macro. Q. Birrio. Vibio Rufino. Caesennio qui khpourika scripsit. Castritio item. Firmo item. Potito item. '''EXTERNIS''' Herodoto. Theophrasto. Democrito. Aristomacho. Menandro qui biocrhsta scripsit. Anaxilao. == LIBRO XX CONTINENTUR == medicinae ex iis quae in hortis seruntur. *[2] cucumere silvestri XXVI *[3] elaterio XXVII *[4] anguino cucumere sive erratico V *[5] cucumere sativo VIIII *[6] pepone XI *[7] curcurbita silvestri sompho I *[8] colocynthide XIII *[9] rapis VIIII *[10] rapo silvestri I *[11] napis sive bunio sive buniade V *[13] raphano sativo XLIII *[12] armoracia I *[14] pastinaca. hibisco sive plistolochia sive moloche agria XI *[15] staphylino sive pastinaca erratica XXII *[16] gingidio I *[17] sisere XI *[18] sile XII *[19] inula XI *[20] caepa XXVII *[21] porro sectivo XXXII *[22] porro capitato XXXVIIII *[23] alio LXI *[24] lactuca XLII. caprina IIII *[25] caesapo I. isati I. lactuca silvatica VII *[26] hieracia XVII *[27] beta XXIIII *[28] limonio sive neuroide IIII *[29] intubo quae ambubaia IIII *[30] cichorio sive chreste sive pancratio XII *[31] hedypnoide IIII *[32] seris generibus II medicinae VII *[33] brassica LXXXVII *[335] cyma *[36] brassica silvestri XXVII *[37] lapsana I *[38] marina brassica I *[39] scilla XXIIII *[40] bulbis XXX *[41] bulbine I. bulbo vomitorio *[42] asparago sativo XVII *[43] corruda sive ormino sive Libyco XXIIII *[44] apio XVII *[45] apiastro sive melissophyllo *[46] olusatro sive hipposelino XI. oreoselino II. heleoselino I *[47] petroselino I. buselino I *[48] ocimo XXVIII *[49] eruca XII *[50] nasturcio XLII *[51] ruta LXXXIIII *[52] mentastro XX *[53] menta XLI *[54] puleio XXV *[55] puleio silvestri XVIIII *[56] nepeta VIIII *[57] cumino XVI. sumino silvestri XXVI *[58] ami X *[59] cappari XVIII *[60] ligustico sive panace III *[61] cunila bubula V *[62] cunila gallinacea sive origano V *[63] cunilagine VIII *[64] cunila molli II. libanotide II *[65] cunila sativa III. cunila montana VII *[66] piperitide sive siliquastro V *[67] origano oniti sive prasio VI *[68] tragorigano VIIII *[69] origano Heraclio, generum III, medicinae XXX *[70] lepidio III *[71] git sive melanthio XXIII *[72-73] aneso sive aniceto LXI *[74] aneto VIIII *[75] sacopenio sive sagapeno XIII *[76] papavere albo II. papavere nigro VIII. de sopore. de opio. contra potiones quas anwdunouV et lhxipuretouV et peptikaV vocant. papavere silvestri II. meconio *[77] papavere rhoea II *[78] papavere ceratiti sive glaucio sive paralio V *[79] papavere Heraclio sive aphrode II. dia kwduwn *[80] papavere tithymalo sive paralio III. quo modo sucus herbarum colligendus *[81] porcilaca XLV. pepli XLV *[82] coriandro XXI *[83] atriplice XIIII *[84] malva malope XLVI. malva malache I. malva althaea sive plistolochia XVIIII *[85] lapatho silvestri sive oxalide sive lapatho canterino sive rumice I. oxylapatho VII. hydrolapatho II. hippolapatho VI *[86] lapatho sativo XXI. bulapatho I *[87] sinapi, generum III, medicinae XLVIII *[88] adarca XLVIII *[89] marrubio sive prasio sive linostropho sive philopaede sive philochare XXVIIII *[90] serpyllo XVIII *[91] sisymbrio sive Thymbraeo XIII *[92] lini semine XXVII *[93] blito VI *[94] meo Athamantico sive Athamanico VII *[95] feniculo XXIII *[96] hippomaratho sive myrsineo V *[97] cannabi VII *[98] ferula VIII *[99] carduo sive scolymo VI *[100] theriacae conpositio *Summa: res et historiae et observationes MDCVI '''EX AUCTORIBUS''' Catone censorio. M. Varrone. Pompeio Lenaeo. C. Valgio. Hygino. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Iulio Basso qui item. Antonio Castore. '''EXTERNIS''' Democrito. Theophrasto. Orpheo. Menandro qui biocrhsta scripsit. Pythagora. Nicandro. MEDICIS Hippocrate. Chrysippo. Diocle. Ophione. Heraclide. Hicesio. Dionysio. Apollodoro Citiense. Apollodoro Tarentino. Praxagora. Plistonico. Medio. Dieuche. Cleophanto. Philistione. Asclepiade. Crateua. Petronio Diodoto. Iolla. Erasistrato. Diagora. Andrea. Mneside. Epicharmo. Damione. Dalione. Sosimene. Tlepolemo. Metrodoro. Solone. Lyco. Olympiade Thebana. Philino. Petricho. Miccione. Glaucia. Xenocrate. == LIBRO XXI CONTINENTUR == naturae florum et coronamentorum. *[2] de strophiolis. serta *[3] qui invenerint miscere flores. quando primum corollae appellatae et quare *[4] quis primus coronas foliis argenteis et aureis dederit. quare corollaria dicta. de lemniscis. quis primus caelaverit eos *[5] quantus honor coronarum apud antiquos fuerit *[6] severitas antiquorum in coronis *[7] quem floribus honoraverit populus Romanus *[8] pactiles coronae. de sutilibus coronis. de nardinis. de Sericis *[9] Cleopatrae reginae factum in coronis *[10] de rosa. gen. eius XII *[73] med. XXXII *[11] lili gen. III *[74] med. XXI *[11] lacrima sua nascens *[12] naarcissi gen. III *[75] med. XVI *[13] quorum semen tinguatur, ut infecta nascantur *[14-37] quem ad modum quaeque nascantur, serantur, colantur sub singulis generibus *[14] violae colores III *[76] med. XVII *[14] luteae gen. V *[76] med. X *[15] caltha. regius flos *[16] baccar *[77] med. XVII *[16] combretum *[77] med. I *[17] crocum *[81] med. XX *[17] ubi optimi flores. qui flores Torianis temporibus in usu *[18] de natura odorum *[19] iris *[83] med. XLI *[20] saliunca *[83] med. II *[21] polium sive teuthrion *[84] med. XVIII *[21] qui flos alium colorem mane habeat, alium meridie, alium sole occidente *[22] vestium aemulatio cum floribus *[23] amarantus *[24] cyanus *[84] med. II *[24] holochrysos *[85] med. III *[25] petilium. bellio *[26] chrysocome sive chrysitis *[85] med. VI *[27] qui frutices flore coronent *[28] qui folio *[29] melothrum. spiraea. origanum. cneorum sive casia, gen. II. melissophyllum sive melittaena *[86] med. XXI *[29, 37] melilotos quae sertula Campana *[87] med. XIII *[30] trifoli gen. III *[88] med. IIII *[30] myophonum *[31] thymi genera II *[89] med. XXXIII *[31] flore nascentia, non semine *[32] conyza *[33] Iovis flos. hemerocalles *[90] med. IIII *[33] Helenium *[91] med. V *[33] phlox. quae ramis et folio odorata *[34] habrotonum *[92] med. XXII *[34] Adonium. genera II ipsa se propagantia *[34] leucanthemum *[93] med. I *[35] amaracum sive sampsuchum *[93] med. XI *[36] nyctegreton sive chenamyche sive nyctalops *[38-39] quo ordine temporum flores nascantur *[38] anemone coronaria sive phrenion *[94] med. X *[38] oenanthe herba *[95] med. VI *[38] melanium. heliochrysos *[96] med. XI *[39] lychnis *[98] med. VII *[38] gladiolus. hyacinthus *[97] med. VIII *[39] tiphyon. pothi gen. II. orsinae gen. II *[39] vicapervica sive chamaedaphne *[99] med. IIII *[39] quae semper vireat herba *[40] quam longa cuique vita florum *[41] quae propter apes serenda inter flores. cerintha *[42-43] de pabulo apium. de morbis earum et remediis *[44] de venenato melle et remediis eius *[45] de melle insano *[46] de melle quod muscae non attingunt *[47] de alvariis. de alvis et cura earum *[48] si famem apes sentiant *[49] de cera facienda. quae optima eius genera. de cera Punica *[50-108] sponte nascentium herbarum in quibuscumque gentibus usus, naturae, miracula *[50] fraga. tmanum. ruscum *[100] med. IIII *[50] batis gen. II *[101] med. II *[50] pastinaca pratensis. lupus salictarius *[51] colocasia *[102] med. II *[52] anthalium *[52] anthyllium sive anhyllum *[103] med. VI *[52] oetum. quae radices nihil supra terram gignant: arachidne, aracos *[52] candryala. hypochoeris. caucalis. enthryscum. scandix, eadem tragopogon. parthenium sive leucanthes sive amaracum sive perdicium sive muralis *[104] med. VIII *[52] trychnum sive strychnum sive halicacabum sive callias sive dorycnion sive manicon sive peritton sive neuras sive morio sive moly *[105] med. III *[52] corchorus *[106] med. VI *[52] aphace. achynops. epipetron. quae numquam floreat, quae semper *[53] cneci gen. III *[107] med. III *[54-58] aculeati generis herbae *[54] erynge. glycyrriza *[54, 58] tribulus *[58] anonis *[54] pheos sive stoebe. hippophaes *[55] urticae gen. IIII. lamium. scorpio *[56] acorna. leucacanthos. chalceos. cnecos. polyacanthos. onopyxos. helxine. scolymos. chamaeleon. tetralix. atractylis sive phonos. acanthice mastiche *[57] cactos. [tenica, pappum, ascalia] *[59] herbarum genera per caules: coronopus, anchusa, canthemis. phyllanthes. crepis. lotos *[60] differentiae herbarum per folia: quibus folia non cadant. quae particulatim floreant *[29-30] heliotropium, adiantum, herbae quarum medicinae sequenti libro *[60] dicentur *[61] spicatarum genera: tanyops. alopecuros. stelephuros sive ortyx sive plantage. thryallis *[62] perdicium. ornithogale *[63] post annum nascentes. a summo florentes, item ab imo *[64] lappa herba quae intra se parit. Opuntia e folio radicem faciens *[65] iasine. chondrylla, picris. quae toto anno floreant *[66] quibus flos ante quam caules exeant, quibus caulis ante quam flos. quae ter floreat *[67] cypiros *[69] med. VIII *[67] thesium *[68] asphodelus sive hastula regia. anthericus sive albucum *[69] iunci gen. VI. med. IIII *[70] cyperus. med. XIIII. cyperis. cypira *[71] holoschoenos *[72] med. ex iunco odorato sive teuchite X *[78] med. ex asaro VIII *[79] med. ex Gallico nardo VIII *[80] med. ex herba quam phun vocant IIII *[82] [Syrium] crocomagma, med. II *[108] pesoluta. med. I *[109] Graecorum nominum in ponderibus et mensuris interpretatio *Summa: res et historiae et observationes DCCXXX '''EX AUCTORIBUS''' Catone censorio. M. Varrone. Masurio. Antiate. Caepione. Vestino. Vibio Rufino. Hygino. Pomponio Mela. Pompeio Lenaeo. Cornelio Celso. Calpurnio Basso. C. Valgio. Licinio Macro. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Iulio Basso qui item. Antonio Castore. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Democrito. Orpheo. Pythagora. Magone. Menandro qui biocrhsta scripsit. Nicandro. Homero. Hesiodo. Musaeo. Sophocle. Anaxilao. MEDICIS Mnesitheo qui de coronis. Callimacho qui item. Phania physico. Timaristo. Simo. Hippocrate. Chrysippo. Diocle. Ophione. Heraclide. Hicesio. Dionysio. Apollodoro Citiense. Apollodoro Tarentino. Praxagora. Plistonico. Medio. Dieuche. Cleophanto. Philistione. Asclepiade. Crateua. Petronio Diodoto. Iolla. Erasistrato. Diagora. Andrea. Mneside. Epicharmo. Damione. Dalione. Sosimene. Tlepolemo. Metrodoro. Solone. Lyco. Olympiade Thebana. Philino. Petricho. Miccione. Glaucia. Xenocrate. == LIBRO XXII CONTINENTUR == *[1-7] auctoritas herbarum *[2] gentes herbis formae gratia uti *[3] herbis infici vestes, item pigmento Gallicae cortinae. de sagminibus. de verbenis et clarigatione *[4] de corona graminea. de raritate eius *[5] qui soli corona ea donati *[6] qui solus centurio *[8-9] medicinae ex reliquis coronamentis: erynge sive eryngio quae centum capita XXX *[10] acano I *[11] glycyrriza sive adipso XV. stomatice I *[12] tribuli gen. II med. XII *[13] stoebe sive pheos *[14] hippophaes. gen. II. med. II *[15] urtica LXI *[16] lamio VII *[17] scorpionis gen. II med. I *[18] leucacantha quae phyllos sive ischas sive polygonatos IIII *[19] helxine XII *[20] perdicio sive Parthenio sive siderite quae urceolaris sive astercum XI *[21] chamaeleone sive ixia sive ulophyto sive cynozolo, gen. II, med. XII. mastiche *[22] coronopode *[23] anchusa XIIII *[24] pseudoanchusa quae echis sive doris III *[25] onochilo sive archebio sive onocheli ssv rhexia sive enchrysa X. cuius radices colorem mutent *[26] anthemide sive leucanthemide sive leucanthemo sive chamaemelo sive melanthio, gen. III, med. XI *[27] loto herba III *[28] lotometra II *[29] heliotropio sive helioscopio sive verrucaria XII. heliotropio sive tricocco sive scorpiuro XIIII *[30] adianto sive callitricho sive trichomane sive polytricho sive saxifraga, gen. II, med. XXVIII. fruex sine radice *[31] picride I. thesio I. *[32] asphodelo LI *[33] halimo XIIII *[34] acantho sive paederote sive melamphyllo V *[35] bupleuro V *[36] bupresti I *[37] elaphobosco VIIII *[38] scandice VIII. enthrysco II *[39] iasine IIII *[40] caucalide XII *[41] sio XI *[42] sillybo *[43] scolymo sive limonio V *[44] sonco, gen. II, med. XV *[45] condrio sive condrille VI *[46] de boletis. proprietas eorum in nascendo *[47] de fungis. notae venenatorum. med. ex iis VIIII *[48] silphio VII *[49] laseri XXXVIIII *[50] propoli V. mellis XVI *[51-52] aquae mulsae XVIII *[52] quare genere ciborum mores quoque mutentur *[53] mulso VI *[54] melitite III *[55] cera VIII *[56] contra conpositiones medicorum *[57-76] medicinae ex frgibus *[57] siligine I. tritico II. palea II. farre I. furfuribus I. arinca. athera II *[58] farina per genera. medicinae XXXVIIII *[59] polenta VIII *[60] polline V. pulte I. farina chartaria I *[61] alica VI *[62] milio VI *[63] panico IIII *[64] sesima VII. sesamoide II. Anticyrico IIII *[65] hordeo VIIII. hordeo murino quam Graeci Phoeniceam I *[66] ptisana IIII *[67] amylo VIII. avena I *[68] pane XXI *[69] faba XIIII *[70] lente XXXII. fakw epi telmatwn II *[71] elelisphaco sive sphaco quae salvia XIII *[72] cicere et cicercula XXVI *[73] ervo XX *[74] lupino XXXV *[75] irione sive erysimo quod Galli velam XV *[76] hormino VI *[77] lolio V *[78] miliaria herba I *[79] bromo I *[80] orobanche sive cynomorio I *[81] contra leguminum bestiolas I *[82] de zytho I. spuma *Summa: res et historiae et observationes DCCCCVI '''EX AUCTORIBUS''' iisdem quibus priore libro et praeter eos Chrysermo. Eratosthene. Alcaeo. == LIBRO XXIII CONTINENTUR == medicinae ex arboribus cultis: *[2] vitibus XX *[3] foliis et pampinis vitium XII *[4] omphacio vitum XIIII *[5] oenanthe XXI *[6] uvis recentibus *[7] uvarum servatarum generibus med. XI *[8] sarmentis uvarum I *[9] nucleis acinorum VI *[10] vinaceis III *[11] uva theriace IIII *[12] uva passa sive astaphide XVII *[13] astaphide agria sive staphide sive pituitaria XII *[14] labrusca sive uva taminia quae et ampelos agria XII *[15] salicastro XII *[16] vite alba sive ampelo leuce sive staphyle sive melothro sive psilothro sive archezosti sive cedrosti sive mado XXXI *[17] vite nigra sive bryonia sive Chironia sive gynaecanthe sive apronia XXXV *[18] musto XV *[20] Falerno VI. Albano II. Surrentino III *[21] Setino I. Statano I. Signino I *[22] ceteris vinis XIIII *[22-23] observationes circa vina LXI *[24-26] quibus aegris danda, quando danda, quomodo danda. observationes circa ea XCI *[27] aceto XXXIII *[28] aceto scillino XVII *[29] oxymelite VII. oxyalme VII *[30] sapa VII *[31] faece vini XII *[32] faece aceti XVII *[33] faece sapae IIII *[34] foliis oleae XXIII *[35] flore IIII. olea ipsa VI *[36] olivis albis IIII. olivis nigris III *[37] amurca XXI *[38] foliis oleastri XXI *[39] omphacio III *[40] oenanthino oleo XXVIII *[41] cicino XVI *[42] amygdalino XVI *[43] laureo VIIII *[44] myrteo XX *[45] chamaemyrsinae sive oxymyrsinae, cupressino, citreo, caryino, Cnidio, lentiscino, balanino *[46] cyprino et cypro ipsa XV *[46-47] gleucino I, balsamino XV *[48] malobathro V *[49] hyoscyamino II. thermino I. narcissino I. raphanino II. sesamino III. lilino IIII. Selgitico I. Iguino I *[50] elaeomeli II. pissino II *[51] palmis VIIII *[52] palma myrobalano III *[53] palma elate XV *[54-83] medicinae ex singulorum generum flore, foliis, fructu, ramis, cortice, suco, ligno, radice, cinere *[54] malorum observations VI. cotoneorum XXV. struthiorum I *[55] dulcium malorum VI. austerorum I *[56] citreorum V *[57-58] Punicorum XXIII *[58] stomatice XIIII *[59] cytino VIIII *[60] balaustio XV *[62] pirorum observationes XIII *[63] ficorum CXI *[64] caprificorum XLII *[65] erineo herba *[66] prunis IIII *[67] Persicis II *[68] prunis silvestribus II *[69] lichene arborum II *[70-71] moris XXXXVIIII *[71] stomatice sive arteriace [sive] panchrestos IIII *[72] cerasis V *[73] mespilis II. sorbis II *[74] nucibus pineis XIII *[75] amygdalis XXVIIII *[76] nucibus Graecis V *[77] iuglandibus XXIIII. antidoto *[78] abellanis III. pistaciis VIII. castaneis V *[79] siliquis V. corno I. unedonibus *[80] lauris LXVIIII *[81] myrtis LX *[82] myrtidano XIII *[83] oxymyrsine sive chamaemyrsine quae ruscum VI *Summa: res et historiae et observationes MCCCCXVIII '''EX AUCTORIBUS''' C. Valgio. Pompeio Lenaeo. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Iulio basso qui item. Antonio Castore. M. Varrone. Cornelio Celso. Fabiano. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Democrito. Orpheo. Pythagora. Magone. Menandro qui biocrhsta. Nicandro. Homero. Hesiodo. Musaeo, Sophocle, Anaxilao. MEDICIS Mnesitheo. Callimacho. Phania physico. Timaristo. Simo. Hippocrate. Chrysippo. Diocle. Ophione. Heraclide. Hicesio. Dionysio. Apollodoro Citiense. Apollodoro Tarentino. Praxagora. Plistonico. Medio. Dieuche. Cleophanto. Philistione. Asclepiade. Crateua. Petronio Diodoto. Iolla. Erasistrato. Diagora. Andrea. Mneside. Epicharmo. Damione. Dalione. Sosimene. Tlepolemo. Metrodoro. Solone. Lyco. Olympiade Thebana. Philino. Petricho. Miccione. Glaucia. Xenocrate. == LIBRO XXIV CONTINENTUR == medicinae ex arboribus silvestribus: *[2] loto Italica VI *[3] glandibus XIII *[4] cocco ilicis III *[5] galla XXIII *[6] visco IX *[7] pilulis glandiferarum I. cerro VIII *[8] subere II *[9] fago IIII *[10] cupresso XXIII *[11] cedro XIII *[12] cedride X *[13] galbano XXVI *[14] Hammoniaco XXIIII *[15] styrace XII *[16] spondylio XVII *[17] sphagno sive sphaco sive bryo V *[18] terebintho VI *[19] picea VIII *[20] chamaepity XV *[21] pityusa VI *[22] resinis XXV *[23] pice XXVII *[24] pisselaeo sive palimpissa XVI *[25] pissasphalto II *[26] zopissa I *[27] taeda I *[28] lentisco XXII *[29] platano XV *[30] fraxino V *[31] acere I *[32] populo VIII *[33] ulmo XVI *[34] tilia V *[35] sabuco XV *[36] iunipero XXI *[37] salice XIIII. Amerina I *[38] vitice XXXIII *[39] erice I *[40] genista V *[41] myrice quae et tamarica III *[43] virga sanguinea I *[42] brya XVIIII *[44] silere III *[45] ligustro VIII *[46] alno I *[47] hederis XXXVIIII *[48] cisto V *[49] cisso erythrano II. chamaecisso II. milace II. clematide II *[50] harundine XVIIII *[51] papyro, charta III *[52] hebeno V *[53] rhododendro I *[54] rhus gen. II medicinae VI. stomatice *[55] rhu erythro VIIII *[56] erythrodano XI *[57] alysso II *[58] radicula sive struthio XVI. apocyno II *[59] rore marino XVIII *[60] cachry V *[61] herba Sabina VII *[62] selagine II *[63] samolo II *[64] cummi XI *[65] spina Arabica IIII *[66] spina Alba II. acanthio I *[67] acacia XVIII *[68-69] aspalatho sive erysisceptro sive adipsatheo sive diaxylo VIIII *[70] spina appendice II. pyracantha I *[71] paliuro X *[72] aquifolia X. taxo I *[73] rubis LI. stomatice *[74] cynosbato III *[75] Idaeo rubo III *[76] rhamni gen. II med. V *[77] Lycio XVIII *[78] sarcocolla II *[79] oporice II *[80] trixagine sive chamaedrye sive chamaerope sive Teucria XVI *[81] chamaedaphne VI *[82] chamelaea VI *[83] chamaesyce VIII *[84] chamaecisso herba I *[85] chamaeleuce sive farfaro sive farfugio I *[86] chamaepeuce II. chamaecyparisso II. ampelopraso VI. stachye I *[87] clinopodio sive cleopiceto sive zopyrontio sive ocimoide III *[88] clematide centunculo III *[89] clematide sive aetite sive lagine X *[90] clematide Aegyptia sive daphnoide sive polygonoide II *[91-92] aro XLII *[93] dracunulo II *[94] Aristoteles IIII *[95] milifolio sive myriophyllo VII *[96] pseudobunio IIII *[97] myrride sive myrra sive myriza VIII *[98] oenobreche III *[99-102] Magica de herbis *[99] coracesia et calicia *[100] Minyade sive Corinthia I *[101] aproxi. Pythagorea de recidivis morborum *[102] aglaophotide sive marmaritide. Achaemenide sive hippophobade. theombrotio sive semnio. adamantide. Arianide, theronarca. Aethiopide sive Meroide. ophiusa. thalassaegle sive potamaugide. theangelide. gelotophyllide. hesiateride sive protomedia sive casignete sive Dionysonymphade. helianthide sive heliocallide. hermesiade. aeschynomene. crocide. opnothuride. anacampserote *[103] eriphia *[104] herba lanaria I. lactoris I. militaris I *[105] stratiotes V *[106] herba de capite statuae I *[107] herba de fluminibus I *[108] lingua hba *[109] herba de cribro I *[110] herba de fimetis I *[111] herba a canum urina I *[112] rodarum III *[113] impia II *[114] Veneris pecten I *[115] exedum I. notia I *[116] philanthropos I. lappa canaria II *[117] tordylon sive syreon III *[118] gramen XVII *[119] dactylos V *[120] faenum Graecum quae silicia XXXI *Summa: res et historiae et observationes MCLXXVI '''EX AUCTORIBUS''' C. Valgio. Pompeio Lenaeo. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Iulio basso qui item. Antonio Castore. Cornelio Celso. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Apollodoro. Democrito. Orpheo. Pythagora. Magone. Menandro qui biocrhsta scripsit. Nicandro. Homero. Hesiodo. Musaeo. Sophocle. Anaxilao. MEDICIS Mnesitheo. Callimacho. Phania physico. Timaristo. Simo. Hippocrate. Chrysippo. Diocle. Ophione. Heraclide. Hicesio. Dionysio. Apollodoro Citiense. Apollodoro Tarentino. Praxagora. Plistonico. Medio. Dieuche. Cleophanto. Philistione. Asclepiade. Crateua. Petronio Diodoto. Iolla. Erasistrato. Diagora. Andrea. Mneside. Epicharmo. Damione. Sosimene. Tlepolemo. Metrodoro. Solone. Lyco. Olympiade Thebana. Philino. Petricho. Miccione. Glaucia. Xenocrate. == LIBRO XXV CONTINENTUR == naturae herbarum sponte nascentium. *[1] auctoritas herbarum. de origine usus earum *[2] qui Latine usus earum scripserint *[3] quando ad Romanos ea notitia pervenerint *[4-5] qui primi Graecorum de his conposuerint *[6] quare minus exerceantur ea remedia. herbae mirabiliter inventae. cynorrodum, med. II. dracunculus caulis I. Britannia V *[7] de maximo dolore *[7-39] nobilium herbarum inventores *[8] moly III *[9] dwdeka jewn I *[10] paeonia sive pentoboros sive glycysides I *[11] panaces Asclepion II *[12] panaces Heraclion III *[13] panaces Chironion IIII *[14] panaces Centaurion sive Pharnacion III *[15] Heraclion siderion IIII *[17] hyoscyamos quae Apollinaris sive altercum, gen. V. med. IIII *[18] linozostis sive parthenion sive Hermu postea quae Mercurialis, gen. II med. XXII *[19] Achillea sideritis sive panaces Heracleum quae milifolium aut scopa regia, gen. VI. med. III *[20] Teucria sive hermione sive splenios II *[21] Melampodum sive elleborum quod veratrum, gen. III. quo modo colligatur, quo modo probetur *[22] med. ex nigro XXIIII. quomodo sumendum *[23] item in albo. med. ex eo XXIII *[24-25] quibus non dandum. observationes circa utrumque genus LXXXVIII *[26] Mithridatia II *[27] scordotis sive scordion IIII *[28] Polemonia sive Philetaeria sive chiliodynamus VI *[29] Eupatoria I *[30] Centaurion sive Chironion XX *[31] Centaurion lepton sive libadion quod fel terrae XXII *[32] Centauris triorchis II *[33] Clymenos II *[34] Gentiana XIII *[35] Lysimachia VIII *[36] Artemisia sive parthenis sive botrys sive ambrosia V *[37] nymphaea sive Heraclion sive rhopalon sive mallos, gen. II. med. XIIII *[38] Euphorbeae gen. II. med. IIII *[39] plantaginis gen. II. med. XLVI *[40] buglossos II *[41] cynoglossos III *[42] buphthalmos sive chalca I *[43-49] herbae quas gentes invenerunt *[43] Scythice III *[44] hippace III *[45] ischaemon II *[46] cestros sive psychrotrophon quae Vettonica sive serratula XLVIII *[47] Cantabrica II *[48] consiligo I *[49] Hiberis VII *[50-53] herbae ab animalibus repertae *[53] chelidonia VI. canaria I. dictamnon VIII. pseudodictamnon sive chondirs. quibus locis potentissimae herbae. propter herbas in Arcadia lac potari *[54] aristolochia sive clematitis sive Cretica sive plistolochia sive lochia polyrrizos quae malum terrae XXII *[56] argemonia IIII *[57] agaricum XXXIII *[58] echios, gen. III. med. II *[58] hierabotane sive aristereon quae verbenaca, gen. II. med. X *[60] blattaria I *[61] molemonium I *[62] pentapetes sive pentaphyllon sive chamaezelon quae quinquefolium, med. XXXIII *[63] sparganion I *[64] dauci gen. IIII. med. XVIII *[65] theronarca II *[66] persollata sive arcion VIII *[67] cyclaminos quae tuber terrae XII *[68] cyclaminos cissanthemos IIII *[69] cyclaminos chamaecissos III *[70] peucedanum XXVIII *[71] ebulum VI *[72] polemonia I *[73] phlomos quae verbascum XV *[74] phlomides II. phlomis lychnitis sive thryallis *[75] thelyphonon sive scorpio I *[76] phrynion sive neuras sive poterion I *[77] alcima sive damasonion sive lyron XVIII *[78] peristereos VI *[80] antirrinon sive pararrinon sive lychnis agria III *[81] euplia I *[82] pericarpum, gen. II. med. II *[83] nymphaea Heraclia II *[84] lingulaca I *[85] cacalia sive leontice III *[86] callithrix I *[87] hyssopum XX *[88] lonchitis IIII *[89] xiphion sive phasganion IIII *[90] psyllion sive cynois sive chrysallion sive Sicelicon sive cynomyia XVI. thrysellion I *[91-103] remedia oculorum *[92] anagallis sive acoron quae felis oculus, gen. II. med. VI *[93] aegilops II *[94] mandragors sive Cirecion sive morion sive hippophlomon, gen. II. med. XIIII *[95] cicuta XIII *[96] cremnos agrios III *[97] molybdaena I *[98] capnos trunca quae pedes gallinacei I *[99] capnos fruticos III *[100] acoron sive acorion XVII *[101] cotyledonis gen. II. med. LXI *[102] aizoum maius sive buphthalmon sive zoophthalmon sive hypogeson sive ambrosion sive amerimnon quae sedum magnum aut oculus aut digitellus, med. XXXI. aizoum minus sive erithales sive trithales sive erysithales quae isoetes aut sedum, med. XXXII *[103] andrachle agria quae illecebra XXXII *[106] erigeron sive pappos sive acanthis quae senecio VIII *[107] ephemeron II *[108] labrum Venereum I *[109] batrachion quae ranunculus sive strumos, gen. IIII. med. XIII *[110] stomatice, gen. II *Summa: res et historiae et observationes MCCXCII '''EX AUCTORIBUS''' C. Valgio. Pompeio Lenaeo. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Iulio basso qui item. Antonio Castore. Cornelio Celso. Fabiano. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Apollodoro. Democrito. Iuba. Orpheo. Pythagora. Magone. Menandro qui biocrhsta scripsit. Nicandro. Homero. Hesiodo. Musaeo. Sophocle. Xantho. Anaxilao. MEDICIS Mnesitheo. Callimacho. Phania physico. Timaristo. Simo. Hippocrate. Chrysippo. Diocle. Ophione. Heraclide. Hicesio. Dionysio. Apollodoro Citiense. Apollodoro Tarentino. Praxagora. Plistonico. Medio. Dieuche. Cleophanto. Philistione. Asclepiade. Crateua. Petronio Diodoto. Iolla. Erasistrato. Diagora. Andrea. Mneside. Epicharmo. Damione. Sosimene. Tlepolemo. Metrodoro. Solone. Lyco. Olympiade Thebana. Philino. Petricho. Miccione. Glaucia. Xenocrate. == LIBRO XXVI CONTINENTUR == reliqua per genera medicinae *[1] reliquae per gra de novis morbis *[2] quid sint lichenes *[3] quando primum in Italia coeperint *[4] item carbunculus *[5] item elephantiasis *[6] item colum *[7] de nova medicina. de Asclepiade medico *[8] qua ratione medicinam veterem mutaverit *[9] contra Magos *[10] lichen, gen. II. med. V *[11] Proserpinaca I *[13] bellis II *[14] condurdum I *[16] bechion sive arcion sive chamaeleuce quae tussilago III *[17] bechion quae salvia IIII *[19] molon sive syron I. amomon III *[20] ephedra sive anabasis III *[21] geum III *[22] tripolion III *[23] gromphaena *[24] malundrum II *[25] chalcetum I. [molemonium I] *[26] halus sive cotonea V *[27] chamaerops I. stoechas I *[29] astragalus VI *[30] ladanum XIII *[31] chondris sive pseudodictamnum I. hypocisthis sive orobethron, gen. II. med. VIII *[32] laver sive sion *[33] potamogiton VIII. statice III *[34] ceratia II. leontopodion sive leuceoron sive doripetron sive thorybethron.... lagopus II *[35] epithymon sive hippopheos VIII *[36] pycnocomon IIII *[37] polypodion III *[38] scamonia VIII *[39] tithymalos characia ... *[40] tithymalos myrtites sive caryites XXI *[41] tithymalos paralius sive tithymalis IIII *[42] tithymalos helioscopios XVIII *[43] tithymalos cyparittias XVIII *[44] tithymalos platyphyllos sive corymbites sive amygdalites III *[45] tithymalos dendroides sive cobios sive leptophyllos XVIII *[46] apios ischas sive raphanos agria II *[50] crethmon XI. cachry *[51] anthyllion II. anthyllis II *[52] cepaea I *[53] hypericon sive chamaepitys sive corisson VIIII *[54] caros sive hypericon X *[55] callithrix I. perpressa I. chrysanthemum I. anthemis I *[56] silaus I *[57] herba Fulviana *[59] inguinalis sive argemo *[60] Chrysippeos I *[62] orchis sive Serapias V *[63] satyrion III. satyrion Erythraicon IIII *[65] lappago sive mollugo I. asperugo I *[66] phycos quod fucus marinus, gen. III. med. V. lappa boaria *[68] geranion sive myrris sive myrtis, gen. III. med. VI *[69] onothera sive onear III *[73] acte sive ebulum. chamaeacte *[83] hippuris sive ephedron sive anabasis quae equisetum, gen. III. med. XVII *[84] stephanomelis *[85] erysithales I *[88] polycnemon I *[91] arsenogonon I. thelygonon I *[92] mastos I *[93] ophrys *Summa: res et historiae et observationes MXVIIII '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. C. Valgio. Pompeio Lenaeo. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Iulio basso qui item. Antonio Castore. Cornelio Celso. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Apollodoro. Democrito. Iuba. Orpheo. Pythagora. Magone. Menandro qui biocrhsta scripsit. Nicandro. Homero. Hesiodo. Musaeo. Sophocle. Xantho. Anaxilao. MEDICIS Mnesitheo. Callimacho. Phania physico. Timaristo. Simo. Hippocrate. Chrysippo. Diocle. Ophione. Heraclide. Hicesio. Dionysio. Apollodoro Citiense. Apollodoro Tarentino. Praxagora. Plistonico. Medio. Dieuche. Cleophanto. Philistione. Asclepiade. Crateua. Petronio Diodoto. Iolla. Erasistrato. Diagora. Andrea. Mneside. Epicharmo. Damione. Sosimene. Tlepolemo. Metrodoro. Solone. Lyco. Olympiade Thebana. Philino. Petricho. Miccione. Glaucia. Xenocrate. == LIBRO XXVII CONTINENTUR == reliqua genera herbarum. medicinae ex iis. *[2] aconitum sive thelyphonon sive cammaron sive pardalianches sive scorpion, med. IIII *[3] Aethiopis IIII *[4] ageraton IIII *[5] aloe XXVIIII *[6] alcea IIIII *[7] alypon I *[8] alsine ad eadem quae helxine V *[9] androsaces III *[10] androsaemon sive ascyron VI *[11] ambrosia sive botrys sive Artemisia III *[12] anonis sive ononis V *[13] anagyros sive acopon VI *[14] anonymos V *[15] aparine sive omphalocarpos sive philanthropos IIII *[16] arction sive arcturon V *[17] asplenos sive hemionios II *[18] Asclepias II *[19] aster sive bubonion III *[20] ascyron et ascyroides IIII *[21] aphaca III *[22] alcibium I *[23] alectoros lophos quae crista II *[24] alum quod symphyton petraeum XIIII *[25] alga rufa I *[26] actaea I *[27] ampelos agria IIII *[28] absinthium, gen. III. med. XLVIIII *[29] absinthium marinum sive seriphum II *[30] ballote sive porrum nigrum III *[31] botrys sive Artemisia I *[32] brabilla I *[33] bryon marinum V *[34] bupleuron I *[35] catanance I. cemos I *[36] calyx III *[37] calyx sive anchusa sive rhinoclia II *[38] Circeia III *[39] cirsion I *[40] crataegonon, gen. II. med. VIII *[41] crocodileon II *[42] cynosorchis sive orchis IIII *[43] chrysolachani gen. II. med. III. coagulum terrae II *[44] cucullus sive strumus sive strychnos VI *[45] conferva II *[46] coccum Cnidium II *[47] dipsacos III *[48] dryopteris II *[49] drabe I *[50] elatine II *[51] empetros quam nostri calcifragam IIII *[52] epicactis ssv elleborine II *[53] epimedion III *[54] enneaphyllon III *[55] felicis gen. II, quam Graeci pterim, alii blachron, item thelypterim, nymphaeam pterim vocant, XI *[56] femur bubulum *[57] galeopsis sive galeobdolon sive galion VI *[58] glaux I *[59] glaucion III. collyrium, med. II *[60] glycyside sive Paeonia sive pentorobon XX *[61] gnaphalion sive chamaezelon VI *[62] gallidraga I *[63] holcus sive aristis *[64] hyoseris I *[65] holosteon III *[66] hippophaeston VIII *[67] hypoglossa I *[68] hypecoon *[69] Idaea IIII *[70] isopyron sive phaselion III *[71] lathyris II *[72] leontopetalon sive rhapadion II *[73] lycapsos II *[74] lithospermon sive exonychon sive DioV puron sive HrakleouV II *[75] lapidis muscus I *[76] limeum I *[77] leuce sive mesoleucium sive leucas III *[78] leucographis V *[79] medion III *[80] myosota sive myosotis III *[81] myagros I *[82] nyma I *[83] natrix I *[84] odontitis I *[85] othonna I *[86] onosma I *[87] onopradon V *[88] osyris IIII *[89] oxys II *[90] polyanthemon sive batrachion III *[91] polygonos sive polygonion sive thalattias sive carcinothron sive clema sive myrtopetalos quae sanguinaria sive orios, gen. IIII. med. XXXIII *[92] pancration XII *[93] peplis sive syce sive meconion sive mecon aphrodes III *[94] periclymenon V *[95] pelecinos II *[96] polygala I *[97] poterion sive phrynion sive neuras IIII *[98] phalangitis sive phalangion sive leucacantha IIII *[99] phyteuma I *[100] phyllon I *[101] pellandrion II *[102] phaleris II *[103] polyrrizon II *[104] Proserpinaca V *[105] rhecoma XXXVI *[106] reseda II *[107] stoechas III *[108] solanum quam Graeci strychnon II *[109] Smyrnion XXXII. sinon II *[110] Telephion IIII *[111] trichomanes V *[112] thalictrum I *[113] thlaspi sive Persicon napy IIII *[114] Trachinia I *[115] tragonis sive tragion III *[116] tragos sive scorpio IIII *[117] tragopogon sive come I *[118] de aetatibus herbarum *[119] quo modo cuiusque vires efficaciores *[120] gentium vitia diversa *Summa: res et historiae et observationes DCII '''EX AUCTORIBUS''' C. Valgio. Pompeio Lenaeo. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Iulio basso qui item. Antonio Castore. Cornelio Celso. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Apollodoro. Democrito. Aristogitone. Orpheo. Pythagora. Magone. Menandro qui biocrhsta scripsit. Nicandro. MEDICIS Mnesitheo. Callimacho. Timaristo. Simo. Hippocrate. Chrysippo. Diocle. Ophione. Heraclide. Hicesio. Dionysio. Apollodoro Citiense. Apollodoro Tarentino. Praxagora. Plistonico. Medio. Dieuche. Cleophanto. Philistione. Asclepiade. Crateua. Petronio Diodoto. Iolla. Erasistrato. Diagora. Andrea. Mneside. Epicharmo. Damione. Sosimene. Tlepolemo. Metrodoro. Solone. Lyco. Olympiade Thebana. Philino. Petricho. Miccione. Glaucia. Xenocrate. == LIBRO XXVIII CONTINENTUR == medicinae ex animalibus. *[3] an sit in medendo verborum aliqua vis *[4-5] ostenta et sanciri et depelli *[2] ex homine remedia. contraria Magos *[6-19] ex viro medicinae et observations CCXXVI, puero VIII *[20-23] muliere LXI *[24-32] ex peregrinis animalibus *[24] elephanto VIII *[25] leone X *[26] camelo X *[27] hyaena LXXVIIII *[28] crocodilo XVIIII. crocodilea XI *[29] chamaeleone XV *[30] scinco IIII *[31] hippopotamio VII *[32] lynce V *[33-41] medicinae communes ex animalibus feris aut eiusdem generis placidis *[33] lactis usus et observations LVII *[34] de caseis XII *[35] butyro XXV *[36] oxygala I *[37] adipis usus et observations LII *[38] de sebo *[39] de medulla *[40] de felle *[41] de sanguine *[42-80] privatae ex animalibus medicinae digestae in morbos *[71] ex apro XLI *sue LX *cervo LII *lupo XXVII *urso XXVIIII *onagro XII *asino LXXVI *polea III *equifero XI *eculei coagulo I *equo XLII *hippace I *bubus feris II *bove LXXXI *tauro LIII *vitulo LVIIII *lepore LXIIII *volpe XX *mele II *fele V *capra CXXIIII *hirco XXXI *haedo XXI *de glutino taurino probando, et medicinae ex eo VII *Summa: res et historiae et observationes MDCLXXXII '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. L. Pisone. Antiate. Flacco Verrio. Fabiano. Catone censorio. Servio Sulpicio. Licinio Macro. Celso. Masurio. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Bitho Durracheno. Rabirio medico. Ofilio medico. Granio medico. '''EXTERNIS''' Democrito. Apollonio qui et Mys. Meleto. Artemone. Sextilio Antaeo. Homero. Theophrasto. Lysimacho. Attalo. Xenocrate. Orpheo qui idiofuh scripsit. Archelao qui item. Demetrio. Sotira. Laide. Elephantide. Salpe. Olympiade Thebana. Diotimo Thebano. Iolla. Andrea. Marcione Smyrnaeo. Aescine medico. Hippocrate. Aristotele. Metrodoro Scepsio. Hicetida medico. Apelle medico. Hesiodo. Bialcone. Caecilio Bione qui peri dunamewn scripsit. Anaxilao. Iuba rege. == LIBRO XXIX CONTINENTUR == medicinae ex animalibus. *[1] de origine medicinae *[2] de Hippocrate. quando primum clinice. quod primum iatraliptice *[3] de Chrysippo medico. de Erasistrato *[4] de empirice *[5] de Herophilo. de reliquis inlustribus medicis. quotiens ratio medicinae mutata sit *[6] quis primus Romae medicus et quando *[7] quid de medicis antiqui Romani iudicaverint *[8] vitia mekha *[9] remedia ex lanis XXXV et sequenti libro XXV: LX *[10] oesypo XXXIII, seq. l. XX: LII *[11] ovis XXII, seq. l. XLIII: LXV. quae sitista ova. quo modo fiant tota lutea *[12] de serpentium ovis *[13] de Commageno conficiendo. medicinae ex eo *[14-40] remedia ex animalibus quae placida non sint aut fera *[38] ariete V et seq. l. VII: XII *pecude XXII et seq. l. LV: LXXVII *mulis I et seq. l. V: VI *caballis I et seq. l. III: IIII *cane XVI et seq. l. XLI: LVII *cane rabioso III et seq. l. II:V *ichneumone I. mure XIIII et seq. l. XXVIII: XLII *mure araneo IIII et seq. l. I: V *glire II et seq. l. III: V *sorice I et seq. l. III: V *mustela XVIIII et seq. l. XXV: XLIIII *stellione IIII et seq. l. XII: XVI *irenaceo V et seq. l. XIII: XVIII *hystrice I et seq. l. XXX: XLIII *salamandra I et seq. l. III: IIII *coclea VI et seq. l. LXIII: LXVIIII *aspide I et seq. l. III: IIII. *basilisco IIII *dracone VI et seq. l. IIII: X *vipera XIIII et seq. l. XXI: XXXV *[38] de viperino sale *[17] angue VIII et seq. l. XXVII: XXXV *hydro I *bova IIII et seq. l. III: VII *enhydride I et seq. l. II: III *serpentibus ceteris VIII et seq. l. VII: XV *scorpione IIII et seq. l. II: VI *araneorum et phalangiorum gen. XI. med. ex iis IX et seq. l. XXVII: XXXVI *gryllo et tauro I et seq. l. VII: VIII *scolopendra sive multipeda sive milipeda sive centipeda sive onisco sive iulo I et seq. l. XX: XXI *admiratio naturae nihil sine usu gignentis] jhriakh ecewn *[39] limace I et seq. l. III: IIII *[uruca I et seq. l. II: III] *verme terreno II et seq. l. XXII: XXIIII *verme ex arboribus I et seq. l. IIII: V *ex volucribus: *aquila IIII et seq. l. III: VII *vulture VIII et seq. l. VIIII: XVII *gallinaceo XXXI et seq. l. XXV: LVI *gallina X et seq. l. XXII: XXXII *ansere VII et seq. l. XV: XXII *[cygno I et seq. l. V: VI] *de adipe avium conficiendo *[17] corvo II et seq. l. IIII: VI *cornice II et seq. l. I: III *accipitre II et seq. l. II: IV *miluo II et seq. l. VI: VIII *cenchride II *ciconia II et seq. l. I: III *anate IIII et seq. l. II: VI *perdice VII et seq. l. VII: XIIII *columba VII et seq. l. XXV: XXXII *palumbe II et seq. l. XIIII: XVI *pico Martio I *turture IIII et seq. l. V: VIIII *hirundine VIIII et seq. l. XXIIII: XXXIII *noctua VII et seq. l. II: VIIII *[ulula I et seq. l. I: II] *bubone II et seq. l. V: VII *vespertilione IIII et seq. l. XII: XVI *apibus IV et seq. l. VIII: XII *bupresti V et seq. l. I: VI *pityocampe V [et seq. l. IIII: VI] *naturae benignitatem etiam foedis animalibus inseruisse magna remedia *[30] scarabaeo I et seq. l. VII: VIII *blatta et seq. l. XIII: XVII *de genere cantharidum *[med. ex iis V et seq. l. XI: XVI *cimice VIIII et seq. l. II: XI *musca VII et seq. l. V: XII *[locustis IIII et seq. l. III: VII] *attelebis I *formicis III et seq. l. V: VIII *Summa: res et historiae et observationes DCXXI '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. L. Pisone. Flacco Verrio. Antiate. Nigidio. Cassio Hemina. Cicerone. Plauto. Celso. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Caecilio medico. Metello Scipione. Ovidio poeta. Licinio Macro. '''EXTERNIS''' Palaephato. Homero. Aristotele. Orpheo. Democrito. Anaxilao. MEDICIS Botrye. Apollodoro. Archedemo. Aristogene. Xenocrate. Democrate. Diodoro. Chrysippo [philosopho]. Oro. Nicandro. Apollonio Pitanaeo. == LIBRO XXX CONTINENTUR == medicinae ex animalibus reliquae prioris libri. *[1] de origine magices *[2] quando et a quo coeperit. a quibus celebrata sit *[3] an exercuerit eam Italia. quando primum senatus vetuerit hominem immolari *[4] de Galliarum Druidis *[5] de generibus magices *[7] opinio Magorum de talpis. med. V *[8-53] reliquae medicinae per morbos digestae in animalibus quorum genera non sunt placida aut fera *[15] pecude LV et priore l. XII: LXXVII *ariete VII et pr. l. V: XII *lana XXV et pr. l. XXXV: LX *oesypo XX et pr. l. XXXII: LII *mulis V et pr. l. I: VI *caballis III et pr. l. I: IIII *cane XLI et pr. l. XVI: LVII *cane rabioso II et pr. l. III: V *viverra I *mura araneo I et pr. l. IIII: V *glire III et pr. l. II:V *sorice II et pr. l. I: III *mustela XXV et pr. l. XVIIII: XLIIII *stelione XII et pr. l. IIII: XVI *irenaceo XIII et pr. l. V: XVIII *hystrice II et pr. l. I: III *lacerta XXX et pr. l. XIII: XLIII *salamandra III et pr. l. I: IIII *coclea LXIII et pr. l. VI: LXVIIII *akeratwn medicamentum *[aspide III et pr. l. I: IIII *dracone IIII et pr. l. VI: X *vipera XXI et pr. l. XIIII: XXXV *angue XXVII et pr. l. VIII: XXXV *bova III et pr. l. IIII: VII *enhydride II et pr. l. I: III *amphisbaena III *serpentibus ceteris VII et pr. l. VIII: XV *scorpione II et pr. l. IIII: VI *araneorum et phalangiorum gen. XI. med. XXVII et pr. l. IX: XXXVI *gryllo et tauro VII et pr. l. I: VIII *troxalide III *phryganione I *scolopendra sive multipeda sive milipeda sive centipeda sive onisco sive iulo XX et pr. l. I: XXI *[admiratio naturae nihil sine usu gignentis] *limace III et pr. l. I: IIII *uruca I *verme terreno XXII et pr. l. II: XXIIII *verme ex arboribus IIII et pr. l. I: V *verme ex herba IIII *herpete I *ricino IIII *ex volucribus: *aquila III et pr. l. IIII: VII *vulture VIIII et pr. l. VIII: XVII *ossifrago III *gallinaceo XXV et pr. l. XXXI: LVI *gallina XXII et pr. l. X: XXXII *ovis XLIII et pr. l. XXII: LXV *[Commageno V et pr. l. IIII: VIIII] *ansere XV et pr. l. VI: XXII *cygno V [et pr. l. I: VI] *otide II *corvo IIII et pr. l. II: VI *cornice I et pr. l. II: III *accipitre II et pr. l. II: IIII *miluo VI et pr. l. II: VIII *grue II *ciconia I et pr. l. II: III *ibide II *ardiola I *anate II et pr. l. IIII: VI *mergo I *perdice VII et pr. l. VII: XIIII *columba XXV et pr. l. VII: XXXII *palumbe XIIII et pr. l. II: XVI *galerita IIII *cuculo I *pico Martio I *turture V et pr. l. IIII: VIIII *turdis III *merula I *hirundine XXIIII et pr. l. VIIII: XXXIII *noctua II et pr. l. VII: VIIII *ulula I [et pr. l. I: II] *upupa I *bubone V et pr. l. II: VII *passere V *galgulo II *vespertilione XII et pr. l. IIII: XVI *cicadis I *apibus VIII et pr. l. IV: XII *vespis II *bupresti I et pr. l. V: VI *[pityocampis IIII et pr. l. II: VI] *[naturae benignitatem et foedis animalibus inseruisse magna remedia] *scarabaeo VII et pr. l. I: VIII *blatta XIII et pr. l. IIII: XVII *de genere cantharidum. med. ex iis XI et pr. l. V: XVI *cimice II et pr. l. VIIII: XI *musca V et pr. l. VII: XII *locustis IIII *formicis V et pr. l. III: VIII *Summa: res et historiae et observationes DCCCLIIII '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. Nigidio. M. Cicerone. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Licinio Macro. '''EXTERNIS''' Eudoxo. Aristotele. Hermippo. Homero. Apione. Orpheo. Democrito. Anaxilao. MEDICIS Botrye. Apollodoro. Menandro. Archedemo. Aristogene. Xenocrate. Diodoro. Chrysippo philosopho. Oro. Nicandro. Apollonio Pitanaeo. == LIBRO XXXI CONTINENTUR == medicina ex aquatilibus *[1] aquarum mirabilia *[2] aquarum differentiae *[3-17] medicinae. observationes CCLXVI *[3] quales oculis aquae prosint *[4] quales fecunditatem faciant. quales insaniae medeantur *[5] quales calculosis *[6] quales volneribus *[7] quales partem custodiant *[8] quales vitiliginem tollant *[9] quae colorem lanis faciant *[10] quae hominibus *[11] quae memoriam, quae oblivionem *[12] quae sensus subtilitatem, quae tarditatem, quae canoram vocem *[13] quae vini taedium, quae inebrient *[14] quae olei vicem praestent *[15] quae salsae et amarae *[16] saxa egerentes, risum aut ploratum facientes. quae amorem sanare dicantur *[17] per triduum calentes haustus *[18-20] aquarum miracula *[18] in quibus omnia mergantur, in quibus nihil *[19] aquae necantes, pisces venenati *[20] quae lapideae fiant aut lapidem faciant *[21] de salubirtate aquarum *[22] de vitiis aquarum *[23] probatio aquarum *[24] de aqua Marcia *[25] de aqua Virgine *[26] aquas inveniendi ratio *[27] signa aquarum *[28] differentia aquarum per genera terrae *[29] ratio aqaar per tempora anni *[30] aquarum subito nascentium aut desinentium observatio historica *[31] ratio aquae ducendae *[32] quo modo medicatis utendum et ad quae genera valitudinum *[33] item marinis XXVIIII. quid prosit navigatio V *[34] quo modo marina aqua in mediterraneis possit fieri I *[35] quo modo thalassomeli I *[36] quo modo hydromeli I *[37] remedium contra peregrinas aquas *[38] ex musco medicinae VI. medicinae ex harenis *[39-45] de salis generibus et confecturis et medicinis observationes CCIIII *[41] de salis auctoritate historica CXX *[41, 45] spuma salis *[42] flos salis XX. salsugo II *[43] de garo XV. de muria XV *[44] de allece VIII *[45] de natura salis *[46] de nitri generibus et confecturis et medicinis observations CCXXI *[47] de spongeis. medicinae et observationes XCII *Summa: res et historiae et observationes DCCCCXXIIII '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. Cassio Parmense. Cicerone. Muciano. Caelio. Celso. Trogo. Ovidio. Polybio. Sornatio. '''EXTERNIS''' Calimacho. Ctesia. Eudico. Theophrasto. Eudoxo. Theopompo. Polyclito. Iuba. Lyco. Apione. Epigene. Pelope. Apelle. Democrito. Thrasyllo. Nicandro. Menandro comoedo. Attalo. Sallustio Dionysio. Andrea. Nicerato. Hippocrate. Anaxilao. == LIBRO XXXII CONTINENTUR == medicinae ex aquatilibus. *[1] summa naturae vis in antipathia *[1] de echenaide II *[2] de torpedine VII *[3] de lepore marino V *[4] mirabilia Rubri maris *[5-9] de ingeniis piscium mirabiles *[8] ubi responsa dentur ex piscibus *[7] ubi ex manu edant *[8] ubi vocem agnoscant *[9] ubi amari sint, ubi salsi, ubi ducles, ubi non muti. esse et locorum sympathiam vel antipathiam *[10] quando marini pisces in usu P. R. esse coeperint. Numae regis constitutio de piscibus *[11] de curalio. medicinae et observationes XLIII *[12] de discordia inter se marinorum. pastinaca VIIII. galeo, mullo XV *[13-14] de iis quibus in aqua et in terra victus est. de castoreis. medicinae et observationes LVI *[14] de testudine. medicinae et observationes LXVI *[16] aurata IIII. stella marina VII *[17] sardis I. cybia *[18] rana marina VI. fluviatiles LII. rana rubeta. observationes circa eas XXXII *[19] enhydris III. *cancri fluviatiles XLV. cancri marini VII *ex cocleis fluviatilibus VII *coracinis IIII *porco pisce II *[20] vitulo marino X *murena I *hippocamp VIIII *echinis XI *[21] ostreorum genera et observatones et medicinae LVIIII. purpura VIIII *[22] alga marina II *[23] mus marinus II *ex scorpione marino *sanguisugis VI *murices XIII *conchylia V *[24] piscium adips II *callionymi III *coracini fel I *pectunculi I *sepiae XXIII *ichthyocolla V *[25] batia I *bacchus sive mizyes II *marini peduculi II *[26] canicula IIII *cetum I *[27] ex delphinis VIII *coluthia sive coryphia III *alcyoneum VII *thynnus V *[28] *menae XVI *scolopendra II *saurus I *conchis I *siluro XV *[30] strombo sive concha longa VI *tethea V *[31] olus marinum I *myaces XXXV *mituli VIII *pelorides I *seriphum II *erythinis II *[32] solea pisce I *rhombo I *blendia I *urtica marina II *pulmone marino IV *onyches IIII *ex colubra aquatica I *ex hydro I *mugile I *ex pelamyde IIII *[34] sciaena I *perca IIII *ex squatina III *zmarides III *[35] ophidio I *[36] ex fibro IIII *bryon I *[38] ex asello pisce I *phagro I *ex balaena I *[42] polypo I *[45] ex glano I *[46] glaucisco I *[49] rrubellio I *uva marina I *anguilla I *[50] hippopotamio I *crocodilo I *[52] adarca sive calamnochnus III *calamo VIII *[53] animalium omnium in mari viventium nomina CLXXVI *Summa: res et historiae et observationes DCCCCXC '''EX AUCTORIBUS''' Licinio Macro. Trebio Nigro. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Ovidio poeta. Cassio Hemina. Maecenate. Iaccho. Sornatio. '''EXTERNIS''' Iuba. Andrea. Salpe. Apione. Pelope. Apelle. Thrasyllo. Nicandro. == LIBRO XXXIII CONTINENTUR == metallorum naturae. *[2-25] de auro *[3] quae prima commendatio eius *[4] de anulorum aureorum origine *[5] de modo auri apud antiquos *[6-9] de equestri ordine. de iure anulorum aureorum *[7] de decuriis *[9] quotiens nomen equestris ordinis mutatum *[10] de donis militaribus aureis et argenteis *[11] quando primum corona aurea data *[12] de reliquo usu auri, feminarum *[13] de nummo aureo *[13] quando primum signatum aes, argentum. urum. antequam ea signarentur, quis mos in aere *[13] quae maxima pecunia primi census *[13] quotiens et quibus temporibus aucta sit aeris aut nummi signati aestimatio *[14] de cupiditate auri *[15] qui plurimum auri et argenti possiderint *[16] quando primum argenti apparatus in harena, quando in scaena *[17] quibus temporibus plurimum in aerario populi Romani auri et argenti fuerit *[18] quando primum lacunaria inaurata *[19] quibus de causis praecipua auctoritas auro *[20] ratio inaurandi *[21] de inveniendo auro *[22] de auropigmento *[23] de electro *[24] primae aureae statuae *[25] medicinae ex auro VIII *[26-29] de chrysocolla *[27] ratio eius in picturis *[28] medicinae ex chrysocolla VII *[29] de aurificum chrysocolla sive santerna *[30] mirabilia naturae glutinandis inter se et perficiendis metallicis rebus *[31] de argento *[32] de argento vivo *[34] de stimi sive stibi sive alabastro sive larbasi sive platyophthalmo. medicinae ex eo VII *[35] de scoria argenti. medicinae ex ea VI. de spuma argenti. medicinae ex ea VII *[36-41] de minio *[36] quam religiosum apud antiquos fuerit *[37] de inventione eius et origine *[38] de cinnabari *[38-39] ratio eius in picturis et medicina *[40] genera mini *[40] ratio eius in picturis *[41] de hydrargyro *[41] medicina ex minio *[42] de argento inaurando *[43] de coticulis aurariis *[44-55] argenti genera et experimenta *[45] de speculis *[46] de Aegyptio argento *[47] de inmodica pecunia. quorum maximae opes fuerint *[48] quando primum populus Romanus stipem sparserit *[49] de luxuria in vasis argenteis *[50] frugalitatis antiquae in argento exempla *[51] quando primum lectis argentum additum *[52] quando lances inmodicae factae *[52] quando repositoriis argentum additum *[52] quando tympana facta *[53] inmodica argenti pretia *[54] de statuis argenteis *[55] nobilitates operum et artificum in argento *[56] de sile *[56] qui primi sile pinxerint et qua ratione *[57-58] de caeruleo. medicinae ex eo II *Summa: res et historiae et observationes CCLXXXVIII '''EX AUCTORIBUS''' Domitiano Caesare. Iunio Gracchano. L. Pisone. M. Varrone. Corvino. Attico Pomponio. Calvo Licinio. Cornelio Nepote. Muciano. Boccho. Fetiale. Fenestella. Valerio Maximo. Iulio Basso qui de medicina Graece scripsit. Sextio Nigro qui item. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Democrito. Iuba. Timaeo historico. Qui de medicina metallica scripserunt: Heraclide. Andrea. Diagora. Botrye. Archedemo. Dionysio. Aristogene. Democle. Mneside. Attalo medico. Xenocrate item. Theomnesto. Nymphodoro. Iolla. Apollodoro. Pasitele qui mirabilia opera scripsit. Antigono qui de toreutice scripsit. Menaechmo qui item. == LIBRO XXXIV CONTINENTUR == *[1-38] aeris metalla *[2-5] genera aeris *[3] quae Corinthia *[4] quae Deliaca *[5] quae Aeginetica *[4, 5, 8] de tricliniis aeratis *[6] de candelabris *[7] de templorum ornamentis ex aere *[9] quod primum dei simulacrum Romae ex aere factum *[9] de origine statuarum et honore *[10-11] statuarum genera et figurae. santiquas statuas togatas sine tunicis fuisse *[11] quae primae statuae Romae. quibus primum publice postiae, quibus primum in columna, quando rostra *[12] quibus externis Romae publice positae *[13] quibus Romae mulieribus in publico positae. quae prima Romae statua equestris publice posita *[14] quando omnes privatim positae statuae ex publico sublatae *[15] quae prima ab externis publice posita *[16] fuisse antiquitus et in Italia statuarios *[17] de pretiis signorum inmodicis *[18] de colossis in urbe celeberrimis *[19] nobilitates ex aere operum et artificum CCCLXVI *[20] differentiae aeris et mixturae. de pyropo *[20] de Campano aere *[21] de servando aere *[22] de cadmia *[23] med. ex ea XV *[24] aeris usti effectus in medicina X *[25] de scoria aeris. de flore aeris, squama aeris, stomomate aeris. med. ex iis XLVII *[26] aerugo. med. ex ea XVIII *[27] hieracium *[28] scolex aeris. med. ex eo XVIII *[29] de chalcitide. med. ex ea VII. psoricon *[30] sori. med. ex eo III *[31] misy. med. ex eo XIII *[32] chalcanthum sive atramentum sutorium. med. ex eo XVII *[33-34] pompholyx. spodium. med. ex iis VI *[35] antispodi gen. XV *[36] smegma *[37] de diphryge *[38] de triente Servilio *[39-46] de ferrariis metallis *[40] simulacra ex ferro. caelaturae ex ferro *[41] differentiae ferri *[42] de ferro quod vivum appellant *[41] ferri temperatura *[43] robiginis remedia *[44] med. ex ferro VII *[45] med. ex robigine XIIII *[46] med. ex squama ferri XVII. hygremplastrum *[47-56] de plumbi metallis *[47] de plumbo albo *[48] de argentario. de stagno *[49] de plumbo nigro *[50] med. ex plumbo XV *[51] med. ex scoria plumbi XV *[52] spodium ex plumbo *[53] de molybdaena. med. ex ea V *[54] psimythium sive cerussa. med. ex ea VI *[55] sandaraca. med. ex ea XI *[56] arrhenicum *Summa: medicinae CCLVIII. ex iis ad canis morsus, ad caput, alopecias, oculos XXV, aures, nares, oris vitia, lepras, gingivas, dentes, uvam, pituitam, fauces, tonsillas, anginam, tussim, vomitiones, pectus, stomachum, suspiria, lateris dolores, splenem, ventrem, tenesmum, dysenteriam, sedem, verenda, sanguinem sistendum, podagras, hydropicos, ulcera, volnera XXVI, suppurata, ossa, paronychia, ignem sacrum, haemorroidas, fistulas, callum, pusulas, scabiem, cicatrices, infantes, muliebria vitia, psilotrum, venerem inhibendam, ad vocem, contra lymphationes. Summa: res et historiae et observationes CCLVIII. '''EX AUCTORIBUS''' L. Pisone. Antiate. Verrio. M. Varrone. Cornelio Nepote. Messala Rufo. Marso poeta. Boccho. Iulio Basso qui de medicina Graece scripsit. Sextio Nigro qui item. Fabio Vestale. '''EXTERNIS''' Democrito. Metrodoro Scepsio. Menaechmo qui de toreutice scripsit. Xenocrate qui item. Antigono qui item. Duride qui item. Heliodoro qui Atheniensium anathemata scripsit. Pasitele qui marabilia opera scripsit. Timaeo. Qui de medicina metallica scripserunt: Nymphodoro. Iolla. Apollodoro. Andrea. Heraclide. Diagora. Botrye. Archedemo. Dionysio. Aristogene. Democle. Mneside. Xenocrate Zenonis. Theomnesto. == LIBRO XXXV CONTINENTUR == *[1] honos picturae *[2] honos imaginum *[3] quando primum clupei vice imaginum instituti. quando primum in publico positi *[4] quando in domibus *[5] de picturae initiis. de monochromatis picturis. de primis pictoribus *[6] antiquitas picturarum in Italia *[7] de pictoribus Romanis. quando primum dignitas picturae et quibus ex causis Romae. qui victorias suas pictas proposuerint *[8-10] quando primum externis picturis dignitas Romae *[11] ratio pingendi *[12-32] de pigmentis praeter metallica *[12] de coloribus facticiis *[13] de Sinopide. med. ex ea XI *[14] de rubrica. de terra Lemnia. med. ex ea VIIII *[15] de Aegyptia terra *[16] de ochra. med. ex rubria III *[17] leucophorum *[18] Paraetonium *[19] Melinum. med. ex eo VI *[20] cerussa usta *[21] Eretria terra. med. ex ea VI *[22] sandaraca *[23] sandyx *[24] Syricum *[25] atramentum *[26] purpurrissum *[27] Indicum. med. ex eo III *[28] Armenium. med. ex eo. I *[29] viride Appianum *[30] anulare *[31] qui colores udo non inducantur *[32] quibus coloribus antiqui pinxerint *[33] quando primum gladiatorum pugnae pictae et propositae sint *[34] de aetate picturae *[34-41] operum et artificum in pictura nobilitates CCCCV *[35] picturae primum certamen *[36-37] qui penicillo pinxerint *[38] de avium cantu compescendo *[39-41] qui encausta cauterio vel cestro vel penicillo pinxerint *[39] quae quis primus invenerit in pictura *[40] quid difficillimum in pictura. de generibus picturae *[40] quis primus lacunaria pinxerit. quando primum camarae pictae *[40] pretia mirabilia picturarum. de talento *[43] plastices primi inventores *[44] quis primus ex facie imaginem expresserit *[45] nobilitates artificum in plastice XIIII *[45] de figlinis operibus. de Signinis *[47-58] terrae varietates *[47] de pulvere Puteolano et aliis terrae generibus quae in lapidem vertuntur *[48] de parietibus formaceis *[49] de latericiis et laterum ratione *[50] de sulpure et generibus eius. med. XIIII *[51] de bitumine et generibus eius. med. XXVII *[52] de alumine et generibus eius. med. ex eo XXXXIIII *[53] de terra Samia. med. ex ea III *[54] Eretriae terrae genera *[55] de terra ad medicinam lavanda *[56] de Chia terra. med. ex ea III. de Selinusia. med. ex ea III. de pnigitide. med. ex ea VIIII. de ampelitide. med. ex ea IIII *[57] cretae ad vestium usus. Cimolia. med. ex ea VIIII. Sarda. Umbrica. saxum *[58] argentaria. qui et quorum liberti praepotentes *[59] terra ex Galata. terra Clupea. terra Baliarica. terra Ebusitana. med. ex iis IIII *Summa: medicinae et historiae et observationes DCCCCLVI '''EX AUCTORIBUS''' Messala oratore. Messala sene. Fenestella. Attico. M. Varrone. Verrio. Nepote Cornelio. Deculone. Muciano. Melisso. Vitruvio. Cassio Severo. Longulano. Fabio Vestale. '''EXTERNIS''' Qui de pictura scripserunt: Pasitele. Apelle. Melanthio. Asclepiodoro. Euphranore. Heliodoro qui anathemata Atheniensium scripsit. Metrodoro qui de architectonice scripsit. Democrito. Theophrasto. Apione grammatico. Qui de metallica medicina scripserunt: Nymphodoro. Iolla. Apollodoro. Andrea. Heraclide. Diagora. Botrye. Arcehedmo. Dionysio. Aristogene. Democle. Mneside. Xenocrate Zenonis. Theomnesto. == LIBRO XXXVI CONTINENTUR == naturae lapidum. *[1-3] luxuria in marmoribus *[3] quis primus peregrino marmore columnas habuerit Romae *[2-3] quis primus in publicis operibus ostenderit *[4] qui primi laudati in marmore scalpendo et quibus temporibus *[4] de Mausoleo Cariae *[4] nobilitates operum et artificum in marmore CCXXV *[5] quando primum marmorum in aedificiis usus *[6] qui primi marmora secuerint et quando *[7] quis primus Romae crustaverit parietes *[8] quibus aetatibus quaeque marmora in usum venerint Romae *[9] ratio secandi marmora. de harenis quibus secantur *[10] de Naxio. de Armenio *[11] de Alexandrinis marmoribus *[12] de onyche sive alabastrite. med. ex eo III *[13] de lygdino, corallitico, Alabandico, Thebaico, Syenite *[14-15] de obeliscis *[15] de eo qui pro gnomone in campo Martio est *[16-23] opera mirabilia in terris *[17] Sphinx Aegyptia. pyramides *[18] Pharos *[19] labyrinthi *[20] pensiles horti. pensile oppidum *[21] de templo Ephesiae Dianae *[22] aliorum templorum admirabilia *[23] de lapide fugitivo. echo septiens resonans. sine clavo aedificia *[24] Romae miracula operum XVIII *[25] de magnete lapide. med. ex eo III *[26] Syrius lapis *[27] de sarcophago sive Assio. med. ex eo X *[28] de chernite. de poro *[29] de lapidibus osseis. de palmatis. de Taenariis. de Coranis. de nigris marmoribus *[30] de molaribus lapidibus. pyrites. med. ex eo VII *[31] ostracites. med. ex eo IIII. amiantus. med. ex eo III *[32] geodes. med. ex eo III. *[33] melitinus. med. ex eo VI *[34] gagates. med. ex eo VI *[35] spongites. med. ex eo II *[36] Phrygius *[37] haematites. med. ex eo V. schistos. med. ex eo VII *[38] androdamas. med. ex eo II. Arabicus. milites sive hepatites. anthracites *[39] aëtites. Taphiusius. callimus *[40] Samius. med. ex eo VIII *[41] Arabus. med. ex eo II *[42] de pumice. med. ex eo VIIII *[43] de mortariis medicinalibus et aliis. Etesius lapis. chalazius *[44] Siphnius. lapides molles *[45] lapides speculares *[46] phengites *[47] de cotibus *[48] de tophis *[49-50] de silicum natura. de reliquis ad structuram lapidibus *[51] genera structurae *[52] de cisternis *[53] de calce *[54] harenae genera. mixtura harenae et calcis *[55] vitia structurae. de tectoriis *[56] de columnis. genera columnarum *[57] med. ex calce V *[58] de maltha *[59] de gypso *[60-64] de pavimentis *[60] asarotos oecos *[61] quod primum pavimentum Romae *[62] de subdialibus pavimentis *[63] Graecanica pavimenta *[64] quando primum lithostrota *[64] quando primum camarae vitreae *[65] origo vitri *[66] genera eius et ratio faciendi *[67] de Obsianis *[68] miracula ignium *[69] medicinae ex igni et cinere III *[70] prodigia foci *Summa: medicinae ex iis LXXXVIIII: ad serpentes III, bestiarum morsus, ad venena, caput, oculos, epinyctidas, dentes, dentifricia, fauces, strumas, stomachum, iocinera, pituitam, testes, vesicam, calculos, panos, haemorroidas, podagras, sanguini sistendo, sanguinem reicientibus, luxata, phreneticos, lethargicos, comitiales, melancholicos, vertigines, ulcera, volnera urenda, secanda, convolsa, contusa, maculas, usta, phthisin, mammas, muliebria vitia, carbunculos, pestilentia. Summa omnis: res et historiae et observationes CCCCXXXIIII '''EX AUCTORIBUS''' M. Vcarrone. C. Galba. Cincio. Muciano. Nepote Cornelio. L. Pisone. Q. Tuberone. Fabio Vestale. Annio Fetiale. Fabiano. Seneca. Catone censorio. Vitruvio. '''EXTERNIS''' Theophrasto. Pasitele. Iuba rege. Nicandro. Sotaco. Sudine. Alexandro polyhistore. Apione Plistonice. Duride. Herodoto. Euhemero. Aristagora. Dionysio. Artemidoro. Butorida. Antisthene. Demetrio. Demotele. Lycea. == LIBRO XXXVII CONTINENTUR == *[1] origo gemmarum *[2-3] de Polycratis tyranni gemma, de Pyrrhi regis *[4] qui scaptores optimi *[4] nobilitates scalpturae *[5] quae prima Romae dactyliothece *[6] gemmae in Pompei Magni triumpho translatae *[7] quando primum myrrhina invecta. luxuria circa ea *[8] natura eorum *[9-10] de crystallo *[10] medicina ex eo. luxuria in crystallo *[11-12] de sucino *[11] quae mentiti sint auctores de eo *[12] gen. eius VII. med. ex his ... *[13] lyncurium. med. II *[15] de adamante sive anancite. gen. adamantis VI. med. II *[16-19] de smaragdis *[17] gen. eorum *[18] vitia eorum *[19] tanos gemma. chalcosmaragdos *[20] de beryllis. genera eorum VIII. vitia eorum *[21-22] de opalis. genera eorum VII. vitia eorum et experimenta *[23] de sardonyche. gen. eius ... vitia eius *[24] de onyche. gen. eius ... *[25-26] de carbunculis *[25] gen. eorum XII *[26] vitia eorum et experimenta *[27] anthracitis *[28] sandastros. sandaresus *[29] lychnis. gen. eius IIII *[30] Carchedonia *[31] sarda. gen. eius V *[32] de topazo. gen. eius II *[33] de callaina *[34] de prasio. gen. eius III *[35] nilion *[36] molochitis *[37] de iaspide. gen. eius XVII. vitia eorum *[38] de cyano. gen. eius III *[39] de sappiro *[40] amethystos. gen. eius V. socondion. sapenos. pharanitis. Aphrodites blepharon sive anteros sive paederos *[41] hyacinthus *[42] de chrysolitho. gen. eius IIII *[43] de chryselectro *[44] leucochrysos. gen. eius III *[45] melichrysi, xuthi *[46] paederos sive sangenon sive syenites *[47] asteria *[48] astrion *[49] astriotes *[50] astolon *[51] ceraunia. gen. eius IIII. baetylos *[52] iris *[53] leros *[54] Achatae. gen. eorum XIIII. acopos. med. ex ea ... alabastritis. med. ex ea ... alectoriae. androdamas. argyrodamas. antipathes. Arabica. aromatitis. asbestos. apisatis. atizoe. augitis. amphidanes sive chrysocolla. Aphrodisiaca. apsyctos. Aegyptilla *[55] Balanitae. batrachitis. baptes. Beli oculus. Belus. baroptenus sive baripe. botryitis. bostrychitis. bucardia. brontea. boloe *[56] Cadmitis. callais. capnitis. Cappadocia. callaica. catochitis. catoptritis. cepitis sive cepolatitis. ceramitis. cinaediae. ceritis. circos. corsoides. corallachates. corallis. crateritis. crocallis. cyitis. chalcophonos. chelidoniae. cheloniae. chelonitis. chloritis. Choaspitis. chrysolampsis. chrysopis. cetionides *[57] Daphnea. diadochos. diphyes. Dionysias. dracontias *[58] Encardia sive enariste. enorchis. exhebenus. erythallis. erotylos sive amphicomos sive hieromemnon. eumeces. eumithres. eupetalos. eureos. eurotias. eusebes. epimelas *[59] Galaxias. galactitis sive leucogaea sive leucographitis sive synechitis. gallaica. gassinnade. glossopetra. Gorgonia. goniaea *[60] Heliotropion. Hephaestitis. Hermi aedoeon. hexecontalithos. hieracitis. hammitis. Hammonis cornu. hormiscion. hyaeniae. haematitis meniu sive xuthos *[61] Idaei dactyli. icterias. Iovis gemma sive drosolithos. Indicae. ion *[62] Lepidotis. Lesbia. leucophthalmos. leucopoecilos. libanochrus. limoniatis. liparea. lysimachos. leucochryos *[63] Memnonia. Media. meconitis. mithrax. morochthos. mormorion sive promnion sive Alexandrion. myrritis. myrmecias. myrsinitis. mesoleucos. mesomelas *[64] Nasoamonitis. nebritis. Nipparena *[65] Oica. ombria sive notia. onocardia. oritis sive sideritis. ostracias sive ostracitis. ostritis. ophicardelos. obsiana *[66] Panchrus. pangonus. paneros sive panerastos. Ponticae. gen. IIII. phloginos sive chrysitis. phoenicitis. phycitis. perileucos. paeanitis sive gaeanis *[67] Solis gemma. sagda. Samothracia. sauritis. sarcitis. selenitis. sideritis. sideropeocilos. spongitis. synodontitis. Syrtitis. syringitis *[68] Trichrus. thelyrrhizos. thelycardios sive mucul. Thracia, gen. III. tephritis. tecolithos *[69] Veneris crines. Veientana *[70] Zathene. zamilampis. zoraniscaea *[71] hepatitis. steatitis. Adadu nephros. Adadu ophthalmos. Adadu dactylos. triophthalmos *[72] carcinias. echitis. scorpitis. scaritis. triglitis. aegophthalmos. hypophthalmos. geranitis. aëtitis. myrmecitis. cantharias. lycophthalmos. taos. timictonia *[73] ammochrysos. cenchritis. dryitis. cissitis. narcissitis. cyamias. pyren. phoenicitis. chalazias. pyritis. polyzonos. astrapaea. phlogitis. anthracitis. enygros. polythrix. leontios. pardalios. drosolithos. melichrus. melichloros. crocias. polias. spartopolia. rhoditis. melitis. chalcitis. sycitis. bostrychitis. chernitis. anancitis. synochitis. dendritis *[74] chochlides *[75] de figura gemmarum *[76] ratio probandi *[77] comparatio naturae per terras. comparatio rerum per pretia *Summa: res et historiae et observationes MCCC '''EX AUCTORIBUS''' M. Varrone. actis triumphorum. Maecenate. Iaccho. Cornelio Boccho. '''EXTERNIS''' Iuba rege. Xenocrate Zenonis. Sudine. Aeschylo. Philoxeno. Euripide. Nicandro. Satyro. Theophrasto. Charete. Philemone. Demostrato. Zenothemi. Metrodoro. Sotaco. Pythea. Timaeo Siculo. Nicia. Theochresto. Asaruba. Mnasea. Theomene. Ctesia. Mithridate. Sophocle. Archelao rege. Callistrato. Democrito. Ismenia. Olympico. Alexandro polyhistore. Apione. Oro. Zoroastre. Zachalia. {{Liber |Ante= Praefatio |AnteNomen= ../Praefatio |Post= Liber II |PostNomen= ../Liber II }} </div> {{finis}} {{textquality|0%}} a4oi6qvuadk57psbp7h8ew84mq98fgv 0 1733 267686 262618 2026-05-28T20:37:54Z Saumache 27923 multa contenta ex pagina removit, contenta nova: '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus= |Genera=Carmina }}<div class="text"> <center> [[Epodi/Epodos I|I]] ⸱ [[Epodi/Epodos II|II]] ⸱ [[Epodi/Epodos III|III]] ⸱ [[Epodi/Epodos IV|IV]] ⸱ [[Epodi/Epodos V|V]] ⸱ [[Epodi/Epodos VI|VI]] ⸱ [[Epodi/Epodos VII|VII]] ⸱ [[Epodi/Epodos VIII|VIII]] ⸱ [[Epodi/Epodos IX|IX]] ⸱ [[Epodi/Epodos X|X]...' 267686 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus= |Genera=Carmina }}<div class="text"> <center> [[Epodi/Epodos I|I]] ⸱ [[Epodi/Epodos II|II]] ⸱ [[Epodi/Epodos III|III]] ⸱ [[Epodi/Epodos IV|IV]] ⸱ [[Epodi/Epodos V|V]] ⸱ [[Epodi/Epodos VI|VI]] ⸱ [[Epodi/Epodos VII|VII]] ⸱ [[Epodi/Epodos VIII|VIII]] ⸱ [[Epodi/Epodos IX|IX]] ⸱ [[Epodi/Epodos X|X]] ⸱ [[Epodi/Epodos XI|XI]] ⸱ [[Epodi/Epodos XII|XII]] ⸱ [[Epodi/Epodos XIII|XIII]] ⸱ [[Epodi/Epodos XIV|XIV]] ⸱ [[Epodi/Epodos XV|XV]] ⸱ [[Epodi/Epodos XVI|XVI]] ⸱ [[Epodi/Epodos XVII|XVII]] ⸱ </center> {{finis}} [[ca:Epodes]] [[pt:Epodos de Horácio]] b4zr7z4yjm0fnvuqyprkh39rhvzpehh 102 1813 267637 253122 2026-05-28T19:00:31Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 267637 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis]] Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosi um_Augustum__MLT.pdf.html] * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] * [[De Abraham (Ambrosius)]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] [De Elia Et Jejunio Liber Unus] * [[De excessu fratris sui Satyrus]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)]] * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)]] * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii oratio]] * [[De obitu Valentiniani consolatio]] * [[De officiis ministrorum]] * [[De paradiso (Ambrosius)]] * [[De poenitentia (Ambrosius)]] * [[De poenitentia (PL017)|De poenitentia]] * [[De sacramentis (Ambrosius)]] * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)]] * [[De Spiritu Sancto (PL017)|De Spiritu Sancto]] * [[De Tobia (Ambrosius)]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)]] * [[De virginibus (Ambrosius)]] * [[De virginitate (Ambrosius)]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)]] * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)]] * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)]] * [[Fragmentum (Ambrosius)]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] * [[Hexaemeron]] * [[Precationes]] * [[Sermones (Ambrosius)]] *[[De excessu fratris sui Satyri]] (375) *[[De fide ad Gratianum]] (378) *[[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) *[[De obitu Theodosii]] (ca. 395) *[[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) *[[De officiis ministrorum]] (389) *[[De paenitentia (Ambrosius)|De paenitentia]] (ca. 389) *[[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] *[[De sacramentis]] (ca. 391) *[[De spiritu sancto]] (381) *[[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376) *[[Epistulae (Ambrosius)|Epistulae]] seu Epistolae *[[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388) *[[Hexaemeron]] (387) *[[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) *[[Hymnorum melodia]] *[[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) *[[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] *[[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html jypxq5wrwuyycp6rmjibbfpdniztp8u 267641 267637 2026-05-28T19:02:39Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 267641 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis]] Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosi um_Augustum__MLT.pdf.html] * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] * [[De Abraham (Ambrosius)]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] [De Elia Et Jejunio Liber Unus] * [[De excessu fratris sui Satyrus]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)]] * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)]] * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii oratio]] * [[De obitu Valentiniani consolatio]] * [[De officiis ministrorum]] * [[De paradiso (Ambrosius)]] * [[De poenitentia (Ambrosius)]] * [[De poenitentia (PL017)|De poenitentia]] * [[De sacramentis (Ambrosius)]] * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)]] * [[De Spiritu Sancto (PL017)|De Spiritu Sancto]] * [[De Tobia (Ambrosius)]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)]] * [[De virginibus (Ambrosius)]] * [[De virginitate (Ambrosius)]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)]] * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)]] * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)]] * [[Fragmentum (Ambrosius)]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] * [[Hexaemeron]] * [[Precationes]] * [[Sermones (Ambrosius)]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paenitentia (Ambrosius)|De paenitentia]] (ca. 389) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391) * [[De spiritu sancto]] (381) * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376) * [[Epistulae (Ambrosius)|Epistulae]] seu Epistolae * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388) * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] * [[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html 04068ncr8lqof5x13zrgckgbst2jytr 267642 267641 2026-05-28T19:06:38Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 267642 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera ==== Opera == * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis]] Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosi um_Augustum__MLT.pdf.html] * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] [De Elia Et Jejunio Liber Unus] * [[De excessu fratris sui Satyrus]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii oratio]] * [[De obitu Valentiniani consolatio]] * [[De officiis ministrorum]] * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] * [[De poenitentia (PL017)]] * [[De sacramentis (Ambrosius)|De sacramentis]] * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] * [[De Spiritu Sancto (PL017)]] * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus (Ambrosius)|De virginibus]] * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|Expositio Evangelii secundum Lucam]] * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] * [[Hexaemeron]] * [[Precationes]] * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paenitentia (Ambrosius)|De paenitentia]] (ca. 389) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391) * [[De spiritu sancto]] (381) * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376) * [[Epistulae (Ambrosius)|Epistulae]] seu Epistolae * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388) * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] * [[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html 5wpimgqazk3kqkkm4h7mywgfpf86pi0 267643 267642 2026-05-28T19:07:33Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera ==== Opera */ 267643 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis]] Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosium_Augustum__MLT.pdf.html] * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] [De Elia Et Jejunio Liber Unus] * [[De excessu fratris sui Satyrus]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii oratio]] * [[De obitu Valentiniani consolatio]] * [[De officiis ministrorum]] * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] * [[De poenitentia (PL017)]] * [[De sacramentis (Ambrosius)|De sacramentis]] * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] * [[De Spiritu Sancto (PL017)]] * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus (Ambrosius)|De virginibus]] * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|Expositio Evangelii secundum Lucam]] * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] * [[Hexaemeron]] * [[Precationes]] * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paenitentia (Ambrosius)|De paenitentia]] (ca. 389) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391) * [[De spiritu sancto]] (381) * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376) * [[Epistulae (Ambrosius)|Epistulae]] seu Epistolae * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388) * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] * [[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html 4nbxm8l7f5pskdjh4os06oszth90xur 267646 267643 2026-05-28T19:09:38Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 267646 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis]] Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosium_Augustum__MLT.pdf.html] * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] [De Elia Et Jejunio Liber Unus] * [[De excessu fratris sui Satyrus]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii oratio]] * [[De obitu Valentiniani consolatio]] * [[De officiis ministrorum]] * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] (cf. [[De poenitentia (PL017)|et hic]]) * [[De sacramentis (Ambrosius)|De sacramentis]] * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] (cf. [[De Spiritu Sancto (PL017)|et hic]]) * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus (Ambrosius)|De virginibus]] * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|Expositio Evangelii secundum Lucam]] * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] * [[Hexaemeron]] * [[Precationes]] * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paenitentia (Ambrosius)|De paenitentia]] (ca. 389) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391) * [[De spiritu sancto]] (381) * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376) * [[Epistulae (Ambrosius)|Epistulae]] seu Epistolae * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388) * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] * [[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html reima9durlfd2dfqerjck5mq1njx0sh 267647 267646 2026-05-28T19:11:42Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 267647 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis]] (cf. [[Anacephalaeosis|et hic]]) * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosium_Augustum__MLT.pdf.html] * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] * [[De excessu fratris sui Satyrus]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii oratio]] * [[De obitu Valentiniani consolatio]] * [[De officiis ministrorum]] * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] (cf. [[De poenitentia (PL017)|et hic]]) * [[De sacramentis (Ambrosius)|De sacramentis]] * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] (cf. [[De Spiritu Sancto (PL017)|et hic]]) * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus (Ambrosius)|De virginibus]] * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|Expositio Evangelii secundum Lucam]] * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] * [[Hexaemeron]] * [[Precationes]] * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paenitentia (Ambrosius)|De paenitentia]] (ca. 389) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391) * [[De spiritu sancto]] (381) * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376) * [[Epistulae (Ambrosius)|Epistulae]] seu Epistolae * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388) * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] * [[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html o7hfhi3mg31oa1g6vae421k6zvma6ca 267648 267647 2026-05-28T19:12:15Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 267648 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis]] (cf. [[Anacephalaeosis|et hic]]) * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosium_Augustum__MLT.pdf.html] * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] * [[De excessu fratris sui Satyrus]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii oratio]] * [[De obitu Valentiniani consolatio]] * [[De officiis ministrorum]] * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] (cf. [[De poenitentia (PL017)|et hic]]) * [[De sacramentis (Ambrosius)|De sacramentis]] * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] (cf. [[De Spiritu Sancto (PL017)|et hic]]) * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus (Ambrosius)|De virginibus]] * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|Expositio Evangelii secundum Lucam]] * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] * [[Hexaemeron]] * [[Precationes]] * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paenitentia (Ambrosius)|De paenitentia]] (ca. 389) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391) * [[De spiritu sancto]] (381) * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376) * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388) * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] * [[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html tlkk38i4dp0qpypvxk61n4sklwia7ql 267650 267648 2026-05-28T19:16:37Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 267650 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis]] (cf. [[Anacephalaeosis|et hic]]) * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosium_Augustum__MLT.pdf.html] * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] * [[De excessu fratris sui Satyrus]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] (cf. [[De fide orthodoxa contra Arianos (PL 017)|et hic]]) * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii oratio]] * [[De obitu Valentiniani consolatio]] * [[De officiis ministrorum]] * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] (cf. [[De poenitentia (PL017)|et hic]]) * [[De sacramentis (Ambrosius)|De sacramentis]] * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] (cf. [[De Spiritu Sancto (PL017)|et hic]]) * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus (Ambrosius)|De virginibus]] * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|Expositio Evangelii secundum Lucam]] * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] * [[Hexaemeron]] * [[Precationes]] * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paenitentia (Ambrosius)|De paenitentia]] (ca. 389) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391) * [[De spiritu sancto]] (381) * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376) * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388) * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] * [[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html lgef60cyijmghy82luyqthnot2dcqf9 267653 267650 2026-05-28T19:23:49Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 267653 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis]] (cf. [[Anacephalaeosis|et hic]]) * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosium_Augustum__MLT.pdf.html] * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] * [[De excessu fratris sui Satyrus]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] (cf. [[De fide orthodoxa contra Arianos (PL 017)|et hic]]) * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii oratio]] * [[De obitu Valentiniani consolatio]] * [[De officiis ministrorum]] * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] (cf. [[De poenitentia (PL017)|et hic]]) * [[De sacramentis (Ambrosius)|De sacramentis]] * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] (cf. [[De Spiritu Sancto (PL017)|et hic]]) * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus (Ambrosius)|De virginibus]] (cf. [[De virginibus|et hic]]) * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|Expositio Evangelii secundum Lucam]] * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] * [[Hexaemeron]] * [[Precationes]] * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paenitentia (Ambrosius)|De paenitentia]] (ca. 389) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391) * [[De spiritu sancto]] (381) * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376) * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388) * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] * [[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html qogpljj1h17go7blv0p1t1z93rufq57 267654 267653 2026-05-28T19:25:10Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 267654 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis]] (cf. [[Anacephalaeosis|et hic]]) * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosium_Augustum__MLT.pdf.html] * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] * [[De excessu fratris sui Satyrus]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] (cf. [[De fide orthodoxa contra Arianos (PL 017)|et hic]]) * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii oratio]] * [[De obitu Valentiniani consolatio]] * [[De officiis ministrorum]] * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] (cf. [[De poenitentia (PL017)|et hic]]) * [[De sacramentis (Ambrosius)|De sacramentis]] * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] (cf. [[De Spiritu Sancto (PL017)|et hic]]) * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus (Ambrosius)|De virginibus]] (cf. [[De virginibus|et hic]]) * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolae (Ambrosius)|Epistolae]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|Expositio Evangelii secundum Lucam]] * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] * [[Hexaemeron]] * [[Precationes]] * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paenitentia (Ambrosius)|De paenitentia]] (ca. 389) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391) * [[De spiritu sancto]] (381) * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376) * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388) * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] * [[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html p98x65ta18wlnblme7hw23wfso3jt1f 267655 267654 2026-05-28T19:26:18Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 267655 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis]] (cf. [[Anacephalaeosis|et hic]]) * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosium_Augustum__MLT.pdf.html] * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] * [[De excessu fratris sui Satyrus]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] (cf. [[De fide orthodoxa contra Arianos (PL 017)|et hic]]) * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii oratio]] * [[De obitu Valentiniani consolatio]] * [[De officiis ministrorum]] * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] (cf. [[De poenitentia (PL017)|et hic]]) * [[De sacramentis (Ambrosius)|De sacramentis]] * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] (cf. [[De Spiritu Sancto (PL017)|et hic]]) * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus (Ambrosius)|De virginibus]] (cf. [[De virginibus|et hic]]) * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolae (Ambrosius)|Epistolae]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] (cf. [[Exhortatio virginitatis|et hic]]) * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|Expositio Evangelii secundum Lucam]] * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] * [[Hexaemeron]] * [[Precationes]] * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paenitentia (Ambrosius)|De paenitentia]] (ca. 389) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391) * [[De spiritu sancto]] (381) * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376) * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388) * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] * [[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html rzrfoez35nwz28fparlk5swou49l7n4 267656 267655 2026-05-28T19:27:19Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 267656 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis]] (cf. [[Anacephalaeosis|et hic]]) * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosium_Augustum__MLT.pdf.html] * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] * [[De excessu fratris sui Satyrus]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] (cf. [[De fide orthodoxa contra Arianos (PL 017)|et hic]]) * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii oratio]] * [[De obitu Valentiniani consolatio]] * [[De officiis ministrorum]] * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] (cf. [[De poenitentia (PL017)|et hic]]) * [[De sacramentis (Ambrosius)|De sacramentis]] * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] (cf. [[De Spiritu Sancto (PL017)|et hic]]) * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus (Ambrosius)|De virginibus]] (cf. [[De virginibus|et hic]]) * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolae (Ambrosius)|Epistolae]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] (cf. [[Exhortatio virginitatis|et hic]]) * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|Expositio Evangelii secundum Lucam]] (cf. [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|et hic]]) * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] * [[Hexaemeron]] * [[Precationes]] * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paenitentia (Ambrosius)|De paenitentia]] (ca. 389) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391) * [[De spiritu sancto]] (381) * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376) * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388) * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] * [[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html hzo0d40t9bww5oaohu7qoblg67lfh4j 267657 267656 2026-05-28T19:28:04Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 267657 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis]] (cf. [[Anacephalaeosis|et hic]] et [[Historia De Excidio Hierosolymitanae Urbis Anacephalaeosis|hic]]) * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosium_Augustum__MLT.pdf.html] * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] * [[De excessu fratris sui Satyrus]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] (cf. [[De fide orthodoxa contra Arianos (PL 017)|et hic]]) * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii oratio]] * [[De obitu Valentiniani consolatio]] * [[De officiis ministrorum]] * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] (cf. [[De poenitentia (PL017)|et hic]]) * [[De sacramentis (Ambrosius)|De sacramentis]] * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] (cf. [[De Spiritu Sancto (PL017)|et hic]]) * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus (Ambrosius)|De virginibus]] (cf. [[De virginibus|et hic]]) * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolae (Ambrosius)|Epistolae]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] (cf. [[Exhortatio virginitatis|et hic]]) * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|Expositio Evangelii secundum Lucam]] (cf. [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|et hic]]) * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] * [[Hexaemeron]] * [[Precationes]] * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paenitentia (Ambrosius)|De paenitentia]] (ca. 389) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391) * [[De spiritu sancto]] (381) * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376) * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388) * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] * [[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html g8cydon7s2zvwk3d2g3lxaunj8jlhix 267658 267657 2026-05-28T19:37:49Z Demetrius Talpa 13304 267658 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera =={{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == ===A=== * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis]] (cf. [[Anacephalaeosis|et hic]] et [[Historia De Excidio Hierosolymitanae Urbis Anacephalaeosis|hic]]) * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosium_Augustum__MLT.pdf.html] ===C=== * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] ===D=== * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] (cf. [[De fide orthodoxa contra Arianos (PL 017)|et hic]]) * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395, cf. [[De obitu Theodosii oratio|et hic]]) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] (ca. 389, cf. [[De poenitentia (PL017)|et hic]] et [[De paenitentia (Ambrosius)|hic]] * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391, cf. [[De sacramentis (Ambrosius)|et hic]]) * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] (381, cf. [[De Spiritu Sancto (PL017)|et hic]] et [[De spiritu sancto|hic]]) * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376, [[De virginibus (Ambrosius)|et hic]] et [[De virginibus| hic]]) * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] ===E=== * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolae (Ambrosius)|Epistolae]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] (cf. [[Exhortatio virginitatis|et hic]]) * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388, cf. [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|et hic]]) * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] ===F=== * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] ===H=== * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] ===P=== * [[Precationes]] ===S=== * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) ===T=== * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] * [[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html 5ofpapwmasrtf72ggfgklwz5wjdnsdo 267659 267658 2026-05-28T19:38:24Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 267659 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera =={{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == ===A=== * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis]] (cf. [[Anacephalaeosis|et hic]] et [[Historia De Excidio Hierosolymitanae Urbis Anacephalaeosis|hic]]) * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosium_Augustum__MLT.pdf.html] ===C=== * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] ===D=== * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] (cf. [[De fide orthodoxa contra Arianos (PL 017)|et hic]]) * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395, cf. [[De obitu Theodosii oratio|et hic]]) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] (ca. 389, cf. [[De poenitentia (PL017)|et hic]] et [[De paenitentia (Ambrosius)|hic]]) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391, cf. [[De sacramentis (Ambrosius)|et hic]]) * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] (381, cf. [[De Spiritu Sancto (PL017)|et hic]] et [[De spiritu sancto|hic]]) * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376, [[De virginibus (Ambrosius)|et hic]] et [[De virginibus| hic]]) * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] ===E=== * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolae (Ambrosius)|Epistolae]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] (cf. [[Exhortatio virginitatis|et hic]]) * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388, cf. [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|et hic]]) * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] ===F=== * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] ===H=== * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] ===P=== * [[Precationes]] ===S=== * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) ===T=== * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] * [[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html lgcn0wgyt899zw5wp165bir4wh8l8bw 267660 267659 2026-05-28T19:38:59Z Demetrius Talpa 13304 /* T */ 267660 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera =={{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == ===A=== * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis]] (cf. [[Anacephalaeosis|et hic]] et [[Historia De Excidio Hierosolymitanae Urbis Anacephalaeosis|hic]]) * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosium_Augustum__MLT.pdf.html] ===C=== * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] ===D=== * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] (cf. [[De fide orthodoxa contra Arianos (PL 017)|et hic]]) * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395, cf. [[De obitu Theodosii oratio|et hic]]) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] (ca. 389, cf. [[De poenitentia (PL017)|et hic]] et [[De paenitentia (Ambrosius)|hic]]) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391, cf. [[De sacramentis (Ambrosius)|et hic]]) * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] (381, cf. [[De Spiritu Sancto (PL017)|et hic]] et [[De spiritu sancto|hic]]) * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376, [[De virginibus (Ambrosius)|et hic]] et [[De virginibus| hic]]) * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] ===E=== * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolae (Ambrosius)|Epistolae]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] (cf. [[Exhortatio virginitatis|et hic]]) * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388, cf. [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|et hic]]) * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] ===F=== * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] ===H=== * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] ===P=== * [[Precationes]] ===S=== * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) ===T=== * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] * [[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] <hr> http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html 083rv8x37ss460dxqwu0mbh4iichmzu 267661 267660 2026-05-28T19:39:26Z Demetrius Talpa 13304 267661 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == ===A=== * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis]] (cf. [[Anacephalaeosis|et hic]] et [[Historia De Excidio Hierosolymitanae Urbis Anacephalaeosis|hic]]) * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosium_Augustum__MLT.pdf.html] ===C=== * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] ===D=== * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] (cf. [[De fide orthodoxa contra Arianos (PL 017)|et hic]]) * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395, cf. [[De obitu Theodosii oratio|et hic]]) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] (ca. 389, cf. [[De poenitentia (PL017)|et hic]] et [[De paenitentia (Ambrosius)|hic]]) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391, cf. [[De sacramentis (Ambrosius)|et hic]]) * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] (381, cf. [[De Spiritu Sancto (PL017)|et hic]] et [[De spiritu sancto|hic]]) * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376, [[De virginibus (Ambrosius)|et hic]] et [[De virginibus| hic]]) * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] ===E=== * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolae (Ambrosius)|Epistolae]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] (cf. [[Exhortatio virginitatis|et hic]]) * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388, cf. [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|et hic]]) * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] ===F=== * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] ===H=== * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] ===P=== * [[Precationes]] ===S=== * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) ===T=== * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] * [[Tres Sermones]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] <hr> http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html o4c7h4nucvjdaot1opm2r0wd8nl1c59 267662 267661 2026-05-28T19:40:34Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 267662 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == ===A=== * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis]] (cf. [[Anacephalaeosis|et hic]] et [[Historia De Excidio Hierosolymitanae Urbis Anacephalaeosis|hic]]) * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosium_Augustum__MLT.pdf.html] ===C=== * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] ===D=== * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] (cf. [[De fide orthodoxa contra Arianos (PL 017)|et hic]]) * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395, cf. [[De obitu Theodosii oratio|et hic]]) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] (ca. 389, cf. [[De poenitentia (PL017)|et hic]] et [[De paenitentia (Ambrosius)|hic]]) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391, cf. [[De sacramentis (Ambrosius)|et hic]]) * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] (381, cf. [[De Spiritu Sancto (PL017)|et hic]] et [[De spiritu sancto|hic]]) * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376, [[De virginibus (Ambrosius)|et hic]] et [[De virginibus| hic]]) * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] ===E=== * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolae (Ambrosius)|Epistolae]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] (cf. [[Exhortatio virginitatis|et hic]]) * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388, cf. [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|et hic]]) * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] ===F=== * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] ===H=== * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] ===P=== * [[Precationes]] ===S=== * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) * [[Tres Sermones|Sermones tres]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] ===T=== * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] <hr> http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html f831hpte2ctaj56w9o1z76789oc8qa2 267663 267662 2026-05-28T19:43:27Z Demetrius Talpa 13304 /* D */ 267663 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Munera= episcopus Mediolani, philosopus, theologus atque vir politicus |PostNationem=; sanctus et doctor Ecclesiae catholicae |IndicisNomen= Ambrosius |NomenImago= AmbroseOfMilan.jpg }} == Opera == ===A=== * [[Acta S. Sebastiani]] * [[Ad virginem devotam]] * [[Anacephalaeosis Historiae de excidio Hierosolymitanae urbis]] (cf. [[Anacephalaeosis|et hic]] et [[Historia De Excidio Hierosolymitanae Urbis Anacephalaeosis|hic]]) * [[Apologia altera prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_Apologia_Altera_Prophetae_David,_MLT.pdf] * [[Apologia Prophetae David]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Apologia_Prophetae_David_Ad_Theodosium_Augustum__MLT.pdf.html] ===C=== * [[Commentarius in Cantica canticorum (Ambrosius)|Commentarius in Cantica canticorum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_0339-0397__Ambrosius__Commentarius_In_Cantica_Canticorum__MLT.pdf.html] ===D=== * [[De Abraham (Ambrosius)|De Abraham]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Abraham_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De benedictionibus patriarcharum (Ambrosius)|De benedictionibus patriarcharum]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Benedictionibus_Patriarcharum_Liber_Unus,_MLT.pdf] * [[De bono mortis]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Bono_Mortis,_MLT.pdf] * [[De Cain et Abel (Ambrosius)|De Cain et Abel]] [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Cain_Et_Abel_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De concordia Matthaei et Lucae]] * [[De dignitate conditionis humanae]] * [[De dignitate sacerdotali]] * [[De Elia et ieiunio]] * [[De excessu fratris sui Satyri]] (375) [http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0339-0397,_Ambrosius,_De_Excessu_Fratris_Sui_Satyri_Libri_Duo,_MLT.pdf] * [[De excidio urbis Hierosolymitanae]] * [[De fide (Ambrosius)|De fide]] * [[De fide ad Gratianum]] (378) * [[De fide orthodoxa contra Arianos]] (cf. [[De fide orthodoxa contra Arianos (PL 017)|et hic]]) * [[De fuga saeculi]] * [[De Iacob et vita beata]] * [[De incarnationis Dominicae sacramento]] * [[De institutione virginis]] * [[De interpellatione Iob et David]] * [[De Ioseph Patriarcha]] * [[De Isaac et Anima]] * [[De lapsu virginis consecratae]] * [[De moribus Brachmanorum]] * [[De mysteriis (Ambrosius)|De mysteriis]] (ca. 391) * [[De Nabuthe Iezraelita]] * [[De Noe et Arca]] * [[De obitu Theodosii]] (ca. 395, cf. [[De obitu Theodosii oratio|et hic]]) * [[De obitu Valentiniani consolatio]] (ca. 392) * [[De officiis ministrorum]] (389) * [[De paradiso (Ambrosius)|De paradiso]] * [[De poenitentia (Ambrosius)|De poenitentia]] (ca. 389, cf. [[De poenitentia (PL017)|et hic]] et [[De paenitentia (Ambrosius)|hic]]) * [[De Principio Individuationis]] [[Imago:25%.png]] * [[De sacramentis]] (ca. 391, cf. [[De sacramentis (Ambrosius)|et hic]]) * [[De Spiritu Sancto (Ambrosius)|De Spiritu Sancto]] (381, cf. [[De Spiritu Sancto (PL017)|et hic]] et [[De spiritu sancto|hic]]) * [[De Tobia (Ambrosius)|De Tobia]] * [[De Trinitate (PL017)|De Trinitate]] * [[De viduis (Ambrosius)|De viduis]] * [[De virginibus]] ad Marcellinam sororem (376, cf. [[De virginibus (Ambrosius)|et hic]]) * [[De virginitate (Ambrosius)|De virginitate]] * [[De vitiorum virtutumque conflictu]] * [[De vocatione gentium]] * [[De XLII mansionibus]] ===E=== * [[Enarrationes in XII psalmos Davidicos]] * [[Epistola de fide (PL017)|Epistola de fide]] * [[Epistolae de monacho energumeno(PL017)|Epistolae de monacho energumeno]] * [[Epistolae (Ambrosius)|Epistolae]] * [[Epistolarum classis I (Ambrosius)|Epistolarum classis I]] * [[Epistolarum classis II (Ambrosius)|Epistolarum classis II]] * [[Exhortatio virginitatis (Ambrosius)|Exhortatio virginitatis]] (cf. [[Exhortatio virginitatis|et hic]]) * [[Exorcismus (PL017)|Exorcismus]] * [[Explanatio symboli ad initiandos]] * [[Expositio evangelii secundum Lucam]] (388, cf. [[Expositio Evangelii secundum Lucam (Ambrosius)|et hic]]) * [[Expositio in Apocalypsin]] * [[Expositio in psalmum David CXVIII (Ambrosius)|Expositio in psalmum David CXVIII]] ===F=== * [[Fragmentum (Ambrosius)|Fragmentum]] * [[Fragmentum ex Theodoreto desumptum]] ===H=== * [[Hexaemeron]] (387) * [[Hymni (Ambrosius)|Hymni]] [[Imago:75%.png]] (cf. [[Hymni (Ambrosius - Migne)|eosdem in Patrologia Latina]]) * [[Hymnorum melodia]] ===P=== * [[Precationes]] ===S=== * [[Sermones (Ambrosius)|Sermones]] * [[Sermo contra Auxentium de basilicis tradendis]] (386) * [[Tres Sermones|Sermones tres]] ** [[Sermo de Perfecto|De Perfecto]] ** [[Sermo adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam|Adversus Eos Qui Dicunt Possessionem non Distrahendam sed Fructibus Misericordiam Faciendam]] ** [[Sermo de Caritate|De Caritate]] ===T=== * [[Te Deum]] [[Fasciculus:100%.svg]] <hr> http://www.documentacatholicaomnia.eu/20_40_0339-0397-_Ambrosius_Mediolanensis,_Sanctus.html bvl5ae0uknws9zlqqqwona5o818i28d 1 5990 267631 35334 2026-05-28T18:58:49Z Saumache 27923 Saumache movit paginam [[Disputatio:Naturalis Historia]] ad [[Disputatio:Naturalis historia]] 35334 wikitext text/x-wiki {{OperisInfo |Editio= ? |Fons= ? |Alii Fontēs= |Conlationes= [[Usor:Accurimbono|Accurimbono]], [[Usor:Lew XXI|Lew XXI]] |Qualitas= [[Imago:25%.svg]] Textus infectus |Nota= '''fons addenda''' |Bislectus= }} === On-line text sources === * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Pliny_the_Elder/home.html LacusCurtius] --[[Usor:LaosLos|LaosLos]] 07:14, 23 Iulii 2008 (UTC) == More on-line sources == See at [http://www.archive.org/search.php?query=Pliny%20Naturalis archive.org]. [[Usor:Piero|Piero]] 05:32, 5 Octobris 2009 (UTC) pker08uk11d2thtuc0ywvjjq1ra5bsr 2 28196 267610 263283 2026-05-28T17:50:25Z Demetrius Talpa 13304 /* varia */ 267610 wikitext text/x-wiki <p style="background-image:linear-gradient(90deg,black,blue,green);padding-bottom:3px;position:fixed;width:100%;top:0;left:0;margin:0;z-index:1"></p>[[Fasciculus:Rhomboederstumpf SketchUp massiv.svg|right|80px|Polyhedron Dureri]] ===versiones=== {| class="wikitable" |zu beiden händen, da||dextra atque sinistra, eo |- |wo die Sterne mir wuchsen, fern||quo stellae mihi creverunt, procul |- |allen Himmeln, nah||caelis omnibus, prope |- |allen Himmeln:||caela omnia: |- |Wie||Ut |- |wacht es sich da! Wie||vigilatur eo! Ut |- |tut sich die Welt uns auf, mitten||mundus nobis aperitur, in medio |- |durch uns!||per nos! |- |&nbsp;||&nbsp; |- |Du bist,||es |- |wo dein Aug ist, du bist||quo oculus est tuus, es |- |oben, bist||supra, es |- |unten, ich||infra, in- |- |finde hinaus.||venio extrorsum. |- |&nbsp;||&nbsp; |- |O diese wandernde leere||О istum vagans vacuum |- |gastliche Mitte. Getrennt,||hospitale medium! Seiunctus |- |fall ich dir zu, fällst||cado ad te, cadis |- |du mir zu, einander||ad me, invicem |- |entfallen, sehn wir||excidimus, desideramus |- |hindurch:||trans: |- |&nbsp;||&nbsp; |- |Das||i- |- |Selbe||dem |- |hat uns||est nobis |- |verloren, das||captum, i- |- |Selbe||dem |- |hat uns||est nostrum |- |vergessen, das||oblitum, i- |- |Selbe||dem |- |hat uns — — ||est nos — — |} {| class="wikitable" |erblindete schon heut:||caeci tamen fiatis hodie: |- |auch die Ewigkeit steht voller Augen —||etiam aeternitas plena oculorum stat — |- |darin||ibi |- |ertrinkt, was den Bildern hinweghalf||demergitur, quod imagines conficere |- |uber den Weg, den sie kamen,||iter, quo adierunt, adiuvit, |- |darin||ibi |- |erlischt, was auch dich aus der Sprache||exstinguitur, quod etiam te e sermone |- |fortnahm mit einer Geste,||uno eripuit gestu, |- |die du geschehn ließt wie||quem fieri permisisti, ut |- |den Tanz zweier Worte aus lauter||duorum verborum choreae e liquido |- |Herbst und Seide und Nichts||autumno et serico et nihilo |} {| class="wikitable" | valign="top" |<poem> Der Stein. Der Stein in der Luft, dem ich folgte. Dein Aug, so blind wie der Stein. Wir waren Hände, wir schöpfen die Finsternis leer, wir fanden das Wort, das den Sommer heraufkam: Blume. Blume - ein Blindenwort. Dein Aug und mein Aug: sie sorgen für Wasser. Wachstum. Herzwand um Herzwand blättert hinzu. Ein Wort noch, wie dies, und die Hämmer schwingen im Freien. </poem> | valign="top" |<poem> Saxum. Saxum in aere, quod sequebar. Oculus tuus, caecus ut saxum. Manus Fuimus, Tenebras usque ad fundum exhausimus, invenimus Verbum, quod aestatem attulit: Flos. Flos est verbum caecum. Oculus tuus et oculus meus: Curant Aquam. Augmen. Pericardium pericardio ut folio circumdatur. Etiam unum verbum, ut haec, et mallei sub caelo aperto coruscant. </poem> |} {| class="wikitable" |ВЕРШИНЫ БЕРЕЗ — С ДЕТСТВА И ДО СИХ ПОР||SVMMIS IN BETVLIS — AB INFANTIA VSQVE ADHVC |- |&nbsp;||&nbsp; |- |будто||an |- |все то же:||semper idem est: |- |&nbsp;||&nbsp; |- |о||o quam |- |затихание — после||silescitur — post |- |шепота||susurrum |- |взгляда||uisumque |- |и слуха —||auditumque — |- |(и я забывал это было всю жизнь забывал колыбельную голосом бывшую чтобы всю жизнь вспоминать колыбельную будто безмолвно-первичную духом меня изначально раскрывшую шириться мне обещая свободно без края) —||(atque obliuiscebar  per totam uitam hoc erat  lallum obliuiscebar quod uox fuerat ut per totam uitam lallum reminiscerer ceu spiritu taciturne principale quod me ab origine aperuisset solutam sine limite pollicens latitudinem) — |- |&nbsp;||&nbsp; |- |о ||о |- |затиханье — (давно уже нет никого):||silescitur — (nemo iamdudum hic est): |- |&nbsp;||&nbsp; |- |воздух — в вершинах:||aer — summis in: |- |&nbsp;||&nbsp; |- |берез||betulis |} <hr> ===colores equorum=== <small>Symeon</small>: *буланый gilvus *вороной niger / ater *воронорыжий pili e rubro atri *воронопегий maculis nigris *вороночалый maculis incanis / ravis *игрений rufus iuba et cauda albicante *гнедой badio colore *каурый ''abest'' *пегий maculosus / maculatus / maculis albis *соловый colore isabellae / melino *саврасый badio in helvolum transeunte colore, cum iuba et cauda nigra *чалый griseo colore inter alios mixto *чубарый tigridis instar varius <hr> ===sinterklaas=== <poem> Linter ex Hispania vapore motus Revenit in nos Sanctus Nicolaus. Ut equus exsultat in transtris navis, Vid(e), ut agitentur Vexilla ventis! Servus ut cachinnat iam clamans ad hos: Dulces manent mella, sed fasces malos. O, care Vir Sancte et me visita. Ne furtim relicta sit casa nostra. ''Zie de maan schijnt door de bomen'': En per frondem lucet luna, sat rumoris socii! Dulcis Hora vespertina, iam venit Nicolaii(?) l. Corda spe pulsant magna, cui libum, cui ferula (2x) Gaudeamus nunc ludentes, harlequino cum pulchro Et honeste dividentes, dulcia dulciculo Heu, qualis molestia: Non libum, sed ferula (2x) ''Oh kom er eens kijken'': Venite spectare, quid sit in caligula Omnia data a Nicolao... Est puppa cripa crinibus Et vestis vittis omnibus Tres pilae in reticulo E liso littera... Venite spectare, quid sit in caligula Omnia data a Nicolao... ''Paard van sinterklaas:'' Sonitus est ungularum... Dulciter tectum quatit equus Sancti Nicolai.... Pedetemptim procedit Leviter episcopum portat in fastigium (2x) Rapidarum ungularum... sonum semper audio Fessus ludo dum quiesco.... Recubans in lectulo, sanctus ille cum nigro, apparet in somnio (2x) Nullus error equum fallit: Bene scit nam, quo eat. Luna vias illustrante... Numquam ille dubitat Fatigati non potest, sed heu! Mihi hora est (2x) </poem> <hr> ===varia=== [[File:Река Струма край Боснек.jpg|thumb|100px|in Strymone caesio, horam leti providens, non te dulcius ultimum canit]] <small>'''{{CURRENTDAYNAME}}, {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}} {{#time:xrY}}'''</small></p> alc Alt+Q sapph Alt+W el Alt+F <small>bangitur schmangitur gubernaculum frangitur (аля улю пизда рулю)<br> Praetereant nos dolorum omnium maximi, qui sunt dominorum ira et dominorum amor.<br> mons quae ad Mahometum non it, ad ficum eat<br> absunt athei in convallationibus<br> Feles nigra in aede obscura difficilis est quaesitu, praesertim cum ibi abest<ref>Aedes, ut Buddha docet, etiam abest, necnon qui quaerit. Sed quaerendum est.</ref>.<br> Feles quaerebatur, Leo (XIV) invenitur. <br> iter noster ut sagitta libertatis Tartaricae primigeniae pectus nobis transfixit <br> corde fracto nihil incolumius <references /></small> {| class="wikitable" |- |Τῶν δ' ὥς τ' ὀρνίθων πετεηνῶν ἔθνεα πολλὰ <br> χηνῶν ἢ γεράνων ἢ κύκνων δουλιχοδείρων <br> Ἀσίω ἐν λειμῶνι Καϋστρίου ἀμφὶ ῥέεθρα <br> ἔνθα καὶ ἔνθα ποτῶνται ἀγαλλόμενα πτερύγεσσι <br> κλαγγηδὸν προκαθιζόντων, σμαραγεῖ δέ τε λειμών, <br> ||iam uariae pelagi uolucres et quae Asia circum <br> dulcibus in stagnis rimantur prata Caystri— <br> certatim largos umeris infundere rores, <br> nunc caput obiectare fretis, nunc currere in undas <br> et studio incassum uideas gestire lauandi. <br> |} [https://books.google.ru/books?id=5GsIlHMqv7sC&pg=PA212&lpg=PA212&dq=Strophe+ambrosienne&source=bl&ots=metIb7c6-H&sig=w1B0OjNqvKLSBZC7wosxE6e7DFw&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwjjlLWekO7fAhUKiaYKHT2AAjEQ6AEwA3oECAYQAQ#v=onepage&q=Strophe%20ambrosienne&f=false iambiques] <br> [https://books.google.ru/books?id=3AJxYd689XUC&pg=PA82&lpg=PA82&dq=Stropha+Ambrosiana&source=bl&ots=FVIGG9TicX&sig=fNgPFgmDGbjnRFlFEFtd501-wEE&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwjah-SIju7fAhWFFSwKHakoCp4Q6AEwAXoECAUQAQ#v=onepage&q=Stropha%20Ambrosiana&f=false strophe ambrosienne] iambo-trochaïques + quaelibet Schuch [[:s:la:Specialis:Gregum_usorum_potestates|p]] <hr> <small>[[Vicifons:Magistratus|mg nostri]] <br>[https://la.wikipedia.org/w/index.php?title=Specialis:Paginam_restituere&target=Disputatio%3ARésumé+antigone&timestamp=20250402070153 ''écoutez de la musique sinon la musique vous écoutera'']</small> [[Imago:Loading icon cropped.gif|center|ne credas, haec est imago vana]] [[Poemata_(Broukhusius)#I._Effigies_Sophiae_magnae_Moscovitarum_Ducis.|quid Broukhusio?]] c0oecy8nqy34ditgpq1dep6ulvn3gre 267611 267610 2026-05-28T17:50:44Z Demetrius Talpa 13304 /* varia */ 267611 wikitext text/x-wiki <p style="background-image:linear-gradient(90deg,black,blue,green);padding-bottom:3px;position:fixed;width:100%;top:0;left:0;margin:0;z-index:1"></p>[[Fasciculus:Rhomboederstumpf SketchUp massiv.svg|right|80px|Polyhedron Dureri]] ===versiones=== {| class="wikitable" |zu beiden händen, da||dextra atque sinistra, eo |- |wo die Sterne mir wuchsen, fern||quo stellae mihi creverunt, procul |- |allen Himmeln, nah||caelis omnibus, prope |- |allen Himmeln:||caela omnia: |- |Wie||Ut |- |wacht es sich da! Wie||vigilatur eo! Ut |- |tut sich die Welt uns auf, mitten||mundus nobis aperitur, in medio |- |durch uns!||per nos! |- |&nbsp;||&nbsp; |- |Du bist,||es |- |wo dein Aug ist, du bist||quo oculus est tuus, es |- |oben, bist||supra, es |- |unten, ich||infra, in- |- |finde hinaus.||venio extrorsum. |- |&nbsp;||&nbsp; |- |O diese wandernde leere||О istum vagans vacuum |- |gastliche Mitte. Getrennt,||hospitale medium! Seiunctus |- |fall ich dir zu, fällst||cado ad te, cadis |- |du mir zu, einander||ad me, invicem |- |entfallen, sehn wir||excidimus, desideramus |- |hindurch:||trans: |- |&nbsp;||&nbsp; |- |Das||i- |- |Selbe||dem |- |hat uns||est nobis |- |verloren, das||captum, i- |- |Selbe||dem |- |hat uns||est nostrum |- |vergessen, das||oblitum, i- |- |Selbe||dem |- |hat uns — — ||est nos — — |} {| class="wikitable" |erblindete schon heut:||caeci tamen fiatis hodie: |- |auch die Ewigkeit steht voller Augen —||etiam aeternitas plena oculorum stat — |- |darin||ibi |- |ertrinkt, was den Bildern hinweghalf||demergitur, quod imagines conficere |- |uber den Weg, den sie kamen,||iter, quo adierunt, adiuvit, |- |darin||ibi |- |erlischt, was auch dich aus der Sprache||exstinguitur, quod etiam te e sermone |- |fortnahm mit einer Geste,||uno eripuit gestu, |- |die du geschehn ließt wie||quem fieri permisisti, ut |- |den Tanz zweier Worte aus lauter||duorum verborum choreae e liquido |- |Herbst und Seide und Nichts||autumno et serico et nihilo |} {| class="wikitable" | valign="top" |<poem> Der Stein. Der Stein in der Luft, dem ich folgte. Dein Aug, so blind wie der Stein. Wir waren Hände, wir schöpfen die Finsternis leer, wir fanden das Wort, das den Sommer heraufkam: Blume. Blume - ein Blindenwort. Dein Aug und mein Aug: sie sorgen für Wasser. Wachstum. Herzwand um Herzwand blättert hinzu. Ein Wort noch, wie dies, und die Hämmer schwingen im Freien. </poem> | valign="top" |<poem> Saxum. Saxum in aere, quod sequebar. Oculus tuus, caecus ut saxum. Manus Fuimus, Tenebras usque ad fundum exhausimus, invenimus Verbum, quod aestatem attulit: Flos. Flos est verbum caecum. Oculus tuus et oculus meus: Curant Aquam. Augmen. Pericardium pericardio ut folio circumdatur. Etiam unum verbum, ut haec, et mallei sub caelo aperto coruscant. </poem> |} {| class="wikitable" |ВЕРШИНЫ БЕРЕЗ — С ДЕТСТВА И ДО СИХ ПОР||SVMMIS IN BETVLIS — AB INFANTIA VSQVE ADHVC |- |&nbsp;||&nbsp; |- |будто||an |- |все то же:||semper idem est: |- |&nbsp;||&nbsp; |- |о||o quam |- |затихание — после||silescitur — post |- |шепота||susurrum |- |взгляда||uisumque |- |и слуха —||auditumque — |- |(и я забывал это было всю жизнь забывал колыбельную голосом бывшую чтобы всю жизнь вспоминать колыбельную будто безмолвно-первичную духом меня изначально раскрывшую шириться мне обещая свободно без края) —||(atque obliuiscebar  per totam uitam hoc erat  lallum obliuiscebar quod uox fuerat ut per totam uitam lallum reminiscerer ceu spiritu taciturne principale quod me ab origine aperuisset solutam sine limite pollicens latitudinem) — |- |&nbsp;||&nbsp; |- |о ||о |- |затиханье — (давно уже нет никого):||silescitur — (nemo iamdudum hic est): |- |&nbsp;||&nbsp; |- |воздух — в вершинах:||aer — summis in: |- |&nbsp;||&nbsp; |- |берез||betulis |} <hr> ===colores equorum=== <small>Symeon</small>: *буланый gilvus *вороной niger / ater *воронорыжий pili e rubro atri *воронопегий maculis nigris *вороночалый maculis incanis / ravis *игрений rufus iuba et cauda albicante *гнедой badio colore *каурый ''abest'' *пегий maculosus / maculatus / maculis albis *соловый colore isabellae / melino *саврасый badio in helvolum transeunte colore, cum iuba et cauda nigra *чалый griseo colore inter alios mixto *чубарый tigridis instar varius <hr> ===sinterklaas=== <poem> Linter ex Hispania vapore motus Revenit in nos Sanctus Nicolaus. Ut equus exsultat in transtris navis, Vid(e), ut agitentur Vexilla ventis! Servus ut cachinnat iam clamans ad hos: Dulces manent mella, sed fasces malos. O, care Vir Sancte et me visita. Ne furtim relicta sit casa nostra. ''Zie de maan schijnt door de bomen'': En per frondem lucet luna, sat rumoris socii! Dulcis Hora vespertina, iam venit Nicolaii(?) l. Corda spe pulsant magna, cui libum, cui ferula (2x) Gaudeamus nunc ludentes, harlequino cum pulchro Et honeste dividentes, dulcia dulciculo Heu, qualis molestia: Non libum, sed ferula (2x) ''Oh kom er eens kijken'': Venite spectare, quid sit in caligula Omnia data a Nicolao... Est puppa cripa crinibus Et vestis vittis omnibus Tres pilae in reticulo E liso littera... Venite spectare, quid sit in caligula Omnia data a Nicolao... ''Paard van sinterklaas:'' Sonitus est ungularum... Dulciter tectum quatit equus Sancti Nicolai.... Pedetemptim procedit Leviter episcopum portat in fastigium (2x) Rapidarum ungularum... sonum semper audio Fessus ludo dum quiesco.... Recubans in lectulo, sanctus ille cum nigro, apparet in somnio (2x) Nullus error equum fallit: Bene scit nam, quo eat. Luna vias illustrante... Numquam ille dubitat Fatigati non potest, sed heu! Mihi hora est (2x) </poem> <hr> ===varia=== [[File:Река Струма край Боснек.jpg|thumb|100px|in Strymone caesio, horam leti providens, non te dulcius ultimum canit]] <small>'''{{CURRENTDAYNAME}}, {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}} {{#time:xrY}}'''</small></p> alc Alt+Q sapph Alt+W el Alt+F <small>bangitur schmangitur gubernaculum frangitur (аля улю пизда рулю)<br> Praetereant nos dolorum omnium maximi, qui sunt dominorum ira et dominorum amor.<br> mons quae ad Mahometum non it, ad ficum eat<br> absunt athei in convallationibus<br> Feles nigra in aede obscura difficilis est quaesitu, praesertim cum ibi abest<ref>Aedes, ut Buddha docet, etiam abest, necnon qui quaerit. Sed quaerendum est.</ref>.<br> Feles quaerebatur, Leo (XIV) invenitur. <br> iter noster ut sagitta libertatis Tartaricae primigeniae pectus nobis transfixit <br> corde fracto nihil incolumius <references /></small> {| class="wikitable" |- |Τῶν δ' ὥς τ' ὀρνίθων πετεηνῶν ἔθνεα πολλὰ <br> χηνῶν ἢ γεράνων ἢ κύκνων δουλιχοδείρων <br> Ἀσίω ἐν λειμῶνι Καϋστρίου ἀμφὶ ῥέεθρα <br> ἔνθα καὶ ἔνθα ποτῶνται ἀγαλλόμενα πτερύγεσσι <br> κλαγγηδὸν προκαθιζόντων, σμαραγεῖ δέ τε λειμών, <br> ||iam uariae pelagi uolucres et quae Asia circum <br> dulcibus in stagnis rimantur prata Caystri— <br> certatim largos umeris infundere rores, <br> nunc caput obiectare fretis, nunc currere in undas <br> et studio incassum uideas gestire lauandi. <br> |} [https://books.google.ru/books?id=5GsIlHMqv7sC&pg=PA212&lpg=PA212&dq=Strophe+ambrosienne&source=bl&ots=metIb7c6-H&sig=w1B0OjNqvKLSBZC7wosxE6e7DFw&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwjjlLWekO7fAhUKiaYKHT2AAjEQ6AEwA3oECAYQAQ#v=onepage&q=Strophe%20ambrosienne&f=false iambiques] <br> [https://books.google.ru/books?id=3AJxYd689XUC&pg=PA82&lpg=PA82&dq=Stropha+Ambrosiana&source=bl&ots=FVIGG9TicX&sig=fNgPFgmDGbjnRFlFEFtd501-wEE&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwjah-SIju7fAhWFFSwKHakoCp4Q6AEwAXoECAUQAQ#v=onepage&q=Stropha%20Ambrosiana&f=false strophe ambrosienne] iambo-trochaïques + quaelibet Schuch [[:s:la:Specialis:Gregum_usorum_potestates|p]] <hr> <small>[[Vicifons:Magistratus|mg nostri]] <br>[https://la.wikipedia.org/w/index.php?title=Specialis:Paginam_restituere&target=Disputatio%3ARésumé+antigone&timestamp=20250402070153 ''écoutez de la musique sinon la musique vous écoutera'']</small> [[Poemata_(Broukhusius)#I._Effigies_Sophiae_magnae_Moscovitarum_Ducis.|quid Broukhusio?]] [[Imago:Loading icon cropped.gif|center|ne credas, haec est imago vana]] 3yyw969eqkw5z64g8ybp13bupfgtmcq 0 40531 267618 225562 2026-05-28T18:31:39Z Demetrius Talpa 13304 267618 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Ambrosius |OperaeTitulus=Hexaemeron |OperaeWikiPagina=Hexaemeron |Annus= Saeculo IV |SubTitulus= commentaria in Sacram Scripturam }} <div class=text> {{Liber |Ante= |AnteNomen= |Post=LIBER I |PostNomen=Hexaemeron/II }} (PL 14 0123) CAPUT PRIMUM. (Sermo I.) De mundi principio, duratione et unitate. Philosophorum errores referuntur ac perstringuntur. (0123A) 1. Tantumne opinionis assumpsisse homines, ut aliqui eorum tria principia constituerent omnium, Deum, et exemplar, et materiam, sicut Plato discipulique eius; et ea incorrupta, et increata, ac sine initio esse asseverarent: Deumque non tamquam creatorem materiae, sed tamquam artificem ad exemplar, hoc est, ideam intendentem, fecisse mundum de materia, quam vocant hylen, quae gignendi causas rebus omnibus dedisse asseratur: ipsum quoque mundum incorruptum, nec creatum, aut factum existimarent: alii quoque, ut Aristoteles cum suis disputandum putavit, duo principia ponerent, materiam et speciem, et tertium cum iis, quod operatorium dicitur, cui suppeteret competenter efficere, quod adoriundum putasset. 2. Quid igitur tam inconveniens, quam ut aeternitatem operis cum Dei omnipotentis aeternitate coniungerent, vel ipsum opus Deum esse dicerent; ut coelum, et terram, et mare divinis prosequerentur honoribus? Ex quo factum est, ut partes mundi deos esse crederent, quamvis de ipso mundo non mediocris inter eos quaestio sit. (0123C) 3. Nam Pythagoras unum mundum asserit: alii innumerabiles dicunt esse mundos, ut scripsit Democritus, cui plurimum de Physicis vetustas auctoritatis detulit. Ipsumque mundum semper fuisse et fore Aristoteles usurpat dicere: contra autem Plato non semper fuisse, sed semper fore praesumit astruere: plurimi vero nec fuisse semper, nec semper fore scriptis suis testificantur. 4. Inter has eorum dissensiones quae potest esse veri aestimatio? (0124A) cum alii mundum ipsum Deum esse dicant, quod ei mens divina, ut putant, inesse videatur; alii partes eius, alii utrumque; in quo nec quae figura sit deorum, nec qui numerus, nec qui locus, aut vita possit, aut cura comprehendi. Siquidem mundi aestimatione volubilem, rotundum, ardentem, quibusdam incitatum motibus, sine sensu Deum conveniat intelligi, qui alieno, non suo motu feratur. (PL 14 0124A) CAPUT II. Moysis opinio de initio rerum, auctore mundi, et creatione materiae. Idem multis nominibus commendatur: cui uni, explosis atomis ideisque, credendum ostenditur. (0124B) 5. Unde divino spiritu praevidens sanctus Moyses hos hominum errores fore, et forte iam coepisse, in exordio sermonis sui sic ait, In principio fecit Deus coelum et terram (Gen. I, 1) ; initium rerum, auctorem mundi, creationem materiae comprehendens; ut Deum cognosceres ante initium mundi esse, vel ipsum esse initium universorum; sicut in Evangelio Dei Filius dicentibus sibi, Tu quis es? respondit: Initium quod et loquor vobis (Ioan. VIII. 25) : et ipsum dedisse gignendis rebus initium, et ipsum esse creatorem mundi, non idea quadam duce imitatorem materiae, ex qua non ad arbitrium suum, sed ad speciem propositam sua opera formaret. (0124C) Pulchre quoque ait, In principio fecit; ut incomprehensibilem celeritatem operis exprimeret, cum effectum prius operationis impletae, quam indicium coeptae explicuisset. 6. Quis hoc dicat advertere debemus. (0125A) Moyses utique ille eruditus in omni sapientia Aegyptiorum, quem de flumine collectum filia Pharao ut filium dilexit, et subsidiis regalibus fultum, omnibus saecularis prudentiae disciplinis informari atque instrui desideravit. Qui cum de aqua nomen acceperit, non putavit tamen dicendum, quod ex aqua constarent omnia, ut Thales dixit. Et cum esset in aula educatus regia, maluit tamen pro amore iustitiae subire exsilium voluntarium, quam in tyrannidis fastigio peccati perfunctionem deliciis acquirere. Denique priusquam ad populi liberandi munus vocaretur, naturali aequitatis studio provocatus, accipientem iniuriam de popularibus suis ultus, invidiae sese dedit, voluptatique eripuit, atque omnes regiae domus declinans tumultus, in secretum Aethiopiae se contulit; ibidem a caeteris negotiis remotus, totum divinae cognitioni animum intendit, ut gloriam Dei videret facie ad faciem. (0125B) Cui testificatur Scriptura, quia nemo surrexit amplius Propheta in Israel, sicut Moyses, quem scivit Dominus facie ad faciem (Deut. XXXIV, 10) . Non in visione, neque in somniis sed os ad os cum Deo summo locutus; neque in specie, neque per aenigmata, sed clara atque perspicua praesentiae divinae dignatione donatus. 7. Is itaque Moyses aperuit os suum, et effudit quae in eo Dominus loquebatur, secundum quod ei dixerat, cum eum ad Pharao regem dirigeret: Vade ergo, et ego aperiam os tuum, et instruam te quid debeas loqui (Exod. IV, 12) . Etenim si quod de populo dimittendo diceret, a Deo acceperat, quanto magis quod de coelo loqueretur? (0125C) Denique non in persuasione humanae sapientiae, nec in philosophiae simulatoriis disputationibus, sed in ostensione spiritus et virtutis, tamquam testis divini operis ausus est dicere: In principio fecit Deus coelum et terram. Non ille, ut atomorum concursione mundus coiret, serum atque otiosum exspectavit negotium; neque disciplinam quamdam materiae, quam contemplando, mundum posset effingere, sed auctorem Deum exprimendum putavit. Advertit enim vir plenus prudentiae, quod visibilium atque invisibilium substantias, origines, et causas rerum mens sola divina contineat, non ut philosophi disputant, validiorem atomorum complexionem perseverantiae iugis praestare causam: sed iudicavit quod telam araneae texerent qui sic minuta et insubstantiva principia coelo ac terris darent, quae ut fortuito coniungerentur, ita fortuito ac temere dissolverentur, nisi in sui gubernatoris divina virtute constarent. (0125D) Nec immerito gubernatorem nesciunt, qui non noverunt Deum, per quem omnia reguntur et gubernantur. Sequamur ergo eum, qui et auctorem novit, et gubernatorem, nec vanis abducamur opinionibus. (PL 14 0125D) CAPUT III. Principium suum a Deo mundum habere: ac proinde eum, licet sphaerica figura sit, aeternum non esse. (0126A) 8. In principio, inquit. Quam bonus ordo, ut illud primum assereret, quod negare consueverunt, et cognoscerent principium esse mundi, ne sine principio mundum esse homines arbitrarentur. Unde et David cum de coelo, et terra, et mari loqueretur, ait, Omnia in sapientia fecisti (Ps. CIII, 25) . Dedit ergo principium mundo, dedit etiam creaturae infirmitatem, ne anarchon, ne increatum, et divinae consortem substantiae crederemus. (0126B) Et pulchre addidit, Fecit, ne mora in faciendo fuisse existimaretur; ut vel sic intelligerent homines quam incomparabilis operator esset, qui tantum opus brevi exiguoque momento suae operationis absolveret, ut voluntatis effectus sensum temporis praeveniret. Nemo operantem vidit, sed agnovit operatum. Ubi igitur mora, cum legas: Quia ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt (Ps. CXLVIII, 5) ? Nec artis igitur usum, nec virtutis expendit, qui momento suae voluntatis maiestatem tantae operationis implevit; ut ea quae non erant, esse faceret tam velociter, ut neque voluntas operationi praecurreret, neque operatio voluntati. 9. Miraris opus, quaeris operatorem, quis principium tanto operi dederit, quis tam cito id fecerit? (0126C) Subiecit statim, dicens quia Deus fecit coelum et terram. Audisti auctorem, dubitare non debes. Hic est in quo benedixit Melchisedech Abraham patrem multarum gentium, dicens: Benedictus Abraham a Deo summo, qui fecit coelum et terram (Gen. XIV, 19 et 22) . Et credidit Abraham Deo, et ait: Extendam manum meam ad Deum summum, qui fecit coelum et terram. Vides quia hoc non homo invenit, sed Deus annuntiavit. Deus est enim Melchisedech, qui est rex pacis et iustitiae, nec initium dierum neque finem habens. Non mirum ergo si Deus qui est sine initio, initium omnibus dedit; ut quae non erant, esse inciperent. Non mirum si Deus qui omnia virtute sua continet, et incomprehensibili maiestate universa complectitur, fecit haec quae videntur, cum etiam illa fecerit quae non videntur. (0126D) Invisibilia autem iis quae videntur, potiora esse quis neget; cum ea quae videntur, temporalia sint, aeterna autem quae non videntur? (0127A) Quis dubitet quod Deus haec fecerit, qui per Prophetam locutus ait: Quis mensus est manu aquam, et coelum palmo, et universam terram clausa manu? Quis statuit montes in libra et rupes in statera, et nemora in iugo? Quis cognovit sensum Domini, aut quis eius consiliarius fuit, vel quis instruxit eum (Esa. XL, 12) . De quo etiam alibi legimus: Quia tenet circuitum terrae, et terram velut nihilum fecit. Et Hieremias ait: Dii qui non fecerunt coelum et terram, peribunt a terra, et de sub coelo isto. (0127B) Dominus qui fecit terram in virtute sua, et correxit in sapientia sua orbem, et in sua prudentia extendit coelum, et multitudinem aquae in coelo (Ierem. X, 11) . Et addidit: Infatuatus est homo a scientia sua (Ibid., 14) . Qui enim corruptibilia mundi sequitur, et ex his putat quod divinae possit naturae comprehendere veritatem, quomodo non infatuatur versutae disputationis astutia? 10. Cum ergo tot oracula audias, quibus testificatur Deus quod fecerit mundum, noli eum sine principio esse credere; quia quasi sphaera mundus esse dicatur, ut principium eius nullum videatur exstare; et cum intonat, quasi in circuitu omnia commoventur, ut unde incipiant, ubi desinant non facile comprehendas; quia circuitus principium sensu colligere impossibile habetur. Neque enim sphaerae potes initium reperire, vel unde coeperit globus lunae, vel ubi desinat menstrua lunae defectio. Neque vero si ipse non comprehendas, idcirco non coepit, aut nequaquam desinet. (0127C) Si ipse circuitum vel atramento, vel graphio ducas, vel centro exprimas, unde coeperis, aut ubi desieris, intervallo interposito non facile vel oculis colligis, vel mente repetis; et tamen et coepisse et desivisse ipse tibi testis es. Nam etsi sensum subterfugit, veritatem non subruit. Quae autem initium habent, et finem habent: et quibus finis datur, initium datum constat. (0127D) Finem autem mundi futurum ipse Salvator docet in Evangelio suo, dicens: Coelum et terra praeteribunt (Matth. XXIV, 55) . Et infra: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem mundi (Matth. XXVIII, 20) . Et Apostolus: Praeterit enim figura huius mundi (I Cor. VII, 31). 11. Quomodo ergo coaeternum Deo mundum asserunt, et creatori omnium sociant, atque aequalem esse disputant creaturam, corpusque materiale mundi invisibili illi atque inaccessibili naturae divinae coniungendum putant, cum praesertim secundum suam sententiam non possint negare, quoniam cuius partes corruptioni et mutabilitati subiacent, huius necesse est universitatem iisdem passionibus, quibus propriae portiones eius sunt obnoxiae, subiacere? (PL 14 0127D) CAPUT IV. Principiorum varia genera: et in quo Deus fecisse coelum ac terram intelligendus. 12. Principium igitur esse docet qui dicit: In principio fecit Deus coelum et terram. (0128A) Principium autem ad tempus refertur, aut ad numerum, aut ad fundamentum; quomodo in aedificanda domo initium fundamentum est. Principium quoque conversionis et depravationis dici posse Scripturarum cognoscimus auctoritate. Est et principium artis ars ipsa, ex qua artificum diversorum deinceps coepit operatio. Est etiam principium bonorum operum finis optimus, ut misericordiae principium est, Deo placere quod facias. Eo enim ad conferendum hominibus subsidium maxime provocamur. Est etiam virtus divina, quae hac exprimitur appellatione. (0128B) Ad tempus refertur, si velis dicere in quo tempore Deus fecit coelum et terram, id est, in exordio mundi, quando fieri coepit, sicut ait Sapientia: Cum pararet coelum, cum illo eram (Prov. VIII, 27) . Ad numerum autem si referas, ita convenit, ut accipias: imprimis fecit Deus coelum et terram, deinde colles, regiones, fines inhabitabiles. Vel sic: ante reliquas visibiles creaturas, diem, noctem, ligna fructifera, animantium genera diversa, coelum et terram fecit. Si vero ad fundamentum referas, principium terrae fundamenta esse legisti, dicente Sapientia: Quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum cuncta componens (Sap. VIII, 29) . Est etiam bonae principium disciplinae, sicut est illud: Initium sapientiae est timor Domini (Prov. I, 7) ; quoniam qui timet Dominum, declinat errorem, et ad virtutis semitam vias suas dirigit. Nisi enim quis timuerit Deum, non potest renuntiare peccato. (0128C) 13. Quod aeque etiam de illo possumus accipere: Mensis hic initium mensium erit vobis (Exod. XII, 2) ; quamvis et de tempore istud accipiatur, quia de Pascha Domini loquebatur, quod veris initio celebratur. In hoc ergo principium mensium, coelum et terram fecit, quod inde mundi capi oportebat exordium, ubi erat opportuna omnibus verna temperies. Unde et annus mundi imaginem nascentis expressit, ut post hybernas glacies atque hyemales caligines serenior solito verni temporis splendor eluceat. (0128D) Dedit ergo formam futuris annorum curriculis mundi primus exortus, ut ea lege annorum vices surgerent, atque initio cuiusque anni produceret terra nova seminum germina, quo primum Dominus Deus dixerat: Germinet terra herbam foeni, seminans semen secundum genus et secundum similitudinem, et lignum fructiferum faciens fructum (Gen. I, 11) . Et statim produxit terra herbam foeni, et lignum fructiferum; in quo nobis et moderationis perpetuae divina providentia, et celeritas terrae germinantis ad aestimationem vernae suffragatur aetatis. Nam etsi quocumque tempore et Deo iubere promptum fuit, et terrenae naturae obedire, ut inter hybernas glacies et hyemales pruinas coelestis imperii fotu germinans terra fetum produceret; non erat tamen dispositionis aeternae rigido stricta gelu in virides subito fructus arva laxare, atque horrentibus pruinis florulenta miscere. (0129A) Ergo ut ostenderet Scriptura veris tempora in constitutione mundi, ait: Mensis hic vobis initium mensium, primus est vobis in mensibus anni (Exod. XII, 2) , primum mensem, vernum tempus appellans. Decebat enim principium anni principium esse generationis, et ipsam generationem mollioribus auris foveri. Neque enim possent tenera rerum exordia aut asperioris laborem tolerare frigoris, aut torrentis aestus iniuriam sustinere. 14. Simul istud advertere licet, quia iure concurrit, ut eo tempore videatur in hanc generationem, atque in hos usus tributus ingressus, quo tempore ex hac generatione in regenerationem est legitimus transitus. (0129B) Siquidem verno tempore filii Israel Aegyptum reliquerunt, et per mare transierunt, baptizati in nube, et in mari, ut Apostolus dixit (I Cor. X, 1 et seq.) : et eo tempore Domini quotannis Iesu Christi Pascha celebratur, hoc est, animarum transitus a vitiis ad virtutem, a passionibus carnis ad gratiam sobrietatemque mentis, a malitiae nequitiaeque fermento ad veritatem et sinceritatem. Regeneratis itaque dicitur: Mensis hic vobis initium mensium, primus est vobis in mensibus anni (Exod. XII, 2) . Derelinquit enim et deserit, qui abluitur, intelligibilem illum Pharao principem istius mundi, dicens: Abrenuntio tibi, diabole, et angelis tuis, et operibus tuis, et imperiis tuis. (0129C) Nec iam serviet ei, vel terrenis huius corporis passionibus, vel depravatae mentis erroribus, qui demersa omni malitia, vice plumbi, bonis operibus dextra laevaque munitus inoffenso saeculi huius freta studet transire vestigio. (0129D) In libro quoque, qui inscribitur de Numeris, ait Scriptura : Initium nationum Amalec, et semen eius peribit (Num. XXIV, 20) . Et utique non omnium nationum primus est Amalec; sed quia per interpretationem Amalec rex accipitur iniquorum; iniqui autem gentes sunt: vide ne principem mundi huius accipere debeamus, qui imperat nationibus voluntatem suam facientibus, cuius semen peribit: semen autem eius impii et infideles sunt, quibus ait Dominus, Vos ex patre diabolo estis (Ioan. VIII, 24) . 15. Est etiam initium mysticum, ut illud est, Ego sum primus et novissimus, initium et finis (Apoc. I, 8) . Et illud in Evangelio praecipue, quod interrogatus Dominus, quis esset, respondit: Initium, quod et loquor vobis (Ioan. VIII, 25) . Qui vere et secundum divinitatem est initium omnium, quia nemo ante ipsum; et finis, quia nemo ultra ipsum: et secundum Salomonem (Prov. VIII, 22) initium est viarum Domini in opera eius; ut per ipsum disceret hominum genus vias Domini sequi, et operari opera Dei. In hoc ergo principio id est, in Christo, fecit Deus coelum et terram; quia per ipsum omnia facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Quod factum est, in ipso vita erat; quia in ipso constant omnia. Et ipse est primogenitus totius creaturae, sive quia ante omnem creaturam; sive quia sanctus, quia primogeniti sancti sunt, ut primogenitus Israel, non quia ante omnes, sed quia sanctior caeteris. Sanctus autem Dominus supra omnem creaturam et secundum corporis susceptionem; quia solus sine peccato, solus sine vanitate. Omnis autem creatura subiecta vanitati est. (0130B) 16. Possumus etiam intelligere: In principio fecit Deus coelum et terram; id est, ante tempus: sicut initium viae nondum via, et initium domus nondum domus. Denique alii dixerunt, ἐν κεφαλαίῳ quasi in capite, quo significatur in brevi et in exiguo momento summa operationis impleta. (0130C) Sunt ergo et qui principium non pro tempore accipiant, sed ante tempus, καὶ κεφαλαῖον vel caput; ut dicamus Latine quasi summam operis; quia rerum visibilium summa coelum et terra est, quae non solum ad mundi huius spectare videntur ornatum, sed etiam ad indicium rerum invisibilium, et quoddam argumentum eorum quae non videntur, ut est istud propheticum: Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum eius annuntiat firmamentum (Ps. XVIII, 1) . Quod secutus Apostolus aliis verbis in eamdem conclusit sententiam, dicens: Quia invisibilia eius per ea quae facta sunt, intelliguntur (Rom. I, 20) . Auctorem enim Angelorum et Dominationum et Potestatum facile intelligimus eum, qui momento imperii sui hanc tantam pulchritudinem mundi ex nihilo fecit esse, quae non erat; et non de exstantibus aut rebus, aut causis donavit habere substantiam. (PL 14 0130C) CAPUT V. Mundum divinae operationis specimen esse: a gentilibus eum Dei umbram non recte dici: Filio enim soli, ut imago Dei sit, convenire. 17. Est ergo hic mundus divinae specimen operationis; quia dum opus videtur, praefertur operator. (0130D) Namque ut istarum artium aliae sunt actuosae, quae sunt in corporis motu, aut sono vocis; cessavit motus aut sonus, nihil superfuit, nec remansit spectantibus vel audientibus: aliae theoreticae, quae vigorem mentis exerceant: aliae huiusmodi, ut cessante quoque operationis officio, operis munus appareat, ut aedificatio atque textura, quae etiam tacente artifice, peritiam eius ostendunt, ut operatori operis sui testimonium suffragetur. (0131A) Similiter hic mundus divinae maiestatis insigne est, ut per ipsum Dei sapientia manifestetur. Quem videns Propheta, simul et ad invisibilia oculos mentis attollens, ait: Quam magnificata sunt opera tua, Domine! omnia in sapientia fecisti (Psal. CIII, 24) . 18. Nec otiose utique factum legimus; quia gentiles plerique qui coaeternum Deo mundum volunt esse, quasi adumbrationem virtutis divinae, asserunt etiam sua sponte subsistere; et quamvis causam eius Deum esse fateantur; causam tamen factum volunt non ex voluntate et dispositione sua, sed ita ut causa umbrae corpus est. Adhaeret enim umbra corpori, et fulgor lumini naturali magis societate, quam voluntate arbitra. Pulchre ergo ait Moyses, quia fecit Deus coelum et terram. (0131B) Non dixit quia subesse fecit; non dixit quia causam mundo ut esset, praebuit: sed fecit quasi bonus quod foret utile: quasi sapiens quod optimum iudicabat: quasi omnipotens quod amplissimum praevidebat. Quomodo autem quasi umbra esse poterat, ubi corpus non erat, cum incorporei Dei corporea adumbratio esse non possit? Quomodo etiam incorporei luminis splendor possit esse corporeus? 19. Sed si quaeris splendorem Dei, Filius est imago Dei invisibilis. Qualis ergo Deus est, talis imago. Invisibilis Deus, etiam imago invisibilis. Est enim splendor gloriae paternae, atque eius imago substantiae. In principio, inquit, fecit Deus coelum et terram. Factus est ergo mundus, et coepit esse, qui non erat: Verbum autem Dei in principio erat, et erat semper. (0131C) Sed etiam Angeli, Dominationes et Potestates, etsi aliquando coeperunt; erant tamen iam quando hic mundus est factus. Omnia namque creata et condita sunt, visiblia et invisibilia, sive Sedes, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates: Omnia, inquit, per ipsum facta sunt, et in ipsum creata sunt (Coloss. I, 16) . Quid est in ipsum creata? Quia ipse est haeres Patris, eo quod a Patre in ipsum transierit haereditas, sicut Pater dicit: Posce a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam (Psal. II, 8) . Quae tamen haereditas a Patre transit in Filium, et in Patrem revertitur a Filio. Egregie itaque Apostolus et hoc loco Filium dixit auctorem omnium, et maiestate sua continentem omnia. (0131D) Et ad Romanos de Patre ait: Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipsum sunt omnia (Rom. XI, 36) . Ex ipso principium et origo substantiae universorum, id est, ex voluntate eius et potestate. Omnia enim ex eius voluntate coeperunt; quia unus Deus Pater, ex quo omnia. Etenim tamquam ex suo fecit; quia unde voluit fecit. Per ipsum continuatio; finis in ipsum. Ex ipso ergo materia. Per ipsum operatio quae ligavit atque constrinxit universa. (0132A) In ipsum, quia quamdiu vult, omnia eius virtute manent atque consistunt, et finis eorum in Dei voluntatem recurrit; et eius arbitrio resolvuntur. (PL 14 0132A) CAPUT VI. In coelo et terra quatuor elementa, e quibus omnia componuntur, creata esse. Qualis coeli substantia; qualisve terrae positio; et quam diverse philosophi de coelorum natura iudicarint: iis neglectis divinae auctoritati auscultandum. 20. In principio itaque temporis coelum et terram Deus fecit. Tempus enim ab hoc mundo, non ante mundum: dies autem temporis portio est, non principium. (0132B) Et quamquam lectionis serie possimus adstruere quod primo diem fecerit Dominus et noctem, quae sunt vices temporum; et secundo die firmamentum fecerit, quo discrevit aquam quae sub coelo est, et aquam quae super coelum; tamen satis est ad praesentem assertionem, quod in principio coelum fecerit, unde praerogativa generationis et causa; et terram fecerit, in qua esset generationis substantia. In his enim quatuor illa elementa creata sunt, ex quibus generantur omnia ista quae mundi sunt. Elementa autem quatuor, aer, ignis, aqua, et terra, quae in omnibus sibi mixta sunt. Siquidem et in terra ignem reperies, qui ex lapidibus et ferro frequenter excutitur; et in coelo, cum sit ignitus et micans fulgentibus stellis polus, aqua esse possit intelligi, quae vel supra coelum est, vel de illo superiore loco in terram largo frequenter imbre demittitur. Quae pluribus colligere possemus, si quid ad aedificationem Ecclesiae ista proficere videremus. (0132C) Sed quia his occupari infructuosum negotium est, ad illa magis intendamus animum in quibus vitae sit profectus aeternae. 21. De qualitate igitur et substantia coeli satis est ea promere quae in Esaiae scriptis reperimus, qui mediocribus et usitatis sermonibus qualitatem naturae coelestis expressit, dicens quod firmaverit coelum sicut fumum (Esa. LI, 6) , subtilem eius naturam nec solidam cupiens declarare. Ad speciem quoque eius abundat, quod ipse de coeli firmamento locutus est, quia fecit Deus coelum sicut cameram; quod intra coeli ambitum universa claudantur (Esa. XL, 22) , quae vel in mari geruntur vel terris. (0132D) Quod similiter significatur, cum legitur: Quia coelum Dominus extendit (Esa. XXXIV, 4) . Extenditur enim vel quasi pellis ad tabernacula habitationesque sanctorum; vel quasi liber, ut plurimorum scribantur nomina, qui Christi gratiam fide et devotione meruerunt, quibus dicitur: Gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in coelo (Luc. X, 20) . 22. De terrae quoque vel qualitate vel positione tractare nihil prodest ad spem futuri, cum satis sit ad scientiam, quod Scripturarum divinarum series comprehendit, quia suspendit terram in nihilo (Iob. XXVI, 7) . Quid nobis discutere, utrum in aere pendeat, an super aquam, ut inde nascatur controversia, quomodo aeris natura tenuis et mollior molem possit sustentare terrenam? Aut quomodo, si super aquas, non demergatur in aquam gravis ruina terrarum? Aut quomodo ei maris unda non cedat, et in latera eius sese loco suo mota diffundat? Multi etiam in medio aeris terram esse dixerunt, et mole sua immobilem permanere, quod aequabili motu hinc atque inde propendeat. De quo satis putamus dictum a Domino ad Iob servum suum, quando locutus per nubem ait: Ubi eras cum fundarem terram? indica mihi, si habes scientiam. (0133B) Quis posuit mensuras eius, si nosti? Aut quis est qui superinduxit mensuram super eam, aut super quid circuli eius confixi sunt (Iob. XXXVIII, 4) ? Et infra: Conclusi mare portis, et dixi: Usque huc venies, et non transibis, sed in te comminuentur fluctus tui (Ibid. 10) . Nonne evidenter ostendit Deus omnia maiestate sua consistere in numero, pondere, atque mensura? Neque enim creatura legem tribuit, sed accepit, et servat acceptam. (0133C) Non ergo quod in medio sit terra, quasi aequa lance suspenditur: sed quia maiestas Dei voluntatis suae eam lege constringit; ut supra instabile atque inane stabilis perseveret, sicut David quoque propheta testatur dicens: Fundavit terram super firmamentum eius, non inclinabitur in saeculum saeculi (Ps. CIII, 5) . Non utique hic quasi tantummodo artifex Deus: sed quasi omnipotens praedicatur, qui non centro quodam terram, sed praecepti sui suspenderit firmamento, nec eam inclinari patiatur. Non ergo mensuram centri, sed iudicii divini accipere debemus; quia non artis mensura est, sed potestatis: mensura iustitiae, mensura cognitionis; quia omnia non tamquam immensa praetereant eius scientiam, sed cognitioni eius tamquam dimensa subiaceant. Neque enim cum legimus: Ego confirmavi columnas eius (Ps. LXXIV, 4) , vere columnis eam subnixam possumus aestimare, sed ea virtute quae suffulciat substantiam terrae atque sustineat. (0133D) Denique quod in potestate Dei sit terrae constitutio, etiam hinc collige, quia scriptum est: Qui aspicit terram, et facit eam tremere (Ps. CIII, 32) . Et alibi: Adhuc ego semel concutio terram (Agg. II, 8) . Non ergo libramentis suis immobilis manet: sed frequenter Dei nutu et arbitrio commovetur, sicut et Iob dicit: Quia Dominus commovet eam a fundamentis: columnae autem eius exagitantur (Iob. IX, 6) . Et alibi: Nuda inferna in conspectu eius, et non est morti involucrum, extendens Boream pro nihilo, suspendens terram in nihilum, alligans aquam in nubibus suis . . . Columnae coeli avolaverunt, et expaverunt ab increpatione eius: virtute mitigavit mare, disciplina stravit celum: claustra autem coeli timent eum (Iob. XXVI, 6) . Voluntate igitur Dei immobilis manet et stat in saeculum terra, secundum Ecclesiastis sententiam (Eccle. I, 4) , et voluntate Dei movetur, et nutat. Non ergo fundamentis suis nixa subsistit, nec fulcris suis stabilis perseverat: sed Dominus statuit eam, et firmamento voluntatis suae continet; quia in manu eius sunt omnes fines terrae. Et haec fidei simplicitas argumentis omnibus antecellit. Laudent alii quod ideo nusquam decidat terra; quia secundum naturam in medio regionem possideat suam, eo quod necesse sit eam manere in regione sua, nec in partem alteram inclinari, quando contra naturam non movetur, sed secundum naturam. (0134B) Praedicent artificis divini et operatoris aeterni excellentiam; quis enim artificum non ab illo accepit? aut quis dedit mulieribus texturae sapientiam, aut varietatis disciplinam? Ego tamen, qui profundum maiestatis eius, et artis excellentiam non queo comprehendere, non disputationis me libramentis committo atque mensuris: sed omnia reposita in eius existimo voluntate, quod voluntas eius fundamentum sit universorum, et propter eum adhuc mundus hic maneat. Quod Apostolicae quoque licet astruere auctoritatis exemplo. Scriptum est enim: Quia vanitati creatura subiecta est non sponte, sed propter eum qui subiecit in spe (Rom. VIII, 20) . Liberabitur autem et ipsa creatura a servitute corruptionis, cum divinae remunerationis gratia affulserit. (0134C) 23. De natura autem et qualitate substantiae coeli quid enumerem ea quae disputationibus suis philosophi texuerunt? cum alii compositum coelum ex quatuor elementis asserant: alii quintam quamdam naturam novi corporis ad constitutionem eius inducant, atque affingant aethereum esse corpus, cui neque ignis admixtus sit, neque aer, neque aqua, neque terra; quod huiusmodi elementa suum quemdam cursum habeant atque usum et motum naturae, ut graviora demergant, et in pronum ferantur, vacua et levia in superiora se subrigant; est enim proprius cuique motus, in sphaerae autem circuitu ista confundi, et vim sui cursus amittere, quoniam sphaera in orbem suum volvitur, et superiora inferioribus, superioribus quoque inferiora mutantur. (0134D) Quorum autem secundum naturam motus mutati sunt, horum necessario ferunt mutari solere qualitates substantiarum suarum. Quid igitur defendimus aethereum corpus esse, ne videatur corruptioni obnoxium? Quod enim compositum ex corruptibilibus elementis est, necesse est resolvatur. Nam hoc ipso quod diversae eadem sint elementa naturae, simplicem et inviolabilem motum habere non possunt, cum se diversus elementorum motus impugnet. (0135A) Unus enim motus omnibus aptus esse non potest, et elementis distantibus convenire. Nam qui levibus accommodus est, fit incommodus gravioribus elementis. Itaque quando ad superiora motus coeli est necessarius, terrenis gravatur; quando ad inferiora decursus expetitur, igneus vigor ille violenter attrahitur. Etenim contra naturae suae usum deorsum cogitur. Omne autem quod in contrarium cogitur, non naturae serviens, sed necessitati, cito solvitur, et in ea scinditur ex quibus videtur esse compositum, in suam quamque regionem singulis recurrentibus. Haec igitur alii considerantes stabilia esse non posse, aethereum corpus coeli stellarumque esse arbitrati sunt, quintam quamdam naturam corporis introducentes, quo diuturnam coeli putarent mansuram esse substantiam. (0135B) 24. Sed non ista opinio propheticae potuit obviare sententiae, quam divina quoque Domini Iesu Christi maiestas in Evangelio comprobavit. Dixit enim David: Principio terram tu fundasti, Domine, et opera manuum tuarum sunt coeli. Ipsi peribunt, tu autem permanes, et omnia sicut vestimentum veterascent, et tamquam amictum mutabis ea, et mutabuntur; tu vero ipse es, et anni tui non deficient (Psal. CI, 26 et seq.) . Quod adeo probavit in Evangelio Dominus, ut diceret: Coelum et terra praeteribunt, mea autem verba non praeteribunt (Matth. XXIV, 35) . Nihil igitur agunt, qui propter coeli asserendam perpetuitatem, quintum corpus aethereum introducendum putarunt; cum aeque videant dissimilem caeteris adiunctam membri unius portionem, labem corpori magis afferre consuevisse. (0135C) Simul illud adverte, quia propheta David cum terram priori loco nominavit (Ps. CXLVIII, 5) , et postea coelum, credidit opus esse Domini declarandum; quando enim dixit et facta sunt, nihil interest quid prius exprimas, cum simul utrumque sit factum; simul ne haec saltem praerogativa coelo divinae videatur adiudicata substantiae, ut primogenitae creaturae privilegio potior aestimetur. Itaque illos suis relinquamus contentionibus, qui mutuis disputationibus se refellunt. Nobis autem satis est ad salutem, non disputationum controversia, sed praeceptorum veritas; nec argumentationis astutia, sed fides mentis, ut serviamus creatori potius quam creaturae, qui est Deus benedictus in saecula. PL 14 0135C) CAPUT VII. (Sermo II.) (0135D) Occurritur iis qui materiae aeternitatem e Scripturae verbis conantur adstruere. Terram eo invisibilem dici, quod aquis cooperta esset. Cur ea prius facta significetur, quam ornata. 25. Terra autem erat invisibilis et incomposita (Gen. I, 2) . Bonus artifex prius fundamentum ponit: postea, fundamento posito, aedificationis membra distinguit, et adiungit ornatum. Posito igitur fundamento terrae, et confirmata coeli substantia, duo enim ista sunt velut cardines rerum, subtexuit: Terra autem erat invisibilis et incomposita. (0136A) Quid est, Erat, nisi ne forte in infinitum et sine principio extendant opinionem suam, et dicant: Ecce quia materia, id est, hyle, sicut philosophi dicunt, etiam secundum Scripturam divinam non habuit initium. Verum hoc dicentibus respondebis, quia scriptum est: Erat autem Cain operarius terrae (Gen. IV, 2) . Et de eo qui Iubal dictus est, habet Scriptura: Hic erat pater qui demonstravit psalterium et citharam (Ibid., 21) . Et, Homo erat in Ausitide regione, cui nomen Iob (Iob. I, 1) . Desinant ergo de verbo quaestionem movere, cum praesertim praemiserit Moyses, quia fecit Deus terram. Erat ergo, ex quo facta est. Nam si sine principio eam dicunt esse, iam non solum Deum, sed etiam hylen sine principio dicentes, definiant ubinam erat. (0136B) Si in loco, ergo etiam locus sine principio fuisse adstruitur, in quo erat materia rerum, quae principium non habebat. Quod si absurdum videtur de loco credere, videte ne forte volatilem terram debeamus aestimare, quae non habens fundamentum, alarum remigiis suspendebatur. Unde ergo ei alas sumemus, nisi forte huc derivemus prophetici sermonis interpretationem: A pennis terrae prodigia audivimus (Esa. XXIV, 16) ? Et illud: Vae terrae navium pennae (Esa. XVIII, 1) ? Sed hoc si accipiamus, in quo aere volabat terra? Sine aere enim volare non poterat, sed aer adhuc esse non poterat, quia non erat sine rerum materia elementorum facta distinctio, cum ipsa adhuc elementa facta non essent. Ubi ergo erat materia ista alarum suffulta remigiis? (0136C) In aere non erat, quia aer corpus est mundi: corpus autem esse aerem docet lectio (Sap. V, 12) , quia emissa sagitta in locum, quem iaculator intendit, incisus aer statim in seipsum resolutus est. Ubi ergo erat hyle, nisi forte dicatur quadam dementi intentione, quia in Deo erat? Ergo Deus, qui est invisibilis naturae atque inviolabilis, qui lucem habitat inaccessibilem, incomprehensibilis et purissimus spiritus, locus erat materiae mundialis, et erat in Deo mundi portio, cum de hoc mundo non sit nec mens servulorum eius, sicut habemus scriptum: De hoc mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo (Ioan. XVII, 14) . 26. Quemadmodum ergo invisibilia visibilibus, et ei qui ordinem ac decorem donavit omnibus, incomposita copulabantur? (0136D) nisi forte quia dixit, Terra autem erat invisibilis, et invisibilem eam per substantiam credant; et ideo quia aquis operta, visibilis corporeis oculis esse non poterat, quemadmodum pleraque in profundo aquarum sita, visum oculorum, aciemque praetereant. Non enim Deo aliquid invisibile, sed creatura mundi creaturae utique aestimatione censetur. Invisibilis etiam terra, quia nondum lux quae illuminaret mundum, nondum sol: postea enim luminaria facta sunt coeli. (0137A) Quod si solis radius plerumque etiam aquis operta illuminat, et profundo mersa splendore luminis sui prodit; quis dubitet Deo ea, quae in profundo sunt, invisibilia esse non posse; nisi forte sic accipiamus invisibilem terram, quod nondum verbo Dei et protectione visitabatur, quae hominem non habebat, propter quem Dominus respiceret in terram, sicut scriptum est: Dominus respexit super filios hominum, ut videret si est intelligens, aut requirens Deum (Psal. XIII, 2) ? Et alibi ait: De coelo iaculatus est iudicium: terra tremuit et quievit (Psal. LXXV, 9) . Et merito invisibilis, quia incomposita, quae figuram et speciem congruentem adhuc non acceperat a proprio conditore. 27. Et fortasse dicant: Cur enim Deus, sicut dixit et facta sunt, non simul ornatus congruos assurgentibus donavit elementis, quasi non potuerit, coelum insignitum stellis subito ut creatum est, refulgere, et floribus ac fructibus terra vestiri? (0137B) Potuit utique, sed ideo primo facta, postea composita declarantur, ne vere increata et sine principio crederentur, si species rerum velut ingeneratae ab initio, non postea additae viderentur. Incomposita terra legitur, et iisdem a philosophis aeternitatis, quibus Deus, privilegiis honoratur; quid dicerent si ab initio eius pulchritudo vernasset? Demersa aquis describitur, velut cuidam principiorum suorum addicta naufragio, et adhuc a nonnullis facta non creditur; quid si decorem primogenitum vindicaret? Accedit illud, quod imitatores nos sui Deus esse voluit, ut primo faciamus aliqua, postea venustemus; ne dum simul utrumque adorimur, neutrum possimus implere. Fides autem nostra quodam gradu crescit. (0137C) Ideo primo fecit Deus, postea venustavit, ut eumdem credamus ornasse qui fecit, et fecisse qui ornavit; ne alterum putemus ornasse, alterum creavisse: sed eumdem utrumque esse operatum; ut primo faceret, postea componeret, ut alterum altero crederetur. Habes in Evangelio huius rei evidens testimonium (Ioan. XI, 44) . Nam suscitaturus Lazarum Dominus, iussit ut Iudaei removerent lapidem de sepulcro, ut mortuum videntes, postea resuscitatum crederent. Deinde vocavit Lazarum, et resurrexit, et ligatis manibus et pedibus exiit foras. Nonne poterat removere lapidem, qui poterat mortuum suscitare? Et qui potuit defuncto vitam reddere, non potuit nexus solvere vinculorum? Cui vinctis pedibus gressum dedit, huic non potuit ruptis vinculis incessum reddere? (0137D) Sed utique advertimus quod voluit primo demonstrare mortuum, ut oculis suis crederent: deinde resuscitare: tertio iubere ut ipsi vincula funeris solverent; ut inter ista fides infunderetur infidelibus, et per gradus quosdam credulitas nasceretur. (PL 14 0137D) CAPUT VIII. Terram incompositam fuisse; tum quia in ea nihil distincti, tum quia tenebris esset velata. Malitiam per tenebras non intelligendam Spiritus sanctus qui ferebatur super aquas, aliaque declarant: sed vel maxime quod malitia non nisi a nobis oriatur. (0138A) 28. Fecit ergo Deus primo coelum et terram, ea tamen non quasi perpetua, sed quasi corruptibilis creaturae consummationi voluit subiacere. Unde in Esaiae libro ait: Tollite in coelum oculos vestros, et aspicite terram deorsum; quia coelum ut fumus solidatum est, terra autem ut vestimentum veterascet (Esa. LI, 6) . Haec terra est, quae ante erat incomposita. Nondum enim erant maria suo fine distincta, et ideo vago fluctu, et profundo gurgite terra inundabatur. Considera, quia etiam nunc palustri uligine terra inhorrere consuevit, nec patiens est vomeris, ubi infusus terris humor exundat. Erat ergo incomposita; ut pote solertis agricolae inarata culturis, quia adhuc deerat cultor. (0138B) Erat incomposita; quia nuda gignentium, nec thoris herbosa riparum, nec opaca nemoribus, nec laeta segetibus, nec umbrosa superciliis montium, nec odora floribus, nec grata vinetis. Merito incomposita, quae ornatibus indigebat, cui deerant vitium serta gemmantium. Ostendere enim voluit Deus, quia nec mundus ipse haberet gratiam, nisi eum vario cultu operator ornasset. Coelum ipsum intextum nubibus, horrorem oculis, moestitiam animis excitare consuevit. Terra imbribus madefacta, fastidio est. Maria procellis turbata, quos non incutiunt metus? Pulcherrima est rerum species, sed quid esset sine lumine? quid sine temperie? quid sine aquarum congregatione, quibus ante demersa poli huius habebantur exordia? Tolle solem terris, tolle coelis stellarum globos, omnia tenebris inhorescunt. Sic erant antequam lumen huic mundo Dominus infunderet. (0138C) Et ideo Scriptura ait: quia tenebrae erant super abyssum (Gen. I, 2) . Tenebrae erant, quia splendor deerat lucis. Tenebrae erant, quia aer ipse tenebrosus est. Aqua ipsa sub nube tenebrosa est, quia tenebrosa aqua in nubibus aeris. Erant ergo tenebrae super abyssos aquarum. Non enim malas intelligendum arbitror potestates, quod Dominus earum malitiam creaverit; cum utique non substantialis, sed accidens sit malitia, quae a naturae bonitate deflexit. (0138D) 29. Itaque in constitutione mundi opinio malitiae interim sequestretur, ne divinae operationi, et pulcherrimae creaturae, ea quae decolora sunt, admiscere videamur, maxime cum sequatur: Et spiritus Dei superferebatur super aquas (Ibid.) . Quem etsi aliqui pro aere accipiant, aliqui pro spiritu quem spiramus et carpimus aurae huius vitalis spiritum; nos tamen cum sanctorum et fidelium sententia congruentes, Spiritum sanctum accipimus, ut in constitutione mundi operatio Trinitatis eluceat. (0139A) Praemisso enim quia in principio fecit Deus coelum et terram, id est in Christo fecit Deus, vel Filius Dei Deus fecit, vel per Filium Deus fecit; quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, supererat plenitudo operationis in Spiritu, sicut scriptum est: Verbo Domini coelis firmati sunt, et Spiritu oris eius omnis virtus eorum (Ps. XXXII, 6) . Itaque quemadmodum in Psalmo docemur operationem Verbi, quod est Verbum Dei, et virtutem quam dedit Spiritus sanctus; ita hic propheticum resultavit oraculum, quia Deus dixit, et Deus fecit. Spiritus quoque Dei superferebatur super aquas. (0139B) Ornando enim polo coeli, germinaturis terris pulchre Spiritus superferebatur, quia per ipsum habebant novorum partuum semina germinare, secundum quod dixit propheta: Emitte Spiritum tuum et creabuntur, et renovabis faciem terrae (Ps. CIII, 30) . Denique Syrus, qui vicinus Hebraeo est, et sermone consonat in plerisque et congruit, sic habet: Et Spiritus Dei fovebat aquas, id est vivificabat, ut in novas cogeret creaturas, et fotu suo animaret ad vitam. Nam etiam Spiritum sanctum legimus creatorem, dicente Iob, Spiritus divinus qui fecit me (Iob. XXXIII, 4) . Sive ergo Spiritus sanctus superferebatur super aquas, tenebrae contrariarum virtutum super eas esse non poterant, ubi locum sibi tanta gratia vindicabat: sive, ut quidam volunt, aerem accipiant, respondeant qua ratione Spiritum Dei dixerit, cum satis fuerit spiritum nuncupare. 30. Hi ergo volunt a Domino Deo nostro quatuor primum elementa generata, coelum, terram, mare, aerem; eo quod causae rerum, ignis et aer, terra et aqua sint, ex quibus mundi species constat et forma. Ubi igitur tenebrae nequitiarum spiritalium locum habere potuerunt, cum augustae huius decorem figurae mundus indueret? (0139C) Numquid simul malitiam Deus creavit? Sed ea ex nobis orta, non a creatore Deo condita, morum levitate generatur, non ullam creaturae habens praerogativam, nec auctoritatem substantiae naturalis, sed mutabilitatis vitium, et errorem prolapsionis. Eradicari hanc Deus vult de animis singulorum, quomodo eam ipse generaret? Clamat propheta: Desinite a malitiis vestris (Is. I, 17) . Et praecipue sanctus David: Desine a malo, et fac bonum (Ps. XXXIII, 15); quomodo ergo ei initium a Domino damus? Sed haec opinio feralis eorum qui perturbandam Ecclesiam putaverunt. Hinc Marciones, hinc Valentini, hinc pestes illae Manichaeorum funesta sanctorum mentibus tentaverunt inferre contagia. Quid nobis in ipso lumine vitae tenebras mortis inquirimus? (0139D) Scriptura divina salutem suggerit, vitae odorem fragrat, ut suavitatem legens capias, non ut praecipitii discrimen incurras. Simpliciter lege, o homo, non tibi ipse foveam pravus interpres effodias; simplex sermo est, quia fecit Deus coelum et terram. Fecit quod non erat, non quod erat. Et terra erat invisibilis, ex quo facta est, erat; et erat invisibilis, quia exundabat aqua, et operiebat eam, et erant super eam tenebrae superfusae, quia nondum erat lumen diei, nondum solis radius, qui solet et sub aquis latentia declarare. Quid ergo dicunt quod Deus creaverit malum, cum ex contrariis et adversis nequaquam sibi adversa generentur? (0140A) Nec enim vita mortem generat, nec lux tenebras. Non enim sicut mutabilitates affectuum, ita etiam generationum progressiones sunt. Illae ex contrariis in contraria propositi deflexione vertuntur: istae non ex contrariis in adversa deflectuntur, sed ex eiusdem generis vel auctoribus, vel causis creatae, in similitudinem sui referuntur auctoris. 31. Quid igitur dicemus? Si enim neque sine principio est, quasi increata, neque a Deo facta, unde habet natura malitiam? Nam mala esse in hoc mundo nullus sapiens denegavit, cum sit tam frequens in hoc saeculo lapsus ad mortem. (0140B) Sed ex iis quae iam diximus, possumus colligere quia non est viva substantia, sed mentis atque animi depravatio, a tramite virtutis devia, quae incuriosorum animis quam frequenter obrepit. Non igitur ab extraneis est nobis, quam a nobis ipsis maius periculum. Intus est adversarius, intus auctor erroris, intus, inquam, clausus in nobismetipsis. Propositum tuum speculare, habitum tuae mentis explora, excubias obtende adversum mentis tuae cogitationes, et animi cupiditates. Tu ipse tibi es causa improbitatis, tu ipse dux flagitiorum tuorum, atque incentor criminum. Quid alienam naturam arcessis ad excusationem tuorum lapsuum? Utinam te ipse non impelleres, utinam non praecipitares, utinam non involveres aut studiis immoderatioribus, aut indignatione, aut cupiditatibus, quae nos innexos velut quibusdam retibus tenent. (0140C) Et certe in nobis est moderari studia, cohibere iracundiam, coercere cupiditates: in nobis est etiam indulgere luxuriae, adolere libidines, inflammare iracundiam, vel inflammanti aurem accommodare, elevari magis superbia, effundi in saevitiam, quam reprimi humilitate, diligere mansuetudinem. Quid naturam accusas, o homo? Habet illa velut impedimenta quaedam, senectutem et infirmitatem. Sed senectus ipsa in bonis moribus dulcior, in consiliis utilior, ad constantiam subeundae mortis paratior, ad reprimendas libidines fortior. Infirmitas quoque corporis, sobrietas mentis est. Unde ait Apostolus: Cum infirmor, tunc potens sum (II Cor. XII, 10) . Itaque non in virtutibus, sed infirmitatibus gloriabatur. (0140D) Responsum quoque divinum refulsit oraculo salutari; quia virtus in infirmitate consummatur. Illa cavenda (15, q. 1, cap. Illa cavenda) , quae ex nostra voluntate prodeunt, delicta iuventutis, et irrationabiles passiones corporis. Quorum igitur nos sumus domini, horum principia extrinsecus non requiramus; nec derivemus in alios, sed agnoscamus ea quae proprie nostra sunt. Quod enim possumus non facere si nolumus, huius electionem mali nobis potius debemus, quam aliis ascribere. Ideo etiam in iudiciis istius mundi voluntarios reos, non ex necessitate compulsos, culpa constringit, poena condemnat. Neque enim si per furorem aliquis innocentem peremerit, obnoxius morti est. (0141A) Quin etiam ipsius divinae legis oraculo (Exod. XXI, 13) , si quis per impruden intulerit necem, accipit impunitatis spem, refugii facultatem, ut possit evadere. Hoc igitur de eo quod proprie malum videtur, dictum sit. Mala enim non sunt nisi quae crimine mentem implicant et conscientiam ligant. Caeterum pauperiem, ignobilitatem, aegritudinem, mortem nemo sapiens mala dixerit, nec in malorum sorte numeraverit; quia nec contraria istis in bonis habentur maximis, quorum alia nobis ex natura, alia ex commoditate accidere videntur. 32. Non otiose nobis excursus iste processit; ut probaremus tenebras et abyssum simpliciter accipienda. Erant enim tenebrae de obumbratione coeli; quia omne corpus umbram facit, qua obumbrat vel finitima vel inferiora, et ea maxime, quae operire atque includere videtur. (0141B) Includit autem coeli polus, quia coelum sicut camera extenditur, quemadmodum supra demonstravimus. Non ergo principalis erat tenebrosa substantia: sed quasi umbra secuta est mundi corpus caligo tenebrarum. Itaque momento divinae praeceptionis mundus assurgens, intra se inclusit umbram; ut si quis in campi medio, quem sol meridianus illuminat, locum aliquem repente obsepiat, et densis ramorum frondibus tegat, nonne quo splendidior foris species loci eius effulgeat, hoc horrenti desuper scena gurgustium eius intus obscurius fit? Aut unde antrum, clausum undique huius modi locum vocarunt, nisi quod atro inhorrescat situ atque offusione tenebrarum? Istae ergo tenebrae super aquarum abyssos erant. (0141C) Nam abyssum multitudinem et profundum aquarum dici, lectio Evangelii docet (Luc., VIII, 31) , ubi rogabant Salvatorem daemonia, ne iuberet illis ut in abyssum irent. Sed qui docebat voluntates daemoniorum non esse faciendas, praecepit illis ut irent in porcos. Porci autem se in stagnum aquarum praecipitarunt, ut quod recusabant daemonia, non evaderent, sed digno praecipitio demergerentur. Erat ergo haec mundi incomposita species et forma. (PL 14 0141C) CAPUT IX. Creatur lux: eadem a tenebris discernitur atque approbatur: et qua causa lux dies, ac tenebrae nox, appellatae. (0141D) 33. Et Spiritus, inquit, Dei superferebatur super aquas, et dixit Deus: Fiat lux (Gen., I, 3) . Merito praemissus est Spiritus Dei, ubi divina incipere habebat operatio. Fiat, inquit, lux. Unde vox Dei in Scriptura divina debuit inchoare, nisi a lumine? unde mundi ornatus, nisi a luce exordium sumere? Frustra enim esset, si non videretur. (0142A) Erat quidem Deus ipse in lumine, quia lucem habitat inaccessibilem, et erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum: sed eam lucem fieri voluit, quae oculis corporalibus comprehenderetur. Qui aedificium aliquod dignum habitaculo patrisfamilias struere desiderat, antequam fundamenta ponat, unde lucem ei infundat explorat, et ea prima est gratia, quae si desit, tota domus deformi horret incultu. Lux est quae reliquos domus commendat ornatus. Fiat, inquit, lux. Plena vox luminis non dispositionis apparatum significat, sed operationis resplendet effectu. Naturae opifex lucem locutus est, et creavit. Sermo Dei voluntas est, opus Dei natura est: lucem creavit, tenebras illuminavit. Et dixit Deus, Fiat lux, et facta est lux. Non ideo dixit, ut sequeretur operatio, sed dicto absolvit negotium. (0142B) Unde pulchre Davidicum illud: Dixit et facta sunt (Ps. CXLVIII, 5) , quia dictum implevit effectus. Auctor ergo lucis Deus: locus autem et causa tenebrarum mundus est. Sed bonus auctor ita lucem dixit, ut mundum ipsum infuso aperiret lumine, atque eius speciem venustaret. Resplenduit igitur subito aer, et expaverunt tenebrae novi luminis claritate. Repressit eas, et quasi in abyssos demersit repente per universa mundi fulgor lucis infusus. Pulchre itaque et proprie dixit: Facta est lux. Sicut enim cito lux coelum, terras, maria illuminat, et momento temporis sine ulla comprehensione retectis surgentis diei splendore regionibus, nostro se circumfundit aspectui; ita ortus eius cito debuit explicari. (0142C) Quid miramur si Deus locutus est lucem, et caliganti mundo lumen emicuit, quando si quis inter aquas mersus, oleum ore emiserit, clariora faciat ea quae profundi tegebantur occultis? Dixit Deus; non ut per vocis organa quidam sonus sermonis exiret, nec ut linguae motus coeleste formaret alloquium, atque aerem istum quidam verborum strepitus verberaret: sed ut voluntatis suae cognitionem proderet operationis effectu. 34. Et discrevit inter lucem et tenebras; et vidit Deus lucem quia bona est (Gen. I, 4) . Dixit et sonum vocis nullus audivit: discrevit, et operationis molimina nemo deprehendit: vidit et oculorum eius intentionem nullus aspexit. Et vidit, inquit, Deus lucem quia bona est. (0142D) Nec quod ignorabat, vidit; nec id quod nesciebat ante, aut non viderat, comprobavit: sed bonorum operum proprium est, ut externo commendatore non egeant, sed gratiam suam, cum videntur, ipsa testentur. Plus est quod probatur aspectu, quam quod sermone laudatur. Suo enim utitur testimonio, non alieno suffragio. (0143A) Quod si apud nos oculis iudicium emittitur, quibus simul et gratia venustatis, et rerum mensura comprehenditur: quanto magis Deus omnia quae probat, videt, et quae videt, probat, secundum quod scriptum est, quia Oculi Domini super iustos (Ps. XXXIII, 16) ? Lucis natura huiusmodi est, ut non in numero, non in mensura, non in pondere, ut alia, sed omnis eius in aspectu gratia sit. Propriis itaque sermonibus naturam lucis expressit, quae videndo complacet, quoniam ipsa videndi officium subministrat. Nec immerito tantum sibi praedicatorem potuit invenire, a quo iure prima laudatur; quoniam ipsa fecit, ut etiam caetera mundi membra digna sint laudibus. Vidit ergo Deus lucem, et vultu suo illuminavit, et vidit quia bona est. Non ex parte Dei, sed generale iudicium est. Itaque non in splendore tantummodo, sed in omni utilitate gratia lucis probatur. Unde et discretio fit inter lucem et tenebras; ut separata lucis natura atque tenebrarum, nihil videatur intra se habere confusum. (0143B) 35. Et vocavit Deus lucem diem, et tenebras noctem vocavit (Gen. I, 5) ; ut et nomine ipso diem noctemque distingueret. Advertimus itaque quod lucis ortus antequam sol diem, videatur aperire; principia enim diei noctis exitum claudunt, finisque temporis et status limes nocti et diei videatur esse praescriptus. Diem sol clarificat, lux facit. Frequenter coelum nubibus texitur, ut sol tegatur, nec ullus radius eius appareat; lux tamen diem demonstrat, tenebras abscondit. (PL 14 0143B) CAPUT X. Diem nocti contra quam nonnullis videatur, hic anteponi. Cur dies unus potius dicatur quam primus; ac matutino fine concludatur. (0143C) 36. Et factum est vespere, et factum est mane dies unus (Gen. I, 5) . Quaerunt aliqui, cur prius vesperum, postea mane Scriptura memoraverit, ne forte noctem priusquam diem significare videatur. Nec advertunt primo quod praemiserit diem, dicendo: Et vocavit Deus lucem diem, et tenebras vocavit noctem: deinde quod vesper finis diei sit, et mane finis noctis. Ergo ut praerogativam et primatus nativitatis diei daret, prius finem diei significavit, postquam secutura nox esset, deinde postea finem noctis adiunxit. Eo usque autem noctem diei Scriptura anteferre non potuit, ut et diei et noctis tempora, diei appellatione concluserit, tamquam principalis auctoritate nominis vindicaverit. (0143D) Et hanc Scripturae esse consuetudinem, ut potiori appellationem deputet, frequentibus exemplis probamus. (0144A) Siquidem et Iacob dixit: Dies vitae meae, pusilli et mali (Gen. XLVII, 9) . Et iterum: Omnes dies vitae meae. Et David posuit: Dies annorum nostrorum (Ps. LXXXIX, 10) ; non dixit et noctes. Unde advertimus ea quae nunc in specie historiae traduntur, vim statuisse legis in posterum. Principium ergo diei, vox Dei est: fiat lux; et facta est lux. Finis diei vesper est. Iam sequens dies ex noctis fine succedit. Sententia autem Dei evidens, quia diem primo vocavit lucem, et secundo vocavit tenebras noctem. 37. Praeclare etiam unum non primum diem dixit; nam secuturo secundo, et tertio die, et deinceps reliquis primum potuit dicere: et hoc ordinis videbatur, sed legem statuit, ut viginti quatuor horae diurnae atque nocturnae diei tantum nomine definiantur, ut si diceret: Viginti quatuor horarum mensura unius diei tempus est. (0144B) Sicut enim virorum generatio computatur, et intelligitur etiam feminarum, quia nectuntur secunda potioribus; ita etiam dies numerantur, et noctes aestimantur adiunctae. Sicut igitur circuitus unus, ita dies unus. Nam plerique etiam hebdomadam unam unum diem dicunt; quod in se quasi in unum redeat diem, et quasi septies in se recurrat. Est autem circuitus figura haec a se incipere, et in se reverti. Unde et saeculum unum interdum Scriptura dicit. Nam etsi aliis locis saecula appellat, videtur magis diversitates statuum publicorum vel negotiorum significare, quam saeculorum successiones aliquas definire: Quia dies Domini magnus et praeclarus (Ioel. II, 11) . Et alibi, Ut quid vobis quaerere diem Domini (Amo. V, 16) ? Et hic tenebrae et non lux. Manifestum est enim quod male consciis et indignis dies ille tenebrosus sit, quo fulgebit innocentia, et mens noxia cruciabitur. (0144C) Caeterum quod sine interpolatione noctium, et successione tenebrarum dies perpetuus ille remunerationis aeternae futurus sit, Scriptura nos docet (Esa. LX, 19.) 38. Pulchre autem vicem utramque unum dicturus diem, matutino cum fine conclusit, ut et a luce inchoare diem doceret, et in lucem desinere. Non enim est integrum diei tempus, nisi et noctis fuerit expletum. Unde et nos semper quasi in die honeste ambulemus, et abiiciamus opera tenebrarum. Noctem enim ad quietem corporis datam esse cognoscimus, non ad muneris alicuius vel operis functionem, quae somno et oblivione transcurritur. Non sit nobis commessatio, ebrietas, cubile, impudicitia. Non dicamus: Tenebrae et parietes operiunt nos, et quis scit si videbit Altissimus? (0144D) Sed sit in nobis amor lucis, et cura honestatis, ut tamquam in die ambulantes, opera nostra coram Deo lucere cupiamus, cui est honor, laus, gloria, potestas, cum Domino nostro Iesu Christo, et cum Spiritu sancto a saeculis, et nunc et semper, et in omnia saecula saeculorum, Amen. drtdir3bguroqk75ckzfyn5b2n17swu 0 40539 267651 135000 2026-05-28T19:21:09Z Demetrius Talpa 13304 267651 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Ambrosius |OperaeTitulus=De excessu fratris sui Satyri |OperaeWikiPaginam= |Annus= Saeculo IV |SubTitulus= |Genera= |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Ambrosius_Mediolanensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/16|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 16]]''' LIBER PRIMUS. 1113 1. Deduximus, fratres dilectissimi, hostiam meam, hostiam incontaminatam, hostiam Deo placentem, domnum et fratrem meum Satyrum. Memineram esse mortalem, nec fefellit opinio, sed superabundavit gratia. Itaque nihil habeo quod querar, et habeo in quo Deo gratias agam; quia semper optavi, ut si quae perturbationes vel Ecclesiam vel me manerent, in me potius ac meam deciderent domum. Deo igitur gratias, quia in hoc omnium metu, cum omnia motibus sint suspecta Barbaricis, communem moerorem privato dolore transegi, et in me conversum est quidquid timebam omnibus. Atque utinam hic consummatum sit, ut dolor meus publici doloris redemptio sit! 2. Nihil quidem habui, fratres charissimi, in rebus humanis tanto fratre pretiosius, nihil amabilius, nihil charius; sed praestant privatis publica. Ipsius quoque sententiam si quis sciscitaretur, mallet occidi pro aliis, quam sibi vivere; propterea enim pro omnibus secundum carnem Christus est mortuus, ut nos non solis nobis vivere disceremus (II Cor. V, 15). 3. Accedit illud quod ingratus divinitati esse non possum: laetandum est enim magis quod talem fratrem habuerim, quam dolendum quod fratrem amiserim; illud enim munus, hoc debitum est. Itaque perfunctus sum, quamdiu licuit, 1114 commisso mihi fenore: qui deposuit pignus, recepit. Nihil interest utrum abjures depositum, an doleas restitutum. In utroque fidei ambiguum, vitae periculum est. An si pecuniam neges, culpa est: si hostiam neges, pietas est? cum pecuniae fenerator illudi possit, naturae auctor, et necessitudinis creditor fraudari non queat. Itaque quanto uberior fenoris summa, tanto gratior sortis usura. 4. Unde ingrati de fratre esse non possumus; quia quod naturae communis fuit, reddidit: quod gratiae singularis est, meruit. Quis enim communem conditionem recuset? Quis doleat sibi proprium pignus ereptum cum ad solatium nostri Filium suum unicum pro nobis Pater tradiderit ad mortem (Rom. VIII, 32)? Quis exceptum se putet esse debere a conditione moriendi, qui non sit exceptus a conditione nascendi? Magnum pietatis mysterium, ut mors corporis nec in Christo esset excepta; ac licet naturae Dominus, carnis tamen quam susceperat, legem non recusaret. Et mihi necesse est mori, illi necesse non fuit. An qui de servo dicit: Si eum volo sic manere, donec venio, quid ad te (Joan. XXI, 22)? Non potuit ipse sic manere, si vellet? Sed perpetuitate vitae hujus sibi pretium, mihi sacrificium perdidisset. Quod igitur majus est solatium nostri, quam quod secundum carnem et Christus mortuus est? Aut cur ego vehementius fleam fratrem, cum sciam illam mori non potuisse pietatem? 1115 5. Cur solus prae caeteris fleam, quem fletis omnes? Privatum dolorem communi dolore digessi, praesertim cum meae lacrymae nihil prosint, vestrae autem lacrymae fidem astruant, consolationem afferant. Fletis divites, et flendo probatis nihil opitulari repositas divitias ad salutem; cum pecuniae pretio mors differri non queat, et pari usu divitem, inopemque dies supremus eripiat. Fletis senes, quod in hoc liberorum sortem pavetis; et ideo quia vitam corporis producere non potestis, instituite liberos non ad usum corporis, sed ad virtutis officium. Fletis et juvenes, quod naturae finis non sit maturitas senectutis. Fleverunt et pauperes, et quod multo est pretiosius, multoque uberius, lacrymis suis ejus delicta laverunt. Illae sunt lacrymae redemptrices, illi gemitus qui dolorem mortis abscondunt, ille dolor qui, perpetuae ubertate laetitiae, veteris sensum doloris obducat. Itaque licet privatum funus, fletus tamen est publicus; et ideo non potest fletus esse diuturnus, qui universorum est affectibus consecratus. 6. Nam quid te, mi frater amantissime, fleam, qui mihi sic ereptus es, ut esses omnium? Non enim perdidi usum tui, sed commutavi: ante corpore inseparabilis, nunc individuus affectu; manes enim mecum, at semper manebis. Et quidem cum viveres nobiscum, numquam te patria eripuit mihi, nec ipse mihi umquam patriam praetulisti: et nunc alteram praestitisti: coepi enim jam hic non esse peregrinus, ubi melior mei portio est. Numquam enim totus in me fui, sed in altero nostri pars major amborum: uterque autem eramus in Christo, in quo et summa universitatis, et portio singulorum est. Hic mihi tumulus genitali solo gratior, in quo non naturae, sed gratiae meae fructus est; in isto enim corpore, quod nunc exanimum jacet, praestantior vitae meae functio; quia in hoc quoque quod gero corpore, uberior tui portio. 7. Atque utinam ut memoriae, ut gratiae; ita etiam vitae tuae hoc quidquid est, quod spiramus, spirare possemus, dimidiumque meorum decideret temporum, quod ad tuorum proficeret usum! Par enim erat, ut quibus indivisum semper fuit patrimonium facultatum, non esset vitae tempus divisum: vel certe qui indistincta semper habuimus vivendi consortia, non haberemus distincta moriendi. 8. Nunc vero, frater, quo progrediar, quove convertar? Bos bovem requirit, seque non totum putat, et frequenti mugitu pium testatur amorem, si forte defecerit cum quo ducere collo aratra consuevit: et ego te, frater, non requiram? Aut possum umquam oblivisci tui, cum quo vitae hujus semper aratra sustinui? Labore inferior, sed amore conjunctior: non tam mea virtute habilis, quam tua patientia tolerabilis, 1116 qui pio semper sollicitus affectu latus meum tuo latere sepiebas: charitate, ut frater: cura, ut pater; sollicitudine, ut senior: reverentia, ut junior. Ita in unius necessitudinis gradu complurium mihi necessitudinum officia impendebas; ut in te non unum, sed plures amissos requiram, in quo uno ignorata adulatio, expressa est pietas. Neque enim habebas quod simulatione adderes, qui totum pietate comprehenderes, ut nec incrementa receperis, nec vicem exspectaris. 9. Sed quo immemor officii, memor gratiae, immodico dolore progredior? Revocat Apostolus, et tamquam frenos moerori inducit, dicens sicut nuper audistis: Nolumus vos ignorare, fratres, de dormientibus; ut non tristes sitis, sicut et caeteri qui spem non habent (I Thess. IV, 12). Date veniam, fratres charissimi. Neque enim omnes possumus dicere: Imitatores mei estole, sicut et ego Christi (I Cor. IV, 16); sed ad imitandum si auctorem quaeritis, habetis quem possitis imitari. Non omnes ad docendum idonei, utinam omnes ad discendum habiles! 10. At non gravem lacrymis contraximus culpam: non omnis infidelitatis aut infirmitatis est fletus. Alius est naturae dolor, alia est tristitia diffidentiae: et plurimum refert desiderare, quod habueris; et lugere, quod amiseris. Non solus dolor lacrymas habet, habet et laetitia lacrymas suas, et pietas fletum excitat, et oratio stratum rigat, et precatio, juxta Propheticum dictum (Psal. VI, 7), lectulum lavat. Fecerunt et fletum magnum sui cum patriarchae sepelirentur. Lacrymae ergo, pietatis indices, non illices sunt doloris. Lacrymavi ergo, fateor, etiam ego, sed lacrymavit et Dominus. Ille alienum, ego fratrem (Joan. XI, 35): ille in uno lacrymavit omnes, ego in omnibus lacrymabo te, frater. 11. Ille nostro, non suo lacrymavit affectu; neque enim divinitas lacrymas habet: sed lacrymavit eo, quo tristis fuit (Matth. XXVI, 38): lacrymavit eo, quo crucifixus est, quo mortuus, quo sepultus est: lacrymavit in eo, de quo hodie nobis insinuavit propheta, dicens: Mater Sion dicet: Homo, et homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus (Psal. LXXXVI, 5). Eo lacrymavit, quo matrem Sion dixit, genitus in Judaea, susceptus ex Virgine. Matrem autem secundum divinitatem habere non potuit, quia auctor est matris. Ille factus est non divina generatione, sed humana; quia homo factus est, Deus natus est. 12. Sic et alibi habes: Puer natus est nobis, Filius datus est nobis (Esai. IX, 6). In puero enim nomen aetatis, in Filio plenitudo divinitatis est. Factus ex matre, natus ex Patre; idem tamen et natus est et datus: non diversum, sed unum putes. Unus enim Dei Filius, et natus ex Patre, et ortus ex Virgine, distanti ordine, sed in unum concurrente nomine, sicut et praesens lectio docet, quia et homo factus est in ea, et ipse fundavit 1117 eam Altissimus (Psal. LXXXVI, 5), homo utique corpore, altissimus potestate. Et si Deus et homo diversitate naturae; idem tamen non alter in utroque. Aliud ergo speciale naturae suae, aliud commune nobiscum: sed in utroque unus, et utroque perfectus. 13. Non igitur mirandum est, quia et Dominum eum et Christum fecit Deus. Fecit ergo Jesum, eum utique qui ex corpore nomen accepit; fecit eum de quo etiam patriarcha scribit David: Mater Sion dicet: Homo, et homo factus est in ea. (Homo autem factus) dissimilis utique est non divinitate, sed corpore: nec discretus a Patre, sed exceptus in munere: manens in consortio potestatis, segregatus in mysterio passionis. 14. Plura loci hujus tractatus exposcit, quibus possimus ostendere auctoritatem Patris, proprietatem Filii, Trinitatis totius unitatem: sed consolandi hodie, non tractandi partes recepi; quamquam abducere a moerore animum intentione tractandi consolationis sit usus. Sed temperandus mihi magis moeror, quam alienandus affectus; ut mulceantur magis desideria, quam sopiantur. Non libet enim abire a fratre longius, et occupatione subduci; cum velut comitandi ejus gratia hic sermo susceptus sit, ut diutius sensu prosequar proficiscentem: et quem oculis teneo, mente complectar. In illo enim totam oculorum aciem figere libet, cum illo totis animorum officiis immorari, illum toto blanditiarum ambire obsequio; dum stupet animus, nec amissum credo, quem adhuc cerno praesentem: nec mortuum puto, cujus adhuc officia non requiro, quibus ego vitae meae usum et spirandi omne munus addixeram. 15. Quid enim referam tantae gratiae, tanto labori? Ego te, frater, haeredem feceram, tu me haeredem reliquisti: ego te superstitem optabam, tu me superstitem dimisisti. Ego pro muneribus tuis, ut compensarem beneficia, vota referebam: nunc et vota perdidi, sed tamen tua beneficia non amisi. Quid agam, mei successor haeredis? quid agam, meae vitae superstes? quid agam exsors hujus, quod capio luminis? quas grates, quae munera referam tibi? Nihil a me praeter lacrymas habes. Aut fortasse securus meriti tui, quas solas superstites habeo lacrymas, non requiris. Nam etiam cum adhuc viveres, flere prohibebas: moeroremque magis nostrum, quam tuam mortem tibi esse testabaris dolori. Prohibent ulterius prodire lacrymae, 1118 fletusque revocant. Prohibet etiam tui gratia; ne dum nostra deflemus, de tuis meritis desperare videamur. 16. At certe nobis tu etiam moeroris istius minuis acerbitatem: non habeo quod timeam, qui timebam tibi; non habeo quod mihi jam mundus eripiat. Etsi sancta supersit soror, integritate venerabilis, aequalis moribus, non impar officiis; tibi tamen ambo plus timebamus, in te vitae hujus jucunditatem repositam putabamus. Propter te vivere delectabat, propter te mori non pigebat; te enim ambo superstitem precabamur, tibi nos supervivere non juvabat. Quando non cohorruit animus, cum metus hujusmodi titillaret? Quomodo consternata mens erat aegritudinis tuae nuntio! 17. Vae miserae opinioni! Putabamus redditum, quem videmus dilatum; tuis enim votis apud sanctum martyrem Laurentium impetratum esse nunc cognoscimus commeatum. Atque utinam non solum commeatum, sed etiam prolixum vitae tempus rogasses! Potuisti annos plurimos impetrare vivendi, qui potuisti commeatum impetrare veniendi. Et quidem tibi, omnipotens aeterne Deus, gratias ago, quod vel haec nobis suprema solatia non negasti, quod amantissimi fratris ex Siculis Africanisve regionibus exoptatum nobis reditum contulisti; ita enim mature, postquam venit, ereptus est; quasi propter hoc solum videretur esse dilatus, ut ad fratres rediret. 18. Habeo plane pignus meum, quod nulla mihi peregrinatio jam possit avellere: habeo quas complectar, reliquias: habeo tumulum, quem corpore tegam; habeo sepulcrum, super quod jaceam; et commendabiliorem Deo futurum esse me credam, quod supra sancti corporis ossa requiescam. Utinam sic potuissem adversus mortem quoque tuam meum corpus objicere! Si gladiis petitus esses, me pro te potius suffigendum dedissem: si exeuntem potuissem revocare animam, meam potius obtulissem. 19. Nihil mihi profuit ultimos hausisse anhelitus, nihil flatus in os inspirasse morienti; putabam enim quod aut tuam mortem ipse susciperem, aut meam vitam in te ipse transfunderem. O infelicia illa, sed tamen dulcia suprema osculorum pignora! O amplexus miseri, inter quos exanimum corpus obriguit, halitus supremus evanuit! Stringebam quidem brachia, sed jam perdideram, quem tenebam; et extremum spiritum ore relegebam, ut consortium mortis 1119 haurirem. Sed nescio quomodo vitalis ille mihi halitus factus est, et majorem gratiam in ipsa morte redolebat. Atque utinam si tuam nequivi meo spiritu vitam producere, vel ultimi anhelitus tui vigor transfundi potuisset in meam mentem, et illam tui animi puritatem atque innocentiam noster spirasset affectus! Hanc mihi haereditatem, frater charissime, reliquisses, quae non lacrymabili dolore percuteret affectum, sed memorabili gratia commendaret haeredem. 20. Quid igitur nunc agam, cum omnes vitae istius suavitates, cuncta solatia, cuncta denique ornamenta amiserim? Tu enim mihi unus eras domi solatio, foris decori: tu, inquam, in consiliis arbiter, curae particeps, deprecator sollicitudinis, depulsor moeroris: tu meorum assertor actuum, cogitationumque defensor: tu postremo unus, in quo domestica sollicitudo resideret, publica cura requiesceret. Testor sanctam animam tuam, me in fabricis Ecclesiae id saepe veritum esse, ne displicerem tibi. Denique ubi rediisti, objurgasti moram: ita domi forisque eruditor quidam et arbiter sacerdotis, ut domestica cogitare non sineres, publica curare censeres. At non verear, ne videar arroganter dicere; haec enim laudis tuae portio est, quia sine offensione ulla et gubernasti fratris domum, et commendasti sacerdotium. 21. Sentio equidem quod repetendis officiis tuis, recensendisque virtutibus, afficiatur animus: sed tamen in ipsa mei affectione requiesco, atque hae mihi recordationes etsi dolorem renovant, tamen afferunt voluptatem. An ego possum aut non cogitare de te, aut umquam sine lacrymis cogitare? Et potero umquam aut tanti non meminisse fratris, aut sine lacrymabili quadam meminisse gratia? Quid enim mihi umquam jucundum, quod non esset ex te profectum? Quid, inquam, mihi sine te, aut tibi umquam sine me voluptati fuit? Quis non usus nobis, et prope visus ipse, somnusque communis? Quae discreta umquam voluntas? Quod non commune vestigium? fere ut cum gradum tollerem, vel tu meum, vel ego tuum corpus videremur attollere. 22. Quod si quando sine altero prodeundum fuit, intectum latus putares, affectum vultum cerneres, moestum animum judicares: non assueta gratia, non vigor solitus praenitebat: suspecta omnibus solitudo metum alicujus aegritudinis afferebat. Ita novum videbatur omnibus nos dividi! Ego certe fraternae impatiens et non oblitus absentiae, quasi praesentem reflexa saepius cervice quaerebam, et coram alloqui atque aspicere videbar mihi: sed tamquam suspenso collo jugum, ubi speratis excideram, 1120 trahere me putabam, difficilis progredi, verecundus videri, et redire properans, quod sine te procedere non liberet. 23. At vero ubi ambobus prodeundum fuit, non plura in itinere vestigia, quam verba; nec incessus, quam sermo crebrior: nec ambulandi cura, sed colloquendi gratia; uterque enim nostrum ex alterius ore pendebat. Non intento aspectu legere iter, sed mutuo sollicitos experiri sermones, haurire oculorum gratiam, spirare fraternae imaginis voluptates. Quam virtutes tuas tacitus mecum ipse mirabar! quam plaudebam mihi, quod tali me Dominus fratre donaverat, tam pudico, tam efficaci, tam innocenti, tam simplici; ut cum tuam innocentiam cogitarem, efficaciam desperarem: cum efficaciam cernerem, innocentiam non putarem! Sed utrumque mira quadam virtute jungebas. 24. Denique ea quae ambo nequiveramus concludere, solus implesti. Plaudebat sibi, ut audio, Prosper, quod sacerdotii mei occasione redditurum se, quae abstulerat, non putabat: sed vehementiorem tuam unius efficaciam expertus est, quam duorum. Itaque solvit omnia, nec moderationi ingratus tuae, nec illudens pudori: sed et modestiae gratus, nec insolens efficaciae. Sed cui, frater, illa quaesisti? Nos enim idem volebamus laborum tuorum esse praemium, quod documentum erat. Peregisti omnia, et ubi perfunctus omnibus revertisti, tu solus nobis, qui omnibus es praeferendus, eriperis; quasi ideo mortem distuleris, ut consummares pietatis officium, palmam efficaciae reportares. 25. Quam nec ipsi nos, frater charissime, saeculi hujus delectabant honores, quod nos a nobis invicem dividebant! Quos ideo adepti sumus, non quia fuit eorum expetenda perceptio, sed ne vilis dissimulatio videretur. Aut fortasse ideo sunt tributi, ut quia immaturo tui obitu nostrae futurus eras voluptatis occasus, sine nobis jam vivere disceremus. 26. Et quidem praesagae mentis agnosco formidinem, dum repeto saepe, quae scripserim. Revocabam te, frater, ne ipse Africam peteres, ac potius aliquem destinares. Timebam te committere viae, fluctibus credere, et solito metus major incesserat animum: sed et peregrinationem explicuisti, et rem ordinasti, et veteri et sentinoso, ut audio, navigio iterum te fluctibus credidisti. Namque cum celeritatem aucuparis, cautelam praetermisisti, avidus nostrae gratiae, dissimulans periculi tui. 27. O fallax laetitia! o incerta humanarum rerum curricula! Ex Africa redditum, ex mari restitutum, ex naufragio servatum, putabamus jam nobis non posse eripi: sed graviora naufragia 1121 in terris positi sustinemus; nam quem non potuerunt naufragia maris ad mortem deducere, strenuis natatibus evitata, ejus mors coepit nobis esse naufragio. Quid enim superest suavitatis, quibus tam praedulce decus, tam clarum in his mundi tenebris lumen exstinctum est: in quo non nostrae solum familiae, sed totius patriae decus occidit? 28. Habeo sane vobis, fratres dilectissimi, plebs sancta, maximam gratiam, quod non alium dolorem meum, quam vestrum putatis; quod vobis accidisse hanc nostri creditis solitudinem, quod fletum totius civitatis, aetatum omnium, ordinum omnium vota, nova quadam pietate defertis. Non enim misericordiae privatae dolor, sed quoddam publicae officium et munus est gratiae: aut si qua vos mei tangit misericordia, quod talem fratrem amiserim, habeo fructum uberem, habeo vestri pignus affectus. Mallem fratrem viventem; sed tamen publicum officium in secundis rebus jucundius est, in adversis gratius. 29. Neque vero mihi mediocre meritum tanti videtur officii. Neque enim otiose vel in Actibus apostolorum (Act. IX, 39), Thabita mortua, flentes viduae describuntur, vel in Evangelio (Luc. VII, 12) mota lacrymis viduae prosequens turba funus adolescentis inducitur, cui resurrectio debebatur; illam tamen Thabitam viduae, hunc tota civitas flevit. Non ergo dubium est vestris lacrymis apostolorum patrocinium comparari: non, inquam, dubium est Christum misericordia motum, cum vos flentes videret. Etsi nunc non tetigit loculum, suscepit tamen commendatum spiritum: et si non appellavit corporis voce defunctum; divinae tamen potestatis auctoritate a cruciatibus mortis, et a nequitiae spiritalis incursionibus ejus animam liberavit: et si non resedit in loculo, qui erat mortuus; tamen requievit in Christo: et si non locutus est nobis; tamen ea quae supra nos sunt, cernit: et quae potiora sunt nobis, jam se videre laetatur. Per ea enim quae in Evangelio legimus, quae futura sunt intelligimus: et praesentium species indicium est futurorum. 30. Non opus fuit ei resurrectio temporalis, cui aeterna debetur. Quid enim in hanc miseram et aerumnosissimam recideret labem, atque in hanc flebilem vitam rediret, quem raptum magis 1122 esse ex tam imminentibus malis urgentibusque periculis gaudere debemus? Nam si pacato saeculo, bellisque cessantibus, raptum Enoch (Gen. V, 24) nemo deflevit, sed magis propheta laudavit, sicut de illo Scriptura dixit: Raptus est, ne malitia mutaret cor ejus (Sap. IV, 11); quanto magis nunc jure dicendum est, cum ad saeculi lubricum, vitae accedat ambiguum! Raptus est, ne in manus incideret Barbarorum: raptus est, ne totius orbis excidia, mundi finem, propinquorum funera, civium mortes, ne postremo sanctarum virginum atque viduarum, quod omni morte acerbius est, colluvionem videret. 31. Ego vero te, frater, cum vitae tuae flore, tum mortis commoditate beatum arbitror. Non enim nobis ereptus es, sed periculis: non vitam amisisti, sed ingruentium acerbitatum formidine caruisti. Nam qua eras sanctae mentis misericordia in tuos, si nunc urgeri Italiam tam propinquo hoste cognosceres, quantum ingemisceres, quam doleres in Alpium vallo summam nostrae salutis consistere, lignorumque concaedibus construi murum pudoris! Qua afflictione moereres tam tenui discrimine tuos ab hoste distineri, ab hoste impuro atque crudeli, qui nec pudicitiae parceret, nec saluti! 32. Quonam, inquam, haec modo ferres, quae nos perpeti, et fortasse (quod gravius est) spectare cogemur, rapi virgines, et avulsos a complexu parentum parvulos liberos supra tela jactari, incestari sacrata Deo corpora, et senilem viduae maturioris uterum in usus desuetos oncrum redire, non pignorum? Quonam, inquam, modo ista tolerares, qui etiam ultimo spiritu tui jam fortassis oblitus, et adhuc nostri non immemor, de cavenda incursione Barbarorum nos saepius admonebas, commemorans non frustra te dixisse fugiendum. Fortasse ideo quod nos destitui tua morte cernebas: quod non infirmitate animi, sed pietate faciebas; et si infirmus pro nobis, tamen firmus tibi. Qui cum a viro nobili revocareris Symmacho tuo parente, quod ardere bello Italia diceretur, quod in periculum tenderes, quod in hostem incurreres; respondisti hanc ipsam tibi causam esse veniendi, ne nostro deesses periculo, ut consortem te fraterni discriminis exhiberes. 33. Felix igitur tam opportuno obitu, quia non est in hunc servatus dolorem. Certe felicior 1123 quam sancta soror, quae tuo solatio destituta, de suo pudore sollicita, duobus nuper beata germanis, nunc ex duobus fratribus aerumnosa, neque alterum sequi potest, neque alterum derelinquere: cui tumulus hospitium tuus, et corporis tui sepulcrum est domus. Atque utinam vel hoc tutum diversorium! Cibus in fletibus, potus in lacrymis; cibum etenim dedisti nobis panem lacrymarum, et potum dedisti nobis in lacrymis in mensura, aut fortasse ultra mensuram (Psal. LXXIX, 6). 34. Nam quid de me loquar, cui neque mori licet, ne sororem relinquam: neque vivere libet, ne a te avellar? Quid enim mihi sine te potest esse jucundum, in quo omnis semper fuit nostra jucunditas? aut quid diutius in hac vita degere juvat, atque in terris morari, in quibus tamdiu jucunde viximus, quamdiu simul viximus! Etsi esset quod hic delectare nos posset, sine te delectare non posset: et si quando voluissemus impense vitam producere, jam tamen sine te esse nollemus. 35. Haec intolerabilia. Quid enim tolerabile sine te tanto vitae comite, tanto laborum meorum officiorumque consorte? Cujus ego casum quo esset tolerabilior, nec praemeditari potui; ita pavebat animus de illo tale aliquid cogitare! non quo conditionem ignorarem, sed quidam votorum usus sensum communis fragilitatis obduxerat; ut de illo nisi secunda omnia cogitare nescirem. 36. Denique proxime cum gravi (quodam atque utinam supremo!) urgerer occasu; hoc solum dolebam, quod non ipse assideres lectulo, ac votivum mihi cum sancta sorore partitus officium, morientis oculos digitis tuis clauderes. Quid optaveram! Quid rependo! Quae vota deficiunt! Quae ministeria succedunt! Aliud praeparabam, aliud exhibere compellor; non jam ipse ministerium funeris, sed minister. O dura oculorum lumina, quae potuistis fratrem videre morientem! O immites et asperae manus, quae clausistis oculos, in quibus plus videbam! O durior cervix, quae tam lugubre onus, consolabili licet obsequio, gestare potuisti! 37. Haec tu, frater, mihi justius exhiberes. Haec ego a te exspectabam, haec ego officia desiderabam. Nunc vero ipsae meae vitae superstes, quod sine te solatium capiam, qui solus moerentem solari solebas, excitare laetitiam, moestitudinem propulsare? Qualem te nunc ego, frater, aspicio, jam nulla mihi verba referentem, 1124 jam nulla offerentem oscula! Quamquam ita mutuus semper utrique nostrum insederit amor, ut interiore potius foveretur affectu, quam forensi blanditia divulgaretur; neque enim aliorum quaerebamus testimonium, qui tantam nostri gratiam tenebamus. Ita virilis se utrique nostrum germanitatis succus infuderat, ut non blanditiis probare amorem, sed conscia mente pietatis interno amore contenti, fucum blanditiarum non requirere videremur, quos et ipsa in amorem mutuum imago formaret; nescio enim qua expressione mentis, qua corporis similitudine alter in altero videbamur. 38. Quis te aspexit, qui non me visum putaret? Quoties aliquos salutavi, qui quoniam te prius consalutaverant, se a me jam dicerent salutatos! Quanti tibi dixerunt aliquid, qui se mihi dixisse memorarent! Quae mihi hinc gaudia, quanta frequenter oborta laetitia, quod eos errare in nobis cernerem! Quam gratus error, quam jucunda prolapsio, quam religiosa fallacia, quam suavis calumnia! Neque enim de tuis erat aliquid aut factis aut sermonibus, quod timerem, qui mihi tua laetabar ascribi. 39. Tamen si vehementius contenderent, quod se mihi aliquid intimasse memorarent, respondebam ridens et gaudens: Videte ne fratri dixeritis. Nam cum omnia nobis essent nostra communia, individuus spiritus, individuus affectus; solum tamen commune non erat secretum amicorum: non quo conferendi periculum vereremur, sed tenendi servaremus fidem. Sane si consilio pendenda res esset, erat semper commune consilium, nec semper commune secretum. Nam etsi amici ita alteri nostrum dicerent, ut dicta sua ad alterum pervenirent; tamen scio plerumque ita fidem secreti esse servatam, ut nec fratri committeretur. Erat enim fidele indicium, et extraneo non esse proditum, quod non esset cum fratre collatum. 40. His igitur tantis ac talibus bonis in excessum quemdam, fateor, mentis elatus, superstitem me timere desieram, quod illum vita crederem digniorem: et ideo excepi plagam, quam ferre non possum; tolerabiliora enim tanti doloris praemeditata, quam inexplorata vulnera. Quis jam moestum solabitur? Quis afflictum levabit? Cum quo participabo curas? Quis me ab istius mundi vindicabit usura? Tu enim auctor negotiorum, censor servulorum, arbiter fratrum; non litis, sed pietatis arbiter. 41. Nam si quando aliquid cum sancta sorore 1125 mihi conferendum fuit, utra melior videretur sententia, te judicem sumebamus, qui nullius laederes os, atque utrique satisfacere gestiens, et amandi affectum tenebas, et censendi modum; ut et utrumque gratum dimitteres, et utriusque tibi gratiam vindicares. Aut si ipse aliquid disceptandum deferres, quam grata contentio tua! quam sine felle ipsa indignatio! quam servulis ipsis coercitio non amara; cum te fratribus magis deferre, quam ex affectu disceres vindicare! Nobis enim professio repressit studia coercendi; immo tu, frater, ab omni nos abducebas coercitionis affectu, vindicare pollicens, et lenire desiderans. 42. Non mediocris igitur prudentiae testimonium, quae ita a sapientibus definitur: Bonorum primum esse Deum scire, et verum illud atque divinum pia mente venerari, illam amabilem et concupiscendam aeternae pulchritudinem veritatis tota mentis charitate diligere. Secundum autem, in proximos a divino illo fonte atque coelesti naturae derivare pietatem: quod etiam mundi sapientes nostris hausere de legibus. Neque enim derivare ista in hominum disciplinas, nisi de coelesti illo divinae legis fonte potuissent. 43. Quid igitur observantiam ejus erga Dei cultum praedicem? Qui priusquam perfectioribus esset initiatus mysteriis, in naufragio constitutus, cum ea qua veheretur, navis scopuloso illisa vado, et urgentibus hinc atque inde fluctibus solveretur, non mortem metuens, sed ne vacuus mysterii exiret e vita; quos initiatos esse cognoverat, ab his divinum illud fidelium sacramentum poposcit: non ut curiosos oculos inferret arcanis, sed ut fidei suae consequeretur auxilium. Etenim ligari fecit in orario, et orarium involvit collo, atque ita se dejecit in mare, non requirens de navis compage resolutam tabulam, cui supernatans juvaretur, quoniam fidei solius arma quaesierat. Itaque his se tectum atque munitum satis credens, alia auxilia non desideravit. 44. Simul fortitudinem ejus spectare licet, qui fatiscente remigio, non quasi naufragus tabulam sumpserit, sed quasi fortis ex se ipso adminiculum suae virtutis assumpserit: nec deseruit 1126 spes, nec fefellit opinio. Denique primus servatus ex undis, et in portum terrenae stationis evectus, praesulem suum, cui se crediderat, recognovit: statimque ubi etiam caeteros servulos suos vel ipse liberavit, vel liberatos comperit, negligens facultatum, nec amissa desiderans, Dei ecclesiam requisivit; ut ageret gratias liberatus, et mysteria aeterna cognosceret, pronuntians nullum referenda gratia majus esse officium. Quod si homini non referre, simile homicidio judicatum est; quantum crimen est non referre Deo! 45. Est ergo prudentis agnoscere se ipsum, et quemadmodum a sapientibus definitum est, secundum naturam vivere. Quid enim est tam secundum naturam, quam referre auctori gratiam? Aspice coelum hoc; nonne auctori refert gratiam, cum videtur? Coeli enim enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum (Psal. XVIII, 2). Mare ipsum cum sedatum atque tranquillum est, divinae serenitatis testatur indicium: cum movetur, indignatio superna terrori est. Nonne omnes Dei gratiam jure miramur, cum advertimus quod insensibilis natura quadam sensibili ratione suos fluctus coerceat, et fines suos unda cognoscat? Nam de terris quid loquar, quae divino obedientes praecepto omnibus sponte animantibus pabulum subministrant (Gen. I, 11); atque id quod acceperint agri, velut crescentibus usuris multiplicatum, cumulatumque restituunt? 46. Ergo ille qui natura duce divini rationem operis igneo mentis vigore perceperat, scivit primo omnium servatori suo gratiam esse referendam: sed quia referre non poterat, habere poterat. Est enim hujuscemodi gratiae vis, ut et cum refertur, habeatur; et habendo referatur. Referebat igitur gratiam, deferebat fidem. Nam qui tantum mysterii coelestis involuti in orario praesidium fuisset expertus, quantum arbitrabatur si ore sumeret, et toto pectoris hauriret arcano! quam majus putabat fusum in viscera, quod tantum sibi tectum orario profuisset! 47. Sed non ita avidus fuit, ut esset incautus; scimus enim plerosque aviditate studii praetermittere cautionem. Advocavit ad se episcopum (24, q. 1, cap. Advocavit), 1127 nec ullam veram putavit nisi verae fidei gratiam, percontatusque ex eo est utrumnam cum episcopis catholicis, hoc est, cum Romana Ecclesia conveniret? Et forte ad id locorum in schismate regionis illius Ecclesia erat; Lucifer enim se a nostra tunc temporis communione diviserat, et quamquam pro fide exsulasset, et fidei suae reliquisset haeredes; non putavit tamen fidem esse in schismate. Nam etsi fidem erga Deum tenerent, tamen erga Dei Ecclesiam non tenebant, cujus patiebantur velut quosdam artus dividi, et membra lacerari. Etenim cum propter Ecclesiam Christus passus sit, et Christi corpus Ecclesia sit (Ephes. V, 25); non videtur ab his exhiberi Christo fides, a quibus evacuatur ejus passio, corpusque distrahitur. 48. Itaque quamvis gratiae fenus teneret, et metueret tanti nominis debitor navigare; tamen eo transire maluit, ubi tuto posset exsolvere: judicabat enim divinae solutionem gratiae in affectu ac fide esse; quam quidem statim ubi primum copia liberior Ecclesiae fuit, implere non distulit. Deique gratiam et accepit desideratam, et servavit acceptam. Nihil igitur ea prudentia sapientius, quae divina et humana secernit. 49. Nam quid spectatam in stipendiis forensibus ejus facundiam loquar? Quam incredibili admiratione in auditorio praefecturae sublimis emicuit! Sed malo illa laudare, quae perceptis mysteriis Dei duxit humanis esse potiora. 50. Fortitudinem quoque ejus si quis plenius spectare volet, consideret quoties post naufragium invicto quodam contemptu vitae hujus, maria transfretaverit: diffusasque regiones obeundo peragrarit: postremo quod hoc ipso tempore periculum non refugerit, sed ad periculum venerit, patiens injuriae, negligens frigoris, atque utinam sollicitus cautionis! Sed hoc ipso beatus, quod dum licuit vigore uti corporis, inoffenso ad exsequenda quae vellet, functus 1128 juventutis officio, vitam vixit, debilitatem ignoravit. 51. Qua vero prosecutione simplicitatem ejus edisseram? Ea est enim quaedam morum temperantia, mentisque sobrietas. Date, quaeso, veniam, et permittite dolori meo; ut de eo mihi paulo uberius liceat loqui, cum quo jam non conceditur colloqui. Certe et vobis proficit, ut advertatis non fragilitate quadam vos hoc officium, sed judicio detulisse: nec misericordia mortis impulsos, sed virtutum honorificentia provocatos; anima enim benedicta omnis simplex (Prov., XI). Tanta autem simplicitas erat, ut conversus in puerum, simplicitate illius aetatis innoxiae, perfectae virtutis effigie, et quodam innocentium morum speculo eluceret. Intravit igitur in regnum coelorum, quoniam credidit Dei verbo; quoniam sicut puer artem repulit adulandi, injuriae dolorem clementer absorbuit, quam inclementius vindicavit: querelae quam dolo promptior, satisfactioni facilis, difficilis ambitioni, sanctus pudori; ut frequenter in eo superfluam magis verecundiam praedicares, quam necessariam quaereres. 52. Sed numquam superflua fundamenta virtutis; pudor enim non revocat, sed commendat officium. Itaque velut quadam virginali verecundia suffusus ora, cum vultu affectum proderet, si forte aliquam subito veniens offendisset parentem, velut depressus et quasi demersus in terram, licet in ipso nequaquam dissimilis coetu virorum, rarus attollere os, elevare oculos, referre sermonem: quod pudico quodam mentis pudore faciebat, cum quo castimonia quoque corporis congruebat. Etenim intemerata sacri baptismatis dona servavit, mundus corpore, purior corde: non minus adulterini sermonis opprobrium, quam corporis perhorrescens: non minorem ratus pudicitiae reverentiam deferendam integritate verborum, quam corporis castitate. 53. Denique in tantum castimoniam dilexit, ut 1129 nec uxorem expeteret; licet in eo non solum castitatis appetentia fuerit, sed etiam pietatis gratia. Miro autem modo et conjugium dissimulabat, et jactantiam declinabat: tantaque erat dissimulatio, ut nobis quoque urgentibus, differre magis consortium, quam refugere videretur. Hoc unum itaque fuit, quod nec fratribus crederet: non aliqua cunctationis haesitantia, sed virtutis verecundia. 54. Quis igitur non miretur virum inter fratres duos alterum virginem, alterum sacerdotem, aetate medium, magnanimitate non imparem, ita inter duo maxima munera praestitisse; ut alterius muneris castitatem, alterius sanctitatem referret, non professionis vinculo, sed virtutis officio? Ergo si libido atque iracundia reliquorum vitiorum educatrices sunt, jure castitatem atque clementiam dixerim quasdam virtutum parentes; quamquam pietas quoque ut omnium principatus bonorum, ita etiam seminarium virtutum est caeterarum. 55. Nam de parcimonia quid loquar, et quadam habendi castitate? Is enim non quaerit aliena, qui sua servat: nec inflatur immodico, qui contentus est proprio. Nihil ergo aliud nisi proprium recuperare voluit; magis ne fraudaretur, quam ut ditaretur. Nam eos qui aliena quaererent, recte accipitres pecuniae nominabat. Quod si radix malorum omnium avaritia est; utique vitia exuit, qui pecuniam non requirit (I Tim. VI, 10). 56. Non umquam accuratioribus epulis aut congestis ferculis delectatus est, nisi cum amicos rogaret: quantum naturae satis esset, non quantum voluptati superesset, requirens. Et certe erat non pauper opibus, sed tamen pauper spiritu. De istius beatitudine. (Matth. V, 3) nequaquam utique dubitare debemus, qui neque ut opulens, exsultavit in divitiis: neque ut pauper, exiguum quod habuit, judicavit. 57. Superest ut ad conclusionem cardinalium virtutum, etiam justitiae partes in eo debeamus advertere. Nam etsi cognatae sint inter se, concretaeque virtutes; tamen singularum quaedam forma expressior desideratur, maximeque justitiae. Ea enim sibi parcior foris tota est, et quidquid habet quadam inclementia sui, dum rapitur amore communi, transfundit in proximos. 58. Sed hujus multiplex est species. Alia erga propinquos, alia erga universos, alia erga Dei cultum, vel adjumentum inopum. Itaque qualis in universos fuerit, provincialium, quibus praefuit, studia docent: qui parentem magis fuisse proprium, quam judicem loquebantur: gratum piae necessitudinis arbitrum, constantem aequi juris disceptatorem. 59. Inter fratres autem qualis fuerit, licet 1130 omne hominum genus benevolentia complecteretur, indivisum patrimonium docet: nec distributa aut delibata, sed reservata haereditas. Etenim pietatem sibi causam esse negavit testandi. Nam hoc quoque ultimo sermone signavit, cum quos dilexerat, commendaret; sibi nec uxoris arbitrium fuisse ducendae, ne a fratribus divelleretur: nec testamenti faciendi voluntatem, ne nostrum in aliquo arbitrium laederetur. Denique et oratus et obsecratus a nobis, nihil tamen condendum putavit: non oblitus tamen pauperum, sed tantum obsecrans esse tribuendum, quantum nobis justum videretur. 60. Quo uno satis et divini timoris expressit indicium, et humanae edidit religionis exemplum. Nam quod pauperibus contulit, Deo detulit; quoniam qui largitur pauperi, Deo fenerat (Prov. XIX, 17): et postulando quod justum est, non exiguum, sed totum reliquit. Haec enim est summa justitiae, vendere quae habeas, et conferre pauperibus. Qui enim dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in aeternum (Psal. CXI, 9). Ergo dispensatores nos, non haeredes reliquit; nam haereditas successori quaeritur, dispensatio pauperibus obligatur. 61. Unde non immerito quantus fuerit, hodie quoque per vocem lectoris parvuli, Spiritus sanctus expressit: Innocens manibus, et mundo corde, qui non accepit in vanum animam suam, nec fecit proximo suo dolum: haec est generatio requirentium Deum (Psal. XXIII, 4, 6). Hic ergo et in montem Domini ascendet, et in tabernaculo habitabit Dei; quia ingressus sine macula, operatus est justitiam, locutus est veritatem, non decepit proximum (Psal. XIV, 2, 3): nec pecuniam feneratus est suam, qui semper voluit recuperare haereditariam. Agnosco oraculum; quod enim nulla ordinavit dispositio, Spiritus revelavit. 62. Quid vero illud recenseam, quod supra ipsam justitiam pietate progressus; cum quaedam incubatori communium fructuum mei contemplatione muneris putasset esse tribuenda, largitatis me jactabat auctorem, portionis suae lucrum ad commune consortium conferebat. 63. Haec et alia, quae mihi tunc erant voluptati, maxime nunc recordationem doloris exasperant. Manent tamen, eruntque semper, nec umquam velut umbra praetereunt, neque enim virtutis gratia cum corpore occidit, nec idem naturae meritorumque finis; licet ipsius naturae usus non in aeternum occidat, sed temporali quadam vacatione requiescat. 64. Talibus igitur perfunctum virtutibus, ereptum periculis desiderio magis quam amissione flebo. Suadet enim ipsa opportunitas mortis, ut prosequendum magis gratia, quam dolendum 1131 putemus; scriptum est enim in communi dolore proprium vacare debere (IV Esdr. X, 11 et seq.). Neque enim prophetico sermone uni illi mulieri, quae figuratur, sed singulis dicitur, cum Ecclesiae dictum videtur. 65. Dicitur ergo et ad me, et dicit Scriptura coelestis: Hoccine doces, sic instituis Dei plebem? An nescis quia exemplum tuum periculum caeterorum est? Nisi forte exauditum non esse te quereris. Primum istud arrogantis est impudentiae, mereri solum velle, quod multis etiam sanctis negatum noveris; cum scias, quia non est personarum acceptor Deus (Act. X, 34). Nam etsi misericors Deus, tamen si semper exaudiret omnes, non jam ex voluntate libera, sed ex quadam velut necessitate facere videretur; Deinde cum omnes rogent, si exaudiret omnes, nemo moreretur. Pro quantis ergo quotidie rogas! Numquid constitutio Dei contemplatione solvenda est tui? Cur ergo non impetratum aliquando doles, quod non semper impetrabile esse cognoscis? 66. Stulte, inquit, super omnes mulieres, nonne vides luctum nostrum, et quae nobis contigerunt, quoniam Sion mater nostra omnium tristitia contristatur, et humilitate humiliata est. Lugete validissime et nunc, quoniam omnes lugemus; et tristes sitis, quoniam omnes contristati sumus: tu enim contristaris in fratre. Interroga terram et dicet tibi, quoniam haec est quae debeat lugere, tantorum superstes germinum: et ex ipsa, inquit, ab initio omnes nati, et alii venient, et ecce pene omnes in perditionem ambulant, et in exterminium fit multitudo eorum. Et quis ergo debet lugere magis, nisi quae tam magnam multitudinem perdidit, quam tu qui pro uno doles (IV Reg. X, 6 et seq.)? 67. Absorbeat igitur nostrum dolorem communis dolor, et acerbitatem proprii moeroris excludat. Non enim dolere debemus eos, quos cernimus liberatos; neque enim otiose tam sanctas hoc tempore animas corporeis vinculis reminiscimur absolutas. Namque velut divino judicio tam graves viduas, ita uno tempore defunctas videmus, ut profectionis quidam videatur excessus, non mortis occasus; ne veterana emeritis stipendiis pudicitia in dubium diu servati pudoris incideret. Quos gemitus mihi, quos dolores tam acerba excitat recordatio! Et si moeroribus non vacabam; tamen in ipso dolore privato, in ipso tantorum amisso flore meritorum, communis quaedam naturae me conditio solabatur: defixusque in uno dolor acerbitatem publici funeris, domesticae specie pietatis obduxerat. 68. Repeto ergo, sacra Scriptura, solatia tua; juvat enim tuis praeceptis, tuis sententiis immorari. Quam facilius est coelum et terram praeterire, quam de Lege unum apicem cadere (Luc. XVI, 17)! Sed jam audiamus quae scripta sunt: Nunc, inquit, retine apud temet ipsam dolorem tuum, et 1132 fortiter fer, qui tibi contigerunt, casus. Si enim justificaveris terminum Dei, et filium tuum recipies in tempore, et in mulieribus collaudaberis (IV Esdr. X, 15, 16). Si hoc ad mulierem, quanto magis ad sacerdotem? Si de filio, non utique absurdum etiam de fratrum amissione talia posse memorari; quamquam si mihi fuisset filius, numquam eum amplius dilexissem. Nam sicut in obitu liberorum effusi labores, suscepti frustra dolores moerorem videntur augere; ita etiam in fratribus consuetudinis usus atque collegii acerbitatem doloris accendunt. 69. Sed ecce dicentem Scripturam audio: Noli facere hunc sermonem, sed consenti persuaderi. Qui enim casus Sion? Consolare propter dolorem Hierusalem. Vides enim quia sancta nostra contaminata sunt, et nomen quod nominatum est super nos, pene profanatum est, et illi nostri contumeliam passi sunt, et sacerdotes nostri succensi sunt, et levitae nostri in captivitate fuerunt, et mulieres nostrae contaminatae sunt, et virgines nostrae vim passae, et justi nostri rapti, et parvuli nostri proditi sunt, et juvenes nostri servierunt, et fortes nostri invalilidi facti sunt. Et quod omnium majus, signaculum Sion quoniam resignata est de gloria sua, nunc et tradita est in manibus eorum, qui nos oderunt. Tu ergo excute tuam multam tristitiam, et depone abs te multitudinem dolorum; ut tibi repropitietur fortis, et requiem faciat tibi Altissimus requietione dolorum (Ibid., 20 et seq.). 70. Cessabunt igitur lacrymae, parendum est enim remediis salutaribus, quia debet aliquid inter fidos et perfidos interesse. Fleant ergo qui spem resurrectionis habere non possunt, quam non sententia Dei eripit, sed fidei inclementia. Intersit inter Christi servulos, idolorumque cultores; ut illi fleant suos, quos in perpetuum existimant interiisse: illi nullas habeant lacrymarum ferias, nullam tristitiae requiem consequantur, qui nullam putant requiem mortuorum. Nobis vero quibus mors non naturae, sed vitae istius finis est; quoniam in melius ipsa natura reparatur, fletus omnes casus mortis abstergat. 71. Certe si illi sibi aliqua solatia repererunt, qui finem sensus, defectumque naturae mortem arbitrati sunt; quanto magis nos, quibus meliora post mortem praemia bonorum factorum conscientia pollicetur! Habent gentiles solatia sua, quia requiem malorum omnium mortem existimant: et ut vitae fructu carent, ita etiam caruisse se putant omni sensu et dolore poenarum, quas in hac vita graves et assiduas sustinemus. Nos vero ut erectiores praemio, ita etiam patientiores solatio esse debemus; non enim amitti, sed praemitti videntur, quos non assumptura mors, sed aeternitas receptura est. 72. Cessabunt ergo lacrymae: aut si cessare non poterunt, in communibus lamentis flebo te, frater, et sub dolore publico domesticos gemitus 1133 tegam. Nam cessare qui poterunt, cum ad omnem sonum nominis tui lacrymae subrepant, vel cum usus ipse recordationem excitat, vel cum affectus imaginem repraesentat, vel cum recordatio dolorem renovat? Quando enim dees, qui tantis officiis repraesentaris? Ades, inquam, et semper offunderis, et toto te animo ac mente complector, aspicio, alloquor, osculor, comprehendo vel in ipsa quiete nocturna, vel in luce clara; cum revisere et consolari dignaris moerentem. Denique ipsae jam noctes, quae quasi molestiores, vivente te, videbantur; quod mutui conspectus copiam denegarent: ipse jam somnus colloquiorum nostrorum dudum interruptor inamabilis, dulcis esse jam coepit; quia te mihi reddidit. Non igitur miseri, sed beati; quorum nec praesentia deficit, nec cura minuitur, et augetur gratia. Etenim somni similis imago mortis. 73. Quod si in quiete nocturna vinculis adhuc corporeis inhaerentes, et quasi inter carceraria religatae claustra membrorum; possunt tamen animae altiora et discreta perspicere: quanto magis spectant haec, cum jam puro aethereoque sensu nulla corporeae labis impedimenta patiuntur! Meritoque mihi conquerenti, vergente quodam jam in occasum die, quod non reviseres quiescentem, totus omni tempore individuus adfuisti; ita ut illo perfusus sopore membrorum, cum ego vigilarem tibi, tu viveres mihi, dicerem: Quid est mors, frater? Nam certe nullis a me separabare momentis; ita enim ubique praesto eras, ut quam in istius vitae usu habere nostri copiam nequibamus, nunc nobis semper et ubique praesto sit. Nam tunc utique omnia praesto esse non poterant; nec enim complexiones nostrae, conspectusque et osculorum corporalium suavitates locis omnibus et omnibus temporibus suppetebant. Animorum imagines semper nobiscum erant, etiam quando non eramus una: quae ne nunc quidem occiderunt, assiduoque advolant, quo majore desiderio, eo majore copia. 74. Teneo igitur te, frater, nec mihi te aut mors aut tempus avellet. Ipsae dulces lacrymae sunt, ipsi fletus jucundi, quibus restinguitur ardor animi, et quasi relaxatus evaporat affectus. Neque enim sine te esse possum, aut tui non meminisse umquam, aut meminisse sine lacrymis. O amari dies, qui interruptam copulam proditis! O flebiles noctes, quae tam bonum consortem quietis, et individuum mihi comitem perdidistis! Quas ederetis cruces, nisi se offunderet imago praesentis, nisi visiones animi repraesentarent, quem species corporis denegaret! 75. Jam jam, frater animo meo charissime, quamquam tu immaturo decesseris obitu; beatus tamen, qui ista non sustines, nec amissum fratrem moerere compelleris, quem absentem diu ferre non poteras, sed recursu celeri revisebas. 1134 Quod si tunc solitudinis meae taedia repellere, moestitiam fraternae mentis ablevare properabas; quanto nunc crebrius afflictum animum debes revisere, et ex te conceptum, per te lenire moerorem! 76. At mihi tamen dat aliquas officii usus inducias, et obsequii sacerdotalis intentio abducit animum: sanctae vero sorori quid fiet, quae licet divino metu pietatem temperet; rursus tamen ipsum pietatis dolorem studio religionis accendit, strata humi et totum gremio sui complexa tumulum, laborioso fessa incessu, tristis affectu, dies noctesque moerorem integrat? Nam licet fletum plerumque sermone suspendat, in oratione renovat: et quamvis Scripturarum memoria consolationes serentibus praecurrat; flendi tamen desiderium precandi assiduitate compensat, lacrymarum ubertatem tunc praecipue, quando nemo interrumpere possit, instaurans. Ita quod miserearis, habes: quod reprehendas, non habes; flere enim in oratione virtutis est. Et quamquam istud familiare virginibus, quibus mollior sexus, tenerior affectus, contuitu communis fragilitatis in lacrymas etiam sine domestici sensu doloris exuberat; tamen cum major causa moerendi est, finis moeroribus excluditur. 77. Deest igitur consolandi via, quia suppetit excusandi gratia. Neque enim possis prohibere, quod doceas; praesertim cum religionis astruat lacrymas, non doloris; et communis seriem deplorationis metu pudoris obtexat. Consolare ergo qui potes adire animum, penetrare mentem. Cernat te esse praesentem, sentiat non esse defunctum; ut cujus secura de merito, ejus functa solatio, discat pro eo non graviter dolere, qui se admonuerit non esse dolendum. 78. Sed quid ego te morer, frater? quid exspectem, ut nostra tecum commoriatur, et quasi consepeliatur oratio? Licet ipsa species et exanimis corporis forma soletur, oculosque manens gratia et permanens figura demulceat; nihil, inquam, moror, procedamus ad tumulum. Sed prius ultimum coram populo vale dico, pacem praedico, osculum solvo. Praecede ad illam communem omnibus et debitam, sed jam mihi prae caeteris desiderabilem domum. Para hospiti consortium; et quemadmodum hic omnia nobis fuere communia, ita illic quoque jus dividuum nesciamus. 79. Ne, quaeso, cupientem tui diu differas, properantem exspecta, festinantem adjuva, et si diutius morari tibi videbor, accerse. Neque enim umquam prolixius abfuimus a nobis, tu tamen solebas revisere. Nunc quoniam tu redire jam non potes, nos ad te ibimus: aequum est ut officium rependamus, subeamus vicem. Numquam nobis fuit vitae conditio discretior: semper aut sanitas aut aegritudo communis; ut cum alter aegresceret, alter in morbum incurreret: 1135 et cum alter revalesceret, uterque consurgeret. Quomodo jus nostrum amisimus? Et nunc consortium aegritudinis fuit, quomodo mortis consortium non fuit? 80. Tibi nunc, omnipotens Deus, innoxiam commendo animam, tibi hostiam meam offero: cape propitius ac serenus fraternum munus, 1136 sacrificium sacerdotis. Haec mei jam libamina praemitto, in hoc ad te pignore venio, non pecuniae, sed vitae pignore; ne me diutius residere facias tanti fenoris debitorem. Non mediocris est fraterni amoris usura, nec vilis naturae sors, quam cumulant incrementa virtutis. Possum ferre, si cito cogar exsolvere. LIBER SECUNDUS. DE FIDE RESURRECTIONIS. 1135 1. Superiore libro aliquid indulsimus desiderio, ne tamquam ferventi plagae austeriora adhibita medicamenta exasperarent magis, quam lenirent dolorem: simul quia fratrem saepius allocuti sumus, et oculis tenebamus, absurdum non fuit relaxare paulisper affectum naturae, qui lacrymis magis pascitur, fletibus delinitur, stupore defigitur. Mollis enim et tenera species est forma pietatis, nihil insolens amat, nihil immite, nihil durum: ferendo autem magis probatur patientia, quam resistendo. 2. Ergo quia dudum dies mortis inter lacrymabiles aspectus debuit animum declinare fraternum, quia totum tenebat; nunc quoniam die septimo ad sepulcrum redimus, qui dies symbolum futurae quietis est, a fratre paululum ad communem humani generis cohortationem juvat derivare mentem, intentionemque transfundere; ita ut neque toti sensibus defigamur in fratre, ne obrepat affectus: neque tantae exsules pietatis et gratiae eum, quem diligimus, deseramus; et vere ipsi nobis tanti doloris augeamus injuriam, si hodie nobis et in sermone moriatur. 3. Unde, proposuimus, fratres charissimi, solari nos communi usu, nec durum putare, quidquid universos maneret; et ideo mortem non esse lugendam: primum, quia communis sit, et cunctis debita: deinde, quia nos saeculi hujus absolvat aerumnis: postremo, quia somni specie ubi ab istius mundi labore requietum sit, vigor nobis vivacior refundatur. Quem dolorem non soletur resurrectionis gratia? quem non excludat moerorem, si credas nihil perire morte; immo ipsius mortis celeritate fieri, ut plus perire non possit? Erit ergo, fratres charissimi, ut in adhortatione communi, etiam fratri nostrum pendamus affectum: nec ab eo longius deviasse videamur, si per resurrectionis spem, et futurae 1136 gloriae suavitatem, etiam in sermone nobis hodie reviviscat. 4. Ordiamur igitur ab eo, ut lugendum nobis nostrorum obitum non esse doceamus. Quid enim absurdius, quam ut id quod scias omnibus esse praescriptum, quasi speciale deplores? Hoc est animum supra conditionem extollere, legem non recipere communem, naturae consortium recusare, mentem carnis inflari, et carnis ipsius nescire mensuram. Quid absurdius, quam nescire qui sis, affectare quod non sis? Aut quid imprudentius, quam quod futurum scias, id cum acciderit, ferre non posse? Natura ipsa nos revocat, et ab hujuscemodi moeroribus quadam sui consolatione subducit. Quis est enim tam gravis luctus, aut tam acerbus dolor, in quo non interdum relaxetur animus? Habet hoc natura, ut quamvis homines in tristibus rebus sint; tamen si modo homines sunt, a moerore mentem paulisper abducant. 5. Fuisse etiam quidam feruntur populi, qui ortus hominum lugerent, obitusque celebrarent. Nec imprudenter; eos enim qui in hoc vitae salum venissent, moerendos putabant: eos vero qui ex istius mundi procellis et fluctibus emersissent, non injusto gaudio prosequendos arbitrabantur. Nos quoque ipsi natales dies defunctorum obliviscimur, et eum quo obierunt diem, celebri solemnitate renovamus. 6. Non est ergo gravis subeundus moeror secundum naturam; ne aut excellentiorem aliquam naturae exceptionem nobis arrogare videamur, aut communem recusare. Etenim mors aequalis est omnibus, indiscreta pauperibus, inexcepta divitibus. Et ideo licet per unius peccatum, in omnes tamen pertransivit (Rom. V, 18); ut quem generis non refugimus auctorem, non refugiamus et mortis: et sit nobis sicut per unum mors, ita per unum etiam resurrectio; nec recusemus aerumnam, ut perveniamus ad gratiam: Venit enim, 1137 ut legimus, Christus salvum facere, quod perierat (Luc. XIX, 10): et ut non solum vivorum, sed etiam mortuorum dominetur (Rom. XIV, 9). Lapsus sum in Adam, de paradiso ejectus in Adam, mortuus in Adam; quomodo revocet, nisi me in Adam invenerit, ut in illo culpae obnoxium, morti debitum, ita in Christo justificatum (S. Aug. de Pecc. orig., cap. 41)? Si ergo debitum est mortis, solutio debet esse tolerabilis. Sed hic locus posterioribus partibus reservandus. 7. Nunc propositum est asserere mortem graviori non debere esse moerori, quod eum natura ipsa respuat. Denique Lyciorum feruntur esse praecepta, quae viros jubeant mulierum vestem induere, si moerori indulgeant; eo quod mollem et effeminatum judicaverint in viro luctum. Deforme est enim eos qui pro fide, pro religione, pro patria, pro aequitate judicii, atque intentione virtutis obvium morti debent pectus offerre, moerere in alio gravius, quod in se, si causa exegerit, sit expetendum. Nam quemadmodum potes in te non refugere, quod impatientius alii doleas accidisse? Depone moerorem, si potes: include, si non potes. 8. Aut absorbendus omnis, aut premendus est dolor. Cur enim moestitiam tuam non ratio potius, quam dies leniat? Non quod oblitteratura est temporis series, melius prudentia mitigabit. Quin etiam hoc ipsum irreligiosum puto erga ipsorum memoriam, quos dolemus amissos; ut oblivisci eorum malimus, quam consolatione mulceri: aut cum horrore reminisci, quam meminisse cum gratia: recordationem timere, quorum imago debeat esse voluptati: diffidere potius quam sperare de meritis defunctorum: et poenae addictos, quam immortalitati debitos, quos dilexeris, aestimare. 9. Sed dicis: Quos diligebamus, amisimus. Nonne haec nobis cum ipso mundo elementisque communia sunt; quia ad tempus credita in perpetuum tenere non possumus? Gemit terra sub aratris, imbribus caeditur, tempestate concutitur, stringitur frigore, sole torretur: ut fructus annuos feta parturiat: et cum se vario flore vestierit, proprio exuitur et spoliatur ornatu. Quantos haec raptores habet? Nec fructum suum queritur amissum, quem ideo generavit, ut amitteret: nec imposterum negat, quem sibi meminit auferendum. 10. Coelum ipsum non semper stellarum micantium globis fulget, quibus quasi quibusdam insignitur coronis. Non semper ortu lucis albescit, radiis solis irrutilat: sed assiduis vicibus ille quidam mundi vultus gratissimus, humenti noctium caligat horrore. Quid gratius luce? quid sole jacundius? quae quotidie occidunt; 1138 decessisse tamen haec nobis non moleste ferimus, quia eum redire praesumimus. Doceris in his quam in tuis debeas exhibere patientiam. Si superiora tibi occidunt, nec dolori sunt; cur si occiderint humana, doleantur? 11. Sit tamen patiens dolor, sit in tristibus modus, qui exigitur in secundis. An si immoderate gaudere non convenit, lugere convenit? Non enim mediocre malum est immoderatio doloris, aut metus mortis. Quantos ad laqueum impulit, armavit ad gladium; ut in eo ipso amentiam suam proderent, mortem non ferentes, et mortem appetentes: et quod pro malo fugerent, pro remedio adsciscerent? Qui quoniam consentaneum naturae suae ferre ac perpeti nequiverunt, contrarium voto incidunt; ut ab his in perpetuum separentur, quos sequi desideraverint. Sed haec rara; quoniam natura ipsa revocat, etsi praecipitet amentia. 12. Illud vero frequens in mulieribus, ut clamores publicos serant, quasi metuant ne earum ignoretur aerumna: ut illuviem vestis affectent, quasi in ea sit sensus dolendi: ut impexum sordibus immadident caput: ut postremo, quod plerisque in locis vulgo fieri solet, discisso amictu, diloricata veste, secreti pudoris nuda prostituant, quasi ipsum lenocinentur pudorem, quia pudoris sui praemia perdiderunt. Sic procaces oculi provocantur, ut concupiscant, ut amare incipiant membra nudata: quae si non aspicerent, non amarent. Atque utinam sordidata illa tegumenta corporis non speciem, sed mentem obnuberent! Latet plerumque sub tristi amictu mentis lascivia: et deformis horror vestis obtexitur; ut secreta petulantium tegantur animorum. 13. Satis pie virum luget, quae servat pudorem, non deserit fidem. Haec bene defunctis officia impenduntur, ut vivant in mentibus, in affectibus perseverent. Non amisit virum, quae exhibet castitatem: non est viduata conjugio, quae non mutavit nomen mariti. Nec tu perdidisti haeredem, quae adjuvas cohaeredem: sed pro successore corruptibilium, mutasti consortem immortalium. Habes qui tibi repraesentet haeredem: solve pauperi, quod debetur haeredi; ut non solum maternae aut paternae senectutis, sed etiam vitae propriae sit superstes. Plus successori tuo relinquis, si portio ejus non ad luxum praesentium proficiat, sed ad pretium futurorum. 14. Sed desideramus amissos. Duo sunt enim quae maxime angunt, aut desiderium eorum, quos amiserimus, sicut meo exemplo metior: aut quod eos vitae suavitate privatos, creptos laboris sui fructibus arbitremur. Tenera enim 1139 amoris est titillatio, quae improvisum affectum excitat, ut sedandi magis, quam excludendi doloris facultas relinquatur: simul quia pium videtur desiderare quod amiseris, et specie virtutis adolescit infirmitas. 15. Sed cur tu putes patientiorem illam esse debere, quae dilectum ad peregrina dimiserit, et militiae gratia, vel susceptae administrationis officio, vel negotiandi usu transfretasse compererit; quam te qui non fortuito arbitrio derelinqueris, aut studio pecuniae, sed lege naturae? At recuperandi tibi interclusa spes: quasi cuiquam certa sit redeundi. Et plerumque dubia plus fatigant, ubi periculi metus integer, graviusque est timere, ne acciderit, quam tolerare quod jam noveris accidisse. Aliud enim summam formidinis coacervat, aliud finem exspectat doloris. 16. An dominis jus est, quo decreverint, transferre mancipia, Deo non est? Sed non suppetit exspectare remeantem; suppetit tamen praecedentem sequi. Et certe brevis vitae usus nec illi multum videtur eripuisse, qui ante praecessit: nec te differre diutius, qui remanseris. 17. Quod si desiderium tuum mitigare non possis; nonne tamen videtur indignum pro desiderii tui studio rerum ordinem velle converti? Amantium ardentiora utique desideria sunt, et tamen necessitatis contuitu temperantur: et si dolent deseri, lugere tamen non solent: destituti amare impatientius erubescunt. Ita patientia desiderii plus probatur. 18. Quid autem de his loquar, qui defunctos putant vitae suavitate privari? Nulla potest esse jucunditas inter has vitae nostrae amaritudines aut dolores, quae vel ex corporis ipsius infirmitate, vel extrinsecus accidentium incommoditate generantur. Anxii enim semper, et ad ipsa laetiorum vota suspensi, quodam fluctuamus incerto, sperantes dubia pro certis, incommoda pro secundis, caduca pro solidis: nihil habentes potestatis in arbitrio, nihil firmitatis in voto. At si aliquid contra voluntatem acciderit, perditos nos putamus; plusque adversorum dolore frangimur, quam secundorum fructu potimur. Quibus igitur carent bonis, qui magis eripiuntur incommodis? 19. Valetudo, credo, bona plus adjuvat, quam affligit mala: aut opulentia plus delectat, quam egestas afficit: aut filiorum magis amabilis gratia, quam lugubris amissio: aut adolescentia jucundior, quam senectus tristior. Quam plerumque suorum taedet votorum et optati poenitet; ut doleat impetratum, quod non impetrare metuebat. Exsilia vero, et caeterarum poenarum acerbitates, quae potest compensare patria? quae voluptates? Quae etiam cum adsunt; debilitantur tamen, aut non utendi affectu, aut amittendi metu. 20. Esto tamen: maneat inoffensus, immunis a doloribus, perpes in voluptatibus vitae cursus 1140 humanae; quid tamen commodi consequi potest anima in istiusmodi corporis inclusa compagibus, et quibusdam membrorum angustiis coarctata? Si caro nostra carcerem fugit, si detestatur omne quidquid evagandi facultatem negat; quae utique parvis ultra se audiendi videndique excurrere videtur sensibus: quanto magis anima nostra corporeum istud evadere gestit ergastulum, quae motu aereo libera, nescimus quo vadat, aut unde veniat (Joan. III, 8)! 21. Scimus tamen quod corpori supervivat, et ea, jam depositis proprii sensus repagulis expedita, libero cernat obtutu, quae ante sita in corpore non videbat. Quod exemplo dormientium possumus aestimare (quorum animi velut sepulto quieti corpore, ad altiora se subrigunt, et renuntiant corpori) rerum absentium, vel etiam coelestium visiones. Ergo si mors carnis ex saeculi nos absolvit aerummis, utique malum non est, quae libertatem restituit, excludit dolorem. 22. Hinc igitur nobis adoriendus disputandi locus mortem malum non esse; quia aerumnarum omnium malorumque perfugium est, et fida statio securitatis, ac portus quietis. Nam quid in hac vita non experimur adversi? Quas non procellas, tempestatesque perpetimur? quibus non exagitamur incommodis? cujus parcitur meritis? 23. Sanctus patriarcha Israel profugus patria, fratre, parentibus, domum mutavit exsilio (Gen. XXVIII, 5), stuprum filiae (Gen. XXXIV, 2), generi necem flevit (Gen. XLIX, 5), famen pertulit, sepulturam defunctus amisit; transferri enim ossa sua, ne vel mortuus requiesceret, obsecravit. 24. Sanctus Joseph odia fratrum, insidias invidorum, servulorum obsequia, mercatorum imperia (Genes. XXXVII, 4 et seq.), dominae petulantiam, mariti inscitiam, carceris quoque est expertus aerumnam (Gen. XXXIX, 12 et seq.). 25. Sanctus David filios amisit duos: unum incestum (II Reg. XIII, 29), alterum parricidam (II Reg. XVIII, 14). Hos habuisse pudoris est, doloris est perdidisse. Amisit et tertium, quem amabat, parvulum. Hunc viventem adhuc flevit, mortuum non desideravit. Sic enim legimus (II Reg. XII, 18) quod, aegrotante puero, deprecabatur David Dominum pro eo, et jejunavit, et in cilicio jacuit, et astantibus majoribus natu, ut excitarent eum de terra, nec surgendum sibi, nec coenandum putavit. Ubi vero defunctum puerum comperit surrexit de terra, lavit illico, unctus est, vestimenta mutavit, adoravit Dominum, cibum sumpsit (Ibid., 20). Cum haec miranda pueris suis viderentur, respondit eis recte se, infante vivente, jejunasse et plorasse; quia jure arbitrabatur Dominum posse misereri, nec dubitandum quod vitam posset servare viventis, qui posset vivificare defunctos: jam vero, obita morte, quid jejunaret, qui jam non posset reducere mortuum exanimemque revocare: Ego, inquit, ibo ad eum: ipse autem non revertetur ad me (Ib. 23). 1141 26. O maximum solatium desiderantis! O verum sapientis judicium! O miram sapientiam servientis! ut nemo sibi adversi aliquid accidisse indigne ferat, et contra meritum suum se queratur afflictum. Quis enim tu es, qui de tuo merito ante pronunties? Cur praevenire desideras cognitorem? Cur eripis sententiam judicaturo? Nec sanctis istud permissum est, nec a sanctis impune umquam est usurpatum. David se propterea flagellatum suo carmine confitetur: Ecce ipsi peccatores et abundantes in saeculo, obtinuerunt divitias. Ergo sine causa justificavi cor meum, et lavi inter innocentes manus meas: et fui flagellatus tota die, et index meus in matutinum (Ps. LXXII, 12 et seq.). 27. Petrus quoque quamvis plenus fide devotionis; tamen quia nondum conscius nostrae infirmitatis praesumptive dixerat Domino: Animam meam pro te ponam (Joan. XIII, 37); tentationem praesumptionis antequam tertio gallus cantaret incurrit (Joan. XVIII, 27). Licet illa tentatio documentum fuerit ad salutem; ut discamus non contemnere carnis infirmitatem, ne contemnendo tentemur. Si Petrus tentatus est, quis praesumat, quis astruat se non posse tentari? Atque haud dubie pro nobis tentatus est Petrus, ut in fortiore non esset tentamenti periculum: sed in illo disceremus quemadmodum in persecutionibus resistentes, etsi vitae studio tentaremur; tentationis tamen aculeum patientiae lacrymis vinceremus. 28. Idem tamen David, ne quem fortassis Scripturarum tenacem moveat factorum diversitas: idem, inquam, David parricidam mortuum flevit, qui non fleverat innocentem. Denique cum ploraret et lugeret, dixit: Filius meus Abessalon, filius meus Abessalon; quis dabit mihi mortem pro te (II Reg. XVIII, 33)? Non solus ergo fletur Abessalon, fletur parricida, fletur Ammon (II Reg. XIII, 36). Non solum fletur incestus, sed etiam vindicatur: alter contemptu regni, alter fratris exsilio. Fletur sceleratus, non fletur dilectus. Quae causa? quae ratio? Non mediocris igitur in prudentibus deliberatio, sapientibus confirmatio; magna enim prudentiae in tanta factorum diversitate constantia, una fides. Et illos mortuos flevit, et flendum infantem mortuum non putavit; illos enim sibi periisse credebat, hunc resurrecturum sperabat. 29. Sed de resurrectione posterius, nunc ad proposita revertamur. Praemisimus enim etiam sanctos viros gravia in hoc mundo et multa perpessos sine suffragatione meritorum, cum aerumna laborum. Unde regressus ad se David, in posterioribus dicit: Memento, Domine, quia pulvis sumus, homo tamquam foenum, dies ejus (Ps. CII, 15); et alibi: Homo vanitati similis factus est, dies ejus sicut umbra praetereunt (Ps. CXLIII, 4). Quid enim nobis 1142 miserius, qui tamquam spoliati et nudi projicimur in hanc vitam, corpore fragili, corde lubrico, imbecillo animo, anxii ad sollicitudines, desidiosi ad labores, proni ad voluptates? 30. Non nasci igitur longe optimum, secundum sancti Salomonis sententiam. Ipsum enim etiam ii qui sibi visi sunt in philosophia excellere secuti sunt. Nam ipse illis anterior, nostris posterior, ita in Ecclesiaste locutus est: Et laudavi ego omnes defunctos qui jam mortui sunt, magis quam viventes, quicumque vivunt usque adhuc. Et optimus super hos duos, qui nondum natus est, et qui non vidit hoc opus malum, quod factum est sub sole. Et vidi ego universum laborem, et omnem virtutem operis hujus; quia aemulatio viro ab altero ejus. Et quidem hoc vanitas, et praesumptio spiritus (Eccles. IV, 2 et seq.). 31. Et quis hoc dixit, nisi ille qui sapientiam poposcit et impetravit (Sap. VII, 7); ut sciret compositionem orbis terrarum, et virtutem elementorum, anni cursus, et stellarum dispositiones, non ignoraret naturas animalium, et iras colligeret bestiarum, vim ventorum, et cogitationes hominum deprehenderet? Quem igitur non latuerunt coelestia, quemadmodum laterent mortalia? Qui cogitationem mulieris investigavit sibi infantem vindicantis alienum (III Reg. III, 27), qui naturas animalium, quas non acceperat, divina tamen gratia aspirante cognovit (Sap. VII, 20): hic de suae conditione naturae, quam in se expertus est, errare aut mentiri potuit? 32. Sed non solus hoc sensit, etsi solus expressit. Legerat sanctum dixisse Job: Pereat dies ille, in quo natus sum (Job. III, 3); et cognoverat nasci malorum omnium esse principium: et ideo diem quo natus est, perire optavit; ut tolleretur origo incommodorum: et optavit perire diem generationis suae; ut diem resurrectionis acciperet. Audierat etiam Salomon dixisse patrem suum: Notum fac mihi, Domine, finem meum, et numerum, dierum meorum; ut sciam quid desit mihi (Ps. XXXVIII, 5). Noverat enim David non posse id quod perfectum est, hic comprehendi, et ideo ad ea quae sunt futura, properabat. Nunc enim ex parte scimus, et ex parte cognoscimus: tunc autem id quod perfectum est, poterit comprehendi; cum revelata facie nobis speculandae majestatis aeternitatisque divinae coeperit relucere non umbra, sed veritas (I Cor. XIII, 12). 33. Nemo tamen festinaret ad finem, nisi vitae istius fugeret incommoditatem. Et ideo etiam David quare ad finem festinet, exposuit dicens: Ecce veteres posuisti dies meos, et habitudo mea tamquam nihil ante te: verumtamen universa vanitas, omnis homo vivens (Ps. XXXVIII, 6). Quid igitur moramur 1143 fugere vanitatem? aut quid nos delectat in hoc saeculo vane conturbari, thesaurum pecuniarum condere, et ignorare cui congregamus haeredi? Petamus amoveri a nobis plagas, eripi nos ex insipienti saeculo, carere peregrinatione diuturna, ad illam redire patriam et naturalem domum. In hac enim terra advenae sumus atque peregrini (Ephes. II, 19): remigrandum eo, unde descendimus: ambiendum et obsecrandum non perfunctorie, sed obnixe; ut a dolis et ab iniquitate loquacium liberemur. Et ille qui remedium noverat, prolongatum tamen suum ingemit incolatum, et cum peccatoribus et iniquis se habitare deplorat (Ps. CXIX, 5). Quid ego faciam, qui et peccatum habeo, et ignoro remedium? 34. Hieremias quoque quod generatus sit, et ipse deplorat his verbis, dicens: Heu me, mater! ut quid me peperisti virum causam dicentem judicii in omni terra? Non profui, neque profuit mihi quisquam: virtus mea defecit (Jerem. XV, 10). Si igitur sancti viri vitam fugiunt, quorum vita etsi nobis utilis, sibi tamen inutilis aestimatur; quid nos facere oportet, qui nec aliis prodesse possumus, et nobis vitam hanc quasi fenebrem pecuniam usurario quodam cumulo gravescentem onerari in dies peccatorum aere sentimus? 35. Quotidie morior, Apostolus dicit (I Cor. XV, 31). Melius utique, quam illi, qui meditationem mortis philosophiam esse dixerunt: illi enim studium praedicarunt, hic usum ipsum mortis exercuit. Et illi quidem propter se: Paulus autem ipse perfectus moriebatur non propter suam, sed propter nostram infirmitatem. Quid autem est mortis meditatio, nisi quaedam corporis et animae segregatio; quia mors ipsa non aliud quam corporis atque animae secessio definitur? Sed hoc secundum communem opinionem. 36. Secundum Scripturas autem triplicem esse mortem accipimus. Una est cum morimur peccato, Deo vivimus (Rom. VI, 10). Beata igitur mors, quae culpae refuga, Domino dedita, a mortali nos separat, immortali nos consecrat. Alia mors est vitae hujus excessus, qua mortuus est patriarcha Abraham, patriarcha David, et sepulti sunt cum patribus suis; cum anima nexu corporis liberatur. Tertia mors est, de qua dictum est: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos (Matth. VIII, 22). Ea morte non solum caro, sed etiam anima moritur: Anima enim quae peccaverit, ipsa morietur (Ezech. XVIII, 4). Moritur enim Domino, non naturae infirmitate, sed culpae. Sed haec mors non perfunctio hujus est vitae, sed lapsus erroris. 37. Una ergo est mors spiritalis, alia naturalis, tertia poenalis. Sed non quae naturalis, eadem poenalis; non enim pro poena Dominus, sed pro remedio dedit mortem. Denique Adae peccanti praescriptum est aliud pro poena, aliud 1144 pro remedio; pro poena, cum dicitur: Quoniam audisti vocem uxoris tuae, et manducasti de ligno, de quo praeceperam tibi ab eo solo ne manducares, maledicta terra in operibus tuis: in tristitia manducabis fructum ejus omnibus diebus vitae tuae. Spinas et tribulos germinabit tibi, et edes pabulum agri. Cum sudore vultus tui manducabis panem tuum, donec revertaris in terram, de qua assumptus es (Gen. III, 17 et seq.). 38. Habes poenarum ferias, quia adversus spinas saeculi hujus et sollicitudines mundi, voluptatesque divitiarum, quae Verbum excludunt, poenam includunt (Luc. VIII, 12); mors pro remedio data est, quasi finis malorum. Non enim dixit: Quoniam audisti vocem mulieris, reverteris in terram; haec enim esset poenalis sententia, quemadmodum est illa: Maledicta terra spinas et tribulos germinabit tibi; sed dixit: Manducabis panem tuum in sudore, donec revertaris in terram. Vides mortem magis metam esse nostrarum poenarum, qua cursus hujus vitae inciditur? 39. Ergo mors non solum malum non est, sed etiam bonum est. Denique pro bono quaeritur, sicut scriptum est: Quaerent homines mortem et non invenient eam (Apoc. IX, 6). Quaerent enim illi qui dicturi sunt montibus: Cadite super nos, et collibus: Operite nos (Luc. XXIII, 30). Quaeret etiam anima illa, quae peccat. Quaerit dives ille positus in inferno, qui vult digito Lazari refrigerari linguam suam (Luc. XVI, 24). 40. Videmus itaque quod et mors haec lucrum est, et vita poena est. Unde et Paulus ait: Mihi vivere Christus est, et mori lucrum (Phil. I, 21). Quid est Christus, nisi mors corporis, spiritus vitae? Et ideo commoriamur cum eo, ut vivamus cum eo. Sit quidam quotidianus usus in nobis, affectusque moriendi; ut per illam, quam diximus, segregationem a corporeis cupiditatibus anima nostra se discat extrahere, et tamquam in sublimi locata, quo terrenae adire libidines, et eam sibi glutinare non possint, suscipiat mortis imaginem, ne poenam mortis incurrat. Repugnat enim lex carnis legi mentis, et eam legi erroris addicit, sicut Apostolus revelavit, dicens: Video enim legem carnis meae repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati (Rom. VII, 23). Omnes impugnamur, omnes sentimus: sed non omnes liberamur. Et ideo infelix ego homo, nisi remedium quaeram. 41. Sed quod remedium? Quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum (Ibid., 24, 25). Habemus medicum, sequamur remedium. Remedium nostrum Christi gratia est, et corpus mortis corpus est nostrum. Ergo peregrinemur a corpore, ne peregrinemur a Christo: etsi in corpore sumus, tamen quae sunt corporis non sequamur, nec 1145 deseramus jura naturae, sed dona gratiae praeoptemus: Dissolvi enim, et cum Christo esse multo melius: permanere autem in carne magis necessarium propter vos (Phil. I, 23, 24). 42. Sed non omnibus necessarium, Domine Jesu: non mihi, qui nulli utilis sum; nam mihi lucrum est mori, ne plura peccem. Lucrum mihi est mori, qui ipso libro quo alios consolor, quasi vehementiore monitore ad desiderium amissi fratris impellor; quoniam me ejus non sinit oblivisci. Nunc magis amo, et vehementius desidero. Desidero cum loquor, desidero cum relego; et ideo hoc potius scribendum arbitror, ne quando ab ejus recordatione divellar. Quod non contra Scripturas facio, sed cum Scripturis sentio; ut patientius doleam, impatientius desiderem. 43. Praestitisti mihi, frater, ne mortem timerem, atque utinam moriatur anima mea in anima tua; hoc enim sibi Balaam pro maximo bono optat, donatus Spiritu prophetandi: Moriatur, inquit, anima mea in animis justorum, et fiat semen meum sicut semen istorum (Num. XXIII, 10). Et vere hoc secundum prophetiam optat; qui enim viderat ortum Christi, vidit ejus triumphale, vidit mortem, vidit in eo perennem hominum resurrectionem; et ideo mori non timet resurrecturus. Non moriatur ergo anima mea in peccato, neque peccatum in se recipiat: sed moriatur in anima justi: ut ejus recipiat aequitatem. Denique qui moritur in Christo, fit ejus gratiae particeps in lavacro. 44. Non ergo formidabilis mors, nec amara egentibus, nec gravior divitibus, nec injusta senioribus, nec ignava fortibus, nec perpetua fidelibus, nec improvisa sapientibus. Quam multi enim vitam solo mortis titulo consecrarunt, quantos vivere puduit, mori profuit? Morte unius plerumque accepimus maximos populos liberatos: morte imperatoris fugatos exercitus hostium, quos vivus vincere nequivisset. 45. Morte martyrum religio defensa, cumulata fides, Ecclesia roborata est: vicerunt mortui, victi persecutores sunt. Itaque quorum vitam nescimus, horum mortem celebramus. Unde et David prophetice gloriatus in suae mentis excessu: Pretiosa, inquit, in conspectu Domini mors sanctorum ejus (Psal. CXV, 15). Mortem maluit praeferre, quam vitam. Ipsa mors martyrum praemium vitae est. Morte etiam inimicorum odia solvuntur. 46. Quid plura? Unius morte mundus redemptus est. Potuit enim Christus non mori, si voluisset: sed neque refugiendam mortem quasi ignavam putavit, neque melius nos quam 1146 moriendo servasset. Itaque mors ejus vita est omnium. Morte ejus signamur, mortem ejus orantes annuntiamus, mortem ejus offerentes praedicamus: mors ejus victoria est, mors ejus sacramentum est, mors ejus annua solemnitas mundi est. Quid praeterea de ejus morte dicamus, cum divino probemus exemplo, quia immortalitatem mors sola quaesivit, atque ipsa se mors redemit? Non igitur moerenda mors, quae causa salutis est publicae: non fugienda mors, quam Dei Filius non dedignatus est, non refugit. Non solvendus ordo naturae; quod enim commune est omnibus, exceptum in singulis esse non potest. 47. Et mors quidem in natura non fuit, sed conversa est in naturam; non enim a principio Deus mortem instituit, sed pro remedio dedit. Et consideremus ne videatur esse contrarium. Nam si bonum est mors, cur scriptum est, quia Deus mortem non fecit: sed malitia hominum mors introivit in orbem terrarum (Sap. I, 13; II, 24). Revera enim mors divino operi necessaria non fuit, cum in paradiso positis bonorum omnium jugis successus afflueret; sed praevaricatione damnata in labore diuturno, gemituque intolerando vita hominum coepit esse miserabilis: debuitque dari finis malorum, ut mors restitueret, quod vita amiserat. Immortalitas enim oneri potius quam usui est, nisi aspiret gratia. 48. Et si bene discutias, non naturae mors ista est, sed malitiae; manet enim natura, malitia moritur. Resurgit quod fuit: atque utinam ut jam peccandi liberum, ita vacuum culpae prioris! Sed hoc ipsum indicio est mortem non esse naturae, quia iidem erimus, qui fuimus. Itaque aut peccatorum nostrorum supplicia pendemus, aut bene gestorum gratiam consequemur. Resurget enim natura eadem, jam stipendiis mortis honoratior. Denique mortui, qui in Christo sunt, resurgent primi: deinde et nos qui vivimus, inquit, simul cum illis rapiemur in nubibus obviam Christo in aera; et ita semper cum Domino erimus (I Thess. IV, 15, 16). Illi primi, viventes autem secundi. Illi cum Jesu, viventes per Jesum. Illis dulcior vita post requiem: viventibus etsi grata compendia, tamen ignota remedia. 49. Nihil est igitur quod in morte timeamus, nihil quod debeamus dolere; si aut naturae repetenti vita, quae accepta est, rependatur: aut petenti impendatur officio, in quo religionis cultus, aut virtutis usus est. Neque enim quisquam sibi, ut sic maneret, optavit. Joanni promissum aestimatum est, sed non est creditum. Verba tenemus, sententiam derivamus. Ipse in libro negat sibi, quod non moreretur, esse promissum; ne quem vana spes exemplo incesseret. 1147 Quod si id velle spes insolens; quanto insolentius, quod non praeter modum acciderit, ultra modum dolere? 50. Gentiles plerumque se consolantur viri, vel de communitate aerumnae, vel de jure naturae, vel de immortalitate animae. Quibus utinam sermo constaret, ac non miseram animam in varia portentorum ludibria formasque transfunderent! Quid igitur nos facere oportet, quorum stipendium resurrectio est? cujus gratiam quoniam negare plerique non possunt, fidem abnuunt. Et ideo eam non uno argumento aliquo, sed pluribus modis, ut possumus, astruamus. 51. Et quidem omnia aut usu, aut ratione, aut exemplo, aut eo quia decorum sit ea esse, ideo esse creduntur; et ad fidem singula suffragantur. Usus, quia movemur: ratio, quia quod movet, virtutis alterius convenit aestimari: exemplum, quia generavit ager fruges, et ideo generaturum esse praesumimus: decorum, quia et ubi fructum non putamus, decere tamen credimus, ut virtutis opera minime deseramus. 52. Singula igitur singulis astruuntur. Tribus tamen evidentius colligitur resurrectionis fides, quibus omnia comprehenduntur: ratione, universitatis exemplo, testimonio rei gestae; quia plurimi surrexerunt. Ratio evidens est; quia cum omnis vitae nostrae usus in corporis animaeque consortio sit, resurrectio autem aut boni actus praemium habeat, aut poenam improbi; necesse sit corpus resurgere, cujus actus expenditur. Quomodo enim in judicium vocabitur anima sine corpore, cum de suo et corporis contubernio ratio praestanda sit? 53. Resurrectio omnibus attributa est: sed ideo difficile creditur, quia non nostrum meritum, sed Dei munus est. Prima igitur resurrectionis fides usus est mundi, rerumque status omnium, generationum series, successionum vices, obitus ortusque signorum, diei et noctis occasus, eorumque quotidie tamquam rediviva successio. Temperamenti quoque genitalis hujus terrae aliter ratio subesse non posset, nisi humoris ipsius quo omnia terrena generantur, quantum diurni solis aestus excoqueret, tantum rore nocturno dispositio divina repararet. Nam quid de fructibus loquar? Nonne tibi videntur occidere, cum decidunt: resurgere, cum revirescunt? Quod satum est, resurgit: quod mortuum est, resurgit; et in eadem genera, in easdem species reformatur. Hos terra primum reddidit fructus, in his primum natura nostra speciem resurrectionis imitata est. 54. Quid dubitas de corpore corpus resurgere? Granum seritur, granum resurgit: pomum decidit, pomum resurgit; sed flore granum induitur, folliculoque vestitur: Et hoc mortale 1148 oportet induere immortalitatem, et hoc corruptibile induere incorruptionem (I Cor. XV, 53). Flos resurrectionis immortalitas est, flos resurrectionis incorruptio est. Quid enim uberius quiete perpetua? quid locupletius securitate diuturna? Hic est multiplex fructus, cujus proventu pullulat fecundior hominum natura post mortem. 55. Sed miraris quemadmodum putrefacta solidentur, dispersa coeant, absumpta reparentur, non miraris quemadmodum semina vapore et compressu terrae soluta viridescant. Nam utique etiam ipsa terreno coalitu putrefacta solvuntur, et cum occaecata et mortua soli genitalis succus animaverit, quodam calore vitali spiritum quemdam herbae viridantis exhalant. Deinde paulatim teneram spicae adolescentis aetatem culmo erigit, et vaginis quibusdam natura tamquam sedula mater includit; ne pubescentem glacies adurat aspera, atque a nimio solis defendat ardore: frugem quoque ipsam adhuc quasi primis erumpentem cunabulis, mox adultam ne pluvia decutiat, ne aura dispergat, ne avium minorum morsus interimat, vallo aristarum sepire consuevit. 56. Quid igitur miraris si homines, quos acceperit, terra restituat; cum seminum corpora quaecumque susceperit, vivificet, erigat, vestiat, muniat, atque defendat? Desine ergo dubitare quod depositum generis humani terrae fides reddat, quae commendata sibi semina usurario quodam fenore multiplicata restituat. Nam quid de generibus arborum loquar, quae posito surgunt de semine, fructusque resolutos rediviva fecunditate resuscitant, et formae veteri atque imagini suae reddunt, multasque aetates quaedam arborum corpora reparata transmittunt; ut ipsa durando vincant saecula? Putrescere videmus acinum, vitem resurgere: surculus inseritur, arbor renascitur. An de reparandis arboribus divina est providentia, de hominibus nulla cura? Et qui ea quae ad usus hominum dedit, perire non passus est; hominem perire patietur, quem ad imaginem sui fecit? 57. Sed incredibile tibi videtur, ut mortui reviviscant: Insipiens tu ipse quod seminas, nonne prius moritur, ut vivificetur (Ibid., 36)? Sere quemlibet fructum arentem, resuscitatur. Sed habet succum. Et nostrum corpus habet sanguinem suum, habet humorem suum. Hic nostri succus est corporis. Unde illud quoque explosum arbitror, quod arentem surculum quidam reviviscere negant, idque ad praejudicium carnis derivare nituntur. Non enim caro arida, cum caro omnis e limo sit, limus in humore, humor e terris. Denique multa gignentia quamvis jugi serenitate humo arida arenosaque nascuntur; quoniam ipsa sibi terra humorem sufficit. 1149 Num igitur in hominibus terra degenerat, quae omnia regenerare consuevit? Unde claret non esse dubitandum quod secundum naturam magis, quam contra naturam est; ex natura enim est resurgere nascentia omnia, contra naturam est interire. 58. Sequitur illud quod gentiles plerumque perturbat, quomodo fieri possit ut quos mare absorbuerit, ferae dilaceraverint, bestiae devoraverint, terra restituat. Quo ita demum veniatur necesse est, ut non de fide resurrectionis, sed de parte dubitetur. Esto enim ut laceratorum corpora non resurgant, resurgunt caeteri: nec resurrectio destruitur, si conditio excipitur. Miror tamen cur vel de his dubitandum putent, quasi non omnia quae ex terris sunt, in terram redeant, et in terram resolvantur (Eccles. III, 20). Mare quoque ipsum quaecumque corpora humana demerserit, vicinis exspuit unda plerumque littoribus. Quod ni ita esset, difficile, credo, Deo foret dispersa connectere, dissipata sociare; cui mundus obtemperat, muta obsequuntur elementa, servit natura: quasi non majoris miraculi sit limum animare quam jungere? 59. Avis in regione Arabiae, cui nomen est phoenix, redivivo suae carnis humore reparabilis, cum mortua fuerit, reviviscit; solos non credimus homines resuscitari? Atqui hoc relatione crebra, et scripturarum auctoritate cognovimus memoratam avem quingentorum annorum spatia vitalis usus habere praescripta; eamque cum sibi finem vitae adesse praesaga quadam naturae suae aestimatione cognoverit, thecam sibi de thure et myrrha, et caeteris odoribus adornare, completoque opere pariter ac tempore, intrare illo, atque emori: ex cujus humore oriri vermem, paulatimque eum in avis ejusdem figuram concrescere, usumque formari, subnixam quoque remigio pennarum, renovatae vitae officia munere pietatis ordiri. Nam thecam illam, vel tumulum corporis, vel incunabulum resurgentis, in qua deficiens occidit, et occidens resurgit, ex Aethiopia in Lycaoniam vehit: atque ita resurrectione avis hujus, locorum incolae completum quingentorum annorum tempus intelligunt. Ergo isti avi quingentesimus resurrectionis annus est, nobis millesimus: illi in hoc saeculo, nobis in consummatione mundi. Plerique etiam opinantur quod avis haec rogum sibi ipsa succendat, et rursus 1150 de favillis suis et cineribus reviviscat. 60. Sed fortasse natura discretior, fidei quoque discretionem videatur afferre: in originem principiumque hominis procreandi mens nostra redeat. Viri estis, feminae estis quae humana sunt, non ignoratis: et si qui ignoratis, ex nihilo putatis esse, quod nascimur. Quam ex parvo quanti exsurgimus! Et si non exprimimus, intelligitis tamen quid velimus, vel potius quid nolimus dicere. Unde hoc caput, et vultus iste mirabilis, cujus artificem non videmus, opus videmus, in varia officia ususque formatur? Unde forma erectior, status excelsior, faciendi vis, sentiendi vivacitas, gradiendi facultas? Ignota certe nobis sunt naturae organa, sed nota ministeria. Et tu semen fuisti, et tuum corpus semen est resurrecturi. Audi Paulum, et disce quia semen es: Seminatur in corruptione, surget in incorruptione: seminatur in ignobilitate, surget in gloria: seminatur in infirmitate, surget in virtute, seminatur corpus animale, surget corpus spiritale (I Cor. XV, 42 et seq.). Et tu ergo seminaris ut caetera, quid miraris si resurges ut caetera? Sed illa credis, quia vides: ista non credis, quia non vides: Beati qui non viderunt, et crediderunt (Joan. XX, 29). 61. Tamen antequam tempus veniat, nec illa creduntur; non enim omne tempus accommodum ad resuscitanda semina. Alio triticum seminatur, alio nascitur: alio vitis inseritur, alio gemmantia sarmenta pubescunt, luxuriat pampinus, uva formatur: alio plantatur olea, alio velut alvo gravis et onusta prole baccarum, fructus sui ubertate curvescit. Ante vero quam suum cuique tempus adveniat, fetura restrictior est: nec generationis aetatem habet in potestate generandi ipsa, quae generat. Nunc informem situ, nunc fetu nudam, nunc virentem floribus, nunc arentem ipsam omnium cernas parentem. Quae utique vellet omnibus se vestire temporibus, nec umquam aurea segetum aut viridantia pratorum indumenta deponere: ipsa sui egens, et proventuum suorum, quae in alios transfuderit, indotata compendiis. 62. Ergo et nostram resurrectionem et si non credis fide, non credis exemplo, usu es crediturus. Et aliis quidem fructibus, ut viti, oleae, pomisque diversis anni aetas extrema habilis maturandis: nobis quoque mundi consummatio tamquam extremus anni finis accommodam resurgendi praescripsit aetatem. Et bene in consummatione mundi 1151 resurrectio mortuorum est; ne post resurrectionem in hoc malum nobis esset saeculum recidendum. Ideo enim Christus est passus, ut nos ex hoc malo saeculo liberaret; ne iterum nos hujus saeculi tentamenta subruerent et obesset renasci, si renasceremur ad culpam. 63. Et rationem igitur resurrectionis, et tempus tenemus: rationem quia in omnibus sibi fetibus aeque natura respondet, nec in sola hominum successione degenerat: tempus, quia omnia in anni fine generantur. Mundi tempora annus unus est. Et quid mirum si annus unus est, quando dies una est? Una enim die Dominus operarios conduxit ad vineam, dicens: Quid hic statis tota die otiosi (Matth. XX, 6)? 64. Causae originum semina sunt. Semen esse corpus humanum gentium Doctor asseruit (I Cor. XV, 42). Est ergo substantia resurgendi, quando est series seminandi. Quod si substantia aut causa non esset, arduum quisquam putaret Deo unde vellet, vel quomodo vellet, homines regenerare, qui mundum ex nulla materia, nulla substantia esse jussit, et factus est? Coelum aspice, terram intuere. Unde stellarum ignes? unde orbis solis et radii? unde lunae globus? unde montium vertices, dura saxorum, nemorosa silvarum? unde vel diffusus aer, vel infusae vel superfusae aquae? Sed si haec omnia Deus fecit ex nihilo ( Ipse enim (Psal. CXLVIII, 5) dixit et facta sunt: ipse mandavit, et creata sunt ), cur miremur renasci posse, quod fuerit; cum videamus natum esse, quod non fuit? 65. Illud mirum, quod cum resurrectionem non credant, tamen ne genus pereat hominum, clementi quadam benignitate prospiciunt; et ideo transire ac demigrare in corpora dicunt animas, ne mundus intereat. Sed quid sit difficilius, ipsi asserant, transire animas an redire: sua repetere, an nova quaerere. 66. Sed illi dubitent, qui non didicerunt: nos vero qui legimus Legem, prophetas, apostolos, Evangelium, dubitare fas non est. Quis enim dubitet, cum legit: Et in tempore illo salvabitur omnis plebs tua, quae scripta est in libro: et multi dormientium in terrae fossis, una apertione exsurgent, hi in vitam aeternam, et hi in opprobrium et in confusionem perpetuam: et intelligentes splendebunt ut splendor firmamenti, et ex justis multi sicut stellae in saecula (Dan. XII, 1 et seq.)? Bene itaque dormientium dixit quietem, ut intelligas mortem non esse perpetuam, quae somni vice initur ad tempus, et ad tempus excluditur: melioremque profectum vitae ejus ostendit, quae futura post mortem est, quam ejus quae ante mortem 1152 moerore ac dolore transigitur. Siquidem illa stellis comparatur, haec aerumnae addicitur. 67. Nam quid illa contexam, quae alio loco scripta sunt: Suscitabis me et confitebor tibi? Quid etiam illud, quod Job sanctus vitae istius expertus injurias, et adversa omnia patientia virtutis exsuperans, compensationem sibi malorum praesentium de resurrectione promisit dicens: Suscitabis corpus meum hoc, quod multa mala passum est (Job. XIX, 26)? Esaias quoque resurrectionem populis annuntians, Dominici se nuntium dixit esse responsi; sic enim habes: Os enim Domini locutum est, et dicent die illa (Esai. XXV, 8). Quid igitur os Domini locutum sit populos esse dicturos, in posterioribus declaratur, ubi scriptum est: Propter timorem tuum, Domine, in utero accepimus et parturivimus spiritum salutis tuae, quem effudisti super terram. Cadent qui inhabitant terram, resurgent qui in monumentis sunt (Esai. XXVI, 18): ros enim qui abs te, sanitas est illis, terra vero impiorum peribit. Ambula, populus meus, et intra in recessus tuos. Abscondere aliquantulum, donec transeat ira Dei. 68. Quam bene recessus esse signavit tumulos mortuorum, quibus pauxillulum abscondimur; ut in judicium Dei, quod pro nostris sceleribus jus debitae indignationis assumet, tolerabilius transire possimus! Vivit igitur qui absconditur et quiescit, quasi e medio se subtrahens et recedens; ne eum arctioribus laqueis mundi hujus involvat aerumna, quibus repositam resurrectionis esse laetitiam, sanitatemque corporum solutorum divino rore reparabilem; coelestia oracula propheticis vocibus pollicentur. Et bene ros significatur, quo genitalia omnia terrarum semina suscitantur. Quid igitur mirum si fatiscentis quoque corporis nostri cineres ac favillae pinguedine coelestis roris exuberant, et accepto humore vitali in compaginem suam membrorum nostrorum habitus reformantur? 69. Docet etiam sanctus Ezechiel propheta, et plena expositione describit, quemadmodum arentibus vigor ossibus refundatur, sensus redeat, motus accedat, nervisque redeuntibus, corporis compago rigescat humani: quemadmodum nimis arida renatis ossa visceribus vestiantur, venarumque hiatus, et sanguinis rivulos extentae cutis velamen obducat. In ipsis, dum legimus, propheticis sermonibus humanorum videtur seges corporum rediviva consurgere, atque ipsa spatia diffusa camporum novis videas pullulare seminibus. 70. Quod si veteres sapientes satis hydri dentibus 1153 in regione Thebana inhorruisse armatorum segetem crediderunt: cum utique alterius naturae semina certum sit in naturam verti alteram nequivisse, nec partum suis discordem fudisse seminibus; ut ex serpente homines nascerentur, ut caro ex dentibus gigneretur: quanto magis utique credendum est, quaecumque sunt seminata, in suam naturam resurgere, nec a satione sua segetes discrepare, nec duris mollia, nec mollibus dura viviscere, nec in sanguinem venena converti; sed carnem de carne, os de ossibus, sanguinem de sanguine, humorem de humore reparari. Potestis ergo, gentiles, reformationem negare naturae, qui mutationem potestis asserere? Potestis non credere oraculis, non Evangelio, non prophetiis, qui fabulis inanibus creditis? 71. Sed jam ipsum audiamus prophetam; sic enim ait: Et facta est super me manus Domini, et eduxit me in spiritu Dominus, et posuit me in medio campo, et hic erat plenus ossibus humanis: et circumduxit me per gyrum eorum, et ecce ossa multa valde in facie campi, arida nimis. Et ait ad me: Fili hominis, si vivent ossa ista? Et dixi: Domine tu scis. Et ait ad me: Prophetiza super ossa ista, et dices illis: Ossa arida haec, audite verbum Domini. Haec dicit Dominus ossibus istis: Ecce ego induco in vos spiritum vitae, et dabo in vos nervos, et adducam super vos viscera, et extendam super vos cutem, et dabo Spiritum meum in vos; et vivetis, et scietis quod ego sum Dominus. Et prophetavi sicut mandavit mihi. Et factum est cum prophetarem haec omnia, ecce factus est terrae motus magnus (Ezech. XXXVII, 1 et seq.). 72. Vide nunc quemadmodum et auditum in ossibus, et motum prius ostendat esse, quam vitae spiritus refundatur. Nam et supra ossa arida jubentur audire, quasi sensum habeant audiendi: et hic accessisse eorum unumquodque ad suam compaginem prophetico sermone signatur; sic enim habes: Et accedebant ossa, unumquodque ad suam compaginem. Et vidi, et ecce super illa nervi et viscera nascebantur, et ascendebat super ea cutis desuper, et spiritus in his non erat (Ibid., 7 et seq.). 73. Magna Domini gratia, quod futurae resurrectionis propheta testis adhibetur, ut nos quoque eam illius oculis videremus. Neque enim omnes testes adhiberi poterant, sed in uno omnes testes sumus: quia nec in virum sanctum cadit mendacium, nec in tantum error prophetam. 74. Nec nimus verisimile debet videri, quia jubente Deo, ossa in suam compaginem reformantur; cum utique innumera habeamus exempla, quibus natura rerum coelestibus est obsecuta praeceptis; ut terra pabulum gignere juberetur, et gigneret (Gen. I, 11); ut ad virgae tactum sitientibus populis petra vomeret aquam (Num. XX, 11), atque aestu 1154 torridis miseratione divina undarent fluenta dura saxorum (Exod. IV, 3). Virga in serpentem versa quid aliud indicavit, nisi volente Deo ex insensibilibus sensibilia posse generari? An vero incredibilius putas quod ossa, cum jubentur, accedunt (Ezech. XXXVII, 7); quam quod retrorsum fluenta vertuntur, maria fugiunt? Sic enim propheta testatur; Mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum (Psal. CXIII, 3). Nec super hoc ambigi potest, quod duorum populorum alterius salute, alterius obitu comprobatum est, aquarum cursus stetisse frenatos eosdemque aliis circumfusos, aliis ad mortem refusos, ut alios mergerent, alios reservarent (Exod. XIV, 22 et seq.). Quid in ipso Evangelio? Nonne ibi probavit Dominus, quod verbo unda mitescat (Matth. VIII, 26), fugentur coeli nubila, cedantflabra ventorum, placidisque littoribus muta Deo famulentur elementa? 75. Sed persequamur caetera, ut quemadmodum spiritu vitae animentur defuncti, surgant jacentes, sepulcra reserentur, possimus advertere. Et ait ad me: Prophetiza, fili hominis, et dic spiritui: Haec dicit Dominus: A quatuor ventis coeli veni, spiritus, et insuffla in mortuos istos, et vivant. Et prophetavi sicut mandavit mihi, et intravit in eos spiritus vitae, et vixerunt, et steterunt in pedibus suis congregatio nimis multa. Et locutus est Dominus ad me, dicens: Fili hominis, ossa haec omnis domus Israel. Ipsi enim dicunt: Arida facta sunt ossa nostra, periit spes nostra, interibimus. Propterea prophetiza et dic: Haec dicit Dominus: Ecce ego aperio vobis monumenta vestra, et educam vos de monumentis vestris in terram Israel, et scietis quod ego sum Dominus, cum aperiam sepulcra vestra, et educam de sepulcris populum meum, et dabo Spiritum meum in vobis, et vivetis, et ponam vos super terram vestram, et scietis quia ego sum Dominus: locutus sum, et faciam, dicit Dominus (Ezech. XXXVII, 9 et seq.). 76. Advertimus quemadmodum vitalis spiritus commercia resumantur, cognovimus quemadmodum dehiscentibus tumulis, mortui suscitentur. An vero mirandum est jussu Domini mortuorum sepulcra reserari, cum tota suis terminis uno tonitruo terra quatiatur, mare suis exundet finibus, idemque suarum cursus refrenet undarum? Denique ille qui credidit quia in momento, in ictu oculi, in novissima tuba (canet enim tuba) mortui resurgent (I Cor. XV, 52); cum primis rapietur in nubibus obviam Christo in aera (I Thess. IV, 16); qui non credidit, relinquetur, et perfidia sua subdet se ipse sententiae. 77. Ostendit tibi Dominus etiam in Evangelio, ut jam ad exempla veniamus, quemadmodum resurgas. Non enim unum Lazarum, sed fidem omnium suscitavit: quod tu si credas, cum legis, mens quoque tua, quae mortua fuerat, in illo Lazaro reviviscit. quid enim sibi vult quod Dominus ad monumentum accessit, magna voce clamavit: Lazare, exi foras (Joan. XI, 44)? nisi ut 1155 futurae resurrectionis specimen praestaret, exemplum ederet? Cur voce clamavit, quasi spiritu non soleat operari, quasi tacitus non soleat imperare? Sed ut illud ostenderet, quod scriptum est: Quoniam in momento, in ictu oculi, in novissima tuba, et mortui resurgent incorrupti (I Cor. XV, 52); tubarum enim crepitus vocis metitur elatio. Et clamavit: Lazare, exi foras. Cur etiam nomen additur; nisi forte ne alius resuscitatus pro alio videretur, aut fortuita magis resurrectio, quam imperata? 78. Audivit ergo defunctus, et exivit foras de monumento, ligatus pedes et manus institis, et facies ejus orario colligata erat (Joan. XI, 44). Comprehende, si potes, quemadmodum clausis oculis iter carpat, vinctis pedibus gradum dirigat, inseparabili gressu, separabilique progressu. Manebant vincula, nec tenebant: tegebantur oculi, sed videbant. Videbat denique qui resurgebat, qui ambulabat, qui deserebat sepulcrum. Virtute enim divinae praeceptionis operante, natura suum non requirebat officium; et tamquam in excessu posita, non jam suo ordini, sed divino nutui serviebat. Rumpebantur prius mortis quam sepulturae vincula: agebatur priusquam parabatur incessus. 79. Si miraris haec, disce quis imperaverit, ut mirari desinas. Jesus Christus Dei virtus; vita, lux, resurrectio mortuorum: virtus erexit jacentem, vita gressum extulit, lux fugavit tenebras, reparavit obtutum, resurrectio vivendi gratiam reformavit. 80. Fortasse moveat quod Judaei lapidem tollunt, Judaei institas solvunt; ne forte et tu sollicitus sis, quis lapidem de monumento tuo tollat (Ibid., 41). Quasi vero qui spiritum refundere poterat, lapidem removere non poterat: aut vincula rumpere, qui vinctum fecerat ambulare: aut deoperire faciem, qui opertis oculis lumen infuderat: aut findere petram, qui poterat reformare naturam? Sed ut vel oculis suis crederent, qui credere mente nolebant, removent lapidem, vident cadaver, fetorem sentiunt, institas rumpunt. Non possunt negare defunctum, quem aspiciunt resurgentem, vident signa mortis, et vitae munera. Quid si dum conantur, labore ipso emendantur? quid si dum audiunt, vel auribus suis credunt? quid si dum intuentur, vel oculis suis corriguntur? quid si dum rumpunt vincula, mentes suas solvunt? quid si dum Lazarus exuitur, populus liberatur? dum Lazarum abire permittunt, ipsi ad Dominum revertuntur? Denique multi qui venerant ad Mariam, videntes quae facta sunt, crediderunt (Ibid., 45). 81. Nec hoc solum exemplum edidit Dominus 1156 noster Jesus Christus; sed alios quoque resuscitavit, ut nos vel exemplis uberioribus crederemus. Resuscitavit adolescentem fletu viduae matris inflexus, quando accessit et tetigit loculum, dicens: Adolescens, tibi dico surge: et resedit qui erat mortuus, et coepit loqui (Luc. VII, 14). Statim ut audivit, statim resedit, statim locutus est. Alia ergo virtutis gratia, alius ordo naturae. 82. Nam quid de archisynagogi filia loquar, in cujus obitu flebant turbae, tibicines personabant? Etenim ad fidem mortis pompa funeris exhibetur. Quam cito ad vocem Domini convertitur spiritus, redivivum corpus erigitur, cibus sumitur; ut vitae testimonium crederetur. 83. Et quid miremur ad vocem Dei refundi animam, redire ossibus viscera; cum meminerimus prophetici tactu corporis mortuum suscitatum (IV Reg. 13, 21)? Elias oravit, et defunctum suscitavit infantem (III Reg. XVII, 22): Petrus in nomine Christi Tabitham surgere atque ambulare praecepit, et redditam sibi pauperes gratulati crediderunt pro alimentis (Act. IX, 40); et nos adhuc pro salute non credimus? Illi resurrectionem alienam suis lacrymis redemerunt, nos nostram nec Christi credimus passione? Qui cum emitteret spiritum, ut ostenderet pro nostra resurrectione se mortuum, seriem ipsam resurrectionis exercuit; simul enim ut clamans iterum voce magna emisit spiritum; et terra mota est, et petrae scissae sunt, et monumenta aperta sunt, et multa corpora sanctorum dormientium resurrexerunt, et exeuntes de monumento post resurrectionem ejus venerunt in sanctam civitatem, et multis apparuerunt (Matth. XXVII, 51, 52). 84. Si haec facta sunt, cum emitteret spiritum, cur incredibilia putamus, cum redire coeperit ad judicium? praesertim cum haec resurrectio documentum illius resurrectionis, et futurae sit veritatis exemplum: minus autem exemplum est, quam veritas. Quis igitur in Domini passione monumenta aperuit, manum resurgentibus dedit, viam qua civitatem sanctam peterent, demonstravit? si nemo fuit, fuit utique vis divina, quae operaretur in corporibus mortuorum. Hominis tu quaeris auxilium, ubi opus Dei cernis? 85. Non egent humanis divina ministeriis. Coelum Deus fieri jussit, et factum est: terram creari statuit, et creata est (Gen. I, 6 et seq.). Quis humeris saxa convexit? quis congessit impensas? quis laboranti Deo suam operam ministravit? In momento haec facta sunt. Vis scire quam brevi? Dixit, et facta sunt (Psal. CXLIII, 5). Si dicto elementa consurgunt, cur dicto mortui non resurgant? Qui licet mortui sint, tamen aliquando vixerunt, habuerunt spiritum sentiendi, habuerunt vires agendi; plurimumque refert capax animi non fuisse, 1157 et exanimum remansisse. Diabolus dixit: Dic lapidi huic, ut fiat panis (Luc. IV, 3). Confitetur, jubente Deo, converti posse naturam; tu non credis, jubente Deo, reformari posse naturam? 86. De solis cursu coelique ratione philosophi disputant, et sunt qui putant his esse credendum; cum quid loquantur, ignorent. Neque enim coelum ascenderunt, axem dimensi, mundum oculis perscrutati sunt; quia nullus eorum cum Deo in principio fuit, nullus eorum de Deo dixit: Cum pararet coelum, cum ipso eram, et eram cum eo componens, ego eram cui adgaudebat (Prov. VIII, 27, 30). Si ergo illis creditur, non creditur Deo, qui ait: Quemadmodum coelum novum, et terra nova, quae ego facio manere coram me, dicit Dominus, sic stabit nomen vestrum, et semen vestrum: et erit mensis ex mense, et sabbatum ex sabbato: et veniet omnis caro in conspectu meo, ut adorent in Hierusalem, dicit Dominus Deus: et exibunt, et videbunt membra hominum, qui praevaricati sunt in me. Nam vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur, et erunt in aspectum universae carni (Esai. LXVI, 22 et seq.) 87. Si terra renovatur et coelum, cur dubitemus hominem posse renovari, propter quem terra facta et coelum est? Si praevaricator servatur ad poenam, cur justus non perpetuatur ad gloriam? Si vermis non moritur peccatorum, quemadmodum interibit caro justorum? Haec est enim resurrectio, sicut verbi ipsius sonus exprimit; ut quod cecidit, hoc resurgat: quod mortuum fuerit, reviviscat. 88. Et haec est series et causa justitiae, ut quoniam corporis animique communis est actus (quia quae animus cogitavit, corpus effecit) utrumque in judicium veniat, utrumque aut poenae dedatur, aut gloriae reservetur. Nam propemodum absurdum videtur, ut cum animi legem lex carnis impugnet, et mens plerumque quod odit, hoc faciat, quando inhabitans in homine peccatum carnis operatur; animus subdatur injuriae alienae reus culpae, caro quiete potiatur auctor aerumnae: et solus atteratur, qui non solus erravit: aut solus gloriam referat, qui non solus gratiae militavit. 89. Plena, ni fallor, et justa ratio: sed ego rationem a Christo non exigo. Si ratione convincor, fidem abnuo. Credidit Abraham Deo (Gen. XV, 6), et nos credamus; ut qui sumus generis, etiam fidei simus haeredes. Credidit et David, propter quod et locutus est (Psal. CXV, 10): et nos credamus, ut possimus loqui, scientes quoniam, qui suscitavit Dominum Jesum Christum, et nos cum Jesu suscitabit (II Cor. IV, 14). Hoc enim promisit, qui numquam mentitur, Deus (Tit. I, 2): hoc promisit veritas in Evangelio suo, dicens: Haec est autem voluntas ejus qui misit me, ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo: sed resuscitem illud in novissimo die (Joan. VI, 39). Nec satis putavit semel dixisse, sed etiam repetita expressione signavit; sic enim sequitur: Haec est enim 1158 voluntas Patris mei, qui misit me, ut omnis qui videt Filium, et credit in eum, habeat vitam aeternam, et ego resuscitabo eum in novissimo die (Ibid., 40). 90. Quis hoc dicit? Utique is qui mortuus plurima defunctorum corpora suscitavit. Si Deo non credimus, nec exemplo credimus? Non credimus quod promisit; quando etiam quod non promisit, effecit? Ipse autem quam causam moriendi habuisset, nisi habuisset et causam resurgendi? Etenim quoniam Deus mori non poterat, mori non poterat sapientia: resurgere autem non poterat, quod mortuum non erat; assumitur caro, quae mori posset; ut dum moritur, quod solet, quod mortuum fuerat, hoc resurgeret. Neque enim poterat esse nisi per hominem resurrectio; quoniam sicut per hominem mors, ita et per hominem resurrectio mortuorum (I Cor. XV, 21). 91. Ergo resurrexit homo, quoniam homo mortuus est: resuscitatus homo, sed resuscitans Deus. Tunc secundum carnem homo, nunc per omnia Deus: nunc enim secundum carnem jam non novimus Christum, sed carnis gratiam tenemus; ut ipsum primitias quiescentium, ipsum primogenitum ex mortuis noverimus. Primitiae utique ejusdem sunt generis atque naturae, cujus et reliqui fructus quorum pro laetiore proventu primitiva Deo munera deferuntur, sacrum munus pro omnibus, et quasi reparatae quaedam libamina naturae. Primitiae ergo quiescentium Christus. Sed utrum suorum quiescentium, qui quasi mortis exsortes dulci quodam sopore teneantur, an omnium mortuorum? Sed sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur (I Cor. XV, 22). Itaque sicut primitiae mortis in Adam, ita etiam primitiae resurrectionis in Christo. 92. Omnes resurgunt, sed nemo desperet, neque justus doleat commune consortium resurgendi; cum praecipuum fructum virtutis exspectet. Omnes quidem resurgent, sed unusquisque, ut ait Apostolus, in suo ordine (Ibid., 23). Communis est divinae fructus clementiae, sed distinctus ordo meritorum. Dies omnibus lucet, sol omnes populos fovet, pluvia possessiones omnium uberiore imbre fecundat. 93. Omnes nascimur, omnes resurgemus: sed in utroque vel vivendi, vel reviviscendi gratia dispar, diversa conditio. In momento enim, in ictu oculi, in novissima tuba mortui resurgent incorrupti, et nos immutabimur (Ibid., 52). Quinetiam in ipsa morte quiescunt alii, vivunt alii. Bona quies, sed vita melior. Denique Paulus ad vitam excitat quiescentem, dicens: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit tibi Christus (Ephes. V, 14). Ergo hic excitatur, ut vivat, ut similis Pauli sit, ut possit dicere: Quia nos qui vivimus, non praeveniemus eos qui dormierunt (I Thess. IV, 14). Non enim communem hunc vivendi loquitur usum, spirandique commercium, sed meritum resurgendi. Nam cum dixisset. Et mortui qui in 1159 Christo sunt, resurgent primi (Ibid., 15); subjecit deinde: Et nos qui vivimus, simul cum illis rapiemur in nubibus obviam Christo in aera. 94. Utique mortuus est Paulus, et passione venerabili vitam corporis cum immortali gloria commutavit: num fefellit ergo qui se viventem scripsit in nubibus obviam Christo esse rapiendum? Hoc enim de Enoch legimus (Gen. V, 24), aut Elia (IV Reg. II, 11): sed et tu rapieris in spiritu. Ecce currus Eliae, ecce ignes, etsi non videntur, parantur; ut justus ascendat, innocens transferatur, et tua vita mori nesciat. Denique apostoli mori nescierunt; unde et dictum est: Amen, amen dico vobis, multi ex his astantibus non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis venientem in regno suo (Matth. XVI, 28). Vivit enim qui non habet, quod moriatur in eo, qui non habet ex Aegypto calceamentum aliquod aut vinculum: sed exuit illud priusquam corporis hujus deponat officium. Non solus itaque Enoch vivit, quia non solus est raptus: rapitur et Paulus obviam Christo. 95. Vivunt etiam patriarchae; neque enim aliter Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob, nisi mortui viverent, diceretur; Deus enim mortuorum non est, sed viventium (Luc. XX, 38). Vivemus et nos, si gesta moresque majorum voluerimus imitari. Miramur patriarcharum praemia, imitemur obsequia: praedicamus gratiam, sequamur obedientiam, non escis inducti, saeculi laqueos incidamus. Arripiamus opportunitatem temporis, praescriptum Legis, clementiam vocationis, desiderium passionis. Exierunt de terra sua patriarchae, et nos exeamus proposito de corporis potestate; nos exeamus proposito, illi exsilio: sed exsilium non putarunt, quod devotio obiret, non necessitas imperaret. Illi terram solo mutarunt, nos terram coelo mutemus: illi habitatione, nos spiritu. Illis illuminatum stellis coelum ostenderit sapientia, nostri cordis oculos illuminet. Sic typus veritati, et veritas concurrit typo. 96. Abraham paratus excipiendis hospitibus (Gen. XVIII, 2), fidelis Deo, impiger ministerio promptus officio, Trinitatem in typo vidit, hospitalitatem religione cumulavit, tres suspiciens, unum adorans; et personarum distinctione servata, unum tamen Dominum nominabat, tribus honorificentiam muneris deferens, et unam significans potestatem. Loquebatur enim in eo non doctrina, sed gratia: et melius credebat ille, quod non didicerat, quam nos qui didicimus. Nemo enim typum falsaverat veritatis, et ideo tres videt, sed unitatem veneratur. Tres mensuras similaginis promit, unum immolat vitulum; satis credens unum esse sacrificium, trium munus: unam hostiam, trium gratiam. Nam in quatuor regibus (Gen. XIV, 1 et seq.) quis non intelligat quod materialis elementa naturae, praefiguratae Dominicae passionis indicio, et omnia sibi mundana subjecerit? Fidelis in bello, abstemius in triumpho, qui donis non hominum ditescere, sed Dei mallet. 1160 97. Generare se posse filium senex credidit, immolare posse se filium pater judicavit (Gen. XXII, 11): nec patrius trepidavit affectus, cum senis dexteram pietas adjuvaret; sciebat enim acceptiorem Deo filium immolatum esse, quam sanum. Ergo adducit ad sacrificium filium dilectissimum; et quem sero susceperat, cito obtulit: nec paterni nominis appellatione revocatur, cum ille patrem vocaret, hic filium. Chara quidem nominum pignora, sed amabiliora Dei praecepta. Itaque licet compaterentur corda, vota durabant. Distrinxit super filium gladium paterna manu, et patrio percussit affectu, ne periret poena: trepidavit, ne ictus erraret, dextera deficeret. Sensit pietatis affectum, sed non omisit devotionis negotium: et properabat obsequium, etiam cum audiret oraculum. Unde nos quoque Deum omnibus, quos diligimus, praeferamus, patri, fratribus, matri; ut possit nobis servare dilectos, sicut in Abraham uberiorem remuneratorem, quam ministrum videmus. 98. Obtulit quidem filium pater, sed Deus non sanguine, sed pietate placatur. Ovem pro homine demonstravit in ligno; ut et filium patri redderet, nec periret hostia sacerdoti. Itaque nec Abraham parricidio cruentatus est, nec Deus sacrificio defraudatus. Vidit propheta, nec affectavit jactantiam, nec tenuit pertinaciam: ovem pro homine mutavit. Quo magis ostenditur, quam religiose obtulerit, quem tam libenter recepit. Et tu si Deo munus tuum offeras, non amittis. Sed avari sumus. Deus unicum Filium morti pro nobis obtulit (Rom. VIII, 32), nos nostros negamus. Vidit hoc Abraham, et agnovit mysterium, salutem nobis in ligno futuram: nec latuit in uno eodemque sacrificio aliud esse quod videretur offerri, aliud quod posset occidi. 99. Imitemur ergo Abrahae devotionem, imitemur Isaac bonitatem, imitemur castimoniam. Bonus plane et pudicus vir, devotus Deo, castus uxori: qui injuriam non reddidit, excludentibus cessit, poenitentes eosdem recepit, nec protervus contumaciae, nec durus gratiae. Litium fugitans, cum recederet: facilis veniae, cum reciperet: profusior bonitate, cum ignosceret. Petebatur societatis consortium, adjunxit convivium voluptatis. 100. Imitemur etiam in Jacob typum Christi, sit ejus in nobis aliqua similitudo factorum. Erimus consortes, si fuerimus imitatores. Matri obedivit, fratri cessit, socero servivit, mercedem de lucris, non de gregis divisione quaesivit. Non avara divisio, ubi lucrativa portio. Nec illa otiosa significatio, scala de coelo (Gen. XXVIII, 12), quod per crucem Christi angelorum atque hominum futura consortia viderentur. Cui obstupefactum est femur (Gen. XXXII, 29), ut in femore suo agnosceret generationis haeredem, et obstupefactio femoris passionem prophetaret haeredis. 1161 101. Videmus igitur coelum patere virtuti, nec hoc esse paucorum: Multi enim venient ab Oriente, et ab Occidente, et Aquilone et Austro, et recumbent in regno Dei (Matth. VIII, 11), delectationem perpetuae quietis sepultis animorum motibus exprimentes. Sequamur Abraham moribus, ut nos recipiat in gremium suum, et tamquam Lazarum suae humilitatis haeredem (Luc. XVI, 23) propriis circumfusum virtutibus pio foveat amplexu. Non enim nos in gremio corporali, sed in quodam bonorum factorum amictu sancti patriarchae probata Deo successio fovet. Nolite, inquit, seduci, Deus non deridetur (Galat. VI, 7). 102. Advertimus quam grave sit sacrilegium resurrectionem non credere; si enim non resurgimus, ergo Christus gratis mortuus est, ergo Christus non surrexit (I Cor. XV, 13). Si enim nobis non resurrexit, utique non resurrexit, qui sibi cur resurgeret, non habebat. Resurrexit in eo mundus, resurrexit in eo coelum, resurrexit in eo terra; erit enim coelum novum et terra nova (Apoc. XXI, 1). Sibi autem ubi erat necessaria resurrectio, quem mortis vincula non tenebant? Nam etsi secundum hominem mortuus, in ipsis tamen erat liber infernis. 103. Vis scire quam liber? Factus sum sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber (Psal. LXXXVII, 5). Et bene liber, qui se poterat suscitare, juxta quod scriptum est: Solvite hoc templum, et in triduo resuscitabo illud (Joan. II, 19). Et bene liber, qui alios descenderat redempturus. Factus est autem sicut homo, non specie utique, sed veritate formatus; quia et homo est, et quis cognoscet eum? Etenim in similitudinem hominum factus, et specie inventus ut homo, humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem (Phil. II, 7, 8); ut per illam scilicet obedientiam ejus gloriam videremus, gloriam quasi unigeniti a Patre secundum Joannem sanctum (Joan. I, 14). Ita enim Scripturae figura servatur, ut et unigeniti gloria, et perfecti hominis natura servetur in Christo. 104. Itaque adjutore non eguit: neque enim eguit, cum faceret mundum; ut egeret, cum redimeret. Non legatus, non nuntius, sed ipse Dominus salvum fecit eum: Ipse dixit, et facta sunt (Psal. XXXII, 9). Ipse Dominus salvum fecit eum: ubique ipse, quia per ipsum omnia (Coloss. I, 17). Quis autem adjuvaret eum, in quo creata sunt omnia, et omnia in ipso constant? Quis adjuvaret eum, qui omnia in momento facit, et in novissima tuba mortuos suscitat (I Cor. XV, 52)? Non quia aut prima, aut secunda non possit, aut tertia: sed ordo servatur, non quo difficultas sero vincenda, sed legitimus numerus explicandus sit. 105. Tempus autem, arbitror, de tubarum 1162 specie dicere, quoniam sermo propinquat ad finem; ut nostri quoque consummandi eloquii tuba sit signum. Septem tubas legimus in Apocalypsi Joannis, quas septem sumpsere angeli (Apoc. VIII, 2). Ubi habes quoniam septimus angelus tuba cecinit, et facta est vox magna de coelo dicens: Factum est regnum hujus mundi Dei nostri, et Christi ejus, et regnabit in saecula saeculorum (Apoc. XI, 15). Tuba quidem et pro voce accipitur, quia habes: Quoniam ecce ostium apertum in coelo, et vox prima, quam audivi, sicut tubam loquentem mecum et dicentem: Ascende huc, et ostendam tibi quae oportet fieri (Apoc. IV, 1). Legimus etiam: Canite initio mensis tuba (Psal. LXXX, 4); sed etiam alibi: Laudate eum in sono tubae (Psal. CL, 3). 106. Ergo quid sibi velit tubarum significatio, omni virtute debemus advertere; ne quasi fabulam aniliter accipientes periclitemur, si indigna dogmate spiritali, nec convenientia Scripturarum eminentiae sentiamus. Nam cum legerimus bellum nobis esse non adversus carnem et sanguinem, sed adversus spiritalia nequitiae, quae sunt in coelestibus (Ephes. VI, 12); non carnalia utique arma, sed fortia Deo aestimare debemus (II Cor. X, 4). Non enim satis est tubam te videre, nec sonum ejus audire, nisi proprietatem sonitus intelligas. Etenim si incertam vocem det tuba, quomodo quis parabit se ad bellum? Unde oportet vocis tubae nos scire virtutem, ne videamur barbari, cum tubas hujusmodi aut audimus, aut loquimur. Et ideo cum loquimur, oremus ut eas nobis Spiritus sanctus interpretetur. 107. Requiramus igitur in Scripturis veteribus quid de tubarum genere legerimus, consentientes eas solemnitates, quae Judaeis Lege praescriptae sunt, superiorum esse umbram celebritatum, coelestiumque festorum. Hic enim umbra, illic veritas. Per umbram ad veritatem pervenire nitamur. Cujus figura etiam alibi expressa est hoc modo; habes enim quia locutus est Dominus ad Moysen: Loquere filiis Israel, dicens: Mense septimo, una mensis, erit vobis requies in memoriale tubarum, vocata sancta erit vobis. Omne opus servile non facietis, et accendetis holocaustum Domino (Levit. XXIII, 24). In Numeris autem: Locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Fac tibi duas tubas ductiles, argenteas facies eas, et erunt tibi ad evocandam synagogam, et promovenda castra: et tuba canes in illis, et colligetur omnis turba ad ostium tabernaculi testimonii. Si autem in una tuba cecineris, ad te venient omnes principes et duces Israel, et tuba canetis significationem primam, et promovebunt castra, et constituentur ad Orientem. Et tuba canetis significationem secundam, et promovebunt castra, et constituentur ad Libanum. 1163 Et tuba canetis significationem tertiam, et promovebunt castra, quae constituentur ad Boream. Et tuba canetis significationem quartam, et promovebunt castra, quae constituentur ad Aquilonem. Significationem tuba canent in promotu eorum. Et cum congregabitis synagogam, tuba canite, et non significationem. Et filii Aaron sacerdotes tubis canent, et erit vobis legitimum aeternum in progenies vestras. Si autem exieritis in bellum in terram vestram ad adversarios, qui resistunt vobis, significabitis tubis, et reminiscemini coram Domino, et liberationem habebitis a mortuis vestris. Et in diebus laetitiae vestrae, et in diebus festis vestris, et in neomeniis vestris concinite tubis, et in holocaustis et sacrificiis salutaribus vestris, et erit vobis in commemoratione vestra coram Domino, ait Dominus (Num. X, 1 et seq.). 108. Quid igitur, dies festos in potu et in epulis aestimabimus? Sed nemo nos in manducando dijudicet; novimus enim quia Lex spiritalis est (Rom. VII, 14): Nemo ergo nos judicet in escis aliquibus aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniis, aut sabbato; quae sunt umbra futurorum, corpus autem Christi (Coloss. II, 16). Corpus itaque Christi requiramus, quod vobis quasi novissima tuba vox de coelo paterna monstravit, tunc cum dicebant Judaei, quia tonitruum factum est illi (Joan. XII, 28): corpus Christi quod iterum tuba nobis novissima revelabit; quoniam ipse Dominus in jussu archangeli, et in tuba Dei descendet de coelo: et mortui qui in Christo sunt, resurgent (I Thess. IV, 15); ubi enim corpus, illic et aquilae (Luc. XVII, 37): ubi Christi corpus, ibi veritas. 108. Septima igitur tuba hebdomadis requiem videtur significare, quae non solum in diebus et annis et periodis aestimatur (unde et jubilaeus sacratus est numerus), sed etiam annum septuagesimum comprehendit, quando in Hierusalem regressus est populus, qui septuaginta annis in captivitate duravit. In centesimis quoque et in millesimis sacri observatio numeri minime praeteritur; neque enim otiose Deus dixit: Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal (III Reg. XIX, 18). Ergo umbra futurae quietis in diebus, mensibus, annis, mundi ipsius tempore figuratur; et ideo per Moysen mandatur filiis Israel, ut septimo mense, una mensis, singulis fiat requies in memoriale tubarum: nec servile aliquod opus, sed Deo sacrificium offeratur; eo quod in ipso fine hebdomadis, quasi mundi sabbato, spiritalia a nobis non carnalia opera flagitantur. Quod enim carnale, servile; quia animo caro servit: liberum vero innocentia facit, culpa vernaculum. 109. Oportuit igitur per speculum et in aenigmate fieri spiritalia: Nunc enim per speculum videmus, tunc autem facie ad faciem (I Cor. XIII, 12). Nunc secundum carnem militamus, tunc spiritu videbimus divina mysteria. Et ideo verae legis character 1164 in nostris moribus exprimatur, qui in Dei ambulamos imagine; quoniam jam legis umbra transivit: umbra Judaeis carnalibus, imago nobis, veritas resurrecturis. Tria enim haec secundum Legem esse cognovimus, umbram, imaginem, veritatem: umbram in Lege, imaginem in Evangilio, veritatem in judicio. Sed Christi omnia, et in Christo omnia, quem nunc secundum veritatem videre non possumus: sed videmus quasi in quadam imagine futurorum, quorum umbram in Lege perspeximus. Ergo Christus non umbra, sed imago Dei: non vacua imago, sed veritas. Et ideo per Moysen Lex; quia umbra per hominem, figura per Legem, per Jesum veritas (Joan. I, 17). Neque enim veritas aliunde, nisi ex veritate procederet. 110. Si quis ergo hanc imaginem Dei videre desiderat, debet diligere Deum ut diligatur a Deo: et sit jam non servus, sed amicus, qui mandata Dei fecerit; ut possit introire in nubem, ubi est Deus (Exod. XXIV, 15). Ipse faciat sibi rationabiles tubas duas ductiles argento probato (Num. X, 1), hoc est, pretioso verbo compositas et ornatas; quibus non raucum increpans, terribili sonitu murmur interstrepat, sed sublimes gratiae Deo continua jubilatione fundantur. Talium enim tubarum sonitu mortui suscitantur, non crepitu utique aeris, sed verbo veritatis animati. Et fortasse duae istae tubae sunt, per quas divino spiritu Paulus increpuit dicens: Orabo spiritu, orabo et mente: psallam spiritu, psallam et mente (I Cor. XIV, 15); alterum enim sine altero nequaquam videtur evocationem habere perfectam. 111. Nec tamen omnium est utraque canere tuba, nec est omnium universam colligere synagogam: sed solis sacerdotibus, et ministris Dei canentibus ista praerogativa defertur (Num. X, 2 et seq.); ut quicumque audierit, secutus eo fuerit, ubi est Dei gloria, et ad tabernaculum testimonii praematura intentione convenerit: et opera possit spectare divina, et legitimum illud aeternumque domicilium in suae posteritatis seriem promereri. Tunc enim bellum conficitur, hostis fugatur; quando Spiritus gratia concinit, et mentis industria. 112. Sunt et illae salutares tubae, si corde credas, et ore confitearis: Corde enim creditur ad justitiam ore autem confessio fit ad salutem (Rom. X, 10). Hac igitur gemina tuba ad illam sanctam terram, resurrectionis scilicet gratiam, pervenitur; et ideo semper tibi concinant, ut semper audias Dei vocem: semper te angelorum prophetarumque oracula excitent atque commoveant, ut ad superiora festines. 113. Hanc intentionem David versabat in pectore, cum dicebat: Quoniam transibo in locum tabernaculi admirabilis, usque ad domum Dei; in voce exsultationis et confessionis, sonus epulantis (Psal. XLI, 5). Non enim soli hostes harum tubarum 1165 sonitu vincuntur: sed et delectationes, et dies festi, et neomeniae sine his esse non possunt. Nemo enim potest nisi divini hauriat promissa sermonis, et resultantibus credat oraculis, exsultare laetitia, dies festos aut neomenias agere, quibus se corporali gratia, et saeculari occupatione vacuatum, Christi repleri luce desideret. Sacrificia quoque ipsa Deo probata esse non possunt, nisi confessio vocis aspiret, quae sacerdotali oblatione ad obsecrandam Dei gratiam populos excitare consuevit. 114. Itaque simus praedicatores Domini, et laudemus eum in voce tubae (Psal. CL, 3), non exigua de virtute ejus et vilia sentientes, sed ea quae possint aurem mentis implere, et intimae conscientiae penetrare secretum; ut ea quae corpori conveniunt, divinitati non putemus aptanda: nec divinae magnitudinem potestatis humanis viribus metiamur; ut quaeramus quomodo quis resurgat, aut quali corpore veniat, aut quemadmodum soluta coeant, lapsa reparentur; haec enim arbitrio Dei simul ut statuuntur, implentur. Nec sensibilis tubarum exspectatur auditus, sed invisibilis potentia magnificentiae coelestis operatur; Deo enim velle pro facto est: nec resurrectionis requirendus nisus, sed fructus nobis est expetendus. Quae proclivius celebrabitur, si exinaniti vitiis plenitudinem spiritalis mysterii consequamur, gratiamque renovata caro sumat a spiritu, et fulgorem lucis aeternae anima mutuetur a Christo. 115. Sed non solum singulorum, verum etiam universitatis sunt ista mysteria. Adverte enim juxta typum Legis, ordinem gratiae. Cum tuba prima cecinerit, orientales congregat, quasi praecipuos et electos: cum secunda, suppares meritis, qui secundum libanum siti, dereliquerint ludibria nationum: cum tertia, eos qui tamquam in mari exagitati istius freto mundi, saeculi hujus fluctibus vacillaverint: cum quarta, illos qui duritiam mentium nequaquam satis potuerint eloquii spiritalis mollire praecepto; et ideo secundum boream vocati sunt, boreas enim secundum Salomonem durus est ventus (Prov. XXVII, 16). 116. Itaque licet momento resuscitentur omnes, omnes tamen meritorum ordine suscitantur. Et ideo primi resurgunt, qui maturo devotionis occursu, et quodam antelucano fidei exortu prodeuntes, solis aeterni radios receperunt. Quod vel de patriarchis juxta veteris seriem Testamenti, vel de apostolis juxta Evangelium jure memoraverim. Secundi autem, qui ritum gentium relinquentes, ab errore sacrilego transierunt in Ecclesiae disciplinam. Et ideo illi primi ex patribus, isti secundi ex gentibus; ab illis enim lux fidei coepit, in istis usque ad mundi occasum suscepta duravit. Tertii suscitantur, et quarti, qui ab austro, et qui ab aquilone sunt. His quatuor terra distinguitur, his quatuor annus includitur, his quatuor mundus 1166 impletur, his quatuor Ecclesia congregatur. Omnes enim qui sacrosanctae Ecclesiae copulati, divini nominis appellatione censentur, praerogativam resurrectionis et delectationis aeternae gratiam consequentur; quoniam venient ab Oriente et Occidente, ab Aquilone et Austro, et recumbent in regno Dei (Luc. XIII, 29). 117. Non enim exigua mundum suum Christus luce complectitur; quandoquidem a summo coelo egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus: nec est qui se abscondat a calore ejus (Psal. XVIII, 7). Omnes enim benignus illustrat, nec refutare levem, sed emendare vult: nec excludere durum Ecclesia, sed mollire desiderat. Et ideo in Canticis canticorum eos Ecclesia, in Evangelio Christus invitat dicens: Venite ad me omnes qui laboratis, et onerati estis: et ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde (Mat. XI, 28, 29). 118. Ecclesiae quoque vocem invitantis agnosce; dicit enim: Exsurge, aquilo, et veni, auster; perfla hortum meum, et defluant unguenta mea. Descendat frater meus in hortum suum, et edat fructum pomiferarum suarum (Cant. IV, 16; V, 1). Sciens enim jam tunc etiam horum tibi fore opera fructuosa, Christo tuo fructum de talibus pollicebare: et quae primo te in cubiculum dixisti Regis inductam, diligens ubera super vinum, cum diligentem amares, lactantem quaereres, pericula pro religione contemneres. 119. Deinde a Libano, sponsa, rogaris ut venias, judicio Domini adhuc tota formosa, adhuc tota irreprehensibilis. Sic enim scriptum est: Tota es formosa, proxima mea, et reprehensio non est in te. Ades huc a Libano, sponsa, ades huc a Libano (Cant. IV, 7, 8). 120. Postea ipsa jam nullos aquae lapsus, jam nullos impetus descendentes a Libano pertimescens, aquilonem et austrum advocas, perflari cupiens hortum tuum; ut in aliis unguenta tua defluant, in aliis multiplices fecunditatis tuae fructus offeras Christo. 121. Et ideo beatus qui custodit verba prophetiae hujus (Apoc. XXIII, 7), quae nobis resurrectionem evidentioribus testimoniis revelavit dicens: Et vidi mortuos magnos et pusillos stantes ante sedem, et libros aperuerunt: et alius liber apertus est, qui est vitae: et judicati sunt mortui de scriptis in libris, secundum facta sua. Et dedit mare mortuos, qui in ipso erant: et inferi dederunt mortuos, qui penes se erant (Apoc. XX 12). Ne ergo dubites quemadmodum resurgant, quor inferi revomunt, mare reddidit. 122. Accipe etiam quando promittatur gratia futura justorum: Et audivi, inquit, vocem magnam de throno dicentem: Ecce tabernaculum Dei cum hominibus, et habitabit cum illis; et ipsi populus ejus erunt, et ipse Deus cum illis erit illorum Deus. Et delebit omnem lacrymam de oculis eorum, et mors non erit amplius, neque luctus, neque clamor, neque dolor ultra erit. (Apoc. XXI, 3, 4). 1167 123. Compara nunc, si placet, atque contende vitam hanc cum illa vita, et elige, si potes, perpetuam corporis vitam in labore aerumnaque miserabili tantarum commutationum, votorumque taedio, fastidio voluptatum. Nonne si Deus ista perpetuare velit, illa deligeres? Nam si per se ipsa vita fugienda est, ut sit molestiarum fuga, requies aerumnarum; quanto magis ea requies est expetenda, cui futurae resurrectionis voluptas perpetua succedet; ubi nulla criminum series, nulla illecebra delictorum? 124. Quis in dolore tam patiens, qui non mortem oret? quis in infirmitate tam constans, ut non optet mori se potius, quam debilem vivere? quis in moerore tam fortis, ut non desideret eo se vel moriendo defungi? Quod si ipsi nobis dum vivimus, displicemus, cum vivendo finem praestitum esse noverimus; quanto amplius vitae nos taederet istius, si sine fine futuros nobis labores hujus corporis cerneremus? Quis est igitur qui se velit mortis exsortem? Aut quid gravius immortalitate miserabili? Si in hac vita, inquit, in Christo tantum sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus (I Cor. XV, 19); non quod in Christo sperare sit miserum, sed quia Christus sperantibus in se vitam alteram praeparaverit. Haec enim peccato obnoxia est, illa praemio reservata. 124. Ipsos cursus breves nostrarum aetatum quantum videmus nobis afferre fastidium? Puer adolescentiam desiderat, adolescens annos sibi majoris metitur aetatis, juvenis beneficio aevi florentis ingratus, senilem honorificentiam concupiscit. Ita omnibus ex natura venit velle mutari; quia ejus nos quod sumus, poenitet. Denique etiam ipsa post usum vota fastidio sunt: et quae mereri optavimus, cum meruerimus, abdicamus. 125. Unde non immerito etiam sancti viri prolongatum incolatum suum saepe doluerunt (Psal. CXIX, 5): doluit David, doluit Jeremias (Jerem. XX, 17), doluit Elias (III Reg. XIX, 4). Si sapientibus creditur, et hi in quibus divinus Spiritus loquebatur, ad meliora properabant: si reliquorum judicia sciscitamur, ut cognoscamus omnes in unam convenire sententiam; quanti mortem moerori, quanti mortem formidini praetulerunt? judicantes videlicet graviorem metum mortis esse, quam mortem. Adeo suis malis mors non timetur, sed vitae miseriis antefertur! cum expetitur morientis exitus, et evitatur formido viventis. 126. Sed esto, huic vitae resurrectio praeferatur. 1168 Quid, philosophi ipsi genus post mortem aliquod repererunt, quo nos uti magis, quam resurgere delectabit? Et illi quidem qui dicunt animas immortales esse, non satis mulcere me possunt, cum pro parte me redimunt. Nam quae potest esse gratia, ubi non totus evasi? quae vita, si in me opus Dei occidat? quae justitia, si naturae finis mors sit, erranti justove communis? quae veritas, ut quia ipsa se moveat, et semper moveatur anima, immortalis esse credatur? Quod nobis in corpore commune cum bestiis, ante corpus quid geratur incertum; nec ex contrariis colligatur veritas, sed destruatur. 127. An vero illorum sententia placet, qui nostras animas, ubi ex hoc corpore emigraverint, in corpora ferarum, variorumque animantium transire commemorant? At certe haec circeis medicamentorum illecebris composita esse ludibria poetarum ipsi philosophi disserere solent: nec tam illos qui perpessi ista simulentur, quam sensus eorum qui ista confinxerint, velut circeo poculo ferunt in varia bestiarum monstra conversos. Quid enim tam simile prodigii, quam homines credere in habitum ferarum potuisse mutari? Quanto majoris est prodigii gubernatricem hominis animam, adversam humano generi bestiarum suscipere naturam, capacemque rationis ad irrationabile animal posse transire, quam corporis effigies esse mutatas? Vos ipsi haec destruitis, qui docetis. Nam magicis incantata carminibus portentosae hujus conversionis genera tradidistis. 128. Ludunt haec poetae, reprehendunt philosophi: et quae putant ficta de viventibus, haec arbitrantur vera de mortuis. Illi autem qui ista finxerunt, non suam probare fabulam, sed philosophorum errores irridere voluerunt: qui putant quod illa anima quae miti humilique proposito iracundiam vincere, patientiam assumere, cruore abstinere consueverat, eadem frementi motu leonis incensa, irae impatiens, effrena rabie, sitire sanguinem, caedemque possit expetere: et illa quae populorum fremitus varios regali quodam consilio temperabat, et rationabili voce mulcebat; eadem se inter devia atque deserta ritu luporum patiatur ululare: aut quae injusto sub onere gemeus, dures aratri labores questu miserabili mugiebat; eadem postea in figuram hominis commutata, levi cornua quaerat in fronte: vel illa quam praepetes prius pennae usque ad alta coeli per sublime aeris alarum remigiis evehebant; eadem 1169 postea volatus jam non suos requirat, et se humani doleat corporis gravitate pigrescere. 129. Hinc fortasse et illum Icarum perdidistis, quod persuasionibus vestris inductus adolescens, prius avem se fuisse fortasse crediderat. Hinc etiam senes plerique decepti sunt, ut gravi immorerentur dolori, cygneis male creduli fabulis, dum putant modulis se mulcendo flebilibus albentem molli pluma mutare canitiem. 130. Haec quam incredibilia! quam deformia! Quanto illud est convenientius, ut credas secundum naturam, credas secundum usum fructuum caeterorum, credas secundum gestorum exempla, oracula prophetarum, Christi coeleste promissum. Quid vero praestantius, quam ut opus Dei judices non perire, et secundum imaginem et similitudinem Dei factos transferri non posse in effigies bestiarum; cum utique ad similitudinem Dei non corporis sit imago, sed spiritus? Nam quemadmodum homo, cui subjecta sunt animantium genera caeterorum, in subjectum sibi animal meliore sui parte demigret? Non patitur hoc natura, et si pateretur natura, non pateretur gratia. 131. Sed videro quid vos de vobis, gentes, opinionis habeatis; neque enim mirum debet videri, quod creditis vos in bestias posse mutari, qui bestias adoratis. Ego tamen malim de vestro merito melius judicetis; ut non inter coetus ferarum, sed inter angelorum consortia vos credatis futuros. 132. Habet animus ex hoc jam vitae anfractu, et terreni corporis colluvione discedere, et ad illa concilia superna contendere, etsi sanctorum sit pervenire, laudem dicere Deo (quam 1170 citharizantes illos (Apoc. XIV, 2) dicere prophetica lectione (Apoc. XV, 3, 4) comperimus: Quia magna mirabilia opera tua, Domine Deus omnipotens: justae et verae viae tuae, Rex gentium! Quis non timebit et magnificabit nomen tuum; quia solus sanctus es, quia omnes gentes venient et adorabunt ante te; videre quoque tuas, Jesu, nuptias, in quibus de terrenis ad coelestia, concinentibus omnium gaudiis sponsa deducitur; ad te enim omnis caro veniet (Psal. LXIV, 3), jam non saeculo obnoxia, sed spiritui copulata: videre thalamos ornatos byssino, rosis, liliis, et coronis. Cujus enim alterius sic ornantur nuptiae? Ornantur enim confessorum livore, martyrum sanguine, lillis virginum, coronis etiam sacerdotum? 133. Hoc sibi prae caeteris David sanctus optavit, ut haec spectaret et cerneret. Denique ait: Unam petivi a Domino, hanc requiram; ut inhabitem in domo Domini omnes dies vitae meae, et videam voluptatem Domini (Ps. XXVI, 4, 5). 134. Juvat hoc credere, sperare delectat: certe non credidisse poena est, sperasse gratia. Quod si in hoc erro, quia angelis me post mortem sociari malo, quam bestiis; libenter in hoc erro, neque umquam hac me opinione, dum vivo, fraudari patiar. 135. Quid enim mihi superest solatii, quam quod me citius ad te, frater, spero venturum, nec digressus tui inter nos longa divortia fore; tuisque intercessionibus mihi hoc posse conferri, ut citius desiderantem tui advoces. Quis enim est, qui non sibi debeat istud optare prae caeteris; ut corruptibile hoc induat incorruptelam, et mortale hoc induat immortalitatem (I Cor. XV, 53)? ut qui nunc morti corporis fragilitate succumbimus, supra naturam siti, mortem jam timere nequeamus. ryx1gc9dgljcjvytf06d1b1al0c9yhd 0 41054 267621 137646 2026-05-28T18:32:41Z Demetrius Talpa 13304 267621 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Ambrosius |OperaeTitulus= Expositio evangelii secundum Lucam |OperaeWikiPagina= Expositio evangelii secundum Lucam |Annus= saeculo IV |SubTitulus= |Genera=commentaria in Sacram Scripturam }} *[[Expositio evangelii secundum Lucam/P|PROLOGUS]] *[[Expositio evangelii secundum Lucam/I|LIBER PRIMUS]] *[[Expositio evangelii secundum Lucam/II|LIBER SECUNDUS]] *[[Expositio evangelii secundum Lucam/III|LIBER TERTIUS]] *[[Expositio evangelii secundum Lucam/IV|LIBER QUARTUS]] *[[Expositio evangelii secundum Lucam/V|LIBER QUINTUS]] *[[Expositio evangelii secundum Lucam/VI|LIBER SEXTUS]] *[[Expositio evangelii secundum Lucam/VII|LIBER SEPTIMUS]] *[[Expositio evangelii secundum Lucam/VIII|LIBER OCTAVUS]] *[[Expositio evangelii secundum Lucam/IX|LIBER NONUS]] *[[Expositio evangelii secundum Lucam/X|LIBER DECIMUS]] nry0jz9ip7xou659owhth9s1qkn4jl5 0 51349 267620 225674 2026-05-28T18:32:07Z Demetrius Talpa 13304 267620 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Ambrosius |OperaeTitulus=De Abraham |OperaeWikiPaginam=De Abraham (Ambrosius) |Annus= Saeculo IV |SubTitulus= |Genera=commentaria in Sacram Scripturam |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Ambrosius_Mediolanensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/14|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 14]]''' ''AmbMed.DeAbr 14 Ambrosius Mediolanensis340-397 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' LIBER PRIMUS. 281 CAPUT I. Libri titulus ac tractandi ratio exponitur: tum quae utilitas ex Abrahami exemplis petenda sit, auctoritate divina, et philosophorum collatione demonstratur. 1. Abraham libri hujus titulus est, quoniam per ordinem hujus quoque Patriarchae gesta considerare animum subiit. De quo nobis moralis primo erit tractatus et simplex. Nam etsi altiori disputatione processus quidam et forma virtutis, et species quaedam exprimatur; tamen forensia quoque actuum ejus vestigia spectare, virtutis profectus est. Etenim si ea quae natura ad victum generavit hominum non unius, sed geminae aut etiam uberioris gratiae sunt, quanto magis ea quibus epulantur animi, non angusti, sed abundantioris usus, et multiplicis cibi esse aestimari convenit. 2. Non mediocre autem aut otiosum negotium. Etenim cum Dominus Deus noster hunc locupleti benedictionis suae dote donaverit; ut ejus gratia provocaret caeteros, institutio corrigeret: Moyses quoque imitandum nobis descripserit; ut corda hominum in vitium labentia, hujus viri contuitu, velut e quodam terreno busto resuscitaret, non perfunctorium debet videri, si nos quoque scrupulosius ejusdem viri versemus vestigia. Nam si sapientes hujus mundi, ut Plato ipse princeps philosophorum, non veram aliquam, sed fictam et adumbratam sibi eam quam legimus πολιτείαν proposuit persequendam (Plato, l. IV de Republ.), ut doceret qualem rempublicam esse oporteret: atque ita quam nec audierat, nec viderat 282 in aliqua urbe describendam putavit, ut ii quibus hoc munus est, quemadmodum rempublicam regerent, institui possent: et si condiscipulus Platonis Xenophon ille Socraticus fictis et ipse rebus personam voluit informare sapientis in eo libro, quem Κύρου Παιδείαν inscribit; ut ex intimo Philosophiae sinu justi regis et sapientis disciplina procederet: quanto magis nos non compositam figuram sapientis viri, sed expressam virtutem, et divino institutam magisterio recensere intentius, et vias ejus debemus persequi, quem Moyses ita descripsit, ut retro quodammodo se ipse respiceret? CAPUT II. Devotio Abrahae quomodo divini praecepti verbis probata? Quid sit exire de cognatione, quove pacto ejusdem patriarchae obedientiam Dei promissio secuta sit? Idem invocato Domino, sibi ob uxoris pulchritudinem timet, cavetque. At Pharao propter illius raptum castigatus, quantum sit adulterii crimen indicio est: unde Abrahae exemplo ad studium devotionis provocamur. 3. Magnus plane vir, et multarum virtutum clarus insignibus, quem votis suis Philosophia non potuerit aequare. Denique minus est quod illa finxit, quam quod iste gessit, majorque ambitioso eloquentiae mendacio simplex veritatis fides. Itaque cujusmodi fuerit in eo viro devotio, consideremus. Ea enim virtus ordine prima est, quae est fundamentum caeterarum: meritoque hanc ab eo primam exegit Deus dicens: Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui (Gen. XII, 1). Satis fuerat dixisse de terra tua. Ibi enim erat exire de cognatione, exire de paterna domo: sed ideo addidit singula, ut ejus affectum 283 probaret ne forte aut imprudentem cepisse videretur, aut fraus aliqua mandatis pararetur coelestibus. Sed sicut coacervanda fuerunt praecepta, ne quid lateret: ita etiam proponenda praemia, ne forte desperaret. Tentatur ut fortis, incitatur ut fidelis, provocatur ut justus, meritoque exivit quemadmodum locutus est illi Dominus. 4. Et exivit cum eo Loth (Ibid., 4). Hoc autem quod pro magno inter septem Sapientum dicta celebratur ἔπου Θεῷ, id est, sequere Deum, perfecit Abraham, factoque Sapientum dicta praevenit, et secutus Deum exivit de terra sua. Sed quia ante terra ei fuerat alia, hoc est, regio Chaldaeorum de qua exivit Thare Pater Abrahae, et in Charram demigravit; et quia secum eduxit nepotem suum, cui dictum fuerat: Exi de cognatione tua; consideremus ne forte hoc sit exire de terra sua de hujus terrae, hoc est, de corporis nostri quadam commoratione egredi, de qua exivit Paulus qui dixit: Nostra autem conversatio in coelis est (Philip. III, 10); et de illecebris et delectationibus corporalibus quas velut cognatas animae nostrae dixit, quam compati necesse est corpori, donec ejus colligata vinculo adhaeret. Ergo exire de conversatione terrena, et saecularibus oblectamentis et superioris vitae moribus atque actibus debemus; ut non solum loca, sed etiam nosmetipsos mutemus. Si cupimus adhaerere Christo, deseramus corruptibilia. Sunt autem corruptibilia in nobis caro, delectatio, vox obnoxia passionibus corporalibus. Per vocem autem passiones intelligimus. Unde quoniam anima nostra διμερής est, hoc est, bipertita, et rationabile habens et irrationabile, quod dividitur per carnem et delectationis corporalis illecebras, caeterasque passiones corporis: qui justus est vir, rationabile animae suae ab irrationabili disjungere debet ac segregare. Hoc est enim exire de Charra, tamquam de cavernis quibusdam, et cuniculis, latibulisque egredi. Latere enim criminosae conscientiae est. Et nos igitur sequentes Abraham exeamus de latibulis. Si enim filii Abrahae sumus, opera Abrahae faciamus; ut luceant opera nostra coram Deo, et coram hominibus. Justus dicit opera sua regi: peccator seipsum occultat, sicut Adam se occultare cupiebat, sed latere non poterat. Paruit itaque Abraham mandato, nec ulla legitur mora intervenisse. 5. Egressus perambulavit terram usque ad Sichem (Gen. XII, 6), quod interpretatione latina dicitur humerus vel cervix, per quae exsecutionem praescripti operis intelligimus. Siquidem et infra habemus scriptum: Supposuit humerum suum ad laborandum (Gen. XLIX, 15). Unde per figuram locorum id expressum advertimus, quod devotionem suam sanctus Abraham non solum studio, sed etiam efficacia probaverit fructuosa, qua ad quercum usque pervenerit. 284 Quo loco apparuit illi Dominus, et dixit: Semini tuo dabo terram hanc (Gen. XII, 7). Vide quomodo promisso frequenti tamquam invalidum adhuc informet atque instituat; et ipse memor sui totum Deo deputet, nihil sibi vindicet. Ideo et aram aedificavit Deo, qui apparuit ei; et recessit inde in montem contra Orientem Bethel (Ibid.), surgentem adhuc sibi solem cupiens justitiae videre. Ideoque non in vallibus, sed in monte tabernaculum sibi locavit, quia Deus montium est, et non vallium. 6. Et invocavit nomen Domini (Ibid., 8). Ubi Bethel, id est, domus Dei, ibi et ara: ubi ara, ibi et invocatio Dei nostri. Non immeritoque processus tantos habuit, quia Deum sperabat sibi auxilio fore. Exercetur athleta Dei, et probatur adversis: in desertum abiit, fames incidit, in Aegyptum descendit. Compererat in Aegypto lascivam esse juvenum luxuriam, petulantem cupiditatem, voluptatum intemperantiam. Advertebat inter hujusmodi viros intutam uxoris pudicitiam fore, sibique conjugis pulchritudinem periculo futuram: monuit uxorem, ut sororem se diceret. Quo docetur non magnopere decorem conjugis quaerendum, qui viro necem plerumque gignere solet. Non enim tam pulchritudo mulieris, quam virtus ejus et gravitas delectat virum. Qui suavitatem quaerit conjugii, non superiorem censu ambiat, quam necessitates non teneant maritales: si non monilibus ornatam, sed moribus. Offendit plerumque virum, si se uxor nobiliorem noverit. Haec proxima superbiae sunt. Sara non facultatibus ditior, non genere splendidior erat; ideo virum imparem non putabat, ideo quasi parem gratia diligebat, ideo non censu est retenta, non parentibus, non propinquis, sed virum proprium quocumque pergeret, sequebatur: externa adiit, sororem se ejus adseruit, contenta si ita esset necesse, se periclitari pudore, quam virum salute. Ut tueretur maritum mentita est germanitatem; ne insidiatores pudoris ejus tamquam aemulum et vindicem uxoris necarent. Denique simul ut viderunt illam Aegyptii, admirati quod speciosa esset valde, induxerunt illam ad regem suum, et cum Abraham bene egerunt, tamquam fratrem ejus quae placuisset regi, honorantes. 7. Afflixit autem Dominus Pharao afflictationibus magnis et saevissimis, et domum ejus propter Saram uxorem Abrae (Gen. XII, 17). Magnum testimonium documentumque castitatis tuendae. Locus ita hortatorius, ut unusquisque se castum praebeat, alienum non affectet thorum, nec latendi spe, aut faciendi impunitate alienam uxorem incessat, non incuria aut stultitia provocetur mariti, aut absentia longiore. Adest praesul conjugii Deus quem nihil lateat, nullus evadat, nemo irrideat: vicem absentis mariti tuctur, servat excubias, imo sine excubiis deprehendit reum antequam 285 faciat quod paraverit; in animis singulorum, in mentibus universorum crimen agnoscit. Et si maritum adulter fefelleris, non fallis Deum: et si maritum evaseris, et si judicem fori luseris, non evadis judicem totius mundi. Ille gravius ulciscitur injuriam inopis, contumeliam imprudentis mariti. Major est enim injuria auctorem, quam custodem thalami spretum et non consideratum. 8. Ipse quoque Pharao, licet rex Aegyptiorum quem et insolentia regalis potentiae supinaret, et Aegypti lascivia atque luxuries a studio castitatis abduceret, vocavit Abraham, et arguit eum dicens: Quid hoc fecisti mihi? Quare non dixisti mihi quia uxor tua est: sed dixisti mihi quia soror tua est: et sumpseram eam mihi uxorem? Et nunc ecce mulier tua ante te (Ibid., 18, et 19). Etsi natura ferus ac barbarus, tamen significat etiam exteris ac barbaris moribus esse curam pudoris, et adulterii etiam sibi crimen cavendum. Qui praetendit ignorantiam, condemnat intemperantiam. Nec mirum si barbarus jus novit naturae: muta animalia quae nullis tenentur legibus, sunt tamen aliqua quae non solum paribus suis copulae servent fidem; verum etiam coitus unius castitatem custodiant. Ita major lex naturae, quam legum praescriptio est. Non mirum ergo si et iste Aegyptius rex Deum timuit qui hominem non timebat, et poenam solvit adulterii, qui nullis reus tenebatur legibus: statimque ubi alienam esse cognovit uxorem, non solum marito reddidit, verum etiam prosecutores dedit qui deducerent eum; ne quis de populo barbaro irrogaret violentiam vel peculio viri, vel uxoris pudori. 9. Pulcherrimus est hic locus ad incitandum studium devotionis, quod is qui Deum sequitur tutus semper est. Et ideo Deum praeferre debemus omnibus, nec patriae contuitus, nec parentum filiorumque gratia, nec uxoris contemplatio nos revocare debet ab exsecutione praeceptorum coelestium; quia Deus nobis omnia illa largitur, et potens est servare quae donat. Itaque magnum exemplum devotionis Abrahae, quod cum uxore speciosa descendit in Aegyptum. Erat quidem justo viro cura conjugalis pudicitiae: sed majus erat studium maturandae devotionis, ne praetulisse custodiam thori mandatis videretur coelestibus. Itaque quoniam propter Deum contempsit omnia, recepit a Deo multiplicata omnia: sed primam Deus pudicitiae tribuit remunerationem, quam gratam sciebat conjugi. Nam quia studio obeundi coelestis oraculi uxorem quoque in periculum deduxit pudoris, etiam castimoniam conjugii defendit. 286 CAPUT III. De caeteris Abrahae virtutibus, nimirum de prudentia ejus in rescindendis rixarum causis, justitia in dividendo, ubi et de imprudentia Loth amoenis utilia postponentis, ejusque poena: tum de patrui in ipsum caritate, pietate in Deum, continentia in victoria, et mercedis a Deo propositae electione; ac tandem de accepto futurae posteritatis et Christi nascituri promisso. 10. Primas igitur partes sibi justo ordine vindicavit devotio. Videamus et caeterarum virtutum gratiam. Mulcebatur sanctus Abraham nepotis praesentia cui patrium affectum exhibebat. Incidit rixa inter servulos nepotis et patrui. Advertit prudentior servulorum dissensionibus dominorum concordiam solvi solere, amputavit fibram discordiae, ne contagium serperet. Tolerabilius enim putavit ut copula sequestraretur, quam gratia dirimeretur. Quod te facere oportet, si forte hujusmodi aliquid incideris, ut seminarium dissensionis auferas. Neque enim tu fortior quam Abraham. Ille declinanda censuit, non despicienda servulorum jurgia. Et si tu fortior, cave ne alter infirmior qui aurem praebeat servulorum susurris. Frequenter indivisa servitia inter parentes discordiam serunt. Divide potius, ut maneat amicitia. Indivisa domus duos non sustinet. Nonne melius est emigrare cum gratia, quam cohabitare cum discordia? 11. Ipsa quoque cujusmodi esse debeat divisio, Patriarcha edocet. Firmior dividat, infirmior eligat, ne habeat quod queratur. Electionis enim suae partem non poterit calumniari. Non residet occasio resiliendi cui datur optio eligendi, nec divisor gravatur. Nam quo prudentior, eo cautior; ut nec in divisione circumscribatur, nec in electione fraudetur. 12. Divisit Abraham, quia non capiebat, inquit, illos terra habitare simul (Gen. XIII, 6), quia nimium divites erant. Saeculare vitium ut divites terra non capiat. Nihil enim satis est divitum cupiditati. Quanto ditior quis fuerit, tanto avidior ad possidendum est. Extendere agri terminos cupit, et vicinum excludere. Numquid hujusmodi Abraham? Minime, quamvis in principio et ipse imperfectior. Unde enim perfectio ante adventum Christi? Nondum venerat qui diceret: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia tua, et da pauperibus, et veni, sequere me (Matth. XIX, 21). Tamen ut minime avarus electionem offert, ut justus dissensionem amputat. Non sit, inquit, rixa inter me et te, et inter pastores meos et pastores tuos, quia homines nos fratres sumus. Nonne ecce tota terra ante te est? Discede a me: si tu in sinistram, ego in dexteram: vel si tu in dexteram, ego in sinistram (Gen. XIII, 8 et seq.). 13. Et levavit oculos Lot, et elegit irriguam regionem, 287 inquit, Jordanis; quia tota rigabatur, et erat sicut paradisus Dei. Plerumque possessiones obveniunt haereditariae, aliae utiliores, aliae amoeniores. Non utique in portione secundae sunt. Nam incipit minui singularum meritum. Sed si non queunt partes de utilioribus convenire, conferantur amoenae utilioribus. Diversa hominum ingenia sunt: alios utilia, alios amoena delectant. Infirmior amoeniora eligit, utiliora fastidit. Villicus nonnumquam utilis est, vel actor agri confertur urbano. Si insipiens sit elector aut cocum eligit, aut vocalem quem venustioris gratiae putat, refutat utiliorem. Plerumque etiam ubi fructus non impares sunt, prudentior amoeniora declinat. Cito invidiam movent, cito in se excitant mentem avari. Hic tamen nihil dixit Scriptura de eo quod alia pars utilior, alia amoenior fuerit; ne studio Abraham cepisse oculos adolescentis videretur. Amoenam partem unam descripsit, non addidit alteram utiliorem. Necesse erat ut de tota regione duas partes faceret: deinde praesentia, non absentia dividebat. Una regio capere utrumque non poterat. Quod potuit summae esse justitiae, electionem obtulit. 14. Lot amoenam elegit, quae cito praedonum oculos incurrit. Hinc bellum inter reges, adversariorum victoria, incolarum captivitas. Itaque etiam Lot infirmioris consilii pretium luit, non terrarum infecunditate, sed amoenitatis invidia deceptus, ut etiam ipse captivus abduceretur; quoniam vitio servilis nequitiae a potiore deflexerat, et partem flagitiosissimorum elegerat; Sodoma enim luxuria atque lascivia est. Ideoque declinatio latina interpretatione dicitur Lot, quod is vitia eligit qui a virtute declinat, et ab aequitate deflectit. 15. Quo comperto Abram numeravit servulos suos vernaculos (Gen. XIV, 14); et cum trecentis decem et octo viris adeptus victoriam, liberavit nepotem. Probatur divisionis affectus, quando sic amabat nepotem, ut pro eo nec belli declinaret periculum. Quid est, numeravit? Hoc est, elegit. Unde illud non solum ad scientiam Dei refertur, sed etiam ad gratiam justorum, quod in Evangelio dixit Dominus Jesus: Et capilli vestri omnes numerati sunt (Luc. XII, 7). Cognovit autem Dominus qui sunt ipsius: eos autem qui non sunt ipsius, non dignatur cognoscere. Numeravit autem trecentos decem et octo, ut scias non quantitatem numeri, sed meritum electionis expressum. Eos enim adscivit, quos dignos numero judicavit fidelium, qui in Domini nostri Jesu Christi passionem crederent. Trecentos enim τ Graeca littera significat, decem et octo autem summam ιή exprimit. Fidei ergo merito Abraham vicit, non populoso exercitu. Denique eos quibus quinque regum arma cesserunt, cum paucis egressus vernaculis triumphavit. 16. Sed qui vincit non debet sibi arrogare victoriam, sed deferre Deo. Hoc Abraham docet, qui triumpho factus humilior est, non superbior. 288 Sacrificium denique obtulit, decimas dedit; ideoque ei Melchisedech qui interpretatione Latina dicitur rex justitiae, rex pacis, benedixit: Erat enim sacerdos summi Dei (Gen. I, 18). Quis est rex justitiae sacerdos Dei, nisi cui dicitur: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech (Ps. CIX, 4), hoc est, Dei Filius, sacerdos Patris, qui sui corporis sacrificio Patrem nostris repropitiavit delictis. 17. Quantum autem illud quod de praeda victoriae nihil voluit contingere, nec oblatum sumere? Minuit enim fructum triumphi mercedis susceptio, et beneficii arrodit gratiam. Plurimum enim refert utrum pecuniae, an gloriae dimicaveris: alter mercenarii loco ducitur: alter dignus habetur conservatoris gloria. Jure sanctus de praeda usurpare aliquid vel oblatum recusat, ne dicat qui dedit: quia ego divitem feci eum; hoc solum sibi satis esse testatur, quod pastui praeliantium juvenum profecisset. Dicet aliquis (23, q. 5, c. Dicat aliquis): Cum ipse vicerit, quomodo dicit ad regem Sodomorum, Nihil sumam abs te; cum praeda utique in potestate vicotris fuerit ? Docet militarem disciplinam, ut regi serventur omnia. Sane iis qui secum fuissent in adjumentum fortasse sociati, partem emolumenti tribuendam asserit tamquam mercedem laboris. 18. Ideoque quoniam sibi mercedem ab homine non quaesivit, a Deo accepit, sicut legimus scriptum; quia post haec verba factum est verbum Domini ad Abram in visu dicens : Noli timere Abram, ego protegam te, merces tua multa erit valde (Gen. XV, 1). Non est serus ad remunerandum Dominus, et cito promittit, et multa largitur; ne infirmos animos per dilationem aliquam subeat poenitentia contempsisse praesentia: et velut quadam usuraria largitate compensat, ut uberiora restituat ei qui captus non fuerit oblatione praesentium. 19. Ab ipso quoque Domino mercedem quam postulet, consideremus. Non divitias ut avarus exposcit, non longaevitatem vitae istius, ut meticulosus mortis, non potentiam; sed dignum quaerit sui haeredem laboris: Quid mihi, inquit, dabis? Ego autem dimittor sine filiis (Ibid., 2). Et infra: quia mihi semen non dedisti, vernaculus meus mihi haeres erit (Ibid., 3). Discant ergo homines conjugia non spernere, nec sibi sociare impares; ne hujusmodi suscipiant liberos, quos haeredes habere non possint; ut vel transfundendae haereditatis contemplatione, si nullo contuitu pudoris moventur, digno studeant matrimonio. 20. Sed si Abrahae sententia ad corrigendum minus proficit, accipe oraculum Dei hujusmodi condemnantis haereditatem: Non erit, inquit, haeres tuus hic: sed alter qui exierit de te, ille haeres tuus erit (Ibid., 4). Quem dicit alterum? Peperit enim et Agar filium Ismael, sed non ipsum dicit, sed dicit sanctum Isaac. Et ideo addidit: Qui exierit de te. Ille enim vere exivit ex Abraham, qui legitimo conjugio procreatus est. Sed per Isaac legitimum filium, illum verum legitimum possumus intelligere 289 Dominum Jesum Christum, quem in principio Evangelii secundum Matthaeum Abrahae filium legimus (Matth. I, 1), qui verum se Abrahae gessit haeredem, auctoris illuminans successionem, per quem Abraham respexit in coelum, et splendorem posteritatis suae agnovit non minus illustrem, quam stellarum coelestium fulget claritas. Sicut enim stella differt a stella in claritate, ita et resurrectio mortuorum (I Cor. XV, 41). Apostolus dicit. Eo quod resurrectionis suae donans consortia, homines quos mors solebat terris abscondere, regni coelestis fecit esse participes. 21. Quomodo autem Abrahae propago diffusa est, nisi per haereditatem fidei, per quam coelo comparamur, conferimur angelis, aequamur stellis? Ideo ait: Sic erit semen tuum. Et credidit, inquit, Abraham Deo (Gen. XV, 6). Quid credidit? Christum sibi per susceptionem corporis haeredem futurum. Ut scias quia hoc credidit, Dominus ait: Abraham diem meum vidit, et gavisus est (Joan. VII, 56). Ideo reputatum est illi ad justitiam, quia rationem non quaesivit, sed promptissima fide credidit. Bonum est ut rationem praeveniat fides; ne tamquam ab homine, ita a Domino Deo nostro rationem videamur exigere. Etenim quam indignum ut humanis testimoniis de alio credamus, Dei oraculis de se non credamus! Imitemur ergo Abraham, ut haeredes simus terrae per justitiam fidei, per quam ille mundi haeres factus est. CAPUT IV. Abraham ab adulterii crimine ob susceptum ex ancilla filium defenditur: nempe quod ab humana fragilitate non esset immunis, et tunc Chaldaeorum superstitiones vix reliquisset: deinde quod in legem ut pote necdum latam non peccaverit: postea quod non libidine, sed amore prolis inductus sit; ubi multa contra adulterium disputantur: defenditur ultimo quod illud ipsum mysterium non peccatum fuerit. Ad extremum quaeritur an decuerit circumcisionem institui postea revocandam, et minimum in se perfectionis continentem. 22. Sed fortasse dicat aliquis: Quomodo Abraham nobis imitandum proponis, 290 cum de ancilla susceperit filium? Aut quid sibi vult hoc esse, ut tantus vir huic errori fuerit obnoxius, cujus tanta opera miramur? Et ideo ne quodam more navigantium locum hunc quem plerique vadosum putant, declinasse videamur, rationem ejus explanare cordi est. Non abnuo quod Abraham de ancilla susceperit filium; ut cognoscas quoniam non superioris cujusdam naturae ac substantiae fuit Abraham, sed unus e numero et fragilitate universorum hominum. Denique et de regione Chaldaeorum vocatus est, quos superstitioni vanae intentos esse magis quam caeteros accepimus; et ideo majorem invenit gratiam apud Deum, quia superioribus renuntiavit, ad priora se extendit, ut sequeretur Deum. Propositus est enim ad imitandum tibi, ut et tu advertas, quod si peccatis renunties, possis emereri Domini misericordiam. 23. Movere tamen aliquos potest, quod jam cum Deo loquebatur, et ad ancillam introivit, sicut scriptum est: Quia dixit Sara ad Abram: Ecce conclusit me Dominus, ut non pariam: intra ergo ad ancillam meam, ut filios facias ex illa (Gen. XVI, 2; 32, q. 4, c. Dixit Sara). Et ita factum est. Sed consideremus, primum quia Abraham ante legem Moysis, et ante Evangelium fuit: nondum interdictum adulterium videbatur. Poena criminis ex tempore legis est, quae crimen inhibuit: nec ante legem ulla rei damnatio est; sed ex lege. Non ergo in legem commisit Abraham, sed legem praevenit. Deus in paradiso licet conjugium laudaverit (Gen. I, 28) non adulterium damnaverat. Non vult enim mortem peccatoris, et ideo quod praemii est pollicetur: quod poenae, non exigit. Mavult enim mitibus provocare, quam terrere saevioribus. Et tu peccasti cum gentilis esses, habes excusationem: venisti ad Ecclesiam, audisti legem: Non adulterabis (Exod. XX, 14), jam excusationem delicti non habes. Tamen quoniam cum his mihi sermo est, qui ad gratiam baptismatis nomen dederunt, si quis tantum crimen fecit, sciat sibi tribuendam veniam; sed quasi ei qui crimen commiserit, in reliquum tamen abstinendum noverit. Denique illi adulterae quam in Evangelio obtulerunt scribae Pharisaeorum, 291 ignovit quidem Dominus superiora, sed ait: Vade, et amodo vide ne pecces (Joan. VIII, 11). Quod cum illi dicit, tibi dicit. Fecisti gentilis adulterium, fecisti catechumenus? Ignoscitur tibi, remittitur tibi per baptismum. Vade, et post haec vide ne pecces. Habes unam Abrahae defensionem. 24. Secunda illa est, quod non ardore aliquo vagae succensus libidinis, non petulantis formae captus decore, ancillae contubernio conjugalem posthabuit thorum, sed studio quaerendae posteritatis et propagandae sobolis. Adhuc post diluvium raritas erat generis humani: erat etiam religionis, ne quis non reddidisse debitum videretur naturae. Denique et Lot sancti filiae hanc causam quaerendae posteritatis habuerunt, ne genus deficeret humanum; et ideo publici muneris gratia privatam culpam praetexuit. Nec otiosum est quod uxor auctor facti inducitur; ut excusetur maritus, ne vago raptus errore credatur: simul ut discant mulieres diligere viros, nec agitari vana suspicione pellicatus, aut invidere privignis, si ipsae liberos non susceperint. Uxori bonae cordi erat excusare apud virum sterilitatem suam; et ne causa esset viro quod is liberos non haberet, suadet ut intraret ad ancillam. Hoc fecit Lia, hoc Rachel postea. Disce mulier zelum deponere, qui saepe mulieres in furorem incitat. 25. Sed et vos moneo, viri, maxime qui ad gratiam Domini tenditis, non commisceri adulterino corpori (qui enim se jungit meretrici unum corpus est) nec dare hanc occasionem divortii mulieribus. Nemo sibi blandiatur de legibus hominum (33, q. 4, cap. Nemo). Omne stuprum adulterium est, nec viro licet quod mulieri non licet. Eadem a viro, quae ab uxore debetur castimonia. Quidquid in eam quae non sit legitima uxor, commissum fuerit adulterii damnatur crimine. Ergo advertistis quid debeatis cavere, ne quis sacramentis se indignum praebeat. 26. Accipite etiam aliud, quia hujusmodi intemperantia solvit charitatem conjugii, superbas ancillas facit, iracundas matronas, discordes conjuges, concubinas procaces, inverecundos maritos. Simul ut de domino conceperit ancilla, spernit dominam suam tamquam ditior partu: domina se despici dolet, maritum auctorem injuriarum suarum arguit. Denique Sara ipsa marito ancillae suae potestatem dederat, et postea dicit ad eum: Injuriam accipio ego ex te: ego dedi ancillam meam in sinum tuum; ubi autem videt conceptum esse, spreta sum, inquit, coram ab ea: judicet Deus inter me et te (Gen. XVI, 5). Quantus dolor, quam gravis querela sit feminarum lectione exponitur. Da improvidum et levem maritum qui morigerari nesciat, et divortii causas exhibet. Sed Abraham, vir moderatus et prudens: Ecce, inquit, ancilla tua in manibus tuis, utere ea quomodo tibi placuerit (Ibid., 6). Maluit enim uxorem tenere, quam famulam. Nec hoc tamen plenum remedium. Accepit potestatem irata uxor, et immoderatius ultione permissa utitur. Quod si Sara moderationem non tenuit, quae tenebit? Ideoque scriptum est: Et afflixit eam Sara, et fugit a facie ejus. (Ibid.) Duo sunt quae comprehendit 292 Scriptura; ut et dominae gravem indignationem exprimeret, et ancillae tumorem ac superbiam. Quod afflixit eam Sara, ad iracundiam affligentis refertur: quod Agar fugit, contumeliam servili patientia non ferebat, quae sibi herilis contubernii vindicabat fastigium: indignata est injuriam, quae induerat insolentiam. Denique interroganti angelo quo iret, respondit: A facie Sarae dominae meae ego fugio (Ibid., 8). Et hoc tumoris immodici, ut prius nomen Sarae diceret, postea dominam significaret. Illud ad injuriam praemissum, hoc ad expressionem personae additum. Non placuit angelo ancillae insolentia; et ideo dixit illi: Revertere ad dominam tuam (Ibid., 9). Utique non latuisset angelum, si vi suppliciorum victa fugisset, et magis reprehendisset verberantis saevitiam, quam fugientis discessionem: sed ut ostenderet quia tamquam superba fugiebat, ne superba esset dominae, addidit: Et humilia te sub manibus ejus (Ibid.). Opto igitur ut hoc vitium nullus incidat: sed si quis inciderit, discat ancillam suam humiliare uxori suae; ne dum vult ancillam vindicare, excludat uxorem. 27. Ergo Abraham et unus de populo erat gentili, et causa posteritatis introierat ad ancillam; quia uxor ejus sterilitatem suam obumbrare cupiens, auctor ejus facti fuerat viro: et tamen non otiosum est quod post hoc Deus statim, quia alia ejus opera probaret, vel hujus facti poenitentiam, dixit illi: Ego sum Deus tuus, emerere in conspectu meo, et esto sine querela (Gen. XVII, 1), quasi adhuc plene non emeruisset, qui desperaret sterilis partum uxoris, et de ancilla posteritatem quaereret. Esto, inquit, sine querela, hoc est, irreprehensibilis; ut de te non queratur uxor, nec quisquam tua facta reprehendat. Mutat enim nomen, littera addita, ut de Abram vocaretur Abraham, hoc est, de patre vano, sicut habet Latina interpretatio, vocaretur pater sublimis, pater electus; vel de patre fieret et pater filii. Vanus erat cum Deum nesciret: electus factus est postquam cognovit Deum. Pater erat cum de ancilla prolem haberet: sed pater filii non erat; quia non erat ei filius, qui non erat legitimo susceptus conjugio. Peperit Sara, et factus est pater filii. Circumcidi jubetur accepturus veri seminis haereditatem. Nonne evidenter circumcisio carnis praeceptum est castimoniae, ut aliquis resecet libidinem carnis, et indomitas luxu ac lascivia refrenet cupiditates? Etenim circumcisionis vocabulo id praescribitur, ut omnis impuritatis foetor abstergatur, et incentivum libidinis auferatur. Duabus usi sumus defensionibus. 28. Tertia quoque est quam nobis Apostoli Pauli tribuit auctoritas, qui ait: Illa quae gessit Abraham ut de ancilla susciperet sobolem, in figuram facta sunt, et secundum allegoriam dicta. Allegoria est cum aliud geritur et aliud figuratur; sicut etiam ipse Apostolus docet dicens: Sub lege volentes esse, legem non legistis? Scriptum est enim, Quoniam Abraham duos filios habuerit, unum de ancilla, et unum de libera; sed is quidem qui de ancilla, secundum carnem natus est: qui autem de libera 293 per repromissionem: quae sunt per allegoriam dicta. Nam haec sunt duo testamenta: unum quidem a monte Sina in servitutem generans quod est Agar (Galat. IV, 21 et seq.), duos populos ostendens de Abrahae generatione manare: unum Judaeorum, qui legis syllabis serviat; eo quod de ancilla in servitutem videatur esse generatus: alterum Christianum, qui ad remissionem peccatorum coelestis gratiae libertatem acceperit. Quod ergo putas esse peccatum, advertis esse mysterium, quo ea quae posterioribus erant futura temporibus, revelabantur. Denique addidit: Vos autem, fratres, secundum Isaac promissionis fili iestis (Galat., IV, 28). Ideo, inquit, nolite quaerere opera legis; quoniam non justificatur homo ex operibus legis, nisi per fidem Jesu Christi (Galat. II, 16). Et ut scias quia Christianis dixit: Et nos, inquit, in Christum Jesum credimus; ut justificemur ex fide Christi, et non ex operibus legis (Ibid.). Agnoscamus ergo quoniam haec quae in figuram contingebant, illis crimini non erant: nobis autem erunt, si ad correptionem nostram scripta cavere nolimus: sed magis id agamus, ut cum simus liberae filii, quae est Sara, ne legis laqueis serviamus, cum Abraham liberam tenuerit, ancillam ejecerit. 29. Quo loco (Gen. XVII, 10) plerosque moveri scio: si enim bona est circumcisio, hodieque teneri debuit: si inutilis, mandari non debuit, divino praesertim oraculo. Sed cum Apostolus dixerit Paulus (Rom. IV, 11): Quia Abraham signum accepit circumcisionis: utique signum non ipsa res, sed alterius rei est, hoc est, non veritas, sed indicium veritatis. Denique ipse exposuit et expressit dicens (Ibid.): Signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae et fidei. Unde non incongrue intelligimus quia circumcisio corporalis signum circumcisionis est spiritalis. Ergo signum mansit donec veniret veritas. Advenit Dominus Jesus, qui ait: Ego sum via, veritas, et vita (Joan. XIV, 6). Quia non partem exiguam corporis in signo, sed totum circumcidit hominem in veritate, signum detraxit, veritatem induxit; quia postea quam venit quod perfectum est, quod ex parte erat, evacuatum est; et ideo cessavit circumcisio partis, ubi refulsit circumcisio universitatis. Jam enim non ex parte, sed totus homo salvatur in corpore, salvatur in anima. Scriptum est enim: Qui vult post me venire, abneget seipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me (Matth. XVI, 24). Haec est perfectio circumcisionis; quia per corporis oblationem redimitur anima, de qua ipse Dominus ait: Qui perdiderit animam suam propter me, inveniet eam (Luc. IX, 24). 30. Superest illa nunc quaestionis portio, utrum debuerit pars praemitti, cum esset ventura perfectio. Qui locus facilis est ad diluendum, si consideremus quibus pars mandata sit, quibus servata perfectio. Pars enim mandata est secundum legem populo Judaeorum, illi dura cervice, illi infirmo, illi qui Deum suum non cognovit. Cum ergo partem non potuerit sustinere, quomodo perfectionem servare potuisset? Ut si puerulum litteris imbuas, a singulis litterarum elementis 294 inchoandum est tibi, ut a singulis apicibus ad syllabas, a syllabis eum per ordinem ad nomina, orationemque deducas. Nec potest mare quisquam navigare intrepidus, nisi qui ante in fluminibus navigaverit. Denique si quid aut conficiendi itineris, aut levandi oneris puero velis provectiorique mandare, numquid aequanda onera sunt, aut aequandus labor? Ita igitur noveris his perfectionem circumcisionis esse servatam, qui a Christo instituti, validioribus idonei viderentur; ut fideles probarentur, quorum multitudo innumera crucem tolleret; suamque pro Christo animam devoveret, et increduli non possent resistere, qui in totius corporis immolatione quaeri salutem putarent, qui exignum circumcisionis suae sanguinem salutarem arbitrarentur. 31. Considerandum autem quod in praeputio positum vocavit Deus, in praeputio adhuc manenti legitimi filii promissa est haereditas; ut non Judaeorum tantummodo patrem, ut ipsi asserunt, sed omnium credentium auctorem per fidem credas. Sara quoque ante circumcisionem viri in unius litterae adjectione non mediocri remuneratione benedicitur, ut principatum virtutis et gratiae haberet; de qua nationes et reges gentium spondet futuros, ut in ipsa typus non Synagogae, sed Ecclesiae constitueretur. Quod autem promisso ex ea filio, risit Abraham, non incredulitatis, sed exsultationis indicium fuit. Denique procidit in faciem, qui adoravit, et credidit, et adjecit: Si mihi centum annorum nascetur filius, et si Sara nonaginta annorum pariet. Et dixit: Ismael hic vivat in conspectu tuo (Gen. XVII, 17 et 18). Non est incredulus in promissis, nec avarus in votis. Hoc est, non dubito quod facias, ut et centum annorum seni dones filium, et naturae auctor naturae metas relaxes. Beatus cui ista donantur: sed tamen etiam hic Ismael quem habeo de vernacula, si vivat in conspectu tuo, abundat mihi gratia. Denique Dominus et probavit ejus affectum, et petitionem non abnuit, et sua promissa firmavit. CAPUT V. De hospitalitate Abraham hospitum explorantis adventum, eisque obviam properantis. Commendatur eadem virtus, et vana quorumdam excusatio diluitur. Quam diligentem in ea se praebuerit idem sanctus, et quomodo uxorem in meriti partem adsciverit? Quid oblata ab utroque mystice significent? Postremo facta ministranti Abrahamo filii promissio, sicut et Sarae risus exponitur. 32. Diximus de Abrahae devotione, ac fide, de prudentia, justitia, charitate, parcimonia: nunc etiam de hospitalitate dicamus. Est enim non mediocris ea virtus. Unde et Apostolus principaliter eam in episcopo esse oportere geminae scriptionis docuit auctoritate; ut praesto sit advenientibus, et occurrat obviam, et itinera exploret, et adsit non quaerentibus, et rapiat 295 praetergredientes. Ante ostium sedebat Abraham, sedebat meridie. Quando alii requiescebant, iste hospitum explorabat adventus. Merito illi Deus apparuit ad quercum Mambre, quia fructum hospitalitatis studiosissime requirebat. 33. Et respiciens, inquit, oculis vidit, et ecce tres viri stabant secus illum. Et cum vidisset illos, cucurrit obviam illis (Gen. XVIII, 2). Vide primo fidei mysterium. Deus illi apparuit, et tres aspexit. Cui Deus refulget, Trinitatem videt, non sine Filio Patrem suscipit, nec sine Spiritu sancto Filium confitetur. Haec alibi plenius (In lib. de Resurrectione carnis). Nunc moralis persequendi propositum est loci. Non otiosus sedet, qui longe aspicit: nec aspexisse contentus, cucurrit obviam. Festinavit occurrere, quia non satis est recte facere, nisi etiam maturare quod facias. Festinanter enim manducare pascha lex jubet (Exod. XII, 11). Uberiores enim fructus habet celerata devotio. Disce ergo quam impiger esse debeas, ut possis praevenire hospitem; ne quis praeveniat, et te boni muneris defraudet copia. 34. Bona est hospitalitas, habet mercedem suam, primum humanae gratiae, deinde quod majus est, remunerationis divinae. Omnes in hoc incolatu hospites sumus; ad tempus enim habitandi habemus hospitium: emigramus propere. Caveamus ne si nos duri aut negligentes fuerimus in recipiendis hospitibus, etiam nobis post vitae istius cursum sanctorum hospitia denegentur. Unde in Evangelio Salvator dicit: Facite vobis amicos de iniquo mammona, qui vos recipiant in aeterna tabernacula sua (Luc. XVI, 9). Deinde etiam in hoc corpore sitis plerumque oboritur peregrinandi necessitas. Quod ergo aliis negaveris, id in te ipse decernis: et quod aliis detuleris, eo te facies dignum videri. Si omnes eam sententiam non suscipiendi hospites sequantur, ubi erit requies peregrinantibus? Relictis igitur humanis habitaculis, captabimus secessus ferarum, bestiarum cubilia. 35. Sed pauperiem praetendis. Non opes a te hospes requirit, sed gratiam; non ornatum convivium, sed cibum obvium. Melior est, inquit, hospitalitas cum oleribus ad amicitiam et gratiam, quam si vitulos occidas ad praesepia cum inimicitiis (Prov. XV, 17). Haec grata hominibus, et accepta Deo. Unde Dominus Jesus in Evangelio (Matth. X, 42). eum quicumque dederit hospiti potum aquae frigidae, coelestium asserit praemiorum non exsortem futurum. Denique Jacob oves adaquavit Rachel, et gratiam reperit, et uxorem acquisivit. Deinde qui scis an Deum suscipias, cum hospitem putas? Abraham dum peregrinantibus defert hospitium, Deum atque angelos ejus hospitio suscepit: quamvis et cum hospitem suscipis, suscipias Deum, sicut scriptum in Evangelio legis, dicente Domino Jesu: Hospes eram, et collegistis me . . . . Quod enim uni horum minimorum fecistis, mihi fecistis (Matth. XXV, 35 et 40). Unius horae hospitio vidua illa quae suscepit 296 Eliam, et exiguo cibo pavit, perpetuum toto tempore famis invenit alimentum, et mercedem accepit mirabilem, ut numquam de hydria farina deficeret. Elisaeus quoque defuncti pignoris resuscitatione donata, solvit hospitii pensionem. 36. Non sola tamen facilitas susceptionis, sed etiam sedulitas suscipientis et affectus quaeritur. Utrumque te Abraham docet. Cucurrit obviam, rogavit prior dicens: Domine, si inveni gratiam ante te, ne praeterieris servum tuum: sumatur aqua, et laventur pedes vestri, et refrigerate sub arbore: et sumam panem, et manducate, et post haec transietis: propter quod declinastis ad servum vestrum (Gen. XVIII, 3 et seq.). Tres vidit, et unum Dominum appellavit, ipsius solius se servum fatetur. Deinde conversus ad duos quos ministros arbitrabatur, etiam ipsis deferre gestit obsequium, jam non jure debito servitutis obstrictus, sed blando sedulitatis nomine, usuque famulatus. 37. Et festinavit Abraham in tabernaculum ad Saram, et dixit ei: Festina et consperge tres mensuras similaginis, et fac subcinericia (Ibid., 6). Bonus maritus exsortem religiosi muneris esse non patitur uxorem, nec avare sibi totum munus usurpat. Recte igitur et pietatis, et verecundiae causa servatur. Quod pietatis est, vult esse commune: quod pudoris est, integrum manet Sarae. Ante tabernaculum vir hospitum explorat adventus: intra tabernaculum Sara tuetur feminae verecundiam, et opera muliebria tuto exercet pudore. Foris maritus invitat, intus Sara convivium adornat. Nec solum ipse festinat Abraham, sed etiam festinandum dixit uxori, sociam devotionis ostendens, nec fide disparem. 38. Consperge, inquit, tres mensuras similaginis, et fac subcinericia. Graece. ἐγκρύφια dicuntur, hoc est, abscondita; eo quod latere debeat omne mysterium, et quasi operiri fido silentio, ne profanis temere divulgetur auribus. Hoc pascitur divina majestas, hunc epulatur affectum, qui parcus loquendi sit, nec sacra in medium ferat. Breviter autem fidei mysterium docet Sara, unius similaginis tres mensuras faciens, quae typum Ecclesiae habet cui dicitur: Laetare sterilis, quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis (Esai. LIV, 1). Haec est enim quae intimo fidem spiritu fovet, ejusdem divinitatis asserens Trinitatem, pari quadam mensura atque reverentia Patrem, Filiumque, et sanctum adorans Spiritum, et majestatis unitate concelebrans, personarumque proprietate distinguens, hac devotionem tuam fidei assertione consperge. 39. Mulier similaginem offerat, hoc est, interiora spiritalis frumenti vel grani illius de quo dictum est, quod nisi in terram ceciderit, nullum fructum afferat. Unde et prima vidit Maria Dominicae resurrectionis mysterium, et festinavit non passim omnibus, sed solis Petro et Johanni intimare sacrae salutis nuntium. Vir currat 297 ad boves, sumat vitulum, et sacramentum Dominicae passionis festinato impiger studio, non lento otio remissus accipiat, tradat illud puero qui innocentiam tenerae servet aetatis, dolum nesciat, referire non noverit, incorrupti corporis castimoniam custodiat. De quo ait Dominus Jesus: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum coelorum (Matth. XVIII, 3). Huic puero et similibus ejus etiam sanctus David divinae laudationis dispensat officium dicens: Laudate, pueri, Dominum (Ps. CXII, 1). 40. Nec illud otiosum, quod cucurrit ad boves, tenerum vitulum et bonum sumpsit, et cum lacte apposuit. Denique et in Exodo cum pascha Domini declararet, ait Moyses: Agnus sine macula, mundus, consummatus, anniculus, masculus erit vobis ab ovibus et hoedis. Sumetis et occidetis, inquit, illum tota multitudo synagogae ad vesperum (Exod. XII, 5). Unde et hic meridies esse describitur, quando Abraham Domino offert hospitium. Sed ad coenam vitulus immolatur, et cum lacte manducatur, hoc est, non in sanguine, sed cum fidei puritate. Bonus vitulus, ut pote qui peccata dilueret. Tener, quia non dura cervice, sed molli jugum legis agnovit, crucis patibulum non recusavit. Et merito tener, de cujus capite et pedibus et internis nihil relictum est, et os non est contritum ab eo, sed totus epulantium cibo cessit. Talem nobis Legis figuravit umbra, talem veritas Evangelii demonstravit (Joan. XIX, 36). 41. Manducaverunt, inquit, illi: Abraham autem stabat sub arbore (Gen. XVIII, 8). Advertimus humilitatis officium commendare humilitatem. Abraham stabat, et tu primam accubitionis partem occupas? Denique ea humilitas invenit gratiam, ut promitteretur ei filius. 42. Dixit autem ad illum: Ubi est Sara uxor tua? Qui respondit, et dixit: Ecce in tabernaculo (Ibid., 9). Numquid ignorabat Dominus qui in posterioribus Sodomorum futura excidia denuntiat, ubi Sara esset? Non ignorabat: sed docere nos voluit, quantus pudor esse debeat feminarum; ne procaci occursu hospitum in se oculos inflectant; salva verecundia ministerium suum exerceant. Abraham quoque auribus tuis ingerit in tabernaculo Saram degere; ut discas quid ab uxore exigas. Provectiore aetate jam Sara juvenilem custodit verecundiam, ideo Dominus spopondit ei filium. Defecerant, inquit, Sarae fieri muliebria (Ibid., 11). Non otiose additum, ne putares femineae adhuc possibilitatis fuisse, ut pareret. 43. Risit autem Sara (Ibid., 10). Quod indicium futuri magis, quam incredulitatis arbitror. Risit enim, licet adhuc nesciens quid rideret, quod publicam esset in Isaac paritura laetitiam. Ideo negavit se risisse, quia ignoravit: ideo risit, quia prophetavit. 298 CAPUT VI. Sodomorum excidium Abrahae praedicitur, praedicatur que divina in tolerandis peccatoribus, ac peccatis examinandis et condonandis indulgentia. Angeli vespere adventantes apud Lot hospitantur. Immani scelere Sodomitarum cumulantur flagitia. Oblatis filiabus conatur Lot eorum furorem mitigare, quos angeli coecitate percutiunt. Idem Lot generis sequi recusantibus, prohibitus ne retro respiciat, educitur; et qua ratione ad nos quoque illud pertineat? Excusato demum filiarum cum parente incestu, ebrietatis mala describuntur. 44. Exsurgentes autem viri conspexerunt in faciem Sodomae et Gomorrhae (Ibid., 16). Sicut visitatio Domini timentibus exhibetur, ita etiam impiis poena peccati reponitur. Abraham deducebat hospites, ad humanitatis gratiam addebat obsequia. Nam Sodomitae pro pietatis officiis impuritatis augebant flagitia. 45. Non celabo, inquit, Abraham puerum meum quae ego faciam (Gen. XVII, 1). Senilis utique aetatis Abraham in superioribus Scriptura signavit, quia nonaginta et novem processisset annos: quomodo hunc puerum dicit? Sed cum immemorem senectutis, exploratorem indefessum, cursu impigrum, standi patientissimum, deducendi studiosissimum expresserit, nonne convenire nomen pueri videtur officiis? Merito puer dicitur, qui senile nesciebat fastidium, pueritiae innocentiam et obsequium deferebat. Datur itaque justo benedictionis gratia, et posteritatis haereditas. 46. Offensa autem peccatorum exponitur. Clamor, inquit, Sodomorum et Gomorrhae impletus est (Ibid., 20). Magna Domini patientia, ut non statim peccatorem puniat, sed diu differat exspectans correctionem; nec commoveatur ad ulciscendum, nisi peccator mensuram excedat. Unde et Dominus Jesus in Evangelio ad Judaeos ait: Implete mensuram patrum vestrorum (Matt. XXIII, 32). 47. Descendam itaque, ut videam secundum clamorem illorum venientem ad me, si consummabuntur: sin autem, ut sciam (Gen. XVIII, 21). Non ignorabat Dominus peccata Sodomorum: sed propter te instruendum verba hujusmodi loquebatur; ut tu propius scruteris eorum commissa, in quos vindicandum arbitraris. Descendam, inquit, ut videam, hoc est, etiam tu descendere cura, descende indaginis studio; ne quid sit quod fallat, aut lateat absentem; ut oculis facinus deprehendas. Eminus positi multa nescire possunt. Quem clamorem autem ait, nisi forte quia ei quem nihil latet, clamant omnia, clamare videntur singulorum crimina? Denique ad Cain dicitur: Sanguis fratris tui ad me clamat (Gen. IV, 10), hoc est, non latet, sed clamat parricidium tuum. Itaque velut excitatur Deus flagitiorum nostrorum clamoribus; ut aliquando vindicet, qui libenter ignoscit. 48. Denique Abrahae petenti ne simul perderet justos, tamquam iniquos, et interroganti, Si fuerint quinquaginta justi in civitate, perdes illos (Gen. XVIII, 24 et 26)? 299 respondit: Non perdam civitatem, si fuerint in ea quinquaginta justi, et totum locum servabo. Et sic per ordinem interrogationum, et responsionum vicem, etiam si decem justos invenerit in civitate, tamen propter paucorum justitiam impunitatem toti populo promittit. Unde discimus quantus murus sit patriae vir justus, quemadmodum non debeamus invidere viris sanctis, nec temere derogare. Illorum etenim nos fides servat, illorum justitia ab excidio defendit. Sodoma quoque si habuisset viros decem justos, potuit non perire. 49. Quid sibi autem vult quod illi qui ad Abraham simul cum Domino venerant, Sodomam petierunt viri, nisi ut acerbaretur crimen eorum, si quos justus honoraverat, his majore sacrilegio impii vim conarentur inferre? Nam quod viros dixit, evidens est ratio; quia speciem praeferebant virorum. 50. Sodomam venerunt vespere, meridie ad Abraham; quia justo refulget angelorum praesentia, impiis tenebras affert. Tamen potest referri etiam ad tempus Dominicae passionis, quod vesperi venerunt ad eum, qui a Sodomitanis contagionibus, et totius urbis excidio erat liberandus. Vesper erat antequam Christus veniret; quia totus erat mundus in tenebris. Vesper erat omnibus quos immanium delictorum squalor tenebrosus urgebat. Venit Dominus Jesus, redemit sanguine suo mundum, lucem attulit. Venerunt autem angeli duo in Sodomam ad vesperam (Gen. XIX, 1). Ubi gratia largienda est, Christus adest: ubi exercenda severitas, soli adsunt ministri, deest Jesus. 51. Sedebat Lot ad portam (Ibid.). Emendaverant Lot sanctum adversa captivitatis, et sollicitiorem fecerant. Itaque processu aetatis didicerat imitari parentem. Ad portam itaque sedebat, ut exciperet advenientes. Denique exsurrexit obviam illis. Perfectior cucurrit obviam: iste, exsurrexit, et adoravit in faciem super terram, et dixit: Ecce domini declinate in domum pueri vestri (Ibid., 1 et 2). Et coegit illos divertere, qui dicebant: In platea manebimus. Commendatur hic justi sanctitas, et angelorum gratia. Illi nolebant adventum suum hospiti graviorem videri: ille quidem inter quos habitaret, sciebat; tamen domum suam offerebat periculis, quibus auferret hospites. Certe quo tardius acquiescebant, diutius tentando, plenius comprobabant. 52. Viri autem civitatis Sodomorum circumdederunt domum ab infante usque ad senem, totus populus pariter (Ibid., 5). Praestruitur judicii divini aequitas, ne forte quis diceret: Quid peccaverunt pueri, ut omnes excidio involverentur? Ita nullus illic justus, nullus innocens fuit. Audi Scripturam testificantem quia circumdederunt domum ab infante usque ad senem, totus populus pariter. Nulla aetas erat culpae immunis, ideo nullus 300 immunis exitii fuit. Et qui possibilitatem perpetrandi criminis non habuit, habuit affectum. Effetae vires senum, sed mens plena libidinis. Offerebat (32, q. 7, cap. Offerebat) sanctus Lot filiarum pudorem. Nam etsi illa quoque flagitiosa impuritas erat; tamen minus erat secundum naturam coire, quam adversum naturam delinquere. Praeferebat domus suae verecundiae hospitalem gratiam, etiam apud barbaras gentes inviolabilem. Denique illic quoque inoffensa hospitalitas est, ubi nec germanitas satis tuta est. 53. Percusserunt autem illos angeli caecitate, ut et ostium domus quod aperire cupiebant, non reperirent. Hic mirabilis quidem angelorum declaratur potestas; ut offusa impuris caecitate, non reperirentur domus ostia. Sed etiam illud ostenditur, quia caeca est omnis libido, et ante se non videt. Quod vero hospitum manibus revocatus est sanctus Lot in domum demonstratur immemor periculi, memor fidei non eripuisse se periculo, sed obtulisse. 54. Ponitur pietatis locus, quod manifestata sibi per angelos totius regionis eversione, et generos habere Lot sanctus inducitur, et monere eos ut fugerent; simul ne deserendo eos, nec admonendo, minus pius videretur circa filiarum maritos: vel erroris earum causa ipsi assignaretur, quae destitutae virili consortio concubitum inebriati expetissent patris. Non ergo indefensum Scriptura virum sanctum relinquit; cum et tradidisse maritis filias, et monuisse generos inducitur. Sed visum est illis quod derideret eos, et tamen adhuc morabatur Lot, ut persuaderet generis suis; et pene non esset profectus, ut evaderet, nisi urgentibus angelis et tenentibus manus ejus, egredi coactus esset. 55. Non ergo profectus, sed eductus est: et mandatum accepit ne respiceret retro, nec resisteret in tota regione illa, sed in montem ascenderet. Hoc cum illi dicitur, omnibus dicitur. Si vis ergo et tu evadere, ne respicias retro, sed ante. Aspice ubi Christus est, qui dicat tibi: Vade retro me, sicut Petro dicit: Vade retro me (Matth. XVI, 23), ut Christum sequeretur, Christum videret. Retro Sodoma est plena flagitii, retro Gomorrha vitiis scatens, criminum regio. Ne tetigeritis, inquit Apostolus, ne attaminaveritis, ne gustaveritis, quae sunt omnia ad corruptelam (Coloss. II, 21). Fuge ergo Sodomam, relinque ocius Gomorrham, desere elementa hujus mundi, ne te imminentia involvant pericula: non resistas fugiens, nec in tota vitiorum regione remoreris. Qui non respexit, evasit: quae respexit, non potuit evadere. 56. Excusantur autem filiae sancti Lot, quia putaverunt non vicinae regionis, sed totius orbis fuisse illud excidium, et se solas cum patre superstites ex omnibus populis remansisse. Et ideo ne genus deficeret humanum, paternum petiisse 301 concubitum; ut semen generationis humanae de patre suo resuscitarent. Non ergo libidinis vitium fuit, sed generationis remedium, quod non puto criminis duci loco. Nam et Eva de viro assumpta, supra cujus costam aedificata est mulier, os de ossibus ejus, et caro de carne ejus; tamen propter seriem successionis humanae viro mixta est. Subducitur tamen huic admisso conscientia viri justi; inebriatus enim vino quid gereret nesciebat. Unde non mirum si puellas decepit opinio, quae putarent totius populos orbis periisse. Non eadem esset Lot sancti excusatio, qui audierat ab Angelis locum illum, non totum mundum esse periturum. 57. Sane discimus vitandam ebrietatem (15, q. 1, c. Sane discimus), per quam crimina cavere non possumus. Nam quae sobrii cavemus, per ebrietatem ignorantes committimus. Parum est quod ea inflammat libidinem, accendit cupiditates corporis: ipsam quoque mentem subruit, et animum capit, sensum extorquet. Nesciunt quid loquantur qui nimio vino indulgent, jacent sepulti. Ideoque si qua per vinum deliquerint, apud sapientes judices venia quidem facta donantur: sed levitatis notantur auctores. Quanta ipsa deformitas, ut solvantur vires, incessus vacillet? 58. Multi se fortes putant, num fortiores quam Lot? Num continentiores quam Noe? Non utique vitia Patriarcharum Scriptura exposuit, quos victos vino legimus: sed ut tu disceres quid caveres. Ille nudus jacuit, iste filiarum errori patuit. Et Noe justus deceptus est, quia vini vis adhuc ignorabatur: sed in illo instructus es, ne tu ignorares. Lot filiabus se credidit, et per senectutem madidam vino solutus, commisit incestum ignorans: tu sic bibe, ne capiaris. Instruant te Patriarchae non solum docentes, sed etiam errantes. Ideo iteratum est exemplum ebrietatis, ut confirmetur magisterium cautionis. CAPUT VII. Mors Abimelech ob tentatam Sarae pudicitiam a Deo intentata, quantum sit adulterii crimen monstrat. Quare ejusdem rei causa Pharao, gravius quam Abimelech castigatus? Quo etiam pacto ab hujus domo sublata Abrahami precibus sterilitas datam Ecclesiae fecunditatem signaverit? Nascitur Isaac, et a matre lactatur. Ismael autem Sarae impulsu et divino responso ejicitur: et quae in his includantur morum praecepta. 59. Denique iterum tentatur Sarae pudicitia, ut exigatur omnium. Nam et Abimelech in uxorem sibi eam sumpserat, et dixit ei in nocte Deus: Ecce tu morieris propter mulierem (Gen. XX, 3). Advertimus adulterium divino judicio morte puniri. Ideoque addidit: Haec autem commoratur cum viro. Habet quidem omnis viri mulierisque concubitus nulla legitimi matrimonii sorte celebratus, suam culpam. Discite enim qui ad gratiam baptismatis tenditis, velut quidam fidei candidati, continentiae disciplinam sobriam. Nulli licet scire mulierem, praeter uxorem. Ideoque conjugii tibi datum est jus, ne in laqueum incidas, 302 et cum aliena muliere delinquas. Vinctus es uxori, noli quaerere solutionem: quia non licet tibi, uxore vivente, uxorem ducere. Nam et aliam quaerere, cum habeas tuam, crimen est adulterii, hoc gravius, quod putas peccato tuo auctoritatem lege quaerendam. Tolerabilior est si lateat culpa, quam si culpae usurpetur auctoritas. Nec hoc solum est adulterium, cum aliena peccare conjuge, sed omne quod non habet potestatem conjugii: tamen locus iste docet gravius crimen esse, ubi celebrati conjugii jura temerantur, et uxorius pudor solvitur. Ideoque cum praetenderet Abimelech quod uxorem alienam esse ignoraverit, quam sororem esse vir ipse suam dixerit, respondit ei Dominus: Et ego cognovi quoniam puro corde fecisti hoc, et peperci tibi, ut non peccares in me: propter hoc non sum passus te tangere illam (Ibid., 6). Cognoscimus velut praesulem custodemque conjugii esse Deum, qui non patiatur alienum thorum pollui: et si qui fecerit, peccare eum in Deum, cujus legem violet, gratiam solvat. Et ideo quia in Deum peccat, sacramenti coelestis amittit consortium. 60. Fortasse te moveat qua ratione Pharao quaestionibus ab omnipotente Deo graviter afflictus sit, ut supra legimus, cum et ipse ignoraverit uxorem esse Abrahae Saram, quam sororem audierat (Genes. XII, 17): Abimelech autem nullam poenam exceperit. Verum Aegypti regem noveris ducem fuisse vitiorum, qui quo plus habuerit licentiae, eo plus flagitii commiserit: Abimelech autem adeo fidelis aestimatus sit Deo, ut meruerit audire: Et ego cognovi quoniam puro corde fecisti hoc, rex non afflictionis, ut Aegyptius, sed munitionis, quod Gerarum quibus praeerat, docet interpretatio. Non ergo est dubium caeteris operibus ejus indignationem Domini esse revocatam, qui vere interioris arbiter est conscientiae, et animi ac mentis interpres. Denique non ut Pharao ille conventus a Moyse, recusavit et sprevit mandatum Dei, nec obsequium distulit: sed statim vocavit Abraham, uxorem suam ei reddidit, pretio se ipse mulctavit quod vidisset alienam, dotem pudoris exsolvit. 61. Hinc quoque colligi potest Abimelech regem clementiora meruisse, quod Abraham pro eo rogavit et impetravit. Peperit enim et uxor ejus, et ancilla ejus, quas ante concluserat Deus propter Saram uxorem Abrahae: quod aeque ad oeconomiam pertinet, ut Sarae partus Dei donatus promissione, etiam hoc fulciretur testimonio; cum advertas Dei offensione et fecundas sterilescere, et rursum Domini voluntate steriles fecundari, juxta quod scriptum est, Nonne sterilem et parientem ego feci, dicit Dominus (Esai. LXVI, 9)? Quamvis ad Synagogae illud et Ecclesiae mysterium dictum accipiatur; quia et Synagoga partus habere desivit, quae successionis fraudata est posteritate, et congregatio nationum quae sterilis erat cum Deum ignoraret, partus habere coeperit aeternos. Unde lectum est, Laetare sterilis, quae non paris: erumpe et exclama, quae non parturis; quoniam plures filii desertae magis quam ejus quae habet virum (Esai. LIV, 1). 303 62. Genitus est autem Abrahae filius Isaac, cum esset annorum centum (Gen. XXI, 5). Et tu si perfectus fueris, habebis posteritatem laetitiae, et exsultationis haereditatem. Dixit et Sara: Risum mihi fecit Dominus: Quicumque enim audierit, congratulabitur mihi (Ibid., 6). Non utique hoc de generatione hac intelligitur quae casibus plerisque obnoxia est, ut interdum non generasse melius fuerit: sed de generatione qua unusquisque peccator agens poenitentiam, cum redimitur a morte, angelis solet exhibere laetitiam. 63. Et dixit Sara: Quis annuntiabit Abrahae quoniam lactet infantem Sara (Ibid., 7)? Moralis locus. Provocantur feminae meminisse dignitatis suae, et lactare filios suos. Haec enim matrum gratia, hic honos, quo filios propriis commendent viris. Denique eos plus amare filios solent, quos ipsae matres lactaveverint uberibus suis. 64. Fecit autem Abraham coenam magnam, qua die ablactatus est Isaac filius ejus (Ibid., 8). Non mediocre istud nec usitatum. Non enim quia a nutricis lacte subductus est puer, magnum convivium exhibuit Abraham: sed quia idoneus habitus est Isaac fortioris gratiae cibo, et virtutis alimento, non adhuc, ut Corinthius, lacte potandus: sed epulis solidioribus mandatorum coelestium mentis suae lacertos firmans. 65. Prosperitatem cito sequitur invidia. Pepererat Sara, ablactaverat filium: Vidit ancillae filium ludentem cum filio suo Isaac, et dixit ad Abraham: Ejice ancillam, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac (Ibid., 9 et 10). Durum hoc visum Abrahae erat, ut ejiceret filium suum, licet eum quem susceperat ex vernacula. Et tu noli te miscere ancillae, ne suscipias ex illa filium, et uxor tua non patiatur cohaeredem illum filio suo fieri. Vides enim hinc solvi gratiam matrimonii. Certe si incidisti, et habes filium, ejice ancillam, et filium ejus. Melius est enim ut ancilla quam uxor recedat, et filius ancillae quam legitimus ejiciatur. Quod si dubitaveris, si contempseris uxoris tuae sententiam et durum tibi visum fuerit, dicit tibi Deus quod dixit et Abrahae; quod illi enim dixit, tibi dicit, et omnibus dicit: Non sit durum ante te de puero, et de ancilla. Omnia quaecumque dixerit tibi Sara, audi vocem ejus; quoniam in Isaac vocabitur tibi semen (Ibid., 12). Nusquam alibi dixit: Audi vocem uxoris tuae, nisi hic, id est, fecisti injuriam uxori tuae, et non mitigasti affectum ejus, suscepisti ex ancilla filium, et non honorasti uxoris filium. Numquid potest in ancillae filio semen tuum vocari? Non utique; in legitimo enim filio vera successio est. Sed vereris, quia filius tuus est, ne forte ejectus intereat atque occidat. Non ei deerit mea gratia. Omnes alit Deus noster, suffulcit universos, et justos et injustos. Denique et pluit super justos et injustos. Sicut fecit Abraham, facito et tu. Ejice ancillam, ut secura uxor et inoffensa maneat domi. Ejice et ancillae filium, ut non habeat haereditatis consortium, qui non habet originis privilegium. 304 CAPUT VIII. Abrahamum Deus varie tentat, sed maxime dato immolandi filii praecepto. Ejusdem praecepti singula verba expenduntur, et perfecta Patriarchae obedientia in ejus profectione, ac reliquo sacrificii apparatu declaratur. Postremo post expositum mysterium in ariete Isaaci vice oblato figuratum, tertia proponitur ejusdem Abrahami benedictio. 66. Et factum est post haec verba, Deus tentavit Abraham (Gen. XXII, 1). Aliter Deus tentat, aliter diabolus. Diabolus tentat ut subruat: Deus tentat, ut coronet. Denique probatos sibi tentat. Unde et David dicit: Proba me Deus, et tenta me (Psal. CXXXVIII, 23). Et sanctum Abraham probavit ante, et sic tentavit; ne si ante tentaret quam probasset, gravaret: probavit eum cum exire de Charra jussit, et obedientem reperit (Gen. XII, XIV, XVII). Probavit cum fidei titulo fretus liberavit nepotem, cum de praeda nihil attigit, cum promisit seni filium, et cum esset centum annorum, quamvis Sarae genitalia consideraret emortua; tamen credidit, nec fide haesitavit, qui posset haesitare ratione sterilitatis aut senectutis: probavit eum hospitii sedulitate (Gen. XVIII, 1 et seq.). Probatum igitur, quasi fortiorem tentandum putavit majoribus, et quibusdam imperiis durioribus. Et hoc quidem exemplo docemur, quia veris probatur quis: tentatur autem compositis et fictis. Non enim (22, q. 2, cap. Si quaelibet, § Non enim) volebat Deus immolari a patre filium, nec impleri hoc munus volebat, qui ovem pro filio immolandam obtulit: sed tentabat affectum patris, si Dei praecepta praeferret filio, nec paternae pietatis contemplatione vim devotionis inflecteret. 67. Et dixit ad eum: Abraham, Abraham (Gen. XXII, 1)! Repetitione nominis mentem excitat, ut esset paratior. Denique respondit ille: Ecce ego. Et dixit: Accipe filium tuum amantissimum, quem dilexisti Isaac, et vade in terram excelsam, et offeres mihi illum holocaustum in uno montium, quem tibi dixero (Ibid., 2). Non sinit otiosum esse affectum patris. A principio eum stimulat, et pungit pietatis aculeis, et filii nomen addidit ad nomen necessitudinis, et vim amoris. Non satis putavit dixisse filium, adjungit, amantissimum quem dilexisti Isaac. Quid est quod ait: Quem dilexisti: et non dixit, quem diligis? Possumus quidem uti ad defensionem Scripturae consuetudine divinae, quia praeteritum plerumque ponit pro venturis vel praesentibus, ut in Evangelio habes: Hic est filius meus dilectissimus, in quo complacui (Matt. III, 17), cum utique semper in Filio placeat Pater. Et in Psalmo habes: Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris meis (Ps. CIX, 1), cum semper sedeat. Possumus tamen et amantissimum ad praesens accipere, et quem dilexisti ad id, ut non recenti quodam impulsu amoris, sed inolito diu et probato amore significaret dilectum. Quod enim ad tempus augetur, ad tempus resolvitur: quod autem diu aut semper placuit, cito aboleri non potest. Potest et illud non absurdum videri, quia morituros plus diligimus. Hoc est, quem ante dilexisti; quasi jam diligat immolandum. Nec otiose addidit 305 nomen sancti Isaac, hoc est, eum quem suscepisti de uxore unicum, suscepisti in senectute, suscepisti tamquam fidei tuae praemium, remunerationem operum tuorum, suscepisti ex promissione Dei, non conjugis fecunditate, ex qua alium sperare possis. Offeres mihi holocaustum: sed prius vade in terram excelsam. Interponitur spatium, ne praecipitari subito videatur affectus, ut illa dilatione obrepat pietatis gratia, desiderium patris. Adjecit: In uno montium quem tibi dixero. Et hic similiter, ut dum ascenderet senex, infringeretur impetus, lassaret dextera, deficeret intentio: dum quaereret montem discere, dedisceret apparatum. 68. Exsurgens autem non solum sequenti die, sed etiam diluculo, ut attulisse nox moras studio festinantis patris videretur: Stravit asinam suam, et sumpsit secum duos pueros, et Isaac filium suum, et concidit ligna ad holocaustum (Gen. XXII, 3). Docemur parata omnia ad sacrificium deferre: discimus etiam apparatum sacrificii, et ministerii munus ipsi nobis vindicare, non delegare aliis. Senex Abraham, et dives pecoribus, atque abundans servitiorum, non quaesivit comitatus sui agmina: ipse quoque ligna concidit, et obsequia majora viribus suis non intermisit. 69. Venit autem ad locum quem dixit illi Deus, die tertio (Ibid., 4). Et cum duobus ipse tertius proficiscitur, hostiam suam secum ducens, et die tertio ad locum sacrificii venit. Salutaris hic numerus, et conveniens sacrificaturis. Denique et in posterioribus Moyses dicit ad Pharaonem regem Aegypti: Viam trium dierum ibimus, et immolabimus Domino Deo nostro, sicut dixit nobis (Exod. VIII, 27). Et recte tertio die celebratur Trinitatis sacrificium. 70. Et respiciens Abraham oculis vidit locum a longe (Gen. XXII, 4). Sollicite explorat qui properat implere. Quamvis senilem studio celeraret gradum, tamen hoc serum putans praecedebat oculis: vigebant singulorum officia membrorum, licet senilia membra non possent vigere. Solet hebetari visus senum, ut etiam propinqua non facile conspiciant. Hic non solum vidit locum, sed etiam longe positus aspexit. 71. Nec dubitavit vidisse, sed ait pueris suis: Sedete hic cum asina: ego autem et puer pertransibimus usque illuc; et cum adoraverimus, revertemur ad vos (Ibid., 5). Merito typus in asina, quia et veritas in pullo asinae. In hoc enim animante figuratur populus gentilium, ante oneri subjectus, nunc Christo subditus. Isaac ergo Christi passuri est typus. Venit in asina, ut crediturus populus nationum significaretur. Ideoque et Dominus cum ad subeundam pro nobis passionem veniret, pullum asinae solvit, quem ipse consedit etiam mitem atque mansuetum, jam Christo sua terga 306 credentem. Quod autem ait: Ego et puer pertransibimus viam, demonstrat quod non deficeret in tanto apparatu pater, non cederet filius: aut quia pertransirent pietatis remedio tanti facinoris austeritatem. Addidit: Ad vos revertemur. Prophetavit quod ignorabat (22, q. 2, cap. Si quaelibet, § Prophetavit). Ipse solus disponebat redire, immolato filio: sed Dominus per os ejus locutus est quod praeparabat. Captiose autem loquebatur cum servulis, ne cognito negotio, impediret aliquis, aut gemitu obstreperet, aut fletu. 72. Accepit autem ligna holocausti, et imposuit Isaac filio suo: accepit et ignem ipse in manu et machaeram (Gen. XXII, 6). Consecratur sacris hostia ministeriis, et commendatur futura. Quae pietatis hostia pii ante ministerii vectura est. Ligna Isaac sibi vexit, Christus sibi patibulum crucis portavit. Abraham comitabatur filium, Pater Christum. Nec Isaac solus, nec Jesus solus. Denique ait: Solum me relinquetis, et non sum solus, quia Pater mecum est (Joan. XVI, 32). 73. Dixit autem Isaac ad Abraham patrem suum, Pater. Qui dixit: Quid vis, fili (Gen. XXII, 7)? Pulsatur pietatis vocabulis patrius affectus, et fluctibus quibusdam hinc atque inde tunditur. Filius vocat patrem: pater dicit, Fili; ut ipso verborum sono se recognoscat pater: quam impossibile est ut ferire possit, cujus se vulneri subjicere optaret. Haec nomina vitae solent operari gratiam, non ministerium necis: haec vocabula incitare ad pietatem, non ad mortem solent. 74. Addidit Isaac dicens: Ecce ligna, ubi est ovis in holocaustum (Ibid.)? Et hic prophetat sermone, non scientia. Ovis enim a Domino ad sacrificium parabatur. Respondit denique similiter et Abraham: Deus providebit sibi ovem ad holocaustum, fili (Ibid.). Inflexibilis a studio devotionis minister vocare filium frequenter non timet; ita eat intentionis soliditate fundatus: et hoc se meliorem patrem putabat, hoc sibi in perenne mansurum judicabat filium, si eum immolaret Deo. Non solum autem hoc prophetavit, quod statim accidit, quia Deus providit sibi pro Isaac hostiam, et reddidit patri filium: verum illud magis, quod non haec hostia divinae esset dispositionis: sed alia esset hostia quam Deus sibi pararet, ut mundaret orbem terrarum: illa esset omnibus acceptior, propter quam multi patres offerrent filios suos, et separari in hoc saeculo a filiis non timerent. Quotidie offerunt patres filios suos, ut moriantur in Christo, et consepeliantur in Domino. Quanti patres, occisis martyrio filiis, laetiores ab eorum tumulo reverterunt! 75. Venit Abraham ad locum sacrificio praedestinatum; Et aedificavit ibi aram, et imposuit ligna (Ibid., 9). Quanta molimina immolaturi, ne raptus 307 subito ad immolandum aestimaretur? Et colligatis manibus ac pedibus Isaac filii sui, imposuit eum in aram super ligna (Ibid.). Nectit filio manibus suis vincula pater; ne refugiendo filius, et vi ignis excitus peccatum incurreret. 76. Et dixit Angelus, Abraham, Abraham (Ibid., 11). Tenuit quodammodo manum ejus divina vox, et ictum vibrantis occupavit dexterae. Nec semel vocavit; ne aut plene non audiret, aut fortuitam vocem putaret. Sic revocavit, quemadmodum imperavit. Repetivit vocem, tamquam veritus ne praeveniretur studio devotionis, et una vox impetum ferientis revocare non posset. Non injicias, inquit, manum in puerum, neque feceris ei quidquam; nunc enim cognovi quia timeas Deum tuum, et non pepercisti filio tuo dilectissimo propter me (Ibid., 12; 2-2, q. 2. cap. Si quaelibet, § Non enim): hoc est dicere: Affectum tuum inquisivi, non factum exegi. Tentavi mentem tuam, si etiam filio dilectissimo non parceres propter me. Non aufero quod donavi ipse, nec haeredem invideo, quem largitus sum non habenti. Nec otiose hic quoque ei dilectissimum filium dixit, ut illud quod supra dixit, Quem dilexisti, ita dictum ostenderet, ne aestimares quod jam diligere desiisset. 77. Et respiciens Abraham vidit, et ecce aries unus haerens in virgulto (Ibid., 13). Qua ratione arietem? Quasi praestantem utique caetero gregi. Qua ratione suspensum? Ut adverteres hostiam illam non esse terrenam. Qua causa cornibus suspensum, nisi quod carnem suam virtute superiore a terris levaret? Juxta quod scriptum est: Cujus principatus super humeros ejus (Esai. IX, 6). Quis utique significatur, nisi ille de quo scriptum est: Exaltavit cornu populi sui (Psal. CXLVIII, 14)? Cornu nostrum Christus est, qui praestitit omnibus, sicut legimus, Speciosus forma prae filiis hominum (Ps. XLIV, 3). Solus elevatus et exaltatus a terris, quemadmodum ipse nos docet, cum loquitur: Ego non sum de hoc mundo, ego de supernis sum (Joan. VIII, 23). Hunc vidit Abraham in isto sacrificio, hujus passionem aspexit. Et ideo ipse Dominus ait de eo: Abraham diem meum vidit, et gavisus est (Ibid., 56). 78. Unde Scriptura: Vocavit Abraham nomen loci illius, Dominus videt; ut dicant hodie: In monte Dominus apparuit (Gen. XXII, 14), hoc est, quod apparuerit Abrahae, revelans futuram sui passionem corporis, qua mundum redemit: demonstrans etiam genus passionis, cum suspensum ostendit. Virgultum illud patibulum crucis est. Et in hoc ligno praestantissimus ductor gregis exaltatus omnia traxit ad se; ut ab omnibus cognosceretur. Unde et ipse ait: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum (Joan. VIII, 28). Hinc quoque promeruit Deum Abraham. 79. Denique haec est tertia benedictio. Tres enim plenarias accepit benedictiones: unam post victoriam, qua liberavit nepotem, quando occurrit illi Melchisedech, quando dixit ei Dominus: Respice in coelum, et numera stellas, si poteris: sic erit semen tuum. Et credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam (Gen. XV, 5 et 6): aliam quando jussus est Abraham nominari (Gen. XVII, 5), et signaculum 308 accepit circumcisionis: tertiam hic, quando dilectissimum filium suum holocaustum Deo non dubitavit offerre. Haec iterum benedictio praestitit superioribus. In illis enim propagationem seminis Abrahae promisit futuram: in hac autem ait: Et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae; quoniam audisti vocem meam (Gen. XXII, 18). Et nos ergo audiamus vocem Dei nostri, et obediamus praeceptis ejus, si volumus apud eum invenire gratiam. CAPUT IX. Moritur Sara ac sepelitur. Abraham filio suo uxorem providet, eamque ad rem delectum servum juramento sibi obligat: et quid istic lateat mysterii? In eligenda conjuge imprimis ejus religionem ex qua pendent mores, spectandam. Quomodo quaerenda proxima, non alienigena, nec invita? Quo item modo in Rebecca designata sit Ecclesia et baptismus. Quas inaures exemplo Rebeccae ambire debeant Christianae virgines; quidve alia munera eidem puellae oblata significent? Quam imitandum pudoris exemplum ipsa praebuerit; et quam bene in ejus conjugio vocatio Ecclesiae atque apostolicum ministerium exprimatur! 80. Locus qui sequitur, habet mortem uxoris, fletum mariti, sepulturae officium; quibus maritalis affectus probatur. Et surrexit, inquit, Abraham a mortuo (Gen. XXIII, 3). Docemur ut non diutius inhaereamus mortuis, sed quantum satis est officii deferamus. Festinavit autem pro loco sepulcri pretium solvere, cum gratis daretur; ut non in alienis locis, sed nostris potius aedificemus tumulos parentum vel proximorum. Saepe enim cum alienationibus possessionum venales fiunt, quae in iisdem locis sepulturae sunt. Hoc autem ideo Abraham fecit; quia nondum erant hujusmodi Dei templa, in quibus fidelium Domino reliquiae condantur. 81. Senuerat Abraham: itaque quod boni est patris, debuit uxorem providere filio: sed propter oraculum Dei non poterat redire eo, unde jussus erat exire. Habitabat autem in terris Chananaeorum, ex quo genere legitimam successionem sibi quaerere fugiebat. 82. Et vocavit puerum seniorem domus suae (Gen. XXIV, 2), et dixit ei ut iret in Charram, et de proximis suis uxorem peteret juniori domino suo. Disce hinc quod etiam senioris aetatis servuli pueri dicantur a dominis, vel a quibusque potioribus. Unde et quidam poeta hoc sequendum putavit: sive in eorum usu qui sibi docti et sapientes videntur, ipse hoc reperit: sive de nostris ipse transtulit: sive translatum invenit: Pascite ut ante boves, pueri, submittite tauros. (Virg. Ecl. I.) Inde et pueros dicimus, quando servulos significamus, non aetatem exprimentes, sed conditionem. 83. Adverte nunc virtutes boni patrisfamilias, et considera primum, quod munus, et cui mandet; ut et tu ita instituas servulos, ut liberis tuis paternum affectum deferant, et officia exsequantur. 309 Inventus est de servulis senior, tamen qui ad uxorem providendam domino juniori eligeretur, et constrictus ut juraret, mitteret manum sub femur domini sui. Per femur generationem intelligimus: generatio autem Abrahae Christus est. Unde Apostolus ait: Abrahae dictae sunt promissiones, et semini ejus. Non dicit, et seminibus, quasi in multis: sed sicut in uno, et semini tuo, quod est Christus (Gal. III, 16); ostendens per ipsum nobis sanctum sacramentum, per ipsum tutum auxilium fore. 84. Constrinxit autem eum ne de semine Chananaeorum uxorem arcessiret domino suo, quorum generis auctor patrem non honoraverat, et ideo maledictionis haereditatem transmisit in suos; ut cognoscamus fidem, et quamdam haereditatem de auctoris prosapia in iis requirendam, quos nobis volumus adjungere. Cum sancto enim sanctus eris, et cum perverso perverteris. Si hoc in aliis, quanto magis in conjugio, ubi una caro, et unus spiritus est. Quomodo autem potest congruere charitas, si discrepet fides? Et ideo cave, Christiane, gentili aut Judaeo filiam tuam tradere (28, q. 1, cap. Cave). Cave, inquam, gentilem aut Judaeam atque alienigenam, hoc est, haereticam, et omnem alienam a fide tua uxorem arcessas tibi. Prima conjugii fides castitatis gratia est. Si idola colat quorum praedicantur adulteria, si Christum neget qui praeceptor et remunerator est pudicitiae, quomodo potest diligere pudicitiam? Si Christiana sit, non est satis, nisi ambo initiati sitis sacramento baptismatis. Simul ad orationem nocte vobis surgendum est, et conjunctis precibus obsecrandus Deus. Accedit aliud insigne castimoniae, si credas a Deo tuo tibi quod sortitus es, conjugium datum. Unde et Salomon ait: A Deo, inquit, praeparabitur viro uxor (Prov. XIX, 14). Non possunt hoc dispares fide credere, ut ab eo quem non colit, putet sibi connubii impartitam gratiam. Ratio docet, sed amplius exempla commonent. Saepe illecebra muliebris decepit etiam fortiores maritos, et a religione fecit discedere (III Reg. XI, 4). Et ideo tu vel amori consule, vel errorem cave. Primum ergo in conjugio religio quaeritur. Ideo Abraham proximam quaesivit dare filio suo. 85. Et tu proximam quaere. Quis est proximus? Qui fecit, inquit, misericordiam. In Evangelio hoc dixit Dominus Jesus. Et tu proximam seminis Abrahae require, et propinquam proximi tui (Luc. X, 37). Semen Abrahae Christus est, ipse est proximus omnium, qui super omnes fecit misericordiam, tollens peccatum mundi. Disce deinde quid in uxore quaeratur: non aurum, non argentum quaesivit Abraham, non possessiones, sed gratiam bonae indolis. 86. Deinde interrogatus si nollet venire mulier, utrumnam eo filium domini sui duceret: Attende tibi, inquit, ne revoces filium meum illo. Dominus Deus coeli, et Deus terrae accepit me de domo patris mei, et de terra in qua natus sum, qui locutus est mihi, et juravit dicens: Tibi dabo terram hanc, et semini tuo; ipse mittet Angelum suum ante te, et accipies 310 filio meo uxorem inde. Quod si noluerit tecum venire mulier in terram hanc, purus eris a juramento hoc (Gen. XXIV, 6 et seq.). Quo proficiat hoc considera diligentius. Non licet tibi accipere alienigenam. Sane si Christianam se faciat, laudem habebis ex ea. Ne te quoque si recusaverit Christiana fieri, studium nuptiarum a fide deflectat, instruit lectio. Abraham sequentem deduci admonuit, residentem non expeti, nec eo filium suum pergere. Sane domini sui qui se ab incolatu terrae in qua habitabat, abduxerat, non defuturam misericordiam, ut praeiret studio petitoris, et puellae inclinaret animum. Quasi propheta hoc dixit in causa filii, et quasi moralis doctor docuit sperare de Domino, quod juvare dignetur incrementa fidei quaerentem. 87. Et surgens puer profectus est in Mesopotamiam (Ibid., 10): et juxta voti seriem quod proficiscens servulus voverat, occurrit ei Rebecca, habens hydriam super humerum, virgo speciosa valde, quam vir non cognoverat. Descendit autem ad fontem, et implevit hydriam, dedit puero bibere, adaquavit omnes camelos ejus (Ibid., 15 et seq.). Unde puer Abrahae accepit inaures aureas singularum drachmarum, et duas virias dedit in manus ejus, decem aureorum pondus earum, et quaesivit ab ea si locus esset hospitio, et cujus esset filia. Simplicitas quidem moralis exprimitur, quod nullus fuerit vel in conjugii petitione ambitioni locus, sed Dominus praesul conjugii petitionem impleverit. Tamen spectare licet Ecclesiae mysteria. Ubi invenitur Ecclesia, nisi in Mesopotamia? Ibi quaeritur, inde arcessitur, ibi duobus stipatur fluminibus, lavacro gratiae, et fletu poenitentiae. Etenim nisi peccata propria defleveris, nisi gratiam baptismatis acceperis, non tibi acquiritur Ecclesiae fides, et quaedam conjugalis copula. Muniunt eam Tygris, hoc est, prudentia, et Euphrates, hoc est, justitia, et illuminatio fructuosa, a barbaris separans gentibus. 88. Virgo autem speciosa valde, cujus decorem nulla corrupit aetas. Speciosa valde, quia speciosus et ille prae filiis hominum, qui eam acquisivit sibi. Quam vir non cognoverat; nulli enim viro erat copula ejus, sed soli Christo debita. Hydriam habens super humerum, qua lavat actus hominum. Et quia ex congregatione gentilium constat, qua suos lavit, ideo legis quia descendit ad fontem, et implevit hydriam et ascendit (Ibid., 16). Samaritana illa venit ad fontem, sicut in Evangelio scriptum est (Joan. IV, 7), sed non descendit: puteus ei videbatur, nec implevit hydriam. Denique ait: Hydriam non habeo. Non habebat unde actus suos lavaret. Haec sola descendit, haec sola cognovit fontem verum, hoc est, non aquae fontem, sed vitae aeternae, sicut dixit David: Quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen (Ps. XXXV, 10). Ideoque habuit quod daret sitientibus, quia credidit. Nam quae non credebat, ait fonti huic volenti sibi potum dare: Unde mihi habes dare aquam vivam (Joan. IV, 11)? Haec autem habuit unde non solum puerum, sed etiam camelos adaquaret, 311 quae non solum justos rigare consuevit, sed etiam injustos implere. Ideo accepit inaures aureas, et virias quas misit Abraham, tamquam meritorum suorum praemia. 89. Fortasse audientes haec filiae, quae ad gratiam Domini tenditis, et vos provocemini ut habeatis inaures et virias, et dicatis: Quomodo prohibes hoc, Episcope, ut habeamus quod Rebecca accepit pro munere, et hortaris ut similes simus Rebeccae? Sed non has inaures Rebecca habebat et virias, quae lites in Ecclesia serere solent, quae labuntur frequenter: alias inaures habebat, quas utinam vos habeatis, alias virias. Inaures Rebeccae pii auditus insignia, et viriae Rebeccae ornamenta factorum sunt. Has inaures habebat, quae non gravarent aurem, sed demulcerent: has virias, quae manum non materiali auro onerarent, sed spiritali actu levarent. Ideo et fratri et parentibus in hoc placuit ornatu. Et tu sume inaures quas tibi Abraham reliquit: sume quas transmisit virias. Audi verba Domini Dei tui, sicut ipse audiebat: exsequere jussa, sicut ipse properavit implere. 90. Pulcherrimus autem locus ad instruendos eos quibus aliquid injungitur, quod non prius manducavit puer Abrahae appositum sibi panem, quam mandatum Domini exsequeretur. Quo impetrato, vasa aurea et argentea et vestem dedit Rebeccae. Ubi sponsata est Ecclesia, accepit vasa aurea et argentea, in quibus esset thesaurus fidei; sunt etenim vasa in honorem, sunt et in contumeliam. Quae sint ea vasa audi: Habemus thesaurum in vasis fictilibus (II Cor. IV, 7). Vasa fictilia corpora nostra sunt: fides nostra thesaurus est. Et fortasse jam etiam ipsa corpora nostra quae thesaurum istum habent, aurea sunt, quia sunt plena prudentiae: et argentea vasa sunt, quae videntur mandati coelestis alloquiis refulgere. Honorantur autem et parentes muneribus (32, q. 2, c. Honorantur). 91. Consulitur puella non de sponsalibus, nam illa judicium exspectat parentum, non est enim virginalis pudoris eligere maritum: sed jam desponsata viro de profectionis consulitur die. Nec immerito dilationem non attulit; jure etenim properare debuit ad maritum. Unde illud Euripideon quod mirantur plerique, unde translatum sit manifestum est. Ait enim in persona mulieris, quae tamen maritum volebat relinquere, et ad alias petebatur nuptias: Νυμφευμάτων μὲν τῶν ἐμῶν πατὴρ ἐμὸς Μέριμναν ἕξει, κ' οὐκ ἐμὸν κρίνειν τάδε. ( Euripides in Andromacha. ) 312 Hoc est, Sponsalium quidem meorum pater meus curam subibit; hoc enim non est meum. Ergo quod et ipsi philosophi mirati sunt servate, virgines. Sed etiam, mulieres, si qua, amisso cito marito, adolescentula laqueum infirmitatis suae timet incidere, ut si vult nubere, nubat tantum in Domino, ut electionem mariti parentibus deferat; ne appetentiae procacioris aestimetur, si ipsa de nuptiis suis electionem sibi vindicet. Expetita magis debet videri a viro, quam ipsa virum expetisse. Verecundiam praemittat, antequam nubat, quod ipsum conjugium plus commendet verecundia. Sed illi verba imitantur, opera imitari nequeunt. 92. Inesse quoque in eo praeclarum Ecclesiae mysterium liquet, eo quod nemo ausus sit eam ante Christum vocare; soli enim Christo haec erat vocandarum nationum reposita praerogativa. Vocata autem non fecit moram, et ideo acceptior Domino; quia populus Judaeorum qui erat ad coenam vocatus, dignus non fuit venire: congregatio autem gentium simul ut arcessiri se vidit, occurrit. 93. Denique ut scias non sine mysterio esse, cum veheretur camelo, veniebat ad sponsum; eo quod populus nationum belluina quadam horridus meritorum deformitate, qui formae suae nullum haberet decorem, fidem esset atque consensum Ecclesiae recepturus. Nec illud otiosum (30, q. 5, cap. Nec illud), quod cum veniret Rebecca, vidit Isaac deambulantem; et cum interrogasset, quis esset, cognito quod ipse esset cui duceretur uxor, descendit, et caput suum obnubere coepit, docens verecundiam nuptiis praeire debere: inde enim et nuptiae dictae, quod pudoris gratia puellae se obnuberent. Discite ergo virgines, quemadmodum servetis verecundiam, nec intecto capite prodeatis ante extraneos, cum Rebecca jam desponsata, designatum maritum aperto capite non putaverit videndum. 94. Quis ille est servulus qui providit has nuptias? Unus utique de Apostolis, et ille maxime qui ait: Viri fratres, vos scitis quia a diebus antiquis in nobis Deus elegit ex ore meo audire nationes verbum Evangelii (Act. XV, 7). Vel ille qui doctor appellatus est gentium (I Tim. II, 7). Ipsi enim cum leguntur, aut Joannes evangelista, acquirunt Christo animam; ut credat quae ante non credidit: et cupientibus Christum videre, sermonibus demonstrant suis. Itaque Abraham celebratis filii nuptiis (Gen. XXV, 8), longaeva aetate, et bona senectute complevit dies. 313 LIBER SECUNDUS. CAPUT PRIMUM. Post expositum moralem sensum, ad profundiorem seu allegoricum transit: et quemadmodum animae praecipiatur ut exeat de terra sua, et de cognatione sua; nec non a quibus ad perfectam purgationem recedendum sit, explicat. Denique promissam Abrahae posteritatem refert. 1. Moralem quidem locum prosecuti sumus, qua potuimus intellectus simplicitate; ut qui legunt, morum possint sibi haurire magisteria: sed quia ex utraque parte acuta est acies gladii, ex utraque parte praeliaris; similiter verbum Dei, quod est acutius omni gladio acutissimo, penetrans usque ad divisionem animae, quocumque converteris, paratum invenies et opportunum, ut animam legentis pertranseat ad revelandum propheticarum Scripturarum aenigmata. Unde non absurdum reor referre ad altiora sensum, et per historiam diversarum personarum, virtutis formae quemdam processum explicare; maxime cum jam in Adam intellectus profundioris exordia degustaverimus (De Paradiso, cap. 2.). Adam etenim mentem diximus, Evam sensum esse significavimus, serpentis specie delectationem expressimus; sed ibi de summa beatitudine, et quadam naturali virtutum amoenitate per circumscriptionem sensus, et delectationis illecebram refluxus ad culpam est: hic autem profectum mentis speculari datur. Hoc enim Legislator provide egit, ut quemadmodum lapsum mentis demonstravit, ut illas erroris caveremus semitas: ita etiam processum mentis, et quemdam superiorem reditum significaret, ut quemadmodum infracta mens reformare se possit, cognosceremus. Purgaverat enim terram Dominus diluvii infusione, laverat humanae colluvionem fragilitatis: sed non satis erat ad virtutis profectum, nisi ut instrueretur homo quemadmodum se regeret et gubernaret, Abraham mentis loco inducitur. Denique Abraham transitus dicitur. Ergo ut mens quae in Adam totam se delectationi et illecebris corporalibus dederat, in formam virtutis speciemque transiret, vir sapiens nobis ad imitandum propositus est. Denique Abraham secundum Hebraeos, secundum Latinos pater dictus est, eo quod mens paterna quadam auctoritate, censione, et sollicitudine totum gubernet hominem. 2. Haec ergo mens erat in Charra, id est, in cavernis, obnoxia variis passionibus. Ideoque 314 dicitur ei: Exi de terra tua (Gen. XII, 1), id est, de corpore tuo. Exivit de hac terra ille, cujus conversatio in coelis est. Et de cognatione, inquit, tua. Cognati sunt animae nostrae corporis sensus. Dividitur enim in duo anima nostra: in id quod est rationabile, et in id quod est irrationabile. In eo autem quod est irrationabile, sensus sunt: ergo cognati sunt partis rationabilis, hoc est, mentis. Et de domo tua, inquit, exi. Domus mentis prolativum est verbum. Sicut enim paterfamilias habitat in domo sua, et in potestate habet quemadmodum regat domum suam: ita etiam mens in sermonibus nostris habitat, et gubernat verba nostra, et vis ejus ac disciplina in sermone elucet. Ut bonus paterfamilias a primo vestibulo domus aestimatur: ita etiam de sermonibus nostris mens nostra perpenditur. Denique etiam modulis vocis pulsat et revocat. 3. Ergo qui vult perfectam purgationem consequi, disjungat se ab his tribus, a corpore, a sensibus corporalibus, a voce, in quibus sunt omnes corporis passiones, et circumscriptiones sensuum, quibus decipimur et illudimur. In nullo enim horum trium bonum. Non in carne, quamvis Epicuri schola, plerique etiam voluptuarii disrumpantur laudantes corporis delectationem; neque in sensibus, qui saepe luduntur; neque in sono vocis, quae falsis plerumque animam demulcet cantibus, est perfectum bonum; haec enim corruptibilia: quod autem vere bonum, hoc incorruptibile. Manifesta autem fides. Mortuo etenim homine, caro corrumpitur, sensus pereunt, vox amittitur, remanet mens immortalis, incorpoream vitam recipiens. Unde in alteram terram vocatur plenam beatitudine, ubi non falsa pro veris, sicut in hac vita: sed vivam rerum cernat substantiam; eo quod excussa corporis, et sensuum, et vocis nebulosa quadam imagine, corruptibilem caliginem deponat, et revelata facie beatae vitae gratiam lustret obtutu. 4. Benedicam, inquit, te, et faciam te in gentem magnam (Gen. XII, 2). Immortalitem spondet, cum genus promittit. Genus enim immortale videtur esse, personae mortales sunt singulorum, ut hominum, ut equorum, ut apum. De quibus ait quidam: At genus immortale manet. (Virg. l. IV Georg.) Tamen multo illud melius quod gentem magnam dixit Ecclesiae perpetuam posteritatem, et generationem illam supernam, quae vere magna est, ut peccato moriamur Deo renascimur. 315 CAPUT II. Post Abrahami exitum, Deus illi tamquam amico loquitur. Idem nobis proponitur ad imitandum; ut mens nostra ejus exemplo reformetur. Quare Lot cum illo egressus; quidve sexagesimo anno significetur. Quo tandem pacto sapiens animam suam possideat. 5. Exiit Abraham quemadmodum locutus est ei Dominus (Gen. XII, 4). Hinc ferunt gentiles septem Sapientum sententiam: Sequere Deum, quasi inventum suum; cum longe anterior, non dico, Abraham, sed Moyses fuerit per quem lex data est, dicens: Post Dominum Deum tuum ambulabis (Deut. XIII, 4). Exivit ergo Abraham in quo non tam perfectio ejus, quam animae ejus devotio, et mentis libertas exivit de corporis vinculis, de illecebris delectationis. Denique sic habes: Exivit Abraham quemadmodum locutus est illi Deus. Supra habes, Exi, dixisse Deum, in quo apertum imperium jubentis expressum: hic habes quemadmodum locutus est illi Deus. Quasi quidam confabulationis affectus comprehenditur; omnia enim fecit quae statuta sunt. Ante factum igitur Deus dicit quasi obnoxio, post factum loquitur quasi amico. Amicus est enim Deo, qui facit quae imperata sunt. Unde et in Evangelio suo dicit Dominus Jesus: Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Jam non dico vos servos (Joan. XV, 14 et 15). Sed, ut dixi, processus viri sapientis propositus est nobis ad imitandum, scriptus ad experimentum, non perfectio. Adhuc enim reformat se mens in Abraham, quae in homine primo lapsa est. Et ideo per gradus et incrementa se colligit. 6. Unde et addidit: Et exivit cum eo Lot (Gen. XII, 4), hoc est, declinatio. Id enim nominis significat interpretatio; eo quod ut viantes incognitam carpentes viam, semitis aliquibus saepe falluntur, ut a directo deflectant tramite; et tamen si prudentes sunt, non deviant, sed cunctabundi licet, regionis ipsius contuitu viam colligunt: ita et Abraham nutabundus quidem, tamen tramitem veri sequebatur. Ducebatur plerumque falsa specie bonorum, sed non penitus inclinabatur. Perfecti est enim non deflectere, prudentis non penitus declinare. Solus autem ille numquam deflectit, de quo scriptum est: Ecce virgo in utero accipiet, et pariet filium, et vocabis nomen ejus Emmanuel: butyrum et mel manducabit, priusquam sciat aut proferat mala, eligat bonum; quoniam priusquam sciat puer bonum aut malum, non credet malitiae, ut eligat quod bonum est (Esai. VII, 14). Hoc Abraham facere non poterat, ut prius bona eligeret, quam mala sciret. Sed praeceptis inhaerebat coelestibus, ne declinaret a vero (Gen. XII, 4). Ideo etiam septuaginta et quinque annorum describitur exisse de Charra, quod septuagesimo perfecto remissionis numero sensus is sit qui possit inflecti. 316 Delectationes enim horum sensuum faciunt, ut non semper erecta sit mens nostra, sed aliquando se inflectat; ut non intra cavernas corporis, sed se intra latibula voluptatis abscondat. 7. Tamen etiam in his cuniculis positus ita evasit, ut sumeret uxorem suam, et nepotem, et omnem animam quascumque possederat in Charram. Prudentes enim et continentes virtutis atque animae possessores sunt, decorem morum mansuetorum eligentes. Qui autem amatores corporis sunt, delectationibus ejus irretiuntur; quia irrationabilium in corporis habitudine omnis virtus est, rationabilium autem in virtutibus animae ac disciplinis. Propterea scriptum est (Ibid., 5), quia possidebat animam suam, tamquam liberam regens, et nulli servituti obnoxiam. Hoc ergo habet intentio doctoris; eo quod etiam in illis diverticulis et anfractibus constitutus, vel adhuc aevi recentioris, vel nondum perfectioris disciplinae, vel loci patentis ad vitia habitavit non ita inflexus ad culpam, ut demigrare non posset. Denique mentem suam ab illa lubrica possessione defendit et transtulit. CAPUT III. Perambulat Abraham usque ad Sychem, quae vox exercitationem denotat. Ibi Deum quem dum esset Chaldaeus videre non potuerat, cernit: cui aram quidem exstruit, sed non sacrificat; et qua de causa? Iterum tamen excitata ara nomen Domini invocat. 8. Et perambulavit, inquit, Abraham usque ad locum Sychem, ad quercum altam (Gen. XII, 6). Nonne videntur superflua esse, nisi rationem requiras, cum et altitudinem quercus non praetermiserit? Sed ubi ratio est, nihil superfluum. Sychem enim vel humerus, vel cervix significatur, quod est laboris et exercitationis indicium. Unde et Jacob vir exercitatus filio suo Joseph eam praecipuam dedit. Ergo quia neque sine dote naturae exercitatio ipsa per se perfectionem conferre potest, et naturae gratia destituitur, si desit exercitatio (est enim ingeniosi adminiculum diligentia) inducitur is vir ad cujus imitationem formaris, ad naturae gratiam adjuncta exercitatione, ita fundatior et excelsior factus, ut usque ad quercum altam pertransiret. Quae arbor ut alta, ita etiam robusta indicio est non facile animam sancti Abrahae saeculi hujus procellis esse curvatam, sed mansisse sublimem; ut se a terrenis inquisitionibus ad altitudinem divinae cognitionis elevaret. 9. Denique continuo apparuit illi Deus (Gen. XII, 7). Nusquam superius habes quod visus esset illi Deus. Unde liquet eo referendum, quia quamdiu Chaldaeus fuit, hoc est, non solum in regione, sed etiam in opinione Chaldaeorum, non poterat Deum videre quem intra mundum quaerebat. Chaldaei enim mundum superiorem Deum dicunt, 317 et etiam sticarum domo, et stellarum cursu ferri asserunt ea quae terrena sunt, et quodam vinculo coerceri. Unde et Deos stellas appellaverunt, eo quod eas dominatum quemdam habere supernum credant, quia quaedam stellis ad terrena compassio est. Oportuit autem eos aestimare, quia quod compatitur, non imperatorium jus nec dominatum, quasi Deus, possit habere in eis quorum aegrescit compassione; cum sit et ipse mortalis et corruptibilis. Mundus quoque cum sit factus, utique ipse Deus non est, sed operator et conditor ejus. Ergo mens quamdiu Chaldaicis erroribus inflectitur, non videt Deum, quem in his quaerit quae videntur, non in his quae non videntur: quae autem videntur, temporalia sunt; nam quae non videntur aeterna. Sed non temporalis Deus: non igitur videtur. Non ergo mens ea videt Deum, quae disciplinam Chaldaerorum sequitur. Unde nec Abraham primum videbat. Quomodo autem poterat videre eum, supra quem alterum esse arbitrabatur? Ubi vero ad aliam demigravit non regionem, sed veram religionem paratam humilitati, hoc enim significat Chanaan, tunc Deum videre coepit, et eum cognoscere esse Deum cujus invisibili virtute advertit omnia regi et gubernari. Hoc ergo Scriptura docet, quia Abraham a stellarum observatione demigrans Deum vidit. 10. Confirmatio testimonii adjungitur (Gen. XII, 7); quia in loco aram Domino aedificavit ei qui sibi apparuit. Impressus est enim typus iste validus in anima ejus, et manifesta fides veritatis: suppetit enim grato viro memoria, ingrato irrepit oblivio. Illi haerent a quibus adjuvatur, isti labuntur omnia quae conferuntur. Statuit autem aram, sed non sacrificavit. Posset movere, nisi meminisses processus mentis hujus, Scripturae serie servari. Et ideo spectabat a Deo genus discere sacrificandi. Advertebat enim irrationabilis animantis et mutae pecudis sacrificium dignum divino cultu hostiam non videri. Nondum in Isaac typum cognoverat passionis futurae, nondum Melchisedech dederat ei benedictionis gratiam, ut ista cognosceret. 11. Recessit, inquit, inde in montem, contra Orientem Bethel (Ibid., 8). Incrementum devotionis montis significat eminentia, cujus ascensio indicium est uberioris processus. Contra Orientem ideo, quia prophetabat venturum justitiae solem; quod illic Sapientia pararet sibi domum, et inde per virginem suum praedestinaret exortum. Volebat ergo cognoscendorum jam mysteriorum lumen accipere. Sicut enim sole mundus ita splendore sapientiae tota mens illuminabitur. Meritoque posuit contra Orientem Bethlehem. Domus 318 enim Dei dicitur Bethlehem, in qua natus est Christus. Unde ait per prophetam Deus: Et tu, Bethlehem, non es minima inter principes Juda; ex te enim exiet princeps, qui regat populum meum (Mich. V, 2). Non dixit contra Bethlehem, sed tabernaculum ipsum Bethlehem appellavit. Ecclesia enim justorum est tabernaculum. Jam illa quis non miretur mysteria, quod Bethlehem juxta mare Galilaeae est ab Oriente. Etenim vel anima quae meretur templum Dei appellari, vel Ecclesia tunditur saecularium curarum fluctibus, sed non subruitur: caeditur, sed non labefactatur, commotiones fluctuum et insurrectiones passionum corporalium facilis premere ac mitigare. Spectat aliorum naufragia, ipsa immunis et exsors periculi, parata semper ut illucescat sibi Christus, atque ejus illuminatione jucunditatem acquirat sibi. Sicut enim oculi pascuntur primo diei lumine: ita etiam mens nostra alitur inventis sapientiae, et quibusdam ejus radiis videtur splendescere. Visibilis enim solis radiis terrae vaporantur: invisibiles autem radii cordis nostri penetrant interiores recessus. 12. Iterum aedificavit aram, et invocavit in nomine Domini (Gen. XII, 8). Processus fidei in Domini invocatione significavit. Hoc adjecit superioribus. CAPUT IV. Abraham ubi commoratus esset in deserto quo mentis tranquillitas adumbratur, in Aegyptum quae tentatio est, descendit fame compulsus. Cur ibi Saram sororem appellaverit, non uxorem? Hanc dum Pharao cum objurgatione marito reddit, mentem continentiae renuntiantem signat. 13. Et abiit Abraham, et demoratus est in deserto (Ibid., 9). Tunc probatur mens, quando in quodam deserto est, ubi nulla cupiditatum lascivia, nulla abundantia pecuniae, nullus sumptus luxuriae. Utinam in hoc deserto esse possim, destitutus ab omni incentivo cupiditatum, derelictus ab omni delinquendi studio, exspoliatus jactantia et tumore. Sed quia vel Deus nos tentari patitur, vel tentator incursat, cum sibi videtur in deserto mens esse quieta ab omni terrenarum voluptatum appetentia, in Aegyptum impellitur, ubi compungi possit. Stimulus enim mentis caro nostra est, et passiones ejus compunctiones sunt nostrae. Ipsa est Aegyptus nostra, hoc est, caro nostra, ipsa est afflictio. In hanc descendit mens nostra, quando cogitat quae carnalia sunt. Tunc autem ascendit, quando invisibilia desiderat. Ideo et Abraham dicitur descendisse in Aegyptum, ut affligeretur. Patitur hoc mens nostra, interdum separat se a copore, secernit ut singulariter agat, incorporalibus intendere atque 319 adhaerere cupiens. Interdum propter colligationem animae et corporis inclinatur ad carnales voluptates quibus infirma subjicitur, fortior non tenetur. Afflictationes igitur forti viro coronae sunt, invalido infirmitates sunt. Unde et ille non timebat afflictationes quibus probaretur merito, qui dicit: Nam et cum venissemus in Macedoniam, nullamque requiem habuit caro nostra: sed in omnibus sumus afflictati: foris pugnae, intus timores (II Cor. VII, 5). 14. Sed ut descenderet in Aegyptum fames coegit (Gen. XII, 10). Exoritur enim saeva mentis fames, quando appetentia carnis hujus exundat, et exspectatae aquae saluti adversae sunt. Redigunt nos in angustias corporis, cum habendi cupiditas irrepit, luxuria suavitati est, cordi jactantia. Tentamur omnes. Inflectitur etiam sobrius animus, descendit in Aegyptum, hoc est in afflictionem corporis. Sic tamen descendit, ut quasi advena ad tempus incolere, non quasi civis possidere videatur. Justus enim dixit: Advena sum in terra hac (Ps. CXVIII, 19). Et alibi: Heu me, quod incolatus meus prolongatus est (Ps. CXIX, 5). 15. Descendens autem Abraham in Aegyptum (Gen. XII, 11), hoc est, ad feros et barbaros mores, qui virtuti deferre nescirent; ne nocerent per invidiam, dixit Sarae, ne se uxorem ejus diceret, sed sororem appellaret. Et hinc grande virtutis mysterium, cui cito invidetur. Et ideo ut invidiam reprimat, humiliorem se praestare debet. Non sibi principatum super omnes vindicet: non sibi soli sapientiam quasi praecipuam arroget. Haec est quam sibi Salomon uxorem acquisivit. Uxor enim praecipue est uni debita. Itaque omnes cupiunt tali se copula dignos videri, ut doleant aliquem sibi praeferri. Quis tanta solus potiatur pulchritudine? Soror autem quodam vel jure germanitatis, vel nomine plerisque sociatur. Et ideo verum amatorem suum integrum ab injuria reservat. 16. Unde videntes eam Aegyptii (Gen. XII, 15), qui non possent discernere, nec virtutis formam cognoscere, vulgari aestimantes judicio, induxerunt ad tyrannum, hoc est, ad mentem superbam quae pondus sapientiae non sustinuit, et ideo afflictata est. Etenim cum animam improbam virtutis intraverit sermo, redarguit eam culpae, errorisque pudore afficit, et prolapsionis torquet dolore. Namque dum in quadam sumus delinquendi libidine, nebulis quibusdam insipientiae mens obducitur, et fumo quodam iniquitatis oculi ejus caligantur; ne videat eorum, quae concupiscit, deformitatem. Sed cum omnis nebula transierit, et sapientiae fulgore fulserit, gravia tormenta exercentur in quodam male conscii secretario. Itaque gravior nostra mens judex est conscientiae reatu, et judicio poenitentiae. Quod si vel aegra per culpam, vel invalida per infirmitatem, non potuerit ferre ac perpeti virtutis praesentiam, dimittit eam, atque a se relegat, nec patitur eam volvi in se, et adhaerere cogitationibus suis. Et ut infirmiores oculi lucem refugiunt, ita mens invalida sapientiae fulgorem non sustinet. Tales erant Geraseni 320 qui rogabant ut transiret de finibus eorum Dominus Jesus (Matth. VIII, 34). 17. Denique et iste rex Aegypti ait ad Abraham: Quid hoc fecisti mihi? Quare non dixisti mihi, quia uxor tua est? sed dixisti quia soror tua est, et sumpseram mihi uxorem. Et nunc ecce mulier tua ante te, accipe, et recurre hinc (Gen. XII, 18 et 19). Intueamur animo intemperantem aliquem qui intuitus castitatis gratiam quodam captus ejus decore sequendam putet. Deinde pedissequas ejus nesciens quibus comitata incedit, et stipata advenit, sobrietatem scilicet, modestiam ac verecundiam, parcimoniam cibi, fugam lasciviae, procacitatis, petulantiae, cautionem seriam, sollicitam custodiam, subito aut ebrietatis succensus calore, aut ipsius carnis aestu, aut occursu formae decentioris nequaquam se teneat, nec legi carnis repugnet; nonne dicit: Putavi rem faciliorem, castimoniam sequi: supra humeros meos, supra vires meas est. Rarus cui ista jungantur. Vale, castitas, recede, recede de finibus sensuum meorum. Recurre cito eo unde huc venisti: non sustineo praesentiam tuam, affligor gravibus quaestionibus, dum tenendam te arbitror, quam tenere non possum. 18. Conversus deinde ad aliquem monitorem sui, qui studuerit in ejus mentem inducere assuetudinem castimoniae, allegans non arduam fore, nec impossibilem, sed pluribus sociam, finitimam studiosis, convenientem voluntariis, Quid hoc, inquit, fecisti mihi? Quare non dixisti mihi quia uxor tua est? Hoc est, quae non perfunctorie, sed legitimo teneatur conjugio, secum maximam vehat dotem, quae invehat gravia onera matrimonii, et durae fenus conjunctionis: sed dixisti sororem, nullis astrictam legibus, et naturae sociam, non jure aliquo dotalis census superbam ac potentem. Itaque imprudens onerum ejus copulandam eam mihi et tenendam putaveram, sed intellexi quod pondus sit in ea et sarcina. Ecce mulierem tuam, id est, ecce persuasio tua ante te, accipe, et recurre. Nolo ante me sit, nolo in meis cogitationibus. Tolle te hinc cum tuis consiliis, cum tua admonitione, cito tolle, cito recurre, moras tuas non fero, afflictiones sunt mihi: satis est, quod ante deceptus sum. Et misit alumnos suos quibus vagatur plerumque mens intemperantior, volvens animo cogitationes luxuriae, ambitionis, avaritiae, et diversas illecebras offendens; ut eliminarent, ac longe propellerent castimoniam, ne recursum faceret in eos fines quibus fuerat expulsa; quo secura jam et arbitrii serioris libera, in peccatis suis redargui non formidaret. 321 CAPUT V. Discedit Abraham ex Aegypto cum Sara uxore, ac suis omnibus, hoc est, veris animae divitiis. Ejus reditus in Bethel quid significet? Quidve Lot auro et argento dives non dicatur? 19. Discessit itaque Abraham inde habens secum uxorem suam Saram (Gen. XIII, 1), hoc est, principalem, non servientem. Ideo et dicitur illi: Audi Saram uxorem tuam (Gen. XXI, 12). Quae enim servitio delictorum se exuit, principatum habet, non servitutem. Mens ergo validior principalem virtutem secum habet, hoc est, imperitantem corporis sensibus, non obedientem. Quae de Aegypto secum omnia retulit, nihil ibi disciplinarum suarum amisit. Non colorata est intemperantia, insolentia, flagitiorum immodestia, non exspoliata est amictum sedulae sobrietatis, non exuta vestimento pudoris. 20. Erat dives valde (Gen. XIII, 2), ut pote cui nihil bonorum deerat, quae non alieni erat appetens, quae nullius indigebat, quod suum dici vellet. Hoc est enim esse divitem, habere quod satis voluntati sit. Mensuram enim frugalitas habet, census non habet, cujus modus in arbitrio quaerentis est. Erat autem dives pecoribus, argento, et auro. Quid sibi hoc vult? Non mihi videntur in homine justo saeculares divitiae laudari. Unde in pecoribus corporales sensus intelligo, quia et ipsi irrationabiles sunt; in argento sermonem, in auro mentem. Merito dives erat Abraham, quia regebat sensus irrationabiles. Denique et domuit, et mansuetos fecit, ut fierent rationabiles. Habebat sermonem fidei colore splendidum, purgatum spiritalis gratia disciplinae: habebat mentem plenam prudentiae. Et ideo auro comparatur mens bona; quia sicut aurum caeteris praestat metallis, ita mens bona in homine caeteris potior est humanae substantiae portionibus. In tribus igitur census sapientis, in sensu, sermone, mente: gradus quidam per ordinem factus, sicut etiam in Apostolo legimus: Manet autem spes, fides, claritas, tria haec, major autem his est charitas (I Cor. XIII, 13). Et mens igitur major est; quia ipsa est quae molit spiritale frumentum, ut purgationem sensuum, sermonumque proferat. Servatur ubique persona sapientis viri. 21. Denique eo inducitur rediisse Abraham (Gen. XIII, 3), hoc est, in Bethel, unde in Aegyptum descenderat, ut agnoscamus quod etiam justi in domo Dei positi, et verbo Dei intenti tentantur quidem saecularibus afflictationibus; sed non alienantur a domo Dei, et a custodia praeceptorum coelestium. Suis contentos esse finibus, non extolli divitiarum copiis, et rebus secundum gratiam voluptatum fluentibus, hoc esse mentis optimae: meditari semper principium et finem, eo procedere, et inde ingredi, hoc esse bonum. Bonum 322 autem sapientia est. Nemo enim bonus, nisi unus Deus. Ab eo procedimus, creati per ipsum: ad eum revertimur, quia cum Christo esse multo melius. Et ut scias quia bonum est congruere principium et finem, ipse ait bonus Jesus: Ego sum Α et Ω, principium et finis (Apoc. I, 8). 22. Mens igitur nostra cum ipso semper sit: ab ejus templo, ab ejus verbo numquam recedat. Semper in lectione Scripturarum sit, meditationibus, orationibus; ut sermo ejus qui est, semper operetur in nobis, et ut quotidie procedentes in Ecclesiam, vel domesticis incubantes orationibus, ab ipso incipiamus, et in ipso desinamus. Ita totius hic vitae nostrae dies, et cursus diei ab se sumat principium, et ipsi desinat. Sicut enim a principio vitae credere, et initiari Deo, salus est: ita perseverantia usque in finem necessaria est. Est autem mentis optimae diligentia; ut verbo Dei intenta nihil faciat irrationabile, unde tristitia subeat: ut jugiter actuum suorum bene conscia, laetitiam bonae servet conscientiae. Quod enim bonum hoc sine timore et sine tristitia est, id est, securitatis plenum et gratiae. Possessio enim justi gratum esse Deo: insipientium autem nullus gradus. Ideo Esaias, appropinquante bono, ait: Fugiet dolor, et tristitia, et gemitus (Esai. XXXV, 10). Joannes quoque in Apocalypsi: Et ipse, inquit, Deus cum illis erit, et delebit omnem lacrymam de oculis eorum, et mors non erit amplius, neque luctus, neque clamor, neque dolor ulterius (Apoc. XXI, 3 et 4). In resurrectione enim justorum laetitia jugis erit et gratia, cum illud bonum coeperit esse cum sanctis suis, quando requiescent in sinu Abrahae, positi in ejus tabernaculo, quod inter domum vel sermonem Dei et gratiam fixum est: significans innocentiam fidelium agere gratias auctori suo, qui non habent unde eos poeniteat in hoc mundo fuisse. 23. Factis itaque simplicibus Abrahae magnarum institutionum documenta explicantur. Merito dives, qui etiam disputationes philosophorum divites facit, qui de ejus actu praecepta formarent sua. 24. Ejus ergo divitias Scriptura expresserat: supererat cognoscere utrumnam Lot quoque nepos ejus, et ipse ut pote ejusdem successionis, dives fuerit: sed Scriptura eum pecoris tantum abundantem asserit. Denique sic habet: Et Lot qui simul ambulabat cum Abram, erant oves et boves, etc., tabernacula (Gen. XIII, 5). Non habebat argentum, quia nondum justus. Etenim argentum ignitum lingua justi. Non habebat aurum, quod habebat ille qui vidit Christi posteriora, de quo scriptum est: Et posteriora ejus in specie auri (Ps. LXVII, 14). Vidit illum Abraham, sicut testatus est Dominus dicens: Abraham diem meum vidit, et gavisus est (Joan. VIII, 56). Et ideo auri speciem habere meruit et possidere. 323 CAPUT VI. Quo sensu scriptum sit: Et Lot qui ambulabat cum Abram, itemque: non capiebat eos terra. De pastoribus, et rixa inter eos orta, quam sedare conatur Abraham. Idem cum frustra Lot retinere tentasset, illum cum bona gratia dimittit. De imperitia ac insolentia Lot in eligendo; deque Sodomitarum peccatis. 25. Nunc illud nequaquam praetereundum arbitror, quod videtur etiam doctiores movisse; qua ratione sic scriptum sit: Et Lot qui ambulabat cum Abram (Gen. XIII, 5); quasi alter esset Lot qui non ambulabat cum eo, secundum quod accepimus. Et putant plerique non solvi quaestionem. Ergo ut illis satisfaciamus, et a regula Scripturae non recedamus, unam personam dicimus, duo negotia, quod in uno eodemque viro duae res significantur: numero unus est, officio duplex. Declinatio enim dicitur Lot, sicut habet Latina interpretatio. Declinat autem quisque aut bonum aut malum. Cum ergo Lot declinaret malum, hoc est, errorem, flagitium, crimen, jungebatur patruo: cum declinaret bonum, hoc est, justum, innocentem, sanctum, religiosum, sociabatur flagitio. Bene ergo dixit: Et Lot qui ambulabat cum Abram; quia adhuc non elegerat Sodomam, non habitabat cum flagitiorum auctoribus. Postea enim coepit habitare in Sodomis. Ideoque quasi a seipso mutatus, velut alter accipitur; non solum a justo viro, sed a seipso desciscens. 26. Denique quia studio jam deflecti coeperat a patruo, Non capiebat eos terra (Gen. XIII, 6). Nulla enim spatia possunt satis esse discordibus: quietis et pacificis etiam angusta abundant: dissonis moribus etiam spatiosa arctantur. Et quia a principio dixi (supra, c. I hujus libri) mentem hic formari hominis, quae a principio imperfecta fuerat, sed per incrementa et gradus quosdam proficit, ideo ait: Non capiebat eos terra: hoc est, una anima motus diversos non recipiebat naturaliter sibi repugnantes. Potest tamen fieri ut interdum non omnia in uno eodemque perfecta sint; possit tamen aliqua vitia sua operire, vel motus suos temperare: si aut plura bona sint quibus pauciora vitia operiat: aut repentinam commotionem consilio maturiore reflectat. Verum si ex utraque parte plura concurrant dissona ac repugnantia, habitatio discrepantium virtutum ac passionum in una anima solvatur necesse est. Figurate ergo animam secundum physiologos terram appellavit. Nam et Salomon ait: Tamquam agricultura homo imprudens (Prov. XXIV); quae si fecunda sit opimis segetum fructibus, abscondere potest spinas: sin vero spinae concurrant aristis, secandi nulla est copia. 27. Qui igitur pastores sint (Gen. XIII, 7), et quorum animantium, et quae rixa inter pastores Abrahae et inter pastores Lot consideremus. Pastores sunt magistri gregum, vel diligentes et sobrii, non sinentes agrorum culta obteri pedis vestigio, atque aduri sentibus: vel negligentes et remissi, qui non revocent pecus suum, quo herbosa et 324 non fructuosa pascatur, sed libere vagari per varios agri fructus sinant. Istorum ergo pastorum solers custodia necessaria est; ne forte ascribatur diligentibus, quod evertit negligentium incuria. Sed quia non sermo de visibilibus, ideo cujus pecoris pastores sint prius consideremus. Pastores hos definire possumus. Pastores, inquit, jumentorum (Gen. XIII, 7). Jumenta autem sensus corporis irrationabiles significari accepimus. Qui sunt ergo pastores sensuum, nisi praeceptores, et quasi quidam rectores gregum, duces eorum, vel monitores alicujus sermonis, vel mentis nostrae cogitationes? Qui si pastoralis disciplinae gnari et tenaces sunt, non permittunt longius sensuum gregem vagari, et inutilibus aut noxiis inhaerere pabulis: sed provido ductore revocant, et frenos rationis admovent, atque obsistunt renitentibus. Mali autem praeceptores, vel inutilis disceptationis, permittunt eos impetu suo ferri, et in praeruptum ac periculum ruere, et culta obterere, fructuosa depasci; ut si qui sunt in eadem anima virtutum hujuscemodi fructus, eos quoque dissipent. Hinc ergo cogitationum nostrarum discordia. Cum caro repugnat adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, non mediocris pugna est, quando ipse Apostolus vas electionis dominicae dicit: Video legem carnis meae repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quod est in membris meis (Rom. VII, 23). Sedare hanc pugnam ipse nequiverat, et ideo ad Christum confugit dicens: Infelix ego homo: quis me liberabit de corpore mortis hujus (Ibid., 24)? Hoc est, ne delectationibus carnis adhaeream. Quis igitur est qui his me solvat vinculis, et liberum societ Deo, sensusque ad sobrietatem animae magis detorqueat, quam ad corporis temulentiam? Sed quia inter homines tantum non potuit rectorem invenire, conversus ad Deum: Gratia, inquit, Dei per Jesum Christum Dominum (Ibid., 25). Si fortior suis non commisit viribus, quod corpus mortis evaderet, sed auxilium quaesivit a Christo; quid nos facere oportet infirmiores? Hanc pugnam gravem esse cognovit Abraham, et ideo in principio cavendum putavit. Sapienti enim pacis est studium, imprudenti amica jurgia. 28. Non sit, inquit, rixa inter me et inter te, et pastores meos et pastores tuos; quia homines nos fratres sumus (Gen. XIII, 8). Patruum legimus Abraham, et Lot ejus nepotem; quomodo eum fratrem appellat? Sed adverte quia causas concordiae sapiens adhibet. Unde praemisit, Homines nos sumus. Omnes autem homines unius naturae partus sunt, intra ejus concepti viscera, et uno foti atque effusi utero. Unde nobis jure quedam germanitatis velut fratres connectimur ab uno patre conditi, et una matre tamquam fratres uterini editi. Et ideo cum simus rationabilis naturae soboles, tamquam uterini nos diligere debemus amore mutuo, non impugnare ac persequi. Multo autem verius ad unam animam refertur; cujus rationabile cognatos habet, ut supra diximus (Cap. I hujus libri), sensus irrationabiles: quod autem rationabile, virtutum habet copulam. Unde fraterna 325 quadam sibi copulantur necessitudine vitia virtutesque hominis; quia illa carnalis istae rationabilis animae sunt. Caro autem atque anima veluti quadam lege sociantur conjugii, ex quibus homo constat. Homo igitur velut portiones suas foederare debet, atque ad pacem cogere. Sed quia nemo erat tantus qui carnem vinceret; ideo, Venit pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitias in carne sua, legem mandatorum edictis evacuans, ut duos conderet in semetipso, in uno novo homine faciens pacem, ut conciliaret utrosque in uno corpore Deo, per crucem interficiens inimicitias in semetipso (Ephes. II, 14 et seq.). Recte igitur se ut hominem infelicem dixit Apostolus (Rom. VII, 24), qui tantum bellum intra se pateretur, quod non possit restinguere. Denique cum de una portiuncula passionum, hoc est iracundia, diceret Salomon: Melior est, inquit, sapiens forti: qui autem iracundiam continet, melior est quam qui urbem capit (Prov. XVI, 32). Beatus igitur qui hoc bellum evaserit etiam non advena et peregrinus, sed civis sanctorum et domesticus Dei, quem in terris positum terrena non quatiant. 29. Hunc affectum servare cupiebat Abraham. Itaque ut vir pacificus ait primo: Non sit rixa inter me et inter te. Inde ait: Et inter pastores meos, et pastores tuos. Tertium posuit: Ecce, inquit, tota terra ante te, hoc est, si non potest convenire, cedo omnibus, totum cape, si de loco aut possessione dissensio est. Quod si moribus non convenit, discede a me. Quanta ante praemisit, ne cogeretur discedere? Sed etiam hoc virtutis ac disciplinae est. Dixit enim ante nos vir ex Philosophiae profectus disciplina, quatuor haec bono viro inesse: Ut elaboret primum ut omnes sibi amicos faciat: secundum, ut si non potest amicos facere, certe nec inimicos: tertium, ut si nec istud suppetit, ex sententia discedat: quartum, si quis cedentem persequatur, vindicet se, ut potest. Sed illa tria superiora in Abrahae non sermonibus nudis, sed vires operibus agnoscimus. 30. Quartum autem non ita est, quando etiam circa cedentem servavit affectum parentis; ut eum non solum non persequeretur, sed etiam captum erueret ac liberaret. Denique Apostolus cum tria illa doceat, quartum praeceptis suis solvit, quod addiderat Philosophia. Ait enim cum pacificum populum Dei informare vellet: Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes (Rom. XII, 18): deinde si hoc non potest, certe, nec discordias, nec inimicitias. Ideoque addidit: Non vos vindicantes, charissimi (Ibid., 19), in quo et tertium illud excluditur, ut vindicare nos nequaquam velimus: Sed date locum irae. Habes et quartum, ut discedas magis, et vindictam Deo committas, quam tibi exigas; quamquam et hoc secundum legem magis dictum voluit videri. Nam secundum Evangelium supra habes: Benedicite eos qui vos persequuntur (Matth. V, 44). Habemus haec praecepta ad Timotheum in secunda epistola: Propter quam causam, inquit, admoneo te, ut resuscites gratiam Dei quae est in te per impositionem manuum 326 mearum. Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis, et dilectionis, et sobrietatis (II Tim. I, 6 et 7). Et iterum: Tu autem, fili charissime, fortitudinem cape in gratia (II Tim. II, 1). Habes ergo primae praeceptum sententiae ut erga omnes gratiam locet: deinde si non potest praeceptis suis omnes acquirere, caveat ne verbis aliquos exasperet, hoc est, ne inimicos faciat. Unde ait infra: Haec commoneo, testificans coram Deo, noli verbis contendere, in nihil utile, nisi ad subversionem audientium (Ibid., 14). Servum autem Domini non oportet litigare, sed mansuetum esse ad omnes. Pulchre post pauca subjecit, et causam praestitit, quam Philosophia non vidit: Cum modestia, inquit, corrigentem eos qui resistunt, ne quando Deus det illis poenitentiam ad cognoscendam veritatem (Ibid., 25). Ad tertium quoque illud, ut discedamus ab eis cum quibus nobis convenire non potest, habes additum, cum praecepit ut loquatur quae decent sanam doctrinam, deinde pugnas legis declinet, hoc est, primum gratiam seminet, deinde nullo litigando avertat: tertium est ut haereticum hominem post unam correptionem devitet; quia subversus est qui hujusmodi est, et delinquit, cum sit a semetipso damnatus (Tit. III, 10 et 11). Quam argute suo judicio damnatum nostrae ultioni subtrahit, quasi indignum in quem vindicetur! David autem evidenter studium vindictae amovet dicens: Si reddidi retribuentibus mihi mala (Psal. VII, 5). 31. Ergo mens viri sapientis ejusdem animae vel lapsus, vel irrationabiles motus studet corrigere, sibique conjungere. Potest enim fieri ut quae interdum displicent, emendentur cum gratia. Effusio patrimonii si recidatur, habet liberalitatem sine dispendio. Verecundia interdum remissior est; si confirmetur, habet et pudoris gratiam, et propositi constantiam. Commotio si temperetur, indignationis horrorem deponit, assumit laudem vigoris. Quod si emendare non potest, non exasperet intemperantia. Deprehendit ardorem libidinis quam conjugio coerceat, nedum quaeritur continentia, obrepat impudicitia. Ideoque bonorum magister: Dico, inquit, non nuptis et viduis, bonum est illis si sic permaneant, sicut et ego. Quod si se non continent, nubant. Melius est enim nubere, quam uri (I Cor. VII, 8). Sunt aliquae mulieres immaturo destitutae maritorum obitu, et se continere nequeunt. Volo, inquit, juniores nubere, filios procreare, matresfamilias esse, nullam occasionem dare adversario (I Tim. V, 14). Quod si aliquae deliciae delectant, et luxuriari in Christo volunt, viduitatis affectantes gloriam, germanitatem autem non custodientes, eas devitandas judicat, ut habes scriptum: Adolescentiores viduas devita (Ibid., 11). 32. Recte igitur Abraham cum bona venia voluit nepotem dimittere, quem deflectentem a se tenere non poterat. Sic et mens bona a praecipiti et dimerso irrationabilium lapsu secernat se ac separet. Si tu, inquit, in sinistram, ego in dexteram: vel si tu in dexteram, ego in sinistram (Gen. XIII, 9), hoc est, quae tibi in dextera sunt, mihi in sinistra sunt: et quae tibi in sinistra, mihi in dextera sunt. Viro enim imprudenti in dextera sunt, quae sunt 327 corporis: ea praefert, ea constituit in meliorem partem, divitias quoque et honores praeponit: at vero immortalitatis adipiscendae gratiam ad sinistram habet, quae sapienti ad dexteram est. Longitudo enim vitae in dextera ejus. Omnesque animae virtutes insipiens vir in sinistram ejicit: prudens autem vir has sibi ad dexteram locat; quae autem corporis, in sinistram. 33. Et levavit, inquit, Lot oculos, et aspexit omnem regionem Jordanis (Gen. XIII, 10). Deflectentibus a vero amica jactantia est. Denique ut Abraham humilius, qui electionem obtulit: ita Lot insolentius, qui electionem usurpavit. Virtus se humiliat, extollit autem se iniquitas: qui se debuit committere maturiori, ut esset tutior. Denique eligere nescivit. Nam primo levavit oculos, et aspexit regionem, hoc est, illam rem quae non esset prima ordine, sed tertia, hoc est novissima. Prima sunt enim quae sunt animae bona: secunda, quae corporis, id est, salus, virtus, pulchritudo, formae gratia: tertia sunt, quae accidunt, hoc est, divitiae, potestates, patria, amici, gloria. Regio igitur tertio loco ponitur; est enim res habitationis. 34. Vidit igitur regionem quae irrigabatur, priusquam everteret Deus Sodomam et Gomorrham, sicut paradisus Dei, et terra Aegypti, usque dum venias Zothopa (Ibid.). In quo nisi diligenter intendis, numquid in ea errasse eum dicere potes, quod elegit vicina Jordanis, et ea quae irrigabantur sicut paradisus Dei? Non utique secundum litteram. Sed cum Jordanis descensio dicatur, descendit qui deseruit virtutis consortium, et speciem elegit, non veritatem. Paradisus perfectae beatitudinis amoenitas est, vel animae fructuosae fundamenta, in qua sapientiae sint, justitiae caeterarumque virtutum plantaria. Terra autem Aegypti corporalem substantiam significat, cujus plantaria sunt sensus, et passiones corporis. Sicut enim vireta virtutum fontem habent Christum, et spiritalis ubertatem gratiae, quo exuberent: ita intemperantia fons quidam est passionum corporalium, quo aluntur superflua. 35. Pulchre autem ait Scriptura (Gen. XIII, 11): elegit sibi Lot, hoc est, declinatio; quia posuit Deus ante nos bonum et malum, ut unusquisque eligat quod velit. Non eligamus ergo quod specie videatur jucundius, sed quod veritate praestet; ne cum sit nobis tributa optio ut sequamur potiora, levemus oculos inflexi falso amoenitatis decore: veritatem autem naturae velut deflexis obtutibus obumbremus. 36. Quod autem homines in Sodomis saevi erant, (Ibid., 13), et peccatores in conspectu Domini valde, non mediocris hic est oeconomia, ut advertas mitem Deum gravi peccatorum moveri acerbitate ad ulciscendum, nec immerito non potuisse exorare Abraham Sodomitanis veniam, quia supra modum flagitiosi erant. Plerique sunt quo nequiores, eo tectiores, qui hominum subterfugiunt indaginem, ubi res sine arbitro geruntur, aut falso testimonio justus circumvenitur. Manet tamen ante Deum justus, etiamsi condemnetur 328 ab hominibus; quia Deus non judiciorum exitus, nec cum intextis nequitiae commentis negotia, sed nudam spectat negotiorum naturam. In examine autem hominum falsae opinionis error plerumque obducit vim veritatis. Manebat apud Deum Susanna pudica valde, etiam cum damnaretur adulterii; quia Deus non assertionibus falsorum testium facti examinabat fidem: sed intimae conscientiam mentis interrogabat. CAPUT VII. Ex verbis Domini ad Abraham philosophos hoc suum dogma: Omnia esse sapientis, hausisse, atque inibi quae possessio Abrahae divinitus sit promissa? Quinque reges, nempe corporis sensus, a quatuor, hoc est, corporalibus illecebris devincuntur: at Sodomorum equitatum idem patriarcha in Christi nomine pugnans revocat, vitia scilicet refraenat ac errores. 37. Sequitur locus quo evidenter docemur quantum mens superfluis portionis irrationabilis exhaustis proficiat, et quantum vitia vitiis adjuncta mali afferant. Non enim otiose Scriptura posuit: Et dixit Deus ad Abraham, postquam recessit Lot ab illo: Respice oculis tuis et vide a loco in quo nunc tu es, ad Africam, et Aquilonem, et Orientem, et mare; quia omnem terram quantum vides, tibi dabo eam, et semini tuo in aeternum (Gen. XIII, 14 et 15). Hinc tamquam a fonte hauserunt Stoici philosophi dogmatis sui sententiam: omnia sapientis esse (Diogen. Laer., lib. VII, in Vita Zenonis). Oriens enim et Occidens, Septentrio, et Meridies portiones sunt universitatis. His enim totus mundus includitur. Haec cum promisit Deus daturum se Abrahae, quid aliud declarat, nisi sapienti et fideli praesto omnia, deesse nihil? Unde et Salomon in Proverbiis ait: ejus qui fidelis sit, totus mundus divitiarum (Prov. XVII, 6). Quanto prior Salomon quam Zenon Stoicorum magister, atque auctor sectae ipsius! Quanto prior quam ipse pater philosophiae Plato, vel ejus inventor nominis Pythagoras! quis autem fidelis, nisi sapiens? Stultus enim sicut luna immutatur: sapiens autem immobilis fide permanet. 38. Sed forte dicas: Quomodo sapientis totus mundus est? Quoniam ipsa natura dat illi sortem omnium, etiamsi ipse nihil possideat. Domina est enim et possessor omnium sapientia, quae sua putat naturae munera; quoniam in usum hominum data sunt, nec ullis indiget, etiam si desint ei ad victum necessaria. Namque ut musicus organa, aut medicus medicamenta, aut nauclerus quae ad navis instrumentum necessaria sunt, etiamsi quando non habeat; habet tamen eo ipso quo possit his uti, etiamsi ad tempus usus eorum non suppetat: quanto magis sapiens suum judicat quidquid naturae est, qui vivit secundum naturam! Non enim amittit jus suum, qui meminit se ad imaginem Dei factum, et ad homines a Domino Deo dictum: Crescite, et multiplicamini, et replete terram, et dominamini in eam, et imperate piscibus maris, et volatilibus coeli, et omnibus 329 pecoribus et omnibus serpentibus qui super terram (Gen. I, 28). Et novit quia sapientia omnium mater est, et ipsa orbem terrarum possidet. Denique Salomon qui sapientiam poposcit et accepit a Domino Deo nostro: Ipse mihi, inquit, dedit eorum quae sunt scientiam veram; ut sciam dispositionem orbis terrarum, et virtutem elementorum, initium et consummationem et medietatem omnium rerum, et divisiones temporum, et anni cursus, et stellarum dispositiones, naturas animalium et iras bestiarum, vim ventorum, et cogitationes hominum, differentias herbarum, et virtutes radicum, et quaecumque sunt abscondita et improvisa (Sap. VII. 17 et seq). Sed haec nulli nisi perfecto suppetunt. 39. Denique Abraham quamdiu adhaerebat ei Lot, hoc est, deflexio morum, sortem horum non acceperat. Ubi vero deflexionis ambiguo quodam atque anfractu absolutus, rectas virtutum semitas continuis animae suae gressibus coepit carpere, in omnem terram possessor mittitur, atque dicitur ei: Surge, et perambula terram in longitudinem et in latitudinem; quia tibi dabo eam, et semini tuo in aeternum (Gen. XIII, 17). Ergo qui sapientiam meruerit, et non fuerit ancillae filius, non peccati servus, non successioni carnis obnoxius; sed liberae, id est, Sarae illius non servientis, sed principantis, bonae stirpis, bonae indolis, perfectae titulo virtutis haereditatem acquiret universitatis. Dicitur ergo Abrahae: Surge. Non corporalem assurectionem significat, sed spiritalem, hoc est, Surge qui dormis (Ephes. V, 14), surge a terrenis, surge a corporalibus, relinque terrena, coelum aspice; et exsurge a mortuis, hoc est opinionibus vanis, et disputationibus Chaldaeorum. Intuere mundum, intuere etiam illum qui potest totum donare mundum. In possessionem, inquit, tibi dabo mundum, quem Deum ante credebas. 40. Perambula terram in longitudinem ejus et latitudinem. Utique intra momentum terram istam Persarum interclusam imperiis, ab Indiae quoque littoribus ad Herculis, ut aiunt, columnas, vel Britanniae extrema confinia, non potuit perambulare. Et potuit quasi indevotus videri, qui coelesti oraculo non obedisset, si obeundae hujus terrae mandatum accepisset: sed cum sit ejus devotio probata; quia ad quercum tantummodo Mambre transtulerat tabernaculum (Ibidem, 18), utique terram, hoc est, virtutem possumus perfectam intelligere, quae bonos fructus daret, et fecundas inventiones, cogitationumque primitias, meritorum vindemiam, frumento, vino et oleo repleret interiorem domum, terram resurrectionis quam promisit patribus nostris fluentem lac et mel (Exod. III, 17), suavitatem vitae, jucunditatis gratiam, splendorem gloriae, cujus haeres primus factus est primogenitus a mortuis Dei Filius Jesus Christus. Et ideo non seminibus dixit, sed semini (Galat. III, 16); ut declararet illum, qui hanc haereditatem humano generi primus acquireret. 41. Cognovimus bonae mentis profectum, quae a vitio lubricae deflexionis exsurgens quaesivit 330 statim praemium sapientiae, haereditatem justitiae. Quantum autem noceant levitati vitia adjuncta, docet sequentium series lectionum. Nam illi quatuor reges qui de quinque regibus triumphaverunt, et adduxerunt equitatum Sodomorum totum, coeperunt etiam Lot filium fratris Abrahae, et discesserunt. Quinque reges (Gen. XIV, 1 et seq.) quinque sensus corporis nostri sunt, visus, odoratus, gustus, tactus, auditus: quatuor reges, illecebrae corporales atque mundanae sunt; quoniam et caro hominis, et mundus quatuor constat elementis. Merito reges dicuntur, quia habet suum culpa dominatum, habet regnum grande. Unde Apostolus ait: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore (Rom. VI, 12). Sensus igitur nostri facile corporalibus delectationibus et saecularibus cedunt, et quadam eorum potestate capiuntur. Corporales enim delectationes et illecebras hujus saeculi non vincit, nisi mens quae fuerit spiritalis, adhaerens Deo, et se totam a terrenis separans. Deflexio omnis his capitur. Unde Joannes ait: Vae habitantibus in terra (Apoc. VIII, 13). Non utique omnes homines comprehendit, qui tunc vitae hujus cursum conficerent (sunt enim et in terris positi quorum conversatio in coelis est), sed eos quos terrenae conversationis affectus, ac hujus saeculi vicerit gratia. Ergo non habitatores, sed accolae sumus terrae hujus. Accola enim temporalis diversorii spem gerit: habitator autem spem omnem atque usum suae illic substantiae locare videtur, ubi habitandum putaverit. Itaque qui est terrae accola, habitator coeli est: qui autem habitator terrae, possessor est mortis. 42. Numeravit Abram trecentos decem et octo vernaculos suos, et percussit eos, et persecutus est usque Choba, quae est ad dextram Damasci (Gen. XIV, 14 et 15). Et numerus vitalis est. In ipso enim vita, si credamus in passione in nomine Domini Jesu. Nam haec est nominis interpretatio hujus; quod diximus Choba (Lib. I de Abraham, c. 2), id est vita. Ipsa ad dexteram Damasci pulchre esse dicitur. Agni enim ad dexteram, haedi ad sinistram. Scit exercitata mens quos ad praelium consummandum sibi adhiberet, quibus armis instrueret, quibus ducat vexillis. Non aquilarum praefert imagines, nec dracones: sed in cruce Christi, et in Jesu nomine progreditur ad praelium, hoc signo fortis, hoc vexillo fidelis. Merito ergo mens exercitata, quae recepit veram sapientiam justi viri. Justitia autem solers correptionis est, ac arguendo revocat peccatores, et stringit passionum impetus. 43. Ideo dicit Scriptura, quia revocavit omnem equitatum Sodomorum, hoc est, habenas tenuit, frena rationis imposuit, revocavit culpam, stravit errorem. Equus enim stare nescit, velox ad impetum, cervicem exaltans suam, hinniens ad libidinem. Quid tam simile peccati? Fervet enim primo culpa impetu et omnem recti cogitationem praevenit, motuque immaturo exsilit, ut eam difficile ratio revocare possit. Fertur in praeceps, et ascensorem suum projicit in mare istud hujus saeculi, cervice tumida recusans jugum correptionis. 331 Est specialis quaedam forma libidinis, quae vocem mutet hominis, verba amantis corrumpat, suisque se prodat sermonibus. Denique ad Judam per Jeremiam dicit Dominus Deus: Nunc videbitur ignominia tua, et adulterium tuum, et hinnitus, et alienatio fornicationis tuae supra colles (Jerem. XIII, 25 et 26). Hunc justus revocavit equitatum: mores quoque declinantis convertit, et ad se vocavit, ut imitatores sui fierent, qui deflexerant; quia sensus nostri ad disciplinam mentis recurrunt. 44. Substantiam quoque recepit. Non patrimonium utique significat, sed vitalem animae substantiam, in qua sit pretiosus census, non stipula, non fenum; in qua fidelis sit alloquii splendor, in qua nostrae census subsistat spei. Haec est enim vera nostra substantia, quae est sapientiae dives copiis, haec immortalis substantia: corporis autem, vel accidentium diurnus magis quam diuturnus usus. Unde quidam recte non putant patrimonii dici substantiam. Non enim subsistimus in eo, cum et illis quibus desit pecunia, vitae tamen non desit substantia. CAPUT VIII. Discit mens nostra in Melchisedech devotionem erga Dei cultum, in rege Sodomorum tentationem etiam postquam victa sit, adhuc metuendam, in Abrahamo contagium intemperantiae declinandum. Quare huic merces tantum post victoriam promittatur; isque posteritatis curam praeferat? Ad extremum eodem Abrahamo ab aruspicinae superstitionibus defenso, sacrificii ab ipso oblati multiplex interpretatio subjungitur. 45. De Melchisedech in tractatu morali plene diximus (Lib. I de Abraham, c. 3), in quo et mysterium nequaquam praeteritum ac praetermissum est. Hoc loco autem satis est illud admonere solum, quod mens plena prudentiae justitiaeque devotior sit erga Dei cultum, et decimas terrae gignentia in fructibus, juxta altiorem prudentiam in eo solvat; ut perfectionem omnium sensuum atque operum suorum Deo deferat, nihil sibi arroget, quae se regere non potest, divino nisi favore fulta sit. Denique ubi se vicisse putat, tentatur atque incessitur. Hoc exprimit et docet lectio, quia semper adversum passiones corporis mens nostra tamquam in excubiis debet praetendere. Quid enim est quod ait: Rex, inquit, Sodomorum exivit obviam Abrae, et dixit: Da mihi homines, equos autem sume tibi (Gen. XIV, 21); nisi quod post has luxuriae victorias vis quaedam libidinis potest rationabili mentis subrepere, ut infundat ei irrationabiles passiones? 46. Sed perfectae mentis est, nihil de terrenis, nihil de corporalibus illecebris assumere, abstinere a terrenis. Ideo Abraham dicit: Nihil sumam ab omnibus tuis (Ib., 23). Quasi contagium declinat 332 intemperantiae, quasi labem refugit corporalium sensuum, delectationes mundi rejicit, quaerens quae supra mundum sunt, hoc est, extendere manus ad Dominum. Manus operaria virtus est animae. Hanc non ad terrenae arboris pomum, sed ad Dominum extendit: Qui fecit, inquit, coelum et terram (Ibid.), hoc est, intelligibilem et visibilem substantiam. Intelligibilis enim οὐσία coelum est: visibilis vel sensibilis substantia terra est. Ergo significat quod virtutem animae suae ad superiora extendat; ut ex illa intelligibili substantia theoreticae vitae induat altitudinem, spectans non illa quae videntur, sed quae non videntur, hoc est, non terrena, non corporalia, non praesentia, sed incorporalia, aeterna, coelestia: de ista autem visibili substantia operatoriae atque civilis disciplinae capessat gratiam. 47. Subtexuit his oraculum Domini dicentis: Noli timere, Abram, ego protegam te, merces tua multa erit valde (Gen. XV, 1). Quaero cur post belli eventum? Spondendae mercedis locus nunc erat. Minus enim mirabile faceret, si secutus promissum Dei esset hostem adorsus. Victoriae securus processerat ad triumphum magis invitatus, quam promptus ad gloriam, vel ad ulciscendum pietatis dolorem paratus. Propositum piae mentis mercedem non expetit, sed pro mercede habet boni facti conscientiam, et justi operis affectum. Angustae mentes invitentur promissis, erigantur speratis mercedibus: bona mens quae sine responsi coelestis syngrapha certamen arripuit, geminae laudis fructum acquirit sibi; ut et confidentissimae fortitudinis, et plenissimae devotionis gratiam locet. Quod de sancto Abraham aestimari convenit; quia et divinum favorem non despici se justis duxit doloribus, et hostem perculit despectu periculi, quod gloriose sibi pro ultione pietatis subeundum putavit. Dei quoque in eo praedicatur justitia, qui remunerationem piis mentibus non ex necessitate promissi, sed ex aequitatis suae contemplatione largitur, judicans dignum fore quod hi qui militant sine aliqua mercedis humanae remuneratione repositum habeant praemium in ejus bonitate, cui devovendas animas suas aestimaverint. Simul quia adoreis bellicis ex usu ipsius victoriae, aut hominum gratia paratum est praemium; pietatis autem, et parcimoniae, puritatis, caeterarumque velut privatarum virtutum a Deo solvitur. Quae manifesta sunt hominibus, ipsi remunerantur. Non omnia autem manifesta, sed alia manifesta, alia incerta, et maxime occulta cordis. Unde et ille ait: Incerta et occulta cordis manifestasti mihi (Ps. L, 8), quorum spectator et scrutator Deus est. Non ergo magnam mercedem promisisset Abrahae, nisi puram animam ab omni contagione delictorum judicasset. 48. Sanctae tamen et propheticae mentis cura major posteritatis perpetuae est. Partus enim sapientiae 333 et fidei haereditatem desiderat. Ideo ait: Quid mihi dabis? Ego autem dimittor sine filiis (Gen. XV, 2). Ecclesiae sobolem desiderabat, eam successionem petebat quae non esset servilis, sed libera: non secundum carnem, sed secundum gratiam. Ideoque hujusmodi responsum divinum resultavit, quo edoctus audivit: Respice in coelum, et numera stellas, si potes numerare. Et dixit, sic erit semen tuum. Et credidit Abram Deo, et reputatum est ei ad justitiam (Gen. XV, 6). Quid credidit? Hoc est, non solum multitudinem populorum in Christum credentium, sed etiam coelestis gratiae splendorem, et resurrectionem vitae immortalis soboli Ecclesiae deferendam. Quid est autem quod ait: Eduxit eum foras (Ibid.)? Tamquam foras educitur propheta, ut exeat fores corporis, et angustias carnis operientis, ac Spiritus sancti infusionem, et velut quamdam descensionem videat. Oportet nos quoque exire ex his diversorii nostri angustiis, mundare animae nostrae locum ab omni inquinamento, projicere sordes malevolentiae, si volumus spiritum recipere sapientiae; quia in malevolam animam non introibit sapientia. Credidit autem Abraham, non auri, non argenti illectus testimonio: sed quia corde credidit ad justitiam. In quo probatum est ejus meritum, in eo persolutum est praemium. 49. Denique statim fidei ejus testimonium Dominus dedit dicens: Ego sum Dominus Deus tuus qui eduxi te de terra Chaldaeorum, ut darem tibi terram hanc, ut haeres esses ejus (Gen. XV, 7). Et quia deposuerat Abraham studium Chaldaeorum, quaerit nunc: Quomodo, inquit, intelligam quia haeres ejus sum (Ibidem, 8)? Hoc est, jam divinationes magorum repudiavi, doce me quomodo sciam me futurum terrae ejus haeredem. Qui quaerit quomodo sciat, non dubitat, manifestante Deo, cognoscere se posse: sed formam vult acquirendae cognitionis advertere. Nam et in Evangelio Maria cum audisset ab angelo quia virgo paritura esset filium, respondit: Quomodo fiet istud quoniam virum non cognovi (Luc. I, 34)? Et jure respondit, hoc est: Cum id quod naturae est, non suppetat, quia non solet parere quae viro non fuerat copulata, quaero quomodo praeter instituta naturae possim virgo generare? 50. Dixit autem illi Dominus Deus: Sume mihi vitulum trimum, et capram trimam, et arietem trimum, et turturem, et columbam (Gen. XV, 9). Praeterirem hujusmodi interpretationem sacrificii, nisi quibusdam scrupulum hinc nasci adverterem, eo quod aruspicinae quaedam scribi videatur solemnitas; quod post immolationem divisa sunt animalia, et contra faciem alterutrum posita, et consedit illis Abraham. Sed si vim interrogationis praemissae et futurae responsionis consideremus, advertere poterimus spei nostrae et fidei 334 convenire hujus sacrificii disciplinam. Vitulus enim aratorium animal est, deditum terreno labori. Capra ad aquarum similitudinem per aenigmata figuratur, eo quod αἴξ graece παρὰ τὸ αἴσσειν nomen acceperit, ab eo quod est impetu ferri. Sic enim currit sicut et aqua. Possumus vel de fluviorum sono, cursu, vel maris violentis aestimare fluctibus. Aeri autem comparatur aries, quia omnibus animantibus utilius hoc animal generi esse humano reperitur; quandoquidem et vestis nobis usum exhibet, sicut aer hujus spiritus vitalem nobis ministrat substantiam. Unde et hunc ordinem factum puto, ut prius diceret: Sume mihi vitulum et capram, et tertio loco diceret arietem; eo quod prima illa, hoc est, vitulus et capra terris et mari materialibus comparentur elementis, et quia feminea dicantur: at vero aries masculum quoddam animal est, vehemens natura, et violentum cornibus. Similiter autem aeris hujus spiritus vitalis est, ut masculus auctor et causa gignentium, movens terrarum genitalia, et velut quadam se miscens copula. Aliud ergo ad terram, aliud ad mare, aliud ad aerem vitalem mystice figuratur horum trium animantium genus. 51. Haec traditio naturalis est: sed moralis etiam concurrit et suppetit. In omnibus enim hominibus caro, sensus, et verbum est. Caro nostra vitula est: laborat, ut serat; laborat, ut colligat; laborat, ut pariat; innumeris fatigatur laboribus. Unde et Graeci δάμαν dixerunt vitulam ἀπὸ τοῦ δαμᾶσθαι μὲν αὐτήν; eo quod dometur injuriis. Masculorum boum labore, aratro, et jugo fungitur, femineos partus repraesentat cum multo ubere. Caro quoque nostra vitae istius subjugatur necessitatibus, crebris quatitur doloribus, et multarum aerumnarum quodam curvata partu senescit. Jam illud quis ignorat, quod vehementior sit virtus animae, cui velut nupta adhaeret in istius vitae cursu corporalis substantia? Sensus autem nostri caprarum modo velut saltu quodam exsiliunt, et pascuntur praeruptioribus, impetu suo ipsi commotiones excitantes animae, et concutientes eam. Ad omnem occasionem praesto sunt, vel occursu femineae pulchritudinis, vel odore suavitatis alicujus. Auditu pariter et factu moventur velociter, quibus etiam animae inflectunt constantiam, et velut a natura sui alienant eam. Unde et plerique ἀφορμήν dictam putant, quia ὁρμή impetus dicitur; eo quod ex quodam impetu sensuum, inflexionis atque alienationis nostrae causa, nascatur. Feminei autem sexus speciem habet, ut etiam sensus nostri αἰσθήσεις graece dicuntur femineo vocabulo. Effetarum modo animantum cito vacuantur, ubi partus suae generationis, delectationisque effuderint, et iterum 335 excitatis cupiditatibus novos referunt impetus. 52. In ariete vero verbi ac sermonis nostri habetur similitudo, quod sit vehemens, sicut et sermo noster efficax operationis, et quadam ornatus nostri et tegminis causa sit. Aries per usum vestium ordine quodam gregem ducens, sicut ordo quidam vitae ususque nostri verbo explicatur. Arbitror autem quod illud verbum magis intelligere debeamus, quod est Verbum Dei, cum quo aries iste habere videatur non mediocrem cognationem. Quod Verbum nos vere tegmine velleris sui vestivit, et in domum introduxit aeternae salutis. Qui se pro nobis immolandum obtulit, qui tamquam ovis ad victimam ductus est, et sicut aries coram tondente se sine voce, sic non aperuit os suum (Esai. LIII, 7). Ex quo ordinem quemdam substantiae habemus et sacrae redemptionis, quod per ipsum conditi ac redempti sumus. Duplex igitur causa per Verbum naturalis et moralis: naturalis qua condidit, moralis qua redemit. Philosophia quoque geminam speciem sui constituit in verbo, naturalem et moralem. Rationabilis enim utriusque portio est. Naturalem secundum mundi creationem, quam verbo assignat: moralem secundum justitiam, et aequalitatem vivendi, cujus vita et ratio de verbo. 53. Qua causa cum dies quadraginta complerentur ex Mariae virginis partu, tulerunt Dominum nostrum Jesum in Jerusalem, ut offerrent Domino secundum legem, et ut darent hostiam par turturum, aut duos pullos columbarum (Luc. II, 22 et seq.); eo quod in columba spiritalis gratia sit, in turture incorruptae generationis natura, vel immaculati corporis castimonia. Merito ergo ad sacrificium jubentur post arietem turtur et columba sumi ut verbo adhaerere intelligas incorruptam castimoniam, et spiritalem gratiam. Et hoc ipso quidem quod aves posuit, intelligere possumus coelestium meritorum volatus. Sunt enim volucres coeli quae veniunt et habitant in ramis ejus arboris quae de grano sinapis surrexerit, cui coelorum regnum comparatur (Matth. XIII, 32). Et Ezechiel apertos sibi coelos dicit, et vidisse inter alia etiam rotam unam super terram conjunctam animalibus quatuor (Ezech. I, 15). Et infra: Audiebam, inquit, vocem alarum eorum, sicut vocem aquarum multarum, et vocem sublimis Dei; et cum irent, ut vox verbi, sicut vocem castrorum (Ibid., 24). 54. Unde quidam ad libros philosophiae derivarunt, eo quod ipsum coelum volucri simile sit. Denique Plato currum volucrem dixit esse coelum, ex eo quod propheta dixerat: Cum irent animalia, ibant et rotae conjunctae illis; et cum elevarent se animalia a terra, elevabantur rotae (Ibid., 21). Sed propheta non coelum ipsum avem dixit, sed aves esse in coelo. Denique et David ait: Coeli enarrant gloriam Dei (Psal. XVIII, 1), hoc est, potestates coelestes; velut cum spectatur pulchrum elementum, praedicatur operator. Animam autem describit propheta, cujus motus sunt quatuor velut equi, λογιστικὸν, θυμητικὸν, ἐπιθυμητικὸν, διορατικὸν. Haec 336 animalia quatuor, id est, homo λογιστικὸν, leo θυμητικὸν, vitulus ἐπιθυμητικὸν, aquila διορατικὸν. Ideo ratio praemissa est, ut reliqua rationem sequantur. Ideo cum homine a dextris est leo, id est, cum ratione commotio a dextris est. Ista animalia quando elevantur, elevantur etiam rotae. Rota autem vita est super terram, qua vivimus. Si animae nostrae motus quatuor elevantur, elevatur et vita nostra. Ideoque addidit: Quoniam spiritus vitae, inquit, erat in rotis (Ezech. I, 20). Anima ergo magis currus est, quae ait in Canticis canticorum: Posuisti me currus Aminadab (Cant. VI, 11), id est, Domini nostri. Non ergo philosophiae traditioni descriptio concurrit prophetica. Denique vocem alarum audisse se dicit propheta. Istae alae virtutes sunt quae maximo et duplici plausu prudentiae, fortitudinis, temperantiae, justitiae suavem decorem, vitae cantilenam resultant. Plato autem dulces quosdam sonitus siderum mutuavit spherae coelestis generari conversione, famam magis et pompam, quam veritatem secutus. Nam licet Origenes quoque noster, hoc est, ecclesiastico vir officio deditus, planetarum stellarum quamdam inenarrabilem motu harmoniam esse suavissimi illius soni coelestis asserat, tamen etiam ipsum plurimum indulgere philosophorum traditioni pleraque ejus scripta testantur; quod eo scripsi, ut et ab aruspicinae et a philosophiae traditione sacrificii istius interpretationem secernerem. Velint alii doctrinam probare suam, ego juxta Apostolum timidus malo, quam doctus videri, qui ait: Videte ne quis vos depraedetur per philosophiam et inanem seductionem secundum traditionem hominum, secundum elementum hujus mundi, et non secundum Christum (Coloss. II, 8). 55. Quod autem ait: Divisit Abraham corpora, et consedit illis (Genes. XV, 11), ne quis extispicium putet, aruspicina verba esse non nego; sic enim audio: sed divisionem corporum quadrupedum, cum lectio factam astruat, non factam avium, utique si inspectio fuisset istorum, etiam avium facta esset divisio, ut fieret inspectio. Quid si fidei nostrae hoc convenit? Et ideo quod supra aruspicinam verbi nobis dat traditio requiramus. Diximus supra quia in vitula terram accipimus, in capra aquam, in ariete aerem, quod ipso nomine colligitur, quod trima ad sacrificium sumi jubentur; quia terra ipsa inter tres dividitur species sui; aut enim continens, aut insula, aut peninsula est: aqua ipsa in tria, quia aut mare est, aut fluvii, aut lacus; nam fontes, aut putei privata negotia nequaquam digna divisione generali et publica; putei latent, fontes aliis originem praestant. Aer quoque habet divisiones temporum veris, aestatis, autumni, hiberni; et haec mundana divisio est. Quo hoc proficiat? Ut cognoscamus Deum esse horum auctorem moderatoremque omnium, qui omnibus ordinem rebus dederit, et ea divisione distinxerit, ut his colligas posse tibi Deum conferre quae pie postulas, et quae spondet implere. 337 56. Itaque Abraham quia promittenti Domino terrae haereditatem responderat: Unde cognoscam quia haeres ero terrae hujus (Gen. XV, 8), per illas species hostiarum informatur, ut credat Deum esse supra mundum, qui universa quae mundi sunt provida distinctione diviserit: sed ea quae sunt divisa resolvi postea, ea autem quae non sunt divisa (aves enim, hoc est, turturem et columbam non divisit) numquam resolvi; fides enim manet integra, quae columbae more in sublime subrigitur, lustrans superna, et spiritalibus alarum remigiis coelum circumvolans. Turturi quoque mens illa confertur, quae avis usu istius secretis alitur, intelligibilem illam et indivisam quaerens Trinitatis substantiam, refugiens plebem quamdam creaturarum et corporeae se non miscens congregationi, atque ab omni passionum labe secernens. Hoc sacrificium de te poscitur. Qui tales offert hostias, fidem et castimoniam mentis, simplicitatis gratiam, charitatis et pacis affectum, ipse se beatae illius terrae agnoscit haeredem: sicut etiam Dominus apertius in Evangelio declaravit dicens: Beati pacifici, quoniam ipsi possidebunt terram (Matth. V, 4). 57. Accipe aliam divisionem. Caro quoque nostra ipsa Dei ordinatione divisa habet membra omnia. Duo oculi sunt, binae aures, duae genae, nares divisae, dentium geminatus ordo, ubera, scapulae, manus, latera, femora, genua, crura, pedes; nonne bina omnia, ut subnixa geminatis subsidiis omnia nostra obire videantur officia? Anima etiam divisionem suarum patitur portionum. Nam διορατικὸν, hoc est, superiora, quasi oculi quidam contrarii, rationabile est et irrationabile. Rationabile ipsum dividitur circa mentem et sermonem. Sensibile ejus in auditum et visum, quibus vitae hujus cumulatur gratia. Nam odor et gustus vitalis usus videntur necessarium praebere ministerium. Nares jugi flatu aspirationem recipiendo vitalem, continuato quodam substantiam hominis cibo pascunt. Gustus autem potu epulisque generatur. Quintus vero sensus, hoc est, tactus, velut admixtus est illis quatuor. Odor et gustus quaedam magis alimenta sunt corporis, quibus hujus carnis militia subsistit. Visus vero et auditus mentem adjuvant. Hae sunt divisiones quae secundum carnem nostram animamque a summo operatore divisae sunt. 58. Unde oportet nos colligere quia etiam iste mundus velut per membra quaedam gemina, et tamquam ἀντιπρόσωπα distributus est: terra in montes et in campos; ut sunt partes nostri corporis elatiores aliae, aliae planiores. Eminent scapulae, et pedum superiora, vel manuum: latera vero et inferiora cervicis, velut valles trita et concava. Quod et de vola manus intelligere licet. Nam in ipso calcaneo pedis eminere alia, media autem sinuata esse quis dubitat? Aqua in mari salsa, in flumine dulcis, vel in fontibus. Est aer hiberno frigidus, veris mensibus temperatus, calidus aestate. Ergo ista divisit operator. Mentem autem nostram, quae modo avium, virtutum 338 diversarum et vigoris sui vecta remigiis, super coelum evolat, non divisit; quia Trinitati adhaeret dividenti omnia, soli indivisae. Unde philosophi superiorem mundi hujus substantiam quam aethera vocant, non ex caeterorum elementorum volunt admixtione constare: sed splendidam, et multo refulgentem lumine, quae non terrae sordidum, nec aquarum humidum, nec aeris nebulosum, nec ignis ipsius rutilum quidquam recipiat, ex quinta quadam οὐσίᾳ esse asserunt, et velut volucrem mundi hujus mentem velociorem purioremque esse caeteris partibus. Nam aliae mixtae sibi et concretae sunt. Nos autem nihil materialis compositionis immune atque alienum putamus, praeter illam solam venerandae Trinitatis substantiam, quae vere pura ac simplex sincerae impermixtaeque naturae est: quamvis aliqui putent de illa quinta οὐσίᾳ lucem esse clariorem, de qua dixerit David quod Deus sit circumdatus lucem sicut vestimentum (Ps. CIII, 2). Et Apostolus scripserit de ipso omnipotente Deo, quod solus habeat immortalitatem, et lucem habitet inaccessibilem (I Tim. VI, 16). 59. Qua autem ratione dixerit quod aves descenderint supra divisa corpora vitulae, caprae, atque arietis (Gen. XV, 11), non facile reperio, nisi quod omnia terrena, maritima, atque ipsa aeria plena sunt insidiarum ac perturbationum. Videntur enim aves istae cibi causa descendisse supra corpora. Naturaliter autem violentiores potioresque viribus super infirmiores irruunt, et quasi mortuis corporibus incumbunt, ex improviso frequentius irruentes: vel, quod verius puto, quia princeps mundi hujus, et volucres coeli, spiritualium nequitiae quae sunt in coelestibus, eos qui mundana sollicitudine curaque divisi sunt, gravi motu incessant, et velut cadavera mortuorum dilacerent dente aspero. De his enim dictum est: Relinque mortuos sepelire mortuos suos (Luc. IX, 60); quia sunt de regno diaboli qui in seipsum divisus est. Qui autem sunt de regno Dei, quibus dicit Jesus: Regnum Dei intra vos est (Luc. XVII, 21), hi non sunt divisi, quia adhaerent Deo; quoniam qui adhaeret meretrici, unum corpus est: Erunt enim, inquit, duo in carne una. Qui autem adhaeret Domino unus spiritus est (I Cor. VI, 16 et 17). Isti ergo non sunt mortua corpora; ut volucres coeli comedant eos, sed sunt spiritus; facit enim Deus angelos suos spiritus. Denique supra columbam et turturem non descenderunt, quia divisae istae aves non erant. Non sunt enim divisi justi quibus dicitur, ut sint simplices sicut columbae (Matth. X, 16). Ideoque dicit David, quia et passer invenit sibi domum, et turtur nidum sibi ubi reponat pullos suos (Ps. LXXXIII, 4). Haec spectabat Abraham, haec profundo et spiritali considerabat intuitu. 60. Ideoque scriptum est: Consedit illis Abram (Gen. XV, 12), non quasi aruspicinae, sed quasi coelestis revelationis interpres, signa divinae operationis explorans. Mens enim directa ad Christi gratiam videbat hunc mundum plenum esse iniquitatis, quae velut a summo coeli volaret, et opprimeret infirmos terrae: pudicitiam autem, fidem, sinceritatem nullis esse obnoxias passionibus: 339 avaritiam vero, et sollicitudines saeculi quibus suffocantur qui habent voluptates divitiarum, dilacerari ac dividi. Unde et divitiae dictae sunt curae et cogitationes mundi hujus (Matth. XIII, 22); quod mentem dividant, atque in diversum scindant, et in partes trabant, nec sinant incorruptam esse et integram. Vir ergo pacificae mentis considebat, et considerabat quatenus prohibere cominus posset ea mala, quae hominibus invehuntur; mens enim sapientis viri ac justi mederi studet humanis casibus, et prohibere ac resecare animarum nostrarum labores. CAPUT IX. Quare ceciderit excessus ac timor super Abraham; quidve redditum eidem oraculum de suae posteritatis peregrinatione et servitute in Aegypto, de morte propria, deque liberatione posteritatis ejusdem significet? Quo denique visio flammae atque fornacis pertineat? 61. Denique quam hoc Abraham spiritali et prophetico affectu fecerit sequentia docent. Nam solis occasu excessus cecidit super eum: et ecce timor magnus et tenebrosus incubuit super eum (Gen. XV, 12). Excessus prophetis fieri solet, sicut habes Prophetam dixisse: Ego dixi in excessu meo, omnis homo mendax (Ps. CXV, 2). Excedit enim meus prophetae velut fines quosdam humanae prudentiae, quando repletur Deo. Et ante evacuat se cogitationibus et disceptationibus saeculi hujus; ut advenienti gratiae spiritali puram se et exinanitam praebeat, superveniat in eam Spiritus sanctus magna se vi infundens, ita ut mens hominis subito turbetur. Denique Angelus venit ad Mariam, et cum sedulitate et gratia venit; et tamen Maria mota est in introitu ejus. Unde Angelus ait ad eam: Ne timeas, Maria, invenisti enim gratiam apud Deum: et ecce concipies in utero, et paries filium (Luc. I, 30 et 31). Cognoscimus ergo quia quando venit gratia Dei super propheticam mentem, subito irruit, et inde incubuisse et cecidisse super prophetas Spiritum sanctum legimus; quia excessum patitur, et turbatur, et timet, et quibusdam ignorantiae et imprudentiae tenebris offunditur: sicut et in Actibus Apostolorum legimus (Act. IX, 4) quia circumfulsit super Saulum de coelo, et cecidit, et horrore animi turbatus est, et audivit vocem de coelo dicentem: Saule, Saule, quid me persequeris (Ibid.)? Desinit enim videre saecularia, qui incipit audire divina. Unde et timorem Abrahae et tenebras mirari non debes, quasi praeter virtutem aut meritum ejus acciderint, cum prophetarum consuetudini congruere advertas, quando adjuncta, ut cognoscant futura. 62. Continuo autem dictum habes ad eum: Sciendo scies quod peregrinum erit semen tuum in terra non sua, et servitio opprimentur, et nocebunt eis, et humiliabunt eos annis quadringentis (Gen. XV, 13). Merito tenebrosus 340 horror et magnus factus est; quia magna oracula deferebantur, cum de populo saeculorum dabatur praeceptum. Quomodo tam facile capere istud mens humana poterat, maxime quae admonebatur, ut in hac peregrinaretur terra? Non enim tam quae futura erant declarabantur, quam praescribebantur quae facienda nobis forent: Peregrinum, inquit, erit semen tuum; sive quia omnes homines peregrini esse debeamus in hac terra, omnium etenim pater est Abraham: sive quia verum semen Abrahae peregrinetur in hoc mundo. Illud enim verum semen est, de quo dictum est: In Isaac erit semen tuum (Gen. XXI, 12). Denique qui se Abrahae haeredem agnoscebat ait: Advena ego sum in hac terra et peregrinus, sicut omnes patres mei (Ps. XXXVIII, 13). Qui enim peregrinus hic fuerit, civis in coelo est; qui autem in hac terra omnem animae suae substantiam constituendam putaverit, haereditatemque hujus terrae acquirendam exsultaverit, a Dei regno excludetur. Unde Apostolus ad fideles viros, et cives Hierusalem illius quae in coelo est, et Ecclesiae filios dicit: Ergo jam non estis advenae atque peregrini: sed estis cives sanctorum, et domestici Dei (Ephes. II, 19). Non ergo haec terra nostra est, de qua potest princeps mundi hujus dicere ostendens omnia regna orbis terrae: Tibi dabo potestatem hanc, si procidens adoraveris me (Matth. IV, 8): erunt omnia tua quae sibi alieni vindicant, et servitio opprimunt populum Dei; ut servis ejus nocere, et humiliare conentur sanctos Dei. Denique ipse Filius Dei nihil sibi ex hoc mundo vindicandum putavit, unde ait: Venit mundi hujus princeps, et in me inveniet nihil (Joan. XIV, 30). Diversi ergo Domini in servitute nos volunt tenere, incessat diabolus, infestant angeli ejus, passiones motusque corporis velut domestici atque intestini hostes inquietant. Foris pugnae, intus timores: foris pugnae, intus cupiditates. Aliena est enim interni corporis substantia puritati cordis; et ideo impugnat, vel certe repugnat. Bellum ergo quotidianum est, et intra castra eadem grave praelium, donec Deus misericors diabolum atque ministros ejus judicet, passiones restinguat, ac subjiciat menti sedulae, exquirat animas nostras de omnibus offensionis, et periculi nostri auctoribus, qui ait: Sanguinem animarum vestrarum exquiram de manibus omnium bestiarum (Gen. IX, 5). Et Joannes vidit et dixit: Quia mors et infernus missi sunt in stagnum ignis (Apoc. XX, 15). 63. Itaque exibunt justi, ut nihil de suo dimittant in hac terra; ne spolia eorum resideant apud incolas et possessores istius terrae. Qui etiam sic abibunt de terra Aegypti ista, ut vasa quae sumpserunt ab Aegyptiis mutuo (Exod. XII, 35 et 36), vel aurea, inquit, vel argentea quibus ad tempus uterentur, secum auferant, et depraedentur Aegyptios. Haec vasa acceperunt voluntate Domini, et secum ea auferunt, quia resurrectionis filii sunt, quibus dicitur: 341 Non peribit capillus de capite vestro (Luc. XXI, 18). Vasa haec Aegyptii dederunt, quae de terra afflictionis sunt assumpta. Et sunt alia aurea, alia argentea, quia omnis creatura Dei bona, et maxime hominis in terris praestantissima, quam honoravit Deus, ut inspiraret in faciem ejus spiritum vitae, et omnibus praeficeret animantibus. Haec illa sunt vasa de quibus dicit Apostolus: Habemus thesaurum in vasis fictilibus (I Cor. IV, 7). Haec est vestis Aegyptiorum qua vestitur anima nostra; ut locupletior hinc recedat, et quo hic vehementer laborabat, liberetur. Non solum enim omnis creatura ingemiscit, et parturit, sed etiam nos; donec veniat redemptio corporis nostri. Habet Dominus curam operis sui, habet naturae promptae in plerisque ad rationem ac benevolentiam. Neque enim excidi et perire patimur arbores, quarum circa primos fructus nobis fetura prorumpit, si posteriore aetate eas aut ventus decutiat, aut sol adurat, aut sufficienda et subministranda virtute siccitatibus deficiat substantia: sed melioribus auris differimus examinandas. Et ideo Dominus Deus noster bonae voluntatis remunerator, etiam primae feturae atque indolis contemplationem habens omne colligi patitur animae nostrae patrimonium et reservari, futuri adventus illud probaturus temperie. 64. Memor itaque sui muneris quod immortale voluit esse aequis, sed si culpa non obrepsisset et gravis, quae fecit ut non expediret homines diu vivere, ait ad Abraham: Tu autem ibis ad parentes tuos cum pace, nutritus in senectute bona (Gen. XV, 15). Patitur nos discedere ex hoc saeculo, ut secessione animae hoc corpus resolvatur in terram suam, et fiat finis peccati: deinde per resurrectionem reformetur divinae liberalitatis gratia. Ideoque dicit ad Abraham: Tu ibis ad patres tuos. Nonnulli putaverunt patres esse elementa, ex quibus constat caro nostra dum vivimus, et in quae resolvimur. Sed nos qui meminimus matrem nobis esse Hierusalem, quae sursum est, quae libera est, quae est mater omnium nostrum, sicut dicit Apostolus (Galat. IV, 26), illos asserimus patres qui vitae merito et ordine praecesserunt. Erat illic Abel pia victima, erat pius et sanctus Enoch, erat Noe, ad eos promittitur Abraham transitus. Transit enim qui de hac vita recedens ad vitam demigrat alteram, qua vivit mens sapientis et justi viri qui nutritus est in pace. Nam insipiens in bello nutritur et in discordiis: justus in senectute bona vivit. Non dixit longa, sed bona (Gen. XV, 15), quia justus bene senescit: injustorum autem nemo, quamvis cervis vivacibus diuturniore vita vixerit. Nam diu vivere commune sapientibus atque insipientibus est: bene autem vivere speciale sapientis est, cujus senectus venerabilis, et aetas senectutis vita immaculata: non diuturna, inquit (Sap. IV, 8 et seq.), neque numero annorum computata, nec capillis canis 342 in capite, sed sensibus. Ille ergo bene senescit, qui bene senserit. 65. Quarta autem generatione revertentur (Gen. XV, 16). Historia quidem de Judaeis videtur convenire, qui in Aegyptum transierunt, et de Aegypto exierunt. Quadringenti enim et triginta anni eorum illic exacti sunt: sed non omnes centenos, et quot excurrunt, annos vixerunt, sicut Moyses, aut Jesus Nave; ut quartae generationis tempus conveniat. Unde mysticum aliquid magis requiramus, eo quod tetras omnibus numeris apta sit, et radix quaedam decimae ac fundamentum, hebdomadis quoque media. Denique nonagesimus tertius psalmus scribitur quarta Sabbati; eo quod hic numerus medius sit priorum et sequentium. Tres enim praecedunt eum, primus, secundus, tertius; et tres sequuntur, quintus, sextus, septimus. Qui hunc psalmum canit, velut aptis numeris vitam istius mundi transigit, quasi tetragonus, et stabilis, atque perfectus. In quatuor libris plenum Evangelium atque perfectum est. Quatuor animalia mystica sunt. Mundi quoque istius partes quatuor sunt, ex quibus congregati filii Ecclesiae regnum Christi sacratissimum propagarunt, venientes ab Oriente atque Occidente, Septentrione et Meridie. Quadripartito igitur latere sancta surrexit Ecclesia. Decas quoque ex isto numero assurgit. Si enim connectas ab uno usque ad quatuor, hoc modo decimam facies. Computa unum, adde illi duo, fiunt tres: adde tribus tres, fiunt sex: et ad sex adde quatuor, fiunt decem. Tetras igitur decem implet, decas numerum omnem complectitur. Quatuor quoque aetates sunt hominis, pueritia, adolescentia, juventus, maturitas. Paulatim assurgit et fundatur. Sapientia itaque summa prudentiae quarto aetatum ordine venit. Meritoque ut si quis ante sub rege Aegypti fuit, maturioris tamen consilii exit de potestate ejus, et legem sibi agnoscit sequendam. Tunc fit ei istius vitae mare pervium. Similis ratio his quae gignuntur solo. Ubi semen sparsum fuerit, solvitur humo; et primo prorumpit in radicem, deinde germinat, formatur fructus, et postea maturescit. Arbores quoque ipsae primum fructum ferunt, deinde ipse adolescit fructus, accessu temporis mutat colorem, quarto ordine consummatur, hoc est, novissimo. Ita ergo et nos in terra hac afflictionis fugiamus lateres formare: sed lacrymis et gemitu provocemus Domini misericordiam; ut mittat nobis Moysen et Aaron, hoc est, legem et sacerdotem: sed illum verum Sacerdotem et sacerdotum principem, qui licet inter homines versaretur, dicebatur: Ecce spiritus ante faciem nostram Christus Dominus (Thren. IV, 20); et liberet nos de terra Aegypti, ut pascha Domini celebremus. Feramus etiam fructum fidei ab ipsa pueritia, augeamus in adolescentia, coloremus 343 in juventute, compleamus in senectute. Jam enim securis ad radicem arboris posita est; ut qui facit, fructum ferat. Adultam etiam maturamque segetem nostram messor inveniat; ut maturos fructus in apothecis recondat, ne immaturos hyems deprehendat, ventus decutiat, pluvia corrumpat. 66. Ego tamen arbitror significari magis inter adventum Domini priorem, et secundum qui futurus est judicii dies, tempus medium. Ideo enim et ad solis occasum viro hujusmodi factus est pavor magnus, quia occidente jam mundo, futurum sacrificium declarabatur, quo mundus redimeretur, fides esset hostia, quae non divideretur a filiis Abrahae. Nam qui eam dividunt, non sunt Abrahae filii. Fides comparatur regno coelorum: Simile est enim regnum coelorum grano sinapis . . . . (Matth. XIII, 31). Et: Simile est regnum coelorum negotianti (Ibid., 45 et 46) qui emit agrum, et invenit in eo margaritam pretiosam. Regnum coelorum indivisum est; quia regnum Trinitatis unum est. Ideo perpetuum atque aeternum, quia indivisum; omne enim regnum divisum facile destruetur. Hostia etiam foret pudicitia Trinitati dicata, post illud sacrificium, vitulae quoque pro laboribus, quia sacerdotalis est victima: caprae autem, quia pro peccatis hostia: arietis, quia pro omni mundo, et pro ipsis arietibus vel coelestibus, non solum pro hominibus, nec solum pro agnis, sed etiam pro haedis quos peccatricis generationis fetore exuit. Testificatur oraculum futuros adhuc in terra afflictionis Abrahae filios; ut in agone multorum et gravium certaminum se probent: et ita cum multa supellectili aureorum et argenteorum vasorum spoliis opimis exeant et revertantur animae, atque exeant pretiosa possidentes corpora diversarum virtutum, et praecipue castimoniae possessionum thesauro repleta, sumpturae etiam Christi judicio de diabolo, et ejus ministris, caeterisque qui sibi voluerunt nocere, vindictam. Tunc erit pavor magnus etiam justorum. Nemo enim sine peccato. Omnes habebunt quod timeant; quia impleta peccata erunt. Et cum superabundaverit peccatum, superabundabit et gratia. 67. Iterum cum jam sol esset ad occasum, flamma facta est: et ecce fornax fumigabunda, et lampades ignis quae pertransierunt per media divisa illa (Gen. XV, 17). Etiamsi dubitaretur de superioribus, confirmarent sequentia; quando flammam factam ad occasum legimus, quae illuminaret vespertina mundi tempora, et fulgeret in tenebris, ac revelaret latentia. Denique continuo visa est fornax fumigabunda. Cujus similitudine exprimi videtur vita humana implicata iniquitatibus saeculi istius atque involuta, non habens veri fulgoris claritudinem, et splendorem sinceri luminis. Intus quasi fornax aestuat diversis cupiditatibus, et quibusdam desideriorum anhelat ignibus: foris velut quodam fumo attexitur, ne videat veritatis 344 faciem. Obumbrantur itaque et obducuntur quadam caligine oculi animae; ut confundatur globo quodam fumigantis nubiculae mentis adspectus; ne pura possit spectare negotia, donec coelestes lampades dirigat Dominus Jesus, hoc est, fulgorem gloriae suae. Quando, inquit, non indigebunt luce lucernae, et lumine solis; quoniam ipse Dominus erit lux omnibus (Apoc. XXII, 5), et ipse illuminabit omnia mundi istius, quorum supra cognita est divisio, nunc manifestata in lumine, non per speculum in aenigmate, nec in parte, sed facie ad faciem veritatis soliditas, atque illud quod perfectum est, possit videri. CAPUT X. Cum dicitur Abraham, semini tuo dabo terram hanc; ei vera beatitudo promittitur: magis tamen praefiguratur Ecclesia, cujus typus in Sara sterili, ut Synagogae atque haeresum in Agar ancilla exprimitur. Quae debeat esse sapientis vigilantia; et quid sit, quod Abrahae Deus pollicetur illis verbis, augebo te valde, etc. 68. Post haec secutum est oraculum Dei dicentis: Semini tuo dabo terram hanc, a flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten (Gen. XV, 18). Qui futuram gloriam demonstraverat, debuit etiam conferenda virtutum merita polliceri. Ipse enim et adjutor laborantium, et remunerator innocentium est. Aegyptus hic nomen non regionis, sed fluminis est. Sic enim veteres Nilum vocabant, sive quod ipse regioni nomen dedisset, sive quod regionis accepisset vocabulum. Denique et poeta graecus testificatur ita esse, dicens: Στῆσα δ' ἐν Αἰγύπτῳ ποταμῷ νέας ἁμφιελίσσας. (Homer., Odyss., Ξ) Angustum autem et vile est, ut putemus quod coelestibus signis terrena spoponderit. Itaque consideremus ne forte perfectam beatitudinem et consummationem bonorum meritorum promiserit. Perfecta enim beatitudo ex tribus istis videtur subsistere, corporis, atque animae, et accidentibus bonis, quae Graeci ἐνόντα dixerunt; ut sit corporis castimonia, patientia, vel temperantia, sit animae prudentia, atque justitia. Aegyptus igitur flumen corporalia videtur significare. Unde et Geon (Gen. II, 13) dictus est ipse fluvius; quia de terra figuratus est homo. Euphrates autem quae sunt animae; eo quod fons sit justitia caeterarum virtutum, quae virtutes alias illuminet. Prudentia enim sine justitia nocet: fortitudo quoque nisi eam justitia temperet, intolerabilis insolentia est, furori quam rationi proprior, dominationi quam libertati. Sobrietas et temperantia privata bona sunt, nec ulli usui, nisi justa erga Deum reverentia, et fidei mente pietatem colas. Justitia sola est quae virtutes omnes complectitur, et commendat omnes. Accidentia quoque sunt negotiationes, mercaturae, et agriculturae, competentia quaestus laborum operumque ruralium. Sunt etiam corporis accidentia salubritas, et 345 commoditas valetudinis, decus, fortitudo, quae ex tempore accidunt, et cum aetate mutantur. 69. Non mediocrem hanc triplicem gratiam putes. Habes enim perfectionem perfectam in Evangelio. Nam cum dicit Dominus Jesus legisperito illi: Diliges Dominum Deum tuum (Matth. XXII, 37), animae justitiam mandat tenendam. Etiamsi honorari parentes justum est, quanto magis parenti omnium deferr debet honorificentia? Rursus cum dicit: Non occides, non adulterium, non furtum facies, non falsum testimonium dices (Matth. XIX, 18), virtutes corporis servandas admonet. In posterioribus vero dicens: Nemo est qui relinquat domum, aut parentes, aut uxorem, aut filios propter regnum Dei, et non recipiat septies tantum nunc in hoc tempore, in saeculo autem venturo vitam aeternam possidebit (Luc. XVIII, 29 et 30); nonne incrementa bonorum accidentium cum animae corporisque remuneratione promittit? 70. Haec quae simplicibus verbis sacra Scriptura exprimit, magno quodam cothurno Aristoteles (Lib. I Ethic. c. 8) et Peripatetici personant, atque extollunt. Pythagoricum quoque dogma esse testificantur sui. Sed quis illorum aequavit Abraham tempore? Quis auctoritate et sapientia Dominum, cujus oraculo Abraham triplicis hujus gratiae munus agnoscit? 71. Dantur autem ei tamquam in disciplinam alienigenae nationes; ut mens aequi observantissima recidat vitia, emendet errata. Magis tamen evidens Ecclesiae declaratur mysterium, quia per apostolos ejus qui sunt Israelitae, quorum patres, et ex quibus patribus Christus secundum carnem sub lege factus est, congreganda Ecclesia foret credituris populis nationum. Quos non otiose decem numero significavit, sed ut ostenderet quod illi ante perfidi, ubi mensuram pietatis implessent, profecto essent fidei adepturi coronam. 72. Denique sequitur quia Sara uxor Abrahae sterilis fuerat (Gen. XXVI, 1): erat autem ei ancilla Aegyptia cui nomen Agar quod ad Ecclesiam pertinere in ea expositione quam de moralibus scripsimus, apostolicis docuimus exemplis (Lib. I de Abraham. c. 4). Ecclesia enim sterilis videtur in hoc saeculo; quia non saecularia parturit, nec praesentia, sed futura, hoc est, non ea quae videntur. Hujus ancilla est Synagoga, vel omnes haereses, quae servos, non liberos creat. Ideoque Agar dicitur habitatio. Etenim temporalis spem fovet, non perpetuae possessionis gratiam tenet. Itaque ut non insolens partu corporeo fiat ancilla ejus, et jus Ecclesiae sibi vindicet, dicitur ibi: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac (Gen. XXI, 10). 73. Sed etiam in singulis Sara est, et in singulis Agar. Sara virtus vera est, vera sapientia: Agar autem est versutia, tamquam ancilla perfectioris virtutis. Alia enim sapientia spiritalis, alia sapientia hujus mundi. Ideo etiam Aegyptia scribitur; quia philosophica eruditio abundavit in Aegypto. Denique et Moyses eruditus erat in omni sapientia Aegyptiorum, sed abjecit eam praeferens Aegypti thesauris opprobrium pro 346 Christi nomine. Nam si illam judicasset alicujus momenti esse sapientiam, non utique dixisset: Precor, Domine, non sum dignus ante hesternam et nudiustertianam diem, neque ex quo coepisti loqui servo tuo; gracili enim collocutione, et tardiore lingua ego sum (Exod. IV, 10). Denique quasi inerudito respondetur ei quod erudiretur a Domino: Ego aperiam os tuum, et instruam te quod debeas loqui (Ibid., 12). 74. Praeclarum autem mysterium, quod lex non satis plena erat; ut persuaderet populis, et gentes vocaret, vel quia clausa foret usque ad Christi adventum, qui exponens nobis prophetica oracula, et proferens Lectionis veteris testimonia, veluti quoddam os legis aperuit; ut fidei clamor in totum perveniret orbem. Unde et mystice ait Sara: Conclusit me Dominus ut non pariam; intra ergo ad ancillam meam, et filium facies ex illa (Gen. XVI, 2). Quo agnoscas in praedestinatione fuisse semper Ecclesiam Dei, et paratam fidei fecunditatem, quando juberet Dominus prorumpere, sed voluntate Domini certo reservatam tempori. Denique sic scriptum est: Tempore accepto exaudivi te, et in die salutis adjuvi te (Esai. XLIX, 8). Advertimus itaque quod festinabat fides Ecclesiae, sed conclusa erat ejus fecunditas. Quo verbo demonstratur quoniam exspectabat partus sui tempora; quia quod conclusum est aperiri solet. Qua ratione conclusa fuerit, docet te Apostolus dicens: Conclusit enim Deus omnia in incredulitate, ut omnibus misereatur . . . . (Rom. XI, 32) Ut non volentis neque currentis, sed miserantis Dei (Rom. IX, 16) esset gratia; ne te ipsum justificares, sed omnia tribueres Deo qui te vocavit. Nemo ergo pigrescat, et excusationem praetendat desidiae suae, quo serius credat, quia scriptum est non volentis, neque currentis esse. Consideret enim quid additum sit, Sed miserantis, inquit, Dei. Talem te ergo praebe bonis studiis et prompta fide; ut Deus tui misereatur, et vocet te sicut Ecclesiam vocavit dicens: Palam factus sum non quaerentibus me, apparui iis qui de me non interrogabant (Esai. LXV, 1). 75. Et recte praemissa sunt inferiora, ut meliora sequerentur. Peperit ancilla servos, ut eos Ecclesia liberos faceret, et de servitute populos ad libertatem vocaret, de culpa ad innocentiam, de offensa ad gratiam. Singulorum quoque hominum si spectes ordinem, non omnes a perfectis inchoaverunt, nec apud omnes tempore prima est, sed merito antiquior perfecta virtus. Prudentis igitur mentis est considerare quamdiu imperfecta est anima, quae sunt secum deliberet, ut vel in posterioribus se exerceat virtutum disciplinis, donec exercitii usu valescat. Dum vero se erroris involucris exuerit, et ab omni enodaverit offensione, consummatam sui purgationem exhibens, tunc suo nitatur ordine magnos partus edere. 76. Praeterea dicitur Abrahae: Esto sine reprehensione (Gen. XVII, 1); cui dabatur spiritus sapientiae sanctus, integer, bene mobilis, immaculatus. Oportet igitur viri sapientis animam die noctuque in exercitio jugi specula praetendere, numquam somno 347 indulgentem, perpetuis vigiliis intentam Deo ad comprehensionem rerum earum quae sunt, et singularum causarum cognitionem. Sed etiam futurorum interpres sapientia est, scit praeterita, et de futuris aestimat. Scit versutias sermonum, et solutiones argumentorum. Signa et monstra scit antequam fiant, et eventus temporum et saeculorum. Non potest igitur bonus atque perfectus non esse qui hanc acquisierit; quia et omnem habet virtutem, et imago bonitatis est. Unde et saeculi istius sophistae traxerunt definitionem hujusmodi, quod sapiens vir bonus dicendi peritus sit. 77. Redeamus nunc ad donum Dei quo nihil plenius. Quid enim melius sapientia? Quid pejus vanitate? Quid deterius superstitione? Ideoque tamquam ei cui promiserat plenitudinem perfectionis, ait: Augebo te valde, et ponam te in gentes, et reges de te erunt (Gen. XVII, 6): quia ejus qui fidelis est, totus mundus divitiarum est, et augetur, non minuitur ut stultus. Ponitur in gentes Abraham, hoc est, fides ejus ad gentes transfertur, et reges saeculi qui crediderunt, et se subjiciunt Domino Jesu cui dicitur: Tibi offerent reges munera (Ps. LXVII, 30). Nec illud absurdum, quia ex genere Abrahae non solum reges erunt dignitate, verum etiam illi reges qui peccato non serviant, nec vincat eos malitia, supra quos regnum mors non habeat. Mentis quoque bonae cognovimus reges esse et principes inventiones, quae sicut Abraham mediocris quidem generationis proventus non habet, sed abundat regalibus. Cui data est terra in possessionem: ut dominetur corpori, nec sit captiva carnalium voluptatum, sed quasi famulatu debito obnoxia caro menti serviat. Secundum personam autem Abrahae evidens mysterium Ecclesiae, quae totum orbem fidei haereditate possedit, bene pater electionis dicitur, pater fidei, pater piae confessionis. CAPUT XI. Praeceptum circumcisionis Abrahae datum quid significet; quidve etiam infantibus octavo die non circumcisis intentatum sit exitium? Sarae nomini una littera additur. Abraham in faciem cadit et ridet. Num idem dubitaverit? Ipsi pro Ismaele oranti annuit Dominus, ac filium ex Sarra promittit. 78. Et quia ad perfectum vocatur, oraculum perfectionis accipit. Circumcidatis, inquit, omne masculinum vestrum, et circumcidatis carnem vestram (Gen. XVII, 10 et 11): perfecta autem circumcisio spiritalis est. Denique et lectio hoc docet cum dicit: Circumcidite duritiam cordis vestri (Deut. X, 16). Et hic plerique ita accipiunt, ut sit: Circumcidatis omne masculinum vestrum, hoc est, mentem vestram; nihil est enim mente validius. Deinde quia masculinum etiam sanctum dicitur: Omnis masculus adaperiens vulvam sanctus Domino vocabitur (Exod. XIII, 12). Quid autem mente sanctius, quae dat bonarum semina cogitationum, quibus aperit vulvam animae conclusam pariendi sterilitate; ut possit illas invisibiles 348 generationes edere utero illo videlicet spiritali, de quo dicit Esaias: In utero accepimus et parturivimus spiritum salutis (Esai. XVI, 18)? Circumcisio ergo cordis intelligibilis, circumcisio etiam carnis mandatur sensibilis. Illa in veritate, ista in signaculo. Gemina itaque circumcisio; quia et animi et corporis quaeritur abstinentia. Denique Aegyptii quartodecimo anno circumcidunt mares, et feminae apud eos eodem anno circumcidi feruntur; quod ab eo videlicet anno incipiat flagrare passio virilis, et feminarum menstrua sumant exordia. Legis autem lator aeternae signaculum circumcisionis carnalis in solis maribus exigit, eo quod ad mixtionis usum vir muliere vehementior sit; et ideo ipsius impetum infringere voluit circumcisionis signaculo. Vel quia viri licito se errare credunt, si solo se abstineant adulterio: meretricios autem usus tamquam legi naturae suppetere putant; cum praeter conjugium nec viro liceat, nec feminae misceri alteri. Altiore autem interpretatione illud panditur, quod si mens purgata et circumcisa sit, exuta superfluis voluptatibus et cogitationibus restringit animam ad sui castimoniam, purisque sensibus infusam bonorum facit partuum generatricem. 79. Octavo autem die circumcidi puerum lex jubet, mystico utique praecepto, quia ipse est resurrectionis dies; dominica enim die resurrexit Dominus Jesus. Ergo si dies resurrectionis circumcisos nos et exutos inveniat delictorum superfluis, ab omni ablutos sorde, mundos a vitiis corporalibus, si hinc mundus exieris, mundus resurges. Circumcide igitur te non carne, sed vitio carnali. Et circumcide tuum non solum vernaculum, sed etiam pretio emptum. Si ad singula referas, vernaculi sunt motus naturales: pretio empti, ratione et doctrina acquisiti. Egent autem et illi et hi, tamquam virgulta, purgatione et incisione luxuriae; ne evagentur ut sterilia sarmenta, et obumbrent inutilia fructuosis. Velut quaedam omni vitio distenta multis incassum laborat: [ ita cavendum ne etiam nostra mens pluribus occupata, non solum bonos ingeneret partus, sed etiam inutilibus plerisque degeneret; simul ut vitis putata non facile silvescat, dissolvatur cito, sed posteritati reservetur. Nam et ingeniosi multa pariunt, quae utile est circumcidere, et qui doctrinam diligentia assecuti sunt, videre in se debent inscientiam.] Mysterii autem ratio dilucida. Vernaculi enim Judaei pretio empti sunt gentes quae crediderunt; quia pretio sanguinis Christi redempta est Ecclesia. Ergo et Judaeus, et Graecus, et quicumque crediderit, debet scire se circumcidere a peccatis, ut possit salvus fieri: et domesticus, et alienigena, et justus, et peccator circumcidatur remissione peccatorum, ut peccatum non operetur amplius; quia nemo ascendit in regnum coelorum, nisi per sacramentum baptismatis. Nec proderit superioris justitia temporis, si in fine vitae justitiam dereliquerit. Ideo Paulus ait: Pretio empti estis; nolite fieri servi hominum. Sunt enim contraria; 349 quia servitus peccato contrahitur, et pretio peccatum remittitur. 80. Haec igitur simplici expositione abundare ad intellectum opinamur. Ideoque nec cubos Geometricae, nec tetragonum numerum Philosophiae, confessionem, ut aiunt, Pythagoricam, nec semper virgines, ut appellant, hebdomadis numeros cura discutimus inani, nec mundum radio formamus, nec coelum in pulvere quaerimus, nec intra angustos abacos orbem concludimus: sed vera aperimus mysteria, unam salutem esse Christi resurrectionem. Complantemur ergo similitudini mortis ejus, ut mereamur resurrectionis consortium. Et vetus homo noster simul sit confixus cruci, ut corpus destruatur peccati. 81. Egregie autem infantiae in primis vagitibus circumcidi mares lex jubet, etiam vernaculos; quia sicut ab infantia peccatum, ita ab infantia circumcisio. Nullum tempus vacuum debet esse tutelae, quia nullum est culpae vacuum. Et infans revocandus a peccato est; ne idololatriae polluatur contagio, et ne adorare assuescat idolum, et exosculari simulacrum, parentis violare nidum, pietatem laedere. Simul ne quisquam infletur, quod sibi justus videatur, aetatis maturioris processu Abraham circumcidi jubetur. Nec senex ergo proselytus, nec infans vernaculus excipitur; quia omnis aetas peccato obnoxia, et ideo omnis aetas sacramento idonea. 82. Et erit, inquit, testamentum meum in carne vestra (Gen. XVII, 13). Forsitan referatur hoc loco, quomodo spiritalem dicis circumcisionem, cum oraculum dicat: Erit testamentum circumcisionis in carne vestra. Quasi vero animae solius, et non passionum corporis exigatur temperantia. Nam et visus, et auditus, et odoris, et gustus, et tactus, et vocis ipsius quaeritur quaedam castimonia; quia et visus procacior habet crimen, et ideo scriptum est: Noli intendere fallaci mulieri, neque capiaris oculis, neque abripiaris palpebris (Prov. V, 2). Et in ipso auditu crimen est si seducat te meretrix, et multo blandimento sermonis et laqueis labiorum suorum te alliget. Et in ipso tactu crimen est, ideo tibi dicitur: Ne multus fueris ad alienam, neque continueris amplexibus non tuam (Ibid., 20). Et in voce culpa est. Laqueus enim fortissimus est homini sua labia, et abducitur a labiis sui oris. Et mel ipsum noli multum edere, ne evomas. Oportet ergo ut omnium sensuum acuta sit moderatio; ne aut impetus in vitium trahat, aut nimietas laedat, aut mora offensioni sit. 83. Non otiose autem, nec superflue plerique 350 hoc qui sequitur loco moveri videntur. Ecquid ita dixerit Dominus: Quoniam qui non fuerit circumcisus masculus, et qui non circumciderit carnem praeputii sui octavo die, interibit anima illa de genere suo; quia testamentum meum interrupit (Gen. XVII, 14). Grave enim putatur quod infanti octo dierum negligentia parentum fraudi esset futura, ita ut interiret anima ejus; cum ipsa lex etiam homicidae (qui tamen non voluntarium facinus necandi hominis impleverit) civitates praescripserit (Josue. XX, 2 et 3), ad quas confugiendo mereatur sanguinis impunitatem. Quomodo ergo aut illic ratio habetur fortuitae necis: aut hic ratio infantiae non habetur, in qua crimen non potuit esse aut dissimulationis, aut voluntatis; nisi forte putent aliqui, quia in morte filii gravius puniuntur parentes? Sed injustum putatur ut culpa nocentum inferatur poena innocenti, vel propter poenam nocentis innocens puniatur, aut fiat consors supplicii, qui dispar est merito. Unde aliqui putant quod de parente dicat exterminando, quod ejus intereat anima, non parvuli. Sed valde ambiguum est; licet suffragetur huic assertioni quod ait, quia testamentum meum interrupit. Itaque hoc ad intelligentem magis, quam ad infantem referendum videtur. Alii graviora parentibus vel silentio minitantem putant Dominum Deum, quo plus timeant majores, quando nec infanti parcitur. 84. Mihi autem satis liquido patet dictum de uniuscujusque mente. Diximus enim masculi nomine mentem significari, quod sit validus mentis vigor, et animam in sui copulam trahat, sitque vehementior tamquam sexu potior, et virili validitate. Ergo haec ratio est, quod omnis mens quae non fuerit circumcisa a superfluis corporalibus, et purgata solemni munere, ut exuat se passionibus et vitiis, interibit. Non caro, inquit, interibit, non homo: sed anima illa interibit, quia potuit salva fieri, si habuisset purgationem. Nuda autem praesidii et incircumcisi cordis colluvione infirmior salutem generis sui non potuit servare. Omne autem genus videtur immortale, ut homo genus est, ut ullus species est. Homo semper dicitur, ullus non semper, immo non deficit ullus. Deficit qui fidem non habet, persona deficit unius, conditio vel nomen hominum non deficit. Ex diuturno igitur et innoxio in id quod temporale est et noxium peccator deducitur, qui mentis suae ascribere debet infantiae, quod incautus fuit et intemperans, vel remissionem peccatorum non acquisivit: Nisi enim quis renatus 351 fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei (Joan. III, 5). Utique nullum excipit, non infantem, non aliqua praeventum necessitate. Habeant tamen illam opertam poenarum immunitatem, nescio an habeant regni honorem. 85. Sarae quoque una additur littera, hoc est, R, ut vocaretur Sarra (Gen. XVII, 15). Quod utique par est, ut in superioribus, non unius adjectione pensari litterae. Non enim munus Deo est una littera, sed virtus litterae quae exprimit muneris divini gratiam. Sarra enim dicitur ἀρχὴ ἐμὴ, hoc est, potestas mea, vel principatus mei initium, vel regis. Sara Graece dicitur ἄρχουσα, latine quae regat. Illa mortalis, ista immortalis: illa specialis, ista generalis. Est namque in me prudentia, in me castimonia, in me virtus, in me justitia, me solum regunt, et mihi dominantur, et sunt mortales. Moriente enim me, solvuntur et moriuntur etiam illa. Quae autem prudentia generaliter dicitur, quae castimonia, quae fortitudo, caeteraeque virtutes principales, sed generaliter principales, et reginae quaedam immortales, in his potestas est, immortale illud principale, sicut est regina Ecclesia quae non me unum, sed universos regat. Ergo speciem in genus, partem in universitatem, corruptibilitatem in incorruptibilitatem conversam videmus: quae omnia Ecclesiae convenire certum est. Non enim specialis haec, sed generalis ratio est, nec partis, sed universitatis salus. Ideoque his praecedentibus cum unumquemque prudentia sua ad hanc principalem et diffusam per omnes salutem deduxerit, in qua fons sapientiae justitiaeque est, requiritur generatio, et ille perfectae partus jucunditatis, cujus nomen est Isaac. Nulla enim melior est voluptas, quam emendatae gratia conscientiae. Hinc Epicurei traxerunt summum bonum voluptatem esse, sed eam corporis magis inquinamento, quam sobrietate mentis aestimaverunt. 86. Quid est autem quod ait: Et cecidit in faciem Abraham, et risit (Gen. XVII, 17)? Et hic reverentia significatur, quod timuit Deum velut libero risu laedere, quamvis risus laetitiam declararet viri justi qui tantis gratulabatur promissis. Non enim dubitantis hic risus, sed credentis fuit. Simul quia cadunt ante Deum omnia, et mutantur et transeunt, sola illa immutabilis stat semper substantia. Aut fortasse et in hoc mysterio prophetavit Abraham Dominum Jesum; quod per susceptionem dominici corporis et resurrectionem tanti complenda oraculi gratia foret. Adorat igitur non elementum terrae de quo dictum est: Et adorate scabellum ejus, quoniam sanctum est (Ps. XCVIII, 5). Ubi enim corpus, ibi et aquilae quae adoraverunt versantem in corpore. 87. Et dixit, inquit, in corde suo: Si centum annorum nascetur filius, et si Sarra nonaginta annorum pariet (Gen. XVII, 17)? Graecus ἐν τῇ διανοίᾳ posuit, ut possimus 352 aestimare quia cordi suo quasi alternanti secum dixerit: Si centenario nascetur filius, et nonagenaria pariet? Hoc est aetas generandi praeteriit, sed Deo omnia sunt possibilia; et ideo facile etiam istud, ut senibus revocet juventutis annos, vires refundat, sterilibus det foecunditatem. 88. Nec illud praetereundum, quod promissa sibi generatione legitima respondit Abraham Deo: Ismael vivat hic in conspectu tuo (Gen. XVII, 18). Justi est etiam pro peccatoribus intervenire; et ideo vel hoc credant Judaei, quia et pro ipsis intervenit, si tamen credant. Hoc est enim vivere in conspectu Dei, digna Dei Verbo negotia gerere; oculi enim Domini super justos. 89. Unde et Dominus ait: Etiam. Ecce Sarra uxor tua pariet tibi filium . . . . De Ismael autem exaudivi te (Ibid. 19 et 20). Etiam cum dicit, confirmat promissa; confirmativum etenim verbum est. Et ideo prius generationem Ecclesiae confirmat futuram; ut verum cognosceret Propheta quod de Ismael se audisse dixit Deus, providens quia caecitas Israel ex parte haberet contingere, donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret. Itaque sicut testamenta hominum prius haeredem ferunt, postea legatum exprimunt, melioribus haereditatem, inferioribus legata: ita in Domini testamento, unde et nos hunc morem accepimus, haeres scribitur natura bonus, nobilis, legitimo creatus conjugio; legato donatur inferior. 90. Promittitur autem generatio sequenti anno (Ibid., 21), ut advertas quam generationem polliceatur Dominus, hoc est, non illam uteri corporalis Sarrae, sed istum partum Ecclesiae, qui esset futurus. Denique et infra ait: Revertar ad te in futurum, et erit Sarrae filius (Gen. XVIII, 10). In quo utrumque possumus accipere, et hunc conventum Ecclesiae, et fidelium resurrectionem. 91. Tertiodecimo quoque anno quod circumciditur Ismael, ratio evidens; quia is qui incipere habet uti cognitione feminae, ante debet recidere in se ardorem libidinis: ut a superfluis abstineat commixtionibus, conjunctioni tantum se legitimae reservet. 92. Mentem quoque sapientis hospitalem esse decet; ut etiam aliis impertiat sui gratiam, et prudentiae suae fructum aliis quoque dividat, atque ita bonis epulentur doctrinae cibis, epulumque ejus exhibeat desiderantibus. 93. Tum praeterea nesciat nisi secundum naturam vivere, in cujus instituto et ordine Dei lex est. Nulli se transversariae cupiditati miscere noverit, solius sapientiae praeoptet copulam. Mandatis Dei saeculi istius gloriam, et quamdam praesentis laudis haereditatem praeferre nesciat; atque ut altaribus Domini suas immolet utilitates, ita judicii ignem non excipiat, neque reformidet; sed magis etiam ut alios eripiat, elaboret. nwmwnbk6h6zxoytdjamsij63v8f182m 0 51352 267619 225673 2026-05-28T18:31:47Z Demetrius Talpa 13304 267619 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Ambrosius |OperaeTitulus= De Cain et Abel (Ambrosius) |OperaeWikiPaginam=De Cain et Abel (Ambrosius) |Annus= Saeculo IV |SubTitulus= |Genera=commentaria in Sacram Scripturam |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Ambrosius_Mediolanensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/14|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 14]]''' ''AmbMed.DeCaEtA 14 Ambrosius Mediolanensis340-397 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' LIBER PRIMUS. 183 CAPUT PRIMUM. Post brevem a libro superiori ad huncce transitionem agitur de ortu Cain et Abel; ac per hos sicut et per Esau et Jacob, duas hominum sectas sibi invicem oppositas praesignari ostenditur. 1. De paradiso in superioribus pro captu nostro, ut potuimus, quod Dominus infudit, sensus invenit, digessimus, in quibus Adam atque Evae lapsus est comprehensus. Nunc quoniam illa penes auctores non stetit culpa: sed quod pejus est, deteriorem invenit haeredem, sequentem adoriamur historiam, et ea quae secundum Scripturas annexa sunt divinas, nostro opere prosequamur. 2. Adam autem cognovit Evam mulierem suam, quae concepit et peperit Cain, et dixit: Acquisivi hominem per Deum (Gen. IV, 1). Quae acquirimus, ex quo, et a quo, et per quid acquiramus, considerari solet: ex quo, tanquam ex materia: a quo, quis auctor: per quid, tanquam per aliquod instrumentum. Numquid hic sic dicit: Acquisivi hominem per Deum; ut Deum intelligas instrumentum? Non utique: sed ut intelligas auctorem et operatorem Deum. Unde magis Deo detulit, quia dixit: Acquisivi hominem per Deum, ut et nos cum aliquid acquirimus, vel omnes eventus secundos Deo magis deferre, quam nobis arrogare debemus. 3. Et adjecit parere Abet (Ibid. 2). Cum adjicitur aliquid, quod prius erat tollitur. Idque colligitur ex arithmeticae portionibus, aut animae cogitationibus: addito enim numero, fit alius numerus, aboletur superior: et cogitatio accedens nova excludit superiorem. Ergo cum adjicitur Abel, 184 aufertur Cain. Quod nominum interpretatione plenius deprehenditur. Cain etenim dictus, est acquisitio, quod omnia sibi acquireret: Abel qui omnia referret ad Deum pia devotus mentis attentione, nihil sibi arrogans, ut superior frater, sed totum tribuens conditori quod accepisset ab eo. 4. Duae itaque sectae sunt sub duorum fratrum nomine compugnantes invicem, et contrariae sibi. Una quae totum menti suae deputat tamquam principali, et quasi cuidam cogitationis, et sensus, et motus omnis auctori; hoc est, quae omnes inventiones humano ascribit ingenio. Altera quae tamquam operatori et creatori omnium Deo defert, et ejus tanquam parentis atque rectoris subdit omnia gubernaculo. Illa prior, Cain significatur: haec posterior, Abel dicitur. Has duas sectas una anima parturit; et ideo germanae habentur, quod uno fundantur utero: sed contrariae sunt; quia oportet eas cum quodam animae partu editae fuerint, dividi ac separari. Compugnantibus enim hospitium unum perpetuo esse non potest. Denique Rebecca cum duas naturas humani ingenii parturiret, unam mali, alteram boni, easque exsilire intra uterum sentiret suum (Esau enim typus erat malitiae, Jacob figuram bonitatis gerebat), mirata quidnam illud esset quod discordiam quamdam concepti cerneret fetus, consuluit Deum, ut passionem proderet, medelam daret. Itaque precanti est responsum redditum: Duae gentes in utero tuo sunt, et duo populi de ventre tuo exibunt (Gen. XXV, 23). Quod si ad animam referas, eamdem generatricem boni et mali intelliges, quia ex eodem fonte animae utrumque dimanat, sed hoc sobrii solet esse verique judicii; ut repudiato malo enutriat quod bonum est, atque confirmet. Prius ergo quam pariat bonum, hoc est, reverentiam Deo debitam; 185 ut ipsi totum deferat, sua non praeferat: cum vero genuerit confessionem quae defertur Deo, deponit cordis sui tumorem. Adjiciens ergo Deus bonum animae dogma Abel, abstulit improbum dogma Cain. CAPUT II. In Cain Judaeorum figuram esse, Christianorum in Abel. Hujus occasione quaedam attexuntur de patribus, sed praesertim de sepultura Isaac per quem Christi incarnatio, et Moysis per quem ejusdem doctoratus exprimitur. Denique eorumdem Moysis et Christi comparantur inter se sepulturae. 5. Ego tamen hoc loco secundum Scripturam mysterium magis duorum populorum intelligo, quod Deus adjiciendo Ecclesiae suae fidem piae plebis, abstulit perfidiam populi praevaricantis, quandoquidem verba ipsa hoc significare videantur, dicente Deo: Duae gentes in utero tuo sunt, et duo populi de ventre tuo exibunt (Gen. XXV, 23). Haec figura Synagogae et Ecclesiae in his duobus fratribus ante praecessit Cain et Abel. Per Cain parricidialis populus intelligitur Judaeorum, qui Domini et auctoris sui et secundum Mariae virginis partum fratris, ut ita dicam, sanguinem persecutus est. Per Abel autem intelligitur Christianus adhaerens Deo, sicut et David ait: Mihi autem adhaerere Deo bonum est (Ps. LXXII, 28); ut coelestibus se attexeret, et a terrenis separaret. Alibi: Defecit, inquit, anima mea in verbum tuum (Ps. CXVIII, 81); eo quod ordinem vivendi atque usum non in terrenis voluptatibus, sed in verbi agnitione posuisset. Ex quo cognoscitur nec illud otiose scriptum esse, sed perpense atque examinate, quod legimus in Regnorum libris: Et appositus est ad patres suos (III Reg. II, 11 et 21). Intelligi enim datur quod patrum similis fuerit fide. Unde claret non ad sepulturam corporis, sed ad consortium vitae relatum. 6. Denique de Isaac non perfunctorie scriptum putatur (Gen. XXXV, 29), quod requirens corporis istius speciem quae animae suae attexebatur, appositus sit ad genus suum; eo quod patris sui moribus adhaeserit. Pulchre autem ad genus ait, non ad populum, sicut alibi. Nam legimus aliis locis appositos fuisse ad populum suum, sed isti non tam praestantes: praestantior autem qui paucorum similis fuerit, et non plurimorum: plures in populo suo quam in genere; et praestantius ducitur paucorum similem esse, quam plurimorum. Qui ergo Dei erat generatus promissione, qui ad sacrificium probandae pietatis electus, qui unius uxoris, hoc est, solius sapientiae societate contentus superni illius generis quod est unum sibique semper conveniens, non plebeiae vilitatis imitator astruendus fuit Scripturae divinae testimonio. Etenim ubi labor, doctrina, meditatio, illic cum pluribus commune collegium, et quoddam populare consortium est. Audiendo enim plerique proficiunt, quos nominavit populum. Ubi autem non humana traditione, sed ingeniosa collectione sine usu laboris disciplina percipitur, illic sublimis generis incorrupta sinceritas 186 est. Et ideo Isaac tamquam Dei munus ad genus suum magis, quam ad populum appositus legitur, ut divinorum potius quam humanorum imitatorem esse sedulum recognoscas. 7. Beata et illa mens quae species et ipsum genus supergrediens meretur audire quod dictum est ad Moysen, cum separaretur a populo: Tu autem sta mecum (Deut. V, 31)! Nam sicut in Isaac Dominicae incarnationis typus humanae generationis supergressus consuetudinem, vicit priores; ita ut in eo non vulgaris popularisque gratia, sed specialis praerogativa praecelleret, sicut lectio docet: Abrahae enim dictae sunt promissiones et semini ejus: non dicit et seminibus tamquam in multis, sed sicut uni, hoc est, semini tuo, quod est Christus (Galat. III, 16): ita etiam in Moyse venturi Doctoris figura, qui legem doceret, Evangelium praedicaret, impleret Testamentum vetus, novum conderet, coeleste populis alimentum daret, humanae dignitatem conditionis excessit eo usque, ut Dei donaretur nomine, sicut habemus scriptum, dicente Domino: Posui te in Deum Pharaoni (Exod. VII, 1). Etenim victor passionum omnium, nec ullis captus saeculi illecebris, qui omnem istam secundum corpus habitationem coelestis puritate conversationis obduxerat, mentem regens, carnem subjiciens, et regia quadam auctoritate castigans, nomine Dei vocatus est, ad cujus similitudinem se perfectae virtutis ubertate formaverat. 8. Et ideo non legimus de eo sicut de caeteris, quia deficiens mortuus est: sed per verbum Dei mortuus est (Deut. XXXIV, 5). Deus enim neque defectionem aut diminutiomem patitur, neque adjectionem capit. Unde et addidit Scriptura: Quia nemo scit sepulturam ejus usque in hodiernum diem (Ibid. 6), ut translationem magis, quam interitum ejus intelligas. Mors enim secessio quaedam est animae et corporis. Mortuus igitur est per verbum Dei, ut ait Scriptura, non secundum verbum; ut advertas non nuntium mortis, sed gratiae munus expressum, qui translatus magis, quam derelictus est, cujus nemo novit sepulturam. Quis enim in terrenis reliquias ejus potuit deprehendere, quem secum esse Dei Filius in Evangelio demonstravit (Matth. XVII, 3)? Denique et Elias simul est visus, qui translatus curru est, non sepultus nec mortuus legitur (IV Reg. II, 11)? Vivit enim qui cum Dei Filio est. Moyses autem mortuus quidem legitur, sed per verbum Dei mortuus, per quod facta sunt omnia. Verbo autem Dei coeli firmati sunt. Per verbum igitur Dei non lapsus operis, sed firmamentum est. Non ergo tamquam relapsus in terram deprehenditur corporis solutione, sed tamquam verbi coelestis operatione donatus et munere; ut quietem magis caro ejus, quam bustum acceperit. 9. Bene autem inter dominum et servum servatur distantia. Ut praerogativam domini intelligas, servi gratiam, de Moyse legitur, quia sepulturam ejus nemo scit: de Christo autem, sepultura ejus de terra sublata est (Esai. LIII, 8); quia ille secundum mysterium legis exspectabat redemptionem, ut resurgeret: hic secundum Evangelii 187 donum redemptionem non exspectabat, sed donabat. Et ideo sepultura ejus ignorata non est, sed elevata, quam diutius creatura tenere non potuit; quia per ipsum omnis creatura properavit a corruptionis servitiis elevari. Nemo ergo scit sepulturam Moysi, quia vitam ejus omnes noverunt: Christi autem sepulturam vidimus; sed nunc jam non novimus, qui resurrectionem ejus agnovimus. Debuit enim cognosci tumulus ejus, ut resurrectio manifestaretur; et ideo in Evangelio (Matth. XXVII, 60 et seq.) tumulus summa expressione describitur: in lege non quaeritur; quia licet resurrectionem ejus lex annuntiaverit (Esai. XI, 10), nobis tamen Evangelii series plenissime comprobavit. CAPUT III. Per Abel et Cain sapientiae humanae processus, qui in Christo solo inventus non est, designari; per ordinem quo uterque fratrum nominantur, nec non per eorumdem officia significari Abelem etsi juniorem, fratre tamen esse praestantiorem. 10. Ergo ut quod proposuimus, compleamus: Adjecit, inquit, parere Abel, hoc est, meliorem Eva quae graviter ante peccaverat, ex se generavit sententiam ut superioris sententiae aboleret errorem. Mentior nisi hoc in universis comprobatur. Ita enim nascimur, ut ante infirmus infantiae sensus in nobis sit, postea pueritiae corporis tantummodo curam sciens, nullum cultum, nullam habens observantiam divinorum. Unde et evidenti naturae novitate ortum Jesum Christum ex virgine ut probaret propheta, ait: Ecce Virgo in utero accipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emanuel: butyrum et mel manducabit, quoniam priusquam sciat malum aut bonum: non credet malitiae, ut eligat quod bonum est (Esai. VII, 14 et seq.). Et infra: Priusquam sciat puer vocare patrem ac matrem, accipiet virtutem Damasci et spolia Samariae contra regem Assyriorum (Esai. VIII, 4). Solus enim fuit qui non est captus saeculi hujus vanitate et carnali tumore; ut pote qui se humiliavit factus obediens usque ad mortem, longe uniuscujusque nostrum dissimilis, quia nos frustra extollimur mente carnis inflati. Unde et nemo sine peccato, nec unius diei infans: ille autem peccatum non fecit. Et ideo in nobis ante nascitur Cain seipsum praeferens: postea Abel generatur, in quo sit reverentia divinitatis. Prius ergo irrepit quod malum est, postea agnoscitur quod bonum est. Ubi autem bonum, ibi justum; ubi justitia, ibi sanctitas, hoc est, Abel qui adhaeret Deo. 11. Et factus est, inquit, Abel pastor ovium, Cain autem operabatur terram (Gen. IV, 2). Non est otiosum quod cum ante generatus sit Cain, ut lectio docet, praelatus sit hoc loco Abel; nec idem sit ordo nominum, qui est ordo naturae. Quid sibi vult mutatio ordinis; ut prius junioris meminerit, ubi describitur vitae status operisque usus? Officiorum interrogemus distantiam, ut colligamus causam praelationis. Operari terram usu prius est, gratia inferius, quam oves pascere. Hoc enim instar est cujusdam doctoris et principis, meritoque senior a vetustioribus inchoavit, junior recentiora praetulit, quae nullas spinas, 188 nullos tribulos germinarent, nulli sententiae essent obnoxia. Denique peccati reus Adam de paradiso dimissus est voluptatis, ut operaretur terram. Recte ergo ubi nascuntur hi fratres, servatur etiam in praedicando ordo naturae: ubi vero exprimitur disciplina vivendi, seniori junior antefertur; quia etsi tempore junior, virtute praestantior est. Innocentia enim tempore posterior est, quam malitia, et quadam suppar aetate, sed meritorum nobilitate antiquior. Senectus enim venerabilis est, non annis incana, sed moribus. Et aetas, inquit, senectutis vita immaculata (Sap. IV, 8). Ubi ergo generatio exprimitur, praeveniat Cain: ubi disciplinarum fit praedicatio, praecurrat Abel. Adolescentiam igitur, et ipsam in exordiis juventutem variarum illecebris passionum fervere quis abnuat: sed ubi maturior aetas successerit, tamquam pubescentis lasciviae tempestate discussa, tranquillitatem refundi, et in quosdam portus quietos lassae animae navigium subducere? Itaque graves motus nostrae adolescentiae fida senectutis statione placidantur. CAPUT IV. Malitiam tempore priorem esse, virtutem dignitate: Hoc ipsum per Esau et Jacob designari, sicut et per duas Scripturae mulieres; quarum altera virtutis, altera voluptatis imago est. Denique hujus ultimae artes describuntur. 12. Ne ergo dubites talibus naturae admonitus exemplis, quod malitia praecedat tempore, sed juvenculescat infirmitate. Habet illa aetatis stipendium: virtus autem praerogativam gloriae, qua plerumque justo cedit iniquus. Cujus rei testis est fidelis divina Scriptura, quae docet Esau cognomine stultitiae virum cessisse patienter primatus suos fratri suo Jacob; ita ut diceret: Ut quid mihi primatus (Gen. XXV, 32)? Sed quos iste posthabuit, hos vir cognomento exercitationis praeditus quaesivit mereri. Nonne tibi videtur Esau tamquam in agone victus, et propriae mentis infirmitate imparem se existimans cessisse victori coronam, quem videbat nullis passionum illecebris inflecti, quarum ipse pulverem sustinere non poterat? Ut quid mihi, inquit, primatus? Apud ignavos enim nulla sunt insignia virtutis, apud sapientes prima habentur; studia enim virtutis quaedam instrumenta sunt. Itaque sicut bellator sine armis esse non potest, ita nec sine exercitatione virtus. Unde et Dominus in Evangelio ait: A diebus Joannis Baptistae regnum coelorum cogitur, et cogentes diripiunt illud (Matth. XI, 12). Et alibi: Quaerite regnum Dei, et ecce omnia praesto sunt vobis (Matth. VI, 33). Non dormientibus, neque otiantibus, sed vigilantibus et laborantibus pollicentur praemia: et labori merces parata est, qui licet non sit suavis ad gratiam, tamen fructuosus ad praemium est. 13. Docet hoc sermo legis, sicut scriptum invenimus: Si fuerint, inquit, uni homini duae uxores, una earum dilecta, et altera odibilis, et pepererint ei ambae filios dilecta et odibilis, et primitivus fuerit filius mulieris odibilis; qua die haeredes reliquerit filios in substantia sua, non poterit primatum dare filio mulieris dilectae, omittens filium odibilis: 189 sed primitivum filium odibilis cognoscet dare illi dotem ex omnibus quae inveniuntur ei; quia ipse initium filiorum ejus est, et ipsi debentur primitiae (Deut. XXI, 15 et seq.). Quam profunda latent mysteriorum secreta in litteris! Recognosce, anima, partus tuos, et odibilis istius mulieris quaere mysterium. Intra te ea invenies, si requiras. Repete cogitationes, relege sensus tuos, et cui primitiae debeantur, agnosces. Duae enim mulieres unicuique nostrum cohabitant, inimicitiis ac discordiis dissidentes, velut quibusdam zelotypiae contentionibus nostrae replentes animae domum. Una earum nobis suavitati et amori est, blanda conciliatrix gratiae, quae vocatur voluptas. Hanc nobis opinamur sociam ac domesticam: illam alteram immitem, asperam, feram credimus, cui nomen virtus est. 14. Illa igitur meretricio procax motu, infracto per delicias incessu, nutantibus oculis, et ludentibus jaculans palpebris retia, quibus pretiosas juvenum animas capit (oculus enim meretricis (Prov. VII, 10 et seq.) laqueus peccatoris), quemcumque viderit dubio sensu praetereuntem in angulo transitus domus suae sermonibus adoritur gratiosis, faciens juvenum volare corda, domi inquieta, in plateis vaga, osculis prodiga, pudore vilis, amictu dives, genas picta. Etenim quia verum decorem naturae habere non potest, adulterinis fucis affectatae pulchritudinis lenocinatur speciem, non veritatem. Vitiorum succincta comitatu et quodam nequitiarum choro circumfusa, dux criminum, talibus verborum machinis murum mentis aggreditur humanae: Sacrificium pacis est mihi, hodie reddo vota mea: hac ex causa progressa sum obviam tibi, desiderans faciem tuam invenire. Institis texui lectum meum, et tapetis ab Aegypto stravi. Aspersi lectum meum croco, domum autem meam cinnamomo. Veni, fruamur amicitia usque in diluculum: veni, et colluctemur cupidine (Prov. VII, 14 et seq.). Hanc enim per os Salomonis speciem fornicariae videmus expressam. Nam quid tam meretricium, quam saecularis voluptas quae a fenestra domus suae intrat, oculis prima tentamenta praeludens; et penetrat cito si tu in plateam prospiciens, id est, in publicas transeuntium vias, non in legis interna mysteria obtutum tuae mentis intendas. Ea profecto est quae validioribus vinculis velut cubile quoddam consociatae nobis communitatis intexit, ut qui reclinaverit se, ligetur; et opprobriosae fraudis velamine operit corporis sui stratum, ad sollicitandos juvenum animos absentiam viri, hoc est, incuriam legis obtexens. Lex enim absens peccantibus est, nam si adesset, non delinqueretur; et ideo ait: Non enim adest vir meus in domo: abiit autem viam longissimam involucro pecuniae accepto in manu (Ibid., 19, 20). Quid hoc esse dicam, nisi forte quia divites putant nihil esse quod non cedat suae pecuniae, et in gratiam sui legem velint esse venalem? Spargit odores suos voluptas, quia Christi odorem non habet, thesauros demonstrat, regna 190 promittit, amores spondet continuos, inexploratos concubitus pollicetur, sine paedagogo disciplinas, sine monitore sermones, vitam sine sollicitudine, mollem somnum, inexplebilem cupiditatem. Seducens, inquit, eum multo blandimento sermonum, et laqueis labiorum suorum alligans, domum adusque attraxit. At ille secutus eam circumvenitur (Ibid., 21). Nitebat aula regio luxu splendida caelatis parietibus, et humida natabant pavimenta vino. Flagrabat unguento humus, spinis cooperta piscium, et marcentibus jam floribus lubrica. Illic comessantium tumultus, concertantium clamor, litigantium caedes, concentus coenantium, saltantium strepitus, ridentium cachinnus, lascivientium plausus, confusa omnia, nihil naturae ordine. Saltatrices tonsae, et crispantes pueri coma, epulantium cruditas, edentium ructus, ebriorum sitis, hesterna crapula, hodierna temulentia, repleta vomitu bibentium pocula majore odore ebrietatis, quam si recentia tantum vina flagrarent. Ipsa in medio stans: Bibite, inquit, et inebriamini, ut cadat unusquisque, et non resurgat. Ille apud me primus, qui omnium perditissimus. Ille meus est, qui suus non est. Ille mihi gratior, qui sibi nequior. Calix aureus Babylonis in manu mea inebrians omnem terram, a vino meo biberunt omnes gentes. Qui est ergo insipientior divertat ad me, et indigentibus sapientia praecipio dicens: Panibus absconditis suaviter utimini, et aquam furtim dulciorem bibite. Manducemus et bibamus; cras enim moriemur. Transiet vita nostra tamquam vestigia nubis, et tamquam nebula dissipabitur (Prov. IX, 17). Venite ergo, fruamur bonis quae sunt, et utamur creatura tamquam in juventute celeriter. Vino pretioso et unguentis nos impleamus, et non praetereat nos flos temporis. Coronemus nos rosis antequam marcescant. Nullum pratum sit quod non pertranseat luxuria nostra: ubique relinquamus signa laetitiae (Sap. II, 8 et seq.). Haec omnia relinquuntur, nihil secum quis feret, nisi quod corporis voluptate perceperit. Denique ego istam institui Philosophiam; nec est alia verior, nisi ea quae bonum asserit quod suave atque jucundum sit. Ergo vel Philosophiae vel sapientiae Salomonis credite. CAPUT V. Sollicitato a voluptate virtus saniora consulit; quomodo diabolicis tentationibus resistendum, et a quo etiam temporalia expetenda, quamque illa improbis noxia sint, docet; invitat ad convivium sapientiae, et quid ejus ebrietas a vinolentia discrepet, aperit; ac tandem avaritiae mala declarat. 15. His auditis, velut cervus sagittatus in jecore haeret saucius. Quem miserans virtus, et casurum cito videns, improviso occurrit, verita ne inter moras illecebris demulcentibus mens capiatur humana. Palam, inquit, apparui tibi non quaerenti me. Ne fallat imprudentem, et circumveniat te mulier effrenata et 191 luxuriosa quae non novit pudorem: sedet in foribus domus in sella, palam in plateis advocans praetereuntes (Prov. IX, 14 et 15). Nunc igitur, fili, audi me, intende verbis oris mei. Non declinet in vias ejus cor tuum. Multos enim vulnerando dejecit, et sunt innumerabiles quos trucidavit. Viae inferorum domus ejus, deducentes in secessum mortis (Prov. VII, 24 et seq.). Aufer igitur tibi pravum os et injusta labia longe a te propelle. Oculi tui recta videant (Prov. IV, 24 et 25): noli intendere fallaci mulieri (Prov. V, 2). Mella enim distillabunt a labiis mulieris fornicariae, quae ad tempus impinguat fauces tuas, postea vero amariorem felle invenies. Dies me citius defecerit quam vitia ejus exponam, quae tamen in Proverbiis ore sapientiae descripta atque expressa sunt (Prov. VI, 24 et seq.). Non te vincat formae concupiscentia. Adulterina est, fucis illita, nequaquam vero ac sincero fulgens decore. Neque capiaris oculis; circumfusa enim retia sunt (Cant. II, 8 et 9). Esto magis similis illius et sequere eum qui salit super montes, et transilit super colles, prospiciens per fenestras, eminens super retia. Mala sunt voluptatis vincula. Oculos delectat, demulcet aures, sed mentem inquinat: multa mentitur, falsa adjungit, vera subducit, spondet pecuniam, aurum offert; sed aufert disciplinam (Prov. VIII, 10). Tu autem accipe potius disciplinam, quam pecuniam, et scientiam super aurum probatum. Melior est enim lapidibus pretiosis (Prov. III, 10 et seq). Non te celabo quae summa ejus feruntur, ne videar deoperire quae displiceant in voluptate, et obumbrare quae placeant. Elevat enim et extollit mentem suasoriis verbis, ostendit omnia regna terrae, dicens: haec omnia tibi dabo, si procidens adoraveris me. Ibi tu cave ne rapiaris a praeterlabentibus et non manentibus, in quibus magna tentatio est. 16. Docuit te certe Dominus Jesus quemadmodum adversus hujusmodi tentationes resistas. Tetenderat diabolus primum laqueum gulae dicens: Si filius Dei es, dic huic lapidi, ut panis fiat (Matth. IV, 3 et 4). Respondit Dominus: Non in pane solo vivit homo, sed in omni verbo Dei. Laqueum solvit hoc dicto. Posuit iterum diabolus secundum jactantiae laqueum, qui etiam bonam mentem prosperis currentem semitis solet strangulare: Et duxit illum, inquit, in Hierusalem, et statuit eum super pinnam templi, et dixit illi: Si Filius Dei es, mitte te hinc. Scriptum est enim quod angelis suis mandavit de te, ut conservent te, quia in manibus tollent te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum (Ibid. 5 et 6). Itaque cum posset sine ullo periculo mittere se Dominus Jesus, cui suppeterent spiritales volatus; tamen ne jactantiae genus esset, respondit diabolo: Non tentabis Dominum Deum tuum (Ibid., 7). Simul docuit nos cavere ne faciamus voluntatem diaboli. Si ergo vere jactantia declinanda est, quanto magis nemo debet falsa jactare pro veris? Tertius superest laqueus avaritiae atque ambitionis. Ostendit in monte posito omnia regna orbis terrae in momento temporis (Ibid., 8, et seq.). Bene in momento, quia diuturna esse nequeunt. Paululum exspecta, et cito transeunt. Itaque qui sequuntur ea, in monte sibi esse videntur: sed non sunt perpetui, sicut habes scriptum: Vidi impium superexaltatum et 192 elevatum super cedros Libani, et transivi, et ecce non erat (Ps. XXXVI, 35). Sed qui ea maximi facit, adorare videtur diabolum, cujus Deus venter est, et in pudendis gloria. Tu autem in Deo gloriam quaere, qui tibi ait: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies (Matth. IV, 10), a quo aeterna accipias, non temporalia. 17. Tamen si quem etiam ista delectent, ab eo moderatius petantur qui verus omnium fons est. Nam et ipsa peculiaria quae possidere sibi videtur diabolus, aliena sunt, sicut ipse dixit: Tibi dabo potestatem hanc universam et gloriam eorum, quia mihi tradita sunt (Ibid., 9). Ab eo ergo spera, licet brevis vitae non sit longum viaticum requirendum; tamen ab eo spera qui universam creaturam condidit, qui diabolo ea ad tempus tradidit, non ut possideat, sed ut tentet. Non enim poterat corona esse sine certamine. Probandi erant dubii, ut justi coronarentur. 18. Dedit itaque diabolo ea, quia in his ipsis poena accipientis est, si uti nesciat. Quid est enim thesaurus luxurioso, nisi sumptus luxuriae? Unde non luxuriosus, sed frugi probatur. Et ideo utere quasi frugi iis quae tibi apponuntur, ut non cum manducas multum, odibilis fias: Vigiliae enim et tormenta viro edaci (Eccli. XXXI, 23). Et infra: Si coactus fueris in edendo, surge et vome, et refrigerabit te, et non adduces corpori tuo infirmitatem (Ibid., 25). Plurimos itaque gula sua occidit, nullum frugalitas: innumeris vina nocuerunt, nulli parcimonia. Plerique inter epulas fudere animas, et mensas proprio replevere sanguine. Aliis cruditas vocem simul rapuit et sensum: et si aliquibus cruditas noxia non fuit, his ruinam fecit ebrietas. Alios enim in crimen egit ebrietas; etsi ipsa crimen sit, alios ad egestatem redegit. Postremo audi quos Christus excludat: Cum intraverit, inquit, paterfamilias, et clauserit ostium, incipietis foris stare, et pulsare ostium dicentes: Aperi nobis. Et respondens dicet: Nescio vos unde estis, recedite a me, omnes operarii iniquitatis. Tunc incipietis dicere: Manducavimus coram te, et bibimus, et in plateis nostris docuisti. Et dicet vobis: Nescio unde estis (Luc. XIII, 25 et seq.). Audisti quid de manducantibus dixerit. Audi nunc quid de jejunantibus dicat: Beati qui nunc esuriunt et sitiunt, quia saturabuntur (Luc. VI, 21). Et infra; Vae vobis qui saturati estis, quoniam esurietis (Ibid., 25). 19. Sed vis manducare, vis bibere? Veni ad convivium sapientiae quae invitat omnes cum magna praedicatione dicens: Venite et edite panes meos, et bibite vinum quod miscui vobis (Prov. IX, 5). Delectant cantica quae epulantem demulceant? Audi hortantem, audi cantantem Ecclesiam, non solum in canticis, sed etiam in Canticis canticorum: Manducate, proximi mei, et bibite, et inebriamini, patres mei (Cant. V, 1). Sed haec ebrietas sobrios facit; haec ebrietas gratiae, non temulentiae est. Laetitiam generat, non titubantiam. Nec verearis ne in convivio Ecclesiae aut grati odores tibi, aut dulces cibi, aut diversi potus, aut convivae nobiles desint, aut decentes ministri. Quid Christo nobilius, qui in convivio Ecclesiae et ministrat et ministratur? Istius convivae recumbentis annecte 193 te lateri, ac te Deo conjunge; non fastidias mensam quam Christus elegit dicens: Introivi in hortum meum, soror mea sponsa, vindemiavi myrrham cum aromatibus meis: manducavi panem meum cum melle meo, et bibi vinum cum lacte meo (Ibid.). In horto, hoc est, in paradiso est convivium Ecclesiae, ubi erat prius Adam, quam peccatum committeret. Ibi recumbebat Eva priusquam culpam crearet et pareret. Ibi vindemiabis myrrham, hoc est, Christi sepulturam; ut consepultus cum illo per baptismum in mortem, quemadmodum ille surrexit ex mortuis, et tu resurgas. Ibi manducabis panem qui confirmat cor hominis. Mel gustabis, quo tuorum dulcescat meatus faucium. Vinum bibes cum lacte, hoc est, cum splendore et sinceritate: sive quod pura simplicitas sit; sive quod immaculata gratia, quae in remissionem sumitur peccatorum; sive quod parvulos consolationis suae lactet uberibus, ut ablactati in deliciis, in plenitudinem perfectae aetatis adolescant. Succede ergo in hoc convivium. An metuis ne angustior domus et brevis convivii locus te comprimat? O Israel, quam magna est domus Domini, et ingens locus possessionis ejus! Magnus, et non habet finem, altus, et immensus (Baruch. III, 24). Ibi fuerunt gigantes illi, qui ab initio fuerunt statura magna scientes praelium. Non hos elegit Dominus. Et merito non elegit, quia praelium, non pacem sciebant. Et ideo tu pacem disce, ut eligaris a Deo. Sed ne forte incomptam domus magnitudinem putes, et diversoria te columnata delectent: sapientia aedificavit sibi domum, et fulsit columnas septem. Ipse etiam Dominus Jesus multas mansiones apud Patrem suum esse commemorat (Joan. XIV, 2). In hac ergo domo epulaberis animae cibos, potusque mentis; ut postea non esurias, neque sitias umquam. Qui enim manducat, manducat usque ad satietatem; et qui bibit, usque ad ebrietatem bibit. 20. Sed haec ebrietas pudicitiae custos est: illa vini ebrietas fomes libidinis, quo per carnes vaporantur interna viscera, animus ignescit, anima exuritur. Saevus criminum stimulus libido est, quae numquam manere quietum patitur affectum. Nocte fervet, die anhelat, de sommo excitat, a negotio abducit, a ratione revocat, aufert consilium, amantes inquietat, lapsos inclinat, castis insidiatur, potiendo inflammat, usuque accenditur. Nullus peccandi modus, et inexplebilis scelerum sitis, nisi morte amantis exstingui non potest. Et ideo ait Apostolus: Fugite fornicationem (I Cor. VI, 18); ut veloci fuga tamquam furiosae dominae declinare saevitiam, et tetro servitio exire possimus. 21. Nam quid de avaritia dicam, insatiabili pecuniae cupiditate, et quadam aeris libidine, quae quo plura abstulerit, eo magis inopem esse se credit? Omnibus invida, sibi vilis, in summis divitiis inops, affectu extenuat quod censu abundat. Nullus rapiendi modus, ubi nulla mensura cupiendi. Sic inflammat animum, sic igne suo pascit eum, ut hoc loco distet, quod illa formarum adultera sit, ista terrarum. Elementa concutit, mare sulcat, terram effodit, coelum votis fatigat, nec sereno grata nec nubilo, 194 condemnat proventus annuos, fetusque terrarum arguit. Sed haec aegritudo est animae, non sanitas. Denique Ecclesiastes dicit: Est languor malus quem vidi sub sole, divitias custodiri in malum possidentis eas (Eccle. V, 12). Et supra: Qui diligit argentum, non satiabitur argento (Ibid., 9). Et: Nec est finis acquisitionis eorum (Baruc. III, 18). Si quaeris thesauros, accipe invisibiles et occultos quos in coeli altissimis, non quos in terrarum venis requiras. Esto pauper spiritu, et eris dives qualicumque censu; quia non in abundantia divitiarum vita est hominis, sed in virtute ac fide. Istae te divitiae verum divitem facient, si sis in Deum dives. CAPUT VI. Virtutem studio et labore comparari. Hoc Jacobi qui primatum in fratrem adeptus est, probatur exemplo; et mystica de Abraham, Moyse, ac iisdem duobus fratribus exponuntur. 22. Audisti voluptatis mysteria, audisti etiam copiarum nostrarum munera, quas ego non supellectili operiendas, sed Scripturae nudis sermonibus demonstrandas putavi; ut sua ipsa luce fulgerent, et ex se ipsae vocem emitterent sui invicem. Neque enim sol et luna interprete indigent. Habent interpretem fulgorem sui luminis, quo totus repletus orbis est. Illis illuminatio est fides sine indice, quaedam, ut ita dicam, intestata testis quae alieno non indiget testimonio, ut subito se universorum oculis effundit. Non ergo nuntiantur opera nostra, sed clamant, et se ipsa nuntiant. Sane ut et hoc quod laboriosum in nostris ducitur, non praeteream, fides exigitur, studium desideratur, facta quaeruntur. His enim tribus Dominus Jesus devotionis humanae officia definivit dicens: Petite, et dabitur vobis: quaerite, et invenietis: pulsate, et aperietur vobis (Matth. VII, 7). Et infra: Omnis ergo qui audit verba mea haec, et facit ea, similis est viro sapienti (Ibid., 24). 23. Haec qui studiose fuerit prosecutus, primatus benedictionis accipiet, sicut patriarcha Jacob qui continentia et fide humanarum supplantavit vestigia passionum. Iste ait: Misericordiam mei habuit Deus, et sunt mihi omnia (Gen. XXXIII, 11). Hanc itaque misericordiam nos fide, studio, operibusque mereamur, quibus disciplinis invenit Israel gratiam Dei, et per ipsam omnia. Non enim mundi hujus copias, sed virtutum disciplinas sibi suppetere gaudebat. Has nobis substituamus haeredes, quas sanctus Abraham in Isaac filio suo substituit sibi, omnem operum suorum deputans haereditatem sapienti et justo viro, nec ullum jus haereditarium ancillis vel ancillarum filiis derelinquens, sed tantummodo donationis munera. Perfectae enim virtutes totum accipiunt gloriae patrimonium, usitatis et mediocribus vile aliquid aspergitur. Et ideo Agar quae advena Latine dicitur atque accola, et Cethura quae odorifera significatur, haeredes non sunt. Qui enim mediis utitur disciplinis, accola, non inhabitator est sapientiae. Odore aspersus, non fructu expletur. Sanitatem autem cibus, non odor invehit, quia odor fructuum nuntius est. Principales itaque disciplinas sequentibus, et 195 indigenas accolis agnoscimus praeferendas. 24. Hoc secundum ingenium. At vero secundum mysterium Abraham pater gentium semini suo legitimo, quod est Christus, haereditatem omnem fidei suae detulit, qui in hac terra velut advena fuit; ut vitae hujus odorem magis quam fructum referret. Haec cum audit mens, avertit se a voluptate, virtutique adjungit, veri decoris admirans gratiam, purum affectum, simplicem sententiam, mediocrem vestem, hoc est, non in persuasione sermonis, sed in ostensione Spiritus (I Cor. II, 4), qualis est apostolicae forma sententiae, amictum sapientiae atque pietatis omni pretiosiorem auro refulgens, tunc chorum prudentiae, temperantiae, fortitudinis, ac justitiae suscipiens quae flagrabant odorem disciplinarum, incutiens reverentiam, infundens gratiam. Itaque talibus mota elegit studia virtutis, quibus Jacob vir plenus exercitationis mentem intendit suam. Et ideo ovium pastor inducitur (Gen. XXX, 31 et seq.); eo quod imperitare corpori et sensibus ejus ac voluptatibus, votique modum tenere, ne velut ovis vagetur incerta, praestantius aestimatur, quam regere populos, vel praeesse urbibus. Difficilius enim quispiam se, quam alterum regit. Animum vincere, iracundiam cohibere, compugnantesque leges carnis et mentis in unum cogere immortalis cujusdam est viri quem inferni porta non ceperit. Denique ipse sibi Legislator vindicavit hoc munus; ut oves pasceret Jetro (Exod. III, 1), qui dicitur superfluus, et ageret in desertum: eo quod irrationabilem et superflui vulgarisque sermonis loquacitatem indiscreta quaedam sobriae doctrinae coegit mysteria. Ideoque Aegyptiis abominationi erant pastores ovium. Omnes enim qui corporis dediti passionibus hujusmodi, et voluptatibus indulgent suis, disceptatorem verbi, doctoremque virtutis quadam exsecratione declinant. Et ideo per aenigmata haec docuit Moyses (Gen. IV, 4) apta Deo esse sacrificia, quae refugit omnis insipiens, hoc est, opera et praecepta virtutis. Ideoque pastor Abel, Cain autem operator terrae legitur, qui in fratre suo vir insipiens formam speciemque virtutis expressam ferre non potuit. CAPUT VII. Indicato duplici defectu sacrificii Cain, ostendit tria vitia in nostris oblationibus obrepere posse; nec non divina testimonia quibus eadem vitia proscribuntur, adducit. 25. Et factum est, post dies obtulit Cain ex fructibus terrae munus Domino (Gen. IV, 3). Duplex culpa: una quod post dies obtulit, altera quod ex fructibus, non ex primis fructibus. Sacrificium autem et celeritate commendatur et gratia. Unde praeceptum est: Si voveris votum, non facias moram reddere illud. Melius est enim non vovere votum, quam vovere, et non reddere (Eccle. V, 3, 4). Cum enim moram facis, non reddis. Votum est autem postulatio bonorum a Deo cum solvendi muneris promissione. Et ideo cum impetraveris quod petisti, ingrati est tardare promissum. Sed interdum aut negligentibus irrepit oblivio impetratorum, aut tumidis et elatis. Arrogare eventus 196 sibi hebetis cordis est, et bonum quod agit vel quod a Deo consequitur, propriis virtutibus vindicare, nec auctoris deputare gratiae, sed ipsum se suorum bonorum auctorem ducere. Tertium genus est peccati quidem minoris, sed supparis arrogantiae eorum scilicet qui datorem bonorum Deum non negant: sed quae acciderint, ea sibi propter prudentiam suam, caeterarumque merita virtutum jure delata arbitrantur. Propterea etiam divina dignos habitos gratia, quod nequaquam viderentur indigni quibus talia divinis beneficiis provenirent. 26. Ne quid ergo hujusmodi accidat, unde votum tuum tibi in peccatum fiat, lex te informavit atque instruxit, dicente Domino qui legem dedit: Attende tibi, ne obliviscaris beneficia Domini Dei tui, et non custodias mandata et judicia, et justitias illius quae ego praecipio tibi hodie; ne cum manducaveris, et repletus fueris, et cum domos bonas aedificaveris, et habitare coeperis in eis, et oves tuae et boves tui cum repleti fuerint, et cum aere, argento et auro completus fueris, et omnia possidere coeperis, et plena fuerint horrea tua, exaltes cor tuum, et obliviscaris Dominum Deum tuum (Deut. VIII, 11 et seq.). Tunc ergo oblivisceris Dominum, cum oblitus fueris tui. Si autem cognoscas infirmum te esse, cognosces Deum esse supra omnia, et immemor esse non poteris, ut ei reverentiam debitam solvas. 27. Disce nunc quemadmodum unusquisque moneatur, ne se ipse auctorem suorum putet bonorum. Ne dicas, inquit, in corde tuo: Virtus mea et potentia mea fecit mihi virtutem hanc magnam: sed in mente tua habebis Dominum Deum tuum; quoniam ipse dat vires, ut facias virtutes (Ibid. 17 et 18). Unde bene Apostolus (I Cor. XV, 9) quasi legis interpres non gloriabatur in virtute sua: sed minimum Apostolorum se esse dicebat, et quidquid esset, gratiae divinae esse non meriti sui, nihilque nos hahere quod non acceperimus. Quid enim, inquit, habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis (I Cor. IV, 7)? Didicisti ergo humilitatem magis sequi, quam arrogantiam; sedulitatem affectare, quam potestatem. Accepisti salutaria praecepta, noli negligere utilia instrumenta medicinae, quibus fibra omnis lethalis vulneris exsecatur. 28. Ille quoque qui se justificat, ne infletur cordis sui tumore; et ipse accepit salubre mandatum, in hujusmodi sententiam resultante oraculo: Ne dicas in corde tuo, cum consumere coeperit Dominus Deus tuus gentes illas a conspectu tuo, dicens: Propter justitiam meam induxit me Dominus possidere terram istam: sed propter iniquitates gentium istarum exstirpavit illos Dominus a facie tua (Deut. IX, 4 et 5). Non propter justitiam tuam, non propter bonitatem tuam, nec propter aequitatem cordis tui intras possidere terram istam: sed propter iniquitatem gentium disperdet eos Dominus a conspectu tuo, et restituet Testamentum tuum quod juravit patribus vestris. Testamentum perfecta Dei gratia est; nihil enim imperfectum dat Deus: perfecta autem virtus est, et opera virtutis. Testamentum autem dicitur, quo defertur bonorum haereditas. Merito et testamentum dicitur, et divinum, cum ea quae vere bona sunt, attestatione mandatorum coelestium conferuntur. Et Testamentum 197 dicitur, quoniam sanguine dedicatum est: vetus in typo, novum in veritate. Quo Testamento divinae gratiae pignus tenemus; quia sic dilexit Deus hunc mundum, ut unigenitum Filium suum pro nobis omnibus daret. Unde perfectionem gratiae praedicans Apostolus ait: Quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit (Rom. VIII, 32)? CAPUT VIII. Exemplo sacrificii Abraham qualitates queis Deo grata fit oblatio, exprimuntur, nempe celeritas, continuatio et fides. Celeritatem Deus in utroque Testamento praecipit; quam et ipse exhibet, cum non tantum cito largiatur, sed etiam nos praeveniat. 29. Prima igitur voti gratia est celeritas solutionis. Denique Abraham filium suum ad holocaustum jussus offerre, non post dies, ut Cain obtulit: sed exsurgens mane stravit asinam suam, et adhibuit secum duos pueros, et Isaac filium suum; et concidens ligna ad holocaustum, surgens abiit, et venit ad locum quem dixerat ei Deus, die tertia (Gen. XXII, 3). Primo adverte immolaturi studium maturum atque festinum; ut mora exspectationis non esset, nisi donec audiretur oraculum: deinde ut sterneret asinam suam, obsequium omne ipse susciperet, et sacrificio necessaria praepararet, duabus quoque fide et spe virtutibus comitantibus, hostiam suam duceret, de potestate Dei certus, et de bonitate securus. 30. Quod autem ait, die tertia; vel quod continua esse debeat et perpetua devotio. Tripartitum est enim tempus, praeteritum, praesens et futurum. Quo admonemur quod nec praeteritorum beneficiorum Dei, vel praesentium, vel futurorum irrepere debeat ulla oblivio, sed tenax gratiae memoria perseverare, et obedientia non deesse. Vel quia is qui sacrificat, in unum splendorem, in unam lucem debeat credere Trinitatis. Ei enim qui fideliter sacrificat, dies lucet, nox nulla est. Sic et in Exodo Moyses ait: Viam trium dierum ibimus, et immolabimus Domino Deo nostro (Exod. III, 18). Sed etiam alibi cum visus esset Deus Abrahae ad ilicem Mambre: Respiciens, inquit, Abraham oculis suis vidit, et ecce tres viri stabant super eum. Et videns occurrit obviam illis ad ostium tabernaculi sui, et adoravit super terram, et dixit: Domine, si inveni gratiam ante te (Gen. XVIII, 2 et 3). Tres videt, unum adorat. Tres mensuras offert similaginis (Ibid., 6). Nam etsi immensus Deus, tamen mensuram omnium tenet, sicut scriptum est: Quis mensus est manu aquam, et coelum palmo, et universam terram clausa manu (Esai. XL, 12)? Perfectae igitur in personis singulis Trinitati, interiore mentis arcano, hoc est, similaginis spiritalis sanctus Patriarcha sacrificium deferebat. Haec est similago, quam in Evangelio molet mulier illa, quae assumetur: Una enim, inquit, assumetur, altera relinquetur (Matth. XXIV, 41). Assumetur Ecclesia, relinquetur Synagoga. Vel mens bona assumitur, improba derelinquitur. 198 Ut scias autem quia et Abraham in Christum credidit: Abraham, inquit, diem meum vidit, et gavisus est (Joan. VIII, 56). Et qui credit in Christum, credit et in Patrem. Et qui perfecte credit in Patrem, credit in Filium et Spiritum sanctum. Tres ergo mensurae, una similago, hoc est, unum erat sacrificium quod venerabili Trinitati, pari quadam mensura devotionis, et congrua plenitudine pietatis oblatum est. 31. Adhuc cognosce celeris studia devotionis: Cucurrit, inquit, et accepit vitulum unum tenerum et bonum, et dedit puero, et festinavit facere eum (Gen. XVIII, 7). Ubique impigra devotio, et ideo Deo fuit munus ejus acceptum. Habes et alibi, ut solis ortum oratione praevenias: Occurre, inquit, ad solis ortum (Sap. XVI, 28). Habes in Evangelio dicentem Dominum Jesum: Zacchaee, festinans descende (Luc. XIX, 5). Et ille quia impetraverat quod volebat, ut Christum videret; et amplius impetraverat, ut videretur et vocaretur a Christo, festinans descendit, et excepit illum gaudens; et ideo probavit Dominus ejus affectum, et eum celeri remuneratione donavit dicens: Quia hodie salus domui huic facta est (Ibid., 9). Festinavit enim et Dominus ad beneficium; et ideo non exspectavit, ut promitteret, et postea impleret; sed antea fecit, et postea declaravit. Dixit enim: Facta est salus: quod utique praevenientis fuit, non promittentis. Justus igitur votum suum celeritate commendat. Et patres nostri festinantes manducabant pascha, succincti lumbos, et pedes suos calceamentorum induti vinculis, et tamquam corporeum onus deponentes, ut essent parati ad transitum; pascha enim Domini transitus est a passionibus ad exercitia virtutis. Et ideo pascha Domini dicitur; quoniam et tunc in typo illo agni veritas Dominicae passionis annuntiabatur, et nunc ejus celebratur gratia. 32. Cito ergo hoc quaere anima; ut cito etiam audias, sicut audivit et Jacob: Quid est hoc quod tam cito invenisti, fili (Gen. XXVII, 20)? Et ille secundum dogma respondit: Quod tradidit Dominus Deus tuus in manus meas. Cito dat Deus; quia dixit, et facta sunt: mandavit, et creata sunt. Verbum enim Dei non sicut quidam ait, opus est, sed operans, sicut habes scriptum: Pater meus usque modo operatur, et ego operor (Joan. V, 17). Praevenit omnia; est enim ante omnia sicut Pater, et in omnibus sicut idem Pater, penetrans omnia. Validum enim et acutum, et omni gladio acutius est, penetrans usque ad divisionem animae et spiritus, artuumque et medullarum. Praeveniens omnium cogitationes, de quo ait Pater Deus: Jam videbis si comprehendit te Verbum meum, aut non (Num. XI, 23). Ubi enim Deus, et Verbum est, sicut dixit: Veniemus et mansionem apud eum faciemus (Joan. XIV, 23). Et sicut habes in aliis de Deo lectum: Ego steti hic priusquam tu (Exod., XVII, 6): ita et Verbum dicit: Priusquam stares sub arbore fici, vidi te (Joan. I, 48). Et de ipso dictum est Verbo, hoc est, Filio Dei: Medius autem vestrum stat quem vos nescitis (Ibid., 26). Ubicumque enim sancti, ibi in eorum medio Dei 199 Verbum in singulorum praecordiis complens maria et terras. Et cum hic est, etiam alibi est; non mutato loco, sed repleto utique sui praesentia. Ubique enim est, qui per omnia, et in omnibus, nullum locum immunem sui relinquens. Et ubi adest, erat: et ubi erat, adest. Et ideo qui novit velox esse Verbum Dei, cito petit, et cito impetrat. CAPUT IX. Pharao propter moram in obediendo arguitur. Commendatur in oratione humilitas, secretum ac brevitas, cum reprehensione verbositatis. Quomodo orandi formam Dominus docuerit; ac tandem pro quibus praecipue orandum? 33. At vero Pharao qui opinionibus et vanis inanibus studium impendebat suum (ranis repleta Aegypto, sonum inanem rerum et strepitum vanum reddentibus) dicenti Moysi: Constitue mihi quando pro te orem, et pro famulis tuis, et pro populo tuo, ut exterminet Dominus ranas (Exod. VIII, 9); cum debuerit in tanta positus necessitate rogare, ut jam oraret nec differret, respondit: Crastina die; otiosus et negligens, morae poenam Aegypti soluturus excidio. Itaque iste ubi impetrabat, immemor fiebat gratiae; et exaltatus mente carnis suae, obliviscebatur Deum. 34. Humilitas autem commendat orationem. Siquidem et Pharisaeus ille reprehensus est qui jejunia sua velut beneficia enumerabat, et tamquam objectabat Deo, et se criminum memorabat exsortem. Publicanus autem praedicatus est, qui a longe stans nolebat oculos ad coelum levare, sed percutiebat pectus suum dicens: Domine Deus, propitius esto mihi peccatori (Luc. XVIII, 13). Et ideo divina eum sententia praetulit dicens: Quia descendit hic publicanus justificatus magis, quam pharisaeus (Ibid., 14). Ille enim justificatur qui peccatum proprium confitetur, sicut locutus est ipse Dominus: Dic iniquitates tuas, ut justificeris (Esai. XLIII, 26). Et David ait: Sacrificium Deo, spiritus contribulatus (Ps. L, 19). Et iterum: Cor contritum et humiliatum Deus non spernit (Ibid.). Hieremias quoque ait: Anima in angustiis, et spiritus anxiatus clamat ad te (Baruch. III, 1). Ergo et Pharao (Exod. V, 2), et rex Assyrius qui dicebat: Quis deorum gentium istarum liberabit terram suam de manu mea; quoniam liberabit Dominus Deus tuus Hierusalem de manu mea (IV Reg. XVIII, 35)? exaltatione sua dejecti sunt. Justus autem, sicut Jacob, ad auctorem Deum refert quaecumque fuerit bona consecutus, dicens de omnibus quaecumque sibi prosperare cognoverit: Quoniam tradidit ea Dominus Deus in manus meas (Gen. XXVII, 20). Haec igitur melior votorum suorum solutio est, sicut et David ait: Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua (Ps. XLIX, 14). Laudare Deum, commendare est votum, et solvere. Unde et Samaritanus ille aliis antefertur, qui cum leprosis aliis novem secundum praeceptum Domini, mundatus a lepra, solus regressus ad Christum amplificabat Deum, et agebat gratias. De quo Jesus ait: Non fuit ex illis qui rediret, et gratias ageret Deo, nisi hic alienigena . . . . . Et ait 200 illi: Surge, et vade; quia fides tua te salvum fecit (Luc. XVII, 18). 35. Est etiam illa commendandae orationis et voti disciplina; ut non divulgemus orationem, sed abscondita teneamus mysteria, sicut tenuit Abraham, qui subcinericias fecit (Gen. XVIII, 6). Tenuerunt et patres qui coxere conspersum quod extulerant de Aegypto, subcinericia facientes azyma, quae Graece ἐγκρύφια dicuntur, eo quod abscondantur in cinere; significantes fermentum illud quod abscondit mulier illa Evangelica (Luc. XIII, 21) in farinae mensuris tribus, donec fermentaretur totum, mysteriorum quoque innuentes premendam esse doctrinam. Quod apertius Dominus in Evangelio docuit dicens: Tu autem cum orabis, intra in cubiculum tuum, et clauso ostio Patrem tuum ora in abscondito, et Pater tuus qui videt in abscondito, reddet tibi: orantes autem nolite multum loqui (Matth. VI, 5). Et infra: Scit enim Pater vester quid vobis opus sit, antequam petatis ab eo (Ibid., 8). Cubiculum tuum, mentis arcanum, animique secretum est. In hoc cubiculum tuum intra, hoc est, intra in alta praecordia, totus ingredere de corporis tui exteriori vestibulo, et claude ostium tuum. 36. Quod sit ostium tuum, disce: Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium circuitus labiis meis (Ps. CXL, 3). Et Paulus petit orari pro se: Ut aperiatur mihi, inquit, ostium verbi, ad loquendum mysterium Christi (Coloss. IV, 3). Sed ille ut pote electus ad Evangelii praedicationem, recte sibi ostium verbi optabat aperiri; quia de ore ejus exibat salus gentium, de ore ejus prodibat vita populorum. Nos autem claudamus ostium, ne culpa intret, ne lapsus aliquis sermonis exeat. Intrat culpa, si lapsus exierit. Audi quomodo intret culpa. In multiloquio, inquit, non effugies peccatum (Prov. X, 19). Exivit multiloquium, peccatum intravit; quia in multiloquio nequaquam qui exeat sermo, trutinatur. imprudenter labitur, licet ipsum ultra mensuram aliquid loqui grande peccatum sit. 37. Et ideo cave ne imprudenter loquaris; labia enim imprudentis inducunt eum ad mala. Cave ne in oratione te extollas; oratio enim humiliantis se nubes penetrabit. Cave ne incaute Symboli vel Dominicae orationis divulges mysteria. An nescis quam grave sit in oratione contrahere peccatum, ubi speras remedium? Certe Dominus per Prophetam docuit hoc grave esse maledictum dicens: Et oratio ejus fiat in peccatum (Ps. CVIII, 7); nisi forte mediocre id tibi putas esse. Diffidere est enim de potentia Dei, aestimare quod non audiaris, nisi clamaveris. Clament opera tua, clamet fides, clamet affectus, clament passiones tuae, clamet sanguis tuus, sicut sancti Abel, de quo dixit Deus ad Cain: Vox sanguinis fratris tui ad me clamat (Gen. IV, 10). Audit enim te in occultis, qui mundat in occultis. Nos nisi loquentem aliquem audire non possumus: apud Deum loquuntur non verba, sed cogitationes. Et ut hoc verum scias, dicebat Dominus Jesus ad Judaeos: Quid cogitatis mala in cordibus vestris (Matth. IX, 4)? Non interrogantis vox ista est, sed scientis. Quod tibi manifestat Evangelista dicens: Jesus 201 autem sciebat cogitationes eorum (Luc. VI, 8). Sicut ergo Filius novit, novit et Pater. Filium nosse cognovisti, Patrem nosse, audi consiliarium et testem Patris dicentem: Scit enim Pater vester quid vobis opus sit, antequam petatis ab eo (Matth. VI, 5). Coque ergo subcinericiam tuam vapore Spiritus sancti; coque etiam animi passiones verbi calore. Et si crudiores sunt passiones tuae nuper fortasse de Aegypto egredientes, operito eas, et lento calore excoque; ne fortiorem ignem ferre non possint, et semiustulentur potius quam coquantur. Sunt enim plurima quae cruda displiceant, cocta delectent. Fove igitur pectore tuo alta mysteria; ne praematuro sermone et infidis auribus vel infirmis quasi incocta committas, atque auditor avertatur et cum horrore fastidiat, qui si coctiora gustaret, spiritalis cibi perciperet suavitatem. 38. Divine autem Dominus Jesus et bonitatem te docuit Patris, qui bona noverit dare (Luc. XI, 13); ut quae bona sunt a bono poscas: et impense et frequenter monuit orandum; non ut fastidiosa continuetur oratio, sed ut assidua frequenter effundatur (Ibid., 9). Plerumque enim inanis gloria longae precationi, intermissae autem prorsus obrepit incuria. Deinde monet (Matt. XVIII, 15) ut cum ipse veniam tibi poscis, tum maxime largiendam aliis noveris, quo precem tuam operis tui voce commendes. Apostolus quoque docet (I Tim. II, 8) orandum sine ira et disceptatione, ut non turbetur, non interpoletur oratio tua. Docet etiam orandum in omni loco, cum Salvator dicat: Intra in cubiculum tuum (Matt. VI, 6). Sed intellige non cubiculum conclusum parietibus, quo tua membra claudantur: sed cubiculum quod in te est, in quo includuntur cogitationes tuae, in quo versantur sensus tui. Hoc orationis tuae cubiculum ubique tecum est, et ubique secretum est, cujus arbiter nullus est nisi solus Deus. 39. Orandum autem praecipue et pro populo doceris (I Tim. II, 1), hoc est, pro toto corpore, pro membris omnibus matris tuae, in quo mutuae charitatis est insigne. Si enim pro te roges tantum, solus pro te rogabis. Et si pro se tantum singuli orent, minor peccatoris quam intercedentis est gratia. Nunc autem quia singuli orant pro omnibus, etiam omnes orant pro singulis. Ergo ut concludamus, si pro te roges tantum, solus, ut diximus, pro te rogabis. Si autem pro omnibus roges, omnes pro te rogabunt. Siquidem et tu in omnibus es. Ita magna remuneratio est, ut orationibus singulorum acquirantur singulis totius plebis suffragia. In quo arrogantia nulla, sed humilitas major est, et fructus uberior. 202 CAPUT X. Exposito primo sacrificii, Cain defectu transitur ad alterum, quod scilicet non obtulerit de primitiis. Primitias animae praecipue offerendas, et quae illae sint. Easdem Abelem obtulisse, ac legem offerendas praecepisse. Ibidem quinam dicantur Chananaei: item cur Deus jurasse memoretur: non posse sine illius ope animi motus pacari. Denique hos partus offerri debere ad quos sexus distinctio nihil conferat. 40. Sed jam est tempus alio transire, quoniam de eo quod post dies obtulit Cain plene diximus. Factus est indicium resupini, cum ipsa postulatio voti matura esse debeat; ne videamur de humanis artibus, hoc est, medendi peritia, herbarumque succis sperasse magis remedium, quam de Deo subsidium poposcisse. Ad ipsum enim prius est confugiendum, qui nostrae curare possit animae passiones. Verum homines quidam praepostero ordine ante sibi ab hominibus opem arcessunt: ubi autem humana subsidia defecerint, tunc opinantur divini postulandam favoris, gratiam. 41. Concluso ergo illo et convicto Cain crimine, aliud oblationis vitium discutiamus. Obtulit, inquit, ex fructibus terrae, non a primis fructibus primitias Deo. Hoc est primitias sibi prius vindicare: Deo autem sequentia deferre. Itaque cum vere anima corpori tamquam servo domina sit praeferenda, utique primitias ejus, hoc est, animae prius quam corporis offerre debemus. Primitiae animae primatus sunt bonarum disciplinarum. Quae licet tempore posteriores sint, quam corporis primitiae, quae sunt esca, incrementum, visus, auditus, et tactus, odor, vox (mens autem et sensus pars animae) pars corporis est, tamen priores sunt disciplinis. Quarum primitiva est puro corde et simplici sermone oblata Deo gratiarum actio. 42. Haec munera obtulit Abel, et ideo respexit Deus in munera ejus, quoniam e primitivis obtulit. Accedit ergo quia de primitivis ovium, et de adipibus earum. Considera quia non de insensibilibus, sed de animantibus obtulit. Plus est enim animalis, quam terrenus; siquidem animalis proximus spiritali est. Non enim prius quod spiritale est, sed quod animale, deinde quod spiritale. Quod animale spirat, habet vitalem spiritum: non ita quod de terrarum est fructibus. Deinde obtulit non secunda, sed prima; non exigua, sed pinguia: talia enim lex probavit, et jussit offerri, sicut scriptum est: Et erit, inquit, cum inducet te Deus in terram Chananaeorum, sicut juravit patribus tuis, et dabit tibi; tolles omne quod aperit vulvam masculinum Domino. Omne quod aperit vulvam de armentis et pecoribus tuis, quaecumque nata fuerint tibi masculina, sanctifica Domino. Omne quod aperit vulvam asinae, mutabis illud ove: si autem non mutabis, redimes 203 illud (Exod. XIII, 11 et seq.). Quid tam profundi mysterii, tam altae secretaeque sapientiae, quam ut in venis quibusdam verborum simplicium deprehendas atque haurias ubertatem gratiae spiritalis? Chananaei enim mobiles et inquieti sunt. Cum igitur in eorum terram fueris ingressus, quos advertis propter levitatem, inquietudinem, et instabilitatem morum, possessione dejectos, tu teneto constantiam. Non te vilis ratio, non levis sermo perturbet; hoc est enim Chananaeus, mobilis sermo, affectus instabilis, et inquieta contentio: sed magis tranquillitatem cordis, et animi serenitatem placidus servato; ut tamquam in salo maris tutam navibus stationem, portu quodam tuae mentis exhibeas. 43. Hanc possessionem tibi Dominus pollicetur, et quodam sacramenti promittit vinculo, ut constantiam tuam firmet. Neque enim ideo Deus jurat, quod fide credentis indigeat, aut testimoniorum astipulationibus destitutus suffragium sacramenti requirat, sicut homines qui fidem nobis adsciscimus sacramento, et ideo juramus, ut credamur vera dixisse. Deus autem et cum loquitur fidelis est, cujus sermo sacramentum est. Non enim propter sacramentum fidelis omnipotens Deus, sed propter Deum etiam sacramentum fidele est. Qua ratione igitur Moyses jurantem Deum inducit? Quia nos usu quodam mortalium claudimur, et velut echini cortice quodam nos vulgaris opinionis involvimus, aut velut cochleae quae nisi intra testae operimentum sint, spirare non possunt, nec aerem liberum carpere aut sustinere: sic nos non nisi intra quaedam humanae consuetudinis latibula terrena versamur. Unde quia illud verius solemus credere, quod jurejurando firmatur; ne nostra claudicet fides, jurare describitur Deus qui ipse non jurat, sed jurantium judex, et ultor est pejerantium. Denique scriptum est: Juravit Dominus, et non poenitebit eum: Tu es sacerdos in aeternum (Ps. CIX, 4). Servavit utique quod juravit, dedit nobis aeternum principem sacerdotum: ut et tu quod juraveris, ita noveris esse servandum; ut quia per eum juras qui non mentitur, scias eum futurum, si mentiaris, ultorem. 44. Expulsis igitur inquietis et mobilibus cogitationibus, dabit tibi Deus vacuam possessionem cordis et mentis; ut eam cultu quodam tranquillitatis exerceas, et fructum ex ea capias, nec sustineas in ea Chananaeos, hoc est, turbidos sensus recurrere; eradices gentilium vitiorum omnem conceptum; lucos eorum diruas quibus obumbratur veritas, et quidam coelestis liber visus cogitationis horrore tenebrosae disceptationis absconditur. 45. Sed hoc nisi divino donatus munere efficere non potes; ideo ait: Dabit tibi Deus (Exod. XIII, 11), hoc est, 204 cogitationes optimas, placida consilia, tranquillas inventiones. Cum dederit haec, tolles omne quod aperit vulvam masculinum, et sanctificabis Domino. Non totum exigit a te Deus, qui totum donavit. Multa enim ad usum substantiae largitur humanae, et hoc non potest esse divinum sacrificium, ubi est usus naturae. Edere, bibere, dormire, aliaque etiam ministeria corporis dono sunt tibi collata, non a te relata Deo munera. Quidquid autem sanctum cogitaveris, hoc Dei munus est, Dei inspiratio, Dei gratia: sicut e contrario illa quae cum in usu naturae humanae sint, non coinquinant hominem; sed quod exit de ore, furta, falsa testimonia, sacrilegia, haec sunt quae coinquinant hominem. 46. Interiora ergo nostra mundemus, ut possit oblatio non displicere. Ibi quaeramus omne quod aperit vulvam masculinum, hoc est, justum et principale, quod sanctificare Domino debeamus. Neque enim hi nos corporei coitus, conceptus partusque sanctificant, quibus vulva feminea deflorato pudore virginitatis aperitur. Nam etsi mulier sanctificat virum, et vir mulierem; tamen plerumque contingit virginis vulvam etiam sine conjugii sanctitate reserari. Neque rursus sola virilis est gratia, mulier autem sanctificationis aliena est, aut utriusque sexus confusa natura est, ut uterque corporeos fundatur in partus. Habent sua munia viri, habent mulieres sexus sui officia discreta. Generatio ista successionis humanae mulierem decet, impossibilis eadem viro. 47. Ergo si carnis usui non quadrat hic sensus, officia animae discutiamus. Istam sane invenio, quae nullo discreta sit sexu: et cum sexum non habeat, utriusque sexus munera repraesentat, nubit, concipit, parit. Et sicut feminis dedit vulvam natura, in qua uniuscujusque animantis generatio per menstruas formatur aetates: ita est quaedam virtus animae quae velut quodam vulvae genitalis secreto cogitationum nostrarum suscipere semina, conceptus fovere, partus solet edere. Neque enim aliter diceret Esaias: In utero accepimus, et parturivimus spiritum salutis (Esai. XXVI 18); nisi vulvam animae novisset. Harum generationum quaedam femineae sunt, malitia, petulantia, luxuries, intemperantia, impudicitia, aliaque hujusmodi vitia, quibus animi nostri quaedam enervatur virilitas. Masculinae sunt, castitas, patientia, prudentia, temperantia, fortitudo, justitia, quibus mens nostra, et caro ipsa firmatur, et ad obeunda impigre munia virtutis erigitur. Hos partus alvus ille propheticus parturivit. Et ideo ait: In utero accepimus et parturivimus spiritum salutis. Masculum igitur et parturivit, et peperit, qui spiritum salutis effudit. LIBER SECUNDUS. 205 CAPUT I. Animae partus mature producendos: eorum quae forma sit? Plebeios sensus mentis imperio domitari posse; duplex enim esse sensuam nostrorum genus; et in ultro consistant primitiva Deo offerenda? Postremo de commixtione qua constamus, ejusque primitiis disputatur. 1. Hos partus anima nostra parturiat, nec solum parturiat, sed etiam pariat, et diebus pariat impletis; ne immaturos partus dies judicii deprehendat. De his enim partubus dixit Dominus Jesus: Vae praegnantibus et nutrientibus in illis diebus (Luc. XXI, 23)? Maturius igitur absolvatur hic partus, et cogitationes nostrae bonorum operum processibus explicentur; ut nihil imperfectum finis noster inveniat, nihil inexplicatum terminus vitae nostrae offendat, nihil tamquam in incude positum usus nostri operis derelinquat. Festina igitur anima formare partus tuos, properantius absolvere, celerius quos genueris enutrire. 2. Quae tanti forma sit partus, demonstrat Apostolus dicens: Filioli mei quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis (Galat. IV, 19). In hanc formam tota mentis nostrae coalescant viscera, et in illo genitali alvo animae nostrae Christus refulgeat. Partus noster fides sit, nutrimenta nostra praecepta doctrinae sint. His quaedam cordis nostri imbuatur infantia, instituatur pueritia, juvenculescat adolescentia, senecta canescat. Aetas enim senectutis vita est immaculata. Itaque ea demum bona est animae senectus, quam nulla perfidiae inquinamenta maculaverint. Et ideo partus suos ab hac macula Paulus defendit: Ego vos, inquit, genui in Evangelio (I Cor. IV, 15); ne cujus saeva insusurratio rudis fidei tentaret infantiam. Masculina igitur generabat, qui in virum perfectum populos quos docebat, fidei gestiebat unitate concurrere, et in agnitione Filii Dei perfectam plenitudinis Christi tenere mensuram (Ephes. IV, 13). Hoc enim sacrificium acceptabile Deo noverat, de quo scriptum est: Separabis omne quod aperit vulvam masculinum, Domino (Exod. XIII, 11). Et qui addidit: Omne quod aperit vulvam de armentis et de pecoribus quae sunt tibi, masculinum sanctifica Domino (Ibid., 12); ne quid obscuritatis habeat, consideremus. 3. Dixerat de principalibus generationibus, hoc est, plenis capacibusque rationis: addidit et de gregalibus, hoc est, reliquis velut plebeiis sensibus, qui irrationalibus comparantur jumentis. Quae tamen cum a rectore aliquo gubernantur, facile mansuescunt; et imperata exsequi, et jugum subire, et ad vocem magistri accelerare gradum, aut sistere, aut deflectere, aut aliqua munia sui operis quae jubentur, humano quodam famulatu obire consueverunt. Tantum valet institutio, ut vincat naturam! Itaque illa 206 quae consortium nostrae substantiae non habent, agnoscunt tamen nostrae vocis imperium: et cum suae naturae nullam rationem habeant, nostrae rationem capessunt, et quodammodo transfusam acquirunt. Equos videmus popularibus incitari studiis, gaudere plausibus, blanditiis delectari magistri. Torvos leones cernimus naturalem feritatem imperata mutare mansuetudine, suam rabiem deponere, nostros mores sumere; et cum sint ipsi terribiles, discunt timere. Caeditur canis, ut pavescat leo: et qui sua injuria exasperatur, coercetur aliena, alteriusque exemplo frangitur. Quoties parata praeda et cibo obvio famem perpeti malunt, dum offensam magistri verentur? Quoties repentino impulsi motu aperta ad morsus ora jussi resolvunt? Ita dum nostrae voluntati obsequuntur, suae obliviscuntur. Non ita illae ferae, vel illa armenta equorum, vel genus omne pecudum, quae sine rectore vagantur ullo, et omni domitoris gubernaculo destituta exa sperantur. Et ideo appositi sunt armentarii, opiliones, caeterique pastores, quidam magistri gregum officia sua singulis animantium sibi commissorum conditione formantes. 4. Videtur ergo et sensuum nostrorum quoddam genus aliud domitum et mansuetum: aliud indomitum quod armentario quodam motu mentis velut deside atque resoluto proruat ad irrationabiles delectationes corporis: mansuetum autem quod velut duci cuidam moderationi mentis se subjiciat et subdat. Quaecumque ergo ejus naturae reguntur, ea sunt masculina atque perfecta: quaecumque autem sine duce ullo plebeia praesumptione quadam dominantur, velut civitatis alicujus quae regis optimatumque consilio privata sit, ita corporis sui omnem statum et virilem vigorem muliebri quadam dissolutione effeminant. Ex his illa lex carnis est, quae legem Apostolicae mentis impugnans, captivam trahebat eam quadam lege peccati. Et ideo ut de illo mortis corpore liberaretur, spem suam Paulus omnem non in sua virtute, sed in Christi gratia reponebat (Rom. VII, 25). Unde liquet quod hae commotiones quae secundum legem mentis sunt, ex divino favore procedunt, alii autem sensus ex voluptate corporea. 5. Illa igitur quae sancta sunt, primitiva sunt nostrorum sensuum: ista velut de quodam grege sunt, et vilitate plebeia: quae varia videtur Moyses nominibus significasse diversis. Hoc enim declarat etiam illa area legis mystica, de qua ait: Initia areae tuae et lacus tui non novissima facies. Primitiva filiorum tuorum dabis mihi (Exod. XXII, 29). Sanctae commotiones sensuum nostrorum, quae secundum virtutes sunt, ipsae sunt primitiae areae spiritalis: propterea etiam rurali areae comparantur, in qua ventilantur frumenta. Sicut enim in hac rurali area excutitur triticum atque hordeum, 207 et dum saepius ventilatur, separatur a paleis; quia paleae caeteraque purgamenta messis in diversum levis aurae spiramine dissipantur; illa vero quae solidiora sunt, in locum eumdem excusso pulvere relabuntur: ita cogitationum nostrarum fruges quae sunt solidae atque optimae, puram atque sinceram exhibent virtutis alimoniam, sicut scriptum est: Quia non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo Dei (Luc. IV, 4): quae autem inutiles sunt et vacuae, disperguntur ut fumus ac nebulae; quia sicut fumus oculis, sic iniquitas utentibus ea. Et recte fumo iniquitas comparatur, quae velut quadam saeculari caligine aciem mentis obducit. 6. Et ideo Dominus dicit: Cum intraveritis in terram in quam induco vos, et cum manducare coeperitis de panibus terrae illius, offeretis oblationem separatam Domino, primitias conspersionis vestrae, panem sicut oblationem de area: sic offeretis primitias confusionum vestrarum, et dabitis Domino (Num. XV, 2 et seq.). Confusio nos sumus, diversorum elementorum quadam commixtione compositi. Siquidem frigidum calido, et humidum sicco miscetur in nobis. Haec conspersio multas habet carnis illecebras, et plurimas delectationes: sed non sunt hi primitivi hujus corporis sensus, quia ex anima et corpore constamus et spiritu. Haec est conspersio principalis, in qua sanctificari nos Apostolus cupit, sicut ait: Ipse autem Deus pacis sanctificet vos per omnia; ut integer spiritus vester et anima et corpus sine querela in die Domini nostri Jesu Christi servetur (I Thess. V, 23). Cujus conspersionis primitiae spiritales sunt, hoc est, inventiones et generationes sensuum qui ex vigore animae procedunt. Sed non omnes primitivi sensus, nisi qui malitiae et improbitatis, atque omnis erroris exsortes sunt. Sunt autem necessariae corporis delectationes, ut dormiendi, edendi, bibendi, deambulandi, et caeteri sensus hujusmodi; sed non in his primitiae. Et ideo non in his, sed in illis Domini sacramentum, ubi castitas, pietas, ubi fides atque devotio. Cujus rei manifestum et evidens exemplum est oblatio patriarchae Isaac, quem sacrificii modo obtulit pater nullius motu passionis inflexus humanae, mundam offerens Deo hostiam, vacuamque formidinis, et corporeae cupiditatis immunem, cum ipsa pietas patris devotioni cederet immolantis. CAPUT II. Primitias non tempore, sed sanctitate aestimari: cum fide quae imprimis necessaria est, conjungenda ad verum sacrificium bona opera: fructu mutandum laborem, atque animam ab inutilibus liberandam esse. 7. Nunc consideremus quae sit vis primitiarum, et utrum tempore aestimentur primitiae, an sanctitate, hoc est, utrum omnia 208 primogenita sanctificationem habeant primitiarum. Primitiae etenim fructuum sanctae secundum legem (Num. XVIII, 8); quia in his optimum festinae fidei sacrificium est: sed fiunt sanctae devotione, non tempore; quia non proventus sanctificat, sed devotio. Denique ubi celer proventus est, si devotio moretur, offensa contrahitur. Non ergo omnia primogenita sancta: sed omnia quae sancta sunt, sunt etiam primogenita. Denique Cain primogenitus, sed non sanctus. Sanctus quoque Israel Dei populus, sed non primus aetate; et tamen primogenitus appellatur, sicut scriptum est in prophetis: Primogenitus meus Israel (Exod. IV, 22). Et Levi sanctus, sed non primogenitus; nam tertius Liae filius legitur (Gen. XXIX, 34): et tamen levitae primogeniti nuncupati, quibus ab eo nomen est derivatum. Scriptum est enim in Numeris: Ecce tuli levitas de medio filiorum Israel pro omni primogenito qui aperit vulvam a filiis Israel, et erunt mihi levitae; mihi enim omne primitivum. In qua die percussi omne primogenitum Aegypti, sanctificavi omne primogenitum Israel (Num. III, 12 et 13). Ergo levitae primogeniti nuncupati, qui sanctificatione utique caeteris filiis Israel antelati sunt. Qua ratione primogeniti sint, audi Apostolum dicentem: Sed appropinquastis Sion monti, et civitati Dei vivi Hierusalem quae in coelo est, et decem millibus laetantium Angelorum, et Ecclesiarum primitivarum, quae scriptae sunt in coelo (Hebr. XII, 22). Quatuor ordines fecit, montis Sion, civitatis Hierusalem, celebritatis angelorum, et Ecclesiarum primitivarum. Tulit ergo Dominus Deus de medio populi Israel levitas; quia non humanarum eos consortes voluit esse curarum, sed divinae religionis ministros. Et primogenitos sibi fecit qui vulvam aperiunt spiritalem; et ideo non erant ab utero naturae, sicut diversorum criminum peccatores: sed destructis cultoribus saecularibus eliguntur. Unde non habent cum plebeia possessione consortium, nec in medio populi computantur; quia verbum Dei in medio sui possident, sicut scriptum est in Evangelio: Ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi ego sum in medio eorum (Matt. XVIII, 20). Et alibi: Medius vestrum stat quem vos nescitis (Joan. I, 26). 8. Hinc ergo cognoscimus quod ante omnia fides nos commendare Deo debeat. Cum fidem habuerimus, elaboremus ut opera nostra perfecta sint. Siquidem hoc plenum est et perfectum sacrificium, sicut ipse Dominus docet nos dicens: De donis et datis tuis observabitis offerre mihi in diebus festis meis, nihil detrahentes, neque dispertientes; sed plena et integra et perfecta offerentes. Festus autem dies Domini est, ubi perfectarum virtutum gratia est. Quae tunc perfectae sunt, si sollicitudinum saecularium, et corporalis illecebrae victor animus delinimenta voluptatis excludat, liber a saeculo, Deo deditus, nihil de tramite directae intentionis imminuens, nec affectus sui tempora nunc luxuriae dividens, 209 nunc labori. Solus itaque sapiens hanc celebrat solemnitatem, nullus alius. Immunem enim hujusmodi passionum animam reperire difficile est. Divide ergo secundum rationem animae principalia et obedientia, et tunc quid masculinum, quidve femininum sit deprehendes. Nulla enim sine labore virtus, quia labor processus virtutis est. Quod etiam legis ipsius verba significant, quae dicit: Omne quod aperit vulvam asinae, mutabis ove (Exod. XIII, 13). Immunda enim animalia lex a sacrificio separavit, et pro his ad vicem munda jussit offerri. Asinae ergo partum, hoc est, immundum jubet mutari ove, quae munda et apta sacrificio est (Levit. XXVII, 27). Hoc est secundum litteram. Caeterum si quis sensum spiritalis legis altius persequatur, libet considerare quod asina laboriosum sit animal, ovis fructuosum. Fructu ergo dicit mutandum laborem, ut finis operis sui fructus sit. Vel certe hoc modo: omnem laborem tuum, omnem industriam puro et simplici commendabis affectu. 9. Si autem non mutabis, inquit, redimes (Exod., XIII, 13). Jubetur ergo secundum litteram, ut animal aliud pro immundo animali offeratur, aut pretium; ne inter decimas fructuum vel minus aliquid, vel immundum videatur offerri. Intellectus autem profundior liberandam animam tuam docet, ut desistat ab iis quae fructum non habent. Qui enim redimit se, liberat et quodam exuit debito. Relinquenda sunt opera quae verum fructum, bonosque processus habere non possunt; qualia sunt ista mundana quorum usus non potest esse diuturnus. In quibus ipse nudus et veri vacuus effectus est; et quamvis summo quaesitus fuerit labore, animam nihil juvat. Ea enim quae servitutem animae inferunt, inutilia sunt omnia, etsi non desit effectus. Magna videtur praeliantium victoria, triumphantium gloria: sed frequenter ipsos videmus qui vicerint, rursus bellorum subjacere incertis et transferri ad hostem eventu praelii, et eo ipso quo victores ante fuerint, fieri miseriores. Opus est ergo ut opera tua ad Deum dirigas, et ejus tibi aspiret favor. Athleta ipse qui suis non alienis decernit viribus, quoties congreditur, dubios casus subire se credit. Et cum ad coronam pervenerit, intelligit citius hanc mundi gloriam tamquam coronae ipsius folia marcescere. Gubernator cum in portus navim subduxerit, vix finem impositum labori putat, et statim quaerit laboris exordium. Solvitur corpore anima, et post finem vitae hujus adhuc tamen futuri judicii ambiguo suspenditur. Ita finis nullus, ubi finis putatur. Unde votis et pura conscientia et spiritu charitatis adhaereamus Deo nostro, et divinum nobis conciliemus favorem: precantes ut a saecularibus curis tamquam ab immitibus et agrestibus dominis possimus absolvi atque exui, mundanoque exire servitio, in libertatem supernae cognitionis quae vera et sola est libertas, vocati. 210 CAPUT III. Quod dixerat laborem fructu mutandum, exemplo Judaeorum in Aegypto servientium, et Evangelii testimonio confirmat; quonam ex loco, et quo pacto liberanda sit anima, declarat; et Christum verum levitem, id est, liberatorem nostrum esse. Denique pulchra de utilitate quam affert justorum familiaritas, proponit. 10. Et ut praeceptum legis exemplo astruamus, cum deprimerent Aegyptii Judaeorum populorum in operibus variis, et luto ac lapide, ingemuerunt filii Israel, et Domini provocaverunt in se misericordiam. Et dixit ad Moysen: Ego exaudivi gemitum filiorum Israel, quomodo Aegyptii in servitutem deprimunt eos, et memor factus sum Testamenti mei. Vade et dic filiis Israel, ego Dominus, et educam vos de potentia Aegyptiorum, et eruam vos de servitute eorum, et liberabo vos in brachio excelso, et judicio magno, et sumam vos mihi in plebem, et ero vester Deus, et scietis quoniam ego sum Dominus Deus vester qui educam vos de potentia Aegyptiorum, et inducam vos in terram in quam extendi manum meam (Exod. III, 7 et seq.). Ecce quomodo populus Hebraeorum fructu mutavit laborem, ut qui in luto operabatur, spe regni operaretur aeterni. Et ideo Dominus in Evangelio inanem populorum gentilium miseratus laborem, qui lateres construerent lutulentae superstitioni, et voluptati corporis dediti, solidum fidei murum aedificare non possent, velut ad quosdam asinae fetus locutus ait: Venite ad me, omnes qui laboratis, et ego vos reficiam. Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia sum mitis et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris (Matt. XI, 28 et seq.) Qua vocatione plenius mihi videor verba legis et mysteria recognoscere: quia asinam aut commutandam ove docuit, aut redimendam pecunia; ut non solum asinae partum ove, hoc est, mundis immunda mutemus, sed etiam redimamus. Quod videtur exprimi, si prius sacrificio purificationis, et mysterio baptismatis delictorum nostrorum inquinamenta lavemus; crimina quoque nostra bonis operibus, fideique pretio, et miseratione redimamus. 11. Pretium nostrum sanguinis est Christi. Unde et apostolus Petrus ait: Non auro vel argento redempti estis, sed pretioso sanguine (I Pet. I, 18.) Et Paulus dicit: Pretio empti estis, nolite effici servi hominum (I Cor. VII, 23). Unde non otiose miramur in Evangelio quod super pullum asinae sederit Dominus Jesus (Marc. XI, 7); quia populus gentilis coepit esse Christi hostia, quia secundum legem habebatur immundus. Unde et de levitis scriptum est (Exod. XII, 13) quod sint redemptiones eorum; eo quod et sanctitate vitae suae et oratione peccata plebis lavarent. In quibus figura agni praecessit mysteriis verum venturum levitem, qui proprii corporis passione tolleret peccatum mundi. Levites significatur susceptus pro me, vel ipse mihi levis; ipse enim perfectae virtutis habet impertiendae populo sanitatis indicium. Ipse ergo qui pro salute universorum exspectatus advenit, pro me est utero editus virginali, 211 pro me oblatus, pro me gustavit mortem, pro me resurrexit. In quo omnium hominum suscepta est redemptio, assumpta est resurrectio. Ipse est verus levites; ut nos levitas faceret adhaerere Deo, ipsi continuas preces fundere, de ipso salutem sperare, fugere terrena negotia, in Dei possessione numerari, sicut scriptum est: Domine, posside nos (Exod. XXXIV, 9.) Ea est enim sola possessio, quae nullis obnoxia tempestatibus perpetuae gratiae ferat fructus. Redemptor levites est, quia vir sapiens redemptio insipientis est. Qui tamquam medicus aegrum insipientis animum fovet, et quaedam aspergit solidiora menti prudentiae medicamina, imitatus illum medicum qui de coelo venit, ut demonstraret hominibus prudentiae vias, et sapientiae semitas parvulis revelaret. Videbat enim laborantes non posse sine remedio salvari, et ideo medicinam tribuebat aegris. Ideo omnibus opem sanitatis detulit; ut quicumque perierit, mortis suae causas sibi ascribat, qui curari noluit, cum remedium haberet, quo posset evadere: Christi autem manifesta in omnes praedicetur misericordia; eo quod ii qui pereunt, sua pereunt negligentia: qui autem salvantur, secundum Christi sententiam liberentur, qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire. Denique et Sodoma si habuisset quinquaginta justos, non esset eversa, et si decem habuisset, esset redempta; eo quod sermo remissionis peccatorum animam servitute exuat, et disciplinae plenitudo perfectae mentem non sinat edaci libidinum vapore consumi. 12. Plurimum tamen refert, et moralem aedificat affectum, si etiam numerum justorum simpliciter accipiamus prodesse populorum saluti. Comprimit et resecat invidiam, confundit improbitatem, virtutem incitat, auget gratiam. Nemo enim invidere debet alteri laudem quae sibi prosit: atque improbus quisque redemptorem suum dum suscipit, frequenter imitatur; certe veneratur, plerumque etiam diligit. Ipse etiam si aliis profuturum sciat, studiis augetur, eaque gratia connectit populos, accumulat charitatem civium, urbium gloriam. Quam beata civitas quae plurimos justos habet, quam celebrabilis ore omnium: quomodo benedicitur tota de parte, et beatus atque perpetuus ejus status aestimatur! Quam gaudeo cum aliquos mites ac sapientes diu vivere video, cum virgines castas, viduas graves aspicio longaevas, velut quamdam incanam Ecclesiae curiam quae praetendat ipso quodam vultu et specie gravitatis quod revereantur, quod imitentur, quo ad omnem morum gratiam colorentur! Non enim ipsis gaudeo, cum vivendo multa subeant taedia saeculi hujus, sed quia prosunt pluribus. Similiter dum aliquis hujusmodi decidit, quamvis longa senectute depositus, afficior; quia destituitur grex juvenum muro senili. Denique periturae urbis, aut malorum imminentium, vel futurae labis hoc primum indicium est, si decedant viri consultiores, vel etiam graviores feminae. Hinc primum ingruentium porta aperitur malorum. Sicut ergo urbs tota solidatur atque urgetur coetu sapientium, vel obitu labefactatur: ita sermo gravis, et quidem senilis 212 plenus prudentiae stabilire uniuscujusque animam, et confirmare mentem solet. Jam si accedat multarum lectionum usus, plurimorum praeceptorum et consiliorum quidam senatus, velut perpetuum urbis ejus quae in singulorum est praecordiis, statum efficit. CAPUT IV. Quare Moyses levitas appellarit primogenitos et redemptores, eorumque urbes redemptrices designarit? Cur non sit absurdum piis cohabitare facinorosos? De duabus in Deo virtutibus, misericordia et justitia, atque earum ministris; deque eo quod malitiae egressus semper virtutis operetur ingressum, et contra; ut Evangelicis exemplis comprobatur. 13. Ideo ergo primogenitos et redemptores caeterorum levitas Moyses appellavit (Num. III, 12); quod maturioris et utilis sententiae viri altero senectutem quamdam animae praeferant, altero redemptionem conferant. Unde et civitates levitarum in veteri Testamento redemptrices significavit Moyses (Num. XXXV, 6); quia is qui confugit ad eam animam, in qua habitat Dei Verbum, quae urbis modo munita atque vallata sit, perpetuam libertatem acquirit sibi. Sicut enim in civitatibus levitarum erat poenarum remissio; ut si quis ad eas confugeret, qui non voluntariam necem hominis admiserat, nulli eum occidere liceret intra urbes dumtaxat positum levitarum: ita quem peccati proprii poenitet, quod aut imprudenter aut invitus admisit, si levitarum adhaereat incolatui, et ab illis praeceptoribus qui Dei mandata dispensant, recedendum non putet, lex ipsa ab omni eum commissi flagitii poena supplicioque liberat. 14. Nec absurdum putes quod facinorosi cohabitant piis, ac maculosi sacratis. Opus enim habent purificari qui aliquo polluti sunt delictorum contagio. Et quodammodo diverso genere causa concurrit. Sicut enim levites mundanis voluptatibus abdicatus, exsul est culpae, ita sanguinis reus, fugitivus est patriae. Sed hoc interest, quod iste necessitate suos deserit propter metum legis: minister autem Dei humanarum consortiis renuntiat passionum, et quadam carnalis illecebrae se abdicat necessitudine propter studia virtutis. Etiam illud non abhorret a vero, quod et iste velut quasdam in se manus injicit; ut interficiat voluptates sui corporis, et quemdam suae carnis operetur interitum. Interfecit nempe Moyses Aegyptium, et fugax factus est de terra Aegypti, ut declinaret ejus terrae tyrannum. Sed non ante illum interfecisset Aegyptium hominem, nisi prius in se nequitiae spiritalis Aegyptium interemisset, et abdicasset se regalium luxu honorum, majus patrimonium aestimans thesauris Aegypti opprobrium Christi. Quod stultis quidem videtur opprobrium: nobis autem illud opprobrium Dominicae crucis virtus Dei est atque sapientia. 15. Accedit eo, quod duo quaedam in Deo principalia sunt genera virtutum, unum quo remittit, aliud quo vindicat. Remittuntur peccata per Dei verbum, cujus levites interpres et quidem exsecutor est (23, q. 5, cap. Remittuntur; et de Poenit. dist. 1, cap. Verbum Dei): remittuntur etiam per 213 officium sacerdotis, sacrumque ministerium: puniuntur quoque per homines, sicut per judices, qui potestate ad tempus utuntur, sicut Apostolus docet dicens: Vis autem non timere potestatem? Bonum fac, et habebis laudem ex illa; Dei enim minister est tibi in bonum. Si autem malum feceris, time. Non enim sine causa gladium portat; enim minister est, vindex in iram ei qui malum agit. (Rom. XIII, 4). Puniuntur peccata etiam per populos, sicut legimus (Esai. XIII, 17); quia saepe ab alienigenis Dei jussu excitatis propter divinae majestatis offensam subjectus factus est populus Judaeorum. Nec is quidem (45, q. 1, cap. Nec is qui) qui invitus aliquod fecerit homicidium, extra ministerium est. Siquidem lex ait de eo: Quia Deus dedit eum in manus ejus (Exod. XXI, 13). Manus ergo ejus instrumenti modo divinae ultioni ministerium praebuerunt. Levites igitur minister remissionis est: percussor autem qui tamen non ex dispositione, sed praeter voluntatem fecerit homicidium, divinae minister est ultionis. 16. Illud quoque specta, quia cum interficitur impius, Christus infunditur. Et ubi abominatio aboletur, sanctificatio congregatur; quia Dominus dixit: In ea die qua interfeci omne primogenitum Aegypti, sanctificavi mihi omne primogenitum Israel (Num. III, 13). Quod non ad unum diem afflictionis Aegypti referes, sed ad omne tempus. Cum enim renuntiatur improbitati (32, q. I, cap. Cum renuntiatur), statim adsciscitur virtus. Egressus enim malitiae virtutis operatur ingressum: eodemque studio quo crimen excluditur, innocentia copulatur. Habes hoc in Evangelio (Joan. XIII, 2); quia ubi Satanas immisit se in cor Judae, Christus recessit ab eo, momentoque eo quo illum recepit, hunc amisit. Denique sic scriptum est: Et post buccellam introivit in eum Satanas (Ibid., 27). Dixit ergo illi Jesus: Quod facis, fac celerius. Quid illud? Ut quia introierat in illum Satanas, ipse abiret a Christo. Ejicitur itaque et excluditur, eo quod jam cum Domino Jesu esse non possit; quia coeperat esse cum diabolo: nulla enim communicatio Christi cum Belial. Unde statim imperio expulsus abcessit, sicut legimus, dicente Evangelista: Qui cum accepisset buccellam, exivit continuo (Ibid., 30); erat enim nox. Non solum exivit, sed continuo, et nocte exivit. Nec mirum si noctis tenebras habebat, qui Christum deserebat. Verum sicut ipse receptus a diabolo, exclusus a Christo est: ita Zachaeus renuntians avaritiae, Christum recepit. Meritoque videns studium ejus, quod in arborem ascendisset, ut transeuntem Jesum videret, dicit Dominus: Zachaee, festinans descende, quia hodie in domo tua manere me oportet. Et descendit festinans, et excepit illum gaudens (Luc. XIX, 5 et 6). Sed excipiendo Christum, exclusit avaritiam, relegavit perfidiam, renuntiavit fraudibus. Aliter enim non ingreditur Christus, nisi ut vitia excludat; quia non cohabitat erroribus. Denique de templo ejiciebat nummularios, quia ipse volebat habitare. Unde Zachaeus hoc intelligens, quia Christum vetere suo suscipere affectu non poterat, superiora vitia exire suo jussit hospitio, ut Christus intraret. Merito igitur 214 Pharisaeis obmurmurantibus quod Dominus Jesus ad hominem peccatorem divertisset manere, dixit ad Dominum: Ecce dimidium bonorum meorum, Domine, do pauperibus; et si cui aliquid fraude abstuli, reddo quadruplum (Ibid., 8). In quo illis respondit qui dicebant peccatorem Christo hospitium non debuisse praebere: Hoc est, jam non sum publicanus, non sum ille Zachaeus, non praedo, non fraudator. Reddo quae sustuli, reddo qui auferre consueveram. Jam dono pauperibus, quos ante nudabam: jam mea confero, qui aliena rapiebam. Fugerunt crimina postquam Christus intravit. Discussa est omnis carnalium caecitas passionum, ubi aeternae vitae lumen infusum est. CAPUT V. Adipes ac pinguedo sacrificiorum et hostiarum quid significent. 17. Diximus de primogenitis, dicamus etiam de adipibus, de quibus satis docet David dicens: Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea (Ps. LXII, 6). Et supra ait: Et holocaustum tuum pingue fiat (Ps. XIX, 4). Hoc docens acceptabile esse sacrificium, quod pingue, quod nitidum, et quodam pabulo fidei ac devotionis, verbique coelestis uberiore alimonia saginatum est. Frequenter pingue opus dicimus quod spissum et operosum intelligi velimus: et opima hostia praedicatur, quae non sit tenuis, non sit exilis. Unde et sacrificium pingue recte nuncupamus, quod opimum cupimus declarare. Sed etiam illud documento, est quod pingues vaccae prophetica interpretatione annis fertilibus comparatae sunt (Gen. XLI, 26). CAPUT VI. Quid sibi velit quod Dominus ait: Si recte offeras, non recte autem dividas, peccasti, quiesce; et de quatuor generibus quibus sacrificia commendabantur, quorum si quid desit, sacrificium non probatur, cum pulcherrima istorum morali interpretatione. 18. Nunc consideremus quid sit quod ait Dominus: Si recte offeras, non autem recte dividas, peccasti, quiesce. Quod indicium est Deum non muneribus oblatis placari, sed offerentis affectu. Denique condemnati oblator muneris Cain, quia pro conscientia insincerae oblationis intellexit Deo sacrificium suum non probatum, et tristis est factus. Quando enim mens sibi recti est conscia, gratulatur, et infusione quadam spiritali repletur animus gaudio, cum alicujus vel studia, vel opera a Deo probantur. Tristitia igitur Cain conscientiae testimonium, repulsae indicium est. Et quamvis obtulit munus; tamen quia non recte et jure divisit, culpam incidit. 19. Quatuor enim genera sunt quibus sacrificia commendabantur. Si aut nova novorum essent, aut frixa, aut divisa, aut continua. Nova novorum primo tempore anni, quae specie in primogenitis fructibus aestimabantur: nunc autem revelatum est eos significari, qui per baptismatis 215 sacramenta renovantur. Hoc est enim vere sacrificium primitivum, quando unusquisque se offert hostiam, et a se incipit, ut postea munus suum possit offerre (Rom. XII, 1). Nova igitur fides renovatorum, valida, pubescens, incrementum virtutis acquirens, non remissa, non fessa, non senio quodam marcida, et vigore ignava, apta sacrificio est, quae pullulet quodam virenti germine sapientiae, et juveniti divinae cognitionis fervore pubescat; habeat tamen succum doctrinae veteris. Sicut enim novi, ita et veteris Testamenti debet doctrina concurrere, quia scriptum est: Manducate vetera veterum, et vetera a facie novorum auferte (Levit. XXVI, 10). Cibus nobis sit cognitio patriarcharum, epuletur animus in prophetarum oraculis: tali sagina mens pascatur interior. Sed jam non species agni sit, at veritas corporis Christi. Non umbra legis perstringat oculos: sed aperte Dominicae gratia passionis, et splendor resurrectionis aciem mentis illuminet. 20. Si autem offeres sacrificium de primitivis ovibus, frixum in igne, frixum pingue, offeres sacrificium primitivorum, sicut scriptum est (Levit. VII, 2): quod significat fidem tuam velut igni probatam esse debere, et sancto fervere spiritu. Denique coxit lentem Jacob, et fratri primatus benedictionis eripuit, quos utique solida consequeretur fides. Hic ergo robustus et vividus augebatur: ille autem qui cibum suum coquere nesciebat, fatigatus atque deficiens defluebat. Uratur igitur verbo Domini sicut igne virtus animae tuae. Vide ustum Joseph, sicut scriptum est: Eloquium Domini ussit eum (Ps. CIV, 19). Torreatur fides tua sicut spicae messium. Tunc enim maturitatem fructuum praeferunt, cum eas primo solis processu tempora aestiva torruerint. Sermo igitur plurimus Scripturarum animam confirmat, et quodam spiritalis gratiae colorat vapore; rationabilia quoque inventa corroborat, dissolvitque omnem vim irrationabilium passionum. Ideoque Esau laxatis virtutis suae nexibus dissolutus est. Illi autem qui succincti lumbos non crudum, neque coctum in aqua, sed assatum in igni caput agni edere jubebantur, sicut habes in Exodo, forti ac fideli animo, pedestri itinere maria transfretarunt (Exod. XII, 9). In Evangelio quoque assos pisces Dominus Jesus manducabat, sicut scriptum est (Luc. XXIV, 43), in quo plenitudo sancti Spiritus redundabat. Et fortasse ideo deficiebat Esau, quia coctum in aqua desiderabat cibum, quem Jacob quasi inhabilem sibi donavit infirmo. 21. Oblationem autem atque orationem oportet non confusam esse, sed competenti divisione distinctam. In omni enim re confusione melior est distinctio; multo magis in oratione atque oblatione, quae nisi certas divisiones habeat, fit obscurior. Ideoque hostiae plerumque membra lex dividi jubet, et holocausta offerri (Levit. I, 6); ut sine admixtione et operimento aliquo nudum sacraficium sit; eo quod nuda atque omnibus exuta involucris debeat fides nostra fervere; ne vagis et fallacibus opinionibus induatur, sed pura atque sincera simplicitas mentis appareat. Deinde in partes dividatur congruas. Virtus enim 216 genus est, quae dividitur in plurimas species: sed principales quatuor sunt, prudentia, temperantia, fortitudo, justitia. Redoleat igitur oratio tua prudentiam erga cognitionem Dei, et veritatem fidei: redoleat temperantiam quam etiam a conjugibus exigendam putavit Apostolus dicens: Nolite fraudare invicem, nisi forte ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi (I Cor. VII, 5). Et lex castificatos ante hesternum et nudiustertianum diem ad sacrificium accedere jubet (Exod., XIX, 10). Fortitudinem teneat oratio, ut nullo interpoletur metu, nulla lassitudine deficiat. Tunc enim debet esse intentio ad precandum robustior, cum urgemur adversis. Justitiam custodiat precatio, quam si tenuisset Judas, non in peccatum facta esset ejus oratio. Quando enim magis ab injustis operatis ac pravis studiis abstinere debemus, quam tunc quando Dei justitiam deprecamur? Et ideo Dominus, ut cordi nobis esset justitia: Beati, inquit, qui persecutionem patiuntur propter justitiam: quoniam ipsorum est regnum coelorum (Matth. V, 10). Haec enim defuit Judae; nam si adfuisset, non tradidisset Dominum, non prodidisset magistrum. Defuit sacrificio etiam Cain istius, qui si tenuisset justitiam, Domino debuit primitiva munera, non posteriora deferre. Defuit itaque ei divisio, ideoque responsum ait: Si recte offeras, non autem recte dividas, peccasti, quiesce. Vides quantum sit vitii. Ubi deest divisio, ibi totum sacrificium refutatur. 22. Superest ut de continua et jugi oratione dicamus, quod immorari nos et vacate orationi oportet. Pernoctabat Dominus in oratione, non ut sibimet prodesset, sed ut nos doceret. Frequens enim oratio quamdam operatur disciplinam orandi; quia ipse usus docibiles Dei facit, indocibiles negligentia. Bona igitur exercitatio. Denique corporis virtus exercitatione augetur frequenti: at inexercitata minuitur et labitur. Plurimi enim exercitii dissuetudine etiam naturalem dissolvere virtutem. Similiter animae fortitudo exercitationis assiduitate solidatur; ut labor ipse disciplinae sit non oneri futurus, sed usui. Hunc cibum menti nostrae deferamus, qui multa attritus meditatione ac politus, cor hominis sicut illud coeleste manna confirmet. Quod non otiose tritum ac politum accipimus; eo quod coelestium scripturarum alloquia diu terere ac polire debemus, toto animo et corde versantes; ut succus ille spiritalis cibi in omnes se venas animae diffundat. Ergo si tamquam pubescens adolescat fides, quae defectum senescentis devotionis ableget, et spiritu ferveat, et congrua distinctione teneatur mensura legitimae divisionis, et assiduitas commendet gratiam; tunc fit illud pingue, et tamquam adipale precationis genus, de quo dicit Propheta: Impinguasti in oleo caput meum (Ps. XXII, 5). Sicut enim agni multo lacte pinguescunt, et sicut oves bene pastae adipe nitent: ita apostolico succo pasta fidelium pinguescit oratio. 23. Horum si desit aliquid quae superius diximus, sacrificium non probatur. Ideoque dictum est ad Cain: Si recte offeras, non autem recte 217 dividas, peccasti. Namque mundus ipse distincte legitur factus, cum esset ante incomposita pars ejus; quia Terra erat invisibilis, et incomposita (Gen. I, 2). Nempe lux primum facta est, et vocavit Deus lucem, et separavit Deus inter lucem et tenebras, et vocatae sunt tenebrae nox. Et per ordinem singula quod facta sint legimus, coelum, terra, ligna fructifera, animalia diversa. Distributa autem sunt leviora superioribus, ut aer et ignis: graviora inferioribus, hoc est, terra et aqua. Utique simul omnia fieri jubere potuit Deus: sed distinctionem servare maluit, quam nos in omnibus imitaremur negotiis, et maxime in vicissitudinibus gratiarum, in quibus non satis est reddere quod acceperis, sed commendare quod reddas. Nam si quis debitum solvat, et in referendo injuriam faciat creditori, intolerabilius est utique, quam non reddidisse quod debebat. Non ergo quantitas solutionis, sed animus reddentis, et qualitas consideratur, et affectus. Recte igitur Cain obtulit; quia oblatio insigne devotionis, et indicium gratiarum est: sed non recte divisit; quia ante omnia Deo debuit deferre primitias, ut a gratia inchoaret auctoris. Etenim divisionis hic ordo est, ut prima secundis, non primis secunda praecurrant; et coelestia terrenis, non terrena coelestibus praeferantur. CAPUT VII. Deum qui in Adamo docuit non peccandum, in Caino docuisse non defendendum peccatum. Et ibi quam proclive sit ab impietate in alia scelera praecipitari. 24. Sed quia Cain confudit hunc ordinem, dicitur ei: Peccasti, quiesce (Gen. IV, 7). Omnia docet Deus. Primum ne pecces, ut in Adam monuit: secundo, si peccaveris, quiescas, ut in Cain doceris. Erubescere enim debemus, et condemnare peccatum, non defendere; quoniam pudore culpa minuitur, defensione cumulatur. Et silendo corrigimur, contentione prolabimur. Sit saltem verecundia, ubi non est absolutio. Inde illud: Justus in exordio sermonis accusator est sui (Prov. XVIII, 17). Et iterum ab ipso Domino alibi dictum legimus: Dic iniquitates tuas, ut justificeris (Esai. XLIII, 26). Quanta pudoris gratia, ut justitiam teneat verecundia, quam culpae reatus abstulerit! Ideo autem ait: Quiesce, quoniam non habes quod excuses. Culpae ipsius ad te conversio est. Non enim frater ei addicitur, sed error ascribitur, cujus ipse sibi auctor est. In te, inquit (Gen. IV, 7), revertitur crimen, quod a te coepit. Non habes in quo necessitatem magis, quam mentem tuam arguas. In te retorquetur improbitas tua, tu princeps es illius (Ibid.). 25. Bene ait: Tu princeps es illius. Etenim impietas mater quaedam est delictorum; et qui graviora peccaverit, in caetera facile prolabitur. Quomodo enim potest ab humanis temperare qui divina violavit, et hominibus bonus esse qui Deum laesit? Atrociorem igitur scelerum reatum vitia reliqua sequuntur; quoniam quo flagitiosa propenderint, eo inclinant caetera. Tu ergo princeps operis tui, tu dux criminis. Non te invitum, 218 non imprudentem error attraxit: sed voluntarius reus judicio, non lapsu fecisti dolum, quo divinae injuriae reum ipse convincis. CAPUT VIII. Cain admonitione spreta insolentiam et crimen auget. Ejusdem verbis: Eamus in campum, significari ostenditur pravis actionibus deserta loca et sterilia convenire. 26. Admonitus igitur ut quiesceret, auget insolentiam, acerbat flagitium. Quid igitur sibi vult quod ait: Eamus in campum (Ibid., 8); nisi quia locus nudus gignentium eligitur parricidio? Ubi enim frater habebat occidi, nisi ubi fructus deesset? Tamquam praesagiens natura tanti sceleris loco germina denegaverat; quia non conveniebat, ut idem solum et contagia parricidalis sanguinis reciperet praeter naturam, et fructus secundum naturam germinaret. Merito ipse dicit: Eamus in campum. Non dicit: Eamus in paradisum, ubi poma florent, non in aliquem cultum et fructiferum locum. Ipsi parricidae indicant fructum se sceleris habere non posse, nec penes eos fructum manere, qui tantae impietati praebuerint officium. Nam ipsam refugiunt elementorum benignitatem, ut iste Cain qui videtur veritus, ne largior boni terra proventus triste facinus impediret, et liberalitatis assuetudine genitalis, quae facit sibi fetus et fructus varios germinascere, in hoc quoque criminis apparatu vel muta specie sui fraternum revocaret affectum. Latro diem refugit quasi criminis testem, lucem adulter erubescit quasi adulterii consciam, parricida terrarum fecunditatem fugit. Quomodo enim poterat communis partus videre consortia, qui consortem sui sanguinis trucidabat? Joseph in lacum mittitur siccum, Ammon intra domum occiditur. Justum igitur natura est impertita judicium, ea loca in quibus erat futurum parricidium, muneris sui dote privando: ut ex innocentis soli quadam damnatione ostenderet quanta essent futura supplicia noxiorum. Propter scelus igitur hominum et ipsa elementa damnantur. Denique David montibus, in quibus Jonathas cum patre interemptus est, perpetuae poenam sterilitatis optavit dicens: Montes qui estis in Gelboe, neque ros, neque pluvia cadat super vos, montes mortis (II Reg. I, 21). CAPUT IX. Deum interrogasse Cainum, non ut disceret, sed ut eum ad confitendum induceret. Hujus responsio in Deum ac naturam impia; eique opposita Dei responsio germanitatis pietatem egregie docere ostenditur. A Deo justos audiri etiam mortuos, quod nimirum ei vivant, et peccatores mortui sint. Hos malis praesentibus ac futuris cruciari, magis tamen sollicitari praesentibus. 27. Nunc consideremus qua ratione interrogavit Deus Cain ubi esset frater suus, quasi nesciret occisum. Sed quod ad scientiam Dei spectat, negantem arguit, et inficianti quasi sciens respondit: Vox sanguinis fratris tui ad me clamat (Gen. IV, 10): quod autem ad rationem profundam attinet, 219 peccantes admonet ad poenitentiam. Confessio enim poenarum compendium est. Inde in judiciis saecularibus impositi equuleo torquentur negantes, et quaedam tangit judicem miseratio confitentis. Est quaedam in peccatis verecundia, et poenitentiae portio crimen fateri, nec derivare culpam, sed recognoscere. Mitigat judicem pudor reorum, excitat autem pertinacia denegantium. Vult te provocare ad poenitentiam Deus, vult de se sperari indulgentiam, vult demonstrare tua confessione quod non sit auctor malitiae. Nam qui peccatum suum ad quamdam referunt, ut gentiles asserunt, decreti aut operis sui necessitatem, divina arguere videntur, quasi ipsorum vis causa peccati sit. Qui enim necessitate aliqua coactus occiderit, quasi invitus occidit. Ea vero quae a nobis sunt, excusationem non habent: quae autem praeter nos sunt, excusabilia sunt. Sed quanto gravius peccato ipso ad Deum referre quod feceris, et reatus tui invidiam transfundere in auctorem non criminis, sed innocentiae. 28. Perpende autem parricidae responsionem: Nescio, inquit, numquid custos fratris mei ego sum (Gen. IV, 9)? Etsi contumaciam prodat hic sermo, sonat tamen quia si bonum fratrem considerasset, custos debuit esse pietatis. Quem enim magis, quam fratrem servare debuerat? Sed quomodo germanitatis servaret officium, qui necessitudinis non agnovisset affectum? Aut quomodo fieri posset, ut naturae obedientiam deferret, qui Deo reverentiam non exhiberet? Negat primum quasi apud ignorantem: recusat fraternae munus custodiae, quasi exsors naturae: declinat judicem, quasi liber arbitrii. Quid miraris si pietatem non agnovit, qui non agnovit auctorem? Et ideo doceris hac serie Scripturarum fidem esse radicem virtutum omnium. Unde et Apostolus ait: Quia fundamentum nostrum Christus est (I Cor. III, 11); et quidquid supra hoc fundamentum aedificaveris, hoc solum ad operis tui fructum, et ad virtutis proficere mercedem. 29. Congrue igitur respondit Dominus tam imprudenter neganti, dicens: Vox sanguinis fratris tui ad me clamat (Gen. IV, 10), hoc est, cur nescis ubi est frater tuus? Soli eratis cum duobus parentibus, inter paucos frater te latere non debuit. An quia parentes tui accusatores esse non possunt? Nolo enim ut ea necessitudo quae est auctor salutis, fiat auctor periculi. In te solo leges suas natura amiserit. Ideo ergo putas crimen latere, quia parentes accusare non debent? Sed eo major est condemnatio tua. Nam si chara necessitudinis nomina accusare non debent, multo magis non debent occidere. Sed si me testem abnuis, et refugis arbitrum, vox sanguinis fratris tui testis est, quae ad me clamat. Illa te majore auctoritate arguit, quam si frater viveret. Soli eratis, quis eum potuit alter occidere? Si accusas parentes, parricidam probas. Potuit fratrem occidere, qui non parcit parentibus. Potuit parricida 220 esse, qui de parricidis se ortum probare desiderat. 30. Et bene ait: Vox sanguinis fratris tui clamat, non frater clamat. Hoc innocentia et gratia germanitatis etiam in ipsa morte servat. Non accusat frater Abel, ne videatur parricida. Non accusat vox ipsius, non anima ejus, sed vox sanguinis accusat, quem ipse fudisti. Tuum te ergo facinus, non frater accusat. Simul querela criminoso adimitur. Non potest de alieno testimonio queri, qui crimem proprio facinore confitetur. Minor est sermo, quam factum. Est tamen etiam terra testis, quae cepit sanguinem. Et bene ait: Vox sanguinis fratris tui de terra clamat: non dixit, de fratris clamat corpore, sed de terra clamat. Et si frater parcit, terra non parcit. Si frater lacet, terra condemnat. Ipsa est, in te et testis et judex: testis acrior, quae adhuc parricidii tui sanguine madet: judex asperior, quae tanto scelere coinquinata est, ut aperiret os suum, et exciperet sanguinem fratris tui de manu tua. Et illa quidem aperuit os suum, quasi exceptura de fratribus verba pietatis, nihil timens cum fratres videret, quae sciret jus germanitatis amoris incentivum esse, non odii. Nam quomodo poterat parricidium suspectare, quae adhuc non viderat homicidium? Sed tu effudisti sanguinem, cujus dolens ipsa contagium: Non augebit, inquit, virtutem suam dare tibi. Quam innocens ultio, ut quae tam graviter violata fuerit, satis habens non prodesse, non quaerat nocere. 31. Non mediocre etiam dogma quod ait: Vox sanguinis fratris tui ad me clamat; quia Deus justos suos audit etiam mortuos, quoniam Deo vivunt. Et merito pro viventibus habentur; quia etiam si corporis gustaverint mortem, vitam tamen incorpoream capiunt, et illuminantur suorum splendore meritorum, luce quoque fruuntur aeterna. Justorum ergo audit sanguinem: avertit se autem a precibus impiorum; quoniam etiam si videantur vivere, miseriores tamen sunt omnibus mortuis, carnem suam sicut tumulum circumferentes, cui infelicem infoderunt animam suam. Quid enim aliud est quam sepulta, quae intra humum volvitur, et terrenae avaritiae cupiditatibus, caeterisque vitiis includitur, ut gratiae coelestis auram spirare non possit? Hujus modi peccator a terra maledictus est, quae est infima et postrema pars mundi. Superius utique coelum, et quae in coelo sunt, sol, luna, et stellae, Throni, Dominationes, Principatus, et Potestates, Cherubim et Seraphim. Non est ergo dubium quod eum et superiora damnaverint, quem inferiora damnarunt. Nam quomodo absolvitur pura illic coelestique sententia quem nec terrae potuerunt absolvere? Et ideo gemens et tremens jubetur esse super terram. 32. Evidens generalisque ratio, quia omni improbo mala adsunt, et adfutura sunt. Quae adsunt, tristitiam operantur; quae futura, formidinem. Sed improbum plus praesentia, quam futura 221 sollicitant. Unde et Cain dixit ad Deum: Major causa mea est, quam ut dimittatur mihi. Si derelinques me hodie, a facie tua abscondam me. Nihil enim gravius quam errantem a Deo deseri, ut se revocare non possit. Mors peccatoris finem peccandi affert: vita autem divino gubernaculo destituta praecipitatur, et in graviora prolabitur; ut si gregem pastor relinquat, incursent bestiae: ita cum Deus deserit hominem, ingruit diabolus. Grave est praesertim insipientibus non habere rectorem. Serpit malitia, vulnus augetur, ubi medicina defuerit. Abscondit se autem qui velare vult culpam, et tegere peccatum. Qui enim male agit odit lucem, et tenebras et suorum quaerit latibula delictorum. Justus autem non abscondere se a Domino Deo suo, sed ipse magis se offerre consuevit dicens: Ecce sum ego qui non habeo criminosam conscientiam, quam timeam deprehendi. 33. Merito ergo se abscondit male conscius, et ait: Omnis qui invenerit me, occidet me. Augustae mentis homo praesentem mortem veretur, perpetuam negligit, et divinum judicium non reformidat, interitum solum corporis deprecatur. Sed a quo timebat occidi, qui solos parentes habebat in terris? Potuit quidem et incursus bestiarum timere, qui legis divinae jura violaverat; nec praesumere de subjectis animalibus caeteris, qui hominem docuerat occidi. Potuit et parentes parricidas timere, qui docuerat parricidium posse committi. Potuerunt enim et parentes de filio discere, quod didicerunt posteri de parente. CAPUT X. Dei comminatio, Si quis occiderit Cain, etc., moraliter explicatur; in signo posito super eodem divina clementia declaratur, sicut et in eo Caini dementia, quod mortem temporalem plus timuerit, quam aeternam. Hinc pulchre disseritur de incorruptibilitate animae, ac futura vita. Tandem judicium non praepropere ferendum, nec rursus inultum crimen sinendum esse ostenditur. 34. Nunc consideremus qua causa dixerit Deus: Omnis qui occiderit Cain septies vindictam exsolvet (Gen. IV, 15); et qua ratione signum super eum ponitur, ne occidatur parricida, cum prospectum non fuerit, ne innocens occideretur. Octavus est homo, habet rationabile quo praestet caeteris, habet et quinque corporis sensus, habet etiam vocem, habet et generandi gratiam. Haec septem nisi illo rationabili regantur, subjecta morti sunt; et ideo stultus in his habet omne periculum sui. Qui ergo rationabile illud amiserit, frustra de istorum sibi usu septem carnaliam munerum blandietur. Dissolvuntur haec omnia, nisi habenis quibusdam rationis astricta sint. Mors itaque rationis, mortem operatur irrationabilium passionum. Sed illud melius quod septimus numerus quietis et remissionis est. Ergo qui alii non pepercit peccatori, et munus ei remissionis peccatorum inviderit, ipse sibi spem remissionis eripiet, et erit in eo pari mensura vindicta de gratia. 35. Quod autem signum posuit super Cain, ne quis eum occideret, reflectere voluit errantem, 222 et beneficio suo invitare ad correctionem. Ipsis enim nos facilius committere solemus, quorum habemus gratiam. Nec tamen magna concedit: sed in eo ipso imprudentiam insipientis ulciscitur, qui cum esset perpetuis suppliciis obnoxius, non remitti sibi poenam poposcit, sed vitam corporis hujus obsecrandam putavit, in qua plus aerumnae est, quam voluptatis. Mors enim una est in secessione animae et corporis, et in fine istius vitae, quae simul ut venit, omnes corporis dolores auferre, non augere consuevit. Metus vero qui hanc vitam viventibus frequenter ingruunt, moestitiae, dolores, gemitus, diversique cruciatus, gravitatum, et aegritudinum vulnera plurimas etiam mortes generi humano inferunt, ut ista mors remedium esse videatur, non poena. Non enim peremptoria est, per quam non adimitur vita, sed ad meliora transfertur. Nam si nocentes moriuntur, qui gradum a peccatis revocare noluerint; vel inviti tamen finem non naturae, sed culpae adipiscuntur, ne plura delinquant, quibus vita fenus est delictorum. Si autem bonae spei compotes sunt, migrare magis quam deficere credendi sunt. 36. Inseritur hoc loco dogma de incorruptione animae, quod ipsa vera et beata vita sit, quam unusquisque bene conscius vivit multo purius ac beatius, cum hujus carnis anima nostra deposuerit involucrum, et quodam carcere isto fuerit absoluta corporeo; in illum superiorem revolans locum, unde nostris infusa visceribus compassione corporis hujus ingemuit, donec commissi gubernaculi munus impleret; ut carnis hujus irrationabiles motus rationabili ductu regeret et coerceret. Inde est quod postea prophetae in captivitatem cum populo Judaeorum transierunt; ne reliqua plebs sanctorum destituta praesidio, consilioque viduata graviorem subiret aerumnam: sed magis frequentibus commonita oraculis prophetarum, ad Dominum Deum suum pio rediret affectu; ne adversis captivitatis attrita prorueret in perfidiae peccatum, salutisque perpetuae remedium desperaret. 37. Redarguuntur itaque hoc in loco qui unicam hanc vitam putent esse, quae sit in hoc saeculo (omnia plena lapsus, plena moeroris sunt) et redarguuntur simplici serie gestorum. Ecce enim justus, innocens, pius, propter gratiam devotionis odia fratris incurrens, immaturus adhuc aevi sublatus est parricidio; et iniquus, sceleratus, impius, etiam fraterna caede pollutus longaevam duxit aetatem, duxit uxorem, posteritatem reliquit, urbes condidit, et hoc meruit permissione divina. Nonne in his aperte vox Dei clamat? Erratis, qui putatis hic esse omnem vivendi gratiam: non intelligitis, non advertitis senectutem hanc miseriarum esse veteranam, processionemque aetatis aerumnarum stipendia, et scylleo quodam usu circumsonari nos quotidianis naufragiis, tundi fluctibus, in scopulosis habitaculis degere, et in his delectari, sicut illud non tam aeternum animal, quam immortale malum? Ergo et isti Cain longaevitas indulta, vindicta est; eo quod vixit in metu, et prolixum spatium multo cucurrit et infructuoso 223 labore, qua poena nihil gravius quam ut quis ipse sibi majorum causa poenarum sit. Vide igitur quam perpetua vita justorum, et nulla sit improborum! Justi sanguis clamat et mortui, vita autem peccatoris absconditur. 38. Tertium est, quoniam cum parricidium esset admissum, hoc est, scelerum principatus, ubi peccatum obrepsit, statim et lex divinae mansuetudinis prorogari debuit; ne si continuo vindicatum esset in reum, homines quoque in vindicando nullam patientiam moderationemque servarent, sed statim reos supplicio darent. Divinae autem sententiae providentia hujusmodi est, ut magnanimitatem et patientiam doceret judices; ne quis praepropere raperetur studio vindictae, et ipsa deliberationis immaturitate puniret innoxium, aut poenam acerbaret irati: nec tamen penitus inultum esse pateretur in eo qui nullam poenitentiam sceleris induisset. 224 Repulit enim eum a facie sua, et a parentibus abdicatum separatae habitationis quodam relegavit exsilio; eo quod ab humana mansuetudine transisset ad saevitiam bestiarum. Verumtamen non homicidio voluit homicidam vindicari, qui mavult peccatoris correctionem, quam mortem. Unde in Lamech septuagies septies vindicatur; quia gravior culpa ejus est, qui nec post damnationem se correxit alterius. Cain impetu quodam improvido ante peccaverat: Lamech utique quod in altero reprehensum adverterat, cavere debuerat. Suo quippe judici sententia debebatur, ne quis passim reum esse feriendum putaret. Et ut ad mysterium venias, non debuit interimere eum, qui usque ad naturalem terminum mortis suae agendae habebat spatium poenitentiae. Excusare posset quod se redemisset vel sera actione poenitentiae, nisi eum praematura poena rapuisset. 4rykrwjnpb5to37tx6hdub92c7bi3k7 0 51355 267652 170552 2026-05-28T19:22:02Z Demetrius Talpa 13304 delenda, cum errore creata, v. [[De excessu fratris sui Satyri]] 267652 wikitext text/x-wiki {{delenda}} ckhfxk6jcd2dux7hc24mlahaa49122p 0 51362 267627 170545 2026-05-28T18:37:21Z Demetrius Talpa 13304 267627 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Ambrosius |OperaeTitulus= De interpellatione Iob et David |OperaeWikiPaginam= |Annus= Saeculo IV |SubTitulus= |Genera=commentaria in Sacram Scripturam |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Ambrosius_Mediolanensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/14|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 14]]''' ''AmbMed.DeInJoE 14 Ambrosius Mediolanensis340-397 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' LIBER PRIMUS. DE INTERPELLATIONE JOB, ET DE HOMINIS INFIRMITATE. 625 CAPUT PRIMUM. Multas in hac vita perturbationes esse, multas consolationes, sed his illas longe superari; quod sanctorum inductione comprobatur: David ac Jobum pro nostris infirmitatibus interpellasse, unde hujus operis argumentum. 1. Multas nobis perturbationes in hac vita esse subeundas scriptura divina frequentibus demonstrat locis: multasque suppetere consolationes, quibus animus capax vigoris, et recti conscius absorbere debeat quae praesentium incommodorum sunt, spectare ea quae habeant perpetem juncunditatem. Praeponderant enim consolationes perturbationibus; quia et praesentium sedationem afferunt, et spem futurorum. Unde et apostolus Paulus: Indignae sunt, inquit, passiones hujus temporis ad superventuram gloriam (Rom. VIII, 18). Indignae utique ad consolationis comparationem, non ad fructum redemptionis. 2. Quae est enim tam praeclara cujusquam vita in terris, ut adaequare illam coelestem gloriam possit; Quid sublimius Paulo, qui tantum periculorum subiit, tantum dolorum atque infirmitatum absorbuit? In iis quas Christi nomine subiit passionibus quotidie, ut ipse dicit (I Cor. XV, 31), moriebatur, et nihil indignum perpeti se in hoc tempore pro tantae gloriae spe atque exspectatione censebat. Elias famem, insidias, mortisque terrores, laborum acerba toleravit: et tamen solus ille igneis curribus, equis igneis de coelo deductus 626 ad terras, et de terris revectus ad coelum, omne meritum hujus militiae abscondit, atque que ultra humana omnia gratiam pii adscensoris evexit. Nam de Petro quid loquar, qui crucem suam futura remuneratione indignam arbitratus, inverso suspendi poposcit vestigio, ut aliquid passioni suae adderet, cujus acerbare ipse sibi supplicia non timeret? 3. Unde non immerito sanctus David ad illam gloriam, cum in caetero opere, tum maxime in quadragesimo primo psalmo se festinare testatur dicens: Quando veniam et apparebo ante faciem Dei (Psal. XLI, 3)? In quo psalmo et perturbationes humanae fragilitatis, et consolationes a Domino evidenter expressit. In quo etiam interpellat pro nobis Deum, quod oblitus operis sui, oblitus collatae in hominem liberalitatis et gratiae, quem tuendum atque ornandum susceperat, dereliquerit, et infirmum ac naufragum diversis infirmitatibus rejecerit atterendum. Quod idem ante ipsum fecerat sanctus Job: sed iste moralius, ille vehementius. Utriusque igitur interpellationes considerare cordi est; quod in his vitae humanae forma exprimitur, causa agitur, praerogativa formatur. Suo igitur ordine spectandae nobis sunt. CAPUT II. Quomodo beatus Job, amissis omnibus praeter uxorem, tamquam bonus athleta perturbationibus non cesserit, nec certare recusaverit. 4. Amissis itaque liberis Job atque omnibus suis praeter uxorem, quae ei sola ad tentationem fuerat reservata, perfusus etiam ulcere 627 gravi, cum videret amicos suos non ad consolandum venisse, sed ad exaggerandum et acerbandum dolorem, advertit a Domino datam in se adversario tentandi sui potestatem. Et quamvis sagittas Domini in corpore suo sentiret esse, quibus compungi se diceret, tamen quasi bonus athleta, qui dolori non cederet, nec dura certaminis recusaret, addidit: Incipiens Dominus vulneret, in fine autem non me perimat . . . . . Quae enim mea virtus, qui sustineo: aut quod meum tempus, ut sufferat anima mea? Numquid fortitudo lapidum, fortitudo mea: aut carnes meae sunt aereae: aut non in ipso confidebam? Adjutorium autem a me recessit: visitatio autem ejus despexit me (Job. VI, 9 et seq.). 5. Nonne tentamentum est vita hominis in terra, et sicut mercenarii quotidiani vita ejus; aut sicut famulus timens Dominum suum, qui se sub umbra obtegat, aut sicut mercenarius exspectans mercedem suam; sic et ego menses exspectavi vacuos, noctes autem dolorum datae sunt mihi? Si quiescam dico: Quando dies? Si surgam iterum: Quando vesper? Plenus sum doloribus a vespera usque ad mane. Fermentatur mihi corpus in putredine vermium: liquefacio autem glebas terrae, saniem radens ulcerum. Vita autem mea levior est fabula, in spe vacua perit . . . . . . Dicam, consolabitur me lectulus meus . . . . . . Terres me in somniis, et in visionibus me percellis (Job. VII, 1 et seq.). CAPUT III. De misera conditione hominis, qui quotidie sub formidine est; quamque stulte cogitet peccata sua Dei cognitionem fallere posse: item quam miserum in lectulo nobis ad quietem dato sollicitudine agitari, atque ex eodem vacuos ac nudos exsurgere, quae vitae istius imago est. 6. Quam misera hominis conditio, quae quasi mercenaria aliis laborat, sibi indiget, et nisi aliena misericordia sustentare se nequit! Quotidie sub formidine, sub timore gravem tolerans servitutem, et ne deprehendatur a Domino, erratica atque fugitiva sub umbra quadam saeculi hujus putat se posse delitescere. Considera illum de quo ait in Ecclesiastico Syrach.: Omnis homo transgrediens in lecto suo, contemnens et dicens in anima sua: Quis me videt? Tenebrae circumdant me et parietes, quem vereor (Eccli. XXIII, 25 et 26)? Nonne tibi videtur iste vere esse mercenarius qui sua prodegerit, ut ille adolescens in Evangelio (Luc. XV, 13 et seq.), qui legitur accepisse a patre substantiae portionem, et egens atque inops, quo famem levaret, pascere greges coepit alienos, ut mercede sumptum exerceret suum? Sed ille tamen aliquando conversus est; quia revertit ad patrem, et peccata sua non repressit, sed prodidit. Hic autem qui se existimat ab eo qui omnia videt, non videri, et tenebris putat commissa sua posse celari, umbram praetendit: sed frustra latere se credit, cum oculus Domini lucidior sole, occulta omnia deprehendat, 628 tenebrosa illuminet, et intimi cordis penetret conscientiam, atque in alta et profunda descendat. Vanus ergo qui putat tenebris esse se tutum, cum lucem vitare non possit, quae lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehendunt. Quasi fugitivus itaque et malus mercenarius deprehenditur, et antequam se occultet, agnoscitur; quia Domino, omnia antequam quaerat, cognita sunt, non solum quae facta, sed etiam quae futura sunt? 7. Perit igitur in vacua spe qui putat quod suum crimen abscondat: fabula est istud, non veritas. Denique fabula peccantium otiosa, non habens fructum, sed gemitum. Narratio enim fatui sarcina in via. Quid enim aliud est peccatum, nisi sarcina quae hujus saeculi onerat viatorem gravi depressum fasce delicti; qui si nollet oneri subjacere, debuit audire dicentem: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam (Matth. XI, 28). 8. Quid autem aerumnosius, cum ipse lectus ad communem quictem datus, grave vulnus infligat? Tunc enim solemus quae fecimus recordari, et factorum suorum stimulis compungitur interior conscientia. Unde Scriptura ait his: Quae dicitis in cordibus vestris, et in cubilibus vestris compungimini (Psal. IV, 5)? Remedium quidem dedit, sed tamen conscientiam vulneravit. Sed esto ut aliquando fessis somnus obrepat, terremur insomniis, exagitamur visionibus; ut non jam requies, sed poena sit. Ita enim abeunt divitiae saeculi, veluti somnium exsurgentis. Surrexit aliquis ex istius corporis somno, et nihil possedit, idque ipsum quod se credebat habere, amisit. 9. Constituite mihi nunc divitem illum, qui quotidiana lucra, et quaestus varios congerebat, et exagitabatur cupiditatibus suis, subito resipiscentem, considerantemque secum, quia non cum morietur, accipiet omnia, neque simul descendet cum eo gloria domus ejus; et quod ea quae possidet, in hac vita habeant aliquid voluptatis, non etiam in futurum: aperientem oculos ad coelestia. Nonne tibi videtur sicut qui in somnis bibebat, bibisse; et sicut qui in somnis epulabatur, epulatus: aperuisse autem oculos, et cognovisse quod anima ejus inane speravit, et adhuc esuriat, atque sitiat; quia modum non habet avaritia, nec rapiendo expletur, sed incitatur eo egentior, quo plura quaesierit? Et hic ergo surrexit, et vanum est somnium. CAPUT IV. Quomodo amici Job ad consolandum eum venientes ejus dolorem acerbaverint: et quam magnifice idem senserit de divina potestate, ac redemptionis mysteria designaverit? 10. Sed iterum ipsum audiamus dicentem: In veritate novi quod ita est; quomodo enim 629 erit justus, mortalis, etc. (Job. IX, 1 et 2). Incumbebant illi amici qui ad consolandum venerant, et quasi inimici amaris eum perurgebant sermonibus. Unum enim solatii genus est in aerumna et in amaritudine constitutis culpa vacare; ut ea quae perpetiuntur adversa, non pro delicti pretio sustinere videantur. Hoc quoque sancto viro adimere gestiebant; ut videretur ipse suae auctor aerumnae, qui peccatis gravibus Domini contraxisset offensam, et pro impietatibus suis illa toleraret: describentes impiorum supplicia; ut qui vitia sererent, et meterent sibi dolores, quod mandato perirent Dei (Job. IV, 8 et 9), et spiritu vitae ipsius interirent, qui insufflaret domos luteas inhabitantibus (Ibid., 19 et seq.), et arescerent, cogitationes destitueret versutorum, os obstrueret injusti (Job. V, 13 et 16). Quae vera quidem de Domini potestate; sed non convenientia tanti viri meritis asserebant. 11. His ergo respondit: In veritate novi quia ita est; quomodo enim justus mortalis apud Dominum? Si enim voluerit judicio contendere cum eo, non audiet illum; ut non ad unum verbum ejus mille sermonibus contradicat. Sapiens est enim intellectu, et fortis, et magnus: quis tam durus, ut in conspectu ejus possit subsistere? Qui facit montes inveterascere, et nesciunt, et evertit eos iracundia. Qui commovet orbem terrarum a fundamentis, et columnae ejus quatiuntur. Qui dicit soli, et non oritur, adversus autem sidera consignat. Qui extendit coelum solus, et ambulat sicut in pavimento supra mare. Qui facit vergilias, et hesperum, et septentrionem, et austri ministerium: qui facit magna et investigabilia, gloriosaque et immensa, quorum non est numerus. Si praeterierit me, non videbo: et si me praetergressus fuerit, nec sic sciam (Ibid., IX, 3 et seq.). Quanto vehementiore tuba iste increpuit de Domini potestate? Sed in ea justorum auxilium, non ruina est. Denique videtur exprimi potentia, sed magis redemptionis nostrae mysteria declarantur. CAPUT V. Deum fecisse montes inveterascere, id est, litteram veteris Testamenti in spiritalem sensum convertisse: Judaeos, quod illud ignoraverint, excusabiles non esse ob prodigia quae Christi mortem sunt comitata; sed maxime ob solis defectionem quae describitur. Tanguntur alia quaedam Christi opera, et praecipue ambulatio in mari; ubi de titubatione Petri, ac de conterendis navibus Tharsis, quibus corpora nostra designantur. 12. Qui sunt enim montes quos inveterascere facit, nisi Moyses, Aaron, et Elias, Jesus Nave, Gedeon, prophetae, omnes libri veteris Testamenti? Venit Dominus Jesus: novum detulit Testamentum, et illud quod erat vetus, factum est novum. Innovatus est Christianus, inveteravit Judaeus. Renovata est gratia, inveteravit littera. Evertit montes, et convertit. Evertit enim et subruit intellectum secundum litteram, et statuit intelligentiam spiritalem. Intellectus ergo ille Legis evanuit carnalis, et factus est spiritalis. Unde Apostolus ait: Scimus autem quia 630 Lex spiritalis est, ego autem carnalis sum (Rom. VII, 14). Sed et ipse qui carnalis erat, factus est spiritalis, sicut ipse asseruit dicens: Puto enim, et ego spiritum Dei habeo (l Cor., VII, 40). Hos ergo montes inveteravit Jesus, et Judaei nesciunt. Si enim cognovissent, numquam Dominum majestatis crucifixissent: numquam adhuc Judaica deliramenta sequerentur. Ipsi sunt ergo qui nesciunt. Unde et in Evangelio dicit Dominus Jesus: Dimitte illis, Pater, quia nesciunt quid faciunt (Luc, XXIII, 34). 13. Sed non excusantur quia nesciunt, cum nescire nolint, quod debuerint cognoscere. Certe non illis invidemus, si Domini sequantur sententiam. Sententia enim superiora solet absolvere, non futura. Sed nec ille immunis a scelere qui crucifixit suae auctorem salutis, et postea veniam non poposcit. Esto ut ante ignoraverit quem persequebatur; in cruce tamen positum debuit recognoscere universorum esse dominum elementorum, sub quo omnia elementa tremuerunt, coelum obscuratum est, sol refugit, terra dissiluit, defunctorum sepulcra patuerunt, mortui viventium receperunt consortia. Unde et Centurio ait: Vere Dei Filius erat iste (Matth., XXVII, 54). Centurio agnoscit alienum, levita non recognoscit suum: gentilis veneratur, Hebraeus abjurat. Non immerito ergo columnae orbis terrarum motae sunt, quando non crediderunt principes sacerdotum. Sed motae sunt veteres, ut novae confirmarentur, sicut ipse dignatus est dicere: Ego confirmavi columnas ejus (Psal. LXXIV, 4). Audi quas columnas confirmaverit. Petrus et Jacobus et Joannes, qui videbantur columnae esse, dexteras dederunt mihi et Barnabae communionis (Galat., II, 9). 14. Quomodo ergo excusant se nescisse, quorum alii viderunt, alii cognoverunt solem non expleto diei curriculo, se recepisse; et rursus ante peractum spatium noctis egressum, noctem in die fecisse, in nocte diem. Utique intelligere debuerunt quia sol jussus se recepit, et jussus exivit. Praedixerat enim Dominus (Matth. XII, 40), quia tribus diebus futurus erat in corde terrae, et tribus noctibus: didicerat hoc sol, servabat praeceptum. Dubitabat ergo, dicens: Quid facio? Orior, et dies est: occido, et nox est. Si cursum meum servavero, demorabor mundi salutem. Festinemus etiam ad redemptionem nostram: festinare etiam debeo ipse ad novam vitam; erit enim beneficio crucis qua renovantur universa, et sol novus, et coelum novum. Festino ergo ut illum possim videre solem justitiae, illuminantem animas universorum. Sed quid faciam? Ipse vult post triduum fieri resurrectionem. Inveni quid faciam, ut et moras non faciam et numerum dierum custodiam. Non faciam integrum diem et integram noctem. Abbreviabo horas, ut tribus quidem diebus ac noctibus sit inter mortuos Dominus Jesus: citius tamen quam trium dierum et noctium intervalla patiuntur, resurgat a mortuis. Abbreviabo igitur horas ubi ascenderit crucem. A sexta hora statim fiat nox; ne videam Domini passionem, sed fugiam parricidalis persecutionis spectaculum. Occidam, et erit nox horarum trium: egrediar, et innovabo diem, ut sit horarum trium: percursus est primus dies: sequetur nox secunda spatio 631 suo, sequetur similiter dies: incipiet nox tertia, resurget Dominus in nocte, et erit dies in lumine resurgentis; ut compleatur illud: Et nox sicut dies illuminabitur (Psal. CXXXVIII, 12). Hic est dies ille magnus quem vidit Abraham, et gavisus est: de quo et David ait: Hic est dies quem fecit Dominus, exsultemus et laetemur in eo (Psal. CXVII, 24): cui non ministerio laboris, sed fructu exsultationis interero. 15. Ipse ergo Dominus diem ducit, et ante mundi consummationem videbitur lumen, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ipse est Dominus, qui signat et numerat multitudinem stellarum; ipse est Dominus, qui coelum solus extendit, qui ambulavit tamquam in pavimento super mare; quando Petrus vidit eum ambulantem, et dixit: Domine, jube me venire ad te super aquas (Matth. XIV, 28). Et jussit Dominus: sed ille titubavit; et nisi porrexisset ei Dominus dexteram, demersus fluctibus occidisset. Titubavit caro, salvavit dextera. Et ait illi: Modicae fidei, quae dubitasti (Ibid., 31)? Fides ergo ambulavit in Apostolo, non caro. Denique fides titubavit, et caro sentire coeperat naufragium. Quod non improprie dictum est; quia caro navis est animae, sicut scriptum est: Qui descendunt mare in navibus (Psal. CVI, 23). Et alibi: Ibi dolores ut parturientis, in spiritu vehementi conteres naves Tharsis (Psal. XLVII, 8). Animae enim nostrae cum Verbum parturiunt, edunt dolores: quae autem peperit, jam non meminit tristitiae propter gaudium; quia natus est illi homo qui mundum redemit. Naves Tharsis, id est, intelligibiles quae Salomoni aurum ferebant atque argentum, id est, corpora nostra, quae habent thesaurum in vasis fictilibus, ut Apostolus dicit (II Cor., IV, 7): vel quod etiam hic partus dubio conteruntur, juxta quod dictum est: Vae praegnantibus et nutrientibus (Luc. XXI, 23)! Nam cum anima quatitur, caro fluctuat: vel spiritu vehementi exagitabuntur infuso, cum expleto tempore fuerit resurgendum, secundum quod scriptum est: Veni, spiritus, et insuffla in mortuos istos, et vivent (Ezech. XXXVII, 9). Unde et ipse Job in posterioribus dicit: Novi enim quia aeternus et potens est, qui soluturus est me in terra, resuscitare pellem meam quae portavit haec (Job. XIX, 25 et 26). Conteruntur autem qui in judicium resuscitantur. Est autem bona contritio: cor enim contritum et humiliatum Deus non spernit (Ps. L, 19). Et alibi: Sana contritiones ejus (Psal. LIX, 4). Sed et ad Josaphat dictum est: Contritae sunt naves ire in Tharsis (II Par. XX, 37); eo quod se sacrilego miscuisset. Utrumque igitur contritio significat; quia utrumque est in die judicii: Quando omnes qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei, et procedent qui bona fecerunt, in resurrectionem vitae: qui vero mala egerunt, in resurrectionem judicii (Joan. V, 28 et 29). Quod etiam David propheta significat dicens: Ibi dolores ut parturientis: sicut audivimus, ita et vidimus in civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri (Ps. XLVII, 8 et 9). Namque et dolorem futurum, et laetitiam comprehendit: dolorem de judicio, et de absolutione laetitiam. 632 CAPUT VI. Verba Job, quibus humanas infirmitates aperit, expenduntur. Quemadmodum Vir sanctus peccatum suum non negaverit, quidve inter peccare et impie agere sit discriminis; quibus verbis hominem apud Deum conetur excusare; postremo confitenti veniam promitti, ac justum iniquitates suas agnoscere, ostenditur. 16. Sed ad propositae nobis interpellationis seriem revertamur. Multas, inquit, contritiones fecit mihi, respirare me non sinit, replevit me amaritudine; et quia virtute est potens, nemo potest judicio ejus resistere. Si justus sum corde, lingua mea errat. . . Magnum et potentem disperdit ira. Improbi in morte gravi: justi autem irridentur. Dati sunt enim in manus impii (Job. IX, 17 et seq.). Vide singula. Potentibus ira sua gravis est, improbis nequitia, justis conditionis infirmitas. Ita nihil periculo vacat. Fortitudo et magnitudo viri sua potestate decipitur, improbitas affligitur, virtus ridetur. Ille quia plus potest, labitur: iste quia nihil potest, affligitur. Conditionis est vitium, quia vita nostra levior est cursore. Transivit, et nihil vidit. Tamquam navis vestigium, aut aquilae volantis et quaerentis escam (Ibid., 25 et 26); ita praeterit et vita hominis. Quod loquimur, obliviscimur, nec ullum transitus nostri insigne deprehenditur. nisi quod sit plenum moeroris et gemitus. Concutior, inquit, omnibus membris. Utinam sit mediator noster arguens et dijudicans inter utrumque nostrum (Job IX, 28, 33). 17. Dicam Domino: Quare sic me judicas? An bonum tibi est ut injustus ego sim; quia repulisti opera manuum tuarum, et consilio impiorum intendisti? Numquid sicut mortalis videt, sic vides, aut vita tua sicut hominis, aut anni tui sicut viri; quia exquisisti iniquitates meas, et peccata mea investigasti? Nosti enim quia impie non gessi: sed quis est qui de manibus tuis eruatur (Job. X, 2 et seq.)? Magna fides, magna auctoritas conscientiae, Deum testem mentis suae arcessere. Quod conditionis est, non negat: quod impietatis est, repellit: quod infirmitatis, fatetur. Peccasse conditionis est, quia nemo immunis lapsus est: impie agere non conditionis est, sed perfidiae et nequissimae mentis venenum. Non agnoscit hoc justus: sed absolutio hominis in Dei miseratione, non in hominis potestate est. 18. Manus, inquit, tuae plasmaverunt me: postea convertisti et percussisti me. Memento quia lutum me fecisti, et in terra me resolves. Numquid non ut lac mulsisti me, confecisti me sicut caseum? Corium et carnem me induisti, ossibus et nervis me inseruisti: vitam et misericordiam in me posuisti; et visitatio tua protexit spiritum meum (Ibid., 8 et seq.). Quanta deploratio sancti viri pro communi infirmitate, quanta conventionis auctoritas, quod Deus hominem manibus suis fecerit? Excusatur culpa infirmitatis obtentu, commendatur gratia privilegio operationis aeternae, et protectionis dignatione coelestis. De quo loco etiam David pulcherrime locutus est dicens: Quid est homo, quod memor es ejus; aut filius hominis, nisi quia visitas eum (Psal. VIII, 5)? 633 19. Haec, inquit, habes in te: novi quia omnia potes, impossibile autem tibi nihil. Si enim peccavero, custodies me, ab iniquitate autem immaculatum me non fecisti. Si impius fuero, vae mihi! Si sim justus, non possum me erigere. Plenus sum enim confusionis, investigor sicut leo ad necem (Job. X, 13 et seq.). Vide tria: Si peccavero, inquit, custodies me. Et ideo, o homo, fatere peccatum, ut veniam consequaris: Dic, inquit, iniquitates tuas, ut justificeris (Esai. XLIII, 26). Quid erubescis fateri eas in quibus natus es? Negantis, non fatentis crimen est, negare quod natus sis. Quod accepisti, utinam serves. Cur putas te habere quod non acceperis? Ergo peccator fateatur, impius ingemiscat, justus non se erigat et extollat; ne per arrogantiam fructum justitiae amittat. 20. Et pulchre ait: Si justus sum, non possum me erigere; plenus enim sum confusionis. Justus enim advertit magis fragilitatem suam, quam injustus; et sapiens agnoscit, non agnoscit insipiens. Denique lapsibus suis sapiens compungitur, insipiens delectatur: justus accusator est sui, injustus assertor: justus praevenire vult accusatorem confessione peccati, injustus peccatum suum occultare desiderat: ille in principio sermonis occurrit ut prodat errorem, iste multiloquio sermonis sui sonum accusationis involvit, ne prodat errorem. CAPUT VII. Omnium aetatum maxime lubricam adolescentiam: nos eorum etiam peccatorum, quae vitare nequiverimus, rationem esse reddituros: aerumnas nostras maris ac terrae incommodis non satis exprimi: coelum ac terram innovanda esse, nec futuram resurrectionem ante adventum ejus, qui nova omnia sit facturus. 21. Iterum adjiciens dicit: Quare ascripsisti adversum me mala, et apposuisti mihi adolescentiae peccata (Job. XIII, 26)? Pulchre id aetatis arripuit ad querelam, quae magis ad vitium lubrica esse consuevit. Habet enim pueritia innocentiam, senectus prudentiam, ipsa vicina adolescentiae juventus bonae existimationis intuitum, et verecundiam delinquendi: adolescentia sola est invalida viribus, infirma consiliis, vitio calens, fastidiosa monitoribus, illecebrosa deliciis. In tanto igitur et tam confragoso et procelloso mundi hujus turbine, cur tam crebra naufragia improvidae ascribuntur aetati? Unde praeclare David totius temporis ejus veniam sibi a Domino postulavit dicens: Delictum juventutis meae et ignorantiae ne memineris, Domine (Psal. XXIV, 7), quia tunc maxime calor corporis fervet, et aestu sanguinis vaporantis ignescit. 22. Sed iterum ipsum audiamus: Mortalis, inquit, filius mulieris, brevis vitae est, et plenus iracundiae, qui sicut flos floruit, et decidit, discedit autem ut umbra, et non resistit. Nonne et ab hoc ratio quaeritur? Et hunc fecisti intrare in judicium sub conspectu tuo. Quis autem mundus est a sorde? Sed nemo, 634 etiamsi unius diei sit vita ejus super terram (Job XIV, 1 et seq.). Vere miserabilis conditio, ut peccati sui quod vitare non possit, rationem praestare cogatur: judicium intrare, in conspectum Domini subire omnipotentis compellitur, edere causas gestorum suorum, quae tot vitae suae aetatibus percurrerit, cum mundus a peccato quivis esse non possit, ut ab ipsis cunabulis prius obrepat infantiae culpa, quam sit ullus sensus erroris. Quamque illud miserabile, ut brevis sit vita ejus, dulcis illecebra, multiplex aerumna, iracundia quotidiana. Itaque in exigua delectatione amaritudo perpetua est. 23. Est, inquit, arbori spes. Si enim fuerit excisa, virescit; et in petra mortuus ramus ejus fuerit, ad adorem aquae florebit; faciet autem messem sicut novella. Vir autem defunctus abiit, cadens autem mortalis homo non ultra est. Tempore autem fluctuat mare Job. XXIV). Spectavimus prophetici sermonis seriem ex duobus inferioribus elementis, terra ac mari, quae omni injuriae, crebrisque tempestatibus subjacent: quam validum argumentum nostrae expressit aerumnae? Terrena, inquit, virgulta, nemorosaque arborum, etiam cum fuerint mortua, in usus vitales resurgunt. Mare quoque ipsum temporum vicibus solet fluctuare. At vero caro nostra semper exaestuat, sibique ipsa tempestas est, nec umquam a motibus procellarum miserandisque naufragiis feriatur. 24. Cum autem dormierit homo, non resurgit usque dum coelum non assuatur (Ibid., 12). Quod videtur declarare, donec coelum novetur; erit enim coelum novum et terra nova, sicut scriptum est (Esai. LXV, 17). Nam quod assuitur, vetus est: quod vetus, mutabitur. Denique audi David dicentem: Initio terram tu fundasti, Domine, et opera manuum tuarum sunt coeli. Ipsi peribunt: tu autem permanes, et omnes sicut vestimentum veterascent, et sicut opertorium mutabis eos et mutabuntur (Psal. CI, 26 et 27). Possumus etiam illud adtexere, quoniam quod vetus est, assuitur; quod novum, cogitur. A diebus autem Joannis Baptistae regnum coelorum cogitur, et cogentes diripiunt illud. Assuebat ergo illud Synagoga in paucis, Ecclesia cogit in millibus. Vel quia nunc coelum assui videtur nebulis et caligine, nocturnisque tenebris, et croceo diei surgentis rubore diversa et discolori specie saepe contextum. Tunc autem nox non erit amplius, et non indigebunt luce lucernae, et lumine solis; quia Dominus illuminabit super eos, sicut dicit Joannes (Apoc. II, 23). Vel quia: Vae iis qui assumunt cervicalia ad evertendas animas populi (Ezech. XIII, 18). 25. Deploranti prophetae miseriam nostrae fragilitatis, quae et in hac vita requiem non haberet, et universa subito incursu mortis amitteret, Spiritus sanctus infudit tamdiu non resurrecturos homines, donec veniret qui non assueret vetera novis, nec vestimentum novum committeret in vestimentum vetus; sed omnia faceret nova, sicut ipse dixit: Ecce faciam nova. Ipse est enim resurrectio, ipse primogenitus ex mortuis in quo omnes 635 quidem praerogativam futurae resurrectionis accepimus: solus tamen ipse adhuc resurrectione perpetua resurrexit. CAPUT VIII. Quomodo beatus Job resurrectionem atque iram Domini in consummatione futuram significaverit; et quam desideraverit ex hac vita, ubi perfidia dominatur, evolare? 26. Audito igitur quid locutus esset in eo Deus, et cognito per Spiritum sanctum quod Filius Dei non solum veniret in terras, sed etiam descensurus esset ad inferos, ut mortuos resuscitaret (quod tunc quidem factum est ad testimonium praesentium, et exemplum futurorum), conversus ad Dominum ait: Utinam in inferno me conservares, absconderes autem me, donec desinat ira tua, et statuas mihi tempus in quo memoriam mei facias. Si enim mortuus fuerit homo, vivet consummans dies vitae ipsius. Sustinebo donec iterum fiam, deinde vocabis me; ego autem te obaudiam: at opera manuum tuarum ne despicias. Numerasti autem meas adinventiones, nec praeteribit te quidquam ex peccatis meis. Signasti autem iniquitates meas in sacculo, et notasti si quid inscius praeterivi (Job. XIV, 13 et seq.). Quam suavis locus, qui nos de resurrectione confirmat; et quam videtur voci Dominicae convenire, quae in Evangelio legitur, ubi ait: Tunc incipient dicere montibus: Cadite super nos; et collibus: Operite nos (Luc. XXIII, 30). Erit enim in consummatione saeculi ira Domini. Recte ergo Sanctus, in judicium mavult resurgere, quam in tempus divinae iracundiae, quae terribilis etiam innocentibus est. 27. Simul etiam illud prophetare intelligitur, dicendo: Statuas mihi tempus in quo memoriam mei facias; quod in passione Domini resuscitandus foret, sicut in fine istius libri demonstratur; nec tamen deplorare desinit: et quo magis intelligit sibi resurrectionem esse propositam, vitam hanc fugere desiderat, videns se in manus traditum adversariorum, projectum se in potestatem impiorum, cui etiam amici in inimicos conversi sunt, qui cum debuerint consolari, ruinam super ruinam inferant; memor tamen conscientiae suae purae, et mundae orationis ait: Terra non cooperias in sanguine carnis meae (Job XVI, 19); ut oratio ejus sicut incensum dirigatur ad Dominum, non in terra diversetur. Sancti enim oratio nubes penetrat; peccatoris orationem, sicut a Deo Cain dictum est parricidae, aperiens os suum terra in sanguine carnis abscondit. Maledictus, inquit, a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua; quoniam operaberis terram (Gen. IV, 11). CAPUT IX. Reprehenduntur ii, qui curiosius sapientiae adyta rimari audent: eam neque in abysso, neque in mari quaerendam esse; et qua causa: denique ejusdem cognitionem soli Deo, et quibus eam ille revelaverit, patere. 28. Flebiliter itaque Sanctus deplorat vitae istius tempora: Pereo, inquit, et spiritu 636 circumferor: oro autem sepulturam, et non impetro, precor laborans. Et quid faciam (Job XVII, 1 et 2)? Dies mei transierunt in horrore: dirupti sunt articuli cordis mei (Ibid., 11). Nec tamen usquam derogat judicio Dei; scit enim profundam esse altitudinem sapientiae et scientiae Dei, et inscrutabilia judicia ejus, atque investigabiles vias ejus. 29. Non calcaverunt, inquit, eas filii se glorificantium, nec transivit per eas leo (Job XXVIII, 8). Quis enim potuit vias ejus comprehendere, quae abdite occulta penetravit? Unde, inquit, inventa est sapientia, aut quis locus disciplinae? Nescit mortalis homo viam ejus, nec inventa est in hominibus. Abyssus dixit: Non est in me; et mare dixit: Non est mecum (Ibid. 12 et seq.). Non tibi licet scire, o homo, alta sapientiae; ideo tibi scriptum est: Noli altum sapere, sed time (Rom. XI, 20). Quid curiose cupis investigare quod tibi non expedit scire, nec cognoscere datur? Paulus audivit aliqua secreta sapientiae, quae prohibitus est aliis intimare; et ideo raptus est in paradisum, raptus usque ad tertium coelum, ut audiret ea quae positus in terris audire non poterat (II Cor. XII, 3 et 4). Si quae audivit homo, non licuit ei loqui, quemadmodum quod non audivit, inquirit? Imperatoris hujus in terris non licet tibi scire consilia, et vis scire divina; non licet tibi curiosius investigare quae in terris geruntur, et curiosius requiris quid supra coelum agatur. Cur tu disputas unde nata sit Sapientia? Nescit homo viam ejus, nec in hominibus inventa est perfecta Sapientia. Non in Moyse, non in Aaron, non in Jesu Nave fuit, non in ipso David qui ait: Incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi (Psal. L, 8); quia ipse dixit in posterioribus: Velut jumentum factus sum apud te (Psal. LXVII, 23). Supra te est scire, o homo, altitudinem Sapientiae, satis est tibi ut credas. Si enim non credideritis, inquit, nec intelligetis (Esai. VII, 9). Abyssum scire non potes, abyssum non potes comprehendere, quomodo altitudinem Sapientiae comprehendes? Abyssus dixit: Non est in me; et tu potes dicere quia in te est Sapientia? 30. Abyssus ergo dixit: Non est in me; quia ipse Dominus dixit: Non derelinques animam meam in inferno (Psal. XV, 10). Et Apostolus dixit: Quis descendit in abyssum? hoc est Christum ex mortuis deducere (Rom. X, 7). Ergo si interrogatur abyssus: Ubi est Sapientia? Respondet: Non est in me, quia resurrexit. Interrogatur mare: Ubi est Sapientia? Dicit: Mecum non est: quia calcavit me, nec fluctus mei eam turbare potuerunt. Et tu ergo in hoc saeculi istius positus freto, noli perfectam illam Dei Sapientiam in hoc mundo quaerere; quia mundus eam non cognovit. Sed si vis eam invenire, calca fluctus hujus mundi, sicut calcavit Petrus, et ambula super aquas hujus saeculi, et porriget tibi dexteram Sapientia, sicut porrexit et Petro; quia nemo fuit quem non saeculi hujus unda turbaverit. Turbavit Abraham, turbavit et Moysen, turbavit et Petrum. Moyses per mare transivit, et per mare peditem duxit exercitum: sed ante et ipse turbatus est. Petrus super aquas calcavit: sed mersus fuerat corpore, quia infirmioris fidei vestigio claudicavit. Ergo noli Sapientiam in mari quaerere; 637 quia non dixit cum mari se futurum Dominus Jesus, sed cum apostolis suis; ut aliqua ex parte eum cognoscerent, quibus ait: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 20). Beati cum quibus est, utinam et nobiscum sit. Sed nobiscum mare est, Petrus cum Christo, quia et ipse calcavit mare. Nobis aurum cordi atque argentum est: sapientia autem supra aurum, non in auro est. Ideo qui Sapientiam habere cupiebat, Argentum, ait, et aurum non habeo; sed quod habeo, do tibi: in nomine Jesu Christi Nazareni surge et ambula (Act. III, 6). Quia aurum non habebat, in nomine Christi habebat piae operationis gratiam. Ideo et tibi dicitur: Et trahe Sapientiam in interiora (Job XXVIII, 18); et intra: Latuit, inquit, omnem hominem, et a volatilibus coeli abscondita est (Ibid. 21). Nec homines sciebant ubi erat, nec Angeli, quia ipsi sunt aves coeli, de quibus dictum est: Et vidi Angelum volantem per coelum (Apoc. XIV, 6). 31. Nemo potuit noscere Sapientiam; quia nemo novit Filium nisi pater, et nemo novit Patrem nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare. Ipse ergo revelavit Joanni cum quo esset sapientia; et ideo dixit ille, non quod suum erat, sed 638 quod Sapientia infudit ei: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum (Joan. I, 1). Nescit Sapientiam interitus, nescit malitia. Interitus enim tenere eam non potuit, qui dixit: Ubi est, mors, victoria tua? Ubi mors, aculeus tuus (I Cor. XV, 55)? Nescit eam malitia, quia dixit: Quaerent me mali, et non invenient (Prov. I, 28). Possunt dicere: Audivimus gloriam ejus. Solus est Deus qui novit eam: quia Deus, inquit, bene constituit viam ejus: ipse novit locum ejus (Job XXVIII, 23). Quod sit receptaculum Sapientiae, audi discipulum ejus dicentem: Unigenitus Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit (Joan. I, 18). Agnovit enim Patrem Filius, quia ipse ait: Sicut agnovit me Pater, et ego agnosco Patrem (Joan. X, 15). Aequa mensura est cognitionis, ubi unitas potestatis est. Pater ergo qui omnia fecit, novit ventorum libram, aquarum mensuram (Job XXVIII, 25): ipse vidit Sapientiam, et enarravit eam per prophetas suos, quia Pater enarravit Sapientiam, et investigavit eam; sicut et Filius Patrem enarravit, quem nihil praeterit, et dixit: O homo, quid vis profunda scire Sapientiae, quae supra te sunt? Timere Deum sapientia est, abstinere autem a malis disciplina est (Ibid., 28). LIBER SECUNDUS. DE INTERPELLATIONE DAVID. CAPUT PRIMUM. Post absolutam vehementiorem interpellationem Job sequitur placidior interpellatio David. Hunc non inepte cervo comparari, cum Christus ipse per idem animal se designari non recusaverit. Illi similitudinem hanc convenisse pottissimum ob passionis susceptionem, Ecclesiae vocationem, profligationem diaboli, atque apostolorum, qui et ipsi cervi fuerunt, missionem. 1. Multi quidem deploraverunt infirmitatem fragilitatis humanae excellentius; tamen caeteris sanctus Job, et sanctus David. Ille superior, directus, vehemens, acer, et quasi gravibus exasperatus doloribus majore cothurno: hic blandus, placidus, atque mansuetus, mitiore affectu; ut vere quem imitandum sibi proposuit, cervi imitaremur affectum. Nec te moveat, si tantum prophetam ferae similitudine videar praedicare, cum legeris ad apostolos dictum: Estote astuti sicut serpentes et prudentes sicut columbae (Matth. X, 16). 2. Sed tamen quamvis istiusmodi similitudines piis astruantur exemplis, sitque innocens et mitis natura cervorum; illum cervum ad imitationem Prophetae propositum hoc loco arbitror, de quo Salomon paternae mentis assertor in Proverbiis dixit: Cervus amicitiae, et pullus gratiarum confabuletur tibi (Prov. V, 19). Verus enim Dei Filius in semetipso naturam quam animantibus ipse donavit, expressit, qui in hunc mundum tamquam cervus advenit: et cum his se mera simplicitate jungebat, a quibus ei parabantur insidiae. Fertur enim hujusmodi cervorum esse simplicitas, ut cum se exagitari viderint, his sese equitibus adnectant, qui ministerio fraudis appositi, fugae specie ac simulatione societatis inductos ad retia usque deducant. Ita ergo Dominus tamquam ignarus periculi atque improvidus, Judaeis dolum sibi struentibus admiscebatur, et societatem Judae proditoris sibi adscivit, cujus simulatione funesta, usque ad crucis laqueos et retia passionis accessit. Unde conversus ad eum dixit: Juda, osculo Filium hominis tradis (Luc. XXII, 48)? Et hoc modo quidem venit ad Synagogae retia, volensque se induit: sed non implicitus est, nec inscriptus, qui omnes resolvit. 3. Denique eminebat super retia. Et quia eum sui non susceperant, vocabat Ecclesiam, et suam ei gratiam conferebat, sicut ipsa sacrosancta Ecclesia in Canticis protestatur dicens: Adjuravi vos, filiae Hierusalem, in virtutibus et fortitudinibus agri; ne suscitaveritis, et excitaveritis charitatem usquequo voluerit (Cant. II, 7). Petit ergo in odore agri, quem olebat sanctus Jacob, id est, illa fide, illa devotione excitari sponsum suum a filiabus Hierusalem, ut festinet ad sponsam, et excitari ejus in se charitatem, aut etiam ipsum excitari, quia charitas sponsus est. Deus enim charitas est, sicut dixit Joannes (I Joan. IV, 16). Sed ille non est passus se ab aliis excitari; qui sponte properabat, egressus de thalamo exsultabat ut gigas ad currendam viam. Vidit 639 eum sponsa, et vocem venientis audivit, subitoque conversa ait: Ecce hic advenit saliens super montes, transiliens super colles (Cant. II, 8); majores enim salit, minores transilit, ne piae festinationis impedimenta patiatur. Similis est, inquit, consobrinus meus capreolae, aut hinnulo cervorum super montes Bethel (Ibid. 9). Bonus cervus, cujus mons est domus Dei, in quam tanta celeritate currebat, ut sponsae vota et desideria praeveniret. Denique quem de longinquo venientem viderat, repente sibi adesse cognovit; unde et ait: Ecce hic post parietem nostrum, prospiciens per fenestras, eminens per retia. Respondit consobrinus meus, et dixit mihi: Exsurge, veni, proxima mea, formosa mea, columba mea; quia ecce hyems praeteriit, imber abiit, discessit sibi, flores visi sunt in terra (Ibid. 10 et 11). Hyems Synagoga est: imber populus Judaeorum, qui solem videre non potuit: flores apostoli sunt. Et addidit: Messis incisionis advenit, vox turturis audita est in terra nostra (Ibid. 12). Messis illa Ecclesiae fides est: vox turturis pudicitia est. 4. Nec his solis, sed etiam cervi similitudinem suscipit Christus, quia veniens in terras serpentem illum diabolum sine ulla sui offensione protrivit, cui calcaneum suum obtulit, sed ejus venena non sensit. Unde dictum est ei: Super aspidem et basiliscum ambulabis (Psal. XC, 13). Simus ergo et nos cervi, ut super serpentes ambulare possimus. Erimus cervi, si vocem Christi sequamur, quae praeparat cervos, et facit morsus serpentium non timere: ac si qui forte fuerint vulnerati, aufert eorum dolorem, solvendo delictum. De his cervis dicit Dominus ad Job: Observasti partus cervorum: numerasti autem menses eorum, plenos partus? Partus autem eorum solvisti, vel enutristi filios eorum, ut non timeant (Job XXXIX, 1 et seq.). Audi quomodo non timeant filii cervorum talium. Doceat te Esaias dicens: Et puer parvulus mittet manum in cavernam aspidum, et illi non nocebunt (Esai. XI, 8). Et ut agnoscas quod Ecclesiae filios significare videtur, addidit: Partus autem eorum emittes, dirumpent filii eorum, et multiplicabuntur in generatione, exibunt et non revertentur retro (Job XXXIX, 4 et 5). Nemo enim mittens manum ad aratrum, et aspiciens retro, habilis est regno Dei. 5. Merito ergo cervus factus est Dominus; ut tales sibi cervos Domini vox praepararet, de quibus ait: In nomine meo daemonia ejicient, linguis loquentur novis, serpentes tollent, et si mortiferum quid biberint, non eis nocebit (Marc. XVI, 17 et 18). Tollebant enim serpentes, cum spiritu oris sui sancti apostoli de latebris corporum eruerent nequitias spiritales, nec venena mortifera sentiebant. Denique cum exsiliens de sarmentis Paulum vipera momordisset, videntes Barbari pendentem viperam de manu ejus, putabant repente moriturum. At ille stabat intrepidus, nec vulnere movebatur, nec veneno infundebatur. Unde videntes eum non tamquam hominis conditione genitum, sed tamquam Dei gratia editum, supra homines esse arbitrabantur. Vide cervum viperas de latebris eruentem spiritu 640 divino qui erat in naribus ejus, sicut dixit Job (Job XXVII, 3). Conversus, inquit, Paulus in spiritu, et respiciens cum dolore ait ad Pithonem: Praecipio tibi in nomine Domini nostri Jesu Christi continuo exire ab ea. Et exivit eadem hora (Act. XVI, 18). Vide cervum quando venit ad baptismum, et sacri fontis ablutus irriguo, omnia persecutionis venena rejicit. Vide cervum Dominum Jesum, quando venit ad Joannem Baptistam, et dicenti sibi Joanni: Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me, respondit: Sine modo (Matth. III, 14 et 15). Et hoc dicto, in aquas salutem sitiens publicam, tota aviditate descendit. Sed jam satis nobis in exordio tractatus, sicut in principio anni, more vulgi cervus allusit. Pergamus ad caetera. CAPUT II. Quam desideraverit David ex hac vita innumeris calamitatibus, ac peccatis obnoxia liberari; ut ad conspectum Dei perveniret! Terram lacrymarum esse locum, et quae illarum utilitas? Quomodo Propheta animam supra carnis infirmitates attollens orationem qua peccata teguntur, coram Deo effuderit, ut in coelestem aulam introiret. Ejusdem aulae paucis tanguntur deliciae, cum qua etiam Ecclesia comparatur. 6. Interpellat, ut dixi, David dicens ad Dominum: Sicut desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus. Sitivit anima mea ad Deum fontem vivum: quando veniam et parebo ante faciem Dei (Ps. XLI, 2 et 3)? Aestuat sanctus, nec sese capit. Major est enim animi magnificentia, quam cujuslibet corporis magnitudo; et securus meriti, de terris ad coelestia evolare desiderat, sicut et alibi dicit: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam (Ps. LIV, 7). Hic enim sunt laquei, quibus etsi non implicatur justus, tamen impeditur: hic dolores et sollicitudines; illic laetitia, ubi gratia: hic postremo corporis vincula, quae Paulus solvere gestiebat; ut omnibus exutus impedimentis, Domino liber assisteret. Hoc ergo sitiebat anima David, ut jam non per fidem, sed facie ad faciem Deum videret; nec solum peregrinaretur a corpore, sed corpore solveretur. Dissolvi enim et cum Christo esse multo melius; quia justo mori est lucrum. Et grande quidem lucrum carere peccato, delictorum illecebris non moveri. Quis enim mundus a sorde, quando nec unius diei vita hominis in terra caret delictorum contagione? Vivendo ergo damna contrabimus innocentiae, morte finem erroris adipiscimur. Lucrum ergo morte acquiritur, vitae autem usu tamquam miseris debitoribus usurarii nominis ad reatum fenus augetur. Et bene sitit anima, quae festinat ad fontem, non aquae istius, sed vitae aeternae, de quo supra dixit: Quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen (Ps. XXXV, 10). Merito ergo David properabat pervenire et apparere ante 641 faciem Dei, cujus vultus lumen est; quia omnes quos Dominus spectat, illuminat. 7. Fuerunt lacrymae meae mihi panes die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie: Ubi est Deus tuus (Psal. XLI, 4)? Ibi bene lacrymae panes sunt, ubi esuritur justitia. Beati enim qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Sunt igitur lacrymae quae panes sunt, et confirmant eor hominis. Cui disputationi etiam illud Ecclesiasticum convenit dictum: Mitte panem tuum ante faciem aquae (Eccle. XI, 1); quia ibi panis coelestis, ubi aqua gratiae; quoniam recte accipiunt substantiam verbi, et mysticae rationis alimentum, quibus flumina aquae vitae de ventre labuntur. Similiter quoque ibi panis hic vivus, ubi aqua lacrymarum, et fletus est poenitentiae. Sic enim scriptum est: In fletu exierunt, et in consolatione revocabo eos (Jerem. XXXI, 9). Beati ergo quorum lacrymae panes, qui ridere meruerunt; quia beati qui fletis. 8. Horum memor, inquit, effudi super me animam meam (Psal. XLI, 5). Sanctus colligit ab his quae foris sunt, et supra se effudit animam suam; ut anima supra corpus effusa infirmitatem carnis abscondat, tegat corporis ad poenitentiam, et virtus ubique animae mentisque praetendat. Unde et in posterioribus dicit: Effundam in conspectu ejus orationem meam (Psal. CXLI, 2). Ubi effunditur oratio, ibi peccata sunt tecta. Quorum autem memorem se dicit? Eorum utique quae desiderabat, ut veniret et appareret in conspectu Dei, ut ejus aulam illam videret aeternam, in qua spatiabatur animo et praesumpto delectabatur ingressu. 9. Quoniam ingrediar, inquit, in locum tabernaculi admirabilis, usque ad domum Dei. In voce exsultationis, et confessionis sonitus epulantis (Psal. XLI, 5). Non immerito flebat, quoniam versaretur in terris, cui coelestia tabernacula deberentur, et quem aulae potentis exspectaret introitus. Denique illam solam omnibus regni sui opibus praeferebat, sicut ipse testificatus est alibi dicens: Unam petii a Domino, hanc requiram: ut inhabitem in domo Domini omnes dies vitae meae et ut videam delectationem Domini (Psal. XXVI, 4). Delectatio Domini in Ecclesia est: Ecclesia est imago coelestium; etenim postquam umbra praeteriit, imago successit. Umbra Synagoga est: in umbra Lex, in Evangelio veritas. Ideo in Evangelii lumine veritatis imago resplendet. Flebat igitur Propheta; quia differebantur plena gratiae bona et referta laetitiae. CAPUT III. Non mirum si David hujus vitae malis, et si consolatione sua minime careant, turbatus sit; cum ipse Christus qui mortem subivit voluntariam, turbari voluerit, et quo sensu hoc intelligendum? Item quare alio loco non confiteor, sed confitebor Propheta dixerit? 10. Denique et in posterioribus dicit: Heu me, quia incolatus meus prolongatus est (Psal. CXVI, 5)! Et ideo interpellabat Dominum, quia ad meliora properabat. In ipsis tamen afflictationibus saeculi magna esset consolatio praesentium, spes futurorum. Quis enim non erigeret animum, qui posset sperare in tabernaculo coelesti beata illa sibi consortia 642 reservari. Sed quia infirmae conditioni plerumque futura taedio sunt, praesentia vexationi; ideo et sancti Prophetae insurgentibus corporis fluctibus anima turbabatur. 11. Nolo enim mireris si Propheta animam suam dicit esse exagitatam, cum dixerit ipse Dominus Jesus: Nunc anima mea turbata est (Joan. XII, 27). Qui enim suscepit infirmitates nostras, nostrum quoque suscepit affectum, in quo et tristis erat usque ad mortem, non propter mortem; mors enim voluntaria moestitiam habere non poterat, in qua futura erat universorum laetitia, universorum refectio. De qua et alibi dixit: Et surrexi, et vidi, et somnus dulcis factus est mihi (Jerem. XXXI, 26). Bonus somnus qui fecit non esurire esurientes, non sitire sitientes, quibus sacramentorum dulcedinem praeparavit. Quomodo ergo anima ejus timore turbata est, qui fecit aliorum animas non timere? Tristis ergo usque ad mortem, donec consummaretur gratia: quod probatur ipsius testimonio dicentis de morte sua: Baptismate habeo baptizari, et quomodo angor, usque dum perficiatur (Luc. XII, 50)? 12. Turbatus igitur David lubricis saeculi hujus anfractibus dixit: Quare tristis es, anima mea: quare conturbas me? Spera in Deum, quoniam confitebor illi: salutare vultus mei, et Deus meus (Psal. XLI, 6 et 7). Ergo quando auxii et solliciti sumus, spes nos futurorum exspectatione confirmet. Vide singula: Spera, quoniam confitebor, inquit. Non confiteor, sed confitebor; hoc est, tunc melius confitebor, quando revelata facie gloriam Domini speculatus in eamdem imaginem reformabor. 13. Subito cum se consolaretur, in se reversus ait: Ad me ipsum anima mea turbata est (Psal. XLI, 7); id est, qui alios confirmare debeo, ipse conturbor. Et quia ex me non habeo firmamentum, de auctore sumamus. CAPUT IV. Qui turbari se boni consulunt eos exire ex Aegypto, quae per Jordanem designatur: per eum fluvium adumbrari etiam Christum, quod nempe cordium cogitationes penetret, et sanctis terrenam ac coelestem dividat possessionem. Hoc tamen Christo convenire, Patre non excluso; et ibi quid per Sicimam significetur? Item Christum montem fuisse magnum per divinitatem, modicum per incarnationem, quam cum Lex vetus ad homines redimendos non sufficeret, Evangelium illaturus susceptam voluit. 14. Propterea, inquit, memor ero tui, Domine, de terra Jordanis et Hermoniim (Ibid.). Memor est de terra Jordanis, in quo gratia memoriam devotionis accumulat. In Jordanem Naaman Syrus ille descendit, et mundus a lepra factus est. In Jordane baptizatus est Christus, quando formam lavacri salutaris instituit. Jordanis nomen descensionem significat, qua descendit Dominus Jesus, quia contagio delictorum vicinos Jordanis fluminis emundavit. Hic fluvius exit de Aegypto, et dividit terram repromissionis. Ergo qui turbatur, si boni consulit, de Aegypto exit, et sequitur viam lucis. Hermoniim etiam viam lucernae interpretati sunt. Exi ergo prius ex Aegypto, si vis lumen 643 Christi videre. Exivit Chananaea a finibus gentium, et Christum invenit, cui dicebat: Miserere mei, fili David (Matth. XV, 22)! Exivit et Moyses ex Aegypto, et propheta factus est, et remissus ad populum, ut de terra afflictionis animas eorum liberaret. Lucerna autem in Christi corpore. Haec tibi lucerna viam monstrat. Unde et sanctus David ait: Lucerna pedibus meis verbum tuum (Psal. CXVIII, 105). Lucerna, quod illuminaverit animas universarum, et in tenebris viam monstraverit. Evangelium via lucernae est; in umbra lucet, id est, in saeculo. Unde et alibi habes: Nive dealbabuntur in Selmon (Psal. LXVII, 15), id est, in obumbratione. 15. Jordanis quoque Christus qui dividit terram. Quomodo dividat, audi: Et tuam ipsius animam pertransibit gladius, ad revelandas multorum cogitationes cordium (Luc. II, 35): eo quod sit nostrarum divisor animarum, qui in intima cordis secreta descendat, et cogitationes mentium deprehendat. Hic gladius verbum est Dei vivum. Denique ad Hebraeos sic legis: Vivum est Dei verbum et validum, et acutius omni gladio acutissimo, penetratque ad divisionem animae et spiritus, artuumque et medullarum (Hebr. IV, 12). Hic est fons Siloa, qui dicitur missus, quoniam Christus a Patre dixit se esse missum (Joan. IX, 7). Est et illa divisio quae colligitur ex eo quod utramque ripam Jordanis Tribus incoluerint Judaeorum, quoniam Filius hominis qui posterioribus temporibus descendit e coelo, verus ille Jordanis, verus ille terrestrium atque coelestium divisor, possessionem dividuam patribus dedit: unam quae possideretur in terris, alteram quae futurae vitae meritis servaretur. Quorum utrumque convenit soli Christo, vel coelestia dividere, vel occulta deprehendere. Interiora enim dividit, qui occulta deprehendit, quod est utique divinitatis insigne. Denique sic habes scriptum quia Dominus dixit: Laetabor et dividam Sicimam (Psal. LIX, 8). Haec est illa magnifica portio, quam Jacob filio suo Joseph praestantiorem omnibus deputavit. Unde ait: Ego do tibi Sicimam magnificam super fratres tuos, quam accepi de manu Amorrhaeorum, in gladio meo et sagitta (Gen. XLVIII, 22). Quod divisio soli Domino debetur, quae Verbo, hoc est, spiritali illo vero Salomonis gladio comprehenditur. Quid est soli? Patri sine Christo, an Christo sine Patre? Minime. Cum solum dico Patrem, Filium non separo; quia in sinu et secreto Patris Filius est. Cum solum Filium dico, et Patrem jungo, sicut junxit et Filius dicens: Ecce venit hora, ut me solum relinquatis: sed non solus, quoniam Pater mecum est (Joan. XVI, 32). Sic ergo et Pater solus beatus, et solus potens dicitur; ut ab eo Filius non sequestretur, qui in Patre semper est (I Tim. VI, 13 et 16). Denique praeclare Johannes: In principio erat Verbum (Joan. I, 1), sed sine Patre non erat. Et Deus Pater erat, sed sine Verbo non erat: quia Verbum erat apud Deum. 16. Haec Sicima Ecclesia est. Ipsam enim elegit Salomon, cujus latentem distinxit affectum. Haec Sicima Maria est, cujus animam gladius Dei transit et dividit. Haec Sicima est ascendens, sicut interpretatio habet. Quae sit ascendens, audi de Ecclesia. Quae est quae ascendit dealbata innitens super fratrem suum (Cant. VIII, 5)? Haec est actinosa, quae Graece ἀκτινώδης dicitur, quod fide operibusque resplendeat: 644 cujus filiis dicit: Opera vestra luceant coram Patre meo, qui in coelis est (Matth. V, 16). 17. Memor ergo est Dei David de terra Jordanis et Hermoniim a monte modico. Quis est iste mons modicus? Consideremus ne forte divinitas Christi mons magnus. Denique coelum et terram compleo, dicit Dominus (Jerem. XXIII, 24). Si ergo divinitas Christi mons magnus est, utique incarnatio ejus mons exiguus est. Utrumque ergo Christus, et mons magnus et minor: magnus vere; quia magnus Dominus et magna virtus ejus: minor; quia scriptum est: Minorasti eum paulo minus ab Angelis (Psal. VIII, 6). Unde et Esaias dicit: Vidimus eum, et non habebat speciem, neque decorem (Esai. LIII, 2). Idem tamen et ex magno minor factus, et ex minore magnus. Ex magno minor; quia cum in forma Dei esset, semetipsum exinanivit, et formam servi accepit: ex minore magnus; quia dicit Daniel: Et lapis qui elisit imaginem, factus est mons magnus, et implevit omnem terram (Dan. II, 36). Lapis hic si requiris quis sit, agnosce. Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli (Psal. CXVII, 22). Idem tamen cum et exiguus videretur, magnus erat. Cui rei astipulatur Esaias dicens: Puer natus est nobis, et filius datus est nobis, cujus initium super humeros ejus, et vocabitur magni consilii Angelus (Esai. IX, 6). Omnia propter te Christus. Lapis propter te, ut tu aedificeris: mons propter te, ut tu ascendas. Ascende ergo super montem, qui coelestia petis. Ideo inclinavit coelum, ut tu esses vicinior; ideo surrexit in verticem montis, ut te elevaret. 18. Non immerito ergo abyssus abyssum invocabat; ut iste mons fieret exiguus, de quo Propheta ait: Abyssus abyssum invocat in voce cataractarum tuarum (Psal. XLI, 8). Non praevalebat vetus Testamentum ad istius mundi redemptionem: invocabat, et quasi ad auxilium arcessebat novum Testamentum. Clamabat Lex annuntians Evangelium. Erat enim semiplena: et ideo erat necessarius, ut veniret qui Legem impleret. Finis enim Legis Christus ad justitiam omni credenti, qui venit Legem implere, non solvere. Quomodo abyssus Lex, audi dicentem: Judicia tua sicut abyssus multa (Psal. XXXV, 7). Simul hinc intellige utrumque unius esse sapientiae Testamentum, quod quasi suum venit implere Cataractas autem intelligimus profunda verborum, et vim coelestis eloquii: quae fluxere nobis sicut imber e coelo. Ergo remedium taediorum omnium Christus, et Scriptura divina; atque in tentationibus unum perfugium. CAPUT V. Propheta miseriis obsessus divinam implorat misericordiam, quae in adversis praecipue manifestatur. Deum hominis susceptorem esse, tum ob creationem qua in nos idem jus habet atque in lutea vasa figulus, tum ob defensionem qua concessam homini vitam conservat. 19. Denique ubi advertit David quod elevationes fluctuum saecularium super se venirent, quas necesse est plurimas subeamus in istius salo vitae, memor Domini miserationum quas innumeris promisit oraculis, ad preces conversus 645 interpellat Deum, sciens quod misericordia ejus in luce mandatur, id est, in Lege; quia lux praecepta tua (Esai. XXVI, 9): in tentationibus autem quasi in noctis tenebris, manifestatur. Unde tamquam viator qui repatriare desideret, et pervenire quo tendat, confragoso tamen vitae hujus itinere fatigatus, ducem arcessit, et allevamentum obsecrat. 20. Apud me, inquit, oratio Deo vitae meae; dicam Deo: Susceptor meus es (Psal. XLI, 10). Bene nota jam sibi quaerit auxilia, et promissi auctorem convenit, atque usitati muneris praebitorem; ut in subveniendo, si meritum hominis offendit, divinum non offendat exemplum. Dicit aliquis: Quando suscipit eum Deus? Ut hoc astruamus, veni mecum ad Scripturae sacrae exordium (Gen. II, 7), et vide quomodo Dominus manibus suis de luto hominem figuraverit. Unde et hic ipse in posterioribus dicit: Manus tuae fecerunt me et plasmaverunt me (Psal. CXVIII, 73). Quasi figulus quidam Deus fabricam carnis est operatus humanae. Et ad Hieremiam dicitur: Descende in domum figuli, et audies illic verba mea (Jerem. XVIII, 2). Figulo utique saepe contingit, ut dum vas fingitur, cadat de manibus ejus, et iterum colligat lutum, ut vas reformet. Denique et Hieremias dicit: Descendi, et vidi quo modo cecidit vas, quod ipse faciebat in manibus suis (ibid. 3, 4). Et iterum inquit: Fecit vas aliud quo modo placuit ei (Ibid.). Recte ergo susceptor dicitur; quia manibus suis nos ipse suscepit, ipse formavit. Humani figuli vasa sunt illa, alia in honorem, alia in contumeliam. Omnes sumus vasa fictilia: et si rex sit aliquis, vas fictile est; et si apostolus, vas fictile est. Unde et Paulus: Habemus, inquit, thesaurum istum in vasis fictilibus (II Cor. IV, 7). Et propheta de rege dicit: Depretiatus est Jechonias sicut vas, cujus opera non est necessaria (Jerem. XXII, 28). Et addidit: Terra, audi verbum Domini, scribe virum istum abdicatum (Jerem. XXII, 28). Quasi patrio jure Deus noster filios solet abdicare degeneres; ideo et in terra eos scribit, quia filii terrae sunt. Unde cum Judaei accusarent adulteram, Dominus Jesus digito scribebat in terra. Justi autem non in terra scribuntur, quibus dicitur: Gaudete quod nomina vestra scripta sunt in coelo (Luc. X, 20). 21. Suscepit ergo nos Dominus, quando nos finxit: suscipit et quando nos jubet nasci. Unde ait justus: Suscepit me ex utero matris meae (Ps. CXXXVIII, 13). Cujus matris? Priusquam te formarem invutero, novi te (Jer. I, 5) Quos format et suscipit, exeuntes quoque suscipit. Et priusquam exires de vulva matris, sanctificavi te. Susceptor est qui susceperit manibus, ut generis operator humani susceptor dicitur; et qui visitatione susceperit, ut protegat. Unde ait Propheta: Qui habitat in adjutorio Altissimi, dicet Domino: Susceptor meus es tu, et refugium meum (Psalm. XC, 1 et 2). Prima susceptio est operationis, secunda defensionis. Denique audi Moysen dicentem: Extendens alas suas assumpsit eos, et suscepit eos super scapulas suas (Deut. XXXII, 11): sicut aquila suscipit, quae fetus suos examinare consuevit; ut teneat atque enutriat, quibus veri indolem partus, et incorruptae gratiam naturae astipulari adverterit; aut repellat, in quibus degeneris originis infirmitatem in tenera adhuc aetate deprehenderit. 646 CAPUT VI. Queritur David sui oblitum Deum videri, quo et peccatorum suorum merita, et propriam infirmitatem quae sine divino praesidio subsistere non potest, confitetur. Ibidem luget quod fuerit a Deo repulsus, qui susceptus ante fuerat. Quam beatum sit ex utero in Deum projici; et qua ratione illud Christo accommodetur? 22. Quare me oblitus es, et quare me repulisti (Ps. XLI, 10)? Deus non obliviscitur. Impossibile est enim ut obliviscatur, cui omnia quae sunt facta et futura, praesentia sunt: sed nostra peccata meritum oblivionis ei infundunt; ut oblitteret eos, quos indignos sua visitatione cognoverit. Eos enim cognoscit Dominus, qui sunt ejus. Tamen ubi aliqui iniquitatem operantur, his dicit: Non novi vos (Matth. VII, 23). Quis ergo est qui possit Deo dicere: Quare me oblitus es? Sed tamen commune hoc sanctis nobisque infirmis est. Sanctus dicit quasi meriti sui conscius; et tamen quo sanctior, hoc humilior. Quod si vix sanctus dicit, quid ego dicam peccator, nisi ad illud referam: Quare operis tui oblitus es; quare visitationis tuae oblitus es? Postremo quare infirmitatis meae oblitus es? Quid est enim homo, nisi quia visitas eum? Non ergo obliviscaris infirmum. Memento, Domine, quia infirmum me fecisti: memento quia pulverem me finxisti. Quomodo stare potero, nisi solidaturus hoc lutum semper intendas, ut de vultu tuo soliditas mea prodeat? Cum averteris faciem, turbabuntur omnia: si intendis, vae mihi; non habes quod in me aspicias, nisi contagia delictorum; nec deseri utile, nec videri est; quia dum videmur, offendimus. Possumus tamen aestimare, quia non repellit quos videt; quia emundat quos aspicit. Ignis ante eum ardet, qui crimen exurat. 23. Bonum est ergo nobis, ut non repellamur. Ideo queritur David, quia repulsum se credidit, qui fuerat ante susceptus. Denique in posterioribus dicit: In te confirmatus sum ex utero (Psalm. LXX, 6). Sed et supra scriptum habemus: In te projectus sum ex utero: de ventre matris meae Deus meus es tu (Psal. XXI, 11). Bonum est et projici, sed in Deum. Denique ex persona Christi, hoc in XXI psalmo dicitur, qui vere in Patrem de utero projectus est Virginis; non enim terrena eum excepere morientem. Unde in cruce positus, cum emitteret spiritum, ad Patrem ait: In manus tuas commendo spiritum meum (Luc., XXIII, 46). 24. Non ergo aliqui addant: Domine, ut psaltae faciunt, quod neque in Latino codice inveni meo, neque in Graeco, neque in Evangelio, quod est evidentius. Denique supra dixerat: Pater, dimitte illis hoc peccatum (Ibid., 34); et ideo tamquam Patri, in manus ejus commendare se spiritum suum, in cujus sinu semper est Filius. Quamquam, etsi addant quod dixerit, Domine, considerent quod quasi homo in morte positus hoc loquatur. 25. Ergo projectus est de utero in Patrem, de ventre matris suae, hoc est, definivit quod ille uterus qui projecit eum, venter est matris. Pater autem dixit: Ex utero ante luciferum genui te (Psalm. CIX, 3). Non projecit utique Filium Pater, a quo numquam egressus est Filius, sicut ipse ait: Traditus sum, et non egrediebar (Psal. LXXXVII, 9). Non projecit eum, cui ejusdem substantiae 647 unitate connectitur. Potest ergo et sic legi: In te projectus sum ex utero de ventre matris meae (Psal. XXI, 12), ut sequatur: Deus meus es tu, ne discedas a me. Potest et sic: De ventre matris meae Deus meus es tu; quoniam in utero positus a te nunquam recessi; tecum eram qui tanquam Jonas in utero ceti positus, te pro populo deprecabar. Et vere de matris suae ventre cum Deo erat, secundum quod scriptum est: Quoniam priusquam sciret puer bonum aut malum, elegit quod bonum est (Esai. VII, 16). Et: Antequam patrem vocaret aut matrem, virtutem Damasci et spolia Samariae depraedatus est (Esai. VIII, 4); ut gentibus evocatis regnum Patri piae cultu devotionis acquireret. Videamus caetera. CAPUT VII. Dum exoptatus Christi adventus differtur, saevisse diabolum, ut in Christum credituros obtereret, et in ipsis signa defigeret sua: ubi de signis quae sequi et quae fugere nos oporteat, disseritur. Diabolum signa sua in eis ponere, qui fidei semen in via excipiunt; sanctos e contrario diaboli fidem collocare in pervio: tandem ne diabolus tabernaculum Dei polluat, providendum, ad quod maxime opus est perseverantia. 26. Quare, inquit, me repulisti: et quare tristis incedo, dum affligit me inimicus: confringit ossa mea: exprobraverunt mihi qui tribulant me, dum dicitur mihi quotidie: Ubi est Deus tuus? quare tristis es, anima mea (Psal. XLI, 10)? Et reliqua. Prima interpellatio querelam habuit, quod comperendinarentur bona, quorum jam fructus desiderabatur. Secunda interpellatio, quod exspectatus prudentibus Christi differebatur adventus, quem Lex annuntiaverat, quem prophetae pollicebantur, et eo impatientius aestuabant corda justorum, quoniam ad redemptionem cognoverant esse venturum universorum. Quorum universorum? Quibus Evangelico tramite viam virtutis aperiret, bonorumque operum semitas demonstraret, sicut ipse dixit in Proverbiis: Dominus creavit me principium viarum suarum (Prov. VIII, 22). Ideo ergo dicebatur ei: Ubi est Deus tuus; quia adhuc non venerat Christus, sed sperabatur? Saeviebat ergo diabolus, ut obtereret quos sciebat in adventum Domini credituros, et diversis afflictabat exitiis. Interpellat ergo David, ut morantem excitet questu prophetico, festinare urgeat, admoneat subvenire. Habemus similitudinem hujus interpellationis etiam in posterioribus, ubi dicit idem propheta: Utquid repulisti nos, Deus, in finem (Psal. LXXIII, 1)? Et ibi aperte quod congregationis suae oblitus sit, et virgam haereditatis suae abjecerit, flebiliter deploravit; et quod in plebem Dei insurrexerint ejus inimici, de quibus ait: Et gloriati sunt qui oderunt te, in medio festi tui (Ibid. 4). Forte hic versiculus videretur Assyrios declarare, qui triumphaverunt populum Judaeorum, nisi sequeretur: Posuerunt signa sua signa, et non cognovi (Ibid. 5). Signa semper in bello sunt, quae praeliaturos praeire consueverunt, et agmen ducere militare. Unusquisque numerus aut legio signa sua sequitur. Et si dispersi fuerint bellorum tumultu, eo ubi signa sua prospexerint esse, quamlibet longe positi revertuntur. 648 Unusquisque ductor haec signa constituit, et sequenda praescribit. Sed sunt etiam alia signa, quae victor hostis imponit, et tamquam captivis observanda decernit; sed qui fidelis est miles, propria signa sequitur, non agnoscit aliena. 27. Quae sint aliena signa intensius et impensius consideremus. Signum suum posuit Christus in frontibus singulorum; ibi quoque Antichristus sua signa ponet, ut proprios recognoscat. Sed qui in occulto Judaeus est, ille verus confessor dicit: Posuerunt signa sua signa, et non cognovi. Posuerunt diabolus et ministri ejus, sed ego nescivi illa; quia non consensi artibus ejus, non acquievi imperiis ejus. Posuit Assyrius Nabuchodonosor signa pueris Hebraeorum, et mutavit illis nomina; et praecepit ut adorarent imaginem ejus, et recederent a solemnibus patrum suorum, ritusque Chaldaeos, posthabita Dei Lege, sequerentur. Constituit hoc rex, sed statuit Daniel in corde suo, ut regalis mensae contagia declinaret (Dan. III, 18). Recte ergo ei convenit dicere, Signa non cognovi aliena. Jussum erat ut Hebraei pueri adorarent imaginem regis; responderunt ei, Non adoramus imaginem tuam. Apte ergo dixit unusquisque eorum: Posuerunt signa sua signa, et non cognovi (Dan. III, 18); id est, non sum expertus, non ullo consensu recepi, non aliqua societate in me transtuli. Unde et de Dei Filio legimus quod peccatum non cognovit (II Cor. V, 21). Et alibi habes: Quoniam qui custodit mandatum non cognoscit verbum nequam (Eccles. VIII, 3): cum liquido clareat, quia non cognitio improbitatis, sed societas criminosa sit, ipse etiam David in posterioribus dicit: Declinantes autem malignos a me non agnoscebam (Psal. C, 4). Ubi autem voluerint haec signa adversarii ponere, declarat: Sicut in via, inquit, super summum: quasi in silva lignorum securibus conciderunt januas ejus in idipsum, bipenni et ascia dejecerunt illud (Psal. LXXIII, 6). Quid hoc sibi vult, nisi hoc ostendat quia fides nostra non quasi in via esse debeat; ne veniant volucres coeli, et auferant eam, sicut verbum illud quod legis in Evangelio, non debere circa vias et semitas seminari (Luc. VIII, 5). 28. Ergo sancti volentes fidem hujusce eradicare adversarii, qui non vident signa sua in corde ejus, tentaverunt quasi in via, id est, in pervio collocare. Cor autem in summo est; quia oculi sapientis in capite ejus. Et posuerunt signa quasi in silva lignorum, quae cito exuruntur igni, aut securibus conciduntur. Exit enim ignis de silva, et exurit etiam cedros Libani. Hoc autem faciendum putaverunt; ut polluerent divini nominis tabernaculum, quod est in nobis. Sicut enim templum Dei sumus: ita sumus et tabernaculum Dei, in quo festa Domini celebrantur. Ergo tu, o homo, summum tuum custodi, ut conquasses capita inimicorum, verticem capilli perambulantium (Psal. LXVII, 22). In superfluis enim perambulant, non in sanctis; in vertice capilli, non in vertice devotionis et fidei. Et si spiritus potestatem habentis in te ascendat, ut habes in Ecclesiaste, locum tuum non derelinquas (Eccles. X, 4). Etenim superiorem te Christus constituit, quem ad imaginem Dei fecit. Tene ergo superiorem fidei et pietatis locum, quem a Christo accepisti; 649 ut superior factus, ascendentem de inferioribus, hac est, de terrenis et saecularibus, spiritum nequam facile repellas, et signa ejus non suscipias in pectore tuo: non occupet animae tuae vestibulum, nec introitus mentis tuae; et quasi in silva lignorum ignibus suis caduca et fragilia populetur, aut securibus suis januas tui cordis excidat. Sit igitur in nobis non silva, sed vinea; sit porta nostri oris et cordis clausa diligentius, ne hostis introeat. Cito defidit januam, si patentem eam invenerit. At vero Christus pulsat, non dejicit, qui confortavit, o Hierusalem, seras portarum tuarum. Christus manu pulsat, ut aperias, adversarius securibus concidit; et ideo scriptum est (III Reg. VI, 7), ne securis et malleus in domum Dei intret. Foris debet esse superbia et fallacia, non intus. Foris enim pugnae, pax intus quae supra omnem intellectum est. Non scindatur ferro anima tua: sed ut anima Joseph, ita anima tua ferrum pertranseat; ne principale tuum, velut quoddam tabernaculum Verbi, in ipso fidei principio et doctrinae spiritualis diruatur ingressu. Fundatus enim usu atque exercitatione immobilis perseverat, nec locum dat ei qui in summum, quasi transfigurans se in angelum lucis, conatur ascendere; qui si in nobis sua signa non viderit, auctoritatem resistendi habere non poterit. Ergo ne affligat nos inimicus, ne ossa nostra confringat, non deficiamus perseverare in Christo ut dicat de nobis: Triduum habent quod perseverant mecum, et dimittere eos jejunos nolo, ne deficiant in via (Matth. XV, 32). Beatus cui ipse dederit cordis firmamentum, ut deficere non possit in istius vitae tramite constitutus. Non enim deficit qui sperat in Domino, atque ei intimo confitetur affectu; quandoquidem etiam eques ille cujus equi calcaneum serpens momordit, etsi retro cecidit, deceptus tamen non est, quia salutem exspectavit a Domino. CAPUT VIII. David ab iniquorum causa suam discerni postulat, non autem Christus, quippe cui a Patre datum sit omne judicium. Merito Prophetam ob intestinos atque externos hostes turbatum institisse, ut mature sibi divini auxilii lux affulgeret; eum tamen futurae redemptionis cognitione a Deo fuisse recreatum. 29. Tertia quoque Prophetae interpellatio quod in medio hominum nequitias exercentium constitutus, causam suam ab eorum contagio cupiat separari. Quod multi ad Dominum Jesum referendum putant, eo quod ipsius solius est non timere judicium, qui vincit cum judicatur. Habet enim a viro iniquo judicium, in quod volens Christus ingreditur, ut habes scriptum: Populus meus, quid feci tibi, aut in quo contristavi te (Mich. VI, 3)? Caeterum cum omne judicium illi dederit pater, non quasi infirmo utique, sed quasi filio, quod potest ipse subire judicium? Si judicium Patris arbitrantur Filio esse subeundum, Pater utique non judicat quemquam, sed omne judicium dedit filio; ut omnes honorificent filium, sicut honorificant patrem. Pater honorat filium, et tu dijudicas? Hoc eo posuimus, ne quis nos arbitraretur 650 quasi metu quaestionis in locum Domini subrogare personam Phophetae, cum sanctus David praevidens spiritu insurrecturos Judaeos adversus Domini passionem, judicium suae fidei non pertimescat: discerni quoque causam suam a persecutorum gente deposcat; ne malis generis sui et posteritatis haeredibus prosapia totius Judaici generis implicetur. 30. Non immerito ergo turbatur, qui videt sibi adversus carnem et sanguinem esse luctamen, atque in seipso sibi grave esse naufragium, in suo corpore tempestatem, quam sustinere non valeat, nisi coeleste auxilium suffragetur. Nemo enim gravior homini hostis, quam domestici ejus: quid autem tam domesticum quam sibi homo, et suae carnis infirmitas? Et ideo festinat Propheta, et toto precatur affectu, ut Christus adveniat fortitudo universorum, qui suscipiat omnes infirmitates, et faciat utraque unum, compugnantesque sibi mentis et carnis inimicitias, sublato solvat pariete, qui internum, quominus in concordiam conveniret, dividebat affectum. Ergo quia in se ipso sibi erat pugna, erat a proximis qui legis et aequitatis immemores laqueos fraudis et insidias praeparabant, speratumque differebatur remedium; repulsum se arbitrabatur, quasi recusaret venire qui promiserat remedio se futurum. Et tanquam ab spe lucescentis diei in tenebrarum profunda revocatus, orabat ut squallorem hujus saeculi repulsura lux irradiaret, aeterna adesset veritas, quae fallacem imaginem mundi hujus aboleret. 31. Adfuit Deus votis, qui solet et improvisus assistere, et non rogantibus se manifestare, sicut ipse ait: Palam factus sum non quaerentibus me (Esai. LXV. 1). Et piis astipulatus oratis, votorum seriem celeri praevenit effectu, subitoque in Ecclesiam et in tabernacula sua sanctum Prophetam deduxit in spiritu, atque ante oculos ejus sacrum altare constituit, in quo futura totius mundi esset redemptio, et universorum toto orbe remissio peccatorum. CAPUT IX. Prophetae verbis significari Deum, qui ab hominibus propter eorum peccata fuerat aversus, eis postea per passionem Christi reconciliatum: ubi Deum hominum sacrificia aversatum, reconciliari tamen posse etiam Esaiae testimonio confirmatur. Item ut in domum Dei ingrediamur, nos qui insularum instar, criminum fluctibus tunsi, naufragia patiebamur, multiplici ratione fuisse a Christo renovatos. 32. Videns ergo in spiritu illam dulcedinem sacramentorum coelestium, illam mensam quae repellit atterentium insidias, sicut ipse in superioribus dixit: Parasti in conspectu meo mensam, adversus eos qui conterunt me (Psal. XXII, 5), ait: Et introibo ad altare Dei mei, ad Deum qui laetificat juventutem meam. (Psal. XLII, 4). Pulchre dixit. quasi Adam, Et introibo. Ejecti enim eramus de paradiso Domini, ex quo Adam peccati sui conscius vultum Domini declinavit. Decore quoque addidit: Et introibo ad altare Dei, quasi in conspectu Dei rediret. Aversus enim erat a muneribus nostris, quando Cain parricidae 651 illius munera non probavit. Latebat Cain alienus a Domini conspectu, furens effera vis animi, quod in fratris sui Dominus respexerat munera, in sua autem non respexerat, sub offensione proprios reliquit haeredes. Occiderat Abel non sibi, cujus et sanguis clamabat ad Dominum; sed occiderat omnibus nobis. Nullius prope jam sacrificium probabatur; quia non erat qui faceret bonitatem, non erat usque ad unum, quando nec Deo fides, nec fratris germanitati pietas reservata est. Venit Dominus Jesus ut resuscitaret Adam. Resuscitatus est et Abel, cujus munera placuerunt Deo. Obtulit semetipsum Dominus Jesus, id est, primitias corporis sui, in sanguinis aspersione melius loquente, quam sanguis Abel locutus est in terra. Respexit Deus in ejus munera, ex quo ipse reconciliationis divinae gratiam bonis reliquit haeredibus. Recte igitur sanctus David, quasi ex persona reconciliati hominis ait: Et introibo ad altare Dei mei, ad Deum qui laetificat juventutem meam. 33. Astruamus hunc locum, si possumus, etiam alterius prophetae exemplo, quemadmodum et hominis aversatus sit Dominus prius sacrificia, et postea sit eidem reconciliatus. Habemus in Esaiae libro scriptum, dicente Domino: Quo mihi multitudinem sacrificiorum vestrorum? dicit Dominus. Plenus sum: (Esai. I, 11), id est abundo meis, vestra non quaero: holocaustomata arietum, et adipem agnorum et sanguinem taurorum et hircorum nolo, nec sic veniatis in conspectum meum. Et utique fetu pecorum obtulerat Abel sacrificium in quo placuerat Deo: sed typum non requirebat, qui exspectabat sacrificii veritatem. Exspectabatur enim passio Domini salutaris. Quis enim, ista requisivit de manibus vestris? Calcare regiam meam non apponetis (Ibid. 12). Et infra, Cum extenderitis manus ad me, avertam faciem meam a vobis . . . . Sed lavamini, mundi estote, auferte malitiam ab animis vestris. Judicate pupillo, et justificate viduam, et venite, disputemus, dicit Dominus (Ibid. 15 et 16). Claret igitur quod et ante aversus sit Dominus a sacrificiis hominis, et postea reconciliatus, ut respicere in nostra sacrificia dignaretur. 34. Ideo ergo securus intrat, qui ad Domini ingreditur misericordiam. Denique bono servo dicitur: Intra in gaudium Domini tui (Matth. XXV, 21). De servo autem nequam dicitur: Tollite illum in tenebras exteriores (Ibid. 30). Ideo et Adam dejectus de patria coelesti et illa sede paradisi, in insulam peccati est relegatus. Recte ergo dicit Scriptura: Renovamini, insulae (Esai. XLI. 1). Quia peccatorum fluctibus, sicut insulae in istius mundi freto circumvenimur. Istae ergo insulae per adventum Domini peccatorum remissione renovatae sunt, id est, homines in lavacro, medii inter aquas quasi insulae constituti, tundebantur undarum molibus sicut insulae, sonoris peccatorum relidentibus fluctibus sicut insulae, in quibus ante, velut fraudum scopulis. erant simplicibus crebra naufragia; quia dolus erat in corde, in ore blanditiae. At vero postea quam Dominus 652 Jesus in quo dolus non est, adveniens in hunc mundum, coelestis expositione doctrinae humanarum profunda mentium serenavit, et tranquillitatem refudit affectibus singulorum, auferens sepem discordiae, quasi quaedam portuum coepere appropinquantibus esse suffragia; ut unusquisque navigium suae quietis in proximi aut fratris constituat affectu, et in secessu quodam piae mentis haereat littorali. 35. Non immerito ergo tanquam renovatus clamat David: Et introibo ad altare Dei mei, ad Deum qui laetificat juventutem meam; ut qui supra se inveterasse inter inimicos suos dixerat, ut in sexto legimus psalmo, hic ait juventutem sibi ex inveterata prolapsionis humanae senectute renovatam (Psal. VI, 8). Renovamur enim per lavacri regenerationem; renovamur per Spiritus sancti effusionem; renovabimur etiam per resurrectionem, sicut in posterioribus dicit: Renovabitur sicut aquilae juventus tua (Psal. CII, 5). Quomodo renovemur, audi: Asperges me hyssopo, et mundabor: lavabis me, et super nivem dealbabor (Psal. L, 9). Et in Esaia ait: Si fuerint peccata vestra ut phoenicium, ut nivem dealbabo (Esai. I, 18). Recte renovatur, qui de tenebris peccalorum in lucem virtutum mutatur et gratiam: ut qui tetra prius colluvione sordebat, supra nivem albenti nimis fulgore resplendeat. CAPUT X. Ob superiora beneficia pollicetur David Deo se confessurum in cithara: qua occasione quae cum cithara corpori nostro sit affinitas, et qualis illud sonus deceat, explicatur. 36. Confitebor tibi in cithara, Deus meus (Ps. XLII, 4). Habet citharam suam anima nostra. Neque enim diceret Paulus: Orabo spiritu, orabo et mente: psallam spiritu, psallam et mente (I Cor. XIV, 15), nisi haberet citharam, quae plectro sancti Spiritus resultaret. Cithara est caro nostra, quando peccato moritur, ut Deo vivat: cithara est, quando septiformem accipit Spiritum in baptismatis sacramento. Testudo enim dum vivit, luto mergitur: ubi mortua fuerit, tegmen ejus aptatur in usum canendi, et piae gratiam disciplinae; ut septem vocum discrimina numeris modulantibus obloquatur. Similiter caro nostra, si vivat illecebris corporalibus, in quodam coeno vivit et voragine voluptatum. Si luxuriae moriatur atque incontinentiae, tunc veram vitam resumit, tunc edere incipit bonorum operum dulce modulamen. Dulcis sonus est castimoniae: dulcis sonus timentium Deum: denique, in omnem terram exivit sonus eorum (Psal. XVIII, 5); dulcis sonus est fidei quae annuntiatur, ut scriptum est (Rom. I, 8), in universo mundo. Hic sonus a nobis exeat ad Deum, sicut exivit etiam a Thessalonicensibus (I Thes. I, 8); ut etiam non canentes canamus, et bonorum concentu operum Dominum praedicemus, cui est honor, gloria, perpetuitas a saeculis, et nunc et semper et in omnia saecula saeculorum. Amen. LIBER TERTIUS. DE INTERPELLATIONE JOB. 653 CAPUT PRIMUM. Moveri plerosque etiam prudentes, cum prosperis hic affluere injustos, justos autem affligi viderint, quae librorum sequentium materia est: ob eamdem rem amicos Job ignaros divini consilii, eum propter admissa crimina poenis affectum contendisse. 1. Superior nobis disputatio fuit de interpellatione sanctorum, quod fragilis et imbecilla conditio sit humana, quae nusquam sui habeat firmitatem, nisi in protectione coelesti: hodie nobis ea sumenda est, qua vulgus hominum, plerique etiam prudentium valde moventur; cum vident injustos affluere rebus secundis, justos autem frequenter afflictari in hoc saeculo. Et vere lubricus hic locus, in quo etiam sancti vix potuerunt verae opinionis tenere vestigium. Denique turbatus est et ipse David, qui in superioribus dixerat: Occulta sapientiae tuae manifestasti mihi (Psal. L, 8). Verumtamen confirmavit se ipse postea, et perfectae rationis viam investigavit. Job quoque sanctus cum tribus illis veteribus amicis qui ad consolandum venerant, de ea opinione in sermone luctatus est (Job IV et seq.). Utriusque igitur disputationes in medium proferamus. Digni sunt enim qui nobis magisterium vivendi afferant; quando quidem in adversis positi, plus Deo placere meruerunt. Audiamus igitur utrumque suo ordine. 2. Increpuerant vehementer sanctum Job Eliphaz Themanorum rex, et Baldad Sauchaeorum tyranus, et Sophar Minaeorum rex, eo quod propter peccata sua tantum supplicii sustineret. Infirmo etenim ingenio non advertebant quod Dominus eum tentandum dedisset; ut athleta Christi tentationibus eruditus, majore ad coronam gloria perveniret. Non videntes itaque tantum sapientiae sacramentum; angusti cordis timore, ne viderentur injustitiae Deum arguere qui poenis affici innoxium perpeteretur, in sanctum Job poenarum merita retorquebant; dicentes quia omnis vita impii in sollicitudine (Job XV, 20), et divitiae injuste congregatae evomentur (Job XX, 15); omnia quae patiatur homo gravia in terra, propter peccata sua eum perpeti: qui etiam si in rebus prosperis sit, perpetuari ei secunda non posse, et tamquam somnium cito evanescere, et non inveniatur locus ejus; laetitiam autem impiorum esse graviorem ruinam (Ibid. 5); ideoque etiam sanctum Job a prosperis in adversa mutatum, delictorum suorum pretio ex summis in ultima corruisse: labi eum qui se assereret innocentem; cum portio impii hujusmodi sit, ut superveniens in eum a Domino indignatio jungat ei dolores, et interitus domum ejus involvat (Ibid. 28 et 29). 654 CAPUT II. Job infirmum sanis amicis et se ipso etiam fortiorem exstitisse. Quomodo conviciatores suos redarguerit? ubi praesertim silentium ejus, nec non Davidis quoque, atque Apostoli nobis proponitur ad imitandum. 3. Audiebat haec sanctus Job, et quasi athleta fortis in stercore sedens, in tantis vibicibus et saevi doloribus vulneris, totum corpus diris perfusus ulceribus, mysteria loquebatur, nec acquirendis propriae remediis aegritudinis, sed sacris vacabat sermonibus. Fortiores itaque sermones aegri hominis, quam illorum qui non aegrotabant. Illi enim loquebantur injustitias, sed non secundum scientiam: praedicabant divina judicia, poenas reorum, praemia sanctorum; sed reum a justo discernere nesciebant: denique quem Dominus Deus justum pronuntiavit, eum condemnabant injustitiae, arcessebant iniquitatis. Ignorabant ergo quid unicuique conveniret. At vero sanctus Job discernebat spiritu quomodo cuique eum oporteret loqui; fortior ergo quam ii qui sani et incolumes videbantur. Et quid dico fortiorem inventum caeteris? Fortior se ipso inventus est. Fortior enim erat aeger Job, quam sanus fuerat, secundum quod scriptum est, quia virtus in infirmitatibus consummatur (II Cor. XII, 9). Ergo et Job cum infimaretur, tunc validior erat. Non enim aegrotabat animo, etsi doleret corpore: quia non erat in carne anima ejus, cujus passionibus non adhaerebat; sed in spiritu, cujus virtute se texerat. 4. Ideo ergo non carnis gemitus et corporis infirmitates, sed voces spiritus loquebatur quibus urgeret, non quibus cederet. Et primo quidem lenius, ut illis pudorem incuteret; quia urgebant justum injuste dicentes quod minora peccatis suis supplicia sustineret, et non erubescebant ipsi peccatores falsis accusare innocentem. Esto, inquit (Job XIX, 4 et seq.), ego erraverim, et apud me devius ille inhabitet qui mentibus hominum offundit errores; ut loquar sermones quos non oportet, sicut vos dicitis, et errent verba mea, nec opportune sermo meus promatur: cur vos in me insilitis et conviciamini, non considerantes quia a Domino mihi venit ista tentatio, qui me vallo quodam perturbationum arbitratus est sepiendum. Exerceor adversis, circumvallatus undique laboribus et periculis; et insultatis adhuc, volentes opprimere quem deberetis juvare. Ecce rideo in opprobriis, et non loquar, nec respondebo conviciis vestris. Non enim vos estis qui judicatis: sed qui judicat me, Dominus est; et ipsius tamen judicii tempus nondum advenit. Quid opus clamare ante judicium? 655 Bonum est tacere dum exspectatur qui judicat. Bonum est convicium convicio non referre, ne et nos inter detrahentes annumeremur. 5. Imitemur ergo hunc virum, qui silentio suo redarguebat conviciantes. Ostendebat enim virtutem animi sui, quem contumeliae non moverent: et conscientiae innocentiam manifestabat, qui objecta non recognosceret, sed quasi a se aliena rideret. At vero nos quasi aliquid nobis objiciatur, dum purgare volumus, acerbamus: dum ulcisci cupimus, confitemur; cum dicat Scriptura ut avertas dedecoris sermonem (Prov. XXVII, 11), et auferas vestimentum tuum (Ibid. 13); praeterit enim injuriosus. Taceamus ergo, ut praetereat, ne vestimentum nostrum provocatus exurat. Scriptum est enim: Noli incendere carbones peccatoris, ne forte exuraris in igne flammae ejus (Eccli. VIII, 13). Propterea ergo sanctus tacet; et si servus protervit, et si pauper conviciatur, tacet justus: et si peccator opprobria jacit, justus ridet: et si infirmus maledicit, justus benedicit. 6. Tacebat David cum Semei filius Gera malediceret, Job ridebat, Paulus benedicebat, sicut ipse ait: Maledicimur, et benedicimus (I Cor. IV, 2). Magisterio quippe divino processus humanae virtutis excrevit; quia jam venerat qui ex infirmioribus faceret fortiores, et audierat dicentem: Benedicite maledicentes vobis, et orate pro calumniantibus vos (Luc. VI, 28). Quod verbo dixit, exemplo probavit. Denique et in cruce positus de persecutoribus suis conviciantibus sibi dicebat: Pater, dimitte illis, quia nesciunt quid faciunt (Luc. XXIII, 34); ut oraret pro calumniantibus, quibus poterat ipse dimittere. Job ergo ridebat, quia nondum venerat Christus, cui soli servabatur magnarum praerogativa virtutum; quia ipse est virtutum principium, sicut dixit: Dominus creavit me principium viarum suarum (Prov. VIII, 22). CAPUT III. Job verborum certamine, quo non aliud fere difficilius, victor renuntiatur. Quam pulchrum sit ridere ac tacere in objectis criminationibus; et quemadmodum post responsum lenius, idem fortioribus verbis importunius calumniantes repulerit. 7. Et ridens tacebat. Qua ratione tacendum sit, docet: Clamabo, et nondum judicium (Job XIX, 7 et 8). Ipse, inquit, voluit me haec perpeti. Tamquam muralibus tentationibus clausus non possum fugere, donec placeat Deo destruere, altitudines tentationum mearum. Nunc enim si clamo, nondum judicium Adhuc in agone sum, adhuc luctor, adhuc certamen superest mihi, nondum enim exivit corona. Nemo autem nisi qui legitime certaverit, coronatur. 8. Debebatur illi certamen tertium: amiserat omnia sua, id est, patrimonium cum filiis: patiebatur vulnera caro ejus: manebat ut tentationes verborum vinceret. Non mediocre certamen. 656 Sermone deceptus est Adam, verbo victus Samson. Nihil enim sic penetrat animam sicut sermo fucatus: nihil iterum sic mordet, ut durior sermo. Multi cum vicerint adhibita tormenta, sermonum duritiam non sustinuerunt. Laborabat Job, sed sustinebat, et verborum juxta vulnerum onera portabat. Vidit eum agonotheta suus, de nube et turbine manum laboranti dedit, et obluctantes gravi lapsu cecidisse pronuntiavit, victorem asseruit, coronam detulit. 9. Quid autem pulchrius, quam ridere cum maledicitur nobis? Gaudere enim debemus si aliena dicantur. Primum, quia volens inimicus aliquid adversum nos dicere, quo crimen affigeret, non invenit quod verum est, sed falsa pro veris composuit. Deinde, quia dixit ipse Dominus in Evangelio de hujusmodi criminatione quae innocentibus falso irrogaretur propter justitiam: Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra multa est in coelo (Matth. V, 12). Tacere ergo debet qui recognoscit objectum; ne vulnus exasperet, et scindatur cicatrix: tacere et qui non recognoscit; audit enim alterius, non suum crimen: quod si referat, suum facit: si taceat, retorquet, et conviciantem vulnerat. Tacere debet etiam ille qui de memorata mercede praesumit. Non enim patitur praejudicium, cui non est judicium. Et si fuerit praejudicium in saeculo, non erit in judicio Dei. Denique ut cognoscas quia non praejudicat contumelia bonae conscientiae, audi sanctum Job dicentem, locupletiorem utique testem quam si imperio orbis Romani potitus esset: Nunc obmutescam et derelinquam: si nunc mihi praejudicium est, tunc a facie tua non abscondar (Job XIII, 19 et 20). 10. Haec ergo parcius in exordio respondit, ut admoneret illos judicii Dei, atque ab insolentia et furore revocatos quasi bonus medicus faceret resipiscere. Sed posteaquam eos advertit perseverare in contumeliis, plura fortior repetivit, et tamquam pugno eos validiore percussit, qui verborum suorum saxis lapidabant innoxium. Audite, inquit, audite verba mea, non sit mihi a vobis consolationem quaerere: portate me, quia fortiora loquar: grave erit pondus verborum meorum (Job. XXI, 1 et seq.). Dicam et ego secundum opinionem vestram; eo quod multi abundant in hoc saeculo rerum secundarum successibus, et alii gravantur. In aerumna positi sunt, et videtur hoc secundum peccatorum merito deferri. Quod et si dicam, nolite ridere quasi vobis acquievero; et si peccator sum, non sum homini reus, quia sub peccato est et ipse qui judicat, et sibi in me potestatem vindicat. Aut si judicor quasi homo, commune est istud, increpari non debeo: infirmitas conditionis est, non specialis improbitas. 657 CAPUT IV. Amicos mala semper delictorum causa evenire asserentes retundit Job, interrogando cur impii hac in vita bonis affluant; quae tamen vera mala esse ostenduntur. Ibidem quis vere beatus habendus sit: tum quis bene vel male seminet: tum qualis injustorum posteritas; quove discrimine hi flagellis immunes, justi eisdem dicantur obnoxii? Denique impios non aeternitate, sed falsa ejus imagine potiri demonstratur. 11. Sed dicite mihi: Si propter peccatum meum hoc patior, sicut objicitis, quare impii vivunt? Nec solum vivunt, sed etiam repleti sunt divitiis, et fructus multiplicant: sed etiam filiis potiuntur, abundant domus eorum? Haec evidenter specie bona: sed altiori mysterio invenies, quoniam quae putantur bona, non sunt bona; et quae putantur mala, potiora illis aestimantur. 12. Inveteraverunt, inquit, in divitiis (Ibid. 7); πεπαλαίονται,, dixit; ut non tam diuturna divitiarum possessio, quam inveterata copiarum molestia significata videatur; sicut vidit Ecclesiastes divitias custodiri in malum possidenti eas, quae pereunt in summa districtione ac sollicitudine (Eccle. V, 12). Pereunt enim quae hic relinquuntur, et mortuo prodesse non possunt. Habuit igitur defunctus ex illis sollicitudinem, requiem invenire non potuit, qui reliquit quod erubesceret, nec secum abstulit quod teneret, longe dispar ab eo de quo scriptum est: Beatus homo qui replevit desiderium suum ex his; non confundetur cum loquetur inimicis suis in porta (Psal. CXXVI, 5). Cui haereditas Dominus est, et merces ex Mariae Virginis partu: hic in exitu sapientiae laudibus praedicatur, quoniam non habuit quod erubesceret, qui nihil eorum quae sunt saeculi concupivit: sed adversarium, depositis veteris hominis exuviis, telo continentiae vulnerati; ut obstrepere ei in hujus vitae fine non posset, vulnere claudus, et virtutum admiratione confusus. Habes ergo non esse laudabilem, qui inveteratus in pecuniae eupiditate sit, non renovatus in perceptione gratiae. 13. Videamus aliud: Semen eorum, inquit, secundam animam (Job. XXI, 8), id est, non inter justos habentur. Justi enim in spiritu seminant, et de spiritu metent vitam aeternam: illi vero qui secundum animam seminant, spiritalia metere non possunt; quia animalis homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei: stultitia enim illi est, et non potest scire quae sunt spiritus; et ideo non repletur spiritalibus. sed judicatur. 14. Filii eorum in oculis (Ibid.) id est, quae faciunt ideo faciunt, ut videantur ab hominibus, non quia boni consulant ut hoc eligant, quod futuro judicio comprobetur. Filios ergo Scriptura pro operibus frequenter declarat, eo quod locupletior in bonis factis quam in filiis sit nostra posteritas. Unde et Ezechias de gravi aegritudine liberatus, Ex hodierno, inquit, filios faciam qui nuntiabunt justitiam tuam, Domine Deus salutis meae, et non cessabo te benedicens cum psalterio omnes dies vitae meae (Esai. XXXVIII, 19 et 20). Bona enim posteritas devotionis et fidei, quae captivitati nescivit succumbere, quam filii Ezechiae pertulerunt. 658 15. Et addidit dicens: Quia non est illis timor, non est flagellum a Domino (Job XXI, 9). Justus autem dicit: Quoniam flagellatus sum tota die (Ps. LXXII, 14); et optat flagellari, ut recipiatur a Domino: et vult timere Dominum; quia timor Domini initium sapientiae est. Nec beatitudinem putat, si non abortit bucula sua (Job XXI, 10). Sicut putant stulti. Per bovem enim quid significatur, nisi ruralis culturae I bor, qui semper redit in orbem, et numquam desinit, sed cum expleri videtur, revocatur in exordium? Isti sunt qui colunt Sodomam et Gomorrham. Ergo qui colunt Aegyptum, glebasque terrarum aratro quodam solidae mentis invertunt, laborem sibi pariunt, et dolores metunt. Ideo bucula eorum non abortit; sed parit, ut augeatur labor eorum et quae conceperunt omnia, generant sine timore Dei. Justi autem longe aliter gloriantur. Non enim in abundantia divitiarum, nec in partu pecorum; sed in Domino gloriantur dicentes: De timore tuo in utero accepimus, et parturivimus spiritum salutis (Esai. XXVI, 18). De justis ergo dicitur; quia spiritum salutis generaverunt, quem acceperunt de timore Dei, non de malitia hujus saeculi, de qua legimus: Ecce parturivit injustitiam, concepit laborem, et deperit iniquitatem (Ps. VII, 15). Melior ergo abortus quam partus saecularium. Denique de homine qui in hoc saeculum venit, et vanitatem mundi hujus et tenebras pertulit longaevitate diuturna, Ecclesiastes pronuntiavit quia melior illo abortivus (Eccl. VI, 3). Huic enim requies magis quam illi; quia non expertus est varietatem saeculi, in qua et si mille annos quis vixerit, quod bonum est videre non potuit. Fugisse ergo haec magis est gratiae, quam subiisse. 16. Sed fortasse illud moveat quod adjunxit: Quia manent sicut oves aeternae; pueri autem eorum ludunt accipientes psalterium et citharam, et delectantur voce psalmi. Consummaverunt autem in bonis vitam suam, in requie autem inferni dormierunt (Job XXI, 11 et seq.). Distingue haec, et quia spiritalis es, dijudica. Impii sicut aeterni sunt, non aeterni; quia non possunt aeternitatem accipere ab eo qui non sit aeternus. Non ergo potest dare quod non habet, nec potest illuminare qui non possidet lucem: sed transfigurat se in angelum lucis, ut decipiat incredulos. Transfigurat autem se simulatione falsae lucis, non splendore perpetuae claritatis. Unde et Salvator ait: Videbam satanam sicut fulgur cadentem de coelo (Luc. X, 18). Nec fulgur est, sed sicut fulgur. Considera haereticum aliquem intentum abstinentiae corporis, et cognitioni coelestium sacramentorum, sicut aeternus putatur, non habet aeternae vitae stipendium; quia falsam habet imitationem, qui fidei non habet veritatem. Hujus parvuli ludunt, sicut illa quae cum luxuriata fuerit, nubere vult. Luxuriata est in psalterio et cithara, id est, in sono vocis, non in sacramentorum profundo; ut labiis resultaret, non in corda conferret. 659 CAPUT V. Impios in bonis saeculi finire vitam, at postea requie coelesti carere: contrarium vero nobis optandam; quod in prosperitate sit illecebra vitiorum ac impunitatis praesumptio. Hanc amentiam revincit sanctus vir supplicium et praesens et aeternum praeparatum esse declarans. Tum enumeratis eorum sceleribus ipsa Deo latere non posse ostendit: quae sit eorumdem portio, describit; atque ad sapientiam quam illi deseruerunt, sectandam nos adhortatur. 17. Hujusmodi itaque in bonis saeculi consummaverunt vitam suam (Job XXI, 13), hanc utique quam vivebant, non illam cujus mercedem sperabant; et ideo in requie inferni dormierunt, non in requie coelesti. Nos autem oremus hic potius laborem subire, ut in regno coelorum consolationem quietis aeternae mereamur adipisci. Magna enim illecebra delinquendi est rerum affluentia secundarum: in superbiam extollit, oblivionem auctoris infundit. Considera illum divitem in Evangelio (Luc. XVI, 19 et seq.) super ostrum et purpuram recumbentem, cujus de mensa micas justus ille pauper Lazarus colligebat. Nonne tibi videtur dives ille ad Deum dicere: Discede a me: vias tuas scire nolo (Job XXI, 14). Et vere nolunt scire hujusmodi vias Domini; si enim vellent, cognoscerent. Sed quia plenae sunt laboris, fugiuntur et declinantur a perditis. Quasi ebrius itaque non recognoscit salutis auctorem (Esai. XXII, 13). Denique conversus ad compotatores suos: Manducemus, inquit, et bibamus: quid enim prodest si serviamus ei? Aut quae utilitas si observemus eum (Job XXI, 15)? Haec itaque dicit saecularium abundantia rerum temulentus; quia non continuo in saeculo scelerum merita rependuntur. Supinabatur enim, quia in manibus ei ad voluptatem omnia suppetebant: et conscius impietatis suae cujus poena sequestrabatur, putabat quod Deus impiorum scelera non videret. 18. Huic ergo opinioni ejus respondit sanctus Job: noli esse securus ac dissolutus aestimans quod ad te in hoc ipso saeculo Domini flagella non veniant. Verumtamen etiam impiorum lucerna exstinguitur (Job XXI, 17 et seq.): ad tempus lucet, non habet lumen aeternum; et ipsis quamvis saeculum faveat, quia ejus qui principatum habet in hoc saeculo, faciunt voluntatem, solet venire rerum conversio, et dolores ab ira et indignatione coelesti, ut ventilentur, sicut paleae a vento. Injusti sicut paleae ventilantur, justi sicut triticum. Denique audi dicentem Petro Dominum: Ecce satanas expetivit vos, ut ventilet sicut triticum: ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua (Luc. XXII, 31 et 32). Deficiunt illi qui sicut paleae ventilantur: non deficit qui ad similitudinem illius grani est, quod cecidit et resurrexit, plurimorum fructuum accessione cumulatum. Ideo dicit Propheta: Heu me quia factus sum sicut qui colligit stipulam in messe (Michae. VII, 1)! Stipulae igitur quae cito exuritur, impietas comparatur, et pulveri. Ideo postquam dixit: Erunt sicut paleae a vento, subtexuit versiculum 660 statim dicens: Aut sicut pulvis quem abstulit ventus (Job. XXI, 18). Denique ut cognoscas quia impius sicut pulvis cito fatiscit atque evanescit, habes in primo psalmo dictum: Non sic impii, non sic, id est, non sicut justi: sed tamquam pulvis, quem projicit ventus a facie terrae. 19. Et facit discretionem inter justum et impium. Hic, inquit, moritur in simplicitatis suae potentia, totus in abundantia et gratia: interiora autem ejus plena sunt adipis: medulla autem eorum supereffluit. Ille autem conficit in amaritudine animae suae cursam vitae istius, nihilque boni epulatus finem accipit (Job XXI, 23 et seq.). Cui pro meritis suis quid potest dignum repraesentari? In sepulcra inducitur, et in tumulo vigilat suo. Ne haec quidem poena mediocris; mortis requiem non habere, deferri eum non ad terram viventium, sed ad tumulos mortuorum. Qui vivit enim non inter mortuos quaeritur, sed in Abrahae sinu vitam carpit aeternam. Ideo viri illi duo in veste fulgenti dicebant ad mulieres: Quid quaeritis viventem cum mortuis? Non est hic (Luc. XXIV, 6). 20. Deinde (Job XXIV, 2 et seq.) enumerat scelera impiorum, quod confinia transcenderent, et cum pastore diripuerint gregem, subjunctorium pupilli abduxerint, pigneraverint bovem viduae, agrum demessuerint non suum, infirmi autem in vineis eorum sine mercede et cibo operati sint, detractis vestimentis nudos fecefint dormire. Plerique quorum animae operimentum ademerint, stillicidiis humescebant montium; et quia integimentum deerat, petra sese operiebant. Rapiebantur pupilli ab uberibus matrum suarum, lapsi opprimebantur, qui magis erigi debuissent. Esurientes fraudabantur cibo, et anima infantulorum graviter ingemiscebat. 21. Numquid haec ignorare potuit, quem nihil praeterit? Nuda inferna in conspectu ipsius, et non est amictus nequissimis (Job XXVI, 6 et seq.); quia latere non possunt. Extendit Boream pro nihilo: suspendit terram in nihilo, alligans aquam in nubibus suis, et non est rupta nubes sub pedibus ejus: columnae coeli dissiluerunt, et timuerunt ab increpatione ejus. Virtute compescuit mare, disciplina autem struit cetum maris. Claustra coeli reformidant eum: praecepto mortificavit draconem praevaricatorem. Virtulem tonitrui ejus quis intelligit? In tantis ergo flagitiis quae spes impio est? Numquid si confidit in Domino salvabitur? Dicam, inquit, vobis quid sit in manu Domini; et desinite inanibus inania addere (Job XXVII, 8 et 11). 22. Et describit quam miserabilis impiorum portio sit. Quod etsi plures habeant filios, sine posteritate sunt, quibus deest bonorum meritorum successio (Ibid. 14 et seq.). Illa enim vera posteritas, quae non terris, sed in coelo est. Hujusmodi ergo viris haereditas inopia est, et mors successio. Cum divitias coacervaverint, mendicabunt; quia cum mortui fuerint, indigebunt, qui requiem invenire non possunt. Viduas eorum nemo miserabitur: sed manebunt deserti, atque omnis copulae solatio destituti. Etsi congregetur pecunia sicut terra, atque ut lutum praeparatum fuerit aurum, 661 inanis erit sicut aranea substantia eorum, et omne nominis eorum patrimonium tamquam a tineis consummabitur. Dormiens dives nihil adjiciet, aperuit oculos suos, et jam non est (Job. XXVIII, 1 et seq.). Permanet in doloribus. Nihil ergo sunt omnia quae in hoc mundo sunt. Aurum in metallis, argentum in metallis: de metallo eruitur, et in metallum revertitur. Quid enim aliud nisi metallum est mens avari? Quae tamquam defossum tenet quidquid receperit, et in venis terrae ac latibulis abscondit; eo quod uti nesciat. Quotidie aurum de metallis promitur: de avaro proferre quis potuit? 23. Cum igitur nihil prosit vana fames auri, quia quidquid congregaverit, labitur: miserandi profecto qui deseruerunt viam justam, et obliti 662 sunt eam, cui pretiosi lapides haudquaquam sunt comparandi, difficilis investigatu, impervia superbis, interclusa jactantibus: humilioribus plana, aperta sapientibus. Et ideo sapientiam debemus quaerere, ut ambulemus in via justa, per quam adversarius ille sicut leo rapiens et rugiens, qui percucurrit hunc mundum, transire non potuit. Sed qui sapientiam vult investigare, non in abysso eam quaerat (sicut philosophi, qui arbitrantur quod ipsi sua sponte, suo ingenio profunda ejus possint cognoscere), non in mari eam requirat. Etenim ubi tempestas, ubi procella venti est, non potest ibi esse sapientia. Sed ibi quaerat, ubi est tranquillitas mentis, et pax quae super omnem intellectum est. LIBER QUARTUS. DE INTERPELLATIONE DAVID. 661 CAPUT PRIMUM. David frequenter de saeculi vanitate disseruisse in psalmis, sed maxime in LXXII, ubi se ob improborum prosperitates, et calamitates proborum graviter initio commotum esse, ac tamen postea correctum significat. Uter ejusdem psalmi auctor David nimirum, an Asaph dicendus videatur. 1. Decursa est interpellatio sancti Job: nunc adoriamur eam interpellationem quam reperimus in psalmis. Ipse quidem David pluribus locis de saeculi vanitate non tacuit, et inania esse quae putantur bona istius mundi, frequenter asseruit, et maxime in psalmo trigesimo octavo, in quo dicit: Verumtamen universa vanitas, omnis homo vivens (Psal. XXXVIII, 6); et quamquam in imaginem Dei ambulet homo, tamen vane conturbabitur, thesaurizat, et ignorat cui congregat ea. Et alibi: Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur (Psal. XCIII, 3)? Quod hic habeant umbratilem gloriam, ubi de saeculo excesserint, fructum consolationis invenire non possint. Idem tamen inseruit psalmum septuagesimum secundum, in quo ipse sub Asaph nomine protestatur quod ejus fuerit principium prolapsionis; ut non mediocri dolore perstrictus sit, cum videret peccatores in hoc mundo affluere divitiis, abundare rebus secundis: se autem, qui justificaverit cor suum, esse in afflictationibus et aerumnis: nec mediocrem traxisse offensam in exordio; sed postea per Domini flagella correctum, et illuminatum divinae cognitionis gratia verae didicisse seriem traditionis. 2. Nusquam autem invenio sanctum Asaph aliquibus adversis fuisse vexatum: at vero sanctus David plurima gravia et periculorum plena toleravit, de suis enim laboribus dicit. Unde et psalmus 662 non quasi sancti Asaph, sed quasi sancto Asaph, ut docet titulus, superscribitur, quod ex graeco Psalterio apertius manifestatur, ut videatur David etiam huic Asaph sicut et aliis, canendum, quem scripserat ipse psalmum dedisse. Sed quia scriptum est in ipso titulo, defecisse psalmos David, quomodo autem defecerunt, cum decursis his decem psalmis, postea psalmus David titulorum inscriptionem comprehendat usque in ultimum finem? Ideo sequestrata hujusmodi definitione, quae sit psalmi series consideremus, et a primo versiculo interpellationis propheticae ducamus exordium. CAPUT II. Ex ipso psalmi exordio correctionem Davidis deprehendi: Deum justis semper bonum esse, eo quod si vexentur adversis, futurae remunerationis spe recreantur, et se semper peccatis minora pati existimant, nec ullis poenis sua spoliari possunt sapientia: bonum tamen etiam improbis esse Deum, sed eos nolle paratam omnibus illius bonitatem experiri. 3. Quam bonus Deus Israel rectis corde (Psal. LXXII, 1)! Elucet in principio emendationis profectus. Nemo enim potest Deum bonum vere fateri, nisi hic qui non ex successibus commodorum suorum, sed ex coelestium mysteriorum profundo, et divinae dispositionis altitudine bonitatem ejus agnoscit: quae non specie praesentium, sed futurorum utilitate pensanda est. Justo itaque semper bonus est Deus: et cum torquetur doloribus corporis, et cum affligitur acerbitate poenarum, semper dicit: Si bona accipimus de manu Domini, quae mala sunt cur non sustineamus (Job. II, 10)? Gratulatur hic se conteri, ut in futurum consolationem invenire possit; sciens quoniam qui bona receperit in hac vita, habet mercedem suam; futura praemia sperare 663 non poterit, qui non luctatus, non exercitatus sit diversorum certamine praeliorum. Qui vero sive juste sive injuste afficitur in hoc saeculo, gratulatur vel quod his solvat pretia delictorum suorum, vel quia novit eam esse apud Deum uberiorem gratiam, si injuste pro ejus nomine, aut pro bono aliquo opere acerba aliqua patiatur, secundum quod scriptum est: Quia nulla est gloria si peccantes punimini et suffertis, sed si benefacientes, et patientes: haec est gratia apud Deum. In hoc enim vocati estis, quia et Christus pro vobis mortuus est, relinquens vobis exemplum, ut sequamini vestigia ejus, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus: qui cum malediceretur, non remaledixit: cum pateretur, non comminabatur (I Pet. II, 21 et seq.). Ergo justus etiam si in equuleo sit, semper justus est; quia justificat Deum, et minora se peccatis suis dicit sustinere: semper sapiens est; non enim aufertur equulei tormentis vera perfectaque sapientia: non amittit quod est; quia timorem excludit foras, studio et proposito charitatis: novit ut sapiens dicere, quia indigna sunt quae in hoc corpore sustinemus remuneratione futurae gloriae; et omnes hujus temporis passiones superventuram mercedem aequare non possunt. Bonus igitur huic semper est Deus, qui novit quo tempore metat. Et ideo quasi bonus agricola hic arat agrum suum quodam abstinentiae rigidioris vomere: hic stirpat quadam falce virtutum amputatrice vitiorum: hic stercorat humiliando se usque ad terram, sciens quia Deus de terra suscitat inopem, et de stercore erigit pauperem. Denique Apostolus Paulus nisi aestimatus esset stercora, numquam Christum sibi potuisset acquirere. Hic custodit fructus suos, ut illic securius recondat. Semper itaque ei bonus est Deus, quia semper quae bona sunt, de Deo sperat. 4. Accipe aliud: Quam bonus, inquit, Deus Israel rectis corde! Non ergo omnibus bonus est Deus? Ille quidem omnibus bonus est, quia Salvator est omnium, maxime fidelium; et ideo venit Dominus Jesus, ut salvum faceret quod perierat: venit enim ut peccatum mundi tolleret, vulnera nostra curaret. Sed quia non omnes medicinam expetunt, sed plerique refugiunt, ne medicamentis compungatur vis ulceris, ideo volentes curat, non astringit invitos. Accipiunt igitur sanitatem qui medicinam expetunt: illi autem qui refutant medicum nec requirunt, bonitatem medici quam non experiuntur, sentire non possunt. Qui autem curatur, etiam sanatur; ideoque his bonus est medicus, quos sanavit. His igitur bonus est Deus, quibus peccata donavit: qui autem insanabile peccatum habet mentis suae ulcere, quomodo potest medicum bonum aestimare, quem refugit? Pulchre itaque Apostolus, ut praemisimus, explanavit, quia et omnibus bonus est Deus, qui vult omnes homines salvos fieri (I Tim. II, 4); et maxime fidelibus divinae bonitatis praerogativa servatur, quibus et voluntas Dei opitulatur et gratia. 664 Sed et Psalmista dicendo: Quam bonus Deus Israel rectis corde! ad ipsorum sententiam retulit, qui aliter de Deo sentire non norunt, nisi quia bonus ad omnia et in omnibus est. CAPUT III. Fateri Prophetam se tantum non esse prolapsum, dum peccatorum pacem aemularetur; duplicem esse pacem, sed eam quae offendiculum habet, fugiendam; nullum in morte peccatorum levamen esse; non prodesse flagella post mortem exemplo Lazari et divitis demonstrari; quantum vero prosint in vita, Davidem ac Jobum patefacere; demum perpetuo esse flagellandos, qui hic flagellati non fuerint. 5. Denique sequentibus exponit ipse quid senserit, dicendo: Mei autem pene moti sunt pedes, paulo minus effusi sunt gressus mei: quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum videns (Psal. LXXII, 2 et 3). Non utique pedes corporis appellat gressus, sed directionem mentis et gressum, de quo alibi dicit: Non veniat mihi pes superbiae, et manus peccatorum non moveat me (Psal. XXXV, 12). Ideo semper petendum est, ut dirigat Dominus nostrorum animorum vestigia, ne labantur, et lubrico quodam erroris effusa, stabilitatem sui tenere non possint. Prolapsionis autem causa ea est, quod pacem aemulatus est peccatorum. Aemulari autem debemus quae bona sunt, non ea quae plena dedecoris; sicut et Paulus apostolus expressit dicens: Bonum est autem aemulari in bono semper (Galat. IV, 18). 6. Nec te moveat quod pacem in malo posuit. Denique et in Evangelio habes esse pacem, quam respuit Christus, ut ipse ait: Pacem meam relinquo vobis, pacem meam do vobis: non sicut mundus dat, ego do vobis (Joan. XIV, 27). Est enim pax quae non habet offendiculum, est quae habet: quae ex dilectione est, non habet offendiculum; quae ex simulatione, habet. Ideo et Propheta dicit: Pax, pax; et ubi est pax (Ezech. XII, 10)? Refugiamus ergo pacem peccatorum; conspirant enim adversus innocentem, coeunt ut justum opprimant, viduam exterminent, vel expugnent ejus pudorem. 7. Et ideo non est reclinatio morti eorum (Psal. LXXII): non declinatio, ut plerique codices latini scripti sunt, sed reclinatio. Quando enim laboramus, et incurvamur ad opus aliquod, atque inclinamur, nos reclinare consuevimus: peccatores autem gravium scilicet delictorum, et maxime impii se reclinare non possunt; de quibus dictum est: Et dorsum illorum semper incurva (Psal. LXVIII, 14). Non enim se erigunt ad coelestia, qui Christo non adhaeserunt. Et ideo nec resurgunt cum eo, quorum mors pessima, sicut scriptum est: Mors peccatorum pessima (Psal. XXXIII, 22). Qui autem Christo commoritur, et consepelitur cum illo, non solum reclinatur, sed etiam resuscitatur. De quo pulchre illud convenit dictum: Universum stratum versasti in infirmitate ejus (Psal. XL, 4); maxime si martyr sit, cujus infirmitas passione solvitur, mors resurrectione. 665. 8. Vidimus illum divitem qui indutus purpura et bysso in hoc saeculo recumbebat, et epulabatur quotidie splendide, de cujus mensa quae cadebant pauper Lazarus colligebat, quemadmodum in tormentis positus, in inferno se reclinare non poterat; sed vix ad Abraham, non totum se, sed solos oculos erigebat, rogans ut mitteret Lazarum, qui extremum digiti sui in aquam tingeret, et linguam ejus refrigeraret (Luc. XVI, 19 et seq.). Ergo illius morti reclinatio non erat, nec firmamentum in plaga ejus (Psal. LXXII, 4). Nihil enim prosunt flagella post mortem. 9. Et ideo David dum esset in istius corporis vita, in flagella se praeparabat, ut eum Dominus reciperet castigatum. Considera iterum mihi sanctum Job, qui perfusus erat ulceribus, et concutiebatur omnibus membris, et plenus erat totius corporis sui doloribus, glebas terrae vulnerum suorum sanie et humore dissolvens, quemadmodum cum se in hoc corpore positus reclinare non posset, requiem mortis invenerit; ideoque conscius sui dixit: Mors viro requies (Job. III, 23). Is igitur in plaga non motus est, nec nutavit sermonis sui lubrico, qui in illis omnibus nihil peccavit labiis suis, sicut Scriptura testatur (Job. II, 10): sed magis plagae suae reperit firmamentum, per quam confirmatus in Christo est. Ergo et Job et David, quia hic flagellati sunt, firmamentum habuerunt in plaga sua; quia flagellat pater filium quem suscipit: qui autem hic non flagellantur, ibi non suscipiuntur ut filii. Ideoque in laboribus hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur (Psal. LXXII, 5 et 6); ut in perpetuum cum diabolo flagellentur. CAPUT IV. Peccatores iniquitate propria vestiri: quod vestimentum a nobis rejiciendum, ut vestimento virtutum induamur, ac potissimum jejunii; hoc se utiliter Josephum induisse, Adamum exuisse cum gravi damno; denique Judaeorum iniquitatem quasi ex adipe prodeuntem magnam ac deliberatam exstitisse. 10. Ideo obtinuit, inquit, eos superbia eorum, cooperti sunt iniquitate et impietate sua. Malum vestimentum iniquitas, quod si quis voluerit in nobis tenere, remittere nos oportet, ne incipiat in judicium venire nobiscum; et si quis tunicam nostram quam accepimus spiritalem auferre conetur, remitte pallium iniquitatis, sume operimentum fidei atque patientiae, quo se David operiebat in jejunio, ne amitteret integimenta virtutis. Ipsum jejunium operimentum est. Denique nisi sanctum Joseph texisset jejuna sobrietas, adulterae protervitas exuisset. Quo jejunio si se tegere voluisset Adam, nudus non fuisset effectus. Sed quia de ligno scientiae boni et mali contra interdictum coeleste gustavit, et imperatum jejunium praevaricatus est incontinentiae cibo, nudum se esse cognovit. Quod si jejunasset, et fidei servasset exuvias, nec se aspexisset intectum. Non ergo nos induamus iniquitate et impietate, ne de aliquo 666 nostrum dicatur: Et induit se maledictionem (Psal. CVIII, 18). Male se induit et Adam, qui dum quaereret integimenta foliorum, maledictionis excepit sententiam. 11. Induerunt se maledictione Judaei, de quibus scriptum est: Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum, transierunt in dispositionem cordis (Psal. LXXII, 7). Ab adipe adipsal enim dicitur, id est, pingue. Sicut enim anima bonis pasta, et referta virtutibus, tamquam adipe et pinguedine repletur, ut scriptum est (Psal. LXII, 6): sic iniquitas quae quasi ex adipe procedit, non tenuis et exilis significatur, sed plena vitiorum. Denique non fortuito quodam lapsu in errorem incidere: sed consilio et dispositione in sacrilegium transierunt. CAPUT V. Qui os suum in coelum ponunt, eos prae caeteris esse qui omnia stellarum necessitati attribuunt: ipsis tamen hanc a Deo gratiam reservari, ut revertantur cum Israel; cujus reditus mysterium declaratur: eosdem ut a Deo negent occulta cognosci, maxime induci peccatorum divitiis: postremo idem de Christo sensisse Simonem Pharisaeum. 12. Posuerunt in coelum os suum; et lingua eorum transivit super terram (Psal LXXII, 9). Ponere in coelum os suum quid sit, docet nos ille ex fratribus adolescentior, qui regressus ad patrem dixit: Pater, peccavi in coelum et coram te (Luc. XV, 18). Ponunt autem in coelum os suum qui sibi criminum auctoritates, nativitatis putant quadam necessitate deferri. Hi nec coelo nec terris parcere solent, ut cursu quodam stellarum arbitrentur vitam hominis gubernari. Nihil providentiae, nihil bonis moribus derelinquunt. Atque utinam et isti, sicut ille unus de duobus adolescentibus, revertissent: bonus Dominus remedium non negasset, et tamen etiamsi ipsi nolint sanari, reservat Dominus regressionis gratiam; ut qui in Israel expulsi sunt per cordis proprii caecitatem, per plenitudinem Ecclesiae revertantur; et non vacuos dies vitae istius ducant, sed plenos habeant bonae operationis et fidei, cum repleverit eos Dominus gratia spiritali. Quomodo autem revertantur, accipe. Quia caecitas, inquit, ex parte Israel contigit, donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret (Rom. XI, 25 et 26). Sed quia mysterium oportebat impleri, ut concluderet Deus omnia in incredulitate (Ibid., 32), id est, redargueret atque convinceret (cum enim duo contendunt, si unus superior sit, dicitur: Conclusit illum alterum), ideoque per suam misericordiam ut subditus fieret Deo mundus, regressus quidem est populus in haeredibus; sed is celeri errore traductus est, ut Deum non crederet occultorum esse praescium. Sed Dominus illis, ut quandoque redimantur, salutis futurae gratiam reservavit dicens: Ideo revertetur huc populus meus (Psal. LXXII, 10). Quid est huc? Id est, ad me, ad aequitatem et justitiam meam, ad cultum meum. 13. Et implebit dies vitae suae (Ibid.). Quod utique sic accipies, 667 ut populus quidem redimatur, qui crediderit in eo: in quo etsi non redimantur, qui non crediderunt, tamen redempti populi Dei praerogativa defertur. 14. Isti ergo in errore positi dixerunt: Quomodo scivit Deus; et si est scientia omnis in Altissimo (Ibid., 11)? Putant enim non esse in Deo scientiam; quia peccatores abundant prosperis saecularibus. Et adhuc inducit eos loquentes: Ecce ipsi peccatores et abundantes in saeculo, obtinuerunt divitias (Ibid., 12). Habes hoc in Evangelio planius expressum, ubi Simon ille Pharisaeus videns quod mulier illa peccatrix venit in domum ejus, et super pedes Christi effudit unguentum, dicebat intra se: Hic si esset propheta, sciret utique quae et qualis est mulier quae tangit eum; quia peccatrix est (Luc. VII, 39). Sed patientia Dei non praejudicat veritati, et praescientia ejus, ac providentia hoc ipso amplius probatur, quod in peccato positus successu affluit saecularium prosperorum. Quod fortior videns ridet, incautus traducitur et movetur. CAPUT VI. Prophetam cum primo animo despondisset, postea castigatione emendatum cognovisse omnia quidem evenire dispositione divina, opes autem non esse praemia virtutis, nec poenam peccati inopiam. 15. Denique Psalmista dicit, dixisse se: Ergo sine causa justificavi cor meum: et lavi inter innocentes manus meas (Psal. LXXII, 13). Hoc est, video illos abundare, video illis commoda omnia secundare, me autem conteri atque exagitari tentationibus plurimis. Frustra ergo dedi me innocentiae, atque ad studium sobriae conversationis intendi. Et pulchre ait: Lavi inter innocentes manus meas (Ibid., 14); ut non arrogare sibi summam innocentiae, sed sedulum deferre studium videretur. 16. Interea non impune hujusmodi a se sermonem exisse testatur. Nam tota die flagellatum esse se memorat; quia frustra justificasse se Domino cor suum dixerat: post flagella autem continuo secuta est pravae opinionis correctio. Statim enim vindex meus, inquit, in matutinis (Ib.), id est, in aperto et perspicuo; lux enim veritatis comprehendens eum, non sivit haec sentire, quae dixit. Revincebat itaque et redarguebat me veritatis lumen offusum animo meo, eo quod non recte dixerim: Sine causa justificavi cor meum. Locutus sum enim illa tamquam in tenebris constitutus, et recordanti illa mihi cor compungebatur: compuncto autem corde, illuminabatur affectus; ut fieret in corde meo ignis flammigerans, qui faciebat in me diei spiritale principium. Illuminata itaque oriente mihi die, et quasi in multis matutinis positus, intelligebam quia extra constitutionem generationis filiorum Dei factus sum. Qui cum primo credidissem, eo quod operator mundi providens generationi humanae, omnia ad utilitatem nostri vel tristia, vel ea quae parum delectent, fecerit; tam bonam sententiam postea pravis opinionibus turbatus amiserim. 17. Conferebam itaque cum corde meo, et dicebam 668 mihi: Si narrabo sic, quia sine causa justificavi cor meum, occurrebat mihi Dei vox dicens: Ecce generationi filiorum tuorum cui disposui (Ibid., 15): id est, ecce in Scripturis invenis, o tu Adam, quia disposui generationi filiorum tuorum; quia fortuito divitiae ad impios, non aliquo merito deferantur, nec praemia virtutis sunt emolumenta thesauri: nec e contrario inopia poena peccati est, sed indiscrete veniunt ista, quae modo fluminis quodam saeculi profluvio volutantur. 18. Et existimabam, et videbar mihi cognoscere hoc esse verum, hoc congruere divinae providentiae et convenire; me autem frustra in iis turbatum esse, in quibus inhaerere non debui (Ibid., 16). CAPUT VII. Emendato errore David hunc unum laborem sibi cognoscit superesse, ut ingrediatur in adyta divinae cognitionis. Sancti progressu aetatis finem suum scire desiderant, et quis ille sit? Primam veram cognitionem hanc esse, qua credimus prospera improbis ad hoc tantum concessa, ut eorum excusationes excludantur. Eosdem dum Dei beneficiis allevantur, dejici ac prorsus redigi ad nihilum. 19. Itaque quia videbar mihi veram sententiam comprehendisse, et cognitionem rei ipsius esse assecutus, dicebam mihi: Hoc labor est ante me, donec introeam in sanctuarium Dei, et intelligam in novissimo (Ibid., 17). Id est, solus mihi superest labor, ut ingrediar in sanctuarium Dei, ubi est Cherubim, id est, cognitionis profundum, et non laborem in incertis et vanis opinionibus; narratio enim fatui sicut sarcina in via. Ideo ingrediamur adytum cognitionum sacrarum, atque interiora penetralia veritatis, ut non sit in nobis labor; sapientia enim nos a sensu laboris abducit. Denique non est labor in Jacob. Causa autem laboris ignorantia est; quoniam qui nescit justis reposita esse praemia, non reficitur a laboribus, sed magis imprudentiae suae labore curvatur et frangitur. Ingrediamur igitur sanctuarium Dei, ubi sunt Cherubim, in quibus est recordantia sacrae cognitionis et veri illius atque aeterni luminis. 20. In illo candelabro imago resplendet, quo possimus intelligere in novissimo. Sanctus etenim in ultimo cognoscit, et perfectam sapientiam processu aetatis adipiscitur dicens: Notum fac mihi, Domine, finem meum, et numerum dierum meorum quis est, ut sciam quid desit mihi (Psal. XXXVIII, 5). Quis est finis, nisi ille, cum traditur regnum Deo Patri, quando revelantur occulta sapientiae? Hunc finem nostri certaminis requirebat Propheta, cupiens cognoscere quid suae deesset perfectioni; finis enim disciplinae nostrae et studiorum perfectio est. 21. Haec ergo prima verae ratio cognitionis; quia fortuito accidant quae in saeculo sunt: secunda illa; quia propter eorum tergiversationes posuisti eis (Psal. LXXII, 18) successus profluos saecularium commodorum, et abundantiam divitiarum; ne causarentur propter inopiam se et acerbitatem alicujus doloris et luctus minus fuisse devotos, atque in culpam latrocinii et direptionis studium necessitate egestatis 669 impulsos. Non enim ad tranquillitatem vitae usuramque laetitiae divitiis opimati, aut honoribus elevati sunt: sed ut querela exluderetur, coacervaretur aerumna. 22. Dejiciuntur itaque dum elevantur hujusmodi viri (Ibid.). Non enim gratia, sed ruina est; ubi nec diuturni usus muneris reservatur, et adimitur excusatio delinquendi. Quod enim gravioris pondus querelae, quam illud divinum quod habes in Michaeae prophetae libro: Popule meus, quid feci tibi, aut in quo contristavi te, aut quid molestus fui tibi; responde mihi? Nonne eduxi te de terra Aegypti, et de domo servitutis liberavi te (Mich. VI, 3 et 4)? Ecce quomodo dejiciuntur impii dum allevantur, querela eorum excluditur, poena acerbatur. Coelestibus enim beneficiis invitati deserere non debuerunt vitae securitatis et prosperitatis datorem, cui magis debuerant obtemperare. Sed sicut justitia Dei magna, ita etiam severa vindicta. Quando enim impius perseverare consuevit, de quo et alibi habes scriptum: Vidi impium superexaltatum et elevatum super cedros Libani; et transivi, et ecce non erat: et quaesivi eum, et non est inventus locus ejus (Psal. XXXVI, 35 et 36)? Incredibilis celeritas exstinctionis ejus. Vides subito impium in hoc saeculo potentem: dum tu transis, ille jam non est. Quanta est enim umbra in terra: quam non diuturna? Transpone vestigium, et umbra praeteriit. Aut si hic aliquid movet, ad ea quae futura sunt, attolle mentis vestigium, et invenies illic impium non futurum, quem hic esse credebas; non enim est, qui nihil est. Denique Dominus eos cognovit qui sunt ipsius: qui autem non sunt, eos non agnoscit; quia ipsi eum qui est, non agnoverunt. CAPUT VIII. Impios in interitu suo cum somnio bene comparari, quod nempe animae illorum omnibus bonis vacuae reperiantur: et eorumdem tenebrosae imagines e lumine coelestis Hierusalem deleantur. 23. De ipsis ergo et hic dicit: Defecerunt et perierunt propter iniquitatem suam, velut somnium exsurgentis (Psal. LXXII, 19 et 20), id est, ita deficiunt et evanescunt impii, sicut somnium exsurgentis a sommo primum; quia in tenebris sunt, et in tenebris ambulaverunt, nec resedit aliquod eorum boni operis vestigium, sed similes eorum qui somnium vident: qui autem somniat, in nocte somniat; nox autem in tenebris. Filii tenebrarum sunt privati sole justitiae, et splendore virtutis, dormientes semper, et non vigilantes, de quibus bene dicitur: Dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt (Psal. LXXV, 6). Etenim cum animae eorum a corpore separatae, tamquam resoluti a corporis somno nihil invenient, nihil tenebunt; et quod se tenere arbitrabantur, amittent; quoniam stultus et insipiens cum divitiis exundaverint, relinquent alienis divitias suas, neque simul ad inferna descendet cum eis gloria domus eorum. 24. Sequentia quoque demonstrant quomodo impius non inveniatur, sed intereat. Quoniam imago ejus in civitate Domini illa superiore Hierusalem non invenitur. Dominus enim pinxit nos ad imaginem et similitudinem suam, sicut ipse docet dicens: Ecce ego, Hierusalem, pinxi muros tuos (Esai. XLIX, 16). 670 Si bene egerimus, manet in nobis ista imago coelestis: si male quis agit, deletur in illo haec imago (illius utique qui descendit de coelo), et est in eo imago terreni. Unde et Apostolus dicit: Sicut portavimus imaginem illius terreni, portemus et imaginem hujus coelestis (I Cor. XV, 49). Bonorum ergo imagines perseverant, et in illa Dei civitate resplendent. Si quis autem ad graviora peccata deflexerit, nec egerit poenitentiam, imago ejus aboletur vel dejicitur; sicut Adam de paradiso ejectus est et exclusus. Quicumque autem pie honesteque se gesserit, intrat in civitatem Dei, et infert imaginem suam, ut in illa Dei fulgeat civitate. Domine, in civitate tua imaginem ipsorum ad nihilum rediges (Psal. LXXII, 20); quia isti in lumine fulgere non possunt, qui tenebrosis se operibus induerunt. Exemplum accersamus de saeculo. Vide quemadmodum in civitatibus bonorum principum imagines perseverent, deleantur imagines tyrannorum. CAPUT IX. Prophetam cognitione divinae providentiae recreatum: ipsum et cum eo omnes homines comparatione coelestium civium jumentis haud esse absimiles; eosdem tamen Dei gratia ad humanam revocari dignitatem. 25. Haec ergo considerans, animoque intendens sanctus Propheta delectatus est, qui fuerat ante turbatus. Unde ait ipse: Quia delectatum est cor meum, et resoluti sunt renes mei. Et ego ad nihilum redactus sum, et nescivi: et velut jumentum factus sum apud te, et ego semper tecum (Ibid., 21 et seq.). Cum cognovissem, inquit, quia Deus humana curat et respicit, requieverunt renes mei, hoc est, ex maxima fatigatione veteris imprudentiae requievi per agnitionem boni coelestis et gratiae. Sunt enim quidam renes animae, qui vexantur in nobis per ignorantiae laborem: hi resolvuntur ad requiescendum coelestis agnitione doctrinae, et quasi pulchro quodam fulcro coelestium praeceptorum subnixi foventur. Tunc, inquit, intellexi, quia vane fatigabar; quoniam id quod verum est nesciebam. 26. Et velut jumentum factus sum: pulchre addidit, apud te; comparatione enim coelestium homo quid est nisi jumentum irrationabile? Nam et stellae cum sint lucidae, vanescunt solis exortu. Et Moyses ait: Non sum idoneus ab hesterno die, ex quo coepisti loqui cum servo tuo: et tenui, inquit, voce et tardiloquus sum (Exod. IV). Ita ergo et homo, non dicam Christi, sed angelorum comparatione mutum videtur esse jumentum. Sed tamen nemo desperet; quia homines et jumenta salvos facit Deus. Et ideo quia non ex me, sed ex te didici, tibi adhaerebo semper; ut desinam esse jumentum, et dicas mihi: Tu autem hic sta mecum (Deut. V, 31). Circumfusus enim Dei gratia homo incipit esse, qui per imprudentiam praetendebat insensibilitatem et inscientiam bestialem. Homo enim eo probatur, si capax sit rationis et gratiae. Itaque a mutis animalibus separatum se esse gaudet, et in hominum adscitum esse consortia, quae Deus visitat et tuetur. Quid enim est homo, nisi quia memor est ejus Dominus, aut quia a Domino visitatur? 671 CAPUT X. Si Deus nobis ad dexteram non fuerit, eum locum a diabolo occupatum iri, sicuti primo parenti contigit: cum hujus vices ageret Christus eum sibi ad dexteram daemonem statuisse, quo ipsum gloriosius prosterneret: postremo maximas utilitates ad eos redire, quibus ad dexteram steterit Christus. 27. Unde quasi visitatus ab eo dicit: Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria assumpsisti me (Psal. LXXII, 24). Sic accepimus, et secundum Graecum sic convenit. Dixit enim Graecus: Ἐκρατῆσας τῆς χειρὸς, id est, tenuisti manum, τῆς δεξιᾶς μου, dexteram meam. Bene dirigitur, cujus dexteram Deus manu sua tenet. Potest dicere: Dominus a dextris meis, ne commovear (Psal. XV, 8). Adam si a dextris suis Dominum habere voluisset, non esset a serpente deceptus. Sed quia oblitus est mandatum Dei et voluntatem serpentis implevit, manum ejus diabolus tenuit, et ad lignum scientiae boni et mali extendi fecit, ut interdicta decerperet. Praejudicatum est in illo omnibus, et coepit universis adversarius ad dextram stare. Unde et illa in Judam maledicti forma processit: Et diabolus stet a dextris ejus (Psal. CVIII, 6). Si illud maledictum grave, maxima est ista benedictio, qua maledictionis durae vincula laxantur. Ideo Dominus Jesus ad dexteram sibi diabolum statuit, sicut in Zachariae libro legimus (Zach. III, 1); hominis enim causam locumque susceperat. Ibi ergo stetit, ubi Adae stabat haereditas. Quasi bonus athleta permisit eum ad dexteram sibi stare, ut eum retrorsum repelleret dicens: Vade retro, satana (Matth. IV, 10). Itaque adversarius loco dejectus recessit: tibi autem ne diabolus a dextris staret, ait: Veni, sequere me (Matth. XIX, 21). Praevidens igitur David adventum Domini, qui nos a potestate adversarii liberaturus descendit e coelo, ait: Dominus a dextris est mihi, ne commovear. Cui autem a dextris erat diabolus movebatur. Merito ergo et hic ait: Tenuisti manum dexteram meam, id est, ut jam peccare non possim; ut ille lubrico ante fluctuabundus vestigio, fida possim statione consistere. Quam bene hoc apostolus dixit, quando eum turbatum Dominus vidit, et extendens dexteram suam titubare non passus est, atque intrepido firmavit incessu (Matth. XIV, 30 et 31). Liberatus itaque Petrus quid aliud est locutus nisi hos propheticos versus: Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria assumpsisti me. Quae est dextera nisi actuosa animae virtus? Quae si Domini voluntate dirigatur, nihil aliud desiderat, nil requirit, nullas mundi hujus opes, nulla adjumenta deposcit. CAPUT XI. Davidem possessione Dei contentum nihil praeter eum exoptare; debere enim terrena deleri oblivione, ut succedant coelestia, atque etiam ad Deum qui neminem repellit, accedatur, a quo pravis tantum actionibus recedimus. 28. Ideo dicit sanctus David: Quid enim mihi restat in coelo, et a te quid volui super terram (Psal. LXXII, 25)? Id 672 est, Tu portio mea es, abundas mihi ad omnia, nihil quaesivi aliud, nisi ut te partem haberem, nulli me coelesti, ut gentiles faciunt, subdidi creaturae, nullas saeculi hujus divitias, et voluptatum illecebras concupivi. Nullius egeo, qui a te assumptus sum: nec superest in coelestibus quod amplius quaeram. Nihil habens, omnia habeo; quia Christum habeo, cui Pater altissimus non pepercit; sed pro nobis omnibus tradidit illum: quomodo ergo non cum illo omnia nobis donavit (Rom. VIII, 32); sicut Apostolus dixit? Omnia enim in Christo, per quem omnia, et in quo constant omnia. Omnia ergo in illo habens, aliam non quaero mercedem, quia ipse merces est universorum. Ideoque perfecto dixit: Tolle crucem tuam, et sequere me (Marc. VIII, 34). Qui illum sequitur, non praemio ducitur ad perfectionem: sed perfectione consummatur ad praemium. Imitatores enim Christi non propter spem boni sunt, sed pro amore virtutis. Christus enim per naturam bonus, non propter praemii cupiditatem. Ideo passus est, quia benefacere eum delectavit, non quia incrementum gloriae ex sua passione quaerebat. Ideo qui illum imitari cupit, non quod sibi, sed quod aliis prosit, operatur. Unde non immerito deficit sibi, aliis autem virtutis incremento valescit. 29. Et convenienter dicit: Defecit cor meum et caro mea, Deus cordis mei (Psal. LXXII, 26). Neque enim possunt perpetua succedere, nisi terrena defecerint. Deficit ergo caro, quando mortificantur quae sunt carnalia. Deficiunt et illi qui mortificationem Jesu Christi in sua carne circumferunt; mors enim Christi in illis operatur, ut omnis errorum moriatur illecebra. Unde colligitur quia et cor hominis deficit, quando mortificantur cogitationes malae, quae de corde procedunt; ut terrena omnia abscondat oblivio, et fiat Deus cordis eorum, qui beati mundo corde Deum videre mereantur; ut appropinquent tibi, et non se segregent. Deus enim appropians, non repulsor appropinquantium est; omnibus enim vult salutis causa esse, non mortis. Denique neminem repellit, nisi qui se ab ejus conspectu putaverit sequestrandum. 30. Quoniam ecce, inquit, qui elongant se a te, peribunt (Ibid., 27). Unusquisque enim operibus suis pietati tuae sese aut jungit aut separat. Fugit enim Deum qui operatur ea, quorum cognitionem metuat deprehendi; sicut ille qui tectus parietibus et circumfusus tenebris a Domino Deo sese existimat non videri: videtur autem, cum dicitur: Perdidisti omnes qui fornicantur abs te (Ibid.). Sicut enim mulier quae fornicatur, non adhaeret viro, nec una caro cum viro suo, nec unus spiritus est; sed dividit sese ac separat fornicando: ita quaecumque anima non adhaeret Deo, sed vanis idolorum cultibus inserviens fornicatur, dividit se sacrilegii scaevitate, et longe fit a Domino, quae prope esse deberet. Perit autem qui separatur a Domino. 31. Unde Sanctus qui Dei judicium reformidat (Ibid., 28), semper adhaerere vult Christo, et in eo spem suam ponere, ut laudet Dominum, cui est honor, gloria, perpetuitas a saeculis, et nunc et semper, et omnia saecula saeculorum. Amen. 75hlhjqla8pxrnptux3f1j3zfd4fly7 0 51363 267622 170544 2026-05-28T18:34:52Z Demetrius Talpa 13304 267622 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Ambrosius |OperaeTitulus= De Ioseph Patriarcha |OperaeWikiPaginam= |Annus= Saeculo IV |SubTitulus= |Genera=commentaria in Sacram Scripturam |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Ambrosius_Mediolanensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/14|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 14]]''' ''AmbMed.DeJoPa 14 Ambrosius Mediolanensis340-397 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' De Joseph Patriarcha 483 CAPUT PRIMUM. Tractatus de Abraham, Isaac, et Jacob, cur sancti Joseph sequatur historia. Hic ille tamquam speculum castitatis proponitur; ubi etiam de parentum amore, ac fratrum invidentia adversus eum, nec non de ejusdem oblivione injuriarum paucis agitur. 1. Sanctorum vita caeteris norma vivendi est. Ideoque digestam plenius accipimus seriem Scripturarum; ut dum Abraham, Isaac, et Jacob, caeterosque justos legendo cognoscimus, velut quemdam nobis innocentiae tramitem virtute eorum reseratum enitentibus vestigiis persequamur. De quibus mihi cum frequens tractatus fuerit, hodie sancti Joseph historia occurrit. In quo cum plurima fuerint genera virtutum; tum praecipue insigne effulsit castimoniae. Justum est igitur ut cum in Abraham didiceritis impigram fidei devotionem, in Isaac sincerae mentis puritatem, in Jacob singularem animi laborumque patientiam; ex illa generalitate virtutum in ipsas species disciplinarum intendatis animum. Nam licet illa sint diffusiora; tamen ista expressiora sunt, et quae eo facilius mentem penetrent, quo magis circumscripta ac determinata sunt. 2. Sit igitur nobis propositus sanctus Joseph, tamquam speculum castitatis. In ejus enim moribus, in ejus actibus lucet pudicitia, et quidam splendet castimoniae comes nitor gratiae. Unde etiam a parentibus plus quam caeteri filii diligebatur. Sed ea res invidiae fuit, quod silentio praetereundum non fuit. 484 3. Hinc ergo argumentum totius historiae processit; simul ut cognoscamus perfectum virum non moveri uliscendi doloris injuria, nec malorum rependere vicem. Unde et David ait: Si reddidi retribuentibus mihi mala (Psal. VII, 5). Quid autem esset quo praeferri Joseph mereretur caeteris, si aut laedentes laesisset, aut diligentes dilexisset? Hoc enim plerique faciunt. Sed illud mirabile, si diligas inimicum tuum, quod Salvator docet (Matth. V, 44). Jure ergo mirandus, qui hoc fecit ante Evangelium; ut laesus parceret, appetitus ignosceret, venditus non referret injuriam, sed gratiam pro contumelia solveret; quod post Evangelium omnes didicimus, et servare non possumus. 4. Discamus ergo et sanctorum invidiam; ut imitemur patientiam: et cognoscamus illos non naturae praestantioris fuisse, sed observationis; nec vitia nescisse, sed emendasse. Quod si invidia etiam sanctos adussit, quanto magis cavendum est ne inflammet peccatores? CAPUT II. Aequalem esse debere parentum affectum, et filiorum gratiam. Excusatur tamen B. Jacob, ut qui Joseph pluribus virtutibus ornatum aliis praetulerit; immo etiam prophetiae gratia jam tunc praeditum, uti somnia ejus, quae hic relata exponuntur, declarant. 5. Instruimur igitur qualis esse debeat affectus parentum, filiorumque gratia. Amare liberos dulce; et impensius amare praedulce: sed frequenter amor ipse patrius, nisi moderationem teneat, nocet liberis; si aut nimia indulgentia dilectum resolvat, aut praelatione unius caeteros ab affectu germanitatis avertat. Plus acquiritur filio, cui fratrum amor acquiritur. Haec 485 praeclarior munificentia patrum, haec ditior haereditas filiorum. Jungat liberos aequalis gratia, quos junxit aequalis natura. Lucrum pietas nescit pecuniae, in quo pietatis dispendium est. Quid miraris si propter fundum aut domum oriuntur inter fratres jurgia, quando propter tunicam inter Jacob sancti filios exarsit invidia? 6. Quid ergo? Reprehendendus Jacob quia praeferebat unum caeteris? Sed nec libertatem possumus auferre parentibus; ne eos plus diligant quos plus credant mereri: nec filiis resecare debemus studium plus placendi. Denique et Jacob illum plus amabat, in quo majora virtutum insignia praevidebat; ut non tam filium pater praetulisse videatur, quam propheta mysterium: meritoque variam tunicam fecit ei, quo significaret eum diversarum virtutum amictu fratribus praeferendum. 7. Denique in puero adhuc refulsit divina gratia. Siquidem somniavit quod cum alligasset, ut sibi videbatur per visum, manipulos cum fratribus suis, surrexerit manipulus ejus, et steterit erectus: conversi autem fratrum manipuli, adoraverint manipulum suum (Gen. XXXVII, 7). In quo utique futura resurrectio Domini Jesu revelata est, quem et Hierosolymis cum vidissent, undecim adoravere discipuli, et omnes sancti cum resurrexerint, adorabunt, fructus bonorum operum praeferentes, sicut scriptum est: Venientes autem venient cum exsultatione, tollentes manipulos suos (Ps. CXXV, 6). Unde fratres, licet somnii fidem per invidiam derogarent, interpretationem tamen ejus propriis sermonibus exprimentes, responderunt ei: Numquid regnando regnaturus es nobis, aut dominando dominaturus es nobis (Gen. XXXVII, 8)? Regem enim venturum visio illa significabat, quem omnis caro generis humani inflexo adoraret genu. 8. Vidit autem aliud somnium, et narravit illud patri suo et fratribus suis, eo quod sol et luna et undecim stellae adorarent eum. Unde objurgavit illum pater ejus dicens: Quid ergo erit hoc visum quod somniasti? Numquid venientes ego et mater tua et fratres tui adorabimus te super terram (Ibid., 10)? Quis est ille quem parentes et fratres adoraverunt super terram, nisi Christus Jesus, quando eum Joseph et mater cum discipulis adorabant, Deum verum in illo corpore confitentes, de quo solo dictum est: Laudate eum, sol et luna; laudate eum, omnes stellae et lumen (Ps. CXLVIII, 3)? Objurgatio autem patris quid significat, nisi duritiam populi Israel, ex quibus Christus secundum carnem, quem hodieque Deum esse non credunt, nec volunt adorare quasi Dominum, quia ex se natum cognoscunt? Audiunt itaque responsa ejus, sed non intelligunt: legunt ipsi quod eum sol et luna laudant, et nolunt credere de Christo Jesu dictum esse. Itaque Jacob typo fallitur alieno: sed suo amore non fallitur. Pietas in eo paterna non errat: sed erraturae plebis affectus exprimitur. 486 CAPUT III. Quod supra Jacob dictus sit Josephum objurgasse, id non fecisse ob incredulitatem: quando futurae Incarnationis praescius eumdem ad fratres misit. Joseph postquam erravit in agro, venit in Dothaim. Eum fratres e longe videntes interimere cogitant: sed mutato consilio vendunt Ismaelitis. Et haec, itemque tunicae cruentatio, et lacus ariditas, mysterio passionis adaptantur. 9. Non ergo tanto somnio Patriarcha non credidit, qui utrumque pariter gemino prophetabat oraculo; ut et personam justi repraesentaret et populi, quod Dei Filius venturus esset in terras, qui et diligeretur a justis, et negaretur a perfidis. Videbat igitur futurae Incarnationis mysteria, qui filium mittebat ad fratres (Gen. XXXVII, 14); ut videret si recte sunt oves. Quas oves Deus jam tunc in illo Patriarchae studio requirebat, nisi eas de quibus ipse Dominus Jesus in Evangelio dixit: Non veni nisi ad oves perditas domus Israel (Matth. XV, 24)? Et misit, inquit, in Sichem (Gen. XXXVII, 13), quod interpretatione dicitur humerus, sive dorsum, hoc est, ad eos qui non converterentur ad Dominum, sed fugientes se a facie ejus averterent; quod est proprie peccatoris. Exiit Cain a facie Dei. Et Propheta dicit: Pones eos dorsum (Ps. XX, 13). Justus autem non se avertit a Domino, sed occurrit dicens: Oculi mei semper ad Dominum (Ps. XXIV, 15). Et Esaias dicenti Domino: Quem mittam (Esai. VI, 8)? sponte se obtulit dicens: Ecce ego. Et Simeon exspectavit ut videret Christum Domini, et posteaquam vidit, quoniam remissorem peccatorum, et totius mundi viderat redemptorem, quasi levatus a peccato, poposcit usu carnis hujus absolvi, dicens: Nunc, Domine, dimitte servum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum (Luc. II, 30 et 31). Et Zachaeus hinc primum suae praerogativam commendationis invenit, quod in arborem ut Christum videret, ascendit. Ergo Joseph a patre missus est ad fratres, ab illo magis Patre, qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum: ab illo Patre, de quo scriptum est: Deus Filium suum mittens in similitudinem carnis peccati (Rom. VIII, 3). 10. Et errabat Joseph, quia fratres suos invenire non poterat (Gen. XXXVII, 15). Non immerito errabat, qui quaerebat errantes; eos enim agnoscit Dominus qui sunt ipsius. Denique et Jesus fatigatus ex itinere sedebat supra puteum. Fatigabatur, quia non inveniebat Dei populum quem quaerebat; exierat namque a facie Domini. Qui enim culpam sequitur, exit a Christo. Peccator exit, justus intrat. Denique Adam se peccator abscondit; justus autem dicit: Intret oratio mea in conspectu tuo (Psal. LXXXVII, 3). 11. Invenit autem Joseph fratres suos in Dothaim, quod significat defectionem. Ubi est enim nisi in defectione qui Deum deserit? Nec mirum si deficiebant, qui non audiebant dicentem: Venite ad me omnes qui laboratis, et onerati estis, et ego vos reficiam (Matth. XI, 28). Venit igitur Joseph in Dothaim: Et praeviderunt eum de longe venientem, antequam appropiaret ad illos, et insaeviebant, ut occiderent illum (Gen. XXXVII, 18). Merito longe erant, qui erant in defectione, et ideo insaeviebant, quia non appropiaverat iis Christus. Nam si appropiasset his typus 487 Christi, fratrem utique dilexissent; sed prope esse non poterant, qui parricidium cogitabant. Ecce, inquiunt, somniator ille venit: nunc ergo venite, occidamus eum (Ibid., 19). Nonne haec verba dicebant, qui de parricidali sacrilegio cogitabant? Sicut de ipsis Salomon ait: Tollamus justum, quia inutilis est nobis (Sap. II, 12). 12. Et addiderunt in Genesi: Et videbimus quid proderunt somnia illius (Gen. XXXVII, 20). Hoc scriptum est de Joseph, completum est de Christo, quando Judaei in ejus passione dixerunt: Si rex Israel est, descendat nunc de cruce, et credimus ei. Confidit in Deum, liberet nunc eum, si vult (Matth. XXVII, 42). Numquid et ipsi fratres tam impii, ut fratrem occiderent? Et unde tantorum merita patriarcharum ut Lex Tribus totius plebis eorum vocabulis designaret? Quomodo conveniunt pietatis nomina, et sceleris insignia? Sic etiam isti typo populi, non animi sui vitio laborabant. Inde omnis invidia, inde parricidii meditatio: invidia per figuram, pietas per affectum. 13. Denique Ruben et Judas germanitatis pia jura servantes, de manibus caeterorum eum liberare cupiebant, meritoque Judas paterna benedictione praefertur, cum ei dicitur: Adorabunt te filii patris tui. Catulus Leonis Juda, et ipse erit exspectatio gentium (Gen. XLIX, 8 et 9). Quod utique soli convenit Christo, cui repositum fuit ut adoraretur a fratribus, et exspectaretur a gentibus, lavaret in vino stolam suam proprii corporis passione, quia carnem suam nulla peccati labe maculavit. Aser quoque non utique sibi convenire credebat. Aser pinguis panis ejus, et ipse Aser cum principibus. Quid vero ipse Joseph, cui dictum est: Filius ampliandus meus Joseph, filius ampliandus meus: zelatus filius meus, filius meus adolescentior, ad me revertere (Ibid., 22)? In quem consilium conferentes maledicebant, in quo benedictio praevaluit super benedictionibus montium manentium, et desideriis collium aeternorum. Quem significari in se intelligebant, nisi illum qui omnium merita supereminens, supra omnium desideria sanctorum immensae teneret apicem potestatis, quem voto nullus aequaret? Compensatur ergo in patriarchis invidia per gratiam, qui et excusantur a culpa, et revelationis munere consecrantur. Non enim tam culpabile est dixisse quae plebis sunt, quam beatum vidisse quae Christi sunt. Subierunt personam peccatoris populi, ut acciperent gratiam Domini redemptoris. Certe culpam abolevit gratia, gratiam culpa non minuit. 14. Et ut cognoscamus omne hoc de populo et de Domino Jesu mysterium esse: Venite, inquit, vendamus Joseph Ismaelitis (Gen. XXXVII, 27). Quid interpretationis habet nomen Joseph, nisi quod divinam gratiam 488 significet, et expressionem Dei summi? Quis igitur venditur, nisi ille qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo: sed semet ipsum exinanivit, formam servi accipiens (Philip. II, 6 et 7)? Neque enim nos eum emissemus, nisi vendidissent eum. Quem sui male vendiderunt, alieni pejus emerunt. Vendiderunt negotiatoribus bonum odorem, emerunt a proditoribus. Vendidit eum Judas, emerunt Ismaelitae, qui significantur Latina interpretatione, odio habentes Deum suum. Ideo alibi viginti, alibi viginti et quinque aureis, alibi triginta invenimus emptum Joseph; quia non omnibus unius aestimatione pretii valet Christus. Aliis minus, aliis amplius. Fides ementis, incrementum est mercis: religiosiori pretiosior est Deus, peccatori pretiosior est redemptor. Pluris et illi valet qui plus habet gratiae: sed etiam cui multa donata sunt, pluris valet; quia cui plus remissum est, plus diligit, sicut ipse Dominus in Evangelio pronuntiavit de illa muliere quae super ejus pedes effudit unguentum, et lacrymis lavit, et capillis suis tersit, et osculis siccavit, de qua ait ad Simonem: Propter quod dico tibi: Remissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum. Cui autem minus dimittitur, minus diligit (Luc. VII, 47). Interdum diversitates pretii non solum quantitatis habent, sed etiam numeri expressionem; sicut habes de unguento quod ad sepeliendum se Dominus fusum esse memoravit, sicut scriptum est dicente Juda: Potuit hoc venumdari denariis trecentis (Marc. XIV, 5). Quo numero non quantitatis, sed significatio crucis videtur expressa. Ita hic quoque diversitas vel viginti vel triginta aureorum vel argenteorum, habet vel geminatae vel triplicatae perfectionis indicium. Nam viginti quinque aurei, jubilaei qui est remissionis numerus, significant pretiosissimam portionem. Hic quoque, ut Dominicae passionis figuram advertas, ait Judas patriarcha: Tradamus Joseph Ismaelitis: at manus nostrae non sint injectae super eum (Gen. XXXVII, 27). Et bene superius dixerat: Manus autem nolite inferre illi (Ibid., 22). Quod Judaei in Domini passione dixerunt: Nobis non licet interficere quemquam (Joan. XVIII, 32); ut sermo Jesu impleretur, significans qua morte moriturus esset. 15. Jam tunc ergo crucis futurae praefigurabatur insigne; simul et quod exutus est tunica (Gen. XXXVII, 23), id est, carne quam assumpsit exutus est, decora diversitate virtutum. Ergo tunica ejus, id est, caro, non divinitas cruentata est: et indumentum ei carnis, non immortalitatem vitae auferre potuerunt. Hanc tunicam Judaicae bestiae cruentaverunt, illae de quibus dicit: Ecce ego mitto vos sicut agnos inter lupos (Luc. X, 3). 16. Quod autem lacus siccus erat (Gen. XXXVII, 24), quid mirum si Judaeorum lacus aquam non habet, qui dereliquerunt 489 fontem aquae vivae, et fecerunt sibi lacus contritos? Et ut scias verum hoc esse mysterium, ipse de se Dominus ait: Posuerunt me in lacu inferiori, in tenebris, et in umbra mortis (Psal. LXXXVII, 7). 17. Illi igitur emunt Christum qui bonos odores deferunt, thymiama quo adolent altaria piae mentis. Unde et David graece hoc modo ait: Κατευθυνθήτω ἡ προσευχή μου ὡς θυμίαμα ἐνώπιόν σου (Ps. CXL, 2). Resinam quoque qua marmora confracta sociantur, est resina spiritalis quae fracturas animae tuae solidet, et divulsa connectat, resoluta constringat. Haec enim spiritalis resina corroborat, et quaedam comminuta animae membra componit, ut sine offensione socientur. Denique Jeremias hanc quaerit resinam, ut Babyloniam curet sanare, si possit, dicens: Accipite resinam corruptioni ejus, si quo modo sanabitur. Curavimus Babyloniam, et sanata non est (Jer. LI, 8 et 9). Non est sanata Synagoga, quia resina ista migravit ad Ecclesiam. Ideo ex Galaad veniebant negotiatores, hoc est, de possessione vel incolatu testimonii, merces suas ad Ecclesiam transferentes, ut gentium peccata resina ista curaret. De quibus dicitur: Convalescite, manus demissae, et genua dissoluta (Esa. XXXV, 3). Fides sincera resina est. Hanc adhibebat Petrus, cum diceret claudo: In nomine Jesu Christi Nazareni surge et ambula (Act. III, 6); meritoque surrexit, et ambulavit. Hanc habebat cum diceret paralytico: Aenea, sanet te Dominus Jesus Christus: surge et sterne tibi. Et surrexit, et stravit sibi (Act. IX, 34). Hanc habebat, cum diceret mortuae: Surge in nomine Domini nostri Jesu Christi. Et defuncta surrexit (Ibid., 4). Hujus resinae temperamento lapides illi de quibus potens est Dominus resuscitare filios Abrahae, compaginantur. Hujus resinae medicamento claudus erigitur, paralyticus reformatur, mortua resuscitatur. 18. Illud quoque quod haedi sanguine resperserunt tunicam ejus (Gen. XXXVII, 32), videtur significare quoniam falsis testimoniis appetentes, in invidiam deduxere peccati omnium peccata donantem. Nobis agnus est, illis haedus. Nobis agnus Dei occisus est, quibus abstulit peccatum mundi: illis haedus, quorum acervavit errores, delicta cumulavit. Ideoque ait: Implete mensuram patrum vestrorum (Matth. XXIII, 32). Meritoque Jacob posteritatis suae deplorans dispendia, quasi pater filium flebat amissum, quasi propheta lugebat interitum Judaeorum. Denique scidit etiam vestimenta sua: quod in passione Domini factum legimus (Matth. XXVI, 65) a principe sacerdotum, in quo esset non privata persona, sed publici munus officii. Et velum templi scissum est (Matth. XXVII, 51); ut profanata mysteria, nudatum populum salutaribus indumentis, divisum regnum talibus manifestaretur insignibus destruendum; quia omne regnum divisum facile destruetur. Et vere divisum, quando hoc quod erat Christi, coepit esse etiam diaboli. Neque enim poterant indivisi manere, qui a Patre Filium separabant. 490 CAPUT IV. Joseph ducitur in Aegyptum, atque a praeposito coquorum emitur, in quo Christi sua servitute nos liberantis figura est. In eodem ostenditur in ipsa captivitate libertatem posse retineri: nec non in libertate reperiri captivitatem. Denique omnibus in exemplum Joseph proponitur. 19. Venditus est ergo Joseph, ductus in Aegyptum, emptus a praeposito coquorum. Non otiosa persona quae cruda ciborum coqueret, ut epularentur animi fidei suavitate. Nullus enim cibus scientia et doctrina dulcior. Erat ante in Aegypto cruda perfidia, quam nullus divinae cognitionis ardor, et verae scientiae cupiditas nulla molliverat, non eloquia Domini ignita decoxerant. Venditus est autem Joseph in Aegypto, quia Christus venturus erat ad eos quibus dictum est: Peccatis vestris venditi estis (Esa. L, 1). Et ideo suo sanguine redemit, quos propria peccata vendiderant. Sed venditus Christus conditionis susceptione, non culpae, peccati pretio tenetur; quia peccatum ipse non fecit. Pretio igitur nostrum debitum, non sua aera contraxit, chirographum sustulit, feneratorem removit, exuit debitorem: unus exsolvit quod ab omnibus debebatur. Non licebat nobis exire servitio. Suscepit hoc ille pro nobis, ut servitutem mundi repelleret, libertatem paradisi restitueret, gratiam novam consortii sui honore donaret. Hoc de mysterio. 20. Caeterum quod ad moralem pertinet locum, quia omnes vult salvos fieri Dominus Deus noster, dedit per Joseph etiam iis qui sunt in servitute solatium: attribuit magisterium; ut discerent etiam in ultima conditione posse mores esse superiores, nec ullum statum immunem esse virtutis, si animus se uniuscujusque cognoscat; carnem servituti subditam esse, non mentem; multosque servulos esse dominis liberiores, si in servitute positi a servilibus putent operibus abstinendum. Servile est omne peccatum, libera est innocentia. Unde et Dominus ait: Omnis qui facit peccatum, servus est peccati (Rom. VI, 16). Quomodo enim non servus omnis avarus, qui pro exigno pecuniae lucello se ipsum auctionatur? Timet omnia, ne congesta amittat, qui non utenda congessit, majore periculo servaturus quo majora quaesivit. Quomodo non mendicus, cui sunt parva quae possidet? Nam etsi mihi dives videatur, sibi eget: nec testimoniis sua vota solatur, qui quod optat nescit credere. Quomodo autem non et ille servus, qui subditus est libidini? Primum suis ardet incendiis, et pectoris sui facibus exuritur. Quibus recte dicit propheta: Ambulate in lumine ignis vestri, et in flamma quam accendistis (Esai. L, 11). Suscipit omnes metus, insidiatur somno singulorum: ut unius cupiditate potiatur, fit servus omnium. Servit igitur hanc miseram quidem servitutem, qui 491 ipse sibi dominos facit, ipse vult habere quos timeat. Nihil enim tam speciale servitutis est, quam semper timere. Ille vero in quavis conditione servitii semper liber, qui mundi amore non capitur, avaritiae vinculis non tenetur, metu criminis non alligatur, qui securus spectat praesentia, quem futura non terrent. Nonne videtur tibi iste in servitute dominari: ille autem in libertate servire? Serviebat Joseph, regnabat Pharao: beatior hujus servitus, quam regnum illius. Denique tota Aegyptus collapsa esset fame, nisi regnum suum consilio servuli subdidisset. 21. Habent igitur unde glorientur originis servuli, servivit et Joseph. Habent unde se consolentur qui ex libertate in servitutem aliqua necessitate venerunt. Habent quod imitentur, ut discant conditionem se mutare posse, non mores: esse et in vernaculis libertatem, et in servitute constantiam. Habent etiam domini quod per servulos bonos sperent. Abraham filio per vernaculum invenit uxorem. Benedixit Dominus domum Aegyptii propter Joseph, et facta est benedictio Domini in toto censu ejus, et in domo et in agris. Et convertit, inquit, omnia quaecumque illi erant, in manus Joseph (Gen. XXXIX, 4). Advertimus quod ea quae domini gubernare non poterant, servuli gubernarunt. CAPUT V. Josephi ob pulchritudinem, sed magis ob pudicitiam commendatio. Is nulla sua culpa adamatus a domina, ac de stupro compellatus, eam repellit, rejectisque vestibus ornatior fugit: illa vero dum eas retinet, atque insontem criminatur, ignominiam suam nudat. Tamen mittitur Joseph in carcerem: at ibi divino praesidio non destituitur. 22. Sed quid de privata domo dispositionis ejus servuli astruam, qui rexit imperium? Plus tamen est quod ipse ante se rexit; et cum esset decorus aspectu, et speciosus facie valde, venustatem sui vultus ad alienam non derivavit injuriam, sed ad suam servavit gratiam: hoc se pulchriorem ratus, si non dispendio castitatis, sed cultu pudoris speciosior probaretur. Illum esse verum decorem, qui non alienos oculos caperet, nec fragiles mentes vulneraret, sed judicia acquireret universorum, fraudi nullis futurus, laudi sibi. Jam si qua petulantibus aspexit oculis, illius crimen solius est quae male vidit, non hujus qui male se nollet videri; nec in eo quod visus est, culpa est. Non erat in potestate servuli ut non videretur: maritus debuit cavere oculos uxoris. Si ille nihil timebat de conjuge, arbitrabatur iste testimonium esse castimoniae, non remissionem incuriae. Discant tamen viri cavere etiam oculos feminarum. Adamantur enim et qui nolunt amari. Denique adamatus est Joseph, qui amantem contemneret. Et bene excusavit eum Scriptura dicens: Immisit oculos uxor domini ejus in Joseph (Gen. XXXIX, 7), hoc est, non ipse 492 se ostentavit, nec cepit incautam: sed illa retia sua misit, et indagine sui capta est. Laqueos suos sparsit, et suis haesit vinculis. 23. Dixit autem illi: Dormi mecum (Ibid.). Prima adulterae oculorum tela sunt, secunda verborum. Sed qui non capitur oculis, potest verbis resistere. Suppetit defensio, ubi adhuc liber affectus est. Ideo scriptum est quia ille noluit (Ibid., 8). Primum igitur congressione mentis superavit, tamquam scuto animi irruentem repellens: deinde sermonem tamquam hastam vibravit, ut se illa revocaret. Et dixit uxori domini sui (Ibid.). Recte uxor domini, non ipsa domina dicitur quae non potuit extorquere quod voluit imperare. Nam quomodo domina, quae dominandi non habebat effectum, quae disciplinam dominae non tenebat, quae servulis libidinis incentiva praestabat? Ille dominus qui amantis non excepit faces, qui lenocinantis vincla non sensit, quem nulla mortis formido perterruit, qui maluit liber criminis mori, quam potentiae criminosae eligere consortium. Ille liber, qui turpe credidit vicem gratiae non referre. Denique non ut meticulosus excusat, nec tamquam periculi timidus cavet: sed tamquam beneficii herilis et innocentiae suae debitor fugit crimen ingrati, peccatique labem et culpae contagium quasi justus horrescit. Tertium spiculum adultera interpellandi assiduitate vibrabat: sed Joseph non audiebat eam. Habes post prima verba quid caveas. Non solum lubrica, sed etiam procax, importuna, petulans est libido, nec habet quod vereatur adultera. Quae dispendia pudoris prima non doluit, insidiatur ut capiat. 24. Denique officii sui et commissi muneris ingressum gratia, remotis arbitris ac domesticis (Ibid., 11), apprehendit eum dicens: Dormi mecum. Excusatur Joseph Scripturae testimonio, quia commissum a Domino nequibat deserere obsequium. Non enim satis est quod securus sui, domus interiora, quasi qui capi non posset, ingressus est: justus debuit providere ne furenti copiam daret, et ejus illa peccato periret: sed qui adversari sibi domini sui videbat uxorem, neglecti officii etiam a domino cavere debebat offensam: simul adhuc sermonis, non comprehensionis putabat audaciam. 25. Excusatur quod ingressus est: praedicatur quod elapsus est, nec pluris fecit vestimenta corporis, quam animi castimoniam. Reliquit tamquam non sua, quae adultera suis manibus detinebat: et aliena judicavit, quae tactu impudicae potuerant comprehendi. Magnus tamen vir, qui venditus servile nescivit ingenium, adamatus non redamavit, rogatus non acquievit, comprehensus aufugit. Qui cum ab uxore domini conveniretur, teneri veste potuit, animo capi non potuit: ac ne ipsa quidem verba diu passus, contagium judicavit si diutius moraretur; ne per manus adulterae libidinis incentiva transirent. Itaque vestem exuit, crimen excussit, et relictis quibus tenebatur, exuviis, spoliatus quidem, sed non nudus aufugit, qui erat tectior indumento 493 pudoris. Non est enim nudus, nisi quem culpa nudaverit. Denique in superioribus habemus quod Adam, posteaquam Dei mandata praevaricatione deseruit, et peccati gravis aera contraxit, nudus erat. Unde et ipse ait: Vocem tuam audivi in Paradiso, et timui, quia nudus sum, et abscondi me (Gen. III, 10). Intellexit enim se esse nudum, qui infulas divinae protectionis amiserat. Et ideo latebat, quia vestem fidei non habebat, quam utique praevaricando deposuit. Magnam rem vides. Ille nudus erat qui tunicam non amisit: iste nudus non erat, qui vestimentis se exuit, quae in manibus adulterae dereliquit. Eadem Scriptura illum nudum assernit, hunc abnuit. Et ideo iste exspoliavit se potius quam nudavit, qui incorrupta virtutum vestimenta servabat, exspolians se veterem hominem cum actibus ejus; ut indueret novum, qui secundum imaginem creatoris in agnitione renovatur. Ille autem nudus remansit, qui se iterum vestire non potuit, singulari spolio virtutis exutus. Unde pelliceam accepit tunicam; quia peccator habere non poterat spiritalem. Reliquit igitur vestimenta Joseph, et nudavit adulterae inverecundiam, quae postea latere non potuit. 26. Denique exivit foras, et ipsa adulterii sui tentamenta vulgavit, exaltans vocem suam; eo quod relictis vestibus, Hebraeus aufugerat. Ipsa igitur quod celare debuerat, prodebat; ut composito crimine laederet innocentem. Justus autem accusare non novit; et ideo impune hoc impudica faciebat. Illam igitur vere exutam dixerim, etiam aliena vestimenta servantem, quae omnia amiserat velamina castitatis: illum satis ornatum, satis defensum, cujus vox non audiebatur, et innocentia loquebatur. Sic Susanna postea dum tacet in judicio, melius locuta est oraculo; et ideo prophetae meruit defensionem, quae propriae vocis non quaesivit auxilium. Illum ergo beatiorem dixerim, cum in carcerem mitteretur; quia subibat pro castitate martyrium. Bonum enim munus pudicitia; sed minoris meriti cum periculum non habet: ubi vero etiam salutis periculo defenditur, ibi plenius coronatur. 27. In audita causa, inexplorata fide veri, tamquam reus criminis in carcerem Joseph mittitur: sed eum Dominus nec in carcere deserebat. Non turbentur innocentes, cum falsis criminibus appetuntur; cum oppressa justitia truduntur in carcerem. Visitat Deus et in carcere suos; et ideo ibi est plus auxilii, ubi est plus periculi. Sed quid mirum si visitat Christus in carcere positos, qui se ipsum in suis in carcere inclusum esse memoravit, sicut habes scriptum: In carcere eram, et non venistis ad me (Matth. XXV, 43)? Quo non penetrat divina misericordia? Invenit Joseph hujusmodi gratiam, ut 494 qui fuerat clausus in carcere, ipse potius carceris claustra servaret, concederet munere clavicularius, inclusos omnes potestati ejus committeret. Itaque Joseph non solum carcerem non sentiebat, sed etiam alios quoque carceris levabat aerumna. CAPUT VI. Post brevem invectivam in mulierem, ad spadones hujus etiam auctores injuriae transit; et demonstrato quam fragilis sit eorum status, alterius somnium ejusque expositionem refert. Hinc saeculi potentiam somnii similem esse ostendit. Deinde mystice laudato Hebraeo interprete, invehitur in eunuchum beneficii immemorem. Demum tacite Calligonum perstringens, pauca de regiorum ministrorum statu ac fragilitate subjungit. 28. Hujus igitur injuriae auctor mulier et spadones sunt; sed mulier Aegyptiorum, quae procaces cum viris solita miscere sermones, lacessere verecundos, refugientes insequi, pudentes perurgere, cum vitia sua non posset defendere, innoxios criminabatur, perfidiam admiscens perfidiae, aliena tenens, et alios ipsa condemnans, modum nullum ponens furori. Quae enim causa crudelitatis, nisi quod cupiditatibus suis obsisti videbat, et desideria sua vetita assensione fraudari? En propter quod aperiatur carcer, ut suscipiat innocentes: solvantur catenae reis, ut imponantur fidelibus: dimittantur veritatis adulteri, ut includatur qui fidei adulterium recusavit. 29. De istis vero spadonibus quid dicam? qui exemplo debent esse spadonibus caeteris, quod status eorum fragilis ac tenuis, et in voluntate regia spes omnis, quibus levis offensa summum periculum sit: secundae autem res vile ministerium. Gloriabatur alter quod esset vini praepositus, alter quod esset pistorum. Uterque offendit, missique in carcerem, et commendati sancto Joseph ab ipso carceris claviculario, cum essent illic dies complures, viderunt somnium; et cum reviseret eos Joseph, tristes turbatosque animi offendit; quia turbabantur somnio, cujus interpretem non invenirent: Nonne per Deum, inquit, interpretatio somnii est? Narrate ergo mihi. Et narravit praepositus vini somnium suum. Erat vitis in conspectu meo: in vite autem tres radices; et ipsa flores ferens germinavit maturos botryones uvarum: et calix Pharao in manu mea. Et sumpsi eam, et expressi eam in calicem, et dedi calicem in manus Pharao. Et dixit illi Joseph: Haec interpretatio ejus: Tres radices, tres dies sunt. Adhuc triduo, et in mentem habebit Pharao principatum tuum, et restituet te super officium tuum pristinum, et dabis calicem in manus Pharao. Sed memor esto per temetipsum, cum tibi bene 495 erit, et facies in me misericordiam, et memor eris mei ad Pharaonem, et educes me de carcere isto; quia furto involatus sum de terra Hebraeorum, et hic nihil male feci, sed miserunt me in lacum carceris hujus. 30. Alterius somnium non libet dicere. Meministis certe verborum meorum, quod etiam tunc refugerim ejus interpretationem in eo, cujus exitum refugio, mortem perhorresco. De isto prius dicamus, qui si beatus videbatur, cum esset vini praepositus; et hunc summum credebat apicem omnis potentiae, quod regi calicem dabat. Haec gloria illius, haec magnificentia in hoc saeculo: hac defraudatus dolebat; huic redditus gratulabatur. Sed hoc somnium est, et omnis potentia saeculi somnium, non veritas est. Denique per somnium vidit reddi sibi principatum suum. Et Esaias dicit ita esse hujusmodi homines, qui in hoc saeculo delectantur secundis rebus, sicut qui in somnis manducat et bibit, videtur sibi cibo aut potu, dum dormit, repleri: sed cum evigilaverit, incipit esurire amplius; et tunc intelligit quam inanis ille cibus et potus fuerit somniantis: sic qui dormit in hoc saeculo, nec oculos aperit ad mysteria divina, quamdiu somno gravatur corporis, putat alicujus momenti esse hanc saecularem potentiam, quasi in somnis eam videt: ubi evigilaverit, deprehendit quam inanis hujus saeculi voluptas sit (Esai. XXIX, 8). 31. Considera nunc illum verum Hebraeum, illum non somnii, sed veritatis et praeclarae visionis interpretem, qui de divinitatis illa plenitudine, a libertate coelestis gratiae in hunc corporeum carcerem venerit, quem non potuit saeculi hujus illecebra mutare, non ulla corruptela mundanae voluptatis evertere, qui tentatus non decidit, appetitus non appetivit, postremo adulterina quadam Synagogae manu veste corporis apprehensus, carnem exuit, liber mortis ascendit. Calumniata est meretrix, ubi eum tenere non potuit, quem carcer non terruit, non inferna tenuerunt: quin etiam quo veluti puniendus descenderat, inde alios liberavit: ubi ipsi stringebantur mortis vincula, ibi laxavit ipse vincula mortuorum. 32. Considera ergo istum Hebraeum dicentem illi praeposito spadonum, qui contraxerat offensam regiam, quem restituerat muneri suo: Memor esto per temetipsum, cum tibi bene erit: et facies in me misericordiam, et memor eris mei. Ideo secundo repetivit, quia sciebat non recordaturum quid evasisset injuriae, cum potentiam recepisset. Ideo secundo admonuit, quia secundo liberavit; ut si prioris beneficii eum memoria non teneret, vel posterioris subiret, non despiceret auctorem salutis suae, non perfida praevaricatione violaret. Sed quod pejus est, cito beneficii irrepit 496 oblivio secundis rebus. Redditus officio suo non est memor factus interpretis, sed oblitus est eum. Sed etsi ille obliviscebatur, Christus non obliviscebatur: sed loquebatur ei, et per servulum loquebatur dicens ad eum: Memor esto per temetipsum, hoc est, vel officii tui contemplatione quid audieris recordare. Sed etsi nunc oblitus es, memor eris mei; ut evadas periculum, qui oblitus es beneficium. Tamen elatus potentia non recordabatur. Et quanta haec potentia, ubi vini ministerium! En unde omnis jactantia; quia erat spadonum praepositus, qui vinum poculis regiis ministrabant. 33. Et factum est, inquit, post biennium (Gen. XLI, 1). Mentior de hoc nostri spadonis tempore, nisi et dies convenit; quia post biennium recepit officium, nec recordatus est, sed admonitus. Cognovit enim quod etiam regnum ipsum in hoc saeculo esset somnium, qui suo somnio non credidit: didicit etiam regnum esse somnia, nec ipsorum potestates esse perpetuas. Sed cito hunc locum praetereat dolor, ne ipsa commemoratione crudescat: ne ipsius quidem sermonis mei meminisse delectat, quem tunc temporis vel effuderit dolor, vel extorserit Ecclesiae contumelia. 34. Admonitus ergo sui per somnium regis ait: Peccatum meum recordor (Ibid., 9). Sera quidem ista est, sed utinam vera confessio! Post peccatum fateris, quod ante peccatum cavere debueras. Quam cito oblitus fueras: Memor esto mei. Scis nempe tunc temporis hunc fuisse sermonem: sed obtusas aures habebas fastu potentiae, et vini ebrius non audiebas verba sobrietatis. Vel nunc memento mei, qui peccatum sero fateris. Qui rogas servulum Christi, cur Dominum negas? Inebriare jam non vino, sed Spiritu sancto. Recordare quid passus sit, cum quo dormisti somnum tuum, et somniasti somnium. Et ipse praepositus erat, et praepositus epularum regis, quae ad opus pistorium pertinebant. Sublimem se esse credebat, quia in potestate habebat panem regium: nesciebat multos anfractus esse hujus potentiae. Minabatur aliis, ipse mox supplicio dedendus extremo; nec audivit eum, qui licet servulus Domini, tamen loquebatur oraculum: quod ipsius jussu regis, de quo sibi plurimum blandiebatur, caput amissurus esset, esca avibus derelinquendus. Vel hoc te exemplum revocare debebat, ut perfidiae non crederes. 35. Sunt et alia exempla de fastu et fragilitate ministrorum regalium, quae posterioris temporis historia habet. Et Doech praepositus erat, et praepositus regis animalium ad disciplinam mulorum, hoc est, spadonum animalium. Hic quoque sacerdotem Domini detulit, et fraude regem commovit in sacerdotis periculum, et hic 497 Syrus erat. Num mentior, quando et patria, et facta conveniunt? Aman quoque cubiculo regis et ipse praepositus, dum invadere ecclesias Domini improba temeritate contendit, populumque fidelem spoliare ac persequi, gravibus sacrilegia suppliciis expendit. CAPUT VII. Educto Joseph de carcere regis somnium proponitur, a quo et explicatur. Hoc Ambrosius tum rebus sui temporis, tum praesenti et futuro saeculo accommodat. Postea Josephi praemia, conjugium, liberos, frumenti distributionem mystice de Christo interpretatur; ac tandem nos ad emendum spiritalia alimenta hortatur. 36. Sed revertamur ad istum vini praepositum, qui quasi multo ebrius mero beneficii auctorem oblitus est diu: aliquando tamen, ut regi provideret interpretem, non quasi gratus, sed quasi callidus intimavit seriem rei gestae. Quo cognito, rex quoque eum jussit accersiri, erutumque de carcere interrogavit, si posset interpretari sibi somnium. Cujus explanatione delectatus, removit injuriam, honorem detulit. Itaque videte si non praesentibus et ista conveniunt. Injuria illata est prius quam cognosceretur a rege: gratia relata, ubi regi est cognitus. Ita rex vacat culpa; quia et id quod excepit vir sanctus injuriae, alienum fuit: et id quod recepit gratiae, regis est proprium. 37. Somnium autem ejus, et interpretatio hujusmodi est: Quaecumque, inquit, facit Deus, ostendit Pharao. Septem vaccae bonae, septem anni sunt; et septem spicae bonae, septem anni sunt. Somnium Pharao unum est. Et septem vaccae macrae, quae post illas ascendebant, septem anni sunt; et septem spicae macrae, et a vento corruptae, septem anni sunt. Erit septem annis fames. Verbum autem quod dixi: Quaecumque facit Deus, ostendit Pharao. Ecce septem anni veniunt ubertatis magnae in totam terram Aegypti. Veniet autem septem annis fames post haec, et obliviscentur ubertatem in tota Aegypto: et consumet fames totam terram, et non agnoscetur urbertas terrae a fame quae futura est post haec. Valida enim nimium. Quod autem iteravit somnium Pharao bis; quia verum erit verbum a Deo, et festinabit Deus facere illud. (Gen. XLI, 25 et seq.) 38. Vetus somnium, res recentes. Posterioribus priora consumpta sunt: et ubi erat ante ubertatis copia, ibi rerum omnium facta est indigentia. Quod si quis hujusmodi regi consilium dedisset, ut aliquid de superiori ubertate posteriori principatus sui servaret aetati, reliquo quoque tempori larga donandi affluentia redundasset. Sed immodica aevi superioris effusio etiam posteriora destituit, et homines diripientes universa, aliquem Joseph adhibere nolebant. Etsi non ego Joseph (quis enim istud) clamabam tamen vaccas illas pingues non solum lasciviam, sed etiam incuriam divinae significare reverentiae (de perfidis enim dictum est: Tauri pingues obsederunt me (Ps. XXI, 13): et de Judaeorum populo scriptum est (Deut. XXXII, 15): Impinguatus, 498 et obesus factus, et dilatatus est, et dereliquit eum qui fecit eum ), et ideo somnium illud redundantiae saecularis perpetuum esse non posse: fore tempus quo his fames dura succederet. 39. Nec tamen hoc somnium uni aut duobus demonstratum arbitror, sed omnibus propositum; eo quod septem anni istius mundi pingues, et saeculari ubertate opimi, absorbeantur ab illis saeculis quae futura sunt, in quibus perpetua quies, et legis observantia spiritalis, quam Ephraem illa tribus patrum Deo fructuosa custodit. Bona vacca, non illa corporeo distenta ubere, sed abundans spiritalis lactis et gratiae, super cujus decorem cervicis Deus sedere se dicit, ut scriptum est: Ephraem vacca docta diligere victoriam. Ego autem transivi super decorem cervicis ejus (Ose. X, 11). Non ergo impinguet caput nostrum oleum peccatoris, nec falsi fructus delectare nos debent, ne dicatur et de nobis: Seminastis impietatem, et iniquitates ejus vindemiastis. Manducasti fructum falsum, quia sperasti in curribus tuis (Ibid., 13). Nec me movet quod habet spicas macras, et vento corruptas; quia et David tunc melior erat, quando sicut aranea tabescebat: et spiritus contribulatus sacrificium Dei est; et illi praestantiores evadunt, quos in hoc saeculo gravibus injuriis spiritus malignus exercuit. 40. Unde magis mystica meruisse praemia Joseph arbitror, quia de mysticis est locutus. Quid enim sibi vult annulus digito ejus insertus, nisi ut intelligamus pontificatum ei fidei esse delatum, ut alios ipse signaret? Quid stola, quae amictus est sapientiae, nisi tributum ei ab illo rege coelesti, prudentiae principatum? Torques aureus intellectum bonum videtur exprimere. Currus quoque significat fastigium sublime meritorum. Quis autem est qui ex gentibus accepit uxorem, nisi qui Ecclesiam ex nationibus sibi congregavit, et suscepit ex ea filium Manassen, per quem oblitus est omnes dolores suos quos habuit de sacrilegiis Judaeorum? Suscepit alium quoque filium Ephraem, per cujus profectum claruit quod suscepta in carne humilitas et divinitatem non humiliavit, et gloriam cumulavit. 41. Denique quicumque famem patiebantur, ad Joseph mittebantur. Qui sunt isti, nisi de quibus dictum est: Convertentur ad vesperam, et famem patientur ut canes (Psal. LVIII, 7)? Erat autem fames non unius loci, sed totius terrae; quia non erat qui faceret bonitatem. Ideo Dominus Jesus jejunia mundana miseratus aperuit horrea sua, et mysteriorum coelestium thesauros scientiae sapientiaeque patefecit absconditos; ut nulli alimenta deessent. Dixit enim Sapientia: Venite, edite panes meos (Prov. IX, 5). Et ideo ab illo solo dicitur: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit (Psal. XXII, 1), qui saturatur a Christo. Aperuit ergo horrea sua Christus, et vendebat, non aera pecuniae, sed fidei pretium, et devotionis stipendium quaerens. Vendebat autem non paucis in Judaea: sed vendebat omnibus, ut ab universis nationibus crederetur. 499 42. Et omnes regiones venerunt in Aegyptum ad Joseph emere (Gen. XLI, 5 et 7); obtinuerat enim fames. Omnes enim esuriunt, quos non paverit Christus. Emamus ergo alimenta, quibus famem possimus repellere. Nemo paupertatis suae contemplatione revocetur, nemo vereatur qui argentum non habet. Non quaerit Christus argentum, sed fidem quae argento pretiosior est. Denique emit eam Petrus, qui non habebat argentum. Argentum, inquit, et aurum non habeo: sed quod habeo, do tibi. In nomine Jesu Christi surge, et ambula (Act. III, 6). Et propheta Esaias dicit: Qui sititis, ite ad aquam; et quicumque non habetis argentum, ite, emite, et bibite, et manducate: emite sine argento et pretio vinum, et adipem (Esai. LV, 1). Neque enim pretium quaesivit a nobis, qui pro nobis sanguinis sui pretium solvit; quia non auro et argento, sed pretioso nos redemit sanguine. Ergo id pretium debes quo emptus es; et si ille non semper exigat, tu tamen debes. Eme igitur tibi Christum non eo quod pauci habent, sed eo quod omnes habent. Omnes habent per naturam, pauci offerunt per timorem. Suum est quod a te Christus reposcit. Ipse vitam omnibus dedit, ipse pro omnibus mortem suam obtulit. Solve pro auctore, quod soluturus es lege. Non mediocris iste contractus est. Non omnes eum facile vident. Denique illae virgines in Evangelio (Matth. XXV, 9 et seq.) quas veniens sponsus exclusit, ideo foris relictae sunt, quia venale oleum non emerunt. Unde dicitur eis: Ite potius ad vendentes, et emite vobis. Et negotiator non immerito praedicatur, qui vendidit omnia sua, et emit margaritam (Matth. XIII, 46). CAPUT VIII. Exhortatio Jacob ad filios, ut in Aegyptum ad escas coemendas sese conferant, quid significet; quid item decem eorum, relicto domi Benjamin, profectio? 43. Et Jacob dixit filiis suis: Quare pigri estis? Ecce audivi quia frumentum est in Aegypto: descendite illo, et emite nobis escas (Gen. XLII, 1 et 2): Non semel hoc Jacob dixit, quotidie omnibus filiis suis dicit, qui serius veniunt ad gratiam Christi: Quare pigri estis? Ecce audivi quia frumentum est in Aegypto. Ex hoc frumento granum est quod resurgit. Qui igitur famem sustinet, suae segnitiae debet ascribere. Ecce audivi, inquit, quia frumentum est in Aegypto. Citius utique juniores aliquid quam seniores consuerunt audire, dum foris positi multa circumeunt. Sed hanc negotiationem prius senex audit, sed ille senex in quo est fidei longaeva canities. Prior senex intelligit, sed ille senex in quo est venerabilis senectus, et aetas senectutis vita immaculata. 44. Nec omnes hanc negotiationem suscipiunt, nisi filii Jacob, et ipsi prevectioris aetatis. Ideo decem pergunt, non pergit junior. Non misit eum pater: Ne contingat, inquit, eum infirmitas 500 (Ibid., 3 et 4). Adhuc obnoxius erat infirmitati Benjamin junior. Patriarcha quidem legitur Benjamin, sed ille ex tribu Benjamin Paulus praefigurabatur. Merito Jacob de ejus infirmitate dubitabat. Denique infirmatus est, ut sanaretur: caecitatem passus est, sed haec infirmitas ad salutem. Denique illa caecitas lucem attulit. 45. Accepimus historiam, cognoscamus mysterium. Sine Benjamin patriarchae primo perrexerunt: sine Paulo apostoli. Uterque non primus advenit, sed accersitus a primis uberiorem mercedem priorum suo fecit adventu. Est, inquit, frumentum in Aegypto, hoc est, ubi major fames, ibi major ubertas est. Magnum frumentum in Aegypto. Denique et Deus Pater dicit: Ex Aegypto vocavi Filium meum (Ose., XI, 1). Ex isto grano illa fecunditas. Neque enim messis esse potuisset, nisi Aegyptii granum ante sevissent. Est ergo frumentum quod nemo ante esse credebat. in hoc frumento negotiantur patriarchae. Et illi quidem argentum detulerunt: sed bonus Joseph frumentum dedit, argentum reddidit. Non enim pecunia emitur Christus, sed gratia. Pretium tuum fides est. Haec emuntur divina mysteria. Portat autem frumentum hoc asinus ille ante immundus in lege; sed jam mundus in gratia. CAPUT IX. Invalescente fame filii Jacob redeunt in Aegyptum, ducto secum Benjamin ac muneribus delatis. Joseph comiter fratres alloquitur, qui ad convivium invitati, suspicantur sibi parari calumniam. Iidem a Majore domus confirmantur. Quae omnia de Pauli vocatione ac praedicatione, nec non Judaeorum infidelitate exponuntur. 46. Tenebatur tamen Benjamin junior, et patrio adhuc adhaerebat affectu. Tenebant eum legis vincula, mos paternus. Fames invalescebat, quia sero veniebat. Intercedunt pro eo duo, Ruben et Judas (Gen., XLIII, 1 et seq.), hoc est, humilitas atque confessio. His vadibus apud patrem utitur, his committitur, quorum unus primitivus, alius resuscitatus. Lex primitivi, Evangelium resuscitati. His deducitur Benjamin junior, et bonis odoribus comitatus advenit portans secum resinam, qua lapides marmorum connectuntur; eo quod praedicatione propria tamquam spiritali resina vivos lapides etiam ipse connecteret: portans etiam mel, quo noxia vulneris interius exeduntur sine aliqua acerbitate sectionis. Talis enim Pauli praedicatio, ut putrem aboleret affectum, corruptumque evacuaret humorem disputationis suae aculeo, urere magis aegrae mentis viscera cupiens, quam secare. Incensum orationis, et casiam, et guttam sepulturae insignia esse David propheta nos docuit dicens: Myrrha et gutta et casia a vestimentis tuis (Ps. XLIV, 9). Venit enim 501 Paulus crucem Domini praedicare, ilicem semper virentem, et nuces quarum testa durior, fructus tenerior: meritoque virga sacerdotalis Aaron nucina, et Hieremiae baculus hujusmodi. Argentum quoque duplex, non otiosa munera esse quis dubitet; cum et Patriarchae vita, et Apostoli sermo semper virescat in pectoribus singulorum; et eloquium sanctorum, sicut argentum igne examinatum, praecepti salubris fulgore resplendeat? Nec immerito duplex argentum referunt in quibus Pauli praefigurabatur adventus, qui laborantes presbyteros in verbo atque doctrina duplici honore donabat. 47. Vidit autem illos Joseph, et Benjamin fratrem suum ex eadem matre (Genes. XLIII, 29). Jam videntur Hebraei, et videntur a Christo qui verus Joseph est, quando cum Pauli veniunt typo: et loquitur illis mitia atque mansueta, ut pariter cibum sumant. Supra autem quia sine Benjamin venerunt, agnoscebat quidem eos: sed ab his se avertebat, ut scriptum est: Et loquebatur his dura (Gen. XLII, 7), quia ipsi non agnoscebant eum, a quo agnoscebantur. Pauli igitur merito profecerunt, quem Dominus Jesus tamquam juniorem fratrem ex eadem matre generatum amplius caeteris fratribus diligebat. Advertant Judaei quem Dominum negaverunt, qui etiam crucifixus, ex synagoga tamen eorum tamquam ex eadem ortus parente plus eos diligit, si vel sero cognoscant suae salutis auctorem. Sed propriorum conscii delictorum, non credunt tantam Christi esse misericordiam, ut donet peccatum, remittat injuriam. Ideoque praefigurabantur in patriarchis quales essent futuri. Invitabantur ad gratiam, ad salutaris mensae vocabantur convivium; et calumniam sibi parari, insidias fieri suspicabantur. 48. Et coeperunt ad hominem, qui erat supra domum in janua domus causam suam agere velle (Gen. XLIII, 19). Adhuc dubitant introire, et ex operibus suis malunt justificari, qui causam suam volunt astruere, quam gratiam accipere, et ideo in portis redarguuntur. Qui autem fructum uteri virginalis exspectat, et haereditatem Domini, filii mercem negotiatur, non erubescet in porta: sed in exitu vitae hujus repellit inimicum; ne ad altiora properanti conscius culpae gravioris obsistat. 49. Unde mystice illis respondit major domus. Et is qui sit intellige, cum legeris Moysen fidelem in tota domo ejus. Majores enim domus, Moyses, Petrus et Paulus, et caeteri sancti sunt: Christus autem solus est dominus. Scriptum est: quia Moyses fidelis in tota domo ejus tamquam famulus in testimonium eorum quae dicta essent (Hebr. III, 5): Christus autem tamquam filius in domo sua, quae domus nos sumus, si libertatem et gloriam spei tenuerimus (Ibid., 6). 50. Hic ergo major domus respondit illis: Propitius sit vobis Deus, nolite timere; Deus enim vester, et Deus patrum vestrorum dedit vobis thesauros in 502 sacculis vestris: at argentum vestrum probum, acceptum habeo (Gen. XLIII, 23). Illi enim dixerant: Argentum uniuscujusque in sacculis nostris invenimus, ad pondus argentum nostrum retulimus (Ibid., 21). O magna mysteria, et evidenter expressa! Hoc est dicere: Cur inflamini? Cur argentum vos habere vestrum in sacculis saepius usurpatis? Quid enim habetis quod non accepistis? Si autem accepistis, quid gloriamini, quasi non acceperitis? Jam saturati estis, divites facti estis, quia argentum habere vos creditis: sed argentum vobis Deus patrum vestrorum dedit. Ille Deus vester, ille patrum vestrorum Deus est, quem negastis. Sed ignoscit, sed indulget, sed recipit si revertamini. Ipse est qui vestrum non quaerit argentum, suum donat. Ipse vobis dedit argentum in sacculis vestris. Jam sacculi vestri argentum habent, qui lutum habebant; et ideo vester est qui dicit: Conscidisti saccum meum, et induisti me laetitia (Ps. XXIX, 12). Laetitiae munus est Christus, ipse est argentum vestrum, ipse pretium vestrum. Non exigit a vobis Dominus Jesus frumenti sui pretium, non quaerit vestri pondus argenti. Argentum vestrum reprobum est, argentum sacculi non est bonum. 51. Argentum vestrum probum, acceptum habeo Gen. XLIII, 23); hoc est, non est illud materiale argentum vestrum: sed spiritale argentum vestrum, hoc est probum, quod fida devotione quasi Jacob filii detulistis, quod sine damno datur, et sine ullo dispendio annumeratur: quandoquidem tali pretio detrimentum mortis excluditur, lucrum vitae acquiritur. CAPUT X. Paucis de meridie praemissis, paratorum munerum illatio, convivii instauratio et humanissimus Josephi cum fratribus congressus referuntur. Hic fratrem Benjamin videns, deque eo sciscitatus, illi benedixit, atque ad occultandas lacrymas cum recessisset, mox lota facie revertitur. Quibus adjungitur moralis et mystica interpretatio. 52. Paraverunt autem munera, donec introiret Joseph meridie (Ibid., 25). Acceleravit meridie fides Pauli. Ante caecus erat, postea coepit videre lumen justitiae; quoniam qui revelat ad Dominum viam suam, et sperat in eum, Dominus quoque educet tamquam lumen justitiam ejus, et judicium ejus sicut meridiem. Et Abrahae quando Deus apparuit ad ilicem Mambre, meridies erat, cui de praesentia Domini lux aeterna fulgebat. Meridies est quando Joseph verus in domum suam intrat, ut prandeat. Tunc enim plus dies lucet, quando sacramenta celebramus. 53. Et intulerunt ei, inquit, munera (Ibid., 26 et seq.). Nos munera inferimus, ille instaurat convivium. Ille dicit: Apponite panes, quos soli Hebraei sumunt, Aegyptii manducare non possunt. Sed ante convivium quanta dignatio! Quam usus istius et sedulitatis et gratiae morale magisterium! Adhuc 503 de calumnia quam sibi a Joseph fieri putabant, fratres suspecti erant: ille invitabat ad prandium, horum nutabat affectus: illius perseverat gratia: primus appellat, primus interrogat: Quomodo habetis? 54. Et iterum ait: Recte est pater vester senior? Superioris est inferiorem ad colloquium provocare, dare sermonis fiduciam, quaerere non solum de ipsis, sed etiam de parentibus. 55. Respondent illi: Recte est puer tuus, pater noster. Ille seniorem dixit, ut honoraret: illi puerum nominaverunt, ut deferrent humilitatis obsequium; quod senectus honoratae sit dignitatis, pueritia autem subjecta videatur, et propior verecundiae, quam superbiae. 56. Respiciens autem oculis vidit Benjamin fratrem suum ex eadem matre (Ibid., 29). Morale est, ut quos diligimus, eos videamus prae caeteris; et quos animi intentio tenet priores, eos obtutus offendat oculorum. Siquidem plerumque circa alia mentis occupatione districti, quos habemus ante oculos, non videmus: ita duce animo dirigitur noster aspectus. Vidit igitur Benjamin fratrem suum sanctus Joseph, quem tenebat animo, quem oculis requirebat: quo absente, fratres pene non viderat, quia videre nihil proderat: nec solum vidisse contentus, quasi nesciret interrogavit: Hic frater vester est adolescentior? Consuetudo et gratia charitatis est, ut dilectos nobis non solum oculis, sed etiam sermone teneamus. Agnoverat Joseph dilectum suum: sed ideo interrogabat, ut quem tenebat animus, vox sonaret. 57. Denique non exspectavit ut responderetur: sed continuo benedixit eum, et turbatus est desiderii sui fructu. Torquebantur autem viscera ejus (Ibid., 30); quia complectendi ejus quem desideraverat, libertas differebatur. Denique, Ingressus in promptuarium ploravit, et lavit faciem suam, et continuit se (Ibid., 30). Grandis amoris aculei cito corda compungunt, nisi desiderii frena laxentur. Vincebatur affectu Joseph, differebatur consilio: ratio cum amore certabat. Flevit, ut amoris pii aestus lacrymis temperaret. Haec moraliter. 58. Mystice autem. Vidit Dominus Jesus Paulum, oculi enim Domini super justos, et dixit: Hic frater vester est adolescentior (Ibid., 29)? Adhuc adolescentior dicitur, qui nondum maturam canae fidei gerebat aetatem, nondum in virum perfectum excreverat, in illam, sicut ipse ait, mensuram aetatis plenitudinis Christi (Ephes. IV, 13). Denique adolescens legitur tantum ibi (Act. VII, 57), ubi lapidantium Stephanum vestimenta servabat. Et ideo Philemonem non adolescentiae suae, sed senectutis similem esse cupiebat, ut scripsit: Magis obsecro, cum sis talis ut Paulus senex (Philem. 9). Ideo adolescentiores viduas praedicat declinandas (I Tim. V, 11), non propter aetatem, sed propter quamdam pubescentium delictorum lasciviam, 504 immaturitatemque virtutis. Caeterum major in juvene, quam in sene laus castitatis est. Puto autem quod a vero non sit alienum illud, si intelligamus quia cum hoc Paulus haberet, et horreret correptus, quod caecitas accidisset ei, inciperet tamen appropinquare dicendo: Domine, quid me vis facere (Act. IX, 6); ideo adolescentior dicebatur a Christo, ut qui vocabatur a gratia, excusaretur a culpa, quod ea lubricae fuisset aetatis. Denique vidit eum Christus, ubi lux circumfulsit eum. Et quia adolescentes magis metu, quam ratione revocantur a vitio, adhibuit stimulum, et miseratus admonuit, ne adversus stimulum calcitraret. 59. Turbatus est autem, sicut habes in Evangelio (Joan. XI, 33), quia turbavit se spiritu, cum Lazarum resuscitaret; et ibi flevit, ut prius lacrymis suis mortui delicta lavaret. Sed intra se flevit, et lavit faciem suam. Caecitas Pauli, fletus est Christi: lavat faciem suam, ubi lumen ei reparatur amissum. Lavat faciem suam Christus, ubi baptizatus est Paulus, per quem Dominus Jesus a pluribus videretur. Et ideo in convivio pars ejus quintupliciter major effecta est, quod haberet superioribus anteferri, non solum mentis prudentia, sed etiam militia corporis, et gratia castitatis. CAPUT XI. Inebriantur omnes fratres cum sancto Joseph; at solius Benjamini sacco inseritur scyphus. Inspiciuntur ordine omnium sacci, et tandem vas illud invenitur, atque istorum mysteria eruuntur; ubi praecipue de donis divinis, ac de Pauli vocatione disputatur. 60. Biberunt autem, et inebriati sunt pariter cum eo (Gen., XLIII, 34). A principio fidei major Paulo praerogativa defertur, de quo dictum est ad Ananiam: Vade quoniam vas electionis est mihi, ad sufferendum nomen meum coram gentibus (Act., IX, 15). A principio inebriatur ebrietate, sed sobria; ut et ipse cum sanctis diceret: Et poculum tuum inebrians, quam praeclarum est (Psal. XXII, 5)! 61. Et scyphus argenteus soli ejus sacco inseritur (Gen. XLIV, 2). Nesciebat hoc Benjamin: fallebatur Paulus, sed vocabatur. Mittitur post eum mane. Nox enim praecesserat caecitatis, dies fidei appropinquabat. 62. Per ordinem singulorum prius inspiciuntur sacculi (Ibid. 12 et seq.). Docet te moralitatem Scriptura divina. Per ordinem ante discubuerunt in convivio contra eum, primitivus secundum aetatem (Gen. XLIII, 33). Vides quod seniori locus ille sit deferendus. Per ordinem iterum requiruntur sacculi singulorum, ut scias electum Paulum coelesti esse judicio. Discussit caeteros, hunc praetulit. In nullius alterius 505 sacco scyphus argenteus inventus est, nisi istius. Quid sibi vult quod insertus est sacculo? Joseph quidem inebriavit ut falleret: scyphum misit ut fratrem quem diligebat, pia fraude revocaret: sed refulgent mysteria divina. 63. Hoc invenit in nobis Christus argentum, quod ipse donaverit. Habemus naturae argentum, habemus et gratiae. Natura opus est creatoris: gratia munus est redemptoris. Et si non possumus videre dona Christi; ille tamen donat, et operatur occulte, et donat omnibus: sed servare paucorum est, et non amittere. Non omnibus tamen donat omnia. Triticum multis datur, scyphus uni, qui prophetico et sacerdotali donatur munere. Non enim omnes, sed Propheta dicit: Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo (Ps. CXV, 13). 64. In corpore igitur Pauli jam doctrinae coelestis alloquium refulgebat, cum esset eruditus in lege. Sed quia adhuc justitiae Dei subjectus non erat, intra saccum erat scyphus, doctrina intra legem, lucerna intra modium. Missus tamen est Ananias, qui benedictionem daret, manum imponeret, saccum solveret: sacco soluto, reluxit argentum, et decidentibus squammis velut quibusdam sacci vinculis, statim vidit (Act. IX, 17). Vinculum ejus perfidia erat: absolutio ejus fides facta est. Et ideo tamquam solutus sacco, hoc est, deposito legis velamine quod positum est supra cor Judaeorum, conversus ad Dominum, liber a nexu, adeptus gratiam libertatis ait: Nos itaque revelata facie gloriam Dei speculantes, ad eamdem imaginem reformamur (II Cor. III, 18). Soluto enim calceamento legis, nudo vestigio liberi sermonis Evangelium praedicabat. Tenebant eum Judaei, et impedire cupiebant: sed ubi in ejus sacco argentum resplenduit, sciderunt vestimenta sua, et reversi sunt retro. Libera enim pro Christo Pauli praedicatio nudavit populum Judaeorum, et omnem eorum rescidit gratiam. 65. Ideoque retro regressi sunt, qui ante se videre non poterant (Gen. XLIV, 13). Retro redeunt, qui Christum amittunt. Denique et in Evangelio (Joan. XVIII, 6) cum corriperent ad mortem Dominum Jesum, redeuntes retro ceciderunt in terram. Merito retro revertebantur, qui in terrenam labem ab illa coelesti gratia recidebant. Nolebant igitur moraliter redire sine fratre, mystice sine Paulo reverti: quo amisso, asserebant in moerorem deducendam parentis populi senectutem. 66. Et ideo Judas apud Joseph remanere cupiebat (Gen. XLIV, 18 et seq.), ne videret mala quae invenirent patrem suum, hoc est, jam praevidebat, et cavere cupiebat mala quae ventura erant populo Judaeorum. Sed cum adhuc haec ipsa non esset in typo illo principum populi Judaeorum libera praedicatio, flevit Joseph, hoc est, in illo ploravit Jesus. 506 CAPUT XII. Joseph fratribus se ipse manifestans, ac eos ad accedendum invitans, atque etiam excusans, quem adversus Judaeos adhibiturus erat Christus agendi modum exprimit. Ibi elegantissima verborum utriusque instituitur comparatio; et post illam Benjamini complexus a Joseph de Paulo obiter explicatur. 67. Et jussit omnes recedere, ut cognosceretur a fratribus. Non venerat enim, sicut ipse ait, nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Et emittens vocem cum fletu, ego sum, inquit, Joseph; adhuc pater meus vivit (Gen. XLV, 2 et 3)? Hoc est, expandit manus suas ad populum non credentem et contradicentem: non legatum neque nuntium quaerens, sed ipse Dominus salvum facere volens populum suum: Ipse qui loquebar, ecce adsum, inquit (Esai. LII, 6). Et: Palam factus non quaerentibus me, appareo iis qui me non interrogabant (Esai. LXV, 1). Quid igitur aliud tunc clamavit, nisi: Ego sum Jesus (Joan. XVIII, 5), cum principibus Judaeorum interrogantibus: Tu es filius Dei? responderet: Vos dicitis quia ego sum; cum Pilato diceret: Tu dicis quia rex sum; ego in hoc natus sum, ut testimonium perhibeam veritati (Ibid., 37); cum principi sacerdotum dicenti: Adjuro te per Deum vivum, ut dicas nobis si tu es Christus filius Dei, referret: Tu dixisti. Amen dico vobis, amodo videbitis filium hominis sedentem ad dexteram virtutis Dei, et venientem cum nubibus coeli (Matth. XXVI, 63 et 64). Hoc est ergo quod ait: Ego sum Joseph, ego sum divinae potentiae. Adhuc pater meus vivit? Hoc est, ego patrem non nego, ego fratres agnosco, si aut vos fratrem, aut pater filium recognoscat. Adhuc ergo populus meus vivit, de cujus populi familia fratrem mihi elegi? 68. Accedite ad me (Gen. XLV, 4); quia ego ad vos appropinquavi, et eo usque appropinquavi, ut per carnis susceptionem facerem me vestrae consortem naturae. Nolite vel participem fugere vestrae societatis, si non agnoscitis auctorem salutis. 69. Et accesserunt, inquit, ad illum, et dixit: Ego sum Joseph frater vester, quem vos tradidistis in Aegyptum. Nunc ergo nolite moesti esse, neque vobis durum videatur, quoniam huc me vendidistis. Ad vitam enim vestram misit me Deus ante vos (Ibid., 4 et 5). Quam fraterna pietas, quam dulcis germanitas! ut etiam parricidale excusaret admissum, dicens divinae illud providentiae fuisse, non impietatis humanae: quandoquidem non ab hominibus oblatus ad mortem, sed a Domino missus sit ad vitam. Quid aliud habet illa Domini nostri Jesu Christi, qui fratres omnes pietate superavit, in cruce positi intercessio pro plebe dicentis: Pater, dimitte illis; non enim sciunt quid faciunt (Luc. XXIII, 34)? Quid aliud illa appellatio sanctitatis in medio discipulorum dicentis: Pax vobis: ego sum, nolite timere (Luc. XXIV, 36)? Et cum conturbati et conterriti existimarent se spiritum videre, iterum dixit ad illos: Quid turbati estis, et quare cogitationes ascendunt in corda vestra? Videte, ecce manus meas, et pedes meos, quia ego sum ipse. Palpate, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere (Ibid., 38 et 39). Haec ergo jam 507 tunc futura posterioribus temporibus mysteria revelata sunt. 70. Denique haec ipsis exprimuntur sermonibus; ut ipsum esse intelligamus, et qui ante in Joseph, et postea in suo locutus est corpore; quandoquidem nec verba mutavit. Ait enim tunc: Nolite moesti esse. Et infra: Ascendite ad patrem meum, et dicite illi: Haec dicit filius tuus Joseph: Fecit me Deus dominum totius terrae Aegypti. Et in Evangelio ait: Nolite timere. Ite, nuntiate fratribus meis ut eant in Galilaeam, et ibi me videbunt (Matth. XXVIII, 10). Et infra ait: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra (Ibid., 18), hoc est dicere: divinae hoc fuit dispositionis ut acciperem potestatem, non acerbitatis humanae. Non objicit scelus, qui enumerat praemium. 71. Quod autem habetur in Genesi: Ad vitam enim vestram misit me Deus ante vos, reddit in Evanlio dicens: Docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti (Ibid., 19). Haec enim est merces et vita sanctorum, quod etiam alios redemerunt. 72. Illud quoque adverte, non otiose scriptum in Genesi: Et eris prope me, tu et filii tui, et filii filiorum tuorum (Gen. XLV, 10). Hoc est enim quod dixit in Evangelio: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 20). 73. Quam evidens quoque illud mysterium, quod veluti completo omni mandato, fratrem suum Benjamin complectitur Joseph, et cecidit super collum ejus (Gen. XLV, 14), sicut etiam completo Evangelio Christus Paulum amplectitur quibusdam misericordiae suae brachiis (Act. IX, 4 et seq.); ut interna opinione curvatum, velut a collo in coelum erigat. Unde et ille erectus a Christo ait: Nostra autem conversatio in coelis est (Philip. III, 20). CAPUT XIII. Inventos a Joseph fratres gaudet Pharao, cujus erga eosdem humanitas explicatur. Quid munera, quae Joseph fratribus et praecipue Benjamin confert, atque ad patrem destinat, significent? Quid etiam quod illos discedentes ad pacem exhortatur? Quae reditus ipsorum in terram Chanaam, et patris ubi audivit filium vivere, admiratio consequitur. 74. Et gavisus est Pharao, quod Joseph agnovisset fratres suos (Gen. XLV, 16 et seq.). Unde et vulgata est vox in domo Pharao. Et hortatus est sanctum Joseph, ut fratres suos invitet, ut veniant cum patre: et mandat impleri eorum sarcinas tritico, et vehicula dari. Unde haec humanitas barbaro, nisi illud ostenderetur magnum mysterium, quod jam non invidet Ecclesia, cum redimuntur Judaei, et populus Christianus hac adjunctione laetatur, et quibus potest subsidiis juvat, et mittit evangelizantes regnum Dei, quo maturius evocentur? Quibus dantur binae stolae (Gen., XLV, 22). 75. Et allegat Paulum, cum ejus dicta depromit, cui trecenti aurei, et quinque stolae (Ibid., 23) diversi coloris conferuntur a Christo. Trecentos aureos habet, qui crucem praedicat Christi. Ideoque 508 ait: Neque enim judicavi me scire aliquid inter vos, nisi Christum Jesum, et hunc crucifixum (I Cor. II, 2). Et bene aureos accipit, quia non in suasoriis humanae sapientiae verbis, sed in ostensione spiritus praedicabat. Quinque autem stolas accipit, vel sapientiae multiplices disciplinas, vel quod nullis sensuum corporalium captus illecebris, ubi aliis periculum, illic teneret victoriam; qui omnes voluptates carnis singulari continentia et virtute superaret, cujus ingenium studiumque nulla corporis hebetaret infirmitas, qui cum esset in corpore, corpus se habere nesciret. Denique raptus in paradisum, sive in corpore, sive extra corpus nesciens, audivit verba ineffabilia, quae loqui homini non liceret: qui postremo nihil terrenum oleret in terris, sicut ipse docet dicens: Quia Christi bonus odor sumus Deo in iis qui salvi fiunt (II Cor. II, 15). 76. Praecellit igitur Paulus, et ejus exuberat portio: sed tamen habent et alii praedicatores gratiam suam. Binas stolas accipiunt. Quas illas? Utique de quibus dubitare non debes, quia legisti de Sapientia dictum: Binas vestes fecit viro suo (Prov. XXXI, 22). Una est mystica, moralis altera. Sed non omnes apostoli, non omnes prophetae, non omnes pastores, non omnes virtutes, non omnes habent gratiam curationum, non omnes linguis loquuntur. Ubi diversa merita, praemia diversa. 77. Et praemittuntur patri munera (Gen. XLV, 23). Filius honorat patrem. Christus populum suum invitat promissis, invitat muneribus. Portant haec munera asini illi inutiles, et laboriosi ante, nunc utiles: portant in typo Christi munera, portaturi in Evangelio munerum largitorem. 78. Dimisit autem fratres suos, et abierunt. Et dixit illis Joseph: Nolite irasci in via (Ib., 24). Quam bene docet ab iracundia praecavendum, quod ea possit etiam amantes sui separare germanos: et maxime in via fugiendam esse discordiam, ubi ipse viandi comitatus debet inviolabilis gratiae habere consortium. Quid autem aliud ait Dominus noster Jesus ex hoc corpore recessurus, cum discipulos dimitteret suos, nisi ne irascerentur in via, dicens: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis (Joan. XIV, 27)? Ubi enim pax est, iracundia locum non habet, ablegatur discordia, fugatur dissensio. Hoc est ergo quod ait: Pacem meam do vobis; id est, Nolite irasci in via. Et vide ne in hac via dicat, hoc est, in hoc cursu totius vitae indignationem cavendam, quod ira saepe (11, quaest. 3, Ira saepe) etiam innocentes in crimen adducat: quia dum justo amplius irascimur, et volumus alienum coercere peccatum, graviora peccata committimus. Ideo Apostolus: Non vos ipsos, inquit, vindicantes, charissimi: sed date locum irae (Rom. XII, 19), hoc est, declinemus eam, ne nos illa corripiat. Unde Dominus Jesus dimittens ad evangelizandum discipulos, misit eos sine auro, sine argento, sine pecunia, sine pera, sine virga, id est, ut et incentiva litis, et instrumenta eriperet ultionis. 79. Et ascenderunt, inquit, de Aegypto, et venerunt 509 in terram Chanaam ad Jacob patrem suum; et nuntiaverunt illi dicentes: Quia Joseph filius tuus vivit et ipse est princeps totius terrae Aegypti (Gen. XLV, 25). Quae est terra Chanaam? Quae nutabat. Quid igitur tam evidens, quam apostolorum tempora designari? Qui ingressi Judaeorum synagogas nutantes, Domini Jesu potentiam praedicabant, sicut habemus in Actibus apostolorum, dicente Petro: Hunc ergo Jesum resuscitavit Deus, cujus nos testes sumus. Dextera igitur Dei exaltatus, repromissione Spiritus sancti accepta a Patre, effudit hoc donum quod vos videtis (Act.II, 32 et 33). Advertimus certe quomodo et vivere eum, et terrae totius principem dicat, qui aperiens horrea sua, spiritalis gratiae donet omnibus ubertatem. Haec dicebant apostoli (Act. V, 18), sed Judaei non credebant: sed injiciebant manus in eos, sed trudebant in custodiam praedicatores salutis. 80. Unde et de Jacob scriptum est: Expavit mente (Gen. XLV, 26); non enim credebat eis. Expavit affectu plebis incredulae, sed posteaquam Christi gesta cognovit, tantis beneficiis et operibus delinitus resumpsit spiritum dicens: Magnum mihi est, si adhuc filius meus Joseph vivit: ibo, et videbo illum prius quam moriar (Ibid., 28). Primum et maximum fidei fundamentum, in resurrectionem Christi credere. Quicumque enim crediderit resuscitatum, festinus requirit, devotus accedit, et intima Deum mente veneratur. Credit enim quod ipse non moriatur, si credat in resurrectionis auctorem. CAPUT XIV. Israel elevans se venit ad puteum juramenti, ubi et sacrificat. Hunc Deus promissis consolatur, eique spondet fore ut ejus oculi manu Josephi claudantur. Ingrediuntur in Aegyptum septuaginta quinque animae, ac demum filios ad se convocat Israel: et horum omnium quae mysteria? 81. Et elevans se Israel, venit ad puteum juramenti, immolavitque hostiam Deo patris sui Isaac (Gen. XLVI, 1). Merito elevatur qui festinat ad Christum. Fides praecedit devotionem. Prius se elevavit, postea immolavit. Ille enim bene immolat, qui cognitionem divinitatis investigaverit. 82. Dixit autem Deus ad Israel in visu nocte dicens: Jacob, Jacob. Qui dixit: Quid est? Et Dominus ait: Ego sum Deus patrum tuorum, noli timere, descende in Aegyptum; in gentem enim magnam faciam te ibi. Ego descendam tecum in Aegyptum, et ego deducam te in perpetuum (Gen., XLVI, 2 et seq.). Quemadmodum quae ipsi legunt, non intelligunt; et Moysen quem laudant, abnegant, cum ejus scriptis credere nolunt. Quid evidentius quam quod hoc loco invitantur, ut ad sanctam Ecclesiam Dei transeant, et qui ante intra Judeae terminos coarctabantur 510 angustos, ad populum Dei migrent, qui ex toto orbe, ex omnibus nationibus et populis congregatus in magnam factus est gentem? Denique in omnem terram exivit sonus eorum. Vocatur ergo a filiis suis Jacob, id est, a Petro, Paulo, Johanne, populus Judaeorum invitatur ad gratiam. 83. Ipse quoque Deus noster proprio eum hortatur oraculo, spondet ei profectum fidei muneris sui fructum dicens ei: Joseph mittet manum super oculos tuos (Gen. XLVI, 4). Non utique sanctus Patriarcha sollicitus erat a quo ei oculi clauderentur; licet etiam intellectu simplici moralis exprimatur affectus. Nam si eos quos diligimus, cupimus frequenter amplecti, quanto magis recessuri ex hoc corpore, ipso charorum pignorum tactu delectamur extremo, et hoc mulcemur viatico? Tamen mystice licet nobis intelligere quod postea cogniturus Deum sit populus Judaeorum. Hoc est enim mysterium, quod verus Joseph immittet manus super oculos ejus; ut qui non videbat ante, jam videat. Veni ad Evangelium (Joan. IX, 6), lege quemadmodum caecus ille sanatus sit, cui Jesus manum imposuit, et ejus abstulit caecitatem. Non enim morituris Christus manum imponit, sed victuris: aut si morituris, recte; quia prius morimur, ut reviviscamus. Non enim possumus Deo vivere, nisi peccato ante moriamur. 84. Descendunt igitur in Aegyptum septuaginta quinque animae, sicut scriptum est, et hoc mysticae numero remissionis; quia post tantam duritiam, post tanta peccata haberentur indigni, nisi donaretur his remissio peccatorum. Occurrit illi Judas, hoc est, confessio erroris. Hunc sui venturus Judaeorum populus praenuntium mittit. Ideo et Joseph verus, id est, arbiter et interpres divinitatis occurrit; quia praecedit jam confessio, quos antea perfidia possidebat. Interpres enim divinitatis est Christus; quia Deum nemo vidit umquam; nisi unigenitus Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Hic senilis jam aetatis, et fessum suscipiet ultimis temporibus populum Judaeorum, non secundum illius merita, sed secundum electionem gratiae: et imponet manus super oculos ejus, ut caecitatem auferat. Cujus ideo distulit sanitatem, ut postremus crederet, qui ante non putavit esse credendum, et praerogativam superioris electionis amitteret. Unde et Apostolus ait: Quia caecitas ex parte contigit in Israel, donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret (Rom. XI, 25). 85. Gesta igitur patriarcharum, futurorum mysteria sunt. Denique ipse Jacob sic ait ad filios suos: Congregamini, ut annuntiem vobis quae occursura sunt vobis in novissimis diebus. Congregamini, et audite Israel patrem vestrum (Gen. XLIX, 1 et 2). 2ygjghabqcpr9i4ytuwocj4gj1ujt8x 0 51364 267628 166873 2026-05-28T18:37:57Z Demetrius Talpa 13304 267628 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Ambrosius |OperaeTitulus= De Isaac et Anima |OperaeWikiPaginam= |Annus= Saeculo IV |SubTitulus= |Genera=commentaria in Sacram Scripturam |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Ambrosius_Mediolanensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} ''AmbMed.DeIsEtA 14 Ambrosius Mediolanensis340-397 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' De Isaac et Anima 355 CAPUT PRIMUM. Commendatur sanctus Isaac tam ex paterna origine et gratia, quam ex Dominicae generationis et passionis praefiguratione, ac mysterium inter Christum per Isaac designatum, et animam repraesentatam per Rebeccam aperitur. 1. In patre nobis sancti Isaac vel origo satis est expressa, vel gratia: cui ad omnem redundat gloriam, quod tanto et tam imitabili viro natus Abrahae patri praemium fuit. Neque vero illud mirabile, cum in eo Dominicae generationis et passionis figura praecesserit. Siquidem et sterilis anus ex promissione Dei peperit eum; ut crederemus quod potens est Deus facere, ut posset et virgo generare, et oblatus unicus ad immolandum, qui et patri non periret, et impleret sacrificium. Itaque ipso nomine figuram et gratiam signat, Isaac etenim risus Latine significatur, risus autem insigne laetitiae est. Quis autem ignorat quod is universorum laetitia sit, qui mortis formidolosae vel pavore compresso, vel moerore sublato, factus omnibus est remissio peccatorum? Itaque ille nominabatur, et iste designabatur: ille exprimebatur, et iste annuntiabatur. Ipse est quem jam tunc persequebatur ancilla: ipse est propter quem jam tunc dicebatur: Expelle ancillam; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac (Gen. XXI, 10). Ipse est cui pater alienigenam 356 acquisivit sponsam. Ipse est mitis, humilis, atque mansuetus, qui veniente Rebecca, hoc est, patientia, exivit in campum abalienare. Sapientis enim est segregare se a voluptatibus carnis, elevare animam, atque a corpore abducere; hoc est enim se hominem agnoscere. Qui Chaldaeorum sermone Enos dicitur, latine homo. Enos autem qui assumpsit et speravit invocare Deum; et ideo creditur esse translatus. Non videtur itaque homo esse, nisi qui in Deum sperat. Qui autem sperat in Deum, non degere in terris, sed quasi translatus adhaerere Deo, manifesta veri interpretatione signatur. 2. Bonus igitur Isaac verus, utpote plenus gratiae, et fons laetitiae. Ad quem fontem veniebat Rebecca, ut impleret hydriam aqua. Dicit enim Scriptura, quia descendens ad fontem, implevit hydriam, et ascendit (Gen. XXIV, 16). Descendit itaque ad sapientiae fontem vel Ecclesia, vel anima, ut totum vas impleret suum, et hauriret purae sapientiae disciplinas, quas haurire Judaei de fonte profluo noluerunt. Quis iste fons sit, audi dicentem: Me dereliquerunt fontem aquae vivae (Hier. II, 13). Ad hunc fontem currebat sitiens anima prophetarum, sicut et David dicit: Sitivit anima mea ad Deum vivum (Ps. XLI, 3); ut sitim suam ubertate divinae cognitionis expleret, et insipientiae sanguinem spiritualium rigatu dilueret fluentorum. Hic est enim fluxus sanguinis, sicut significat lex (Levit. XX, 18), qui deoperitur, quando vir sedenti in diebus sanguinis sui mulieri miscetur. Mulier est delectatio corporis et illecebrae. Itaque cave ne vigor mentis tuae coitu quodam 357 corporeae voluptatis inflexus emolliatur, atque in ejus amplexus omnis resolvatur, et fontem ejus aperiat, qui debet esse clausus et septus intentionis studio, et consideratione rationis; Hortus enim clausus, fons signatus (Cant. IV, 12). Namque mentis vigore resoluto, sensus se corporalis delectationis effundunt, perniciosi nimis, et in appetentiam plenam gravis periculi proruentes: quos, si mentis vividae considerata mansisset custodia, refrenasset. CAPUT II. Quid sit homo, et in qua potissimum parte consistat; qualisve sit anima ejus tam secundum sui naturam, quam per irrationabilem sui partem, qua obnoxia fit corruptioni. 3. Intuere igitur, o homo, qui sis, quo salutem tuam, vitamque tuearis. Quid est itaque homo? Utrum anima, an caro, an utriusque copula? Aliud enim nos sumus, aliud nostrum: alius qui induitur, et aliud vestimentum. Legimus in Veteri Testamento: Omnes animae quae descenderunt in Aegyptum (Gen. XLVI, 26), de hominibus dictum. Et alibi dictum est: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quoniam carnes sunt (Gen. VI, 3). De alterutro ergo legitur, quia homo dicitur et de anima et de carne. Sed illa discretio est, quod ubi anima pro homine ponitur, Hebraeus significatur Deo adhaerens, non corpori, ut est illud: Anima benedicta omnis simplex (Prov. XI, 20). Ubi autem caro pro homine nuncupatur, peccator exprimitur, ut est illud: Ego autem carnalis sum, venumdatus sub peccato; quod enim operor, non cognosco. Non enim quod volo, ago: sed quod odi, illud facio (Rom. VII, 14 et 15). Hoc jam posterius et de utroque. Alius est enim qui vult, alius qui odit, alius qui facit. Denique addidit: Si ergo quod odi, hoc facio, consentio legi, quoniam bona est. Nunc autem jam non ego illud operor, sed quod habitat in me peccatum (Ibid., 16 et 17). Illud quoque expressius: Video legem carnis meae repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati. (Ibid., 23). Et tamen cum utrumque in se concertantem hominem declarasset, hoc est, interiorem et exteriorem, in animae magis quam in corporis parte se maluit constituere, quod anima sua traheretur captiva ad peccatum, in qua esse se mallet, et esse confirmat dicens: Infelix ego homo! quis me liberabit de corpore mortis hujus (Ibid., 24)? Tamquam ab extraneo hoste, ita se desiderat liberari a carne. 4. Non ergo sanguis anima, quia carnis est sanguis: neque harmonia anima, quia et hujusmodi harmonia carnis est: neque aer anima, quia aliud est flatilis spiritus, aliud anima: neque ignis est anima, neque ἐντελέχεια: anima sed anima est vivens; quia factus est Adam in animam viventem (Gen. II, 7); eo quod insensibile atque exanime corpus anima vivificet et gubernet. Est et praestantior homo, de quo dicitur: Spiritalis autem dijudicat 358 omnia: ipse autem a nemine judicatur (I Cor. II, 15). Hic est praestantior caeteris. Unde et David dicit: Quid est homo quod memor es ejus, aut filius hominis, nisi quod visitas eum (Psal. VIII, 5)? . . . Homo vanitati similis factus est (Ps. CXLIII, 4). Non ille secundum imaginem Dei homo vanitatis est: sed qui illud amisit, et in peccatum decidit, et in materialia ista dilapsus est, iste homo est vanitatis. 5. Anima igitur secundum sui naturam optima est: sed plerumque per irrationabile sui obnoxia fit corruptioni, ut inclinetur ad voluptates corporis, et ad petulantiam, dum mensuram rerum non tenet, aut fallitur opinione, atque inclinata ad materiam agglutinatur corpori. Sic invisibile ejus impeditur, et malitia repletur; quia dum intendit malitiae, ejus se vitiis replet, et fit defectu bonitatis intemperantior. CAPUT III. Perfecta anima terrenis abdicatis, vitiisque domitis Verbum osculari desiderat: cui se Deus Verbum totus infundit. Hoc illa delectata ab eo petit ut attrahatur; quae omnia etiam Ecclesiae vir sanctus accommodat. 6. Perfecta autem anima aversatur materiam: omne immoderatum, mobile, malignum refugit ac respuit; nec videt, nec appropinquat ad ullius terrenae labis corruptionem: divinis intendit, terrenam autem materiam fugit. Fuga autem est, non terras relinquere, sed esse in terris, justitiam et sobrietatem tenere, renuntiare vitiis, non usibus elementorum. Fugiebat (De Poenit. dist. 2, cap. Ut cognoverunt, § Fugerat). David sanctus a facie Saul; non utique, ut terras relinqueret, sed ut immitis, et inobservantis, et perfidi declinaret contagium. Fugiebat autem adhaerens Deo, sicut et ipse ait: Adhaesit anima mea post te (Ps. LXII, 9). Abducebat se, et ablevabat vitiis saeculi hujus, elevabat animam suam sicut Isaac in campo, vel abalienabat, vel (ut alii habent) deambulabat. Nam hoc quoque ostendit cum virtutibus familiare habere consortium, ut deambulet unusquisque in innocentia cordis sui, nullo usu terrenis vitiis misceatur, atque irreprehensibilem viam inoffenso mentis carpat vestigio, nec ullum locum in se aperiat corruptioni. 7. Talis erat Isaac cum Rebeccam advenientem exspectaret, praeparans se copulae spiritali. Veniebat enim jam coelestibus dotata mysteriis: veniebat magna secum ornamenta aurium et manuum ferens; eo quod auditu et operibus emineat Ecclesiae pulchritudo, cui recte dictum advertimus: Esto in millia millium, et semen tuum possideat adversariorum civitates. Decora igitur Ecclesia, quae ex inimicis gentibus filios acquisivit. Sed potest hoc etiam ad animam deputari, quae passiones corporis subigit, et ad virtutum officia convertit, repugnantesque motus sibi obedientes 359 efficit. Ergo vel anima Patriarchae videns mysterium Christi, videns Rebeccam venientem cum vasis aureis et argenteis, tamquam Ecclesiam cum populo nationum, mirata pulchritudinem Verbi, et sacramentorum ejus dicit: Osculetur me ab osculis oris sui (Cant. I, 1). Vel Rebecca videns verum Isaac, verum illud gaudium, veram laetitiam, desiderat osculari. 8. Primus animae processus. Quid est igitur: Osculetur me ab osculis oris sui? Considera vel Ecclesiam jamdiu promisso sibi per Prophetas Dominico adventu, per tempora multa suspensam, vel animam, quae elevans se a corpore, abdicatis luxuria, atque deliciis, voluptatibusque carnalibus, exuta quoque sollicitudine saecularium vanitatum, jam dudum infusionem sibi divinae praesentiae, et gratiam Verbi salutaris exoptet, commacerari quod sero veniat, et affligi; ideoque quasi vulneratam charitate, cum moras ejus ferre non possit, conversam ad Patrem rogare, ut mittat sibi Deum Verbum; et causam qua sit ita impatiens declarare, dicentem: Osculetur me ab osculis oris sui. Non unum osculum quaerit, sed plura oscula; ut desiderium suum possit explere. Quae enim diligit, non est unius osculi parcitate contenta: sed plura exigit, plura vindicat; et ita se amplius dilecto commendare consuevit. Denique illa in Evangelio sic probata est: quia non cessavit, inquit, osculari pedes meos . . . . et ideo remissa sunt ei peccata multa, quia dilexit multum (Luc. VII, 45 et 47). Ergo et haec anima oscula Verbi multa desiderat, ut illuminetur divinae cognitionis lumine. Hoc est enim osculum Verbi, lumen scilicet cognitionis sacrae. Osculatur enim nos Deus Verbum, quando cor nostrum, et ipsum principale hominis spiritu divinae cognitionis illuminat, quo anima donata charitatis pignore nuptiali, laeta atque ovans dicit: Os meum aperui, et duxi spiritum (Ps. CXVIII, 131). Osculum est enim quo invicem amantes sibi adhaerent, et velut gratiae interioris suavitate potiuntur. Per hoc osculum adhaeret anima Deo Verbo, per quod sibi transfunditur spiritus osculantis: sicut etiam ii qui se osculantur, non sunt labiorum praelibatione contenti, sed spiritum suum sibi invicem videntur infundere. 9. Ostendens itaque non solam speciem Verbi, et vultum quemdam, sed omnia ejus interiora diligere, adjungit ad osculorum gratiam: Quia bona, inquit, ubera tua super vinum, et odor unguentorum tuorum super omnia aromata (Cant. I, 2). Illa osculum poposcit: Deus Verbum se ei totus infudit, et nudavit ei ubera sua, hoc est, dogmata sua, et interioris sapientiae disciplinas, et unguentorum suorum dulci odore fragravit. Quibus capta, dicit uberiorem esse jucunditatem divinae cognitionis, quam laetitiam omnis corporeae voluptatis. Aspirat enim in Verbo odor gratiae, et remissio peccatorum, quae in totum diffusa mundum, omnia tamquam exinanito replevit unguento; quia per universos gravis vitiorum colluvies detersa est. 10. Propterea, inquit, adolescentulae dilexerunt te. Attrahe nos, ut post odorem unguentorum tuorum curramus (Ibid., 2 et 3). Bona quidem prudentia, sed dulcis misericordia. Illam enim pauci adsequuntur, haec ad omnes pervenit. Propter hanc, inquit, indulgentiam 360 tuam diligunt te animae renovatae spiritu. Unde et ad animam dicitur: Renovabitur sicut aquilae juventus tua (Ps. CII, 5). Ad animam enim loquebatur, dicens: Benedic anima mea Dominum (Ibid., 1). Et ideo festinat ad Verbum, et rogat ut adtrahatur, ne forte derelinquatur; quia currit Dei Verbum, et non est alligatum. Denique exsultat tamquam gigas ad currendam viam. Et quia egressus ejus a summo coelo, et occursus ejus usque ad summum ejus, videns se imparem tantae velocitati dicit: Attrahe nos. Bona anima, quae non pro se sola, sed pro omnibus rogat. Attrahe, inquit, nos. Habemus enim cupiditatem sequendi, quam unguentorum tuorum inspirat gratia: sed quia cursus tuos aequare non possumus, attrahe nos, ut auxilio tuo fultae, vestigiis tuis possimus insistere. Si enim tu attraxeris, curremus et nos, et spiritalia velocitatis flabra capiemus. Deponitur enim sarcina quibus manus tua fulcro est, et oleum tuum infunditur, quo curatus est ille qui a latronibus vulneratus est. Ac ne impudens tibi videatur quod ait: Adtrahe nos, audi dicentem: Venite ad me omnes qui laboratis, et onerati estis, et ego vos reficiam (Matth. XI, 28). Vides quod libenter nos attrahat, ne remaneamus sequentes. Sed qui vult attrahi, currat ut comprehendat: et currat superiora obliviscens, et ea quae sunt priora appetens; sic enim poterit Christum comprehendere. Unde et Apostolus ait: Sic currite, ut omnes comprehendatis (I Cor. IX, 24). Vult et ista ad bravium pervenire, quae desiderat comprehendere. Prudenter ergo rogat ut attrahatur: quia non omnes sequi possunt. Denique Petro dicenti: Quo vadis? Respondit Verbum Dei: Non potes me sequi modo, sequeris autem postea (Joan. XIII, 66). Claves ei commiserat regni coelorum, et sequendo se imparem judicavit. Hanc tamen animam non distulit; quia non praesumebat, sed rogabat. CAPUT IV. Introducitur in cubiculum Regis perfecta anima. Cui corporis se contagione fuscatam querenti, ut se cognoscat, exeat, etc. Christus praecipit. Eadem equae Solomonis comparatur. Ad haec putei quos fodit Isaac, quid significent? Et quo pacto demum Christus revocatus ab anima, saliens redeat, nec non ipsi adblandiatur? 11. Secundus animae processus. --Denique ait: Introduxit me rex in cubiculum suum (Cant. I, 3). Beata anima, quae Verbi ingreditur penetralia. Insurgens namque de corpore ab omnibus fit remotior quae intra semet ipsam divinum illud si quo modo assequi possit, scrutatur et quaerit. Quod cum potuerit comprehendere, ea quae sunt intelligibilia supergressa, in illo confirmatur, atque eo pascitur. Talis erat Paulus qui sciebat se raptum in paradisum: sed sive extra corpus raptum, sive in corpore, nesciebat. Assurrexerat enim anima ejus de corpore, et se a visceribus et vinculis carnis abduxerat atque elevaverat; factusque a semetipso alienus, intra semetipsum tenuit verba ineffabilia quae audivit, et vulgare non potuit; quia advertit ea loqui homini non licere. Anima ergo bona contemnit visibilia et sensibilia, nec 361 consistit in eis, nec in despiciendis his immoratur et residet: sed ascendit ad illa aeterna et invisibilia, et plena miraculis, puro sensu se piae mentis attollens. Etenim perfectioni studens, solum illud bonum Divinitatis intendit, nec aliud quidquam requirendum putat; quia tenet quod summum est. Itaque vir hujusmodi, in quo est animae pulchritudo, solus sibi abundat, quia ipse sibi est satis. Nec solus aliquando est, cui praesul Dominus adest. 12. Denique in illud divini illius introducta secretum: Exsultemus, inquit, et laetemur in te, et diligamus ubera tua super vinum (Cant. I, 3). Non enim in divitiis, et auri argentique thesauris, non in possessionum fructibus, non in potestatibus, non in conviviis, sed in solo Deo justus exsultat. 13. Eadem tamen anima cognoscens se corporis societate fuscatam, dicit ad alias animas, vel ad illas coelestes et appositas sacro ministerio potestates: Nolite aspicere me quod obfuscata sum; quoniam non est intuitus me sol. Filii matris meae pugnaverunt adversum me (Ibid., 5), hoc est, impugnaverunt me corporis passiones, carnis illecebrae coloraverunt; ideo mihi sol justitiae non refulsit: quo viduata praesidio, devotionem meam, et observantiam plenam servare non potui; hoc est enim: Vineam meam non custodivi (Ibid.), quia spinas et non uvam attuli, id est, faciens peccata pro fructibus. 14. Et cum de Verbo loquitur, irradiante sibi Verbi splendore conversa ad ipsum dicit: Ubi pascis? Ubi manes in meridiano (Ibid., 6)? Recte dicit: Ubi pascis? quia regale est Dei Verbum: Ubi manes, quia morale: In meridiano, quia mysticum. Siquidem meridie Joseph cum fratribus suis in convivio constitutus futurorum temporum mysteria revelabat. Sed etiam David ait: Revela ad Dominum viam tuam, et spera in eum, et ipse faciet: et educet sicut lumen justitiam tuam, et judicium tuum tamquam meridiem (Psal. XXXVI, 5). Et ipse Paulus circumfulsisse sibi lumen meridie asseruit (Act. IX, 3), quando a persecutione est conversus ad gratiam. Queritur ergo quod derelicta sit, quod destituta sit pauper ex divite. Abundabat enim munere gratiarum: sed egere coepit, ubi divinae praesentiae sibi copia denegata est; et ideo vel quasi mercenaria haberi postulat, quae ante sibi pretiosioris copulae gratiam vindicabat. 15. Cui respondit Verbum Dei: Nisi cognoscas te, decora inter mulieres (Cant. I, 7); quae quereris quod relicta sis, nisi te cognoscas, nisi te poeniteat lapsus tui, nisi intentionem devotionis approbes, nisi fides tua et sinceritas augeatur, querela nihil proderit. Aut sic: Nisi cognoscas te quia decora es, nisi pulchritudinem naturae tuae serves, et corporis te illecebrae non demergant, nec impedimenta detineant, nihil tibi creaturae melioris nobilitas suffragabitur. 16. Cognosce igitur te, et naturae tuae decorem, et exi quasi exuta vinculis pedem, et nudo exserta vestigio; ut carnalia integumenta non sentias: vestigium mentis tuae corporalia vincula 362 non implicent; ut pes tuus speciosus appareat. Tales enim sunt qui ad regnum coelorum annuntiandum eliguntur a Domino, de quibus dictum est: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem (Esai. LII, 7)! Talis Moyses, cui dicitur: Solve calceamentum pedum tuorum (Exod. III, 5); ut vocaturus populum ad Dei regnum, prius carnis exuvias deponeret, et nudo spiritu, vestigioque mentis incederet. Hoc est ergo quod ait: Exi tu in calcaneis regum, et pasce haedos tuos in tabernaculis pastorum (Cant. I, 7); quia per greges regnum intelligimus, eo quod potestatis sit gregibus praesidere. Praesidet autem unusquisque sibi quadam potestate regali, si coerceat in se corporis luxus, et servituti redigat carnem suam. Ideoque dictum est: Regnum Dei intra vos est (Luc. XVII, 21). Unde pulchre ait ad animam: Exi, id est, exi a servitio, exi a carnis imperio atque dominatu: et exi non in carne, sed in spiritu: exi ad regimen potestatis. Ideoque addidit. Pasce haedos tuos. Rege ea quae in sinistra tua sunt; nam si non regantur, facile labuntur. Coerce petulantiam, lasciviam tui corporis, et luxuriam irrationabilem: edoma leves motus, pasce eos non in corporeis tabernaculis, sed in tabernaculis pastorum, qui regere gregem norunt. Sunt enim amabilia tabernacula Israel sicut nemora obumbrantia super flumen, in quibus anima tamquam in procinctu bellico sita bonam exercet militiam, incursus explorat hostiles, virtutis labore quaerit victoriam; ut possit equae illi quae Salomonis est, comparari, velox ad currendum, habilis ad partum (Cant. I, 8); quoniam fecunditas animae desideratur et quaeritur. 17. Haec ergo equa pretiosa est, et currus Pharao veloces; quod aliqui ad Ecclesiam referunt et ad populum. Sed de hoc mysterio alibi saepius diximus, et maxime in Psalmo centesimo octavo decimo (Serm. 2 in Psal. CXVIII). Hoc autem loco de anima dicendum suscepimus. Hujus equae similis aestimatur haec anima, hoc est, propheticae vel apostolicae virtutis, quod in eorum annumeretur grege, qui fecunditate praedicationis suae totius orbis terrarum spatia referserunt; et quamvis in corpore constituti, nulla tamen cursus spiritalis sensere dispendia. Ideoque laudatur quod coelesti sibi illuminante praecepto, jam speciosa, jam pulchra sit, quae vultu praeferat castitatis decorem, et redimicula cervicis attollat, in qua sunt patientiae et humilitatis insignia. Talis animae diligebat Isaac verus decorem, humilitatem, patientiam; et ideo partus ejus avide requirebat. 18. Concepit autem Rebecca, et patientia sua nodum sterilitatis absolvit. Quid autem pariat prophetica atque apostolica anima consideremus, et quomodo pariat: Abiit, inquit, interrogare Dominum (Gen. XXV, 22), quia exsultabant infantes in utero ejus. Et responsum accepit: Duae gentes in utero tuo sunt (Ibid., 23); eo quod nihil sponte praesumat: sed in omnibus summum Deum praesulem poscat suorum consiliorum: simul plena pacis atque pietatis duos populos sua fide et praedicatione connectat, et tamquam utero suo claudat. 363 19. Quae non immerito soror magis quam uxor appellatur, eo quod mitis atque pacifica anima communis magis pietatis quam specialis copulae nomen accipiat; et quia universis magis quam uni se existimet obligatam. 20. Fodit autem puteos Isaac; et plurimos quidem, quos foderat pater ejus, et repleverant illos post mortem Abrahae patriis illius, alienigenae. Prae caeteris tamen fodit hos puteos, unum in convalle Gerarum, et invenit ibi puteum aquae vivae: et litem fecerunt pastores Gerarum cum pastoribus Isaac; eo quod aquam sibi ejus putei quasi propriam vindicabant, et vocavit nomen ejus Injustitiam. Et fodit alium puteum, in quo orta est disceptatio; et imposuit illi nomen Inimicitias. Et fodit tertium, in quo lis nulla inter pastores commissa est, et vocavit eum Latitudinem. Fodit et puteum Juramenti, et non invenit in eo aquam; et vocavit eum puteum Juramenti. 21. Quis haec legens, terrena magis quam spiritalia opera esse arbitretur, quod vel Abraham fodit puteos, vel Isaac, tanti videlicet patriarchae, vel etiam Jacob, sicut et in Evangelio (Joan. IV, 12) reperimus, velut fontes quidam generis humani, et specialiter devotionis ac fidei. Quid est enim puteus aquae vivae, nisi profundae altitudo doctrinae? Unde et Agar ad puteum angelum vidit, et Jacob ad puteum Rachel sibi invenit uxorem: Moyses quoque secus puteum futuri locavit merita prima conjugii. 22. A puteo igitur visionis, aperire Isaac adorsus est puteos, et bono ordine; ut ejus putei aqua primum rationabile animae, oculumque ejus dilueret et foveret, quo visum ejus faceret clariorem. Fodit etiam alios puteos plures. Unde et scriptum est: Bibe aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fontibus (Prov. V, 15). Quanto plures fuerint, tanto est uberior redundantia gratiarum. Fodit tamen puteum, quem foderat pater ejus Abraham, de quo litem fecerunt pastores Gerarum, hoc est, maceriae. Ubi enim maceria, ibi divisio inter repugnantes, ibi injustitia; et ideo vocavit Injustitiam. Alium quoque fodit, et orta dissensione, vocavit eum Inimicitias. In quibus videtur elucere doctrina moralis; eo quod sublato pariete maceriae, solutae sint in carne hominis inimicitiae, et facta sint utraque unum in figura per Isaac, in veritate per Christum; meritoque postea pura aqua in eo puteo sit reperta, tamquam doctrina moralis utilis ad hauriendum. Puteus quoque Latitudinis quid aliud significat nisi de naturalibus disciplinam? Qua causa et Latitudo dicitur, quia sine contentione, sine lite, jam quietus atque securus est, qui mundana haec et sensibilia fuerit supergressus. Unde superatis jam adversantibus et alienigenis cogitationibus (quid enim tam alienum quam omnia saecularia, quae perpetua esse non possunt) potest sapiens dicere: Dilatavit Dominus nobis, et auxit nos super terram (Gen. XXVI, 22), quia terrena transcendit. Ultimus est puteus 364 Juramenti, in quo ei visus est Deus, et ait ei: Noli timere, tecum enim sum (Ibid., 24). Et benedixit eum. Haec doctrina jam mystica est. 23. Habes haec in Salomone; quia Proverbia ejus moralia; Ecclesiastes naturalis, in quo quasi vanitates istius despicit mundi; mystica ejus sunt Cantica canticorum. Habes et in propheta: Seminate vobis ad justitiam, vindemiate ad fructum vitae, illuminate vobis lumen cognitionis (Ose. X, 12). Hoc est enim lumen cognitionis, habere charitatis perfectionem. Ideoque dictum est: Noli timere; charitas enim timorem excludit foras. Ut cognoscamus autem quia et Salomon ita hos interpretatus est puteos, ut ad moralem doctrinam, et naturalem referret, et mysticam, in singulis libris suis quos de moralibus, vel naturalibus, vel mysticis scripsit, posuit hos puteos. 24. Nam et in Proverbiis cum declinandam speciem diceret saecularis illecebrae, ait: Bibe aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fontibus, et superfluant tibi aquae de tuo fonte (Prov. V, 15). Et infra: Fons aquae tuae sit tibi proprius, et jucundare cum uxore (Ibid., XVIII); eo quod adversus tentamenta mundi remedio nobis vera sapientia sit. Moralis quoque doctrina, quae imaginem mundanae voluptatis meretriciis quibusdam illitam fucis irriguo suo diluat, et fluento sui fontis abstergat. 25. De naturalibus quoque habes in Ecclesiaste dictum: Feci mihi piscinas aquarum ad irrigandum ex his saltum germinantem (Eccles. II, 6). Neque te moveat quod pro puteo piscinas posuit; quia et Moyses puteum Latitudinis dixit, eo quod a sollicitudine omni et angustiis absolvitur, qui mundum hunc pia mente transcenderit. Non immerito ergo piscinas habet Ecclesiastes, qui vidit nullam abundantiam esse sub sole: sed si quis abundare velit, in Christo abundet. 26. Et de mysticis puteus superest nobis, quem etiam ipsum reperimus in Canticis Canticorum, dicente Scriptura: Fons hortorum, puteus aquae vivae, et impetu descendens a Libano (Cant. IV, 15). Etenim si mysteriorum altitudinem persequaris, puteus tibi videtur tamquam in profundo sita mystica esse sapientia: si vero haurire velis affluentiam charitatis quae major et uberior est quam fides et spes, tunc tibi fons est. Exuberat enim charitas, ut et haurire eam cominus, et rigare ejus affluentia hortum tuum possis spiritalibus fructibus redundantem. Et quia ultra ipsum puteum Latitudinis est, qui charitatem habet; ideo dixit, quia ubi charitas est, ibi impetus magnus descendit a Libano. Ne quid autem moveat quod et puteum et fontem eumdem dixit, etiam Evangelium te instruat, in quo scriptum est: Quia venit Jesus in civitatem Samariae, quae dicitur Sychar, juxta praedium quod dedit Jacob Joseph filio suo, Erat autem ibi fons Jacob. Et fatigatus, inquit, sedebat sic super puteum (Joan. IV, 5 et 6). Unde ad mysticam doctrinam hunc referri puteum etiam ibi cognoscimus quia ibi Samaritana illa, id est, custos (custos autem coelestium praeceptorum) hausit de puteo illo divina 365 mysteria, cognoscens quia Deus spiritus est, et non in loco adoratur, sed in spiritu (Ibid., et seq. 24); et quia Messias Christus est. Et ideo qui adhuc exspectatur a Judaeis, jam venit. Quibus auditis, mulier illa quae speciem Ecclesiae gerit, legis sacramenta cognovit, et credidit. 27. In ipso quoque Canticorum libro Salomon hanc triplicem sapientiam evidenter expressit; licet in Proverbiis dixerit (Prov. XXII, 20), ut tripliciter sibi scriberet, qui sapientiam ejus vellet audire. Ait ergo in Canticis sponsa de sponso: Ecce es sponsus consobrinus meus equidem pulcher: acclinatio nostra opaca, trabes domorum nostrarum cedri, lacunaria nostra cupressi (Cant. I, 15 et 16). Possumus hoc de moralibus accipere. Ubi enim requiescit Christus et Ecclesia, nisi in operibus suae plebis? Denique ubi impudicitia, ubi superbia, ubi iniquitas erat, ibi ait Dominus Jesus: Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet (Matth. VIII, 20). 28. De naturalibus autem quid accipimus? In umbra, inquit, ejus concupivi et sedi, et fructus ejus dulcis in faucibus meis (Cant. II, 3). Qui enim terrena supergreditur, et cui mundana moriuntur (quoniam crucifigitur ei mundus, et ipse mundo) omnia quae sunt sub sole refugit et contemnit. 29. De mysticis quoque ait: Introduc me in domum vini, constitue in me charitatem (Cant. II, 4). Etenim sicut vineam suam vitis, ita Dominus Jesus populum suum quasi vitis aeterna quibusdam brachiis charitatis amplectitur. 30. Considera singula. In moralibus flos est, et inter spinas lilium, sicut ipse ait: Ego flos campi, et lilium convallium (Ibid., I). In moralibus ergo flos est. In naturalibus sol justitiae, qui oriens et resurgens illuminat, occidens obumbrat. Cave ne tibi occidat, quia scriptum est: Sol non occidat super iracundiam vestram (Ephes. IV, 26). In mysticis charitas est, quia plenitudo legis est Christus. Et ideo Ecclesia quae diligit Christum, vulnerata est charitate. 31. Hanc itaque charitatem suscitat, et resuscitat donec vocem ejus accipiat, et praesentiam ejus arcessiat; quia quaesitus non solum venit, sed etiam saliens venit: Saliens super montes, et transiliens super colles (Cant. II, 8). Super majoris gratiae animas salit, inferioris transilit. Vel sic: saliens quomodo venit? Saltu quodam venit in hunc mundum. Apud Patrem erat, in Virginem venit, et ex Virgine in praesepe transilivit. In praesepi erat, et fulgebat in coelo, descendit in Jordanem, ascendit in crucem, descendit in tumulum, surrexit e tumulo, et sedet ad Patris dexteram. Inde quasi hinnulus cervorum, qui desiderat ad fontes aquarum, descendit ad Paulum, et circumfulsit eum, et exsilivit super Ecclesiam sanctam, quae est Bethel, quod dicitur domus Dei. Pauli enim vocatio Ecclesiae firmitudo est. 32. Venit ergo, et primo post parietem est, ut inimicitias animae et corporis solvat, sublato pariete qui impedimentum concordiae videbatur adferre. Deinde prospicit per fenestras. Quae sint fenestrae audi prophetam dicentem: Fenestrae apertae 366 sunt e coelo (Esai. XXIV, 18). Prophetas utique significat, per quos Dominus genus respexit humanum priusquam in terras ipse descenderet. 33. Et hodie si qua eum anima multum requirat, multum merebitur misericordiae; quoniam qui multum requirit, plurimum debetur ei. Si qua ergo anima eum studiosius quaerat, longe audit vocem ejus: et quamvis ab aliis requirat, prae ipsis a quibus quaerit, audit vocem ejus. Videt eum salientem ad se venire, id est, properantem atque currentem, et transilientem eos qui infirmo corde virtutem ejus capere non possunt; denique prospicientem per aenigmata prophetarum, legendo eos et tenendo eorum sermones videt eum prospicientem, sed quasi per fenestram, non adhuc quasi praesentem. Videt eminentem super retia. Quid est hoc, nisi forte quia illa retia nobis sunt, non illi. Retia sunt, eo quod adhuc illa anima intra sensibilia et mundana sit, quae mentem hominis capere, et quodam sinu proprio consueverunt involvere. Posito ergo adhuc in saecularibus, sed tamen quaerenti eum per retia se ostendit. 34. Denique dicit ad animam ejusmodi: Exsurge, veni proxima mea (Cant. II, 10), id est, exsurge a delectationibus mundi, exsurge a terrenis, et veni ad me, quae adhuc laboras, et onerata es, quia sollicita es quae sunt mundi. Veni supra mundum, veni ad me, quia ego vici mundum. Veni prope me jam pulchra aeternae vitae decore, jam columba, id est, mitis atque mansueta, jam tota plena gratiae spiritalis. Jure ergo jam retia timere non debet, cum is vocet ad se animam, qui tentamentis et retibus mundi non potuit capi. Nam cum nos homines ambulemus in medio laqueorum, per appetentiam escae retibus simul et laqueis obnoxii sumus. Ille in corpore positus retia non timebat, sed eminebat super retia, id est, super tentamenta mundi, et corporis passiones; immo et alios eminere faciebat. Ideoque etiam hanc animam fundare volens dicebat: Exsurge, veni proxima mea, noli timere retia. 35. Jam praeteriit hyems (Ibid., 11), id est, venit pascha, venit indulgentia, venit remissio peccatorum, cessavit tentatio, imber abiit, procella abiit et quassatio. Ante adventum Christi hyems est, post adventum ejus flores sunt. Unde ait: Flores visi sunt in terra (Ibid., 12). Ubi ante spinae, ibi nunc flores. Tempus, inquit, secandi advenit. Ubi ante desertum, ibi nunc messis est. Vox turturis audita est in terra nostra. Bene addidit propheta, Nostra, quasi admirans quod ubi ante impudicitia, ibi nunc castitas. 36. Ficus protulit grossos suos (Ibid., 13). Quae ante quasi infructuosa jubebatur excidi, haec fructus ferre jam coepit. Sed quid dubitas quia grossos dixit? Priores discutit, ut posteriores meliores adferat. Grossus sicut Synagogae fructus abjicitur: Ecclesiae autem renovatur. 37. Et quamvis plena tranquillitas sit, et adoleverint mysteria, iterum tamen dicit: Surge secura 367 integumento petrae (Ibid., 14), id est, tuta praesidio passionis meae, et fidei munimento. Suxerunt enim mel de petra, et oleum de firmissima petra. Hoc integumento animae piorum indutae, jam nudae non sunt, et haec illis est praemunitio. Ideoque et huic animae ait: Et veni tu, columba mea, integumento petrae juxta praemunitionem, ostende mihi faciem tuam, et insinua vocem tuam. Hortatur ad confidentiam, ut non erubescat crucem Christi, nec ejus signaculum. Hortatur ad confessionem, vult omnes insidias demoveri; ut bonus odor fidei spiret, ut dies fulgeat, ut adverse nactis umbra non noceat; quoniam qui juxta Christum est dicit: Nox praecessit, dies autem appropinquavit (Rom. XXIII, 12). Est et umbra saecularium quae praeteriit, et dies coelestium Christus qui sanctis suis lucet. Accipit haec anima bona pignora charitatis. CAPUT V. Sponsus denuo sublapsus ab anima in cubili in noctibas, etc., incassum quaeritur; et quare? Idem tamen postea invenitur; quomodo ipse teneri debeat? Hunc deinde cum sponsa e deserto ascendentem filiae Jerusalem mirantur, atque ad thalamum prosecutae epithalamio celebrant. Ipse quoque animam propius vocatam variis laudibus exornat. 38. Tertius animae processus. --Sed quia semper solliciti esse debemus, semper intenti; et quia Verbum Dei sicut capreola exsilit, aut sicut hinnulus cervorum, semper vigilet anima, et praetendat quae requirit eum, et quae tenere desiderat. Ideo quasi sublapsum sibi, In cubili, inquit, meo, in noctibus quaesivi quem dilexit anima mea. Qui bene quaerit, in cubili quaerat, in noctibus quaerat, nec dies feriatus, neque noctes sit. Nullum tempus vacet a pietatis officio; et si non invenerit primo, perseveret in requirendo. Ideoque dicit: Exsurgam itaque, et quaeram in civitate, in foro, in plateis (Cant. III, 2). Et fortasse ideo non invenit adhuc, quia in foro quaesivit, ubi lites sunt; in plateis, ubi nundinae rerum venalium. Non enim ulla Christus pecunia comparatur. 39. Possumus et sic intelligere. In cubili quaerit Christum, quae quaerit eum cum tranquillitate, cum pace. In noctibus quaerit, quoniam per parabolas loquebatur. Posuit enim tenebras latibulum suum; et nox nocti indicat scientiam. Deinde quoniam quae dicimus in corde nostro, ea nos compungere in cubilibus debent. Sed tamen nec sic invenit, et ideo dicit: Exsurgam, id est, erigam, et attollam intentionem meam, ut quaeram impigre, quaeram sollicite: introibo in civitatem. Est et anima quae dicit: Ego civitas munita, ego civitas obsessa (Esai. XXVII, 3). Est civitas munita per Christum, est civitas illa Hierusalem in coelo in qua abundant divinae legis interpretes, et disciplina periti: per eos Verbum Dei quaeritur. Quaeram, inquit, in foro illius civitatis, in illo foro ubi tractant jura consulti, ubi oleum venditur, quod Evangelicae virgines emunt (Matth. XXV, 9) ut semper faces suae luceant, nec eas fumus iniquitatis extinguat. Quaeram, inquit, in plateis in quibus superfluunt aquae de illis fontibus prorumpentes, 368 de quibus Salomon dicit esse potandum (Prov. V, 15). 40. Dum quaerit igitur Christum, invenit custodes qui in ministerio sunt, ab his requirit (Cant. III, 3). Sed anima quae Deum quaerit, etiam custodes transit. Sunt enim mysteria quae etiam Angeli concupiscunt videre. Unde Petrus ait: Nuntiata sunt, inquit, vobis per eos quibus Evangelizaverunt. Spiritu sancto misso de coelo, in quem concupiscunt angeli prospicere (I Petr. I, 12). Ergo qui transierit custodes, Verbum invenit. Transivit Johannes, qui Verbum apud patrem invenit (Joan. I, 1). 41. Multi quoque sunt qui in otio quaerunt Christum, et non inveniunt, et inveniunt eum in persecutionibus, et cito inveniunt. Et ideo quasi post tentationes, quia periculis fidelium suorum adest: Quam modicum inquit, cum transivi ab eis, inveni eum, tenui eum, et non dimisi eum (Cant. III, 4). Omnis enim qui quaerit, invenit; et qui invenerit, adhaerere debet, ne possit amittere. 42. Et quoniam per Evangelium in terris videmus coelestia mysteria figurata, veniamus ad illam Mariam, veniamus et ad Magdalenam. Consideremus quemadmodum Christum in cubili corporis sui in quo defunctus jacebat, in noctibus quaesiverint, quando dixit illis angelus: Jesum qui crucifixus est quaeritis: non est hic, surrexit enim. Quid igitur quaeritis viventem cum mortuis (Matth. XXVIII, 5 et seq.)? Quid quaeritis in sepulchro eum qui jam in coelo sit? Quid quaeritis in vinculis sepulturae universorum vincula solventem? Non sepulchrum huic sedes, sed coelum est. Ideo dixit una ex his: Quaesivi eum, et non inveni eum (Cant. III, 1). 43. Tamen dum vadunt Apostolis nuntiare, miseratus quaerentes, occurrit eis Jesus dicens: Avete. Illae autem accesserunt, et tenuerunt pedes ejus, et adoraverunt eum (Matth. XXVIII, 9). Tenetur ergo Jesus, sed delectatur sic teneri, quia fide tenetur. Denique delectavit eum et illa mulier quae tetigit eum, et curata est sanguinis fluxu, de qua dixit: Tetigit me aliquis; nam sentio virtutem de me exisse (Luc. VIII, 46). Tange ergo, et fide tene eum, et constringe fideliter pedes ejus; ut virtus de eo exeat, et sanet animam tuam. Et si dicat: Noli me tangere (Joan. XX, 17): tu tene; Nondum enim ascendi ad patrem meum, dixit semel. Dixit: Noli me tangere, quando resurrexit: aut forte illi dixit quae putabat furto esse sublatum, et non virtute propria resuscitatum. Denique in alio libro habes, quia tenentibus pedes et adorantibus dixit: Nolite timere (Matth. XXVIII, 10). Tene ergo et tu anima, sicut tenebat et Maria, et dic: Tenui eum, et non dimittam (Cant. III, 4), sicut dicebant ambae: Teneamus te. Vade ad Patrem, sed non relinquas Evam, ne iterum labatur. Tecum eam ducito, jam non errantem, sed arborem vitae tenentem. Rape tuis pedibus inhaerentem, ut tecum ascendat: noli me dimittere, ne iterum serpens venena sua fundat, ne iterum quaerat femineum mordere vestigium, ut supplantet Adam. Dicat ergo anima tua: Teneo te, et inducam te in domum matris meae, et in secretum ejus quae concepit me; ut cognoscam mysteria tua, ut hauriam sacramenta tua. Suscipe igitur Evam jam non ficulneae foliis adopertam, sed sancto amictam Spiritu, et nova gratia gloriosam; quia jam non tamquam 369 nudata absconditur: sed tamquam circumdata vestimenti splendore fulgentis occurrit, quia vestit eam gratia. Sed nec Adam primo nudus erat quando eum innocentia vestiebat (De Poenit. dist. 2, cap. Sed nec Adam). 44. Videntes itaque eam filiae Hierusalem Christo inhaerentem, et adhuc ascendentem cum eo (dignatur enim quaerentibus frequenter occurrere, et condescendere ut eos elevet) dicunt: Quae est haec quae ascendit a deserto (Cant. III, 6)? Desertus hic terrae locus et incultus videtur, sentibus et spinis nostrorum obsitus delictorum. Mirantur videlicet quomodo anima quae ante in inferno derelinquebatur, inhaereat Dei Verbo, et ascenderit sicut vitis propago, in superiora se subrigens, velut fumus natus ex igni, atque alta petens, tum praeterea bonis operibus flagret. Odor autem ille orationis piae redolet suavitatem, quae dirigitur sicut incensum in conspectu Dei. Et in Apocalypsi legimus quod: Ascendit fumus incensorum de orationibus sanctorum (Apoc. VIII, 4), quae incensa deferuntur per angelum, sanctorum orationes scilicet, super altare illud aureum quod est ante sedem Dei, et tamquam piae precationis suave flagrat unguentum; quia de aeternorum et invisibilium, non de corporalium petitione compositum est: praecipue tamen myrrham redolet et thus, eo quod peccatis mortua sit, et Deo vivat. 45. Hanc igitur ascendentem et non resistentem videntes, et meritorum ejus odoribus delectatae, agnoscentes quoque Salomonis illius pacifici esse sponsam, etiam comitatu sedulo prosequuntur usque ad lectum Salomonis; eo quod ei vera requies in Christo debeatur. Lectus enim sanctorum Christus est (Cant. III, 7), in quo universorum fessa saecularibus praeliis corda requiescunt. In hoc lecto requievit Isaac, et benedixit filium juniorem dicens: Major serviet minori (Gen. XXV, 23). In hoc lecto recubans Jacob benedixit duodecim Patriarchas. In hoc lecto recubans archisynagogi filia surrexit a morte. In hoc lecto jacens viduae defunctus mortis vincula Christi vocatus voce dissolvit. 46. Perducta igitur sponsa usque ad sponsi requiem, nuptiale canunt carmen dicentes filiabus Hierusalem: Egredimini, et videte regem Salomonem in corona qua coronavit eum mater ejus in die sponsalium ejus (Cant. III, 11). Canunt epithalamium, et vocant caeteras potestates coelorum, vel animas; ut videant charitatem quam circa filias Hierusalem habet Christus. Unde et meruit coronari a matre quasi filius charitatis, sicut Paulus ostendit dicens: Quia Deus eripuit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum filii charitatis suae (Coloss. I, 13). Charitatis itaque filius et ipse charitas est, non ex accidentibus habens charitatem: sed habens semper in substantia sua sicut regnum, de quo dicit: Ego in hoc natus sum (Joan. XVIII, 17). Ideoque dicunt: Egredimini, id est, exite de sollicitudinibus et cogitationibus saeculi, exite de angustiis corporalibus, exite de vanitatibus mundi, et videte quam rex pacificus in die sponsalium suorum habeat charitatem; quam gloriosus 370 sit, quia corporibus resurrectionem dedit, et animas sibi junxit. Haec magni est corona certaminis, hoc praeclarum munus sponsalium Christi, sanguis ejus et passio. Quid enim plus potuit dare, qui sibi etiam non pepercit, et pro nobis in mortem animam suam obtulit? 47. Ipse quoque Dominus Jesus delectatus fide animae hujus, confessione, gratia, et collaudatis ejus meritis, propius eam advocat dicens: Ades huc a Libano, sponsa, ades huc a Libano: transibis et pertransibis a principio fidei a capite Sanyr, et Hermonum, a speluncis leonum, a montibus pardorum (Cant. IV, 8), hoc est: Egredere de corpore, et totam te exue. Non potes enim mihi adesse, nisi ante peregrineris a corpore; quoniam qui in carne sunt, peregrinantur a Dei regno. Ades, inquit, ades. Bene repetivit, quia sive praesens, sive absens, adesse et placere Domino Deo tuo debes. Adesto praesens, adesto absens, etsi adhuc in corpore es. Mihi enim omnes praesentes sunt, quorum fides mecum est. Adest mihi, qui exiit de saeculo. Adest mihi, qui me cogitat, me intuetur, de me sperat, cui ego portio sum. Adest mihi, qui abfuerit sibi. Adest mihi, qui se negaverit sibi. Ille mecum est, qui intra se non est; quoniam qui in carne est, non est in spiritu. Ille mecum est, qui ex se ipso egreditur. Ille juxta me est, qui extra se fuerit. Ille mihi integer est, qui propter me perdiderit animam suam. Et ideo, ades sponsa, ades, transibis a principio fidei. Transit et pertransit e terris, et pertransit quae ad Christum pervenit. Transit fidei merito, et operum claritate, quae lucet sicut Sanyr et Hermonum, hoc est, via lucernae transit devictis tentationibus saeculi, et superatis nequitiis spiritalibus, legitimi petens coronam certaminis; et ideo meruit Christo judicante laudari. 48. Hortus conclusus soror mea sponsa, hortus conclusus, fons signatus, emissiones tuae paradisus malorum granatorum cum fructu pomorum Cypri (Cant. IV, 12). Laudatur sponsa, eo quod hortus sit, habens in se odorem agri illius pleni, de quo dicit Isaac: Odor filii mei tamquam odor agri pleni (Gen. XXVII, 27). Bona ergo anima fragrat odore justitiae. Et fortasse ager est Patriarcha; hortus est anima inferioris alicujus, quasi agri portio; et hortus clausus, ne incursetur a bestiis; et fons signatus quae integritate signaculi perseverantiaque fidei propria peccata diluerit. Nam quae de Ecclesia accepit, habet quod ad virginitatis gratiam referat; eo quod in paradiso delectationis posita sine labore fructus capiat spiritales, ut ei patriarcharum animae rurali quodam labore fructus suos conferant, quo ista capere possit perpetuam suavitatem. Quae merito fons signatus dicitur, eo quod imago Dei invisibilis in illa exprimatur. Laudant etiam munera animae quae missa sunt a sponso, quibus dotata veniebat. Dos autem piae animae boni odores sunt, myrrha, aloe, crocum, quibus spirat hortorum gratia, et peccatorum foetor aboletur. 49. Itaque tanto secura praeconio conquiescere 371 aquilonem gravem ventum petit (Cant. IV, 16), ne flores discutiat, spirare anstrum, id est, vult hyemem praeterire, et mollioris flatus vernare temperiem (Cant. V, 1). Invitat sponsum in hortum suum. Descendit sponsus, et fructuum ejus diversitate delectatus, laetatur quod invenerit fortiorem cibum, invenerit etiam dulciorem. Est enim velut panis quidam verbi, et mel: alius vehementior, alius suasorius sermo. Est et fides alia ferventior, ut vinum: alia lucidior, ut succus est lactis. Hunc cibum Christus epulatur in nobis, hoc poculum bibit, et ejus potus ebrietate nos provocat, ut ad meliora et optima ab inferioribus faciamus excessum. CAPUT VI. Tribus superioribus perfectae animae processibus strictim repetitis de quarto fusius disputat. In hoc anima dormiens a sponso excitatur. Sed dum moras trahit in surgendo, transit Verbum. Ipsa vero exiens, per vulnera charitatis requisitum vix tandem invenit, atque ita tenet, ut jam amplius non amittat. 50. Audiens haec anima hausit mysteriorum ebrietatem coelestium, et velut soporata a vino, et quasi in excessu vel stupore posita dicit: Ego dormio, et cor meum vigilat (Cant. V, 2). Tum verbi praesentis lumine percussa, cum oculis requievisset inflexis, excitatur a Verbo. Quartus autem hic processus est animae. Primo etenim charitatis impatiens, et Verbi moras non ferens rogabat, ut oscula mereretur, et meruit desideratum videre. Secundo introducta quoque in cubiculum regis, cum mutua misceret alloquia, in umbra ejus requievit, et subito Verbum ei de medio sermone discessit; quaerenti tamen non diu abfuit, sed saliens supra montes et transiliens super colles advenit. Nec multo post quasi capreolus, aut cervorum hinnulus dum affatur dilectam, exsilivit et reliquit. Terito cum in cubili, et noctibus, in civitate, in foro, et in plateis quaesitum non reperisset, aliquando orationibus suis gratiaque revocavit, adeo ut etiam propius vocaretur a sponso. Quarto ipsa jam ab eo dormiens excitatur, quamvis corde vigilaret, ut continuo vocem pulsantis audiret. Sed moram passa dum surgit, quia velocitatem Verbi non poterat comprehendere, dum aperit ostium, transivit Verbum, et ipsa exivit in verbo ejus, et per vulnera requisitum, sed vulnera charitatis, vix tandem invenit, et tenuit, ut postea non amitteret. Ad summam haec compendioso sermone perstriuxi (Sup. cap. 3, 4 et 5). Nunc discutiamus singula. 51. Et si dormias, si modo devotionem animae tuae noverit Christus, venit, et pulsat ejus januam, et dicit: Aperi mihi, soror mea (Cant. V, 2). Bene soror, quia nuptiae spiritales sunt Verbi atque animae. Neque enim animae norunt conjugiorum foedera, et usus copulae corporalis, sed sunt sicut angeli in coelo. Aperi, inquit, mihi, sed extraneis claude: claude saeculo, claude mundo, neque ipsa foras ad illa materialia prodeas, neque tuum relinquens lumen, alienum requiras; quia materiale 372 lumen tenebrosam infundit caliginem, ut non videatur lumen verae gloriae. Aperi ergo mihi, noli aperire adversario, neque locum des diabolo. Aperi ipsam te mihi, noli coarctari, sed dilatare, et adimplebo te. Et quia decurso orbe terrarum, plus molestiarum et offensionis reperi, nec facile habui ubi requiescerem: ideo tu aperi, ut in te Filius hominis reclinet caput, cui non est requies nisi supra humilem et mansuetum. 52. Audiens anima: Aperi mihi . . . . et caput roris plenum (Ibid.), hoc est, tentationibus saecularibus, subito turbata, et quasi surrectura quae surgere jubebatur, ait, cum aloem redoleret et myrrham insignia sepulturae: Exui tunicam meam, quomodo induam eam? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo eos (Ibid., 3)? Veretur enim ne iterum in tentationes resurgat, ne iterum in culpam redeat atque peccatum, et egressus suos virtutumque processus terrenis incipiat vestigiis inquinare. Certe etiam hoc modo perfectionem virtutis suae indicat, quae tantam Christi meruerit charitatem; ut ad eam veniat, et pulset januam ejus, et veniat cum Patre, et coenet cum eadem anima, et ipsa cum eo, sicut in Apocalypsi dixit Johannes (Apoc. III, 20). Etenim cum in superioribus audisset: Ades huc a Libano sponsa, ades huc a Libano (Cant. IV, 8); et cum adverteret in carne se Christo adesse non posse, sed tunc adesse, si adesset in spiritu; conformans se ad ejus voluntatem, ut esset et ipsa conformis imagini Christi, jam non sentit carnis exuvias; jam quasi spiritus exuit se corporis conjuactionem; jam quasi oblita, et quae si velit, copulae illius meminisse non possit, ait: Exui tunicam meam, quomodo induam eam? Exuit enim tunicam illam pelliceam, quam acceperunt Adam et Eva post culpam, tunicam corruptelae, tunicam passionum. Quomodo induam eam? Non requirit ut induat: sed ita significat abjectam, ut jam indumento sibi esse non posset. Lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos? Hoc est, vestigia mea lavi, dum egrederer, ac me elevarem de corporis contubernio, de illa connexione et familiaritate carnalis amplexus, quomodo inquinabo ea; ut in corporis claustrum, et illum tenebrosum passionum ejus carcerem revertantur? 53. Dum haec illa dicit, misit operationem suam Verbum tamquam per cavernam, non adhuc facie ad faciem, misit tamquam manum: Et venter, inquit, meus conturbatus est super eum. Et surrexi ego aperire fratri meo. Manus meae distillaverunt myrrham, digiti mei myrrha pleni sunt super manus clausurae (Cant. V, 4 et 5). Quid hoc significet consideremus. Primum operibus suis videtur, ut dixi, Deus Verbum tamquam per cavernam, non plene atque perfecte: deinde angetur amor, et conceptus adolescit, atque ex seminibus ejus quae quodam utero intelligibili susceperit anima, totam plenitudinem divinitatis ejus habitantem in eo corporaliter, ut legimus, videre desiderat. Surrexit, ut propius illud Dei Verbum videret. Et in hoc ipso processus ejus significatur, quod surrexit per vigorem atque virtutem. Praesentia enim Verbi hausit 373 anima virtutem, sicut praesentia Mariae, cum utero gravis esset, erudivit Joannem in utero constitutum, adeo ut exsiliret in utero, et exsultaret Domini praesentiam recognoscens. Surrexit aperire, et opera ejus et facta mortificata sunt mundo. Talis enim debet esse anima quae Verbum est receptura, ut moriatur mundo, et consepehatur Christo. Sic enim Christus invenitur, et tale sibi quaerit hospitium. Deinde ipsa ministeria operationum, id est, manus et digiti quibus comprehenditur Christus, mortificantur, quos digitos velut eminentia factorum nostrorum opera possumus aestimare. Itaque velut e complexu suo cum jam extenderet intelligibiles manus suas et digitos, ut comprehenderet Verbum transisse sibi illud, non tamen adhuc pertransisse anima pia dicit. Et hoc processum habet, quando transit et pertransit animam Verbum Dei; quia scriptum est: Et tuam ipsius animam pertransibit gladius, ut revelentur multorum cordium cogitationes (Luc. II, 35). Hic adhuc transitur, non pertransitur: ut Maria in posterioribus forte pertransitur, ubi tamquam signaculum ponitur in medio ejus Dominus Jesus. 54. Denique statim alius profectus Verbi transeunts; quia exivit anima in verbo ejus, hoc est, verbum ejus secuta exivit de corpore, elevans se de ejus habitaculo, et peregrinam se faciens ei, ut adesset Deo, et esset civis sanctorum. Simul enim et carnis domestici, et Dei esse non possumus. Ergo in hoc loco exire significatur, ut dixi, anima, quando abducit se a corporis voluptatibus. Denique scriptum est: Exi de Babylone, fugiens a Chaldaeis (Esai. XLVIII, 20). Non utique ut regionem Babylonis Hebraeus fugiat, sed ut mores, prophetico admonetur alloquio; siquidem sint qui in Babylone sint Hebraei, et de Babylone exisse moribus doceant. Nam et illi de quibus dicit Propheta quod sedebant super flumina Babylonis, sedebant quidem in regione Babylonis, sed in ejus non erant vitiis et confusione (Psal. CXXXVI, 1). Nam quomodo erant in illa confusione vitiorum, qui flebant gerentes poenitentiam quod de arca devotionis, ac fidei, et virtutis paternae meritis excidissent? Quae autem in Verbo exit anima, Verbum requirit. 55. Unde et ista cum quaereret, incidit in custodes qui circumeunt civitatem: Percusserunt, inquit, me, et vulneraverunt me, tulerunt pallium a me custodes murorum (Cant. V, 7). Bene quidem quasi sponsa veniebat cum pallio quo obnuberet caput suum cum sponsus occurreret. Sicut Rebecca quae cognito quod Isaac sibi veniret obvius, descendit de camelo, et pallio se operuit (Gen. XXIV, 65): ita et haec anima nuptialis vestis praeveniebat insignia; ne forte rejiceretur, quasi vestem non habens nuptialem; vel ut caput velaret propter angelos. Sed illi percusserunt eam, ut amplius probaretur. Exercentur enim animae tentationibus. Tulerunt ei pallium, quaerentes si verum decorem nudae virtutis afferret: vel quia sine integumento quis in illam coelestem civitatem debeat introire, nulla deferens secum operimenta fucorum. Sunt etiam qui requirant, ne qua anima exuvias secum vehat carnalis illecebrae, et concupiscentiam corporalem. Nudatur pallio, cum ejus conscientia manifestatur. Sed est et quae bene nudatur, 374 cui licet imitari dicentem: Venit enim princeps hujus mundi, et in me inveniet nihil (Joan. XIV, 30); quia certe in illo solo nihil invenit, qui peccatum non fecit. Beata et illa est in qua non gravia aut multa invenit: sed invenit in ea amictum fidei, et sapientiae disciplinam. 56. Itaque sine dispendio sui (quia etsi volet quis, non potest veram auferre sapientiam: etsi adversarius obstrepat, ibi tamen vera innoxiae conversationis elucet integritas), sine dispendio ergo transivit custodes, et filiabus illius coelestis civitatis admixta Verbum requirit, et quaerendo ejus in se excitat charitatem, et ubi Verbum quaerat agnoscit. Quod inter orationes sanctorum moretur, et quod ipsis inhaereat, novit, et quod Ecclesiam suam, vel animas justorum suorum inter lilia pascat, intelligit. Hoc mysterium tibi in Evangelio Dominus demonstravit (Luc. VI, 1), cum in sabbato duceret per seminata discipulos. Moyses per desertum duxit populum Judaeorum (Deut. XXIX, 5): Christus per seminata ducit, Christus per lilia ducit; quia et per passionem ejus desertum floret ut lilium. Sequamur ergo, ut in die sabbati, illius magni sabbati, in quo requies magna est, fructus colligamus. Nec verearis ne Pharisaei accusent seminata colligentem. Etsi illi accusent, sed Christus excusat, et similes facit quas vult animas se sequentes David illius, qui supra legem panes propositionis manducabat, novae gratiae sacramenta prophetica jam tunc mente prospiciens (I Reg. XXI, 6). CAPUT VII. Anima laudatur a sponso, quod eum tam bene constanterque requisierit: quod fidelis, quod verbo potens, quod una ut columba; denique quod sit fecunda virtutibus, ac vitiis careat. 57. Laudatur itaque a sponso quod tam bene et constanter requisierit eum (Cant. VI, 3); ideoque jam non solum soror dicitur, sed etiam beneplacita nominatur, quasi ei complacita qui complacuit Patri; et speciosa sicut Hierusalem, sicut admiratio ordinata, quod civitatis a ternae universa habeat mysteria, et admirationi sit omnibus videntibus eam; quia plena ut aequitas atque perfecta est, et fulgorem de Verbi lumine mutuata, dum id semper intendit; fit etiam terribilis ordine quodam ad summum provecta virtutum. Ideoque quasi perfectae dicit: Averte oculos tuos a me, noli contra me intendere (Ibid., 4), devotione nimia ac fide possibilitatem naturae et conditionis propriae supergressa, quia lucem inaccessibilem e regione intueri est grave. Averte, inquit, oculos tuos a me; eo quod plenitudinem divinitatis ejus, et splendorem veri luminis sustinere non possit. Possumus tamen et sic accipere: Averte oculos tuos a me. Etsi tu perfecta es, aliae mihi adhuc redimendae sunt animae, aliae fulciendae. Elevas enim me videndo: ego autem ideo descendi, ut omnes elevem. Et si surrexi, et habeo Patris sedem, tamen orphanos vos non relinquam paterno quasi praesidio destitutos, sed praesentia mea vos confirmabo. Habes in Evangelio hoc scriptum: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem mundi (Matth. XXIII, 20). Averte ergo oculos a me, quia me elevas. Quanto enim quis ad Dominum intendit, tanto amplius 375 Dominum elevat, et ipse elevatur. Unde et ille ait: Exaltabo te, Domine, quoniam suscepisti me (Psal. XXIX, 1). Sanctus enim exaltat Dominum, peccator humiliat. Vult ergo avertere illam oculos, ne eam considerans quod jam ad superiora sequi possit, elevetur, et caeteras animas derelinquat. Ideo et in Evangelio non omnibus discipulis (Matth. XVII, 1), sed perfectioribus suam gloriam demonstravit. Constitue nunc aliquem doctorem, qui rem obscuram velit aperire audientibus: quemadmodum etsi ipse potens in sermone sit et scientia, condescendat tamen ad eorum inscitiam qui non intelligunt, et simplici et planiore atque usitato sermone utatur, ut possit intelligi. Quisquis igitur inter audientes vivacior sensu sit, qui facile sequi possit, elevat eum atque excutit. Hunc videns doctor revocat, ut patiatur magis doctorem humilioribus et planioribus immorari, quo et caeteri sequi possint. 58. Quod ait Aquila: Sonans ut revelata, sonantem ad admirationem dignam retulit, quasi magna et sonora habentem opera: revelata, ad operum claritatem; vel quod ejus animae opera luceant coram Patre qui in coelis est. Unde non otiose pallium ejus sublatum intelligis, ut aperta meritis et nuda fulgeret. 59. Laudatur praeterea quod fidelis, quod verbo potens, quod fructibus fecunda diversis, quod una sicut columba habens spiritus unitatem, in qua sit pax, quae fecit utraque unum (Cant. V, 2): et quae non sit composita ex diversis elementis discretae compugnantisque naturae (Cant. VI, 3). Quid enim tam diversum quam ignis et aqua, aer et terra, ex quibus corporis nostri creatura consistit? Anima autem benedicta omnis simplex quae imitatur dicentem: Ut omnes unum sint, sicut tu Pater in me et ego in te, et ipsi in nobis unum sint (Joan. XVII, 21). Haec est enim consummatio atque perfectio. Unde et addidit: Ut sint unum, sicut et nos unum sumus: ego in his, et tu in me, ut sint consummati in unum (Ibid., 23). Haec est ergo anima columba una atque perfecta, quae simplex atque spiritualis, neque hujus turbatur corporis passionibus, in quo foris pugnae, intus timores sunt. Denique hoc verbo unitatis concordiam et pacem significari Scriptura nos docet dicens: Multitudo autem credentium habebat cor unum, et animam unam, et non erat separatio in eis ulla (Act. IV, 32). 60. Nec otiose fecunditatis laudatur anima, non solum quod sit fecunda virtutibus; sed etiam quod nihil habeat in se mali. Illud enim decorum atque speciosum est, in quo nihil sit mali. Decorum enim quod bonum: quod autem indecorum, hoc malum. Speciosa fecunditas est bonorum operum: contraria ergo speciositati sterilitas; quoniam qui privatur specie vel decore, in eo est malum: quod autem malum, hoc sterile et infecundum. Cujus rei quod evidentius indicium quam natura est? Terra enim quae bona est, fertilis atque fecunda: quae autem mala, ea jejuna atque sterilis: quae vero fertilis, haec 376 et decora. Quid enim pleno agro pulchrius, cum seges fluctuat, cum poma irrutilant, vel cum uvarum serta dependent, aut baccis onusta olea curvescit, vel viridanti gramine montium vertices, vallium humilia vestiuntur? Et ut Scripturae utamur testimonio (Gen. XXVII, 27), Jacob decorus erat; et ideo erat odor agri pleni: Esau hispidus erat et indecorus (Ibid., 11); et ideo agrestis erat, qui fructus ullos habere non posset. De ipso quoque Domino posteaquam Ecclesiae fecunditatem fecit assurgere, pulchre dictum est: Dominus regnavit, decorem induit (Psal. XCII, 1). Et alibi: Confessionem, et speciem induisti (Ps. CIII, 2). Liquet igitur decorum id esse, quod fecundum: indecorum, quod infecundum. Similis est causa animae soli; quia ea decora anima, quae fecunda sit meritis, fecunda consiliis: ea indecora quae sterilis. Infirmitates etenim animae sunt sterilitas et materia; namque eam sterilitas fructu defraudat suo, inopiam infert, timorem incutit, adolet cupiditates, et vanas opiniones: sic anima cadit. Quid ergo est malitia, nisi boni indigentia (Vid. S. August. lib. I contr. Jul. Pelag., cap. 9)? Suo enim defraudatur, atque alienis indiget, exinanitur atque repletur sine ulla mensura et modo. Materialia autem vitia animae obumbrant gratiam. Ignorantia et concupiscentia animae sunt aegritudines: sed ad speciem magis quam ad materiam referuntur. Materia est caro, species est ignorantia et concupiscentia. Cur igitur caro accusatur, cum tantae sint in specie labes? Quia nihil species potest sine materia. Denique nihil species securis sine materia facit. Quid enim esset concupiscentia, nisi eam caro inflammaret? Friget in senibus, in pueris quoque, quia in his corpus infirmum est: ardet in adolescentibus in quibus vis corporis fervet. Ex bonis igitur mala orta sunt; non enim mala sunt, nisi quae privantur bonis (Vid. S. Aug., Ibid.). Per mala tamen factum est, ut bona eminerent. Ergo indigentia boni malitia est, et definitione boni malitia deprehenditur, quoniam per disciplinam boni malum reperitur. Bonum autem nullius eget, sibi abundat, mensuram, et perfectionem, finem quoque tribuit omnibus, in quo universa constant, et de quo omnia pendent. Haec boni natura est, quae mentem replet. 61. Circa hoc versatur anima pura, hoc introspicit, et Deum cernit, bonis omnibus abundat. Unde et ait: Fauces ejus dulcedines, et totus desiderium (Cant. V, 16). Omnium enim bonorum auctor est Deus; et quae sunt, ejus profecto omnia sunt. Nusquam illic malum; et si in illo mens nostra maneat, malum nescit. Anima igitur quae in Deo non manet, ipsa sibi auctor malorum est; itaque peccat: anima autem quae peccat, ipsa morietur. Aureis enim vinculis soluta virtutum prona fertur praecipitio, et labitur ad inferiora. Anima autem beata est, quam nulla adversa corporis praelia expugnant. Haec anima sicut passer laqueo contrito, evolat. Escae enim malorum sunt voluptates corporeae. His quisquis intendit, laqueo innectit animam suam. 377 62. Qui autem ab escis ejus temperat, et de tenebris ejus exit, ejus anima fulget, ut diluculum, de qua dicitur: Quaenam haec est prospiciens tamquam diluculum, speciosa sicut luna (Cant. VI. 9)? Prospicit enim tamquam de domo libera. Nec dicit: Tenebrae cooperiunt me, et parietes circumdant me, et quis scit si videt Altissimus (Eccli. XXIII, 26)? Sed ipsa magis lucem expetit tamquam in superioribus domus suae, id est, corporis sui, et supra mundum posita divina intuetur, et ad aeterna se elevat, ut Deo adsit, jam lumen suorum operum sicut luna orbem suum toto orbe circumferens. 63. Quod autem Aquila ait: Sonans sicut sol, videtur illa axis coelestis conversio, solisque et lunae et stellarum cursus, concentusque globorum exprimi: quibusdam etiam nostris videtur; qui quoniam fidem non invenit, saltem propter gratiam suavitatis non videtur alienus. CAPUT VIII. Eadem anima refugiens coram laudari, ait se descendisse in hortum nucis, etc., quibus amaritudines ac tentationes designantur. In his illa se non cognoscit, sed a Christo cognoscitur ac regitur, dum perveniat ad palmam. Hujus in ipsam reclinatio tria significat, institutionem, progressum, perfectionem. Quae sequitur ad charitatem exhortatio. 64. Dum laudatur a sponso, verecunde refugiens coram laudari, deinde sponsi amore revocata ait: In hortum nucis descendi videre in nativitate torrentis (Cant. VI, 10). Ubi enim est Ecclesia, nisi ubi virga et gratia floret sacerdotalis? Ibi est frequenter, ut in amaritudinibus et tentationibus probetur. Per nucem amaritudines intelligimus, per torrentem tentationes, sed tamen tolerabiles, quia scriptum est: Torrentem pertransivit anima nostra (Ps. CXXIII, 5). Itaque descendit in locum amaritudinis, ubi floret vitis, et malorum granatorum specie diversus et multiplex fructus, qui velut uno tegmine totius corporis fide et charitate munitur. In illa ergo amaritudine non cognovit se anima; corruptible enim corpus aggravat animam, et terrenum habitaculum cito inclinatur. Cognoscere autem semper se debet. Sed tentatus est et Petrus, et non se cognovit et Petrus; nam si cognovisset, non negavisset auctorem. Sed cognovit eum Christus: denique cognovit, qui etiam eum respexit (cognoscit enim Dominus qui sunt ipsius) et tamquam suum misericordiae suae frenis, ut bonus rector revocavit a lapsu. Rector ergo noster Christus est. 378 65. Ideoque ait anima: Posuit me currus Aminadab (Cant. VI, 11). Anima ergo currus qui bonum rectorem sustinet. Si currus est anima, habet equos vel bonos vel malos. Boni equi virtutes sunt animae: mali equi, passiones sunt corporis (Vid. S. August. contr. Jul. Pelag., lib. II, cap. 5, et lib. III, c. 14). Bonus ergo rector malos equos restringit et revocat, bonos incitat. Boni equi sunt quatuor, prudentia, temperantia, fortitudo, justitia. Mali equi iracundia, concupiscentia, timor, iniquitas. Interdum ipsi equi inter se dissident, et aut iracundia protendit, aut timor, et se invicem impediunt, et cursum retardant. At vero boni equi evolant, et a terris ad superiora se subrigunt, animamque elevant: maxime si jugum habeant suave, et onus leve dicentis: Tollite jugum meum super vos; jugum enim meum suave est, et onus meum leve (Matth., XI, 29). Ipse rector est qui novit equos proprios gubernare, ut aequalis omnium cursus sit. Si velocior est prudentia, tardior justitia, admonet flagello proprio segniorem; si temperantia mansuetior, fortitudo durior, novit copulare discordes, ne forte currum suum dissipent. Itaque licet intelligibili spectaculo videre unamquamque animam cum summo certamine ad coelum rapi, festinantes equos qui priores perveniant ad bravium Christi, quo prius imponatur palma cervicibus. Isti sunt equi subjecti fidei jugo, astricti vinculo charitatis, justitiae frenis, retinaculis sobrietatis. Pulchre ergo ait: Posuit me currus Aminadab, hoc est, pater populi: ipse autem qui pater populi, idem pater Naason, id est, serpentum. Jam tu recole quis sicut serpens in cruce pependerit pro salute universorum, et intelligis illam animam esse pacificam, cui Pater Deus praesul sit, Christus agitator; quia scriptum est et hoc nomen in nostris: Pater, pater, agitator Israel (IV, Reg. II, 12). 66. Hic ergo agitator dicit: Convertere, Sunamitis, convertere (Cant. VI, 12). Bene et quasi agitator, et quasi ad currum dicit: Convertere, Sunamitis, hoc est, pacifica. Quae enim pacifica est anima, cito se convertit et corrigit, etiamsi ante peccavit, et magis eam Christus ascendit, et regere dignatur, cui dicitur: Ascende in equos tuos, et equitatus tuus sanitas (Habac. III, 8). Et alibi: Misi equos tuos Tharsis (Ibid., 15). Hi sunt equi Christi. Ascendit ergo equos suos Christus, ascendit Verbum Dei animas pias. 67. Unde cognosce quia et istam ascendit, et perduxit eam ad locum palmae, quando et dicit ad eam: Quid pulchra et suavis facta es. charitas, in deliciis tuis? Statura tua similis facta est palmae (Cant. VII, 6 et seq.). Et ipsa ait: Dixi, ascendam in palmam. Sed etiam ipsa charitas palma est; ipsa est enim plenitudo 379 victoriae. Plenitudo enim legis charitas est. Curramus ergo, ut comprehendamus: curramus, ut vincamus. Qui vicit, ascendit in palmam, et manducat fructus ejus. Qui vicit, jam non currit, sed sedet sicut scriptum est: Qui vicerit, dabo ei sedere mecum in sede mea, sicut et ego vici, et sedeo cum Patre meo in sede ipsius (Apoc. III, 21). Hinc philosophi curulia illa animarum in suis libris expressere certamina, nec tamen ad palmam pervenire potuerunt; quoniam summitatem Verbi et altitudinem illorum animae nescierunt, quam cognovit haec anima, in qua erat Verbi conversio. 68. Sic enim ait: Ego fratri meo, et super me conversio ejus (Cant. VII, 10). Hunc sensum tertio repetivit diverse in Canticis canticorum. In principio ait: Frater meus mihi, et ego ei, qui pascit in liliis, usque dum aspiret dies, et amoveantur umbrae (Cant. II, 16 et 17). Deinde ait: Ego fratri meo, et frater meus mihi, qui pascit inter lilia (Cant. VI. 2). In fine ait: Ego fratri meo, et super me conversio ejus. Primum ad institutionem animae, ideo et praemisit: Frater meus mihi; illo enim demonstrante se, etiam anima adhaerendi Deo sumpsit affectum: quod sequitur, secundum profectum: tertium, secundum perfectionem. In primo quasi in institutione adhuc umbras videt anima, necdum Verbi appropinquantis revelatione commota, sed ideo adhuc ei dies Evangelii non refulgebat: in secundo sine umbrarum confusione odores pios carpit: in tertio jam perfecta requiem in se Verbo ministrat; ut convertatur super eam, et caput suum reclinet, atque requiescat, meritumque jam tenens quae antea quaesitum invenire non poterat, invitat ad agrum suum dicens: 69. Veni, frater meus, exeamus in agrum, requiescamus in castellis (Cant. VII, 11). Supra ad hortum invitabat, hic ad agrum habentem non solum florum gratiam, sed etiam triticum et hordeum, hoc est, solidiorum firmamenta virtutum, ut fructus ejus aspiciat. Requiescamus, inquit in castellis, ad quae Adam cum de paradiso ejectus esset, fuerat relegatus: in his requiescebat, sed terram operabatur. Qua autem ratione exire eum in agrum velit, intellectus manifestus est; ut quasi bonus pastor pascat gregem suum, lassos ablevet, revocet errantes. Nam etsi ista anima nova et vetera servavit ei; tamen sunt adhuc velut agni, qui lactis succo nutriendi sunt. Ergo quasi perfecta, non pro se, sed pro aliis intervenit, ut de sinu Patris exeat, ut procedat foras tamquam sponsus de thalamo egrediens suo, currat viam ut infirmos lucretur, non in illo secreto Patris solio, et in illa luce immoretur, quo invalidi sequi non queant: sed ut assumatur et inducatur in domum sponsae atque secretum. Sit foris sibi, ut nobis intus: sit medius nostrum, etsi non videatur a nobis. 70. Unde ait: Quis dabit te, frater, lactantem ubera matris meae? Inveniens te foris, osculabor te (Cant. VIII, 1). Bona anima quae foris est, ut Verbum intus sit: illa extra corpus, ut Verbum habitet in nobis. 380 71. Assumam te, inquit, et inducam te (Ibid., 2). Recte assumitur et inducitur Verbum Dei; quia pulsat animam, ut aperiatur sibi ostium. Et nisi apertum sibi ostium invenerit, non intrat. Si quis autem aperuerit januam, intrat et coenat. Sic sponsa Verbum assumit, ut assumendo doceatur; unde non immerito ascendit adhuc ad superiores mansiones, et semper processum accipit. 72. Quod significant virtutes quae dicunt vel animae: Quae est haec quae ascendit candida innitens super fratrem suum (Ibid., 5)? Superius dixerant: Quaenam est haec prospiciens tamquam diluculum, speciosa sicut luna, electa sicut sol (Cant. VI, 9)? Hic plus quod adjiceretur inventum est, eo quod Verbo Dei innixa ascenderet. Perfectiores enim supra Christum recumbunt, sicut et Joannes in Christi pectore recumbebat. Ita ergo et haec vel incumbebat in Christo, vel supra ipsum se reclinabat, aut certe quoniam de nuptiis loquimur, jam quasi tradita in Christi dextera, in thalamum ducebatur sponso. 73. Et quia jam copula charitatis est, blanditur ei sponsus, et dicit: Sub arbore mali elevavi te, illic parturivit te mater tua, illic parturivit te quae peperit te (Cant. VIII, 5). Bona anima quae requiescit sub arbore fructuosa, et maxime boni odoris. Nam si Nathanael bonus in quo dolus nullus erat, sub arbore fici visus est, utique bona quae sub arbore mali elevata est a sponso suo. Plus est enim elevari, quam videri, plus etiam a sponso elevari. Nam etsi Nathanael videbatur sub arbore, tamen anima ejus sponsa non erat, qui occulte veniebat ad Christum, quia verebatur Judaeos. Non erat speciosa sicut luna, electa ut sol, quae erat in umbra, quia sponsa per diem nubit, publice confitetur. Ideo ista sub arbore mali, illa sub ficu; quia haec confessionis suae odorem diffundebat longius: illa habebat puritatis et innocentiae suavitatem, flagrantiam spiritus non habebat. 74. Illic, inquit, parturivit te mater tua, illic parturivit te quae peperit te; ibi enim nascimur, ubi renascimur. Parturiuntur autem in quibus Christi imago formatur. Unde et ille ait: Filioli mei quos ego parturio, donec formetur Christus in vobis (Galat. IV, 19). Parturit enim qui in utero accipit spiritum salutis, et aliis infundit. 75. Unde quoniam jam formatus in hac erat Christus, ait: Pone me ut signaculum in cor tuum, ut sigillum in brachium tuum (Cant. VIII, 6). Signaculum Christus in fronte est, signaculum in corde. In fronte, ut semper confiteamur: in corde, ut semper diligamus; signaculum in brachio, ut semper operemur. Luceat ergo imago ejus in confessione nostra, luceat in dilectione, luceat in operibus et factis; ut si fieri potest, tota ejus species exprimatur in nobis. Ipse sit caput nostrum, quia caput viri Christus: ipse oculus noster, ut per illum videamus Patrem: ipse vox nostra, per quem loquamur ad Patrem: ipse dextera, per quem Deo Patri sacrificium nostrum deferamus: 381 ipse quoque est signaculum nostrum, quod est perfectionis et charitatis insigne, quia diligens Pater signavit Filium, sicut legimus: Quem Pater signavit Deus (Joan. VI, 27). Charitas itaque nostra Christus. Bona charitas, quando obtulit mortiise pro delictis nostris: bona charitas, quae peccata remisit. 76. Et ideo anima nostra induat charitatem, et charitatem hujusmodi quae sit valida ut mors; quia sicut mors finis peccatorum est, ita et charitas; quoniam qui diligit Dominum, peccare desinit: charitas enim non cogitat malum, neque gaudet super iniquitate, sed omnia sustinet. Nam qui ea quae sua sunt non quaerit, quomodo aliena quaeret? Est et mors illa valida per lavacrum, per quam peccatum omne sepelitur, et culpa dimittitur. Talis erat charitas quam deferebat Evangelica illa mulier, de qua Dominus ait: Remissa sunt peccata ejus multa, quoniam dilexit multum (Luc VII, 47). Est et illa mors sanctorum martyrum valida, quae culpam abolet superiorem; et ideo valida, cujus non impar est charitas, quae adaequatur martyrum passioni; ut auferat meritum delictorum. 77. Zelus quoque ut inferi (Cant. VIII, 6); quoniam qui zelum Dei habet, pro Christo nec suis parcit. Itaque et mortem habet charitas, et zelum habet charitas, et alas ignis habet charitas. Denique Christus diligens Moysen, insigne ei apparuit. Et Hieremias habens in se donum divinae charitatis, dicebat: Et erat ignis inflammans in ossibus meis: et dissolutus sum undique, et ferre non possum (Jer. XX, 9). Bona igitur charitas habens alas ignis ardentis, quae volitat per pectora et corda sanctorum, et exurit quidquid materiale atque terrenum est: quidquid vero sincerum est, probat; et quod contigerit, suo igne meliorat. Hunc ignem in terram misit Dominus Jesus, et refulsit fides, accensa est devotio, illuminata est charitas, justitia resplenduit. Hoc igne inflammavit corda apostolorum suorum, sicut testatur Cleophas dicens: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, cum aperiret Scripturas (Luc. XXIV, 32)? Alae igitur ignis flammae scripturae sunt divinae. Denique aperiebat Scripturas, et ignis exibat, atque audientium corda penetrabat. Et vere alae ignis; quia eloquia Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum. Cum Paulus quoque assumeretur a Christo, vidit circumfulsisse super se lumen, et super eos qui simul erant, cecidit a pavore, et probatior resurrexit: denique apostolus factus est, qui persecutor advenerat. Spiritus quoque sanctus descendit, et replevit totam domum in qua erant plurimi sedentes, et visae sunt dispertitae linguae tamquam ignis. Bonae alae charitatis, verae alae quae volitabant per ora apostolorum, et alae ignis quae purgatum sermonem loquebantur. His alis evolavit Enoch raptus ad coelum. His alis evolavit Elias curru igneo, et equis igneis ad superna translatus. His alis Dominus Deus per columnam ignis deducebat Patrum plebem. Has alas habuit Seraphim, quando sumpsit carbonem ignis de altari et tetigit os prophetae, et iniquitates ejus abstulit, et peccata purgavit. Harum alarum 382 igne purgati sunt filii Levi, et baptizantur populi nationum, sicut testificatur Joannes, dicens de Domino Jesu: Ipse vos baptizabit in spiritu et igne (Matt. III, 11). Merito uri renes suos volebat et cor suum David, quia alas igneas charitatis sciebat non esse metuendas. Merito Hebraei pueri in fornace ardenti non sentiebant ignis incendia; quia charitatis eos flamma refrigerabat. Et ut plenius cognoscamus quia alas habebat perfecta charitas, audisti Dominum dicentem: Quoties volui congregare filios tuos sicut gallina congregat pullos suos sub alas suas (Matth. XXIII, 27)! 78. Sumamus igitur has alas, quae sicut flammae ad superiora dirigant. Exuat unusquisque animam suam involueris sordidioribus, et quasi aurum igne approbet detersam luto. Sic enim purgatur anima, velut aurum optimum. Pulchritudo autem animae sincera virtus, et decus verior cognitio supernorum; ut videat illud bonum ex quo pendent omnia, ipsum autem ex nullo. Eo igitur vivit, atque intellectum accipit. Vitae enim fons est summum illud bonum, cujus charitas nobis et desiderium accenditur, cui appropinquare et misceri voluptas est: quod ei qui non videt, desiderio est, et ei qui videt, inest; ideoque universa alia despicit, hoc uno mulcetur et delectatur. Hoc est quod subministrat universis substantiam: ipsum autem in semetipso manens dat aliis, nihil autem in se ex aliis suscipit. De quo Propheta ait: Dixi Domino: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges (Psal. XV, 2). Hoc solum videre desideravit, sicut ipse alibi ait: Unam petii a Domino, hanc requiram; ut inhabitem in domo Domini omnes dies vitae meae, et videam delectationem Domini, et considerem templum ejus (Psal. XXVI, 4). Si quis igitur purum illud, et incorporeum summum illud videre meruerit, quid habeat aliud quod desideret? Denique Petrus in monte gloriam resurrectionis Christi vidit, et nolebat descendere dicens: Domino, bonum est nos hic esse (Matth. XVII, 4). Et quanto incomparabilior est illa divinitatis gloria, et lux inaccessibilis, quam si quis viderit, quid aliud concupiscat? Non regna, non facultates, honores, gloriam, potestates. Illis enim uti nihil beatitudinis est, hoc uti beatum est; ut illa despiciens, ad hoc conversus maneat. Hanc igitur videns pulchram imaginem ingrediatur intus, foris relinquat vultum corporis. Nam qui intuetur corpora, non debet introrsum intueri; ne more mergentis in gurgite rapiatur atque absorbeatur, et quasi in profundum demersus nusquam appareat. Fugiamus ergo in patriam verissimam. Illic patria nobis, et illic Pater a quo creati sumus, ubi est Hierusalem civitas quae est mater omnium. 79. Sed quae est fuga? Non utique pedum, qui sunt corporis. Isti enim quocumque currunt, in terra currunt, et de solo ad solum transeunt. Nec navibus fugiamus, aut curribus, aut equis qui obligantur et cadunt: sed fugiamus animo, et oculis, aut pedibus interioribus. Assuescamus oculos nostros videre quae dilucida et clara sunt, spectare vultum continentiae et temperantiae, 383 omnesque virtutes, in quibus nihil scabrum, nihil obscurum et tortuosum sit: et se ipsum spectet quis, et conscientiam suam: illum oculum mundet, ne quid sordium habeat. Quod enim videtur, non debet dissonare ab eo qui videt, quoniam conformes nos Deus imaginis voluit esse Filii sui. Cognitum igitur nobis est illud bonum, nec longe est ab unoquoque nostrum: In ipso enim vivimus, et sumus, et movemur. Ipsius enim et genus sumus (Act. XVII, 28), ut Apostolus gentiles posuit significare. Ipsum est bonum quod quaerimus, et solum bonum. Nemo enim bonus, nisi unus Deus. Hic est oculus qui magnum illum et verum decorem intuetur. Solem nisi sanus et vigens oculus non aspicit; nec bonum potest videre nisi anima bona. Fiat ergo bonus qui vult videre Dominum, et quod est bonum. Hujus boni similes simus, et secundum id operemur quae bona sunt. Hoc est bonum quod supra omnem operationem est, supra omnem mentem atque intellectum: ipsum est quod semper manet, ad ipsum convertuntur omnia, in quo habitat plenitudo 384 divinitatis, et per ipsum reconciliantur omnia in ipsum. Et ut plenius definiamus quid sit bonum: VITA est bonum, quia semper manet, dans vivere et esse omnibus; quia fons est omnium vita Christus, de quo ait propheta: In umbra ejus vivemus (Thren. IV, 20). Nunc enim vita nostra abscondita in Christo est: cum autem apparuerit Christus vita nostra, tunc et nos cum illo apparebimus in gloria. Ergo non timeamus mortem; quoniam requies est corporis, animae autem vel libertas, vel absolutio. Nec vereamur eum qui potest carnem interficere, animam autem non potest; quia non timemus eum qui potest vestimentum auferre, non timemus eum qui potest nostra furari, nos autem non potest. Nos igitur animae sumus, si volumus esse Hebraei de iis qui sunt socii Jacob, id est, imitatores ejus. Nos animae sumus, nostra autem membra vestimenta sunt: servanda sunt quidem vestimenta, ne scindantur, ne inveterascant: sed ille magis, qui his utitur, servare se debet et custodire. rmq3wqr34c4h4ftzo4eu1oba0g1fooz 0 51367 267623 170539 2026-05-28T18:35:42Z Demetrius Talpa 13304 267623 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Ambrosius |OperaeTitulus=De Noe et Arca |OperaeWikiPaginam= |Annus= Saeculo IV |SubTitulus= |Genera=commentaria in Sacram Scripturam |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Ambrosius_Mediolanensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/14|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 14]]''' ''AmbMed.DeNoEtA 14 Ambrosius Mediolanensis340-397 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' De Noe et Arca 227 CAPUT I. Noe virum justum, qui ad renovandum semen hominum relictus fuit, omnium imitationi proponendum esse; ut et nos ab omni istius mundi sollicitudine, atque operibus iniquitatis requiescamus. 1. Noe sancti adorimur vitam, mores, gesta, altitudinem quoque mentis explanare, si possumus. Nam cum ipsa prophetia (Hier. XVII, 9) dixerit nihil difficilius quam hominis interiora comprehendere, quanto magis difficile viri justi mentem cognoscere? Etenim quem Dominus Deus ad renovandum semen hominum reservavit, ut esset justitiae seminarium; dignum est, ut nos quoque describamus eum ad imitationem omnium, et requiescamus in eo ab omni istius mundi sollicitudine, quam quotidie diversis exagitationibus sustinemus. Pudet filiis supervivere, taedet cum tot adversa audiamus charissimorum, lucem hanc carpere: ipsarum Ecclesiarum diversos fluctus tempestatesque vel praesentes subire, vel animo recipere, quis tam fortis ut patienter ferat? Et ideo nobis quoque affectanda haec requies fuit; ut dum Noe sanctum majore intentione consideramus, reficiamur et nos, sicut omne genus in illo requievit ab operibus suis atque moestitia. 2. Unde et Noe dicitur, quod Latine dicitur justus vel requies. Denique et parentes ejus dixerunt: Quia hic faciet nos requiescere ab operibus, et a tristitia, et a terra cui maledixit Dominus Deus (Gen. V, 29). Quod utique si ad ea quae facta sunt referendum putes, cum diluvium sub eo factum sit, non requies hominibus, sed interitus videatur illatus; nec remissio malorum, sed cumulus miseriarum. Verum si justi viri mentem consideres, advertas justitiam solam esse, quae aliis potius 228 nata est, quam sibi; non quod sibi utile est quaerat, sed quod omnibus: haec nos requiescere facit ab operibus iniquitatis, haec revocat a tristitia; quia dum ea quae justa sunt gerimus, nihil timemus purae conscientiae securitate, non dolemus gravem dolorem. Nihil enim est quod majoris doloris sit, quam culpae reatus. Requiescamus etiam ab omni cura terrenae conversationis, quae corpus nostrum atque animam frequentibus vexat doloribus, vitamque atterit. CAPUT II. Quid nomina filiorum Noe significent; quidve ordo quo illa recensentur? Id exemplo instructae aciei, ac naturae ipsius instituto exponitur. Denique cur in declarandis eorum generationibus invertatur ordo, fuse declaratur. 3. Huic vero tres filii nati, Sem, Cham, Japhet. Quae nomina significant bonum, et malum, et indifferens, ut et naturae gratia bonitatem habuisse, et malorum tentamenta ei nequaquam defuisse, et indifferentibus, hoc est, velut supellectili virtutum abundasse videatur. Qua ratione autem malum in medio posuerit, ratio evidens est; quia naturae bonum omnibus inest: nec quasi naufragos in lucem projicit, sed suffulsit et viribus; ut non opprimantur tentamentis malitiae, nec tamquam invalidi succumbant: sed munit et vestit velut quibusdam tegumentis indifferentibus, quae sunt salus, valetudo bona, pulchritudo, impigritia, divitiae, gloria, generis claritudo; ut ea dote muniti tueantur bonitatem naturae, et malum illud inciudant, ne possit nocere, et quasi clausum strangulent. 4. Nonne cernimus velut aciem quamdam virtutum ordinatam in praelium; ut inferiores in medio sint, dextera laevaque velut in cornibus validiores, per quos tota acies robur accipiat? Unde et quidam poeta Graecus ait: κακούς δ' ἐς 229 μέσσον ἔλασσεν (Homer., Iliad. Δ), hoc est, malos autem in medium inseruit. Ita ergo et natura quasi bonus dux, imperante Deo, quae nos ad hujus mundi praelia generare noverit; quae bona habet, primo ordine constituit; quae officiant, secundo; quae adjuvent, tertio: ut tamquam in medio inclusus hostis, geminatis quocumque se contulerit, opprimatur viribus; ne singulae eorum velut aequatis fatigentur praeliis, et evadendi de angustiis naturalibus, ac serpendi latius facultatem haberet. 5. Sed quia ubi generantur, hic ordo est: ubi autem generant, Japheth primo loco scribitur, tertio Cham; ideo ne contraria nos posterioribus dixisse quis arbitretur, etiam illius loci explananda ratio est. Bonum quidem quod velut in quadam naturae nobilitate est, praecedit: malum autem sequitur; sunt enim cogitationes mentis contrariae, quae utique oriuntur postea. Haec quamdiu velut intus clausa sunt, nec tamquam in herbis germinant, quodam sinu bonae mentis foventur, ne prodeant. Nam quamdiu in voluntate est malum, non in ἐντελεχείᾳ, hoc est, in opere atque effectu, bonitas mentis gubernatoris velut aurigae modo cohibet vel refrenat malitiam tentantem prorumpere: cum vero efferbuerit, atque in ulcus eruperit, ne possit latius serpere, et finitima contaminare; tunc justa succedit providentia, ne illud indifferens quod vulgo secundum bonum dicunt, velut loco cedat, cum jam ferventi malo non possit resistere. Itaque ne latius fundat virus noxium, et plurimas inficiat generando corruptiones, illud primum bonum quod natura bonum est, dum locum mutat, ordinem mutat; ut quasi laboranti cornui opem ferat, et eam partem aciei suscipiat quae plus laborat; virtus enim bellatoris difficilioribus locis est necessaria; sicut etiam boni custodis praesentia ibi frequentior, ubi muri fragiliores. Ac ne qua pars sine defensore sit, dum illud bonum inclinatiora sustentat, tunc illud indifferens locum superiorem suscipit, velut deputante sibi eam partem perfectiori bono; nihil enim virtute perfectius. Indifferentia autem non habent robur validae virtutis, sed ejus augent et diffundunt gratiam. Unde Japheth dictus est, quod latitudo significatur Latine. CAPUT III. Secuturo diluvio universam generationem ideo abundasse filiorum procreatione; ut bona concessa divinae benignitati, eadem revocata ac poenas irrogatas nostrae iniquitati imputemus. 6. Nec solum sanctus Noe abundavit filiorum generatione; sed etiam universa se effudit quam maxime eo tempore generatio. Quod non otiosum videtur. Secuturo enim diluvio non debuit aestimari defuisse gratiam fecunditatis illi generationi, quam diluvia absorbuerunt: ut quod fuit humani generis abundantia, divinae deputetur gratiae; quod diluvium 230 secutum est, nostris ascribatur iniquitatibus, qui peccatis nostris avertimus Domini misericordiam. Sic et in posterioribus invenies, quod secuturam Aegypti sterilitatem praecessit totidem annorum fecunditas (Gen. XLI, 26 et 27). Principale est enim virtutis inchoare a beneficiis, et praeseminare gratiam. Unde et David ait: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine (Ps. c, 1). Praecedit beneficii gratia, sequitur censura sobriae disciplinae. Divinum est igitur quod bona praemittuntur, nostrum quod mutantur. 7. Ipse hoc declarat Deus dicens: Non permanebit spiritus meus in hominibus, quia carnes sunt (Gen. VI, 3). Spiritus sanctus spiritus sapientiae est, spiritus cognitionis. Habet ergo sapientiam, habet et disciplinam, sicut et de Beseleel qui sacrum tabernaculum divino oraculo jussus est facere, ait Scriptura: Quia repletus est spiritu prudentiae et disciplinae (Exod. XXXI, 3). Hic ergo spiritus datur hominibus, sed non permanet. Qua autem ratione non permanet, causa proditur, quia caro sunt. Carnis enim natura disciplinae repugnat, quia voluptati obtemperat. Denique de solo Domino Jesu scriptum est: Super quem videritis Spiritum descendentem de coelo, et manentem super eum, hic est qui baptizat Spiritu sancto (Joan. I, 33). In eo enim manebat, quem nulla corruptelae carnalis impedimenta revocabant, quominus incorruptae et impermixtae ordinem disciplinae teneret, cujus caro non vidit corruptionem. CAPUT IV. Gigantibus qui vixerunt aetate Noe, similes esse homines cultui carnis suae studentes. Qui dicantur filii Dei; et quo pacto Deus dicatur irasci aut moveri: quare etiam irrationabilibus propter hominis peccatum deletis, Noe gratiam apud Deum invenerit. 8. Gigantes autem erant in terra in diebus illis (Gen. VI. 4). Non poetarum more gigantes illos terrae filios vult videri divinae Scripturae conditor: sed ex angelis et mulieribus generatos asserit, quos hoc appellat vocabulo, volens eorum exprimere corporis magnitudinem. Et consideremus, ne forte gigantum sint similes homines cultui studentes carnis suae, animae autem nullam curam habentes: sicut illi qui de terra secundum poeticam fabulam orti, mole corporis sui freti, feruntur habuisse contemptum superorum. An dispares aestimandi sunt qui cum ex anima constent et corpore, mentis vigorem quo nihil habet anima pretiosius, aversantur, et se carnis hujus imitatores velut maternae exhibent stoliditatis haeredes? Itaque in vanum laborant, coelum votis usurpantes superbis, et terrenis operibus incubantes, qui electione inferioris, et contemptu superioris consortii, tamquam voluntariis obnoxii peccatis graviori condemnantur severitate. 9. Plerumque Angelos filios Dei vocat Scriptura; 231 quia ex nullo homine generantur animae. Itaque viros fideles filios suos dicere non est aspernatus Deus. Sicut ergo viri probabilis vitae filii Dei vocantur (Job I, 6): ita quorum carnalia sunt opera, hos filios dicimus carnis Scripturarum auctoritate (Ps. LXXXI, 6). Dicit enim Johannes Evangelista: Quia quotquot Dominum Jesum receperunt, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus, qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt (Joan. I, 12 et 13). Ideo postea habes quia iratus Dominus est, quoniam quamvis cogitaret, hoc est sciret, quia homo positus in terrae regione, carnem portans, sine peccato esse non possit (terra enim velut quidam tentationum locus est, caroque corruptelae illecebra) tamen cum haberent mentem rationis capacem virtutemque animae infusam corpori, sine consideratione aliqua in lapsum ruerunt, ex quo revocare se nollent. Neque enim Deus cogitat sicut homines, ut aliqua ei nova succedat sententia; neque irascitur quasi mutabilis: sed ideo haec leguntur, ut exprimatur peccatorum nostrorum acerbitas, quae divinam meruerit offensam; tamquam eo usque increverit culpa, ut etiam Deus qui naturaliter non movetur aut ira, aut odio, aut passione ulla, provocatus videatur ad iracundiam. 10. Minitatus est praeterea quod deleret hominem: Ab homine, inquit, usque ad pecus, et a reptilibus usque ad volatilia coeli delebo (Gen. VI, 7). Quid laeserant irrationabilia? Sed quia propter hominem illa facta erant, eo utique deleto propter quem facta sunt, consequens erat ut etiam illa delerentur; quia non erat qui his uteretur. Sensu autem altiore illud manifestatur, quia homo mens est quae est rationis capax; homo enim definitur animal vivum, mortale, rationale. Principali igitur exstincto, etiam sensus omnis exstinguitur; eo quod nihil reliqui ad salutem supersit, cum salutis fundamentum virtus defecerit. Ad condemnationem autem caeterorum, et ad expressionem pietatis divinae dicitur Noe apud Deum gratiam invenisse. Simul ostenditur quod hominem justum non obumbret aliorum offensio, quando ipse ad totius generis reservatur seminarium, qui non generationis nobilitate, sed justitiae et perfectionis merito laudatur. Probati enim viri genus virtutis prosapia est; quia sicut hominum genus homines, ita animarum genus virtutes sunt. Etenim familiae hominum splendore generis nobilitantur: animarum autem clarificatur gratia splendore virtutis. 232 CAPUT V. Terram iniquitate hominum fuisse corruptam; item omnis hominis tempus ante Dominum esse duplici modo intelligi: denique pro toto homine carnem sumi, cujus illecebris anima nostra corrumpitur. 11. Corrupta est autem terra coram Deo, et impleta est, inquit, iniquitate (Gen. VI, 11). Causa terrenae corruptelae manifesta est, eo quod iniquitas hominum terram corruperit. Unde et Dominus Deus ait: Tempus omnis hominis venit ante me, quia repleta est terra iniquitatibus suis (Ibid., 13). Tempus quidem omnium hominum in conspectu Dei, et in ejus voluntate est. Non enim, ut vulgo aiunt, fatale decretum alligatur: sed tamen specialiter hic dictum puto; quia in Evangelio Dominus redempturus hominum genus passione sui corporis, et emundaturus sanguine suo, sacramentoque baptismatis, ait: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut et Filius tuus clarificet te (Joan. XVII, 1). Ergo quia in diluvio per arcam Noe servatae sunt reliquiae generis humani ad seminarium reparationis et renovationis futurae, ideo praemisit hic: Tempus omnis hominis venit; quia repleta est terra iniquitatibus suis. Hoc in figura; in veritate autem ait: Reliquiae per dilectionem gratiae salvae factae sunt (Rom. XI, 5). Ideoque exclamat Apostolus dicens: Superabundavit peccatum, ut superabundaret et gratia (Rom. V, 20). 12. Corrupit, inquit, omnis caro viam suam (Gen. VI, 12). Carnem hic posuit pro homine terreno, in quo carnis illecebra viam ejus corruperit. Qui si intellexisset quod munus accepisset a Deo, non utique passus esset, ut caro obstaret animae virtutibus. Itaque caro causa fuit corrumpendae etiam animae, quae velut origo et locus est quidam voluptatis, ex qua velut a fonte prorumpunt concupiscentiarum malarumque passionum flumina, lateque exundant. Quibus demergitur animae quoddam excusso gubernatore remigium, cum ipsa mens velut quibusdam tempestatibus et procellis victa loco suo cedit. Pulchre autem ait, quia homo viam naturae suae corrupit. Nam via sua in paradiso erat, in illo beatitudinum tramite, in illo virtutum flore, et in illa incorruptibili gratia, quam viam terrenis inquinavit vestigiis. Alii habent: Viam ipsius, hoc est, Dei. Hoc solet verbo Domini declarare. CAPUT VI. De constructione arcae, in qua humani corporis figura describitur; et cujus nidi singulas ejusdem corporis humani partes significant. Quomodo illae bitumine, ut firmiter sibi cohaereant, sint liniendae. 13. Sed jam de ipsa Noe arca dicendum, quam si quis velit impensius considerare, inveniet in ejus aedificatione descriptam humani 233 figuram corporis. Quid est enim quod ait Deus: Fac igitur tibi arcam de lignis quadratis (Gen. VI, 14)? Quadratum certe hoc appellamus, quod omnibus bene consistat partibus, et conveniat sibi. Itaque et Deus auctor nostri corporis, naturaeque fabricator astruitur, et opus ipsum perfectum esse iis sermonibus significatur. Quadrata autem hominis membra esse evidens ratio, si consideres pectus hominis, consideres ventrem pari mensura longitudinis et latitudinis, nisi cum voluptatibus et epulis ventre distento mensura naturalis exceditur. Jam pedes, et manus, brachia, femora, et crura quadripartita quis non ipso visu advertat? Sunt autem pleraque eorum, et si non ejusdem longitudinis, aut latitudinis; tamen quae analogiam ita servent, ut in iis quoque congrua mensura ratioque concurrat: longitudo prolixior quam latitudo sit, latitudo quam altitudo. Et sicut ligni arcae trina distantia est; siquidem trecentorum cubitorum longitudinem, et quinquaginta cubitorum altitudinem, et triginta cubitorum altitudinem servandam esse praescripsit: ita et in nostro corpore summa est, et media, et minima distantia. Summa secundum longitudinem, media secundum latitudinem, minima secundum altitudinem: totum tamen corpus attextum ex singulis membris quadratum videtur. Nam et in usu ita est, ut eos quadratos dicamus, quos nec enormes proceritate, et validos robusti qualitate corporis aestimamus. 14. Quid etiam sibi vult quod ait: Nidos facies in arca (Ibid.), nequaquam silendum videtur. Naturaliter enim dictum arbitror, eo quod omne corpus nostrum attextum est sicut nidus; ut spiritus vitalis omnes partes viscerum penetret, atque de principali nostro fundat se per artus singulos. Nidi quidam sunt oculi nostri, quibus se visus inserit. Nidi sunt nostrarum sinus aurium, per quos auditus se infundit, et velut in foveam altam dejicit. Nidus est narium, qui ad se odorem attrahit. Nidus est quartus major caeteris hiatus oris, in quo nutritur, donec adolescat sapor; et unde vox evolat. In quo latet lingua quae velut organum vocis, sonos ejus artifici suavitate modulatur; et cum sit ipsa irrationabilis, rationabilem vocem exprimit. Nidus est hemicranium. Nidus est membrana illa quae cerebrum fovet, et intra cohibet. Nidi sunt viscera pulmonis et cordis. Spiritus quidem nostri, hoc est, ejus quem carpimus, et quo alimur in hac vita, nidus est pulmo: sanguinis autem et spiritus nidus est cor. Duo sunt enim ejus uteri: unus quo sanguinem velut quodam sinu suscipit, et transfundit in venas: alter quo rigatus ex illo superiori deducit in arterias jugi meatu. Ossa quoque validiora nidos habent. Sunt enim intus cavata, in quibus foraminibus est medulla. In visceribus ipsis mollioribus nidi cupiditatis aut doloris sunt. Et alia si quis consideret, etiam plures nidos inveniet in hac fabrica humani corporis. Unde puto et illum in Psalmo non solum mystice, sed etiam naturalitater dixisse: Etenim passer invenit sibi domum, et turtur nidum, ubi reponat pullos 234 suos (Ps. LXXXIII, 4). Est enim jam in hoc corpore nidus pudicitiae, in quo erat nidus irrationabilis concupiscentiae. Sed ubi ante partus deformes nutriebat libido, ibi nunc decorae castitatis adolescit haereditas. 15. Illinies, inquit, eam bitumine (Gen. VI, 14). Ex multis ossibus, nervisque, et caeteris aliis constat humanum corpus. Et foris igitur et intus apta compage connexum sibi adhaeret, et habitudine propria quam ἀφὴν Graeci dicunt, tenetur; ut intus clausus spiritus qui infunditur, vel spiritalis substantia quae intus operatur, veluti geminis constricta vinculis non evagetur: sed ad unitatem aptam et continentem, connexionemque validam cohibetur. Ideo bitumine constringi arca jubetur; est enim bitumen vehementis ad constringendum naturae. Unde graece dicitur νάφθα, παρὰ τοῦ συνάπτειν, quod disjuncta connectat, nexuque constringat indissolubili, ita ut naturali unitate sibi credas convenire. Ob hanc causam intus et foris bitumine arca constringitur, ne connexio illa facile rumpatur. CAPUT VII. Arca Noe cum arca foederis comparatur; cujus dimensionibus denotari ostenditur singulas humani corporis partes ad usum aliquem et decorem esse compositas. 16. Alibi autem, hoc est, in Exodo etiam deauratur foris et intus arca illa (Exod. XXV, 11), quae in sanctis est mundi intelligibilis imitatrix imago. Sicut enim pretiosius aurum bitumine: ita illa quae in sanctis est arca, quam ista praestantior. Denique hic simpliciter ligna posuit: ibi autem ligna quidem, sed imputribilia comprehendit, declarans merita sanctorum. Addidit etiam illic supportatoria immobilia esse, quod sanctorum statio stabilis et firma sit; quia vitae probabilis tramitem virtutis ductu secuti sunt, corruptelae declinantes consortia. Haec autem arca, utpote in diluvio, huc atque illuc motu impellebatur incerto; eo quod peccatorum status mobilis sit, et vitae eorum quodam redundantium passionum diluvio corruptioni obnoxiae errore inconstanti vagentur. 17. Nec illud praetereundum quod cum dixisset: Et facies arcam trecentorum cubitorum longitudine, et quinquaginta cubitorum latitudine, et triginta cubitorum altitudine, addidit: Colligens facies arcam, et in cubito consummabis eam a summo (Gen. VI, 15 et 16): ut reliquo corpori mensurae sibi convenientis ad gratiam decore quadraret caput hominis, et tamquam regale arcae adjungeret, ex quo cum sensus omnes ad caeteras partes corporis transfunderentur; tum maxime oculi, velut speculatores et custodes naturae appositi providentia, prope totum orbis nostri statum desuper contuerentur. Ipsaque mens illic locata secundum plurimorum sententiam, et maxime Salomonis qui ait: Oculi sapientis in capite ejus (Eccles. II, 14): quasi in aula imperiali virtutum concilium sibi contrahat, quo stipata comitatu et ipsa munitior sit, et tamquam ex edito quodam loco tuendi totius corporis regimen impertiat, responsa proferat, 235 per quem possimus nos ipsos non solum retro respicere, nec solum quod ante pedes est videre, sed etiam coeli ipsius secreta profundo obtutu spectare sapientiae. Ibi igitur summa nostrae salutis, ibi gratia. Inde custodia, inde etiam pulchritudo toti corpori acquiritur, quae primum in vultu vernat. Decet enim praestantiorem esse aulae regalis nitorem, in qua sicut visus major, ita splendor est. 18. Namque si spectes singula quae in hominis forma ad usum aliquem composita videntur, ut oculi ad videndum, aures ad audiendum, nares ad odorandum, os ad loquendum, ita usus ministrant, ut praestent decorem. Quam deformes sunt vultus caecorum! Et quid mirum si vultus hominis absque oculis deformis est, quando ipsum coelum sine sole non habet suum decorem? Tristes sine sole dies ducimus, noctes sine luna non placent; ipsi enim sunt quidam mundi oculi. Detrahe stellarum lumina, et quaedam est in coelo ipso caecitatis deformitas. Pili ipsi qui orbem oculorum praetexunt, et velut quamdam aciem praetendunt, ne sorde aliqua vel pulveris caligine pupilla laedatur; et ipsi excipiunt si quid fuerit illatum quod oculum possit laedere. Si lippitudine intercidant, quam dedecet, si palpebra contractior fuerit, si radantur supercilia quae praetiosorum monilium specie velut intexta gemmis refulgent! 19. Aurium quoque ut necessarius usus, ita decora species: quas si quis truncaverit, toti vultui infert deformitatem. In quibus ita elaboravit opus suum natura; ut ipsi anfractus cavernarum mira providentia sinuati, plurimum utilitatis afferant, ne repente feriat secreta capitis sonus. Denique saepe multos improviso clangore consternari videmus, et attonitos aut vocis alicujus aut tumultus sono expavescere. Sordes ipsae quae inter eosdem gignuntur anfractus, velut quodam glutino auditum ligant. Simul si vehementior pulsus fuerit alicujus sonus, infringitur ac retardatur, ut praenuntiatus potius mulceat, quam improvisus interna concutiat. Vermiculi quoque si aurem penetrare tentaverint, quodam sordium visco tenentur. 20. Nares simae contra naturam videntur: jam si incisae fuerint, quomodo potest vita subsistere, sublato spirandi meatu; quemadmodum pecudis magis facies, quam vultus hominis aestimatur? 21. Capilli capitis quam grato amictu caput vestiunt, velut quidam aulae regiae stipatores; ne cerebrum aura laedat, aut imber feriat, aut sol adurat. Quos ita tamen dedit natura, ut pro sexu aut prolixiores placeant, aut recisi; et pro aetate, aut plerumque pro temporis et anni qualitate. In senibus grata canities, in pueris prodigiosa: delectat tonderi aestate pressius, hyeme indulgentius: mulieribus ornamento est coma, dedecori est viris. Denique Apostolus evidentius expressit hoc dicens: Nam ipse natura docet vos quod vir quidem si comam nutriat, ignominia est illi: mulier vero si capillos habeat, gloria est illi (I Cor. XI, 14, 15). 236 22. Quid de ipsa regia loquar, per quam aulici sermones prodeunt, quidam mentis nostrae indices, animique internuntii? Quid de ipso dentium ordine, qui cum suo opere toti quidem corpori vires ministrent, tum etiam modulatores sunt vocis ipsius? De quibus si qui ceciderint, vox claudicat. 23. Haec de capite prolixius diximus; quia oportuit sensus omnes in summo locari, unde omnia per reliquas partes officia dividerentur. Capiti autem nostro a tergo cervix proxima, dextera laevaque brachia sunt, quae arcem imperialem tamquam fida tuentur custodia. Denique haec in nobis validiora quae propiora capiti, haec praestantiora. Pectus quoque velut quoddam sacrarium sapientiae, et stomachus velut quidam testis, ut medici aiunt, et conscius secretorum capitis, compassionisque consors, cui sua omnia vel salubria, vel adversa transfundat. Latera, naticae, femora, et crura mensurae latitudinem ipsa specie significant; pedumque gressus qui etsi exiliores videntur, fiunt tamen latiores cum incedimus. CAPUT VIII. Per ostium e transverso in arca positum decenter exprimi partem corporis ignobiliorem; cui ex Apostolo honorem abundantiorem circumdamus. Hoc ipsum cum Ecclesiae membris, tum eidem Ecclesiae ac Synagogae accommodatur. 24. Pulchre autem addidit: Ostium ex adverso facies (Gen. VI, 16), eam partem declarans corporis per quam cibos egerere consuevimus; ut quae putamus ignobiliora esse corporis, his honorem abundantiorem circumdaret. Quod multo gratius Scriptura expressit quam Socrates in libro Platonis dixisse legitur. Nam cum istud in Moysi scriptis sive ipse Socrates, sive Plato qui in Aegypto fuit, potuerit, vel legere, vel ab aliis percipere qui legerant; decoro motus invento ostium sibi apertum putavit, ut operatoris nostri consilium praedicaret: laudans eo quod id potissimum decori convenerit, ut ductus quosdam vel exitus cuniculorum nostrorum a tergo averteret; ne in purgationibus ventris conspectus noster offenderetur. At vero Apostolus: Quae videntur, inquit, membra corporis infirmiora esse, necessaria sunt, uno ac simplici verbo descriptiones Philosophiae supergressus; et quae putamus ignobiliora esse membra corporis, his honorem abundantiorem circumdamus; et quae inhonesta sunt nostra, honestatem abundantiorem habent (I Cor. XII, 22 et 23). Sobrietatis enim nostrae et temperantiae indicium praecipue illic cognoscitur. Helluones enim aut distenduntur cruditate usque ad periculum, aut plerumque solvuntur visceribus exinanitis. 25. Quod pulchre etiam ad Ecclesiae membra Apostolus retulit (Ibid., 27 et seq). Quae enim inhonesta sunt nostra ac superflua, nisi luxuria, nisi lascivia? Quibus si quis juventae irretitus tempore, cum ad maturiorem aetatem processerit, veniat ad baptismum, renuntiet superioribus, moresque priores exuat, peccata deponat, consepeliatur cum 237 Domino Jesu Christo, crucifigatur ei mundus, et ipse mundo; nonne is peccatorum remissione donatus, abundantiorem honestatem, quam ille catechumenus, cujus vita innocentior, habere aestimatur? Et ut Apostoli ipsius exemplo utamur, Judaeus erat, persecutor erat: vocatus ad gratiam Christi, coepit esse Apostolus. Et quia plus ei dimissum est, plus coepit diligere, abundantius caeteris apostolis laborare, vas electionis factus, doctor gentium missus. Nonne etiam apostolorum ipsorum plurimis uberiorem et honestiorem consecutus est gloriam, qui ante et inhonestus et ingloriosus fuit, cum persequeretur Ecclesiam Dei? Pauper iste debilis in Ecclesia ipse te redemit suis votis. 26. Et ut majora aperiamus mysteria, quid tam ignobile quam gentilis populus? Pauper, ut pote qui nulla haberet eloquia Dei, debilis et utroque pede claudus, qui nec in legem, nec in Evangelium credidisset, vocatus tamen credidit ei, baptizatus accepit gratiam. Itaque quia plus ei dimissum est, plus diligit. Remansit Judaeorum populus, licet uno pede claudus: quamquam et in ipsa lege claudicet. Itaque ille qui gloriosissimus habebatur, amisit omnia, mirabilem consiliarium, et prudentem architectum, et sapientem auditorem. Iste qui ignobilis erat, adeptus omnia fidei titulo, tropaeo martyrum, Angelorum gloriatur consortio. Ergo Plato quod potuit, sermonis nitorem adhibuit: Apostolus autem qui habebat Dei spiritum, revelavit mysterium. Satis dictum est de ostio; quoniam qui retro erant, priores facti sunt. CAPUT IX. Per inferiora arcae nos edoceri ciborum receptacula minimi esse facienda; et hac occasione de intestinorum conformatione ac usu disputatur. Exoriri ex intemperantia diluvium, quodve adhibendum ei remedium sit, ostenditur. 27. Nunc illud quaeremus, quid sit quod ait Dominus: Inferiora arcae bicamerata et tricamerata facies (Gen. VI, 16). Inferiora quidem dicendo, advertimus quod pulchre nos sentire voluerit inferiori loco aestimanda ciborum receptacula, hoc est, ea viscera quae acceptum conficiunt cibum. Corruptibilis enim esca est: quod autem corruptibile non superioribus, sed inferioribus comparandum. Simul quia cibus deorsum fertur, cujus exigua portio viribus corporis, alimoniaeque proficit: reliqua vero pars alvo purganda deducitur; quia intestina sunt per quae descendunt ciborum superflua. 28. Ita operator noster instituit, ut non extenta a stomaco ad imum, sed sinuata sint ac reflexa; quo vitae nostrae usus propagaretur. Nam si extenderentur intestina hominis quae suscipiunt et deducunt cibum, statim sine ulla pertransiret mora; et necesse esset jugiter esurire nos, jugiter epulari, aut deficiente alimentorum substantia deficere illico. Nunc autem in illa intestinorum reflexione ac sinuatione bipartita ac tripartita adhaeret cibus et descendendo 238 paulatim vires ministrat, succum infundit corpori, tenet satietatem, differt edendi appetentiam: nec subita effusio, nec repentina evacuatio est, nec inexplebilis appetentia est, nec insatiabilis epulandi libido. Primum ergo indigentia est, et fames: deinde ex his sequeretur edendi sine intermissione continuatio. Quid autem deformius, quam semper ventri studere, qui cum repletur, vacuandus est; cum vacuatur, replendus? Tertium quid superat, nisi mors inter ipsos cibos epulasque permixta? Quomodo enim poterant diutius vitam procedere, simul edentes, et esurientes, et bibentes, sitientesque, et priusquam replerentur exinanientes omne quod sumpserant, statimque esurientes? Nunc autem dum paulatim descendit esca, famem et cruditatem naturalis temperat providentia. Primum enim in stomacho quem plerique ventrem appellant superiorem, cibus conficitur: deinde coquitur in jecore, atque eo digeritur vapore. Succus ejus dividitur certis viscerum portionibus, ex quo omne corpus valescit. Quod satis juniorum incrementa, senum testificatur perseverantia. Reliquum cibi in ventrem defluit. quem omnes ventrem appellamus sine adjectione, plerique dicunt ventrem inferiorem; ex quo fimus necesse est qui plenus jam corruptionis descenderat, egeratur per illud ex transverso ostium. 29. Haec cum ita affabre naturali institutione ad Dei praeceptionem composita videantur; tamen si non edendi a nobis, agendique modus servetur, tamquam exuberantibus passionibus generatur diluvium, et quaedam totius labes corporis. Intemperantia enim accendit libidinem, cruditatem generat, corruptelam creat. Itaque aut duritia interna tenduntur, et quatiuntur doloribus, aut incocto ciborum humore et indigestionis asperitate interior quidam intestinorum amictus raditur; quia velut chartae specie geminus eorum amictus asseritur: unus exterior quem continuum aiunt periti, vel qui curiosius scrutati sunt, a summo ad imum directus: alius interior tamquam lateribus attextus; unde aiunt non totum solvi cum raditur. Nam si continuus esset interior, immedicabilis ejus scissura foret, illic per moram adjunctionum adhaerere ciborum reliquias. Quae si adjunctiones solvantur, transire semesos cibos, et potus defluos, hoc est hominis diluvium. 30. Unde mihi videtur per arcae hujus figuram voluisse Deum nos edocere, quemadmodum ab hoc speciali tuti simus diluvio. Corruptela enim diluvii causa est: ea ubi irrepserit, aperiuntur aquae, ebulliunt omnes fontes cupiditatum; ut totum corpus tanto et tam profundo vitiorum fluvio mergatur. Nihil est enim quod tam miserae servituti subjiciat hominem, quam libido, atque ejusmodi cupiditates quae jugo quodam criminum gravi deprimunt miseram conscientiam, ut se nequeat attollere, utpote quae libertatem innocentiae amiserit. Maximum ergo in hoc diluvio est remedium, ut justum 239 praeferas, eumque mandati coelestis exsecutorem eligas. Quis est justus in nobis, nisi mentis vigor qui intra istam arcam includat omne animantium genus, quod est super terram? Cohibe orgo et tu omnes irrationabiles passiones tuas, omnesque sensus tuos menti subjice, animique imperiis assuesce. Evolare foras non sinas cupiditates tuas, exire in vulgus libidinem; et per rationabilem mentem poteris etiam irrationabilia tua, et immunda peccata ab omni periculo diluvii liberare. CAPUT X. De tribus causis ob quas muta inanimantia per diluvium subjecta sint poenae, et quemadmodum sensus nostri peccato moriantur; ac Deus testamentum suum cum justo statuerit. 31. Quaecumque, inquit, sunt in terra, morientur (Gen. VI, 17). Quid utique muta deliquerant animantia? qua causa subjecta sunt poenae, quae peccandi sensum non habent? Sed quemamodum in bello cum imperator ab hoste occiditur, commoritur ejus exercitus, atque omnis comminuitur virtus militaris: sic non discrepare a justitia visum est, cum interiret homo cui regalem quamdam Dominus Deus in omne animantium genus potestatem dedit, ut omnibus volatilibus, feris, bestiis imperiali praeesset auctoritate, quod etiam pecudes, et quaecumque erant irrationabilia commorerentur animalia. Denique si quando est pestilentia, corrupto coeli tractu, prius ea quae sunt irrationabilia lues dira contaminat, et maxime canes, equos, boves; atque ea inficit quae cum hominibus conversari videntur: sic morbi vis etiam genus humanum implicat. Haec igitur prima causa, ut arbitror, justae assertionis. 32. Secunda illa, quia nemo accusat naturam, cur reliqua corporis nostri membra moriantur solo capite sublato, cum multos videamus amputatis manibus et pedibus supervivere. Sed non eadem caeterorum membrorum est praerogativa, quae capitis; ideoque abscisso eo, unde sensus nostri in reliquum corpus prodeunt, commoriuntur etiam omnia membra: nec in eo aut operatoris providentia deseritur, aut substantiae humanae fragilitas redarguitur. Similiter ergo nemo nunc arguat, quia caput et principale quoddam caeterorum animalium homo est, quo moriente non debet mirum videri, si caetera commoriantur animalia. 33. Tertium illud est, quia rationis expertia non propter se, sed propter hominem generata sunt animalia; hominis enim causa esse praecepta sunt, ut eorum subjectione humana praestaret conditio. Denique gratiae hominis attribuit Propheta dicens: Omnia subjecisti sub pedibus, oves et boves universas, insuper et pecora campi, volucres coeli et pisces maris (Ps. VIII, 8); quia propter ipsum illa omnia: alia propter utilitatem, alia delectationis gratia, alia voluptatis. Consequens ergo erat, ut cum deleretur homo a facie terrae 240 propter quem facta sunt, etiam ipsa pari delerentur occasu. Haec secundum simplicem lectionis expositionem. 34. Altior autem et profundior interpretatio illud attexit, quod ubi anima mole passionum curvatur gravi, et quasi diversarum cupiditatum mergitur aestu, terrenae omnes cogitationes et concupiscentiae in praeceps ruunt; quia peccator unusquisque quo graviora flagitia commiserit, eo fit insolentior. Namque usu atque exercitatione improbitas augetur, et impunitate nutritur audacia. Recedit itaque ab omni respectu honestatis, et in eo terrena omnia moriuntur lethalis peccati acerbitate, quae vera et perpetua morte peccatorem deleat. Nemo enim gravius moritur, quam qui peccato vivit. Moriuntur in eo singulae passiones: moritur visus qui peccatum annuntiat, qui mulieri fallaci intendit, qui capitur alieni vultus decore, quem oculi meretricis ligaverint, quem aspectus illaqueaverit fornicariae. Annon videtur mori, qui sibi libidinis telum impresserit, qui spontaneus in foveam mortis irruerit? Moritur et auditus, cum refert crimina, cum sollicitantis adulteri sermonem annuntiat, cum inserit animis verba meretricis quae seducit juvenem multo blandimento sermonis; laqueis autem labiorum suorum illigat eum. Moritur vox silentio, si non confiteatur Deo. Moritur multiloquio; quia scriptum est: Ex multiloquio non effugies peccatum (Prov. X, 19). Moritur per iracundiam, cum praetergreditur mensuram ultionis. Omnis namque postremo sensus moritur, si minister sit iniquitatis. 35. Et ideo quia terrena omnia moriuntur diluvio, solus autem justus in aeternum manet, ad ipsum dicitur: Statuam testamentum meum ad te (Gen. VI, 18); quia ipse divinae est haeres gratiae, ipse coelestis possessor haereditatis, beatissimorum consors bonorum. Et homines quidem cum moriuntur, patrimonium suum testamento transcribere solent; nec cedit haereditas, donec vivit testator: Deus autem cum sit sempiternus, transfundit justis divinae haereditatem substantiae; et ipse non indigens donat sua sine ullo donationis dispendio, quem non gravant suorum consortes bonorum, magisque fruitur eo quo nos utimur. Denique Dominus Jesus pauper factus est, cum dives esset, ut nos illius inopia ditaremur: qui Testamentum utrumque suo consummavit sanguine; ut nos vitae suae cohaeredes, et mortis faceret haeredes, quo et vitae haberemus consortium, et mortis beneficium. Multum autem tribuit justo, dicendo: Statuam testamentum meum ad te; eo quod rationabilis et fidelis vir sit testamentum Dei. Ipse est enim haereditas, ipse possessio, in quo virtus divini testamenti est, in quo fructus judicii, in quo haereditas promissionis, de quo David dicit: Ecce haereditas Domini. filii merces fructus ventris (Ps. CXXVI, 3). Sed jam salva expositione profundioris mysterii ad reliqua pergamus. 241 CAPUT XI. Virum justum sibi ac suis saluti esse; licet nonnumquam studium relaxanti obrepat error. Non semper justum esse apud Deum qui justus sit apud homines. Denique mentem inter passiones quasi patrisfamilias obire officium. 36. Intra, inquit, tu et omnis domus tua in arcam; quia te vidi justum coram me in generatione ista (Gen. VI, 18). Manifeste fides propheticae sententiae etiam hoc astruitur loco, quia stultus sibi soli stultus est, sapiens autem sibi et plurimis sapit (Prov. IX, 12). Itaque Noe justi merito etiam domus ejus in diluvio servatur. Sic in mari navigantes, et in bello exercitus, si illis non desit gubernatoris peritia, istis imperatoris prudentia, a periculo tuti sunt aliena ope. Sed quia boni imperatoris bonus exercitus est; ideo etiam in eo laudem justi intelligimus non praeteriri, qui talem instituit domum suam, ut virtutis fulgeret consortio; meritoque invenit salutem cognatio. Nec repugnat, quia postea aut filius, aut uxor offendit. Dormiebat justus, cum erraret filius (Gen. IX, 22 et seq.). Femina quoque utpote sexus fragilioris mole periculi turbata (Ibid. 19, 26), quae totum orbem divino incendio perire crederet, quid miraris si virum non potuit sequi, cum ipse justus ab angelis monitus vix evaserit? Quid autem mirum si homini obrepit error, aut se relaxat intentio? Argue ergo quia et justus inebriatus est. Sed haec loco suo reservanda arbitror (Infra, c. 29). 37. Nunc quod superest consideremus. Pulchre enim dixit: Quia vidi te justum coram me in generatione ista. Multi hominibus justi videntur, pauci Deo: aliter hominibus, aliter Deo. Hominibus secundum vitae speciem; Deo secundum puritatem animi, virtutis veritatem; homines quae foris sunt probant: Deus quae intus examinat. Perpense autem addidit: In generatione ista; ut neque superiores condemnaret, neque posteriores excluderet, recteque diluvium factum astrueret interitu generationis ejus quae non haberet consortium aequitatis. Haec secundum litteram. 38. Altior autem sensus provocat nos, ut hoc putemus vigorem mentis in anima esse, et animam in corpore, quod est paterfamilias in domo sua. Quod enim in anima mens, hoc anima in corpore. Si mens tuta est, tuta est domus, tuta anima: si anima incolumis, incolumis caro. Mens enim sobria passiones omnes cohibet, sensus gubernat, sermonem regit. Ideoque bene dicit Dominus justo, intra tu, hoc est, in teipsum intra, in tuam mentem, in tuae animae principale; ibi salus est, ibi gubernaculum; foris diluvium, foris periculum. Si autem intus fueris, et foris tutus es; quia ubi mens sui arbitra est, bonae sunt cogitationes, bonae sunt exsecutiones. Si enim nihil vitii mentem obumbret, sincerae cogitationes sunt. Si studio sit castitas, cordi sit 242 temperantia, nulla inardescit flamma libidinis, nulla ulcera proserpunt aegritudinis. Sobrietas enim mentis, medicina est corporis. CAPUT XII. Septena animalia munda utriusque sexus et bina immunda in arcam induci, quod septimus numerus sacer ac plenus sit, secus vero secundus. In nobis septenarium quoddam femineum esse, sed ad virilem conditionem ab erudito viro promoveri. Postremo humanam naturam designari contrariorum capacem. 39. Nunc consideremus qua ratione induci in arcam jubet a jumentis mundis septem et septem, masculum et feminam (Gen. VII, 2): ab immundis autem duo et duo, ut nutriatur semen in omnem terram. Et ut ego arbitror, inire mundam asserit hebdomadam; quia mundus et sacer septimus numerus. Nulli enim miscetur, nec ab alio generatur. Ideoque virgo dicitur, quia nihil ex se generat; meritoque tamquam materni exsors immunisque partus, et muliebris copulae, etsi hebdomas femineo nuncupetur vocabulo, virilis habet sanctificationis gratiam: Omnis enim masculus adaperiens vulvam sanctus Domino vocabitur (Exod. XXXIV, 19). Et in propheta habes: Effudit, et peperit masculum (Esai. LXVI, 7), id est, sanctum. Secundus autem numerus non est plenus, quia divisus. Quod autem non est plenum, vacuum habetur. Septimus autem numerus plenus, quia hebdomas, ut decas; et similis illius primi, quia facta est ad similitudinem illius qui est semper, a quo profluunt, et moventur quae sunt in omni genere virtutes. Haec naturalia. 40. De moralibus autem ut dicamus, non est dubium quod irrationabile animae nostrae in quinque sensus dividatur, et vocem, et generatorium, quae natura videntur esse feminea; quia sensus nostri in materialia et saecularia cito repunt. Unde claret eos mollioris naturae habere substantiam. Sed erudito et industrio viro munda omnia; quia sapientia exercitati viri et virtus firmamentum his virili transfundit judicio. Ergo prudentis et proposito gubernantis ex infirmioris sexus qualitate in fortiorem substantiam transferuntur. Valida enim sapientis et fixa sententia est; non mutabilis, ut stulti et insipientis qui consilio nutat incerto, ut improbi qui non quod verum et justum sit eligit, sed quod sibi commodum velit, scindit a vero, secernit a justo. Justitia enim singulare est bonum, per se ipsa suo tanti spectatur pretio. Iniquitas vero velut dividua parit, nunc odio inflexa, nunc quaestu, et ea quae sunt dividenda confundit. Stultus enim ut luna mutatur, et versicolor, aut humorum varietate difformis animam suam in leprosi corporis speciem turpi contagione commaculat, salubres cogitationes noxiis saepe permiscens. 41. Sed fortasse quia munda et immunda induci 243 in arcam praecipi cernis animantia, jure movere possit quia dixi honestis disceptationibus indecoras non esse miscendas. Nec ego abnuo irrationabilium quidem, mundorum tamen motuum aliqua esse semina et quasi principia in anima nostra, et eorum qui mundi non sint. Natura enim hominis contrariorum capax est, ut et malitiae in ea sit vis, et virtutis ingressus; meritoque in principio libri hujus qui est Genesis, per arboris speciem in paradisi medio legisti boni et mali scientiam (Gen. II, 9). De quo ligno scientiae boni et mali praeceptum est non esse gustandum; eo quod mens nostra in qua est cognitio et disciplina, boni et mali recipit notionem. Itaque naturae opifex sicut ad propagandum, vel etiam reparandum genus animantia reservavit, ut universae terrae animantium semine replerentur: ita etiam corporis nostri terrenam substantiam vacuam non putavit passionum hujusmodi tamquam immundorum animalium relinquendam, quae cum deliciis et luxurie tamquam vice diluvii ingurgitatur, memoratis fluctuat passionibus. Ubi autem sobrietate et continentia unusquisque inundantium evacuaverit diluvium passionum, et quamdam animae retexerit siccitatem, vivificare incipit suum corpus, et animae puritatem, cui regimen sapientia est. CAPUT XIII. Cur ingresso Noe in arcam, post septem dies diluvium factum sit? Item cur Moyses dixerit illud quadraginta diebus et quadraginta noctibus duravisse; quave ratione quadraginta dies perseveraverit? Quo pacto in ipsa poenae comminatione divina misericordia eluceat. Post quae liberalis Noe obedientia consideratur. 42. Illud quoque studio est quaerere, quae causa est cur postea quam ingressus est Noe in arcam, et induxit animantia, post septem dies diluvium factum sit. Non enim otiosum videtur, quod non aut plures, aut pauciores interpositi sunt dies, sed tot quot in constitutione mundi fuerunt. Sex enim diebus factus est mundus (Gen. II, 2), septimo die requievit Deus ab operibus suis. Quo declaravit indicio ipsum esse auctorem mundi, atque diluvii. Mundum propter bonitatem suam condidit, diluvium fecit nostrorum merito delictorum. Admoniti sunt igitur homines vel ex numero dierum quibus mundus est conditus, quod conditorem suum non lacrymis solum et precatione, sed correctione morum reconciliare debuerant. Ergo spatium dedit ad poenitentiam Dominus, magis volens ignoscere, quam punire; ut imminentis diluvii terrore suspensus, ad veniam cogeret postulandam; quo dum periculum futurae mortis horrescunt, impietati atque injustitiae renuntiarent. Secundum est, ut hinc quoque Domini supra modum misericordis clementiam colligamus; quia multorum annorum offensionem a constitutione mundi in finem usque contractam, paucis diebus, si poenituisset 244 eos, voluit relaxare. Est enim Deus peccati immemor, virtutis remunerator, sicut ipse ait in propheta: Ego sum, ego sum qui deleo iniquitates, et memor non ero: tu autem memor esto. et judicemur: dic iniquitates tuas, ut justificeris (Esai. XLIII, 25). Cum enim adverterit veram animae refusam esse virtutem, tantum ei honoris adtribuit, ut non solum veniam superiorum indulgeat peccatorum, verum etiam gratiam et justificationem impertiat. Exspectavit ergo et septimo die, ipso quo ab operatione requievit; ut si venia posceretur, sequeretur correctio, et ab indignatione requiesceret. 43. Istud quoque curae fuit non praetermittere, eo quod diluvium factum dixerit, quadraginta diebus, et addiderit, quadraginta noctibus (Gen. VII, 12). Scimus enim diem dici quem sol terram illuminans signat; noctem quam circumfusae tenebrae a claritate disterminant; et plerumque a nobis ita diem significari ut noctem non comprehendamus, plerumque ut complectamur. Significantes enim mensem tringinta dierum, significamus et noctes. Unde cum satis fuisset Moysi dixisse diluvium fuisse quadraginta diebus, cur addiderit, et quadraginta noctibus, quaeritur. Et aliqui ita acceperunt qui ante nos fuerunt, ut et virorum et mulierum factus diluvio interitus demonstraretur, diem ad virum referentes qui sit purior, similis lucis, noctem ad mulierem quae viro dormiente creata describitur (Gen. II, 21): simulque quia vir prior quasi auctor, qui virtutem moveat mulieris, atque in partus excitet: actu ille clarior publico; ista obscurior, tamquam domesticis clausa parietibus et nocti proxima, secundo orta loco, et creationis suae formata jam costae viri debens gratiam, superiori quoque potioris obnoxia privilegio, et pariendi usu materialibus comparanda. Consonans autem in utroque numerus periculi, quia peccata etiam consonantia; meritoque non distant spatia temporum, quia non distant merita delictorum. 44. Non mediocriter etiam scrutantur plerique qua ratione quadraginta dies diluvium fuerit. Et possumus dicere materialem numerum tristioribus, hoc est delendae creaturae deputatum: hebdomadam autem constitutioni totius mundi, hoc est, laetioribus. Sed fortasse referatur, quid quod etiam lex quadraginta diebus lata est (Exod. XXIV, 18), tot dies observavit Moyses in monte Sina, et demoratus est, cum praescripta Legis acciperet? Recte ergo eodem numero declinandorum peccatorum praecepta tribuuntur, quo poenae culpa est persoluta; ut cognoscamus quod de eodem vitae tempore debeat ex correctione laus comparari, quo potest punienda culpa committi. Unde nunc jam non poenae praescripti sunt dies quadraginta, sed vitae; ut hoc numero jejuniis et orationibus crebrioribus nostrorum levemus supplicia peccatorum, atque ad praescripta legis intenti, devotione ac fide nostrum corrigamus errorem. Itaque per Domini resurrectionem quadragesimus dies jam non habetur novissimus, sed primus; atque inde vita 245 numeratur, ubi ante mortis numerus ad consummationem mundi et humani generis excidium computabatur. 45. Et delebo, inquit Dominus, omnem resurrectionem carnis a facie terrae. O coelestium pulchritudo verborum, si quis se a decoro intellectu piae mentis examinet! Indignatur Deus peccatis nostris, sed non obliviscitur pietatis. Minatur supplicium, sed non permittit excidium. Moderatur vindictam, revocat severitatem. Deleturum se dicit omnem carnem non a terra, sed a facie terrae. Florem decutit, redicem servat: sinit ut in profundo substantiae virtus maneat humanae, quae in superficie laboret, intus impassibilis perseveret, immunisque noxae ad eorum substitutionem qui non sint reatui obnoxii, reservetur. Pulchre autem posuit, Delebo, tamquam litterarum apices qui delentur sine fraude librorum, et sine imminutione tabularum. Atramentum deletur, sed lignum manet. Delentur elementa, ut scribantur plerumque meliora. Atramentum tollitur, substantia non exterminatur. Delebo, inquit, corruptelam carnis, ut scribam incorruptionem. Delebo resurrectionem carnis a facie terrae, ut scribam in coelestibus resurgentes. Delebo de libro terrae, ut scribam in libro vitae. Deleantur, Domine meus, Domine, deleantur cito elementa ferri, ut scribantur elementa Christi. Aboleatur resurrectio terrena, ut coelestis gratia redundet. Veni, Moyses, praepara gremium, legem accipe, suscipe apices quos jam misericordia divina non deleat. Suscipe tabulas quas Dominus statuat in aeternum. Utinam ipse non frangas. Et ipsas mihi mea culpa sustulerat, nisi Dominus reddidisset. Jure quidem Moyses indignatus est, ne haberent divina privilegia, qui non deferrent obsequia. Sed puto quod non mihi eas, sed Judaeis fregeris. Fregisti Judaeis, recepisti mihi. Fractae sunt priores, ut posteriores manerent. Fregisti eas in pectoribus Judaeorum. Quid enim proderat ut tabulas tenerent, quarum praescripta tenere non possent? Ecce secundas tabulas dicunt se tenere, sed non tenent. Dicunt se legere divina elementa, sed non legunt (Deut. IX, 10). Digito Dei scriptas esse tabulas Moyses dicit: illi digitum Dei non legunt, ferrum legunt. Atramentum vident, spiritum Dei non vident. Sed Ecclesia nescit atramentum, spiritum novit. Ideoque Paulus novit scribere non atramento, sed spiritu Dei vivi (II Cor. III, 2 et 3). O sacrilegum ineptum populum Judaeorum! Homo spiritu Dei scribit, et homo sub lege nutritus, et illi volunt Deum atramento scripsisse, non spiritu. 46. Ergo ut ad superiora redeamus, delet Deus resurrectionem carnis, tamquam apicum scriptionem: quo declaratur quod superfluam hominum nativitatem propter impietatem ejus deleverit specie litterarum: substantiam autem et conversationem generis servaret humani velut perpetuitate tabularum, ut ex ea semen reliquum pullularet. Cui sententiae convenire etiam 246 illud videtur quod ait: Delebo, inquit, omnem resurrectionem carnis. Resurrectioni autem communi usu naturae contraria videtur esse purgatio; quia purgatione reciditur, et reprimitur resurrectionis luxuria. Omne tamen quod purgatur, speciem amittit, substantiam suam servat, atque meliorat. Repressit igitur Dominus qui jam purgatione diluvii corporeum usum, conversationemque generationis ejus quae degeneraverat a decore naturae et accepti muneris, venustat. Haec secundum litteram. Quod autem ad altiorem pertinet sensum diluvii species typus est purgationis animae nostrae. Itaque cum mens nostra se a corporalibus mundi hujus illecebris quibus ante delectabatur, abluerit, bonis quoque cogitationibus veteris colluviem cupiditatis absterget, tamquam purioribus absorbens aquis turbidorum prius amaritudinem fluentorum. 47. Et fecit, inquit, omnia Noe quae mandavit ei Dominus Deus (Gen. VII, 5). Justus mandata accepit, servus imperia. Hic amici censetur loco qui fecerit quaecumque exsequenda susceperit: ille qui nutat obsequiis, oneri servitutis addicitur. Denique et dominus Jesus dicit in Evangelio: Vos amici mei estis, si feceritis quae praecipio vobis. Jam non dicam vos servos (Joan. XV, 14 et 15). Mandatur ergo ut amico, mandatur ut ei qui valida charitate, sobrio consilio ea quae mandata sunt, exsequatur. Nec fefellit Dominum judicium suum, implevit justus universa, non partem, sed universa quae mandata sunt ei; et ideo Scripturae divinae accepit testimonium. Nec superfluum putes quia simul posuit Dominum et Deum; nam et Deus in Domino, et Dominus in Deo: sed ut Patris et Filii intelligas commune praeceptum. Aliqui tamen ante nos sic interpretati sunt, eo quod Dominum et Deum dicendo hoc loco, et vindicaturi et ignoscituri geminam expresserit potestatem: et qui hic vindicat prius in peccatores, ideo ante Dominum dixerit; quoniam vero postea, ut justi seminarium propagetur indulget, ideo Deum postea nominaverit. Denique facturus mundum Deus dicitur: In principio fecit Deus coelum et terram. Et dixit Deus, fiat lux. CAPUT XIV. Diluvium verno tempore accidisse, ut magis eo cruciarentur homines; et sexcentesimo anno Noe, ut hominum interitus cum eorum creatione congrueret. Item per fontium abyssi, et cataractarum coeli ruptionem mentis atque corporis diluvium significari. 48. Est etiam illa non perfunctoria consideratio, quod sexcentesimo anno Noe, mense secundo, vigesima et septima mensis fit diluvium. Secundum mensem verni esse temporis non ambigitur, quando augentur nascentia, ager parturit, terrarum pariter atque animantium fetura se fundit. Tunc ergo fecit diluvium, 247 quando dolor eorum major foret, qui in sua abundantia puniebantur, tunc ultio terribilior tamquam dicentis Dei: Ecce omnia secundum liberalitatis divinae providentiae gratiam dives natura generavit, omnia in usum hominum germinavit terra fecundior, segetes spectantur, tritico et hordeo campi replentur, comae arborum venturi fructus floribus vestiuntur: non deest terra obsequiis suis, non bestiae desunt muneribus suis, quae solemnes solvuntur in partus, ut homini nihil desit: homo solus partibus suis deest, nescit auctorem suum a quo ei omnia ministrantur, negligit conditorem. Despicit homo remuneratorem suum, cum Deus opus suum non despexerit. Pereant cum homine omnia, propter quem nata sunt omnia. In suis divitiis consumatur homo, cum sua dote moriatur. Nihil ante hominem terra deliquerat, nullis erravit in fructibus: in homine solo se degenerasse cognoscit, spinas et tribulos pro fructibus ferens. Quod solum munus admirabile est, principale mentis interiit. Cur igitur omnia illa servantur? Ideo non post collectos fructus infunditur aqua, ne beneficium magis quam diluvium terra sentiret. Denique verno apud Aegyptios tempore, sed mense diverso Nilus exundat, ut jaciendis seminibus terra mollescat, et blandiore sinu, clementiore gremio semina missa suscipiantur. Quod autem sexcentesimo Noe anno fit diluvium, illud videtur ostendere quia sexto die Adam creatus est. Idem numerus, hoc est, qui par dicitur, et in auctore et in reparatore servatur; quia fons sexagesimi et sexcentesimi sextus est numerus. Idem autem et primus et septimus mensis dicitur. Sed magis primum observare debemus; quod post diluvium verno tempore colendorum cura reparetur agrorum, et placidi atque uberis soli incipiat fetura procedere. Quo significatur numquam Deum eo numero vel tempore interitum hominum fuisse facturum, quo fecit exordium; nisi immanibus delictis esset offensus. Simul veniam temporis et numeri ratio promittit; quod etiam iratus admoneatur tam praecedentibus causis beneficiorum suorum, ut non penitus deleat eorum substantiam, quos ipse donavit. 49. Et rupti sunt omnes fontes abyssi, et cataractae coeli apertae sunt (Gen. VII, 11). Vim diluvii convenienter Scriptura expressit, dicens coelum et terram pariter esse commota, e quibus elementis constat istius mundi omne principium. Undique ergo influentibus aquarum molibus conclusum genus hominum perurgetur. Haec secundum litteram. Quod autem ad altiorem pertinet sensum, coeli symbolo mens humana significatur, terrae autem appellatione corpus et sensus. Magna igitur naufragia, quando mentis pariter et corporis sensuumque omnium turbo et procella miscentur. Diligenter dicta pensemus. Plerumque fraus mentis et dolus suum exercent venenum, sed tamen sobrietas corporis et continentia obumbrant mentis improbitatem. Frequenter incerto fidei atque opinionis suae mens lubrica 248 est, sed tamen caro deliciis et luxuria vacat, ut frugalitas errorem mentis excuset, sicut multi sunt haereticorum qui praetendere volunt corporis continentiam, ut assertionis suae fidem testimonio sobriae carnis acquirant: etsi sensu lubrici, tamen quo minus turpes, aliquanto excusabiliores habentur. Cum autem venena mentis, et contagia corporeae obscenitatis sensum omnem, vigoremque confundunt; atque animus incerto lubricus motu, malitiae fetidus atramento, crudelitatis furore succensus, etiam corporalibus flagitiis incitatur, avarus quoque affectus impatiens mediocrium facultatum, luxuriae cupiditate, effundendique libidine praecipitatur in facinus appetendae salutis alienae; tunc magnum est diluvium omnibus pariter ingruentibus passionibus: tunc se insipientia, injustitia, temeritas, improbitas, perfidia de superiori parte tamquam cataractae mentis videntur effundere. Inde erumpunt de corporis fonte terreni libido, temulentia, luxuria, postremo diversorum criminum prolapsiones, quae penitus et corporis robur et vigorem mentis effeminant. CAPUT XV. Per arcam a foris clausam et in aquis fluctuantem, corpus hominis corio tectum et variis motibus agitatum: per quindecim aquae cubitos queis montes superabantur, humanos sensus: denique per mortem omnis carnis, animae passionibus corruptae interitum adumbrari: superbos autem praecipue delendos cum justus interim exstinctis pravis motibus in corpore quasi incorporeus remaneat. 50. Et clausit Dominus a foris arcam (Gen. VII, 16). Sermo manifestus est secundum litteram. Claudenda fuit arca, et tuto sepienda munimine; ne eam vaga diluvii fluenta penetrarent. Altioris quoque sensus non incongrua interpretatio, si corpus humanum cui arca haec quae describitur, figuratur, septum corio judicemus a frigore aestuque defendi, quod artifex Deus ad omnium membrorum protectionem naturalibus vestivit exuviis, et quodam circonfuso induit operimento, ut neque frigore congelascat, nec aestivo calore solvatur. 51. Exundavit igitur aqua, et levavit arcam, et ferebatur super summum aquarum. Non immerito exundavit aqua, quando coeli cataractae apertae sunt, et de terra rupti sunt fontes aquarum et flumina. Quod magna emphasi dictum est. Ubi enim eruptio, ibi irrevocabilis effusio sit necesse est; nec retineri facilis ingentium prolapsio fluentorum. Manifestum est igitur quod scriptum est. Verum si altius spectandum putes, caro nostra diversis agitatur et freti modo fluctuat passionibus, quibus huc atque illuc tamquam super undas molestiarum suarum nunc fame, nunc siti, nunc cupiditate, nunc gaudio, nunc dolore jactatur. 52. Illud quoque non praetermittendum arbitror, quia Scriptura non praeteriit, quantis numero 249 cubitis aqua super terram fuerit; quindecim enim cubitis super excelsos montes aquam fuisse dixit. Simplex itaque intellectus patet. Allegoria autem quinque sensus complectitur, qui sunt in corpore nostro velut excelsi montes, qui hanc carnem passionum obrumbrant, et plerumque incursantur bestiis, et exagitantur condensa et opaca eorum. Unde et Dominus per nationum credentium fidem veniens ad Ecclesiam suam, venit a Libano sicut ait Habacuc propheta dicens: Dominus a Libano veniet, a monte umbroso et opaco (Hab. III, 3). Ecclesia quoque venit a Libano, sicut habent Cantica Canticorum. Ita enim legimus: Ades huc a Libano, sponsa, ades huc a Libano. Transibis et pertransibis a principio fidei, a cubilibus leonum, et montibus pardorum (Cant. IV, 8), quo gentiles populi, qui velut bestialium passionum graves patiebantur incursus, nunc altitudine fidei, et sublimitate devotionis meant. Per hos igitur montes Christus advenit, comprimens Evangelicis disputationibus feroces istius corporis motus, atque illam altitudinem cordis, et se extollentem superbiam obedientia et humilitate sui destruens: meritoque fructus mansuetudinis ferre coeperunt, quos ante gravium diluvia passionum subruebant. De numero autem cubitorum sic quidam ante nos aestimaverunt, quod quinque sensus triplicem collectionem habeant; eo quod visus visibile videt, et auditus audibile audit, et odoratus odorabile odoratur, et gustus gustabile gustat, et tactus quod tangendi substantiae subjacet, tangit. Ideo quinque sensus tripliciter aestimati sunt, vel secundum illud: Scribe tibi tripliciter (Prov. XXII, 20). Ego tamen commodius puto illud, ut sensus terreni hominis atque animalis et spiritalis accipiam, quos illa diluvii fluenta transcenderint. 53. Merito mortua est omnis caro quae movebatur. Quod et secundum litteram liquet, et proprie ac naturaliter carnis corruptelam indicio procellosae commotionis expressit. Commotio enim vitiosa non est nisi per affectus corruptionem. Movet enim voluptates caro, et ipsa voluptatibus commovetur. Talis autem commotio corruptelam creat. Causa ergo corruptelae commotio istius mundi est, per quam anima uniuscujusque degenerat. Cum enim vitiosae passiones mentem movent, corruptela generatur; cum excitant studia virtutum, disciplinae profectus est. Omnis igitur qui erat in arida, mortuus est: nec enim poterant non mori quos tanti diluvii unda demerserat. Hoc secundum scriptum seriemque verborum. Caeterum si allegoriam quaeras, non dubium est quia exemplo ligni aridioris quod simul ut lambere coeperit, ignis exurit: ita anima nisi diversarum humescat rore virtutum, poculo quodam irrigata sapientiae, et fonte justitiae, atque irriguo castitatis, tamquam arefacta radice vitali, cupiditatum deflagrat incendio, vel profluvio carnis illisa procumbit. Unde semper epulari debet animus bonorum operum cogitationes, 250 ut prudentiae succo mens inebriata pinguescat; quo non facile diluvii corporalis cedat injuriae, atque arido incuriae situ evirata moriatur. Ideoque nos admonet Dominus a fonte sapientiae non recedere, pocula virtutis haurire; ne quis sole iniquitatis arescat, et procellam persecutionis sustinere non possit (Baruch. III, 20 et seq.). Scriptum est enim: Quod si in humido hoc faciunt, in arido quid fiet (Luc. XXIII, 31)? 54. Delevit, inquit, Deus omne quod erat super faciem terrae (Gen. VII, 23). Scripti evidens explanatio. Allegoria autem expositam nobis declarat superbiam, quae se extollit in hac terrena fragilique substantia, et immemor divinorum, humana despiciens, ipsum arrogantis viri habitum, incessumque deformat: quales describit Esaias Judeae filias, oculorum micantes nutibus, et alta se cervice jactantes (Esai. III, 16). Sunt enim hujusmodi erigentes supercilia, inflato corde, elato pectore, cervice resupina: qui solum quidem vestigiis pedum perstringant, toto autem se librent corpore, et inani suspendant examine: in priora gressu procedant, ad posteriora verticem reclinantes: coelum spectent, terram autem fastidiant, tamquam cervicis dolore suffixi, ut eam inclinare non possint. Hos igitur delevit de libro vitae Deus dicens: Omnis qui se exaltat, humiliabitur (Luc. XIV, 11): nec inter merita sanctorum commentis adhaerere facit coelestibus. 55. Omnibus igitur qui extra arcam fuerunt, interemptis, derelictus est Noe solus in arca cum iis qui cum ipso erant (Gen. VII, 23). Non indiget interpretatione sermo simplicior. Concurrit intellectus cum littera. Altior autem et interior significatio demonstrat justum virum, amatoremque sapientiae, tamquam arborem fructuosam, internecatis quae escam ejus solebantarrodere, comam obumbrare, coarctare processus ramorum, velut exsortem irrationabilium passionum solum remansisse cum suis. Sui autem sunt purae animi disceptationes, quae virtuti adhaereant. Et bene addidit in arca remansisse, quasi vix credibile amputatis corporalibus passionibus videretur eum adhuc versari in corpore: quo licet jam terrenis careret contagiis, incorruptam licet, corporis tamen adhuc substantiam reservabat: et velut incorporeus in corpore, superferebatur diluvio, non absorbebatur; corpus quidem gerens quasi in arcae positus interno, sed qui corpus ipsum, insuperabilis passionibus, quasi incorporeus, in medio tantorum motuum gubernaret. CAPUT XVI. Cur dictum sit: Memor fuit Dominus Noe, nulla ejus uxoris ac filiorum ejus facta mentione? Cur item bestiae prius, quam jumenta nominata sint; et qualis spiritus super terram inductus, ut aquae cessarent? 56. Memor fuit Dominus Noe, et bestiarum, et jumentorum (Gen. VIII, 1). Moventur plerique qua causa non dixerit Scriptor, quod etiam uxoris 251 et filiorum Noe memor fuit Dominus, cum bestiarum et jumentorum fuerit memor. Sed cum dixerit quod Noe memor fuerit, in auctore et praesule domus necessitudines ejus reliquas comprehendit. Simul exprimi videtur quidam reliquarum consensus necessitudinum. Etenim cum omnes invicem sibi chari sunt, una est domus: cum autem discrepant, separantur et scinduntur in plures domos. Ubi ergo charitas, ibi senioris nomine de quo pendent caeteri, domus omnis significatur: ut si quis arborem dicat, utique comprehendit et ramos: si quis ramum nominet, etiam fructus qui in eo sunt, pariter uno atque eodem sermone complectitur. 57. Nec illud otiosum quod primo dixit, quia memor fuit Dominus Noe, deinde bestiarum, postea jumentorum, hoc est, cur non ea animantia quae mitiora sunt, post hominem nominavit, sed ferociora. In quo videtur illa esse ratio, ut ea quae ferociora erant, utriusque partis vicinitate mansuescerent. Quod videtur etiam in illo versu poetico declarari: κακοὺς δ' ἐς μέσσον ἔλασσεν (Homerus, Iliad. Δ). Hinc enim etiam poeta usurpavit, ut dispositionem dimicaturi ita ordinaret exercitus; quo inferiores collocaret in medio, quo magis hinc inde a fortioribus juvarentur, et dimicationem utriusque partis assumerent. In his scriptis series manifestatur. Altiore autem sensu certum est quod justus in medio habet non in parte cogitationes cordis sui: et quoad carpit hanc vitam, habeat necesse est in corpore tamquam in illa arca bestias graves. Nulla enim mens est, nulla anima, quae non recipiat etiam malarum motus agrestes cogitationum. Itaque insipientis anima ferinos acuit motus, atque adolet venena serpentum: sapientis autem vigor mitigat et coercet. 58. Et induxit Dominus spiritum super terram, et cessavit aqua (Gen. VIII, 1). Non puto hoc ita dictum, ut spiritus nomine ventum accipiamus. Neque enim ventus poterat siccare diluvium. Alioquin cum mare ventis exagitetur quotidie, exinaniretur profecto. Nam quomodo non evacuaretur mare ventorum vi, cui cessisset toto diffusum orbe diluvium usque ad Herculis, ut aiunt, columnas, et mare Magnum tectis montium excelsorum verticibus exaestuans? Spiritus igitur divini virtute invisibili diluvium illud repressum esse non dubium est, coelesti operatione, non flatu. Unde scriptum est: Omnia a te exspectant, ut des illis cibum in tempore: aperiente te manum tuam, omnia implebuntur bonitate. Auferes spiritum eorum, et deficient, et in pulverem suum convertentur. Emittes Spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis faciem terrae (Ps. CIII, 27 et seq.). Est ergo Spiritus cujus operationi cedere universa videantur, in quo coeli ipsius virtus sit, sicut scriptum est: Verbo Domini coeli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum (Ps. XXXII, 6): qui Spiritus est creator universorum, sicut etiam Job dicit: Spiritus divinus qui fecit me (Job. XXXIII, 4). 252 CAPUT XVII. Clausos aquarum fontes et cataractas indicare causas erroris ad animae sanitatem esse recidendas: dinumerationem temporis quo sedit arca, initio anni, id est, verna tempestate coepisse ac desiisse diluvium; iisdemque numeris crevisse et decrevisse: ostium arcae reseratum, mentem per sensus naturam contemplando ad cognitionem Dei pervenire: demum emissionem corvi, culpae depulsionem ex anima ad quam exstinctis passionibus non revertitur. 59. Nunc consideremus quid sit quod ait Scriptura divina: Clausi sunt fontes aquarum, et cataractae coeli (Gen. VIII, 2). Nec obscurum arbitror. His enim causis minuitur diluvium quibus crevit. Erupti erant fontes aquarum, apertae fuerant cataractae coeli, ut undique influentibus aquis terra inundaretur. Debuerant claudi ea ex quibus diluvii origo manavit, ut ejus inciperet esse defectus. Hoc littera sonat. Subtilior autem interpretatio exprimit, eo quod diluvium animae vitio mentis et luxuriae corporalis influxerat, ut malitia passioni, passio malitiae misceretur: ingrediente medico Dei Verbo ad visitationem animae quae diutina aegritudine laborabat disceptationum improbitate, et passionum acerbitate, prius debuerunt causae aegritudinis amputari. Principium enim medicinae est causas languoris incidere; ne diutius ea quae nocent, ad incrementum aegritudinis ministrentur. Quod nos etiam lex docet (Levit. XIII, 5 et 6); cum enim steterit lepra, ut jam non diffundatur, tunc ait mundam esse leprae stationem quamdam et mansionem. Quidquid enim praeter naturam movetur immundum est. Haec igitur est animae sanitas, haec salubritas mentis, ut affluentia cesset erroris, sistatur culpa, ne serpat. Cessante incentivo culpae atque delicti salus tuta est, atque innoffensus vigor animae se refundit. 60. Et sedit, inquit, arca septimo mense, septima et vigesima mensis (Gen. VIII, 4). Nisi diligenter intendas, etiam secundum litteram difficilis loci istius comprehensio est. Et primum omnium cavendum, ne quem septimi mensis repetitio crebra perturbet. Sic enim scriptum est, sexcentesimo anno secundum Hebraicam veritatem, mense vero primo, septima et vigesima die mensis coepisse diluvium: centum quinquaginta diebus fuisse infusionem aquarum, sedisse arcam in monte septimo mense, septima et vigesima mensis: postea minui coepisse aquas misericordia Dei, centum quinquaginta diebus diminutionem aquarum factam, postea apparuisse capita montium: deinde post quadraginta dies aperuisse ostium arcae sanctum Noe, dimissum corvum non revertisse, dimissam columbam revertisse vacuam, iterum post septem dies dimissam revertisse cum ramo olivae, tertio post septem dies dimissam non revertisse, tunc advertisse Noe quod aqua omnis recessisset. Ac sic annus conclusus 253 ostenditur sexcentesimo primo anno Noe, in secundo anno septima et vigesima mensis. Quod igitur ad explanationem apertam pertinet, eodem mense atque eodem die restituitur aequalitas terrae post diluvium, quo corrupta est incipiente infusione diluvii. Veris enim tempore omnis ager viret, et terra parturit fructus. Tunc incipiunt gemmare arbores, germinare fructus. Divitem ergo reformavit Dominus et restituit qualitatem. Mense igitur secundo, hoc est, aprili (primus enim mensis martius est quo habet justus natalem, quando noctium dierumque aequalitas aestimatur, hoc est, octavo, ut Romani putant, vel ut alii, quinto kal. April.); mense, inquam, secundo, hoc est, aprili, septima et vigesima mensis coepit diluvium. Ver igitur initium anni aestimatur, non secundum usum temporis, sed secundum naturae praerogativam; ut quia tunc spes anni inchoat, et incipit se fructus ostendere, tunc videatur anni esse principium. Septimus autem mensis secundum numerum is qui September dicitur, computatur; quia etsi a septembri mense annus videatur incipere, sicut Indictionum praesentium usus ostendit (tunc enim seminum jactus), vere tamen ex quo plenior gratia se incipit demonstrare, ex eo anni origo subducitur; et ideo qui alia ratione primus putatur, diversa aestimatione septimus habetur. Tunc ergo sedit arca, hoc est, in mense septimo, septima et vigesima mensis super montem quadrati. Ex illo minui diluvium coepit. Simul considera quia eisdem numeris quibus aliqua incipiunt, resolvuntur; ut diluvium coepit secundo mense anni, septima et vigesima mensis: centum quinquaginta diebus influxit diluvium, centum quinquaginta diebus aliis cessit diluvium: quadraginta diebus nimia vis coelesti imbre et fontium eruptione exaestuavit, quadraginta diebus aliis exactis postquam visa sunt capita montium, undecimo mense, primo die mensis, dimisit corvum sanctus Noe: ita constat eodem numero quo cumulatum est, diluvium esse imminutum. Unde docet nos Scriptura ordinem esse servandum. 61. Quod autem ostium sit arcae quod aperuit justus, secundum corporis rationem supra dictum est. Secundum altiorem autem interpretationem illud dicendum videtur, quod corporis sensus velut ostiorum similes habentur. Per hos enim tanquam per ostia ingreditur in nostram mentem velut quaedam sensibilium comprehensio. Ergo mens nostra per hos sensus respicere videtur, et maxime per visionem, quae omnibus sensibus corporis praestabilior aestimatur; quia domestica est luminis, et per eam aspicientes coelum, terram, maria, solem quoque, lunam, et stellas quibus axis ornatur, intelligimus Deum esse operatorem mundi atque rectorem, nec sine auctore Deo tantorumque operum conditore haec potuisse fieri credimus, aut posse consistere. 62. Per hanc igitur fenestram corvum primum 254 justus emisit. Quaerenda causa, nec tamen latet quantum ad litteram pertinet; quia plerique quasi annuntium futurorum corvum aestimant, et voces ejus observant, volatusque rimantur. Sensus autem altior significat quod mens justi quando mundare se incipit, quae tenebrosa sunt, et immunda, et temeraria primo a se repellit. Siquidem omnis impudentia, atque culpa tenebrosa est, et mortuis pascitur, sicut corvus: lumini autem vicina virtus quae mentis puritate et simplicitate resplendet. Et ideo tamquam emittitur et fugatur culpa, et separatur ab innocentia, ut nihil remaneat in viri justi mente tenebrosum. Denique egressus corvus non revertitur ad justum; quia fugitans omnis culpa est aequitatis, nec probitati videtur et justitiae convenire. Denique evasisse se credit injustus tamquam de vinculis, cum justus ab ejus se consortio separaverit, diluvii cujusdam et corruptelae familiaris, ut corvus qui cum siccitatem terrae nusquam inveniret, non reversus, est, sed remansit. 63. Considerandum etiam quare non regressum dixerit corvum, donec siccaret aqua a terra (Gen. VIII, 7), quasi vero postea sit regressus. Sed haec locutio familiaris est Scripturae divinae. Siquidem et in Evangelio habes scriptum de sancta Maria, quod non cognoverit eam Joseph donec peperit filium, cum utique nec postea cognoverit (Matth. I, 25). Deinde quae est locutio ista, ut diceret, donec siccaret aqua a terra, non terra ab aqua? Et quidem usus loquendi etiam hoc habere consuevit: tamen nonnulli ante nos aestimaverunt, eo quod immoderata quaedam videatur vis exprimi passionum hac locutione verborum; quia turbidis passionibus ac procellosis consummatur anima, deficientibus autem et velut arescentibus virtutem resumat. Non redit igitur culpae species in animam justi, quasi siccam et mortuam derelinquens, et cui jam nocere non possit. CAPUT XVIII. Ut corvus malitiam, sic virtutem columba exprimit. Ad hanc recipiendam semper justum esse paratum ostendit Noe; idemque columbam septem aliis diebus retinens patientiam in corrigendo necessariam docet. 64. Nec illud vacuum, quod postea columba dimittitur. Malitiam etenim simplicitas, et culpam virtus resolvit. Malitia igitur amat diluvium, et consortium justae mentis refugit, et quasi desolata, et sine aliqua statione remanet nullam habens cum virtute communionem. Virtus autem redit amans justorum consortia, et largiendae familiarior utilitati, quae conferat salutaria, et cavenda ea quae sunt nocitura, commoneat: sicut columba dimissa cum videret cessasse aquam, regressa est tamquam plena justitiae; ut ei a quo missa fuerat, nuntiaret quid adhuc cavere deberet, atque exspectando fructu meliore postea potiretur. Quod 255 autem columba non inveniens requiem suam regreditur ad eum, manifestum indicium dedit per hujusmodi aves quantum intersit inter malitiam et virtutem, exprimi. Siquidem corvus ante dimissus, cum aliquanto videretur amplius exundare diluvium, visus est locum invenisse residendi. Et certe non est hujusmodi corvus ut aliae aves quae in aquis conversationem habere consuerunt. Cum ergo corvus ubi remaneret invenisse videatur, columba autem non invenerit, evidens ratio est altiore interpretatione signari, quia malitia inquietis passionibus et cupiditatibus quibus corrumpitur anima, se miscere consuevit, et quasi cognatis et domesticis delectatur, ibique commorationem suam locat: virtus autem prima statim specie visionis offensa regredi festinavit ad mentem animamque justi, quod illic diversorium sibi tutissimum sit locatum; eo quod alibi tamquam columba, ita hujusmodi virtus stationem tutissimam invenire non possit. Tarde enim inter astutias istius mundi, et saecularium fluctus cupiditatum, portum solet invenire simplicitas. 65. Itaque sicut justitia velut visendi gratia progressa paulisper, ad mentem optimam redire festinat, nec longius discedit a justo; ita etiam justus et studiosus virtutis ubi virtutem appropinquare cognoverit, gremium suae mentis expandit. Quid enim sibi vult quod vir, studiosus virtutis Noe extendens manum suscepit eam, et introduxit ad se? Quod etsi secundum litteram planum videtur, non tamen facile colligas, nisi viri sapientis tibi nota sit consuetudo, qui velut speculatrice virtute utitur, et ei explorandorum negotiorum gerendorumque praerogativam quamdam videtur committere. Ea ergo virtus expendit naturas, ut si qua earum sibi videtur committere profectum, ei possit adjungere. Communis enim quaedam est bonitas sapientiae et liberalis et larga utilitatis; ita ut quas morigeras sibi cernit, associet: ubi autem proposito suo viderit aliquorum recalcitrare naturam, velut ad hospitium familiare sibi revolat et recurrit, quam sapiens et industrius tamquam manu quadam mentis festinat excipere, omne cor aperiens suum quo etiam eam absentem tenebat. Numquam enim potest sapiens exsors esse propriae virtutis. 66. Quid praeterea sibi velit quod tenuit septem diebus aliis columbam, et iterum emisit eam; nisi ut advertas quod bonum sapientis, optimumque propositum semper sibi etiam alios adjungere studet, errantes emendare, corrigere vagantes? Si quem in principio resilire conspexerit, tamen commutandi ejus et corrigendi non desperet profectum. Sicut enim bonus medicus, etsi tempus medicinae non sit, tamen visitationis speculam ante praemittit; deinde non negligit justae exspectationis excubias, et paulisper passionibus cedens, opperitur facultatem medendi, quae cum fuerit oblata, suum non intermittit officium: ita ergo et sapiens verbis ac disputationibus, 256 tamquam medicus medicamentis, contrarias curare desiderat passiones. Et quia in omnibus remedio divini favoris utendum est; ideo septem exspectavit dies quibus mundus omnis describitur absolutus (Gen. II, 2), et operatori requies ministrata; ut ex illo auctore omnium sumeretur disciplina operationis humanae. CAPUT XIX. Columba quare dicatur ad vesperam regressa cum olivae ramo in ore: item unde aquas defecisse Noe cognoverit: tandem cur eadem columba post dies septem tertio emissa non reversa sit? 67. Regressa est igitur columba ad vesperam, habens folium oleae, et ramum in ore suo (Gen. VIII, 11). Non otiose posuit et vesperam, et regressam, et habentem oleae folium, et ramulum in ore suo, ut non fugitantem virtutem arbitreris profectus futuri, si quos possit acquirere; neque rursus tamquam sine lumine eam fuisse cognoscas, et quibusdam tenebris occultam, sed diurno candore fulgentem exspectasse usque ad occasum diei, et sic ad eum regressam, apud quem etiam vesperi tenebras habere non posset. Folium quoque quod secum detulit, etsi breve illud folium detulisse videatur, spem eorum quos sui poeniteret erroris, etsi non magnam, aliquam tamen significavit. Folium enim sine virgulto esse non poterat. Ergo quasi germinantis correctionis, licet non magnum aliquod, tamen vexit insigne et folium oleae, in qua arbore oliva generatur, ex qua oleum conficitur, quo materiale hoc lumen fovetur, et tenebrarum fugatur obscuritas. Quid autem magis quam lumen familiare virtuti est? Folium ergo et ramulus insigne est correctionis; correctio autem quasi radicem sui poenitentiam habet, quae poenitentia non potest in turbidis, sed in iis qui spiritalem jam sermonem acceperint, germinare. In ore quoque non frustra ramulus oleae videtur esse delatus, eo quod virtus et sapientia in sermone sui habeat claritudinem, et ipsa statim specie lumen ejus effulgeat, maxime cum pacifica loquitur; quoniam hunc quoque ramulum pacem petentes praeferre consueverunt. Tulit ramulum, eo quod simplicitas puritate ac sinceritate semina quaedam auribus nostris utilitatis infundit: et bonae doctrina virtutis aut ad industriam provocat, et invitat ad praemium bonae sibi conscium disciplinae, aut gerendae poenitentiae, et sequendae conversationis cupiditatem injicit peccatori. 68. Unde et praeterea cognoverit sanctus Noe quia defecerit aqua a terra, sicut scriptum est (Ibid.), considerandum videtur. Primo omnium secundum litteram, quia potuit intelligere utrum siccum, an humidum folium esset allatum. Deinde quoniam non est hujusmodi columba, ut possit fructus latentes sub aqua eruere. Sed utrum illud folium ante diluvium fuerit exortum, an tempore diluvii, contuendum est tibi. Si ante diluvium, vir justus gavisus est fructum de veteri 257 semine aliquem reservatum, et inde collegit misericordiae insigne divinae, quod jam diluvium removisset, quae fructum demonstraret, cui non potuissent nocere diluvia. Si diluvii tempore natum est folium, advertit utique justus nova semina misericordiae fructificasse coelestis, ut radices arborum viverent, et quasi resumpta anima fetus germinarent vetustos, atque in assuetos partus redirent, quorum indicium praemissa folia demonstrarent. 69. Sed hoc alta potius interpretatione collegit, quia Dominus Deus noster quamvis acerbis iniquitatis nostrae offensus esset erroribus; tamen antiquae nobis prosapiae patriaeque virtutis semen aliquod vel exiguum reservaret, ne penitus operis et creaturae suae omne circa humanum genus amputaretur insigne. Unde et Esaias ait: Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes essemus (Esai. I, 9), in alterius nomine civitatis exprimens caecitatis indicium, in alterius sterilitatem. Ita enim lingua patria Chaldaei nuncuparunt Sodomam et Gomorrham, caecitatem et sterilitatem significantes. Meritoque Dominus in hujusmodi specie civitatum amputavit magis humana vitia, quam puniendos homines judicavit. 70. Tertio dimittitur columba post septem dies, atque eadem non regreditur. Unde consideremus, ne id quod supra diximus inveniatur esse contrarium. Si verbo quidem columba, opere autem virtus non revertitur ad justum; ergo destitutus est justus, et defraudatus munere suo? Nequaquam. Numquam enim vir hujusmodi a virtute disjungitur, nec cum ex ore emittit justitiam, disputationemque alterius virtutis inducit, virtute se exuit, et imitanda aliis aequitate dispoliat: sed vice solis alios illuminat, cum radios suae lucis emittit. Ignis nempe calefacit appropinquantes, ita ut calorem naturae suae ipse possideat. Numquid deficit lux diei, cum totum mundum illuminat claritate? Habet inoffensum cursum suum, illibatamque naturam. Sic et ista in columbae specie virtus, cum adhuc ferveret diluvium, secundum avem tamen in terris, secundum virtutem in hominum passionibus revertitur ad justum; quia in iniquorum pectoribus virtus ut posset haerere, non potuerat invenire. Et ideo in illo secundo diversorio sui regrediens haeret atque requiescit. At vero ubi deferbuerint diluvia passionum, et auditi verbi compertaeque doctrinae plurimi studuerint esse consortes, jam non unius patrimonium, sed commune bonum esse incipit disciplina virtutis, et tamquam sapientiae poculum hauritur a plurimis qui ante sitientes bibere noluerunt, sicut nunc fervent diluvia in pectoribus Judaeorum; et cum aqua coelestis doctrinae exundet, potus exuberet, non putant esse potandum. Evangelium legitur, virtus exit de sermone 258 coelesti, tractat Sacerdos in Ecclesia. Sed ne forte intra arcam positus solus non possit audiri, interdum et egressus Ecclesiam, ubi Judaeus occurrerit, monet, exemplum affert coelestium Scripturarum. Claudunt aures, ne vel invitos fons abluat, et verbi Dominici humor aspergat. Si qui vero credideriut, currunt ad fontem, doctrinam expetunt, insinuari sibi Evangelium concupiscunt, nec satiantur assiduitate potandi. Ita fonte sapientiae certatim repleri desiderant, quem ante fugere gestiebant. Quem fontem? Audi dicentem: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat. Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae (Joan. VII, 37 et 38). CAPUT XX . Quod alio die imminuta aqua, alio siccata terra memoretur, eo significari justum Noe in duabus generationibus primum fuisse. Per denudationem arcae abdicationem corporeae delectationis exprimi. Quare primus vel secundus mensis, verni temporis dies dictus. Postremo difficultas de folio reperto dissolvitur. 71. In primo et sexcentesimo anno vitae Noe, primo die mensis imminutam aquam dicit a facie terrae; in secundo autem mense, septima et vicesima die mensis siccatam terram esse commemorat. Quid sibi vult illa adjectio de aquae imminutione, cum supputata ratio superior annum conclusisse videatur, qui annus a secundo mense incipit, et in secundum mensem anni alterius usque progreditur? Nisi forte hic justi formam declaratam velimus accipere; ut primus annus is fuerit, quo coepit diluvium, post sexcentesimum scilicet annus primus; primus iterum annus et primus mensis post sexcentesimum annum, quando imminuta est aqua a facie terrae: eo quod justus in peccatorum generatione quae propter delicta deleta est, virtute primus erat, et in secunda generatione, quae coepit post diluvium, et ordine, quia primus secundae generationis fuit, et merito primus evaserat. Recte enim ei honor defertur qui et primae generationis primus fuit et posterioris principium; qui meruerit et de illa evadere, et isti ad seminarium propagari. Cum enim alii deperissent, solus vitae egregiae merito, et praerogativa virtutis apud Deum dives, non est expertus malitiae corruptelam, per quem factum est ne totum corpus generis humani vel abolitum videretur in terris, vel a Dei abscissum gratia relinqueretur. 72. Et denudavit, inquit, Noe tectum arcae (Gen. VIII, 13). Cum arcam sicut supra interpretati sumus (Supra, c. VI), pro specie corporis acceperimus, quid sit denudari corpus intelligamus secundum altiorem scilicet sensum. Caeterum liquet quemadmodum arca potuerit aperiri secundum litteram. Quid igitur tectum humani corporis sit quod clausum in diluvio 259 fuit, nisi forte delectationem accipiamus, quae operiebat hoc corpus nostrum, et quasi tegebat per illum Adae errorem? Et eo maxime tectis similis aestimatur; quia sensus omnis in capite, inde delectatio quae corpus omne subjectum habebat. Sed ubi mens justi viri sobria atque integra a corruptione diluvii, divinae cognitionis inflammata desiderio exsilire atque evolare voluit in superiora, detexit omnia quae erant impedimento, et speciem voluptatis, quae quodam operimento caeteras tegebat partes corporis redoperuit ac retexit; ut non solum corpus a servitio dominatricis ignobilis liberaret, verum etiam ea quae erant incorporalia comprehenderet; quae enim non videntur aeterna sunt. Et ideo justus quem non videbat Dominum requirebat, corruptelae exsors, cupidus aeternitatis. 73. Quod autem ait primum mensem vel secundum, eumque esse verni temporis diem, habes et alibi dictum: Hic mensis primus erit vobis in diebus anni (Exod. XII, 2). Qui enim in gratia primus post periculum, hic recte praerogativam primi mensis accepit. 74. Nec te autem moveat quod diximus supra folium in ramo repertum post diluvium potuisse generari (Supra, cap. XIX): etsi sub aqua plerumque herbae soleant germinare: tamen ut scrupulus omnis possit auferri, quid magnum si Deo jubente, uno die quo imminuta fuerit aqua, statim germinavit et terra, cum idem sit fructuum reparator et conditor, atque operis sui usum non fuerit oblitus? Denique habes et in Genesi statim quod jusserit ut terra herbam pabuli germinaret, et lignum fructiferum cum fructu suo, et statim ejecit terra herbam pabuli, habentem semen secundum genus, et lignum fructiferum; et ille dies unus fuerit, quo haec Deus jussit aut fecit (Gen. I, 11). Ergo beneficii sui Deus non immemor, immemor autem nostrae iniquitatis, opus suum ejusdem qua coepit temporis quantitate reparavit. CAPUT XXI. Cur Noe ut exiret ex arca Dei praeceptum exspectaverit. Quomodo per ordinem quo idem cum suis ingressus atque egressus describitur, abstinentia generationis nec non ejusdem usus designetur? Demum quid ille ordo spiritali intellectu nos edoceat? 75. Et dixit Dominus Deus ad Noe: Exi de arca tu, et uxor tua, et filii tui (Gen. VIII, 16). Itaque recedente aqua et siccata terra exire potuit Noe de arca. Sed justus nihil sibi arrogat, sed totum se divino committit imperio. Et maxime qui coelesti fuerat imgressus oraculo, coeleste debuit, ut egrederetur, exspectare responsum. Verecunda enim justitia est; quia inverecunda iniquitas quae usurpat indebita, nec reveretur auctorem. 76. Nunc quaeramus qua ratione quamdiu ingrediebantur in arcam hic ordo fuit ingredientium, ut primo ipse ingrederetur et filii ejus; deinde ejus uxor, et uxores filiorum ejus: quando autem exierunt, commutatum sit. Nam scriptum est: Exivit ipse, et uxor ejus, et filii, et uxores filiorum ejus (Ibid., 18). Et littera quidem significat in ingressu 260 abstinentiam generationis, in egressu generationis usum. Tunc enim pater cum filiis prius introivit, et filii cum parente, et postea uxor ejus, et filiorum ejus uxores, id est, non commiscetur sexus in introitu, commiscetur in egressu. Aperte igitur velut ordine ipso ingressionis vocem quamdam justus emittit, tempus illud non esse concubitus, neque deliciarum, quo omnibus immineret interitus. Unde in Evangelio Dominus ait (Luc. XVII, 26 et 27), reprehendens quod temporibus Noe manducarent et biberent, uxores ducerent, et filias nuptum traderent; et ideo propter intemperantiam eorum supervenisse diluvium. Moeroris igitur tempus illud, non laetitiae erat. Et inde justus consortio non delectabatur uxoris, vel filii justi petebant copulam conjugalem. Quam enim indecorum, ut quo tempore viventes morerentur, tunc perituri generarentur? Postea autem recte ad seminarium caeterorum successit usus et cura conjugii, cum diluvium recessit. Itaque non viri cum viris, sed feminae cum viris exeunt; ut virilis in se interdicta permixtio, permissa autem virilis et feminei legitima sorte conjugii copula videretur. 77. Sensus autem altior hoc habet: ubi periculum est, viriles quaedam et fortiores disceptationes menti adhaereant, et eo se mens quasi quamdam tueatur sobolem filiorum, quo tempestatibus et gravioribus passionibus acies quaedam virilis occurrit. Decurso autem periculo, nihil obest si molliores cogitationes validioribus copulentur; non ut effeminentur a mollioribus fortiores, sed ut molliores sensus velut quibusdam virilibus roborentur, cum omnia consilia nostra ad virtutem, justitiam, integritatem, fortitudinem dirigantur, et quodam usu seminarioque virtutum creari atque adolescere possint validiora consilia. Non est igitur utile, cum vitiorum aliqua confusio est quae mentem occupet, serere aliquas cogitationes, atque generare et parturire mentem. Cum autem compressae fuerint cupiditates, et mens requieverit, tunc seminario quodam disceptationis accepto, virtutes possunt et bona opera germinari. CAPUT XXII. Qua de causa Noe aram injussus Deo aedificavit; quidve Deo, et non Domino: quare etiam holocausta e bestiis ac volatilibus mundis obtulerit; et quid sit quod ait Dominus: Recogitans non adjiciam maledicere terram, etc. 78. Et aedificavit, inquit, Noe aram Deo (Gen. VIII, 20). Qua ratione supra Dominus admonuit quae faceret, et fecit Noe omnia: hoc autem quod non admonitus est fecerit, fortasse requiratur. Sed utique Dominus non debuit quasi avarus mercedem gratiae postulare, et justus eam intellexit veram actionem gratiarum esse quae non juberetur, sed deferretur. Itaque nec dilationem passus est. Etenim grata animi virtus passionem dubitationis excludit: qui autem debitum gratiae ut a se exigatur exspectat, ingratus est. Quod autem aedificavit, inquit, Deo, et non dixit Domino, sed Deo; secundum nominis interpretationem, 261 non coacta videtur haec actio esse gratiarum quasi Domino; sed virtus justi morigera et grata quasi Deo. Quod imperiale est sequestravit; quod beneficii nominavit. 79. Et sumpsit a bestiis, et a volatilibus mundis, et obtulit, inquit, holocausta (Ibid.). Littera evidens est quod ea quae incontaminata sunt, debemus offerre, in quibus affectus reluceat offerentis. Altior autem interpretatio hoc habet, quod bestiae mundae videntur sensus esse sapientis; volatilia autem intellectus, qui sunt longe subtiliores atque leviores. 80. Nunc vero consideremus diligentius quid sit quod ait: Et dixit Dominus Deus: Recogitans non adjiciam maledicere terram propter opera hominum; quia permanet cor hominis diligenter super mala a juventute (Ibid., 21). Non ergo adhuc percuteret omnem terram, sicut fecit, omnibus diebus terrae. Etsi vindicaverat in hominum genus; tamen cognoverat quia vindicta legis ad timorem proficit, et cognitionem doctrinae, magis quam ad naturae commutationem, quae corrigi in aliquibus potest, in omnibus mutari non potest. Vindicavit ergo Dominus, ut timeremus: pepercit, ut reservaremur. Et vindicavit semel ad exemplum timoris, pepercit in reliquum, ne dominaretur semper amaritudo peccati; simul quia si quis peccata cupiat saepius vindicare, asper magis quam censorius habetur. Ideoque dicit Dominus: Non adjiciam ultra maledicere terrae, propter opera hominum, id est, quia pietatem suam circa universitatem hominum voluit declarare, et tamen securitatem et negligentiam quamdam mentibus humanis afferre non debuit, in paucos vindicat, plures reservat. Deinde cum dicit: Non adjiciam, ostendit quod allevet magis aerumnas hominum quam ingravet, sciens quod penitus peccata hominum auferri non queant. Tamquam in proverbio: Si quis reti subtili haurire cupiat aquam, sic qui malitiam ex pectoribus hominum conatur auferre. 81. Non adjiciam, inquit, maledicere terrae propter peccata hominum; quia permanet sensus hominis diligenter super mala a juventute. Vide quomodo studiose nos delinquere Deus significet, dicendo permanere super mala sensum hominis diligenter: quo dicto significare videtur diligenter cor hominis ad peccata propendere, et inesse principali nostro lubricum delinquendi, et quod pejus est, studium non deesse. Ideo enim ait, diligenter, quasi solliciti simus, ne immunitas culpae nobis possit obrepere. Deinde non in unum malum dixit, sed super mala. Et, a juventute, addidit; ex illa enim aetate crescit malitia, licet alibi legerimus quod non sit sine peccato nec unius diei infans (Job. XIV, 5). Sed et infantia sine peccato non sit propter corporis infirmitatem, diligentia autem et studium peccandi incipiat a juventute; ut puer quasi infirmus peccet, juvenis tamquam improbus, qui studiose cupiat peccata 262 committere, et in criminibus glorietur. Apud plerosque enim innocentia pro ignavia, et culpa pro laude habetur. Ita se luxuria et deliciis et adulteriorum affectibus juvenes jactare consuerunt. Crescit ergo cum aetatibus culpa. Omne igitur genus hominum jam non consumendum declarat, cum dicit: Non adjiciam percutere omnem carnem: sed in parte vindicta servatur. CAPUT XXIII. Quod ait Dominus: Semen et messis, frigus et aestus non requiescent, ad litteram et moraliter explicatur. 82. Quid sit etiam quod ait: Semen et messis, frigus et aestus, hyems et aestas, die et nocte non requiescent (Gen. VIII, 22). Secundum litteram significat permansura manentibus secundum institutionem Domini, et statum suum temporibus incorrupta futura animalia, vel nemorosa omnia. Nam cum corrumpuntur tempora, corrumpuntur etiam illa quae temporibus suis quaeque gignuntur. Si autem confusio sit temporum, quomodo possunt confusione facta etiam ea quae sunt gignentia permanere? Ergo tempora sunt quae aut corrumpunt aut reservant, prout ipsa sui habuerint qualitatem. Ideoque annus ex contrariis ducitur, vere, autumno, aestate, hyeme, sicut harmonia cantilenae permixtis gravibus et acutis videtur consistere. Sic ergo et mundus iste ex contrariis continetur, aere et terra, igni et aqua. Nostra quoque corpora frigore et calore, humore et siccitate, quemdam naturae ordinem servant. Nam si naturalis ordo ac mensura confunditur, tunc necesse est sequatur interitus. Ergo certum ordinem temporum Dominus, remota confusione diluvii, ad perseverantiam mundi promittit futurum. 83. Altior autem sensus hoc habet, ut per semen intelligamus principium, per messem intelligamus finem. In utroque salutis est causa. Alterum sine altero imperfectum est; quia ubi principium est finis quaeritur, nec potest esse sublato fine principium, et finis in principium recurrit. Ergo semper in eadem recursurum dum in hoc mundo est, genus memorat humanum, ut cum incipit annus, finiatur: cum finitur, incipiat, non medio mundus tempore resolvatur. Ita et mens quando aliquid videtur incipere, ad finem usque contendat, et operis sui terminum quaerat. Quando finit aliquod opus, non quasi consummato opere ferietur: sed in alia recurrat opera, et semper incrementa virtutis exerceat; quando quidem videt quod in fructus suos semper terra revocetur, qui diversi aut vere et aestate, ut in partibus Orientis, aut aestate autumnoque nascantur, ut in partibus Occidentis. 84. Alio tempore terrarum seminaria partus suos edunt: alio autem tempore fructus arborum carpimus. Dividui ergo fructus sunt necessarii, 263 et voluptuarii: necessarii ex seminibus terrarum; at vero ex arborum fructibus voluptuarii. Itaque corpus nostrum tamquam vere, hoc est, aere, cibo pascitur naturali. Ἀέρ autem Graeco nomine, ver Latino dicitur. Ideo Scriptura de partibus Orientis, et maxime Aegypti per quam transivit Hebraeus, vel ex partibus Phoeniciae sumpsit exemplum. Anima autem voluptuariis, hoc est sapientiae fructibus alitur: cui iterum, ut corpori nostro contrarium frigus et aestus, ita timor et iracundia videntur adversa. Sed quia in corpore est, necesse est et iracundiam habeat et timorem, nec potest sine hac esse corporeae necessitate naturae. Et ideo mens sapientis moderamina justa dispensat; ne iram et timorem permisceat, et fiat confusio quaedam in animo illius atque diluvium. 85. Die quoque et nocte quod ait, per diem intelligis illuminantem virtutem, per noctem recognoscis tenebrosam insipientiam. Itaque et in timore tamquam in frigore potest esse illuminans virtus. Similiter et iracundiam potest reprimere temperantia; ut in timore aliqui non penitus resolvantur, et magis timorem dirigant ad opera virtutis. Verbi gratia, si persecutor insistat, ut plus Deum timeas, et perpetua magis supplicia, quam praesentia putes esse vitanda, quae dum times, accendaris ad gloriam, perfidiae iratus et sceleri. Rursus iracundia succensus divino commotionem timore modereris. CAPUT XXIV. De praerogativa potestatis hominibus in caetera animalia per benedictionem qua Noe cum suis donatus est, divinitus attributa. Et quomodo intelligatur Dominus eisdem hominibus in escam dedisse omnia reptilia, cum eorum quaedam venata sint. 86. Et benedixit Dominus Noe et filios ejus, dicens: Crescite et multiplicamini, et replete terram, et dominamini ejus: et timor vester et tremor erit omnibus bestiis terrae, et omnibus avibus coeli, et in omnibus quae moventur super terram, et in omnibus piscibus maris (Gen. IX, 1 et 2). Haec praerogativa potestatis in caeteris animalibus videtur hominibus attributa et in superioribus partibus. Sed eo loco ubi dixit quod Deus hominem fecit, dicitur: Masculum et feminam fecit eos, et benedixit eis dicens: Crescite et multiplicamini, et replete terram, et dominamini ejus, et potestatem habete super pisces maris, et volatilia, et bestias terrae, et reptilia (Gen. I, 28). Quod eo admonui, ut intelligas geminam hominis generationem expressam: unam secundum imaginem Dei, alteram secundum figmentum de luto terrae. Denique illa creatio hominis de luto terrae videtur esse facta post mundum, postquam requievit Deus ab operibus suis. Sero quodammodo terrenae statuae figmentum gignitur. 264 Non erat pluvia super terram, nec homo terram operabatur. Tunc de limo terrae finxit Deus hominem, et insufflavit in faciem ejus spiritum vitae, et factus est homo in animam viventem (Gen. II, 5 et 7). Ille autem sexto die, quasi perfecto numero quo omnia conclusa sunt opera Dei, quasi perfecta operatione constitutus homo secundum imaginem Dei est, cui etiam iste comparatur qui in diluvio justus inventus est. Et ideo supra terrena omnia eum constituit Deus, sicut et illum ad imaginem Dei factum, quia uterque a terrenis vitiis temperabat. Ille qui ita generatus est, ut nihil terreno deberet contagio: iste qui et in periculis fuerat approbatus, et examinatus in passionibus, et repertus quod in confusione non fuisset obnoxius passioni. 87. Altior autem sensus habet quod justus magnitudine et multitudine virtutis augetur, atque doctrina; et replet terram, quasi cor quoddam in quo sit receptaculum intelligibilium. Ita nihil vacuum sapientiae esse patitur, quod insipientia possit invadere. Domitis igitur non solum terrenis omnibus passionibus, sed etiam sensibus corporalibus, bestias quoque sibi quodam terrore subjicit et timore, in quibus species videtur inesse malitiae atque feritatis. Immitis enim et agrestis est omnis malitia, et inflatur aerio quodam tumore. Nec illud obscurum, quod reptilia quaedam lethalium quamdam habent speciem passionum, a quibus venenum quoddam menti videtur infundi. Omnibus ergo his imperat justus quibus non commiscetur: sed coercet ea, si mens ejus non delectatione, non cupiditate ducatur, non tristitia et timore frangatur; non etiam luxuria atque deliciis tamquam lubricum et caducum vitae hujus agat cursum, sed continentia et temperantia abigat a se vir sapiens hujusmodi passiones. 88. Sed quia subdidit statim: Omnia reptilia quae sunt viva, erunt vobis in escam (Gen. IX, 3); ne forte te moveat quia ante de reptilibus diximus venenatis, cognosce alia esse reptilia venenata, alia mansueta. De mansuetis igitur reptilibus accipe, quae etsi non omnia ventre et pectore repunt sicut colubri, tam exiguos tamen pedes habent, ut repere magis quam ambulare videantur. Ergo venenatorum reptilium similes immundas in corpore accipe passiones, mansuetorum autem decoras. Omnis enim affectus qui est praeter deformis delectationis illecebram, passio quidem est, sed bona passio. Cupiditas mollior, et ira, et timor, hae noxiae animae passiones sunt; affectus autem innoxii, passiones bonae sunt. Et his vivendi quidam nobis usus ministratur, et causa: harum cibo utimur ad vitae gratiam, harum epulis delectamur. 265 CAPUT XXV. An oleribus magis quam cornibus vescendum Dominus praeceperit; et quemadmodum nos munierit Moyses contra opiniones philosophorum de anima quorum varia placita referuntur: item qua ratione sit distinguendum inter animae partem rationalem et sensitivam; quidve anima sanguis dicatur? 89. Quid est etiam quod ait: Sicut olera pabuli dedi vobis omnia (Gen. IX, 3)? In quo et ii qui simpliciter intelligunt, ut non expendant sermonis examen, non nobis videntur esse contrarii. Sunt enim qui putant quod olera ad escam nobis Dei nutu attributa videantur, quo his magis quam carnalibus epulis uti debeamus: ego autem libenter his acquiescerem, ut generi hominum, ad parcimoniam magis et temperantiam, olerum usus inolesceret; nisi viderem ab his qui non libenter accipiunt, posse referri mihi quia non omnia olera escae hominum inveniantur accommoda. Deinde quia non omne hominum genus sapientiae et continentiae amore ducitur, ut continentiam sequi possit. Et ideo quod generale praeceptum est, ad portiunculam paucorum hominum derivare non possumus, omnibus enim hominibus hoc praeceptum datur. 90. Ideoque consideremus quid dixerit: Sicut olera, inquit, pabuli dedi vobis omnia, non olera omnia dedi vobis ad escam. Utantur igitur qui utuntur carne, tamquam oleribus, non ad distentionem, nec ad arvinam corporis, quam epulae carnis facere consueverunt. Sed quemadmodum et olera non omnia ad escae usum habilia sunt, ita etiam non omne vivum reptile accommodum ad usum epulandi. Siquidem ab omnibus venenatis abstinere debemus, licet huc quoque processerit luxuria, ut magis delectationi consulat quam periculo, et in plerisque resecto quod dicitur venenatum naturaliter inesse, reliquam partem ad cibum vindicet; quae etsi non plena periculi, tamen vicina periculo est, et corruptela aliqua necesse est in totius succum se carnis infuderit. Plerique etiam sagittis venenatis transfigunt cervos et hujusmodi velocia animalia, et postea resecta quadam parte membrorum, reliquo corpore ad cibum utuntur. 91. Quod autem ad altiorem sensum pertinet, hoc est, unde magis dictum est quod irrationabiles passiones ita debeant menti sapientis, ut olera rustico esse subjecta; atque ita his utamur tamquam reptilibus cogitationibus, ut agricola oleribus, quae licet obesse non possunt, cibi tamen non habent gratiam fortioris. Generale enim omnibus et commune praeceptum, non altiora indicit genera virtutum, quae utique paucorum sunt. Sed et si quis virtutum epulas fortiores sibi exhibere non possit, hujusmodi tamen habeat passiones, quae non noceant, sed delectent. 92. Ideo in principio sanctus Moyses informavit nos atque instruxit de insufflatione animae, 266 ut non laberemur opinionibus diversis philosophorum, qui sibi ipsi constare non possunt. Plerique enim varia senserunt, ut Critias et ejus discipuli, sanguinem esse animam dicentes, istam utique animam qua vivimus, quae est sensibilis, non illam animam quae rationabilis et intelligibilis interioris hominis aestimatur. Hippocrates autem etsi Critiae non improbavit ingenium, nec disputationem ejus redarguit; tamen sententiae non acquievit. Aristoteles ἐντελεχείαν dixit (lib. I de Anima, text. 29 et 30). Ignem alii esse voluerunt. Nos igitur hujusmodi divisionem teneamus; ut separemus quod est rationabile animae, cujus substantia divinus est spiritus, sicut ait Scriptura: Quia insufflavit in faciem ejus spiritum vitae (Gen. II, 7). Esse autem in ea nutrimentum quoddam vitale quo hoc corpus animatur, esse etiam delectabile. Illarum igitur et vitalis et delectabilis animae partium substantia sanguis appellatur a quibusdam; licet etiam Scriptura dixerit: Anima totius carnis, sanguis est (Levit. XVII, 11 et seq.) Proprie igitur animam carnis sanguinem appellavit. In carne enim delectatio et passio est, non mens et ratiocinatio. Tamen si diligenter intendas, hic locus illum explanat. Cum enim hoc loco animam sanguinem dixerit, utique significavit aliud esse animam, aliud sanguinem, ut sit animae substantia spiritus vitalis: sed ipsum spiritum vitalem non per se tantum et sine sanguine usum afferre vivendi, sed commisceri sanguini; quia sunt quae vocantur arteriae velut receptacula spiritus, quae non solum aerem purum amplectuntur: sed etiam sanguinem, sed minorem longe sanguinis portionem. Gemina enim cum vasa sint, aliud est venae quae φλὲψ graece appellatur, aliud arteriae. Vena plus habet sanguinis, quam spiritus, hoc est, φλὲψ· arteria minus habet sanguinis, multo amplius spiritus. Jam temperatio pro diversitate naturae est hominum singulorum. 93. Altior autem sensus delectare te debet, qui significat sanguinem animam ideo dictum, quia sanguis calidus et ignitus est, sicut est virtus. Quicumque igitur studio fuerit virtutis accensus, et vaporem laudis assumpserit, omnes delicias ventris excludit. Ea igitur cogitationum quae sunt carnalia atque terrena, in virtutis, inquit, ardore positi rejicietis, quasi inhabilia spiritali cibo. Non enim carnem manducabat, hoc est, terrenum aliquod cogitabat, qui dixit: Meus cibus est, ut faciam voluntatem Patris mei qui in coelis est (Joan. IV, 34), studia hominibus virtutis inspirans, et cupiditatem divinae cogitationis infundens. Ergo terrenae cogitationes et infirmae, quasi eviratae et sine usu sanguinis habentur. Et ille eviratus dicitur, qui sanguinis plurimum amiserit, etenim sanguinis effusione frigescit. Quisquis igitur diligens virtutum est, cibos ablegat et rejicit corporales, nisi quantum scit satis esse naturae. Quisquis autem negligentior tamquam lubricum et aquosum vitae istius fuerit cursum secutus, quasi amissis vestigiis in uterum decidit et ventrem. Itaque ea quae sunt terrena desiderat, 267 cibi coelestis alienus: et qui non possit dicere: Nostra conversatio in coelis est (Philipp. III, 20). Ideoque ut ad secretos provocaret, ait idem: Ne tetigeritis, ne attaminaveritis, ne gustaveritis quae sunt ad corruptelam ipso usu, secundum praecepta et doctrinas hominum quae sunt rationem quidem habentia sapientiae, in observatione religionis et humilitate cordis, non in indulgentia corporis, non in honore aliquo ad saturitatem et diligentiam carnis (Coloss. II, 21 et seq.). CAPUT XXVI. Pejorem bestiis esse qui fratrem, id est, ejusdem naturae consortem occiderit; majus tamen periculum a fratribus ipsis germanis metuendum; eisque fraternum nomen non abrogari, ut eorum magis gravetur impietas. Unde morale dogma, cuique a propriis cogitationibus ac verbis cavendum. Qualis in fusi sanguinis auctorem comminatio: qui dictum de homine, ad imaginem Dei fecit eum: quidve addita vindictae causa nos doceat. 94. Denique hunc sensum esse posteriora approbant; sic enim ait: Etenim vestrum sanguinem, et animarum vestrarum exquiram de omnibus bestiis, et de manu hominis (Gen. IX, 5). Bestiali malitiae comparavit, imo etiam acervavit iniquitatem hominis ultra bestiarum feritatem, dicendo: De manu hominis fratris. Etenim bestiae nihil nobiscum habent commune naturae, nullo velut fraterno jure devinctae sunt. Si nocent hominibus, quasi extraneis nocent. Naturae jura non violant, germanitatis non obliviscuntur affectum. Ideo gravius homo peccat qui fratri insidiatur: et Dominus severius vindicaturum se esse promisit dicens: Sanguinem hominis de manu fratris ejus exquiram. An non frater est quem rationabilis naturae quidam uterus effudit, et ejusdem matris nobis generatio copulavit? Eadem enim natura omnium mater est hominum; et ideo fratres sumus omnes, una atque eadem matre generati, cognationisque eodem jure devincti. 95. Ideoque et Dominus fratrem appellavit et eum fratrem a quo sanguis fratris exquiritur, significans magis ab his periculum pertimescendum qui fraterno sibi jure sociantur. Hinc etenim insidiae, hinc pericula frequentiora hominibus comparantur, et ut specialia comprehendamus, quod fratribus specialius in haereditatis divisione frequenter odia succrescunt. Deinde si fratri amplius collatum fuerit a parentibus, fratres alii indignantur magis, et gratiam a parentibus collatam parricidio auferre conantur. Ista magis bella suspecta, bella non civium tantum, sed singularum domorum. Illos ergo Dominus ad ultionis judicium comprehendit, quos magis insidiaturos sibi esse cognovit. 96. Tertium est quod in eo fratrem dixit, non 268 quod dignus pietatis nomine parricida sit: sed quo magis pietatis gravetur vocabulo, atque inde fiat sceleris incrementum, quo justior sit vindicta scelesti. Ergo Dominus Deus noster ultionem promittit: ut vel sic frangatur metu, qui pietatis est oblitus; et sciat quod etiamsi homines effugiat homicida, Dei tamen judicium non possit evadere, sed majori et aeterno supplicio reservetur. 97. Altiore autem sensu hoc intelligimus, non solum ab extraneorum insidiis, verum etiam a nostris, hoc est, domesticis cogitationibus nobis cavendum. Deinde observandum nobis non solum a malitia mentis, verum etiam ab ipsis sermonibus nostris. Ideoque ait: De multiloquio non effugies peccatum (Prov. X, 19). Ergo hoc significari videtur non solum operis nostri, sed etiam sermonis qui est magis domesticus, rationem Domino esse reddendam. Et ideo diligentius considerandum, ne vel sermone, vel opere contrahamus offensam; quia sicut ore confessio fit ad salutem, sic ore fit lapsus ad mortem. 98. Qui effuderit, inquit, sanguinem hominis, pro sanguine hominis ejus, effundetur (Gen. IX, 6). Non erravit locutio, sed emphasis est, id est, exaggeratio facta verborum est, eo quod is qui effuderit sanguinem hominis, ipse quasi sanguis effundetur, quod spem ei posteritatis eripiat; quia sicut sanguis effusus in terram, hac atque illac spargitur, ita impiorum anima corporeae fragilitatis more solvatur (Job. XXXIII, 28); quia et de anima dictum est mortem ejus esse corruptionem, eo quod gratiae coelestis munere defraudetur, et velut collisa malitiae scopulis salubritatis suae corpus imminuat. 99. Movet etiam plerosque quod dixerit: Ad imaginem Dei fecit hominem (Gen. IX, 6): et non dixerit: Ad imaginem meam, cum ipse sit Deus. Sed intellige et Patrem esse, et Filium esse. Et licet per Filium omnia facta sunt, tamen legimus quia Pater fecerit omnia, et fecerit per Filium, sicut scriptum est: Omnia in sapientia fecisti (Ps. CIII, 24). Sive ergo Pater dicit, ad imaginem Verbi fecit: sive Filius dicit, ad imaginem Dei Patris fecit. Et ideo familiarem quamdam et domesticam Deo demonstrat hominis esse naturam, id est rationabilis hominis secundum quod ad imaginem Dei creati sumus; eaque causa inultum non esse apud Deum quod in domesticum animal sibi videat crudeliter et impie esse commissum. 100. Causa ergo vindictae addita facit, ut primum excludamus philosophorum quorumdam opiniones, qui negant Deum habere curam super homines: deinde scientes praerogativam nostrae ultionis apud Deum manere, neque in alios committamus quod divino judicio vindicandum sit; neque mortem ipsi vehementius pertimescamus, cum sciamus necati hominis innocentis apud Deum nullum esse contemptum. 269 CAPUT XXVII. Promittitur diluvium numquam ejusmodi futurum esse, ut terram omnem corrumpat; idque ad animi passiones traducitur. In arcu qui dicitur ponendus in nubibus, non intelligendam iridem ostenditur, sed divinae virtutis intensionem ac remissionem. 101. Non erit, inquit, diluvium, ut corrumpat omnem terram (Gen. IX, 1l). Dubium videtur: utrum enim, diluvium non erit, intelligendum sit quod diluvium corrumpat terram; hoc enim diluvia facere consuerunt: an vero non erit tale diluvium quo terra omnis corrumpatur, quod posteriora aperiunt, cum dicit omnem terram non corrumpendam? Ostendit enim diluvia quidem esse futura, sed non talia quibus possit omnis terra corrumpi. 102. Sensus autem hoc altior habet, quod jam providentia futura sit Domini, ne tantum sit diluvium corporalium passionum, ut anima omnis intereat. Et quidem non audeo dicere quia videtur Dominus statuere, quod nullius anima possit penitus interire. Quid enim de parricida dicimus? Quid etiam de homicida? Quid de adultero? Quid de praevaricatore? Quas ei partes animae ad veniam reservamus? Unde magis illud arbitror quod provocet Dominus Deus, ut etiam si quis leviores alias habeat passiones, non penitus divinam desperet gratiam, nec omnimodis victurum se esse diffidat. Sed etiam si est luxuriosus, nec potest studium vitare luxuriae, ab adulterio tamen studeat temperare; sit epulandi delectatio, non stuprandi sit. Etiam si nescio quis avarus qui aliena diripuit, ejecit pupillos, eliminavit viduas, vel postea tamen in poenitentiam regressus restituat quod abstulit. Denique Zachaeus ideo veniam meruit, quia non solum restituturum se, sed quadruplum promisit quibus aliqua sustulisset, pauperibus quoque medietatem sui patrimonii donaturum. 103. Consideremus etiam diligentius quid sit, quod ait: Arcum meum ponam in nube, et erit signum testamenti aeterni inter me et inter terram: et erit cum innubilavero nubes super terram, parebit arcus meus in nube, et memor ero testamenti mei (Gen. IX, 13 et seq.). Non enim sicut plerique arbitrantur, arcum istum dicit quem aiunt homines esse, quo pluviarum signa aliqua declarentur, in quo colores diversi tamquam radiorum solis nunc rutilantium, nunc lumine lucentium clariore figurantur: unde et pluvia futura significatur, eo quod inconstantia quaedam serenitatis versicolora specie demonstretur. Arcum hunc irim quidam appellant: sed absit ut hunc arcum Dei esse dicamus. Hic enim arcus qui iris dicitur, per diem videri solet, nocte non apparet. Etiam per ipsum diem, si obductus aer tetris nubibus fuerit, nec sic quidem videtur, ni forte cum graviores nubes se coeperint relaxare. 104. Ergo videamus ne quia arcus quo sagittae jaciuntur, nunc tenditur, nunc resolvitur, quamdam extensionem et remissionem videatur Scriptura 270 significare, per quam neque penitus per nimiam extensionem universa rumpantur; sed sit quaedam mensura, et quoddam divinae virtutis examen. Est ergo virtus invisibilis Dei quae et specie istius arcus extendendi et remittendi moderatur pro divina voluntate, misericordia, potestate, quae neque omnia confundi nimia solutione, neque dirumpi nimia irruptione patiatur. Quam ideo in nubibus dicit poni, quia tunc maxime opus est divinae auxilio providentiae, quando agmina nubium in procellas tempestatesque coguntur. Ideoque dicit: Arcum meum ponam in nube, non sagittam ponam. Arcus enim instrumentum jaculandae sagittae est. Itaque non ipse arcus vulnerat, sed sagitta. Et ideo Dominus in nube arcum magis quam sagittam ponit, id est, non illud quod vulneret; sed quod habeat terroris indicium, vulneris effectum habere non soleat. CAPUT XXVIII. Enumeratis tribus Noe filiis, generationem Cham ideo prius esse memoratam, ut ejus peccatum amplificetur, et ex eodem profecta impia generatio demonstretur: quod moraliter de mala passione improbae passionis genitrice intelligendum. 105. Qua ratione autem cum supra tres filios Noe computaverit, Sem, Cham, Japheth (Gen. IX, 18), hoc loco unius comprehenderit medii filii generationem? Hoc est quod ait: Cham autem pater erat Chanaan: isti tres erant filii Noe (Ibid., 19). Et maxime cum illi duo justi, iste medius injustus. Injusti ergo prius generatio, quam justorum comprehenditur. Neque enim possumus negare quod scriptum est: sed ad coacervandum delictum ipsius addita ejus est generatio; quia cum haberet filium et pater esset, solus ipse patrem non cognovit, qui magis cognoscere debuisset. Et ideo improbum habere meruit filium, quia improbus fuerat patri. Simul significat ex illo Chanaan Chananaeos fuisse, qui post multas generationes a populo justo oppressi cesserunt in ejus possessionem. Auctorem ergo Chananaeorum Chanaan fuisse manifestum est, qui fuit filius hujus Cham qui impius in patre exstitit. 106. Altior autem sensus nominum interpretatione signatur. Cham enim calor est, Chanaan turbatio eorum. Qui enim calet, continuo movetur et perturbatur; ideoque evidentissime declaratur non tam hominem patrem hominum fuisse: sed passionem malam improbae passionis generatricem, quae esset a patris moribus, hoc est, ab usu virtutis aliena. 271 CAPUT XXIX. Quomodo Noe factus sit agricola; quodve inter agricolam et operatorem terrae discrimen: et quomodo carnem suam alter excolit, alter operatur? Quare idem Noe vineam primum plantaverit, id est, rem non necessariam, cum fontes ad potum sufficiant: cur etiam de illo scriptum: Et bibit de vino: ubi de gemina ebrietate; ac postremo de gemina animae nudatione disseritur. 107. Et coepit Noe homo agricola esse terrae (Gen. IX, 20). Videtur quidem prima specie Adae illi qui de terra factus est, comparari Noe vir justus; quia et de illo scriptum est quod de paradiso ejectus coeperit operari terram (Gen. III, 23): de isto quoque quoniam egressus ex arca factus sit agricola. Et propemodum in utroque praecesserat quaedam forma diluvii, quia et Noe post diluvium, et Adam post mundi constitutionem secundum figmentum corporis. Nam ut mundus fieret, congregata est aqua in unam congregationem, ut videretur terra quae ante non poterat per aquarum confusionem videri. Ergo sicut ille primigenes magister terram videtur operatus, ita etiam egressus ex arca Noe seminationis et culturae auctor est factus. Haec putantur similia: sed si verba consideres quae jam vim sensus altioris exprimunt, aliud est operatorem terrae esse, aliud agricolam. Alius enim tamquam mercenarii, alius tamquam patrisfamilias loco fungitur. Denique Cain qui fratrem occidit, erat operarius terrae. Et ut scias quia operari terram magis servile quam liberum sit, maledicto parricidalis ejus operatio comprehenditur. Denique scriptum est: Quoniam operaberis terram, et non augebit virtutem suam dare tibi: gemens et tremens eris super terram (Gen. IV, 12). 108. Terra autem caro nostra est quam improbus operatur, bonus autem excolit. Ille quasi mercedem quaerat e terra; iste quasi bonae fructus capiat et gratiam disciplinae; ut magis fructiferum faciat agrum suum, et qui Domini possit respondere culturis, et indulgentiam cultoris ostendat. Operator autem quid aliud nisi escam tantummodo corporis sui quaerit, ventris magis usui studens, atque id solum explicare contentus, quod sibi prodesse possit ad victum? Ille vero alius fructuum utilitate pascitur. Quos fructus habeat justus agnoscis. Fructus autem spiritus, charitas, gaudium, pax, patientia, bonitas. Bonus ergo agricola habet continentiam, castitatem, ut si quae arbores cito curvantur in terram, et effusius germinant, eas velut quadam temperantiae suae falce succidat, ut abjiciant quod infirmum est, germinent quod decorum. 109. Quid est quod justus primum vineam plantat, et non aut triticum aut hordeum? Unde autem vinea post diluvium corruptionemque terrae? Sed de hoc supra diximus (Cap. 19 et 20); quia veris tempore etiam corruptarum radices vitium pullulare 272 potuerunt. Unde et illud majore sollicitudine solvendum arbitror, quia justus prius quae voluptuaria, quam quae necessaria sunt requirit. Necessarii enim fructus sunt tritici et hordei, sine quibus non possumus vivere: vinum autem voluptuarium, et causa delectationis datum. Quod quia justus est, ideo sibi magis hoc quod secundum erat, quam quod primum est, vindicavit. Necessaria enim alimenta vivendi Deo detulit, quod erat. Superfluum autem vinum hominibus, et non necessarium. 110. Sed forte dicas ita sine potu non posse homines vivere, quemadmodum etiam sine cibo. Necessarius est ergo potus, sicut cibus: non abnuo. Siti utique necessarius a Domino constitutus: non repugno. Et ideo ad potum necessarium fontes et flumina convenit derivare, quae non utique manu hominis effecta, sed Domini Dei nostri jussu et operatione fluxerunt. At ne quia diximus operationem Domini, ad illud retorqueas quod operatio Cain videtur maledictiones habuisse; considera non operationem maledicti nomen accipere, sed quod scriptum est, operari terram. Qui enim operatur terram mercenarius est. Ille autem non mercenarius, sed Dominus, qui ait: Pater meus usque modo operatur, et ego operor (Joan. V, 17). Quid operatur hujusmodi operator? Audi: Meus cibus est, ut faciam voluntatem Patris mei qui in coelis est (Joan. IV, 34). 111. Et bibit, inquit, de vino, et inebriatus est (Gen. IX, 21). Non dixit, vinum bibit; neque justus vinum ebibit; sed de vino, hoc est, de ejus portione libavit. Ebriosi est omne absorbere vinum, et intemperantis evacuare quod sumpserit: continenti autem utendum mensura legitima est. Ebrietatis itaque species gemina est, una quae titubationem corpori afferat, atque ejus supplantet vestigia, sensumque perturbet: altera quae mentem virtutis vaporet gratia, et omnem infirmitatem videatur avertere. Unde Apostolus ait: Vino modico utere propter frequentes tuas infirmitates (I Tim. V, 23). Sicut enim isto bibendi moderamine vinum non infirmitati est, sed saluti, atque omnem infirmitatem allevat corporis: ita etiam ebrietas illa praeclara omnem infirmitatem carnis excludit, de qua scriptum est: Et poculum inebrians quam praeclarum est (Ps. XXII, 5)! quae sit ista ebrietas? Inebriamini, inquit, non vino in quo est luxuria: sed implemini Spiritu sancto (Ephes. V, 18), sicut Apostolus dixit. Et secundum litteram igitur cautio est, et secundum altiorem sapientis gensum, laudatio est. Cautus est qui etsi nudatur, in domo tamen nudatur sua, ubi operimenta non desint, et quaedam tegmina ebrietatis; ut vitia sua norit abscondere. 112. Corporalia igitur nudum corpus tegunt, ut parietes et tecta: animae autem quae sint operimenta videamus. Sed tunc operimenta reperimus, si enudationem ejus discusserimus. Gemina autem nudatio sapientis. Gemino igitur amictu mens nostra vestitur, si aut peccatum imprudens admiserit; haec est enim enudatio velut 273 ebriae mentis, ut nesciat quod delinquat, quasi quae temulentia quadam ignorantiae in vitium deducta labatur: aut rursus negligentiae et ignorantiae somno sepulta errorem suum non nesciat. Quae cum inciderimus, imo cum peccata plura inciderimus etiam per scientiam (est enim naturalis quaedam etiam nostrae infirmitatis ebrietas, ut impetu delectationis feramur in vitium, sicut plerique juvenili accensi calore, aut luxuria et delectatione flammati, aut avaritiae rapti cupiditate), certe omnibus his medicina quaeratur, ut aliquis tegat hujusmodi infirmitatem suam, primum pudore quodam et verecundia; ut etiam si in lubrico sit adhuc positus delinquendi, det tamen emendationis insigne. Etenim plurimum interest utrum peccata sua jactare desideret. In altero enim turpis impudentia, in altero tolerabilis verecundia spem futurae correctionis ostendit. 113. Alia est autem denudatio animae, quia velut quamdam sarcinam corporis abjicit atque exuit, sicut sepulcrum quoddam carnis effugiens. Sepulcrum enim patens est guttur hujusmodi hominum, in quo sepulcro velut attumulatur anima delectationibus et cupiditatum passionibus onerata diversis. Exuit igitur se a congestione terrena, et quasi retia quaedam circumfusa evadit atque effugit, quaecumque se ab omni nudaverit passionum laqueo, et omnem illam deformem speciem terrenae labis averterit, ut lucem videat decoris aeterni. CAPUT XXX. Quare Cham tum dictus sit pater Chanaan, cum hic nondum esset genitus; et qua ratione in persona Cham patrem deridentis intelligendum improbos omnes, si bonos viros in culpam incidisse contingat, exsultare. 114. Quaero nunc cur non simpliciter dixerit: Vidit Cham nudationem patris; sed: Vidit Cham pater Chanaan (Gen. IX, 22)? Utique Chanaan natus non erat: cur ergo nomen addidit filii; nisi ut et vitio auctoris deformaretur haereditas, et auctor filii nequitia gravaretur? Et pater igitur in filio, et in patre filius redarguuntur, habentes stultitiae, nequitiae, impietatis quoque commune consortium. Nec poterat fieri ut bonum generaret filium, qui ipse bono patri nequam, et filius et naturae et eruditionis degener exstitisset. Haec secundum litteram. 115. Quod autem ad altiorem sensum pertinet, omnes mores pessimi erroribus delectantur alienis: nec solum erroribus, sed etiam iis quae ipsis videntur mala esse, etiamsi non sint. Nudum enim Noe se non sentiebat qui amictu erat indutus sapientiae. Denique nec Adam in paradiso positus nudum se putabat, nisi postea quam praevaricationis commisit errorem. Et redopertus amictu sapientiae ac justitiae, mandatorum coelestium praevaricatione nudatus, nudum se vidit, et foliis operiendum putavit. Ridet igitur Cham nudatum patrem videns. Omnis nam que 274 improbus quoniam ipse devius disciplinae est, aliorum lapsus non solum pro sui erroris solatio accipit, quod consortes invenerit culpae: verum etiam improbo laetatur affectu, tamquam sua ipse delicta correxerit. Mala mens ergo laetatur praeter propositum aliquid accidisse sapienti; cum utique corporis lapsus in vitio esse non debeat, etiamsi lapsus putetur, nisi animus quoque inclinetur in culpam. Postremo veniabilia judicentur hujusmodi errata, non odio prosequenda, non habenda ludibrio. Sed mens, ut dixi, improba, cum putat errasse sapientem, insultandum arbitratur ei cujus sibi putat mores esse contrarios, quod peccatum suum velut tacito quodam sapientis testimonio redarguatur; eoque laetandum sibi, quod justo viro nec eruditio ipsius profuerit, nec justitia suffragata sit, nec ea quae secundum corpus sunt, habuerint prosperos cursus. Haec enim pro summis bonis apud improbos aestimantur in divitiis aut honore posita, quae tamen nullum fructum ad laudem virtutis conferunt. Propterea insipientiae defensores videntur, qui virtutis amatorem prosperorum munere esse fraudatum, qui omne bonum temporalibus magis quam perpetuis aestimandum putant. CAPUT XXXI. Sem et Japheth pietas commendatur; et quid sit quod retrorsum dicuntur ambulasse, exponitur. Tum quomodo sobrius factus sit Noe. Denique cur Scriptura, cum prius Cham medium posuisset, eum nunc juniorem appellaverit. 116. Quid est quod Sem et Japheth imposuerunt vestimentum super humeros suos, et perrexerunt retrorsum, et operuerunt nudum patrem, et non viderunt nudationem ejus (Gen. IX, 23)? Littera evidentem pietatis expressit affectum, quod nudatum amictu patrem boni filii videre caverunt, ne paterna reverentia vel ipso minueretur aspectu. Siquidem etiam tacito vultu pietas frequenter offenditur. Unde etiam Romae vetus fuisse usus dicitur, ne filii cum parentibus et maxime puberes intrarent lavacrum. 117. Sensus autem altior hoc habet, quia insipiens praesentia tantummodo videt quae in oculis sunt, futura non respicit, praeterita non cogitat. Sapiens autem et praeterita recordatur, et futura considerat. Omnis ergo mens sapiens retrorsum ambulat, hoc est, praeterita spectat; nec naturae quodam usu impeditur: nihil vacuum, nihil nudum suorum patitur esse gestorum. Operit quae aliter gesta sunt amictu quodam et gratia vel praesentis operis, vel futuri; ut nihil indecorum praetereat, nihil inornatum relinquat. Unde et Apostolus superiora obliviscebatur, priora appetebat: sed obliviscebatur, ut absconderet persecutionis errores, ut tegeret superiora delicta, bonisque operibus obumbraret. Beati enim et illi quorum tecta sunt peccata (Psal. XXXI, 1); id est, si tegantur bonis factis, et operiantur virtutum sequentibus disciplinis. 275 118. Et sobrius, inquit, factus est Noe a vino (Gen. IX, 24). Manifestum est ex ebrietate, intercedente somno, sobrios fieri homines: mens autem sobria est, quando et praeterita et futura cognoscit. Sobria ergo erat mens justi, etiam quando ebria putabatur. Est enim praeclarum poculum inebrians justos. Ille autem vere inebriatus erat, qui ridebat patrem. Qui enim neque praeteritam generationis gratiam, neque praesentem reverentiam patris, neque futuram poenam paternae injuriae considerabat, vere ebrius erat; et quod putabat videre se, non videbat. Erat in illo profunda caecitas, qui patrem videre non poterat. Nam si vidisset patrem, non utique risisset. Neque enim ridendus, sed verendus est pater. Multo autem amplius mentem justi insipiens videre non poterat. Quomodo enim videbat, qui in eo putabat ebrietatis errorem, ubi erat perfectus sapientiae caeterarumque virtutum vapor? Sicut scriptum est: Vapor est enim virtutis Dei (Sap. VII, 25). Quando enim mens magis sobria est, quam tunc quando naturam omnium rerum, temporumque praesentium et futurorum ita spectat negotia, ut nulla in eo temporalis titubantia ebrietatis appareat? 119. Quaero etiam qua ratione cum ante medium dixerit inter filios Cham, nunc juniorem constituat. Sic enim scriptum est: Cognovit Noe omnia quae fecit ei filius junior (Gen. IX, 24). Numquid ante Scriptura in ordine generationis erravit? Non utique. Quid ergo? Contraria nunc scripta sunt? Non arbitror. Quomodo igitur solvitur, nisi juniorem non aetate, non tempore accipias: sed rudem sensu et in quadam intellectus infantia constitutum, qui provectioris doctrinam aetatis non hauserit, nec perceperit senile consilium? Cani enim quidam sunt sensus hominum. Et ideo inquit: Cum veneris ad seniorum concilium, claude os tuum (Eccli. XXXII, 13). Et alibi habet sententia: Discendum enim tibi prius est, quam loquendum (Ibid., 18, 19). Aures ergo paratas habe, ut aliquid de sapientium consiliis consequaris. Lingua reprimenda est, auditio praeparanda. CAPUT XXXII. Cur in benedictione Sem dictum fuerit: Benedictus Dominus Deus Sem; et cur hujus servituti non Cham qui peccavit, sed filius ejus addicatur? Ad extremum benedictio Japheth exponitur. 120. Benedicens filium suum Sem ait Noe: Benedictus Dominus Deus Sem; et erit Chanaan servus ejus (Gen. IX, 26). Et Dominum et Deum dixit, et specialiter Deum filii sui cui nomen Sem est; eo quod Deus justorum est, hoc est, Deus montium, non vallium, qui gratiam habeant virtutis excelsae. Deinde qua ratione cum filius ejus Cham peccaverit, non ipsum sed filium ejus servituti addixit? Et fortasse ideo quod pater plus afficitur injuriis filii sui, maxime quarum ipse reus et auctor exsistat, et vehementius contristatur sui peccati damnationem a filio persolutam, qui non tam suo, quam patris merito puniretur. 276 Deinde quia qui doctrinae paternae discipulus esset filius, et pessimarum aemulus cogitationum, uno corpore uterque uteretur et mente, eademque malitia. Indifferenter igitur vel paternae, vel suae malitiae filius pretium luit; quoniam improbitatis commune consortium est. Quod igitur pro patris solvit improbitate, sine dubio et pro sua solvit, culpae ejus reus: vel certe diutius poena producitur, cum etiam ad filium usque pertendit, et successoris afflictio in tempora multa profertur. Hoc secundum litteram. 121. Caeterum non tam hic homines quam mores comprehenduntur, quorum in utroque una natura. Nam Cham calor, Chanaan commotio et inquietudo: qui autem calidus est, utique inquietus atque commotior est. In duobus igitur erat una passio, et unus affectus. Itaque cum alter addicitur, uterque damnatur. 122. Cum sanctus igitur Noe benedicens filium suum Japheth ait: Dilatet Dominus Japheth, habitet in domibus Sem, et fiat Chanaan servus ejus (Ibid., 27); diximus supra Japheth quasi indifferens bonum significari (Sup., cap. 2). Indifferentia autem latitudinem habet, quae est in salute, vigore, decore, fortitudine, divitiis, gratia, nobilitate, amicis, potestatibus, et caeteris. Sed haec licet indifferentia bona sint; tamen plerisque nocuerunt, qui ea non cum sapientia et justitia possederunt. Multos enim ebrios fecere divitiae, nobilitas et potestas superbos, pulchritudo luxuriosos, cujus suffragio alienae mentis corruperint castitatem. Ergo pro utentis affectu horum quae diximus, indifferentiae sunt, quorum usus aut virtutibus regitur; aut certe sine gubernatione virtutum fraudi esse incipiunt, quae possunt esse utilitati. CAPUT XXXIII. De CCCL annis quos Noe post diluvium vixisse traditur; tum de posteritate Japheth ad litteram ac moraliter. 123. Nunc quoniam post diluvium Noe dicitur (Gen. IX, 28) vixisse trecentis et quinquaginta annis, nequaquam praetereundum putamus. Nam in trecentis crucem Christi significari certum est, cujus typo justus a diluvio liberatus est. In quinquaginta Jubilaeus est numerus remissionis quo Spiritus sanctus missus a coelo est, gratiam humanis pectoribus infundens. Perfecto igitur numero remissionis et gratiae justus curriculum vitae hujus implevit. 124. De generatione Japheth, inquit, Rhodus et aliae insulae sunt nationum (Gen. X, 5). Non immerito latitudo dicitur, quando etiam in alteram partem naturae, hoc est, maritimam generatio ejus processit. Vere enim tamquam latitudo non fuit eo contenta, quod in usum hominibus natura praescripserat, hoc est, terrae possessione: verum etiam introgressa est mare, et ad insulas usque processit. Hoc secundum litteram. 125. Secundum altiorem autem sensum, ea quae extra sunt, quae dicuntur bona, divitiae, potestates, 277 honores quasi diffunduntur latius; nec tantum his contenti sunt divites, quae in manibus et in conspectu sunt: sed longe lateque diffundunt suas cupiditates, dum aut pecuniarum compendium de ulterioribus quaeritur, aut honor a pluribus, aut potestas diffusior, aut cupiditas. CAPUT XXXIV. Qualis Cham illius improbi filius senior fuerit: et de filio Chus Nembroth gigante et venatore, cujus nomen exponitur, et a quo regnum Babylonis coepisse memoratur. 126. Nunc quaero qua ratione Cham illius improbi filium seniorem Scriptura fuisse memoraverit? Duo genera terrae, unum velut arenosum et pulverulentum, imo, ut expressius dicam, pulvis: aliud genus terrae fructiferum atque fecundum, hoc est, terra solidior et profunda. Quid igitur improbus nisi pulverem generat, ex quo generatio esse non possit? Ideoque Propheta pulverem impiis comparavit dicens: Non sic impii, non sic, sed tamquam pulvis quem projicit ventus a facie terrae (Psal. I, 4). Eo quod etiam secundum altiorem sensum infecunda sit impiorum anima, quae fructus utiles generare non possit. 127. Qua ratione etiam Chus Nembroth gigantem genuerit, qui erat venator ante Deum? 278 Unde dictum est: Sicut Nembroth gigas venator ante Deum (Gen. X, 9). Quid igitur aliud pulvis et arena generaret, nisi terrenum hominem; eo quod impius coelestibus terrena praeponat. Gigantes enim fabulae inducunt adversum supera voluisse pugnare, et terreno ascensu scandendum ad coelestia putaverunt. 128. Altiore autem sensu illud significatur, quod qui terrenas diligit voluptates, eas sequitur, et putat his se posse ad Dei gratiam pervenire, et regnum coeleste hujusmodi erroribus deferendum, is adversum coelestia contumaci praeliatur affectu. Propterea et in proverbio est de eo qui deliquerit: Sicut Nembroth gigas venator ante Deum. Nembroth autem per interpretationem dicitur Aethiops. Color Aethiopis tenebras animae squaloremque significat, qui adversus lumini est, claritatis exsors, tenebris involutus, nocti similior quam diei. Venatoris quoque usus in silvis, inter feras ac bestias conversatio ejus. Irrationabilis ergo miscetur irrationabilibus passionibus; et ea quae sunt malitiae agrestis atque praedurae venator hujusmodi explorare consuevit, atque his potiri atque delectari. Denique Nembroth hujus principium regni Babylon, hoc est, confusio; eo quod malitia et potestas non in simplicitate et puritate, non in distinctione virtutis, sed in confusione vitiorum est. i4svkkeoquisoigx4gnfpnb5bchs6d4 0 51467 267624 170532 2026-05-28T18:35:58Z Demetrius Talpa 13304 267624 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Ambrosius |OperaeTitulus=De Tobia |OperaeWikiPaginam=De Tobia (Ambrosius) |Annus= Saeculo IV |SubTitulus= |Genera=commentaria in Sacram Scripturam |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Ambrosius_Mediolanensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/14|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 14]]''' ''AmbMed.DeTob 14 Ambrosius Mediolanensis340-397 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' De Tobia 591 CAPUT PRIMUM. Proponit se de Tobiae virtutibus quas historice Scriptura commemorat, brevius dicturum: et primo qui captivitatem, et in ipsa ob exhibitam sepulturam, exsilium tulerit, narrat. Deinde quomodo reversus ab eodem officio non destiterit: ubi et hoc mortuos sepeliendi munus praedicatur. 1. Lecto prophetico libro qui inscribitur Tobias, quamvis plene vobis virtutes sancti prophetae Scriptura insinuaverit, tamen compendiario mihi sermone de ejus meritis recensendis et operibus apud vos utendum arbitror; ut ea quae Scriptura historico more digessit latius, nos strictius comprehendamus, virtutum ejus genera velut quodam breviario colligentes. 2. Fuit vir justus, misericors, hospitalis, et hoc virtutum praeditus choro, subiit aerumnam captivitatis, quam ferebat humiliter atque patienter, communem magis injuriam, quam privatam dolens (Tob. I, 2 et seq.); nec sibi virtutum suffragia nihil profuisse deplorans, sed magis eam sibi contumeliam minorem peccatorum suorum pretio illatam arbitratus (Tob. III, 1 et seq.). 3. Meruit edictum, ne quis ex filiis captivitatis mortuum sepulturae daret (Tob. I, 22). At ille interdicto non revocabatur magis quam incitabatur, ne deserere officium pietatis, mortis metu videretur; erat enim misericordiae pretium, mortis poena. Talis flagitii deprehensus reus, vix tandem per amicum potuit direpto patrimonio egenus et exsul restitui suis. 592 4. Iterum in his versabatur officiis; et si quid alimenti foret, peregrinum cum quo cibum sumeret, quaerebat. Itaque cum fessus a sepulturae revertisset munere, appositis sibi edendi subsidiis, misso filio, quaerebat consortem convivii (Tob. II, 1 et seq.). Dum conviva accersitur, nuntiatis insepulti corporis reliquiis, convivium deserebat: nec putabat pium, ut ipse cibum sumeret, cum in publico corpus jaceret exanime. 5. Hoc illi quotidianum opus, et magnum opus, et magnum quidem. Nam si viventes operire nudos Lex praecipit, quanto magis debemus operire defunctos? Si viantes ad longiora deducere solemus, quanto magis in illam aeternam domum profectos, unde jam non revertantur? Ego, inquit Job, super omnem infirmum flevi (Job. XXX, 25). Quis infirmior defuncto, de quo dicit Scriptura alibi: Super mortuum plora (Eccli. XXII, 10)? Ecclesiastes autem ait: Cor sapientum in domo luctus: cor autem stultorum in domo epulantium (Eccle. VII, 5). Nihil hoc officio praestantius, ei conferre qui tibi jam non possit reddere, vindicare a volatilibus, vindicare a bestiis consortem naturae. Ferae hanc humanitatem defunctis corporibus detulisse produntur, homines denegabunt! CAPUT II. Qua ratione Tobias caecitatem tulerit, ne quid furti admitteretur caverit, et commodatam Gabelo pecuniam non repetierit, nisi senio fessus: denique quam abhorruerit a fenore malo, cum detestatione ejusdem, et boni commendatione. 6. Tam sancto fessus officio Propheta dum requiescit in cubiculo suo, cadente de passerum nido albugine caecitatem incidit (Tob. II, 6, 10 et seq.), nec 593 conquestus ingemuit, nec dixit: Haec merces laborum meorum. Fraudari magis se doluit obsequiorum quam oculorum munere: nec caecitatem poenam, sed impedimentum putabat. Et cum victum mercede levaret conjugis, ne quid furtivum domum suam intraret cavebat: uxor hoedum pro mercede acceperat; at ille plus honestati quam pietati consulens, cui suam debebat alimoniam. Commendaverat proximo suo pecuniam quamdam quam toto vitae suae tempore in tanta indigentia non poposcit. Vix ubi se fessum vidit, et depositum senectute, insinuavit filio, non tam cupiens commendatum reposcere, quam sollicitus ne fraudaret haeredem. 7. Quod igitur commendavit pecuniam, et non feneravit, justi servavit officium. Malum est enim fenus quo quaeruntur usurae: sed non illud fenus malum, de quo scriptum est: Fenera proximo tuo in tempore necessitatis illius (Eccl. XXIX, 2). Nam et David ait: Justus miseretur et commodat (Ps. XXXVI, 21). Aliud illud fenus est jure exsecrabile, dare in usuram pecuniam, quod Lex prohibet (Deut. XXIII, 19). Sed Tobias hoc refugiebat, qui monebat filium, ne praeceptum Domini praeteriret, ut ex substantia sua eleemosynam faceret, non pecuniam feneraret, non averteret faciem suam ab ullo paupere (Tob. IV, 6 et seq.). Haec qui monet, condemnat usuras fenoris, ex quo multi quaestum fecerunt, et multis commodare pecunias negotiatio fuit. Et quidem eam prohibuerunt sancti. 8. Quo gravius malum fenus est, eo laudabilior qui illud refugit. Da pecuniam si habes, prosit alii quae tibi otiosa est. Da quasi non recepturus, ut lucro cedat, si reddita fuerit. Qui non reddit pecuniam, reddit gratiam: si fraudaris pecunia, acquiris justitiam; justus est enim qui miseretur et commodat. Si amittitur pecunia, comparatur misericordia. Scriptum est enim: Qui facit misericordiam, fenerat proximo (Eccli. XXIX, 1). CAPUT III. Ambrosius feneratorum inhumanitatem in pauperes, et eorum artes quibus illos sibi addicunt, oculis subjicit; ac demum in eosdem invehitur. 9. Multi dispendii metu non fenerant, dum fraudem verentur. Et hoc est quod petentibus consueverunt referre. Horum unicuique dicitur: Perde pecuniam propter fratrem et amicum, et non abscondas illam sub lapide in perditionem. Pone thesaurum tuum in praeceptis Altissimi, et proderit tibi magis quam aurum (Ibid., 13 et 14). Sed obsurduerunt aures hominum ad tam salutaria praecepta, et maxime divites aere illo suae pecuniae aures clausas habent. Dum pecuniam numerant, responsa non audiunt. Simul ut aliquis necessitate constrictus, aut pro suorum redemptione sollicitus, quos captivos barbarus vendit, rogare coeperit, statim dives vultum avertit, naturam non recognoscit, humilitatem supplicis non miseretur, necessitatem 594 non sublevat, fragilitatem communem non considerat, stat inflexibilis, resupinus, non precibus inclinatur, non lacrymis movetur, non ejulatibus frangitur, jurans quod non habeat, immo et ipse feneratorem requirat, ut necessitatibus subveniat suis. Quid addis duritiae et avaritiae tuae sacramentum? Non absolveris perjurio, sed ligaris. 10. At ubi usurarum mentio facta fuerit, aut pignoris; tunc dejecto supercilio fenerator arridet, et quem ante sibi cognitum denegabat, eumdem tamquam paternam amicitiam recordatus osculo excipit, haereditariae pignus charitatis appellat, flere prohibet. Quaeremus, inquit, domi si quid nobis pecuniae est, frangam propter te argentum paternum quod fabrefactum est, plurimum damni erit: quae usurae compensabunt pretia emblematum? Sed pro amico dispendium non reformidabo, cum reddideris, reficiam. Itaque antequam det, recipere festinat: et qui in summa subvenire se dicit, usuras exigit. Kalendis, inquit, usuras dabis: fenus interim, si non habueris unde restituas, non requiro. Ita ut semel det, frequenter exagitat, et semper sibi debere efficit. Hac arte tractat virum. Itaque prius eum chirographis ligat, et astringit vocis suae nexibus. Numeratur pecunia, addicitur libertas, absolvitur miser minore debito, majore ligatur. 11. Talia sunt vestra, divites, beneficia. Minus datis, et plus exigitis. Talis humanitas, ut spolietis etiam cum subvenitis. Fecundus vobis etiam pauper est ad quaestum. Usurarius est egenus, cogentibus vobis, habet quod reddat: quod impendat, non habet. Misericordes plane viri, quem alii absolvitis, vobis addicitis. Usuras solvit, qui victu indiget. An quidquam gravius? Ille medicamentum quaerit, vos offertis venenum: panem implorat, gladium porrigitis: libertatem obsecrat, servitutem irrogatis: absolutionem precatur, informis laquei nodum stringitis. CAPUT IV. Qua ratione feneratores Judae et diabolo comparentur; et quid significetur nominibus creditoris, fenoris, sortis, ac debitoris? 12. Hanc praecipue injustitiam deplorat sanctus David dicens: Vidi iniquitatem et contradictionem in civitate; et non defecit de plateis ejus usura et dolus (Ps. LIV, 11 et 12). Itaque cum proditionem Judae subjecerit, hoc praemisit, sive quod ultra sacrilegii invidiam, conjuratis Dominicae necis fenoris crimen accideret, sive quod tantum sacrilegium satis abundeque usura fenoris ultum iret. Mali feneratores qui dederunt pecuniam ut interficerent auctorem salutis: mali et isti, qui dant ut interficiant innocentem. Et iste quoque qui pecuniam acceperit, ut proditor Judas, laqueo se et ipse suspendit. Ipsum quoque Judam hoc maledicto 595 putavit esse damnandum, ut scrutaretur fenerator ejus substantiam (Ps. XVIII, 11); quia quod proscriptio tyrannorum, aut latronum manus operari solet, hoc sola feneratoris nequitia consuevit inferre. Doctiores autem ipsum feneratori putant diabolum comparatum, qui res animae, et pretiosae mentis patrimonium fenore quodam usurariae iniquitatis evertit, sic sumptu capit, sic auro illicit, sic reatu involvit, sic caput thesauro reposcit. 13. Quid vobis iniquius, qui nec sic capitis solutione estis contenti? Quid vobis iniquius, qui pecuniam datis, et vitam obligatis et patrimonium? Accipitis aurum argentumque pro pignore, et adhuc illum debitorem dicitis, qui vobis plus credidit, quam accepit a vobis? Vos creditores asseritis, qui amplius debetis: vos, inquam, dicitis creditores, qui non homini, sed pignori credidistis. Bene fenus appellatur quod datis, ita vile ac feneum est. 14. Sortem dicitis quod debetur. Etenim velut urna ferali misera sors volvitur, perituri debitoris luenda supplicio. Stant pallentes rei ad sortis eventum. Non sic trepidant de quorum damnatione sors ducitur: non sic dejecti ac suspensi pavitant, de quorum captivitate exspectatur sortis eventus. Illic enim unius captivitas, hic plurimorum addicitur. Et fortasse ideo sors, quia in eventu sunt patrimonia quae sub hac sorte volvuntur. Magnum et memorabile beneficium Dei. Hoc specialiter ore prophetico praedicatur, quod in patres contulit, quia ex usuris et iniquitate liberavit eos (Ps. LXXI, 14). Et proprie ait: Ex usuris liberavit eos, quia usurae inferunt servitutem. Quasi diceret, ex servitutis vinculo ereptos reddidit libertati. 15. Grave vocabulum debitorum. Debita peccata dicuntur. Debitores quoque criminosi appellantur; sic enim et isti sicut et illi de capite decernunt. Culpae tamen habent nominum suorum, ut factorum diversitatem. Debita quamvis diversae quantitatis, unum habent nomen, unum onus, unum periculum. Nescit ergo quid poscat infelix, qui pecuniam petit mutuam: quid accipiat, ignorat. CAPUT V. Pecunia feneratorum mari comparatur: hanc ubi quis accepit, statim nebulonum turbam ad se attrahit; ubi et de sortibus utriusque Testamenti. Consumpta per intemperantiam illa pecunia, miserum ad vendendam supellectilem fenerator adigit, aut inducias concedit, sed bellicis ipsis tristiores: sequitur demum nimis sera stultitiae poenitentia. 16. Non novit pecunia feneratoris uno diutius loco stare, solita transire per plurimos. Uno teneri sacculo nescit, versari ac numerari expetit: usum requirit, ut acquirat usuram. Fluctus quidam est maris, non fructus. Pecunia numquam quiescit. Labitur, velut scopulo 596 illisa, ita gremium debitoris percutit, et continuo relabitur eo unde processit. Cum murmure venit, cum gemitu revertitur. Frequenter tamen placidum stat ventis mare, semper fenoris unda jactatur. Mergit naufragos, exspuit nudos, vestitos exuit, insepultos relinquit. Nummum ergo petis, et naufragium suscipis. Hinc Charybdis circumstrepit, hinc Sirenae quae voluptatis specie, et canorae dulcedinis suavitate in vada deductos caeca, repetendae domus, ut ferunt fabulae, spe et cupiditate fraudabant (Homer. Odyss. M.). 17. Statim venditores unguenti et diversarum specierum irruunt, velut quidam canes sagaci praedae vagantis odore perstricti, venatores, piscatores, aucupes, caupones quoque miscentes mero aquam, qui nobilitatem vetusti generis et patriae, et natalem diem vini circumsonent: circumstantes repente parasiti quem ante solebant spernere, salutant, deducunt, ad laetitiam provocant, ad sumptum incitant dicentes: Venite, et fruamur bonis quae sunt, et utamur creatura tamquam in juventute celeriter: vino pretioso et unguentis nos impleamus, et non praetereat nos flos temporis. Coronemus nos rosis antequam marcescant, nullum pratum sit quod non pertranseat luxuria nostra, ubique relinquamus signa laetitiae, quoniam haec est pars, et haec est sors nostra (Sap. II, 6 et seq.). Et vere sors omnis illorum facta est: tu autem remanes exsors bonorum. 18. Non tales sortes tibi Scriptura monstravit. Non inter tales sortes David sanctus memorat dormiendum dicens: Si dormiatis inter medias sortes (Psal. LXVII, 14). Nam si in medio illarum dormisses sortium, id est, veteris et novi Testamenti, non te pecuniae cupiditas in voraginem deterrimi fenoris demersisset, gratia spiritalis fidei tibi dedisset argentum, et in speciem auri divinae sapientiae institutione formasset. Etenim si nos unum testimonium divinae Scripturae posuimus, et luxuriosum illud convivium declinavimus, utique potuit et iste salvari, si oraculis coelestibus inhaesisset. 19. Revertamur tamen ad convivium, non ut ejus degustemus epulas, sed cavendas aliis demonstremus. Oneratur mensa peregrinis et exquisitis cibis: adhibentur nitentes ministri, magno empti pretio, sumptu pascendi majori: bibitur in noctem, dies convivio clauditur, ebrietati deficit. Surgit ille vini plenus, vacuus opum, dormit in lucem, vigilans somnium putat. Etenim ut in somniis sibi videtur subito dives ex paupere, sic etiam egenus ex divite. Dum defluit interim pecunia, usura superfluit: tempus minuitur, fenus augetur: thesaurus exinanitur, sors accumulatur: paulatim convivae se subtrahunt, sponsores conveniunt: mane fenerator pulsat ad januas, queritur dies solutioni transiisse praescriptos, injuriis vigilantem adoritur, in somnis dormientem excitat. Non noctes quietae, non dies suavis est, non sol jucundus. Detrahuntur paulatim deauratae ac sericae vestes, et vaeneunt dimidio minoris. Ponit cum lacrymis ornamenta 597 conjux jam tristior, empta charius, vendenda vilius. In auctione pueri constituuntur mensae ministri, et male assueti emptorem avertunt. Offertur pecunia creditori: Vix, inquit, haec solvit usuram, caput debes. 20. Redit exhausto patrimonio capitis reus; et imminuto fenore, accipit inducias tristiores bellicis, quasi post biduum praeliaturus. In bello enim incerta victoria, hic certa inopia: illic se clypeo tegit, hic nudus occurrit: illic lorica pectus includit, hic totus carcere includitur: illic manus telis onerat, armat sagittis, hic aere vacuas offert vinculis alligandas. Ducitur plerumque uterque captivus: ille habet quem accuset adversum belli eventum, hic praeter se quem accuset, non habet. Nihil est intolerabilius hac miseria, quae excusari non potest. Acerbat conscientia pondus injuriae. 21. Tunc secum reputat, tunc Scripturas recordatur, tunc dicit: Nonne mihi scriptum est: Bibe aquam de tuis vasis, et de tuorum puteorum fontibus (Prov. V, 15). Quid mihi cum puteo feneratoris, ubi et aqua includitur (Prov. XV, 17). Suaviora erant olera cum securitate, quam alienae epulae pastae cum sollicitudine. Non oportuit aliena quaerere. Deinde incideram debita, de meis oportuit fontibus remedium quaerere. Erant domi vasa minutiora: melius erat ministerium deesse, quam cibum: melius vestem venalem proponere, quam libertatem addicere. Quid profuit quod publicare paupertatem meam verecundatus sum? Ecce alius publicavit. Ego nolui nutritores vendere, ecce alius adjudicat. 22. Sera haec consideratio. Tunc decuit metuisse tuis, cum acciperes aliena: tunc decuit succurrere, cum vulnera prima proserperent. Melius fuerat in principio tenuare sumptum, et necessitatem debiti rei familiaris angustiis allevare, quam ut ad horam ditatus alienis, postea exuereris et propriis. CAPUT VI. Quanta moliantur feneratores; ut incautos adolescentes depraedentur. 23. Accusamus debitorem quod imprudentius se gesserit: sed tamen nihil nequius feneratoribus, qui aliena damna lucra sua arbitrantur; et dispendio suo deputant quidquid ab aliis possidetur. Aucupantur haeredes novos, adolescentulos divites explorant per suos, adjungunt se, simulantes paternam et avitam amicitiam, volunt domesticas eorum cognoscere necessitates. Si quam causam invenerint, accusant verecundiam, pudorem arguunt, quod non ante de se speratum fuerit atque praesumptum. Sin vero nullos laqueos alicujus necessitatis offenderint, intexunt tabulas, aiunt nobile praedium esse venale, amplam domum: accumulant proventus fructuum, annuos reditus exaggerant, hortantur ut coemant. Similiter faciunt pretiosas vestes, et monilia nobilia praedicantes. Neganti se habere pecuniam, 598 ingerunt suam dicentes: Utere ut tua: de fructibus emptae possessionis pretium multiplicabis, debitam reddes. 24. Praetendunt alienos fundos adolescenti, ut eum suis exspolient: tendunt retia, simul ut indagine cincta spatia fuerit ingressus, cogunt eum in retia cautionum, laqueos usurarum: petunt obligari sibi avitum praetorium, paternum sepulcrum: praestituitur dies solutioni, dissimulatur conventio, quando potest solutio sustineri; ubi satis securum reddiderint, repente ingruunt, et instant vehementius, causanti incumbunt dicentes: Tu possides tua praedia, nos nostram pecuniam non habemus: aurum dedimus, lignum tenemus: tibi fructuum emolumenta procedunt, nobis nihil accrescit pecuniae. Otiosa causatio est, saltem renovetur chirographum. CAPUT VII. Quam sollicite feneratorem fugiat debitor, et cujusmodi sit utriusque occursus: quomodo hic dilatione accepta magis irretitus ad vendenda praedia adigatur: ac tandem omnibus destitutus et ad vincula paratus in desperationem incidat. 25. Itaque dum primum adolescens nihil putat de vestibus suis, aut etiam possessionibus esse vendendum, ad haec facienda poscit dilationem. Usurae applicantur ad sortem, accumulatur centesima. Jam suspirare incipit, jam malum suum agnoscere. Die ac nocte usuram cogitat: quidquid occurrerit, feneratorem putat: quidquid crepuerit, vocem sibi videtur feneratoris audire. Si habes, cur non solvis? Si non habes, cur malum malo adjungis, et de vulnere remedium quaeris? Cur quotidie obsidionem pateris feneratoris, expugnationem times? Vetus sententia est: Feneratoris et debitoris sibi occurrentium, prospectum amborum facit Dominus (Prov. XXIX, 13). Alter quasi canis praedam requirit, alter quasi fera praedonem declinat: ille quasi leo quaerit quem devoret, iste quasi bos juvenculus praedonis impetum reformidat: ille quasi accipiter unguibus olorem quaerit invadere, iste quasi anser aut fulica, mavult se vel in praerupta dejicere, vel in profunda demergere, quam istum humani corporis accipitrem sustinere. Quid quotidie fugis? Et si non occurrat fenerator, occurrit tibi inopia tamquam bonus cursor. Ambos ergo videt Dominus, feneratorem, et debitorem: occurrentes sibi spectat ambos, testis alterius iniquitatis, alterius injuriae: illius avaritiam condemnat, hujus stultitiam. Ille gressus debitoris singulos numerat, aucupatur deflexus: iste continuo post columnas caput obumbrat. Nullam enim habet debitor auctoritatem. Ambobus in digitis usurarum repetitur saepius calculatio. Par cura, sed dispar affectus. Alter laetatur incremento fenoris, alter cumulo debitionis affligitur. Ille quaestus numerat, hic aerumnas. 26. Quid fugis hominem quem poteras et non timere? Quid fugis, aut quousque fugies? Si quis 599 pulsaverit nocte, feneratorem putas, sub lectum illico: si quem subito intrare senseris, tu foras exsilis. Canis latrat, et cor tuum palpitat, sudor effunditur, anhelitus quatit artus, quaeris quid mentiaris, ut feneratorem differas; et cum dilationem impetraveris, gaudes. Fenore tuo simulat fenerator gravari: sed libenter impertit, quasi venator qui feram cinxerit, securus est praedae. Tu oscularis caput, amplecteris genua, et quasi cervus sagitta toxicata ictus, paululum procedens, tandem victus veneno procumbis: aut quasi piscis qui fuscina fuerit infixus, quocumque fugerit vulnus vehit. Et vere piscis ille in esca mortem devorat, ille hamum glutit, dum cibum quaerit; sed tamen hamum non vidit, quem tegit praeda: tu hamum cernis, et glutis. Hamus tuus fenus est creditoris: hamum voras, sed vermis te semper obrodit. Ipsa est esca quae decipit. Itaque et tibi fenoris nec cibus usui est, et hamus vulneri. An ignoras quia semel illaqueatus nodo, se magis, si fugiat, ipse constringit; et intra retia positus fugiendo magis dejicit super se retia? In plateas fugis, cum intra parietes tutus esse non possis. Inveniet te cum voluerit fenerator. Denique ubi tempus impleveris, sicut lupus nocte irruit, dormire non sinit, exspectato die ad publicum trahit, aut tabulis venditionis cogit suscribere. Ut fureris pudoris dispendium, subscribis illico, venditurus avitum sepulcrum, paternae sane ut praetexatur aliquid verecundiae: emitur jejunum solum, jactatur quod infecunda vendiderit, dispendiis oneraverit debitorem, et superioris temporis ascribuntur dispendiis damna praesentis. Mox et laudata venduntur, et inferuntur jam non instrumenta, sed vincula. 27. Tamen adhuc quaerendi fidejussores. Tribuuntur induciae non ut praedam libertatis inveniat, sed ut consortem servitutis adjungat, qui se societ aerumnoso. At quid juvare potest alienae calamitatis accessio? Jam et amici fugiunt, convivae non recognoscunt: ipse quoque conspectus omnium refugit, et ut pugil ictus varios concertantium, ita iste honestorum vitat occursus, et sollicitus, ubi in aliquem offenderit, vigilanti exit obtutu. Redit paratus ad vincula, redit mortem optans, cogitans eam sibi, si moreretur, quietem inferre. Redit misere se ipse condemnans, quod alienam pecuniam non refugerit, et feneratoris se aere devinxerit. 28. O quantos miseros aliena fecerunt bona! Quid, inquit (Jerem. II, 18), tibi ut bibas aquam Geon? Quid, inquam, tibi, ut biberes calicem feneratoris? Multi, inquit, mutuati ad tempus, et necessitatibus consuluerunt suis, et pecuniam reddiderunt. Et quanti se propter fenus stangulaverunt! Illos consideras, hos non enumeras: reminisceris evasisse aliquos, non reminisceris oppetisse: nummos redditos imputas, laqueos appetitos non computas, quos deformitati tam dedecorosae conventionis plerique verecundiores ad contumeliam, fragiliores ad injuriam, expetito interitu praetulerunt, opprobrium vitae amplius quam mortis supplicium pertimescentes. 600 CAPUT VIII. Liberos pro paternis debitis per summam indignitatem sub hasta vaenire: sed huic malo subvenire posse neminem, cum expleri nequeat feneratoris avaritia; quam in rem Scripturae locus explicatur, simulque ostenditur materiam praevaricationis esse fenerationem. 29. Vidi ego miserabile spectaculum, liberos pro paterno debito in auctionem deduci, et teneri calamitatis haeredes, qui non essent participes successionis; et hoc tam immane flagitium non erubescere creditorem. Instat, urget, addicit. Mea, inquit, nutriti pecunia, pro alimonia servitium recognoscant, pro sumptu licitationem subeant. Agitetur hasta de pretiis singulorum. Non immerito hasta agitatur, ubi caput quaeritur: non immerito ad auctionem pervenitur, ubi sors poscitur. Haec est feneratoris inhumanitas, haec debitoris stultitia, ut filiis quibus non relinquit pecuniam, libertatem auferat, pro testamento chirographum dimittat, pro emolumento haereditatis syngrapham obligationis. Quid sibi vult paterni in liberos scriptura maledicti, ubi nulla est impii offensa peccati? An potest durius aliquod esse maledictum, graviusque servitium? Et illa saepe post mortem habet defunctus compendia, quod non spectat miserias filiorum. 30. Vendit plerumque et pater liberos auctoritate generationis, sed non voce pietatis: ad auctionem pudibundo vultu miseros trahit dicens: Solvite filii gulae meae sumptum, solvite paternae mensae pretium: vomite quod non devorastis, reddite quod non accepistis; hoc meliores, quod vestro pretio redimitis patrem, vestra servitute paternam emitis libertatem. 31. Esto ut aliquis qui subvenire possit, accedat. Quis tantam expleat Charybdim? quis rationes feneratoris agnoscat? quis avaritiam satiet? quae non iste pretia exaggeret, cum viderit redemptores? Non enim suo magis lucro quam alieno detrimento pascitur. Vera profecto, vera est, utpote Dei, divina sententia, qui cum iratus esset propter impietatem populi Judaeorum, quod post deos abiret alienos: Cui, inquit, vendidi vos feneratori (Esai. L, 1)? Venditur enim qui obligatus feneratori fuerit, et venditur non uno pretio, sed quotidiano: venditur non cum definitione, sed cum accessione diuturna. Nova usurarum auctio per menses singulos, nova sub quotidiana licitatione venditio. Qui plus obtulerit, trahit semper, venalis addicitur, numquam quasi venditus aestimatur. Magna igitur vis coelestis sententiae. Non satis judicavit Dominus dicere: Cui vendidi vos; sed addidit feneratori? Offensus nihil potuit gravius invenire, quo vindicaret in perfidos. Derelictus expostulat, cur ita fugerint salutis auctorem, quasi feneratori eos alicui Dominus vendidisset digna poena. Dominum relinquentes habent servi quod amplius quam carceris poenas et vincula reformident: habent liberi quod paveant pro libertatis incuria. 601 32. Simul illud adverte, quod feneratio praevaricationis materia judicata sit; quod is facile recedat a Domino, qui feneratori se potuerit obligare. Fenus enim radix mendacii, causa perfidiae est. Ego, inquit, vos non vendidi; sed peccatis vestris venditi estis (Ibid.). Ergo qui se feneratori obligat, ipse se vendit; et quod pejus est, vendit se non aere, sed culpa. CAPUT IX. Peccati feneratorem diabolum esse, qui Salvatori etiam divitias suas ostentarit; ei feneratorem haud absimilem; atque ibidem de centesima usurae, ac centesima ove; deque creditoris nomine quod sibi imponit verus exactor. 33. Quis iste peccati est fenerator, nisi diabolus, a quo Eva mutuata peccatum obnoxiae successionis, usuris defeneravit omne genus humanum (Vid. S. August. lib. I cont. Jul. Pelag., cap. 3)? Denique quasi malus fenerator chirographum tenuit, quod postea Dominus suo cruore delevit. Etenim quod mortis erat scriptum apicibus, debuit morte dissolvi. Fenerator ergo diabolus. Denique ostendebat Salvatori divitias suas dicens: Haec omnia tibi dabo, si procidens adoraveris me (Matth. IV, 9). At vero Dominus aeris solutor alieni, nihil ipsi debebat, qui poterat dicere: Ecce venit hujus mundi princeps, et in me suum non invenit nihil (Joan. XIV, 30). Nihil debebat, sed solvebat pro omnibus, sicut ipse testatur dicens: Quae non rapui, tunc exsolvebam (Psal. LXVIII, 5). 34. Quid distat malitia hujus principis mundi? Fenerator pecuniae caput obligat, manum tenet, sorte ducit. O nomen triste de dulci! Dominus ovem centesimam liberavit; illa centesima salutis, haec mortis est; et terra bona centuplum fructum reddit. Vae iis qui dicunt quod amarum est, dulce; et quod dulce, amarum! Quid amarius usura, quid dulcius gratia? Nonne hoc ipso sermone quo centesimam appellant, revocare deberent in memoriam Redemptorem, qui venit centesimam ovem salvare, non perdere? 35. Quis gravior exactor est? Et hoc triste nomen. Denique Dominus ait: Populus meus, exactores vestri circumscribunt vos (Esai. III, 14). Et in Evangelio habes: Dum vadis cum adversario tuo ad magistratum, da operam liberari ab illo; ne forte perducat te ad judicem, et judex tradat te exactori, et exactor mittat te in carcerem (Luc. XII, 58). Quis iste sit exactor agnosce, qui etiam novissimum quadrantem exigit, et idem se creditorem vocat, atque in hoc etiam nomine fraudem facit: ut qui veneni pocula melle illinit, ut sub grato odore mors lateat, atque illita calicis ora vim fraudis abscondant. Creditor praetexitur quasi fidelis; et quasi incredulus, ad quem fidelis oppignorat. 602 CAPUT X. Feneratoris, ne debitoris cadaver ad sepulturam efferretur, prohibentis historia. 36. Quoties vidi a feneratoribus teneri defunctos pro pignore, et negari tumulum, dum fenus exposcitur? Quibus ego acquievi libenter, ut suum constringerent debitorem, ut electo eo, fidejussor evaderet; hae sunt enim feneratoris leges. Dixi itaque: Tenete reum vestrum; et ne vobis possit elabi, domum ducite, claudite in cubiculo vestro, carnificibus duriores; quoniam quem vos tenetis, carcer non suscipit, exactor absolvit; peccatorum reos post mortem carcer emittit, vos clauditis; legum severitate defunctus absolvitur, vobis tenetur. Certe hic sortem suam jam memoratur implesse; non invideo tamen, pignus vestrum reservate. Nihil interest inter funus et fenus, nihil inter mortem distat et sortem: personat, personat funebrem ululatum fenoris usura. Nunc vere capite minutus est quem convenitis; vehementioribus tamen nexibus alligate, ne vincula vestra non sentiat: durus et rigidus est debitor, et qui non jam noverit erubescere. Unum sane est quod non timere possitis, quia poscere non novit alimenta. 37. Jussi igitur levari corpus, et ad feneratoris domum exsequiarum ordinem duci: sed etiam inde clausorum mugitu talia personabant. Ibi quoque funus esse crederes, ibi mortuos plangi putares: nec fallebat sententia, nisi quod plures constabat illic esse morituros. Victus religionis consuetudine fenerator (nam alibi suscipi pignora etiam ista dicuntur) rogat ut ad tumuli locum reliquiae deferantur; tunc tantum vidi humanos feneratores gravari me; tamen ego eorum humanitatem memorabam prospicere, ne postea se quererentur fraudatos esse, donec feretro colla subjecti, ipsi defuntcum ad sepulcra deducerent, graviori moerore deflentes pecuniae suae funus. CAPUT XI. Usura etiam ab aleatoribus exigitur, quorum in lusu varia fortuna est, sed lucrum cedit feneratori. Hujus in illos quanta tyrannis, et quae leges aleatorum. Postremo barbarorum quorumdam furor in aleam describitur. 38. Aliud non minoris acerbitatis accipite. Observant isti aleatorum conventicula, et perdentis aerumnam commoditatem suam judicant: spondent pro singulis. Varios primo sors ludit eventus, ad diversos saepe transfertur victoria, stipendiaque ejus vicissim atque aerumna mutantur: omnes vincuntur et vincunt, fenerator solus acquirit: penes alios inane nomen quod vicerint, penes feneratorem solum fructus est, non annuus, sed momentarius; illi soli faciunt lucrum in omnium detrimento, illis solis est usura victoriae. Videas reliquos subito egentes, repente divites, deinde nudos, singulis jactibus statum 603 mutantes. Versatur enim eorum vita, ut tessera; volvitur census in tabula, fit ludus de periculo, et de ludo periculum: quot propositiones, tot proscriptiones. Clamor plaudentium, fletus despoliatorum, gemitus deplorantium. Sedet inter hos creditor ut tyrannus, damnans unumquemque sorte capitali, agitat hastas, feralem instituit de singulorum exuviis auctionem: alios proscriptioni addicit, alios servituti: non tanti occisi sub tyrannis sunt. Vitae igitur hanc aleam rectius dixerim, quam pecuniae; sub momento fertur, quod valeat in aeternum. Ebrietas judicat, et nullus appellat. Habet et alea suas leges, quas fori jura non solvant. Notatur, si credi potest, infamia, qui putaverit renitendum, et infamium sententia gravius quam censura judicialis inurit opprobrium; quoniam qui apud judicem damnantur, apud illos gloriosi sunt: qui apud illos damnantur, apud judicem criminosi sunt. Nobile constituit Moyses seniorum judicium (Exod. XVIII): hi tamen de levioribus judicabant; verbum grave, hoc est, de potioribus negotiis Moysi judicio reservare consueverant. Hic dicitur: Aleonum consilium judicavit, et plus eorum timetur potentia, quam leonum. Inter has feras vivis fenerator atque versaris. His bestiis cibum eripis, his tetrior aestimaris, his crudelior plus timeris. 39. Ferunt Chunorum populos omnibus bellum inferre rationibus, feneratoribus tamen esse subjectos; et cum sine legibus vivant, aleae solius legibus obedire, in procinctu ludere, tesseras simul et portare, et plures suis quam hostilibus jactibus interire: in victoria sua captivos fieri, et spolia suorum perpeti, quae pati ab hoste non noverint: ideo numquam belli studia deponere; quod victus aleae ludo, cum totius praedae munus amiserit, ludendi subsidia requirat bellandi periculo: frequenter autem tanto ardore rapi, ut cum ea quae sola magni aestimant, victus arma tradiderit, ad unum aleae jactum vitam suam potestati vel victoris vel feneratoris addicat. Denique constituit quod quidam eorum et imperatori Romano cognitus in fide, pretium servitutis quam sibi tali sorte superatus intulerat, suppliciis imperatae mortis exsolverit. Premit ergo fenerator etiam colla Chunorum, et eos urget in ferrum, premit barbaros suae terrore saevitiae. 604 CAPUT XII. De feneratorum exactione, et variis vocabulis quibus utuntur. Eorum pecunia comparatur cum echidna aliisque serpentibus; ubi cur usuras Graeci τόκους dixerint, explicatur. 40. Quid enim tetrius eo qui hodie fenerat, et cras expetit? Et (Eccli. XX, 16) odibilis, inquit, homo hujusmodi. Oblatio quidem blanda, sed immanis exactio. Verum ipsa oblationis humanitas facit et exactionis saevitiam: protulit pecuniam, hypothecas exigit, et in suis apothecis recondit. Una pecunia a feneratoribus datur, et quam multa a debitoribus exiguntur? Quanta sibi fecerunt vocabula? Nummus datur, fenus appellatur: sors dicitur, caput vocatur: aes alienum scribitur: multorum hoc capitum immane prodigium numerosam exactionem efficit: syngrapham nuncupat, chirographum nominat, hypothecas flagitat, pignus usurpat, fiducias vocat, obligationem asserit, usuras praedicat, centesimas laudat. 41. Echidna quaedam est feneratoris pecunia, quae tanta mala parturit. Echidna tamen fecunda poenis viscera trahens, partu suo rumpitur. Et morte materna docet sobolem non esse degenerem in matrem. Igitur incipiunt esse serpentes, illam morsibus suis scindunt. Illic ubi nascitur venenum, primum probatur. Pecunia autem feneratoris omnia mala sua concipit, parit, nutrit, atque ipsa magis in sobole sua crescit, tristi prole numerosior. Non minus flexuosa quam serpens, atque in orbem tota se colligens, ut caput servet: reliquo flagellat corpore, illud solum producit ad vulnera: spiris ingentibus quos comprehenderit, ligat, solo capite interficit: salvo capite, etiam si reliqua pars ejus dilapidata fuerit, reviviscit. 42. Diversa quoque serpentibus sunt conveniendi et parturiendi tempora: pecunia fenebris a die initae conventionis crescentibus serpit usuris, quae parturire non novit; quia dolores magis ipsa in alios transfundit. Ibi dolores ut parturientis; unde etiam τόκους Graeci appellaverunt usuras, eo quod dolores partus animae debitoris excitare videantur. Veniunt kalendae, parit sors centesimam: veniunt menses singuli, generantur usurae, malorum parentum mala proles. Haec est generatio viperarum. Crevit centesima, petitur nec solvitur, applicatur ad sortem. Fit maledictum 605 propheticum (Ps. LIV, 12), dolus in dolo, usura improbi seminis fetura deterior. Itaque non jam centesima incipit esse, sed summa, hoc est, non fenoris centesima, sed fenus centesimae. CAPUT XIII. Usurae etymologiam prosequens ostendit illam leporibus ipsis, ac plantis quibuslibet fecundiorem esse, feneratorisque aviditate omnem aliam superari: dein ad institutam usurae cum animalibus ac plantis comparationem redit. 43. Usuram quoque ab usu arbitror dictam, quod ut vestes usu, ita usuris patrimonia scindantur. Lugubre cerae prima littera sonat. Parturit vox doloris est: quid tibi potest esse boni, quod a dolore incipit et ab obligatione? Lepores ferunt generare simul et educare, et continuo parturire: istis quoque anaglyphariis usurarum generatur et supergeneratur usura, enutritur ac nascitur, et nata jam parturit. Radices quoque arborum primo plantantur ut prendant: cum prenderint, tunc virescere incipiunt, postea pullulare: at vero pecunia fenebris vix plantata jam pullulat. Semina tempore erumpunt, animalia tempore pariunt: Tempus enim pariendi, et tempus moriendi; tempus plantandi, et tempus evellendi plantatum; tempus occidendi, et tempus sanandi (Eccle. III, 2 et 3). Et infra: Tempus acquirendi, et tempus reddendi: tempus custodiendi, et tempus expellendi (Ibid., 6), ut Ecclesiastes ait: pecunia fenebris hodie seminatur, cras fructificat: semper parit, et numquam interit: semper plantatur, vix evellitur. Vult semper fenerator acquirere, numquam perdere: numquam custodire pecuniam suam, semper expellere: numquam sanare, semper occidere. 44. Et quia bonus ad omnia magister Ecclesiastes liber est Salomonis, paulisper ipsi inhaereamus: Non satiabitur oculus, inquit, videndo, et non satiabitur auris auditu (Eccl. I, 8): nec fenerator expletur accipiendo, nec affectus ejus quotidiano numerandi aeris satiatur auditu. Et iterum: Omne quod fuit, ipsum est quod erit (Ibid., 9): Crescit semper pecunia, otium nescit avaritia, nescit usura ferias. Omnes, inquit, torrentes vadunt in mare, et mare non adimpletur (Ibid., 7). Mare istud fenerator est; omnium 606 patrimonia tamquam fluctus absorbet, et ipse nescit expleri. Mari tamen plerique utuntur ad quaestum, feneratore nemo utitur nisi ad dispendium: illic multorum commodum est, hic universorum naufragium. 45. Multa sunt animantia quae cito generare incipiunt, sed cito etiam generare desistunt: sors cito generat, et numquam desinit; immo cum exordium crescendi acceperit, in infinitum extendit augmentum. Omne deinde quod crescit, cum ad naturae suae formam atque mensuram, magnitudinemque pervenerit, vacat incremento: sed feneratorum pecunia tempore semper augetur, et ultra formam maternae sortis excedens modum non tenet. Pleraque etiam animantium cum coeperint ea quae ex his orta sunt generare, tamquam effetis viribus usum generationis amittunt: sors autem fenoris cum fuerit crescentibus exaequata centesimis, et vetustatem sui renovat, et partus solitos adjunctione multiplicat. CAPUT XIV. Usuram prohiberi lege divina, unde et sumptum est illud Catonis, fenerare est hominem occidere. Vestimentum pignori acceptum ante noctem reddendum esse; ac fenoris nomine intelligendum quidquid praeter sortem exigitur: post quae sequitur extorsionum divitibus familiarium reprehensio. 46. Non novum nec perfunctorium hoc malum est, quod veteris atque divinae praescripto legis inhibetur. Populus qui despoliaverat Aegyptum, qui pede transierat mare, monetur a fenoris pecunia cavere naufragia. Et cum de aliis peccatis semel aut multum iterata admonitione praescripserit, de fenore saepius intimavit. Habes in Exodo: Quod si pecuniam feneraveris pupillo, orphano, pauperi, apud te non suffocabis eum, non impones illi usuram (Exod. XXII, 25). Ostendit quid sit suffocare, id est, usuram imponere; strangulat enim, et quod pejus est, animam laqueus creditoris: quo sermone et praedonis violentiam, et deformis nodum mortis expressit. Quod si pignus acceperis vestimentum propinqui tui, ante solis occasum restitues illud; est enim hoc coopertorium ejus tantum, 607 hoc vestimentum turpitudinis ejus in quo dormiet. Quod si itaque proclamaverit ad me, exaudiam eum (Ibid., 23). Audistis, feneratores, quid Lex dicat, de qua dixit Dominus: Non veni Legem solvere, sed adimplere (Matth. V, 17)? Quam Dominus non solvit, vos solvitis? Usuram, inquit, petere, suffocare est. Hoc quoque foris sero est dictum a quibusdam eorum prudentibus: Quid est, fenerare? Hominem, inquit (Cicero, lib. II Offic., in fine), occidere. Sed utique non Cato prior quam Moyses, qui legem accepit. Multo ille posterior. 47. Si pignus acceperis vestimentum propinqui tui, ante solis occasum restitues illud, ne nudati appareat turpitudo (Exod. XXII, 26 et 27). Vos vero exuitis atque nudatis, et non redditis. Videte ne sol occidat super avaritiam vestram, ne sol justitiae vobis occidat; quia justitiam non tenetis, aut sol iniquitatis super flagitia vestra condatur. Dies quoque perit invito, nox irruit sicut Judae, qui cum diabolus se misisset in cor ejus, surrexit ad proditionem, et facta est nox; sol enim justitiae occiderat ei, et recubuerat super eum. Qui in cor ejus intravit, fecit illi tenebras, ut lucis non videret auctorem. Ibi miser periit in illo convivio in quo alii salvantur. Reddite igitur vestimentum debitori, in quo dormiat, et quietus sit. Si nolueritis reddere: exaudiam, inquit, eum; quia misericors sum (Ibid.). Si vos non exauditis, ego exaudiam, ego miserebor, ego non despiciam inopis precem. 48. In Deuteronomio quoque scriptum est: Non exiges a fratre tuo usuram pecuniae, et usuram escarum, et usuram omnium rerum quascumque feneraveris fratri tuo. Si alienigenae credideris, usuram exiges ab eo: a fratre autem tuo non exiges (Deut. XXIII, 19 et 20). Vides quantum pondus in verbis sit. Noli, inquit, exigere usuram a fratre tuo, hoc est, cum quo habere debes omnia communia, ab eo tu usuram exigis? Frater tuus consors naturae, et cohaeres gratiae, noli ab eo exigere amplius, a quo durum est repetere quod dederis, nisi cum habuerit unde solvat. 49. Et quia plerique refugientes praecepta Legis (14, quaest. 3, c. Plerique), cum dederint pecuniam negotiatoribus, non in pecunia usuras exigunt, sed de mercibus eorum tamquam usurarum emolumenta percipiunt; ideo audiant quid Lex dicat: Neque usuram, inquit, escarum accipies, neque omnium rerum quascumque feneraveris fratri tuo. Fraus enim ista et circumscriptio Legis est, non custodia. Et putas te pie facere, quia a negotiatore velut munus suscipis? Inde ille fraudem facit in mercium pretio, unde tibi solvit usuram. Fraudis illius tu auctor, tu particeps, tibi proficit quidquid ille fraudaverit. Et esca usura est, et vestis usura est, et quodcumque sorti accedit, usura est: quod velis ei nomen imponas, usura est. Si licitum est, cur vocabulum refugis, cur velamen obtexis? Si illicitum est, cur incrementum requiris? 50. Quod pejus est, hoc vitium plurimorum est, et maxime divitum, quibus hoc nomine struuntur cellaria. Si quis instaurandum convivium putat, ad negotiatorem mittit, ut absynthiati 608 cupellam sibi gratis deferat: ad cauponem dirigit, ut Picenum vinum, aut Tyriacum requirat: ad lanium, ut vulvam sibi procuret: ad alium, ut poma sibi adornet. Itaque humanitatem judicant quae alieno periculo constant. Tu bibis, et alius diffluit lacrymis: tu epularis, et alios cibo tuo strangulas: tu symphonia delectaris et alius miserabili deplorat ululatu: tu poma degustas, et alius spinam vorat. Numquid colligunt de spinis uvas, aut de tribulis ficus? Spina usura est, spina centesima est, tribulus est fenus, male urit. Quomodo ergo potes fructum habere de spinis? Si iste fructus de spinis non nascitur, ille nascetur aeternus. De aerumnis ditaris, de lacrymis lucrum quaeris, de fame aliena pasceris, de exuviis despoliatorum hominum cudis argentum: et judicas te divitem, qui stipem poscis a paupere? Sed audi quid dicat Salvator: Vae vobis divitibus, qui habetis consolationem vestram (Luc. VI, 24)? CAPUT XV. Alienigenam a quo usuras licet exigere, solum esse eum, quem licet occidere: fratrem vero ejusdem vel fidei vel juris consortem: quamlibet usuram proscribi, et de benedictionibus ejus qui ab illa abstinuerit, cum exhortatione ad misericordiam et veritatem. 51. Sed forte dices quia scriptum est: Alienigenae fenerabis (Deut. XXIII, 20); et non consideras quid Evangelium dicat, quod est plenius. Sed hoc interim sequestremus, Legis ipsius verba considera: Fratri tuo, inquit, non fenerabis ad usuram: sed alienigenam exiges. Quis erat tunc alienigena, nisi Amalech, nisi Amorrhaeus, nisi hostes? Ibi, inquit, usuram exige. Cui merito nocere desideras, cui jure inferuntur arma, huic legitime indicantur usurae. Quem bello non potes facile vincere, de hoc cito potes centesima vindicare te. Ab hoc usuram exige, quem non sit crimen occidere. Sine ferro dimicat qui usuram flagitat: sine gladio se de hoste ulciscitur, qui fuerit usurarius exactor inimici. Ergo ubi jus belli, ibi etiam jus usurae. Frater autem tuus omnis, fidei primum, deinde romani juris est populus: Narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae laudabo te (Ps. XXI, 23). 52. Denique etiam in Levitico praescribit Lex usuram a fratre non esse poscendam. Sic enim habes: Et vivet frater tuus tecum, pecuniam tuam non dabis illi in usuram, et in amplius recipiendum non dabis illi escas tuas (Levit. XXV, 36). Generaliter haec sententia Dei omne sortis exclusit augmentum. Unde et David et benedictum aestimavit, et dignum habitatione coelesti, qui pecuniam non dedit in usuram (Ps. XIV, 5). Si ergo qui non dedit, benedictus; sine dubio maledictus, qui ad usuram dedit. Cur ergo maledictionem potius eligis, quam benedictionem? Potestis benedicti esse, si velitis, potestis justi esse. Homo enim justus secundum Ezechiel (Ezech. XVIII, 7), qui pignus debitori reddet, et pecuniam suam in usuram non dabit, et superabundantiam non accipiet, 609 et ab injustitia avertet manum suam: Justus est iste, inquit, vita vivet, dicit Dominus (Ibid., 9). Qui autem pignus non reddidit, et in simulacra apposuit oculos suos, iniquitatem fecit, cum usura dedit, et superabundantiam accepit, hic vita non vivet. Omnes iniquitates istas fecit, morte morietur: sanguis ejus super ipsum erit. Vide quomodo feneratorem cum idololatra copulavit, quasi crimen aequaret. Elige ergo quod dulce est. 53. Cur semper tristes, cur semper amarissimi, cur semper solliciti? Procedat aliquando a vobis misericordia, procedat veritas: obligetur mendacium, fraus odio sit. Docuistis perjurium: feneratorium sacramentum dicitur, ubi paratur perjurium. Parastis frequenter cum reddita fuerit pecunia, quod syngrapha non appareat: pejeratis postea quod non receperitis pecuniam. Nolite ergo semper miseri esse, semper avari, semper moesti. Leones sunt, et feritatem suam mutant: De manducante, inquit, exivit esca, et de forte et tristi exivit dulce (Judic. XIV, 14); Graecus, et tristi habet; sic invenimus. Tamen de forti hoc intelligitur; quia leo fortis est feritate: et qui ferus, tristis. Et de vobis qui pecuniam et avaritiam devoratis, exeat misericordia; haec enim esca est egenorum: et de tristi exeat dulce, ut dimittatis ei qui non habet unde dissolvat. Quid trahitis peccata ut fune longo, et jugi loro vitulae? Quod fit utique, cum fenus producitis. Tenetis pauperem debitorem, vel ibi sit aliqua gratia, ubi nulla spes commodi. Et hoc secundum avaritiam vestram loquor. CAPUT XVI. Ex Evangelico praecepto fenerandum his, a quibus nihil exspectetur, immo etiam inimicis: uberrimum fenus illius esse, qui Domino feneraverit: nec diffidendum ipsius paupertati quae veras largitur divitias. 54. Caeterum Dominus in Evangelio talibus magis existimat fenerandum, a quibus redhibitio non speretur. Sic enim ait: Et si mutuum dederitis a quibus speratis recipere, quae vobis est gratia? Nam peccatores peccatoribus fenerant, ut recipiant; verumtamen amate inimicos vestros, et benefacite eis, et mutuum date nihil sperantes; et erit merces vestra multa in coelo, et eritis filii Altissimi, quia ipse benignus super ingratos et malos. Estote misericordes, sicut et Pater vester misericors est (Luc., VI, 34 et seq.). Advertitis quod nomen a Domino fenerator acceperit, quod nomen etiam qui fenori vestro fuerit obligatus. Peccatores, inquit, peccatoribus fenerant, ut recipiant: uterque peccator, et fenerator, et debitor. Vos autem, inquit, amate inimicos vestros. Non discutiatis quid mereantur inimici, sed quid vos facere oporteat. Date mutuum iis a quibus non speratis vos, quod datum fuerit, recepturos. Nullum hic damnum est, sed compendium. Minimum datis, multum recipietis: in terra datis, et id vobis solvetur in coelo: fenus amittitis, mercedem magnam habebitis: feneratores 610 esse desinitis, filii eritis Altissimi: eritis misericordes, qui vos Patris aeterni probetis haeredes. 55. Sed feneratorum vos delectat et usurarum vocabulum. Id quoque non invideo. Docebo quomodo boni feneratores esse possitis, quomodo bonas quaeratis usuras. Dicit Salomon: Fenerat Domino qui miseretur pauperi: secundum datum autem ejus retribuet ei (Prov. XIX, 17). Ecce bonum fenus de malo factum est: ecce irreprehensibilis fenerator: ecce usura laudabilis. Nolite ergo jam invidentem me vestris commodis aestimare. Putatis quod hominem subtraham vobis debitorem? Deum provideo, Christum subrogo, illum demonstro qui vos fraudare non possit. Fenerate ergo Domino pecuniam vestram in manu pauperis. Ille astringitur et tenetur: ille scribit quidquid egenus acceperit: Evangelium ejus cautio est: ille promittit pro omnibus indigentibus, ille dicit fidem; quid dubitatis dare? Si quis vobis dives hujus saeculi offeratur, qui fide promittat sua pro aliquo debitore, statim numeratis pecuniam: pauper est vobis Dominus coeli, et conditor mundi hujus; et adhuc deliberatis quem ditiorem quaeratis fidejussorem. 56. Sed allegatis, quia pauper est factus, cum dives esset. Vidistis ergo quia fides ejus dives est, fides ejus idonea est; pauper est factus, cum pro nobis solveret, et adhuc paupertas ipsa non decipit; nos enim divites fecit, quos pauperes putabatis. Dicit enim Apostolus: Pauper factus est cum dives esset, ut in illius inopia vos ditaremini (II Cor. VIII, 9). Bona inopia, quae largitur divitias. Nolite ergo vos paupertatem timere, ut sitis divites. Date otiosam pecuniam, et recipietis fructuosam gratiam, et pauperum subvenietis necessitatibus, et vobis custodiae sollicitudo minuetur. Non peribit quod pauper acceperit; et vobis quod dederitis inopi, sine custode servabitur. Quod si incrementum usurarum quaeritis, in Lege benedictio, in Evangelio coelestis est merces: quid suavius benedictione; quid majus est coelo? Si escarum desideratur usura, ea quoque praesto est, sicut legimus: Is enim qui miseretur pauperis, ipse pascetur (Prov. XXII, 9). CAPUT XVII. Occurritur objectioni, qua nonnulli negant generaliter prohibitum ne pignus retineatur, sed ad pauperum pignora Legem restringunt. 57. Reddite ergo pignora quae tenetis, quoniam fidejussorem idoneum reperistis. Sed obmurmurant adhuc dicentes, quia licet tenere pignora, et se Lege defendunt. Aiunt enim: Scriptum est in Deuteronomio: Si fuerit tibi debitum a proximo tuo quodcumque, non introibis in domum ipsius pignerare pignus: sed foris stabis, et homo apud quem est debitum tuum, proferet tibi foris pignus. Si autem homo ille pauper fuerit, non dormies in pignore ipsius; sed redditione reddes ei pignus ipsius ad occasum solis, et dormiet in vestimento suo, et benedicet te, et erit in te misericordia coram Domino Deo tuo (Deut. XXIV, 10 et seq.). Et alibi, inquiunt, scriptum est: Non pignerabis 611 molam, neque lapidem superiorem molae; quoniam hic pignerat (Ibid., 6). Et alibi: Non accipies pignus vestimenti viduae (Ibid., 17). Unde argumentantur quia specialia pignora sint interdicta, non omnia, id est, pauperis et viduae. Molam quoque et lapidem superiorem molae prohibitum pignerari. 58. Sed cum per Ezechielem prophetam ipse Dominus dicat (Ezech. XVIII, 7), justum esse qui pignus reddidit, injustum qui tenuit: utique non speciale aliquod, sed generaliter omne pignus suadet esse reddendum; cum dicat Job: Conscriptionem quam habui adversus aliquem juramento conceptam, imponens coronam legebam, et si non scindens eam reddidi, nihil accipiens a debitore (Job. XXXI, 26 et 27). Cum Dominus nihil ab iis quibus mutuum dederimus, sperandum esse praecipiat (Luc. VI, 34), quod recipere debeamus, quomodo pignus secundum Legem putant esse retinendum? CAPUT XVIII. Ut objicientibus nos divina lege ad fenerandum incitari fiat satis, inquiritur quid justus v. g. Petrus fenori dare valeat; ostenditurque suos illi sermones esse, quos feneret. 59. At ne pari recrudescant modo, et dicant etiam se ad fenerandum incitari Legis oraculo; quia scriptum est: Fenerabis gentibus multis, tu autem non mutuaberis (Deut. XXVIII, 12); tempus est plenius et expressius disputare et docere quid fenerandum, et quibus Legis statuta praescribant; praecedit enim fenoris causa pignoris causam. Mutuabitur, inquit, peccator, et non solvet: justus autem miseretur, et tribuet (Ps. XXXVI, 21). Audis, debitor, quid debeas declinare: audis, creditor, quid debeas imitari. Et infra: Juvenis fui, et senui, et non vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem. Tota die miseretur et fenerat (Ibid., 25). Unde huic justo quod tota die feneret? Ergo dives justus est; et quanto ditior unusquisque fuerit, tanto justior: qui plus habuerit unde feneret, ipse erit justior. Sed difficile dives intrat in regnum coelorum. 60. Quid ergo feneret, dic mihi, sancte David? Contra me protuli testimonium, nisi mihi subvenis. Petrus dicebat: Argentum et aurum non habeo (Act. III. 6), numquid non erat justus? Tu mihi ergo expone quid feneret. Dixisti enim: Beatus vir qui miseretur et commodat, disponet sermones suos in judicio (Ps. CXI, 5). Inveni quid fenerat justus. Petrus quoque me doceat et ipse quid feneret, qui dixit inopi attendenti ad se et ad Joannem: Argentum et aurum non habeo. Nihil ergo dabis pauperi, apostole? Das tamen, et plus das quam alii: das inopi, quod alii dare non possunt: das inopi, post quod egere non possit: das inopi, quod etiam divites accipere concupiscunt: das inopi, quod ii qui istud argentum et aurum habent, conferre non noverint; quia avaritia eos impedit: das inopi, qui eis divitibus facias ditiorem. Incitasti animum meum, concupisco hoc donum tuum. Dicito, rogo, 612 quid des. Noli me diu suspensum reddere, cupio petere, si cito solvas. Sed solvisti cito: non distulisti inopem, non despexisti precem pauperis, non diutius eum desperare fecisti, non vacuus ad templum ascendisti dicens: Argentum et aurum non habeo. Non illi soli plenis manibus ascendunt, qui argentum et aurum habent: ascendit et pauper non vacuus: ascendit et ille non vacuus, quia aurum et argentum non habet. Audiamus quid det iste pauper: Sed quod habeo, inquit, do tibi. In nomine Jesu Nazareni surge et ambula (Ibid.). O optanda paupertas; o ditior inopia! Claudicabat, cui divites dabant: unus pauper dedit, et statim qui claudus erat, sanus est factus. 61. Habet ergo justus quod feneret, habet et argentum quod feneret, sermones suos fenerat: hoc est justi argentum; eloquia enim Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplo. Hoc fenerat qui Legem accipit, qui Legem meditatur, qui Legem exercet: hoc feneravit Petrus, hoc feneravit Paulus, quibus dicitur ut ad viros nationum pergerent. Ad Cornelium centurionem Petro, cui dicitur: Surge, vade nihil dubitans, quoniam ego misi illos; et surrexit et ivit (Act. X. 20). Et infra dixit: Numquid aquam vetare possumus, ne baptizentur ii, qui Spiritum sanctum acceperunt (Ibid., 47)? Jussitque eos baptizari. Hoc est Fenerabis gentibus, ut peccata dimittas, debita auferas: tu autem non mutuaberis. Mutuatur enim peccator, et non solvet peccata sua; quia peccator est. Paulo dicitur (Act. IX, 15): Fenerabis gentibus qui missus est ad gentes; Joanni dicitur: Fenerabis gentibus; Jacobo et caeteris dicitur: Fenerabitis gentibus; quibus dictum est: Ite, baptizate gentes (Matth. XXVIII, 19). 62. Dicitur populo patrum: Si custodieris mandata Dei, benedictus eris, et fenerabis gentibus verbum (Deut. XXVIII. 12). Denique non de pecunia dici significant sequentia: Princeps eris gentibus multis: tibi autem nemo dominabitur. Constituet te Dominus Deus tuus caput, et non in caudam, et eris tunc supra, et non subter, si exaudieris vocem Domini Dei tui (Ibid., 13). Et sequitur: Si autem non audieris, maledictus tu in civitate, et maledictus in agro (Ibid., 16). Et infra: Maledicta progenies ventris tui (Ibid., 18). Non pecunia utique benedictum facit, sed cognitio Dei, praedicatio verbi: si gratiam Domini feneremus, si indigentibus eloquia Domini conferamus, si observemus mandata coelestia. Et contra maledictum non facit, si desit pecunia quae feneretur: sed si desit studium, si desit observatio coelestium statutorum, maledictus eris. 613 CAPUT XIX. Judaeos primo gentibus fenerasse, postmodum gentes in Christum credentes vicem illis reddidisse, quod pecuniam suam amisissent: ejusdem pecuniae laus, atque ad illam fenerandam exhortatio: et quo pacto in ea re Israelitis antepositae fuerint nationes. 63. Denique mysterium Ecclesiae evidenter exprimitur. Primum enim dixit ad discipulum Legis: Si audieris Legem, et custodieris, fenerabis gentibus (Deut. XV, 6); quod factum est a patribus nostris. Feneravit Moyses gentibus, qui proselytos acquisivit, feneravit Jesus Nave, feneravit Gedeon, feneravit Samuel, David, Salomon, Elias, Elisaeus; et si quis volebat verbum cognoscere, pergebat ad eos: regina Austri venit audire sapientiam Salomonis. 64. Ubi coepit populus Jadaeorum non custodire Legem, coeperunt advenae, hoc est, ex populo nationum qui in Dominum Jesum crediderunt, interpretationem Scripturarum fenerare illi vetusto populo. Feneravit Timotheus patre Graeco ortus verbum Judaeis, cum sacerdotium recepisset; feneramus hodieque sacerdotes in Ecclesia verbum Judaeis, qui de Synagoga ad Ecclesiam transierunt; feneramus et novam et vetustam pecuniam: etenim quam habuerunt, jam non habent; oculos habent, et non vident, aures habent, et non audiunt; pecuniam habent, et non habent; quia usum ejus ignorant, pretium ejus nesciunt, figuram ejus et formam non cognoverunt. Nam si cognovissent, numquam auctorem pecuniae denegassent dicentes: Nolumus hunc regnare super nos (Luc., XIX, 14). Qui quidem rediens, accepto regno, jussit vocari servos suos quibus dedit pecuniam, et eos qui fenerassent pecuniam, praedicavit: ei autem qui pecuniam tenuit otiosam domini sui respondit: Sciebas quod ego homo austerus sum, tollo quod non posui, meto quod non seminavi: et quare non dedisti pecuniam meam ad mensam, et ego veniens cum usuris utique exegissem illam (Ibid., 22 et 23)? 65. Audistis quae pecunia boni feneratoris sit, quae pecunia bonas acquirat usuras, quae pecunia non infamet feneratorem, non opprimat debitorem, quam pecuniam aerugo non possit obducere, non penetrare tinea, quae pecunia non de terreno thesauro sit, sed de aeterno, quae pecunia divitem faciat accipientem, nec aliquid imminuat feneranti. Haec pecunia usuram habet: non centesimam ejus quod dederit portionem, sed centuplum fert fructum. Expande igitur sinum mentis, ut hujus pecuniae numeratam tibi suscipias quantitatem: intende cordis obtutum, ut agnoscas pecuniae hujus imaginem et inscriptionem: certe hanc pecuniam excute, tabulam supra mensam animae tuae quae stabilis virtutibus sit, quadratam constitue, conde in thesauro pectoris tui, de quo doctus scriba depromit nova et vetera. Vides qualis haec pecunia sit, 614 quemadmodum creditorem, debitoremque invisa in se conjungat nomina. Qui invehebar in feneratores, jam provoco debitorem. Hujus ergo feneratores pecuniae vos esse desidero; ut ad vos qui mutuum sumant, sponte festinent: per quam non nummum, sed regnum possitis acquirere: per quam non maledicta quaeratis, sed benedictionis gratiam. 66. Hanc pecuniam fenerat populus nationum, qui scivit accipere feneratum, qui scivit cernere, qui scivit excutere. Recusasti indiga fenoris spiritalis, egere coepisti. De te ergo a Dei filio dictum est: Mutuabitur peccator, et non solvet (Ps. XXXVI, 21). Tibi dicitur Advena qui est in te, ascendet super te: tu autem descendes in imum (Deut. XXVIII, 43). Nescit enim summum, qui Christum ignorat: in inferno semper est, qui non ascendit ad Christum: in summo autem populus qui verbum recipit, hic habet fidei patrimonium omne. De hoc dicit Lex: Hic tibi foenerabit, tu autem non fenerabis ei: hic tibi erit caput, tu autem eris cauda (Ibid., 44), hoc est, ille erit primus, tu ultimus et abjectus. Auferam a Judaea caput et caudam, initium et finem: initium Christum, qui interrogatus quis esset, respondit: Initium quod et loquor vobis (Joan. VIII, 25): finem quoque Christum dicit: ipse est enim finis Legis ad justitiam omni credenti (Rom. X, 4). Ergo qui non credit ad justitiam, nec initium, nec finem habet, sed ipse finis sui est. CAPUT XX. Praemisso pignoris, commendati, ac depositi discrimine, ostendit spirituale pignus esse, quod reddi Lege jubeatur; corporeum tamen etiam reddi oportere: qui verbum Dei audierit debitorem esse, nec ab eo pignus tollendum. De evangelicis vestimentis, et de tunica quam omnes jubemur induere. Bonum amictum esse Dei verbum; esse pignus Dominicae sortis, esse sapientiae vestimentum; tamdem esse verbum coangustandum. 67. Cognovimus fenus legitimum, cognoscamus et pignus quod Lex reddi jubet ante solis occasum. Quid sit istud audi dicentem Apostolum: Dedit Deus pignus Spiritum in cordibus nostris (II Cor. I, 22). Tripliciter autem et pignus, et commendatum, et depositum dicitur. Pignus dicunt quod pro mutuo aere susceptum est: commendatum autem et depositum quod nos custodiae causa alicui commisimus. Unde ait Apostolus: Scio cui credidi, et certus sum, quia potens est commendatum meum servare in illum diem (II Tim. I, 12). Depositum quoque idem docuit quod esset, dicens: Bonum depositum custodi per Spiritum sanctum qui habitat in nobis (Ibid., 14). Numquid Spiritus commendati auri argentique custos est, aut per Spiritum sanctum pecunia custoditur? Spiritale igitur pignus custoditur ab Spiritu, ne aves coeli veniant, et auferant illud de cordibus nostris. 68. Petamus ergo, ut custodiat in nobis Christus hoc pignus quod ipse donavit, et depositum suum commendatumque conservet. Nihil enim 615 accepit a nobis, sed ipse nobis credidit quod nostrum non erat. Et ideo detrimento honestatis afficitur, qui depositum violarit alienum. Si commendatum hominis nulla debemus fraude violare, quanto magis divinum et spiritale depositum bona fide servare nos congruit, ne existimationis et utilitatis gravia damna subeamus. 69. Hoc igitur pignus est quod Lex prohibet pignerari, et violenter auferri. Sic enim habet Scriptura: Si debitum tibi fuerit a proximo tuo quodcumque, non introibis in domum ipsius pignerare pignus; et homo apud quem est debitum tuum, proferet tibi foras pignus. Si autem homo ille pauper fuerit, non dormies in pignore ipsius, sed redditione reddes ei pignus ipsius ad occasum solis; et dormiet in vestimento suo, et benedicet te, et erit in te misericordia (Deut. XXIV, 10 et seq.). 70. Dices itaque mihi: Ecce Lex auferri pignus prohibuit, non suscipi: pauperi autem jussit reddi, non omnibus. At de corporalibus quidem pignoril us sanctus etiam Esdras docuit nos, quod jam, feneratores, adversus patrum vestrorum non possitis venire professionem. Nam cum juberentur qui feneraverant, et acceperant aliena pignora, ut restituerent ea, dixerunt: Reddimus, et ab ipsis nihil quaerimus (Nehem. V, 12). Boni patres, qui statuerunt pignora debitorum esse reddenda: boni etiam feneratores qui responderunt quod et pignora redderent, et pecuniam non requirerent, quam dedissent. Et sententia vos paternae censionis his astringit, et professio creditorum. 71. Est autem et aliud pignus quod Lex spiritalis prohibet auferri; et si datum fuerit, reddi jubet ante solis occasum: quod homo debitor reddit, et ipse protulit. Debitor est autem omnis qui audit verbum regni et non intelligit: venit malus, et rapit quod seminatum est in corde ipsius. Noli ergo introire in domum ejus, ut illud pignus accipias. Vae enim qui scandalizaverit unum de pusillis istis! Si sua stultitia amiserit pignus suum, tu non habebis delictum. Si autem pauper fuerit, redde pignus ante solis occasum: pignus autem vestimentum est. Si sibi dives videtur, ipse se decipit, si pignus tradiderit suum: si autem pauper qui non habeat divitias spiritus, redde illi vestimentum suum ante solis occasum. 72. Si de corporali ageretur pignore, utique magis per diem reddendum fuit, ne turpitudo nudi corporis diurno lumine proderetur; tenebrae enim nudum non produnt. Ac si hoc moveret quod non haberet pauper, quo dormiens tegi posset, utique aut stragulum aut amictum diceret esse reddendum. Nunc autem dicendo vestimentum, tunicam magis significat qua induimur atque vestimur. Redde ergo pauperi tunicam suam, ut dormiat in ea noctu. 73. Nonne tibi videtur illum pauperem significare, qui cum tunica una jubetur pergere, alteram non requirere, emissus a Christo ad Evangelium praedicandum (Matth. X, 10)? Ipse est enim pauper spiritu, qui dormire possit: nam satiato divitiis, non est qui sinat eum dormire. Dormit enim pauper somnum resurrectionis, quem dives dormire non potest, 616 quia divitiis et voluptatibus suffocatur. Dormit Christi quietem dicentis: Ego dormivi et quievi, et surrexi (Psal. III, 6). Haec est tunica illa desuper texta qua erat indutus Christus, quam scindere non potuerunt illi milites quos agnoscis. Nullus enim eorum vestimentum Christi scindit, sed dividit; sicut scriptum est: Diviserunt vestimenta mea sibi, et super vestem meam miserunt sortem (Ps. XXI, 19). Diviserunt sibi evangelistae vestimenta ejus, et super vestem ejus, hoc est, super praedicationem Evangelii qua vestitur hodieque Dominus Jesus, miserunt sortem. Illam utique sortem, quae cecidit super Matthiam, ut apostolorum duodecimus numero, excluso nomine proditoris, adjungeretur. Bene autem de evangelistis dictum est quia miserunt sortem; sors enim veluti divino pendet examine. Et ideo quia non potestate propria sunt locuti, neque omnes eadem omnia; sed plerique dixerunt diversa, quae alius non dixerat: sancti Spiritus gratiam velut sortito illis ea tribuisse cognoscimus, quae loquerentur singuli de operibus Domini Jesu; ut ejus gesta sibi describenda pro ejus nutu dividerent. 74. Est et illa tunica quam demonstrat Apostolus dicens: Induite Dominum Jesum (Rom. I, 3, 14). Haec est tunica quae inhonesta operit nostra, et in iis abundantiorem honestatem circumdat in Christo. Induimus viscera misericordiae in Christo, induimus crucis gloriam, quae Judaeis scandalum, Graecis stultitia videbatur. Illi erubescunt, qui eam erubescendam putant: nobis autem absit gloriari, nisi in cruce Domini Jesu. Haec ignobilia nostra honorem abundantiorem habent, quia per passionem Domini regnum nobis paratur aeternum; quo enim quis plus peccaverit, eo plus diligit. Consepeliamur igitur domino Jesu, ut participes resurrectionis ejus esse mercamur: exspoliemus veterem hominem cum actibus ejus, induamus novum, in quo est remissio peccatorum. 75. Bonus ergo amictus atque vestitus, verbum Dei. Hoc vestitu filii Noe pudenda patris operuerunt, accipientes super humeros vestimentum, et retrorsum pergentes; ne viderent virilia patris, hoc est, corporea quae habent pudorem quemdam generationis humanae: et ideo qui videre voluit, angustioris animi dignam mercedem recepit, ut servus fieret; omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati. Unde ille in terrenis remansit. Hoc pauperi nemo tollat vestimentum; aut si tulerit, sol non occidat super despoliatum: eum ante restituat, ne peccatum pauperis feneratori possit ascribi; et non solum suo, sed etiam alieno incipiat laborare peccato. Hoc pignus in hac saeculi nocte reddatur, hoc vestimento in his mundi tenebris induatur. 76. Hoc pignus illius Dominicae sortis est, non illius contrariae. Legimus enim duas sortes in Levitico, de quibus dictum est: Unam Deo facies, alteram transmissori (Levit. XVI, 18). Transmissor sortem suam ad foeneratores transmittit: servi Domini in sorte sunt Christi. In hac sorte constitutus Aaron, contrariae sortis exclusit aerumnam, cum inter duas partes populi constitutus, mortem a defunctis serpere 617 in sortem vivorum sui corporis non permisit objectu. Hujus sortis bonum pignus est Verbi amictus. Hanc vobis tunicam nemo auferat, debitores: hanc tunicam nulli oppigneretis, si vultis numquam turpitudinem sustinere, ut dormiatis inter cleros sicut Aaron, dormiatis inter duo Testamenta, ut dormiatis somnum resurrectionis, et vos reparare possitis. Hoc est vestimentum quod etiamsi oppigneraveris, recipiendum in Proverbiis sanctus Salomon suadet dicens: Aufer vestimentum tuum: praeterit enim injuriosus (Prov. XXVII, 13). 77. Sapientiae vestimentum est ex illis indumentis, quae ex bysso et purpura sapientia sibi fecit: hoc est, indumentum fidei constat ex praedicatione coelestium, et Dominicae sanguine passionis: bysso aetherea figurantur, purpurae specie mysterium sacri sanguinis declaratur, quo regnum coeleste confertur. Denique vestimentum sapientiae significari superiora indicant; praemisit enim dicens: Sapiens esto, fili, ut laetetur cor tuum (Prov. XXVII, 11). Et infra duos versus ait: Imprudentes autem supervenientes damnum pendent (Ibid., 12). Aufer vestimentum tuum. Aufer igitur, ne damnum excipias imprudentiae; et ne exutum te proprio vestimento nequissimus ille communis fenerator agnoscens, confusionem tui detegere conetur opprobrii, et persuadeat tibi, ut te foliis tegas, et nudum te esse conspiciens, in Dei verearis venire conspectum. 78. Redde, inquit, proximo in tempore, coangusta verbum, et fideliter age cum illo; et in omni tempore invenies quod tibi necessarium sit (Eccli. XXIX, 2 et 3), Non amat multis innocentia se defendere. Susanna vocis adsertione non eguit: verbum coangustavit ad Dominum, et statim adipisci meruit castitatis propriae testimonium. Plurima presbyteri loquebantur, qui laborabant verborum fuco obducere veritatem, sed non filia Juda. Tacuit apud homines, locuta est Deo. Erubescenda erat in plebe ipsa defensio muliebris; et dum pudor defenditur, impudentia praetendebatur. Coangustavit verbum dicens ad Dominum: Tu scis quia falsa dixerunt de me (Dan. XIII, 41). Et Dominus spiritum Danielis pueri castitatis excitavit ultorem. 79. Coangusta ergo verbum, ut redhibitio creditori, non lingua respondeat. Sive mystice: Coangusta verbum, hoc est, consumma. Verbum enim consummans et brevians faciet Dominus super terram, hoc est, ex multis ratiociniis abbreviata tibi summa conveniat. Deducito quod expensis diversis est erogatum, ut salvum habeas quod supersit: quomodo Dominus de multis dispensationibus Judaeorum, ex multo illo ratiocinio peccatorum consummavit tandem atque breviavit, ut reliquiae salvae fierent per electionem gratiae, et servarentur ad semen, per quos intermortuam spem Synagogae resuscitaret. 618 CAPUT XXI. Reprehenduntur ii qui cum solvendo non sint, mutuum sumunt. Iidem quam abjecti, et quemadmodum ad condictam diem non reddentes ex amicis inimicos faciant; unde nulli mutuum sumendum concluditur. Quid per molam et lapidem supermolarem non obligandam intelligatur? 80. Quam deforme est, ut pro beneficio ei qui te adjuvit, rependas molestiam! Cum istum fraudaveris cui debes, postea in tempore necessitatis tuae non invenies creditorem. Quam indignum, ut cum victum tuum sustentare non queas, cum adhuc nihil debeas, putes quod et victum tuum possis, et debitum sustinere! Ante cogita unde dissolvas, et sic mutuum sume. Fructus, inquit, agrorum capio. Sed qui non abundant usui, quomodo abundabunt contracti fenoris incremento? Sed possessionem meam vendo. Et unde fructus, quibus utaris ad sumptum? Fenus non pecunia sua solvitur, sed augetur: numerando coacervatur et crescit. 81. Deinde non cogitas humilitatem et verecundiam postulantis? Donec accipias, oscularis manus feneratoris superbi, humilias vocem tuam, ne clarior sonitus vocis tuae aures ejus offendat, ne plures te audiant deprecantem. Paupertas non habet crimen, nulla indigentiae infamia est: sed debere verecundum est, non reddere inverecundum. Postulabis dilationem, cum coeperis conveniri in tempore praescriptae solutionis: pro pecunia afferes taedia, causaberis de tempore, excusationes strues; et cum totum promiseris, ne in universum fraudare videaris, vix dimidium restitues. De amico inimicum facies, pro honore referes contumeliam, pro benedictione maledictum. Quam haec opinionem laedant considera: quam a viro bono discrepent, recognosce. 82. Ergo dum liber es a vinculis, ipse te revoca a jugo et onere servitutis. Dives es? Non sumas mutuum? pauper es? Non sumas mutuum. Dives es? Nullam pateris petendi necessitatem. Pauper es? Considera solvendi difficultatem. Opulentia usuris minuitur, paupertas usuris non levatur. Numquam enim malum malo corrigitur, nec vulnus curatur vulnere, sed exasperatur ulcere. 83. Hoc vide, ne dum pecuniam petis, molam tuam obliges, aut lapidem supermolarem. Mola est qua similago conficitur, qua molit similaginem una mulier quae assumitur, et altera quae relinquitur. Fortasse illa assumitur, quae semper molit verbum Dei, ut habeat similaginem, et spiritalem facit farinam, expurgat vetus fermentum, ut sit nova conspersio, custodit molam suam, interpretatur Scripturas, servat sibi lapidem supermolarem: illa autem relinquitur quae oppignerat molam suam. Cum aliquid emoluerit perfunctorie, oppignerat lapidem qui est super molam. Quis iste sit lapis, quaero. Legi: Lapidem quem reprobaverunt 619 aedificantes, hic factus est in caput anguli (Ps. CXVII, 23). Quare super molam? Quia ipse est qui molentes juvat: ipse est qui dicit: Scrutamini Scripturas, in quibus putatis vos vitam aeternam habere (Joan. V, 39). 84. Noli, fenerator, hunc lapidem supermolarem oppignerare, ne cadas super illum. Omnis enim qui ceciderit super hunc lapidem, conquassabitur: super quem autem ceciderit, comminuet illum. Nec viduae pignus suscipias. Grave et utrumque secundum litteram, ut usum, instrumentumque vivendi egeno auferas, aut viduae pignus detrahas: sed gravius, si animae quae verbi vidua est, verbum teneas, et ei sterilitatem viduitatis indicas. CAPUT XXII. Quem feneratorem imitari debeamus; et quomodo Ecclesiae Deus plus dederit, cui et ipsa plus reddidit non exigenti; deque divina misericordiae ac judicii dispensatione. 85. Atque ut sciatis quod amanti haec affectu suadeam, ut sciatis quod liceat et bene fenerare, ostendam vobis quem feneratorem debeatis imitari, Duo, inquit, erant debitores uni feneratori, unus debebat denarios quingentos, alius quinquaginta. Non habentibus illis unde redderent, donavit utrisque. Quis ergo eum plus diligit? Respondens Simon pharisaeus dixit: Aestimo quia is cui plus donavit (Luc., VII, 41 et seq.). Et laudata est sententia ejus, dicente Domino: Recte judicasti. Recte judicavit pharisaeus, qui male cogitavit, putans quod ignoraret magis Dominus peccata mulieris, quam donaret. Sed laudatur ejus sententia, ut excusatio ei omnis adimatur. 86. Plus remissum est Ecclesiae, quae congregata est ex populo nationum, quoniam plus debebat: sed et ipsa plus solvit non exigenti, sed donanti. Dedit aquam pedibus Christi, quia sua peccata mundavit: osculata est pedes, ferens pacis insignia: misit oleum in pedes ejus, misericordiam et ipsa in pauperes conferendo. Isti sunt pedes Christi, in his innocentius ambulat Christus. Et capillis capitis sui tersit. Christo enim humiliatur, quicumque habet humilitatis affectum. Et ideo, inquit, dimissa sunt peccata ejus multa, quoniam dilexit multum (Ibid., 47). 87. Adverte quod Dominus et misericordiam quasi liberalis impertit, et judicium cum miseratione dispensat. Ante donavit per gratiam, sed quibus donaret sciebat. Non habet quod excuset Judaeus. Mihi quasi peccatori plura donavit, illi quasi ingrato minora concessit. Scivit tamen quod et ille quasi ingratus non possit quod accepisset exsolvere, et Ecclesia memor gratiae eo plura solveret, quo plura meruisset. 620 CAPUT XXIII. Oggerentibus usurae antiquitatem reponitur etiam culpam antiquam esse, quam solutum Christus venerit, invexerit autem diabolus: huic feneratores assimilari, nec non etiam eos qui fidejussorem obligant, in quo sibi alterum parant inimicum. Quam cavendum sit, ne quis pro alio se obliget, aut saltem pro summa suis majore facultatibus! 88. Habetis ergo quem sequamini feneratorem, si vultis laude donari, si vultis non esse quod reprehendatur a nobis. Nos enim non personae obtrectamus, sed avaritiae. Nec fallit dixisse aliquos, cum ante hoc biduum tractatus noster eorum compunxisset affectum: Quid sibi voluit Episcopus adversus feneratores tractare, quasi novum aliquid admissum sit, quasi id non etiam superiores fecerint, quasi non vetus sit fenerare? Verum est, nec ego abnuo: sed et culpa vetus est. Denique peccatum ab Adam: ex illo culpa, ex quo et Eva: ex illo praevaricatio, ex quo et humana conditio. Sed ideo Christus venit, ut inveterata aboleret, nova conderet; et quae inveteraverat culpa, renovaret gratia. Ideo se passioni obtulit, ut renovaretur spiritu, et absolveret universos (Conf. Aug. lib. I contr. Jul. Pelag., c. 3). Diabolus autem Evam decepit, ut supplantaret virum, obligaret haereditatem. 89. Quid feneratores faciunt? Decipiunt defeneratos, obligant fidejussores: sed non Tobias pignus quaesivit, aut fidejussorem poposcit (Tob. I, 17, et IV, 22). Curandum est igitur, ut fidejussorem requiras, ut eum tuis nominibus astringas. Ecce paratur alter inimicus. Nam cum non habueris unde debitum solvas, ille pro te tenebitur. Inveniris in eo circumventor et fallax, qui amicum deceperis. Ille nudabitur, ille pro te in vincula ducetur: illum graviorem exactorem creditore patieris qui allegat: stimula civem tuum quem spopondisti. Ita fiet ut ipse quoque esse incipias ingratus, et praetereas illud quod scriptum est: Gratiam repromissoris ne obliviscaris; dedit enim pro te animam bonam (Eccli. XXIX, 20). Necesse est dicas: Quis enim te quaerebat fidem dicere? Nam nisi tu fidem dixisses, ego non accepissem pecuniam. Adulteram accepi pecuniam, aes auro admixtum mihi dedit: utinam te non obtulisses! Fortasse creditor te subornavit, vel tu illum. 90. Ergo cave ne alieno te obliges debito; ne hoc quoque vendidisse dicaris: ne si quid tibi, ut habet usus amicitiae, debitor dederit gratiae, te videatur emisse. Aut si vis intervenire, moveris amici obsecratus oratis, erubescis negare; ita interveni, ut si debito solvendo non fuerit, de tuo noveris esse solvendum. In haec paratus accede. Legisti enim: Non spondeas super virtutem tuam; si enim spoponderis, quasi restituens cogita (Eccli. VIII, 16). Et infra: Recipe proximum secundum virtutem tuam, et 621 attende tibi ne cadas (Eccli. XXIX, 27), id est, ne majore te obliges nominis quantitate quam ferre possunt et exsolvere tuarum copiae facultatum. Si enim quod habes tradas, amisisti opes, non amisisti fidem. Famae tuae damna non sentis, redemisti amicum sine tua fraude. Alibi quoque id te monent Proverbia Salomonis dicentis: Spondens sponde amico tuo, quemadmodum qui obligat se sponsorem amicorum suorum (Prov. XVII, 18). Si autem non habes, audi quid Salomon dicat: Noli te dare in sponsionem erubescens personam: si enim non habueris unde solvas, auferent stramentum de sub lateribus tuis (Prov. XXII, 26 et 27). Ergo bonus fenerator acquiret gratiam, exsecratiotionem improbus. CAPUT XXIV. Quomodo Tobias in mercedis solutione nobis imitandus; quodve fenerandi genus idem nos doceat? 91. Sed non his tantum virtutum finibus contentus sanctus Tobias, mercenario quoque scivit solvendam esse mercedem, dimidium usque obtulit (Tob. IV, 15); meritoque pro mercenario invenit Angelum (Tob. XII, 5). Et tu unde scis ne forte justum aliquem mercede defraudes, pejus si infirmum? Vae enim illi qui scandalizaverit unum de pusillis istis! Qui scis an in eo angelus sit? Neque 622 enim dubitare debemus quod in mercenario possit esse angelus, cum esse possit Christus, qui in minimo quoque esse consuevit. 92. Redde ergo mercenario mercedem suam, nec eum laboris sui mercede defraudes; quia et tu mercenarius Christi es, et te conduxit ad vineam suam, et tibi merces reposita est coelestis. Non ergo laedas servum operantem in veritate, neque mercenarium dantem animam suam: non despicias inopem qui vitam suam labore exercet suo, et mercede sustentat. Hoc est enim interficere hominem, vitae suae ei debita subsidia denegare. Et tu mercenarius es in hac terra: da mercedem mercenario, ut et tu possis dicere Domino, cum precaris: Da mercedem, Domine, sustinentibus te (Eccli. XXXVI, 18). 93. Tobias tibi dicit: Luxuria mater est famis (Tob. IV, 15), in quo continentiam docet. Dicit etiam: Mercedem omni homini qui penes te operatus fuerit, redde eadem die, et non maneat penes te merces hominis; et merces tua non minorabitur (Ibid., 15). Dicit tibi: Noli vinum bibere in ebrietatem (Ibid., 16). Dicit tibi: De pane tuo communica esurientibus (Ibid., 17). Vide quid te fenerare cupiat: Et de vestimentis tuis nudos tege: ex omnibus quae abundaverint tibi, fac eleemosynam. Omni tempore benedic Dominum (Ibid., 18 et seq.). In his itaque fenus aeternum est, et usura perpetua. e0femrb41p8aig67f7pgkbit81btukm 0 51470 267625 170528 2026-05-28T18:36:12Z Demetrius Talpa 13304 267625 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Ambrosius |OperaeTitulus=Enarrationes in XII psalmos Davidicos |OperaeWikiPaginam=Enarrationes in XII psalmos Davidicos |Annus= Saeculo IV |SubTitulus= |Genera=commentaria in Sacram Scripturam |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Ambrosius_Mediolanensis_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} {{Liber |Ante= |AnteNomen= |Post=Epistolae I-IX |PostNomen=Enarrationes in XII psalmos Davidicos/1 }} '''[[Patrologia Latina/14|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 14]]''' ''AmbMed.EnInXiP 14 Ambrosius Mediolanensis340-397 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' Enarrationes in XII psalmos Davidicos *[[Enarrationes in XII psalmos Davidicos/1|- IN PSALMUM PRIMUM ENARRATIO.]] *[[Enarrationes in XII psalmos Davidicos/2|- IN PSALMUM XXXV ENARRATIO.]] *[[Enarrationes in XII psalmos Davidicos/3|- IN PSALMUM XXXVI ENARRATIO.]] *[[Enarrationes in XII psalmos Davidicos/4|- IN PSALMUM XXXVII ENARRATIO.]] *[[Enarrationes in XII psalmos Davidicos/5|- IN PSALMUM XXXVIII ENARRATIO.]] Titulus: In finem pro Idithum Canticum... *[[Enarrationes in XII psalmos Davidicos/6|- IN PSALMUM XXXIX ENARRATIO.]] *[[Enarrationes in XII psalmos Davidicos/7|- IN PSALMUM XL ENARRATIO.]] *[[Enarrationes in XII psalmos Davidicos/8|- IN PSALMUM XLIII ENARRATIO.]] *[[Enarrationes in XII psalmos Davidicos/9|- IN PSALMUM XLV ENARRATIO.]] *[[Enarrationes in XII psalmos Davidicos/10|- IN PSALMUM XLVII ENARRATIO.]] *[[Enarrationes in XII psalmos Davidicos/11|- IN PSALMUM XLVIII ENARRATIO.]] Huius titulus est: In finem filiis... *[[Enarrationes in XII psalmos Davidicos/12|- IN PSALMUM LXI ENARRATIO.]]] Titulus: In finem, pro Idithum, Psalmus... 5spjhmaoums35qkmoyqjhz941yvugir 0 51968 267613 210619 2026-05-28T18:26:32Z Demetrius Talpa 13304 267613 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Aurelius Augustinus |OperaeTitulus= Annotatio in primum psalmum |OperaeWikiPagina= |Annus= Saeculo IV |SubTitulus=Migne |Genera=commentaria in Sacram Scripturam |Editio=Migne 1841 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Augustinus_Hipponensis_Anselmus_Cant_Incertus_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/36|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 36]]''' '''Auctor incertus''' ''AuInAuH.AnInPrP 36 Auctor incertus (Augustinus Hipponensis?) Parisiis J. P. Migne 1841 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' Annotatio in primum psalmum Diversa sunt genera prophetiae: et proinde cujus haec vox, vel in qua persona proprie dictum sit, aut cur titulum non habeat, requiramus. Centum itaque et quinquaginta Psalmos esse, nulla dubitatio est, et qui Psalmus quotus sit, vel a quo recitatus sit, titulorum inscriptione ostenditur. Non enim omnes Psalmi a David editi sunt. Ipse enim David ex omni populo quatuor principes Spiritu sancto mundatos elegit, quorum nomina sunt Asaph, Eman, Ethan, et Idithun, ut in quemcumque divinus Spiritus intrasset, hymnum Deo caneret. David ergo solus novem psalmos ore proprio cecinit: reliqui autem ab illis quatuor principibus, juxta titulorum inscriptionem, sunt dicti. Hic autem quia titulum, sicut jam dixi, non habet; requirendum nobis est, qua ratione inter caeteros solus non habeat tituli inscriptionem, vel a quo fuerit recitatus. Nam si Psalmographus secundum et tertium et quartum et omnes vel in numero redigere, vel causas singulorum ostendere potuit; cur non et huic titulum imposuit, et utrum primus esset, ostendit? Sed quia hic psalmus propriam vocem Dei loquentis inducit, ideo titulum non habet, ne quid divino eloquio praeponeretur, aut primus diceretur, qui non primus, sed unus est appellatus: et ideo praetitulationem habere non potuit, nec debuit, ne si habuisset ut primus esset, melior tantum in ordine numeri, non auctoritate judicaretur: aut ne, ut jam relatum est, aliquid praeponeret divino eloquio Psalmographus, praetitulatione praeposita. Nam et prae caeteris potuisset intelligi, si primus dictus fuisset. Et ideo solus titulum non habet, ut perspicuum esset quantum inter caeteros emineret. Unde jam animadvertere debet Prudentia Vestra, quanta vis, quanta auctoritas, quanta ratio in hoc psalmo versetur, cui nec titulum ausus est scriba praeponere, nec numerum indicare; ut solum eum et unum, potius quam primum ostenderet. Igitur quia favente Deo, et vocis auctoritas jam ostensa est, et tituli ratio demonstrata; superest, ut de ipso psalmo tractemus. a4rref9np69xtn8576cxp7md59pt1k9 102 52379 267617 170208 2026-05-28T18:28:54Z Demetrius Talpa 13304 /* Opera */ 267617 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Natio= |PostNationem= }} ==Opera== *[[Commentarii in Psalmos]] *[[Conflictus de Deo Trino et Uno]] *[[Annotationes ad quaedam evangeliorum loca]] (dubium) a0e90ode07365jog59h8y4qdfk2i5c0 0 52380 267615 263963 2026-05-28T18:27:14Z Demetrius Talpa 13304 267615 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Arnobius Iunior |OperaeTitulus= Commentarii in Psalmos |OperaeWikiPagina= |Annus=saeculo IV |SubTitulus= |Genera=Commentaria in Sacram Scripturam |Editio=Migne 1847 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Arnobius_iunior_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/53|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 53]]''' ''ArnJun.CoInPs 53 Arnobius juniorfl.460 Parisiis J. P. Migne 1847 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' PROLOGUS. Charissimis Patribus Leontio et Rustico episcopis Arnobius. Silentium bonum esse nemo est qui nesciat, sed tunc taciturnitas probatur esse contraria, quando ad loquendum jubentis compellit auctoritas. Si enim vobis jubere licet, nobis contemnere non licet. Non est praesumptionis, sed obedientiae hoc quod Psalterii venas pulsare potius quam patefacere studemus. Hoc considerantes, quod nullus sitiens praeparantibus aquam irascitur. Alii paraverint viva fragrantia mella, alii nectareis plena liquoribus pocula, nos ex sarculo oris nostri, terram hinc inde lacero verberantes impulsu, Davidicum laticem, licet tenuiter sitim patientibus aperimus, sitientes ut bibant. Hi autem qui cum apostolis tertia diei hora ebrii sunt in Spiritu sancto, laetentur et floreant, nulla tamen sitientibus impedimenta patiantur inferri. Neque enim qui vino exuberant; aquam volentes bibere prohibent. Habeant ergo nobiscum pacem universi lectores, qui vos licet rusticos catholicos comprobent, et psalmum cujus explanationem legunt, prius examinent, ut dum ejus legerint sensum, ad eum pertinere sentiant, quem explanationis textus ostendit. Ipsi quidem melius hoc potuistis facere qui jubetis. Non enim impossibilitatem vestram, sed occupationem ostenditis, dum quod nos jubetis facere, vos melius hoc potueritis implere. PSALMUS I. Psalmus David. Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit; sed in lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte. Et erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo. Et folium ejus non defluet, et omnia quaecunque faciet prosperabuntur. Non sic impii, non sic; sed tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terrae. Ideo non resurgunt impii in judicio, neque peccatores in consilio justorum. Quoniam novit Dominus viam justorum, et iter impiorum peribit. COMMENTARIUM. Primus psalmus unde scit beatitudinem perisse, inde recuperat. In consilio impiorum abiit Adam, id est, in serpentis et mulieris. Et nunc Adam noster, id est, consensus noster beatus erit, si non abierit in consilio serpentis et mulieris, id est, in consilio carnis et diaboli. Aut si abierit, non ibi stet; si steterit, non sedeat, id est, non permaneat; sed memor legis Dei, ibi suam occupet voluntatem. Et diurnam et nocturnam actionem suam in meditatione divinae legis exerceat, ut hoc quod Adam perdidit contemnendo, iste custodiendo inveniat, permanens juxta fluenta legis, ut lignum vitae immortalitatem capiens. Ita demum quaecunque fecerit, prosperabuntur. Illi autem, id est impii, contempserunt, non sic, sed hoc eis eveniet in finem saeculi, quod in fine psalmi sermo propheticus comminatur, gloria aeterna qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS II. Psalmus David. Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania. Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum, adversus Dominum et adversus Christum ejus. Dirumpamus vincula eorum; et projiciamus a nobis jugum ipsorum. Qui habitat in coelis irridebit eos; et Dominus subsannabit eos. Tunc loquetur ad eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos. Ego autem constitutus sum rex ab eo super montem Sion sanctum ejus, praedicans praeceptum ejus. Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae. Reges eos in virga ferrea et tanquam vas figuli confringes eos. Et nunc, reges, intelligite, erudimini qui judicatis terram. Servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore. Apprehendite disciplinam, ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa. Cum exarserit in brevi ira ejus, beati omnes qui confidunt in eo. COMMENTARIUM. Usque hodie gentes fremunt adversus Christum, qui idolis finem imposuit. Nam Domino intrante in Aegyptum, idola templorum corruerunt: juxta prophetam Isaiam, decimo nono, qui his utitur verbis: Ecce Dominus ascendet super nubem levem, et ingredietur Aegyptum, et commovebuntur simulacra a facie ejus (Chrysostom. in II Matth.; Ans., Levit. XI et XIX). Populi, id est Judaei, meditantur inania, distinctiones ciborum et sabbatorum ferias attendentes, utrorumque vincula disrumpenda quos habitator coelorum Deus interim irridet, sed in judicio iram suam illis et furorem ostendet, quibus dicturus est: Me quem negastis Filium Dei, vox de coelo Paterna vos docuit, cum in Jordane me posito dixit, Filius meus es tu. Quod autem dixit, Ego hodie, Deus heri et cras non habet, sed semper hodie non habet. Tempora enim sub ipso aguntur, non ipse a temporibus agitur. Nam Sion mons quod sit Ecclesia docet propheta qui dicit: Ego Dominus excitabo Sion in gentibus, et dabo eam in festivitatem aeternam omni nationi. In ipsa ergo praedicat Filius praeceptum Patris. In ipsa reget gentes quasi virga ferrea. Non enim cedit fortibus mundi nec miserorum despicit facies. Ipsa timorem regibus imperat. Ipsa iram venturam contemptoribus pollicetur, per quam fictilibus vasculis comminatur interitum. Ipsa beatitudinem confidentibus repromittit, et Christo offerente, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS III. Psalmus David, cum fugeret a facie Absalon filii sui. Domine, quid multiplicati sunt qui tribulant me? Multi insurgunt adversum me. Multi dicunt animae meae: Non est salus ipsi in Deo ejus. Tu autem, Domine, susceptor meus es, gloria mea, et exaltans caput meum. Voce mea ad Dominum clamavi, et exaudivit me de monte sancto suo. Ego dormivi et soporatus sum et exsurrexi, quia Dominus suscepit me. Non timebo millia populi circumdantis me: exsurge, Domine, salvum me fac, Deus meus. Quoniam tu percussisti omnes adversantes mihi sine causa, dentes peccatorum contrivisti. Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua. COMMENTARIUM. Titulum psalmi tertii hac una sententia explanamus. Persecutus est Absalon patrem, fronde a collo ligatur. Judas tradidit Dominum, et laqueo coarctatur: sicut historia passionem David praeteritam indicat, ita mysterium passionem Domini futuram annuntiat, in qua omnes cum negaverunt, dicentes: Non est salus ei in Deo ejus, sed si est ex Deo, liberet eum, cum irridentes illum, multis contumeliis conviciisque afficerent athei et pertinaces Judaei. Jesus autem voce sua ad Deum clamavit et exauditus est, ita ut mortem quasi soporem acciperet. Ex qua exsurgens ultra non timuit, sed nunc induens corruptibile incorruptione, et immortalitate mortale (I Cor. XV), non timet multa millia populi circumdantis se. Haec est enim salus Domini et super nos qui sumus populus ejus. Haec est benedictio ejus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS IV. In finem in carminibus, psalmus David. Cum invocarem exaudivit me Deus justitiae meae, in tribulatione dilatasti mihi. Miserere mei et exaudi orationem meam. Filii hominum, usquequo gravi corde, ut quid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium? Et scitote quoniam mirificavit Dominus sanctum suum, et Dominus exaudiet me cum clamavero ad eum. Irascimini et nolite peccare, quae dicitis in cordibus restris, et in cubilibus vestris compungimini. Sacrificate sacrificium justitiae et sperate in Domino, multi dicunt: Quis ostendit nobis bona? Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine, dedisti laetitiam in corde meo. A fructu frumenti, vini et olei sui, multiplicati sunt. In pace in idipsum dormiam et requiescam. Quonium tu, Domine, singulariter in spe constituisti me. COMMENTARIUM. Titulus quarti in carminibus, id est, in mysteriis ponitur. In quibus Deus justitiae exaudivit in cruce positum Filium suum, contra quem irascentes Judaei peccant usque hodie, qui non peccarent irascentes, si vere Dei non esset Filius quem negarent. Quod eis ideo evenit, quia non sacrificant sacrificium justitiae sicut Abel, sed sicut Cain livoris atque invidiae. Nos autem qui credimus, dicamus Domino: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine. In quo lumine data est laetitia in corde nestro, ab illo tempore quo accepimus frumentum in corpore, vinum in sanguine, oleum in chrismate. Offerentes autem pacem ista percepimus, quia haec singulariter in spe a Domino constituta in Christo Jesu, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS V. In finem pro ea quae haereditatem consequitur, psalmus David. Verba mea auribus percipe, Domine, intellige clamorem meum. Intende voci orationis meae, rex meus et Deus meus. Quoniam ad te orabo, Domine, mane exaudies vocem meam. Mane astabo et videbo quoniam non Deus volens iniquitatem tu es. Neque habitabit juxta te malignus, neque permanebunt injusti ante oculos tuos. Odisti omnes qui operantur iniquitatem, perdes omnes qui loquuntur mendacium. Virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus, ego autem in multitudine misericordiae tuae. Introibo in domum tuam, adorabo ad templum sanctum tuum in timore tuo. Domine, deduc me in justitia tua propter inimicos meos, dirige in conspectu tuo viam meam. Quoniam non est in ore eorum veritas, cor eorum vanum est. Sepulcrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant, judica illos, Deus. Decidant a cogitationibus suis secundum multitudinem impietatum eorum, expelle eos, quoniam irritaverunt te, Domine. Et laetentur omnes qui sperant in te, in aeternum exsultabunt, et habitabis in eis. Et gloriabuntur in te omnes qui diligunt nomen tuum, quoniam tu benedices justo, Domine, ut scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos. COMMENTARIUM. Quinti psalmi titulus ostendit eam quam haereditatem consequitur Christus, et hanc haereditatem contulit Ecclesiae cum diceret apostolis: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis (Joan. XIV). Hanc ergo pacem, quam diximus in quarti psalmi fine singulariter in spe a Domino constitutam, hanc in haereditatem titulus datam Ecclesiae protestatur. Est enim haereditas successio in universum jus quod defunctus habuit tempore mortis (L. Haereditas, ff. de rer. et verb. sign.). Unde Paulus, Si simus Filii Dei, ergo haeredes; haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi (Rom. VIII). Haereditas de morte parentis nascitur filiis. Nisi enim Christus mortuus esset, haec haereditas non patebat. Ipso ergo moriente nata, ipso resurgente confirmata est, ipso ascendente in coelis, permanet haec haereditas in aeternum. In titulo tria sunt, moriens, haereditas, et haeredes. Et in capite psalmi tria sunt ab haerede composita, verba, clamor, oratio. Ipsa enim verba rogat auribus percipi, clamorem intelligi, orationem audiri. Ipsa dicit, Orabo te, Domine, mane scilicet, cum abjecero opera tenebrarum et induero arma lucis (Rom. XIII). Tunc te orabo quasi in matutino posita, in quo deficientibus tenebris lucis incrementa concrescunt. Mane astabo tibi et videbo; quid videbis tamen prope et mane dic nobis? Videbo mane apostolos, fulgentes angelos, gaudentes Marias resurrexisse Dominum nuntiantes. Diximus mane, posteaquam tenebrae peccatorum transierint, orandum Dominum, diximus in luce Dominici diei resurgentem videndum. Quis autem sit iste Dominus distinctio ejus voluntatis exprimit. Tu es, inquit, Deus non volens iniquitatem. Quis enim dixerat eum velle iniquitatem? Judaei sine dubio, qui pro operibus misericordiae Dominum increpantes dicebant: Non est iste homo a Deo qui sabbatum non custodit (Joan. IX). Iste autem et a Deo est, et ipse est Deus qui non vult iniquitatem. Non habitabit juxta eum malignus, id est, populus incredulus, et non permanebunt ante oculos ejus. Odio ei sunt qui operantur iniquitatem, et pereunt qui loquuntur mendacium. Omnis enim qui negat Jesum Filium Dei, hic mendax est. Qui autem confitetur, intrat in domum Dei, et adorat ad templum sanctum, non in lapide, sed in spiritu. Hunc deducet Dominus in sua justitia propter inimicos, ut dirigat in conspectu ejus viam suam. Quare propter inimicos? quia inimici alteram viam ostendunt, quae ducit ad mortem, et propter ipsos hic dirigit viam quae ducit ad vitam (Matth. VII). Ad quam dum pervenerint credentes, in aeternum exsultabunt, et inhabitabit in eis. Et gloriabuntur omnes qui diligunt nomen ejus. Ibi enim est qui benedicit justum, et scuto bonae voluntatis coronavit eum. Uno eodemque officio, et ab inimicis defenderis dum credideris, et a Domino coronaris, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS VI. In finem in carminibus pro octava, psalmus David. Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me. Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum; sana me, Domine, quoniam conturbata sunt ossa mea. Et anima mea turbata est valde, sed tu, Domine, usquequo. Convertere, Domine, et eripe animam meam, salvum me fac propter misericordiam tuam. Quoniam non est in morte qui memor sit tui, in inferno autem quis confitebitur tibi? Laboravi in gemitu meo, lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo. Turbatus est a furore oculus meus, inveteravi inter omnes inimicos meos. Disceditea me omnes qui operamini iniquitatem, quoniam exaudivit Dominus vocem fletus mei. Exaudivit Dominus deprecationem meam, Dominus orationem meam suscepit. Erubescant et conturbentur vehementer omnes inimici mei, convertantur et erubescant valde velociter. COMMENTARIUM. Titulus sexti psalmi Dominicam diem exprimit, ipsa est enim et octava dum desinit, et prima dum incipit. In quinto enim mane ipsa incipit in resurrectione, id est, in baptismatis nostri consecratione; modo in poenitentiae recuperatione octava est, septiformis enim spiritus, cui satisfacit octavus. Agit ergo poenitens, ut non in ira arguatur, sed misericordiam hic in isto corpore positus consequatur. In inferno autem confessio fructum penitus non habet; idcirco hic qui vult salvus fieri, laborat in gemitu suo, lavat per singulas noctes lectum. Lectum, inquam, in noctibus lavat, quem in noctibus inquinaverat: et ne putares eum aquam qualemcunque haurire unde eum abluat, Lacrymis, inquit, eum rigabo. Quare? quia turbatus est prae ira oculus meus. Audivi ignem aeternum imminere, et iram justi ultoris incumbere; et idcirco turbatus sum, quia moram feci in peccatis meis, et inveteravi inter omnes inimicos meos. Nunc moribus malis et spiritibus immundis renuntians dicam: Discedite a me omnes qui operamini iniquitatem, quia is qui dimisit peccata, is, inquam, qui exaudivit vocem fletus mei, et orationem meam suscepit, dixit mihi, Ecce salvus factus es, jam amplius noli peccare (Joan. V). Recedant a me vitia, quae mentita sunt hactenus. Avertantur retrorsum et erubescant valde velociter, per Filium Dei, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS VII. In finem psalmus David, quem cantavit Domino pro verbis Chusi filii Gemini. Domine, Deus meus, in te speravi, salvum me fac ex omnibus persequentibus me et libera me. Nequando rapiat ut leo animam meam, dum non est qui redimat, neque qui salvum faciat. Domine, Deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis. Si reddidi retribuentibus mihi mala, decidam merito ab inimicis meis inanis. Persequatur inimicus animam meam et comprehendat et conculcet in terra vitam meam, et gloriam meam in pulverem deducat. Exsurge, Domine, in ira tua, et exaltare in finibus inimicorum meorum. Et exsurge, Domine, Deus meus, in praecepto, quod mandasti; et synagoga populorum circumdabit te. Et propter hanc in altum regredere; Dominus judicat populos. Judica me, Domine, secundum justitiam meam, et secundum innocentiam meam super me. Consumetur nequitia peccatorum et diriges justum, scrutans corda et renes Deus. Justum adjutorium meum a Domino, qui salvos facit rectos corde. Deus judex justus, fortis et patiens, nunquid irascetur per singulos dies? Nisi conversi fueritis, gladium suum vibravit, arcum suum tetendit, et paravit illum. Et in eo paravit vasa mortis, sagittas suas ardentibus effecit. Ecce parturit injustitiam, et concepit dolorem, et peperit iniquitatem. Lacum aperuit, et effodit eum, et incidit in foveam quam fecit. Convertetur dolor ejus in caput ejus, et in verticem ipsius iniquitas ejus descendet. Confitebor Domino secundum justitiam ejus, et psallam nomini Domini altissimi. COMMENTARIUM. Cum nuntiassent pueri David quod possent Absalon occidere, et diceret David: Parcite ei, et fugeret ipse David a facie ejus, apparuit super eum Semei, qui erat de cognatione Saulis, et jactans post eum lapides, clamabat eum esse virum sanguinum; quem cum vellent interficere, dixit David: Nolite, ecce qui de lumbis meis egressus est pugnat contra me. Et vos miramini quod filius Semei de tribu Saul sit contra me. Parcens ergo et isti David sicut et Sauli pepercerat; parcens et tyranno filio, orat ut liberetur a persequentibus, commemorans non se fecisse istud quod ille clamabat, non utique reddidisse retribuentibus sibi mala. Aut si reddidi, inquit, mala pro malis, comprehendat inimicus animam meam, et gloriam meam usque in pulverem deducat. Haec historico sermone in Regum volumine usque ad finem leguntur. Hic autem mysteria Christi cantemus, cui pro bonis mala reddentes acclamabant quod reus esset mortis (Matt. XXVI). Huic ergo clamat Ecclesia: Exsurge in ita tua, et videamus quid in ira facturus sit. Exaltare, inquit, in finibus inimicorum. At ubi senserint ingrati Domini irascentem, dant finem impietatibus suis, et finitis inimicitiis, exaltatur Deus in finibus inimicorum. Exsurge in praecepto quod mandasti. Dixisti enim, tertia die resurgam, et praecedam vos in Galilaeam, ibi me videbitis (Matt. XXVIII). Et ideo, exsurge, inquit, in praecepto quod mandasti, et postea quam te ostenderis Synagogae, ne iterum excitare aestimet bellum, propter hanc judica populos. Cum enim dederis judicium, finem accipiet malitia peccatorum, et justus dirigetur. Non enim ad alterius vel vituperationem vel laudem dictas sententiam, quia corda conspicis, et renum secreta contemplaris, salvos facies omnes qui recto sunt corde. His autem qui non sunt recto corde Deus judex futurus exprimitur, qui terram suam non se convertentibus praeparat. Nam justitia Judaeorum parturiit in dolore animi posita, cum videret Dominum pro virtute signorum a multitudine adorari. Concepit dolorem et peperit iniquitatem, dicens: Crucifige reum mortis (Matth. XXVI). Paravit ergo foveam Christo, sed ipsa incidit in foveam quam fecit. Et conversus est dolor ejus in caput ejus, et in verticem ejus iniquitas ejus descendit. Christo autem resurgente a mortuis nos confitemur justitiam Dei, et ascendente eo, psallimus nomini ejus altissimo, altitudinem penetranti, quae est super omnes coelos, in quo facto omne genu flectitur, et omnis lingua confitetur quia Dominus Jesus in gloria est Dei Patris (Philip. II). Ipsi honor et gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS VIII. In finem pro torcularibus, psalmus David. Domine, Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra. Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos. Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem, propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et ultorem. Quoniam videbo coelos tuos opera digitorum tuorum, lunam et stellas quae tu fundasti. Quid est homo, quod memor es ejus, aut filius hominis quoniam visitas eum? Minuisti eum paulominus ab angelis, gloria et honore coronasti eum, et constituisti eum super opera manuum tuarum. Omnia subjecisti sub pedibus ejus oves et boves universas, insuper et pecora campi. Volucres coeli et pisces maris, qui perambulant semitas maris. Domine, Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra. COMMENTARIUM. Non pro torculari, sed pro multis torcularibus in octavo psalmo fixus est titulus, quae torcularia voces sunt omnium prophetarum, quae tunc impleta sunt, quando vitis vera clavorum ferramentis plantata est, et in ligno crucis posita lancea percusso ejus latere, tantam vim in his torcularibus fudit, ut non in Judaea tantum, sed in universa terra nomen Domini mirabile clamaretur. Quod factum tunc confirmatum est, cum elevaretur magnificentia ejus super coelos, ut non tantum aetates legitimae, sed etiam infantes et lactentes ad laudem ejus irrumperent, ut destrueretur ille populus, qui per defensionem Dei contra Deum ageret. Ipse est enim populus, et defensor Dei, et inimicus Dei, defensor in Patre, inimicus in Filio: sed omnis qui negat Filium, nec Patrem habet (I Joan. II). qui autem utrumque confitetur, hic videt coelos quod opera digitorum ejus sunt, et quod lunam et stellas ipse fundaverit. Quid enim esset homo nisi ipse memor fuisset, et veniens tantam perfectionem docuisset, ut modicum minus quam sunt in coelo angeli hic homines in carne positos faceret, dans eis potestatem virtutum, ut etiam mortuos suscitandi traderet potestatem, et omnia subjiceret homini credenti, ita ut diceret: Dedi vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones (Luc. X). Nam quod dicit oves, simplices nominat; boves, qui laborant sub jugo Domini; pecora campi, plebs laicorum; volucres coeli, alta cogitantes; pisces maris, profunda rimantes. Hos omnes subjectos habens per passionem Christi Ecclesia, confitetur admirabile nomen ejus in universa terra. Ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS IX. In finem pro occultis filii, psalmus David. Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo, narrabo omnia mirabilia tua. Laetabor et exsultabo in te; psallam nomini tuo, Altissime. In convertendo inimicum meum retrorsum, infirmabuntur et peribunt a facie tua. Quoniam fecisti judicium meum et causam meam, sedisti super thronum qui judicas justitiam. Increpasti gentes et periit impius, nomen eorum delesti in aeternum, et in saeculum saeculi. Inimici defecerunt frameae in finem, et civitates destruxisti. Periit memoria eorum cum sonitu, et Dominus in aeternum permanet. Paravit in judicio thronum suum et ipse judicabit orbem terrae in aequitate, judicabit populos in justitia. Et factus est Dominus refugium pauperi, adjutor in opportunitatibus in tribulatione. Et sperent in te qui noverunt nomen tuum, quoniam non dereliquisti quaerentes te, Domine. Psallite Domino, qui habitat in Sion, annuntiate inter gentes studia ejus. Quoniam requirens sanguinem eorum recordatus est, non est oblitus clamorem pauperum. Miserere mei, Domine, vide humilitatem meam de inimicis meis. Qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes laudationes tuas in portis filiae Sion. Exsultabo in salutari tuo, infixae sunt gentes in interitu quem fecerunt. In laqueo isto quem absconderunt, comprehensus est pes eorum. Cognoscetur Dominus judicia faciens, in operibus manuum suarum, comprehensus est peccator. Convertantur peccatores in infernum, omnes gentes quae obliviscuntur Deum. Quoniam non in fine oblivio erit pauperis, patientia pauperum non peribit in finem. Exsurge, Domine, non confortetur homo, judicentur gentes in conspectu tuo. Constitue, Domine, legislatorem super eos, ut sciant gentes quoniam homines sunt. Ut quid, Domine, recessisti longe, despicis in opportunitatibus in tribulatione. Cum superbit impius, incenditur pauper, comprehenduntur in consiliis quibus cogitant. Quoniam laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquis benedicitur. Exacerbavit Dominum peccator, secundum multitudinem irae suae non quaeret. Non est Deus in conspectu ejus, inquinatae sunt viae illius in omni tempore. Auferuntur judicia tua a facie ejus, omnium inimicorum suorum dominabitur. Dixit enim, in corde suo: Non movebor a generatione in generationem sine malo. Cujus maledictione os plenum est, et amaritudine et dolo, sub lingua ejus labor et dolor. Sedet in insidiis cum divitibus in occultis, ut interficiat innocentem. Oculi ejus in pauperem respiciunt, insidiatur in abscondito quasi leo in spelunca sua. Insidiatur ut rapiat pauperem, rapere pauperem dum attrahit eum. In laqueo suo humiliavit eum, inclinavit se et cadet cum dominatus fuerit pauperem. Dixit enim in corde suo: Oblitus est Deus, avertit faciem suam ne videat in finem. Exsurge, Domine Deus, et exaltetur manus tua, ne obliviscaris pauperem. Propter quid irritavit impius Deum, dixit enim in corde suo, Non requiret. Vides quoniam tu laborem et dolorem consideras, ut tradas eos in manus tuas. Tibi derelictus est pauper, orphano tu eris adjutor. Contere brachium peccatoris et maligni, quaeretur peccatum illius et non invenietur. Dominus regnabit in aeternum et in saeculum saeculi: peribitis gentes de terra illius. Desiderium pauperum exaudivit Dominus, praeparationem cordis eorum audivit auris tua. Judicare pupillo et humili, ut non apponat ultra magnificare se homo super terram. COMMENTARIUM. Nonus psalmus docet occulta Filii in sancti symboli sacramento; qui enim susceperit fidem in mysterio absconditam, primo confitetur non summis labiis, sed in toto corde suo, et narrat omnia mirabilia ejus. Jam non laetatur in rebus labentibus et caducis, sed dicit Domino: Laetabor et exsultabo in te, et psallam nomini tuo, Altissime, quia fecisti judicium meum, id est, pro me judicasti, et causam meam obtinui, sedisti enim super thronum ut judicares sententiam. Increpasti quod gentes essemus, et periit impius diabolus, quem in idolis colebamus. Nomen autem idolorum delesti in aeternum et in saeculum saeculi. Ibi defecerunt gladio verbi tui in finem et civitates destruxisti, templa eorum in toto orbe dum destruuntur, omnis pene civitas in templis destructa est; sicut enim Ecclesiae in toto mundo positae civitates sanctorum sunt, sic templa in toto mundo posita civitates daemonum esse noscuntur. Periit autem memoria eorum cum sonitu, Dominus autem in aeternum manens paravit in judicio sedem suam, ut judicet orbem terrae in aequitate. Non accipiens aliter Dominum, aliter servum; sed contemnens personas divitum, factus es magis refugium pauperum, eorum sane qui noverunt nomen tuum. Non enim omnes pauperes non derelinques, sed non derelinques quaerentes te, Domine. Psallamus ergo Domino qui habitat in Sion, id est, in Ecclesia catholicis definitionibus sublimata, ibi annuntiemus mirabilia ejus. In qua requirens sanguinem martyrum suorum quotidie Dominus memoratur nostri, nec obliviscitur orationem pauperis, dicentis sibi, Vide humilitatem meam de inimicitiis daemonum natam, exalta me de portis mortis, tollens cor meum a concupiscentiis carnis, ut annuntiem omnes laudes tuas in portis filiae Sion, ut exsultem in salute tua. Nam infixae sunt gentes in interitum quem fecerunt, opus manuum suarum adorantes, hi convertentur in infernum, quia obliviscuntur Dominum, qui non in finem obliviscitur pauperem, cujus patientia non perierit usque in finem. Nunc rogat spiritus prophetiae, ut exsurgat Dominus contra fortitudinem hominis, ut judicet gentes in conspectu suo. Tollat eas ab idolis, et statuat eas in Ecclesia. Constituat legislatorem super eas, et sciant gentes quia dii non sunt quos colunt; sed sciant quia homines sunt. Quid, inquit, Domine, recessisti longe, ita ut despicias opportunitates in tribulatione. In quo dum superbit impius, incenditur pauper. In quocunque enim judicio pauper et dives auditur, divite superbiente, pauper incenditur. Omnes enim ipsum arguunt, illum autem laudant etiam peccatorem in desideriis animae suae, etiam iniqua agentem benedicunt. Hic est peccator irritans Dominum. Cum enim non solum non arguitur iniqua agens, sed etiam benedicitur, si quod autem interrogatus fuerit secundum multitudinem irae suae inquirit. Non est Deus ante oculos ejus, polluitur via ejus in omni tempore. Judicia tua a facie ejus abscedunt, et ita omnibus inimicis suis dominatur, ut dicat in corde suo, Non movebor in generatione sine malo: hujus os maledictionibus plenum, nihilque blandum habens. contra pauperem in lingua ejus labor est, sedet in insidiis cum divitibus aliis, ad nihil aliud nisi ut interficiat innocentem: hoc sane quia divites in suo consilio faciunt, ut in laqueo suo capiant innocentes; et ideo jugiter clamandum est, Exsurge, Domine, et exaltetur manus tua, ne obliviscaris pauperem in finem, ut quod irritabit impius Dominum, dixit enim in corde suo: Non requiret Deus. Ille autem requirit, et considerat omnia, sed patienter agens exspectat, ut tradat eos in manus suas, et tollat eos de manibus daemonum. Ipsi enim derelictus est pauper, quem enim omnes despiciunt, Deo eum sine dubio derelinquunt, et orphano patrem non habenti ipse existit adjutor. Conterens brachium diaboli qui per Pharisaeos quaesivit peccatum aliquod, unde argueret Dominum, et non invenit. Dominus autem regnat in saecula saeculorum, et peribunt gentes de terra ejus. Desiderium enim pauperum exaudivit Dominus, et desideria cordis eorum exaudivit auris ejus, ut judicetur in Ecclesia ejus pupillo et humili, et ut non apponat homo ultra magnificare se super terram, per ipsum Dominum Jesum Christum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS X. In finem psalmus David. In Domino confido, quomodo dicitis animae meae: Transmigra in montem sicut passer. Quoniam ecce peccatores intenderunt arcum, paraverunt sagittas suas in pharetra, ut sagittent in obscuro rectos corde. Quoniam quae perfecisti destruxerunt; justus autem quid fecit? Dominus in templo sancto suo, Dominus in coelo sedes ejus. Oculi ejus in pauperem respiciunt, palpebrae ejus interrogant filios hominum. Dominus interrogat justum et impium, qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam. Pluit super peccatores laqueos; ignis, sulphur et spiritus procellarum pars calicis eorum. Quoniam justus Dominus, et justitias dilexit, aequitatem vidit vultus ejus. COMMENTARIUM. Potuit dici ad David, ut in modum passeris montis inaccessibilis latebram quaereret tempore quo peccatores contra eum tendebant arcus, sive Saul, sive Absalon suus innumerabiles inimici. Sed haec et ad nostram aedificationem trahentes, audiamus consilia sanctorum; et ascensus in corde nostro ponentes, migremus in montem a convalle fletus, ne nos in campestri loco apertos inveniant qui paraverunt sagittas suas in pharetra ut sagittent in obscuro rectos corde. Obscurum hic pro occulto posuit. Hi autem qui destruunt quae perfecit Dominus, hi sunt qui sagittare student rectos corde, et nos pro peccatis ista patiamur, qui justus est quare affligitur, qui justus est, quare fatigatur, quare percutitur? Quid enim mali fecit? Agnus immaculatus Dominus est, quem vos putantes qualemcunque hominem hominis arbitrio tradidistis. Ipse autem in templo sancto suo, id est, Deus est in Christo mundum concilians sibi (II Cor. V). In ipso templo sancto est quod de immaculata Virgine suscipiens, sedet in coelis ad dexteram Patris, et est in coelo sedes ejus. Oculi ejus in pauperem respiciunt, ut interroget justum et impium, et quamvis in isto saeculo gloriam sibi vindicent peccatores, dum coeperit judicium agitari, habebunt talem pluviam super se, qualem Psalmographus memorat, ignis et sulphuris et spiritus tempestatis. Justus erit enim Dominus tunc qui nunc pius est, et aequitatem videbit, qui nunc iniquitatem attendit. Post judicium enim ejus non erit peccatum nec possibilitas, nec voluntas gloria aeterna, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XI. In finem psalmus David pro octava. Salvum me fac, Domine, quoniam defecit sanctus, quoniam diminutae sunt veritates a filiis hominum. Vana loculi sunt unusquisque ad proximum suum, labia dolosa in corde et corde locuti sunt. Disperdat Dominus universa labia dolosa, et linguam magniloquam. Qui dixerunt: Linguam nostram magnificabimus, labia nostra a nobis sunt, quis noster Dominus est? Propter miseriam inopum et gemitum pauperum, nunc exsurgam dicit Dominus. Ponam in salutari; fiducialiter agam in eo. Eloquia Domini eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplum. Tu, Domine, servabis nos, et custodies nos a generatione hac in aeternum. In circuitu impii ambulant, secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. COMMENTARIUM. Item undecimus psalmus pro octava, id est, pro Dominica die ponitur. Salvum me fac, Domine, id est, exsurge a mortuis quoniam defecit sanctus, defecit credens in te, et diminutae sunt veritates a filiis hominum. Ecce etiam custodibus corporis tui pecunias offerunt dicentes: Dicite eum furatum a discipulis (Matth. XXVIII), sed haec dicentes, disperdit Dominus labia dolosa et linguam maliloquam. Qui dicunt, Linguam nostram magnificabimus, labia nostra a nobis sunt. Id est, nos suadebimus eum furatum, nos inter nos ista componemus. Jam enim dixerant de eo cum vidissent scriptum Rex Judaeorum. Illi dixerant, Quis noster Dominus est? Nos dominum Caesarem habemus (Joan. XIX), sed propter miseriam inopum pro quibus passus sum, nunc exsurgam, dicit Dominus. Et ponam in salutare meum ac fiducialiter agam in eo. Fiducialiter, id est, passibilitate carens, nulli timori succumbens. Ad haec credens Ecclesia in apostolis caniat eloquia Domini. Ita sunt vera et casta ut argentum igne purgatum pro septuplo. Tu ergo, Domine, quia mihi dixerunt, Non est noster Dominus, tu, Domine, servabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum. Nam sicut quando te humiliasti diminutae sunt veritates a filiis hominum, ita quando ascendisti in coelos, secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum, ut qui diminuti fuerant in descendente, multiplicati fierent in ascendente, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XII. In finem psalmus David. Usquequo, Domine, oblivisceris me in finem, usquequo avertis faciem tuam a me? Quamdiu ponam consilia in anima mea, dolorem in corde meo per diem? Usquequo exaltabitur inimicus meus super me? Respice et exaudi me, Domine Deus meus. Illumina oculos meos ne unquam obdormiam in morte, ne quando dicat inimicus meus: Praevalui adversus eum. Qui tribulant me exsultabunt si motus fuero, ego autem in misericordia tua speravi. Exsultavit cor meum in salutari tuo; cantabo Domino, qui bona retribuit mihi, et psallam nomini Domini altissimi. COMMENTARIUM. Ex quo inimicus generis humani per praevaricationem hominis primi super humanum genus dominationem obtinuit, oblivionem divinam incurrit; quae oblivio non per passionem, sed per aversionem facta super humanum genus, ut dixi, exaltationem inimico relinquere videbatur. Verum quia adventus Filii Dei ista adversa promittebatur excludere, in totius generis humani persona propheticum carmen exorat, ut respiciat, ut exaudiat, ut illuminet oculos qui obdormierant in morte, ut non dicat diabolus, Praevalui, obtinui, et ero Dominus in aeternum; qui tribulant me exsultabunt si motus fuero, hoc est si desperavero. Exsultavit cor meum in salutari tuo, id est, in Domino N. Jesu Christo Filio tuo; et ipsi cantabo qui bona tribuet mihi; et laudabo psallamque nomini ejus altissimo, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XIII. In finem psalmus David. Dixit insipiens in corde suo, Non est Deus. Corrupti sunt et abominabiles facti sunt in studiis suis, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Dominus de coelo prospexit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Sepulcrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant, venenum aspidum sub labiis eorum. Quorum os maledictione et amaritudine plenum est, veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem. Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt, non est timor Dei ante oculos eorum. Nonne cognoscent omnes qui operantur iniquitatem; qui devorant plebem meam sicut escam panis? Dominum non invocaverunt, illic trepidaverunt timore, ubi non erat timor. Quoniam Dominus in generatione justa est, consilium inopis confudistis, quoniam Dominus spes ejus est. Quis dabit ex Sion salutare Israel? cum averterit Dominus captivitatem plebis suae, exsultabit Jacob, et laetabitur Israel. COMMENTARIUM. Rogatus adventus Domini in duodecimo psalmo, in tertio decimo praesentatur; sed hunc videns humilem in habitu incredulus populus, dicit in corde suo: Non est Deus. In quo populo omnes declinaverunt, simul inutiles facti devorabant plebem Dei velut escam panis. Atque persequentes ipsum Dominum et ejus apostolos, illic trepidabant timore, ubi non erat timor. Observantes sabbata et baptismata calicum et urceorum, Dei vero Filium et ejus discipulos, ut diximus, persequentes, confitentes se patrem habere Abraham, de genere, non de justitia praesumebant. Dominus autem in generatione justa est, illi autem consilium inopis confundentes, non consideraverunt quoniam Dominus spes ejus est. Et licet propter nos pauper factus sit, tamen ipse est qui dedit ex Sion salutare Israel. Non enim ex Synagoga Satanae salus nata est, sed ex Sion, quae est Ecclesia Domini, per quam convertit Dominus captivitatem populi sui, ita ut laetetur Jacob in conversione sua, et exsultet Israel in Christo Jesu, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XIV. In finem psalmus David. Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo? Qui ingreditur sine macula, et operatur justitiam. Qui loquitur veritatem in corde suo, qui non egit dolum in lingua sua. Nec fecit proximo suo malum, et opprobrium non accepit adversus proximos suos. Ad nihilum deductum est in conspectu ejus malignus, timentes autem Dominum glorificat. Qui jurat proximo suo et non decipit, qui pecuniam suam non dedit ad usuram, et munera super innocentem non accepit. Qui facit haec, non commovebitur in aeternum. COMMENTARIUM. Omnis immaculatus ingreditur tabernaculum Domini, et ibi immaculatus efficitur. Jesus autem immaculatus solus virgineam aulam ingressus, ipsum tabernaculum a maculis carnalibus liberavit, et dedit sanctificationem potius quam accepit. Quoniam lex tota in Decalogi summa concluditur, decemplices ejus in isto psalmo formas expressit, quibus ea docuisse quae fecisse probatur. Nam ingressu suo tabernaculum a maculis ementium et vendentium liberavit, et operatus est justitiam, salutem hominis sabbato feriis praeponendo. Loquebatur autem veritatem in corde suo, nihil cogitans, nisi voluntatem Patris. Non egit dolum in lingua sua, siquidem ex lingua ejus sermo egressus, caecis lumen, salutem aegrotantibus, et vitam mortuis conferebat. Opprobrium non accepit adversus proximum suum. Siquidem etiam Judam osculo suscepit. Ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus, prohibens utique bonum fieri. Timentes autem Dominum ita magnificavit, ut daret eis potestatem filios Dei fieri (Joan. I). Juravit et proximo suo et non decepit. Quid juravit? Illud sine dubio quod promisit, dicens: Amen dico vobis, quia si manseritis in sermonibus meis, jam non dicam vos servos sed amicos (Joan. XV), et omnia quae promisit credentem in se proximum non decepit. Pecuniam vero suam non dedit ad usuram. Pecuniae ejus virtutes sanitatum erant, quae non solum ipse ab ullo nihil accipiens exercuit, sed et ipsos discipulos suos taliter informavit, dum daret eis potestatem infirmos curandi ac mortuos suscitandi, diceretque: Gratis accepistis, gratis date (Matth. X). Munera super innocentes non solum non accepit, sed etiam ipse seipsum dedit redemptionem pro omnibus (I Tim. II). Completis ergo his decem virtutum indiciis, in hoc de coelo et perfectionem impletam ostendit, et adjecit dicens: Qui facit haec, id est, qui hunc imitatus fuerit, non commovebitur in aeternum. Ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XV. Tituli inscriptio ipsi David. Conserva me, Domine, quoniam speravi in te. Dixi Domino: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges. Sanctis qui sunt in terra ejus, mirificavit omnes voluntates meas in eis. Multiplicatae sunt infirmitates eorum, postea acceleraverunt. Non congregabo conventicula eorum de sanguinibus, nec memor ero nominum eorum per labia mea. Dominus pars haereditatis meae, et calicis mei; tu es qui restitues haereditatem meam mihi. Funes ceciderunt mihi in praeclaris, etenim haereditas mea praeclara est mihi. Benedicam Dominum qui tribuit mihi intellectum, insuper et usque ad noctem increpuerunt me renes mei. Providebam Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris est mihi ne commovear. Propter hoc laetatum est cor meum et exsultavit lingua mea, insuper et caro mea requiescet in spe. Quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre cor ruptionem. Notas fecisti mihi vias vitae, adimplebis me laetitia cum vultu tuo, delectationes in dextera tua usque in finem. COMMENTARIUM. A quinquagesimo quinto psalmo usque ad quinquagesimum nonum omnes habent tituli inscriptiones, sed non puras. Iste autem psalmus sola tituli inscriptione praenotatur, qua ostenditur plus ad mysticam intelligentiam quam ad historicam decantatus, in quo advertimus hominem perfectum Jesum Nazarenum ad passionem euntem, hujus psalmi orationem effundere. Quamvis enim Deus esset in Christo, mundum reconcilians sibi (II Cor. v), tamen passibilitatibus subjacebat, et timore enim et moestitia agebatur. Et ideo alloquens Divinitatem adorat, dicens: Conserva me, Domine, quoniam speravi in te, non ad arrogantiam ductus pro immaculata conscientia superbe sapui, sed dixi Domino, Deus meus es tu, et quamvis omnia opera mea, et omnia verba mea, et omnia cogitata mea bona sint, tamen tu qui me assumpsisti bonorum meorum non eges. Non enim pro Dei necessitate assumptus est homo, sed pro hominis necessitate susceptus est Deus. Hic autem homo qui assumptus a Deo inter omnes sanctos mirificavit voluntates suas, ita ut omnium merita in inaestimabili virtute transcenderet, et nullum sibi penitus similem inveniret, et licet multiplicatae sunt infirmitates eorum, tamen exemplo Domini acceleraverunt tendentes ad palmam, quos a societate malorum segregans Dominus dicit: Non congregabo conventicula eorum de sanguinibus, id est, credentes in me segregabo ab eis qui in effusione sanguinis delectantur: nec memor ero nominum eorum per labia mea, negans eos coram Patre et angelis. Dominus enim pars mea et passionis meae, id est, calicis mei. In quo funes ceciderunt, id est, fortes ceciderunt; mihi in praeclaris, in apostolis sine dubio. Etenim haereditas mea tam praeclara est, ut ipsi sint usque hodie lux hujus mundi, in quibus benedicitur Deus, qui ad haec tribuit intellectum, nec solum ea quae lucida sunt, sed et illa quae occulta sunt, non a corde sed ab ipsis renibus erudiebat, ut providerem Dominum in conspectu meo semper. Ipse est enim a dextris meis ne commovear, ut hoc quod peccatum non feci, nec dolus inventus est in ore meo, non humanitati sed Divinitati ascribam. Propter hoc delectatum est cor meum, et exsultavit lingua mea, et ipsa caro mea requiescit in spe, quoniam a dextris meis Dominus, ut non commovear. Et ideo non derelinques in inferno animam meam, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem, quia notas mihi fecisti vias qua itur ad aeternitatem, in quibus post tristitiam passionis adimplebis me laetitia cum vultu tuo, et ascendens in coelos dabis delectationes in dextera tua usque in finem. Ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XVI. Oratio David. Exaudi, Domine, justitiam meam, intende deprecationem meam. Auribus percipe orationem meam, non in labiis dolosis. De vultu tuo judicium meum prodeat, oculi tui videant aequitatem. Probasti cor meum, et visitasti nocte, igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas. Ut non loquatur os meum opera hominum, propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras. Perfice gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea. Ego clamavi quoniam exaudisti me, Deus, inclina aurem tuam mihi, et exaudi verba mea. Mirifica misericordias tuas, qui salvos facis sperantes in te. A resistentibus dexterae tuae custodi me, ut pupillam oculi tui. Sub umbra alarum tuarum protege me; a facie impiorum qui me afflixerunt. Inimici mei animam meam circumdederunt, adipem suum concluserunt, os eorum locutum est superbiam. Projicientes me nunc circumdederunt me, oculos suos statuerunt declinare in terram. Susceperunt me sicut leo paratus ad praedam, et sicut catulus leonis habitans in abditis. Exsurge, Domine, praeveni eum et supplanta eum, eripe animam meam ab impio, frameam tuam ab inimicis manus tuae. Domine, a paucis de terra divide eos in vita eorum, et de absconditis tuis adimpletus est venter eorum. Saturati sunt filiis et diviserunt reliquias suas parvulis suis. Ego autem in justitia apparebo conspectui tuo, satiabor cum apparuerit gloria tua. COMMENTARIUM. Titulus orationem insinuat, in qua de justitia et de judicio a Deo regulam sumit, ut cum judicat hominem homo, memor sit eum ad imaginem Dei factum; et non in labiis dolosis de vultu Dei judicium suum proferat, sed oculi ejus videant aequitatem; non dicat, Hic dives et hic pauper, sed dicat, Hic nocens et hic innocens, etiamsi patiatur adversa, quia justus judex poterit factionibus fatigari, non justitia. Hic tamen etiam ignibus examinatus est, et non est inventa in eo iniquitas. Quare? propter verba, inquit, labiorum tuorum, quia ipse dixisti: Non accipies personam potentis in judicio. Ergo propter haec quae jussisti, etiam vias duras custodiendas credidi, non timendo minas carnificum, non timendo jacturam omnium rerum. Verum quia qui permanens erit, hic salvus erit. Deprecor ut perficias gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea. Non timeam homines injustos, et salva me a resistentibus dexterae tuae. Custodi me ut pupillam oculi, id est, in omni hora, in omni puncto, et sub umbra alarum tuarum protege me. Umbra alarum pro affectu domus divinae ponitur. A facie impiorum qui me afflixerunt, impiorum Pharisaeorum intellige. Qui adipem suum concluserunt, id est, pingues facti. Os eorum locutum est superbiam. Projicientes me, tunc de Synagoga; circumdederunt me, nunc ut crucifigant. Oculos enim suos statuerunt declinare in terram, et non considerantes coelorum judicem, sic susceperunt me, sicut leo paratus ad praedam, et sicut catulus leonis. Leonem populum sacerdotum, catulum leonis populum subditum sacerdotibus posuit. Illis frementibus super captum, illi seditiosa rabie devorabant. Exsurge, Domine, praeveni eos, suscitans Christum tuum, quo resurgente subvertes eos. Habet enim ruinam hanc invidia, ut eversum dicat susceptum suum, si hunc quem decipi studuit videat triumphantem. Eripe, inquit, animam meam ab impio, id est, a mortis jugo, et gladium inimicorum de manu tua evelle. Frameam humanae litterae specialiter dicunt lanceam regis, nos autem frameam generaliter gladium in Scripturis sanctis accipimus. Quod autem a paucis rogat ut separentur hi qui eum affligunt, haec ratio est, quod dum teneretur ait: Ego sum quem quaeritis, hos dimittite (Joan. XVIII), de quibus ipse dixerat: Multi quidem vocati, pauci vero electi (Matt. XX). A paucis ergo hos persecutores meos divide, et supplanta eos in vita ipsorum. Supplantatur qui privilegium amittit, sicut a Jacob Esau supplantatus est, non per malitiam Jacob, sed per contemptum Esau, qui tam pro nihilo habuit primatus, ut unius cibi vilissimi etiam pretio computaret. Ita ergo et hi de absconditis Dei quasi de porcina satiati sunt, nolentes dare reverentiam mysteriis ejus. Si enim scrutari cum reverentia voluissent voces propheticas, agnum acciperent Christum, salutem suam in ejus sanguine collocantes. Nunc autem quasi porcinam exsecrabilem comedentes Judaei, ita eo abusi sunt, in quo satiati ipsi sanguine ejus, etiam ad parvulos suos reliquias criminis transtulerunt dicentes: Sanguis hujus super nos, et super filios nostros (Matt. XXVII). Ecclesia autem exsecrans eos dicit quod sit cum justitia in conspectu Dei, et satietur dum apparuerit dextera ejus in Christo Jesu, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XVII. In finem puero Domini David, qui locutus est Domino verba cantici hujus, in die qua eripuit eum Dominus de manu inimicorum ejus, et de manu Saul, et dixit. Diligam te, Domine, fortitudo mea: Dominus firmamentum meum et refugium meum, et liberator meus. Deus meus adjutor meus, et sperabo in eum. Protector meus, et cornu salutis meae, et susceptor meus. Laudans invocabo Dominum, et ab inimicis meis salvus ero. Circumdederunt me dolores mortis, et torrentes iniquitatis conturbaverunt me. Dolores inferni circumdederunt me, praeoccupaverunt me laquei mortis. In tribulatione mea invocavi Dominum, et ad Deum meum clamavi. Et exaudivit de templo sancto suo vocem meam, et clamor meus in conspectu ejus introivit in aures ejus. Commota est et contremuit terra, fundamenta montium conturbata sunt et commota sunt, quoniam iratus est eis. Ascendit fumus in ira ejus, et ignis a facie ejus exarsit, curbones succensi sunt ab eo. Inclinavit coelos, et descendit, et caligo sub pedibus ejus. Et ascendit super Cherubin, et volavit; volavit super pennas ventorum. Et posuit tenebras latibulum suum, in circuitu ejus tabernaculum ejus, tenebrosa aqua in nubibus aeris. Prae fulgore in conspectu ejus nubes transierunt, grando, et carbones ignis. Et intonuit de coelo Dominus, et Altissimus dedit vocem suam, grando et carbones ignis. Et misit sagittas suas et dissipavit eos; fulgura multiplicavit et conturbavit eos. Et apparuerunt fontes aquarum, et revelata sunt fundamenta orbis terrarum. Ab increpatione tua, Domine, ab inspiratione spiritus irae tuae. Misit de summo et accepit me; et assumpsit me de aquis multis. Eripuit me de inimicis meis fortissimis, et ab his qui oderunt me; quoniam confortati sunt super me. Praevenerunt me in die afflictionis meae; et factus est Dominus protector meus. Et eduxit me in latitudinem; salvum me fecit, quoniam voluit me. Et retribuet mihi Dominus secundum justitiam meam; et secundum puritatem manuum mearum retribuet mihi. Quia custodivi vias Domini, nec impie gessi a Deo meo. Quoniam omnia judicia ejus in conspectu meo, et justitias ejus non repuli a me. Et ero immaculatus cum eo, et observabo me ab iniquitate mea. Et retribuet mihi Dominus secundum justitiam meam, et secundum puritatem manuum mearum in conspectu oculorum ejus. Cum sancto sanctus eris, et cum viro innocente innocens eris; Et cum electo electus eris, et cum perverso perverteris. Quoniam tu populum humilem salvum facies, et oculos superborum humiliabis. Quoniam tu illuminas lucernam meam, Domine; Deus meus, illumina tenebras meas. Quoniam in te eripiar a tentatione, et in Deo meo transgrediar murum. Deus meus impolluta via ejus, eloquia Domini igne examinata; protector est omnium sperantium in se. Quoniam quis Deus praeter Dominum, aut quis Deus praeter Deum nostrum? Deus qui praecinxit me virtute; et posuit immaculatam viam meam. Qui perfecit pedes meos tanquam cervorum, et super excelsa statuens me. Qui docet manus meas ad praelium; et posuisti ut arcum aereum brachia mea. Et dedisti mihi protectionem salutis tuae; et dextera tua suscepit me; Et disciplina tua correxit me in finem, et disciplina tua ipsa me docebit. Dilatasti gressus meos subtus me; et non sunt infirmata vestigia mea. Persequar inimicos meos, et comprehendam illos, et non convertar donec deficiant. Confringam illos, nec poterunt stare; cadent subtus pedes meos. Et praecinxisti me virtute ad bellum; et supplantasti insurgentes in me subtus me. Et inimicos meos dedisti mihi dorsum; et odientes me disperdidisti. Clamaverunt, nec erat qui salvos faceret ad Dominum; nec exaudivit eos. Et comminuam eos ut pulverem ante faciem venti, ut lutum platearum delebo eos. Eripies me de contradictionibus populi; constitues me in caput gentium. Populus quem non cognovi servivit mihi, in auditu auris obedivit mihi. Filii alieni mentiti sunt mihi, filii alieni inveterati sunt, et claudicaverunt a semitis suis. Vivit Dominus, et benedictus Deus meus, et exaltetur Deus salutis meae. Deus qui das vindictas mihi, et subdis populos sub me, liberator meus de inimicis meis iracundis. Et ab insurgentibus in me exaltabis me; a viro iniquo eripies me. Propterea confitebor tibi in nationibus, Domine, et nomini tuo psalmum dicam. Magnificans salutes regis ejus, et faciens misericordiam christo suo David, et semini ejus usque in saeculum. COMMENTARIUM. Titulus hic indicat quidem historiam, quam qui melius quam in psalmo canitur scire voluerit, Regum volumina legendo, reperiet et qualiter pugnaverit et vicerit, et qualiter suorum omnium evaserit hostium manus. Nostrum autem hoc est propositum, ut, mystica moralibus admiscentes, tunc dicamus Domino: Diligam te; cum omnibus amoribus finem quemdam et terminum ponentes, ipsi dicimus, Diligam te. Tunc enim vere erepti de manu omnium inimicorum nostro rum, id est, de manu omnium vitiorum et de manu Saul, id est, de manu principis hujus mundi, dicimus Deo, Diligam te. Interrogemus tamen Dominum et dicamus: Quis est qui diligit te? Respondebit enim nobis per evangelistam suum, et dicet: Qui audi: verba mea, et facit ea, hic est qui diligit me (Joan. I, 4). Ipse dicit: Dominus firmamentum meum, id est, de quo non dubito. Ipse refugium meum, ipse est liberator meus, ipsum laudans et ipsum invocans ah inimicis meis salvus ero. Denique praeterita dicam, ut futura non dubitem, dum circumdedissent me gemitus mortis, et iniquitates, et dolores, et laquei, clamavi ad eum credens. Et exaudivit de templo sancto suo vocem meam, et clamor meus introivit in aures ejus. Et ex hoc loco futuri judicii qualitas panditur, cujus nos terror, si credimus, purgat. Tunc enim ita terra tremore concutitur, ut ipsa fundamenta montium conturbentur. Irascente enim Domino, etiam ignis ipse ardescit. Ut enim ignis omnem materiam a facie sua facit exardescere, ita ipse ignis a facie Dei exardescet, cum inclinaverit coelos, et descenderit, et coeperit esse caligo sub pedibus ejus. Cujus ejus? sine dubio ejus qui ascendit super Cherubin, et volavit super pennas ventorum, quique posuit tenebras latibulum suum. Tenebras hic pro invisibilitate posuit; unde et sequitur: In circuitu ejus tabernacula ejus, et tenebrosa aqua in nubibus aeris. Tunc erit grando simul et carbones ignis, cum tonuerit de coelo Dominus et Altissimus dederit vocem suam: mittet sagittas suas, ut dissipet eos, ut fulgura multiplicet, et conturbet eos. Tunc parebunt fontes aquarum, tunc parebit quanta sit virtus baptismatis, tunc cum revelabuntur fundamenta orbis terrae. Ab increpatione Domini et a spiratione spiritus irae ejus. Tunc dicet Ecclesia, Misit de summo et assumpsit me de multitudine aquarum, unius enim aquae sanctificatione me voluit consecrari, per quam eripuit me ab inimicis meis fortissimis, et ab his qui oderunt me, quoniam confortati sunt super me. Praevenerunt me namque in die afflictionis meae, tempore quo gladius secuit pia viscera matris, et factus est Dominus susceptor meus. Et produxit me ab angustiis in latitudine, liberavit enim me ab inimicis meis fortissimis; et retribuit mihi secundum justitiam meam, quia custodiam vias Domini usque ad mortem, nec timens gladium hominum impie gessi a Deo meo. Judicia enim ejus semper ante oculos habui, et justitias ejus non repuli a me. Unde et populus martyrum ejus dicit: Ero immaculatus cum eo. Cum eo utique qui immaculatus in cruce pro iniquitatibus nostris passus est. Et observabo me ab iniquitate mea, quam utique in martyrio deposui. Tunc retribuet mihi Dominus secundum justitiam meam, et secundum innocentiam meam, et secundum innocentiam manuum mearum in conspectu oculorum ejus. Nam quod memorat: Cum sancto sanctus eris, non ad illud respicit quod usitata vulgo sententia dicimus: Cum quo aliquis jungitur, talis erit. Haec quidem sententia vera est, sed non pertinet ad interpretationem praesentium versuum; hoc enim in loco si vis planum facere sensum canentis, illud ad memoriam revocabis quod per prophetam Dominus dicit ad populum: Si ambulaveritis in conspectu meo recti, et ego vobiscum rectus incedam; si vero ambulaveritis perversi, et ego vobiscum perversus ero. Ipsi ergo Psalmista loquitur. Cum sancto sanctus eris, cum innocente innocens, etc. Unde et adjecit: Tu enim, inquit, populum humilem salvum facies, et oculos superborum humiliabis. Verum, quia posuit tenebras latibulum suum, et videre mysteria Scripturarum ejus non possumus, ipsi clamemus cum propheta: Quoniam tu illuminas lucernam meam, Domine. Sicut lucerna corporis oculus, ita lucerna animae mens est, in qua nisi oleum gratiae suae Christus infuderit, penitus lumen habere non poterit. Lucernam ergo suam clamat propheta illuminari a Domino, quae si acceperit lucendi materiam, ostendit foveas in quas incauti ruunt, et laqueos in tenebris positos. In tenebris enim nisi lumen habuerit ambulans, aut offendiculum incurrit, aut incursum penitus non evadit; unde et propheta: Cum illuminaveris, inquit, tenebras meas, ita demum eripiar a tentatione, et in te Deo meo transgrediar muros, sicut Samson clausis portarum januis intra muros clausos per virtutem Dei transgressus est muros. Transgredimur et nos muros, cum de isto corpore exeuntes, eos qui nos circumdant evadimus. In Deo autem migramus, si impollutam viam vitae nostrae ambulaverimus. Quia ipsa est via Dei, in qua ambulantibus protector est omnium sperantium in se. Ipse enim eos praecingit virtute, et facit immaculatam viam eorum ut fugiant quasi cervi. Quid fugiant? Sine dubio omne facinus. Omne quippe peccatum ex abjectione vitiorum. Super excelsa virtutum ascendent, si tamen ipse doceat manus nostras in praelio, quia sine rebellantibus ad refugium montium non venitur; et ponat ut arcum aereum brachia nostra, ut in oratione non deficiant, quoniam dum sunt extensa in cruce Amalech vincitur. Si ergo ipse eis dederit fortitudinem ut quasi arcus aereus in orationibus perseverent, non solum nos effugientes evadimus persequentes, sed nos persequimur inimicos nostros, et comprehendimus eos, et non convertimur donec deficiant. Affligimus eos, ut ante nos stare non possint, sed cadant sub pedibus nostris, si tamen praecincti fuerimus virtute ad bellum; tunc insurgentes super nos, erunt subter nos. Et inimicorum nostrorum dorsa videbimus fugientium, non facies persequentium, ita ut comminuamus eos ut pulverem ante faciem venti, et ut lutum platearum deleamus eos. Haec omnia nobis per illum evenient qui posuit ut arcum aereum brachia in cruce, et quotidie interpellat pro nobis. Ipse enim dicit ad Patrem: Eripies me de contradictionibus populi increduli, et constitues me in caput gentium. Et adjecit: Populus quem non cognovi servivit mihi. Magi crediderunt, quos Deus non dedignatur cognoscere, et illis servientibus et munera offerentibus Judaei abnegant, et in ejus persecutionibus perseverant. Filii alieni mentiti sunt mihi dicentes: Scimus quia a Deo venisti, et in veritate doces (Matth. XXII); sed ista verba eorum erant plena dolo mendacii, in quo inveterati sunt, et claudicaverunt a semitis suis, utique in quibus eos docuerunt ambulare prophetae. Sed vivit Dominus, licet eum crucifigatis, et sepultum cernatis, ille tamen resurget et vivit, et exaltabitur in coelis Deus salutis meae. Ipse dabit vindictam hanc Ecclesiae suae, ut subdat populos sub ea, et sit liberator ejus a gentibus iracundis, et ab insurgentibus super eam, et exaltet eam super petram, ut portae inferni non praevaleant adversus eam (Matth. XVI). Et a viro iniquo eripiet eam, id est, a pravo doctore. Propterea confitetur ei in populis, et psalmum dicit nomini ejus, Qui magnificat salutare regis ejus, et faciet misericordiam christo suo David, cum ex semine ejus excitat regnum quod imperet in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XVIII. In finem psalmus David. Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum. Dies diei eructat verbum, et nox nocti indicat scientiam. Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. In sole posuit tabernaculum suum, et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo. Exsultavit ut gigas ad currendam viam suam, a summo coelo egressio ejus. Et occursus ejus usque ad summum ejus, nec est qui se abscondat a calore ejus. Lex Domini immaculata convertens animas, testimonium Domini fidele sapientiam praestans parvulis. Justitiae Domini rectae, laetificantes corda; praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos. Timor Domini sanctus permanens in saeculum saeculi; judicia Domini vera, justificata in semetipsa. Desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum, et dulciora super mel et favum. Etenim servus tuus custodit ea, in custodiendis illis retributio multa. Delicta quis inlelligit? ab occultis meis munda me, et ab alienis parce servo tuo. Si mei non fuerint dominati, tunc immaculatus ero, et emundabor a delicto maximo. Et erunt ut complaceant eloquia oris mei et meditatio cordis mei in conspectu tuo semper. Domine adjutor meus, et redemptor meus. COMMENTARIUM. Sicut terreni narraverunt gloriam hominum, ita coelestes enarrant gloriam Dei. Sic autem proprium locum relinquentes magi stellae indicio, narrabant ipsi gloriam Dei. Sed et coeli facti sunt apostoli habentes in se Solem justitiae, et merita in modum stellarum pro varietate diverso splendore radiantia. Ipsis ergo narrantibus gloriam Dei, opera manuum Dei annuntiabant doctrinae eorum firmamentum: sive quia crux, quae firmamentum est aeternum, opere manuum ejus triumphavit et vicit; sive quia curabantur infirmi et suscitabantur mortui, opera manuum ejus annuntiat firmamentum. Cum dies loquebatur ad diem, et nox loquebatur ad noctem, quia sic de die in diem ibat, et nox loquebatur ad noctem verbum, et de noctu in noctem, ut ejus scientia panderetur. Haec simpliciter. Caeterum diei, dies Patris Filius est, Pater ergo eructavit Verbum, quod verbum involutum in nocte ventris virginei, involuto in nocte ventris sterilis Elisabeth sui indicavit scientiam. Haec apostoli praedicantes, non fuit loquela, neque sermo quorum non audirentur voces eorum, ita ut universarum gentiunt loquaces dicerent de eis: Nonne hi viri Galilaei sunt, et quomodo unusquisque lingua nostra audivimus eos loquentes magnalia Dei (Act. II)? Horum autem sonus in omnem terram progressus est, et in fines universi orbis verba eorum penetrarunt, tempore quo Dominus in solem posuit tabernaculum suum. In solem, non istum qui ministerium divinum exercens, horarum mensuras sub certa temporum norma discurrit: sed solem justitiae, qui, in splendore vilae aeternae virgineo editus alvo, lumen verum mentibus fulsit, et est egressus de virgine sicut sponsus de thalamo. Hic exsultavit ut gigas ad currendam viam, immaculatus utique ambulavit in via in lege Domini: a summo coelo egressio ejus. Non ex semine viri, sed ex ore Patris qui est in summo coelorum, et occursus ejus usque ad summum ejus. Non enim de Oriente in Occidentem, aut quasi de alto ad ima, sed de summo in summum, de alto in altum et de virtute in virtutem; atque a summo ad summum, non erit qui se abscondat a calore ejus. Nulla enim gens erit in hoc saeculo ad cujus notitiam non attingat calor fidei Christianae, in qua est lex Domini irreprehensibilis, convertens animas, invitans ab errore ad iter rectum, a mendacio ad veritatem: ibi sunt justitiae laetificantes corda. Quod enim tam justum gaudium cordis, quam hoc in quo jubemur omnia quae volumus ut faciant nobis homines, eadem nos faciamus eis? Hoc praeceptum tam lucidum est, ut etiam caecorum illuminet oculos, si tamen timor Domini in nobis permanet, per quem consideremus judicia Dei et vera justificata in semetipsa. Et desideremus ea super aurum et lapidem pretiosum, et dulciora nobis fuerint super mel et favum: quoniam qui servus est Domini, custodit ea, et credit quod in custodia praeceptorum Dei retributio tam multa sit, ut non sint condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis (Rom. VIII); si tamen lapsus nostros et delicta nostra intelligere studeamus, quod arguit Psalmista, nullum velle intelligere delicta sua. Arguendo enim non negando cantavit dicens: Delicta quis intelligit? Sicut in centesimo sexto dicit: Quis sapiens haec intelligit? et hic ita: Delicta quis intelligit? Saepe enim temeritatem constantiam dicimus, et injuriam libertatem vocamus, fatuitati simplicitatis nomen imponimus, et adulationem charitatem integerrimam appellamus. Ad haec da scrutantem cordis oculum, intelliget ista; et idcirco clamat qui intelligit: Ab occultis meis munda me, Domine, quia ipsa quae in me sancta putantur reatui subjacent; et ab alienis peccatis, quibus adulando fomitem exhibemus, parce servo tuo; quia si in me per adulationem non fuerint dominati, tunc immaculatus ero, et mundus ero a delicto maximo; quando autem sine adulatione locutus fuero, tunc tibi placebunt eloquia oris mei. Tunc erit meditatio cordis mei in conspectu tuo semper. Nihil enim cogitat qui non adulatur, nisi hoc, quod non timeat videre Deum, et ideo ipsi Deo securus loquitur, et placebunt ei eloquia ejus, meditatio cordis ejus in conspectu Dei est. Et huic dicit: Adjutor meus, et redemptor meus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XIX. In finem psalmus David. Exaudiat te Dominus in die tribulationis, protegat te nomen Dei Jacob. Mittat tibi auxilium de sancto et de Sion tueatur te. Memor sit omnis sacrificii tui, et holocaustum tuum pingue fiat. Tribuat tibi secundum cor tuum, et omne consilium tuum confirmet. Laetabimur in salutari tuo, et in nomine Domini Dei nostri magnificabimur. Impleat Dominus omnes petitiones tuas, nunc cognovi quoniam salvum fecit Dominus Christum suum. Exaudiet illum de coelo sancto suo in potentatibus salus dexterae ejus. Hi in curribus, et hi in equis, nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus. Ipsi obligati sunt et ceciderunt, nos autem surreximus et erecti sumus. Domine, salvum fac regem, et exaudi nos in die qua invocaverimus te. COMMENTARIUM. Christo eunti ad crucem dicit Ecclesia: Exaudiat te Dominus in die tribulationis. Homini utique qui se obtulit redemptionem pro omnibus. Holocaustum, inquit, tuum pingue fiat, quod in altari crucis offers, et ita omne consilium tuum confirmet, ut laetemur in salutari tuo, et in nomine Domini Dei nostri invocemus te, cum resurrexeris a mortuis: salvum enim facit Dominus Christum suum, et ita erit in potentatibus salus dexterae ejus, ut a dextris suis latronem ad paradisum ducat. Alii confidunt in curribus, alii in equis, nos autem in nomine Domini Dei nostri magnificabimur, et illis cadentibus, nos resurgemus, quia rex noster salvus factus est, et resurgens a mortuis ascendit in coelos, et sedens ad dexteram Dei Patris, exaudit nos in die qua invocaverimus eum, ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XX. In finem psalmus David. Domine, in virtute tua laetabitur rex, et super salutare tuum exsultabit vehementer. Desiderium cordis ejus tribuisti ei, et voluntate labiorum ejus non fraudasti eum. Quoniam praevenisti eum in benedictionibus dulcedinis, posuisti in capite ejus coronam de lapide pretioso. Unam petiit a te, tribuisti ei et longitudinem dierum in saeculum et in saeculum saeculi. Magna est gloria ejus in salutari tuo: gloriam et magnum decorem impones super eum. Quoniam dabis eum in benedictionem in saeculum saeculi, laetificabis eum in gaudio cum vultu tuo. Quoniam rex sperat in Domino, et in misericordia Altissimi non commovebitur. Inveniatur manus tua omnibus inimicis tuis, dextera tua inveniat omnes qui te oderunt. Pones eos ut clibanum ignis in tempore vultus tui; Dominus in ira sua conturbabit eos, et devorabit eos ignis. Fructum eorum de terra perdes, et semen eorum a filiis hominum. Quoniam declinaverunt in te mala, cogitaverunt consilia quae non potuerunt stabilire. Quoniam pones eos dorsum, in reliquiis tuis praeparabis vultum eorum. Exsultare, Domine, in virtute tua, cantabimus et psallemus virtutes tuas. COMMENTARIUM. Regem hoc in loco hominem perfectum appellat, non in virtute sua, sed in virtute ejus laetantem qui eum assumpsit, qui desiderium cordis ejus tribuit ei, et voluntate labiorum ejus non fraudavit eum: praevenit enim eum in benedictione dulcedinis. Amanti enim praecepta ejus, dulcis est, isque imperat sicut superius dixit: Super mel et favum ori meo (Psal. XVIII). Benedictio ergo dulcedinis est corpus ejus: Gustate, ait, et videte quam suavis est Dominus (Psal. XXXIII). Hoc autem quod dicit, Posuisti super caput ejus coronam, imitator Christi Paulus hoc appellat gaudium suum et coronam suam (Philip. IV), qui ejus monita amplectebantur. Quia apostoli in ejus gloria gloriabantur, de his dicitur: Corona imposita in capite Domini, facta ex lapide pretioso, sicut Ezechielis prophetia, et Joannis Apocalypsis loquitur. Unam petiit: de assumpto homine agit; vitam enim positus in morte suscepit, et longitudinem dierum non usque ad senectutem, sed in saeculum saeculi. Magna enim gloria ejus. In quo magna est? non in arrogantia Divinitatis, sed in salute humanitatis, et ideo gloriam et magnum decorem impones super eum, et dabis eum in benedictione aeterna, quia sic speravit in Domino, et in misericordia ejus commotus non est, ut pro salute generis humani etiam seipsum sacrificari permitteret. Ex hoc loco Pater ad Filium loquitur, Inveniatur manus tua omnibus inimicis tuis, dextera tua illa quae in cruce clavos accepit, ipsa inveniat eos qui te oderunt, pone eos ut clibanum ignis, in tempore vultus tui. Tunc in ira tua conturbabis eos et devorabit eos ignis. Judicii enim dies dum venerit, fructus eorum qui increduli perseverant, a terra perient. Nam eos fructificat in resurrectionis fructu, quos seminatos accepit in obitu; nam corpora nostra seminari Apostolus probat, cum dicit: Seminatur in corruptione, surgit in incorruptionem (I Cor. XV); sed hi qui declinant in Christo mala, sicut tunc Judaei, et contra eum perversitatis suae cogitant consilium, in die illa ponentur in dorso, et in reliquiis suis praeparat vultum illorum. Hoc est non in prima anastasi resurgunt cum sanctis, sed quod residuum fuit resurrectioni primae, in eo praeparabit vultum Illorum. Tunc laudes Domino Jesu Christo, offerentes in hymno, et ista verba cantabimus, ut dicamus ei: Exaltare, Domine, in virtute tua. Jam non in persona servi latibulum tuae virtutis obumbras, sed exaltare in virtute tua, et sentiant te ultorem, qui nostrum te credere dubitant salvatorem; tibi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXI. In finem psalmus David pro susceptione matutina. Deus Deus meus, respice in me; quare me dereliquisti? longe a salute mea verba delictorum meorum. Deus meus, clamabo per diem, et non exaudies; et nocte, et non ad insipientiam mihi. Tu autem in sancto habitas, laus Israel. In te speraverunt patres nostri; speraverunt, et liberasti eos. Ad te clamaverunt, et salvi facti sunt; in te speraverunt, et non sunt confusi. Ego cutem sum vermis et non homo, opprobrium hominum et abjectio plebis. Omnes videntes me deriserunt me; locuti sunt labiis, et moverunt caput. Speravit in Domino, eripiat eum; salvum faciat eum, quoniam vult eum. Quoniam tu es qui extraxisti me de ventre, spes mea ab uberibus matris meae, in te projectus sum ex utero. De ventre matris meae Deus meus es tu, ne discesseris a me. Quoniam tribulatio proxima est, quoniam non est qui adjuvet. Circumdederunt me vituli multi, tauri pingues obsederunt me. Aperuerunt super me os suum, sicut leo rapiens et rugiens. Sicut aqua effusus sum, et dispersa sunt omnia ossa mea. Factum est cor meum tanquam cera liquescens in medio ventris mei. Aruit tanquam testa virtus mea, et lingua mea adhaesit faucibus meis, et in pulverem mortis deduxisti me. Quoniam circumdederunt me canes multi, consilium malignantium obsedit me. Foderunt manus meas et pedes meos, dinumerarunt omnia ossa mea. Ipsi vero consideraverunt et inspexerunt me, diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem. Tu autem, Domine, ne elongareris auxilium tuum a me, ad defensionem meam conspice. Erue a framea, Deus, animam meam, et de manu canis unicam meam. Salva me ex ore lconis et a cornibus unicornium humilitatem meam. Narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae laudabo te. Qui timetis Dominum, laudate eum, universum semen Jacob glorificate eum. Timeat eum omne semen Israel, quoniam non sprevit, neque despexit deprecationem pauperis. Nec avertit faciem suam a me, et cum clamarem ad eum exaudivit me. Apud te laus mea in ecclesia magna: vota mea reddam in conspectu timentium eum. Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum; vivent corda eorum in saecului. Reminiscentur, et convertentur ad Dominum, universae fines terrae. Et adorabunt in conspectu ejus universae familiae gentium. Quoniam Domini est regnum, et ipse dominabitur gentium. Manducaverunt et adoraverunt omnes pingues terrae: in conspectu ejus cadent omnes qui descendunt in terram. Et anima mea illi vivet, et semen meum serviet ipsi. Annuntiabitur Domino generatio ventura, et annuntiabunt coeli justitiam ejus populo qui nascetur, quem fecit Dominus. COMMENTARIUM. In passione sua positus Dominus explanavit psalmi hujus mysteria. Nam Hebraicis verbis versiculum primum istius psalmi exprimens, caetera quae sequebantur exposuit. Nam ibi legimus dicentes Pharisaeos: Speravit in Domino, eripiat eum; salvum faciat eum, quoniam vult eum. In ipsa passione circumdederunt eum vituli multi, id est, populi Judaeorum. Tauri pingues obsederunt eum, id est, principes sacerdotum. Aperuerunt super eum os suum, dicentes: Blasphemavit (Matt. XXIX, 65). Dederunt fremitum sicut leo rapiens et rugiens. Damnabilis ille Caiphas princeps sacerdotum ita fremuit, ut et vestimenta sua scinderet. Sicut aqua effusa sunt ossa ejus. Bene posuit aquam, quia nihil novit corpus Christi, nisi peccata lavare. Factum est cor meum sicut cera liquescens in medio ventris mei. Cera dum soluta fuerit ab igne, non perit, ut caeterae species ab igne semel incensae in cinerem rediguntur; cera vero cum arserit, ad hoc redit quod fuit. Sciens ergo se perire non posse: Sicut cera, inquit, liquefactum est in medio ventris mei. Aruit velut testa virtus mea. Non dixit, Fractum est velut testa, nam sicut fractura ejus irremediabilis est, ita coctura laudabilis invenitur. Et ideo quanto plus aruerit figuli opus, tanto melior et solidior invenitur. Aruit ergo in igne tribulationis, velut testa, virtus mea. Et lingua mea adhaesit faucibus meis. Tacens quasi reus inclinato capite falsos testes in conspectu judicis non repellebam, qui in pulverem mortis deduxerunt me. Et circumdederunt me quasi canes multi, et ita in concilio malignitatis suae obsederunt me, ut foderent manus meas et pedes, et dinumerarent omnia ossa mea. Ipsi etiam considerarent et conspicerent me, ac dividerent sibi vestimenta mea, et super vestimentum mitterent sortem (Joan. XIX). Nescio cum qua animi praesumptione, o sceleratissimi Judaei, Psalterium in vestris canitis synagogis. Considerate, miseri, hunc esse Dominum quem negastis, et vel tarde timentes Dominum. Laudate eum, universum semen Jacob, magnificate eum. Timete eum, universum semen Israel. Non enim spernit precem vestram, in tantum, ut in cruce positus pro crucifigentibus oret, ut sit laus ejus in ecclesia magna, et vota sua reddat coram timentibus eum. Dum edent corpus ejus pauperes spiritu ut satientur, et facti divites, in fide laudent Dominum, requirentes eum, et vivat cor eorum in aeternum. Et per eos convertantur ad Dominum universi fines terrae, ut adorent in conspectu ejus, non sola Judaea, sed omnes patriae gentium, quoniam Domini est regnum, et ipse dominabitur gentium. Ecce schola Christi in pauperibus discipulis celebrata, nunc schola Pharisaeorum exsurgite et videte manducantes, et manducantes illi manducaverunt et saturati sunt, et laudaverunt Dominum requirentes eum. Isti autem manducaverunt, et adoraverunt omnes divites terrae. Et ideo in conspectu Dei cadent omnes qui descendunt in terram. Descensus enim terrenus hominibus famulatur, nostra autem anima Deo serviat, et ipsi vivat. Semen vero nostrum ipsi serviat in castificatione continentiae, ut annuntiemus Domino generationem venturam, id est, futuram sanctorum gloriam cogitemus. Et annuntiemus justitiam Dei fratribus ac filius aetate, et omni populo qui nascetur, quem fecit Dominus Deus noster, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXII. Psalmus David. Dominus regit me, et nihil mihi deerit; in loco pascuae ibi me collocavit. Super aquam refectionis educavit me, animam meam convertit. Deduxit me super semitas justitiae propter nomen suum. Nam et si ambulavero in medio umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es. Virga tua et baculus tuus, ipsa me consolata sunt. Parasti in conspectu meo mensam, adversus eos qui tribulant me. Impinguasti in oleo caput meum, et calix meus inebrians quam praeclarus est. Et misericordia tua subsequetur me, omnibus diebus vitae meae. Et ut inhabitem in domo Domini, in longitudine dierum. COMMENTARIUM. Qui in vigesimo primo psalmo habuimus tribulationem passionis, in vigesimo secundo psalmo laetitiam resurrectionis accipiamus: ut quia ibi seminavimus lacrymas patientis Domini, hic metamus gaudia resurgentis. Dicant qui volunt: Reget me ager meus, et nihil mihi deerit. Dicat alius: Reget me negotiatio mea, aut militia mea, aut industria mea, aut ars mea, aut litterae meae, et nihil mihi deerit. Nos dicamus cum Ecclesia, Dominus regit me, et nihil mihi deerit. Vox ergo ista contemnentis est, si habeat; aut habere nolentis, si non habeat. Alioquin mentitur in carmine, qui aliud exoptat in voto. Si enim studio agit, ut eum quaecunque terrena opera regant, non satis integre dicit, Dominus regit me. Perfectorum ergo ista vox est, quam Ecclesia de Domini passione suscepit, in loca pascuae collocata, super aquam relectionis educata. Ubi enim abundat fons, ac largis profluit venis, ibi viriditas, ibi amoenitas, ibi refectio. Haec autem mihi evenient, quia per passionem suam animam meam convertit. Deduxit me super semitas justitiae, propter nomen suum. Nam et si ambulem in medio umbrae mortis, jam non timebo mala, quoniam tu mecum es, qui mortis imperium subjugasti. Quid nunc habeat intra se Ecclesia videamus. Habet virgam unde minatur delinquenti. Habet baculum unde subveniat poenitenti. Habet mensam unde det panem credenti. Habet oleum unde impinguet caput in libertatem conscientiae praesumenti. Habet calicem unde inebriet praedicantes sermonem, ita ut cum sit hora die tertia, jam ille in praedicatione sua ebrius aestimetur. Habet misericordiam Dei, quae subsequatur eum in omnibus diebus vitae suae, et ut inhabitet in domo Domini in longitudine dierum suorum, laudans Dominum Jesum Christum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXIII. Psalmus David in prima sabbati. Domini est terra et plenitudo ejus orbis terrarum, et universi qui habitant in eo. Quia ipse super maria fundavit eum, et super flumina praeparavit eum. Quis ascendet in montem Domini, aut quis stabit in loco sancto ejus? Innocens manibus et mundo corde, qui non accepit in vano animam suam, nec juravit in dolo proximo suo. Hic accipiet benedictionem a Domino, et misericordiam a Deo salutari suo. Haec est generatio quaerentium faciem Dei Jacob. Attollite portas principes vestras, et elevamini, portae aeternales, et introibit Rex gloriae. Quis est iste Rex gloriae? Dominus fortis et potens in praelio. Attollite portas principes vestras, et elevamini, portae aeternales, et introibit Rex gloriae. Quis est iste Rex gloriae? Dominus virtutum ipse est Rex gloriae. COMMENTARIUM. Vigesimus tertius psalm. in introitu suo super ipsum limen posuit titulum de prima sabbati. In qua die dixit Dominus, Fiat lux (Gen. I); inqua panem angelorum manducavit homo (Psal. LXXVII); in qua ipse Dominus resurrexit a mortuis. Quae dies idcirco in titulo ponitur, quia ipsa lucratus est terram, quam in principio fecerat orbem terrae, et omnes qui habitant in ea. Quomodo autem lucratus sit, si requiris, respondet, per aquam et Spiritum sanctum. Ideo clausa maria nominat sinum aquarum omnium, quia sicut omnia flumina unum hunc habent sinum, ita omnia unum hunc habent Spiritum sanctum unum. In quo fiunt homines innocentes manibus et mundo corde. Et sicut qui ibi ingressus non fuerit, in vanum accipit animam suam, si tamen non juraverit in dolo proximo suo, quia per baptismatis donum proximus ei efficitur Spiritus sancti. Per hunc promittit se renuntiare diabolo, et omnibus pompis ejus. Jurare ergo est jus constituere, quo renuntiata abstinentur, et promissa servantur. Ista non juravit in dolum proximo suo, quomodo proximus factus est Spiritui sancto? Quia is qui longe erat, factus est prope. Et qui factus est prope juravit huic proximo, quando accepit benedictionem a Domino, et misericordiam a Deo salutari suo. Et factus est Filius Dei in generatione quaerentium Dominum, et requirentium faciem Dei Jacob, jam isti dicitur: Tollite portas principis vestri. Abjicite exemplum Adae, qui est princeps vester secundum carnem, et elevamini portae aeternales, habentes Regem gloriae potentem et fortem, et potentem in praelio, vincentem vitia, et nutritores corum, spiritus nequam. Tollite ergo portas principis vestri, sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis (I Cor. XV). Quis est iste Rex gloriae? Christus Filius Dei ipse est Rex gloriae, excludens principem ignominiae. Qui dejectis simulacrorum templis, veluti portis principis diaboli, elevavit portas aeternales sanctae Ecclesiae catholicae, in qua regnat Rex gloriae. Si interrogas quis est iste Rex gloriae, respondebit Apostolus, Rex omnium ad salutem Christus Filius Dei, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXIV. In finem psalmus David. Ad te, Domine, levavi animam meam; Deus meus, in te confido, non erubescam. Neque irrideant me inimici mei, etenim universi qui sustinent te non confundentur. Confundantur omnes iniqua agentes, supervacue. Vias tuas, Domine, demonstra mihi, et semitas tuas edoce me. Dirige me in veritate tua, et doce me, quia tu es Deus Salvalor meus, et te sustinui tota die. Reminiscere miserationum tuarum, Domine, et misericordiarum tuarum quae a saeculo sunt. Delicta juventutis meae, et ignorantias meas ne memineris. Secundum misericordiam tuam memento mei tu, propter bonitatem tuam, Domine. Dulcis et rectus Dominus, propter hoc legem dabit delinquentibus in via. Diriget mansuetos in judicio, docebit mites vias suas. Universae viae Domini misericordia et veritas, requirentibus testamentum ejus et testimonia ejus. Propter nomen tuum, Domine, propitiaberis peccato meo, multum est enim. Quis est homo qui timet Dominum, legem statuit ei in via quam elegit. Anima ejus in bonis demorabitur, et semen ipsius haereditabit terram. Firmamentum tutum est Dominus timentibus eum, et testamentum ipsius ut manifestetur illis. Oculi mei semper ad Dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos. Respice in me et misereve mei, quia unicus et pauper sum ego. Tribulationes cordis mei multiplicatae sunt, de necessitatibus meis erue me. Vide humilitatem meam et laborem meum, et dimitte universa delicta mea. Respice inimicos meos, quoniam multiplicati sunt, et odio iniquo oderunt me. Custodi animam meam et erue me, non erubescam, quoniam speravi in te. Innocentes et recti adhaeserunt mihi, quia sustinui te. Libera, Deus, Israel ex omnibus tribulationibus suis. COMMENTARIUM. Ab omnibus terrenis lucris, ab omnibus quae videntur bona hujus mundi, subducens animam meam, ad te eam, Domine, levavi, jam non confidens in nummo, in domo, in negotio, in militia, in facultatibus, sed in te confidens peto, ut non erubescam dum de corpore exiero, quia ibi confusio aeterna est. Non ibi de me irrideant inimici mei, quia ii qui te solum contemptis omnibus exspectant, non confundentur, ibi enim confundentur iniqui et facientes vana. Et quoniam te duce, Domine, pervenitur ad vitam, vias tuas quas tu ambulasti notas fac mihi, ut per ipsas ambulem, et semitas tuas edoce me, ut in ipsis incedam. Et ut hoc ipsum faciam, tu me dirige in veritate tua, et tu doce me, quia tu es Deus Salvator meus. Non enim sustineo alium praeter te tota die, id est, omni die. Memor esto, Domine, misericordiarum tuarum, quae a saeculo sunt, et sicut omnibus fuisti misericors, ita quoque mihi, ut peccata juventutis meae et ignorantias ne memineris, sed secundum magnam misericordiam tuam memor mei sis, non propter merita mea per amaritudinem meam peream, sed quia ipse dulcis et rectus es, et universae viae tuae misericordia et veritas quaerentibus testamenfum tuum et testimonia tua, peto ut propitius sis peccato meo, multum est enim. Ideo ego enim contempsi viam meam, et elegi viam tuam, et animam meam ad te levavi, ut anima mea in bonis commoretur; et semen meum illam terram possideat; quan non comedit draco, quae non est sinus mortuorum, quae non generat spinas, sed in qua est Dominus firmamentum timentibus se, et testimonium ut manifestetur illis. Et quia haec desiderantibus laqueus ponitur ab inimico: Oculi mei semper ad Dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos. Respice in me et miserere mei, quoniam unicus et pauper sum ego. Omnis qui plus in gemitu et in oratione incumbit, unicus et pauper est, et tribulationes cordis ejus multiplicantur, memor omnium quae aguntur in saeculo, clamat ut de saeculi necessitatibus liberetur. Et ideo vide, inquit, humilitatem meam, et laborem meum, et dimitte omnia peccata mea. Respice, inquit, inimicos meos, quia multiplicati sunt, odio iniquo oderunt me. Humilem Deo daemones persequuntur, et odio iniquo infestant. Et ideo custodi, inquit, animam meam, et eripe me, ut non confundar, quoniam spero in te. Innocentes et recti adhaereant mihi, quoniam sustineo te, Domine, quia liberas Israel ab omnibus angustiis suis. Jam qui innocentibus et rectis adhaeret, et sustinet Dominum, Israel efficitur, id est, videns Deum, et ideo jam Israel factus, redimitur ab omnibus angustiis suis, Per Dominum nostrum Jesum Christum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXV. Psalmus David. Judica me, Domine, quoniam ego in innocentia mea ingressus sum, et in Domino sperans non infirmabor. Proba me, Domine, et tenta me, ure renes meos et cor meum. Quoniam misericordia tua ante oculos meos est, et complacui in veritate tua. Non sedi cum consilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. Odivi Ecclesiam malignantium, et cum impiis non sedebo. Lavabo inter innocentes manus meas, et circumdabo altare tuum, Domine. Ut audiam vocem laudis, et enarrem universa mirabilia tua. Domine, dilexi decorem domus tuae, et locum habitationis gloriae tuae. Ne perdas cum impiis animam meam, et cum viris sanguinum vitam meam. In quorum manibus iniquitates sunt, dextera eorum repleta est muneribus. Ego autem in innocentia mea ingressus sum, redime me et miserere mei. Pes enim meus stetit in directo, in Ecclesiis benedicam te, Domine. COMMENTARIUM. Judica me, Domine, non essem ausus dicere, nisi misericordia tua ante oculos meos esset. Certus ergo quod judicia tua adjuvent me, ideo ausus sum dicere: Judica me. Istae duae res dant fiduciam Christiano, ut misericordiam Dei ante oculos habeat, et complaceat in veritate catholicae fidei, non sedeat in concilio haereticorum, sed lavet inter catholicos manus suas, ut circumdet altare Domini: ubi audiat vocem laudis, et narret omnia mirabilia Dei, et dicat Domino: Cum exiero de corpore, noli perdere cum impiis animam meam, quia dilexi decorem domus tuae, et odivi congregationes malignorum, non pereat cum viris sanguinum vita mea, eorum qui in judicio sedentes acceperunt munera, ut perverterent judicium. Ego enim nullum in judicio nocui, redime me et miserere mei. Pes enim meus stetit in via recta, in recta fide, in Ecclesiis benedicam Dominum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXVI. In finem psalmus David priusquam liniretur. Dominus illuminatio mea, et salus mea, quem timebo? Dominus protector vitae meae, a quo trepidabo? Cum appropiant super me nocentes, ut edant carnes meas. Qui tribulant me inimici mei, ipsi infirmati sunt et ceciderunt. Si consistant adversum me castra, non timebit cor meum. Si exsurgat adversum me praelium, in hoc ego sperabo. Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini, omnibus diebus vitae meae. Ut videam voluntatem Domini, et visitem templum ejus. Quoniam abscondit me in tabernaculo suo, in die malorum protexit me, in abscondito tabernaculi sui. In petra exaltavit me, et nunc exaltavit caput meum super inimicos meos. Circuivi et immolavi in tabernaculo ejus hostiam vociferationis, cantabo et psalmum dicam Domino. Exaudi, Domine, vocem meam qua clamavi ad te, miserere mei, ei exaudi me. Tibi dixit cor meum, exquisivit te facies mea, faciem tuam, Domine, requiram. Ne avertas faciem tuam a me, ne declines in ira a servo tuo. Adjutor meus esto, ne derelinquas me, neque despicias me, Deus salutaris meus. Quoniam pater meus et mater mea dereliquerunt me, Dominus autem assumpsit me. Legem pone mihi, Domine, in via tua, et dirige me in semita recta propter inimicos meos. Ne tradideris me in animas tribulantium me, quoniam insurrexerunt in me testes iniqui, et mentita est iniquitas sibi. Credo videre bona Domini, in terra viventium. Exspecta Dominum, viriliter age, et confortetur cor tuum, et sustine Dominum. COMMENTARIUM. Psalmi titulus habet positum, priusquam liniretur. Solitum est homini in potentatu posito recordari quid egerit dum pauper esset; prius ergo quam liniretur, recordatur jam unctus, et dicit quae cogitatio ejus fuerit, priusquam liniretur hoc ordine: quasi qui diceret, si priusquam unctus essem, septem fratres mei magni viri ab unctione recusati sunt, et mei curam Deus gessit, ut parvum et pusillum eligeret et ungeret; nunc ipso illuminante mihi, et fugante a me tenebras, ego quem timebo? illo defendente me, a quo trepidabo? etiam si proximent mihi a Saul missi, ut edant carnes meas, qui tribulant me, et inimici mei, ipsi infirmati sunt et ceciderunt. Si etiam praelium exsurgat adversum me, ego in illuminatione Domini sperabo. Unum hoc est quod postulo Dominum, et hoc requiro, ut videam quid placeat Domino, sciam voluntatem ejus, et videam protegi templum ejus, ut qui ad eum confugerit, honoretur, et ab hostium manibus non possit inde eripi: tantam reverentiam habeat Ecclesia Dei, ut etiam ab hostibus honoretur, ut abscondi possim in tabernaculo ejus in die malorum, et super petram exaltetur, ut portae inferi non praevaleant ei, ut exaltetur caput ejus super inimicos ejus, et circumeam et immolem in tabernaculo ejus hostiam jubilationis, et cantem in ea, et psallam Domino, et fundens in ea preces, securus dicam Domino: Miserere mei, et exaudi me. Si tamen Dei se amatorem ostendens, invisibili invisibiliter clamet. Sicut Moyses ore, inquit, tacebat, sed corde clamabat, unde ait Dominus ad eum: Quid, inquit, clamas ad me (Exod. XIV)? sic et in isto loco amator Dei, non quaerens ullam mundi speciem, sed solam Christi pulchritudinem concupiscens, ea verba quae amatores solent eis quos diligunt dicere sermonibus linguae, ita iste sermonibus exclamat cordis, dicens: Tibi dixit cor meum, quaesivi vultum tuum, non avertas faciem tuam a me, ne declines in ira a servo tuo. Egi enim talia quibus juste iratus a mea concupiscentia avertaris, sed quasi misericors et adjutor meus es tu, ne derelinquas me, neque despicias me, Deus salutaris meus. Vide autem qualem amorem Deo offerat. Legimus, Quia relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori (Gen. II, Matth. XIX); ita hic, quia adamavit Dominum, Pater, inquit, meus, et mater mea dereliquerunt me, Dominus autem assumpsit me, etiam quasi tu, o Domine, quem derelictum a parentibus assumpsisti: Legem pone mihi in via tua, ostende quid velis, quid nolis, quid diligas, quid odias. Fieri enim poterit ut obsequendi voto offendam, si qualiter debeam ante non discam. Et quia inimici mei nihil aliud student nisi ut te offenso, illi super me habeant potestatem, hoc rogo, ut dirigas me in via recta propter inimicos meos, ut non tradas me in animas persequentium me, quia insurrexerunt in me testes iniqui. Ostendunt mundi pulchritudinem, quae cum sit mortalis in gustu, speciosa est in aspectu, et mentita facie decipit inspectorem. Ego autem qui haec contemno, credo quod videam bona Domini in terra, non mortalium, sed viventium. Ad haec respondit in antiphona Spiritus: Si ergo credis videre bona Domini in terra viventium, exspecta Dominum; age viriliter, confortetur cor tuum, et sustine Dominum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXVII. Psalmus ipsi David. Ad te, Domine, clamabo, Deus meus ne sileas a me, ne quando taceas a me, et assimilabor descendentibus in lacum. Exaudi, Domine, vocem deprecationis meae, dum oro ad te, dum extollo manus meas, ad templum sanctum tuum. Ne simul tradas me cum peccatoribus, et cum operantibus iniquitaten ne perdas me. Qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem in cordibus eorum. Da illis secundum opera eorum, et secundum nequitiam adinventionum ipsorum. Secundum opera munuum eorum tribue illis, redde retributionem eorum ipsis. Quoniam non intellexerunt opera Domini, et in opera manuum eorum destrues illos, et non aedificabis eos. Benedictus Dominus, quoniam exaudivit vocem deprecationis meae. Dominus adjutor meus, et protector meus, et in ipso speravit cor meum, et adjutus sum. Et refloruit caro mea, et ex voluntate mea confitebor ei, Dominus fortitudo plebis suae, et protector salvationum Christi sui est. Salvum fac populum tuum, Domine, et benedic haereditati tuae, et rege eos, et extolle illos usque in aeternum. COMMENTARIUM. In Dei Filio perfectum Deum, perfectum hominem confitemur, quem hominem interiorem suum alloqui in isto psalmo advertimus, in quo clamat, Simul cum peccatoribus ne tradatur qui peccatum non fecit (I Pet. II). Et quia dolus in ore ejus nunquam fuit, hoc orat, ut dum similis fuerit descendentibus in lacum, hoc est, cum similis fuerit sepultis, non habeat partem cum his qui loquuntur pacem in ore, et in corde fabricant mala, sicut Judas fecit. Da illis, inquit, secundum opera eorum, qui opera Domini non intellexerunt, et quem videbant mortuos suscitare dicebant: Hic homo non est a Deo (Joan. IX). At Jesus dicebat eis: Si verbis non creditis, vel operibus credite (Joan. X). Illi autem non intellexerunt in opera Domini, et ideo destruentur, nec aedificabuntur, quia Dominus suscitavit Jesum a mortuis, et refloruit caro ejus, et ex voluntate sua confessus est illi. Omnia enim quae passus est, pro voluntate sua passus est, sicut ipse ait: Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum assumendi eam (Joan. X). Et ideo ait: Ex voluntate mea confitebor illi. Ipse est enim fortitudo plebis suae, quia dicta factis implevit. Dixit se passurum, et passus est; moriturum, et mortuus est; surrecturum, et a mortuis resurrexit, excludens infirmitatem trepidationis, et dans fortitudinem promptissimae voluntatis. Quia protector salutarium Christi sui est, quia ille sine dubio qui est Deus in Christo, mundum concilians sibi (II Cor. V), salvans populum suum, conferendo salutem animae et corporis, et benedicens haereditatem suam, gentes a subjectione daemonum liberando, ut regat eos, et extollat eos usque in saecula Filius Dei cum Patre et Spiritu sancto, regnans per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXVIII. Psalmus David in consummatione tabernaculi. Afferte Domino, filii Dei, afferte Domino filios arictum. Afferte Domino gloriam et honorem, afferte Domino gloriam nomini ejus, adorate Dominum in atrio sancto ejus. Vox Domini super aquas. Deus majestatis intonuit, Dominus super aquas multas. Vox Domini in virtute, vox Domini in magnificentia. Vox Domini confringentis cedros, et confringet Dominus cedros Libani. Et comminuet eos tanquam vitulum Libani, et dilectus quemadmodum filius unicornium. Vox Domini intercidentis flammam ignis, vox Domini concutientis desertum, et commovebit Dominus desertum Cades. Vox Domini praeparantis cervos, et revelabit condensa, et in templo ejus omnes dicent gloriam. Dominus diluvium inhabitare facit, et sedebit Dominus Rex in aeternum. Dominus virtutem populo suo dabit, Dominus benedicet populo suo in pace. COMMENTARIUM. Titulus consummationem tabernaculi memorat. Consummatio tabernaculi, finis mundi est, in quo offerunt Deo filii Dei filios arietum. Filii arietum agni sunt, qui ponuntur ad dexteram, ut, gloriam et honorem nomini ejus offerentes in operibus piis quae gesserunt, adorent Dominum, jam non in aedificiis manufactis, sed in aula sancta ejus, id est, in Christo Jesu, in quo habitat plenitudo Divinitatis (Coloss. II, 9). Vox Domini super aquas. Quando Jesus baptizatus est, Pater coelis apertis, et Spiritu sancto in specie columbae veniente, vox Domini super aquas facta est dicens: Tu es Filius meus (Matth. III). Deus majestatis intonuit, hoc est, dedit vocem super aquas, id est, super sectas gentium, ut finiantur in virtute et in magnificentia Christi Jesu. Quicunque autem rebellis exstiterit, et elatus sicut cedrus Libani, confringetur et comminuetur sicut cedrus Libani. In Libano sacrificantes usque hodie turpissimae Veneri vitulorum virilia amputant, et in ejus sacrificio hujusmodi incensa supponunt, mercedem quam oportuit erroris sui deae suae exhibent meretrici. Ita ergo comminuuntur tanquam vitulus Libani, qui castitatem Christi contempserint, et ut dilectus filius unicornium erunt. Quibus vox placuerit intercidentis flammam ignis, id est, quibus vox placet baptismatis gratiam conferentis, quae in concussione solitudinis coepit. In deserto enim Jordanis fluenta Dei Filius benedixit, et commovit desertum oppidi brevissimi in confinio eremi constituti, quod appellatur Cades. Ibi vox Domini praeparavit cervos qui festinarent ad fontes aquarum, ubi revelavit ea quae erant condensa, id est, occulta, ut his revelatis, in templo Dei, quibus revelata sunt, omnes dicant gloriam et confiteantur quia Dominus in diluvio habitat, in aqua quae diluit crimina, et in eodem diluvio sedebit Rex in aeternum, ibi virtutem populo suo dabit, suo, inquam, credenti sibi; ibi benedicet plebem suam in pace, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXIX. Psalmus cantici in dedicatione domus David. Exaltabo te, Domine, quoniam suscepisti me, nec delectasti inimicos meos super me. Domine Deus meus, clamavi ad te, et sanasti me. Domine, eduxisti ab inferno animam meam, salvasti me a descendentibus in lacum. Psallite Domino sancti ejus, et confitemini memoriae sanctitatis ejus. Quoniam ira in indignatione ejus, et vita in voluntate ejus. Ad vesperum demorabitur fletus, et ad matutinum laetitia. Ego autem dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem. Avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus. Ad te, Domine, clamabo, et ad Deum meum deprecabor: Quae utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem? Nunquid confitebitur tibi pulvis, aut annuntiabit veritatem tuam? Audivit Dominus, et misertus est mei, Dominus factus est adjutor meus. Convertisti planctum meum in gaudium mihi, concidisti saccum meum, et circumdedisti me laetitia. Et cantet tibi gloria mea, et non compungar; Domine Deus meus, in aeternum confitebor tibi. COMMENTARIUM. In vigesimo nono titulo dedicatur domus David. Illa utique domus ex semine David secundum carnem (Rom. I), non manufacta, sed angeli verbo mandata, et a Spiritu sancto constructa. Ipsa domus est quae dicit Deo: Exaltabo te, Domine, quoniam suscepisti me; suscepit enim formam servi, ut non delectarentur inimici super hominum genus. Christo enim Jesu Nazareno extracto ab inferis, et salvato a descendentibus in lacum, psallunt ei omnes apostoli ejus, et confitentur memoriae sanctitatis ejus: quoniam ira fuit in indignatione ejus, quando maledictus est mundus in morte Adae, et nunc vita in voluntate ejus Domino resurgente. Ad vesperam quidem demoratur fletus, in occasum omnium credentium necesse est ut sit fletus, pro eo quod desolabimur ab his qui nos praecedunt, sed habebimus cum his in matutino laetitiam. In prima anastasi, mox ut tenebrae hujus mundi finitae fuerint, et matutinum tempus resurrectionis advenerit, hic decus fidei nostrae consistit, sed in voluntate sua Dominus praestat decori nostro virtutem. Nam si averterit faciem suam, quantumvis amemus Dominum, non eum plus Petro amabimus; et si ei dicamus cum Petro, Si oportuerit me mori tecum, non te negabo (Matth. XXVI), poterit nobis negandi eum evenire perfidia, si averterit se a nobis. Denique, inquit, convertit se Jesus, et respexit Petrum negantem, sed et recordatus est quod ei hoc ipsum praedixerat. Et egressus foras flevit amarissime. Cum ergo averteret se Dominus in praesumentem et dicentem: Non movebor in aeternum, negavit eum; cum respexit negantem, flevit, et laverunt lacrymae poenitentis quod noxa incurrebat praesumentis. Non enim confitetur Dominum pulvis, si praesumpserit, nec annuntiat veritatem ejus, si se jactaverit. Si autem post peccatum poenituerit, et poenitudinem suam lacrymis amoris ostenderit, dicere poterit cum Petro: Audivit Dominus, et misertus est mihi, Dominus factus est adjutor meus, quia convertit planctum ejus in gaudium, ut quod tertio negaverat, tertio fateretur, si tamen gloria credentis in Deo non in hominibus extollatur, tunc securus dicit: Domine Deus meus, in aeternum confitebor tibi, qui regnas in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXX. In finem psalmus David pro exstasi. In te, Domine, speravi, non confundar in aeternum. In justitia tua libera me, inclina ad me aurem tuam, accelera ut eruas me. Esto mihi in Deum protectorem, et in domum refugii, ut salvum me facias. Quoniam fortitudo mea et refugium meum es tu, et propter nomen tuum deduces me, et enutries me. Educes me de laqueo quem absconderunt mihi, quoniam tu es protector meus. In manus tuas commendo spiritum meum, redemisti me, Domine Deus veritatis. Odisti observantes vanitates supervacue. Ego autem in Domino speravi, exsultabo et laetabor in misericordia tua. Quoniam respexisti humilitatem meam, salvasti de necessitatibus animam meam. Nec conclusisti me in manibus inimici, statuisti in loco spatioso pedes meos. Miserere mei, Domine, quoniam tribulor, conturbatus est in ira oculus meus, anima mea, et venter meus. Quoniam defecit in dolore vita mea, et anni mei in gemitibus. Infirmata est in paupertate virtus mea, et ossa mea conturbata sunt. Super omnes inimicos meos factus sum opprobrium vicinis meis valde, et timor notis meis. Qui viderunt me, foras fugerunt a me, oblivioni datus sum tanquam mortuus a corde. Factus sum tanquam vas perditum, quoniam audivi vituperationem multorum commorantium in circuitu. In eo, dum convenirent simul adversum me accipere animam meam, conciliati sunt. Ego autem in te speravi, Domine; dixi: Deus meus es tu, in manibus tuis sortes meae. Eripe me de manibus inimicorum meorum, et a persequentibus me. Illustra faciem tuam super servum tuum, salvum me fac in misericordia tua, Domine, non confundar quoniam invocavi te. Erubescant impii et deducantur in infernum, muta fiant labia dolosa. Quae loquuntur adversus justum iniquitatem, in superbia et in abusione. Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te! Perfecisti eis qui sperant in te, in conspectu filiorum hominum. Abscondes eos in abscondito faciei tuae, a conturbatione hominum. Proteges eos in tabernaculo tuo, a contradictione linguarum. Benedictus Dominus, quoniam mirificavit misericordiam tuam mihi in civitate munita. Ego autem dixi in excessu mentis meae, projectus sum a facie oculorum tuorum. Ideo exaudisti vocem orationis meae, dum clamarem ad te: Diligite Dominum, omnes sancti ejus, quoniam veritatem requiret Dominus, et retribuet abundanter facientibus superbiam. Viriliter agite et confortetur cor vestrum, omnes qui speratis in Domino. COMMENTARIUM. Tricesimus psalmus spem, quae in Deo est, asserit hominem ab aeterna confusione liberare. Deus enim pro justitia sua sperantes in se liberat et eripit. Et inclinat eis aurem suam, et accelerat ut eripiat, ut sit eis Deus protector, quasi domus refugii, ut salvi fiant, ut eripit eos do laqueo quem occultant eis daemonia. Si tamen semper dicat Domino: In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum, id est, interiorem hominem meum in tuas manus commendo. Non enim facio observare vanitatem saeculi hujus, non eum facio laetari in rebus mundi, sed in tua misericordia, qui salvum fecisti de necessitatibus animam meam. Quando respexisti humilitatem meam, et non conclusisti me in manus inimici, sed tollens me ab angusto, ubi angustiabar, statuisti in loco spatioso pedes meos. Ut autem Deum tibi facias miserantem, te exhibe tribulantem; non enim petit misericordiam, nisi tribulans cujus fletu conturbatur aspectus, et anima ejus et venter ejus castigatus jejuniis memor esse debet. Quoniam quamvis diu vivat homo, vita ejus deficit in doloribus; et quantavis annositate floreat, deficiunt anni ejus in gemitibus; et quantumvis virium habeat, pauperescunt vires ejus, et quantumvis soliditate corporali confidat, dicturus est, Ossa mea conturbata sunt. Hoc sane cavendum est, ne super omnes inimicos suos efficiatur opprobrium. Hic locus si justo evenit, martyrem fecit; si injusto, aeternam mortem indixit. Injuste enim odio habitus est omnis sanctus, et ipse etiam Dominus. Tunc enim exclamat Spiritus sanctus, sicut in Christo praedictum est, ut muta fiant labia iniqua, quae loquuntur adversus justum iniquitatem in superbia et contemptu: et quamvis amaritudines patiuntur justi in hoc saeculo, sed magna multitudo dulcedinis eos exspectat, si perseveraverint, in futuro, quam interim abscondit Dominus timentibus se. Non vult eam in hoc saeculo manifestare, ut perficiat eam sperantibus in se coram filiis hominum, qui eos irriserint. Et nunc quidem abscondit eos in abdito vultus sui, ut sicut ipsius vultus ita erat in abdito, ut putaretur homo tantum, ita et isti cum sint magni et sancti, abscondit eos in abdito vultus sui a conturbatione hominum, ne dum manifestatum fuerit eos esse sanctos et amicos Dei, conturbetur ab hominum adulatione propositum eorum. Sed tunc mirificat misericordiam suam in eis, cum apparuerit civitas circumstantium, quam circumstant angeli, civitas mater sanctorum Jerusalem. Quid tum ibi dicturus est justus; dum viderem me in saeculo pro stercore aestimari ab omnibus, dixi in corde meo, Projectus sum a vultu oculorum tuorum. Tu autem exaudisti vocem, quia clamavi ad te. Nolite ergo terrorem pati, sancti Domini, si vos superbia hominum opprimit. Erit enim judicium, in quo requiret veritatem Dominus, et retribuet his qui abundanter faciunt superbiam. Viriliter nunc agite, nolite deficere, sed confortetur cor vestrum, et estote securi omnes qui speratis in Domino, qui vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXI. Intellectus David. Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum, nec est in spiritu ejus dolus. Quoniam tacui inveteraverunt ossa mea, dum clamarem tota die. Quoniam die ac nocte gravata est super me manus tua, conversus sum in aerumna mea, dum configitur spina. Delictum meum cognitum tibi feci, et injustitiam meam non abscondi. Dixi, Confitebor adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei. Pro hac orabit ad te omnis sanctus in tempore opportuno. Verumtamen in diluvio aquarum multarum ad eum non approximabunt. Tu es refugium meum a tribulatione quae circumdedit me, exsultatio mea erue me a circumdantibus me. Intellectum tibi dabo, et instruam te in via hac qua gradieris, firmabo super te oculos meos. Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectas. In camo et freno maxillas eorum constringe, qui non approximant ad te. Multa flagella peccatoris, sperantem autem in Domino misericordia circumdabit. Laetamini in Domino, et exsultate, justi, et gloriamini omnes recti corde. COMMENTARIUM. Tricesimus psalmus primus praesens, titulum suum in intellectum posuit, ut det intellectum et instruat credentem in via qua ingreditur, et firmet super eum oculos, ne efficiatur sicut equus et mulus, in quibus non est intellectus. Ad caput tamen psalmi attendamus, in quo illi beati asseruntur, quorum remittuntur iniquitates, et quorum teguntur peccata. Nisi enim quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto (Joan. III), hoc ei evenire non poterit. Quis autem est iste qui remittit peccata? Ille sine dubio de quo dicitur: Quia non est in ore ejus dolus (I Petr. II). Mundus itaque totus in sente positus, et in vulnere constitutus, quia gravata erat super eum manus Dei, et conversus in aerumna fuerat, pro eo quod fracta esset ejus spina, quae libertatem cervicis et capitis ejus sublimabat, clamavit semper per voces prophetarum, ut veniret qui salvaret eum. At ubi venit Dominus, tacuit dum clamarem. Veniente enim Domino, Lex et Prophetae, qui clamabant, tacuerunt, et pronuntiante unoquoque contra eum sententiam pro peccato suo, ille remittit impietatem cordis ejus, pro qua orat omnis sanctus in tempore opportuno. Opportunum tempus interveniendi pro servo est, quando servus emendatur. Nos ergo damus tempus opportunum sanctis orandi pro peccatis nostris, quando a peccato recedimus. Nam quod dicit: In diluvio aquarum multarum ad eum non approximabunt. Ostendit per unam aquam baptismatis Deo homines proximare, quae est refugium a pressura daemonum, quae circumdat nos. Et intellectum dat nobis et ita nos instruet in via qua ingrediemur, ut firmet super nos oculos suos, ne efficiamur sicut equus et mulus. Qui enim noluerint proximi effici, freno tribulationis, et camo sententiali maxillae eorum astringentur, qui non proximant ei. Multa sunt enim flagella peccatorum: sed qui sperant in Domino, misericordia eos Domini circumdabit. Vos autem qui non camo et freno, sed judicio bonae voluntatis venitis ad Dominum, laetamini in Domino, et exsultate, justi, et gloriamini omnes recti corde in Christo Jesu Domino nostro, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXII. In finem psalmus David. Exsultate, justi, in Domino, rectos decet collaudatio. Confitemini Domino in cithara, in psalterio decem chordarum psallite illi. Cantate ei canticum novum, bene psallite ei in vociferatione. Quia rectum est verbum Domini, et omnia opera ejus in fide. Diligit misericordiam et judicium, misericordia Domini plena est terra. Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum. Congregans sicut in utre aquas maris, ponens in thesauris abyssos. Timeat Dominum omnis terra, ab eo autem commoveantur omnes inhabitantes orbem. Quoniam ipse dixit et facta sunt, ipse mandavit et creata sunt. Dominus dissipat consilia gentium: reprobat autem cogitationes populorum, et reprobat consilia principum. Consilium autem Domini in aeternum manet, cogitationes cordis ejus in generatione et generationem. Beata gens cujus est Dominus Deus, populus quem elegit in haereditatem sibi. De coelo respexit Dominus, vidit omnes filios hominum. De praeparato habitaculo suo respexit super omnes qui habitant terram. Qui finxit sigillatim corda eorum, qui intelligit omnia opera eorum. Non salvatur rex per multam virtutem, et gigas non salvabitur in multitudine virtutis suae. Fallax equus ad salutem, in abundantia autem virtutis suae salvabitur. Ecce oculi Domini super metuentes eum, et in eis qui sperant super misericordia ejus. Ut eruat a morte animas eorum, et alat eos in fame. Anima nostra sustinet Dominum, quoniam adjutor et protector noster est. Quia in eo laetabitur cor nostrum, et in nomine sancto ejus sperabimus. Fiat misericordia tua, Domine, super nos, quemadmodum speravimus in te. COMMENTARIUM. Si in isto mundo ab initio saeculi, justi Dei afflictiones et tribulationes passi sunt, quomodo dicitur, Gaudete justi? o an vocat ei gaudere qui caeditur, quique diverso genere tormentorum afficitur. Si ista quis loquatur, secum consideret Apostolum, non solum gaudere in his, verumetiam placere sibi in persecutionibus. Unde et Jacobus apostolus: Omne, inquit, gaudium existimate, fratres, cum in tentationibus variis incideritis (Jac. I, 2). Ipse autem magister apostolorum docet qualiter gaudeamus: Cum vos, inquit, persecuti fuerint homines, et dixerint omne malum adversum vos mentientes, gaudete et exsultate, quia merces vestra magna est in coelis (Matth. V). Si recti estis fide, nolite laudes hominum quaerere in terris, quia angelorum habebitis in coelis. Ibi vos decet collaudatio, ubi laus vestra finem penitus non habebit. Nunc in cithara confitemini Domino, et ipsa cithara decem chordas habeat, decalogi virtutes recolens, custodiam praeceptorum imponat. Prima chorda sonat rectum sermonem Domini orthodoxum, et omnia opera ejus in fide. Secunda chorda, quia diligit misericordiam et judicium. Tertia chorda sonet, quia misericordia Domini ita plena est terra, ut propter omne genus hominum, Dei sit Filius crucifixus. Quarta chorda sonet, quia verba coeli firmati sunt, id est, apostoli corroborati sunt. De istis enim coelis qui bene voluerit erudiri, Geneseos lectione docebitur. Hic de his coelis agit qui narrant gloriam Dei resurgentis a mortuis, et ascendentis in coelos. Nam et spiritus oris Domini nostri Jesu Christi, quod sit omnis virtus eorum, quinta chorda secuta est. Sexta nunc loquatur, quod congregentur quasi in utrem aquae maris, et ponatur in thesauris Dei abyssus. Quae est abyssus in thesauro Dei? et quae est abyssus ubi daemonum supplicia commorantur? Diligenter adverte, in thesauro Dei abyssum ille invenit, qui dicebat: O altitudo divitiarum sapientiae Dei (Rom. XI)! Ergo cum secreta scientiae Dei corde mundo et recta fide perquirit, scias te sextam chordam percutere. Alia vere abyssus ubi daemones commorantur, haereticorum scrutatio est, de qua nobis clamatur ab Apostolo, Nolito altum sapere, sed time (Rom. XI). Nam quod congregantur aquae maris, omnium gentium sectae ad unum fontem aquae vivae collectae sunt, ut de hoc uno utre excipiant aquam salientem ad vitam aeternam. Et ideo septima chorda hoc sonat, ut timeat Dominum omnis terra, non Judaea sola, sed et omnes qui habitant orbem. Octava sentit Dominum nostrum Jesum Christum ipsum esse rerum omnium creatorem, qui dissipavit consilia gentium in idolis, qui reprobavit cogitationes populorum in synagogis, qui reprobat consilia principum passionibus martyrum, qui facit consilium Domini manere in aeternum, in Ecclesiis, in quibus sunt cogitationes cordis ejus, in saeculum saeculi. Nona chorda indicat beatam esse gentem quae cognoscit Dominum Jesum Christum, Deum suum, et hunc esse populum quem elegit in haereditatem sibi. Decima chorda indicat quia de coelo respexit Dominus super nos, non sic de coelo quasi de fenestra, sed de praeparato habitaculo suo, id est, de homine perfecto, quem assumpsit. De ipso ergo quem Virgo peperit, respexit super omnes sine acceptione personae. Pro omnibus enim et natus et passus est, ipse utique qui finxit sigillatim corda eorum; non enim opus erat ei ut testimonium ei quis perhiberet de homine. Ipse enim ita videbat quid ageretur in homine, ut quid unusquisque cogitaret proferret in medium. Nam quod dicitur, non fit salvus rex in multa virtute sua, tale est, quale si dicatur Herodi: Quid? quia potens es Christum ita persequi, ut possis perscrutari scribas, discutere magos, infantes occidere, in abundantia virtutis tuae; ita non eris salvus, sicut ille qui confidebat in equo suo, et canitur de eo: Equum et ascensorem projecit in mare (Exod. XV). Et fefellit eum equus ad salutem; ita et tu etiamsi gigas sis in virtute tua, non eris salvus. Oculi enim Domini non respiciunt confidentes in virtute sua, sed sperantes in misericordia ejus. Ipsorum enim eripit animas de morte, et alit eos in fame. Famem quidem in isto saeculo si passi fuerint, et cum Apostolo dixerint, Usque in hanc horam et esurimus et sitimus, et nudi sumus (I Cor. IV), adjungunt tamen dicentes: Anima nostra patienter agit, non turbatur, sustinens Dominum. Ipse enim adjutor et protector noster est, et sicut in capite psalmi nobis jussum est, Gaudete, justi, in Domino, in ipso laetabitur cor nostrum, et in nomine sancto ejus speravimus. Ipse enim facit misericordiam super nos, sicut speravimus in eum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXIII. Psalmus David cum mutavit vultum suum coram Abimelech, et dimisit eum et abiit. Benedicam Domino in omni tempore, semper laus ejus in ore meo. In Domino laudabitur anima mea, audiant mansueti et laetentur. Magnificate Dominum mecum, et exaltemus nomen ejus in idipsum. Exquisivi Dominum et exaudivit me, et ex omnibus tribulationibus meis eripuit me. Accedite ad eum et illuminamini, et facies vestrae non confundentur. Iste pauper clamavit, et Dominus exaudivit eum, et ex omnibus tribulationibus ejus salvavit eum. Immittit angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos. Gustate et videte, quoniam suavis est Dominus. Beatus vir qui sperat in eo. Timete Dominum, omnes sancti ejus, quoniam non est inopia timentibus eum. Divites eguerunt et esurierunt, inquirentes autem Dominum non minuentur omni bono. Venite, filii, audite me, timorem Domini docebo vos. Quis est homo qui vult vitam, diligit dies videre bonos? Prohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Diverte a malo, et fac bonum, inquire pacem, et persequere eam. Oculi Domini super justos et aures ejus in preces eorum. Vultus autem Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum. Clamaverunt justi, et Dominus exaudivit eos, et ex omnibus tribulationibus eorum liberavit eos. Juxta est Dominus his qui tribulato sunt corde et humiles spiritu salvabit. Multae tribulationes justorum, et de omnibus his liberavit eos Dominus. Custodit Dominus omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur. Mors peccatorum pessima, et qui oderunt justum delinquent. Redimet Dominus animas servorum suorum, et non delinquent omnes qui sperant in eo. COMMENTARIUM. Nisi mutaveris vultum tuum coram principe vitiorum, et dimiseris eum, ac virtutum Domino omne quod tibi superest vitae mancipaveris tempus, non vere dicis: Benedicam Dominum in omni tempore, nec semper laus Dei erit in ore tuo, si tibi vitium maledictionis et amaritudinis vivit. Sit ergo laus Dei in ore tuo, non in adulatione laudibus hominum assuescens, nec timeas ne te vituperent injuste, quos juste vituperas. Si enim ab homine vituperatus fueris, in Deo laudaberis; et superbos contristaveris, audiant mansueti, et laetentur, hi qui magnificant Dominum tecum, et exaltant nomen ejus in unum. Videamus nunc causas laudis ejus. Inquisivi Dominum, et exaudivit me, et ex omnibus angustiis eripuit me. Et vos, ait, accedite ad eum, qui in caecitate cordis estis, accedite, et illuminamini, et vultus vestri non confundentur. Non confundentur in paupertate facies vestrae, si consideretis omnium rerum Dominum illum coeli terraeque divitem, pro nostra paupertate pauperem factum, pro nostra tribulatione tribulatum, ipsi nec in paupertate erubescetis, nec in tribulatione deficietis. Nam iste pauper clamavit in cruce: Quis pauper? Qui, ut te divitem faceret, pauper factus est. Factus obediens usque ad crucem (Phil. II), ut te a cruciatibus liberaret. Clamavit, et Dominus exaudivit eum, misit angelum suum in circuitu timentium corpus ejus, et revolvit lapidem a monumento (Matth. 28), et eripuit eum. Gustate corpus vitae, et videte quam suavis est Dominus: Vitam enim habet in semetipso, qui manducaverit carnem ejus, et biberit sanguinem ejus (Joan. VI), et tunc beatus erit vir qui sperat in eo. Timete Dominum, omnes sancti ejus, quoniam nihil deest timentibus eum. Nihil deest in praesenti de virtutibus, nihil deest perfectioni, ut nihil in futurum gaudiis desit. Nam praesentis temporis divitiae, amatores suos ita deserere solent, ut egentes et esurientes videas eos quorum in divitiis nullus poterat ferre superbiam. Ergo in incerto sunt positae divitiae quas confert mundus. Divitiae autem quas contulerit Dominus non deficient, sed permanent in omni bono, et quia istae divitiae de timore Dei nascuntur. Sic enim ait, Timete Dominum, sancti ejus, quia nihil deest timentibus eum. Qui aeterni divites esse desideratis, venite ad me quasi filii ad patrem. Clamat Spiritus sanctus, Venite et audite me, timorem Domini docebo vos. Timorem enim Domini ille doceri vult, qui vult vitam aeternam, et desiderat videre dies bonos. Times ergo Dominum, non si tonantem, aut fulgurantem, aut terraemotum facientem timeas, sed si ignem aeternum comminantem formides. Quia sicut habet vitam, qui cohibet linguam suam a malo, et sicut aures Domini in preces ejus sunt, qui ita avertitur a malo ut faciat bonum, ita vultus Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum. Notandum sane quia inter caetera virtutum insignia pax quoque quaerenda praecipitur: Inquire, inquit, pacem, et sequere eam. Pax enim et in praesenti dies bonos facit hominibus, et in futuro Dei filiorum dignitatem impertit, secundum id quod ipse Dominus dicit: Beati pacifici, quia filii Dei vocabuntur (Matth. V). Nec hoc nos terreat, quod videmus in isto saeculo, multas tribulationes justorum. Transeunt enim ipsae tribulationes, et ex his omnibus liberat eos Dominus. Ipse etiam in sepulcro custodit omnia ossa eorum, et ita ea servat resurrectioni, ut unum ex his non patiatur perire in resurrectionis die. Mors autem peccatorum pessima apparebit tempore quo resuscitat in corporibus animas suorum. Hoc sane sciatis, inquit, quia non peccat omnis qui sperat in eo. Abstinentiam peccatorum in fine psalmi commendat eis qui sperant in Dominum, ut ad spei suae fructum attingant: Non enim peccant, inquit, omnes qui sperant in eum. Ut autem non peccemus, ejus est instanter misericordia postulanda, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXIV. In finem psalmus David. Judica, Domine, nocentes me, expugna impugnantes me. Apprehende arma et scutum, et exsurge in adjutorium mihi. Effunde frameam, et conclude adversus eos qui me persequuntur; dic animae meae: Salus tua ego sum. Confundantur et revereantur quaerentes animam meam. Avertantur retrorsum et confundantur cogitantes mihi mala. Fiant tanquam pulvis ante faciem venti, et angelus Domini coarctans eos. Fiat via illorum tenebrae et lubricum, et angelus Domini persequens eos. Quoniam gratis absconderunt mihi interitum laquei sui, supervacue exprobraverunt animam meam. Veniat illi laqueus quem ignorat, et captio quam abscondit apprehendat eum, et in laqueum cadat in ipso. Anima autem mea exsultabit in Domino, et delectabitur super salutari suo. Omnia ossa mea dicent, Domine, quis similis tui? Eripies inopem de manu fortiorum ejus, egenum et pauperem a diripientibus eum. Surgentes testes iniqui, quae ignorabam interrogabant me. Retribuebant mihi mala pro bonis, sterilitatem animae meae. Ego autem cum mihi molesti essent, induebar cilicio, humiliabam in jejunio animam meam, et oratio in sinu meo convertetur. Quasi proximum, et quasi fratrem nostrum sic complacebam, quasi lugens et contristatus sic humiliabar. Et adversum me laetati sunt et convenerunt; congregata sunt super me flagella, et ignoravi. Dissipati sunt, nec compuncti, tentaverunt me, subsannaverunt me subsannatione, frenduerunt super me dentibus suis. Domine, quando respicies? restitue animam meam a malignitate eorum, a leonibus unicam meam. Confitebor tibi in Ecclesia magna, in populo gravi laudabo te. Non supergaudeant mihi qui adversantur mihi inique, qui oderunt me gratis et annuunt oculis. Quoniam mihi quidem pacifice loquebantur, et in iracundia terrae loquentes, dolos cogitabant. Et dilataverunt super me os suum, dixerunt: Euge, euge, viderunt oculi nostri. Vidisti, Domine, ne sileas, Domine, ne discedas a me. Exsurge et intende judicio meo, Deus meus, et Dominus meus in causam meam. Judica me secundum justitiam tuam, Domine Deus meus, et non supergaudeant mihi. Non dicant in cordibus suis: Euge, euge, animae nostrae; nec dicant: Devoravimus eum. Erubescant et revereantur simul, qui gratulantur malis meis. Induantur confusione et reverentia, qui maligna loquuntur super me. Exsultent et laetentur, qui volunt justitiam meam, et dicant semper: Magnificetur Dominus, qui volunt pacem servi ejus. Et lingua mea meditabitur justitiam tuam, tota die laudem tuam. COMMENTARIUM. Dominus Jesus Christus, si praeceptis suis Scripturas veteris Testamenti vidisset esse contrarias, a sua Ecclesia exclusisset. Nunc vero cum non solum non exclusit, sed etiam a Patre sanctificatas asseruit. Namque cum testimonium de filiis Dei daret et diceret versiculum psalmi octogesimi primi: Non potest, inquit, immutari Scriptura: quem Pater sanctificavit, et misit in hunc mundum (Joan. X). Quid ergo faciemus: Si maledicamus inimicos nostros, evangelica praecepta contemnimus, quibus non solum non maledicere, verumetiam pro his orare jubemur. Si custodire volumus Evangelii jussiones, Psalmos relinquimus, quibus frequenter inimici maledicuntur, ut in isto psalmi loco, in capite: Judica, inquit, nocentes me, et caetera quae sequuntur. Unde cautius Psalmista: Cave, ne ad homines adversantes tibi putes ista competere, sed fide fixus pro inimicis tuis ora, sicut jussum est, et hanc orationem psalmi praesentis, non contra carnem et sanguinem, sed contra spiritus aeris hujus, qui quotidie nocent, quotidie bella committunt. Induere sacco sive cilicio, et humilia in jejunio animam tuam, quia non vincuntur, nisi per orationem et jejunium. Quid ergo oras indutus cilicio? Ut expugnet Dominus expugnantes te, ut apprehendat arma auxilii sui, arma invisibilia adversus hostes invisibiles. Ipsi enim quaerunt animam tuam. Ora ut fiat via eorum tenebrae et lubricum, et angelus Domini persequatur eos qui ipsi absconderunt tibi interitum laquei sui, vanam exprobrantes animam tuam, dicentes ei: Vanum est quod oras, quod jejunas, quod mundum contemnis. Unde et propheta hoc ipsum increpat dicens: Ideo, ait, plaga super Israel multiplicata est, quia dixerunt: Vanus est qui timet Deum. Ergo quia hi spiritus immundi suggestionibus suis vanam exprobrant animam meam, ut vilem se aestimans, a pretioso Dei timore abscedat: Veniat illis laqueus quem ignorant: sicut mihi invisibiles hostes sunt ad bonum pergenti, sic illis invisibilis occurrat laqueus ad meum interitum festinantibus, ut captio quam occultaverant mihi, apprehendat eos, et in eodem laqueo incidant, ut anima mea exsultet in Deo salutari suo, qui eripit inopem de manu fortioris. In quo exsurgunt testes iniqui, ostendentes quod est pulchrum foedum, et quasi bonum quod est inimicum, quae ignorabam, quae penitus ad animam non habebam, haec interrogabant me; retribuebant mihi mala pro bonis. Hic retributio mala pro bonis daemonum talis est, ut dicerem, Quoties oro, quoties a peccatis abstineo, mala mihi eveniunt, et sterilitas meam animam comitatur. Quid ergo egisti dum tibi molesti essent? dic nobis, ut et hoc mox faciamus. Cum multi, inquit, molesti essent, induebar cilicio, et humiliabam in jejunio animam meam, et oratio mea in sinu meo conversa est. Quemcunque quasi proximum, et quasi fratrem meum putabam fidelem, et placebam mihi in eo, ita egit ut Judas in Domino, ut lugentem me et contristatum faceret, humilem inimicis. Sic passioni Dominicae hoc applicabis, ut tamen ordinem coeptae explanationis astringas, quia ipsa passio Domini hoc agit, ut nos aedificemur. Quanto enim plus Deo adhaeseris, tanto plura daemonum circa te flagella non deerunt, ipsi tentant te, et de risu suo exagitant, et fremunt super te dentibus suis. Tu quod tuum est clama: Domine, quando respicies, restitue animam meam, a malis factis eorum, a leonibus unicam meam. Una nobis est anima nostra, et numero et affectu. Cum ergo eam restitueris in bono proposito, et liberaveris a malis factis eorum, tunc confitebor tibi in Ecclesia magna, et in populo non levi, non flagitanti pompas, et accipienti personas, sed in populo gravi timoris tui custodient: in eo mihi erit assiduitas, et in eodem populo laudabo te; non ergo insultent qui adversantur mihi iniqui, qui oderunt me gratis, et annuunt oculis. Haec, ut dixi, ita passioni Dominicae applica, ut aedificationis tuae interpretem penitus non omittas; daemonia enim nobis quotidie pacifice loquuntur. Pacifica res est concupiscentiae fructus: sed super iram dolosam cogitant, sicut in hamo esca, dulcis in aspectu, lethalis in gustu est. Dilataverunt in me os suum, quotidie saeculi amatores crimina inaudita committunt, et nullus penitus a nullo arguitur. At ibi quis boni propositi in levi qualicunque culpa incurrerit, dilatant spiritus immundi ora eorum, qui, ut dixi, criminibus vacant, ut videas eos tale ferre judicium in uno qualicunque peccato, ut dicant: Cur non urbe pelluntur? ut quid vivere permittuntur? Isti sunt per quos mundus periit. Hic clamat ad Dominum: Exsurge, Domine, et intende judicium meum, et causam meam judica secundum misericordiam tuam. Si enim secundum misericordiam judicaveris, non insultabunt in me daemones, nec dicent: Euge, euge, animae meae, nec dicent: Devoravimus eum. Euge, euge, et in bono accipitur et in malo. Nam dicitur, Euge, serve bone et fidelis (Matth. XXV, Luc. XIX); dicitur, Et euge viderunt oculi nostri. Euge ergo vox ejus est cujus desiderium videtur impletum, sive in bono, sive in malo. Mox itaque ut hi qui in malo tuo laetantur, non dicant, Devoravimus eum, sed confundantur qui gratulantur in malis tuis. Et laetentur qui volunt justitiam tuam, et desiderant pacem tuam, ut lingua tua meditetur justitiam Dei, et omni die in laude ejus permaneas, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXV. In finem sermo Domini David. Dixit injustus ut delinquat in semetipso; non est timor Dei ante oculos ejus. Quoniam dolose egit in conspectu ejus, ut inveniatur iniquitas ejus ad odium. Verba oris ejus iniquitas et dolus, noluit intelligere, ut bene ageret. Iniquitatem meditatus est in cubili suo, astitit omni viae non bonae, malitiam autem non odivit. Domine, in coelo misericordia tua, et veritas tua usque ad nubes. Justitiae tuae sicut montes Dei, judicia tua abyssus multa. Homines et jumenta salvabis, Domine, quemadmodum multiplicasti misericordiam tuam, Deus. Filii autem hominum in tegmine alarum tuarum sperabunt. Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos. Quoniam apud te est fons vitae et in lumine tuo videbimus lumen. Praetende misericordiam tuam sitientibus te, et justitiam tuam his qui recto sunt corde. Non veniat mihi pes superbiae et manus peccatoris non moveat me. Ibi ceciderunt qui operantur iniquitatem, expulsi sunt, nec potuerunt stare. COMMENTARIUM. Discernendum est inter eum qui delinquit in alio, et inter eum qui delinquit in semetipso. Delinquit in alio, qui cum possit corrigere a malo peccantem, insuper et adulatur. Delinquit in seipso, qui sibi ipsi non vult suadere justitiam, quia non est timor Dei in conspectu ejus, ut inveniatur iniquitas sua ad odium; laudat injustum, ut laudetur injustus. Non vult intelligere actiones bonas quibus promerebitur. Deus cubile cordis sui. Iniquitatem meditatur, ut adsit omni viae non bonae, et non exsecretur malitiam. Et licet in terra et in mari sit misericordia Domini, sed proprie in coelo est misericordia ejus, unde venit, inde exspectatur. Veritas autem ejus usque ad apostolos, qui nubes idcirco appellantur, quia inundatione sermonis sui terram rigantes fidei, eam fructum Deo facere docuerunt. Unde et de ipsis Dominus dicit: Mandabo nubibus ut non pluant super Judaeam imbrem (Isa. V, 6). Usque ad ipsos veritas, quae est Christus: cujus justitia est sicut montes Dei, cujus judicia abyssus multa sunt, qui et homines, et jumenta suo salvabit adventu, id est, Judaeos et gentes. Nam et filii hominum, qui in peccato Adae desperantes exstiterant, in protectione alarum ejus sperant, id est in expansione manuum in cruce fixarum: sperant autem, qui inebriantur ab ubertate domus ejus. Domus ejus est, quae ex latere suo fudit, unde inebriantur qui credunt, et torrente deliciarum suarum potabit eos, qui inebriati fuerint ab ubertate domus ejus. Quoniam apud ipsum est fons vitae, et quia lux de lumine est, in ipsius lumine videbimus lumen, qui praetendit misericordiam suam scientibus se. Justitiam vero suam his qui recto sunt corde. Ipse enim et indulgentiam praetendit corrigenti, et servat justitiam permanenti. Unde orandum est, ut non veniat nobis pes superbiae, et manus peccatoris non moveat nos. In manu enim diaboli sunt omnes qui operantur iniquitatem, et desperantes de misericordia Dei expulsi sunt et non potuerunt stare. Sed Apostolus dicit: Stabit: potens est Deus statuere illum (Rom. XIV). Rogandus est ergo Dominus Jesus Christus, ut ipse nos confirmet, ut in timore ejus stare possimus, per ipsum Dominum nostrum Jesum Christum, qui regnat in unitate Patris et Spiritus sancti in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXVI. Psalmus ipsi David. Noli aemulari in malignantibus, neque celaveris facientes iniquitatem. Quoniam tanquam fenum velociter arescent, et quemadmodum olera herbarum cito decident. Spera in Domino, et fac bonitatem, et inhabita terram, et pasceris in divitiis ejus. Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui. Revela Domino viam tuam, et spera in eo, et ipse faciet. Et educet quasi lumen justitiam tuam, et judicium tuum tanquam meridiem, subditus esto Domino, et ora eum. Noli aemulari in eo qui prosperatur in via sua, in homine faciente injustitias. Desine ab ira, et delinque furorem, noli aemulari ut maligneris. Quoniam qui malignantur, exterminabuntur, sustinentes autem Dominum, ipsi haereditabunt terram. Et adhuc pusillum, et non erit peccator, et quaeres locum ejus, et non invenies. Mansueti autem haereditabunt terram, et delectabuntur in multitudine pacis. Observabit peccator justum, et stridebit super eum dentibus suis. Dominus autem irridebit eum, quoniam prospicit quod veniet dies ejus. Gladium evaginaverunt peccatores; intenderunt arcum suum. Ut decipiant pauperem et inopem, ut trucident rectos corde. Gladius eorum intret in corda ipsorum, et arcus eorum confringatur. Melius est modicum justo, super divitias peccatorum multas. Quoniam brachia peccatorum conterentur, confirmat autem justos Dominus. Novit Dominus dies immaculatorum, et haereditas eorum in aeternum erit. Non confundentur in tempore malo, et in diebus famis saturabuntur, quia peccatores peribunt. Inimici vero Domini mox ut honorificati fuerint, et exaltati, deficientes quemadmodum fumus deficient. Mutuabitur peccator, et non solvet, justus autem miseretur et retribuet. Quia benedicentes ei haereditabunt terram, maledicentes autem ei disperibunt. Apud Dominum gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet. Cum ceciderit non collidetur, quia Dominus supponit manum suam. Junior fui, etenim senui, et non vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem. Tota die miseretur, et commodat, et semen ejus in benedictione erit. Declina a malo et fac bonum, inhabita in saeculum saeculi. Quia Dominus amat judicium, et non derelinquet sanctos suos, in aeternum conservabuntur. Injusti punientur, et semen impiorum peribit. Justi autem haereditabunt terram, et inhabitabunt in saeculum saeculi super eam. Os justi meditabitur sapientiam, et lingua ejus loquetur judicium. Lex diei ejus in corde ipsius, et non supplantabuntur gressus ejus. Considerat peccator justum, et quaerit mortificare eum. Dominus autem non derelinquet eum in manus ejus, nec damnabit eum cum judicabitur illi. Exspecta Dominum, et custodi viam ejus, et exaltabit te ut haereditate capias terram, cum perierint peccatores, videbis. Vidi impium superexaltatum, et elevatum sicut cedros Libani. Et transivi, et ecce non erat; quaesivi eum, et non est inventus locus ejus. Custodi innocentiam, et vide aequitatem, quoniam sunt reliquiae homini pacifico. Injusti autem disperibunt, simul reliquiae impiorum interibunt. Salus autem justorum a Domino, et protector eorum in tempore tribulationis. Et adjuvabit eos Dominus, et liberabit eos, et eruet eos a peccatoribus, et salvabit eos, quia speraverunt in eo. COMMENTARIUM. Si haec spes quae videtur expetitur, zelabimur malignantes, et facientes iniquitatem. Dicere enim possumus: Ecce ille et ille haec scelera perpetrarant et florent. Noli, inquit, ista considerare, sed considera, quoniam tanquam fenum velociter arescent. Tu autem spera in Deum, et fac bonitatem, spera, quia spe salvi facti sumus (Rom. VIII). Inhabita terram, et pascere in divitiis ejus. Inhabita terram, id est, corpus tuum, et pasceris in divitiis ejus. Si operatus fueris terram tuam, saturaberis panibus. Offerant oculi fructum ex concupiscentia coelesti, aures intentionem audiendi verbum Dei, os divinis laudibus occupetur, manus eleemosynis, venter jejuniis, et totum corpus castitatis virtutibus occupetur. Sic inhabitans terram et pasceris in divitiis ejus, tunc delectaberis in Domino, et dabit tibi petitionem cordis tui. Cum ei revelaveris viam tuam, tunc educet justitiam tuam quasi lumen, et judicium tuum clarum faciet super meridiem. Nihil enim clarius meridiano tempore. Perfectum enim hoc tempore progreditur lumen. Subditus esto Domino, et ora eum; quasi dicat, Si ei subditus non fueris, ut facias voluntatem ejus, sine causa obsecras eum. Noli zelari eum qui prosperis successibus pollet, hominem facientem iniquitatem. Desine ab ira, et derelinque furorem. Noli zelari ut maligneris, quoniam qui malignantur, exterminabuntur. Quod differtur non aufertur; pusillum, et non erit peccator. Quaeres locum ejus, nec invenies. Nam qui mansueti sunt possidebunt terram (Matth. V). Non istam matrem spinarum, et serpentium, sed illam in qua aeternitas regnat, terram fluentem lac et mel. Et ibi delectabuntur in multitudinem pacis. Haec si justus es, vide ne in praesenti mundo perquiras; non enim melior Paulo eris, in fame et siti duranti, in frigore et nuditate perseveranti. Sed esto sollicitus, quia quotidie te diabolus considerat, et fremit super te dentibus suis, sed Dominus irridet eum, quia scit quod eveniat dies ejus. Et quantacunque contra te daemonia bella committant, noli timere: quia gladii eorum intrabunt in corda eorum, et arcus eorum confringetur. Melius tibi sit modicum de justitia possidere, quam de injusto divitias peccatorum multas. Nam brachia daemonum si pugnaveris confringet Dominus. Dignatur enim justos suos in sua misericordia confirmare, quorum scit vias immaculatorum, quorum haereditas eorum Christus est. Qui in aeternum manet, per ipsum non confundetur in tempore malo. Tempus malum est Christiano, quando ad peccatum aliquod provocatur. Sed si haereditas ejus in aeternum manet, id est, si perseverat in Christo, non confundetur in tempore malo, et in diebus famis saturabitur, tempore quo peccatores pereunt, modo autem regnant etiam ipsi inimici Domini, qui licet honorentur, et ab adulatoribus exaltentur, deficientes quasi fumus continuo deficient. Justi autem exabundabunt, et largientur, et tribuent. Injustus autem etiam mutuabitur, et non solvet. Semper avarus eget. Justus autem quia a Domino gressus ejus dirigentur, etiam si ceciderit, non collidetur, quia Dominus supponit manum suam. Recordare ab initio, et videbis justum probatum potius quam deceptum, non derelinquitur. Qui declinat a malo ut faciat bonum, in aeternum conservabitur, quia os ejus meditabitur sapientiam. Lex enim Dei est in corde ejus, et ideo non supplantabuntur gressus ejus. Considerat eum diabolus, et cupit mortificare eum, sed Deus non derelinquet eum in manibus suis, nec damnabit eum cum judicabitur illi. Exspecta Dominum et custodi vias ejus, et exaltabit te, ut haeredites terram, tempore quo pereunt peccatores, videbis. Hoc loco quae sequuntur, licet multos conscientia nostra retineat subito de potentatu corruisse, et ita ad nihilum devenisse, ut nec locum sui itineris reliquerint, tamen specialiter hoc de diabolo ait. Ipse est enim impius exaltatus super cedros Libani. Sed ubi transierit mundus, quaeretur locus ejus, et non invenietur. Custodiamus nos unitatem fidei, ut videamus aequitatem judicii. Qui faciet reliquias homini pacifico, injustos autem punit simul. Reliquiae vero impiorum tunc peribunt, quando salus venerit justorum a Domino, et protector eorum erit in tempore tribulationis: ut autem evadant, adjuvat eos Dominus, et liberat eos, et eripit eos a peccatoribus, et salvat eos, quoniam sperant in Domino nostro Jesu Christo, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXVII. Psalmus David in rememoratione sabbati. Domine ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me. Quoniam sagittae tuae infixae sunt mihi, et confirmasti super me manum tuam. Non est sanitas in carne mea a facie irae tuae, non est pax ossibus meis a facie peccatorum meorum. Quoniam iniquitates meae supergressae sunt caput meum, et sicut onus grave gravatae sunt super me. Putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae, a facie insipientiae meae. Miser factus sum et curvatus sum usque in finem, tota die contristatus ingrediebar. Quoniam lumbi mei impleti sunt illusionibus, et non est sanitas in carne mea. Afflictus sum et humiliatus sum nimis, rugiebam a gemitu cordis mei. Domine, ante te omne desiderium meum, et gemitus meus a te non est absconditus. Cor meum conturbatum est, dereliquit me virtus mea, et lumen oculorum meorum, et ipsum non est mecum. Amici mei et proximi mei adversum me appropinquaverunt et steterunt. Et qui juxta me erant de longe steterunt, et vim faciebant qui quaerebant animam meam. Et qui inquirebant mala mihi, locuti sunt vanitates, et dolos tota die meditabantur. Ego autem tanquam surdus non audiebam, et sicut mutus non aperiens os suum. Et factus sum sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones. Quoniam in te, Domine, speravi, tu exaudies me, Domine Deus meus. Quia dixi: Nequando supergaudeant mihi inimici mei, et dum commoventur pedes mei, super me magna locuti sunt. Quoniam ego in flagella paratus sum, et dolor meus in conspectu meo semper. Quoniam iniquitatem meam annuntiabo, et cogitabo pro peccato meo. Inimici autem mei vivunt, et confirmati sunt super me, et multiplicati sunt qui oderunt me inique. Qui retribuunt mala pro bonis detrahebant mihi, quoniam sequebar bonitatem. Non derelinquas me, Domine Deus meus, ne discesseris a me. Intende in adjutorium meum, Domine Deus salutis meae COMMENTARIUM. Bene quidam voluit adtropare in beati Job passionem istum psalmum exponendo, sed qui passionem Job legere et scire desiderat, melius facit si ipsum ejus librum discutiat. Hic autem idem qui in sexto psalmo est poenitens, clamat ad Dominum, ne in ira Domini arguatur, aut in correptionem ejus divinus furor exaestuet. Sane quotiescunque motus istos in Deo legeris, non secundum id quod tu pateris, iram sentit, quia Deus impassibilis est, et non sua commotione, sed sua aequitate castigat. Nos tamen cum iram sentimus, furorem dicimus, quia inopiam patimur et sermonis et rationis, et de incorporeo corporei, ac de impassibili passibiles, secundum quod nos possumus, non secundum quod ipse est protestamur. Denique sequitur: Quoniam sagittae tuae infixae sunt mihi. Nunquid quia sagittas nominat, verae sagittae sunt? Immo ipsae verae sagittae sunt, de quibus spiritaliter pungimur, ut consideremus quia non est sanitas in carne nostra, quando libidinum vulneribus agitamur; ibi vulnus irae Domini, ibi pacem ossa nostra non habent a facie peccatorum nostrorum. Quando iniquitates nostrae supergrediuntur caput nostrum. Caput nostrum Christus est. Quando contra ejus praecepta aliquid agimus, iniquitates nostrae caput nostrum supergrediuntur, et sicut onus grave gravantur super nos. Et quia moras facimus, in ipsis vulneribus nostris putrefiunt: deteriorant ipsa vulnera, a facie insipientiae nostrae miseri efficimur, et turbamur usque in finem. Quid autem in ipso peccato tristes efficimur? Quia cognoscimus animam nostram impletam illusionibus daemonum, et ideo non esse sanitatem in carne nostra. Incurvemur ergo et humiliemur usquequaque, et mugitum nostri cordis gemitumque reddentes, ex totis visceribus exclamemus: Domine, ante te omne desiderium meum. Desideremus enim in ipsis peccatis positi, alieni effici a peccatis; et hoc orandum docemur, ut huic desiderio annuat divina clementia, quia cor nostrum turbatur, et deserit nos fortitudo nostra, et lumen oculorum nostrorum, id est Christus, et Spiritus sanctus non est nobiscum. Quando pollutionibus occupamur, tunc amici nostri apices Dei adversum nos veniunt, et stant, increpant, minantur ignem aeternum, minantur mortem repentinam. Proximi autem a longe stant, id est, angeli sancti, qui proximi nobis sunt, quando juste, et pie, et caste tractamur. Et quia pollutionibus aut impietatibus juxta esse non possunt, ideo a longe stant: et illis longe stantibus vitio nostro, vim nobis faciunt qui quaerunt animam nostram, et quaerentes mala nostra, suggerunt vanitatem, et dolos tota die meditantur. Jam qui vult ad misericordiam pervenire, dicit quod sequitur: Ego autem tanquam surdus non audiebam, illisque provocantibus, ut in aliquo turpi aut malo verbo prorumperem: factus sum ut mutus non aperiens os suum. Quare hoc? Quia in te spero, Domine. Spe enim salvi efficimur et credimus. Quoniam tu exaudis, Domine Deus, ut non insultent nobis inimici nostri. Qui inimici? illi qui quando commoventur pedes nostri adversum nos magna loquuntur. Haec autem dicimus, si agnoscamus nos pro peccatis nostris in flagella paratos, et dolor cordis nostri agat contra nos, atque iniquitatem nostram pronuntians, faciat nos cogitare pro peccato nostro. Inimici enim nostri vivunt et firmantur super nos, quando delinquimus; quando autem non delinquimus, multiplicantur ut odiant nos inique, ut retribuant nobis mala pro bonis, ita ut orantibus et caste nos tractantibus, illi zelo ducti, pro his bonis mala retribuant, et faciant nobis detrahi, quando sequimur justitiam. Et ideo clamandum est ad Dominum, nec derelinquat nos pro peccatis nostris, sed intendat in adjutorium nostrum, in quo praeterita poenitemus, praesentia corrigimus, ipse futura dirigat, ut sicut titulus commemorationem diei sabbati psalmo positus protestatur, ab omni opere servili cessemus, ut liberemur a servitute peccati, per Dominum nostrum Jesum Christum, qui in unitate Deitatis regnat cum Patre et Spiritu sancto ante omnia, et nunc et semper, et in cuncta saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXVIII. In finem pro ydithum canticum David. Dixi custodiam vias meas, ut non delinquam in lingua mea. Posui ori meo custodiam, cum consisteret peccator adversum me. Obmutui et humiliatus sum, et silui a bonis, et dolor meus renovatus est. Concaluit cor meum intra me, et in meditatione mea exardescet ignis. Locutus sum in lingua mea, notum fac mihi, Domine, finem meum. Et numerum dierum meorum quis est, ut sciam quid desit mihi. Ecce mensurabiles posuisti dies meos, et substantia mea tanquam nihil ante te. Verumtamen universa vanitas omnis homo vivens. Verumtamen in imagine pertransit homo, sed et frustra conturbatur. Thesaurizat, et ignorat cui congregabit ea. Et nunc quae est exspectatio mea? nonne Dominus? et substantia mea apud te est. Ab omnibus iniquitatibus meis erue me, opprobrium insipienti dedisti me. Obmutui et non aperui os meum, quoniam tu fecisti a me plagas tuas. A fortitudine manus tuae ego defeci in increpationibus, propter iniquitatem corripuisti hominem. Et tabescere fecisti, sicut araneam, animam ejus, verumtamen vane conturbatur omnis homo. Exaudi orationem meam Domine, et deprecationem meam, auribus percipe lacrymas meas. Ne sileas: quoniam advena ego sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei. Remitte mihi ut refrigerer priusquam abeam et amplius non ero. COMMENTARIUM. In tricesimo et octavo psalmo ingressi videmus sancti propositi professionem, in qua positus homo Dei quid dixerit, quid cogitaverit, quid doluerit, quid meditatus fuerit, quid oraverit explicatur. Quid ergo dixerit audiamus. Ponamus eum audisse: Currite dum lucem habetis, ne vos tenebrae comprehendant. Et hic volens currere dixerit, ut custodiret vias suas. Primo omnium egit ut non delinqueret in lingua sua, posuit ori suo custodiam. Quando? Non semper tacuit? non omni tempore, sed eo tempore dum consisteret peccator adversus eum, qui eum provocaret, aut ad maledicendum, aut ad conviciandum, aut ad obtrectandum, aut etiam aliquod malum ex ore suo proferendum. Hic eo tempore obmutuit, et humiliatus est, et siluit, non solum a malis, sed etiam a bonis. Perfectius egit Paulus, non obmotuit a bonis, sed a solis malis. Nam dum consisteret peccator adversus eum, dixit: Maledicimur, et benedicimus; blasphemamur et obsecramus (I Cor. IV). Hic tamen nec bonum nec malum protulit: Sed obmutuit, inquit, etiam a bonis: et dolor meus renovatus est, id est, novis conviciis, novis doloribus commovebar. Sed quia dixit: Ut non delinquerem in lingua mea, concaluit cor meum intra me, et in meditatione mea exarsit ignis genuinus, qui motum conscientiae innocentis inflammat. Locutus tamen tandem aliquando dixi Domino: Notum fac mihi finem meum, ut sciam quandiu opprobrium insipienti ero. Consideravit tamen et hoc, quia vanitati subjacet omnis homo vivens, quisque cum in imagine transeat, sollicitus est, et condit thesauros, ignorans cui congreget eos. Quae autem causa ut dum agit de eo, qui eum suo jurgio provocabat ad litigandum, subito ad istum devolutus sit qui thesaurizat? Utique non esset lis in saeculo, si non unus vellet alio ditior fieri, sive in opibus, sive in honoribus. Hic autem qui custodit vias suas, dicit: Exspectatio mea non est alia, nisi Dominus, et substantia mea ipse est, qui ab omnibus iniquitatibus meis eripiat me, et amoveat a me plagas suas. A fortitudine enim manus Domini defeci in increpationibus, considerans fortitudinem patientiae Dei qui usque in crucem manus suas expandit, et dum illum cupio imitari, defeci in increpationibus. Propter praevaricationem primum hominem corripuisti, et qui factus fuerat, ut efficeretur per obedientiam immortalis, per inobedientiam mortalis effectus est, et cum mortalis est, tabescat veluti aranea anima ejus. Non dixit: Mori fecisti, sed tabescere fecisti, et dat araneae comparationem, ut sicut scissa tela ejus repentino flatu, ita, scisso corpore ejus a morte, anima tabescat, non habens florem corporeum; et tamen vane conturbatur, cum sciat se non longo post tempore moriturum. Haec in alio increpans, in se emendat, et cum lacrymis orat, ut non taceat Dominus, loquatur in corde ejus in consilio ejus, ut cognoscat se incolam et peregrinum in hoc saeculo, et dicat: Remitte mihi hic peccata mea, ut ibi refrigerer: Hic, inquit, mihi remitte priusquam abeam, quia si mihi hic remiseris ibi refrigerium invenio, et amplius non ero peregrinus. quia efficior civis sanctorum et domesticus Dei, per Dominum nostrum Jesum Christum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXIX. In finem psalmus David. Exspectans exspectavi Dominum, et intendit mihi. Et exaudivit preces meas, et eduxit me de lacu miseriae, et de luto foecis. Et statuit supra petram pedes meos, et direxit gressus meos. Et immisit in os meum canticum novum carmen Deo nostro. Videbunt multi et timebunt, et sperabunt in Domino. Beatus vir cujus est nomen Domini spes ejus, et non respexit in vanitates et insanias falsas. Multa fecisti tu, Domine Deus meus, mirabilia tua, et cogitationibus tuis non est qui similis sit tibi. Annuntiavi et locutus sum, multiplicati sunt super numerum. Sacrificium et oblationem noluisti, aures autem perfecisti mihi. Holocaustum et pro peccato non postulasti, tunc dixi: Ecce venio. In cupite libri scriptum est de me ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui, et legem tuam in medio cordis mei. Annuntiavi justitiam tuam in Ecclesia magna, ecce labia mea non prohibebo, Domine, tu scisti. Justitiam tuam non abscondi in corde meo, veritatem tuam et salutare tuum dixi. Non abscondi misericordiam tuam et veritatem tuam a consilio multo. Tu autem, Domine, ne longe facias miserationes tuas a me, misericordia tua et veritas tua semper susceperunt me. Quoniam circumdederunt me mala, quorum non est numerus, comprehenderunt me iniquitates meae, et non potui ut viderem. Multiplicati sunt super capillos capitis mei, et cor meum dereliquit me. Complaceat tibi, Domine, ut eruas me; Domine, ad adjuvandum me respice. Confundantur et revereantur simul, qui quaerunt animam meam, ut auferant eam. Avertantur retrorsum et revereantur qui volunt mihi mala. Ferant confestim confusionem suam, qui dicunt mihi, Euge, euge. Exsultent et laetentur super te, omnes quaerentes te, et dicant semper: Magnificetur Dominus, qui diligunt salutare tuum. Ego autem mendicus sum et pauper, Dominus, sollicitus est mei. Adjutor meus et protector meus tu es; Deus meus, ne tardaveris. COMMENTARIUM. Iste in tricesimo octavo psalmo dixit: Quae est exspectatio mea? nonne Dominus? Nunc in tricesimo nono dicit: Exspectans exspectavi Dominum, et respexit me. Et qui ibi dixerat: Exaudi orationem meam, hic dicit: Exaudivit orationem meam. Quid orasti? Hoc, inquit, oravi, ut educeret cogitationes meas de lacu miseriae, et de luto libidinum, quae merito faeces dicuntur, et statueret super petram pedes meos, ut ultra non commovear flantibus ventis, id est, suggerentibus spiritibus immundis. Et his factis dirigat gressus meos, tunc dabit ori meo canticum novum. Omnis qui vicerit, novum canticum canit, canit autem non sibi, reputans quia sine Deo non respondet salus, nec Pharaoni, sed canit hymnum Deo, quia in ipso faciemus virtutem et ipse ad nihilum redigit inimicos nostros. Ego ergo exspectans Dominum, hoc consecutus sum. Videbunt me multi sperantem in Domino ad meum desiderium pervenisse, et ipsi timebunt Deum, et sperabunt in Domino. Ille enim solus beatus, qui nomen Domini spem suam credens non respicit vanitates mundi, et insanias falsas diaboli. Multa fecit Dominus mirabilia, et in cogitatione ejus nullus similatur ei, nec in coelis, nec in terris. Ego autem annuntiavi quia exspectavi Dominum, et locutus sum quia respexit me, et multiplicati sunt qui exspectarent Dominum. Didicerunt enim a me quia sacrificium et oblationem noluisti, aures autem perfecisti mihi. Dixisti enim: Plus est obedientia aurium quam sacrificium manuum, quod tibi pro peccato offerri minime postulasti; tunc dixi: Ecce veniam. In capite libri scriptum est de me, id est, in initio Psalterii de me scriptum est, ut beatus efficiar vir, ut faciam voluntatem tuam, et sit in lege tua voluntas mea, hoc volui, et legem tuam in medio cordis mei. Annuntiavi justitiam tuam in Ecclesia magna, id est, in conventu magnorum juste locutus sum, juste judicavi non accipiens personam. Prohibui labia mea, ut quod justum est non absconderem in corde meo, sed veritatem tuam in judicio, et salutare tuum in persona humili; dixi: Non celavi misericordiam tuam, sed dixi miserendum inopi. Nec tacui veritatem tuam in synagoga multa, id est, in conventu multorum. Tu ergo, Domine, ne longe facias misericordias tuas a me, quia misericordia tua et veritas tua semper susceperunt me: susceptum me suum agnoscit, aequitas dum judico, misericordia subvenio. Et quoniam adversa et mala comprehenderunt me fugientem, et non possum mihi adesse, et multiplicantur super capillos capitis mei, ita ut ipsum cor meum derelinquat me, deprecor, ut complaceat tibi, Domine, ut eripias me; Domine, ad adjuvandum me respice. Quaerunt enim spiritus immundi animam meam, ut auferant eam, et volunt mihi mala, ita ut dum satis sibi fecerint, dicant mihi: Euge, euge. Praesta ut quotiens me volunt capere, ferant confestim confusionem suam, exsultent autem qui diligunt salutare tuum in me. Et quia egenus in viribus, et pauper in virtute sum, et sine auxilio tuo pugnare non valeo, tu, Domine, adjuva me. Festinant illi ut interficiant; Domine Deus meus, ne tardaveris in resistendo eis, qui regnas cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XL. In finem psalmus David. Beatus vir qui intelligit super egenum et pauperem, in die mala liberabit eum Dominus. Dominus conservet eum et vivificet eum, et beatum faciat eum in terra, et non tradat eum in animam inimicorum ejus. Dominus opem ferat illi super lectum doloris ejus, universum stratum ejus versasti in infirmitate ejus. Ego dixi, Domine, miserere mei, sana animam meam, quia peccavi tibi. Inimici mei dixerunt mala mihi: Quando morietur et peribit nomen ejus. Et si ingrediebatur ut videret, vana loquebatur cor ejus, congregavit iniquitatem sibi. Egrediebatur foras, et loquebatur in idipsum. Adversum me susurrabant omnes inimici mei; adversum me cogitabant mala mihi. Verbum iniquum constituerunt adversum me, nunquid qui dormit non adjiciet ut resurgat. Etenim homo pacis meae in quo speravi, qui edebat panes meos, magnificavit super me supplantationem. Tu autem, Domine, miserere mei, et retribuam eis. In hoc cognovi, quoniam voluisti me, quoniam non gaudebit inimicus meus super me. Me autem propter innocentiam suscepisti, et confirmasti me in conspectu tuo in aeternum. Benedictus Deminus Deus Israel a saeculo in saeculum fiat, fiat. COMMENTARIUM. Quinque sensus esse in homine, omnibus notum est, qui sunt, visus, auditus, odoratus, gustus, et tactus. Sed his omnibus propositus, qui nutrimento sapientiae coalescit, et memoriae cibo pinguescit. Agitur ergo cum eo in capite psalmi hujus, ut intelligat super egenum et pauperem. Nam videre eum omnes possunt, sed nisi intellexerit, inquit, super egenum et pauperem, beatus non erit, et in die mala non eum liberat Dominus. Dicit enim et hic egenus et pauper: Esurivi, et non dedistis mihi manducare; sitivi, et non potastis me; hospes fui, et non suscepistis me; infirmus fui, et non visitastis me (Matth. XXV). Beatus ergo qui intelligit super egenum et pauperem, Christum esse; ipsum enim si intelligit, non cunctabitur, paratus erit succurrere. In die ergo mala, quando dicendum est haedis: Ite in ignem aeternum (Ibid.). Tunc liberat eum Dominus, et ut conservet eum, ut vivificet, et beatum faciat, et emundet in terra animam ejus, et non tradat eum in manus inimici ejus: et universum stratum ejus versasti in infirmitate ejus. Omnem tentationem inimici esse hoc loco censemus: Stratum vero ejus orationem asserimus, in quo inclamat Domino: Miserere mei, Sana animam meam, quia peccavi tibi. Dum ergo sanata fuerit anima, stratus ejus, id est, prostratio ejus versatur in infirmitate, id est, in illo versatur qui fecit animam infirmam inimicis suis. Ideo denique et sequitur: Inimici mei dixerunt mala mihi, quando morietur? In peccato periit ab eo hoc quod dicitur Christianus. Hoc enim nomen est, quod perire nobis daemonia student. Et ingrediuntur cor nostrum, ut videant si consentimus; et si consenserimus, simul in unum susurrant, et cogitant adversum nos mala, et verbum iniquum cogitant adversum nos, ut si peccaverimus, non poeniteamus, sed desperantes recuperationem, ita demus nos hostibus praedam, dicentes eis: Nunquid qui dormit non adjiciet ut resurgat? Nam et homo pacis meae, in quo speravi, id est, homo meus exterior ampliavit adversum me supplantationem, consentiens subjectionibus eorum: qui edebat mecum panem vitae, ipse consensit eis, accepit ab eis, ut Judas, argenteos, et prodidit Dominum. Ita hic accepit ab eis concupiscentiam, et prodidit me: sed tu, Domine, sicut suscitasti filium tuum a mortuis, ita me suscita a peccatore; suscita me, et retribuam illis. In hoc cognovi quia pro me passus es, ut non gaudeat inimicus meus super me. Voluisti mecum, pro me mori etiam non recusasti, sed te jacente in sepulcro timui, te autem resurgente non gaudebit inimicus meus super me, propter innocentiam enim meam suscepisti me. Hoc Ecclesiam in apostolis et prophetis dicit, quia non philosophi et rhetores, sed rustici et piscatores suscepti a Deo Ecclesiam paraverunt, quam confirmavit in conspectu suo in aeternum. Cui dicimus: Benedictus Dominus Deus Israel a saeculo et in saeculum, fiat fiat. Non te offendat, diligens lector, quod rem mysticam ad moralem traximus causam. Nam sicut Judam ad prodendum Dominum circumdederunt Pharisaei, et munera ei offerendo fecerunt eum salutem suam tradere, ita hominem meum, exteriorem, qui edit panem meum, spiritus immundi circumdant, et offerunt ei nunc pecunias per avaritiam, nunc luxuriam per concupiscentiam, a quibus si acceperit, prodit; dum prodiderit, agunt cum eo ut laqueo se suspendat, id est, ut desperet se posse a poenitentia liberari; sed justis dicit: Nunquid qui dormit non adjiciet ut resurgat? Quod quidem mysticus, ut dixi, sensus ad resurrectionem Dominicam manifestat, sed nos moralem ex mystico genuimus locum, qui propter hoc quod nos ipsi nobis nocuimus, abjicimur, cessemus nobis nocere, et innocentes efficimur, ut merito unusquisque dicat Deo: Propter innocentiam suscepisti me, et qui projeceras a facie tua per peccatum, nunc per poenitentiam confirmas me in conspectu tuo in aeternum, qui regnas in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XLI. In finem intellectus filiis Chore, psalmus David. Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus. Sitivit anima mea ad Deum fontem vivum, quando veniam et apparebo ante faciem Dei. Fuerunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie, Ubi est Deus tuus. Haec recordatus sum, et effudi in me animam meam, quoniam transibo in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei. In voce exsultationis et confessionis, sonus epulantis. Quare tristis es, anima mea, et quare conturbas me? Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi, salutare vultus mei et Deus meus. Ad me ipsum anima mea conturbata est, propterea memor ero tui de terra Jordanis, et Hermoniim a monte modico. Abyssus abyssum invocat in voce cataractarum tuarum. Omnia excelsa tua et fluctus tui super me transierunt. In die mandavit Dominus misericordiam suam, et nocte canticum ejus. Apud me oratio Deo vitae meae, dicam Deo susceptor meus es. Quare oblitus es mei, et quare contristatus incedo dum affligit me inimicus. Dum confringuntur ossa mea, exprobraverunt mihi qui tribulant me inimici mei. Dum dicunt mihi per singulos dies, Ubi est Deus tuus, quare tristis es anima mea, et quare conturbas me. Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi, salutare vultus mei et Deus meus. COMMENTARIUM. Sicut cervus serpentinis carnibus pastus, veneno exaestuans festinat ad fontes, ita serpentis antiqui pastus consilio festinat anima mea ad te, Deus. Et quia projecisti me a facie tua per praevaricationem meam, nunc per poenitentiam meam sunt mihi lacrymae panes die ac nocte dicenti, quando veniam et parebo ante faciem Dei? Patior enim insultationes daemonum dicentium mihi: Ubi est ad cujus similitudinem factus es? projecit te de paradiso suo. Ego autem credo quod ibi ingrediar in locum tabernaculi admirabilis, ubi factus est homo, nec solum ibi revertar per Christum, verum etiam perveniam ad domum ipsius Dei. Et qui inde projectus sum in voce tribulationis, revertar in voce exsultationis et confessionis, sonus epulantis. Noli ergo jam tristis esse, anima, sed spera in Deum, quia confitebor illi. Salvator vultus mei, id est, imaginis suae recuperator erit Deus meus, qui me a facie sua, non ut ipse voluit projecit, sed ego a me ipso animam conturbavi, ego eam laesi a me ipso; anima mea turbata est, et propter hoc memor ero nominis tui ad terram Jordanis, ibi accipiam remissionem peccatorum. Ubi abyssus abyssum invocat. Filius Patrem de profundo terrae et fluminis, et apertis cataractis coeli descendente Spiritu sancto; Pater appellat Filium de altitudine coelorum. Cum ergo altitudo ad altitudinem clamat, excelsa Dei in me ingressa sunt. Homo enim recuperatus est, non angelus, non aliqua alia creatura, quando in die mandavit Dominus misericordiam suam, gratis in baptismo remittendo peccata, et ipsam misericordiam suam mihi in tenebris peccatorum posito velut in obscuro noctis, ibi hanc eamdem misericordiam declaravit. Plus est enim misericors in poenitente quam in credente: ibi per baptismatis gratiam simplex est indulgentia; hic geminatur, et veluti duplici lumine declaratur, quando dicit homo cum lacrymis Deo, Susceptor meus es, quare me oblitus es, cum possis indulgendo succurrere? Quare me repulisti, cum possis expulsum et exsulem ad patriam revocare? Et quare tristis incedo, cum possis laetitiam reddere? Incedo, inquit, tristis, dum affligit me inimicus, dum confringit omnia ossa mea. Tristitia enim animi, ait Salomon, exsiccat ossa (Prov. XVII, 25). Cessa ergo tristitia, et desine conturbare me, spe enim salvus efficior, et erit salus vultus mei, reddens libertatem aspectibus meis Deus meus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XLII. In finem psalmus David. Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta, ab homine iniquo et doloso eripe me. Quia tu es, Deus, fortitudo mea, quare me repulisti, et quare tristis incedo dum affligit me inimicus. Emitte lucem tuam et veritatem tuam, ipsa me deduxerunt in montem sanctum tuum, et in tabernacula tua. Et introibo ad altare Dei, ad Deum qui laetificat juventutem meam. Confitebor tibi in cithara, Deus, Deus meus: quare tristis es, anima mea, et quare conturbas me. Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi; salutare vultus mei et Deus meus COMMENTARIUM. Gens non sancta, cogitationum pessimarum sunt semina, quae zizania in Evangelio a malo homine super bonum semen sata nascuntur. Ab hoc homine iniquo, id est, diabolo, libera me, quia tu es, Deus, fortitudo mea, noli me repellere a te, ut non tristis incedam quando affligit me inimicus; sed immitte lucem tuam et vince tenebras meas; mitte veritatem tuam, et vince mendacia mea. Lux enim tua et veritas tua, ipsa me perducunt ad montem sanctum tuum, et in tabernacula tua, cum ingredi me feceris ad altare Dei, ubi quamvis senectute confectus venerim, ibi juvenis fiam, ut quasi infans confitear in cithara Domino Deo meo: jam noli tristis esse, anima mea, desine conturbare me, aufer a te desperationem, et spera in Deum, quoniam confitebor illi. Salus enim vultus mei erit Deus meus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XLIII. In finem pro filiis Chore, intellectus psalmus David. Deus auribus nostris audivimus, patres nostri annuntiaverunt nobis. Opus quod operatus es in diebus eorum et in diebus antiquis. Manus tua gentes disperdidit, et plantasti eos, afflixisti populos et expulisti eos. Nec enim in gladio suo possederunt terram, et brachium eorum non salvabit eos. Sed dextera tua et brachium tuum, et illuminatio vultus tui, quoniam complacuisti in eis. Tu es ipse rex meus et Deus meus, qui mandas salutes Jacob. In te inimicos nostros ventilabimus cornu, et in nomine tuo spernemus insurgentes in nobis. Non enim in arcu meo sperabo, et gladius meus non salvabit me. Salvasti enim nos de affligentibus nos, et odientes nos confudisti. In Deo laudabimur tota die, et in nomine tuo confitebimur in saeculum. Nunc autem repulisti nos, et confudisti nos, et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris. Avertisti nos retrorsum post inimicos nostros, et qui oderunt nos diripiebant sibi. Dedisti nos tanquam oves escarum, et in gentibus dispersisti nos. Vendidisti populum tuum sine pretio, et non fuit multitudo in commutationibus eorum. Posuisti nos opprobrium vicinis nostris, subsannationem et derisum his, qui sunt in circuitu nostro. Posuisti nos in similitudinem gentibus, commotionem capitis in populis. Tota die verecundia mea contra me est, et confusio faciei meae cooperuit me. A voce exprobrantis et obloquentis, a facie inimici et persequentis. Haec omnia venerunt super nos, nec obliti sumus te, et inique non egimus in testamento tuo. Et non recessit retro cor nostrum, et declinasti semitas nostras a via tua. Quoniam humiliasti nos in loco afflictionis, et cooperuit nos umbra mortis. Si obliti sumus nomen Dei nostri, et si expandimus manus nostras ad Deum alienum. Nonne Deus requiret ista, ipse enim novit abscondita cordis. Quoniam propter te mortificamur tota die, aestimati sumus sicut oves occisionis. Exsurge, quare obdormis, Domine; exsurge, et ne repellas in finem. Quare faciem tuam avertis, oblivisceris inopiae nostrae et tribulationis nostrae. Quoniam humiliata est in pulvere anima nostra, conglutinatus est in terra venter noster. Exsurge, Domine, adjuva nos, et redime nos propter nomen tuum. COMMENTARIUM. Tria genera nostium Christiano insurgunt: unum genus diaboli et daemonum ejus; aliud persecutorum; tertium quod commune est omnibus barbaricae feritatis. Sed tota tria genera non arcu nostro, nec brachio nostro superantur, sed dextera Dei et illuminatione vultus ejus, de quo patres nostri narraverunt nobis. Quomodo manus illius ejecit gentes, et plantavit eos. Sicut ergo illi non in gladio suo possederunt terram, sic et nos non in virtute nostra confidentes terram nostri corporis possidemus, sed tu salvas nos ex affligentibus nos, sive regibus perfidis, sive daemoniis, sive (ut dixi) hostibus usitatis, quia damur eis pro peccatis nostris, velut oves escarum: sed si exclamemus, dicentes: Haec omnia venerunt super nos, et obliti non sumus te, Domine. Aut si obliti sumus nomen Dei nostri, aut si expandimus manus diis alienis, tu verus Deus require ista, qui optime nosti occulta cordis. Pro Deo patitur, quidquid adversi sustinuerit omnis sanctus. Quia sicut qui pecunias multas habet, si passus fuerit gladium, pro pecuniis suis passus est; ita qui sanctitatem in moribus obtinet, quidquid passus fuerit adversi, pro Deo patitur, quae summa est integritas sanctitatis: et patitur inimicum, sive persecutorem fidei, sive persecutorem mundi corporeum, sive per ipsum principem mundi et ministros ejus. Tenentes ergo sanctitatem, clamemus Domino: Quoniam propter te morte afficimur tota die, rogamus ut exsurgas et non repellas nos in finem, ne obliviscaris inopiam nostram, et tribulationem nostram, quoniam humiliata est in pulvere anima nostra, adhaesit in terra venter noster. Quando enim corporalibus necessitatibus aggravamur, vexatur in pulvere anima nostra. Dum autem venter noster terrenis dapibus adhaeret, aeternum nobis minatur interitum. Ostendimus tibi vulnera nostra, tu qui salvator es, exhibe vulneribus medicamina. Nemo enim ab humilitate pulveris liberam habebit animam, nisi tu per invisibilem donaveris animae contemptum pulveris corporalis. Nec habebit amorem jejunii et orationis ad contemnendum ventrem, qui terrae adhaeret, nisi tu concesseris. Exsurge, Domine, adjuva nos, et libera nos, propter hoc ipsum quod nominis tui splendore censemur; libera nos ab occupationibus pulveris, in quibus humiliatur anima nostra, et ab aggravatione ventris. Quia si harum duarum specierum nobis concesseris dona, contemptum corporis et ventris, liberi erimus in Christo Jesu Domino nostro, per quem et cum quo tibi est Deo Patri et Spiritui sancto honor et gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XLIV. In finem pro his qui commutabuntur filiis Chore, ad intellectum canticum pro dilecto. Eructavit cor meum verbum bonum, dico ego opera mea regi. Lingua mea calamus scribae velociter scribentis. Speciosus forma prae filiis hominum, diffusa est gratia in labiis tuis; propterea benedixit te Deus in aeternum. Accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime. Specie tua et pulchritudine tua intende, prospere procede, et regna. Propter veritatem et mansuetudinem, et justitiam, et deducet te mirabiliter dextera tua. Sagittae tuae acutae, populi sub te cadent in corda inimicorum regis. Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi, virga directionis virga regni tui. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo loetitiae prae consortibus tuis. Myrrha, et gutta, et casia a vestimentis tuis, a domibus eburneis, ex quibus delectaverunt te filiae regum in honore tuo. Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurata, circumdata varietate. Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum et domum patris tui. Et concupiscet rex decorem tuum, quoniam ipse est Dominus Deus tuus, et adorabunt eum. Et filiae Tyri in muneribus vultum tuum deprecabuntur, omnes divites plebis. Omnis gloria ejus filiae regis ab intus, in fimbriis aureis circumamicta varietatibus. Adducentur regi virgines post eam, proximae ejus afferentur tibi. Afferentur tibi in laetitia et exsultatione, adducentur in templum regis, Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram. Memores erunt nominis tui, Domine, in omni generatione et generationem. Propterea populi confitebuntur tibi in aeternum, et in saeculum saeculi. COMMENTARIUM. Eructavit cor Patris verbum bonum, omnia per ipsum facta sunt (Joan. I). Quia universa suum eum Creatorem agnoscunt. Regi suo opera sua dicunt, hoc est, omnia quae subsistimus et movemur, et sumus opera tua. Lingua mea calamus est. Cujus calamus? Scribae, inquit, velociter scribentis. Quid turbanter, quid festinanter lingua prophetae proferre vult, audiamus: Hoc, inquit, Verbum quod Pater eructavit, cujus omnia quae sumus opera sumus, speciosus forma apparebit, et praeerit filiis hominum, speciosus forma, id est, virginea forma erit ortus ejus. Et effusa gratia a labiis ejus egredietur, per quam benedictus erit in aeternum. Et accingit gladium suum super femur, ad amputandas omnes libidines. Ostendens speciem suam, id est, manifestans Patrem, et pulchritudinem suam, id est, et Spiritum sanctum. Species enim Filii Pater est, et pulchritudo ejus, Spiritus sanctus: et in his intendit et prospere procedit, et regnat propter veritatem: propter hanc de coelo descendit, quia perierat a filiis hominum: propter hanc procede, et regna propter veritatem. Nec solum propter veritatem, sed et propter mansuetudinem, et propter justitiam Trinitas regnat. Pro his tribus speciebus in Christo, propter veritatem, Pater veritatis est. Propter mansuetudinem Filius, qui exinanivit seipsum, et cum esset aequalis Patri, formam servi suscepit (Phil. II), in qua speciosus apparuit, et propter justitiam ejus Spiritus sanctus; sic enim dicit ad Joannem cum baptizaretur, Sic decet nos implere omnem justitiam (Matth. III). Et his dictis aperti sunt coeli, et in specie columbae venit in eum Spiritus sanctus. Post haec deduxit eum mirabiliter dextera ejus, ex qua caecos illuminabat, infirmos curabat, mortuos suscitabat. Sagittae autem ejus acutae, omnibus notum est, sic ut ipsi mundi amatores pingerent sibi spiritum immundum in specie cupidinis, intendentis arcum, et exprimentis sagittas, in amorem libidinis vulnerantes. Ita ergo hic noster exprimet sagittas acutas potentissimas in amore regni coelorum, ita ut renuntient homines et patrem et matrem, et omnia quae possident. Insuper et seipsos abnegent et sequantur eum. Istae sagittae amicos regis liberant, inimicos regis occidunt. In corde enim percutiuntur, ubi eorum suggestiones inveniunt. Cum enim obtinuerint istae sagittae in corde nostro victoriam, tunc sedem Christi in mente nostra suscipimus, et virgam rectam, hoc est, regulam rectae fidei, virgam regni ejus appetimus, in qua sub disciplina agentes diligimus justitiam, et odimus iniquitatem: eum scilicet imitantes quem unxit Deus oleo laetitiae prae consortibus suis. Sicut enim speciosus forma prae filiis hominum in carne natus apparuit, sic unctus chrismate prae omnibus Christus Jesus apparuit. Multi filii hominum sancti ab Abel usque ad Christum, sed nullus ex Virgine natus. Nullus hac specie editus, hac forma manifestatus. Quis, inquit, erit similis Deo inter Filios Dei? ut subaudiamus, illi gratia filii, hic natura: et multi Christi unctione olei, hic autem angelis adorantibus, stellis indicantibus, prophetis praeconantibus, Joanne metuente, coelis apertis, Patre de coelis clamante, Spiritu sancto adveniente de coelis, et in eo manente, Christus est prae omnibus participibus, quibus hoc comparticipatus est nomen. Myrrha et gutta et casia a vestimentis ejus. Myrrha in assumptionem corporis. Gutta cum attactu vestimentorum ejus homines salvabantur. Casia cum odor vitae credentibus probatur. Contra hoc venit, ut dicatur, et Judas vestimentum ejus tetigit et periit. Milites autem etiam possederunt vestimentum ejus. Et pro hoc ipsum ad interitum sunt devoluti. Quomodo ergo odore vestimentorum ejus salus animae gignebatur. Audi Apostolum dicentem: Aliis quidem odor vitae in vitam, aliis vero odor mortis in mortem (I Cor. II). Sane illud considerandum est, quod domus eum eburneae delectant. Eburnea domus est corpus castum, in qua tinea non facit ullam libidinem peccati. Unde animae dicitur, in cujus potestate datum est corpus: Audi, filia, et vide, inclina aurem tuam his verbis, ut obliviscaris populum, id est, exempla peccantium, et domum patris tui, id est, imitationem Adae patris tui secundum carnem. Quare hoc? Quia concupivit rex decorem tuum. Quis iste rex est? Quem adorant, inquit, filiae Tyri in muneribus. Si enim Tyrus, quae superstitiosior caeteris civitatibus semper fuit, dat adorantes animas Christo, et munera offerentes, quanto magis vultum ejus adorabunt omnes divites plebis? Sane gloriam omnem quam in gemmis reginae circumferunt extrinsecus ad videndum hominibus, hic omnem gloriam filiae regis ab intus esse vult in penetralibus mentis, ibi eam vult in fimbriis aureis circumdari varietate virtutum. Tunc adducentur virgines, incorrupta fides, patientia, prudentia, et proximae earum adducentur in laetitiam et exsultationem, ut intrent in templum regis. Ubi pro duodecim patriarchis nati sunt Deo filii alii duodecim, quos constituit principes Jesus, super omnem terram memores nominis sui in omni gente, cum eis diceret, Baptizate omnes gentes (Marc. XVI). Propterea populi confitentur Deo in aeternum, et in omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XLV. In finem filiis Chore pro arcanis. Deus noster refugium et virtus, adjutor in tribulationibus quae invenerunt nos nimis. Propterea non timebimus dum turbabitur terra, et transferentur montes in cor maris. Sonuerunt et turbatae sunt aquae eorum, conturbati sunt montes in fortitudine ejus. Fluminis impetus laetificat civitatem Dei, sanctificavit tabernaculum suum Altissimus. Deus in medio ejus non commovebitur, adjuvabit eam Deus mane diluculo. Conturbatae sunt gentes, et inclinata sunt regna, dedit vocem suam, mota est terra, Dominus virtutum nobiscum, susceptor noster Deus Jacob. Venite et videte opera Domini, quae posuit prodigia super terram, auferent bella usque ad finem terrae. Arcum conteret et confringet arma, et scuta comburet igni. Vacate et videte, quoniam ego sum Deus, exaltabor in gentibus, et exaltabor in terra. Dominus virtutum nobiscum, susceptor noster Deus Jacob. COMMENTARIUM. Quando in lacrymis et in animi tribulatione fuderis orationem Deo, securus esto, quod Deus tibi et refugium fit, et virtus efficitur. Incipis non timere dum conturbatur terra corporis tui. Quia transferuntur montes apostoli Domini, altitudinem ejus praedicantes. Ipsi transferuntur, in corde maris, in mentibus saeculi fluctuantis, quantumvis sonent et turbentur aquae ejus, et conturbentur etiam ipsi montes, id est, apostoli in fortitudine ejus, id est, in passione ejus, quantavis peccata sint quae conturbent animas, et praedicantibus apostolis, hi qui peccatorum opprimuntur conscientia, tribulentur; unus impetus Jordanis dat remissam peccatorum, et laetificat civitatem Dei, cum sanctificat tabernaculum corporis tui Spiritus sanctus. Deus jam in te non commovebitur, cum adjuvat animam tuam Deus aspectu suo. Hebraeus dicit: Adjuvavit eum Deus mane diluculo, id est cum tenebrae peccatorum per fluminis impetum transierint, Deus, qui lux est, initium lucis dat in cor ejus, et adjuvat eam, id est, animam quae dicit: Dominus virtutum nobiscum, susceptor noster Deus Jacob, quantumcunque conturbentur gentes, id est, idola colentes adversus martyres Domini, quantumvis inclinentur regna ad persecutionem eorum, dat vocem suam Altissimus in corde eorum, et ita movetur terra corporis eorum, ut penitus non timeant eos qui occidunt corpus: timentes autem illum, qui et animam et corpus potest perdere in gehennam. Ita contemnunt animas eorum, ut passionibus suis arcus eorum conterant, et arma eorum confringant. Qui hoc faciunt? qui vacant ab omnibus mundi curis, et vident quoniam ipse est Deus qui negatur a gentibus, qui a Judaeis crucifigitur, hic nostrum refugium, hic nostra virtus, hic noster adjutor, hic Deus virtutum, hic susceptor noster est, qui est etiam Deus Jacob regnans cum Patre et Spiritu sancto nunc et semper, et in omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XLVI. In finem pro filiis Chore, psalmus David. Omnes gentes plaudite manibus, jubilate Deo in voce exsultationis. Quoniam Dominus excelsus, terribilis, rex magnus super omnem terram. Subjecit populos nobis, et gentes sub pedibus nostris. Elegit nobis haereditatem suam speciem Jacob quam dilexit. Ascendit Deus in jubilo, et Dominus in voce tubae. Psallite Deo nostro, psallite regi nostro, psallite. Quoniam rex omnis terrae Deus, psallite sapienter. Regnabit Deus super gentes, Deus sedet super sedem sanctam suam. Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham, quoniam dii fortes terrae vehementer elevati sunt. COMMENTARIUM. Omnes gentes plaudite manibus. Sicut in adventu diaboli omnibus gentibus planctus indictus est: Audivimus enim vocem de coelo dicentem, Vae terrae et mari, quia projectus est diabolus ad vos (Apoc. XII); ita in adventu Domini Jesu, in voce exsultationis dicitur: Omnes gentes plaudite manibus, Deus enim summus, Deus terribilis, qui est magnus super omnem terram, hic subjecit populos nobis. Hoc apostoli dicunt: Subjecit populos nobis, et gentes sub pedibus nostris. Quando hoc fecit? Quando elegit nobis haereditatem suam in specie Mariae, quam dilexit Spiritus sanctus, tunc ascendit in strepitu et in voce tubae. Herodes turbatur, pastores terrentur, magi fugiunt, infantes occiduntur, angeli psallunt, dicentes: Gloria Deo in excelsis; qui dicunt pastoribus, quia ecce regnat Deus super omnes gentes, Deus sedet super sedem sanctam suam. Si sedes ejus ubicunque virginitas illibata fuerit, quanto magis in Maria? Principes populorum convenerunt cum Deo Abraham. Principes hoc loco angelos indicat, qui cum Deo Abraham ad Mariam convenerunt, quando gloriam cecinerunt. Ut quid autem natus sit rex magnus, et ut quid convenerunt principes cum Deo Abraham, audiamus. Ideo, inquit, convenerunt, quia dii fortes terrae in superstitionibus suis, et in templis suis nimium elevati sunt, ut his expulsis atque dejectis, regnet Dominus Jesus Christus super omnes gentes in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XLVII. Psalmus cantici filiis Chore secunda sabbati. Magnus Dominus et laudabilis nimis, in civitate Dei nostri in monte sancto ejus. Fundatur exsultatione universae terrae mons Sion, latera Aquilonis civitas regis magni. Deus in domibus ejus cognoscetur cum suscipiet eam. Quoniam ecce reges terrae congregati sunt, convenerunt in unum. Ipsi videntes sic admirati sunt, conturbati sunt, commoti sunt, tremor apprehendit eos. Ibi dolores ut parturientis, in spiritu vehementi conteres naves Tharsis. Sicut audivimus, sic vidimus in civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri, Deus fundavit eam in aeternum. Suscepimus, Deus, misericordiam tuam, in medio templi tui. Secundum nomen tuum, Deus, sic et laus tua in fines terrae, justitia plena est dextera tua. Laetetur mons Sion, et exsultent filiae Judae, propter judicia tua, Domine. Circumdate Sion et complectimini eam, narrate in turribus ejus. Ponite corda vestra in virtute ejus, et distribuite domos ejus, ut enarretis in progenie altera: Quoniam hic est Deus noster in aeternum, et in saeculum saeculi, ipse reget nos in saecula. COMMENTARIUM. Magnus Dominus et laudabilis nimis. Laus Domini pro diversitate donorum ejus et operum est praedicanda. Laudatur in sanctis, laudatur in donis cibi carnali et spiritalis, laudatur in fabrica mundi, et in diversis, ut diximus, largitionibus suae inaestimabilis pietatis. In isto autem psalmo, qua de causa laudatur? Quia dilatavit, inquit, exsultationem universae terrae a monte Sion, a latere Aquilonis: ibi est civitas magni regis, civitas Bethleem. In hujus civitatis gravibus, id est, in his qui nulla sunt levitate superflui, in his cognitus est Dominus, quando suscepit eam. Quam eam? Exsultationem utique, quam dilatavit omni terrae. In gravibus usque hodie cognoscitur Dominus. Sicut enim si videas aliquem levem et vanum, ibi cognoscis diabolum; sic si quem videris gravitate conspicuum, ibi cognoscis Dominum Jesum Christum. Sicut tunc cognitus est in gravibus, in Mariae integritate, et in Joseph castitate. Statim autem ut in his cognitus est, reges terrae turbati sunt. Venerunt enim principes sacerdotum et scribae populi ad regem, et ad stellae indicium interrogati, dixerunt natum Christum in Bethleem Judae: Tunc, inquit, rex turbatus est, et omnis Hierosolyma cum eo (Matth. II). Etiam ipsi videntes stellam tunc admirati sunt, et tremor apprehendit eos, ita ut admoniti in somnis non redirent ad Herodem regem. Misit autem rex et occidit omnes infantes et ibi matres eorum dolebant in nece eorum, sicut parturientes doluerant. Dolebant autem in spiritu vehementi. Contritae sunt etiam naves Tharsis. Etymologiam fecit naves Tharsis nominando, quod tempore quo non est inventus Dominus, et infantes occisi sunt, etiam navigia regio sunt jussu vexata, quibus magi, qui non redierant ad regem credebant fugere potuisse. Nos autem sicut audivimus ab eis natum Regem, ita et vidimus in civitate Dei nostri, quam fundavit Dominus in aeternum. Ibi suscipimus, Deus, misericordiam tuam, in medio templi tui secundum nomen tuum, quo Salvator diceris, ita et laus tua in fines terrae; justitia enim plena est dextera, qua nos dignaris eruere et diabolum subjugare: quo facto laetatur mons Sion, laetatur Ecclesia, et exsultant filiae Judae, omnes animae ex utero Ecclesiae iterata nativitate progenitae, propter judicia tua, Domine, quibus hoc judicasti, ut diabolum subjugares, et animas hominum liberares. Nunc vos, o animae liberatae et iterum genitae, circumdate matrem vestram Sion, et duorum testamentorum plena lactibus ubera sugite, narrate in turribus ejus misericordiam, quam consecuti estis. In turribus qui sunt, civitatem defendunt, et hostibus resistunt. Ponite corda vestra in virtute ejus. Considerate qua virtute pro vobis pugnat, et distribuite gradus ejus, unumquemque pro suo merito facite ad gradum accedere, ut illi juste episcopatus sedem, illi juste presbyterii gradum tradas. Sic distribuite gradus ejus, sine pecunia, sine acceptione personae, ut enarretis in progenie altera. Quia hic est Dominus Deus noster, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto Filius Dei, ipse reget nos in saecula. Amen. PSALMUS XLVIII. In finem pro filiis Chore, psalmus David. Audite haec, omnes gentes, auribus percipite, omnes qui habitatis orbem. Quique terrigenae et filii hominum, simul in unum dives et pauper. Os meum loquetur sapientiam, et meditatio cordis mei prudentiam. Inclinabo in parabolam aurem meam, aperiam in psalterio propositionem meam. Cur timebo in die mala, iniquitas calcanei mei circumdabit me. Qui confidunt in virtute sua, et in multitudine divitiarum suarum gloriantur. Frater non redimit, redimet homo, non dabit Deo placationem suam. Et pretium redemptionis animae suae et laborabit in aeternum, et vivet adhuc in finem. Non videbit interitum cum viderit sapientes morientes, simul insipiens et stultus peribunt. Et relinquent alienis divitias suas; et sepulcra eorum domus illorum in aeternum. Tabernacula eorum in progenie et progeniem, vocaverunt nomina sua in terris suis. Et homo cum in honore esset non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis. Haec via illorum scandalum ipsis, et postea in ore suo complacebunt. Sicut oves in inferno positi sunt, mors depascet eos. Et dominabuntur eorum justi in matutino, et auxilium eorum veterascet in inferno a gloria eorum. Verumtamen Deus redimet animam meam de manu inferi, cum acceperit me. Ne timueris cum dives factus fuerit homo, et cum multiplicata fuerit gloria domus ejus. Quoniam cum interierit non sumet omnia, neque descendet cum eo gloria domus ejus. Quia anima ejus in vita ipsius benedicetur, confitebitur tibi cum benefeceris ei. Introibit usque in progenies patrum suorum, et usque in aeternum non videbit lumen. Homo cum in honore esset non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis. COMMENTARIUM Sola Christi vox omnes vocat simul in unum, exclusa omni acceptione personae divitem et pauperem, nobilem et ignobilem, nec omnem omnino terrenum apicem dignitatis excludens; omnes invitat, ex aequo aperiens in psalterio propositionem suam, ostendens quid timendum sit nobis in die mala. Ne iniquitas, inquit, calcanei circumdet me. In se dicit, quod in te timeas. Calcaneus finem corporis notat, ad ipsum serpens attendit, ibi insidiatur. Hoc solum timendum est omnibus, ne in fine suo iniquitate sua capiantur. In quo enim opere quis inventus fuerit in fine, in eo erit usque in sempiternum. Vos autem qui confiditis in virtute vestra, et in abundantia divitiarum gloriamini, hoc sciatis, quod nullus vos ab interitu redimat, non pater, non mater, nisi homo Christus Jesus, qui dedit seipsum redemptionem pro omnibus (I Tim. II). Nullus vestrum dabit Deo portionem suam, pretium redemptionis animae suae, ut laboret in aeternum, et vivat in finem, et non videat interitum, cum viderit, sapientes morientes. Si enim omnes illi magni, et opimati, et sapientissimi mortui sunt, quomodo non insipientes peribunt, qui congregant divitias, et miseri dum possunt egentibus dare, nolunt. Hi relinquent alienis divitias suas. Nam et cum plures domos habeant, sepulcra tantum erunt domus eorum in aeternum. Miser homo! hoc dum in corpore est non intelligit, dum quasi pecus coeperit mori, similis erit illis. Interim in hac via in qua vivunt, monita sancta scandalum sunt illis, postea in ore suo benedicent. Cum sicut oves in inferno positos, mors eos depascetur, tunc dominabuntur eis justi in matutino tempore, quando lux resurrectionis inchoaverit, quando gloriosi a gloria sua expulsi parebunt, tunc Deus liberabit animam meam de manu inferni, accipiens me. Non ergo timeas paupertatem tuam, cum divitias attendis alienas, quas bene nosti hic a moriente derelinquendas. Non enim quando moritur, secum tollit omnia, neque simul descendit cum eo gloria domus ejus. Anima denique ejus ab adulatoribus in vita ipsius benedicetur. Post haec confitebitur Deo invitus, quod ejus bonitate multa habuerit, multa potuerit, poenitens quod cum posset inopes juvare, noluerit. Et quia sera confessio fructum indulgentiae non capit, tempore quo progenies ingreditur patrum suorum, jam utique deposito corpore, usque in aeternum non videbit lumen. Quare? Quia cum esset in corpore, ista non intellexit, modo comparatus jumentis insipientibus, similis factus est illis. In quo tamen honore fuerit, si forte requiris, similis Deo fuit, et nunc similis est jumentis insipientibus. Non enim habens in se similitudinem Dei, non videbit lumen, sed amissa similitudine Dei, dum coeperit quasi pecus ventri et libidini inservire. Similis pecoribus jam factus, ita vilis erit Deo, quam vile est pecus. Et ideo sic intrat progenies mortuorum in peccatis suis, quos hic in ista vita imitatus, quia ibi sunt patres eorum, non quorum sunt semine propagati, sed quorum sunt opera imitati. Denique Judaei cum filii Abrahae essent, dicit eis Dominus: Si filii Abrahae essetis, opera Abrahae faceretis. Vide et quid adjecit: Vos ex patre diabolo estis, opera enim patris vostri vultis facere (Joan. VIII). Sic ergo hic intrat in progenies patrum suorum, usque in aeternum non videbit lumen. Servantes autem similitudinem Dei, et non ea abjecta, similitudinem in se peccatorum sumentes, venient ab Oriente, et Occidente, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno (Matth. VIII) Patris, et Filii, et Spiri tus sancti, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XLIX. Psalmus Asaph. Deus Deorum Dominus locutus est, et vocavit terram. A solis ortu usque ad occasum, ex Sion species decoris ejus. Deus noster manifeste veniet, Deus noster et non silebit. Ignis ante ipsum praecedet, et inflammabit in circuilu ejus tempestas valida. Advocavit caelum desursum, et terram discernere populum suum. Congregate illis sanctos suos, qui ordinent testamentum ejus super sacrificia. Et annuntiabunt coeli justitiam ejus, quoniam Deus judex est. Audi, populus meus, et loquar; Israel, et testificabor tibi; Deus, Deus tuus ego sum. Non in sacrificiis tuis arguam te, holocausta autem tua in conspectu meo sunt semper. Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos. Quoniam meae sunt omnes ferae silvarum, jumenta in montibus et boves. Cognovi omnia volatilia caeli, et pulchritudo agri mecum est. Si esuriero, non dicam tibi, meus est enim orbis terrae, et plenitudo ejus. Nunquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo. Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. Et invoca me in die tribulationis, eruam te et honorificabis me. Peccatori autem dixit Deus, Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum? Tu vere odisti disciplinam, et projecisti sermones meos retrorsum. Si videbas furem, currebas cum eo, et cum adulteris portionem tuam ponebas. Os tuum abundavit malitia, et lingua tua concinnabat dolos. Sedens adversus fratrem tuum loquebaris, et adversus filium matris tuae ponebas scandalum, haec fecisti et tacui. Existimasti inique quod ero tui similis, arguam te et statuam contra faciem tuam. Intelligite haec qui obliviscimini Deum, ne quando rapiat, et non sit qui eripiat. Sacrificium laudis honorificabit me, et illic iter quo ostendam illi salutare Dei. COMMENTARIUM. Deus non nomen est Dei, sed indicium quo superius aliquid indicari humana lingua non possit. Quod nomen participare volens cultoribus suis, hoc eos fecit nomine vocitari, ut ipse quidem cum sit Deus deorum, qui serviendo ei hoc meruerint nomine nuncupari. Quando ergo locutus est Pater? Aut quando vocavit terram? Tunc sine dubio, quando ex Sion species decoris apparuit. Ipse tunc manifeste veniet judicare saeculum per ignem. Ignis denique in conspectu ejus ardebit, et circa eum erit tempestas valida. Tunc congregabuntur apostoli et martyres, et orthodoxi, quique doctores, qui ordinant testamentum ejus super sacrificia, in praesenti erunt monitores, doctores apostoli. Ipsi sunt coeli, qui. narrant gloriam Dei. Tunc ergo cum Deus judex esse coeperit, annuntiabunt hi omnes justitiam ejus, qui praedicant nunc misericordiam ejus. Audi ergo hoc, populus meus, audi et loquar. Tunc testificor te me venturum esse ad judicandum, qui nunc veni ad redimendum. Ego utique Deus tuus, non aestimes quia in sacrificiis arguam te; obedientiam volo magis quam sacrificium. Praecepta mea custodiri super sacrificia statui. Non enim manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo, quidquid ambulat et volat, meum est. Quid mihi meum pro tuo porriges? Hoc tuum est, si puro corde mihi laudes effundas, et reddas mihi votum, quod in baptismate positus devovisti, quo te renuntiaturum diabolo spopondisti, et mea promisisti servaturum te esse mandata. Hoc dum feceris, invoca me in die tribulationis, tempore quo de isto corpore exies: et eripiam te de manibus daemonum, et magnificabis me in donis meis. Tu autem qui lucra sectando gradum sacerdotii, aut tu qui gloriam humanam desideras, aut qui in furto participaris, et si ipse adulter non es, tamen cum adulteris vivis. Quare tu enarras justitiam meam, dicit Dominus, cum adversus fratrem tuum detrahas, et scandalum ponas? An taciturnitatem meam contemnens, speras me tibi esse similem? Ego arguam te, et statuam haec ante faciem tuam, nolite oblivisci, Domino quod promisistis reddite, ne rapiat sicut leo, et non sit qui eripiat. Finis itaque semper ante oculos est habendus, et in Dei laudibus permanendum. Ibi enim est iter in quo ostenditur salutare Dei, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS L. Psalmus in finem David, quando venit ad eum Nathan propheta, quando intravit ad Bersabeam. Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam. Et secundum multitudinem miserationum tuarum, dele iniquitatem meam. Amplius lava me ab iniquitate mea, et a peccato meo munda me. Quoniam iniquitatem meam ego cognosco, et peccatum meum contra me est semper. Tibi soli peccavi, et malum coram te feci, ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea. Ecce enim veritatem dilexisti, incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi. Asperges me, Domine, hyssopo et mundabor, lavabis me, et super nivem dealbabor. Auditui meo dabis gaudium et laetitiam, et exsultabunt ossa humiliata. Averte faciam tuam a peccatis meis; et omnes iniquitates meas dele. Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis. Ne projicias me a facie tua, et Spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Redde mihi laetitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me. Docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur. Libera me de sanguinibus, Deus, Deus salutis meae, et exsultabit lingua mea justitiam tuam. Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam. Quoniam si voluisses sacrificium dedissem utique, holocaustis non delectaberis. Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies. Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion, ut aedificentur muri Jerusalem. Tunc acceptabis sacrificium justitiae, oblationem et holocausta, tunc imponent super altare tuum vitulos. COMMENTARIUM. Quando venit Nathan propheta ad regem David, non inchoavit peccatum arguere, sed coepit judicium flagitare, dicens: Audivi te habentem greges ovium et armenta multa, sublatam unam oviculam pauperi, ipsam solam habenti. Questus judici regi, dedit rex sententiam dignum esse morte eum qui fecit hanc rem. Tunc Nathan: Tu es, inquit, vir qui fecisti hanc rem: Uriam Hethaeum occidisti, et uxorem ejus accepisti. Haec dicit Dominus: Non recedet gladius de domo tua in aeternum. Invenit reum sententia, et rex sub accusatore positus, deposita potestate, suo judicio condemnatur. Deus enim venit ad eum abditus in Nathan, occultus in propheta, et ipse per prophetam postulavit judicium homo, vicit Deus. Deus enim justificatus est in sermonibus suis, quibus ab homine flagitavit sententiam, judicavit sententia inter Deum irascentem et hominem delinquentem, et vicit Deus judicatus ab homine. Dixit enim homo: Dignus est morte vir qui fecit hanc rem. Deus ergo qui hanc volebat in reum promulgare sententiam, venit ad judicium, ut, si judicatum fuisset non debere hoc factum ulcisci, non justificaretur in sermonibus suis, et non vinceret judicatus. At ubi dictum est: Morte dignus est vir qui fecit hanc rem, Deus qui venerat ad judicium judicandus, justificatus est in sermonibus suis, et vicit dum judicatur. Videamus nunc quid egit victoria Dei, tenuit imperatorem captivum, et tradidit sententiae reum. Reus ad clementiam convolat, et exuens se purpura, induit se cilicio, cinerem tanquam panem manducans, et potum suum lacrymis miscens. Ostende, inquit, Domine, quibus factis mutetur sententia. Si enim mihi in hac humilitate posito dignatus fueris indulgere, etiam impii ad te convertentur. Miserere, obsecro, secundum magnam misericordiam tuam, quoniam iniquitatem meam ego agnosco. Agnosco juste iratum te, injuste egisse me. Tibi soli peccavi: omnis qui sub judicio vivit, cum deliquerit, peccat Deo, peccat et legibus mundi. Hic autem rex sub nullo alio nisi sub Deo solo agens, ipsum solum super potestatem suam metuens, Deo soli peccavit. Malum, inquit, coram te feci, non fugi a facie tua. Volui enim ut judicares me delinquentem, potius quam ligares me fugientem. In iniquitatibus conceptus sum. Servavit in confessione sua Creatoris bonum. Non enim dixit, Cum iniquitatibus, aut cum peccatis genuit me mater mea, sed, In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis genuit me mater mea. Dicendo enim matrem in suis iniquitatibus eum concepisse, et in peccatis saeculi peperisse, signavit. Quia omne peccatum corde concipitur, et ore consummatur. Hic autem qui nascitur, sententiam Adae habet, peccatum vero suum non habet. Tu, Domine, veritatem dilexisti Tempore quo ego falsitatem composui, ut in graviori pugna poneretur. Urias, hoc incertum et occultum in peccatis meis, quod erat in corde meo manifestasti mihi, et ita manifestasti mihi, ut ego contra meipsum proferrem sententiam. Verum quia aspersione hyssopi purificationem fieri sordium praecepisti, Asperges me hyssopo, et mundabor; lavabis me et super nivem dealbabor. Hoc fiet, si auditui meo dederis laetitiam, cum dictum fuerit mihi: Pastor ovium, Nuntio tibi gaudium magnum, quia natus est hodie Dominus ex semine David secundum carnem (Luc. II; Rom. I). Ecce gaudium per quod exsultent ossa humiliata, per quod avertis, Deus, faciem tuam a peccatis meis; per quod omnes iniquitates meas deles, per ipsum cor mundum creas in me, Deus, per ipsum spiritum rectum innovas in visceribus meis, ut desiderio spiritali desiderium carnale excludam, et ita quidquid perversum est exsecrer, ut quidquid rectum coram te probatur amplectar. Haec deprecantem non me projicias a facie tua, et Spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Sed redde mihi laetitiam quam perdidi, et spiritum quem ad confirmandam indulgentiam tribuis, per ipsum confirma me. Tertio autem spiritum nominando, Trinitatem in unitate esse perdocuit. Cum ergo, inquit, me confirmaveris, deinde indulgentiam tuam docebo et ego iniquos, quia misereris et indulges impiis poenitentibus: et haec audientes impii, per poenitentiam ad te convertentur. Libera me de sanguinibus. De hac utique sententia qua dixisti: Non recedet gladius de domo tua (II Reg. XII), libera me ab hac sententia, ut exsultet lingua mea justitiam tuam. Labia autem mea quae a reatu meo clausa sunt, tu ea aperies indulgentia tua, quibus apertis, os meum annuntiat laudem tuam. Verum quia in lege tua scriptum est quod sacrificium pro unoquoque peccato offerri debeat, nunc vero placari sacrificiis non vis, quod utique si velles offerrem; quia ergo his non delectaris, offero tibi in sacrificio spiritum contribulatum, cor contritum et humiliatum, ut benigne facias in bona voluntate tua super Sion, ut auferas gladium ab ea, quem pro peccato meo constituisti, ut non destruantur, sed magis aedificentur muri Jerusalem. Tunc ibi accepta erunt sacrificia justitiae in oblationibus spiritus contribulati, et in holocaustis cordis humiliati. Et super altare tuum imponentur vituli, id est, juvenes qui cognoscunt tibi luxuriam ita displicere, ut punias, et per lacrymas spiritus contribulati delictum ejus indulgeas. Hi vituli qui inferiores vitiis luxuriae erant, a semetipsis voluntate super altare tuum, id est, in altitudine casti consilii imponentur. Quod autem solam historiam tractavimus ejus versiculi quo justificatur Deus in sermonibus suis, et vincit dum judicatur: haec res in judicio Salvatoris impleta est, vicit enim cum judicatus est in passione sua, et sic vicit, ut obtineret omnem principatum, et potestatem, et virtutem: tamen et quotidie judicatur, sed dum judicatur vincit. Dicere enim solemus, Ut quid mihi sic fecit Deus? Quare hoc? Ecce iniqui regnant, justi affliguntur, vincit cum judicatur. Ut medicus qui desperatis jubet ad velle serviri, et omnia quae desiderant, praecipit non negari. Quos autem scit posse salvari, jubet eos aretari, amaris potionibus potari, ferro secari, cauteriari. Sic fiet, ut dum salvati fuerint abstinentes, et mortui fuerint desideriis propriis acquiescentes, justificabitur medicus in sermonibus suis. Dicitur ei: Nos te injuste culpabamus, dum ligares, dum secares homines bonos, et malos nec secares, nec affligeres, insuper etiam permitteres suis desideriis frui. Huc accedit ut dicamus de Deo, quia quem diligit Dominus corripit (Prov. III). Sed rogemus ut corripiat nos justus in misericordia sua, ut judicia ejus adjuvent nos, per Dominum nostrum Jesum Christum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LI. In finem intellectus David, cum venit ad eum Doech Idumaeus, et nuntiavit Sauli: Venit David in domum Achimelech. Quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate? Tota die injustitiam cogitavit lingua tua, sicut novacula acuta fecisti dolum. Dilexisti malitiam super benignitatem, iniquitatem magis quam loqui aequitatem. Dilexisti omnia verba praecipitationis, lingua dolosa. Propterea Deus destruet te in finem, evellet te et emigrabit te de tabernaculo tuo, et radicem tuam de terra viventium. Videbunt justi et timebunt, et super eum ridebunt et dicent, Ecce homo qui non posuit Deum adjutorem suum. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum, et praevaluit in vanitate sua. Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei, speravi in misericordia Dei in aeternum, et in saeculum saeculi. Confitebor tibi in saeculum, quia fecisti, et exspectabo nomen tuum, quoniam bonum in conspectu sanctorum tuorum. COMMENTARIUM. Fugiens David a facie Saulis, venit ad Achimelech sacerdotem, et panes sanctos inveniens, assumpsit ipse et qui cum eo erant. Quem cum prohiberet sacerdos, prohibendi causam David prodidit, dicens: Mundi sumus ego et pueri mei a mulieribus (I Reg. XXI). Cum ergo fugeris gladium principis mundi, et ad altare convolaveris, et mundus panem sanctum assumpseris, non deerit qui te diaboli impulsione affligat, persequatur, detegat. Et quia hoc ipsum non alius nisi diabolus operatur, ipsi diabolo tota verba hujus psalmi stans in oratione cantabis, dicens: Quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate, tota die, id est, omni die, injustitia in cogitationibus agis. Lingua tua non cessat contra justitiam cogitationibus ministrare consilia. Sicut novacula acuta faciens dolum, tanto acumine concinnas dolos, ut homo ipse sui in perniciem elaboret, et agens praecipitium suum gaudeat. Propter hoc Deus destruet te in finem. Cum enim finem fecerit homo peccatis suis a te persuasis, Deus destruet te, et evellet te de corde ejus, quia hoc est tabernaculum Dei, et radicem tuam de terra viventium, id est, de corpore viventium Deo. Videbunt justi astutias tuas, et timebunt Dominum, et super suggestiones tuas ridebunt, et dicent: Nos in omni opere Deum in auxilium postulamus. Tu vero opus quod perpetrare suades, non ponitur ibi Deus in adjutorio, sed qui operantur haec, sine Deo sunt, spem suam in divitiis mundi ponentes; si divites sunt, de divitiis mundi praesumentes; si pauperes sunt, a divitibus mundi, et non a Deo auxilium postulantes. Praevalent in vanitate sua; sed his deficientibus, Qui sperat in misericordia Dei, erit sicut oliva fructifera in domo Dei, sperans in misericordia ejus in aeternum; et confitebitur Domino in saeculum beneficia ejus in conspectu omnium sanctorum Dei, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LII. In finem intellectus David pro Amalech. Dixit insipiens in corde suo, non est Deus. Corrupti sunt et abominabiles facti sunt in iniquitatibus: non est qui faciat bonum. Deus de coelo prospexit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Nonne scient omnes qui operantur iniquitatem, qui devorant plebem meam ut cibum panis? Deum non invocaverunt, illic trepidaverunt timore, ubi non fuit timor. Quoniam Deus dissipavit ossa eorum qui hominibus placent, confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos. Quis debit ex Sion salutare Israel, cum converterit Deus captivitatem plebis suae, exsultabit Jacob, et laetetur Israel. COMMENTARIUM. Quando Dominus de coelo prospexit per Jesum super filios hominum, videns eum stultus populus Judaeorum. dicit in corde suo: Non est Deus. Omnes corrupti, omnes abominabiles facti sunt, non voluntate Dei, sed in voluntatibus suis, ita ut non esset in eis, qui facerent bona usque ad unum. Dicendo usque ad unum, de his dixit qui dicunt de Christo, Non est Deus. Nam si de omnibus hominibus generaliter dixisset, non diceret esse plebem suam, quae devoratur ab eis sicut esca panis. Ab his utique qui Deum cum non invocaverunt, qui ibi trepidabant timore, ubi non est timor, id est, in custodia sabbati, in baptismatibus calicum, et urceorum. Deus autem dissipat ossa eorum qui hominibus placent. Unde magister noster Paulus dicit: Ego si adhuc vellem hominibus placere, Christi servus non essem (Gal. I). Ergo dum adhuc Judaeus esset, ostendit hominibus placuisse. Qui autem illis placere volunt, inquit, confundentur, quia Deus sprevit eos. Qui Deus? Qui dedit ex Sion salutem Israel; Jacob supplantator, Israel videns Deum interpretatur. Ergo et Jacob laetetur, quia supplantant inimicum; et Israel exsultet, quia videtur invisibilis Deus in genere ejus facie ad faciem, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LIII. In finem in carminibus intellectus David, cum venissent Cyphaei, et nuntiassent Sauli, Nonne David absconditus est apud nos? Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua libera me. Deus exaudi orationem meam, auribus percipe verba oris mei. Quoniam alieni insurrexerunt adversum me, et fortes quaesierunt animam meam, et non proposuerunt Deum ante conspectum suum. Ecce enim Deus adjuvat me, et Dominus susceptor est animae meae. Averte mala inimicis meis, et in veritate tua disperde illos. Voluntarie sacrificabo tibi, et confitebor nomini tuo, Domine, quoniam bonum est. Quoniam ex omni tribulatione eripuisti me, et super inimicos meos despexit oculus meus. COMMENTARIUM. Deus, in nomine tuo salvum me fac. Iste sermo orationis causas suas exsequitur. Libera me, inquit, quia alieni insurrexerunt in me, et fortes quaesierunt animam meam; hi qui non proponunt Deum ante oculos suos. Dicit titulus, et qui alieni, et qui sint qui quaerunt animam ejus. Qui ostenditur ad inimicos suos isse, et per eos evadere voluisse. Vide, amice, ne te credas inimicis in toto, vide ne in necessitate positus furtum facias, et eo te putes posse refici, ne dicas de bono quia malus est, dum vis hominibus complacere, ne a virtutibus pergas ad vitia, faciente aliqua necessitate, noli te eis credere. Ideo enim te suscipiunt, ut simulent tibi latibulum. Caeterum tradere te volunt in gaudio ei qui te persequitur. Felix si non te credideris eis. Si vero credideris, clama ut propter nomen suum salvum te faciat Dominus, ut voluntatem tuam liberam faciat. Quia quandiu in vitiorum consensu jacet, libera non est. Cum autem Dominus adjuvaverit te, inimicos tuos disperdiderit, tunc voluntarie sacrificabis ei, cum ex omni tribulatione eripuerit, et inimicos tuos despiciet oculus ejus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LIV. In finem in carminibus intellectus David. Exaudi, Deus, orationem meam, et ne despexeris deprecationem meam, intende mihi et exaudi me. Contristatus in exercitatione mea, et conturbatus sum a voce inimici, et a tribulatione peccatoris. Quoniam declinaverunt in me iniquitates, et in ira molesti erant mihi. Cor meum conturbatum est in me, et formido mortis cecidit super me. Timor et tremor venerunt super me, et contexerunt me tenebrae. Et dixi, Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam. Ecce elongavi fugiens, et mansi in solitudine. Exspectabam eum qui salvum me facit a pusillanimitate spiritus et tempestate. Praecipita, Domine, divide linguas eorum, quoniam vidi iniquitatem et contradictionem in civitate. Die ac nocte circumdabit eam; super muros ejus iniquitas, et labor in medio ejus et injustitia. Et non defecit de plateis ejus usura et dolus. Quoniam si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique. Et si qui oderat me, super me magna locutus fuisset, abscondissem me forsitan ab eo. Tu vero homo unanimis, dux meus, et notus meus. Qui simul mecum dulces capiebas cibos, in domo Dei ambulavimus cum consensu. Veniat mors super illos, et descendant in infernum viventes. Quoniam nequitia in habitaculis eorum, in medio eorum. Ego ad Dominum clamavi, et Dominus salvabit me. Vespere, et mane, et meridie, narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam. Redimet in pace animam meam ab his qui appropinquant mihi, quoniam inter multos erant mecum. Exaudiet Deus, et humiliabit illos, qui est ante saecula. Non enim est illis commutatio, et non timuerunt Deum, extendit manum suam in retribuendo. Contaminaverunt testamentum ejus, divisi sunt ab ira vultus ejus, et appropinquavit cor illius. Molliti sunt sermones ejus super oleum, et ipsi sunt jacula. Jacta super Dominum curam tuam, et ipse te enutriet, non dabit in aeternum fluctuationem justo. Tu vero, Deus, deduces eos in puteum interitus. Viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos, ego autem sperabo in te, Domine. COMMENTARIUM. Primus conversationis status est, ut contristetur homo in exercitatione delictorum, et conturbetur potius quam delectetur a voce inimici, et tribulatione peccatorum. Veniat formido mortis super eum, ne in peccatis moriatur, et contegant eum tenebrae exteriores, ubi est fletus et stridor dentium (Luc. XIII; Matth. III). Sed si fieri potest, accipiat pennas animi in Spiritu sancto, sicut columbae descendentis de coelo, et evolet fugiens inimicorum manus, longe vadat, fugiat a peccato, et quasi in solitudine positus, sic nullis curis involvatur humanis. Tunc enim exspectat Deum qui salvat eum a pusillanimitate et tempestate, ut praecipitet Dominus, et dividat linguas eorum. Quoniam vidit iniquitatem, et contradictionem in civitatem, quae iniquitas, et die et nocte circumdat eam super muros ejus, id est, diabolus circumdat animam super muros ejus, ubicunque se vitiis repugnare posuerit. Et non defecit de plateis ejus, id est, in cogitationibus ejus usura et dolus. Quoniam si inimicus maledixisset mihi, id est, si ipse diabolus per se mala loqueretur adversum me, quia certus sum, quod me odiret, absconderem me ab eo. Nunc vero tu unanimis, dux meus, et notus meus, id est, homo meus, exterior homo, utique corporalis, qui simul mecum dulces communicas cibos in mensa mysterii, tu contra me agis, tu cum inimicis meis delectaris in consiliis eorum, per te veniunt ad me, veniat mors super eos. Et quia natura immortales sunt, descendant in infernum viventes, quia nequitia in hospitiis eorum: in medio eorum, id est, in suggestionibus eorum, id est, in medio suggestionum eorum. Si ergo ad Dominum clamaveris, et vis ut Dominus Jesus exaudiat te, vespere, et mane, et meridie, ipsi narrabis, ipsi confiteberis, ipsi preces effundes, et sine dubio ita exaudiet vocem tuam, ut liberet a bello eorum animam tuam, ab his qui approximant ei. Et inter multos hos, ipse erit tecum qui humiliet eos, qui se nunquam mutant, qui nunquam timent Deum. Extendit manum suam Deus, in retribuendo eis, quia ipsi sunt qui contaminant per consensum nostrum testamentum ejus, et quamvis divisi sint ab ira vultus ejus, quia impassibilis est, tamen appropiat cor ejus. Non eum latet, quia molliunt suggestionum suarum sermones super oleum, et ipsi sunt jacula. Tu vero, Christiane, jacta in Deum cogitationem suam, et ipse te enutriet. Noli dicere, Quid manducabo, quid bibam, quo operiar (Matth. V)? Per istas enim cogitationes daemones ipsi sunt jacula, quos deducet Dominus in puteum interitus, si tu in Deo jactaveris cogitatum tuum: et tibi quidem tollet fluctuationem, illos vero viros sanguinum et dolosos non permittet nec dimidiare dies suos, id est, ad quantum tentationes parant, non permittit eos, nec dimidiare in te, si dixeris in toto corde: Ego in te spero, Domine, qui regnas in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LV. In finem pro populo, qui a sanctis longe factus est, in tituli inscriptione ipsi David, cum tenerent eum Allophyli in Geth. Miserere mei, Deus, quoniam conculcavit me homo, tota die impugnans tribulavit me. Conculcaverunt me inimici mei tota die, quoniam multi bellantes adversum me. Ab altitudine dici timebo, ego vero in te sperabo. In Deo laudabo sermones meos, in Deo speravi, non timebo quid faciat mihi caro. Tota die verba mea exsecrabantur, adversum me omnes cogitationes eorum in malum. Inhabitabunt et abscondent, ipsi calcaneum meum observabunt. Sicut sustinuerunt animam meam, pro nihilo salvos facies illos, in ira populos confringes. Deus, vitam meam annuntiavi tibi, posuisti lacrymas meas in conspectu tuo. Sicut et in promissione tua, tunc convertentur inimici mei retrorsum. In quacunque die invocavero te, ecce cognovi quoniam Deus meus es. In Deo laudabo verbum, in Domino laudabo sermones, in Deo speravi, non timebo quid faciat mihi homo. In me sunt, Deus, vota tua, quae reddam laudationes tibi. Quoniam eripuisti animam meam de morte, et pedes meos de lapsu, ut placeam coram Deo in lumine viventium. COMMENTARIUM. Si tenuerint te Allophyli, et a sanctis cogitationibus longe fecerint, clama ad Deum, dicens: Miserere mei, Domine, quoniam conculcavit me homo, utique exterior. Per te enim agunt contra te, per ipsum tota die pugnant adversum te inimici tui. Sed hi qui bellant adversum te, timebunt, si dixeris Deo: Ego, Domine, in te sperabo, non timebo quid faciat mihi caro. Inimici mei verba mea exsecrantur, dicentes: Ita iste castitatem docet, seminemus ei libidines: hic qui contemptum mundi praedicat, amorem pecuniae immittamus ei. Adversum te ergo sunt justi, consilia eorum in mala, tanta subtilitate agentes, ut absconditi tibi sint; quod daemones sint, putas autem angelos Dei ministrare consilium. Illi autem inimici tui sunt, calcaneum tuum observantes, id est, finem tuum exspectantes. Sustinet animam tuam pro nihilo, ut dum se vilem aestimat, pro parvi temporis delectamento, pereat in aeternum. Anima autem dum vulneratur pro nihilo, illi qui eam vulnerant, salvi sic esse videntur: victoria enim hostium salus est hostium. Ne ergo eveniat, clama ad Deum, nuntia ei vitam tuam, pone lacrymas tuas in conspectu ejus, et sicut promisit, quoniam qui sperat in me, liberabo eum. Sicut in promissione sua pollicitus est, ita convertat inimicos tuos retro: ut cognoscas quia tecum est Deus tuus, et incipias in Deo laudes canere, et non timere quid faciat tibi homo, sive caro, sive ipse qui inimicus homo in Evangeliis Christi detegitur tritico supersevisse zizanias: tunc ergo vota tua reddes Domino, quae in baptismo positus promisisti, renuntiare te diabolo, et omnibus pompis, et criminibus ejus. Tunc, inquam, cum eripuerit Dominus animam tuam de morte luxuriae, et oculos tuos de interitu concupiscentiae, et pedes tuos a lapsu, tunc placebis in lumine viventium, faciente Domino Jesu Christo, per quem, et cum quo tibi Deo Patri cum Spiritu sancto est una divinitas, ante omnia et nunc, et in cuncta saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LVI. In finem, ne disperdas David, in tituli inscriptione, cum fugeret a facie Saul regis Israel in speluncam. Miserere mei, Deus, miserere mei, quoniam in te confidit anima mea. Et in umbra alarum tuarum sperabo, donec transeat iniquitas. Clamabo ad Deum altissimum, Deum qui benefecit mihi. Misit de coelo et liberavit me, dedit in opprobrium conculcantes me. Misit Deus misericordiam suam, et veritatem suam, et eripuit animam meam de medio catulorum leonum, dormivi conturbatus. Filii hominum dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus. Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua. Laqueum paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam. Foderunt ante faciem meam foveam, et inciderunt in eam. Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum; cantabo et psalmum dicam Domino. Exsurge gloria tua, exsurge psalterium et cithara, exsurgam diluculo. Confitebor tibi populis, Domine, et psalmum dicam tibi in gentibus. Quoniam magnificata est usque ad coelos misericordia tua et veritas tua usque ad nubes. Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua. COMMENTARIUM. Cum fugeris a facie principis hujus mundi persequentis te, sicut Saul persequebatur David, speluncam pete, id est, ita te constitue, ut ab inimico tuo inveniri non possis. Et tu quidem inimicum tuum inter manus habeas, ille vero te nec videat. Hoc enim eveniet, si ex toto corde dicas Deo: Et in umbra alarum tuarum spero, donec transeat iniquitas, et clames a Deum altissimum: ipse mittit de coelo, et liberat te, et dat in opprobrium conculcantes te. Si quod dicis Deo: In te confidet anima mea, non fallat, si vere quod in ipso confidas factis ostendis. Qui enim in ipso confidit, non confidet in alio, non in auro, non in praedio, non in aliqua virtute terrena; alioquin in aliis confidens, mentitur Deo, dicens: In te confidet anima mea. Si vero in ipso confidit, eripit animam ejus de medio catulorum leonum, ubi dormierat conturbatus. Ubicunque desperatio est recuperationis, somnus mortis incumbit; nominavit catulos leonum, quorum dentes asseruit arma et sagittas, et linguam gladium acutum: Et in his dormivi, ait, conturbatus. O somnum! Credo hic ille somnus est de quo idem Psalmista dicit: Dormitavit anima mea prae taedio (Ps. CXVIII). Si ergo contra paraturas daemonum paratum cor habeas, et Deo psalmum dicas, laqueos quos paraverunt animae tuae ipsi, ex eis ligabuntur, et in foveas quas foderunt tibi ipsi incidunt: si tamen in psalterio et cithara exsurgas diluculo, id est, abjiciens opera tenebrarum, induaris arma lucis (Eph. VI), tunc invenies abundantem misericordiam ejus a terra usque ad coelos, et ad nubes conscendens, invenies veritatem ejus; tunc exaltatum super coelos invenies Deum, quod ascendit in coelo Filius Dei, et super omnem terram regnat gloria ejus cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LVII. In finem, ne disperdas David, in tituli inscriptione. Si vere utique justitiam loquimini, recte judicate, filii hominum. Etenim in corde iniquitates operamini in terra, injustitias manus vestrae concinnant. Alienati sunt peccatores a vulva, erraverunt ab utero, locuti sunt falsa. Furor illis secundum similitudinem serpentis, sicut aspidis surdae et obturantis aures suas. Quae non exaudiet vocem incantantium, et venefici incantantis sapienter Deus conteret dentes eorum in ore ipsorum, molas leonum confringet Dominus. Ad nihilum devenient tanquam aqua decurrens; intendit arcum suum donec infirmentur. Sicut cera quae fluit, auferentur; supercecidit ignis, et non viderunt solem. Prius. quam intelligerent spinae nostrae rhamnum; sicut viventes, sic in ira absorbet eos. Laetabitur justus cum viderit vindictam, manus suas lavabit in sanguine peccatoris. Et dicet homo, si utique est fructus justo, utique est Deus judicans in terra. COMMENTARIUM. Judaei videntes Dominum Jesum Christum ferias vanas respuentem, et diebus sabbatorum hominibus subvenientem, ira erat in illis sicut similitudo serpentis, et sicut aspidis surdae, et obturantis aures suas. Aspides ideo ab incantantibus non capiuntur, quia ponunt unam aurem in terram, et alteram aurem de caudae suae acumine obturant, ut non exaudiant vocem incantantis sapienter. Hoc quod sapienter addidit, nostrum incantatorem ostendit, qui non cessavit Judaeis incantare sapienter. Illi autem clausis auribus, sicut aspides surdae eum non attenderunt. His dicit Spiritus sanctus: Si vere utique justitiam loquimini, id est, si vere secundum legem agitis, juste judicate, filii hominum, dicite culpam, et ita date sententiam. Ut quid injustitiam manus vestrae concinnant? Alienamini ab utero matris Sarae, erratis a ventre patris vestri Abrahae? Hoc Abraham non fecit, Si filii Abrahae essetis, utique opera Abrahae faceretis (Joan. VIII). Nunc vero alienati estis ab utero, non estis filii ejus, errastis a ventre. Vos enim cujus opera vultis facere, hujus filii estis, vos ex patre diabolo estis, loquentes falsa. Ille enim ab initio mendax fuit, et in veritate non stetit (Ibid.). Quare excaecavit vos malitia vestra? cecidit enim super vos ignis malitiae, et videntes non videtis solem justitiae, sed sicut leones ora vestra in mortis ejus fremitu aperitis. Illo autem exsurgente a mortuis, Deus conteret dentes eorum in ore ipsorum, molas leonum confringet Dominus, ita ut ad nihilum deveniant, velut aqua decurrens, contra quos intendit arcum Dominus, donec infirmetur. Sicut cera liquefacta auferentur. Cera liquefacta ad naturam suam revertitur, et in statu suo iterum redintegratur. Ita vult eos affligi Dominus, ut ad statum pristinum revertantur. Priusquam producant spinae vestrae rhamnos. Spinae naturam hanc habent, ut in virgulto magis quam in arboribus prorumpant. Rhamnus autem arbor est spinea, nullum omnino afferens pomum. Ergo priusquam spinae vestrae, in arborum duritiam conversae, radicitus fundatae permaneant, et effeta rhamnus, quasi viventes absorbeat vos spinosa et obdurata iniquitas vestra. Verum quoniam clamastis: Sanguis hujus super nos, et super filios nostros (Matth. XXVII), laetabitur cum viderit vindictam impiorum, cum religaverit illum in crucis patibulum, ita ut tollat et latronem, et secum ad paradisum ducat; tunc laetabitur in hanc vindictam impiorum, hunc justum vindicat Dominus orans et dicens: Pater, remitte illis. Vos autem impii daemones, tunc videbitis quia est fructus justo, cum videritis Filium Dei manus suas lavare in sanguine peccatorum. Cum enim illi dicerent, incitati ab spiritibus immundis, reus est mortis, expandit in crucem Christus manus suas, et lavare eas coepit in sanguine peccatorum, fundens ex eis sanguinem et lavans peccata eorum: tunc dixit omnis homo, quia est utique fructus justo, Domino Jesu Christo, et utique Deus curam mundi gerens judicat eos in terra, judicio suo adjuvans eos, qui est benedictus in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LVIII. In finem, ne disperdas David in tituli inscriptione, quando misit Saul, et custodivit domum ejus, ut interficeret eum. Eripe me de inimicis meis, Deus meus, et ab insurgentibus in me libera me. Eripe me de operantibus iniquitatem, et de viris sanguinum salva me. Quia ecce ceperunt animam meam, irruerunt in me fortes. Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, Domine; sine iniquitate cucurri et direxi. Exsurge in occursum meum, et vide; et tu, Domine Deus virtutum, Deus Israel, intende ad visitandas omnes gentes; non miserearis omnibus qui operantur iniquitatem. Convertentur ad vesperam, et famem patientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ecce loquentur in ore suo, et gladius in labiis eorum quoniam quis audivit? Et tu, Domine, deridebis eos et ad nihilum deduces omnes gentes. Fortitudinem meam ad te custodiam, quia Deus susceptor meus es; Deus meus misericordia ejus praeveniet me, Deus ostendit mihi super inimicos meos, ne occidas eos: nequando obliviscantur populi mei. Disperge illos in virtute tua, et depone eos protector meus Domine. Delictum oris eorum sermonem labiorum ipsorum, et comprehendantur in superbia sua. Et de exsecratione et de mendacio annuntiabuntur, in consummatione, in ira consummationis, et non erunt. Et scient quia Deus dominabitur Jacob et finium terrae. Convertentur ad vesperam et famem patientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ipsi dispergentur ad manducandum, si vero non fuerint saturati et murmurabunt. Ego autem cantabo fortitudinem tuam, et exaltabo mane misericordiam tuam. Quia factus est susceptor meus et refugium meum in die tribulationis meae. Adjutor meus, tibi psallam, quia Deus susceptor meus es, Deus meus misericordia mea. COMMENTARIUM. Quando domus corporis tui a principe hujus mundi custodiri praecipitur, ut capiaris et interficiaris gladio cujuscunque peccati, ex totis visceribus exclama: Eripe me de inimicis meis, Deus meus, quoniam occupaverunt animam meam, irruerunt super me fortes. Ego enim caro sum, illi vero spiritus sunt. Unde autem patitur persecutiones daemonum Christianus, nisi quia sine iniquitate vult cursum suum currere, et iter suum dirigere? Et ideo exsurge, Domine, in occursum mihi, et vide quia cupio sine iniquitate currere. Isti autem qui persequuntur me, hi sunt qui operantur iniquitatem, qui convertuntur ad vesperum, et famem patientur ut canes, et circumibunt civitatem. Ecce ii loquuntur in ore suo quasi pacifici, sed gladii sunt in labiis eorum. Sed quantumcunque se sapientes existiment hi spiritus immundi, tu Domine, irridebis eos. Pro nihilo enim apud te sunt omnes gentes, sive de virtute praesumentes, sive de astutia confidentes. Fortitudo mea, a te custodiar, quia tu susceptor meus es, ut te susciperet homo. Tu suscepisti hominem, ut misericordia tua praeveniret me, et ostenderes mihi super inimicos meos. Ideo enim immortalitatem eis non tolles, ut humano generi subjecti aeternas poenas luant, videntes omnes angelos adorantes, Filium hominis sedentem ad dexteram majestatis: et ipse destruet eos, qui est protector meus; delicta oris eorum sermo labiorum ipsorum. Sive tunc quando Adam seductus est, sive nunc quando suggestionibus foeda consilia pulchris mentibus subministrant, ut comprehendantur in superbia homines, contemnentes praecepta Domini sui, et de exsecratione et mendacio daemonum, compellantur ad malum, fiat super eos ira indignationis tuae et non erunt. Et scient quia tu, Deus, dominaris in Jacob et in fines terrae. Ibi enim dominatur Dominus, ubi fines faciunt terrenae voluptates, tunc convertentur ad vesperum immundi spiritus, ubi viderint quia lux mentibus nostris deficit, et tenebrae crescunt; tunc esuriunt nos quasi canes, et circumeunt civitatem, mentem videlicet nostram. Ipsi autem dispergentur ad devorandum festinantes, usque ad interfectionem animae. Haec est enim saturitas eorum, ut videant interire pugnantem. Sed qui servus Christi est dicit Domino: Ego cantabo virtutes tuas, dicam adversariis meis: Non ego de virtute mea adversum vos arma corripio, sed de virtutibus Dei mei confido exsultans mane in misericordia ejus. Mane enim exsultamus in misericordia ejus, cum tenebras a nobis peccatorum abstulerit, et dederit lucem suam in cordibus nostris. Exsultamus in misericordia ejus, quia factus est susceptor noster et refugium nostrum in die tribulationis. Adjutor meus, tibi psallam. Psallit Deo, qui spiritu et ore psallit. Psallit Deo qui ea quae canit mittit in opera, et sine cessatione dicit Deo mens ejus: Tu es misericordia mea, per quam pervenitur ad vitam, evasis omnibus inimicis, qui nos conantur occidere gladio nostri consensus, de quorum nos consiliis et violentiis liberat Dominus Jesus Christus, qui regnat cum Deo Patre et Spiritu sancto per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LIX. In finem pro his qui commutabuntur, in tituli inscriptione ipsi David in doctrinam. Cum succendit Mesopotamiam Syriae et Sobal, et convertit Joab: et percussit Edom in valle Salinarum duodecim millia. Deus, repulisti nos et destruxisti nos, iratus es et misertus es nobis. Commovisti terram, et conturbasti eam, sana contritiones ejus, quia commota est. Ostendisti populo tuo dura, potasti nos vino compunctionis. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Et liberentur dilecti tui, salvum fac dextera tua et exaudi me. Deus locutus est in sancto suo, laetabor et partibor Sichimam et convallem tabernaculorum metibor. Meus est Galaad, et meus est Manasses, et Ephraim fortitudo capitis mei. Juda rex meus, Moab olla spei meae. In Idumaeam extendam calceamentum meum, mihi alienigenae subditi sunt. Quis deducet me usque in civitatem munitam, quis deducet me usque Idumaeam? Nonne tu, Deus, qui repulisti nos, et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris. Da nobis auxilium de tribulatione, quia vana salus hominis. In Deo faciemus virtutem, et ipse ad nihilum deducet tribulantes nos. COMMENTARIUM. Prostratis hostibus, victoriam nos docuit Domino reputare; quo irato vincimur, quo miserante vincimus. Ipse movet terram corporis nostri, et conturbat eam, sive comminatione futuri judicii, sive plaga aliqua praesentis exitii, pro qua rogamus ut sanet contritiones ejus. Ostendisti enim populo tuo dura. Durum cor Pharaonis in opere duro. Potasti nos vino compunctionis. Ubicunque ira Domini et passio cujuscunque plagae est, aut calix irae, aut vinum ebrietatis memoratur, sicut dicit Jeremias ad Jerusalem: Inebriata es calice irae et furoris Domini. Tempore ergo quo potasti nos vino compunctionis in Aegypto, dedisti metuentibus te significationem, ut fugerent a facie arcus. Ut qui vastabat primogenita, respiciens significationem sanguinis agni, non contingeret eos. Nunc ergo quia idem es Deus qui tunc fuisti, salvum me fac non mea virtute, sed tua dextera, et exaudi me. Deus enim locutus est in sancto suo famulo Moyse. Laetabor et dividam Sichimam, et convallem Tabernaculorum metibor. Ipse dixit, meus est Galaad, et meus est Manasses, et Ephraim fortitudo capitis mei; ipse dixit: Juda rex meus. Haec omnia Deus locutus est in sancto suo implenda, id est, in Domino nostro Jesu Christo. Triplici modo in sancto locutus est. Locutus est in sancto suo, id est, in Jacob locutus est de Ephraim et Manasse, et de Juda. Haec ipsa locutus est in sancto suo, ut diximus in Moyse; sed in his abusive locutus est, ut in Jesu Christo non abusive, sed proprie complerentur. In ipso enim Judas regnum obtinuit, et regni ejus non erit finis: Judas ergo rex meus, Moab lebes spei meae. Lebes, id est, olla. Quia Moab stupri filius, in olla succensionis libido ejus, et quia Idumaeam occupaverunt Moabitae, Ejiciam, inquit, inde Moab, et ego ibi extendam calceamentum meum. Ergo et tu, o Christiane, si ejeceris de terra quam invaserat Moab, et captivato aut incenso sicut olla rege libidinis, Allophylos coeperis habere subjectos, deducet te Dominus in civitatem circumstantium, in petra refugii in auxilio suo, ubi te circumstant angeli et gubernant, quousque pervenias ad civitatem munitam. Cum regnum obtinueris super Idumaeam, cum in corpore tuo ubi abundavit iniquitas, superabundat gratia (Rom. V), vide ne, de tua virtute praesumens, ista te implere posse confidas. Gloria enim hominis non est certa, sed vana; sed clamans ad Dominum, dic cum omnibus sanctis: Da nobis auxilium de tribulatione, quia vana salus in homine. In te, Domine, faciemus virtutem, quia tu ad nihilum rediges omnes tribulantes nos, qui regnas in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LX. In finem in hymnis, psalmus David. Exaudi, Deus, deprecationem meam, intende orationi meae. A finibus terrae ad te clamavi, dum anxiaretur cor meum, in petra exaltasti me. Deduxistime, quia factus es spes mea, turris fortitudinis a facie inimici. Inhabitabo in tabernaculo tuo in saecula, protegar in velamento alarum tuarum. Quoniam tu, Deus meus, exaudisti orationem meam, dedisti haereditatem timentibus nomen tuum. Dies super dies regis adjicies, annos ejus usque in diem generationis et generationis. Permanet in aeternum in conspectu Dei, misericordiam et veritatem ejus quis requiret? Sic psalmum dicam nomini tuo in saeculum saeculi, ut reddam vota mea de die in diem. COMMENTARIUM. Ecclesiam supra petrae soliditatem fundatam, et turrem fortitudinis factam in qua redduntur vota Deo de die in diem, nullus ignorat. Sed tu, o amator vitae aeternae, si vis exaudiri deprecationem tuam, si vis ut dum anxiatum fuerit cor tuum, dum exieris de corpore, si vis ut turris tibi fortitudinis Dominus appareat a facie inimici, si vis ut inhabites in tabernaculo ejus in aeternum, si vis protegi in velamento alarum ejus, si vis accipere haereditatem quam consequuntur timentes nomen ejus, si vis ut dies super dies regis adjiciat annos tuos, ut vitam tibi aeternam conferat, et permaneas in aeternum in conspectu Dei, misericordiam et veritatem instanter inquire. Et posteaquam eas charas amicas, et quasi spem vitae tuae possederis, sic psalle Domino Deo in saeculo, et miseriarum valle positus. Et quasi quotidie initium faciens diligendi eas, redde vota tua de die in diem Domino Jesu Christo, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXI. In finem pro Idythun psalmus David. Nonne Deo subjecta erit anima mea, ab ipso enim salutare meum. Nam et ipse Deus meus et salutaris meus, susceptor meus, non movebor amplius. Quousque irruitis in hominem? interficitis universi vos, tanquam parieti inclinato et maceriae depulsae? Verumtamen pretium meum cogitaverunt repellere, cucurri in siti, ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant. Verumtamen Deo subjecta esto, anima mea, quoniam ab ipso patientia mea. Quia ipse Deus meus et salvator meus, adjutor meus, non emigrabo. In Deo salutare meum et gloria mea, Deus auxilii mei, et spes mea in Deo est. Sperate in Deo omnis congregatio populi, effundite coram illo corda vestra, Deus adjutor noster in aeternum. Verumtamen vani filii hominum, mendaces filii hominum, in stateris, ut decipiant ipsi de vanitate in idipsum. Nolite sperare in iniquitate et rapinas nolite concupiscere; divitiae si affluant. nolite cor apponere. Semel locutus est Deus, duo haec audivi, quia potestas Dei est. Et tibi, Domine, misericordia, quia tu reddes unicuique juxta opera sua. COMMENTARIUM. In omnibus psalmis mysticus exuberat sensus, sed mihi cura propensior ad moralem explanationem incumbit, in qua agitur, ut id quod canimus, faciamus. Ut in proposito in quo Deo subdita est anima tua, ita fixus et solidus maneas, ut non movearis amplius, ut dum venerint ad te spiritus immundi, et voluerint te a servitio Domini separare, ingerentes tibi occasiones malas, cogitationes pessimas, dicas eis: Deus adjutor meus, ego per ipsum non movebor amplius. Vos autem quousque irruitis in homines. Et sicut paries ruitis super universos nos, qui et meum honorem vultis a me repellere, sive pretiositatem meam vilem facere. Et cum sitim habeam sancti propositi, et sitienter in eo curram, vos ore vestro benedicitis, id est, sub specie boni consilii suasiones affertis. Sed corde maledicitis, id est, hoc quod bonum dicitis ore vestro malum mihi et perniciosum probatis. Audiamus sollicite locum istum. Dantur nobis a daemoniis bona consilia plena dolis, emamus et revendamus, et lucra pauperibus erogemus. Nunquid non quasi bonum est, sed non permittit te hoc opere intrare in potentias Domini. Item praesentes pecunias reponamus, unde scimus quid eveniat. Et hoc bonum videtur, sed non facit Christi discipulum. Item illi viduae juvenculae melius nos quam alii praebeamus solatium. Et hoc bonum est, sed dolis diaboli plenum. Haec et multa his similia cum ore suo tibi benedixerint daemones, corde suo maledicunt, et ideo dic illis: In Deo salutari meo est gloria mea, non migrabo a proposito meo, quo vos statui contemnendos. Et dic fratribus meis: Sperate in eo, omnis conventus plebis meae. Fundite coram illo corda vestra, quia Deus adjutor noster est. His autem qui audiunt consilia malignorum spirituum, hoc ordine loquere: Venite, filii hominum, mendaces in stateris, quid vos mutuo consentitis inimicis vestris? Nolite sperare in iniquitatem, quia decipit sperantes in se. Rapinam nolite concupiscere, quia concupiscentia furandi interficit amatorem suum. Divitiae si affluant nolite cor apponere, quia radix omnium malorum est avaritia (I Tim. VI). Hoc solum quod semel locutus est, diligenter ausculta, quia potestas Dei est, et Dei arbitratu consequimur misericordiam. Quia ipse reddet unicuique secundum opera sua. Ubi autem haec ipsa Dominus locutus sit, si forte requires, agnosce. In Deuteronomio canitur: Quoniam ego Deus, ego occidam et vivere faciam; percutiam, et ego sanabo, et non est qui eripiat de manu mea (Deut. XXXII). Haec ergo potestas Dei, est, et Patris et Filii et Spiritus sancti, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXII. Psalmus David cum esset in deserto Idumaeae. Deus, Deus meus, ad te de luce vigilo. Sitivit in te anima mea, quam multipliciter tibi caro mea. In terra deserta, invia et inaquosa, sic in sancto apparui tibi, ut viderem virtutem tuam et gloriam tuam. Quoniam melior est misericordia tua super vitas, labia mea laudabunt te. Sic benedicam te in vita mea, et in nomine tuo levabo manus meas. Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea, et labiis exsultationis laudabit os meum. Sic memor fui tui super stratum meum, in matutinis meditabor in te, quia fuisti adjutor meus. Et in velamento alarum tuarum exsultabo; adhaesit anima mea post te, me suscepit dextera tua. Ipsi vero in vanum quaesierunt animam meam, introibunt in inferiora terrae, tradentur in manus gladii, partes vulpium erunt. Rex vero laetabitur, in Deo laudabuntur omnes qui jurant in eo, quia obstructum est os loquentium iniqua. COMMENTARIUM. In toto psalterio nusquam invenies, Orabo te, Domine, hora quacunque alia, nisi matutino, mane diluculo. Quo dicto non tempus significat, sed peccatorum nocte transacta, et tenebrarum exclusa perfidia cessat dormitare, et vigilare studet, et veluti in diluculo initium lucis tuae accipiens, incipit sitire Dominum, non solum animo sed et corpore, ut videat virtutem ejus et gloriam ejus. Tunc cognoscit quia melior est misericordia ejus super vitam. Et labiis mundis a dolo laudat Dominum, rogans ut ita ei proveniat quandiu vivit, sic ut benedicat Dominum in vita sua. Et in similitudine crucis Christi levet manus suas, ut sicut adipe et pinguedine repleatur anima ejus. Pinguis fiat in amore Dei, et labia ejus exsultatione plena, non necessitate coacta, sed beneficiis provocata laudent nomen ejus. Hoc ei evenit, si memor fuit Dei super stratum ejus, et ubi alius memoratur luxuriae, ego Dei memor in matutinis meditabor in eo, quia ipse est adjutor meus. Dicendo super stratum, et addendo adjutorium, ostendit per ejus auxilium potuisse se castimoniam obtinuisse. Et sequitur quo ordine auxilium consequatur; daemonia enim animam per libidinis luxum quaerunt capere. Sed iste audi quid dicat: In vanum, inquit, quaesierunt animam meam. Et qua ratione non sit captus exponit: In velamento, inquit, alarum tuarum speravi, adhaesit anima mea post te, me suscepit dextera tua. Et sic factum est ut in vanum quaererent animam meam, ipsi magis fugerunt dum me quaerunt. Ingressi sunt in inferiora terrae, pervenerunt usque ad inferiora corporis. Invenerunt ibi gladium verbi Dei super femur potentissimum, et ibi traditi sunt in manus gladii. Notat ibi amator castitatis, quo ordine castitas custoditur. Ipsi enim qui quaerunt animam tuam ad inferiora terrae tuae perveniunt, tu statim si gladium super femore cinctus fueris, hoc eos gladio manu tua partibus mittis. Sane notandum quod partes ipsae factae de eis, non avium aut canum, sed vulpium, quia et canes et aves solent perdere partes suas. Vulpes tam astute agunt, ut non solum suas non perdant, sed et alienas et fortiores se praesumant. Denique physiologus refert semper vulpem in insidiis esse lupo; ut ubi ejus senserit praedam occultam, rapiat ei. Ita et tu castitatis amator, non solum tuam castitatem serves; sed eos quos praedatus est, arte qua potes quasi astutus eripias, ut astutia tua, quasi vulpes, partes daemonum rapiat, castitas comedat, et ipsa consumat in his factis. Rex tuus Christus Filius Dei laetabitur in Patre et Spiritu sancto, et laudabitur omnis qui jurat in eo, non juramento ad satisfactionem hominis, sed jura quae in eo sunt conservando. Quo facto, obstruitur os loquentium iniqua. Non audebunt daemones loqui jam tuo cordi superflua, faciente auxilio Domini nostri Jesu Christi, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXIII. In finem psalmus David. Exaudi, Deus, orationem meam cum deprecor, a timore inimici eripe animam meam. Protexisti me a conventu malignantium, a multitudine operantium iniguitatem. Quia exacuerunt linguas suas, intenderunt arcum rem amaram, ut sagittent in occultis immaculatum. Subito sagittabunt eum et non timebunt, firmaverunt sibi sermonem nequam. Narraverunt ut absconderent laqueos; dixerunt, Quis videbit eos? Scrutati sunt iniquitates, defecerunt scrutantes scrutinio. Accedet homo ad cor altum, et exaltabitur Deus. Sagittae varvulorum factae sunt plagae eorum, et infirmatae sunt contra eos linguae eorum. Conturbati sunt omnes qui videbant eos, et timuit omnis homo. Et annuntiaverunt opera Dei, et facta ejus intellexerunt. Laetabitur justus in Domino, et sperabit in eo, et laudabuntur omnes recti corde. COMMENTARIUM. Exaudi, Deus, orationem meam cum tribulor, sive cum deprecor. Quam orationem? A timore, ait, inimici eripe animam meam, qui protexisti me a conventu malignantium, et a multitudine operantium iniquitatem. Tu, Domine, a timore inimici libera animam meam, ipsa enim suscepit in se Spiritum sanctum. Isti autem sagittis in amaro arcu paratis, in occulto consistunt agentes, ut sagittent in occulto immaculatum. Tamen si non consenserit homo, etiam si sagittaverint eum, non timebit, non abscedit, stat viriliter, ut recuperet sanitatem vulneratus. Ut illi autem affirmantes sibi verbum injustum, in quo disputant, ut abscondat laqueos. Et audi quid dicant: Invisibiles eis sumus, non videbunt nos. Et ideo scrutantur corda hominum iniquis ambagibus, sed per gratiam Dei deficiunt scrutantes scrutinio. Videntes se defecisse, et hominem accedere ad superiorem gradum justitiae, faciunt ei cor altum, ut per elationem cordis ejus, exsultet se Deus ab eo. Quantacun que igitur in te, o Psalmista, virtus contemnendi concrescit, tanto altitudo cordi suo decrescat. Insiste, quia omnis qui se exaltat humiliabitur (Matth. XXIII). Tunc sagittae parvulorum fiunt plagae eorum, dabitur potestas etiam parvis desideriis tuis, qui in Christo sunt. Parvulis, inquam, mox natis ex te desideriis spiritalibus dabitur virtus, ut sagittis suis plagas daemonibus faciant, et pro nihilo computantes eos, contra ipsos faciant linguas eorum, id est ea quae suggesserint, contra eos reverti faciat. Quia sicut si consenserimus, ipsos vulneramus. In hac regula omnis homo qui nos cognoverit agere, timebit Deum, et annuntiabit opera ejus, et facta ejus intelliget. Justus autem qui est, non tristabitur in adversis, sed laetabitur in Domino, et sperabit in eo, et erit laus omnibus rectis corde in Christo Domino nostro, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXIV. In finem psalmus David canticum Aggaei, Jeremiae et Ezechielis, de verbo peregrinationis, et de populo transmigrationis, cum inciperent proficisci. Te decet hymnus, Deus, in Sion, et tibi reddetur votum in Jerusalem. Exaudi orationem meam, ad te omnis caro veniat. Verba iniquorum praevaluerunt super nos, et impietatibus nostris tu propitiaberis. Beatus quem elegisti et assumpsisti, inhabitabit in atriis tuis. Replebimur in bonis domus tuae, sanctum est templum tuum, mirabile in aequitate. Exaudi nos, Deus salutaris noster, spes omnium finium terrae et in mari longe. Praeparans montes in virtute tua, accinctus potentia: qui conturbas profundum maris, sonum fluctuum ejus. Turbabuntur gentes et timebunt qui inhabitant terminos a signis tuis, exitus matutini et vespere delectabis. Visitasti terram et inebriasti eam; multiplicasti locupletare eam. Flumen Dei repletum est aquis, parasti cibum illorum, quoniam ita est praeparatio ejus. Rivos ejus inebrians multiplica genimina ejus, in stillicidiis ejus laetabitur germinans. Benedices coronae anni benignitatis tuae, et campi tui replebuntur ubertate. Pinguescent speciosa deserti, et exsultatione colles accingentur. Induti sunt arietes ovium, et valles abundabunt frumento, clamabunt etenim, hymnum dicent. COMMENTARIUM. In Hebraeo non habet nec Jeremiam, nec Aggaeum, nisi solum David. Sed Esdra habens charitatem eorum, voluit eos memorare, asserens istum psalmum David cecinisse eos in prophetationis suae initio: hoc est, extra terra aliena est, et non potest cantare hymnos in terra aliena. Sit ergo Sion anima nostra, ut deceat hymnum in ea dici. Decebit autem Sion eam esse, si reddiderit votum Jerusalem, si quod votum fecit Deo, se renuntiaturum diabolo et pompis ejus, impleverit, tunc exaudit Deus orationem ejus, cum omnis caro ad eum venerit. Non est enim nec tribus, nec gens, ex qua non genuflectetur Domino Jesu Christo. Praedicantibus enim apostolis, in omnem terram exivit sonus eorum (Philip. II). Et licet verba iniquorum, Pharisaeorum scilicet, praevaluerint super eos, et impie eos afflixerint: Sed impietatibus, inquit, quas patimur tu propitiaberis. Beatus est enim Dominus Jesus Christus, quem elegisti et assumpsisti, hic habitavit in tabernaculis tuis, quando replesti in bonis domus tuae, in qua sanctum templum tuum regnat non manufactum, sed verbo genitum, et vir ginali utero procreatum, cui dicimus: Exaudi nos, Deus salutaris noster, spem enim omni generi humano tu tribuisti, etiam his qui longe sunt, et his qui prope. Quando parasti montes in virtute tua, quibus dixisti: Praedicate Evangelium omni creaturae (Matth. XVI). Signa autem credentibus haec ostendetis: infirmos curabitis, caecos illuminabitis, mortuos suscitabitis. Ab his signis turbatae sunt gentes, et timent Deum omnes qui habitant fines terrae; ab his enim signis timor Dei super faciem terrae sumpsit exordium. Et in exitu matutini et vesperi delectabitur Deus, id est, in Oriente et Occidente in aedificationibus Ecclesiarum delectaberis, ex quo visitasti terram adventu tuo, et inebriasti eam sanguine tuo, quando flumen Jordanis repletum est aquis, vocibus scilicet prophetarum. Tunc parasti cibum, non qui periit, quia ita est praeparatio tua Rivos ejus inebriasti, ita ut cum esset hora diei tertia, illi ebrii putarentur. Tempore quo multiplicasti generationes ejus; cujus ejus? id est Jordanis, quod est baptismate. Ibi erant, quando rivos ejus inebriasti, Parthi, et Medi, et Elamitae, Cretes, Syri, Arabes, Romani, Cyrenaei. Et pene omnes gentes, ex quibus multiplicasti generationes ejus, quando quasi stillicidiis coelestibus coepit exoriri. Tunc inchoavit corona anni diem sanctum Paschae, et campi repleti sunt ubertate, omnia fertilitate congaudent, festivitate epulantur, ita ut fines deserti pinguescant, et exsultatione colles accingantur. Induentur enim arietes mansuetudine ovium, non ventilabunt cornubus, et convalles abundabunt frumento corporis Christi. Quod quando accipient, clamabunt arietes, et oves simul, hymnum dicentes Christo Filio Dei, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto, in unitate Deitatis, et in Trinitate unitatis in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXV. In finem canticum psalmi Resurrectionis. Jubilate Deo, omnis terra, psalmum dicite nomini ejus, date gloriam laudi ejus. Dicite Deo: Quam terribilia sunt opera tua, Domine, in multitudine virtutis tuae mentientur tibi inimici tui. Omnis terra adoret te, Deus, et psallat tibi, psalmum dicat nomini tuo. Venite et videte opera Dei. terribilis in consiliis super filios hominum. Qui convertit mare in aridam, in flumine pertransibunt pede, ibi laetabimur in ipso. Qui dominatur in virtute sua in aeternum, oculi ejus super gentes respiciunt, qui exasperant non exaltentur in semetipsis. Benedicite gentes Deum nostrum, et audilam facite vocem laudis ejus. Qui posuit animam meam ad vitam, et non dedit in commotionem pedes meos. Quoniam probasti nos, Deus, igne nos examinasti sicut examinatur argentum. Induxisti nos in laqueum, posuisti tribulationes in dorso nostro, imposuisti homines super capita nostra. Transivimus per ignem et aquam, et eduxisti nos in refrigerium. Introibo in domum tuam in holocaustis, reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea. Et locutum est os meum in tribulatione mea. Holocausta medullata offeram tibi cum incenso arietum, offeram tibi boves cum hircis. Venite et audite, et narrabo omnes qui timetis Deum, quanta fecit animae meae. Ad ipsum ore meo clamavi, et exsultavi, sub lingna mea. Iniquitatem si aspexi in corde meo, non exaudiet Dominus. Propterea exaudivit Deus et attendit voci deprecationis meae. Benedictus Deus qui non amovit orationem meam, et misericordiam suam a me. COMMENTARIUM. Judaeorum terra sola jubilabat Deo, sed quia nunc oculi ejus, id est, Dei super gentes per Christum attendunt, non jam sola Judaea jubilat Deo, sed omnis terra Deo psalmum dicit nomini ejus: et dat gloriam laudi ejus, et dicit Deo: Quia terribilia sunt opera tua in multitudine virtutis tuae, quibus te verum Deum Filium declarasti, quando mentiti sunt inimici tui, dicentes: Non est a Deo (Joan. VIII), te daemonia fugante, mortuos suscitante, leprosos mundante, paralyticos curante, mare pedibus ambulante, ventis imperante. In hac multitudine virtutis tuae mentiebantur tibi inimici tui, dicentes: Scimus quia a Deo es, et non accipis personas hominum (Joan. III). Plus autem in multitudine virtutis tuae tunc mentiti sunt, quando dixerunt te furatum a discipulis, cum jam resurrexisses, et omnis terra, in cujus corde fueras, adoraret te. Illi dicebant militibus: Mentimini, dicite eum furatum vobis dormientibus (Matth. XXVIII). Psalmus hic resurrectionem in titulo praenotat, nolite mentiri, si dormivistis, non vidistis qui rapuit corpus. Aut enim vidistis rapientes et non dormistis, aut dormistis, et non vidistis. Quid mentimini? Magis venite et videte opera Domini, ipse est enim iste qui convertit mare in aridam, ut transirent patres vestri per siccum per medium mare. Ipse est qui dividit fluvium ut transirent eum pedibus patres vestri. Magis laetamini in unum omnes, quia ipse est qui dominatur in virtute sua in aeternum. Et quia oculi ejus super gentes respiciunt, vos, Judaei, gaudete, quod promissum Patris vestri completur. Deus enim dixit Abrahae: In semine tuo haereditabo omnes gentes (Gen. XXII). Quid eis invidetis, et more solito Dominum ad iracundiam provocatis, ita ut dicat vobis: Quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur gentibus facientibus voluntatem ejus (Matth. XXI). Benedicite ergo, gentes, Deum nostrum, et obedite voci laudis ejus. Hoc Ecclesia in omnibus sequitur cum apostolis et martyribus. Posuit, inquit, animam meam ad vitam, et non dedit commoveri pedes meos, quando probasti nos, Deus, et examinasti igne passionum, sicut examinatur argentum. Induxisti in laqueum, posuisti tribulationes in dorso nostro, et homines supra capita nostra. Tamen transivimus per ignem martyrii, et aquam baptismatis, et induxisti nos in refrigerium. Nam et in baptismo Spiritu sancto et igne censiti sumus, quando intravimus domum tuam in holocaustis, et reddidimus vota, quae locutum est os nostrum in tribulatione nostra. Holocausta medullata offeram tibi. Holocausta sine medulla offerat Deo, qui corde inanis, corpore videtur orare et psallere. Ego autem, inquit, medullata tibi offeram: Orabo spiritu, orabo et mente, psallam spiritu, psallam et mente (I Cor. XIV), offeram incensum arietum, viriliter repugnans zelo ovium tuarum, adversus omnem haereticum: offeram tibi boves cum praedico, hircos cum imperium libidinis subjugo, vel jugulo. Venite et audite quanta Deus fecit animae meae; ut animan meam eriperet, animam suam posuit; ut me a morte eriperet, mortem accepit. Si non credo te verum Deum, et iniquitatem negantis vides esse in corde meo, non me exaudias, Deus. Verum quia credo te esse, ideo exaudisti me. Benedico te qui non amovisti precem meam, nec misericordiam tuam a me, qui regnas cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXVI. In finem in hymnis psalm. cantici David. Deus misereatur nostri et benedicat nobis, illuminet vultum suum super nos, et misereatur nostri. Ut cognoscamus in terra viam tuam, et in omnibus gentibus salutare tuum. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes. Laetentur et exsultent gentes, quoniam judicas populos in aequitate, et gentes in terra dirigis. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes, terra dedit fructum suum. Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus, et metuant eum omnes fines terrae. COMMENTARIUM. In hymnis psalmus cantici est, quod canebant angeli, Gloria in excelsis (Matth. II), quando illuminando vultum suum super nos venit, et benedixit nos, ut cognosceremus in terra viam Dei, et in omnibus gentibus salutare ejus. Confiteantur hoc populi, quia venisti ut laetentur gentes, quia incipiunt tuo judicio agi in aequitate, et in terra corporis sui, a perversitate recto tenore auferri et dirigi. Confiteantur et hoc populi omnes, quia Maria ex terreno corpore, sed coelesti semine, dedit fructum suum, ut benedicat ipse fructus in Trinitate. Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus. Ter Deus dictus, unus in Trinitate nominatus, quem metuunt omnes fines terrae, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXVII. In finem psalm. cantici David. Exsurgat Deus et dissipentur inimici ejus, et fugiant qui oderunt eum a facie ejus. Sicut defecit fumus deficiant, sicut fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei. Et justi epulentur et exsultent in conspectu Dei, et delectentur in laetitia. Cantate Deo, psalmum dicite nomini ejus, iter facite ei qui ascendit super occasum, Dominus nomen illi. Exsultate in conspectu ejus, turbabuntur a facie ejus patris orphanorum et judicis viduarum, Deus in loco sancto suo, Deus qui inhabitare facit unius moris in domo. Qui educit vinctos in fortitudine, similiter eos qui exasperant, qui habitant in sepulcris. Deus cum egrederis in conspectu populi tui cum pertransieris in deserto, terra mota est, etenim coeli distillaverunt a facie Sinai, a facie Dei Israel. Pluviam voluntariam segregabis, Deus, haereditati tuae; et infirmata est, tu vero perfecisti eam. Animalia tua habitabunt in ea, parasti in dulcedine tua pauperi, Deus. Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa. Rex virtutum dilecti dilecti, et speciei domus dividere spolia. Si dormiatis inter medios cleros pennae columbae deargentatae, et posteriora dorsi ejus in pallore auri. Dum discernit coelestis reges super eam, nive dealbabuntur in Selmon; mons Dei mons pinguis. Mons coagulatus, mons pinguis; ut quid suspicamini montes coagulatos? Mons in quo beneplacitum est Domino habitare in eo, etenim Dominus habitavit in finem. Currus Dei decem millibus multiplex millia laetantium, Dominus in eis in Sina in sancto. Ascendisti in altum, cepisti captivitatem, accepisti dona in hominibus. Etenim non credentes inhabitare Dominum Deum. Benedictus Dominus die quotidie, prosperum iter faciet nobis Deus salutarium nostrorum. Deus noster, Deus salvos faciendi; et Domini Domini exitus mortis. Verumtamen Deus confringet capita inimicorum suorum, verticem capilli perambulantium in delictis suis. Dixit Dominus: Ex Basan convertam, convertam in profundum maris. Ut intingatur pes tuus in sanguine, lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. Viderunt ingressus tuos, Deus, ingressus Dei mei, regis mei, qui est in sancto. Praevenerunt principes conjuncti psallentibus in medio juvencularum tympanistriarum. In Ecclesiis benedicite Deo Domino de fontibus Israel. Ibi Benjamin adolescentulus in mentis excessu. Principes Juda, duces eorum; principes Zabulon et principes Nephtalim. Manda, Deus, virtuti tuae; confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis. A templo tuo in Jerusalem tibi offerant reges munera. Increpa feras arundinis, congregatio taurorum in vaccis populorum, ut excludant eos qui probati sunt argento. Dissipa gentes quae bella volunt, venient legati ex Aegypto, Aethiopia praeveniet manus ejus Deo. Regna terrae, cantate Deo, psallite Domino. Psallite Deo qui ascendit super coelum coeli ad orientem. Ecce dabit voci suae vocem virtutis, date gloriam Deo super Israel, magnificentia ejus et virtus ejus in nubibus. Mirabilia Deus in sanctis suis, Deus Israel ipse dabit virtulem et fortitudinem plebi suae, benedictus Deus. COMMENTARIUM. Item psalmus cantici in quo exsurgit a mortuis, ut dissipentur inimici ejus, et fugiant qui crucifixerunt eum a facie ejus. Sicut defecit fumus contra altitudinem eundo, sic deficiant: et sicut fluit cera, ignem quidem sentiens, sed ad naturam suam rediens, sic pereant peccatores sine conspectu Dei. Isti vero, id est, apostoli exsurgente Domino epulentur et delectentur in laetitia, et quousque ascendat super occasum, iter faciant illi, et gaudeant in conspectu ejus. Super occasum ascendit, quia juxta occasum suum coepit mundus esse quando in coelos ascendit. Unde et apostolus Joannes dicit: Pueri, novissima hora est (I Joan. II). Turbati sunt a facie ejus Judaei, quando ostendit se patrem orphanorum et judicem viduarum. Deus in loco sancto suo. Ubicunque sanctitas est, locus Dei est, et ibi Deus est, et ipse facit unanimes in domo, in Ecclesia utique sua unam fidem integram exercere, ipse educet vinctos a diabolo in fortitudine sua. Et ipsos qui ad iram provocant, id est, qui magicis artibus serviunt, hi sunt qui habitant in sepulcris. Deus, egredere coram populo tuo, dum transieris ad desertum, terram mutasti, quando coeli stellam protulerunt, a facie Dei Israel. Tunc pluviam voluntariam segregasti, Deus, haereditati tuae, quando angeli cecinerunt: Pacem hominibus bonae voluntatis (Matth. II). Haereditas ejus in apostolis sumpsit exordium, in quibus infirmata est ipsa haereditas, sed ipse Dominus perfecit eam resurgendo a mortuis, ostendendo fissuras clavorum in manibus, vulneris signum in latere; et ita eam perfecit, ut non solum spiritales, sed et animales habitent in ea, quia paravit ea dulcedinem suam Deus, quando dedit verbum mulieribus Dominus, ut evangelizarent virtutem multam. Dominus ergo eis dedit verbum dicens: Ite, dicite fratribus meis ut eant in Galilaeam, ibi me videbunt (Matth. XXVIII). Quis hoc dixit? Rex virtutum dilecti, id est, interior Christi et species domus, utique corporis speciosi forma prae filiis hominum, in qua dividit spolia, et captivavit synagogam, et thesauros ejus divisit in Ecclesia, alii dedit prophetiam, alii verbum, alii virtutem sanitatum: denique ultra synagoga non habet, nec prophetam, nec unctionem, nec sacrificium. Haec captivae synagogae sublata velut spolia sunt, divisa cum dormirent inter medios cleros Scribae et Pharisaei. Inter medios, inquam, cleros, id est, inter libros sanctos. Cleros enim libros hoc loco dictos, et Judaei dicunt et nostri plurimi tractatores. Ergo si inter libros divinos positi dormiatis, id est negligatis, et tenentes claves regni, nec vos intretis, nec alios ingredi permittatis. Qui vos pennae columbae deargentatae, id est, o vos pennae columbae deargentatae, id est, simulantes simplicitatem columbae, veluti pennae ejus vos ostendistis. Porro autem deargentatae pennae estis, non verum argentum, et spe ciem auri, non aurum verum ostenditis. Ergo si vos dormitis, ego dabo vigilantes coelestes reges, id est apostolos, super terram, ut in omnem terram exeat sonus eorum. Ita ut hi quos nigredo peccatorum obtinuit, ad praedicationem eorum nive dealbentur in Selmon. Selmon locus est in quo purificabantur proselyti, vel hi qui fatebantur gravioribus se pollutionibus inquinatos, κατ' ἀντίφρασιν, locum Selmon voluit dici omnem locum in quo hi qui nigrificaverunt peccatorum sordibus, dealbentur. Ergo cum discernit Dominus super terram apostolos suos, quicunque audierunt eos et crediderunt si super fenisecium fuerunt nigri, tanquam lana candida facti, quasi nix dealbati sunt in Selmon, in loco purificationis, ubi omnia peccata lavantur: ubi mons Dei est, mons pinguis, nullus alius nisi Christus Jesus, ipse pinguis, sudans oleo justitiae, oleo chrismatis, mons coagulatus est. Hic ipse mons pinguis in unitate Deitatis Trinitatem coagulatam gerens. Videte ne suscipiatis in Deitate alium aliunde. Nam qui haec faciunt, arguuntur, et dicitur eis: Utquid sic suscipitis montes uberes? id est, utquid facitis pluralem Deitatem? Coagulatum montem in unitate tenete, et Patrem ac Spiritum sanctum in uno Domino nostro Jesu Christo suspicite. Ipse est enim mons in quo placuit Deo habitare in eo, et in ipso Dominus habitavit in saecula saeculorum. Hujus currus decem millibus. Multiplex currus ejus in passione agitatus est, ubi sibi ipse plus sufficit, quam decem millia legiones angelorum, et millia laetantium quae fuerunt cum Moyse in Sina in sancto. Tunc ascendit in altum, id est, in crucem, cepit captivitatem, ipsam captivitatem ligni primi, ipsam cepit, et de peccato damnavit peccatum. De ligno, inquam, crucis lignum concupiscentiae cepit, et dona erogavit hominibus. Passus est etiam, qui non credebant, etiam his dona dedit in cruce positus, et non parva dona. Audi quam magna. Preces pro his fundebat, dicens: Pater remitte illis, quia ignorant (Luc. XXIII). Dedit ergo dona hominibus, id est, credentibus, et non solum credentibus, sed etiam his qui non credunt inhabitare Dominum, qui non credunt quia Deus erat in Christo mundum concilians sibi (II Cor. V). Benedictus Dominus Pater, benedictus Deus Filius, benedictus Dominus Spiritus sanctus, quia prosperum iter crucis suae fecit nobis Deus Salvator noster, qui ideo cruciari voluit, ut nos salvos faceret. Ideo mortis exitium suscepit, ut conquassaret capita inimicorum suorum, et liberaret peccatores de manibus daemonum, qui a vertice capilli perambulabant in delictis suis. Dixit Dominus: Ex Basan convertam. Basan rex fuit, qui pro peccato captivabat Israel. Ergo qui pro peccatis suis, a Basan capti sunt, per crucem meam ex Basan convertam. Verum quia in abyssis et in profundo est locus diaboli, etiam inde convertam, dicit interior Divinitas perfecta, profecto homini suo Jesu Christo. Convertam, inquit, etiam de profundo maris, donec intingatur pes tuus in sanguine passionis. Ibi lingua canum tuorum, canum utique latrantium: Crucifige, crucifige (Luc. XXIII). Ergo haec lingua canum ex inimicis ab ipso diabolo excitata est. Post passionem autem visi sunt ingressus tui, Deus; probatum est, quia ingressus est in homine Deus, et est in sancto. De quo praevenerunt principes prophetae conjuncti psallentibus in medio juvencularum, quae exierant in occursum David, cantantes: Vicit David in decem millibus (I Reg. XVIII). Dejecto Goliath, ibi Christus in David erat victor in medio juvencularum tympanistriarum. Verum quia ibi fuit imago, hic veritas comprobatur. Nolite haec in synagogis canere, sed in Ecclesiis sanctorum; ibi benedicite Dominum, non aliunde venientem, non advenam, non novum, sed ipsum qui semper est, Dominum de fontibus Israel. Ibi Benjamin adolescentior in pavore. Ubi? Ibi in Ecclesiis sine dubio. Ibi Benjamin ille, qui dicit: Ego Israelita sum ex tribu Benjamin (Rom. XI). Quare adolescentior? Quia novissimus natus est patri suo. Inter illos undecim coepit esse duodecimus, sed in convivio duplices partes accepit, ita ut amplius illis omnibus laborans, obtineret hunc ipsum laborem non sibi, sed gratiae Dei patris sui imputans. Ibi ergo Benjamin adolescentior, in pavore, id est, in excessu mentis. Ruit enim subito, et expavit; ruit in terra, et surrexit in coelo; ruit persecutor, et surrexit apostolus; ruit Saulus, et surrexit Paulus. Ubi tamen, ubi Benjamin? ubi si interrogas: ibi, inquit, ubi principes Juda, ubi principes Zabulon, ubi principes Nephtalim, ubi mandavit Deus virtutem suam, ubi confirmavit quod operatus est in nobis, ubi est templum in triduo suscitatum, quod est in Jerusalem, ubi offerunt reges munera, ubi increpantur ferae silvae. Haeretici sunt qui quasi ferae in silva legis latebram fovent, ut ex occulto laedant consilium taurorum inter vaccas populorum. Laedere enim student sacerdotum consilia, qui hoc loco tauri nominantur apti altario inter vaccas, id est, inter plebes surdas et ignaras agentes. Quare autem increpari a Deo postulantur? Ut insipientia eorum nota fiat omnibus, ne forte cum hi non increpantur, excludant eos qui non sunt deargentati, sed probati sunt argento. Dissipa eos, Domine, qui bella volunt. Venient legati ex Aegypto, Pharaone demerso, mitte duces tuos ad Aegyptum, fungantur legatione ex Aegypto; ipsam etiam interiorem partem Aegypti, Aethiopiam praeveniat manus tua, ut regna terrae canant tibi, qui ascendisti in coelos coelorum ad Orientem, quando dedisti vocem tuam vocem virtutis, ut in tuo nomine apostoli super omnes infirmantes, et super daemones, et super ipsam mortem virtutem imperandi susciperent; ut, facientes haec signa, dicerent gentibus: Date honorem Deo, super Israel magnum nomen ejus, et per eum qui videt Deum in Christo, cujus virtus in nubibus, in apostolis scilicet, quos mittens ad gentes, monuit ne pluerent in Judaeum, ut compleret quod diceret: Mandabo nubibus meis ne pluant super eam pluviam (Isai. V). Non enim jam in incredulis mirabilis vult esse, sicut semper fuit in incredulis mirabilis, sed nunc mirabilis in sanctis, quibus credentibus dat virtutem, et per ipsos dat fortitudinem plebi suae benedictus Deus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXVIII. In finem pro his qui commutabuntur, psalmus David. Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae usque ad animam meam. Infixus sum in limo profundi, et non est substantia. Veni in altitudinem maris, et tempestas demersit me. Laboravi clamans, raucae factae sunt fauces meae, defecerunt oculi mei dum spero in Deum meum. Multiplicati sunt super capillos capitis mei, qui oderunt me gratis. Confortati sunt qui persecuti sunt me inimici mei injuste, quae non rapui tunc exsolvebam. Deus, tu scis insipientiam meam, et delicta mea a te non sunt abscondita. Non erubescant in me qui exspectant te, Domine virtutum. Non confundantur super me, qui quaerunt te, Deus Israel. Quoniam propter te sustinui opprobrium, operuit confusio faciem meam. Extraneus factus sum fratribus meis, et peregrinus filiis matris meae. Quoniam zelus domus tuae comedit me, et opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. Et operui in jejunio animam meam, et factum est in opprobrium mihi. Et posui vestimentum meum cilicium, et factus sum illis in parabolam. Adversum me loquebantur qui sedebant in porta, et in me psallebant qui bibebant vinum. Ego vero orationem meam ad te, Domine, tempus beneplaciti, Deus. In multitudine misericordiae tuae exaudi me, in veritate salutis tuae. Eripe me de luto, ut non infigar; libera me ab his qui oderunt me, et de profundis aquarum. Non me demergat tempestas aquae, neque absorbeat me profundum, neque urgeat super me puteus os suum. Exaudi me, Domine, quoniam benigna est misericordia tua, secundum multitudinem miserationum tuarum respice me. Et ne avertas faciem tuam a puero tuo; quoniam tribulor, velociter exaudi me. Intende animae meae, et libera eam, propter inimicos meos eripe me. Tu scis improperium meum, et confusionem meam, et reverentiam meam. In conspectu tuo sunt omnes qui tribulant me, improperium exspectavit cor meum et miseriam. Et sustinui qui simul contristaretur, et non fuit; qui consolaretur, et non inveni. Et dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, et in retributiones et in scandalum. Obscurentur oculi eorum, ne videant, et dorsum eorum semper incurva. Effunde super eos iram tuam, et furor irae comprehendat eos. Fiat habitatio eorum deserta, et in tabernaculis eorum non sit qui inhabitet. Quoniam quem tu percussisti persecuti sunt me, et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Appone iniquitatem super iniquitatem eorum, et non intrent in justitiam suam. Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur. Ego sum pauper et dolens; salus tua, Deus, suscepit me. Laudabo nomen Dei cum cantico, et magnificabo eum in laude. Et placebit Deo super vitulum novellum, cornua producentem et ungulas. Videant pauperes et laetentur; quaerite Deum, et vivet anima vestra. Quoniam exaudivit pauperes Dominus, vinctos suos non despexit. Laudent illum coeli et terra, mare et omnia reptilia in eis. Quoniam Deus salvam faciet Sion, et aedificabuntur civitates Judae. Et inhabitabunt ibi, et haereditate acquirent eam. Et semen servorum ejus possidebit eam, et qui diligunt nomen ejus habitabunt in ea. COMMENTARIUM. In Domino nostro Jesu Christo duas substantias Dei et hominis confitemur, et virtutes Deo tradimus, infirmitates homini applicantes, cujus vocem in isto psalmo ab initio usque ad finem prophetatam advertimus. Consuetudo habet humani sermonis, ut gravem calumniam patientem, gravi dicamus tempestati accumbere, hoc ordine aquas usque ad animam suam pervenisse significat. Dicendo autem in limo profundi se infixum, fabricam primi hominis sonat, in qua fixum cruci tempestas seditiosi populi mersit eum in mortem. Rogat nunc pro discipulis ut non erubescant in eo, qui exspectant resurrectionem ejus, neque confundantur qui requirunt te in me, Deus Israel. Quoniam propter te, inquit, portavi improperium, dum facio voluntatem tuam, illos offendi; operuit reverentia faciem meam palmis attractatam, exterus factus sum fratribus meis, omnes me derelicto fugerunt. Hoc ideo passus sum, quia zelatus sum domum tuam, quia ejeci de templo tuo negotiationes, operui jejunio animam meam, quadraginta diebus totidemque noctibus nihil accipiens, indutus sum sacco, forma servi. Indutus sum rex coelorum, et factus sum illis in parabolam, hinc inde verborum insultationibus subjacens. Adversum me exercebantur sacerdotes, ipsi in portis eliguntur sedere, sicut Jeremias dicit, oderunt arguentem. In portis ergo hi accipiunt pontificium judicandi et corripiendi, quasi qui claves civitatis teneant in portis sedere memorantur, et in me psallebant ebrii. Ego vero orationem fundens agebam, ut eriperes me de luto mortis, ne ibi adhaererem, ut non urgeret super me puteus os suum. Puteus pro diabolo hoc loco positus est. Puteus a potando dicitur, ipse potavit primos homines, et per populum oris sui aperuit super eos os in morte. Unde sancti in passione evadentes dicunt: Nisi Dominus fuisset in nobis, forsitan vivos deglutissent nos (Psal. CXXIII). Qui? ministri utique ejusdem inimici. Sustinui, inquit, qui simul contristaretur, et non fuit. Non enim poterat simul pati Divinitas; sicut sol, si in ligno sit quando conciditur, simul concidi non potest, ita Divinitas simul fuit passioni, et simul non patiebatur tristitiam. Quaesivi consolantem, et non inveni; tot millia saturati, tot millia salvati, infiniti edocti, et nec unus inventus est mihi consolator tempore quo dederunt in esca mea fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Propter hoc facta est mensa eorum coram ipsis in laqueum. Mensam hic synagogam canit, ad quam, quasi refecturi spiritaliter euntes, laqueum aeternae mortis incurrunt. Obscuratos habentes oculos ne videant lumen Ecclesiae, dorsum suum parietibus vanis incurvant. Et ideo apponitur iniquitas super iniquitatem ipsorum, quia et ipsi geminant iniquitates suas. Occiderunt Christum, sanctos persecuti sunt, Ecclesiam negant, voces prophetarum evacuant. Et ideo delentur de libro viventium, et cum justis non scribuntur. Non habent enim partem cum Abraham, neque cum omnibus sanctis veteris Testamenti, quia contempserunt pauperem in aspectu, illum de quo omnes patres eorum concionati sunt. Pauper, inquit, ego et dolens. Pauper ut nos divites faceret, dolens ut nos a doloribus aeternis eriperet. Factus est hostia Deo pro nobis, pacificans in sanguine suo, sive qui in terris sunt, sive qui in coelis (Coloss. I). Et placuit in sacrificio crucis, quasi vitulus novellus cornua producens duorum Testamentorum, et ungulas quatuor Evangeliorum, quod videntes pauperes laetantur. Pauperes apostoli, non habentes duas tunicas, non peram, non pecuniam in zonis suis. Unde et Petrus mendicanti infirmo: Argentum et aurum non habeo, sed quod habeo hoc do tibi. In nomine Jesu, surge et ambula (Act. III). In his operibus magnificatus est Dominus Jesus Christus in laude; quod videntes pauperes, gratulantur, quia sic exaudit pauperes Dominus, vinctos suos non spernit. Laudant eum coeli, quia ascendit; et terra, quia resurrexit; et mare, quia pedibus illud ambulavit; et Sion, quia aedificavit eam non habentem maculam, neque rugam; et civitates Judae, animae apostolorum, quae inhabitantur a Christo, et haereditatem primam acquisivit eas. Semen etiam servorum Christi possidebunt eas, qui non possident terrenas vanitates. Apostolorum utique doctrinas possident, et qui diligunt nomen Domini inhabitabant in ea, id est, in fide, in doctrina, in Ecclesia. In qua regnat Dominus noster Jesus Christus cum Patre et Spiritu sancto, nunc et in cuncta saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXIX. In finem psalmus David, in rememoratione quod salvum fecit eum Dominus. Deus, in adjutorium meum intende; Domine, ad adjuvandum me festina. Confundantur et revereantur, qui quaerunt animam meam. Avertantur retrorsum et erubescant, qui volunt mihi mala. Avertantur statim erubescentes, qui dicunt mihi: Euge, euge. Exsultent et laetentur in te omnes qui quaerunt te, et dicant semper: Magnificetur Dominus, qui diligunt salutare tuum. Ego vero egenus et pauper sum; Deus, adjuva me. Adjutor meus et liberator meus es tu, Domine, ne moreris. COMMENTARIUM. In rememoratione, inquit David, eo quod salvum me fecit Dominus; ibi dixit salvum me fac, Domine, hic gratias agit salvatus. Quid tamen oravit? Ad adjuvandum me festina; festinanter suscita me a mortuis, ut erubescant statim erubescentes, qui dicunt mihi: Euge, euge. Exsultent hi qui sperant in te, et qui quaerunt te, et dicant semper: Magnificetur Dominus, qui diligunt salutare tuum. Liquet apostolos et quaesisse et dilexisse; ego vero, ait, mendicus et pauper sum. Exinanivi enim meipsum factus obediens usque ad mortem (Philip. II). Deus, adjuva me, non enim fragilitas humana resurgit, nisi potentia fuerit divina relevata. Adjutor ergo et liberator meus esto, Domine, ne tardaveris, Deus qui regnas in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXX. Psalmus David filiorum Jonadab et priorum captivorum. In te, Domine, speravi, non confundar in aeternum; in justitia tua libera me et eripe me. Inclina ad me aurem tuam, et salva me. Esto mihi in Deum protectorem, et in locum munitum, ut salvum me facias. Quoniam firmamentum meum, et refugium meum es tu. Deus meus eripe me de manu peccatoris, et de manu contra legem agentis et iniqui. Quoniam tu es patientia mea, Domine; Domine, spes mea a juventute mea. In te confirmatus sum ex utero de ventre matris meae, tu es protector meus. In te cantatio mea semper, tanquam prodigium factus sum multis, et tu adjutor fortis. Repleatur os meum laude, ut cantem gloriam tuam, tota die magnitudinem tuam. Ne projicias me in tempore senectutis, cum defecerit virtus mea, ne derelinquas me. Quia dixerunt inimici mei mihi, et qui custodiebant animam meam consilium fecerunt in unum. Dicentes, Deus dereliquit eum; persequimini et comprehendite eum, quia non est qui eripiat. Deus, ne elongeris a me, Deus meus in auxilium meum respice. Confundantur et deficiant detrahentes animae meae, operiantur confusione et pudore, qui quaerunt mala mihi. Ego autem semper sperabo, et adjiciam super omnem laudem tuam. Os meum annuntiabit justitiam tuam, tota die salutare tuum. Quoniam non cognovi litteraturam, introibo potentias Domini. Domine, memorabor justitiae tuae solius. Deus, docuisti me a juventute mea, et usque nunc pronuntiabo mirabilia tua. Et usque in senectam et senium, Deus, ne derelinquas me, donec annuntiem brachium tuum generationi omni quae ventura est. Potentiam tuam et justitiam tuam, Deus, usque in altissima quae fecisti magnalia. Deus, quis similis tibi? Quantas ostendisti mihi tribulationes multas et malas, et conversus vivificasti me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. Multiplicasti magnificentiam tuam, et conversus consolatus es me. Nam et ego confitebor tibi in vasis psalmi veritatem tuam, Deus; psallam tibi in cithara sanctus Israel. Exsultabunt labia mea cum cantavero tibi, et anima mea quam redemisti. Sed et lingua mea meditabitur justitiam tuam, cum confusi et reveriti fuerint, qui quaerunt mala mihi. COMMENTARIUM. Psalmus, inquit, filiorum Jonadab, et priorum captivorum. Videndum est cum quibus canit David. Cum filiis Jonadab, de quibus Jeremias dicit patria constitutione vinum non bibere, et vocem Domini increpantis memorat qua dictum est: Filii Jonadab custodiunt praecepta patris sui, et non bibent vinum (Jerem. XXXV). Non ergo putemus filios Jonadab cum David cecinisse psalterium, sed sobrietatis viros participes fuisse, et in psallendo Deo. Non enim canebatur ad libitum, sed ad gemitum, ubi captivi primi simul lacrymas funderent, dicentes: Deus meus, eripe me de manu contra leges agentis et iniqui. In te confirmatus sum ex utero. Ex utero utique virginali. Nos dicimus in Deo confirmatum Christum, qui tanquam prodigium factus est multis incredulis, credentibus autem exstitit adjutor et fortis. Repletum est os ejus non in cibo, non ebrietate, sed laude, et non est protectus in tempore passionis cum deficeret virtus ejus. Non est penitus derelictus tempore quo dicebant inimici: Deus dereliquit eum. Tunc Deus non discessit ab eo; quo resurgente, erubuerunt, et confusi sunt insultantes aversi retro, et confusi volentes animam ejus, nullam cognoscens aliam negotiationem, nisi hanc, ut intraret in potentias Domini. Nunc exterior interiori dicit: Quae fecisti magnalia Deus, quis similis tibi? Quantas ostendisti mihi tribulationes multas et malas, et conversus ecce vivificasti me, et de abysso terrae iterum reduxisti me. Dicendo iterum quaestionem fecit. Semel enim passus, semel mortuus, semel sepultus, semel de abysso terrae reductus, quid est hoc iterum? Iterum dicendo exclusit nova. Ita nos poenitentiae recuperationem negantes, et praedas leonum in eorum faucibus relinquentes, noster hic pastor non relinquet praedam; non videt lupum et fugit, sed viventes de ore leonum oves eripiens, iterum suis gregibus praesentat incolumes, hoc est, iterum qui in ipso sepulti sumus per baptismum, et Christum induti morimur, quando nos morti tradimus consentiendo inimicis nostris, qui nos sic terrenis voluptatibus implicant, ut videamur in abysso terrae demersi. Sed quia non patitur in nobis perire quod contulit, jam per baptismum semel a mortuis suscitatos ad vitam aeternam, ab aeterna vita per diaboli exclusos astutiam, in eo iterum Christus de abysso terrae reducit, in quo multiplicans justitiam suam, id est, excommunicans eum, et a pacis osculo projiciens, conversus iterum consolatur, reddens ei communionem quam abstulerat, osculum quod negabat. Et ego, inquit, confitebor, quia confessio est quae liberat poenitentem. Confitetur ergo in oratione sua Domino Deo suo peccata sua. Dei autem veritatem in vasis psalmi. Quae sunt vasa psalmi? In vasis psalmi veritatem Dei nuntiant, qui intus intra vasculum corporis sui veritatem rectae fidei habent inclusam. Namque si incorporaliter quispiam poenitentiae suae afflictiones ostendat, a peccato abstineat, in jejunio, cinere, cilicioque permaneat: nisi in vasis psalmi veritatem teneat, omnia quae laboraverit evanescunt. Facilius per veritatem fidei sine sua ad indulgentiam veniet, quam per afflictionem suam sine veritate attinget. Age ergo in confessione tua correptionem etiam sine cilicio, et in psalmi vasculo veritatem include. Psalmus enim quem canis ad Deum non pervenit nisi intus in vasculo suo ubi psalmum includit memoria, in vase, inquam, ipso veritas Dei simul fuerit commorata. Tunc psallis in cithara Sancto Israel, tunc gaudent labia tua, dum cantas Domino, et anima tua quam redemit, quam iterum de abysso revocans liberavit, et confundit aeterna confusione qui quaerebat eam. Solus enim creator ejus possidet eam, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXI. Psalmus David in Salomonem. Deus, judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis. Judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio. Suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam. Judicabit pauperes populi, et salvos faciet filios pauperum, et humiliabit calumniatorem. Et permanebit cum sole et ante lunam, in generatione et generationem. Descendet sicut pluvia in vellus, et sicut stillicidia stillantia super terram. Orietur in diebus ejus justitia, et abundantia pacis, donec auferatur luna. Et dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrarum. Coram illo procident Aethiopes, et inimici ejus terram lingent. Reges Tharsis et insulae munera offerent, reges Arabum et Saba dona adducent. Et adorabunt eum omnes reges, omnes gentes servient ei. Quia liberavit pauperem a potente, et pauperem cui non erat adjutor. Parcet pauperi et inopi, et animas pauperum salvas faciet. Ex usuris et iniquitate redimet animas eorum, et honorabile nomen eorum coram illo. Et vivet, et dabitur ei de auro Arabiae, et adorabunt de ipso semper, tota die benedicent ei. Erit firmamentum in terra in summis montium, superextolletur super Libanum fructus ejus, et florebunt de civitate, sicut fenum terrae. Sit nomen ejus benedictum in saecula, ante solem permaneat nomen ejus. Et benedicentur in ipso omnes tribus terrae, omnes gentes magnificabunt eum. Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus. Et benedictum nomen majestatis ejus in aeternum, replebitur majestate ejus omnis terra: fiat, fiat. COMMENTARIUM. Qui prophetiam in psalmis credunt, tenent illam regulam quam cecinit Zacharias dicens de Deo, quod ipse locutus sit per os prophetarum, liberaturum se nos ab inimicis nostris. Quod autem in capite hujus psalmi legis, Dominum nostrum Jesum Christum explanatorem invenies. Dicit enim in Evangeliis: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium Filio dedit (Joan. V). Quod ergo per os sanctorum promisit in Filio suo, rex verum implevit, cujus tunc imaginem Salomon gerens, sapientis nomen accepit, habens in se scintillam sapientiae. Hic autem ipsa Sapientia veniens dedit pacem montibus, id est, apostolis, et collibus justitiam, id est, plebibus; judicavit cum justitia pauperes, contemnens personas divitum. Humiliavit calumniatorem, id est, populum Judaicum. Permanet cum sole, immo super solem, quia ad dexteram Patris permanet sedens, et ante lunam in saecula. Lunam hoc loco non pro causa lunae, sed pro aeternitate memoravit Domini Jesu Christi. Et descendit sicut pluvia in vellus, id est, in velleribus lanae, sicut Gedeon signum victoriae in velleribus lanae percepit. Nam et Verbum suum Pater sic jussit sicut pluviam exspectari: Exspectetur, ait, sicut pluvia Verbum meum. Ergo quem in Deuteronomio jussit exspectari sicut pluviam, in Evangeliis praesentavit sicut pluviam. Non utique ex inferioribus semine humano erumpente primogenitum, sed Verbo Patris coelorum altitudine quasi pluviam venientem exortum. Exortum, inquam, in tenebris mundi lumen rectis corde. Orta est in diebus ejus justitia et abundantia pacis. Pacem meam do vobis (Joan. XIV), non talem qualem hic mundus habet, sed pacem meam illam qualem habent coeli, in qua dominatur Christus a mari usque ad mare, hoc est, super omnem terram aquis maris et fluminum circumdatam. Coram illo procident Aethiopes. Aethiopes nigredinis circumdati perfidia, non in corio carnis, sed in sensibus animae. Propter hoc procident ante eum, et terram inimici ejus lingent, ut indulgentiam ab eo consequi mereantur. Reges autem Tharsis et insulae munera offerunt, id est, qui regnant in corpore suo securi et munera offerunt; reges Arabum et Saba dona adducunt, qui dominantur moribus barbaris. Hi dona adducunt animas suas, ut ipsas ei tradant ad adorandum eum cum regibus terrae, qui terrenis voluptatibus dominantur. Omnes autem gentes servient ei, quia liberat pauperem a potente. Vide causam; ideo, ait, omnes gentes servient ei, quia liberat pauperem, sensum eorum a potente et astuto diabolo, qui eos suasit opera manuum suarum timere et colere. Ex usuris et iniquitate liberavit animas eorum. Ampliabantur usurae animabus eorum, quia quod debebatur Deo, idolis tradebatur (et illis accipientibus, si tamen vel dici potest illis accipientibus, qui nihil nec accipiunt, nec recusant); daemoniis ergo accipientibus quod soli Deo debebatur, istis et debitum concrevit et fenus. Videns pius, cui Pater judicium suum tradidit in reddendo eos satis esse mendicos, hoc judicavit: Invicem, inquit, vos homines remittite vobis debita, ut vobis remittit Pater vester qui est in coelis. Et adjecit: Si non remiseritis, nec vobis remittet. O liberantem ex usuris et iniquitate animas, vere praeclarum nomen tuum nobis, qui vivis in saecula saeculorum, vivis et dabitur tibi aurum Arabiae. Aurum enim terrae illius est magnum; aurum accipis probatum, fulgidum in apostolis, in martyribus, in confessoribus, in virginibus. Aurum accipis, non tibi potest fieri impostura. Erit firmamentum tuum in terra corporum nostrorum, non in convalle fletus, sed in summis montibus superextolletur fructus tuus, et supergredietur altitudinem etiam Libani montis, et floriet ( sic ) in altitudinibus apostolorum. Quid floriet audiamus: Sicut fenum, inquit, ergo in illa altitudine laudata. floriet fenum. Floriet in Ecclesia usque hodie, ut pascantur jumenta, nihil cum populo de sectionibus agitur. Ibi ergo producitur fenum jumentis. Perfectorum enim est solidior cibus, quia ergo fenum florent montes, nemo fugiat Ecclesiam, veniant omnes, ut benedicatur ibi Deus Israel, qui facit mirabilia solus, et sit ibi nomen majestatis ejus benedictum in saecula, ut repleatur majestate ejus omnis terra: fiat, fiat, ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXII. Defecerunt hymni David filii Jesse. Psalmus Asaph. Quam bonus Israel Deus, his qui recto sunt corde. Mei autem pene moti sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei. Quia zelavi super iniquos, pacem peccatorum videns. Quia non est respectus morti eorum, et firmamentum in plaga eorum. In labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur. Ideo tenuit eos superbia, operti sunt iniquitate et impietate sua. Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum, transierunt in affectum cordis. Cogitaverunt et locuti sunt nequitiam, iniquitatem in excelso locuti sunt. Posuerunt in coelum os suum, et lingua eorum transivit in terra. Ideo convertetur populus meus hic, et dies pleni invenientur in eis. Et dixerunt: Quomodo scit Deus, et si est scientia in excelso. Ecce ipsi peccatores, et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias. Et dixi, Ergo sine causa justificavi cor meum, et lavi inter innocentes manus meas. Et fui flagellatus tota die, et castigatio mea in matutinis. Si dicebam: Narrabo sic; ecce nationem filiorum tuorum reprobavi. Existimabam ut cognoscerem, hoc labor est ante me. Donec intrem in sanctuarium Dei, et intelligam in novissimis eorum. Verumtamen propter dolos posuisti eis, dejecisti eos dum allevarentur. Quomodo facti sunt in desolationem, subito defecerunt, perierunt propter iniquitatem suam. Velut somnium surgentium, Domine, in civitate tua imaginem ipsorum ad nihilum rediges. Quia inflammatum est cor meum, et renes mei commutati sunt, et ego ad nihilum redactus sum, et nescivi. Ut jumentum factus sum apud te, et ego semper tecum. Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria suscepisti me. Quid enim mihi in coelo, et a te quid volui super terram? Defecit caro mea et cor meum, Deus cordis mei, et pars mea Deus in aeternum. Quia ecce qui elongant se a te peribunt, perdidisti omnes qui fornicantur abs te. Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam. Ut annuntiem omnes praedicationes tuas in portis filiae Sion. COMMENTARIUM. Cum Deus omnibus bonus sit, et nulli sit malus, quid sic voluit dicere: His bonus, qui recto sunt corde? Haec dictio humanis sensibus applicanda est his qui vituperant judicia Dei, dicentes: Ille perfidus, ille iniquus, sordidus, truculentus, insanus est. Ille autem innocens, castus, humilis, insania fatigatur, infirmitate concutitur, et his similia. Haec rectis corde virtutum semina comprobantur. In quibus probata fides segetem suam in aeternae vitae amoenitate suscipiat, et in saeculo quasi in hieme glaciali positi primae anastasis, quasi primi verbi [ Forte veris] flores exspectent. Laetantes itaque in pace sua peccatores; quod cum hominibus non flagellantur teneat superbia, fiant crassi, prodeat ex adipe eorum iniquitas, ponant in coelo os suum, et loquantur iniquitatem in excelso, dicant non esse scientiam in Deo, qui tamen sunt audiamus: Hi sunt, inquit, peccatores, et abundantes, qui in saeculo obtinuerunt divitias, mei autem pene moti sunt pedes, et a recto itinere pene effusi sunt gressus mei, quia dixi in corde meo: Ergo sine causa justificavi cor meum, et lavi inter innocentes manus meas. At ubi consideravi omnia temporalia esse quae peccantibus ministrantur, et subito eos deficere et perire propter iniquitatem suam, et istam vitam eos quasi somnium transire. Et quia Deus in civitate sua Jerusalem quam praeparat sanctis, imaginem eorum ad nihilum rediget, tunc inflammatum est in amore Dei cor meum, et renes mei resoluti sunt, id est, ad castitatis libertatem a mali exempli vinculo resoluti. Ideo enim ad nihilum redactus sum, haec cogitans, quia nescivi non esse condignas passiones hujus temporis ad futuram gloriam. Posteaquam didici, etiam jumentum aestimatus, et pecus ad occisionem positus, tamen permansi semper tecum. Tenuisti manum dexteram meam, in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria assumpsisti me. Haec in Domino Jesu Christo completa sunt. Ipse tenuit generi humano dexteram jam mortuo, jam fetenti, duxit a voluntate diaboli ad voluntatem suam, et assumpsit in gloriam, qui audenter diceret: Quid mihi restat in coelo? Hoc est in terra positus ita coelestem vitam exercui, ut dum in coelo ascendero, nihil mihi supersit quod in terra positus non impleverim; nihil enim praeter te volui super terram, etiam si defecit cor meum, et caro mea in passiones, et pars mea, quia Deus est, non defecit, sed manet in saecula. Non enim pereunt, nisi hi qui longe se faciunt a Deo conservatore suo: et ipse non perdet, nisi illos qui fornicantur ab illo: id est, quorum anima alterum ducit Deum, aut a veritatis conjugio se falsitate commiscet. Unusquisque autem nostrum his probatis dicat: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, et ponere in Domino spem meam, ut annuntiem omnes laudationes Dei in portis filiae Sion. Eilia Sion anima credens Christo, quae in finem psalmi inveniet laudes, quas sibi in titulo defecisse testatur. Defecerunt ei laudes, quia zelata est in peccantibus, quas inveniet in finem, si adhaeserit Domino, et in ipso suam spem ex integro collocarit, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXIII. In finem intellectus Asaph. Ut quid, Deus, repulisti in finem, iratus est furor tuus super oves pascuae tuae? Memor esto congregationis tuae, quam possedisti ab initio. Redemisti virgam haereditatis tuae, mons Sion in quo habitasti in eo. Leva manus tuas in superbias eorum in finem, quanta malignatus est inimicus in sancto. Et gloriati sunt qui oderunt te in medio solemnitatis tuae, posuerunt signa sua signa, et non cognoverunt sicut in exitu super summum. Quasi in silva lignorum securibus exciderunt januas ejus in idipsum, in securi et ascia dejecerunt eam. Incenderunt igni sanctuarium tuum in terra, polluerunt tabernaculum nominis tui. Dixerunt in corde suo cognatio eorum simul, Quiescere faciamus omnes dies festos Dei a terra. Signa nostra non vidimus, jam non est propheta, et nos non cognoscet amplius. Usquequo, Deus, improperabit inimicus, irritat adversarius nomen tuum in finem. Ut quid avertis manum tuam, et dexteram tuam de medio sinu tuo in finem? Deus autem rex noster ante saecula operatus est salutem in medio terrae. Tu confirmasti in virtute tua mare, contribulasti capita draconum in aquis. Tu confregisti capita draconum, dedisti eum escam populis Aethiopum. Tu dirupisti fontes et torrentes, tu siccasti fluvios Etham. Tuus est dies, et tua est nox, tu fabricatus es auroram et solem. Tu fecisti omnes terminos terrae, aestatem et ver tu plasmasti ea. Memor esto hujus, inimicus improperabit Domino, et populus insipiens incitabit nomen tuum. Ne tradas bestiis animas confitentes tibi, et animas pauperum tuorum ne obliviscaris in finem. Respice in testamentum tuum, quia repleti sunt qui obscurati sunt terrae domibus iniquitatum. Ne avertatur humilis factus confusus, pauper et inops laudabunt nomen tuum. Exsurge, Deus, judica causam tuam, memor esto improperiorum tuorum eorum quae ab insipiente sunt tota die. Ne obliviscaris voces inimicorum tuorum, superbia eorum qui te oderunt ascendit semper. COMMENTARIUM. Iratus est Dominus super Israel, cum esset arca Dei in Silo, cum Ophni et Phinees filii Heli in sacrificiis suis et fornicationibus nec increpati corrigerentur. Tradita est etiam arca testamenti adversariis, et gloriati sunt qui oderunt eum in medio atrii ejus. Quasi in silva lignorum exciderunt januas munitionum. Incenderunt igni ubicunque invenerunt sanctuarium, id est, locum orationis eorum exstructum. Et quiescere fecerunt festos dies Domini in terra, dicentes: Jam in Israel non est propheta, utique audientes Heli mortuum et duos filios ejus, qui summam sacerdotii tenebant occisos in praelio. Samuel adhuc erat infantulus, cujus nec opinio coeperat. Et ideo videbatur improperare inimicus populus gentium et insultare, in quo rogat ne animas pauperum suorum obliviscatur Dominus in sempiternum, ut exsurgat et judicet causam suam, quia superbia eorum qui odiebant eum, ascendebat nimis. Hactenus historicus sermo ceperit finem. Est enim et in vobis arca testamenti Domini, quam quotidie hostes conantur eripere, id est, animi constantiam, quae pro defensione virtutum contra vitia bella committit. Si ergo hujus arcae sacerdotes, id est, corpus et anima mea ex consensu coluerunt, requiescit super eam Dominus, et non audebunt daemonia, nec bellum in cute consistere. At ubi haec per negligentiam sacerdotum cesserit, capitur ab adversariis, et malignatur inimicus in sancto, et gloriantur qui oderunt Dominum in eo. Post haec cum lacrymis orandus est Dominus, ut animas pauperum non obliviscatur. Dominus in sempiternum, non avertatur in perpetuo, humilis factus, confusus, ut non in aeternum tradatur bestiis anima quae confitetur ei: ut memor sit creaturae suae, quia repleti sunt qui obscurati sunt terrae domus iniquitatum. Exsurgat ergo Dominus et judicet causam suam, quoniam per occasionem peccatorum meorum inimicus improperat Domino: Memor, inquit, esto, Domine, improperiorum tuorum, quae ab insipientibus fiunt tota die, ut non obliviscaris voces quaerentium te per poenitentiam, et contemnentium te superbia ascendat ad te, ut illis superbientibus reddas, et nobis confitentibus parcas, qui regnas in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXIV. In finem ne disperdas vel corrumpas, psalmus cantici Asaph. Confitebimur tibi, Deus, confitebimur et invocabimus nomen tuum. Narrabimus mirabilia tua, cum accepero tempus, ego justitias judicabo. Liquefacta est terra, et omnes qui habitant in ea, ego confirmavi columnas ejus. Dixi iniquis, Nolite inique agere, et delinquentibus nolite exaltare cornu. Nolite extollere in altum cornu vestrum, nolite loqui adversus Deum iniquitatem. Quia neque ab oriente, neque ab occidente, neque a desertis montibus, quoniam Deus judex est. Hunc humiliat et hunc exaltat, quia calix in manu Domini vini meri plenus mixto. Et inclinavit ex hoc in hoc, verumtamen faex ejus non est exinanita, bibent omnes peccatores terrae. Ego autem annuntiabo in saeculum, cantabo Deo Jacob. Et omnia cornua peccatorum confringam, et exsultabunt cornua justi. COMMENTARIUM. Aliquanta in septuagesimo tertio idcirco praetermisimus psalmo, quia in septuagesimo quarto ea credimus melius declaranda. Confitebimur, inquit, tibi, Deus. Si peccata confitemur, non ut sciat quae ignorat, ideo confitemur, sed ut ea quae optime novit indulgeat. Quia confitemur eum et nomen ejus invocamus. Confessio enim poenitentis ad indulgentiam non attendit, si rectae fidei invocatio nominis Dei non fuerit subsecuta, in qua confessione narrantur omnia mirabilia ejus, quae sancti symboli textus ostendit. Verum quia (ut dixi) in antecessione hujus psalmi aliquanta transivi, quae sunt in isto reddenda haec sunt: ut narres contra Manichaeum omnia mirabilia ejus, et non dicas adversis et contrariis mundum agi, et alium lucis dominum, alium tenebrarum, alium noctis, alium diei, sed unum eumdemque Dominum confitentes, narremus omnia mirabilia ejus, dicentes: Tuus est dies et tua est nox, tu fecisti solem et lunam, aestatem et ver tu fecisti. Confirmasti in virtute tua mare, tu confregisti capita draconum in aquis, id est, capita daemonum in baptismate. Quod autem aquis dixit, voluit ostendere unum baptisma in aquis posse omnibus celebrari, fluminum, maris, fontium, torrentium, stagnorum, ibi capita daemonum confringuntur, id est, in omnibus aquis. Caput autem draconis magni in poenitentia confringet Dominus, et dat eum in escam populo Aethiopum. Aethiopes a plaga meridiana nigri sunt. Hi ergo qui daemoniorum meridianorum ruinam patiuntur, nigri fiunt apud Deum, et pro ipsa nigredinis perfidia Aethiopes appellantur. Hi itaque cum baptizarentur, quia in aquis confracta sunt capita daemonum, venenum omne in aquis fluentibus evanuit. Et illos jam mundos, cum ab omni veneno defaecatos exhibuit, nunc in sicco positis, draco magnus ipse princeps draconum advenit, quem suis cibantes nefariis factis veneno ejus iterum nigrarunt. Verum quia poenitentibus auxilium divinae pietatis occurrit, confringitur et hujus caput draconis in sicco. Aqua ibi sola lacrymarum est. Et quia non sunt fluvii circa eum salientes, quae tantum nefas veneni abluant, datur eis in cibo, et dicitur eis: Quando draconum capita in aquis vobis confracta sunt, gustastis et vidistis quam suavis est Dominus. Modo quia Dominum reliquistis, gustate et videte quam amarus est diabolus. Ibi gustastis mel et lac, hic gustate cinerem pro pane, et lacrymas vestras in poculis miscete. Ibi vestes candidas et mundas, hic sacceas sordidas. Ibi habuistis gaudium, hic mugitum gemitumque inter suspiria excrepate. Sicque Aethiopes esse cessabitis, et pristinus vobis candor splendorque reddetur. Ibi enim vobis rumpent iterum fontes et torrentes, ubi siccati fuerunt fluvii Aethan. Aethan fluvii in deserto Sina inventi sunt. Ex quibus qui gustasset, non sicut de myrrha [ Al. mora] amaritudine replebatur, sed statim tumore correptus, mortis periculo subjacebat. Quando ergo, quando convertit solidam petram in stagna aquae, et rupem in fontes aquarum (Ps. CXIII), isti Aethan fluvii Dei nutu siccarunt. Quod factum ad hoc ducit, quia poenitentibus Aethan fluvii exsiccantur. Et ex desperato lapide atque durissima petra in deserto, et in squalentibus locis posita fontes pariter erumpunt atque torrentes. Haec fecit Rex noster, Deus ante saecula qui est ipse. Haec fecit Rex qui operatus est salutem in medio terrae (Psal. LXXIII), in Domino nostro Jesu Christo, qui dixit iniquis: Nolite iniqua agere, et nolite delinquentibus exaltare cornu, nolite extollere in altum cornu vestrum, nolite loqui adversum Deum iniquitatem. Si quis autem vobis dixerit, Ecce hic Christus, aut ecce illic, nolite credere, quia neque ab oriente, neque ab occidente, neque a desertis montibus, sed sicut fulgur ita veniet, quoniam Deus judex est. Non sic venit quomodo homo venit, sed quomodo Deus judex ut superbum humiliet sicut promisit, et exaltet humilem ferens calicem in manu vini meri plenum mixto, ex quo inclinat ex hoc in hoc. Vinum duas species habet, unam unde infirmos sanat, aliam unde sanos debilitet. Ex uno eodemque vino justis propinatur ad salutem, peccatoribus ad interitum irrogatur. Sicut ignis justis, faex tamen calicis non exinanitur, ut bibant non pauci, sed omnes peccatores terrae: quod uno eodemque poculo aliis salus, aliis interitus veniat, etiam hodie qui indigne gustantes hauserunt: inde isti, ut ait Apostolus, sibi judicium sumunt. Nos autem haec scientes, si volumus gaudere in saecula saeculorum, ita cantemus Deo Jacob, ut omnia peccatorum cornua confringamus, id est, vitiorum ventilationes contemnendo frangamus, et virtutum cornua exaltemus in Domino nostro Jesu Christo, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXV. In finem in carminibus, canticum ad Assyrios psalmus Asaph. Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus. Et factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion. Ibi confregit potentias, arcum, scutum, gladium et bellum Illuminans tu mirabiliter a montibus aeternis, turbati sunt omnes insipientes corde. Dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis. Ab increpatione tua, Deus Jacob, dormitaverunt qui ascenderunt equos. Tu terribilis es, et quis resistet tibi, ex tunc ira tua. De coelo auditum fecisti judicium, terra tremuit et quievit. Cum exsurgeret in judicium Deus, ut salvos faceret omnes mansuetos terrae. Quoniam cogitatio hominis confitebitur tibi, et reliquiae cogitationis diem festum agent tibi. Vovete et reddite Domino Deo vestro, omnes qui in circuitu ejus affertis munera. Terribili, et ei qui aufert spiritum principum, terribili apud omnes reges terrae. COMMENTARIUM. Canticum contra Assyrium, id est, contra diabolum inchoamus. Contra eum enim notus factus est in Judaea Deus, in Christo mundum reconcilians sibi (I Cor. V). In Israel magnum nomen ejus. Israel homo Judaeus. Deum ergo qui vidit hominem et credidit Deum, in ipso primum factum est nomen ejus. Ita ut diceret ei: Tu es Petrus, et supra hanc Petram aedificabo Ecclesiam meam. Et quia portae inferi non praevalebunt adversus eam (Matth. XVI). Ibi confregit cornua arcuum, et scutum, et gladium, et bellum, fecitque in pace locum ejus, et habitationem ejus in Sion, et illuminavit ei a montibus aeternis, a prophetis qui fuerunt ab initio. Contra quam turbantur usque hodie omnes insipientes corde. Et qui moriuntur in peccatis suis dormientes somnum mortis suum, id est, somnum suae dormientes. Nihil invenerunt in manibus suis ibi omnes viri divitiarum. Hic enim nascentes quae invenerunt, hic morientes relinquunt. Non solum divites dormiunt, sed et fortes qui ascenderunt equos. Deus enim terribilis est, et nemo potest resistere ei. Tunc in ira sua, cum enim coeperit judicium de coelo jaculari, terra tremet et quiescet, cum exsurgere coeperit in judicio Deus, in quo non salvabit alios, nisi omnes mansuetos terrae. Ibi cogitatio hominis confitebitur ei, et reliquiae cogitationum diem festum agent Deo. Sic erunt omnes dies justorum, quomodo nobis semel in anno sanctus dies est Paschae. Omnes ergo sancti dies festos agent Deo; et vos, inquit, si vultis gaudere cum sanctis, vovete et reddite Domino Deo vestro, omnes qui in circuitu ejus offeretis munera, memores debent esse quid voverint, aut cui voverint. Nam in baptismatis consecratione voverunt seipsos tradere, et omnibus operibus diaboli renuntiare. Hoc reddite Domino Deo vestro, ante oculos hoc habentes, quia etiam principum auferet spiritus, cum a voto discedunt. Et est terribilis etiam regibus terrae. Ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXVI. In finem pro Idithun, psalmus Asaph. Voce mea ad Dominum clamavi, voce mea ad Deum, et intendit mihi. In die tribulationis meae Deum exquisivi, manibus meis nocte contra eum, et non sum deceptus. Renuit consolari anima mea, memor fui Dei et delectatus sum, et exercitatus sum, et defecit spiritus meus. Anticipaverunt vigilias oculi mei, turbatus sum et non sum locutus. Cogitavi dies antiquos, et annos aeternos in mente habui. Et meditatus sum nocte cum corde meo, et exercitabar, et scopebam spiritum meum. Nunquid in aeternum projiciet Deus, aut non apponet ut complacitior sit adhuc. Aut in finem misericordiam suam abscidet, a generatione in generationem. Aut obliviscetur misereri Deus, aut continebit in ira sua misericordias suas. Et dixi: Nunc coepi, haec mutatio dexterae Excelsi. Memor fui operum Domini, quia memor ero ab initio mirabilium tuorum. Et meditabor in omnibus operibus tuis, et in adinventionibus tuis exercebor. Deus, in sancto via tua, quis Deus magnus sicut Deus noster, tu es Deus qui facis mirabilia. Notam fecisti in populis virtutem tuam, redemisti in brachio tuo populum tuum filios Jacob et Joseph. Viderunt te aquae, Deus, viderunt te aquae et timuerunt, et turbatae sunt abyssi. Multitudo sonitus aquarum; vocem viderunt nubes. Etenim sagittae tuae transierunt, vox tonitrui tui in rota. Illuxerunt coruscationes tuae orbi terrae; commota est et contremuit terra. In mari via tua, et semitae tuae in aquis multis, et vestigia tua non cognoscentur. Deduxisti sicut oves populum tuum, in manu Moysi et Aaron. COMMENTARIUM. In isto psalmo promittit se propheta omnia mirabilia Dei ab initio memoraturum, et causam hujus commemorationis exponit. Ac memorans praeterita bona, de malis praesentibus querelatur: Clamavi, inquit, ad Dominum in die tribulationis. Et expandi manus meas coram eo in noctibus, et non sum deceptus. Modo autem tantas moras facit in subveniendo Dominus, ut dicam: Nunquid in aeternum obliviscetur misereri Deus, aut continebit in ira sua misericordiam suam? Et dixi, Modo coepit mutatio dexterae Excelsi. Et ut ostendam, inquit, quia modo coepit, memor ero ab initio mirabilium ejus, in quibus liberavit populum suum. Quis enim tam magnus Deus quam Deus noster, quem viderunt aquae maris et timuerunt. Turbatae sunt abyssi, dantes viam siccam pedibus filiorum Israel et Joseph. Post haec vocem dederunt nubes: In columna enim nubis vox erat, quando sagittae Dei in Aegyptios transierunt. Vox tonitrui ejus in rota. Moyses rotae comparatur. Rota licet in terra volvatur, tamen dum steterit, magna pars ejus aliena est a terra, et parva pars ejus in terra consistit. Vox ergo Dei in rota est, qui parvis rebus terrenis contentus, totum quod sursum est quaerit, pergit ubi Christus est. Illuxerunt coruscationes ejus orbi terrae, quando in mari viam fecit. Et semitam in aquis multis, quando deduxit velut oves populum suum, in manu Moysi et Aaron. Ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXVII. Intellectus Asaph. Attendite, popule meus, legem meam, inclinate aurem vestram in verba oris mei. Aperiam in parabolis os meum, loquar propositiones ab initio. Quanta audivimus et cognovimus ea, et patres nostri annuntiaverunt nobis. Non sunt occultata a filiis eorum in generatione altera. Narrantes laudes Domini et virtutes ejus, et mirabilia ejus quae fecit. Et suscitavit testimonium in Jacob, et legem posuit in Israel. Quanta mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis, ut cognoscat generatio altera. Filii qui nascentur, et exsurgent, et narrabunt filiis suis. Ut ponant in Deo spem suam, et non obliviscantur operum Dei, et mandata ejus exquirant. Ne fiant sicut patres eorum: generatio prava et exasperans. Generatio quae non direxit cor suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Filii Ephrem intendentes et mittentes arcum, conversi sunt in die belli. Non custodierunt testamentum Dei, et in lege ejus noluerunt ambulare. Et obliti sunt benefactorum ejus, et mirabilium ejus quae ostendit eis. Coram patribus eorum fecit mirabilia in terra Aegypti, in campo Taneos. Interrupit mare et perduxit eos, et statuit aquas quasi in utre. Et deduxit eos in nube diei, et tota nocte in illuminatione ignis. Interrupit petram in eremo, adaquavit eos, velut in abysso multa. Et eduxit aquam de petra, et eduxit tanquam flumina aquas. Et apposuerunt adhuc peccare ei, in iram concitaverunt Excelsum in inaquoso. Et tentaverunt Deum in cordibus suis, ut peterent escas animabus suis. Et male locuti sunt de Deo, dixerunt, Nunquid poterit Deus parare mensam in deserto? Quoniam percussit petram et fluxerunt aquae, et torrentes inundaverunt. Nunquid et panem poterit dare, parare mensam populo suo? Ideo audivit Dominus et distulit, et ignis accensus est Jacob, et ira ascendit in Israel. Quia non crediderunt in Deo, nec speraverunt in salutari ejus. Et mandavit nubibus desuper, et januas coeli aperuit Et pluit illis manna ad manducandum, et panem coeli dedit eis. Panem angelorum manducavit homo, cibaria misit eis in abundantia. Transtulit austrum de coelo, et induxit in virtute sua africum, et pluit super eos sicut pulverem carnes, et sicut arenam maris volatilia pennata. Et ceciderunt in medio castrorum eorum circa tabernacula eorum. Et manducaverunt, et saturati sunt nimis, et desiderium eorum attulit eis, non sunt fraudati a desiderio suo. Adhuc escae eorum erant in ore ipsorum, et ira Dei ascendit super eos. Et occidit pingues eorum, et electos Israel impedivit. In omnibus his peccaverunt adhuc, et non crediderunt in mirabilibus ejus. Et defecerunt in vanitate dies eorum, et anni eorum cum festinatione. Cum occideret eos quaerebant eum, et revertebantur, et diluculo veniebant ad eum. Et rememorati sunt, quia Deus adjutor est eorum, et Deus excelsus redemptor eorum est. Et dilexerunt eum in ore suo, et lingua sua mentiti sunt ei. Cor autem eorum non erat rectum cum eo, nec fideles habiti sunt in testamento ejus. Ipse autem est misericors, et propitius fiet peccatis eorum, et non disperdet eos. Et abundavit ut averteret iram suam, et non accendit omnem iram suam. Et recordatus est, quia caro sunt: spiritus vadens et non rediens. Quotiens exacerbaverunt eum in deserto, in iram concitaverunt eum in inaquoso. Et conversi sunt et tentaverunt Deum, et sanctum Israel exacerbaverunt. Non sunt recordati manus ejus die qua redemit eos de manu tribulantis. Sicut posuit in Aegypto signa sua, et prodigia sua in campo Taneos. Et convertit in sanguinem flumina eorum, et imbres eorum ne biberent. Misit in eos coenomyiam et comedit eos; et ranam, et disperdidit eos. Et dedit aerugini fructus eorum, et labores eorum locustae. Et occidit in grandine vineas eorum et moros eorum in pruina. Et tradidit grandini jumenta eorum, et possessiones eorum igni. Misit in eos iram indignationis suae, indignationem et iram et tribulationem, immissionem per angelos malos. Viam fecit semitae irae suae, non pepercit a morte animabus eorum, et jumenta eorum in morte conclusit. Et percussit omne primogenitum in terra Aegypti, primitias omnis laboris eorum in tabernaculis Cham. Et abstulit sicut oves populum suum, et perduxit eos tanquam gregem in deserto. Et deduxit eos in spe, et non timuerunt, et inimicos eorum operuit mare. Et induxit eos in montem sanctificationis suae, montem quem acquisivit dextera ejus. Et ejecit a facie eorum gentes, et sorte divisit eis terram in funiculo distributionis. Et habitare fecit in tabernaculis eorum tribus Israel. Et tentaverunt et exacerbaverunt Deum excelsum, et testimonia ejus non custodierunt. Et averterunt se, et non servaverunt pactum, quemadmodum patres eorum conversi sunt in arcum pravum. In iram concitaverunt eum in collibus suis, et in sculptilibus suis ad aemulationem eum provocaverunt. Audivit Deus et sprevit, et ad nihilum redegit valde Israel. Et replevit tabernaculum Silo, tabernaculum suum ubi habitavit in hominibus. Et tradidit in captivitatem virtutem eorum et pulchritudinem eorum in manus inimici. Et conclusit in gladio populum suum, et haereditatem suam sprevit. Juvenes eorum comedit ignis, et virgines eorum non sunt lamentatae. Sacerdotes eorum in gladio ceciderunt, et viduae eorum non plorabantur. Et excitatus est tanquam dormiens Dominus, tanquam potens crapulatus a vino. Et percussit inimicos suos in posteriora, opprobrium sempiternum dedit illis. Et repulit tabernaculum Joseph, et tribum Ephrem non elegit. Sed elegit tribum Juda, montem Sion, quem dilexit. Et aedificavit sicut unicornium sanctificium suum in terra quam fundavit in saecula. Et elegit David servum suum, et sustulit eum de gregibus ovium: de post fetantes accepit eum. Pascere Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam. Et pavit eos in innocentia cordis sui, et in intellectibus manuum suarum deduxit eos. COMMENTARIUM. Quod promisit Deo in septuagesimo sexto, hoc in septuagesimo septimo hominibus tradit. Ibi dixit Deo: Memor ero ab initio mirabilium tuorum. Hic dicit populo: Loquar propositiones ab initio, virtutes et mirabilia ejus quae fecit, ut cognoscat generatio altera, ut filii nascentes exsurgant. Ipsi narrent filiis suis, ut non confidant in mundi lucris, non in terrenis cupiditatibus saeculi, sed in Deo solo ponant spem suam, et non obliviscantur opera Dei sui, et mandata ejus exquirant. Ut non fiant sicut patres eorum, genus pravum et peramarum. Sane genus cum dicit, ante considera. Non enim creaturam in damnabilibus Deus, sed voluntatem condemnat. Videns ergo quia genus vituperando quaestionem fecerat, eruens hunc sermonem a Creatoris injuria, exposuit non esse generis vitium, sed voluntatis. Prosecutus enim ait, Genus, inquit, quod non direxerit cor suum. Et quasi interrogatus esset, quomodo non direxerint cor suum, respondit: Quia non custodierunt testamentum Dei, et in lege ejus noluerunt ambulare. Dicendo nolierunt exclusit culpam a genere, et crimen voluntatis ostendit, per quam obliti sunt benefactorum et mirabilium Dei, quando divisit mare ut transirent, et statuit aquas ejus hic inde quasi in utre; quando duxit eos in columna nubis per diem, et in columna ignis pernoctem; quando rupit in deserto petram et adaquavit eos velut in abysso multa, et potati gratias non egerunt, sed apposuerunt peccare. Et ita ut male loquerentur de Deo, ut dicerent: Ecce de petra eduxit aquam, nunquid panem poterit dare? Haec dicebant, quia non credebant Deo suo, nec speraverunt in salutare ejus. Et mandavit nubibus desuper. Et januas coeli aperuit. Januas abusive dictum, sicut de terra: Aperuit, inquit, os suum: Aperiendi causa exegit, et in terra os et in coelis januas nominare, et pluit illis manna ad manducandum: Manna, Latine quod dicimus, quid est hoc, dicit Hebraeus. Cum ergo tanquam semen coriandri pluerent coeli, interrogantes filii Israel nomen dederunt, dum quaerunt. Nam dicentes: Quid est, id est manna, de hoc quod interrogabant verbo, nomen species ipsa suscepit, quod auxesin faciens adjecit. Panem coeli dedit eis, per occasionem mannae panis qui de coelo descendit nominatus est: Panem, inquit, angelorum manducavit homo. Quidquid aeternitatem in potando et in manducando praestat, angelicum est, non habens putentes atque stercoreas digestiones. Habent enim universa vivendi materiam, et sive angeli, seu quaecunque in coelo vivunt, non sibi sine alimento sufficiunt. Ducuntur enim fame et siti, sive laudis Domini. Et esuriunt et sitiunt justitiam ejus, per quam pinguescunt, et aeternum apicem tenent. Sicut e contrario apostatae angeli esuriunt et sitiunt injustitiam, et ex eo opere saginantur. Nam et quod dicit Dominus gaudere angelos in coelo super unum poenitentem, ostendere voluit ad eorum refectionem rediisse per justitiam eum qui per injustitiam ventres daemonum saginabat. Quanta sunt etiam in corporibus, quae sine stercorea digestione reficiunt, ut est nuntius bonus, ut est odor optimus, ut est aspectus mirabilis, ut est gratia majorum, ut est opinio optima, quae dicitur etiam ossa impinguare. Haec ideo diximus, ut ostendamus omnia quae in coelo et quae in terra sunt invisibilia atque visibilia, et mensuras suas habere, quia solus Deus immensus est; et per compaginem suae qualitatis subsistere, quia solus Deus incorporeus est; et per aliam substantiam vivere, quia solus Deus nullius eget. Ipse autem omnibus est necessarius, ipsi nullus. Sed quia nimia gratia pietatis suae facturam suam in omnibus diligit, dignatur per legem, per virtutum judicia, per compunctionem cordis, per magnitudinem operum hominum invitare hominem. Et ideo non solum panes angelorum, sed et avium carnes innumerabilium concupiscentibus tribuit etiam ingratis. Et ne inultum ingratorum crimen posteritas non timeret cum adhuc escae eorum erant in ore eorum, ira Dei venit super eos, quia non crediderunt mirabilibus ejus Defecerunt in vanitate dies eorum, et anni eorum cum festinatione. Verum quia, ut dixi, tu si non malo coactus benefacere non vis: Cum occideret, inquit, eos, quaerebant eum, et convertentes diluculo veniebant ad eum. Tunc recordati sunt quia Deus adjutor et protector eorum est. Sed dicentes, inquit, tu es Deus noster, hoc sola, ait, lingua mentiti sunt ei, cor autem eorum non erat rectum cum eo. Unde et Dominus dicit: Populus, inquit, hic labiis me diligit, cor autem eorum longe est a me (Isai. XXIX). Haec, quare haec? Quia fides non est habita testamento ejus. Sine fide, autem, ut ait Apostolus, impossibile est placere Deo (Hebr. XI). Discutiamus parumper de quo testamento agatur. Audi Apostolum: Hominis, ait, testamentum nemo irritum facit, aut superordinat. Abrahae dictum est: In semine tuo haereditabo omnes gentes: Non, inquit, dixit in seminibus, quasi in multis, sed in semine tuo, quod est Christus (Galat. III). Hoc ergo testamentum quod cum Abraham patre eorum habuit Deus, dum compleret in Filio suo, fides non est habita testamento ejus. Ipse autem est misericors, etiam in cruce positus, propitius fit peccatis eorum, et, cum posset, non disperdidit eos. ita ut rogaret Patrem suum ut et ipse indulgeret eis. Quia recordatus est quod caro sunt, nihil in spiritu sapientes, et spiritus essent euntes, et non revertentes. Ideo saepe Dominus peccatoribus in hoc mundo laetitiam et abundantiam et potentiam usurpatam relinquit, quia scit quae passuri sunt in gehennae incendio, et condolens eis, avertit in hoc saeculo iram suam ab eis. Hoc considerans, quod euntes ibunt in interitum aeterni incendii, et ultra non redeunt. Quotiens, inquit, exacerbaverunt eum in deserto, non recordantes diem qua liberavit eos Dominus de manu tribulantis, et inimicos eorum prius decem plagis percussit, postea etiam in mari mersit, ipsos autem eduxit tanquam pastor oves in deserto, et induxit in montes sanctificationis suae, et ejecit a facie eorum gentes. Et post omnia, quid fe cerunt? Averterunt se, inquit, et non observaverunt pactum sicut patres eorum, ita etiam ut in sculptilibus suis aemularentur eum: Propter hoc, inquit, repulit tabernaculum Silon. Facit locus contra haereticos qui dicunt, pro duorum peccatis filiorum Heli, Deus justus omnem Israel populum tradidit Philistaeis, Spiritus vero sanctus detegens crimen universi populi dicit: Quod averterunt se a Deo, et non observaverint praecepta ejus, sicut et patres eorum: Ideo, inquit, ad nihilum redegit nimis Israel, et ideo repulit tabernaculum Silon, ideo convertit in captivitatem virtutem ipsorum. Et pulchritudinem eorum, id est, arcam testamenti Domini tradidit in manus inimici. Conclusit in gladio populum suum, et haereditatem suam sprevit, ita ut et sacerdotes eorum gladio caderent, juvenes ignis comederet, virgines sine lamento perirent, viduae sine plorantibus interirent. Venimus nunc ad locum, qui nos ab historia ad mysticum et moralem auditum impellat. Excitatus est, inquit, tanquam dormiens Dominus. Quotiescunque ergo captivitas sive carnalis, sive spiritalis venit, sciamus dormire Dominum, et tandiu dormit, quandiu inveniantur idonei, qui ausi sint excitare eum. Hoc namque est quod finxit Dominus noster Jesus Christus in navi dum transfretaret: nimia et incomparabili tempestate navis in qua erat cum discipulis suis, agebatur, ita ut nihil superesset, nisi ut mergerentur in fluctibus. Accedentes discipuli ad dormientem Dominum, clamore eum nimio excitant dicentes: Praeceptor, perimus (Matth. VIII). Ille autem surgens imperavit ventis, et quieverunt undae et tranquillatae sunt. Non ergo ideo dormit Dominus, ut somno teneatur. Semper vigilat, et nunquam dormiet omnino, neque dormitabit. Sed quando ei nos silentium facimus tale, quale qui dicat: Sic vos siletis, sicut solet fieri silentium patrifamilias; ut quiescat ecce quiesco, ecce sileo, ecce dormio, non orationum gemitibus pulsor, non psalmorum vocibus inquietor, nec assiduis deprecationibus excitor, grandi hoc vestro silentio ego dormio, et me dormiente venit super vos aut spiritalis, ut dixi, aut carnalis tempestas, qua compulsi ad regem confugiatis, ut ejus vigiliis liberemini, cujus somno capimini. Denique excitatus precibus sanctorum, audite quid fecerit: Percussit, inquit, omnes inimicos in secreto natium eorum. Tantaque murium copia exstitit, ut nullus eorum esset cujus anus non a muribus roderetur, ita ut, sicut dicit liber primus Regum, exirent prominentes extales eorum. Hoc ergo est quod ait nunc in isto psalmo, excitatum Dominum percussisse inimicos in posteriora. Opprobrium, inquit, sempiternum dedit illis, et repulit tabernaculum Joseph in regno Saulis. Duae istae tribus tenebant imperium, Joseph scilicet et Benjamin. Unde adjecit, tribum Ephrem non elegit, ut subaudiatur ad regnum, sed elegit tribum Juda ad regnum, quod licet in David tunc pactum sit, in Christo completum est. In monte Sion quem elegit, in quo aedificavit sicut unicornis sanctuarium suum, ibi natus, ibi baptizatus, ibi tentatus, ibi in virtutibus manifestatus, ibi passus, ibi mortuus, ibi sepultus, ibi exsurgens a mortuis tertia die, ibi ascendit in coelos. In terram quam fundavit in saecula, id est, in Sion, id est, in Ecclesia sanctorum. Nam ibi elegerat David servum suum, quando eum tulit de gregibus ovium, ut pasceret Jacob et Israel, haereditatem suam, quos pascet usque hodie Dei Filius sine malitia cordis, et in sensu manuum suarum seducet nos. Ideo enim manus suas in cruce levavit, ut in gloria manuum suarum dirigat nos, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXVIII. Psalmus Asaph. Deus, venerunt gentes in haereditatem tuam, polluerunt templum sanctum tuum, posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam. Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae. Effuderunt sanguinem ipsorum tanquam aquam in circuitu Jerusalem, et non erat qui sepeliret. Facti sumus opprobrium vicinis nostris, subsannatio et illusio iis qui in circuitu nostro sunt. Usquequo, Domine, irasceris in finem, accendetur velut ignis zelus tuus. Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt, et in regna quae nomen tuum non invocaverunt. Quia comederunt Jacob, et locum ejus desolaverunt. Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquarum, cito anticipent nos misericordiae tuae, quia pauperes facti sumus nimis. Adjuva nos, Deus salutaris noster, et propter gloriam nominis tui libera nos, et propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum. Ne forte dicant in gentibus: Ubi est Deus eorum? et innotescat in nationibus coram oculis nostris. Ultio sanguinis servorum tuorum qui effusus est, introeat in conspectu tuo gemitus compeditorum. Secundum magnitudinem brachii tui posside filios mortificatorum. Et redde vicinis nostris septuplum in sinu eorum, improperium ipsorum quod exprobraverunt tibi, Domine. Nos autem populus tuus et oves pascuae tuae, confitebimur tibi in saeculum. In generationem et generationem annuntiabimus laudem tuam. COMMENTARIUM. Septuagesimus et octavus psalmus apicem antecessoris sui secutus, lamentum simul Deo cum oratione effundit. Cujus historia praeteritam caedem Philistinorum explanat, prophetiam futuram Nabuchodonosoris commemorat moralis nostri hujus spiritalis praelii. Ut vere dicendum est, plorat venisse gentes in haereditatem Dei. Et liber Regum I, de Salom., et arca testamenti memorat. Et Jeremias de Jerusalem et de templo, si prophetico modo hunc psalmum quaeris explanat. Nos vero qui Jerusalem nostram animam dicimus, si tamen rex pacificus requiescit in ea, haec quando per consensum suum, et propter negligentiam suam, dum non repugnando superatur, ac dum peccando Deo ab ejus offensione discesserit, veniunt ad eam gentes. Ad eam utique quam in haereditate sua possidet Christus, et polluunt templum sanctum ejus, sanctum factum in baptismo corpus ejus. Ponunt Jerusalem, veluti pomorum custodiam. Ita desertam faciunt eam, ut putes illam civitatem magnam in vilem casulam hortulani conversam. Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli. Hoc loco volatilia spiritus immundi nominantur, de quibus dicit Apostolus: Spiritus aeris hujus. Ipsi velut volucres comedunt per luxuriam carnes sanctorum tuorum. Comedunt simul bestiae terrae, si effuderint sanguinem eorum, velut aquam circa ipsam Jerusalem. Et non fuerit qui sepe liat, dum nemo est qui exemplo vitae ab interitu mortis abscondat. Tunc efficimur in derisu omnibus daemoniis, qui ideo vicini nostri et inimici dicuntur, quia nec uno quidem puncto ab inimicitiis juxta nos positi non recedunt. Ad haec rogandus Dominus, ut effundat super eos iram suam. Quia ipsa sunt regna quae nomen ejus non invocant, sed comedunt quotidie Jacob, et locum ejus, quod erat ornatum moribus in eremum convertunt. Eveniunt nobis haec si memor sit Dominus iniquitatum nostrarum, utinam antiquarum et non novarum. Sed quia remedium vulneratis est necessarium, cito nos anticipent misericordiae tuae, Deus. Quia pauperes facti sumus nimis, perdidimus aurum pudicitiae, argentum bonae conscientiae. Nos ipsi praeda hostium facti sumus propter honorem nominis tui, Domine, libera nos, et propitius esto, ne gaudeant increduli, et dicant: Ubi est Deus eorum? Defende sanguinem servorum tuorum, qui effusus est. Sicut enim in ruina hominum habent daemones, ita in reparatione nostra gaudium habent angeli. Spiritus vero nequissimi interitum patiuntur, cum intraverit in conspectu Dei gemitus compeditorum. Si tantum gemitus pro peccatis non potest fieri, nisi intret in conspectu Dei. Et incipit secundum magnitudinem brachii sui possidere Dominus filios mortis, ut qui erant filii mortis incipiant esse et filii vitae. Cum reddiderit inimicis septuplum, quia quod septiformi spiritu in baptismatis tempore promissum est, horum est suggestionibus ab iis qui promiserant denegatum. Satis autem facientes Spiritui sancto quem in consecratione suscepimus, dicamus ei nos: Populus tuus et oves gregis tui, sive pascuae tuae, confitebimur tibi in saecula, et in saeculum saeculi narrabimus laudes tuas, qui regnas cum Patre et Filio, sancte Spiritus, nunc et semper in aeterna saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXIX. In finem pro his qui commutabuntur psalmus pro Assyriis testimonium Asaph. Qui regis Israel intende, qui deducis velut ovem Joseph. Qui sedes super cherubin manifestare coram Ephraim, Benjamin et Manasse. Excita potentiam tuam, et veni, ut salvos facias nos. Deus virtutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus. Domine Deus virtutum, quousque irasceris super orationem servi tui? Cibabis nos pane lacrymarum, et potum dabis nobis in lacrymis in mensura. Posuisti nos in contradictionem vicinis nostris, et inimici nostri subsannaverunt nos. Deus virtutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus. Vineam de Aegypto transtulisti, ejecisti gentes et plantasti eam. Dux itineris fuisti in conspectu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram. Operuit montes umbra ejus, et arbusta ejus cedros Dei. Extendit palmites suos usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus. Ut quid destruxisti maceriam ejus, et vindemiant eam omnes qui praetergrediuntur viam? Exterminavit eam aper de silva, et singularis ferus depastus est eam. Deus virtutum, convertere, respice de coelo, et vide, et visita vineam istam. Et perfice eam quam plantavit dextera tua, et super Filium hominis quem confirmasti tibi. Incensa igni et suffossa ab increpatione vultus tui peribunt. Fiat manus tua super virum dexterae tuae, et super Filium hominis quem confirmasti tibi. Et non discedimus a te, vivificabis nos, et nomen tuum invocabimus. Domine Deus virtutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus. COMMENTARIUM. Adhuc eadem per eadem de exitio et eadem tribulatione populi in isto psalmo cantat. Rogans ut qui regit Israel intendat, excitet potentiam suam, quia nullus dignus invenitur qui eum audeat excitare. Ipse ergo excitet potentiam suam, veniat et salvos nos faciat. Verum quia invisibilis est, et a nullo penitus videri potest, sumat materiam per quam dignetur faciem suam ostendere, quam si ostenderit ille, nos salvi erimus. Veluti si in glaciali periculo positi, ubi vis frigoris minatur interitum, liberantur sine dubio, si ostendatur eis solis aspectus. Quanto magis Dei nobis ostensa facie, in Domino nostro Jesu Christo nos salvi erimus? Si ergo sentimus captivitatem vineae Domini, quam de Aegypto per aquam et Spiritum sanctum transtulit, quam ejectis daemoniis plantavit, qui ita fuit via in conspectu nostro, ut diceret: Ego sum via (Joan. X). Qui ita plantavit radices nostras in fide sua, ut repleret omnem terram corporis nostri. Et esset in nobis vinea vera, cujus membra operuit montes, omnibus sanctis melior. Cujus arbusta praestantiora essent, et altiora cedris Dei, hanc exterminavit in passione aper de silva, populus incredulus, et singularis ferus depastus est eam. Quem prius et in nobis tumultum Christus patitur, quando permittimus rabiem daemonum in corde nostro ingredi, ubi suscepimus Christum. Et ideo cibus nobis non debet esse gaudii, sed panis lacrymarum, et potus in lacrymis, si sentimus quia facti sumus in opprobrium vicinis, et ipsi deriserunt nos. In oratione enim lacrymarum permanentes, Deus virtutum respicit de coelo, et videt, et visitat vineam istam, et dirigit eam quam plantavit in nobis dextera ejus per Filium hominis Jesum, quem confirmavit sibi incenso igne, et suffossa manu, quando Abraham incenso igne, et armata manu gladio, paratus fuit filium suum jugulare coram Domino. Tunc juravit Abrahae quod filium ejus ita confirmaret sibi, ut in ipso haereditaret omnes gentes. Ergo memor esto, Domine, quod jurasti, et repara quod donasti, ut non discedamus a te; non enim discedemus a te, si tu vivificaberis. Nos autem semper nomen tuum invocabimus. Alia enim spes nostra non est, nisi ut convertas nos, dando bona consilia in cordibus nostris, et ostendendo nobis faciem tuam. Cujus nos aspectu salvemur, in Christo Jesu Domino nostro, qui tecum et cum Spiritu sancto vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXX. In finem pro torcularibus, psalmus ipsi Asaph quinta sabbati. Exsultate Deo adjutori nostro, jubilate Deo Jacob. Sumite psalmum et date tympanum, psalterium jucundum cum cithara. Buccinate in neomenia tuba, in insigni die solemnitatis vestrae. Quia praeceptum in Israel est, et judicium Deo Jacob. Testimonium in Joseph posuit illud, cum exiret de terra Aegypti, linguam quam non noverat audivit. Divertit ab oneribus dorsum ejus, manus ejus in cophino servierunt. In tribulatione invocasti me, et liberavi te, et exaudivi te in abscondito tempestatis, probavi te apud aquam contradictionis. Audi, populus meus, et contestabor te; Israel, si audieris me, non erit tibi Deus recens, neque adorabis Deum alienum. Ego enim sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, dilata os tuum et implebo illud. Et non audivit populus meus vocem meam, et Israel non intendit mihi. Et dimisit eos secundum desideria cordis eorum, ibunt in adinventionibus suis. Si populus meus audisset me, Israel si in viis meis ambulasset. Pro nihilo forsitan inimicos eorum humiliassem, et super tribulantes eos misissem manum meam. Inimici Domini mentiti sunt ei, et erit tempus eorum in saecula. Et cibavit illos ex adipe frumenti, et de petra melle saturavit eos. COMMENTARIUM. In septuagesimo nono psalmo vinea reparatur. Et in octogesimo pro torcularibus agitur. Exsultate Deo adjutori nostro, quia surrexit vinea ejus. Jubilate Deo Jacob, reparata est vinea ejus. Surrexit enim quem exterminavit incredulus populus. Ipsum utique exterminavit, qui dixit: Ego sum vitis vera (Joan. XV). Ipsum qui dixit: Exterminaverunt manus meas, et pedes meos (Matth. XXVIII). Ipse vero qui exterminavit populus, apro silvestri est acrior ecce surrexit. Qui ibi plorabatis, hic exsultate: qui ibi tacuistis, hic jubilate: qui ibi anxiati estis, hic in psalmis et hymnis congaudete, et in die insigni, id est, in die redemptionis Domini. Quia ipsa est dies solemnitatis nostrae, in quo praeceptum dare dignatur Dominus ad testimonium Joseph, eo quod visitatione visitaturus esset eos Dominus. Ergo Joseph testimonium de ipso posuit, cum exiret de terra Aegypti, linguam quam non noverat audivit, post quadringentos triginta annos. Audivit vocem Dei per noctem Moysi genus Abrahae, sicut ei promissum fuerat, cum diverteret ab oneribus gravissimis dorsum ejus. Quando manus ejus in cophino serviebant, in luto et latere. Tunc in tribulatione invocasti me, et liberavi te, dicit ad Israel Dominus; exaudivi te in abscondito tempestatis; te exaudivi, et inimicos tuos mersi. Probavi te in aqua contradictionis, in murmure pessimo, in quo et Moyses servus irreprehensibilis visus est offendisse. Audi nunc, populus meus. Et loquar Israel, et testificabor tibi, me quem crucifigis, Ego sum Deus. Et qui Deus? Ipse qui te eduxi de terra Aegypti (Num. XX). Dilata os tuum, et ego adimplebo illud. Quid est quod tantopere jubes, ut dilatet os suum populus criminosus atque incredulus, qui crucifixit Dominum? Dilata, inquit, os tuum, et ego adimplebo illud. O piissimus Salvator, et humani generis evidentissimus reparator. Dilata os tuum, et ego adimplebo illud. Si vultis evadere mortem quam incurristis, bibite sanguinem quem fudistis. Sed quid sequitur? Non audivit populus vocem meam, et Israel non intendit mihi. Et ideo dimisi eos secundum desideria cordis eorum, et abierunt in adinventionibus suis. Ad populum hunc ego veni, ad hunc populum, et antequam venirem prophetas misi. Ad hunc solum populum apostolos antequam paterer destinavi, qui me penitus audire contempsit. Si enim me audisset, aut si in viis meis ambulasset, ad nihilum inimicos eorum humiliassem, et super tribulantes eos misissem manum meam. Sed principes sacerdotum, et Scribae et Pharisaei, qui erant inimici Domini Jesu Christi, ipsi mentiti sunt populo, dicentes: Non est a Deo. Illi autem miseri contra salutem suam illis mentientibus crediderunt. Et eum qui eos liberare venerat negaverunt, erit tamen tempus eorum in aeternum. Cum enim plenitudo gentium introierit, tunc omnis Israel salvus fiet (Rom. XI). tunc cibabuntur et ipsi ex adipe frumenti, et de petra melle saturabuntur credentes, ex quo ceciderunt invidentes. Potens est enim Dominus iterum inserere illos. Nos autem in fide ejus stemus, ut ad nihilum inimicos nostros redigat. Et super tribulantes nos, sive spiritales hostes, sive carnales, mittat manum suam, per Christum Dominum nostrum, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXI. Psalmus Asaph. Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos dijudicat. Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccatorum sumitis? Judicate egeno et pupillo, humilem et pauperem justificate. Eripite pauperem, et egenum de manu peccatoris liberate. Nescierunt, neque intellexerunt, in tenebris ambulant, movebuntur omnia fundamenta terrae. Ego dixi: Dii estis, filii Excelsi omnes. Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus cadetis. Surge, Deus, judica terram: quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus. COMMENTARIUM. Omne quod honorifico nomine generaliter nuncupari potest, hoc speciale Dei est, per naturam incomprehensibilis majestatis ejus, qua est Deus, et dicitur tamen homini, Dedi te Deum Pharaonis (Exod. VII): dicitur et Dominus homo, cum Deus solus sit Dominus: dicitur sanctus homo, cum Deus solus sit sanctus, dicitur bonus homo, cum nemo bonus sit, nisi Deus solus. Et hoc est Deo simile in hominibus, quod ea quae Deus naturaliter possidet, homo per imaginem suscipit, tanto plus simulaturus, quanto fuerit amplius suis moribus ejus similitudinem imitatus. Unde et in praesenti psalmo Deus ipse loquitur his quibus judicandi tribuit potestatem. Ego, inquit, dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes. Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus cadetis. Unus de principibus, id est, diabolus, et Judas traditor, et Saul, et Jeroboam, aut unus ex iis qui principatum tenuerunt. Sic et vos cadetis, quia judicatis iniquitatem. Et facies peccatorum sumitis; non judicatis pupillo et egeno, humilem et pauperem non justificastis; non eripuistis pauperem et egenum, nec de manu peccatorum liberastis. Et licet generaliter dicta sint ista de judicibus et pauperibus, tamen Pharisaeis, una cum principibus sacerdotum prophetia carminis sonat. Nescierunt enim neque intellexerunt, quia dictum est illis: Nisi credideritis non intelligetis. Illi si credidissent, intelligerent suum esse Dominum quem negabant, et diligentem se odio persequebantur iniquo. Esto secundum incredulitatem vestram non erat Dominus, frater tamen erat, Hebraeus ex Hebraeis, et parentes fratres dicebatis apud vos esse. Dicite ergo quae fuerit causa odii: Quare, inquiunt, infirmos curat in sabbatis? Et hoc meretur medicus odium pro salute fratrum incurrere, et pro charitate sua vestra exsecrabilitate vexari. Verum quoniam qui odit fratrem suum in tenebris ambulat (I Joan. II), atque movebuntur omnia fundamenta terrae, cum exsurget Deus, ut judicet terram, recedemus ab odio fratrum. Quia qui odit fratrem suum, nescit quo eat (Ibid.), quia circumdant eum tenebrae. Agamus ergo sollicite de fine psalmi, ut cum surrexerit Dominus judicare terram, et nos in haereditate capiat, in omnibus gentibus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXII. Canticum psalmi Asaph. Deus, quis similis erit tibi? ne taceas, neque compescaris, Deus. Quoniam ecce inimici tui sonuerunt, et qui oderunt te extulerunt caput. Super populum tuum malignaverunt consilium, et cogitaverunt adversus sanctos tuos. Dixerunt, Venite, et disperdamus eos de gente, et non memoretur nomen Israel ultra. Quoniam cogitaverunt unanimiter: simul adversum te testamentum disposuerunt, tabernacula Idumoeorum et Ismaelitae, Moab et Agareni, Gebal et Ammon et Amalec alienigenae cum habitantibus Tyrum. Etenim Assur venit cum illis, facti sunt in adjutorium filiis Lot. Fac illis sicut Madian et Sisarae, sicut Jabin in torrente Cisson. Disperierunt in Endor, facti sunt ut stercus terrae. Pone principes eorum sicut Oreb, et Zeb, et Zebee, et Salmana. Omnes principes eorum qui dixerunt: Haereditate possideamus sanctuarium Dei. Deus meus, pone illos ut rotam, et sicut stipulam ante faciem venti. Sicut ignis qui comburit silvam, sicut flamma comburens montes. Ita persequeris illos in tempestate tua, et in ira tua turbabis eos. Imple facies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine. Erubescant et conturbentur in saeculum saeculi, et confundantur et pereant. Et cognoscant quia nomen tibi Dominus, tu solus Altissimus super omnem terram. COMMENTARIUM. Octogesimus secundus psalmus habet quidem nomina gentium adversus Israelitas dimicantium, contra quas exoratur Altissimus, Deus solus qui est super omnem terram Dominus. Dicit autem contra Hebraeos has gentes insurrexisse, Moab ex Lot, Amalec ex Cham. Hi erant in tabernaculis Idumaeae, et cum his associati sunt Ismaelitae. Hi conabantur tenere sanctuarium Dei captivum. Contra hos ut non sileat neque compescatur Dominus exoratur. Ideo autem in capite habet, Deus quis similis tibi? Et in finem. Tu solus Altissimus super omnem terram. Quoniam in diis suis confidentes adversum nos excitantur, qui te habemus Deum, qui similem non habes. Tu enim solus es Altissimus super omnem terram. Nos autem, quia istae omnes gentes ab apostolis occupatae in Christi haereditate titulatae sunt, si hos factos cives sanctorum per gratiam credimus, et domesticos Dei, non de his dicamus: Inimici tui, Domine, sonuerunt, sed de daemoniis, quorum consiliis totus mundus, et carnaliter concutitur, et spiritaliter fatigatur. Tamen non vinceremur carnaliter ab hostibus visibilibus, si nos invisibiles spiritaliter vinceremus. Nemo enim intrat in domum fortis, et vasa eripit, nisi fortem ligaverit. Fortes ergo spiritales homines sunt, quorum vasa carnes sunt exteriores, homines sunt, cum illis interioribus agent daemonia bellum. Quos cum vicerint et occupaverint vasa eorum, id est, corpora eorum, quae pro armis bellicis tractabant adversus inimicos: his occupatis, illi excitant gentes, quia illos qui contra eos spiritaliter pugnare consueverant, et armis orationum, et purae conscientiae vincere, sciunt se penitus non habere. Da enim unum spiritalem, qui istum psalmum contra centum millia gentes, praesumens de conscientia, proferat, et vides protinus evenire victoriam. Verum quia cum his nobis. adhuc congressio est quos spiritaliter conamur vincere, quia eos nondum vicimus, etiamsi nos vicisse putemus, quia si vicissemus spiritaliter, ut dixi, nequaquam carnaliter vinceremur; agamus ergo ut quia terrenae nobis superantur et occupantur provinciae, spiritales nobis patriae non negentur, ut vel in fine vitae nostrae in bono studio inveniamur, quia cogitant adversum nos, dicentes: Disperdamus eos ex gente, ut non memoretur Deus nomen eorum amplius. Sciunt enim daemones quia si peccamus, sic erimus Deo exsecrabiles, sicut et ipsi sunt. Rogemus Dominum ut sicut ignis comburit silvas, et ut flamma comburit montes, ita persequatur eos in tempestate sua. Quia dicunt, inquit, haereditate possideamus sanctuarium Dei. Sanctuarium Dei est, ubi mysteriorum sunt reposita sacramenta, ibi caro coelestis, ibi sanguis divinus, ibi charismatis virtus, ibi fons perennis est, et lex divina, ibi sunt omnia ista intus in nobis, qui per fidem sanctuaria Dei facti sumus. Ergo excitemus in zelum Dominum, dicentes ei: Domine, quos tuo sanguine redemisti, quos tu sanctuarium dignatus es facere, invaduntur ab his, qui adversum testamentum tuum disposuerunt, Imple facies eorum ignominia, ut confundantur et pereant in aeternum. Dum enim illi perierint qui impediunt cognoscere Dominum, tunc cognoscet omnis gens, quia tu solus es Altissimus super omnem terram, sicut dejectis denique ubique templis et idolis in Ecclesia Dominus regnat super omnem terram corporis nostri, regnat Dominus Jesus Christus, qui est cum Patre et Spiritu sancto, unus Deus et solus Altissimus, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXIII. In finem pro torcularibus filiis Core psalmus. Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum, concupiscit et deficit anima mea in atria Domini. Cor meum et caro mea exsultaverunt in Deum vivum. Etenim passer invenit sibi domum, et turtur nidum ubi reponat pullos suos. Altaria tua, Domine virtutum, Rex meus et Deus meus! Beati qui habitant in domo tua, Domine, in saecula saeculorum laudabunt te. Beatus vir cujus est auxilium abs te, ascensiones in corde suo disposuit, in valle lacrymarum, in loco quem posuit. Etenim benedictionem dabit legislator, ibunt de virtute in virtutem, videbitur Deus deorum in Sion. Domine Deus virtutum, exaudi orationem meam, auribus percipe Deus Jacob. Protector noster aspice, Deus, et respice in faciem Christi tui. Quia melior est dies una in atriis tuis super millia. Elegi abjectus esse in domo Dei mei, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum. Quia misericordiam et veritatem diligit Deus, gratiam et gloriam dabit Dominus. Non privabit bonis eos qui ambulant in innocentia, Domine virtutum, beatus homo qui sperat in te. COMMENTARIUM. Cum in octogesimo secundo psalmo confusi fuerint et perierint, qui, occupare volentes sanctuarium Dei, dabant fastidium castitatis, et legendi, et psallendi pariter, ac de bonis rebus cogitandi impedimenta gignebant, regnante in nobis Domino, nos qui eramus filii Core praevaricatoris, hoc malo patre a terra devorato, Dei filii efficimur. Et qui ante ignem alienum a Deo bibimus, et avaritiae ferre cogitabamus, nunc igne amoris divini succensi dicimus: Quam amabilia, quam dilecta, quamque pulchra tabernacula tua, in quibus habitas, Domine Deus virtutum. Quae sunt ipsa tabernacula, de quibus dicit, Quia concupiscit, et deficit anima mea in atriis ejus, in quibus et cor ejus et cor exsultat novi hujus amatoris; in quibus, inquit, passer Christus invenit sibi domum; inibi et turtur nidum, id est, Ecclesia, ubi congreget pullos suos. Ubi sunt, inquit, altaria tua, Domine virtutum, id est, mysteria tua, Rex meus et Deus meus. Beati qui ad ea pertingunt, quia in aeternum laudabunt te, solatium dulce miseriae. Ibi enim auxilium habentes tuum, ascensiones ponunt in corde suo, non in conviviis ridentium, sed in convalle lacrymarum. Ibi enim benedictionem accipiunt a te, a quo Legem susceperunt, et vident in his Deum deorum in Sion, id est, in Ecclesia tua, in qua, Domine Deus virtutum, exaudies preces, non vitiorum, Deus: ille amet me, illud acquiram, illud habeam, has vitiorum preces dedignatur Dominus virtutum. Et quid amplectitur? Da mihi castitatem, sapientiam, contemptum mundi, patientiam, charitatem, bonam suspicionem in proximo. Si ista virtutum genera sunt, et Deus virtutum est quem oramus, his utique rebus annuit, quibus nos suae faciet naturae consortes. Cum respicit in faciem Christi, et hominem viderit sedentem ad dexteram suam, per quem melior dies una, quia aeterna erit, et noctem non habebit, in laetitia erit credentium, melior erit haec dies una in regno ejus super millia annorum, quae sunt in terra consumpta. Qui haec autem credit, plus eligit abjectus esse in conversatione credentium. Quia domus Dei non cemento constat et calce, sed in homine credente et ejus praecepta servante. Inter nos ergo melius est mihi pro abjecto haberi, quam si pro rege habear in tabernaculis peccatorum, ubi misericordiam et veritatem diligit Dominus, et post misericordiam viderit et veritatem custoditam ab eo, qui eam dedit Dominus. Post haec gratiam et gloriam dabit, ita ut sine successione eas possideat. Non enim privabit bonis eos qui ambulaverint in innocentia. Ad haec dicamus omnes: Domine Deus virtutum, beatus vir qui sperat in te. Vir cum dixeris, non sexum discrevisti, sed mentem. Femina enim virum aget virtutum. Amat rex quae jure vir dicitur, cum vitia quae feminam etiam virum faciunt, animi sui credulitate prostraverit per gratiam Domini nostri Jesu Christi, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXIV. In finem filiis Core. Benedixisti, Domine, terram tuam, avertisti captivitatem Jacob. Remisisti iniquitatem plebis tuae, operuisti omnia peccata eorum. Mitigasti omnem iram tuam, avertisti ab ira indignationis tuae. Converte nos, Deus salutaris noster, et averte iram tuam a nobis. Nunquid in aeternum irasceris nobis, aut extendes iram tuam a generatione in generationem? Deus, tu conversus vivificabis nos, et plebs tua laetabitur in te. Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam, et salutare tuum da nobis. Audiam quid loquatur in me Dominus Deus, quoniam loquetur pacem in plebem suam. Et super sanctos suos, et in eos qui convertuntur ad cor. Verumtamen prope timentes eum salutare ipsius, ut inhabitet gloria in terra nostra. Misericordia et veritas obviaverunt sibi, justitia et pax osculatae sunt. Veritas de terra orta est, et justitia de coelo prospexit. Etenim Dominus dabit benignitatem, et terra nostra dabit fructum suum. Justitia ante eum ambulabit, et ponet in via gressus suos. COMMENTARIUM. Octogesimus quartus psalmus nihilominus Core filiis applicatur. Core filii sunt, quibus pater ignem alienum in altare volens ponere tollitur, et pater Christus per gratiam condonatur. Sicut enim illius ignis libido est contra Deum et contra Moysen, id est, contra Legem vadens; ita hujus ignis, corda credentium in amplexu misericordiae et veritatis excitat, ita ut justitia et pax osculentur se. Quando autem ista gesta sint, si requiris ausculta. Quando benedixit Dominus terram suam adventu suo, tunc avertit captivitatem Jacob. Tunc remisit impietatem plebis suae, mitigavit omnem iram suam, et avertit a nobis iram indignationis suae. Ostendens nobis misericordiam suam, et salutare suum in Christo dans nobis. Audiamus quid loquatur, qui venit et benedixit terram suam: Pacem meam, inquit, do vobis (Joan. XIV). Ecce sic loquitur pacem in plebem suam: primo super sanctos, id est, super apostolos. Post haec super eos qui per apostolos convertuntur ad eum. Prope est enim timentibus Deum salutare ipsius, si inhabitaverit gloria, id est, Spiritus sanctus; in terra nostra, id est, in corporibus nostris, quo habitante, misericordia et veritas occurrunt sibi in nobis charis amplexibus. Justitia vero et pax osculantur se. Quia veritas, quae est Christus, de terra, id est, de Maria, orta est, et ita justo hoc judicio factum est, quod cum fieret docebamur, quod justitia de coelo prospexit. Cum Dominus daret hanc benedictionem Mariae, in qua quasi terra nostra, ex nostra utique materia, daret fructum suum. Suum utique hominem perfectum, ex semine David secundum carnem ante quem justitia ambulavit in Joanne Baptista, ut ita poneret in via gressus suos, ut ipse esset vox Isaiae vaticinatione promissa, qua clamaret in deserto hujus saeculi: Parate vias Domini, rectas facite semitas Dei nostri (Isa. XL). Nam et Zacharias sic dicit Joanni: Tu quidem, puer, propheta Altissimi vocaberis; praeibis enim ante faciem Domini, parare vias ejus (Luc. I). In ipso ergo justitia ante eum ambulavit, ut ipsa justitia per Christum poneret in viam qua iretur ad coelos gressus suos, ut sequamur vestigia ejus qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus, ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXV. Oratio David. Inclina Domine, aurem tuam et exaudi me, quoniam inops et pauper sum ego. Custodi animam meam, quoniam sanctus sum, salvum fac servum tuum, Deus meus, sperantem in te. Miserere mei, Domine, quoniam ad te clamavi tota die; laetifica animam servi tui, quoniam ad te, Domine, animam meam levavi. Quoniam tu, Domine, suavis et mitis, et multae misericordiae omnibus invocantibus te. Auribus percipe, Domine, orationem meam, et intende voci deprecationis meae. In die tribulationis meae clamavi ad te, quia exaudisti me. Non est similis tui in diis, Domine, et non est secundum opera tua. Omnes gentes quascunque fecisti venient et adorabunt coram te, Domine, et glorificabunt nomen tuum. Quoniam magnus es tu, et faciens mirabilia, tu es Deus solus. Deduc me, Domine, in via tua, et ingrediar in veritate tua, laetetur cor meum ut timeat nomen tuum. Confitebor tibi, Domine Deus meus, in toto corde meo, et glorificabo nomen tuum in aeternum. Quia misericordia tua magna est super me, et eruisti animam meam ex inferno inferiori. Deus, iniqui insurrexerunt super me, et synagoga potentium quaesierunt animam meam, et non proposuerunt te in conspectu suo. Et tu, Domine Deus, miserator et misericors, patiens et multae misericordiae et verax. Respice in me, et miserere mei, da imperium tuum puero tuo, et salvum fac filium ancillae tuae. Fac mecum signum in bono, ut videant qui oderunt me, et confundantur; quoniam tu, Domine, adjuvisti et consolatus es me. COMMENTARIUM. Dum in octogesimo secundo aieret: Deus quis similis tibi? Nunc in octogesimo quinto dicit: Non est similis tui in diis, Domine. Quod si interrogaverat quasi ignarus, edocuit. Ibi contra omnes gentes: Hic omnes gentes, inquit, quas fecisti, non venient et bellabunt, ait, sicut ibi dixerat: Sed venient, inquit, et adorabunt coram te, Domine. Unde ista tibi praesumptio? Si inclinaveris, inquit, aurem tuam, et audieris me, et custodieris me, quia sanctus sum, id est, quia sanctificatus sum, et laetificaveris me, quia servus tuus sum, et in die tribulationis meae clamantem me ad te exaudieris, et deduxeris me in via tua, et ambulavero in veritate tua, et liberaveris animam meam ex inferno inferiori, et hos injustos spiritus immundos, qui insurrexerunt in me confuderis, tunc laetabitur cor meum de victoria, et timebit nomen tuum de pugna. In praelio enim hoc unum et solum solatium habui, quod te Dominum meum me timere gloriabar, cum hi qui insurrexerunt in me non proponerent te ante oculos suos. Verum quia misericors et miserator es, et contemptor es, non occides, sicut in illis misericors es, in me verax esto, et da potestatem tuam puero tuo Jesu Christo, et salvum fac filium ancillae tuae Mariae. Illo enim exsurgente a mortuis et ascendente in coelum, nos apostoli et discipuli ejus habebimus signum crucis ejus in bono cum universis qui credimus, ita ut videant in frontibus nostris signum tuum, et confundantur, sive visibiles, sive invisibiles inimici. In ipso enim signo adjuvas, et in ipso consolaris nos, qui regnas in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXVI. Psalmus Cantici filiis Core. Fundamenta ejus in montibus sanctis, diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Jacob. Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei. Memor ero Raab et Babylonis, scientium me. Ecce alienigenae, et Tyrus, et populus Aethiopum, ii fuerunt illic. Nunquid Sion dicet: Homo, et homo natus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus? Dominus narrabit in Scripturis populorum et principum, horum qui fuerunt in ea. Sicut laetantium omnium habitatio est in te. COMMENTARIUM. Omnes pene psalmi qui in filiis Core titulantur, laetitia pleni sunt. Non enim secuti iniquitatem patris, alienum a Deo ignem libidinosum assumunt, sed hoc amantes quod diligit Dominus, de civitate gloriosa loquuntur. Quod tamen principium dederit psalmo octogesimo sexto prophetiae spiritus, requiramus. Fundamenta ejus. Adhuc non dixisti cujus, et dicis jam ejus? Unde apparet Deum tibi ostendisse civitatem, cujus te positio, dum cantares Domino, appellavit; et dans tuae cogitationi responsum, subito exclamasti: Fundamenta illius civitatis quam cogito, cujus portas diligit Dominus super omnia tabernacula Jacob, de qua gloriosa dicta sunt a prophetis; fundamenta ejus in montibus sanctis. Ibi sunt fundamenta civitatis, quos Christus montes excelsos fecit, quorum vertices coelum pulsant, in quibus transfigurantur in splendore, in quibus apparent cum eo Moyses et Elias, in quibus Lex et Prophetia cum Christo concordant, in quibus apertis coelis, clamat Pater de Christo suo: Hic est, in quo mihi bene complacui, ipsum audite (Matth. XVII). In ipsis montibus fundamenta sunt Ecclesiae collocata. Fundamentum autem ibi nemo potest ponere, praeter id quod positum est (I Cor. III). Saxum enim positum est solidum. Et si quis praeter hoc quod positum est posuerit, in arenam posuit. Sed forte dicis, Cum unum fundamentum memoret Apostolus, quomodo hic plura memoras fundamenta? Ad hoc illud respice: si regem dixeris Christum solum, dicitur tibi, Rex regum est; si Dominum, respondebitur tibi, Dominus dominantium est; si sanctum, sanctus sanctorum est. Sic et si solum fundamentum memores, fundamentum fundamentorum negare non poteris. Unde idem Apostolus superaedificari credentes Christo desiderat et exoptat, super fundamentum apostolorum et prophetarum (Eph. II). In hac ergo civitate memorabo Raab, excipientem nuntios, et Babylonem ducentem captivos, gentium scilicet plebes sordidas in fornicatione, sicut Raab, et superbas in virtute, sicut Babylon. Has dico, inquit, in ista civitate venturas, ut sciant te. Ibi enim et alienigenae, ibi Tyrii, ibi etiam populus Aethiopum clamabunt de apostolis, dicentes: Audivimus eos unusquisque linguis nostris loquentes magnalia Dei (Act. II). Ibi cognovimus matrem Sion dicentem, quod homo et homo natus sit in ea, in Sion provincia matrem civium Hebraeorum dicentem: Cognovimus nos gentes, quod homo Adam primus factus sit ex terra in animam viventem, nunc alius homo novissimus Adam natus sit ex virgine, in spiritu vivificante: Primus homo generat filios qui possideant terram, secundus homo generat qui possideant coelos. Ecce homo et homo, hoc vos gentes unde nostis? In Sion, id est, in civitate, cujus fundamenta in montibus sanctis sunt. Ibi nobis dictum est: Dominus hoc narrabit in Scripturis populorum et principum, qui fuerunt in ea, et hoc didicimus quod in habitatione ejus nullus erit tribulans, nullus suspirans, nullus flens, nullus afflictus, sed laetantium erit omnium habitatio in ea. Quorum laetitia, quia verbis exprimi non potuit, comparatione distincta est, ut quanta potest omnium nostrorum, qui in saeculo sumus laetitia in unam summam colligi, tanta in uno ei habitatore fundatur, per eum qui fundavit eam Altissimus, regnans cum Filio, Patre et Spiritu sancto, per aeterna saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXVII. Canticum psalmi filii Core in finem pro Maheleth, ad respondendum intellectus Eman Ezrahitae. Domine Deus salutis meae, in die clamavi et nocte coram te. Intret in conspectu tuo oratio mea, inclina aurem tuam ad precem meam. Quia repleta est malis anima mea, et vita mea inferno appropinquavit. Aestimatus sum cum descendentibus in lacum, factus sum sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber. Sicut vulnerati dormientes in sepulcris, quorum non es memor amplius, et ipsi de manu tua repulsi sunt. Posuerunt me in lacu inferiori, in tenebrosis et in umbra mortis. Super me confirmatus est furor tuus, et omnes fluctus tuos reduxisti super me. Longe fecisti notos meos a me, posuerunt me abominationem sibi. Traditus sum et non egrediebar, oculi mei languerunt prae inopia. Clamavi ad te, Domine, tota die: expandi ad te manus meas. Nunquid mortuis facies mirabilia, aut medici suscitabunt et confitebuntur tibi? Nunquid narrabit aliquis in sepulcro misericordiam tuam, et veritatem tuam in perditione? Nunquid cognoscentur in tenebris mirabilia tua, et justitia tua in terra oblivionis? Et ego ad te, Domine, clamavi, et mane oratio mea praeveniet te. Ut quid, Domine, repellis orationem meam, avertis faciem tuam a me? Pauper sum ego et in laboribus a juventute mea, exaltatus autem, humiliatus sum et conturbatus. In me transierunt irae tuae, et terrores tui conturbaverunt me. Circumdederunt me sicut aqua, tota die circumdederunt me simul. Elongasti a me amicum et proximum, et notos meos a miseria. COMMENTARIUM. In hujus psalmi titulo nominantur quidem filii Core, sed psalmus canticum suum pro Maheleth dirigit, et dat intellectum Eman Ezrahitae. Maheleth, id est, destitutum, vocant Eman inopem. Ergo ad destitutum et pauperem sermo est. Credo ad illum destitutum, quem relinquentes discipuli solum in manibus, fugerunt. Ad quem autem pauperem, nisi ad eum de quo Apostolus memorat: Quia cum dives esset, pauper pro nobis factus est (II Cor. VIII), ita ut oculi ejus infirmati sint prae inopia. Pauper, non habens divitias immortalitatis in passione. Cujus oculi prae ipsa infirmitate in morte clausi sunt. In qua dicit, medici suscitare non possunt, in qua dicit positum se in lacu inferiori, in tenebris et in umbra mortis. Tempore quo posuerunt eum abominationem sibi, quo traditus est a Juda: Tunc, inquit, quando traditus sum et non egrediebar. Calicem non exigebam passionis de manibus ligantium me. Tunc oculi mei infirmati sunt prae inopia. Non enim utebar salute Deitatis, sed patiebar infirmitatem humanitatis assumptae. Audiamus ergo quid ipse homo assumptus loquatur: Fecisti nasci ex Virgine, ut narrantes mirabilia tua, credant homines, et ab incredulitate fugientes, ad vitam attingant. Ambulare fecisti super aequora tumentia siccis pedibus, imperare ventis, caecis lumen reddere, infirmantibus salutem, mortuis vitam quam amiserant revocare. Quid modo ad mortem me ire permittis? Nunquid narrabunt in sepulcris misericordiam tuam, aut in perditione positi agnoscunt veritatem tuam, aut cognoscunt justitiam tuam reducti in terram oblivionis? Haec sunt quae clamavi ad te in oratione mea dum dicerem: Si fieri potest, transeat a me calix passionis. Verum quia non potest transire nisi bibam illum, fiat voluntas tua (Marc. XIV); exalter in cruce, humilier in conspectu judicis, et videar confusus in mortem, et hoc modo sim exaltatus, et humiliatus, et confusus. Verum quia inter mortuos liber sum, mane oratio mea praeveniet te, et videbunt resurgentem, quem viderant tota die expandisse in cruce manus suas. Et post haec in sepulcro positum, a quo longatus est omnis amicus, et omnis proximus pro ipsa miseria passionis. Intrat enim oratio ejus in conspectu Dei. Et inclinavit aurem suam ad pacem ejus, et vita ejus quae in infernum appropinquavit, exsurgat a mortuis. Dum enim mane factum fuerit, statim oratio ejus praeveniet, promissionem resurrectionis perficiens, ut non solum se viventem exhibeat, sed et in coelos ascendentem ostendat. Cui gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXVIII. Intellectus Ethan Ezrahitae. Misericordias Domini in aeternum cantabo. In generationem et generationem, annuntiabo veritatem tuam in ore meo. Quoniam dixisti: In aeternum misericordia aedificabitur in coelis, praeparabitur veritas tua in eis. Disposui testamentum electis meis, juravi David servo meo, usque in aeternum praeparabo semen tuum. Et aedificabo in generationem et generationem sedem tuam. Confitebuntur coeli mirabilia tua, Domine, etenim veritatem tuam in Ecclesia sanctorum. Quoniam quis in nubibus aequabitur Domino, similis erit Domino in filiis Dei. Deus qui glorificatur in consilio sanctorum, magnus et terribilis super omnes qui in circuitu ejus sunt. Domine Deus virtutum, quis similis tibi? potens es, Domine, et veritas tua in circuitu tuo. Tu dominaris potestati maris, motum autem fluctuum ejus tu mitigas. Tu humiliasti sicut vulneratum superbum, in brachio virtutis tuae dispersisti inimicos tuos. Tui sunt coeli, et tua est terra, orbem terrae et plenitudinem ejus tu fundasti, aquilonem et mare tu creasti. Thabor et Hermon in nomine tuo exsultabunt, tuum brachium cum potentia. Firmetur manus tua et exaltetur dextera tua, justitia et judicium praeparatio sedis tuae. Misericordia et veritas praecedent faciem tuam, beatus populus qui scit jubilationem. Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in justitia tua exsultabunt tota die, et in nomine tuo exaltabuntur. Quoniam gloria virtutis eorum tu es, et in beneplacito tuo exaltabitur cornu nostrum. Quia Domini est assumptio nostra, et sancti Israel regis nostri. Tunc locutus es in visione sanctis tuis, et dixisti, Posui adjutorium in potente, et exaltavi electum de plebe mea. Inveni David servum meum, oleo sancto meo unxi eum. Manus enim mea auxiliabitur ei, et brachium meum confortabit eum. Nihil proficiet inimicus in eo, et filius iniquitatis non apponet nocere ei. Et concidam a facie ipsius inimicos ejus, et odientes eum in fugam convertam. Et veritas mea et misericordia mea cum ipso, et in nomine meo exaltabitur cornu ejus. Et ponam in mari manum ejus, et in fluminibus dexteram ejus. Ipse invocabit me: Pater meus es tu, Deus meus et susceptor salutis meae. Et ego primogenitum ponam illum, excelsum prae regibus terrae. In aeternum servabo illi misericordiam meam, et testamentum meum fidele ipsi. Et ponam in saeculum saeculi semen ejus, et thronum ejus sicut dies coeli. Si autem dereliquerint filii ejus testamentum meum, et in judiciis meis non ambulaverint; si justitias meas profanaverint, et mandata mea non custodierint; visitabo in virga iniquitates eorum, in verberibus peccata eorum. Misericordiam autem meam non dispergam ab eo, neque nocebo in veritate mea. Neque profanabo testamentum meum, et quae procedunt de labiis meis non faciam irrita. Semel juravi in sancto meo, si David mentiar, semen ejus in aeternum manebit. Et thronus ejus sicut sol in conspectu meo, et sicut luna perfecta in aeternum, et testis in coelo fidelis. Tu vero repulisti et despexisti, distulisti Christum tuum. Avertisti testamentum servi tui, profanasti in terra sanctuarium ejus. Destruxisti omnes sepes ejus, posuisti testamentum ejus formidinem. Diripuerunt eum omnes transeuntes viam, factus est opprobrium vicinis suis. Exaltasti dexteram deprimentium eum, laetificasti omnes inimicos ejus. Avertisti adjutorium gladii ejus, et non es auxiliatus ei in bello. Destruxisti eum ab emundatione, et sedem ejus in terra collisisti. Minorasti dies temporis ejus, perfudisti eum confusione. Usquequo, Domine, avertis in finem, exardescet velut ignis ira tua? Memorare quae mea substantia: nunquid enim vane constituisti filios hominum? Quis est homo qui vivet, et non videbit mortem, eruet animam suam de manu inferni? Ubi sunt misericordiae tuae antiquae, Domine, sicut jurasti David in veritate tua? Memor esto, Domine, opprobrii servorum tuorum, quod continui in sinu meo multarum gentium. Quod exprobraverunt inimici tui, Domine, quod exprobraverunt commutationem Christi tui. Benedictus Dominus in aeternum; fiat, fiat. COMMENTARIUM. De tempore illo, quo numeratus est populus, hujus psalmi historia declaratur. Mysterium vero psalmi ad Domini nostri passionem extenditur. Dicamus ergo prius historicum sensum, et de hoc ad sensum mysticum convertamur. Ethan Hebraei humiliatum vocant. Humiliatur ergo rex David per diminutionem populi. Totum de misericordiis Domini excitat carmen. Se misericordias dicit Domini aeternas cantare, Deum dicit dixisse, in aeternum misericordiam aedificare: coelos dicit misericordias confiteri Domini, dicit sibi servo suo jurasse, et hanc veritatem in coelis praeparasse, quando disposuit testamentum electis, tunc jurasse David servo suo. Quid autem jurasset, inferius pandit. Quod si etiam filii ejus, inquit, reliquerint legem meam, visitabo in virga et in verberibus peccata eorum, misericordiam vero meam non tollam ab eis, neque nocebo veritatem meam. Et adjecit: Semel juravi in sancto meo, si David mentiar. Tu autem, Domine, repulisti, et expulisti, et distulisti Christum tuum, id est, David regem. Quia per occasionem unius facti ejus, totus populus moritur. Et ideo ait: Nunquid in vanum constituisti filios hominum? Quis est homo qui vivit, et non videbit mortem? Aut quis eruit animam suam de manu inferi? Ubi sunt misericordiae tuae antiquae, Domine, sicut jurasti David in veritate tua? Sufficiat nobis historicus sermo, ascendamus ad mysticum. In Christo enim misericordia aeterna aedificata est, non manu facta aedificatio, sed Spiritu sancto composita. Cujus veritas est ita in coelis praeparata, ut disposito testamento legis suae jurasset David servo suo, quod de fructu ventris ejus poneret super sedem suam, cui nullus similis esset inter filios Dei, ut est magnus et metuendus super omnes qui in circuitu ejus sunt. Omnes enim servi ejus sunt. Signum autem dedit seipsum esse Dominus Jesus Christus, cum in navi positus, ipse dominatus est super potestatem maris, et motum fluctuum ejus ipse mitigavit, et humiliavit sicut vulneratum superbum ipsum diabolum, et in virtute brachii sui dispersit omnes daemones. Tunc suos ostendit coelos, cum caecis lumen coelorum daret. Suam ostendit terram, cum sepultos juberet eam mortuos reddere. Se quoque aquilonem creasse ostendit, cum ejus flatibus imperaret. Thabor et Hermon in ejus nomine exsultaverunt, cum viderent habitatores horum montium Hierosolymis vicinorum, infirmos suos salvari, ab eo paralyticos curari, leprosos mundari, mortuos suscitari. Ipsi montes, id est Thabor et Hermon, in Jesu nomine exsultabunt, dicentes ei: Tuum brachium, et tua potentia, quia firmatur manus tua, et exaltetur dextera tua super omnem aegrotantium sanitatem. Nos exsultamus, non solum te ista faciente, sed et discipulos tuos videmus, Domine, in lumine vultus tui ambulantes, quoniam gloria et virtus eorum tu es. Tua est enim, Deus, assumptio hominis, quod locutum te ac dixisse per os sanctorum sacra testatur Scriptura, electuri electum de plebe Dei, in quo glorietur gloria manus tuae, qui tibi Deo diceret in veritate: Pater meus es tu. De quo et tu diceres: Ego primogenitum ponam eum, ut nomine ejus omne genu flectatur coelestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur quia Dominus Jesus in gloria est Dei Patris (Philip. II), qui posuit in saeculum saeculi sedem ejus, cui testamentum suum in aeternum fideliter servat, cujus dies sicut dies coeli sunt repromittit. Hic tamen pro peccatis nostris ab inimicis suis tentus, profanata est in terra sanctitas ejus. Non permittit, nec in uno discipulo adjutorium gladii ejus, sed clamat ei: Reconde gladium tuum in theca sua (Joan. XVIII). Et cum posset ei exhibere plusquam duodecim legiones angelorum, noluit auxiliari ei in hoc bello, sed minoravit dies temporis ejus, et perfudit eum tanta confusione, ut cum impiis deputatus, in medio homicidarum crucis compelleretur subire patibulum. Non est hoc irascentis Dei, sed miserentis. Quid tamen dicit quia patitur? quousque accenditur velut ignis ira tua? Memorare, Domine, quia ex Virgine me genuisti, et memor esto quae sit mea substantia. Quia cum omnes homines moriantur in peccatis suis, ita ut nullus sit qui vivat, et non videat mortem, et pene nullus sit, qui eruat animam suam de manu inferi (conclusa sunt enim omnia in incredulitate, ut omnibus miserearis, Rom. XI), veniant misericordiae tuae promissae, Domine, et memor esto apostolos, quos continui in sinu meo, lucratores multarum gentium, quos exprobraverunt inimici tui, Domine, quos exprobraverunt ad commutationem Christi tui, alium Christum exspectantes, istum qui passus est denegantes. Nos autem qui scimus jubilationem, in lumine vultus ejus ambulemus. Et quem flevimus patientem gaudeamus a mortuis resurgentem, et adorantes eum, dicamus ei: Benedictus es, Domine, in aeternum: fiat, fiat. Orantes ut in fine nostro confessio nobis ista proficiat, per ipsum Dominum nostrum Jesum Christum, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXIX. Oratio Moysi hominis Dei. Domine, refugium tu factus es nobis a generatione in generationem. Priusquam montes fierent, aut formaretur terra, et orbis; a saeculo et in saeculum tu es Deus. Ne avertas hominem in humilitatem, et dixisti: Convertimini, filii hominum. Quoniam mille anni ante oculos tuos tanquam dies hesterna quae praeteriit. Et custodia in nocte, quae pro nihilo habentur eorum anni erunt. Mane sicut herba transeat, mane floreat et transeat, vespere decidat, induret et arescat. Quia defecimus in ira tua, et in furore tuo turbati sumus. Posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo, saeculum nostrum in illuminatione vultus tui. Quoniam omnes dies nostri defecerunt, et in ira tua defecimus. Anni nostri sicut arena meditabuntur, dies annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni. Si autem in potentatibus octoginta anni, et amplius eorum labor et dolor. Quoniam supervenit mansuetudo et corripiemur. Quis novit potestatem irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare? Dexteram tuam sic notam fac, et eruditos corde in sapientia. Convertere, Domine, usquequo, et deprecabilis esto super servos tuos. Repleti sumus mane misericordia tua, exsultavimus, et delectati sumus in omnibus diebus nostris. Laetati sumus pro diebus quibus nos humiliasti, annis quibus vidimus mala. Respice in servos tuos, et in opera tua, et dirige filios eorum. Et sit splendor Domini Dei nostri super nos, et opera manuum nostrarum dirige super nos, et opus manuum nostrarum dirige. COMMENTARIUM. Octogesimus nonus psalmus canit Dominum nostrum, qui refugium factus est nobis in Christo Jesu. Hunc esse qui fecit montes, et firmavit terram et orbem, a saeculo et in saeculum, antequam ista fierent, jam tunc regnasse. Interroges David, et dicas ei: Unde hoc nosti, quia Deus tuus antequam fieret terra, jam Deus erat et regnabat? Respondebit tibi: Moyses ille magnus propheta, qui locutus est cum Deo facie ad faciem, quasi loquatur cum amico suo: ipse ex ore Dei didicit, et ipse nos docuit. Haec quare egimus? Quia legimus in titulo: Oratio hominis Dei. Quae ergo ab ipso didicerat, ipsius ei nomini consecravit. Qua autem causa in mysticum vadit? Quia praevidit anathemabiles esse haereses, dicturas Filium Dei, qui refugium factus est nobis in Christo, non fuisse priusquam mundus fieret, et firmaretur terrae orbis. Contra hos ait: A saeculo et in saeculum tu es Deus. Non avertas hominem in humilitatem, hoc est, in humilitate positum hominem non condemnes, quia dixisti: Convertimini, filii hominum, hoc est, dixisti te superbis resistere, humilibus gratiam condonare. Ne averseris hominem in humilitate positum, qui quasi herba oritur, et quasi flos, quod mane ortum, vespere arescit. Cum apud te mille anni sic sint sicut una dies, aut sicut custodia in nocte. Custodia in nocte quarta pars noctis est, quam sibi pastores dividunt, ut ternis horis aliis custodientibus, aliis quiescentibus transeatur. Quod autem memorat quia defecimus in ira tua, hoc memorat, quod antecessor in psalmo cecinerat. Post populi numerum in ira tua defecimus, quia posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo, et saeculum nostrum in lumine vultus tui. Contra herbam et araneam, et contra flos feni, Domine, qui semper misertus es hominibus, quid moveris? Tibi anni mille sic videntur, sicut nobis nocturna vigilia. Nostri autem anni, qui sicut arena meditantur, vix ut multum octoginta anni sunt et plus est in eis nobis labor et dolor. Quid tanta mansuetudo venit super miseros? Quid tam graviter corripimur? Quis non potestatem irae tuae? Nunquid sciebam te irasci, si ego populum numerarem? Sufficeret, quia impeditum corde fecisti sapere. Convertere, Domine, aliquantulum, et esto deprecabilis super servos tuos. Quotiescunque transierunt a nobis tenebrae peccatorum per correptionem, quasi in mare positis misericordiam praebuisti, per quam exsultavimus et delectati sumus in omnibus diebus quibus nos humiliasti, et in annis quibus vidimus mala. Sic fac et modo, quia jam dexteram tuam notam fecisti, et erudisti nos, et fecisti sapere quod desipuimus. Noli delectari in mortem nostram, qui dixisti peccantibus: Convertimini, filii hominum, quia non delectaris in perditione vivorum. Respice, obsecro, in servos tuos et in opera manuum tuarum, quia, sicut scriptum est, opera manuum tuarum nos omnes, quia patres indignatione tua correpti defecerunt. Dirigantur filii eorum per adventum Domini nostri Jesu Christi Filii tui, ut sit splendor Domini Dei nostri super nos, per quem opera manuum nostrarum. Per ipsum enim directus est omnis tenor disciplinae, emendata lex, correcta perversitas, aequitas adimpleta, ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XC. Laus cantici ipsi David. Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione Dei coeli commorabitur. Dicet Domino: Susceptor meus es tu, et refugium meum; Deus meus, sperabo in eum. Quoniam ipse liberavit me de laqueo venantium, et a verbo aspero. Scapulis suis obumbrabit tibi, et sub pennis ejus sperabis. Scuto circumdabit te veritas ejus, non timebis a timore nocturno. A sagitta volante in die, a negotio perambulante in tenebris, ab incursu et daemonio meridiano. Cadent a latere tuo mille, et decem millia a dextris tuis, ad te autem non appropinquabit. Verumtamen oculis considerabis, et retributionem peccatorum videbis. Quoniam tu es, Domine, spes mea, altissimum posuisti refugium tuum. Non accedet ad te malum, et flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo. Quoniam angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis. In manibus portabunt te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum. Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem. Quoniam in me speravit liberabo eum, protegam eum quoniam cognovit nomen meum. Clamabit ad me, et ego exaudiam eum, cum ipso sum in tribulatione, eripiam eum et glorificabo eum. Longitudine dierum replebo eum, et ostendam illi salutare meum. COMMENTARIUM. Multi putant libertatem arbitrii eousque sibi posse sufficere, ut sese per ipsam libertatem ab hostibus invisibilibus eruere posse confidant. Libertatem autem arbitrii, et negare periculum est, et nudare peccatum. Si enim negaveris, omnibus frena laxasti; si nudaveris, decepisti. Nam negas si dixeris: Deus si vult, bonus sum; si non vult, bonus non sum; cum constet Deum velle omnes homines salvos fieri, et unusquisque suo sit iniquus arbitrio. Nudas autem, cum tantum ipsi arbitrio dederis, ut eum rebus divini adjutorii denudaris. Nam qui habitat in adjutorium Altissimi, et qui in protectione Dei coeli commoratur, et dicit Domino: Susceptor meus es tu, et refugium meum, quia dicit: Sperabo in eum, quia ipse liberabit me de laqueo daemonum, et a verbo aspero suggestionum eorum. Si ita dixeris, si ita credideris, tum demum in scapulis suis obumbrabit te, et sub pennis ejus sperabis. Pennae Dei angeli ejus sunt quorum custodiae mancipamur. Scuto circumdabit te veritas ejus. Scuto corporis, sanguinis, chrismatis, quo scuto et defendimur et coronamur. Sic enim psalmus alius asserit quod scuto bonae voluntatis coronet nos. Hoc etiam in isto psalmo, ut non timeamus a timore nocturno. Libidinosae scilicet voluptatis, cujus sagitta volat per diem. Quod enim in aspectu luminis concupiscitur, hujus negotium in tenebris perpetratur, aut in ruina, aut in daemonio meridiano perficitur. Sed si habitaveris in adjutorio Altissimi, cadent a latere tuo mille, et decem millia a dextris tuis. Sinistrum in eo, qui sub auxilio Dei agit, non nominatur, sed latus tantum exponitur contra quod mille insurgunt, a dextris autem decem millia. Latus hoc sinistrum quod noluit nominare, liberum arbitrium est, contra quod minor pugna laxatur; in dextera autem Dei auxilium est. Et ideo prius nominavit latus, quia in arbitrio est, ut credas prius, ut dum credideris, gratiam consequaris. Invenies tam multiplicem virtutum cuneum auxiliorum in dextera. Ipsa armat trophaeo crucis frontem, ipsa loricam mysteriorum assumit, ipsa suscipit salutis remedia, ipsa loquentis exprimit signa. Nam et quod memorat sapientia Dei, quod vias quae a dextris sunt novit Dominus, perversae autem sunt a sinistris, hoc ostendere fortasse voluit, quod quando vincimus, partis dexterae virtutibus tradimus: quando autem vincimur, sinistrae partis infirmitatibus applicamus. Auxilium non vincitur Dei, sed nostri libertas arbitrii superatur. Qui si propensiores fuerimus in dextera, angelis suis mandat de nobis ut custodiant nos in omnibus viis nostris: ita ut si super aspidem et basiliscum ambulemus, id est, super diabolum et regnum ejus, conculcare possimus et leonem et draconem. Haec enim dicit Dominus, quoniam in me speravit, liberabo eum; protegam eum, quoniam cognovit nomen meum. Invocavit me, ego exaudiam eum. Cum ipso sum in tribulatione, eripiam eum, et glorificabo eum. Longitudine dierum adimplebo eum, et ostendam illi salutare meum, ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCI. Psalmus cantici in die sabbati. Bonum est confiteri Domino, et psallere nomini tuo, Altissime. Ad annuntiandum mane misericordiam tuam et veritatem tuam per noctem. In decachordo psalterio, cum cantico in cithara. Quia delectasti me in factura tua, et in operibus manuum tuarum meditabor. Quoniam magnificata sunt opera tua, Domine, nimis profundae factae sunt cogitationes tuae. Vir insipiens non cognoscet, et stultus non intelliget haec. Cum exorti fuerint peccatores sicut fenum, et apparuerint omnes qui operantur iniquitatem. Ut intereant in saeculum saeculi, tu autem Altissimus in aeternum, Domine. Quoniam ecce inimici tui, Domine, quoniam ecce inimici tui peribunt, et dispergentur omnes qui operantur iniquitatem. Et exaltabitur sicut unicornis cornu meum, et senectus mea in misericordia uberi. Et despexit oculus meus inimicos tuos, et ab insurgentibus in me malignantibus audiet auris mea. Justus ut palma florebit, sicut cedrus Libani multiplicabitur. Plantati in domo Domini, in atriis domus Dei nostri florebunt. Adhuc multiplicabuntur in senecta uberi, et bene patientes erunt, ut annuntient. Quoniam rectus Dominus Deus noster, et non est iniquitas in eo. COMMENTARIUM. Die sabbato inimici Domini pereunt, ut die dominica amici Domini gratulentur. Sabbato enim jacet Dominus in sepulcro mortuus, et die dominica adoratur inter angelos vivus. In hac re nimis profundae factae sunt cogitationes ejus, quas vir insipiens non cognoscit, et stultus non intelligit ea. Nobis autem bonum est, si confiteamur peccata nostra quotidie, et psallamus nomini ejus altissimo, si annuntiemus mane, a tenebris peccatorum exuti, misericordiam ejus, et dum venerit nobis nox quaestionum, nequaquam ad libitum, quae nescimus, usurpando loquamur. De Deo enim loqui etiam vera quia periculosum est, timeamus. Ea ergo quae lucida sunt in Scripturis sanctis, praejudicium ab obscuris locis pati non debent, utpote proferamus aliquid breviter, ex quo universa noscantur. Habes in lucido positum non esse personarum acceptionem apud Deum, hoc Petrus, hoc Paulus, hoc omnes evangelistae testantur. Quod si non dicerent, tam lucida definitio est, ut illis eam tacentibus crederemus. Quid nunc? Contra hanc in obscuro nascitur quaestio: Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Et cui vult miseretur, et quem vult indurat (Rom. IX), et multa similia. In his positus in nocte devenisti. Non potes luci diei noctis hujus caliginem tradere, et diei mei medio vim tenebrarum inferre. Si est tibi sermo, annuntia veritatem in nocte, sin alias, sit digitus tuus super os tuum. Si enim mille tales quaestiones invenias, nunquam probabis Dominum per electionem personae unum velle, recusare alium. Aliud est, si doceas Esau bonum fuisse in operibus suis, et inique odio habitum. Aut Jacob malorum operum reum injuste delectum. Sed rumpamus moras alieni operis, et in decem chordarum psalterio delectet nos Dominus in factura sua et in operibus manuum ejus, quas expandit in cruce, in his, inquam, operibus exsultemus. Ibi enim magnificata sunt opera ejus, quae vir insipiens non cognovit. Populus incredulus Judaeorum, qui sicut fenum exorti, paraverunt operantes iniquitatem, ut intereant in saeculum saeculi. Atque Domino in aeternum manente, ii peribunt et dispergentur super universam faciem terrae, omnes Judaei operantes iniquitatem. Christus autem ut palma floret, plantatus in domum suam, in atriis domus Dei nostri florebit, et multiplicabitur in senecta uberi. Hic senectam non ipsius, sed saeculi senectam commemorat, quia saecula finiuntur, et senectute deficiunt. Dominus autem in aeternum permanet. Nec hoc accipias ingrate, quod palmae florenti comparaverit eum, quia comparatus minus est ab eo cui comparatur. Non palma florens ipse est, et comparatio Christi divinitatis comparatur ipsi palmae semper florenti, qui ad dexteram Patris sedens, victoribus ramos suos porrigit, de floribus suis coronam tribuens, et de fructibus perpetua refectione saginam impertiens. Ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCII. Laus cantici David in die ante sabbatum, quando fundata est terra. Dominus regnavit, decorem indutus est, indutus est Dominus fortitudinem et praecinxit se. Etenim firmavit orbem terrae, qui non commovebitur. Parata sedes tua ex tunc, a saeculo tu es. Elevaverunt flumina, Domine, elevaverunt flumina vocem suam; elevaverunt flumina fluctus suos, a vocibus aquarum multarum. Mirabiles elationes maris, mirabilis in altis Dominus. Testimonia tua credibilia facta sunt nimis: domum tuam decet sanctitudo, Domine, in longitudine dierum. COMMENTARIUM. Dominus regnavit, id est, regnum assumpsit in cruce. Decorem induit in resurrectione. Induit enim infirmitatem in virtute, et praecinxit se aeternitatem, et firmam fecit terram in resurrectione sua. Et paratam sedem habens, ascendit in coelum sedens ad dexteram Patris. Hunc praeconata sunt flumina Scripturarum sanctarum, super hunc elevaverunt voces suas, a vocibus aquarum multarum, id est, gentium potentius clamantes. Omnes enim scripturae gentium voces habent, virtutes habent; istae scripturae regibus imperant, illi deserviunt. Ergo cum elevarent flumina voces suas, mirabilis factus est Christus elationi maris, id est, mundi hujus regibus et sublimibus, nec his tantum, sed et mirabilis in excelsis. Dominus coelos ascendens, tunc testimonia Dei credibilia facta sunt nimis. Dedit enim potestatem, ut in nomine ejus sanitates generi humano operarentur. Qui cum Dei Filium praedicabant, et iis ista signa facientibus, testimonia ejus facta sunt nimis credibilia, et domum ejus quam Pharisaei dicebant non posse suscipere sancta praecepta, leges veteris Testamenti suscepit. Et decent ea sancta sanctorum, ut ibi habitent in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCIII. Psalmus David quarta sabbati. Deus ultionum Dominus, Deus ultionum libere egit. Exaltare qui judicas terram, redde retributionem superbis. Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur? effabuntur et loquentur iniquitatem, loquentur omnes qui operantur injustitiam? Populum tuum, Domine, humiliaverunt, et haereditatem tuam vexaverunt. Viduam et advenam interfecerunt, et pupillos occiderunt. Et dixerunt: Non videbit Dominus, nec intelliget Deus Jacob. Intelligite, insipientes in populo, et stulti, aliquando sapite. Qui plantavit aurem non audiet, aut qui finxit oculum, non considerat? Qui corripit gentes non arguet, qui docet hominem scientiam? Dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt. Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum. Ut mitiges ei a diebus malis, donec fodiatur peccatori fovea. Quia non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet. Quoadusque justitia convertatur in judicium, et qui juxta illam omnes qui recto sunt corde. Quis consurget mihi adversus malignantes? aut quis stabit mecum adversus operantes iniquitatem? Nisi quia Dominus adjuvit me, paulo minus habitasset in inferno anima mea. Si dicebam: Motus est pes meus, misericordia tua adjuvabat me. Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, consolationes tuae laetificaverunt animam meam. Nunquid adhaeret tibi sedes iniquitatis qui fingis laborem in praecepto? Captabant in animam justi, et sanguinem innocentem condemnabunt. Et factus est mihi Dominus in refugium, et Deus meus in adjutorium spei meae. Et reddet illis iniquitatem ipsorum, et in malitia eorum disperdet eos, disperdet illos Dominus Deus noster. COMMENTARIUM. Deus vindex esse populi sui judicibus canit, quibus leve videtur personas peccantium sumere, in judicio orphanis et egenis, ab iis autem qui exaltant Dominum in cordibus suis, et judicant terram in corporibus suis, ii reddunt retributionem superbis. Applicare possumus testimonium Apostoli, quo ait: Si nos ipsos judicaremus, non utique judicaremur (I Cor. XI). Judicamus autem nos ipsos, quando finem vitiis ponimus, et principium virtutibus collocamus. Quod si non faciemus, populum Dei, id est, virtutem humiliamus, et haereditatem ejus quae nobis promittitur, spernimus, viduam et advenam occidentes. Vidua est anima quae non habet virum, verbum aut intellectum prudentiae. Haec si aut verbo tuo aut exemplo decipias, quam liberare debueras, viduam interficis. Advena est, qui civis esse sanctorum non novit. Huic si te amatorem mundi ostendas, tollis ei fidem futurae civitatis, et quasi interfeceris eum spiritaliter, a praesenti psalmo argueris. Sic etiam orphani occiduntur. Orphani sunt, qui Deum se posse patrem habere sancte vivendo non credunt. Hic tu sapis, et nosti filios Dei fieri posse credentes, si exemplum contrarium praebeas, quos se filios Dei fieri contemnant, orphanos occidisti. Nam si de his orphanis et advenis et viduis agit, ergo qui conjuges, aut cives, aut habentes patrem et matrem filios occiderit, criminis reatum evadit. Aut si taceret psalmographus, quis unquam de hoc facto non argueret criminosos? Verum quia haec agentes nos ipsi qui putamus nos sapere, sic nobis videtur, quod has minutias ruinarum quae per nos fiunt non requirat Dominus et non intelligat ista quae non intelligere nolumus, clamatur nobis: Intelligite, qui insipientes estis, id est, vos qui desipuistis in populo positi, dum unus alterius sectamini exempla ad contemptum Domini: et, stulti, aliquando sapite. Quibus imperatur et dicitur sapite, ostenduntur suo arbitrio non sapere. Dicunt enim: Modo Deo hinc erit curae, ut audiat singula verba nostra, et videat singula quaeque facta nostra. Ad haec respondetur eis: Ergo qui auditum dedit tibi, ipse non audit; qui tibi visum tribuit, ipse non respicit; qui tibi scientiae saporem infudit, ipse non sapit. Ille totus sapientia est, et videt cogitationes hominum, qui sibi sapere videntur, quoniam ipsae cogitationes eorum vanae sunt. Beatus homo est quem hoc ipsum erudiret Dominus non eligendo negligentem, sed legem suam docendo credentem. Hic mitigabitur in diebus malis, quando daemones parant peccantibus foveas, tunc non repellet Dominus plebem suam, id est, de suo auxilio praesumentem, et haereditatem suam non derelinquet, sed proteget a tentationibus eos, dans eis tolerantiam per promissam haereditatem vitae aeternae. Et facit eos exspectare retributionem, quoadusque justitiam convertat in judicio, et qui tenent eam, id est, ipsam justitiam, omnes qui recto sunt corde. Verum quia maligna consilia mentibus ministrantes insistunt, contra quos animo satis est arguit pugnandum, qui novit per singulas quasque suggestiones acriter dimicandum, clamat: Quis exsurget mecum pugnans adversum operantes iniquitatem? Quaeso te, agonista fortissime, indica mihi quo ordine hostium impetus evasisti. Ad haec audi responsum: Nisi, ait, Dominus adjuvasset me, modico minus habitasset in inferno anima mea. Si dicebam cum lacrymis Domino, quia motus est pes meus, et a recti tenore aversus, statim tantum et amplius misericordia ejus adjuvavit me, quantam multitudinem dolorum esse videbat in corde meo, et consolationibus suis laetificavit animam meam. Dicas forte, o auditor, grandis hic labor est. Sed labor iste temporalis est, et praemium laboris aeternum; non adhaeret Deo sedes iniquitatis. Qui enim format fatigationem, aut laborem, aut dolorem in praecepto, sive pro labore certaminis, seu pro labore martyrii, aeterni gaudii praemium non negavit. Dum enim captaverint peccatores animam justi confitentis Deum, et sanguinem ejus innocentem condemnaverint, tunc efficitur ei Dominus in refugium, et Deus erit in auxilio spei ejus, ita ut reddat eis iniquitates ipsorum, et in malitia disperdat persecutores eorum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCIV. Laus cantici ipsi David. Venite, exsultemus Domino, jubilemus Deo salutari nostro. Praeoccupemus faciem ejus in confessione, et in psalmis jubilemus ei. Quoniam Deus magnus Dominus, et rex magnus super omnes deos, quoniam non repellet Dominus plebem suam. Quia in manu ejus sunt omnes fines terrae, et altitudines montium ipsius sunt. Quoniam ipsius est mare et ipse fecit illud, et siccam manus ejus formaverunt. Venite, adoremus et procidamus, et ploremus ante Dominum qui fecit nos, quia ipse est Dominus Deus noster. Et nos populus pascuae ejus, et oves manus ejus. Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra. Sicut in irritatione secundum diem tentationis in deserto, ubi tentaverunt me patres vestri, probaverunt et viderunt opera mea. Quadraginta annis offensus fui generationi illi, et dixi: Semper hi errant corde. Et isti non cognoverunt vias meas, quibus juravi in ira mea: Si introibunt in requiem meam. COMMENTARIUM. Laus cantici haec est, ut exsultemus non in delectationibus vanis, sed in Domino; antequam praeoccupemur, nos praeoccupemus faciem ejus in confessione peccatorum nostrorum, credentes quod non repellet plebem suam confitentem sibi, ille qui magnus est super omnia, cujus coeli sunt, cujus montes, qui terram manibus suis fundavit. Venite, hunc adoremus, non in forma servi eum attendentes, putemus eum hominem purum. In ipso est, qui haec omnia fecit. Venite, adoremus Dominum, ploremus quia pius est, ipse est qui fecit nos. Ipse est pastor cujus nos oves sumus. Audiamus vocem ejus, et sequamur eum quocunque vadit. Ideo enim pastor vocem ad oves emittit, ut audientes eum sequantur. Aut enim pascua procurat, aut ab insidiis ferarum eruere studet. Unde clamatur nobis hodie ut si vocem ejus audierimus, non obduremus corda nostra, sicut fecerunt per quadraginta annos filii Israel in eremo. Et quia non audierunt vocem ejus, non introierunt in requiem ejus. Nos autem audiamus pastorem nostrum, et sequamur vestigia ejus, ut evadentes mortem deserti hujus, cum Jesu terram fluentem lacte et melle mereamur intrare, ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCV. Psalmus David quando domus aedificabatur post captivitatem. Cantate Domino canticum novum, cantate Domino, omnis terra. Cantate Domino, et benedicite nomini ejus, annuntiate de die in diem salutare ejus. Annuntiate inter gentes gloriam ejus, in omnibus populis mirabilia ejus. Quoniam magnus Dominus et laudabilis nimis, terribilis est super omnes deos. Quoniam omnes dii gentium daemonia, Dominus autem coelos fecit. Confessio et pulchritudo in conspectu ejus, sanctimonia et magnificentia in sanctificatione ejus. Afferte Domino patriae gentium, afferte Domino gloriam et honorem, afferte Domino gloriam nomini ejus. Tollite hostias, et introite in atria ejus, adorate Dominum in atrio sancto ejus. Commoveatur a facie ejus universa terra, dicite in gentibus quia Dominus regnavit. Etenim correxit orbem terrae, qui non commovebitur, judicabit populos in aequitate. Laetentur coeli et exsultet terra; commoveatur mare et plenitudo ejus, gaudebunt campi et omnia quae in eis sunt. Tunc exsultabunt omnia ligna silvarum a facie Domini, quia venit, quoniam venit judicare terram. Judicabit orbem terrae in aequitate, et populos in veritate sua. COMMENTARIUM. Qui ploravimus poenitentes in nonagesimo quarto, in quinto et nonagesimo gratulemur. Ibi enim domum nostram flevimus, credentes nos per misericordiam ejus ad aedificationem hujus domus iterum posse pertingere. Unde et titulus ad haec eadem consentit, qui post captivitatem ipsam domum aedificari conscripsit, quam aedificans Christus, dat gaudium omni terrae, et ideo dicitur, ut cantet Domino omnis terra canticum novum, et benedicat nomen ejus. Habuit enim captivitatem mundus per Adam, quam captivitatem postquam Christus convertit, aedificavit domum gloriosissimam non habentem maculam neque rugam, quo aedificante domum, templa universa destructa sunt. Probatum est enim quod omnes dii gentium qui in templis positi essent, habitarent in eis daemonia. Hic autem qui fabricavit domum, ipse est qui coelos fecit, confessione ejus nascitur omnis qui non confitetur Dominum Jesum, anathemabili foeditate despicitur. Qui autem confitentur, fulgebunt sicut sol in conspectu Dei. Sanctitas enim et magnificentia est in ipsa sancta confessione ejus. Universae ergo patriae gentium invitamini, venite, afferte Domino. Quid afferemus Domino? Afferte gloriam quam incassum idolis praebuistis. Afferte honorem, quo frustra idolorum antistites honorastis. Tollite hostias ab idolis, et hic introite in domum quam aedificavit, et adorate eum in aula sancta ejus, et gens genti dicat: Quia unus Dominus regnat a ligno crucis; quia per lignum concupiscentiae regnum Dei ab hominibus recesserat, modo per lignum crucis regnum reversum est Dei, qui firmavit eam in orbem terrae, ut non commoveatur. In qua Ecclesia judicat populos in aequitate, et gentes in ira sua. Pro hoc opere laetantur coeli in sanctis, laetatur et terra in nobis peccatoribus. Ad hoc gaudium movetur mare, vulgus ignobile et fluctuans, et plenitudo ejus, id est, divites pleni opibus, ii commoventur ridentes humiles Christi, et psalmos ejus, et doctrinam ejus frigidas naenias computantes. Ligna vero silvarum qui lignei et silvestres videntur mundi sapientibus, tunc exsultabunt ante faciem Domini, cum venerit judicare terrenos. Non enim judicat, ut personas potentium accipiat, sed sola aequitate totum orbem terrarum judicat, et populos in veritate confirmat per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCVI. Psalmus ipsi David, quando terra ejus restituta est ei. Dominus regnavit, exsultet terra, laetentur insulae multae. Nubes et caligo in circuitu ejus, justitia et judicium correctio sedis ejus. Ignis ante ipsum praecedet, et inflammabit in circuitu inimicos ejus. Alluxerunt fulgura ejus orbi terrae, vidit et commota est terra. Montes sicut cera fluxerunt a facie Domini, a facie Domini omnis terra. Annuntiaverunt coeli justitiam ejus, et viderunt omnes populi gloriam ejus. Confundantur omnes qui adorant sculptilia, et qui gloriantur in simulacris suis: Adorate eum, omnes Angeli ejus, audivit et laetata est Sion. Et exsultaverunt filiae Judae propter judicia tua, Domine. Quoniam tu Dominus Altissimus super omnem terram, nimis exaltatus es super omnes deos. Qui diligitis Dominum, odite malum: custodit Dominus animas sanctorum suorum, de manu peccatorum liberabit eos. Lux orta est justo, et rectis corde laetitia. Laetamini, justi, in Domino, et confitemini memoriae sanctificationis ejus. COMMENTARIUM. Securus cantas in nonagesimo sexto, qui in nonagesimo quinto Dominum cognovisti. In hoc enim psalmo, et terra exsultat de resurrectione sanctorum, et insulae non omnes, sed in quibus habitant sancti. Ecce enim veniet sicut promisit in anteriore psalmo, venit ut judicet, nubes et caligo in circuitu ejus, justitia et judicium directio sedis ejus. Ignis ante eum praecedet, ignis duo officia peracturus. Uno enim eodemque aspectu animos Dei illuminat, et inflammat inimicos ejus. Quando apparuerint fulgura ejus orbi terrae, tunc montes sicut cera liquescent ante faciem ejus, et a facie Domini tremet terra, omnibusque rebus metuentibus ac formidantibus atque trementibus confundentur omnes qui adorant idola, cum viderint omnes in resurrectione gloriam Domini Jesu Christi: tunc sola laetabitur Sion, id est, Ecclesia. Exsultabunt et filiae Judae, id est, synagogae omnes, quae ante adventum Domini prophetas habuerunt adventum Domini praeconantes. Propter judicia Domini justa, praejudicium posterioris temporis non habebunt. Quoniam idem Dominus nunc, qui tunc ante adventum Domini in synagogis illuxit, ipse est solus super omnes deos. Quicunque ergo bonum Domini diligatis, odite omne quod malum est. In odio enim mali, boni dilectio comprobatur. Sed et si qui vos pro amore boni fuerint persecuti, securi estote, Nolite timere eos qui occidunt corpus (Matth. X). Custodit enim Dominus animas sanctorum suorum, et de manu peccatorum liberat eas. Ignis enim qui inflammaturus est delinquentes, lux efficitur justis et rectis corde laetitia. Nolite ergo metu poenae, sed amoris gaudio servare justitiam, ut etiam in hoc mundo jam gaudeatis in Domino, et confiteamini memoriae sanctitatis ejus qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCVII. Psalmus David. Cantate Domino canticum novum, quia mirabilia fecit. Salvabit sibi dextera ejus et brachium sanctum ejus. Notum fecit Dominus salutare suum, in conspectu gentium revelavit justitiam suam. Recordatus est misericordiae suae, et veritatis suae domui Israel. Viderunt omnes termini terrae salutare Dei nostri. Jubilate Deo, omnis terra, cantate et exsultate et psallite. Psallite Domino in cithara, et voce psalmi, in tubis ductilibus et voce tubae corneae. Jubilate in conspectu regis Domini; moveatur mare et plenitudo ejus, orbis terrarum et qui habitant in eo. Flumina plaudent manu, simul montes exsultabunt a conspectu Domini, quoniam venit judicare terram. Judicabit orbem terrarum in justitia et populos in aequitate. COMMENTARIUM. Causas cantici praesentis ipse psalmus exponit. Dicit enim, ideo novum canticum ut cantetis exhortor, quia mirabilia fecit, et, sicut dixit, ideo cantate quia mirabilia fecit; quasi si audisset sibi dici: Semper mirabilia fecit Dominus, non ergo novum, sed vetus est canticum mirabilia divina cantare; ad haec ille respondeat: Nova mirabilia novum carmen exposcunt. Dic ergo novum. Nobis quae sunt nova mirabilia, si interrogas, audi. Dixerunt Judaei, in cruce posito Domino, Salvum faciat eum (Matth. XXVII); hunc autem salvavit dextera ejus, et brachium sanctum ejus tunc quando notum fecit Dominus salvatorem suum, suscitans eum a mortuis, et in conspectu gentium revelavit justitiam suam. Memor enim fuit misericordiae quam promisit Jacob, dicens: Et ego te faciam in gentem magnam (Gen. XII). Hanc veritatem implevit domui Israel, quando viderunt omnes fines terrae salutare Domini Dei Israel. Et licet omnes provinciae videant salutare Domini, tamen hoc non otiose transeat intuentem, quod finem terrenae cogitationes dum acceperint, nascuntur cogitationes coelestium rerum. Et ipsae faciunt videri salutare Domini Dei nostri. In hoc studio jubilate Domino, universa terra, id est, omnia membra corporis terreni in officio sanctae conversationis offerte. Non cum tristitia, sed cantantes exsultate, et psallite in cithara, cujus cantor invitat auditum, et in voce psalmi, cujus mysteria incitant mentes, in tubis ductilibus et in voce tubae corneae, quibus vocibus belli victoria declaratur. Jubilate in conspectu regis Domini, conspectum Domini praeconantes saeculis. Nolite timere, etiamsi moveatur mundus sicut mare et plenitudo ejus, et orbis terrae, et omnia quae in eis sunt. Tunc flumina plaudent manu simul in unum, quoniam nullum pene flumen est in quo non data sunt remissa peccatorum, nulla aqua est, quae non protulit ex se animam viventem ad vitam aeternam. In quo facto montes exsultabunt, ex quorum visceribus egrediuntur fontes qui faciunt flumina, montes quorum capita coelos pulsant, quorum habitatores coelo vicini sunt. Hi exsultabunt cum venerit judex, ut judicet orbem terrae in aequitate, et populos in veritate. Omnes sancti exsultabunt, quia remunerator sanctitatis advenit, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCVIII. Psalmus David Dominus regnavit, irascantur populi, qui sedet super cherubin, moveatur terra. Dominus in Sion magnus et excelsus super omnes populos. Confiteantur nomini tuo magno, quoniam terribile et sanctum est, et honor regis judicium diligit. Tu parasti directiones, judicium et justitiam in Jacob tu fecisti. Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate scabellum pedum ejus quoniam sanctum est. Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus, et Samuel inter eos qui invocant nomen ejus. Invocabant Dominum et ipse exaudiebat eos, in columna nubis loquebatur ad eos. Custodiebant testimonia ejus, et praeceptum quod dedit illis. Domine Deus noster, tu exaudiebas eos, Deus tu propitius fuisti eis, et ulciscens in omnes adinventiones eorum. Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate in monte sancto ejus quoniam sanctus Dominus Deus noster. COMMENTARIUM. Irascantur populi, et in elatione Dominum nostrum Jesum Christum aspiciant. Ipse regnavit quem regnare super se non putant. Ipse sedet super cherubin, quantumcunque moveatur terra. Ipse erit in Sion magnus, ipse excelsus super omnes populos. Sane hoc scire nos convenit, quod honor regis judicium diligit; non enim timent judicium, nisi qui se sciunt habere quod jure puniatur, factum scilicet quo exhonoratus est Deus. Hi autem qui honorem Domini suis mentibus servaverunt, hi judicium diligunt: sicut illi e contrario metuunt, qui sciunt se in contumeliam regis, legis ejus jura violasse, in quibus rex iste paravit aequitatem. Ergo aequitatem custodientes regem honorant et honor iste judicium non timent, quin immo etiam diligit. Ipse tamen judicaturus est, qui justitiam et judicium in Jacob fecit, qui habuit Moysen et Aaron in sacerdotibus suis, qui habuit Samuelem similem ipsis. Ipsum quem isti invocaverunt et exauditi sunt, cum in columna nubis loquebatur ad eos. Hi custodiebant testimonia ejus et praecepta quae dedit eis. Quicunque ergo imitantur eos, hi judicium futurum non solum non metuunt, sed etiam diligunt. Dicamus ergo Domino nostro Jesu Christo: Tu es, Domine, qui cum Moyse et cum Aaron locutus es, tu exaudisti eos, tu propitius fuisti illis, tu vindicasti in omnibus studiis eorum. Exaltemus ergo Dominum Deum nostrum in Christo. Et adoremus in monte sancto ejus, in celsitudine fidei ejus, quae altitudine sua nubes penetrat, dum credimus quoniam ipse est Dominus Deus noster, cui gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCIX. Psalmus in confessione. Jubilate Deo, omnis terra, servite Domino in laetitia. Introite in conspectu ejus in exsultatione. Scitote quoniam Dominus ipse est Deus; ipse fecit nos, et non ipsi nos. Populus ejus et oves pascuae ejus, introite portas ejus in confessione, atria ejus in hymnis, confitemini illi. Laudate nomen ejus: quoniam suavis est Dominus, in aeternum misericordia ejus, et usque in generationem et generationem veritas ejus. COMMENTARIUM. Omnis terra ad jubilationem invitatur, ut sine personarum acceptione sciatur esse vocatio: Venite omnes qui laboratis, et onerati estis (Matth. XI), et intrate in conspectu ejus in exsultatione. Scitote quod Dominus Jesus Christus non est alius quam qui cum Moyse locutus est. Ipse est Deus qui fecit nos, de quo Moyses locutus est, quod fecerit hominem, ipse fecit nos, ejus enim factura sumus omnes homines. Denique multi cupientes filios, quia Deus non dat, non habent. Multi nolentes, quia seminantes nolunt fructum, eo quod contra ordinem nolunt, etiam quia injuste nolunt, Deus juste creaturam jubet semini dare responsum; et ut probetur quia ipse fecit nos, dum non nostro arbitrio vel dantur filii, vel negantur. Ergo, quia ejus populus sumus, efficiamur oves pascuae ejus agnoscentes pastorem dicentem: Ego sum pastor bonus (Joan. X). et intremus portas ejus in confessione unitatis; laudantes nomen sanctum ejus, quia suavis est; credentes, quia est in aeternum misericordia ejus credentibus, et promissionibus ejus veritas, quae manet in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS C. Psalmus ipsi David. Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine. Psallam et intelligam in via immaculata, quoniam veniens ad me. Perambulabam in innocentia cordis mei, in medio domus meae. Non proponebam ante oculos meos rem injustam: facientes praevaricationes odivi. Non adhaesit mihi cor pravum, declinantem a me malignum non cognoscebam. Detrahentem secreto proximo suo, hunc persequebar. Superbo oculo et insatiabili corde, cum hoc non edebam. Oculi mei ad fideles terrae, ut sedeant mecum; ambulans in via immaculata, hic mihi ministrabat. Non habitabit in medio domus meae qui facit superbiam, qui loquitur iniqua non direxit in conspectu oculorum meorum. In matutino interficiebam omnes peccatores terrae, ut disperderem de civitate Domini omnes operantes iniquitatem. COMMENTARIUM. Judicium sine misericordia iis qui non faciunt misericordiam (Jerem. II), misericordiam autem facientes evadunt judicium. Scis ergo, o homo, unde ponaris in dexteram pastoris? Fac misericordiam et judicium, securus exspectas. Non enim dicit injustis ad sinistram positis: Ite in ignem aeternum, quia mentiti, quia fornicati, quia diversa facinora commisistis; sed quia: Esurivi, et non dedistis mihi manducare; sitivi et non potastis me; peregrinus, et non suscepistis me; infirmus, et non visitastis me (Matth. XXV). Cum ergo ignis criminibus debeatur, cur criminibus non imputetur supplicium quo crimina per misericordiam remittantur: Ite ergo, inquit, in ignem aeternum (Ibid.), quia unde ignis exstinguitur contempsistis. Audistis enim scriptum, quod eleemosyna a peccato liberat (Tob. XII). Audistis quia sicut ignis exstinguitur ab aqua, ita ab eleemosyna tolluntur universa peccata. Ite ergo in ignem, quia vivere eum vobis vos fecistis. Ego autem misericordiam vobis super faciem terrae, cum judicio feci cantari, ut ille judicium evaderet, qui misericordiam non negaret. Psallam ergo et intelligam in via immaculata, et intelligam quando venies ad me, ut si hospitem te videro, suscipiam; si esurientem, reficiam. Intelligam quando venies, ne putem qualemcunque hominem, et recusem. Si enim perambulem in innocentia cordis mei, non propono ante oculos meos rem injustam. Injustum est enim ut consorti naturae non miserear, in quo inhabitas, Christe. Sed et facientes praevaricationem odio habeam, non adhaereat mihi cor pravum. Declinantes a me malignos non cognoscam, loquaces occultos persequar, cum superbis et invidis non communicem. Sed sint oculi mei super fideles terrae, qui terram corporis sui fideliter servant, ut isti sedeant mecum. Ambulans autem in via immaculata hic mihi minister. Non quaeram ab his aliquid consequi qui reprehensibiliter vivunt in domo mea. Non inhabitet superbiam faciens, id est, in domo corporis mei non habitet inimicus, qui suadet contemni Dominum. Quia haec est radix superbiae. Sed in matutinis interficiam omnes peccatores terrae, id est, in ipso ortu suo peccata orientia interficiam, et vivere non sinam cum pereant de civitate Domini. Civitas Domini anima nostra est, in qua habitat rex et sancti, apices cives Dei, qui ex ipso nati. Cum ergo nascuntur peccatorum cogitationes in anima, mox ut natae fuerint occidantur. Et pereant de civitate Domini omnes qui operantur iniquitatem, ut sit Dominus in civitate sua requiescens, cum omni comitatu virtutum, cui gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CI. Oratio pauperis cum anxiaretur, et coram Domino effudit precem suam. Domine, exaudi orationem meam, et clamor meus ad te veniat. Non avertas faciem tuam a me; in quacunque die tribulor inclina ad me aurem tuam. In quacunque die invocavero te, velociter exaudi me. Quia defecerunt sicut fumus dies mei, et ossa mea sicut cremium aruerunt. Percussus sum ut fenum et aruit cor meum, quia oblitus sum comedere panem meum. A voce gemitus mei adhaesit os meum carni meae. Similis factus sum pelicano solitudinis, factus sum sicut nycticorax in domicilio. Vigilavi, et factus sum sicut passer solitarius in tecto. Tota die exprobrabant mihi inimici mei, et qui laudabant me adversum me jurabant. Quia cinerem tanquam panem manducabam, et potum meum cum fletu miscebam. A facie irae et indignationis tuae, quia elevans allisisti me. Dies mei sicut umbra declinaverunt, et ego sicut fenum arui. Tu autem, Domine, in aeternum permanes, et memoriale tuum in generatione et generationem. Tu exsurgens misereberis Sion, quia tempus miserendi ejus, quia venit tempus. Quoniam placuerunt servis tuis lapides ejus, et terrae ejus miserebuntur. Et timebunt gentes nomen tuum, Domine, et omnes reges terrae gloriam tuam. Quia aedificavit Dominus Sion, et videbitur in gloria sua. Respexit in orationem humilium, et non sprevit preces eorum. Scribantur haec in generatione altera, et populus qui creabitur laudabit Dominum. Quia prospexit de excelso suo, Dominus de coelo in terram aspexit. Ut audiret gemitus compeditorum, ut solveret filios interemptorum. Ut annuntient in Sion nomen Domini, et laudem ejus in Jerusalem. In conveniendo populos in unum, et reges, ut serviant Domino. Respondit ei in via virtutis suae: Paucitatem dierum meorum nuntia mihi. Ne revoces me in dimidio dierum meorum, in generatione et generationem anni tui. Initio, tu, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt coeli. Ipsi peribunt, tu autem permanes, et omnes sicut vestimentum veterascent. Et sicut opertorium mutabis eos et mutabuntur, tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Filii servorum tuorum habitabunt, et semen eorum in saeculum dirigetur. COMMENTARIUM. Legimus clamorem Sodomorum ascendisse ad Deum, et ita demum sulphureo eos imbre crematos. Prius ergo quam ad fletum et ad jejunium pro peccatis nostris animum convertamus, non audeamus dicere, Clamor meus ad te perveniat. Ne forte non sit talis clamor, qui misericordiam consequatur. Ne forte sit in eo ira, causatio, maledictio, adulatio, detractio, insultatio, mendacium, et caetera his factis similia. His ergo vitiis pessimis nostro clamore sonante, rogandus est Deus, ne clamor hic ad eum perveniat. Sed te, in aliquibus factis nefariis constitutis nobis, rogemus dicentes: Ne avertas faciem tuam a me. Ei dicendum est: Averte faciem tuam a peccatis meis. Renuntiemus ergo omnibus vitiis et passionibus, et facti pauperes spiritu, praeterita nostra facta plangentes, ita nos in hujus carmine psalmi fundamus orantes, ut clamor noster ad eum perveniat, et non avertat faciem suam a nobis. Quod tamen flentes dicamus nos, qui pro peccatis oramus, his versiculis edocemur: Dies, inquit, mei sicut umbra declinaverunt, id est, perdidi quod vixi, quia in peccatis sicut fenum arui. Fenum autem et stipula et lignum esca ignis est. Et ideo tribulor, quia et ossa mea sicut frixorium, id est, fasciculum sarmenti aridum, ita confrixa sunt, parata ad incendium gehennae. Percussus sum sicut fenum, et aruit cor meum. Percussus sum compunctione futuri supplicii, et propter hoc oblitus sum manducare pacem. A voce autem gemitus mei, adhaeserunt ossa mea carni meae, factus sum sicut pelicanus in solitudine, id est, sicut avis illa quam pelicanum vocant, quae non habitat nisi in desertis, habens escas veneno eremi et incultis amaritudinibus plenas. Factus sum sicut nycticorax in domicilio. Corvus prae nigredine obscurus est, jam nocte quasi nigrior, cui et obscuritas nigredinem geminat. Ergo et ego, inquit, duplicatam nigredinem peccatorum in me deplorans, voces meas quasi nycticorax dirigo, clamans solus, sicut passer solitarius in aedificio. In qua tota die exprobraverunt me inimici mei, et qui dudum laudaverunt me, nunc adversum me jurabant, id est, non letho illius vivam. Quomodo enim vivebas, ut sic illi jurarent? Ideo, inquit, sic jurabant, quia cinerem sicut panem manducabam, et potum meum fletibus miscebam. Hoc quare? A facie irae tuae et indignationis tuae. Cujus irae? Pro peccatis utique in judicio debitae. In quo hic elevantur et exaltantur, ibi allidantur necesse est. Cum ergo moriatur omne genus hominum in peccatis, quid superest, nisi ut persona totius saeculi tibi preces flebili effundat eloquio? Nullus enim salvabitur, nisi tu, Domine, exsurgens miserearis Sion. Venit enim tempus ut venias et miserearis Sion. Quia beneplacitos habuerunt servi tui lapides ejus. Lapides utique de quibus legitur: Lapides justi volvuntur in ea. Qui enim servi Dei sunt, bene illi placent libri omnes veteris Testamenti, qui habent in se unum lapidem angularem. Nec solum lapides beneplacitos habuerunt, sed et terrae ejus miserebuntur. Terra lapidum, corpora sunt animarum. Non solum nobis animae sanctae placent, si servi Dei sumus, sed ipsa corpora eorum in quibus afflicti sunt, torti, combusti, ac diversis suppliciis macerati miserantes veneramur. Quomodo miserantes? Dolor nobis est in afflictione et supplicio quo passi sunt, et gaudium nobis est in perseverantia quia vicerunt. Cum ergo, Domine, et tu veneris, et sancti tui pro testimonio nominis tui passi fuerint, tunc timebunt gentes et omnes reges terrae gloriam tuam. Tunc aedificabitur Ecclesia tua in Sion, et videberis in majestate tua, cum respexeris de excelso tuo Jesu Christo, ut audias gemitum compeditorum, et solvas filios interemptorum. Interempti sunt patres nostri omnes sancti qui nobis praedicaverunt Christum. Nos ergo ligati eramus a Satana, quia ii qui genuerunt nos verbo vitae, fuerunt interempti. At ubi cognovimus eos in coelis gaudere et possidere gloriam Christi, aedificata est in nobis Sion, et visus est Dominus in majestate sua. Gaudemus enim, quia respexit in orationes eorum, et non sprevit preces eorum. Scripsimus passiones eorum in progenies alteras, et populus qui creabitur usque in sempiternum laudat Dominum in sanctis suis. Ibi conveniunt populi in unum, et regna, ut serviant Domino. Per quos paucitas dierum nostrorum regitur, et nuntiatur nobis prope esse finem, reliquum esse, ut et qui utuntur hoc saeculo, tanquam non utantur. Praeterit enim figura hujus mundi (I Cor. VII), et transeunte figura, veniet veritas Christus, cui dicimus: In saecula saeculorum sunt anni tui. Initio terram ipse fundasti, et coeli opera manuum tuarum sunt. Non ergo novum Dominum adoramus in Christo, sed eum qui est, et semper idem est, cujus anni non deficient. Quod autem de coelo et terra dicit, Ipsi peribunt, promissionem illam confirmat, qua cautum est futurum coelum novum et terram novam, in quibus filii servorum Christi habitent. Paulus servus Christi, similiter et omnes apostoli servi Christi. Nos qui credidimus per eos filii servorum ipsius sumus. Et si secuti fuerimus vestigia eorum, sicut illi Christi, habitabimus cum eis in coelo novo et in terra nova. Et semen verbi quod nobis spem dedit credentibus, tunc capiet in remuneratione nostra fructum, quod jam finem non habeat, sed maneat directum a Deo irrevocabile; ad dimidium dierum prima inventus est, et ultimum dierum senectus. Ibi ergo jam nec in dimidio dierum finiuntur, nec in senectute moriuntur. Quia coeli novi sunt, rorem immortalitatis manantes, et terra nova est mortis gremium non habens, sed habens vitam Dominum Jesum Christum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CII. Psalmus ipsi David. Benedic, anima mea, Domino, et omnia quae intra me sunt nomini sancto ejus. Benedic, anima mea, Domino, et noli oblivisci omnes retributiones ejus. Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas. Qui redimit de interitu vitam tuam, qui coronat te in misericordia et miserationibus. Qui replet in bonis desiderium tuum, renovabitur ut aquilae juventus tua. Faciens misericordias Dominus, et judicium omnibus injuriam patientibus. Notas fecit vias suas Moysi, et filiis Israel voluntates suas. Miserator et misericors Dominus, longanimis et multum misericors. Non in perpetuum irascetur, neque in aeternum comminabitur. Non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis. Quoniam secundum altitudinem coeli a terra, corroboravit misericordiam suam super timentes se. Quantum distat ortus ab occidente, longe fecit a nobis iniquitates nostras. Quomodo miseretur pater filiorum, misertus est Dominus timentibus se, quoniam cognovit figmentum nostrum. Recordatus est quoniam pulvis sumus, homo sicut fenum, dies ejus tanquam flos agri sic efflorebit. Quoniam spiritus pertransibit in illo, et non subsistet, et non cognoscet amplius locum suum. Misericordia autem Domini ab aeterno, et usque in aeternum super timentes eum. Et justitia illius in filios filiorum, his qui servant testamentum ejus. Et memores sunt mandatorum ipsius ad faciendum ea. Dominus in coelo paravit sedem suam, et regnum ipsius omnibus dominabitur. Benedicite Domino, omnes angeli ejus, potentes virtute, facientes verbum illius ad audiendam vocem sermonum ejus. Benedicite Domino, omnes virtutes ejus, ministri ejus qui facitis voluntatem ejus. Benedicite Domino, omnia opera ejus, in omni loco dominationis ejus, benedic, anima mea, Domino. COMMENTARIUM. Benedicimus nos Dominum, cum facimus aliquod tale opus quo nomen Domini benedicatur. Nam quomodo potest Deus ab homine benedici, nisi hoc solummodo quod opus ex omnibus interioribus nostris faciendum est. Si enim misericordes fuerimus visceraliter, et ille cum benedicitur a nobis, propitiabitur omnibus iniquitatibus nostris, sanat omnes infirmitates nostras, replet in nobis desiderium nostrum, et coronat nos in regno suo, pro miseratione sua et misericordia sua. Misericordibus enim dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi (Matth. XXV). In quo regno mors non erit, nec dura senectus debilitat vires, sed renovantur ibi juventutes, ut aquilae, ibi misericordibus faciet misericordias Dominus, et judicium omnibus injuriam patientibus. Ipse utique Deus, qui notas fecit vias suas Moysi, ipse qui ostendit filiis Israel voluntatem suam. Ipse est Deus in Christo, sive mundum concilians (II Cor. V), sive sanctos remunerans, sive misericordias misericordibus faciens. Ipse qui patiens, ipse qui multum misericors est, si nos viderit patientes et misericordes, non secundum peccata nostra faciet nobis, neque secundum injustitias nostras reddet nobis, sed secundum altitudinem coeli a terra, confirmat super nos misericordiam suam. Et quantum distat ortus ab occasu, tantum elongat a nobis iniquitates nostras. Sicut pater filiis, sic miserebitur nostri, si misericordes fuerimus. Si consideremus in hominibus flentibus, aut egentibus, vel necessitatem patientibus figmentum nostrum, in qua mensura mensi fuerimus aliorum necessitates, in ea metietur nobis. Non fui misericors in causa aliena, non mihi miseretur in mea. Subveni egenti, subvenitur mihi. Indulsi peccanti, indulgetur mihi. Consideravi unius figmenti me agentem in mollibus, et dolui super nudum, et vestivi eum. Esurienti compassus, alui. Ergo quia consideravi figmentum unum meum et indigentis, considerat et ille figmentum meum, et recordatur, quia caro sum terrena et pulvis. Ex quo si dignatus fuerit, nos poterit suscitare. Nam si hoc non esset, quis computaret hominem, qui sicut flos agri, ita floriet, et transiet spiritus ejus ab eo, et non est, et locum suum non agnoscet amplius. Si vero misericordiam temporalem exercuerimus fratribus nostris, misericordiam consequemur sempiternam, quam perficiet super timentes se Dominus. Justitiam autem suam in filios filiorum qui, quoniam non potuerunt pauperum carnalium curam gerere, spiritalium pauperum curam egerunt, ut aut verbo, aut exemplo suo, ad justitiae divitias provocent spiritaliter mendicantes. Si vis videre divitem et mendicum, sancti apostoli Joannis lege Apocalypsin. Huic ergo similes sunt omnes divites in auro et argento: et in fide, aut in operibus justitiae mendicantes. Justitia autem Dei in filios filiorum. Filii apostolorum sunt omnes magistri bonorum consiliorum. Et sicut ipsi filii eorum sunt, ita qui audiunt eos, filii filiorum sunt, custodientes testamentum Dei, et memoria tenentes mandata Dei, non ut inflentur scientia, sed ut faciant ea quae memoriter norunt. Videamus nunc illum, cui Pater in coelis paravit sedem suam. Dominus enim Domino paravit. Et dixit Dominus Domino, Sede a dextris meis (Ps. CIX). Ibi ergo sedet regnans, et regni ejus non erit finis. Ideo quia dici potest, si semper fuit Filius cum Patre, quomodo ei ante paravit, et postea dixit: Sede? Advertendum est ergo quia Filio hominis paravit Deus sedem suam. Nam Filius Dei qui assumpsit istum Filium hominis, semper fuit in sinu Patris, et est, et futurus est. Sicut enim fluvius, quamvis per multas terrarum provincias vadat, de sinu tamen fontis sui nunquam recedit, ita et Dei Filius invisibilis laetetur cum Jacob, splendeat in rubo, sit in columna nubis, sit in columna ignis, sit in nube, sit in duce, et in qua voluerit forma pro salute hominum, de Patris tamen sinu non recedit. Nec enim legis qui fuit in sinu Patris, sed qui est in sinu Patris ipse narravit. Hunc benedicunt angeli, potentes virtutes, obtemperantes verbo ejus. Hunc benedicent virtutes omnium inimicae. Ipsae enim faciunt voluntatem ejus. Hunc benedicunt omnia opera ejus in omni loco dominationis ejus. Ubicunque enim aliqua creatura est, locus dominationis ejus est, quia ipse creavit universa. Hunc operibus his benedicat anima nostra in omni tempore, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CIII. Psalmus ipsi David. Benedic, anima mea, Domino; Domine Deus meus, magnificatus es vehementer. Confessionem et decorem induisti, amictus lumine sicut vestimento. Extendens coelum sicut pellem, qui tegis aquis superiora ejus. Qui ponis nubem ascensum tuum, qui ambulas super pennas ventorum. Qui facis angelos tuos spiritus, et ministros tuos ignem urentem. Qui fundasti terram super stabilitatem suam, non inclinabitur in saeculum saeculi. Abyssus sicut vestimentum amictus ejus, super montes stabunt aquae. Ab increpatione tua fugient, a voce tonitrui tui formidabunt. Ascendunt montes, et descendunt campi in locum quem fundasti eis. Terminum posuisti quem non transgredientur, neque convertentur operire terram. Qui emittis fontes in convallibus, inter medium montium pertransibunt aquae. Potabunt omnes bestiae agri, exspectabunt onagri in siti sua. Super ea volucres coeli habitabunt, de medio petrarum dabunt vocem. Rigans montes de superioribus suis, de fructu operum tuorum satiabitur terra. Producens fenum jumentis et herbam servituti hominum. Ut educas panem de terra, et vinum laetificet cor hominis. Ut exhilaret faciem in oleo, et panis cor hominis confirmet. Saturabunt ligna campi, et cedri Libani quas plantavit, illic passeres nidificabunt. Herodii domus dux est eorum, montes excelsi cervis, petra refugium erinaciis. Fecit lunam in tempora, sed cognovit occasum suum. Posuisti tenebras, et facta est nox, in ipsa pertransibunt omnes bestiae silvae. Catuli leonum rugientes, ut rapiant et quaerant a Deo escam sibi. Ortus est sol et congregati sunt, et in cubilibus suis collocabuntur. Exibit homo ad opus suum, et ad operationem suam usque ad vesperam. Quam magnificala sunt opera tua, Domine! omnia in sapientia fecisti, impleta est terra possessione tua. Hoc mare magnum et spatiosum manibus, illic reptilia quorum non est numerus. Animalia pusilla cum magnis, illic naves pertransibunt. Draco iste quem formasti ad illudendum ei, omnia a te exspectant, ut des illis escam in tempore. Dante te illis colligent, aperiente te manum tuam omnia implebuntur bonitate. Avertente autem te faciem turbabuntur, auferes spiritum eorum et deficient, et in pulverem suum revertentur. Emittes spiritum tuum et creabuntur, et renovabis faciem terrae. Sit gloria Domini in saeculum, laetabitur Dominus in operibus suis. Qui respicit terram et facit eam tremere, qui tangit montes et fumigant. Cantabo Domino in vita mea, psallam Domino meo quandiu sum. Jucundum sit ei eloquium meum, ego vero delectabor in Domino. Deficiant peccatores a terra et iniqui, ita ut non sint; benedic, anima mea, Domino. COMMENTARIUM. Pervenimus ad psalmum centesimum tertium, qui continet universam fabricam mundi in qua magnificatur Dominus vehementer. Sed cum fabricam memorat, adventum Domini manifestat. Prius enim quam veniret Dei Filius, non erat hominum Dominus, confessionem et decorem indutus. Omnes enim in diis et simulacris suis, et in vanis figmentis spem collocantes a Deo recesserant. Denique Apostolus hoc ipsum asserit cum dicit quod adveniens Dominus concluserit omnia in incredulitatem, ut omnium misereatur (Rom. XI). Per ipsum enim confessionem et decorem induit Deus, per mediatorem Dei et hominum. Mediatorem qui est filius hominis. Cujus hominis? Filius David, Filius Abrahae, Sic enim legis Evangelii caput: Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham (Matth. I). Quis autem sit iste filius hominis, ne forte putes eum talem qualis Moyses, aut Jesus Nave filius, aut Elias, aut unus ex magnis, non ita est. Hic enim Dominus eorum est, et illi servi ejus. Hic enim amictus est lumine sicut vestimentum. Ipse est qui extendit coelum sicut pellem, et tantum illud extendit, ut meretrices et publicanos capiat, quod non capiebatnisi solos immaculatos. Et quia quando tenditur pellis, super ipsam aqua aspergitur, ita hic tensurus coelos sicut pellem, texit in aquis superiora eorum. Non enim poterant tendi, et usque ad peccatores attingere, nisi aqua sacri baptismatis tegerentur, ad ipsos coelos posuit nubes ascensum. Videntibus apostolis, ambulans super pennas ventorum. Venti enim in nubibus agunt, et alia via non est qua ascensum suum ad coelos haberet, nisi ambularet super pennas ventorum. Tunc fecit angelos suos spiritus. Angeli nuntii Latino sermone vocantur, et Evangelium bonum nuntium explanatur. Angelos ergo suos, id est apostolos, tunc fecit spiritus, quando eis dixit: Accipite Spiritum sanctum, et evangelizate omni creaturae. Et tunc eos fecit ignem urentem, cum ipse Spiritus sanctus sicut ignis consedit in eis. Tunc fundavit terram in stabilitatem suam, terrenas scilicet mentes gentium, quae fuerunt in fabrica turris divisae, nunc ad stabilitatem suam revocans in uno verbo Jesu Christo corroborat, et ita fundat in eis Ecclesiam super hanc petram, ut non inclinetur in saeculum saeculi. Hujus sane terrae abyssus, sicut pallium amictus est. Agant sibi philosophi infructuosas exquisitiones, et magno labore dicant se posse discere quod terra subtus se abyssum habeat, quo veluti pallio amicitur: nos ad terram istam quae fundatur in stabilitate Ecclesiae, sermonis aciem dirigamus. Abyssus enim circumdat eam. Non habet enim finem altitudo divitiarum sapientiae, quae circumdat eam, et super montes ejus stabunt aquae. Quicunque sursum cor habent montes sunt, et super ipsos stant aquae. Stat super ipsos baptismatis sanctificatio, stant in fide recta, non circumducuntur omni vento doctrinae. Qui tamen isti sunt montes, diligenter ausculta. Isti sunt, qui ab increpatione Dei fugiunt. Fugiunt utique facta quae increpantur a Deo, et a voce tonitrui ejus formidabant, timent comminantem incendium sempiternum, et a prohibitis universis sua facta suspendunt. Ascendunt montes cogitantes regna coelorum, descendunt montes cogitantes quemadmodum terrenas actiones suas, in locum quem fundavit Dominus dirigant, ubi terminum posuit Deus, et jussit non transgredi, et positum terminum non transgreditur, ut operiant terram, sicut operuit terram Adam. Ex foliis ficulneis operuit terram, et abscondit se. Isti non transgrediuntur terminum, quem posuit Dominus, et non operient terram. Et quia non est operta, rigat eam Dominus de superioribas. Si enim disjectam eam invenerit, imber rigat eam, veniens de superioribus. Si vero tecta fuerit, et coelo absconditur, nec de superioribus rigatur. Si vero pateat coelis, et imber eam coelestis infuderit, producet fenum jumentis, dabit doctrinam talem simplicibus ad escam animae eorum, qualem capere possunt. Dabit herbam servituti hominum. Herbam inter initia, venientibus ad Deum herbam proferet. Non enim possunt solidioribus cibis refici. Perfectorum namque est solidior cibus, qui discretionem habere possint boni et mali. Post herbam dabit spicam et incipit educere panem de terra. Sicut enim lac de uberibus, sic de terra per herbam attingitur ad spicam, de spica pervenitur ad panem, qui de coelo per imbrem descendit. Ergo per fontem perennem, venit tibi panis de terra Mariae Virginis. Imber iste qui in Maria venit, audi qualiter venit. Angelus ei dicit: Virtus Altissimi, id est, ex alto veniens obumbrabit tibi (Luc. I). Et exivit nobis panis de terra. Nos ergo ad nos redeamus, qui hunc ex alto venientem imbrem accipimus, si veniens ex superioribus fons, nos sibi patentes invenerit. Accipimus panem qui confirmet cor nostrum. Accipimus vinum, quod laetificet cor nostrum, et duabus confirmationibus cordis acceptis exhilarantur facies nostrae oleo chrismatis, ita ut per lignum crucis satientur omnia ligna campi, id est, omnis turba simplicitatis inter quos sunt divites et sublimissimae potestates, quas pro celsitudine cedros Libani nuncupavit. In his passeres nidificant. Non dixit in omnibus passeres nidificabunt. Sunt enim aliquanti qui diligunt Christianos, et sua eos ope sustentant, qui in his requiescentes nidificant Deo, qui passeres ideo nuncupantur, quia coelestia et alta petentes, sic se jungunt conversationibus hominum, ut fugiant ipsos homines, in quorum domibus nidificare probantur. In his passeres qui nidificant, fulicae domus dux est eorum. Fulica in aqua manet, in aqua nidificat, in aqua vivit, et aqua domus est ejus. Horum ergo passerum fulicae domus, id est, aqua ipsa dux eorum est passerum. Ibi sunt montes excelsi, cervis fugientibus diabolum, fugientibus mundum. Ibi est petra praestans refugium, sive erinaciorum filiis, quia minora habentes jacula, a canibus non timentur, sive leporibus, quia et lepores canes fugiunt, et erinacii. Qui ergo fugiunt hos canes, de quibus clamat Paulus: Videte canes, videte malos operarios (Phil. III), inveniunt sibi petram in refugium, et juxta semitam positos canum morsus effugiunt. Nunc evasimus montes ac silvas, et facies nobis coeli resplendet, in qua videmus lunam factam, in tempore passionis lucentem in tenebris. In quo tamen tempore doce. In tempore passionis diximus. Quomodo? Quia tunc Sol justitiae occasum suum, ipsa sexta hora dici posuit tenebras, et facta est nox, in quo transierunt omnes bestiae silvarum Pharisaeorum ferocia. Et eorum qui devorant plebem Dei, sicut escam panis, tam spiritales bestiae quam carnales. Sed propterea dedit lunam in nocte, ut habentes lumen coeleste, ferarum morsibus evadamus. In ipsa enim tenebrositate ejus abundant catuli leonum, id est, filii daemonum, omnes haeretici non docentes sancta, sed rugientes ut rapiant, et quaerant a Deo tollere escam sibi. Orto autem Sole justitiae, sive resurgente ab inferis Domino ad Judaeos, sive exsurgente per assertionem catholicam contra haereticos; hoc ergo oriente universae diffugiunt bestiae, tendentes insidias, et in cubilibus suis se collocabunt. Judaei ad synagogas suas, et haeretici ad synedria sua. Illic congregabuntur, et quandiu resplendet nobis Sol justitiae, illi in cubilibus suis dormiunt, non sunt ausi exire ad lucem. Omnis enim qui male agit, odit lucem. Qui odit fratrem suum, in tenebris ambulat, bestia est, dormit et ipse cum Judaeis et haereticis: sicut Judaei in cubilibus infidelitatis, et haeretici in cubilibus malae credulitatis collocant se et dormiunt. Ita his de medio atra nox odii oculis eorum incumbit, et nihil praeter tenebras videntes in odio dormiunt. Qui autem homo est et non fera, exiet ad opus suum credens, et bene credens, et ab operatione sua quam inchoavit, lucescente sibi Sole justitiae, operatur usque vesperum, id est, quandiu in hac luce perdurat, et haec non suis viribus reputans clamat: Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Omnia haec in sapientia fecisti, sive visibilia secundum Apostolum, sive invisibilia (Coloss. I). Repleta est enim terra creatura ejus. Venimus ad fines terrae, intremus nunc mare. Hoc mare magnum et spatiosum, non te docet pro magno propheta psalmographus patriarcha, immo S. Spiritus in his qui loquitur, hoc nos habuit docere, quia magnum est mare et spatiosum, et ibi repentia quorum non est numerus. Animantia magna et parva, et quia ibi naves transeunt, non hoc docuit quod nullus ignorat, sed scire nos voluit mare magnum et spatiosum esse, omnem legem novi et veteris Testamenti, ibi repentia, quorum non est numerus: in lege Judaei, in lege Samara, et in lege haeretici, et in lege catholici, in lege reges, consules, divites, pauperes. In lege pusilli et magni, ibi naves transeunt, solae Ecclesiae universarum provinciarum, quae epibatas [ascensiones] ducunt ad regna coelorum, a civitatibus terrenis ad civitatem Jerusalem matrem nostram. Qui autem sine nave fuerit in hoc mari magno inventus inveniet draconem qui formatus est ad illudendum eis. Notandum tamen est quia Deo dicitur: Illic est, inquit, draco quem formasti, quia Manichaei dicunt principem tenebrarum a se habere principium. Ergo ut creatura assignetur Deo, Deo dicitur, Quem tu formasti: quod autem sequitur ad illudendum eis, illis utique qui naves recusant, et quasi animales sine magistro catholico et ab apostolis ducente traditionem legis se fluctibus et altitudinibus tradunt. Ergo quia extra Ecclesiam sunt, inter animalia pusilla et magna vagantes inveniunt draconem, ita sibi illudentem, ut putent se melius catholicis sapere, et ad arbitrium suum inveniunt perpetuae mortis interitum, cum devenerint in profundum. Quid tamen tu, Domine, patiens et multum misericors, et Judaei et haeretici, et ingrati simul cum servis tuis. Omnes quandiu in isto sunt corpore omnes a te exspectant, ut des illis escam in tempore isto. Isto vitae praesentis, quia si tu non dederis, nullus colligit. Aperis manum tuam super bonos et malos, et imples omne animal benedictione, sed cum avertis faciem tuam, tunc turbabuntur, cum auferens spiritus eorum et defecerint, et in terra sua revertentur, de qua assumpti sunt. Cum autem fuerit resurrectionis tempus, veniet spiritus tuus, et resuscitabuntur hi in quibus renovasti faciem terrae, qui in novitatem vitae ambulaverunt, qui ambulaverunt in novitatem spiritus, et non remanserunt in vetustate litterae, in quibus omnia vetera transierunt, et facta sunt omnia nova (II Cor. V). In ipsis erit gloria Domini in saecula saeculorum, cum beatus fuerit in operibus suis, quae nunc operatur cum Patre et Spiritu sancto, qui respicit terram, id est, corpora fidelium, et facit ea tremere judicium futurum. Qui tangit montes et fumigant. Fumus montium nubes facit. Ergo eos qui sensum ad gloriam coelestem exaltant, ita ut apud homines in terra imminuti esse videantur, ut in futuro inveniantur excelsi, hos tanget Dominus, et dant fumum oris sui, proferentes sermonem, qui nubes sunt oculorum, et facient multos plorare peccata sua, multos lavare ea eleemosynis, multos festinare ad fontem sacrum. Sic ergo tactu Dei montes fumigant ad inundationem nubium, quae pluviam dantes tam sordes abluunt, quam frugibus et arboribus nascendi copiam administrant. Cantemus ergo ipsi Domino Deo nostro in vita nostra, et psallamus ei quandiu vivimus; suavis sit ei laudatio nostra catholicis assertionibus suaficata, nihil morbo Judaeorum, nihil morbo haereticorum circumferens: ut et nos delectemur in Domino cum deficere coeperint haeretici, aut Judaei a terra et iniqui, ita ut non sint: tunc laeta anima nostra benedicens Domino in omni tempore ipsi gratias aget, cui gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CIV. Alleluia. Confitemini Domino, et invocate nomen ejus, annuntiate inter gentes opera ejus. Cantate ei et psallite ei, narrate omnia mirabilia ejus. Laudamini in nomine sancto ejus; laetetur cor quaerentium Dominum. Quaerite Dominum, et confirmamini, quaerite faciem ejus semper. Mementote mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et judicia oris ejus. Semen Abraham servi ejus, filii Jacob electi ejus. Ipse Dominus Deus noster, in universa terra judicia ejus. Memor fuit in saeculum testamenti sui, verbi quod mandavit in mille generationes. Quod disposuit ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac. Et statuit illud Jacob in praeceptum, et Israel in testamentum aeternum, dicens: Tibi dabo terram Chanaan funiculum haereditatis vestrae. Cum essent numero brevi, paucissimi et incolae ejus. Et pertransierunt de gente in gentem, et de regno ad populum alterum. Non reliquit hominem nocere eis et corripuit pro eis reges. Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari. Et vocavit famem super terram, et omne frumentum panis contrivit. Misit ante eos virum: in servum venundatus est Joseph. Humiliaverunt in compedibus pedes ejus, ferrum pertransiit animam ejus, donec veniret verbum ejus. Eloquium Domini inflammavit eum, misit rex et solvit eum, princeps populorum et dimisit eum. Constituit eum Dominum domus suae, et principem omnis possessionis suae. Ut erudiret principes ejus sicut semetipsum, et senes ejus prudentiam doceret. Et intravit Israel in Aegyptum, et Jacob accola fuit in terra Cham. Et auxit populum suum vehementer, et firmavit eum super inimicos ejus. Convertit cor eorum ut odirent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus. Misit Moysen servum suum, Aaron quem elegit ipsum. Posuit in eis verba signorum suorum et prodigiorum in terra Cham. Misit tenebras et obscuravit, et non exacerbavit sermones suos. Convertit aquas eorum in sanguinem, et occidit pisces. Edidit terra eorum ranas in penetralibus regum ipsorum. Dixit et venit coenomyia et cyniphes in omnibus finibus eorum. Posuit pluvias eorum grandinem, ignem comburentem in terra ipsorum. Et percussit vineas eorum, et ficulneas eorum, et contrivit lignum finium eorum. Dixit et venit locusta et bruchus, cujus non erat numerus. Et comedit omne fenum in terra eorum, et comedit omnem fructum terrae eorum. Et percussit omne primogenitum in terra eorum, primitias omnis laboris eorum. Et eduxit eos cum argento et auro, et non erat in tribubus eorum infirmus. Laetata est Aegyptus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos. Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem. Petierunt et venit coturnix, et pane coeli saturavit eos. Disrupit petram et fluxerunt aquae, abierunt in sicco flumina. Quoniam memor fuit verbi sancti sui, quod habuit ad Abraham puerum suum. Et eduxit populum suum in exsultatione, et electos suos in laetitia. Et dedit illis regiones gentium, et labores populorum possederunt. Ubi custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant. COMMENTARIUM. Alleluia in isto psalmo principium sumpsit, quam quia interpretantur gloria Deo creatori omnium, verum dicunt. Ad omnes enim gentes imperat nuntiari gloriam ejus, et enarrari omnia mirabilia ejus, quomodo ex virgine natus, quomodo exemplo et verbo docuit, quomodo virtutes exercuit, quomodo in cruce pependit, quomodo mortuus, sepultus, resurrexit, et ea quae ante passionem docuit, post resurrectionem suam iterum confirmavit, quomodo ascendit in coelos, et misit Paraclitum, qui in conspectu gentium, quasi ignis dispersus, universarum gentium quae in praesenti erant linguas in apostolos reseraret, ita ut quod imperatum fuerat in praesenti psalmo, ab ipso Spiritu sancto tunc adimpletum, gentes ipsae de apostolis dicerent: Nonne isti, inquiunt, Galilaei sunt? et quomodo nos unusquisque linguis nostris audivimus eos loquentes magnalia Dei (Act. II)? Tunc ergo gentibus confessi sunt Dominum, et invocaverunt nomen ejus, nomen quod Judaea sola retinebat, tunc annuntiaverunt inter gentes magnalia ejus. Tunc jure primo cantatum est in adventu sancti Spiritus alleluia, in quo narraverunt omnia mirabilia ejus, et docuerunt gentes hoc ordine: Nolite laudari in virtute regum vestrorum, neque in potentia praeliorum vestrorum, sed deponentes potentias arcuum et scutum et gladium et bellum, pacem assumite. Et Christum quem praedicamus vobis, vestro nomini sociate, ut vos qui dicimini gentes, dicamini Christiani, et laudemini in nomine sancto ejus. Et laetetur cor vestrum, qui quaeritis Dominum; quaerite Christum, et confirmamini. Et quia ascendit in coelis, et parat vobis gaudium sempiternum, quandiu ad eum pertingatis, quaerite faciem ejus semper, mementote mirabilia ejus quae fecit, quae supra diximus prodigia ejus, judicia oris ejus, quaecunque apostoli, quaecunque quatuor evangelistae testantur, non ex gentibus venientes, sed ex semine Abraham servi ejus, qui sunt filii Jacob electi ejus. Non est enim Christus Deus recens, non advena, non novitius, sed ipse est Dominus Deus noster, qui semper fuit: et qui in Hebraeorum gente tantum caeremonias collocaverat, nunc vult, ut in universa terra sint judicia ejus. Quid nunc vultis, Judaei? Dicite, si vultis; arguimus vos noscentes, et dicimus vobis: Falsas habetis scripturas. Si vere Deus erat qui cum Abraham locutus est, cur quod promisit implere non potuit? Si non potuit, omnipotens non est; si potuit et noluit, mentitus est. Ad haec Paulus clamat, Hebraeus ex Hebraeis, impossibile est mentiri Deum. Docete ergo impletum quod juravit Deus per semetipsum, dicens: In semine tuo haereditabo omnes gentes, quod disposuit ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac, statuit illud Jacob in praeceptum et Israel in testamentum aeternum, dicens tibi quidem dabo terram Chanaan, funiculum haereditatis vestrae. Et quando hoc factum est? Cum adhuc essent ex Cham numero breves, paucissimi et incolae in ea. Tunc pertransierunt de gente in gentem, de regno Chananaeorum ad populum Aegyptiorum, non tamen permisit hominem nocere eos, et corripuit pro eis reges, sicut Amalech, et caeteros, et dixit eis: Nolite tangere christos meos, et in prophetas meos nolite malignari. Unde Amalech rex dixit ad Abraham: Nisi Deus admonuisset me nocte in visione habueram peccare in te; sed corripuit me in visione, et admonuit me ut rogem te, et ores pro me. Egimus hactenus et mysticum et historicum sensum sed, una nobis quaestiuncula videtur in manibus. Quaeritur enim quomodo verbum hoc mandavit in mille generationes, quod disposuit ad Abraham? Has mille generationes gentium edocere, laciniosa satis narratio flagitat. Sed prout potuerimus, juvante Domino, commatice transeamus. De gente ad gentem, de regno ad populum alterum. Noe tres filios habuit, Sem, Cham, Japheth. Sem, primogenito pars facta est a Persida et Bactris usque in Indiam longe et usque Rhinocoruras, quae spatia terrarum habent linguas sermone barbarico viginti et septem, in quibus linguis gentes sunt patriarum quadringentae sex, non diversarum linguarum, sed, ut dixi, diversarum patriarum: verbi gratia, cum una lingua Latina sit, sub una lingua diversae sunt patriae, Brutiorum, Lucanorum, Apulorum, Calabrorum, Picentum, Tuscorum, et his atque hujuscemodi patriis similia si dicamus. Cham vero secundus filius Noe, a Rhinocoruris usque Gadira, habens linguas sermone Punico a parte Garamantum, Latino a parte Boreae, barbarico a parte meridiani, Aethiopum et Aegyptiorum, ac barbaris interioribus vario sermone, numero viginti duabus linguis, in patriis trecentis nonaginta et quatuor. Japheth autem habet flumen Tigridem, qui dividit Mediam et Babyloniam, in patriis ducentis sermone vario, in linguis viginti tribus. Fiunt ergo omnes simul linguae septuaginta duae, patriae autem generationum mille, quae in tripartito saeculo hoc ordine sitae sunt. Habet, ut diximus, Japheth flumen Tigridem, qui dividit Mediam et Babyloniam. Sem autem Euphraten. Cham vero Geon, qui vocatur Nilus. In his tripartitis gentibus ex uno homine manantibus, Trinitas per Dominum nostrum Jesum Christum hominem perfectum apparuit, et solus his mille generationibus per linguam suae passionis occurrit, quia memor fuit verbi quod juraverat in mille generationes, dicens Abrahae, quod in semine tuo haereditabo omnes gentes. Et sicut filiis Israel famem passuris succurrit Joseph, qui venditus est, qui postquam venditus est ad regnum ascendit, et fame perituris aliquantis gentibus et patriis frumentatione reposita caute succurrit; ita venditus a Juda Christus, in triumpho crucis exaltatus est, ante quidem passus synagogam falsum testem, sicut Joseph dominam meretricem. Post haec exsurgens a mortuis accepit regnum, ut in nomine ejus omne genu flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum (Philip. II), et fame pereuntibus his mille generationibus, apertis horreis, manuum suarum profluentissima largitate succurrit, non solam eis speciem frumenti, sed et vini et olei administrans. A cunctis eas adversitatibus liberavit. Vocavit enim famem super terram eorum, prius qui in idolis confidebant, et omne eis firmamentum panis contrivit, quia panem verum qui de coelis descenderet ignorabant. At ubi venit vir perfectus, qui in servum venundatus est, posteaquam ferrum pertransivit animam ejus, quia eloquium falsae testis inflammaverat iram super eum. At ubi misit rex de coelo et solvit eum, et princeps qui est Deus in Christo mundum concilians sibi (II Cor. V), dimisit eum solvens ab omni vinculo fragilitatis, continuo statuit eum Dominum domus suae. Dominum in coelo et in Ecclesia et principem omnis possessionis suae, omnis sanctitatis, ut erudiret apostolos sicut seipsum, qui profecerat aetate et sapientia, et senes suos hos ipsos patres omnium credentium, prudentiam docerent, et in ministerio absconditam. Tunc intravit Israel in Aegyptum videns Deum, apostolos inter idololatras, et Jacob accola fuit terra Chanaan, et auxit populum ejus nimis, ita ut millia hominum haberent cor unum et animam unam. Et confirmavit cor ejus super omnes inimicos ejus qui negabant eum. Contemnentes enim eos, apostoli conversi sunt ad gentes. Conversum est cor gentium, ut odirent populum ejus, et occidentes martyres dolum facerent in servos ejus, quousque veniret ad eos Moyses et Aaron, quousque pertingeret ad sensum eorum lex Dei, et ponerent in mente sua verba signorum, et prodigiorum, quae aut legentes agnoverant, aut referentes audierant. Coeperunt enim timere, ne paterentur non credentes quod passa fuerat Aegyptus cum rege suo, tenebras, aquas sanguineas, ranas, locustas, bruchos, cyniphes, coenomyias, grandinem, ignitumque ventum, qui combussit vineas ficulneas atque omne lignum finitum eorum. Post haec etiam percussionem angeli in omnem primogenitum terrae eorum et primitias omnis laboris eorum. Dantes ergo omnes timorem his virtutibus vincentis Dei, fugerunt Aegyptiorum incredulitatem, et secuti apostolorum fidem, educti sunt in argento et auro, in duobus Testamentis, argento veteris, et auro novi, in bono et meliore, et non est inventus in his qui per aquam transierunt ullus infirmus. Nullus enim invenitur in omnibus mille his generationibus baptizatis, peccatum vel unus habens in hora baptismatis. Alioquin, si peccatum habet, non credidit, et cum Aegyptiis mersus est. Nam omnes qui crediderunt, ex hora qua transierunt, venientes ad consignationem, non invenitur in tribubus eorum infirmus: omnes firmi sunt; omnes enim confirmati sunt. Laetata est Aegyptus. Aegyptus totus mundus, licet in peccatis agens, tamen laetatur die sancto Paschae, in profectione eorum qui fugientes Pharaonem, et sequentes Moysen, per aquam transierunt, ut inveniant ubi audiant vocem Domini. Incubuit enim timor super incredulos, et non sunt ausi sine feriis esse in ipso die, qui si non laetantur, credentes Deum, feriantur timentes regnum et populum Christianum. Et ideo laetantur, quia incubuit timor eorum super eos. Expandit enim Deus nubem, id est, Ecclesiam suam in protectionem eorum, et ignem fidei, quae lucet eis in tenebris mundi, ubi petierunt carnem et acceperunt ortygometram. Caro enim illis data est, tunc coturnices volantes utique et coelestia cupientes, et his datur caro quae ascendit super Cherubin, et volavit, et pane coeli saturati sunt. Quando disrupit petram, et fluxerunt aquae, et in deserto totius saeculi currunt flumina, quia memor factus est verbi sancti sui quod dixit ad Abraham puerum suum. Ideoque eduxit populum suum in exsultatione, in alleluia, in albis vestibus, et electos suos in laetitia, et dedit illis regiones gentium, et civitates populorum, ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant. Sic enim ait: Baptizate, inquit, omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, docentes eos custodire omnia quaecunque praecepi vobis, et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII). Amen. PSALMUS CV. Alleluia, alleluia. Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Quis loquetur potentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus? Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore. Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui, visita nos in salutari tuo. Ad videndum in bonitate electorum tuorum, ad laetandum in laetitia gentis tuae, ut lauderis cum haereditate tua. Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, iniquitatem fecimus. Patres nostri in Aegypto non intellexerunt mirabilia tua, non fuerunt memores multitudinis misericordiae tuae. Et irritaverunt ascendentes in mare, mare Rubrum. Et salvavit eos propter nomen suum, ut notam faceret potentiam suam. Et increpavit mare Rubrum, et exsiccatum est, et deduxit eos in abyssis sicut in deserto. Et salvavit eos de manu odientium, et ab insidiis hostium tutatus est, et redemit eos de manu inimici. Et operuit aqua tribulantes eos, unus ex eis non remansit. Et crediderunt verbis ejus, et laudaverunt laudem ejus. Cito fecerunt, obliti sunt operum ejus, et non sustinuerunt consilium ejus. Et concupierunt concupiscentias in deserto, et tentaverunt Deum in inaquoso. Et dedit eis petitionem ipsorum, et misit saturitatem in animas eorum. Et irritaverunt Moysen in castris, Aaron sanctum Domini. Aperta est terra, et deglutivit Dathan, et operuit super congregationem Abiron. Et exarsit ignis in synagoga eorum, flamma combussit peccatores. Et fecerunt vitulum in Oreb, et adoraverunt sculptile. Et mutaverunt gloriam suam in similitudinem vituli comedentis fenum. Obliti sunt Deum, qui salvavit eos, qui fecit magnalia in Aegypto, mirabilia in terra Cham, terribilia in mari Rubro. Et dixit ut disperderet eos, si non Moyses electus ejus stetisset in confractione in conspectu ejus. Ut averteret iram ejus, ne disperderet eos, et pro nihilo habuerunt terram desiderabilem. Non crediderunt verbo ejus, et murmuraverunt in tabernaculis suis, non exaudierunt vocem Domini. Et elevavit manum suam super eos, ut prosterneret eos in deserto. Et ut dejiceret semen eorum in nationibus, et disperderet eos in regionibus. Et initiati sunt Beelphegor, et comederunt sacrificia mortuorum. Et irritaverunt eum in adinventionibus suis, et multiplicata est in eis ruina. Et stetit Phinees et placavit, et cessavit quassatio. Et reputatum est ei ad justitiam, in generatione et generationem, usque in sempiternum. Et irritaverunt eum ad aquam contradictionis, et vexatus est Moyses propter eos, quia exacerbaverunt spiritum ejus. Et distinxit in labiis suis, non disperdiderunt gentes quas dixit Dominus Deus illis. Et commixti sunt inter gentes, et didicerunt opera eorum, et servierunt sculptilibus eorum, et factum est illis in scandalum. Et immolaverunt filios suos et filias suas daemoniis. Et effuderunt sanguinem innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum suarum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaan. Et infecta est terra in sanguinibus et contaminata est in operibus eorum, et fornicati sunt in adinventionibus suis. Et iratus est furore Dominus in populum suum, et abominatus est haereditatem suam. Et tradidit eos in manus gentium, et dominati sunt eorum qui oderunt eos. Et tribulaverunt eos inimici eorum, et humiliati sunt sub manibus eorum, saepe liberavit eos. Ipsi autem exacerbaverunt eum in consilio suo, et humiliati sunt in iniquitatibus suis. Et vidit cum tribularentur, et audivit orationem eorum. Et memor fuit testamenti sui, et poenituit eum secundum multitudinem misericordiae suae. Et dedit eos in misericordias in conspectu omnium qui ceperant eos. Salvos fac nos, Domine Deus noster, et congrega nos de nationibus. Ut confiteamur nomini sancto tuo, et gloriemur in laude tua. Benedictus Dominus Deus Israel a saeculo et usque in saeculum, et dicet omnis populus: Fiat, fiat. COMMENTARIUM. Alleluia primum egit ut baptizentur credentes. Alleluia secundum agit ut reconcilientur poenitentes, Ibi suscepit plebem suam in exsultatione, et electos suos in laetitia. Hic poenitentes exaudit, et dat eos in misericordiam in conspectu omnium, qui eos ceperant. Beati sunt ergo, qui custodiunt justitiam. Non enim ad hoc veniunt: ut a suis hostibus capiantur. Hi autem qui capti sunt clamant ad misericordem dicentes: Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, iniquitatem fecimus. Nec illud cum aliqua controversia respicias volo, quod dixi, omnes qui non custodiunt justitiam capiuntur ab hostibus suis. Illos enim magis hostes respice qui cum esse pro certo noscantur, pro certo videri non possunt. Et cum illos aspectu mentis attenderis, illum plus videbis a suis hostibus possideri, qui post peccatum exsultat, nullo flagello percussus. Verum quia verus Christianus ille est, qui pro suis quotidie peccatis exorat, suscipiat regulam poenitentiae, excluso. Nova ita non centesimum quintum psalmum centesimo quarto subjungat, non recuset flentem in quinto, quem in quarto laetantem accepit. Et sicut ille cantavit alleluia, et iste alleluia decantet. Ibi dives factus in argento et auro egreditur gaudens, hic mendicus effectus revertitur plorans. Et ibi alleluia cantatum est, et hic alleluia cantatur. Ibi confitemini dictum est, et invocate nomen ejus, hic confitemini dicitur quoniam bonus. Dicite peccata vestra, unde exacerbastis Dominum. Dictavit enim super vos sententiam, ut dejiciat vos in nationibus, et dispergat vos in regionibus. Confitemini bono, confitemini volenti parcere. At illi: Peccavimus, inquiunt, cum patribus nostris. Peccavimus cum patribus, non de tempore posuit. Cum patribus enim tunc peccaverunt quando irritaverunt ascendentes in Rubrum mare, quando operuit aqua tribulantes eos. Posteaquam crediderunt verbo Dei, et cantaverunt laudem ejus, statim obliti sunt operum ejus. Et concupierunt concupiscentiam in deserto, ollas Aegypti, et irritaverunt in siccitate, et data est eis petitio eorum, et data est saturitas in animam eorum. Saturitatem secuta est luxuria, et irritatus est Dominus a superbis Dathan, Core, et Abiron. Et sive pro igne alieno, sive pro superbia contra Moysen usa, aperta est terra, et deglutivit eos viventes. Populus autem liberatus, immemor liberatoris sui, memoratur superstitiones Aegypti. Quibus memor aurum suum in vituli similitudinem fundit, adorat opera manuum suarum. Oblitus est enim qui liberavit eum, pro quo facto dum vellet Dominus disperdere eos, stetit Moyses dicens: Domine, dele me de libro tuo, si istis non parcis (Exod. XXXII). Putasne tu, o Moyses, plus misericors es quam ille qui blasphematus manna pluit, qui contemptus de terra producit aquas. Non tu plus misericors, sed voluit Dominus affectum tuum ducibus populi recitari, ut sic agant circa peccantes, sicut te fecisse cognoscunt, non cito damnent, sed volentem Dominum condemnare suis precibus flectant. Audi quid cantas: Dixit, inquit, ut disperderet eos, si non Moyses stetisset in confractione et seditione qua moneri coeperat, et agi populus: Stetit, inquit, in conspectu ejus, ut averteret iram ejus, ne disperderet eos. Jam si placet, quia longus est psalmus, transeamus ad causam nostram ab historia Judaeorum. Omnia enim nobis ista post baptismatis consecrationem eveniunt. Ingredimur enim per baptismum terram fluentem lac et mel. Et post haec pro nihilo habemus terram desiderabilem, quando polluimus terram corporis nostri. Non enim vere credimus verbis Dei, perpetuum incendium comminantibus propinquis temporalibus factis. Et quia Deo non credimus, murmuramus in tabernaculis mentium nostrarum, quia non exaudivimus vocem Domini. Qua fronte dicimus Deo: Exaudi vocem nostram, qui non exaudimus vocem Domini. Insuper etiam consecramur Beelphegor, ventri et libidini servientes, aut illos colimus, qui colunt ventres nostros, aut illos quorum persona a mundo suscipitur. Quos cum sciamus, aut turpes in factis, aut injustos in judicio, tamen quia potentum amicitiis copulantur, aut ipsi potentes sunt, hos in sacerdotio consecramus, hos dignos clamamus et justos, per quos manducamus mortuorum sacrificia. Ii enim qui offerunt sive pecunias, sive munera Ecclesiis, et mortui sunt in peccatis suis, propterea utique offerunt, ut nostris precibus reviviscant: nos vero pejora scelera committentes, illa quae offerunt sacrificia mortui comedimus, illi autem in sua morte perdurant, quia nostro non revocabuntur exemplo: sic fit ut irritemus Dominum in his studiis nostris, et multiplicatur super nos ruina. Pereunt urbes, pereunt provinciae, quia pereunt disciplinae. Superest ut stet Phinees, et exoret pro nobis, id est, stet populus martyrum, qui non timuerunt, sicut Phinees, sanguinem fundere. Ut his orantibus cesset a nobis quassatio, ut hoc quod evadimus, quia nostra justitia nulla est, illorum reputetur justitiae, a generatione et generatione in aeternum. Nunc videndum est qualiter et nos sicut illi irritamus Dominum ad aquam contradictionis, ita ut vexetur Moyses propter nos qui exacerbamus spiritum ejus. Ita, ut dixi, liquet psalmus hic in historia, ut penitus et expositor necessarius non sit. Sed quia a littera ingressi sumus infra litteram, videamus quomodo irritetur Dominus ad aquam contradictionis. Post baptisma unum aqua nobis contradictionis exoritur, contradicitur nobis aqua baptismatis: Unus enim Deus, una fides, unum baptisma (Eph. IV). Ibi vexamus Moysen. Moyses lex Dei est; vexamus legem ejus, contemnentes praecepta ejus. Insuper etiam exacerbamus spiritum ejus sanctum, in quo signati sumus in die redemptionis. Hoc autem facimus, quando non disperdimus gentes quas dixit Dominus, quando nutrimus vitia, amantes ea quae odit Dominus commiscemur inter gentes, similia aut pejora facientes, quam gentes quae ignorant Deum. Servimus sculptilibus eorum, Deum habentes ventrem et gloriam in stercore. Hinc nascitur nobis scandalum, id est, libido. Tunc immolamus filios nostros et filias nostras daemoniis, id est, sensus nostros, qui ex nobis quasi filii nascuntur. Et cogitationes nostras daemoniis tradimus. Effundimus sanguinem innocentem, id est, sanguinem animarum simplicium, quae nostro exemplo delinquunt. Sanguinem utique eorum sacrificamus sculptilibus Cham. Cham irrisor patris est. Ii ergo qui irrident legem Dei nostri his eos sacrificamus qui nostro exemplo delinquunt. Jacent enim ante ora eorum, de ipsis loquuntur, de ipsis risus, de ipsis jocus, de ipsis opprobria universa reperiunt. Ille monachus hoc egit, ille clericus hoc, illa sanctimonialis hoc; sic interficitur terra sanguinibus, id est, terrenae mentes interficiuntur hoc ordine, si ille qui sanctus vocatus et nonnus sic ait. Ego quis aut quotus sum ut non agam, sic inficitur vitio nostro terra sanguinibus, et contaminatur in operibus nostris. Quia fornicamur in observationibus nostris, id est, in proposito sancto positi, aut corde, aut opere fornicamur. Ideo irascitur Dominus super populum suum, et abominatus est haereditatem suam. Ideo tradidit nos in manu inimicorum, et dominantur nostri qui oderunt nos. Et tribulant nos inimici nostri, et humiliant nos sub pedibus suis; saepe diximus: Parce, Domine, et saepe liberavit nos. Nos autem iterum liberati exarsimus in cogitationibus nostris. Nihil nobis superest, nisi ut de isto corpore exeamus. Si contempsimus quae passi sumus, quae passuri sumus contemnimus. Ibi enim passio finem non habet, jam ex integro poeniteamus. Quia sicut contemnentes Deum, Deum nobis fecimus contemnentem; ita dum poenitemur ex animo, Deum nobis fecimus poenitentem. Nos poenitemur quia contempsimus; ille poenitetur se dictasse sententiam. Tu facta renovas, ille sententiam; tu poeniteris, et ille poenitetur secundum multitudinem misericordiae suae; et tollens a nobis iram, dat nobis misericordiam, in conspectu omnium qui ceperunt nos. Clamemus ergo ad Salvatorem ex animo, dicentes: Salvos fac nos, Domine Deus noster, et congrega nos de nationibus (Ps. CV), ut ultra non serviamus peccato: Nec mores nostri similes sint gentibus, quia etiamsi in gentibus dispergamur, sicut Daniel et tres pueri, non sumus inter gentes, si eis moribus non miscemur: quinimmo gloriamur in laude ejus, cum videntes homines opera nostra, laudabunt et benedicent Deum Israel, et dicet omnis populus: Fiat, fiat; id est, fiat, fiat, semper tale opus est in quo benedicatur Deus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CVI. Alleluia, alleluia. Confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Dicant nunc qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimici, et de regionibus aggregavit eos. A solis ortu et occasu, ab aquilone et mari. Erraverunt in solitudine, in inaquoso, viam civitatis habitaculi non invenerunt. Esurientes et sitientes, anima eorum in ipsis defecit. Et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum eripuit eos. Et deduxit eos in viam rectam, ut irent in civitatem habitationis. Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Quia animam satiavit inanem, et animam esurientem satiavit bonis. Sedentes in tenebris et in umbra mortis, vinctos in mendicitate et ferro. Quia exacerbaverunt eloquia Dei, et consilium Altissimi irritaverunt. Et humiliatum est in laboribus cor eorum, et infirmati sunt, nec fuit qui adjuvaret. Et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum liberavit eos. Et eduxit eos de tenebris et umbra mortis, et vincula eorum disrupit. Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Quia contrivit portas aereas, et vectes ferreos confregit. Suscepit eos de via iniquitatis eorum, propter injustitias enim suas humiliati sunt. Omnem escam abominata est anima eorum, et appropinquaverunt usque ad portas mortis. Et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum liberavit eos. Misit verbum suum et sanavit eos, et eripuit eos de interitionibus eorum. Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Et sacrificent sacrificium laudis, et annuntient opera ejus in exsultatione. Qui descendunt mare in navibus, facientes operationem in aquis multis. Ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo. Dixit et stetit spiritus procellae, et exaltati sunt fluctus ejus. Ascendunt usque ad coelos, et descendunt usque ad abyssos; anima eorum in malis tabescebat. Turbati sunt et moti sunt sicut ebrius, et omnis sapientia eorum devorata est. Et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum eduxit eos. Et statuit procellam ejus in auram, et siluerunt fluctus ejus. Et laetati sunt quia siluerunt, et deduxit eos in portum voluntatis eorum. Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Et exaltent eum in Ecclesia plebis, et in cathedra seniorum laudent eum. Posuit flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim. Terram fructiferam in salsuginem, a malitia inhabitantium in ea. Posuit desertum in stagna aquarum, et terram sine aqua in exitus aquarum. Et collocavit illic esurientes, et constituerunt civitatem habitationis. Et seminaverunt agros, et plantaverunt vineas, et fecerunt fructum nativitatis. Et benedixit eis et multiplicati sunt nimis, et jumenta eorum non minoravit. Et pauci facti sunt, et vexati sunt a tribulatione malorum et dolore. Effusa est contentio super principes, et errare fecit eos in invio, et non in via. Et adjuvit pauperem de inopia, et posuit sicut oves familias. Videbunt recti et laetabuntur, et omnis iniquitas oppilabit os suum. Quis sapiens et custodiet haec, et intelliget misericordias Domini? COMMENTARIUM. Tertium alleluia canitur in psalmo centesimo sexto, in quo usus noster quotidianus retexitur. Audi, Novatiane, audi de quibus loquitur: vult enim in isto psalmo agere contra te specialiter Spiritus sanctus. Tu enim dicis: Qui adhuc non sunt redempti, ipsi possunt ad indulgentiam per poenitentiam pervenire. Nos dicimus: Illi per fidem solam ad indulgentiam attingunt. Isti autem qui jam redempti sunt, non per fidem solam, quia jam crediderunt, sed per poenitentiam perveniunt ad misericordiam redemptoris. Denique audi quid dicat: Dicant, inquit, ii qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manibus inimicorum, utique per baptismum de regionibus, congregavit eos utique ad fidem a solis ortu et occasu, ab aquilone et mari. Ii erraverunt, id est, a recti tenore recesserunt, passi siccitatem in via, id est, in Christo ambulantes, quia ipse est via. Passi siccitatatem sermonis, dum nullus docet, nullus exhortatur, aut nullus est cujus exemplo perfunderentur. Passi siccitatem erraverunt, et civitatem habitationis non invenerunt; non invenerunt cujus exemplo spiritaliter viverent, sed desertum hujus mundi passi esurientes et sitientes anima in ipsis defecit. Quia cibum verbi Dei et boni exempli non habuit, et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, id est, dum poeniterentur, et de necessitatibus eorum liberavit eos. Reduxit eos in viam rectam, per poenitentiam sunt revocati ad Christum, ut per ipsum perveniant ad civitatem habitationis, et possint refici sermonibus sanctis. Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Quia satiavit animam quae fame peribat, et animam esurientem. Quid esurientem? Bona utique quae non habebat esurientem. Ergo bona saturavit bonis poenitentem, et sedentem non in schematibus mundi, non in publico gloriantem, sed sedentem in tenebris et in vinculis, in mendicitate et in ferro. Quare hoc, inquiunt mundi homines, quid sibi volunt isti religiosi plorare, sedere in vinculis, sedere in tenebris? Ubi est scriptum? Ecce hic scriptum est quia illam animam respicit Deus, quae sedet in tenebris et in vinculis pro eo quod exacerbaverit Dominum, et consilium Altissimi spreverit. Qui humiliant in labore et jejuniis cor suum. Quia ergo cor contritum ac humiliatum Deus non despiciet, audi quid sequitur: Clamaverunt, inquit, non cum epularentur, sed cum tribularentur. Ipsi enim sibi imponunt tribulationis jugum, ne forte dum praeterita facta ad indulgentiam pervenire postulant, incurrant praesentia. Laetus enim animus facile lapsum incurrit, quod tristi et afflicto difficile evenit. Humilietur ergo in labore, jejunio cor nostrum, non eum laetificent vina, et ostendentes infirmitatem nostram medico coelesti, clamemus ad eum. Ipse enim educet nos de tenebris et de umbra mortis. Et vincula nostra disrumpet, ita ut confiteamur ei quia contriverit nobis portas aereas. Portae aereae sunt consuetudines vitiosae, quae sic claudunt nos, ut propemodum etiam arbitrium nostrae libertatis includant. Namque qui consuevimus verbi causa jurare, jurare jam nolumus, sed quasi porta clausa hujus consuetudinis, volentem egredi non sinit. Sic enim fit ut etiam non volens ex ore meo proferam juramentum. Sic et de universis vitiis dictum puta. Quia in ipsis vitiis, velut in portis aereis impingimus, fugientes et volentes egredi non valemus. At ubi tribulantes clamaverimus ad Christum, confringet portas aereas, et vectes ferreos comminuet. Vectes enim ferrei immundi spiritus sunt, qui portas nobis impiae consuetudinis claudunt. Hic si sese subduxerit Dominus, libertas ipsa nostri arbitrii evanescit. Sed non se subducit Dominus, nisi in spiritu tribulanti cum lacrymis exoretur. Mittet enim verbum suum sicut misit ante Filium suum. Mittit eum et sanat nos, et sicut redemit nos de manu inimici, ita nunc eripit nos de interitu nostro. Confiteantur ergo Domino pluraliter misericordiae ejus, et mirabilia ejus filii hominum, ut sacrificent sacrificium laudis. Ideo annuntient opera ejus in exsultatione, et non in tribulatione: Ii, inquit, qui descendunt mare in navibus. Mare descendunt in navibus, qui in conversatione sancta in isto mundo degunt. Ipsi enim faciunt operationem in aquis multis, id est, et verbo et exemplo suo, eorum qui eos aut audiunt, aut imitantur operationem, in aquis multis facere referuntur. Ipsi vident opera Domini quotidie, ad hoc vacant ut videant opera Domini, quae iste mundus sic dum fruitur non videt. Ii autem non solum opera Domini vident, sed mirabilia ejus in profundo considerant. Verum quia nullus justus sine tentatione transiit, audi quid de eis dicatur: Ascendunt, inquit, usque ad coelos. Quid est, ascendunt? Disce in Petro, ut quod in ipso inveneris, in omnibus cernas. Ascendit Petrus usque ad coelos, dicens Domino: Etiam si oportuerit me tecum mori, non te negabo (Matt. XXVI). Descendit usque ad abyssos, cum negat. Post haec ita turbatus est et motus sicut ebrius. Et omnis sapientia ejus ita deglutita est ut, nisi clamasset ad Dominum cum tribularetur, et plorasset amarissime, non de his necessitatibus evasisset; flevit ergo et statuit ei procellam in auram. Audi dicentem Dominum: Petre, ait, petit Satanas ut ventilet vos sicut triticum in area; ego autem intercessi pro te (Luc. XXII), quasi qui dicat, Statui tibi procellam in aura, et feci ut sileant a te fluctus ejus. Laetatus est Petrus, quia siluerunt, et deduxit eum in portum voluntatis suae, in Ecclesia sine dubio. Ubi exaltent eum in Ecclesia populi? Et in cathedra seniorum laudant eum, quia posuit flumina in deserto, id est, in deserto hujus saeculi perambulans, quousque perveniret ad Romam, praedicavit baptismum Jesu Christi, in quo universa flumina benedicuntur usque hodie a Petro. Ipse posuit exitus aquarum in sitim, ita ut qui exierit foras ab Ecclesia Petri, siti pereat. Posuit terram fructiferam in salsuginem. Sicut salsuga terram a fructu revocat, ita littera mundi a fructu spiritali revocat mentes. Sed per Petrum in salsugine litterarum positam Romam, fecit eam fructum afferre. Unde autem ipsa terra salsuginem haberet expressit: A malitia, inquit, hominum inhabitantium in ea. Et adjecit: Posuit, inquit, desertum ab aquis, quae peccata lavant. Posuit in stagno aquarum, abundant aquae baptismatis, martyrum poenitentiae eleemosynarum abundant in deserto isto, quod ante Petri adventum siccum fuit et aridum, hoc nunc excultum est, cum constitueretur in eo civitas Ecclesiae, in qua quotidie seminantur agri, et plantantur vineae, ut fiat fructus nativitatis, quos benedixit Deus, et fecit ut multiplicentur. Sed post haec persecutio facta est, et pauci facti sunt. Multi enim vocati, pauci vero electi (Matt. XX). Pauci vero ad martyrii palmam attingere meruerunt. Quando effusa est contentio super principes mundi. Tunc seduxerunt eos in invio, et non in via, id est, in idolis et non in Christo, qui via est. Sed adjuvavit Dominus pauperem de mendicitate, et respexit, quia tentationes ferre populus credens ei omnino non poterat. Adjuvavit eum de mendacitate virium, et posuit sicut oves familias in universam faciem terrae, statuens eis pastores et pascuas, quae videntes recti laetabuntur. Non recti vero murmurabunt, sed iniquitas omnis adversus Ecclesiam Dei, et adversus oves et pastores jam obstruxit os suum. Qui sapiens est intelligit haec, et cum intellexerit, nihil aliud intelligit, nisi misericordiam Domini, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CVII. Canticum psalmi ipsi David. Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum, et cantabo et psallam in gloria mea. Exsurge psalterium et cithara, exsurgam diluculo. Confitebor tibi in populis, Domine, et psallam tibi in nationibus. Quia magna est super coelos misericordia tua, et usque ad nubes veritas tua. Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua; liberentur dilecti tui. Salvum fac dextera tua, et exaudi me; Deus locutus est in sancto suo. Exsultabo et dividam Sichimam, et convallem tabernaculorum dimetiar. Meus est Galaad, et meus est Manasses, et Ephraim susceptio capitis mei. Juda rex meus, Moab lebes spei meae. In Idumaeam extendam calceamentum meum, mihi alienigenae amici facti sunt. Quis deducet me in civitatem munitam, quis deducet me usque in Idumaeam. Nonne tu, Deus, qui repulisti nos, et non exibis Deus in virtutibus nostris? Da nobis auxilium de tribulatione, quia vana salus hominis. In Deo faciemus virtutem, et ipse ad nihilum deducet inimicos nostros. COMMENTARIUM. Psalmus centesimus septimus ex duorum psalmorum finibus probatur esse constructus, ex parte quinquagesimi sexti et quinquagesimi noni. Quam considerationem, si diligenter sensus spiritalis attendat, videt satis necessarium Deo cor suum; et omnes occasiones mundi ab eo separans, paratum Deo alludet in psalmo et in verbo congeminat. Quid est enim dicere, Deo Paratum cor meum, nisi hoc, ut dicat ei: Veni, Domine, paratum cor meum, et in rem tibi praeparatam ingredere, ut cantem et psallam in gloria mea. Quam autem suam gloriam memoraret adjunxit: Exsurge, ait, gloria mea in psalterio et in cithara, ut in ipsam gloriam exsurgam diluculo, mox ut mihi auxilium tuum fulgescens, tenebras a me meorum excluserit peccatorum, tunc et in populis confitebor, et dicam: Quia non sum dignus vocari servus tuus pro peccatis meis, non me jactabo in superbia, etiam cum me per indulgentiam tuam mandatum agnovero. Sicut ille qui Vas electionis factus clamabat dicens: Non sum dignus vocari apostolus (I Cor. XV). Et haec confessus in populis Domino, coepit psalmum dicere inter gentes. Quem psalmum Paulus cecinit inter gentes? Hunc sine dubio, Quia magnificata est usque ad coelos misericordia ejus. Qui venit in hunc mundum peccatores salvos facere, quorum primus, ait, ego sum (I Tim. I). Et haec veritas ejus, usque ad nubes pervenit, id est, usque ad apostolos pervenit veritas, qui est Christus. Jam prophetae silent, soli apostoli loquuntur, et apostolorum discipuli. Quid loquuntur? Quia exaltatus est super coelos Deus Dei Filius, et sedens ad dexteram Patris, super omnem terram ejus gloria praedicatur, ut liberentur in toto orbe terrarum, qui sunt dilecti ejus, in quibus clamat Ecclesia: Salvum me fac dextera tua et exaudi me. Nisi enim dextera ejus traxerit ab inferis animam nostram, id est, ab inferis cogitationibus, non solvimur a descendentibus in lacum, id est, non eripimur, sed a fornicationis laqueo innodamur: Sed sicut non eripimur nisi per dexteram ejus, sic non eripit nos dextera ejus, nisi dicamus credentes: Salvum me fac dextera tua et exaudi me. Ad haec Deus, inquit, locutus est in sancto suo, id est, in Domino Jesu Christo locutus est Deus. Exsultabo et dividam Sichimam. Civitas est quam Hebraei humiliaverunt in gladio, quia soror eorum ibi corrupta fuerat. Nunc vero quia mens eorum corrupta est, in gentes misit Deus Filium suum, qui hanc urbem gentium tollat de potestate Hebraeorum. Et dividam eam apostolis, et convalles tabernaculorum ejus metiar in tres partes, ita ut ipsas tres partes in uno regno conjungam, et sit Trinitas Dei in trinitate populi Hebraeorum, Graecorum et Latinorum. Ex his tribus eatur in cunctis partibus mundi, ut nostri sint omnes per fidem, qui sine fide nostri esse non possunt. Sint nostri Galaad et Manasse in gentibus, et Ephrem fortitudo capitis nostri in benedictionibus. Sit Juda rex meus in Christo, sit Moab olla spei meae. Moab filia Loth, ex quo Moabitae sunt gentes, quae angelis ducibus evasit pluvias igneas de coelo venientes, pro qua rogat ut non ardeat in Sodomitiis flammis, sed in Spiritu ferveat sancto, et cum filiis suis, id est, gentibus quae ignorant Deum, sit olla spei meae: In Idumaeam, inquit, id est, in habitationem gentium. Ibi extendam calceamentum meum, non inde fugiant discipuli mei excutientes pulverem de pedibus suis, sed ibi eant extendentes calceamentum suum, ut dicatur de eis: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona (Rom. X)? Haec autem et nobis evenient, ut evadamus calores Sodomiticos, et flammis sancti Spiritus accendamur, si Allophylos conemur evincere, et eos quotiescunque contra nos arma corripiunt, id est, immundos spiritus subjugare nitamur, ut merito dicamus, Mihi Allophyli subditi sunt: quibus subditis, quis deducet nos in civitatem munitam, nisi Filius Dei? Aut quis deducet nos in Idumaeam, nisi Dominus Jesus Christus? Ipse enim dat nobis auxilium. Unde nobis dat auxilium? de exsultatione an de tribulatione? De tribulatione, inquit, quasi qui dicat: Non meretur auxilium consequi qui se tribulantem non exhibet Christo, et crediderit quia vana salus est in homine. In Deo enim facimus virtutem. Quam virtutem? Ut vitia per consuetudinem subjugentur, et virtutes animi sublimentur. His incumbentes studiis, in Deo faciainus virtutem, et ipse ad nihilum rediget tribulantes nos, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CVIII. In finem psalmus David. Deus, laudem meam ne tacueris, quia os peccatoris et os dolosi super me apertum est. Locuti sunt adversum me lingua dolosa, et sermonibus odii circumdederunt me, et expugnaverunt me gratis. Pro eo ut me diligerent detrahebant mihi, ego autem orabam. Et posuerunt adversum me mala pro bonis, et odium pro dilectione mea. Constitue super eum peccatorem et diabolus stet a dextris ejus. Cum judicatur exeat condemnatus, et oratio ejus fiat in peccatum. Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter. Fiant filii ejus orphani, et uxor ejus vidua. Nutantes transferantur filii ejus et mendicent, ejiciantur de habitationibus suis. Scrutetur fenerator omnem substantiam ejus, et diripiant alieni labores ejus. Non sit illi adjutor. nec sit qui misereatur pupillis ejus. Fiant nati ejus in interitum, in generatione una deleatur nomen ejus. In memoriam redeat iniquitas patrum ejus in conspectu Domini, et peccatum matris ejus non deleatur. Fiant contra Dominum semper, et dispereat de terra memoria eorum, pro eo quod non est recordatus facere misericordiam. Et persecutus est hominem inopem et mendicum, et compunctum corde mortificare. Et dilexit maledictionem, et veniet ei; et noluit benedictionem, et elongabitur ab eo. Et induit maledictionem sicut vestimentum, et intravit sicut aqua in interiora ejus et sicut oleum in ossibus ejus. Fiat ei sicut vestimentum quo operitur, et sicut zona qua semper praecingitur. Hoc opus eorum qui detrahunt mihi apud Dominum, et loquuntur mala adversus animam meam. Et tu, Domine, fac mecum propter nomen tuum, quia suavis est misericordia tua. Libera me, quia egenus et pauper sum ego, et cor meum conturbatum est intra me. Sicut umbra cum declinat ablatus sum, et excussus sum sicut locustae. Genua mea infirmata sunt a jejunio, et caro mea immutata est propter oleum. Et ego factus sum opprobrium illis, viderunt me, et moverunt capita. Adjuva me, Domine Deus meus, salvum me fac propter misericordiam tuam. Et scient quia manus haec, et tu, Domine, fecisti eam. Maledicent illi, et tu benedices, qui insurgunt in me confundantur, servus autem tuus laetabitur. Induantur qui detrahunt mihi pudore, et operiantur sicut diploide confusione sua. Confitebor Domino nimis in ore meo, et in medio multorum laudubo eum. Qui astitit a dextris pauperis, ut salvam faceret a persequentibus animam meam. COMMENTARIUM. Venimus ad psalmum centesimum octavum, quem apostolus Petrus interpretatur in Judam Iscariotem. Hujus nos pedissequi viam quam ipse aperuit ambulemus. Homo perfectus interiorem suum alloquitur, dicens: Deus, laudem meam ne tacueris, quasi qui dicat: Homines vituperationes in me excitant falsas; tu Deus meus laudem meam non taceas. Redi ad conscientiam tuam, o homo Dei, qui Christum sequeris. Et cum os peccatoris et dolosi super te apertum fuerit, gratulare, securus esto. Quia os peccatoris ad vituperationem tuam aperitur in terra, et ad faudem tuam os Dei aperitur in coelo. Loquantur adversum te, sicut Pharisaei contra Dominum lingua dolosa, et sermonibus odii circumeant te, et expugnent te gratis. Nota tibi gratis non vitio tuo sit, non culpa tua sit, sed eorum mendacium veritati tuae serviat. Servit enim mendacium veritati, si famam non timeas hominum. Nihil enim agit falsus testis, nisi ut ipsam commaculet. Si times hoc, servus effectus es; si non times, liber es. Time ergo solum Deum, et de bona conscientia praesumens, sentiat se propositi tui fama esse ancillam, et eam compelle servire magis quam imperare virtuti. Nam si eam timueris, eris omnium qui obtrectare poterunt servus. Et timebis verum dicere, ne de te falsa contingant. Dices forsitan: Et quid faciam si vulnerarint opinionem meam? Hoc fac quod iste fecit, cujus carmen exponis: Pro eo, inquit, ut me diligerent detrahebant mihi, ego autem orabam. Ostendit tibi quid facias. Nunc ad maledictiones accedentes, caveamus exitum rerum, ne ad homines ista dirigamus, et putemus nobis hanc regulam datam, quo maledicamus eos qui nos iniquo odio persequuntur. Hoc Evangelicus magister omnino prohibuit, unde ad principem malitiae currendum est animo. Et quotiescunque maledictiones cantaveris, ipsi eas quem maledixit Dominus decantabis. Ipse enim ponit adversum nos mala pro bonis, sive dum bona operamur, quia mala nobis per suum excitat zelum. Sive dum idola ostendit, mala pro bonis ostendit. Sive dum concupiscentias carnis exagitant, cum sint mala omnia opera concupiscentiae, ille ipsa mala pro bonis ostentat, et odium pro dilectione immittit, ita ut videatur nobis amare ac diligere, cum ad peccatum tribuit facultatem. Constitue adversum eum peccatorem. Quomodo stare potest hoc, diligenter ausculta. Adversum me constituit discipulum meum, adversus eum constituatur discipulus ejus. Et sit persecutor diaboli, qui persecutor exstiterat Christi, et stet diabolus a dextris ejus ad confutandum et ad convincendum. Stetit diabolus a dextris Pauli, ita ut judicans eum Paulus, faceret eum a se exire condemnatum, et totam orationem et consilium ejus statueret in peccatum. Ipse fecit dies ejus paucos. Paulo enim gentibus praedicante, non multo tempore obtinuit principatum in templis. Post haec cessavit princeps esse super gentes, et magisterium ejus accepit ille qui dicebat: Ego sum magister gentium, in fide et veritate (I Tim. II). Ille enim fuerat magister gentium in infidelitate et fallacia. Tunc ii quibus dictum fuerat a Domino: Vos de patre diabolo estis (Joan. VIII), dejecto incredulitatis rege facti sunt orphani, facta est et uxor diaboli vidua. Sicut enim uni viro desponsata est Ecclesia per fidem, sic per infidelitatem, non sponsa, sed uxor est potestas incredulitatis, quae dabat pontificium dominandi sacerdotibus templorum, sive Synagogae, seu haereticorum ecclesiis. Haec potestas dejecto diabolo efficitur vidua, ita ut anathemate filii ejus ejiciantur ut mendicent. Perscrutatur fenerator Dominus noster omnem substantiam ejus, exigit ab ea, id est, ab ipsa potestate usuras verbi prudentiae, quibus illa male usa est. Diripiunt alieni omnes labores ejus, ostenduntur injuste docuisse, injuste scripsisse, injuste fabricasse. Et ista omnia diripiunt alieni a societate ejusdem potestatis, quae potestas deficiens in ipso diabolo, Deum adjutorem penitus non habet. Nec est qui misereatur orphani ejus: in generatione una, id est, in solo populo Christiano deletur nomen ejus. Ibi in memoriam redit iniquitas patrum ejus. Quotidie legitur in Ecclesia in conspectu Dei: quanta mala fecerunt Christo, apostolis et martyribus, et peccatum matris ejus populi, hoc est peccatum potestatis ejus non deletur, sed fit contra Dominum semper, et perdet de terra memoriam. Ecce periit potestas persecutorum, quia ipsi rerum Domini servi sunt Christi. Periit ergo de terra potestas. Illa, quae non est recordata, ut faceret misericordiam, sed persecuta est hominem. Quem hominem? Pauperem, inquit, et mendicum. Christum utique, et in passione et in suorum martyrio. Dilexit meledictionem Adae quae per Christum aufertur, et veniet ei: noluit benedictionem quae per Christum affertur, et utique elongabitur ab eo. Nota ex arbitrio evenisse ut nollet, propter haeresim, quae dicit Deum alios praedestinasse ad benedictionem, alios ad maledictionem. Hic enim ex dilectione sua maledictionem habere probatur, et nolle suum benedictionis praemium non habere. Unde et adjecit quod ipse se induerit maledictionem, sicut vestimentum. Sicut enim per fidem, dicitur nobis, Christum induistis (Gal. III); ita per infidelitatem induit se homo maledictum, id est, diabolum, qui intrat sicut aqua sanctis ad liberandum, ita istis ad necandum. Et sicut oleum sanctis ad exhilarandum, ita impiis ad tribulandum, fitque eis ipsa maledictio sicut vestimentum quo induti sunt, et sicut zona qua praecinguntur. Hoc opus eorum qui detrahunt fidei catholicae, et qui quaerunt mala sanctis et orthodoxis definitionibus, quibus Dominus facit misericordiam propter nomen suum. Quia etsi peccator sit, quicunque tamen propter hoc quod rectae fidei est, misericordiam consequitur. Si cor ejus conturbatum fuerit de timore judicii, et excussus fuerit de manu peccati sicut locusta, et genua ejus infirmentur in jejunio, et caro ejus immutata fuerit a pinguedine destituta, tunc inveniet misericordiam: qui licet dicat, et vere dicat: Viderunt me, et moverunt capita sua, sicut Pharisaei Christo, ita daemonia in Christiano. Dum pateretur enim Christus, Pharisaei moverunt capita sua insultantes, et dum passionibus premitur Christianus, vident eum daemones consentientem et insultant ei. Sed argutus Dei servus clamat: Adjuva me, Domine, ut sciant quia manus tua mecum, et tu, Domine, fecisti ea. Ea isto loco sic accipe, sicut dixit Pilato Dominus: Non haberes potestatem, nisi data tibi esset desuper (Joan. XIX), ita parvae et nos relinquimur tentationi. Et ideo ait: Tu, Domine, fecisti ea, ut moveant super me capita sua. Sed quia fidelis es, et non pateris nos tentari supra quam possumus, fac ut induantur sicut diploidem confusionem. Diploidis est sive chlamidis in quadruplici amictu, sive quaecunque alia species, quae in ante duplex est, et a tergo duplex. Ergo quadrifariam confusionem induuntur daemones, quando nos quadrifariam Evangeliorum liberationem arripimus, in qua confitemur Domino nimis in ore nostro, et in medio multorum laudamus eum confitentes. Et quia ipse est qui stat a dextris pauperis, ut salvet a persequentibus animas nostras Christus Filius Dei, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CIX. Psalmus ipsi David. Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis. Donec ponam inimicos tuos, scabellum pedum tuorum. Virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion, dominare in medio inimicorum tuorum. Tecum principium in die virtutis tuae, in splendoribus sanctorum ex utero ante luciferum genui te. Juravit Dominus, et non poenitebit eum. Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Dominus a dextris tuis, confregit in die irae suae reges. Judicabit in nationibus implebit ruinas, conquassabit capita in terra multorum. De torrente in via bibet, propterea exaltabit caput. COMMENTARIUM. Centesimi noni psalmi caput et a Pharisaeis Christus inquirit, dicens: Si David in spiritu vocat Christum Dominum, dicens, Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, Si ergo, inquit, vocat eum Dominum David, quomodo ejus est filius (Matt. XXII)? Interrogantis est ista oppositio, non negantis. Nos enim eum et Dei Filium ante luciferum ex Deo Deum genitum credimus: et David eum filium per partum virginis Mariae profitemur, qui ascendens in coelos, sedet ad dexteram Patris, unde venturus est judex. Habebit inimicos suos scabellum pedum suorum, secundum quod et Apostolus dicit: Cum evacuaverit omnem principatum, potestatem et virtutem, tunc oportet illum regnare donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus ejus (I Cor. XV). Cujus inimicos si interrogas, respondebit tibi, ejus sine dubio cujus virgam virtutis misit Dominus ex Sion. Virga virtutis, hominis corpus est ex Virgine nati, quam virgam ex Sion misit Dominus, ut dominetur in medio inimicorum suorum. Non ergo sicut damnabilis Photinus credit, ex Mariae partu sumpsit exordium, sed ante luciferum est ex Patris ore progenitus; hic qui per mysterium panis ac vini sacerdos factus est in aeternum, secundum ordinem Melchisedech, qui panem et vinum solus obtulit in sacerdotibus, dum Abraham victor reverteretur de praelio. Videamus nunc quomodo a dextris ejus confracti sunt in die irae ejus reges. A dextris Domini in cruce positi fixus erat latro, quem sibi vindicabant reges et principes tenebrarum. Hos confregit in die irae suae. In die utique irae, quam patiebatur eorum qui eum crucifigebant. Et confractis his principibus conquassavit capita multa, ita ut capitales criminosi dicerent, Homicida per fidem uno verbo salvatus est. Quare non et nos credamus? In crucem positus ille unus, multos nos in terra numero copioso convertit. Per illum qui de torrente in via bibit. De torrente iracundiae Judaeorum in via bibit calicem passionis. In via immaculata ambulans, conquassavit capita daemonum in terra in corpore constitutus. Et exaltavit capita hominis dum a confusione erigit, a confusione utique primae praevaricationis. Et nisi Filius Dei in via bibisset, non exaltasset caput hominis dejectum ad terras. Non ergo dicas, quia conquassavit capita criminum, Christus ipse exaltavit caput. Non enim dixit, Exaltavit caput suum, sed simpliciter ait: Propterea, inquit, quod dijudicavit Deus in nationibus, et implevit ruinas daemonum, ut ubi abundavit iniquitas eorum, superabundaret Christi gratia (Rom. V). Et quia bibit calicem passionis de torrente seditionis, in illa via qua dicit, Ego sum via (Joan. XIV), propterea exaltavit caput in libertate ligni crucis, quod fuerat dejectum in praevaricatione ligni concupiscentiae. Agamus ergo ipsi gratias, qui regnat cum Patre unus Deus cum Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CX. Alleluia. Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo in concilio justorum et congregatione. Magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus. Confessio et magnificentia opus ejus, et justitia ejus manet in saeculum saeculi. Memoriam fecit mirabilium suorum misericors et miserator Dominus, escam dedit timentibus se. Memor erit in saeculum testamenti sui, virtutem operum suorum annuntiabit populo suo. Ut det illis haereditatem gentium, opera manuum ejus veritas et judicium. Fidelia omnia mandata ejus, confirmata in saeculum saeculi, facta in veritate et aequitate. Redemptionem misit Dominus populo suo, mandavit in aeternum testamentum suum. Sanctum et terribile nomen ejus, initium sapientiae timor Domini. Intellectus bonus omnibus facientibus eum, laudatio ejus manet in saeculum saeculi. COMMENTARIUM. Centesimus decimus psalmus in concilio sanctorum confitertur magna opera Domini nativitatis, passionis, resurrectionis et in coelos ascensionis. Magna haec opera Domini, magna et exquisita in omnibus voluntatibus ejus. Magna sunt quidem omnia opera ejus ab initio saeculi; sed ista non solum magna, sed et exquisita in omnibus quae ab initio voluit et fecit. Confessio Trinitatis et magnificentia Deitatis, opus est; justitia ejus immutabilis perseverat in saecula saeculorum, in qua justitia memoriam fecit mirabilium suorum, dicens: Haec quotiescunque feceritis, in mei memoriam facietis. Quando hoc dixit misericors et miserator Dominus? tunc sine dubio, quando escam dedit corporis sui timentibus se. Et hoc testamentum memor erit Dominus in aeternum, per quod virtutem operum suorum annuntiavit populo suo; per quod dedit eis haereditatem gentium; per quod non in phantasmate, ut anathemabilis Manichaeus somniatus est, sed et in veritate, in judicio; et quaecunque leguntur mandata ejus fidelia et sancta sunt, confirmata in Christo, manentia in saeculum saeculi, quia facta sunt in veritate. In ipso utique Domino nostro Jesu Christo completa, et in ejus aequitate sunt custodita, quando redemptionem per apostolos misit populo suo dicens: Ite, baptizate omnes gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, docentes eos custodire omnia quae mandavi vobis (Matt. XXVIII). Quia fidelia omnia mandata sunt, in quibus mandatis ita sanctum, et ita terribile nomen ejus ut initium sapientiae hujus timor sit Domini. Nam qui sine timore est incidit in malum, qui autem timorem Dei habet caput sapientiae habet, per quem intellectum habebit bonum, ita ut laus ejus maneat in saeculum saeculi. Manens, immo permanens in timore Dei habebit in Christo laudem, et ipsa laus manet in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXI. Alleluia reversionis Aggaei et Zachariae. Beatus vir qui timet Dominum, in mandatis ejus volet nimis. Potens in terra erit semen ejus, generatio rectorum benedicetur. Gloria et divitiae in domo ejus, et justitia ejus manet in saeculum saeculi. Exortum est in tenebris lumen rectis, misericors et miserator et justus. Jucundus homo qui miseretur et commodat, disponit sermones suos in judicio, quia in aeternum non commovebitur. In memoria aeterna erit justus, ab auditione mala non timebit. Paratum cor ejus sperare in Domino, confirmatum est cor ejus, non commovebitur donec despiciat inimicos suos. Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in saeculum saeculi, cornu ejus exaltabitur in gloria. Peccator videbit et irascetur, dentibus suis fremet et tabescet, desiderium peccatorum peribit. COMMENTARIUM. Vir Dei Esdras propheta cum recapitularet omnem legem, Dei nutu quaedam adjunxit. Unde etiam Aggaeo et Zachariae istum titulum consecravit. Canamus ergo centesimum undecimum psalmum, et demus laudem ejus quasi in uno viro perfecto omnibus sanctis, ut quod de uno dixerimus sit de omnibus dictum; et quod singulariter fuerit explanatum, universalis sanctitas capiat. Beatus vir qui timet Dominum. Finem praeteriti psalmi praesentis principio collocavit, ut hoc quod dixit illius fine, laudem timentis, Dominum manere in saeculum saeculi, hic in principio ipsi qui timet Dominum beatitudinem applicaret, cujus beatitudinis et species declararet et facta. Quis ergo qui timet Dominum? Sine dubio, qui mandata ejus cupit nimis, potens erit semen ejus in terra, non in petrosa, nec secus viam, nec inter spinas, sed in terra bona (Matt. XIII). Potens est generatio quae ex ipso semine nascitur, semper in benedictione erit. Gloria et divitiae in domo ejus. Audiamus Dei sapientiam alloquentem: Et si divitiae, inquit, diligantur in hac vita, quid sapientia locupletius quae omnia possidet? Qui ergo sapientiam intra domum corporis sui habere meruerit, habet intus gloriam. Habet et divitias non caducas, non quas tinea exterminat, non quas fures rapiunt, sed illas divitias quas memorat in saeculum saeculi permanere, per quas orietur in tenebris hujus mundi lumen rectis corde, quorum videntes homines opera, glorificent Patrem qui est in coelis, sit tantum misericors et miserator homini. Sicut sibi vult homo effici Dominum, sit pius, sit jucundus, misereatur et commodet, et in judicio non personam inopis confundat, et potentis accipiat; quod si non fecerit, in aeternum non commovebitur. Memoria autem ejus aeterna erit, et dum coeperit tuba sonare de coelo, dum coeperit ignis strepitu gehennae frendentibus globis flammas evomere, hic penitus non timebit. Quare? Quia paratum semper fuit cor ejus sperare in Domino. Ideoque confirmato corde non commovebitur, donec videat inimicos suos in ipsum mitti incendium. Omnes scilicet immundos spiritus, qui ab inimicitiis, quandiu sumus in isto corpore, omnino non cessant. Verum quia, ut dixi, si unum aliquem beatum istum virum in isto opere nominat, omnibus applicabitur qui ejusdem facti similitudinem perpetrant; sic dicam in beato Laurentio haec omnia, et prophetata et facta. Dispersit enim omnia, et dedit pauperibus; non reposuit, non occultavit, dispersit et dedit pauperibus. Ideo justitia ejus temporalis non est, sed permanet in aeternum, et cornu ejus, id est, Christus ejus, qui in ipso regnat, exaltatur in gloria. Hoc peccator vidit rex amarissimus, vidit quoniam dispersit et dedit pauperibus, dentibus coepit fremere et tabescere, sed desiderium peccatoris periit. Desiderium autem justi martyris manet in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXII. Alleluia, alleluia. Laudate, pueri, Dominum, laudate nomen Domini. Sit nomen Domini benedictum, ex hoc nunc et usque in saeculum. A solis ortu usque ad occasum laudabile nomen Domini. Excelsus super omnes gentes Dominus, et super coelos gloria ejus. Quis sicut Dominus Deus noster qui in altis habitat, et humilia respicit in coelo et in terra. Suscitans a terra inopem, et de stercore erigens pauperem. Ut collocet eum cum principibus, cum principibus populi sui. Qui habitare facit sterilem in domo, matrem filiorum laetantem. COMMENTARIUM. Venite, pueri, nolite exspectare, nolite dicere: Nondum senes sumus. Ordo nascendi est, ordo vero moriendi non est. Venite ergo, pueri, non ad laborem aliquem, sed ad laudem. Laudate, pueri, Dominum, laudate nomen Domini in Christo. In ipso enim nomen Domini benedicitur, ex hoc nunc et usque in saecula. Non in Judaea sola, sed in omnem terram a solis ortu usque ad occasum laudabile est factum in Christo nomen Domini. Antea enim quot gentes, tot et sectae, tot et dii, sed ab adventu Domini nostri Jesu Christi, ita hae omnes superstitiones a gentibus renuntiatae sunt, et unum laudant Deum et confitentur in Christo. Ipse est enim excelsus super omnes gentes Dominus, cujus in terra quidem magna humilitas exstitit, sed super coelos magna est gloria ejus. Quis enim sicut Dominus Deus noster qui in altis habitans, et humilia respicit, non sicut de tecto attendit ad terram, sed cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi suscipiens (Philip. II), ut suscitaret de terra inopem illum cui dixerat iratus: Terra es, et in terram ibis. Hunc suscitavit de terra inopem, quia perdiderat divitias vitae aeternae et paradisi. Hunc de stercore erigit in Christo, et collocavit eum cum principibus, id est, cum apostolis, qui sunt principes populi Dei. Et quis est qui collocavit eum? Ille sine dubio qui eum assumpsit, Filius utique Dei Filium hominis. Ubi collocavit eum cum principibus populi? Sine dubio ubi fecit habitare in domo eam quae sterilis fuerat; habitare in domo, id est, ipsam domum fieri, et dixit ei: Laetare sterilis quae non paris, quia multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum (Isai. LIV), et fecit eam matrem in filiis exsultantem. Sanctam utique Ecclesiam, in qua Trinitas regnat Patris et Filii et Spiritus sancti, in unitate Deitatis, nunc et semper, et in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXIII. Alleluia, alleluia. In exitu Israel de Aegypto, domus Jacob de populo barbaro. Facta est Judaea sanctificatio ejus, Israel potestas ejus. Mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum. Montes exsultaverunt ut arietes, et colles sicut agni ovium. Quid est tibi mare quod fugisti, et tu Jordanis quia conversus es retrorsum? Montes exsultastis sicut arietes, et colles sicut agni ovium? A facie Domini mota est terra, a facie Dei Jacob. Qui convertit petram in stagna aquarum, et rupem in fontes aquarum. Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam. Super misericordia tua et veritate tua, ne quando dicant gentes, Ubi est Deus eorum? Deus autem noster in coelo, omnia quaecunque voluit fecit. Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent et non loquentur, oculos habent et non videbunt. Aures habent et non audient, nares habent et non odorabunt. Manus habent et non palpabunt, pedes habent et non ambulabunt, non clamabunt in gutture suo. Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt eis. Domus Israel speravit in Domino, adjutor eorum et protector eorum est. Domus Aaron speravit in Domino, adjutor eorum et protector eorum est. Qui timent Dominum speraverunt in Domino, adjutor eorum, et protector eorum est. Dominus memor fuit nostri, et benedixit nobis. Benedixit domui Israel, benedixit domui Aaron. Benedixit omnibus qui timent Dominum, pusillis cum majoribus. Adjiciat Dominus super vos, super vos et super filios vestros. Benedicti vos a Domino qui fecit coelum et terram. Coelum coeli Domino, terram autem dedit filiis hominum. Non mortui laudabunt te, Domine, neque omnes qui descendunt in infernum. Sed nos qui vivimus benedicimus Domino, ex hoc nunc et usque in saeculum. COMMENTARIUM. Videamus in exitu Israel de Aegypto, quomodo profecta sit domus Jacob de populo barbaro. Quomodo facta sit Judaea sanctificatio ejus. In Bethleem Judaeae nascitur Christus, qui sanctificat eos qui fugiunt Pharaonem, et sequentes Moysen, id est, legem Dei, veniunt ad aquam, per ipsam transeuntes exeunt ad locum quietis et silentii, qui alio nomine locus desertus dicitur. Desertus utique a sceleribus mundi, ibi inveniunt manna venientem de coelis. Sane cum venissent ad mare credentes, mare eos vidit et fugit. Fugit ut praeberet credentibus transitum, et inimicis eorum aptaret interitum. Similiter et Jordanis conversus post se, et ipse, ut transitum Dei populo praepararet. Sine aqua enim nec terra Aegypti fugitur, nec terra repromissionis intratur: ut quid tamen mare fugerit diximus, et Jordanis quare conversus est retrorsum exposuimus. Nunc videamus montes, quare exsultant ut arietes, et colles velut agni ovium? Nunquid montes, terra et saxa ipsa exsultant? Sed montes sunt prophetae, qui vident voces suas impletas in Christo, qui locuti sunt altitudines Dei. Gaudent enim prophetae ut arietes, in omnibus gaudent, videntes pastorem natum, qui animam suam ponat pro ovibus (Joan. XI), et sic gaudent sicut arietes. Colles vero sic gaudent, sicut agni ovium. Ii utique colles sunt qui humilem scientiae locum tenent, nihil scientes nisi aut signare frontem, aut nomen Domini invocare, ita gaudent sicut agni ovium. Oves scientiam et sui habent, et vocem pastoris audiunt, et cognoscunt eum, et sequuntur eum quocunque vadit. Agni vero ovium suarum voces intelligunt, quia adhuc pastorem intelligere nequeunt: tamen per oves, id est, matres suas, sequuntur et ipsi pastorem Dominum Jesum Christum. Ante cujus faciem commota est terra, quando convertit solidam petram in stagna aquae, id est, saxea corda fecit aquas ex ventre suo producere, salientes ad vitam aeternam, et rupem, id est, inaccessibile saxum incredularum gentium pectus convertit ad fontes aquarum. Haec in figura facta sunt, ut historia Exodi loquitur, et psalmus iste testatur, sed scripta sunt ista, ait Apostolus, non ad eorum narrationem, sed ad nostram aedificationem (II Cor. XII), in qua clamamus Domino, dicentes: Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam. Non per merita nostra, sed pro misericordia tua concede, ut non dicant increduli, Ubi est Deus eorum? Exsurge a mortuis et ascende in coelo sursum, quia tu es qui regnas in coelo et in terra, et omnia quae volueris operaris. Nam idola gentium ex quocunque metallo muta et surda et caeca sunt, similes illis sint confidentes in eis. Nos autem omnes de domo Israel speramus in te, Domine, ut tu adjutor noster et protector noster esse digneris, qui memor nostri, de coelo descendens benedixit nos. Benedixisti domum Israel, nascendo ex Maria. Benedixisti domum Aaron, fundendo sacerdotium. Benedixisti omnes timentes Dominum, eligendo apostolos pusillos cum majoribus. lbi erant Jacobus et Joannes cum majoribus, utique cum essent pusilli. Adjiciat Dominus super vos. Addat vobis Paulum, super vos et super filios vestros. Addat vobis populum credentium. Benedicti vos a Domino, qui fecit coelum et terram. Ipsum enim praedicatis qui fecit. Coelum coeli Domino, terram dedit filiis hominum. Quidquid coeleste est in mentibus, in actibus, in cogitationibus, hoc Domino deputandum est. Quidquid autem terrenum, quasi mortale et miserum contemnendum, etiam si culpa careat. Est enim quidquid fuerit de terra mortale, in quibus non dignatur laudari Dominus. Nec ab his laudari vult qui descendunt in inferno, id est, qui in inferioribus vitae actibus degunt; sed qui vivimus in eo qui dicit: Ego sum vita, nos benedicimus Dominum. Si tamen vivimus recedentes ab omni opere mortali, benedicimus Patrem et Filium et Spiritum sanctum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXIV. Alleluia. Dilexi, quoniam exaudiet Dominus vocem orationis meae. Quia inclinavit aurem suam mihi, et in diebus meis invocabo. Circumdederunt me dolores mortis, et pericula inferni invenerunt me. Tribulationem et dolorem inveni, et nomen Domini invocavi. O Domine, libera animam meam, misericors Dominus et justus, et Deus noster miseretur. Custodiens purvulos Dominus, humiliatus sum, et liberavit me. Convertere, anima mea, in requiem tuam, quia Dominus benefecit tibi. Quia eripuit animam meam de morte, cor meum a pravis affectibus, oculos meos a lacrymis, pedes meos a lapsu. Placebo Domino in regione vivorum. COMMENTARIUM. Causas dilectionis Domini explicat psalmista in cantico: Dilexi, inquit, Dominum, quia cum circumdarent me dolores mortis, et suggestiones daemonum circumvallarent me, ego ad tribulationem ivi, ipsam quaesivi, ipsam inveni, et sic nomen Domini invocavi. Nescio quo enim modo, quando laetitiam invenimus, nomen Domini de summis labiis invocamus. Tribulationem vero, aut ipsi nobis per abstinentiam et poenitentiam excitantes, aut casu aliquo incurrentes, talis clamor cordis nostri excutitur, ut ad ipsas excelsi Dei aures attingat. Tamen videamus quid fecit, ut liberationem Domini mereretur. Opus est enim nobis qui volumus liberari, scire quid fecerit, qui se liberatum annuntiat. Dic nobis quid fecisti, ut te Dominus liberaret? Humiliatus sum, inquit, et liberavit me. Concordat Evangeliis ista sententia. Dicit enim in Evangeliis liberationis ipsius magister et Dominus, quia omnis qui se humiliat exaltabitur, et qui se exaltat humiliabitur (Matt. XXIII). Tenenda est humilitas, ex qua liberatio et exaltatio aeterna conquiritur. Per ipsam enim eripitur anima a morte, et oculi liberantur a lacrymis, id est, nihil poenitendum admittunt. Et pedes liberantur a lapsu. Stant enim humiles in proposito sanctitatis, qui ut placeant Domino in regione vivorum, perseverant stantes in regione mortalium, ut transeant de morte ad vitam, per Dominum nostrum Jesum Christum qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXV. Alleluia. Credidi, propter quod locutus sum, ego autem humiliatus sum nimis. Ego dixi in excessu meo, Omnis homo mendax. Quid retribuam Domino, pro omnibus quae retribuit mihi? Calicem salutaris accipiam, et nomer Domini invocabo. Vota mea Domino reddam coram omni populo ejus, pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus. O Domine, quia ego servus tuus, ego servus tuus et filius ancillae tuae. Dirupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis, et nomen Domini invocabo. Vota mea Domino reddam in conspectu omnis populi ejus, in atriis domus Domini in medio tui, Jerusalem. COMMENTARIUM. Antequam dicat quid locutus sit, fidem suam exponit: Credidi, inquit. Quid credidisti? Natum et passum: et quia credidi, ideo humiliatus sum nimis. Cum autem credidi, hoc locutus sum: Si Dominus rerum exinanivit seipsum, et pro me formam servi suscepit, quid ego miser faciam? Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi? Quantumvis dicat se homo servire ad vicissitudinem beneficiorum ejus, omnis homo mendax. Quid enim dignum retribuet homo Domino, nisi forte passionem passione compensans? Calicem salutaris accipiam et nomen Domini invocabo. Pretiosa est enim in conspectu Domini mors sanctorum ejus: si tamen in ipsa morte doceat se servum Dei, et filium ancillae ejus. Ancilla Dei est disciplina sancta. Qui enim in fine corporis dixerit Domino veraciter: O Domine, ego servus tuus, id est, non te contempsi, et filius sum ancillae tuae, id est, disciplinae tuae velut filius obtemperavi; disrumpet Dominus vincula ejus quibus a diabolo implicatur, et sacrificat Deo hostiam laudis, ita ut vota sua Domino reddat in atriis domus Domini, in conspectu omnis populi ejus, id est, in eorum conspectu, qui populus Dei est: non populus hujus mundi, ut videar ab hominibus ad perditionem laboris sancti, coram sanctis qui gloriantur in medio tui, Jerusalem, in qua imperator est Christus, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXVI. Alleluia, alleluia. Laudate Dominum, omnes gentes; laudate eum, omnes populi. Quoniam confirmata est super nos misericordia ejus, et veritas Domini manet in aeternum. COMMENTARIUM. Laudate Dominum, omnes gentes. Exclusi sunt Judaei, qui tulerunt clavem regni coelorum, nec ipsi ingrediebantur, nec vos ingredi permittebant. Omnes, laudate Dominum, qui absque personarum acceptione omnes homines vult salvos fieri (I Tim. II). Omnes gentes, laudate, quoniam confirmata est super nos misericordia ejus. Exclusit enim merita nostra, et induxit super nos misericordiam suam, quam confirmavit saper nos per indulgentiam omnium peccatorum, credentibus et poenitentibus promissam. Veritas ipsa Domini manet in aeternum. In hoc enim confirmatio misericordiae ejus pietatis ostenditur, in quo corrigentes a peccato venia nos et indulgentia comitantur; nostrumque desinere a peccato Dei indulgere est, cui gloria per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXVII. Alleluia, alleluia. Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Dicat nunc Israel quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Dicat nunc domus Aaron quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Dicant nunc qui timent Dominum, quoniam in saeculum misericordia ejus. De tribulatione invocavi Dominum, et exaudivit me in latitudine Dominus. Dominus mihi adjutor, non timebo quid faciat mihi homo. Dominus mihi adjutor, et ego despiciam inimicos meos. Bonum est confidere in Domino, quam confidere in homine. Bonum est sperare in Domino, quam sperare in principibus. Omnes gentes circumdederunt me, et in nomine Domini quia ultus sum in eos. Circumdantes circumdederunt me, et in nomine Domini quia ultus, sum in eos. Circumdederunt me sicut apes, et exarserunt sicut ignis in spinis, et in nomine Domini quia ultus sum in eos. Impulsus eversus sum ut caderem, et Dominus suscepit me. Fortitudo mea et laus mea Dominus, et factus est mihi in salutem. Vox exsultationis et salutis in tabernaculis justorum. Dextera Domini fecit virtutem, dextera Domini exaltavit me, dextera Domini fecit virtutem. Non moriar sed vivam, et narrabo opera Domini. Castigans, castigavit me Dominus, et morti non tradidit me. Aperite mihi portas justitiae, ingressus in eas confitebor Domino, haec porta Domini, justi intrabunt in eam. Confitebor tibi, quoniam exaudisti me, et factus es mihi in salutem. Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. A Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Haec est dies quam fecit Dominus, exsultemus et laetemur in ea. O Domine, salvum me fac, o Domine, bene et feliciter prosperare; benedictus qui venit in nomine Domini. Benediximus vobis de domo Domini, Deus Dominus, et illuxit nobis. Constituite diem solemnem in condensis, usque ad cornu altaris. Deus meus es tu, et confitebor tibi; Deus meus es tu, et exaltabo te. Confitebor tibi, quoniam exaudisti me, et factus es mihi in salutem. Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. COMMENTARIUM. Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Licet in aeternum regnet misericordia ejus, tamen confessio in isto saeculo poterit prodesse peccantibus. Post istud enim saeculum, confessio penitus non valebit ad veniam. Itaque cum est tempus confitendi Domino, fateamur. Est enim in isto saeculo paratissima misericordia ejus. Si vis discere ita esse, docere te poterit et domus Israel, et domus Aaron. In Scripturis omnibus veteris Testamenti ibi legis quia quotiescunque conversus est populus ad confessionem, et poenituit, toties est misericordiam consecutus. Quod si ad legendum incapax esse videris, require homines qui timent Dominum, et ipsi tibi ostendent quomodo confitentibus parata sit misericordia ejus. Nam et ego in tribulatione mea confessus sum, et invocavi Dominum, et exaudivit me in latitudine. Verum quia et nos ipsi nobis hostes sumus, dum contra salutem nostram aliquid concupiscimus, et nihilominus extra nos alios inimicos habemus visibiles atque invisibiles, oremus ut Dominus nobis adjutor esse dignetur contra inimicitias istas quas memoravimus, et tunc demum non timebimus inimicos nostros. Melius est enim confidere in Domino, quam confidere in homine. Nota tibi confidentiam quam teneas, Christiane. Noli confidere in te, noli dicere, sic te liberum habere arbitrium, ut tu tibi in te ipso confidas. Habes quidem liberum arbitrium, sed noli de eo praesumere; de Deo praesume, quia vinci non potest, nam liberum arbitrium vinci potest. Bonum est confidere in Domino, quam confidere in homine, aut in principibus. Si enim confidas in Domino, tunc poteris dicere: Omnes gentes circumdederunt me, et in nomine Domini ultus sum eos. Hoc libertas arbitrii dicere non potest, aut si dixerit, docebo eam aperte mentiri, aut certe ab initio saeculi det mihi qui sine Dei auxilio evaserit, sive visibiles, sive invisibiles inimicos. Attende etiam in auxilio positis quid accidat: Impulsus sum, inquit, versatus sum ut caderem, et Dominus suscepit me. Et subjungat si potest: Fortitudo mea et laus mea libertas arbitrii, et ipsa facta est mihi in salutem. Hoc si non potest dicere, immo quia non potest juste dicere, dicat se a Domino suscipi, et fortitudinem omnem auxiliis divinis ascribat. Ejus enim dextera fecit virtutem, si quam in nobis habemus. Ejus dextera exaltat nos ex inferno inferiore. Ipse enim facit ut vivamus, et non moriamur, ut narremus opera ejus. Ipse castigans castigat nos in misericordia, et morti non tradet nos. Nunc forte audiat me praedestinationem docens, et arbitrium hominum infringens, putet me libertatem arbitrii ita excludere, ut peccantes existimem Dei abjectione peccare. Quod peccamus, nostri arbitrii docebitur, quod contemnimus gratiam. Vide quanta libertas est arbitrii tui, negetur a servo Dominus, ut dicat homo Deo: Nolo tibi credere, et faciat sibi templum ubi idolum colat, aut synagogam ubi suum abneget Salvatorem. Quid ergo malum facimus, per libertatem incurrimus, quia non dignatur Dominus justus coacta servitia. Si vero aliquid boni fecerimus, imputabimus largitori, qui bona omnia ad se confugientibus praestat, secundum illud quod ipse dignatus est repromittere: Omnis qui petit accipit, et qui quaerit invenit, et pulsanti aperietur (Luc. XI). Pulsemus ergo, et cum propheta in isto psalmo cantemus: Aperite mihi portas justitiae, et ingressus eas confitebor Domino. Haec nos clamamus adminiculis auxiliisque divinis, unde nobis vox responsionis eorum videtur audiri: Haec porta quam pulsatis non est homini libertate concessa, sed est in Domini auxilio constituta, et soli justi introibunt per eam. Conliteamur ergo Domino, quoniam ipse exaudit nos, et ipse nobis efficitur in salutem. Veniamus nunc ad lapidem quem reprobaverunt aedificantes. Hic lapis legitur in Daniele excisus sine manibus (Dan. II), id est, sine opera viri natus ex Virgine. Aedificantes erant Judaei soli super universam faciem terrae. Omnes enim gentes in destructione idolorum morabantur, soli Judaei sub omnipotenti et vero Deo aedificationem legis et prophetiae tractabant, quibus ab origine mundi per Moysen quid egerit circa humanum genus, quidve gesserint cirea Deum homines notum faciens, et hoc notum fecit, quod in novissimis tem poribus suscitaret eis ex femore Judae regem Christum, de quo ipse Moyses diceret: Ipsum audietis tanquam me per omnia, de quo juravit Deus pater ad David, dicens: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam (Psal. XXXI). De quo juravit ad Abraham, quod in semine tuo haereditabo omnes gentes (Gen. XXII). De quo per Isaiam dixit Deus quod Virgo in utero concipiet, et pariet Emmanuel (Isa. VII). Haec et his similia multa in veteribus libris invenies, quae et Judaei ad aedificationem populi legentes, aedificantes nominati sunt. Ii dum aedificant pervenerunt ad lapidem angularem, qui duos parietes amplecteretur, et duos conderet in semetipso (Eph. II). Et quia ipsi in uno pariete stare volebant, reprobaverunt lapidem, qui non erat aptus ad unum, sed ad duos. Videns Deus injustam reprobationem hominum, ipse quod probaverat illis nolentibus ordinavit, et hunc lapidem ipse per se posuit in capite anguli, ut ex duobus testamentis, et ex duobus populis aedificatio surgeret, quam increduli relinquentes, a Deo derelicti sunt. Credentes autem superaedificant supra fundamentum hoc, quod ex angulari lapide in capite anguli positum, utraque constringit et continet. et ipsum lapidem mirabilem in suis oculis habentes confitentur hunc esse diem, cui non succedit nox, quem horae non dividunt, quem umbra non impedit. Exsultemus ergo et laetemur in eo, quia a lumine vero nostras tenebras fugaturus illuxit; Benedictus qui venit in nomine Domini (Luc. XIII). Benedixit nos in domo Domini, Deus Dominus et illuxit nobis. Nos ergo constituamus diem dominicam, in confrequentationibus usque ad cornua altaris. In qua die dicamus Deo: Deus meus es tu, et confitebor tibi; Deus meus es tu, et exaltabo te. Confitebor gemens peccata mea, exsultabo gaudens indulgentia tua. Sic denique sequitur: Confitebor, quia exaudisti me, et factus es mihi in salutem. Et quasi qui sodales hortetur, ut sicut ipsi indultum est confitenti, et illis confitentibus dimittatur: Et vos, inquit, confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXVIII ( vers. 1--48). Alleluia. Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Beati qui scrutantur testimonia ejus, in toto corde exquirunt eum. Non enim qui operantur iniquitatem in viis ejus ambulaverunt. Tu mandasti mandata tua custodiri nimis. Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas. Tunc non confundar cum perspexero in omnibus mandatis tuis. Confitebor tibi in directione cordis, in eo quod didici judicia justitiae tuae. Justificationes tuas custodiam, non me derelinquas usquequaque. In quo corrigit adolescentior viam suam? in custodiendo sermones tuos. In toto corde meo exquisivi te, ne repellas me a mandatis tuis. In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi. Benedictus es, Domine, doce me justificationes tuas. In labiis meis pronuntiavi omnia judicia oris tui. In via testimoniorum tuorum delectatus sum sicut in omnibus divitiis. In mandatis tuis exercebor, et considerabo vias tuas. In justificationibus tuis meditabor, non obliviscar sermones tuos. Retribue servo tuo, vivifica me, et custodiam sermones tuos. Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua. Incola ego sum in terra, non abscondas a me mandata tua. Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore. Increpasti superbos, maledicti qui declinant a mandatis tuis. Aufer a me opprobrium et contemptum, quia testimonia tua exquisivi. Etenim sederunt principes, et adversum me loquebantur, servus autem tuus exercebatur in justificationibus tuis. Nam et testimonia tua meditatio mea est, et consilium meum justificationes tuae. Adhaesit pavimento anima mea, vivifica me secundum verbum tuum. Vias meas enuntiavi et exaudisti me, doce me justificationes tuas. Viam justificationum tuarum instrue me, et exercebor in mirabilibus tuis. Dormitavit anima mea prae taedio, confirma me in verbis tuis. Viam iniquitatis amove a me, et de lege tua miserere mei. Viam veritatis elegi, judicia tua non sum oblitus. Adhaesi testimoniis tuis, Domine, noli me confundere. Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum. Legem pone mihi, Domine, viam justificationum tuarum, et exquiram eam semper. Da mihi intellectum, et scrutabor legem tuam, et custodiam illam in toto corde meo. Deduc me in semitam mandatorum tuorum, quia ipsam volui. Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam. Averte oculos meos, ne videant vanitatem, in via tua vivifica me. Statue servo tuo eloquium tuum, in timore tuo. Amputa opprobrium meum quod suspicatus sum, quia judicia tua jucunda. Ecce concupivi mandata tua, in aequitate tua vivifica me. Et veniat super me misericordia tua, Domine, salutare tuum secundum eloquium tuum. Et respondebo exprobrantibus mihi verbum, quia speravi in sermonibus tuis. Et ne auferas de ore meo verbum veritatis usquequaque, quia in judiciis tuis supersperavi. Et custodiam legem tuam semper, in saeculum et in saeculum saeculi. Et ambulabam in latitudine, quia mandata tua exquisivi. Et loquebar de testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundebar. Et meditabar in mandatis tuis, quae dilexi. Et levavi manus meas ad mandata tua quae dilexi, et exercebar in justificationibus tuis. COMMENTARIUM. Alleluia cum alphabeto inchoat, quod est magisterium Dei in alleluia, et eruditio hominibus tradenda in alphabeto. Dicamus ergo beatos et immaculatos Christi discipulos, qui usque hodie in via sunt, qui est Christus. Ipse enim qui se dixit viam, ipse dixit eis: Manete in me, sicut et ego in vobis (Joan. XV). Ergo manent isti beati, quia apostoli immaculati, quia obtemperantes per omnia; in via, quia in Christo sunt, ambulabunt, quia in toto orbe terrarum eorum ambulat sancta doctrina, quae est in lege Domini. Primus beatitudinis gradus in apostolis consummatus est; secundus nobis est reservatus. Sicut enim in primo psalmo, Beatus est qui in lege Domini meditabitur die ac nocte, legentem noluit negligentem. Nam qui legit, si nesciat quid legat, negliget. Deus enim sciri vult omnia suarum mysteria litterarum. Et sicut quod scriptum non invenies, si quaeras incurris; sic quod scriptum est, si non inquiras, argueris. Beatus enim perfectus esse non poteris, nisi scrutatus fueris testimonia ejus, et in toto corde exquirunt [ F. leg. exquiras] eum. Non enim militantes, negotiantes, terrena cogitantes, his studiis occupari possunt, non eis vacat; mundum custodiunt, ejus totas partes agunt. Tu quid facis, Christiane? si militas homini, scrutare legem ejus, quia si quid licet jam ignarus incurreris, morieris; nescire enim legem nemini licet. Negotiator es? inquire pretia constituta, quia si nescius licet incurreris, non evades. Servus Christi es? scrutare testimonia ejus. Si enim illis non vacas, tu qui clericum aut religiosum profiteris, nec ibi forte vacare vis, legem suam Deus cui debeat delegare responde. Novi isto loco multos dicere: Ergo simplices non videbunt regnum Dei, qui scrutari ista non possunt. Audi, charissime: a nullo Deus quod non potest quaeret, mutus non damnabitur de taciturnitate, nec aeger culpabitur de labore. Voluntas sola sufficit Deo: ubi possibilitas deest, ipsa reum efficit, ipsa sanctum, de his quibus vere voluit, et vere non potuit. Ergo excussimus nos de uncino objectionis, et a simplicibus utcunque eruimus te. Cum modo causas quas memoravi tractabo, qui nosti discutere, qui nosti species vestium, species vini, species cibi, species argenti. Ista et his similia, etiamsi non possideas, nosti tamen, et quid imposturae habeant, et quid veritatis obtineant discutis. Quid vicini tui agunt, non te latere vis; quid loquantur extranei, quid judex civitatis senserit, quid novi constituerit imperator, quid agant Orientales, quid Occidentales, quid rustici per omnia rura quaerantur [ Num leg. querantur?], ista et multa his similias crutaris; venis ad mandata Dei, et tolles te et dices: Nihil melius nisi simpliciter vivere. Ergone astutia ex contemptu concepta simpliciter vivit? et quis Domini sui jussa custodit, quae custodire non poterit, nisi ante didicerit, dicente sancto Spiritu per prophetam: Nisi quis didicerit justitiam super terram, veritatem non faciet? Et sicut majus est voluntatem Dei facere quam nosse, ita prius est nosse quam facere. Illud merito praecedit hoc ordine. Et fieri potest ut obsequendi voto offendat, qui qualiter obsequi debeat ante non didicit. Nobis ergo desiderantibus ac dicentibus, Utinam dirigantur viae meae ad custodiendum justificationes Dei, non confundimur dum respicimus ad omnia mandata ejus, si tamen confiteamur Domino in directione cordis, in eo quod didicerimus judicia justitiae ejus. Tantum enim exigitur quantum sapimus, non quantum non sapimus, immo quantum sapere possumus, non quantum non possumus. Verum quia mandata, inquit, tua custodiri vis nimis, non me derelinquas usquequaque. Non enim aliud ubi adolescentiae vias corrigam, nisi in custodia sermonum tuorum. Videamus nunc orationem. Qui orat non mentitur Deo in verbis orationis suae: In toto, inquit, corde meo exquisivi te. Si verum dicis, non te repellet a mandatis suis. In corde, inquit, meo abscondi eloquium tuum, ut non peccem tibi. Non ergo ideo ad scientiam laboravi pertingere, et praecepta Dei memoriter retinere, ut viderer sciolus, et per scientiam inflatus superbia increpationi aptarer; sed ideo, ut non peccarem tibi. Doce ergo me, ait, Domine, justificationes tuas. Ad haec respondebit tibi ille quem oras, ut doceat te justitias suas: Haec est, inquit, justitia mea, ut omnia quae vis ut faciat tibi homo, eadem tu homini facias. Si amplecteris justitiam Dei, dices: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia oris tui, et in his delectatus sum, sicut in omnibus divitiis. Videamus nunc quid est quod sequitur. In mandatis tuis me exercebo. Sicut tironia corpus exercet, ita animam divina praecepta instituunt. Docent enim ea qualiter pugnos caute suscipiat, qualiter fortiter reddat. Et considerabo, ait, vias tuas, id est, attendo qualiter superasti, et ipsa imitabor exempla. Si quidem qui nos docuit sic dicit: Imitatores mei estote, sicut et ego magistri [Christi]. Non obliviscar, inquit, sermones tuos. Vides quia oblitio res vitii est, non naturae. Retribue, inquit, servo tuo. Quid tibi vis retribui? Amoris, inquit, affectum, ut vivam. Et si tibi vitam dedero, quid facies? Forte dixit: Vivam et epuler, laeter, aedificem, agros excolam, agam causas, et caetera, quae cum tempore pereunt? Non hoc dixit; sed quid ait? Vivam et custodiam sermones tuos. Verum quia inter apices tuos thesauros, occultos sentio, quos invenire non possum, tu, Domine, revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua. Caute sane accipiendum est quod adjecit: Incola, id est, peregrinus ego sum apud te in terra, id est, nihil terrenum quaero; quod quaero, hoc mihi noli abscondere. Non abscondas a me mandata tua. Non enim concupiscit anima mea, nisi desiderare justificationes tuas; et quia scio te increpare superbos, aufer a me opprobrium. Superbi sunt enim qui contemnunt Dominum imperantem, et maledicti sunt qui declinant a mandatis tuis. Tuis sane, quia nobis pie agentibus principes aeris hujus dejectiones excogitant. Idcirco adjecit: Quod ii principes, ait, adversum me loquebantur. Ego vero servus tuus exercebar in tuis justificationibus. Nam et testimonia tua meditatio mea est, et consilium meum justificationes tuae. Videamus quod consilium secutus sis in justificationibus Domini. Adhaesit, inquit, pavimento anima mea, hoc est, jacui in pavimento, te, Domine, deprecans, te exorans; vivifica me secundum verbum tuum. Quid enim promisit Deus? Promisit, inquit, Deus dicens. Quia in me speravit, ego liberabo eum (Ps. XC). Ecce ego sperans in te jam pavimento adhaesi. Tu qui suscitas de terra inopem, vivifica me secundum verbum tuum. Vias tuas enuntiavi, et exaudisti me. Considera quid se fecisse dixit, ut exaudiretur; quid est vias tuas enuntiavi? Hoc est: quibuscunque mihi possibilitas loquendi fuit, hos illis calles ostendi, quibus parebant vestigia. Per ipsos enim evaditur mors et pervenitur ad vitam. Quando ergo vias tuas enuntiavi; tunc exaudisti me. Artem exaudiendi didicisti, Christiane, si exaudiri vis, vias Dei nuntia, doce castitatem, humilitatem, contemptum mundi, et quidquid petieris, exaudieris; et rogans te doceri a Domino, quid doceas collibertum, dicito: Ego quia volo vias tuas enuntiare, ut exaudias me, viam justificationum tuarum fac ut intelligam, et exercebor in mirabilibus tuis. Exerceri argutari est: Argutus, inquit, ero non piger. Quid tantum promittis? ecce una tentatio nascitur, et moveris ita ut dicas: Dormitat anima mea prae taedio. Dormire corporis est, non animae. Quantus sopor tuum corpus invasit, qui et animam dormitare compellit. At ille: Ista mihi evenerunt, quia de me praesumpsi. Excita me, Domine, quia dormio. Excitas autem me, si confirmaveris me in verbis tuis. Confirmas autem me in verbis tuis, si viam iniquitatis, id est, ipsum tentatorem amoveas a me. Nisi enim longe eum feceris a me, in somno animae, et in mentis meae taedio permanebo. Tu ergo viam iniquitatis amove a me, et in via tua miserere mei. Meum est enim eligere viam veritatis, tuum est concedere electionis hujus effectum. Et quia adhaesi testimoniis tuis, credens ut omnis qui petiit accipit, peto, Domine, noli me confundere. Naturaliter confusio nascitur quando quod poscitur denegatur, et ab eo qui praedicat eum quem periturus est nihil negare poscenti. Unde et hic, ab hac confusione se liberari desiderans, clamat: Domine, noli me confundere, quid tamen postulas videamus. Quid curris viam mandatorum? Quid postulas intellectum ut scruteris legem Dei? Quid ducem quaeris viae Dei? Pande quid postulas. Inclina, inquit, cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam. Ideo ergo dormitabat anima tua prae taedio, quia de avaritia cogitabas, attendens ad ea quae videntur, quae in vanitate consistunt, quia dum teneri putantur aufugiunt. Ora ergo ut avertat oculos tuos, ne videant istam vanitatem sive in ambitionibus mundi, sive in concupiscentiis carnis. Et dic Domino ut statuat servo suo eloquium suum in timore suo, et amputet opprobrium quod suspicatus es. Quid enim suspicatus es, cum prae taedio dormitares? dixisti: Quid manducabo, quid bibam, quid operiar? At ubi inclinavit Dominus cor tuum in testimonia sua, liberavit te ab avaritia, et coepisti quaerere regnum Dei et justitiam ejus, credens quod haec omnia apponantur tibi. Modo ergo jam rogas ut hujus suspicionis opprobrium amputetur a te. Opprobrium est enim ut credas hominem sollicitum esse de servo suo, et Deum negligere servientem sibi. Peccavi, Domine, quia ita suspicatus sum; parce, quia judicia tua jucunda sunt. Ecce credo, ecce nihil concupisco, nisi mandata tua; fac ut veniat super me misericordia tua, si salutare tuum super me venerit, secundum eloquium tuum quod promisisti: Quaerite regnum Dei, et ista omnia apponentur vobis (Luc. XII). Dum ergo compleveris salutare tuum secundum eloquium tuum, ego respondebo exprobrantibus mihi verbum, quia in sermonibus tuis spero. Non ergo auferas ex ore meo verbum veritatis usquequaque. Ecce inficias in Deum validas. Ergo Deus alicui tollit verbum veritatis ex ore? Hoc diabolus facit, tollit veritatem, et mittit mendacium. Quid ergo Deo loquar ostende. Ego, inquit, volo respondere exprobrantibus mihi verbum, quia in sermonibus Dei sperans, nihil cogitavi de ventre, sed de mente; nihil de terra, sed de coelo. Cum ergo dicerem: Deus omnia parat servis suis, illi, id est increduli, sive immundi spiritus hujus praedicationis veritatem convertebant in mendacium. Tu ergo, Domine, cum compleveris quod de te dum crederem repromisi, et illis respondebo exprobrantibus mihi verbum, et non est ablatus ex ore meo sermo veritatis usquequaque, quia bene feci ut sperarem in sermonibus tuis. Non ergo custodiam nummos meos, non divitias meas, non gloriam inanem, sed custodiam legem tuam semper in aeternum. Audivimus nunc quid est quod dicat se ambulasse in latitudine, quia mandata Dei quaesivit, cum latitudo ad mortem ducat. Non ita est ista latitudo. Vis scire quomodo ambulat homo in latitudine? Quia mandata Dei exquirit. Latum ambulat quem affectus non ligat carnis, spatiatur quem rerum sarcinae non coarctant. Loquitur testimonia Dei etiam in conspectu regum, et nulla confusione dicetur ei: Tu possides, quid contemptum praedicas mundi? Nulla trepidatio, quia nec gloriam ab eo, nec censum exspectat, sed ad Deum solum levat manus suas, quem solum diligit, et exercetur in justificationibus ejus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXVIII ( vers. 49-80). Memor esto verbi tui servo tuo, in quo mihi spem dedisti. Haec me consolata est in humilitate mea, quia eloquium tuum vivificabit me. Superbi inique agebant usquequaque, a lege autem tua non declinavi. Memor fui judiciorum tuorum a saeculo, Domine, et consolatus sum. Defectio tenuit me, pro peccatoribus derelinquentibus legem tuam. Cantabiles mihi erant justificationes tuae in loco peregrinationis meae. Memor fui nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam. Hac facta est mihi, quia justificationes tuas exquisivi. Portio mea, Domine, dixi custodire legem tuam. Deprecatus sum faciem tuam in toto corde meo, miserere mei secundum eloquium tuum. Cogitavi vias meas, et converti pedes meos in testimonia tua. Paratus sum et non sum turbatus, ut custodiam mandata tua. Funes peccatorum circumplexi sunt me, et legem tuam non sum oblitus. Media nocte surgebam ad confitendum tibi, super judicia justificationis tuae. Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua. Misericordia tua, Domine, plena est terra, justificationes tuas doce me. Bonitatem fecisti cum servo tuo, Domine, secundum verbum tuum. Bonitatem et disciplinam et scientiam doce me, quia mandatis tuis credidi. Priusquam humiliarer ego deliqui, propterea eloquium tuum custodivi. Bonus es tu, et in bonitate tua doce me justificationes tuas. Multiplicata est super me iniquitas superborum, ego autem in toto corde meo scrutabor mandata tua. Coagulatum est sicut lac cor eorum, ego vero legem tuam meditatus sum. Bonum mihi quia humiliasti me, ut discam justificationes tuas. Bonum mihi lex oris tui, super millia auri et argenti. Manus tuae fecerunt me et psalmaverunt me, da mihi intellectum ut discam mandata tua. Qui timent te videbunt me et laetabuntur, quia in verba tua supersperavi. Cognovi, Domine, quia aequitas judicia tua, et in veritate tua humiliasti me. Fiat misericordia tua ut consoletur me, secundum eloquium tuum servo tuo. Veniant mihi miserationes tuae et vivam, quia lex tua meditatio mea est. Confundantur superbi, quia injuste iniquitatem fecerunt in me, ego autem exercebor in mandatis tuis. Convertantur mihi timentes te, et qui noverunt testimonia tua. Fiat cor meum immaculatum in justificationibus tuis, ut non confundar. COMMENTARIUM. Hactenus a capite unus est sensus. Aliter incipit textus orantis, quo ait: Memento, Domine, verbi tui servo tuo, in quo mihi spem dedisti. In hac oratione omne hominum deplorabat genus. Perierat omne genus hominum in praevaricatione Adae, et promissum fuerat Verbum Dei venturum in carne, et per ipsum genus nostrum recuperaturum in melius. Clamatur ergo: Memento verbi tui servo tuo, id est, generi humano, in quo mihi spem dedisti. Haec spes me consolata est in humilitate mea, dum superbi inique agerent usquequaque; id est, dum immundi spiritus ita superbe agerent, ut et capitolia sibi et templa alta construerent. Ego memor fui judiciorum tuorum, quia promisisti Verbum tuum venire ad destructionem eorum. Hoc memor fui, et consolatus sum, tamen in praesenti, defectio animi tenuit me pro pecca. toribus derelinquentibus legem tuam, et euntibus ad legem daemonum, quae agebatur in templis; mihi tamen cantabiles erant justificationes tuae in loco peregrinationis meae, ubi advena comprobabar. Denique tolle subito Christianum, et pone inter Judaeos aut gentiles, nonne advena videtur, licet in sua urbe consistat? Ibi, inquit, tamen cantabiles mihi erant justificationes tuae, et injuste agentibus non tacebam. Memor eram in nocte nominis tui, Domine, id est, in tenebrosis hominum conciliis positus, memor eram nominis tui, et custodivi legem tuam, non me exempla multorum a recto tenore revocabant. Haec denique sola mihi facta est portio, quia justificationes tuas exquisivi, cum discerem custodire legem tuam. Haec sola facta est mihi portio. Cum enim illi sibi dividerent agros, domus, vineas, gloriasque mundi diversas, me inermem a suo contubernio reliquerunt, dicentes: Si non in pane vivere potes, sed in verbo Dei, haec sola sit tibi portio. Et ego dixi tibi: Domine, miserere mei secundum eloquium tuum. Tu promisisti ut nihil horum requiramus; non mihi promissionem tuam peccata mea impediant, quia cogitavi vias tuas. Et converti pedes meos ad testimonia tua. Nunc autem paratus sum, et non sum turbatus, non me turbet: triticum non est in horreo, oleum non est in vasculo, nummus non est in sacculo, vestimentum in conditis non est, expeditus sum, paratus sum, et in hac paupertate non sum turbatus. Et ad quid paratus es? Ut custodiam, inquit, mandata tua, et licet funes peccator in tenebrositate distendit, ego et funibus peccatorum circumplexus, et in mediis tenebris positus, surgebam ad confitendum tibi, vadens super judicia justitiae tuae. Desiderabam enim particeps fieri timentium te, et custodientium mandata tua. Considerabam tamen peccata mea, sed misericordiam tuam plenius cogitabam et dicebam: Quia misericordia tua plena est terra. Quid est, plena est terra misericordia Dei? Medicamentum est animae. Medicamentum autem quando vulneribus mittitur, nisi impleverit, vulnera non curantur. Terra ergo corpus nostrum est, quod per omnia membra spiritalia vulnera contrahendo opus habuit Salvatorem, cujus misericordia impleretur terra, et salvatos justificationes suas doceret. Denique ita sequitur: Ut bonitatem et disciplinam et scientiam, inquit, doceas me. Quia mandatis tuis credidi ego, inquit, qui priusquam tibi humiliarer deliqui. Nunc vero quia misericordia tua plena est terra, propterea eloquia tua custodivi. Et licet multiplicetur super me iniquitas superborum, id est, licet multiplicentur mihi suggestiones daemonum, ego tamen in toto corde meo scrutabor legem tuam. Et licet coaguletur sicut lac cor eorum, ego tamen legem tuam meditatus sum. Bonum est enim mihi quod humiliasti me, ut discam mandata tua. Non est afflictio corporalis in miseriis deputanda, si nobis etiam nolentibus veniat. Vide enim quid dixit: bonum, inquit, mihi quia humiliasti me, ut discam mandata tua. Alii possideant, et in suis locupletationibus glorientur, mihi melior est lex oris tui, super millia auri et argenti. Manus enim tuae fecerunt me; hoc memor esto, quia cum omnia verbo feceris, me manus tuae ad tuam effigiem psalmaverunt. Da ergo mihi intellectum et discam mandata tua, ista cupientem, ista desiderantem qui timent te videbunt me, et laetabuntur. Quia in sermonibus tuis speravi. In ipsis enim cognovi quia aequitas judicia tua. Et veritate humiliasti me; id est, vera causa exstitit ut humiliares me. Propter iniquitatem enim corripuisti me. Fiat nunc misericordia tua, ut consoletur me, secundum eloquium tuum servo tuo. Veniant mihi miserationes tuae, et vivam, quia lex tua meditatio mea est. Cavendum sane et praevidendum, quia quotiescunque lex Dei meditatio nostra est, tunc superbi iniquitates operantur in nobis. Quanto enim nos humiliores propter Deum esse voluerimus, tanto nobis superbi nequiores existunt. Confundantur, inquit superbi, quia injuste iniquitatem fecerunt in me. Ego autem, ait, non recessi a patientia, sed coeptis insistens, in toto corde meo scrutabar legem tuam. Verum quia orandum est ut quietam et tranquillam vitam agamus (I Tim. II), isti a me avertantur. Et convertantur ad me qui timent te, et qui noverunt testimonia tua, quia per societatem bonorum efficitur cor nostrum mundum, in justificationibus Domini, ut non confundamur. Hoc autem praestat ipse solus, qui est in dextera Patris, qui interpellat pro nobis, cui gloria simul cum Patre et Spiritu sancto in unitate Deitatis, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXVIII ( vers. 81-176). Defecit in salutari tuo anima mea, et in verbum tuum supersperavi. Defecerunt oculi mei in eloquium tuum, dicentes: Quando consolaberis me. Quia factus sum sicut uter in pruina, justificationes tuas non sum oblitus. Quot sunt dies servi tui, quando facies de persequentibus me judicium. Narraverunt mihi iniqui fabulationes, sed non ut lex tua. Omnia mandata tua veritas, iniqui persecuti sunt me, adjuva me. Paulominus confirmaverunt me in terra, ego autem non dereliqui mandata tua. Secundum misericordiam tuam vivifica me, et custodiam testimonia oris tui. In aeternum, Domine, verbum tuum permanet in coelo. In generatione et generationem veritas tua; fundasti terram, et permanet. Ordinatione tua perseverant dies, quoniam omnia serviunt tibi. Nisi quod lex tua meditatio mea est, tunc forte periissem in humilitate mea. In aeternum non obliviscar justificationes tuas, quia in ipsis vivificasti me. Tuus sum ego, salvum me fac, quoniam justificationes tuas exquisivi. Me exspectaverunt peccatores ut perderent me, testimonia tua intellexi. Omnis consummationis vidi finem, latum mandatum tuum nimis. Quomodo dilexi legem tuam, Domine, tota die meditatio mea est. Super inimicos meos prudentem me fecisti mandato tuo, quia in aeternum mihi est. Super omnes docentes me intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est. Super senes intellexi, quia mandata tua quaesivi. Ab omni via mala prohibui pedes meos, ut custodiam verba tua. A judiciis tuis non declinavi, quia tu legem posuisti mihi. Quam dulcia faucibus meis eloquia tua super mel ori meo. A mandatis tuis intellexi, propterea odivi omnem viam iniquitatis. Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis. Juravi et statui custodire judicia justitiae tuae. Humiliatus sum usquequaque, Domine, vivifica me secundum verbum tuum. Voluntaria oris mei beneplacita fac, Domine, et judicia tua doce me. Anima mea in manibus meis semper, et legem tuam non sum oblitus. Posuerunt peccatores laqueum mihi, et de mandatis tuis non erravi. Haereditate acquisivi testimonia tua in aeternum, quia exsultatio cordis mei sunt. Inclinavi cor meum ad faciendas justificationes tuas in aeternum, propter retributionem. Iniquos odio habui, et legem tuam dilexi. Adjutor et susceptor meus es tu, et in verbum tuum supersperavi. Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei. Suscipe me secundum eloquium tuum et vivam, et non confundas me ab exspectatione mea. Adjuva me et salvus ero, et meditabor in justificationibus tuis semper. Sprevisti omnes discedentes a judiciis tuis, quia injusta cogitatio eorum. Praevaricantes reputavi omnes peccatores terrae, ideo dilexi testimonia tua. Confige timore tuo carnes meas, a judiciis enim tuis timui. Feci judicium et justitiam, non tradas me calumniantibus me. Suscipe servum tuum in bonum, non calumnientur me superbi. Oculi mei defecerunt in salutare tuum, et in eloquium justitiae tuae. Fac cum servo tuo secundum misericordiam tuam, et justificationes tuas doce me. Servus tuus sum ego, da mihi intellectum, ut sciam testimonia tua. Tempus faciendi, Domine, dissipaverunt legem tuam. Ideo dilexi mandata tua super aurum et topazion. Propterea ad omnia mandata tua dirigebar, omnem viam iniquam odio habui. Mirabilia testimonia tua, ideo scrutata est ea anima mea. Declaratio sermonum tuorum illuminat, et intellectum dat parvulis. Os meum aperui et attraxi spiritum, quia mandata tua desiderabam. Aspice in me, et miserere mei secundum judicium diligentium nomen tuum. Gressus meos dirige secundum eloquium tuum, et non dominetur mei omnis injustitia. Redime me a calumniis hominum, ut custodiam mandata tua. Faciem tuam illumina super servum tuum, et doce me justificationes tuas. Exitus aquarum deduxerunt oculi mei, quia non custodierunt legem tuam. Justus es, Domine, et rectum judicium tuum. Mandasti justitiam testimonia tua, et veritatem tuam nimis. Tabescere me fecit zelus meus, quia obliti sunt verba tua inimici mei. Ignitum eloquium tuum vehementer, et servus tuus dilexit illud. Adolescentulus sum ego et contemptus, justificationes tuas non sum oblitus. Justitia tua, justitia in aeternum, et lex tua veritas. Tribulatio et angustia invenerunt me, mandata tua meditatio mea est. Aequitas testimonia tua in aeternum, intellectum da mihi et vivam. Clamavi in toto corde, exaudi me, Domine; justificationes tuas requiram. Clamavi ad te, salvum me fac, ut custodiam mandata tua. Praeveni in maturitate, et clamavi, quia in verba tua supersperavi. Praevenerunt oculi mei ad te diluculo, ut meditarer eloquia tua. Vocem meam audi secundum misericordiam tuam, Domine, et secundum judicium tuum vivifica me. Appropinquaverunt persequentes me iniquitati, a lege autem tua longe facti sunt. Prope es tu, Domine, et omnes viae tuae veritas. Initio cognovi de testimoniis tuis, quia in aeternum fundasti ea. Vide humilitatem meam et eripe me, quia legem tuam non sum oblitus. Judica judicium meum et redime me, propter eloquium tuum vivifica me. Longe a peccatoribus salus, quia justificationes tuas non exquisierunt. Misericordiae tuae multae, Domine, secundum judicium tuum vivifica me. Multi qui persequuntur me et tribulant me, a testimoniis tuis non declinavi. Vidi praevaricantes et tabescebam; quia eloquia tua non custodierunt. Vide quoniam mandata tua dilexi, Domine, in misericordia tua vivifica me. Principium verborum tuorum veritas, in aeternum omnia judicia justitiae tuae. Principes persecuti sunt me gratis, et a verbis tuis formidavit cor meum. Laetabor ego super eloquia tua, sicut qui invenit spolia multa. Iniquitatem odio habui et abominatus sum, legem autem tuam dilexi. Septies in die laudem dixi tibi, super judicia justitiae tuae. Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum. Exspectabam salutare tuum, Domine, et mandata tua dilexi. Custodivit anima mea testimonia tua et dilexit ea vehementer. Servavi mandata tua et testimonia tua, quia omnes viae meae in conspectu tuo. Appropinquet deprecatio mea in conspectu tuo, Domine, juxta eloquium tuum da mihi intellectum. Intret postulatio mea in conspectu tuo, secundum eloquium tuum eripe me. Eructabunt labia mea hymnum, cum docueris me justificationes tuas. Pronuntiabit lingua mea eloquium tuum, quia omnia mandata tua aequitas. Fiat manus tua ut salvet me, quoniam mandata tua elegi. Concupivi salutare tuum, Domine, et lex tua meditatio mea est. Vivet anima mea et laudabit te, et judicia tua adjuvabunt me. Erravi sicut ovis quae periit, quaere servum tuum, quia mandata tua non sum oblitus. COMMENTARIUM. Cucurrit usque ad istum versiculum unus idem sensus, nunc incipit alius qui ex ipso cursu descendit. Inchoavit itaque in isto sensu omne humanum genus dicens: Memor est verbi tui, in quo mihi recuperandi spem dedisti. Haec spes me consolata est, quando superbi inique agebant in me. Nunc ad hanc eamdem exspectationis defectum sui evenisse causatus, iterum clamat: Defecit, inquit, in salutari tuo anima mea, et in verbo tuo speravi; defecerunt oculi mei in eloquio tuo, dicentes: Quando venies, quando restaurabis me, quando consolaberis me? quia per praevaricationem Adae factus sum sicut uter in pruina, intus vacuus, a foris vero contractus, justificationes tamen tuas non sum oblitus. Verum quia vita hominis parva est super terra, quanti dies restant mundo servo tuo, ut finiatur, quando facies de persequentibus eum judicium? Quia narrant idololatrae fabulationes, sed non ut lex tua; iniqui daemones persequuntur eum. Adjuva eum, Domine; ecce mundi finis prope est, et modico minus consummabitur ipse mundus in terra. Veni, Domine, quia ego qui in his doleo, id est, chorus omnium sanctorum, non dereliqui mandata tua. Ut secundum misericordiam tuam vivam et custodiam testimonia oris tui. Quibus promisisti te nobis pereuntibus mittere Salvatorem. Certus sum enim quod in aeternum permanebit verbum tuum in coelo. Qui licet cum hominibus videatur, ut promisisti, de coelo tamen nunquam abscedit. Sicut nec fluvius cum mare ingreditur, et circuit terras, de sinu sui fontis unquam est absens. Ita proculdubio verbum tuum, cum ad nos venerit, de sinu tuo, sancte Pater, nunquam abscedit. Quid moraris eum mittere, qui huc veniens super terram de coelo nunquam abscedit. Veniat ut liberemur repromissio, quae mentiri non potest. Quia in saeculum saeculi veritas tua. Fundasti terram et permanet, et homo propter quem terram fundasti, non permanet. Ecce et ordinatione tua perseverant dies, et homo propter quem dies fecisti non perseverat. Ideo autem perseverant omnia, quoniam omnia serviunt tibi, homo autem non perseverat, quoniam non sicut omnia servit tibi. Qui statim ut a servitio tuo recessit, tunc quando praevaricatus a sublimitate bonae conscientiae cadens humiliatus est. Qui ideo habuit perire in ipsa humilitate sua, quoniam his perseverantia concessa est, quia obtemperando recessit ab eo securitas vitae, et sic humiliatus ut putaret se perire in humilitate sua, ut ultra genus humanum non haberet statum. In ipsius nunc dejectione dicitur Deo: Tuus sum ego, salvum me fac. Veniat qui salvet eum, quia spiritus immundi exspectant ut perdant eum in perseverantia idolorum: et moras faciente Servatore, veniat consummatio saeculi; sed illis exspectantibus ut pereat mundus, ego, id est, chorus prophetarum, testimonia tua intellexi. Et omni consummationi nequissimae vidi finem, mandatum vero tuum latum est nimis. Latum, quia omnia terrae spatia occupat, et corporis et animae fines tenet, ducit obedientem sibi sursum ad coelos, contemnentem deponit ad inferos. Latum nimis est ejus imperium, siquidem et potentibus simul et regibus et cunctis gentibus imperat. Hoc mandatum, ait chorus, ut dixi, sanctorum, ego non timui, sed dilexi, Perfecta quippe dilectio foras mittit timorem (I Joan. IV), et ita dilexi, ait, ut tota die meditatio mea esset. Videamus nunc, quid sibi evenisse referat per amorem mandati: Super inimicos meos, inquit, prudentem me fecisti mandato tuo, quia in aeternum mihi est. Inimicos hoc loco et invisibiles et visibiles memoravit. Super omnes docentes me intellexi, quia mandata tua exquisivi. Nota tibi, eruditissime, quia cum sapientior esset docentibus, discipuli formam gerebat. Etiam super senes intellexi, quia legem tuam non sum oblitus. Nullus oblivionem rem naturae existimet, cum ex vitio negligentiae oriatur. Quia ergo, ait, legem tuam non sum oblitus, ab omni via mala prohibui pedes meos, ut custodiam mandata tua, id est, a malo recessi, et ita ad custodiam mandatorum tuorum accessi. Cumque accessissem a judiciis tuis non declinavi, quia tu legem posuisti mihi, quam ego volvens in ore meo, super mel habeo dulciorem. Et intelligens quanta bona mihi per dilectionem legis tuae proveniant; odio coepi habere omnem viam iniquitatis. Et sicut si lucerna in tenebris docet pedes hominis foveas aut offendicula quae declinant, ita ego gressibus vel pedibus cordis mei. Veluti lucernam pedibus meis, ita verbum tuum sensibus meis. Videns ergo me tenebras per eam evasisse diaboli, et lucidas semitas invenisse, juravi atque statui custodire judicia justitiae tuae. Quid est quod dicitur, juravi? Jus constitui, sive regulam posui, in qua statui custodire judicia justitiae Dei; et propter hoc humiliatus sum usquequaque: ita humiliatus sum, ut non liceret mihi, nec servum contemnentem me laedere; injuriam passus, tacui. Et passus calumniam quievi, non tendendo utique, sed omnia quae eveniunt contemnendo humiliatus sum. Non enim hoc quod statueram custodire, custodire poteram, nisi essem humilis usquequaque, et efficerer tanquam purgamentum huic mundo. Verum quia mortem minantur excitantes infamiam: Domine, ait, vivifica me secundum verbum tuum, et hoc quod statui, quia voluntario judicio statui, non necessitatis imperio; deprecor, ait, ut voluntaria oris mei facias beneplacita, Domine, et judicia tua doceas me. Sit anima mea in manibus tuis semper, et legem tuam non obliviscar, et hoc stat quod Graeci canunt: Anima mea in manibus meis semper secundum illam sententiam: Si recorderis, inquit, novissima tua, in aeternum non peccabis (Eccl. VII). Ita iste animam suam dum in manibus suis habet, semper eam exituram considerans, legem Dei non obliviscitur, etiamsi peccatores laqueos ei posuerint, evadet primo, quia lucernam pedibus habens, legem qua deteguntur laquei immundorum evadit. Adjecit huic bono, ut semel coeptam custodiam etiam jurando firmaret. Et haec faciendo evenit mihi, inquit, ut haereditatem acquirerem in aeternum. Non dicitur haereditas, nisi mortuus fuerit qui haeredem instituit. Ergo mortuo pro me Domino, ego haereditatem acquisivi, testimonia ejus in aeternum, quia testimonia exsultatio cordis mei sunt. Testatus est enim mihi quod perpetuam vitain inveniam et aeternam mortem evadam. Et ego credens iniquos odio habui, et legem tuam dilexi, atque ideo dixi spiritibus immundis: Declinate a me, maligni, ut scruter mandata Dei mei. Nota tibi quomodo scrutatum legis, et ita scrutare; dic et tu immundis spiritibus: Declinate a me, ut scruter mandata Dei mei. Qui ipsi tibi immittunt impedimentum, quando tuam mentem intentam attendunt. Eveniant itaque damna rerum, et diversa adversa vel prospera. Audi angelos clamantes: Attende animam tuam, Loth, ne prospexeris retro. Age quod agis, quia quod transis revocas, si stare volueris. Noli ergo occupationibus quae te a scrutatione sancta revocant acquiescere, sed clama cum propheta ad Deum: Adjuva me, Domine, et salvus ero, et meditabor in tuis justificationibus semper, id est, die et nocte, ut in primo psalmo promissum est: Quoniam sprevisti, inquit, omnes qui descendunt a justitiis tuis. Injusta enim cogitatio eorum. Propter hoc ait, praevaricantes reputavi omnes peccatores terrae, quia legem tuam dilexi. Verum quia concupiscit caro adversus spiritum (Galat. V), ut infigas timori tuo carnes meas exoro. A judiciis enim tuis timui; nisi enim fixae fuerint carnes meae timori Dei, risus nobis nascitur, et Dei judicium non timemus. Et dum non timemus Dominum, inimicis ac persequentibus tradimur. Unde his adjecit: Feci, inquit, judicium et justitiam, non tradas me persequentibus me. Quod judicium, quam ejus justitiam expone nobis: Caro, inquit, mea domina volebat fieri animae, ego eam maceravi et servituti redegi. Ecce judicium; justitiam vero feci, animae tradidi dominatum super eam, quia per carnem calumniabantur mihi superbi. Elige, quaeso te, Domine, elige servum, id est, totum mundum; elige eum in bono, id est, in Christo. Non calumnientur ei superbi, id est, immundi spiritus, qui tenent chirographum peccati. Veni, Domine, et dele illud, excludens inimicitias superborum. Oculi enim mei defecerunt in salutari tuo. Exspectans semper attendet ut venientem aspiciat, quo morante dicit: Oculi mei defecerunt in exspectatione ejus. Fac, quaeso, cum servo tuo, id est, cum saeculo tuo secundum misericordiam tuam, et justificationes tuas doce me. Tempus est ut venias, perdissipata est ab iniquis lex tua, id est, a Judaeis, qui eam accipientes dissipaverunt eam, sua praecepta, sicut arguit Dominus, statuentes, et traditiones hominum custodientes, legem vero Dei contemnebant. Dissipaverunt iniqui legem tuam, nullus credit, omnes declinaverunt. Veni, Domine, quia tempus faciendi misericordiam; conclude omnia in credulitate, ut omnibus miserearis (Rom. XI). Memor esto qui legis, quia vocem diximus hic agi omnium prophetarum, qui et praeconia sua voluerunt ad effectum adduci per adventum Domini, et humano generi subveniri. Hic ergo, id est, prophetarum et sanctorum chorus loquitur: Dilexi, inquit, mandata tua super aurum et topazion, id est, super aurum et lapidem pretiosum. Sic repetiit in centesimo octavo decimo, sicut in octavo decimo jam praedixit. Et propterea, inquit, ad omnia mandata tua dirigebar. Et omnem viam iniquam odio habui, quia mirabilia testimonia tua. Pinge, pinge ante oculos tuos qui haec cantas aliquas fabricas. Quales? Illas quas mirabantur apostoli, pinge thermas, pinge fora et moenia in vertice excelso surgentia. Et dum ista consideras, memento casulae cujuscunque ex frondium septo contextae. Nunquid non tanto illa tibi erit despectior, quanto ista mirabilia stupueris. Ergo is quicunque legem Dei rationem habere vult, totum quasi vilem casulam despicit mundum, et sola mirabilia habens testimonia ejus, ideo scrutatur ea anima ejus; cumque declaratio sermonum ejus in rebus aeternis illuminaverit eum, et parvulis considerationibus ejus magnum tribuerit intellectum, aperiet os suum in laudibus Dei, et attrahit spiritum, id est, suspiriis occupatur, quia mandata Dei desiderat, et incipit sic desiderare, ut prae desiderio non dormiat, atque escam potumque sibi ac laetitiam subtrahens, prae desiderio sui pectoris clamet: Aspice me, et miserere mei secundum judicium diligentium nomen tuum: haec totius humani generis oratio funditur. Unde et sequitur: Gressus meos dirige secundum verbum tuum et vivam, qui gressus meos in tortum misi per Adam, et mortem inveni. Tu veni, Domine, et per te gressus meos dirige secundum verbum tuum, quod ille praevaricatus est, et vitam inveniam per te, quam per illum amisi. Exspecto, Domine, veni, et non confundas me ab exspectatione mea. Si enim veneris, non dominabitur mei omnis iniquitas, scilicet daemonum. Nam increduli homines credentes calumniantur, dicentes: Quid negatis deos gentium, et Virginis filium exspectatis, quando habet Virgo in utero concipere, et parere vobis Emmanuelem. Veni ergo, Domine, et redime me a calumniis hominum, et custodiam tua mandata, non hominum. Cum faciem tuam illuminaveris super servum tuum, id est, super saeculum tuum. Tunc doces nos per Filium tuum justificationes tuas. Consideremus nunc summum gradum orationis. Summus gradus enim orationis est, quando in oratione positus, preces simul et lacrymas fundis. Impossibile enim est ut non oculi tui peccatum incurrerint. Omne enim quod in mundo est, ut ait apostolus, concupiscentia oculorum est, et ambitio saeculi, quae non est a Patre (II Joan. II). Dic ergo cum propheta: Exitus aquarum deduxerunt oculi mei, quia non custodierunt legem tuam. Dixit equidem misericordiam tuam, et spes mea omnis in ipsa est. Sed quid faciam, quia scio quia justus es, Domine, et rectum judicium tuum. Et mandasti justitiam tuam, et testimonia tua, quibus comminaris aeternum incendium, et scio in loquela tua veritatem nimis. Ideo ergo fundunt oculi aquas, quae abluant plorando quod concupiscendo polluerunt. Zelor tamen mundum tuum ab idolis, quia gaudent super eum inimici tui, et ita hinc inde bacchantur, ut obliti sint verba tua ipsi inimici generis humani. Sciunt enim et intelligunt voces prophetarum, in quibus verba tua pollicentur nostri Redemptoris adventum. Sed tantum moraris, Domine, ut obliti sint verba ipsa promissionis hujus inimici mei. Porro autem ignitum est eloquium tuum vehementer, ignitum est amatorium, excludens amores mortiferos et vitae aeternae amores includens. Adjecit postquam ignitum dixerat: Et servus tuus, inquit, dilexit illud; adolescentior ego sum, et contemptus iis qui pugnant adversum me; mundo omni seniores sunt, et omnibus vetustis saeculis antiquiores esse noscuntur. His ergo adolescentior pro contempto habeor, dum justificationes tuas exquiro. Justitia enim tua certus sum quod justitia sit in aeternum. Et scio quia lex tua veritas sit, et ideo me tribulatio et angustiae invenerunt. Quia mandata tua meditatio mea est. Non enim faciunt tribulationes et angustias daemones, nisi his quam maxime qui mandata Domini meditantur. Et ideo clamavi, inquit, in toto corde meo: Exaudi me, Domine, justificationes tuas exquiram. Ita meos mores in tuo amore dispone, ut nihil de hoc mundo quaeram, sed solas tuas justificationes exquiram. Praeveni enim in maturitate et exclamavi: Fui puer, postea adolescens, itemque juvenis; nunc ecce jam senui, et vitae meae finem attendens, in hac maturitate positus clamo, et praeveniunt oculi mei ad te diluculo, id est, antequam alius te orare incipiat. Lucem ipsam diei venientem praeveniunt ad te oculi mei, ut vocem meam audias secundum magnam misericordiam tuam, quia prope sunt qui persequuntur me. Iniquitates mihi prope sunt quia a lege tua longe facti sunt, id est, daemones in idolis, et spiritus immundi in cogitationibus malis. Hi appropinquaverunt persequentes me, putantes te adhuc longe esse; tu autem prope es, Domine, et omnia mandata tua, quibus mandasti tuum exspectandum adventum, omnia mandata tua veritas. Ab initio cognovi de testimoniis tuis, quia sic firma sunt promissa tua, ut in aeternum fundaveris ea. Vide ergo humilitatem meam. Chorus sanctorum pro mundo universo exorat. Vide humilitatem meam, et eripe me, quia legem tuam non sum oblitus, promissam salutem adventus tui. Judica judicium meum, et redime me propter eloquium tuum. Ut verum illud universis non credentibus manifestes, propter eloquium tuum eripe me. Longe est a peccatoribus salus, sive qui venturum non credunt, seu qui jam venisse non credunt. Longe est utique salus ab eis, quia justitias tuas non exquisierunt. Tuae autem miserationes multae sunt, Domine, cum non requirentes te requiris, cum contemptores tuos exaudis. Quia ergo illis misericordiam exhibes qui testimonia tua non exquisierunt, quanto magis et mihi miserere, qui a testimoniis tuis non declinavi. Hoc, ut saepe dicimus, chorus sanctorum omnium protestatur, qui et adjecit: Vidi non servantes pactum, et tabescebam, quia justitias tuas non custodierunt: quomodo distabuit Moyses in populo praevaricatore; quomodo Phinees, quomodo Chaleb filius Jephone, quomodo Jesus Nave filius, quomodo Samuel in Saule. Omnis ergo chorus sanctorum ante adventum Domini, videns non servantes pactum, tabescebat, et dicebat Domino: Vide quia dilexi legem tuam, in tua misericordia vivifica me. Hoc autem, quod diximus saepenumero, sanctorum ab Abel usque ad Mariam et Joseph omnes quidem in lege veteri placuerunt, usque ad Abraham, legem naturae servantes, ab Abraham usque ad Moysen legem naturae et circumcisionis, a Moyse usque ad Dominum Jesum Christum legem naturae, circumcisionis et legis; omnes hi jam tunc ex semetipsis fundamentum Ecclesiae constituebant, cujus dedicatorem et adimpletorem Dominum exspectabant, qui compleret quod juraverat servo suo Abrahae, quod in semine ejus haereditaret omnes gentes. Hic chorus omnium sanctorum jam Dei Filium ex ore Patris didicerat natum, ut evidenter diceret Patri: Principium verborum tuorum veritas. Quid minus hic quam Evangelia declaravit. In his ergo jam tunc Christus cum Patre et Spiritu sancto regnabat. Non enim poterat fieri ut cuperent eum et confiterentur eum, nisi mentis suae oculis ejus pulchritudinem aspexissent. In ipsis ergo jam Ecclesia Christi ita quae sunt futura praeloquitur, ut praeterita enarrare videatur: Principes, inquit, persecuti sunt me gratis, sed, contempta persecutione eorum, a verbis tuis formidavit cor meum. Eis scilicet verbis quibus dixisti: Nolite timere qui occidunt corpus, sed eum qui potest corpus et animam perdere in gehennam (Luc. XII). Habens ergo in verbis tuis timorem et laetitiam, sicut qui invenit spolia multa, tempore quo iniquitatem odio habui, id est, idolis sacrificare contempsi, et videns iniquitatem, abominatus sum, ita ut suppliciis diversis maceratus excederem. Tunc utique septies in die laudem dixi tibi, cum in septiformi Spiritu septem Ecclesiis textum superioris fabricae exstruebam. Sicut enim diximus in veteribus sanctis Christum in fundamento Ecclesiae operatum, ita in moenibus novis operatum per quos unus ejusdemque fundamenti usque ad finem saeculi arces exsurgunt; in quibus pax multa diligentibus nomen tuum, Domine, et non est illis scandalum; in quibus exspectatur salus tua, Domine, et mandata custodiuntur; in quibus intrat postulatio nostra in conspectu tuo, Domine, et secundum verbum tuum libera nos; in quibus eructant labia nostra hymnum, cum docemur justificationes tuas; in quibus pronuntiat lingua nostra eloquia tua, et docetur quod omnia mandata tua sint aequitas; in quibus manus tuae, illae quae in cruce fixae fuerunt, ipsae salvos nos faciunt, si mandata tua diligimus, et concupiscimus salutare tuum, et lex tua meditatio nostra est. Credentes quod etiam corpore nostro vivet anima nostra, et laudet te; credentes quod judicia tua adjuvent nos. Confitentes quod erravimus, sicut ovis illa quae periit, rogantes ut requiras eam, et humeris imponens, gregi applices permanenti secundum promissum tuum, Domine Jesu Christe, qui regnas cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. PSALMUS CXIX. Canticum graduum. Ad Dominum cum tribularer clamavi, et exaudivit me. Domine, libera animam meam a labiis iniquis, et a lingua dolosa. Quid detur tibi, aut quid apponatur tibi ad linguam dolosam. Sagittae potentis acutae, cum carbonibus desolatoriis. Heu mihi! quia incolatus meus prolongatus est: habitavi cum habitantibus Cedar, multum incola fuit anima mea. Cum his qui oderunt pacem eram pacificus; cum loquebar illis, impugnabant me gratis. COMMENTARIUM. Cantica graduum cantica ascensionum sunt. Veluti si alicui qui in foveam ceciderit, ponatur scala, ut inde ascendendi capiat facultatem. In fovea itaque captivitatis cum populus Israeliticus devenisset, cum tribularetur clamavi ad Dominum, et exauditus est, unde et plorat, dicens: Heu me! quia peregrinatio mea longa facta est. Et adjecit: Habitavi cum habitantibus Cedar. Cedar unus ex filiis Israel fuit qui obtinuit solitudinem in regione Orientis, quae a deserto Palaestinae usque ad terras Persarum extenditur, in qua parte nunc Saraceni habitant, quorum pater Cedar filius Ismael esse reperietur lectione Geneseos. Hi odientes pacem eousque probantur, ut nunquam cum gente aliqua foedus inierint pacis, ex quo orti sunt usque ad praesentem diem. Quam gentem ego daemonibus comparans, ad meum captivum accedo: fugiensque moras historicae narrationis, ei qui cecidit in peccati foveam istum psalmum expono; dico ei: Tribulare, quia male laetatus es. Et cum tribulantem te fecerit poenitentia, clama ad Dominum, credens quod te exaudiat; dic ei: Libera animam meam a labiis iniquis, et a lingua dolosa. Dicunt ei daemones: Et cum in cloaca dejecerim peccatorem, interim modo differto clamorem, restat tibi tempus quo possis ascendere. Hos populos idcirco seminant, ut qui eos audierit, dum sperat exspiret. His labiis dolosis et huic linguae nequissimae praepara sagittas potentes, orationibus temperatas, et jejuniis acutas, cum carbonibus divino igne succensis. Applica te ad gradum et pone ascensiones in corde tuo, a convalle fletus ad montem refugii. Et non solum tu ipse moras non innectas, sed illatas excogita. Et flebili voce te moratum in peccatis inter suspiria ingemisce. Heu me! quia incolatus meus prolongatus est: habitavi cum habitantibus Cedar. Cum his habitavi qui mihi cum verbo Dei ne pacem facerem persuadebant, ibi multum incola fuit anima mea. Bene posuit animam. Caro enim quia de terra est, ubicunque fuerit, in terra sua est. Ego tamen, licet cum his qui oderant pacem consisterem, cum verbo tamen Dei eram pacificus. Et cum loquebar illis, quod vellem ad gradum ascensionis accedere, illi expugnabant me gratis. Mox enim ut coeperit peccator ad poenitentiam convolare, et a fovea mortis ad vitae supernae montem conscendere, expugnationes daemonum quod sit passurus, agnoscat, si credit sibi vere a Dei sapientia dictum: Cum accesseris ad servitutem Dei, sta in timore et tremore [justitia], et praepara animam tuam ad tentationem (Eccl. II). Quod sciens Dominus, in eo sermonem nostrum orationis nostrae inclusit, ut clamemus: Ne nos patiatur induci in tentationem, sed liberet nos a malo (Matth. VI), qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXX. Canticum graduum Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram. Non det in commotionem pedem tuum, neque dormitet qui custodit te. Ecce non dormitabit neque dormiet qui custodit Israel. Dominus custodit te, Dominus protectio tua, super manum dexteram tuam. Per diem sol non uret te, neque luna per noctem. Dominus custodit te ab omni malo, custodiat animam tuam Dominus. Dominus custodiat introilum tuum et exitum tuum, ex hoc nunc et usque in saeculum. COMMENTARIUM. Centesimi vicesimi psalmi ascensus patet: Leva oculos tuos ad montes. Quid moraris in convallibus? Crede quia si levaveris oculos tuos ad montes, evades mortem et vitam invenies. Si tamen levaveris oculos tuos ad montes, et tuleris eos a contemplatione eorum de quibus dictum est: Oculos suos statuerunt declinare in terram (Ps. XVI), id est, statuerunt deorsum terrena despicere, terram deligere. Nobis autem clamat Apostolus: Quae sursum sunt quaerite, quae sursum sunt sapite (Coloss. III). Et sacerdotalis vox ad percipienda mysteria nobis omnibus clamat: Sursum cor. Noli ergo timere, non tuis viribus derelinqueris, si ascendere cogitaveris, veniet tibi auxilium a Domino, qui fecit coelum et terram; tu tantum non des in commotionem pedem tuum, id est, non volo non ascendendi consilium sumas, sed incunctanter ascende. Quia non dormit qui custodit te. Ipse etiam protectio tua erit super manum dexteram tuam, id est, porriget tibi manum ascendere cupienti, praestabit tibi ut non uraris a sole per diem, praestabit tibi ut lux solis non tibi concupiscentiae ignem exagitet, neque uraris stimulo. Si enim ex animo ad auxilium Dei convolaveris, ipse custodit te ab omni malo, et corpus tuum custodit, custodit etiam et animam tuam Dominus. Ipse custodit introitum tuum ad poenitentiam, et exitum tuum de corpore ex hoc, id est, ex hoc die quo ex fide converteris. Ipse jam custodit te Dominus Jesus Christus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXI. Canticum graduum. Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi, in domum Domini ibimus. Stantes erant pedes nostri, in atriis tuis, Jerusalem. Jerusalem quae aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum. Illic enim ascenderunt tribus, tribus Domini, testimonium Israel ad confitendum nomini Domini. Quia illic sederunt sedes in judicio, sedes super domum David. Rogate quae ad pacem sunt Jerusalem, et abundantia diligentibus te. Fiat pax in virtute tua, et abundantia in turribus tuis. Propter fratres meos et proximos meos, loquebar pacem de te. Propter domum Domini Dei nostri, quaesivi bona tibi. COMMENTARIUM. Secundum gradum ascendisti, accede ad tertium. Bona tibi in isto gradu promissa sunt, si credis; sume psalmum et exprime canticum. Tunc te scimus credidisse, si laetatus fueris in his quae dicta sunt tibi. Et relinquens conversationem peccantium, in domum Domini ieris, et ibi stantes fuerint pedes tui in atriis Jerusalem, ubi aedificatio in muris civitatis futurae exstruitur. Ad quam ascenderunt tribus Domini in testimonium Israel. Tribus Domini duodecim apostoli cognoscuntur, qui priores ascenderunt hos montes ad confitendum nomini Domini Jesu Christi, et ibi sederunt sedes in judicio, sedes super domum David. Rogantes quae ad pacem sunt Jerusalem, et abundantia diligentibus te, id est, diligentibus Jerusalem. Ibi enim confirmata est pax Christi, quae in toto mundo diffusa est. Ibi eis dictum est: Pacem meam do vobis (Joan. XIV); ipsi civitati dicit Dominus Jesus Christus: Propter fratres meos et proximos meos: Qui sunt fratres, inquit, mei (Luc. VIII) et proximi mei, nisi isti, inquit, qui faciunt voluntatem Patris mei? Propter ipsos ergo loquor pacem de te; promittam in coelis, ubi vere aedificaris ut civitas, promittam quod sit mihi participatio in idipsum. Et mecum in ea regnabunt fratres mei et proximi mei. Propter domum etenim Dei mei quaesivi tibi bona, bona aeterna, ut cives tui tecum non temporaliter, sed perpetualiter regnent. Ipsi gloria qui ista repromisit, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXII. Canticum graduum. Ad te levavi oculos meos, qui habitas in coelis. Ecce sicut oculi servorum in manibus dominorum suorum, Sicut oculi ancillae in manibus dominae suae, ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri. Miserere nostri, Domine, miserere nostri, quia multum repleti sumus despectione. Quia multum repleta est anima nostra: opprobrium abundantibus et despectio superbis. COMMENTARIUM. Paulatim a montibus pertingamus coelos. Nam si jam levavimus oculos ad montes, et laetati sumus in omnibus quae dicta sunt nobis, levemus nunc oculos nostros ad coelos, immo ad eum qui habitat in coelis. Ideo enim ascensionum cantica decantamus, ut paulatim a peccatorum foveis ascendamus. Recordemur nos servos, quia creati ab eo sumus; servos, quia creati et redempti probamur. Et sicut oculi servorum ad dominum, aut sicut oculi ancillae ad dominam, ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri. Verum quia in opprobrio jacemus daemonum superborum, et volentibus nobis evadere crimina, vitia et peccata, nostra opera adversantur, ideo rogamus: Miserere nostri, Domine, miserere nostri. Quia multum repleta est anima nostra opprobrio abundantium, eorum qui in malitia exabundant. Et despectiones nobis superborum exagitant, quibus necessitatibus tuam credimus solam misericordiam subvenire, qui regnas in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXIII. Canticum graduum. Nisi quia Dominus erat in nobis, dicat nunc Israel, nisi quia Dominus erat in nobis. Cum exsurgerent homines in nos, forte vivos deglutissent nos. Cum irasceretur furor eorum in nos, forsitan aqua absorbuisset nos. Torrentem pertransivit anima nostra, forsitan pertransisset anima nostra aquam intolerabilem. Benedictus Dominus qui non dedit nos in captionem dentibus eorum. Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium. Laqueus contritus est, et nos liberati sumus. Adjutorium nostrum in nomine Domini qui fecit coelum et terram. COMMENTARIUM. Quidquid martyribus in persecutionibus fecerunt homines increduli, hoc nobis, si tamen exhibemus Deo servitium, in tentationibus invisibiles faciunt inimici. Cum ergo illorum visibiles legeris, pugnas tuas invisibiles cogita. Et ita tu animo contradicito spiritui quod injustum est suggerenti, sicut illi homini sacrificium persuadenti. Unde illi vicerunt, inde vince. Illorum victoria mors fuit, tua victoria vita sit; et persuasio ibi et vis operata est, pone quod et tecum sic agatur, et persuasio tecum et violentia praeliantur, quanquam sola persuasio tecum agat, o magister christianissime. Si enim justo judicio mecum loqueris, soli persuasioni fateberis repugnare; sed concedo et persuasionem tecum et violentiam daemonum colluctari. Habes unde vincere, parata sunt adminicula, incipe praeliari, Dominus tecum. Immo Dominus in te sicut in illis fuit, qui post victoriam istam psalmum Domino cecinerunt, dicentes: Nisi quod Dominus erat in nobis, dicat nunc Israel, nisi Dominus erat in nobis. Dum insurgerent homines in nos, forte vivos deglutissent nos. Dum irasceretur animus eorum adversum nos. Quare non irascerentur? Cur illi suis contradictionibus repugnabant, et non timebant minantes, caedentes, torquentes, et ipsam vitam multis et exquisitis suppliciis auferentes? Pone quod et tecum sic agatur. Ferio ungulam cordis, ferio mentis injurias: non consentio, clama. Illi enim offerunt opportunitatem peccandi, suavitatem alloquii, elegantiam mulieris, occasiones lucrorum, pietatem actionis carnalis. Pium est ut judicem videas, ut causam defendas, ut libellum porrigas, preces effundas, interim prandeas; hodie laetus dies sit, hac nocte non sunt vigiliae, et caetera quibus inermis efficitur praeliator. Noli credere, seduceris: experto crede quod loquitur, ora, vigila, clama, tene propositum, martyrum pedissequum profiteris. Clama ad singula: Non consentio, et erit Dominus tecum, per quem anima tua eripitur de laqueo venantium, ut cum sanctis suaviter psallas: Laqueus contritus est, et nos liberati sumus. Adjutorium nostrum in nomine Domini, qui fecit coelum et terram. Ipsi gloria in aeternum. Amen. PSALMUS CXXIV. Canticum graduum. Qui confidunt in Domino sicut mons Sion, non commovebitur in aeternum qui habitat in Jerusalem. Montes in circuitu ejus, et Dominus in circuitu populi sui, ex hoc nunc et usque in saeculum. Quia non relinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorum, ut non extendant justi ad iniquitatem manus suas. Bene fac, Domine, bonis et rectis corde. Declinantes autem in obligationes adducet Dominus cum operantibus iniquitatem, pax super Israel. COMMENTARIUM. Qui confidit in imperatorem, militet in circuitu ejus; qui confidit in potestatibus mundi, apparitores in tuitione ejus; qui confidit in facultatibus suis, nummi in manu ejus. Qui confidit autem in Domino, montes sunt in circuitu ejus; qui sic confidit sicut mons Sion, qui secundum legem Dei; de Sion enim procedit lex. Ergo qui catholicam fidem tenens confidit, non commovebitur in aeternum; nulla secta, nulla haeresis, nullus disputator eum a rectiori tenore detorquet; montes sunt in circuitu ejus, et Dominus in circuitu populi sui, hoc est, testimonia Scripturarum sanctarum in circuitu ejus, pro defensione simplicis populi, quem Christus suo sanguine comparavit. Ipse Dominus in circuitu populi sui ex hoc tempore quo pro eis passus, ut ipse ait, usque ad consummationem saeculi (Matt. XXVIII); ipse non derelinquet virgam haereticorum, super sortem catholicorum. Egreditur enim virga legis nostrae de manu legislatoris, et effecta draco devoravit virgam eorum, ut non extendant orthodoxi ad haeresim vanam sanctas manus suas, id est, opera sua haereticis non extendant. Verum quia sunt aliqui quorum cor illi pervertunt, sanctus Spiritus pro rectis corde orat. Declinantes in anathematis obligationem adducet in diem judicii cum operantibus iniquitatem. Sit pax in Israel per Dominum nostrum Jesum Christum, qui regnat in unitate Deitatis cum Patre et Spiritu sancto, per universa saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXV. Canticum graduum. In convertendo Dominus captivitatem Sion, facti sumus consolati. Tunc repletum est gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione. Tunc dicent inter gentes: Magnificavit Dominus facere cum eis. Magnificavit Dominus facere nobiscum, facti sumus laetantes. Converte, Domine, captivitatem nostram, sicut torrens in austro. Qui seminant in lacrymis, in exsultatione metent. Euntes ibant et flebant, mittentes semina sua. Venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suos. COMMENTARIUM. Cantica graduum sunt portae coeli patentis. Jacob requiescens videt in visione sua Dominum super caput, coelis patentibus, accubantem, cujus superiora in coelum incumbunt, per quae respicit Dominus, inferiora in terra sunt ubi dormivit homo. Quid istius scalae ascensus ad Dominum dicit? Benefac, Domine, bonis et rectis corde. Audierunt enim sibi a sacerdotibus clamari: Sursum cor, et dixerunt Deo: Ad te levavi oculos meos, qui habitas in coelo (Ps. CXXII); ascendite, quia benefacit Dominus bonis et rectis corde. Declinantes autem et discedentes a Deo adducit in obligationem, et deputat cum operantibus iniquitatem. Surge, Israel, qui dormisti evigila. Unge lapidem angularem oleo laetitiae, pax tecum. Filii enim tui de captivitate liberati per Christum, istud canticum graduum cecinerunt, dicentes: In convertendo Dominus captivitatem Sion, facti sumus sicut consolati. Gradatim a tribulatione primi cantici ad gaudium ascendimus, et qui ibi seminavimus lacrymas, hic gaudia metemus, et qui ibi captivi gemebamus, dicentes: Heu me! quia incolatus meus prolongatus est (Ps. CXIX), hic repletur gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione. Ecce enim dicunt inter gentes: Magnificavit Dominus facere cum illis. Magnificavit Dominus facere nobiscum, facti sumus laetantes. Memores esse debemus, quia diximus aedificationi nostrae applicare omnia, quae mystico tractu, aut ad Dominum ducunt, aut ad ejus martyres trahunt. Notum est enim omnibus sanctis ista competere. Ad nos vero ab eorum passione rivum ducentes, captivitatem nostram per poenitentiam evasisse gratulemur, credentes quod magnificet Dominus facere nobiscum; et unde nos ei exhibuimus flentes atque tristantes, inde nos faciat ipse laetantes atque gaudentes. Si enim lacrymas seminavimus poenitentiae, fecunda sine dubio messis nobis indulgentiae orietur, ex qua exeuntes de corpore, venientes ad Dominum in exsultatione, erimus cum sanctis portantes manipulos nostros. Nam ubi illi gaudebunt coronati, nos exsultabimus liberati, per Dominum nostrum Jesum Christum qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXVI. Canticum graduum Salomonis. Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam. Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam. Vanum est vobis ante lucem surgere; surgite postquam sederitis, qui manducatis panem doloris. Cum dederit dilectis suis somnum ecce haereditas Domini, filii; merces, fructus ventris. Sicut sagittae in manu potentis, ita filii excussorum. Beatus vir qui implevit desiderium suum ex ipsis, non confundetur cum loquetur inimicis suis in porta. COMMENTARIUM. Multi istius psalmi male explanantes principia, otium praedicant pro labore. Aiunt namque casso certamine sanctos homines studiis occupari. Sed et vana spe, suis aliquid hominem nisibus impetrare, et ex medicamento vulnus faciunt, hoc modo dicentes: Nisi Dominus aedificaverit, in vanum aedificas. Nisi Dominus custodierit, in vanum vigilas. Poteram laciniosa disputatione aedificationis hujus, et fundamenta, et parietes, et tecta, et moenia demonstrare; sed alio proposito res agitur. Egimus enim ab initio, ut breviter strictimque loqueremur, tamen parumper circumeo, et cito ad te redibo qui psalmum exspectas. Ab initio saeculi quicunque sancti vixerunt, civitatem Domino construxerunt. Siquidem civitatis futurae moenia sancti erunt. Aedificavit Abel, Enoch, Noe, Abraham, Isaac, Jacob, Joseph, Moyses, Jesu Nave, et omnes sancti aedificaverunt domum, et custodierunt civitatem. Sed nisi Dominus, id est, Dei Filius veniens aedificasset omnia quae illi aedificaverant (Probata est vox ejus dicentis: Non veni destruere, sed adimplere [Matth. V]). Si ergo illis fundamenta mittentibus, et parietes aedificantibus non venisset, qui tecta construeret, et omnia intus ornaret, illi in vanum laboraverant aedificantes domum. Denique hodie Synagoga ideo vana est, quia aedificia parietum habet, et tectum non habet, et in protectione Dei coeli non commoratur. Habet parietes quos aedificarunt sancti, sed tectum non habet quod Christus explevit. Habet limen, sed in limine agni sanguinem non habet. Dum coeperit pluere super peccatores laqueum ignis et sulphuris, isti sine tecto patent huic pluviae. Dum coeperit angelus percutere primitias, isti sanguine agni percussorem angelum non evadunt. Quid ergo aedificatis, Judaei? Quid, haeretici, vigilatis? Sine causa haec facitis, quia vobiscum nec aedificat nec vigilat Dominus. Vos autom, orthodoxi, Christum in incorruptione amantes, nolite timere, securi aedificate, quia vobiscum aedificat Dominus. Dei enim estis aedificatio, Dei cultura estis (I Cor. III), vigilate, quia non solum vobiscum vigilat, sed dormientes excitat, dicens: Vigilate mecum, vigilate et orate, ne intretis in tentationem (Matt. XXVI). Tale est quale si dicat: In vanum vigilaretis si ego non vigilarem vobiscum. Nunc autem satis iniquum est ut, me vigilante vobiscum, vos somno occupemini. Unde et Apostolus clamat: Aedificate alterutrum (I Thess. V). Vana ergo esset aedificatio, si Dominus non aedificaret. Vanae vigiliae, si Dominus non custodiret; Dominus custodit, et vanae non sunt. In vanum est vobis ante lucem surgere, id est, lux Christus est, et vos qui ante eum surgitis, vanum est vobis ante eum surgere, qui manducatis panem doloris. Nisi enim ille venerit qui panem gaudii tribuat, vos in vanum surrexistis. Quando autem veniet? Cum dederit, inquit, dilectis suis somnum, hoc est, tunc veniet, quando isti qui nunc sancti sunt-somnum pacis acceperint. Ut quid veniet? Ut in resurrectione haereditas Domini demonstretur, in qua omnes filii Dei accipiunt haereditatem, si tamen filii ventris ejus fuerint, id est, si in fonte catholicae fidei fuerint baptizati. Ubi est venter Ecclesiae, qui illi filios parit, qui, sicut sagitta de manu potentis excussa, sic vulnerant inimicum, quando implent desiderium suum in bonis, ut non confundantur dum exeunt de corpore. Tunc enim inveniunt inimicos suos in porta, cum egrediuntur corpus in quo diabolum superarunt. Notandum tamen est quia in titulo sic habet, Canticum ascensus domus Salomonis, ut historicum sensum teneas tu hodie, dictum tunc Salomoni: O prudentissime Salomon! fabricas quidem domuin Deo, sed nisi Dominus aedificaverit domum, sicut ipse dixisti, quia aedificat sapientia sibi domum, et ponet [excidet] columnas septem (Prov. IX). Nisi ergo ipse qui sapientia dicitur aedificaverit domum, tu in vanum laborasti. Nam in domo quam aedificasti lapis super lapidem non relinquetur. Domus autem quam aedificat Dominus ascendit in coelos, et in ea gloriabitur Rex Dominus in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXVII. Canticum graduum. Beati omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus. Labores manuum tuarum quia manducabis; beatus es et bene tibi erit. Uxor tua sicut vitis abundans in lateribus domus tuae. Filii tui sicut novellae olivarum in circuitu mensae tuae. Ecce sic benedicetur homo qui timet Dominum. Benedicat tibi Dominus ex Sion, et videas bona Jerusalem omnibus diebus vitae tuae. Et videas filios filiorum tuorum pacem super Israel. COMMENTARIUM. Nihil valet si timeas Dominum, quia et daemones eum timent. Sed beatus eris si sic timeas Dominum, ut ambules viam ejus. Si enim ambulaveris in viam ejus, id est, in fidem catholicam, ibi labores fructuum tuorum manducabis, carnem filii hominis, ut, habens vitam manentem in te, beatus sis, et bene tibi erit. Tunc uxor tua, id est, caro tua, sicut vitis abundat in lateribus domus tuae, tunc, inquam, quomodo vitis profert botryones, ita ex actibus corporis tui proficiunt filii tui; et te sicut vite proficiente in sanguine Christi, illi sicut novellae olivarum proficiunt in circuitu mensae tuae, ubicunque convivium illis verbis Dei exhibueris. Sic enim benedicetur omnis homo qui timet Dominum, id est, qui sic egerit, sic benedicetur, ut dicatur ei a Spiritu sancto: Benedicat te Dominus ex Sion, id est, ex Ecclesia sua, et videas bona Jerusalem omnibus diebus vitae tuae. Et sicut tu Deo filios genuisti, ita filii tui generent, ut videas in conspectu Domini filios filiorum tuorum, cum acceperit pacem Israel, cum accesserit tempus hoc belli, et venerit tempus pacis. Gloria Aeterno, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXVIII. Canticum graduum. Saepe expugnaverunt me a juventute mea, dicat nunc Israel. Saepe expugnaverunt me a juventute mea, etenim non potuerunt mihi. Supra dorsum meum fabricaverunt peccatores, prolongaverunt iniquitatem suam. Dominus justus concidet cervices peccatorum, confundantur et convertantur retrorsum omnes qui oderunt Sion. Fiant sicut fenam tectorum, quod priusquam evellatur exaruit. De quo non implevit manum suam qui metet, et sinum suum qui manipulos colligit. Et non dixerunt qui praeteribant: Benedictio Domini super vos, benediximus vobis in nomine Domini. COMMENTARIUM. Non patitur pugnam, nisi in juventute positus. Tu ergo qui, secundum explanationem nominis Israel, videre incipis Deum per munditiam cordis, pugnas necesse est ut daemonum patiaris. Sed securus esto, quia sic pro te Dominus pugnat, ut concidat cervices eorum, si tamen tu non cessaveris praeliari, ut possis dicere: Non potuerunt mihi, licet super dorsum meum fabricaverunt peccatores; id est, licet pondera gravia tribulationum super me ponentes, incurvaverint me, et prolongaverint iniquitates suas, id est, moras fecerint in afflictionibus suis, quibus me tribulaverunt. Dominus autem justo judicio suo concidet cervices eorum. Habeant partem cum eis Pharisaei et haeretici omnes, qui odiunt Sion, id est, qui odiunt Ecclesiam Christi. Fiant sicut fenum tectorum, vel aedificiorum, quod priusquam evellatur arescit. Hoc loco tectum vel aedificium nominat, quia maximae partes haereticorum ad personas altas vadunt, ubi quasi falces fena secantium sacerdotum evadant, sed sic ibi antequam evellantur arescent. Non enim implet manum suam ex eis qui metet verba eorum, nec sinus suos implent ii qui manipulos eorum colligunt. Ex omnibus enim qui praeteribunt ab apostolis sancti usque hodie, sive qui sunt, seu qui praeterierunt nullus eos benedixit in nomine Domini. Et qui a B. apostolo Petro, aut ab apostolis, vel a posteris eorum benedictionem non accepit, et sic plebeculas docuit quas decepit, quia benedictionem usurpavit, maledictionem incurrit, per quam priusquam evellatur, id est, priusquam moriatur arescit, id est, dum vivere videtur in corpore, jam in spiritu aruit: a quibus nos separati, fidem catholicam integerrime continentes, vitam invenimus aeternam per Jesum Christum Dominum nostrum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXIX. Canticum graduum. De profundis clamavi ad te, Domine, Domine exaudi vocem meam. Fiant aures tuae intendentes in vocem deprecationis meae. Si iniquitates observaveris, Domine, Domine, quis sustinebit? Quia apud te propitiatio est, et propter legem tuam sustinui te, Domine. Sustinuit anima mea in verbo ejus, speravit anima mea in Domino. A custodia matutina usque ad noctem, speret Israel in Domino. Quia apud Dominum misericordia, et copiosa apud eum redemptio. Et ipse redimet Israel ex omnibus iniquitatibus ejus. COMMENTARIUM. Poenitens meus in bono jam positus praeteritos clamores recolit. Audi enim sibi virum sapientem dicentem: Fili, peccasti, ne adjicias iterum, sed et pro pristinis deprecare. Ille servus utilis est, qui culpas suas semper recolit. Non enim bonam patientiam et misericordiam Domini sui aliter memorabitur, nisi suam impatientiam et iniquitatem fuerit recordatus: illud feci, illud gessi, contra jussionem Domini mei. Domine, si velles considerare contemptum nostrum, olim delesses mundum, sed satis apud te propitiatio est: propter legem tuam sustinui te, Domine. Nam recesseram a te, non te exspectaram, sed lex tua mihi dixit de te, quia nullum perire vis, sed omnes homines salvos vis facere [fieri] (I Tim. II). Propterea sustinuit anima mea verbum tuum, id est, venientem Filium tuum, qui promittitur ad hoc venire, ut tollat peccata mundi. Hic veniet a custodia matutina. Custodia una, quarta pars noctis est. Ergo prima custodia a vespere incipit; secunda ad medium noctis attingit; tertia pullorum cantus transit; quarta vigilia matutina, quae in ortum luminis adimpletur, in qua custodia matutina natum Dominum nostrum angeli pastoribus nuntiarunt. Sed nos dicamus vigiliam matutinam luce nascente memoratam, in qua luce usque ad noctem, id est, usque cum finem accipiat, usque tunc speret Israel in Domino, vel quandiu ipse homo est in corpore speret, quia est apud Deum misericordia. Agat poenitentiam, cesset a peccato usque ad vesperum sui ab hora matutina, ex quo ei illuminatio orta est Salvatoris. Nullo modo peribit si cessaverit a peccato et poenituerit, quia grandis apud Deum misericordia, et ipse redimet Israel. Alium enim non redimet, nisi Israelem, id est, nisi baptizatum non redimet. Nam si forte poeniteatur in malis factis quispiam, et in bonis operibus se mirificum praebeat, hic si Israel non fuerit, si non baptizatus fuerit, non redimitur ab iniquitatibus suis. Sunt enim quidam qui putant se sine Christo Christianos, cum homo quod bonum fecerit ad honorem suum fecisse doceatur, quod autem bene crediderit, ad honorem pertinet Dei. Magnus ille servus est, qui de honore suo fortiter gessit, et domini sui honorem neglexit; huic praeponetur peccator vilissimus Christianus, qui se credit per fidem ad misericordiam pervenire ejus qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXX. Canticum graduum. Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei. Neque ambulavi in magnis, neque in mirabilibus super me. Si non humiliter sentiebam, sed exaltavi animam meam. Sicut ablactatus est super matrem suam, ita retributio in animam meam. Speret Israel in Domino, ex hoc nunc et usque in saeculum. COMMENTARIUM. Usitata vulgo sententia est quae dicit juxta mores domini familiam constitutam. Haec sententia sicut inter dominos et servos, sic inter Christum et Christianos, si haberet effectum, jure nos Christi famulos diceremus. Ille cum Dominus coeli et terrae esset, Non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit, et formam servi suscipiens (Philip. II) dixit: Domine, non est exaltatum cor meum. Age, servus, juxta mores domini tui; cum sis natura humilis, quid exaltaris? Judex ille refertur humilis, nos superbi; ille ingloriosus, nos e contrario gloriosi; ille in magnis non ambulat, nos in magnis personis ambimus, et in eo quod nos adorant aut diligunt nobiles gloriamur, si tamen diligunt, et non ridiculo abutuntur, quasi ignoremus illud: Os quod nos occultatum est venientes, in quantum nos laceret abscedentes. Nos autem exhonoramus pauperem, cujus in se personam Christus excepit, et non ambulamus in parvis, sed in magnis et mirabilibus super nos, et cantamus humiliter sentire nos, et non exaltare animam nostram, immemores apostoli hortantis atque dicentis: Tanquam parvuli lac concupiscite, ut in eo crescatis (I Pet. II); quod si faceremus, essemus profecto quasi ablactati super matre sua. Agnoscebat in nobis sua nutrimenta mater Ecclesia, et quasi ablactato Ecclesiae suae, ita retribuebat nobis suae Christus charitatis effectum, in quo sperat Israel, id est, mundus corde, quia ipse est Israel, quod interpretatur videns Deum. Spes enim ejus alia non est, nisi ut ad aspectum divinum attingat. Tunc enim satiabitur, cum ei apparuerit gloria ejus qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXI. Canticum graduum. Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus. Sicut juravit Domino, votum vovit Deo Jacob. Si introiero in tabernaculum domus meae, si ascendero in lectum strati mei. Si dedero somnum oculis meis, et palpebris meis dormitationem. Et requiem temporibus meis, donec inveniam locum Domino, tabernaculum Deo Jacob. Ecce audivimus eam in Ephrata, invenimus eam in campis silvae. Introibimus in tabernaculum ejus, adorabimus in loco ubi steterunt pedes ejus. Surge, Domine, in requiem tuam: tu et arca sanctificationis tuae. Sacerdotes tui induantur justitiam, et sancti tui exsultent. Propter David servum tuum non avertas faciem Christi tui. Juravit Dominus David veritatem et non frustrabitur eam: de fructu ventris tui ponam super sedem tuam. Si custodierint filii tui testamentum meum, et testimonia mea haec quae docebo eos. Et filii eorum usque in saeculum sedebunt super sedem tuam. Quoniam elegit Dominus Sion, elegit eam in habitationem sibi. Haec requies mea in saeculum saeculi, hic habitabo, quoniam elegi eam. Viduam ejus benedicens benedicam, pauperes ejus saturabo panibus. Sacerdotes ejus induam salutari, et sancti ejus exsultatione exsultabunt. Illuc producam cornu David, paravi lucernam Christo meo. Inimicos ejus induam confusione, super ipsum autem efflorebit sanctificatio mea. COMMENTARIUM. Memento, Domine, David, non ut ab oblivione ad memoriam redeat. Deus ab homine commonetur, sed docetur homo qualiter Divinitas votis delectetur humanis. Ut, deposita feritate, quae iracundias generat, discordias nutrit, superbiam gignit, sub onus Domini mansuescat. Leve onus est, porta mansueta; jugum suave (Matth. XI), trahe, Christiane, hoc. In te recordabitur Dominus, quod ad portanda praecepta ejus, mansuetum pecus tuum, id est, corpus tuum, et non recalcitrantem exhibes Christo. Memor erit tui Dominus, si mansuetudines tuae ejus memoriam interpellatione sancta pulsaverint; si profecisti de mansuetudine, profice de devotione. Juravit, inquit, Domino, et votum vovit Deo Jacob. Audi sollicitudinem voventis, et ita demum te participem psallentis ostende. Postea enim quam votum vovit Deo, non intravit tabernaculum domus suae, non ascendit lectum stratus sui, non dedit somnum oculis, non dormitationem palpebris suis, donec inveniret locum Domino, tabernaculum Deo Jacob. Sollicitudo integra et perfecta tandiu est Deo a promittente servanda, quandiu inveniat locum Domino. Dominus aeternus est, et locus ejus temporalis non potest esse. Quid quaerimus temporalia loca, qui aeternum habitatorem inquirimus? Si vero aeternum est, quod sollicite et vigilanter inquirimus perpetuum comprobatur, non cessamus strenuissime quaerere, quousque quod quaerimus invenire mereamur. Quid tamen quaerit Psalmista sanctissimus videamus. Locum, inquit, ubi habitet Deus Jacob. Et adjecit: Hanc habitationem, ait, audivimus in Ephrata. Ephrateus Helcana qui caput regalium voluminum tenet, pater est Samuelis, in quo audivimus vocem Domini dicentis: Suscitabo mihi sacerdotem fidelem, qui juxta cor meum omnia faciat, et ipsi aedificabo domum, et ambulabit coram Christo in aeternum (I Reg. II). Hanc ergo vocem quam tunc in Ephrateo audivimus, nunc invenimus in cepis silvae, ubi pastores ovium angeli allocuti sunt, dicentes: Nuntiamus vobis gaudium magnum, quod erit omni populo, quia natus est vobis hodie Dominus, qui est Salvator omnium, et hoc vobis signum erit. Invenietis puerum involutum pannis, et positum in praesepio (Luc. II). Hanc ergo habitationem ubi in aeternum habitat Deus, indicantibus angelis pastores adepti sunt: et non pastores talium qualium pecudum, sed ovium tantum, nec dormientium, sed vigilantium; et qui non dormientes, sed vigilantes inventi sunt; neque negligentes, sed solliciti; neque remissi, sed timentes. Denique inde angelus coepit alloqui, ubi timoris agnoscebat terrorem: Nolite, inquit. timere, quasi qui dicat: Quia vigilatis, et estis solliciti circa gregem mansuetudinis, et pascitis in campis pectoris vestri Ibi sunt enim campi silvae. Quia ergo custoditis gregem vigilanter, pernoctanter, ne ovem mansuetam, sive patientiam, sive charitatem, sive hospitalitatem, sive castitatem, et caeteras socias earum, quas pascitis verbo Dei, quia timetis Dominum gregis, et solliciti estis, ne quid vobis feritas luporum invadat, jam nolite timere, quia talis pastor natus est, qui. animam suam ponat pro ovibus suis (Joan. X). Nunc interrogamus vos, o pastores! dicite nobis, si invenistis puerum sicut vobis angeli indicarunt. Ad haec illi respondentes dixerunt: Introivimus in tabernaculum ejus, adoravimus in locum ubi steterunt pedes ejus. Certe jacentem in praesepio visuri perrexistis, quomodo stantem vos vidisse testamini: Nos, inquiunt, credentes, stantem vidimus, non jacentem, incredulis et dubiis jacens et pannis involutus ostenditur, credentibus rex diadematus demonstratur. Denique tantam coruscationem regiae ejus dignitatis aspeximus, ut non auderemus ipsum adorare, sed vestigia illa adoravimus, in quibus steterunt pedes ejus. Quid ergo terram adorastis? Terram, inquiunt, sanctam corporis Jesu Christi, in qua terra nobis sunt ostensa vestigia Dei, dum virgineo fetu editum videremus infantem, cui angeli choros ducebant, coelo terraeque per eum pacem fore cantantes. Huic dicimus quotidie: Exsurge, Domine, in requiem tuam. Bequies Dei in Jesu evidens et specialis est, in quo est arca, id est, arcanum sanctificationis ejus, per quem apostoli sunt induti justitia, et sancti omnes exsultant propter David servum Dei, quia de fructu ventris ejus posuit Deus super sedem suam, per quem custodiunt filii ejus testamentum Dei, id est, apostoli ex femore Judae secundum carnem venientes, qui non solum custodierunt testamentum Domini nostri Jesu Christi, sed et testimonia ejus quae docuit eos. Nunc filii eorum usque hodie sedent super sedem eorum, habentes et ipsi solvendi ligandique potestatem. Hoc autem eis concessum est, quia recusavit Dominus Synagogam falsitatis, et elegit Sion sanctam, scilicet fidei rectae Ecclesiam, quam praeelegit praescius in habitationem sibi; in qua est requies Dei in saeculum saeculi; in qua habitat, quoniam praeelegit eam; in qua viduae benedicentur in castitate; in qua pauperes satiantur panibus pietatis; in qua sacerdotes induuntur justitia; in qua sancti exsultatione exsultant; in qua productum est cornu. Ideo sit regnum David. Ipsa est lucerna quae, super candelabro posita, lucet omnibus qui in domo sunt, id est, qui in fide sunt Jesu Christi: ut e contrario omnis assertio praeter hanc lucet quidem in verbis, et habet materias acclamationis et admirationis humanae; sed, sub modio posita, non lucet iis qui in domo sunt, sed quos invenerit subtus modium. Subtus modium enim degunt, qui mensuram rectae fidei utuntur inversam, qui sunt inimici lucernae, quam Spiritus sanctus per apostolos paravit Christo suo Domino nostro. Inimicos ergo ejus induit confusione anathematis, et super Christum floriet sanctificatio ejus, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXII. Canticum graduum. Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum! Sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron; quod descendit in oram vestimenti ejus. Sicut ros Hermon qui descendit in montem Sion. Quoniam illic mandavit Dominus benedictionem, et vitam usque in saeculum. COMMENTARIUM. In primo cantico graduum positi in captivitate clamamus tribulantes ad Deum, et exaudit nos. In secundo gradu ad montes oculos levavimus, unde venit auxilium Domini, quo custodimur ab omni malo. Tertio gradu ascendentes venimus ad domum Domini. Quartum gradum aggressi, oculos quos ad montes levaveramus, tunc levavimus ad coelos. In quinto invenimus persecutiones hominum, et defensionem Dei. In sexto haereticos declinantes in obligatione, praecipit Dominus tradi. In septimo gradu, facti sumus laetantes, qui fueramus ante plorantes. In octavo gradu, aedificantem domum sanctam, non habentem maculam neque rugam (Ephes. V), invenimus Christum. In nono gradu vidimus timentes Dominum, et ambulantes in viis ejus. In decimo gradu passi sumus pugnas, et in adjutorio Dei victoriam cepimus. In undecimo gradu tantam misericordiam Dei invenimus, ut per ipsam redimeremur ab omnibus iniquitatibus nostris. In duodecimo gradu invenimus contemptum mundi, in quo non exaltatur cor nostrum. In tertio decimo gradu illum quem in Ephrata audieramus, invenimus in campis silvae. Ibi invenimus Filium Dei cum sanctis suis exsultatione exsultantem. Ibi paratam lucernam plenam oleo laetitiae, vincentem obscuritatem mundi, ut qui erant tenebris urgentibus disjuncti, et per aedificationem superbae turris a se invicem separati, nunc omnes conveniant in unum, ut illud malum consilium Dei consilio probaretur esse correctum. Videns sanctus Spiritus, exclamavit: Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum! Habent enim unguentum chrismatis, quod descendit de capite in barbam, hoc est, de Christo in virtutibus. Sicut enim capilli capitis et barbae unguento infunduntur, sic virtutes omnes, quae contra vitia luctantur quotidie, ut vincere valeant, Christi infunduntur auxilio. Nota tamen Chrismatis sacramenta in unguento capitis, et rorem Hermon descendentem in montem Sion, ad fontis undam aquae perennis extende. Ibi enim mandavit Dominus benedictionem, et aeternam vitam usque in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXIII. Canticum graduum. Ecce nunc benedicite Domino, omnes servi Domini. Qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nostri. In noctibus extollite manus vestras in sancta, et benedicite Domino. Benedicat Dominus te ex Sion, qui fecit coelum et terram. COMMENTARIUM. Pervenit gradus ad charitatem, et ubi superius iret non invenit. Nam quidquid egit quartus decimus gradus, in quinto decimo proficit ascendentibus. Ad charitatem enim a discordia fraternitas divisa revertitur, et fiunt omnes boni qui fuerant omnes mali. Modo dicite mihi, quid convenistis omnes in unum vos, qui fratres nominamini, aut unde estis omnes, fratres, ostendite. De uno, inquit, Patre Christo, et de una matre Ecclesia. Ideo ergo convenimus in unum, quia nos servos agnovimus Domini. Datur nobis responsum, et dicitur: Nunc ergo quia in unum convenistis omnes, benedicite Dominum, omnes, inquit, servi Domini. Et quia potest dici, omnes homines servi Domini sunt, respondit: Ego vobis servis dico, qui statis in domo Domini, qui meruistis ingredi domum, in qua requiescit Deus cum amicis suis, et epulatur cum apostolis suis. Soli ergo ii benedicent Dominum, qui intus in domo sunt? Non, inquit, soli ipsi, sed et ii qui adhuc in atriis domus consistunt. Et vos, o catechumeni, et vos, inquit, qui in atriis domus Dei nostri statis, et intus ingredi non audetis, et vos simul extollite manus vestras intus in sancta sanctorum, et simul benedicite Dominum, in vexillo crucis levantes sanctas manus, sine ira et disceptatione in nocte hujus saeculi, tanquam luminaria lucentes, ut per vos benedicatur Dominus ex Sion, qui fecit coelum et terram, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXIV. Alleluia. Laudate nomen Domini, laudate, servi, Dominum. Qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nostri. Laudate Dominum quia bonus Dominus, psallite nomini ejus quoniam suave. Quoniam Jacob elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi. Quia ego cognovi quod magnus est Dominus, et Deus noster prae omnibus diis. Omnia quaecunque voluit Dominus fecit in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis. Educens nubes ab extremo terrae, fulgura in pluviam fecit. Qui produxit ventos de thesauris suis, qui percussit primogenita Aegypti, ab homine usque ad pecus. Et misit signa et prodigia in medio tui, Aegypte, in Pharaonem et in omnes servos ejus. Qui percussit gentes multas, et occidit reges fortes. Seon regem Amorrhaeorum, et Og regem Basan, et omnia regna Chanaan. Et dedit terram eorum haereditatem, haereditatem Israel populo suo. Domine, nomen tuum in aeternum; Domine, memoriale tuum in generationem et generationem. Quia judicabit Dominus populum suum, et in servis suis deprecabitur. Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent et non loquentur, oculos habent et non videbunt. Aures habent et non audient, neque enim est spiritus in ore ipsorum. Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis. Domus Israel, benedicite Domino; domus Aaron, benedicite Domino; Domus Levi, benedicite Domino; qui timetis Dominum, benedicite Domino. Benedictus Dominus ex Sion qui habitat in Jerusalem. COMMENTARIUM. Scala ista cujus caput pertingit in coelum quindecim gradus habet in quinque libris Moysi, et in decem praeceptis legis: ibi lapis ad caput Jacob unctus est, hic ipsum caput unctum ad ros Hermon destinatum est, non ad omne ros Hermon. Ros enim montis per circuitum habet descensus; nos ad illud ros attingimus, quod descendit in montem Sion, solum hujus roris fontem post unguentum chrismatis requirentes, qui in montem Sion, id est, in altitudinem situs Ecclesiae profluit venis, et ita Trinitatem in una Deitate conjungit, ut et tres vere dicam esse personas, et unam vere dicam esse substantiam. Sic enim laudatur a servis Dominus. Sic nomen ejus vere laudabile praedicatur, cum in Trinitate unitas, et in unitate Trinitas ore dicitur, et pectore continetur: tunc asserimus quoniam bonus et benignus est Dominus; nam si sibi majorem partem Deitatis dicatur Pater assumere, aut gradum sibi supra Filium hominis vindicare, non ut bonus laudatur, sed ut aemulus blasphematur. Nihil ergo in Deo majus est, quia nunquam senescit Pater. Nihil minus in Filio, quia nunquam crescit. Ubi enim majus aliquid et minus est, et majori defectum minatur grandaevitas, et pollicetur aetas minori profectum. His gradibus divinitas caret, quia non est Deus temporum posterior. Si enim tempora aliqua ante Deum fuerunt, faciunt eum majorem qui Pater est et minorem eum qui Filius. Si vero ante omnia genitus, tempus illi nequaquam potuit necessitatem imponere, quia ut esset tempus ab eo sumpsit exordium. Sic ergo laus Domini celebratur, in qua laude canendum est, quoniam Jacob elegit sibi Dominus. Hunc, inquit, elegit, qui supplantat voluptuosum consilium, et hunc habet in possessionem, qui mundo corde studet Deum videre. Sicut enim Jacob supplantator dicitur, sic Israel videns Deum. Tunc cognoscit quod magnus est Dominus, cum habuerit mundissimum pectus. Quod si mundum non fuerit, magnum illi videtur hoc saeculum, et aut personas mirabitur, aut pulchritudines illicitas stupebit. Cum vero mundus fuerit animus, nihil judicat admirandum, nisi solum Deum, et hunc prae omnibus diis admirabitur Deum. Quomodo prae omnibus diis? Cautus cantator ausculta. Dii gentium daemonia, hi mirari nos volunt pulchritudines perituras, verbi causa, in moeniis, in personis, in gloriis mundi, in concupiscentiis fugitivis. Cum ergo prae omnibus hunc Deum nostrum aeterna nobis ostendentem amplectimur, tunc eum prae omnibus diis honoramus, illorum scilicet consilia respuentes, et Dei consilia amplectentes. Ipse enim omnia quaecunque voluit fecit in coelo et in terra, in mari et in abyssis. Ipse nobis produxit nubes ab extremis terrae, id est, finem facientes terrenis occupationibus; hos veluti nubes exhibet mundo: propter quod et fulgura in pluviam fecit, id est, ut in igne fulgureo interficiat inimicum, et unda pluviae abluat poccatorem. Et quis hoc facit? Ille sine dubio, qui producit ventos de thesauris suis, id est, apostolos de sensibus suis. Sicut enim venti navibus, ita apostoli animabus. Ventis flantibus, naves ad desiderata pertingunt; et apostolis praedicantibus, animae ad Christum qui est vere portus, perveniunt. Qui percussit primogenita in cruce positus, et ita percussit, ut non homini, non pecudi crederet esse parcendum. Quidquid enim Aegyptium est, simul cum principe Aegypti fluctibus mergitur, perit cum Pharaone, et cum omnibus servis ejus. Cum ergo ventum esset ad aquam quae nobis salutis viam aperuit, et omnes qui nos persequebantur operuit, tunc confessi sumus nomen Domini in aeternum, et suscepimus memoriale ejus, ut sit in nobis in saeculum saeculi credentes venturum judicium, in quo cum judicaverit vivos et mortuos, in solis suis consolabitur servis. Melior enim ibi invenietur fornicator Christianus, quam castissimus idololatra. Simulacra enim in quibus spem habuit, habentia membra omnia sine sensu, et capsam sine spiritu. Similes illis erunt confidentes in eis, id est, simili incendio conflabuntur, non ut in aliquibus formis deducantur, sed ut aeterno consumantur incendio. Sola domus Israel in his qui mundo corde vident Deum, id est, in apostolis fundata ipsa liberabitur, in qua domo benedicit Aaron in sacerdotibus, et Levi in ministris cum his qui timent Dominum, id est, cum omni populo Christiano, qui in canticis Davidicis psallit alleluia, benedicens Dominum ex Sion, qui habitat in Jerusalem. Illam venturam de coelis, prophetis et apostolis concionantibus credimus, in qua regnat Pater cum Filio et Spiritu sancto per universa saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXV. Alleluia, alleluia. Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in aeternum misericordia ejus. Confitemini Deo deorum, quoniam. Confitemini Domino dominorum, quoniam. Qui fecit mirabilia magna solus, quoniam. Qui fecit coelos in intellectu, quoniam. Qui firmavit terram super aquas, quoniam. Qui fecit luminaria magna, quoniam. Solem in potestatem diei, quoniam. Lunam et stellas in potestatem noctis, quoniam. Qui percussit Aegyptum cum primogenitis eorum, quoniam. In manu potenti et brachio excelso, quoniam. Qui divisit mare Rubrum in divisiones, quoniam. Et eduxit Israel per medium ejus, quoniam. Et excussit Pharaonem et virtutem ejus in mari Rubro, quoniam. Qui traduxit populum suum per desertum, quoniam. Qui percussit reges magnos, quoniam. Et occidit reges fortes, quoniam. Seon regem Amorrhaeorum, quoniam. Et Og regem Basan, quoniam. Et dedit terram eorum haereditatem, quoniam. Haereditatem Israel servo suo, quoniam. Quia in humilitate nostra memor fuit nostri, quoniam. Et redemit nos ab inimicis nostris, quoniam. Qui dat escam omni carni, quoniam. Confitemini Deo, coeli, quoniam. Confitemini Domino dominorum, quoniam in aeternum misericordia ejus. COMMENTARIUM. Venimus ad alleluia quod duplex scribitur, in quo illud considero, quod nec caro sine anima, nec anima sine carne poterit Domino confiteri. Duo ergo in unum duo alleluia decantent, ut dum sunt in uno vitae hujus transitu. confitendi ordinem teneant, dicat caro alleluia suum, dicat anima suum. Duplex homo est, duplex alleluia est. Uterque confitemini Domino, primo quoniam bonus, et postea bona fuerit confessio fidei nostrae. Tunc dicamus: In saeculum misericordia ejus. Non potest perire confessio ejus, qui in isto saeculo sua delicta accusat. Inveniet sine dubio pietatem Dei, qui suam ei confessionem obtulerit: si quotidie accipiat confessionem nostram, quotidie suam nobis bonitatem impartit. Et si nos in confitendo non deficiamus, quomodo ille in miserendo cessabit? Peccavimus, negare non possumus, habemus multa peccata. Aliter eis non carebimus, nisi quotidie ut nobis dimittantur. Dominum exoremus. Siquidem ejus doctrina sit, Dimitte nobis debita nostra (Matth. VI). Confiteamur nos debitores debitori, nam et nos debitores sumus Deo, et Deus est nobis debitor. Rogemus ne exigamur quod debemus. Rogemus ne reddat quod debet. Vae ergo nobis, si quod debemus exegerit. Nihil dicis, quasi non Deus omnipotens, et regna coelorum debeat quae promisit. Vae nobis, si quod debet reddiderit. Verum quia pius est, et Deus deorum est, et Dominus dominorum, quasi qui nihil indiget rogandus est ut dimittat. Sane tu qui misericordiam flagitas, scias quia non invenies, nisi rectae fidei fueris confessione decoratus. Confitere ergo hunc esse Deum tuum, qui fecit coelos, in intellectu nostro, ut ipsorum nobis solus pulchrescat aspectus; qui fundavit terram super aquas, ut corpus nostrum unda sacri baptismatis abluatur; qui fecit luminaria duo magna solus, unum in die novi Testamenti, quod sicut sol radiat in lumine agentibus, aliud in nocte judaica conversantibus. In novo enim aperte quod legitur, sicut in die in ipsa. littera perlustratur a Christo. qui est Sol verus justitiae. In veteri autem sub litterae tegmine, quasi in nocte positum, a luna, id est, ab Ecclesia manifestatur; ipsa enim est luna quae crescit in sanctis, decrescit in peccatoribus, lucet in tenebris ignorantiae positis, habet et stellas in gradibus suis. Aliter enim lucet in episcopo, aliter in presbytero, aliter in diacono, et in caeteris clericis, in quibus praedicatur Dominus, qui percussit Aegyptum cum primitivis eorum, terram scilicet superstitionibus plenam cum daemoniis, qui in ea degunt: qui ideo primogeniti dicuntur, quia nullus vetustior aut prior in peccato daemoniis. Quibus percussis, educitur Israel de medio eorum. Quicunque enim viderit Deum in Christo mundum conciliantem sibi (I Cor. V), Israel factus, utpote Deum videns, educitur de terra Aegypti quam percussit Dominus. Et quomodo ejicitur? In manu, inquit, forti et brachio excelso. Utique in altitudine crucis elevato brachio, quo excussit Pharaonem et exercitum ejus, id est, in abysso, ubi aeternae tenebrae commorantur in sinu. Et transducit populum suum in desertum, videlicet ad consilium ab omnibus curis saecularibus alienum: ibi et educit aquam de petra rupis, et percutit adversus eum armatas gentes multas, id est, cogitationes iniquas, et reges fortes, id est, principes aeris hujus mundi. Et Seon regem Amorrhaeorum. Amorrhaeos Hebraico sermone extraneos interpretantur. Regem ergo Amorrhaeorum, id est, extraneorum, interficit Dominus. Et regem Basan. Basan profundum Hebraei dicunt. Et regem ergo profundi, qui nos de superioribus ad inferiora vult ducere, et hunc interficit Christus, et omnia regna ejus qui est irrisor interficit; Cham enim irrisor exponitur. Ergo cum hos omnes interfecerit nobis Dominus, tunc dat terram eorum, id est, corpora nostra, in quibus illi regnabant, dat eam nobis in haereditatem: si tamen facti Israel Deum videre per fidem, et non per speciem cupiamus. Videat post haec humilitatem nostram, et liberet nos de manu omnium inimicorum nostrorum. Sic enim et in alio psalmo ait, qui liberatum se esse cantavit: Humiliatus sum, inquit, et liberavit me (Ps. CXIV). Videamus isti duo versiculi qui supersunt, quo intendant. Qui dat escam omni carni. Et confitemini Deo coeli, quasi qui dicat: Coeli, testes estis quia omnis caro alitum, hominum, pecudum, atque repentium a Deo pascitur: hoc confitemini vos, o coeli, Dominum dare escam omni carni; aut vos homines, Deum coeli credite creasse universa, et pascere omnia, quae anathemabilis Manichaeus denegans, carnem omnem diabolo dicit auctore constare, et ejus ministerio ad pinguedinem saginari. Nos autem confiteamur hunc Deum esse coeli, qui dat escam omni carni; et sicut iste psalmus fecit, ita faciamus, ut per singula verba confessionis nostrae cantemus: Quoniam in saeculum misericordia ejus, id est, Dei nostri Patris, et Filii, qui regnat in unitate Deitatis, ante omnia, et nunc, et semper, et per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXVI. Alleluja psalmus David. Super flumina Babylonis, illic sedimus et flevimus, dum recordaremur tui, Sion. In salicibus in medio ejus suspendimus organa nostra. Quia illic interrogaverunt nos qui captivos duxerunt nos, verba cantionum. Et qui abduxerunt nos, hymnum cantate nobis de canticis Sion. Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena? Si oblitus fuero tui, Jerusalem, oblivioni detur dextera mea. Adhaereat lingua mea faucibus meis, si non meminero tui. Si non proposuero Jerusalem, in principio laetitiae meae. Memor esto, Domine, filiorum Edom, in die Jerusalem. Qui dicunt: Exinanite, exinanite, usque ad fundamentum in ea. Filia Babylonis misera, beatus qui retribuet tibi retributionem tuam, quam retribuisti nobis. Beatus qui tenebit et allidet parvulos suos ad petram. COMMENTARIUM. Babylon confusio interpretatur, et prima confusio non fuit, nisi in parentibus nostris secundum carnem, id est, in Adam et in muliere ejus. In ipsis nos sedimus et flevimus, quousque veniret qui nos de captivitate diaboli et ministrorum ejus auferret. Haec quidem cum dicimus, non facimus praejudicium prophetae praedicenti Assyriorum rabiem et barbaricam ferocitatem, qua captivi ducendi erant. Factum est et ducti in Babyloniam, et omnia quae Jeremias vir sanctus scripsit. Nobis tamen quando captivitas evenit peccatorum, cessamus ab omni usu illo psallendi. Confusi enim sumus, et Babylonia obsidet nos, et non est nobis fiducia aperiendi os in laudibus Dei. Ibi suspendimus organa nostra super flumina Babylonis, super affluentias facinorum. Ibi sunt salices in medio fluminum, virgulta quae ad ligandum faciunt, unde ligantur vites fructiferae. O Domine, disrumpe vincula nostra, ut possimus hostiam tibi laudis offerre, quia illic interrogaverunt nos, qui captivos duxerunt nos, verba cantionum, et qui abduxerunt nos, hymnum. Aperiamus oculos mentis, et videbimus nobis daemones insultantes post peccatum, et quasi in his verbis insultationum suarum voces adhibere: Cantate sicut solebatis, psallite sicut solitum vobis erat. His nos miseri vel si nobis delet flentes oculos ostendamus, si voces proferre non possumus. Videant nos plorantes, si non possunt nos audire cantantes: Illic, inquit, sedimus et flevimus. Ploremus quantum possumus, ut fluminibus lacrymarum nostrarum flumina Babylonia superemus. Suspensa sunt enim organa nostra, defecit vox gaudii, et non possumus cantare canticum Domino in terra aliena positi. Aliena enim a Deo facta sunt corpora nostra, per eos qui captivos duxerunt nos. Vemat nobis in mentem mater nostra Jerusalem, dulcis in castitate, pura in simplicitate, lenis in correptione, munda in conversatione. Videamus animo quid perdidimus, quid invenimus, et inter lacrymas exclamemus, dicentes: Si oblitus fuero tui, Jerusalem, oblivioni detur dextera mea. Adhaereat lingua mea gutturi meo, si non meminero tui. Non habebit principium laetitia mea, nisi ad te rediero. Et his dictis, mugitum imi cordis, gemitumque reddentes, clamemus ad Deum dicentes: Memento, Domine, filiorum Edom, id est, filiorum Esau. Inimici tui sunt, qui insurrexerunt super nos. Haec res nobis consolationem praebet, quia qui nos captivos duxerunt, tu eos nunquam dilexisti. Jacob semper dilexisti, et Esau odio habuisti: id est, servos tuos diligis in specie Jacob quem dilexisti, et filios Edom exhorres in specie Esau quem horruisti. Ecce ii quos odisti et odis, super eos quos dilexisti et diligis regnant. Exsurge, Domine, memor esto impietatis eorum, quibus dicunt sibi invicem de Jerusalem tua, quae in nobis suam charitatem infuderat; ii invicem secum agunt, dicentes: Exinanite, exinanite usque ad fundamentum, id est, usque ad fidem eorum pertingite, ne iterum aedificent turres fortitudinis a facie inimici (Psal. LX). Veni, beate; veni, Domine Jesu Christe, veni invisibiliter contra invisibiles, et retribue eis retributionem quam retribuerunt nobis; et tene, et allide, non solum ipsos bellatores gigantes, sed et parvulos eorum ad petram tuam, supra quam fundasti Ecclesiam, ita ut non solum crimina illa ingentia, sed etiam parvulum, et quod minus omnibus peccatis esse videtur, etiam hoc mortifices in nobis: dans nobis consilia ne peccata, statim ubi nata fuerint, allidamus ad petram; et eadem crescere non sinamus, ne dum creverint, iterato nobis barbaricum generent. Faciemus haec, si ipse qui est virtus nostra, suis ita veris mentes figet definitionibus nostris, cuspidem crucis suae, ut quomodo ad nos pervenerint suggerentes, confundentes abscedant. Si enim ad statuas regum aereas confugientes persequentes evadunt ( Cod. lib. I, l. unica, de his qui ad statuas confugiunt, ff. de Poenis; l. Capitalium, § ad Statuas ), quanto magis ad crucem confugientes Domini Jesu Christi, a suis adversariis teneri non possunt, sed per ipsum magis, qui vicit in cruce, et ipsi victores existunt. Ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXVII. Psalmus ipsi David. Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo, quoniam audisti omnia verba oris mei. In conspectu angelorum psallam tibi, adorabo ad templum sanctum tuum, et confitebor nomini tuo. Super misericordia tua et veritate tua, quoniam magnificasti super omne nomen sanctum tuum. In quacunque die invocavero te, velociter exaudi me, multiplicabis in anima mea virtutem. Confiteantur tibi, Domine, omnes reges terrae, quia audierunt omnia verba oris tui. Et cantent in viis Domini, quoniam magna est gloria Domini. Quoniam excelsus Dominus et humilia respicit, et alta a longe cognoscit. Si ambulavero in medio tribulationis, vivificabis me, et super iram inimicorum meorum extendisti manum tuam, et salvum me fecit dextera tua. Dominus retribuet pro me; Domine, misericordia tua in saeculum, opera manuum tuarum ne despicias. COMMENTARIUM. Confiteri in toto corde ille se comprobat Christo, qui totas duodecim uncias cordis sui ipsi tradiderit, et superfluis ac labentibus rebus nullam suae mentis concesserit partem. Hujus confessio pervenit ad divinum auditum. Et qui pure in conspectu hominum Deo laudes obtulerat, incipit post depositionem corporis in conspectu psallere angelorum, et adorare templum sanctum, id est, Dominum Jesum Christum, in quo plenitudo Deitatis inhabitat. Confitetur nomini ejus, quia in nomine Jesu omne genu flectitur, coelestium, terrestrium et infernorum (Philip. II). Quid confitetur nomini sancto? Misericordiam, inquit, tuam, et veritatem tuam. Nihil aliud confitetur anima Deo in conspectu angelorum, nisi misericordiam qua redemptus est, et qua eruditus est veritatem. Quam veritatem? Hanc sine dubio, in qua magnificatum est super omnia nomen ejus sanctum. Nomen enim est hoc quod est super omne nomen (Phil., II). Videamus nunc quo ordine ad hoc possit attingi. In quacunque, inquit, die invocavero te, velociter exaudi me. Et quia per infirmitatem suam diminuta est anima mea; tu multiplica eam in virtute tua. Non enim poterit seipsam eruere anima de muscipulis occultatis, et de foveis caecis, in quibus regnant vitia super eos, qui inciderunt super eis. Ut ergo Domino vitiorum eripiamur, in virtute Domini confidamus, ut ipse multiplicet animam nostram in virtute sua. Confiteantur tibi, Domine, omnes reges terrae, id est, omnes apostoli: quia terrenis voluptatibus imperant, reges terrae hoc loco dicti sunt ipsi, qui audierunt verba ex ore tuo, Domine Jesu Christe. Ipsi etiam cantant in canticis Domino canticum. Duas res canit, unius partis victoriam, alterius perditionem. Cantent ergo, quia magna est gloria Domini, quando in altis crucis habitans, respexit humilia inferorum, et alta de longe cognovit. Postea enim vidit inferos et longe factus est, non solum a coelis, sed ab ipsa terra: abyssi profunda descendens scidit, et quia inde reverteretur ad superos, et quia a superbis remearet ad coelos. Sic ergo alta de longe cognovit, quando ambulantes nos in medio tribulationis vivificare dignatus est visitando, et super iras inimicorum nostrorum extendit manus suas, crucis patibulum perferendo, quando salvavit nos dextera ejus. Ipsi dicimus, Domine, retribue propter me. Propter me enim et natus et passus es, Domine; misericordia tua in aeternum. Non enim temporali nos beneficio redemisti, sed aeterno auxilio tuae misericordiae liberasti. Opera manuum tuarum non omittas. Opera manuum tuarum sumus, quia factura tua sumus: et quia opera manuum tuarum per opera manuum nostrarum fuerant interempta, manus tuae pro peccatis nostris cruci affixae sunt, ut opera sua quae per lignum concupiscentiae perierant, ipsae manus quae tunc creaverant, ipsae nunc per crucis lignum iterum repararent in passione Domini nostri Jesu Christi, qui regnat cum. Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXVIII. In finem psalmus David. Domine, probasti me et cognovisti me, tu cognovisti sessionem meam et resurrectionem meam. Intellexisti cogitationes meas de longe, semitam meam et funiculum meum investigasti. Et omnes vias meas praevidisti, quia non est sermo in lingua mea. Ecce, Domine, tu cognovisti omnia novissima et antiqua, tu formasti me, et posuisti super me manum tuam. Mirabilis facta est scientia tua ex me: confortata est et non potero ad eam. Quo ibo a spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in coelum, tu illic es; si descendero in infernum, ades. Si sumpsero pennas meas diluculo, et habitavero in extremis maris. Etenim illuc manus tua deducet me, et tenebit me dextera tua. Et dixi: Forsitan tenebrae conculcabunt me, et nox illuminatio mea in deliciis meis. Quia tenebrae non obscurabuntur a te, et nox sicut dies illuminabitur, sicut tenebrae ejus, ita et lumen ejus. Quia tu possedisti renes meos, suscepisti me de utero matris meae. Confitebor tibi quoniam terribiliter magnificatus es, mirabilia opera tua, et anima mea cognoscet nimis. Non est occultatum os meum a te quod fecisti in occulto, et substantia mea in inferioribus terrae. Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur, dies formabuntur et nemo in eis. Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus, nimis confortatus est principatus eorum. Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur, exsurrexi et adhuc sum tecum. Si occideris, Deus, peccatores; viri sanguinum, declinate a me. Quia dicitis in cogitatione: Accipiant in vanitate civitates suas. Nonne qui oderunt te, Domine, oderam, et super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio oderam illos, inimici facti sunt mihi. Proba me, Deus, et scito cor meum; interroga me et cognosce semitas meas. Et vide si via iniquitatis in me est, et deduc me in via aeterna. COMMENTARIUM. Domine, probasti me, quando ad militiam tuam accessi: et cognovisti me militem tuum esse quando pugnavi. Quis autem sit miles Dei indicat beatissimus Paulus, cum illum approbat Dei esse militem, qui se a negotiis saecularibus tollit. Verum quoniam de moralibus pene omnibus psalmis instituimus mysticum, nunc in Petro apostolo declaremus effectum. Domine, probasti me; me quando vocasti, cognovisti; cognovisti, quando praesumpsi et ausus fui dicere: Etiamsi me oporteat mori tecum, non te negabo (Matt. XXVI). Tu autem cognovisti omnes cogitationes meas longe antequam eas cogitarem. Semitam meam et directionem meam investigasti, et omnes vias meas praevidisti et probasti, et quia non erat dolus in lingua mea cum dicerem: Etiamsi me oporteret mori tecum, non te negabo (Ibid.). Tu autem formasti me, et posuisti super me manum tuam. Firmasti me de tua praescientia quod essem negaturus, et posuisti manum tuam super me, ut peccatum lacrymae sequerentur. Mirabilis facta est praescientia tua, ex me confortata est, non potero ad eam, conatus sum non negare, promisi me etiam mori magis eligere, quam negantis crimen incurrere, sed praescientia tua ita confortata est, ut non potuissem ad eam. Quid nunc faciam? Negavi Dominum et magistrum; nec, ut quidam opinantur, hominem negavi; ego illum negavi cui dixi: Tu es Christus Filius Dei (Joan. XI); illum negavi quem pedibus ambulantem super undas expertus sum, illum quem voce vidi sola vocantem mortuos de sepulcro, illum quem coelis patentibus vidi cum Moyse et Elia, et vocem super eum Patris de coelo: Hic est Filius meus, ipsum audite (Matt. XVII); illum qui caecos tactu suo illuminavit, qui verbo leprosos mundavit, qui jussu daemonia expulit, et multas virtutes suae Deitatis ostendit. Quid nunc facimus, Novatiane, perdimus apostolum Petrum, an recipimus revertentem ad Christum? Ecce Christus eum recepit, tu ejicis. Sed clamat contra te Paulus: Si Deus justificat, tu quare condemnas (Rom. VIII)? Dicis certe baptizatis non debere poenitentibus subveniri. Ecce apostolo poenitenti succurritur, qui est episcoporum episcopus; et major gradus redditur ploranti, quam sublatus est deneganti. Quod ut doceam, illud ostendo, quod nullus apostolorum nomen pastoris accepit. Solus enim Dominus Jesus Christus dicebat: Ego sum pastor bonus; et iterum: Me, inquit, sequuntur oves meae (Joan. XI). Hoc ergo nomen sanctum, et ipsius nominis potestatem post resurrectionem suam Petro poenitenti concessit, et negatus negatori suo hanc quam solus habuit, tribuit potestatem: ut non solum recuperasse quod amiserat, probaretur, verum etiam et multo amplius poenitendo, quam negando perdiderat, acquisisse. Hoc magister bonus in electo: discipulus Christi si integro animo peccet, oportet ut renuat; ita integro animo poeniteat, si evenerit ut delinquat. Nec sibi noxam permittere debet ut crescat, et quae tanto citius vincitur; quanto et citius repugnatur. Certe omnis sanctitas ad Deum ducit, et omne peccatum ad diabolum; et sub Domino bono positi, quomodo credimus nobis possibilitatem ad diabolum eundi concessam, et revertendi ad Dominum denegatam? Addo aliud: certe hominem per peccatum a se recedere Deus non vult, et peccatorem ad se venire Deus vult. Si illud potuit fieri quod Deus non vult, quanto magis hoc poterit fieri quod Deus vult? Ideo denique cogitatio peccati non est a Deo prohibita per naturam, sed per imperium praeceptorum, ut laboris ei pugna incumbente, praemium de certamine proveniret. Voluit enim Deus homini operis fatigationem relinquere, ne in aliqua detrimenti parte praemium impediret. Duos certe bonorum et malorum populos esse nemo est qui nesciat: bonos dicimus credentes, et pessimos non credentes; non credentes esse sub diabolo, et credentes esse sub Deo. Magna praedicatio tua, o Novatiane, qui servum diaboli ad te vocas, et servum Dei a te repellis: quasi qui velis Deum lucrari quod non habet, et perdere quod habet. Huc adjicias et illud, quod possit Deus mortuos suscitare, et infirmos salvare non possit. Nam increduli mortui sunt, et credentes, licet peccatores sint, vivunt in infirmitate sua. Et si Salvator noster habet, immo quia habet peritiam mortuos suscitandi, quomodo non habet quaecunque fuerint infirmitates curandi? Ex utroque latere blasphematur vobis, qui poenitentibus negatis effectum. Si enim posse eum docetis infirmitates animae curare, sed nolle, impium arguitis; si velle et non posse eum forsitan dixeritis, a Deitate excluditis: et manet vobis ex utroque latere condemnatio, cum negatis familiae Dei pereunti posse succurri. Hactenus cum Novatiano sim locutus. Revertamur ad apostolum poenitentem, et flentem amarissime atque dicentem: Quo ibo a spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam? Scio quia tu es Christus Filius Dei, quam scientiam non mihi revelavit caro et sanguis, sed Pater tuus qui in coelis est (Joan. VI). Quo fugiam? qui te Deum novi et omnipotentem agnovi: si in coelos ascendero tu illic es; si descendero in infernum, ades. Ibi enim per passionem specialiter descendisti? ubi per potentiam tuam, sicut ubique generaliter praesto es. Si sumpsero pennas meas ante lucem. Pennas hoc loco pro cogitationibus posuit, quae repentino volatu ubique sunt, in coelo, in terra, in abysso, et ubicunque finiunt maria. Si ergo, inquit, et in lucem resurrectionis tuae vadam ubicunque inaccessibilitas solet fugitivum abscondere: ut illuc ire possim, manus tua deducet me, et quasi fugitivum tenebit me dextera tua. Ante lucem hic, ante resurrectionem posuit Salvatoris. Quia in tenebris fuit omne saeculum jacente Domino in sepulcro, in quo tempore poenitentia Petri apostoli agebatur, in qua etiam dixi: Forsitan tenebrae conculcabunt me. Et tribus negationibus suis tres fugarum partes clausas esse, si ibi fugeret, memorabat, in coelo, in inferno et in postremis maris. Ergo tenebrae negare sunt, et fugere conculcatio tenebrarum. Hoc timens, ne ab eis comprehensus, ab ipsis tenebris calcaretur, quasi tenebris subjectus, operibus esset deditus tenebrarum, habeas reatum perennem, juges lacrymas, dolores aeternos. Hoc enim modo conculcantur tenebrae mortis hujus, qua corporaliter morimur. Si vero moriens, inquit, non conculcabor a tenebris, sed ad delicias sanctorum attingo, nox ipsa mortis illuminatio erit in deliciis meis. Ibi enim habebo lucem meam Christum meum, qui non patitur obscuritatem tenebrarum, in cujus conspectu nox sicut dies illuminabitur. Sicut tenebrae ejus, ita et lumen ejus. Hoc contra Manichaeum qui dicit, alterius principis sunt tenebrae, alterius principis lux est. De nostro autem Deo et cantamus et credimus, quia sicut tenebrae ejus sunt, ita et lumen ejus est. Tenebrae enim non omnibus creaturis obscurum faciunt. Siquidem et ferae pene omnes, sed et cartae noctium nullum patiuntur obscurum; sed et aves multae sunt quae in noctibus volant. Unde docemur naturam oculos nostros a Creatore hanc esse sortitos, ut in tenebris videre non possint; Deus enim ad requiem hominum noctes instituit, ut generationis humanae quieti possit esse consultum. Ipsius ergo sunt tenebrae, cujus est lux, quod Manichaeus negat. Ipse est etiam Creator corporum nostrorum, contra quod suscipit, cui in praesenti poenitens Petrus ait: Tu possedisti renes meos, qui suscepisti me ex utero matris meae. Sicut in ore dum loquimur et in opere aliquo dum operamur, cordis nostri cogitata ostendimus; ita quod in corde cogitamus, antequam dicendo vel operando pandatur, a renibus gignitur, secundum illud quod in alio psalmo dicimus Deo, quod non solum corda, sed et renes scrutetur. Cum ergo dicit poenitens Deo: Quoniam tu possedisti renes meos, dicit ei: Quia ita tibi in me nihil occultum est, ut non solum cogitata quae sunt in corde consideres, sed et cogitanda quae sunt in renibus cernas, tu, Domine, qui suscepisti me ex utero matris meae, ita ut quidquid ab ortu meo semisonis balbutientis infantiae verbis aliquid forte peccavi cognoscas. Etiam in hoc confiteor, quia terribiliter mihi mirificatus es: mira opera tua quae oculis meis vidi, et te exercere, Domine Jesu Christe, cognovi, et anima mea novit nimis. Intus in me est quod credidi, non in superficie verborum, sed intus in visceribus animae, quod ita esse tibi non est occultum. Siquidem tibi occultum non est, nec os meum, id est, ossum meum, quod fecisti in occulto. Si ergo nec os meum tibi occultum est quod esse naturaliter voluisti, quid erit ante te occultum in corde quod manifestari jussisti? Ad altiora ducimur cum de ossibus et substantia quae in inferioribus est terrae tractamus. Agitur enim hoc loco quod dies resurrectionis advenerit: Ubicunque, inquit, fuerit os meum, et ubicunque in inferioribus terrae fuerit substantia mea, imperfectum meum videbunt oculi tui. Imperfectum meum carens nervos, carens cutem, spiritum non habens, hoc videbunt oculi tui, quia solo aspectu oculorum tuorum exsurget. In libro enim resurrectionis omnes homines qui nati sunt, omnes scribuntur, quotquot ad diem formabuntur, et nemo in eis qui ibi scriptus non sit. In quo libro mihi non sunt in amore et in honore, nisi amici tui, Deus. Nimis enim confortati sunt principatus eorum. Siquidem participes eos tui esse aeterni imperii repromittis, nec ut haeretici dicunt, non debuit mundus subsistere per eum qui praescius erat homines per peccata sua et scelera ad aeternum gehennae incendium destinandos. Si ita putatis debuisse fieri, consultum magis reis judicatis esse quam sanctis. Si enim mundus a suo fuisset transitu revocatus, nullus fuisset sanctorum particeps regni. Et dum providebatur malis ne ad interitum devenirent, impediebatur bonis ne ad gloriam pervenirent; et ut non perirent pro merito suo mali, hanc boni accipiebant sententiam, ne vel temporalem vitam susciperent, quibus debebatur aeterna. Nos autem cum propheta gaudeamus in sanctis Dei, et cum Apostolo dignis honoribus amicos Domini recordemur, quorum tantus est numerus, ut super arenam multiplicati esse noscantur. Quid nunc si occidit Dominus peccatores? Occidit Neronem, et post eum omnes viros sanguinarios qui sanctos Domini occiderunt. Si vestrum, o haeretici! Deus secutus esset consilium, ne perirent Nero aut Diocletianus, vel caeteri interfectores sanctorum, non fecisset nec apostolos, nec martyres nasci, essetque par judicium in injustis et justis, et omnes una praeveniens sententia, per quam simul omnes viderentur ante puniti quam nati. Sed vos, o viri sanguinum! declinate a nobis, qui dicitis quia in vanum acceperint homines civitates suas, hoc est, sine causa sunt mortales effecti, et omnia cum mundo pereunt, et ipsa perditio. Non ita est, omnes in libro scripti sunt. Omnes resurgunt, sed aliis dabitur odor vitae in vitam aeternam, aliis odor mortis in mortem (II Cor. II) perpetuam, ubi deveniunt hi de quibus dicitur: Nonne qui te oderunt, Deus, odio habui, et super inimicos tuos tabescebam? Haec Petrus in Ecclesia loquitur, et Ecclesia in Petro pronuntiat? Perfecto, inquit, odio oderam illos; inimici facti sunt mihi; et ideo, his anathematizatis: Proba me, inquit, Domine, et scito cor meum, quid de te sentiam, quid de te credam interroga me, et scito semitas meas, sit tibi sollicitudo de Ecclesia tua, et de ovibus tuis, et vide si via iniquitatis diabolus est, qui se ad ambulandum in ea in incredulis et haereticis praebet: Vide, inquit, in populum tuum, ne sit aliquis in quo via iniquitatis iter erroribus praebeat; et excludens viam iniquitatis, deduc me in viam aeternam, ut portae mortis et inferi non praevaleant mihi, secundum verbum tuum (Matth. XVI), Domine Jesu Christe, qui regnas cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXIX. In finem psalmus David. Eripe me, Domine, ab homine malo; a viro iniquo eripe me. Qui cogitaverunt iniquitates in corde, tota die constituebant praelia. Acuerunt linguas suas sicut serpentes, venenum aspidum sub labiis eorum. Custodi me, Domine, de manu peccatoris, et ab hominibus iniquis eripe me. Qui cogitaverunt supplantare gressus meos, absconderunt superbi laqueum mihi. Et funes extenderunt in laqueum, juxta iter scandalum posuerunt mihi. Dixi Domino: Deus meus es tu; exaudi, Domine, vocem deprecationis meae. Domine, Domine, virtus salutis meae, obumbrasti super caput meum in die belli. Non tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori: cogitaverunt contra me, ne derelinquas me, ne forte exaltentur. Caput circuitus eorum, labor labiorum ipsorum operiet eos. Cadent super eos carbones; in ignem dejicies eos: in miseriis non subsistent. Vir linguosus non dirigetur in terra, virum injustum mala capiant in interitu. Cognovi quia faciet Dominus judicium inopis, et vindictam pauperum. Verumtamen justi confitebuntur nomini tuo, et habitabunt recti cum vultu tuo. COMMENTARIUM. Cavendum est ne quando sensus noster illuc vadat, ubi genuino motu laus creaturae consistit. Malus enim per creaturam nec ipse est diabolus. Quod si per naturam nec diabolus malus est, quanto magis homo malus agendo non nascendo probabitur? Nam omnis natura opus est Dei. Omne autem peccatum opus est contemptoris, quod et ipsum peccatum non sui natura malum est. Malum enim illud non facit sola operatio, sed praevaricatio. Quoniam prohibita dum geruntur, et ejus qui prohibuit judicio destinantur irae, increpata damnantur. Denique et ipsa prohibita et in bonis et in malis rebus reum faciunt perpetrantem. Nam homicidium summum malum in hominibus, et misericordia summum bonum obtinet locum, quod utrumque vocatur in crimen. Nam et Cain cur occiderit, a facie Dei projicitur; et Saul cur non occiderit, a regno excluditur. Ista forte apud veteres dicas potuisse constare; nunc vero in quavis persona misericordia probatur esse virtutis, cum e contra doceamus gravius puniri spiritali nunc judicio, quam antea puniti sunt ferro: nam ferro tollitur vita ut multum quinquaginta annorum; anathematis autem caede et vita aeterna eripitur, et mors perpetua irrogatur. Eum autem qui pepercerit haeresiarchis aut praedicatoribus falsitatis, et non eos gladio fidei suae jugulaverit, hoc ei evenire quod evenit Sauli quis ambigat? Aut qui misericordiam suam putaverit se in haeresi permanentibus exhibere, quis neget simili modo a regno Dei excludi, sicut Saul a regno humano probatur exclusus? Quis autem dubitet Cain esse participem, qui justum per invidiam ausus fuerit condemnare? Siquidem auctoritas apostolici sermonis affirmet quod omnis qui odit fratrem suum homicida sit (I Joan. III.) Libra ergo justi judicii aequali lance perpensa, et nocentem dum interficit, et liberat innocentem, ostendit et misericordiam injustam in impio, et pio caedem crudeliter irrogatam. Cum ergo arguitur factum in impio, Deus contemptus ostenditur, in quo non pro qualitate humani operis, sed pro auctoritate divini imperii, quae sunt perpetrata, si sunt prohibita, jure damnantur; si jussa sunt, jure laudantur. Nam homicidium in Abel malum, in Goliath bonum est. Et mendacium in Judith bonum, contra Susannam malum est. Et usus conjugii in conjugibus bonus est, in adulteris malus est. Et astutia serpentina contra malos bona est, contra bonos mala est. Et omne opus etiam sanctum praesumptio crimen est, etiamsi mysteriis ipsis videatur aptatum. Quid enim tam sanctum quam communionem Christi percipere? Et quid tam iniquum quam si non baptizatus eamdem sumat? Aut quid tam magnificum, quam sacramenta divina conficere? Et quid tam perniciosum quam si ea is conficiat qui nullum officii gradum accepit? Data ergo occasione sapienti, fecimus ex omni parte manifestum omne malum non esse, nisi quod fieri prohibet Deus: nec bonum, nisi quod fieri praecepit Deus. Cum ergo vel prohibita perpetraverit homo, vel jussa contempserit, actio eum efficit malum. Et ideo cum dixisset: Eripe me, Domine, ab homine malo; actiones ejus militiae exposuit, ut malos homines non naturae qualitas, sed operationum nequitia manifestet. Ait enim: Domine, libera me ab his qui cogitaverunt malitias in corde. Cessat generationis accusatio, ubi cogitationis pravitas increpatur. Tota, inquit, die constituerunt praelium. Cum audis praelium, pugnantes cave, sive quos vides, sive quos non vides. Nam et istos quos vides per illos scias, quos non vides excitatos. Quos enim vides, homines sunt. Quos autem non vides, spiritus nequam sunt. Age ergo et pugnantibus pugna. Et si auxilium poscis a rege, te repugnantem ostende. Linguae contra te pugnant, quas acuunt haeretici, sicut serpentes. His et tu esto sicut serpens astutus, et te simplicem, ut columbam esse civibus tuis, id est, catholicis solis ostende. Caeterum haereticis et cunctis contra veritatem venientibus, ipsis serpentibus esto astutior. Noli timere, jussum tibi est a Domino tuo: tam bona est astutia contra malitiam, quam benigna simplicitas circa justitiam. Occide haereticos, et Domini tui spiritali gladio interfice inimicos. Quid enim faciunt inimici Dei, id est, immundi spiritus? Volunt excludere de templo suo Dominum, id est, Spiritum sanctum. Et ipsi ibi volunt habitare, id est, in te. Templum Dei tu es. Et quid conantur haeretici? Volunt excludere a te veritatem, et in te intus fallaciam claudere. Occide utrosque, et assertiones falsas assertionibus veris exsupera, atque suggestiones daemonum divinae legis sententiis vince. Verum quia daemonia jejuniis et orationibus superari posse didicisti, tene ordinem belli, sicut te praesens psalmus edocet. Absconderunt enim superbi laqueos mihi. Quare superbi? Quia contemptores Dei. Quomodo absconderunt? Faciunt dulce videri quod amarum est, et aestimari bonum quod malum est. Et funes tetenderunt in muscipula pedibus meis. De pedibus mentis evidenter instrueris, quibus funes sunt tensae assertiones haereticorum, cum syllogismis vincula conantur innectere gressibus sanctis, ut videantur tibi vera esse quae falsa sunt. Funes etiam sunt suggestiones daemonum, quibus qui consenserit ligabitur ab eis: Juxta semitam, inquit, scandalum posuerunt mihi. Semitam ambulanti castitatis occurrit fornicationis stimulus. Semitam veritatis eunti occurrit assertio falsitatis. Quid ad haec? Clama: Obumbra, Domine, super caput meum in die belli, tu mihi esto galea tegens caput, ut non tradar in desiderio peccatorum. Cogitaverunt enim adversum me. Non tradas me, ne unquam exaltentur. Caput cicuitus eorum, sed labor labiorum eorum operiat eos, ut de suis sibimet assertionibus convincantur: verbi gratia, dicunt daemonia suggestionibus suis: Dulcis amplexus, suave osculum, delectabilis fornicatio. Ego dicam eis: Unius horae, immo unius puncti delectamentum est, sed est aeternae mortis interitus. Dicunt, verbi causa, haeretici assertionibus suis: Pater major est, Filius minor. Ego respondeam: Qui major est senescit et deficit: qui minor est juvenescit et similiter grandescit ut desinat. Deus autem, nec minor nec major est, quia sicut finem non habet, nec initium habuit. Semper fuit immutabilis Pater, et semper fuit cujus esset Pater, nec unquam fuit sine Spiritu sancto. Ac per hoc Pater nunquam fuit sine bonitate, quae est Filius; nunquam fuit sine sanctitate, quae est Spiritus sanctus. His itaque assertionibus tuis, labor labiorum eorum operiet eos, et cadent super eos carbones ignis, in spiritibus immundis, ut exurantur in haereticis et schismaticis, ut ad suum Dominum revertantur. Quod si permanserit in assertionibus suis perversus assertor, et vir linguosus non directus fuerit super terram, id est, dum est in corpore non direxerit vir linguosus ab assertionibus pravis linguam suam, injustus effectus injustitiae suae eum sententia comitabitur talis, ut eum mala cooperiant ad interitum sempiternum. Cognovi enim quoniam faciet Dominus judicium inopum, eorum sine dubio qui simpliciter incurrunt, qui, inopia sensus fatigati, venenosos cibos haereseos in esca percipiunt. Quid ergo putamus quod judicium futurum istos solos percutiat qui venenosas escas esurientibus tradunt? Ego aestimo ad illos magis tendere sententiam, qui eos cibo salubri non reficiunt. Si enim catholici doctores reficerent, haeretici subripere non valerent. Unde iste sermo comminantis judicium plus ad nos quam ad illos attingit. Nos enim, nos inquam, isto comminationis stimulo excitamur, quo facturus legitur Deus judicium inopis, et vindictam pauperis. Siquidem, ut propheta testatur, dicturus est: Ecce lac comedistis, et lanis cooperiebamini (Ezech. XXXIV), et oves meae a lupis invasae sunt; et dum non procurastis pascua salubria, ab inimicis meis eis sunt herbae morbidae procuratae. Caveant ergo omnes, qui possunt escas utiles esurientibus dare. Caveant, inquam, quia si ab ipsis vitales non acceperint cibos, ab hostibus mortales accipient, et judicabimur in judicio, quod erit judicium inopum, et vindicta pauperum. Tunc sine dubio, quando justi confitebuntur nomini sancto, et habitabunt recti cum Christo, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXL. Psalmus David. Domine, clamavi ad te, exaudi me; intende voci meae cum clamavero ad te. Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo, elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum. Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium circumstantiae labiis meis. Non declines cor meum in verba malitiae, ad excusandas excusationes in peccatis. Cum hominibus operantibus iniquitatem, et non communicabo cum electis eorum. Corripiet me justus in misericordia, et increpabit me; oleum autem peccatoris non impinguet caput meum. Quoniam adhuc et oratio mea in beneplacitis eorum, absorpti sunt juncti petrae judices eorum. Audient verba mea quoniam potuerunt, sicut crassitudo terrae erupta est super terram. Dissipata sunt ossa nostra secus infernum, quia ad te, Domine, oculi mei; in te speravi, non auferas animam meam. Custodi me a laqueo quem absconderunt mihi, et a scandalis operantium iniquitatem. Cadent in retiaculo ejus peccatores; singulariter sum ego donec transeam. COMMENTARIUM. Ordo psalmi qui fidem accepit in praesentis psalmi extenditur textum. Ibi enim dixit: Eripe me, Domine, ab homine malo, etc. Hic, Domine, clamavi ad te, exaudi me. Et ut ostenderet se de haereticis dixisse, qui cogitant malitias in corde, hic dicit: Non declines cor meum in verba malitiae, sed pone custodiam ori meo, et ostium circumstantiae labiis meis: ne forte dum studio defendendae veritatis conor multos proferre sermones, offendam et habeam partem cum hominibus operantibus iniquitatem. Sed quia hoc rogo, ut non communicer cum electis eorum, praesta mihi correptionem tuam, ut sit justus mihi imperans, cujus meus error corrigatur exemplo. Incomparabile donum Dei est, quando nobis quicunque super faciem terrae justus ostenditur. Habet Deus dives in omnibus, habet, inquam, habet servos, et benignos, et justos, sed non sumus digni notitiae eorum. Beatus cui conceditur Dei famulum nosse, qui corripiat in misericordia, et increpet in amore Dei. Vae autem mihi et meis similibus, quia in vicem nobis oleo capita impinguamus, et adulantes nobis invicem in praesenti positi, sanctos nos vocamus et non nos. Absentes vero nos ita mordemus, atque percutimus, ut recte canibus comparemur. Horum, inquit, oleum, id est, horum adulatio, non impinguet caput meum. At magis oratio mea in beneplacitis eorum, id est, oro ne placeant mihi quae beneplacita sunt eis, qui absorpti sunt juncti petrae. Judices eorum juxta petram sunt haeretici, non super petram: nam si super petram erant, absorberi non poterant. Nunc autem fundamentum petrae solidae relinquentes, juxta ipsam petram fabricant in arena, ubi nidos suos construentes, cum suis parvulis absorbentur. Non se, inquit, excusent, sermo propheticus, sed audiant verba mea, quoniam potuerunt; habent sensum, ingenium, intelligentiam. Audiant verba mea, tollant sua verba. Audiant, aperiant auditum suum verbis meis. Sicut crassitudo terrae eructuat super terram, ubicunque macra terra est, et sabulo arenaeque permixta, non excrepit. Pinguis autem terra ita se aperit, ut quasi os suum coelo apertum ostendat, ut quidquid e coelis fuerit missum, sitienter excipiat: ita, inquit, isti audiant verba mea sicut crassitudo terrae eructuat in fruge, frumenti, vini et olei, et quam pinguis sit infra se, super se eructuat. Dissipata sunt ossa nostra secus infernum. Graecus dicit, ossa eorum. Sive ergo nostra, sive eorum ossa secus infernum posita dissipantur. Sicut cera secus focum posita mollescit, in foco autem massa liquescit, et deperit; ita ossa nostra secus infernum posita mollescunt, in inferno autem massae liquescunt. Nam juxta infernum sunt, quando juxta illos sumus, qui nobis fomitem tribuunt delinquendi, sive quando illis cogitationibus non resistimus quae se ingerunt turpiter menti; sive quando societatem nostram diversitas sexus inquietat; sive quando talibus jungimur, quibus Christianae regulae non placet cursus, sive quando jungimur haereticis, et quasi sub specie amicitiae, cum his videmur inire conflictum, et non aperta fronte, ut Romani contra barbaros repugnamus. Ibi dissipantur ossa nostra juxta posita, et secus ipsum infernum collocata. Si vero uni horum per ipsam vicinitatem fuerimus adjuncti, non solum ossa, sed et ipsa anima dissipatur. Dicamus ergo cum clamore: Ad te, Domine, Domine, oculi mei, in te speravi, non auferas animam meam, non eam auferas de libro vitae, ubi sunt catholici, et in libro mortis inseras, ubi haereticorum conventicula condemnantur, sed custodi me a laqueo quem statuerunt mihi, et a scandalis operantium iniquitatem. Ibi enim retiaculum tetenderunt, ut in uno de quibus supra diximus capiant ibi, ubi cadunt peccatores, a quibus his alienus effectus, singulariter vivam donec exeam, sive transeam. Melius est enim mihi solitaria conversatio habens vitam, quam ut in multitudine conversatus, mortem incurram. Singulariter vivendum est, ubi societas vitae praesentis aeternae vitae commodis adversatur, cujus retiaculo oremus instanter, ut dirigatur oratio nostra in conspectu Dei, sicut thymiamatis incensum. Sic enim in Graeco psallitur: Dirigatur oratio nostra in conspectu Dei sicut thymiama, id est, ut in odorem suavitatis sacrificium nostrae orationis accipiat. Sacrificium nostrum vespertinum sit, id est, juxta finem lucis hujus, qua hora ab hac luce migramus. Tunc enim in sacrificio vespertino sumus, ibi est tota nostrae cogitationis ponenda intentio, ut levantes manus nostras in signo crucis, dum ad Dominum pergimus, gratulemur in Christo Jesu Domino nostro, qui in unitate Deitatis vivit et regnat cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLI. Intellectus David, cum esset in speiunca oratio. Voce mea ad Dominum clamavi, voce mea ad Dominum deprecatus sum. Effundo in conspectu ejus orationem meam, et tribulationem meam ante ipsum pronuntio. In deficiendo ex me spiritum meum, et tu cognovisti semitas meas. In via hac qua ambulabam, absconderunt superbi laqueum meum. Considerabam ad dexteram et videbam, et non erat qui cognosceret me. Periit fuga a me, et non est qui requirat animam meam. Clamavi ad te, Domine; dixi: Tu es spes mea, portio mea in terra viventium. Intende ad deprecationem meam, quia humiliatus sum nimis. Libera me a persequentibus me, quoniam confortati sunt super me. Educ de custodia animam meam ad confitendum nomini tuo; me exspectant justi, donec retribuas mihi. COMMENTARIUM. Cum a facie Saulis lateret in spelunca David profugus, istum psalmum legitur cecinisse. Voce, inquit, mea ad Dominum clamavi, et voce mea Dominum deprecatus sum. Effundo in conspectu ejus orationem meam et tribulationem meam ante ipsum pronuntio. In defectu enim, ait, spiritus mei, ibi cognovisti semitas meas. Ibi clama, o Christiane, ibi effunde in conspectu Dei orationem tuam, ibi tribulationem tuam pronuntia, non perditis rebus, non facultatibus, non agrorum finibus, vel his quae nobis deposito corpore necessaria penitus non sunt, sed in defectu spiritus tui, ibi esto sollicitus. Ibi enim cognoscuntur semitae tuae. Defectus spiritus nostri est, quando nos carnalium rerum necessitates aut delectationes invadunt. Ibi enim absconditi sunt laquei nobis a diabolo et ministris ejus. Tunc consideramus ad dexteram, id est, ad lectionem, ad orationem, ad psalmum, et non delectamur, sed sic redimus moesti, ut vix nosipsos agnoscere valeamus. Extranei nobis fiunt ipsi apices sancti, et quasi in extero positi, nosmetipsos agnoscere non valemus. Tunc periit fuga a nobis, et illud quod nobis clamat Apostolus: Fugite fornicationem (I Cor. VI), non surda aure transimus. Intus est enim malum, intus est hostis. Tunc quando perit ista fuga a nobis, et non est cogitatus, non compunctio ex affectu aliquo qui requirat animam; nec redit ad sensum meum ut requiram animam meam, et dicam illi: Age, actus meos noli perdere, quod tanto tempore laborasti. Haec nunc dico. Quare? Quia defecit in me spiritus meus, tempore quando in via qua ambulabam absconderunt laqueos mihi. Et quia periit fuga a me, aliud quo possim evadere penitus non habebo, nisi totis viribus clamem ad te, Domine: Pereant omnia quae in mundo sunt, tu spes mea; tu portio mea in terra viventium. Intende in orationem meam, quoniam humiliatus sum nimis. Tenent me peccata mea, et jugum suum posuerunt super me, per peccata mea principes vitiorum et criminum. Tu, libera me a persequentibus me, quoniam confortati sunt super me, et educ de carcere animam meam. Tunc enim carcerem patitur anima nostra, dum hinc inde nobis clausum ad lectionem, vel orationem, vel ad bonum cursum, sive mundi occupationes, sive corporeae delectationes efficiunt. Nec, ut quidam putant, corpus humanum carcerem audemus dicere, quod templum Dei Paulus apostolus esse testatur (II Cor. XVI): sed carcerem patimur, quando orare non delectat, quando fastidimur in spiritalibus cibis, et tunc necessitatum terrenarum claustris, nunc delectationum ostiis conclusi deficimus. Verus carcer animae in te est, pro quo totis viribus est clamandum ad Christum, ut educat de carcere hoc animas nostras ad confitendum nomini suo, ut incipiat eam delectatio confessionis excolere, quae deserta facta est orationis et lectionis, et spiritalis exercitii cultura cessante. Cum ergo ex hoc carcere eduxeris animam meam, et coepero recto tenore confiteri nomini tuo, tunc me exspectant justi donec mihi retribuas in Christo Jesu Domino nostro, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLII. Psalmus David, quando persequebatur eum filius suus Absalon. Domine, exaudi orationem meam, auribus percipe obsecrationem meam in veritate tua, exaudi me in tua justitia. Et non intres in judicio cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens. Quia persecutus est inimicus animam meam, humiliavit in terra vitam meam. Collocavit me in obscuris sicut mortuos saeculi, et anxiatus est super me spiritus meus; in me turbatum est cor meum. Memor fui dierum antiquorum, meditatus sum in omnibus operibus tuis, et in factis manuum tuarum meditabar. Expandi manus meas ad te: anima mea sicut terra sine aqua tibi. Velociter exaudi me, Domine, defecit spiritus meus. Non avertas faciem tuam a me, et similis ero descendentibus in lacum. Auditam fac mihi mane misericordiam tuam, quia in te speravi. Notam fac mihi viam in qua ambulem, quia ad te levavi animam meam. Eripe me de inimicis meis, Domine, quia ad te confugi; doce me facere voluntatem tuam, quia Deus meus es tu. Spirituus bonus deducet me in terram rectam; propter nomen tuum, Domine, vivificabis me in aequitate tua. Educes de tribulatione animam meam, et in misericordia tua disperdes omnes inimicos meos. Et perdes omnes qui tribulant animam meam, quoniam ego servus tuus sum. COMMENTARIUM. Sic inchoavit Psalmista, ut in terrorem mitteret omne humanum genus. Quis enim audeat Deo dicere: Exaudi me in veritate tua, et in tua justitia? Verum enim et justum est ut qui peccaverit puniatur acerrime. Coepisti, propheta, principio tali, aliquid jungendo subsequere, ut psallentes respirare possimus. Non intres, inquit, in judicio cum servo tuo. Hoc ergo voluisti dicere: Justitia tua est, ut Dominus in judicio intrare cum servo contemnas. Quis enim ad comparationem tuam justificabitur homo, quamvis sanctum, electum, et mundum, et laudabilem in conspectu tuo, id est, ad comparationem tuam, sive divina judicia, sive humana probare non possunt. Omnis enim pulchritudo te praesente deformis est. Omnis fortitudo te praesente infirma. Omnes divitiae te praesente mendicitas. Omnis justitia humana te praesente injustitia. Et ut vicinam justitiae tuae justitiam humanam exquirere desinas, quaeso, quoniam persecutus est inimicus animam meam, humiliavit in terra, id est, in corpore vitam meam, collocavit me in obscuro sicut mortuum saeculi. Tanta me obscuritate suae circumdedit fraudis, ut mortuum me apud Deum credens, putarem me nullum recuperationis apud justitiam tuam auditum invenire: ideo anxiatus est in me spiritus meus, et in me turbatum est cor meum. Coepi recordari dierum antiquorum, quantis pro misericordia subvenire dignatus es. Et meditatus sum in omnibus operibus, quibus didici omnibus te deprecantibus subvenire. Et ideo ego expandi manus meas ad te, quia anima mea sicut terra sine aqua, sic in peccatis sicca facta est, quasi quae non habeat aquam baptismatis. Velociter exaudi me, Domine, defecit spiritus meus, id est, spiritalis in me vita defecit. Non avertas faciem tuam a me, et ero similis descendentibus in lacum, id est, similis ero in morte damnatis. Non tamen particeps, sed similis: similis, quia peccavi; et non particeps, quia ad tuam misericordiam convolavi. Fac ergo auditam mihi mane misericordiam tuam, quoniam in te speravi, Domine. Ideo mane posuit, quia tandiu noctem et tenebras patimur, quandiu pietas divina compungat, clementia pietatis indulgeat. At ubi vox coeperit poenitentis audiri, et lux indulgentis ostendi, nox omnis abscedit, et initium lucis accedit, in qua luce non erramus, sed quasi in die positi, honesti ambulamus. Notam enim nobis faciet viam qua ambulemus in lucem, si ad ipsum levaverimus animas nostras. Sicut enim in tenebris positi lucem indigent, ita in luce positi ducem qui liberet ab errore. Et ideo dicendum est ab his qui in luce sunt: Notam fac mihi viam in qua ambulem, quoniam ad te levavi animam meam. Eripe me de inimicis meis, quoniam ad te confugi. Qui ad patronum vadit, sic se ab eo liberari postulat, si ut ejus agnoscat voluntatem exorat. Dubius est enim de patrono susceptus, si non et suam indicaverit voluntatem. Et ideo postea quam dixit Deo: Ad te confugi, adjecit: Doce me facere voluntatem tuam. Vis ergo, o homo, habere patronum Dominum, disce voluntatem ejus. Fac quod vult, et faciet quod vis. Diximus ergo patrono: Eripe me de inimicis meis. Inimici nobis sunt spiritus immundi, qui tunc a nobis fugiunt, quando in nobis sentiunt Spiritum sanctum. Et ideo rogandus est Spiritus sanctus, ut ipse deducat nos in terram. Terra enim corporis nostri tunc recta est, cum in ea est Spiritus sanctus. Et quotiescunque suam viam nobis spiritus nequam ad ambulandum ingesserit, toties deducet nos in terram rectam; et si nostra merita desunt, immo quia desunt: ipse tamen propter nomen suum vivificat nos in aequitate sua. Hoc aequitatis suae judicio statuens, ut perdat omnes inimicos nostros, qui ideo nobis inimici sunt, quia nos servi esse Domini studemus. Hanc, inquit, ob causam perdes omnes inimicos meos. Quoniam servus tuus sum. Non ergo aliunde inimicos habentes, nec pro quibuscunque terrenis actibus adversarios, sed ideo inimicitiis daemonum aut hominum laboramus, quoniam servi Domini esse studemus. Non timeamus inimicitias eorum, quia illis pereuntibus nos liberabimur a Christo Domino nostro, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto nunc et semper, et in omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLIII. Psalmus David adversus Goliath. Benedictus Dominus Deus meus qui docet manus meas ad praelium, et digitos meos ad bellum. Misericordia mea et refugium meum, susceptor meus et liberator meus. Protector meus, et in ipso speravi, qui subdit populum meum sub me. Domine, quid est homo, quia innotuisti ei, aut filius hominis quia reputas eum? Homo vanitati similis factus est, dies ejus sicut umbra praetereunt. Domine, inclina coelos tuos et descende; tange montes, et fumigabunt. Fulgura coruscationem, et dissipabis eos; emitte sagittas tuas, et conturbabis eos. Emitte manum tuam de alto, eripe me et libera me de aquis multis, et de manu filiorum alienorum. Quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum, dextera iniquitatis, Deus, canticum novum cantabo tibi, in psalterio decachordo psallam tibi. Qui das salutem regibus, qui redemisti David servum tuum, de gladio maligno eripe me, et erue me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis. Quorum filii sicut novellae plantationes in juventute sua. Filiae eorum compositae, circumornatae ut similitudo templi. Promptuaria eorum plena, eructantia ex hoc in illud. Oves eorum fetosae abundantes in egressibus suis, boves eorum crassae. Non est ruina maceriae, neque transitus neque clamor in plateis eorum. Beatum dixerunt populum cui haec sunt. beatus populus cujus Dominus Deus ejus. COMMENTARIUM. Benedictus Dominus Deus meus qui docuit manus meas in praelio. Tempore quo Moyses levabat manus ad Deum, et vincebatur Allophylorum turba pugnantium; cumque eas deposuisset, victi vincebant. Docuit ergo manus nostras in praelio, non armis, sed precibus pugnaturas. Docuit etiam digitos nostros ad bellum, ut dum bellum sive visibilium, sive invisibilium senserimus hostium, nos digitis armemus frontem triumpho crucis, et securi animo dimicemus, dicentes Domino: Tu misericordia mea, tu refugium meum, tu susceptor meus, tu liberator meus, tu enim subdes populos subtus me. Infestum populum cogitationum malarum insurgentem super me subdes subtus me. Ut quid autem memoratur pugnam? quid praelium? quid bellum? quid autem Deus aeternus innotescere voluerit homini, si homo vanitati similis factus est? Moritur enim, et dies ejus sicut umbra praetereunt. Quid ergo lex, quid comminatio peccatoribus, quid terror incredulis, si paucorum dierum vita finem accipiens, effectum sui ulterius non habebit? Haec audiens apostolus Paulus increpat dicens: Si in hac vita tantum sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus (I Cor. XV). Et ideo psalmus praesens audi quid sentiat. Quasi dicat: Quoniam vitam aeternam esse homines prophetis tuis praedicatoribusque non credunt, tu ipse per te inclina coelos tuos, et descende. Inclinavit autem coelos, quando? Cum in forma Dei esset, essetque aequalis Deo Patri, exinanivit seipsum, formam servi suscipiens (Philip. II): inclinavit coelos, ut si dicas, verbi causa, imperatori: Dum te tu humilias, inclinas omne palatium. Inclinavit ergo coelos, et descendit, ut tangeret montes, ut fumigarent. Montium fumus nubes creat, quas producens Deus de thesauris suis fundit in terram, ut terra proferat omne fructuum genus, quo esurientium corpora nutriantur. Cum descenderet Deus in Christo, ut mundum conciliaret sibi (II Cor. V), tetigit montes et fumigati sunt; id est, tetigit apostolos suos, et fumum nubium reddiderunt, quorum tanta fuit imbrium pluvia, ut in toto orbe terrarum venae fontium replerentur, quibus omne ablueretur facinus, et lavaretur omne peccatum. Verum qui ad eum pervenire nos prohibet princeps hujus mundi, cum spiritibus suis et hominibus qui colunt eum, tu mitte sagittas tuas contra eum, et libera me de aquis multis, ut uno fonte baptismatis fruar. Libera me de manu Allophylorum, quorum os loquitur vanitatem, et dextera eorum non est dextera pietatis, quae vestitum exspoliat, et sive temporalibus, sive, quod est acerbius, aeternis opibus nudat. Quibus dum me liberaveris, inquit, Domine, in cantico novo cantabo tibi, id est, in novitate vitae ambulans. In psalterio decem chordarum psallam tibi, decem praecepta legis suscipiens, et decem plagis Aegyptum percussam fugiens: psallam tibi, tibi psallam, qui das salutem regibus, id est, qui das aeternam vitam victoribus vitiorum. Quia ii vere reges sunt, qui participes regni Dei creduntur. Quis autem eos alius liberat, nisi idem Deus, qui liberavit David servum suum? Hunc enim eumdemque Deum Marcion negat, similiter Apelles, et Valentinus, et Manichaeus. Infideles et miseri, dum nolunt ab ipso Domino liberari, in aeternum damnari non metuunt, a quibus nos ipse qui liberavit David ipse liberet. Quia os eorum loquitur vanitatem, et, ut supra diximus, dextera eorum dextera iniquitatis. Hos sane asserit loqui vanitatem in hoc Ioco, qui servientiun. Deo paupertatem ridicule abutuntur, dicentes: Ut quid inedia laborant colentes Dominum? Et quid opibus affluunt contemnentes? Ignorant medicum his parcimoniam imperare et continentiam praecipere, in quibus salutem venarum motibus deprehendunt. Quos vero morituros agnoscunt, sinunt suis omnibus delectationibus consentire. Quale est ut de his dicas quia laeti sunt in filiis fortibus, et filiabus ornatis, ac de promptuariis plenis, de fetosis ovibus, de bobus crassis. Qui cum omnia temporalia habeant, Dominum tamen qui est aeternus non mereantur habere propitium. Quique cum acceperint finem temporalis laetitiae, aeternae tristitiae poenas assumunt. Econtra hi quos vides lugentes et flentes, et in Dei timore constitutos egentes, cum finem fecerint flendi, aeterni eos gaudii suscipit fructus. Dicant ergo increduli beatum populum habentem copiose quae mundi sunt; nos autem hunc solum populum beatum dicamus, cujus est Dominus Deus ejus in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLIV. Laudatio ipsi David. Exaltabo te, Deus meus rex, et benedicam nomini tuo in saeculum, et in saeculum saeculi. Per singulos dies benedicam tibi, et laudabo nomen tuum in saeculum et in saeculum saeculi. Magnus Dominus et laudabilis nimis, et magnitudinis ejus non est finis. Generatio et generatio laudabit opera tua, et potentiam tuam pronuntiabunt. Magnificentiam gloriae sanctitatis tuae loquentur, et mirabilia tua narrabunt. Et virtutem terribilium tuorum dicent, et magnitudinem tuam narrabunt. Memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt, et judicia tua exsultabunt. Miserator et misericors Dominus, patiens et multum misericors. Suavis Dominus universis et miserationes ejus super omnia opera ejus. Confiteantur tibi, Domine, omnia opera tua, et sancti tui benedicant tibi. Gloriam regni tui dicent, et potentiam tuam loquentur. Ut notam faciant filiis hominum potentiam tuam, et gloriam magnificentiae regni tui. Regnum tuum regnum omnium saeculorum, et dominatio tua in omni generatione et generatione. Fidelis Dominus in omnibus verbis suis, et sanctus in omnibus operibus suis. Allevat Dominus omnes qui corruunt, et erigit omnes elisos. Oculi omnium in te sperant, Domine, et tu das escam illorum in tempore opportuno. Aperis tu manum tuam, et imples omne animal benedictione. Justus Dominus in omnibus viis suis, et sanctus in omnibus operibus suis. Prope est Dominus omnibus invocantibus eum, omnibus invocantibus eum in veritate. Voluntatem timentium se faciet, et deprecationem eorum exaudiet et salvos faciet eos. Custodit Dominus omnes diligentes se, et omnes peccatores disperdet. Laudationem Domini loquetur os meum, et benedicat omnis caro nomini sancto ejus in saeculum et in saeculum saeculi. COMMENTARIUM. Exaltatur Deus ab homine, quando Spiritum sanctum, quem in se per consecrationem baptismatis sacri suscepit non terrenis et humillimis cogitationibus humiliat; sed eum coelestibus desideriis et excelsis exaltat, ita ut per singulos dies benedicat Dominum, et quasi qui nuper inchoaverit, sine fastidio serviat illi, cui generatio et generatio confitetur, generatio Judaeorum et generatio gentium. In lege Moysi et prophetarum illa, ista in Evangeliorum et apostolorum doctrina virtutem terribilium tuorum dicent, ut notam faciant filiis hominum potentiam tuam: ostendentes quia regnum tuum, Domine, regnum sit omnium saeculorum; et ita sit dominatio in omni generatione et progenie, ut non sit gens neque regnum, in quo non tuus filius praedicetur. Fidelis es enim, Domine, in verbis tuis quibus promisisti daturum te nobis qui allevaret omnes qui ruunt in hoc mundo, et qui erigeret omnes quos alliserat inimicus. Oculi enim omnium credentium sperant in te, Domine. Spe enim salvi facti sunt (Rom. VIII), quibus dedisti escam in tempore opportuno, quando aperuisti manus tuas in cruce. Tu suscepisti maledictiones nostras, et nobis dedisti benedictiones tuas, proximus es enim omnibus. Omnibus, inquam, te invocantibus in veritate, id est, qui te in Domino nostro Jesu-Christo invocant. Ipse est enim veritas, et voluntatem non contemnentium te facies, et orationem eorum exaudies, in quibus te pro rebus aeternis exorant. Custodit Dominus, inquit, omnes qui diligunt eum. Videamus qui sunt qui diligunt eum; ipsum interrogemus, ipse dicat qui sint diligentes eum. Audiamus eum dicentem: Qui audit verba mea, et facit ea, hic est qui diligit me (Matth. VII; Joan. XIV); qui autem non faciunt ea, omnes peccatores hos a se rejiciet atque disperdet. Laudem ergo Domini loquatur os nostrum, discedant ab eo universae detractiones. Ea quae novimus in fratribus laudanda memoremus. Alios sibi testes inveniant aliena peccata: nos nostri accusatores, nostrique tantum vituperatores effecti, semper in Dei laudibus atque in Dei benedictionibus occupemur, agentes ei gratias in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLV. Alleluia. Lauda, anima mea, Dominum; laudabo Dominum in vita mea; psallam Deo meo quandiu fuero. Nolite confidere in principibus, neque in filiis hominum in quibus non est salus. Exibit spiritus ejus et revertetur in terram suam, in illa die peribunt omnes cogitationes eorum. Beatus cujus Deus Jacob adjutor ejus, spes ejus in Domino Deo ipsius, qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt. Qui custodit veritatem in saeculum, facit judicium injuriam patientibus, dat escam esurientibus. Dominus solvit compeditos, Dominus illuminat caecos, Dominus erigit elisos, Dominus diligit justos, Dominus custodit advenas, pupillum et viduam suscipiet, et vias peccatorum disperdet. Regnavit Dominus in saecula, Deus tuus, Sion, in generatione et generationem. COMMENTARIUM. Laudat anima nostra Dominum, quando opera nostra in Dei laudibus exercentur. Et laudamus Dominum in vita nostra, id est, in moribus nostris. Psallamus ergo Deo nostro quandiu in isto corpore sumus, non confidentes in hominibus qui hodie dominantur, et cras sepeliuntur, quia exiet ab eis spiritus, et hi revertentur in terram de qua assumpti sunt, ex ipsa die pereunt cogitationes eorum. Illae utique, quae eos non sinebant quiescere, emamus, vendamus, fabricemus, pugnemus. Haec et his similia cogitationum genera, subito momento uno pereunt. Beatus ergo est, qui sibi spem ponit in Domino Deo qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt. Custodit enim veritatem in saecula; tempore quo se putant fallaces vincere per mendacium, ille veritatem custodit, ut faciat judicium quibus non in isto saeculo nec in futuro perit veritas a Deo. Ideo enim et judicem eum credimus esse venturum, quia custodit veritatem, ut faciat tunc judicium injuriam patientibus. Qui nunc dat escam esurientibus, ipse erigit per se elisos per Adam, et per eumdem compeditos exsolvit. Ipse caecos illuminat, ipse dirigit justos, ipse custodit advenas. Hos utique qui se peregrinos in hoc exhibent mundo, et propter quam sunt renati patriam concupiscunt. Orphanum enim custodiet, qui pro nomine Dei parentes suae deserit carnis. Et ipsum diabolum, qui est via peccatorum, exterminabit ipse qui est Deus tuus, Sion. Deus utique Ecclesiae catholicae, unus in Trinitate, trinus in unitate, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLVI. Alleluia. Laudate Dominum, quoniam bonus est psalmus; Deo nostro sit jucunda decoraque laudatio. Aedificans Jerusalem Dominus, dispersiones Israel congregabit. Qui sanat contritos corde, et alligat contritiones eorum. Qui numerat multitudinem stellarum, et omnibus eis nomina vocans. Magnus Dominus noster, et magna virtus ejus, et sapientiae ejus non est numerus. Suscipiens mansuetos Dominus, humilians autem peccatores usque ad terram. Praecinite Domino in confessione, psallite Deo nostro in cithara. Qui operit coelum nubibus et parat terrae pluviam. Qui producit in montibus fenum, et herbam servituti hominum. Qui dat jumentis escam ipsorum et pullis corvorum invocantibus eum. Non in fortitudine equi voluntatem habebit, neque in tibiis viri beneplacitum erit ei. Beneplacitum est Domino super timentes eum, et in eis qui sperant super misericordia ejus. COMMENTARIUM. Laudemus Dominum quoniam bonus est psalmus. Psalmus bonus est in quo Deo nostro sit jucundatio. Aedificat enim Jerusalem Dominus, et dispersiones Israel congregat. Quotidie eam aedificat Dominus, quotidie Ecclesiam suam per credentes aedificat: et eos qui ab ea dispersi sunt, ad eam revocans, iterum congregationi associat. Sanat poenitentes contritos corde, et alligat contritiones eorum, qui numerat multitudinem stellarum et omnium earum nomina vocat. Licet potestas virtutis ejus his virtutibus sit parata, et hoc eum posse facere non ambigat, nisi qui omnipotentem esse non credit; tamen numerare multitudinem stellarum eum credamus in sanctis, his qui in tenebris mundi positi, per coelum suos dirigunt cursus, dantes solatium luminosi aspectus sui his qui coelum aspiciunt: quae stellae pro merito actuum suorum amplius minusve resplendent, in quibus magnus Dominus noster, et magna ejus ostenditur virtus. Per hominem enim magnificatur ab hominibus, per hominem ab hominibus blasphematur. Et sicut his vae per quos nomen Domini blasphematur, ita hi benedicti sunt, per quos magna ejus virtus ostenditur, et innumerabilis ejus sapientia declaratur, per quam superbos projicit, et mansuetos suscipit, et humiliat peccatores ad terram, ut a terra eos exaltet ad coelos. Omnis enim qui se humiliat exaltabitur (Luc. XIV), id est, qui agens poenitentiam, sua peccata Domino confitetur. Incipite ergo in confessionibus Domino, et psallite ei in cithara. Cithara habet lignum crucis, habet chordas ex interioribus ovium, habet ex Evangeliis plectrum; sonet ista cithara, et imbrem de coelo venientem annuntiet. Operuit enim coelos nubibus, id est apostolis suis tradidit faciem coelorum suorum et praecepit eis ut dent terrae pluviam, et omnes gentes terrenas, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, coelesti nimbo perfundant. Haec pluvia producit in montibus fenum quo alantur simpliciores, quippe ex quibus pars maxima in Dei populo comprobatur. Non enim possunt spiritualium cibo refici hi qui terrenis actibus occupati, membra tamen videntur Ecclesiae. Hi montes, id est, apostoli, non ut ipsi verticibus mentium suarum altitudines rerum coelestium in cibo offerunt. Perfectorum enim est solidus cibus (Heb. V). Quis enim cum eis disputet de jejuniorum perseverantia, de diurna et nocturna occupatione, eruditioni divinae conjuncta? quis de minutis suggestionum? quis de contemptu omnium rerum labentium? quis de contemptu omnium vitiorum? Quis cum eis agat de invisibilibus profectibus, ut si quis episcopus Deo, si quis pontifex Christo, per invisibiles conatus et gradus quos in corde suo disposuit, ut quandiu de isto corpore exeat, ascendat et nunquam descendat, offerens corpus suum Deo hostiam vivam; quotidie seipsum ita corpori Christi associans, ut corpus ejus corpori Christi admixtum unum corpus secundum Apostolum (I Cor. X) fiat? Haec et his similia dantur in cibo, qui cum Paulo possunt dicere: Mihi mundus crucifixus est et ego mundo (Galat. VI). Sicut ergo ostendimus spiritualium cibum solidum virorum perfectorum, ostendamus nunc jumentorum fenum, quod producunt hi quos supra diximus montes. Omne, inquit, quod in macello venun datur emite [manducate], nihil interrogantes (I Cor. X). Item: Tu quis es, qui contristas fratrem tuum in manducando? Item: Qui se non continet, nubat (I Cor. VII). Item: Qui dat nuptum filiam, bene facit (Ibid.). Item: Volo adolescentulas viduas nubere (I Tim. V). Hoc fenum montes vicini coelis, qui in terra positi dicunt: Nostra autem conversatio in coelis est (Philipp. III), jumentis producunt, quibus consuetudo carnalis imperat sola; et ipsi consuetudini carnali lex ponitur: quam sequens conjux conjugi placeat, servus Domino, filii carnales parentibus carnalibus, parentes carnales filiis carnalibus. His herba servitute offertur datur ut jumentis esca, et ut pullis corvorum invocantibus eum. Corvi enim fuerunt patres nostri, qui in nigredine idololatriae permanentes, ad arcam nunquam reversi sunt. Nos vero pulli eorum sumus, qui invocamus Dominum. Qui non in viribus equi voluntatem habebit. Non enim virtute terrena vinci potest, qui contra nos terrena virtute non pugnat. Vires ergo equi terrenae vires sunt, quas Deus non in sua voluit extollentia gloriari, sed de sua pietate sperare permisit. Nec in viribus, inquit, equi, nec in tabernaculis viri beneplacitum est ei, id est, in confidentia habitationis suae. Unde et Graecus non dicit in tabernaculis, sed in tibiis. Sive ergo, inquit, in cursu equi confidentem, sive in suis tibiis praesumentem contemnet Dominus. Quod nos latius dicimus: Qui confidit in libertate arbitrii sui, quod per hanc fugiat, persequentem incurrit. Qui confidit in virtute cursus sui spiritalis, quod possit in tibiis suis stans immobilis permanere, non permanet. Nec ista dicens excludo, ne coneris stare; sed moneo ne te putes per liberum solum arbitrium fugere. Currat equus, sit paratus ad bellum. Sic enim scriptum est: Equus paratur ad diem belli, Dominus autem salutem tribuit (Prov. XXI). Tamen dum curris dicito: Deus virtutem tribuit equo meo, ut curreret. Deus dedit tibiis meis perseverantiam ut starem. Non ergo putes quod te libertas arbitrii tui ita habeat, quasi navem per quam vis evadere barbaros de littore, per quam vis evadere fluctibus pelagi, per quam vis ad patriam quam desideras pervenire; sed si Dominus imperaverit ventis prosperis, et adversis flatibus silentium dederit, si latentes vados demonstraverit, et somnum tulerit gubernantibus nautis, et absque laesione portum ingredi fecerit, ages post haec gratias Deo, non navi; gratias Deo, non nautae (Rom. X). Nec ista dicentes excludimus navem et nautas, sed magis et navem ornamus et nautas, quibus Deum praesulem confitemur. Si enim navis non fuisset, utique quod Dominus gubernaret non esset. Si nautae non essent, quos Dominus excitaret non essent. Si vela non essent, non essent quibus daret prospera flabra ventorum. Ita ergo dicamus: Si arbitrium in te non fuerit bonae voluntatis, non erit tecum pax Dei. In terra enim pax Dei cum hominibus bonae voluntatis. Objicitur huic loco nos hoc ita dicere, ut videamur hominis voluntatem ostendere, quod Dei gratiam antecedat. Vigilanter age, et non calumniose, et vide gratiam Dei generalem super omne hominum effusam genus. Omnes antecedit gratia multiplici largitate diffusa. Descendit de coelo Deus homine non volente. Docuit exemplo et verbo, homine non rogante. Signa multa et virtutes ad se manifestandum exercuit, homine etiam prohibente. Mortalitatem nostram suscepit, homine ignorante; irrisus, crucifixus, inter homicidas mortuus, sepultus, resurrexit, et in coelos ascendit. Haec omnia ad hominis salutem, ad hominis liberationem, ad hominis redemptionem, ad hominis coronam, ad hominis gloriam exercuit Christus. Nota tibi, calumniose, quod dico ad hominis salutem, non volentis neque currentis. Quid est ergo quod legimus? Ostendimus tibi antecedentem gratiam Dei generalem omnium hominum bonam voluntatem. Nota tibi, praedestinate, quod loquor, omnium generaliter bonam voluntatem Christi gratia hoc ordine quo diximus antecedit, si tamen pro omnibus natus, si tamen pro omnibus passus. Si non negas pro omnibus mortuum, si cum Apostolo asseris quod omnes homines vult salvos fieri (I Tim. II); age nunc, tolle te a generali gratia, ad specialem accede, et similiter cum Apostolo clama: Non omnis generaliter homo salvus erit, sed omnis homo, quicunque invocaverit nomen Domini, hic salvus erit. Vade ergo ad officinam medici, qui ultro venit ad civitatem nostram. Non utique nobis rogantibus, omnibus nobis medicus supervenit, officinam aperuit et vocem emisit, qua ac si praeco exclamans dixit: Venite ad me omnes (Matth. XI). Jam modo post hanc vocem antecedit voluntas gratiam. Si enim volueritis, inquit, et audieritis me, quae bona sunt terrae edetis. Si autem nolueritis, gladius vos comedet (Isai. I). Sicut ergo antecessit gratia voluntatem hominis, in ostensione sui, et in adapertione veritatis; ita antecedit voluntas hominis gratiam Dei. Non enim prius baptizaris, et sic velle incipis credere; sed prius voluntatem tuam perfectam exhibes sacerdoti, et confessionem tuam tuis labiis pandis, et ita demum ad Dei gratiam ut consequaris attingis. Quam consecutus confiteberis, quia omnia Dei dona credendo et desiderando consecutus es. Et ita demum ultimum hujus psalmi cantabis: Quia beneplacitum est Domino super timentes eum, et in eos qui sperant in misericordia ejus, excludere volens extollentiam humanitatis, voluntatem Divinitatis expressit. Scit enim Deus hostem nostrum tunc nobis posse subrepere, cum nos sine timore divino repererit. Et ideo ad remedium nostrum pronuntiavit hoc dictum, quasi qui diceret: Beneplacitum est Deo super eos qui a diabolo liberantur. Non enim Deus affectu ducitur, ut ab hominibus timeatur, sed misericordia totus misereri dum studet homini, vult ex imperio timoris fieri quod profuturum ipsi homini pro certo cognoscit. Sicut qui litteras docent, timorem discentibus et terrorem inducunt, non utique necessarium magistris, sed valde discipulis profuturum. Et sicut illos exhorrent qui sine timore et sine spe sunt, sciunt enim eos ad eruditionem pervenire non posse; ita in eos dilectionem se habere commemorant, qui timent eos, et in eos qui sperant in eruditione eorum. Et hoc de hominibus tantum longe est a comparatione Dei, quantum longe est a divinitate humanitas. Humana enim natura imbecilla cum sit, minime sane absque divini nutus subsidio praestare quidquam boni potest. Sed comparatio ad apertionem rei dictae ad spem nos et misericordiam divinam impellat, ut eorum participes faciat, super quos est beneplacitum Domino, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLVII. Alleluia Aggaei et Zachariae. Lauda, Jerusalem, Dominum, lauda Deum tuum, Sion. Quoniam confortavit seras portarum tuarum, be nedixit filiis tuis in te. Qui posuit fines tuos pacem, et adipe frumenti satiat te. Qui emittit eloquium suum terrae, velociter currit sermo ejus. Qui dat nivem sicut lanam, nebulam sicut cinerem spargit. Mittit crystallum suam sicut buccellas, ante faciem frigoris ejus quis sustinebit. Emittet verbum suum et liquefaciet ea, flabit spiritus ejus, et fluent aquae. Qui annuntiat verbum suum Jacob, justitias et judicia sua Israel. Non fecit taliter omni nationi, et judicia sua non manifestavit eis. COMMENTARIUM. Lauda, Jerusalem, Dominum. Non pro una re laudatur a civitate sancta Dominus. Causas ergo laudis ejus, ac si interrogaret ipsa civitas eum qui eam hortaretur ad laudes, audit sibi ab exhortante expositas. Inquit: Eum lauda, quia confortavit seras portarum tuarum. Vides ergo quia, ut supra diximus, nostrum est serare portas, hostibus impetum facientibus, sed Domini est confortare seras portarum Jerusalem; ergo est civitas Jerusalem in qua prophetae habitant, in qua Christus praedicat, et virtutes diversas exercet, in qua patitur crucem, in qua omnium sunt genera peracta virtutum. Qui ergo haec omnia intus in anima sua die noctuque meditatur, habens intra se prophetas, Christum et apostolos, civitas Jerusalem factus, claudit portas inimico et angelis ejus, et necesse est ut seras fidei clausis ingressibus mittat. Nam fides, spes, charitas, tres serae sunt missae contra diabolum; sed et fides deficit, et spes mollescit, et charitas refrigescit, nisi dono fuerint sancti Spiritus confortatae. Cum ergo confortatae fuerint serae portarum tuarum, benedicentur filii tui in te. Filii tui sunt, qui tuo informantur exemplo, sive in bono, sive in malo. Hi ergo, inquit, in te benedicentur, si serae portarum tuarum in te fuerint confortatae: ponitur finis tuus in pace dum dies advenerit ut exeas de mundo, et actibus tuis omnibus finem imponas Pax erit cum Deo finis tuus, in quo cum exire coeperis, adipe frumenti satiat te. Ipse hoc facit qui emittit eloquium suum terrae, id est, qui verbum suum misit in Mariam. Et tam velociter currit sermo ejus, ut cum per tot millia annorum in sola Judaea notus fuerit Deus, nunc intra paucos annos, nec ipsos Indos lateat a parte Orientis, nec ipsos Britones a parte Occidentis, ubique currit velociter sermo ejus, qui dat nivem sicut lanam. Lanam voluit pro tegmine memorare. Si fuerint, inquit, peccata vestra sicut coccinum, velut lanam efficiam (Isai. I). Docens ergo eos qui adipe frumenti satiantur, quod candidi una die in albis vestibus per totum orbem procedant, his Dominus nebulam sicut cinerem spargit. Nebula quae sicut cinis spargitur, pruina quae fruges universas intra terrae viscera clausas impinguat, quae quanto plus incubuerit satis, tanto uberius proficit in aristis. Pruinam ergo nos in istis quos adipe frumenti satiat Dominus, ponimus tentationum afflictiones, quibus eo amplius proficiunt in futuro, quanto plus fuerint in praesenti perpessi. Dehinc mittitur crystallum tanquam frusta panis. Crystallum hoc grandinis memorat Dei lapidationem, quam panibus fractis et buccellis assimilat. Caeduntur enim credentes ut metalli cujuscunque materia, non ut moriantur, sed ut ad statum a quo ceciderant revocentur. Additur quod ante faciem frigoris ejus nullus subsistat. Verum quia fidelis est, et non patietur eos tentari supra quam possunt (I Cor. X), mittit verbum suum et liquefaciet ea, id est, renatis flavit Spiritus sanctus, et fluunt aquae ex oculis, ut istae aquae lavent sordes omnes, et maculas abluant peccatorum. Et quis est qui haec facit? quis utique alius, nisi is qui pronuntiat verbum suum Jacob, justitias et judicia sua Israel? Ubicunque Israel est, qui videt Deum, ibi justitiam Deus ostendet suam. Deus enim sicut ad indulgendum flentibus et poenitentibus pius est, ita ad reddendum pro justitia laborantibus justus. Non fecit taliter omni nationi sicut isti, utique nationi quae die noctuque spem suam Deo et charitatem ostendit. Et nulli judicia sua manifestat, nisi his qui Domini mandata respiciunt credentes quod ipse nos in suo judicio censeat adjuvandos, cui gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLVIII. Alleluia Aggaei et Zachariae. Laudate Dominum de coelis, laudate eum in excelsis. Laudate eum, omnes angeli ejus; laudate eum omnes virtutes ejus. Laudate eum, sol et luna; laudate eum, omnes stellae et lumen. Laudate eum, coeli coelorum, et aquae quae super coelos sunt laudent nomen Domini. Quia ipse dixit et facta sunt, ipse mandavit et creata sunt. Statuit ea in saeculum et in saeculum saeculi: praeceptum posuit et non praeteribit. Laudate Dominum de terra, et dracones et omnes abyssi. Ignis, grando, nix, glacies, spiritus procellarum, quae faciunt verbum ejus. Montes et omnes colles, ligna fructifera et omnes cedri. Bestiae et universa pecora, serpentes et volucres pennatae. Reges terrae et omnes populi, principes et omnes judices terrae. Juvenes et virgines, senes cum junioribus laudent nomen Domini, quia exaltatum est nomen ejus solius. Confessio ejus super coelum et terram, et exaltavit cornu populi sui. Hymnus omnibus sanctis ejus, filiis Israel, populo appropinquanti sibi. COMMENTARIUM. Consuetudo, immo vis quaedam naturaliter imperat pullis ut suo cantu a nocte dividant noctem. Qui clamant quidem ut alios excitent, ipsi vero cunctis vigilantibus dormiunt. Quod ergo ad ruborem dixerim nostrum, qui excitamus ad laudem Dei eos qui in coelo sunt, dicentes: Laudate Dominum vos qui estis in coelis, laudate eum et vos qui estis in excelsis. Sed et soli, et lunae, et stellis, et lumini, et coelis coelorum, et aquis quae sunt super coelos, ut laudent Dominum imperamus. Ipsi vero dormimus, cum talia opera non facimus, in quibus laudetur Deus et benedicatur nomen ejus. Sed, quod pejus est, et quod sine gemitu dicendum non est, per nos nomen Domini blasphematur, cum in judicio personas accipimus, cum ad vestimentum, et ad annulos, et ad glorias hominum attendentes, personas pauperum refutamus. Ille quem tu tacere putas, gemet contemptus, abjectus, et pro nihilo habitus, nomen beatum lacessit blasphemiis; quid ergo ad laudes Dei, et de coelis angelos et omnia quae in eis sunt excitamus; et de terra etiam ipsos dracones, et serpentes, et volucres, et ignem, et grandinem, et spiritum tempestatis vocamus; invitamus montes et colles, ligna fructifera universa, reges ipsos et principes, et omnes judices, omnem juventutem et omnem senectutem, virgines, juvenes, et omnia quae sub coelo sunt? Omnes ad laudem Domini excitamus, provocamus, hortamur et infelices ipsi dormimus. At utinam dormiremus somno carnis et non inconsiderationis nostrae soporaremur gravedine! Ecce omnia in unum quae excitavimus convenerunt, ipsi dracones nos et serpentes et bestiae et universa pecora increpabunt, dicentes: Quid nos excitatis ad laudes Dei? convenimus ut vobiscum Deum laudaremus, et invenimus vestro vitio viduas blasphemantes nomen sanctum. Pauperes, orphanos, et omnes qui sibi adesse contra potentes non poterant, quorum vos personas despicientes, divitum injustitiis favebatis, erectisque oculis ad sublimitates mundi, his tantum vestros hilares atque affabiles tradentes aspectus, pauperes quasi quosdam quos Deus abuti praeceperit, renuistis. Haec ad nos omnium verba sunt; ad nos, inquam, qui quotidie hujus psalmi tuba, per totum mundum, mox ut coeperit aurora diei inchoare principium, universa quae in coelo et quae in terra sunt ad laudandum et benedicendum Deum provocamus. Verum sicut medicinam evacuat medici incontinentia aegrotantis, et non permittit profectum ejus ostendere medicinae, suae defectum ingerens continentiae; ita nos ista omnia utimur, quae etiam si placeant nobis dum leguntur, dum contemnuntur non placere ostendimus. Nescio quo enim modo non potest nobis omnino suaderi, ne personam cujusvis peccatoris, etiam si justus sit, negligentissime abutamur; quod vitium ut amputetur a nobis Dominum exoremus. Ipse enim correctionem morum postulantibus annuit, qui in tantum liberalitatibus his affluit, ut ipse imperet quod petatur: Petite, inquit, et dabitur vobis; quaerite et invenietis, pulsate et aperietur vobis (Luc. XI). Antecedit gratia Dei voluntatem hominis, et vult ut voluntas hominis Dei gratiam antecedat petitura. Cum autem petenti donat, sequitur voluntatem: Omnis enim, inquit, qui petierit accipit. Petamus ergo, ut et nos cum angelis omnibus, et cum universis virtutibus ejus in divinis laudibus participium capiamus, et sicut de illis dicitur: Praeceptum posuit quod non praeteribit, ita et nos praeceptum Domini conservemus. De omni vero creatura dicitur quia ipse dixit et facta sunt, hoc est, per Verbum Dei facta sunt, Patre loquente, Filio creante, sancto Spiritu animante, statuta sunt in aeternum et in saeculum saeculi, id est, quandiu est hoc saeculum, in saeculum saeculi manent, in quo sunt omnia ista quae faciunt verbum ejus, id est, elementa ignis, grandinis, nivis et spiritus tempestatis. Haec omnia serviunt voluntati Dei, et haec faciunt quod verbum ejus praeceperit. Denique imperavit procellis et quieverunt; imperavit ventis flantibus et siluerunt, ostendentes hunc esse cujus nomen solius ita exaltatum est, ut sit confessio ejus super coelum et terram, et in nomine ejus omne genu flectatur coelestium, terrestrium et infernorum (Phil. II). Et ipse exaltavit cornu populi sui, ita ut hymni canantur in toto orbe terrarum omnibus sanctis ejus, et filiis Israel populo appropinquanti ei. Filii sive in bono exemplo, sive in malo, imitatores in sacris voluminibus appellantur. Denique dum constat quod filii Abrahae essent hi qui Dominum nostrum Jesum Christum arte se putabant et dolo circumvenire, dicit eis: Vos ex patre diabolo estis (Joan. VIII). Cumque illi dicerent se patrem Abraham habere, ille respondit: Si filii Abrahae essetis, opera Abrahae faceretis. Ergo hi nunc filii hymnum accipiunt, qui Israelis sectantur exemplum. Et sicut ille, patientia et fide proficiens, meruit facie ad faciem Dominum Deum videre, unde Israel appellatus est, id est, videns Deum (Gen. XXXII); Deum autem desiderantes audiunt sibi monita dari: Beati mundo corde, quia ipsi Deum videbunt (Matth. V); ita his qui filii ejus per imitationem ejus facti sunt, hymnum praecipit cani, quia per munditiam cordis merentur ut videant Deum appropinquantem ei qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLIX. Alleluia. Cantate Domino canticum novum, laus ejus in ecclesia sanctorum. Laetetur Israel in eo qui fecit eum, et filiae Sion exsultent in rege suo. Landent nomen ejus in choro; in tympano et psalterio psallant ei. Quia beneplacitum est Domino in populo suo, et exaltabit mansuetos in salutem. Exsultabunt sancti in gloria, laetabuntur in cubilibus suis. Exsultationes Dei in gutture eorum, et gladii ancipites in manibus eorum. Ad faciendum vindictam in nationibus, increpationes in populis. Ad alligandos reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in manicis ferreis. Ut faciant in eis judicium conscriptum, gloria haec est omnibus sanctis ejus. COMMENTARIUM. Canticum novum cantamus Domino quando in novitate vitae ambulamus in ecclesia sanctorum et exemplo vitae ac morum nostrorum aedificationem Dominicae congregationi exhibemus; laetantes non in gloria mundi, neque in divitiis saeculi, sed in eo qui nos fecit, dum nasceremur; quia in eo apparet filios Sion esse, id est, Ecclesiae, si in rege nostro et Domino exsultemus, laudantes nomen ejus in choro, id est, cum omni populo, in tympano, id est, in extensione follis nostri corporei. Bene enim sonat, cum est sobrium, mundum et castum. Nec solum in tympano, sed et in psalterio psallamus ei. Non enim castitas et abstinentia nos perducunt ad Deum, si nos deseruerit integritas fidei, quae in decem chordis psalterii declaratur. Tunc enim cognoscimus quia beneplacitum est Domino in populum suum, cum superbos humiliaverit in condemnationem, et exaltaverit mansuetos in salutem. Tunc, inquam, agnoscimus quod nunc credimus, cum exsultant sancti in gloria, qui nunc laetantur in cubilibus suis, exspectantes diem retributionis. Nam qui habuerunt nunc exaltationes Dei in faucibus suis, tempore quo confessi sunt gloriam Christi qui est exaltatus in cruce, qui est exaltatus in resurrectione, qui est exaltatus in coelo. Has qui habuerunt exaltationes Dei in faucibus suis, quicunque habuit interibit perfidia hominum impiorum. Hi ergo non metu carnificis, non verberum terrore perculsi, has exaltationes Domini siluerunt. Quin immo, quanto plus passi fuerint affligentes, tanto plus confitentes existunt. Hi habebunt gladios ancipites in manibus suis, id est, sententias mortis aeternae et poenae perpetuae ad faciendam vindictam in gentibus, et increpationes in populis, ad alligandos reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in vinculis ferreis. Quibus nunc dicitur a Domino: Sedebitis super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel (Matth. XIX). Hi ergo faciunt in eis judicium conscriptum. Ipsi enim judicabunt mundum pro operibus impiis, qui sunt a mundo afflicti pro operibus suis. Cumque judicaverint sancti eos reges, a quibus judicati sunt, tunc erit gloria omnibus sanctis ejus. Modo unicuique dicitur: Si credis videre bona Domini in terra viventium, exspecta Dominum et age viriliter (Ps. XXVI); si credis, non desinas spectare, et si te pro certo quod credis desiderare cognoscis. Hanc enim gloriam omnibus sanctis tunc gratulabimur evenisse, si in quacunque necessitate positi animum penitus non mutemus, sed exspectantes Dominum quotidie, ipsi per patientiam gratias referamus qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CL. Alleluia. Laudate Dominum in sanctis ejus; laudate eum in firmamento virtutis ejus. Laudate eum in virtutibus ejus; laudate eum secundum multitudinem magnitudinis ejus. Laudate eum in sono tubae; laudate eum in psalterio et cithara. Laudate eum in tympano et choro; laudate eum in chordis et organo. Laudate eum in cymbalis bene sonantibus; laudate eum in cymbalis jubilationis: omnis spiritus laudet Dominum. COMMENTARIUM. Laudamus Dominum in sanctis suis, quando eorum imitamur exempla, sequimur monita, regulam obtinemus. Laudamus eum in firmamento virtutis ejus cum firmum fidei nostrae agonem ostendimus, et sicut sancti contempserunt poenas, hostes visibiles, ita nos invisibilis hostis delectationes ingestas abjicimus. Laudamus eum in sono tubae, cum quod in aure audivimus, si tempus exegerit, super tecta positi exclamemus, non timentes eos qui occidunt corpus (Matth. X). Laudamus eum in psalterio et cithara, si in cithara lignum crucis amplectamur, et in psalterio confessionem catholicam teneamus. Raucum enim sonat quod catholicum non probatur. Laudamus eum in tympano et choro, quando in conversatione reddendi positi, tympanum corporis nostri optimis decoramus exemplis. Laudamus eum in chordis et organo, quando chordarum quae sunt in cithara nostra fila integra exercemus. Etiam pudicitiam quam continentiae calamellis ab omni rubigine peccati mundantes, Deo sonos mellifluos exhibemus. Laudamus eum in cymbalis bene sonantibus, et bene tinnientibus, quando labia nostra ad bonam persuasionem, et spiritalem explanationem aptamus. Invitamus autem ut omnis spiritus laudet Dominum, quando spiritalia spiritalibus comparantes, nihil concedimus carni, sed omne quidquid ei libuerit, totum spiritui mancipantes, spiritualium imitamur exempla, per quorum euntes vestigia, credamus nos ad Domini misericordiam pervenire, cui gloria et imperium per omnia saecula saeculorum. Amen. abswup2rz5frxz3s5fjxa3wn7rv87sf 267616 267615 2026-05-28T18:27:56Z Demetrius Talpa 13304 Abrogans recensionem [[Special:Diff/267615|267615]] ab usore [[Special:Contributions/Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[User talk:Demetrius Talpa|Disputatio]]) 267616 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Arnobius Iunior |OperaeTitulus= Commentarii in Psalmos |OperaeWikiPagina= |Annus=saeculo V |SubTitulus= |Genera=Commentaria in Sacram Scripturam |Editio=Migne 1847 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Arnobius_iunior_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/53|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 53]]''' ''ArnJun.CoInPs 53 Arnobius juniorfl.460 Parisiis J. P. Migne 1847 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' PROLOGUS. Charissimis Patribus Leontio et Rustico episcopis Arnobius. Silentium bonum esse nemo est qui nesciat, sed tunc taciturnitas probatur esse contraria, quando ad loquendum jubentis compellit auctoritas. Si enim vobis jubere licet, nobis contemnere non licet. Non est praesumptionis, sed obedientiae hoc quod Psalterii venas pulsare potius quam patefacere studemus. Hoc considerantes, quod nullus sitiens praeparantibus aquam irascitur. Alii paraverint viva fragrantia mella, alii nectareis plena liquoribus pocula, nos ex sarculo oris nostri, terram hinc inde lacero verberantes impulsu, Davidicum laticem, licet tenuiter sitim patientibus aperimus, sitientes ut bibant. Hi autem qui cum apostolis tertia diei hora ebrii sunt in Spiritu sancto, laetentur et floreant, nulla tamen sitientibus impedimenta patiantur inferri. Neque enim qui vino exuberant; aquam volentes bibere prohibent. Habeant ergo nobiscum pacem universi lectores, qui vos licet rusticos catholicos comprobent, et psalmum cujus explanationem legunt, prius examinent, ut dum ejus legerint sensum, ad eum pertinere sentiant, quem explanationis textus ostendit. Ipsi quidem melius hoc potuistis facere qui jubetis. Non enim impossibilitatem vestram, sed occupationem ostenditis, dum quod nos jubetis facere, vos melius hoc potueritis implere. PSALMUS I. Psalmus David. Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit; sed in lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte. Et erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo. Et folium ejus non defluet, et omnia quaecunque faciet prosperabuntur. Non sic impii, non sic; sed tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terrae. Ideo non resurgunt impii in judicio, neque peccatores in consilio justorum. Quoniam novit Dominus viam justorum, et iter impiorum peribit. COMMENTARIUM. Primus psalmus unde scit beatitudinem perisse, inde recuperat. In consilio impiorum abiit Adam, id est, in serpentis et mulieris. Et nunc Adam noster, id est, consensus noster beatus erit, si non abierit in consilio serpentis et mulieris, id est, in consilio carnis et diaboli. Aut si abierit, non ibi stet; si steterit, non sedeat, id est, non permaneat; sed memor legis Dei, ibi suam occupet voluntatem. Et diurnam et nocturnam actionem suam in meditatione divinae legis exerceat, ut hoc quod Adam perdidit contemnendo, iste custodiendo inveniat, permanens juxta fluenta legis, ut lignum vitae immortalitatem capiens. Ita demum quaecunque fecerit, prosperabuntur. Illi autem, id est impii, contempserunt, non sic, sed hoc eis eveniet in finem saeculi, quod in fine psalmi sermo propheticus comminatur, gloria aeterna qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS II. Psalmus David. Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania. Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum, adversus Dominum et adversus Christum ejus. Dirumpamus vincula eorum; et projiciamus a nobis jugum ipsorum. Qui habitat in coelis irridebit eos; et Dominus subsannabit eos. Tunc loquetur ad eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos. Ego autem constitutus sum rex ab eo super montem Sion sanctum ejus, praedicans praeceptum ejus. Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae. Reges eos in virga ferrea et tanquam vas figuli confringes eos. Et nunc, reges, intelligite, erudimini qui judicatis terram. Servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore. Apprehendite disciplinam, ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa. Cum exarserit in brevi ira ejus, beati omnes qui confidunt in eo. COMMENTARIUM. Usque hodie gentes fremunt adversus Christum, qui idolis finem imposuit. Nam Domino intrante in Aegyptum, idola templorum corruerunt: juxta prophetam Isaiam, decimo nono, qui his utitur verbis: Ecce Dominus ascendet super nubem levem, et ingredietur Aegyptum, et commovebuntur simulacra a facie ejus (Chrysostom. in II Matth.; Ans., Levit. XI et XIX). Populi, id est Judaei, meditantur inania, distinctiones ciborum et sabbatorum ferias attendentes, utrorumque vincula disrumpenda quos habitator coelorum Deus interim irridet, sed in judicio iram suam illis et furorem ostendet, quibus dicturus est: Me quem negastis Filium Dei, vox de coelo Paterna vos docuit, cum in Jordane me posito dixit, Filius meus es tu. Quod autem dixit, Ego hodie, Deus heri et cras non habet, sed semper hodie non habet. Tempora enim sub ipso aguntur, non ipse a temporibus agitur. Nam Sion mons quod sit Ecclesia docet propheta qui dicit: Ego Dominus excitabo Sion in gentibus, et dabo eam in festivitatem aeternam omni nationi. In ipsa ergo praedicat Filius praeceptum Patris. In ipsa reget gentes quasi virga ferrea. Non enim cedit fortibus mundi nec miserorum despicit facies. Ipsa timorem regibus imperat. Ipsa iram venturam contemptoribus pollicetur, per quam fictilibus vasculis comminatur interitum. Ipsa beatitudinem confidentibus repromittit, et Christo offerente, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS III. Psalmus David, cum fugeret a facie Absalon filii sui. Domine, quid multiplicati sunt qui tribulant me? Multi insurgunt adversum me. Multi dicunt animae meae: Non est salus ipsi in Deo ejus. Tu autem, Domine, susceptor meus es, gloria mea, et exaltans caput meum. Voce mea ad Dominum clamavi, et exaudivit me de monte sancto suo. Ego dormivi et soporatus sum et exsurrexi, quia Dominus suscepit me. Non timebo millia populi circumdantis me: exsurge, Domine, salvum me fac, Deus meus. Quoniam tu percussisti omnes adversantes mihi sine causa, dentes peccatorum contrivisti. Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua. COMMENTARIUM. Titulum psalmi tertii hac una sententia explanamus. Persecutus est Absalon patrem, fronde a collo ligatur. Judas tradidit Dominum, et laqueo coarctatur: sicut historia passionem David praeteritam indicat, ita mysterium passionem Domini futuram annuntiat, in qua omnes cum negaverunt, dicentes: Non est salus ei in Deo ejus, sed si est ex Deo, liberet eum, cum irridentes illum, multis contumeliis conviciisque afficerent athei et pertinaces Judaei. Jesus autem voce sua ad Deum clamavit et exauditus est, ita ut mortem quasi soporem acciperet. Ex qua exsurgens ultra non timuit, sed nunc induens corruptibile incorruptione, et immortalitate mortale (I Cor. XV), non timet multa millia populi circumdantis se. Haec est enim salus Domini et super nos qui sumus populus ejus. Haec est benedictio ejus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS IV. In finem in carminibus, psalmus David. Cum invocarem exaudivit me Deus justitiae meae, in tribulatione dilatasti mihi. Miserere mei et exaudi orationem meam. Filii hominum, usquequo gravi corde, ut quid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium? Et scitote quoniam mirificavit Dominus sanctum suum, et Dominus exaudiet me cum clamavero ad eum. Irascimini et nolite peccare, quae dicitis in cordibus restris, et in cubilibus vestris compungimini. Sacrificate sacrificium justitiae et sperate in Domino, multi dicunt: Quis ostendit nobis bona? Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine, dedisti laetitiam in corde meo. A fructu frumenti, vini et olei sui, multiplicati sunt. In pace in idipsum dormiam et requiescam. Quonium tu, Domine, singulariter in spe constituisti me. COMMENTARIUM. Titulus quarti in carminibus, id est, in mysteriis ponitur. In quibus Deus justitiae exaudivit in cruce positum Filium suum, contra quem irascentes Judaei peccant usque hodie, qui non peccarent irascentes, si vere Dei non esset Filius quem negarent. Quod eis ideo evenit, quia non sacrificant sacrificium justitiae sicut Abel, sed sicut Cain livoris atque invidiae. Nos autem qui credimus, dicamus Domino: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine. In quo lumine data est laetitia in corde nestro, ab illo tempore quo accepimus frumentum in corpore, vinum in sanguine, oleum in chrismate. Offerentes autem pacem ista percepimus, quia haec singulariter in spe a Domino constituta in Christo Jesu, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS V. In finem pro ea quae haereditatem consequitur, psalmus David. Verba mea auribus percipe, Domine, intellige clamorem meum. Intende voci orationis meae, rex meus et Deus meus. Quoniam ad te orabo, Domine, mane exaudies vocem meam. Mane astabo et videbo quoniam non Deus volens iniquitatem tu es. Neque habitabit juxta te malignus, neque permanebunt injusti ante oculos tuos. Odisti omnes qui operantur iniquitatem, perdes omnes qui loquuntur mendacium. Virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus, ego autem in multitudine misericordiae tuae. Introibo in domum tuam, adorabo ad templum sanctum tuum in timore tuo. Domine, deduc me in justitia tua propter inimicos meos, dirige in conspectu tuo viam meam. Quoniam non est in ore eorum veritas, cor eorum vanum est. Sepulcrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant, judica illos, Deus. Decidant a cogitationibus suis secundum multitudinem impietatum eorum, expelle eos, quoniam irritaverunt te, Domine. Et laetentur omnes qui sperant in te, in aeternum exsultabunt, et habitabis in eis. Et gloriabuntur in te omnes qui diligunt nomen tuum, quoniam tu benedices justo, Domine, ut scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos. COMMENTARIUM. Quinti psalmi titulus ostendit eam quam haereditatem consequitur Christus, et hanc haereditatem contulit Ecclesiae cum diceret apostolis: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis (Joan. XIV). Hanc ergo pacem, quam diximus in quarti psalmi fine singulariter in spe a Domino constitutam, hanc in haereditatem titulus datam Ecclesiae protestatur. Est enim haereditas successio in universum jus quod defunctus habuit tempore mortis (L. Haereditas, ff. de rer. et verb. sign.). Unde Paulus, Si simus Filii Dei, ergo haeredes; haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi (Rom. VIII). Haereditas de morte parentis nascitur filiis. Nisi enim Christus mortuus esset, haec haereditas non patebat. Ipso ergo moriente nata, ipso resurgente confirmata est, ipso ascendente in coelis, permanet haec haereditas in aeternum. In titulo tria sunt, moriens, haereditas, et haeredes. Et in capite psalmi tria sunt ab haerede composita, verba, clamor, oratio. Ipsa enim verba rogat auribus percipi, clamorem intelligi, orationem audiri. Ipsa dicit, Orabo te, Domine, mane scilicet, cum abjecero opera tenebrarum et induero arma lucis (Rom. XIII). Tunc te orabo quasi in matutino posita, in quo deficientibus tenebris lucis incrementa concrescunt. Mane astabo tibi et videbo; quid videbis tamen prope et mane dic nobis? Videbo mane apostolos, fulgentes angelos, gaudentes Marias resurrexisse Dominum nuntiantes. Diximus mane, posteaquam tenebrae peccatorum transierint, orandum Dominum, diximus in luce Dominici diei resurgentem videndum. Quis autem sit iste Dominus distinctio ejus voluntatis exprimit. Tu es, inquit, Deus non volens iniquitatem. Quis enim dixerat eum velle iniquitatem? Judaei sine dubio, qui pro operibus misericordiae Dominum increpantes dicebant: Non est iste homo a Deo qui sabbatum non custodit (Joan. IX). Iste autem et a Deo est, et ipse est Deus qui non vult iniquitatem. Non habitabit juxta eum malignus, id est, populus incredulus, et non permanebunt ante oculos ejus. Odio ei sunt qui operantur iniquitatem, et pereunt qui loquuntur mendacium. Omnis enim qui negat Jesum Filium Dei, hic mendax est. Qui autem confitetur, intrat in domum Dei, et adorat ad templum sanctum, non in lapide, sed in spiritu. Hunc deducet Dominus in sua justitia propter inimicos, ut dirigat in conspectu ejus viam suam. Quare propter inimicos? quia inimici alteram viam ostendunt, quae ducit ad mortem, et propter ipsos hic dirigit viam quae ducit ad vitam (Matth. VII). Ad quam dum pervenerint credentes, in aeternum exsultabunt, et inhabitabit in eis. Et gloriabuntur omnes qui diligunt nomen ejus. Ibi enim est qui benedicit justum, et scuto bonae voluntatis coronavit eum. Uno eodemque officio, et ab inimicis defenderis dum credideris, et a Domino coronaris, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS VI. In finem in carminibus pro octava, psalmus David. Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me. Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum; sana me, Domine, quoniam conturbata sunt ossa mea. Et anima mea turbata est valde, sed tu, Domine, usquequo. Convertere, Domine, et eripe animam meam, salvum me fac propter misericordiam tuam. Quoniam non est in morte qui memor sit tui, in inferno autem quis confitebitur tibi? Laboravi in gemitu meo, lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo. Turbatus est a furore oculus meus, inveteravi inter omnes inimicos meos. Disceditea me omnes qui operamini iniquitatem, quoniam exaudivit Dominus vocem fletus mei. Exaudivit Dominus deprecationem meam, Dominus orationem meam suscepit. Erubescant et conturbentur vehementer omnes inimici mei, convertantur et erubescant valde velociter. COMMENTARIUM. Titulus sexti psalmi Dominicam diem exprimit, ipsa est enim et octava dum desinit, et prima dum incipit. In quinto enim mane ipsa incipit in resurrectione, id est, in baptismatis nostri consecratione; modo in poenitentiae recuperatione octava est, septiformis enim spiritus, cui satisfacit octavus. Agit ergo poenitens, ut non in ira arguatur, sed misericordiam hic in isto corpore positus consequatur. In inferno autem confessio fructum penitus non habet; idcirco hic qui vult salvus fieri, laborat in gemitu suo, lavat per singulas noctes lectum. Lectum, inquam, in noctibus lavat, quem in noctibus inquinaverat: et ne putares eum aquam qualemcunque haurire unde eum abluat, Lacrymis, inquit, eum rigabo. Quare? quia turbatus est prae ira oculus meus. Audivi ignem aeternum imminere, et iram justi ultoris incumbere; et idcirco turbatus sum, quia moram feci in peccatis meis, et inveteravi inter omnes inimicos meos. Nunc moribus malis et spiritibus immundis renuntians dicam: Discedite a me omnes qui operamini iniquitatem, quia is qui dimisit peccata, is, inquam, qui exaudivit vocem fletus mei, et orationem meam suscepit, dixit mihi, Ecce salvus factus es, jam amplius noli peccare (Joan. V). Recedant a me vitia, quae mentita sunt hactenus. Avertantur retrorsum et erubescant valde velociter, per Filium Dei, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS VII. In finem psalmus David, quem cantavit Domino pro verbis Chusi filii Gemini. Domine, Deus meus, in te speravi, salvum me fac ex omnibus persequentibus me et libera me. Nequando rapiat ut leo animam meam, dum non est qui redimat, neque qui salvum faciat. Domine, Deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis. Si reddidi retribuentibus mihi mala, decidam merito ab inimicis meis inanis. Persequatur inimicus animam meam et comprehendat et conculcet in terra vitam meam, et gloriam meam in pulverem deducat. Exsurge, Domine, in ira tua, et exaltare in finibus inimicorum meorum. Et exsurge, Domine, Deus meus, in praecepto, quod mandasti; et synagoga populorum circumdabit te. Et propter hanc in altum regredere; Dominus judicat populos. Judica me, Domine, secundum justitiam meam, et secundum innocentiam meam super me. Consumetur nequitia peccatorum et diriges justum, scrutans corda et renes Deus. Justum adjutorium meum a Domino, qui salvos facit rectos corde. Deus judex justus, fortis et patiens, nunquid irascetur per singulos dies? Nisi conversi fueritis, gladium suum vibravit, arcum suum tetendit, et paravit illum. Et in eo paravit vasa mortis, sagittas suas ardentibus effecit. Ecce parturit injustitiam, et concepit dolorem, et peperit iniquitatem. Lacum aperuit, et effodit eum, et incidit in foveam quam fecit. Convertetur dolor ejus in caput ejus, et in verticem ipsius iniquitas ejus descendet. Confitebor Domino secundum justitiam ejus, et psallam nomini Domini altissimi. COMMENTARIUM. Cum nuntiassent pueri David quod possent Absalon occidere, et diceret David: Parcite ei, et fugeret ipse David a facie ejus, apparuit super eum Semei, qui erat de cognatione Saulis, et jactans post eum lapides, clamabat eum esse virum sanguinum; quem cum vellent interficere, dixit David: Nolite, ecce qui de lumbis meis egressus est pugnat contra me. Et vos miramini quod filius Semei de tribu Saul sit contra me. Parcens ergo et isti David sicut et Sauli pepercerat; parcens et tyranno filio, orat ut liberetur a persequentibus, commemorans non se fecisse istud quod ille clamabat, non utique reddidisse retribuentibus sibi mala. Aut si reddidi, inquit, mala pro malis, comprehendat inimicus animam meam, et gloriam meam usque in pulverem deducat. Haec historico sermone in Regum volumine usque ad finem leguntur. Hic autem mysteria Christi cantemus, cui pro bonis mala reddentes acclamabant quod reus esset mortis (Matt. XXVI). Huic ergo clamat Ecclesia: Exsurge in ita tua, et videamus quid in ira facturus sit. Exaltare, inquit, in finibus inimicorum. At ubi senserint ingrati Domini irascentem, dant finem impietatibus suis, et finitis inimicitiis, exaltatur Deus in finibus inimicorum. Exsurge in praecepto quod mandasti. Dixisti enim, tertia die resurgam, et praecedam vos in Galilaeam, ibi me videbitis (Matt. XXVIII). Et ideo, exsurge, inquit, in praecepto quod mandasti, et postea quam te ostenderis Synagogae, ne iterum excitare aestimet bellum, propter hanc judica populos. Cum enim dederis judicium, finem accipiet malitia peccatorum, et justus dirigetur. Non enim ad alterius vel vituperationem vel laudem dictas sententiam, quia corda conspicis, et renum secreta contemplaris, salvos facies omnes qui recto sunt corde. His autem qui non sunt recto corde Deus judex futurus exprimitur, qui terram suam non se convertentibus praeparat. Nam justitia Judaeorum parturiit in dolore animi posita, cum videret Dominum pro virtute signorum a multitudine adorari. Concepit dolorem et peperit iniquitatem, dicens: Crucifige reum mortis (Matth. XXVI). Paravit ergo foveam Christo, sed ipsa incidit in foveam quam fecit. Et conversus est dolor ejus in caput ejus, et in verticem ejus iniquitas ejus descendit. Christo autem resurgente a mortuis nos confitemur justitiam Dei, et ascendente eo, psallimus nomini ejus altissimo, altitudinem penetranti, quae est super omnes coelos, in quo facto omne genu flectitur, et omnis lingua confitetur quia Dominus Jesus in gloria est Dei Patris (Philip. II). Ipsi honor et gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS VIII. In finem pro torcularibus, psalmus David. Domine, Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra. Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos. Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem, propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et ultorem. Quoniam videbo coelos tuos opera digitorum tuorum, lunam et stellas quae tu fundasti. Quid est homo, quod memor es ejus, aut filius hominis quoniam visitas eum? Minuisti eum paulominus ab angelis, gloria et honore coronasti eum, et constituisti eum super opera manuum tuarum. Omnia subjecisti sub pedibus ejus oves et boves universas, insuper et pecora campi. Volucres coeli et pisces maris, qui perambulant semitas maris. Domine, Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra. COMMENTARIUM. Non pro torculari, sed pro multis torcularibus in octavo psalmo fixus est titulus, quae torcularia voces sunt omnium prophetarum, quae tunc impleta sunt, quando vitis vera clavorum ferramentis plantata est, et in ligno crucis posita lancea percusso ejus latere, tantam vim in his torcularibus fudit, ut non in Judaea tantum, sed in universa terra nomen Domini mirabile clamaretur. Quod factum tunc confirmatum est, cum elevaretur magnificentia ejus super coelos, ut non tantum aetates legitimae, sed etiam infantes et lactentes ad laudem ejus irrumperent, ut destrueretur ille populus, qui per defensionem Dei contra Deum ageret. Ipse est enim populus, et defensor Dei, et inimicus Dei, defensor in Patre, inimicus in Filio: sed omnis qui negat Filium, nec Patrem habet (I Joan. II). qui autem utrumque confitetur, hic videt coelos quod opera digitorum ejus sunt, et quod lunam et stellas ipse fundaverit. Quid enim esset homo nisi ipse memor fuisset, et veniens tantam perfectionem docuisset, ut modicum minus quam sunt in coelo angeli hic homines in carne positos faceret, dans eis potestatem virtutum, ut etiam mortuos suscitandi traderet potestatem, et omnia subjiceret homini credenti, ita ut diceret: Dedi vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones (Luc. X). Nam quod dicit oves, simplices nominat; boves, qui laborant sub jugo Domini; pecora campi, plebs laicorum; volucres coeli, alta cogitantes; pisces maris, profunda rimantes. Hos omnes subjectos habens per passionem Christi Ecclesia, confitetur admirabile nomen ejus in universa terra. Ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS IX. In finem pro occultis filii, psalmus David. Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo, narrabo omnia mirabilia tua. Laetabor et exsultabo in te; psallam nomini tuo, Altissime. In convertendo inimicum meum retrorsum, infirmabuntur et peribunt a facie tua. Quoniam fecisti judicium meum et causam meam, sedisti super thronum qui judicas justitiam. Increpasti gentes et periit impius, nomen eorum delesti in aeternum, et in saeculum saeculi. Inimici defecerunt frameae in finem, et civitates destruxisti. Periit memoria eorum cum sonitu, et Dominus in aeternum permanet. Paravit in judicio thronum suum et ipse judicabit orbem terrae in aequitate, judicabit populos in justitia. Et factus est Dominus refugium pauperi, adjutor in opportunitatibus in tribulatione. Et sperent in te qui noverunt nomen tuum, quoniam non dereliquisti quaerentes te, Domine. Psallite Domino, qui habitat in Sion, annuntiate inter gentes studia ejus. Quoniam requirens sanguinem eorum recordatus est, non est oblitus clamorem pauperum. Miserere mei, Domine, vide humilitatem meam de inimicis meis. Qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes laudationes tuas in portis filiae Sion. Exsultabo in salutari tuo, infixae sunt gentes in interitu quem fecerunt. In laqueo isto quem absconderunt, comprehensus est pes eorum. Cognoscetur Dominus judicia faciens, in operibus manuum suarum, comprehensus est peccator. Convertantur peccatores in infernum, omnes gentes quae obliviscuntur Deum. Quoniam non in fine oblivio erit pauperis, patientia pauperum non peribit in finem. Exsurge, Domine, non confortetur homo, judicentur gentes in conspectu tuo. Constitue, Domine, legislatorem super eos, ut sciant gentes quoniam homines sunt. Ut quid, Domine, recessisti longe, despicis in opportunitatibus in tribulatione. Cum superbit impius, incenditur pauper, comprehenduntur in consiliis quibus cogitant. Quoniam laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquis benedicitur. Exacerbavit Dominum peccator, secundum multitudinem irae suae non quaeret. Non est Deus in conspectu ejus, inquinatae sunt viae illius in omni tempore. Auferuntur judicia tua a facie ejus, omnium inimicorum suorum dominabitur. Dixit enim, in corde suo: Non movebor a generatione in generationem sine malo. Cujus maledictione os plenum est, et amaritudine et dolo, sub lingua ejus labor et dolor. Sedet in insidiis cum divitibus in occultis, ut interficiat innocentem. Oculi ejus in pauperem respiciunt, insidiatur in abscondito quasi leo in spelunca sua. Insidiatur ut rapiat pauperem, rapere pauperem dum attrahit eum. In laqueo suo humiliavit eum, inclinavit se et cadet cum dominatus fuerit pauperem. Dixit enim in corde suo: Oblitus est Deus, avertit faciem suam ne videat in finem. Exsurge, Domine Deus, et exaltetur manus tua, ne obliviscaris pauperem. Propter quid irritavit impius Deum, dixit enim in corde suo, Non requiret. Vides quoniam tu laborem et dolorem consideras, ut tradas eos in manus tuas. Tibi derelictus est pauper, orphano tu eris adjutor. Contere brachium peccatoris et maligni, quaeretur peccatum illius et non invenietur. Dominus regnabit in aeternum et in saeculum saeculi: peribitis gentes de terra illius. Desiderium pauperum exaudivit Dominus, praeparationem cordis eorum audivit auris tua. Judicare pupillo et humili, ut non apponat ultra magnificare se homo super terram. COMMENTARIUM. Nonus psalmus docet occulta Filii in sancti symboli sacramento; qui enim susceperit fidem in mysterio absconditam, primo confitetur non summis labiis, sed in toto corde suo, et narrat omnia mirabilia ejus. Jam non laetatur in rebus labentibus et caducis, sed dicit Domino: Laetabor et exsultabo in te, et psallam nomini tuo, Altissime, quia fecisti judicium meum, id est, pro me judicasti, et causam meam obtinui, sedisti enim super thronum ut judicares sententiam. Increpasti quod gentes essemus, et periit impius diabolus, quem in idolis colebamus. Nomen autem idolorum delesti in aeternum et in saeculum saeculi. Ibi defecerunt gladio verbi tui in finem et civitates destruxisti, templa eorum in toto orbe dum destruuntur, omnis pene civitas in templis destructa est; sicut enim Ecclesiae in toto mundo positae civitates sanctorum sunt, sic templa in toto mundo posita civitates daemonum esse noscuntur. Periit autem memoria eorum cum sonitu, Dominus autem in aeternum manens paravit in judicio sedem suam, ut judicet orbem terrae in aequitate. Non accipiens aliter Dominum, aliter servum; sed contemnens personas divitum, factus es magis refugium pauperum, eorum sane qui noverunt nomen tuum. Non enim omnes pauperes non derelinques, sed non derelinques quaerentes te, Domine. Psallamus ergo Domino qui habitat in Sion, id est, in Ecclesia catholicis definitionibus sublimata, ibi annuntiemus mirabilia ejus. In qua requirens sanguinem martyrum suorum quotidie Dominus memoratur nostri, nec obliviscitur orationem pauperis, dicentis sibi, Vide humilitatem meam de inimicitiis daemonum natam, exalta me de portis mortis, tollens cor meum a concupiscentiis carnis, ut annuntiem omnes laudes tuas in portis filiae Sion, ut exsultem in salute tua. Nam infixae sunt gentes in interitum quem fecerunt, opus manuum suarum adorantes, hi convertentur in infernum, quia obliviscuntur Dominum, qui non in finem obliviscitur pauperem, cujus patientia non perierit usque in finem. Nunc rogat spiritus prophetiae, ut exsurgat Dominus contra fortitudinem hominis, ut judicet gentes in conspectu suo. Tollat eas ab idolis, et statuat eas in Ecclesia. Constituat legislatorem super eas, et sciant gentes quia dii non sunt quos colunt; sed sciant quia homines sunt. Quid, inquit, Domine, recessisti longe, ita ut despicias opportunitates in tribulatione. In quo dum superbit impius, incenditur pauper. In quocunque enim judicio pauper et dives auditur, divite superbiente, pauper incenditur. Omnes enim ipsum arguunt, illum autem laudant etiam peccatorem in desideriis animae suae, etiam iniqua agentem benedicunt. Hic est peccator irritans Dominum. Cum enim non solum non arguitur iniqua agens, sed etiam benedicitur, si quod autem interrogatus fuerit secundum multitudinem irae suae inquirit. Non est Deus ante oculos ejus, polluitur via ejus in omni tempore. Judicia tua a facie ejus abscedunt, et ita omnibus inimicis suis dominatur, ut dicat in corde suo, Non movebor in generatione sine malo: hujus os maledictionibus plenum, nihilque blandum habens. contra pauperem in lingua ejus labor est, sedet in insidiis cum divitibus aliis, ad nihil aliud nisi ut interficiat innocentem: hoc sane quia divites in suo consilio faciunt, ut in laqueo suo capiant innocentes; et ideo jugiter clamandum est, Exsurge, Domine, et exaltetur manus tua, ne obliviscaris pauperem in finem, ut quod irritabit impius Dominum, dixit enim in corde suo: Non requiret Deus. Ille autem requirit, et considerat omnia, sed patienter agens exspectat, ut tradat eos in manus suas, et tollat eos de manibus daemonum. Ipsi enim derelictus est pauper, quem enim omnes despiciunt, Deo eum sine dubio derelinquunt, et orphano patrem non habenti ipse existit adjutor. Conterens brachium diaboli qui per Pharisaeos quaesivit peccatum aliquod, unde argueret Dominum, et non invenit. Dominus autem regnat in saecula saeculorum, et peribunt gentes de terra ejus. Desiderium enim pauperum exaudivit Dominus, et desideria cordis eorum exaudivit auris ejus, ut judicetur in Ecclesia ejus pupillo et humili, et ut non apponat homo ultra magnificare se super terram, per ipsum Dominum Jesum Christum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS X. In finem psalmus David. In Domino confido, quomodo dicitis animae meae: Transmigra in montem sicut passer. Quoniam ecce peccatores intenderunt arcum, paraverunt sagittas suas in pharetra, ut sagittent in obscuro rectos corde. Quoniam quae perfecisti destruxerunt; justus autem quid fecit? Dominus in templo sancto suo, Dominus in coelo sedes ejus. Oculi ejus in pauperem respiciunt, palpebrae ejus interrogant filios hominum. Dominus interrogat justum et impium, qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam. Pluit super peccatores laqueos; ignis, sulphur et spiritus procellarum pars calicis eorum. Quoniam justus Dominus, et justitias dilexit, aequitatem vidit vultus ejus. COMMENTARIUM. Potuit dici ad David, ut in modum passeris montis inaccessibilis latebram quaereret tempore quo peccatores contra eum tendebant arcus, sive Saul, sive Absalon suus innumerabiles inimici. Sed haec et ad nostram aedificationem trahentes, audiamus consilia sanctorum; et ascensus in corde nostro ponentes, migremus in montem a convalle fletus, ne nos in campestri loco apertos inveniant qui paraverunt sagittas suas in pharetra ut sagittent in obscuro rectos corde. Obscurum hic pro occulto posuit. Hi autem qui destruunt quae perfecit Dominus, hi sunt qui sagittare student rectos corde, et nos pro peccatis ista patiamur, qui justus est quare affligitur, qui justus est, quare fatigatur, quare percutitur? Quid enim mali fecit? Agnus immaculatus Dominus est, quem vos putantes qualemcunque hominem hominis arbitrio tradidistis. Ipse autem in templo sancto suo, id est, Deus est in Christo mundum concilians sibi (II Cor. V). In ipso templo sancto est quod de immaculata Virgine suscipiens, sedet in coelis ad dexteram Patris, et est in coelo sedes ejus. Oculi ejus in pauperem respiciunt, ut interroget justum et impium, et quamvis in isto saeculo gloriam sibi vindicent peccatores, dum coeperit judicium agitari, habebunt talem pluviam super se, qualem Psalmographus memorat, ignis et sulphuris et spiritus tempestatis. Justus erit enim Dominus tunc qui nunc pius est, et aequitatem videbit, qui nunc iniquitatem attendit. Post judicium enim ejus non erit peccatum nec possibilitas, nec voluntas gloria aeterna, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XI. In finem psalmus David pro octava. Salvum me fac, Domine, quoniam defecit sanctus, quoniam diminutae sunt veritates a filiis hominum. Vana loculi sunt unusquisque ad proximum suum, labia dolosa in corde et corde locuti sunt. Disperdat Dominus universa labia dolosa, et linguam magniloquam. Qui dixerunt: Linguam nostram magnificabimus, labia nostra a nobis sunt, quis noster Dominus est? Propter miseriam inopum et gemitum pauperum, nunc exsurgam dicit Dominus. Ponam in salutari; fiducialiter agam in eo. Eloquia Domini eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplum. Tu, Domine, servabis nos, et custodies nos a generatione hac in aeternum. In circuitu impii ambulant, secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. COMMENTARIUM. Item undecimus psalmus pro octava, id est, pro Dominica die ponitur. Salvum me fac, Domine, id est, exsurge a mortuis quoniam defecit sanctus, defecit credens in te, et diminutae sunt veritates a filiis hominum. Ecce etiam custodibus corporis tui pecunias offerunt dicentes: Dicite eum furatum a discipulis (Matth. XXVIII), sed haec dicentes, disperdit Dominus labia dolosa et linguam maliloquam. Qui dicunt, Linguam nostram magnificabimus, labia nostra a nobis sunt. Id est, nos suadebimus eum furatum, nos inter nos ista componemus. Jam enim dixerant de eo cum vidissent scriptum Rex Judaeorum. Illi dixerant, Quis noster Dominus est? Nos dominum Caesarem habemus (Joan. XIX), sed propter miseriam inopum pro quibus passus sum, nunc exsurgam, dicit Dominus. Et ponam in salutare meum ac fiducialiter agam in eo. Fiducialiter, id est, passibilitate carens, nulli timori succumbens. Ad haec credens Ecclesia in apostolis caniat eloquia Domini. Ita sunt vera et casta ut argentum igne purgatum pro septuplo. Tu ergo, Domine, quia mihi dixerunt, Non est noster Dominus, tu, Domine, servabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum. Nam sicut quando te humiliasti diminutae sunt veritates a filiis hominum, ita quando ascendisti in coelos, secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum, ut qui diminuti fuerant in descendente, multiplicati fierent in ascendente, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XII. In finem psalmus David. Usquequo, Domine, oblivisceris me in finem, usquequo avertis faciem tuam a me? Quamdiu ponam consilia in anima mea, dolorem in corde meo per diem? Usquequo exaltabitur inimicus meus super me? Respice et exaudi me, Domine Deus meus. Illumina oculos meos ne unquam obdormiam in morte, ne quando dicat inimicus meus: Praevalui adversus eum. Qui tribulant me exsultabunt si motus fuero, ego autem in misericordia tua speravi. Exsultavit cor meum in salutari tuo; cantabo Domino, qui bona retribuit mihi, et psallam nomini Domini altissimi. COMMENTARIUM. Ex quo inimicus generis humani per praevaricationem hominis primi super humanum genus dominationem obtinuit, oblivionem divinam incurrit; quae oblivio non per passionem, sed per aversionem facta super humanum genus, ut dixi, exaltationem inimico relinquere videbatur. Verum quia adventus Filii Dei ista adversa promittebatur excludere, in totius generis humani persona propheticum carmen exorat, ut respiciat, ut exaudiat, ut illuminet oculos qui obdormierant in morte, ut non dicat diabolus, Praevalui, obtinui, et ero Dominus in aeternum; qui tribulant me exsultabunt si motus fuero, hoc est si desperavero. Exsultavit cor meum in salutari tuo, id est, in Domino N. Jesu Christo Filio tuo; et ipsi cantabo qui bona tribuet mihi; et laudabo psallamque nomini ejus altissimo, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XIII. In finem psalmus David. Dixit insipiens in corde suo, Non est Deus. Corrupti sunt et abominabiles facti sunt in studiis suis, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Dominus de coelo prospexit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Sepulcrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant, venenum aspidum sub labiis eorum. Quorum os maledictione et amaritudine plenum est, veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem. Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt, non est timor Dei ante oculos eorum. Nonne cognoscent omnes qui operantur iniquitatem; qui devorant plebem meam sicut escam panis? Dominum non invocaverunt, illic trepidaverunt timore, ubi non erat timor. Quoniam Dominus in generatione justa est, consilium inopis confudistis, quoniam Dominus spes ejus est. Quis dabit ex Sion salutare Israel? cum averterit Dominus captivitatem plebis suae, exsultabit Jacob, et laetabitur Israel. COMMENTARIUM. Rogatus adventus Domini in duodecimo psalmo, in tertio decimo praesentatur; sed hunc videns humilem in habitu incredulus populus, dicit in corde suo: Non est Deus. In quo populo omnes declinaverunt, simul inutiles facti devorabant plebem Dei velut escam panis. Atque persequentes ipsum Dominum et ejus apostolos, illic trepidabant timore, ubi non erat timor. Observantes sabbata et baptismata calicum et urceorum, Dei vero Filium et ejus discipulos, ut diximus, persequentes, confitentes se patrem habere Abraham, de genere, non de justitia praesumebant. Dominus autem in generatione justa est, illi autem consilium inopis confundentes, non consideraverunt quoniam Dominus spes ejus est. Et licet propter nos pauper factus sit, tamen ipse est qui dedit ex Sion salutare Israel. Non enim ex Synagoga Satanae salus nata est, sed ex Sion, quae est Ecclesia Domini, per quam convertit Dominus captivitatem populi sui, ita ut laetetur Jacob in conversione sua, et exsultet Israel in Christo Jesu, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XIV. In finem psalmus David. Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo? Qui ingreditur sine macula, et operatur justitiam. Qui loquitur veritatem in corde suo, qui non egit dolum in lingua sua. Nec fecit proximo suo malum, et opprobrium non accepit adversus proximos suos. Ad nihilum deductum est in conspectu ejus malignus, timentes autem Dominum glorificat. Qui jurat proximo suo et non decipit, qui pecuniam suam non dedit ad usuram, et munera super innocentem non accepit. Qui facit haec, non commovebitur in aeternum. COMMENTARIUM. Omnis immaculatus ingreditur tabernaculum Domini, et ibi immaculatus efficitur. Jesus autem immaculatus solus virgineam aulam ingressus, ipsum tabernaculum a maculis carnalibus liberavit, et dedit sanctificationem potius quam accepit. Quoniam lex tota in Decalogi summa concluditur, decemplices ejus in isto psalmo formas expressit, quibus ea docuisse quae fecisse probatur. Nam ingressu suo tabernaculum a maculis ementium et vendentium liberavit, et operatus est justitiam, salutem hominis sabbato feriis praeponendo. Loquebatur autem veritatem in corde suo, nihil cogitans, nisi voluntatem Patris. Non egit dolum in lingua sua, siquidem ex lingua ejus sermo egressus, caecis lumen, salutem aegrotantibus, et vitam mortuis conferebat. Opprobrium non accepit adversus proximum suum. Siquidem etiam Judam osculo suscepit. Ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus, prohibens utique bonum fieri. Timentes autem Dominum ita magnificavit, ut daret eis potestatem filios Dei fieri (Joan. I). Juravit et proximo suo et non decepit. Quid juravit? Illud sine dubio quod promisit, dicens: Amen dico vobis, quia si manseritis in sermonibus meis, jam non dicam vos servos sed amicos (Joan. XV), et omnia quae promisit credentem in se proximum non decepit. Pecuniam vero suam non dedit ad usuram. Pecuniae ejus virtutes sanitatum erant, quae non solum ipse ab ullo nihil accipiens exercuit, sed et ipsos discipulos suos taliter informavit, dum daret eis potestatem infirmos curandi ac mortuos suscitandi, diceretque: Gratis accepistis, gratis date (Matth. X). Munera super innocentes non solum non accepit, sed etiam ipse seipsum dedit redemptionem pro omnibus (I Tim. II). Completis ergo his decem virtutum indiciis, in hoc de coelo et perfectionem impletam ostendit, et adjecit dicens: Qui facit haec, id est, qui hunc imitatus fuerit, non commovebitur in aeternum. Ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XV. Tituli inscriptio ipsi David. Conserva me, Domine, quoniam speravi in te. Dixi Domino: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges. Sanctis qui sunt in terra ejus, mirificavit omnes voluntates meas in eis. Multiplicatae sunt infirmitates eorum, postea acceleraverunt. Non congregabo conventicula eorum de sanguinibus, nec memor ero nominum eorum per labia mea. Dominus pars haereditatis meae, et calicis mei; tu es qui restitues haereditatem meam mihi. Funes ceciderunt mihi in praeclaris, etenim haereditas mea praeclara est mihi. Benedicam Dominum qui tribuit mihi intellectum, insuper et usque ad noctem increpuerunt me renes mei. Providebam Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris est mihi ne commovear. Propter hoc laetatum est cor meum et exsultavit lingua mea, insuper et caro mea requiescet in spe. Quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre cor ruptionem. Notas fecisti mihi vias vitae, adimplebis me laetitia cum vultu tuo, delectationes in dextera tua usque in finem. COMMENTARIUM. A quinquagesimo quinto psalmo usque ad quinquagesimum nonum omnes habent tituli inscriptiones, sed non puras. Iste autem psalmus sola tituli inscriptione praenotatur, qua ostenditur plus ad mysticam intelligentiam quam ad historicam decantatus, in quo advertimus hominem perfectum Jesum Nazarenum ad passionem euntem, hujus psalmi orationem effundere. Quamvis enim Deus esset in Christo, mundum reconcilians sibi (II Cor. v), tamen passibilitatibus subjacebat, et timore enim et moestitia agebatur. Et ideo alloquens Divinitatem adorat, dicens: Conserva me, Domine, quoniam speravi in te, non ad arrogantiam ductus pro immaculata conscientia superbe sapui, sed dixi Domino, Deus meus es tu, et quamvis omnia opera mea, et omnia verba mea, et omnia cogitata mea bona sint, tamen tu qui me assumpsisti bonorum meorum non eges. Non enim pro Dei necessitate assumptus est homo, sed pro hominis necessitate susceptus est Deus. Hic autem homo qui assumptus a Deo inter omnes sanctos mirificavit voluntates suas, ita ut omnium merita in inaestimabili virtute transcenderet, et nullum sibi penitus similem inveniret, et licet multiplicatae sunt infirmitates eorum, tamen exemplo Domini acceleraverunt tendentes ad palmam, quos a societate malorum segregans Dominus dicit: Non congregabo conventicula eorum de sanguinibus, id est, credentes in me segregabo ab eis qui in effusione sanguinis delectantur: nec memor ero nominum eorum per labia mea, negans eos coram Patre et angelis. Dominus enim pars mea et passionis meae, id est, calicis mei. In quo funes ceciderunt, id est, fortes ceciderunt; mihi in praeclaris, in apostolis sine dubio. Etenim haereditas mea tam praeclara est, ut ipsi sint usque hodie lux hujus mundi, in quibus benedicitur Deus, qui ad haec tribuit intellectum, nec solum ea quae lucida sunt, sed et illa quae occulta sunt, non a corde sed ab ipsis renibus erudiebat, ut providerem Dominum in conspectu meo semper. Ipse est enim a dextris meis ne commovear, ut hoc quod peccatum non feci, nec dolus inventus est in ore meo, non humanitati sed Divinitati ascribam. Propter hoc delectatum est cor meum, et exsultavit lingua mea, et ipsa caro mea requiescit in spe, quoniam a dextris meis Dominus, ut non commovear. Et ideo non derelinques in inferno animam meam, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem, quia notas mihi fecisti vias qua itur ad aeternitatem, in quibus post tristitiam passionis adimplebis me laetitia cum vultu tuo, et ascendens in coelos dabis delectationes in dextera tua usque in finem. Ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XVI. Oratio David. Exaudi, Domine, justitiam meam, intende deprecationem meam. Auribus percipe orationem meam, non in labiis dolosis. De vultu tuo judicium meum prodeat, oculi tui videant aequitatem. Probasti cor meum, et visitasti nocte, igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas. Ut non loquatur os meum opera hominum, propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras. Perfice gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea. Ego clamavi quoniam exaudisti me, Deus, inclina aurem tuam mihi, et exaudi verba mea. Mirifica misericordias tuas, qui salvos facis sperantes in te. A resistentibus dexterae tuae custodi me, ut pupillam oculi tui. Sub umbra alarum tuarum protege me; a facie impiorum qui me afflixerunt. Inimici mei animam meam circumdederunt, adipem suum concluserunt, os eorum locutum est superbiam. Projicientes me nunc circumdederunt me, oculos suos statuerunt declinare in terram. Susceperunt me sicut leo paratus ad praedam, et sicut catulus leonis habitans in abditis. Exsurge, Domine, praeveni eum et supplanta eum, eripe animam meam ab impio, frameam tuam ab inimicis manus tuae. Domine, a paucis de terra divide eos in vita eorum, et de absconditis tuis adimpletus est venter eorum. Saturati sunt filiis et diviserunt reliquias suas parvulis suis. Ego autem in justitia apparebo conspectui tuo, satiabor cum apparuerit gloria tua. COMMENTARIUM. Titulus orationem insinuat, in qua de justitia et de judicio a Deo regulam sumit, ut cum judicat hominem homo, memor sit eum ad imaginem Dei factum; et non in labiis dolosis de vultu Dei judicium suum proferat, sed oculi ejus videant aequitatem; non dicat, Hic dives et hic pauper, sed dicat, Hic nocens et hic innocens, etiamsi patiatur adversa, quia justus judex poterit factionibus fatigari, non justitia. Hic tamen etiam ignibus examinatus est, et non est inventa in eo iniquitas. Quare? propter verba, inquit, labiorum tuorum, quia ipse dixisti: Non accipies personam potentis in judicio. Ergo propter haec quae jussisti, etiam vias duras custodiendas credidi, non timendo minas carnificum, non timendo jacturam omnium rerum. Verum quia qui permanens erit, hic salvus erit. Deprecor ut perficias gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea. Non timeam homines injustos, et salva me a resistentibus dexterae tuae. Custodi me ut pupillam oculi, id est, in omni hora, in omni puncto, et sub umbra alarum tuarum protege me. Umbra alarum pro affectu domus divinae ponitur. A facie impiorum qui me afflixerunt, impiorum Pharisaeorum intellige. Qui adipem suum concluserunt, id est, pingues facti. Os eorum locutum est superbiam. Projicientes me, tunc de Synagoga; circumdederunt me, nunc ut crucifigant. Oculos enim suos statuerunt declinare in terram, et non considerantes coelorum judicem, sic susceperunt me, sicut leo paratus ad praedam, et sicut catulus leonis. Leonem populum sacerdotum, catulum leonis populum subditum sacerdotibus posuit. Illis frementibus super captum, illi seditiosa rabie devorabant. Exsurge, Domine, praeveni eos, suscitans Christum tuum, quo resurgente subvertes eos. Habet enim ruinam hanc invidia, ut eversum dicat susceptum suum, si hunc quem decipi studuit videat triumphantem. Eripe, inquit, animam meam ab impio, id est, a mortis jugo, et gladium inimicorum de manu tua evelle. Frameam humanae litterae specialiter dicunt lanceam regis, nos autem frameam generaliter gladium in Scripturis sanctis accipimus. Quod autem a paucis rogat ut separentur hi qui eum affligunt, haec ratio est, quod dum teneretur ait: Ego sum quem quaeritis, hos dimittite (Joan. XVIII), de quibus ipse dixerat: Multi quidem vocati, pauci vero electi (Matt. XX). A paucis ergo hos persecutores meos divide, et supplanta eos in vita ipsorum. Supplantatur qui privilegium amittit, sicut a Jacob Esau supplantatus est, non per malitiam Jacob, sed per contemptum Esau, qui tam pro nihilo habuit primatus, ut unius cibi vilissimi etiam pretio computaret. Ita ergo et hi de absconditis Dei quasi de porcina satiati sunt, nolentes dare reverentiam mysteriis ejus. Si enim scrutari cum reverentia voluissent voces propheticas, agnum acciperent Christum, salutem suam in ejus sanguine collocantes. Nunc autem quasi porcinam exsecrabilem comedentes Judaei, ita eo abusi sunt, in quo satiati ipsi sanguine ejus, etiam ad parvulos suos reliquias criminis transtulerunt dicentes: Sanguis hujus super nos, et super filios nostros (Matt. XXVII). Ecclesia autem exsecrans eos dicit quod sit cum justitia in conspectu Dei, et satietur dum apparuerit dextera ejus in Christo Jesu, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XVII. In finem puero Domini David, qui locutus est Domino verba cantici hujus, in die qua eripuit eum Dominus de manu inimicorum ejus, et de manu Saul, et dixit. Diligam te, Domine, fortitudo mea: Dominus firmamentum meum et refugium meum, et liberator meus. Deus meus adjutor meus, et sperabo in eum. Protector meus, et cornu salutis meae, et susceptor meus. Laudans invocabo Dominum, et ab inimicis meis salvus ero. Circumdederunt me dolores mortis, et torrentes iniquitatis conturbaverunt me. Dolores inferni circumdederunt me, praeoccupaverunt me laquei mortis. In tribulatione mea invocavi Dominum, et ad Deum meum clamavi. Et exaudivit de templo sancto suo vocem meam, et clamor meus in conspectu ejus introivit in aures ejus. Commota est et contremuit terra, fundamenta montium conturbata sunt et commota sunt, quoniam iratus est eis. Ascendit fumus in ira ejus, et ignis a facie ejus exarsit, curbones succensi sunt ab eo. Inclinavit coelos, et descendit, et caligo sub pedibus ejus. Et ascendit super Cherubin, et volavit; volavit super pennas ventorum. Et posuit tenebras latibulum suum, in circuitu ejus tabernaculum ejus, tenebrosa aqua in nubibus aeris. Prae fulgore in conspectu ejus nubes transierunt, grando, et carbones ignis. Et intonuit de coelo Dominus, et Altissimus dedit vocem suam, grando et carbones ignis. Et misit sagittas suas et dissipavit eos; fulgura multiplicavit et conturbavit eos. Et apparuerunt fontes aquarum, et revelata sunt fundamenta orbis terrarum. Ab increpatione tua, Domine, ab inspiratione spiritus irae tuae. Misit de summo et accepit me; et assumpsit me de aquis multis. Eripuit me de inimicis meis fortissimis, et ab his qui oderunt me; quoniam confortati sunt super me. Praevenerunt me in die afflictionis meae; et factus est Dominus protector meus. Et eduxit me in latitudinem; salvum me fecit, quoniam voluit me. Et retribuet mihi Dominus secundum justitiam meam; et secundum puritatem manuum mearum retribuet mihi. Quia custodivi vias Domini, nec impie gessi a Deo meo. Quoniam omnia judicia ejus in conspectu meo, et justitias ejus non repuli a me. Et ero immaculatus cum eo, et observabo me ab iniquitate mea. Et retribuet mihi Dominus secundum justitiam meam, et secundum puritatem manuum mearum in conspectu oculorum ejus. Cum sancto sanctus eris, et cum viro innocente innocens eris; Et cum electo electus eris, et cum perverso perverteris. Quoniam tu populum humilem salvum facies, et oculos superborum humiliabis. Quoniam tu illuminas lucernam meam, Domine; Deus meus, illumina tenebras meas. Quoniam in te eripiar a tentatione, et in Deo meo transgrediar murum. Deus meus impolluta via ejus, eloquia Domini igne examinata; protector est omnium sperantium in se. Quoniam quis Deus praeter Dominum, aut quis Deus praeter Deum nostrum? Deus qui praecinxit me virtute; et posuit immaculatam viam meam. Qui perfecit pedes meos tanquam cervorum, et super excelsa statuens me. Qui docet manus meas ad praelium; et posuisti ut arcum aereum brachia mea. Et dedisti mihi protectionem salutis tuae; et dextera tua suscepit me; Et disciplina tua correxit me in finem, et disciplina tua ipsa me docebit. Dilatasti gressus meos subtus me; et non sunt infirmata vestigia mea. Persequar inimicos meos, et comprehendam illos, et non convertar donec deficiant. Confringam illos, nec poterunt stare; cadent subtus pedes meos. Et praecinxisti me virtute ad bellum; et supplantasti insurgentes in me subtus me. Et inimicos meos dedisti mihi dorsum; et odientes me disperdidisti. Clamaverunt, nec erat qui salvos faceret ad Dominum; nec exaudivit eos. Et comminuam eos ut pulverem ante faciem venti, ut lutum platearum delebo eos. Eripies me de contradictionibus populi; constitues me in caput gentium. Populus quem non cognovi servivit mihi, in auditu auris obedivit mihi. Filii alieni mentiti sunt mihi, filii alieni inveterati sunt, et claudicaverunt a semitis suis. Vivit Dominus, et benedictus Deus meus, et exaltetur Deus salutis meae. Deus qui das vindictas mihi, et subdis populos sub me, liberator meus de inimicis meis iracundis. Et ab insurgentibus in me exaltabis me; a viro iniquo eripies me. Propterea confitebor tibi in nationibus, Domine, et nomini tuo psalmum dicam. Magnificans salutes regis ejus, et faciens misericordiam christo suo David, et semini ejus usque in saeculum. COMMENTARIUM. Titulus hic indicat quidem historiam, quam qui melius quam in psalmo canitur scire voluerit, Regum volumina legendo, reperiet et qualiter pugnaverit et vicerit, et qualiter suorum omnium evaserit hostium manus. Nostrum autem hoc est propositum, ut, mystica moralibus admiscentes, tunc dicamus Domino: Diligam te; cum omnibus amoribus finem quemdam et terminum ponentes, ipsi dicimus, Diligam te. Tunc enim vere erepti de manu omnium inimicorum nostro rum, id est, de manu omnium vitiorum et de manu Saul, id est, de manu principis hujus mundi, dicimus Deo, Diligam te. Interrogemus tamen Dominum et dicamus: Quis est qui diligit te? Respondebit enim nobis per evangelistam suum, et dicet: Qui audi: verba mea, et facit ea, hic est qui diligit me (Joan. I, 4). Ipse dicit: Dominus firmamentum meum, id est, de quo non dubito. Ipse refugium meum, ipse est liberator meus, ipsum laudans et ipsum invocans ah inimicis meis salvus ero. Denique praeterita dicam, ut futura non dubitem, dum circumdedissent me gemitus mortis, et iniquitates, et dolores, et laquei, clamavi ad eum credens. Et exaudivit de templo sancto suo vocem meam, et clamor meus introivit in aures ejus. Et ex hoc loco futuri judicii qualitas panditur, cujus nos terror, si credimus, purgat. Tunc enim ita terra tremore concutitur, ut ipsa fundamenta montium conturbentur. Irascente enim Domino, etiam ignis ipse ardescit. Ut enim ignis omnem materiam a facie sua facit exardescere, ita ipse ignis a facie Dei exardescet, cum inclinaverit coelos, et descenderit, et coeperit esse caligo sub pedibus ejus. Cujus ejus? sine dubio ejus qui ascendit super Cherubin, et volavit super pennas ventorum, quique posuit tenebras latibulum suum. Tenebras hic pro invisibilitate posuit; unde et sequitur: In circuitu ejus tabernacula ejus, et tenebrosa aqua in nubibus aeris. Tunc erit grando simul et carbones ignis, cum tonuerit de coelo Dominus et Altissimus dederit vocem suam: mittet sagittas suas, ut dissipet eos, ut fulgura multiplicet, et conturbet eos. Tunc parebunt fontes aquarum, tunc parebit quanta sit virtus baptismatis, tunc cum revelabuntur fundamenta orbis terrae. Ab increpatione Domini et a spiratione spiritus irae ejus. Tunc dicet Ecclesia, Misit de summo et assumpsit me de multitudine aquarum, unius enim aquae sanctificatione me voluit consecrari, per quam eripuit me ab inimicis meis fortissimis, et ab his qui oderunt me, quoniam confortati sunt super me. Praevenerunt me namque in die afflictionis meae, tempore quo gladius secuit pia viscera matris, et factus est Dominus susceptor meus. Et produxit me ab angustiis in latitudine, liberavit enim me ab inimicis meis fortissimis; et retribuit mihi secundum justitiam meam, quia custodiam vias Domini usque ad mortem, nec timens gladium hominum impie gessi a Deo meo. Judicia enim ejus semper ante oculos habui, et justitias ejus non repuli a me. Unde et populus martyrum ejus dicit: Ero immaculatus cum eo. Cum eo utique qui immaculatus in cruce pro iniquitatibus nostris passus est. Et observabo me ab iniquitate mea, quam utique in martyrio deposui. Tunc retribuet mihi Dominus secundum justitiam meam, et secundum innocentiam meam, et secundum innocentiam manuum mearum in conspectu oculorum ejus. Nam quod memorat: Cum sancto sanctus eris, non ad illud respicit quod usitata vulgo sententia dicimus: Cum quo aliquis jungitur, talis erit. Haec quidem sententia vera est, sed non pertinet ad interpretationem praesentium versuum; hoc enim in loco si vis planum facere sensum canentis, illud ad memoriam revocabis quod per prophetam Dominus dicit ad populum: Si ambulaveritis in conspectu meo recti, et ego vobiscum rectus incedam; si vero ambulaveritis perversi, et ego vobiscum perversus ero. Ipsi ergo Psalmista loquitur. Cum sancto sanctus eris, cum innocente innocens, etc. Unde et adjecit: Tu enim, inquit, populum humilem salvum facies, et oculos superborum humiliabis. Verum, quia posuit tenebras latibulum suum, et videre mysteria Scripturarum ejus non possumus, ipsi clamemus cum propheta: Quoniam tu illuminas lucernam meam, Domine. Sicut lucerna corporis oculus, ita lucerna animae mens est, in qua nisi oleum gratiae suae Christus infuderit, penitus lumen habere non poterit. Lucernam ergo suam clamat propheta illuminari a Domino, quae si acceperit lucendi materiam, ostendit foveas in quas incauti ruunt, et laqueos in tenebris positos. In tenebris enim nisi lumen habuerit ambulans, aut offendiculum incurrit, aut incursum penitus non evadit; unde et propheta: Cum illuminaveris, inquit, tenebras meas, ita demum eripiar a tentatione, et in te Deo meo transgrediar muros, sicut Samson clausis portarum januis intra muros clausos per virtutem Dei transgressus est muros. Transgredimur et nos muros, cum de isto corpore exeuntes, eos qui nos circumdant evadimus. In Deo autem migramus, si impollutam viam vitae nostrae ambulaverimus. Quia ipsa est via Dei, in qua ambulantibus protector est omnium sperantium in se. Ipse enim eos praecingit virtute, et facit immaculatam viam eorum ut fugiant quasi cervi. Quid fugiant? Sine dubio omne facinus. Omne quippe peccatum ex abjectione vitiorum. Super excelsa virtutum ascendent, si tamen ipse doceat manus nostras in praelio, quia sine rebellantibus ad refugium montium non venitur; et ponat ut arcum aereum brachia nostra, ut in oratione non deficiant, quoniam dum sunt extensa in cruce Amalech vincitur. Si ergo ipse eis dederit fortitudinem ut quasi arcus aereus in orationibus perseverent, non solum nos effugientes evadimus persequentes, sed nos persequimur inimicos nostros, et comprehendimus eos, et non convertimur donec deficiant. Affligimus eos, ut ante nos stare non possint, sed cadant sub pedibus nostris, si tamen praecincti fuerimus virtute ad bellum; tunc insurgentes super nos, erunt subter nos. Et inimicorum nostrorum dorsa videbimus fugientium, non facies persequentium, ita ut comminuamus eos ut pulverem ante faciem venti, et ut lutum platearum deleamus eos. Haec omnia nobis per illum evenient qui posuit ut arcum aereum brachia in cruce, et quotidie interpellat pro nobis. Ipse enim dicit ad Patrem: Eripies me de contradictionibus populi increduli, et constitues me in caput gentium. Et adjecit: Populus quem non cognovi servivit mihi. Magi crediderunt, quos Deus non dedignatur cognoscere, et illis servientibus et munera offerentibus Judaei abnegant, et in ejus persecutionibus perseverant. Filii alieni mentiti sunt mihi dicentes: Scimus quia a Deo venisti, et in veritate doces (Matth. XXII); sed ista verba eorum erant plena dolo mendacii, in quo inveterati sunt, et claudicaverunt a semitis suis, utique in quibus eos docuerunt ambulare prophetae. Sed vivit Dominus, licet eum crucifigatis, et sepultum cernatis, ille tamen resurget et vivit, et exaltabitur in coelis Deus salutis meae. Ipse dabit vindictam hanc Ecclesiae suae, ut subdat populos sub ea, et sit liberator ejus a gentibus iracundis, et ab insurgentibus super eam, et exaltet eam super petram, ut portae inferni non praevaleant adversus eam (Matth. XVI). Et a viro iniquo eripiet eam, id est, a pravo doctore. Propterea confitetur ei in populis, et psalmum dicit nomini ejus, Qui magnificat salutare regis ejus, et faciet misericordiam christo suo David, cum ex semine ejus excitat regnum quod imperet in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XVIII. In finem psalmus David. Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum. Dies diei eructat verbum, et nox nocti indicat scientiam. Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. In sole posuit tabernaculum suum, et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo. Exsultavit ut gigas ad currendam viam suam, a summo coelo egressio ejus. Et occursus ejus usque ad summum ejus, nec est qui se abscondat a calore ejus. Lex Domini immaculata convertens animas, testimonium Domini fidele sapientiam praestans parvulis. Justitiae Domini rectae, laetificantes corda; praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos. Timor Domini sanctus permanens in saeculum saeculi; judicia Domini vera, justificata in semetipsa. Desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum, et dulciora super mel et favum. Etenim servus tuus custodit ea, in custodiendis illis retributio multa. Delicta quis inlelligit? ab occultis meis munda me, et ab alienis parce servo tuo. Si mei non fuerint dominati, tunc immaculatus ero, et emundabor a delicto maximo. Et erunt ut complaceant eloquia oris mei et meditatio cordis mei in conspectu tuo semper. Domine adjutor meus, et redemptor meus. COMMENTARIUM. Sicut terreni narraverunt gloriam hominum, ita coelestes enarrant gloriam Dei. Sic autem proprium locum relinquentes magi stellae indicio, narrabant ipsi gloriam Dei. Sed et coeli facti sunt apostoli habentes in se Solem justitiae, et merita in modum stellarum pro varietate diverso splendore radiantia. Ipsis ergo narrantibus gloriam Dei, opera manuum Dei annuntiabant doctrinae eorum firmamentum: sive quia crux, quae firmamentum est aeternum, opere manuum ejus triumphavit et vicit; sive quia curabantur infirmi et suscitabantur mortui, opera manuum ejus annuntiat firmamentum. Cum dies loquebatur ad diem, et nox loquebatur ad noctem, quia sic de die in diem ibat, et nox loquebatur ad noctem verbum, et de noctu in noctem, ut ejus scientia panderetur. Haec simpliciter. Caeterum diei, dies Patris Filius est, Pater ergo eructavit Verbum, quod verbum involutum in nocte ventris virginei, involuto in nocte ventris sterilis Elisabeth sui indicavit scientiam. Haec apostoli praedicantes, non fuit loquela, neque sermo quorum non audirentur voces eorum, ita ut universarum gentiunt loquaces dicerent de eis: Nonne hi viri Galilaei sunt, et quomodo unusquisque lingua nostra audivimus eos loquentes magnalia Dei (Act. II)? Horum autem sonus in omnem terram progressus est, et in fines universi orbis verba eorum penetrarunt, tempore quo Dominus in solem posuit tabernaculum suum. In solem, non istum qui ministerium divinum exercens, horarum mensuras sub certa temporum norma discurrit: sed solem justitiae, qui, in splendore vilae aeternae virgineo editus alvo, lumen verum mentibus fulsit, et est egressus de virgine sicut sponsus de thalamo. Hic exsultavit ut gigas ad currendam viam, immaculatus utique ambulavit in via in lege Domini: a summo coelo egressio ejus. Non ex semine viri, sed ex ore Patris qui est in summo coelorum, et occursus ejus usque ad summum ejus. Non enim de Oriente in Occidentem, aut quasi de alto ad ima, sed de summo in summum, de alto in altum et de virtute in virtutem; atque a summo ad summum, non erit qui se abscondat a calore ejus. Nulla enim gens erit in hoc saeculo ad cujus notitiam non attingat calor fidei Christianae, in qua est lex Domini irreprehensibilis, convertens animas, invitans ab errore ad iter rectum, a mendacio ad veritatem: ibi sunt justitiae laetificantes corda. Quod enim tam justum gaudium cordis, quam hoc in quo jubemur omnia quae volumus ut faciant nobis homines, eadem nos faciamus eis? Hoc praeceptum tam lucidum est, ut etiam caecorum illuminet oculos, si tamen timor Domini in nobis permanet, per quem consideremus judicia Dei et vera justificata in semetipsa. Et desideremus ea super aurum et lapidem pretiosum, et dulciora nobis fuerint super mel et favum: quoniam qui servus est Domini, custodit ea, et credit quod in custodia praeceptorum Dei retributio tam multa sit, ut non sint condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis (Rom. VIII); si tamen lapsus nostros et delicta nostra intelligere studeamus, quod arguit Psalmista, nullum velle intelligere delicta sua. Arguendo enim non negando cantavit dicens: Delicta quis intelligit? Sicut in centesimo sexto dicit: Quis sapiens haec intelligit? et hic ita: Delicta quis intelligit? Saepe enim temeritatem constantiam dicimus, et injuriam libertatem vocamus, fatuitati simplicitatis nomen imponimus, et adulationem charitatem integerrimam appellamus. Ad haec da scrutantem cordis oculum, intelliget ista; et idcirco clamat qui intelligit: Ab occultis meis munda me, Domine, quia ipsa quae in me sancta putantur reatui subjacent; et ab alienis peccatis, quibus adulando fomitem exhibemus, parce servo tuo; quia si in me per adulationem non fuerint dominati, tunc immaculatus ero, et mundus ero a delicto maximo; quando autem sine adulatione locutus fuero, tunc tibi placebunt eloquia oris mei. Tunc erit meditatio cordis mei in conspectu tuo semper. Nihil enim cogitat qui non adulatur, nisi hoc, quod non timeat videre Deum, et ideo ipsi Deo securus loquitur, et placebunt ei eloquia ejus, meditatio cordis ejus in conspectu Dei est. Et huic dicit: Adjutor meus, et redemptor meus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XIX. In finem psalmus David. Exaudiat te Dominus in die tribulationis, protegat te nomen Dei Jacob. Mittat tibi auxilium de sancto et de Sion tueatur te. Memor sit omnis sacrificii tui, et holocaustum tuum pingue fiat. Tribuat tibi secundum cor tuum, et omne consilium tuum confirmet. Laetabimur in salutari tuo, et in nomine Domini Dei nostri magnificabimur. Impleat Dominus omnes petitiones tuas, nunc cognovi quoniam salvum fecit Dominus Christum suum. Exaudiet illum de coelo sancto suo in potentatibus salus dexterae ejus. Hi in curribus, et hi in equis, nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus. Ipsi obligati sunt et ceciderunt, nos autem surreximus et erecti sumus. Domine, salvum fac regem, et exaudi nos in die qua invocaverimus te. COMMENTARIUM. Christo eunti ad crucem dicit Ecclesia: Exaudiat te Dominus in die tribulationis. Homini utique qui se obtulit redemptionem pro omnibus. Holocaustum, inquit, tuum pingue fiat, quod in altari crucis offers, et ita omne consilium tuum confirmet, ut laetemur in salutari tuo, et in nomine Domini Dei nostri invocemus te, cum resurrexeris a mortuis: salvum enim facit Dominus Christum suum, et ita erit in potentatibus salus dexterae ejus, ut a dextris suis latronem ad paradisum ducat. Alii confidunt in curribus, alii in equis, nos autem in nomine Domini Dei nostri magnificabimur, et illis cadentibus, nos resurgemus, quia rex noster salvus factus est, et resurgens a mortuis ascendit in coelos, et sedens ad dexteram Dei Patris, exaudit nos in die qua invocaverimus eum, ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XX. In finem psalmus David. Domine, in virtute tua laetabitur rex, et super salutare tuum exsultabit vehementer. Desiderium cordis ejus tribuisti ei, et voluntate labiorum ejus non fraudasti eum. Quoniam praevenisti eum in benedictionibus dulcedinis, posuisti in capite ejus coronam de lapide pretioso. Unam petiit a te, tribuisti ei et longitudinem dierum in saeculum et in saeculum saeculi. Magna est gloria ejus in salutari tuo: gloriam et magnum decorem impones super eum. Quoniam dabis eum in benedictionem in saeculum saeculi, laetificabis eum in gaudio cum vultu tuo. Quoniam rex sperat in Domino, et in misericordia Altissimi non commovebitur. Inveniatur manus tua omnibus inimicis tuis, dextera tua inveniat omnes qui te oderunt. Pones eos ut clibanum ignis in tempore vultus tui; Dominus in ira sua conturbabit eos, et devorabit eos ignis. Fructum eorum de terra perdes, et semen eorum a filiis hominum. Quoniam declinaverunt in te mala, cogitaverunt consilia quae non potuerunt stabilire. Quoniam pones eos dorsum, in reliquiis tuis praeparabis vultum eorum. Exsultare, Domine, in virtute tua, cantabimus et psallemus virtutes tuas. COMMENTARIUM. Regem hoc in loco hominem perfectum appellat, non in virtute sua, sed in virtute ejus laetantem qui eum assumpsit, qui desiderium cordis ejus tribuit ei, et voluntate labiorum ejus non fraudavit eum: praevenit enim eum in benedictione dulcedinis. Amanti enim praecepta ejus, dulcis est, isque imperat sicut superius dixit: Super mel et favum ori meo (Psal. XVIII). Benedictio ergo dulcedinis est corpus ejus: Gustate, ait, et videte quam suavis est Dominus (Psal. XXXIII). Hoc autem quod dicit, Posuisti super caput ejus coronam, imitator Christi Paulus hoc appellat gaudium suum et coronam suam (Philip. IV), qui ejus monita amplectebantur. Quia apostoli in ejus gloria gloriabantur, de his dicitur: Corona imposita in capite Domini, facta ex lapide pretioso, sicut Ezechielis prophetia, et Joannis Apocalypsis loquitur. Unam petiit: de assumpto homine agit; vitam enim positus in morte suscepit, et longitudinem dierum non usque ad senectutem, sed in saeculum saeculi. Magna enim gloria ejus. In quo magna est? non in arrogantia Divinitatis, sed in salute humanitatis, et ideo gloriam et magnum decorem impones super eum, et dabis eum in benedictione aeterna, quia sic speravit in Domino, et in misericordia ejus commotus non est, ut pro salute generis humani etiam seipsum sacrificari permitteret. Ex hoc loco Pater ad Filium loquitur, Inveniatur manus tua omnibus inimicis tuis, dextera tua illa quae in cruce clavos accepit, ipsa inveniat eos qui te oderunt, pone eos ut clibanum ignis, in tempore vultus tui. Tunc in ira tua conturbabis eos et devorabit eos ignis. Judicii enim dies dum venerit, fructus eorum qui increduli perseverant, a terra perient. Nam eos fructificat in resurrectionis fructu, quos seminatos accepit in obitu; nam corpora nostra seminari Apostolus probat, cum dicit: Seminatur in corruptione, surgit in incorruptionem (I Cor. XV); sed hi qui declinant in Christo mala, sicut tunc Judaei, et contra eum perversitatis suae cogitant consilium, in die illa ponentur in dorso, et in reliquiis suis praeparat vultum illorum. Hoc est non in prima anastasi resurgunt cum sanctis, sed quod residuum fuit resurrectioni primae, in eo praeparabit vultum Illorum. Tunc laudes Domino Jesu Christo, offerentes in hymno, et ista verba cantabimus, ut dicamus ei: Exaltare, Domine, in virtute tua. Jam non in persona servi latibulum tuae virtutis obumbras, sed exaltare in virtute tua, et sentiant te ultorem, qui nostrum te credere dubitant salvatorem; tibi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXI. In finem psalmus David pro susceptione matutina. Deus Deus meus, respice in me; quare me dereliquisti? longe a salute mea verba delictorum meorum. Deus meus, clamabo per diem, et non exaudies; et nocte, et non ad insipientiam mihi. Tu autem in sancto habitas, laus Israel. In te speraverunt patres nostri; speraverunt, et liberasti eos. Ad te clamaverunt, et salvi facti sunt; in te speraverunt, et non sunt confusi. Ego cutem sum vermis et non homo, opprobrium hominum et abjectio plebis. Omnes videntes me deriserunt me; locuti sunt labiis, et moverunt caput. Speravit in Domino, eripiat eum; salvum faciat eum, quoniam vult eum. Quoniam tu es qui extraxisti me de ventre, spes mea ab uberibus matris meae, in te projectus sum ex utero. De ventre matris meae Deus meus es tu, ne discesseris a me. Quoniam tribulatio proxima est, quoniam non est qui adjuvet. Circumdederunt me vituli multi, tauri pingues obsederunt me. Aperuerunt super me os suum, sicut leo rapiens et rugiens. Sicut aqua effusus sum, et dispersa sunt omnia ossa mea. Factum est cor meum tanquam cera liquescens in medio ventris mei. Aruit tanquam testa virtus mea, et lingua mea adhaesit faucibus meis, et in pulverem mortis deduxisti me. Quoniam circumdederunt me canes multi, consilium malignantium obsedit me. Foderunt manus meas et pedes meos, dinumerarunt omnia ossa mea. Ipsi vero consideraverunt et inspexerunt me, diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem. Tu autem, Domine, ne elongareris auxilium tuum a me, ad defensionem meam conspice. Erue a framea, Deus, animam meam, et de manu canis unicam meam. Salva me ex ore lconis et a cornibus unicornium humilitatem meam. Narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae laudabo te. Qui timetis Dominum, laudate eum, universum semen Jacob glorificate eum. Timeat eum omne semen Israel, quoniam non sprevit, neque despexit deprecationem pauperis. Nec avertit faciem suam a me, et cum clamarem ad eum exaudivit me. Apud te laus mea in ecclesia magna: vota mea reddam in conspectu timentium eum. Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum; vivent corda eorum in saecului. Reminiscentur, et convertentur ad Dominum, universae fines terrae. Et adorabunt in conspectu ejus universae familiae gentium. Quoniam Domini est regnum, et ipse dominabitur gentium. Manducaverunt et adoraverunt omnes pingues terrae: in conspectu ejus cadent omnes qui descendunt in terram. Et anima mea illi vivet, et semen meum serviet ipsi. Annuntiabitur Domino generatio ventura, et annuntiabunt coeli justitiam ejus populo qui nascetur, quem fecit Dominus. COMMENTARIUM. In passione sua positus Dominus explanavit psalmi hujus mysteria. Nam Hebraicis verbis versiculum primum istius psalmi exprimens, caetera quae sequebantur exposuit. Nam ibi legimus dicentes Pharisaeos: Speravit in Domino, eripiat eum; salvum faciat eum, quoniam vult eum. In ipsa passione circumdederunt eum vituli multi, id est, populi Judaeorum. Tauri pingues obsederunt eum, id est, principes sacerdotum. Aperuerunt super eum os suum, dicentes: Blasphemavit (Matt. XXIX, 65). Dederunt fremitum sicut leo rapiens et rugiens. Damnabilis ille Caiphas princeps sacerdotum ita fremuit, ut et vestimenta sua scinderet. Sicut aqua effusa sunt ossa ejus. Bene posuit aquam, quia nihil novit corpus Christi, nisi peccata lavare. Factum est cor meum sicut cera liquescens in medio ventris mei. Cera dum soluta fuerit ab igne, non perit, ut caeterae species ab igne semel incensae in cinerem rediguntur; cera vero cum arserit, ad hoc redit quod fuit. Sciens ergo se perire non posse: Sicut cera, inquit, liquefactum est in medio ventris mei. Aruit velut testa virtus mea. Non dixit, Fractum est velut testa, nam sicut fractura ejus irremediabilis est, ita coctura laudabilis invenitur. Et ideo quanto plus aruerit figuli opus, tanto melior et solidior invenitur. Aruit ergo in igne tribulationis, velut testa, virtus mea. Et lingua mea adhaesit faucibus meis. Tacens quasi reus inclinato capite falsos testes in conspectu judicis non repellebam, qui in pulverem mortis deduxerunt me. Et circumdederunt me quasi canes multi, et ita in concilio malignitatis suae obsederunt me, ut foderent manus meas et pedes, et dinumerarent omnia ossa mea. Ipsi etiam considerarent et conspicerent me, ac dividerent sibi vestimenta mea, et super vestimentum mitterent sortem (Joan. XIX). Nescio cum qua animi praesumptione, o sceleratissimi Judaei, Psalterium in vestris canitis synagogis. Considerate, miseri, hunc esse Dominum quem negastis, et vel tarde timentes Dominum. Laudate eum, universum semen Jacob, magnificate eum. Timete eum, universum semen Israel. Non enim spernit precem vestram, in tantum, ut in cruce positus pro crucifigentibus oret, ut sit laus ejus in ecclesia magna, et vota sua reddat coram timentibus eum. Dum edent corpus ejus pauperes spiritu ut satientur, et facti divites, in fide laudent Dominum, requirentes eum, et vivat cor eorum in aeternum. Et per eos convertantur ad Dominum universi fines terrae, ut adorent in conspectu ejus, non sola Judaea, sed omnes patriae gentium, quoniam Domini est regnum, et ipse dominabitur gentium. Ecce schola Christi in pauperibus discipulis celebrata, nunc schola Pharisaeorum exsurgite et videte manducantes, et manducantes illi manducaverunt et saturati sunt, et laudaverunt Dominum requirentes eum. Isti autem manducaverunt, et adoraverunt omnes divites terrae. Et ideo in conspectu Dei cadent omnes qui descendunt in terram. Descensus enim terrenus hominibus famulatur, nostra autem anima Deo serviat, et ipsi vivat. Semen vero nostrum ipsi serviat in castificatione continentiae, ut annuntiemus Domino generationem venturam, id est, futuram sanctorum gloriam cogitemus. Et annuntiemus justitiam Dei fratribus ac filius aetate, et omni populo qui nascetur, quem fecit Dominus Deus noster, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXII. Psalmus David. Dominus regit me, et nihil mihi deerit; in loco pascuae ibi me collocavit. Super aquam refectionis educavit me, animam meam convertit. Deduxit me super semitas justitiae propter nomen suum. Nam et si ambulavero in medio umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es. Virga tua et baculus tuus, ipsa me consolata sunt. Parasti in conspectu meo mensam, adversus eos qui tribulant me. Impinguasti in oleo caput meum, et calix meus inebrians quam praeclarus est. Et misericordia tua subsequetur me, omnibus diebus vitae meae. Et ut inhabitem in domo Domini, in longitudine dierum. COMMENTARIUM. Qui in vigesimo primo psalmo habuimus tribulationem passionis, in vigesimo secundo psalmo laetitiam resurrectionis accipiamus: ut quia ibi seminavimus lacrymas patientis Domini, hic metamus gaudia resurgentis. Dicant qui volunt: Reget me ager meus, et nihil mihi deerit. Dicat alius: Reget me negotiatio mea, aut militia mea, aut industria mea, aut ars mea, aut litterae meae, et nihil mihi deerit. Nos dicamus cum Ecclesia, Dominus regit me, et nihil mihi deerit. Vox ergo ista contemnentis est, si habeat; aut habere nolentis, si non habeat. Alioquin mentitur in carmine, qui aliud exoptat in voto. Si enim studio agit, ut eum quaecunque terrena opera regant, non satis integre dicit, Dominus regit me. Perfectorum ergo ista vox est, quam Ecclesia de Domini passione suscepit, in loca pascuae collocata, super aquam relectionis educata. Ubi enim abundat fons, ac largis profluit venis, ibi viriditas, ibi amoenitas, ibi refectio. Haec autem mihi evenient, quia per passionem suam animam meam convertit. Deduxit me super semitas justitiae, propter nomen suum. Nam et si ambulem in medio umbrae mortis, jam non timebo mala, quoniam tu mecum es, qui mortis imperium subjugasti. Quid nunc habeat intra se Ecclesia videamus. Habet virgam unde minatur delinquenti. Habet baculum unde subveniat poenitenti. Habet mensam unde det panem credenti. Habet oleum unde impinguet caput in libertatem conscientiae praesumenti. Habet calicem unde inebriet praedicantes sermonem, ita ut cum sit hora die tertia, jam ille in praedicatione sua ebrius aestimetur. Habet misericordiam Dei, quae subsequatur eum in omnibus diebus vitae suae, et ut inhabitet in domo Domini in longitudine dierum suorum, laudans Dominum Jesum Christum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXIII. Psalmus David in prima sabbati. Domini est terra et plenitudo ejus orbis terrarum, et universi qui habitant in eo. Quia ipse super maria fundavit eum, et super flumina praeparavit eum. Quis ascendet in montem Domini, aut quis stabit in loco sancto ejus? Innocens manibus et mundo corde, qui non accepit in vano animam suam, nec juravit in dolo proximo suo. Hic accipiet benedictionem a Domino, et misericordiam a Deo salutari suo. Haec est generatio quaerentium faciem Dei Jacob. Attollite portas principes vestras, et elevamini, portae aeternales, et introibit Rex gloriae. Quis est iste Rex gloriae? Dominus fortis et potens in praelio. Attollite portas principes vestras, et elevamini, portae aeternales, et introibit Rex gloriae. Quis est iste Rex gloriae? Dominus virtutum ipse est Rex gloriae. COMMENTARIUM. Vigesimus tertius psalm. in introitu suo super ipsum limen posuit titulum de prima sabbati. In qua die dixit Dominus, Fiat lux (Gen. I); inqua panem angelorum manducavit homo (Psal. LXXVII); in qua ipse Dominus resurrexit a mortuis. Quae dies idcirco in titulo ponitur, quia ipsa lucratus est terram, quam in principio fecerat orbem terrae, et omnes qui habitant in ea. Quomodo autem lucratus sit, si requiris, respondet, per aquam et Spiritum sanctum. Ideo clausa maria nominat sinum aquarum omnium, quia sicut omnia flumina unum hunc habent sinum, ita omnia unum hunc habent Spiritum sanctum unum. In quo fiunt homines innocentes manibus et mundo corde. Et sicut qui ibi ingressus non fuerit, in vanum accipit animam suam, si tamen non juraverit in dolo proximo suo, quia per baptismatis donum proximus ei efficitur Spiritus sancti. Per hunc promittit se renuntiare diabolo, et omnibus pompis ejus. Jurare ergo est jus constituere, quo renuntiata abstinentur, et promissa servantur. Ista non juravit in dolum proximo suo, quomodo proximus factus est Spiritui sancto? Quia is qui longe erat, factus est prope. Et qui factus est prope juravit huic proximo, quando accepit benedictionem a Domino, et misericordiam a Deo salutari suo. Et factus est Filius Dei in generatione quaerentium Dominum, et requirentium faciem Dei Jacob, jam isti dicitur: Tollite portas principis vestri. Abjicite exemplum Adae, qui est princeps vester secundum carnem, et elevamini portae aeternales, habentes Regem gloriae potentem et fortem, et potentem in praelio, vincentem vitia, et nutritores corum, spiritus nequam. Tollite ergo portas principis vestri, sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis (I Cor. XV). Quis est iste Rex gloriae? Christus Filius Dei ipse est Rex gloriae, excludens principem ignominiae. Qui dejectis simulacrorum templis, veluti portis principis diaboli, elevavit portas aeternales sanctae Ecclesiae catholicae, in qua regnat Rex gloriae. Si interrogas quis est iste Rex gloriae, respondebit Apostolus, Rex omnium ad salutem Christus Filius Dei, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXIV. In finem psalmus David. Ad te, Domine, levavi animam meam; Deus meus, in te confido, non erubescam. Neque irrideant me inimici mei, etenim universi qui sustinent te non confundentur. Confundantur omnes iniqua agentes, supervacue. Vias tuas, Domine, demonstra mihi, et semitas tuas edoce me. Dirige me in veritate tua, et doce me, quia tu es Deus Salvalor meus, et te sustinui tota die. Reminiscere miserationum tuarum, Domine, et misericordiarum tuarum quae a saeculo sunt. Delicta juventutis meae, et ignorantias meas ne memineris. Secundum misericordiam tuam memento mei tu, propter bonitatem tuam, Domine. Dulcis et rectus Dominus, propter hoc legem dabit delinquentibus in via. Diriget mansuetos in judicio, docebit mites vias suas. Universae viae Domini misericordia et veritas, requirentibus testamentum ejus et testimonia ejus. Propter nomen tuum, Domine, propitiaberis peccato meo, multum est enim. Quis est homo qui timet Dominum, legem statuit ei in via quam elegit. Anima ejus in bonis demorabitur, et semen ipsius haereditabit terram. Firmamentum tutum est Dominus timentibus eum, et testamentum ipsius ut manifestetur illis. Oculi mei semper ad Dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos. Respice in me et misereve mei, quia unicus et pauper sum ego. Tribulationes cordis mei multiplicatae sunt, de necessitatibus meis erue me. Vide humilitatem meam et laborem meum, et dimitte universa delicta mea. Respice inimicos meos, quoniam multiplicati sunt, et odio iniquo oderunt me. Custodi animam meam et erue me, non erubescam, quoniam speravi in te. Innocentes et recti adhaeserunt mihi, quia sustinui te. Libera, Deus, Israel ex omnibus tribulationibus suis. COMMENTARIUM. Ab omnibus terrenis lucris, ab omnibus quae videntur bona hujus mundi, subducens animam meam, ad te eam, Domine, levavi, jam non confidens in nummo, in domo, in negotio, in militia, in facultatibus, sed in te confidens peto, ut non erubescam dum de corpore exiero, quia ibi confusio aeterna est. Non ibi de me irrideant inimici mei, quia ii qui te solum contemptis omnibus exspectant, non confundentur, ibi enim confundentur iniqui et facientes vana. Et quoniam te duce, Domine, pervenitur ad vitam, vias tuas quas tu ambulasti notas fac mihi, ut per ipsas ambulem, et semitas tuas edoce me, ut in ipsis incedam. Et ut hoc ipsum faciam, tu me dirige in veritate tua, et tu doce me, quia tu es Deus Salvator meus. Non enim sustineo alium praeter te tota die, id est, omni die. Memor esto, Domine, misericordiarum tuarum, quae a saeculo sunt, et sicut omnibus fuisti misericors, ita quoque mihi, ut peccata juventutis meae et ignorantias ne memineris, sed secundum magnam misericordiam tuam memor mei sis, non propter merita mea per amaritudinem meam peream, sed quia ipse dulcis et rectus es, et universae viae tuae misericordia et veritas quaerentibus testamenfum tuum et testimonia tua, peto ut propitius sis peccato meo, multum est enim. Ideo ego enim contempsi viam meam, et elegi viam tuam, et animam meam ad te levavi, ut anima mea in bonis commoretur; et semen meum illam terram possideat; quan non comedit draco, quae non est sinus mortuorum, quae non generat spinas, sed in qua est Dominus firmamentum timentibus se, et testimonium ut manifestetur illis. Et quia haec desiderantibus laqueus ponitur ab inimico: Oculi mei semper ad Dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos. Respice in me et miserere mei, quoniam unicus et pauper sum ego. Omnis qui plus in gemitu et in oratione incumbit, unicus et pauper est, et tribulationes cordis ejus multiplicantur, memor omnium quae aguntur in saeculo, clamat ut de saeculi necessitatibus liberetur. Et ideo vide, inquit, humilitatem meam, et laborem meum, et dimitte omnia peccata mea. Respice, inquit, inimicos meos, quia multiplicati sunt, odio iniquo oderunt me. Humilem Deo daemones persequuntur, et odio iniquo infestant. Et ideo custodi, inquit, animam meam, et eripe me, ut non confundar, quoniam spero in te. Innocentes et recti adhaereant mihi, quoniam sustineo te, Domine, quia liberas Israel ab omnibus angustiis suis. Jam qui innocentibus et rectis adhaeret, et sustinet Dominum, Israel efficitur, id est, videns Deum, et ideo jam Israel factus, redimitur ab omnibus angustiis suis, Per Dominum nostrum Jesum Christum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXV. Psalmus David. Judica me, Domine, quoniam ego in innocentia mea ingressus sum, et in Domino sperans non infirmabor. Proba me, Domine, et tenta me, ure renes meos et cor meum. Quoniam misericordia tua ante oculos meos est, et complacui in veritate tua. Non sedi cum consilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. Odivi Ecclesiam malignantium, et cum impiis non sedebo. Lavabo inter innocentes manus meas, et circumdabo altare tuum, Domine. Ut audiam vocem laudis, et enarrem universa mirabilia tua. Domine, dilexi decorem domus tuae, et locum habitationis gloriae tuae. Ne perdas cum impiis animam meam, et cum viris sanguinum vitam meam. In quorum manibus iniquitates sunt, dextera eorum repleta est muneribus. Ego autem in innocentia mea ingressus sum, redime me et miserere mei. Pes enim meus stetit in directo, in Ecclesiis benedicam te, Domine. COMMENTARIUM. Judica me, Domine, non essem ausus dicere, nisi misericordia tua ante oculos meos esset. Certus ergo quod judicia tua adjuvent me, ideo ausus sum dicere: Judica me. Istae duae res dant fiduciam Christiano, ut misericordiam Dei ante oculos habeat, et complaceat in veritate catholicae fidei, non sedeat in concilio haereticorum, sed lavet inter catholicos manus suas, ut circumdet altare Domini: ubi audiat vocem laudis, et narret omnia mirabilia Dei, et dicat Domino: Cum exiero de corpore, noli perdere cum impiis animam meam, quia dilexi decorem domus tuae, et odivi congregationes malignorum, non pereat cum viris sanguinum vita mea, eorum qui in judicio sedentes acceperunt munera, ut perverterent judicium. Ego enim nullum in judicio nocui, redime me et miserere mei. Pes enim meus stetit in via recta, in recta fide, in Ecclesiis benedicam Dominum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXVI. In finem psalmus David priusquam liniretur. Dominus illuminatio mea, et salus mea, quem timebo? Dominus protector vitae meae, a quo trepidabo? Cum appropiant super me nocentes, ut edant carnes meas. Qui tribulant me inimici mei, ipsi infirmati sunt et ceciderunt. Si consistant adversum me castra, non timebit cor meum. Si exsurgat adversum me praelium, in hoc ego sperabo. Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini, omnibus diebus vitae meae. Ut videam voluntatem Domini, et visitem templum ejus. Quoniam abscondit me in tabernaculo suo, in die malorum protexit me, in abscondito tabernaculi sui. In petra exaltavit me, et nunc exaltavit caput meum super inimicos meos. Circuivi et immolavi in tabernaculo ejus hostiam vociferationis, cantabo et psalmum dicam Domino. Exaudi, Domine, vocem meam qua clamavi ad te, miserere mei, ei exaudi me. Tibi dixit cor meum, exquisivit te facies mea, faciem tuam, Domine, requiram. Ne avertas faciem tuam a me, ne declines in ira a servo tuo. Adjutor meus esto, ne derelinquas me, neque despicias me, Deus salutaris meus. Quoniam pater meus et mater mea dereliquerunt me, Dominus autem assumpsit me. Legem pone mihi, Domine, in via tua, et dirige me in semita recta propter inimicos meos. Ne tradideris me in animas tribulantium me, quoniam insurrexerunt in me testes iniqui, et mentita est iniquitas sibi. Credo videre bona Domini, in terra viventium. Exspecta Dominum, viriliter age, et confortetur cor tuum, et sustine Dominum. COMMENTARIUM. Psalmi titulus habet positum, priusquam liniretur. Solitum est homini in potentatu posito recordari quid egerit dum pauper esset; prius ergo quam liniretur, recordatur jam unctus, et dicit quae cogitatio ejus fuerit, priusquam liniretur hoc ordine: quasi qui diceret, si priusquam unctus essem, septem fratres mei magni viri ab unctione recusati sunt, et mei curam Deus gessit, ut parvum et pusillum eligeret et ungeret; nunc ipso illuminante mihi, et fugante a me tenebras, ego quem timebo? illo defendente me, a quo trepidabo? etiam si proximent mihi a Saul missi, ut edant carnes meas, qui tribulant me, et inimici mei, ipsi infirmati sunt et ceciderunt. Si etiam praelium exsurgat adversum me, ego in illuminatione Domini sperabo. Unum hoc est quod postulo Dominum, et hoc requiro, ut videam quid placeat Domino, sciam voluntatem ejus, et videam protegi templum ejus, ut qui ad eum confugerit, honoretur, et ab hostium manibus non possit inde eripi: tantam reverentiam habeat Ecclesia Dei, ut etiam ab hostibus honoretur, ut abscondi possim in tabernaculo ejus in die malorum, et super petram exaltetur, ut portae inferi non praevaleant ei, ut exaltetur caput ejus super inimicos ejus, et circumeam et immolem in tabernaculo ejus hostiam jubilationis, et cantem in ea, et psallam Domino, et fundens in ea preces, securus dicam Domino: Miserere mei, et exaudi me. Si tamen Dei se amatorem ostendens, invisibili invisibiliter clamet. Sicut Moyses ore, inquit, tacebat, sed corde clamabat, unde ait Dominus ad eum: Quid, inquit, clamas ad me (Exod. XIV)? sic et in isto loco amator Dei, non quaerens ullam mundi speciem, sed solam Christi pulchritudinem concupiscens, ea verba quae amatores solent eis quos diligunt dicere sermonibus linguae, ita iste sermonibus exclamat cordis, dicens: Tibi dixit cor meum, quaesivi vultum tuum, non avertas faciem tuam a me, ne declines in ira a servo tuo. Egi enim talia quibus juste iratus a mea concupiscentia avertaris, sed quasi misericors et adjutor meus es tu, ne derelinquas me, neque despicias me, Deus salutaris meus. Vide autem qualem amorem Deo offerat. Legimus, Quia relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori (Gen. II, Matth. XIX); ita hic, quia adamavit Dominum, Pater, inquit, meus, et mater mea dereliquerunt me, Dominus autem assumpsit me, etiam quasi tu, o Domine, quem derelictum a parentibus assumpsisti: Legem pone mihi in via tua, ostende quid velis, quid nolis, quid diligas, quid odias. Fieri enim poterit ut obsequendi voto offendam, si qualiter debeam ante non discam. Et quia inimici mei nihil aliud student nisi ut te offenso, illi super me habeant potestatem, hoc rogo, ut dirigas me in via recta propter inimicos meos, ut non tradas me in animas persequentium me, quia insurrexerunt in me testes iniqui. Ostendunt mundi pulchritudinem, quae cum sit mortalis in gustu, speciosa est in aspectu, et mentita facie decipit inspectorem. Ego autem qui haec contemno, credo quod videam bona Domini in terra, non mortalium, sed viventium. Ad haec respondit in antiphona Spiritus: Si ergo credis videre bona Domini in terra viventium, exspecta Dominum; age viriliter, confortetur cor tuum, et sustine Dominum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXVII. Psalmus ipsi David. Ad te, Domine, clamabo, Deus meus ne sileas a me, ne quando taceas a me, et assimilabor descendentibus in lacum. Exaudi, Domine, vocem deprecationis meae, dum oro ad te, dum extollo manus meas, ad templum sanctum tuum. Ne simul tradas me cum peccatoribus, et cum operantibus iniquitaten ne perdas me. Qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem in cordibus eorum. Da illis secundum opera eorum, et secundum nequitiam adinventionum ipsorum. Secundum opera munuum eorum tribue illis, redde retributionem eorum ipsis. Quoniam non intellexerunt opera Domini, et in opera manuum eorum destrues illos, et non aedificabis eos. Benedictus Dominus, quoniam exaudivit vocem deprecationis meae. Dominus adjutor meus, et protector meus, et in ipso speravit cor meum, et adjutus sum. Et refloruit caro mea, et ex voluntate mea confitebor ei, Dominus fortitudo plebis suae, et protector salvationum Christi sui est. Salvum fac populum tuum, Domine, et benedic haereditati tuae, et rege eos, et extolle illos usque in aeternum. COMMENTARIUM. In Dei Filio perfectum Deum, perfectum hominem confitemur, quem hominem interiorem suum alloqui in isto psalmo advertimus, in quo clamat, Simul cum peccatoribus ne tradatur qui peccatum non fecit (I Pet. II). Et quia dolus in ore ejus nunquam fuit, hoc orat, ut dum similis fuerit descendentibus in lacum, hoc est, cum similis fuerit sepultis, non habeat partem cum his qui loquuntur pacem in ore, et in corde fabricant mala, sicut Judas fecit. Da illis, inquit, secundum opera eorum, qui opera Domini non intellexerunt, et quem videbant mortuos suscitare dicebant: Hic homo non est a Deo (Joan. IX). At Jesus dicebat eis: Si verbis non creditis, vel operibus credite (Joan. X). Illi autem non intellexerunt in opera Domini, et ideo destruentur, nec aedificabuntur, quia Dominus suscitavit Jesum a mortuis, et refloruit caro ejus, et ex voluntate sua confessus est illi. Omnia enim quae passus est, pro voluntate sua passus est, sicut ipse ait: Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum assumendi eam (Joan. X). Et ideo ait: Ex voluntate mea confitebor illi. Ipse est enim fortitudo plebis suae, quia dicta factis implevit. Dixit se passurum, et passus est; moriturum, et mortuus est; surrecturum, et a mortuis resurrexit, excludens infirmitatem trepidationis, et dans fortitudinem promptissimae voluntatis. Quia protector salutarium Christi sui est, quia ille sine dubio qui est Deus in Christo, mundum concilians sibi (II Cor. V), salvans populum suum, conferendo salutem animae et corporis, et benedicens haereditatem suam, gentes a subjectione daemonum liberando, ut regat eos, et extollat eos usque in saecula Filius Dei cum Patre et Spiritu sancto, regnans per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXVIII. Psalmus David in consummatione tabernaculi. Afferte Domino, filii Dei, afferte Domino filios arictum. Afferte Domino gloriam et honorem, afferte Domino gloriam nomini ejus, adorate Dominum in atrio sancto ejus. Vox Domini super aquas. Deus majestatis intonuit, Dominus super aquas multas. Vox Domini in virtute, vox Domini in magnificentia. Vox Domini confringentis cedros, et confringet Dominus cedros Libani. Et comminuet eos tanquam vitulum Libani, et dilectus quemadmodum filius unicornium. Vox Domini intercidentis flammam ignis, vox Domini concutientis desertum, et commovebit Dominus desertum Cades. Vox Domini praeparantis cervos, et revelabit condensa, et in templo ejus omnes dicent gloriam. Dominus diluvium inhabitare facit, et sedebit Dominus Rex in aeternum. Dominus virtutem populo suo dabit, Dominus benedicet populo suo in pace. COMMENTARIUM. Titulus consummationem tabernaculi memorat. Consummatio tabernaculi, finis mundi est, in quo offerunt Deo filii Dei filios arietum. Filii arietum agni sunt, qui ponuntur ad dexteram, ut, gloriam et honorem nomini ejus offerentes in operibus piis quae gesserunt, adorent Dominum, jam non in aedificiis manufactis, sed in aula sancta ejus, id est, in Christo Jesu, in quo habitat plenitudo Divinitatis (Coloss. II, 9). Vox Domini super aquas. Quando Jesus baptizatus est, Pater coelis apertis, et Spiritu sancto in specie columbae veniente, vox Domini super aquas facta est dicens: Tu es Filius meus (Matth. III). Deus majestatis intonuit, hoc est, dedit vocem super aquas, id est, super sectas gentium, ut finiantur in virtute et in magnificentia Christi Jesu. Quicunque autem rebellis exstiterit, et elatus sicut cedrus Libani, confringetur et comminuetur sicut cedrus Libani. In Libano sacrificantes usque hodie turpissimae Veneri vitulorum virilia amputant, et in ejus sacrificio hujusmodi incensa supponunt, mercedem quam oportuit erroris sui deae suae exhibent meretrici. Ita ergo comminuuntur tanquam vitulus Libani, qui castitatem Christi contempserint, et ut dilectus filius unicornium erunt. Quibus vox placuerit intercidentis flammam ignis, id est, quibus vox placet baptismatis gratiam conferentis, quae in concussione solitudinis coepit. In deserto enim Jordanis fluenta Dei Filius benedixit, et commovit desertum oppidi brevissimi in confinio eremi constituti, quod appellatur Cades. Ibi vox Domini praeparavit cervos qui festinarent ad fontes aquarum, ubi revelavit ea quae erant condensa, id est, occulta, ut his revelatis, in templo Dei, quibus revelata sunt, omnes dicant gloriam et confiteantur quia Dominus in diluvio habitat, in aqua quae diluit crimina, et in eodem diluvio sedebit Rex in aeternum, ibi virtutem populo suo dabit, suo, inquam, credenti sibi; ibi benedicet plebem suam in pace, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXIX. Psalmus cantici in dedicatione domus David. Exaltabo te, Domine, quoniam suscepisti me, nec delectasti inimicos meos super me. Domine Deus meus, clamavi ad te, et sanasti me. Domine, eduxisti ab inferno animam meam, salvasti me a descendentibus in lacum. Psallite Domino sancti ejus, et confitemini memoriae sanctitatis ejus. Quoniam ira in indignatione ejus, et vita in voluntate ejus. Ad vesperum demorabitur fletus, et ad matutinum laetitia. Ego autem dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem. Avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus. Ad te, Domine, clamabo, et ad Deum meum deprecabor: Quae utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem? Nunquid confitebitur tibi pulvis, aut annuntiabit veritatem tuam? Audivit Dominus, et misertus est mei, Dominus factus est adjutor meus. Convertisti planctum meum in gaudium mihi, concidisti saccum meum, et circumdedisti me laetitia. Et cantet tibi gloria mea, et non compungar; Domine Deus meus, in aeternum confitebor tibi. COMMENTARIUM. In vigesimo nono titulo dedicatur domus David. Illa utique domus ex semine David secundum carnem (Rom. I), non manufacta, sed angeli verbo mandata, et a Spiritu sancto constructa. Ipsa domus est quae dicit Deo: Exaltabo te, Domine, quoniam suscepisti me; suscepit enim formam servi, ut non delectarentur inimici super hominum genus. Christo enim Jesu Nazareno extracto ab inferis, et salvato a descendentibus in lacum, psallunt ei omnes apostoli ejus, et confitentur memoriae sanctitatis ejus: quoniam ira fuit in indignatione ejus, quando maledictus est mundus in morte Adae, et nunc vita in voluntate ejus Domino resurgente. Ad vesperam quidem demoratur fletus, in occasum omnium credentium necesse est ut sit fletus, pro eo quod desolabimur ab his qui nos praecedunt, sed habebimus cum his in matutino laetitiam. In prima anastasi, mox ut tenebrae hujus mundi finitae fuerint, et matutinum tempus resurrectionis advenerit, hic decus fidei nostrae consistit, sed in voluntate sua Dominus praestat decori nostro virtutem. Nam si averterit faciem suam, quantumvis amemus Dominum, non eum plus Petro amabimus; et si ei dicamus cum Petro, Si oportuerit me mori tecum, non te negabo (Matth. XXVI), poterit nobis negandi eum evenire perfidia, si averterit se a nobis. Denique, inquit, convertit se Jesus, et respexit Petrum negantem, sed et recordatus est quod ei hoc ipsum praedixerat. Et egressus foras flevit amarissime. Cum ergo averteret se Dominus in praesumentem et dicentem: Non movebor in aeternum, negavit eum; cum respexit negantem, flevit, et laverunt lacrymae poenitentis quod noxa incurrebat praesumentis. Non enim confitetur Dominum pulvis, si praesumpserit, nec annuntiat veritatem ejus, si se jactaverit. Si autem post peccatum poenituerit, et poenitudinem suam lacrymis amoris ostenderit, dicere poterit cum Petro: Audivit Dominus, et misertus est mihi, Dominus factus est adjutor meus, quia convertit planctum ejus in gaudium, ut quod tertio negaverat, tertio fateretur, si tamen gloria credentis in Deo non in hominibus extollatur, tunc securus dicit: Domine Deus meus, in aeternum confitebor tibi, qui regnas in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXX. In finem psalmus David pro exstasi. In te, Domine, speravi, non confundar in aeternum. In justitia tua libera me, inclina ad me aurem tuam, accelera ut eruas me. Esto mihi in Deum protectorem, et in domum refugii, ut salvum me facias. Quoniam fortitudo mea et refugium meum es tu, et propter nomen tuum deduces me, et enutries me. Educes me de laqueo quem absconderunt mihi, quoniam tu es protector meus. In manus tuas commendo spiritum meum, redemisti me, Domine Deus veritatis. Odisti observantes vanitates supervacue. Ego autem in Domino speravi, exsultabo et laetabor in misericordia tua. Quoniam respexisti humilitatem meam, salvasti de necessitatibus animam meam. Nec conclusisti me in manibus inimici, statuisti in loco spatioso pedes meos. Miserere mei, Domine, quoniam tribulor, conturbatus est in ira oculus meus, anima mea, et venter meus. Quoniam defecit in dolore vita mea, et anni mei in gemitibus. Infirmata est in paupertate virtus mea, et ossa mea conturbata sunt. Super omnes inimicos meos factus sum opprobrium vicinis meis valde, et timor notis meis. Qui viderunt me, foras fugerunt a me, oblivioni datus sum tanquam mortuus a corde. Factus sum tanquam vas perditum, quoniam audivi vituperationem multorum commorantium in circuitu. In eo, dum convenirent simul adversum me accipere animam meam, conciliati sunt. Ego autem in te speravi, Domine; dixi: Deus meus es tu, in manibus tuis sortes meae. Eripe me de manibus inimicorum meorum, et a persequentibus me. Illustra faciem tuam super servum tuum, salvum me fac in misericordia tua, Domine, non confundar quoniam invocavi te. Erubescant impii et deducantur in infernum, muta fiant labia dolosa. Quae loquuntur adversus justum iniquitatem, in superbia et in abusione. Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te! Perfecisti eis qui sperant in te, in conspectu filiorum hominum. Abscondes eos in abscondito faciei tuae, a conturbatione hominum. Proteges eos in tabernaculo tuo, a contradictione linguarum. Benedictus Dominus, quoniam mirificavit misericordiam tuam mihi in civitate munita. Ego autem dixi in excessu mentis meae, projectus sum a facie oculorum tuorum. Ideo exaudisti vocem orationis meae, dum clamarem ad te: Diligite Dominum, omnes sancti ejus, quoniam veritatem requiret Dominus, et retribuet abundanter facientibus superbiam. Viriliter agite et confortetur cor vestrum, omnes qui speratis in Domino. COMMENTARIUM. Tricesimus psalmus spem, quae in Deo est, asserit hominem ab aeterna confusione liberare. Deus enim pro justitia sua sperantes in se liberat et eripit. Et inclinat eis aurem suam, et accelerat ut eripiat, ut sit eis Deus protector, quasi domus refugii, ut salvi fiant, ut eripit eos do laqueo quem occultant eis daemonia. Si tamen semper dicat Domino: In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum, id est, interiorem hominem meum in tuas manus commendo. Non enim facio observare vanitatem saeculi hujus, non eum facio laetari in rebus mundi, sed in tua misericordia, qui salvum fecisti de necessitatibus animam meam. Quando respexisti humilitatem meam, et non conclusisti me in manus inimici, sed tollens me ab angusto, ubi angustiabar, statuisti in loco spatioso pedes meos. Ut autem Deum tibi facias miserantem, te exhibe tribulantem; non enim petit misericordiam, nisi tribulans cujus fletu conturbatur aspectus, et anima ejus et venter ejus castigatus jejuniis memor esse debet. Quoniam quamvis diu vivat homo, vita ejus deficit in doloribus; et quantavis annositate floreat, deficiunt anni ejus in gemitibus; et quantumvis virium habeat, pauperescunt vires ejus, et quantumvis soliditate corporali confidat, dicturus est, Ossa mea conturbata sunt. Hoc sane cavendum est, ne super omnes inimicos suos efficiatur opprobrium. Hic locus si justo evenit, martyrem fecit; si injusto, aeternam mortem indixit. Injuste enim odio habitus est omnis sanctus, et ipse etiam Dominus. Tunc enim exclamat Spiritus sanctus, sicut in Christo praedictum est, ut muta fiant labia iniqua, quae loquuntur adversus justum iniquitatem in superbia et contemptu: et quamvis amaritudines patiuntur justi in hoc saeculo, sed magna multitudo dulcedinis eos exspectat, si perseveraverint, in futuro, quam interim abscondit Dominus timentibus se. Non vult eam in hoc saeculo manifestare, ut perficiat eam sperantibus in se coram filiis hominum, qui eos irriserint. Et nunc quidem abscondit eos in abdito vultus sui, ut sicut ipsius vultus ita erat in abdito, ut putaretur homo tantum, ita et isti cum sint magni et sancti, abscondit eos in abdito vultus sui a conturbatione hominum, ne dum manifestatum fuerit eos esse sanctos et amicos Dei, conturbetur ab hominum adulatione propositum eorum. Sed tunc mirificat misericordiam suam in eis, cum apparuerit civitas circumstantium, quam circumstant angeli, civitas mater sanctorum Jerusalem. Quid tum ibi dicturus est justus; dum viderem me in saeculo pro stercore aestimari ab omnibus, dixi in corde meo, Projectus sum a vultu oculorum tuorum. Tu autem exaudisti vocem, quia clamavi ad te. Nolite ergo terrorem pati, sancti Domini, si vos superbia hominum opprimit. Erit enim judicium, in quo requiret veritatem Dominus, et retribuet his qui abundanter faciunt superbiam. Viriliter nunc agite, nolite deficere, sed confortetur cor vestrum, et estote securi omnes qui speratis in Domino, qui vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXI. Intellectus David. Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum, nec est in spiritu ejus dolus. Quoniam tacui inveteraverunt ossa mea, dum clamarem tota die. Quoniam die ac nocte gravata est super me manus tua, conversus sum in aerumna mea, dum configitur spina. Delictum meum cognitum tibi feci, et injustitiam meam non abscondi. Dixi, Confitebor adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei. Pro hac orabit ad te omnis sanctus in tempore opportuno. Verumtamen in diluvio aquarum multarum ad eum non approximabunt. Tu es refugium meum a tribulatione quae circumdedit me, exsultatio mea erue me a circumdantibus me. Intellectum tibi dabo, et instruam te in via hac qua gradieris, firmabo super te oculos meos. Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectas. In camo et freno maxillas eorum constringe, qui non approximant ad te. Multa flagella peccatoris, sperantem autem in Domino misericordia circumdabit. Laetamini in Domino, et exsultate, justi, et gloriamini omnes recti corde. COMMENTARIUM. Tricesimus psalmus primus praesens, titulum suum in intellectum posuit, ut det intellectum et instruat credentem in via qua ingreditur, et firmet super eum oculos, ne efficiatur sicut equus et mulus, in quibus non est intellectus. Ad caput tamen psalmi attendamus, in quo illi beati asseruntur, quorum remittuntur iniquitates, et quorum teguntur peccata. Nisi enim quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto (Joan. III), hoc ei evenire non poterit. Quis autem est iste qui remittit peccata? Ille sine dubio de quo dicitur: Quia non est in ore ejus dolus (I Petr. II). Mundus itaque totus in sente positus, et in vulnere constitutus, quia gravata erat super eum manus Dei, et conversus in aerumna fuerat, pro eo quod fracta esset ejus spina, quae libertatem cervicis et capitis ejus sublimabat, clamavit semper per voces prophetarum, ut veniret qui salvaret eum. At ubi venit Dominus, tacuit dum clamarem. Veniente enim Domino, Lex et Prophetae, qui clamabant, tacuerunt, et pronuntiante unoquoque contra eum sententiam pro peccato suo, ille remittit impietatem cordis ejus, pro qua orat omnis sanctus in tempore opportuno. Opportunum tempus interveniendi pro servo est, quando servus emendatur. Nos ergo damus tempus opportunum sanctis orandi pro peccatis nostris, quando a peccato recedimus. Nam quod dicit: In diluvio aquarum multarum ad eum non approximabunt. Ostendit per unam aquam baptismatis Deo homines proximare, quae est refugium a pressura daemonum, quae circumdat nos. Et intellectum dat nobis et ita nos instruet in via qua ingrediemur, ut firmet super nos oculos suos, ne efficiamur sicut equus et mulus. Qui enim noluerint proximi effici, freno tribulationis, et camo sententiali maxillae eorum astringentur, qui non proximant ei. Multa sunt enim flagella peccatorum: sed qui sperant in Domino, misericordia eos Domini circumdabit. Vos autem qui non camo et freno, sed judicio bonae voluntatis venitis ad Dominum, laetamini in Domino, et exsultate, justi, et gloriamini omnes recti corde in Christo Jesu Domino nostro, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXII. In finem psalmus David. Exsultate, justi, in Domino, rectos decet collaudatio. Confitemini Domino in cithara, in psalterio decem chordarum psallite illi. Cantate ei canticum novum, bene psallite ei in vociferatione. Quia rectum est verbum Domini, et omnia opera ejus in fide. Diligit misericordiam et judicium, misericordia Domini plena est terra. Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum. Congregans sicut in utre aquas maris, ponens in thesauris abyssos. Timeat Dominum omnis terra, ab eo autem commoveantur omnes inhabitantes orbem. Quoniam ipse dixit et facta sunt, ipse mandavit et creata sunt. Dominus dissipat consilia gentium: reprobat autem cogitationes populorum, et reprobat consilia principum. Consilium autem Domini in aeternum manet, cogitationes cordis ejus in generatione et generationem. Beata gens cujus est Dominus Deus, populus quem elegit in haereditatem sibi. De coelo respexit Dominus, vidit omnes filios hominum. De praeparato habitaculo suo respexit super omnes qui habitant terram. Qui finxit sigillatim corda eorum, qui intelligit omnia opera eorum. Non salvatur rex per multam virtutem, et gigas non salvabitur in multitudine virtutis suae. Fallax equus ad salutem, in abundantia autem virtutis suae salvabitur. Ecce oculi Domini super metuentes eum, et in eis qui sperant super misericordia ejus. Ut eruat a morte animas eorum, et alat eos in fame. Anima nostra sustinet Dominum, quoniam adjutor et protector noster est. Quia in eo laetabitur cor nostrum, et in nomine sancto ejus sperabimus. Fiat misericordia tua, Domine, super nos, quemadmodum speravimus in te. COMMENTARIUM. Si in isto mundo ab initio saeculi, justi Dei afflictiones et tribulationes passi sunt, quomodo dicitur, Gaudete justi? o an vocat ei gaudere qui caeditur, quique diverso genere tormentorum afficitur. Si ista quis loquatur, secum consideret Apostolum, non solum gaudere in his, verumetiam placere sibi in persecutionibus. Unde et Jacobus apostolus: Omne, inquit, gaudium existimate, fratres, cum in tentationibus variis incideritis (Jac. I, 2). Ipse autem magister apostolorum docet qualiter gaudeamus: Cum vos, inquit, persecuti fuerint homines, et dixerint omne malum adversum vos mentientes, gaudete et exsultate, quia merces vestra magna est in coelis (Matth. V). Si recti estis fide, nolite laudes hominum quaerere in terris, quia angelorum habebitis in coelis. Ibi vos decet collaudatio, ubi laus vestra finem penitus non habebit. Nunc in cithara confitemini Domino, et ipsa cithara decem chordas habeat, decalogi virtutes recolens, custodiam praeceptorum imponat. Prima chorda sonat rectum sermonem Domini orthodoxum, et omnia opera ejus in fide. Secunda chorda, quia diligit misericordiam et judicium. Tertia chorda sonet, quia misericordia Domini ita plena est terra, ut propter omne genus hominum, Dei sit Filius crucifixus. Quarta chorda sonet, quia verba coeli firmati sunt, id est, apostoli corroborati sunt. De istis enim coelis qui bene voluerit erudiri, Geneseos lectione docebitur. Hic de his coelis agit qui narrant gloriam Dei resurgentis a mortuis, et ascendentis in coelos. Nam et spiritus oris Domini nostri Jesu Christi, quod sit omnis virtus eorum, quinta chorda secuta est. Sexta nunc loquatur, quod congregentur quasi in utrem aquae maris, et ponatur in thesauris Dei abyssus. Quae est abyssus in thesauro Dei? et quae est abyssus ubi daemonum supplicia commorantur? Diligenter adverte, in thesauro Dei abyssum ille invenit, qui dicebat: O altitudo divitiarum sapientiae Dei (Rom. XI)! Ergo cum secreta scientiae Dei corde mundo et recta fide perquirit, scias te sextam chordam percutere. Alia vere abyssus ubi daemones commorantur, haereticorum scrutatio est, de qua nobis clamatur ab Apostolo, Nolito altum sapere, sed time (Rom. XI). Nam quod congregantur aquae maris, omnium gentium sectae ad unum fontem aquae vivae collectae sunt, ut de hoc uno utre excipiant aquam salientem ad vitam aeternam. Et ideo septima chorda hoc sonat, ut timeat Dominum omnis terra, non Judaea sola, sed et omnes qui habitant orbem. Octava sentit Dominum nostrum Jesum Christum ipsum esse rerum omnium creatorem, qui dissipavit consilia gentium in idolis, qui reprobavit cogitationes populorum in synagogis, qui reprobat consilia principum passionibus martyrum, qui facit consilium Domini manere in aeternum, in Ecclesiis, in quibus sunt cogitationes cordis ejus, in saeculum saeculi. Nona chorda indicat beatam esse gentem quae cognoscit Dominum Jesum Christum, Deum suum, et hunc esse populum quem elegit in haereditatem sibi. Decima chorda indicat quia de coelo respexit Dominus super nos, non sic de coelo quasi de fenestra, sed de praeparato habitaculo suo, id est, de homine perfecto, quem assumpsit. De ipso ergo quem Virgo peperit, respexit super omnes sine acceptione personae. Pro omnibus enim et natus et passus est, ipse utique qui finxit sigillatim corda eorum; non enim opus erat ei ut testimonium ei quis perhiberet de homine. Ipse enim ita videbat quid ageretur in homine, ut quid unusquisque cogitaret proferret in medium. Nam quod dicitur, non fit salvus rex in multa virtute sua, tale est, quale si dicatur Herodi: Quid? quia potens es Christum ita persequi, ut possis perscrutari scribas, discutere magos, infantes occidere, in abundantia virtutis tuae; ita non eris salvus, sicut ille qui confidebat in equo suo, et canitur de eo: Equum et ascensorem projecit in mare (Exod. XV). Et fefellit eum equus ad salutem; ita et tu etiamsi gigas sis in virtute tua, non eris salvus. Oculi enim Domini non respiciunt confidentes in virtute sua, sed sperantes in misericordia ejus. Ipsorum enim eripit animas de morte, et alit eos in fame. Famem quidem in isto saeculo si passi fuerint, et cum Apostolo dixerint, Usque in hanc horam et esurimus et sitimus, et nudi sumus (I Cor. IV), adjungunt tamen dicentes: Anima nostra patienter agit, non turbatur, sustinens Dominum. Ipse enim adjutor et protector noster est, et sicut in capite psalmi nobis jussum est, Gaudete, justi, in Domino, in ipso laetabitur cor nostrum, et in nomine sancto ejus speravimus. Ipse enim facit misericordiam super nos, sicut speravimus in eum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXIII. Psalmus David cum mutavit vultum suum coram Abimelech, et dimisit eum et abiit. Benedicam Domino in omni tempore, semper laus ejus in ore meo. In Domino laudabitur anima mea, audiant mansueti et laetentur. Magnificate Dominum mecum, et exaltemus nomen ejus in idipsum. Exquisivi Dominum et exaudivit me, et ex omnibus tribulationibus meis eripuit me. Accedite ad eum et illuminamini, et facies vestrae non confundentur. Iste pauper clamavit, et Dominus exaudivit eum, et ex omnibus tribulationibus ejus salvavit eum. Immittit angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos. Gustate et videte, quoniam suavis est Dominus. Beatus vir qui sperat in eo. Timete Dominum, omnes sancti ejus, quoniam non est inopia timentibus eum. Divites eguerunt et esurierunt, inquirentes autem Dominum non minuentur omni bono. Venite, filii, audite me, timorem Domini docebo vos. Quis est homo qui vult vitam, diligit dies videre bonos? Prohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Diverte a malo, et fac bonum, inquire pacem, et persequere eam. Oculi Domini super justos et aures ejus in preces eorum. Vultus autem Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum. Clamaverunt justi, et Dominus exaudivit eos, et ex omnibus tribulationibus eorum liberavit eos. Juxta est Dominus his qui tribulato sunt corde et humiles spiritu salvabit. Multae tribulationes justorum, et de omnibus his liberavit eos Dominus. Custodit Dominus omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur. Mors peccatorum pessima, et qui oderunt justum delinquent. Redimet Dominus animas servorum suorum, et non delinquent omnes qui sperant in eo. COMMENTARIUM. Nisi mutaveris vultum tuum coram principe vitiorum, et dimiseris eum, ac virtutum Domino omne quod tibi superest vitae mancipaveris tempus, non vere dicis: Benedicam Dominum in omni tempore, nec semper laus Dei erit in ore tuo, si tibi vitium maledictionis et amaritudinis vivit. Sit ergo laus Dei in ore tuo, non in adulatione laudibus hominum assuescens, nec timeas ne te vituperent injuste, quos juste vituperas. Si enim ab homine vituperatus fueris, in Deo laudaberis; et superbos contristaveris, audiant mansueti, et laetentur, hi qui magnificant Dominum tecum, et exaltant nomen ejus in unum. Videamus nunc causas laudis ejus. Inquisivi Dominum, et exaudivit me, et ex omnibus angustiis eripuit me. Et vos, ait, accedite ad eum, qui in caecitate cordis estis, accedite, et illuminamini, et vultus vestri non confundentur. Non confundentur in paupertate facies vestrae, si consideretis omnium rerum Dominum illum coeli terraeque divitem, pro nostra paupertate pauperem factum, pro nostra tribulatione tribulatum, ipsi nec in paupertate erubescetis, nec in tribulatione deficietis. Nam iste pauper clamavit in cruce: Quis pauper? Qui, ut te divitem faceret, pauper factus est. Factus obediens usque ad crucem (Phil. II), ut te a cruciatibus liberaret. Clamavit, et Dominus exaudivit eum, misit angelum suum in circuitu timentium corpus ejus, et revolvit lapidem a monumento (Matth. 28), et eripuit eum. Gustate corpus vitae, et videte quam suavis est Dominus: Vitam enim habet in semetipso, qui manducaverit carnem ejus, et biberit sanguinem ejus (Joan. VI), et tunc beatus erit vir qui sperat in eo. Timete Dominum, omnes sancti ejus, quoniam nihil deest timentibus eum. Nihil deest in praesenti de virtutibus, nihil deest perfectioni, ut nihil in futurum gaudiis desit. Nam praesentis temporis divitiae, amatores suos ita deserere solent, ut egentes et esurientes videas eos quorum in divitiis nullus poterat ferre superbiam. Ergo in incerto sunt positae divitiae quas confert mundus. Divitiae autem quas contulerit Dominus non deficient, sed permanent in omni bono, et quia istae divitiae de timore Dei nascuntur. Sic enim ait, Timete Dominum, sancti ejus, quia nihil deest timentibus eum. Qui aeterni divites esse desideratis, venite ad me quasi filii ad patrem. Clamat Spiritus sanctus, Venite et audite me, timorem Domini docebo vos. Timorem enim Domini ille doceri vult, qui vult vitam aeternam, et desiderat videre dies bonos. Times ergo Dominum, non si tonantem, aut fulgurantem, aut terraemotum facientem timeas, sed si ignem aeternum comminantem formides. Quia sicut habet vitam, qui cohibet linguam suam a malo, et sicut aures Domini in preces ejus sunt, qui ita avertitur a malo ut faciat bonum, ita vultus Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum. Notandum sane quia inter caetera virtutum insignia pax quoque quaerenda praecipitur: Inquire, inquit, pacem, et sequere eam. Pax enim et in praesenti dies bonos facit hominibus, et in futuro Dei filiorum dignitatem impertit, secundum id quod ipse Dominus dicit: Beati pacifici, quia filii Dei vocabuntur (Matth. V). Nec hoc nos terreat, quod videmus in isto saeculo, multas tribulationes justorum. Transeunt enim ipsae tribulationes, et ex his omnibus liberat eos Dominus. Ipse etiam in sepulcro custodit omnia ossa eorum, et ita ea servat resurrectioni, ut unum ex his non patiatur perire in resurrectionis die. Mors autem peccatorum pessima apparebit tempore quo resuscitat in corporibus animas suorum. Hoc sane sciatis, inquit, quia non peccat omnis qui sperat in eo. Abstinentiam peccatorum in fine psalmi commendat eis qui sperant in Dominum, ut ad spei suae fructum attingant: Non enim peccant, inquit, omnes qui sperant in eum. Ut autem non peccemus, ejus est instanter misericordia postulanda, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXIV. In finem psalmus David. Judica, Domine, nocentes me, expugna impugnantes me. Apprehende arma et scutum, et exsurge in adjutorium mihi. Effunde frameam, et conclude adversus eos qui me persequuntur; dic animae meae: Salus tua ego sum. Confundantur et revereantur quaerentes animam meam. Avertantur retrorsum et confundantur cogitantes mihi mala. Fiant tanquam pulvis ante faciem venti, et angelus Domini coarctans eos. Fiat via illorum tenebrae et lubricum, et angelus Domini persequens eos. Quoniam gratis absconderunt mihi interitum laquei sui, supervacue exprobraverunt animam meam. Veniat illi laqueus quem ignorat, et captio quam abscondit apprehendat eum, et in laqueum cadat in ipso. Anima autem mea exsultabit in Domino, et delectabitur super salutari suo. Omnia ossa mea dicent, Domine, quis similis tui? Eripies inopem de manu fortiorum ejus, egenum et pauperem a diripientibus eum. Surgentes testes iniqui, quae ignorabam interrogabant me. Retribuebant mihi mala pro bonis, sterilitatem animae meae. Ego autem cum mihi molesti essent, induebar cilicio, humiliabam in jejunio animam meam, et oratio in sinu meo convertetur. Quasi proximum, et quasi fratrem nostrum sic complacebam, quasi lugens et contristatus sic humiliabar. Et adversum me laetati sunt et convenerunt; congregata sunt super me flagella, et ignoravi. Dissipati sunt, nec compuncti, tentaverunt me, subsannaverunt me subsannatione, frenduerunt super me dentibus suis. Domine, quando respicies? restitue animam meam a malignitate eorum, a leonibus unicam meam. Confitebor tibi in Ecclesia magna, in populo gravi laudabo te. Non supergaudeant mihi qui adversantur mihi inique, qui oderunt me gratis et annuunt oculis. Quoniam mihi quidem pacifice loquebantur, et in iracundia terrae loquentes, dolos cogitabant. Et dilataverunt super me os suum, dixerunt: Euge, euge, viderunt oculi nostri. Vidisti, Domine, ne sileas, Domine, ne discedas a me. Exsurge et intende judicio meo, Deus meus, et Dominus meus in causam meam. Judica me secundum justitiam tuam, Domine Deus meus, et non supergaudeant mihi. Non dicant in cordibus suis: Euge, euge, animae nostrae; nec dicant: Devoravimus eum. Erubescant et revereantur simul, qui gratulantur malis meis. Induantur confusione et reverentia, qui maligna loquuntur super me. Exsultent et laetentur, qui volunt justitiam meam, et dicant semper: Magnificetur Dominus, qui volunt pacem servi ejus. Et lingua mea meditabitur justitiam tuam, tota die laudem tuam. COMMENTARIUM. Dominus Jesus Christus, si praeceptis suis Scripturas veteris Testamenti vidisset esse contrarias, a sua Ecclesia exclusisset. Nunc vero cum non solum non exclusit, sed etiam a Patre sanctificatas asseruit. Namque cum testimonium de filiis Dei daret et diceret versiculum psalmi octogesimi primi: Non potest, inquit, immutari Scriptura: quem Pater sanctificavit, et misit in hunc mundum (Joan. X). Quid ergo faciemus: Si maledicamus inimicos nostros, evangelica praecepta contemnimus, quibus non solum non maledicere, verumetiam pro his orare jubemur. Si custodire volumus Evangelii jussiones, Psalmos relinquimus, quibus frequenter inimici maledicuntur, ut in isto psalmi loco, in capite: Judica, inquit, nocentes me, et caetera quae sequuntur. Unde cautius Psalmista: Cave, ne ad homines adversantes tibi putes ista competere, sed fide fixus pro inimicis tuis ora, sicut jussum est, et hanc orationem psalmi praesentis, non contra carnem et sanguinem, sed contra spiritus aeris hujus, qui quotidie nocent, quotidie bella committunt. Induere sacco sive cilicio, et humilia in jejunio animam tuam, quia non vincuntur, nisi per orationem et jejunium. Quid ergo oras indutus cilicio? Ut expugnet Dominus expugnantes te, ut apprehendat arma auxilii sui, arma invisibilia adversus hostes invisibiles. Ipsi enim quaerunt animam tuam. Ora ut fiat via eorum tenebrae et lubricum, et angelus Domini persequatur eos qui ipsi absconderunt tibi interitum laquei sui, vanam exprobrantes animam tuam, dicentes ei: Vanum est quod oras, quod jejunas, quod mundum contemnis. Unde et propheta hoc ipsum increpat dicens: Ideo, ait, plaga super Israel multiplicata est, quia dixerunt: Vanus est qui timet Deum. Ergo quia hi spiritus immundi suggestionibus suis vanam exprobrant animam meam, ut vilem se aestimans, a pretioso Dei timore abscedat: Veniat illis laqueus quem ignorant: sicut mihi invisibiles hostes sunt ad bonum pergenti, sic illis invisibilis occurrat laqueus ad meum interitum festinantibus, ut captio quam occultaverant mihi, apprehendat eos, et in eodem laqueo incidant, ut anima mea exsultet in Deo salutari suo, qui eripit inopem de manu fortioris. In quo exsurgunt testes iniqui, ostendentes quod est pulchrum foedum, et quasi bonum quod est inimicum, quae ignorabam, quae penitus ad animam non habebam, haec interrogabant me; retribuebant mihi mala pro bonis. Hic retributio mala pro bonis daemonum talis est, ut dicerem, Quoties oro, quoties a peccatis abstineo, mala mihi eveniunt, et sterilitas meam animam comitatur. Quid ergo egisti dum tibi molesti essent? dic nobis, ut et hoc mox faciamus. Cum multi, inquit, molesti essent, induebar cilicio, et humiliabam in jejunio animam meam, et oratio mea in sinu meo conversa est. Quemcunque quasi proximum, et quasi fratrem meum putabam fidelem, et placebam mihi in eo, ita egit ut Judas in Domino, ut lugentem me et contristatum faceret, humilem inimicis. Sic passioni Dominicae hoc applicabis, ut tamen ordinem coeptae explanationis astringas, quia ipsa passio Domini hoc agit, ut nos aedificemur. Quanto enim plus Deo adhaeseris, tanto plura daemonum circa te flagella non deerunt, ipsi tentant te, et de risu suo exagitant, et fremunt super te dentibus suis. Tu quod tuum est clama: Domine, quando respicies, restitue animam meam, a malis factis eorum, a leonibus unicam meam. Una nobis est anima nostra, et numero et affectu. Cum ergo eam restitueris in bono proposito, et liberaveris a malis factis eorum, tunc confitebor tibi in Ecclesia magna, et in populo non levi, non flagitanti pompas, et accipienti personas, sed in populo gravi timoris tui custodient: in eo mihi erit assiduitas, et in eodem populo laudabo te; non ergo insultent qui adversantur mihi iniqui, qui oderunt me gratis, et annuunt oculis. Haec, ut dixi, ita passioni Dominicae applica, ut aedificationis tuae interpretem penitus non omittas; daemonia enim nobis quotidie pacifice loquuntur. Pacifica res est concupiscentiae fructus: sed super iram dolosam cogitant, sicut in hamo esca, dulcis in aspectu, lethalis in gustu est. Dilataverunt in me os suum, quotidie saeculi amatores crimina inaudita committunt, et nullus penitus a nullo arguitur. At ibi quis boni propositi in levi qualicunque culpa incurrerit, dilatant spiritus immundi ora eorum, qui, ut dixi, criminibus vacant, ut videas eos tale ferre judicium in uno qualicunque peccato, ut dicant: Cur non urbe pelluntur? ut quid vivere permittuntur? Isti sunt per quos mundus periit. Hic clamat ad Dominum: Exsurge, Domine, et intende judicium meum, et causam meam judica secundum misericordiam tuam. Si enim secundum misericordiam judicaveris, non insultabunt in me daemones, nec dicent: Euge, euge, animae meae, nec dicent: Devoravimus eum. Euge, euge, et in bono accipitur et in malo. Nam dicitur, Euge, serve bone et fidelis (Matth. XXV, Luc. XIX); dicitur, Et euge viderunt oculi nostri. Euge ergo vox ejus est cujus desiderium videtur impletum, sive in bono, sive in malo. Mox itaque ut hi qui in malo tuo laetantur, non dicant, Devoravimus eum, sed confundantur qui gratulantur in malis tuis. Et laetentur qui volunt justitiam tuam, et desiderant pacem tuam, ut lingua tua meditetur justitiam Dei, et omni die in laude ejus permaneas, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXV. In finem sermo Domini David. Dixit injustus ut delinquat in semetipso; non est timor Dei ante oculos ejus. Quoniam dolose egit in conspectu ejus, ut inveniatur iniquitas ejus ad odium. Verba oris ejus iniquitas et dolus, noluit intelligere, ut bene ageret. Iniquitatem meditatus est in cubili suo, astitit omni viae non bonae, malitiam autem non odivit. Domine, in coelo misericordia tua, et veritas tua usque ad nubes. Justitiae tuae sicut montes Dei, judicia tua abyssus multa. Homines et jumenta salvabis, Domine, quemadmodum multiplicasti misericordiam tuam, Deus. Filii autem hominum in tegmine alarum tuarum sperabunt. Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos. Quoniam apud te est fons vitae et in lumine tuo videbimus lumen. Praetende misericordiam tuam sitientibus te, et justitiam tuam his qui recto sunt corde. Non veniat mihi pes superbiae et manus peccatoris non moveat me. Ibi ceciderunt qui operantur iniquitatem, expulsi sunt, nec potuerunt stare. COMMENTARIUM. Discernendum est inter eum qui delinquit in alio, et inter eum qui delinquit in semetipso. Delinquit in alio, qui cum possit corrigere a malo peccantem, insuper et adulatur. Delinquit in seipso, qui sibi ipsi non vult suadere justitiam, quia non est timor Dei in conspectu ejus, ut inveniatur iniquitas sua ad odium; laudat injustum, ut laudetur injustus. Non vult intelligere actiones bonas quibus promerebitur. Deus cubile cordis sui. Iniquitatem meditatur, ut adsit omni viae non bonae, et non exsecretur malitiam. Et licet in terra et in mari sit misericordia Domini, sed proprie in coelo est misericordia ejus, unde venit, inde exspectatur. Veritas autem ejus usque ad apostolos, qui nubes idcirco appellantur, quia inundatione sermonis sui terram rigantes fidei, eam fructum Deo facere docuerunt. Unde et de ipsis Dominus dicit: Mandabo nubibus ut non pluant super Judaeam imbrem (Isa. V, 6). Usque ad ipsos veritas, quae est Christus: cujus justitia est sicut montes Dei, cujus judicia abyssus multa sunt, qui et homines, et jumenta suo salvabit adventu, id est, Judaeos et gentes. Nam et filii hominum, qui in peccato Adae desperantes exstiterant, in protectione alarum ejus sperant, id est in expansione manuum in cruce fixarum: sperant autem, qui inebriantur ab ubertate domus ejus. Domus ejus est, quae ex latere suo fudit, unde inebriantur qui credunt, et torrente deliciarum suarum potabit eos, qui inebriati fuerint ab ubertate domus ejus. Quoniam apud ipsum est fons vitae, et quia lux de lumine est, in ipsius lumine videbimus lumen, qui praetendit misericordiam suam scientibus se. Justitiam vero suam his qui recto sunt corde. Ipse enim et indulgentiam praetendit corrigenti, et servat justitiam permanenti. Unde orandum est, ut non veniat nobis pes superbiae, et manus peccatoris non moveat nos. In manu enim diaboli sunt omnes qui operantur iniquitatem, et desperantes de misericordia Dei expulsi sunt et non potuerunt stare. Sed Apostolus dicit: Stabit: potens est Deus statuere illum (Rom. XIV). Rogandus est ergo Dominus Jesus Christus, ut ipse nos confirmet, ut in timore ejus stare possimus, per ipsum Dominum nostrum Jesum Christum, qui regnat in unitate Patris et Spiritus sancti in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXVI. Psalmus ipsi David. Noli aemulari in malignantibus, neque celaveris facientes iniquitatem. Quoniam tanquam fenum velociter arescent, et quemadmodum olera herbarum cito decident. Spera in Domino, et fac bonitatem, et inhabita terram, et pasceris in divitiis ejus. Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui. Revela Domino viam tuam, et spera in eo, et ipse faciet. Et educet quasi lumen justitiam tuam, et judicium tuum tanquam meridiem, subditus esto Domino, et ora eum. Noli aemulari in eo qui prosperatur in via sua, in homine faciente injustitias. Desine ab ira, et delinque furorem, noli aemulari ut maligneris. Quoniam qui malignantur, exterminabuntur, sustinentes autem Dominum, ipsi haereditabunt terram. Et adhuc pusillum, et non erit peccator, et quaeres locum ejus, et non invenies. Mansueti autem haereditabunt terram, et delectabuntur in multitudine pacis. Observabit peccator justum, et stridebit super eum dentibus suis. Dominus autem irridebit eum, quoniam prospicit quod veniet dies ejus. Gladium evaginaverunt peccatores; intenderunt arcum suum. Ut decipiant pauperem et inopem, ut trucident rectos corde. Gladius eorum intret in corda ipsorum, et arcus eorum confringatur. Melius est modicum justo, super divitias peccatorum multas. Quoniam brachia peccatorum conterentur, confirmat autem justos Dominus. Novit Dominus dies immaculatorum, et haereditas eorum in aeternum erit. Non confundentur in tempore malo, et in diebus famis saturabuntur, quia peccatores peribunt. Inimici vero Domini mox ut honorificati fuerint, et exaltati, deficientes quemadmodum fumus deficient. Mutuabitur peccator, et non solvet, justus autem miseretur et retribuet. Quia benedicentes ei haereditabunt terram, maledicentes autem ei disperibunt. Apud Dominum gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet. Cum ceciderit non collidetur, quia Dominus supponit manum suam. Junior fui, etenim senui, et non vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem. Tota die miseretur, et commodat, et semen ejus in benedictione erit. Declina a malo et fac bonum, inhabita in saeculum saeculi. Quia Dominus amat judicium, et non derelinquet sanctos suos, in aeternum conservabuntur. Injusti punientur, et semen impiorum peribit. Justi autem haereditabunt terram, et inhabitabunt in saeculum saeculi super eam. Os justi meditabitur sapientiam, et lingua ejus loquetur judicium. Lex diei ejus in corde ipsius, et non supplantabuntur gressus ejus. Considerat peccator justum, et quaerit mortificare eum. Dominus autem non derelinquet eum in manus ejus, nec damnabit eum cum judicabitur illi. Exspecta Dominum, et custodi viam ejus, et exaltabit te ut haereditate capias terram, cum perierint peccatores, videbis. Vidi impium superexaltatum, et elevatum sicut cedros Libani. Et transivi, et ecce non erat; quaesivi eum, et non est inventus locus ejus. Custodi innocentiam, et vide aequitatem, quoniam sunt reliquiae homini pacifico. Injusti autem disperibunt, simul reliquiae impiorum interibunt. Salus autem justorum a Domino, et protector eorum in tempore tribulationis. Et adjuvabit eos Dominus, et liberabit eos, et eruet eos a peccatoribus, et salvabit eos, quia speraverunt in eo. COMMENTARIUM. Si haec spes quae videtur expetitur, zelabimur malignantes, et facientes iniquitatem. Dicere enim possumus: Ecce ille et ille haec scelera perpetrarant et florent. Noli, inquit, ista considerare, sed considera, quoniam tanquam fenum velociter arescent. Tu autem spera in Deum, et fac bonitatem, spera, quia spe salvi facti sumus (Rom. VIII). Inhabita terram, et pascere in divitiis ejus. Inhabita terram, id est, corpus tuum, et pasceris in divitiis ejus. Si operatus fueris terram tuam, saturaberis panibus. Offerant oculi fructum ex concupiscentia coelesti, aures intentionem audiendi verbum Dei, os divinis laudibus occupetur, manus eleemosynis, venter jejuniis, et totum corpus castitatis virtutibus occupetur. Sic inhabitans terram et pasceris in divitiis ejus, tunc delectaberis in Domino, et dabit tibi petitionem cordis tui. Cum ei revelaveris viam tuam, tunc educet justitiam tuam quasi lumen, et judicium tuum clarum faciet super meridiem. Nihil enim clarius meridiano tempore. Perfectum enim hoc tempore progreditur lumen. Subditus esto Domino, et ora eum; quasi dicat, Si ei subditus non fueris, ut facias voluntatem ejus, sine causa obsecras eum. Noli zelari eum qui prosperis successibus pollet, hominem facientem iniquitatem. Desine ab ira, et derelinque furorem. Noli zelari ut maligneris, quoniam qui malignantur, exterminabuntur. Quod differtur non aufertur; pusillum, et non erit peccator. Quaeres locum ejus, nec invenies. Nam qui mansueti sunt possidebunt terram (Matth. V). Non istam matrem spinarum, et serpentium, sed illam in qua aeternitas regnat, terram fluentem lac et mel. Et ibi delectabuntur in multitudinem pacis. Haec si justus es, vide ne in praesenti mundo perquiras; non enim melior Paulo eris, in fame et siti duranti, in frigore et nuditate perseveranti. Sed esto sollicitus, quia quotidie te diabolus considerat, et fremit super te dentibus suis, sed Dominus irridet eum, quia scit quod eveniat dies ejus. Et quantacunque contra te daemonia bella committant, noli timere: quia gladii eorum intrabunt in corda eorum, et arcus eorum confringetur. Melius tibi sit modicum de justitia possidere, quam de injusto divitias peccatorum multas. Nam brachia daemonum si pugnaveris confringet Dominus. Dignatur enim justos suos in sua misericordia confirmare, quorum scit vias immaculatorum, quorum haereditas eorum Christus est. Qui in aeternum manet, per ipsum non confundetur in tempore malo. Tempus malum est Christiano, quando ad peccatum aliquod provocatur. Sed si haereditas ejus in aeternum manet, id est, si perseverat in Christo, non confundetur in tempore malo, et in diebus famis saturabitur, tempore quo peccatores pereunt, modo autem regnant etiam ipsi inimici Domini, qui licet honorentur, et ab adulatoribus exaltentur, deficientes quasi fumus continuo deficient. Justi autem exabundabunt, et largientur, et tribuent. Injustus autem etiam mutuabitur, et non solvet. Semper avarus eget. Justus autem quia a Domino gressus ejus dirigentur, etiam si ceciderit, non collidetur, quia Dominus supponit manum suam. Recordare ab initio, et videbis justum probatum potius quam deceptum, non derelinquitur. Qui declinat a malo ut faciat bonum, in aeternum conservabitur, quia os ejus meditabitur sapientiam. Lex enim Dei est in corde ejus, et ideo non supplantabuntur gressus ejus. Considerat eum diabolus, et cupit mortificare eum, sed Deus non derelinquet eum in manibus suis, nec damnabit eum cum judicabitur illi. Exspecta Dominum et custodi vias ejus, et exaltabit te, ut haeredites terram, tempore quo pereunt peccatores, videbis. Hoc loco quae sequuntur, licet multos conscientia nostra retineat subito de potentatu corruisse, et ita ad nihilum devenisse, ut nec locum sui itineris reliquerint, tamen specialiter hoc de diabolo ait. Ipse est enim impius exaltatus super cedros Libani. Sed ubi transierit mundus, quaeretur locus ejus, et non invenietur. Custodiamus nos unitatem fidei, ut videamus aequitatem judicii. Qui faciet reliquias homini pacifico, injustos autem punit simul. Reliquiae vero impiorum tunc peribunt, quando salus venerit justorum a Domino, et protector eorum erit in tempore tribulationis: ut autem evadant, adjuvat eos Dominus, et liberat eos, et eripit eos a peccatoribus, et salvat eos, quoniam sperant in Domino nostro Jesu Christo, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXVII. Psalmus David in rememoratione sabbati. Domine ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me. Quoniam sagittae tuae infixae sunt mihi, et confirmasti super me manum tuam. Non est sanitas in carne mea a facie irae tuae, non est pax ossibus meis a facie peccatorum meorum. Quoniam iniquitates meae supergressae sunt caput meum, et sicut onus grave gravatae sunt super me. Putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae, a facie insipientiae meae. Miser factus sum et curvatus sum usque in finem, tota die contristatus ingrediebar. Quoniam lumbi mei impleti sunt illusionibus, et non est sanitas in carne mea. Afflictus sum et humiliatus sum nimis, rugiebam a gemitu cordis mei. Domine, ante te omne desiderium meum, et gemitus meus a te non est absconditus. Cor meum conturbatum est, dereliquit me virtus mea, et lumen oculorum meorum, et ipsum non est mecum. Amici mei et proximi mei adversum me appropinquaverunt et steterunt. Et qui juxta me erant de longe steterunt, et vim faciebant qui quaerebant animam meam. Et qui inquirebant mala mihi, locuti sunt vanitates, et dolos tota die meditabantur. Ego autem tanquam surdus non audiebam, et sicut mutus non aperiens os suum. Et factus sum sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones. Quoniam in te, Domine, speravi, tu exaudies me, Domine Deus meus. Quia dixi: Nequando supergaudeant mihi inimici mei, et dum commoventur pedes mei, super me magna locuti sunt. Quoniam ego in flagella paratus sum, et dolor meus in conspectu meo semper. Quoniam iniquitatem meam annuntiabo, et cogitabo pro peccato meo. Inimici autem mei vivunt, et confirmati sunt super me, et multiplicati sunt qui oderunt me inique. Qui retribuunt mala pro bonis detrahebant mihi, quoniam sequebar bonitatem. Non derelinquas me, Domine Deus meus, ne discesseris a me. Intende in adjutorium meum, Domine Deus salutis meae COMMENTARIUM. Bene quidam voluit adtropare in beati Job passionem istum psalmum exponendo, sed qui passionem Job legere et scire desiderat, melius facit si ipsum ejus librum discutiat. Hic autem idem qui in sexto psalmo est poenitens, clamat ad Dominum, ne in ira Domini arguatur, aut in correptionem ejus divinus furor exaestuet. Sane quotiescunque motus istos in Deo legeris, non secundum id quod tu pateris, iram sentit, quia Deus impassibilis est, et non sua commotione, sed sua aequitate castigat. Nos tamen cum iram sentimus, furorem dicimus, quia inopiam patimur et sermonis et rationis, et de incorporeo corporei, ac de impassibili passibiles, secundum quod nos possumus, non secundum quod ipse est protestamur. Denique sequitur: Quoniam sagittae tuae infixae sunt mihi. Nunquid quia sagittas nominat, verae sagittae sunt? Immo ipsae verae sagittae sunt, de quibus spiritaliter pungimur, ut consideremus quia non est sanitas in carne nostra, quando libidinum vulneribus agitamur; ibi vulnus irae Domini, ibi pacem ossa nostra non habent a facie peccatorum nostrorum. Quando iniquitates nostrae supergrediuntur caput nostrum. Caput nostrum Christus est. Quando contra ejus praecepta aliquid agimus, iniquitates nostrae caput nostrum supergrediuntur, et sicut onus grave gravantur super nos. Et quia moras facimus, in ipsis vulneribus nostris putrefiunt: deteriorant ipsa vulnera, a facie insipientiae nostrae miseri efficimur, et turbamur usque in finem. Quid autem in ipso peccato tristes efficimur? Quia cognoscimus animam nostram impletam illusionibus daemonum, et ideo non esse sanitatem in carne nostra. Incurvemur ergo et humiliemur usquequaque, et mugitum nostri cordis gemitumque reddentes, ex totis visceribus exclamemus: Domine, ante te omne desiderium meum. Desideremus enim in ipsis peccatis positi, alieni effici a peccatis; et hoc orandum docemur, ut huic desiderio annuat divina clementia, quia cor nostrum turbatur, et deserit nos fortitudo nostra, et lumen oculorum nostrorum, id est Christus, et Spiritus sanctus non est nobiscum. Quando pollutionibus occupamur, tunc amici nostri apices Dei adversum nos veniunt, et stant, increpant, minantur ignem aeternum, minantur mortem repentinam. Proximi autem a longe stant, id est, angeli sancti, qui proximi nobis sunt, quando juste, et pie, et caste tractamur. Et quia pollutionibus aut impietatibus juxta esse non possunt, ideo a longe stant: et illis longe stantibus vitio nostro, vim nobis faciunt qui quaerunt animam nostram, et quaerentes mala nostra, suggerunt vanitatem, et dolos tota die meditantur. Jam qui vult ad misericordiam pervenire, dicit quod sequitur: Ego autem tanquam surdus non audiebam, illisque provocantibus, ut in aliquo turpi aut malo verbo prorumperem: factus sum ut mutus non aperiens os suum. Quare hoc? Quia in te spero, Domine. Spe enim salvi efficimur et credimus. Quoniam tu exaudis, Domine Deus, ut non insultent nobis inimici nostri. Qui inimici? illi qui quando commoventur pedes nostri adversum nos magna loquuntur. Haec autem dicimus, si agnoscamus nos pro peccatis nostris in flagella paratos, et dolor cordis nostri agat contra nos, atque iniquitatem nostram pronuntians, faciat nos cogitare pro peccato nostro. Inimici enim nostri vivunt et firmantur super nos, quando delinquimus; quando autem non delinquimus, multiplicantur ut odiant nos inique, ut retribuant nobis mala pro bonis, ita ut orantibus et caste nos tractantibus, illi zelo ducti, pro his bonis mala retribuant, et faciant nobis detrahi, quando sequimur justitiam. Et ideo clamandum est ad Dominum, nec derelinquat nos pro peccatis nostris, sed intendat in adjutorium nostrum, in quo praeterita poenitemus, praesentia corrigimus, ipse futura dirigat, ut sicut titulus commemorationem diei sabbati psalmo positus protestatur, ab omni opere servili cessemus, ut liberemur a servitute peccati, per Dominum nostrum Jesum Christum, qui in unitate Deitatis regnat cum Patre et Spiritu sancto ante omnia, et nunc et semper, et in cuncta saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXVIII. In finem pro ydithum canticum David. Dixi custodiam vias meas, ut non delinquam in lingua mea. Posui ori meo custodiam, cum consisteret peccator adversum me. Obmutui et humiliatus sum, et silui a bonis, et dolor meus renovatus est. Concaluit cor meum intra me, et in meditatione mea exardescet ignis. Locutus sum in lingua mea, notum fac mihi, Domine, finem meum. Et numerum dierum meorum quis est, ut sciam quid desit mihi. Ecce mensurabiles posuisti dies meos, et substantia mea tanquam nihil ante te. Verumtamen universa vanitas omnis homo vivens. Verumtamen in imagine pertransit homo, sed et frustra conturbatur. Thesaurizat, et ignorat cui congregabit ea. Et nunc quae est exspectatio mea? nonne Dominus? et substantia mea apud te est. Ab omnibus iniquitatibus meis erue me, opprobrium insipienti dedisti me. Obmutui et non aperui os meum, quoniam tu fecisti a me plagas tuas. A fortitudine manus tuae ego defeci in increpationibus, propter iniquitatem corripuisti hominem. Et tabescere fecisti, sicut araneam, animam ejus, verumtamen vane conturbatur omnis homo. Exaudi orationem meam Domine, et deprecationem meam, auribus percipe lacrymas meas. Ne sileas: quoniam advena ego sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei. Remitte mihi ut refrigerer priusquam abeam et amplius non ero. COMMENTARIUM. In tricesimo et octavo psalmo ingressi videmus sancti propositi professionem, in qua positus homo Dei quid dixerit, quid cogitaverit, quid doluerit, quid meditatus fuerit, quid oraverit explicatur. Quid ergo dixerit audiamus. Ponamus eum audisse: Currite dum lucem habetis, ne vos tenebrae comprehendant. Et hic volens currere dixerit, ut custodiret vias suas. Primo omnium egit ut non delinqueret in lingua sua, posuit ori suo custodiam. Quando? Non semper tacuit? non omni tempore, sed eo tempore dum consisteret peccator adversus eum, qui eum provocaret, aut ad maledicendum, aut ad conviciandum, aut ad obtrectandum, aut etiam aliquod malum ex ore suo proferendum. Hic eo tempore obmutuit, et humiliatus est, et siluit, non solum a malis, sed etiam a bonis. Perfectius egit Paulus, non obmotuit a bonis, sed a solis malis. Nam dum consisteret peccator adversus eum, dixit: Maledicimur, et benedicimus; blasphemamur et obsecramus (I Cor. IV). Hic tamen nec bonum nec malum protulit: Sed obmutuit, inquit, etiam a bonis: et dolor meus renovatus est, id est, novis conviciis, novis doloribus commovebar. Sed quia dixit: Ut non delinquerem in lingua mea, concaluit cor meum intra me, et in meditatione mea exarsit ignis genuinus, qui motum conscientiae innocentis inflammat. Locutus tamen tandem aliquando dixi Domino: Notum fac mihi finem meum, ut sciam quandiu opprobrium insipienti ero. Consideravit tamen et hoc, quia vanitati subjacet omnis homo vivens, quisque cum in imagine transeat, sollicitus est, et condit thesauros, ignorans cui congreget eos. Quae autem causa ut dum agit de eo, qui eum suo jurgio provocabat ad litigandum, subito ad istum devolutus sit qui thesaurizat? Utique non esset lis in saeculo, si non unus vellet alio ditior fieri, sive in opibus, sive in honoribus. Hic autem qui custodit vias suas, dicit: Exspectatio mea non est alia, nisi Dominus, et substantia mea ipse est, qui ab omnibus iniquitatibus meis eripiat me, et amoveat a me plagas suas. A fortitudine enim manus Domini defeci in increpationibus, considerans fortitudinem patientiae Dei qui usque in crucem manus suas expandit, et dum illum cupio imitari, defeci in increpationibus. Propter praevaricationem primum hominem corripuisti, et qui factus fuerat, ut efficeretur per obedientiam immortalis, per inobedientiam mortalis effectus est, et cum mortalis est, tabescat veluti aranea anima ejus. Non dixit: Mori fecisti, sed tabescere fecisti, et dat araneae comparationem, ut sicut scissa tela ejus repentino flatu, ita, scisso corpore ejus a morte, anima tabescat, non habens florem corporeum; et tamen vane conturbatur, cum sciat se non longo post tempore moriturum. Haec in alio increpans, in se emendat, et cum lacrymis orat, ut non taceat Dominus, loquatur in corde ejus in consilio ejus, ut cognoscat se incolam et peregrinum in hoc saeculo, et dicat: Remitte mihi hic peccata mea, ut ibi refrigerer: Hic, inquit, mihi remitte priusquam abeam, quia si mihi hic remiseris ibi refrigerium invenio, et amplius non ero peregrinus. quia efficior civis sanctorum et domesticus Dei, per Dominum nostrum Jesum Christum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XXXIX. In finem psalmus David. Exspectans exspectavi Dominum, et intendit mihi. Et exaudivit preces meas, et eduxit me de lacu miseriae, et de luto foecis. Et statuit supra petram pedes meos, et direxit gressus meos. Et immisit in os meum canticum novum carmen Deo nostro. Videbunt multi et timebunt, et sperabunt in Domino. Beatus vir cujus est nomen Domini spes ejus, et non respexit in vanitates et insanias falsas. Multa fecisti tu, Domine Deus meus, mirabilia tua, et cogitationibus tuis non est qui similis sit tibi. Annuntiavi et locutus sum, multiplicati sunt super numerum. Sacrificium et oblationem noluisti, aures autem perfecisti mihi. Holocaustum et pro peccato non postulasti, tunc dixi: Ecce venio. In cupite libri scriptum est de me ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui, et legem tuam in medio cordis mei. Annuntiavi justitiam tuam in Ecclesia magna, ecce labia mea non prohibebo, Domine, tu scisti. Justitiam tuam non abscondi in corde meo, veritatem tuam et salutare tuum dixi. Non abscondi misericordiam tuam et veritatem tuam a consilio multo. Tu autem, Domine, ne longe facias miserationes tuas a me, misericordia tua et veritas tua semper susceperunt me. Quoniam circumdederunt me mala, quorum non est numerus, comprehenderunt me iniquitates meae, et non potui ut viderem. Multiplicati sunt super capillos capitis mei, et cor meum dereliquit me. Complaceat tibi, Domine, ut eruas me; Domine, ad adjuvandum me respice. Confundantur et revereantur simul, qui quaerunt animam meam, ut auferant eam. Avertantur retrorsum et revereantur qui volunt mihi mala. Ferant confestim confusionem suam, qui dicunt mihi, Euge, euge. Exsultent et laetentur super te, omnes quaerentes te, et dicant semper: Magnificetur Dominus, qui diligunt salutare tuum. Ego autem mendicus sum et pauper, Dominus, sollicitus est mei. Adjutor meus et protector meus tu es; Deus meus, ne tardaveris. COMMENTARIUM. Iste in tricesimo octavo psalmo dixit: Quae est exspectatio mea? nonne Dominus? Nunc in tricesimo nono dicit: Exspectans exspectavi Dominum, et respexit me. Et qui ibi dixerat: Exaudi orationem meam, hic dicit: Exaudivit orationem meam. Quid orasti? Hoc, inquit, oravi, ut educeret cogitationes meas de lacu miseriae, et de luto libidinum, quae merito faeces dicuntur, et statueret super petram pedes meos, ut ultra non commovear flantibus ventis, id est, suggerentibus spiritibus immundis. Et his factis dirigat gressus meos, tunc dabit ori meo canticum novum. Omnis qui vicerit, novum canticum canit, canit autem non sibi, reputans quia sine Deo non respondet salus, nec Pharaoni, sed canit hymnum Deo, quia in ipso faciemus virtutem et ipse ad nihilum redigit inimicos nostros. Ego ergo exspectans Dominum, hoc consecutus sum. Videbunt me multi sperantem in Domino ad meum desiderium pervenisse, et ipsi timebunt Deum, et sperabunt in Domino. Ille enim solus beatus, qui nomen Domini spem suam credens non respicit vanitates mundi, et insanias falsas diaboli. Multa fecit Dominus mirabilia, et in cogitatione ejus nullus similatur ei, nec in coelis, nec in terris. Ego autem annuntiavi quia exspectavi Dominum, et locutus sum quia respexit me, et multiplicati sunt qui exspectarent Dominum. Didicerunt enim a me quia sacrificium et oblationem noluisti, aures autem perfecisti mihi. Dixisti enim: Plus est obedientia aurium quam sacrificium manuum, quod tibi pro peccato offerri minime postulasti; tunc dixi: Ecce veniam. In capite libri scriptum est de me, id est, in initio Psalterii de me scriptum est, ut beatus efficiar vir, ut faciam voluntatem tuam, et sit in lege tua voluntas mea, hoc volui, et legem tuam in medio cordis mei. Annuntiavi justitiam tuam in Ecclesia magna, id est, in conventu magnorum juste locutus sum, juste judicavi non accipiens personam. Prohibui labia mea, ut quod justum est non absconderem in corde meo, sed veritatem tuam in judicio, et salutare tuum in persona humili; dixi: Non celavi misericordiam tuam, sed dixi miserendum inopi. Nec tacui veritatem tuam in synagoga multa, id est, in conventu multorum. Tu ergo, Domine, ne longe facias misericordias tuas a me, quia misericordia tua et veritas tua semper susceperunt me: susceptum me suum agnoscit, aequitas dum judico, misericordia subvenio. Et quoniam adversa et mala comprehenderunt me fugientem, et non possum mihi adesse, et multiplicantur super capillos capitis mei, ita ut ipsum cor meum derelinquat me, deprecor, ut complaceat tibi, Domine, ut eripias me; Domine, ad adjuvandum me respice. Quaerunt enim spiritus immundi animam meam, ut auferant eam, et volunt mihi mala, ita ut dum satis sibi fecerint, dicant mihi: Euge, euge. Praesta ut quotiens me volunt capere, ferant confestim confusionem suam, exsultent autem qui diligunt salutare tuum in me. Et quia egenus in viribus, et pauper in virtute sum, et sine auxilio tuo pugnare non valeo, tu, Domine, adjuva me. Festinant illi ut interficiant; Domine Deus meus, ne tardaveris in resistendo eis, qui regnas cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XL. In finem psalmus David. Beatus vir qui intelligit super egenum et pauperem, in die mala liberabit eum Dominus. Dominus conservet eum et vivificet eum, et beatum faciat eum in terra, et non tradat eum in animam inimicorum ejus. Dominus opem ferat illi super lectum doloris ejus, universum stratum ejus versasti in infirmitate ejus. Ego dixi, Domine, miserere mei, sana animam meam, quia peccavi tibi. Inimici mei dixerunt mala mihi: Quando morietur et peribit nomen ejus. Et si ingrediebatur ut videret, vana loquebatur cor ejus, congregavit iniquitatem sibi. Egrediebatur foras, et loquebatur in idipsum. Adversum me susurrabant omnes inimici mei; adversum me cogitabant mala mihi. Verbum iniquum constituerunt adversum me, nunquid qui dormit non adjiciet ut resurgat. Etenim homo pacis meae in quo speravi, qui edebat panes meos, magnificavit super me supplantationem. Tu autem, Domine, miserere mei, et retribuam eis. In hoc cognovi, quoniam voluisti me, quoniam non gaudebit inimicus meus super me. Me autem propter innocentiam suscepisti, et confirmasti me in conspectu tuo in aeternum. Benedictus Deminus Deus Israel a saeculo in saeculum fiat, fiat. COMMENTARIUM. Quinque sensus esse in homine, omnibus notum est, qui sunt, visus, auditus, odoratus, gustus, et tactus. Sed his omnibus propositus, qui nutrimento sapientiae coalescit, et memoriae cibo pinguescit. Agitur ergo cum eo in capite psalmi hujus, ut intelligat super egenum et pauperem. Nam videre eum omnes possunt, sed nisi intellexerit, inquit, super egenum et pauperem, beatus non erit, et in die mala non eum liberat Dominus. Dicit enim et hic egenus et pauper: Esurivi, et non dedistis mihi manducare; sitivi, et non potastis me; hospes fui, et non suscepistis me; infirmus fui, et non visitastis me (Matth. XXV). Beatus ergo qui intelligit super egenum et pauperem, Christum esse; ipsum enim si intelligit, non cunctabitur, paratus erit succurrere. In die ergo mala, quando dicendum est haedis: Ite in ignem aeternum (Ibid.). Tunc liberat eum Dominus, et ut conservet eum, ut vivificet, et beatum faciat, et emundet in terra animam ejus, et non tradat eum in manus inimici ejus: et universum stratum ejus versasti in infirmitate ejus. Omnem tentationem inimici esse hoc loco censemus: Stratum vero ejus orationem asserimus, in quo inclamat Domino: Miserere mei, Sana animam meam, quia peccavi tibi. Dum ergo sanata fuerit anima, stratus ejus, id est, prostratio ejus versatur in infirmitate, id est, in illo versatur qui fecit animam infirmam inimicis suis. Ideo denique et sequitur: Inimici mei dixerunt mala mihi, quando morietur? In peccato periit ab eo hoc quod dicitur Christianus. Hoc enim nomen est, quod perire nobis daemonia student. Et ingrediuntur cor nostrum, ut videant si consentimus; et si consenserimus, simul in unum susurrant, et cogitant adversum nos mala, et verbum iniquum cogitant adversum nos, ut si peccaverimus, non poeniteamus, sed desperantes recuperationem, ita demus nos hostibus praedam, dicentes eis: Nunquid qui dormit non adjiciet ut resurgat? Nam et homo pacis meae, in quo speravi, id est, homo meus exterior ampliavit adversum me supplantationem, consentiens subjectionibus eorum: qui edebat mecum panem vitae, ipse consensit eis, accepit ab eis, ut Judas, argenteos, et prodidit Dominum. Ita hic accepit ab eis concupiscentiam, et prodidit me: sed tu, Domine, sicut suscitasti filium tuum a mortuis, ita me suscita a peccatore; suscita me, et retribuam illis. In hoc cognovi quia pro me passus es, ut non gaudeat inimicus meus super me. Voluisti mecum, pro me mori etiam non recusasti, sed te jacente in sepulcro timui, te autem resurgente non gaudebit inimicus meus super me, propter innocentiam enim meam suscepisti me. Hoc Ecclesiam in apostolis et prophetis dicit, quia non philosophi et rhetores, sed rustici et piscatores suscepti a Deo Ecclesiam paraverunt, quam confirmavit in conspectu suo in aeternum. Cui dicimus: Benedictus Dominus Deus Israel a saeculo et in saeculum, fiat fiat. Non te offendat, diligens lector, quod rem mysticam ad moralem traximus causam. Nam sicut Judam ad prodendum Dominum circumdederunt Pharisaei, et munera ei offerendo fecerunt eum salutem suam tradere, ita hominem meum, exteriorem, qui edit panem meum, spiritus immundi circumdant, et offerunt ei nunc pecunias per avaritiam, nunc luxuriam per concupiscentiam, a quibus si acceperit, prodit; dum prodiderit, agunt cum eo ut laqueo se suspendat, id est, ut desperet se posse a poenitentia liberari; sed justis dicit: Nunquid qui dormit non adjiciet ut resurgat? Quod quidem mysticus, ut dixi, sensus ad resurrectionem Dominicam manifestat, sed nos moralem ex mystico genuimus locum, qui propter hoc quod nos ipsi nobis nocuimus, abjicimur, cessemus nobis nocere, et innocentes efficimur, ut merito unusquisque dicat Deo: Propter innocentiam suscepisti me, et qui projeceras a facie tua per peccatum, nunc per poenitentiam confirmas me in conspectu tuo in aeternum, qui regnas in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XLI. In finem intellectus filiis Chore, psalmus David. Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus. Sitivit anima mea ad Deum fontem vivum, quando veniam et apparebo ante faciem Dei. Fuerunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie, Ubi est Deus tuus. Haec recordatus sum, et effudi in me animam meam, quoniam transibo in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei. In voce exsultationis et confessionis, sonus epulantis. Quare tristis es, anima mea, et quare conturbas me? Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi, salutare vultus mei et Deus meus. Ad me ipsum anima mea conturbata est, propterea memor ero tui de terra Jordanis, et Hermoniim a monte modico. Abyssus abyssum invocat in voce cataractarum tuarum. Omnia excelsa tua et fluctus tui super me transierunt. In die mandavit Dominus misericordiam suam, et nocte canticum ejus. Apud me oratio Deo vitae meae, dicam Deo susceptor meus es. Quare oblitus es mei, et quare contristatus incedo dum affligit me inimicus. Dum confringuntur ossa mea, exprobraverunt mihi qui tribulant me inimici mei. Dum dicunt mihi per singulos dies, Ubi est Deus tuus, quare tristis es anima mea, et quare conturbas me. Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi, salutare vultus mei et Deus meus. COMMENTARIUM. Sicut cervus serpentinis carnibus pastus, veneno exaestuans festinat ad fontes, ita serpentis antiqui pastus consilio festinat anima mea ad te, Deus. Et quia projecisti me a facie tua per praevaricationem meam, nunc per poenitentiam meam sunt mihi lacrymae panes die ac nocte dicenti, quando veniam et parebo ante faciem Dei? Patior enim insultationes daemonum dicentium mihi: Ubi est ad cujus similitudinem factus es? projecit te de paradiso suo. Ego autem credo quod ibi ingrediar in locum tabernaculi admirabilis, ubi factus est homo, nec solum ibi revertar per Christum, verum etiam perveniam ad domum ipsius Dei. Et qui inde projectus sum in voce tribulationis, revertar in voce exsultationis et confessionis, sonus epulantis. Noli ergo jam tristis esse, anima, sed spera in Deum, quia confitebor illi. Salvator vultus mei, id est, imaginis suae recuperator erit Deus meus, qui me a facie sua, non ut ipse voluit projecit, sed ego a me ipso animam conturbavi, ego eam laesi a me ipso; anima mea turbata est, et propter hoc memor ero nominis tui ad terram Jordanis, ibi accipiam remissionem peccatorum. Ubi abyssus abyssum invocat. Filius Patrem de profundo terrae et fluminis, et apertis cataractis coeli descendente Spiritu sancto; Pater appellat Filium de altitudine coelorum. Cum ergo altitudo ad altitudinem clamat, excelsa Dei in me ingressa sunt. Homo enim recuperatus est, non angelus, non aliqua alia creatura, quando in die mandavit Dominus misericordiam suam, gratis in baptismo remittendo peccata, et ipsam misericordiam suam mihi in tenebris peccatorum posito velut in obscuro noctis, ibi hanc eamdem misericordiam declaravit. Plus est enim misericors in poenitente quam in credente: ibi per baptismatis gratiam simplex est indulgentia; hic geminatur, et veluti duplici lumine declaratur, quando dicit homo cum lacrymis Deo, Susceptor meus es, quare me oblitus es, cum possis indulgendo succurrere? Quare me repulisti, cum possis expulsum et exsulem ad patriam revocare? Et quare tristis incedo, cum possis laetitiam reddere? Incedo, inquit, tristis, dum affligit me inimicus, dum confringit omnia ossa mea. Tristitia enim animi, ait Salomon, exsiccat ossa (Prov. XVII, 25). Cessa ergo tristitia, et desine conturbare me, spe enim salvus efficior, et erit salus vultus mei, reddens libertatem aspectibus meis Deus meus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XLII. In finem psalmus David. Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta, ab homine iniquo et doloso eripe me. Quia tu es, Deus, fortitudo mea, quare me repulisti, et quare tristis incedo dum affligit me inimicus. Emitte lucem tuam et veritatem tuam, ipsa me deduxerunt in montem sanctum tuum, et in tabernacula tua. Et introibo ad altare Dei, ad Deum qui laetificat juventutem meam. Confitebor tibi in cithara, Deus, Deus meus: quare tristis es, anima mea, et quare conturbas me. Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi; salutare vultus mei et Deus meus COMMENTARIUM. Gens non sancta, cogitationum pessimarum sunt semina, quae zizania in Evangelio a malo homine super bonum semen sata nascuntur. Ab hoc homine iniquo, id est, diabolo, libera me, quia tu es, Deus, fortitudo mea, noli me repellere a te, ut non tristis incedam quando affligit me inimicus; sed immitte lucem tuam et vince tenebras meas; mitte veritatem tuam, et vince mendacia mea. Lux enim tua et veritas tua, ipsa me perducunt ad montem sanctum tuum, et in tabernacula tua, cum ingredi me feceris ad altare Dei, ubi quamvis senectute confectus venerim, ibi juvenis fiam, ut quasi infans confitear in cithara Domino Deo meo: jam noli tristis esse, anima mea, desine conturbare me, aufer a te desperationem, et spera in Deum, quoniam confitebor illi. Salus enim vultus mei erit Deus meus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XLIII. In finem pro filiis Chore, intellectus psalmus David. Deus auribus nostris audivimus, patres nostri annuntiaverunt nobis. Opus quod operatus es in diebus eorum et in diebus antiquis. Manus tua gentes disperdidit, et plantasti eos, afflixisti populos et expulisti eos. Nec enim in gladio suo possederunt terram, et brachium eorum non salvabit eos. Sed dextera tua et brachium tuum, et illuminatio vultus tui, quoniam complacuisti in eis. Tu es ipse rex meus et Deus meus, qui mandas salutes Jacob. In te inimicos nostros ventilabimus cornu, et in nomine tuo spernemus insurgentes in nobis. Non enim in arcu meo sperabo, et gladius meus non salvabit me. Salvasti enim nos de affligentibus nos, et odientes nos confudisti. In Deo laudabimur tota die, et in nomine tuo confitebimur in saeculum. Nunc autem repulisti nos, et confudisti nos, et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris. Avertisti nos retrorsum post inimicos nostros, et qui oderunt nos diripiebant sibi. Dedisti nos tanquam oves escarum, et in gentibus dispersisti nos. Vendidisti populum tuum sine pretio, et non fuit multitudo in commutationibus eorum. Posuisti nos opprobrium vicinis nostris, subsannationem et derisum his, qui sunt in circuitu nostro. Posuisti nos in similitudinem gentibus, commotionem capitis in populis. Tota die verecundia mea contra me est, et confusio faciei meae cooperuit me. A voce exprobrantis et obloquentis, a facie inimici et persequentis. Haec omnia venerunt super nos, nec obliti sumus te, et inique non egimus in testamento tuo. Et non recessit retro cor nostrum, et declinasti semitas nostras a via tua. Quoniam humiliasti nos in loco afflictionis, et cooperuit nos umbra mortis. Si obliti sumus nomen Dei nostri, et si expandimus manus nostras ad Deum alienum. Nonne Deus requiret ista, ipse enim novit abscondita cordis. Quoniam propter te mortificamur tota die, aestimati sumus sicut oves occisionis. Exsurge, quare obdormis, Domine; exsurge, et ne repellas in finem. Quare faciem tuam avertis, oblivisceris inopiae nostrae et tribulationis nostrae. Quoniam humiliata est in pulvere anima nostra, conglutinatus est in terra venter noster. Exsurge, Domine, adjuva nos, et redime nos propter nomen tuum. COMMENTARIUM. Tria genera nostium Christiano insurgunt: unum genus diaboli et daemonum ejus; aliud persecutorum; tertium quod commune est omnibus barbaricae feritatis. Sed tota tria genera non arcu nostro, nec brachio nostro superantur, sed dextera Dei et illuminatione vultus ejus, de quo patres nostri narraverunt nobis. Quomodo manus illius ejecit gentes, et plantavit eos. Sicut ergo illi non in gladio suo possederunt terram, sic et nos non in virtute nostra confidentes terram nostri corporis possidemus, sed tu salvas nos ex affligentibus nos, sive regibus perfidis, sive daemoniis, sive (ut dixi) hostibus usitatis, quia damur eis pro peccatis nostris, velut oves escarum: sed si exclamemus, dicentes: Haec omnia venerunt super nos, et obliti non sumus te, Domine. Aut si obliti sumus nomen Dei nostri, aut si expandimus manus diis alienis, tu verus Deus require ista, qui optime nosti occulta cordis. Pro Deo patitur, quidquid adversi sustinuerit omnis sanctus. Quia sicut qui pecunias multas habet, si passus fuerit gladium, pro pecuniis suis passus est; ita qui sanctitatem in moribus obtinet, quidquid passus fuerit adversi, pro Deo patitur, quae summa est integritas sanctitatis: et patitur inimicum, sive persecutorem fidei, sive persecutorem mundi corporeum, sive per ipsum principem mundi et ministros ejus. Tenentes ergo sanctitatem, clamemus Domino: Quoniam propter te morte afficimur tota die, rogamus ut exsurgas et non repellas nos in finem, ne obliviscaris inopiam nostram, et tribulationem nostram, quoniam humiliata est in pulvere anima nostra, adhaesit in terra venter noster. Quando enim corporalibus necessitatibus aggravamur, vexatur in pulvere anima nostra. Dum autem venter noster terrenis dapibus adhaeret, aeternum nobis minatur interitum. Ostendimus tibi vulnera nostra, tu qui salvator es, exhibe vulneribus medicamina. Nemo enim ab humilitate pulveris liberam habebit animam, nisi tu per invisibilem donaveris animae contemptum pulveris corporalis. Nec habebit amorem jejunii et orationis ad contemnendum ventrem, qui terrae adhaeret, nisi tu concesseris. Exsurge, Domine, adjuva nos, et libera nos, propter hoc ipsum quod nominis tui splendore censemur; libera nos ab occupationibus pulveris, in quibus humiliatur anima nostra, et ab aggravatione ventris. Quia si harum duarum specierum nobis concesseris dona, contemptum corporis et ventris, liberi erimus in Christo Jesu Domino nostro, per quem et cum quo tibi est Deo Patri et Spiritui sancto honor et gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XLIV. In finem pro his qui commutabuntur filiis Chore, ad intellectum canticum pro dilecto. Eructavit cor meum verbum bonum, dico ego opera mea regi. Lingua mea calamus scribae velociter scribentis. Speciosus forma prae filiis hominum, diffusa est gratia in labiis tuis; propterea benedixit te Deus in aeternum. Accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime. Specie tua et pulchritudine tua intende, prospere procede, et regna. Propter veritatem et mansuetudinem, et justitiam, et deducet te mirabiliter dextera tua. Sagittae tuae acutae, populi sub te cadent in corda inimicorum regis. Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi, virga directionis virga regni tui. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo loetitiae prae consortibus tuis. Myrrha, et gutta, et casia a vestimentis tuis, a domibus eburneis, ex quibus delectaverunt te filiae regum in honore tuo. Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurata, circumdata varietate. Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum et domum patris tui. Et concupiscet rex decorem tuum, quoniam ipse est Dominus Deus tuus, et adorabunt eum. Et filiae Tyri in muneribus vultum tuum deprecabuntur, omnes divites plebis. Omnis gloria ejus filiae regis ab intus, in fimbriis aureis circumamicta varietatibus. Adducentur regi virgines post eam, proximae ejus afferentur tibi. Afferentur tibi in laetitia et exsultatione, adducentur in templum regis, Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram. Memores erunt nominis tui, Domine, in omni generatione et generationem. Propterea populi confitebuntur tibi in aeternum, et in saeculum saeculi. COMMENTARIUM. Eructavit cor Patris verbum bonum, omnia per ipsum facta sunt (Joan. I). Quia universa suum eum Creatorem agnoscunt. Regi suo opera sua dicunt, hoc est, omnia quae subsistimus et movemur, et sumus opera tua. Lingua mea calamus est. Cujus calamus? Scribae, inquit, velociter scribentis. Quid turbanter, quid festinanter lingua prophetae proferre vult, audiamus: Hoc, inquit, Verbum quod Pater eructavit, cujus omnia quae sumus opera sumus, speciosus forma apparebit, et praeerit filiis hominum, speciosus forma, id est, virginea forma erit ortus ejus. Et effusa gratia a labiis ejus egredietur, per quam benedictus erit in aeternum. Et accingit gladium suum super femur, ad amputandas omnes libidines. Ostendens speciem suam, id est, manifestans Patrem, et pulchritudinem suam, id est, et Spiritum sanctum. Species enim Filii Pater est, et pulchritudo ejus, Spiritus sanctus: et in his intendit et prospere procedit, et regnat propter veritatem: propter hanc de coelo descendit, quia perierat a filiis hominum: propter hanc procede, et regna propter veritatem. Nec solum propter veritatem, sed et propter mansuetudinem, et propter justitiam Trinitas regnat. Pro his tribus speciebus in Christo, propter veritatem, Pater veritatis est. Propter mansuetudinem Filius, qui exinanivit seipsum, et cum esset aequalis Patri, formam servi suscepit (Phil. II), in qua speciosus apparuit, et propter justitiam ejus Spiritus sanctus; sic enim dicit ad Joannem cum baptizaretur, Sic decet nos implere omnem justitiam (Matth. III). Et his dictis aperti sunt coeli, et in specie columbae venit in eum Spiritus sanctus. Post haec deduxit eum mirabiliter dextera ejus, ex qua caecos illuminabat, infirmos curabat, mortuos suscitabat. Sagittae autem ejus acutae, omnibus notum est, sic ut ipsi mundi amatores pingerent sibi spiritum immundum in specie cupidinis, intendentis arcum, et exprimentis sagittas, in amorem libidinis vulnerantes. Ita ergo hic noster exprimet sagittas acutas potentissimas in amore regni coelorum, ita ut renuntient homines et patrem et matrem, et omnia quae possident. Insuper et seipsos abnegent et sequantur eum. Istae sagittae amicos regis liberant, inimicos regis occidunt. In corde enim percutiuntur, ubi eorum suggestiones inveniunt. Cum enim obtinuerint istae sagittae in corde nostro victoriam, tunc sedem Christi in mente nostra suscipimus, et virgam rectam, hoc est, regulam rectae fidei, virgam regni ejus appetimus, in qua sub disciplina agentes diligimus justitiam, et odimus iniquitatem: eum scilicet imitantes quem unxit Deus oleo laetitiae prae consortibus suis. Sicut enim speciosus forma prae filiis hominum in carne natus apparuit, sic unctus chrismate prae omnibus Christus Jesus apparuit. Multi filii hominum sancti ab Abel usque ad Christum, sed nullus ex Virgine natus. Nullus hac specie editus, hac forma manifestatus. Quis, inquit, erit similis Deo inter Filios Dei? ut subaudiamus, illi gratia filii, hic natura: et multi Christi unctione olei, hic autem angelis adorantibus, stellis indicantibus, prophetis praeconantibus, Joanne metuente, coelis apertis, Patre de coelis clamante, Spiritu sancto adveniente de coelis, et in eo manente, Christus est prae omnibus participibus, quibus hoc comparticipatus est nomen. Myrrha et gutta et casia a vestimentis ejus. Myrrha in assumptionem corporis. Gutta cum attactu vestimentorum ejus homines salvabantur. Casia cum odor vitae credentibus probatur. Contra hoc venit, ut dicatur, et Judas vestimentum ejus tetigit et periit. Milites autem etiam possederunt vestimentum ejus. Et pro hoc ipsum ad interitum sunt devoluti. Quomodo ergo odore vestimentorum ejus salus animae gignebatur. Audi Apostolum dicentem: Aliis quidem odor vitae in vitam, aliis vero odor mortis in mortem (I Cor. II). Sane illud considerandum est, quod domus eum eburneae delectant. Eburnea domus est corpus castum, in qua tinea non facit ullam libidinem peccati. Unde animae dicitur, in cujus potestate datum est corpus: Audi, filia, et vide, inclina aurem tuam his verbis, ut obliviscaris populum, id est, exempla peccantium, et domum patris tui, id est, imitationem Adae patris tui secundum carnem. Quare hoc? Quia concupivit rex decorem tuum. Quis iste rex est? Quem adorant, inquit, filiae Tyri in muneribus. Si enim Tyrus, quae superstitiosior caeteris civitatibus semper fuit, dat adorantes animas Christo, et munera offerentes, quanto magis vultum ejus adorabunt omnes divites plebis? Sane gloriam omnem quam in gemmis reginae circumferunt extrinsecus ad videndum hominibus, hic omnem gloriam filiae regis ab intus esse vult in penetralibus mentis, ibi eam vult in fimbriis aureis circumdari varietate virtutum. Tunc adducentur virgines, incorrupta fides, patientia, prudentia, et proximae earum adducentur in laetitiam et exsultationem, ut intrent in templum regis. Ubi pro duodecim patriarchis nati sunt Deo filii alii duodecim, quos constituit principes Jesus, super omnem terram memores nominis sui in omni gente, cum eis diceret, Baptizate omnes gentes (Marc. XVI). Propterea populi confitentur Deo in aeternum, et in omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XLV. In finem filiis Chore pro arcanis. Deus noster refugium et virtus, adjutor in tribulationibus quae invenerunt nos nimis. Propterea non timebimus dum turbabitur terra, et transferentur montes in cor maris. Sonuerunt et turbatae sunt aquae eorum, conturbati sunt montes in fortitudine ejus. Fluminis impetus laetificat civitatem Dei, sanctificavit tabernaculum suum Altissimus. Deus in medio ejus non commovebitur, adjuvabit eam Deus mane diluculo. Conturbatae sunt gentes, et inclinata sunt regna, dedit vocem suam, mota est terra, Dominus virtutum nobiscum, susceptor noster Deus Jacob. Venite et videte opera Domini, quae posuit prodigia super terram, auferent bella usque ad finem terrae. Arcum conteret et confringet arma, et scuta comburet igni. Vacate et videte, quoniam ego sum Deus, exaltabor in gentibus, et exaltabor in terra. Dominus virtutum nobiscum, susceptor noster Deus Jacob. COMMENTARIUM. Quando in lacrymis et in animi tribulatione fuderis orationem Deo, securus esto, quod Deus tibi et refugium fit, et virtus efficitur. Incipis non timere dum conturbatur terra corporis tui. Quia transferuntur montes apostoli Domini, altitudinem ejus praedicantes. Ipsi transferuntur, in corde maris, in mentibus saeculi fluctuantis, quantumvis sonent et turbentur aquae ejus, et conturbentur etiam ipsi montes, id est, apostoli in fortitudine ejus, id est, in passione ejus, quantavis peccata sint quae conturbent animas, et praedicantibus apostolis, hi qui peccatorum opprimuntur conscientia, tribulentur; unus impetus Jordanis dat remissam peccatorum, et laetificat civitatem Dei, cum sanctificat tabernaculum corporis tui Spiritus sanctus. Deus jam in te non commovebitur, cum adjuvat animam tuam Deus aspectu suo. Hebraeus dicit: Adjuvavit eum Deus mane diluculo, id est cum tenebrae peccatorum per fluminis impetum transierint, Deus, qui lux est, initium lucis dat in cor ejus, et adjuvat eam, id est, animam quae dicit: Dominus virtutum nobiscum, susceptor noster Deus Jacob, quantumcunque conturbentur gentes, id est, idola colentes adversus martyres Domini, quantumvis inclinentur regna ad persecutionem eorum, dat vocem suam Altissimus in corde eorum, et ita movetur terra corporis eorum, ut penitus non timeant eos qui occidunt corpus: timentes autem illum, qui et animam et corpus potest perdere in gehennam. Ita contemnunt animas eorum, ut passionibus suis arcus eorum conterant, et arma eorum confringant. Qui hoc faciunt? qui vacant ab omnibus mundi curis, et vident quoniam ipse est Deus qui negatur a gentibus, qui a Judaeis crucifigitur, hic nostrum refugium, hic nostra virtus, hic noster adjutor, hic Deus virtutum, hic susceptor noster est, qui est etiam Deus Jacob regnans cum Patre et Spiritu sancto nunc et semper, et in omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XLVI. In finem pro filiis Chore, psalmus David. Omnes gentes plaudite manibus, jubilate Deo in voce exsultationis. Quoniam Dominus excelsus, terribilis, rex magnus super omnem terram. Subjecit populos nobis, et gentes sub pedibus nostris. Elegit nobis haereditatem suam speciem Jacob quam dilexit. Ascendit Deus in jubilo, et Dominus in voce tubae. Psallite Deo nostro, psallite regi nostro, psallite. Quoniam rex omnis terrae Deus, psallite sapienter. Regnabit Deus super gentes, Deus sedet super sedem sanctam suam. Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham, quoniam dii fortes terrae vehementer elevati sunt. COMMENTARIUM. Omnes gentes plaudite manibus. Sicut in adventu diaboli omnibus gentibus planctus indictus est: Audivimus enim vocem de coelo dicentem, Vae terrae et mari, quia projectus est diabolus ad vos (Apoc. XII); ita in adventu Domini Jesu, in voce exsultationis dicitur: Omnes gentes plaudite manibus, Deus enim summus, Deus terribilis, qui est magnus super omnem terram, hic subjecit populos nobis. Hoc apostoli dicunt: Subjecit populos nobis, et gentes sub pedibus nostris. Quando hoc fecit? Quando elegit nobis haereditatem suam in specie Mariae, quam dilexit Spiritus sanctus, tunc ascendit in strepitu et in voce tubae. Herodes turbatur, pastores terrentur, magi fugiunt, infantes occiduntur, angeli psallunt, dicentes: Gloria Deo in excelsis; qui dicunt pastoribus, quia ecce regnat Deus super omnes gentes, Deus sedet super sedem sanctam suam. Si sedes ejus ubicunque virginitas illibata fuerit, quanto magis in Maria? Principes populorum convenerunt cum Deo Abraham. Principes hoc loco angelos indicat, qui cum Deo Abraham ad Mariam convenerunt, quando gloriam cecinerunt. Ut quid autem natus sit rex magnus, et ut quid convenerunt principes cum Deo Abraham, audiamus. Ideo, inquit, convenerunt, quia dii fortes terrae in superstitionibus suis, et in templis suis nimium elevati sunt, ut his expulsis atque dejectis, regnet Dominus Jesus Christus super omnes gentes in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XLVII. Psalmus cantici filiis Chore secunda sabbati. Magnus Dominus et laudabilis nimis, in civitate Dei nostri in monte sancto ejus. Fundatur exsultatione universae terrae mons Sion, latera Aquilonis civitas regis magni. Deus in domibus ejus cognoscetur cum suscipiet eam. Quoniam ecce reges terrae congregati sunt, convenerunt in unum. Ipsi videntes sic admirati sunt, conturbati sunt, commoti sunt, tremor apprehendit eos. Ibi dolores ut parturientis, in spiritu vehementi conteres naves Tharsis. Sicut audivimus, sic vidimus in civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri, Deus fundavit eam in aeternum. Suscepimus, Deus, misericordiam tuam, in medio templi tui. Secundum nomen tuum, Deus, sic et laus tua in fines terrae, justitia plena est dextera tua. Laetetur mons Sion, et exsultent filiae Judae, propter judicia tua, Domine. Circumdate Sion et complectimini eam, narrate in turribus ejus. Ponite corda vestra in virtute ejus, et distribuite domos ejus, ut enarretis in progenie altera: Quoniam hic est Deus noster in aeternum, et in saeculum saeculi, ipse reget nos in saecula. COMMENTARIUM. Magnus Dominus et laudabilis nimis. Laus Domini pro diversitate donorum ejus et operum est praedicanda. Laudatur in sanctis, laudatur in donis cibi carnali et spiritalis, laudatur in fabrica mundi, et in diversis, ut diximus, largitionibus suae inaestimabilis pietatis. In isto autem psalmo, qua de causa laudatur? Quia dilatavit, inquit, exsultationem universae terrae a monte Sion, a latere Aquilonis: ibi est civitas magni regis, civitas Bethleem. In hujus civitatis gravibus, id est, in his qui nulla sunt levitate superflui, in his cognitus est Dominus, quando suscepit eam. Quam eam? Exsultationem utique, quam dilatavit omni terrae. In gravibus usque hodie cognoscitur Dominus. Sicut enim si videas aliquem levem et vanum, ibi cognoscis diabolum; sic si quem videris gravitate conspicuum, ibi cognoscis Dominum Jesum Christum. Sicut tunc cognitus est in gravibus, in Mariae integritate, et in Joseph castitate. Statim autem ut in his cognitus est, reges terrae turbati sunt. Venerunt enim principes sacerdotum et scribae populi ad regem, et ad stellae indicium interrogati, dixerunt natum Christum in Bethleem Judae: Tunc, inquit, rex turbatus est, et omnis Hierosolyma cum eo (Matth. II). Etiam ipsi videntes stellam tunc admirati sunt, et tremor apprehendit eos, ita ut admoniti in somnis non redirent ad Herodem regem. Misit autem rex et occidit omnes infantes et ibi matres eorum dolebant in nece eorum, sicut parturientes doluerant. Dolebant autem in spiritu vehementi. Contritae sunt etiam naves Tharsis. Etymologiam fecit naves Tharsis nominando, quod tempore quo non est inventus Dominus, et infantes occisi sunt, etiam navigia regio sunt jussu vexata, quibus magi, qui non redierant ad regem credebant fugere potuisse. Nos autem sicut audivimus ab eis natum Regem, ita et vidimus in civitate Dei nostri, quam fundavit Dominus in aeternum. Ibi suscipimus, Deus, misericordiam tuam, in medio templi tui secundum nomen tuum, quo Salvator diceris, ita et laus tua in fines terrae; justitia enim plena est dextera, qua nos dignaris eruere et diabolum subjugare: quo facto laetatur mons Sion, laetatur Ecclesia, et exsultant filiae Judae, omnes animae ex utero Ecclesiae iterata nativitate progenitae, propter judicia tua, Domine, quibus hoc judicasti, ut diabolum subjugares, et animas hominum liberares. Nunc vos, o animae liberatae et iterum genitae, circumdate matrem vestram Sion, et duorum testamentorum plena lactibus ubera sugite, narrate in turribus ejus misericordiam, quam consecuti estis. In turribus qui sunt, civitatem defendunt, et hostibus resistunt. Ponite corda vestra in virtute ejus. Considerate qua virtute pro vobis pugnat, et distribuite gradus ejus, unumquemque pro suo merito facite ad gradum accedere, ut illi juste episcopatus sedem, illi juste presbyterii gradum tradas. Sic distribuite gradus ejus, sine pecunia, sine acceptione personae, ut enarretis in progenie altera. Quia hic est Dominus Deus noster, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto Filius Dei, ipse reget nos in saecula. Amen. PSALMUS XLVIII. In finem pro filiis Chore, psalmus David. Audite haec, omnes gentes, auribus percipite, omnes qui habitatis orbem. Quique terrigenae et filii hominum, simul in unum dives et pauper. Os meum loquetur sapientiam, et meditatio cordis mei prudentiam. Inclinabo in parabolam aurem meam, aperiam in psalterio propositionem meam. Cur timebo in die mala, iniquitas calcanei mei circumdabit me. Qui confidunt in virtute sua, et in multitudine divitiarum suarum gloriantur. Frater non redimit, redimet homo, non dabit Deo placationem suam. Et pretium redemptionis animae suae et laborabit in aeternum, et vivet adhuc in finem. Non videbit interitum cum viderit sapientes morientes, simul insipiens et stultus peribunt. Et relinquent alienis divitias suas; et sepulcra eorum domus illorum in aeternum. Tabernacula eorum in progenie et progeniem, vocaverunt nomina sua in terris suis. Et homo cum in honore esset non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis. Haec via illorum scandalum ipsis, et postea in ore suo complacebunt. Sicut oves in inferno positi sunt, mors depascet eos. Et dominabuntur eorum justi in matutino, et auxilium eorum veterascet in inferno a gloria eorum. Verumtamen Deus redimet animam meam de manu inferi, cum acceperit me. Ne timueris cum dives factus fuerit homo, et cum multiplicata fuerit gloria domus ejus. Quoniam cum interierit non sumet omnia, neque descendet cum eo gloria domus ejus. Quia anima ejus in vita ipsius benedicetur, confitebitur tibi cum benefeceris ei. Introibit usque in progenies patrum suorum, et usque in aeternum non videbit lumen. Homo cum in honore esset non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis. COMMENTARIUM Sola Christi vox omnes vocat simul in unum, exclusa omni acceptione personae divitem et pauperem, nobilem et ignobilem, nec omnem omnino terrenum apicem dignitatis excludens; omnes invitat, ex aequo aperiens in psalterio propositionem suam, ostendens quid timendum sit nobis in die mala. Ne iniquitas, inquit, calcanei circumdet me. In se dicit, quod in te timeas. Calcaneus finem corporis notat, ad ipsum serpens attendit, ibi insidiatur. Hoc solum timendum est omnibus, ne in fine suo iniquitate sua capiantur. In quo enim opere quis inventus fuerit in fine, in eo erit usque in sempiternum. Vos autem qui confiditis in virtute vestra, et in abundantia divitiarum gloriamini, hoc sciatis, quod nullus vos ab interitu redimat, non pater, non mater, nisi homo Christus Jesus, qui dedit seipsum redemptionem pro omnibus (I Tim. II). Nullus vestrum dabit Deo portionem suam, pretium redemptionis animae suae, ut laboret in aeternum, et vivat in finem, et non videat interitum, cum viderit, sapientes morientes. Si enim omnes illi magni, et opimati, et sapientissimi mortui sunt, quomodo non insipientes peribunt, qui congregant divitias, et miseri dum possunt egentibus dare, nolunt. Hi relinquent alienis divitias suas. Nam et cum plures domos habeant, sepulcra tantum erunt domus eorum in aeternum. Miser homo! hoc dum in corpore est non intelligit, dum quasi pecus coeperit mori, similis erit illis. Interim in hac via in qua vivunt, monita sancta scandalum sunt illis, postea in ore suo benedicent. Cum sicut oves in inferno positos, mors eos depascetur, tunc dominabuntur eis justi in matutino tempore, quando lux resurrectionis inchoaverit, quando gloriosi a gloria sua expulsi parebunt, tunc Deus liberabit animam meam de manu inferni, accipiens me. Non ergo timeas paupertatem tuam, cum divitias attendis alienas, quas bene nosti hic a moriente derelinquendas. Non enim quando moritur, secum tollit omnia, neque simul descendit cum eo gloria domus ejus. Anima denique ejus ab adulatoribus in vita ipsius benedicetur. Post haec confitebitur Deo invitus, quod ejus bonitate multa habuerit, multa potuerit, poenitens quod cum posset inopes juvare, noluerit. Et quia sera confessio fructum indulgentiae non capit, tempore quo progenies ingreditur patrum suorum, jam utique deposito corpore, usque in aeternum non videbit lumen. Quare? Quia cum esset in corpore, ista non intellexit, modo comparatus jumentis insipientibus, similis factus est illis. In quo tamen honore fuerit, si forte requiris, similis Deo fuit, et nunc similis est jumentis insipientibus. Non enim habens in se similitudinem Dei, non videbit lumen, sed amissa similitudine Dei, dum coeperit quasi pecus ventri et libidini inservire. Similis pecoribus jam factus, ita vilis erit Deo, quam vile est pecus. Et ideo sic intrat progenies mortuorum in peccatis suis, quos hic in ista vita imitatus, quia ibi sunt patres eorum, non quorum sunt semine propagati, sed quorum sunt opera imitati. Denique Judaei cum filii Abrahae essent, dicit eis Dominus: Si filii Abrahae essetis, opera Abrahae faceretis. Vide et quid adjecit: Vos ex patre diabolo estis, opera enim patris vostri vultis facere (Joan. VIII). Sic ergo hic intrat in progenies patrum suorum, usque in aeternum non videbit lumen. Servantes autem similitudinem Dei, et non ea abjecta, similitudinem in se peccatorum sumentes, venient ab Oriente, et Occidente, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno (Matth. VIII) Patris, et Filii, et Spiri tus sancti, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XLIX. Psalmus Asaph. Deus Deorum Dominus locutus est, et vocavit terram. A solis ortu usque ad occasum, ex Sion species decoris ejus. Deus noster manifeste veniet, Deus noster et non silebit. Ignis ante ipsum praecedet, et inflammabit in circuilu ejus tempestas valida. Advocavit caelum desursum, et terram discernere populum suum. Congregate illis sanctos suos, qui ordinent testamentum ejus super sacrificia. Et annuntiabunt coeli justitiam ejus, quoniam Deus judex est. Audi, populus meus, et loquar; Israel, et testificabor tibi; Deus, Deus tuus ego sum. Non in sacrificiis tuis arguam te, holocausta autem tua in conspectu meo sunt semper. Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos. Quoniam meae sunt omnes ferae silvarum, jumenta in montibus et boves. Cognovi omnia volatilia caeli, et pulchritudo agri mecum est. Si esuriero, non dicam tibi, meus est enim orbis terrae, et plenitudo ejus. Nunquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo. Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. Et invoca me in die tribulationis, eruam te et honorificabis me. Peccatori autem dixit Deus, Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum? Tu vere odisti disciplinam, et projecisti sermones meos retrorsum. Si videbas furem, currebas cum eo, et cum adulteris portionem tuam ponebas. Os tuum abundavit malitia, et lingua tua concinnabat dolos. Sedens adversus fratrem tuum loquebaris, et adversus filium matris tuae ponebas scandalum, haec fecisti et tacui. Existimasti inique quod ero tui similis, arguam te et statuam contra faciem tuam. Intelligite haec qui obliviscimini Deum, ne quando rapiat, et non sit qui eripiat. Sacrificium laudis honorificabit me, et illic iter quo ostendam illi salutare Dei. COMMENTARIUM. Deus non nomen est Dei, sed indicium quo superius aliquid indicari humana lingua non possit. Quod nomen participare volens cultoribus suis, hoc eos fecit nomine vocitari, ut ipse quidem cum sit Deus deorum, qui serviendo ei hoc meruerint nomine nuncupari. Quando ergo locutus est Pater? Aut quando vocavit terram? Tunc sine dubio, quando ex Sion species decoris apparuit. Ipse tunc manifeste veniet judicare saeculum per ignem. Ignis denique in conspectu ejus ardebit, et circa eum erit tempestas valida. Tunc congregabuntur apostoli et martyres, et orthodoxi, quique doctores, qui ordinant testamentum ejus super sacrificia, in praesenti erunt monitores, doctores apostoli. Ipsi sunt coeli, qui. narrant gloriam Dei. Tunc ergo cum Deus judex esse coeperit, annuntiabunt hi omnes justitiam ejus, qui praedicant nunc misericordiam ejus. Audi ergo hoc, populus meus, audi et loquar. Tunc testificor te me venturum esse ad judicandum, qui nunc veni ad redimendum. Ego utique Deus tuus, non aestimes quia in sacrificiis arguam te; obedientiam volo magis quam sacrificium. Praecepta mea custodiri super sacrificia statui. Non enim manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo, quidquid ambulat et volat, meum est. Quid mihi meum pro tuo porriges? Hoc tuum est, si puro corde mihi laudes effundas, et reddas mihi votum, quod in baptismate positus devovisti, quo te renuntiaturum diabolo spopondisti, et mea promisisti servaturum te esse mandata. Hoc dum feceris, invoca me in die tribulationis, tempore quo de isto corpore exies: et eripiam te de manibus daemonum, et magnificabis me in donis meis. Tu autem qui lucra sectando gradum sacerdotii, aut tu qui gloriam humanam desideras, aut qui in furto participaris, et si ipse adulter non es, tamen cum adulteris vivis. Quare tu enarras justitiam meam, dicit Dominus, cum adversus fratrem tuum detrahas, et scandalum ponas? An taciturnitatem meam contemnens, speras me tibi esse similem? Ego arguam te, et statuam haec ante faciem tuam, nolite oblivisci, Domino quod promisistis reddite, ne rapiat sicut leo, et non sit qui eripiat. Finis itaque semper ante oculos est habendus, et in Dei laudibus permanendum. Ibi enim est iter in quo ostenditur salutare Dei, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS L. Psalmus in finem David, quando venit ad eum Nathan propheta, quando intravit ad Bersabeam. Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam. Et secundum multitudinem miserationum tuarum, dele iniquitatem meam. Amplius lava me ab iniquitate mea, et a peccato meo munda me. Quoniam iniquitatem meam ego cognosco, et peccatum meum contra me est semper. Tibi soli peccavi, et malum coram te feci, ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea. Ecce enim veritatem dilexisti, incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi. Asperges me, Domine, hyssopo et mundabor, lavabis me, et super nivem dealbabor. Auditui meo dabis gaudium et laetitiam, et exsultabunt ossa humiliata. Averte faciam tuam a peccatis meis; et omnes iniquitates meas dele. Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis. Ne projicias me a facie tua, et Spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Redde mihi laetitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me. Docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur. Libera me de sanguinibus, Deus, Deus salutis meae, et exsultabit lingua mea justitiam tuam. Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam. Quoniam si voluisses sacrificium dedissem utique, holocaustis non delectaberis. Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies. Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion, ut aedificentur muri Jerusalem. Tunc acceptabis sacrificium justitiae, oblationem et holocausta, tunc imponent super altare tuum vitulos. COMMENTARIUM. Quando venit Nathan propheta ad regem David, non inchoavit peccatum arguere, sed coepit judicium flagitare, dicens: Audivi te habentem greges ovium et armenta multa, sublatam unam oviculam pauperi, ipsam solam habenti. Questus judici regi, dedit rex sententiam dignum esse morte eum qui fecit hanc rem. Tunc Nathan: Tu es, inquit, vir qui fecisti hanc rem: Uriam Hethaeum occidisti, et uxorem ejus accepisti. Haec dicit Dominus: Non recedet gladius de domo tua in aeternum. Invenit reum sententia, et rex sub accusatore positus, deposita potestate, suo judicio condemnatur. Deus enim venit ad eum abditus in Nathan, occultus in propheta, et ipse per prophetam postulavit judicium homo, vicit Deus. Deus enim justificatus est in sermonibus suis, quibus ab homine flagitavit sententiam, judicavit sententia inter Deum irascentem et hominem delinquentem, et vicit Deus judicatus ab homine. Dixit enim homo: Dignus est morte vir qui fecit hanc rem. Deus ergo qui hanc volebat in reum promulgare sententiam, venit ad judicium, ut, si judicatum fuisset non debere hoc factum ulcisci, non justificaretur in sermonibus suis, et non vinceret judicatus. At ubi dictum est: Morte dignus est vir qui fecit hanc rem, Deus qui venerat ad judicium judicandus, justificatus est in sermonibus suis, et vicit dum judicatur. Videamus nunc quid egit victoria Dei, tenuit imperatorem captivum, et tradidit sententiae reum. Reus ad clementiam convolat, et exuens se purpura, induit se cilicio, cinerem tanquam panem manducans, et potum suum lacrymis miscens. Ostende, inquit, Domine, quibus factis mutetur sententia. Si enim mihi in hac humilitate posito dignatus fueris indulgere, etiam impii ad te convertentur. Miserere, obsecro, secundum magnam misericordiam tuam, quoniam iniquitatem meam ego agnosco. Agnosco juste iratum te, injuste egisse me. Tibi soli peccavi: omnis qui sub judicio vivit, cum deliquerit, peccat Deo, peccat et legibus mundi. Hic autem rex sub nullo alio nisi sub Deo solo agens, ipsum solum super potestatem suam metuens, Deo soli peccavit. Malum, inquit, coram te feci, non fugi a facie tua. Volui enim ut judicares me delinquentem, potius quam ligares me fugientem. In iniquitatibus conceptus sum. Servavit in confessione sua Creatoris bonum. Non enim dixit, Cum iniquitatibus, aut cum peccatis genuit me mater mea, sed, In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis genuit me mater mea. Dicendo enim matrem in suis iniquitatibus eum concepisse, et in peccatis saeculi peperisse, signavit. Quia omne peccatum corde concipitur, et ore consummatur. Hic autem qui nascitur, sententiam Adae habet, peccatum vero suum non habet. Tu, Domine, veritatem dilexisti Tempore quo ego falsitatem composui, ut in graviori pugna poneretur. Urias, hoc incertum et occultum in peccatis meis, quod erat in corde meo manifestasti mihi, et ita manifestasti mihi, ut ego contra meipsum proferrem sententiam. Verum quia aspersione hyssopi purificationem fieri sordium praecepisti, Asperges me hyssopo, et mundabor; lavabis me et super nivem dealbabor. Hoc fiet, si auditui meo dederis laetitiam, cum dictum fuerit mihi: Pastor ovium, Nuntio tibi gaudium magnum, quia natus est hodie Dominus ex semine David secundum carnem (Luc. II; Rom. I). Ecce gaudium per quod exsultent ossa humiliata, per quod avertis, Deus, faciem tuam a peccatis meis; per quod omnes iniquitates meas deles, per ipsum cor mundum creas in me, Deus, per ipsum spiritum rectum innovas in visceribus meis, ut desiderio spiritali desiderium carnale excludam, et ita quidquid perversum est exsecrer, ut quidquid rectum coram te probatur amplectar. Haec deprecantem non me projicias a facie tua, et Spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Sed redde mihi laetitiam quam perdidi, et spiritum quem ad confirmandam indulgentiam tribuis, per ipsum confirma me. Tertio autem spiritum nominando, Trinitatem in unitate esse perdocuit. Cum ergo, inquit, me confirmaveris, deinde indulgentiam tuam docebo et ego iniquos, quia misereris et indulges impiis poenitentibus: et haec audientes impii, per poenitentiam ad te convertentur. Libera me de sanguinibus. De hac utique sententia qua dixisti: Non recedet gladius de domo tua (II Reg. XII), libera me ab hac sententia, ut exsultet lingua mea justitiam tuam. Labia autem mea quae a reatu meo clausa sunt, tu ea aperies indulgentia tua, quibus apertis, os meum annuntiat laudem tuam. Verum quia in lege tua scriptum est quod sacrificium pro unoquoque peccato offerri debeat, nunc vero placari sacrificiis non vis, quod utique si velles offerrem; quia ergo his non delectaris, offero tibi in sacrificio spiritum contribulatum, cor contritum et humiliatum, ut benigne facias in bona voluntate tua super Sion, ut auferas gladium ab ea, quem pro peccato meo constituisti, ut non destruantur, sed magis aedificentur muri Jerusalem. Tunc ibi accepta erunt sacrificia justitiae in oblationibus spiritus contribulati, et in holocaustis cordis humiliati. Et super altare tuum imponentur vituli, id est, juvenes qui cognoscunt tibi luxuriam ita displicere, ut punias, et per lacrymas spiritus contribulati delictum ejus indulgeas. Hi vituli qui inferiores vitiis luxuriae erant, a semetipsis voluntate super altare tuum, id est, in altitudine casti consilii imponentur. Quod autem solam historiam tractavimus ejus versiculi quo justificatur Deus in sermonibus suis, et vincit dum judicatur: haec res in judicio Salvatoris impleta est, vicit enim cum judicatus est in passione sua, et sic vicit, ut obtineret omnem principatum, et potestatem, et virtutem: tamen et quotidie judicatur, sed dum judicatur vincit. Dicere enim solemus, Ut quid mihi sic fecit Deus? Quare hoc? Ecce iniqui regnant, justi affliguntur, vincit cum judicatur. Ut medicus qui desperatis jubet ad velle serviri, et omnia quae desiderant, praecipit non negari. Quos autem scit posse salvari, jubet eos aretari, amaris potionibus potari, ferro secari, cauteriari. Sic fiet, ut dum salvati fuerint abstinentes, et mortui fuerint desideriis propriis acquiescentes, justificabitur medicus in sermonibus suis. Dicitur ei: Nos te injuste culpabamus, dum ligares, dum secares homines bonos, et malos nec secares, nec affligeres, insuper etiam permitteres suis desideriis frui. Huc accedit ut dicamus de Deo, quia quem diligit Dominus corripit (Prov. III). Sed rogemus ut corripiat nos justus in misericordia sua, ut judicia ejus adjuvent nos, per Dominum nostrum Jesum Christum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LI. In finem intellectus David, cum venit ad eum Doech Idumaeus, et nuntiavit Sauli: Venit David in domum Achimelech. Quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate? Tota die injustitiam cogitavit lingua tua, sicut novacula acuta fecisti dolum. Dilexisti malitiam super benignitatem, iniquitatem magis quam loqui aequitatem. Dilexisti omnia verba praecipitationis, lingua dolosa. Propterea Deus destruet te in finem, evellet te et emigrabit te de tabernaculo tuo, et radicem tuam de terra viventium. Videbunt justi et timebunt, et super eum ridebunt et dicent, Ecce homo qui non posuit Deum adjutorem suum. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum, et praevaluit in vanitate sua. Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei, speravi in misericordia Dei in aeternum, et in saeculum saeculi. Confitebor tibi in saeculum, quia fecisti, et exspectabo nomen tuum, quoniam bonum in conspectu sanctorum tuorum. COMMENTARIUM. Fugiens David a facie Saulis, venit ad Achimelech sacerdotem, et panes sanctos inveniens, assumpsit ipse et qui cum eo erant. Quem cum prohiberet sacerdos, prohibendi causam David prodidit, dicens: Mundi sumus ego et pueri mei a mulieribus (I Reg. XXI). Cum ergo fugeris gladium principis mundi, et ad altare convolaveris, et mundus panem sanctum assumpseris, non deerit qui te diaboli impulsione affligat, persequatur, detegat. Et quia hoc ipsum non alius nisi diabolus operatur, ipsi diabolo tota verba hujus psalmi stans in oratione cantabis, dicens: Quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate, tota die, id est, omni die, injustitia in cogitationibus agis. Lingua tua non cessat contra justitiam cogitationibus ministrare consilia. Sicut novacula acuta faciens dolum, tanto acumine concinnas dolos, ut homo ipse sui in perniciem elaboret, et agens praecipitium suum gaudeat. Propter hoc Deus destruet te in finem. Cum enim finem fecerit homo peccatis suis a te persuasis, Deus destruet te, et evellet te de corde ejus, quia hoc est tabernaculum Dei, et radicem tuam de terra viventium, id est, de corpore viventium Deo. Videbunt justi astutias tuas, et timebunt Dominum, et super suggestiones tuas ridebunt, et dicent: Nos in omni opere Deum in auxilium postulamus. Tu vero opus quod perpetrare suades, non ponitur ibi Deus in adjutorio, sed qui operantur haec, sine Deo sunt, spem suam in divitiis mundi ponentes; si divites sunt, de divitiis mundi praesumentes; si pauperes sunt, a divitibus mundi, et non a Deo auxilium postulantes. Praevalent in vanitate sua; sed his deficientibus, Qui sperat in misericordia Dei, erit sicut oliva fructifera in domo Dei, sperans in misericordia ejus in aeternum; et confitebitur Domino in saeculum beneficia ejus in conspectu omnium sanctorum Dei, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LII. In finem intellectus David pro Amalech. Dixit insipiens in corde suo, non est Deus. Corrupti sunt et abominabiles facti sunt in iniquitatibus: non est qui faciat bonum. Deus de coelo prospexit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Nonne scient omnes qui operantur iniquitatem, qui devorant plebem meam ut cibum panis? Deum non invocaverunt, illic trepidaverunt timore, ubi non fuit timor. Quoniam Deus dissipavit ossa eorum qui hominibus placent, confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos. Quis debit ex Sion salutare Israel, cum converterit Deus captivitatem plebis suae, exsultabit Jacob, et laetetur Israel. COMMENTARIUM. Quando Dominus de coelo prospexit per Jesum super filios hominum, videns eum stultus populus Judaeorum. dicit in corde suo: Non est Deus. Omnes corrupti, omnes abominabiles facti sunt, non voluntate Dei, sed in voluntatibus suis, ita ut non esset in eis, qui facerent bona usque ad unum. Dicendo usque ad unum, de his dixit qui dicunt de Christo, Non est Deus. Nam si de omnibus hominibus generaliter dixisset, non diceret esse plebem suam, quae devoratur ab eis sicut esca panis. Ab his utique qui Deum cum non invocaverunt, qui ibi trepidabant timore, ubi non est timor, id est, in custodia sabbati, in baptismatibus calicum, et urceorum. Deus autem dissipat ossa eorum qui hominibus placent. Unde magister noster Paulus dicit: Ego si adhuc vellem hominibus placere, Christi servus non essem (Gal. I). Ergo dum adhuc Judaeus esset, ostendit hominibus placuisse. Qui autem illis placere volunt, inquit, confundentur, quia Deus sprevit eos. Qui Deus? Qui dedit ex Sion salutem Israel; Jacob supplantator, Israel videns Deum interpretatur. Ergo et Jacob laetetur, quia supplantant inimicum; et Israel exsultet, quia videtur invisibilis Deus in genere ejus facie ad faciem, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LIII. In finem in carminibus intellectus David, cum venissent Cyphaei, et nuntiassent Sauli, Nonne David absconditus est apud nos? Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua libera me. Deus exaudi orationem meam, auribus percipe verba oris mei. Quoniam alieni insurrexerunt adversum me, et fortes quaesierunt animam meam, et non proposuerunt Deum ante conspectum suum. Ecce enim Deus adjuvat me, et Dominus susceptor est animae meae. Averte mala inimicis meis, et in veritate tua disperde illos. Voluntarie sacrificabo tibi, et confitebor nomini tuo, Domine, quoniam bonum est. Quoniam ex omni tribulatione eripuisti me, et super inimicos meos despexit oculus meus. COMMENTARIUM. Deus, in nomine tuo salvum me fac. Iste sermo orationis causas suas exsequitur. Libera me, inquit, quia alieni insurrexerunt in me, et fortes quaesierunt animam meam; hi qui non proponunt Deum ante oculos suos. Dicit titulus, et qui alieni, et qui sint qui quaerunt animam ejus. Qui ostenditur ad inimicos suos isse, et per eos evadere voluisse. Vide, amice, ne te credas inimicis in toto, vide ne in necessitate positus furtum facias, et eo te putes posse refici, ne dicas de bono quia malus est, dum vis hominibus complacere, ne a virtutibus pergas ad vitia, faciente aliqua necessitate, noli te eis credere. Ideo enim te suscipiunt, ut simulent tibi latibulum. Caeterum tradere te volunt in gaudio ei qui te persequitur. Felix si non te credideris eis. Si vero credideris, clama ut propter nomen suum salvum te faciat Dominus, ut voluntatem tuam liberam faciat. Quia quandiu in vitiorum consensu jacet, libera non est. Cum autem Dominus adjuvaverit te, inimicos tuos disperdiderit, tunc voluntarie sacrificabis ei, cum ex omni tribulatione eripuerit, et inimicos tuos despiciet oculus ejus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LIV. In finem in carminibus intellectus David. Exaudi, Deus, orationem meam, et ne despexeris deprecationem meam, intende mihi et exaudi me. Contristatus in exercitatione mea, et conturbatus sum a voce inimici, et a tribulatione peccatoris. Quoniam declinaverunt in me iniquitates, et in ira molesti erant mihi. Cor meum conturbatum est in me, et formido mortis cecidit super me. Timor et tremor venerunt super me, et contexerunt me tenebrae. Et dixi, Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam. Ecce elongavi fugiens, et mansi in solitudine. Exspectabam eum qui salvum me facit a pusillanimitate spiritus et tempestate. Praecipita, Domine, divide linguas eorum, quoniam vidi iniquitatem et contradictionem in civitate. Die ac nocte circumdabit eam; super muros ejus iniquitas, et labor in medio ejus et injustitia. Et non defecit de plateis ejus usura et dolus. Quoniam si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique. Et si qui oderat me, super me magna locutus fuisset, abscondissem me forsitan ab eo. Tu vero homo unanimis, dux meus, et notus meus. Qui simul mecum dulces capiebas cibos, in domo Dei ambulavimus cum consensu. Veniat mors super illos, et descendant in infernum viventes. Quoniam nequitia in habitaculis eorum, in medio eorum. Ego ad Dominum clamavi, et Dominus salvabit me. Vespere, et mane, et meridie, narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam. Redimet in pace animam meam ab his qui appropinquant mihi, quoniam inter multos erant mecum. Exaudiet Deus, et humiliabit illos, qui est ante saecula. Non enim est illis commutatio, et non timuerunt Deum, extendit manum suam in retribuendo. Contaminaverunt testamentum ejus, divisi sunt ab ira vultus ejus, et appropinquavit cor illius. Molliti sunt sermones ejus super oleum, et ipsi sunt jacula. Jacta super Dominum curam tuam, et ipse te enutriet, non dabit in aeternum fluctuationem justo. Tu vero, Deus, deduces eos in puteum interitus. Viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos, ego autem sperabo in te, Domine. COMMENTARIUM. Primus conversationis status est, ut contristetur homo in exercitatione delictorum, et conturbetur potius quam delectetur a voce inimici, et tribulatione peccatorum. Veniat formido mortis super eum, ne in peccatis moriatur, et contegant eum tenebrae exteriores, ubi est fletus et stridor dentium (Luc. XIII; Matth. III). Sed si fieri potest, accipiat pennas animi in Spiritu sancto, sicut columbae descendentis de coelo, et evolet fugiens inimicorum manus, longe vadat, fugiat a peccato, et quasi in solitudine positus, sic nullis curis involvatur humanis. Tunc enim exspectat Deum qui salvat eum a pusillanimitate et tempestate, ut praecipitet Dominus, et dividat linguas eorum. Quoniam vidit iniquitatem, et contradictionem in civitatem, quae iniquitas, et die et nocte circumdat eam super muros ejus, id est, diabolus circumdat animam super muros ejus, ubicunque se vitiis repugnare posuerit. Et non defecit de plateis ejus, id est, in cogitationibus ejus usura et dolus. Quoniam si inimicus maledixisset mihi, id est, si ipse diabolus per se mala loqueretur adversum me, quia certus sum, quod me odiret, absconderem me ab eo. Nunc vero tu unanimis, dux meus, et notus meus, id est, homo meus, exterior homo, utique corporalis, qui simul mecum dulces communicas cibos in mensa mysterii, tu contra me agis, tu cum inimicis meis delectaris in consiliis eorum, per te veniunt ad me, veniat mors super eos. Et quia natura immortales sunt, descendant in infernum viventes, quia nequitia in hospitiis eorum: in medio eorum, id est, in suggestionibus eorum, id est, in medio suggestionum eorum. Si ergo ad Dominum clamaveris, et vis ut Dominus Jesus exaudiat te, vespere, et mane, et meridie, ipsi narrabis, ipsi confiteberis, ipsi preces effundes, et sine dubio ita exaudiet vocem tuam, ut liberet a bello eorum animam tuam, ab his qui approximant ei. Et inter multos hos, ipse erit tecum qui humiliet eos, qui se nunquam mutant, qui nunquam timent Deum. Extendit manum suam Deus, in retribuendo eis, quia ipsi sunt qui contaminant per consensum nostrum testamentum ejus, et quamvis divisi sint ab ira vultus ejus, quia impassibilis est, tamen appropiat cor ejus. Non eum latet, quia molliunt suggestionum suarum sermones super oleum, et ipsi sunt jacula. Tu vero, Christiane, jacta in Deum cogitationem suam, et ipse te enutriet. Noli dicere, Quid manducabo, quid bibam, quo operiar (Matth. V)? Per istas enim cogitationes daemones ipsi sunt jacula, quos deducet Dominus in puteum interitus, si tu in Deo jactaveris cogitatum tuum: et tibi quidem tollet fluctuationem, illos vero viros sanguinum et dolosos non permittet nec dimidiare dies suos, id est, ad quantum tentationes parant, non permittit eos, nec dimidiare in te, si dixeris in toto corde: Ego in te spero, Domine, qui regnas in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LV. In finem pro populo, qui a sanctis longe factus est, in tituli inscriptione ipsi David, cum tenerent eum Allophyli in Geth. Miserere mei, Deus, quoniam conculcavit me homo, tota die impugnans tribulavit me. Conculcaverunt me inimici mei tota die, quoniam multi bellantes adversum me. Ab altitudine dici timebo, ego vero in te sperabo. In Deo laudabo sermones meos, in Deo speravi, non timebo quid faciat mihi caro. Tota die verba mea exsecrabantur, adversum me omnes cogitationes eorum in malum. Inhabitabunt et abscondent, ipsi calcaneum meum observabunt. Sicut sustinuerunt animam meam, pro nihilo salvos facies illos, in ira populos confringes. Deus, vitam meam annuntiavi tibi, posuisti lacrymas meas in conspectu tuo. Sicut et in promissione tua, tunc convertentur inimici mei retrorsum. In quacunque die invocavero te, ecce cognovi quoniam Deus meus es. In Deo laudabo verbum, in Domino laudabo sermones, in Deo speravi, non timebo quid faciat mihi homo. In me sunt, Deus, vota tua, quae reddam laudationes tibi. Quoniam eripuisti animam meam de morte, et pedes meos de lapsu, ut placeam coram Deo in lumine viventium. COMMENTARIUM. Si tenuerint te Allophyli, et a sanctis cogitationibus longe fecerint, clama ad Deum, dicens: Miserere mei, Domine, quoniam conculcavit me homo, utique exterior. Per te enim agunt contra te, per ipsum tota die pugnant adversum te inimici tui. Sed hi qui bellant adversum te, timebunt, si dixeris Deo: Ego, Domine, in te sperabo, non timebo quid faciat mihi caro. Inimici mei verba mea exsecrantur, dicentes: Ita iste castitatem docet, seminemus ei libidines: hic qui contemptum mundi praedicat, amorem pecuniae immittamus ei. Adversum te ergo sunt justi, consilia eorum in mala, tanta subtilitate agentes, ut absconditi tibi sint; quod daemones sint, putas autem angelos Dei ministrare consilium. Illi autem inimici tui sunt, calcaneum tuum observantes, id est, finem tuum exspectantes. Sustinet animam tuam pro nihilo, ut dum se vilem aestimat, pro parvi temporis delectamento, pereat in aeternum. Anima autem dum vulneratur pro nihilo, illi qui eam vulnerant, salvi sic esse videntur: victoria enim hostium salus est hostium. Ne ergo eveniat, clama ad Deum, nuntia ei vitam tuam, pone lacrymas tuas in conspectu ejus, et sicut promisit, quoniam qui sperat in me, liberabo eum. Sicut in promissione sua pollicitus est, ita convertat inimicos tuos retro: ut cognoscas quia tecum est Deus tuus, et incipias in Deo laudes canere, et non timere quid faciat tibi homo, sive caro, sive ipse qui inimicus homo in Evangeliis Christi detegitur tritico supersevisse zizanias: tunc ergo vota tua reddes Domino, quae in baptismo positus promisisti, renuntiare te diabolo, et omnibus pompis, et criminibus ejus. Tunc, inquam, cum eripuerit Dominus animam tuam de morte luxuriae, et oculos tuos de interitu concupiscentiae, et pedes tuos a lapsu, tunc placebis in lumine viventium, faciente Domino Jesu Christo, per quem, et cum quo tibi Deo Patri cum Spiritu sancto est una divinitas, ante omnia et nunc, et in cuncta saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LVI. In finem, ne disperdas David, in tituli inscriptione, cum fugeret a facie Saul regis Israel in speluncam. Miserere mei, Deus, miserere mei, quoniam in te confidit anima mea. Et in umbra alarum tuarum sperabo, donec transeat iniquitas. Clamabo ad Deum altissimum, Deum qui benefecit mihi. Misit de coelo et liberavit me, dedit in opprobrium conculcantes me. Misit Deus misericordiam suam, et veritatem suam, et eripuit animam meam de medio catulorum leonum, dormivi conturbatus. Filii hominum dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus. Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua. Laqueum paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam. Foderunt ante faciem meam foveam, et inciderunt in eam. Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum; cantabo et psalmum dicam Domino. Exsurge gloria tua, exsurge psalterium et cithara, exsurgam diluculo. Confitebor tibi populis, Domine, et psalmum dicam tibi in gentibus. Quoniam magnificata est usque ad coelos misericordia tua et veritas tua usque ad nubes. Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua. COMMENTARIUM. Cum fugeris a facie principis hujus mundi persequentis te, sicut Saul persequebatur David, speluncam pete, id est, ita te constitue, ut ab inimico tuo inveniri non possis. Et tu quidem inimicum tuum inter manus habeas, ille vero te nec videat. Hoc enim eveniet, si ex toto corde dicas Deo: Et in umbra alarum tuarum spero, donec transeat iniquitas, et clames a Deum altissimum: ipse mittit de coelo, et liberat te, et dat in opprobrium conculcantes te. Si quod dicis Deo: In te confidet anima mea, non fallat, si vere quod in ipso confidas factis ostendis. Qui enim in ipso confidit, non confidet in alio, non in auro, non in praedio, non in aliqua virtute terrena; alioquin in aliis confidens, mentitur Deo, dicens: In te confidet anima mea. Si vero in ipso confidit, eripit animam ejus de medio catulorum leonum, ubi dormierat conturbatus. Ubicunque desperatio est recuperationis, somnus mortis incumbit; nominavit catulos leonum, quorum dentes asseruit arma et sagittas, et linguam gladium acutum: Et in his dormivi, ait, conturbatus. O somnum! Credo hic ille somnus est de quo idem Psalmista dicit: Dormitavit anima mea prae taedio (Ps. CXVIII). Si ergo contra paraturas daemonum paratum cor habeas, et Deo psalmum dicas, laqueos quos paraverunt animae tuae ipsi, ex eis ligabuntur, et in foveas quas foderunt tibi ipsi incidunt: si tamen in psalterio et cithara exsurgas diluculo, id est, abjiciens opera tenebrarum, induaris arma lucis (Eph. VI), tunc invenies abundantem misericordiam ejus a terra usque ad coelos, et ad nubes conscendens, invenies veritatem ejus; tunc exaltatum super coelos invenies Deum, quod ascendit in coelo Filius Dei, et super omnem terram regnat gloria ejus cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LVII. In finem, ne disperdas David, in tituli inscriptione. Si vere utique justitiam loquimini, recte judicate, filii hominum. Etenim in corde iniquitates operamini in terra, injustitias manus vestrae concinnant. Alienati sunt peccatores a vulva, erraverunt ab utero, locuti sunt falsa. Furor illis secundum similitudinem serpentis, sicut aspidis surdae et obturantis aures suas. Quae non exaudiet vocem incantantium, et venefici incantantis sapienter Deus conteret dentes eorum in ore ipsorum, molas leonum confringet Dominus. Ad nihilum devenient tanquam aqua decurrens; intendit arcum suum donec infirmentur. Sicut cera quae fluit, auferentur; supercecidit ignis, et non viderunt solem. Prius. quam intelligerent spinae nostrae rhamnum; sicut viventes, sic in ira absorbet eos. Laetabitur justus cum viderit vindictam, manus suas lavabit in sanguine peccatoris. Et dicet homo, si utique est fructus justo, utique est Deus judicans in terra. COMMENTARIUM. Judaei videntes Dominum Jesum Christum ferias vanas respuentem, et diebus sabbatorum hominibus subvenientem, ira erat in illis sicut similitudo serpentis, et sicut aspidis surdae, et obturantis aures suas. Aspides ideo ab incantantibus non capiuntur, quia ponunt unam aurem in terram, et alteram aurem de caudae suae acumine obturant, ut non exaudiant vocem incantantis sapienter. Hoc quod sapienter addidit, nostrum incantatorem ostendit, qui non cessavit Judaeis incantare sapienter. Illi autem clausis auribus, sicut aspides surdae eum non attenderunt. His dicit Spiritus sanctus: Si vere utique justitiam loquimini, id est, si vere secundum legem agitis, juste judicate, filii hominum, dicite culpam, et ita date sententiam. Ut quid injustitiam manus vestrae concinnant? Alienamini ab utero matris Sarae, erratis a ventre patris vestri Abrahae? Hoc Abraham non fecit, Si filii Abrahae essetis, utique opera Abrahae faceretis (Joan. VIII). Nunc vero alienati estis ab utero, non estis filii ejus, errastis a ventre. Vos enim cujus opera vultis facere, hujus filii estis, vos ex patre diabolo estis, loquentes falsa. Ille enim ab initio mendax fuit, et in veritate non stetit (Ibid.). Quare excaecavit vos malitia vestra? cecidit enim super vos ignis malitiae, et videntes non videtis solem justitiae, sed sicut leones ora vestra in mortis ejus fremitu aperitis. Illo autem exsurgente a mortuis, Deus conteret dentes eorum in ore ipsorum, molas leonum confringet Dominus, ita ut ad nihilum deveniant, velut aqua decurrens, contra quos intendit arcum Dominus, donec infirmetur. Sicut cera liquefacta auferentur. Cera liquefacta ad naturam suam revertitur, et in statu suo iterum redintegratur. Ita vult eos affligi Dominus, ut ad statum pristinum revertantur. Priusquam producant spinae vestrae rhamnos. Spinae naturam hanc habent, ut in virgulto magis quam in arboribus prorumpant. Rhamnus autem arbor est spinea, nullum omnino afferens pomum. Ergo priusquam spinae vestrae, in arborum duritiam conversae, radicitus fundatae permaneant, et effeta rhamnus, quasi viventes absorbeat vos spinosa et obdurata iniquitas vestra. Verum quoniam clamastis: Sanguis hujus super nos, et super filios nostros (Matth. XXVII), laetabitur cum viderit vindictam impiorum, cum religaverit illum in crucis patibulum, ita ut tollat et latronem, et secum ad paradisum ducat; tunc laetabitur in hanc vindictam impiorum, hunc justum vindicat Dominus orans et dicens: Pater, remitte illis. Vos autem impii daemones, tunc videbitis quia est fructus justo, cum videritis Filium Dei manus suas lavare in sanguine peccatorum. Cum enim illi dicerent, incitati ab spiritibus immundis, reus est mortis, expandit in crucem Christus manus suas, et lavare eas coepit in sanguine peccatorum, fundens ex eis sanguinem et lavans peccata eorum: tunc dixit omnis homo, quia est utique fructus justo, Domino Jesu Christo, et utique Deus curam mundi gerens judicat eos in terra, judicio suo adjuvans eos, qui est benedictus in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LVIII. In finem, ne disperdas David in tituli inscriptione, quando misit Saul, et custodivit domum ejus, ut interficeret eum. Eripe me de inimicis meis, Deus meus, et ab insurgentibus in me libera me. Eripe me de operantibus iniquitatem, et de viris sanguinum salva me. Quia ecce ceperunt animam meam, irruerunt in me fortes. Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, Domine; sine iniquitate cucurri et direxi. Exsurge in occursum meum, et vide; et tu, Domine Deus virtutum, Deus Israel, intende ad visitandas omnes gentes; non miserearis omnibus qui operantur iniquitatem. Convertentur ad vesperam, et famem patientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ecce loquentur in ore suo, et gladius in labiis eorum quoniam quis audivit? Et tu, Domine, deridebis eos et ad nihilum deduces omnes gentes. Fortitudinem meam ad te custodiam, quia Deus susceptor meus es; Deus meus misericordia ejus praeveniet me, Deus ostendit mihi super inimicos meos, ne occidas eos: nequando obliviscantur populi mei. Disperge illos in virtute tua, et depone eos protector meus Domine. Delictum oris eorum sermonem labiorum ipsorum, et comprehendantur in superbia sua. Et de exsecratione et de mendacio annuntiabuntur, in consummatione, in ira consummationis, et non erunt. Et scient quia Deus dominabitur Jacob et finium terrae. Convertentur ad vesperam et famem patientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ipsi dispergentur ad manducandum, si vero non fuerint saturati et murmurabunt. Ego autem cantabo fortitudinem tuam, et exaltabo mane misericordiam tuam. Quia factus est susceptor meus et refugium meum in die tribulationis meae. Adjutor meus, tibi psallam, quia Deus susceptor meus es, Deus meus misericordia mea. COMMENTARIUM. Quando domus corporis tui a principe hujus mundi custodiri praecipitur, ut capiaris et interficiaris gladio cujuscunque peccati, ex totis visceribus exclama: Eripe me de inimicis meis, Deus meus, quoniam occupaverunt animam meam, irruerunt super me fortes. Ego enim caro sum, illi vero spiritus sunt. Unde autem patitur persecutiones daemonum Christianus, nisi quia sine iniquitate vult cursum suum currere, et iter suum dirigere? Et ideo exsurge, Domine, in occursum mihi, et vide quia cupio sine iniquitate currere. Isti autem qui persequuntur me, hi sunt qui operantur iniquitatem, qui convertuntur ad vesperum, et famem patientur ut canes, et circumibunt civitatem. Ecce ii loquuntur in ore suo quasi pacifici, sed gladii sunt in labiis eorum. Sed quantumcunque se sapientes existiment hi spiritus immundi, tu Domine, irridebis eos. Pro nihilo enim apud te sunt omnes gentes, sive de virtute praesumentes, sive de astutia confidentes. Fortitudo mea, a te custodiar, quia tu susceptor meus es, ut te susciperet homo. Tu suscepisti hominem, ut misericordia tua praeveniret me, et ostenderes mihi super inimicos meos. Ideo enim immortalitatem eis non tolles, ut humano generi subjecti aeternas poenas luant, videntes omnes angelos adorantes, Filium hominis sedentem ad dexteram majestatis: et ipse destruet eos, qui est protector meus; delicta oris eorum sermo labiorum ipsorum. Sive tunc quando Adam seductus est, sive nunc quando suggestionibus foeda consilia pulchris mentibus subministrant, ut comprehendantur in superbia homines, contemnentes praecepta Domini sui, et de exsecratione et mendacio daemonum, compellantur ad malum, fiat super eos ira indignationis tuae et non erunt. Et scient quia tu, Deus, dominaris in Jacob et in fines terrae. Ibi enim dominatur Dominus, ubi fines faciunt terrenae voluptates, tunc convertentur ad vesperum immundi spiritus, ubi viderint quia lux mentibus nostris deficit, et tenebrae crescunt; tunc esuriunt nos quasi canes, et circumeunt civitatem, mentem videlicet nostram. Ipsi autem dispergentur ad devorandum festinantes, usque ad interfectionem animae. Haec est enim saturitas eorum, ut videant interire pugnantem. Sed qui servus Christi est dicit Domino: Ego cantabo virtutes tuas, dicam adversariis meis: Non ego de virtute mea adversum vos arma corripio, sed de virtutibus Dei mei confido exsultans mane in misericordia ejus. Mane enim exsultamus in misericordia ejus, cum tenebras a nobis peccatorum abstulerit, et dederit lucem suam in cordibus nostris. Exsultamus in misericordia ejus, quia factus est susceptor noster et refugium nostrum in die tribulationis. Adjutor meus, tibi psallam. Psallit Deo, qui spiritu et ore psallit. Psallit Deo qui ea quae canit mittit in opera, et sine cessatione dicit Deo mens ejus: Tu es misericordia mea, per quam pervenitur ad vitam, evasis omnibus inimicis, qui nos conantur occidere gladio nostri consensus, de quorum nos consiliis et violentiis liberat Dominus Jesus Christus, qui regnat cum Deo Patre et Spiritu sancto per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LIX. In finem pro his qui commutabuntur, in tituli inscriptione ipsi David in doctrinam. Cum succendit Mesopotamiam Syriae et Sobal, et convertit Joab: et percussit Edom in valle Salinarum duodecim millia. Deus, repulisti nos et destruxisti nos, iratus es et misertus es nobis. Commovisti terram, et conturbasti eam, sana contritiones ejus, quia commota est. Ostendisti populo tuo dura, potasti nos vino compunctionis. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Et liberentur dilecti tui, salvum fac dextera tua et exaudi me. Deus locutus est in sancto suo, laetabor et partibor Sichimam et convallem tabernaculorum metibor. Meus est Galaad, et meus est Manasses, et Ephraim fortitudo capitis mei. Juda rex meus, Moab olla spei meae. In Idumaeam extendam calceamentum meum, mihi alienigenae subditi sunt. Quis deducet me usque in civitatem munitam, quis deducet me usque Idumaeam? Nonne tu, Deus, qui repulisti nos, et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris. Da nobis auxilium de tribulatione, quia vana salus hominis. In Deo faciemus virtutem, et ipse ad nihilum deducet tribulantes nos. COMMENTARIUM. Prostratis hostibus, victoriam nos docuit Domino reputare; quo irato vincimur, quo miserante vincimus. Ipse movet terram corporis nostri, et conturbat eam, sive comminatione futuri judicii, sive plaga aliqua praesentis exitii, pro qua rogamus ut sanet contritiones ejus. Ostendisti enim populo tuo dura. Durum cor Pharaonis in opere duro. Potasti nos vino compunctionis. Ubicunque ira Domini et passio cujuscunque plagae est, aut calix irae, aut vinum ebrietatis memoratur, sicut dicit Jeremias ad Jerusalem: Inebriata es calice irae et furoris Domini. Tempore ergo quo potasti nos vino compunctionis in Aegypto, dedisti metuentibus te significationem, ut fugerent a facie arcus. Ut qui vastabat primogenita, respiciens significationem sanguinis agni, non contingeret eos. Nunc ergo quia idem es Deus qui tunc fuisti, salvum me fac non mea virtute, sed tua dextera, et exaudi me. Deus enim locutus est in sancto suo famulo Moyse. Laetabor et dividam Sichimam, et convallem Tabernaculorum metibor. Ipse dixit, meus est Galaad, et meus est Manasses, et Ephraim fortitudo capitis mei; ipse dixit: Juda rex meus. Haec omnia Deus locutus est in sancto suo implenda, id est, in Domino nostro Jesu Christo. Triplici modo in sancto locutus est. Locutus est in sancto suo, id est, in Jacob locutus est de Ephraim et Manasse, et de Juda. Haec ipsa locutus est in sancto suo, ut diximus in Moyse; sed in his abusive locutus est, ut in Jesu Christo non abusive, sed proprie complerentur. In ipso enim Judas regnum obtinuit, et regni ejus non erit finis: Judas ergo rex meus, Moab lebes spei meae. Lebes, id est, olla. Quia Moab stupri filius, in olla succensionis libido ejus, et quia Idumaeam occupaverunt Moabitae, Ejiciam, inquit, inde Moab, et ego ibi extendam calceamentum meum. Ergo et tu, o Christiane, si ejeceris de terra quam invaserat Moab, et captivato aut incenso sicut olla rege libidinis, Allophylos coeperis habere subjectos, deducet te Dominus in civitatem circumstantium, in petra refugii in auxilio suo, ubi te circumstant angeli et gubernant, quousque pervenias ad civitatem munitam. Cum regnum obtinueris super Idumaeam, cum in corpore tuo ubi abundavit iniquitas, superabundat gratia (Rom. V), vide ne, de tua virtute praesumens, ista te implere posse confidas. Gloria enim hominis non est certa, sed vana; sed clamans ad Dominum, dic cum omnibus sanctis: Da nobis auxilium de tribulatione, quia vana salus in homine. In te, Domine, faciemus virtutem, quia tu ad nihilum rediges omnes tribulantes nos, qui regnas in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LX. In finem in hymnis, psalmus David. Exaudi, Deus, deprecationem meam, intende orationi meae. A finibus terrae ad te clamavi, dum anxiaretur cor meum, in petra exaltasti me. Deduxistime, quia factus es spes mea, turris fortitudinis a facie inimici. Inhabitabo in tabernaculo tuo in saecula, protegar in velamento alarum tuarum. Quoniam tu, Deus meus, exaudisti orationem meam, dedisti haereditatem timentibus nomen tuum. Dies super dies regis adjicies, annos ejus usque in diem generationis et generationis. Permanet in aeternum in conspectu Dei, misericordiam et veritatem ejus quis requiret? Sic psalmum dicam nomini tuo in saeculum saeculi, ut reddam vota mea de die in diem. COMMENTARIUM. Ecclesiam supra petrae soliditatem fundatam, et turrem fortitudinis factam in qua redduntur vota Deo de die in diem, nullus ignorat. Sed tu, o amator vitae aeternae, si vis exaudiri deprecationem tuam, si vis ut dum anxiatum fuerit cor tuum, dum exieris de corpore, si vis ut turris tibi fortitudinis Dominus appareat a facie inimici, si vis ut inhabites in tabernaculo ejus in aeternum, si vis protegi in velamento alarum ejus, si vis accipere haereditatem quam consequuntur timentes nomen ejus, si vis ut dies super dies regis adjiciat annos tuos, ut vitam tibi aeternam conferat, et permaneas in aeternum in conspectu Dei, misericordiam et veritatem instanter inquire. Et posteaquam eas charas amicas, et quasi spem vitae tuae possederis, sic psalle Domino Deo in saeculo, et miseriarum valle positus. Et quasi quotidie initium faciens diligendi eas, redde vota tua de die in diem Domino Jesu Christo, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXI. In finem pro Idythun psalmus David. Nonne Deo subjecta erit anima mea, ab ipso enim salutare meum. Nam et ipse Deus meus et salutaris meus, susceptor meus, non movebor amplius. Quousque irruitis in hominem? interficitis universi vos, tanquam parieti inclinato et maceriae depulsae? Verumtamen pretium meum cogitaverunt repellere, cucurri in siti, ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant. Verumtamen Deo subjecta esto, anima mea, quoniam ab ipso patientia mea. Quia ipse Deus meus et salvator meus, adjutor meus, non emigrabo. In Deo salutare meum et gloria mea, Deus auxilii mei, et spes mea in Deo est. Sperate in Deo omnis congregatio populi, effundite coram illo corda vestra, Deus adjutor noster in aeternum. Verumtamen vani filii hominum, mendaces filii hominum, in stateris, ut decipiant ipsi de vanitate in idipsum. Nolite sperare in iniquitate et rapinas nolite concupiscere; divitiae si affluant. nolite cor apponere. Semel locutus est Deus, duo haec audivi, quia potestas Dei est. Et tibi, Domine, misericordia, quia tu reddes unicuique juxta opera sua. COMMENTARIUM. In omnibus psalmis mysticus exuberat sensus, sed mihi cura propensior ad moralem explanationem incumbit, in qua agitur, ut id quod canimus, faciamus. Ut in proposito in quo Deo subdita est anima tua, ita fixus et solidus maneas, ut non movearis amplius, ut dum venerint ad te spiritus immundi, et voluerint te a servitio Domini separare, ingerentes tibi occasiones malas, cogitationes pessimas, dicas eis: Deus adjutor meus, ego per ipsum non movebor amplius. Vos autem quousque irruitis in homines. Et sicut paries ruitis super universos nos, qui et meum honorem vultis a me repellere, sive pretiositatem meam vilem facere. Et cum sitim habeam sancti propositi, et sitienter in eo curram, vos ore vestro benedicitis, id est, sub specie boni consilii suasiones affertis. Sed corde maledicitis, id est, hoc quod bonum dicitis ore vestro malum mihi et perniciosum probatis. Audiamus sollicite locum istum. Dantur nobis a daemoniis bona consilia plena dolis, emamus et revendamus, et lucra pauperibus erogemus. Nunquid non quasi bonum est, sed non permittit te hoc opere intrare in potentias Domini. Item praesentes pecunias reponamus, unde scimus quid eveniat. Et hoc bonum videtur, sed non facit Christi discipulum. Item illi viduae juvenculae melius nos quam alii praebeamus solatium. Et hoc bonum est, sed dolis diaboli plenum. Haec et multa his similia cum ore suo tibi benedixerint daemones, corde suo maledicunt, et ideo dic illis: In Deo salutari meo est gloria mea, non migrabo a proposito meo, quo vos statui contemnendos. Et dic fratribus meis: Sperate in eo, omnis conventus plebis meae. Fundite coram illo corda vestra, quia Deus adjutor noster est. His autem qui audiunt consilia malignorum spirituum, hoc ordine loquere: Venite, filii hominum, mendaces in stateris, quid vos mutuo consentitis inimicis vestris? Nolite sperare in iniquitatem, quia decipit sperantes in se. Rapinam nolite concupiscere, quia concupiscentia furandi interficit amatorem suum. Divitiae si affluant nolite cor apponere, quia radix omnium malorum est avaritia (I Tim. VI). Hoc solum quod semel locutus est, diligenter ausculta, quia potestas Dei est, et Dei arbitratu consequimur misericordiam. Quia ipse reddet unicuique secundum opera sua. Ubi autem haec ipsa Dominus locutus sit, si forte requires, agnosce. In Deuteronomio canitur: Quoniam ego Deus, ego occidam et vivere faciam; percutiam, et ego sanabo, et non est qui eripiat de manu mea (Deut. XXXII). Haec ergo potestas Dei, est, et Patris et Filii et Spiritus sancti, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXII. Psalmus David cum esset in deserto Idumaeae. Deus, Deus meus, ad te de luce vigilo. Sitivit in te anima mea, quam multipliciter tibi caro mea. In terra deserta, invia et inaquosa, sic in sancto apparui tibi, ut viderem virtutem tuam et gloriam tuam. Quoniam melior est misericordia tua super vitas, labia mea laudabunt te. Sic benedicam te in vita mea, et in nomine tuo levabo manus meas. Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea, et labiis exsultationis laudabit os meum. Sic memor fui tui super stratum meum, in matutinis meditabor in te, quia fuisti adjutor meus. Et in velamento alarum tuarum exsultabo; adhaesit anima mea post te, me suscepit dextera tua. Ipsi vero in vanum quaesierunt animam meam, introibunt in inferiora terrae, tradentur in manus gladii, partes vulpium erunt. Rex vero laetabitur, in Deo laudabuntur omnes qui jurant in eo, quia obstructum est os loquentium iniqua. COMMENTARIUM. In toto psalterio nusquam invenies, Orabo te, Domine, hora quacunque alia, nisi matutino, mane diluculo. Quo dicto non tempus significat, sed peccatorum nocte transacta, et tenebrarum exclusa perfidia cessat dormitare, et vigilare studet, et veluti in diluculo initium lucis tuae accipiens, incipit sitire Dominum, non solum animo sed et corpore, ut videat virtutem ejus et gloriam ejus. Tunc cognoscit quia melior est misericordia ejus super vitam. Et labiis mundis a dolo laudat Dominum, rogans ut ita ei proveniat quandiu vivit, sic ut benedicat Dominum in vita sua. Et in similitudine crucis Christi levet manus suas, ut sicut adipe et pinguedine repleatur anima ejus. Pinguis fiat in amore Dei, et labia ejus exsultatione plena, non necessitate coacta, sed beneficiis provocata laudent nomen ejus. Hoc ei evenit, si memor fuit Dei super stratum ejus, et ubi alius memoratur luxuriae, ego Dei memor in matutinis meditabor in eo, quia ipse est adjutor meus. Dicendo super stratum, et addendo adjutorium, ostendit per ejus auxilium potuisse se castimoniam obtinuisse. Et sequitur quo ordine auxilium consequatur; daemonia enim animam per libidinis luxum quaerunt capere. Sed iste audi quid dicat: In vanum, inquit, quaesierunt animam meam. Et qua ratione non sit captus exponit: In velamento, inquit, alarum tuarum speravi, adhaesit anima mea post te, me suscepit dextera tua. Et sic factum est ut in vanum quaererent animam meam, ipsi magis fugerunt dum me quaerunt. Ingressi sunt in inferiora terrae, pervenerunt usque ad inferiora corporis. Invenerunt ibi gladium verbi Dei super femur potentissimum, et ibi traditi sunt in manus gladii. Notat ibi amator castitatis, quo ordine castitas custoditur. Ipsi enim qui quaerunt animam tuam ad inferiora terrae tuae perveniunt, tu statim si gladium super femore cinctus fueris, hoc eos gladio manu tua partibus mittis. Sane notandum quod partes ipsae factae de eis, non avium aut canum, sed vulpium, quia et canes et aves solent perdere partes suas. Vulpes tam astute agunt, ut non solum suas non perdant, sed et alienas et fortiores se praesumant. Denique physiologus refert semper vulpem in insidiis esse lupo; ut ubi ejus senserit praedam occultam, rapiat ei. Ita et tu castitatis amator, non solum tuam castitatem serves; sed eos quos praedatus est, arte qua potes quasi astutus eripias, ut astutia tua, quasi vulpes, partes daemonum rapiat, castitas comedat, et ipsa consumat in his factis. Rex tuus Christus Filius Dei laetabitur in Patre et Spiritu sancto, et laudabitur omnis qui jurat in eo, non juramento ad satisfactionem hominis, sed jura quae in eo sunt conservando. Quo facto, obstruitur os loquentium iniqua. Non audebunt daemones loqui jam tuo cordi superflua, faciente auxilio Domini nostri Jesu Christi, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXIII. In finem psalmus David. Exaudi, Deus, orationem meam cum deprecor, a timore inimici eripe animam meam. Protexisti me a conventu malignantium, a multitudine operantium iniguitatem. Quia exacuerunt linguas suas, intenderunt arcum rem amaram, ut sagittent in occultis immaculatum. Subito sagittabunt eum et non timebunt, firmaverunt sibi sermonem nequam. Narraverunt ut absconderent laqueos; dixerunt, Quis videbit eos? Scrutati sunt iniquitates, defecerunt scrutantes scrutinio. Accedet homo ad cor altum, et exaltabitur Deus. Sagittae varvulorum factae sunt plagae eorum, et infirmatae sunt contra eos linguae eorum. Conturbati sunt omnes qui videbant eos, et timuit omnis homo. Et annuntiaverunt opera Dei, et facta ejus intellexerunt. Laetabitur justus in Domino, et sperabit in eo, et laudabuntur omnes recti corde. COMMENTARIUM. Exaudi, Deus, orationem meam cum tribulor, sive cum deprecor. Quam orationem? A timore, ait, inimici eripe animam meam, qui protexisti me a conventu malignantium, et a multitudine operantium iniquitatem. Tu, Domine, a timore inimici libera animam meam, ipsa enim suscepit in se Spiritum sanctum. Isti autem sagittis in amaro arcu paratis, in occulto consistunt agentes, ut sagittent in occulto immaculatum. Tamen si non consenserit homo, etiam si sagittaverint eum, non timebit, non abscedit, stat viriliter, ut recuperet sanitatem vulneratus. Ut illi autem affirmantes sibi verbum injustum, in quo disputant, ut abscondat laqueos. Et audi quid dicant: Invisibiles eis sumus, non videbunt nos. Et ideo scrutantur corda hominum iniquis ambagibus, sed per gratiam Dei deficiunt scrutantes scrutinio. Videntes se defecisse, et hominem accedere ad superiorem gradum justitiae, faciunt ei cor altum, ut per elationem cordis ejus, exsultet se Deus ab eo. Quantacun que igitur in te, o Psalmista, virtus contemnendi concrescit, tanto altitudo cordi suo decrescat. Insiste, quia omnis qui se exaltat humiliabitur (Matth. XXIII). Tunc sagittae parvulorum fiunt plagae eorum, dabitur potestas etiam parvis desideriis tuis, qui in Christo sunt. Parvulis, inquam, mox natis ex te desideriis spiritalibus dabitur virtus, ut sagittis suis plagas daemonibus faciant, et pro nihilo computantes eos, contra ipsos faciant linguas eorum, id est ea quae suggesserint, contra eos reverti faciat. Quia sicut si consenserimus, ipsos vulneramus. In hac regula omnis homo qui nos cognoverit agere, timebit Deum, et annuntiabit opera ejus, et facta ejus intelliget. Justus autem qui est, non tristabitur in adversis, sed laetabitur in Domino, et sperabit in eo, et erit laus omnibus rectis corde in Christo Domino nostro, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXIV. In finem psalmus David canticum Aggaei, Jeremiae et Ezechielis, de verbo peregrinationis, et de populo transmigrationis, cum inciperent proficisci. Te decet hymnus, Deus, in Sion, et tibi reddetur votum in Jerusalem. Exaudi orationem meam, ad te omnis caro veniat. Verba iniquorum praevaluerunt super nos, et impietatibus nostris tu propitiaberis. Beatus quem elegisti et assumpsisti, inhabitabit in atriis tuis. Replebimur in bonis domus tuae, sanctum est templum tuum, mirabile in aequitate. Exaudi nos, Deus salutaris noster, spes omnium finium terrae et in mari longe. Praeparans montes in virtute tua, accinctus potentia: qui conturbas profundum maris, sonum fluctuum ejus. Turbabuntur gentes et timebunt qui inhabitant terminos a signis tuis, exitus matutini et vespere delectabis. Visitasti terram et inebriasti eam; multiplicasti locupletare eam. Flumen Dei repletum est aquis, parasti cibum illorum, quoniam ita est praeparatio ejus. Rivos ejus inebrians multiplica genimina ejus, in stillicidiis ejus laetabitur germinans. Benedices coronae anni benignitatis tuae, et campi tui replebuntur ubertate. Pinguescent speciosa deserti, et exsultatione colles accingentur. Induti sunt arietes ovium, et valles abundabunt frumento, clamabunt etenim, hymnum dicent. COMMENTARIUM. In Hebraeo non habet nec Jeremiam, nec Aggaeum, nisi solum David. Sed Esdra habens charitatem eorum, voluit eos memorare, asserens istum psalmum David cecinisse eos in prophetationis suae initio: hoc est, extra terra aliena est, et non potest cantare hymnos in terra aliena. Sit ergo Sion anima nostra, ut deceat hymnum in ea dici. Decebit autem Sion eam esse, si reddiderit votum Jerusalem, si quod votum fecit Deo, se renuntiaturum diabolo et pompis ejus, impleverit, tunc exaudit Deus orationem ejus, cum omnis caro ad eum venerit. Non est enim nec tribus, nec gens, ex qua non genuflectetur Domino Jesu Christo. Praedicantibus enim apostolis, in omnem terram exivit sonus eorum (Philip. II). Et licet verba iniquorum, Pharisaeorum scilicet, praevaluerint super eos, et impie eos afflixerint: Sed impietatibus, inquit, quas patimur tu propitiaberis. Beatus est enim Dominus Jesus Christus, quem elegisti et assumpsisti, hic habitavit in tabernaculis tuis, quando replesti in bonis domus tuae, in qua sanctum templum tuum regnat non manufactum, sed verbo genitum, et vir ginali utero procreatum, cui dicimus: Exaudi nos, Deus salutaris noster, spem enim omni generi humano tu tribuisti, etiam his qui longe sunt, et his qui prope. Quando parasti montes in virtute tua, quibus dixisti: Praedicate Evangelium omni creaturae (Matth. XVI). Signa autem credentibus haec ostendetis: infirmos curabitis, caecos illuminabitis, mortuos suscitabitis. Ab his signis turbatae sunt gentes, et timent Deum omnes qui habitant fines terrae; ab his enim signis timor Dei super faciem terrae sumpsit exordium. Et in exitu matutini et vesperi delectabitur Deus, id est, in Oriente et Occidente in aedificationibus Ecclesiarum delectaberis, ex quo visitasti terram adventu tuo, et inebriasti eam sanguine tuo, quando flumen Jordanis repletum est aquis, vocibus scilicet prophetarum. Tunc parasti cibum, non qui periit, quia ita est praeparatio tua Rivos ejus inebriasti, ita ut cum esset hora diei tertia, illi ebrii putarentur. Tempore quo multiplicasti generationes ejus; cujus ejus? id est Jordanis, quod est baptismate. Ibi erant, quando rivos ejus inebriasti, Parthi, et Medi, et Elamitae, Cretes, Syri, Arabes, Romani, Cyrenaei. Et pene omnes gentes, ex quibus multiplicasti generationes ejus, quando quasi stillicidiis coelestibus coepit exoriri. Tunc inchoavit corona anni diem sanctum Paschae, et campi repleti sunt ubertate, omnia fertilitate congaudent, festivitate epulantur, ita ut fines deserti pinguescant, et exsultatione colles accingantur. Induentur enim arietes mansuetudine ovium, non ventilabunt cornubus, et convalles abundabunt frumento corporis Christi. Quod quando accipient, clamabunt arietes, et oves simul, hymnum dicentes Christo Filio Dei, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto, in unitate Deitatis, et in Trinitate unitatis in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXV. In finem canticum psalmi Resurrectionis. Jubilate Deo, omnis terra, psalmum dicite nomini ejus, date gloriam laudi ejus. Dicite Deo: Quam terribilia sunt opera tua, Domine, in multitudine virtutis tuae mentientur tibi inimici tui. Omnis terra adoret te, Deus, et psallat tibi, psalmum dicat nomini tuo. Venite et videte opera Dei. terribilis in consiliis super filios hominum. Qui convertit mare in aridam, in flumine pertransibunt pede, ibi laetabimur in ipso. Qui dominatur in virtute sua in aeternum, oculi ejus super gentes respiciunt, qui exasperant non exaltentur in semetipsis. Benedicite gentes Deum nostrum, et audilam facite vocem laudis ejus. Qui posuit animam meam ad vitam, et non dedit in commotionem pedes meos. Quoniam probasti nos, Deus, igne nos examinasti sicut examinatur argentum. Induxisti nos in laqueum, posuisti tribulationes in dorso nostro, imposuisti homines super capita nostra. Transivimus per ignem et aquam, et eduxisti nos in refrigerium. Introibo in domum tuam in holocaustis, reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea. Et locutum est os meum in tribulatione mea. Holocausta medullata offeram tibi cum incenso arietum, offeram tibi boves cum hircis. Venite et audite, et narrabo omnes qui timetis Deum, quanta fecit animae meae. Ad ipsum ore meo clamavi, et exsultavi, sub lingna mea. Iniquitatem si aspexi in corde meo, non exaudiet Dominus. Propterea exaudivit Deus et attendit voci deprecationis meae. Benedictus Deus qui non amovit orationem meam, et misericordiam suam a me. COMMENTARIUM. Judaeorum terra sola jubilabat Deo, sed quia nunc oculi ejus, id est, Dei super gentes per Christum attendunt, non jam sola Judaea jubilat Deo, sed omnis terra Deo psalmum dicit nomini ejus: et dat gloriam laudi ejus, et dicit Deo: Quia terribilia sunt opera tua in multitudine virtutis tuae, quibus te verum Deum Filium declarasti, quando mentiti sunt inimici tui, dicentes: Non est a Deo (Joan. VIII), te daemonia fugante, mortuos suscitante, leprosos mundante, paralyticos curante, mare pedibus ambulante, ventis imperante. In hac multitudine virtutis tuae mentiebantur tibi inimici tui, dicentes: Scimus quia a Deo es, et non accipis personas hominum (Joan. III). Plus autem in multitudine virtutis tuae tunc mentiti sunt, quando dixerunt te furatum a discipulis, cum jam resurrexisses, et omnis terra, in cujus corde fueras, adoraret te. Illi dicebant militibus: Mentimini, dicite eum furatum vobis dormientibus (Matth. XXVIII). Psalmus hic resurrectionem in titulo praenotat, nolite mentiri, si dormivistis, non vidistis qui rapuit corpus. Aut enim vidistis rapientes et non dormistis, aut dormistis, et non vidistis. Quid mentimini? Magis venite et videte opera Domini, ipse est enim iste qui convertit mare in aridam, ut transirent patres vestri per siccum per medium mare. Ipse est qui dividit fluvium ut transirent eum pedibus patres vestri. Magis laetamini in unum omnes, quia ipse est qui dominatur in virtute sua in aeternum. Et quia oculi ejus super gentes respiciunt, vos, Judaei, gaudete, quod promissum Patris vestri completur. Deus enim dixit Abrahae: In semine tuo haereditabo omnes gentes (Gen. XXII). Quid eis invidetis, et more solito Dominum ad iracundiam provocatis, ita ut dicat vobis: Quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur gentibus facientibus voluntatem ejus (Matth. XXI). Benedicite ergo, gentes, Deum nostrum, et obedite voci laudis ejus. Hoc Ecclesia in omnibus sequitur cum apostolis et martyribus. Posuit, inquit, animam meam ad vitam, et non dedit commoveri pedes meos, quando probasti nos, Deus, et examinasti igne passionum, sicut examinatur argentum. Induxisti in laqueum, posuisti tribulationes in dorso nostro, et homines supra capita nostra. Tamen transivimus per ignem martyrii, et aquam baptismatis, et induxisti nos in refrigerium. Nam et in baptismo Spiritu sancto et igne censiti sumus, quando intravimus domum tuam in holocaustis, et reddidimus vota, quae locutum est os nostrum in tribulatione nostra. Holocausta medullata offeram tibi. Holocausta sine medulla offerat Deo, qui corde inanis, corpore videtur orare et psallere. Ego autem, inquit, medullata tibi offeram: Orabo spiritu, orabo et mente, psallam spiritu, psallam et mente (I Cor. XIV), offeram incensum arietum, viriliter repugnans zelo ovium tuarum, adversus omnem haereticum: offeram tibi boves cum praedico, hircos cum imperium libidinis subjugo, vel jugulo. Venite et audite quanta Deus fecit animae meae; ut animan meam eriperet, animam suam posuit; ut me a morte eriperet, mortem accepit. Si non credo te verum Deum, et iniquitatem negantis vides esse in corde meo, non me exaudias, Deus. Verum quia credo te esse, ideo exaudisti me. Benedico te qui non amovisti precem meam, nec misericordiam tuam a me, qui regnas cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXVI. In finem in hymnis psalm. cantici David. Deus misereatur nostri et benedicat nobis, illuminet vultum suum super nos, et misereatur nostri. Ut cognoscamus in terra viam tuam, et in omnibus gentibus salutare tuum. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes. Laetentur et exsultent gentes, quoniam judicas populos in aequitate, et gentes in terra dirigis. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes, terra dedit fructum suum. Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus, et metuant eum omnes fines terrae. COMMENTARIUM. In hymnis psalmus cantici est, quod canebant angeli, Gloria in excelsis (Matth. II), quando illuminando vultum suum super nos venit, et benedixit nos, ut cognosceremus in terra viam Dei, et in omnibus gentibus salutare ejus. Confiteantur hoc populi, quia venisti ut laetentur gentes, quia incipiunt tuo judicio agi in aequitate, et in terra corporis sui, a perversitate recto tenore auferri et dirigi. Confiteantur et hoc populi omnes, quia Maria ex terreno corpore, sed coelesti semine, dedit fructum suum, ut benedicat ipse fructus in Trinitate. Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus. Ter Deus dictus, unus in Trinitate nominatus, quem metuunt omnes fines terrae, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXVII. In finem psalm. cantici David. Exsurgat Deus et dissipentur inimici ejus, et fugiant qui oderunt eum a facie ejus. Sicut defecit fumus deficiant, sicut fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei. Et justi epulentur et exsultent in conspectu Dei, et delectentur in laetitia. Cantate Deo, psalmum dicite nomini ejus, iter facite ei qui ascendit super occasum, Dominus nomen illi. Exsultate in conspectu ejus, turbabuntur a facie ejus patris orphanorum et judicis viduarum, Deus in loco sancto suo, Deus qui inhabitare facit unius moris in domo. Qui educit vinctos in fortitudine, similiter eos qui exasperant, qui habitant in sepulcris. Deus cum egrederis in conspectu populi tui cum pertransieris in deserto, terra mota est, etenim coeli distillaverunt a facie Sinai, a facie Dei Israel. Pluviam voluntariam segregabis, Deus, haereditati tuae; et infirmata est, tu vero perfecisti eam. Animalia tua habitabunt in ea, parasti in dulcedine tua pauperi, Deus. Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa. Rex virtutum dilecti dilecti, et speciei domus dividere spolia. Si dormiatis inter medios cleros pennae columbae deargentatae, et posteriora dorsi ejus in pallore auri. Dum discernit coelestis reges super eam, nive dealbabuntur in Selmon; mons Dei mons pinguis. Mons coagulatus, mons pinguis; ut quid suspicamini montes coagulatos? Mons in quo beneplacitum est Domino habitare in eo, etenim Dominus habitavit in finem. Currus Dei decem millibus multiplex millia laetantium, Dominus in eis in Sina in sancto. Ascendisti in altum, cepisti captivitatem, accepisti dona in hominibus. Etenim non credentes inhabitare Dominum Deum. Benedictus Dominus die quotidie, prosperum iter faciet nobis Deus salutarium nostrorum. Deus noster, Deus salvos faciendi; et Domini Domini exitus mortis. Verumtamen Deus confringet capita inimicorum suorum, verticem capilli perambulantium in delictis suis. Dixit Dominus: Ex Basan convertam, convertam in profundum maris. Ut intingatur pes tuus in sanguine, lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. Viderunt ingressus tuos, Deus, ingressus Dei mei, regis mei, qui est in sancto. Praevenerunt principes conjuncti psallentibus in medio juvencularum tympanistriarum. In Ecclesiis benedicite Deo Domino de fontibus Israel. Ibi Benjamin adolescentulus in mentis excessu. Principes Juda, duces eorum; principes Zabulon et principes Nephtalim. Manda, Deus, virtuti tuae; confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis. A templo tuo in Jerusalem tibi offerant reges munera. Increpa feras arundinis, congregatio taurorum in vaccis populorum, ut excludant eos qui probati sunt argento. Dissipa gentes quae bella volunt, venient legati ex Aegypto, Aethiopia praeveniet manus ejus Deo. Regna terrae, cantate Deo, psallite Domino. Psallite Deo qui ascendit super coelum coeli ad orientem. Ecce dabit voci suae vocem virtutis, date gloriam Deo super Israel, magnificentia ejus et virtus ejus in nubibus. Mirabilia Deus in sanctis suis, Deus Israel ipse dabit virtulem et fortitudinem plebi suae, benedictus Deus. COMMENTARIUM. Item psalmus cantici in quo exsurgit a mortuis, ut dissipentur inimici ejus, et fugiant qui crucifixerunt eum a facie ejus. Sicut defecit fumus contra altitudinem eundo, sic deficiant: et sicut fluit cera, ignem quidem sentiens, sed ad naturam suam rediens, sic pereant peccatores sine conspectu Dei. Isti vero, id est, apostoli exsurgente Domino epulentur et delectentur in laetitia, et quousque ascendat super occasum, iter faciant illi, et gaudeant in conspectu ejus. Super occasum ascendit, quia juxta occasum suum coepit mundus esse quando in coelos ascendit. Unde et apostolus Joannes dicit: Pueri, novissima hora est (I Joan. II). Turbati sunt a facie ejus Judaei, quando ostendit se patrem orphanorum et judicem viduarum. Deus in loco sancto suo. Ubicunque sanctitas est, locus Dei est, et ibi Deus est, et ipse facit unanimes in domo, in Ecclesia utique sua unam fidem integram exercere, ipse educet vinctos a diabolo in fortitudine sua. Et ipsos qui ad iram provocant, id est, qui magicis artibus serviunt, hi sunt qui habitant in sepulcris. Deus, egredere coram populo tuo, dum transieris ad desertum, terram mutasti, quando coeli stellam protulerunt, a facie Dei Israel. Tunc pluviam voluntariam segregasti, Deus, haereditati tuae, quando angeli cecinerunt: Pacem hominibus bonae voluntatis (Matth. II). Haereditas ejus in apostolis sumpsit exordium, in quibus infirmata est ipsa haereditas, sed ipse Dominus perfecit eam resurgendo a mortuis, ostendendo fissuras clavorum in manibus, vulneris signum in latere; et ita eam perfecit, ut non solum spiritales, sed et animales habitent in ea, quia paravit ea dulcedinem suam Deus, quando dedit verbum mulieribus Dominus, ut evangelizarent virtutem multam. Dominus ergo eis dedit verbum dicens: Ite, dicite fratribus meis ut eant in Galilaeam, ibi me videbunt (Matth. XXVIII). Quis hoc dixit? Rex virtutum dilecti, id est, interior Christi et species domus, utique corporis speciosi forma prae filiis hominum, in qua dividit spolia, et captivavit synagogam, et thesauros ejus divisit in Ecclesia, alii dedit prophetiam, alii verbum, alii virtutem sanitatum: denique ultra synagoga non habet, nec prophetam, nec unctionem, nec sacrificium. Haec captivae synagogae sublata velut spolia sunt, divisa cum dormirent inter medios cleros Scribae et Pharisaei. Inter medios, inquam, cleros, id est, inter libros sanctos. Cleros enim libros hoc loco dictos, et Judaei dicunt et nostri plurimi tractatores. Ergo si inter libros divinos positi dormiatis, id est negligatis, et tenentes claves regni, nec vos intretis, nec alios ingredi permittatis. Qui vos pennae columbae deargentatae, id est, o vos pennae columbae deargentatae, id est, simulantes simplicitatem columbae, veluti pennae ejus vos ostendistis. Porro autem deargentatae pennae estis, non verum argentum, et spe ciem auri, non aurum verum ostenditis. Ergo si vos dormitis, ego dabo vigilantes coelestes reges, id est apostolos, super terram, ut in omnem terram exeat sonus eorum. Ita ut hi quos nigredo peccatorum obtinuit, ad praedicationem eorum nive dealbentur in Selmon. Selmon locus est in quo purificabantur proselyti, vel hi qui fatebantur gravioribus se pollutionibus inquinatos, κατ' ἀντίφρασιν, locum Selmon voluit dici omnem locum in quo hi qui nigrificaverunt peccatorum sordibus, dealbentur. Ergo cum discernit Dominus super terram apostolos suos, quicunque audierunt eos et crediderunt si super fenisecium fuerunt nigri, tanquam lana candida facti, quasi nix dealbati sunt in Selmon, in loco purificationis, ubi omnia peccata lavantur: ubi mons Dei est, mons pinguis, nullus alius nisi Christus Jesus, ipse pinguis, sudans oleo justitiae, oleo chrismatis, mons coagulatus est. Hic ipse mons pinguis in unitate Deitatis Trinitatem coagulatam gerens. Videte ne suscipiatis in Deitate alium aliunde. Nam qui haec faciunt, arguuntur, et dicitur eis: Utquid sic suscipitis montes uberes? id est, utquid facitis pluralem Deitatem? Coagulatum montem in unitate tenete, et Patrem ac Spiritum sanctum in uno Domino nostro Jesu Christo suspicite. Ipse est enim mons in quo placuit Deo habitare in eo, et in ipso Dominus habitavit in saecula saeculorum. Hujus currus decem millibus. Multiplex currus ejus in passione agitatus est, ubi sibi ipse plus sufficit, quam decem millia legiones angelorum, et millia laetantium quae fuerunt cum Moyse in Sina in sancto. Tunc ascendit in altum, id est, in crucem, cepit captivitatem, ipsam captivitatem ligni primi, ipsam cepit, et de peccato damnavit peccatum. De ligno, inquam, crucis lignum concupiscentiae cepit, et dona erogavit hominibus. Passus est etiam, qui non credebant, etiam his dona dedit in cruce positus, et non parva dona. Audi quam magna. Preces pro his fundebat, dicens: Pater remitte illis, quia ignorant (Luc. XXIII). Dedit ergo dona hominibus, id est, credentibus, et non solum credentibus, sed etiam his qui non credunt inhabitare Dominum, qui non credunt quia Deus erat in Christo mundum concilians sibi (II Cor. V). Benedictus Dominus Pater, benedictus Deus Filius, benedictus Dominus Spiritus sanctus, quia prosperum iter crucis suae fecit nobis Deus Salvator noster, qui ideo cruciari voluit, ut nos salvos faceret. Ideo mortis exitium suscepit, ut conquassaret capita inimicorum suorum, et liberaret peccatores de manibus daemonum, qui a vertice capilli perambulabant in delictis suis. Dixit Dominus: Ex Basan convertam. Basan rex fuit, qui pro peccato captivabat Israel. Ergo qui pro peccatis suis, a Basan capti sunt, per crucem meam ex Basan convertam. Verum quia in abyssis et in profundo est locus diaboli, etiam inde convertam, dicit interior Divinitas perfecta, profecto homini suo Jesu Christo. Convertam, inquit, etiam de profundo maris, donec intingatur pes tuus in sanguine passionis. Ibi lingua canum tuorum, canum utique latrantium: Crucifige, crucifige (Luc. XXIII). Ergo haec lingua canum ex inimicis ab ipso diabolo excitata est. Post passionem autem visi sunt ingressus tui, Deus; probatum est, quia ingressus est in homine Deus, et est in sancto. De quo praevenerunt principes prophetae conjuncti psallentibus in medio juvencularum, quae exierant in occursum David, cantantes: Vicit David in decem millibus (I Reg. XVIII). Dejecto Goliath, ibi Christus in David erat victor in medio juvencularum tympanistriarum. Verum quia ibi fuit imago, hic veritas comprobatur. Nolite haec in synagogis canere, sed in Ecclesiis sanctorum; ibi benedicite Dominum, non aliunde venientem, non advenam, non novum, sed ipsum qui semper est, Dominum de fontibus Israel. Ibi Benjamin adolescentior in pavore. Ubi? Ibi in Ecclesiis sine dubio. Ibi Benjamin ille, qui dicit: Ego Israelita sum ex tribu Benjamin (Rom. XI). Quare adolescentior? Quia novissimus natus est patri suo. Inter illos undecim coepit esse duodecimus, sed in convivio duplices partes accepit, ita ut amplius illis omnibus laborans, obtineret hunc ipsum laborem non sibi, sed gratiae Dei patris sui imputans. Ibi ergo Benjamin adolescentior, in pavore, id est, in excessu mentis. Ruit enim subito, et expavit; ruit in terra, et surrexit in coelo; ruit persecutor, et surrexit apostolus; ruit Saulus, et surrexit Paulus. Ubi tamen, ubi Benjamin? ubi si interrogas: ibi, inquit, ubi principes Juda, ubi principes Zabulon, ubi principes Nephtalim, ubi mandavit Deus virtutem suam, ubi confirmavit quod operatus est in nobis, ubi est templum in triduo suscitatum, quod est in Jerusalem, ubi offerunt reges munera, ubi increpantur ferae silvae. Haeretici sunt qui quasi ferae in silva legis latebram fovent, ut ex occulto laedant consilium taurorum inter vaccas populorum. Laedere enim student sacerdotum consilia, qui hoc loco tauri nominantur apti altario inter vaccas, id est, inter plebes surdas et ignaras agentes. Quare autem increpari a Deo postulantur? Ut insipientia eorum nota fiat omnibus, ne forte cum hi non increpantur, excludant eos qui non sunt deargentati, sed probati sunt argento. Dissipa eos, Domine, qui bella volunt. Venient legati ex Aegypto, Pharaone demerso, mitte duces tuos ad Aegyptum, fungantur legatione ex Aegypto; ipsam etiam interiorem partem Aegypti, Aethiopiam praeveniat manus tua, ut regna terrae canant tibi, qui ascendisti in coelos coelorum ad Orientem, quando dedisti vocem tuam vocem virtutis, ut in tuo nomine apostoli super omnes infirmantes, et super daemones, et super ipsam mortem virtutem imperandi susciperent; ut, facientes haec signa, dicerent gentibus: Date honorem Deo, super Israel magnum nomen ejus, et per eum qui videt Deum in Christo, cujus virtus in nubibus, in apostolis scilicet, quos mittens ad gentes, monuit ne pluerent in Judaeum, ut compleret quod diceret: Mandabo nubibus meis ne pluant super eam pluviam (Isai. V). Non enim jam in incredulis mirabilis vult esse, sicut semper fuit in incredulis mirabilis, sed nunc mirabilis in sanctis, quibus credentibus dat virtutem, et per ipsos dat fortitudinem plebi suae benedictus Deus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXVIII. In finem pro his qui commutabuntur, psalmus David. Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae usque ad animam meam. Infixus sum in limo profundi, et non est substantia. Veni in altitudinem maris, et tempestas demersit me. Laboravi clamans, raucae factae sunt fauces meae, defecerunt oculi mei dum spero in Deum meum. Multiplicati sunt super capillos capitis mei, qui oderunt me gratis. Confortati sunt qui persecuti sunt me inimici mei injuste, quae non rapui tunc exsolvebam. Deus, tu scis insipientiam meam, et delicta mea a te non sunt abscondita. Non erubescant in me qui exspectant te, Domine virtutum. Non confundantur super me, qui quaerunt te, Deus Israel. Quoniam propter te sustinui opprobrium, operuit confusio faciem meam. Extraneus factus sum fratribus meis, et peregrinus filiis matris meae. Quoniam zelus domus tuae comedit me, et opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. Et operui in jejunio animam meam, et factum est in opprobrium mihi. Et posui vestimentum meum cilicium, et factus sum illis in parabolam. Adversum me loquebantur qui sedebant in porta, et in me psallebant qui bibebant vinum. Ego vero orationem meam ad te, Domine, tempus beneplaciti, Deus. In multitudine misericordiae tuae exaudi me, in veritate salutis tuae. Eripe me de luto, ut non infigar; libera me ab his qui oderunt me, et de profundis aquarum. Non me demergat tempestas aquae, neque absorbeat me profundum, neque urgeat super me puteus os suum. Exaudi me, Domine, quoniam benigna est misericordia tua, secundum multitudinem miserationum tuarum respice me. Et ne avertas faciem tuam a puero tuo; quoniam tribulor, velociter exaudi me. Intende animae meae, et libera eam, propter inimicos meos eripe me. Tu scis improperium meum, et confusionem meam, et reverentiam meam. In conspectu tuo sunt omnes qui tribulant me, improperium exspectavit cor meum et miseriam. Et sustinui qui simul contristaretur, et non fuit; qui consolaretur, et non inveni. Et dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, et in retributiones et in scandalum. Obscurentur oculi eorum, ne videant, et dorsum eorum semper incurva. Effunde super eos iram tuam, et furor irae comprehendat eos. Fiat habitatio eorum deserta, et in tabernaculis eorum non sit qui inhabitet. Quoniam quem tu percussisti persecuti sunt me, et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Appone iniquitatem super iniquitatem eorum, et non intrent in justitiam suam. Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur. Ego sum pauper et dolens; salus tua, Deus, suscepit me. Laudabo nomen Dei cum cantico, et magnificabo eum in laude. Et placebit Deo super vitulum novellum, cornua producentem et ungulas. Videant pauperes et laetentur; quaerite Deum, et vivet anima vestra. Quoniam exaudivit pauperes Dominus, vinctos suos non despexit. Laudent illum coeli et terra, mare et omnia reptilia in eis. Quoniam Deus salvam faciet Sion, et aedificabuntur civitates Judae. Et inhabitabunt ibi, et haereditate acquirent eam. Et semen servorum ejus possidebit eam, et qui diligunt nomen ejus habitabunt in ea. COMMENTARIUM. In Domino nostro Jesu Christo duas substantias Dei et hominis confitemur, et virtutes Deo tradimus, infirmitates homini applicantes, cujus vocem in isto psalmo ab initio usque ad finem prophetatam advertimus. Consuetudo habet humani sermonis, ut gravem calumniam patientem, gravi dicamus tempestati accumbere, hoc ordine aquas usque ad animam suam pervenisse significat. Dicendo autem in limo profundi se infixum, fabricam primi hominis sonat, in qua fixum cruci tempestas seditiosi populi mersit eum in mortem. Rogat nunc pro discipulis ut non erubescant in eo, qui exspectant resurrectionem ejus, neque confundantur qui requirunt te in me, Deus Israel. Quoniam propter te, inquit, portavi improperium, dum facio voluntatem tuam, illos offendi; operuit reverentia faciem meam palmis attractatam, exterus factus sum fratribus meis, omnes me derelicto fugerunt. Hoc ideo passus sum, quia zelatus sum domum tuam, quia ejeci de templo tuo negotiationes, operui jejunio animam meam, quadraginta diebus totidemque noctibus nihil accipiens, indutus sum sacco, forma servi. Indutus sum rex coelorum, et factus sum illis in parabolam, hinc inde verborum insultationibus subjacens. Adversum me exercebantur sacerdotes, ipsi in portis eliguntur sedere, sicut Jeremias dicit, oderunt arguentem. In portis ergo hi accipiunt pontificium judicandi et corripiendi, quasi qui claves civitatis teneant in portis sedere memorantur, et in me psallebant ebrii. Ego vero orationem fundens agebam, ut eriperes me de luto mortis, ne ibi adhaererem, ut non urgeret super me puteus os suum. Puteus pro diabolo hoc loco positus est. Puteus a potando dicitur, ipse potavit primos homines, et per populum oris sui aperuit super eos os in morte. Unde sancti in passione evadentes dicunt: Nisi Dominus fuisset in nobis, forsitan vivos deglutissent nos (Psal. CXXIII). Qui? ministri utique ejusdem inimici. Sustinui, inquit, qui simul contristaretur, et non fuit. Non enim poterat simul pati Divinitas; sicut sol, si in ligno sit quando conciditur, simul concidi non potest, ita Divinitas simul fuit passioni, et simul non patiebatur tristitiam. Quaesivi consolantem, et non inveni; tot millia saturati, tot millia salvati, infiniti edocti, et nec unus inventus est mihi consolator tempore quo dederunt in esca mea fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Propter hoc facta est mensa eorum coram ipsis in laqueum. Mensam hic synagogam canit, ad quam, quasi refecturi spiritaliter euntes, laqueum aeternae mortis incurrunt. Obscuratos habentes oculos ne videant lumen Ecclesiae, dorsum suum parietibus vanis incurvant. Et ideo apponitur iniquitas super iniquitatem ipsorum, quia et ipsi geminant iniquitates suas. Occiderunt Christum, sanctos persecuti sunt, Ecclesiam negant, voces prophetarum evacuant. Et ideo delentur de libro viventium, et cum justis non scribuntur. Non habent enim partem cum Abraham, neque cum omnibus sanctis veteris Testamenti, quia contempserunt pauperem in aspectu, illum de quo omnes patres eorum concionati sunt. Pauper, inquit, ego et dolens. Pauper ut nos divites faceret, dolens ut nos a doloribus aeternis eriperet. Factus est hostia Deo pro nobis, pacificans in sanguine suo, sive qui in terris sunt, sive qui in coelis (Coloss. I). Et placuit in sacrificio crucis, quasi vitulus novellus cornua producens duorum Testamentorum, et ungulas quatuor Evangeliorum, quod videntes pauperes laetantur. Pauperes apostoli, non habentes duas tunicas, non peram, non pecuniam in zonis suis. Unde et Petrus mendicanti infirmo: Argentum et aurum non habeo, sed quod habeo hoc do tibi. In nomine Jesu, surge et ambula (Act. III). In his operibus magnificatus est Dominus Jesus Christus in laude; quod videntes pauperes, gratulantur, quia sic exaudit pauperes Dominus, vinctos suos non spernit. Laudant eum coeli, quia ascendit; et terra, quia resurrexit; et mare, quia pedibus illud ambulavit; et Sion, quia aedificavit eam non habentem maculam, neque rugam; et civitates Judae, animae apostolorum, quae inhabitantur a Christo, et haereditatem primam acquisivit eas. Semen etiam servorum Christi possidebunt eas, qui non possident terrenas vanitates. Apostolorum utique doctrinas possident, et qui diligunt nomen Domini inhabitabant in ea, id est, in fide, in doctrina, in Ecclesia. In qua regnat Dominus noster Jesus Christus cum Patre et Spiritu sancto, nunc et in cuncta saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXIX. In finem psalmus David, in rememoratione quod salvum fecit eum Dominus. Deus, in adjutorium meum intende; Domine, ad adjuvandum me festina. Confundantur et revereantur, qui quaerunt animam meam. Avertantur retrorsum et erubescant, qui volunt mihi mala. Avertantur statim erubescentes, qui dicunt mihi: Euge, euge. Exsultent et laetentur in te omnes qui quaerunt te, et dicant semper: Magnificetur Dominus, qui diligunt salutare tuum. Ego vero egenus et pauper sum; Deus, adjuva me. Adjutor meus et liberator meus es tu, Domine, ne moreris. COMMENTARIUM. In rememoratione, inquit David, eo quod salvum me fecit Dominus; ibi dixit salvum me fac, Domine, hic gratias agit salvatus. Quid tamen oravit? Ad adjuvandum me festina; festinanter suscita me a mortuis, ut erubescant statim erubescentes, qui dicunt mihi: Euge, euge. Exsultent hi qui sperant in te, et qui quaerunt te, et dicant semper: Magnificetur Dominus, qui diligunt salutare tuum. Liquet apostolos et quaesisse et dilexisse; ego vero, ait, mendicus et pauper sum. Exinanivi enim meipsum factus obediens usque ad mortem (Philip. II). Deus, adjuva me, non enim fragilitas humana resurgit, nisi potentia fuerit divina relevata. Adjutor ergo et liberator meus esto, Domine, ne tardaveris, Deus qui regnas in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXX. Psalmus David filiorum Jonadab et priorum captivorum. In te, Domine, speravi, non confundar in aeternum; in justitia tua libera me et eripe me. Inclina ad me aurem tuam, et salva me. Esto mihi in Deum protectorem, et in locum munitum, ut salvum me facias. Quoniam firmamentum meum, et refugium meum es tu. Deus meus eripe me de manu peccatoris, et de manu contra legem agentis et iniqui. Quoniam tu es patientia mea, Domine; Domine, spes mea a juventute mea. In te confirmatus sum ex utero de ventre matris meae, tu es protector meus. In te cantatio mea semper, tanquam prodigium factus sum multis, et tu adjutor fortis. Repleatur os meum laude, ut cantem gloriam tuam, tota die magnitudinem tuam. Ne projicias me in tempore senectutis, cum defecerit virtus mea, ne derelinquas me. Quia dixerunt inimici mei mihi, et qui custodiebant animam meam consilium fecerunt in unum. Dicentes, Deus dereliquit eum; persequimini et comprehendite eum, quia non est qui eripiat. Deus, ne elongeris a me, Deus meus in auxilium meum respice. Confundantur et deficiant detrahentes animae meae, operiantur confusione et pudore, qui quaerunt mala mihi. Ego autem semper sperabo, et adjiciam super omnem laudem tuam. Os meum annuntiabit justitiam tuam, tota die salutare tuum. Quoniam non cognovi litteraturam, introibo potentias Domini. Domine, memorabor justitiae tuae solius. Deus, docuisti me a juventute mea, et usque nunc pronuntiabo mirabilia tua. Et usque in senectam et senium, Deus, ne derelinquas me, donec annuntiem brachium tuum generationi omni quae ventura est. Potentiam tuam et justitiam tuam, Deus, usque in altissima quae fecisti magnalia. Deus, quis similis tibi? Quantas ostendisti mihi tribulationes multas et malas, et conversus vivificasti me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. Multiplicasti magnificentiam tuam, et conversus consolatus es me. Nam et ego confitebor tibi in vasis psalmi veritatem tuam, Deus; psallam tibi in cithara sanctus Israel. Exsultabunt labia mea cum cantavero tibi, et anima mea quam redemisti. Sed et lingua mea meditabitur justitiam tuam, cum confusi et reveriti fuerint, qui quaerunt mala mihi. COMMENTARIUM. Psalmus, inquit, filiorum Jonadab, et priorum captivorum. Videndum est cum quibus canit David. Cum filiis Jonadab, de quibus Jeremias dicit patria constitutione vinum non bibere, et vocem Domini increpantis memorat qua dictum est: Filii Jonadab custodiunt praecepta patris sui, et non bibent vinum (Jerem. XXXV). Non ergo putemus filios Jonadab cum David cecinisse psalterium, sed sobrietatis viros participes fuisse, et in psallendo Deo. Non enim canebatur ad libitum, sed ad gemitum, ubi captivi primi simul lacrymas funderent, dicentes: Deus meus, eripe me de manu contra leges agentis et iniqui. In te confirmatus sum ex utero. Ex utero utique virginali. Nos dicimus in Deo confirmatum Christum, qui tanquam prodigium factus est multis incredulis, credentibus autem exstitit adjutor et fortis. Repletum est os ejus non in cibo, non ebrietate, sed laude, et non est protectus in tempore passionis cum deficeret virtus ejus. Non est penitus derelictus tempore quo dicebant inimici: Deus dereliquit eum. Tunc Deus non discessit ab eo; quo resurgente, erubuerunt, et confusi sunt insultantes aversi retro, et confusi volentes animam ejus, nullam cognoscens aliam negotiationem, nisi hanc, ut intraret in potentias Domini. Nunc exterior interiori dicit: Quae fecisti magnalia Deus, quis similis tibi? Quantas ostendisti mihi tribulationes multas et malas, et conversus ecce vivificasti me, et de abysso terrae iterum reduxisti me. Dicendo iterum quaestionem fecit. Semel enim passus, semel mortuus, semel sepultus, semel de abysso terrae reductus, quid est hoc iterum? Iterum dicendo exclusit nova. Ita nos poenitentiae recuperationem negantes, et praedas leonum in eorum faucibus relinquentes, noster hic pastor non relinquet praedam; non videt lupum et fugit, sed viventes de ore leonum oves eripiens, iterum suis gregibus praesentat incolumes, hoc est, iterum qui in ipso sepulti sumus per baptismum, et Christum induti morimur, quando nos morti tradimus consentiendo inimicis nostris, qui nos sic terrenis voluptatibus implicant, ut videamur in abysso terrae demersi. Sed quia non patitur in nobis perire quod contulit, jam per baptismum semel a mortuis suscitatos ad vitam aeternam, ab aeterna vita per diaboli exclusos astutiam, in eo iterum Christus de abysso terrae reducit, in quo multiplicans justitiam suam, id est, excommunicans eum, et a pacis osculo projiciens, conversus iterum consolatur, reddens ei communionem quam abstulerat, osculum quod negabat. Et ego, inquit, confitebor, quia confessio est quae liberat poenitentem. Confitetur ergo in oratione sua Domino Deo suo peccata sua. Dei autem veritatem in vasis psalmi. Quae sunt vasa psalmi? In vasis psalmi veritatem Dei nuntiant, qui intus intra vasculum corporis sui veritatem rectae fidei habent inclusam. Namque si incorporaliter quispiam poenitentiae suae afflictiones ostendat, a peccato abstineat, in jejunio, cinere, cilicioque permaneat: nisi in vasis psalmi veritatem teneat, omnia quae laboraverit evanescunt. Facilius per veritatem fidei sine sua ad indulgentiam veniet, quam per afflictionem suam sine veritate attinget. Age ergo in confessione tua correptionem etiam sine cilicio, et in psalmi vasculo veritatem include. Psalmus enim quem canis ad Deum non pervenit nisi intus in vasculo suo ubi psalmum includit memoria, in vase, inquam, ipso veritas Dei simul fuerit commorata. Tunc psallis in cithara Sancto Israel, tunc gaudent labia tua, dum cantas Domino, et anima tua quam redemit, quam iterum de abysso revocans liberavit, et confundit aeterna confusione qui quaerebat eam. Solus enim creator ejus possidet eam, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXI. Psalmus David in Salomonem. Deus, judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis. Judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio. Suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam. Judicabit pauperes populi, et salvos faciet filios pauperum, et humiliabit calumniatorem. Et permanebit cum sole et ante lunam, in generatione et generationem. Descendet sicut pluvia in vellus, et sicut stillicidia stillantia super terram. Orietur in diebus ejus justitia, et abundantia pacis, donec auferatur luna. Et dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrarum. Coram illo procident Aethiopes, et inimici ejus terram lingent. Reges Tharsis et insulae munera offerent, reges Arabum et Saba dona adducent. Et adorabunt eum omnes reges, omnes gentes servient ei. Quia liberavit pauperem a potente, et pauperem cui non erat adjutor. Parcet pauperi et inopi, et animas pauperum salvas faciet. Ex usuris et iniquitate redimet animas eorum, et honorabile nomen eorum coram illo. Et vivet, et dabitur ei de auro Arabiae, et adorabunt de ipso semper, tota die benedicent ei. Erit firmamentum in terra in summis montium, superextolletur super Libanum fructus ejus, et florebunt de civitate, sicut fenum terrae. Sit nomen ejus benedictum in saecula, ante solem permaneat nomen ejus. Et benedicentur in ipso omnes tribus terrae, omnes gentes magnificabunt eum. Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus. Et benedictum nomen majestatis ejus in aeternum, replebitur majestate ejus omnis terra: fiat, fiat. COMMENTARIUM. Qui prophetiam in psalmis credunt, tenent illam regulam quam cecinit Zacharias dicens de Deo, quod ipse locutus sit per os prophetarum, liberaturum se nos ab inimicis nostris. Quod autem in capite hujus psalmi legis, Dominum nostrum Jesum Christum explanatorem invenies. Dicit enim in Evangeliis: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium Filio dedit (Joan. V). Quod ergo per os sanctorum promisit in Filio suo, rex verum implevit, cujus tunc imaginem Salomon gerens, sapientis nomen accepit, habens in se scintillam sapientiae. Hic autem ipsa Sapientia veniens dedit pacem montibus, id est, apostolis, et collibus justitiam, id est, plebibus; judicavit cum justitia pauperes, contemnens personas divitum. Humiliavit calumniatorem, id est, populum Judaicum. Permanet cum sole, immo super solem, quia ad dexteram Patris permanet sedens, et ante lunam in saecula. Lunam hoc loco non pro causa lunae, sed pro aeternitate memoravit Domini Jesu Christi. Et descendit sicut pluvia in vellus, id est, in velleribus lanae, sicut Gedeon signum victoriae in velleribus lanae percepit. Nam et Verbum suum Pater sic jussit sicut pluviam exspectari: Exspectetur, ait, sicut pluvia Verbum meum. Ergo quem in Deuteronomio jussit exspectari sicut pluviam, in Evangeliis praesentavit sicut pluviam. Non utique ex inferioribus semine humano erumpente primogenitum, sed Verbo Patris coelorum altitudine quasi pluviam venientem exortum. Exortum, inquam, in tenebris mundi lumen rectis corde. Orta est in diebus ejus justitia et abundantia pacis. Pacem meam do vobis (Joan. XIV), non talem qualem hic mundus habet, sed pacem meam illam qualem habent coeli, in qua dominatur Christus a mari usque ad mare, hoc est, super omnem terram aquis maris et fluminum circumdatam. Coram illo procident Aethiopes. Aethiopes nigredinis circumdati perfidia, non in corio carnis, sed in sensibus animae. Propter hoc procident ante eum, et terram inimici ejus lingent, ut indulgentiam ab eo consequi mereantur. Reges autem Tharsis et insulae munera offerunt, id est, qui regnant in corpore suo securi et munera offerunt; reges Arabum et Saba dona adducunt, qui dominantur moribus barbaris. Hi dona adducunt animas suas, ut ipsas ei tradant ad adorandum eum cum regibus terrae, qui terrenis voluptatibus dominantur. Omnes autem gentes servient ei, quia liberat pauperem a potente. Vide causam; ideo, ait, omnes gentes servient ei, quia liberat pauperem, sensum eorum a potente et astuto diabolo, qui eos suasit opera manuum suarum timere et colere. Ex usuris et iniquitate liberavit animas eorum. Ampliabantur usurae animabus eorum, quia quod debebatur Deo, idolis tradebatur (et illis accipientibus, si tamen vel dici potest illis accipientibus, qui nihil nec accipiunt, nec recusant); daemoniis ergo accipientibus quod soli Deo debebatur, istis et debitum concrevit et fenus. Videns pius, cui Pater judicium suum tradidit in reddendo eos satis esse mendicos, hoc judicavit: Invicem, inquit, vos homines remittite vobis debita, ut vobis remittit Pater vester qui est in coelis. Et adjecit: Si non remiseritis, nec vobis remittet. O liberantem ex usuris et iniquitate animas, vere praeclarum nomen tuum nobis, qui vivis in saecula saeculorum, vivis et dabitur tibi aurum Arabiae. Aurum enim terrae illius est magnum; aurum accipis probatum, fulgidum in apostolis, in martyribus, in confessoribus, in virginibus. Aurum accipis, non tibi potest fieri impostura. Erit firmamentum tuum in terra corporum nostrorum, non in convalle fletus, sed in summis montibus superextolletur fructus tuus, et supergredietur altitudinem etiam Libani montis, et floriet ( sic ) in altitudinibus apostolorum. Quid floriet audiamus: Sicut fenum, inquit, ergo in illa altitudine laudata. floriet fenum. Floriet in Ecclesia usque hodie, ut pascantur jumenta, nihil cum populo de sectionibus agitur. Ibi ergo producitur fenum jumentis. Perfectorum enim est solidior cibus, quia ergo fenum florent montes, nemo fugiat Ecclesiam, veniant omnes, ut benedicatur ibi Deus Israel, qui facit mirabilia solus, et sit ibi nomen majestatis ejus benedictum in saecula, ut repleatur majestate ejus omnis terra: fiat, fiat, ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXII. Defecerunt hymni David filii Jesse. Psalmus Asaph. Quam bonus Israel Deus, his qui recto sunt corde. Mei autem pene moti sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei. Quia zelavi super iniquos, pacem peccatorum videns. Quia non est respectus morti eorum, et firmamentum in plaga eorum. In labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur. Ideo tenuit eos superbia, operti sunt iniquitate et impietate sua. Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum, transierunt in affectum cordis. Cogitaverunt et locuti sunt nequitiam, iniquitatem in excelso locuti sunt. Posuerunt in coelum os suum, et lingua eorum transivit in terra. Ideo convertetur populus meus hic, et dies pleni invenientur in eis. Et dixerunt: Quomodo scit Deus, et si est scientia in excelso. Ecce ipsi peccatores, et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias. Et dixi, Ergo sine causa justificavi cor meum, et lavi inter innocentes manus meas. Et fui flagellatus tota die, et castigatio mea in matutinis. Si dicebam: Narrabo sic; ecce nationem filiorum tuorum reprobavi. Existimabam ut cognoscerem, hoc labor est ante me. Donec intrem in sanctuarium Dei, et intelligam in novissimis eorum. Verumtamen propter dolos posuisti eis, dejecisti eos dum allevarentur. Quomodo facti sunt in desolationem, subito defecerunt, perierunt propter iniquitatem suam. Velut somnium surgentium, Domine, in civitate tua imaginem ipsorum ad nihilum rediges. Quia inflammatum est cor meum, et renes mei commutati sunt, et ego ad nihilum redactus sum, et nescivi. Ut jumentum factus sum apud te, et ego semper tecum. Tenuisti manum dexteram meam, et in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria suscepisti me. Quid enim mihi in coelo, et a te quid volui super terram? Defecit caro mea et cor meum, Deus cordis mei, et pars mea Deus in aeternum. Quia ecce qui elongant se a te peribunt, perdidisti omnes qui fornicantur abs te. Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam. Ut annuntiem omnes praedicationes tuas in portis filiae Sion. COMMENTARIUM. Cum Deus omnibus bonus sit, et nulli sit malus, quid sic voluit dicere: His bonus, qui recto sunt corde? Haec dictio humanis sensibus applicanda est his qui vituperant judicia Dei, dicentes: Ille perfidus, ille iniquus, sordidus, truculentus, insanus est. Ille autem innocens, castus, humilis, insania fatigatur, infirmitate concutitur, et his similia. Haec rectis corde virtutum semina comprobantur. In quibus probata fides segetem suam in aeternae vitae amoenitate suscipiat, et in saeculo quasi in hieme glaciali positi primae anastasis, quasi primi verbi [ Forte veris] flores exspectent. Laetantes itaque in pace sua peccatores; quod cum hominibus non flagellantur teneat superbia, fiant crassi, prodeat ex adipe eorum iniquitas, ponant in coelo os suum, et loquantur iniquitatem in excelso, dicant non esse scientiam in Deo, qui tamen sunt audiamus: Hi sunt, inquit, peccatores, et abundantes, qui in saeculo obtinuerunt divitias, mei autem pene moti sunt pedes, et a recto itinere pene effusi sunt gressus mei, quia dixi in corde meo: Ergo sine causa justificavi cor meum, et lavi inter innocentes manus meas. At ubi consideravi omnia temporalia esse quae peccantibus ministrantur, et subito eos deficere et perire propter iniquitatem suam, et istam vitam eos quasi somnium transire. Et quia Deus in civitate sua Jerusalem quam praeparat sanctis, imaginem eorum ad nihilum rediget, tunc inflammatum est in amore Dei cor meum, et renes mei resoluti sunt, id est, ad castitatis libertatem a mali exempli vinculo resoluti. Ideo enim ad nihilum redactus sum, haec cogitans, quia nescivi non esse condignas passiones hujus temporis ad futuram gloriam. Posteaquam didici, etiam jumentum aestimatus, et pecus ad occisionem positus, tamen permansi semper tecum. Tenuisti manum dexteram meam, in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria assumpsisti me. Haec in Domino Jesu Christo completa sunt. Ipse tenuit generi humano dexteram jam mortuo, jam fetenti, duxit a voluntate diaboli ad voluntatem suam, et assumpsit in gloriam, qui audenter diceret: Quid mihi restat in coelo? Hoc est in terra positus ita coelestem vitam exercui, ut dum in coelo ascendero, nihil mihi supersit quod in terra positus non impleverim; nihil enim praeter te volui super terram, etiam si defecit cor meum, et caro mea in passiones, et pars mea, quia Deus est, non defecit, sed manet in saecula. Non enim pereunt, nisi hi qui longe se faciunt a Deo conservatore suo: et ipse non perdet, nisi illos qui fornicantur ab illo: id est, quorum anima alterum ducit Deum, aut a veritatis conjugio se falsitate commiscet. Unusquisque autem nostrum his probatis dicat: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, et ponere in Domino spem meam, ut annuntiem omnes laudationes Dei in portis filiae Sion. Eilia Sion anima credens Christo, quae in finem psalmi inveniet laudes, quas sibi in titulo defecisse testatur. Defecerunt ei laudes, quia zelata est in peccantibus, quas inveniet in finem, si adhaeserit Domino, et in ipso suam spem ex integro collocarit, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXIII. In finem intellectus Asaph. Ut quid, Deus, repulisti in finem, iratus est furor tuus super oves pascuae tuae? Memor esto congregationis tuae, quam possedisti ab initio. Redemisti virgam haereditatis tuae, mons Sion in quo habitasti in eo. Leva manus tuas in superbias eorum in finem, quanta malignatus est inimicus in sancto. Et gloriati sunt qui oderunt te in medio solemnitatis tuae, posuerunt signa sua signa, et non cognoverunt sicut in exitu super summum. Quasi in silva lignorum securibus exciderunt januas ejus in idipsum, in securi et ascia dejecerunt eam. Incenderunt igni sanctuarium tuum in terra, polluerunt tabernaculum nominis tui. Dixerunt in corde suo cognatio eorum simul, Quiescere faciamus omnes dies festos Dei a terra. Signa nostra non vidimus, jam non est propheta, et nos non cognoscet amplius. Usquequo, Deus, improperabit inimicus, irritat adversarius nomen tuum in finem. Ut quid avertis manum tuam, et dexteram tuam de medio sinu tuo in finem? Deus autem rex noster ante saecula operatus est salutem in medio terrae. Tu confirmasti in virtute tua mare, contribulasti capita draconum in aquis. Tu confregisti capita draconum, dedisti eum escam populis Aethiopum. Tu dirupisti fontes et torrentes, tu siccasti fluvios Etham. Tuus est dies, et tua est nox, tu fabricatus es auroram et solem. Tu fecisti omnes terminos terrae, aestatem et ver tu plasmasti ea. Memor esto hujus, inimicus improperabit Domino, et populus insipiens incitabit nomen tuum. Ne tradas bestiis animas confitentes tibi, et animas pauperum tuorum ne obliviscaris in finem. Respice in testamentum tuum, quia repleti sunt qui obscurati sunt terrae domibus iniquitatum. Ne avertatur humilis factus confusus, pauper et inops laudabunt nomen tuum. Exsurge, Deus, judica causam tuam, memor esto improperiorum tuorum eorum quae ab insipiente sunt tota die. Ne obliviscaris voces inimicorum tuorum, superbia eorum qui te oderunt ascendit semper. COMMENTARIUM. Iratus est Dominus super Israel, cum esset arca Dei in Silo, cum Ophni et Phinees filii Heli in sacrificiis suis et fornicationibus nec increpati corrigerentur. Tradita est etiam arca testamenti adversariis, et gloriati sunt qui oderunt eum in medio atrii ejus. Quasi in silva lignorum exciderunt januas munitionum. Incenderunt igni ubicunque invenerunt sanctuarium, id est, locum orationis eorum exstructum. Et quiescere fecerunt festos dies Domini in terra, dicentes: Jam in Israel non est propheta, utique audientes Heli mortuum et duos filios ejus, qui summam sacerdotii tenebant occisos in praelio. Samuel adhuc erat infantulus, cujus nec opinio coeperat. Et ideo videbatur improperare inimicus populus gentium et insultare, in quo rogat ne animas pauperum suorum obliviscatur Dominus in sempiternum, ut exsurgat et judicet causam suam, quia superbia eorum qui odiebant eum, ascendebat nimis. Hactenus historicus sermo ceperit finem. Est enim et in vobis arca testamenti Domini, quam quotidie hostes conantur eripere, id est, animi constantiam, quae pro defensione virtutum contra vitia bella committit. Si ergo hujus arcae sacerdotes, id est, corpus et anima mea ex consensu coluerunt, requiescit super eam Dominus, et non audebunt daemonia, nec bellum in cute consistere. At ubi haec per negligentiam sacerdotum cesserit, capitur ab adversariis, et malignatur inimicus in sancto, et gloriantur qui oderunt Dominum in eo. Post haec cum lacrymis orandus est Dominus, ut animas pauperum non obliviscatur. Dominus in sempiternum, non avertatur in perpetuo, humilis factus, confusus, ut non in aeternum tradatur bestiis anima quae confitetur ei: ut memor sit creaturae suae, quia repleti sunt qui obscurati sunt terrae domus iniquitatum. Exsurgat ergo Dominus et judicet causam suam, quoniam per occasionem peccatorum meorum inimicus improperat Domino: Memor, inquit, esto, Domine, improperiorum tuorum, quae ab insipientibus fiunt tota die, ut non obliviscaris voces quaerentium te per poenitentiam, et contemnentium te superbia ascendat ad te, ut illis superbientibus reddas, et nobis confitentibus parcas, qui regnas in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXIV. In finem ne disperdas vel corrumpas, psalmus cantici Asaph. Confitebimur tibi, Deus, confitebimur et invocabimus nomen tuum. Narrabimus mirabilia tua, cum accepero tempus, ego justitias judicabo. Liquefacta est terra, et omnes qui habitant in ea, ego confirmavi columnas ejus. Dixi iniquis, Nolite inique agere, et delinquentibus nolite exaltare cornu. Nolite extollere in altum cornu vestrum, nolite loqui adversus Deum iniquitatem. Quia neque ab oriente, neque ab occidente, neque a desertis montibus, quoniam Deus judex est. Hunc humiliat et hunc exaltat, quia calix in manu Domini vini meri plenus mixto. Et inclinavit ex hoc in hoc, verumtamen faex ejus non est exinanita, bibent omnes peccatores terrae. Ego autem annuntiabo in saeculum, cantabo Deo Jacob. Et omnia cornua peccatorum confringam, et exsultabunt cornua justi. COMMENTARIUM. Aliquanta in septuagesimo tertio idcirco praetermisimus psalmo, quia in septuagesimo quarto ea credimus melius declaranda. Confitebimur, inquit, tibi, Deus. Si peccata confitemur, non ut sciat quae ignorat, ideo confitemur, sed ut ea quae optime novit indulgeat. Quia confitemur eum et nomen ejus invocamus. Confessio enim poenitentis ad indulgentiam non attendit, si rectae fidei invocatio nominis Dei non fuerit subsecuta, in qua confessione narrantur omnia mirabilia ejus, quae sancti symboli textus ostendit. Verum quia (ut dixi) in antecessione hujus psalmi aliquanta transivi, quae sunt in isto reddenda haec sunt: ut narres contra Manichaeum omnia mirabilia ejus, et non dicas adversis et contrariis mundum agi, et alium lucis dominum, alium tenebrarum, alium noctis, alium diei, sed unum eumdemque Dominum confitentes, narremus omnia mirabilia ejus, dicentes: Tuus est dies et tua est nox, tu fecisti solem et lunam, aestatem et ver tu fecisti. Confirmasti in virtute tua mare, tu confregisti capita draconum in aquis, id est, capita daemonum in baptismate. Quod autem aquis dixit, voluit ostendere unum baptisma in aquis posse omnibus celebrari, fluminum, maris, fontium, torrentium, stagnorum, ibi capita daemonum confringuntur, id est, in omnibus aquis. Caput autem draconis magni in poenitentia confringet Dominus, et dat eum in escam populo Aethiopum. Aethiopes a plaga meridiana nigri sunt. Hi ergo qui daemoniorum meridianorum ruinam patiuntur, nigri fiunt apud Deum, et pro ipsa nigredinis perfidia Aethiopes appellantur. Hi itaque cum baptizarentur, quia in aquis confracta sunt capita daemonum, venenum omne in aquis fluentibus evanuit. Et illos jam mundos, cum ab omni veneno defaecatos exhibuit, nunc in sicco positis, draco magnus ipse princeps draconum advenit, quem suis cibantes nefariis factis veneno ejus iterum nigrarunt. Verum quia poenitentibus auxilium divinae pietatis occurrit, confringitur et hujus caput draconis in sicco. Aqua ibi sola lacrymarum est. Et quia non sunt fluvii circa eum salientes, quae tantum nefas veneni abluant, datur eis in cibo, et dicitur eis: Quando draconum capita in aquis vobis confracta sunt, gustastis et vidistis quam suavis est Dominus. Modo quia Dominum reliquistis, gustate et videte quam amarus est diabolus. Ibi gustastis mel et lac, hic gustate cinerem pro pane, et lacrymas vestras in poculis miscete. Ibi vestes candidas et mundas, hic sacceas sordidas. Ibi habuistis gaudium, hic mugitum gemitumque inter suspiria excrepate. Sicque Aethiopes esse cessabitis, et pristinus vobis candor splendorque reddetur. Ibi enim vobis rumpent iterum fontes et torrentes, ubi siccati fuerunt fluvii Aethan. Aethan fluvii in deserto Sina inventi sunt. Ex quibus qui gustasset, non sicut de myrrha [ Al. mora] amaritudine replebatur, sed statim tumore correptus, mortis periculo subjacebat. Quando ergo, quando convertit solidam petram in stagna aquae, et rupem in fontes aquarum (Ps. CXIII), isti Aethan fluvii Dei nutu siccarunt. Quod factum ad hoc ducit, quia poenitentibus Aethan fluvii exsiccantur. Et ex desperato lapide atque durissima petra in deserto, et in squalentibus locis posita fontes pariter erumpunt atque torrentes. Haec fecit Rex noster, Deus ante saecula qui est ipse. Haec fecit Rex qui operatus est salutem in medio terrae (Psal. LXXIII), in Domino nostro Jesu Christo, qui dixit iniquis: Nolite iniqua agere, et nolite delinquentibus exaltare cornu, nolite extollere in altum cornu vestrum, nolite loqui adversum Deum iniquitatem. Si quis autem vobis dixerit, Ecce hic Christus, aut ecce illic, nolite credere, quia neque ab oriente, neque ab occidente, neque a desertis montibus, sed sicut fulgur ita veniet, quoniam Deus judex est. Non sic venit quomodo homo venit, sed quomodo Deus judex ut superbum humiliet sicut promisit, et exaltet humilem ferens calicem in manu vini meri plenum mixto, ex quo inclinat ex hoc in hoc. Vinum duas species habet, unam unde infirmos sanat, aliam unde sanos debilitet. Ex uno eodemque vino justis propinatur ad salutem, peccatoribus ad interitum irrogatur. Sicut ignis justis, faex tamen calicis non exinanitur, ut bibant non pauci, sed omnes peccatores terrae: quod uno eodemque poculo aliis salus, aliis interitus veniat, etiam hodie qui indigne gustantes hauserunt: inde isti, ut ait Apostolus, sibi judicium sumunt. Nos autem haec scientes, si volumus gaudere in saecula saeculorum, ita cantemus Deo Jacob, ut omnia peccatorum cornua confringamus, id est, vitiorum ventilationes contemnendo frangamus, et virtutum cornua exaltemus in Domino nostro Jesu Christo, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXV. In finem in carminibus, canticum ad Assyrios psalmus Asaph. Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus. Et factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion. Ibi confregit potentias, arcum, scutum, gladium et bellum Illuminans tu mirabiliter a montibus aeternis, turbati sunt omnes insipientes corde. Dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis. Ab increpatione tua, Deus Jacob, dormitaverunt qui ascenderunt equos. Tu terribilis es, et quis resistet tibi, ex tunc ira tua. De coelo auditum fecisti judicium, terra tremuit et quievit. Cum exsurgeret in judicium Deus, ut salvos faceret omnes mansuetos terrae. Quoniam cogitatio hominis confitebitur tibi, et reliquiae cogitationis diem festum agent tibi. Vovete et reddite Domino Deo vestro, omnes qui in circuitu ejus affertis munera. Terribili, et ei qui aufert spiritum principum, terribili apud omnes reges terrae. COMMENTARIUM. Canticum contra Assyrium, id est, contra diabolum inchoamus. Contra eum enim notus factus est in Judaea Deus, in Christo mundum reconcilians sibi (I Cor. V). In Israel magnum nomen ejus. Israel homo Judaeus. Deum ergo qui vidit hominem et credidit Deum, in ipso primum factum est nomen ejus. Ita ut diceret ei: Tu es Petrus, et supra hanc Petram aedificabo Ecclesiam meam. Et quia portae inferi non praevalebunt adversus eam (Matth. XVI). Ibi confregit cornua arcuum, et scutum, et gladium, et bellum, fecitque in pace locum ejus, et habitationem ejus in Sion, et illuminavit ei a montibus aeternis, a prophetis qui fuerunt ab initio. Contra quam turbantur usque hodie omnes insipientes corde. Et qui moriuntur in peccatis suis dormientes somnum mortis suum, id est, somnum suae dormientes. Nihil invenerunt in manibus suis ibi omnes viri divitiarum. Hic enim nascentes quae invenerunt, hic morientes relinquunt. Non solum divites dormiunt, sed et fortes qui ascenderunt equos. Deus enim terribilis est, et nemo potest resistere ei. Tunc in ira sua, cum enim coeperit judicium de coelo jaculari, terra tremet et quiescet, cum exsurgere coeperit in judicio Deus, in quo non salvabit alios, nisi omnes mansuetos terrae. Ibi cogitatio hominis confitebitur ei, et reliquiae cogitationum diem festum agent Deo. Sic erunt omnes dies justorum, quomodo nobis semel in anno sanctus dies est Paschae. Omnes ergo sancti dies festos agent Deo; et vos, inquit, si vultis gaudere cum sanctis, vovete et reddite Domino Deo vestro, omnes qui in circuitu ejus offeretis munera, memores debent esse quid voverint, aut cui voverint. Nam in baptismatis consecratione voverunt seipsos tradere, et omnibus operibus diaboli renuntiare. Hoc reddite Domino Deo vestro, ante oculos hoc habentes, quia etiam principum auferet spiritus, cum a voto discedunt. Et est terribilis etiam regibus terrae. Ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXVI. In finem pro Idithun, psalmus Asaph. Voce mea ad Dominum clamavi, voce mea ad Deum, et intendit mihi. In die tribulationis meae Deum exquisivi, manibus meis nocte contra eum, et non sum deceptus. Renuit consolari anima mea, memor fui Dei et delectatus sum, et exercitatus sum, et defecit spiritus meus. Anticipaverunt vigilias oculi mei, turbatus sum et non sum locutus. Cogitavi dies antiquos, et annos aeternos in mente habui. Et meditatus sum nocte cum corde meo, et exercitabar, et scopebam spiritum meum. Nunquid in aeternum projiciet Deus, aut non apponet ut complacitior sit adhuc. Aut in finem misericordiam suam abscidet, a generatione in generationem. Aut obliviscetur misereri Deus, aut continebit in ira sua misericordias suas. Et dixi: Nunc coepi, haec mutatio dexterae Excelsi. Memor fui operum Domini, quia memor ero ab initio mirabilium tuorum. Et meditabor in omnibus operibus tuis, et in adinventionibus tuis exercebor. Deus, in sancto via tua, quis Deus magnus sicut Deus noster, tu es Deus qui facis mirabilia. Notam fecisti in populis virtutem tuam, redemisti in brachio tuo populum tuum filios Jacob et Joseph. Viderunt te aquae, Deus, viderunt te aquae et timuerunt, et turbatae sunt abyssi. Multitudo sonitus aquarum; vocem viderunt nubes. Etenim sagittae tuae transierunt, vox tonitrui tui in rota. Illuxerunt coruscationes tuae orbi terrae; commota est et contremuit terra. In mari via tua, et semitae tuae in aquis multis, et vestigia tua non cognoscentur. Deduxisti sicut oves populum tuum, in manu Moysi et Aaron. COMMENTARIUM. In isto psalmo promittit se propheta omnia mirabilia Dei ab initio memoraturum, et causam hujus commemorationis exponit. Ac memorans praeterita bona, de malis praesentibus querelatur: Clamavi, inquit, ad Dominum in die tribulationis. Et expandi manus meas coram eo in noctibus, et non sum deceptus. Modo autem tantas moras facit in subveniendo Dominus, ut dicam: Nunquid in aeternum obliviscetur misereri Deus, aut continebit in ira sua misericordiam suam? Et dixi, Modo coepit mutatio dexterae Excelsi. Et ut ostendam, inquit, quia modo coepit, memor ero ab initio mirabilium ejus, in quibus liberavit populum suum. Quis enim tam magnus Deus quam Deus noster, quem viderunt aquae maris et timuerunt. Turbatae sunt abyssi, dantes viam siccam pedibus filiorum Israel et Joseph. Post haec vocem dederunt nubes: In columna enim nubis vox erat, quando sagittae Dei in Aegyptios transierunt. Vox tonitrui ejus in rota. Moyses rotae comparatur. Rota licet in terra volvatur, tamen dum steterit, magna pars ejus aliena est a terra, et parva pars ejus in terra consistit. Vox ergo Dei in rota est, qui parvis rebus terrenis contentus, totum quod sursum est quaerit, pergit ubi Christus est. Illuxerunt coruscationes ejus orbi terrae, quando in mari viam fecit. Et semitam in aquis multis, quando deduxit velut oves populum suum, in manu Moysi et Aaron. Ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXVII. Intellectus Asaph. Attendite, popule meus, legem meam, inclinate aurem vestram in verba oris mei. Aperiam in parabolis os meum, loquar propositiones ab initio. Quanta audivimus et cognovimus ea, et patres nostri annuntiaverunt nobis. Non sunt occultata a filiis eorum in generatione altera. Narrantes laudes Domini et virtutes ejus, et mirabilia ejus quae fecit. Et suscitavit testimonium in Jacob, et legem posuit in Israel. Quanta mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis, ut cognoscat generatio altera. Filii qui nascentur, et exsurgent, et narrabunt filiis suis. Ut ponant in Deo spem suam, et non obliviscantur operum Dei, et mandata ejus exquirant. Ne fiant sicut patres eorum: generatio prava et exasperans. Generatio quae non direxit cor suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Filii Ephrem intendentes et mittentes arcum, conversi sunt in die belli. Non custodierunt testamentum Dei, et in lege ejus noluerunt ambulare. Et obliti sunt benefactorum ejus, et mirabilium ejus quae ostendit eis. Coram patribus eorum fecit mirabilia in terra Aegypti, in campo Taneos. Interrupit mare et perduxit eos, et statuit aquas quasi in utre. Et deduxit eos in nube diei, et tota nocte in illuminatione ignis. Interrupit petram in eremo, adaquavit eos, velut in abysso multa. Et eduxit aquam de petra, et eduxit tanquam flumina aquas. Et apposuerunt adhuc peccare ei, in iram concitaverunt Excelsum in inaquoso. Et tentaverunt Deum in cordibus suis, ut peterent escas animabus suis. Et male locuti sunt de Deo, dixerunt, Nunquid poterit Deus parare mensam in deserto? Quoniam percussit petram et fluxerunt aquae, et torrentes inundaverunt. Nunquid et panem poterit dare, parare mensam populo suo? Ideo audivit Dominus et distulit, et ignis accensus est Jacob, et ira ascendit in Israel. Quia non crediderunt in Deo, nec speraverunt in salutari ejus. Et mandavit nubibus desuper, et januas coeli aperuit Et pluit illis manna ad manducandum, et panem coeli dedit eis. Panem angelorum manducavit homo, cibaria misit eis in abundantia. Transtulit austrum de coelo, et induxit in virtute sua africum, et pluit super eos sicut pulverem carnes, et sicut arenam maris volatilia pennata. Et ceciderunt in medio castrorum eorum circa tabernacula eorum. Et manducaverunt, et saturati sunt nimis, et desiderium eorum attulit eis, non sunt fraudati a desiderio suo. Adhuc escae eorum erant in ore ipsorum, et ira Dei ascendit super eos. Et occidit pingues eorum, et electos Israel impedivit. In omnibus his peccaverunt adhuc, et non crediderunt in mirabilibus ejus. Et defecerunt in vanitate dies eorum, et anni eorum cum festinatione. Cum occideret eos quaerebant eum, et revertebantur, et diluculo veniebant ad eum. Et rememorati sunt, quia Deus adjutor est eorum, et Deus excelsus redemptor eorum est. Et dilexerunt eum in ore suo, et lingua sua mentiti sunt ei. Cor autem eorum non erat rectum cum eo, nec fideles habiti sunt in testamento ejus. Ipse autem est misericors, et propitius fiet peccatis eorum, et non disperdet eos. Et abundavit ut averteret iram suam, et non accendit omnem iram suam. Et recordatus est, quia caro sunt: spiritus vadens et non rediens. Quotiens exacerbaverunt eum in deserto, in iram concitaverunt eum in inaquoso. Et conversi sunt et tentaverunt Deum, et sanctum Israel exacerbaverunt. Non sunt recordati manus ejus die qua redemit eos de manu tribulantis. Sicut posuit in Aegypto signa sua, et prodigia sua in campo Taneos. Et convertit in sanguinem flumina eorum, et imbres eorum ne biberent. Misit in eos coenomyiam et comedit eos; et ranam, et disperdidit eos. Et dedit aerugini fructus eorum, et labores eorum locustae. Et occidit in grandine vineas eorum et moros eorum in pruina. Et tradidit grandini jumenta eorum, et possessiones eorum igni. Misit in eos iram indignationis suae, indignationem et iram et tribulationem, immissionem per angelos malos. Viam fecit semitae irae suae, non pepercit a morte animabus eorum, et jumenta eorum in morte conclusit. Et percussit omne primogenitum in terra Aegypti, primitias omnis laboris eorum in tabernaculis Cham. Et abstulit sicut oves populum suum, et perduxit eos tanquam gregem in deserto. Et deduxit eos in spe, et non timuerunt, et inimicos eorum operuit mare. Et induxit eos in montem sanctificationis suae, montem quem acquisivit dextera ejus. Et ejecit a facie eorum gentes, et sorte divisit eis terram in funiculo distributionis. Et habitare fecit in tabernaculis eorum tribus Israel. Et tentaverunt et exacerbaverunt Deum excelsum, et testimonia ejus non custodierunt. Et averterunt se, et non servaverunt pactum, quemadmodum patres eorum conversi sunt in arcum pravum. In iram concitaverunt eum in collibus suis, et in sculptilibus suis ad aemulationem eum provocaverunt. Audivit Deus et sprevit, et ad nihilum redegit valde Israel. Et replevit tabernaculum Silo, tabernaculum suum ubi habitavit in hominibus. Et tradidit in captivitatem virtutem eorum et pulchritudinem eorum in manus inimici. Et conclusit in gladio populum suum, et haereditatem suam sprevit. Juvenes eorum comedit ignis, et virgines eorum non sunt lamentatae. Sacerdotes eorum in gladio ceciderunt, et viduae eorum non plorabantur. Et excitatus est tanquam dormiens Dominus, tanquam potens crapulatus a vino. Et percussit inimicos suos in posteriora, opprobrium sempiternum dedit illis. Et repulit tabernaculum Joseph, et tribum Ephrem non elegit. Sed elegit tribum Juda, montem Sion, quem dilexit. Et aedificavit sicut unicornium sanctificium suum in terra quam fundavit in saecula. Et elegit David servum suum, et sustulit eum de gregibus ovium: de post fetantes accepit eum. Pascere Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam. Et pavit eos in innocentia cordis sui, et in intellectibus manuum suarum deduxit eos. COMMENTARIUM. Quod promisit Deo in septuagesimo sexto, hoc in septuagesimo septimo hominibus tradit. Ibi dixit Deo: Memor ero ab initio mirabilium tuorum. Hic dicit populo: Loquar propositiones ab initio, virtutes et mirabilia ejus quae fecit, ut cognoscat generatio altera, ut filii nascentes exsurgant. Ipsi narrent filiis suis, ut non confidant in mundi lucris, non in terrenis cupiditatibus saeculi, sed in Deo solo ponant spem suam, et non obliviscantur opera Dei sui, et mandata ejus exquirant. Ut non fiant sicut patres eorum, genus pravum et peramarum. Sane genus cum dicit, ante considera. Non enim creaturam in damnabilibus Deus, sed voluntatem condemnat. Videns ergo quia genus vituperando quaestionem fecerat, eruens hunc sermonem a Creatoris injuria, exposuit non esse generis vitium, sed voluntatis. Prosecutus enim ait, Genus, inquit, quod non direxerit cor suum. Et quasi interrogatus esset, quomodo non direxerint cor suum, respondit: Quia non custodierunt testamentum Dei, et in lege ejus noluerunt ambulare. Dicendo nolierunt exclusit culpam a genere, et crimen voluntatis ostendit, per quam obliti sunt benefactorum et mirabilium Dei, quando divisit mare ut transirent, et statuit aquas ejus hic inde quasi in utre; quando duxit eos in columna nubis per diem, et in columna ignis pernoctem; quando rupit in deserto petram et adaquavit eos velut in abysso multa, et potati gratias non egerunt, sed apposuerunt peccare. Et ita ut male loquerentur de Deo, ut dicerent: Ecce de petra eduxit aquam, nunquid panem poterit dare? Haec dicebant, quia non credebant Deo suo, nec speraverunt in salutare ejus. Et mandavit nubibus desuper. Et januas coeli aperuit. Januas abusive dictum, sicut de terra: Aperuit, inquit, os suum: Aperiendi causa exegit, et in terra os et in coelis januas nominare, et pluit illis manna ad manducandum: Manna, Latine quod dicimus, quid est hoc, dicit Hebraeus. Cum ergo tanquam semen coriandri pluerent coeli, interrogantes filii Israel nomen dederunt, dum quaerunt. Nam dicentes: Quid est, id est manna, de hoc quod interrogabant verbo, nomen species ipsa suscepit, quod auxesin faciens adjecit. Panem coeli dedit eis, per occasionem mannae panis qui de coelo descendit nominatus est: Panem, inquit, angelorum manducavit homo. Quidquid aeternitatem in potando et in manducando praestat, angelicum est, non habens putentes atque stercoreas digestiones. Habent enim universa vivendi materiam, et sive angeli, seu quaecunque in coelo vivunt, non sibi sine alimento sufficiunt. Ducuntur enim fame et siti, sive laudis Domini. Et esuriunt et sitiunt justitiam ejus, per quam pinguescunt, et aeternum apicem tenent. Sicut e contrario apostatae angeli esuriunt et sitiunt injustitiam, et ex eo opere saginantur. Nam et quod dicit Dominus gaudere angelos in coelo super unum poenitentem, ostendere voluit ad eorum refectionem rediisse per justitiam eum qui per injustitiam ventres daemonum saginabat. Quanta sunt etiam in corporibus, quae sine stercorea digestione reficiunt, ut est nuntius bonus, ut est odor optimus, ut est aspectus mirabilis, ut est gratia majorum, ut est opinio optima, quae dicitur etiam ossa impinguare. Haec ideo diximus, ut ostendamus omnia quae in coelo et quae in terra sunt invisibilia atque visibilia, et mensuras suas habere, quia solus Deus immensus est; et per compaginem suae qualitatis subsistere, quia solus Deus incorporeus est; et per aliam substantiam vivere, quia solus Deus nullius eget. Ipse autem omnibus est necessarius, ipsi nullus. Sed quia nimia gratia pietatis suae facturam suam in omnibus diligit, dignatur per legem, per virtutum judicia, per compunctionem cordis, per magnitudinem operum hominum invitare hominem. Et ideo non solum panes angelorum, sed et avium carnes innumerabilium concupiscentibus tribuit etiam ingratis. Et ne inultum ingratorum crimen posteritas non timeret cum adhuc escae eorum erant in ore eorum, ira Dei venit super eos, quia non crediderunt mirabilibus ejus Defecerunt in vanitate dies eorum, et anni eorum cum festinatione. Verum quia, ut dixi, tu si non malo coactus benefacere non vis: Cum occideret, inquit, eos, quaerebant eum, et convertentes diluculo veniebant ad eum. Tunc recordati sunt quia Deus adjutor et protector eorum est. Sed dicentes, inquit, tu es Deus noster, hoc sola, ait, lingua mentiti sunt ei, cor autem eorum non erat rectum cum eo. Unde et Dominus dicit: Populus, inquit, hic labiis me diligit, cor autem eorum longe est a me (Isai. XXIX). Haec, quare haec? Quia fides non est habita testamento ejus. Sine fide, autem, ut ait Apostolus, impossibile est placere Deo (Hebr. XI). Discutiamus parumper de quo testamento agatur. Audi Apostolum: Hominis, ait, testamentum nemo irritum facit, aut superordinat. Abrahae dictum est: In semine tuo haereditabo omnes gentes: Non, inquit, dixit in seminibus, quasi in multis, sed in semine tuo, quod est Christus (Galat. III). Hoc ergo testamentum quod cum Abraham patre eorum habuit Deus, dum compleret in Filio suo, fides non est habita testamento ejus. Ipse autem est misericors, etiam in cruce positus, propitius fit peccatis eorum, et, cum posset, non disperdidit eos. ita ut rogaret Patrem suum ut et ipse indulgeret eis. Quia recordatus est quod caro sunt, nihil in spiritu sapientes, et spiritus essent euntes, et non revertentes. Ideo saepe Dominus peccatoribus in hoc mundo laetitiam et abundantiam et potentiam usurpatam relinquit, quia scit quae passuri sunt in gehennae incendio, et condolens eis, avertit in hoc saeculo iram suam ab eis. Hoc considerans, quod euntes ibunt in interitum aeterni incendii, et ultra non redeunt. Quotiens, inquit, exacerbaverunt eum in deserto, non recordantes diem qua liberavit eos Dominus de manu tribulantis, et inimicos eorum prius decem plagis percussit, postea etiam in mari mersit, ipsos autem eduxit tanquam pastor oves in deserto, et induxit in montes sanctificationis suae, et ejecit a facie eorum gentes. Et post omnia, quid fe cerunt? Averterunt se, inquit, et non observaverunt pactum sicut patres eorum, ita etiam ut in sculptilibus suis aemularentur eum: Propter hoc, inquit, repulit tabernaculum Silon. Facit locus contra haereticos qui dicunt, pro duorum peccatis filiorum Heli, Deus justus omnem Israel populum tradidit Philistaeis, Spiritus vero sanctus detegens crimen universi populi dicit: Quod averterunt se a Deo, et non observaverint praecepta ejus, sicut et patres eorum: Ideo, inquit, ad nihilum redegit nimis Israel, et ideo repulit tabernaculum Silon, ideo convertit in captivitatem virtutem ipsorum. Et pulchritudinem eorum, id est, arcam testamenti Domini tradidit in manus inimici. Conclusit in gladio populum suum, et haereditatem suam sprevit, ita ut et sacerdotes eorum gladio caderent, juvenes ignis comederet, virgines sine lamento perirent, viduae sine plorantibus interirent. Venimus nunc ad locum, qui nos ab historia ad mysticum et moralem auditum impellat. Excitatus est, inquit, tanquam dormiens Dominus. Quotiescunque ergo captivitas sive carnalis, sive spiritalis venit, sciamus dormire Dominum, et tandiu dormit, quandiu inveniantur idonei, qui ausi sint excitare eum. Hoc namque est quod finxit Dominus noster Jesus Christus in navi dum transfretaret: nimia et incomparabili tempestate navis in qua erat cum discipulis suis, agebatur, ita ut nihil superesset, nisi ut mergerentur in fluctibus. Accedentes discipuli ad dormientem Dominum, clamore eum nimio excitant dicentes: Praeceptor, perimus (Matth. VIII). Ille autem surgens imperavit ventis, et quieverunt undae et tranquillatae sunt. Non ergo ideo dormit Dominus, ut somno teneatur. Semper vigilat, et nunquam dormiet omnino, neque dormitabit. Sed quando ei nos silentium facimus tale, quale qui dicat: Sic vos siletis, sicut solet fieri silentium patrifamilias; ut quiescat ecce quiesco, ecce sileo, ecce dormio, non orationum gemitibus pulsor, non psalmorum vocibus inquietor, nec assiduis deprecationibus excitor, grandi hoc vestro silentio ego dormio, et me dormiente venit super vos aut spiritalis, ut dixi, aut carnalis tempestas, qua compulsi ad regem confugiatis, ut ejus vigiliis liberemini, cujus somno capimini. Denique excitatus precibus sanctorum, audite quid fecerit: Percussit, inquit, omnes inimicos in secreto natium eorum. Tantaque murium copia exstitit, ut nullus eorum esset cujus anus non a muribus roderetur, ita ut, sicut dicit liber primus Regum, exirent prominentes extales eorum. Hoc ergo est quod ait nunc in isto psalmo, excitatum Dominum percussisse inimicos in posteriora. Opprobrium, inquit, sempiternum dedit illis, et repulit tabernaculum Joseph in regno Saulis. Duae istae tribus tenebant imperium, Joseph scilicet et Benjamin. Unde adjecit, tribum Ephrem non elegit, ut subaudiatur ad regnum, sed elegit tribum Juda ad regnum, quod licet in David tunc pactum sit, in Christo completum est. In monte Sion quem elegit, in quo aedificavit sicut unicornis sanctuarium suum, ibi natus, ibi baptizatus, ibi tentatus, ibi in virtutibus manifestatus, ibi passus, ibi mortuus, ibi sepultus, ibi exsurgens a mortuis tertia die, ibi ascendit in coelos. In terram quam fundavit in saecula, id est, in Sion, id est, in Ecclesia sanctorum. Nam ibi elegerat David servum suum, quando eum tulit de gregibus ovium, ut pasceret Jacob et Israel, haereditatem suam, quos pascet usque hodie Dei Filius sine malitia cordis, et in sensu manuum suarum seducet nos. Ideo enim manus suas in cruce levavit, ut in gloria manuum suarum dirigat nos, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXVIII. Psalmus Asaph. Deus, venerunt gentes in haereditatem tuam, polluerunt templum sanctum tuum, posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam. Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae. Effuderunt sanguinem ipsorum tanquam aquam in circuitu Jerusalem, et non erat qui sepeliret. Facti sumus opprobrium vicinis nostris, subsannatio et illusio iis qui in circuitu nostro sunt. Usquequo, Domine, irasceris in finem, accendetur velut ignis zelus tuus. Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt, et in regna quae nomen tuum non invocaverunt. Quia comederunt Jacob, et locum ejus desolaverunt. Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquarum, cito anticipent nos misericordiae tuae, quia pauperes facti sumus nimis. Adjuva nos, Deus salutaris noster, et propter gloriam nominis tui libera nos, et propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum. Ne forte dicant in gentibus: Ubi est Deus eorum? et innotescat in nationibus coram oculis nostris. Ultio sanguinis servorum tuorum qui effusus est, introeat in conspectu tuo gemitus compeditorum. Secundum magnitudinem brachii tui posside filios mortificatorum. Et redde vicinis nostris septuplum in sinu eorum, improperium ipsorum quod exprobraverunt tibi, Domine. Nos autem populus tuus et oves pascuae tuae, confitebimur tibi in saeculum. In generationem et generationem annuntiabimus laudem tuam. COMMENTARIUM. Septuagesimus et octavus psalmus apicem antecessoris sui secutus, lamentum simul Deo cum oratione effundit. Cujus historia praeteritam caedem Philistinorum explanat, prophetiam futuram Nabuchodonosoris commemorat moralis nostri hujus spiritalis praelii. Ut vere dicendum est, plorat venisse gentes in haereditatem Dei. Et liber Regum I, de Salom., et arca testamenti memorat. Et Jeremias de Jerusalem et de templo, si prophetico modo hunc psalmum quaeris explanat. Nos vero qui Jerusalem nostram animam dicimus, si tamen rex pacificus requiescit in ea, haec quando per consensum suum, et propter negligentiam suam, dum non repugnando superatur, ac dum peccando Deo ab ejus offensione discesserit, veniunt ad eam gentes. Ad eam utique quam in haereditate sua possidet Christus, et polluunt templum sanctum ejus, sanctum factum in baptismo corpus ejus. Ponunt Jerusalem, veluti pomorum custodiam. Ita desertam faciunt eam, ut putes illam civitatem magnam in vilem casulam hortulani conversam. Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli. Hoc loco volatilia spiritus immundi nominantur, de quibus dicit Apostolus: Spiritus aeris hujus. Ipsi velut volucres comedunt per luxuriam carnes sanctorum tuorum. Comedunt simul bestiae terrae, si effuderint sanguinem eorum, velut aquam circa ipsam Jerusalem. Et non fuerit qui sepe liat, dum nemo est qui exemplo vitae ab interitu mortis abscondat. Tunc efficimur in derisu omnibus daemoniis, qui ideo vicini nostri et inimici dicuntur, quia nec uno quidem puncto ab inimicitiis juxta nos positi non recedunt. Ad haec rogandus Dominus, ut effundat super eos iram suam. Quia ipsa sunt regna quae nomen ejus non invocant, sed comedunt quotidie Jacob, et locum ejus, quod erat ornatum moribus in eremum convertunt. Eveniunt nobis haec si memor sit Dominus iniquitatum nostrarum, utinam antiquarum et non novarum. Sed quia remedium vulneratis est necessarium, cito nos anticipent misericordiae tuae, Deus. Quia pauperes facti sumus nimis, perdidimus aurum pudicitiae, argentum bonae conscientiae. Nos ipsi praeda hostium facti sumus propter honorem nominis tui, Domine, libera nos, et propitius esto, ne gaudeant increduli, et dicant: Ubi est Deus eorum? Defende sanguinem servorum tuorum, qui effusus est. Sicut enim in ruina hominum habent daemones, ita in reparatione nostra gaudium habent angeli. Spiritus vero nequissimi interitum patiuntur, cum intraverit in conspectu Dei gemitus compeditorum. Si tantum gemitus pro peccatis non potest fieri, nisi intret in conspectu Dei. Et incipit secundum magnitudinem brachii sui possidere Dominus filios mortis, ut qui erant filii mortis incipiant esse et filii vitae. Cum reddiderit inimicis septuplum, quia quod septiformi spiritu in baptismatis tempore promissum est, horum est suggestionibus ab iis qui promiserant denegatum. Satis autem facientes Spiritui sancto quem in consecratione suscepimus, dicamus ei nos: Populus tuus et oves gregis tui, sive pascuae tuae, confitebimur tibi in saecula, et in saeculum saeculi narrabimus laudes tuas, qui regnas cum Patre et Filio, sancte Spiritus, nunc et semper in aeterna saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXIX. In finem pro his qui commutabuntur psalmus pro Assyriis testimonium Asaph. Qui regis Israel intende, qui deducis velut ovem Joseph. Qui sedes super cherubin manifestare coram Ephraim, Benjamin et Manasse. Excita potentiam tuam, et veni, ut salvos facias nos. Deus virtutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus. Domine Deus virtutum, quousque irasceris super orationem servi tui? Cibabis nos pane lacrymarum, et potum dabis nobis in lacrymis in mensura. Posuisti nos in contradictionem vicinis nostris, et inimici nostri subsannaverunt nos. Deus virtutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus. Vineam de Aegypto transtulisti, ejecisti gentes et plantasti eam. Dux itineris fuisti in conspectu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram. Operuit montes umbra ejus, et arbusta ejus cedros Dei. Extendit palmites suos usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus. Ut quid destruxisti maceriam ejus, et vindemiant eam omnes qui praetergrediuntur viam? Exterminavit eam aper de silva, et singularis ferus depastus est eam. Deus virtutum, convertere, respice de coelo, et vide, et visita vineam istam. Et perfice eam quam plantavit dextera tua, et super Filium hominis quem confirmasti tibi. Incensa igni et suffossa ab increpatione vultus tui peribunt. Fiat manus tua super virum dexterae tuae, et super Filium hominis quem confirmasti tibi. Et non discedimus a te, vivificabis nos, et nomen tuum invocabimus. Domine Deus virtutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus. COMMENTARIUM. Adhuc eadem per eadem de exitio et eadem tribulatione populi in isto psalmo cantat. Rogans ut qui regit Israel intendat, excitet potentiam suam, quia nullus dignus invenitur qui eum audeat excitare. Ipse ergo excitet potentiam suam, veniat et salvos nos faciat. Verum quia invisibilis est, et a nullo penitus videri potest, sumat materiam per quam dignetur faciem suam ostendere, quam si ostenderit ille, nos salvi erimus. Veluti si in glaciali periculo positi, ubi vis frigoris minatur interitum, liberantur sine dubio, si ostendatur eis solis aspectus. Quanto magis Dei nobis ostensa facie, in Domino nostro Jesu Christo nos salvi erimus? Si ergo sentimus captivitatem vineae Domini, quam de Aegypto per aquam et Spiritum sanctum transtulit, quam ejectis daemoniis plantavit, qui ita fuit via in conspectu nostro, ut diceret: Ego sum via (Joan. X). Qui ita plantavit radices nostras in fide sua, ut repleret omnem terram corporis nostri. Et esset in nobis vinea vera, cujus membra operuit montes, omnibus sanctis melior. Cujus arbusta praestantiora essent, et altiora cedris Dei, hanc exterminavit in passione aper de silva, populus incredulus, et singularis ferus depastus est eam. Quem prius et in nobis tumultum Christus patitur, quando permittimus rabiem daemonum in corde nostro ingredi, ubi suscepimus Christum. Et ideo cibus nobis non debet esse gaudii, sed panis lacrymarum, et potus in lacrymis, si sentimus quia facti sumus in opprobrium vicinis, et ipsi deriserunt nos. In oratione enim lacrymarum permanentes, Deus virtutum respicit de coelo, et videt, et visitat vineam istam, et dirigit eam quam plantavit in nobis dextera ejus per Filium hominis Jesum, quem confirmavit sibi incenso igne, et suffossa manu, quando Abraham incenso igne, et armata manu gladio, paratus fuit filium suum jugulare coram Domino. Tunc juravit Abrahae quod filium ejus ita confirmaret sibi, ut in ipso haereditaret omnes gentes. Ergo memor esto, Domine, quod jurasti, et repara quod donasti, ut non discedamus a te; non enim discedemus a te, si tu vivificaberis. Nos autem semper nomen tuum invocabimus. Alia enim spes nostra non est, nisi ut convertas nos, dando bona consilia in cordibus nostris, et ostendendo nobis faciem tuam. Cujus nos aspectu salvemur, in Christo Jesu Domino nostro, qui tecum et cum Spiritu sancto vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXX. In finem pro torcularibus, psalmus ipsi Asaph quinta sabbati. Exsultate Deo adjutori nostro, jubilate Deo Jacob. Sumite psalmum et date tympanum, psalterium jucundum cum cithara. Buccinate in neomenia tuba, in insigni die solemnitatis vestrae. Quia praeceptum in Israel est, et judicium Deo Jacob. Testimonium in Joseph posuit illud, cum exiret de terra Aegypti, linguam quam non noverat audivit. Divertit ab oneribus dorsum ejus, manus ejus in cophino servierunt. In tribulatione invocasti me, et liberavi te, et exaudivi te in abscondito tempestatis, probavi te apud aquam contradictionis. Audi, populus meus, et contestabor te; Israel, si audieris me, non erit tibi Deus recens, neque adorabis Deum alienum. Ego enim sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, dilata os tuum et implebo illud. Et non audivit populus meus vocem meam, et Israel non intendit mihi. Et dimisit eos secundum desideria cordis eorum, ibunt in adinventionibus suis. Si populus meus audisset me, Israel si in viis meis ambulasset. Pro nihilo forsitan inimicos eorum humiliassem, et super tribulantes eos misissem manum meam. Inimici Domini mentiti sunt ei, et erit tempus eorum in saecula. Et cibavit illos ex adipe frumenti, et de petra melle saturavit eos. COMMENTARIUM. In septuagesimo nono psalmo vinea reparatur. Et in octogesimo pro torcularibus agitur. Exsultate Deo adjutori nostro, quia surrexit vinea ejus. Jubilate Deo Jacob, reparata est vinea ejus. Surrexit enim quem exterminavit incredulus populus. Ipsum utique exterminavit, qui dixit: Ego sum vitis vera (Joan. XV). Ipsum qui dixit: Exterminaverunt manus meas, et pedes meos (Matth. XXVIII). Ipse vero qui exterminavit populus, apro silvestri est acrior ecce surrexit. Qui ibi plorabatis, hic exsultate: qui ibi tacuistis, hic jubilate: qui ibi anxiati estis, hic in psalmis et hymnis congaudete, et in die insigni, id est, in die redemptionis Domini. Quia ipsa est dies solemnitatis nostrae, in quo praeceptum dare dignatur Dominus ad testimonium Joseph, eo quod visitatione visitaturus esset eos Dominus. Ergo Joseph testimonium de ipso posuit, cum exiret de terra Aegypti, linguam quam non noverat audivit, post quadringentos triginta annos. Audivit vocem Dei per noctem Moysi genus Abrahae, sicut ei promissum fuerat, cum diverteret ab oneribus gravissimis dorsum ejus. Quando manus ejus in cophino serviebant, in luto et latere. Tunc in tribulatione invocasti me, et liberavi te, dicit ad Israel Dominus; exaudivi te in abscondito tempestatis; te exaudivi, et inimicos tuos mersi. Probavi te in aqua contradictionis, in murmure pessimo, in quo et Moyses servus irreprehensibilis visus est offendisse. Audi nunc, populus meus. Et loquar Israel, et testificabor tibi, me quem crucifigis, Ego sum Deus. Et qui Deus? Ipse qui te eduxi de terra Aegypti (Num. XX). Dilata os tuum, et ego adimplebo illud. Quid est quod tantopere jubes, ut dilatet os suum populus criminosus atque incredulus, qui crucifixit Dominum? Dilata, inquit, os tuum, et ego adimplebo illud. O piissimus Salvator, et humani generis evidentissimus reparator. Dilata os tuum, et ego adimplebo illud. Si vultis evadere mortem quam incurristis, bibite sanguinem quem fudistis. Sed quid sequitur? Non audivit populus vocem meam, et Israel non intendit mihi. Et ideo dimisi eos secundum desideria cordis eorum, et abierunt in adinventionibus suis. Ad populum hunc ego veni, ad hunc populum, et antequam venirem prophetas misi. Ad hunc solum populum apostolos antequam paterer destinavi, qui me penitus audire contempsit. Si enim me audisset, aut si in viis meis ambulasset, ad nihilum inimicos eorum humiliassem, et super tribulantes eos misissem manum meam. Sed principes sacerdotum, et Scribae et Pharisaei, qui erant inimici Domini Jesu Christi, ipsi mentiti sunt populo, dicentes: Non est a Deo. Illi autem miseri contra salutem suam illis mentientibus crediderunt. Et eum qui eos liberare venerat negaverunt, erit tamen tempus eorum in aeternum. Cum enim plenitudo gentium introierit, tunc omnis Israel salvus fiet (Rom. XI). tunc cibabuntur et ipsi ex adipe frumenti, et de petra melle saturabuntur credentes, ex quo ceciderunt invidentes. Potens est enim Dominus iterum inserere illos. Nos autem in fide ejus stemus, ut ad nihilum inimicos nostros redigat. Et super tribulantes nos, sive spiritales hostes, sive carnales, mittat manum suam, per Christum Dominum nostrum, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXI. Psalmus Asaph. Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos dijudicat. Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccatorum sumitis? Judicate egeno et pupillo, humilem et pauperem justificate. Eripite pauperem, et egenum de manu peccatoris liberate. Nescierunt, neque intellexerunt, in tenebris ambulant, movebuntur omnia fundamenta terrae. Ego dixi: Dii estis, filii Excelsi omnes. Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus cadetis. Surge, Deus, judica terram: quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus. COMMENTARIUM. Omne quod honorifico nomine generaliter nuncupari potest, hoc speciale Dei est, per naturam incomprehensibilis majestatis ejus, qua est Deus, et dicitur tamen homini, Dedi te Deum Pharaonis (Exod. VII): dicitur et Dominus homo, cum Deus solus sit Dominus: dicitur sanctus homo, cum Deus solus sit sanctus, dicitur bonus homo, cum nemo bonus sit, nisi Deus solus. Et hoc est Deo simile in hominibus, quod ea quae Deus naturaliter possidet, homo per imaginem suscipit, tanto plus simulaturus, quanto fuerit amplius suis moribus ejus similitudinem imitatus. Unde et in praesenti psalmo Deus ipse loquitur his quibus judicandi tribuit potestatem. Ego, inquit, dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes. Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus cadetis. Unus de principibus, id est, diabolus, et Judas traditor, et Saul, et Jeroboam, aut unus ex iis qui principatum tenuerunt. Sic et vos cadetis, quia judicatis iniquitatem. Et facies peccatorum sumitis; non judicatis pupillo et egeno, humilem et pauperem non justificastis; non eripuistis pauperem et egenum, nec de manu peccatorum liberastis. Et licet generaliter dicta sint ista de judicibus et pauperibus, tamen Pharisaeis, una cum principibus sacerdotum prophetia carminis sonat. Nescierunt enim neque intellexerunt, quia dictum est illis: Nisi credideritis non intelligetis. Illi si credidissent, intelligerent suum esse Dominum quem negabant, et diligentem se odio persequebantur iniquo. Esto secundum incredulitatem vestram non erat Dominus, frater tamen erat, Hebraeus ex Hebraeis, et parentes fratres dicebatis apud vos esse. Dicite ergo quae fuerit causa odii: Quare, inquiunt, infirmos curat in sabbatis? Et hoc meretur medicus odium pro salute fratrum incurrere, et pro charitate sua vestra exsecrabilitate vexari. Verum quoniam qui odit fratrem suum in tenebris ambulat (I Joan. II), atque movebuntur omnia fundamenta terrae, cum exsurget Deus, ut judicet terram, recedemus ab odio fratrum. Quia qui odit fratrem suum, nescit quo eat (Ibid.), quia circumdant eum tenebrae. Agamus ergo sollicite de fine psalmi, ut cum surrexerit Dominus judicare terram, et nos in haereditate capiat, in omnibus gentibus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXII. Canticum psalmi Asaph. Deus, quis similis erit tibi? ne taceas, neque compescaris, Deus. Quoniam ecce inimici tui sonuerunt, et qui oderunt te extulerunt caput. Super populum tuum malignaverunt consilium, et cogitaverunt adversus sanctos tuos. Dixerunt, Venite, et disperdamus eos de gente, et non memoretur nomen Israel ultra. Quoniam cogitaverunt unanimiter: simul adversum te testamentum disposuerunt, tabernacula Idumoeorum et Ismaelitae, Moab et Agareni, Gebal et Ammon et Amalec alienigenae cum habitantibus Tyrum. Etenim Assur venit cum illis, facti sunt in adjutorium filiis Lot. Fac illis sicut Madian et Sisarae, sicut Jabin in torrente Cisson. Disperierunt in Endor, facti sunt ut stercus terrae. Pone principes eorum sicut Oreb, et Zeb, et Zebee, et Salmana. Omnes principes eorum qui dixerunt: Haereditate possideamus sanctuarium Dei. Deus meus, pone illos ut rotam, et sicut stipulam ante faciem venti. Sicut ignis qui comburit silvam, sicut flamma comburens montes. Ita persequeris illos in tempestate tua, et in ira tua turbabis eos. Imple facies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine. Erubescant et conturbentur in saeculum saeculi, et confundantur et pereant. Et cognoscant quia nomen tibi Dominus, tu solus Altissimus super omnem terram. COMMENTARIUM. Octogesimus secundus psalmus habet quidem nomina gentium adversus Israelitas dimicantium, contra quas exoratur Altissimus, Deus solus qui est super omnem terram Dominus. Dicit autem contra Hebraeos has gentes insurrexisse, Moab ex Lot, Amalec ex Cham. Hi erant in tabernaculis Idumaeae, et cum his associati sunt Ismaelitae. Hi conabantur tenere sanctuarium Dei captivum. Contra hos ut non sileat neque compescatur Dominus exoratur. Ideo autem in capite habet, Deus quis similis tibi? Et in finem. Tu solus Altissimus super omnem terram. Quoniam in diis suis confidentes adversum nos excitantur, qui te habemus Deum, qui similem non habes. Tu enim solus es Altissimus super omnem terram. Nos autem, quia istae omnes gentes ab apostolis occupatae in Christi haereditate titulatae sunt, si hos factos cives sanctorum per gratiam credimus, et domesticos Dei, non de his dicamus: Inimici tui, Domine, sonuerunt, sed de daemoniis, quorum consiliis totus mundus, et carnaliter concutitur, et spiritaliter fatigatur. Tamen non vinceremur carnaliter ab hostibus visibilibus, si nos invisibiles spiritaliter vinceremus. Nemo enim intrat in domum fortis, et vasa eripit, nisi fortem ligaverit. Fortes ergo spiritales homines sunt, quorum vasa carnes sunt exteriores, homines sunt, cum illis interioribus agent daemonia bellum. Quos cum vicerint et occupaverint vasa eorum, id est, corpora eorum, quae pro armis bellicis tractabant adversus inimicos: his occupatis, illi excitant gentes, quia illos qui contra eos spiritaliter pugnare consueverant, et armis orationum, et purae conscientiae vincere, sciunt se penitus non habere. Da enim unum spiritalem, qui istum psalmum contra centum millia gentes, praesumens de conscientia, proferat, et vides protinus evenire victoriam. Verum quia cum his nobis. adhuc congressio est quos spiritaliter conamur vincere, quia eos nondum vicimus, etiamsi nos vicisse putemus, quia si vicissemus spiritaliter, ut dixi, nequaquam carnaliter vinceremur; agamus ergo ut quia terrenae nobis superantur et occupantur provinciae, spiritales nobis patriae non negentur, ut vel in fine vitae nostrae in bono studio inveniamur, quia cogitant adversum nos, dicentes: Disperdamus eos ex gente, ut non memoretur Deus nomen eorum amplius. Sciunt enim daemones quia si peccamus, sic erimus Deo exsecrabiles, sicut et ipsi sunt. Rogemus Dominum ut sicut ignis comburit silvas, et ut flamma comburit montes, ita persequatur eos in tempestate sua. Quia dicunt, inquit, haereditate possideamus sanctuarium Dei. Sanctuarium Dei est, ubi mysteriorum sunt reposita sacramenta, ibi caro coelestis, ibi sanguis divinus, ibi charismatis virtus, ibi fons perennis est, et lex divina, ibi sunt omnia ista intus in nobis, qui per fidem sanctuaria Dei facti sumus. Ergo excitemus in zelum Dominum, dicentes ei: Domine, quos tuo sanguine redemisti, quos tu sanctuarium dignatus es facere, invaduntur ab his, qui adversum testamentum tuum disposuerunt, Imple facies eorum ignominia, ut confundantur et pereant in aeternum. Dum enim illi perierint qui impediunt cognoscere Dominum, tunc cognoscet omnis gens, quia tu solus es Altissimus super omnem terram, sicut dejectis denique ubique templis et idolis in Ecclesia Dominus regnat super omnem terram corporis nostri, regnat Dominus Jesus Christus, qui est cum Patre et Spiritu sancto, unus Deus et solus Altissimus, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXIII. In finem pro torcularibus filiis Core psalmus. Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum, concupiscit et deficit anima mea in atria Domini. Cor meum et caro mea exsultaverunt in Deum vivum. Etenim passer invenit sibi domum, et turtur nidum ubi reponat pullos suos. Altaria tua, Domine virtutum, Rex meus et Deus meus! Beati qui habitant in domo tua, Domine, in saecula saeculorum laudabunt te. Beatus vir cujus est auxilium abs te, ascensiones in corde suo disposuit, in valle lacrymarum, in loco quem posuit. Etenim benedictionem dabit legislator, ibunt de virtute in virtutem, videbitur Deus deorum in Sion. Domine Deus virtutum, exaudi orationem meam, auribus percipe Deus Jacob. Protector noster aspice, Deus, et respice in faciem Christi tui. Quia melior est dies una in atriis tuis super millia. Elegi abjectus esse in domo Dei mei, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum. Quia misericordiam et veritatem diligit Deus, gratiam et gloriam dabit Dominus. Non privabit bonis eos qui ambulant in innocentia, Domine virtutum, beatus homo qui sperat in te. COMMENTARIUM. Cum in octogesimo secundo psalmo confusi fuerint et perierint, qui, occupare volentes sanctuarium Dei, dabant fastidium castitatis, et legendi, et psallendi pariter, ac de bonis rebus cogitandi impedimenta gignebant, regnante in nobis Domino, nos qui eramus filii Core praevaricatoris, hoc malo patre a terra devorato, Dei filii efficimur. Et qui ante ignem alienum a Deo bibimus, et avaritiae ferre cogitabamus, nunc igne amoris divini succensi dicimus: Quam amabilia, quam dilecta, quamque pulchra tabernacula tua, in quibus habitas, Domine Deus virtutum. Quae sunt ipsa tabernacula, de quibus dicit, Quia concupiscit, et deficit anima mea in atriis ejus, in quibus et cor ejus et cor exsultat novi hujus amatoris; in quibus, inquit, passer Christus invenit sibi domum; inibi et turtur nidum, id est, Ecclesia, ubi congreget pullos suos. Ubi sunt, inquit, altaria tua, Domine virtutum, id est, mysteria tua, Rex meus et Deus meus. Beati qui ad ea pertingunt, quia in aeternum laudabunt te, solatium dulce miseriae. Ibi enim auxilium habentes tuum, ascensiones ponunt in corde suo, non in conviviis ridentium, sed in convalle lacrymarum. Ibi enim benedictionem accipiunt a te, a quo Legem susceperunt, et vident in his Deum deorum in Sion, id est, in Ecclesia tua, in qua, Domine Deus virtutum, exaudies preces, non vitiorum, Deus: ille amet me, illud acquiram, illud habeam, has vitiorum preces dedignatur Dominus virtutum. Et quid amplectitur? Da mihi castitatem, sapientiam, contemptum mundi, patientiam, charitatem, bonam suspicionem in proximo. Si ista virtutum genera sunt, et Deus virtutum est quem oramus, his utique rebus annuit, quibus nos suae faciet naturae consortes. Cum respicit in faciem Christi, et hominem viderit sedentem ad dexteram suam, per quem melior dies una, quia aeterna erit, et noctem non habebit, in laetitia erit credentium, melior erit haec dies una in regno ejus super millia annorum, quae sunt in terra consumpta. Qui haec autem credit, plus eligit abjectus esse in conversatione credentium. Quia domus Dei non cemento constat et calce, sed in homine credente et ejus praecepta servante. Inter nos ergo melius est mihi pro abjecto haberi, quam si pro rege habear in tabernaculis peccatorum, ubi misericordiam et veritatem diligit Dominus, et post misericordiam viderit et veritatem custoditam ab eo, qui eam dedit Dominus. Post haec gratiam et gloriam dabit, ita ut sine successione eas possideat. Non enim privabit bonis eos qui ambulaverint in innocentia. Ad haec dicamus omnes: Domine Deus virtutum, beatus vir qui sperat in te. Vir cum dixeris, non sexum discrevisti, sed mentem. Femina enim virum aget virtutum. Amat rex quae jure vir dicitur, cum vitia quae feminam etiam virum faciunt, animi sui credulitate prostraverit per gratiam Domini nostri Jesu Christi, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXIV. In finem filiis Core. Benedixisti, Domine, terram tuam, avertisti captivitatem Jacob. Remisisti iniquitatem plebis tuae, operuisti omnia peccata eorum. Mitigasti omnem iram tuam, avertisti ab ira indignationis tuae. Converte nos, Deus salutaris noster, et averte iram tuam a nobis. Nunquid in aeternum irasceris nobis, aut extendes iram tuam a generatione in generationem? Deus, tu conversus vivificabis nos, et plebs tua laetabitur in te. Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam, et salutare tuum da nobis. Audiam quid loquatur in me Dominus Deus, quoniam loquetur pacem in plebem suam. Et super sanctos suos, et in eos qui convertuntur ad cor. Verumtamen prope timentes eum salutare ipsius, ut inhabitet gloria in terra nostra. Misericordia et veritas obviaverunt sibi, justitia et pax osculatae sunt. Veritas de terra orta est, et justitia de coelo prospexit. Etenim Dominus dabit benignitatem, et terra nostra dabit fructum suum. Justitia ante eum ambulabit, et ponet in via gressus suos. COMMENTARIUM. Octogesimus quartus psalmus nihilominus Core filiis applicatur. Core filii sunt, quibus pater ignem alienum in altare volens ponere tollitur, et pater Christus per gratiam condonatur. Sicut enim illius ignis libido est contra Deum et contra Moysen, id est, contra Legem vadens; ita hujus ignis, corda credentium in amplexu misericordiae et veritatis excitat, ita ut justitia et pax osculentur se. Quando autem ista gesta sint, si requiris ausculta. Quando benedixit Dominus terram suam adventu suo, tunc avertit captivitatem Jacob. Tunc remisit impietatem plebis suae, mitigavit omnem iram suam, et avertit a nobis iram indignationis suae. Ostendens nobis misericordiam suam, et salutare suum in Christo dans nobis. Audiamus quid loquatur, qui venit et benedixit terram suam: Pacem meam, inquit, do vobis (Joan. XIV). Ecce sic loquitur pacem in plebem suam: primo super sanctos, id est, super apostolos. Post haec super eos qui per apostolos convertuntur ad eum. Prope est enim timentibus Deum salutare ipsius, si inhabitaverit gloria, id est, Spiritus sanctus; in terra nostra, id est, in corporibus nostris, quo habitante, misericordia et veritas occurrunt sibi in nobis charis amplexibus. Justitia vero et pax osculantur se. Quia veritas, quae est Christus, de terra, id est, de Maria, orta est, et ita justo hoc judicio factum est, quod cum fieret docebamur, quod justitia de coelo prospexit. Cum Dominus daret hanc benedictionem Mariae, in qua quasi terra nostra, ex nostra utique materia, daret fructum suum. Suum utique hominem perfectum, ex semine David secundum carnem ante quem justitia ambulavit in Joanne Baptista, ut ita poneret in via gressus suos, ut ipse esset vox Isaiae vaticinatione promissa, qua clamaret in deserto hujus saeculi: Parate vias Domini, rectas facite semitas Dei nostri (Isa. XL). Nam et Zacharias sic dicit Joanni: Tu quidem, puer, propheta Altissimi vocaberis; praeibis enim ante faciem Domini, parare vias ejus (Luc. I). In ipso ergo justitia ante eum ambulavit, ut ipsa justitia per Christum poneret in viam qua iretur ad coelos gressus suos, ut sequamur vestigia ejus qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus, ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXV. Oratio David. Inclina Domine, aurem tuam et exaudi me, quoniam inops et pauper sum ego. Custodi animam meam, quoniam sanctus sum, salvum fac servum tuum, Deus meus, sperantem in te. Miserere mei, Domine, quoniam ad te clamavi tota die; laetifica animam servi tui, quoniam ad te, Domine, animam meam levavi. Quoniam tu, Domine, suavis et mitis, et multae misericordiae omnibus invocantibus te. Auribus percipe, Domine, orationem meam, et intende voci deprecationis meae. In die tribulationis meae clamavi ad te, quia exaudisti me. Non est similis tui in diis, Domine, et non est secundum opera tua. Omnes gentes quascunque fecisti venient et adorabunt coram te, Domine, et glorificabunt nomen tuum. Quoniam magnus es tu, et faciens mirabilia, tu es Deus solus. Deduc me, Domine, in via tua, et ingrediar in veritate tua, laetetur cor meum ut timeat nomen tuum. Confitebor tibi, Domine Deus meus, in toto corde meo, et glorificabo nomen tuum in aeternum. Quia misericordia tua magna est super me, et eruisti animam meam ex inferno inferiori. Deus, iniqui insurrexerunt super me, et synagoga potentium quaesierunt animam meam, et non proposuerunt te in conspectu suo. Et tu, Domine Deus, miserator et misericors, patiens et multae misericordiae et verax. Respice in me, et miserere mei, da imperium tuum puero tuo, et salvum fac filium ancillae tuae. Fac mecum signum in bono, ut videant qui oderunt me, et confundantur; quoniam tu, Domine, adjuvisti et consolatus es me. COMMENTARIUM. Dum in octogesimo secundo aieret: Deus quis similis tibi? Nunc in octogesimo quinto dicit: Non est similis tui in diis, Domine. Quod si interrogaverat quasi ignarus, edocuit. Ibi contra omnes gentes: Hic omnes gentes, inquit, quas fecisti, non venient et bellabunt, ait, sicut ibi dixerat: Sed venient, inquit, et adorabunt coram te, Domine. Unde ista tibi praesumptio? Si inclinaveris, inquit, aurem tuam, et audieris me, et custodieris me, quia sanctus sum, id est, quia sanctificatus sum, et laetificaveris me, quia servus tuus sum, et in die tribulationis meae clamantem me ad te exaudieris, et deduxeris me in via tua, et ambulavero in veritate tua, et liberaveris animam meam ex inferno inferiori, et hos injustos spiritus immundos, qui insurrexerunt in me confuderis, tunc laetabitur cor meum de victoria, et timebit nomen tuum de pugna. In praelio enim hoc unum et solum solatium habui, quod te Dominum meum me timere gloriabar, cum hi qui insurrexerunt in me non proponerent te ante oculos suos. Verum quia misericors et miserator es, et contemptor es, non occides, sicut in illis misericors es, in me verax esto, et da potestatem tuam puero tuo Jesu Christo, et salvum fac filium ancillae tuae Mariae. Illo enim exsurgente a mortuis et ascendente in coelum, nos apostoli et discipuli ejus habebimus signum crucis ejus in bono cum universis qui credimus, ita ut videant in frontibus nostris signum tuum, et confundantur, sive visibiles, sive invisibiles inimici. In ipso enim signo adjuvas, et in ipso consolaris nos, qui regnas in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXVI. Psalmus Cantici filiis Core. Fundamenta ejus in montibus sanctis, diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Jacob. Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei. Memor ero Raab et Babylonis, scientium me. Ecce alienigenae, et Tyrus, et populus Aethiopum, ii fuerunt illic. Nunquid Sion dicet: Homo, et homo natus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus? Dominus narrabit in Scripturis populorum et principum, horum qui fuerunt in ea. Sicut laetantium omnium habitatio est in te. COMMENTARIUM. Omnes pene psalmi qui in filiis Core titulantur, laetitia pleni sunt. Non enim secuti iniquitatem patris, alienum a Deo ignem libidinosum assumunt, sed hoc amantes quod diligit Dominus, de civitate gloriosa loquuntur. Quod tamen principium dederit psalmo octogesimo sexto prophetiae spiritus, requiramus. Fundamenta ejus. Adhuc non dixisti cujus, et dicis jam ejus? Unde apparet Deum tibi ostendisse civitatem, cujus te positio, dum cantares Domino, appellavit; et dans tuae cogitationi responsum, subito exclamasti: Fundamenta illius civitatis quam cogito, cujus portas diligit Dominus super omnia tabernacula Jacob, de qua gloriosa dicta sunt a prophetis; fundamenta ejus in montibus sanctis. Ibi sunt fundamenta civitatis, quos Christus montes excelsos fecit, quorum vertices coelum pulsant, in quibus transfigurantur in splendore, in quibus apparent cum eo Moyses et Elias, in quibus Lex et Prophetia cum Christo concordant, in quibus apertis coelis, clamat Pater de Christo suo: Hic est, in quo mihi bene complacui, ipsum audite (Matth. XVII). In ipsis montibus fundamenta sunt Ecclesiae collocata. Fundamentum autem ibi nemo potest ponere, praeter id quod positum est (I Cor. III). Saxum enim positum est solidum. Et si quis praeter hoc quod positum est posuerit, in arenam posuit. Sed forte dicis, Cum unum fundamentum memoret Apostolus, quomodo hic plura memoras fundamenta? Ad hoc illud respice: si regem dixeris Christum solum, dicitur tibi, Rex regum est; si Dominum, respondebitur tibi, Dominus dominantium est; si sanctum, sanctus sanctorum est. Sic et si solum fundamentum memores, fundamentum fundamentorum negare non poteris. Unde idem Apostolus superaedificari credentes Christo desiderat et exoptat, super fundamentum apostolorum et prophetarum (Eph. II). In hac ergo civitate memorabo Raab, excipientem nuntios, et Babylonem ducentem captivos, gentium scilicet plebes sordidas in fornicatione, sicut Raab, et superbas in virtute, sicut Babylon. Has dico, inquit, in ista civitate venturas, ut sciant te. Ibi enim et alienigenae, ibi Tyrii, ibi etiam populus Aethiopum clamabunt de apostolis, dicentes: Audivimus eos unusquisque linguis nostris loquentes magnalia Dei (Act. II). Ibi cognovimus matrem Sion dicentem, quod homo et homo natus sit in ea, in Sion provincia matrem civium Hebraeorum dicentem: Cognovimus nos gentes, quod homo Adam primus factus sit ex terra in animam viventem, nunc alius homo novissimus Adam natus sit ex virgine, in spiritu vivificante: Primus homo generat filios qui possideant terram, secundus homo generat qui possideant coelos. Ecce homo et homo, hoc vos gentes unde nostis? In Sion, id est, in civitate, cujus fundamenta in montibus sanctis sunt. Ibi nobis dictum est: Dominus hoc narrabit in Scripturis populorum et principum, qui fuerunt in ea, et hoc didicimus quod in habitatione ejus nullus erit tribulans, nullus suspirans, nullus flens, nullus afflictus, sed laetantium erit omnium habitatio in ea. Quorum laetitia, quia verbis exprimi non potuit, comparatione distincta est, ut quanta potest omnium nostrorum, qui in saeculo sumus laetitia in unam summam colligi, tanta in uno ei habitatore fundatur, per eum qui fundavit eam Altissimus, regnans cum Filio, Patre et Spiritu sancto, per aeterna saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXVII. Canticum psalmi filii Core in finem pro Maheleth, ad respondendum intellectus Eman Ezrahitae. Domine Deus salutis meae, in die clamavi et nocte coram te. Intret in conspectu tuo oratio mea, inclina aurem tuam ad precem meam. Quia repleta est malis anima mea, et vita mea inferno appropinquavit. Aestimatus sum cum descendentibus in lacum, factus sum sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber. Sicut vulnerati dormientes in sepulcris, quorum non es memor amplius, et ipsi de manu tua repulsi sunt. Posuerunt me in lacu inferiori, in tenebrosis et in umbra mortis. Super me confirmatus est furor tuus, et omnes fluctus tuos reduxisti super me. Longe fecisti notos meos a me, posuerunt me abominationem sibi. Traditus sum et non egrediebar, oculi mei languerunt prae inopia. Clamavi ad te, Domine, tota die: expandi ad te manus meas. Nunquid mortuis facies mirabilia, aut medici suscitabunt et confitebuntur tibi? Nunquid narrabit aliquis in sepulcro misericordiam tuam, et veritatem tuam in perditione? Nunquid cognoscentur in tenebris mirabilia tua, et justitia tua in terra oblivionis? Et ego ad te, Domine, clamavi, et mane oratio mea praeveniet te. Ut quid, Domine, repellis orationem meam, avertis faciem tuam a me? Pauper sum ego et in laboribus a juventute mea, exaltatus autem, humiliatus sum et conturbatus. In me transierunt irae tuae, et terrores tui conturbaverunt me. Circumdederunt me sicut aqua, tota die circumdederunt me simul. Elongasti a me amicum et proximum, et notos meos a miseria. COMMENTARIUM. In hujus psalmi titulo nominantur quidem filii Core, sed psalmus canticum suum pro Maheleth dirigit, et dat intellectum Eman Ezrahitae. Maheleth, id est, destitutum, vocant Eman inopem. Ergo ad destitutum et pauperem sermo est. Credo ad illum destitutum, quem relinquentes discipuli solum in manibus, fugerunt. Ad quem autem pauperem, nisi ad eum de quo Apostolus memorat: Quia cum dives esset, pauper pro nobis factus est (II Cor. VIII), ita ut oculi ejus infirmati sint prae inopia. Pauper, non habens divitias immortalitatis in passione. Cujus oculi prae ipsa infirmitate in morte clausi sunt. In qua dicit, medici suscitare non possunt, in qua dicit positum se in lacu inferiori, in tenebris et in umbra mortis. Tempore quo posuerunt eum abominationem sibi, quo traditus est a Juda: Tunc, inquit, quando traditus sum et non egrediebar. Calicem non exigebam passionis de manibus ligantium me. Tunc oculi mei infirmati sunt prae inopia. Non enim utebar salute Deitatis, sed patiebar infirmitatem humanitatis assumptae. Audiamus ergo quid ipse homo assumptus loquatur: Fecisti nasci ex Virgine, ut narrantes mirabilia tua, credant homines, et ab incredulitate fugientes, ad vitam attingant. Ambulare fecisti super aequora tumentia siccis pedibus, imperare ventis, caecis lumen reddere, infirmantibus salutem, mortuis vitam quam amiserant revocare. Quid modo ad mortem me ire permittis? Nunquid narrabunt in sepulcris misericordiam tuam, aut in perditione positi agnoscunt veritatem tuam, aut cognoscunt justitiam tuam reducti in terram oblivionis? Haec sunt quae clamavi ad te in oratione mea dum dicerem: Si fieri potest, transeat a me calix passionis. Verum quia non potest transire nisi bibam illum, fiat voluntas tua (Marc. XIV); exalter in cruce, humilier in conspectu judicis, et videar confusus in mortem, et hoc modo sim exaltatus, et humiliatus, et confusus. Verum quia inter mortuos liber sum, mane oratio mea praeveniet te, et videbunt resurgentem, quem viderant tota die expandisse in cruce manus suas. Et post haec in sepulcro positum, a quo longatus est omnis amicus, et omnis proximus pro ipsa miseria passionis. Intrat enim oratio ejus in conspectu Dei. Et inclinavit aurem suam ad pacem ejus, et vita ejus quae in infernum appropinquavit, exsurgat a mortuis. Dum enim mane factum fuerit, statim oratio ejus praeveniet, promissionem resurrectionis perficiens, ut non solum se viventem exhibeat, sed et in coelos ascendentem ostendat. Cui gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXVIII. Intellectus Ethan Ezrahitae. Misericordias Domini in aeternum cantabo. In generationem et generationem, annuntiabo veritatem tuam in ore meo. Quoniam dixisti: In aeternum misericordia aedificabitur in coelis, praeparabitur veritas tua in eis. Disposui testamentum electis meis, juravi David servo meo, usque in aeternum praeparabo semen tuum. Et aedificabo in generationem et generationem sedem tuam. Confitebuntur coeli mirabilia tua, Domine, etenim veritatem tuam in Ecclesia sanctorum. Quoniam quis in nubibus aequabitur Domino, similis erit Domino in filiis Dei. Deus qui glorificatur in consilio sanctorum, magnus et terribilis super omnes qui in circuitu ejus sunt. Domine Deus virtutum, quis similis tibi? potens es, Domine, et veritas tua in circuitu tuo. Tu dominaris potestati maris, motum autem fluctuum ejus tu mitigas. Tu humiliasti sicut vulneratum superbum, in brachio virtutis tuae dispersisti inimicos tuos. Tui sunt coeli, et tua est terra, orbem terrae et plenitudinem ejus tu fundasti, aquilonem et mare tu creasti. Thabor et Hermon in nomine tuo exsultabunt, tuum brachium cum potentia. Firmetur manus tua et exaltetur dextera tua, justitia et judicium praeparatio sedis tuae. Misericordia et veritas praecedent faciem tuam, beatus populus qui scit jubilationem. Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in justitia tua exsultabunt tota die, et in nomine tuo exaltabuntur. Quoniam gloria virtutis eorum tu es, et in beneplacito tuo exaltabitur cornu nostrum. Quia Domini est assumptio nostra, et sancti Israel regis nostri. Tunc locutus es in visione sanctis tuis, et dixisti, Posui adjutorium in potente, et exaltavi electum de plebe mea. Inveni David servum meum, oleo sancto meo unxi eum. Manus enim mea auxiliabitur ei, et brachium meum confortabit eum. Nihil proficiet inimicus in eo, et filius iniquitatis non apponet nocere ei. Et concidam a facie ipsius inimicos ejus, et odientes eum in fugam convertam. Et veritas mea et misericordia mea cum ipso, et in nomine meo exaltabitur cornu ejus. Et ponam in mari manum ejus, et in fluminibus dexteram ejus. Ipse invocabit me: Pater meus es tu, Deus meus et susceptor salutis meae. Et ego primogenitum ponam illum, excelsum prae regibus terrae. In aeternum servabo illi misericordiam meam, et testamentum meum fidele ipsi. Et ponam in saeculum saeculi semen ejus, et thronum ejus sicut dies coeli. Si autem dereliquerint filii ejus testamentum meum, et in judiciis meis non ambulaverint; si justitias meas profanaverint, et mandata mea non custodierint; visitabo in virga iniquitates eorum, in verberibus peccata eorum. Misericordiam autem meam non dispergam ab eo, neque nocebo in veritate mea. Neque profanabo testamentum meum, et quae procedunt de labiis meis non faciam irrita. Semel juravi in sancto meo, si David mentiar, semen ejus in aeternum manebit. Et thronus ejus sicut sol in conspectu meo, et sicut luna perfecta in aeternum, et testis in coelo fidelis. Tu vero repulisti et despexisti, distulisti Christum tuum. Avertisti testamentum servi tui, profanasti in terra sanctuarium ejus. Destruxisti omnes sepes ejus, posuisti testamentum ejus formidinem. Diripuerunt eum omnes transeuntes viam, factus est opprobrium vicinis suis. Exaltasti dexteram deprimentium eum, laetificasti omnes inimicos ejus. Avertisti adjutorium gladii ejus, et non es auxiliatus ei in bello. Destruxisti eum ab emundatione, et sedem ejus in terra collisisti. Minorasti dies temporis ejus, perfudisti eum confusione. Usquequo, Domine, avertis in finem, exardescet velut ignis ira tua? Memorare quae mea substantia: nunquid enim vane constituisti filios hominum? Quis est homo qui vivet, et non videbit mortem, eruet animam suam de manu inferni? Ubi sunt misericordiae tuae antiquae, Domine, sicut jurasti David in veritate tua? Memor esto, Domine, opprobrii servorum tuorum, quod continui in sinu meo multarum gentium. Quod exprobraverunt inimici tui, Domine, quod exprobraverunt commutationem Christi tui. Benedictus Dominus in aeternum; fiat, fiat. COMMENTARIUM. De tempore illo, quo numeratus est populus, hujus psalmi historia declaratur. Mysterium vero psalmi ad Domini nostri passionem extenditur. Dicamus ergo prius historicum sensum, et de hoc ad sensum mysticum convertamur. Ethan Hebraei humiliatum vocant. Humiliatur ergo rex David per diminutionem populi. Totum de misericordiis Domini excitat carmen. Se misericordias dicit Domini aeternas cantare, Deum dicit dixisse, in aeternum misericordiam aedificare: coelos dicit misericordias confiteri Domini, dicit sibi servo suo jurasse, et hanc veritatem in coelis praeparasse, quando disposuit testamentum electis, tunc jurasse David servo suo. Quid autem jurasset, inferius pandit. Quod si etiam filii ejus, inquit, reliquerint legem meam, visitabo in virga et in verberibus peccata eorum, misericordiam vero meam non tollam ab eis, neque nocebo veritatem meam. Et adjecit: Semel juravi in sancto meo, si David mentiar. Tu autem, Domine, repulisti, et expulisti, et distulisti Christum tuum, id est, David regem. Quia per occasionem unius facti ejus, totus populus moritur. Et ideo ait: Nunquid in vanum constituisti filios hominum? Quis est homo qui vivit, et non videbit mortem? Aut quis eruit animam suam de manu inferi? Ubi sunt misericordiae tuae antiquae, Domine, sicut jurasti David in veritate tua? Sufficiat nobis historicus sermo, ascendamus ad mysticum. In Christo enim misericordia aeterna aedificata est, non manu facta aedificatio, sed Spiritu sancto composita. Cujus veritas est ita in coelis praeparata, ut disposito testamento legis suae jurasset David servo suo, quod de fructu ventris ejus poneret super sedem suam, cui nullus similis esset inter filios Dei, ut est magnus et metuendus super omnes qui in circuitu ejus sunt. Omnes enim servi ejus sunt. Signum autem dedit seipsum esse Dominus Jesus Christus, cum in navi positus, ipse dominatus est super potestatem maris, et motum fluctuum ejus ipse mitigavit, et humiliavit sicut vulneratum superbum ipsum diabolum, et in virtute brachii sui dispersit omnes daemones. Tunc suos ostendit coelos, cum caecis lumen coelorum daret. Suam ostendit terram, cum sepultos juberet eam mortuos reddere. Se quoque aquilonem creasse ostendit, cum ejus flatibus imperaret. Thabor et Hermon in ejus nomine exsultaverunt, cum viderent habitatores horum montium Hierosolymis vicinorum, infirmos suos salvari, ab eo paralyticos curari, leprosos mundari, mortuos suscitari. Ipsi montes, id est Thabor et Hermon, in Jesu nomine exsultabunt, dicentes ei: Tuum brachium, et tua potentia, quia firmatur manus tua, et exaltetur dextera tua super omnem aegrotantium sanitatem. Nos exsultamus, non solum te ista faciente, sed et discipulos tuos videmus, Domine, in lumine vultus tui ambulantes, quoniam gloria et virtus eorum tu es. Tua est enim, Deus, assumptio hominis, quod locutum te ac dixisse per os sanctorum sacra testatur Scriptura, electuri electum de plebe Dei, in quo glorietur gloria manus tuae, qui tibi Deo diceret in veritate: Pater meus es tu. De quo et tu diceres: Ego primogenitum ponam eum, ut nomine ejus omne genu flectatur coelestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur quia Dominus Jesus in gloria est Dei Patris (Philip. II), qui posuit in saeculum saeculi sedem ejus, cui testamentum suum in aeternum fideliter servat, cujus dies sicut dies coeli sunt repromittit. Hic tamen pro peccatis nostris ab inimicis suis tentus, profanata est in terra sanctitas ejus. Non permittit, nec in uno discipulo adjutorium gladii ejus, sed clamat ei: Reconde gladium tuum in theca sua (Joan. XVIII). Et cum posset ei exhibere plusquam duodecim legiones angelorum, noluit auxiliari ei in hoc bello, sed minoravit dies temporis ejus, et perfudit eum tanta confusione, ut cum impiis deputatus, in medio homicidarum crucis compelleretur subire patibulum. Non est hoc irascentis Dei, sed miserentis. Quid tamen dicit quia patitur? quousque accenditur velut ignis ira tua? Memorare, Domine, quia ex Virgine me genuisti, et memor esto quae sit mea substantia. Quia cum omnes homines moriantur in peccatis suis, ita ut nullus sit qui vivat, et non videat mortem, et pene nullus sit, qui eruat animam suam de manu inferi (conclusa sunt enim omnia in incredulitate, ut omnibus miserearis, Rom. XI), veniant misericordiae tuae promissae, Domine, et memor esto apostolos, quos continui in sinu meo, lucratores multarum gentium, quos exprobraverunt inimici tui, Domine, quos exprobraverunt ad commutationem Christi tui, alium Christum exspectantes, istum qui passus est denegantes. Nos autem qui scimus jubilationem, in lumine vultus ejus ambulemus. Et quem flevimus patientem gaudeamus a mortuis resurgentem, et adorantes eum, dicamus ei: Benedictus es, Domine, in aeternum: fiat, fiat. Orantes ut in fine nostro confessio nobis ista proficiat, per ipsum Dominum nostrum Jesum Christum, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS LXXXIX. Oratio Moysi hominis Dei. Domine, refugium tu factus es nobis a generatione in generationem. Priusquam montes fierent, aut formaretur terra, et orbis; a saeculo et in saeculum tu es Deus. Ne avertas hominem in humilitatem, et dixisti: Convertimini, filii hominum. Quoniam mille anni ante oculos tuos tanquam dies hesterna quae praeteriit. Et custodia in nocte, quae pro nihilo habentur eorum anni erunt. Mane sicut herba transeat, mane floreat et transeat, vespere decidat, induret et arescat. Quia defecimus in ira tua, et in furore tuo turbati sumus. Posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo, saeculum nostrum in illuminatione vultus tui. Quoniam omnes dies nostri defecerunt, et in ira tua defecimus. Anni nostri sicut arena meditabuntur, dies annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni. Si autem in potentatibus octoginta anni, et amplius eorum labor et dolor. Quoniam supervenit mansuetudo et corripiemur. Quis novit potestatem irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare? Dexteram tuam sic notam fac, et eruditos corde in sapientia. Convertere, Domine, usquequo, et deprecabilis esto super servos tuos. Repleti sumus mane misericordia tua, exsultavimus, et delectati sumus in omnibus diebus nostris. Laetati sumus pro diebus quibus nos humiliasti, annis quibus vidimus mala. Respice in servos tuos, et in opera tua, et dirige filios eorum. Et sit splendor Domini Dei nostri super nos, et opera manuum nostrarum dirige super nos, et opus manuum nostrarum dirige. COMMENTARIUM. Octogesimus nonus psalmus canit Dominum nostrum, qui refugium factus est nobis in Christo Jesu. Hunc esse qui fecit montes, et firmavit terram et orbem, a saeculo et in saeculum, antequam ista fierent, jam tunc regnasse. Interroges David, et dicas ei: Unde hoc nosti, quia Deus tuus antequam fieret terra, jam Deus erat et regnabat? Respondebit tibi: Moyses ille magnus propheta, qui locutus est cum Deo facie ad faciem, quasi loquatur cum amico suo: ipse ex ore Dei didicit, et ipse nos docuit. Haec quare egimus? Quia legimus in titulo: Oratio hominis Dei. Quae ergo ab ipso didicerat, ipsius ei nomini consecravit. Qua autem causa in mysticum vadit? Quia praevidit anathemabiles esse haereses, dicturas Filium Dei, qui refugium factus est nobis in Christo, non fuisse priusquam mundus fieret, et firmaretur terrae orbis. Contra hos ait: A saeculo et in saeculum tu es Deus. Non avertas hominem in humilitatem, hoc est, in humilitate positum hominem non condemnes, quia dixisti: Convertimini, filii hominum, hoc est, dixisti te superbis resistere, humilibus gratiam condonare. Ne averseris hominem in humilitate positum, qui quasi herba oritur, et quasi flos, quod mane ortum, vespere arescit. Cum apud te mille anni sic sint sicut una dies, aut sicut custodia in nocte. Custodia in nocte quarta pars noctis est, quam sibi pastores dividunt, ut ternis horis aliis custodientibus, aliis quiescentibus transeatur. Quod autem memorat quia defecimus in ira tua, hoc memorat, quod antecessor in psalmo cecinerat. Post populi numerum in ira tua defecimus, quia posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo, et saeculum nostrum in lumine vultus tui. Contra herbam et araneam, et contra flos feni, Domine, qui semper misertus es hominibus, quid moveris? Tibi anni mille sic videntur, sicut nobis nocturna vigilia. Nostri autem anni, qui sicut arena meditantur, vix ut multum octoginta anni sunt et plus est in eis nobis labor et dolor. Quid tanta mansuetudo venit super miseros? Quid tam graviter corripimur? Quis non potestatem irae tuae? Nunquid sciebam te irasci, si ego populum numerarem? Sufficeret, quia impeditum corde fecisti sapere. Convertere, Domine, aliquantulum, et esto deprecabilis super servos tuos. Quotiescunque transierunt a nobis tenebrae peccatorum per correptionem, quasi in mare positis misericordiam praebuisti, per quam exsultavimus et delectati sumus in omnibus diebus quibus nos humiliasti, et in annis quibus vidimus mala. Sic fac et modo, quia jam dexteram tuam notam fecisti, et erudisti nos, et fecisti sapere quod desipuimus. Noli delectari in mortem nostram, qui dixisti peccantibus: Convertimini, filii hominum, quia non delectaris in perditione vivorum. Respice, obsecro, in servos tuos et in opera manuum tuarum, quia, sicut scriptum est, opera manuum tuarum nos omnes, quia patres indignatione tua correpti defecerunt. Dirigantur filii eorum per adventum Domini nostri Jesu Christi Filii tui, ut sit splendor Domini Dei nostri super nos, per quem opera manuum nostrarum. Per ipsum enim directus est omnis tenor disciplinae, emendata lex, correcta perversitas, aequitas adimpleta, ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XC. Laus cantici ipsi David. Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione Dei coeli commorabitur. Dicet Domino: Susceptor meus es tu, et refugium meum; Deus meus, sperabo in eum. Quoniam ipse liberavit me de laqueo venantium, et a verbo aspero. Scapulis suis obumbrabit tibi, et sub pennis ejus sperabis. Scuto circumdabit te veritas ejus, non timebis a timore nocturno. A sagitta volante in die, a negotio perambulante in tenebris, ab incursu et daemonio meridiano. Cadent a latere tuo mille, et decem millia a dextris tuis, ad te autem non appropinquabit. Verumtamen oculis considerabis, et retributionem peccatorum videbis. Quoniam tu es, Domine, spes mea, altissimum posuisti refugium tuum. Non accedet ad te malum, et flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo. Quoniam angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis. In manibus portabunt te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum. Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem. Quoniam in me speravit liberabo eum, protegam eum quoniam cognovit nomen meum. Clamabit ad me, et ego exaudiam eum, cum ipso sum in tribulatione, eripiam eum et glorificabo eum. Longitudine dierum replebo eum, et ostendam illi salutare meum. COMMENTARIUM. Multi putant libertatem arbitrii eousque sibi posse sufficere, ut sese per ipsam libertatem ab hostibus invisibilibus eruere posse confidant. Libertatem autem arbitrii, et negare periculum est, et nudare peccatum. Si enim negaveris, omnibus frena laxasti; si nudaveris, decepisti. Nam negas si dixeris: Deus si vult, bonus sum; si non vult, bonus non sum; cum constet Deum velle omnes homines salvos fieri, et unusquisque suo sit iniquus arbitrio. Nudas autem, cum tantum ipsi arbitrio dederis, ut eum rebus divini adjutorii denudaris. Nam qui habitat in adjutorium Altissimi, et qui in protectione Dei coeli commoratur, et dicit Domino: Susceptor meus es tu, et refugium meum, quia dicit: Sperabo in eum, quia ipse liberabit me de laqueo daemonum, et a verbo aspero suggestionum eorum. Si ita dixeris, si ita credideris, tum demum in scapulis suis obumbrabit te, et sub pennis ejus sperabis. Pennae Dei angeli ejus sunt quorum custodiae mancipamur. Scuto circumdabit te veritas ejus. Scuto corporis, sanguinis, chrismatis, quo scuto et defendimur et coronamur. Sic enim psalmus alius asserit quod scuto bonae voluntatis coronet nos. Hoc etiam in isto psalmo, ut non timeamus a timore nocturno. Libidinosae scilicet voluptatis, cujus sagitta volat per diem. Quod enim in aspectu luminis concupiscitur, hujus negotium in tenebris perpetratur, aut in ruina, aut in daemonio meridiano perficitur. Sed si habitaveris in adjutorio Altissimi, cadent a latere tuo mille, et decem millia a dextris tuis. Sinistrum in eo, qui sub auxilio Dei agit, non nominatur, sed latus tantum exponitur contra quod mille insurgunt, a dextris autem decem millia. Latus hoc sinistrum quod noluit nominare, liberum arbitrium est, contra quod minor pugna laxatur; in dextera autem Dei auxilium est. Et ideo prius nominavit latus, quia in arbitrio est, ut credas prius, ut dum credideris, gratiam consequaris. Invenies tam multiplicem virtutum cuneum auxiliorum in dextera. Ipsa armat trophaeo crucis frontem, ipsa loricam mysteriorum assumit, ipsa suscipit salutis remedia, ipsa loquentis exprimit signa. Nam et quod memorat sapientia Dei, quod vias quae a dextris sunt novit Dominus, perversae autem sunt a sinistris, hoc ostendere fortasse voluit, quod quando vincimus, partis dexterae virtutibus tradimus: quando autem vincimur, sinistrae partis infirmitatibus applicamus. Auxilium non vincitur Dei, sed nostri libertas arbitrii superatur. Qui si propensiores fuerimus in dextera, angelis suis mandat de nobis ut custodiant nos in omnibus viis nostris: ita ut si super aspidem et basiliscum ambulemus, id est, super diabolum et regnum ejus, conculcare possimus et leonem et draconem. Haec enim dicit Dominus, quoniam in me speravit, liberabo eum; protegam eum, quoniam cognovit nomen meum. Invocavit me, ego exaudiam eum. Cum ipso sum in tribulatione, eripiam eum, et glorificabo eum. Longitudine dierum adimplebo eum, et ostendam illi salutare meum, ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCI. Psalmus cantici in die sabbati. Bonum est confiteri Domino, et psallere nomini tuo, Altissime. Ad annuntiandum mane misericordiam tuam et veritatem tuam per noctem. In decachordo psalterio, cum cantico in cithara. Quia delectasti me in factura tua, et in operibus manuum tuarum meditabor. Quoniam magnificata sunt opera tua, Domine, nimis profundae factae sunt cogitationes tuae. Vir insipiens non cognoscet, et stultus non intelliget haec. Cum exorti fuerint peccatores sicut fenum, et apparuerint omnes qui operantur iniquitatem. Ut intereant in saeculum saeculi, tu autem Altissimus in aeternum, Domine. Quoniam ecce inimici tui, Domine, quoniam ecce inimici tui peribunt, et dispergentur omnes qui operantur iniquitatem. Et exaltabitur sicut unicornis cornu meum, et senectus mea in misericordia uberi. Et despexit oculus meus inimicos tuos, et ab insurgentibus in me malignantibus audiet auris mea. Justus ut palma florebit, sicut cedrus Libani multiplicabitur. Plantati in domo Domini, in atriis domus Dei nostri florebunt. Adhuc multiplicabuntur in senecta uberi, et bene patientes erunt, ut annuntient. Quoniam rectus Dominus Deus noster, et non est iniquitas in eo. COMMENTARIUM. Die sabbato inimici Domini pereunt, ut die dominica amici Domini gratulentur. Sabbato enim jacet Dominus in sepulcro mortuus, et die dominica adoratur inter angelos vivus. In hac re nimis profundae factae sunt cogitationes ejus, quas vir insipiens non cognoscit, et stultus non intelligit ea. Nobis autem bonum est, si confiteamur peccata nostra quotidie, et psallamus nomini ejus altissimo, si annuntiemus mane, a tenebris peccatorum exuti, misericordiam ejus, et dum venerit nobis nox quaestionum, nequaquam ad libitum, quae nescimus, usurpando loquamur. De Deo enim loqui etiam vera quia periculosum est, timeamus. Ea ergo quae lucida sunt in Scripturis sanctis, praejudicium ab obscuris locis pati non debent, utpote proferamus aliquid breviter, ex quo universa noscantur. Habes in lucido positum non esse personarum acceptionem apud Deum, hoc Petrus, hoc Paulus, hoc omnes evangelistae testantur. Quod si non dicerent, tam lucida definitio est, ut illis eam tacentibus crederemus. Quid nunc? Contra hanc in obscuro nascitur quaestio: Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Et cui vult miseretur, et quem vult indurat (Rom. IX), et multa similia. In his positus in nocte devenisti. Non potes luci diei noctis hujus caliginem tradere, et diei mei medio vim tenebrarum inferre. Si est tibi sermo, annuntia veritatem in nocte, sin alias, sit digitus tuus super os tuum. Si enim mille tales quaestiones invenias, nunquam probabis Dominum per electionem personae unum velle, recusare alium. Aliud est, si doceas Esau bonum fuisse in operibus suis, et inique odio habitum. Aut Jacob malorum operum reum injuste delectum. Sed rumpamus moras alieni operis, et in decem chordarum psalterio delectet nos Dominus in factura sua et in operibus manuum ejus, quas expandit in cruce, in his, inquam, operibus exsultemus. Ibi enim magnificata sunt opera ejus, quae vir insipiens non cognovit. Populus incredulus Judaeorum, qui sicut fenum exorti, paraverunt operantes iniquitatem, ut intereant in saeculum saeculi. Atque Domino in aeternum manente, ii peribunt et dispergentur super universam faciem terrae, omnes Judaei operantes iniquitatem. Christus autem ut palma floret, plantatus in domum suam, in atriis domus Dei nostri florebit, et multiplicabitur in senecta uberi. Hic senectam non ipsius, sed saeculi senectam commemorat, quia saecula finiuntur, et senectute deficiunt. Dominus autem in aeternum permanet. Nec hoc accipias ingrate, quod palmae florenti comparaverit eum, quia comparatus minus est ab eo cui comparatur. Non palma florens ipse est, et comparatio Christi divinitatis comparatur ipsi palmae semper florenti, qui ad dexteram Patris sedens, victoribus ramos suos porrigit, de floribus suis coronam tribuens, et de fructibus perpetua refectione saginam impertiens. Ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCII. Laus cantici David in die ante sabbatum, quando fundata est terra. Dominus regnavit, decorem indutus est, indutus est Dominus fortitudinem et praecinxit se. Etenim firmavit orbem terrae, qui non commovebitur. Parata sedes tua ex tunc, a saeculo tu es. Elevaverunt flumina, Domine, elevaverunt flumina vocem suam; elevaverunt flumina fluctus suos, a vocibus aquarum multarum. Mirabiles elationes maris, mirabilis in altis Dominus. Testimonia tua credibilia facta sunt nimis: domum tuam decet sanctitudo, Domine, in longitudine dierum. COMMENTARIUM. Dominus regnavit, id est, regnum assumpsit in cruce. Decorem induit in resurrectione. Induit enim infirmitatem in virtute, et praecinxit se aeternitatem, et firmam fecit terram in resurrectione sua. Et paratam sedem habens, ascendit in coelum sedens ad dexteram Patris. Hunc praeconata sunt flumina Scripturarum sanctarum, super hunc elevaverunt voces suas, a vocibus aquarum multarum, id est, gentium potentius clamantes. Omnes enim scripturae gentium voces habent, virtutes habent; istae scripturae regibus imperant, illi deserviunt. Ergo cum elevarent flumina voces suas, mirabilis factus est Christus elationi maris, id est, mundi hujus regibus et sublimibus, nec his tantum, sed et mirabilis in excelsis. Dominus coelos ascendens, tunc testimonia Dei credibilia facta sunt nimis. Dedit enim potestatem, ut in nomine ejus sanitates generi humano operarentur. Qui cum Dei Filium praedicabant, et iis ista signa facientibus, testimonia ejus facta sunt nimis credibilia, et domum ejus quam Pharisaei dicebant non posse suscipere sancta praecepta, leges veteris Testamenti suscepit. Et decent ea sancta sanctorum, ut ibi habitent in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCIII. Psalmus David quarta sabbati. Deus ultionum Dominus, Deus ultionum libere egit. Exaltare qui judicas terram, redde retributionem superbis. Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur? effabuntur et loquentur iniquitatem, loquentur omnes qui operantur injustitiam? Populum tuum, Domine, humiliaverunt, et haereditatem tuam vexaverunt. Viduam et advenam interfecerunt, et pupillos occiderunt. Et dixerunt: Non videbit Dominus, nec intelliget Deus Jacob. Intelligite, insipientes in populo, et stulti, aliquando sapite. Qui plantavit aurem non audiet, aut qui finxit oculum, non considerat? Qui corripit gentes non arguet, qui docet hominem scientiam? Dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt. Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum. Ut mitiges ei a diebus malis, donec fodiatur peccatori fovea. Quia non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet. Quoadusque justitia convertatur in judicium, et qui juxta illam omnes qui recto sunt corde. Quis consurget mihi adversus malignantes? aut quis stabit mecum adversus operantes iniquitatem? Nisi quia Dominus adjuvit me, paulo minus habitasset in inferno anima mea. Si dicebam: Motus est pes meus, misericordia tua adjuvabat me. Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, consolationes tuae laetificaverunt animam meam. Nunquid adhaeret tibi sedes iniquitatis qui fingis laborem in praecepto? Captabant in animam justi, et sanguinem innocentem condemnabunt. Et factus est mihi Dominus in refugium, et Deus meus in adjutorium spei meae. Et reddet illis iniquitatem ipsorum, et in malitia eorum disperdet eos, disperdet illos Dominus Deus noster. COMMENTARIUM. Deus vindex esse populi sui judicibus canit, quibus leve videtur personas peccantium sumere, in judicio orphanis et egenis, ab iis autem qui exaltant Dominum in cordibus suis, et judicant terram in corporibus suis, ii reddunt retributionem superbis. Applicare possumus testimonium Apostoli, quo ait: Si nos ipsos judicaremus, non utique judicaremur (I Cor. XI). Judicamus autem nos ipsos, quando finem vitiis ponimus, et principium virtutibus collocamus. Quod si non faciemus, populum Dei, id est, virtutem humiliamus, et haereditatem ejus quae nobis promittitur, spernimus, viduam et advenam occidentes. Vidua est anima quae non habet virum, verbum aut intellectum prudentiae. Haec si aut verbo tuo aut exemplo decipias, quam liberare debueras, viduam interficis. Advena est, qui civis esse sanctorum non novit. Huic si te amatorem mundi ostendas, tollis ei fidem futurae civitatis, et quasi interfeceris eum spiritaliter, a praesenti psalmo argueris. Sic etiam orphani occiduntur. Orphani sunt, qui Deum se posse patrem habere sancte vivendo non credunt. Hic tu sapis, et nosti filios Dei fieri posse credentes, si exemplum contrarium praebeas, quos se filios Dei fieri contemnant, orphanos occidisti. Nam si de his orphanis et advenis et viduis agit, ergo qui conjuges, aut cives, aut habentes patrem et matrem filios occiderit, criminis reatum evadit. Aut si taceret psalmographus, quis unquam de hoc facto non argueret criminosos? Verum quia haec agentes nos ipsi qui putamus nos sapere, sic nobis videtur, quod has minutias ruinarum quae per nos fiunt non requirat Dominus et non intelligat ista quae non intelligere nolumus, clamatur nobis: Intelligite, qui insipientes estis, id est, vos qui desipuistis in populo positi, dum unus alterius sectamini exempla ad contemptum Domini: et, stulti, aliquando sapite. Quibus imperatur et dicitur sapite, ostenduntur suo arbitrio non sapere. Dicunt enim: Modo Deo hinc erit curae, ut audiat singula verba nostra, et videat singula quaeque facta nostra. Ad haec respondetur eis: Ergo qui auditum dedit tibi, ipse non audit; qui tibi visum tribuit, ipse non respicit; qui tibi scientiae saporem infudit, ipse non sapit. Ille totus sapientia est, et videt cogitationes hominum, qui sibi sapere videntur, quoniam ipsae cogitationes eorum vanae sunt. Beatus homo est quem hoc ipsum erudiret Dominus non eligendo negligentem, sed legem suam docendo credentem. Hic mitigabitur in diebus malis, quando daemones parant peccantibus foveas, tunc non repellet Dominus plebem suam, id est, de suo auxilio praesumentem, et haereditatem suam non derelinquet, sed proteget a tentationibus eos, dans eis tolerantiam per promissam haereditatem vitae aeternae. Et facit eos exspectare retributionem, quoadusque justitiam convertat in judicio, et qui tenent eam, id est, ipsam justitiam, omnes qui recto sunt corde. Verum quia maligna consilia mentibus ministrantes insistunt, contra quos animo satis est arguit pugnandum, qui novit per singulas quasque suggestiones acriter dimicandum, clamat: Quis exsurget mecum pugnans adversum operantes iniquitatem? Quaeso te, agonista fortissime, indica mihi quo ordine hostium impetus evasisti. Ad haec audi responsum: Nisi, ait, Dominus adjuvasset me, modico minus habitasset in inferno anima mea. Si dicebam cum lacrymis Domino, quia motus est pes meus, et a recti tenore aversus, statim tantum et amplius misericordia ejus adjuvavit me, quantam multitudinem dolorum esse videbat in corde meo, et consolationibus suis laetificavit animam meam. Dicas forte, o auditor, grandis hic labor est. Sed labor iste temporalis est, et praemium laboris aeternum; non adhaeret Deo sedes iniquitatis. Qui enim format fatigationem, aut laborem, aut dolorem in praecepto, sive pro labore certaminis, seu pro labore martyrii, aeterni gaudii praemium non negavit. Dum enim captaverint peccatores animam justi confitentis Deum, et sanguinem ejus innocentem condemnaverint, tunc efficitur ei Dominus in refugium, et Deus erit in auxilio spei ejus, ita ut reddat eis iniquitates ipsorum, et in malitia disperdat persecutores eorum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCIV. Laus cantici ipsi David. Venite, exsultemus Domino, jubilemus Deo salutari nostro. Praeoccupemus faciem ejus in confessione, et in psalmis jubilemus ei. Quoniam Deus magnus Dominus, et rex magnus super omnes deos, quoniam non repellet Dominus plebem suam. Quia in manu ejus sunt omnes fines terrae, et altitudines montium ipsius sunt. Quoniam ipsius est mare et ipse fecit illud, et siccam manus ejus formaverunt. Venite, adoremus et procidamus, et ploremus ante Dominum qui fecit nos, quia ipse est Dominus Deus noster. Et nos populus pascuae ejus, et oves manus ejus. Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra. Sicut in irritatione secundum diem tentationis in deserto, ubi tentaverunt me patres vestri, probaverunt et viderunt opera mea. Quadraginta annis offensus fui generationi illi, et dixi: Semper hi errant corde. Et isti non cognoverunt vias meas, quibus juravi in ira mea: Si introibunt in requiem meam. COMMENTARIUM. Laus cantici haec est, ut exsultemus non in delectationibus vanis, sed in Domino; antequam praeoccupemur, nos praeoccupemus faciem ejus in confessione peccatorum nostrorum, credentes quod non repellet plebem suam confitentem sibi, ille qui magnus est super omnia, cujus coeli sunt, cujus montes, qui terram manibus suis fundavit. Venite, hunc adoremus, non in forma servi eum attendentes, putemus eum hominem purum. In ipso est, qui haec omnia fecit. Venite, adoremus Dominum, ploremus quia pius est, ipse est qui fecit nos. Ipse est pastor cujus nos oves sumus. Audiamus vocem ejus, et sequamur eum quocunque vadit. Ideo enim pastor vocem ad oves emittit, ut audientes eum sequantur. Aut enim pascua procurat, aut ab insidiis ferarum eruere studet. Unde clamatur nobis hodie ut si vocem ejus audierimus, non obduremus corda nostra, sicut fecerunt per quadraginta annos filii Israel in eremo. Et quia non audierunt vocem ejus, non introierunt in requiem ejus. Nos autem audiamus pastorem nostrum, et sequamur vestigia ejus, ut evadentes mortem deserti hujus, cum Jesu terram fluentem lacte et melle mereamur intrare, ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCV. Psalmus David quando domus aedificabatur post captivitatem. Cantate Domino canticum novum, cantate Domino, omnis terra. Cantate Domino, et benedicite nomini ejus, annuntiate de die in diem salutare ejus. Annuntiate inter gentes gloriam ejus, in omnibus populis mirabilia ejus. Quoniam magnus Dominus et laudabilis nimis, terribilis est super omnes deos. Quoniam omnes dii gentium daemonia, Dominus autem coelos fecit. Confessio et pulchritudo in conspectu ejus, sanctimonia et magnificentia in sanctificatione ejus. Afferte Domino patriae gentium, afferte Domino gloriam et honorem, afferte Domino gloriam nomini ejus. Tollite hostias, et introite in atria ejus, adorate Dominum in atrio sancto ejus. Commoveatur a facie ejus universa terra, dicite in gentibus quia Dominus regnavit. Etenim correxit orbem terrae, qui non commovebitur, judicabit populos in aequitate. Laetentur coeli et exsultet terra; commoveatur mare et plenitudo ejus, gaudebunt campi et omnia quae in eis sunt. Tunc exsultabunt omnia ligna silvarum a facie Domini, quia venit, quoniam venit judicare terram. Judicabit orbem terrae in aequitate, et populos in veritate sua. COMMENTARIUM. Qui ploravimus poenitentes in nonagesimo quarto, in quinto et nonagesimo gratulemur. Ibi enim domum nostram flevimus, credentes nos per misericordiam ejus ad aedificationem hujus domus iterum posse pertingere. Unde et titulus ad haec eadem consentit, qui post captivitatem ipsam domum aedificari conscripsit, quam aedificans Christus, dat gaudium omni terrae, et ideo dicitur, ut cantet Domino omnis terra canticum novum, et benedicat nomen ejus. Habuit enim captivitatem mundus per Adam, quam captivitatem postquam Christus convertit, aedificavit domum gloriosissimam non habentem maculam neque rugam, quo aedificante domum, templa universa destructa sunt. Probatum est enim quod omnes dii gentium qui in templis positi essent, habitarent in eis daemonia. Hic autem qui fabricavit domum, ipse est qui coelos fecit, confessione ejus nascitur omnis qui non confitetur Dominum Jesum, anathemabili foeditate despicitur. Qui autem confitentur, fulgebunt sicut sol in conspectu Dei. Sanctitas enim et magnificentia est in ipsa sancta confessione ejus. Universae ergo patriae gentium invitamini, venite, afferte Domino. Quid afferemus Domino? Afferte gloriam quam incassum idolis praebuistis. Afferte honorem, quo frustra idolorum antistites honorastis. Tollite hostias ab idolis, et hic introite in domum quam aedificavit, et adorate eum in aula sancta ejus, et gens genti dicat: Quia unus Dominus regnat a ligno crucis; quia per lignum concupiscentiae regnum Dei ab hominibus recesserat, modo per lignum crucis regnum reversum est Dei, qui firmavit eam in orbem terrae, ut non commoveatur. In qua Ecclesia judicat populos in aequitate, et gentes in ira sua. Pro hoc opere laetantur coeli in sanctis, laetatur et terra in nobis peccatoribus. Ad hoc gaudium movetur mare, vulgus ignobile et fluctuans, et plenitudo ejus, id est, divites pleni opibus, ii commoventur ridentes humiles Christi, et psalmos ejus, et doctrinam ejus frigidas naenias computantes. Ligna vero silvarum qui lignei et silvestres videntur mundi sapientibus, tunc exsultabunt ante faciem Domini, cum venerit judicare terrenos. Non enim judicat, ut personas potentium accipiat, sed sola aequitate totum orbem terrarum judicat, et populos in veritate confirmat per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCVI. Psalmus ipsi David, quando terra ejus restituta est ei. Dominus regnavit, exsultet terra, laetentur insulae multae. Nubes et caligo in circuitu ejus, justitia et judicium correctio sedis ejus. Ignis ante ipsum praecedet, et inflammabit in circuitu inimicos ejus. Alluxerunt fulgura ejus orbi terrae, vidit et commota est terra. Montes sicut cera fluxerunt a facie Domini, a facie Domini omnis terra. Annuntiaverunt coeli justitiam ejus, et viderunt omnes populi gloriam ejus. Confundantur omnes qui adorant sculptilia, et qui gloriantur in simulacris suis: Adorate eum, omnes Angeli ejus, audivit et laetata est Sion. Et exsultaverunt filiae Judae propter judicia tua, Domine. Quoniam tu Dominus Altissimus super omnem terram, nimis exaltatus es super omnes deos. Qui diligitis Dominum, odite malum: custodit Dominus animas sanctorum suorum, de manu peccatorum liberabit eos. Lux orta est justo, et rectis corde laetitia. Laetamini, justi, in Domino, et confitemini memoriae sanctificationis ejus. COMMENTARIUM. Securus cantas in nonagesimo sexto, qui in nonagesimo quinto Dominum cognovisti. In hoc enim psalmo, et terra exsultat de resurrectione sanctorum, et insulae non omnes, sed in quibus habitant sancti. Ecce enim veniet sicut promisit in anteriore psalmo, venit ut judicet, nubes et caligo in circuitu ejus, justitia et judicium directio sedis ejus. Ignis ante eum praecedet, ignis duo officia peracturus. Uno enim eodemque aspectu animos Dei illuminat, et inflammat inimicos ejus. Quando apparuerint fulgura ejus orbi terrae, tunc montes sicut cera liquescent ante faciem ejus, et a facie Domini tremet terra, omnibusque rebus metuentibus ac formidantibus atque trementibus confundentur omnes qui adorant idola, cum viderint omnes in resurrectione gloriam Domini Jesu Christi: tunc sola laetabitur Sion, id est, Ecclesia. Exsultabunt et filiae Judae, id est, synagogae omnes, quae ante adventum Domini prophetas habuerunt adventum Domini praeconantes. Propter judicia Domini justa, praejudicium posterioris temporis non habebunt. Quoniam idem Dominus nunc, qui tunc ante adventum Domini in synagogis illuxit, ipse est solus super omnes deos. Quicunque ergo bonum Domini diligatis, odite omne quod malum est. In odio enim mali, boni dilectio comprobatur. Sed et si qui vos pro amore boni fuerint persecuti, securi estote, Nolite timere eos qui occidunt corpus (Matth. X). Custodit enim Dominus animas sanctorum suorum, et de manu peccatorum liberat eas. Ignis enim qui inflammaturus est delinquentes, lux efficitur justis et rectis corde laetitia. Nolite ergo metu poenae, sed amoris gaudio servare justitiam, ut etiam in hoc mundo jam gaudeatis in Domino, et confiteamini memoriae sanctitatis ejus qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCVII. Psalmus David. Cantate Domino canticum novum, quia mirabilia fecit. Salvabit sibi dextera ejus et brachium sanctum ejus. Notum fecit Dominus salutare suum, in conspectu gentium revelavit justitiam suam. Recordatus est misericordiae suae, et veritatis suae domui Israel. Viderunt omnes termini terrae salutare Dei nostri. Jubilate Deo, omnis terra, cantate et exsultate et psallite. Psallite Domino in cithara, et voce psalmi, in tubis ductilibus et voce tubae corneae. Jubilate in conspectu regis Domini; moveatur mare et plenitudo ejus, orbis terrarum et qui habitant in eo. Flumina plaudent manu, simul montes exsultabunt a conspectu Domini, quoniam venit judicare terram. Judicabit orbem terrarum in justitia et populos in aequitate. COMMENTARIUM. Causas cantici praesentis ipse psalmus exponit. Dicit enim, ideo novum canticum ut cantetis exhortor, quia mirabilia fecit, et, sicut dixit, ideo cantate quia mirabilia fecit; quasi si audisset sibi dici: Semper mirabilia fecit Dominus, non ergo novum, sed vetus est canticum mirabilia divina cantare; ad haec ille respondeat: Nova mirabilia novum carmen exposcunt. Dic ergo novum. Nobis quae sunt nova mirabilia, si interrogas, audi. Dixerunt Judaei, in cruce posito Domino, Salvum faciat eum (Matth. XXVII); hunc autem salvavit dextera ejus, et brachium sanctum ejus tunc quando notum fecit Dominus salvatorem suum, suscitans eum a mortuis, et in conspectu gentium revelavit justitiam suam. Memor enim fuit misericordiae quam promisit Jacob, dicens: Et ego te faciam in gentem magnam (Gen. XII). Hanc veritatem implevit domui Israel, quando viderunt omnes fines terrae salutare Domini Dei Israel. Et licet omnes provinciae videant salutare Domini, tamen hoc non otiose transeat intuentem, quod finem terrenae cogitationes dum acceperint, nascuntur cogitationes coelestium rerum. Et ipsae faciunt videri salutare Domini Dei nostri. In hoc studio jubilate Domino, universa terra, id est, omnia membra corporis terreni in officio sanctae conversationis offerte. Non cum tristitia, sed cantantes exsultate, et psallite in cithara, cujus cantor invitat auditum, et in voce psalmi, cujus mysteria incitant mentes, in tubis ductilibus et in voce tubae corneae, quibus vocibus belli victoria declaratur. Jubilate in conspectu regis Domini, conspectum Domini praeconantes saeculis. Nolite timere, etiamsi moveatur mundus sicut mare et plenitudo ejus, et orbis terrae, et omnia quae in eis sunt. Tunc flumina plaudent manu simul in unum, quoniam nullum pene flumen est in quo non data sunt remissa peccatorum, nulla aqua est, quae non protulit ex se animam viventem ad vitam aeternam. In quo facto montes exsultabunt, ex quorum visceribus egrediuntur fontes qui faciunt flumina, montes quorum capita coelos pulsant, quorum habitatores coelo vicini sunt. Hi exsultabunt cum venerit judex, ut judicet orbem terrae in aequitate, et populos in veritate. Omnes sancti exsultabunt, quia remunerator sanctitatis advenit, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCVIII. Psalmus David Dominus regnavit, irascantur populi, qui sedet super cherubin, moveatur terra. Dominus in Sion magnus et excelsus super omnes populos. Confiteantur nomini tuo magno, quoniam terribile et sanctum est, et honor regis judicium diligit. Tu parasti directiones, judicium et justitiam in Jacob tu fecisti. Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate scabellum pedum ejus quoniam sanctum est. Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus, et Samuel inter eos qui invocant nomen ejus. Invocabant Dominum et ipse exaudiebat eos, in columna nubis loquebatur ad eos. Custodiebant testimonia ejus, et praeceptum quod dedit illis. Domine Deus noster, tu exaudiebas eos, Deus tu propitius fuisti eis, et ulciscens in omnes adinventiones eorum. Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate in monte sancto ejus quoniam sanctus Dominus Deus noster. COMMENTARIUM. Irascantur populi, et in elatione Dominum nostrum Jesum Christum aspiciant. Ipse regnavit quem regnare super se non putant. Ipse sedet super cherubin, quantumcunque moveatur terra. Ipse erit in Sion magnus, ipse excelsus super omnes populos. Sane hoc scire nos convenit, quod honor regis judicium diligit; non enim timent judicium, nisi qui se sciunt habere quod jure puniatur, factum scilicet quo exhonoratus est Deus. Hi autem qui honorem Domini suis mentibus servaverunt, hi judicium diligunt: sicut illi e contrario metuunt, qui sciunt se in contumeliam regis, legis ejus jura violasse, in quibus rex iste paravit aequitatem. Ergo aequitatem custodientes regem honorant et honor iste judicium non timent, quin immo etiam diligit. Ipse tamen judicaturus est, qui justitiam et judicium in Jacob fecit, qui habuit Moysen et Aaron in sacerdotibus suis, qui habuit Samuelem similem ipsis. Ipsum quem isti invocaverunt et exauditi sunt, cum in columna nubis loquebatur ad eos. Hi custodiebant testimonia ejus et praecepta quae dedit eis. Quicunque ergo imitantur eos, hi judicium futurum non solum non metuunt, sed etiam diligunt. Dicamus ergo Domino nostro Jesu Christo: Tu es, Domine, qui cum Moyse et cum Aaron locutus es, tu exaudisti eos, tu propitius fuisti illis, tu vindicasti in omnibus studiis eorum. Exaltemus ergo Dominum Deum nostrum in Christo. Et adoremus in monte sancto ejus, in celsitudine fidei ejus, quae altitudine sua nubes penetrat, dum credimus quoniam ipse est Dominus Deus noster, cui gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS XCIX. Psalmus in confessione. Jubilate Deo, omnis terra, servite Domino in laetitia. Introite in conspectu ejus in exsultatione. Scitote quoniam Dominus ipse est Deus; ipse fecit nos, et non ipsi nos. Populus ejus et oves pascuae ejus, introite portas ejus in confessione, atria ejus in hymnis, confitemini illi. Laudate nomen ejus: quoniam suavis est Dominus, in aeternum misericordia ejus, et usque in generationem et generationem veritas ejus. COMMENTARIUM. Omnis terra ad jubilationem invitatur, ut sine personarum acceptione sciatur esse vocatio: Venite omnes qui laboratis, et onerati estis (Matth. XI), et intrate in conspectu ejus in exsultatione. Scitote quod Dominus Jesus Christus non est alius quam qui cum Moyse locutus est. Ipse est Deus qui fecit nos, de quo Moyses locutus est, quod fecerit hominem, ipse fecit nos, ejus enim factura sumus omnes homines. Denique multi cupientes filios, quia Deus non dat, non habent. Multi nolentes, quia seminantes nolunt fructum, eo quod contra ordinem nolunt, etiam quia injuste nolunt, Deus juste creaturam jubet semini dare responsum; et ut probetur quia ipse fecit nos, dum non nostro arbitrio vel dantur filii, vel negantur. Ergo, quia ejus populus sumus, efficiamur oves pascuae ejus agnoscentes pastorem dicentem: Ego sum pastor bonus (Joan. X). et intremus portas ejus in confessione unitatis; laudantes nomen sanctum ejus, quia suavis est; credentes, quia est in aeternum misericordia ejus credentibus, et promissionibus ejus veritas, quae manet in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS C. Psalmus ipsi David. Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine. Psallam et intelligam in via immaculata, quoniam veniens ad me. Perambulabam in innocentia cordis mei, in medio domus meae. Non proponebam ante oculos meos rem injustam: facientes praevaricationes odivi. Non adhaesit mihi cor pravum, declinantem a me malignum non cognoscebam. Detrahentem secreto proximo suo, hunc persequebar. Superbo oculo et insatiabili corde, cum hoc non edebam. Oculi mei ad fideles terrae, ut sedeant mecum; ambulans in via immaculata, hic mihi ministrabat. Non habitabit in medio domus meae qui facit superbiam, qui loquitur iniqua non direxit in conspectu oculorum meorum. In matutino interficiebam omnes peccatores terrae, ut disperderem de civitate Domini omnes operantes iniquitatem. COMMENTARIUM. Judicium sine misericordia iis qui non faciunt misericordiam (Jerem. II), misericordiam autem facientes evadunt judicium. Scis ergo, o homo, unde ponaris in dexteram pastoris? Fac misericordiam et judicium, securus exspectas. Non enim dicit injustis ad sinistram positis: Ite in ignem aeternum, quia mentiti, quia fornicati, quia diversa facinora commisistis; sed quia: Esurivi, et non dedistis mihi manducare; sitivi et non potastis me; peregrinus, et non suscepistis me; infirmus, et non visitastis me (Matth. XXV). Cum ergo ignis criminibus debeatur, cur criminibus non imputetur supplicium quo crimina per misericordiam remittantur: Ite ergo, inquit, in ignem aeternum (Ibid.), quia unde ignis exstinguitur contempsistis. Audistis enim scriptum, quod eleemosyna a peccato liberat (Tob. XII). Audistis quia sicut ignis exstinguitur ab aqua, ita ab eleemosyna tolluntur universa peccata. Ite ergo in ignem, quia vivere eum vobis vos fecistis. Ego autem misericordiam vobis super faciem terrae, cum judicio feci cantari, ut ille judicium evaderet, qui misericordiam non negaret. Psallam ergo et intelligam in via immaculata, et intelligam quando venies ad me, ut si hospitem te videro, suscipiam; si esurientem, reficiam. Intelligam quando venies, ne putem qualemcunque hominem, et recusem. Si enim perambulem in innocentia cordis mei, non propono ante oculos meos rem injustam. Injustum est enim ut consorti naturae non miserear, in quo inhabitas, Christe. Sed et facientes praevaricationem odio habeam, non adhaereat mihi cor pravum. Declinantes a me malignos non cognoscam, loquaces occultos persequar, cum superbis et invidis non communicem. Sed sint oculi mei super fideles terrae, qui terram corporis sui fideliter servant, ut isti sedeant mecum. Ambulans autem in via immaculata hic mihi minister. Non quaeram ab his aliquid consequi qui reprehensibiliter vivunt in domo mea. Non inhabitet superbiam faciens, id est, in domo corporis mei non habitet inimicus, qui suadet contemni Dominum. Quia haec est radix superbiae. Sed in matutinis interficiam omnes peccatores terrae, id est, in ipso ortu suo peccata orientia interficiam, et vivere non sinam cum pereant de civitate Domini. Civitas Domini anima nostra est, in qua habitat rex et sancti, apices cives Dei, qui ex ipso nati. Cum ergo nascuntur peccatorum cogitationes in anima, mox ut natae fuerint occidantur. Et pereant de civitate Domini omnes qui operantur iniquitatem, ut sit Dominus in civitate sua requiescens, cum omni comitatu virtutum, cui gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CI. Oratio pauperis cum anxiaretur, et coram Domino effudit precem suam. Domine, exaudi orationem meam, et clamor meus ad te veniat. Non avertas faciem tuam a me; in quacunque die tribulor inclina ad me aurem tuam. In quacunque die invocavero te, velociter exaudi me. Quia defecerunt sicut fumus dies mei, et ossa mea sicut cremium aruerunt. Percussus sum ut fenum et aruit cor meum, quia oblitus sum comedere panem meum. A voce gemitus mei adhaesit os meum carni meae. Similis factus sum pelicano solitudinis, factus sum sicut nycticorax in domicilio. Vigilavi, et factus sum sicut passer solitarius in tecto. Tota die exprobrabant mihi inimici mei, et qui laudabant me adversum me jurabant. Quia cinerem tanquam panem manducabam, et potum meum cum fletu miscebam. A facie irae et indignationis tuae, quia elevans allisisti me. Dies mei sicut umbra declinaverunt, et ego sicut fenum arui. Tu autem, Domine, in aeternum permanes, et memoriale tuum in generatione et generationem. Tu exsurgens misereberis Sion, quia tempus miserendi ejus, quia venit tempus. Quoniam placuerunt servis tuis lapides ejus, et terrae ejus miserebuntur. Et timebunt gentes nomen tuum, Domine, et omnes reges terrae gloriam tuam. Quia aedificavit Dominus Sion, et videbitur in gloria sua. Respexit in orationem humilium, et non sprevit preces eorum. Scribantur haec in generatione altera, et populus qui creabitur laudabit Dominum. Quia prospexit de excelso suo, Dominus de coelo in terram aspexit. Ut audiret gemitus compeditorum, ut solveret filios interemptorum. Ut annuntient in Sion nomen Domini, et laudem ejus in Jerusalem. In conveniendo populos in unum, et reges, ut serviant Domino. Respondit ei in via virtutis suae: Paucitatem dierum meorum nuntia mihi. Ne revoces me in dimidio dierum meorum, in generatione et generationem anni tui. Initio, tu, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt coeli. Ipsi peribunt, tu autem permanes, et omnes sicut vestimentum veterascent. Et sicut opertorium mutabis eos et mutabuntur, tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Filii servorum tuorum habitabunt, et semen eorum in saeculum dirigetur. COMMENTARIUM. Legimus clamorem Sodomorum ascendisse ad Deum, et ita demum sulphureo eos imbre crematos. Prius ergo quam ad fletum et ad jejunium pro peccatis nostris animum convertamus, non audeamus dicere, Clamor meus ad te perveniat. Ne forte non sit talis clamor, qui misericordiam consequatur. Ne forte sit in eo ira, causatio, maledictio, adulatio, detractio, insultatio, mendacium, et caetera his factis similia. His ergo vitiis pessimis nostro clamore sonante, rogandus est Deus, ne clamor hic ad eum perveniat. Sed te, in aliquibus factis nefariis constitutis nobis, rogemus dicentes: Ne avertas faciem tuam a me. Ei dicendum est: Averte faciem tuam a peccatis meis. Renuntiemus ergo omnibus vitiis et passionibus, et facti pauperes spiritu, praeterita nostra facta plangentes, ita nos in hujus carmine psalmi fundamus orantes, ut clamor noster ad eum perveniat, et non avertat faciem suam a nobis. Quod tamen flentes dicamus nos, qui pro peccatis oramus, his versiculis edocemur: Dies, inquit, mei sicut umbra declinaverunt, id est, perdidi quod vixi, quia in peccatis sicut fenum arui. Fenum autem et stipula et lignum esca ignis est. Et ideo tribulor, quia et ossa mea sicut frixorium, id est, fasciculum sarmenti aridum, ita confrixa sunt, parata ad incendium gehennae. Percussus sum sicut fenum, et aruit cor meum. Percussus sum compunctione futuri supplicii, et propter hoc oblitus sum manducare pacem. A voce autem gemitus mei, adhaeserunt ossa mea carni meae, factus sum sicut pelicanus in solitudine, id est, sicut avis illa quam pelicanum vocant, quae non habitat nisi in desertis, habens escas veneno eremi et incultis amaritudinibus plenas. Factus sum sicut nycticorax in domicilio. Corvus prae nigredine obscurus est, jam nocte quasi nigrior, cui et obscuritas nigredinem geminat. Ergo et ego, inquit, duplicatam nigredinem peccatorum in me deplorans, voces meas quasi nycticorax dirigo, clamans solus, sicut passer solitarius in aedificio. In qua tota die exprobraverunt me inimici mei, et qui dudum laudaverunt me, nunc adversum me jurabant, id est, non letho illius vivam. Quomodo enim vivebas, ut sic illi jurarent? Ideo, inquit, sic jurabant, quia cinerem sicut panem manducabam, et potum meum fletibus miscebam. Hoc quare? A facie irae tuae et indignationis tuae. Cujus irae? Pro peccatis utique in judicio debitae. In quo hic elevantur et exaltantur, ibi allidantur necesse est. Cum ergo moriatur omne genus hominum in peccatis, quid superest, nisi ut persona totius saeculi tibi preces flebili effundat eloquio? Nullus enim salvabitur, nisi tu, Domine, exsurgens miserearis Sion. Venit enim tempus ut venias et miserearis Sion. Quia beneplacitos habuerunt servi tui lapides ejus. Lapides utique de quibus legitur: Lapides justi volvuntur in ea. Qui enim servi Dei sunt, bene illi placent libri omnes veteris Testamenti, qui habent in se unum lapidem angularem. Nec solum lapides beneplacitos habuerunt, sed et terrae ejus miserebuntur. Terra lapidum, corpora sunt animarum. Non solum nobis animae sanctae placent, si servi Dei sumus, sed ipsa corpora eorum in quibus afflicti sunt, torti, combusti, ac diversis suppliciis macerati miserantes veneramur. Quomodo miserantes? Dolor nobis est in afflictione et supplicio quo passi sunt, et gaudium nobis est in perseverantia quia vicerunt. Cum ergo, Domine, et tu veneris, et sancti tui pro testimonio nominis tui passi fuerint, tunc timebunt gentes et omnes reges terrae gloriam tuam. Tunc aedificabitur Ecclesia tua in Sion, et videberis in majestate tua, cum respexeris de excelso tuo Jesu Christo, ut audias gemitum compeditorum, et solvas filios interemptorum. Interempti sunt patres nostri omnes sancti qui nobis praedicaverunt Christum. Nos ergo ligati eramus a Satana, quia ii qui genuerunt nos verbo vitae, fuerunt interempti. At ubi cognovimus eos in coelis gaudere et possidere gloriam Christi, aedificata est in nobis Sion, et visus est Dominus in majestate sua. Gaudemus enim, quia respexit in orationes eorum, et non sprevit preces eorum. Scripsimus passiones eorum in progenies alteras, et populus qui creabitur usque in sempiternum laudat Dominum in sanctis suis. Ibi conveniunt populi in unum, et regna, ut serviant Domino. Per quos paucitas dierum nostrorum regitur, et nuntiatur nobis prope esse finem, reliquum esse, ut et qui utuntur hoc saeculo, tanquam non utantur. Praeterit enim figura hujus mundi (I Cor. VII), et transeunte figura, veniet veritas Christus, cui dicimus: In saecula saeculorum sunt anni tui. Initio terram ipse fundasti, et coeli opera manuum tuarum sunt. Non ergo novum Dominum adoramus in Christo, sed eum qui est, et semper idem est, cujus anni non deficient. Quod autem de coelo et terra dicit, Ipsi peribunt, promissionem illam confirmat, qua cautum est futurum coelum novum et terram novam, in quibus filii servorum Christi habitent. Paulus servus Christi, similiter et omnes apostoli servi Christi. Nos qui credidimus per eos filii servorum ipsius sumus. Et si secuti fuerimus vestigia eorum, sicut illi Christi, habitabimus cum eis in coelo novo et in terra nova. Et semen verbi quod nobis spem dedit credentibus, tunc capiet in remuneratione nostra fructum, quod jam finem non habeat, sed maneat directum a Deo irrevocabile; ad dimidium dierum prima inventus est, et ultimum dierum senectus. Ibi ergo jam nec in dimidio dierum finiuntur, nec in senectute moriuntur. Quia coeli novi sunt, rorem immortalitatis manantes, et terra nova est mortis gremium non habens, sed habens vitam Dominum Jesum Christum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CII. Psalmus ipsi David. Benedic, anima mea, Domino, et omnia quae intra me sunt nomini sancto ejus. Benedic, anima mea, Domino, et noli oblivisci omnes retributiones ejus. Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas. Qui redimit de interitu vitam tuam, qui coronat te in misericordia et miserationibus. Qui replet in bonis desiderium tuum, renovabitur ut aquilae juventus tua. Faciens misericordias Dominus, et judicium omnibus injuriam patientibus. Notas fecit vias suas Moysi, et filiis Israel voluntates suas. Miserator et misericors Dominus, longanimis et multum misericors. Non in perpetuum irascetur, neque in aeternum comminabitur. Non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis. Quoniam secundum altitudinem coeli a terra, corroboravit misericordiam suam super timentes se. Quantum distat ortus ab occidente, longe fecit a nobis iniquitates nostras. Quomodo miseretur pater filiorum, misertus est Dominus timentibus se, quoniam cognovit figmentum nostrum. Recordatus est quoniam pulvis sumus, homo sicut fenum, dies ejus tanquam flos agri sic efflorebit. Quoniam spiritus pertransibit in illo, et non subsistet, et non cognoscet amplius locum suum. Misericordia autem Domini ab aeterno, et usque in aeternum super timentes eum. Et justitia illius in filios filiorum, his qui servant testamentum ejus. Et memores sunt mandatorum ipsius ad faciendum ea. Dominus in coelo paravit sedem suam, et regnum ipsius omnibus dominabitur. Benedicite Domino, omnes angeli ejus, potentes virtute, facientes verbum illius ad audiendam vocem sermonum ejus. Benedicite Domino, omnes virtutes ejus, ministri ejus qui facitis voluntatem ejus. Benedicite Domino, omnia opera ejus, in omni loco dominationis ejus, benedic, anima mea, Domino. COMMENTARIUM. Benedicimus nos Dominum, cum facimus aliquod tale opus quo nomen Domini benedicatur. Nam quomodo potest Deus ab homine benedici, nisi hoc solummodo quod opus ex omnibus interioribus nostris faciendum est. Si enim misericordes fuerimus visceraliter, et ille cum benedicitur a nobis, propitiabitur omnibus iniquitatibus nostris, sanat omnes infirmitates nostras, replet in nobis desiderium nostrum, et coronat nos in regno suo, pro miseratione sua et misericordia sua. Misericordibus enim dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi (Matth. XXV). In quo regno mors non erit, nec dura senectus debilitat vires, sed renovantur ibi juventutes, ut aquilae, ibi misericordibus faciet misericordias Dominus, et judicium omnibus injuriam patientibus. Ipse utique Deus, qui notas fecit vias suas Moysi, ipse qui ostendit filiis Israel voluntatem suam. Ipse est Deus in Christo, sive mundum concilians (II Cor. V), sive sanctos remunerans, sive misericordias misericordibus faciens. Ipse qui patiens, ipse qui multum misericors est, si nos viderit patientes et misericordes, non secundum peccata nostra faciet nobis, neque secundum injustitias nostras reddet nobis, sed secundum altitudinem coeli a terra, confirmat super nos misericordiam suam. Et quantum distat ortus ab occasu, tantum elongat a nobis iniquitates nostras. Sicut pater filiis, sic miserebitur nostri, si misericordes fuerimus. Si consideremus in hominibus flentibus, aut egentibus, vel necessitatem patientibus figmentum nostrum, in qua mensura mensi fuerimus aliorum necessitates, in ea metietur nobis. Non fui misericors in causa aliena, non mihi miseretur in mea. Subveni egenti, subvenitur mihi. Indulsi peccanti, indulgetur mihi. Consideravi unius figmenti me agentem in mollibus, et dolui super nudum, et vestivi eum. Esurienti compassus, alui. Ergo quia consideravi figmentum unum meum et indigentis, considerat et ille figmentum meum, et recordatur, quia caro sum terrena et pulvis. Ex quo si dignatus fuerit, nos poterit suscitare. Nam si hoc non esset, quis computaret hominem, qui sicut flos agri, ita floriet, et transiet spiritus ejus ab eo, et non est, et locum suum non agnoscet amplius. Si vero misericordiam temporalem exercuerimus fratribus nostris, misericordiam consequemur sempiternam, quam perficiet super timentes se Dominus. Justitiam autem suam in filios filiorum qui, quoniam non potuerunt pauperum carnalium curam gerere, spiritalium pauperum curam egerunt, ut aut verbo, aut exemplo suo, ad justitiae divitias provocent spiritaliter mendicantes. Si vis videre divitem et mendicum, sancti apostoli Joannis lege Apocalypsin. Huic ergo similes sunt omnes divites in auro et argento: et in fide, aut in operibus justitiae mendicantes. Justitia autem Dei in filios filiorum. Filii apostolorum sunt omnes magistri bonorum consiliorum. Et sicut ipsi filii eorum sunt, ita qui audiunt eos, filii filiorum sunt, custodientes testamentum Dei, et memoria tenentes mandata Dei, non ut inflentur scientia, sed ut faciant ea quae memoriter norunt. Videamus nunc illum, cui Pater in coelis paravit sedem suam. Dominus enim Domino paravit. Et dixit Dominus Domino, Sede a dextris meis (Ps. CIX). Ibi ergo sedet regnans, et regni ejus non erit finis. Ideo quia dici potest, si semper fuit Filius cum Patre, quomodo ei ante paravit, et postea dixit: Sede? Advertendum est ergo quia Filio hominis paravit Deus sedem suam. Nam Filius Dei qui assumpsit istum Filium hominis, semper fuit in sinu Patris, et est, et futurus est. Sicut enim fluvius, quamvis per multas terrarum provincias vadat, de sinu tamen fontis sui nunquam recedit, ita et Dei Filius invisibilis laetetur cum Jacob, splendeat in rubo, sit in columna nubis, sit in columna ignis, sit in nube, sit in duce, et in qua voluerit forma pro salute hominum, de Patris tamen sinu non recedit. Nec enim legis qui fuit in sinu Patris, sed qui est in sinu Patris ipse narravit. Hunc benedicunt angeli, potentes virtutes, obtemperantes verbo ejus. Hunc benedicent virtutes omnium inimicae. Ipsae enim faciunt voluntatem ejus. Hunc benedicunt omnia opera ejus in omni loco dominationis ejus. Ubicunque enim aliqua creatura est, locus dominationis ejus est, quia ipse creavit universa. Hunc operibus his benedicat anima nostra in omni tempore, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CIII. Psalmus ipsi David. Benedic, anima mea, Domino; Domine Deus meus, magnificatus es vehementer. Confessionem et decorem induisti, amictus lumine sicut vestimento. Extendens coelum sicut pellem, qui tegis aquis superiora ejus. Qui ponis nubem ascensum tuum, qui ambulas super pennas ventorum. Qui facis angelos tuos spiritus, et ministros tuos ignem urentem. Qui fundasti terram super stabilitatem suam, non inclinabitur in saeculum saeculi. Abyssus sicut vestimentum amictus ejus, super montes stabunt aquae. Ab increpatione tua fugient, a voce tonitrui tui formidabunt. Ascendunt montes, et descendunt campi in locum quem fundasti eis. Terminum posuisti quem non transgredientur, neque convertentur operire terram. Qui emittis fontes in convallibus, inter medium montium pertransibunt aquae. Potabunt omnes bestiae agri, exspectabunt onagri in siti sua. Super ea volucres coeli habitabunt, de medio petrarum dabunt vocem. Rigans montes de superioribus suis, de fructu operum tuorum satiabitur terra. Producens fenum jumentis et herbam servituti hominum. Ut educas panem de terra, et vinum laetificet cor hominis. Ut exhilaret faciem in oleo, et panis cor hominis confirmet. Saturabunt ligna campi, et cedri Libani quas plantavit, illic passeres nidificabunt. Herodii domus dux est eorum, montes excelsi cervis, petra refugium erinaciis. Fecit lunam in tempora, sed cognovit occasum suum. Posuisti tenebras, et facta est nox, in ipsa pertransibunt omnes bestiae silvae. Catuli leonum rugientes, ut rapiant et quaerant a Deo escam sibi. Ortus est sol et congregati sunt, et in cubilibus suis collocabuntur. Exibit homo ad opus suum, et ad operationem suam usque ad vesperam. Quam magnificala sunt opera tua, Domine! omnia in sapientia fecisti, impleta est terra possessione tua. Hoc mare magnum et spatiosum manibus, illic reptilia quorum non est numerus. Animalia pusilla cum magnis, illic naves pertransibunt. Draco iste quem formasti ad illudendum ei, omnia a te exspectant, ut des illis escam in tempore. Dante te illis colligent, aperiente te manum tuam omnia implebuntur bonitate. Avertente autem te faciem turbabuntur, auferes spiritum eorum et deficient, et in pulverem suum revertentur. Emittes spiritum tuum et creabuntur, et renovabis faciem terrae. Sit gloria Domini in saeculum, laetabitur Dominus in operibus suis. Qui respicit terram et facit eam tremere, qui tangit montes et fumigant. Cantabo Domino in vita mea, psallam Domino meo quandiu sum. Jucundum sit ei eloquium meum, ego vero delectabor in Domino. Deficiant peccatores a terra et iniqui, ita ut non sint; benedic, anima mea, Domino. COMMENTARIUM. Pervenimus ad psalmum centesimum tertium, qui continet universam fabricam mundi in qua magnificatur Dominus vehementer. Sed cum fabricam memorat, adventum Domini manifestat. Prius enim quam veniret Dei Filius, non erat hominum Dominus, confessionem et decorem indutus. Omnes enim in diis et simulacris suis, et in vanis figmentis spem collocantes a Deo recesserant. Denique Apostolus hoc ipsum asserit cum dicit quod adveniens Dominus concluserit omnia in incredulitatem, ut omnium misereatur (Rom. XI). Per ipsum enim confessionem et decorem induit Deus, per mediatorem Dei et hominum. Mediatorem qui est filius hominis. Cujus hominis? Filius David, Filius Abrahae, Sic enim legis Evangelii caput: Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham (Matth. I). Quis autem sit iste filius hominis, ne forte putes eum talem qualis Moyses, aut Jesus Nave filius, aut Elias, aut unus ex magnis, non ita est. Hic enim Dominus eorum est, et illi servi ejus. Hic enim amictus est lumine sicut vestimentum. Ipse est qui extendit coelum sicut pellem, et tantum illud extendit, ut meretrices et publicanos capiat, quod non capiebatnisi solos immaculatos. Et quia quando tenditur pellis, super ipsam aqua aspergitur, ita hic tensurus coelos sicut pellem, texit in aquis superiora eorum. Non enim poterant tendi, et usque ad peccatores attingere, nisi aqua sacri baptismatis tegerentur, ad ipsos coelos posuit nubes ascensum. Videntibus apostolis, ambulans super pennas ventorum. Venti enim in nubibus agunt, et alia via non est qua ascensum suum ad coelos haberet, nisi ambularet super pennas ventorum. Tunc fecit angelos suos spiritus. Angeli nuntii Latino sermone vocantur, et Evangelium bonum nuntium explanatur. Angelos ergo suos, id est apostolos, tunc fecit spiritus, quando eis dixit: Accipite Spiritum sanctum, et evangelizate omni creaturae. Et tunc eos fecit ignem urentem, cum ipse Spiritus sanctus sicut ignis consedit in eis. Tunc fundavit terram in stabilitatem suam, terrenas scilicet mentes gentium, quae fuerunt in fabrica turris divisae, nunc ad stabilitatem suam revocans in uno verbo Jesu Christo corroborat, et ita fundat in eis Ecclesiam super hanc petram, ut non inclinetur in saeculum saeculi. Hujus sane terrae abyssus, sicut pallium amictus est. Agant sibi philosophi infructuosas exquisitiones, et magno labore dicant se posse discere quod terra subtus se abyssum habeat, quo veluti pallio amicitur: nos ad terram istam quae fundatur in stabilitate Ecclesiae, sermonis aciem dirigamus. Abyssus enim circumdat eam. Non habet enim finem altitudo divitiarum sapientiae, quae circumdat eam, et super montes ejus stabunt aquae. Quicunque sursum cor habent montes sunt, et super ipsos stant aquae. Stat super ipsos baptismatis sanctificatio, stant in fide recta, non circumducuntur omni vento doctrinae. Qui tamen isti sunt montes, diligenter ausculta. Isti sunt, qui ab increpatione Dei fugiunt. Fugiunt utique facta quae increpantur a Deo, et a voce tonitrui ejus formidabant, timent comminantem incendium sempiternum, et a prohibitis universis sua facta suspendunt. Ascendunt montes cogitantes regna coelorum, descendunt montes cogitantes quemadmodum terrenas actiones suas, in locum quem fundavit Dominus dirigant, ubi terminum posuit Deus, et jussit non transgredi, et positum terminum non transgreditur, ut operiant terram, sicut operuit terram Adam. Ex foliis ficulneis operuit terram, et abscondit se. Isti non transgrediuntur terminum, quem posuit Dominus, et non operient terram. Et quia non est operta, rigat eam Dominus de superioribas. Si enim disjectam eam invenerit, imber rigat eam, veniens de superioribus. Si vero tecta fuerit, et coelo absconditur, nec de superioribus rigatur. Si vero pateat coelis, et imber eam coelestis infuderit, producet fenum jumentis, dabit doctrinam talem simplicibus ad escam animae eorum, qualem capere possunt. Dabit herbam servituti hominum. Herbam inter initia, venientibus ad Deum herbam proferet. Non enim possunt solidioribus cibis refici. Perfectorum namque est solidior cibus, qui discretionem habere possint boni et mali. Post herbam dabit spicam et incipit educere panem de terra. Sicut enim lac de uberibus, sic de terra per herbam attingitur ad spicam, de spica pervenitur ad panem, qui de coelo per imbrem descendit. Ergo per fontem perennem, venit tibi panis de terra Mariae Virginis. Imber iste qui in Maria venit, audi qualiter venit. Angelus ei dicit: Virtus Altissimi, id est, ex alto veniens obumbrabit tibi (Luc. I). Et exivit nobis panis de terra. Nos ergo ad nos redeamus, qui hunc ex alto venientem imbrem accipimus, si veniens ex superioribus fons, nos sibi patentes invenerit. Accipimus panem qui confirmet cor nostrum. Accipimus vinum, quod laetificet cor nostrum, et duabus confirmationibus cordis acceptis exhilarantur facies nostrae oleo chrismatis, ita ut per lignum crucis satientur omnia ligna campi, id est, omnis turba simplicitatis inter quos sunt divites et sublimissimae potestates, quas pro celsitudine cedros Libani nuncupavit. In his passeres nidificant. Non dixit in omnibus passeres nidificabunt. Sunt enim aliquanti qui diligunt Christianos, et sua eos ope sustentant, qui in his requiescentes nidificant Deo, qui passeres ideo nuncupantur, quia coelestia et alta petentes, sic se jungunt conversationibus hominum, ut fugiant ipsos homines, in quorum domibus nidificare probantur. In his passeres qui nidificant, fulicae domus dux est eorum. Fulica in aqua manet, in aqua nidificat, in aqua vivit, et aqua domus est ejus. Horum ergo passerum fulicae domus, id est, aqua ipsa dux eorum est passerum. Ibi sunt montes excelsi, cervis fugientibus diabolum, fugientibus mundum. Ibi est petra praestans refugium, sive erinaciorum filiis, quia minora habentes jacula, a canibus non timentur, sive leporibus, quia et lepores canes fugiunt, et erinacii. Qui ergo fugiunt hos canes, de quibus clamat Paulus: Videte canes, videte malos operarios (Phil. III), inveniunt sibi petram in refugium, et juxta semitam positos canum morsus effugiunt. Nunc evasimus montes ac silvas, et facies nobis coeli resplendet, in qua videmus lunam factam, in tempore passionis lucentem in tenebris. In quo tamen tempore doce. In tempore passionis diximus. Quomodo? Quia tunc Sol justitiae occasum suum, ipsa sexta hora dici posuit tenebras, et facta est nox, in quo transierunt omnes bestiae silvarum Pharisaeorum ferocia. Et eorum qui devorant plebem Dei, sicut escam panis, tam spiritales bestiae quam carnales. Sed propterea dedit lunam in nocte, ut habentes lumen coeleste, ferarum morsibus evadamus. In ipsa enim tenebrositate ejus abundant catuli leonum, id est, filii daemonum, omnes haeretici non docentes sancta, sed rugientes ut rapiant, et quaerant a Deo tollere escam sibi. Orto autem Sole justitiae, sive resurgente ab inferis Domino ad Judaeos, sive exsurgente per assertionem catholicam contra haereticos; hoc ergo oriente universae diffugiunt bestiae, tendentes insidias, et in cubilibus suis se collocabunt. Judaei ad synagogas suas, et haeretici ad synedria sua. Illic congregabuntur, et quandiu resplendet nobis Sol justitiae, illi in cubilibus suis dormiunt, non sunt ausi exire ad lucem. Omnis enim qui male agit, odit lucem. Qui odit fratrem suum, in tenebris ambulat, bestia est, dormit et ipse cum Judaeis et haereticis: sicut Judaei in cubilibus infidelitatis, et haeretici in cubilibus malae credulitatis collocant se et dormiunt. Ita his de medio atra nox odii oculis eorum incumbit, et nihil praeter tenebras videntes in odio dormiunt. Qui autem homo est et non fera, exiet ad opus suum credens, et bene credens, et ab operatione sua quam inchoavit, lucescente sibi Sole justitiae, operatur usque vesperum, id est, quandiu in hac luce perdurat, et haec non suis viribus reputans clamat: Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Omnia haec in sapientia fecisti, sive visibilia secundum Apostolum, sive invisibilia (Coloss. I). Repleta est enim terra creatura ejus. Venimus ad fines terrae, intremus nunc mare. Hoc mare magnum et spatiosum, non te docet pro magno propheta psalmographus patriarcha, immo S. Spiritus in his qui loquitur, hoc nos habuit docere, quia magnum est mare et spatiosum, et ibi repentia quorum non est numerus. Animantia magna et parva, et quia ibi naves transeunt, non hoc docuit quod nullus ignorat, sed scire nos voluit mare magnum et spatiosum esse, omnem legem novi et veteris Testamenti, ibi repentia, quorum non est numerus: in lege Judaei, in lege Samara, et in lege haeretici, et in lege catholici, in lege reges, consules, divites, pauperes. In lege pusilli et magni, ibi naves transeunt, solae Ecclesiae universarum provinciarum, quae epibatas [ascensiones] ducunt ad regna coelorum, a civitatibus terrenis ad civitatem Jerusalem matrem nostram. Qui autem sine nave fuerit in hoc mari magno inventus inveniet draconem qui formatus est ad illudendum eis. Notandum tamen est quia Deo dicitur: Illic est, inquit, draco quem formasti, quia Manichaei dicunt principem tenebrarum a se habere principium. Ergo ut creatura assignetur Deo, Deo dicitur, Quem tu formasti: quod autem sequitur ad illudendum eis, illis utique qui naves recusant, et quasi animales sine magistro catholico et ab apostolis ducente traditionem legis se fluctibus et altitudinibus tradunt. Ergo quia extra Ecclesiam sunt, inter animalia pusilla et magna vagantes inveniunt draconem, ita sibi illudentem, ut putent se melius catholicis sapere, et ad arbitrium suum inveniunt perpetuae mortis interitum, cum devenerint in profundum. Quid tamen tu, Domine, patiens et multum misericors, et Judaei et haeretici, et ingrati simul cum servis tuis. Omnes quandiu in isto sunt corpore omnes a te exspectant, ut des illis escam in tempore isto. Isto vitae praesentis, quia si tu non dederis, nullus colligit. Aperis manum tuam super bonos et malos, et imples omne animal benedictione, sed cum avertis faciem tuam, tunc turbabuntur, cum auferens spiritus eorum et defecerint, et in terra sua revertentur, de qua assumpti sunt. Cum autem fuerit resurrectionis tempus, veniet spiritus tuus, et resuscitabuntur hi in quibus renovasti faciem terrae, qui in novitatem vitae ambulaverunt, qui ambulaverunt in novitatem spiritus, et non remanserunt in vetustate litterae, in quibus omnia vetera transierunt, et facta sunt omnia nova (II Cor. V). In ipsis erit gloria Domini in saecula saeculorum, cum beatus fuerit in operibus suis, quae nunc operatur cum Patre et Spiritu sancto, qui respicit terram, id est, corpora fidelium, et facit ea tremere judicium futurum. Qui tangit montes et fumigant. Fumus montium nubes facit. Ergo eos qui sensum ad gloriam coelestem exaltant, ita ut apud homines in terra imminuti esse videantur, ut in futuro inveniantur excelsi, hos tanget Dominus, et dant fumum oris sui, proferentes sermonem, qui nubes sunt oculorum, et facient multos plorare peccata sua, multos lavare ea eleemosynis, multos festinare ad fontem sacrum. Sic ergo tactu Dei montes fumigant ad inundationem nubium, quae pluviam dantes tam sordes abluunt, quam frugibus et arboribus nascendi copiam administrant. Cantemus ergo ipsi Domino Deo nostro in vita nostra, et psallamus ei quandiu vivimus; suavis sit ei laudatio nostra catholicis assertionibus suaficata, nihil morbo Judaeorum, nihil morbo haereticorum circumferens: ut et nos delectemur in Domino cum deficere coeperint haeretici, aut Judaei a terra et iniqui, ita ut non sint: tunc laeta anima nostra benedicens Domino in omni tempore ipsi gratias aget, cui gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CIV. Alleluia. Confitemini Domino, et invocate nomen ejus, annuntiate inter gentes opera ejus. Cantate ei et psallite ei, narrate omnia mirabilia ejus. Laudamini in nomine sancto ejus; laetetur cor quaerentium Dominum. Quaerite Dominum, et confirmamini, quaerite faciem ejus semper. Mementote mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et judicia oris ejus. Semen Abraham servi ejus, filii Jacob electi ejus. Ipse Dominus Deus noster, in universa terra judicia ejus. Memor fuit in saeculum testamenti sui, verbi quod mandavit in mille generationes. Quod disposuit ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac. Et statuit illud Jacob in praeceptum, et Israel in testamentum aeternum, dicens: Tibi dabo terram Chanaan funiculum haereditatis vestrae. Cum essent numero brevi, paucissimi et incolae ejus. Et pertransierunt de gente in gentem, et de regno ad populum alterum. Non reliquit hominem nocere eis et corripuit pro eis reges. Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari. Et vocavit famem super terram, et omne frumentum panis contrivit. Misit ante eos virum: in servum venundatus est Joseph. Humiliaverunt in compedibus pedes ejus, ferrum pertransiit animam ejus, donec veniret verbum ejus. Eloquium Domini inflammavit eum, misit rex et solvit eum, princeps populorum et dimisit eum. Constituit eum Dominum domus suae, et principem omnis possessionis suae. Ut erudiret principes ejus sicut semetipsum, et senes ejus prudentiam doceret. Et intravit Israel in Aegyptum, et Jacob accola fuit in terra Cham. Et auxit populum suum vehementer, et firmavit eum super inimicos ejus. Convertit cor eorum ut odirent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus. Misit Moysen servum suum, Aaron quem elegit ipsum. Posuit in eis verba signorum suorum et prodigiorum in terra Cham. Misit tenebras et obscuravit, et non exacerbavit sermones suos. Convertit aquas eorum in sanguinem, et occidit pisces. Edidit terra eorum ranas in penetralibus regum ipsorum. Dixit et venit coenomyia et cyniphes in omnibus finibus eorum. Posuit pluvias eorum grandinem, ignem comburentem in terra ipsorum. Et percussit vineas eorum, et ficulneas eorum, et contrivit lignum finium eorum. Dixit et venit locusta et bruchus, cujus non erat numerus. Et comedit omne fenum in terra eorum, et comedit omnem fructum terrae eorum. Et percussit omne primogenitum in terra eorum, primitias omnis laboris eorum. Et eduxit eos cum argento et auro, et non erat in tribubus eorum infirmus. Laetata est Aegyptus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos. Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem. Petierunt et venit coturnix, et pane coeli saturavit eos. Disrupit petram et fluxerunt aquae, abierunt in sicco flumina. Quoniam memor fuit verbi sancti sui, quod habuit ad Abraham puerum suum. Et eduxit populum suum in exsultatione, et electos suos in laetitia. Et dedit illis regiones gentium, et labores populorum possederunt. Ubi custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant. COMMENTARIUM. Alleluia in isto psalmo principium sumpsit, quam quia interpretantur gloria Deo creatori omnium, verum dicunt. Ad omnes enim gentes imperat nuntiari gloriam ejus, et enarrari omnia mirabilia ejus, quomodo ex virgine natus, quomodo exemplo et verbo docuit, quomodo virtutes exercuit, quomodo in cruce pependit, quomodo mortuus, sepultus, resurrexit, et ea quae ante passionem docuit, post resurrectionem suam iterum confirmavit, quomodo ascendit in coelos, et misit Paraclitum, qui in conspectu gentium, quasi ignis dispersus, universarum gentium quae in praesenti erant linguas in apostolos reseraret, ita ut quod imperatum fuerat in praesenti psalmo, ab ipso Spiritu sancto tunc adimpletum, gentes ipsae de apostolis dicerent: Nonne isti, inquiunt, Galilaei sunt? et quomodo nos unusquisque linguis nostris audivimus eos loquentes magnalia Dei (Act. II)? Tunc ergo gentibus confessi sunt Dominum, et invocaverunt nomen ejus, nomen quod Judaea sola retinebat, tunc annuntiaverunt inter gentes magnalia ejus. Tunc jure primo cantatum est in adventu sancti Spiritus alleluia, in quo narraverunt omnia mirabilia ejus, et docuerunt gentes hoc ordine: Nolite laudari in virtute regum vestrorum, neque in potentia praeliorum vestrorum, sed deponentes potentias arcuum et scutum et gladium et bellum, pacem assumite. Et Christum quem praedicamus vobis, vestro nomini sociate, ut vos qui dicimini gentes, dicamini Christiani, et laudemini in nomine sancto ejus. Et laetetur cor vestrum, qui quaeritis Dominum; quaerite Christum, et confirmamini. Et quia ascendit in coelis, et parat vobis gaudium sempiternum, quandiu ad eum pertingatis, quaerite faciem ejus semper, mementote mirabilia ejus quae fecit, quae supra diximus prodigia ejus, judicia oris ejus, quaecunque apostoli, quaecunque quatuor evangelistae testantur, non ex gentibus venientes, sed ex semine Abraham servi ejus, qui sunt filii Jacob electi ejus. Non est enim Christus Deus recens, non advena, non novitius, sed ipse est Dominus Deus noster, qui semper fuit: et qui in Hebraeorum gente tantum caeremonias collocaverat, nunc vult, ut in universa terra sint judicia ejus. Quid nunc vultis, Judaei? Dicite, si vultis; arguimus vos noscentes, et dicimus vobis: Falsas habetis scripturas. Si vere Deus erat qui cum Abraham locutus est, cur quod promisit implere non potuit? Si non potuit, omnipotens non est; si potuit et noluit, mentitus est. Ad haec Paulus clamat, Hebraeus ex Hebraeis, impossibile est mentiri Deum. Docete ergo impletum quod juravit Deus per semetipsum, dicens: In semine tuo haereditabo omnes gentes, quod disposuit ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac, statuit illud Jacob in praeceptum et Israel in testamentum aeternum, dicens tibi quidem dabo terram Chanaan, funiculum haereditatis vestrae. Et quando hoc factum est? Cum adhuc essent ex Cham numero breves, paucissimi et incolae in ea. Tunc pertransierunt de gente in gentem, de regno Chananaeorum ad populum Aegyptiorum, non tamen permisit hominem nocere eos, et corripuit pro eis reges, sicut Amalech, et caeteros, et dixit eis: Nolite tangere christos meos, et in prophetas meos nolite malignari. Unde Amalech rex dixit ad Abraham: Nisi Deus admonuisset me nocte in visione habueram peccare in te; sed corripuit me in visione, et admonuit me ut rogem te, et ores pro me. Egimus hactenus et mysticum et historicum sensum sed, una nobis quaestiuncula videtur in manibus. Quaeritur enim quomodo verbum hoc mandavit in mille generationes, quod disposuit ad Abraham? Has mille generationes gentium edocere, laciniosa satis narratio flagitat. Sed prout potuerimus, juvante Domino, commatice transeamus. De gente ad gentem, de regno ad populum alterum. Noe tres filios habuit, Sem, Cham, Japheth. Sem, primogenito pars facta est a Persida et Bactris usque in Indiam longe et usque Rhinocoruras, quae spatia terrarum habent linguas sermone barbarico viginti et septem, in quibus linguis gentes sunt patriarum quadringentae sex, non diversarum linguarum, sed, ut dixi, diversarum patriarum: verbi gratia, cum una lingua Latina sit, sub una lingua diversae sunt patriae, Brutiorum, Lucanorum, Apulorum, Calabrorum, Picentum, Tuscorum, et his atque hujuscemodi patriis similia si dicamus. Cham vero secundus filius Noe, a Rhinocoruris usque Gadira, habens linguas sermone Punico a parte Garamantum, Latino a parte Boreae, barbarico a parte meridiani, Aethiopum et Aegyptiorum, ac barbaris interioribus vario sermone, numero viginti duabus linguis, in patriis trecentis nonaginta et quatuor. Japheth autem habet flumen Tigridem, qui dividit Mediam et Babyloniam, in patriis ducentis sermone vario, in linguis viginti tribus. Fiunt ergo omnes simul linguae septuaginta duae, patriae autem generationum mille, quae in tripartito saeculo hoc ordine sitae sunt. Habet, ut diximus, Japheth flumen Tigridem, qui dividit Mediam et Babyloniam. Sem autem Euphraten. Cham vero Geon, qui vocatur Nilus. In his tripartitis gentibus ex uno homine manantibus, Trinitas per Dominum nostrum Jesum Christum hominem perfectum apparuit, et solus his mille generationibus per linguam suae passionis occurrit, quia memor fuit verbi quod juraverat in mille generationes, dicens Abrahae, quod in semine tuo haereditabo omnes gentes. Et sicut filiis Israel famem passuris succurrit Joseph, qui venditus est, qui postquam venditus est ad regnum ascendit, et fame perituris aliquantis gentibus et patriis frumentatione reposita caute succurrit; ita venditus a Juda Christus, in triumpho crucis exaltatus est, ante quidem passus synagogam falsum testem, sicut Joseph dominam meretricem. Post haec exsurgens a mortuis accepit regnum, ut in nomine ejus omne genu flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum (Philip. II), et fame pereuntibus his mille generationibus, apertis horreis, manuum suarum profluentissima largitate succurrit, non solam eis speciem frumenti, sed et vini et olei administrans. A cunctis eas adversitatibus liberavit. Vocavit enim famem super terram eorum, prius qui in idolis confidebant, et omne eis firmamentum panis contrivit, quia panem verum qui de coelis descenderet ignorabant. At ubi venit vir perfectus, qui in servum venundatus est, posteaquam ferrum pertransivit animam ejus, quia eloquium falsae testis inflammaverat iram super eum. At ubi misit rex de coelo et solvit eum, et princeps qui est Deus in Christo mundum concilians sibi (II Cor. V), dimisit eum solvens ab omni vinculo fragilitatis, continuo statuit eum Dominum domus suae. Dominum in coelo et in Ecclesia et principem omnis possessionis suae, omnis sanctitatis, ut erudiret apostolos sicut seipsum, qui profecerat aetate et sapientia, et senes suos hos ipsos patres omnium credentium, prudentiam docerent, et in ministerio absconditam. Tunc intravit Israel in Aegyptum videns Deum, apostolos inter idololatras, et Jacob accola fuit terra Chanaan, et auxit populum ejus nimis, ita ut millia hominum haberent cor unum et animam unam. Et confirmavit cor ejus super omnes inimicos ejus qui negabant eum. Contemnentes enim eos, apostoli conversi sunt ad gentes. Conversum est cor gentium, ut odirent populum ejus, et occidentes martyres dolum facerent in servos ejus, quousque veniret ad eos Moyses et Aaron, quousque pertingeret ad sensum eorum lex Dei, et ponerent in mente sua verba signorum, et prodigiorum, quae aut legentes agnoverant, aut referentes audierant. Coeperunt enim timere, ne paterentur non credentes quod passa fuerat Aegyptus cum rege suo, tenebras, aquas sanguineas, ranas, locustas, bruchos, cyniphes, coenomyias, grandinem, ignitumque ventum, qui combussit vineas ficulneas atque omne lignum finitum eorum. Post haec etiam percussionem angeli in omnem primogenitum terrae eorum et primitias omnis laboris eorum. Dantes ergo omnes timorem his virtutibus vincentis Dei, fugerunt Aegyptiorum incredulitatem, et secuti apostolorum fidem, educti sunt in argento et auro, in duobus Testamentis, argento veteris, et auro novi, in bono et meliore, et non est inventus in his qui per aquam transierunt ullus infirmus. Nullus enim invenitur in omnibus mille his generationibus baptizatis, peccatum vel unus habens in hora baptismatis. Alioquin, si peccatum habet, non credidit, et cum Aegyptiis mersus est. Nam omnes qui crediderunt, ex hora qua transierunt, venientes ad consignationem, non invenitur in tribubus eorum infirmus: omnes firmi sunt; omnes enim confirmati sunt. Laetata est Aegyptus. Aegyptus totus mundus, licet in peccatis agens, tamen laetatur die sancto Paschae, in profectione eorum qui fugientes Pharaonem, et sequentes Moysen, per aquam transierunt, ut inveniant ubi audiant vocem Domini. Incubuit enim timor super incredulos, et non sunt ausi sine feriis esse in ipso die, qui si non laetantur, credentes Deum, feriantur timentes regnum et populum Christianum. Et ideo laetantur, quia incubuit timor eorum super eos. Expandit enim Deus nubem, id est, Ecclesiam suam in protectionem eorum, et ignem fidei, quae lucet eis in tenebris mundi, ubi petierunt carnem et acceperunt ortygometram. Caro enim illis data est, tunc coturnices volantes utique et coelestia cupientes, et his datur caro quae ascendit super Cherubin, et volavit, et pane coeli saturati sunt. Quando disrupit petram, et fluxerunt aquae, et in deserto totius saeculi currunt flumina, quia memor factus est verbi sancti sui quod dixit ad Abraham puerum suum. Ideoque eduxit populum suum in exsultatione, in alleluia, in albis vestibus, et electos suos in laetitia, et dedit illis regiones gentium, et civitates populorum, ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant. Sic enim ait: Baptizate, inquit, omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, docentes eos custodire omnia quaecunque praecepi vobis, et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII). Amen. PSALMUS CV. Alleluia, alleluia. Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Quis loquetur potentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus? Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore. Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui, visita nos in salutari tuo. Ad videndum in bonitate electorum tuorum, ad laetandum in laetitia gentis tuae, ut lauderis cum haereditate tua. Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, iniquitatem fecimus. Patres nostri in Aegypto non intellexerunt mirabilia tua, non fuerunt memores multitudinis misericordiae tuae. Et irritaverunt ascendentes in mare, mare Rubrum. Et salvavit eos propter nomen suum, ut notam faceret potentiam suam. Et increpavit mare Rubrum, et exsiccatum est, et deduxit eos in abyssis sicut in deserto. Et salvavit eos de manu odientium, et ab insidiis hostium tutatus est, et redemit eos de manu inimici. Et operuit aqua tribulantes eos, unus ex eis non remansit. Et crediderunt verbis ejus, et laudaverunt laudem ejus. Cito fecerunt, obliti sunt operum ejus, et non sustinuerunt consilium ejus. Et concupierunt concupiscentias in deserto, et tentaverunt Deum in inaquoso. Et dedit eis petitionem ipsorum, et misit saturitatem in animas eorum. Et irritaverunt Moysen in castris, Aaron sanctum Domini. Aperta est terra, et deglutivit Dathan, et operuit super congregationem Abiron. Et exarsit ignis in synagoga eorum, flamma combussit peccatores. Et fecerunt vitulum in Oreb, et adoraverunt sculptile. Et mutaverunt gloriam suam in similitudinem vituli comedentis fenum. Obliti sunt Deum, qui salvavit eos, qui fecit magnalia in Aegypto, mirabilia in terra Cham, terribilia in mari Rubro. Et dixit ut disperderet eos, si non Moyses electus ejus stetisset in confractione in conspectu ejus. Ut averteret iram ejus, ne disperderet eos, et pro nihilo habuerunt terram desiderabilem. Non crediderunt verbo ejus, et murmuraverunt in tabernaculis suis, non exaudierunt vocem Domini. Et elevavit manum suam super eos, ut prosterneret eos in deserto. Et ut dejiceret semen eorum in nationibus, et disperderet eos in regionibus. Et initiati sunt Beelphegor, et comederunt sacrificia mortuorum. Et irritaverunt eum in adinventionibus suis, et multiplicata est in eis ruina. Et stetit Phinees et placavit, et cessavit quassatio. Et reputatum est ei ad justitiam, in generatione et generationem, usque in sempiternum. Et irritaverunt eum ad aquam contradictionis, et vexatus est Moyses propter eos, quia exacerbaverunt spiritum ejus. Et distinxit in labiis suis, non disperdiderunt gentes quas dixit Dominus Deus illis. Et commixti sunt inter gentes, et didicerunt opera eorum, et servierunt sculptilibus eorum, et factum est illis in scandalum. Et immolaverunt filios suos et filias suas daemoniis. Et effuderunt sanguinem innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum suarum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaan. Et infecta est terra in sanguinibus et contaminata est in operibus eorum, et fornicati sunt in adinventionibus suis. Et iratus est furore Dominus in populum suum, et abominatus est haereditatem suam. Et tradidit eos in manus gentium, et dominati sunt eorum qui oderunt eos. Et tribulaverunt eos inimici eorum, et humiliati sunt sub manibus eorum, saepe liberavit eos. Ipsi autem exacerbaverunt eum in consilio suo, et humiliati sunt in iniquitatibus suis. Et vidit cum tribularentur, et audivit orationem eorum. Et memor fuit testamenti sui, et poenituit eum secundum multitudinem misericordiae suae. Et dedit eos in misericordias in conspectu omnium qui ceperant eos. Salvos fac nos, Domine Deus noster, et congrega nos de nationibus. Ut confiteamur nomini sancto tuo, et gloriemur in laude tua. Benedictus Dominus Deus Israel a saeculo et usque in saeculum, et dicet omnis populus: Fiat, fiat. COMMENTARIUM. Alleluia primum egit ut baptizentur credentes. Alleluia secundum agit ut reconcilientur poenitentes, Ibi suscepit plebem suam in exsultatione, et electos suos in laetitia. Hic poenitentes exaudit, et dat eos in misericordiam in conspectu omnium, qui eos ceperant. Beati sunt ergo, qui custodiunt justitiam. Non enim ad hoc veniunt: ut a suis hostibus capiantur. Hi autem qui capti sunt clamant ad misericordem dicentes: Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, iniquitatem fecimus. Nec illud cum aliqua controversia respicias volo, quod dixi, omnes qui non custodiunt justitiam capiuntur ab hostibus suis. Illos enim magis hostes respice qui cum esse pro certo noscantur, pro certo videri non possunt. Et cum illos aspectu mentis attenderis, illum plus videbis a suis hostibus possideri, qui post peccatum exsultat, nullo flagello percussus. Verum quia verus Christianus ille est, qui pro suis quotidie peccatis exorat, suscipiat regulam poenitentiae, excluso. Nova ita non centesimum quintum psalmum centesimo quarto subjungat, non recuset flentem in quinto, quem in quarto laetantem accepit. Et sicut ille cantavit alleluia, et iste alleluia decantet. Ibi dives factus in argento et auro egreditur gaudens, hic mendicus effectus revertitur plorans. Et ibi alleluia cantatum est, et hic alleluia cantatur. Ibi confitemini dictum est, et invocate nomen ejus, hic confitemini dicitur quoniam bonus. Dicite peccata vestra, unde exacerbastis Dominum. Dictavit enim super vos sententiam, ut dejiciat vos in nationibus, et dispergat vos in regionibus. Confitemini bono, confitemini volenti parcere. At illi: Peccavimus, inquiunt, cum patribus nostris. Peccavimus cum patribus, non de tempore posuit. Cum patribus enim tunc peccaverunt quando irritaverunt ascendentes in Rubrum mare, quando operuit aqua tribulantes eos. Posteaquam crediderunt verbo Dei, et cantaverunt laudem ejus, statim obliti sunt operum ejus. Et concupierunt concupiscentiam in deserto, ollas Aegypti, et irritaverunt in siccitate, et data est eis petitio eorum, et data est saturitas in animam eorum. Saturitatem secuta est luxuria, et irritatus est Dominus a superbis Dathan, Core, et Abiron. Et sive pro igne alieno, sive pro superbia contra Moysen usa, aperta est terra, et deglutivit eos viventes. Populus autem liberatus, immemor liberatoris sui, memoratur superstitiones Aegypti. Quibus memor aurum suum in vituli similitudinem fundit, adorat opera manuum suarum. Oblitus est enim qui liberavit eum, pro quo facto dum vellet Dominus disperdere eos, stetit Moyses dicens: Domine, dele me de libro tuo, si istis non parcis (Exod. XXXII). Putasne tu, o Moyses, plus misericors es quam ille qui blasphematus manna pluit, qui contemptus de terra producit aquas. Non tu plus misericors, sed voluit Dominus affectum tuum ducibus populi recitari, ut sic agant circa peccantes, sicut te fecisse cognoscunt, non cito damnent, sed volentem Dominum condemnare suis precibus flectant. Audi quid cantas: Dixit, inquit, ut disperderet eos, si non Moyses stetisset in confractione et seditione qua moneri coeperat, et agi populus: Stetit, inquit, in conspectu ejus, ut averteret iram ejus, ne disperderet eos. Jam si placet, quia longus est psalmus, transeamus ad causam nostram ab historia Judaeorum. Omnia enim nobis ista post baptismatis consecrationem eveniunt. Ingredimur enim per baptismum terram fluentem lac et mel. Et post haec pro nihilo habemus terram desiderabilem, quando polluimus terram corporis nostri. Non enim vere credimus verbis Dei, perpetuum incendium comminantibus propinquis temporalibus factis. Et quia Deo non credimus, murmuramus in tabernaculis mentium nostrarum, quia non exaudivimus vocem Domini. Qua fronte dicimus Deo: Exaudi vocem nostram, qui non exaudimus vocem Domini. Insuper etiam consecramur Beelphegor, ventri et libidini servientes, aut illos colimus, qui colunt ventres nostros, aut illos quorum persona a mundo suscipitur. Quos cum sciamus, aut turpes in factis, aut injustos in judicio, tamen quia potentum amicitiis copulantur, aut ipsi potentes sunt, hos in sacerdotio consecramus, hos dignos clamamus et justos, per quos manducamus mortuorum sacrificia. Ii enim qui offerunt sive pecunias, sive munera Ecclesiis, et mortui sunt in peccatis suis, propterea utique offerunt, ut nostris precibus reviviscant: nos vero pejora scelera committentes, illa quae offerunt sacrificia mortui comedimus, illi autem in sua morte perdurant, quia nostro non revocabuntur exemplo: sic fit ut irritemus Dominum in his studiis nostris, et multiplicatur super nos ruina. Pereunt urbes, pereunt provinciae, quia pereunt disciplinae. Superest ut stet Phinees, et exoret pro nobis, id est, stet populus martyrum, qui non timuerunt, sicut Phinees, sanguinem fundere. Ut his orantibus cesset a nobis quassatio, ut hoc quod evadimus, quia nostra justitia nulla est, illorum reputetur justitiae, a generatione et generatione in aeternum. Nunc videndum est qualiter et nos sicut illi irritamus Dominum ad aquam contradictionis, ita ut vexetur Moyses propter nos qui exacerbamus spiritum ejus. Ita, ut dixi, liquet psalmus hic in historia, ut penitus et expositor necessarius non sit. Sed quia a littera ingressi sumus infra litteram, videamus quomodo irritetur Dominus ad aquam contradictionis. Post baptisma unum aqua nobis contradictionis exoritur, contradicitur nobis aqua baptismatis: Unus enim Deus, una fides, unum baptisma (Eph. IV). Ibi vexamus Moysen. Moyses lex Dei est; vexamus legem ejus, contemnentes praecepta ejus. Insuper etiam exacerbamus spiritum ejus sanctum, in quo signati sumus in die redemptionis. Hoc autem facimus, quando non disperdimus gentes quas dixit Dominus, quando nutrimus vitia, amantes ea quae odit Dominus commiscemur inter gentes, similia aut pejora facientes, quam gentes quae ignorant Deum. Servimus sculptilibus eorum, Deum habentes ventrem et gloriam in stercore. Hinc nascitur nobis scandalum, id est, libido. Tunc immolamus filios nostros et filias nostras daemoniis, id est, sensus nostros, qui ex nobis quasi filii nascuntur. Et cogitationes nostras daemoniis tradimus. Effundimus sanguinem innocentem, id est, sanguinem animarum simplicium, quae nostro exemplo delinquunt. Sanguinem utique eorum sacrificamus sculptilibus Cham. Cham irrisor patris est. Ii ergo qui irrident legem Dei nostri his eos sacrificamus qui nostro exemplo delinquunt. Jacent enim ante ora eorum, de ipsis loquuntur, de ipsis risus, de ipsis jocus, de ipsis opprobria universa reperiunt. Ille monachus hoc egit, ille clericus hoc, illa sanctimonialis hoc; sic interficitur terra sanguinibus, id est, terrenae mentes interficiuntur hoc ordine, si ille qui sanctus vocatus et nonnus sic ait. Ego quis aut quotus sum ut non agam, sic inficitur vitio nostro terra sanguinibus, et contaminatur in operibus nostris. Quia fornicamur in observationibus nostris, id est, in proposito sancto positi, aut corde, aut opere fornicamur. Ideo irascitur Dominus super populum suum, et abominatus est haereditatem suam. Ideo tradidit nos in manu inimicorum, et dominantur nostri qui oderunt nos. Et tribulant nos inimici nostri, et humiliant nos sub pedibus suis; saepe diximus: Parce, Domine, et saepe liberavit nos. Nos autem iterum liberati exarsimus in cogitationibus nostris. Nihil nobis superest, nisi ut de isto corpore exeamus. Si contempsimus quae passi sumus, quae passuri sumus contemnimus. Ibi enim passio finem non habet, jam ex integro poeniteamus. Quia sicut contemnentes Deum, Deum nobis fecimus contemnentem; ita dum poenitemur ex animo, Deum nobis fecimus poenitentem. Nos poenitemur quia contempsimus; ille poenitetur se dictasse sententiam. Tu facta renovas, ille sententiam; tu poeniteris, et ille poenitetur secundum multitudinem misericordiae suae; et tollens a nobis iram, dat nobis misericordiam, in conspectu omnium qui ceperunt nos. Clamemus ergo ad Salvatorem ex animo, dicentes: Salvos fac nos, Domine Deus noster, et congrega nos de nationibus (Ps. CV), ut ultra non serviamus peccato: Nec mores nostri similes sint gentibus, quia etiamsi in gentibus dispergamur, sicut Daniel et tres pueri, non sumus inter gentes, si eis moribus non miscemur: quinimmo gloriamur in laude ejus, cum videntes homines opera nostra, laudabunt et benedicent Deum Israel, et dicet omnis populus: Fiat, fiat; id est, fiat, fiat, semper tale opus est in quo benedicatur Deus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CVI. Alleluia, alleluia. Confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Dicant nunc qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimici, et de regionibus aggregavit eos. A solis ortu et occasu, ab aquilone et mari. Erraverunt in solitudine, in inaquoso, viam civitatis habitaculi non invenerunt. Esurientes et sitientes, anima eorum in ipsis defecit. Et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum eripuit eos. Et deduxit eos in viam rectam, ut irent in civitatem habitationis. Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Quia animam satiavit inanem, et animam esurientem satiavit bonis. Sedentes in tenebris et in umbra mortis, vinctos in mendicitate et ferro. Quia exacerbaverunt eloquia Dei, et consilium Altissimi irritaverunt. Et humiliatum est in laboribus cor eorum, et infirmati sunt, nec fuit qui adjuvaret. Et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum liberavit eos. Et eduxit eos de tenebris et umbra mortis, et vincula eorum disrupit. Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Quia contrivit portas aereas, et vectes ferreos confregit. Suscepit eos de via iniquitatis eorum, propter injustitias enim suas humiliati sunt. Omnem escam abominata est anima eorum, et appropinquaverunt usque ad portas mortis. Et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum liberavit eos. Misit verbum suum et sanavit eos, et eripuit eos de interitionibus eorum. Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Et sacrificent sacrificium laudis, et annuntient opera ejus in exsultatione. Qui descendunt mare in navibus, facientes operationem in aquis multis. Ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo. Dixit et stetit spiritus procellae, et exaltati sunt fluctus ejus. Ascendunt usque ad coelos, et descendunt usque ad abyssos; anima eorum in malis tabescebat. Turbati sunt et moti sunt sicut ebrius, et omnis sapientia eorum devorata est. Et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum eduxit eos. Et statuit procellam ejus in auram, et siluerunt fluctus ejus. Et laetati sunt quia siluerunt, et deduxit eos in portum voluntatis eorum. Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Et exaltent eum in Ecclesia plebis, et in cathedra seniorum laudent eum. Posuit flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim. Terram fructiferam in salsuginem, a malitia inhabitantium in ea. Posuit desertum in stagna aquarum, et terram sine aqua in exitus aquarum. Et collocavit illic esurientes, et constituerunt civitatem habitationis. Et seminaverunt agros, et plantaverunt vineas, et fecerunt fructum nativitatis. Et benedixit eis et multiplicati sunt nimis, et jumenta eorum non minoravit. Et pauci facti sunt, et vexati sunt a tribulatione malorum et dolore. Effusa est contentio super principes, et errare fecit eos in invio, et non in via. Et adjuvit pauperem de inopia, et posuit sicut oves familias. Videbunt recti et laetabuntur, et omnis iniquitas oppilabit os suum. Quis sapiens et custodiet haec, et intelliget misericordias Domini? COMMENTARIUM. Tertium alleluia canitur in psalmo centesimo sexto, in quo usus noster quotidianus retexitur. Audi, Novatiane, audi de quibus loquitur: vult enim in isto psalmo agere contra te specialiter Spiritus sanctus. Tu enim dicis: Qui adhuc non sunt redempti, ipsi possunt ad indulgentiam per poenitentiam pervenire. Nos dicimus: Illi per fidem solam ad indulgentiam attingunt. Isti autem qui jam redempti sunt, non per fidem solam, quia jam crediderunt, sed per poenitentiam perveniunt ad misericordiam redemptoris. Denique audi quid dicat: Dicant, inquit, ii qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manibus inimicorum, utique per baptismum de regionibus, congregavit eos utique ad fidem a solis ortu et occasu, ab aquilone et mari. Ii erraverunt, id est, a recti tenore recesserunt, passi siccitatem in via, id est, in Christo ambulantes, quia ipse est via. Passi siccitatatem sermonis, dum nullus docet, nullus exhortatur, aut nullus est cujus exemplo perfunderentur. Passi siccitatem erraverunt, et civitatem habitationis non invenerunt; non invenerunt cujus exemplo spiritaliter viverent, sed desertum hujus mundi passi esurientes et sitientes anima in ipsis defecit. Quia cibum verbi Dei et boni exempli non habuit, et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, id est, dum poeniterentur, et de necessitatibus eorum liberavit eos. Reduxit eos in viam rectam, per poenitentiam sunt revocati ad Christum, ut per ipsum perveniant ad civitatem habitationis, et possint refici sermonibus sanctis. Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Quia satiavit animam quae fame peribat, et animam esurientem. Quid esurientem? Bona utique quae non habebat esurientem. Ergo bona saturavit bonis poenitentem, et sedentem non in schematibus mundi, non in publico gloriantem, sed sedentem in tenebris et in vinculis, in mendicitate et in ferro. Quare hoc, inquiunt mundi homines, quid sibi volunt isti religiosi plorare, sedere in vinculis, sedere in tenebris? Ubi est scriptum? Ecce hic scriptum est quia illam animam respicit Deus, quae sedet in tenebris et in vinculis pro eo quod exacerbaverit Dominum, et consilium Altissimi spreverit. Qui humiliant in labore et jejuniis cor suum. Quia ergo cor contritum ac humiliatum Deus non despiciet, audi quid sequitur: Clamaverunt, inquit, non cum epularentur, sed cum tribularentur. Ipsi enim sibi imponunt tribulationis jugum, ne forte dum praeterita facta ad indulgentiam pervenire postulant, incurrant praesentia. Laetus enim animus facile lapsum incurrit, quod tristi et afflicto difficile evenit. Humilietur ergo in labore, jejunio cor nostrum, non eum laetificent vina, et ostendentes infirmitatem nostram medico coelesti, clamemus ad eum. Ipse enim educet nos de tenebris et de umbra mortis. Et vincula nostra disrumpet, ita ut confiteamur ei quia contriverit nobis portas aereas. Portae aereae sunt consuetudines vitiosae, quae sic claudunt nos, ut propemodum etiam arbitrium nostrae libertatis includant. Namque qui consuevimus verbi causa jurare, jurare jam nolumus, sed quasi porta clausa hujus consuetudinis, volentem egredi non sinit. Sic enim fit ut etiam non volens ex ore meo proferam juramentum. Sic et de universis vitiis dictum puta. Quia in ipsis vitiis, velut in portis aereis impingimus, fugientes et volentes egredi non valemus. At ubi tribulantes clamaverimus ad Christum, confringet portas aereas, et vectes ferreos comminuet. Vectes enim ferrei immundi spiritus sunt, qui portas nobis impiae consuetudinis claudunt. Hic si sese subduxerit Dominus, libertas ipsa nostri arbitrii evanescit. Sed non se subducit Dominus, nisi in spiritu tribulanti cum lacrymis exoretur. Mittet enim verbum suum sicut misit ante Filium suum. Mittit eum et sanat nos, et sicut redemit nos de manu inimici, ita nunc eripit nos de interitu nostro. Confiteantur ergo Domino pluraliter misericordiae ejus, et mirabilia ejus filii hominum, ut sacrificent sacrificium laudis. Ideo annuntient opera ejus in exsultatione, et non in tribulatione: Ii, inquit, qui descendunt mare in navibus. Mare descendunt in navibus, qui in conversatione sancta in isto mundo degunt. Ipsi enim faciunt operationem in aquis multis, id est, et verbo et exemplo suo, eorum qui eos aut audiunt, aut imitantur operationem, in aquis multis facere referuntur. Ipsi vident opera Domini quotidie, ad hoc vacant ut videant opera Domini, quae iste mundus sic dum fruitur non videt. Ii autem non solum opera Domini vident, sed mirabilia ejus in profundo considerant. Verum quia nullus justus sine tentatione transiit, audi quid de eis dicatur: Ascendunt, inquit, usque ad coelos. Quid est, ascendunt? Disce in Petro, ut quod in ipso inveneris, in omnibus cernas. Ascendit Petrus usque ad coelos, dicens Domino: Etiam si oportuerit me tecum mori, non te negabo (Matt. XXVI). Descendit usque ad abyssos, cum negat. Post haec ita turbatus est et motus sicut ebrius. Et omnis sapientia ejus ita deglutita est ut, nisi clamasset ad Dominum cum tribularetur, et plorasset amarissime, non de his necessitatibus evasisset; flevit ergo et statuit ei procellam in auram. Audi dicentem Dominum: Petre, ait, petit Satanas ut ventilet vos sicut triticum in area; ego autem intercessi pro te (Luc. XXII), quasi qui dicat, Statui tibi procellam in aura, et feci ut sileant a te fluctus ejus. Laetatus est Petrus, quia siluerunt, et deduxit eum in portum voluntatis suae, in Ecclesia sine dubio. Ubi exaltent eum in Ecclesia populi? Et in cathedra seniorum laudant eum, quia posuit flumina in deserto, id est, in deserto hujus saeculi perambulans, quousque perveniret ad Romam, praedicavit baptismum Jesu Christi, in quo universa flumina benedicuntur usque hodie a Petro. Ipse posuit exitus aquarum in sitim, ita ut qui exierit foras ab Ecclesia Petri, siti pereat. Posuit terram fructiferam in salsuginem. Sicut salsuga terram a fructu revocat, ita littera mundi a fructu spiritali revocat mentes. Sed per Petrum in salsugine litterarum positam Romam, fecit eam fructum afferre. Unde autem ipsa terra salsuginem haberet expressit: A malitia, inquit, hominum inhabitantium in ea. Et adjecit: Posuit, inquit, desertum ab aquis, quae peccata lavant. Posuit in stagno aquarum, abundant aquae baptismatis, martyrum poenitentiae eleemosynarum abundant in deserto isto, quod ante Petri adventum siccum fuit et aridum, hoc nunc excultum est, cum constitueretur in eo civitas Ecclesiae, in qua quotidie seminantur agri, et plantantur vineae, ut fiat fructus nativitatis, quos benedixit Deus, et fecit ut multiplicentur. Sed post haec persecutio facta est, et pauci facti sunt. Multi enim vocati, pauci vero electi (Matt. XX). Pauci vero ad martyrii palmam attingere meruerunt. Quando effusa est contentio super principes mundi. Tunc seduxerunt eos in invio, et non in via, id est, in idolis et non in Christo, qui via est. Sed adjuvavit Dominus pauperem de mendicitate, et respexit, quia tentationes ferre populus credens ei omnino non poterat. Adjuvavit eum de mendacitate virium, et posuit sicut oves familias in universam faciem terrae, statuens eis pastores et pascuas, quae videntes recti laetabuntur. Non recti vero murmurabunt, sed iniquitas omnis adversus Ecclesiam Dei, et adversus oves et pastores jam obstruxit os suum. Qui sapiens est intelligit haec, et cum intellexerit, nihil aliud intelligit, nisi misericordiam Domini, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CVII. Canticum psalmi ipsi David. Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum, et cantabo et psallam in gloria mea. Exsurge psalterium et cithara, exsurgam diluculo. Confitebor tibi in populis, Domine, et psallam tibi in nationibus. Quia magna est super coelos misericordia tua, et usque ad nubes veritas tua. Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua; liberentur dilecti tui. Salvum fac dextera tua, et exaudi me; Deus locutus est in sancto suo. Exsultabo et dividam Sichimam, et convallem tabernaculorum dimetiar. Meus est Galaad, et meus est Manasses, et Ephraim susceptio capitis mei. Juda rex meus, Moab lebes spei meae. In Idumaeam extendam calceamentum meum, mihi alienigenae amici facti sunt. Quis deducet me in civitatem munitam, quis deducet me usque in Idumaeam. Nonne tu, Deus, qui repulisti nos, et non exibis Deus in virtutibus nostris? Da nobis auxilium de tribulatione, quia vana salus hominis. In Deo faciemus virtutem, et ipse ad nihilum deducet inimicos nostros. COMMENTARIUM. Psalmus centesimus septimus ex duorum psalmorum finibus probatur esse constructus, ex parte quinquagesimi sexti et quinquagesimi noni. Quam considerationem, si diligenter sensus spiritalis attendat, videt satis necessarium Deo cor suum; et omnes occasiones mundi ab eo separans, paratum Deo alludet in psalmo et in verbo congeminat. Quid est enim dicere, Deo Paratum cor meum, nisi hoc, ut dicat ei: Veni, Domine, paratum cor meum, et in rem tibi praeparatam ingredere, ut cantem et psallam in gloria mea. Quam autem suam gloriam memoraret adjunxit: Exsurge, ait, gloria mea in psalterio et in cithara, ut in ipsam gloriam exsurgam diluculo, mox ut mihi auxilium tuum fulgescens, tenebras a me meorum excluserit peccatorum, tunc et in populis confitebor, et dicam: Quia non sum dignus vocari servus tuus pro peccatis meis, non me jactabo in superbia, etiam cum me per indulgentiam tuam mandatum agnovero. Sicut ille qui Vas electionis factus clamabat dicens: Non sum dignus vocari apostolus (I Cor. XV). Et haec confessus in populis Domino, coepit psalmum dicere inter gentes. Quem psalmum Paulus cecinit inter gentes? Hunc sine dubio, Quia magnificata est usque ad coelos misericordia ejus. Qui venit in hunc mundum peccatores salvos facere, quorum primus, ait, ego sum (I Tim. I). Et haec veritas ejus, usque ad nubes pervenit, id est, usque ad apostolos pervenit veritas, qui est Christus. Jam prophetae silent, soli apostoli loquuntur, et apostolorum discipuli. Quid loquuntur? Quia exaltatus est super coelos Deus Dei Filius, et sedens ad dexteram Patris, super omnem terram ejus gloria praedicatur, ut liberentur in toto orbe terrarum, qui sunt dilecti ejus, in quibus clamat Ecclesia: Salvum me fac dextera tua et exaudi me. Nisi enim dextera ejus traxerit ab inferis animam nostram, id est, ab inferis cogitationibus, non solvimur a descendentibus in lacum, id est, non eripimur, sed a fornicationis laqueo innodamur: Sed sicut non eripimur nisi per dexteram ejus, sic non eripit nos dextera ejus, nisi dicamus credentes: Salvum me fac dextera tua et exaudi me. Ad haec Deus, inquit, locutus est in sancto suo, id est, in Domino Jesu Christo locutus est Deus. Exsultabo et dividam Sichimam. Civitas est quam Hebraei humiliaverunt in gladio, quia soror eorum ibi corrupta fuerat. Nunc vero quia mens eorum corrupta est, in gentes misit Deus Filium suum, qui hanc urbem gentium tollat de potestate Hebraeorum. Et dividam eam apostolis, et convalles tabernaculorum ejus metiar in tres partes, ita ut ipsas tres partes in uno regno conjungam, et sit Trinitas Dei in trinitate populi Hebraeorum, Graecorum et Latinorum. Ex his tribus eatur in cunctis partibus mundi, ut nostri sint omnes per fidem, qui sine fide nostri esse non possunt. Sint nostri Galaad et Manasse in gentibus, et Ephrem fortitudo capitis nostri in benedictionibus. Sit Juda rex meus in Christo, sit Moab olla spei meae. Moab filia Loth, ex quo Moabitae sunt gentes, quae angelis ducibus evasit pluvias igneas de coelo venientes, pro qua rogat ut non ardeat in Sodomitiis flammis, sed in Spiritu ferveat sancto, et cum filiis suis, id est, gentibus quae ignorant Deum, sit olla spei meae: In Idumaeam, inquit, id est, in habitationem gentium. Ibi extendam calceamentum meum, non inde fugiant discipuli mei excutientes pulverem de pedibus suis, sed ibi eant extendentes calceamentum suum, ut dicatur de eis: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona (Rom. X)? Haec autem et nobis evenient, ut evadamus calores Sodomiticos, et flammis sancti Spiritus accendamur, si Allophylos conemur evincere, et eos quotiescunque contra nos arma corripiunt, id est, immundos spiritus subjugare nitamur, ut merito dicamus, Mihi Allophyli subditi sunt: quibus subditis, quis deducet nos in civitatem munitam, nisi Filius Dei? Aut quis deducet nos in Idumaeam, nisi Dominus Jesus Christus? Ipse enim dat nobis auxilium. Unde nobis dat auxilium? de exsultatione an de tribulatione? De tribulatione, inquit, quasi qui dicat: Non meretur auxilium consequi qui se tribulantem non exhibet Christo, et crediderit quia vana salus est in homine. In Deo enim facimus virtutem. Quam virtutem? Ut vitia per consuetudinem subjugentur, et virtutes animi sublimentur. His incumbentes studiis, in Deo faciainus virtutem, et ipse ad nihilum rediget tribulantes nos, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CVIII. In finem psalmus David. Deus, laudem meam ne tacueris, quia os peccatoris et os dolosi super me apertum est. Locuti sunt adversum me lingua dolosa, et sermonibus odii circumdederunt me, et expugnaverunt me gratis. Pro eo ut me diligerent detrahebant mihi, ego autem orabam. Et posuerunt adversum me mala pro bonis, et odium pro dilectione mea. Constitue super eum peccatorem et diabolus stet a dextris ejus. Cum judicatur exeat condemnatus, et oratio ejus fiat in peccatum. Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter. Fiant filii ejus orphani, et uxor ejus vidua. Nutantes transferantur filii ejus et mendicent, ejiciantur de habitationibus suis. Scrutetur fenerator omnem substantiam ejus, et diripiant alieni labores ejus. Non sit illi adjutor. nec sit qui misereatur pupillis ejus. Fiant nati ejus in interitum, in generatione una deleatur nomen ejus. In memoriam redeat iniquitas patrum ejus in conspectu Domini, et peccatum matris ejus non deleatur. Fiant contra Dominum semper, et dispereat de terra memoria eorum, pro eo quod non est recordatus facere misericordiam. Et persecutus est hominem inopem et mendicum, et compunctum corde mortificare. Et dilexit maledictionem, et veniet ei; et noluit benedictionem, et elongabitur ab eo. Et induit maledictionem sicut vestimentum, et intravit sicut aqua in interiora ejus et sicut oleum in ossibus ejus. Fiat ei sicut vestimentum quo operitur, et sicut zona qua semper praecingitur. Hoc opus eorum qui detrahunt mihi apud Dominum, et loquuntur mala adversus animam meam. Et tu, Domine, fac mecum propter nomen tuum, quia suavis est misericordia tua. Libera me, quia egenus et pauper sum ego, et cor meum conturbatum est intra me. Sicut umbra cum declinat ablatus sum, et excussus sum sicut locustae. Genua mea infirmata sunt a jejunio, et caro mea immutata est propter oleum. Et ego factus sum opprobrium illis, viderunt me, et moverunt capita. Adjuva me, Domine Deus meus, salvum me fac propter misericordiam tuam. Et scient quia manus haec, et tu, Domine, fecisti eam. Maledicent illi, et tu benedices, qui insurgunt in me confundantur, servus autem tuus laetabitur. Induantur qui detrahunt mihi pudore, et operiantur sicut diploide confusione sua. Confitebor Domino nimis in ore meo, et in medio multorum laudubo eum. Qui astitit a dextris pauperis, ut salvam faceret a persequentibus animam meam. COMMENTARIUM. Venimus ad psalmum centesimum octavum, quem apostolus Petrus interpretatur in Judam Iscariotem. Hujus nos pedissequi viam quam ipse aperuit ambulemus. Homo perfectus interiorem suum alloquitur, dicens: Deus, laudem meam ne tacueris, quasi qui dicat: Homines vituperationes in me excitant falsas; tu Deus meus laudem meam non taceas. Redi ad conscientiam tuam, o homo Dei, qui Christum sequeris. Et cum os peccatoris et dolosi super te apertum fuerit, gratulare, securus esto. Quia os peccatoris ad vituperationem tuam aperitur in terra, et ad faudem tuam os Dei aperitur in coelo. Loquantur adversum te, sicut Pharisaei contra Dominum lingua dolosa, et sermonibus odii circumeant te, et expugnent te gratis. Nota tibi gratis non vitio tuo sit, non culpa tua sit, sed eorum mendacium veritati tuae serviat. Servit enim mendacium veritati, si famam non timeas hominum. Nihil enim agit falsus testis, nisi ut ipsam commaculet. Si times hoc, servus effectus es; si non times, liber es. Time ergo solum Deum, et de bona conscientia praesumens, sentiat se propositi tui fama esse ancillam, et eam compelle servire magis quam imperare virtuti. Nam si eam timueris, eris omnium qui obtrectare poterunt servus. Et timebis verum dicere, ne de te falsa contingant. Dices forsitan: Et quid faciam si vulnerarint opinionem meam? Hoc fac quod iste fecit, cujus carmen exponis: Pro eo, inquit, ut me diligerent detrahebant mihi, ego autem orabam. Ostendit tibi quid facias. Nunc ad maledictiones accedentes, caveamus exitum rerum, ne ad homines ista dirigamus, et putemus nobis hanc regulam datam, quo maledicamus eos qui nos iniquo odio persequuntur. Hoc Evangelicus magister omnino prohibuit, unde ad principem malitiae currendum est animo. Et quotiescunque maledictiones cantaveris, ipsi eas quem maledixit Dominus decantabis. Ipse enim ponit adversum nos mala pro bonis, sive dum bona operamur, quia mala nobis per suum excitat zelum. Sive dum idola ostendit, mala pro bonis ostendit. Sive dum concupiscentias carnis exagitant, cum sint mala omnia opera concupiscentiae, ille ipsa mala pro bonis ostentat, et odium pro dilectione immittit, ita ut videatur nobis amare ac diligere, cum ad peccatum tribuit facultatem. Constitue adversum eum peccatorem. Quomodo stare potest hoc, diligenter ausculta. Adversum me constituit discipulum meum, adversus eum constituatur discipulus ejus. Et sit persecutor diaboli, qui persecutor exstiterat Christi, et stet diabolus a dextris ejus ad confutandum et ad convincendum. Stetit diabolus a dextris Pauli, ita ut judicans eum Paulus, faceret eum a se exire condemnatum, et totam orationem et consilium ejus statueret in peccatum. Ipse fecit dies ejus paucos. Paulo enim gentibus praedicante, non multo tempore obtinuit principatum in templis. Post haec cessavit princeps esse super gentes, et magisterium ejus accepit ille qui dicebat: Ego sum magister gentium, in fide et veritate (I Tim. II). Ille enim fuerat magister gentium in infidelitate et fallacia. Tunc ii quibus dictum fuerat a Domino: Vos de patre diabolo estis (Joan. VIII), dejecto incredulitatis rege facti sunt orphani, facta est et uxor diaboli vidua. Sicut enim uni viro desponsata est Ecclesia per fidem, sic per infidelitatem, non sponsa, sed uxor est potestas incredulitatis, quae dabat pontificium dominandi sacerdotibus templorum, sive Synagogae, seu haereticorum ecclesiis. Haec potestas dejecto diabolo efficitur vidua, ita ut anathemate filii ejus ejiciantur ut mendicent. Perscrutatur fenerator Dominus noster omnem substantiam ejus, exigit ab ea, id est, ab ipsa potestate usuras verbi prudentiae, quibus illa male usa est. Diripiunt alieni omnes labores ejus, ostenduntur injuste docuisse, injuste scripsisse, injuste fabricasse. Et ista omnia diripiunt alieni a societate ejusdem potestatis, quae potestas deficiens in ipso diabolo, Deum adjutorem penitus non habet. Nec est qui misereatur orphani ejus: in generatione una, id est, in solo populo Christiano deletur nomen ejus. Ibi in memoriam redit iniquitas patrum ejus. Quotidie legitur in Ecclesia in conspectu Dei: quanta mala fecerunt Christo, apostolis et martyribus, et peccatum matris ejus populi, hoc est peccatum potestatis ejus non deletur, sed fit contra Dominum semper, et perdet de terra memoriam. Ecce periit potestas persecutorum, quia ipsi rerum Domini servi sunt Christi. Periit ergo de terra potestas. Illa, quae non est recordata, ut faceret misericordiam, sed persecuta est hominem. Quem hominem? Pauperem, inquit, et mendicum. Christum utique, et in passione et in suorum martyrio. Dilexit meledictionem Adae quae per Christum aufertur, et veniet ei: noluit benedictionem quae per Christum affertur, et utique elongabitur ab eo. Nota ex arbitrio evenisse ut nollet, propter haeresim, quae dicit Deum alios praedestinasse ad benedictionem, alios ad maledictionem. Hic enim ex dilectione sua maledictionem habere probatur, et nolle suum benedictionis praemium non habere. Unde et adjecit quod ipse se induerit maledictionem, sicut vestimentum. Sicut enim per fidem, dicitur nobis, Christum induistis (Gal. III); ita per infidelitatem induit se homo maledictum, id est, diabolum, qui intrat sicut aqua sanctis ad liberandum, ita istis ad necandum. Et sicut oleum sanctis ad exhilarandum, ita impiis ad tribulandum, fitque eis ipsa maledictio sicut vestimentum quo induti sunt, et sicut zona qua praecinguntur. Hoc opus eorum qui detrahunt fidei catholicae, et qui quaerunt mala sanctis et orthodoxis definitionibus, quibus Dominus facit misericordiam propter nomen suum. Quia etsi peccator sit, quicunque tamen propter hoc quod rectae fidei est, misericordiam consequitur. Si cor ejus conturbatum fuerit de timore judicii, et excussus fuerit de manu peccati sicut locusta, et genua ejus infirmentur in jejunio, et caro ejus immutata fuerit a pinguedine destituta, tunc inveniet misericordiam: qui licet dicat, et vere dicat: Viderunt me, et moverunt capita sua, sicut Pharisaei Christo, ita daemonia in Christiano. Dum pateretur enim Christus, Pharisaei moverunt capita sua insultantes, et dum passionibus premitur Christianus, vident eum daemones consentientem et insultant ei. Sed argutus Dei servus clamat: Adjuva me, Domine, ut sciant quia manus tua mecum, et tu, Domine, fecisti ea. Ea isto loco sic accipe, sicut dixit Pilato Dominus: Non haberes potestatem, nisi data tibi esset desuper (Joan. XIX), ita parvae et nos relinquimur tentationi. Et ideo ait: Tu, Domine, fecisti ea, ut moveant super me capita sua. Sed quia fidelis es, et non pateris nos tentari supra quam possumus, fac ut induantur sicut diploidem confusionem. Diploidis est sive chlamidis in quadruplici amictu, sive quaecunque alia species, quae in ante duplex est, et a tergo duplex. Ergo quadrifariam confusionem induuntur daemones, quando nos quadrifariam Evangeliorum liberationem arripimus, in qua confitemur Domino nimis in ore nostro, et in medio multorum laudamus eum confitentes. Et quia ipse est qui stat a dextris pauperis, ut salvet a persequentibus animas nostras Christus Filius Dei, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CIX. Psalmus ipsi David. Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis. Donec ponam inimicos tuos, scabellum pedum tuorum. Virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion, dominare in medio inimicorum tuorum. Tecum principium in die virtutis tuae, in splendoribus sanctorum ex utero ante luciferum genui te. Juravit Dominus, et non poenitebit eum. Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Dominus a dextris tuis, confregit in die irae suae reges. Judicabit in nationibus implebit ruinas, conquassabit capita in terra multorum. De torrente in via bibet, propterea exaltabit caput. COMMENTARIUM. Centesimi noni psalmi caput et a Pharisaeis Christus inquirit, dicens: Si David in spiritu vocat Christum Dominum, dicens, Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, Si ergo, inquit, vocat eum Dominum David, quomodo ejus est filius (Matt. XXII)? Interrogantis est ista oppositio, non negantis. Nos enim eum et Dei Filium ante luciferum ex Deo Deum genitum credimus: et David eum filium per partum virginis Mariae profitemur, qui ascendens in coelos, sedet ad dexteram Patris, unde venturus est judex. Habebit inimicos suos scabellum pedum suorum, secundum quod et Apostolus dicit: Cum evacuaverit omnem principatum, potestatem et virtutem, tunc oportet illum regnare donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus ejus (I Cor. XV). Cujus inimicos si interrogas, respondebit tibi, ejus sine dubio cujus virgam virtutis misit Dominus ex Sion. Virga virtutis, hominis corpus est ex Virgine nati, quam virgam ex Sion misit Dominus, ut dominetur in medio inimicorum suorum. Non ergo sicut damnabilis Photinus credit, ex Mariae partu sumpsit exordium, sed ante luciferum est ex Patris ore progenitus; hic qui per mysterium panis ac vini sacerdos factus est in aeternum, secundum ordinem Melchisedech, qui panem et vinum solus obtulit in sacerdotibus, dum Abraham victor reverteretur de praelio. Videamus nunc quomodo a dextris ejus confracti sunt in die irae ejus reges. A dextris Domini in cruce positi fixus erat latro, quem sibi vindicabant reges et principes tenebrarum. Hos confregit in die irae suae. In die utique irae, quam patiebatur eorum qui eum crucifigebant. Et confractis his principibus conquassavit capita multa, ita ut capitales criminosi dicerent, Homicida per fidem uno verbo salvatus est. Quare non et nos credamus? In crucem positus ille unus, multos nos in terra numero copioso convertit. Per illum qui de torrente in via bibit. De torrente iracundiae Judaeorum in via bibit calicem passionis. In via immaculata ambulans, conquassavit capita daemonum in terra in corpore constitutus. Et exaltavit capita hominis dum a confusione erigit, a confusione utique primae praevaricationis. Et nisi Filius Dei in via bibisset, non exaltasset caput hominis dejectum ad terras. Non ergo dicas, quia conquassavit capita criminum, Christus ipse exaltavit caput. Non enim dixit, Exaltavit caput suum, sed simpliciter ait: Propterea, inquit, quod dijudicavit Deus in nationibus, et implevit ruinas daemonum, ut ubi abundavit iniquitas eorum, superabundaret Christi gratia (Rom. V). Et quia bibit calicem passionis de torrente seditionis, in illa via qua dicit, Ego sum via (Joan. XIV), propterea exaltavit caput in libertate ligni crucis, quod fuerat dejectum in praevaricatione ligni concupiscentiae. Agamus ergo ipsi gratias, qui regnat cum Patre unus Deus cum Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CX. Alleluia. Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo in concilio justorum et congregatione. Magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus. Confessio et magnificentia opus ejus, et justitia ejus manet in saeculum saeculi. Memoriam fecit mirabilium suorum misericors et miserator Dominus, escam dedit timentibus se. Memor erit in saeculum testamenti sui, virtutem operum suorum annuntiabit populo suo. Ut det illis haereditatem gentium, opera manuum ejus veritas et judicium. Fidelia omnia mandata ejus, confirmata in saeculum saeculi, facta in veritate et aequitate. Redemptionem misit Dominus populo suo, mandavit in aeternum testamentum suum. Sanctum et terribile nomen ejus, initium sapientiae timor Domini. Intellectus bonus omnibus facientibus eum, laudatio ejus manet in saeculum saeculi. COMMENTARIUM. Centesimus decimus psalmus in concilio sanctorum confitertur magna opera Domini nativitatis, passionis, resurrectionis et in coelos ascensionis. Magna haec opera Domini, magna et exquisita in omnibus voluntatibus ejus. Magna sunt quidem omnia opera ejus ab initio saeculi; sed ista non solum magna, sed et exquisita in omnibus quae ab initio voluit et fecit. Confessio Trinitatis et magnificentia Deitatis, opus est; justitia ejus immutabilis perseverat in saecula saeculorum, in qua justitia memoriam fecit mirabilium suorum, dicens: Haec quotiescunque feceritis, in mei memoriam facietis. Quando hoc dixit misericors et miserator Dominus? tunc sine dubio, quando escam dedit corporis sui timentibus se. Et hoc testamentum memor erit Dominus in aeternum, per quod virtutem operum suorum annuntiavit populo suo; per quod dedit eis haereditatem gentium; per quod non in phantasmate, ut anathemabilis Manichaeus somniatus est, sed et in veritate, in judicio; et quaecunque leguntur mandata ejus fidelia et sancta sunt, confirmata in Christo, manentia in saeculum saeculi, quia facta sunt in veritate. In ipso utique Domino nostro Jesu Christo completa, et in ejus aequitate sunt custodita, quando redemptionem per apostolos misit populo suo dicens: Ite, baptizate omnes gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, docentes eos custodire omnia quae mandavi vobis (Matt. XXVIII). Quia fidelia omnia mandata sunt, in quibus mandatis ita sanctum, et ita terribile nomen ejus ut initium sapientiae hujus timor sit Domini. Nam qui sine timore est incidit in malum, qui autem timorem Dei habet caput sapientiae habet, per quem intellectum habebit bonum, ita ut laus ejus maneat in saeculum saeculi. Manens, immo permanens in timore Dei habebit in Christo laudem, et ipsa laus manet in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXI. Alleluia reversionis Aggaei et Zachariae. Beatus vir qui timet Dominum, in mandatis ejus volet nimis. Potens in terra erit semen ejus, generatio rectorum benedicetur. Gloria et divitiae in domo ejus, et justitia ejus manet in saeculum saeculi. Exortum est in tenebris lumen rectis, misericors et miserator et justus. Jucundus homo qui miseretur et commodat, disponit sermones suos in judicio, quia in aeternum non commovebitur. In memoria aeterna erit justus, ab auditione mala non timebit. Paratum cor ejus sperare in Domino, confirmatum est cor ejus, non commovebitur donec despiciat inimicos suos. Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in saeculum saeculi, cornu ejus exaltabitur in gloria. Peccator videbit et irascetur, dentibus suis fremet et tabescet, desiderium peccatorum peribit. COMMENTARIUM. Vir Dei Esdras propheta cum recapitularet omnem legem, Dei nutu quaedam adjunxit. Unde etiam Aggaeo et Zachariae istum titulum consecravit. Canamus ergo centesimum undecimum psalmum, et demus laudem ejus quasi in uno viro perfecto omnibus sanctis, ut quod de uno dixerimus sit de omnibus dictum; et quod singulariter fuerit explanatum, universalis sanctitas capiat. Beatus vir qui timet Dominum. Finem praeteriti psalmi praesentis principio collocavit, ut hoc quod dixit illius fine, laudem timentis, Dominum manere in saeculum saeculi, hic in principio ipsi qui timet Dominum beatitudinem applicaret, cujus beatitudinis et species declararet et facta. Quis ergo qui timet Dominum? Sine dubio, qui mandata ejus cupit nimis, potens erit semen ejus in terra, non in petrosa, nec secus viam, nec inter spinas, sed in terra bona (Matt. XIII). Potens est generatio quae ex ipso semine nascitur, semper in benedictione erit. Gloria et divitiae in domo ejus. Audiamus Dei sapientiam alloquentem: Et si divitiae, inquit, diligantur in hac vita, quid sapientia locupletius quae omnia possidet? Qui ergo sapientiam intra domum corporis sui habere meruerit, habet intus gloriam. Habet et divitias non caducas, non quas tinea exterminat, non quas fures rapiunt, sed illas divitias quas memorat in saeculum saeculi permanere, per quas orietur in tenebris hujus mundi lumen rectis corde, quorum videntes homines opera, glorificent Patrem qui est in coelis, sit tantum misericors et miserator homini. Sicut sibi vult homo effici Dominum, sit pius, sit jucundus, misereatur et commodet, et in judicio non personam inopis confundat, et potentis accipiat; quod si non fecerit, in aeternum non commovebitur. Memoria autem ejus aeterna erit, et dum coeperit tuba sonare de coelo, dum coeperit ignis strepitu gehennae frendentibus globis flammas evomere, hic penitus non timebit. Quare? Quia paratum semper fuit cor ejus sperare in Domino. Ideoque confirmato corde non commovebitur, donec videat inimicos suos in ipsum mitti incendium. Omnes scilicet immundos spiritus, qui ab inimicitiis, quandiu sumus in isto corpore, omnino non cessant. Verum quia, ut dixi, si unum aliquem beatum istum virum in isto opere nominat, omnibus applicabitur qui ejusdem facti similitudinem perpetrant; sic dicam in beato Laurentio haec omnia, et prophetata et facta. Dispersit enim omnia, et dedit pauperibus; non reposuit, non occultavit, dispersit et dedit pauperibus. Ideo justitia ejus temporalis non est, sed permanet in aeternum, et cornu ejus, id est, Christus ejus, qui in ipso regnat, exaltatur in gloria. Hoc peccator vidit rex amarissimus, vidit quoniam dispersit et dedit pauperibus, dentibus coepit fremere et tabescere, sed desiderium peccatoris periit. Desiderium autem justi martyris manet in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXII. Alleluia, alleluia. Laudate, pueri, Dominum, laudate nomen Domini. Sit nomen Domini benedictum, ex hoc nunc et usque in saeculum. A solis ortu usque ad occasum laudabile nomen Domini. Excelsus super omnes gentes Dominus, et super coelos gloria ejus. Quis sicut Dominus Deus noster qui in altis habitat, et humilia respicit in coelo et in terra. Suscitans a terra inopem, et de stercore erigens pauperem. Ut collocet eum cum principibus, cum principibus populi sui. Qui habitare facit sterilem in domo, matrem filiorum laetantem. COMMENTARIUM. Venite, pueri, nolite exspectare, nolite dicere: Nondum senes sumus. Ordo nascendi est, ordo vero moriendi non est. Venite ergo, pueri, non ad laborem aliquem, sed ad laudem. Laudate, pueri, Dominum, laudate nomen Domini in Christo. In ipso enim nomen Domini benedicitur, ex hoc nunc et usque in saecula. Non in Judaea sola, sed in omnem terram a solis ortu usque ad occasum laudabile est factum in Christo nomen Domini. Antea enim quot gentes, tot et sectae, tot et dii, sed ab adventu Domini nostri Jesu Christi, ita hae omnes superstitiones a gentibus renuntiatae sunt, et unum laudant Deum et confitentur in Christo. Ipse est enim excelsus super omnes gentes Dominus, cujus in terra quidem magna humilitas exstitit, sed super coelos magna est gloria ejus. Quis enim sicut Dominus Deus noster qui in altis habitans, et humilia respicit, non sicut de tecto attendit ad terram, sed cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi suscipiens (Philip. II), ut suscitaret de terra inopem illum cui dixerat iratus: Terra es, et in terram ibis. Hunc suscitavit de terra inopem, quia perdiderat divitias vitae aeternae et paradisi. Hunc de stercore erigit in Christo, et collocavit eum cum principibus, id est, cum apostolis, qui sunt principes populi Dei. Et quis est qui collocavit eum? Ille sine dubio qui eum assumpsit, Filius utique Dei Filium hominis. Ubi collocavit eum cum principibus populi? Sine dubio ubi fecit habitare in domo eam quae sterilis fuerat; habitare in domo, id est, ipsam domum fieri, et dixit ei: Laetare sterilis quae non paris, quia multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum (Isai. LIV), et fecit eam matrem in filiis exsultantem. Sanctam utique Ecclesiam, in qua Trinitas regnat Patris et Filii et Spiritus sancti, in unitate Deitatis, nunc et semper, et in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXIII. Alleluia, alleluia. In exitu Israel de Aegypto, domus Jacob de populo barbaro. Facta est Judaea sanctificatio ejus, Israel potestas ejus. Mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum. Montes exsultaverunt ut arietes, et colles sicut agni ovium. Quid est tibi mare quod fugisti, et tu Jordanis quia conversus es retrorsum? Montes exsultastis sicut arietes, et colles sicut agni ovium? A facie Domini mota est terra, a facie Dei Jacob. Qui convertit petram in stagna aquarum, et rupem in fontes aquarum. Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam. Super misericordia tua et veritate tua, ne quando dicant gentes, Ubi est Deus eorum? Deus autem noster in coelo, omnia quaecunque voluit fecit. Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent et non loquentur, oculos habent et non videbunt. Aures habent et non audient, nares habent et non odorabunt. Manus habent et non palpabunt, pedes habent et non ambulabunt, non clamabunt in gutture suo. Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt eis. Domus Israel speravit in Domino, adjutor eorum et protector eorum est. Domus Aaron speravit in Domino, adjutor eorum et protector eorum est. Qui timent Dominum speraverunt in Domino, adjutor eorum, et protector eorum est. Dominus memor fuit nostri, et benedixit nobis. Benedixit domui Israel, benedixit domui Aaron. Benedixit omnibus qui timent Dominum, pusillis cum majoribus. Adjiciat Dominus super vos, super vos et super filios vestros. Benedicti vos a Domino qui fecit coelum et terram. Coelum coeli Domino, terram autem dedit filiis hominum. Non mortui laudabunt te, Domine, neque omnes qui descendunt in infernum. Sed nos qui vivimus benedicimus Domino, ex hoc nunc et usque in saeculum. COMMENTARIUM. Videamus in exitu Israel de Aegypto, quomodo profecta sit domus Jacob de populo barbaro. Quomodo facta sit Judaea sanctificatio ejus. In Bethleem Judaeae nascitur Christus, qui sanctificat eos qui fugiunt Pharaonem, et sequentes Moysen, id est, legem Dei, veniunt ad aquam, per ipsam transeuntes exeunt ad locum quietis et silentii, qui alio nomine locus desertus dicitur. Desertus utique a sceleribus mundi, ibi inveniunt manna venientem de coelis. Sane cum venissent ad mare credentes, mare eos vidit et fugit. Fugit ut praeberet credentibus transitum, et inimicis eorum aptaret interitum. Similiter et Jordanis conversus post se, et ipse, ut transitum Dei populo praepararet. Sine aqua enim nec terra Aegypti fugitur, nec terra repromissionis intratur: ut quid tamen mare fugerit diximus, et Jordanis quare conversus est retrorsum exposuimus. Nunc videamus montes, quare exsultant ut arietes, et colles velut agni ovium? Nunquid montes, terra et saxa ipsa exsultant? Sed montes sunt prophetae, qui vident voces suas impletas in Christo, qui locuti sunt altitudines Dei. Gaudent enim prophetae ut arietes, in omnibus gaudent, videntes pastorem natum, qui animam suam ponat pro ovibus (Joan. XI), et sic gaudent sicut arietes. Colles vero sic gaudent, sicut agni ovium. Ii utique colles sunt qui humilem scientiae locum tenent, nihil scientes nisi aut signare frontem, aut nomen Domini invocare, ita gaudent sicut agni ovium. Oves scientiam et sui habent, et vocem pastoris audiunt, et cognoscunt eum, et sequuntur eum quocunque vadit. Agni vero ovium suarum voces intelligunt, quia adhuc pastorem intelligere nequeunt: tamen per oves, id est, matres suas, sequuntur et ipsi pastorem Dominum Jesum Christum. Ante cujus faciem commota est terra, quando convertit solidam petram in stagna aquae, id est, saxea corda fecit aquas ex ventre suo producere, salientes ad vitam aeternam, et rupem, id est, inaccessibile saxum incredularum gentium pectus convertit ad fontes aquarum. Haec in figura facta sunt, ut historia Exodi loquitur, et psalmus iste testatur, sed scripta sunt ista, ait Apostolus, non ad eorum narrationem, sed ad nostram aedificationem (II Cor. XII), in qua clamamus Domino, dicentes: Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam. Non per merita nostra, sed pro misericordia tua concede, ut non dicant increduli, Ubi est Deus eorum? Exsurge a mortuis et ascende in coelo sursum, quia tu es qui regnas in coelo et in terra, et omnia quae volueris operaris. Nam idola gentium ex quocunque metallo muta et surda et caeca sunt, similes illis sint confidentes in eis. Nos autem omnes de domo Israel speramus in te, Domine, ut tu adjutor noster et protector noster esse digneris, qui memor nostri, de coelo descendens benedixit nos. Benedixisti domum Israel, nascendo ex Maria. Benedixisti domum Aaron, fundendo sacerdotium. Benedixisti omnes timentes Dominum, eligendo apostolos pusillos cum majoribus. lbi erant Jacobus et Joannes cum majoribus, utique cum essent pusilli. Adjiciat Dominus super vos. Addat vobis Paulum, super vos et super filios vestros. Addat vobis populum credentium. Benedicti vos a Domino, qui fecit coelum et terram. Ipsum enim praedicatis qui fecit. Coelum coeli Domino, terram dedit filiis hominum. Quidquid coeleste est in mentibus, in actibus, in cogitationibus, hoc Domino deputandum est. Quidquid autem terrenum, quasi mortale et miserum contemnendum, etiam si culpa careat. Est enim quidquid fuerit de terra mortale, in quibus non dignatur laudari Dominus. Nec ab his laudari vult qui descendunt in inferno, id est, qui in inferioribus vitae actibus degunt; sed qui vivimus in eo qui dicit: Ego sum vita, nos benedicimus Dominum. Si tamen vivimus recedentes ab omni opere mortali, benedicimus Patrem et Filium et Spiritum sanctum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXIV. Alleluia. Dilexi, quoniam exaudiet Dominus vocem orationis meae. Quia inclinavit aurem suam mihi, et in diebus meis invocabo. Circumdederunt me dolores mortis, et pericula inferni invenerunt me. Tribulationem et dolorem inveni, et nomen Domini invocavi. O Domine, libera animam meam, misericors Dominus et justus, et Deus noster miseretur. Custodiens purvulos Dominus, humiliatus sum, et liberavit me. Convertere, anima mea, in requiem tuam, quia Dominus benefecit tibi. Quia eripuit animam meam de morte, cor meum a pravis affectibus, oculos meos a lacrymis, pedes meos a lapsu. Placebo Domino in regione vivorum. COMMENTARIUM. Causas dilectionis Domini explicat psalmista in cantico: Dilexi, inquit, Dominum, quia cum circumdarent me dolores mortis, et suggestiones daemonum circumvallarent me, ego ad tribulationem ivi, ipsam quaesivi, ipsam inveni, et sic nomen Domini invocavi. Nescio quo enim modo, quando laetitiam invenimus, nomen Domini de summis labiis invocamus. Tribulationem vero, aut ipsi nobis per abstinentiam et poenitentiam excitantes, aut casu aliquo incurrentes, talis clamor cordis nostri excutitur, ut ad ipsas excelsi Dei aures attingat. Tamen videamus quid fecit, ut liberationem Domini mereretur. Opus est enim nobis qui volumus liberari, scire quid fecerit, qui se liberatum annuntiat. Dic nobis quid fecisti, ut te Dominus liberaret? Humiliatus sum, inquit, et liberavit me. Concordat Evangeliis ista sententia. Dicit enim in Evangeliis liberationis ipsius magister et Dominus, quia omnis qui se humiliat exaltabitur, et qui se exaltat humiliabitur (Matt. XXIII). Tenenda est humilitas, ex qua liberatio et exaltatio aeterna conquiritur. Per ipsam enim eripitur anima a morte, et oculi liberantur a lacrymis, id est, nihil poenitendum admittunt. Et pedes liberantur a lapsu. Stant enim humiles in proposito sanctitatis, qui ut placeant Domino in regione vivorum, perseverant stantes in regione mortalium, ut transeant de morte ad vitam, per Dominum nostrum Jesum Christum qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXV. Alleluia. Credidi, propter quod locutus sum, ego autem humiliatus sum nimis. Ego dixi in excessu meo, Omnis homo mendax. Quid retribuam Domino, pro omnibus quae retribuit mihi? Calicem salutaris accipiam, et nomer Domini invocabo. Vota mea Domino reddam coram omni populo ejus, pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus. O Domine, quia ego servus tuus, ego servus tuus et filius ancillae tuae. Dirupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis, et nomen Domini invocabo. Vota mea Domino reddam in conspectu omnis populi ejus, in atriis domus Domini in medio tui, Jerusalem. COMMENTARIUM. Antequam dicat quid locutus sit, fidem suam exponit: Credidi, inquit. Quid credidisti? Natum et passum: et quia credidi, ideo humiliatus sum nimis. Cum autem credidi, hoc locutus sum: Si Dominus rerum exinanivit seipsum, et pro me formam servi suscepit, quid ego miser faciam? Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi? Quantumvis dicat se homo servire ad vicissitudinem beneficiorum ejus, omnis homo mendax. Quid enim dignum retribuet homo Domino, nisi forte passionem passione compensans? Calicem salutaris accipiam et nomen Domini invocabo. Pretiosa est enim in conspectu Domini mors sanctorum ejus: si tamen in ipsa morte doceat se servum Dei, et filium ancillae ejus. Ancilla Dei est disciplina sancta. Qui enim in fine corporis dixerit Domino veraciter: O Domine, ego servus tuus, id est, non te contempsi, et filius sum ancillae tuae, id est, disciplinae tuae velut filius obtemperavi; disrumpet Dominus vincula ejus quibus a diabolo implicatur, et sacrificat Deo hostiam laudis, ita ut vota sua Domino reddat in atriis domus Domini, in conspectu omnis populi ejus, id est, in eorum conspectu, qui populus Dei est: non populus hujus mundi, ut videar ab hominibus ad perditionem laboris sancti, coram sanctis qui gloriantur in medio tui, Jerusalem, in qua imperator est Christus, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXVI. Alleluia, alleluia. Laudate Dominum, omnes gentes; laudate eum, omnes populi. Quoniam confirmata est super nos misericordia ejus, et veritas Domini manet in aeternum. COMMENTARIUM. Laudate Dominum, omnes gentes. Exclusi sunt Judaei, qui tulerunt clavem regni coelorum, nec ipsi ingrediebantur, nec vos ingredi permittebant. Omnes, laudate Dominum, qui absque personarum acceptione omnes homines vult salvos fieri (I Tim. II). Omnes gentes, laudate, quoniam confirmata est super nos misericordia ejus. Exclusit enim merita nostra, et induxit super nos misericordiam suam, quam confirmavit saper nos per indulgentiam omnium peccatorum, credentibus et poenitentibus promissam. Veritas ipsa Domini manet in aeternum. In hoc enim confirmatio misericordiae ejus pietatis ostenditur, in quo corrigentes a peccato venia nos et indulgentia comitantur; nostrumque desinere a peccato Dei indulgere est, cui gloria per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXVII. Alleluia, alleluia. Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Dicat nunc Israel quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Dicat nunc domus Aaron quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Dicant nunc qui timent Dominum, quoniam in saeculum misericordia ejus. De tribulatione invocavi Dominum, et exaudivit me in latitudine Dominus. Dominus mihi adjutor, non timebo quid faciat mihi homo. Dominus mihi adjutor, et ego despiciam inimicos meos. Bonum est confidere in Domino, quam confidere in homine. Bonum est sperare in Domino, quam sperare in principibus. Omnes gentes circumdederunt me, et in nomine Domini quia ultus sum in eos. Circumdantes circumdederunt me, et in nomine Domini quia ultus, sum in eos. Circumdederunt me sicut apes, et exarserunt sicut ignis in spinis, et in nomine Domini quia ultus sum in eos. Impulsus eversus sum ut caderem, et Dominus suscepit me. Fortitudo mea et laus mea Dominus, et factus est mihi in salutem. Vox exsultationis et salutis in tabernaculis justorum. Dextera Domini fecit virtutem, dextera Domini exaltavit me, dextera Domini fecit virtutem. Non moriar sed vivam, et narrabo opera Domini. Castigans, castigavit me Dominus, et morti non tradidit me. Aperite mihi portas justitiae, ingressus in eas confitebor Domino, haec porta Domini, justi intrabunt in eam. Confitebor tibi, quoniam exaudisti me, et factus es mihi in salutem. Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. A Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Haec est dies quam fecit Dominus, exsultemus et laetemur in ea. O Domine, salvum me fac, o Domine, bene et feliciter prosperare; benedictus qui venit in nomine Domini. Benediximus vobis de domo Domini, Deus Dominus, et illuxit nobis. Constituite diem solemnem in condensis, usque ad cornu altaris. Deus meus es tu, et confitebor tibi; Deus meus es tu, et exaltabo te. Confitebor tibi, quoniam exaudisti me, et factus es mihi in salutem. Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. COMMENTARIUM. Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Licet in aeternum regnet misericordia ejus, tamen confessio in isto saeculo poterit prodesse peccantibus. Post istud enim saeculum, confessio penitus non valebit ad veniam. Itaque cum est tempus confitendi Domino, fateamur. Est enim in isto saeculo paratissima misericordia ejus. Si vis discere ita esse, docere te poterit et domus Israel, et domus Aaron. In Scripturis omnibus veteris Testamenti ibi legis quia quotiescunque conversus est populus ad confessionem, et poenituit, toties est misericordiam consecutus. Quod si ad legendum incapax esse videris, require homines qui timent Dominum, et ipsi tibi ostendent quomodo confitentibus parata sit misericordia ejus. Nam et ego in tribulatione mea confessus sum, et invocavi Dominum, et exaudivit me in latitudine. Verum quia et nos ipsi nobis hostes sumus, dum contra salutem nostram aliquid concupiscimus, et nihilominus extra nos alios inimicos habemus visibiles atque invisibiles, oremus ut Dominus nobis adjutor esse dignetur contra inimicitias istas quas memoravimus, et tunc demum non timebimus inimicos nostros. Melius est enim confidere in Domino, quam confidere in homine. Nota tibi confidentiam quam teneas, Christiane. Noli confidere in te, noli dicere, sic te liberum habere arbitrium, ut tu tibi in te ipso confidas. Habes quidem liberum arbitrium, sed noli de eo praesumere; de Deo praesume, quia vinci non potest, nam liberum arbitrium vinci potest. Bonum est confidere in Domino, quam confidere in homine, aut in principibus. Si enim confidas in Domino, tunc poteris dicere: Omnes gentes circumdederunt me, et in nomine Domini ultus sum eos. Hoc libertas arbitrii dicere non potest, aut si dixerit, docebo eam aperte mentiri, aut certe ab initio saeculi det mihi qui sine Dei auxilio evaserit, sive visibiles, sive invisibiles inimicos. Attende etiam in auxilio positis quid accidat: Impulsus sum, inquit, versatus sum ut caderem, et Dominus suscepit me. Et subjungat si potest: Fortitudo mea et laus mea libertas arbitrii, et ipsa facta est mihi in salutem. Hoc si non potest dicere, immo quia non potest juste dicere, dicat se a Domino suscipi, et fortitudinem omnem auxiliis divinis ascribat. Ejus enim dextera fecit virtutem, si quam in nobis habemus. Ejus dextera exaltat nos ex inferno inferiore. Ipse enim facit ut vivamus, et non moriamur, ut narremus opera ejus. Ipse castigans castigat nos in misericordia, et morti non tradet nos. Nunc forte audiat me praedestinationem docens, et arbitrium hominum infringens, putet me libertatem arbitrii ita excludere, ut peccantes existimem Dei abjectione peccare. Quod peccamus, nostri arbitrii docebitur, quod contemnimus gratiam. Vide quanta libertas est arbitrii tui, negetur a servo Dominus, ut dicat homo Deo: Nolo tibi credere, et faciat sibi templum ubi idolum colat, aut synagogam ubi suum abneget Salvatorem. Quid ergo malum facimus, per libertatem incurrimus, quia non dignatur Dominus justus coacta servitia. Si vero aliquid boni fecerimus, imputabimus largitori, qui bona omnia ad se confugientibus praestat, secundum illud quod ipse dignatus est repromittere: Omnis qui petit accipit, et qui quaerit invenit, et pulsanti aperietur (Luc. XI). Pulsemus ergo, et cum propheta in isto psalmo cantemus: Aperite mihi portas justitiae, et ingressus eas confitebor Domino. Haec nos clamamus adminiculis auxiliisque divinis, unde nobis vox responsionis eorum videtur audiri: Haec porta quam pulsatis non est homini libertate concessa, sed est in Domini auxilio constituta, et soli justi introibunt per eam. Conliteamur ergo Domino, quoniam ipse exaudit nos, et ipse nobis efficitur in salutem. Veniamus nunc ad lapidem quem reprobaverunt aedificantes. Hic lapis legitur in Daniele excisus sine manibus (Dan. II), id est, sine opera viri natus ex Virgine. Aedificantes erant Judaei soli super universam faciem terrae. Omnes enim gentes in destructione idolorum morabantur, soli Judaei sub omnipotenti et vero Deo aedificationem legis et prophetiae tractabant, quibus ab origine mundi per Moysen quid egerit circa humanum genus, quidve gesserint cirea Deum homines notum faciens, et hoc notum fecit, quod in novissimis tem poribus suscitaret eis ex femore Judae regem Christum, de quo ipse Moyses diceret: Ipsum audietis tanquam me per omnia, de quo juravit Deus pater ad David, dicens: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam (Psal. XXXI). De quo juravit ad Abraham, quod in semine tuo haereditabo omnes gentes (Gen. XXII). De quo per Isaiam dixit Deus quod Virgo in utero concipiet, et pariet Emmanuel (Isa. VII). Haec et his similia multa in veteribus libris invenies, quae et Judaei ad aedificationem populi legentes, aedificantes nominati sunt. Ii dum aedificant pervenerunt ad lapidem angularem, qui duos parietes amplecteretur, et duos conderet in semetipso (Eph. II). Et quia ipsi in uno pariete stare volebant, reprobaverunt lapidem, qui non erat aptus ad unum, sed ad duos. Videns Deus injustam reprobationem hominum, ipse quod probaverat illis nolentibus ordinavit, et hunc lapidem ipse per se posuit in capite anguli, ut ex duobus testamentis, et ex duobus populis aedificatio surgeret, quam increduli relinquentes, a Deo derelicti sunt. Credentes autem superaedificant supra fundamentum hoc, quod ex angulari lapide in capite anguli positum, utraque constringit et continet. et ipsum lapidem mirabilem in suis oculis habentes confitentur hunc esse diem, cui non succedit nox, quem horae non dividunt, quem umbra non impedit. Exsultemus ergo et laetemur in eo, quia a lumine vero nostras tenebras fugaturus illuxit; Benedictus qui venit in nomine Domini (Luc. XIII). Benedixit nos in domo Domini, Deus Dominus et illuxit nobis. Nos ergo constituamus diem dominicam, in confrequentationibus usque ad cornua altaris. In qua die dicamus Deo: Deus meus es tu, et confitebor tibi; Deus meus es tu, et exaltabo te. Confitebor gemens peccata mea, exsultabo gaudens indulgentia tua. Sic denique sequitur: Confitebor, quia exaudisti me, et factus es mihi in salutem. Et quasi qui sodales hortetur, ut sicut ipsi indultum est confitenti, et illis confitentibus dimittatur: Et vos, inquit, confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXVIII ( vers. 1--48). Alleluia. Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Beati qui scrutantur testimonia ejus, in toto corde exquirunt eum. Non enim qui operantur iniquitatem in viis ejus ambulaverunt. Tu mandasti mandata tua custodiri nimis. Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas. Tunc non confundar cum perspexero in omnibus mandatis tuis. Confitebor tibi in directione cordis, in eo quod didici judicia justitiae tuae. Justificationes tuas custodiam, non me derelinquas usquequaque. In quo corrigit adolescentior viam suam? in custodiendo sermones tuos. In toto corde meo exquisivi te, ne repellas me a mandatis tuis. In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi. Benedictus es, Domine, doce me justificationes tuas. In labiis meis pronuntiavi omnia judicia oris tui. In via testimoniorum tuorum delectatus sum sicut in omnibus divitiis. In mandatis tuis exercebor, et considerabo vias tuas. In justificationibus tuis meditabor, non obliviscar sermones tuos. Retribue servo tuo, vivifica me, et custodiam sermones tuos. Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua. Incola ego sum in terra, non abscondas a me mandata tua. Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore. Increpasti superbos, maledicti qui declinant a mandatis tuis. Aufer a me opprobrium et contemptum, quia testimonia tua exquisivi. Etenim sederunt principes, et adversum me loquebantur, servus autem tuus exercebatur in justificationibus tuis. Nam et testimonia tua meditatio mea est, et consilium meum justificationes tuae. Adhaesit pavimento anima mea, vivifica me secundum verbum tuum. Vias meas enuntiavi et exaudisti me, doce me justificationes tuas. Viam justificationum tuarum instrue me, et exercebor in mirabilibus tuis. Dormitavit anima mea prae taedio, confirma me in verbis tuis. Viam iniquitatis amove a me, et de lege tua miserere mei. Viam veritatis elegi, judicia tua non sum oblitus. Adhaesi testimoniis tuis, Domine, noli me confundere. Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum. Legem pone mihi, Domine, viam justificationum tuarum, et exquiram eam semper. Da mihi intellectum, et scrutabor legem tuam, et custodiam illam in toto corde meo. Deduc me in semitam mandatorum tuorum, quia ipsam volui. Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam. Averte oculos meos, ne videant vanitatem, in via tua vivifica me. Statue servo tuo eloquium tuum, in timore tuo. Amputa opprobrium meum quod suspicatus sum, quia judicia tua jucunda. Ecce concupivi mandata tua, in aequitate tua vivifica me. Et veniat super me misericordia tua, Domine, salutare tuum secundum eloquium tuum. Et respondebo exprobrantibus mihi verbum, quia speravi in sermonibus tuis. Et ne auferas de ore meo verbum veritatis usquequaque, quia in judiciis tuis supersperavi. Et custodiam legem tuam semper, in saeculum et in saeculum saeculi. Et ambulabam in latitudine, quia mandata tua exquisivi. Et loquebar de testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundebar. Et meditabar in mandatis tuis, quae dilexi. Et levavi manus meas ad mandata tua quae dilexi, et exercebar in justificationibus tuis. COMMENTARIUM. Alleluia cum alphabeto inchoat, quod est magisterium Dei in alleluia, et eruditio hominibus tradenda in alphabeto. Dicamus ergo beatos et immaculatos Christi discipulos, qui usque hodie in via sunt, qui est Christus. Ipse enim qui se dixit viam, ipse dixit eis: Manete in me, sicut et ego in vobis (Joan. XV). Ergo manent isti beati, quia apostoli immaculati, quia obtemperantes per omnia; in via, quia in Christo sunt, ambulabunt, quia in toto orbe terrarum eorum ambulat sancta doctrina, quae est in lege Domini. Primus beatitudinis gradus in apostolis consummatus est; secundus nobis est reservatus. Sicut enim in primo psalmo, Beatus est qui in lege Domini meditabitur die ac nocte, legentem noluit negligentem. Nam qui legit, si nesciat quid legat, negliget. Deus enim sciri vult omnia suarum mysteria litterarum. Et sicut quod scriptum non invenies, si quaeras incurris; sic quod scriptum est, si non inquiras, argueris. Beatus enim perfectus esse non poteris, nisi scrutatus fueris testimonia ejus, et in toto corde exquirunt [ F. leg. exquiras] eum. Non enim militantes, negotiantes, terrena cogitantes, his studiis occupari possunt, non eis vacat; mundum custodiunt, ejus totas partes agunt. Tu quid facis, Christiane? si militas homini, scrutare legem ejus, quia si quid licet jam ignarus incurreris, morieris; nescire enim legem nemini licet. Negotiator es? inquire pretia constituta, quia si nescius licet incurreris, non evades. Servus Christi es? scrutare testimonia ejus. Si enim illis non vacas, tu qui clericum aut religiosum profiteris, nec ibi forte vacare vis, legem suam Deus cui debeat delegare responde. Novi isto loco multos dicere: Ergo simplices non videbunt regnum Dei, qui scrutari ista non possunt. Audi, charissime: a nullo Deus quod non potest quaeret, mutus non damnabitur de taciturnitate, nec aeger culpabitur de labore. Voluntas sola sufficit Deo: ubi possibilitas deest, ipsa reum efficit, ipsa sanctum, de his quibus vere voluit, et vere non potuit. Ergo excussimus nos de uncino objectionis, et a simplicibus utcunque eruimus te. Cum modo causas quas memoravi tractabo, qui nosti discutere, qui nosti species vestium, species vini, species cibi, species argenti. Ista et his similia, etiamsi non possideas, nosti tamen, et quid imposturae habeant, et quid veritatis obtineant discutis. Quid vicini tui agunt, non te latere vis; quid loquantur extranei, quid judex civitatis senserit, quid novi constituerit imperator, quid agant Orientales, quid Occidentales, quid rustici per omnia rura quaerantur [ Num leg. querantur?], ista et multa his similias crutaris; venis ad mandata Dei, et tolles te et dices: Nihil melius nisi simpliciter vivere. Ergone astutia ex contemptu concepta simpliciter vivit? et quis Domini sui jussa custodit, quae custodire non poterit, nisi ante didicerit, dicente sancto Spiritu per prophetam: Nisi quis didicerit justitiam super terram, veritatem non faciet? Et sicut majus est voluntatem Dei facere quam nosse, ita prius est nosse quam facere. Illud merito praecedit hoc ordine. Et fieri potest ut obsequendi voto offendat, qui qualiter obsequi debeat ante non didicit. Nobis ergo desiderantibus ac dicentibus, Utinam dirigantur viae meae ad custodiendum justificationes Dei, non confundimur dum respicimus ad omnia mandata ejus, si tamen confiteamur Domino in directione cordis, in eo quod didicerimus judicia justitiae ejus. Tantum enim exigitur quantum sapimus, non quantum non sapimus, immo quantum sapere possumus, non quantum non possumus. Verum quia mandata, inquit, tua custodiri vis nimis, non me derelinquas usquequaque. Non enim aliud ubi adolescentiae vias corrigam, nisi in custodia sermonum tuorum. Videamus nunc orationem. Qui orat non mentitur Deo in verbis orationis suae: In toto, inquit, corde meo exquisivi te. Si verum dicis, non te repellet a mandatis suis. In corde, inquit, meo abscondi eloquium tuum, ut non peccem tibi. Non ergo ideo ad scientiam laboravi pertingere, et praecepta Dei memoriter retinere, ut viderer sciolus, et per scientiam inflatus superbia increpationi aptarer; sed ideo, ut non peccarem tibi. Doce ergo me, ait, Domine, justificationes tuas. Ad haec respondebit tibi ille quem oras, ut doceat te justitias suas: Haec est, inquit, justitia mea, ut omnia quae vis ut faciat tibi homo, eadem tu homini facias. Si amplecteris justitiam Dei, dices: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia oris tui, et in his delectatus sum, sicut in omnibus divitiis. Videamus nunc quid est quod sequitur. In mandatis tuis me exercebo. Sicut tironia corpus exercet, ita animam divina praecepta instituunt. Docent enim ea qualiter pugnos caute suscipiat, qualiter fortiter reddat. Et considerabo, ait, vias tuas, id est, attendo qualiter superasti, et ipsa imitabor exempla. Si quidem qui nos docuit sic dicit: Imitatores mei estote, sicut et ego magistri [Christi]. Non obliviscar, inquit, sermones tuos. Vides quia oblitio res vitii est, non naturae. Retribue, inquit, servo tuo. Quid tibi vis retribui? Amoris, inquit, affectum, ut vivam. Et si tibi vitam dedero, quid facies? Forte dixit: Vivam et epuler, laeter, aedificem, agros excolam, agam causas, et caetera, quae cum tempore pereunt? Non hoc dixit; sed quid ait? Vivam et custodiam sermones tuos. Verum quia inter apices tuos thesauros, occultos sentio, quos invenire non possum, tu, Domine, revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua. Caute sane accipiendum est quod adjecit: Incola, id est, peregrinus ego sum apud te in terra, id est, nihil terrenum quaero; quod quaero, hoc mihi noli abscondere. Non abscondas a me mandata tua. Non enim concupiscit anima mea, nisi desiderare justificationes tuas; et quia scio te increpare superbos, aufer a me opprobrium. Superbi sunt enim qui contemnunt Dominum imperantem, et maledicti sunt qui declinant a mandatis tuis. Tuis sane, quia nobis pie agentibus principes aeris hujus dejectiones excogitant. Idcirco adjecit: Quod ii principes, ait, adversum me loquebantur. Ego vero servus tuus exercebar in tuis justificationibus. Nam et testimonia tua meditatio mea est, et consilium meum justificationes tuae. Videamus quod consilium secutus sis in justificationibus Domini. Adhaesit, inquit, pavimento anima mea, hoc est, jacui in pavimento, te, Domine, deprecans, te exorans; vivifica me secundum verbum tuum. Quid enim promisit Deus? Promisit, inquit, Deus dicens. Quia in me speravit, ego liberabo eum (Ps. XC). Ecce ego sperans in te jam pavimento adhaesi. Tu qui suscitas de terra inopem, vivifica me secundum verbum tuum. Vias tuas enuntiavi, et exaudisti me. Considera quid se fecisse dixit, ut exaudiretur; quid est vias tuas enuntiavi? Hoc est: quibuscunque mihi possibilitas loquendi fuit, hos illis calles ostendi, quibus parebant vestigia. Per ipsos enim evaditur mors et pervenitur ad vitam. Quando ergo vias tuas enuntiavi; tunc exaudisti me. Artem exaudiendi didicisti, Christiane, si exaudiri vis, vias Dei nuntia, doce castitatem, humilitatem, contemptum mundi, et quidquid petieris, exaudieris; et rogans te doceri a Domino, quid doceas collibertum, dicito: Ego quia volo vias tuas enuntiare, ut exaudias me, viam justificationum tuarum fac ut intelligam, et exercebor in mirabilibus tuis. Exerceri argutari est: Argutus, inquit, ero non piger. Quid tantum promittis? ecce una tentatio nascitur, et moveris ita ut dicas: Dormitat anima mea prae taedio. Dormire corporis est, non animae. Quantus sopor tuum corpus invasit, qui et animam dormitare compellit. At ille: Ista mihi evenerunt, quia de me praesumpsi. Excita me, Domine, quia dormio. Excitas autem me, si confirmaveris me in verbis tuis. Confirmas autem me in verbis tuis, si viam iniquitatis, id est, ipsum tentatorem amoveas a me. Nisi enim longe eum feceris a me, in somno animae, et in mentis meae taedio permanebo. Tu ergo viam iniquitatis amove a me, et in via tua miserere mei. Meum est enim eligere viam veritatis, tuum est concedere electionis hujus effectum. Et quia adhaesi testimoniis tuis, credens ut omnis qui petiit accipit, peto, Domine, noli me confundere. Naturaliter confusio nascitur quando quod poscitur denegatur, et ab eo qui praedicat eum quem periturus est nihil negare poscenti. Unde et hic, ab hac confusione se liberari desiderans, clamat: Domine, noli me confundere, quid tamen postulas videamus. Quid curris viam mandatorum? Quid postulas intellectum ut scruteris legem Dei? Quid ducem quaeris viae Dei? Pande quid postulas. Inclina, inquit, cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam. Ideo ergo dormitabat anima tua prae taedio, quia de avaritia cogitabas, attendens ad ea quae videntur, quae in vanitate consistunt, quia dum teneri putantur aufugiunt. Ora ergo ut avertat oculos tuos, ne videant istam vanitatem sive in ambitionibus mundi, sive in concupiscentiis carnis. Et dic Domino ut statuat servo suo eloquium suum in timore suo, et amputet opprobrium quod suspicatus es. Quid enim suspicatus es, cum prae taedio dormitares? dixisti: Quid manducabo, quid bibam, quid operiar? At ubi inclinavit Dominus cor tuum in testimonia sua, liberavit te ab avaritia, et coepisti quaerere regnum Dei et justitiam ejus, credens quod haec omnia apponantur tibi. Modo ergo jam rogas ut hujus suspicionis opprobrium amputetur a te. Opprobrium est enim ut credas hominem sollicitum esse de servo suo, et Deum negligere servientem sibi. Peccavi, Domine, quia ita suspicatus sum; parce, quia judicia tua jucunda sunt. Ecce credo, ecce nihil concupisco, nisi mandata tua; fac ut veniat super me misericordia tua, si salutare tuum super me venerit, secundum eloquium tuum quod promisisti: Quaerite regnum Dei, et ista omnia apponentur vobis (Luc. XII). Dum ergo compleveris salutare tuum secundum eloquium tuum, ego respondebo exprobrantibus mihi verbum, quia in sermonibus tuis spero. Non ergo auferas ex ore meo verbum veritatis usquequaque. Ecce inficias in Deum validas. Ergo Deus alicui tollit verbum veritatis ex ore? Hoc diabolus facit, tollit veritatem, et mittit mendacium. Quid ergo Deo loquar ostende. Ego, inquit, volo respondere exprobrantibus mihi verbum, quia in sermonibus Dei sperans, nihil cogitavi de ventre, sed de mente; nihil de terra, sed de coelo. Cum ergo dicerem: Deus omnia parat servis suis, illi, id est increduli, sive immundi spiritus hujus praedicationis veritatem convertebant in mendacium. Tu ergo, Domine, cum compleveris quod de te dum crederem repromisi, et illis respondebo exprobrantibus mihi verbum, et non est ablatus ex ore meo sermo veritatis usquequaque, quia bene feci ut sperarem in sermonibus tuis. Non ergo custodiam nummos meos, non divitias meas, non gloriam inanem, sed custodiam legem tuam semper in aeternum. Audivimus nunc quid est quod dicat se ambulasse in latitudine, quia mandata Dei quaesivit, cum latitudo ad mortem ducat. Non ita est ista latitudo. Vis scire quomodo ambulat homo in latitudine? Quia mandata Dei exquirit. Latum ambulat quem affectus non ligat carnis, spatiatur quem rerum sarcinae non coarctant. Loquitur testimonia Dei etiam in conspectu regum, et nulla confusione dicetur ei: Tu possides, quid contemptum praedicas mundi? Nulla trepidatio, quia nec gloriam ab eo, nec censum exspectat, sed ad Deum solum levat manus suas, quem solum diligit, et exercetur in justificationibus ejus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXVIII ( vers. 49-80). Memor esto verbi tui servo tuo, in quo mihi spem dedisti. Haec me consolata est in humilitate mea, quia eloquium tuum vivificabit me. Superbi inique agebant usquequaque, a lege autem tua non declinavi. Memor fui judiciorum tuorum a saeculo, Domine, et consolatus sum. Defectio tenuit me, pro peccatoribus derelinquentibus legem tuam. Cantabiles mihi erant justificationes tuae in loco peregrinationis meae. Memor fui nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam. Hac facta est mihi, quia justificationes tuas exquisivi. Portio mea, Domine, dixi custodire legem tuam. Deprecatus sum faciem tuam in toto corde meo, miserere mei secundum eloquium tuum. Cogitavi vias meas, et converti pedes meos in testimonia tua. Paratus sum et non sum turbatus, ut custodiam mandata tua. Funes peccatorum circumplexi sunt me, et legem tuam non sum oblitus. Media nocte surgebam ad confitendum tibi, super judicia justificationis tuae. Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua. Misericordia tua, Domine, plena est terra, justificationes tuas doce me. Bonitatem fecisti cum servo tuo, Domine, secundum verbum tuum. Bonitatem et disciplinam et scientiam doce me, quia mandatis tuis credidi. Priusquam humiliarer ego deliqui, propterea eloquium tuum custodivi. Bonus es tu, et in bonitate tua doce me justificationes tuas. Multiplicata est super me iniquitas superborum, ego autem in toto corde meo scrutabor mandata tua. Coagulatum est sicut lac cor eorum, ego vero legem tuam meditatus sum. Bonum mihi quia humiliasti me, ut discam justificationes tuas. Bonum mihi lex oris tui, super millia auri et argenti. Manus tuae fecerunt me et psalmaverunt me, da mihi intellectum ut discam mandata tua. Qui timent te videbunt me et laetabuntur, quia in verba tua supersperavi. Cognovi, Domine, quia aequitas judicia tua, et in veritate tua humiliasti me. Fiat misericordia tua ut consoletur me, secundum eloquium tuum servo tuo. Veniant mihi miserationes tuae et vivam, quia lex tua meditatio mea est. Confundantur superbi, quia injuste iniquitatem fecerunt in me, ego autem exercebor in mandatis tuis. Convertantur mihi timentes te, et qui noverunt testimonia tua. Fiat cor meum immaculatum in justificationibus tuis, ut non confundar. COMMENTARIUM. Hactenus a capite unus est sensus. Aliter incipit textus orantis, quo ait: Memento, Domine, verbi tui servo tuo, in quo mihi spem dedisti. In hac oratione omne hominum deplorabat genus. Perierat omne genus hominum in praevaricatione Adae, et promissum fuerat Verbum Dei venturum in carne, et per ipsum genus nostrum recuperaturum in melius. Clamatur ergo: Memento verbi tui servo tuo, id est, generi humano, in quo mihi spem dedisti. Haec spes me consolata est in humilitate mea, dum superbi inique agerent usquequaque; id est, dum immundi spiritus ita superbe agerent, ut et capitolia sibi et templa alta construerent. Ego memor fui judiciorum tuorum, quia promisisti Verbum tuum venire ad destructionem eorum. Hoc memor fui, et consolatus sum, tamen in praesenti, defectio animi tenuit me pro pecca. toribus derelinquentibus legem tuam, et euntibus ad legem daemonum, quae agebatur in templis; mihi tamen cantabiles erant justificationes tuae in loco peregrinationis meae, ubi advena comprobabar. Denique tolle subito Christianum, et pone inter Judaeos aut gentiles, nonne advena videtur, licet in sua urbe consistat? Ibi, inquit, tamen cantabiles mihi erant justificationes tuae, et injuste agentibus non tacebam. Memor eram in nocte nominis tui, Domine, id est, in tenebrosis hominum conciliis positus, memor eram nominis tui, et custodivi legem tuam, non me exempla multorum a recto tenore revocabant. Haec denique sola mihi facta est portio, quia justificationes tuas exquisivi, cum discerem custodire legem tuam. Haec sola facta est mihi portio. Cum enim illi sibi dividerent agros, domus, vineas, gloriasque mundi diversas, me inermem a suo contubernio reliquerunt, dicentes: Si non in pane vivere potes, sed in verbo Dei, haec sola sit tibi portio. Et ego dixi tibi: Domine, miserere mei secundum eloquium tuum. Tu promisisti ut nihil horum requiramus; non mihi promissionem tuam peccata mea impediant, quia cogitavi vias tuas. Et converti pedes meos ad testimonia tua. Nunc autem paratus sum, et non sum turbatus, non me turbet: triticum non est in horreo, oleum non est in vasculo, nummus non est in sacculo, vestimentum in conditis non est, expeditus sum, paratus sum, et in hac paupertate non sum turbatus. Et ad quid paratus es? Ut custodiam, inquit, mandata tua, et licet funes peccator in tenebrositate distendit, ego et funibus peccatorum circumplexus, et in mediis tenebris positus, surgebam ad confitendum tibi, vadens super judicia justitiae tuae. Desiderabam enim particeps fieri timentium te, et custodientium mandata tua. Considerabam tamen peccata mea, sed misericordiam tuam plenius cogitabam et dicebam: Quia misericordia tua plena est terra. Quid est, plena est terra misericordia Dei? Medicamentum est animae. Medicamentum autem quando vulneribus mittitur, nisi impleverit, vulnera non curantur. Terra ergo corpus nostrum est, quod per omnia membra spiritalia vulnera contrahendo opus habuit Salvatorem, cujus misericordia impleretur terra, et salvatos justificationes suas doceret. Denique ita sequitur: Ut bonitatem et disciplinam et scientiam, inquit, doceas me. Quia mandatis tuis credidi ego, inquit, qui priusquam tibi humiliarer deliqui. Nunc vero quia misericordia tua plena est terra, propterea eloquia tua custodivi. Et licet multiplicetur super me iniquitas superborum, id est, licet multiplicentur mihi suggestiones daemonum, ego tamen in toto corde meo scrutabor legem tuam. Et licet coaguletur sicut lac cor eorum, ego tamen legem tuam meditatus sum. Bonum est enim mihi quod humiliasti me, ut discam mandata tua. Non est afflictio corporalis in miseriis deputanda, si nobis etiam nolentibus veniat. Vide enim quid dixit: bonum, inquit, mihi quia humiliasti me, ut discam mandata tua. Alii possideant, et in suis locupletationibus glorientur, mihi melior est lex oris tui, super millia auri et argenti. Manus enim tuae fecerunt me; hoc memor esto, quia cum omnia verbo feceris, me manus tuae ad tuam effigiem psalmaverunt. Da ergo mihi intellectum et discam mandata tua, ista cupientem, ista desiderantem qui timent te videbunt me, et laetabuntur. Quia in sermonibus tuis speravi. In ipsis enim cognovi quia aequitas judicia tua. Et veritate humiliasti me; id est, vera causa exstitit ut humiliares me. Propter iniquitatem enim corripuisti me. Fiat nunc misericordia tua, ut consoletur me, secundum eloquium tuum servo tuo. Veniant mihi miserationes tuae, et vivam, quia lex tua meditatio mea est. Cavendum sane et praevidendum, quia quotiescunque lex Dei meditatio nostra est, tunc superbi iniquitates operantur in nobis. Quanto enim nos humiliores propter Deum esse voluerimus, tanto nobis superbi nequiores existunt. Confundantur, inquit superbi, quia injuste iniquitatem fecerunt in me. Ego autem, ait, non recessi a patientia, sed coeptis insistens, in toto corde meo scrutabar legem tuam. Verum quia orandum est ut quietam et tranquillam vitam agamus (I Tim. II), isti a me avertantur. Et convertantur ad me qui timent te, et qui noverunt testimonia tua, quia per societatem bonorum efficitur cor nostrum mundum, in justificationibus Domini, ut non confundamur. Hoc autem praestat ipse solus, qui est in dextera Patris, qui interpellat pro nobis, cui gloria simul cum Patre et Spiritu sancto in unitate Deitatis, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXVIII ( vers. 81-176). Defecit in salutari tuo anima mea, et in verbum tuum supersperavi. Defecerunt oculi mei in eloquium tuum, dicentes: Quando consolaberis me. Quia factus sum sicut uter in pruina, justificationes tuas non sum oblitus. Quot sunt dies servi tui, quando facies de persequentibus me judicium. Narraverunt mihi iniqui fabulationes, sed non ut lex tua. Omnia mandata tua veritas, iniqui persecuti sunt me, adjuva me. Paulominus confirmaverunt me in terra, ego autem non dereliqui mandata tua. Secundum misericordiam tuam vivifica me, et custodiam testimonia oris tui. In aeternum, Domine, verbum tuum permanet in coelo. In generatione et generationem veritas tua; fundasti terram, et permanet. Ordinatione tua perseverant dies, quoniam omnia serviunt tibi. Nisi quod lex tua meditatio mea est, tunc forte periissem in humilitate mea. In aeternum non obliviscar justificationes tuas, quia in ipsis vivificasti me. Tuus sum ego, salvum me fac, quoniam justificationes tuas exquisivi. Me exspectaverunt peccatores ut perderent me, testimonia tua intellexi. Omnis consummationis vidi finem, latum mandatum tuum nimis. Quomodo dilexi legem tuam, Domine, tota die meditatio mea est. Super inimicos meos prudentem me fecisti mandato tuo, quia in aeternum mihi est. Super omnes docentes me intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est. Super senes intellexi, quia mandata tua quaesivi. Ab omni via mala prohibui pedes meos, ut custodiam verba tua. A judiciis tuis non declinavi, quia tu legem posuisti mihi. Quam dulcia faucibus meis eloquia tua super mel ori meo. A mandatis tuis intellexi, propterea odivi omnem viam iniquitatis. Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis. Juravi et statui custodire judicia justitiae tuae. Humiliatus sum usquequaque, Domine, vivifica me secundum verbum tuum. Voluntaria oris mei beneplacita fac, Domine, et judicia tua doce me. Anima mea in manibus meis semper, et legem tuam non sum oblitus. Posuerunt peccatores laqueum mihi, et de mandatis tuis non erravi. Haereditate acquisivi testimonia tua in aeternum, quia exsultatio cordis mei sunt. Inclinavi cor meum ad faciendas justificationes tuas in aeternum, propter retributionem. Iniquos odio habui, et legem tuam dilexi. Adjutor et susceptor meus es tu, et in verbum tuum supersperavi. Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei. Suscipe me secundum eloquium tuum et vivam, et non confundas me ab exspectatione mea. Adjuva me et salvus ero, et meditabor in justificationibus tuis semper. Sprevisti omnes discedentes a judiciis tuis, quia injusta cogitatio eorum. Praevaricantes reputavi omnes peccatores terrae, ideo dilexi testimonia tua. Confige timore tuo carnes meas, a judiciis enim tuis timui. Feci judicium et justitiam, non tradas me calumniantibus me. Suscipe servum tuum in bonum, non calumnientur me superbi. Oculi mei defecerunt in salutare tuum, et in eloquium justitiae tuae. Fac cum servo tuo secundum misericordiam tuam, et justificationes tuas doce me. Servus tuus sum ego, da mihi intellectum, ut sciam testimonia tua. Tempus faciendi, Domine, dissipaverunt legem tuam. Ideo dilexi mandata tua super aurum et topazion. Propterea ad omnia mandata tua dirigebar, omnem viam iniquam odio habui. Mirabilia testimonia tua, ideo scrutata est ea anima mea. Declaratio sermonum tuorum illuminat, et intellectum dat parvulis. Os meum aperui et attraxi spiritum, quia mandata tua desiderabam. Aspice in me, et miserere mei secundum judicium diligentium nomen tuum. Gressus meos dirige secundum eloquium tuum, et non dominetur mei omnis injustitia. Redime me a calumniis hominum, ut custodiam mandata tua. Faciem tuam illumina super servum tuum, et doce me justificationes tuas. Exitus aquarum deduxerunt oculi mei, quia non custodierunt legem tuam. Justus es, Domine, et rectum judicium tuum. Mandasti justitiam testimonia tua, et veritatem tuam nimis. Tabescere me fecit zelus meus, quia obliti sunt verba tua inimici mei. Ignitum eloquium tuum vehementer, et servus tuus dilexit illud. Adolescentulus sum ego et contemptus, justificationes tuas non sum oblitus. Justitia tua, justitia in aeternum, et lex tua veritas. Tribulatio et angustia invenerunt me, mandata tua meditatio mea est. Aequitas testimonia tua in aeternum, intellectum da mihi et vivam. Clamavi in toto corde, exaudi me, Domine; justificationes tuas requiram. Clamavi ad te, salvum me fac, ut custodiam mandata tua. Praeveni in maturitate, et clamavi, quia in verba tua supersperavi. Praevenerunt oculi mei ad te diluculo, ut meditarer eloquia tua. Vocem meam audi secundum misericordiam tuam, Domine, et secundum judicium tuum vivifica me. Appropinquaverunt persequentes me iniquitati, a lege autem tua longe facti sunt. Prope es tu, Domine, et omnes viae tuae veritas. Initio cognovi de testimoniis tuis, quia in aeternum fundasti ea. Vide humilitatem meam et eripe me, quia legem tuam non sum oblitus. Judica judicium meum et redime me, propter eloquium tuum vivifica me. Longe a peccatoribus salus, quia justificationes tuas non exquisierunt. Misericordiae tuae multae, Domine, secundum judicium tuum vivifica me. Multi qui persequuntur me et tribulant me, a testimoniis tuis non declinavi. Vidi praevaricantes et tabescebam; quia eloquia tua non custodierunt. Vide quoniam mandata tua dilexi, Domine, in misericordia tua vivifica me. Principium verborum tuorum veritas, in aeternum omnia judicia justitiae tuae. Principes persecuti sunt me gratis, et a verbis tuis formidavit cor meum. Laetabor ego super eloquia tua, sicut qui invenit spolia multa. Iniquitatem odio habui et abominatus sum, legem autem tuam dilexi. Septies in die laudem dixi tibi, super judicia justitiae tuae. Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum. Exspectabam salutare tuum, Domine, et mandata tua dilexi. Custodivit anima mea testimonia tua et dilexit ea vehementer. Servavi mandata tua et testimonia tua, quia omnes viae meae in conspectu tuo. Appropinquet deprecatio mea in conspectu tuo, Domine, juxta eloquium tuum da mihi intellectum. Intret postulatio mea in conspectu tuo, secundum eloquium tuum eripe me. Eructabunt labia mea hymnum, cum docueris me justificationes tuas. Pronuntiabit lingua mea eloquium tuum, quia omnia mandata tua aequitas. Fiat manus tua ut salvet me, quoniam mandata tua elegi. Concupivi salutare tuum, Domine, et lex tua meditatio mea est. Vivet anima mea et laudabit te, et judicia tua adjuvabunt me. Erravi sicut ovis quae periit, quaere servum tuum, quia mandata tua non sum oblitus. COMMENTARIUM. Cucurrit usque ad istum versiculum unus idem sensus, nunc incipit alius qui ex ipso cursu descendit. Inchoavit itaque in isto sensu omne humanum genus dicens: Memor est verbi tui, in quo mihi recuperandi spem dedisti. Haec spes me consolata est, quando superbi inique agebant in me. Nunc ad hanc eamdem exspectationis defectum sui evenisse causatus, iterum clamat: Defecit, inquit, in salutari tuo anima mea, et in verbo tuo speravi; defecerunt oculi mei in eloquio tuo, dicentes: Quando venies, quando restaurabis me, quando consolaberis me? quia per praevaricationem Adae factus sum sicut uter in pruina, intus vacuus, a foris vero contractus, justificationes tamen tuas non sum oblitus. Verum quia vita hominis parva est super terra, quanti dies restant mundo servo tuo, ut finiatur, quando facies de persequentibus eum judicium? Quia narrant idololatrae fabulationes, sed non ut lex tua; iniqui daemones persequuntur eum. Adjuva eum, Domine; ecce mundi finis prope est, et modico minus consummabitur ipse mundus in terra. Veni, Domine, quia ego qui in his doleo, id est, chorus omnium sanctorum, non dereliqui mandata tua. Ut secundum misericordiam tuam vivam et custodiam testimonia oris tui. Quibus promisisti te nobis pereuntibus mittere Salvatorem. Certus sum enim quod in aeternum permanebit verbum tuum in coelo. Qui licet cum hominibus videatur, ut promisisti, de coelo tamen nunquam abscedit. Sicut nec fluvius cum mare ingreditur, et circuit terras, de sinu sui fontis unquam est absens. Ita proculdubio verbum tuum, cum ad nos venerit, de sinu tuo, sancte Pater, nunquam abscedit. Quid moraris eum mittere, qui huc veniens super terram de coelo nunquam abscedit. Veniat ut liberemur repromissio, quae mentiri non potest. Quia in saeculum saeculi veritas tua. Fundasti terram et permanet, et homo propter quem terram fundasti, non permanet. Ecce et ordinatione tua perseverant dies, et homo propter quem dies fecisti non perseverat. Ideo autem perseverant omnia, quoniam omnia serviunt tibi, homo autem non perseverat, quoniam non sicut omnia servit tibi. Qui statim ut a servitio tuo recessit, tunc quando praevaricatus a sublimitate bonae conscientiae cadens humiliatus est. Qui ideo habuit perire in ipsa humilitate sua, quoniam his perseverantia concessa est, quia obtemperando recessit ab eo securitas vitae, et sic humiliatus ut putaret se perire in humilitate sua, ut ultra genus humanum non haberet statum. In ipsius nunc dejectione dicitur Deo: Tuus sum ego, salvum me fac. Veniat qui salvet eum, quia spiritus immundi exspectant ut perdant eum in perseverantia idolorum: et moras faciente Servatore, veniat consummatio saeculi; sed illis exspectantibus ut pereat mundus, ego, id est, chorus prophetarum, testimonia tua intellexi. Et omni consummationi nequissimae vidi finem, mandatum vero tuum latum est nimis. Latum, quia omnia terrae spatia occupat, et corporis et animae fines tenet, ducit obedientem sibi sursum ad coelos, contemnentem deponit ad inferos. Latum nimis est ejus imperium, siquidem et potentibus simul et regibus et cunctis gentibus imperat. Hoc mandatum, ait chorus, ut dixi, sanctorum, ego non timui, sed dilexi, Perfecta quippe dilectio foras mittit timorem (I Joan. IV), et ita dilexi, ait, ut tota die meditatio mea esset. Videamus nunc, quid sibi evenisse referat per amorem mandati: Super inimicos meos, inquit, prudentem me fecisti mandato tuo, quia in aeternum mihi est. Inimicos hoc loco et invisibiles et visibiles memoravit. Super omnes docentes me intellexi, quia mandata tua exquisivi. Nota tibi, eruditissime, quia cum sapientior esset docentibus, discipuli formam gerebat. Etiam super senes intellexi, quia legem tuam non sum oblitus. Nullus oblivionem rem naturae existimet, cum ex vitio negligentiae oriatur. Quia ergo, ait, legem tuam non sum oblitus, ab omni via mala prohibui pedes meos, ut custodiam mandata tua, id est, a malo recessi, et ita ad custodiam mandatorum tuorum accessi. Cumque accessissem a judiciis tuis non declinavi, quia tu legem posuisti mihi, quam ego volvens in ore meo, super mel habeo dulciorem. Et intelligens quanta bona mihi per dilectionem legis tuae proveniant; odio coepi habere omnem viam iniquitatis. Et sicut si lucerna in tenebris docet pedes hominis foveas aut offendicula quae declinant, ita ego gressibus vel pedibus cordis mei. Veluti lucernam pedibus meis, ita verbum tuum sensibus meis. Videns ergo me tenebras per eam evasisse diaboli, et lucidas semitas invenisse, juravi atque statui custodire judicia justitiae tuae. Quid est quod dicitur, juravi? Jus constitui, sive regulam posui, in qua statui custodire judicia justitiae Dei; et propter hoc humiliatus sum usquequaque: ita humiliatus sum, ut non liceret mihi, nec servum contemnentem me laedere; injuriam passus, tacui. Et passus calumniam quievi, non tendendo utique, sed omnia quae eveniunt contemnendo humiliatus sum. Non enim hoc quod statueram custodire, custodire poteram, nisi essem humilis usquequaque, et efficerer tanquam purgamentum huic mundo. Verum quia mortem minantur excitantes infamiam: Domine, ait, vivifica me secundum verbum tuum, et hoc quod statui, quia voluntario judicio statui, non necessitatis imperio; deprecor, ait, ut voluntaria oris mei facias beneplacita, Domine, et judicia tua doceas me. Sit anima mea in manibus tuis semper, et legem tuam non obliviscar, et hoc stat quod Graeci canunt: Anima mea in manibus meis semper secundum illam sententiam: Si recorderis, inquit, novissima tua, in aeternum non peccabis (Eccl. VII). Ita iste animam suam dum in manibus suis habet, semper eam exituram considerans, legem Dei non obliviscitur, etiamsi peccatores laqueos ei posuerint, evadet primo, quia lucernam pedibus habens, legem qua deteguntur laquei immundorum evadit. Adjecit huic bono, ut semel coeptam custodiam etiam jurando firmaret. Et haec faciendo evenit mihi, inquit, ut haereditatem acquirerem in aeternum. Non dicitur haereditas, nisi mortuus fuerit qui haeredem instituit. Ergo mortuo pro me Domino, ego haereditatem acquisivi, testimonia ejus in aeternum, quia testimonia exsultatio cordis mei sunt. Testatus est enim mihi quod perpetuam vitain inveniam et aeternam mortem evadam. Et ego credens iniquos odio habui, et legem tuam dilexi, atque ideo dixi spiritibus immundis: Declinate a me, maligni, ut scruter mandata Dei mei. Nota tibi quomodo scrutatum legis, et ita scrutare; dic et tu immundis spiritibus: Declinate a me, ut scruter mandata Dei mei. Qui ipsi tibi immittunt impedimentum, quando tuam mentem intentam attendunt. Eveniant itaque damna rerum, et diversa adversa vel prospera. Audi angelos clamantes: Attende animam tuam, Loth, ne prospexeris retro. Age quod agis, quia quod transis revocas, si stare volueris. Noli ergo occupationibus quae te a scrutatione sancta revocant acquiescere, sed clama cum propheta ad Deum: Adjuva me, Domine, et salvus ero, et meditabor in tuis justificationibus semper, id est, die et nocte, ut in primo psalmo promissum est: Quoniam sprevisti, inquit, omnes qui descendunt a justitiis tuis. Injusta enim cogitatio eorum. Propter hoc ait, praevaricantes reputavi omnes peccatores terrae, quia legem tuam dilexi. Verum quia concupiscit caro adversus spiritum (Galat. V), ut infigas timori tuo carnes meas exoro. A judiciis enim tuis timui; nisi enim fixae fuerint carnes meae timori Dei, risus nobis nascitur, et Dei judicium non timemus. Et dum non timemus Dominum, inimicis ac persequentibus tradimur. Unde his adjecit: Feci, inquit, judicium et justitiam, non tradas me persequentibus me. Quod judicium, quam ejus justitiam expone nobis: Caro, inquit, mea domina volebat fieri animae, ego eam maceravi et servituti redegi. Ecce judicium; justitiam vero feci, animae tradidi dominatum super eam, quia per carnem calumniabantur mihi superbi. Elige, quaeso te, Domine, elige servum, id est, totum mundum; elige eum in bono, id est, in Christo. Non calumnientur ei superbi, id est, immundi spiritus, qui tenent chirographum peccati. Veni, Domine, et dele illud, excludens inimicitias superborum. Oculi enim mei defecerunt in salutari tuo. Exspectans semper attendet ut venientem aspiciat, quo morante dicit: Oculi mei defecerunt in exspectatione ejus. Fac, quaeso, cum servo tuo, id est, cum saeculo tuo secundum misericordiam tuam, et justificationes tuas doce me. Tempus est ut venias, perdissipata est ab iniquis lex tua, id est, a Judaeis, qui eam accipientes dissipaverunt eam, sua praecepta, sicut arguit Dominus, statuentes, et traditiones hominum custodientes, legem vero Dei contemnebant. Dissipaverunt iniqui legem tuam, nullus credit, omnes declinaverunt. Veni, Domine, quia tempus faciendi misericordiam; conclude omnia in credulitate, ut omnibus miserearis (Rom. XI). Memor esto qui legis, quia vocem diximus hic agi omnium prophetarum, qui et praeconia sua voluerunt ad effectum adduci per adventum Domini, et humano generi subveniri. Hic ergo, id est, prophetarum et sanctorum chorus loquitur: Dilexi, inquit, mandata tua super aurum et topazion, id est, super aurum et lapidem pretiosum. Sic repetiit in centesimo octavo decimo, sicut in octavo decimo jam praedixit. Et propterea, inquit, ad omnia mandata tua dirigebar. Et omnem viam iniquam odio habui, quia mirabilia testimonia tua. Pinge, pinge ante oculos tuos qui haec cantas aliquas fabricas. Quales? Illas quas mirabantur apostoli, pinge thermas, pinge fora et moenia in vertice excelso surgentia. Et dum ista consideras, memento casulae cujuscunque ex frondium septo contextae. Nunquid non tanto illa tibi erit despectior, quanto ista mirabilia stupueris. Ergo is quicunque legem Dei rationem habere vult, totum quasi vilem casulam despicit mundum, et sola mirabilia habens testimonia ejus, ideo scrutatur ea anima ejus; cumque declaratio sermonum ejus in rebus aeternis illuminaverit eum, et parvulis considerationibus ejus magnum tribuerit intellectum, aperiet os suum in laudibus Dei, et attrahit spiritum, id est, suspiriis occupatur, quia mandata Dei desiderat, et incipit sic desiderare, ut prae desiderio non dormiat, atque escam potumque sibi ac laetitiam subtrahens, prae desiderio sui pectoris clamet: Aspice me, et miserere mei secundum judicium diligentium nomen tuum: haec totius humani generis oratio funditur. Unde et sequitur: Gressus meos dirige secundum verbum tuum et vivam, qui gressus meos in tortum misi per Adam, et mortem inveni. Tu veni, Domine, et per te gressus meos dirige secundum verbum tuum, quod ille praevaricatus est, et vitam inveniam per te, quam per illum amisi. Exspecto, Domine, veni, et non confundas me ab exspectatione mea. Si enim veneris, non dominabitur mei omnis iniquitas, scilicet daemonum. Nam increduli homines credentes calumniantur, dicentes: Quid negatis deos gentium, et Virginis filium exspectatis, quando habet Virgo in utero concipere, et parere vobis Emmanuelem. Veni ergo, Domine, et redime me a calumniis hominum, et custodiam tua mandata, non hominum. Cum faciem tuam illuminaveris super servum tuum, id est, super saeculum tuum. Tunc doces nos per Filium tuum justificationes tuas. Consideremus nunc summum gradum orationis. Summus gradus enim orationis est, quando in oratione positus, preces simul et lacrymas fundis. Impossibile enim est ut non oculi tui peccatum incurrerint. Omne enim quod in mundo est, ut ait apostolus, concupiscentia oculorum est, et ambitio saeculi, quae non est a Patre (II Joan. II). Dic ergo cum propheta: Exitus aquarum deduxerunt oculi mei, quia non custodierunt legem tuam. Dixit equidem misericordiam tuam, et spes mea omnis in ipsa est. Sed quid faciam, quia scio quia justus es, Domine, et rectum judicium tuum. Et mandasti justitiam tuam, et testimonia tua, quibus comminaris aeternum incendium, et scio in loquela tua veritatem nimis. Ideo ergo fundunt oculi aquas, quae abluant plorando quod concupiscendo polluerunt. Zelor tamen mundum tuum ab idolis, quia gaudent super eum inimici tui, et ita hinc inde bacchantur, ut obliti sint verba tua ipsi inimici generis humani. Sciunt enim et intelligunt voces prophetarum, in quibus verba tua pollicentur nostri Redemptoris adventum. Sed tantum moraris, Domine, ut obliti sint verba ipsa promissionis hujus inimici mei. Porro autem ignitum est eloquium tuum vehementer, ignitum est amatorium, excludens amores mortiferos et vitae aeternae amores includens. Adjecit postquam ignitum dixerat: Et servus tuus, inquit, dilexit illud; adolescentior ego sum, et contemptus iis qui pugnant adversum me; mundo omni seniores sunt, et omnibus vetustis saeculis antiquiores esse noscuntur. His ergo adolescentior pro contempto habeor, dum justificationes tuas exquiro. Justitia enim tua certus sum quod justitia sit in aeternum. Et scio quia lex tua veritas sit, et ideo me tribulatio et angustiae invenerunt. Quia mandata tua meditatio mea est. Non enim faciunt tribulationes et angustias daemones, nisi his quam maxime qui mandata Domini meditantur. Et ideo clamavi, inquit, in toto corde meo: Exaudi me, Domine, justificationes tuas exquiram. Ita meos mores in tuo amore dispone, ut nihil de hoc mundo quaeram, sed solas tuas justificationes exquiram. Praeveni enim in maturitate et exclamavi: Fui puer, postea adolescens, itemque juvenis; nunc ecce jam senui, et vitae meae finem attendens, in hac maturitate positus clamo, et praeveniunt oculi mei ad te diluculo, id est, antequam alius te orare incipiat. Lucem ipsam diei venientem praeveniunt ad te oculi mei, ut vocem meam audias secundum magnam misericordiam tuam, quia prope sunt qui persequuntur me. Iniquitates mihi prope sunt quia a lege tua longe facti sunt, id est, daemones in idolis, et spiritus immundi in cogitationibus malis. Hi appropinquaverunt persequentes me, putantes te adhuc longe esse; tu autem prope es, Domine, et omnia mandata tua, quibus mandasti tuum exspectandum adventum, omnia mandata tua veritas. Ab initio cognovi de testimoniis tuis, quia sic firma sunt promissa tua, ut in aeternum fundaveris ea. Vide ergo humilitatem meam. Chorus sanctorum pro mundo universo exorat. Vide humilitatem meam, et eripe me, quia legem tuam non sum oblitus, promissam salutem adventus tui. Judica judicium meum, et redime me propter eloquium tuum. Ut verum illud universis non credentibus manifestes, propter eloquium tuum eripe me. Longe est a peccatoribus salus, sive qui venturum non credunt, seu qui jam venisse non credunt. Longe est utique salus ab eis, quia justitias tuas non exquisierunt. Tuae autem miserationes multae sunt, Domine, cum non requirentes te requiris, cum contemptores tuos exaudis. Quia ergo illis misericordiam exhibes qui testimonia tua non exquisierunt, quanto magis et mihi miserere, qui a testimoniis tuis non declinavi. Hoc, ut saepe dicimus, chorus sanctorum omnium protestatur, qui et adjecit: Vidi non servantes pactum, et tabescebam, quia justitias tuas non custodierunt: quomodo distabuit Moyses in populo praevaricatore; quomodo Phinees, quomodo Chaleb filius Jephone, quomodo Jesus Nave filius, quomodo Samuel in Saule. Omnis ergo chorus sanctorum ante adventum Domini, videns non servantes pactum, tabescebat, et dicebat Domino: Vide quia dilexi legem tuam, in tua misericordia vivifica me. Hoc autem, quod diximus saepenumero, sanctorum ab Abel usque ad Mariam et Joseph omnes quidem in lege veteri placuerunt, usque ad Abraham, legem naturae servantes, ab Abraham usque ad Moysen legem naturae et circumcisionis, a Moyse usque ad Dominum Jesum Christum legem naturae, circumcisionis et legis; omnes hi jam tunc ex semetipsis fundamentum Ecclesiae constituebant, cujus dedicatorem et adimpletorem Dominum exspectabant, qui compleret quod juraverat servo suo Abrahae, quod in semine ejus haereditaret omnes gentes. Hic chorus omnium sanctorum jam Dei Filium ex ore Patris didicerat natum, ut evidenter diceret Patri: Principium verborum tuorum veritas. Quid minus hic quam Evangelia declaravit. In his ergo jam tunc Christus cum Patre et Spiritu sancto regnabat. Non enim poterat fieri ut cuperent eum et confiterentur eum, nisi mentis suae oculis ejus pulchritudinem aspexissent. In ipsis ergo jam Ecclesia Christi ita quae sunt futura praeloquitur, ut praeterita enarrare videatur: Principes, inquit, persecuti sunt me gratis, sed, contempta persecutione eorum, a verbis tuis formidavit cor meum. Eis scilicet verbis quibus dixisti: Nolite timere qui occidunt corpus, sed eum qui potest corpus et animam perdere in gehennam (Luc. XII). Habens ergo in verbis tuis timorem et laetitiam, sicut qui invenit spolia multa, tempore quo iniquitatem odio habui, id est, idolis sacrificare contempsi, et videns iniquitatem, abominatus sum, ita ut suppliciis diversis maceratus excederem. Tunc utique septies in die laudem dixi tibi, cum in septiformi Spiritu septem Ecclesiis textum superioris fabricae exstruebam. Sicut enim diximus in veteribus sanctis Christum in fundamento Ecclesiae operatum, ita in moenibus novis operatum per quos unus ejusdemque fundamenti usque ad finem saeculi arces exsurgunt; in quibus pax multa diligentibus nomen tuum, Domine, et non est illis scandalum; in quibus exspectatur salus tua, Domine, et mandata custodiuntur; in quibus intrat postulatio nostra in conspectu tuo, Domine, et secundum verbum tuum libera nos; in quibus eructant labia nostra hymnum, cum docemur justificationes tuas; in quibus pronuntiat lingua nostra eloquia tua, et docetur quod omnia mandata tua sint aequitas; in quibus manus tuae, illae quae in cruce fixae fuerunt, ipsae salvos nos faciunt, si mandata tua diligimus, et concupiscimus salutare tuum, et lex tua meditatio nostra est. Credentes quod etiam corpore nostro vivet anima nostra, et laudet te; credentes quod judicia tua adjuvent nos. Confitentes quod erravimus, sicut ovis illa quae periit, rogantes ut requiras eam, et humeris imponens, gregi applices permanenti secundum promissum tuum, Domine Jesu Christe, qui regnas cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. PSALMUS CXIX. Canticum graduum. Ad Dominum cum tribularer clamavi, et exaudivit me. Domine, libera animam meam a labiis iniquis, et a lingua dolosa. Quid detur tibi, aut quid apponatur tibi ad linguam dolosam. Sagittae potentis acutae, cum carbonibus desolatoriis. Heu mihi! quia incolatus meus prolongatus est: habitavi cum habitantibus Cedar, multum incola fuit anima mea. Cum his qui oderunt pacem eram pacificus; cum loquebar illis, impugnabant me gratis. COMMENTARIUM. Cantica graduum cantica ascensionum sunt. Veluti si alicui qui in foveam ceciderit, ponatur scala, ut inde ascendendi capiat facultatem. In fovea itaque captivitatis cum populus Israeliticus devenisset, cum tribularetur clamavi ad Dominum, et exauditus est, unde et plorat, dicens: Heu me! quia peregrinatio mea longa facta est. Et adjecit: Habitavi cum habitantibus Cedar. Cedar unus ex filiis Israel fuit qui obtinuit solitudinem in regione Orientis, quae a deserto Palaestinae usque ad terras Persarum extenditur, in qua parte nunc Saraceni habitant, quorum pater Cedar filius Ismael esse reperietur lectione Geneseos. Hi odientes pacem eousque probantur, ut nunquam cum gente aliqua foedus inierint pacis, ex quo orti sunt usque ad praesentem diem. Quam gentem ego daemonibus comparans, ad meum captivum accedo: fugiensque moras historicae narrationis, ei qui cecidit in peccati foveam istum psalmum expono; dico ei: Tribulare, quia male laetatus es. Et cum tribulantem te fecerit poenitentia, clama ad Dominum, credens quod te exaudiat; dic ei: Libera animam meam a labiis iniquis, et a lingua dolosa. Dicunt ei daemones: Et cum in cloaca dejecerim peccatorem, interim modo differto clamorem, restat tibi tempus quo possis ascendere. Hos populos idcirco seminant, ut qui eos audierit, dum sperat exspiret. His labiis dolosis et huic linguae nequissimae praepara sagittas potentes, orationibus temperatas, et jejuniis acutas, cum carbonibus divino igne succensis. Applica te ad gradum et pone ascensiones in corde tuo, a convalle fletus ad montem refugii. Et non solum tu ipse moras non innectas, sed illatas excogita. Et flebili voce te moratum in peccatis inter suspiria ingemisce. Heu me! quia incolatus meus prolongatus est: habitavi cum habitantibus Cedar. Cum his habitavi qui mihi cum verbo Dei ne pacem facerem persuadebant, ibi multum incola fuit anima mea. Bene posuit animam. Caro enim quia de terra est, ubicunque fuerit, in terra sua est. Ego tamen, licet cum his qui oderant pacem consisterem, cum verbo tamen Dei eram pacificus. Et cum loquebar illis, quod vellem ad gradum ascensionis accedere, illi expugnabant me gratis. Mox enim ut coeperit peccator ad poenitentiam convolare, et a fovea mortis ad vitae supernae montem conscendere, expugnationes daemonum quod sit passurus, agnoscat, si credit sibi vere a Dei sapientia dictum: Cum accesseris ad servitutem Dei, sta in timore et tremore [justitia], et praepara animam tuam ad tentationem (Eccl. II). Quod sciens Dominus, in eo sermonem nostrum orationis nostrae inclusit, ut clamemus: Ne nos patiatur induci in tentationem, sed liberet nos a malo (Matth. VI), qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXX. Canticum graduum Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram. Non det in commotionem pedem tuum, neque dormitet qui custodit te. Ecce non dormitabit neque dormiet qui custodit Israel. Dominus custodit te, Dominus protectio tua, super manum dexteram tuam. Per diem sol non uret te, neque luna per noctem. Dominus custodit te ab omni malo, custodiat animam tuam Dominus. Dominus custodiat introilum tuum et exitum tuum, ex hoc nunc et usque in saeculum. COMMENTARIUM. Centesimi vicesimi psalmi ascensus patet: Leva oculos tuos ad montes. Quid moraris in convallibus? Crede quia si levaveris oculos tuos ad montes, evades mortem et vitam invenies. Si tamen levaveris oculos tuos ad montes, et tuleris eos a contemplatione eorum de quibus dictum est: Oculos suos statuerunt declinare in terram (Ps. XVI), id est, statuerunt deorsum terrena despicere, terram deligere. Nobis autem clamat Apostolus: Quae sursum sunt quaerite, quae sursum sunt sapite (Coloss. III). Et sacerdotalis vox ad percipienda mysteria nobis omnibus clamat: Sursum cor. Noli ergo timere, non tuis viribus derelinqueris, si ascendere cogitaveris, veniet tibi auxilium a Domino, qui fecit coelum et terram; tu tantum non des in commotionem pedem tuum, id est, non volo non ascendendi consilium sumas, sed incunctanter ascende. Quia non dormit qui custodit te. Ipse etiam protectio tua erit super manum dexteram tuam, id est, porriget tibi manum ascendere cupienti, praestabit tibi ut non uraris a sole per diem, praestabit tibi ut lux solis non tibi concupiscentiae ignem exagitet, neque uraris stimulo. Si enim ex animo ad auxilium Dei convolaveris, ipse custodit te ab omni malo, et corpus tuum custodit, custodit etiam et animam tuam Dominus. Ipse custodit introitum tuum ad poenitentiam, et exitum tuum de corpore ex hoc, id est, ex hoc die quo ex fide converteris. Ipse jam custodit te Dominus Jesus Christus, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXI. Canticum graduum. Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi, in domum Domini ibimus. Stantes erant pedes nostri, in atriis tuis, Jerusalem. Jerusalem quae aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum. Illic enim ascenderunt tribus, tribus Domini, testimonium Israel ad confitendum nomini Domini. Quia illic sederunt sedes in judicio, sedes super domum David. Rogate quae ad pacem sunt Jerusalem, et abundantia diligentibus te. Fiat pax in virtute tua, et abundantia in turribus tuis. Propter fratres meos et proximos meos, loquebar pacem de te. Propter domum Domini Dei nostri, quaesivi bona tibi. COMMENTARIUM. Secundum gradum ascendisti, accede ad tertium. Bona tibi in isto gradu promissa sunt, si credis; sume psalmum et exprime canticum. Tunc te scimus credidisse, si laetatus fueris in his quae dicta sunt tibi. Et relinquens conversationem peccantium, in domum Domini ieris, et ibi stantes fuerint pedes tui in atriis Jerusalem, ubi aedificatio in muris civitatis futurae exstruitur. Ad quam ascenderunt tribus Domini in testimonium Israel. Tribus Domini duodecim apostoli cognoscuntur, qui priores ascenderunt hos montes ad confitendum nomini Domini Jesu Christi, et ibi sederunt sedes in judicio, sedes super domum David. Rogantes quae ad pacem sunt Jerusalem, et abundantia diligentibus te, id est, diligentibus Jerusalem. Ibi enim confirmata est pax Christi, quae in toto mundo diffusa est. Ibi eis dictum est: Pacem meam do vobis (Joan. XIV); ipsi civitati dicit Dominus Jesus Christus: Propter fratres meos et proximos meos: Qui sunt fratres, inquit, mei (Luc. VIII) et proximi mei, nisi isti, inquit, qui faciunt voluntatem Patris mei? Propter ipsos ergo loquor pacem de te; promittam in coelis, ubi vere aedificaris ut civitas, promittam quod sit mihi participatio in idipsum. Et mecum in ea regnabunt fratres mei et proximi mei. Propter domum etenim Dei mei quaesivi tibi bona, bona aeterna, ut cives tui tecum non temporaliter, sed perpetualiter regnent. Ipsi gloria qui ista repromisit, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXII. Canticum graduum. Ad te levavi oculos meos, qui habitas in coelis. Ecce sicut oculi servorum in manibus dominorum suorum, Sicut oculi ancillae in manibus dominae suae, ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri. Miserere nostri, Domine, miserere nostri, quia multum repleti sumus despectione. Quia multum repleta est anima nostra: opprobrium abundantibus et despectio superbis. COMMENTARIUM. Paulatim a montibus pertingamus coelos. Nam si jam levavimus oculos ad montes, et laetati sumus in omnibus quae dicta sunt nobis, levemus nunc oculos nostros ad coelos, immo ad eum qui habitat in coelis. Ideo enim ascensionum cantica decantamus, ut paulatim a peccatorum foveis ascendamus. Recordemur nos servos, quia creati ab eo sumus; servos, quia creati et redempti probamur. Et sicut oculi servorum ad dominum, aut sicut oculi ancillae ad dominam, ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri. Verum quia in opprobrio jacemus daemonum superborum, et volentibus nobis evadere crimina, vitia et peccata, nostra opera adversantur, ideo rogamus: Miserere nostri, Domine, miserere nostri. Quia multum repleta est anima nostra opprobrio abundantium, eorum qui in malitia exabundant. Et despectiones nobis superborum exagitant, quibus necessitatibus tuam credimus solam misericordiam subvenire, qui regnas in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXIII. Canticum graduum. Nisi quia Dominus erat in nobis, dicat nunc Israel, nisi quia Dominus erat in nobis. Cum exsurgerent homines in nos, forte vivos deglutissent nos. Cum irasceretur furor eorum in nos, forsitan aqua absorbuisset nos. Torrentem pertransivit anima nostra, forsitan pertransisset anima nostra aquam intolerabilem. Benedictus Dominus qui non dedit nos in captionem dentibus eorum. Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium. Laqueus contritus est, et nos liberati sumus. Adjutorium nostrum in nomine Domini qui fecit coelum et terram. COMMENTARIUM. Quidquid martyribus in persecutionibus fecerunt homines increduli, hoc nobis, si tamen exhibemus Deo servitium, in tentationibus invisibiles faciunt inimici. Cum ergo illorum visibiles legeris, pugnas tuas invisibiles cogita. Et ita tu animo contradicito spiritui quod injustum est suggerenti, sicut illi homini sacrificium persuadenti. Unde illi vicerunt, inde vince. Illorum victoria mors fuit, tua victoria vita sit; et persuasio ibi et vis operata est, pone quod et tecum sic agatur, et persuasio tecum et violentia praeliantur, quanquam sola persuasio tecum agat, o magister christianissime. Si enim justo judicio mecum loqueris, soli persuasioni fateberis repugnare; sed concedo et persuasionem tecum et violentiam daemonum colluctari. Habes unde vincere, parata sunt adminicula, incipe praeliari, Dominus tecum. Immo Dominus in te sicut in illis fuit, qui post victoriam istam psalmum Domino cecinerunt, dicentes: Nisi quod Dominus erat in nobis, dicat nunc Israel, nisi Dominus erat in nobis. Dum insurgerent homines in nos, forte vivos deglutissent nos. Dum irasceretur animus eorum adversum nos. Quare non irascerentur? Cur illi suis contradictionibus repugnabant, et non timebant minantes, caedentes, torquentes, et ipsam vitam multis et exquisitis suppliciis auferentes? Pone quod et tecum sic agatur. Ferio ungulam cordis, ferio mentis injurias: non consentio, clama. Illi enim offerunt opportunitatem peccandi, suavitatem alloquii, elegantiam mulieris, occasiones lucrorum, pietatem actionis carnalis. Pium est ut judicem videas, ut causam defendas, ut libellum porrigas, preces effundas, interim prandeas; hodie laetus dies sit, hac nocte non sunt vigiliae, et caetera quibus inermis efficitur praeliator. Noli credere, seduceris: experto crede quod loquitur, ora, vigila, clama, tene propositum, martyrum pedissequum profiteris. Clama ad singula: Non consentio, et erit Dominus tecum, per quem anima tua eripitur de laqueo venantium, ut cum sanctis suaviter psallas: Laqueus contritus est, et nos liberati sumus. Adjutorium nostrum in nomine Domini, qui fecit coelum et terram. Ipsi gloria in aeternum. Amen. PSALMUS CXXIV. Canticum graduum. Qui confidunt in Domino sicut mons Sion, non commovebitur in aeternum qui habitat in Jerusalem. Montes in circuitu ejus, et Dominus in circuitu populi sui, ex hoc nunc et usque in saeculum. Quia non relinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorum, ut non extendant justi ad iniquitatem manus suas. Bene fac, Domine, bonis et rectis corde. Declinantes autem in obligationes adducet Dominus cum operantibus iniquitatem, pax super Israel. COMMENTARIUM. Qui confidit in imperatorem, militet in circuitu ejus; qui confidit in potestatibus mundi, apparitores in tuitione ejus; qui confidit in facultatibus suis, nummi in manu ejus. Qui confidit autem in Domino, montes sunt in circuitu ejus; qui sic confidit sicut mons Sion, qui secundum legem Dei; de Sion enim procedit lex. Ergo qui catholicam fidem tenens confidit, non commovebitur in aeternum; nulla secta, nulla haeresis, nullus disputator eum a rectiori tenore detorquet; montes sunt in circuitu ejus, et Dominus in circuitu populi sui, hoc est, testimonia Scripturarum sanctarum in circuitu ejus, pro defensione simplicis populi, quem Christus suo sanguine comparavit. Ipse Dominus in circuitu populi sui ex hoc tempore quo pro eis passus, ut ipse ait, usque ad consummationem saeculi (Matt. XXVIII); ipse non derelinquet virgam haereticorum, super sortem catholicorum. Egreditur enim virga legis nostrae de manu legislatoris, et effecta draco devoravit virgam eorum, ut non extendant orthodoxi ad haeresim vanam sanctas manus suas, id est, opera sua haereticis non extendant. Verum quia sunt aliqui quorum cor illi pervertunt, sanctus Spiritus pro rectis corde orat. Declinantes in anathematis obligationem adducet in diem judicii cum operantibus iniquitatem. Sit pax in Israel per Dominum nostrum Jesum Christum, qui regnat in unitate Deitatis cum Patre et Spiritu sancto, per universa saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXV. Canticum graduum. In convertendo Dominus captivitatem Sion, facti sumus consolati. Tunc repletum est gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione. Tunc dicent inter gentes: Magnificavit Dominus facere cum eis. Magnificavit Dominus facere nobiscum, facti sumus laetantes. Converte, Domine, captivitatem nostram, sicut torrens in austro. Qui seminant in lacrymis, in exsultatione metent. Euntes ibant et flebant, mittentes semina sua. Venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suos. COMMENTARIUM. Cantica graduum sunt portae coeli patentis. Jacob requiescens videt in visione sua Dominum super caput, coelis patentibus, accubantem, cujus superiora in coelum incumbunt, per quae respicit Dominus, inferiora in terra sunt ubi dormivit homo. Quid istius scalae ascensus ad Dominum dicit? Benefac, Domine, bonis et rectis corde. Audierunt enim sibi a sacerdotibus clamari: Sursum cor, et dixerunt Deo: Ad te levavi oculos meos, qui habitas in coelo (Ps. CXXII); ascendite, quia benefacit Dominus bonis et rectis corde. Declinantes autem et discedentes a Deo adducit in obligationem, et deputat cum operantibus iniquitatem. Surge, Israel, qui dormisti evigila. Unge lapidem angularem oleo laetitiae, pax tecum. Filii enim tui de captivitate liberati per Christum, istud canticum graduum cecinerunt, dicentes: In convertendo Dominus captivitatem Sion, facti sumus sicut consolati. Gradatim a tribulatione primi cantici ad gaudium ascendimus, et qui ibi seminavimus lacrymas, hic gaudia metemus, et qui ibi captivi gemebamus, dicentes: Heu me! quia incolatus meus prolongatus est (Ps. CXIX), hic repletur gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione. Ecce enim dicunt inter gentes: Magnificavit Dominus facere cum illis. Magnificavit Dominus facere nobiscum, facti sumus laetantes. Memores esse debemus, quia diximus aedificationi nostrae applicare omnia, quae mystico tractu, aut ad Dominum ducunt, aut ad ejus martyres trahunt. Notum est enim omnibus sanctis ista competere. Ad nos vero ab eorum passione rivum ducentes, captivitatem nostram per poenitentiam evasisse gratulemur, credentes quod magnificet Dominus facere nobiscum; et unde nos ei exhibuimus flentes atque tristantes, inde nos faciat ipse laetantes atque gaudentes. Si enim lacrymas seminavimus poenitentiae, fecunda sine dubio messis nobis indulgentiae orietur, ex qua exeuntes de corpore, venientes ad Dominum in exsultatione, erimus cum sanctis portantes manipulos nostros. Nam ubi illi gaudebunt coronati, nos exsultabimus liberati, per Dominum nostrum Jesum Christum qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXVI. Canticum graduum Salomonis. Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam. Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam. Vanum est vobis ante lucem surgere; surgite postquam sederitis, qui manducatis panem doloris. Cum dederit dilectis suis somnum ecce haereditas Domini, filii; merces, fructus ventris. Sicut sagittae in manu potentis, ita filii excussorum. Beatus vir qui implevit desiderium suum ex ipsis, non confundetur cum loquetur inimicis suis in porta. COMMENTARIUM. Multi istius psalmi male explanantes principia, otium praedicant pro labore. Aiunt namque casso certamine sanctos homines studiis occupari. Sed et vana spe, suis aliquid hominem nisibus impetrare, et ex medicamento vulnus faciunt, hoc modo dicentes: Nisi Dominus aedificaverit, in vanum aedificas. Nisi Dominus custodierit, in vanum vigilas. Poteram laciniosa disputatione aedificationis hujus, et fundamenta, et parietes, et tecta, et moenia demonstrare; sed alio proposito res agitur. Egimus enim ab initio, ut breviter strictimque loqueremur, tamen parumper circumeo, et cito ad te redibo qui psalmum exspectas. Ab initio saeculi quicunque sancti vixerunt, civitatem Domino construxerunt. Siquidem civitatis futurae moenia sancti erunt. Aedificavit Abel, Enoch, Noe, Abraham, Isaac, Jacob, Joseph, Moyses, Jesu Nave, et omnes sancti aedificaverunt domum, et custodierunt civitatem. Sed nisi Dominus, id est, Dei Filius veniens aedificasset omnia quae illi aedificaverant (Probata est vox ejus dicentis: Non veni destruere, sed adimplere [Matth. V]). Si ergo illis fundamenta mittentibus, et parietes aedificantibus non venisset, qui tecta construeret, et omnia intus ornaret, illi in vanum laboraverant aedificantes domum. Denique hodie Synagoga ideo vana est, quia aedificia parietum habet, et tectum non habet, et in protectione Dei coeli non commoratur. Habet parietes quos aedificarunt sancti, sed tectum non habet quod Christus explevit. Habet limen, sed in limine agni sanguinem non habet. Dum coeperit pluere super peccatores laqueum ignis et sulphuris, isti sine tecto patent huic pluviae. Dum coeperit angelus percutere primitias, isti sanguine agni percussorem angelum non evadunt. Quid ergo aedificatis, Judaei? Quid, haeretici, vigilatis? Sine causa haec facitis, quia vobiscum nec aedificat nec vigilat Dominus. Vos autom, orthodoxi, Christum in incorruptione amantes, nolite timere, securi aedificate, quia vobiscum aedificat Dominus. Dei enim estis aedificatio, Dei cultura estis (I Cor. III), vigilate, quia non solum vobiscum vigilat, sed dormientes excitat, dicens: Vigilate mecum, vigilate et orate, ne intretis in tentationem (Matt. XXVI). Tale est quale si dicat: In vanum vigilaretis si ego non vigilarem vobiscum. Nunc autem satis iniquum est ut, me vigilante vobiscum, vos somno occupemini. Unde et Apostolus clamat: Aedificate alterutrum (I Thess. V). Vana ergo esset aedificatio, si Dominus non aedificaret. Vanae vigiliae, si Dominus non custodiret; Dominus custodit, et vanae non sunt. In vanum est vobis ante lucem surgere, id est, lux Christus est, et vos qui ante eum surgitis, vanum est vobis ante eum surgere, qui manducatis panem doloris. Nisi enim ille venerit qui panem gaudii tribuat, vos in vanum surrexistis. Quando autem veniet? Cum dederit, inquit, dilectis suis somnum, hoc est, tunc veniet, quando isti qui nunc sancti sunt-somnum pacis acceperint. Ut quid veniet? Ut in resurrectione haereditas Domini demonstretur, in qua omnes filii Dei accipiunt haereditatem, si tamen filii ventris ejus fuerint, id est, si in fonte catholicae fidei fuerint baptizati. Ubi est venter Ecclesiae, qui illi filios parit, qui, sicut sagitta de manu potentis excussa, sic vulnerant inimicum, quando implent desiderium suum in bonis, ut non confundantur dum exeunt de corpore. Tunc enim inveniunt inimicos suos in porta, cum egrediuntur corpus in quo diabolum superarunt. Notandum tamen est quia in titulo sic habet, Canticum ascensus domus Salomonis, ut historicum sensum teneas tu hodie, dictum tunc Salomoni: O prudentissime Salomon! fabricas quidem domuin Deo, sed nisi Dominus aedificaverit domum, sicut ipse dixisti, quia aedificat sapientia sibi domum, et ponet [excidet] columnas septem (Prov. IX). Nisi ergo ipse qui sapientia dicitur aedificaverit domum, tu in vanum laborasti. Nam in domo quam aedificasti lapis super lapidem non relinquetur. Domus autem quam aedificat Dominus ascendit in coelos, et in ea gloriabitur Rex Dominus in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXVII. Canticum graduum. Beati omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus. Labores manuum tuarum quia manducabis; beatus es et bene tibi erit. Uxor tua sicut vitis abundans in lateribus domus tuae. Filii tui sicut novellae olivarum in circuitu mensae tuae. Ecce sic benedicetur homo qui timet Dominum. Benedicat tibi Dominus ex Sion, et videas bona Jerusalem omnibus diebus vitae tuae. Et videas filios filiorum tuorum pacem super Israel. COMMENTARIUM. Nihil valet si timeas Dominum, quia et daemones eum timent. Sed beatus eris si sic timeas Dominum, ut ambules viam ejus. Si enim ambulaveris in viam ejus, id est, in fidem catholicam, ibi labores fructuum tuorum manducabis, carnem filii hominis, ut, habens vitam manentem in te, beatus sis, et bene tibi erit. Tunc uxor tua, id est, caro tua, sicut vitis abundat in lateribus domus tuae, tunc, inquam, quomodo vitis profert botryones, ita ex actibus corporis tui proficiunt filii tui; et te sicut vite proficiente in sanguine Christi, illi sicut novellae olivarum proficiunt in circuitu mensae tuae, ubicunque convivium illis verbis Dei exhibueris. Sic enim benedicetur omnis homo qui timet Dominum, id est, qui sic egerit, sic benedicetur, ut dicatur ei a Spiritu sancto: Benedicat te Dominus ex Sion, id est, ex Ecclesia sua, et videas bona Jerusalem omnibus diebus vitae tuae. Et sicut tu Deo filios genuisti, ita filii tui generent, ut videas in conspectu Domini filios filiorum tuorum, cum acceperit pacem Israel, cum accesserit tempus hoc belli, et venerit tempus pacis. Gloria Aeterno, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXVIII. Canticum graduum. Saepe expugnaverunt me a juventute mea, dicat nunc Israel. Saepe expugnaverunt me a juventute mea, etenim non potuerunt mihi. Supra dorsum meum fabricaverunt peccatores, prolongaverunt iniquitatem suam. Dominus justus concidet cervices peccatorum, confundantur et convertantur retrorsum omnes qui oderunt Sion. Fiant sicut fenam tectorum, quod priusquam evellatur exaruit. De quo non implevit manum suam qui metet, et sinum suum qui manipulos colligit. Et non dixerunt qui praeteribant: Benedictio Domini super vos, benediximus vobis in nomine Domini. COMMENTARIUM. Non patitur pugnam, nisi in juventute positus. Tu ergo qui, secundum explanationem nominis Israel, videre incipis Deum per munditiam cordis, pugnas necesse est ut daemonum patiaris. Sed securus esto, quia sic pro te Dominus pugnat, ut concidat cervices eorum, si tamen tu non cessaveris praeliari, ut possis dicere: Non potuerunt mihi, licet super dorsum meum fabricaverunt peccatores; id est, licet pondera gravia tribulationum super me ponentes, incurvaverint me, et prolongaverint iniquitates suas, id est, moras fecerint in afflictionibus suis, quibus me tribulaverunt. Dominus autem justo judicio suo concidet cervices eorum. Habeant partem cum eis Pharisaei et haeretici omnes, qui odiunt Sion, id est, qui odiunt Ecclesiam Christi. Fiant sicut fenum tectorum, vel aedificiorum, quod priusquam evellatur arescit. Hoc loco tectum vel aedificium nominat, quia maximae partes haereticorum ad personas altas vadunt, ubi quasi falces fena secantium sacerdotum evadant, sed sic ibi antequam evellantur arescent. Non enim implet manum suam ex eis qui metet verba eorum, nec sinus suos implent ii qui manipulos eorum colligunt. Ex omnibus enim qui praeteribunt ab apostolis sancti usque hodie, sive qui sunt, seu qui praeterierunt nullus eos benedixit in nomine Domini. Et qui a B. apostolo Petro, aut ab apostolis, vel a posteris eorum benedictionem non accepit, et sic plebeculas docuit quas decepit, quia benedictionem usurpavit, maledictionem incurrit, per quam priusquam evellatur, id est, priusquam moriatur arescit, id est, dum vivere videtur in corpore, jam in spiritu aruit: a quibus nos separati, fidem catholicam integerrime continentes, vitam invenimus aeternam per Jesum Christum Dominum nostrum, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXIX. Canticum graduum. De profundis clamavi ad te, Domine, Domine exaudi vocem meam. Fiant aures tuae intendentes in vocem deprecationis meae. Si iniquitates observaveris, Domine, Domine, quis sustinebit? Quia apud te propitiatio est, et propter legem tuam sustinui te, Domine. Sustinuit anima mea in verbo ejus, speravit anima mea in Domino. A custodia matutina usque ad noctem, speret Israel in Domino. Quia apud Dominum misericordia, et copiosa apud eum redemptio. Et ipse redimet Israel ex omnibus iniquitatibus ejus. COMMENTARIUM. Poenitens meus in bono jam positus praeteritos clamores recolit. Audi enim sibi virum sapientem dicentem: Fili, peccasti, ne adjicias iterum, sed et pro pristinis deprecare. Ille servus utilis est, qui culpas suas semper recolit. Non enim bonam patientiam et misericordiam Domini sui aliter memorabitur, nisi suam impatientiam et iniquitatem fuerit recordatus: illud feci, illud gessi, contra jussionem Domini mei. Domine, si velles considerare contemptum nostrum, olim delesses mundum, sed satis apud te propitiatio est: propter legem tuam sustinui te, Domine. Nam recesseram a te, non te exspectaram, sed lex tua mihi dixit de te, quia nullum perire vis, sed omnes homines salvos vis facere [fieri] (I Tim. II). Propterea sustinuit anima mea verbum tuum, id est, venientem Filium tuum, qui promittitur ad hoc venire, ut tollat peccata mundi. Hic veniet a custodia matutina. Custodia una, quarta pars noctis est. Ergo prima custodia a vespere incipit; secunda ad medium noctis attingit; tertia pullorum cantus transit; quarta vigilia matutina, quae in ortum luminis adimpletur, in qua custodia matutina natum Dominum nostrum angeli pastoribus nuntiarunt. Sed nos dicamus vigiliam matutinam luce nascente memoratam, in qua luce usque ad noctem, id est, usque cum finem accipiat, usque tunc speret Israel in Domino, vel quandiu ipse homo est in corpore speret, quia est apud Deum misericordia. Agat poenitentiam, cesset a peccato usque ad vesperum sui ab hora matutina, ex quo ei illuminatio orta est Salvatoris. Nullo modo peribit si cessaverit a peccato et poenituerit, quia grandis apud Deum misericordia, et ipse redimet Israel. Alium enim non redimet, nisi Israelem, id est, nisi baptizatum non redimet. Nam si forte poeniteatur in malis factis quispiam, et in bonis operibus se mirificum praebeat, hic si Israel non fuerit, si non baptizatus fuerit, non redimitur ab iniquitatibus suis. Sunt enim quidam qui putant se sine Christo Christianos, cum homo quod bonum fecerit ad honorem suum fecisse doceatur, quod autem bene crediderit, ad honorem pertinet Dei. Magnus ille servus est, qui de honore suo fortiter gessit, et domini sui honorem neglexit; huic praeponetur peccator vilissimus Christianus, qui se credit per fidem ad misericordiam pervenire ejus qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXX. Canticum graduum. Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei. Neque ambulavi in magnis, neque in mirabilibus super me. Si non humiliter sentiebam, sed exaltavi animam meam. Sicut ablactatus est super matrem suam, ita retributio in animam meam. Speret Israel in Domino, ex hoc nunc et usque in saeculum. COMMENTARIUM. Usitata vulgo sententia est quae dicit juxta mores domini familiam constitutam. Haec sententia sicut inter dominos et servos, sic inter Christum et Christianos, si haberet effectum, jure nos Christi famulos diceremus. Ille cum Dominus coeli et terrae esset, Non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit, et formam servi suscipiens (Philip. II) dixit: Domine, non est exaltatum cor meum. Age, servus, juxta mores domini tui; cum sis natura humilis, quid exaltaris? Judex ille refertur humilis, nos superbi; ille ingloriosus, nos e contrario gloriosi; ille in magnis non ambulat, nos in magnis personis ambimus, et in eo quod nos adorant aut diligunt nobiles gloriamur, si tamen diligunt, et non ridiculo abutuntur, quasi ignoremus illud: Os quod nos occultatum est venientes, in quantum nos laceret abscedentes. Nos autem exhonoramus pauperem, cujus in se personam Christus excepit, et non ambulamus in parvis, sed in magnis et mirabilibus super nos, et cantamus humiliter sentire nos, et non exaltare animam nostram, immemores apostoli hortantis atque dicentis: Tanquam parvuli lac concupiscite, ut in eo crescatis (I Pet. II); quod si faceremus, essemus profecto quasi ablactati super matre sua. Agnoscebat in nobis sua nutrimenta mater Ecclesia, et quasi ablactato Ecclesiae suae, ita retribuebat nobis suae Christus charitatis effectum, in quo sperat Israel, id est, mundus corde, quia ipse est Israel, quod interpretatur videns Deum. Spes enim ejus alia non est, nisi ut ad aspectum divinum attingat. Tunc enim satiabitur, cum ei apparuerit gloria ejus qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXI. Canticum graduum. Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus. Sicut juravit Domino, votum vovit Deo Jacob. Si introiero in tabernaculum domus meae, si ascendero in lectum strati mei. Si dedero somnum oculis meis, et palpebris meis dormitationem. Et requiem temporibus meis, donec inveniam locum Domino, tabernaculum Deo Jacob. Ecce audivimus eam in Ephrata, invenimus eam in campis silvae. Introibimus in tabernaculum ejus, adorabimus in loco ubi steterunt pedes ejus. Surge, Domine, in requiem tuam: tu et arca sanctificationis tuae. Sacerdotes tui induantur justitiam, et sancti tui exsultent. Propter David servum tuum non avertas faciem Christi tui. Juravit Dominus David veritatem et non frustrabitur eam: de fructu ventris tui ponam super sedem tuam. Si custodierint filii tui testamentum meum, et testimonia mea haec quae docebo eos. Et filii eorum usque in saeculum sedebunt super sedem tuam. Quoniam elegit Dominus Sion, elegit eam in habitationem sibi. Haec requies mea in saeculum saeculi, hic habitabo, quoniam elegi eam. Viduam ejus benedicens benedicam, pauperes ejus saturabo panibus. Sacerdotes ejus induam salutari, et sancti ejus exsultatione exsultabunt. Illuc producam cornu David, paravi lucernam Christo meo. Inimicos ejus induam confusione, super ipsum autem efflorebit sanctificatio mea. COMMENTARIUM. Memento, Domine, David, non ut ab oblivione ad memoriam redeat. Deus ab homine commonetur, sed docetur homo qualiter Divinitas votis delectetur humanis. Ut, deposita feritate, quae iracundias generat, discordias nutrit, superbiam gignit, sub onus Domini mansuescat. Leve onus est, porta mansueta; jugum suave (Matth. XI), trahe, Christiane, hoc. In te recordabitur Dominus, quod ad portanda praecepta ejus, mansuetum pecus tuum, id est, corpus tuum, et non recalcitrantem exhibes Christo. Memor erit tui Dominus, si mansuetudines tuae ejus memoriam interpellatione sancta pulsaverint; si profecisti de mansuetudine, profice de devotione. Juravit, inquit, Domino, et votum vovit Deo Jacob. Audi sollicitudinem voventis, et ita demum te participem psallentis ostende. Postea enim quam votum vovit Deo, non intravit tabernaculum domus suae, non ascendit lectum stratus sui, non dedit somnum oculis, non dormitationem palpebris suis, donec inveniret locum Domino, tabernaculum Deo Jacob. Sollicitudo integra et perfecta tandiu est Deo a promittente servanda, quandiu inveniat locum Domino. Dominus aeternus est, et locus ejus temporalis non potest esse. Quid quaerimus temporalia loca, qui aeternum habitatorem inquirimus? Si vero aeternum est, quod sollicite et vigilanter inquirimus perpetuum comprobatur, non cessamus strenuissime quaerere, quousque quod quaerimus invenire mereamur. Quid tamen quaerit Psalmista sanctissimus videamus. Locum, inquit, ubi habitet Deus Jacob. Et adjecit: Hanc habitationem, ait, audivimus in Ephrata. Ephrateus Helcana qui caput regalium voluminum tenet, pater est Samuelis, in quo audivimus vocem Domini dicentis: Suscitabo mihi sacerdotem fidelem, qui juxta cor meum omnia faciat, et ipsi aedificabo domum, et ambulabit coram Christo in aeternum (I Reg. II). Hanc ergo vocem quam tunc in Ephrateo audivimus, nunc invenimus in cepis silvae, ubi pastores ovium angeli allocuti sunt, dicentes: Nuntiamus vobis gaudium magnum, quod erit omni populo, quia natus est vobis hodie Dominus, qui est Salvator omnium, et hoc vobis signum erit. Invenietis puerum involutum pannis, et positum in praesepio (Luc. II). Hanc ergo habitationem ubi in aeternum habitat Deus, indicantibus angelis pastores adepti sunt: et non pastores talium qualium pecudum, sed ovium tantum, nec dormientium, sed vigilantium; et qui non dormientes, sed vigilantes inventi sunt; neque negligentes, sed solliciti; neque remissi, sed timentes. Denique inde angelus coepit alloqui, ubi timoris agnoscebat terrorem: Nolite, inquit. timere, quasi qui dicat: Quia vigilatis, et estis solliciti circa gregem mansuetudinis, et pascitis in campis pectoris vestri Ibi sunt enim campi silvae. Quia ergo custoditis gregem vigilanter, pernoctanter, ne ovem mansuetam, sive patientiam, sive charitatem, sive hospitalitatem, sive castitatem, et caeteras socias earum, quas pascitis verbo Dei, quia timetis Dominum gregis, et solliciti estis, ne quid vobis feritas luporum invadat, jam nolite timere, quia talis pastor natus est, qui. animam suam ponat pro ovibus suis (Joan. X). Nunc interrogamus vos, o pastores! dicite nobis, si invenistis puerum sicut vobis angeli indicarunt. Ad haec illi respondentes dixerunt: Introivimus in tabernaculum ejus, adoravimus in locum ubi steterunt pedes ejus. Certe jacentem in praesepio visuri perrexistis, quomodo stantem vos vidisse testamini: Nos, inquiunt, credentes, stantem vidimus, non jacentem, incredulis et dubiis jacens et pannis involutus ostenditur, credentibus rex diadematus demonstratur. Denique tantam coruscationem regiae ejus dignitatis aspeximus, ut non auderemus ipsum adorare, sed vestigia illa adoravimus, in quibus steterunt pedes ejus. Quid ergo terram adorastis? Terram, inquiunt, sanctam corporis Jesu Christi, in qua terra nobis sunt ostensa vestigia Dei, dum virgineo fetu editum videremus infantem, cui angeli choros ducebant, coelo terraeque per eum pacem fore cantantes. Huic dicimus quotidie: Exsurge, Domine, in requiem tuam. Bequies Dei in Jesu evidens et specialis est, in quo est arca, id est, arcanum sanctificationis ejus, per quem apostoli sunt induti justitia, et sancti omnes exsultant propter David servum Dei, quia de fructu ventris ejus posuit Deus super sedem suam, per quem custodiunt filii ejus testamentum Dei, id est, apostoli ex femore Judae secundum carnem venientes, qui non solum custodierunt testamentum Domini nostri Jesu Christi, sed et testimonia ejus quae docuit eos. Nunc filii eorum usque hodie sedent super sedem eorum, habentes et ipsi solvendi ligandique potestatem. Hoc autem eis concessum est, quia recusavit Dominus Synagogam falsitatis, et elegit Sion sanctam, scilicet fidei rectae Ecclesiam, quam praeelegit praescius in habitationem sibi; in qua est requies Dei in saeculum saeculi; in qua habitat, quoniam praeelegit eam; in qua viduae benedicentur in castitate; in qua pauperes satiantur panibus pietatis; in qua sacerdotes induuntur justitia; in qua sancti exsultatione exsultant; in qua productum est cornu. Ideo sit regnum David. Ipsa est lucerna quae, super candelabro posita, lucet omnibus qui in domo sunt, id est, qui in fide sunt Jesu Christi: ut e contrario omnis assertio praeter hanc lucet quidem in verbis, et habet materias acclamationis et admirationis humanae; sed, sub modio posita, non lucet iis qui in domo sunt, sed quos invenerit subtus modium. Subtus modium enim degunt, qui mensuram rectae fidei utuntur inversam, qui sunt inimici lucernae, quam Spiritus sanctus per apostolos paravit Christo suo Domino nostro. Inimicos ergo ejus induit confusione anathematis, et super Christum floriet sanctificatio ejus, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXII. Canticum graduum. Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum! Sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron; quod descendit in oram vestimenti ejus. Sicut ros Hermon qui descendit in montem Sion. Quoniam illic mandavit Dominus benedictionem, et vitam usque in saeculum. COMMENTARIUM. In primo cantico graduum positi in captivitate clamamus tribulantes ad Deum, et exaudit nos. In secundo gradu ad montes oculos levavimus, unde venit auxilium Domini, quo custodimur ab omni malo. Tertio gradu ascendentes venimus ad domum Domini. Quartum gradum aggressi, oculos quos ad montes levaveramus, tunc levavimus ad coelos. In quinto invenimus persecutiones hominum, et defensionem Dei. In sexto haereticos declinantes in obligatione, praecipit Dominus tradi. In septimo gradu, facti sumus laetantes, qui fueramus ante plorantes. In octavo gradu, aedificantem domum sanctam, non habentem maculam neque rugam (Ephes. V), invenimus Christum. In nono gradu vidimus timentes Dominum, et ambulantes in viis ejus. In decimo gradu passi sumus pugnas, et in adjutorio Dei victoriam cepimus. In undecimo gradu tantam misericordiam Dei invenimus, ut per ipsam redimeremur ab omnibus iniquitatibus nostris. In duodecimo gradu invenimus contemptum mundi, in quo non exaltatur cor nostrum. In tertio decimo gradu illum quem in Ephrata audieramus, invenimus in campis silvae. Ibi invenimus Filium Dei cum sanctis suis exsultatione exsultantem. Ibi paratam lucernam plenam oleo laetitiae, vincentem obscuritatem mundi, ut qui erant tenebris urgentibus disjuncti, et per aedificationem superbae turris a se invicem separati, nunc omnes conveniant in unum, ut illud malum consilium Dei consilio probaretur esse correctum. Videns sanctus Spiritus, exclamavit: Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum! Habent enim unguentum chrismatis, quod descendit de capite in barbam, hoc est, de Christo in virtutibus. Sicut enim capilli capitis et barbae unguento infunduntur, sic virtutes omnes, quae contra vitia luctantur quotidie, ut vincere valeant, Christi infunduntur auxilio. Nota tamen Chrismatis sacramenta in unguento capitis, et rorem Hermon descendentem in montem Sion, ad fontis undam aquae perennis extende. Ibi enim mandavit Dominus benedictionem, et aeternam vitam usque in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXIII. Canticum graduum. Ecce nunc benedicite Domino, omnes servi Domini. Qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nostri. In noctibus extollite manus vestras in sancta, et benedicite Domino. Benedicat Dominus te ex Sion, qui fecit coelum et terram. COMMENTARIUM. Pervenit gradus ad charitatem, et ubi superius iret non invenit. Nam quidquid egit quartus decimus gradus, in quinto decimo proficit ascendentibus. Ad charitatem enim a discordia fraternitas divisa revertitur, et fiunt omnes boni qui fuerant omnes mali. Modo dicite mihi, quid convenistis omnes in unum vos, qui fratres nominamini, aut unde estis omnes, fratres, ostendite. De uno, inquit, Patre Christo, et de una matre Ecclesia. Ideo ergo convenimus in unum, quia nos servos agnovimus Domini. Datur nobis responsum, et dicitur: Nunc ergo quia in unum convenistis omnes, benedicite Dominum, omnes, inquit, servi Domini. Et quia potest dici, omnes homines servi Domini sunt, respondit: Ego vobis servis dico, qui statis in domo Domini, qui meruistis ingredi domum, in qua requiescit Deus cum amicis suis, et epulatur cum apostolis suis. Soli ergo ii benedicent Dominum, qui intus in domo sunt? Non, inquit, soli ipsi, sed et ii qui adhuc in atriis domus consistunt. Et vos, o catechumeni, et vos, inquit, qui in atriis domus Dei nostri statis, et intus ingredi non audetis, et vos simul extollite manus vestras intus in sancta sanctorum, et simul benedicite Dominum, in vexillo crucis levantes sanctas manus, sine ira et disceptatione in nocte hujus saeculi, tanquam luminaria lucentes, ut per vos benedicatur Dominus ex Sion, qui fecit coelum et terram, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXIV. Alleluia. Laudate nomen Domini, laudate, servi, Dominum. Qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nostri. Laudate Dominum quia bonus Dominus, psallite nomini ejus quoniam suave. Quoniam Jacob elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi. Quia ego cognovi quod magnus est Dominus, et Deus noster prae omnibus diis. Omnia quaecunque voluit Dominus fecit in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis. Educens nubes ab extremo terrae, fulgura in pluviam fecit. Qui produxit ventos de thesauris suis, qui percussit primogenita Aegypti, ab homine usque ad pecus. Et misit signa et prodigia in medio tui, Aegypte, in Pharaonem et in omnes servos ejus. Qui percussit gentes multas, et occidit reges fortes. Seon regem Amorrhaeorum, et Og regem Basan, et omnia regna Chanaan. Et dedit terram eorum haereditatem, haereditatem Israel populo suo. Domine, nomen tuum in aeternum; Domine, memoriale tuum in generationem et generationem. Quia judicabit Dominus populum suum, et in servis suis deprecabitur. Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent et non loquentur, oculos habent et non videbunt. Aures habent et non audient, neque enim est spiritus in ore ipsorum. Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis. Domus Israel, benedicite Domino; domus Aaron, benedicite Domino; Domus Levi, benedicite Domino; qui timetis Dominum, benedicite Domino. Benedictus Dominus ex Sion qui habitat in Jerusalem. COMMENTARIUM. Scala ista cujus caput pertingit in coelum quindecim gradus habet in quinque libris Moysi, et in decem praeceptis legis: ibi lapis ad caput Jacob unctus est, hic ipsum caput unctum ad ros Hermon destinatum est, non ad omne ros Hermon. Ros enim montis per circuitum habet descensus; nos ad illud ros attingimus, quod descendit in montem Sion, solum hujus roris fontem post unguentum chrismatis requirentes, qui in montem Sion, id est, in altitudinem situs Ecclesiae profluit venis, et ita Trinitatem in una Deitate conjungit, ut et tres vere dicam esse personas, et unam vere dicam esse substantiam. Sic enim laudatur a servis Dominus. Sic nomen ejus vere laudabile praedicatur, cum in Trinitate unitas, et in unitate Trinitas ore dicitur, et pectore continetur: tunc asserimus quoniam bonus et benignus est Dominus; nam si sibi majorem partem Deitatis dicatur Pater assumere, aut gradum sibi supra Filium hominis vindicare, non ut bonus laudatur, sed ut aemulus blasphematur. Nihil ergo in Deo majus est, quia nunquam senescit Pater. Nihil minus in Filio, quia nunquam crescit. Ubi enim majus aliquid et minus est, et majori defectum minatur grandaevitas, et pollicetur aetas minori profectum. His gradibus divinitas caret, quia non est Deus temporum posterior. Si enim tempora aliqua ante Deum fuerunt, faciunt eum majorem qui Pater est et minorem eum qui Filius. Si vero ante omnia genitus, tempus illi nequaquam potuit necessitatem imponere, quia ut esset tempus ab eo sumpsit exordium. Sic ergo laus Domini celebratur, in qua laude canendum est, quoniam Jacob elegit sibi Dominus. Hunc, inquit, elegit, qui supplantat voluptuosum consilium, et hunc habet in possessionem, qui mundo corde studet Deum videre. Sicut enim Jacob supplantator dicitur, sic Israel videns Deum. Tunc cognoscit quod magnus est Dominus, cum habuerit mundissimum pectus. Quod si mundum non fuerit, magnum illi videtur hoc saeculum, et aut personas mirabitur, aut pulchritudines illicitas stupebit. Cum vero mundus fuerit animus, nihil judicat admirandum, nisi solum Deum, et hunc prae omnibus diis admirabitur Deum. Quomodo prae omnibus diis? Cautus cantator ausculta. Dii gentium daemonia, hi mirari nos volunt pulchritudines perituras, verbi causa, in moeniis, in personis, in gloriis mundi, in concupiscentiis fugitivis. Cum ergo prae omnibus hunc Deum nostrum aeterna nobis ostendentem amplectimur, tunc eum prae omnibus diis honoramus, illorum scilicet consilia respuentes, et Dei consilia amplectentes. Ipse enim omnia quaecunque voluit fecit in coelo et in terra, in mari et in abyssis. Ipse nobis produxit nubes ab extremis terrae, id est, finem facientes terrenis occupationibus; hos veluti nubes exhibet mundo: propter quod et fulgura in pluviam fecit, id est, ut in igne fulgureo interficiat inimicum, et unda pluviae abluat poccatorem. Et quis hoc facit? Ille sine dubio, qui producit ventos de thesauris suis, id est, apostolos de sensibus suis. Sicut enim venti navibus, ita apostoli animabus. Ventis flantibus, naves ad desiderata pertingunt; et apostolis praedicantibus, animae ad Christum qui est vere portus, perveniunt. Qui percussit primogenita in cruce positus, et ita percussit, ut non homini, non pecudi crederet esse parcendum. Quidquid enim Aegyptium est, simul cum principe Aegypti fluctibus mergitur, perit cum Pharaone, et cum omnibus servis ejus. Cum ergo ventum esset ad aquam quae nobis salutis viam aperuit, et omnes qui nos persequebantur operuit, tunc confessi sumus nomen Domini in aeternum, et suscepimus memoriale ejus, ut sit in nobis in saeculum saeculi credentes venturum judicium, in quo cum judicaverit vivos et mortuos, in solis suis consolabitur servis. Melior enim ibi invenietur fornicator Christianus, quam castissimus idololatra. Simulacra enim in quibus spem habuit, habentia membra omnia sine sensu, et capsam sine spiritu. Similes illis erunt confidentes in eis, id est, simili incendio conflabuntur, non ut in aliquibus formis deducantur, sed ut aeterno consumantur incendio. Sola domus Israel in his qui mundo corde vident Deum, id est, in apostolis fundata ipsa liberabitur, in qua domo benedicit Aaron in sacerdotibus, et Levi in ministris cum his qui timent Dominum, id est, cum omni populo Christiano, qui in canticis Davidicis psallit alleluia, benedicens Dominum ex Sion, qui habitat in Jerusalem. Illam venturam de coelis, prophetis et apostolis concionantibus credimus, in qua regnat Pater cum Filio et Spiritu sancto per universa saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXV. Alleluia, alleluia. Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in aeternum misericordia ejus. Confitemini Deo deorum, quoniam. Confitemini Domino dominorum, quoniam. Qui fecit mirabilia magna solus, quoniam. Qui fecit coelos in intellectu, quoniam. Qui firmavit terram super aquas, quoniam. Qui fecit luminaria magna, quoniam. Solem in potestatem diei, quoniam. Lunam et stellas in potestatem noctis, quoniam. Qui percussit Aegyptum cum primogenitis eorum, quoniam. In manu potenti et brachio excelso, quoniam. Qui divisit mare Rubrum in divisiones, quoniam. Et eduxit Israel per medium ejus, quoniam. Et excussit Pharaonem et virtutem ejus in mari Rubro, quoniam. Qui traduxit populum suum per desertum, quoniam. Qui percussit reges magnos, quoniam. Et occidit reges fortes, quoniam. Seon regem Amorrhaeorum, quoniam. Et Og regem Basan, quoniam. Et dedit terram eorum haereditatem, quoniam. Haereditatem Israel servo suo, quoniam. Quia in humilitate nostra memor fuit nostri, quoniam. Et redemit nos ab inimicis nostris, quoniam. Qui dat escam omni carni, quoniam. Confitemini Deo, coeli, quoniam. Confitemini Domino dominorum, quoniam in aeternum misericordia ejus. COMMENTARIUM. Venimus ad alleluia quod duplex scribitur, in quo illud considero, quod nec caro sine anima, nec anima sine carne poterit Domino confiteri. Duo ergo in unum duo alleluia decantent, ut dum sunt in uno vitae hujus transitu. confitendi ordinem teneant, dicat caro alleluia suum, dicat anima suum. Duplex homo est, duplex alleluia est. Uterque confitemini Domino, primo quoniam bonus, et postea bona fuerit confessio fidei nostrae. Tunc dicamus: In saeculum misericordia ejus. Non potest perire confessio ejus, qui in isto saeculo sua delicta accusat. Inveniet sine dubio pietatem Dei, qui suam ei confessionem obtulerit: si quotidie accipiat confessionem nostram, quotidie suam nobis bonitatem impartit. Et si nos in confitendo non deficiamus, quomodo ille in miserendo cessabit? Peccavimus, negare non possumus, habemus multa peccata. Aliter eis non carebimus, nisi quotidie ut nobis dimittantur. Dominum exoremus. Siquidem ejus doctrina sit, Dimitte nobis debita nostra (Matth. VI). Confiteamur nos debitores debitori, nam et nos debitores sumus Deo, et Deus est nobis debitor. Rogemus ne exigamur quod debemus. Rogemus ne reddat quod debet. Vae ergo nobis, si quod debemus exegerit. Nihil dicis, quasi non Deus omnipotens, et regna coelorum debeat quae promisit. Vae nobis, si quod debet reddiderit. Verum quia pius est, et Deus deorum est, et Dominus dominorum, quasi qui nihil indiget rogandus est ut dimittat. Sane tu qui misericordiam flagitas, scias quia non invenies, nisi rectae fidei fueris confessione decoratus. Confitere ergo hunc esse Deum tuum, qui fecit coelos, in intellectu nostro, ut ipsorum nobis solus pulchrescat aspectus; qui fundavit terram super aquas, ut corpus nostrum unda sacri baptismatis abluatur; qui fecit luminaria duo magna solus, unum in die novi Testamenti, quod sicut sol radiat in lumine agentibus, aliud in nocte judaica conversantibus. In novo enim aperte quod legitur, sicut in die in ipsa. littera perlustratur a Christo. qui est Sol verus justitiae. In veteri autem sub litterae tegmine, quasi in nocte positum, a luna, id est, ab Ecclesia manifestatur; ipsa enim est luna quae crescit in sanctis, decrescit in peccatoribus, lucet in tenebris ignorantiae positis, habet et stellas in gradibus suis. Aliter enim lucet in episcopo, aliter in presbytero, aliter in diacono, et in caeteris clericis, in quibus praedicatur Dominus, qui percussit Aegyptum cum primitivis eorum, terram scilicet superstitionibus plenam cum daemoniis, qui in ea degunt: qui ideo primogeniti dicuntur, quia nullus vetustior aut prior in peccato daemoniis. Quibus percussis, educitur Israel de medio eorum. Quicunque enim viderit Deum in Christo mundum conciliantem sibi (I Cor. V), Israel factus, utpote Deum videns, educitur de terra Aegypti quam percussit Dominus. Et quomodo ejicitur? In manu, inquit, forti et brachio excelso. Utique in altitudine crucis elevato brachio, quo excussit Pharaonem et exercitum ejus, id est, in abysso, ubi aeternae tenebrae commorantur in sinu. Et transducit populum suum in desertum, videlicet ad consilium ab omnibus curis saecularibus alienum: ibi et educit aquam de petra rupis, et percutit adversus eum armatas gentes multas, id est, cogitationes iniquas, et reges fortes, id est, principes aeris hujus mundi. Et Seon regem Amorrhaeorum. Amorrhaeos Hebraico sermone extraneos interpretantur. Regem ergo Amorrhaeorum, id est, extraneorum, interficit Dominus. Et regem Basan. Basan profundum Hebraei dicunt. Et regem ergo profundi, qui nos de superioribus ad inferiora vult ducere, et hunc interficit Christus, et omnia regna ejus qui est irrisor interficit; Cham enim irrisor exponitur. Ergo cum hos omnes interfecerit nobis Dominus, tunc dat terram eorum, id est, corpora nostra, in quibus illi regnabant, dat eam nobis in haereditatem: si tamen facti Israel Deum videre per fidem, et non per speciem cupiamus. Videat post haec humilitatem nostram, et liberet nos de manu omnium inimicorum nostrorum. Sic enim et in alio psalmo ait, qui liberatum se esse cantavit: Humiliatus sum, inquit, et liberavit me (Ps. CXIV). Videamus isti duo versiculi qui supersunt, quo intendant. Qui dat escam omni carni. Et confitemini Deo coeli, quasi qui dicat: Coeli, testes estis quia omnis caro alitum, hominum, pecudum, atque repentium a Deo pascitur: hoc confitemini vos, o coeli, Dominum dare escam omni carni; aut vos homines, Deum coeli credite creasse universa, et pascere omnia, quae anathemabilis Manichaeus denegans, carnem omnem diabolo dicit auctore constare, et ejus ministerio ad pinguedinem saginari. Nos autem confiteamur hunc Deum esse coeli, qui dat escam omni carni; et sicut iste psalmus fecit, ita faciamus, ut per singula verba confessionis nostrae cantemus: Quoniam in saeculum misericordia ejus, id est, Dei nostri Patris, et Filii, qui regnat in unitate Deitatis, ante omnia, et nunc, et semper, et per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXVI. Alleluja psalmus David. Super flumina Babylonis, illic sedimus et flevimus, dum recordaremur tui, Sion. In salicibus in medio ejus suspendimus organa nostra. Quia illic interrogaverunt nos qui captivos duxerunt nos, verba cantionum. Et qui abduxerunt nos, hymnum cantate nobis de canticis Sion. Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena? Si oblitus fuero tui, Jerusalem, oblivioni detur dextera mea. Adhaereat lingua mea faucibus meis, si non meminero tui. Si non proposuero Jerusalem, in principio laetitiae meae. Memor esto, Domine, filiorum Edom, in die Jerusalem. Qui dicunt: Exinanite, exinanite, usque ad fundamentum in ea. Filia Babylonis misera, beatus qui retribuet tibi retributionem tuam, quam retribuisti nobis. Beatus qui tenebit et allidet parvulos suos ad petram. COMMENTARIUM. Babylon confusio interpretatur, et prima confusio non fuit, nisi in parentibus nostris secundum carnem, id est, in Adam et in muliere ejus. In ipsis nos sedimus et flevimus, quousque veniret qui nos de captivitate diaboli et ministrorum ejus auferret. Haec quidem cum dicimus, non facimus praejudicium prophetae praedicenti Assyriorum rabiem et barbaricam ferocitatem, qua captivi ducendi erant. Factum est et ducti in Babyloniam, et omnia quae Jeremias vir sanctus scripsit. Nobis tamen quando captivitas evenit peccatorum, cessamus ab omni usu illo psallendi. Confusi enim sumus, et Babylonia obsidet nos, et non est nobis fiducia aperiendi os in laudibus Dei. Ibi suspendimus organa nostra super flumina Babylonis, super affluentias facinorum. Ibi sunt salices in medio fluminum, virgulta quae ad ligandum faciunt, unde ligantur vites fructiferae. O Domine, disrumpe vincula nostra, ut possimus hostiam tibi laudis offerre, quia illic interrogaverunt nos, qui captivos duxerunt nos, verba cantionum, et qui abduxerunt nos, hymnum. Aperiamus oculos mentis, et videbimus nobis daemones insultantes post peccatum, et quasi in his verbis insultationum suarum voces adhibere: Cantate sicut solebatis, psallite sicut solitum vobis erat. His nos miseri vel si nobis delet flentes oculos ostendamus, si voces proferre non possumus. Videant nos plorantes, si non possunt nos audire cantantes: Illic, inquit, sedimus et flevimus. Ploremus quantum possumus, ut fluminibus lacrymarum nostrarum flumina Babylonia superemus. Suspensa sunt enim organa nostra, defecit vox gaudii, et non possumus cantare canticum Domino in terra aliena positi. Aliena enim a Deo facta sunt corpora nostra, per eos qui captivos duxerunt nos. Vemat nobis in mentem mater nostra Jerusalem, dulcis in castitate, pura in simplicitate, lenis in correptione, munda in conversatione. Videamus animo quid perdidimus, quid invenimus, et inter lacrymas exclamemus, dicentes: Si oblitus fuero tui, Jerusalem, oblivioni detur dextera mea. Adhaereat lingua mea gutturi meo, si non meminero tui. Non habebit principium laetitia mea, nisi ad te rediero. Et his dictis, mugitum imi cordis, gemitumque reddentes, clamemus ad Deum dicentes: Memento, Domine, filiorum Edom, id est, filiorum Esau. Inimici tui sunt, qui insurrexerunt super nos. Haec res nobis consolationem praebet, quia qui nos captivos duxerunt, tu eos nunquam dilexisti. Jacob semper dilexisti, et Esau odio habuisti: id est, servos tuos diligis in specie Jacob quem dilexisti, et filios Edom exhorres in specie Esau quem horruisti. Ecce ii quos odisti et odis, super eos quos dilexisti et diligis regnant. Exsurge, Domine, memor esto impietatis eorum, quibus dicunt sibi invicem de Jerusalem tua, quae in nobis suam charitatem infuderat; ii invicem secum agunt, dicentes: Exinanite, exinanite usque ad fundamentum, id est, usque ad fidem eorum pertingite, ne iterum aedificent turres fortitudinis a facie inimici (Psal. LX). Veni, beate; veni, Domine Jesu Christe, veni invisibiliter contra invisibiles, et retribue eis retributionem quam retribuerunt nobis; et tene, et allide, non solum ipsos bellatores gigantes, sed et parvulos eorum ad petram tuam, supra quam fundasti Ecclesiam, ita ut non solum crimina illa ingentia, sed etiam parvulum, et quod minus omnibus peccatis esse videtur, etiam hoc mortifices in nobis: dans nobis consilia ne peccata, statim ubi nata fuerint, allidamus ad petram; et eadem crescere non sinamus, ne dum creverint, iterato nobis barbaricum generent. Faciemus haec, si ipse qui est virtus nostra, suis ita veris mentes figet definitionibus nostris, cuspidem crucis suae, ut quomodo ad nos pervenerint suggerentes, confundentes abscedant. Si enim ad statuas regum aereas confugientes persequentes evadunt ( Cod. lib. I, l. unica, de his qui ad statuas confugiunt, ff. de Poenis; l. Capitalium, § ad Statuas ), quanto magis ad crucem confugientes Domini Jesu Christi, a suis adversariis teneri non possunt, sed per ipsum magis, qui vicit in cruce, et ipsi victores existunt. Ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXVII. Psalmus ipsi David. Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo, quoniam audisti omnia verba oris mei. In conspectu angelorum psallam tibi, adorabo ad templum sanctum tuum, et confitebor nomini tuo. Super misericordia tua et veritate tua, quoniam magnificasti super omne nomen sanctum tuum. In quacunque die invocavero te, velociter exaudi me, multiplicabis in anima mea virtutem. Confiteantur tibi, Domine, omnes reges terrae, quia audierunt omnia verba oris tui. Et cantent in viis Domini, quoniam magna est gloria Domini. Quoniam excelsus Dominus et humilia respicit, et alta a longe cognoscit. Si ambulavero in medio tribulationis, vivificabis me, et super iram inimicorum meorum extendisti manum tuam, et salvum me fecit dextera tua. Dominus retribuet pro me; Domine, misericordia tua in saeculum, opera manuum tuarum ne despicias. COMMENTARIUM. Confiteri in toto corde ille se comprobat Christo, qui totas duodecim uncias cordis sui ipsi tradiderit, et superfluis ac labentibus rebus nullam suae mentis concesserit partem. Hujus confessio pervenit ad divinum auditum. Et qui pure in conspectu hominum Deo laudes obtulerat, incipit post depositionem corporis in conspectu psallere angelorum, et adorare templum sanctum, id est, Dominum Jesum Christum, in quo plenitudo Deitatis inhabitat. Confitetur nomini ejus, quia in nomine Jesu omne genu flectitur, coelestium, terrestrium et infernorum (Philip. II). Quid confitetur nomini sancto? Misericordiam, inquit, tuam, et veritatem tuam. Nihil aliud confitetur anima Deo in conspectu angelorum, nisi misericordiam qua redemptus est, et qua eruditus est veritatem. Quam veritatem? Hanc sine dubio, in qua magnificatum est super omnia nomen ejus sanctum. Nomen enim est hoc quod est super omne nomen (Phil., II). Videamus nunc quo ordine ad hoc possit attingi. In quacunque, inquit, die invocavero te, velociter exaudi me. Et quia per infirmitatem suam diminuta est anima mea; tu multiplica eam in virtute tua. Non enim poterit seipsam eruere anima de muscipulis occultatis, et de foveis caecis, in quibus regnant vitia super eos, qui inciderunt super eis. Ut ergo Domino vitiorum eripiamur, in virtute Domini confidamus, ut ipse multiplicet animam nostram in virtute sua. Confiteantur tibi, Domine, omnes reges terrae, id est, omnes apostoli: quia terrenis voluptatibus imperant, reges terrae hoc loco dicti sunt ipsi, qui audierunt verba ex ore tuo, Domine Jesu Christe. Ipsi etiam cantant in canticis Domino canticum. Duas res canit, unius partis victoriam, alterius perditionem. Cantent ergo, quia magna est gloria Domini, quando in altis crucis habitans, respexit humilia inferorum, et alta de longe cognovit. Postea enim vidit inferos et longe factus est, non solum a coelis, sed ab ipsa terra: abyssi profunda descendens scidit, et quia inde reverteretur ad superos, et quia a superbis remearet ad coelos. Sic ergo alta de longe cognovit, quando ambulantes nos in medio tribulationis vivificare dignatus est visitando, et super iras inimicorum nostrorum extendit manus suas, crucis patibulum perferendo, quando salvavit nos dextera ejus. Ipsi dicimus, Domine, retribue propter me. Propter me enim et natus et passus es, Domine; misericordia tua in aeternum. Non enim temporali nos beneficio redemisti, sed aeterno auxilio tuae misericordiae liberasti. Opera manuum tuarum non omittas. Opera manuum tuarum sumus, quia factura tua sumus: et quia opera manuum tuarum per opera manuum nostrarum fuerant interempta, manus tuae pro peccatis nostris cruci affixae sunt, ut opera sua quae per lignum concupiscentiae perierant, ipsae manus quae tunc creaverant, ipsae nunc per crucis lignum iterum repararent in passione Domini nostri Jesu Christi, qui regnat cum. Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXVIII. In finem psalmus David. Domine, probasti me et cognovisti me, tu cognovisti sessionem meam et resurrectionem meam. Intellexisti cogitationes meas de longe, semitam meam et funiculum meum investigasti. Et omnes vias meas praevidisti, quia non est sermo in lingua mea. Ecce, Domine, tu cognovisti omnia novissima et antiqua, tu formasti me, et posuisti super me manum tuam. Mirabilis facta est scientia tua ex me: confortata est et non potero ad eam. Quo ibo a spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in coelum, tu illic es; si descendero in infernum, ades. Si sumpsero pennas meas diluculo, et habitavero in extremis maris. Etenim illuc manus tua deducet me, et tenebit me dextera tua. Et dixi: Forsitan tenebrae conculcabunt me, et nox illuminatio mea in deliciis meis. Quia tenebrae non obscurabuntur a te, et nox sicut dies illuminabitur, sicut tenebrae ejus, ita et lumen ejus. Quia tu possedisti renes meos, suscepisti me de utero matris meae. Confitebor tibi quoniam terribiliter magnificatus es, mirabilia opera tua, et anima mea cognoscet nimis. Non est occultatum os meum a te quod fecisti in occulto, et substantia mea in inferioribus terrae. Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur, dies formabuntur et nemo in eis. Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus, nimis confortatus est principatus eorum. Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur, exsurrexi et adhuc sum tecum. Si occideris, Deus, peccatores; viri sanguinum, declinate a me. Quia dicitis in cogitatione: Accipiant in vanitate civitates suas. Nonne qui oderunt te, Domine, oderam, et super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio oderam illos, inimici facti sunt mihi. Proba me, Deus, et scito cor meum; interroga me et cognosce semitas meas. Et vide si via iniquitatis in me est, et deduc me in via aeterna. COMMENTARIUM. Domine, probasti me, quando ad militiam tuam accessi: et cognovisti me militem tuum esse quando pugnavi. Quis autem sit miles Dei indicat beatissimus Paulus, cum illum approbat Dei esse militem, qui se a negotiis saecularibus tollit. Verum quoniam de moralibus pene omnibus psalmis instituimus mysticum, nunc in Petro apostolo declaremus effectum. Domine, probasti me; me quando vocasti, cognovisti; cognovisti, quando praesumpsi et ausus fui dicere: Etiamsi me oporteat mori tecum, non te negabo (Matt. XXVI). Tu autem cognovisti omnes cogitationes meas longe antequam eas cogitarem. Semitam meam et directionem meam investigasti, et omnes vias meas praevidisti et probasti, et quia non erat dolus in lingua mea cum dicerem: Etiamsi me oporteret mori tecum, non te negabo (Ibid.). Tu autem formasti me, et posuisti super me manum tuam. Firmasti me de tua praescientia quod essem negaturus, et posuisti manum tuam super me, ut peccatum lacrymae sequerentur. Mirabilis facta est praescientia tua, ex me confortata est, non potero ad eam, conatus sum non negare, promisi me etiam mori magis eligere, quam negantis crimen incurrere, sed praescientia tua ita confortata est, ut non potuissem ad eam. Quid nunc faciam? Negavi Dominum et magistrum; nec, ut quidam opinantur, hominem negavi; ego illum negavi cui dixi: Tu es Christus Filius Dei (Joan. XI); illum negavi quem pedibus ambulantem super undas expertus sum, illum quem voce vidi sola vocantem mortuos de sepulcro, illum quem coelis patentibus vidi cum Moyse et Elia, et vocem super eum Patris de coelo: Hic est Filius meus, ipsum audite (Matt. XVII); illum qui caecos tactu suo illuminavit, qui verbo leprosos mundavit, qui jussu daemonia expulit, et multas virtutes suae Deitatis ostendit. Quid nunc facimus, Novatiane, perdimus apostolum Petrum, an recipimus revertentem ad Christum? Ecce Christus eum recepit, tu ejicis. Sed clamat contra te Paulus: Si Deus justificat, tu quare condemnas (Rom. VIII)? Dicis certe baptizatis non debere poenitentibus subveniri. Ecce apostolo poenitenti succurritur, qui est episcoporum episcopus; et major gradus redditur ploranti, quam sublatus est deneganti. Quod ut doceam, illud ostendo, quod nullus apostolorum nomen pastoris accepit. Solus enim Dominus Jesus Christus dicebat: Ego sum pastor bonus; et iterum: Me, inquit, sequuntur oves meae (Joan. XI). Hoc ergo nomen sanctum, et ipsius nominis potestatem post resurrectionem suam Petro poenitenti concessit, et negatus negatori suo hanc quam solus habuit, tribuit potestatem: ut non solum recuperasse quod amiserat, probaretur, verum etiam et multo amplius poenitendo, quam negando perdiderat, acquisisse. Hoc magister bonus in electo: discipulus Christi si integro animo peccet, oportet ut renuat; ita integro animo poeniteat, si evenerit ut delinquat. Nec sibi noxam permittere debet ut crescat, et quae tanto citius vincitur; quanto et citius repugnatur. Certe omnis sanctitas ad Deum ducit, et omne peccatum ad diabolum; et sub Domino bono positi, quomodo credimus nobis possibilitatem ad diabolum eundi concessam, et revertendi ad Dominum denegatam? Addo aliud: certe hominem per peccatum a se recedere Deus non vult, et peccatorem ad se venire Deus vult. Si illud potuit fieri quod Deus non vult, quanto magis hoc poterit fieri quod Deus vult? Ideo denique cogitatio peccati non est a Deo prohibita per naturam, sed per imperium praeceptorum, ut laboris ei pugna incumbente, praemium de certamine proveniret. Voluit enim Deus homini operis fatigationem relinquere, ne in aliqua detrimenti parte praemium impediret. Duos certe bonorum et malorum populos esse nemo est qui nesciat: bonos dicimus credentes, et pessimos non credentes; non credentes esse sub diabolo, et credentes esse sub Deo. Magna praedicatio tua, o Novatiane, qui servum diaboli ad te vocas, et servum Dei a te repellis: quasi qui velis Deum lucrari quod non habet, et perdere quod habet. Huc adjicias et illud, quod possit Deus mortuos suscitare, et infirmos salvare non possit. Nam increduli mortui sunt, et credentes, licet peccatores sint, vivunt in infirmitate sua. Et si Salvator noster habet, immo quia habet peritiam mortuos suscitandi, quomodo non habet quaecunque fuerint infirmitates curandi? Ex utroque latere blasphematur vobis, qui poenitentibus negatis effectum. Si enim posse eum docetis infirmitates animae curare, sed nolle, impium arguitis; si velle et non posse eum forsitan dixeritis, a Deitate excluditis: et manet vobis ex utroque latere condemnatio, cum negatis familiae Dei pereunti posse succurri. Hactenus cum Novatiano sim locutus. Revertamur ad apostolum poenitentem, et flentem amarissime atque dicentem: Quo ibo a spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam? Scio quia tu es Christus Filius Dei, quam scientiam non mihi revelavit caro et sanguis, sed Pater tuus qui in coelis est (Joan. VI). Quo fugiam? qui te Deum novi et omnipotentem agnovi: si in coelos ascendero tu illic es; si descendero in infernum, ades. Ibi enim per passionem specialiter descendisti? ubi per potentiam tuam, sicut ubique generaliter praesto es. Si sumpsero pennas meas ante lucem. Pennas hoc loco pro cogitationibus posuit, quae repentino volatu ubique sunt, in coelo, in terra, in abysso, et ubicunque finiunt maria. Si ergo, inquit, et in lucem resurrectionis tuae vadam ubicunque inaccessibilitas solet fugitivum abscondere: ut illuc ire possim, manus tua deducet me, et quasi fugitivum tenebit me dextera tua. Ante lucem hic, ante resurrectionem posuit Salvatoris. Quia in tenebris fuit omne saeculum jacente Domino in sepulcro, in quo tempore poenitentia Petri apostoli agebatur, in qua etiam dixi: Forsitan tenebrae conculcabunt me. Et tribus negationibus suis tres fugarum partes clausas esse, si ibi fugeret, memorabat, in coelo, in inferno et in postremis maris. Ergo tenebrae negare sunt, et fugere conculcatio tenebrarum. Hoc timens, ne ab eis comprehensus, ab ipsis tenebris calcaretur, quasi tenebris subjectus, operibus esset deditus tenebrarum, habeas reatum perennem, juges lacrymas, dolores aeternos. Hoc enim modo conculcantur tenebrae mortis hujus, qua corporaliter morimur. Si vero moriens, inquit, non conculcabor a tenebris, sed ad delicias sanctorum attingo, nox ipsa mortis illuminatio erit in deliciis meis. Ibi enim habebo lucem meam Christum meum, qui non patitur obscuritatem tenebrarum, in cujus conspectu nox sicut dies illuminabitur. Sicut tenebrae ejus, ita et lumen ejus. Hoc contra Manichaeum qui dicit, alterius principis sunt tenebrae, alterius principis lux est. De nostro autem Deo et cantamus et credimus, quia sicut tenebrae ejus sunt, ita et lumen ejus est. Tenebrae enim non omnibus creaturis obscurum faciunt. Siquidem et ferae pene omnes, sed et cartae noctium nullum patiuntur obscurum; sed et aves multae sunt quae in noctibus volant. Unde docemur naturam oculos nostros a Creatore hanc esse sortitos, ut in tenebris videre non possint; Deus enim ad requiem hominum noctes instituit, ut generationis humanae quieti possit esse consultum. Ipsius ergo sunt tenebrae, cujus est lux, quod Manichaeus negat. Ipse est etiam Creator corporum nostrorum, contra quod suscipit, cui in praesenti poenitens Petrus ait: Tu possedisti renes meos, qui suscepisti me ex utero matris meae. Sicut in ore dum loquimur et in opere aliquo dum operamur, cordis nostri cogitata ostendimus; ita quod in corde cogitamus, antequam dicendo vel operando pandatur, a renibus gignitur, secundum illud quod in alio psalmo dicimus Deo, quod non solum corda, sed et renes scrutetur. Cum ergo dicit poenitens Deo: Quoniam tu possedisti renes meos, dicit ei: Quia ita tibi in me nihil occultum est, ut non solum cogitata quae sunt in corde consideres, sed et cogitanda quae sunt in renibus cernas, tu, Domine, qui suscepisti me ex utero matris meae, ita ut quidquid ab ortu meo semisonis balbutientis infantiae verbis aliquid forte peccavi cognoscas. Etiam in hoc confiteor, quia terribiliter mihi mirificatus es: mira opera tua quae oculis meis vidi, et te exercere, Domine Jesu Christe, cognovi, et anima mea novit nimis. Intus in me est quod credidi, non in superficie verborum, sed intus in visceribus animae, quod ita esse tibi non est occultum. Siquidem tibi occultum non est, nec os meum, id est, ossum meum, quod fecisti in occulto. Si ergo nec os meum tibi occultum est quod esse naturaliter voluisti, quid erit ante te occultum in corde quod manifestari jussisti? Ad altiora ducimur cum de ossibus et substantia quae in inferioribus est terrae tractamus. Agitur enim hoc loco quod dies resurrectionis advenerit: Ubicunque, inquit, fuerit os meum, et ubicunque in inferioribus terrae fuerit substantia mea, imperfectum meum videbunt oculi tui. Imperfectum meum carens nervos, carens cutem, spiritum non habens, hoc videbunt oculi tui, quia solo aspectu oculorum tuorum exsurget. In libro enim resurrectionis omnes homines qui nati sunt, omnes scribuntur, quotquot ad diem formabuntur, et nemo in eis qui ibi scriptus non sit. In quo libro mihi non sunt in amore et in honore, nisi amici tui, Deus. Nimis enim confortati sunt principatus eorum. Siquidem participes eos tui esse aeterni imperii repromittis, nec ut haeretici dicunt, non debuit mundus subsistere per eum qui praescius erat homines per peccata sua et scelera ad aeternum gehennae incendium destinandos. Si ita putatis debuisse fieri, consultum magis reis judicatis esse quam sanctis. Si enim mundus a suo fuisset transitu revocatus, nullus fuisset sanctorum particeps regni. Et dum providebatur malis ne ad interitum devenirent, impediebatur bonis ne ad gloriam pervenirent; et ut non perirent pro merito suo mali, hanc boni accipiebant sententiam, ne vel temporalem vitam susciperent, quibus debebatur aeterna. Nos autem cum propheta gaudeamus in sanctis Dei, et cum Apostolo dignis honoribus amicos Domini recordemur, quorum tantus est numerus, ut super arenam multiplicati esse noscantur. Quid nunc si occidit Dominus peccatores? Occidit Neronem, et post eum omnes viros sanguinarios qui sanctos Domini occiderunt. Si vestrum, o haeretici! Deus secutus esset consilium, ne perirent Nero aut Diocletianus, vel caeteri interfectores sanctorum, non fecisset nec apostolos, nec martyres nasci, essetque par judicium in injustis et justis, et omnes una praeveniens sententia, per quam simul omnes viderentur ante puniti quam nati. Sed vos, o viri sanguinum! declinate a nobis, qui dicitis quia in vanum acceperint homines civitates suas, hoc est, sine causa sunt mortales effecti, et omnia cum mundo pereunt, et ipsa perditio. Non ita est, omnes in libro scripti sunt. Omnes resurgunt, sed aliis dabitur odor vitae in vitam aeternam, aliis odor mortis in mortem (II Cor. II) perpetuam, ubi deveniunt hi de quibus dicitur: Nonne qui te oderunt, Deus, odio habui, et super inimicos tuos tabescebam? Haec Petrus in Ecclesia loquitur, et Ecclesia in Petro pronuntiat? Perfecto, inquit, odio oderam illos; inimici facti sunt mihi; et ideo, his anathematizatis: Proba me, inquit, Domine, et scito cor meum, quid de te sentiam, quid de te credam interroga me, et scito semitas meas, sit tibi sollicitudo de Ecclesia tua, et de ovibus tuis, et vide si via iniquitatis diabolus est, qui se ad ambulandum in ea in incredulis et haereticis praebet: Vide, inquit, in populum tuum, ne sit aliquis in quo via iniquitatis iter erroribus praebeat; et excludens viam iniquitatis, deduc me in viam aeternam, ut portae mortis et inferi non praevaleant mihi, secundum verbum tuum (Matth. XVI), Domine Jesu Christe, qui regnas cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXXXIX. In finem psalmus David. Eripe me, Domine, ab homine malo; a viro iniquo eripe me. Qui cogitaverunt iniquitates in corde, tota die constituebant praelia. Acuerunt linguas suas sicut serpentes, venenum aspidum sub labiis eorum. Custodi me, Domine, de manu peccatoris, et ab hominibus iniquis eripe me. Qui cogitaverunt supplantare gressus meos, absconderunt superbi laqueum mihi. Et funes extenderunt in laqueum, juxta iter scandalum posuerunt mihi. Dixi Domino: Deus meus es tu; exaudi, Domine, vocem deprecationis meae. Domine, Domine, virtus salutis meae, obumbrasti super caput meum in die belli. Non tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori: cogitaverunt contra me, ne derelinquas me, ne forte exaltentur. Caput circuitus eorum, labor labiorum ipsorum operiet eos. Cadent super eos carbones; in ignem dejicies eos: in miseriis non subsistent. Vir linguosus non dirigetur in terra, virum injustum mala capiant in interitu. Cognovi quia faciet Dominus judicium inopis, et vindictam pauperum. Verumtamen justi confitebuntur nomini tuo, et habitabunt recti cum vultu tuo. COMMENTARIUM. Cavendum est ne quando sensus noster illuc vadat, ubi genuino motu laus creaturae consistit. Malus enim per creaturam nec ipse est diabolus. Quod si per naturam nec diabolus malus est, quanto magis homo malus agendo non nascendo probabitur? Nam omnis natura opus est Dei. Omne autem peccatum opus est contemptoris, quod et ipsum peccatum non sui natura malum est. Malum enim illud non facit sola operatio, sed praevaricatio. Quoniam prohibita dum geruntur, et ejus qui prohibuit judicio destinantur irae, increpata damnantur. Denique et ipsa prohibita et in bonis et in malis rebus reum faciunt perpetrantem. Nam homicidium summum malum in hominibus, et misericordia summum bonum obtinet locum, quod utrumque vocatur in crimen. Nam et Cain cur occiderit, a facie Dei projicitur; et Saul cur non occiderit, a regno excluditur. Ista forte apud veteres dicas potuisse constare; nunc vero in quavis persona misericordia probatur esse virtutis, cum e contra doceamus gravius puniri spiritali nunc judicio, quam antea puniti sunt ferro: nam ferro tollitur vita ut multum quinquaginta annorum; anathematis autem caede et vita aeterna eripitur, et mors perpetua irrogatur. Eum autem qui pepercerit haeresiarchis aut praedicatoribus falsitatis, et non eos gladio fidei suae jugulaverit, hoc ei evenire quod evenit Sauli quis ambigat? Aut qui misericordiam suam putaverit se in haeresi permanentibus exhibere, quis neget simili modo a regno Dei excludi, sicut Saul a regno humano probatur exclusus? Quis autem dubitet Cain esse participem, qui justum per invidiam ausus fuerit condemnare? Siquidem auctoritas apostolici sermonis affirmet quod omnis qui odit fratrem suum homicida sit (I Joan. III.) Libra ergo justi judicii aequali lance perpensa, et nocentem dum interficit, et liberat innocentem, ostendit et misericordiam injustam in impio, et pio caedem crudeliter irrogatam. Cum ergo arguitur factum in impio, Deus contemptus ostenditur, in quo non pro qualitate humani operis, sed pro auctoritate divini imperii, quae sunt perpetrata, si sunt prohibita, jure damnantur; si jussa sunt, jure laudantur. Nam homicidium in Abel malum, in Goliath bonum est. Et mendacium in Judith bonum, contra Susannam malum est. Et usus conjugii in conjugibus bonus est, in adulteris malus est. Et astutia serpentina contra malos bona est, contra bonos mala est. Et omne opus etiam sanctum praesumptio crimen est, etiamsi mysteriis ipsis videatur aptatum. Quid enim tam sanctum quam communionem Christi percipere? Et quid tam iniquum quam si non baptizatus eamdem sumat? Aut quid tam magnificum, quam sacramenta divina conficere? Et quid tam perniciosum quam si ea is conficiat qui nullum officii gradum accepit? Data ergo occasione sapienti, fecimus ex omni parte manifestum omne malum non esse, nisi quod fieri prohibet Deus: nec bonum, nisi quod fieri praecepit Deus. Cum ergo vel prohibita perpetraverit homo, vel jussa contempserit, actio eum efficit malum. Et ideo cum dixisset: Eripe me, Domine, ab homine malo; actiones ejus militiae exposuit, ut malos homines non naturae qualitas, sed operationum nequitia manifestet. Ait enim: Domine, libera me ab his qui cogitaverunt malitias in corde. Cessat generationis accusatio, ubi cogitationis pravitas increpatur. Tota, inquit, die constituerunt praelium. Cum audis praelium, pugnantes cave, sive quos vides, sive quos non vides. Nam et istos quos vides per illos scias, quos non vides excitatos. Quos enim vides, homines sunt. Quos autem non vides, spiritus nequam sunt. Age ergo et pugnantibus pugna. Et si auxilium poscis a rege, te repugnantem ostende. Linguae contra te pugnant, quas acuunt haeretici, sicut serpentes. His et tu esto sicut serpens astutus, et te simplicem, ut columbam esse civibus tuis, id est, catholicis solis ostende. Caeterum haereticis et cunctis contra veritatem venientibus, ipsis serpentibus esto astutior. Noli timere, jussum tibi est a Domino tuo: tam bona est astutia contra malitiam, quam benigna simplicitas circa justitiam. Occide haereticos, et Domini tui spiritali gladio interfice inimicos. Quid enim faciunt inimici Dei, id est, immundi spiritus? Volunt excludere de templo suo Dominum, id est, Spiritum sanctum. Et ipsi ibi volunt habitare, id est, in te. Templum Dei tu es. Et quid conantur haeretici? Volunt excludere a te veritatem, et in te intus fallaciam claudere. Occide utrosque, et assertiones falsas assertionibus veris exsupera, atque suggestiones daemonum divinae legis sententiis vince. Verum quia daemonia jejuniis et orationibus superari posse didicisti, tene ordinem belli, sicut te praesens psalmus edocet. Absconderunt enim superbi laqueos mihi. Quare superbi? Quia contemptores Dei. Quomodo absconderunt? Faciunt dulce videri quod amarum est, et aestimari bonum quod malum est. Et funes tetenderunt in muscipula pedibus meis. De pedibus mentis evidenter instrueris, quibus funes sunt tensae assertiones haereticorum, cum syllogismis vincula conantur innectere gressibus sanctis, ut videantur tibi vera esse quae falsa sunt. Funes etiam sunt suggestiones daemonum, quibus qui consenserit ligabitur ab eis: Juxta semitam, inquit, scandalum posuerunt mihi. Semitam ambulanti castitatis occurrit fornicationis stimulus. Semitam veritatis eunti occurrit assertio falsitatis. Quid ad haec? Clama: Obumbra, Domine, super caput meum in die belli, tu mihi esto galea tegens caput, ut non tradar in desiderio peccatorum. Cogitaverunt enim adversum me. Non tradas me, ne unquam exaltentur. Caput cicuitus eorum, sed labor labiorum eorum operiat eos, ut de suis sibimet assertionibus convincantur: verbi gratia, dicunt daemonia suggestionibus suis: Dulcis amplexus, suave osculum, delectabilis fornicatio. Ego dicam eis: Unius horae, immo unius puncti delectamentum est, sed est aeternae mortis interitus. Dicunt, verbi causa, haeretici assertionibus suis: Pater major est, Filius minor. Ego respondeam: Qui major est senescit et deficit: qui minor est juvenescit et similiter grandescit ut desinat. Deus autem, nec minor nec major est, quia sicut finem non habet, nec initium habuit. Semper fuit immutabilis Pater, et semper fuit cujus esset Pater, nec unquam fuit sine Spiritu sancto. Ac per hoc Pater nunquam fuit sine bonitate, quae est Filius; nunquam fuit sine sanctitate, quae est Spiritus sanctus. His itaque assertionibus tuis, labor labiorum eorum operiet eos, et cadent super eos carbones ignis, in spiritibus immundis, ut exurantur in haereticis et schismaticis, ut ad suum Dominum revertantur. Quod si permanserit in assertionibus suis perversus assertor, et vir linguosus non directus fuerit super terram, id est, dum est in corpore non direxerit vir linguosus ab assertionibus pravis linguam suam, injustus effectus injustitiae suae eum sententia comitabitur talis, ut eum mala cooperiant ad interitum sempiternum. Cognovi enim quoniam faciet Dominus judicium inopum, eorum sine dubio qui simpliciter incurrunt, qui, inopia sensus fatigati, venenosos cibos haereseos in esca percipiunt. Quid ergo putamus quod judicium futurum istos solos percutiat qui venenosas escas esurientibus tradunt? Ego aestimo ad illos magis tendere sententiam, qui eos cibo salubri non reficiunt. Si enim catholici doctores reficerent, haeretici subripere non valerent. Unde iste sermo comminantis judicium plus ad nos quam ad illos attingit. Nos enim, nos inquam, isto comminationis stimulo excitamur, quo facturus legitur Deus judicium inopis, et vindictam pauperis. Siquidem, ut propheta testatur, dicturus est: Ecce lac comedistis, et lanis cooperiebamini (Ezech. XXXIV), et oves meae a lupis invasae sunt; et dum non procurastis pascua salubria, ab inimicis meis eis sunt herbae morbidae procuratae. Caveant ergo omnes, qui possunt escas utiles esurientibus dare. Caveant, inquam, quia si ab ipsis vitales non acceperint cibos, ab hostibus mortales accipient, et judicabimur in judicio, quod erit judicium inopum, et vindicta pauperum. Tunc sine dubio, quando justi confitebuntur nomini sancto, et habitabunt recti cum Christo, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXL. Psalmus David. Domine, clamavi ad te, exaudi me; intende voci meae cum clamavero ad te. Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo, elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum. Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium circumstantiae labiis meis. Non declines cor meum in verba malitiae, ad excusandas excusationes in peccatis. Cum hominibus operantibus iniquitatem, et non communicabo cum electis eorum. Corripiet me justus in misericordia, et increpabit me; oleum autem peccatoris non impinguet caput meum. Quoniam adhuc et oratio mea in beneplacitis eorum, absorpti sunt juncti petrae judices eorum. Audient verba mea quoniam potuerunt, sicut crassitudo terrae erupta est super terram. Dissipata sunt ossa nostra secus infernum, quia ad te, Domine, oculi mei; in te speravi, non auferas animam meam. Custodi me a laqueo quem absconderunt mihi, et a scandalis operantium iniquitatem. Cadent in retiaculo ejus peccatores; singulariter sum ego donec transeam. COMMENTARIUM. Ordo psalmi qui fidem accepit in praesentis psalmi extenditur textum. Ibi enim dixit: Eripe me, Domine, ab homine malo, etc. Hic, Domine, clamavi ad te, exaudi me. Et ut ostenderet se de haereticis dixisse, qui cogitant malitias in corde, hic dicit: Non declines cor meum in verba malitiae, sed pone custodiam ori meo, et ostium circumstantiae labiis meis: ne forte dum studio defendendae veritatis conor multos proferre sermones, offendam et habeam partem cum hominibus operantibus iniquitatem. Sed quia hoc rogo, ut non communicer cum electis eorum, praesta mihi correptionem tuam, ut sit justus mihi imperans, cujus meus error corrigatur exemplo. Incomparabile donum Dei est, quando nobis quicunque super faciem terrae justus ostenditur. Habet Deus dives in omnibus, habet, inquam, habet servos, et benignos, et justos, sed non sumus digni notitiae eorum. Beatus cui conceditur Dei famulum nosse, qui corripiat in misericordia, et increpet in amore Dei. Vae autem mihi et meis similibus, quia in vicem nobis oleo capita impinguamus, et adulantes nobis invicem in praesenti positi, sanctos nos vocamus et non nos. Absentes vero nos ita mordemus, atque percutimus, ut recte canibus comparemur. Horum, inquit, oleum, id est, horum adulatio, non impinguet caput meum. At magis oratio mea in beneplacitis eorum, id est, oro ne placeant mihi quae beneplacita sunt eis, qui absorpti sunt juncti petrae. Judices eorum juxta petram sunt haeretici, non super petram: nam si super petram erant, absorberi non poterant. Nunc autem fundamentum petrae solidae relinquentes, juxta ipsam petram fabricant in arena, ubi nidos suos construentes, cum suis parvulis absorbentur. Non se, inquit, excusent, sermo propheticus, sed audiant verba mea, quoniam potuerunt; habent sensum, ingenium, intelligentiam. Audiant verba mea, tollant sua verba. Audiant, aperiant auditum suum verbis meis. Sicut crassitudo terrae eructuat super terram, ubicunque macra terra est, et sabulo arenaeque permixta, non excrepit. Pinguis autem terra ita se aperit, ut quasi os suum coelo apertum ostendat, ut quidquid e coelis fuerit missum, sitienter excipiat: ita, inquit, isti audiant verba mea sicut crassitudo terrae eructuat in fruge, frumenti, vini et olei, et quam pinguis sit infra se, super se eructuat. Dissipata sunt ossa nostra secus infernum. Graecus dicit, ossa eorum. Sive ergo nostra, sive eorum ossa secus infernum posita dissipantur. Sicut cera secus focum posita mollescit, in foco autem massa liquescit, et deperit; ita ossa nostra secus infernum posita mollescunt, in inferno autem massae liquescunt. Nam juxta infernum sunt, quando juxta illos sumus, qui nobis fomitem tribuunt delinquendi, sive quando illis cogitationibus non resistimus quae se ingerunt turpiter menti; sive quando societatem nostram diversitas sexus inquietat; sive quando talibus jungimur, quibus Christianae regulae non placet cursus, sive quando jungimur haereticis, et quasi sub specie amicitiae, cum his videmur inire conflictum, et non aperta fronte, ut Romani contra barbaros repugnamus. Ibi dissipantur ossa nostra juxta posita, et secus ipsum infernum collocata. Si vero uni horum per ipsam vicinitatem fuerimus adjuncti, non solum ossa, sed et ipsa anima dissipatur. Dicamus ergo cum clamore: Ad te, Domine, Domine, oculi mei, in te speravi, non auferas animam meam, non eam auferas de libro vitae, ubi sunt catholici, et in libro mortis inseras, ubi haereticorum conventicula condemnantur, sed custodi me a laqueo quem statuerunt mihi, et a scandalis operantium iniquitatem. Ibi enim retiaculum tetenderunt, ut in uno de quibus supra diximus capiant ibi, ubi cadunt peccatores, a quibus his alienus effectus, singulariter vivam donec exeam, sive transeam. Melius est enim mihi solitaria conversatio habens vitam, quam ut in multitudine conversatus, mortem incurram. Singulariter vivendum est, ubi societas vitae praesentis aeternae vitae commodis adversatur, cujus retiaculo oremus instanter, ut dirigatur oratio nostra in conspectu Dei, sicut thymiamatis incensum. Sic enim in Graeco psallitur: Dirigatur oratio nostra in conspectu Dei sicut thymiama, id est, ut in odorem suavitatis sacrificium nostrae orationis accipiat. Sacrificium nostrum vespertinum sit, id est, juxta finem lucis hujus, qua hora ab hac luce migramus. Tunc enim in sacrificio vespertino sumus, ibi est tota nostrae cogitationis ponenda intentio, ut levantes manus nostras in signo crucis, dum ad Dominum pergimus, gratulemur in Christo Jesu Domino nostro, qui in unitate Deitatis vivit et regnat cum Patre et Spiritu sancto, per omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLI. Intellectus David, cum esset in speiunca oratio. Voce mea ad Dominum clamavi, voce mea ad Dominum deprecatus sum. Effundo in conspectu ejus orationem meam, et tribulationem meam ante ipsum pronuntio. In deficiendo ex me spiritum meum, et tu cognovisti semitas meas. In via hac qua ambulabam, absconderunt superbi laqueum meum. Considerabam ad dexteram et videbam, et non erat qui cognosceret me. Periit fuga a me, et non est qui requirat animam meam. Clamavi ad te, Domine; dixi: Tu es spes mea, portio mea in terra viventium. Intende ad deprecationem meam, quia humiliatus sum nimis. Libera me a persequentibus me, quoniam confortati sunt super me. Educ de custodia animam meam ad confitendum nomini tuo; me exspectant justi, donec retribuas mihi. COMMENTARIUM. Cum a facie Saulis lateret in spelunca David profugus, istum psalmum legitur cecinisse. Voce, inquit, mea ad Dominum clamavi, et voce mea Dominum deprecatus sum. Effundo in conspectu ejus orationem meam et tribulationem meam ante ipsum pronuntio. In defectu enim, ait, spiritus mei, ibi cognovisti semitas meas. Ibi clama, o Christiane, ibi effunde in conspectu Dei orationem tuam, ibi tribulationem tuam pronuntia, non perditis rebus, non facultatibus, non agrorum finibus, vel his quae nobis deposito corpore necessaria penitus non sunt, sed in defectu spiritus tui, ibi esto sollicitus. Ibi enim cognoscuntur semitae tuae. Defectus spiritus nostri est, quando nos carnalium rerum necessitates aut delectationes invadunt. Ibi enim absconditi sunt laquei nobis a diabolo et ministris ejus. Tunc consideramus ad dexteram, id est, ad lectionem, ad orationem, ad psalmum, et non delectamur, sed sic redimus moesti, ut vix nosipsos agnoscere valeamus. Extranei nobis fiunt ipsi apices sancti, et quasi in extero positi, nosmetipsos agnoscere non valemus. Tunc periit fuga a nobis, et illud quod nobis clamat Apostolus: Fugite fornicationem (I Cor. VI), non surda aure transimus. Intus est enim malum, intus est hostis. Tunc quando perit ista fuga a nobis, et non est cogitatus, non compunctio ex affectu aliquo qui requirat animam; nec redit ad sensum meum ut requiram animam meam, et dicam illi: Age, actus meos noli perdere, quod tanto tempore laborasti. Haec nunc dico. Quare? Quia defecit in me spiritus meus, tempore quando in via qua ambulabam absconderunt laqueos mihi. Et quia periit fuga a me, aliud quo possim evadere penitus non habebo, nisi totis viribus clamem ad te, Domine: Pereant omnia quae in mundo sunt, tu spes mea; tu portio mea in terra viventium. Intende in orationem meam, quoniam humiliatus sum nimis. Tenent me peccata mea, et jugum suum posuerunt super me, per peccata mea principes vitiorum et criminum. Tu, libera me a persequentibus me, quoniam confortati sunt super me, et educ de carcere animam meam. Tunc enim carcerem patitur anima nostra, dum hinc inde nobis clausum ad lectionem, vel orationem, vel ad bonum cursum, sive mundi occupationes, sive corporeae delectationes efficiunt. Nec, ut quidam putant, corpus humanum carcerem audemus dicere, quod templum Dei Paulus apostolus esse testatur (II Cor. XVI): sed carcerem patimur, quando orare non delectat, quando fastidimur in spiritalibus cibis, et tunc necessitatum terrenarum claustris, nunc delectationum ostiis conclusi deficimus. Verus carcer animae in te est, pro quo totis viribus est clamandum ad Christum, ut educat de carcere hoc animas nostras ad confitendum nomini suo, ut incipiat eam delectatio confessionis excolere, quae deserta facta est orationis et lectionis, et spiritalis exercitii cultura cessante. Cum ergo ex hoc carcere eduxeris animam meam, et coepero recto tenore confiteri nomini tuo, tunc me exspectant justi donec mihi retribuas in Christo Jesu Domino nostro, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLII. Psalmus David, quando persequebatur eum filius suus Absalon. Domine, exaudi orationem meam, auribus percipe obsecrationem meam in veritate tua, exaudi me in tua justitia. Et non intres in judicio cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens. Quia persecutus est inimicus animam meam, humiliavit in terra vitam meam. Collocavit me in obscuris sicut mortuos saeculi, et anxiatus est super me spiritus meus; in me turbatum est cor meum. Memor fui dierum antiquorum, meditatus sum in omnibus operibus tuis, et in factis manuum tuarum meditabar. Expandi manus meas ad te: anima mea sicut terra sine aqua tibi. Velociter exaudi me, Domine, defecit spiritus meus. Non avertas faciem tuam a me, et similis ero descendentibus in lacum. Auditam fac mihi mane misericordiam tuam, quia in te speravi. Notam fac mihi viam in qua ambulem, quia ad te levavi animam meam. Eripe me de inimicis meis, Domine, quia ad te confugi; doce me facere voluntatem tuam, quia Deus meus es tu. Spirituus bonus deducet me in terram rectam; propter nomen tuum, Domine, vivificabis me in aequitate tua. Educes de tribulatione animam meam, et in misericordia tua disperdes omnes inimicos meos. Et perdes omnes qui tribulant animam meam, quoniam ego servus tuus sum. COMMENTARIUM. Sic inchoavit Psalmista, ut in terrorem mitteret omne humanum genus. Quis enim audeat Deo dicere: Exaudi me in veritate tua, et in tua justitia? Verum enim et justum est ut qui peccaverit puniatur acerrime. Coepisti, propheta, principio tali, aliquid jungendo subsequere, ut psallentes respirare possimus. Non intres, inquit, in judicio cum servo tuo. Hoc ergo voluisti dicere: Justitia tua est, ut Dominus in judicio intrare cum servo contemnas. Quis enim ad comparationem tuam justificabitur homo, quamvis sanctum, electum, et mundum, et laudabilem in conspectu tuo, id est, ad comparationem tuam, sive divina judicia, sive humana probare non possunt. Omnis enim pulchritudo te praesente deformis est. Omnis fortitudo te praesente infirma. Omnes divitiae te praesente mendicitas. Omnis justitia humana te praesente injustitia. Et ut vicinam justitiae tuae justitiam humanam exquirere desinas, quaeso, quoniam persecutus est inimicus animam meam, humiliavit in terra, id est, in corpore vitam meam, collocavit me in obscuro sicut mortuum saeculi. Tanta me obscuritate suae circumdedit fraudis, ut mortuum me apud Deum credens, putarem me nullum recuperationis apud justitiam tuam auditum invenire: ideo anxiatus est in me spiritus meus, et in me turbatum est cor meum. Coepi recordari dierum antiquorum, quantis pro misericordia subvenire dignatus es. Et meditatus sum in omnibus operibus, quibus didici omnibus te deprecantibus subvenire. Et ideo ego expandi manus meas ad te, quia anima mea sicut terra sine aqua, sic in peccatis sicca facta est, quasi quae non habeat aquam baptismatis. Velociter exaudi me, Domine, defecit spiritus meus, id est, spiritalis in me vita defecit. Non avertas faciem tuam a me, et ero similis descendentibus in lacum, id est, similis ero in morte damnatis. Non tamen particeps, sed similis: similis, quia peccavi; et non particeps, quia ad tuam misericordiam convolavi. Fac ergo auditam mihi mane misericordiam tuam, quoniam in te speravi, Domine. Ideo mane posuit, quia tandiu noctem et tenebras patimur, quandiu pietas divina compungat, clementia pietatis indulgeat. At ubi vox coeperit poenitentis audiri, et lux indulgentis ostendi, nox omnis abscedit, et initium lucis accedit, in qua luce non erramus, sed quasi in die positi, honesti ambulamus. Notam enim nobis faciet viam qua ambulemus in lucem, si ad ipsum levaverimus animas nostras. Sicut enim in tenebris positi lucem indigent, ita in luce positi ducem qui liberet ab errore. Et ideo dicendum est ab his qui in luce sunt: Notam fac mihi viam in qua ambulem, quoniam ad te levavi animam meam. Eripe me de inimicis meis, quoniam ad te confugi. Qui ad patronum vadit, sic se ab eo liberari postulat, si ut ejus agnoscat voluntatem exorat. Dubius est enim de patrono susceptus, si non et suam indicaverit voluntatem. Et ideo postea quam dixit Deo: Ad te confugi, adjecit: Doce me facere voluntatem tuam. Vis ergo, o homo, habere patronum Dominum, disce voluntatem ejus. Fac quod vult, et faciet quod vis. Diximus ergo patrono: Eripe me de inimicis meis. Inimici nobis sunt spiritus immundi, qui tunc a nobis fugiunt, quando in nobis sentiunt Spiritum sanctum. Et ideo rogandus est Spiritus sanctus, ut ipse deducat nos in terram. Terra enim corporis nostri tunc recta est, cum in ea est Spiritus sanctus. Et quotiescunque suam viam nobis spiritus nequam ad ambulandum ingesserit, toties deducet nos in terram rectam; et si nostra merita desunt, immo quia desunt: ipse tamen propter nomen suum vivificat nos in aequitate sua. Hoc aequitatis suae judicio statuens, ut perdat omnes inimicos nostros, qui ideo nobis inimici sunt, quia nos servi esse Domini studemus. Hanc, inquit, ob causam perdes omnes inimicos meos. Quoniam servus tuus sum. Non ergo aliunde inimicos habentes, nec pro quibuscunque terrenis actibus adversarios, sed ideo inimicitiis daemonum aut hominum laboramus, quoniam servi Domini esse studemus. Non timeamus inimicitias eorum, quia illis pereuntibus nos liberabimur a Christo Domino nostro, qui regnat cum Patre et Spiritu sancto nunc et semper, et in omnia saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLIII. Psalmus David adversus Goliath. Benedictus Dominus Deus meus qui docet manus meas ad praelium, et digitos meos ad bellum. Misericordia mea et refugium meum, susceptor meus et liberator meus. Protector meus, et in ipso speravi, qui subdit populum meum sub me. Domine, quid est homo, quia innotuisti ei, aut filius hominis quia reputas eum? Homo vanitati similis factus est, dies ejus sicut umbra praetereunt. Domine, inclina coelos tuos et descende; tange montes, et fumigabunt. Fulgura coruscationem, et dissipabis eos; emitte sagittas tuas, et conturbabis eos. Emitte manum tuam de alto, eripe me et libera me de aquis multis, et de manu filiorum alienorum. Quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum, dextera iniquitatis, Deus, canticum novum cantabo tibi, in psalterio decachordo psallam tibi. Qui das salutem regibus, qui redemisti David servum tuum, de gladio maligno eripe me, et erue me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis. Quorum filii sicut novellae plantationes in juventute sua. Filiae eorum compositae, circumornatae ut similitudo templi. Promptuaria eorum plena, eructantia ex hoc in illud. Oves eorum fetosae abundantes in egressibus suis, boves eorum crassae. Non est ruina maceriae, neque transitus neque clamor in plateis eorum. Beatum dixerunt populum cui haec sunt. beatus populus cujus Dominus Deus ejus. COMMENTARIUM. Benedictus Dominus Deus meus qui docuit manus meas in praelio. Tempore quo Moyses levabat manus ad Deum, et vincebatur Allophylorum turba pugnantium; cumque eas deposuisset, victi vincebant. Docuit ergo manus nostras in praelio, non armis, sed precibus pugnaturas. Docuit etiam digitos nostros ad bellum, ut dum bellum sive visibilium, sive invisibilium senserimus hostium, nos digitis armemus frontem triumpho crucis, et securi animo dimicemus, dicentes Domino: Tu misericordia mea, tu refugium meum, tu susceptor meus, tu liberator meus, tu enim subdes populos subtus me. Infestum populum cogitationum malarum insurgentem super me subdes subtus me. Ut quid autem memoratur pugnam? quid praelium? quid bellum? quid autem Deus aeternus innotescere voluerit homini, si homo vanitati similis factus est? Moritur enim, et dies ejus sicut umbra praetereunt. Quid ergo lex, quid comminatio peccatoribus, quid terror incredulis, si paucorum dierum vita finem accipiens, effectum sui ulterius non habebit? Haec audiens apostolus Paulus increpat dicens: Si in hac vita tantum sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus (I Cor. XV). Et ideo psalmus praesens audi quid sentiat. Quasi dicat: Quoniam vitam aeternam esse homines prophetis tuis praedicatoribusque non credunt, tu ipse per te inclina coelos tuos, et descende. Inclinavit autem coelos, quando? Cum in forma Dei esset, essetque aequalis Deo Patri, exinanivit seipsum, formam servi suscipiens (Philip. II): inclinavit coelos, ut si dicas, verbi causa, imperatori: Dum te tu humilias, inclinas omne palatium. Inclinavit ergo coelos, et descendit, ut tangeret montes, ut fumigarent. Montium fumus nubes creat, quas producens Deus de thesauris suis fundit in terram, ut terra proferat omne fructuum genus, quo esurientium corpora nutriantur. Cum descenderet Deus in Christo, ut mundum conciliaret sibi (II Cor. V), tetigit montes et fumigati sunt; id est, tetigit apostolos suos, et fumum nubium reddiderunt, quorum tanta fuit imbrium pluvia, ut in toto orbe terrarum venae fontium replerentur, quibus omne ablueretur facinus, et lavaretur omne peccatum. Verum qui ad eum pervenire nos prohibet princeps hujus mundi, cum spiritibus suis et hominibus qui colunt eum, tu mitte sagittas tuas contra eum, et libera me de aquis multis, ut uno fonte baptismatis fruar. Libera me de manu Allophylorum, quorum os loquitur vanitatem, et dextera eorum non est dextera pietatis, quae vestitum exspoliat, et sive temporalibus, sive, quod est acerbius, aeternis opibus nudat. Quibus dum me liberaveris, inquit, Domine, in cantico novo cantabo tibi, id est, in novitate vitae ambulans. In psalterio decem chordarum psallam tibi, decem praecepta legis suscipiens, et decem plagis Aegyptum percussam fugiens: psallam tibi, tibi psallam, qui das salutem regibus, id est, qui das aeternam vitam victoribus vitiorum. Quia ii vere reges sunt, qui participes regni Dei creduntur. Quis autem eos alius liberat, nisi idem Deus, qui liberavit David servum suum? Hunc enim eumdemque Deum Marcion negat, similiter Apelles, et Valentinus, et Manichaeus. Infideles et miseri, dum nolunt ab ipso Domino liberari, in aeternum damnari non metuunt, a quibus nos ipse qui liberavit David ipse liberet. Quia os eorum loquitur vanitatem, et, ut supra diximus, dextera eorum dextera iniquitatis. Hos sane asserit loqui vanitatem in hoc Ioco, qui servientiun. Deo paupertatem ridicule abutuntur, dicentes: Ut quid inedia laborant colentes Dominum? Et quid opibus affluunt contemnentes? Ignorant medicum his parcimoniam imperare et continentiam praecipere, in quibus salutem venarum motibus deprehendunt. Quos vero morituros agnoscunt, sinunt suis omnibus delectationibus consentire. Quale est ut de his dicas quia laeti sunt in filiis fortibus, et filiabus ornatis, ac de promptuariis plenis, de fetosis ovibus, de bobus crassis. Qui cum omnia temporalia habeant, Dominum tamen qui est aeternus non mereantur habere propitium. Quique cum acceperint finem temporalis laetitiae, aeternae tristitiae poenas assumunt. Econtra hi quos vides lugentes et flentes, et in Dei timore constitutos egentes, cum finem fecerint flendi, aeterni eos gaudii suscipit fructus. Dicant ergo increduli beatum populum habentem copiose quae mundi sunt; nos autem hunc solum populum beatum dicamus, cujus est Dominus Deus ejus in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLIV. Laudatio ipsi David. Exaltabo te, Deus meus rex, et benedicam nomini tuo in saeculum, et in saeculum saeculi. Per singulos dies benedicam tibi, et laudabo nomen tuum in saeculum et in saeculum saeculi. Magnus Dominus et laudabilis nimis, et magnitudinis ejus non est finis. Generatio et generatio laudabit opera tua, et potentiam tuam pronuntiabunt. Magnificentiam gloriae sanctitatis tuae loquentur, et mirabilia tua narrabunt. Et virtutem terribilium tuorum dicent, et magnitudinem tuam narrabunt. Memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt, et judicia tua exsultabunt. Miserator et misericors Dominus, patiens et multum misericors. Suavis Dominus universis et miserationes ejus super omnia opera ejus. Confiteantur tibi, Domine, omnia opera tua, et sancti tui benedicant tibi. Gloriam regni tui dicent, et potentiam tuam loquentur. Ut notam faciant filiis hominum potentiam tuam, et gloriam magnificentiae regni tui. Regnum tuum regnum omnium saeculorum, et dominatio tua in omni generatione et generatione. Fidelis Dominus in omnibus verbis suis, et sanctus in omnibus operibus suis. Allevat Dominus omnes qui corruunt, et erigit omnes elisos. Oculi omnium in te sperant, Domine, et tu das escam illorum in tempore opportuno. Aperis tu manum tuam, et imples omne animal benedictione. Justus Dominus in omnibus viis suis, et sanctus in omnibus operibus suis. Prope est Dominus omnibus invocantibus eum, omnibus invocantibus eum in veritate. Voluntatem timentium se faciet, et deprecationem eorum exaudiet et salvos faciet eos. Custodit Dominus omnes diligentes se, et omnes peccatores disperdet. Laudationem Domini loquetur os meum, et benedicat omnis caro nomini sancto ejus in saeculum et in saeculum saeculi. COMMENTARIUM. Exaltatur Deus ab homine, quando Spiritum sanctum, quem in se per consecrationem baptismatis sacri suscepit non terrenis et humillimis cogitationibus humiliat; sed eum coelestibus desideriis et excelsis exaltat, ita ut per singulos dies benedicat Dominum, et quasi qui nuper inchoaverit, sine fastidio serviat illi, cui generatio et generatio confitetur, generatio Judaeorum et generatio gentium. In lege Moysi et prophetarum illa, ista in Evangeliorum et apostolorum doctrina virtutem terribilium tuorum dicent, ut notam faciant filiis hominum potentiam tuam: ostendentes quia regnum tuum, Domine, regnum sit omnium saeculorum; et ita sit dominatio in omni generatione et progenie, ut non sit gens neque regnum, in quo non tuus filius praedicetur. Fidelis es enim, Domine, in verbis tuis quibus promisisti daturum te nobis qui allevaret omnes qui ruunt in hoc mundo, et qui erigeret omnes quos alliserat inimicus. Oculi enim omnium credentium sperant in te, Domine. Spe enim salvi facti sunt (Rom. VIII), quibus dedisti escam in tempore opportuno, quando aperuisti manus tuas in cruce. Tu suscepisti maledictiones nostras, et nobis dedisti benedictiones tuas, proximus es enim omnibus. Omnibus, inquam, te invocantibus in veritate, id est, qui te in Domino nostro Jesu-Christo invocant. Ipse est enim veritas, et voluntatem non contemnentium te facies, et orationem eorum exaudies, in quibus te pro rebus aeternis exorant. Custodit Dominus, inquit, omnes qui diligunt eum. Videamus qui sunt qui diligunt eum; ipsum interrogemus, ipse dicat qui sint diligentes eum. Audiamus eum dicentem: Qui audit verba mea, et facit ea, hic est qui diligit me (Matth. VII; Joan. XIV); qui autem non faciunt ea, omnes peccatores hos a se rejiciet atque disperdet. Laudem ergo Domini loquatur os nostrum, discedant ab eo universae detractiones. Ea quae novimus in fratribus laudanda memoremus. Alios sibi testes inveniant aliena peccata: nos nostri accusatores, nostrique tantum vituperatores effecti, semper in Dei laudibus atque in Dei benedictionibus occupemur, agentes ei gratias in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLV. Alleluia. Lauda, anima mea, Dominum; laudabo Dominum in vita mea; psallam Deo meo quandiu fuero. Nolite confidere in principibus, neque in filiis hominum in quibus non est salus. Exibit spiritus ejus et revertetur in terram suam, in illa die peribunt omnes cogitationes eorum. Beatus cujus Deus Jacob adjutor ejus, spes ejus in Domino Deo ipsius, qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt. Qui custodit veritatem in saeculum, facit judicium injuriam patientibus, dat escam esurientibus. Dominus solvit compeditos, Dominus illuminat caecos, Dominus erigit elisos, Dominus diligit justos, Dominus custodit advenas, pupillum et viduam suscipiet, et vias peccatorum disperdet. Regnavit Dominus in saecula, Deus tuus, Sion, in generatione et generationem. COMMENTARIUM. Laudat anima nostra Dominum, quando opera nostra in Dei laudibus exercentur. Et laudamus Dominum in vita nostra, id est, in moribus nostris. Psallamus ergo Deo nostro quandiu in isto corpore sumus, non confidentes in hominibus qui hodie dominantur, et cras sepeliuntur, quia exiet ab eis spiritus, et hi revertentur in terram de qua assumpti sunt, ex ipsa die pereunt cogitationes eorum. Illae utique, quae eos non sinebant quiescere, emamus, vendamus, fabricemus, pugnemus. Haec et his similia cogitationum genera, subito momento uno pereunt. Beatus ergo est, qui sibi spem ponit in Domino Deo qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt. Custodit enim veritatem in saecula; tempore quo se putant fallaces vincere per mendacium, ille veritatem custodit, ut faciat judicium quibus non in isto saeculo nec in futuro perit veritas a Deo. Ideo enim et judicem eum credimus esse venturum, quia custodit veritatem, ut faciat tunc judicium injuriam patientibus. Qui nunc dat escam esurientibus, ipse erigit per se elisos per Adam, et per eumdem compeditos exsolvit. Ipse caecos illuminat, ipse dirigit justos, ipse custodit advenas. Hos utique qui se peregrinos in hoc exhibent mundo, et propter quam sunt renati patriam concupiscunt. Orphanum enim custodiet, qui pro nomine Dei parentes suae deserit carnis. Et ipsum diabolum, qui est via peccatorum, exterminabit ipse qui est Deus tuus, Sion. Deus utique Ecclesiae catholicae, unus in Trinitate, trinus in unitate, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLVI. Alleluia. Laudate Dominum, quoniam bonus est psalmus; Deo nostro sit jucunda decoraque laudatio. Aedificans Jerusalem Dominus, dispersiones Israel congregabit. Qui sanat contritos corde, et alligat contritiones eorum. Qui numerat multitudinem stellarum, et omnibus eis nomina vocans. Magnus Dominus noster, et magna virtus ejus, et sapientiae ejus non est numerus. Suscipiens mansuetos Dominus, humilians autem peccatores usque ad terram. Praecinite Domino in confessione, psallite Deo nostro in cithara. Qui operit coelum nubibus et parat terrae pluviam. Qui producit in montibus fenum, et herbam servituti hominum. Qui dat jumentis escam ipsorum et pullis corvorum invocantibus eum. Non in fortitudine equi voluntatem habebit, neque in tibiis viri beneplacitum erit ei. Beneplacitum est Domino super timentes eum, et in eis qui sperant super misericordia ejus. COMMENTARIUM. Laudemus Dominum quoniam bonus est psalmus. Psalmus bonus est in quo Deo nostro sit jucundatio. Aedificat enim Jerusalem Dominus, et dispersiones Israel congregat. Quotidie eam aedificat Dominus, quotidie Ecclesiam suam per credentes aedificat: et eos qui ab ea dispersi sunt, ad eam revocans, iterum congregationi associat. Sanat poenitentes contritos corde, et alligat contritiones eorum, qui numerat multitudinem stellarum et omnium earum nomina vocat. Licet potestas virtutis ejus his virtutibus sit parata, et hoc eum posse facere non ambigat, nisi qui omnipotentem esse non credit; tamen numerare multitudinem stellarum eum credamus in sanctis, his qui in tenebris mundi positi, per coelum suos dirigunt cursus, dantes solatium luminosi aspectus sui his qui coelum aspiciunt: quae stellae pro merito actuum suorum amplius minusve resplendent, in quibus magnus Dominus noster, et magna ejus ostenditur virtus. Per hominem enim magnificatur ab hominibus, per hominem ab hominibus blasphematur. Et sicut his vae per quos nomen Domini blasphematur, ita hi benedicti sunt, per quos magna ejus virtus ostenditur, et innumerabilis ejus sapientia declaratur, per quam superbos projicit, et mansuetos suscipit, et humiliat peccatores ad terram, ut a terra eos exaltet ad coelos. Omnis enim qui se humiliat exaltabitur (Luc. XIV), id est, qui agens poenitentiam, sua peccata Domino confitetur. Incipite ergo in confessionibus Domino, et psallite ei in cithara. Cithara habet lignum crucis, habet chordas ex interioribus ovium, habet ex Evangeliis plectrum; sonet ista cithara, et imbrem de coelo venientem annuntiet. Operuit enim coelos nubibus, id est apostolis suis tradidit faciem coelorum suorum et praecepit eis ut dent terrae pluviam, et omnes gentes terrenas, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, coelesti nimbo perfundant. Haec pluvia producit in montibus fenum quo alantur simpliciores, quippe ex quibus pars maxima in Dei populo comprobatur. Non enim possunt spiritualium cibo refici hi qui terrenis actibus occupati, membra tamen videntur Ecclesiae. Hi montes, id est, apostoli, non ut ipsi verticibus mentium suarum altitudines rerum coelestium in cibo offerunt. Perfectorum enim est solidus cibus (Heb. V). Quis enim cum eis disputet de jejuniorum perseverantia, de diurna et nocturna occupatione, eruditioni divinae conjuncta? quis de minutis suggestionum? quis de contemptu omnium rerum labentium? quis de contemptu omnium vitiorum? Quis cum eis agat de invisibilibus profectibus, ut si quis episcopus Deo, si quis pontifex Christo, per invisibiles conatus et gradus quos in corde suo disposuit, ut quandiu de isto corpore exeat, ascendat et nunquam descendat, offerens corpus suum Deo hostiam vivam; quotidie seipsum ita corpori Christi associans, ut corpus ejus corpori Christi admixtum unum corpus secundum Apostolum (I Cor. X) fiat? Haec et his similia dantur in cibo, qui cum Paulo possunt dicere: Mihi mundus crucifixus est et ego mundo (Galat. VI). Sicut ergo ostendimus spiritualium cibum solidum virorum perfectorum, ostendamus nunc jumentorum fenum, quod producunt hi quos supra diximus montes. Omne, inquit, quod in macello venun datur emite [manducate], nihil interrogantes (I Cor. X). Item: Tu quis es, qui contristas fratrem tuum in manducando? Item: Qui se non continet, nubat (I Cor. VII). Item: Qui dat nuptum filiam, bene facit (Ibid.). Item: Volo adolescentulas viduas nubere (I Tim. V). Hoc fenum montes vicini coelis, qui in terra positi dicunt: Nostra autem conversatio in coelis est (Philipp. III), jumentis producunt, quibus consuetudo carnalis imperat sola; et ipsi consuetudini carnali lex ponitur: quam sequens conjux conjugi placeat, servus Domino, filii carnales parentibus carnalibus, parentes carnales filiis carnalibus. His herba servitute offertur datur ut jumentis esca, et ut pullis corvorum invocantibus eum. Corvi enim fuerunt patres nostri, qui in nigredine idololatriae permanentes, ad arcam nunquam reversi sunt. Nos vero pulli eorum sumus, qui invocamus Dominum. Qui non in viribus equi voluntatem habebit. Non enim virtute terrena vinci potest, qui contra nos terrena virtute non pugnat. Vires ergo equi terrenae vires sunt, quas Deus non in sua voluit extollentia gloriari, sed de sua pietate sperare permisit. Nec in viribus, inquit, equi, nec in tabernaculis viri beneplacitum est ei, id est, in confidentia habitationis suae. Unde et Graecus non dicit in tabernaculis, sed in tibiis. Sive ergo, inquit, in cursu equi confidentem, sive in suis tibiis praesumentem contemnet Dominus. Quod nos latius dicimus: Qui confidit in libertate arbitrii sui, quod per hanc fugiat, persequentem incurrit. Qui confidit in virtute cursus sui spiritalis, quod possit in tibiis suis stans immobilis permanere, non permanet. Nec ista dicens excludo, ne coneris stare; sed moneo ne te putes per liberum solum arbitrium fugere. Currat equus, sit paratus ad bellum. Sic enim scriptum est: Equus paratur ad diem belli, Dominus autem salutem tribuit (Prov. XXI). Tamen dum curris dicito: Deus virtutem tribuit equo meo, ut curreret. Deus dedit tibiis meis perseverantiam ut starem. Non ergo putes quod te libertas arbitrii tui ita habeat, quasi navem per quam vis evadere barbaros de littore, per quam vis evadere fluctibus pelagi, per quam vis ad patriam quam desideras pervenire; sed si Dominus imperaverit ventis prosperis, et adversis flatibus silentium dederit, si latentes vados demonstraverit, et somnum tulerit gubernantibus nautis, et absque laesione portum ingredi fecerit, ages post haec gratias Deo, non navi; gratias Deo, non nautae (Rom. X). Nec ista dicentes excludimus navem et nautas, sed magis et navem ornamus et nautas, quibus Deum praesulem confitemur. Si enim navis non fuisset, utique quod Dominus gubernaret non esset. Si nautae non essent, quos Dominus excitaret non essent. Si vela non essent, non essent quibus daret prospera flabra ventorum. Ita ergo dicamus: Si arbitrium in te non fuerit bonae voluntatis, non erit tecum pax Dei. In terra enim pax Dei cum hominibus bonae voluntatis. Objicitur huic loco nos hoc ita dicere, ut videamur hominis voluntatem ostendere, quod Dei gratiam antecedat. Vigilanter age, et non calumniose, et vide gratiam Dei generalem super omne hominum effusam genus. Omnes antecedit gratia multiplici largitate diffusa. Descendit de coelo Deus homine non volente. Docuit exemplo et verbo, homine non rogante. Signa multa et virtutes ad se manifestandum exercuit, homine etiam prohibente. Mortalitatem nostram suscepit, homine ignorante; irrisus, crucifixus, inter homicidas mortuus, sepultus, resurrexit, et in coelos ascendit. Haec omnia ad hominis salutem, ad hominis liberationem, ad hominis redemptionem, ad hominis coronam, ad hominis gloriam exercuit Christus. Nota tibi, calumniose, quod dico ad hominis salutem, non volentis neque currentis. Quid est ergo quod legimus? Ostendimus tibi antecedentem gratiam Dei generalem omnium hominum bonam voluntatem. Nota tibi, praedestinate, quod loquor, omnium generaliter bonam voluntatem Christi gratia hoc ordine quo diximus antecedit, si tamen pro omnibus natus, si tamen pro omnibus passus. Si non negas pro omnibus mortuum, si cum Apostolo asseris quod omnes homines vult salvos fieri (I Tim. II); age nunc, tolle te a generali gratia, ad specialem accede, et similiter cum Apostolo clama: Non omnis generaliter homo salvus erit, sed omnis homo, quicunque invocaverit nomen Domini, hic salvus erit. Vade ergo ad officinam medici, qui ultro venit ad civitatem nostram. Non utique nobis rogantibus, omnibus nobis medicus supervenit, officinam aperuit et vocem emisit, qua ac si praeco exclamans dixit: Venite ad me omnes (Matth. XI). Jam modo post hanc vocem antecedit voluntas gratiam. Si enim volueritis, inquit, et audieritis me, quae bona sunt terrae edetis. Si autem nolueritis, gladius vos comedet (Isai. I). Sicut ergo antecessit gratia voluntatem hominis, in ostensione sui, et in adapertione veritatis; ita antecedit voluntas hominis gratiam Dei. Non enim prius baptizaris, et sic velle incipis credere; sed prius voluntatem tuam perfectam exhibes sacerdoti, et confessionem tuam tuis labiis pandis, et ita demum ad Dei gratiam ut consequaris attingis. Quam consecutus confiteberis, quia omnia Dei dona credendo et desiderando consecutus es. Et ita demum ultimum hujus psalmi cantabis: Quia beneplacitum est Domino super timentes eum, et in eos qui sperant in misericordia ejus, excludere volens extollentiam humanitatis, voluntatem Divinitatis expressit. Scit enim Deus hostem nostrum tunc nobis posse subrepere, cum nos sine timore divino repererit. Et ideo ad remedium nostrum pronuntiavit hoc dictum, quasi qui diceret: Beneplacitum est Deo super eos qui a diabolo liberantur. Non enim Deus affectu ducitur, ut ab hominibus timeatur, sed misericordia totus misereri dum studet homini, vult ex imperio timoris fieri quod profuturum ipsi homini pro certo cognoscit. Sicut qui litteras docent, timorem discentibus et terrorem inducunt, non utique necessarium magistris, sed valde discipulis profuturum. Et sicut illos exhorrent qui sine timore et sine spe sunt, sciunt enim eos ad eruditionem pervenire non posse; ita in eos dilectionem se habere commemorant, qui timent eos, et in eos qui sperant in eruditione eorum. Et hoc de hominibus tantum longe est a comparatione Dei, quantum longe est a divinitate humanitas. Humana enim natura imbecilla cum sit, minime sane absque divini nutus subsidio praestare quidquam boni potest. Sed comparatio ad apertionem rei dictae ad spem nos et misericordiam divinam impellat, ut eorum participes faciat, super quos est beneplacitum Domino, qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLVII. Alleluia Aggaei et Zachariae. Lauda, Jerusalem, Dominum, lauda Deum tuum, Sion. Quoniam confortavit seras portarum tuarum, be nedixit filiis tuis in te. Qui posuit fines tuos pacem, et adipe frumenti satiat te. Qui emittit eloquium suum terrae, velociter currit sermo ejus. Qui dat nivem sicut lanam, nebulam sicut cinerem spargit. Mittit crystallum suam sicut buccellas, ante faciem frigoris ejus quis sustinebit. Emittet verbum suum et liquefaciet ea, flabit spiritus ejus, et fluent aquae. Qui annuntiat verbum suum Jacob, justitias et judicia sua Israel. Non fecit taliter omni nationi, et judicia sua non manifestavit eis. COMMENTARIUM. Lauda, Jerusalem, Dominum. Non pro una re laudatur a civitate sancta Dominus. Causas ergo laudis ejus, ac si interrogaret ipsa civitas eum qui eam hortaretur ad laudes, audit sibi ab exhortante expositas. Inquit: Eum lauda, quia confortavit seras portarum tuarum. Vides ergo quia, ut supra diximus, nostrum est serare portas, hostibus impetum facientibus, sed Domini est confortare seras portarum Jerusalem; ergo est civitas Jerusalem in qua prophetae habitant, in qua Christus praedicat, et virtutes diversas exercet, in qua patitur crucem, in qua omnium sunt genera peracta virtutum. Qui ergo haec omnia intus in anima sua die noctuque meditatur, habens intra se prophetas, Christum et apostolos, civitas Jerusalem factus, claudit portas inimico et angelis ejus, et necesse est ut seras fidei clausis ingressibus mittat. Nam fides, spes, charitas, tres serae sunt missae contra diabolum; sed et fides deficit, et spes mollescit, et charitas refrigescit, nisi dono fuerint sancti Spiritus confortatae. Cum ergo confortatae fuerint serae portarum tuarum, benedicentur filii tui in te. Filii tui sunt, qui tuo informantur exemplo, sive in bono, sive in malo. Hi ergo, inquit, in te benedicentur, si serae portarum tuarum in te fuerint confortatae: ponitur finis tuus in pace dum dies advenerit ut exeas de mundo, et actibus tuis omnibus finem imponas Pax erit cum Deo finis tuus, in quo cum exire coeperis, adipe frumenti satiat te. Ipse hoc facit qui emittit eloquium suum terrae, id est, qui verbum suum misit in Mariam. Et tam velociter currit sermo ejus, ut cum per tot millia annorum in sola Judaea notus fuerit Deus, nunc intra paucos annos, nec ipsos Indos lateat a parte Orientis, nec ipsos Britones a parte Occidentis, ubique currit velociter sermo ejus, qui dat nivem sicut lanam. Lanam voluit pro tegmine memorare. Si fuerint, inquit, peccata vestra sicut coccinum, velut lanam efficiam (Isai. I). Docens ergo eos qui adipe frumenti satiantur, quod candidi una die in albis vestibus per totum orbem procedant, his Dominus nebulam sicut cinerem spargit. Nebula quae sicut cinis spargitur, pruina quae fruges universas intra terrae viscera clausas impinguat, quae quanto plus incubuerit satis, tanto uberius proficit in aristis. Pruinam ergo nos in istis quos adipe frumenti satiat Dominus, ponimus tentationum afflictiones, quibus eo amplius proficiunt in futuro, quanto plus fuerint in praesenti perpessi. Dehinc mittitur crystallum tanquam frusta panis. Crystallum hoc grandinis memorat Dei lapidationem, quam panibus fractis et buccellis assimilat. Caeduntur enim credentes ut metalli cujuscunque materia, non ut moriantur, sed ut ad statum a quo ceciderant revocentur. Additur quod ante faciem frigoris ejus nullus subsistat. Verum quia fidelis est, et non patietur eos tentari supra quam possunt (I Cor. X), mittit verbum suum et liquefaciet ea, id est, renatis flavit Spiritus sanctus, et fluunt aquae ex oculis, ut istae aquae lavent sordes omnes, et maculas abluant peccatorum. Et quis est qui haec facit? quis utique alius, nisi is qui pronuntiat verbum suum Jacob, justitias et judicia sua Israel? Ubicunque Israel est, qui videt Deum, ibi justitiam Deus ostendet suam. Deus enim sicut ad indulgendum flentibus et poenitentibus pius est, ita ad reddendum pro justitia laborantibus justus. Non fecit taliter omni nationi sicut isti, utique nationi quae die noctuque spem suam Deo et charitatem ostendit. Et nulli judicia sua manifestat, nisi his qui Domini mandata respiciunt credentes quod ipse nos in suo judicio censeat adjuvandos, cui gloria in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLVIII. Alleluia Aggaei et Zachariae. Laudate Dominum de coelis, laudate eum in excelsis. Laudate eum, omnes angeli ejus; laudate eum omnes virtutes ejus. Laudate eum, sol et luna; laudate eum, omnes stellae et lumen. Laudate eum, coeli coelorum, et aquae quae super coelos sunt laudent nomen Domini. Quia ipse dixit et facta sunt, ipse mandavit et creata sunt. Statuit ea in saeculum et in saeculum saeculi: praeceptum posuit et non praeteribit. Laudate Dominum de terra, et dracones et omnes abyssi. Ignis, grando, nix, glacies, spiritus procellarum, quae faciunt verbum ejus. Montes et omnes colles, ligna fructifera et omnes cedri. Bestiae et universa pecora, serpentes et volucres pennatae. Reges terrae et omnes populi, principes et omnes judices terrae. Juvenes et virgines, senes cum junioribus laudent nomen Domini, quia exaltatum est nomen ejus solius. Confessio ejus super coelum et terram, et exaltavit cornu populi sui. Hymnus omnibus sanctis ejus, filiis Israel, populo appropinquanti sibi. COMMENTARIUM. Consuetudo, immo vis quaedam naturaliter imperat pullis ut suo cantu a nocte dividant noctem. Qui clamant quidem ut alios excitent, ipsi vero cunctis vigilantibus dormiunt. Quod ergo ad ruborem dixerim nostrum, qui excitamus ad laudem Dei eos qui in coelo sunt, dicentes: Laudate Dominum vos qui estis in coelis, laudate eum et vos qui estis in excelsis. Sed et soli, et lunae, et stellis, et lumini, et coelis coelorum, et aquis quae sunt super coelos, ut laudent Dominum imperamus. Ipsi vero dormimus, cum talia opera non facimus, in quibus laudetur Deus et benedicatur nomen ejus. Sed, quod pejus est, et quod sine gemitu dicendum non est, per nos nomen Domini blasphematur, cum in judicio personas accipimus, cum ad vestimentum, et ad annulos, et ad glorias hominum attendentes, personas pauperum refutamus. Ille quem tu tacere putas, gemet contemptus, abjectus, et pro nihilo habitus, nomen beatum lacessit blasphemiis; quid ergo ad laudes Dei, et de coelis angelos et omnia quae in eis sunt excitamus; et de terra etiam ipsos dracones, et serpentes, et volucres, et ignem, et grandinem, et spiritum tempestatis vocamus; invitamus montes et colles, ligna fructifera universa, reges ipsos et principes, et omnes judices, omnem juventutem et omnem senectutem, virgines, juvenes, et omnia quae sub coelo sunt? Omnes ad laudem Domini excitamus, provocamus, hortamur et infelices ipsi dormimus. At utinam dormiremus somno carnis et non inconsiderationis nostrae soporaremur gravedine! Ecce omnia in unum quae excitavimus convenerunt, ipsi dracones nos et serpentes et bestiae et universa pecora increpabunt, dicentes: Quid nos excitatis ad laudes Dei? convenimus ut vobiscum Deum laudaremus, et invenimus vestro vitio viduas blasphemantes nomen sanctum. Pauperes, orphanos, et omnes qui sibi adesse contra potentes non poterant, quorum vos personas despicientes, divitum injustitiis favebatis, erectisque oculis ad sublimitates mundi, his tantum vestros hilares atque affabiles tradentes aspectus, pauperes quasi quosdam quos Deus abuti praeceperit, renuistis. Haec ad nos omnium verba sunt; ad nos, inquam, qui quotidie hujus psalmi tuba, per totum mundum, mox ut coeperit aurora diei inchoare principium, universa quae in coelo et quae in terra sunt ad laudandum et benedicendum Deum provocamus. Verum sicut medicinam evacuat medici incontinentia aegrotantis, et non permittit profectum ejus ostendere medicinae, suae defectum ingerens continentiae; ita nos ista omnia utimur, quae etiam si placeant nobis dum leguntur, dum contemnuntur non placere ostendimus. Nescio quo enim modo non potest nobis omnino suaderi, ne personam cujusvis peccatoris, etiam si justus sit, negligentissime abutamur; quod vitium ut amputetur a nobis Dominum exoremus. Ipse enim correctionem morum postulantibus annuit, qui in tantum liberalitatibus his affluit, ut ipse imperet quod petatur: Petite, inquit, et dabitur vobis; quaerite et invenietis, pulsate et aperietur vobis (Luc. XI). Antecedit gratia Dei voluntatem hominis, et vult ut voluntas hominis Dei gratiam antecedat petitura. Cum autem petenti donat, sequitur voluntatem: Omnis enim, inquit, qui petierit accipit. Petamus ergo, ut et nos cum angelis omnibus, et cum universis virtutibus ejus in divinis laudibus participium capiamus, et sicut de illis dicitur: Praeceptum posuit quod non praeteribit, ita et nos praeceptum Domini conservemus. De omni vero creatura dicitur quia ipse dixit et facta sunt, hoc est, per Verbum Dei facta sunt, Patre loquente, Filio creante, sancto Spiritu animante, statuta sunt in aeternum et in saeculum saeculi, id est, quandiu est hoc saeculum, in saeculum saeculi manent, in quo sunt omnia ista quae faciunt verbum ejus, id est, elementa ignis, grandinis, nivis et spiritus tempestatis. Haec omnia serviunt voluntati Dei, et haec faciunt quod verbum ejus praeceperit. Denique imperavit procellis et quieverunt; imperavit ventis flantibus et siluerunt, ostendentes hunc esse cujus nomen solius ita exaltatum est, ut sit confessio ejus super coelum et terram, et in nomine ejus omne genu flectatur coelestium, terrestrium et infernorum (Phil. II). Et ipse exaltavit cornu populi sui, ita ut hymni canantur in toto orbe terrarum omnibus sanctis ejus, et filiis Israel populo appropinquanti ei. Filii sive in bono exemplo, sive in malo, imitatores in sacris voluminibus appellantur. Denique dum constat quod filii Abrahae essent hi qui Dominum nostrum Jesum Christum arte se putabant et dolo circumvenire, dicit eis: Vos ex patre diabolo estis (Joan. VIII). Cumque illi dicerent se patrem Abraham habere, ille respondit: Si filii Abrahae essetis, opera Abrahae faceretis. Ergo hi nunc filii hymnum accipiunt, qui Israelis sectantur exemplum. Et sicut ille, patientia et fide proficiens, meruit facie ad faciem Dominum Deum videre, unde Israel appellatus est, id est, videns Deum (Gen. XXXII); Deum autem desiderantes audiunt sibi monita dari: Beati mundo corde, quia ipsi Deum videbunt (Matth. V); ita his qui filii ejus per imitationem ejus facti sunt, hymnum praecipit cani, quia per munditiam cordis merentur ut videant Deum appropinquantem ei qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CXLIX. Alleluia. Cantate Domino canticum novum, laus ejus in ecclesia sanctorum. Laetetur Israel in eo qui fecit eum, et filiae Sion exsultent in rege suo. Landent nomen ejus in choro; in tympano et psalterio psallant ei. Quia beneplacitum est Domino in populo suo, et exaltabit mansuetos in salutem. Exsultabunt sancti in gloria, laetabuntur in cubilibus suis. Exsultationes Dei in gutture eorum, et gladii ancipites in manibus eorum. Ad faciendum vindictam in nationibus, increpationes in populis. Ad alligandos reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in manicis ferreis. Ut faciant in eis judicium conscriptum, gloria haec est omnibus sanctis ejus. COMMENTARIUM. Canticum novum cantamus Domino quando in novitate vitae ambulamus in ecclesia sanctorum et exemplo vitae ac morum nostrorum aedificationem Dominicae congregationi exhibemus; laetantes non in gloria mundi, neque in divitiis saeculi, sed in eo qui nos fecit, dum nasceremur; quia in eo apparet filios Sion esse, id est, Ecclesiae, si in rege nostro et Domino exsultemus, laudantes nomen ejus in choro, id est, cum omni populo, in tympano, id est, in extensione follis nostri corporei. Bene enim sonat, cum est sobrium, mundum et castum. Nec solum in tympano, sed et in psalterio psallamus ei. Non enim castitas et abstinentia nos perducunt ad Deum, si nos deseruerit integritas fidei, quae in decem chordis psalterii declaratur. Tunc enim cognoscimus quia beneplacitum est Domino in populum suum, cum superbos humiliaverit in condemnationem, et exaltaverit mansuetos in salutem. Tunc, inquam, agnoscimus quod nunc credimus, cum exsultant sancti in gloria, qui nunc laetantur in cubilibus suis, exspectantes diem retributionis. Nam qui habuerunt nunc exaltationes Dei in faucibus suis, tempore quo confessi sunt gloriam Christi qui est exaltatus in cruce, qui est exaltatus in resurrectione, qui est exaltatus in coelo. Has qui habuerunt exaltationes Dei in faucibus suis, quicunque habuit interibit perfidia hominum impiorum. Hi ergo non metu carnificis, non verberum terrore perculsi, has exaltationes Domini siluerunt. Quin immo, quanto plus passi fuerint affligentes, tanto plus confitentes existunt. Hi habebunt gladios ancipites in manibus suis, id est, sententias mortis aeternae et poenae perpetuae ad faciendam vindictam in gentibus, et increpationes in populis, ad alligandos reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in vinculis ferreis. Quibus nunc dicitur a Domino: Sedebitis super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel (Matth. XIX). Hi ergo faciunt in eis judicium conscriptum. Ipsi enim judicabunt mundum pro operibus impiis, qui sunt a mundo afflicti pro operibus suis. Cumque judicaverint sancti eos reges, a quibus judicati sunt, tunc erit gloria omnibus sanctis ejus. Modo unicuique dicitur: Si credis videre bona Domini in terra viventium, exspecta Dominum et age viriliter (Ps. XXVI); si credis, non desinas spectare, et si te pro certo quod credis desiderare cognoscis. Hanc enim gloriam omnibus sanctis tunc gratulabimur evenisse, si in quacunque necessitate positi animum penitus non mutemus, sed exspectantes Dominum quotidie, ipsi per patientiam gratias referamus qui regnat in saecula saeculorum. Amen. PSALMUS CL. Alleluia. Laudate Dominum in sanctis ejus; laudate eum in firmamento virtutis ejus. Laudate eum in virtutibus ejus; laudate eum secundum multitudinem magnitudinis ejus. Laudate eum in sono tubae; laudate eum in psalterio et cithara. Laudate eum in tympano et choro; laudate eum in chordis et organo. Laudate eum in cymbalis bene sonantibus; laudate eum in cymbalis jubilationis: omnis spiritus laudet Dominum. COMMENTARIUM. Laudamus Dominum in sanctis suis, quando eorum imitamur exempla, sequimur monita, regulam obtinemus. Laudamus eum in firmamento virtutis ejus cum firmum fidei nostrae agonem ostendimus, et sicut sancti contempserunt poenas, hostes visibiles, ita nos invisibilis hostis delectationes ingestas abjicimus. Laudamus eum in sono tubae, cum quod in aure audivimus, si tempus exegerit, super tecta positi exclamemus, non timentes eos qui occidunt corpus (Matth. X). Laudamus eum in psalterio et cithara, si in cithara lignum crucis amplectamur, et in psalterio confessionem catholicam teneamus. Raucum enim sonat quod catholicum non probatur. Laudamus eum in tympano et choro, quando in conversatione reddendi positi, tympanum corporis nostri optimis decoramus exemplis. Laudamus eum in chordis et organo, quando chordarum quae sunt in cithara nostra fila integra exercemus. Etiam pudicitiam quam continentiae calamellis ab omni rubigine peccati mundantes, Deo sonos mellifluos exhibemus. Laudamus eum in cymbalis bene sonantibus, et bene tinnientibus, quando labia nostra ad bonam persuasionem, et spiritalem explanationem aptamus. Invitamus autem ut omnis spiritus laudet Dominum, quando spiritalia spiritalibus comparantes, nihil concedimus carni, sed omne quidquid ei libuerit, totum spiritui mancipantes, spiritualium imitamur exempla, per quorum euntes vestigia, credamus nos ad Domini misericordiam pervenire, cui gloria et imperium per omnia saecula saeculorum. Amen. jr97h04rjt40stozfg3yosc13ard7l6 0 52542 267626 171471 2026-05-28T18:36:29Z Demetrius Talpa 13304 267626 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Ambrosius |OperaeTitulus=De concordia Matthaei et Lucae |OperaeWikiPaginam= |Annus= Saeculo IV |SubTitulus= Auctor incertus |Genera=commentaria in Sacram Scripturam |Editio=Migne 1845 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Ambrosiaster_cps2&corpus=2&lang=0&allow_download=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/17|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 17]]''' ''AucInc.DeCoMaE 17 Auctor incertus Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' De concordia Matthaei et Lucae 609 In Christi generatione Matthaeus et Lucas dissentire videntur, propterea quod cum alter, id est, Matthaeus descendendo: alter, id est, Lucas ascendendo, ejusdem generationis seriem texat. Matthaeus quidem ab Abraham exordium narrationis sumens, et ad David usque descendens, deinde per Salomonem usque ad Joseph lineam deducit: Lucas vero a Joseph incipiens, per Nathan ad David, et a David usque ad Abraham, postremo ab Abraham usque ad Adam generationis ordinem revolvendo ascendit. Unde contingit ut a David deorsum, cum ille per Nathan, iste per Salomonem generationis tramitem deducat, totus pene computationis ordo dissideat. Sed quia Scriptura sacra diversa quandoque recipit, adversa autem omnino non admittit; dum non permittimur credere contrarietatem, latentem cogimur quaerere veritatem. Matthaeus igitur generationem Christi descendendo computat, ostendens Filium Dei per carnis susceptionem factum esse Filiun hominis: Lucas eamdem ascendendo texit, demonstrans filios hominum effici filios Dei per gratiam adoptionis. Propterea etiam Matthaeus generationis seriem usque ad Christum natum ducere volens, non a primo parente Adam, sed ab Abraham exorsus est; ut ostenderet quod susceptio carnis in Filio Dei non fuit primae conditionis institutio, sed promissionis postmodum factae impletio. Lucas vero a Christo baptizato incipiens, non in David vel in Abraham, sed nec in Adam finem fecit: sed per David et Abraham atque Adam transiens, ad Deum ascendit; ut aperte daret intelligi, quod ii qui per generationem carnis filii sunt hominum, per regenerationem baptismatis in adoptionem transeunt deitatis. Ideo Matthaeus in genealogia non nisi naturales filios computare voluit: Lucas vero inter naturales etiam adoptivos ascribit; ut ostendatur et in Christo nascente vera fuisse carnis susceptio, et in nobis renascentibus non per naturam, sed per gratiam provenire adoptio. Haec ergo fuit causa quare in generationis serie alios Matthaeus, et alios Lucas patres posuit; quia ille, sicut diximus, solos naturales: iste vero naturalibus etiam adoptivos connumeravit. Quod ut melius patere possit, utrorumque narrationem conferamus. Ordo generationis Christi secundum Matthaeum talis est: Abraham genuit Isaac, Isaac genuit Jacob, Jacob genuit Judam, Judas genuit Phares, Phares genuit Esron, Esron genuit Aram, Aram genuit Aminadab, Aminadab genuit Naasson, Naasson genuit Salmon, Salmon genuit Booz, Booz genuit Obed, Obed genuit Isai, vel Jesse, Jesse genuit David, David genuit Salomonem, Salomon genuit Roboam, Roboam genuit Abiam, Abia genuit Asa, Asa genuit Josaphat, Josaphat genuit Joram, Joram genuit Oziam (Matth. I, 2 et seq.). Tres hic intermisit Evangelista, id est, Oziam sive Ochosiam, et Joas, et Amasiam; Joram enim primo loco genuit Ochoziam, et Ochosias genuit Joas, et Joas genuit Amasiam, et Amasias demum genuit Oziam, de quo nunc dicitur: Joram genuit Oziam. Quod ita intelligendum est, genuit videlicet mediantibus supradictis; quia per illos de semine ejus processit. Hos autem Evangelista vel ideo praetermisit, ut numerus tesserae decadis aequaretur: vel ideo, quia Joram generi se miscuit Jezabel; et dictum erat per prophetam de domo Achab non esse quemquam regnaturum, nisi in quarta generatione: et ideo memoria ejus tollitur, eo usque a sancta generatione. Ozias ergo, qui et Azarias, genuit Joatham, Joatham genuit Achaz, Achaz genuit Ezechiam, Ezechias genuit Manassen, Manasses genuit Amon, Amon genuit Josiam, Josias genuit Jechoniam, Jechonias genuit 610 Salathiel. Veritas historiae habet quod Josias genuerit Eleachim, qui et Joachim, sive Jechonias dictus est: Eleachim autem genuit Joachim, qui et ipse sicut pater, Jechonias appellatus est: hic demum genuit Salathiel. Dicemus ergo aut unum propter supradictam rationem, sive aliam quamcumque ob causam praetermissum: aut non esse eumdem Jechoniam illum, de quo dicitur: Josias genuit Jechoniam; et illum de quo dicitur: Post transmigrationem Babylonis Jechonias genuit Salathiel: sed priorem esse Patrem, secundum esse Filium: propter separationem autem et disjunctionem transmigrationis non esse repetitam inter eos generationis connexionem, ut diceretur: Jechonias genuit Jechoniam, Jechonias ergo genuit Salathiel, Salathiel genuit Zorobabel, Zorobabel genuit Abiud. Huc usque ex libris veteribus generationis ordo texitur: quae sequuntur, auctoritas evangelistae confirmat. Abiud genuit Eliachim, Eliachim genuit Azor, Azor genuit Sadoc, Sadoc genuit Achim, Achim genuit Eliud, Eliud genuit Eleazar, Eleazar genuit Mathan, Mathan genuit Jacob, Jacob genuit Joseph. Hoc modo generationem naturaliter descendisse credimus; nunc secundum Lucam seriem generationis revolvamus. Lucas sic ait: Ipse Jesus erat incipiens quasi annorum triginta, ut putabatur, filius Joseph, qui fuit Heli, qui fuit Matthat. (Luc. III, 23). Prima fronte contrarietas occurrere videtur. Matthaeus dicit Joseph filium fuisse Jacob, et Jacob filium Matthan: Lucas dicit Joseph filium fuisse Heli, et Heli filium non Mathan, sed Matthat. Sed hujus quaestionis talis a Patribus solutio datur: Mathan qui per Salomonem descendit, uxorem habuisse Esthan nomine; de qua genuit filium Jacob, quo mortuo, Matthat qui per Nathan descendit, eamdem uxorem duxit, et genuit ex ea filium Heli. Sic ergo Heli et Jacob uterini fratres fuerunt, una matre, non uno patre editi. Prior Heli duxit uxorem, et mortuus est sine liberis: postea Jacob accepit uxorem fratris, ut suscitaret semen fratri suo, ex qua genuit Joseph. Joseph ergo filius est Jacob secundum generationem, filius Heli secundum Legem. Deinde generationis ordo texitur. Joseph qui fuit Heli, qui fuit Matthat, qui fuit Levi, qui fuit Melchi, qui fuit Janne, qui fuit Joseph, qui fuit Matthathiae, qui fuit Amos, qui fuit Nahum, qui fuit Hesli, qui fuit Nangae, qui fuit Matth, qui fuit Mathatthiae, qui fuit Semei, qui fuit Joseph, qui fuit Juda, qui fuit Johanna, qui fuit Resa, qui fuit Zorobabel, qui fuit Salathiel (Ibid., 23 et seq.). Non puto eumdem hunc esse Zorobabel aut Salathiel, qui superius in serie generationis secundum Matthaeum numerati sunt; cum et ille Salathiel non filius Neri, sed filius Jechoniae fuerit: et Zorobabel non Resa, sed Abiu, et caeteros, inter quos Resa non numeratur, genuerit: vel si iidem sunt, dicendum est quod hic primum utriusque computationis linea in unum concurrat, deinde mox secundum modum quem in capite generationis hujus signavimus, ab invicem deducantur. Qui fuit Neri, qui fuit Melchi, qui fuit Addi, qui fuit Cosam, qui fuit Elmodan, qui fuit Her, qui fuit Jesu, qui fuit Eliezer, qui fuit Jorim, qui fuit Matthat, qui fuit Levi, qui fuit Symeon qui fuit Juda, qui fuit Joseph, qui fuit Jona, qui fuit Eliachin, qui fuit Melcha, qui fuit Menan, qui fuit Matthata, qui fuit Nathan, qui fuit David (Ibid., 27 et seq.). Quae deinceps sequuntur usque ad Abraham, in utroque eadem sunt. Sane quod in ipsa generationis linea plures secundum Lucam a Joseph usque ad David, quam secundum Matthaeum a David usque ad Joseph numerentur, contrarium videri non debet, cum ipsae successiones generationum in ea parte multiplicius excreverint, ubi citius decedentibus patribus, filii numerosius successerunt. sgqpthgdvg4whp7mq1qjj78i3w10qd4 0 53036 267603 229905 2026-05-28T16:28:21Z Demetrius Talpa 13304 267603 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Eugyppius |OperaeTitulus= Thesaurus |OperaeWikiPagina=Thesaurus (Eugyppius ed. Migne) |Annus= Saeculo V |SubTitulus= |Genera=Theologia |Editio=Migne 1847 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Eugyppius_Africae_cps2&corpus=2&allow_download=0&lang=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/62|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 62]]''' ''EugAfr.Thesau 62 Eugyppius Africaec.465-c.533 Parisiis J. P. Migne 1848 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin '' TOMUS PRIOR. 1 CAPUT PRIMUM. De sententia Jacobi apostoli, qua dicit: Si totam quis legem servaverit, offendit autem in uno, factus est omnium reus, cum idem dicat: In multis offendimus omnes. Et de charitate ac quatuor virtutibus: prudentia, temperantia, fortitudine et justitia. Liber ad Hieronymum presbyterum integer. Quod ad te scripsi, honorande mihi in Christo frater Hieronyme, quaerens de anima humana, si nascentibus singulis, novae singulae nunc usque fiunt, ubi peccati vinculum contrahant, quod per sacramentum gratiae Christi, etiam in infantibus recens natis non dubitamus esse solvendum, cum in non parvum volumen procederet, nolui ulla alia onerare quaestione; sed quod urget acrius, multo minus est negligendum. Proinde quaeso et per Dominum obsecro ut exponas mihi, quod multis existimo profuturum, aut si jam vel abs te, vel ab alio aliquo expositum habes, dirigas nobis quomodo accipiendum sit quod in Epistola Jacobi apostoli scriptum est: Quicunque autem totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. Quae res talis ac tanta est, ut quod hinc tibi jam non olim scripsi, me multum poeniteat: de agenda namque praesenti vita, quomodo ad vitam perveniamus aeternam, non de praeterita perscrutanda, quam penitus demersit oblivio, sicuti est illud quod de anima quaerendum putavi, haec vertitur quaestio. Eleganter autem dictum esse narratur, quod huic rei satis apte convenit: Cum quidam ruisset in puteum, ubi aqua tanta erat, ut eum magis exciperet ne moreretur, quam suffocaret ne loqueretur, accessit alius, eoque viso, miserans ait: Quomodo huc cecidisti? At ille: Obsecro, inquit, cogita quomodo hinc me liberes, non quomodo huc ceciderim quaeras. Ita quoniam fatemur et fide catholica tenemus, de reatu peccati tanquam de puteo, etiam parvuli infantis animam Christi gratia liberandam, satis est ei quod modum quomodo salva fiat novimus, etiamsi nunquam quomodo in malum illud devenerit noverimus. Sed ideo putavi esse quaerendum, ne forte ex illis opinionibus incarnationis animae, aliquam teneamus incautius, quae liberandam prorsus animam parvuli contradicat, negans eam esse in isto malo. Hoc igitur firmissime retento, quod anima parvuli de reatu peccati liberanda est, nec alio modo liberanda, nisi gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum; si possumus etiam ipsius mali causam et originem nosse, vaniloquis, non disputatoribus, sed litigatoribus, paratius instructiusque resistimus; si autem non possumus, non quia latet miseriae principium, ideo pigrescere misericordiae debet officium. Adversus eos autem qui sibi videntur scire quod nesciunt, hoc tutiores sumus, quod hanc ignorantiam nostram non ignoramus: aliud est enim quod nesciri malum est, aliud quod sciri vel non potest, vel non opus est, vel ad vitam quam quaerimus indifferens est. Hoc vero, quod de litteris apostoli Jacobi nunc requiro, in hac ipsa qua vivimus, et, ut semper vivamus, Deo placere studemus, actione versatur. Quomodo ergo intelligendum est, obsecro te: Quicunque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus? Itane qui furtum fecerit, imo vero qui dixerit diviti, Hic sede, pauperi autem, Tu sta illic, et homicidii, et adulterii, et sacrilegii reus est? Quod si non est, quomodo qui in uno offendat factus est omnium reus? An illud, quod dixit de divite et paupere, ad ista non pertinet, quorum si quis in uno offenderit, fiet omnium reus? Sed recolendum unde venerit ista sententia, et quae illam superiora pepererint, quibus connexa dependeat. Fratres mei, inquit, nolite in personarum acceptione habere fidem Domini nostri Jesu Christi gloriae. Etenim si introierit in conventum vestrum vir aureum annulum habens, in veste candida, introierit autem et pauper in sordido habitu, et intendatis in eum qui indutus est veste praeclara, et dicatis: Tu sede hic bene; pauperi autem dicatis, Tu sta illic, aut, Sede sub scabello pedum meorum, nonne judicatis apud vosmetipsos, et facti estis judices cogitationum iniquarum? Audite, fratres mei dilectissimi, nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo, divites in fide, et haeredes regni quod repromisit Deus diligentibus se? Vos autem exhonorastis pauperem: propter illum scilicet cui dictum est, Tu sta illic, cum habenti annulum aureum dictum esset, Tu sede hic bene. Ac deinde sequitur, eamdem ipsam sententiam latius versans et explicans: Nonne, inquit, divites per potentiam opprimunt vos, et ipsi attrahunt vos ad judicia? Nonne ipsi blasphemant bonum nomen, quod invocatum est super vos? siquidem legem perficitis regalem, secundum Scripturas: Diliges proximum tuum sicut teipsum, bene facitis; si autem personas accipitis, peccatum operamini, redarguti a lege, quasi transgressores. Vide quemadmodum transgressores legis appellet qui dicunt diviti, Sede hic, et pauperi, Sta illic. Unde, ne putarent contemptibile esse peccatum in hac una re legem transgredi, secutus adjunxit: Quicunque autem totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. Qui enim dixit. Non moechaberis, dixit et, Non occides. Quod si non moecheris, occides autem, factus es transgressor legis, propter illud quod dixerat, redarguti a lege, quasi transgressores. Quae cum ita sint, consequens videtur, nisi alio modo intelligendum ostendatur, ut qui dixerit diviti, Sede hic, et pauper, Sta illic, huic honorem ampliorem quam illi deferens, et idololatra, et blasphemus, et adulter, et homicida, et ne, quod longum est, cuncta commemorem, reus omnium criminum judicandus sit. Offendens quippe in uno, factus est omnium reus. At enim qui unam virtutem habet, omnes habet, et qui unam non habet, nullam habet (Cicero)? Hoc si verum est, confirmatur ista sententia. Sed ego eam exponi volo, non confirmari, quae per se ipsam est apud nos omnibus philosophorum auctoritatibus firmior: et illud quidem de virtutibus et de vitiis si veraciter dicitur, non est consequens ut propter hoc omnia peccata sint paria. Nam illud de inseparabilitate virtutum, etsi forsitan fallor, tamen, si verum memini, quod vix memini, omnibus philosophis placuit, qui easdem virtutes agendae vitae necessarias esse dixerunt. Hoc autem de parilitate peccatorum 2 soli Stoici ausi sunt disputare, contra omnem sensum generis humani. Quam eorum vanitatem in Joviniano illo, qui in hac sententia Stoicus erat, in aucupandis autem et defensandis voluptatibus Epicureus, de Scripturis sanctis dilucidissime convicisti. In qua tua suavissima et praeclarissima disputatione satis evidenter apparuit non placuisse auctoribus nostris, vel ipsi potius, quae per eos locuta est, Veritati, omnia paria esse peccata. Quomodo autem fieri possit ut, etiamsi hoc de virtutibus verum est, non tamen ideo cogamur fateri aequalitatem omnium peccatorum, quantum possum, adjuvante Domino, aperire conabor. Quod si effecero, approbabis; ubi causae defuero, tu supplebis. Certe hinc persuadent qui unam virtutem habuerit, habere omnes, et omnes deesse cui una defuerit, quod prudentia, nec ignava, nec injusta, nec intemperans potest esse; nam si aliquid horum defuerit, prudentia non erit. Porro si prudentia tunc erit, si et fortis et justa et temperans sit, profecto ubi fuerit, secum habet et caeteras. Sic et fortitudo imprudens esse non potest, vel intemperans, vel injusta; sic temperantia necesse est ut prudens, fortis et justa sit; sic justitia non est, si non sit prudens, fortis et temperans. Ita ubi vera est aliqua earum, et aliae similiter sunt; ubi autem aliae desunt, vera illa non est, etiamsi aliquo modo similis esse videatur. Sunt enim, ut scis, quaedam vitia virtutibus aperta discretione contraria, ut imprudentia prudentiae. Sunt autem quaedam tantum quia vitia sunt, ideo contraria, quadam tamen specie fallaci similia, ut eidem prudentiae, non imprudentia, sed astutia. Nunc enim eamdem dico astutiam, quae usitatius in malitiosis intelligi et vocari solet, et non, sicut loqui nostra Scriptura consuevit, quae saepe astutiam in bono ponit, ut est: Astuti ut serpentes, et illud, Ut det innocentibus astutiam. Quanquam et apud illos Romanae linguae disertissimus dixerit: Neque illi tamen ad cavendum dolus aut astutia deerat, astutiam ponens in bono; sed apud illos rarissimum, apud nostros autem frequentissimum est. Itemque in partibus temperantiae, apertissime contraria est effusio parcimoniae, ea vero quae tenacitas etiam vulgo dici solet, vitium est quidem, tamen parcimoniae simile, non natura, sed fallacissima specie. Item dissimilitudine manifesta, contraria est injustitia justitiae: solet autem quasi imitari justitiam vindicandi se libido, sed vitium est. Ignavia fortitudini perspicue contraria est, duritia vero distat natura, fallit similitudine. Constantia pars quaedam virtutis est, ab hac inconstantia longe abhorret, et indubie contra sistit, pertinacia vero constantia dici affectat, et non est, quia illa est virtus, hoc vitium. Ut ergo non iterum eadem commemorare necesse sit, exempli gratia ponamus aliquid unde possint caetera intelligi. Catilina, ut de ipso scripserunt qui nosse potuerunt, frigus, sitim, famem, ferre poterat, eratque patiens inediae, algoris, vigiliae, supra quam credibile est, ac per hoc et sibi et suis magna praeditus fortitudine videbatur. Sed haec fortitudo prudens non erat, mala enim pro bonis eligebat; temperans non erat, corruptelis enim turpissimis foedabatur; justa non erat, nam contra patriam conjuraverat: et ideo nec fortitudo erat, sed duritia sibi, ut stultos falleret, et nomen fortitudinis imponebat: nam si fortitudo esset, non vitium, sed virtus esset. Si autem virtus esset, a caeteris virtutibus, tanquam inseparabilibus comitibus, nunquam relinqueretur. Quapropter cum quaeritur etiam de vitiis, utrum et ipsa similiter omnia sint ubi unum erit, aut nulla sint ubi unum non erit, laboriosum est id ostendere, propterea quia uni virtuti duo vitia opponi solent, et quod aperte contrarium est, et quod specie similitudinis adumbratur. Unde illa Catilinae, quia fortitudo non erat, quae esset, cum secum virtutes alias non habebat, facilius videbatur. Quod vero ignavia fuerit, ubi exercitatio quaslibet gravissimas molestias perpetiendi atque tolerandi, supra quam cuiquam credibile est, fuit, aegre persuaderi potest; sed forte acutius intuentibus ignavia apparet ipsa duritia, quia laborem bonorum studiorum, quibus vera acquiritur fortitudo, neglexerat. Verumtamen quia sunt audaces qui timidi non sunt, et rursus timidi a quibus absit audacia, cum sit utrumque vitium (quoniam qui vera virtute fortis est, nec temere audet, nec inconsulte timet), cogimur fateri vitia plura esse virtutibus. Unde aliquando vitium vitio tollitur, ut amore laudis amor pecuniae; aliquando unum cedit ut plura succedant, velut qui ebriosus fuit, si modicum libere tenacitate et ambitione didicerit. Possunt itaque vitia etiam cedere vitiis succedentibus, non virtutibus; et ideo plura sunt. Virtus vero, quo una ingressa fuerit, quoniam secum caeteras ducit, profecto vitia cedent omnia, quaecunque inerant; non enim omnia inerant, sed aliquando totidem, aliquando plura paucioribus, vel pauciora pluribus succedebant. Haec utrum ita se habeant, diligentius inquirendum est; non enim et ista divina sententia est, qua dicitur: Qui unam virtutem habuerit, omnes habet; eique nulla est, cui una defuerit; sed hominibus hoc visum est, multum quidem ingeniosis, studiosis, sed tamen hominibus. Ego vero nescio quemadmodum dicam, non dico virum, a quo denominata dicitur virtus, sed etiam mulierem quae viro suo servat tori fidem, si hoc faciat propter praeceptum et promissum Dei, eique primitus sit fidelis, non habere pudicitiam, aut pudicitiam nullam vel parvam esse virtutem: sic et maritum qui hoc idem servat uxori; et tamen sunt plurimi tales, quorum sine aliquo peccato esse neminem dixerim: et utique illud qualecunque peccatum ex aliquo vitio venit: unde pudicitia conjugalis in viris feminisque religiosis, cum proculdubio virtus sit (non enim aut nihil aut vitium est), non tamen secum habet omnes virtutes; nam si omnes ibi essent, nullum esset vitium; si nullum vitium, nullum omnino peccatum. Quis autem sine aliquo peccato? quis ergo sine aliquo vitio, id est fomite quodam vel quasi radice peccati, cum clamet qui supra pectus Domini discumbebat: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos decipimus, et veritas in nobis non est? Neque hoc apud te diutius agendum est, sed propter alios qui haec forte legerint dico. Nam tu quidem in eodem ipso opere splendido contra Jovinianum etiam hoc de Scripturis sanctis diligenter probasti; ubi etiam ex hac ipsa Epistola, cujus verba sunt quorum nunc intellectum requirimus, posuisti quod scriptum est: In multis enim offendimus omnes. Non enim ait, offenditis, sed ait, offendimus, cum Christi loqueretur apostolus; et cum hoc loco dicat: Quicunque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus, ibi non in uno, sed in multis, nec quosdam, sed omnes dicit offendere. Absit autem ut quisquam fidelis existimet tot millia servorum Christi, qui veraciter dicunt se habere peccatum, ne se ipsos decipiant et veritas in eis non sit, nullam habere virtutem, cum virtus magna sit sapientia. Dixit autem ipsa Sapientia homini: Ecce pietas est sapientia. Absit ergo ut dicamus tot ac tantos fideles et pios homines Dei non habere pietatem, quam Graeci vel εὐσέβειαν, vel expressius et plenius θεοσέβειαν vocant. Quid autem est pietas, nisi Dei cultus? 3 et unde ille colitur nisi charitate? Charitas igitur de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta, magna et vera virtus est, quia ipsa est et finis praecepti. Merito dicta est fortis sicut mors, sive quia nemo eam vincit sicut mortem, sive quia in hac vita usque ad mortem est mensura charitatis, sicut Dominus ait: Majorem hac charitate nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis; sive potius quia sicut mors animam avellit a sensibus carnis, sic charitas a concupiscentiis carnalibus. Huic subservit scientia cum est utilis, nam sine illa Inflat: quod vero illa aedificando impleverit, nihil ibi ista inane quod inflet inveniet. Utilem porro scientiam definiendo sic monstravit, ubi cum dixisset: Ecce pietas est sapientia, continuo subjunxit: Abstinere vero a malis scientia est. Cur ergo non dicimus qui hanc virtutem habet habere omnes, cum plenitudo legis sit charitas? an quanto magis est in homine, tanto magis est virtute praeditus; quanto autem minus, tanto minus inest ei virtus, quia ipsa est virtus, et quanto minus inest virtus, tanto magis est vitium? Ubi ergo illa plena et perfecta fuerit, nihil ex vitio remanebit. Proinde mihi videntur Stoici ideo falli, quia proficientem hominem in sapientia nolunt omnino habere sapientiam, sed tunc habere cum in ea fuerit omnino perfectus: non quia illum provectum negant, sed nisi ex profundo quodam emergendo repente emicet in auras sapientiae liberas, nulla ex parte esse sapientem. Sicut enim nihil interest ad hominem praefocandum, utrum aquam stadiis multis super se habeat altam, an unum palmum vel digitum, sic illos qui tendunt ad sapientiam, proficere quidem dicunt, tanquam ab imo gurgitis surgentes in aerem, sed nisi totam stultit am velut opprimentem aquam proficiendo, velut emergendo, evaserint, non habere virtutem, nec esse sapientes: ubi autem evaserint, mox habere totam, nec quidquam stultitiae remanere, unde omnino ullum peccatum possit existere. Haec similitudo, ubi stultitia velut aqua, et sapientia velut aer ponitur, ut animus a praefocatione stultitiae tanquam emergens in sapientiam repente respiret, non mihi videtur satis accommoda nostrarum Scripturarum auctoritati, sed illa potius, ut vitium vel stultitia tenebris, luci autem virtus vel sapientia comparetur, quantum ista similia de corporalibus ad intelligibilia duci possunt. Non itaque sicut de aquis in aerem surgens, ubi earum summum transierit, repente quantum sufficit inspiratur, sed sicut de tenebris in lucem procedens, paulatim progrediendo illuminatur, quod donec plenissime fiat, jam tamen eum dicimus tanquam de abditissima spelunca egredientem, vicinia lucis afflatum: tanto magis quanto magis propinquat egressui; ut illud quod in eo lucet, sit utique ex lumine quo progreditur, illud autem quod adhuc obscurum est, sit ex tenebris unde egreditur: itaque et non justificabitur in conspectu Dei omnis vivens, et tamen justus ex fide vivit: et induti sunt sancti justitia, alius magis, alius minus, et nemo hic vivit sine peccato, et hoc alius magis, alius minus: optimus autem est, qui minimum. Sed quid ago, tanquam oblitus cui loquor, doctori similis factus sum, cum proposuerim quid a te discere velim? Sed quia de peccatorum parilitate, unde in id quod agebam incidit quaestio, examinandam tibi sententiam meam promere statueram, jam eam tandem aliquando concludam: quia etsi verum est, eum qui habet unam, omnes habere virtutes, eum qui unam non habet, nullam habere; nec sic peccata sunt paria: quia ubi virtus nulla est, nihil quidem rectum est; nec tamen ideo non est pravo pravius, distortoque distortius. Si autem, quod puto esse verius sacrisque litteris congruentius, ita sunt animae intentiones ut corporis membra, non quod videantur locis, sed quod sentiantur affectibus, et aliud illuminatur amplius, aliud minus, aliud omnino caret lumine, et tenebroso inumbratur obstaculo, profecto, ita ut quisque illustratione piae charitatis affectus est, in alio actu magis, in alio minus, in alio nihil, sic potest dici habere aliam, et aliam non habere, aliam magis aliam minus habere virtutem. Nam et « Major est in isto charitas quam in illo » recte possumus dicere, et « Aliqua in isto, nulla in illo » , quantum pertinet ad charitatem, quae pietas est; et in ipso uno homine, quod majorem habeat pudicitiam quam patientiam, et majorem hodie quam heri, si proficit, et adhuc non habeat continentiam, et habeat non parvam misericordiam. Et ut generaliter breviterque complectar quam de virtute habeo notionem, quod ad recte vivendum attinet, virtus est charitas, qua id quod diligendum est diligitur: haec in aliis major, in aliis minor, in aliis nulla est; plenissima vero quae jam non possit augeri, quandiu hic homo vivit, est in nemine; quandiu autem augeri potest, profecto illud quod minus est quam debet, ex vitio est. Ex quo vitio non est justus in terra qui faciat bonum et non peccet; ex quo vitio non justificabitur in conspectu Dei omnis vivens; propter quod vitium, si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est; propter quod etiam quantumlibet profecerimus, necessarium est nobis dicere: Dimitte nobis debita nostra, cum jam omnia in baptismo dicta, facta, cogitata, dimissa sint. Videt itaque qui recte videt, ubi, quando et unde speranda sit illa perfectio, cui non sit quod adjici possit. Si autem praecepta non essent, non utique esset ubi se homo certius inspiceret, et videret unde averteretur, quo conaretur, quare gratularetur, quid precaretur. Magna est ergo utilitas praeceptorum, si libero arbitrio tantum detur ut gratia Dei amplius honoretur. Quae si ita se habent, unde fiet omnium reus, si in uno offendat, qui totam legem servaverit? An forte quia plenitudo legis charitas est, qua Deus proximusque diligitur, in quibus praeceptis charitatis tota lex pendet et prophetae, merito fit reus omnium, qui contra illam facit in qua pendent omnia? Nemo autem peccat, nisi adversus illam faciendo: quia. Non adulterabis, non homicidium facies, non furaberis, non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur, in eo quod est, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. Dilectio proximi malum non operatur; plenitudo autem legis, charitas. Nemo autem diligit proximum, nisi diligens Deum, ut hoc, quantum potest, proximo impendat, quem diligit tanquam seipsum, ut et ille diligat Deum; quem si ipse non diligit, nec se nec proximum diligit; ac per hoc, qui totam legem servaverit, si in uno offenderit, fit omnium reus: quia contra charitatem facit, unde tota lex pendet; reus itaque fit omnium, faciendo contra praeceptum, in quo pendent omnia. Cur ergo non dicantur paria peccata? an forte quia magis facit contra charitatem, qui gravius peccat, minus qui levius, et hoc ipso quod admittit fit quidem omnium reus, sed gravius peccans, vel in pluribus peccans, magis reus; levius autem vel in paucioribus peccans, minus reus: tanto majore scilicet reatu, quanto amplius; tanto minore, quanto minus peccaverit: tamen etiamsi in uno offenderit, reus omnium est, quia contra eam facit in qua pendent omnia? Quae si vera sunt, eo modo et illud absolvitur, quod ait homo etiam apostolicae gratiae: In multis offendimus omnes. Omnes enim offendimus, sed alius gravius, alius levius, quanto quisque magis minusve peccaverit, tanto in peccato committendo major, quanto in diligendo Deo et proximo minor: et rursus tanto 4 minor in peccati perpetratione, quanto major in Dei et proximi dilectione. Tanto itaque plenior iniquitatis, quanto inanior charitatis; et tunc perfectissimus in charitate, quando nihil restat ex infirmitate. Nec sane, quantum arbitror, putandum est leve esse peccatum, in personarum acceptione habere fidem Domini nostri Jesu Christi, si illam distantiam sedendi et standi ad honores ecclesiasticos referamus. Quis enim ferat eligi divitem ad sedem honoris Ecclesiae, contempto paupere instructiore atque sanctiore? Si autem de quotidianis consessibus loquitur, quis non hinc peccat, si tamen peccat, nisi cum apud seipsum intus ita judicat, ut ei tanto melior quanto ditior illo esse videatur? Hoc enim videtur significasse dicendo: Nonne judicatis apud vosmetipsos, et facti estis judices cogitationum iniquarum? Lex itaque libertatis, lex charitatis est, de qua dicit: Si tamen legem perficitis regalem, secundum Scripturas, Diliges proximum tuum sicut teipsum, bene facitis. Si autem personas accipitis, peccatum operamini, redarguti a lege quasi transgressores. Et post illam sententiam, ad intelligendum difficillimam, de qua satis dixi quod dicendum putavi, eamdem legem libertatis commemorans: Sic loquimini, inquit, et sic facite, sicut per legem libertatis, incipientes judicari. Et quoniam quid paulo ante dixerit, novit, Quoniam in multis offendimus omnes, suggerit dominicam, tanquam quotidianam quotidianis, etsi levioribus, tamen vulneribus, medicinam. Judicium enim, inquit, sine misericordia illi qui non facit misericordiam. Hinc enim et Dominus: Dimittite, inquit, et dimittetur vobis; date et dabitur vobis. Superexaltat autem misericordiam judicio. Non dictum est, vincit misericordiam judicium, non enim est adversa judicio, sed superexaltat, quia plures per misericordiam colliguntur, sed qui misericordiam praestiterunt. Beati enim misericordes, quia ipsorum miserebitur Deus. Et hoc utique justum est, ut dimittatur eis, quia dimiserunt, et detur eis, quia dederunt. Inest quippe Deo et misericordia judicanti, et judicium miseranti; propter quod ei dicitur: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine; nam quisquis velut nimium justus judicium sine misericordia quasi securus exspectat, iram justissimam provocat, quam timens ille dicit: Ne intres in judicio cum servo tuo. Unde dicitur populo contumaci: Quid vultis mecum judicio contendere? Cum enim Rex justus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? Quae igitur spes est, nisi superexaltet misericordiam judicio? sed erga illos qui misericordiam fecerunt veraciter dicendo: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus, et sine murmuratione dando. Hilarem enim datorem diligit Deus. Denique sanctus Jacobus jam ex isto loco de misericordiae operibus loquitur, ut quos vehementer illa sententia terruerat consoletur; cum admonet quomodo etiam peccata quotidiana, sine quibus non hic vivitur, quotidianis remediis expientur, ne homo, qui cum in uno offenderit fit omnium reus, in multis offendendo (quia in multis offendimus omnes) magnum aggerem reatus sui minutatim collectum ad tribunal tanti judicis pervehat, et eam quam non fecit misericordiam non inveniat, sed potius dimittendo atque dando mereatur sibi dimitti debita, reddique promissa. Multa dixi quibus tibi taedium fortassis inferrem, qui haec, quae tam approbas, non exspectas discere, quia ea docere consuesti. Si quid autem est in eis, quantum ad res ipsas pertinet (nam quali eloquio explicata sint non nimis curo), si quid ergo est in eis quod eruditionem offendat tuam, quaeso ut rescribendo admoneas, et me corrigere non graveris. Infelix est enim qui non tantos et tam sanctos tuorum studiorum labores et digne honorat, et de his Domino Deo nostro, cujus munere talis es, gratias agit. Unde cum libentius debeam a quolibet discere quod inutiliter ignoro, quam promptis quoslibet docere quod scio, quanto justius abs te hoc charitatis debitum flagito, cujus doctrina, in nomine et adjutorio Domini, tantum in Latina lingua ecclesiasticae litterae adjutae sunt, quantum numquam antea potuerunt! Maxime tamen istam sententiam. Quicunque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus, si quo alio modo melius exponi posse novit dilectio tua, per Dominum obsecro ut id nobiscum communicare digneris. CAPUT II. De praedictis quatuor virtutibus, quas in superiori libro distinxit. In Libro de Moribus Ecclesiae catholicae disputans, ad unum eas mandatum retulit, charitati. Nihil igitur aliud est optimum hominis, cui haerere beatissimum sit, nisi Deus. Cui haerere recte non valemus nisi dilectione: namque illud quae quadripartita dicitur virtus, ex ipsius amoris vario quodam affectu dicitur, ut temperantia sit amor integrum se praebens ei quod amatur; fortitudo, amor facile tolerans omnia propter quod amatur; justitia amor soli amato serviens, et propterea recte dominans: prudentia, amor ea quibus adjuvatur ab eis quibus impeditur sagaciter eligens: sed hunc amorem non cujuslibet, sed Dei esse diximus, id est, summi boni, summae sapientiae, summaeque concordiae. Quare definire etiam sic licet, ut temperantiam dicamus esse amorem Deo se integrum incorruptumque servantem; fortitudinem amorem, omnia propter Deum facile perferentem; justitiam, amorem Deo tantum servientem, et ob hoc bene imperantem caeteris quae homini subjecta sunt; prudentiam, amorem bene discernentem ea quibus adjuvetur in Deum ab his quibus impediri potest. Quid amplius de moribus disputem? Si enim Deus est summum hominis bonum, quod negari non potest, sequitur quoniam summum bonum appetere est bene vivere, ut nihil sit aliud bene vivere quam toto corde, tota anima, tota mente diligere Deum a quo existit, ut incorruptus in eo amor atque integer custodiatur, quod est temperantiae; nullis frangatur incommodis, quod est fortudinis; nulli alii serviat, quod est justitiae; vigilet in discernendis rebus, ne fallacia paulatim dolusve subrepat, quod est prudentiae. Haec est hominis una perfectio, quae sola impetrat ut veritatis sinceritate perfruatur. Haec nobis Testamento utroque concinitur, haec nobis hinc atque inde suadetur. Diligamus igitur Deum ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente, quicunque ad vitam aeternam pervenire proposuimus. Haec est, inquit Salvator, vita aeterna, ut cognoscant te verum Deum, et quem misisti Jesum Christum. Aeterna igitur vita est ipsa cognitio veritatis; quamobrem quam perversi atque praeposteri sunt, qui se arbitrantur Dei cognitionem tradere ut perfectisimus, cum perfectorum ipsa sit praemium! Quid ergo agendum, nisi ut eum ipsum quem cognoscere volumus, prius sincera charitate diligamus? 5 CAPUT III. An virtutes quibus ad aeternitatem tenditur, desiturae sint, cum ad aeterna perduxerint; ex libro de Trinitate XIV inter caetera. Utrum autem etiam virtutes tunc, quibus in hac mortalitate bene vivitur, quia et ipsae incipiunt esse in animo, qui cum sine illis prius esset, tamen animus erat, desinant esse cum ad aeterna perduxerint, nonnulla quaestio est. Quibusdam enim visum est, desituras, et bonos animos sola beatos esse cognitione et scientia, hoc est contemplatione naturae, in qua nihil est melius et amabilius ea natura quae creavit caeteras omnes instituitque naturas. Cui regenti esse subditum si justitia est, immortalis est omnino justitia, nec in illa esse beatitudine desinet, sed talis ac tanta erit, ut perfectior et major esse non possit. Fortassis et aliae tres virtutes, prudentia sine jam ullo periculo erroris, fortitudo sine molestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum, erunt in illa felicitate. Ut prudentiae sit nullum bonum Deo praeponere vel aequare; fortitudinis, ei firmissime cohaerere; temperantiae, nullo defectu noxio delectari. Nunc autem quod agit justitia in subveniendo miseris, quod prudentia in praecavendis insidiis, quod fortitudo in perferendis molestiis, quod temperantia in coercendis delectationibus pravis, non ibi erit ubi nihil omnino mali erit. Ac per hoc, ista virtutum opera quae huic mortali vitae sunt necessaria, sicut fides, ad quam referenda in praeteritis habebuntur, et aliam nunc faciunt trinitatem, cum ea praesentia tenemus, amamus, aspicimus, aliam tunc factura sunt, cum ea non esse sed fuisse, per quaedam eorum vestigia, quae praetereundo in memoria derelinquent, reperiemus: quia et tunc trinitas erit, cum illud qualecunque vestigium, et memoriter retinebitur, et agnoscetur veraciter, et hoc utrumque tertia voluntate jungetur. CAPUT IV. De quatuor affectionibus, quas a Cicerone perturbationes, ab aliis passiones appellatas, Virgilius homini propter carnem inesse dixit; ex libro XIV de Civitate Dei. Aggravamur ergo corruptibili corpore, et ipsius aggravationis causam, non naturam substantiamque corporis, sed ejus corruptionem scientes, nolumus corpore exspoliari, sed ejus immortalitate vestiri; et tunc enim erit, sed quia corruptibile non erit, non gravabit. Aggravat ergo nunc animam corpus corruptibile, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. Verumtamen qui omnia mala animae ex corpore putant accidisse, in errore sunt Quamvis enim Virgilius Platonicam videatur luculentis versibus explicare sententiam, dicens: Igneus est illis [ollis] vigor, et coelestis origo Seminibus, quantum non noxia corpora tardant, Terrenique hebetant artus moribundaque membra; omnesque illas notissimas quatuor animi perturbationes, cupiditatem, timorem, laetitiam, tristitiam, quas origines omnium peccatorum atque vitiorum volens intelligi ex corpore accidere, subjungat et dicat: Hinc metuunt, cupiuntque, dolent gaudentque, nec auras Suscipiunt [respiciunt] clausae tenebris, et carcere caeco; tamen aliter se habet fides nostra: nam corruptio corporis quae aggravat animam non peccati primi est causa, sed poena. Nec caro corruptibilis animam peccatricem, sed anima peccatrix fecit esse corruptibilem carnem. Ex qua corruptione carnis, licet existant quaedam incitamenta vitiorum, et ipsa desideria vitiosa, non tamen omnia iniquae vitae vitia tribuenda sunt carni, ne ab his omnibus purgemus diabolum, qui non habet carnem. Etsi enim diabolus, [qui non habet carnem,] fornicator vel ebriosus, vel si quid hujusmodi mali est quod ad carnis pertinet voluptates, non potest dici, cum sit etiam talium peccatorum suasor et instigator occultus, est tamen maxime superbus atque invidus: quae illum vitiositas sic obtinuit, ut propter hanc esset in carceribus caliginosi hujus aeris aeterno supplicio destinatus. Haec autem vitia, quae tenent in diabolo principatum, carni tribuit Apostolus, quam certum est diabolum non habere. Dicit enim, inimicitias, contentiones, aemulationes, animositates, invidias, opera esse carnis; quorum omnium malorum caput atque origo superbia est, quae sine carne regnat in diabolo. Quis autem illo est inimicitior sanctis? quis adversus eos contentiosior, animosior, et magis aemulus atque invidus invenitur? Et haec omnia cum habeat sine carne, quomodo sunt ista opera carnis, nisi quia opera sunt hominis, quem, sicut dixi, nomine carnis appellat? Non enim habendo carnem, quam non habet diabolus, sed vivendo secundum seipsum, hoc est, secundum hominem, factus est homo similis diabolo, quia et ille secundum seipsum vivere voluit, quando in veritate non stetit, ut non de Dei, sed de suo mendacium loqueretur, qui non solum mendax, verum etiam mendacii pater est: primus est quippe mentitus, et a quo peccatum, ab illo coepit esse mendacium. Cum ergo vivit homo secundum hominem, non secundum Deum, similis est diabolo. Non ex carne tantum afficitur anima, ut cupiat, metuat, laetetur, aegrescat, verum etiam ex seipsa his potest motibus agitari. Interest autem qualis sit voluntas hominis, quia si perversa est, perversos habebit hos motus; si autem recta est, non solum inculpabiles, verum etiam laudabiles erunt; voluntas quippe est in omnibus, imo omnes nihil aliud quam voluntates sunt. Nam quid est cupiditas et laetitia, nisi voluntas in eorum consensione quae volumus? et quid est metus atque tristitia, nisi voluntas in dissensione ab his quae nolumus? Sed cum consentimus appetendo ea quae volumus, cupiditas; cum autem consentimus fruendo his quae volumus, laetitia vocatur. Itemque cum dissentimus ab eo quod accidere nolumus, talis voluntas metus est; cum autem dissentimus ab eo quod nolentibus accidit, talis voluntas tristitia est; et omnino, pro varietate rerum quae appetuntur atque fugiuntur, sicut allicitur vel offenditur voluntas hominis, ita in hos vel in illos affectus mutatur et vertitur. Quapropter homo, qui secundum Deum, non secundum hominem vivit, oportet ut sit amator boni, unde fit consequens ut malum oderit: et quoniam nemo natura, sed quisquis malus est, vitio malus est, perfectum odium debet malis qui secundum Deum vivit, ut nec propter vitium oderit hominem, nec amet vitium propter hominem, sed oderit vitium et amet hominem; sanato enim vitio, totum quod amare, nihil autem quod debeat odisse, remanebit. Nam cujus propositum est amare Deum, et non secundum hominem, sed secundum Deum amare proximum, sicut etiam seipsum, proculdubio propter hunc amorem dicitur voluntatis bonae, quae usitatius in Scripturis sanctis charitas appellatur; sed amor quoque secundum easdem sacras litteras dicitur. Nonnulli arbitrantur aliud esse dilectionem, sive charitatem, aliud amorem: dicunt enim dilectionem accipiendam in bono, amorem in malo. Sic autem nec ipsos auctores saecularium litterarum locutos esse certissimum est. Recta itaque voluntas est bonus amor, et voluntas perversa malus amor. 6 Amor ergo inhians habere quod amatur, cupiditas est; id autem habens atque fruens, laetitia est: fugiens quod ei adversatur, timor est: idque si acciderit sentiens, tristitia est. Proinde mala sunt ista, si malus amor est; bona, si bonus. Verum his philosophis, quod ad istam quaestionem de animi perturbationibus attinet, jam respondimus in nono hujus operis libro, ostendentes eos non tam de rebus quam de verbis, cupidiores esse contentionis quam veritatis. Apud nos autem, juxta Scripturas sanctas sanamque doctrinam, cives sanctae civitatis Dei in hujus vitae peregrinatione, secundum Deum viventes, metuunt cupiuntque, dolent gaudentque; et quia rectus est amor eorum, istas omnes affectiones rectas habent: metuunt poenam aeternam, cupiunt vitam aeternam, dolent in re, quia ipsi in semetipsis adhuc ingemiscunt, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis sui; gaudent in spe, quia fiet sermo qui scriptus est: Absorpta est mors in victoriam. Item metuunt peccare, cupiunt perseverare, dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis. Ut enim metuant peccare, audiunt: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum. Ut cupiant perseverare, audiunt quod scriptum est: Qui perseveraverit usque in finem, salvus erit. Ut doleant in peccatis, audiunt: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Ut gaudeant in operibus bonis, audiunt: Hilarem datorem diligit Deus. Item, sicuti se infirmitas eorum firmitasque habuerit, metuunt tentari, cupiunt tentari: dolent in tentationibus, gaudent in tentationibus. Ut enim metuant tentari, audiunt: Si quis praeoccupatus fuerit in aliquo delicto, vos qui spiritales estis, instruite hujusmodi in spiritu mansuetudinis, intendens temetipsum, ne et tu tenteris. Ut autem cupiant tentari, audiunt virum quemdam fortem civitatis Dei dicentem: Proba me, Domine, et tenta me; ure renes meos et cor meum. Ut doleant in tentationibus, vident Petrum flentem; ut gaudeant in tentationibus, audiunt Jacobum dicentem: Omne gaudium existimate, fratres mei, cum in tentationes varias incideritis. Non solum autem propter seipsos his moventur affectibus, verumetiam propter eos quos liberari cupiunt, et ne pereant metuunt, et dolent si pereant, et gaudent si liberantur. Illum quippe optimum et fortissimum virum, qui in suis infirmitatibus gloriatur, ut eum potissimum commemoremus, qui in Ecclesiam Christi ex gentibus venimus, Doctorem gentium in fide et veritate, qui et plus omnibus suis coapostolis laboravit, ex pluribus Epistolis populos Dei, non eos tantum qui praesentes ab illo videbantur, verum etiam illos qui futuri praevidebantur instruxit; illum, inquam, virum, athletam Christi, doctum ab illo, unctum de illo, crucifixum cum illo, gloriosum in illo, in theatro hujus mundi, cui spectaculum factus est angelis et hominibus, legitime magnum agonem certantem, et palmam supernae vocationis in anteriora sectantem, oculis fidei libentissime spectant, gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, foris habentem pugnas, intus timores, cupientem dissolvi et esse cum Christo, desiderantem videre Romanos, ut aliquem fructum habeat et in illis, sicut et in caeteris gentibus, aemulantem Corinthios, et ipsa aemulatione metuentem, ne seducantur eorum mentes a castitate quae in Christo est, magnam tristitiam et continuum dolorem cordis sui de Israelitis habentem, quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes statuere, justitiae Dei non sint subjecti, nec solum dolorem, verum etiam luctum suum denuntiantem de quibusdam qui ante peccaverunt et non egerunt poenitentiam super immunditia et fornicationibus suis. Hi motus, hi affectus, de amore boni et de sancta charitate venientes, si vitia vocanda sunt, sinamus ut ea quae vere vitia sunt virtutes vocentur: sed cum rectam rationem sequantur istae affectiones, quando ubi oportet adhibentur, quis eas morbidas seu vitiosas passiones audeat dicere? Quamobrem etiam ipse Dominus in forma Dei agere vitam dignatus est humanam, sed nullum habens omnino peccatum, adhibuit eas ubi adhibendas esse judicavit. Neque enim in quo verum erat hominis corpus, et verus hominis animus, falsus erat humanus affectus. Cum ergo ejus in Evangelio ista referuntur, quod super duritiam cordis Judaeorum cum ira contristatus sit; quod dixerit: Gaudeo propter vos ut credatis; quod Lazarum suscitaturus etiam lacrymas fuderit; quod concupiverit cum discipulis suis manducare pascha; quod propinquante passione tristis fuerit anima ejus, non falso utique referuntur. Verum ille hos motus certae dispensationis gratia, ita, cum voluit, suscepit animo humano, ut, cum voluit, factus est homo. Proinde, quod fatendum est, etiam cum rectas et secundum Deum habemus has affectiones, hujus vitae est, non illius quam futuram speramus, et saepe illis etiam inviti cedimus. Itaque aliquando, quamvis non culpabili cupiditate, sed laudabili charitate moveamur, etiam dum nolumus flemus. Habemus ergo eas ex humanae conditionis infirmitate: non autem ita Dominus Jesus, cujus et infirmitas fuit ex potestate; sed dum vitae hujus infirmitatem gerimus, si eas omnino nullas habeamus, tunc potius non recte vivimus. Vituperabat enim et detestabatur Apostolus (Rom. I) quosdam, quos etiam esse dixit sine affectione. Culpavit etiam illos sacer Psalmus, de quibus ait: Sustinui, qui simul contristaretur, et non fuit. Nam omnino non dolere, dum sumus in hoc loco miseriae, profecto, sicut quidam etiam apud saeculi hujus litteratos sensit et dixit, non sine mercede contingit, immanitatis in animo, stuporis in corpore. Quocirca, illa quae ἀπάθεια Graece dicitur, quae, si Latine posset, impassibilitas diceretur, si ita intelligenda est (in animo quippe, non in corpore accipitur), ut sine his affectionibus vivatur quae contra rationem accidunt mentemque perturbant, bona plane et maxime optanda est, sed nec ipsa hujus est vitae. Non enim qualiumcunque hominum vox est, sed maxime piorum multumque justorum atque sanctorum: Si dixerimus quoniam peccatum non habemus, nosipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Tunc itaque ἀπάθεια ista erit, quando peccatum in homine nullum erit. Nunc vero satis bene vivitur, si sine crimine; sine peccato autem qui se vivere existimat, non id agit ut peccatum non habeat, sed ut veniam non accipiat. CAPUT V. De quinque corporis sensibus, ex libro X Confessionum. Domine, amo te; percussisti cor meum verbo tuo, et amavi te. Sed et coelum et terra, et omnia quae in eis sunt, ecce undique mihi dicunt ut te amem, nec cessant dicere omnibus, ut sint inexcusabiles. Altius autem tu misereberis cui misertus eris, et misericordiam praestabis cui misericors fueris; alioquin coelum et terra surdis loquuntur laudes tuas. Quid autem amo, cum te amo? non speciem corporis, nec decus temporis, non candorem lucis ecce istis amicum oculis, non dulces melodias cantilenarum omnimodarum, non florum et unguentorum et aromatum suaveolentiam, non manna et mella, non membra acceptabilia carnis amplexibus; non haec amo, cum amo Deum meum. 7 Et tamen amo quamdam lucem, et quamdam vocem, et quemdam odorem, et quemdam cibum, et quemdam amplexum, cum amo Deum meum, lucem, vocem, odorem, cibum, amplexum interioris hominis mei: ubi fulget animae meae quod non capit locus, et ubi sonat quod non rapit tempus, et ubi olet quod non spargit flatus, et ubi sapit quod non minuit edacitas, et ubi haeret quod non divellit satietas; hoc est quod amo, cum Deum meum amo. Et quid est hoc? Interrogavi terram, et dixit: Non sum, et quaecunque in eadem sunt, idem confessa sunt. Interrogavi mare et abyssos, et reptilia animarum vivarum, et responderunt: Non sumus Deus tuus, quaere super nos. Interrogavi auras flabiles, et inquit universus aer cum incolis suis: Fallitur Anaximenes, non sum Deus. Interrogavi coelum, solem, lunam, stellas: Neque nos sumus Deus quem quaeris, inquiunt. Et dixi omnibus his quae circumstant fores carnis meae: Dicite mihi de Deo meo, quod vos non estis, dicite mihi de illo aliquid. Et exclamaverunt voce magna: Ipse fecit nos. Interrogatio mea, intentio mea; et responsio eorum, species eorum. Et direxi me ad me, et dixi mihi: Tu quis es? Et respondi, Homo: et ecce corpus et anima in me mihi praesto sunt, unum exterius, et alterum interius: quid horum est unde quaerere debui Deum meum, quem jam quaesiveram per corpus a terra usque ad coelum, quousque potui mittere nuntios, radios oculorum meorum? Sed melius quod interius, ei quippe renuntiabant omnes nuntii corporales, praesidenti et judicanti de responsionibus coeli et terrae, et omnium quae in eis sunt dicentium: Non sumus Deus, sed ipse fecit nos. Homo interior cognovit haec per exterioris ministerium: ego interior cognovi haec, ego, ego animus, per sensum corporis mei. Interrogavi mundi molem de Deo meo, et respondit mihi: Non ego sum, sed ipse me fecit. Nonne omnibus quibus integer sensus est, apparet haec species? Cur non omnibus eadem loquitur? Animalia pusilla et magna vident eam, sed interrogare nequeunt, non enim praeposita est in eis nuntiantibus sensibus judex ratio. Homines autem possunt interrogare, ut invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciant; sed amore subduntur eis, et subditi judicare non possunt; nec respondent ista interrogantibus nisi judicantibus, nec vocem suam mutant, id est speciem suam, si alius tantum videat, alius autem videns interroget, ut aliter illi appareat, aliter huic: sed eodem modo utrique apparens, illi muta est, huic loquitur; imo vero omnibus loquitur, sed illi intelligunt qui ejus vocem acceptam foris, intus cum veritate conferunt. Veritas enim dicit mihi, Non est Deus tuus terra et coelum. CAPUT VI. De iisdem quinque corporis sensibus oratio pulchra atque prolixa, ex libro X Confessionum. Ecce quantum spatiatus sum in memoria mea, quaerens te, Domine, et non te inveni extra eam; neque enim de te aliquid inveni quod non meminissem ex quo didici te. Nam ex quo didici te, non sum oblitus tui. Ubi enim inveni veritatem, ibi inveni Deum meum ipsam veritatem, quam ex quo didici non sum oblitus. Itaque ex quo te didici manes in memoria mea, et illic te invenio, cum reminiscor tui et delector in te. Hae sunt sanctae deliciae meae quas donasti mihi misericordia tua, respiciens paupertatem meam. Sed ubi manes in memoria mea, Domine, ubi illic manes? quale cubile fabricasti illic tibi? quale sanctuarium aedificasti tibi? Tu dedisti hanc dignationem memoriae meae, ut maneas in ea, sed in qua ejus parte maneas hoc considero: transcendi partes ejus, quas habent et bestiae, cum te recordarer, quia ibi non te inveniebam inter imagines rerum corporalium: et veni ad partes ejus, ubi commendavi affectiones animi mei, nec illic inveni te; et intravi ad ipsius animi mei sedem, quae illi est in memoria mea, quoniam sui quoque meminit animus, nec ibi tu eras: quia sicut non es imago corporalis nec affectio viventis, qualis est cum laetamur, contristamur, cupimus, metuimus, meminimus, obliviscimur, et quidquid hujusmodi est, ita nec ipse animus es, quia Dominus Deus animi tu es, et commutantur haec omnia, tu autem incommutabilis manes super omnia, et dignatus es habitare in memoria mea, ex quo te didici. Et quid quaero quo loco ejus habites, quasi vero loca ibi sint? habitas certe in ea, quoniam tui memini, ex quo te didici, et in ea te invenio cum recordor te. Ubi ergo te inveni ut discerem te? neque enim jam eras in memoria mea priusquam te discerem. Ubi ergo te inveni ut discerem te, nisi in te supra me? et nusquam locus, et recedimus et accedimus, et nusquam locus. Veritas ubique praesides omnibus consulentibus te, simulque respondes omnibus, etiam diversa consulentibus; liquide tu respondes, sed non liquide omnes audiunt. Omnes unde volunt consulunt, sed non semper quod volunt audiunt. Optimus tuus minister est, qui non magis intuetur hoc a te audire quod ipse voluerit, sed potius hoc velle quod a te audierit. Sero te amavi, pulchritudo tam antiqua et tam nova, sero te amavi! et ecce intus eras, et ego foris, et tibi te quaerebam, et in ista formosa quae fecisti deformis irruebam; mecum eras, et tecum non eram, et ea me tenebant longe a te, quae si in te non essent, non essent. Vocasti, et clamasti, et rupisti surditatem meam; coruscasti, splenduisti, et fugasti caecitatemm eam: flagrasti, et duxi spiritum, et anhelo tibi; gustavi, et esurio et sitio; tetigisti me, et exarsi in pacem tuam. Cum inhaesero tibi ex omni me, nusquam erit mihi dolor et labor, et viva erit vita mea, tota plena te. Nunc autem quoniam quem tu imples sublevas eum, quoniam tui plenus non sum, oneri mihi sum. Contendunt laetitiae meae flendae cum laetandis moeroribus, et ex qua parte stet victoria nescio. Contendunt moerores mei mali cum gaudiis bonis, et ex qua parte stet victoria nescio. Hei mihi! Domine, miserere mei: hei mihi! ecce vulnera mea non abscondo; medicus es, aeger sum: misericors es, miser sum. Nunquid non tentatio est vita humana super terram? quis velit molestias et difficultates? tolerari jubes eas, non amari. Nemo quod tolerat amat, etsi tolerare amat; quamvis enim gaudeat se tolerare, mavult tamen non esse quod toleret. Prospera in adversis desidero, adversa in prosperis timeo; quis inter haec medius locus, ubi non sit humana vita tentatio? Vae prosperitatibus saeculi semel et iterum, a timore adversitatis et a corruptione laetitiae! Vae adversitatibus saeculi semel et iterum et tertio, a desiderio prosperitatis! et quia ipsa adversitas dura est, et ne frangat tolerantiam. Nunquid non tentatio est vita humana super terram sine ullo interstitio? Et tota spes mea non nisi in magna valde misericordia tua. Da quod jubes, et jube quod vis. Imperas nobis continentiam, et cum scirem, ait quidam, quia nemo potest esse continens nisi Deus det, et hoc ipsum erat sapientiae scire cujus esset hoc donum. Per continentiam quippe colligimur et redigimur in unum, a quo in multa defluximus: minus enim te amat, qui tecum aliquid amat quod non propter te amat. O amor qui semper ardes et nunquam exstingueris, charitas Deus meus, accende me. Continentiam jubes, da quod jubes, et jube quod vis. Jubes certe ut contineam a concupiscentia carnis, et concupiscentia oculorum, 8 et ambitione saeculi. Jussisti a concubitu, et de ipso conjugio melius aliquid quam concessisti, monuisti. Et quoniam dedisti factum est, et antequam dispensator sacramenti tui fierem: sed adhuc vivunt in memoria mea, de qua multa locutus sum, talium rerum imagines, quas ibi consuetudo mea fixit; et occursant mihi vigilanti quidem carentes viribus, in somnis autem non solum usque ad delectationem, sed etiam usque ad consensionem factumque simillimum; et tantum valet imaginis illusio in anima mea et in carne mea, ut dormienti falsa visa persuadeant, quod vigilanti vera non possunt. Nunquid tunc ego non sum, Domine Deus meus? et tamen tantum interest inter meipsum et meipsum intra momentum quo hinc ad soporem transeo, vel huc inde retranseo! Ubi est tunc oratio [ratio], qua talibus suggestionibus resistit vigilans? et si res ipsae ingerantur, inconcussus maneo? Nunquid clauditur cum oculis? nunquid sopitur cum sensibus corporis? et unde saepe etiam in somnis resistimus, nostrique propositi memores, atque in eo castissime permanentes, nullum talibus illecebris adhibemus assensum? et tamen tantum interest, ut cum aliter accidit, evigilantes ad conscientiae requiem redeamus, ipsaque distantia reperiamus nos non fecisse, quod tamen in nobis quoquomodo factum esse doleamus. Nunquid non potens est manus tua, Deus omnipotens, sanare omnes languores animae meae, atque abundantiore gratia tua lascivos motus etiam mei corporis exstinguere? Augebis, Domine, magis magisque in me munera tua, ut anima mea sequatur me ad te, concupiscentiae visco expedita, ut non sit rebellis sibi, atque ut in somnis etiam non solum non perpetret istas corruptelarum turpitudines, per imagines animales usque ad carnis fluxum, sed ne consentiat quidem: nam ut nihil tale vel tantulum libeat quantulum possit nutu cohiberi, etiam in casto dormientis affectu, non tantum in hac vita, sed etiam in hac aetate, non magnum est Omnipotenti, qui vales facere supra quam petimus et intelligimus. Nunc tamen, quid adhuc sim in hoc genere mali mei, dixi bono Domino meo, exsultans cum tremore in eo quod donasti mihi, et lugens in eo quod inconsummatus sum, sperans perfecturum te in me misericordias tuas, usque ad pacem plenariam, quam tecum habebunt interiora et exteriora mea, cum absorpta fuerit mors in victoria. Est alia malitia diei, quae utinam sufficiat ei! reficimus enim quotidianas ruinas corporis edendo et bibendo, priusquam escas et ventrem destruas, cum occideris indigentiam meam satietate mirifica, et corruptibile hoc indueris incorruptione sempiterna. Nunc autem suavis est mihi necessitas, et adversus istam suavitatem pugno, ne capiar, et quotidianum bellum gero, in jejuniis saepius, in servitutem redigens corpus meum, et dolores mei voluptate pelluntur: nam fames et sitis quidam dolores sunt, urunt, et sicut febris necant, nisi alimentorum medicina succurrat. Quae quoniam praesto est, ex consolatione munerum tuorum, in quibus nostrae infirmitati terra et aqua et coelum serviunt, calamitates deliciae vocantur. Hoc me docuisti, ut quemadmodum medicamenta, sic alimenta sumpturus accedam. Sed dum ad quietem satietatis ex indigentiae molestia transeo, in ipso transitu mihi insidiatur laqueus concupiscentiae; ipse enim transitus voluptas est, et non est alius quo transeatur quo transire cogit necessitas; et cum salus sit causa edendi ac bibendi, adjungit se tanquam pedisequa periculosa jucunditas, et plerumque praeire conatur, ut ejus causa fiat quod salutis causa me facere vel dico vel volo. Nec modus idem utriusque est, nam quod saluti satis est, delectationi parum est; et saepe incertum fit utrum adhuc necessaria corporis cura subsidium petat, an voluptuaria cupiditatis fallacia ministerium suppetat. Ad hoc incertum hilarescit infelix anima, et in eo praeparat excusationis patrocinium, gaudens non apparere quid satis sit moderationi valetudinis, ut obtentu salutis obumbret negotium voluptatis. His tentationibus quotidie conor resistere, et invoco dexteram tuam ad salutem meam, et ad te refero aestus meos, quia consilium mihi de hac re nondum stat. Audio vocem jubentis Dei mei: Non graventur corda vestra in crapula et ebrietate. Ebrietas longe est a me; misereberis, ne appropinquet mihi. Crapula autem nonnunquam subrepit servo tuo; misereberis, ut longe fiat a me. Nemo enim potest esse continens, nisi tu des; multa nobis orantibus tribuis, et quidquid boni antequam oraremus accepimus, a te accepimus. Et ut hoc postea cognosceremus, a te accepimus. Ebriosus nunquam fui, sed ebriosos a te factos sobrios ego novi; ergo a te factum est ut hoc non essent qui nunquam fuerunt, a quo factum est ut hoc non semper essent qui fuerunt, a quo etiam factum est ut scirent utqiruq a quo factum est. Audivi aliam vocem tuam: Post concupiscentias tuas non eas, et a voluntate tua vetare. Audivi et illam ex munere tuo, quam multum amavi, Neque si manducaverimus abundabimus, neque si manducaverimus deerit nobis. Hoc est dicere, Nec illa res me copiosum faciet, nec illa aerumnosum. Audivi et alteram: Ego enim didici in quibus sum sufficiens esse, et abundare novi et penuriam pati. Omnia possum in eo qui me confortat. Ecce miles castrorum coelestium, non pulvis quod nos sumus; sed memento, Domine, quia pulvis sumus, et de pulvere fecisti hominem, et perierat et inventus est. Nec ille in se potuit, quia idem pulvis fuit, quem talia dicentem afflatu tuae inspirationis adamavi: Omnia possum, inquit, in eo qui me confortat. Conforta me ut possim, da quod jubes, et jube quod vis. Iste se accepisse confitetur, et qui gloriatur in Domino glorietur. Audivi alium rogantem ut accipiat: Aufer a me, inquit, concupiscentias ventris. Unde apparet, sancte Deus meus, te dare, cum fit quod imperas fieri. Docuisti me, Pater bone: Omnia munda mundis, sed malum esse homini qui per offensionem manducat, et omnem creaturam tuam bonam esse, nihilque abjiciendum quod cum gratiarum actione percipitur. Et quia esca nos non commendat Deo, et ut nos nemo judicet in cibo et potu, et qui manducat non manducantem non spernat, et qui manducat manducantem non judicet. Didici haec, gratias tibi, laudes tibi Deo meo, magistro meo, pulsatori aurium mearum, illustratori cordis mei, eripe me ab omni tentatione. Non ego immunditiam obsonii timeo, sed immunditiam cupiditatis. Scio Noe omne carnis genus quae in cibo esset usui manducare permissum; Eliam cibo carnis refectum; Joannem, mirabili abstinentia praeditum, animalibus, hoc est locustis, in escam cedentibus, non fuisse pollutum: et scio Esau lenticulae concupiscentia deceptum, et David propter aquae desiderium a se ipso reprehensum, et Regem nostrum non de carne, sed de pane tentatum. Ideoque et populus in eremo, non quia carnes desideravit, sed quia escae desiderio adversus Dominum murmuravit, meruit improbari. In his ergo tentationibus positus, certo quotidie adversus concupiscentiam manducandi et bibendi. Non enim est quod semel praecidere et ulterius non attingere decernam, sicut de concubitu potui. Itaque freni gutturis, temperata relaxatione et constrictione, tenendi sunt: et quis est, Domine, qui non rapiatur aliquantum extra metas necessitatis? quisquis est, magnus est, magnificet nomen tuum: ego autem non sum, quia peccator 9 homo sum; sed et ego magnifico nomen tuum, et interpellat te pro peccatis meis qui vicit saeculum, numerans me inter infirma membra corporis sui, quia et imperfectum ejus viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur. De illecebra odorum non satago nimis: cum absunt non requiro, cum adsunt non respuo, paratus eis etiam semper carere. Ita mihi videor, forsitan fallor; sunt enim et istae plangendae tenebrae, in quibus me latet facultas mea quae in me est: ut animus meus de viribus suis ipse se interrogans non facile sibi credendum existimet, quia et quod inest plerumque occultum est, nisi experientia manifestetur; et nemo securus esse debet in ista vita, quae tota tentatio nominatur, utrum qui fieri potuit ex deteriore melior, non fiat etiam ex meliore deterior. Una spes, una fiducia, una firma promissio, misericordia tua. Voluptates aurium tenacius me implicaverant et subjugaverant, sed resolvisti et liberasti me. In sonis nunc, quos animant eloquia tua, cum suavi et artificiosa voce cantantur, fateor, aliquantulum acquiesco, non quidem ut haeream, sed ut surgam cum volo. Attamen cum ipsis sententiis quibus vivunt, ut admittantur ad me, quaerunt in corde meo nonnullius dignitatis locum, et vix eis praebeo congruentem. Aliquando enim plus mihi videor honoris eis tribuere quam decet, dum ipsis sanctis dictis religiosius et ardentius sentio moveri animos nostros in flammam pietatis, cum ita cantantur, quam si [quasi] non ita cantarentur, et omnes affectus spiritus nostri pro sui diversitate habere proprios modos in voce atque cantu, quorum nescio qua occulta familiaritate excitentur. Sed delectatio carnis meae, cui mentem enervandam non oportet dari, saepe me fallit, dum rationem sensus non ita comitatur, ut patienter sit posterior, sed tantum quia propter illam meruit admitti, etiam praecurrere ac ducere conatur: ita in his pecco non sentiens, sed postea sentio. Aliquando autem hanc ipsam fallaciam immoderatius cavens erro nimia severitate, sed valde interdum, ut melos omne cantilenarum suavium, quibus Davidicum Psalterium frequentatur, ab auribus meis removeri velim atque ipsius Ecclesiae; tutiusque mihi videtur, quod de Alexandrino episcopo Athanasio saepe mihi dictum commemini, qui tam modico flexu vocis faciebat sonare lectorem Psalmi, ut pronuntianti vicinior esset quam canenti. Verumtamen cum reminiscor lacrymas meas quas fudi ad cantus Ecclesiae tuae in primordiis recuperatae fidei meae, et nunc ipse commoveor, non cantu, sed rebus quae cantantur, cum liquida voce et convenientissima modulatione cantantur, magnam instituti hujus utilitatem rursus agnosco; ita fluctuo inter periculum voluptatis, et experimentum salubritatis, magisque adducor, non quidem irretractabilem sententiam proferens, cantandi consuetudinem approbare in Ecclesia, ut per oblectamenta aurium infirmior animus in affectum pietatis assurgat: tamen cum mihi accidit ut me amplius cantus quam res quae canitur moveat, poenaliter me peccare confiteor, et tunc mallem non audire cantantem. Ecce ubi sum, flete mecum, et pro me flete, qui aliquid boni vobiscum intus agitis, unde facta procedunt. Nam qui non agitis, non vos haec movent; tu autem Domine Deus meus, exaudi, respice, et vide, et miserere, et sana me, in cujus oculis mihi quaestio factus sum, et ipse est languor meus. Restat voluptas oculorum istorum carnis meae, de qua loquar confessiones quas audiant aures templi tui, aures fraternae ac piae, ut concludamus tentationes concupiscentiae carnis, quae me adhuc pulsant ingemiscentem et habitaculum meum quod de coelo est superindui cupientem. Pulchras formas et varias, nitidos et amoenos colores amant oculi; non teneant haec animam meam, teneat eam Deus qui fecit haec, bona quidem valde, sed ipse est bonum meum, non haec: et tangunt me vigilantem totis diebus, nec requies ab eis datur mihi, sicut datur a vocibus canoris, aliquando ab omnibus, in silentio; ipsa enim regina colorum lux ista perfundens cuncta quae cernimus, ubiubi per diem fuero, multimodo allapsu blanditur mihi aliud agenti et eam non advertenti: insinuat autem se ita vehementer, ut si repente subtrahatur, cum desiderio requiratur; et si diu absit, contristat animum. O lux, quam videbat Tobias cum clausis istis oculis filium docebat vitae viam, et ei praeibat pede charitatis nusquam errans; aut quam videbat Isaac praegravatis et opertis senectute carneis luminibus, cum filios non agnoscendo benedicere, sed benedicendo agnoscere meruit; aut quam videbat Jacob cum et ipse prae grandi aetate captus oculis, in filiis praesignata futuri populi genera luminoso corde radiavit, et nepotibus suis ex Joseph divexas mystice manus, non sicut pater eorum foris corrigebat, sed sicut ipse intus discernebat, imposuit. Ipsa est lux, una est, et unum omnes qui vident et amant eam. At ista corporalis de qua loquebar, illecebrosa ac periculosa dulcedine condit vitam saeculi caecis amatoribus. Qui autem et de ipsa laudare te norunt, Deus creator omnium, assumunt eam in hymno tuo, non assumuntur ab ea in somno suo, sicut esse cupio; resisto seductionibus oculorum, ne implicentur pedes mei quibus ingredior viam tuam, et erigo ad te invisibiles oculos, ut tu evellas de laqueo pedes meos. Tu subinde evellis eos, nam illaqueantur. Tu non cessas evellere, ego autem crebro haereo in ubique sparsis insidiis, quoniam non dormies, neque dormitabis qui custodis Israel. Quam innumerabilia variis artibus et opificiis, in vestibus, calciamentis, vasis et hujuscemodi fabricationibus, picturis etiam diversisque figmentis, atque his usum necessarium atque modestum et piam significationem longe transgredientibus, addiderunt homines ad illecebras oculorum, foras sequentes quod faciunt, intus relinquentes a quo facti sunt, et exterminantes quod facti sunt! At ego, Deus meus, et decus meum, etiam hinc tibi dico hymnum, et sacrifico laudem sacrificatori meo. Quam pulchra trajecta per animas in manus artificiosas, ab illa pulchritudine veniunt, quae super animas est, cui suspirat anima mea die ac nocte; sed pulchritudinum exteriorum operatores et sectatores inde trahunt approbandi modum, non autem inde trahunt utendi modum; et ibi est et non vident eum, ut non eant longius, et fortitudinem suam ad te custodiant, nec eam spargant in deliciosas lassitudines. Ego autem haec loquens atque discernens, etiam istis pulchris gressum innecto; sed tu evellis, Domine, evellis tu, quoniam misericordia tua ante oculos meos est. CAPUT VII. 10 De sacramento mediatoris ad purgationem animarum; ex eodem libro X Confessionum, inter caetera et ad locum. Tu es veritas super omnia praesidens, at ego per avaritiam meam non amittere te volui, sed volui tecum possidere mendacium: sicut nemo vult ita falsum dicere, ut nesciat ipse quid verum sit. Itaque amisi te, quia non dignaris cum mendacio possideri. Quem invenirem qui me reconciliaret tibi? ambiendum mihi fuit ad angelos? qua prece, quibus sacramentis? Multi conantes ad te redire, neque per seipsos valentes, sicut audio, tentaverunt haec, et inciderunt in desiderium curiosarum visionum, et digni habiti sunt illusionibus. Elati enim te quaerebant doctrinae fastu, exerentes potius quam tundentes pectora, et adduxerunt sibi per similitudinem cordis sui conspirantes et socias superbiae suae potestates aeris hujus, a quibus per potentias magicas deciperentur: quaerentes mediatorem, per quem purgarentur, et non erat; diabolus enim erat transfigurans se in angelum lucis, et multum illexit superbam carnem, quod carneo corpore ipse non esset. Erant enim illi mortales et peccatores. Tu autem, Domine, cui reconciliari superbe quaerebant, immortalis et sine peccato. Mediator inter Deum et homines, oportebat ut haberet aliquid simile Deo, aliquid simile hominibus, ne in utroque hominibus similis longe esset a Deo, aut in utroque similis Deo longe esset ab hominibus, atque mediator non esset. Fallax itaque ille mediator, quo per secreta judicia tua superbia mereretur illudi, unum cum hominibus habet, id est peccatum: aliud videri vult habere cum Deo, ut quia carnis mortalitate non tegitur, pro immortali se ostentet. Sed quia stipendium peccati mors est, hoc habet commune cum hominibus, unde simul damnetur in mortem. Verax autem mediator, quem secreta tua misericordia demonstrasti humilibus, et misisti ut ejus exemplo etiam ipsam discerent humilitatem, mediator ille Dei et hominum homo Jesus Christus inter mortales peccatores et immortalem justum apparuit; mortalis cum hominibus, justus cum Deo, ut quoniam stipendium justitiae vita et pax est, per justitiam conjunctam Deo evacuaret mortem justificatorum impiorum, quam cum illis voluit habere communem. Hic demonstratus est antiquis sanctis, ut ita ipsi per fidem futurae passionis ejus, sicut nos per fidem praeteritae, salvi fierent. In quantum enim homo, in tantum mediator; in quantum autem Verbum, non medius, quia aequalis Deo, et Deus apud Deum, et simul unus Deus. Quomodo nos amasti, Pater bone, qui Filio tuo unico non pepercisti, sed pro nobis impiis tradidisti eum! Quomodo amasti nos, pro quibus ille non rapinam arbitratus esse aequalis tibi, factus est subditus usque ad mortem crucis! unus ille in mortuis liber, potestatem habens ponendi animam suam, et potestatem habens iterum sumendi eam; pro nobis victor et victima, et ideo victor, quia victima; pro nobis tibi sacerdos et sacrificium, et ideo sacerdos, quia sacrificium; faciens tibi nos de servis filios, de te nascendo, nobis serviendo! Merito mihi spes valida in illo est quod sanabis omnes languores meos per eum qui sedet ad dexteram tuam, et te interpellat pro nobis; alioquin desperarem. Multi enim et magni sunt iidem languores mei, multi sunt et magni, sed amplior est medicina tua. Potuimus putare Verbum tuum remotum esse a conjunctione hominis, et desperare de nobis, nisi caro fieret, et habitaret in nobis. CAPUT VIII. De eodem sacramento; ex libro IX de Civitate Dei, tit. 15. Omnes homines, quandiu mortales sunt, etiam miseri sint necesse est; quaerendus est medius, qui non solum homo, verum etiam Deus sit, ut homines ex mortali miseria ad beatam immortalitatem hujus medii beata mortalitas interveniendo perducat. Quem neque non fieri mortalem oportebat, neque permanere mortalem. Mortalis quippe factus est, non infirmata Verbi divinitate, sed carnis infirmitate suscepta. Non autem permansit in ipsa carne mortalis, quam resuscitavit a mortuis, quoniam ipse est fructus mediationis ejus, ut nec ipsi propter quos liberandos mediator effectus est in perpetua vel carnis morte remanerent. Proinde mediatorem inter nos et Deum, et mortalitatem habere oportuit transeuntem, et beatitudinem permanentem, ut per quod transit congrueret morituris, et ad id quod permanet transferret ex mortuis. Boni igitur angeli inter miseros mortales et beatos immortales medii esse non possunt, quia ipsi quoque et beati et immortales sunt; possunt autem medii esse angeli mali, quia immortales sunt cum illis, miseri cum istis. His contrarius est mediator bonus, qui adversus eorum immortalitatem et miseriam, et mortalis esse ad tempus voluit, et beatus in aeternitate persistere potuit. Ac sic eos et immortales superbos, et miseros noxios, ne immortalitatis jactantia seducerent ad miseriam, et suae mortis humilitate, et suae beatitudinis benignitate destruxit in eis, quorum corda per fidem suam mundans, ab illorum immundissima dominatione liberavit. Homo itaque mortalis et miser, sejunctus longe ab immortalibus et beatis, quid eligat medium, per quod immortalitati et beatitudini copuletur? Quod possit delectare in daemonum immortalitate miserum est; quod possit offendere in Christi mortalitate jam non est. Ibi ergo cavenda est miseria sempiterna, hic mors timenda non est, quae esse non potuit sempiterna, et beatitudo amanda est sempiterna. Ad hoc se quippe interponit medius immortalis et miser, ut ad immortalitatem beatam transire non sinat, quoniam persistit quod impedit, id est, ipsa miseria. Ad hoc autem se interposuit mortalis et beatus, ut, mortalitate transacta, et ex mortuis facere immortales, quod in se resurgendo monstravit, et ex miseris beatos, unde nunquam ipse discessit. Alius est ergo medius malus, qui separat amicos, alius bonus, qui reconciliat inimicos, et ideo multi sunt medii separatores: quia multitudo quae beata est, unius Dei participatione fit beata, cujus participationis privatione, misera multitudo angelorum malorum, quae se opponit potius ad impedimentum, quam interponit ad beatitudinis adjutorium, et ipsa multitudinem obstrepit quodammodo, ne possit ad illum unum beatificum perveniri. Ad quod ut perduceremur non multis, sed uno mediatore opus erat: et hoc eo ipso, cujus participatione simus beati, hoc est, Verbo Dei non facto, per quem facta sunt omnia: nec tamen ob hoc mediator est, quia Verbum. Maxime beatum Verbum longe est a mortalibus miseris, sed mediator per quod homo, eo ipso utique ostendens, ad illum non solum beatum, verumetiam beatificum bonum, non oportere quaeri alios mediatores, per quos arbitremur nobis perventionis gradus esse moliendos, qua beatus et beatificus Deus, factus particeps humanitatis nostrae, compendium praebuit participandae divinitatis suae. 11 Neque enim nos a mortalitate et miseria liberans, ad angelos immortales beatosque ita perducit, ut eorum participatione etiam nos immortales et beati simus, sed ad illam Trinitatem cujus et angeli participatione beati sunt. Ideo quando in forma servi, ut mediator esset, infra angelos esse voluit, in forma Dei supra angelos mansit. Idem in inferioribus via vitae, qui in superioribus vita. Non enim verum est quod idem Platonicus ait Platonem dixisse: Nullus deus miscetur homini; et hoc praecipuum eorum sublimitatis ait esse specimen, quod nulla attrectatione hominum contaminantur. Ergo daemones contaminari fatetur, et ideo eos a quibus contaminantur mundare non possunt, omnesque immundi pariter fiunt, et daemones contrectatione hominum, et homines cultu daemonum. CAPUT IX. De miraculis quae magicis artibus fiunt, ex libro III de Trinitate, cap. 7. Hic video quid infirmi cogitationi possit occurrere, cur scilicet ista miracula etiam magicis artibus fiant. Nam et magi Pharaonis similiter serpentes fecerunt et alia similia. Sed et illud amplius est admirandum, quomodo magorum illa potentia quae serpentes facere potuit, ubi ad muscas minutissimas ventum est, omnino defecit. Sciniphes enim musculae sunt brevissimae, qua tertia plaga superbus Aegyptius populus caedebatur. Ibi certe deficientes magi dixerunt: Digitus Dei est hoc. Unde et intelligi datur, ne ipsos quidem transgressores angelos, et aereas potestates, in manifestam [Ed. Ben., in imam istam] caliginem tanquam in sui generis carcerem, ab illius sublimis aethereae puritatis habitatione detrusas, per quas magicae artes possunt, quidquid possunt, valere aliquid nisi data desuper potestate. Datur autem vel ad fallendos fallaces, sicut in Aegyptios, et in ipsos etiam magos data est, ut iniquorum spirituum seductione viderentur admirandi, a quibus fiebant, a Dei veritate damnandi; vel ad admonendos fideles ne tale aliquid facere pro magno desiderent, propter quod etiam nobis Scripturae auctoritate sunt prodita; vel ad exercendam, probandam manifestandamque justorum patientiam. Neque enim parva visibilium miraculorum potentia. Job cuncta quae habuit amisit, et filios, et ipsam corporis sanitatem. Nec ideo putandum est istis transgressoribus angelis ad nutum servire hanc visibilium rerum materiam, sed Deo potius, a quo haec potestas datur, quantum in sublimi et spiritali sede incommutabilis judicat. Nam et damnatis iniquis etiam in metallo servit aqua, et ignis, et terra, ut faciant inde quod volunt, sed quantum sinitur; nec sane creatores illi mali angeli dicendi sunt, quia per illos magi resistentes famulo Dei ranas et serpentes fecerunt, non enim eas ipsi creaverunt. Omnium quippe rerum quae corporaliter visibiliterque nascuntur occulta quaedam semina in istis corporeis mundi hujus elementis latent. Alia sunt enim haec jam conspicua oculis nostris, ex fructibus et animantibus; alia vero illa occulta istorum seminum semina. Unde jubente Creatore produxit aqua prima natatilia et volatilia. Terra autem prima sui generis germina et prima sui generis animalia. Neque enim tunc in hujuscemodi fetus ita producta sunt, ut in eis quae producta sunt vis illa consumpta sit; sed plerumque desunt congruae temperamentorum occasiones quibus erumpunt, et species suas peragunt. Ecce enim brevissimus surculus semen est; nam convenienter mandatus terrae, arborem facit: hujus autem surculi subtilius semen aliquod ejusdem generis granum est, et huc usque nobis visibile. Jam vero hujus etiam grani semen, quamvis oculis videre nequeamus, ratione tamen conjicere possumus, quia nisi talis aliqua vis esset in istis elementis, non plerumque nascerentur ex terra, quae ibi seminata non essent. Nec animalia tam multa, nulla marium feminarumque commixtione praecedente, sive in terra, sive in aqua, quae tamen crescunt, et coeundo alia pariunt, cum illa nullis coeuntibus parentibus orta sint; et certe apes semina filiorum non coeundo concipiunt, sed tanquam sparsa per terras ore colligunt. Invisibilium enim seminum creator, ipse creator est omnium rerum. Quoniam quaecunque nascendo ad oculos nostros exeunt, et ex occultis seminibus accipiunt progrediendi primordia, et incrementa debitae magnitudinis, distinctionesque formarum, ab originalibus tanquam regulis sumunt. Sicut ergo nec parentes dicimus creatores hominum, nec agricolas creatores frugum, quamvis eorum extrinsecus adhibitis motibus ista creanda Dei virtus interius operetur; ita non solum malos, sed nec bonos angelos fas est putare creatores, si pro subtilitate sui sensus et corporis semina rerum istarum nobis occultiora noverunt, et ea per congruas temperationes elementorum latenter spargunt, atque ita gignendarum rerum et accelerandorum incrementorum praebent occasiones. Sed nec boni haec, nisi quantum Deus jubet, nec mali haec injuste faciunt, nisi quantum juste ipse permittit; nam iniqui malitia voluntatem suam habent injustam, potestatem autem non nisi juste accipiunt, sive ad poenam suam, sive ad aliorum, vel poenam malorum, vel laudem bonorum. Itaque Apostolus discernens interius Deum creantem atque formantem ab operibus creaturae quae admoventur extrinsecus, et de agricultura similitudinem assumens ait: Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit. Sicut ergo in ipsa vita nostra mentem justificando formare non potest, nisi Deus, praedicare autem extrinsecus Evangelium, et homines possunt, non solum boni per veritatem, sed etiam mali per occasionem, ita creationem rerum visibilium Deus interius operatur, exteriores autem operationes sive bonorum, sive malorum, vel angelorum, vel hominum, sive etiam quorumcunque animalium, secundum imperium suum, et a se impertitas distributiones potestatum, et appetitiones commoditatum, ita rerum naturae adhibet in qua creat omnia, quemadmodum terrae agriculturam. Quapropter ita non possum dicere angelos malos magicis artibus evocaos, creatores fuisse ranarum atque serpentium, sicut non possum dicere homines malos segetis esse creatores, quam per eorum operam videro exortam. Sicut nec Jacob creator colorum in pecoribus fuit, quia, bibentibus in conceptu matribus, variatas virgas quas intuerentur apposuit. Sed nec ipsae pecudes creatrices fuerunt varietatis prolis suae, quia inhaeserat animae illarum discolor phantasia, ex contuitu variarum virgarum per oculos impressa, quae non potuit nisi corpus, quod sic affecto spiritu animabatur, ex compassione commixtionis afficere, unde teneris fetuum primordiis colore tenus aspergetur; ut enim sic ex semetipsis afficiantur, vel anima ex corpore, vel corpus ex anima, congruentes rationes id faciunt, quae incommutabiliter vivunt in ipsa summa Dei Sapientia, quam nulla spatia locorum capiunt; et cum sit ipsa incommutabilis, nihil eorum quae vel commutabiliter sunt deserit, quia nihil eorum nisi per ipsam creatum est. Ut enim de pecoribus non virgae, 12 sed pecora nascerentur, fecit hoc incommutabilis et invisibilis ratio Sapientiae Dei, per quam creata sunt omnia. Ut autem de varietate virgarum, pecorum conceptorum color aliquid duceret, fecit hoc anima gravidae pecudis per oculos affecta forinsecus, et interius secum pro suo modulo formandi regulam trahens, quam de intima potentia sui Creatoris accepit. Sed quanta vis sit animae, ad afficiendam atque mutandam materiam corporalem, cum tamen creatrix corporis dici non possit, quia omnis causa mutabilis sensibilisque substantiae, omnisque modus et numerus, et pondus ejus, unde efficitur ut et sit et natura ita vel ita sit, ab intelligibili et incommutabili vita, quae super omnia est, existit, et pervenit usque ad extrema atque terrena. Multus sermo est neque nunc necessarius, verum propterea factum Jacob de pecoribus commemorandum arbitratus sum, ut intelligeretur, si homo qui virgas illas sic posuit, dici non potest creator colorum in agnis et in haedis, nec ipsae matrum animae, quae conceptam per oculos corporis phantasiam varietatis seminibus carne conceptis quantum natura passa est asperserunt, multo minus dici posse ranarum serpentiumque creatores angelos malos, per quos magi Pharaonis tunc illa fecerunt. CAPUT X. De causis originalibus creaturarum naturalium, quas mundo Creator inseruit, ex libro III de Trinitate, tit. 8. Sed de animalibus quasi diversa ratio moveat, quod habent spiritum vitae cum sensu appetendi quae secundum naturam sunt, vitandique contraria, etiam hoc est videre, quam multi homines noverint ex quibus herbis aut carnibus, aut quarumcunque rerum quibuslibet succis aut humoribus, vel ita positis, vel ita obrutis, vel ita contritis, vel ita commixtis, quae animalia nasci soleant: quorum se quis tam demens audeat dicere auctorem? Quid ergo mirum si, quemadmodum potest nosse quilibet nequissimus homo unde illi vel illi vermes muscaeque nascantur, ita mali angeli pro subtilitate sui sensus in occultioribus elementorum seminibus norunt unde ranae serpentesque nascantur, et haec, per certas et notas temperationum opportunitates occultis motibus adhibendo, faciunt creari, non creant? Sed illa homines quae solent ab hominibus fieri non mirantur. Quod si quisquam celeritates incrementorum forte miratur, quod illa animantia tam cito facta sunt, attendat quemadmodum et ista pro modulo facultatis humanae ab hominibus procurentur. Unde enim fit ut eadem corpora citius vermescant aestate quam hieme, citius in calidioribus quam in frigidioribus locis? Sed haec ab hominibus tanto difficilius adhibentur, quanto desunt sensuum subtilitates, et corporum mobilitates in membris terrenis et pigris. Unde qualibuscunque angelis vicinas causas ab elementis contrahere, quanto facilius est, tanto mirabiliores in hujusmodi operibus eorum existunt celeritates, sed non est creator, nisi qui principaliter ista format; nec quisquam hoc potest nisi ille penes quem primitus sunt omnium quae sunt mensurae, numeri et pondera, et ipse est unus creator Deus, ex cujus ineffabili potentatu fit etiam ut quod possent hi angeli, si permitterentur, ideo non possunt, quia non permittuntur. Neque enim occurrit alia ratio cur non potuerint facere minutissimas muscas, qui ranas serpentesque fecerunt, nisi quia major aderat dominatio prohibentis Dei, per Spiritum sanctum, quod etiam ipsi magi confessi sunt dicentes: Digitus Dei est hoc. Quid autem possint per naturam, nec possint per prohibitionem, et quid per ipsius naturae suae conditionem facere non sinantur, homini explorare difficile est, imo vero impossibile, nisi per illud donum Dei, quod Apostolus commemorat dicens: Alii dijudicatio spirituum. Novimus hominem posse ambulare, et neque hoc posse si non permittatur; volare autem non posse, etiam si permittatur. Sic et illi angeli quaedam possunt facere si permittantur ab angelis potentioribus, ex imperio Dei; quaedam vero non possunt, nec si ab eis permittantur, quia ille non permittit, a quo illis est talis naturae modus, qui etiam per angelos suos et illa plerumque non permittit, quae concessit ut possint. CAPUT XI. De simplo Salvatoris nostri, quod ad duplum nostrum concurrit et congruit, ex libro IV de Trinitate, cap. 3. Verum quod instat in praesentia, quantum donat Deus, edisserendum est: quemadmodum simplum Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi duplo nostro congruat, et quodammodo concinat ad salutem. Nos certe, quod nemo Christianus ambigit, et anima et corpore mortui sumus: anima propter peccatum, corpore propter poenam peccati, ac per hoc et corpore, propter peccatum. Utrique autem rei nostrae, id est, et animae et corpori, medicina et resurrectione opus erat, ut in melius renovaretur quod erat in deterius commutatum. Mors autem animae impietas est, et mors corporis corruptibilitas, per quam fit et animae a corpore abscessus. Sicut enim anima, deserente Deo, sic corpus anima deserente moritur: unde illa fit insipiens, hoc exanime. Resuscitatur ergo anima per poenitentiam, et in corpore adhuc mortali renovatio vitae inchoatur a fide, qua creditur in eum qui justificat impium, bonisque moribus augetur et roboratur de die in diem, cum magis magisque renovatur interior homo. Corpus vero tanquam homo exterior, quanto est haec vita diuturnior, tanto magis magisque corrumpitur vel aetate, vel morbo, vel variis afflictionibus, donec veniat ad ultimam, quae ab hominibus mors vocatur: ejus autem resurrectio differtur in finem, cum et ipsa justificatio nostra perficietur ineffabiliter. Tunc enim ei similes erimus, quoniam videbimus eum sicuti est, nunc vero quamdiu corpus quod corrumpitur aggravat animam, et vita humana super terram tota tentatio est, non justificabitur in conspectu ejus omnis vivens, in comparatione justitiae qua aequabimur angelis, et gloriae quae revelabitur in nobis. De morte autem animae, a morte corporis distinguenda, quid plura commemorem, cum Dominus in Evangelica sententia utramque mortem cuivis facile discernendam posuerit, ubi ait: Sine mortuos sepelire mortuos suos? Sepeliendum quippe corpus mortuum erat, sepultores autem ejus, per infidelitatem impietatis in anima, mortuos intelligi voluit, quales excitantur cum dicitur: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus. Detestatur autem quamdam mortem Apostolus dicens de vidua: Quae autem in deliciis agit, vivens mortua est. Anima igitur jam pia quae fuit impia, propter justitiam fidei dicitur ex morte resurrexisse, atque vivere, corpus autem non tantum moriturum propter animae abscessum qui futurus est, sed propter tantam infirmitatem carnis et sanguinis quodam loco in Scripturis etiam mortuum dicitur, loquente Apostolo: Corpus quidem, inquit, mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam. Haec vita ex fide facta est, quoniam justus ex fide vivit. Sed quid sequitur? 13 Si autem spiritus ejus qui suscitavit Jesum Christum ex mortuis habitat in vobis, qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra, per inhabitantem spiritum ejus in vobis. Huic ergo duplae morti nostrae Salvator impendit simplam suam, et ad faciendam utramque resuscitationem nostram, in sacramento et exemplo praeposuit et proposuit unam suam. Neque enim fuit peccator aut impius, ut ei, tanquam spiritu mortuo, in interiore homine renovari opus esset, et tanquam resipiscendo ad vitam justitiae revocari: sed indutus carne mortali, et sola moriens, sola resurgens, ea sola nobis ad utrumque concinuit, cum in ea fieret interioris hominis sacramentum, exterioris exemplum; interioris enim hominis nostri sacramento data est illa vox, pertinens ad mortem animae nostrae significandam, non solum in psalmo, verumetiam in cruce: Deus meus, Deus meus, ut quid me dereliquisti? Cui voci congruit Apostolus dicens: Scientes quia et vetus homo noster simul crucifixus est, ut evacuetur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato: crucifixio quippe interioris hominis poenitentiae dolores intelliguntur, et continentiae quidam salubris cruciatus, per quam mortem mors impietatis perimitur, in qua nos non reliquit Deus. Et ideo per talem crucem evacuatur corpus peccati, ut jam non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, quia et interior homo, si utique renovatur de die in diem, profecto vetus est, antequam renovetur; intus namque agitur, quod idem Apostolus dicit: Exuite vos veterem hominem et induite novum, quod ita consequenter exponit: Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem. Ubi autem deponitur mendacium, nisi intus ut inhabitet, in monte sancto Dei, qui loquitur veritatem in corde suo? Resurrectio vero corporis Domini ad sacramentum interioris resurrectionis nostrae pertinere ostenditur, ubi postquam resurrexit ait mulieri: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum. Cui mysterio congruit Apostolus dicens: Si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est, ad dexteram Dei sedens; quae sursum sunt sapite: hoc est enim Christum non tangere, nisi cum ascenderit ad Patrem, non de Christo carnaliter sapere. Jam vero ad exemplum mortis exterioris hominis nostri Dominicae carnis mors pertinet, quia per talem passionem maxime hortatus est servos suos, ut non timeant eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere. Propter quod dicit Apostolus: Ut suppleam quae desunt pressurarum Christi in carne mea. Et ad exemplum resurrectionis exterioris hominis nostri pertinere invenitur resurrectio corporis Domini, quia discipulis ait: Palpate et videte, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me videtis habere: et unus ex discipulis etiam cicatrices ejus contrectans, exclamavit dicens: Dominus meus et Deus meus! et cum illius carnis tota integritas appareret, demonstratum est in ea quod suos exhortans dixerat: Capillus capitis vestri non peribit. Unde enim primo, Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum? et unde, antequam ascendat ad Patrem, a discipulis tangitur, nisi quia illic insinuabatur interioris hominis sacramentum, hic praebebatur exterioris exemplum? An forte quisquam ita est absurdus atque aversus a vero, ut audeat dicere a viris eum tactum, antequam ascenderet, a mulieribus autem cum ascendisset? Propter hoc exemplum futurae nostrae resurrectionis in corpore quod praecessit in Domino, dicit Apostolus: Initium Christus, deinde qui sunt Christi. De corporis enim resurrectione illo loco agebatur, propter quam etiam dicit: Transfiguravit corpus humilitatis nostrae, conforme corpori gloriae suae. Una ergo mors nostri Salvatoris duabus mortibus nostris saluti fuit, et una ejus resurrectio duas nobis resurrectiones praestitit, cum corpus ejus in utraque re, id est, et in morte, et in resurrectione, et in sacramento interioris hominis nostri, et exemplo exterioris medicinali quadam convenientia ministratum est. CAPUT XII. De mediatore ad mortem diabolo, et mediatore ad vitam Christo Jesu, ex eodem libro IV. Deinde id ipsum quod mediator est, per quem reconciliamur Deo, sic indicat: Ego, inquit, in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum. Haec est vera pax, et cum creatore nostro nobis firma connexio, purgatis et reconciliatis per mediatorem vitae: sicut maculati et alienati ab eo recesseramus, per mediatorem mortis. Sicut enim diabolus superbus hominem superbientem perduxit ad mortem, ita Christus humilis hominem obedientem reduxit ad vitam, quia sicut ille elatus cecidit, et dejecit consentientem, sic iste humiliatus surrexit, et erexit credentem; quia enim non pervenerat diabolus quo ipse perduxerat (mortem quippe spiritus in impietate gestabat, sed mortem carnis non subierat, quia nec indumentum susceperat), magnus homini videbatur princeps in legionibus daemonum, per quos fallaciarum regnum exercet, sic hominem per elationis typhum, potentiae quam justitiae cupidiorem, aut per falsam philosophiam magis inflans, aut per sacra sacrilegia irretiens, in quibus etiam magicae fallaciae curiosiores superbioresque animas deceptas illusasque praecipitans, subditum tenet, pollicens etiam purgationem animae, per eas quas τελετὰς appellant, transfigurando se in angelum lucis, per multiformem machinationem in signis et prodigiis mendacii. CAPUT XIII. De facilitate ludificationum quibus homines immundi spiritus fallunt, ex eodem libro IV, cap. 11. Facile est enim spiritibus nequissimis per aeria corpora facere multa quae mirentur animae terrenis corporibus aggravatae, etiam melioris affectus. Si enim corpora ipsa terrena, nonnullis artibus et exercitationibus modificata, in spectaculis theatricis tanta miracula hominibus exhibent, ut hi qui nunquam talia viderunt narrata vix credant, quid magnum est diabolo et angelis ejus de corporeis elementis per aeria corpora facere quae caro miretur, aut etiam occultis inspirationibus, ad illudendum humanos sensus, phantasmata imaginum machinari, quibus vigilantes dormientesque decipiat, vel furentes exagitet? Sed si fieri potest ut homo vita ac moribus melior spectet nequissimos homines, vel in fune ambulantes, vel multimodis motibus corporum multa incredibilia facientes, nec ullo modo tale aliquid facere concupiscat, nec eos propterea sibi praeponendos existimet; sic anima fidelis et pia, non solum si videat, verumetiam si, propter fragilitatem carnis, exhorreat miracula daemonum, non ideo tamen, aut non se posse talia dolebit, aut ob hoc illos meliores esse judicabit, cum sint, praesertim in societate sanctorum, qui per virtutem Dei, cui cuncta subjecta sunt, et minime fallacia, et multo majora fecerunt, sive homines, sive angeli boni. CAPUT XIV. 14 De falsis et deceptoriis purgationibus, ex eodem libro IV. Nequaquam igitur per sacrilegas similitudines, et impias curiositates, et magicas consecrationes animae purgantur et reconciliantur Deo, quia falsus mediator non trajicit ad superiora, sed potius obsidens intercludit viam per affectus, quos tanto maligniores, quanto superbiores suae societati inspirat, qui non possunt ad evolandum pennas nutrire virtutum, sed potius ad demergendum pondera exaggerare vitiorum, tanto gravius anima ruitura, quanto sibi videtur erecta sublimius. CAPUT XV. De his qui sibi purgationem de virtute propria pollicentur, eodem libro IV. Sunt autem qui se putant ad contemplandum Deum et inhaerendum Deo virtute propria posse purgari, quos ipsa superbia maxime maculat. Nullum enim vitium est cui magis divina lege resistatur, et in quod majus accipiat dominandi jus ille superbissimus spiritus, ad ima mediator, ad summa interclusor, nisi (aut occulte insidians alia via devitetur, aut per populum deficientem, quod interpretatur Amalech, aperte saeviens, et ad terram repromissionis repugnando transitum negans) per crucem Domini, quae Moysi manibus extensis est praefigurata, superetur. Hinc enim sibi purgationem isti virtute propria pollicentur, quia nonnulli eorum potuerunt aciem mentis ultra omnem creaturam transmittere, et lucem incommutabilis veritatis quantulacunque ex parte contingere, quod Christianos multos ex fide interim sola viventes nondum potuisse derident. Sed quid prodest superbienti et ob hoc erubescenti lignum conscendere, de longinquo prospicere patriam transmarinam? Aut quid obest humili de tanto intervallo non eam videre in illo ligno, ad eam venienti, quo dedignatur ille portari? CAPUT XVI. De sacramento Mediatoris, de fide qua credimus temporaliter gesta, et veritate quae reddit aeterna, ex libro IV de Trinitate, tit. 18. Quia igitur ad aeterna capessenda idonei non eramus, sordesque peccatorum nos praegravabant temporalium rerum amore contractae, et de propagine mortalitatis tanquam naturaliter inolitae, purgandi eramus. Purgari autem ut contemperaremur aeternis, non nisi per temporalia possemus, qualibus jam contemperati tenebamur. Sanitas enim a morbo plurimum distat, sed media curatio, nisi morbo congruat, non perducit ad sanitatem; inutilia temporalia decipiunt aegrotos, utilia temporalia suscipiunt sanandos, et trajiciunt ad aeterna sanatos. Mens autem rationalis, sicut purgata contemplationem debet rebus aeternis, sic purganda temporalibus fidem. Dixit quidam, et illorum qui quondam apud Graecos sapientes habiti sunt: Quantum ad id quod ortum est aeternitas valet, tantum ad fidem veritas. Et profecto est vera sententia; quod enim nos temporale dicimus, hoc ille, quod ortum est, appellavit, ex quo genere etiam nos sumus, non tantum secundum corpus, sed etiam secundum animi mutabilitatem. Non enim proprie vocatur aeternum, quod aliqua ex parte mutatur; in quantum igitur mutabiles sumus, in tantum ab aeternitate distamus. Promittitur autem nobis vita aeterna, per veritatem, a cujus perspicuitate rursus tantum distat fides nostra, quantum ab aeternitate mortalitas. Nunc ergo adhibemus fidem rebus temporaliter gestis propter nos, et per ipsam mundamur, ut cum ad speciem venerimus, quemadmodum succedit fidei veritas, ita mortalitati succedat aeternitas. Quapropter, quoniam fides nostra fiet veritas, cum ad id quod nobis credentibus promittitur venerimus (promittitur autem nobis vita aeterna, et dixit Veritas, non quae fiet, sicut futura est fides nostra, sed quae semper est Veritas, quia ibi est aeternitas, dixit autem Veritas: Haec est autem vita aeterna ut cognoscant te unum verum, et quem misisti Jesum Christum), cum fides nostra videndo fiet veritas, tunc mortalitatem nostram commutatam tenebit aeternitas. Quod donec fiat (quia rebus ortis accommodamus fidem credulitatis, sicut in aeternis speramus veritatem contemplationis), ne fides mortalis vitae dissonaret a veritate aeternae vitae, ipsa Veritas Patri coaeterna de terra orta est, cum Filius Dei sic venit, ut fieret filius hominis, et ipse in se exciperet fidem nostram qua nos perduceret ad veritatem suam, qui sic suscepit mortalitatem nostram, ut non amitteret aeternitatem suam. Quantum enim ad id quod ortum est aeternitas valet, tantum ad fidem veritas. Ita ergo nos purgari oportebat, ut ille nobis fieret ortus, qui maneret aeternus, ne alter nobis esset in fide, alter in veritate. Nec ab eo quod orti sumus, ad aeterna transire possemus, nisi aeterno per ortum nostrum nobis sociato, ad aeternitatem ipsius trajiceremur. Nunc itaque illuc quodammodo secuta est fides nostra quo ascendit in quem credimus ortus, mortuus, resuscitatus, assumptus. Horum quatuor duo priora noveramus in nobis, scimus enim homines et oriri et mori; duo autem reliqua, id est resuscitari et assumi, juste in nobis futura speramus, quia in illo facta credidimus. Itaque in illo quia id quod ortum erat transiit ad aeternitatem, transiturum est et nostrum, cum fides pervenerit ad veritatem; jam enim credentibus ut in verbo fidei manerent, et inde ad veritatem, ac per hoc ad aeternitatem perducti a morte liberarentur, ita loquitur: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Et quasi quaererent quo fructu, secutus ait: Et cognoscetis veritatem. Et rursus, quasi dicerent: Quid prodest mortalibus veritas? Et veritas, inquit, liberabit vos: unde, nisi a morte, a corruptione, a mutabilitate? Veritas quippe immortalis, incorrupta, incommutabilis permanet: vera autem immortalitas, vera incorruptibilitas, vera incommutabilitas ipsa est aeternitas. CAPUT XVII. Quod testimonia quaedam venturum Christum praenuntiaverint, quaedam venisse testata sint, ex libro IV de Trinitate, tit. 19. Ecce ad quod missus est Filius Dei, imo vero, ecce quod est missum esse Filium Dei. Quaecunque propter faciendam fidem qua mundaremur, ad contemplandam veritatem in rebus ortis ab aeternitate prolatis et ad aeternitatem relatis, temporaliter gesta sunt, testimonia missionis hujus fuerunt, aut ipsa missio Filii Dei. Sed testimonia quaedam venturum praenuntiaverunt, quaedam venisse testata sunt. Factum quippe creaturam, per quem factae omnes creaturae, omnem creaturam testem habere oportebat. Nisi 15 enim multis missis praedicaretur unus, non multis dimissis teneretur unus, et nisi talia essent testimonia quae parvis magna viderentur, non crederetur ut magnos faceret magnus, qui ad parvos missus est parvus. Incomparabiliter enim majora Filii Dei facta sunt (coelum, et terra, et omnia quae in eis sunt, quia omnia per ipsum facta sunt) quam signa atque portenta quae in ejus testimonium proruperunt. CAPUT XVIII. De eodem Mediatoris sacramento, ex libro I de Consensu evangelistarum. Quapropter cum sit ipse Christus Sapientia Dei per quam creata sunt omnia, cumque nullae mentes rationales [rationabiles], sive angelorum, sive hominum, nisi participatione ipsius sapientes fiant, cui per Spiritum sanctum, per quem charitas in cordibus nostris diffunditur, inhaeremus, quae Trinitas unus Deus est, consultum est divina providentia mortalibus, quorum temporalis vita in rebus orientibus et occidentibus occupata tenebatur, ut eadem ipsa Dei Sapientia ad unitatem personae suae homine assumpto inquo temporaliter nasceretur, viveret, moreretur, resurgeret, congrua saluti nostrae dicendo et faciendo, patiendo et sustinendo, fieret et deorsum hominibus exemplum redeundi, qui sursum est [et eis qui sursum sunt] angelis exemplum manendi. Nisi enim et in animae rationalis natura temporaliter aliquid oriretur, id est, inciperet esse quod non erat, nunquam ex vita pessima et stulta ad sapientem atque optimam perveniret. Ac per hoc cum rebus aeternis contemplantium veritas perfruatur, rebus autem ortis fides credentium debeatur, purgatur homo per rerum temporalium fidem, ut aeternarum percipiat veritatem. Nam et quidam eorum nobilissimus philosophus Plato, in eo libro quem Timaeum vocant, sic ait: Quantum ad id quod ortum est aeternitas valet, tantum ad fidem veritas. Duo illa sursum sunt, aeternitas et veritas, duo ista deorsum, quod ortum est et fides: ut ergo ab imis ad summa revocemur, atque id quod ortum est recipiat aeternitatem, per fidem veniendum est ad veritatem. Et quia omnia quae in contrarium pergunt per aliquid medium reducuntur, et ab aeterna justitia temporalis iniquitas nos alienabat: opus ergo erat media justitia temporali, quae medietas temporalis esset de imis, justa de summis, atque ita se nec abrumpens a summis, et contemperans imis, ima redderet summis. Ideo Christus mediator Dei et hominum dictus est, inter Deum immortalem et hominem mortalem, Deus et homo, reconcilians hominem Deo, manens id quod erat, factus quod non erat: ipse est nobis fides in rebus ortis, qui est veritas in aeternis. Hoc magnum et inenarrabile sacramentum, hoc regnum et sacerdotium, antiquis per prophetiam revelabatur, posteris eorum per Evangelium praedicatur. Oportebat enim ut aliquando in omnibus gentibus redderetur, quod diu per unam gentem promittebatur. Proinde qui prophetas ante descensionem suam praemisit, ipse et apostolos post ascensionem suam misit. CAPUT XVIII bis. Quot genera apostolatus, vel quale nomen apostolus; et quomodo possumus scire qui mittatur a Deo, ex libro Resolutionum ad Orosium. Apostolus interpretatur missus. Apostolorum sunt genera quatuor: A Deo non per hominem, a Deo sed per hominem, per hominem tantum, et ex se. A Deo e enim missus est Moyses, a Deo et per hominem Jesus Nave; per hominem tantum, sicut nostris temporibus multi, favore vulgi, in sacerdotium subrogati sunt; ex se autem, sicut sunt ipsi pseudoprophetae; illum autem cognosce missum a Deo, quem non paucorum hominum laudatio vel potius adulatio eligit, sed illum quem et vita et mores optimi et apostolicorum etiam actio commendat sacerdotum, vel etiam qui universorum populorum judicio comprobatur, qui non appetit praeesse, qui nec pecuniam dat ut episcopatus honorem acquirat. Nam eum qui praeesse festinat quidam Patrum eleganter expressit dicens: Sciat se non esse episcopum, qui praeesse cupit, non prodesse. CAPUT XIX. Quid Plato posset, si vivens interrogaretur, de Christiana religione respondere, ex libro de vera Religione. Fidentissime dixerim, pace horum omnium qui eorum libros pervicaciter diligunt, Christianis temporibus quaenam religio potissimum tenenda sit, et quae ad veritatem ac beatitudinem via est, non esse dubitandum. Si enim Plato ipse viveret et me interrogantem non aspernaretur, vel potius, si quis ejus discipulus eo ipso tempore quo vivebat eum interrogaret, cum sibi ab illo persuaderetur non corporeis oculis, sed pura mente veritatem videri, cui, quaecunque anima inhaesisset, eam beatam fieri atque perfectam, ad quam percipiendam nihil magis impedire quam vitam libidinibus deditam, et falsas imagines rerum sensibilium, quae nobis ab hoc sensibili mundo per corpus impressae varias opiniones erroresque generarent: quamobrem sanandum esse animum, ad intuendam incommutabilem rerum formam, et eodem modo semper se habentem, atque undique sui similem pulchritudinem, nec distentam locis, nec tempore variatam, sed unum atque idem omni ex parte servantem, quam non crederent esse homines, cum ipsa vere summeque sit; caetera nasci, occidere, fluere, labi, et tamen in quantum sunt ab illo aeterno Deo, per ejus veritatem fabricata constare, in quibus animae tantum rationali et intellectuali datum est ut ejus aeternitatis contemplatione perfruatur, atque afficiatur orneturque ex ea, aeternamque vitam possit mereri: sed dum nascentium atque transeuntium rerum amore ac dolore sauciatur, et dedita consuetudini hujus vitae atque sensibus corporis, inanibus vanescit [evanescit] imaginibus, irridet eos qui dicunt esse aliquid quod neque istis videatur oculis, nec ullo phantasmate cogitetur, sed mente sola et intelligentia cerni queat, cum haec ergo sibi a magistro persuaderentur, si ex eo quaereret ille discipulus utrum si quisquam existeret vir magnus atque divinus, qui talia populis persuaderet credenda, saltem si percipere non valerent, aut si qui possent percipere non pravis opinionibus multitudinis implicati, vulgaribus obruerentur erroribus, eum divinis honoribus dignum judicaret; responderet, credo, ille non posse hoc ab homine fieri, nisi quem forte ipsa Dei virtus atque sapientia ab ipsa rerum natura exceptum, nec hominum magisterio, sed intima illuminatione, ab incunabulis illustratum, tanta honestaret gratia, tanta firmitate roboraret, tanta denique majestate subveheret, ut omnia contemnendo quae pravi homines cupiunt, et omnia perpetiendo quae horrescunt, et omnia faciendo quae mirantur, genus humanum ad 16 tam salubrem fidem summo amore atque auctoritate converteret; de honoribus vero ejus frustra se consuli, cum facile possit existimari quanti honores debeantur Sapientiae Dei, qua gestante et gubernante, ille pro vera salute generis humani magnum aliquid proprium et quod supra homines esset mereretur. Quae si facta sunt, si litteris monumentisque celebrantur, si ab una regione terrarum in qua sola unus colebatur Deus, et ubi talem nasci oportebat, per totum orbem terrarum missi electi viri, virtutibus atque sermonibus divini amoris incendia concitarunt; si, confirmata saluberrima disciplina, illuminatas terras posteris reliquerunt; et, ne de praeteritis loquar, quae licet cuique non credere, si hodie per gentes populosque praedicatur: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Si ad hoc percipiendum, diligendum, perfruendum, ut anima sanetur, et tantae lucis [luci] hauriendae mentis acies convalescat, dicitur avaris: Nolite vobis condere thesauros in terra, ubi tinea et rubigo [aerugo] exterminant, et ubi fures effodiunt et furantur; sed thesaurizate vobis thesauros in coelo, ubi neque tinea, neque rubigo exterminant, neque fures effodiunt neque furantur; ubi enim est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum. Dicitur luxuriosis: Qui seminat in carne, de carne metet corruptionem; qui seminat in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam. Dicitur superbis: Qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur. Dicitur iracundis: Accepisti alapam, para et alteram maxillam. Dicitur discordiosis: Diligite inimicos vestros. Dicitur superstitiosis: Regnum Dei intra vos est. Dicitur curiosis: Nolite quaerere quae videntur, sed quae non videntur; quae enim videntur temporalia sunt, quae autem non videntur, aeterna sunt. Postremo dicitur omnibus: Nolite diligere mundum, quoniam ea quae in mundo sunt concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi. Si haec per totum orbem jam populis leguntur, et cum veneratione libentissime audiuntur; si post tantum sanguinem, tantos ignes, tot cruces martyrum, tanto fertilius et uberius usque ad barbaras nationes Ecclesiae pullularunt; si tot juvenum et virginum millia contemnentium nuptias casteque viventium jam nemo miratur; quod cum fecisset Plato, usque adeo perversam temporum suorum timuit opinionem, ut perhibeatur sacrificasse Naturae, tanquam naturam exsecratus, ut peccatum illud aboleretur; si haec sic accipiuntur, ut quomodo ante talia disputare, sic nunc contra disputare monstruosum sit; si tali pollicitationi atque sponsioni, per omnes terrarum partes quas homines incolunt, sacra Christiana traduntur; si haec quotidie leguntur in ecclesiis, et a sacerdotibus exponuntur; si tundunt pectora qui haec implere conantur; si tam innumerabiles aggrediuntur hanc viam, ut, desertis divitiis et honoribus hujus mundi, ex omni hominum genere uni Deo summo totam vitam dicare volentium desertae quondam insulae ac multarum terrarum solitudo compleatur; si denique per urbes atque oppida, castella, vicos, agros etiam villasque privatas, in tantum aperte suadetur et appetitur a terrenis aversio, et in unum Deum verumque conversio, ut quotidie per universum orbem humanum genus una pene voce respondeat sursum cor habere se ad Deum [Dominum]; quid adhuc oscitamus crapulam hesternam, et in mortuis pecudibus divina eloquia perscrutamur? Si quando autem ad disputationem venitur, Platonico nomine ora crepitantia quam pectus vero [vero Deo] plenum magis habere gestimus? Qui ergo sensibilem istum mundum contemnere, et animam virtute purgandam summo Deo subjicere atque subjungere [subjugare] vanum aut malum putant, alia ratione refellendi sunt, si tamen cum his dignum est disputare. Qui autem bonum et appetendum fatentur, cognoscant Deum, et cedant [credant] Deo, per quem populis jam omnibus haec credenda persuasa sunt. Quod utique ab ipsis fieret, si tantum valerent, aut si non fieret, crimen invidentiae vitare non possent. Ergo cedant ei et a quo [ei a quo] factum est, nec curiositate aut inani jactantia impediantur quominus agnoscant quid intersit inter paucorum timidas [tumidas] conjecturas et manifestam salutem correctionemque populorum. Illi enim si reviviscerent quorum isti in hominibus gloriantur, et invenirent refertas ecclesias, templaque deserta, et a cupiditate bonorum temporalium atque fluentium, ad spem vitae aeternae et bona spiritalia et intelligibilia vocari et currere humanum genus, dicerent fortasse (si tales essent quales fuisse memorantur): Haec sunt quae nos persuadere populis non ausi sumus, et eorum potius consuetudini cessimus, quam illos in nostram fidem voluntatemque traduximus. Itaque si hanc vitam illi [isti] viri nobiscum rursus agere potuissent, viderent profecto cujus auctoritate facilius consuleretur hominibus, et, paucis mutatis verbis atque sententiis, Christiani fierent, sicut plerique recentiorum nostrorum temporum Platonici fecerunt. Aut si hoc non faterentur, nec facerent, in superbia et invidia remanentes, nescio utrum possent ad ea ipsa quae appetenda et desideranda esse dixerant cum istis sordibus viscoque revolare. Nam tertio vitio curiositatis in percunctandis daemonibus, quo isti maxime cum quibus nunc agitur pagani a Christiana salute revocantur (quia nimis puerile est), nescio utrum tales illi [isti] praepedirentur viri: sed quoquo modo se habeat philosophorum jactantia, illud cujus [cuivis] intelligere facile est: religionem ab eis non esse quaerendam, qui eadem sacra suscipiebant cum populis, et de suorum deorum natura ac summo bono diversas contrariasque sententias in scholis suis eadem teste multitudine personabant. Quod si hoc unum tantum vitium Christiana disciplina sanatum videremus, ineffabili laude praedicandam esse neminem negare oporteret; haereses namque tam innumerabiles, a regula Christianitatis aversae, testes sunt non admitti ad communicanda sacramenta eos qui de Patre Deo, et Sapientia ejus, et munere divino, aliter sentiunt, et hominibus persuadere conantur, quam veritas postulat. Sic enim creditur et docetur, quod est humanae salutis caput, non aliam esse φιλοσοφίαν, id est sapientiae studium, et aliam religionem, cum hi quorum doctrinam non approbamus, nec sacramenta nobiscum communicant. Quod in illis minus mirandum est, qui eorum quoque sacramentorum ritu dispares esse voluerunt: sicut nescio qui Serpentini appellantur, sicut Manichaei, sicut alii nonnulli; sed in illis magis animadvertendum hoc magisque praedicandum, qui paria sacramenta celebrantes, tamen quia sententia dispares sunt, et errores suos animosius defendere quam cautius corrigere maluerunt, exclusi a catholica communione et a participatione, quamvis parium sacramentorum propria vocabula propriosque conventus non in sermone tantum, sed etiam in superstitione meruerunt, ut Photiniani, et Ariani, munique praeterea: nam de his qui schismata fecerunt alia quaestio est: posset enim eos area dominica, usque ad tempus ultimae ventilationis velut paleas sustinere, nisi vento 17 superbiae, nimia levitate cessissent, et sese a nobis ultro separassent. Judaei vero, quamvis uni omnipotenti Deo supplicent, sola tamen temporalia et visibilia bona de illo exspectantes, rudimenta novi populi ab humilitate surgentia in ipsis suis Scripturis nimia securitate noluerunt advertere, atque ita in vetere homine remanserunt. Quae cum ita sint, neque in confusione paganorum, neque in purgamentis haereticorum, neque in languore schismaticorum, neque in caecitate Judaeorum quaerenda religio est, sed apud eos solos qui Christiani catholici, vel orthodoxi nominantur, id est, integritatis custodes et recta sectantes. Haec enim Ecclesia catholica, per totum orbem valide lateque diffusa, omnibus errantibus utitur ad provectus suos, et ad eorum correctionem, cum evigilare voluerint. Utitur enim gentilibus ad materiam operationis suae, haereticis ad probationem doctrinae suae, schismaticis ad documentum stabilitatis suae, Judaeis ad comparationem pulchritudinis suae. Alios ergo invitat, alios excludit, alios relinquit, alios antecedit, omnibus tamen gratiae Dei participandae dat potestatem, sive illi formandi sint adhuc, sive reformandi, sive recolligendi, sive admittendi; carnales autem suos, id est viventes aut sentientes carnaliter, tanquam paleas tolerat, quibus in area frumenta tutiora sunt, donec talibus tegminibus exuantur. CAPUT XX. Quam congrue hominibus Sapientia Dei Christus humanitate subvenerit, item ex eodem libro de vera Religione. Nullo modo beneficentius consuluit generi humano, quam cum ipsa Dei Sapientia, id est unicus Filius, consubstantialis Patri et coaeternus, totum hominem suscipere dignatus est, et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Ita enim demonstravit carnalibus, et non valentibus intueri mente veritatem, corporeisque sensibus deditis, quam excelsum locum inter creaturas habeat humana natura, quod non solum visibiliter (nam id poterat et in aliquo aethereo corpore, ad nostrorum aspectuum tolerantiam temperato), sed hominibus in vero homine apparuit. Ipsa enim natura suscipienda erat quae liberanda. Et ne quis forte sexus a suo creatore se contemptum putaret, virum suscipit, natus ex femina. Nihil egit vi, sed omnia suadendo, monendo, licet vendentes et ementes flagellando ejecerit e templo. Sed hoc quid aut quantum est, quamvis et daemones nolentes ab hominibus non sermone suasionis, sed vi potestatis ejecerit? Vetere quippe servitute transacta, tempus libertatis illuxerat, et opportune jam homini suadebatur atque salubriter quam libero esset creatus arbitrio: miraculis conciliavit fidem Deo qui erat, passione homini quem gerebat. Itaque loquens ad turbas ut Deus, nuntiatam sibi matrem negavit; et tamen, ut Evangelium loquitur, Puer parentibus subditus erat. Doctrina enim Deus apparebat, aetatibus homo. Item aquam in vinum conversurus ut Deus, dicit: Recede a me, mulier; mihi et tibi quid est? nondum venit hora mea. Cum autem venisset hora qua ut homo moreretur, de cruce cognitam matrem commendavit discipulo quem prae caeteris diligebat. Satellites voluptatum divitias perniciose populi appetebant, pauper esse voluit; honoribus et imperiis inhiabant, rex fieri noluit; carnales filios magnum bonum putabant, tale conjugium prolemque contempsit; contumelias superbissime horrebant, omne genus contumeliarum sustinuit; injurias intolerabiles esse arbitrabantur, quae major injuria quam justum innocentemque damnari? Dolores corporis exsecrabantur, flagellatus atque cruciatus est; mori metuebant, morte multatus est; ignominiosissimum mortis genus crucem putabant, crucifixus est: omnia quae habere cupientes non recte vivebamus, carendo vilefecit; omnia quae vitare cupientes a studio deviabamus veritatis, perpetiendo dejecit. Non enim ullum peccatum committi potest, nisi aut dum appetuntur ea quae ille contempsit, aut fugiuntur quae ille sustinuit. Tota itaque ejus vita, in terris per hominem quem suscipere dignatus est, disciplina morum fuit. Resurrectio vero ejus a mortuis, nihil hominis perire naturae, cum omnia salva sunt Deo, satis indicavit, et quemadmodum cuncta serviant creatori suo, sive ad vindictam peccatorum sive ad hominis liberationem, quamque facile corpus animae serviat, cum ipsa subjicitur Deo, quibus perfectis non solum nulla substantia malum est, quod fieri nunquam potest, sed etiam nullo malo afficitur, quod fieri per peccatum et vindictam potuit. Et haec est disciplina naturalis Christianis minus intelligentibus plena fide digna, intelligentibus autem omni errore purgata. Jam vero ipse totius doctrinae modus partim apertissimus, partim similitudinibus in dictis, in factis, in sacramentis ad omnem animae instructionem exercitationemque accommodatus, quid aliud quam rationalis disciplinae regulam implevit? Nam et mysteriorum expositio ad ea dirigitur quae apertissime dicta sunt, et si ea tantum essent quae facillime intelliguntur, nec studiose quaereretur, nec suaviter inveniretur veritas. Neque si essent in Scripturis sacramenta, et in sacramentis non essent signacula veritatis, satis cum cognitione actio conveniret. Nunc vero quoniam pietas timore inchoatur, charitate perficitur, populus timore constrictus, tempore servitutis in vetere lege, multis sacramentis onerabatur. Hoc enim utile talibus erat ad desiderandam gratiam Dei, quae per prophetas ventura canebatur: quae ubi venit ab ipsa Dei Sapientia homine assumpto, a quo in libertatem vocati sumus, pauca sacramenta saluberrima constituta sunt, quae societatem Christiani populi, hoc est sub uno Deo liberae multitudinis, continerent. Multa vero quae populo Hebraeo, hoc est, sub eodem uno Deo compeditae multitudini imposita erant, ab actione remota sunt, in fide atque interpretatione manserunt. Ita nunc nec serviliter alligant, et exercent liberaliter animum. CAPUT XXI. Arguit voluptuosos, curiosos, superbos, ex eodem libro de vera Religione. Nego esse quemquam istorum qui nihil colendum existimant, qui non aut carnalibus gaudiis subditus sit, aut potentiam vanam foveat, aut aliquo spectaculo delectatus insaniat. Ita nescientes diligunt temporalia, ut inde beatitudinem expetant. His autem rebus quibus quisque beatus vult effici, serviat necesse est, velit nolit. Nam quocunque duxerint sequitur, et quisquis ea visus fuerit auferre posse, metuitur. Possunt autem 18 auferri ista, et scintilla ignis, et aliqua parva bestiola. Postremo, ut omittam innumerabiles adversitates, tempus ipsum auferat necesse est omnia transeuntia. Itaque cum omnia temporalia mundus iste concludat, omnibus mundi partibus serviunt, qui propterea putant nihil colendum esse, ne serviant. Verumtamen quanquam in hac rerum extremitate miseri jaceant, ut vitia sua sibi dominari patiantur, vel libidine, vel superbia, vel curiositate damnati, vel duobus horum, vel omnibus, quandiu sunt in hoc stadio vitae humanae, licet eis congredi et vincere, si prius credant quod intelligere nondum valent, et non diligant mundum. Quoniam omne quod in mundo est, sicut divinitus dictum est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi. Hoc modo tria illa sunt notata. Nam concupiscentia carnis, voluptatis infimae amatores significat; concupiscentia oculorum, curiosos; ambitio saeculi, superbos. Triplex etiam tentatio in homine quem veritas ipsa suscepit cavenda monstrata est. Dic, inquit tentator, lapidibus istis ut panes fiant. Ait illi [al. at ille] unus et solus magister: Non in pane solo vivit homo, sed in omni verbo Dei. Ita enim domitam docuit esse oportere cupiditatem voluptatis, ut nec fami cedendum sit. Sed forte dominationis temporalis fastu decipi poterat, qui carnis voluptate non potuit? Omnia ergo mundi regna monstrata sunt, et dictum est: Omnia tibi dabo, si prostratus adoraveris me. Cui responsum est: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies. Ita calcata superbia est. Subjecta est autem extrema etiam curiositatis illecebra; non enim ut se de fastigio templi praecipitaret urgebat, nisi causa tantum aliquid experiendi; sed neque hic victus est, et ideo sic respondit, ut intelligeremus non opus esse ad cognoscendum Deum tentationibus visibiliter divina explorare molientibus: Non tentabis, inquit, Dominum Deum tuum. Quamobrem, quisquis intus Dei verbo pascitur, non quaerit in ista eremo voluptatem. Qui uni Deo tantum subjectus est, non quaerit in monte, id est, in terrena elatione, jactantiam. Quisquis aeterno spectaculo incommutabilis veritatis adhaerescit, non per fastigium hujus corporis, id est, per hos oculos praecipitatur, ut temporalia et inferiora cognoscat. CAPUT XXII. Quod melius sit ab homine quam a vitio vinci, ex eodem libro de vera Religione. Nos in terra laboramus, et cum magno dedecore superamur ab omnibus quae nos commovere ac perturbare potuerint. Itaque nolumus ab hominibus vinci, et iram non possumus vincere. Qua turpitudine quid exsecrabilius dici potest? Fatemur hominem hoc esse quod nos sumus, qui tamen, etsi habeat vitia, non est tamen ipse vitium. Quanto igitur honestius homo nos vincit quam vitium? Quis autem dubitet immane vitium esse invidentiam? Qua necesse est torqueatur et subjiciatur, qui non vult in rebus temporalibus vinci. Melius est ergo ut homo nos vincat quam invidentia, vel quodlibet aliud vitium; sed nec ab homine vinci potest, qui vitia sua vicerit. Non enim vincitur, nisi cui eripitur ab adversario quod amat. Qui ergo id amat solum quod amanti eripi non potest, ille indubitanter invictus est, nec ulla cruciatur invidia. Id enim diligit quod diligendum et percipiendum; quanto plures venerint, tanto eis uberius gratulatur. Diligit enim Deum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente; et diligit proximum tanquam seipsum. Non illi ergo invidet, ut sit quod ipse est, imo adjuvat etiam quantum potest. Nec potest amittere proximum quem diligit tanquam seipsum, quia neque in seipso ea diligit quae oculis subjacent, aut ullis aliis corporis sensibus; ergo apud seipsum habet quem diligit tanquam seipsum: ea est autem regula dilectionis, ut quae sibi vult bona provenire, et illi velit; et quae accidere sibi mala non vult, et illi nolit. Hanc voluntatem erga omnes homines servat, nam erga neminem operandum est malum, et dilectio proximi malum non operatur. Diligamus ergo, ut praeceptum est, etiam inimicos nostros, si vere invicti esse volumus. Non enim per seipsum quisquam hominum invictus est, sed per illam incommutabilem legem, cui quicunque serviunt, soli sunt liberi; sic enim eis quod diligunt auferri non potest, quae res una invictos facit et perfectos viros. Nam si vel ipsum hominem homo dilexerit, non tanquam seipsum, sed tanquam jumentum, aut balneas, aut aviculam pictam vel garrulam, id est, ut ex eo aliquid temporalis voluptatis aut commodi capiat, serviat necesse est non homini, sed, quod turpius, tam foedo et detestabili vitio, quo non amat hominem sicut homo amandus est, quo vitio dominante usque ad extremam vitam vel potius mortem perducitur. Sed ne sic quidem ab homine homo diligendus est, ut diliguntur carnales fratres, vel filii, vel conjuges, vel quique cognati, aut affines, aut cives, nam et ista dilectio temporalis est. Itaque ad pristinam perfectamque naturam nos ipsa Veritas vocans, praecipit ut carnali consuetudini resistamus, docens neminem aptum esse regno Dei, qui non istas carnales necessitudines oderit: neque hoc cuiquam inhumanum videri debet: magis enim est inhumanum non amare in homine quod homo est, sed amare quod filius est; hoc est enim non in eo amare illud quod ad Deum pertinet, sed amare illud quod ad se pertinet. Quid ergo mirum si ad regnum non pervenit, qui non communem sed privatam rem diligit? Imo utrumque, ait quispiam, imo illud unum, dicit Deus. Dicit enim verissime Veritas: Nemo potest duobus dominis servire: nemo enim potest perfecte diligere quo vocamur, nisi oderit unde revocamur. Vocamur autem ad perfectam naturam humanam, qualem ante peccatum nostrum Deus fecit, revocamur autem ab ejus dilectione quam peccando meruimus. Quare oderimus oportet unde ut liberemur optamus. Oderimus ergo temporales necessitudines, si aeternitatis charitate flagramus. Diligat homo proximum tanquam seipsum. Certe enim sibi ipse nemo est pater, aut filius, aut affinis, aut aliquid hujusmodi, sed tantum homo. Qui ergo diligit aliquem tanquam seipsum, hoc in eo debet diligere quod sibi ipse est. Corpora vero non sunt quod nos sumus, non ergo in homine corpus est expetendum, aut desiderandum. Valet enim ad hoc etiam quod praeceptum est: Ne concupiscas rem proximi tui; quapropter quisquis in proximo aliud diligit quam sibi ipse est, non eum diligit tanquam seipsum; ipsa igitur natura humana sine carnali conditione diligenda est, sive sit perficienda, sive perfecta. Omnes sub uno Deo patre cognati sunt qui eum diligunt et faciunt voluntatem ipsius, et invicem sibi sunt, et patres cum sibi consulunt, et filii cum sibi obtemperant, 19 et fratres maxime, quia eos unus pater testamento suo ad unam haereditatem vocat. Quapropter cur iste non sit invictus hominem diligendo, cum in eo nihil praeter hominem diligat, id est, creaturam Dei, ad ejus imaginem factam, nec ei possit deesse perfecta natura quam diligit cum ipse perfectus est? Sicut enim, verbi gratia, si quisquam diligat bene cantantem, non hunc, aut illum, sed tantum bene cantantem quemlibet, cum sit cantator [cantor] ipse perfectus; ita vult omnes tales esse, ut tamen ei non desit quod diligit [diligat], quia ipse bene cantat. Nam si cuiquam invidet bene cantanti, non jam illud diligit, sed aut laudem, aut aliquid aliud, quo bene cantando vult pervenire, et potest ei minui vel auferri si et alius bene cantaverit. Qui ergo invidet bene cantanti, non amat bene cantantem; sed rursus qui eo indiget, non cantat bene. Quod multo accommodatius de bene vivente dici potest, quia et invidere nulli potest: quo enim perveniunt bene viventes, tantumdem est omnibus, nec minus fit cum plures habuerint. Et potest esse tempus quo bonus cantator cantare non decenter queat, et indigeat voce alterius qua sibi exhibeatur quod diligit, tanquam si alicubi convivetur, ubi eum cantare turpe sit, sed deceat audire cantantem, bene autem vivere semper decet. Quare quisquis hoc diligit et facit, non solum non invidet imitantibus, sed eis se praebet libentissime atque humanissime quantum potest, nec eis tamen indiget. Nam quod in illis diligit, in se ipso habet totum atque perfectum: ita cum diligit proximum tanquam seipsum, non invidet ei, quia nec sibimetipsi, praestat ei quod potest, quia et sibi ipsi; non [nec] eo indiget, quia nec seipso; tantum Deo indiget, cui adhaerendo beatus est. Nemo autem illi eripit Deum; ille ergo verissime atque certissime invictus homo est, qui cohaeret Deo, non ut ab eo aliquid boni extra mereatur, sed cui nihil aliud quam ipsum adhaerere Deo bonum est. Hic vir quandiu est in hac vita utitur amico ad rependendam gratiam, utitur inimico ad patientiam, utitur quibus potest ad beneficentiam, utitur omnibus ad benevolentiam: et quanquam temporalia non diligat ipse, recte utitur temporalibus, et pro eorum sorte hominibus consulit, si aequaliter non potest omnibus. Quare si aliquem familiarium suorum promptius quam quemlibet alloquitur, non eum magis diligit, sed ad eum habet majorem fiduciam, et apertiorem temporis januam. Tractat enim tempori deditos tanto melius, quanto ipse minus obligatus est tempori. Cum itaque omnibus quos pariter diligit prodesse non possit, nisi conjunctioribus prodesse malit, injustus est. Animi autem conjunctio major est quam locorum aut temporum, quibus in hoc corpore jungimur, sed ea maxima est quae omnibus praevalet. Non ergo iste affligitur morte cujusquam, quoniam qui toto animo Deum diligit, novit nec sibi perire, qui Deo non perit. Deus autem Dominus est et vivorum et mortuorum. Non cujusquam miseria miser est, quia nec cujusquam injustitia fit injustus; et ut nemo illi justitiam et Deum [deitatem], sic nemo aufert beatitudinem; et si quando forte alicujus periculo, vel errore, vel dolore commovetur, usque ad illius auxilium, aut correctionem, aut consolationem, non usque ad suam subversionem valere patitur. In omnibus autem officiosis laboribus futurae quietis certa exspectatione non frangitur. Quid enim ei nocebit, qui bene uti etiam inimico potest? Ejus enim praesidio atque munimento inimicitias non pertimescit, cujus praecepto et dono diligit inimicos, huic viro in tribulationibus parum est non contristari, nisi etiam gaudeat, sciens quod tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem, spes autem non confundit, quoniam charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis; quis huic nocebit? quis hunc subjugabit? homo qui prosperis rebus proficit, asperis quid profecerit discet [discit]. Cum enim mutabilium bonorum adest copia, non eis confidit; sed cum subtrahuntur, agnoscitur [agnoscit] utrum eum non ceperint, quia plerumque cum adsunt nobis, putamus quod non ea diligamus; sed cum abesse coeperint, invenimus qui simus. Hoc enim sine amore nostro aderat, quod sine dolore discedet [discedit]. Videtur ergo vincere cum vincatur, qui superando ad id pervenit quod cum dolore amissurus est; et vincit cum vinci videatur, quisquis cedendo ad id pervenit quod non amittit invitus. Quem delectat ergo libertas, ab amore mutabilium rerum liber esse appetat; et quem regnare delectat, uni omnium regnatori Deo subditus haereat, plus eum diligendo quam seipsum: et haec est perfecta justitia, qua potius potiora, et minus minora diligimus; sapientem animam atque perfectam talem diligat, qualem illam videat [videt], stultam non talem, sed quia esse perfecta et sapiens potest, quia nec seipsum debet stultum diligere. Nam qui se diligit stultum, non proficiet ad sapientiam, nec fiet quisque qualis cupit esse, nisi se oderit qualis est. Sed donec ad sapientiam perfectionemque veniatur, eo animo ferat stultitiam proximi, quo suam ferret si stultus esset, et amaret sapientiam. Quapropter si et ipsa superbia verae libertatis et veri regni umbra est, etiam per ipsam nos commemorat divina providentia, quid significemur vitiosi, et quo debeamus redire correcti. Jam vero cuncta spectacula, et omnis illa quae appellatur curiositas, quid aliud quaerit quam de rerum cognitione laetitiam? Quid ergo admirabilius, quid speciosius ipsa veritate, ad quam spectator omnis pervenire se cupere confitetur, cum vehementer ne fallatur invigilat? CAPUT XXIII. Quod Dei lex alta quaedam disciplina sit, ex libro II de Ordine, et caetera, et ad locum. Cum omnes cernerem studiosissime ac pro suis quemque viribus Deum quaerere, sed ipsum de quo agebamus ordinem non tenere, quo ad illius ineffabilis majestatis intelligentiam pervenitur, oro vos, inquam, si, ut video, multum diligitis ordinem, ne nos praeposteros et inordinatos esse patiamini. Quamquam enim occultissima ratio se demonstraturam polliceatur nihil praeter divinum ordinem fieri, tamen si quempiam ludimagistrum audiremus conantem docere puerum syllabas quem prius litteras nemo docuisset, non dico ridendum tanquam stultum, sed vinciendum tanquam furiosum putaremus: non ob aliud, opinor, nisi quod docendi ordinem non teneret. At multa talia et imperitos quae a doctis reprehendantur ac derideantur, et dementes homines quae nec stultorum judicium fugiunt, facere nemo ambigit, et tamen etiam ista omnia quae fatemur esse perversa, non esse praeter divinum ordinem. Alta quaedam et a multitudinis vel suspicione remotissima disciplina, se ita studiosis, et Deum atque animas tantum amantibus animis, manifestaturam esse promittit, ut non nobis summae numerorum possint esse certiores. Haec autem disciplina ipsa Dei lex est, quae apud eum fixa et inconcussa semper manens, in sapientes animas quasi transcribitur, ut tanto se sciant vivere melius, tantoque sublimius, quanto et perfectius eam contemplantur intelligendo, et vivendo custodiunt diligentius. Haec igitur disciplina eis qui illam nosse desiderant simul geminum ordinem sequi jubet, cujus una pars vitae, altera eruditionis est. Adolescentibus ergo studiosis ejus ita vivendum 20 est, ut a venereis rebus, ab illecebris ventris et gutturis, ab immodesto corporis cultu et ornatu, ab inanibus negotiis ludorum, a torpore somni atque pigritiae, ab aemulatione, obtrectatione, invidentia, ab honorum potestatumque ambitionibus, ab ipsius etiam laudis immodica cupiditate se abstineant. Amorem autem pecuniae totius sui spei certissimum venenum esse credant. Nihil enerviter faciant, nihil audacter; in peccatis autem suorum vel pellant omnino iram, vel ita frenent, ut sit pulsae similis; neminem oderint, nulla vitia non curare velint. Magnopere observent cum vindicant, ne nimium sit, cum ignoscunt, ne parum. Nihil puniant quod non valeat ad melius, nihil indulgeant quod vertatur in pejus, suos putent omnes in quos sibi potestas data fuerit; ita serviant, ut eis dominari pudeat; ita dominentur, ut eis servire delectet. In alienorum autem peccatis molesti non sint invito. Inimicitias vitent cautissime, ferant aequissime, finiant citissime. In omni vero contractu atque conversatione cum hominibus, satis est servare unum hoc vulgare proverbium: Nemini faciant quod pati nolunt. Rempublicam nolint administrare nisi perfecti. Perfecti autem vel intra aetatem senatoriam festinent, vel certe intra juventutem; sed quisquis sero se ad ista converterit, non arbitretur nihil sibi esse praeceptum, nam ista utique facilius decocta aetate servabit. In omni autem vita, loco, tempore, amicos aut habeant aut habere instent. Obsequantur dignis, etiam non hoc exspectantibus, superbos minus curent, minime sint, apte congruenterque vivant. Deum colant, cogitent, quaerant fide, spe, charitate subnixi, optent tranquillitatem atque certum cursum studiis suis omniumque sociorum, et sibi quibusque possunt mentem bonam pacatamque vitam. Sequitur ut dicam quomodo studiosi erudiri debeant, qui, sicut dictum est, vivere instituerunt ad discendum. Item necessario dupliciter ducimur, auctoritate atque ratione; tempore auctoritas, re autem ratio prior est. Aliud est enim quod in agendo anteponitur, aliud quod pluris in appetendo aestimatur. Itaque quanquam bonorum auctoritas imperitae multitudini videatur esse salubrior, ratio vero aptior, eruditis tamen (quia nullus hominum nisi ex imperito peritus fit, nullus autem imperitus novit qualem se debeat praebere docentibus, et quali vita esse docibilis possit) evenit ut omnibus bona magna et occulta discere cupientibus non aperiat nisi auctoritas januam, quam quisque ingressus, sine ulla dubitatione vitae optimae praecepta sectatur, per quae, cum docilis factus fuerit, tum demum discet et quanta ratione praedita sint ea ipsa quae secutus est ante rationem, et quid sit ipsa ratio, quae [quam] post auctoritatis cunabula firmus et idoneus jam sequitur atque comprehendit. Et quid intellectus in quo universa sunt, vel ipse potius universa, et quid praeter universa universorum principium? Ad quam cognitionem in hac vita pervenire [pervenere] pauci, ultra quam vero etiam post hanc vitam nemo progredi potest. Qui autem sola auctoritate contenti, bonis tantum moribus rectisque votis constanter operam dederint, aut contemnentes, aut non valentes disciplinis liberalibus atque optimis erudiri, beatos eos quidem, cum inter homines vivunt, nescio quomodo appellem, tamen inconcusse credo, mox ut hoc corpus reliquerint, eos qui bene magis minusve vixerunt, eo facilius aut difficilius liberari. Auctoritas autem partim divina est, partim humana; sed vera, firma, summa ea est, quae divina nominatur. In qua metuenda est aeriorum animalium mira fallacia, quae per rerum ad istos sensus corporis pertinentium quasdam divinationes nonnullasque potentias decipere animas facillime consuerunt, aut periturarum fortunarum curiosas, aut fragilium cupiditas potestatum, aut inanium formidolositas miraculorum. Illa ergo auctoritas divina dicenda est, quae non solum in sensibilibus signis transcendit omnem humanam facultatem, sed et ipsum hominem agens ostendit ei quousque se propter ipsum depresserit, et non teneri sensibus quibus videntur illa miranda, sed ad intellectum jubet evolare: simul demonstrans, et quanta hic possit, et cur haec faciat, et quam parvipendat. Doceat enim oportet et factis potestatem suam, et humilitate clementiam, et praeceptione naturam. Quae omnia sacris quibus initiamur secretius firmiusque traduntur, in quibus bonorum vita facillime non disputationum ambagibus, sed mysteriorum auctoritate purgatur. Humana vero auctoritas plerumque fallit. In eis tamen jure videtur excellere, qui, quantum imperitorum sensus capit, multa dant indicia doctrinarum suarum, et non vivunt aliter quam vivendum esse praecipiunt: quibus si aliqua etiam fortunae munera accesserint, quorum appareant usu magni, contemptuque majores, difficillimum omnino est ut eis quisque vivendi praecepta dantibus credens recte vituperetur. CAPUT XXIV. De locutione serpentis ad Evam, et de incantationibus Marsorum, ex libro XI de Genesi ad litteram. Ab illo ergo cujus super omnia quae creavit summa potestas est, per angelos sanctos [suos], a quibus illuditur diabolus, cum et de ipsius malevolentia consulitur Ecclesiae Dei, non est permissus tentare feminam nisi per serpentem, nec virum nisi per feminam. Sed in serpente ipse locutus est, utens eo velut organo, movensque ejus naturam eo modo quo movere ille [quomodo vere ille movere] et moveri illa potuit ad exprimendos verborum sonos, et signa corporalia, per quae mulier suadentis intelligeret voluntatem. In ipsa vero muliere, quia illa rationalis creatura erat, quae motu suo posset uti ad verba facienda, non ipse locutus est, sed ejus operatio atque persuasio, quamvis occulto instinctu adjuvaret interius quod exterius egerat per serpentem. Quod quidem si solo instinctu occultius ageret, sicut egit in Juda ut traderet Christum, posset efficere in anima superbo amore suae potestatis inducta. Sed, sicut jam dixi, tentandi voluntatem habet diabolus, in potestate autem nec ut faciat habet, nec quomodo faciat. Quia permissus est ergo tentavit, et quomodo permissus est, ita tentavit. Quod autem generi humano prodesset quod faciebat, neque sciebat, neque volebat, et eo ipso illudebatur ab angelis. Non itaque serpens verborum sonos intelligebat qui ex illo fiebant ad mulierem, neque enim conversa credenda est anima ejus in naturam rationalem. Quandoquidem nec ipsi homines, quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur, ea passione cum [cui] ex ore ista requiritur sciunt quid loquantur, quanto minus intelligeret ille verborum sonos, quos per eum et ex eo diabolus illo modo faciebat, qui hominem loquentem non intelligeret, si eum a diabolica passione immunis audiret Nam et quod audire putantur et intelligere serpentes verba Marsorum, ut eis incantantibus prosiliant plerumque de latebris, etiam illic diabolica vis operatur, ad agnoscendam ubique providentiam, quam rem cui rei naturali ordine subjiciat, et [ut] quid etiam voluntatibus malis sapientissima potestate permittat. Ut hoc magis habeat usus serpentes moveri carminibus hominum, quam ullum aliud genus animantium, etiam haec [hoc] enim non parva 21 testatio est, naturam primitus humanam serpentis seductam esse colloquio. Gaudent enim daemones hanc sibi potestatem dari, ut ad incantationem hominum serpentes moveant, ut quolibet modo fallant quos possunt: hoc autem permittuntur ad primi facti memoriam commendandam, quod sit eis quaedam cum hoc genere familiaritas. Porro ipsum primum factum ad hoc permissum est, ut per naturam serpentis significaretur generi hominum, cui erudiendo haec gesta conscribi oportebat, omnis diabolicae tentationis similitudo: quod apparebit, cum in serpentem proferri coeperit divina sententia. Proinde prudentissimus omnium bestiarum, hoc est, astutissimus ita dictus est serpens, propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum: quemadmodum dicitur prudens vel astuta lingua quam prudens vel astutus movet ad aliquid prudenter astuteque suadendum (non enim est haec vis seu virtus membri corporalis, quod vocatur lingua, sed utique mentis quae utitur ea), ita etiam dictus est stylus mendax scribarum. Neque enim esse mendacem pertinet nisi ad viventem atque sentientem; sed stylus mendax dictus est, quod per eum mendax mendaciter operetur, quemadmodum si et iste serpens mendax diceretur, quod eo diabolus tanquam stylo mendaciter uteretur. Hoc ideo commendandum putavi ne quisquam existimans animantia rationis expertia humanum habere intellectum, vel in animal rationale repente mutari, seducatur in illam opinionem ridiculam et noxiam, revolutionis animarum vel hominum in bestias, vel in homines bestiarum. Sic ergo locutus est serpens homini, sicut asina in qua sedebat Balaam locuta est homini, nisi quod illud opus fuit diabolicum, hoc angelicum. Habent enim quaedam boni et mali angeli opera similia, sicut Moyses et magi Pharaonis, verum in his etiam boni angeli potentiores sunt: nec mali angeli etiam talium operum quidquam possunt, nisi quod per bonos angelos permiserit Deus, ut retribuatur unicuique secundum cor ejus, vel secundum gratiam Dei, utrumque juste ac benigne, per altitudinem divitiarum sapientiae et scientiae Dei. CAPUT XXV. Quod amore se sequentibus Deus auctoritatis viam septempliciter muniverit, ex libro de Moribus Ecclesiae catholicae. Quaeramus quemadmodum sit homini vivendum Beate certe omnes vivere volumus: beatus autem neque ille dici potest qui non habet quod amat, qualecunque sit, neque qui habet quod amat, si noxium sit, neque qui non amat quod habet, etiamsi optimum sit. Nam et qui appetit quod adipisci non potest, cruciatur; et qui adeptus est quod appetendum non esset [est] fallitur; et qui non appetit quod adipiscendum esset, aegrotat. Nihil autem istorum animo contingit sine miseria, nullus igitur illorum beatus est. Quantum restat ubi beata vita inveniri queat, cum id quod est hominis optimum et amatur et habetur. Quid est enim aliud quod dicimus frui, nisi praesto habere quod diligis? Praesto ergo nobis esse debet optimum nostrum, si beate vivere cogitamus. Nam quisquis quod seipso est deterius sequitur, fit et ipse deterior. Oportet autem omnem hominem id quod optimum est sequi, sed tale esse debet, quod non amittat invitus, quippe nemo potest confidere de tali bono, quod sibi eripi posse sentit, etiam si retinere id amplectique voluerit. Quisquis autem de bono quo fruitur non confidit, in tanto timore amittendi beatus esse quis potest? Quis vero dubitet hominem sapientem, si sequi satis putaverimus, auferri a nobis [cunctandum putet hominem sapientem, si eum sequi putaverimus, auferri a nobis, non modo recusantibus, sed] etiam repugnantibus posse? Deus igitur restat, quem si sequimur bene, si assequimur, non tantum bene, sed etiam beate vivimus. Secutio Dei est beatitatis appetitus; consecutio, ipsa beatitas. Sed quo pacto sequimur quem non videmus? aut quomodo videmus [videbimus], qui non solum homines, sed etiam insipientes sumus homines? Confugiendum est igitur ad eorum praecepta quos sapientes fuisse probabile est, ut in lucem veritatis aciem titubantem velut ramis humanitatis opacata inducat auctoritas: quam viam nobis Deus et patriarcharum segregatione, et legis vinculo, et prophetarum praesagio, et suscepti hominis sacramento, et apostolorum testimonio, et martyrum sanguine, et gentium occupatione munivit; quare ratiunculas nostras divinis submittamus affectibus. Audiamus ergo quem finem bonorum nobis, Christe, praescribas, quo nos summo amore tendere jubes. Diliges, inquit, Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua. Quid vis amplius? Et Paulus: Diligentibus, inquit, Deum omnia procedunt in bonum. Dicit etiam ipse dilectionis modum: Quis ergo separat nos a charitate Christi? et caetera. Et post pauca: Certus sum enim quia neque mors, neque vita, et reliqua. Si ergo nulla res ab ejus charitate nos separat, quid esse non solum melius, sed etiam certius hoc bono potest? Nemo nos inde separat minando mortem, idipsum enim quod diligimus Deum, mori non potest, nisi dum non diligit Deum, cui [cum] mors ipsa est, non diligere Deum, quod nihil est aliud quam ei quidquam in diligendo atque sequendo praeponere. Nemo inde separat pollicendo vitam, nemo enim ab ipso fonte separat aquam pollicendo. Non separat angelus, non enim est angelus, cum inhaeremus Deo, nostra mente potentior. Non separat virtus, si illa virtus hic nominata est quae aliquam potestatem in hoc mundo tenet [habet], toto mundo est omnino sublimior mens inhaerendo Deo; sin illa virtus dicta est quae ipsius animi nostri rectissima affectio est: si in alio est, favet ut conjungamur Deo, si in nobis est, ipsa conjungit. Non separant instantes molestiae, hoc enim leviores eas sentimus, quo ei [unde] a quo nos separare moliuntur acrius inhaeremus. Non separat promissio futurorum, nam et quidquid boni futurum est, certius promittit Deus, et nihil est ipso Deo melius, qui jam profecto bene sibi inhaerentibus praesens est. CAPUT XXVI. De principio Genesis a Moyse magno mysterio inchoato, ac quod multiplex sensuum prolatio non sit contra fidem, ex libro XII Confessionum. Nemo jam mihi molestus sit, dicendo mihi: Non hoc sensit Moyses quod tu dicis, sed hoc sensit quod ego dico. Si enim mihi diceret: Unde scis hoc sensisse Moysen, quod de his verbis ejus eloqueris? aequo animo ferre deberem, et respondere fortasse quae superius respondi, vel aliquanto uberius, si esset durior. Cum vero dicit: Non hoc ille sensit quod tu dicis, sed quod ego dico, neque tamen negat quod uterque nostrum dicit utrumque verum esse; o vita pauperum, Deus meus, in cujus sinu non est contradictio, plue mihi mitigationes in cor, ut patienter tales feram! Qui non mihi hoc dicunt, quia divini sunt, et in corde famuli tui viderunt quod dicunt, sed quia superbi sunt, nec noverunt Moysis sententiam, sed amant suam; non quia vera est, sed quia sua est: alioquin et aliam veram pariter amarent, sicut ego amo quod dicunt, quando verum inducunt; non quia ipsorum est, sed quia verum. Et ideo jam nec ipsorum est, quia verum est. Si autem ideo amant illud quia verum est, jam et ipsorum est et meum est, quoniam in commune omnium est veritatis amatorum. Illud autem quod contendunt, non hoc sensisse Moysen quod ego dico, sed quod ipsi dicunt, nolo, non amo, quia etsi ita est, tamen ista temeritas non scientiae, sed audaciae est, nec visus 22 sed typhus eam peperit. Ideoque, Domine, tremenda sunt judicia tua, quoniam veritas tua nec mea est, nec illius aut illius, sed omnium nostrum quos ad ejus communionem publice vocas, terribiliter admonens nos ut eam nolimus habere privatam, ne privemur ea. Nam quisquis id quod tu omnibus ad fruendum proponis sibi proprie vindicat, et suum vult esse quod omnium est, a communi propellitur ad sua, hoc est a veritate ad mendacium; qui enim loquitur mendacium, de suo loquitur. Attende, judex optime Deus, ipsa Veritas, attende quid dicam, contradictori huic, attende; coram te enim dico, et coram fratribus meis, qui legitime utuntur lege, usque ad finem charitatis. Attende, et vide quid ei dicam, si placet tibi; hanc enim vocem huic refero fraternam et pacificam. Si ambo videmus verum esse quod dicis, et ambo videmus verum esse quod dico, ubi, quaeso, id videmus? nec ego utique in te, nec tu in me, sed ambo in ipsa, quae supra mentes nostras est, incommutabili veritate. Cum ergo de ipsa Domini Dei nostri luce non contendamus, cur de proximi cogitatione contendimus, quam sic videre non possumus, ut videtur incommutabilis veritas, quando [quoniam] si ipse Moyses apparuisset nobis, atque dixisset: Hoc cogitavi, nec sic eam videremus, sed crederemus? Non itaque supra quam scriptum est unus pro altero infletur adversus alterum; diligamus Dominum Deum nostrum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente nostra, et proximum nostrum sicut nosmetipsos. Propter quae duo praecepta charitatis sensisse Moysen quidquid in illis libris sensit, nisi crediderimus, mendacem faciemus Dominum, cum de animo conservi aliter quam ille docuit opinamur. Jam vide quam stultum sit, in tanta copia verissimarum sententiarum, quae de illis verbis erui possunt, temere affirmare quam earum Moyses potissimum senserit, et perniciosis contentionibus ipsam offendere charitatem, propter quam dixit omnia, cujus dicta conamur exponere. Sicut enim fons in parvo loco uberior est, pluribusque rivis in ampliora spatia fluxum ministrat, quam quilibet eorum rivorum qui per multa locorum ab eodem fonte deducitur, ita narratio dispensatoris tui sermocinaturis pluribus profutura parvo sermonis modulo scatet fluenta liquidae veritatis, unde sibi quisque verum, quod de his rebus potest, hic illud, ille illud, per longiores loquelarum anfractus trahat. Alii enim cum haec verba legunt vel audiunt, cogitant Deum quasi hominem, aut quasi aliquam molem immensa praeditam potestate, novo quodam et repentino placito, extra seipsam tanquam locis distantibus fecisse coelum et terram: duo magna corpora supra et infra, quibus omnia continerentur; et cum audiunt, Dixit Deus, Fiat illud, et factum est illud, cogitant verba coepta et finita, sonantia temporibus atque transeuntia, post quorum transitum statim existere quod jussum est ut existeret; et si quid forte aliud hoc modo ex familiaritate carnis opinantur. In quibus adhuc parvulis animalibus, dum isto humillimo genere verborum tanquam materno sinu eorum gestatur infirmitas, salubriter aedificatur fides qua certum habeant et teneant Deum fecisse omnes naturas, quas eorum sensus mirabili varietate circumspicit. Quorum si quispiam, quasi vilitatem dictorum aspernatus, extra nutritorias cunas superba imbecillitate se extenderit, heu! cadet miser, et, Domine Deus, miserere, ne implumem pullum conculcent qui transeunt viam, et mitte angelum tuum qui eum reponat in nidum, ut vivat donec volet. Alii vero quibus haec verba non jam nidus, sed opaca fruteta sunt, vident in eis latentes fructus, volitant laetantes et garriunt scrutantes, et carpunt eos: vident enim, cum haec verba legunt vel audiunt, tua, Deus, aeterna et stabili permansione cuncta praeterita et futura tempora superari, nec tamen quidquam esse temporalis creaturae quod tu non feceris, cujus voluntas quia id est quod tu, nulle modo mutata, vel quae antea non fuisset exorta voluntate fecisti omnia: non de te similitudinem tuam formam omnium, sed de nihilo dissimilitudinem intormem, quae formaretur per similitudinem tuam, recurrens in te unum, pro captu ordinato quantum cuique rerum in suo genere datum est, et fierent omnia bona valde, sive maneant circa te, sive gradatim remotiore distantia per tempora et loca pulchras narrationes faciant, aut patiantur. Vident haec, et gaudent in luce veritatis tuae, quantulum hic valent, et alius eorum intendit in id quod dictum est, In principio fecit Deus, et resipiscit sapientiam principium, quia et loquitur ipsa nobis: alius itidem intendit in eadem verba, et principium intelligit exordium rerum conditarum, et sic accipit, In principio fecit, ac si diceretur primo fecit, atque in eis intelligunt, In principio, quod in sapientia fecisti coelum et terram, alius eorum ipsum coelum et terram, creabilem materiam coeli et terrae sic esse credit cognominatam. Alius jam formatas distinctasque naturas, alius unam formatam eamdemque spiritalem coeli nomine, aliam informem corporalis materiae terrae nomine. Qui autem intelligunt in omnibus coeli et terrae adhuc informem materiam, de qua formaretur coelum et terra, nec ipsi uno modo id intelligunt, sed alius unde consummaretur intelligibilis sensibilisque creatura, alius, tantum unde sensibilis moles ista corporea sinu grandi continens perspicuas promptasque naturas: nec illi uno modo, qui jam dispositas digestasque creaturas coelum et terram vocari hoc loco credunt, sed alius invisibilem atque visibilem, alius solam visibilem, in qua luminosum coelum suspicimus, et terram caliginosam quaeque in eis sunt. At ille qui non aliter accipit, In principio fecit, quam si diceretur primo fecit, non habet quomodo veraciter intelligat coelum et terram, nisi materiam coeli et terrae intelligat, videlicet universae, id est intelligibilis corporalisque creaturae: si enim jam formatam velit universam, recte ab eo quaeri poterit, si hoc primo fecit Deus, quid fecerit deinceps? et post universitatem non inveniet; ac per hoc audiet invitus, quomodo illud primo si postea nihil? Cum vero dicit, primo informem, deinde formatam, non est absurdus, si modo est idoneus discernere quid praecedat aeternitate, quid tempore, quid electione, quid origine: aeternitate, sicut Deus omnia; tempore, sicut flos fructum; electione, sicut fructus florem; origine, sicut sonus cantum. In his quatuor, primum et ultimum quae commemoravi, difficillime intelliguntur, duo media facillime; namque rara visio est et nimis ardua conspicere, Domine, aeternitatem tuam, incommutabiliter mutabilia facientem, ac per hoc priorem. Quis deinde sic acutum cernat animo, ut sine labore magno dignoscere valeat quomodo prior sit sonus quam cantus? Ideo qui [quia] cantus est formatus sonus, et esse utique aliquid non formatum potest, formari autem quod non est non potest; sic est prior materies quam id quod ex ea fit. Non ideo prior quia ipsa efficit, cum potius fiat, nec prior intervallo temporis, neque enim priore tempore sonos edimus informes sine cantu, et eos posteriore tempore in formam cantici coaptamus aut fingimus, sicut ligna quibus arca, vel argentum quo vasculum fabricatur; tales quippe materiae tempore etiam praecedunt formas rerum quae fiunt ex eis. At in cantu non ita est; cum enim cantatur, auditur sonus ejus, non prius informiter sonat, et deinde formatur in cantum. Quod enim primo utcunque sonuerit praeterit, nec ex eo quidquam reperies quod resumptum arte componas, et ideo cantus in sono suo vertitur: qui sonus materies ejus est, idem quippe formatur ut cantus sit, et ideo, sicut dicebam, prior materies sonandi, quam forma cantandi, non perficiendi potentia prior; neque enim sonus est cantandi artifex, sed cantanti animae subjacet ex corpore, de quo tantum 23 faciat; nec tempore prior, simul enim cum cantu editur: nec prior electione, non enim potior sonus quam cantus, quandoquidem cantus est non tantum sonus, verumetiam [sonus] speciosissimus; sed prior est origine, quia non cantus formatur ut sonus sit, sed sonus formatur ut cantus sit. Hoc exemplo qui potest intelligat materiam rerum primo factam et appellatam coelum et terram, quia inde facta sunt coelum et terra, nec tempore primo factam quia formae rerum exserunt tempora. Illa autem erat informis, jamque in temporibus simul animadvertitur. Nec tamen de illa narrari aliquid potest, nisi velut tempore prior sit, cum pendatur extremior, quia profecto meliora sunt formata quam informia, et praecedatur [praecedunt] aeternitate Creatoris, ut esset de nihilo, unde aliquid fieret. In hac diversitate sententiarum verarum concordiam pariat ipsa Veritas, et Deus noster misereatur nostri, ut legitime lege utamur, praecepti fine, pura charitate. Ac per hoc si quis quaerit ex me quid horum Moyses tuus ille famulus senserit, non sunt hi sermones confessionum mearum, si tibi non confiteor nescio, et scio tamen illas esse veras sententias exceptis carnalibus, de quibus quantum existimavi locutus sum, quos tamen bonae spei parvulos haec verba libri tui non territant, alta humiliter, et pauca copiose: sed omnes quos in eis verbis vera cernere ac dicere fateor, diligamus nos invicem, pariterque diligamus te Deum nostrum fontem veritatis, si non vana, sed ipsum [ipsam] sitimus, eumdemque famulum tuum Scripturae hujus dispensatorem, spiritu tuo plenum ita honoremus, ut hoc eum te revelante cum haec scriberet attendisse credamus, quod in eis maxime et luce veritatis et fruge utilitatis excellit. Ita cum alius dixerit, hoc sensit quod ego, et alius, imo illud quod ego, religiosius me arbitror dicere, cur non utrumque potius, si utrumque verum est? et si quid tertium, et si quid quartum, et si quid aliud omnino verum quis [quispiam] in his verbis videt? cur non illa omnia vidisse credatur, per quem Deus unus sacras litteras vera et diversa visuris multorum sensibus temperavit? Ego certe quod intrepidus de meo corde pronuntio, si ad culmen auctoritatis aliquid scriberem, sic mallem scribere, ut quod veri quisque de his rebus capere posset, mea verba resonarent, quam ut unam veram sententiam ad hoc apertius ponerem, ut excluderem caeteras quarum falsitas me non posset offendere. Nolo itaque, Deus meus, tam praeceps esse, ut hoc illum virum de te meruisse non credam; sensit ille omnino in his verbis atque cogitavit cum ea scriberet, quidquid hic veri potuimus invenire, et quidquid nos non potuimus aut nondum possumus, et tamen in eis inveniri potest. Postremo, Domine, qui Deus es et non caro et sanguis, si quid homo minus videt, nunquid et spiritum tuum bonum, qui deducet me in terram rectam, latere potuit quidquid eras in eis verbis tu ipse revelaturus legentibus posteris, etiamsi ille per quem dicta sunt unam fortassis ex multis viris sententiam cogitavit. Quod si ita est, sit igitur illa quam cogitavit caeteris excelsior. Nobis autem, Domine, aut ipsam demonstra, aut quam placet alteram veram, ut sive nobis hoc quod etiam illi homini tuo, sive aliud ex eorumdem verborum occasione patefacias, tu tamen nos pascas, non error illudat. CAPUT XXVII. Principium libri de Genesi ad litteram. Omnis divina Scriptura bipartita est, secundum id quod Dominus significavit dicens: Scribam eruditum in regno Dei similem esse patrifamilias, proferenti de thesauro suo nova et vetera, quae duo Testamenta dicuntur. In libris autem omnibus sanctis intueri oportet, quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae futura praenuntientur, quae agenda praecipiantur vel moneantur. In narratione ergo rerum factarum quaeritur utrum omnia secundum figurarum tantummodo intellectum accipiantur, an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. Nam non esse accipienda figuraliter nullus Christianus dicere audebit, attendens Apostolum dicentem: Omnia autem haec in figura contingebant illis, et illud quod in Genesi scriptum est, Et erunt duo in carne una, magnum sacramentum commendantem in Christo et in Ecclesia. Si ergo utroque modo illa Scriptura scrutanda est, quomodo dictum est praeter allegoricam significationem: In principio fecit Deus coelum et terram; utrum in principio temporis? an quia primo omnium facta sint? an in principio quod est Verbum Dei unigenitus Filius? Et quomodo possit ostendi Deum sine ulla sui commutatione operari mutabilia et temporalia? et quid significetur nomine coeli et terrae? utrum spiritalis corporalisque creatura coeli et terrae vocabulum acceperit? an tantummodo corporalis ut in hoc libro de spiritali tacuisse intelligatur, atque ita dixisse coelum et terram, ut omnem creaturam corpoream superiorem atque inferiorem significare voluerit? an utriusque informis materia dicta est, coelum et terra, spiritalis videlicet vita, sicuti esse potest in se non conversa ad Creatorem? tali enim conversione formatur atque perficitur, si autem non convertatur informis est. Corporalis autem si possit intelligi per privationem omnis corporeae qualitatis, quae apparet in materia formata, cum jam sunt species corporum, sive visu, sive alio quolibet sensu corporis perceptibiles. An coelum intelligendum est creatura spiritalis, ab exordio quo facta est perfecta illa et beata semper, terra vero corporalis materies adhuc imperfecta? quia terra, inquit, erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum, quibus verbis videtur informitatem significare substantiae corporalis, an utriusque informitas his etiam posterioribus verbis significatur? Corporalis quidem, eo quod dictum est, Terra autem erat invisibilis et incomposita; spiritalis autem eo quod dictum est, Tenebrae erant super abyssum, ut translato verbo tenebrosam abyssum intelligamus, naturam vitae informem, nisi convertatur ad Creatorem qui solummodo formare potest ut non sit abyssus, et illuminare ut non sit tenebrosa. Et quomodo dictum est, Tenebrae erant super abyssum? An quia non erat lux, quae si esset, utique superesset, et tanquam superfunderetur, quod tunc fit in creatura spiritali cum convertitur ad incommutabile atque incorporale lumen, quod est Deus? Et quomodo dixit Deus, Fiat lux? utrum temporaliter, an in Verbi aeternitate? et si temporaliter, utique mutabiliter. Quomodo ergo possit intelligi hoc dicere Deum nisi per creaturam? ipse quippe est incommutabilis; et si per creaturam dixit Deus, Fiat lux, quomodo est ergo prima creatura lux? si erat jam creatura per quam Deus diceret, Fiat lux, an non est lux prima creatura? quia jam dictum erat: In principio fecit Deus coelum et terram, et poterat per coelestem creaturam vox fieri temporaliter atque mutabiliter, qua diceretur, Fiat lux; quod si ita est, corporalis lux facta est ista quam corporeis oculis cernimus, dicente Deo per creaturam spiritalem quam Deus jam fecerat, cum in principio fecit Deus coelum et terram, Fiat lux, eo modo quo per talis creaturae interiorem et occultum motum divinitus dici potuit, Fiat lux. An etiam corporaliter sonuit vox dicentis Dei, Fiat lux, sicut corporaliter sonuit vox dicentis Dei, Tu es Filius meus dilectus, et hoc per creaturam corporalem quam fecerat Deus, cum in principio fecit Deus coelum et terram, antequam fieret lux, quae in hac sonante voce facta est; et si ita est, qua lingua sonuit vox ista dicente Deo, Fiat lux? quia nondum 24 erat linguarum diversitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluvium. Quaenam lingua erat una et sola qua Deus locutus est, Fiat lux, et quis erat quem oportebat audire atque intelligere ad quem vox hujusmodi proferretur? An haec absurda carnalisque cogitatio est atque suspicio? Quid ergo dicemus? An id quod intelligitur in sono vocis cum dicitur. Fiat lux, non autem ipse corporeus sonus, hoc bene accipitur esse vox Dei? et utrum hoc ipsum ad naturam pertineat Verbi ejus de quo dicitur, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum? Cum enim de illo dicitur: Omnia per ipsum facta sunt, satis ostenditur et lux per ipsum facta, cum dixit Deus, Fiat lux. Quod si ita est, aeternum est quod ait Deus, Fiat lux, quia Verbum Dei, Deus apud Deum, Filius unicus, Deo Patri coaeternus est, quamvis Deo haec [hoc] in aeterno Verbo dicente creatura temporalis facta sit; cum enim verba sint temporis, cum dicimus quando et aliquando, aeternum tamen est [in] Verbo Dei quando fieri aliquid debeat, et tunc fit quando fieri debuisse in illo Verbo est, in quo non est quando et aliquando, quoniam totum illud verbum aeternum est; et quid est lux ipsa quae facta est, utrum spiritale quid, an corporale? si enim spiritale, potest ipsa esse prima creatura, jam hoc dicto perfecta, quae primo coelum appellata est, cum dictum est. In principio fecit Deus coelum et terram: ut quod dixit Deus, Fiat lux, et facta est lux, eam revocantem ad se Creatorem [revocante Creatore] conversio ejus facta atque illuminata intelligatur. Et cur ita dictum est: In principio fecit Deus coelum et terram, et non dictum est, in principio dixit Deus, Fiat coelum et terra. Et facta sunt coelum et terra, sicut de luce narratur, dixit Deus, Fiat lux, et facta est lux? Utrum prius universaliter nomine coeli et terrae comprehendendum erat et commendandum quod fecit Deus, et deinde per partes exsequendum quomodo fecit cum per singula dicitur, dixit Deus, id est, quia per verbum suum fecit quidquid fecit. An cum primum fiebat informitas materiae, sive spiritalis, sive corporalis, non erat dicendum, dixit Deus, Fiat? quia formam Verbi semper Patri cohaerentis, quo sempiterne dicit Deus omnia, neque sono vocis, neque cogitatione tempora sonorum volventem [volvente], sed coaeterna sibi luce a se genitae sapientiae, non imitatur imperfectio [imperfecto], cum dissimilis ab eo quod summe ac primitus est, informitate quadam tendit ad nihilum, sed tunc imitatur verbi formam, semper atque incommutabiliter Patri cohaerentem, cum et ipsa pro sui generis conversione, ad id quod vere ac semper est, id est ad creatorem suae substantiae formam capit, et fit perfecta creatura: ut in eo quod Scriptura narrat, dixit Deus, Fiat, intelligamus Dei dictum incorporeum, in natura Verbi ejus coaeterni revocantis ad se imperfectionem creaturae, ut non sit informis, sed formetur secundum singula quae per ordinem exsequitur? In qua conversione et formatione, qua [quia] pro suo modo imitatur Deum Verbum, hoc est Dei Filium semper Patri cohaerentem, plena similitudine et essentia pari, qua ipse et Pater unum sunt, non autem imitatur hanc verbi formam, si aversa a Creatore informis et imperfecta remaneat: propterea Filii commemoratio non ita fit quia Verbum, sed tantum quia principium est, cum dicitur: In principio fecit Deus coelum et terram; exordium quippe creaturae insinuatur adhuc in informitate imperfectionis. Fit autem Filii commemoratio, quod etiam Verbum est, eo quod scriptum est, Dixit Deus, Fiat, ut per id quod principium est insinuet exordium creaturae existentis ab illo adhuc imperfectae; per id autem quod Verbum est, insinuet perfectionem creaturae revocatae ad eum ut formaretur inhaerendo Creatori, et pro suo genere imitando formam sempiternae atque incommutabiliter inhaerentem Patri, a quo statu [statim] hoc est quod ille. Non enim habet informem vitam Verbum Filius, cui non solum hoc est esse quod vivere, sed etiam hoc est vivere quod sapienter ac beate vivere. Creatura vero, quanquam spiritalis et intellectualis, vel rationalis, quae videtur esse illi Verbo propropinquior, potest habere informem vitam: quia non sicut hoc est ei esse quod vivere, ita [nec] hoc vivere quod sapienter ac beate vivere. Adversa [Aversa] enim a sapientia incommutabili, stulte ac misere vivit, quae informitas ejus est. Formatur autem conversa ad incommutabile lumen sapientiae Verbum Dei; a quo enim exstitit [existit] ut sit utcunque ac vivat, ad illum convertitur ut sapienter ac beate vivat. Principium quippe creaturae intellectualis est aeterna Sapientia, quod principium manens in se incommutabiliter nullo modo cessaret [cessabit], occulta inspiratione vocationis, loqui ei creaturae, cui principium est ut convertatur ad id ex quo est, quod aliter formata ac perfecta esse non possit. Ideoque interrogatus [Dominus] quis esset, respondit: Principium, qui loquor vobis. Quod autem Filius loquitur, Pater loquitur: quia Patre loquente dicitur Verbum quod Filius est aeterno more, si more dicendum est loquente Deo Verbum coaeternum. Inest enim Deo benignitas summa, et sancta, et justa, et quidem non ex indigentia, sed ex beneficentia veniens amor in opera sua. Propterea priusquam scriberetur, dixit Deus, Fiat lux, praecessit Scriptura dicens, Et spiritus Dei superferebatur [ferebatur] super aquam. Quia sive aquae nomine appellare voluit totam corporalem materiam, ut eo modo insinuaret unde facta et formata sint omnia quae in suis generibus jam dignoscere possumus, appellans aquam, quia ex humida natura videmus omnia in terra per species varias formari atque concrescere; sive spiritalem vitam quamdam ante formam conversionis quasi fluitantem: superferebatur utique spiritus Dei, quia subjacebat scilicet bonae voluntati Creatoris quidquid illud erat quod formandum perficiendumque inchoaverat, ut dicente Deo in Verbo suo, Fiat lux, in bona voluntate, hoc est in beneplacito ejus pro modo [modulo] sui generis maneret quod factum est, et ideo dictum est quod placuerit Deo, Scriptura dicente: Et facta est lux. Et vidit Deus lucem quia bona est: ut quemadmodum in ipso exordio inchoatae creaturae, quae coeli et terrae nomine, propter id quod de illa perficiendum erat, commemorata est, Trinitas insinuatur Creatoris; nam dicente Scriptura, In principio fecit Deus coelum et terram, intelligimus Patrem in Dei nomine et Filium in principii nomine, qui non Patris, sed per seipsum creatae primitus ac potissimum spiritali creaturae, et consequenter etiam universae creaturae, principium est; dicente autem Scriptura, Et spiritus Dei superferebatur super aquam, completam commemorationem Trinitatis agnoscimus; ita et in conversione atque perfectione creaturae, ut species rerum digerantur, eadem Trinitas insinuatur, Verbum Dei scilicet, et Verbi generator, cum dicitur, Dixit Deus, et sancta bonitas, in qua Deo placet quidquid ei pro suae naturae modulo perfectum placet, cum dicitur: Vidit Deus quia bonum est. Sed cur commemorata prius quamvis imperfecta creatura postea commemoratur spiritus Dei, prius dicente Scriptura: Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebra erant super abyssum, ac deinde inferente: Et spiritus Dei superferebatur super aquam? An quia [quoniam] egenus atque indigus [indigens] amor ita diligit, ut rebus quas diligit subjiciatur, propterea cum memoratur spiritus Dei, in quo sancta ejus benevolentia dilectioque intelligitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae 25 necessitatem potius, quam per abundantiam beneficentiae Deus amare putaretur? Cujus rei memor Apostolus, dicturus de charitate, supereminentem viam demonstraturum se ait, et in alio loco supereminentem, inquit, scientiae charitatem Christi. Cum ergo sic oporteret insinuari spiritum Dei ut superferri diceretur, commodius factum est ut prius insinuaretur aliquid inchoatum, cui superferri diceretur; non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. Ita etiam rebus ex illa inchoatione perfectis atque formatis, vidit Deus quia bonum est, placuit enim quod factum est in ea benignitate qua placuit ut fieret. Duo quippe sunt propter quae amat Deus creaturam suam, ut sit et ut maneat. Ut esset ergo quod maneret, spiritus Dei superferebatur super aquam; ut autem maneret, vidit Deus quia bonum est; et quod de luce dictum hoc de omnibus. Manent enim quaedam supergressa est, omnem temporalem volubilitatem, in amplissima sanctitate sub Deo; quaedam vero secundum sui temporis modum, dum per discessionem successionemque rerum saeculorum pulchritudo contexitur. CAPUT XXVIII. Contra eos qui dicunt: Nunquid ibi fuit Moyses quando fecit Deus coelum et terram, ut credatur? ex libro XI de Civitate Dei. Visibilium omnium maximus mundus est, invisibilium omnium maximus Deus est: sed mundum esse conspicimus, Deum esse credimus. Quod autem Deus fecerit mundum, nulli tutius credimus quam ipsi Deo. Ubi eum audivimus? nusquam interim nos melius quam in Scripturis sanctis, ubi dixit propheta ejus: In principio fecit Deus coelum et terram. Nunquidnam ibi fuit iste propheta quando fecit Deus coelum et terram? Non, sed ibi fuit sapientia Dei, per quam facta sunt omnia, quae in animas etiam sanctas se transfert, amicos Dei et prophetas constituit, eisque opera sua sine strepitu intus enarrat. Loquuntur eis quoque angeli Dei, qui semper vident faciem Patris, voluntatemque ejus quibus oportet annuntiant. Ex his unus erat iste propheta qui dixit et scripsit: In principio fecit Deus coelum et terram; qui tam idoneus testis est per quem Deo credendum, ut eodem spiritu Dei quo haec sibi revelata cognovit etiam ipsam fidem nostram futuram tanto ante praedixerit. Sed quid placuit aeterno Deo tunc facere coelum et terram quae antea non fecisset? Qui hoc dicunt, si mundum aeternum sine ullo initio, et ideo nec a Deo factum videri volunt, nimis aversi sunt a veritate, et lethali morbo impietatis insaniunt. Exceptis enim propheticis vocibus, mundus ipse ordinatissima sua mutabilitate et mobilitate et visibilium omnium pulcherrima specie, quodammodo tacitus, et factum se esse, et non nisi a Deo ineffabiliter atque invisibiliter magno et ineffabiliter atque invisibiliter pulchro fieri se potuisse proclamat. CAPUT XXIX. Quod calummantes de mundi tempore refelli possint de mundi loco, de eodem libro XI. Cum igitur unum mundum ingenti quidem mole corporea, finitum tamen, et loco suo determinatum, et operante Deo factum esse dicant, quod respondent de infinitis extra mundum locis, cur in eis ab opere Deus cesset, hoc sibi respondeant de infinitis ante mundum temporibus. Cur in eis ab opere Deus cessaverit, et sicut non est consequens ut fortuito potius quam ratione divina Deus, non alio, sed isto in quo est loco mundum constituerit, cum pariter infinitis ubique patentibus nullo excellentiore merito posset hic eligi, quamvis eamdem divinam rationem, qua id factum est, nulla posset humana comprehendere natura; ita non est consequens ut Deo aliquid existimemus accidisse fortuitum, quod illo potius quam anteriore tempore condidit mundum, cum aequaliter anteriora tempora per infinitum retro spatium praeterissent, nec fuisset aliqua differentia unde tempus tempori eligendo praeponeretur. Quod si dicunt inanes esse hominum cogitationes, quibus infinita imaginantur loca, cum locus nullus sit praeter mundum, respondetur eis isto modo: inaniter homines cogitare praeterita tempora vacationis Dei, cum tempus nullum sit ante mundum: si enim recte discernuntur aeternitas et tempus, quod tempus sine aliqua mutabilitate non est, in aeternitate autem nulla mutatio est, quis non videat quod tempora non fuissent, nisi creatura fieret quae aliquid aliqua motione mutaret? Cujus motionis et mutationis cum aliud atque aliud quae simul esse non possunt cedit atque succedit in brevioribus vel productioribus morarum intervallis, tempus sequeretur. Cum igitur Deus, in cujus aeternitate nulla est omnino mutatio, creator sit temporum et ordinator, quomodo dicatur post temporum spatia mundum creasse, non video, nisi dicatur ante mundum aliquam fuisse creaturam, cujus motibus tempora currerent. Porro si litterae sacrae maximeque veraces ita dicunt, in principio fecisse Deum coelum et terram, ut nihil antea fecisse intelligatur, quia hoc potius in principio fecisse diceretur, si quid fecisset ante caetera cuncta quae fecit, proculdubio non est mundus factus in tempore, sed cum tempore. Quod enim fit in tempore, et post aliquod fit, et ante aliquod tempus, post id quod praeteritum est, ante id quod futurum est. Nullum autem posset esse praeteritum, quia nulla erat creatura, cujus mutabilibus motibus ageretur. Cum tempore autem factus est mundus, si in ejus conditione factus est mutabilis motus, sicut videtur se habere etiam ordo ille primorum sex vel septem dierum in quibus mane et vespere nominantur, donec omnia quae his diebus Deus fecit sexto perficiantur die, septimoque in magno mysterio Dei vacatio commendetur; qui dies cujusmodi sint, aut perdifficile nobis, aut etiam moossibile est cogitare, quanto magis dicere! Videmus quippe istos dies notos non habere vesperam nisi de solis occasu, nec mane nisi de solis exortu; illorum autem priores tres dies sine sole peracti sunt, qui die quarto factus refertur. Et primitus quidem lux verbo Dei facta, atque inter ipsam et tenebras Deus separasse narratur, et eamdem lucem vocasse diem, tenebras autem noctem. Sed qualis illa sit lux, et quo alternante motu, qualemque vesperam et mane fecerit, remotum est a sensibus nostris: nec ita ut est intelligi a nobis potest, quod tamen sine ulla haesitatione credendum est. Aut enim aliqua lux corporea est, sive in superioribus mundi partibus longe a conspectibus nostris, sive unde sol postmodum accensus est, aut lucis nomine significata est sancta civitas, in sanctis angelis et spiritibus beatis, de qua dicit Apostolus: Quae sursum est Jerusalem mater nostra aeterna in coelis. Ait quippe et alio loco: Omnes enim vos filii lucis estis, et filii diei, non sumus noctis neque tenebrarum. Si tamen et vesperam diei hujus et mane aliquatenus congruenter intelligere valeamus, quoniam scientia creaturae in comparatione scientiae Creatoris quodammodo vesperascit: itemque lucescit et mane fit, cum et ipsa refertur ad laudem dilectionemque Creatoris, nec in noctem vergitur, ubi non Creator creaturae dilectione relinquitur. Denique Scriptura cum illos dies dinumeraret ex ordine, nusquam interposuit 26 vocabulum noctis: non enim ait alicubi: Facta est nox, sed: Facta est vespera, et factum est mane dies unus, ita dies secundus et caeteri. Cognitio quippe creaturae in seipsa decoloratior est, ut ita dicam, quam cum in Dei sapientia cognoscitur, velut in arte qua facta est: ideo vespera congruentius quam nox dici potest: quae tamen, ut dixi, cum ad laudandum et amandum refertur Creatorem, recurrit in mane, et hoc cum facit in cognitione sui ipsius, dies unus est: cum in cognitione firmamenti, quod inter aquas inferiores et superiores coelum appellatum est, dies secundus: cum in cognitione terrae ac maris, omniumque gignentium quae radicibus continuata sunt terrae, dies tertius; cum in cognitione luminarium majoris et minoris, omniumque siderum, dies quartus; cum in cognitione omnium ex aquis animalium natatilium atque volatilium, dies quintus; cum in cognitione omnium animalium terrenorum atque ipsius hominis, dies sextus; cum vero in die septimo requiescit Deus ab omnibus operibus suis, et sanctificat eum, nequaquam est accipiendum pueriliter, tanquam Deus laboraverit operando (qui dixit et facta sunt, verbo intelligibili et sempiterno, non sonabili et temporali); sed requies Dei requiem significat eorum qui requiescunt in Deo, sicut laetitia domus laetitiam significat eorum qui laetantur in domo, etiamsi non eos domus ipsa, sed alia res aliquos laetos facit: quanto magis si eadem domus pulchritudine sua faciat laetos habitatores, ut non solum eloquendi modo laeta dicatur, quo significamus per id quod continet id quod continetur, sicut theatra plaudunt, prata mugiunt, cum in illis homines plaudant, in his boves mugiant; sed etiam illo quo significatur per efficientem id quod efficitur, sicut laeta epistola dicitur, significans eorum laetitiam quos legentes efficit laetos? Convenientissime itaque, cum Deum requievisse prophetica narrat auctoritas, significatur requies eorum qui in illo requiescunt, et quos facit ipse requiescere: hoc etiam hominibus quibus loquitur, et propter quos utique conscripta est, promittente prophetia quod etiam ipsi, post bona opera quae in eis et per eos operatur Deus, si ad illum prius in ista vita per fidem quodammodo accesserint, in illo habebunt requiem sempiternam: hoc enim ex sabbati vacatione et praecepto legis in vetere Dei populo figuratum est. CAPUT XXX. Quod lucis nomine etiam angeli significati atque creati possint intelligi, ex eodem libro XI. Ubi de mundi constitutione sacrae litterae loquuntur, non evidenter dicitur utrum vel quo ordine creati sint angeli, sed si praetermissi non sunt; vel coeli nomine ubi dictum est: In principio fecit Deus coelum et terram; vel potius lucis hujus, de qua loquor, significati sunt. Non autem esse praetermissos hinc existimo, quod scriptum est requievisse Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit, cum liber ipse ita sit exorsus: In principio fecit Deus coelum et terram, ut ante a coelo et terram nihil aliud fecisse videatur. Cum ergo a coelo et terra coeperit, atque ipsa terra quam primitus fecit, sicut Scriptura consequenter eloquitur, invisibilis et incomposita nondumque luce facta, utique tenebrae fuerint super abyssum, id est super quamdam terrae et aquae indistinctam confusionem; ubi enim lux non est, tenebrae sint necesse est; deinde omnia creando disposita sint, quae per sex dies consummata narrantur, quomodo angeli praetermitterentur tanquam non essent in operibus Dei, a quibus in die septimo requievit? Opus autem Dei esse angelos hic quidem etsi non praetermissum, non tamen evidenter expressum est. Sed alibi hoc sancta Scriptura clarissima voce testatur. Nam et in hymno trium in camino virorum, cum praedictum esset: Benedicite omnia opera Domini Domino, in exsecutione eorumdem operum etiam [sancti] angeli nominati sunt; et in psalmo canitur: Laudate Dominum de coelis, laudate eum in excelsis; laudate eum, omnes angeli ejus; laudate eum, omnes virtutes ejus; laudate eum, sol et luna; laudate eum, omnes stellae et lumen; laudate eum, coeli coelorum, et aquae quae super coelos sunt laudent nomen Domini: quoniam ipse dixit et facta sunt, ipse mandavit et creata sunt. Etiam hic apertissime a Deo factos esse angelos divinitus dictum est, cum, eis inter caetera coelestia commemoratis, infertur ad omnia, ipse dixit et facta sunt. Quis porro audebit opinari post omnia ista, quae sex diebus enumerata sunt, angelos factos? sed et si quisquam ita desipit, redarguit istam vanitatem illa Scriptura paris auctoritatis, ubi Deus dicit: Quando facta sunt sidera, laudaverunt me voce magna omnes angeli mei; jam ergo erant angeli quando facta sunt sidera, facta sunt autem quarto die. Nunquidnam ergo die tertio factos esse dicemus? Absit. In promptu est enim quid illo die factum sit: ab aquis utique terra discreta est, et distinctas sui generis species duo ista elementa sumpserunt, et produxit terra quidquid ei radicitus inhaeret. Nunquidnam secundo? ne hoc quidem: tunc enim firmamentum factum est super aquas superiores, coelumque appellatum est, in quo firmamento quarto die facta sunt sidera: nimirum ergo si ad istorum dierum opera Dei pertinent angeli, ipsi sunt illa lux quae diei nomen accepit, cujus unitas ut commendaretur non est dictus dies primus, sed dies unus; nec alius est dies secundus, aut tertius, aut caeteri, sed idem ipso unus, ad implendum senarium vel septenarium numerum, repetitus est; propter septenariam [senariam vel septenariam] cognitionem: senariam scilicet operum quae fecit Deus, et septimam [septenariam] quietis Dei. Cum enim dixit Deus, Fiat lux et facta est lux, si recte in hac luce creatio intelligitur angelorum, profecti [profecto] sunt facti participes lucis aeternae, quod est ipsa incommutabilis sapientia Dei, per quam facta sunt omnia, quem dicimus unigenitum Dei Filium, ut ea luce illuminati qua creati fierent lux et vocarentur dies, participatione incommutabilis lucis et diei quod est verbum Dei, per quod et ipsi et omnia facta sunt. Lumen quippe verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, hoc illuminat et omnem angelum mundum, ut sit lux non in se ipso, sed in Deo: a quo si avertitur angelus fit immundus, sicut sunt omnes qui vocantur immundi spiritus. Nec jam lux in Domino, sed in se ipsis tenebrae, privati participatione lucis aeternae; mali enim nulla natura est, sed amissio boni mali nomen accepit. CAPUT XXXI. Contra eos qui dicunt ob hoc factum esse mundum, ut animae quae prius peccaverant in eo includerentur. ubi Origenem errasse probat ex libris ipsius, qui appellantur περὶ Ἀρχῶν. Ex libro XI de Civitate Dei. Sed multo est mirandum amplius quod etiam quidam, qui unum nobiscum credunt omnium rerum esse principium, ullamque [nullamque] naturam quae non est quod Deus est nisi ab illo conditore esse non posse, noluerunt tamen istam causam fabricandi mundi tam bonam ac simplicem bene ac simpliciter credere, ut bonus Deus conderet bona, et essent post Deum quae non essent quod est Deus, bona tamen quae non 27 faceret nisi bonus Deus. Sed animas dicunt non quidem partes Dei, sed factas a Deo peccasse a [Deo] conditore recedendo, et diversis pro gressibus pro diversitate peccatorum a coelis usque ad terras diversa corpora quasi vincula meruisse; et hunc esse mundum, eamque causam mundi fuisse faciendi, non ut conderentur bona, sed ut mala cohiberentur. Hinc Origenes jure culpatur; in libris enim quos appellat περὶ Ἀρχῶν, id est de Principiis, hoc sensit, hoc scribit [scripsit]. Ubi plus quam dici potest miror hominem in ecclesiasticis litteris tam doctum et exercitatum non attendisse, primum, quam hoc esset contrarium Scripturae hujus tantae auctoritatis intentioni, quae per omnia opera Dei subjungens, Et vidit Deus quia bonum est, completisque omnibus inferens, Et vidit Deus omnia quae fecit, et ecce bona valde, nullam aliam causam faciendi mundi intelligi voluit, nisi ut bona fierent a bono Deo, ubi si nemo peccasset, tantummodo naturis bonis esset mundus ornatus et plenus, et quia peccatum est, non ideo cuncta sunt impleta peccatis, cum bonorum longe major numerus in coelestibus suae naturae ordinem servet; nec mala voluntas, quia naturae ordinem servare noluit, ideo justi Dei leges omnia bene ordinantis effugit: quoniam sicut pictura cum colore nigro loco suo posito [posita], ita universitas rerum, si quis possit intueri, etiam cum peccatoribus pulchra est, quamvis per se ipsos consideratos sua deformitas turpet. Deinde videre debuit Origenes, et quicunque ita sapiunt, si haec opinio vera esset, mundum ideo factum ut animae pro meritis peccatorum suorum tanquam ergastula quibus poenaliter includerentur corpora acciperent, superiora et leviora quae minus, inferiora vero et graviora quae amplius peccaverunt, daemones, quibus deterius nihil est, terrena corpora, quibus inferius et gravius nihil est, potius quam homines etiam bonos habere debuisse. Nunc vero ut intelligeremus animarum merita non qualitatibus corporum esse pensanda, aerium pessimus daemon, homo autem et nunc licet malus, longe minoris mitiorisque malitiae, et certe ante peccatum, tamen luteum corpus accepit. Quid autem stultius dici potest quam per istum solem ut in uno mundo unus esset, non decore pulchritudinis, vel etiam saluti rerum corporalium consuluisse artificem Deum, sed hoc potius evenisse, quia una anima sic peccaverat, ut tali corpore mereretur includi? Ac per hoc si contigisset ut non una sed duae, imo non duae sed decem vel centum similiter aequaliterque peccassent, centum soles haberet hic mundus, quod ut non fieret, non opificis provisione mirabili ad rerum corporalium salutem decoremque consultum est, sed contigit potius tanta unius animae progressione peccantis, ut sola corpus tale mereretur. Non plane animarum de quibus nesciunt quid loquantur, sed eorum ipsorum qui talia sapiunt multum longe a veritate et merito est coercenda progressio. CAPUT XXXII. De eodem errore et de igne aeterno, ex libro Responsionis ad consulta Orosii presbyteri. Usque adeo igitur in eo quod ex nihilo fecit voluntas non nihil dicitur, ut ipsa praecipue commendetur. Nam cui dicitur: Subest enim tibi cum voles posse, sive adsit unde fiat, sive non adsit, sat est voluntas, ubi summa est potestas. Quomodo ergo in eo quod de nihilo creatur, voluntas creantis nihil esse perhibetur, cum propter ea de nihilo creari aliquid possit, quia voluntas creantis, etiam sine materia, sibi sufficit? Quod si forte non solum animam, sed nullam omnino creaturam volunt fateri ex nihilo factam, ideo quoniam quidquid Deus fecit, voluntate fecit, quae voluntas utique non est nihil, respiciant unde secundum corpus factus sit homo. Certe enim, sicut Scriptura testatur, eum de limo vel de pulvere terrae Deus fecit, et proculdubio voluntate fecit. Nec tamen voluntas Dei pulvis aut limus est. Sicut ergo in eo quod ex limo factum est, quamvis voluntate sit factum, non est voluntas limus, ita in eo quod ex nihilo factum est, quamvis voluntate sit factum, non est voluntas nihil. Jam vero quod dolendum addidisti, ex Priscilliani haeresi ad errorem Origenis apud vos homines fuisse delapsos, nec ab illa peste potuisse sanari nisi et ipsa medicina morbidum aliquid intulisset, non est quidem dolor iste culpandus. Veritas enim debuit, non falsitas pellere falsitatem: nam hoc mutare est malum, non evitare. Verumtamen quia de ipso Deo, creaturarum omnium conditore, hoc est de ipsa coaeterna et incommutabili Trinitate, ab eis qui ad vos libros Origenis attulerant, id traditum esse commemoras quod veritas habet, contra quam veritatem Priscillianus Sabellianum antiquum dogma restituit, ubi ipse Pater qui Filius, qui et Spiritus sanctus perhibetur, hoc iste pejor, quod etiam de anima ita sentit, ut non eam propriam velit habere naturam, sed de ipso. Deo tanquam particulam defluere, et tam deformiter inquinari atque in deterius commutari, cum Manichaeis audeat affirmare: non parum boni ex libris illis provincia vestra percepit, in ea re maxime in qua capitaliter erratur, de Creatore quippe non de creatura tam falsa et tam nefaria sentiuntur. Sive ergo in hanc fidem qui deviaverant restituti sunt, sive qui eam nondum noverant illarum disputationum lectione didicerunt, hoc se gaudeant didicisse quod sanum est. Quod autem et in eis erroris est, quanquam te cognovisse jam videam, tamen quemadmodum contra talia disseratur, ibi melius discere poteris, ubi error ipse et olim exortus est, et non olim proditus. Quantum possum tamen etiam ego commoneo, ut de diaboli angelorumque ejus correctione, et in pristinum statum reparatione, sapere nihil audeas: non quia diabolo et daemonibus invidemus, et eo modo quasi vicem malevolentiae rependimus, cum illi non ob aliud nisi invidentiae stimulis agitati nostra itinera quibus in Deum tendimus perturbare conentur, sed quia ultimae sententiae summi et veracissimi judicis ex nostra praesumptione nihil addere debemus. Ipse enim se similibus eorum esse dicturum praedixit: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus; nec movere debet ut [hoc] loco aeternum pro diuturno accipiamus quod alibi scriptum est in aeternum et in saeculum saeculi. Latinus quippe interpres noluit dicere in aeternum et in aeternum aeterni: sed quoniam id quod αἰών Graece dicitur, et saeculum et aeternum interpretari potest, commodius alii interpretes transtulerunt in saeculum et in saeculum saeculi, sed non hoc dictum est ubi dictum est: Ite in ignem aeternum. Non enim dictum est αἰῶνα, sed αἰώνιον: quod si a saeculo declinatum esset, saeculare Latine diceretur, non aeternum, quod nemo unquam interpres ausus est dicere. Quapropter licet Latine saeculum cum aliquo fine intelligatur, aeternum vero nisi id quod sine fine est non soleat appellari; αἰών autem Graece, aliquando aeternum, aliquando saeculum significare intelligatur, tamen quod ex hoc nomine derivatur et appellatur αἰώνιον, ipsi Graeci, quantum existimo, non solent intelligere nisi id quod non habet finem: nos autem sive αἰῶνα sive αἰώνιον non solemus dicere nisi aeternum, sed αἰῶνα dicimus et saeculum, αἰώνιον autem non nisi aeternum. Quamvis quidam interdum etiam 28 aeternale audeant dicere, ne Latinae linguae deesse videatur ab eodem nomine derivatio, et fortasse quidem secundum morem Scripturarum inveniant isti aliquid etiam αἰώνιον dictum, quod sine fine non sit: sicut Deus in libris Veteris Testamenti assidue dicit: Hoc vobis erit legitimum aeternum, quod Graecus habet αἰώνιον, cum de talibus sacramentis eo modo saepe praeciperet quae finem fuerant habitura. Quae si diligentius dicta intelligantur, ea fortasse quae illis sacramentis significabantur finem non erant habitura; ita enim, ne longius abeam, dicimus aeternum Deum, non utique istas duas brevissimas syllabas, sed quod eis significatur. Et dixit Apostolus tempora aeterna, priora et antiqua, quod in Graeco legitur pro χρόνων αἰωνίων. Ad Titum enim scribens ait: Spem vitae aeternae quam promisit non mendax Deus ante tempora aeterna. Cum autem retrorsum tempora a constitutione mundi habere videantur initium, quomodo sunt aeterna, nisi quia aeterna dixit, quae ante se non habent ullum tempus? Sed quisquis prudenter advertit quod dictum est, Ite in ignem aeternum, illud esse dictum quod non habet finem, a contrario probat eo ipso loco evangelieo de vita aeterna, quam justi accepturi sunt, non enim et ipsa habet finem. Ita enim conclusit: Sic ibunt illi in ambustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam, in utroque Graecus αἰώνιον habet. Si misericordia nos provocat credere non futurum impiorum sine fine supplicium, quid de praemio justorum credituri sumus, cum in utraque parte, eodem loco, eadem sententia, eodem verbo pronuntietur aeternitas? An iterum etiam justos ex illa sanctificatione et vita aeterna in peccatorum immunditiam atque in mortem relapsuros esse dicemus? Absit hoc a Christianae fidei sanitate. Utrumque igitur sine fine dictum est aeternum, hoc est αἰώνιον, ne cum diaboli poenas doleamus, et de regno Christi dubitemus. Postremo si aeternum et aeternale, hoc est αἴων et αἰώνιον, sub utroque intellectu in Scripturis poni solet, aliquando sine fine, aliquando cum fine, quid de illis prophetae verbis responsuri sumus, ubi scriptum est: Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur? qualiscunque poena significata sit nomine vermis atque ignis, certe si non morietur nec exstinguetur, sine fine praedicta est. CAPUT XXXIII. Quomodo accipiendum sit: Omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc. Ex eodem libro Responsionis ad Orosium presbyterum. Porro de sole et luna caeterisque sideribus quod coelestia sint corpora videmus, quod animata sint non videmus: de divinis hoc libris legatur et credimus: nam testimonium ex Apostoli Epistola quod ab eis dici solere posuisti, etiam de solis hominibus intelligi potest; quoniam in unoquoque homine est omnis creatura, non universaliter sicut est coelum et terra, et omnia quae in eis sunt, sed generatim quodammodo: quia et rationalis in illo est, quam vel probantur habere angeli vel creduntur, et ut ita dicam sensualis, qua et bestiae non carent; utuntur enim sensibus et sensualibus motibus ad appetenda utilia et vitanda contraria: et vitalis privata sensu, qualis adverti in arboribus potest. Nam et in nobis sine sensu nostro fiunt corporis incrementa, et capilli nec cum praeciduntur sentiunt, et tamen crescunt. Jam vero ipsa corporalis creatura evidentius apparet in nobis, quae licet exterra facta atque formata sit, insunt tamen illi ex omnibus hujus corporei mundi elementis quaedam particulae ad temperiem valetudinis (nam et calore membra vegetantur qui est ab igne, cujus etiam lux per oculos emicat, et aere venarum discursus quas arterias vocant atque spiramenta pulmonis implentur, et humor nisi esset, nulla sputamenta confluerent, vitamque absumeret siccitas, nam et ipse sanguis humido lapsu alias venas replens, quasi rivis et fluminibus, per cuncta diffunditur); ita nullum est creaturae genus quod non in homine possit agnosci. Ac sic omnis creatura in eo congemiscit et dolet, revelationem filiorum Dei exspectans, quae per corporis etiam resurrectionem, etsi non in omnibus hominibus, omnis tamen a corruptionis servitute liberabitur, quia et in singulis omnis est, et si quo alio modo melius, potest idem locus apostolicarum litterarum intelligi. Non tamen ex iisdem verbis consequens est ut solem et lunam et sidera congemiscere credamus, donec in saeculi fine a corruptionis servitute liberentur. Sane quoniam dixi de divinis libris legatur et credimus: ne te forsitan fallat quod de libro sancti Job proferre assolent, qui haec asserunt, ubi scriptum est: Quomodo erit homo justus coram Domino? vel quomodo se mundabit natus de muliere? si lunae praecipit et non lucet, nec stellae sunt mundae ante eum, quanto magis putredo homo et filius hominis vermis! Hinc enim volunt intelligi, et rationalem spiritum habere stellas, et mundas non esse a peccato, sed ideo in coelis esse, quia majorem vel meliorem locum minor culpa promeruerit. Non pro auctoritate divina istam sententiam recipiendam esse: existimo: non enim eam ipse Job enuntiavit, cui singulare quodammodo testimonium divinitus perhibetur quod non peccaverit labiis suis ante Dominum, sed unus ex ejus amicis qui consolatores malorum dicti sunt, omnes et divina sententia reprobati. Sicut autem in Evangelio quamvis verum sit omnino quod dicta sint, non tamen omnia quae dicta sunt vera esse creduntur, quoniam multa a Judaeis falsa et impia dicta esse verax Evangelii Scriptura testatur, sic in hoc libro ubi multae personae locutae esse narrantur, non solum quid dicatur sed a quo etiam dicatur considerandum est, ne passim quae in sancto libro quolibet scripta sunt recipientes cogamur fateri, quod absit, vera et justa fuisse quae marito sancto mulier insipiens suggerebat, ut aliquid adversus Deum loquens ab illa intolerabili poena moriendo liberaretur. Quod non ideo dixerim, quia illi amici a Domino reprobati, et ab ipso sancto Dei servo merito culpati, nihil veri loqui potuerunt, sed quia non omnia quae locuti sunt vera putanda sunt. Quamvis enim adversum Job nihil verum dixerint, potest tamen etiam ex eorum verbis aliquam sanam sententiam in testimonium veritatis assumere, qui novit sapienter dicta discernere. Sed quando inquirentes probari nobis aliquid volumus testimonio sanctorum eloquiorum, non nobis dicatur credendum esse etiam quod in Evangelio scriptum est, si forte evangelista eum hoc dixisse commemorat cui fides habenda non est. Nam dictum est illic a Judaeis Domino Christo: Nonne verum dicimus, quia Samaritanus es, et daemonium habes? quam vocem tanto amplius detestamur, quanto nobis Christus est charior: emissam tamen esse a Judaeis dubitare non possumus, qui evangelicam narrationem verissimam credimus; ita nec evangelistae derogamus fidem scribenti, et Judaei vocem blasphemantis horremus. Nec solum impiis et nefandis hominibus, sed nec ipsis in fide parvulis adhuc rudibus et indoctis qui forte ibi loquentes commemorantur tanquam canonicae 29 auctoritati accommodamus fidem. Neque enim quia ille cujus caeci nati oculos Dominus aperuerat ait, Scimus quia peccatores Deus non exaudit, ideo istam sententiam pro evangelica auctoritate sic debemus accipere, ut ipsis in Evangelio verbis Domini resistamus, qui eum qui dixit, Domine, propitius esto mihi peccatori, magis justificatum descendisse de templo quam pharisaeum justitias suas commemorantem atque jactantem divina voce firmavit. Nec succenseat iste recens illuminatus in carne quod eum diximus in suae fidei tirocinio, quando adhuc quis esset qui eum sanaverat nesciebat, minus circumspectam protulisse sententiam quia peccatores Deus non exaudit, cum ipsi apostoli prae caeteris electi, et Domini lateribus cohaerentes, ejusque ore pendentes, multa reperiantur improbanda dixisse, quae commemorare prolixum est: ita ut beatus Petrus de quibusdam verbis suis, non solum reprehendi, sed etiam Satanas appellari meruerit. Quanquam in comparatione justitiae Dei, sic nec sancti in coelis angeli justi esse dicantur, non mihi videtur importuna sententia, non quia ut hoc essent a justitia lapsi sunt, sed quia facti sunt et Deus non sunt, tantumque spiritalis luminis habere non possunt, quantum habet ipse a quo facti sunt. Ubi enim summa justitia, ibi summa sapientia, et hoc Deus est, de quo dictum est: Soli sapienti Deo. Sed alia quaestio est, quantum justitiae ipsius capiant angeli, quantumque non capiant. Cujus enim participatione justi sunt, ejus comparatione nec justi sunt. Sed alia est, ut dixi, ista quaestio, alia de sideribus, et sole et luna, utrum vel rationales habeant spiritus in his conspicuis corporibus lucidisque, quae corpora esse qui dubitat, quid sit omnino corpus ignorat. Neque ista multum ad nos pertinent, ut ea summo studio indagare curemus quae remota sunt a sensibus nostris et ab intellectu infirmitatis humanae, nec in ipsis Scripturis ita posita, ut nobis eorum sit mandata cognitio; imo vero ne praecipiti suspicione, in fabulas sacrilegas irruamus, clamat Scriptura divina: Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris. Sed quae tibi praecepit Dominus, illa cogita semper: ut magis in istis temeraria praesumptio, quam cauta ignoratio culpanda videatur. Certe ait Apostolus: Sive sedes, sive dominationes, sive principatus, sive potestates. Esse itaque sedes, sive dominationes, principatus, potestates in coelestibus apparatibus firmissime credo, et differre inter se aliquid indubitata fide teneo. Sed quo me contemnas, quem magnum putas esse doctorem, quaenam ista sint, et quid inter se differant nescio, nec ea sane ignorantia periclitari me puto, sicut in obedientia, si Domini praecepta neglexero, et ideo puto spiritu Dei per auctores nostros scriptores sanctorum eloquiorum, non plene exposita, sed raptim tacta atque perstricta, ut si cui forte tali quales nos sumus per altiorem revelationem aliquid hujusmodi fuerit demonstratum, non se inferiores fuisse credat eos per quos nobis canonicarum Scripturarum sancta praeconia ministrata sunt. Quantum enim quisque sciendo profecerit, tanto se infra illas litteras inveniet, quas Deus tanquam firmamentum supra omnia humana corda constituit. CAPUT XXXIV. Item ex libro de Haeresibus, de errore Origenis. Alios autem Origenianos continuo subjiciens Epiphanius: Origeniani, inquit, alii, qui etiam et Adamantii tractatoris qui et mortuorum resurrectionem repellunt, Christum autem creaturam et spiritum sanctum introducentes [illius qui et mortuorum resurrectionem negant: Christum autem et Spiritum sanctum creaturam dicunt]; paradisum autem et coelos, et alia omnia allegorizantes. Haec quidem de Origene Epiphanius, sed qui eum defendunt, unius ejusdemque substantiae esse dicunt docuisse Patrem et Filium et Spiritum sanctum; neque resurrectionem repulisse mortuorum, quamvis eum et in istis convincere studeant qui ejus plura legerunt. Sed sunt hujus Origenis alia dogmata, quae catholica Ecclesia omnino non recipit, in quibus nec ipsum falso arguit, nec potest ab ejus defensoribus falli. Maxime de Purgatione et Liberatione, ac rursus post longum tempus ad eadem mala revolutione rationalis universae creaturae. Quis enim catholicus Christianus vel indoctus non vehementer exhorreat eam quam dicit purgationem malorum, id est etiam eos qui hanc vitam in flagitiis et facinoribus et sacrilegiis atque impietatibus quamlibet maximis finierunt, ipsum etiam postremo diabolum et angelos ejus, quamvis post longissima tempora, purgatos atque liberatos regno Dei lucique restitui; et rursus post longissima tempora omnes qui liberati sunt ad haec mala denuo relabi et reverti, et has vices alternantes beatitudinum et miseriarum rationalis creaturae semper fuisse, semper fore? De qua vanissima impietate adversum philosophos a quibus ista didicit Origenes in libris de Civitate Dei diligentissime disputavi, ac idem in duodecimo. CAPUT XXXV. Contra eos qui revolutionis circuitus induxerunt, ex libro XII de Civitate Dei. Quapropter quod nos modo quaerimus post quinque millia, et quod [quod amplius] excurrit, annorum, possent et posteri etiam post annorum sexcenties millies eadem curiositate requirere, si in tantum haec mortalitas hominum exoriendo et obcubando [occumbendo], et imperita perseveraret infirmitas. Potuerunt et qui fuerunt ante nos ipsis recentibus hominis creati temporibus istam movere quaestionem. Ipse denique primus homo vel post pridie [postridie], vel eodem die, posteaquam factus est, potuit inquirere cur non ante sit factus, et quandocunque antea factus esset, non vires tunc alias, et alias nunc, vel etiam postea, ista definitio rerum temporalium controversia reperiret. Hanc autem se philosophi mundi hujus non aliter putaverunt posse vel debere dissolvere, nisi ut circuitus temporum inducerent, quibus eadem semper fuisse novata atque repetita in rerum natura, atque ita deinceps fore sine cessatione asseverarent volumina venientium et praetereuntium saeculorum, sive in mundo permanente isti circuitus fierent, sive certis intervallis oriens et occidens mundus eadem semper, quasi nova quae transacta et ventura sunt exhiberet. A quo ludibrio prorsus immortalem animam, etiam cum sapientiam perceperit, liberare non possunt, euntem sine cessatione ad falsam beatitudinem, et ad veram miseriam sine cessatione redeuntem. Quomodo enim vera beatitudo est, de cujus nunquam aeternitate confunditur [confiditur], dum anima venturam miseriam, aut imperitissime in veritate nescit, aut infelicissime in beatitudine pertimescit? Aut si ad miserias nunquam ulterius reditura, ex his ad beatitudinem pergit, fit ergo aliquid novi in tempore quod finem non habet temporis. Cur ergo non et mundus, cur non et homo factus in mundo, ut illi nescio qui falsi circuitus, a falsis sapientibus fallacibusque comperti, in doctrina sana, tramite recti itineris vitentur? Nam quidam et illud quod legitur in libro Salomonis qui vocatur Ecclesiastes: « Quid est quod fuit? ipsum quod erit; 30 et quid est quod factum est? ipsum quod fiet; et non est omne recens sub sole: quis loquatur et dicat: Ecce hoc novum est, jam fuit in saeculis quae fuerunt ante nos; » propter hos circuitus in eadem redeuntes et in eadem cuncta revocantes dictum intelligi volunt, quod ille aut de his rebus dixit de quibus superius loquebatur, hoc est de generationibus allis euntibus, aliis venientibus, de solis anfractibus, de torrentium lapsibus, aut certe de omnium rerum generibus quae oriuntur atque occidunt. Fuerunt enim homines ante nos, sunt et nobiscum, erunt et post nos. Itaque animantia, vel arbusta, monstra quoque ipsa quae inusitata nascuntur, quamvis inter se diversa sint, et quaedam eorum semel facta narrentur, tamen secundum id quod generaliter miracula et monstra sunt, utique et fuerunt et erunt, nec recens et novum est ut monstrum sub sole nascatur. Quamvis haec verba quidem sic intellexerint, tanquam in praedestinatione Dei jam facta fuisse omnia, sapiens ille voluisset intelligi: et ideo nihil recens esse sub sole. Absit autem a recta fide ut his Salomonis verbis illos circuitus significatos esse credamus, quibus illi putant sic eadem temporum temporaliumque rerum volumina repeti, ut verbi gratia, sicut isto saeculo Plato philosophus in urbe Atheniensi, et in ea schola quae Academia dicta est, discipulos docuit, ita per innumerabilia retro saecula, multum quidem prolixis intervallis, sed tamen certis, et idem Plato, et eadem civitas, et eadem schola, iidemque discipuli repetiti, et per innumerabilia deinde saecula repetendi sint. Absit, inquam, ut nos ista credamus. Semel enim Christus mortuus est pro peccatis nostris; surgens jam non moritur, mors ei ultra non dominabitur, et nos post resurrectionem semper cum Domino erimus; cui modo dicimus quod sacer admonet psalmus: Tu, Domine, servabis nos, et custodies nos a generatione hac in aeternum. Satis autem istis existimo convenire quod sequitur: In circuitu impii ambulabunt, non quia per circulos quos opinantur eorum vita est recursura, sed quia modo talis est erroris eorum via, id est falsa doctrina. Quid autem mirum est si in his circuitibus errantes, nec aditum nec exitum inveniunt, quia genus humanum atque ista nostra mortalitas, nec quo initio coepta sit sciunt, nec quo fine claudatur, quandoquidem altitudinem Dei penetrare non possunt, quia cum ipse sit aeternus et sine initio, ab aliquo tamen initio exorsus est tempora, et hominem quem nunquam antea fecerat, fecit in tempore, non tamen novo et repentino, sed immutabili aeternoque consilio? Quis hanc valeat altitudinem investigabilem investigare, et inscrutabilem perscrutari, secundum quam Deus hominem temporalem, ante quem nemo unquam hominum fuit, non mutabili voluntate in tempore condidit, et genus humanum ex uno multiplicavit, quandoquidem psalmus ipse, cum praemisisset atque dixisset: Tu, Domine, servabis nos, et custodies nos a generatione hac in aeternum, ac deinde percussisset eos in quorum stulta impiaque doctrina nulla liberationis et beatitudinis animae servatur aeternitas, continuo subjiciens: In circuitu impii ambulabunt, tanquam ei diceretur: Quid ergo tu credis, sentis, intelligis? Nunquidnam existimandum est subito Deo placuisse hominem facere quem nunquam antea infinita retro aeternitate fecisset, cui nihil novi accidere potest, in quo mutabile aliquid non est? continuo respondit, ad ipsum Deum loquens: Secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. Sentiant, inquit, homines quod putant, et quod eis placet opinentur et disputent, secundum altitudinem tuam quam nullus hominum potest nosse multiplicasti filios hominum. Valde quippe altum est et semper Deum fuisse, et hominem quem nunquam fecerat ex aliquo tempore primum facere voluisse, nec consilium voluntatemque mutasse. CAPUT XXXVI. Contra id quod dicunt: Unde diabolo primum voluntas mala, cum bonus a Deo creatus esset. Item ex libro XII de Civitate Dei. Deus qui summe est, atque ob hoc ab illo facta est omnis essentia quae non summe est, quia neque illi aequalis esse deberet, quae de nihilo facta esset, neque ullo modo esse posset, si ab illo facta non esset, nec ullorum vitiorum offensione vituperandus, et omnium naturarum consideratione laudandus est; proinde causa beatitudinis angelorum bonorum ea verissima reperitur, quod ei adhaerent qui summe est. Cum vero causa miseriae malorum angelorum quaeritur, ea merito occurrit, quod ab illo qui summe est aversi ad seipsos conversi sunt qui non summe sunt, et hoc vitium quid aliud quam superbia nuncupatur? Initium quippe omnis peccati superbia. Noluerunt ergo ad illum custodire fortitudinem suam, et qui magis essent, si ei qui summe est adhaererent, se illi praeferendo, id quod minus est praetulerunt. Hic primus defectus et prima inopia, primumque vitium ejus naturae quae ita creata est, ut nec summe esset, et tamen ad beatitudinem habendam eo qui summe est frui posset, a quo aversa, non quidem nulla, sed tamen minus esset, atque ob hoc misera fieret. Hujus porro malae voluntatis causa efficiens si quaeratur, nihil invenitur. Quid est enim quod facit voluntatem malam, cum ipsa faciat opus malum? ac per hoc mala voluntas efficiens est operis mali. Malae autem voluntatis efficiens nihil est: quoniam si res aliqua est, aut habet aut non habet aliquam voluntatem; si habet, aut bonam profecto habet aut malam: si bonam, quis ita desipiat ut dicat quod bona voluntas faciat voluntatem malam? Erit enim, si ita est, bona voluntas causa peccati, quo absurdius putari nihil potest; si autem res ista quae putatur facere voluntatem malam, ipsa quoque habet voluntatem malam, etiam eam quae fecerit res consequenter interrogo. Atque ut sit aliquis inquirendi modus, causam primae malae voluntatis inquiro. Non est enim prima voluntas mala, quam fecit voluntas mala, sed illa prima est quam nulla fecit. Nam si praecessit a qua fieret, illa prior est quae alteram fecit: si respondetur quod eam nulla res fecerit, et ideo semper fuerit, quaero utrum in aliqua natura fuerit? si enim in nulla fuit, omnino non fuit; si autem in aliqua, vitiabat eam et corrumpebat, eratque illi noxia, ac per hoc bono privabat, et ideo in mala natura voluntas mala esse non poterat, sed in bona, mutabili tamen, cui vitium hoc nocere posset; si enim non nocuit, non utique vitium fuit. Ac per hoc nec mala voluntas fuisse dicenda est: porro si nocuit bonum auferendo vel minuendo, utique nocuit. Non igitur esse potuit sempiterna voluntas mala in ea re in qua bonum naturale praecesserat quod mala voluntas nocendo posset adimere. Si ergo non erat sempiterna, quis eam fecerit quaero? Restat ut dicatur quod ea res fecerit malam voluntatem, in qua nulla voluntas fuit. Haec utrum superior sit requiro, an inferior, an aequalis, sed si superior utique melior: quomodo ergo nullius, ac non potius bonae voluntatis? hoc idem profecto et aequalis: duo quippe, quandiu sunt pariter voluntatis bonae, non facit alter in altero voluntatem malam. Relinquitur ut inferior res, cui nulla voluntas est, fecerit angelicae 31 naturae quae prima peccavit voluntatem malam. Sed etiam res ipsa quaecunque est inferior usque ad infimam terram, quoniam natura et essentia est, proculdubio bona est, habens modum et speciem suam in genere atque ordine suo. Quomodo ergo res bona efficiens est voluntatis malae? Quomodo ergo, inquam, bonum est causa mali? Cum enim se voluntas relicto superiore ad inferiora convertit, efficitur mala, non quia malum est quo se convertit, sed quia perversa est ipsa conversio: idcirco non res inferior voluntatem malam facit, sed rem inferiorem prave atque inordinate ipsa, quia [quae] facta est, appetivit. Si enim aliqui duo, aequaliter affecti animo et corpore, videant unius corporis pulchritudinem, qua visa unus eorum ad illicite fruendum moveatur, alter in voluntate pudica stabilis perseveret, quid putamus esse causae ut in illo fiat, in illo non fiat voluntas mala, quae illam res [rem] fecit in quo facta est? Neque enim pulchritudo illa corporis, nam eam non fecit in ambobus (quandoquidem amborum non dispariliter occurrit aspectibus). An caro intuentis causa est (intuentis in causa est]? cur non et illius? An vero animus? cur non utriusque? ambos enim et animo et corpore aequaliter affectos fuisse praediximus? An dicendum est alterum eorum occulta maligni spiritus suggestione tentatum, quasi non eidem suggestioni et qualicunque suasioni propria voluntate consenserit? Hanc igitur consensionem, hanc malam quam male suadenti adhibuit voluntatem, quae in eo res fecerit quaerimus. Nam ut hoc quoque impedimentum absit, a quaestione tollatur, si eadem tentatione ambo tententur, et unus ei cedat atque consentiat, alter idem qui fuerat perseveret, quid aliud apparet, nisi unum noluisse, alterum voluisse a castitate deficere? Unde? nisi propria voluntate, ubi eadem fuerat in utroque corporis et animi affectio, amborum oculis pariter visa est eadem pulchritudo, ambobus pariter institit occulta tentatio. Propriam igitur in uno eorum voluntatem malam quae res fecerit scire volentibus, si bene intueantur nihil occurrit: si enim dixerimus quod ipse eam fecerit, quid erat ipse ante voluntatem malam, nisi natura bona, cujus auctor Deus [bonus] qui est immutabile [incommutabile] bonum? Qui ergo dicit eum qui consentit tentanti atque suadenti, cui non consentit alius, ad illicite utendum pulchro corpore, quod videndo ambobus pariter adfuit (cum ante illam visionem ac tentationem, similes ambo animo et corpore fuerint) ipsum sibi fecisse voluntatem malam, quia utique bonus ante voluntatem malam fuerit, quaerat cur eam fecerit, utrum quia natura est, an quia ex nihilo facta est, et inveniet voluntatem malam non ex eo esse incipere quod natura est, sed ex eo quod de nihilo facta natura est. Nam si natura causa est voluntatis malae, quid aliud cogimur dicere, nisi a bono fieri malum, et bonum esse causam mali? Siquidem a natura bona fit voluntas mala, quod unde fieri potest ut natura bona, quamvis mutabilis, antequam habeat voluntatem malam, faciat aliquid mali, hoc est ipsam voluntatem malam? Nemo igitur quaerat efficientem causam malae voluntatis: non enim est efficiens, sed deficiens, quia nec illa effectio, sed defectio: deficere namque ab eo quod summe est ad id quod minus est, hoc est incipere habere voluntatem malam. Causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficientes, velle in venire, tale est ac si quisquam vellet videre tenebras vel audire silentium, quod tamen utrumque nobis notum est. Neque illud nisi per oculos, neque hoc nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei privatione. Nemo ergo ex me scire quaerat quod me nescire scio, nisi forte ut nescire discat quod scire non posse sciendum est. Ea quippe quae non in specie, sed in ejus privatione sciuntur, si dici aut intelligi potest, quodammodo nesciendo sciuntur, ut sciendo nesciantur. Cum enim acies etiam oculi corporalis currit per species corporales, nusquam tenebras videt, nisi ubi coeperit non videre: ita etiam non ad aliquem alium sensum, sed ad solas aures pertinet non ad sentire silentium, quod tamen nullo modo nisi non audiendo sentitur; sic species intelligibiles mens quidem nostra intelligendo conspicit, sed ubi deficiunt nesciendo condiscit, Delicta enim quis intelligit? Hoc scio, naturam Dei, nunquam, nusquam, nulla ex parte posse deficere, et ea posse deficere quae ex nihilo facta sunt, quae tamen quando magis sunt, et bona faciunt, tunc enim aliquid faciunt [cum] causas habent efficientes, in quantum autem deficiunt et ex hoc mala faciunt (quid enim tunc faciunt nisi vana?), causas habent deficientes. Itemque scio, in quo fit mala voluntas, id in eo fieri quod, si nollet, non fieret, et ideo non necessarios sed voluntarios defectus justa poena consequitur. Deficitur enim non ad mala, sed male, id est non ad malas naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum ab eo quod summe est ad id quod minus est. Neque enim auri vitium est avaritia [vel cupiditas], sed hominis perverse amantis aurum, justitia derelicta, quae incomparabiliter auro debuit anteponi. Nec luxuria vitium est pulchrorum suaviumque corporum, sed animae perverse amantis corporeas voluptates, neglecta temperantia, qua rebus spiritaliter pulchrioribus et incorruptibiliter suavioribus coaptamur. Nec jactantia vitium est laudis humanae, sed animae perverse amantis laudari ab hominibus, spreto testimonio conscientiae. Nec superbia vitium est dantis potestatem, vel ipsius etiam potestatis, sed animae perverse amantis potestatem suam, potentioris justiore [justitia] contempta. Ac per hoc qui perverse amat cujuslibet naturae bonum, etiamsi adipiscatur, ipse fit in bono malus, et miser meliore privatus. Cum ergo malae voluntatis efficiens naturalis, vel, si dici potest, essentialis nulla sit causa, ab ipsa quippe incipit spirituum mutabilium malum, quo minuitur atque depravatur naturae bonum, nec talem voluntatem facit, nisi defectio qua deseritur Deus, cujus defectionis etiam causa utique deficit: si dixerimus nullam esse efficientem causam, etiam voluntatis bonae, cavendum est ne voluntas bona bonorum angelorum non facta, sed Deo coaeterna esse credatur. Cum ergo [enim] ipsi facti sint, quomodo non illa facta esse dicitur: porro quia facta est, utrum cum ipsis facta est an sine illa fuerunt prius? Sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit a quo et ipsi, simulque ut facti sunt, ei a quo facti sunt amore cum quo facti sunt [quo facti sunt] adhaeserunt, eoque sunt isti ab illorum societate discreti, quod illi in eadem bona voluntate manserunt, isti ab ea deficiendo mutati sunt, mala scilicet voluntate, hoc ipso quod a bona defecerunt, a qua non defecissent, nisi utique voluissent. Si autem boni angeli fuerunt prius sine voluntate bona, eamdemque in se ipsis Deo non operante fecerunt, ergo meliores a se ipsis quam ab illo facti sunt? Absit. Quid enim erant sine bona voluntate, nisi mali? Aut si propterea non mali quia nec mala voluntas eis inerat (neque enim ab ea quam nondum coeperant habere defecerant), certe nondum tales, nondum tam boni quam esse cum bona voluntate coeperunt. Aut si non potuerunt seipsos facere meliores quam eos ille fecerat (quo nemo melius quidquam facit), profecto et bonam voluntatem, qua meliores essent, nisi operante adjutorio Creatoris, habere non possent. Et cum id egit eorum voluntas bona, ut non ad seipsos qui minus erant, sed ad illum qui summe est converterentur, eique adhaerentes magis essent, ejusque participatione sapienter beateque viverent, quid aliud ostenditur, 32 nisi voluntatem bonam, quamlibet bonam, inopem fuisse, in solo desiderio remansuram, nisi ille qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fecerat, ex seipso faceret, implendo meliorem prius faciens, excitando avidiorem? nam et hoc discutiendum est, si boni angeli ipsi in se fecerunt voluntatem bonam, utrum aliqua eam, a nulla voluntate fecerunt? Si nulla, utique nec fecerunt; si aliqua, utrum mala an bona? si mala, quomodo esse potuit mala voluntas bonae voluntatis effectrix? si bona, jam ergo habebant, et istam quis fecerat, nisi ille qui eos cum bona voluntate, id est cum amore casto quo illi adhaererent creavit, simul [in] eis et condens naturam et largiens gratiam? unde nisi [sine] bona voluntate, hoc est Dei amore, nunquam sanctos angelos fuisse credendum est. Isti autem qui cum boni creati essent, tamen mali sunt, mala propria voluntate, quam bona natura non fecit, nisi cum a bono sponte defecit, ut mali causa non sit bonum, sed defectus a bono, aut minorem acceperunt amoris divini gratiam, quam illi qui in eadem perstiterunt: aut si utrique boni aequaliter creati sunt, istis mala voluntate cadentibus, illi amplius adjuti ad eam beatitudinis plenitudinem unde se nunquam casuros certissimi fierent pervenerunt, sicut jam etiam in libro quem sequitur iste, tractavimus. Confitendum est igitur cum debita laude Creatoris, non ad solos sanctos homines pertinere, verumetiam de sanctis angelis posse dici, quod charitas Dei diffusa sit in eis, per Spiritum sanctum qui datus est eis: nec tantum hominum, sed primitus praecipueque angelorum bonum esse quod scriptum est: Mihi autem adhaerere Deo bonum est. Hoc bonum quibus commune est, habent et cum illo cui adhaerent, et inter se sanctam societatem, et sunt una civitas Dei, eademque vivum sacrificium ejus, vivumque templum ejus, cujus pars quae conjungenda immortalibus angelis ex mortalibus hominibus congregatur, et nunc mutabiliter [mortalitor] peregrinatur in terris, vel in eis qui morte obiere secretis animarum receptaculis sedibusque requiescit. CAPUT XXXVII. Diabolum ab ipso primordio creaturae a suo creatore per superbiam apostatasse, ex libro XI de Genesi ad litteram. Quando ergo dejecerit superbia diabolum, ut naturam suam bonam prava voluntate perverteret, Scriptura non dicit: ante tamen factum fuisse, et ex hac eum homini invidisse, ratio manifesta declarat. In promptu est enim omnibus haec [hoc] intuentibus, non ex invidentia superbiam nasci, sed ex superbia potius invidentiam. Non autem frustra putari potest ab initio temporis diabolum superbia cecidisse, nec fuisse ullum antea tempus quo cum angelis sanctis pacatus vixerit et beatus: sed ab ipso primordio creaturae a suo Creatore apostatasse, ut illud quod Dominus ait, Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit, utrumque ab initio intelligamus, non solum quod homicida fuit, sed etiam quod in veritate non stetit. Et homicida quidem, ab illo initio ex quo homo potuit occidi, non autem potuit occidi antequam esset qui occideretur; ab initio ergo homicida diabolus, quia ipse occidit hominem primum, ante quem nullus hominum fuit. In veritate autem non stetit, et hoc ab initio, ex quo ipse creatus est, qui staret, si stare voluisset. CAPUT XXXVIII. Qualiter intelligendum sit illud Isaiae: Quomodo cecidit de coelo Lucifer, etc. Item ex eodem libro XI de Genesi ad litteram. Quod [quomodo] ergo putatur nunquam diabolus in veritate stetisse, nunquam cum angelis beatam duxisse vitam, sed ab ipso suae conditionis initio cecidisse, non sic accipiendum est, ut non propria voluntate depravatus, sed malus a bono Deo creatus putetur: alioquin non ab initio cecidisse diceretur: neque enim cecidit si talis est factus. Sed factus continuo [continuo pro statim] se a luce veritatis avertit superbia tumidus, et propriae potestatis delectatione corruptus, unde beatae atque angelicae vitae dulcedinem non gustavit, quam non utique acceptam fastidivit, sed nolendo accipere deseruit et amisit. Proinde nec sui casus praescius esse potuit, quoniam sapientia pietatis est fructus. Ille autem continuo impius, consequenter et mente caecus, non ex eo quod acceperat cecidit, sed ex eo quod acciperet si subdi voluisset Deo: quod profecto quia noluit, et ab eo quod accepturus erat cecidit, et potestatem illius sub quo esse noluit non evasit: factumque in illo est pondere meritorum, ut nec justitiae possit lumine delectari, nec ab ejus sententia liberari. Quod ergo per Isaiam prophetam in eum dicitur, Quomodo cecidit de coelo Lucifer mane oriens, contritus est in terram qui mittebat ad omnes gentes? Tu autem dixisti sensu tuo: In coelum ascendam, super sidera coeli ponam thronum meum, sedebo in monte excelso, su per montes excelsos qui sunt ab aquilone; ascendam super nubes, ero similis Altissimo; nunc autem ad inferos descendes, et caetera quae in figura regis velut Babylonis in diabolum dicta intelliguntur. Plura in ejus corpus conveniunt, quod etiam de humano genere congregat [congruebat], et in eos maxime qui ei per superbiam cohaerent, apostatando a mandatis Dei. Sicut enim qui erat diabolus, homo dictus est, ut in Evangelio, inimicus homo hoc fecit; ita qui homo erat, diabolus dictus est, ut rursus in Evangelio: Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? Et sicut corpus Christi, quod est Ecclesia, dicitur Christus, sicut illud est: Vos Abrahae semen estis, cum paulo superius dixisset: Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus; non dicit ex [in] seminibus tanquam in multis, sed tanquam in uno, et semini tuo, quod est Christus; et iterum: Sicut enim corpus unum est, et membra habet multa, omnia autem membra corporis, cum sint multa, unum est corpus, ita et Christus; eodem modo etiam corpus diaboli, cui caput est diabolus, id est ipsa impiorum multitudo, maximeque eorum qui a Christo vel de Ecclesia sicut de coelo decidunt, dicitur diabolus, et in ipsum corpus figurate multa dicuntur, quae non tam capiti quam corpori membrisque conveniunt. Itaque Lucifer, qui mane oriebatur et cecidit, potest intelligi apostatarum genus vel a Christo, vel ab Ecclesia, quod ita convertitur ad tenebras, amissa luce quam portabat: quemadmodum qui convertuntur ad Deum de tenebris ad lucem transeunt, id est qui fuerunt tenebrae lux fiunt. Item in figura principis Tyri per Ezechiel prophetam, in diabolum dicta intelliguntur: Tu es signaculum similitudinis, et corona decoris; in deliciis paradisi Dei fuisti, omni lapide pretioso ornatus es, etc. Quae non tam in ipsum principem spiritum nequitiae quam in corpus ejus dicta conveniunt. Paradisus enim dicta est Ecclesia, sicut legitur in Cantico canticorum: Hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae vivae, paradisus cum fructu pomorum. Inde cecidere, vel aperta et corporali separatione omnes haeretici, vel occulto et spiritali, quamvis in ea corporaliter esse videantur, omnes conversi ad vomitum suum, cum post remissionem peccatorum paululum ambulassent in via justitiae, in quibus facta sunt posteriora deteriora 33 prioribus, et quibus expediebat non cognoscere viam justitiae, quam cognoscentes retrorsum reflecti a tradito sibi sancto mandato. Hanc pessimam generationem Dominus describit cum dicit spiritum nequam exire ab homine, et cum aliis septem redire, et in domum quam mundatam jam invenerat intrare, ut sint novissima hominis illius pejora prioribus. Tali enim generi hominum, quod jam factum est corpus diaboli, possent haec verba congruere: A die qua creatus est [es tu] cum Cherub, id est cum sede Dei, quae interpretatur multiplicata scientia, et posui te in monte sancto Dei, hoc est in Ecclesia; unde est: Et exaudivit me de monte sancto suo; fuisti in medio lapidum flammeorum, id est sanctorum spirituum ferventium, lapidum vivorum; ambulasti sine vitio tu in diebus tuis ex quo die creatus est [es tu], donec inventa sunt delicta tua in te CAPUT XXXIX. Contra eos qui dicunt: Cur creaverit Deus hominem quem peccaturum esse praescierat? ex eodem libro XI de, Genesi ad litteram. Si ergo quaeritur cur Deus tentari permiserit hominem, quem tentatori consensurum esse praesciebat, altitudinem quidem consilii ejus penetrare non possum, et longe supra vires meas hoc esse confiteor. Est ergo aliqua causa fortassis occultior, quae melioribus sanctioribusque referatur [reservatur], illius gratia potius quam meritis eorum: sed tamen quantum vel donat sapere, vel sinit dicere, non mihi videtur magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene vivere, quia nemo male vivere suaderet: cum et in natura posse, et in potestate haberet [habeat] velle non consentire suadenti, adjuvante tamen illo qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Cur itaque tentari non sineret, quem consensurum esse [ipse] praesciebat? Cur id facturus esset propria voluntate per culpam, et ordinandus esset illius aequitate per poenam, ut etiam sic ostenderet animae superbae, ad eruditionem futurorum sanctorum, quam recte ipse uteretur animarum voluntatibus etiam malis, cum illae perverse uterentur naturis bonis. Nec arbitrandum est quod esset hominem dejecturus iste tentator, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio comprimenda, ut per humiliationem peccati, quam de se falso praesumpserit disceret. Verissime quippe dictum est: Ante ruinam exaltatur cor, et ante gloriam humiliatur, et hujus forte hominis vox est in psalmo: Ego dixi in abundantia mea: Non movebor in saeculum [aeternum]. Deinde jam expertus quid mali habeat superba praesumptio propriae potestatis, et quid boni adjutorium gratiae Dei: Domine, inquit, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem, avertisti autem faciem tuam a me, et factus sum conturbatus; sed sive illud de hoc homine, sive de alio dictum est [sit], extollenti se tamen animae, et nimium tanquam de propria virtute praefidenti, etiam experimento poenae fuerat demonstrandum quam non bene se habeat facta natura, si afficientur cesserit [a faciente recesserit]. Hinc enim etiam maxime commendatur quale bonum sit Deus, quando nulli ab eo recedenti bene est, quia et qui gaudent in mortiferis voluptatibus, esse sine dolorum timore non possunt. Et qui omnino malum desertionis suae, majore superbiae stupore non sentiunt, miseriores prorsus apparent [aliis qui haec discernere noverunt], ut si nolunt recipere medicinam talia devitandi, valeant ad exemplum quo possint talia devitari. Sicut enim apostolus Jacobus dicit: Unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus; deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum, peccatum autem cum consummatum fuerit, generat mortem. Unde sanato superbiae tumore resurgitur, si voluntas quae ante experimentum defuit ut permaneretur cum Deo saltem post experimentum adsit ut redeatur ad Deum. Si autem quidam moventur de hac primi hominis tentatione, quod eam fieri permiserit Deus, quasi nunc non videant universum genus humanum diaboli insidiis sine cessatione tentari, cur et hoc permittit Deus? an quia probatur et exercetur virtus, et est palma gloriosior non consensisse tentatum, quam non potuisse tentari, cum etiam ipsi, qui deserto Creatore eunt post tentatorem, magis magisque tentent eos qui in verbo Dei permanent praebentque illis contra cupiditatem devitationis exemplum, et incutiant contra superbiam timorem pium? Unde dicit Apostolus: Intendens te ipsum ne et tu tenteris. Mirum est enim quantum istum [cur tamen ista] humilitas qua subdimur Creatori, ne tanquam ejus adjutorio non egentes de nostris viribus praesumamus, per Scripturas omnes divinas cura continua [omnibus] commendatur. Cum ergo etiam per injustos justi ac per impios pii proficiant, frustra dicitur, non crearet Deus quos praesciebat [malos futuros, nec enim non crearet quos praesciebat] bonis profuturos, ut et inutiles [utiles] eorum bonis voluntatibus exercendis admonendisque nascantur, et juste pro sua mala voluntate puniantur; talem, inquiunt, faceret hominem, qui nollet omnino peccare. Ecce nos concedimus meliorem esse naturam quae omnino peccare nolit, concedant et ipsi non esse malam naturam quae sic facta est ut posset non peccare si nollet, et justam esse sententiam qua punita est quae voluntate, non necessitate, peccavit. Sicut ergo ratio vera docet meliorem esse creaturam quam prorsus nihil delectat illicitum, ita ratio vera nihilominus docet etiam illam bonam esse quae habet in potestate illicitam delectationem si exstiterit ita cohibere, ut non solum de caeteris licitis recteque factis, verum etiam de ipsius pravae delectationis cohibitione laetetur. Cum ergo haec natura bona sit, illa melior, cur illam solam et non utramque potius faceret Deus? Ac per hoc qui parati erant [paraverant] de illa sola Deum laudare, uberius eum debent laudare de utraque: illa quippe est in sanctis angelis, haec in sanctis hominibus. Qui autem sibi partes iniquitatis elegerunt, laudabilemque naturam culpabili voluntate depravarunt, non quia praesciti sunt, ideo creari minime debuerunt, habent enim et ipsi locum suum, quem in rebus impleant pro utilitate sanctorum; nam Deus nec justitia cujusquam recti hominis eget, quanto minus iniquitate perversi? Quis autem sobria consideratione dicat melius non creari quem praesciebat ex alterius iniquitate posse corrigi, quam crearet etiam quem praesciebat pro sua iniquitate debere damnari? Hoc est enim dicere: Melius non esset qui alterius malo bene utendo misericorditer coronaretur, quam esset etiam malus qui pro suo merito juste puniretur. Cum enim ratio certa demonstrat duo quaedam non aequalia bona, sed unum superius, alterum inferius, non intelligunt tardi corde cum dicunt utrumque tale esse, nihil se aliud dicere, quam solum illum [illud] esset. Ac sic cum aequare volunt genera, bonorum numerum minuunt: et immoderate augendo unum genus, alterum tollunt. Quis autem hos audiret, si dicerent quoniam excellentior sensus est videndi quam audiendi, quatuor oculi essent et aures non essent? Ita si excellentior est creatura illa rationalis, quae sine ullius poenae comparatione, sine ulla superbia Deo subditur: alia [aliqua] vero in hominibus ita creata est, ut in se Dei beneficium non possit agnoscere, nisi alterius videndo supplicium, ut non altum sapiat, sed timeat, idem non de se praefidet, sed confidat in Deum; quis recte intelligens dicat talis esse ista qualis illa, nec videat se nihil aliud dicere quam non esset ista, sed sola esset illa? Quod si inerudite atque insipienter dicitur, cur ergo non crearet Deus etiam quos malos futuros esse praesciebat, volens ostendere iram et demonstrare potentiam suam, et ob hoc sustinens in multa patientia vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, ut notas 34 faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae paravit in gloriam, sic enim qui gloriatur, non nisi in Domino gloriatur, cum cognoscit non suum sed illius esse, non solum ut sit, verumetiam ut non nisi ab illo bene sibi sit, a quo habet ut sit? Nimis itaque importune dicitur: Non essent quibus Deus tantam beneficientiam misericordiae suae tribueret, si aliter esse non possent nisi essent et hi in quibus vindictae justitiam demonstraret. Cur enim non utrique potius essent, quando in utrisque et bonitas Dei et aequitas jure praedicatur? At enim si Deus vellet, etiam isti boni essent; quanto melius hoc Deus voluit ut quod vellent essent: sed boni non infructuose, mali autem impune non essent, et in eo ipso aliis utiles essent! Sed praesciebat quod eorum futura [factura] esset voluntas mala. Praesciebat sane, et quia falli non potest ejus praescientia, ideo non ipsius, sed eorum est voluntas mala. Cur ergo eos creavit quos tales futuros esse praesciebat? Quia, sicut praevidit quid mali essent facturi, sic etiam praevidit de malis factis eorum quid boni esset ipse facturus: sic enim eos fecit, ut eis relinqueret unde et ipsi aliquid facerent, quo quidquid etiam culpabiliter eligerent, illum de se laudabiliter operante invenirent, a se quippe habent voluntatem malam, ab illo autem, et naturam bonam, et justam poenam, sibi debitum locum, aliis exercitationis adminiculum et timoris exemplum. Sed posset, inquit, etiam ipsorum voluntatem in bonum convertere, quoniam omnipotens est. Cur ergo non fecit? quia noluit. Cur noluerit penes ipsum est: debemus enim non plus sapere quam oportet sapere. Puto tamen paulo ante satis nos ostendisse non parvi boni esse rationalem creaturam, etiam istam quae malorum comparatione cavet malum. Quod genus bonae creaturae utique non esset, si omnium malas voluntates Deus in bonum convertisset, et nulli iniquitati poenam debitam infligeret, ac sic non esset nisi solum illud genus quod nullo vel peccati vel supplicii malorum comparatione proficeret: ita velut aucta numerositate excellentioris generis, ipsorum generum bonorum numerus minueretur. Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus Dei quod alterius malo indigeat quo proficiat ad bonum? Itane obsurduerunt et excaecati sunt homines, nescio quo studio contentionis, ut non audiant vel videant quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? Quis enim paganus, quis Judaeus, quis haereticus, non hoc in domo sua quotidie probet? Verum cum venitur ad disputationem inquisitionemque veritatis, nolunt advertere sensus suos homines, ex quo opere divinae providentiae in eos veniat imponendae commotio disciplinae, ut si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplo caeteri metuant, valeatque ad eorum salutem justa pernicies aliorum. Num [Nunquid] enim malitiae eorum vel nequitiae Deus auctor est, de quorum justa poena consulit, quibus hoc modo consulendum esse constituit? non utique, sed cum eos vitiis propriis malos futuros esse praesciret, non eos tamen creare destitit, utilitati deputans eorum quos in hoc genere [ita] creavit, ut ad bonum proficere nisi malorum comparatione non possent. Si enim non essent, nulli rei utique prodessent: parumne boni actum est, ut sint qui certe illi generi utiles sunt? Quod genus quisquis non vult ut sit, nihil aliud agit, nisi ut ipse in eo non sit. Magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus. Praevidet bonos futuros, et creat; praevidet malos futuros, et creat, seipsum ad fruendum praebens bonis, multa munerum suorum largiens, et malis misericorditer ignoscens, juste ulciscens itemque misericorditer ulciscens, juste ignoscens, nihil metuens de cujusquam malitia, nihil indigens de cujusquam justitia, nihil sibi consulens etiam de poenis malorum. Cur ergo non permitteret tentari nominem, illa tentatione prodendum [probandum], convincendum, puniendum, cum superba concupiscentia propriae potestatis quod conceperat pareret, suoque fetu confunderetur, justoque supplicio a superbiae atque inobedientiae malo posteros deterreret, quibus ea scribenda et annuntianda parabantur? Si autem quaeritur cur potissimum per serpentem diabolus tentare permissus sit, jam hoc significandi gratia factum esse, quem non admoneat Scriptura tantae auctoritatis, tantae divinitatis documentis agens in prophetando, quantis effectis jam mundus impletus est? Non quo diabolus aliquid ad instructionem nostram significare voluerit, sed cum accederet ad tentandum, non posset nisi permissus, num per aliud posset nisi per quem permittebatur accedere? Quidquid igitur serpens ille significavit, ei providentiae tribuendum est, sub qua et ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facultatem autem non nisi quae datur ad subvertenda ac perdenda vasa irae, ad humilianda sive probanda vasa misericordiae. Natura itaque serpentis unde sit novimus. Produxit terra in verba Dei omnia pecora et bestias et serpentes, quae universa creatura habens in se animam vivam, irrationalem, universae rationali creaturae, sive bonae, sive malae voluntatis, lege divini ordinis subdita est; quid ergo mirum, si per serpentem aliquid agere permissus est diabolus, cum daemonia in porcos intrare Christus ipse permiserit? Magis de ipsa natura diaboli scrupulosius quaeri solet, quam totam quidem haeretici, offensi molestia malae voluntatis ejus, alienare conantur a creatura summi et veri Dei, et alterum ei dare principium, quod sit contra Deum; non enim valent intelligere omne quod est, in quantum aliqua substantia est, et bonum esse, et nisi ab illo vero Deo a quo omne bonum est esse non posse; malam vero voluntatem inordinate moveri, bona inferiora superioribus praeponendo, atque ita factum esse ut rationalis creaturae spiritus, sua potestate propter excellentiam delectatus, tumesceret superbia, priusquam caderet a beatitudine spiritalis paradisi, et invidentia contabesceret. In quo tamen bonum est hoc ipsum quod vivit, et vivificat corpus, sive aerium, sicut ipsius diaboli vel daemonum spiritus; sive terrenum, sicut hominis anima cujusvis etiam maligni atque perversi. Ita dum nolunt [volunt] aliquid quod Deus fecerit propria voluntate peccare, ipsius Dei substantiam dicunt primo necessitate et post inexpiabiliter voluntate corruptam atque perversam; sed de istorum dementissimo errore alias jam multa diximus. In hoc autem opere quaerendum est secundum sanctam Scripturam quid de diabolo dicendum sit. Primo utrum ab initio ipsius mundi, sua potestate delectatus abstiterit ab illa societate et charitate, qua beati sunt angeli qui fruuntur Deo, an aliquo tempore in sancto coetu fuerit angelorum etiam ipse pariter justus et pariter beatus. Nonnulli enim dicunt ipsum ei fuisse casum a supernis sedibus, quod inviderit homini facto ad imaginem Dei. Porro autem invidia sequitur superbiam, non praecedit. Non enim causa superbiendi est invidia [invidentia], sed causa invidendi superbia. Cum igitur superbia sit amor excellentiae propriae, invidia vero sit odium felicitatis alienae, quid unde nascatur satis in promptu est: amando enim quisque excellentiam suam, vel paribus invidet, quod ei coaequentur; vel inferioribus, ne sibi coaequentur; vel superioribus, quod eis non coaequetur. Superbiendo igitur invidus, non invidendo quisque superbus est. Merito initium omnis peccati superbiam Scriptura definivit dicens: Initium omnis peccati superbia. Cui testimonio non inconvenienter aptatur etiam illud quod Apostolus ait: Radix omnium malorum est avaritia, si avaritiam generalem intelligamus, qua quisque appetit aliquid amplius quam oportet propter excellentiam suam, et quemdam propriae rei amorem. Cui sapienter nomen Latina lingua indidit, cum appellavit privatam, quod potius a detrimento 35 quam ab incremento dictum elucet. Omnis enim privatio minuit; unde itaque vult eminere superbia, inde in angustias egestatemque contruditur, cum ex communi ad proprium damnoso amore redigitur. Specialis autem avaritia, quae usitatius appellatur amor pecuniae, cujus nomine Apostolus per speciem genus significans, universalem avaritiam volebat intelligi dicendo: Radix omnium malorum est avaritia; hac [hinc] enim et diabolus cecidit, qui utique non amavit pecuniam, sed propriam potestatem. Proinde perversus sui amor privat sancta societate turgidum spiritum, eumque coarctat miseria, jam per iniquitatem satiari cupientem. Hinc alio loco cum dixisset: Erunt enim homines seipsos amantes, continuo subjecit amatores pecuniae, ab illa generali avaritia, cujus superbia caput est, ad hanc specialem descendens, quae propria hominum est. Neque enim essent etiam homines amatores pecuniae, nisi eo se putarent excellentiores, quo ditiores. Cui morbo contraria charitas non quaerit quae sua sunt, id est non privata excellentia laetatur; merito ergo et non inflatur. Hi duo amores quorum alter sanctus est, alter immundus; alter socialis, alter privatus; alter communi utilitati consulens propter supernam societatem, alter etiam rem communem in potestatem propriam redigens propter arrogantem dominationem; alter subditus; alter aemulus Deo; alter tran quillus, alter turbulentus; alter pacificus, alter seditiosus; alter veritatem laudibus errantium praeferens, alter quoquomodo laudis avidus; alter amicalis, alter invidus; alter hoc volens proximo quod sibi, alter subjicere proximum sibi; alter propter proximi utilitatem regens proximum, alter propter suam, et hi duo ordines praecesserunt in angelis; alter in bonis, alter in malis, et distinxerunt conditas in genere humano civitates duas, sub admirabili et ineffabili providentia Dei cuncta quae creat [creata sunt] administrantis, alteram justorum, alteram iniquorum: quarum etiam quadam temporali commixtione peragitur saeculum, donec ultimo judicio separentur: et altera conjuncta angelis bonis, in regno [cum rege] suo vitam consequatur aeternam, altera conjuncta angelis malis, in ignem cum rege suo mittatur aeternum. CAPUT XL. De ligno scientiae boni et mali, ex libro VIII de Genesi ad litteram. Sequitur ut videamus de ligno scientiae dignoscendi bonum et malum: prorsus et hoc lignum erat visibile et corporale, sicut arbores caeterae: quod ergo lignum esset non est dubitandum, sed cur hoc nomen acceperit requirendum. Mihi autem etiam atque etiam consideranti dici non potest, quantum placeat illa sententia, non fuisse illam arborem cibo noxiam; neque enim qui fecerat omnia bona valde, in paradiso instituerit aliquid mali; sed malum fuisse homini transgressionem praecepti. Oportebat autem ut homo, sub Domino Deo positus, alicunde prohiberetur, ut ei promerendi Dominum suum virtus esset ipsa obedientia, quam possum verissime dicere solam esse virtutem omni creaturae rationali agenti sub Dei potestate: primumque esse et maximum vitium tumoris, ad ruinam sua potestate velle uti, cujus vitii nomen est inobedientia. Non esset ergo unde se homo Dominum habere cogitaret atque sentiret, nisi ei aliquid juberetur. Arbor itaque illa non erat mala, sed appellata est scientiae dignoscendi bonum et malum, quia si post prohibitionem ex illa homo ederet, in illa erat praecepti futura transgressio, in qua homo per experimentum poenae disceret quid interesset inter obedientiae bonum et inobedientiae malum. Proinde et hoc non in figura dictum, sed vere quoddam lignum accipiendum est; cui non de fructu vel pomo quod inde nasceretur, sed ex ipsa re nomen impositum est quae illo contra vetitum tacto fuerat secutura. CAPUT XLI. Item de eodem ligno, ex eodem libro VIII de Genesi ad litteram. Si aliquid mali esset lignum illud, unde prohibuit hominem Deus, ejus ipsius mali natura venenatum videretur ad mortem. Quia vero ligna omnia in paradiso bona plantaverat, qui fecit omnia bona valde, nec ulla ibi natura mali erat, quia nusquam est mali ulla natura: quod diligentius si Dominus voluerit disseremus, cum de illo serpente dicere coeperimus. Ab eo ligno quod malum non erat prohibitus est, ut ipsa per se praecepti conservatio bonum illi esset, et transgressio malum. Nec potuit melius et diligentius demonstrari [commendari] quantum malum sit sola inobedientia, cum ideo reus iniquitatis factus est homo, quia eam rem tetigit contra prohibitionem, quam si non prohibitus tetigisset, non utique peccasset. Nam qui dicit, verbi gratia, Noli tangere hanc herbam, si forte venenosa est, mortemque praenuntians si tetigerit, sequitur quoque [quidem] mors contemptorem praecepti, sed etiam si nemo prohibuisset atque ille tetigisset, nihilominus utique moreretur: illa quippe res contraria saluti vitaeque ejus non esset, sive inde vetaretur, sive non vetaretur: item cum quisque prohibet eam rem tangi, quae non quidem tangenti, sed illi qui prohibuit obesset, velut, si quisquam in alienam pecuniam misisset manum prohibitus ab eo cujus erat illa pecunia, ideo esset prohibito peccatum, quia prohibenti poterat esse damnosum. Cum vero illud tangitur quod nec tangenti obesset, si non prohiberetur ne cuiquam alteri quandolibet tangeretur, quare prohibitum est, nisi ut ipsius per se bonum obedientiae et ipsius malum per se inobedientiae monstraretur? denique a peccante nihil aliud appetitum est, nisi non esse sub dominatione, quando illud amissum est in quo ne amitteretur sola deberet jussio dominantis attendi, quae si sola attenderetur quid aliud quam Dei voluntas attenderetur? quid aliud quam Dei voluntas amaretur? quid aliud quam Dei voluntas humanae voluntati praeponeretur? Dominus quidem cur jusserit viderit, faciendum est a serviente quod jussit, et tunc forte videndum est a promerente cur jusserit. Sed tamen ut causam jussionis hujus non diutius requiramus, si haec ipsa magna est utilitas homini quod Deo servit, jubendo Deus utile facit quidquid jubere voluerit, de quo metuendum non est ne jubere quod inutile est possit. Nec fieri potest ut voluntas propria non grandi ruinae pondere super hominem cadat, si eam voluntati superioris extollendo praeponat. Hoc expertus est homo contemnens praeceptum Dei, et hoc experimento didicit quid interesset inter bonum et malum, bonum scilicet obedientiae, malum autem inobedientiae, id est superbiae, contumaciae, perversae imitationis Dei, et noxiae libertatis. Hoc autem in quo ligno accidere potuit, ex ipsa re, ut jam supra dictum est, nomen accepit. Malum enim nisi experimento non sentiremus, quia nullum esset si non fecissemus. Neque enim ulla natura mali est, sed amissio boni hoc nomen accepit. Bonum quippe incommutabile Deus est, homo autem, quantum ad ejus naturam in qua eum Deus condidit pertinet, bonum est quidem, sed incommutabile non est ut Deus. Mutabile autem bonum quod est post incommutabile bonum, melius bonum fit cum bono incommutabili adhaeserit, amando atque serviendo rationabili et propria voluntate. Ideo quippe et haec [hoc] magni boni natura est, quia 36 et hoc accepit ut possit summi boni adhaerere naturae, quod si noluerit, bono se privat, et hoc ei malum est, unde per justitiam Dei etiam cruciatus consequitur. Quid enim tam iniquum, quam ut bene sit desertori boni? Neque ullo modo fieri potest ut ita sit, sed aliquando amissi superioris boni non sentitur malum, cum habetur quod amatum est inferius bonum. Sed divina justitia est ut qui voluntate amisit quod amare debuit, amittat cum dolore quod amavit, dum naturarum creator ubique laudetur. Adhuc enim est bonum, quod dolet amissum bonum, nam nisi aliquod bonum remansisset in natura, nullus boni amissi dolor esset in poena. Cui autem sine mali experimento placet bonum, id est [ut] antequam boni amissionem sentiat, eligat tenere ne amittat, supra [super] omnes homines praedicandus est. Sed hoc nisi cujusdam singularis laudis esset, non illi puero tribueretur qui ex genere Israel factus Emmanuel nobiscum Deus, reconciliavit nos Deo hominum et Dei homo mediator; Verbum apud Deum, caro autem apud nos; Verbum caro inter Deum et nos. De illo quippe propheta dicit: Priusquam sciat puer bonum aut malum, contemnet malitiam, ut eligat bonum. Quomodo quod nescit aut contemnit aut eligit, nisi quia haec duo sciuntur, aliter per prudentiam boni, aliter per experientiam mali? Per prudentiam boni malum scitur, etsi non sentitur. Tenerur enim bonum ne amissione ejus sentiatur malum. Item per experientiam mali scitur bonum, quoniam quid amiserit sentit, cui de bono amisso male fuerit. Priusquam sciret ergo puer experientia [per experientiam] aut bonum quo careret, aut malum quod boni amissione sentiret, contempsit malum ut eligeret bonum, id est noluit amittere quod habebat, nec sentire [Ed. Ben., ne sentiret] amittendo quod amittere non debeat [debebat]. Singulare exemplum obedientiae, quippe qui non venit facere voluntatem suam, sed voluntatem ejus a quo missus est, non sicut ille qui elegit facere voluntatem suam, non ejus a quo factus est. Merito sicut per unius inobedientiam peccatores constituti sunt multi, ita et per unius obedientiam justi constituuntur multi. Quia sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur. Frustra autem nonnulli acute obtusi sunt, cum requirunt quomodo potuerit appellari lignum dignoscentiae boni et mali, antequam in eo transgressus esset homo praeceptum, atque ipsa experientia dignoscreet quid interesset inter bonum quod amisit et malum quod admisit. Lignum enim tale nomen accepit, ut eo secundum prohibitionem non tacto caveretur quod eo contra prohibitionem tacto sentiretur. Neque enim quia inde contra praeceptum manducaverunt, ideo factum est illud lignum dignoscentiae boni et mali, sed utique etiamsi obedientes essent et nihil inde contra praeceptum usurpassent, id recte vocaretur quod ibi eis accideret si usurpassent; quemadmodum si vocaretur arbor saturitatis, quod inde possent homines saturari, nunquid si nemo accessisset, ideo nomen illud esset incongruum, quandoquidem, cum accederent et saturarentur, tunc probarent quando hoc [quam haec] recte arbor illa vocaretur? Et quomodo, inquiunt, intelilgeret homo quod ei dicebatur lignum dignoscentiae boniet mali, quando ipsum malum quid esset omnino nesciebat? Hoc qui sapiunt parum attendunt quemadmodum a contrariis notis sic pleraque intelligantur ignota, ut etiam verba rerum quae non sunt cum in loquendo interponuntur nullus caliget auditor (hoc enim quod omnino non est, nihil vocatur), et has duas syllabas nemo non intelligit qui Latine audit et loquitur (unde nisi cum sensus intuetur id quod est, et ejus privatione quid etiam non sit agnoscit), sic et inane cum dicitur, intuendo corporis plenitudinem, privatione ejus tanquam contraria quid dicatur inane intelligimus, sicut audiendi sensu, non solum de vocibus, verum etiam de silentio judicamus. Sic ex vita quae inerat homini posset ejus cavere contrarium, id est vitae privationem, quae mors vocatur, et ipsam causam qua perderet quod amabat, id est quodlibet factum suum quo fieret ut amitteret vitam, quibuslibet syllabis appellaretur, quemadmodum Latine cum dicitur peccatum, vel malum, tanquam signum ejus intelligeret quod mente discerneret. Nos enim quomodo intelligimus cum dicitur resurrectio, quam nunquam experti sumus? Nonne quia sentimus quid sit vivere, ejus rei privationem vocamus mortem, unde reditus ad id quod sentimum, resurrectionem appellamus, et si quo alio nomine in quacunque lingua id ipsum appellatur? Menti utique signum insinuatur in voce loquentium, quo sonante agnoscat quod etiam sine signo cogitaret: mirum est enim quemadmodum rerum quas habet amissionem etiam inexperta natura devitet; quis enim pecora docuit devitationem mortis, nisi sensus vitae? Quis parvulum puerum adhaerescere bajulo suo si eum fuerit ex alto jacere minatus [minitatus]? Quod ex quodam tempore incipit, sed tamen antequam aliquid hujusmodi expertus sit. Sic ergo illis primis hominibus tam vita erat dulcis, quam profecto amittere devitabant, idque ipsum quibuscunque modis vel sonis significantem Deum intelligere poterant. Nec aliter eis posset persuaderi peccatum, nisi prius persuaderetur eos ex illo facto non esse morituros: id est illud quod habebant et se habere gaudebant non amissuros. Unde suo loco loquendum est. Advertant itaque, si quos movet quomodo potuerint intelligere inexperta nominantem vel minantem Deum, et videant nos omnium inexpertorum nomina, non nisi ex contrariis quae jam novimus, si privationum sunt, aut ex similibus, si specierum sunt, sine ullo aestu dubitationis agnoscere. CAPUT XLII. De bipertito opere providentiae Dei, et in ipso homine eadem gemina divini moderaminis operatione, ex libro VIII de Genesi ad litteram. Hinc jam in ipsum mundum velut in quamdam magnam arborem rerum oculus cogitationis attollitur, atque in ipso quoque gemina operatio Providentiae reperitur: partim naturalis, partim voluntaria. Naturalis quidem per occultam Dei administrationem, qua etiam lignis et herbis dat incrementum; voluntaria vero per angelorum opera et hominum. Secundum illam primam coelestia superius ordinari, inferiusque terrestria luminaria sideraque fulgere, diei noctisque vices agitari, aquis terram fundatam interlui atque circumlui, aerem latius superfundi, arbusta et animalia concipi et nasci, et crescere, senescere, occidere, et quidquid aliud in rebus interiore naturalique motu geritur. In hac autem altera signa dari, doceri, et disci [discere], agros coli, societates administrari, artes exercere [exerceri], et quaeque alia sive in superna societate aguntur, sive in hac terrena atque mortali, ita ut bonis consulatur, et per nescientes malos, inque ipso homine eamdem geminam Providentiae vigere potentiam: primo erga corpus 37 naturalem, scilicet eo motu quo fit, quo crescit, qua senescit; voluntariam vero qua illi ad victum, tegumentum curationemque consulitur. Similiter erga animam naturaliter agitur ut vivat, ut sentiat: voluntarie vero ut discat, ut consentiat. Sicut autem in arbore id agit agricultura forinsecus, ut illud proficiat quod geritur intrinsecus, sic in homine secundum corpus ei quod intrinsecus agit natura servit, extrinsecus medicina. Itemque secundum animam ut natura beatificetur intrinsecus, doctrina ministratur extrinsecus. Quod autem ad arborem colendi negligentia, hoc ad corpus medendi incuria, hoc ad animam discendi segnitia: et quod ad arborem humor inutilis, hoc ad corpus victus exitiabilis, hoc ad animam persuasio iniquitatis. Deus itaque super omnia qui condidit omnia, et regit omnia, omnes naturas bonus [bonas] creat, omnes voluntates justus ordinat. Quid ergo abhorret a vero, si credamus hominem ita in paradiso constitutum, ut operaretur agriculturam, non labore servili, sed honesta animi voluptate? Quid enim hoc opere innocentius vacantibus? et quid plenius magna consideratione prudentibus? CAPUT XLIII. Quod aeterna Divinitas, nec pro temporibus nec pro loco mota, moveat creaturam, ex libro VII de Genesi ad litteram. Dicimus itaque summum ipsum, verum, unum ac solum Deum Patrem et Filium et Spiritum sanctum, id est Deum Verbumque ejus, et utriusque Spiritum, Trinitatem ipsam, neque confusam, neque separatam, Deum qui solus habet immortalitatem et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum vidit, nec videre potest, nec locorum vel finito, vel infinito spatio contineri, nec temporum vel finito vel infinito volumine variari; neque enim est in ejus substantia qua Deus est, quod brevius sit in parte quam in toto, sicut necesse est esse [de his] quae in locis sunt, aut fuit in ejus substantia quod jam non est, vel erit quod nondum est, sicut in naturis quae possunt temporis mutabilitatem pati. Hic ergo incommutabili aeternitate vivens, creavit omnia simul. Ex quibus currerent tempora, et implerentur loca, temporalibusque et localibus rerum motibus saecula volverentur. In quibus rebus quaedam spiritalia, quaedam corporalia condidit, formans materiam, quam nec alius, nec ullus, sed omnino ipse informem ac formabilem instituit, ut formationem suam non tempore sed origine praeveniret. Spiritalem autem creaturam corporali praeposuit, quod spiritalis tantummodo per tempora mutari posset, corporalis autem per tempora et loca. Exempli enim gratia, per tempus movetur animus, vel reminiscendo quod oblitus erat, vel discendo quod nesciebat, vel volendo quod nolebat: per loca autem corpus, vel a terra in coelum, vel a coelo in terram, vel ab oriente ad [in] occidentem, vel si quo alio simili modo. Omne autem quod movetur per locum, non potest nisi et per tempus simul moveri. At non omne quod movetur per tempus, necesse est etiam per locum moveri. Sicut ergo substantiam quae movetur per tempus et locum praecedit substantia quae tantum per tempus, ita ipsam praecedit illa quae nec per locum nec per tempus, ac per hoc sicut per tempus et locum movet corpus, ipse tantum per tempus motus conditus spiritus, ita per tempus movet conditum spiritum ipse nec per tempus nec per locum motus conditor spiritus: sed spiritus creatus movet seipsum per tempus, et per tempus ad locum corpus: spiritus autem creator movet seipsum, sine tempore ac loco, movet conditum spiritum per tempus sine loco, movet corpus per tempus et locum. Quocirca quisquis intelligere conatur quemadmodum aeternus vere et vere immortalis atque incommutabilis Deus ipse, nec per locum nec per tempus motus, moveat temporaliter et localiter creaturam suam, non eum puto posse assequi, nisi prius intellexerit quemadmodum anima, hoc est spiritus creatus, non per locum, sed tantum per tempus motus, moveat corpus per tempus et locum. Si enim quod in se ipso agitur capere nondum potest, quanto minus illud quod supra est? Affecta quippe anima carnalium sensuum consuetudine, etiam seipsam cum corpore per locum moveri putat, dum id per locum movet. Quae si possit diligenter inspicere tanquam cardines membrorum corporis sui, quemadmodum articulatim dispositi sint, a quibus initia motionum nitantur, inveniet ea quae per spatia locorum moventur nisi ab eis quae loco fixa sunt non moveri. Non enim movetur solus digitus, nisi manus fixa sit a cujus articulo velut immoto cardine moveatur: sic tota palma ab articulo cubiti, sic cubitus ab articulo humeri, humerus a scapula commovetur: stantibus utique cardinibus quibus motio nitatur, it per loci spatium quod movetur: sic plantae in talo est articulus, quo stante movetur; sic cruris in genu et totius pedis in coxa: et nullius membri motus omnino est, quem voluntas movet, nisi ab aliquo articuli [articulari] cardine quem nutus ejusdem voluntatis primitus figit, ut ab eo quod loci spatio non movetur agi valeat quod movetur. Denique nec jam in ambulando pes levatur, nisi alius fixus totum corpus ferat, donec ille qui motus est a loco unde fertur, ad locum quo fertur imo [immoto] articulo sui cardinis innitatur. Porro si in corpore nullum membrum per locum voluntas movet, nisi ab eo membri articulo quem non movet, cum et illa pars corporis quae movetur, et illa qua fixa sit, ut movenatur corporeas habeant quantitates suas, quibus occupent spatia locorum suorum, quanto magis ipsae animae nutus cui membra deserviunt, ut quod placuerit figatur, unde id quod movendum est innitatur, cum anima non sit natura corporea, nec locali spatio corpus impleat, sicut aqua utrem sive spongiam, sed miris modis ipso incorporeo nutu commixta sit vivificando corpori, quod [quo] et imperat corpori quadam intentione, non mole; quanto magis, inquam, nutus ipse voluntatis ejus, non per locum movetur ut corpus per locum moveat, quando totum per partes movet, nec aliquas loco movet, nisi per illas quas loco non movet? Quod si intelligere difficile est, utrumque credatur, et quod creatura spiritalis, non per locum mota, moveat corpus per locum, et quod Deus, non per tempus motus, moveat creaturam spiritalem per tempus. Quod si de anima quisque non vult hoc credere, quod quidem sine dubio non solum crederet, verumetiam intelligeret, si eam posset sicuti est incorpoream cogitare; cui enim non facile occurrat, quod per locum non moveatur, quae per loci spatia non distenditur? (quidquid autem per loci spatia distenditur, corpus est, ac per hoc consequens est ut anima per locum moveri non putetur, si corpus esse non credatur;) sed, ut dicere coeperam, si de anima quisque hoc non vult credere, non urgendus est; substantiam vero Dei nisi credat nec per tempus, nec per locum moveri, nondum perfecte incommutabilem credit. Verum quia omnino incommutabilis est illa natura Trinitatis, et ob hoc ita aeterna ut ei aliquid coaeternum esse non possit, ipsa apud seipsam et in seipsa, sine ullo tempore ac loco, movet tamen per tempus et locum sibi subditam creaturam, naturas creans bonitate, voluntates ordinans potestate, ut in naturis nulla sit quae non ab illo 38 sit, in voluntatibus autem, nulla bona cui sit non prosit [F. l. praesit], nulla mala sit qua bene uti non possit. Sed quia non omnibus naturis dedit voluntatis arbitrium, illae autem quibus dedit potentiores ac superiores sunt, illae naturae quae non habent voluntatem subditae sint necesse est illi quae habet: et hoc ordinatione Creatoris, qui nunquam ita punit voluntatem malam, ut naturae perimat dignitatem. Cum igitur omne corpus et omnis anima irrationalis non habeat voluntatis arbitrium, subdita ista sunt eis naturis quae praeditae sunt arbitrio voluntatis, nec omnibus omnia, sed sicut distribuit justitia Creatoris. Ergo Dei providentia, regens atque administrans universam creaturam, et naturas, et voluntates, naturas ut sint, voluntates autem ut nec infructuose bonae, nec impunite malae sint, subdit primitus omnia sibi, deinde creaturam corporalem creaturae spiritali, irrationalem rationali, terrestrem coelesti, femineam masculinae, minus valentem valentiori, indigentiorem copiosiori. In voluntatibus autem bonas sibi, caeteras vero ipsis servientibus sibi, ut hoc patiatur voluntas mala quod ex jussu Dei fecerit bona: sive per seipsam, sive per malam in rebus duntaxat quae naturaliter sunt etiam malis voluntatibus subditae, id est in corporibus. Nam in seipsis voluntates malae habent interiorem poenam suam, eamdem ipsam iniquitatem suam, ac per hoc sublimibus angelis Deo subditae fruentibus, et Deo beate servientibus, subdita est omnis natura corporea, omnis irrationalis vita, omnis voluntas, vel infirma, vel prava: ut hoc de subditis vel cum subditis agant quod naturae ordo poscit, in omnibus jubente illo cui subjecta sunt omnia. Proinde illi in illo veritatem incommutabilem vident, et secundum eam suas dirigunt voluntates. Fiunt ergo illi participes aeternitatis, veritatis, voluntatis ejus semper [voluntatem ejus semper facientes], sine tempore et loco, moventur autem ejus imperio etiam temporaliter, illo non temporaliter moto: nec ita ut ab ejus contemplatione resiliant aut defluant, sed simul et illum sine loco ac tempore contemplantur, et ejus in inferioribus jussa perficiunt, moventes se per tempus, corpus autem per tempus et locum, quantum eorum congruit actioni. CAPUT XLIV. Quod non per ipsam Dei substantiam, sed per subditam creaturam, et locutio divina ad Adam, et deambulatio in paradiso debeat incunctanter intelligi. Item ex libro VIII Genes. ad litteram. Quod autem attinet ad creaturae angelicae actionem, per quam universarum rerum generibus maximeque humano providentia Dei prospicitur, ipsa extrinsecus adjuvat, et per illa visa quae similia sunt corporalibus, et per ipsa corpora quae angelicae subjacent potestati. Quae cum ita sint, cum Deus omnipotens et omnitenens, incommutabili aeternitate, veritate, voluntate, semper idem, non per tempus nec per locum motus, movet per tempus creaturam spiritalem, movet etiam per tempus et locum creaturam corporalem, ut eo motu naturas quas intrinsecus substituit etiam extrinsecus administret, et per voluntates sibi subditas, quas per tempus, et per corpora sibi atque illis voluntatibus subdita, quae per tempus et locum movet, eo tempore ac loco, cujus ratio in ipso Deo vita est sine tempore ac loco. Cum ergo tale aliquid Deus agit, non debemus opinari ejus substantiam, qua Deus est, temporibus locisque commutabilem, aut per tempora et loca mobilem: sed in opere divinae providentiae ista cognoscere, non in illo opere quo naturas creat, sed in illo quo intrinsecus creatas etiam extrinsecus administrat: cum sit ipse nullo locorum vel intervallo, vel spatio, incommutabili excellentique potentia, et interior omni re, quia in ipso sunt omnia, et exterior omni re, quia ipse est super omnia. Item nullo tempore, intervallo vel spatio, incommutabili aeternitate, et antiquior est omnibus, quia ipse est ante omnia, et novior omnibus, quia idem ipse est post omnia. Quapropter cum audimus dicentem Scripturam: Et praecepit Dominus Deus Adae dicens: Ab omni ligno quod est in paradiso esca edes, de ligno autem cognoscendi bonum et malum, non manducabitis de illo: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini. Si modum quaerimus quomodo ista locutus sit Deus, modus quidem ipse a nobis proprie comprehendi non potest. Certissime tamen tenere debemus Deum, aut per suam substantiam loqui, aut per sibi subditam creaturam, sed per substantiam suam non loqui, nisi ad creandas omnes naturas; ad spiritales vero atque intellectuales non solum creandas, sed etiam illuminandas, cum jam possunt capere locutionem ejus, qualis est in Verbo ejus quod in principio erat apud Deum, et Deus erat Verbum, per quod facta sunt omnia. Illis autem qui eam capere non possunt cum loquitur Deus, non nisi per creaturam loquitur, aut tantummodo spiritalem, sive in somnis, sive in exstasi, in similitudine rerum corporalium, aut etiam per seipsam [F. l. per ipsam] corporalem, dum sensibus corporis, vel aliqua species apparet, vel insonant voces. Si ergo Adam talis erat ut posset capere illam locutionem Dei, quam mentibus angelicis per suam praebet substantiam, non dubitandum est quod ejus mentem per tempus moverit miro et ineffabili modo, non motusipse per tempus, eique utique hoc salubre [utile ac salubre] praeceptum veritatis impresserit, et quae transgressori poena deberetur, ea ipsa ineffabiliter veritate monstraverit, sicut audiuntur vel videntur omnia bona praecepta in ipsa incommutabili sapientia, quae in animas sanctas se transfert ex aliquo tempore, cum ipsius nullus sit motus in tempore. Si autem ad eum modum Adam justus erat, ut ei ad hoc opus esset alterius creaturae sanctioris et sapientioris auctoritas, per quam cognosceret Dei voluntatem atque jussionem, sicut nobis prophetae, sicut ipsis angeli, cur ambigamus per aliquam ejusmodi creaturam ei esse locutum Deum, talibus vocum signis quae intelligere posset? Illud enim quod postea scriptum est, cum peccassent, eos audisse vocem Domini Dei ambulantem [F. ambulantis] in paradiso, quia non per ipsam Dei substantiam, sed per subditam ei creaturam factum est, nullo modo dubitat qui fidem catholicam sapit. Ab hoc enim et aliquanto latius de hac re disserere volui, quia nonnulli haeretici putant substantiam Filii Dei, nullo assumpto corpore, per seipsam esse visibilem, et ideo antequam ex virgine corpus acciperet, ipsum visum esse patribus opinantur, tanquam de solo Deo Patre dictum sit, Quem nemo hominum vidit, nec videre potest, quia Filius visus sit ante acceptam servi formam, etiam per ipsam substantiam suam; quae impietas procul a catholicis mentibus repellenda est. 39 CAPUT XLV. De quaestione annorum Mathusalae, ex lib. Quaestionum de Genesi. Quaeri solet quomodo Mathusalem secundum annorum computationem vivere post diluvium potuerit, cum omnes praeter eos qui in arcam ingressi sunt periisse dicantur? Sed hanc quaestionem plurium codicum mendositas peperit. Non solum quippe in Hebraeis aliter invenitur, verumetiam in Septuaginta interpretatione Mathusalem, in codicibus paucioribus sed veracioribus, sex annos ante diluvium reperitur fuisse defunctus. CAPUT XLVI. De eo quod scriptum est, angelos Dei cum filiabus hominum concubuisse, ex eodem libro Quaestionum de Genesi. Item quaeritur quemadmodum potuerint angeli cum filiabus hominum concumbere, unde gigantes nati esse perhibentur, quamvis nonnulli et Latini et Graeci codices, non angelos habeant, sed filios Dei, quos quidam, ad solvendam istam quaestionem, justos homines fuisse crediderunt, qui potuerunt etiam angelorum nomine nuncupari. Nam de homine Joanne scriptum est: Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit viam tuam. Sed hoc movet, quomodo vel ex hominum concubitu nati sint gigantes, vel feminis misceri potuerint, si non homines sed angeli fuerunt. Sed de gigantibus, id est nimium grandibus atque fortibus, puto non esse mirandum quod ex hominibus nasci potuerint, quia et post diluvium quidam tales fuisse reperiuntur, et quaedam corpora hominum in incredibilem modum ingentia nostris quoque temporibus exstiterunt, non solum virorum, verumetiam feminarum. Unde credibilius est homines justos, appellatos vel angelos vel filios Dei, concupiscentia lapsos peccasse cum feminis, quam angelos carnem non habentes usque ad illud peccatum descendere potuisse. Quamvis de quibusdam daemonibus qui sint improbi mulieribus a multis tam multa dicantur, ut non facile sit dehac re definienda sententia [L. definire sententiam]. CAPUT XLVII. De arca Noe: utrum animalia omnia cum escis eorum ferre potuerit, de eodem Quaestionum in Genesi libro. De arca Noe quaeri solet utrum tanta capacitate quanta describitur animalia omnia quae in eam ingressa dicuntur et escas eorum ferre potuerit. Quam quaestionem cubito geometrico solvit Origenes, asserens non frustra Scripturam dixisse quod Moses omni sapientia Aegyptiorum fuerit eruditus, qui geometricam dilexerunt. Cubitum autem geometricum dicit tantum valere, quantum nostra cubita sex valent. Si ergo tam magna cubita intelligebant, nulla quaestio est tantae capacitatis arcam fuisse ut posset illa omnia continere. CAPUT XLVIII. Quod recogitatio Dei mutandarum rerum sit immutabilis ratio, et de mensura arcae in qua propter Christi corpus probabiliter metitur humanum, ex libro XV de Civitate Dei. Et recogitavit et dixit Deus: Deleam hominem quem feci a facie terrae, ab homine usque ad pecus, et a repentibus usque ad volatilia coeli, quia iratus sum quoniam feci eos. Ira Dei non perturbatio animi ejus est, sed judicium quo irrogatur poena peccato. Cogitatio vero ejus irrecogitatio [et recogitatio] mutandarum rerum est immutabilis ratio. Neque enim sicut hominem, ita Deum cujusquam facti sui poenitet, cujus est de omnibus omnino rebus tam fixa sententia, quam certa praescientia. Sed si non utatur Scriptura talibus verbis, non se quodammodo familiarius insinuat [insinuabit] omni generi hominum quibus vult esse consultum, ut praetereat [Ed. Ben., ut et perterreat] superbientes, et excitet negligentes, et exerceat quaerentes, et alat intelligentes, quod non faceret, si non se prius inclinaret, et quodammodo descenderet ad jacentes. Quod autem etiam interitum omnium animalium terrenorum volatiliumque denuntiat, magnitudinem futurae cladis effatur, non animantibus rationis expertibus tanquam et ipsa peccaverint minatur exitium. Jam vero quod Noe homini justo, et sicut de illo Scriptura veridica loquitur, in sua generatione perfecto, non utique sicut perficiendi sunt cives civitatis Dei in illa immortalitate qua aequabuntur angelis Dei, sed sicut esse potuit [possunt] in hac peregrinatione perfecto [perfecti], imperat Deus ut arcam faciat, in qua [Supp. eum] suis, id est uxore, et filiis, et nuribus, et cum animalibus quae ad illum ex Dei praecepto in arcam ingressa sunt, liberaretur diluvii vastitate, proculdubio figura est peregrinantis sin hoc saeculo civitatis Dei, hoc est Ecclesiae, quae fit salva per lignum in quo pependit mediator Dei et hominum, homo Jesus Christus. Nam et mensurae ipsae longitudinis, et altitudinis, ejus latitudinis ei [F. et la itud. ejus] significant corpus humanum, in cujus veritate ad homines praenuntiatus est venturus et venit. Humani quippe corporis longitudo a vertice usque ad vestigia sexies tantum habet quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus, et decies tantum [quam] altitudo, cujus altitudinis mensura est in latere, a dorso ad ventrem. Velut si jacentem hominem metiaris supinum seu pronum, sexies tantum longus est, a capite [usque] ad pedes, quam latus a dextra in sinistram, vel a sinistra in dextram, et decies quam altus a terra. Unde facta est arca trecentorum in longitudine cubitorum, et quinquaginta in latitudine, et triginta in altitudine, et quod ostium in latere accepit, profecto illud est vulnus, quando latus Crucifixi lancea perforatum est. Hac quippe ad illum venientes ingrediuntur, quia inde sacramenta manarunt quibus credentes initiantur. Et quod de lignis quadratis fieri jubetur, undique stabilem vitam sanctorum significat; quacunque enim verteris, quadratum stabit, et caetera quae, cum in ejusdem arcae constructione dicuntur, ecclesiasticarum signa sunt rerum. Sed ea nunc persequi longum est, et hoc jam fecimus in opere quod adversus Faustum Manichaeum scripsimus, negantem in Hebraeorum libris aliquid de Christo esse prophetatum. Et fieri quidem potest ut et nobis quispiam, et alius alio exponat haec aptius, dum tamen ea quae dicuntur ad hanc de qua loquimur Dei civitatem, in hoc saeculo maligno tanquam in diluvio peregrinantem, omnia referantur, si ab ejus [sensu] qui ista conscripsit, non vult longe aberrare qui exponit: exempli gratia, velut si quispiam quod hic scriptum est « [arcae] inferiora bicamerata et tricamerata facies eam [ea] » , non quod ego in illo opere dixi vel intellexi [Ed. Ben., velit intelligi], quia ex omnibus gentibus congregatur Ecclesia, bicameratam dictam, propter duo genera hominum, circumcisionem scilicet et praeputium, quod Apostolus alio modo dicit, Judaeos et Graecos, tricameratam vero, eo quod omnes gentes de tribus filiis Noe post diluvium reparatae sunt; sed aliud dicat aliquid quod fide [a fidei] regula non sit alienum. Nam quoniam non solas in inferioribus mansiones 40 habere arcam voluit, verumetiam in superioribus: et haec dixit bicamerata, et in superioribus superiorum, et haec appellavit tricamerata, ut ab imo sursum versus tertia consurgeret habitatio, possunt hic intelligi et tria illa quae commendat Apostolus, fides, spes, charitas. Possunt etiam multo convenientius tres illae ubertates evangelicae, tricena, sexagena, centena, ut in infimo habitet pudicitia conjugalis, supra vidualis, atque hac superior virginalis, et si quid melius secundum fidem civitatis hujus intelligi et dici potest. Hoc etiam de caeteris quae hic exponenda sunt dixerim, quia etsi non uno disseruntur modo, ad unam tamen catholicae fidei concordiam revocanda sunt. CAPUT XLIX. Qualiter intelligendum sit: Ecce Adam factus est tanquam unus ex nobis, ex libro XI de Genesi ad litteram. Et dixit Deus: Ecce Adam factus est tanquam unus ex nobis in cognoscendo bonum et malum. Quoniam hoc, per quodlibet et quomodolibet dictum sit, Deus tamen dixit, non aliter intelligendum est, quod ait « unus ex nobis, » nisi propter Trinitatem numerus pluralis accipiatur, sicut dictum erat: Faciamus hominem, sicut etiam Dominus de se et Patre: Veniemus ad eum et mansionem apud eum faciemus. Replicatum est igitur in caput superbi quo exitu concupiverit quod a serpente suggestum est: Eritis sicut dii. Ecce, inquit, Adam factus est tanquam unus ex nobis. Verba enim Dei sunt non tam huic insultantis, quam caeteros ne ita superbiant deterrentis, propter quos ista conscripta sunt: Factus est, inquit, tanquam unus ex nobis, in cognoscendo bonum et malum. Quid aliud intelligendum nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum, quod non solum non fuerit factus qualis fieri valuit [F. voluit], sed nec illud quod factus fuerat conservavit? Et nunc, inquit Deus, ne aliquando extendat manum, et sumat de ligno vitae, et edat, et vivat in aeternum, et dimisit illum Dominus Deus de paradiso voluptatis operari terram ex qua sumptus est. Superiora verba Dei sunt, hoc autem factum propter ipsa verba secutum est. Alienatus enim a vita, non solum quam fuerat, si praeceptum servasset, cum angelis accepturus, sed ab illa etiam quam ducebat in paradiso, felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno vitae, sive quod ex ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis, ex re visibili virtute invisibili, sive quod in eos [L. eo] esset sacramentum visibile invisibilis sapientiae. Alienandus inde utique fuerat, vel jam moriturus, vel etiam tanquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est Ecclesia, solent a sacramentis altaris visibilibus homines disciplina ecclesiastica removeri. Et ejecit Adam, et collocavit eum contra paradisum voluptatis: et hoc significandi gratia factum est, sed tamen factum ut contra paradisum, quo beata vita etiam spiritaliter significabatur, habitaret peccator, utique in miseria; et ordinavit cherubin et flammeam rhomphaeam quae vertitur custodire viam ligni vitae. Hoc per coelestes utique potestates etiam in paradiso visibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia, non tamen frustra factum esse, nisi quia significat aliquid etiam de spiritali paradiso, non est utique dubitandum. CAPUT L. Quomodo Adam non sit seductus, ut dicit Apostolus, cum idem dicat eum praevaricatorem, ex eodem libro XI. Illud magis movet, si jam spiritalis erat Adam, quamvis mente, non corpore, quomodo credere potuerit quod per serpentem dictum est, ideo Deum prohibuisse ne fructu ligni illius vescerentur, quia sciebat eos, si fecissent, futuros esse ut deos, propter dignoscentiam boni et mali, tanquam hoc tantum bonum creaturae suae Creator inviderit. Hoc mirum si homo spiritali mente praeditus credere potuisset, an quia hoc credere ipse non posset, propterea mulier addita est, quae parvi intellectus esset, et adhuc fortasse secundum sensum carnis, non secundum spiritum mentis viveret, et hoc est quod Apostolus ei non tribuit imaginem Dei? Sic enim ait: Vir quidem non debet velare caput suum, cum sit imago et gloria Dei, mulier autem gloria viri est: non quod mens feminae eamdem imaginem capere non possit, cum in illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam, sed quod fortassis illa hoc nondum perceperat quod fit in agnitione Dei, et viro regente ac dispensante paulatim fuerat perceptura. Neque enim frustra et illud Apostolus ait: Adam enim primus formatus est, deinde Eva: et Adam non est seductus, mulier autem seducta in praevaricatione facta est, id est ut per illam etiam vir praevaricaretur. Nam et ipsum dicit praevaricatorem ubi ait: In similitudinem praevaricationis Adae qui est forma futuri; seductum tamen negat. Nam et interrogatus non ait: Mulier quam dedisti mecum seduxit me, et manducavi; sed: Ipsa mihi, inquit, dedit a ligno et manducavi. Illa vero: Serpens, inquit, seduxit me. Ita Salomon vir tantae sapientiae, nunquidnam credendum est quod in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non valuit, faciens quod sciebat non esse faciendum, ne suas quibus deperiebat [deperibat] atque defluebat mortiforas delicias contristaret. Ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducavit, eique dedit ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat posse sine suo solatio contabescere si ab ejus alienaretur animo, et omnino illa interire discordia. Non quidem carnis victus concupiscentia, quam nondum senserat in resistente lege membrorum legi mentis suae, sed amicali quadam benevolentia, qua plerumque fit ut offendatur Deus, ne homo ex amico fiat inimicus, quod eum non facere [quod eum facere non debuisse] divinae sententiae justus exitus indicavit. Ergo alio modo quodam etiam ipse deceptus est, sed dolo illo serpentino quo mulier seducta est, nullo modo illum arbitror potuisse seduci. Hanc autem proprie seductionem appellavit Apostolus, quia [qua] id quod suadebatur, cum falsum esset, verum putatum est, id est quod Deus ideo lignum illud tangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, velut deos futuros, tanquam eis divinitatem invideret, qui eos homines fecerat. Sed etiam si virum propter aliquam mentis elationem, quae Deum internorum scrutatorem latere non poterat, sollicitavit aliqua experiendi cupiditas, cum mulierem videret accepta illa esca non esse mortuam, secundum ea quae superius tractavimus, non tamen eum arbitror, si jam spiritali mente praeditus erat, ullo modo credere potuisse quod eos Deus ab esca illius ligni invidendo vetuisset. 41 CAPUT LI. De creatione primi hominis, et de causalibus rationibus, vel quomodo additi sint anni quindecim Ezechiae regi ad vitam, quem praedixerat non victurum, ex libro VI de Genesi ad litteram. In illa prima conditione mundi, cum Deus creavit omnia, simul homo factus est [cum Deus omnia simul creavit, homo factus est], qui esset futurus. Ratio creandi hominis, non actio creati, sed haec aliter in verbo Dei, ubi ista non facta sed aeterna sunt; aliter in elementis mundi, ubi omnia simul omnia facta, futura sunt; aliter in rebus quae secundum causas simul creatas non jam simul, sed suo quaeque [quoque] tempore creantur, in quibus Adam jam formatus ex limo et Dei flatu animatus, sicut fenum exortum; aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiales causae repetuntur, de rebus ductae quae secundum causas quas primum condidit exstiterunt, velut herba ex terra, semen ex herba, in quibus omnibus ea jam facta modos et actus sui temporis acceperunt, quae ex occultis atque visibilibus rationibus, quae in creatura causaliter latent, in manifestas formas naturasque prodierunt, sicut herba exorta est super terram, et homo factus in animam vivam, et caetera hujusmodi, sive fruteta, sive animantia, ad illam operationem Dei pertinentia, qua usque nunc operatur. Sed etiam ista secum gerunt, tanquam iterum seipsa invisibiliter in occulta quadam vi generandi, quam traxerunt de illis primordiis causarum suarum, in quibus, creato mundo, cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui generis exorirentur inserta sunt. Si enim prima illa opera Dei, cum simul omnia creavit, in suo modo perfecta non essent, ea proculdubio post adderentur, quae illis perficiendis defuissent, ut quaedam universitatis perfectio [ex] utrisque constaret singulis quasi semis, velut alicujus totius partes essent, quarum conjunctione ipsum totum, cujus partes fuerant, compleretur. Rursus si ita essent illa perfecta, sicut perficiuntur cum suis quaeque temporibus in manifestas formas actusque procreantur, profecto aut nihil ex eis postea per tempora fieret, aut hoc fieret quod ex istis quae suo quaeque jam tempore oriuntur Deus non cessat operari. Nunc autem quia et [jam] consummata et quodammodo inchoata sunt ea ipsa quae consequentibus evolvenda temporibus, primitus Deus omnia simul creavit, cum faceret mundum: consummata quidem, quia nihil habent illa in naturis propriis, quibus suorum temporum cursus agunt, quod non in istis causaliter factum sit; inchoata vero quoniam quaedam erant quasi semina futurorum per saeculi tractum, ex occulto in manifestum Scripturae [quoniam quaedam erant quasi semina futurorum per saeculi tractum ex occulto in manifestum locis congruis exerenda: ipsius etiam Scripturae] verba satis ad hoc admonendum insigniter vigent, si quis in eis evigilet. Nam [ea] et consummata dicit et inchoata. Nisi enim consummata essent, non scriptum esset: Et consummata sunt coelum et terra, et omnis consummatio [compositio] eorum, et: Consummavit Deus [in] die sexto opera sua quae fecit, et benedixit Deus diem septimum, et sanctificavit eum. Rursusque nisi inchoata essent, non ita sequeretur, quia: In illa die requievit ab omnibus operibus suis quae inchoavit Deus facere. Hic igitur si quis inquirat quomodo consummavit et quomodo inchoavit, neque enim alia consummavit, alia inchoavit, sed eadem ipsa, utique a quibus in die septimo requievit, ex his quae supra diximus clarum est. Consummasse quippe ista intelligimus Deum, cum creavit omnia simul, ita perfecte, ut nihil et [ei] adhuc in ordine temporum creandum esset, quod non ab eo jam in ordine causarum creatum esset. Inchoasse autem, ut quod hic praefixerat causis post impleret effectis. Proinde formavit Deus hominem pulverem terrae, vel limum terrae, hoc est de pulvere vel limo terrae: et inspiravit, sive inflavit [insufflavit] in ejus faciem, spiritum vitae, et factus est homo in animam vivam. Non tunc praedestinatus, hoc enim ante saeculum in praescientia Creatoris, neque tunc causaliter, vel inconsummate inchoatus, vel inchoate consummatus, hoc enim a saeculo in rationibus primordialibus, cum simul omnia crearentur, sed creatus in tempore suo, visibiliter in corpore, invisibiliter in anima, constans ex anima et corpore. Jam ergo videamus quomodo eum fecerit Deus: primum de terra corpus ejus, post etiam de anima videbimus, si quid valebimus. Quod enim manibus corporalibus Deus de limo finxerit hominem, nimium puerilis cogitatio est, ita ut si hoc Scriptura dixisset, magis eum qui scripsit translato verbo usum credere deberemus, quam Deum talibus membrorum lineamentis determinatum, qualia videmus in corporibus nostris. Dictum est enim: Manus tua gentes disperdidit, et eduxit populum tuum in manu forti et brachio excelso; sed pro potestate et virtute Dei positum hujus membri nomen, quis usque adeo desipit, ut non intelligat? Nec illud audiendum est, quod nonnulli putant, ideo praecipuum Dei opus esse hominem, quia caetera dixit et facta sunt, hunc autem ipse fecit, sed ideo potius, quia hunc ad imaginem suam fecit. Nam illa quae dixit et facta sunt, ideo sic scriptum est, quia per verbum ejus facta sunt, sicut per hominem hominibus dici potuit verbis quae temporaliter cogitantur et voce proferuntur. Non sic autem loquitur Deus, nisi cum per creaturam corporalem loquitur, sicut Abrahae, sicut Mosi, sicut per nubem de Filio suo. Ante vero omnem creaturam, ut esset ipsa creatura, eo Verbo dictum est, quod In principio erat Deus apud Deum; et quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, utique et homo per ipsum factus est. Certe enim coelum verbo fecit, quia dixit et factum est, scriptum est tamen: Et opera manuum tuarum sunt coeli; et de hoc imo quasi fundo mundi scriptum est: Quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam manus ejus finxerunt. Non igitur hoc in honorem hominis deputetur, velut caetera Deus dixerit et facta sint, hunc autem ipse fecerit; aut verbo caetera, hunc autem manibus fecerit. Sed hoc excellit in homine, quia Deus hominem ad imaginem suam fecit, propter hoc quod ei dedit mentem intellectualem, qua praestat pecoribus: unde jam superiore loco disseruimus. In quo honore positus, si non intellexerit ut bene agat, iisdem ipsis pecoribus quibus praelatus est comparabitur. Sic enim et scriptum est: Homo in honore positus non intellexit; comparatus est pecoribus insensatis, et similis factus est eis. Nam et pecora Deus fecit, sed non ad imaginem suam. Nec dicendum est: Hominem ipse fecit, pecora vero jussit et facta sunt; et hunc enim et illa per Verbum suum fecit, per quod facta sunt omnia. Sed quia idem Verbum, et sapientia, et virtus ejus est, dicitur et manus ejus, [Supp. non] visibile membrum, sed efficiendi potentia. Nam eadem Scriptura quae dicit quod Deus hominem de limo terrae finxerit, dicit etiam quod et 42 bestias agri de terra finxerit; quando eas cum volatilibus coeli adduxit ad Adam, ut videret quid ea vocaret. Sic enim scriptum est; Et finxit Deus adhuc de terra omnes bestias. Si ergo [enim] et hominem de terra et bestias de terra ipse formavit, quid habet homo excellentius in hac re, nisi quod ipse ad imaginem Dei creatus est? nec tamen hoc secundum corpus, sed secundum intellectum mentis, de quo post loquebamur. Quanquam et in ipso corpore habeat quamdam proprietatem quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, velut pecora, quorum voluptas omnis ex terra est, unde in alvum cuncta prona atque prostrata sunt. Congruit ergo et corpus ejus animae rationali, non secundum lineamenta figurasque membrorum, sed potius secundum id quod in coelum erectum est ad intuenda quae in corpore ipsius mundi superna sunt, sicut anima rationalis in ea debet erigi quae in spiritali natura maxime excellunt, ut quae sursum sunt sapiat, non quae super terram. Sed quomodo eum fecit eum Deus de limo terrae, utrum repentina [repente] aetate perfecta, hoc est virili atque juvenili, an sicut nunc usque format in uteris matrum? Neque enim alius haec fecit quam ille qui dixit: Priusquam te formarem in utero, novi te; ut illud tantum proprium habuerit Adam, quod non ex parentibus natus est, sed factus ex terra, eo tamen modo ut in hoc proficiendo et per aetates augendo, in [F. leg. ii] temporum numeri complerentur, quos naturale [F. leg. naturae] humani generis attributos videmus. An potius non est hoc requirendum? utrumlibet enim fecerit, hoc fecit quod Deum et omnipotentem et sapientem posse et facere congruebat. Ita enim certas temporum leges generibus qualitatibusque rerum in manifestum ex abdito producendis attribuit, ut ejus voluntas sit super omnia. Potentia quippe sua numeros creaturae dedit, non ipsam potentiam eisdem numeris alligavit. Nam spiritus ejus ita faciendo mundo superferebatur, ut et facto superferatur, non corporalibus locis, sed excellentia potestatis. Quis enim nescit aquam concretam terrae, cum ad radices vitis venerit, duci in saginam ligni illius, atque in eo sumere qualitatem qua in uvam procedat paulatim erumpentem, atque in ea grandescente vinum fiat, maturumque dulcescat, quod adhuc fervescat expressum, et quadam vetustate firmatum, ad usum bibendi utilius jucundiusque perveniat? Num ideo Dominus lignum quaesivit, aut terram, aut has temporum moras, cum aquam miro compendio convertit in vinum, et tale vinum quod ebrius etiam conviva laudaret? Nunquid adjutorio temporis eguit conditor temporum? nonne certis dierum numeris suo cuique generi accommodatis omnis natura serpentium coalescit, formatur, nascitur, roboratur? Num exspectati sunt hi dies, ut in draconem virga converteretur de manu Mosi et Aaron? nec ista cum fiunt contra naturam fiunt nisi nobis, quibus alter naturae cursus innotuit, non autem Deo, cui hoc est natura quod fecerit. Quaeri autem merito potest, causales illae rationes quas mundo indidit, cum primum simul omnia creavit, quomodo sint institutae? utrum ut quemadmodum videmus cuncta nascentia, vel fruticum, vel animantium [animalium], in suis conformationibus atque incrementis, sua pro diversitate generum diversa spatia peragerent temporum? An ut quemadmodum creditur factus Adam sine ullo progressu incrementorum virili aetate continuo conformarentur? Sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset quod factori placuisset? Si enim illo modo dixerimus, incipit contra ipsas factum videri, non solum etiam illud de aqua vinum, sed et omnia miracula quae contra naturae usitatum cursum fiunt; si autem isto modo, multo erit absurdius istas ipsas quotidianas naturae formas et species contra illas primarias omnium nascentum causales rationes suorum temporum peragere spatia. Restat ergo ut ad utrumque modum habiles creatae sint, sive ad istum quo usitatissime temporalia transcurrunt, sive ad illum quo rara et mirabilia fiunt, sicut Deo facere placuerit quod tempori congruat. Verumtamen sic factus est homo, quemadmodum illae primae causae habebant ut fieret primus homo, quem non ex parentibus nasci, cui nulli praecesserant, sed de limo formari oportebat, secundum causalem rationem in qua primitus factus erat. Nam si aliter factus est, non eum Deus in illorum sex dierum operibus fecerat, in quibus cum dicitur factus, ipsam causam utique fecerat Deus, qua erat suo tempore homo futurus, et secundum quam quod] fuerat ab illo faciendus qui simul et consummaverat inchoata, propter perfectionem causalium rationum, et inchoaverat consummanda propter ordinem temporum. Si ergo in illis primis rerum causis, quas mundo primitus Creator inseruit, non tantum posuit quod de limo formaturus erat hominem, sed etiam quemadmodum formaturus, utrum sicut in matris utero, an in forma juvenili, proculdubio sic fecit ut illic praefixerat, neque enim contra dispositionem suam faceret. Si autem vim tantum ibi posuit possibilitatis, ut homo fieret quoquo modo fieret, ut et sic et sic posset, id est ut id quoque ibi esset, quia et sic et sic posset, unum autem ipsum modum quo erat facturus, in sua voluntate servavit, non mundi constitutioni [cum mundi constitutionem] contexuit. Manifestum est enim, sic non factum esse hominem, contra quam erat illa prima [contra quod erat in illa prima] conditione causarum, quia ibi erat etiam sic fieri posse, quamvis non ibi erat ita fieri necesse esse. Hoc enim non erat in conditione creaturae, sed in placito Creatoris, cujus voluntas rerum est necessitas. Nam et nos pro captu infirmitatis humanae, jam in ipsis rebus tempore exortis, possumus nosse quid in cujusque natura sit, quod [quam] experimento perceperimus, sed utrum etiam futurum sit ignoramus. Est quippe in natura hujus, verbi gratia, juvenis ut senescat: sed utrum hoc sit etiam in Dei voluntate nescimus; sed nec in natura esset, nisi in Dei voluntate prius fuisset, qui condidit omnia. Et utique occultaratio est senectutis in corpore juvenili, vel juventutis in corpore puerili: neque enim oculis cernitur, sicut ipsa in puero pueritia, sicut juventus in juvene, sed alia quadam notitia colligitur inesse in natura quidam [quoddam] latens, quo educantur in promptu numeri occulti, vel juventutis a pueritia, vel senectutis a juventute. Occulta est ergo ista ratio, qua fit ut hoc esse possit, sed oculis, menti autem non est occulta. Utrum autem hoc etiam necesse sit, omnimodo nescimus. Et illam quidem gna fit ut esse possit esse in natura ipsius corporis novimus. Illam vero qua fit ut necesse sit manifestum est illic non esse. Sed fortassis in mundo est, ut necesse sit istum hominem senescere: si autem nec in mundo est, in Deo est. Hoc enim necessario futurum est quod ille vult, et ea vere futura sunt quae ille praescivit. Nam multa secundum inferiores causas futura sunt, sed si ita sunt et in praescientia Dei, vere futura sunt. Si autem ibi aliter sunt, ita potius futura sunt sicut ibi sunt; ubi qui praescit falli non potest. Nam futura dicitur senectus in juvene, sed tamen futura non est, si ante moriturus est. Hoc autem ita erit sicut se habent aliae causae, sive [in] mundo contextae, sive in Dei praescientia reservatae. Nam secundum quasdam futurorum causas, moriturus erat 43 Ezechias, cui Deus addidit quindecim annos ad vitam: id utique faciens quod ante constitutionem mundi se facturum esse praesciebat, et in sua voluntate servabat. Non ergo id faciebat quod futurum non erat, hoc enim magis erat futurum quod se facturum esse praesciebat. Nec tamen illi anni additi recte dicerentur, nisi aliquid adderetur quod se aliter in aliis causis habuerat: secundum aliquas igitur causas inferiores, jam vitam finierat, secundum illas autem quae sunt in voluntate et praescientia Dei, qui ex aeternitate noverat quia illo tempore facturus erat, et hoc vere futurum erat. Tunc erat finiturus vitam, quando finivit vitam, quid etsi [quia et sic] oranti concessum est, etiam sic eum oraturum, ut tali orationi concedi oporteret, ille utique praesciebat, cujus praescientia falli non poterat, et ideo quod praesciebat necessario futurum erat. Quapropter si omnium futurorum causae mundo sunt insitae, cum ille factus est dies quando Deus creavit omnia simul, non aliter Adam factus est cum de limo terrae formatus est, sicut est credibilius jam perfectae virilitatis, quam erat in illis causis, ubi Deus hominem in sex dierum operibus fecit. Ibi enim erat non solum ut ita fieri posset, verum etiam ut ita eum fieri necesse esset; tam enim non facit Deus contra causam quam sine dubio volens praestituit, quam contra voluntatem suam non facit. Si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixit, sed aliquas in sua voluntate servavit, non sunt illae quidem quas, in sua voluntate servavit, ex istarum quas creavit necessitate pendentes, non tamen possunt esse contrariae quas in sua voluntate servavit illis quas sua voluntate constituit, quia Dei voluntas non potest sibi esse contraria. Istas ergo sic condidit, ut ex illis esse illud cujus causae sunt, possit, sed non necesse sit. Illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit hoc quod ex ipsis fecit, ut esse possit. CAPUT LII. De stella quam Magi secuti sunt Christi famula non fatali, ex libro II contra Faustum. Nos quidem sub fato stellarum nullius hominis genus imponimus, et liberum voluntatis arbitrium, qua vel bene vel male vivitur, propter justum judicium Dei, ab omni necessitatis vinculo vindicamus; quanto minus illius temporalem generationem sub astrorum conditione credimus factam, qui est aeternus universorum creator et Dominus! Itaque illa stella quam viderunt Magi Christo secundum carnem nato, non ad decretum dominabatur, sed ad testimonium famulabatur, nec eum subjiciebat imperio, sed indicabat obsequio. Proinde non ex illis erat haec stellis quae ab initio creaturae itinerum suorum ordinem sub Creatoris lege custodiunt, sed novo virginis partu, novum sidus apparuit, quod ministerium officii sui etiam ipsis Magis quaerentibus Christum, cum ante faciem praeiret, exhibuit, donec eos usque ad ipsum locum ubi Dei Verbum infans erat perduceret. Qui tandem astrologi ita constituerunt hominum nascentium fata sub stellis, ut aliquam stellarum, homine aliquo nato, circuitus sui ordinem reliquisse, et ad eum qui natus est perrexisse asseverent? Sortem quippe nascentis astrorum ordinem [L. ordini] colligari arbitrantur, non astrorum ordinem ad hominis nati diem posse mutari. Quapropter si stella illa de his erat quae in coelo peragunt ordines suos, quomodo poterat decernere quod natus Christus acturus erat, quae nato Christo jussa est relinquere quod agebat? Si autem, ut probabilius creditur, ad demonstrandum Christum quae non erat exorta est, non ideo Christus natus est, quia illa exstitit, sed ideo illa exstitit, quia Christus natus est. Unde, si dici oporteret, non stellam Christo, sed Christum stellae factum fuisse diceremus. Ipse quippe illi, non illa huic nascendi attulit causam. Si ergo sunt facta quae a fando, id est, a dicendo appellata sunt, quoniam Christus Verbum Dei est, in quo antequam essent dicta sunt omnia, non consortium siderum fatum Christi est, sed fatum sideru etiam Christus est, qui et ipsam carnem sub coelo creatam ea voluntate assumpsit, qua etiam coelum creavit, ea potestate deposuit et recepit, qua etiam sideribus imperavit. CAPUT LIII. De praeceptis agendae vitae et praeceptis significandae vitae, ex libro VI contra Faustum. Quemadmodum et quare accipiatur Testamentum Vetus ab haeredibus Testamenti Novi jam supra diximus: sed quia paulo ante de promissis ejus Faustus egit, nunc autem de praeceptis agere voluit, respondeo istos omnino nescire quid intersit inter praecepta vitae agendae et praecepta vitae significandae. Exempli gratia, Non concupisces, praeceptum est agendae vitae: Circumcides omne masculinum octavo die, praeceptum est significandae vitae. Ex hac quippe imperitia Manichaei, et omnes quibus displicent litterae Veteris Testamenti, quidquid Deus mandavit proprio [priori] populo, ad celebrandam umbram futurorum non intelligentes, et ea modo non observari animadvertentes, ex more praesentis temporis illa reprehendunt, quae utique illi tempori congruebant quo ista quae nunc manifesta sunt ventura significarentur. Sed quid dicturi sunt adversus Apostolum qui ait: Haec omnia in figura contingebant illis, scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obvenit? Ecce ipse aperuit cur illae litterae accipiantur a nobis, et cur illa rerum signa jam necesse non sit ut observentur a nobis. Cum enim dicit, Scripta sunt propter nos, proculdubio demonstrat quanta nobis cura legenda et intelligenda, et in quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. Cum vero dicit, Figurae nostrae fuerunt, et in figura contingebant illis, ostendit jam non opus esse ut, cum res ipsas manifestas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi serviamus. Unde dicit alio loco, Nemo ergo vos judicet in cibo, aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae, aut sabbatorum, quod est [quae sunt] umbra futurorum. Hic [hinc] etiam cum dicit, Nemo vos in eis judicet, declarat quam non sit necesse ut jam haec observentur. Cum autem dicit, Quod est [quae sunt] umbra futurorum, ostendit quam oportuerit ut illo tempore observarentur, quo ista quae jam nobis manifestata eluxerunt per tales umbras figurarum futura praedicebantur. Proinde si Manichaei resurrectione Domini justificarentur, cujus resurrectionis dies, ex die quidem passionis tertius, post diem tamen sabbati, hoc est post septimum octavus fuit, profecto exspoliarentur carnali velamento mortalium desideriorum, et cordis circumcisione gaudentes, non eam in carne adumbratam figuratamque deriderent tempore Veteris Testamenti, quamvis jam tempore Novi Testamenti fieri observarique non cogerent [cogerentur]. In quo enim membro congruentius exspoliatio carnalis et mortalis concupiscentiae figuraretur, quam unde carnalis et mortalis fetus exoritur? Sed, sicut dicit Apostolus, Omnia munda mundis. 44 CAPUT LIV. Cur in Testamento Veteri quidam cibi carnium vesci prohibeantur, quibus vel animae immundae significatae sunt, vel doctrinae, ex eodem libro contra Faustum. Testamento autem Veteri, ubi quidam cibi carnium prohibentur, cur non sit contraria ista sententia, qua dicit Apostolus: Omnia munda mundis, et omnis creatura Dei bona est, si possunt, intelligant hoc Apostolum de ipsis dixisse naturis; illas autem litteras, propter quasdam praefigurationes tempori congruentes, animalia quaedam non natura, sed significatione immunda dixisse. Itaque, verbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrumque natura mundum est, quia omnis creatura Dei bona est, quadam vero significatione agnus mundus, porcus immundus est, tanquam si stultum et sapientem diceres, utrumque hoc verbum, natura vocis et litterarum et syllabarum quibus constat utique mundum est, significatione autem unum horum verbum quod dicitur stultus, immundum dici potest, non natura sui, sed quoniam quiddam immundum significat, et fortasse quod est in rerum figuris porcus, hoc est in rerum genere stultus, et tam illud animal quam istae duae syllabae quod dicitur stultus, quiddam unum idemque significat. Immundum quippe illud animal in lege positum est, eo quod non ruminet, non autem hoc ejus vitium, sed natura est. Sunt autem homines qui per hoc animal significantur, immundi proprio vitio, non natura: qui cum libenter audiant verba sapientiae, postea de his omnino non cogitant. Quod enim utile audieris, velut ab intestino memoriae, tanquam ad os cogitationis, recordandi dulcedine revocare, quid est aliud quam spiritaliter quodammodo ruminare? quod qui non faciunt, illorum animalium genere figurantur, unde et ipsa a talibus carnibus abstinentia tale vitium nos cavere praemonuit. Cum enim thesaurus desiderabilis sit ipsa sapientia, de hac munditia ruminandi alio loco ita scriptum est: Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis, vir autem stultus glutit illum: hae autem similitudines rerum, in locutionibus, vel observationibus figuratis, propter quaerendi et comparandi exercitationem, rationales mentes utiliter et suaviter monent [movent], sed priori populo multa talia non tantum audienda, verum etiam observanda, praecepta sunt. Tempus enim erat quo non tantum dictis, sed etiam factis prophetari oporteret ea quae posteriore tempore fuerant revelanda: quibus per Christum atque in Christo revelandis fidei gentium onera observationum non sunt imposita, prophetiae tamen auctoritas commendata. CAPUT LV. De azymis, scenopegia vel caeteris, ex libro VI contra Faustum. Non manducare azymum per statutos septem dies, tempore Veteris Testamenti peccatum fuit, tempore autem Novi Testamenti non est peccatum, sed in spe futuri saeculi quam habemus in Christo, qui et animam nostram induens justitia, et corpus nostrum indueus immortalitate, totos nos innovat. Credere aliquid ex veteris corruptionis necessitate atque indigentia nos passuros vel acturos semper peccatum est, quandiu volvuntur isti septem dies quibus peragitur tempus. Sed hoc Veteris Testamenti temporibus in figura occultatum a quibusdam sanctis intelligebatur, tempore autem Novi Testamenti in manifestatione revelatum populis praedicatur. Unde Scriptura ipsa tunc erat praeceptum, nunc testimonium. Scenopegia non celebrare aliquando peccatum fuit, nunc non est peccatum; tabernaculo autem Dei, quod est Ecclesia, non compaginari, semper peccatum est: sed tunc agebatur sub praecepto figurato, nunc legitur in testimonio revelato. Nam et illud quod tunc factum est non diceretur tabernaculum testimonii, nisi alicui veritati quae suo tempore declaranda erat, quadam congruentia significationis attestaretur. Lineis vestibus miscere purpuram et linostima veste indui aliquando peccatum fuit, nunc non est peccatum; sed inordinate vivere et diversi generis professiones velle miscere, ut vel sanctimonialis habeat ornamenta nuptarum, vel ea quae se non continens nupsit speciem virginis gerat, omnimodo peccatum est, et si quid inconvenienter ex diverso genere in vita cujusque contexitur. Verum illud tunc figurabatur in vestibus quod nunc declaratur in moribus: illud enim erat tempus significandi, hoc manifestandi. Ergo ipsa Scriptura quae tunc fuit exactrix operum significantium, nunc testis est rerum significatarum, et quae tunc observabatur ad praenuntiationem, nunc recitatur ad confirmationem. Bovem et asinum ad operandum jungere tunc non licebat, nunc licet. Declaratum est enim per Apostolum, cum de bove triturante non infrenando Scripturam recoleret dicentem: Nunquid de bobus cura est Deo? Quare ergo nunc legitur quando id quod prohibuit jam licet, quia idem ipse ibi secutus Apostolus ait: Propter nos Scriptura dicit, et utique impium est ut non legamus nos quod scriptum est propter nos, magis enim propter nos quibus manifestatur, quam propter illos in quibus figurabatur. Bovem quippe et asinum, si necesse sit, unusquisque sine detrimento operis jungit, sapientem vero et stultum non ut unus praecipiat et alter obtemperet, sed pariter ex aequali potestate ut annuntient verbum Dei, non sine scandalo quisque comites facit. Itaque eamdem Scripturam tenemus, et tunc potestate praecipientem umbris tegendum quod nunc aperiretur, et nunc auctoritate attestantem luce apertum quod tunc tegebatur. CAPUT LVI. Etsi noveramus Christum secundum carnem, sed nunc jam non novimus, ex libro XI contra Faustum. Etsi noveramus Christum secundum carnem, sed jam nunc non novimus. Ea ipsa circumstantia Scripturae loci ejus satis ostendit quid loquatur Apostolus, suo quippe more vitam nostram futuram, quae jam in ipso homine mediatore Christo Jesu capite nostro resurgente completa est, ita spe certa meditatur, tanquam jam sit praesensque teneatur. Quae utique vita non erit secundum carnem, sicut jam Christi vita non est secundum carnem. Carnem namque hoc loco, non ipsam corporis nostri substantiam, quam Dominus etiam post resurrectionem suam carnem appellat, dicens: Palpate et videte quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere; sed corruptionem mortalitatemque carnis vult intelligi, quae tunc non erit in nobis, sicut jam in Christo non est. Hinc enim proprie carnem nominabat etiam cum de ipsa resurrectione satis evidenter loqueretur et diceret quod jam supra commemoravi: Caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt, neque corruptio incorruptionem possidebit. Cum ergo factum fuerit quod ibi consequenter dicit: Ecce mysterium vobis dico, omnes quidem 45 resurgemus, non tamen omnes immutabimur in atomo, id est in momento, in ictu oculi, in novissima tuba; canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupti, et nos immutabimur. Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. Jam secundum id quod carnem non ipsam corporis substantiam, sed ipsam corruptionem mortalitatis appellat, non erit utique caro, quia corruptionem mortalitatis mutata non habebit; secundum autem ipsius substantiae corporisque originem eadem caro erit, quia ipsa resurget et ipsa mutabitur, quia et illud verum est quod ait Dominus posteaquam resurrexit: Palpate et videte quia spiritus ossa et carnem non habet sicut me videtis habere: et hoc est verum quod ait Apostolus: Caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt. Illud enim dictum est secundum ipsam substantiam quae etiam tunc erit, quia ipsa mutabitur. Hoc autem dictum est secundum carnalem corruptionis qualitatem, quae tunc jam non erit, quia mutata caro non corrumpetur. Noveramus ergo Christum secundum carnem, id est secundum carnis mortalitatem antequam resurgeret, sed nunc jam non novimus, quia sicut dicit idem Apostolus: Christus resurgens a mortuis jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur. Nam si te ad verborum proprietatem teneas, mentitus est quod ait: Noveramus Christum secundum carnem, si Christus nunquam fuit secundum carnem: nemo enim noverat quod non erat. Non autem dixit, putabamus Christum secundum carnem, sed noveramus. Verumtamen, ut verbo non premam, ne quis affirmet per abusionem locutum Apostolum, ut pro eo quod est putabamus, diceret noveramus, illud miror non attendere homines caecos, vel potius non miror non videre caecos, quia si Christus ideo non habuit carnem, quia dixit Apostolus, nunc jam non se nosse Christum secundum carnem, nec illi habuerunt carnem de quibus in eodem loco dicit: Itaque nos amodo neminem novimus secundum carnem. Neque enim de solo Christo id volens intelligi, posset dicere, neminem novimus secundum earnem [sed quia illorum secum vitam futuram tanquam praesentem meditabatur, qui resurgentes commutabuntur: Amodo, inquit, neminem novimus secundum carnem, id est tam certam spem tenemus futurae nostrae incorruptionis et immortalitatis, ut amodo jam in ipsa laetitia gaudeamus. Unde alio loco dicit: Si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens; quae sursum sunt sapite, non quae super terram. Nondum utique resurreximus sicut Christus, sed tamen secundum spem, quae nobis in illo est, jam nos cum illo resurrexisse testatus est: unde etiam dicit: Secundum suam misericordiam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis. Quis autem non intelligat in lavacro regenerationis spem nobis datam salutis futurae, non jam salutem ipsam quae promittitur? et tamen quia certa spes est, tanquam jam data esset eadem salus: Salvos nos, inquit, fecit. Alio quippe loco dilucidissime dicit: Nos in nobis ipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes redemptionem corporis nostri; spe enim salvi facti sumus, spes autem quae videtur non est spes. Quod enim videt quis quid speratur [sperat]? si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus. Sicut ergo hic non dixit: Salvi futuri sumus, sed: Amodo jam salvi facti sumus, nondum tamen in re, sed in spe: Spe enim, inquit, salvi facti sumus; sic et quod ibi dictum est: Amodo neminem novimus secundum carnem; nondum in re, sed in spe intelligitur, quia spes nobis in Christo est, quia in illo jam completum est quod nobis promissum speramus. Ille quippe jam resurrexit et mors ei ultra non dominabitur, quem etsi noveramus secundum carnem, cum adhuc moriturus esset, inerat quippe in ejus corpore illa mortalitas quam proprie carnem appellat Apostolus, sed jam nunc non novimus. Illud enim ejus mortale jam induit immortalitatem, unde secundum pristinam mortalitatem jam caro appellari non possit. Itaque ipsius loci contextionem, ubi haec sententia est de qua isti calumniantur, consideremus, ut hoc quod dico magis eluceat. Charitas, inquit, Christi compellit nos judicantes hoc, quoniam si unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortni sunt, et pro omnibus mortuus est, ut qui vivunt jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. Itaque nos modo [amodo] neminem novimus secundum carnem, etsi noveramus secundum carnem Christum, sed jam nunc non novimus. Certe jam nunc cujus [cuivis] apparet propter resurrectionem Christi hoc dixisse Apostolum, quandoquidem ista verba illud praecessit, ut qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. Quid est enim aliud non sibi, sed illi vivant, nisi ut non secundum carnem vivant in spe terrenorum et corruptibilium bonorum, sed secundum spiritum in spe resurrectionis quae jam ex ipsis in Christo facta est? Itaque eorum pro quibus Christus mortuus est et resurrexit, et qui jam non sibi, sed illi vivunt, neminem secundum carnem Apostolus noverat, propter spem futurae immortalitatis in cujus exspectatione vivebant, quae in Christo jam non spes, sed res erat. Quem etsi noverat secundum carnem cum adhuc moriturus esset, jam tamen non noverat, quia eum resurrexisse noverat, et ultra ei mortem non dominaturam, et quia omnes in illo etsi nondum re, jam tamen spe hoc sumus. Sequitur et dicit: Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt, ecce facta sunt [omnia] nova, omnia autem ex Deo qui reconciliavit nos sibi per Christum. Omnis ergo nova creatura, id est populus innovatus per fidem, ut habeat interim in spe quod in re postea perficiatur, in Christo habet jam [etiam] quod in se sperat. Itaque nunc vetera transierunt secundum spem, quia modo jam non est tempus Veteris Testamenti quo temporale atque carnale regnum exspectetur a Deo, et facta sunt omnia nova secundum eamdem spem, ut regnum coelorum ubi nulla erit mors atque corruptio promissum teneamus, in resurrectione autem mortuorum non jam secundum spem, sed secundum rem, et vetera transibunt, cum inimica novissima destruetur mors, et fient omnia nova, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem et mortale hoc induerit immortalitatem. Quod jam factum est in Christo quem secundum rem, jam non noverat Paulus secundum carnem. Eorum vero pro quibus mortuus est et resurrexit, nondum secundum rem, sed secundum spem, neminem noverat secundum carnem, quia illius gratia, sicut idem ad Ephesios dicit, sumus salvi facti. Nam et ipse locus huic sententiae sic attestatur: Deus autem, inquit, qui dives est in misericordia, propter multam dilectionem qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo, cujus gratia sumus salvi facti. Quod enim hic dixit, convivificavit nos Christo, hoc dixit ad Corinthios, ut qui vivunt jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit; et quod hic dicit, cujus gratia sumus salvi facti, jam velut perfectum sit loquitur quod in spe tenet. Nam, quod paulo ante commemoravi, apertissime alibi dicit, spe enim salvi facti sumus. 46 Ideoque et hic sequitur, et tanquam perfectum enumerat quod futurum est. Et simul, inquit, suscitavit, et simul sedere fecit in coelestibus in Christo Jesu. Certe enim in coelestibus Christus jam sedet, nondum autem nos, sed quia spe certa quod futurum est jam tenemus, simul sedere nos dixit in coelestibus, nondum in nobis, sed jam in illo: namque ne putares jam nunc esse perfectum quod in spe ita dicitur tanquam perfectum sit, atque ut intelligas adhuc futurum, sequitur et dicit: Ut ostenderet in supervenientibus saeculis superabundantes divitias gratiae suae, in veritate [benignitate] super nos, in Christo Jesu. Hinc est et illud: Cum enim essemus in carne, passiones peccatorum quae per legem sunt operabantur in membris nostris ut fructum ferrent morti. Ita enim dixit, cum essemus in carne, quasi jam non esset in carne, quod ita intelligitur: Cum essemus in spe rerum carnalium, quando lex quae impleri non potest nisi per charitatem spiritalem ad hoc super eos erat, per praevaricationem ut abundaret delictum, ut postea, revelato Novo Testamento, per indulgentiam superabundaret gratia. Hinc similiter alibi dicit: Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt. Et ne putaret quisquam eos dictos qui nondum mortui sunt, statim subjecit: Vos autem non estis in carne, sed in spiritu, id est, qui in spe carnalium bonorum sunt, Deo placere non possunt; vos autem non estis in spe carnalium, sed in spe spiritalium, id est regni coelorum, ubi et ipsum corpus per illam mutationem, in suo quodam genere spiritale erit, quod modo animale est. Seminatur enim corpus animale (sicut ad Corinthios idem dicit), resurget corpus spiritale. Si ergo neminem eorum jam noverat secundum carnem Apostolus, qui propterea dicebantur non esse in carne, quia non erant in spe rerum carnalium, quamvis adhuc corruptibilem carnem mortalemque portarent, quanto expressius de Christo diceret quod eum jam non noverat secundum carnem, in cujus corpore etiam re ipsa jam perfectum erat quod illi in spe promissum tenebant? CAPUT LVII. De sex diebus in Genesi et sex aetatibus, vel de conjuge facta ex viri latere dormientis, ex libro XII contra Faustum. Sex diebus in Genesi consummavit Deus omnia opera sua, et septimo requievit. Sex aetatibus humanum genus in hoc saeculo per successiones temporum Dei opera insigniunt. Quarum prima est ab Adam usque ad Noe; secunda a Noe usque ad Abraham; tertia ab Abraham usque ad David; quarta a David usque ad transmigrationem Babyloniae [in Babyloniam]; quinta deinde usque ad humilem adventum Domini nostri Jesu Christi; sexta quae nunc agitur donec Excelsus veniat ad judicium. Septima vero intelligitur in requie sanctorum non in hac vita, sed in alia, ubi vidit requiescentem pauperem dives ille cum apud inferos torqueretur, ubi non fit vespera, quia nullus ibi rerum defectus est. Sexto die in Genesi formatur homo ad imaginem Dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra, in novitate mentis secundum imaginem ejus qui creavit nos, sicut dicit Apostolus. Fit viro dormiente conjux de latere, fit Christo moriente Ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit. Vocatur Eva vita, mater vivorum, quae de viri sui latere facta est; et dicit Dominus in Evangelio: Si quis non manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam, et omnia quae illic intelliguntur, enucleate minutatimque tractata, Christum et Ecclesiam praeloquuntur sive in bonis Christianis sive in malis. Neque enim frustra dixit Apostolus: Adam qui est forma futuri, ut illud, Relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Sacramentum hoc, inquit, magnum est; ego autem dico in Christo et in Ecclesia; quis enim non cognoscat Christum eo modo reliquisse Patrem, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens, reliquisse etiam matrem synagogam Judaeorum Veteri Testamento carnaliter inhaerentem, et adhaesisse uxori suae sanctae Ecclesiae: ut pace Novi Testamenti essent duo in carne una. Quia cum sit Deus apud Patrem per quem facti sumus, factus est per carnem particeps nostri, ut illius capitis corpus esse possemus. CAPUT LVIII. Quod Cain et Abel duos populos figuraverint, et qui occiderit Cain septem vindictas exsolvet; vel de signo quod posuit Deus in Cain; ex eodem libro XII contra Faustum. Itaque occiditur Abel minor natu a fratre majore natu: occiditur Christus, caput populi minoris natu, a populo Judaeorum majore natu. Ille in campo, iste in Calvariae loco. Interrogat Deus Cain, non tanquam ignorans eum a quo discat, sed tanquam judex reum quem puniat, ubi sit frater ejus. Respondit ille nescire se, nec ejus esse se custodem. Usque adhuc quid nobis respondent Judaei, cum eos Dei voce, hoc est sanctarum Scripturarum voce interrogamus de Christo, nisi nescire se Christum quem dicimus? Fallax enim Cain ignoratio Judaeorum est falsa negatio; essent autem ipsi quodammodo Christi custodes, si Christianam fidem accipere et custodire voluissent. Nam qui custodit in corde suo Christum, non dicit quod Cain: Nunquid ego custos sum fratris mei? Dicit Deus ad Cain: Quid fecisti? Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Sic arguit in Scripturis sanctis vox divina Judaeos. Habet enim magnam vocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur Amen. Haec est clara vox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemptorum. Dicit Deus ad Cain: Et nunc maledictus tu a terra quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua, quoniam operaberis terram, et non adjiciet virtutem suam dare tibi: gemens et tremens eris in terra. Non dixit maledicta terra, sed maledictus tu a terra, quae aperuit os suum excipere [accipere] sanguinem fratris tui de manu tua. Maledictus enim est populus Judaicus infidelis a terra, id est ab Ecclesia, quae aperuit os suum in confessione peccatorum accipere sanguinem Christi, qui fusus est in remissionem peccatorum de manu persecutoris, nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut esset ab Ecclesia maledictus, id est ut eum intelligeret et ostenderet Ecclesia maledictum, dicente Apostolo: Quicunque enim ex operibus legis sunt sub maledicto sunt legis. Deinde cum dixisset: Maledictus tu a terra quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua, non dixit: Quoniam operaberis eam, sed ait: Quoniam operaberis terram, et non adjiciet virtutem suam dare tibi. 47 Unde non est necesse eamdem terram intelligere operari Cain quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris de manu ejus. Sed ideo maledictus intelligitur ab hac terra, quoniam operatur terram quae non [nondum] adjiciet virtutem suam dare illi. Id est, ideo populum Judaeorum maledictum agnoscit et ostendit Ecclesia, quoniam occiso Christo adhuc operatur terrenam circumcisionem, terrenum sabbatum, terrenum azymum, terrenum pascha, quae omnis terrena operatio habet occultam virtutem intelligendae gratiae Christi, quae non datur Judaeis in impietate et infidelitate perseverantibus, quia Novo Testamento revelata est, et non transeuntibus ad Dominum: non eis aufertur [auferretur] velamen quod in lectione Veteris Testamenti manet, quia in solo Christo evacuatur, non ipsa lectio Veteris Testamenti quae habet absconditam virtutem, sed velamen quo absconditur. Unde Christo in cruce passo, velum templi conscissum est, ut per Christi passionem revelentur secreta sacramentorum fidelibus, ad bibendum ejus sanguinem ore aperto in confessione transeuntibus. Propterea populus ille sicut Cain adhuc operatur terram, adhuc exercet operationem legis carnaliter, quae non ei dat virtutem suam, quia in ea non intelligit gratiam Christi; propterea et in ipsa terra quam Christus portavit, id est in ejus carne ipsi operati sunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra. Nec eis dedit eadem terra virtutem suam, quia non justificati sunt virtute resurrectionis ejus, qui resurrexit propter justificationem nostram. Quia etsi crucifixus est in infirmitate, sed vivit in virtute Dei, sicut dicit Apostolus. Haec ergo est virtus terrae illius quam non ostendit impiis et incredulis, unde nec resurgens eis a quibus erat crucifixus apparuit, tanquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum virtutis suae. Quoniam operaberis, inquit, terram, et non adjiciet virtutem suam dare tibi; gemens et tremens eris in terra. Nunc ecce quis non videat, quis non agnoscat in tota terra quacunque dispersus est ille populus quomodo gemat moerore amissi regni, et tremat timore sub innumerabilibus populis Christianis? Ideoque respondit Cain et dixit: Major est causa mea; si ejicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero gemens et tremens super terram, et erit, omnis qui invenerit me, occidet me. Vere inde gemit et tremit ne, regno etiam terreno perdito, ista visibili morte occidatur. Hanc dicit majorem causam, quam illam quod ei terra non dat virtutem suam, ne spiritaliter moriatur: carnaliter enim sapit, et abscondi a facie Dei, id est iratum habere Deum, grave non putat, nisi ne inveniatur et occidatur. Carnaliter enim sapit tanquam operans terram cujus virtutem non accipit. Sapere autem secundum carnem mors est, quam ille non intelligens, amisso regno gemit, et corporalem mortem tremit. Sed quid ei respondit Deus? Non sic, inquit, omnis qui occiderit Cain septem vindictas exsolvet, id est non sic quomodo dicis, non corporali morte interibit genus impium carnalium Judaeorum: quicunque enim eos ita perdiderit, septem vindictas exsolvet, id est, auferet ab eis septem vindictas quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore quod septenario dierum numero volvitur, magis quia non interit gens Judaea, satis appareat fidelibus Christianis quam subjectionem meruerunt [meruerint] qui superbo regno Dominum interfecerunt. Et posuit Deus in Cain signum, ne eum occidat omnis qui invenerit. Hoc revera multum mirabile est quemadmodum omnes gentes quae a Romanis subjugatae sunt in ritum Romanorum sacrorum transierint, eaque sacrilegia observanda et celebranda susceperint, gens autem Judaea, sive sub paganis regibus, sive sub Christianis, non amiserit signum legis suae quo a caeteris gentibus populisque distinguitur, et omnis imperator vel rex qui eos in regno suo invenit, cum ipso signo eos invenit nec occidit, id est non efficit ut non sint Judaei: certo quodam et proprio suae observationis signo a caeterarum gentium communione discreti, nisi quicunque eorum ad Christum transierit, ut jam non inveniatur Cain, nec exeat a facie Dei, nec habitet in terra Naim; quod dicitur interpretari commotio, contra quod malum Deus rogatur in Psalmo: Ne dederis in motum pedes meos, et manus peccatorum non moveant me. CAPUT LIX. Quod diversis modis possit intelligi: Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti, ex libro XV de Civitate Dei. Cum Deus locutus est ad Cain eo more quo cum primis hominibus per creaturam subjectam velut eorum socius forma congrua loquebatur, quid ei profuit? Nonne conceptum scelus in necando fratre etiam post verbum divinae admonitionis implevit? Nam cum sacrificia discrevisset amborum, in illius respiciens, hujus despiciens, quod non dubitandum est potuisse cognosci signo aliquo attestante visibili, et hoc ideo fecisset Deus quia mala erant opera ejus, fratris vero ejus bona, contristatus est Cain valde, et concidit facies ejus. Sic enim scriptum est: Et dixit Deus ad Cain: Quare tristis factus es, et quare concidit facies tua? Nonne si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti? quiesce, ad te enim conversio ejus, et tu dominaberis illius. In hac admonitione vel monitu quem Deus protulit ad Cain, illud quidem quod dictum est, « Nonne si recte offeras, recte autem non dividas peccasti? » quia non elucet cur vel unde sit dictum, multos sensus peperit ejus obscuritas, cum divinarum Scripturarum quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. Recte quippe offertur sacrificium cum offertur Deo vero, cui uni tantummodo sacrificandum est. Non autem recte dividitur dum non discernuntur recte vel loca, vel tempora, vel res ipsae quae offeruntur, vel qui offert, et cui offertur, vel hi quibus ad vescendum distribuitur quod oblatum est, ut divisionem hic discretionem intelligamus, sive cum offertur ubi non oportet, aut quod non ibi, sed alibi oportet, sive cum offertur quando non oportet, aut quod non tunc sed alias oportet, sive cum id offertur quod nusquam et nunquam penitus debuit, sive cum electiora, sibi ejusdem generis rerum tenet homo quam sunt ea quae offert Deo, sive cum ejus rei quae oblata est fit particeps profanus aut quilibet quem fas non est fieri. In quo autem horum Deo displicuerit Cain, facile non potest inveniri, sed quoniam Joannes apostolus cum de his fratribus loqueretur: Non sicut Cain, inquit, qui ex maligno erat et occidit fratrem suum, et cujus rei gratia occidit, quia opera illius maligna fuerunt, fratris autem ejus justa, datur intelligi propterea Deum non respexisse in munus ejus, quia hoc ipso male dividebat, dans Deo aliquid suum, sibi autem, seipsum, quod omnes facti sunt [fecerunt] qui non Dei, sed suam sectantes voluntatem, id est 48 non recto sed perverso corde viventes, offerunt tamen Deo munus quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis pravis cupiditatibus, sed explendis. Et hoc est terrenae proprium civitatis Deum vel deos colere: quibus adjuvantibus regnet in victoriis et pace terrena, non charitate consulendi, sed dominandi cupiditate. Boni quippe ad hoc utuntur mundo ut fruantur Deo, mali autem contra ut fruantur mundo uti volunt Deo, qui tamen eum vel esse vel res humanas curare jam credunt; sunt enim multo deteriores qui ne hoc quidem credunt. Cognito itaque Cain quod super ejus germani sacrificium, nec super suum respexerit Deus, utique fratrem bonum mutatus imitari, non elatus debuit aemulari, sed contristatus est, et concidit vultus ejus. Hoc peccatum maxime arguit Deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris; hoc quippe arguendo interrogavit dicens: Quare tristatus es, et quare concidit facies tua? quia enim fratri invidebat, Deus videbat et hoc arguebat. Nam hominibus quibus absconditum est cor alterius, esse posset ambiguum et prorsus incertum utrum illa tristitia malignitatem suam, in qua se Deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae Deo placuit cum in sacrificium ejus respexisset [aspexit], sed rationem reddens Deus cur ejus oblationem accipere noluerit, ut sibi ipse potius merito quam ei frater immerito displiceret, cum esset injustus non recte dividendo, hoc est non recte vivendo, et indignus cujus approbaretur oblatio, quam esset injustior quod fratrem justum gratis occidisset [odisset] ostendit, non tamen eum dimittens sine mandato sancto, justo et bono: Quiesce, inquit, ad te enim conversio ejus, et tu dominaberis illius. Nunquid fratris? absit. Cujus igitur nisi peccati? Dixerat enim, peccasti, tum deinde addidit: Quiesce, ad te enim conversio ejus, et tu dominaberis illius. Potest quidem ita intelligi ad ipsum hominem conversionem esse debere peccati, ut nulli alii quam sibi sciat tribuere debere quod peccat. Haec enim est salubris poenitentiae medicina et veniae petitio non incongrua, ut ubi ait, ad te enim conversio ejus, non subaudiatur, erit, sed sit, praecipientis videlicet, non praedicentis modo. Tunc enim dominabitur quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit [proposuerit], sed poenitendo subjecerit. Alioquin et illi serviet dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti. Sed ut peccatum intelligatur concupiscentia ipsa carnalis, de qua dicit Apostolus: Caro concupiscit adversus spiritum. In cujus carnis fructibus et invidiam commemorat, qua utique Cain stimulabatur et accendebatur in fratris exitium, bene subaudiatur [subauditur erit], id est ad te enim conversio ejus erit, et tu dominaberis illius; cum enim commota fuerit pars ipsa carnalis quam peccatum appellat Apostolus, ubi dicit: Non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum: quam partem animi etiam philosophi dicunt esse vitiosam, non quae mentem debeat trahere, sed cui mens debeat imperare eamque ab illicitis operibus ratione cohibere. Cum ergo commota fuerit ad aliquid perperam committendum, si quiescatur et obtemperetur, dicente Apostolo: Ne exhibueritis membra vestra arma iniquitatis peccato; ad mentem domita et victa convertitur, ut subditae ratio dominetur. Hoc praecepit Deus huic qui facibus invidiae inflammabatur in fratrem, et quem debuerat imitari cupiebat auferri: Quiesce, inquit, manus a scelere contine, non regnet peccatum in mortali tuo corpore ad obediendum desideriis ejus; nec exhibeas membra tua iniquitatis arma peccato, ad te enim conversio ejus, dum non adjuvatur relaxando, sed quiescendo frenatur, et tu dominaberis illius, ut cum forinsecus non permittitur operari, sub potestate mentis regentis et benevolentis assuescat etiam intrinsecus non moveri. Dictum est tale aliquid in eodem divino libro, et de muliere quando post peccatum Deo interrogante atque judicante damnationis sententiam [sententias] acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. Cum enim dixisset ei: Multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum, et in tristitia paries filios, deinde addidit: Et ad virum tuum conversio tua, et ipse tui dominabitur. Quod dictum est ad Cain de peccato vel de vitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina. Ubi intelligendum est virum ad regendam uxorem animo carnem regenti similem esse oportere; propter quod dicit Apostolus: Qui diligit uxorem suam, seipsum diligit, nemo enim unquam carnem suam odio habuit. Sananda enim sunt haec sicut nostra, non sicut aliena damnanda. Sed illud Dei praeceptum Cain sicut praevaricator accepit: invalescente quippe invidentiae vitio, fratrem insidiatus occidit. Talis erat terrenae conditor civitatis. Quomodo autem significaverit etiam Judaeos a quibus Christus occisus est pastor omnium hominum, quem pastor ovium pecorum praefigurabat Abel, quia in allegoria prophetica res est, parco nunc dicere, et quaedam hinc adversus Faustum Manichaeum dixisse me recolo (Contra Faustum, lib. XII), quod post septem dies ex quo ingressus Noe in arcam factum est diluvium, quia in spe futurae quietis [spe futurae quietis] quae septimo dic significata est baptizamur; quod praeter arcam omnis caro quam terra sustentabat diluvio consumpta [consummata] est, quia praeter Ecclesiae societatem aqua baptismi, quamvis eadem sit, non solum non valet ad salutem, sed valet potius ad perniciem; quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus pluit, quia omnis reatus peccatorum qui in decem praeceptis legis admittitur per universum orbem terrarum qui quatuor partibus continetur. Decem quippe quater ducta quadraginta fiunt. Sive ille reatus quod ad dies pertinet ex rerum prosperitate, sive quod ad noctes ex rerum adversitate contractus sit, sacramento baptismi coelestis abluitur. CAPUT LX. De septenario requiei et octonario resurrectionis numero, vel de emissione corvi et columbae: item ex libro XII contra Faustum. Et quod vicesimus et septimus dies mensis commemoratur ad ejusdem quadraturae significationem pertinet, quae jam ex [in] quadratis lignis exposita est. Sed hic evidentius quia nos ad omne opus bonum paratos, id est quodammodo conquadratos, Trinitas per ficit in memoria qua Deum recolimus, in intelligentia qua cognoscimus, in voluntate qua diligimus: tria enim ter et hoc ter fiunt viginti septem, qui est numeri ternarii quadratus. Quod septimo mense arca sedit, hoc est requievit, ad illam septimam requiem significatio recurrit, et quia perfecti requiescunt, ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur. Nam vicesima septima die secundi mensis commendatum est hoc sacramentum. Et rursus vicesima septima die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum arca requievit. Quod enim promittitur in spe, hoc exhibetur in re. Porro quia ipsa septima requies cum octava resurrectione conjungitur (neque enim reddito corpore finitur requies quae post hanc vitam excipit sanctos, sed potius totum hominem non adhuc spe, sed jam re ipsa, omni ex parte et spiritus et corporis perfecta immortali [immortalitatis] salute renovatum in aeternae vitae 49 munus assumit); quia ergo septima requies cum octava resurrectione conjungitur, et hoc in sacramento regenerationis nostrae, id est in baptismo altum profundumque mysterium est: quindecim cubitis supercrevit aqua excedens altitudinem montium, id est hoc sacramentum transcendit omnem sapientiam superborum. Septem quippe et octo conjuncta quindecim fiunt, et quia septuaginta a septem, et octoginta ab octo denominantur, conjuncto utroque numero centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eamdem nobis commendans atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando novo homine, ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod post dies quadraginta emissus corvus, non est reversus, aut aquis utique interceptus, aut aliquo supernatante cadavere illectus, significat homines immunditia cupiditatis teterrimos, et ob hoc ad ea quae foris sunt in hoc mundo nimis intentos, aut rebaptizati, aut ab his quos praeter arcam, id est praeter Ecclesiam baptismus occidit, seduci et teneri. Quod columba emissa non inventa requie reversa est, ostendit per Novum Testamentum requiem sanctis in hoc mundo non esse promissam, post quadraginta enim dies emissa est, qui numerus vitam quae in hoc mundo agitur significat; denique post septem dies dimissa, propter illam septenariam operationem spiritalem, olivae fructuosum surculum retulit, quo significaret nonnullos etiam extra Ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerit charitatis, posteriore tempore, quasi vespere, in ore columbae tanquam in osculo pacis, ad unitatis societatem posse perduci; quod post alios septem dies dimissa reversa non est, significat finem saeculi, quando erit sanctorum requies: non adhuc in sacramento spei quo in hoc tempore consociatur Ecclesia, quandiu bibitur quod de Christi latere manavit, sed jam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum tradetur regnum Deo et Patri, ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis veritatis, nullis mysteriis corporalibus egeamus. CAPUT LXI. De mandatis Dei ad Noe post diluvium, ex eodem libro XII contra Faustum. Cur animalia quamvis et munda et immunda in arca fuerint, tamen post egressum de arca non offerantur Deo in sacrificium nisi munda? Quid sibi deinde velit Deo loquente ad Noe, et tanquam rursus ab exordio, quia multis modis eadem significari oportebat figuram Ecclesiae, commendante, quod progenies ejus benedicitur, ad implendam terram, quod dantur eis in escam cuncta animalia, sicut in illo disco Petro dicitur: Macta et manduca. CAPUT LXII. Ne caro cum sanguine manducetur. Quod ejecto sanguine jubentur manducare, ne vita pristina quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tanquam effusionem per confessionem. Quod testamentum posuit Deus inter se et homines, atque omnem animam vivam ne perdat eam diluvio, arcum qui apparet in nubibus, qui nunquam nisi de sole resplendet. Illi enim non pereunt diluvio separati ab Ecclesia, qui in Prophetis et omnibus divinis Scripturis tanquam in Dei nubibus agnoscunt Christi gloriam, non quaerunt suam. Verum ne adoratores hujus solis amplius intumescant, sciant ita significari Christum aliquando per solem, sicut per leonem, per agnum, per lapidem, cujusdam similitudinis causa, non proprietatis substantia. Jam vero illud quod de vinea quam plantavit inebriatus Noe, nudatus est in domo sua, cui non appareat Christus in gente sua passus? Tunc enim nudata est mortalitas carnis ejus, Judaeis scandalum, gentibus stultitia, ipsis autem vocatis Judaeis et gentibus, tanquam Sem et Japhet, Dei virtus et Dei sapientia, quia quod stultum est Dei, sapientius est quam homines, et quod infirmum est Dei, fortius est quam homines. Proinde in duobus filiis maximo et minimo, duo populi figurati, unam vestem a tergo portantes, sacramentum scilicet jam praeteritae atque transactae dominicae passionis, nuditatem patris neque intuentur, quia in Christi necem non consentiunt; et tamen honorant velamento tanquam scientes unde sint nati. Medius autem filius, id est populus Judaeorum, ideo medius, quia nec primatum apostolorum tenuit, nec ultimus in gentibus credidit. Vidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi et nuntiavit foras fratribus. Per eum quippe manifestatum est et quodammodo publicatum quod erat in prophetia secretum, ideoque fit servus fratrum suorum. Quid est enim aliud hodieque gens ipsa, nisi quaedam scriniaria Christianorum bajulans Legem et Prophetasad testim onium assertionis Ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum quod nuntiat illa per litteram? Quem non autem excitet? quem non vel informet vel confirmet in fide? Quod ita benedicuntur duo illi qui nuditatem patris honoraverunt, quamvis aversi, velut quibus factum sceleratae vineae displicuerit. Benedictus, inquit, Dominus Deus Sem. Quanquam enim sit Deus omnium gentium, quodammodo tamen proprio vocabulo, et in ipsis jam gentibus dicitur Deus Israel; et unde hoc factum est, nisi ex benedictione Japhet? In populo enim gentium totum orbem terrarum occupavit Ecclesia. Hoc prorsus praenuntiabatur cum diceretur: Laetificet Deus Japhet, et habitet in domibus Sem. CAPUT LXIII. De Abraham exeunte de terra sua, de Joseph vendito et honorato, de exitu Israelis ex Aegypto. Contra Faustum libro XII. Christum dicitis ab Israeliticis prophetis non esse praedictum, cui praedicendo omnes illae paginae vigilant, si eas perscrutari pietate, quam exagitare levitate malletis. Quis alius in Abraham exiit de terra sua et de cognatione, ut apud exteros ditaretur et locupletaretur, nisi qui, relicta terra et cognatione Judaeorum, unde secundum carnem natus est, apud gentes ita praepollet et praevalet ut videmus? Quis alius in Isaac lignum sibi portaret [portabat] ad victimam, nisi qui crucem sibi ad passionem ipse portavit? Quis alius aries immolandus in vepre cornibus adhaerebat, nisi qui crucis patibulo pro nobis offerendus affigebatur? Quis alius in angelo cum Jacob luctatus, cum sibi praevalentem quasi fortiorem infirmior victusque victorem, partim benedicit, partim latitudinem femoris ejus claudam reddit, nisi qui praevalere adversum se passus populum Israel quosdam qui crediderunt benedixit in eis, latitudo autem femoris Jacob in multitudine carnalis populi claudicavit? Quis alius lapis positus ad caput Jacob ut nominatim quodammodo exprimeretur etiam unctus est, nisi caput viri Christus? Quis enim Christum nescit ab unctione appellari? Qui etiam hoc ipsum in Evangelio commemorans, et de se figuratum apertissime testificans, cum quemdam Nathanaelem dixisset vere Israelitam in quo dolus non esset, et cum ille, tanquam lapidem illum habens ad caput, confessus eum esse [F. esset] Filium Dei et regem Israel, ista confessione quodammodo ungens lapidem, id est ipsum esse confitens Christum, ibi opportune Dominus etiam illud commemoravit quod vidit Jacob qui per benedictionem appellatus est Israel. Amen dico vobis, inquit, videbitis coelum apertum et angelos Dei ascendentes et descendentes super Filium hominis. 50 Hoc enim Israel viderat, cum illum lapidem ad caput habebat a terra in coelum, scalas per quas ascendebant et descendebant angeli Dei, in quibus significati sunt evangelistae praedicatores Christi. Ascendentes utique cum ad intelligendam ejus supereminentissimam divinitatem excedunt universam creaturam, ut eum inveniant, in principio Deum apud Deum, per quem facta sunt omnia. Descendentes autem, ut eum inveniant factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret; in illo enim scala a terra usque in [ad] coelum, a carne [usque] ad spiritum, quia in illo carnales proficiendo velut ascendendo spiritales fiunt. Ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descendunt quodammodo cum eis non possunt loqui, quasi spiritalibus sed quasi carnalibus: sic et ascenditur et descenditur super Filium hominis. Filius enim hominis sursum in capite nostro, quod est ipse Salvator, et filius hominis deorsum in corpore suo, quod est Ecclesia. Ipsum et scalas intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via. Ad ipsum ergo ascenditur ut in excelsis intelligatur, et ad ipsum descenditur, ut in membris suis parvulis nutriatur [ut in membris sui parvuli nutriantur]; et per illum ascenditur et descenditur: exemplum quippe ejus sequentes praedicatores ejus, non solum se erigunt ut eum sublimiter spectent [exspectent], sed etiam humiliant, ut eum temperanter annuntient. Videte Apostolum ascendentem: Sive, inquit, mente excessimus Deo, et videte descendentem: Sive, inquit, temperantes sumus vobis. Dicat per quem ascenderit et descenderit. Charitas, inquit, Christi compellit nos judicantes hoc, quoniam si unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt, et pro omnibus mortuus est, ut qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro eis mortuus est et resurrexit. Haec in Scripturis sanctis sancta spectacula quem non delectant, sanam doctrinam non sustinet [sustinens], ad fabulas convertitur, et illae quidem fabulae animos [animas] in qualibet corporis aetate pueriles varia quadam delectatione sollicitant. Sed nos jam corpus Christi agnoscimus [agnoscamus], in Psalmo vocem nostram, ut dicamus ei: Narraverunt mihi injusti delectationes, sed non sicut lex tua, Domine. Christus mihi ubique illorum librorum, ubique illarum Scripturarum peragranti et anhelanti in sudore illo damnationis humanae, sive ex aperto, sive ex occulto occurrit et reficit. Ipse mihi et ex nonnulla difficultate inventionis suae desiderium inflammat, ut quod [quo id quod] invenero avide sorbeam medullisque reconditum salubriter teneam. Ipse mihi in Joseph innuit [innuitur], qui persequentibus et vendentibus fratribus in Aegypto post labores honoratur. Didicimus enim labores Christi in orbe gentium, quem significabat Aegyptus, per varias passiones martyrum, et nunc videmus honorem Christi in eodem orbe terrarum erogatione frumenti sui sibi omnia subjugantis. Ipse mihi innuit [innuitur] in virga Mosi, quae, in terra serpens effecta, ejus mortem figuravit a serpente venientem; sed quod apprehensa cauda, significat posterius, peractis jam omnibus in fine actionibus [actionis], ad id quod fuerat resurgendo revertitur, ubi per vitae reparationem morte consumpta nihil serpentis apparet. Nos quoque corpus ejus in eadem mortalitate per lubrica temporum volvimur, sed fine novissimo velut cauda saeculi per manum, id est per potestatem judicii, ne ultra prolabatur, apprehensa reparabimur, et novissima inimica morte destructa resurgentes in dextra [dextera Dei] virga regni erimus. Jam de exitu Israel ex Aegypto, non ego sed Apostolus loquitur: Nolo autem vos ignorare, fratres, quia [quoniam] patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt, et omnes in Mose baptizati sunt in nube et in mari, et omnes eamdem escam spiritalem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritalem biberunt: bibebant autem de spiritali sequente [consequente] petra, petra autem erat Christus. Exponendo unum, in caetera introduxit intellectum. Si enim petra Christus propter firmitatem, cur non et manna Christus, tanquam panis vivus, qui de coelo descendit? quo vere qui vescuntur spiritaliter vivunt: nam illi veterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. Sed cum dicit Apostolus, eumdem cibum spiritalem manducaverunt, ostendit et illud spiritaliter intelligi in Christo, sicut et potum, cur spiritalem dixisset, aperuit cum subjunxit, Petra autem erat Christus; quo aperto cuncta fulserunt. Cur non ergo et nubes Christus et columna, quia rectus, et firmus, et fulciens infirmitatem nostram, per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant? Rubet [Nubes] et mare Rubrum, baptismus utique Christi sanguine consecratus, hostes sequentes a tergo moriuntur, peccata praeterita. Ducitur populus per desertum: baptizati omnes nondum perfruentes promissa patria, sed quod non vident sperando et per patientiam exspectando, tanquam in deserto sunt, et illic laboriose et periculose tentationes ne revertantur corde in Aegyptum, nec ibi tamen Christus deserit, nam et illa columna non recedit. Et amarae aquae ligno dulcescunt, quia inimici populi, signo crucis Christi honorificato, mansuescunt, et duodecim fontes, septuaginta palmae arbores irrigantes apostolicam gratiam praefigurant populos in septenario numero decuplato rigantem, ut per septiformis spiritus donum legis Decalogus impleatur. Et hostis intercludere molitus viam, extentis Mosis manibus, signo crucis dominicae superatur; et morsus mortiferi serpentum, exaltato et respecto aeneo serpente sanatur [sanantur], quod verbis Domini declaratur: Sicut exaltavit, inquit, Moses serpentem in eremo, sic oportet exaltari Filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam. Itane etiam ista non clamant? tantane est surditas? Fit pascha in occisione ovis, occiditur Christus de quo in Evangelio dicitur: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Prohibentur qui pascha faciunt ossa frangere, non franguntur in cruce ossa Domini; attestatur evangelista hinc esse dictum: Os ejus non comminuetis. Sanguine illiniuntur postes, ut pernicies depellatur: signantur signo dominicae passionis in frontibus populi, ad tutelam salutis. Datur ibi lex L die post actum pascha, venit Spiritus sanctus L die post Domini passionem. Dicitur illic scripta lex digito Dei, dicit Dominus de Spiritu sancto: Si in digito Dei ejicio daemonia. Et clamat Faustus, oculis clausis, nihil se in illis litteris invenisse quod ad Christi praenuntiationem pertineat! Quid autem mirum, si oculos habeat ad legendum, et cor ad intelligendum non habeat, qui positus ante ostium clausum divini secreti, non fide pietatis pulsat, sed elatione impietatis insultat? plane ita sit, ita fiat. Justum est enim claudatur superbis janua salutis; veniat mansuetus quem docet Dominus vias suas. Videat et haec illis in libris, et caetera, vel omnia, vel quaedam qualia credat in omnibus; videat introducentem populum in terram promissionis. Neque enim hoc temere ab initio vocabatur, sed ex ipsa dispensatione nomine mutato Jesus appellatus est. Videat botrum de terra promissionis in ligno pendentem. Videat in Jericho tanquam in hoc mortali saeculo meretricem, de qualibus ait Dominus quod praecedant superbos in regno coelorum, per fenestram domus suae tanquam per os corporis sui coccum mittentem, quod est utique sanguinis signum propter remissionem peccatorum confiteri ad salutem. Videat muros ipsius civitatis, tanquam munitiones mortalis saeculi septies circumacta Testamenti arca, cecidisse, sicut nunc per tempora quae septem dierum vicissitudine dilabuntur, Testamentum Dei circuit totum orbem terrarum, ut in fine temporum mors novissima 51 inimica destruatur, et ex impiorum perditione unica domus, tanquam unica Ecclesia, liberetur, mundata turpitudine fornicationis per fenestram confessionis in sanguine remissionis. Videat tempora primo Judicum, postea Regum, sicut erit primo judicium, postea regnum, inque ipsis temporibus judicum et regnum iterum atque iterum multis et variis modis Christum Ecclesiamque figurari. Quis erat in Samson obvium leonem necans, cum, petendae uxoris causa, ad alienigenas tenderet, nisi qui Ecclesiam vocaturus ex gentibus dixit: Gaudete, quia ego vici saeculum? Quid sibi vult in ore ipsius leonis occisi favus extructus, nisi quia ecce conspicimus leges ipsas regni terreni, quae adversus Christum ante fremuerant, nunc jam perempta feritate dulcedini evangelicae praedicandae etiam munimenta praebere? Quid [Quae] est illa mulier plena fiduciae, hostis tempora ligno transfigens, nisi fides Ecclesiae cruce Christi regna diaboli perimens? Quid vellus complutum area sicca, et postea compluta area sicco vellere, nisi primo una gens Hebraeorum habens occulte in sanctis mysterium Dei quod est Christus, quo mysterio totus orbis vacuus erat? Nunc autem in manifestatione, totus orbis id habet, illa vacuata est. Quid jam regum temporibus, ut inde pauca commemorer? nonne ab ipso exordio commutatum sacerdotium in Samuelem reprobato Heli, et commutatum regnum in David reprobato Saule, clamat praenuntiatori [praenuntiari] novum sacerdotium novumque regnum reprobato probato vetere, quod umbra erat futuri, in Domino nostro Jesu Christo venturum [regnum et sacerdotium]? Nonne ipse David, cum panes propositionis manducavit, quod non licebat manducare nisi sacerdotibus, in una persona utrumque futurum, id est in uno Christo Jesu regnum et sacerdotium figuravit? Nonne cum decem tribus a templo separatae sunt et duae derelictae, satis indicat quod de tota ipsa gente Apostolus ait: Reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt? Pascitur Elias tempore famis a corvis mane afferentibus panem et ad vesperam carnes, et Manichaei non intelligunt in illis libris Christum, cui quodammodo salutem nostram esurienti confitentur peccatores fidem primitias spiritus nunc habentem, in fine autem velut ad vesperam saeculi etiam carnis resurrectionem. Mittitur Elias pascendus ad alienigenam viduam quae volebat duo ligna colligere priusquam moreretur: non hic solo ligni nomine, sed etiam numero lignorum signum crucis exprimitur; benedicitur farina ejus et oleum, fructus et hilaritas charitatis, quae impenditur, non deficit. Hilarem enim datorem diligit Deus. Eliseo pueros insultantes, et clamantes, Calve, calve! bestiae comedunt: puerili stultitia perridentes Christum in loco Calvariae crucifixum invasi a daemonibus pereunt. Mittit Eliseus per servum baculum super mortuum, et non reviviscit, venit ipse, conjungit et coaptat se morti ejus, et reviviscit: misit sermo Dei legem per servum suum, nec profuit in peccatis mortuo generi humano, quae tamen non sine causa missa est. Ille enim misit qui sciret eam prius esse mittendam. Venit ipse, conformavit se nobis factus particeps mortis nostrae, et vivificati sumus. Cum securibus ligna caederentur, de ligno ferrum exsiliens in profundum fluminis mersum est, atque in lignum desuper ab Eliseo projectum reversum est. Ita cum impios Judaeos per corpus operata praesentia Christi tanquam infructuosas arbores caederet, quiade illo Joannes dixerat, Ecce securis ad radices arborum posita est, ab eis interveniente passione corpus ipsum deseruit in inferni profunda descendens, quo in sepultura desuper posito, tanquam ad manubrium suum spiritu redeunte surrexit. Quam multa praeteream, brevitatis necessitate constrictus, norunt qui legunt. Jam ipsa in Babyloniam transmigratio, quo etiam spiritus Dei per Jeremiam prophetam jubet ut pergant et orent pro eis ipsis, in quorum regno peregrinantur, quod in illorum pace etiam pax esset istorum, et aedificarent domos, et novellarent vineas, et plantarent hortos, quis non agnoscat quid praefiguraverit qui attenderit veros Israelitas, in quibus dolus non est, per apostolicam dispensationem cum evangelico sacramento ad regnum gentium transmigrasse. Unde nobis Apostolus, tanquam Jeremiam replicans, dicit: Volo ergo primum [primo] omnium fieri deprecationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro regibus et his qui in sublimitate sunt, uti quietam et tranquillam vitam agamus in omni pietate et charitate. Hoc enim bonum et acceptum est coram Salvatore nostro Deo, qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire. Ex hoc quippe etiam illis credentibus constructa sunt domicilia pacis; basilicae Christianorum congregationum, et novellatae vineae populi fidelium et plantatio horti, ubi etiam inter omnia olera granum illud sinapis regnat, sub cujus umbraculis longe lateque porrectis, etiam altipetax superbia gentium, tanquam in coeli volatilibus confugiendo requiescit. Nam quod etiam post septuaginta annos secundum ejusdem Jeremiae prophetiam reditur ex captivitate, et templum renovatur, quis fidelis Christianus non intelligat post evoluta tempora, quae septenarii dierum numeri repetitione transcurrunt, etiam nobis, id est Ecclesiae Dei, ad illam coelestem Jerusalem ex hujus saeculi peregrinatione redeundum? per quem, nisi per Jesum Christum vere sacerdotem magnum, cujus figuram gerebat ille Jesus sacerdos magnus illius temporis quo templum aedificatum est post captivitatem, quem propheta Zacharias vidit in sordido habitu, devictoque diabolo, qui ad ejus accusationem stabat, ablatam illi sordidam vestem, et datum indumentum honoris et gloriae: sicut corpus Jesu Christi quod est Ecclesia, adversario in fine temporum per judicium superato, a luctu peregrinationis in gloriam sempiternae salutis assumitur, quod etiam in psalmo dedicationis Domus apertissime canitur: Convertisti luctum meum in gaudium mihi, coneidisti saccum meum, et accinxisti me laetitia ut cantet tibi gloria mea, et non compungar. CAPUT LXIII. Quaedam peccata manifesta ex poena venire quorumdam occultorum comprobat peccatorum: ex libro XIII contra Faustum. Quid ergo peccaverunt Judaei si Deus illos excaecavit, ne Christum agnoscerent, quantum possemus, imbuendo rudi homini ostenderemus ex aliis occultis peccatis Deo cognitis venire justam poenam hujus caecitatis, quod non solum dixisse Apostolum de quibusdam: Propter hoc tradidit illos Deus in concupiscentia cordis eorum, vel in reprobum sensum, ut faciant quae non conveniunt, volentem ostendere quaedam peccata manifesta ex poena venire quorumdam occultorum, sed nec ipsos hoc tacuisse prophetas demonstraremus. Nam ne pergam longius, idem Jeremias eo ipso loco ubi ait: Et homo est, et quis agnoscet eum? ne quasi hoc ipso excusati essent Judaei quia non cognoverunt; si enim cognovissent, sicut Apostolus dicit, nunquam Dominum gloriae crucifixissent; sequitur: Et ostendit oculi eorum meriti fuisse [occulti eorum meriti fuisse] ut non agnoscerent. Ait enim: Ego Dominus interrogans corda, probans renes ut dem unicuique secundum viam ejus, et secundum fructum studiorum ejus. CAPUT LXIV. De eo quod scriptum est: Maledictus omnis qui pendet in ligno. Contra Faust. Videamus ex occasione calumniantium haereticorum quomodo illud sacramentum fidelibus exponatur. Mors hominis ex poena peccati est, unde et ipsa peccatum dicitur. Non quia peccat homo dum moritur, sed quia ex peccato factum est ut moriatur, sicut alio modo dicitur lingua 52 proprie caro, quae intra dentes sub palato movetur, et alio modo dicitur lingua quod per linguam fit, secundum quem modum dicitur alia lingua Graeca, alia Latina. Et manus alio modo dicuntur ipsum proprie corporis membrum quod movemus ad operandum, et alio modo manus dicit [dicitur] scriptura, quae fit per manum. Dicimus enim probata est manus ejus, lecta est adversus eum manus ejus, habeo manum tuam, recipe manum tuam. Manus utique proprie membrum est hominis. Non autem opinor illam scripturam membrum esse hominis, et tamen dicitur manus eo quod manu facta sit: sic et peccatum, non tantum ipsum opus malum quod poena dignum est, sed etiam ipsa mors quae peccato facta est, peccatum appellata est. Illud itaque peccatum quo reus esset mortis non commisit Christus, illud autem alterum, id est mortem quae peccato inflicta est humanae naturae suscepit pro nobis. Hoc suspendit in ligno, hoc maledictum est per Moysen ubi mors damnata est ne regnaret, et maledicta est ut periret. Quapropter per Christi tale peccatum damnatum est et nostrum peccatum ut nos liberaremur, ne regnante peccato nos damnati remaneremus. Quid ergo miratur Faustus maledictum esse peccatum, maledictam esse mortem, maledictam esse mortalitatem carnis sine peccato Christi, ex peccato tamen hominis etiam in Christo factam? ex Adam quippe corpus assumpsit, quia ex Adam Virgo Maria quae peperit Christum. Dixerat autem Deus in paradiso, Qua die tetigeritis, morte moriemini. Hoc est maledictum quod pependit in ligno. Ille neget Christum maledictum, qui negat et mortuum, qui autem confitetur mortuum, et negare non potest mortem de peccato esse, et ob hoc etiam ipsam peccatum vocari. Audiat Apostolum dicentem quoniam vetus homo noster simul cum illo crucifixus est, et intelligat quem maledictum Moyses dixerit. Ideoque secutus Apostolus ait de Christo, Factus pro nobis maledictum, sicut non timuit dicere Pro omnibus mortuus est. Hoc est enim, mortuus est quod maledictus, quia mors ipsa ex maledicto est, et maledictum est omne peccatum, sive ipsum quod fit ut sequatur supplicium, sive ipsum supplicium quod alio modo vocatur peccatum, quia fit ex peccato. Suscepit autem Christus sine reatu supplicium nostrum ut inde solveret reatum nostrum, et finiret etiam supplicium nostrum. Ex ingenio meo ista dixerim, si non Apostolus toties hoc inculcat ut et dormientes excitet et calumniantes suffocet. Misit Deus, inquit, Filium suum in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. Non erat illa ergo caro peccati, quia non de traduce mortalitatis in Mariam per masculum venerat, sed tamen quia de peccato est mors. Illa autem caro quamvis ex Virgine tamen mortalis fuit, eo ipso quo mortalis erat, similitudinem habebat carnis peccati. Hoc appellat etiam peccatum consequenter dicens, Ut de peccato damnaret peccatum in carne. Item alio loco: Eum, inquit, qui non noverat peccatum, peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso. Cur ergo timeret Moyses, dicere maledictum, quod Paulus non timuit dicere peccatum? Plane hoc Propheta et praevidere debuit et praedicere paratus ab haereticis cum Apostolo reprehendi. Quisquis enim reprehenderit Prophetam dixisse maledictum, cogitur reprehendere Apostolum dixisse peccatum. Nam utique maledictum comes peccati est, nec ideo major invidia est, quod addiderit Deo ut diceret: Maledictus Deo omnis qui pependit in ligno. Nisi enim Deus odisset peccatum et mortem nostram non ad suscipiendam atque delendam Filium suum mitteret. Quid ergo mirum simale dictum est Deo quod odit Deus? Tanto enim libentius nobis donat immortalitatem, quae futura est Christo veniente, quanto misericordius odit mortem nostram quae in ligno pependit Christo moriente. Quod autem additum est, omnis, ut diceretur Maledictus omnis qui in ligno pependit [pependerit], non sane Moses minus praevidit etiam justos in cruce futuros, sed bene praevidit haereticos veram mortem Domini negaturos, et ideo volentes ab hoc maledicto Christum sejungere, ut a mortis etiam veritate sejungerent. Si enim vera illa mors non erat, nullum maledictum Christo crucifixo pependit in ligno, quia nec vere crucifixus est. Sed contra longe futuros haereticos quam de longe clamat Moses, sine causa tergiversamini, quibus displicet veritas mortis Christi: Maledictus omnis qui pependit in ligno: non ille aut ille, sed omnis omnino! Etiamne et Filius Dei? etiam prorsus. Nam hoc est quod non vultis: inde satagitis, inde seducitis. Displicet enim vobis maledictus pro nobis, quia displicet mortuus pro nobis. Tunc enim extra maledictum illius Adam si extra illius mortem. Cum vero ex homine et pro homine mortem suscepit ex illo et pro illo, etiam maledictum, quod morti comitatur, suscipere non dedignatus est, etiam ille prorsus, etiam ille Filius Dei semper vivus in sua justitia, mortuus autem propter delicta nostra, in carne suscepta ex poena nostra, ac per hoc additum est, omnis, ne Christus ad veram mortem non pertinere diceretur, si a maledicto, quod morti conjunctum est, insipienti honorificentia separaretur. Quia autem ex veritate evangelica fidelis est, intelligit tam non esse contumeliam Christi ex ore Mosi, cum eum dixit maledictum non ex divinitate majestatis suae, sed ex conditione poenae nostrae, ex qua in ligno suspensus est; quam non est laus Christi ex ore Manichaeorum, cum eum negarent [negant] carnem habuisse mortalem, in qua veram mortem pateretur? quia ex illo prophetico maledicto laus intelligitur humilitatis, ex isto haeretico quasi honore crimen objicitur falsitatis. Si ergo negas maledictum, nega mortuum; si negas mortuum, non jam contra Mosen, sed contra Apostolos dimicas. Si autem confiteris mortuum, confitere suscepisse poenam peccati nostri sine peccato nostro. Jam vero ubi audis poenam peccati, aut ex benedictione crede venientem, aut ex maledictione. Si ex benedictione venit poena peccati, opta esse semper in poena peccati; si autem optas inde liberari, crede per divinae sententiae justitiam ex maledictione venisse. Confitere ergo maledictum suscepisse pro nobis quem confiteris mortuum esse pro nobis, nec aliud significare voluisse Mosen cum diceret: Maledictus omnis qui in ligno pependit. Poterat enim dicere, maledictus omnis mortalis, aut maledictus omnis moriens, sed hoc est quod asserit prophetia, quia sciebat Christi mortem in cruce pensuram, et futuros haereticos qui dicerent: Pependit quidem in ligno, sed specie quadam, non ut vere moreretur. Clamando ergo Maledictus, nihil aliud clamavit, nisi quia vere mortuus est, sciens mortem hominis peccatoris, quam sine peccato ipse suscepit, de illo maledicto venientem quod dictum est: Si tetigeritis, morte moriemini. Ad hoc pertinet et serpens ille in ligno suspensus, quo significaretur, non falsam mortem Christum finxisse, sed illam veram in ligno passionis suae suspendisse, in quam serpens ille hominem malesuadendo dejecit. Quam veram mortem nolunt isti conspicere, et ideo non sanantur a veneno serpentis, sicut in eremo quicunque illum attenderet sanabatur. Itaque fatemur ab imperitis dici aliud esse affigi ligno, aliud in ligno pendere. Sic enim quidam putant solvendam esse istam quaestionem, ut Judam dicant a Mose maledictum, qui laqueo se suspendit, quasi primo [primum] noverint utrum ex ligno an ex lapide se ille suspenderit. Sed verum est quod et Faustus commemoravit Aposlum non sinere aliud intelligere quam de Christo esse topraedictum: sed talis imperitia nonnullorum catholicorum venatio Manichaeorum est. Tales enim 53 solent insectari, tales suis fallaciis irretire, tales in eos cecideramus, tales haeseramus, tales non viribus nostris, sed Dei misericordia eruti sumus. CAPUT LXV. De eo quod ait Moses, Videbis vitam tuam pendentem, et non credes vitae tuae, ex libro XVI contra Faustum. Quasi vero quidquam sit pejus inter maledicta quae Judaeis pro merito superbae impietatis acciderunt, quam videre vitam suam, id est Filium Dei pendentem, et non credere vitae suae. Maledicta enim cum ex prophetia dicuntur, non sunt de malo voto imprecantis, sed praescio spiritu denuntiantis. Nam illa quae de malo voto sunt prohibentur cum dicitur: Benedicite et nolite maledicere. Haec autem saepe inveniuntur in sermone sanctorum, sicut apostolus Paulus: Alexander, inquit, aerarius multa mala mihi ostendit, reddet illi Dominus secundum opera sua. Nam et illud tanquam stomachatus et indignatus, etiam male optasse videtur Apostolus: Utinam abscindantur qui vos conturbant! Quod utique, si consideres personam scribentis, magis eum elegantissimo ambiguo bene optasse intelliges. Sunt enim spadones qui se ipsos absciderunt propter regnum coelorum. Quod in his quoque verbis Faustus sapuisset, si pium palatum ad escas dominicas attulisset, sic enim sonuit fortasse Judaeis quod dictum est, Videbis vitam tuam pendentem, et non credes vitae tuae, ut inter minas et dolos hostium suorum vitam suam videntes ex incerto pendere, victores esse non crederent. Sed filius Evangelii cum audit, Ille enim de me scripsit, in hac ipsa ambiguitate sententiae videt quid prophetae porcis projiciant, quid hominibus innuant, statimque illi occurrit vita hominum Christus pendens, eique non credentes Judaei ob hoc ipsum quia pendentem vident. Et alius quidem aliquis cito diceret inter caetera maledicta, quae in lectione ad aliquid de Christo intelligendum non pertinent, hoc solum ibi esse de Christo quod scriptum est: Videbis vitam tuam pendentem, et non credes vitae tuae. Neque enim fieri non posset ut inter diversa maledicta quae impio populo prophetice praenuntiabantur, hoc quoque poneretur. Sed ego et qui mecum aliquanto attentius cogitant evangelicam illam dominicamque sententiam qua non ait: Ille enim et de me scripsit, ut et alia quae ad Christum non pertinent scripsisse crederetur, sed ait, De me ille scripsit, ut omnem Scripturae illius intentionem nonnisi ad intelligendam Christi gratiam perscrutando consuleremus; etiam caetera in ista lectione maledicta propter Christum praedicta cognoscimus. CAPUT LXVI. Quare quies sabbati etiam in sepultura dominica possit intelligi, et octavi diei circumcisio exspoliationem significet mortalitatis, ex eodem libro XVI contra Faustum. Illud sabbatum quod imperite atque impie deridetis, nisi et ipsum inter prophetias quae de Christo scriptae sunt haberet intellectum, non ei Christus sic attestaretur: qui cum propria voluntate, sicut ipse in ejus laude posuisti, pateretur, ideoque tempora passionis et resurrectionis suae haberet in potestate, id egit, ut caro ejus in sepultura sabbato requiesceret ab omnibus operibus suis, ut, tertio die resurgens, quem dominicum dicimus, qui post sabbatum numeratur, octavus etiam circumcisionem octavi diei ad se prophetandum pertinere declararet. Quid enim significat circumcisio carnis? quid nisi exspoliationem mortalitatis quam de carnali generatione portamus? Propter hoc dicit Apostolus exuisse carne, principatus et potestates exemplavit fiducialiter triumphans eos in semetipso. Quod enim dicit exuisse carnem, eo loco carnem mortalitatem carnis intelligimus, secundum quam proprie caro appellata est, quia in illa resurrectionis immortalitate non erit. Propterea scriptum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt, de quibus verbis soletis calumniari fidei nostrae qua credimus hujus corporis futuram resurrectionem quae in ipso Domino jam praecessit, dissimulantes ea quae sequuntur, in quibus aperte Apostolus quid dicat exponit; volens enim ostendere quid eo loco dixerit carnem, continuo subjecit: Neque corruptio incorruptionem possidebit. Hoc enim corpus quod propter mortalitatem proprie caro nominatur mutari dicit in resurrectione, ut jam non sit corruptibile atque mortale. Quod ne putetur nostra suspicione dici, ipsa ejus quae sequuntur verba consulite. Ecce, inquit, mysterium dico: Omnes [quidem] resurgemus, non tamen omnes immutabimur, in atomo, in ictu oculi, in novissima tuba. Canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupti, et nos immutabimur; oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. Ut ergo induatur immortalitate, exuitur mortalitate. Hoc est circumcisionis mysterium quae octava die fieri jussa est, et octava die, id est dominica post sabbatum jam in veritate a Domino impleta, unde dicitur, exuens se carnem, principatus et potestates exemplavit. Per hanc enim mortalitatem nobis invidae diabolicae potestates dominabantur, quas exemplasse dictus est, quia in seipso capite nostro praebuit exemplum, quod in toto ejus corpore, id est Ecclesia, ex diaboli potestate liberanda, in ultima resurrectione complebitur. Haec est fides nostra. Et quoniam sicut testimonium propheticum Paulus commemorat, Justus ex fide vivit, haec est justificatio nostra. Mortuum quippe Christum et pagani credunt, resurrexisse autem Christum propria fides est Christianorum. Si enim confitearis, ait Apostolus, in ore tuo, quia Dominus Jesus est, et credideris in corde tuo quia Deus excitavit [suscitavit] illum a mortuis, salvus eris. Quia ergo ex ista resurrectionis fide justificamur, ideo et illud de Christo apostolicum est, quia mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram. Et quia ista resurrectio quae credita nos justificat, illa octavi dei circumcisione figurata est, propterea de Abraham cui primum tradita est dicit Apostolus: Et signum accepit circumcisionis signaculum justitiae fidei. Ergo et istam circumcisionem inter alias figuras propheticas de Christo scripsit Moses, de quo ipse dicit: De me enim ille scripsit. CAPUT LXVII. Non solum diebus sed et mensibus nomina deorum suorum imposuere pagani, ex libro XVIII contra Faustum. Diebus quippe istis quorum septenarius numerus in orbem redit, deorum suorum nomina gentes imposuerunt. De quibus ait Apostolus quod coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori. Quos in hac parte etiam vos imitamini, nisi quod cum eis lucidiora duo luminaria, caetera vero sidera non cum eis adoratis. Sed et mensibus imposuerunt nomina deorum suorum, propter honorem quippe Romuli, quia eum Martis filium crediderunt, primum mensem Marti dicantes Martium vocaverunt, et inde Aprilem a nullo dei sui nomine, sed a re ipsa, quasi aperilem quod tunc [primum] plurimum germinis aperiatur in florem. Inde tertium mensem Maium, quod Maiam, Mercurii matrem, deam colunt [colant]; inde quartum Junium a Junone, inde caeteros usque ad Decembrem a numeris nominarunt: sed ex eis Quintilis ac Sextilis nominibus hominum quibus divinos honores decreverunt [decreverant] appellati sunt Julius et Augustus. Nam [septimus] September et caeteri, ut dixi, usque ad Decembrem numerorum ex 54 ordine nominibus enuntiantur. Porro Januarius a Jano appellatus Februarius a Februis sacris Lupercorum. Vultis ergo ut et vos dicamini in mense Martio Martem colere? Illo enim mense Bema vestrum cum magna festivitate celebratis. Si autem vobis in mense Martio licere arbitramini aliud considerare, non Martem, cur ex die septimo quod sabbatum a requie nominatum est, divinis Scripturis Saturnum importare conamini, quia eum diem Saturni gentes appellaverunt. Nempe jam videtis cum quanta pietate deliretis. De sacrificiis autem animalium, quis nostrum nesciat magis ea perverso populo congruenter imposita, quam Deo desideranti oblata? Sed tamen etiam in his figurae nostrae fuerunt, quia nostra mundatio, et Dei propitiatio, nobis sine sanguine nulla est, sed illarum figurarum veritas Christus est, cujus sanguine redempti et mundati sumus. Nam in figuris eloquiorum divinorum, et taurus dictus est, propter veritatem [virtutem] crucis, cujus cornibus impios ventilavit, et aries propter innocentiae principatum, et hircus, propter similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum: et si quod aliud sacrificii genus expressius commemoraveris, in eo quoque tibi Christum prophetatum esse monstrabo. Quocirca sive circumcisio, sive sabbatum, sive differentia ciborum, sive immolatio sacrificiorum, omnia haec figurae nostrae fuerunt et prophetiae, quas Christus non solvere, sed adimplere venit, cum ea quae his praenuntiabantur implevit. CAPUT LXVIII. Quod Oculum pro oculo non sit contrarium Qui te percusserit in dextram maxillam, etc., ex libro XIX contra Faustum. Jam vero illud quod antiquis dictum est, Oculum pro oculo, dentem pro dente, quomodo contrarium habet quod ait Dominus, Ego autem dico vobis non resistere malo, sed si quis te percusserit in maxillam dexteram, praebe et illi alteram: quandoquidem et illud antiquum ad reprimendas flammas odiorum saevientiumque immoderatos animos refrenandos ita praeceptum est? Quis enim tandem facile contentus est tantum reponere vindictae quantum accepit injuriae? Nonne videmus homines leviter laesos moliri caedem, sitire sanguinem, vixque invenire in malis inimici unde satientur? Quis pugno percussus non aut judicia concitat in damnationem ejus qui percusserit? aut, si ipse repercutere velit, totum hominem si non etiam telo aliquo arrepto, pugnis calcibusque contundit? Huic igitur immoderatae ac per hoc injustae ultioni lex justum modum figens, poenam talionis instituit, hoc est ut qualem quisque intulit injuriam, tale supplicium pendat. Proinde oculum pro oculo, dentem pro dente, non fomes, sed limes furoris est, non ut id quod sopitum erat hinc accenderetur, sed ne id quod ardebat ultra extenderetur impositus. Est enim quaedam justa vindicta, justeque debetur ei qui fuerit passus injuriam. Unde utique cum ignoscimus de nostro quodammodo jure largimur; unde etiam debita dicuntur, quae in oratione dominica humanitus dimittere monemur, ut nobis et nostra divinitus dimittantur. Quod autem debetur, etsi benigne remittitur, non tamen inique repetitur, sed sicut in jurando, etiam qui verum jurat propinquat perjurio; unde longe abest qui omnino non jurat, et quamvis non peccet qui verum jurat, remotior tamen a peccato est qui non jurat; maluit nos Dominus et non jurantes non recedere a vero, quam verum jurantes propinquare perjurio; unde admonitio non jurandi conservatio est a peccato perjurii ita cum peccet qui per immoderationem injuste vult vindicari, non peccet autem qui modum adhibens juste vult vindicari, remotior a peccato injustae vindictae qui non vult omnino vindicari. Peccat enim qui exigit ultra debitum, non peccat autem qui exigit debitum; sed tutius longe est a peccato injusti exactoris qui omnino non exigit debitum, praesertim ne cogatur et ipse reddere debitum ab eo qui nullum debet debitum. CAPUT LXIX. Quomodo intelligendum sit illud Apostoli: In quibus Deus saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, ex libro XXI contra Faustum. Apostolus ait: Deus saeculi hujus excaecavit mentes infidelium. Quam quidem sententiam plerique nostrum ita distinguunt, ut Deum verum dicant excaecasse infidelium mentes. Cum enim legerint in quibus Deus, suspendunt pronuntiationem, ac tunc inferunt, saeculi hujus excaecavit mentes infidelium: quia et si ita non distinguant [distinguas], sed exponendi gratia ita verborum ordinem mutent [mutas], in quibus Deus excaecavit mentes infidelium saeculi hujus, idem qui in illa distinctione sensus elucet. Potest enim etiam talis operatio qua excaecantur mentes infidelium secundum quemdam modum pertinere ad verum Deum, quod non facit malitia, sed justitia, sicut idem Paulus alibi dicit: Nunquid iniquus Deus, qui infert iram? Item alibi. Quid ergo dicemus, inquit, Nunquid iniquitas [est] apud Deum? Absit. Moses enim dicit: Miserebor cui misertus fuero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Cum ergo praemisisset quod inconcusse retinendum est, non esse iniquitatem apud Deum, paulo post attende quid dicat: Si autem volens Deus ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, et ut notas faceret divitias gloriae suae, in vasa misericordiae quae praeparavit in gloriam, etc. Certe hic nullo modo dici potest alium Deum esse qui ostendit iram et demonstrat potentiam suam in vasis quae perfecta sunt ad perditionem, et alium qui ostendit divitias suas in vasis misericordiae. Nam unum eumdemque Deum facere, utrumque apostolica doctrina attestatur. Hinc est et illud: Propter hoc tradidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum. in immunditiam, ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis; et paulo post: Propterea tradidit illos Deus in passiones ignominiae; item paulo post: Et quoniam non probaverunt Deum habere in notitiam [notitia], tradidit illos Deus in reprobum sensum. Ecce quomodo verus Deus et justus excaecat mentes infidelium? Neque enim unquam in his Apostoli verbis quae commemoravi, alius Deus intellectus est quam ille qui Filium suum misit dicentem: In judicium veni in hunc mundum, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant. Nam et hic satis apparet mentibus fidelium, quomodo Deus excaecet mentes infidelium. Praecedit enim aliquid occultum in occultis, ubi Deus agit [agat] justissimum examen judicii sui, ut quorumdam mentes excaecentur, quorumdam illuminentur, cui verissime dictum est: Judicia tua abyssus multa, cujus profunditatis impenetrabilem altitudinem Apostolus admiratus exclamat: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia sunt judicia ejus, etc. Vos autem non valetis discere [discernere] quid faciat Deus beneficio, quid judicio, quia et a corde et ab ore vestro longe est psalterium nostrum, ubi dicitur: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine. 55 CAPUT LXX. De eo quod ait idem Apostolus, Deus temperavit corpus, ex eodem libro XXI contra Faustum. Dicit Apostolus: Deus temperavit corpus, et dicit iste ὕλη, non Deus. Quid aptius [apertius] his inimicitiis ante anathemandis quam refellendi sunt [quam refellendis]. Numquid et hic Apostolus cum diceret, Deus, addidit hujus saeculi? Ubi etiam si quis diabolum intellexerit excaecare mentes infidelium, non negamus malis suasionibus, quibus qui consentiunt justitiae lumen amittunt, Deo retribuente quod justum est. Haec omnia legimus in Scripturis sanctis. Nam et illud dictum est de seductione extrinsecus veniente: Timeo ne sicut serpens Evam seduxit in versutia sua, ita corrumpantur mentes vestrae a simplicitate et castitate quae est in Christo. Cui simile est: Corrumpunt mores bonos colloquia mala. Et illud quod et sibi quisque seductor sit: Qui autem putat esse se aliquid cum nihil sit, seipsum seducit, et illud de Dei vindicta quod supra commemoravit: Tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conveniunt: ita et in veteribus libris cum praedixisset, Deus mortem non fecit, nec laetatur in perditione vivorum, paulo post: Invidia, inquit, diaboli mors intravit in orbem terrarum; et rursus, de ipsa morte ne se homines extra culpam ponerent. Impii autem manibus et verbis, inquit, accersierunt illam, et existimantes illam amicam defluxerunt. Alibi autem: Bona et mala, vita et mors, divitiae et paupertas a Domino Deo sunt. Hic perturbati homines non intelligunt, in uno eodemque opere malo non postea consequente alia quae manifesta erit, sed quadam continuo comitante vindicta, aliud venire de astutia suadentis, aliud de nequitia volentis, aliud de justitia punientis. Cum diabolus suggerit, homo consentit, Deus deserit. Quocirca in opere malo, id est excaecatione infidelium, si intelligatur et diabolus propter suadendi malignitatem, ut sic distinguatur Deus hujus saeculi, non mihi videtur absurdum. Neque enim sine additamento dicitur Deus cum adjungitur hujus saeculi, id est hominum impiorum, non nisi in hoc saeculo florere volentium secundum quod dicitur, et malum secum, sicut scriptum est, ut eximeret nos de praesenti saeculo maligno. Tale enim est et illud: Quorum Deus venter, nisi esset ibi quorum nullo modo diceret, Deus venter, nec in Psalmo daemonia possent dii appellari nisi adderetur gentium daemonia. Sic enim scriptum est: Quoniam du gentium daemonia. Hic autem nec Deus hujus saeculi, nec quorum Deus venter, nec dii gentium, sed simpliciter positum est, Deus temperavit corpus, qui non potest intelligi nisi Deus verus omnium creator. Illa enim cum vituperatione dicuntur, hoc autem cum laude dictum est; nisi forte Deum temperasse corpus non dispositione membrorum, hoc est fabricando et construendo, sed mixtione lucis suae Faustus intelligit, ut scilicet haec membra ita distincta et locata suis sedibus alter posuerit qui hoc fabricavit. Deus autem miscendo bonitatem suam, hujus fabricae malitiam temperaverit. Talibus enim fabulis pueriles animas hebetant, sed neque hoc eos possidere [posse dicere] permisit subveniens Deus parvulis per ora sanctorum. Habes enim et paulo superius, Deus posuit membra singulum quodque [singula quaeque] eorum in corpore prout voluit. Quis jam non intelligat secundum hoc dictum Deum temperatorem corporis sui, quod ex multis membris corpus fabricavit, officia diversorum operum in unitatis compage servantibus. CAPUT LXXI. Exemplo Abrahae celantis conjugem docet ut quando habet homo quod faciat non tentet Deum, ex libro XXII contra Faustum. Dicet aliquis: Cur non potius de Deo suo ita praesumpsit Abraham ut fateri non timeret uxorem. Neque [nunquid] enim Deus ab illo non poterat mortem repellere quam timebat, eumque cum conjuge sua ab omni pernicie in illa peregrinatione tutari, ut nec uxor ejus, quamvis esset pulcherrima, appeteretur ab aliquo, nec propter illam, ille [ipse] necaretur? Poterat sane hoc efficere Deus. Quis ita sit demens ut hoc neget? Sed si interrogatus Abraham, illam feminam indicaret [indicasset] uxorem, duas res tuendas committeret Deo, et suam vitam, et conjugis pudicitiam. Pertinet autem ad sanam doctrinam ut quando habet quod faciat homo non tentare [tentet] Dominum Deum suum. Neque enim et ipse Salvator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam; cujus rei prior exemplum praebuit. Nam cum potestatem haberet ponendi animam suam, nec eam poneret nisi cum vellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit: et ad diem festum non evidenter, sed latenter ascendit, cum alias palam loqueretur Judaeis irascentibus, et inimicissimo animo audientibus nec tamen valentibus in eum mittere manus, quia nondum venerat hora ejus, non cujus horae necessitate cogeretur mori, sed cujus horae opportunitate dignaretur occidi. Qui ergo palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem valere in se aliquid non sinendo, Dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo huminis ostendebat [instruebat] infirmitatem. ne [ut] Deum tentare audeat quando habet quod faciat, ut quod cavere oportet evadat. Neque enim et apostolus Paulus desperaverat adjutorium protectionemque divinam, fidemque perdiderat quando per murum in sporta submissus est, ut inimicorum manus effugeret. Non ergo in Deum non credendo sic fugit, sed Deum tentare metuendo [Deum tentaret] si fugere voluisset, cum sic fugere potuisset. CAPUT LXXII. Quid rerum figuraverint quatuor uxores Jacob, ex eod. lib. contra Faust. Refutato crimine quod nefarius error objecit, de libro ut possumus mysteriorum secreta rimemur, pulsemusque fidei pietate, ut nobis aperiatur a Domino, quid rerum figuraverint quatuor istae uxores Jacob, quarum duae liberae, duae ancillae fuerunt. Videmus enim Apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, duo testamenta intelligere. Sed ibi in una et una facilius apparet quod dicitur, hic autem duae sunt et duae, deinde ibi ancillae filius exhaeredatur, hic vero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram repromissionis accipiunt, unde hic proculdubio aliud aliquid significatur. Quanquam enim duas liberas uxores Jacob ad Novum Testamentum, quo in libertatem vocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt, nisi forte quod [quia id quod] in Scripturis adverti et inveniri potest, duae vitae nobis in Christi corpore praedicantur: una temporalis in qua laboramus; alia aeterna, in qua delectationem Dei contemplamur [contemplabimur]. Istam Dominus passione, illam resurrectione declaravit. Admonent nos ad hoc intelligendum illarum etiam nomina feminarum. Dicunt enim quod Lia interpretetur Laborans, Rachel autem Visum principium, sive verbum ex quo videtur principium. Actio ergo humanae mortalitatisque [mortalisque] vitae, in qua vivimus ex fide multa laboriosa opera facientes, incerti quo exitu proveniant ad utilitatem eorum quibus consulere volumus, ipsa est Lia prior uxor Jacob, ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur. Cogitationes enim mortalium timidae et 56 incertae providentiae nostrae, spes vero aeternae contemplationis Dei habens certam et delectabilem intelligentiam veritatis ipsa est Rachel. Unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie, hanc enim amat omnis pie studiosus, et propter hanc servit gratiae Dei, qua peccata nostra, et si fuerint sicut foenicum [Phaenicium] tanquam nix dealbabuntur. Laban quippe interpretatur dealbatio cui servivit Jacob propter Rachel: neque enim se quisque convertit sub gratia remissionis peccatorum servire justitiae, nisi ut quiete vivat in verbo, ex quo videtur principium quod est Deus; ergo propter Rachel non propter Liam servitur. Nam quis tandem amaverit in operibus justitiae laborem actionum atque passionum? quis eam vitam propter seipsam expetiverit, sicut nec Jacob Liam, sed tamen sibi nocte suppositam in usum generandi amplexus et fecunditatem ejus expertus est. Dominus enim eam quia per seipsam diligi non poterat, primo ut ad Rachel perveniretur tolerari fecit. Deinde propter filios commendavit. Ita vero unusquisque utilis Dei servus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus, quid aliud in sua conversione meditatus est? quid aliud corde gestavit? quid aliud adamavit nisi doctrinam sapientiae? Quam plerique se adepturos et percepturos putant statim ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam homini noceatur, id est, Honora patrem et matrem, Non moechaberis, Non occides, Non furaberis, Non falsum testimonium dices, Non concupisces uxorem proximi tui. Quibus quantum potuerit observatis, posteaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per tentationes varias, quasi per hujus saeculi noctem, tolerantia laboris adhaeserit, velut pro Rachel Lia inopinata conjuncta sit, et hanc sustinet ut ad illam perveniat si perseveranter amat, acceptis aliis septem praeceptis, ac si ei dicatur: Servi alios septem annos pro Rachel, ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens, sitiensque justitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. Vellet enim homo, si fieri posset sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectanda [amplectenda] est, statim ad pulchrae atque perfectae sapientiae delicias pervenire, sed hoc non potest in terra morientium. Hoc enim videtur significare quod dictum est ad Jacob: Non est moris in loco nostro, ut minor nubat priusquam major, quia non absurde major appellatur, quae tempore prior est. Prior est autem in recta hominis eruditione labor operandi quae justa sunt, quam voluptas intelligendi quae vera sunt. Ad hoc valet quod scriptum est: Concupisti sapientiam, serva mandata, et Dominus praebet illam tibi. Mandata utique [quippe] ad justitiam pertinentia, justitiam autem quae ex fide est, quae inter tentationum incerta versatur, ut pie credendo quod nondum intelligit etiam intelligentiae meritum consequatur. Quantum enim valet quod modo commemoravi esse scriptum: Concupisti sapientiam, serva mandata, et Dominus praebet illam tibi; tantum et illud valere arbitror: Nisi credideritis, non intelligetis, ut justitia ad fidem, ad sapientiam vero intelligentia pertinere demonstretur. Proinde in his qui flagrant ingenti amore perspicuae veritatis, non est improbandum studium, sed ad ordinem revocandum, ut a fide incipiat et bonis moribus enitatur pervenire quo intendit [tendit]. In eo quippe quo versatur virtus est laboriosa, in eo vero quod appetit luminosa sapientia. Quid opus est, inquit, credere quod non mihi ostenditur? manifestum aliquod verbum prome quo videam rerum omnium principium. Id enim est, in quod maxime ac primitus inardescit [inquit, quod maxime ac primitus inardescit] si veri studiosus est animus rationalis. Cui respondeatur: Pulchrum est quidem quod desideras et amari dignissimum, sed prius nubit Lia, et postea Rachel. Ardor ergo iste ad id valet, ut ordo non recusetur, sed potius toleretur, sine quo non potest ad id perveniri, quod tanto ardore diligitur. Cum autem perventum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo, non solum speciosa intelligentia, sed etiam laboriosa justitia. Quamlibet enim caute [acute] sinceriterque cernatur a mortalibus incommutabile bonum, adhuc corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. Ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores Jacob liberae, ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis quod est Laban. Verumtamen una amatur, altera toleratur: sed quae toleratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut si non propter seipsam, certe propter filios diligatur. Labor enim justorum maximum fructum habet in eis quos regno Dei generant inter multas tentationes et tribulationes praedicando Evangelium, et eos propter quos sunt in laboribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius [frequenter, et] propter quos habent foris pugnas, intus timores, gaudium et coronam suam vocant. Nascuntur autem eis facilius atque copiosius ex illo sermone fidei quo praedicant Christum crucifixum, et quidquid humanitatis ejus citius humana cogitatione percipitur, et infirmos etiam Liae oculos non perturbat. Rachel autem clara aspectu mente excedit Deo, et videt in principio Verbum apud Deum, et vult parere et non potest, quia generationem ejus quis enarrabit? Proinde vita quae studio contemplationis competit ut ea quae carnis sunt invisibilia non infirmis oculis mentis, per ea quae facta sunt intellecta conspiciat, et sempiternam Dei virtutem ac divinitatem ineffabiliter cernat, vacare vult ab omni negotio et ideo sterilis. Affectando quippe otium quo studia contemplationis ignescunt, non contemperatur infirmitati hominum, qui in variis pressuris sibi desiderant subveniri, sed quia et ipsa procreandi charitate inardescit. Vult enim docere quod novit neque cum invidia tabescente iter habere. Videt sororem labore agendi atque patiendi filiis abundantem, et dolet potius currere homines ad eam virtutem qua eorum infirmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam unde divinum et incommutabile aliquid discitur. Hic dolor figuratus videtur in eo quod scriptum est: Et zelavit Rachel sororem suam. Proinde quia liquidus purusque intellectus, de illa substantia quae corpus non est, ac per hoc ad carnis sensum non pertinet, verbis carne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas imagines et similitudines utcumque cogitanda insinuare divina, quam ab officio talia docendi cessare, sicut elegit Rachel ex viro suo et ancilla suscipere filios quam sine filiis omnino remanere. Bala quippe interpretari dicitur inveterata: hanc habuit ancillam Rachel. De vetere quippe vita carnalibus sensibus dedita corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili substantia divinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filios, amore habendae numerosioris prolis accensa. Invenimus autem Zelpham ejus ancillam interpretari, Os hians; quapropter in praedicatione fidei evangelicae, quorum os hiat et cor non hiat cum in Scripturis adverterimus, haec intelligitur ancilla Liae. Scriptum est enim de quibusdam: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me, et talibus Apostolus dicit: Qui praedicas non furandum, furaris; qui dicis non adulterandum, adulteras. Verumtamen ut etiam per hanc conditionalem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni suscipiat, ideo Dominus dicit: Quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite. Unde in labore vinculorum vita apostolica. Sive, inquit, occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo tanquam et ancilla pariente de prole numerosiore laetata. CAPUT LXXIII. De facto Judae quod cum sua nuru concubuit, ex eod. lib. XXII contra Faust. Judae factum consideremus quod cum sua nuru concubuit, quid significaverit futurorum. Sed prius praeloquendum est, ne quemquam parvae considerationis offendat quod de quibusdam malis operibus hominum 57 in Scripturis sanctis quaedam non mala, sed bona futura significantur. Servat enim ubique divina providentia virtutem bonitatis suae. Ut quemadmodum ex adulterorum concubitu formatur et nascitur homo de hominum opere malo, bonum opus Dei (sicut in praecedenti sermone jam diximus, de fecunditate seminum, non de turpitudine vitiorum), ita in Scripturis propheticis, non tantum bona hominum, verumetiam mala facta narrantibus, quoniam prophetica est ipsa narratio, significetur aliquid de malis operibus hominum, etiam futurorum bonorum, non peccantis opere, sed scribentis. Neque enim Judas cum ad Thamar concupiscentia victus intraret, hanc suae libidinis intentionem gerebat, ut inde aliquid significaretur quod ad salutem hominum pertineret, sicut nec Judas ille qui Dominum tradidit, hoc intendit ut aliquid inde gereretur quod ad eamdem salutem hominum pertineret. Porro si de tam malo opere Judae illius tam bonum opus Dominus fecit, ut ejusdem suae passionis sanguine nos redimeret, quid mirum si propheta ejus, de quo ipse ait, De me enim ille scripsit, ex malefacto Judae illius boni aliquid significavit, ut suo mysterio nos doceret. Ea quippe hominum facta Spiritu sancto disponente atque inspirante collegit propheta narrator, quorum interpositio non vacaret a praesignatione rerum quas intenderat prophetare: ad significanda autem aliqua bona, nihil interest facta illa, quibus ea significantur, seu bona, seu mala sint. Quid enim mea interest, cum volo aliquid legendo cognoscere, utrum ex minio reperiam scriptos nigros Aethiopes, et ex atramento candidos Gallos? Verumtamen si non scripturam sed picturam talem viderem, sine dubitatione reprehenderem: ita in factis hominum, quae ad imitandum vitandumve proponuntur, magni interest bonane an mala sint; quae autem ad significandum scribuntur, sive dicuntur, nihil refert in moribus facientium, quam laudem reprehensionemve mereantur, si modo habent aliquam rei qua de agitur necessariam praefigurandi congruentiam. Sicut enim Caiphae in Evangelio, quantum ad ejus noxium perniciosumque animum pertinebat, quantum denique ad ipsa verba, si in eis voluntatem attendas dicentis, quibus agebat ut justus injuste necaretur, utique mala erant, tamen magnum bonum illo nesciente significabant, quando ait: Expedit ut unus moriatur, et non tota gens pereat. Dictumque de illo est: Hoc a seipso non dixit, sed cum esset pontifex prophetavit, quia oportebat Jesum mori pro gente. Ita factum Judae secundum illius libidinem malum fuit, sed illo nesciente magnum bonum significavit. A se ipso quippe malum fecit, sed non a seipso bonum significavit. Hoc autem quod necessario praeloquendum putavi, non ad hoc tantummodo Judae factum, sed etiam ad caetera valeat, si qua occurrerint mala opera hominum, quibus bonum aliquid a narrante prophetatum est. In Thamar ergo nuru Judae intelligitur plebs regni Judaeorum, cui de tribu Juda reges tanquam mariti adhibebantur. Merito nomen ejus amaritudo interpretatur: ipsa enim Domino fellis poculum dedit. Duo autem genera principum qui non recte operabantur in plebe, unum eorum qui oberant, alterum eorum qui nihil proderant, significatur [significabantur] in duobus filiis Judae, quorum unus malignus erat vel saevus ante Dominum, alter in terram fundebat ne semen daret ad fecundandam Thamar. Nec sunt amplius quam duo genera hominum inutilia generi humano: unum nocentium, alterum praestare nolentium, et si quid boni habent in hac terrena vita perdentium, tanquam in terra fundentium, et quoniam in malo prior est qui nocet quam ille qui non prodest, ideo major dicitur malignus ille, et sequens [saeviens] qui fundebat in terram. Nomen quoque majoris qui vocabatur Her, interpretatur, pellicius, qualibus tunicis induti sunt primi homines, in poenam damnationis suae dimissi ex paradiso. Sequentis autem nomen qui vocabatur Aunam [Onas] interpretatur moeror eorum; quorum? nisi quibus nihil prodest, cum habeat unde prodesse possit, atque id perdat in terra. Majus porro malum est ablatae vitae quod significat pellicius, quam non adjutae quod significat moeror eorum. Deus tamen ambos occidisse dictus est, ubi figuratur regnum talibus hominibus abstulisse. Tertius vero filius Judae, quod illi mulieri non jungitur, significat tempus ex quo reges plebis Judaeorum coeperunt de tribu Juda non fieri, et ideo erat quidem filius Judae, sed eum maritum Thamar non accipiebat, quia erat eadem tribus Juda, sed jam populo inde nemo regnabat, unde nomen ejus, id est Sela, interpretatur dimissio ejus. Non pertinet [pertinent] sane ad hanc significationem viri sancti et justi qui, licet illo tempore fuerint, ad Novum tamen pertinent Testamentum cui prophetando scienter utiles fuerunt, qualis David fuit. Eo sane tempore, quo jam Judaea coeperat reges ex tribu Juda non habere, non est computandus Herodes major in regibus ejus tanquam maritus Thamar, erat enim alienigena. Nec ei sacramento illo mysticae unctionis tanquam conjugali foedere cohaerebat, sed tanquam extraneus dominabatur. Quam potestatem a Romanis et a Caesare acceperat, sic et ejus filii tetrarchae, quorum erat unus Herodes patris nomine appellatus, qui cum Pilato in passione Domini concordavit. Isti ergo alienigenae, usque adeo non deputabantur in regno illo mystico Judaeorum, ut ipsi Judaei publice clamarent frendentes adversus Christum: Nos non habemus regem, nisi Caesarem. Neque hoc verum nisi illa universali dominatione, Romanorum quippe Caesar rex est [erat], non proprie Judaeorum, sed ut Christum negarent et huic adularent, ideo se tali voce damnarunt. Illo ergo tempore quo jam regnum de tribu Juda defecerat, veniendum erat Christo vero Salvatore Domino nostro, qui non obesset multumque prodesset; sic enim fuerat prophetatum: Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est: Et ipse est [erit] exspectatio gentium. Jam isto tempore omne quoque [quippe] magisterium Judaeorum et mystica unde Christi vocabantur unctio ipsa defecerat, secundum prophetiam etiam Danielis. Tunc venit cui repositum erat, exspectatio gentium, et unctus est Sanctus sanctorum, oleo exsultationis prae participibus suis. Natus est enim Herodis majoris tempore, passus est autem minoris Herodis tetrarchae. Hujus itaque venientis ad oves quae perierant domus Israel figuram gessit ipse Judas, cum iret ad tondendas oves suas in Thamna, quod interpretatur deficiens. Jam enim defecerat princeps ex Juda, et omne magisterium atque unctio Judaeorum, ut veniret cui repositum erat. Venit autem cum suo pastore Odolamita, cui nomen erat Hiras, et interpretatur Odolamites, testimonium in aqua. Cum hoc plane testimonio Dominus venit, habens quidem testimonium majus Joanne, sed tamen propter oves infirmas hoc testimonio est usus in aqua. Nam et ipse Hiras, quod nomen illius pastoris fuit, interpretatur, fratris mei visio. Vidit omnino fratrem suum Joannes, fratrem secundum Abra hae semen, secundum cognationem matris ejus Mariae, et Elisabeth matris suae, eumdemque Dominum, quem et Deum suum [Dominum et Deum suum], quia sicut ipse ait, Ex plenitudine ejus accepit. Vidit omnino, et ideo in natis mulierum major illo non surrexit; quia ergo ex omnibus praenuntiantibus Christum ipse vidit, quod multi justi et prophetae cupierunt videre et non viderunt, salutavit ex utero [saltavit in utero], agnovit perfectius ex columba, et ideo tanquam Odolamites vere testimonium perhibuit in aqua. Venit autem Dominus ad oves tondendas, hoc est exonerandas sarcinis laboriosis, ex quibus Ecclesiae laudatae in Canticis canticorum, dentes essent velut grex detonsarum. Jam Thamar habitum mutet, nam et commutans interpretatur Thamar, sed in ea prorsus nomen amaritudinis maneat: non illius amaritudinis in qua Domino fel ministravit, sed illius in qua Petrus amare flevit; nam et Juda Latine confessio est. Confessioni ergo amaritudo misceatur ut vera poenitentia praesignetur. Hac poenitentia 58 fecundatur Ecclesia, in omnibus gentibus constituta. Oportebat enim Christum pati, et resurgere tertia die, et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem. Nam et ipse habitus meretricius, confessio peccatorum est. Typum quippe jam Ecclesiae gerit Thamar, ex gentibus evocatae, sedens cum hoc habitu ad portam Enan vel Enain, quod interpretatur fontes. Cucurrit enim velut cervus ad fontes aquarum pervenire ad semem Abrahae, illic a non cognoscente fetatur, quia de illa praedictum est: Populus quem non cognovi servivit mihi. Accepit in occulto annulum, monife et virgam: vocatione signatur, justificatione decoratur, glorificatione exaltatur. Quos enim praedestinavit, illos et vocavit, quos autem vocavit, illos et justificavit, et quos justificavit, illos et glorificavit. Sed haec ut dixi adhuc in occulto, ubi fit et conceptio sanctae ubertatis. Mittitur autem promissus haedus tanquam meretrici, haedus exprobatio peccati, per eumdem Odolamitem tanquam increpantem et dicentem Generatio viperarum, sed non eam invenit peccati exprobratio quam mutavit confessionis amaritudo. Post vero tam publicis [jam pubicatis] signis annuli, monilis et virgae, vicit temere judicantes eos, quorum jam personam Judas ipse gestabat, qui hodieque dicunt, non hunc esse populum Christi, nec habere nos semen Abrahae, sed prolatis certissimis documentis nostrae vocationis, justificationis et glorificationis, sine dubio confundentur et nos magis quam se justificatos esse fatebuntur. Enucleatius haec et membratim quodammodo articulatimque scrutarer atque dissererem quantum intentionem meam Dominus adjuvaret, nisi me ab hac laboriosiore diligentia finiendi hujus operis quod plusquam vellem jam prolixum est, cura prohiberet. CAPUT LXXIV. De peccato David in uxore Uriae Cethei; ex eodem libro XXII. Nunc peccatum David quid in prophetia significaverit, quanta possum brevitate perstringam. Nomina quippe ipsa interpretata satis ostendunt, quid etiam hoc factum praefiguraverit. David interpretatur, manu fortis, sive desiderabilis. Et quid fortius leone illo de tribu Juda, qui vicit mundum? Et quid desiderabilius illo de quo propheta dicit: Veniet desideratus omnibus gentibus. Bersabeae interpretatur puteus satietatis, sive puteus septimus. Quamlibet autem harum nominis hujus interpretationum in id quod dicere intendimus assumamus satis congruit. Nam et in Canticis canticorum sponsa illa Ecclesia est, quae vocatur puteus aquae vivae, et huic puteo septenarii numeri nomen in Spiritus sancti significatione conjungitur propter et rationem Pentecosten quo die de coelo missus Spiritus sanctus venit. De septimanis enim constare eumdem festum diem Tobiae quoque Scriptura testatur. Ad quadraginta novem autem quod est septies septem unum additur, quo unitas commendatur. In hac ratione vivit apostolica illa sententia: sufferentes invicem, in dilectione studentes servare unitatem Spiritus in vinculo pacis. Dono itaque spiritali, hoc est septenario, facta est Ecclesia puteus satietatis, quia factus est in ea fons aquae salientis in vitam aeternam, quem qui habuerit non sitiet in aeternum. Urias vero qui fuerat maritus ejus, quid aliud quam diabolum nominis sui interpretatione significat? Hujus erant pessimo conjugio deligati omnes quos gratia Dei liberat, ut Ecclesia sine macula et ruga Salvatori proprio copuletur. Urias namque interpretatur lux mea Dei. Cetheus autem abscisus sive quod in veritate non stetit, sed a luce sua superna, quam de Deo habebat superbiae merito abscisus est, sive quod cadendo veris viribus perditis transfigurat se tamen in angelum lucis, audens adhuc dicere: Lux mea Dei est: Ergo iste quidem David graviter scelerateque peccavit, quod scelus ejus etiam per prophetam Deus arguit increpando, et ipse abluit poenitendo, verumtamen ille desiderabilis omnibus gentibus adamavit Ecclesiam super tectum se lavantem, id est mundantem se a sordibus saeculi et domum luteam spiritali contemplatione transcendentem atque calcantem, et inchoata cum illa primae conventionis notitia, post ab ea penitus separatum diabolum occidit, eamque sibi perpetuo connubio copulavit. Oderimus ergo peccatum, sed prophetias non exstinguamus. Amemus illum David quantum amandus est qui nos a diabolo per misericordiam liberavit. Amemus et istum David qui tam grave in se vulnus iniquitatis poenitentiae humilitate sanavit. CAPUT LXXV. De Salomonis primum bonis postea malis; ex eodem libro XXII. Jam de Salomone quid dicam, quem vehementer arguit sancta Scriptura atque condemnat, nihilque de poenitentia ejus, vel in eum indulgentiam [indulgentiae] Dei omnino commemorat? nec mihi prorsus occurrit quid saltem in allegoria boni significet haec ejus flenda subversio nisi forte quis dicat, mulieres alienigenas, quarum amore exarserat significare Ecclesias electas de gentibus. Posset hoc fortasse non absurde intelligi, si illae propter Salomonem desererent deos suos, et colerent Deum ejus. Cum vero ipse propter illas offendit Deum suum, et coluit deos earum, non est quid inde boni conjectare possemus; nec tamen nihil arbitror significare, sed malum, sicut de uxore filiabusque Loth diximus. Apparet enim in persona hujus Salomonis mira excellentia, et mira subversio. Quod igitur in illo diversis temporibus exstitit, prius bonum et posterius malum, hoc in Ecclesia in isto adhuc saeculo, simul uno temporeo stenditur. Nam bonoillius bonos Ecclesiae, malo autem illius malos Ecclesiae significatos puto, tanquam in unitate unius areae, sicut in illo uno homine bonos in granis, malos in paleis, ut in unitate unius segetis, bonos in tritico, malos in zizaniis. Si quid hinc sane in his quae de illo scripta sunt diligentius pertractatis, sive mihi, sive hoc doctoribus [doctioribus] atque melioribus aliud probabilius elucere potuerit. Nunc tamen non eam rem ita dimisimus, ut intentionem nostram in alia properantem, tanquam interrupta series contexionis impediat. CAPUT LXXVI. De vituli capite combusto et in aquam sparso, potumque populo dato; ex eodem libro XXII contra Faustum. Quid etiam propheticae significationis habuerit requirendum est, quod ex eis multos qui sibi absente ipso, id est Moyse, idolum fabricaverunt, sine ulla cujusquam necessitudinis distinctione jussit interimi? Facile est ut intelligatur hominum illorum interemptionem significare vitiorum talium qualibus illi ad eamdem idololatriam defluxerunt. In talia quippe vitia saevire nos jubet Psalmus, cum dicit: Irascimini et nolite peccare. In talia vitia saevire nos jubet Apostolus, cum dicit: Mortificate membra vestra, quae sunt super terram, fornicationem, immunditiam, luxuriam, concupiscentiam malam, et avaritiam, quae est idolorum servitus. Sed quid sibi velit quod prius fecit, ut ipsum vitulum igne combureret, minutatimque concideret et in aquam spargeret, et potum populo daret, majorem intentionem perscrutandae significationis inquirit. Si enim tabulas quas digito Dei, hoc est operatione Spiritus sancti, scriptas acceperat, ideo fregit, quia indignos eos quibus eas legeret judicavit. Si denique ut ab eis ille vitulus penitus aboleretur, incendit eum, contrivit, in aqua sparsit atque submersit, utquid et potum hoc populo dedit? quem non excitet factum hoc, ad inquirendam et intelligendam propheticam significationem? Occurrat ergo jam intentis mentibus tanquam diaboli corpus in vitulo, id est homines in omnibus gentibus quibus ad haec sacrilegia caput, hoc est auctor est diabolus. Aureum propterea quia videntur idololatriae ritus 0velut a sapientibus instituti. De quibus dicit Apostolus: 59 Quoniam cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt aut gratias egerunt, sed evanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor eorum dicentes se esse sapientes stulti facti sunt, et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et volucrum et quadrupedum et serpentum. Ex hac quasi sapientia iste vitulus aureus qualia solebant Aegyptiorum etiam ipsi primates et tanquam docti homines adorare figmenta. Hoc ergo vitulo significatum est omne corpus, id est omnis societas gentilium, idololatriae deditorum. Hanc sacrilegam societatem Dominus Christus illo igne comburit de quo in Evangelio dicit: Ignem veni mittere in terram, ut quoniam non est qui se abscondat a calore ejus, dum in eum credunt gentes, igne virtutis ejus diabolica in eis forma solvatur, totum deinde corpus illud comminuitur, id est ab illa malae conspirationis conflatione discissum verbo veritatis humiliatur, et comminutum in aquam mittitur, ut eos Israelitae, id est Evangelii praedicatores ex baptismo in sua membra, hoc est in corpus dominicum transferant, quorum Israelitarum Petro de ipsis gentibus dictum est: Macta et manduca. Si macta et manduca, quare non etiam concide et bibe? ita ille vitulus per ignem zeli, et aciem Verbi, et aquam baptismi, ab eis potius quos absorbere conabatur absorptus est. Si ergo haec quoque loca Scripturarum de quibus eisdem Scripturis calumniantur haeretici perscrutata et quodammodo interrogata, quanto videntur obscuriora, tanto mirabiliores in se mysteriorum thesauros latere respondent. Quanto magis impiorum blasphema ora obmutescere omnino debent cum oppilantur apertissima veritate, contra quam praefocato spiritu quid mussitent non inveniunt, et malunt miseri manifestatione ejus suas fauces obtutari [obturari], quam suavitate pectus implere [impleri]. Christum igitur sonant haec omnia, caput illud quod jam ascendit in coelum, et hoc corpus ejus, quod usque in finem laborat in terra, scribentium Litteras vere sacras omnis parturivit intentio, nec esse quidquam credendum est librorum propheticorum contextione narratum, quod non significet aliquid futurorum, nisi quae ideo posita sunt, ut ex eis quodammodo religentur ea quae illum regem populumque ejus sive propriis sive figuratis locutionibus rebusve praenuntient. Sicut enim in citharis et hujuscemodi organis musicis non quidem omnia quae tanguntur canorum aliquid resonant, sed tamen chordae, caetera tamen in toto citharae corpore ideo fabricata sunt, ut esset ubi vincirentur, unde et quo tenderentur illae quas ad cantilenae suavitatem modulaturus et percussurus est artifex: ita in his propheticis narrationibus quae de rebus gestis hominum prophetico spiritu deliguntur, aut aliquid jam sonant significatione futurorum, aut si nihil tale significant, ad hoc interponuntur, ut sit unde illa significantia tanquam sonantia connectantur. Has autem rerum gestarum allegoricas narrationes si nolunt haeretici sicut a nobis exponuntur accipere, vel etiam nihil eas nisi quod proprie sonant significare contendunt, non luctandum cum hominibus qui dicunt: Non sapit palato meo quod sapere dicis tuo, dum tamen ea quae divinitus praecipiuntur aut mores pietatemque formare, aut aliquid figurate significare vel credantur vel intelligantur, aut utrumque potius quam neutrum, dum tamen et ipsa quae figurate dicta vel facta intelliguntur, ad eosdem mores bonos pietatemque referantur. CAPUT LXXVII. De semine suscitando fratri defuncto; ex libro XXXII contra Faustum. Si quaesitum a nobis fuerit cur illius Testamenti auctoritatem teneamus cujus ritum non observamus, et ad hoc ex litteris apostolicis respondemus. Ait enim Apostolus: Nemo ergo vos judicet in cibo et potu, aut in parte diei festi, aut Neomeniae, aut Sabbatorum, quod est umbra futurorum. Ita quippe et cur ea legi atque accipi oporteat ostendit, id est ne prophetiam exstinguamus, quia in umbra facta sunt futurorum, et curare nos non debere eos qui nos hinc judicare voluerint, quod corporaliter jam non observemus, sicut alibi tale quiddam dixit. Haec in figura contingebant illis, scripta sunt autem propter correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit. Cum ergo tale aliquid legitur in instrumento Veteris Testamenti, quale a nobis vel observari, vel jussum non est in Novo Testamento, vel etiam prohibitum, quid significet quaerendum est, non reprehendendum, quia eo ipso quo jam non observatur, non damnatum, sed impletum probatur. Unde multa et saepe jam diximus, velut hoc ipsum quomodo non intelligens Faustus mandatis Veteris Testamenti pro crimine objecit, quod uxorem fratris ad hoc frater jussus est ducere, ut non sibi, sed illi sobolem suscitaret, ejusque vocaret nomine quod inde nasceretur; quid aliud in figura praemonstrat nisi quia unusquisque Evangelii praedicator ita debet in Ecclesia laborare, ut defuncto fratri, hoc est Christo, suscitet semen qui pro nobis mortuus est, et quod suscitatum fuerit ejus nomen accipiat. Denique hoc implens Apostolus, non jam carnaliter in praemissa significatione, sed spiritaliter in completa veritate, quos in Christo Jesu per Evangelium se commemorat genuisse, succenset eis, et eos increpans corrigit volentes esse Pauli. Nunquid Paulus, inquit, pro vobis crucifixus est? aut in Pauli nomine baptizati estis? tanquam diceret: Defuncto fratri vos genui, Christiani vocamini, non Pauliani. At vero qui electus ab Ecclesia ministerium evangelizandi renuerit, ab ipsa Ecclesia merito digneque contemnitur. Hoc est enim quod in ejus faciem jubetur exspuere, non sane sine signo hujus opprobrii ut calciamento pedis unius exuatur, ne sit in eorum sorte quibus ipse Apostolus ait: Et calciati pedes in praeparationem Evangelii pacis, et de quibus commemorat propheta: Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona, qui enim sic evangelicam fidem tenet, ut et sibi prosit, et Ecclesiae prodesse non renuat, bene intelligitur utroque pede calciatus. Qui autem sibi putat quia credidit satis esse consultum consilium, curam vero lucrandorum refugit aliorum, discalciati illius non figuratum significabit, sed in se impletum portabit opprobrium. Quid, quod, et pascha nobis objecit celebrari, nec quia ita ut Judaei celebramus insultat. Cum autem magis nos habeamus in re praesentis Evangelii non in umbra futuri, ejusque occisionem cum quotidie tum maxime anniversaria solemnitate non venturam praesignemus, sed factam commemoremus. Ideo sane dies Paschae solemnitatis nostrae ad diem celebrationis umbraticae Judaeorum non occurrit, ut et dominicum diem quo Christus resurrexit complecteremur. Azyma vero, qui rectae fidei Christiani sunt, non in fermento veteris vitae, hoc est malitiae, sed in ipsius fidei veritate et sinceritate custodiunt; non septem diebus sed omni die, quod significatum est numero dierum septenario, quo quotidie omnis volvitur dies. Quod etsi aliquantum laboriosum est in hoc saeculo, quoniam angusta et arcta est via quae ducit ad vitam, merces tamen certa servatur. Nam ipse labor significatus est illis pigridiis quod aliquantulum subamara sint. Pentecosten etiam, id est a passione et resurrectione Domini quinquagesimum diem celebramus, quo nobis Spiritum sanctum paracletum quem promiserat misit, quod futurum etiam per Judaeorum pascha significatum est, cum quinquagesimo die post celebrationem ovis occisae Moses digito Dei scriptam legem accepit in monte. Legite Evangelium et advertite Spiritum sanctum appellatum digitum Dei. Ea quippe anniversarie in Ecclesia celebrantur, quae insigniter excellentia certis diebus facta sunt, ut eorum necessariam salubremque memoriam festivitas concelebrata custodiat. Si vultis ergo nosse quare celebremus Pascha, quia tunc pro nobis immolatus est Christus. 60 Si vultis ergo nosse quare non illud ritu judaico celebremus, quia illa erat venturi veri praefiguratio, haec completi commemoratio. Futurum autem et praeteritum nec ipsis verbis nostris eodem modo enuntiatur, unde jam satis in hoc opere locuti sumus. Si autem et haec [hoc] quaeritis, cur ex omnibus cibis a quibus in umbra futurorum populus est ille prohibitus, nos morticino et immolatitio non vescimur? et hoc audite et calumniis vanitatis verum aliquando praeponite. Cur enim non expediat immolatitio vesci Christiano Apostolus dicit: Nolo vos, inquit, socios fieri daemoniorum. Neque enim ipsam immolationem reprehendit quam faciebant patres praefigurantes sanguinem sacrificii quo nos Christus redemit, sed quae immolant gentes. Daemoniis, inquit, immolant, et non Deo. Deinde adjecit quod dixi: Nolo vos socios fieri daemoniorum. Nam si natura ipsa immolatitiae carnis esset immunda, utique et nescientem contaminaret. Neque enim eo minus ipsa esset quominus ab sciente acciperetur, sed propter conscientiam ne daemonibus communicasse videatur. Morticinum autem puto, quod ad escam usus hominum non admisit, eo quod non occisorum sed mortuorum animalium morbida caro est nec apta ad salutem corporis, cujus causa suminus alimentum. Nam quod de effundendo sanguine antiquis in figura praeceptum est, id est ipsi Noe post diluvium, quod jam quid significaret ostendimus; plerique intelligunt, et in Actibus apostolorum hoc lege praeceptum ab apostolis, ut abstinerent gentes tantum a fornicatione, et ab immolatis, et a sanguine, id est ne quidquam ederent carnis [nequaquam ederent carnes] cujus sanguis non esset effusus, quod alii non sic intelligunt, sed a sanguine praeceptum esse abstinendum, ne quis homicidio se contaminet. Hoc nunc discutere longum est et non necessarium, quia etsi hoc tunc apostoli praeceperunt ut ab animalium sanguine abstinerent Christiani, ne praefocatis carnibus vescerentur, elegisse mihi videntur pro tempore rem facilem et nequaquam observantibus onerosam, in qua cum Israelitis etiam gentes propter angularem illum lapidem duos in se condentem, aliquid communiter observarent simul etiam monerent [et admonerent] in ipsa arca Noe, quando Deus hoc jussit Ecclesiam omnium gentium fuisse figuratam [praefiguratam], cujus facti prophetia jam gentibus ad fidem accedentibus incipiebat impleri. Transacto vero illo tempore quo illi duo parietes, unus ex circumcisione, alter ex praeputio venientes, quamvis in angulari lapide concordarent, tamen suis quibusdam proprietatibus distinctius eminebant. Ac ubi Ecclesia gentium talis effecta est, ut in ea nullus Israelita carnalis appareat, quis jam hoc Christianus observat ut turdos vel minutiores aviculas non attingat, nisi quarum sanguis effusus est, aut leporem non edat si manu a cervice percussus nullo cruento vulnere occisus est? et qui forte pauci adhuc tangere ista formidant a caeteris videntur [irridentur]. Ita omnium animos in hac retinuit illa sententia veritatis: Non quod intrat in os vestrum vos coinquinat, sed quod exit, nullam cibi naturam quam societas amittit [admittit] humana, sed quae iniquitas committit peccata condemnans. CAPUT LXXVIII. De eo quod scriptum est a volatilibus mundis et immundis intrasse in arcam; ex libro Quaestionum de Genesi, inter caetera ad locum. Quod scriptum esta volatilibus mundis, et a volatilibus immundis, et a pecoribus mundis, et a peoribus immundis, et ab omnibus serpentibus in terra, quod deinde non additur subauditur mundis et immundis, et adjungitur, duo et duo intraverunt ad Noe in arcam, masculus et femina. Quaeritur quomodo distinxerit superius duo et duo ab immundis, nunc autem sive a mundis sive immundis duo et duo dicat intrasse. Sed hoc refertur non ad numerum mundorum vel immundorum animalium, sed ad masculum et feminam, quia in omnibus, sive mundis, sive immundis duo sunt, masculus et femina. CAPUT LXXIX. Quid sit quod Dominus ait: Non adjiciam maledicere terrae; ex eodem libro Quaestionum de Genesi. Quid sibi vult quod Dominus dicit: Non adjiciam adhuc maledicere super terram propter opera hominum, quia apposita est mens hominis ad maligna a juventute. Non adjiciam ergo adhuc percutere omnem carnem vivam quemadmodum feci. Et deinde adjungit quae secundum largitatem bonitatis suae donat hominibus indignis. Utrum hic Novi Testamenti indulgentia figurata sit, et praeterita ultio ad Vetus pertineat Testamentum, hoc est illud ad legis severitatem, hoc ad gratiae bonitatem. CAPUT LXXX. Quid est: De manu fratris exquiram animam hominis; ex eodem libro Quaestionum de Genesi. Quid est: Et de manu fratris hominis exquiram animam hominis? An omnem hominem fratrem omnis hominis intelligi voluit secundum cognationem ex uno ductam? CAPUT LXXXI. Cham peccans, non in seipso sed in filio maledicitur; ex eodem libro. Quaeritur, quare peccans Cham in patris offensa, non in seipso, sed in filio suo Chanaan maledicitur, nisi quia prophetatum est quodammodo terram Chanaan, ejectis inde Chananaeis et debellatis, accepturos fuisse filios Israel qui venirent de semine Sem. CAPUT LXXXII. Erat omnis terra labium unum per recapitulationem dictum, ex eodem libro. Et erat omnis terra labium unum quomodo potest intelligi quando superius dictum est, quod filii Noe vel filiorum ejus distributi essent per terram, secundum tribus, et secundum gentes, et secundum linguas suas? nisi quia per recapitulationem postea commemoret [commemorat], quod prius erat, sed obscuritatem [hic] facit, quod eo genere locutionis ista contexit quasi narratio de his quae postea facta sunt consequatur. CAPUT LXXXIII. Quomodo Sara cum aliquot dies apud regem Aegypti sacra fecerit, ejus concubitu non credatur esse polluta. Erit ergo, cum te viderint Aegyptii, dicent quia uxor illius haec: factum est autem, statim ut intravit Abraham in Aegyptum, videntes Aegyptii mulierem quia speciosa erat valde. Quomodo accipiatur quod Abraham veniens in Aegyptum, celare voluit uxorem suam esse Saram, secundum omnia quae de hac re scripta sunt, utrum hoc convenerit tam sancto viro, an sub defectio [defectione] fidei ejus intelligatur, sicut nonnulli arbitrati sunt. Jam quidem et contra Faustum de hac re disputavi, et diligentius a presbytero Hieronymo expositum est, quare non sit consequens ut cum aliquot dies apud regem Aegypti Sara fuerit etiam ejus concubitu credatur esse polluta. Quoniam mos erat regius vicibus ad se ammittere [admittere] mulieres suas, et nisi lomentis [fomentis] et unguentis diu prius accurato corpore nulla intrabat ad regem: quae dum fierent afflictus est Pharao manu Dei, ut viro redhiberet intactam, quam ipsi Deo maritus commiserat tacens quod uxor esset, sed non mentiens quod soror esset, ut caveret quod poterat, quantum homo poterat, et Deo commendaret quod cavere non poterat ne si et illa quae cavere poterat Deo tantum dimitteret, non in Deum credere, sed Deum tentare potius inveniretur. CAPUT LXXXIV. 61 Quomodo intelligatur aeternum quod ait: Dabo tibi terram in possessionem aeternam; ex eodem libro. Dabo tibi et semini tuo post te terram in qua habitas, omnem terram cultam in possessionem aeternam. Quaestio est quomodo dixerit aeternam, cum Israelitis temporaliter data sit, utrum secundum hoc saeculum dicta sit aeterna, ut ab eo quod est αἰών Graece, quod et saeculum significat, dictum sit αἰώνιον tanquam si Latine dici posset saeculare: an ex hoc aliquid secundum spiritalem promissionem hic intelligere cogamur, ut aeternum ideo dictum sit, quia hinc aeternum aliquid significatur. An potius locutionis est Scripturarum ut aeternum appellent cujus rei finis non constituitur. Aut non ita fit ut deinceps non sit faciendum quantum pertinet ad curam vel potestatem facientis, sicut ait Horatius: Serviet aeternum qui parvo nesciet uti. Non enim potest in aeternum servire, cujus ipsa vita quae servit aeterna esse non potest. Quod testimonium non adhiberem nisi locutionis esset, verborum quippe illi sunt nobis auctores, non rerum vel sententiarum. Si autem defenduntur Scripturae secundum locutiones proprias, quae idiomata vocantur, quanto magis secundum eas quas cum aliis linguis communes habent? CAPUT LXXXV. Sciebam, inquit, quod constituit filiis suis post se custodire vias Domini; ex libro Quaestionum de Genesi. Sciebam enim quia constituet filiis suis et domui suae post se, ut custodiant vias Domini facere justitiam et judicium, ut adducat Dominus in Abraham omnia quae locutus est ad illum. Ecce ubi promittit Dominus Abrahae non solum praemia, sed etiam obedientiam justitiae filiorum ejus, ut circa eos etiam praemia promissa compleantur. CAPUT LXXXVI. Descendens videbo si secundum clamorem venientem ad me consumatur; si autem non, ut sciam; ex eodem libro. Descendens ergo videbo si secundum clamorem ipsorum venientem ad me, consumantur; si autem non, ut sciam. Verba haec si non dubitantis quid duorum potius eventurum sit, sed irascentis et minantis, accipiamus, nulla quaestio est. More quippe humano Deus in Scripturis ad homines loquitur, et ejus iram noverunt sine perturbatione ejus intelligere qui noverunt. Solemus autem etiam sic minanter loqui: Videamus si non tibi facio, aut Videamus si non illi fecero, et si non potuero tibi facere, vel sciam, id est, hoc ipsum experibor utrum non possim. Quod cum minando, non ignorando dicitur, irati apparet affectus, sed perturbatio non cadit in Deum. Mos autem humanae locutionis et usitatus est ut humanae infirmitati congruit [congruat], cui Deus coaptat locutionem suam. CAPUT LXXXVII. Non perdam, si invenero decem justos; ex eodem libro. Quaeri solet utrum quod de Sodomis dixit Deus, non se perdere locum, si invenirentur illic vel decem justi, speciali quadam sententia de illa civitate, an de omnibus intelligendum sit, generaliter parcere Deum loco in quocunque vel decem justi fuerint. In qua quaestione non est quidem necesse ut hoc de omni loco accipere compellamur, verumtamen de Sodomis potuit et sic dici, quia sciebat Deus ibi non esse, vel decem, et ideo sic respondebatur Abrahae, ut significaretur nec tot ibi posse inveniri, ad exaggerationem iniquitatis illorum. Non enim necesse erat Deo tam sceleratis hominibus parcere, nec cum illis perdere justos, cum posset, justis inde liberatis, reddere impiis digna supplicia; sed, ut dixi, ad ostendendam malignitatem multitudinis illius dixit: Si decem ibi invenero, parcam universae civitati; tanquam diceret: Certe possum nec pios cum impiis perdere, nec tamen propterea impiis parcere, quia, liberatis et separatis inde piis, possum impiis digna rependere, et tamen si ibi inveniantur, parco, hoc est, quia nec tot ibi possent inveniri. Tale aliquid est apud Jeremiam, ubi ait: Circuite vias Jerusalem et videte et quaerite in plateis ejus, et cognoscite si invenietis hominem facientem justitiam, et quaerentem fidem, et propitius ero peccatis eorum, id est: Invenite vel unum, et parco caeteris, ad exaggerandum et demonstrandum quod nec unus ibi posset inveniri. CAPUT LXXXVIII. De Loth filias animo turbato civibus offerente; ex eodem libro. Quod ait Sodomitis Loth: Sunt mihi duae filiae, quae nondum noverunt viros; producam illas ad vos, utimini illis quomodo vobis placuerit, tantum in viros istos ne faciatis iniquum. Quoniam prostituere volebat filias suas hac compensatione, ut viri hospites ejus nihil a Sodomitis tale paterentur, utrum admittenda sit compensatio flagitiorum vel quorumque peccatorum, ut nos faciamus mali aliquid, ne alius gravius malum faciat; an potius perturbationi Loth non consilio tribuendum sit, quia hoc dixit, merito quaeritur: et nimirum periculosissime amittitur haec compensatio. Si autem perturbationi humanae tribuitur, et menti tanto malo permotae, nullo modo imitanda est. CAPUT LXXXIX. Quod ait Deus ad Abimelech: Peperci tibi ne peccares in me; ex eodem libro. Quod ait Deus ad Abimelech propter Saram: Et peperci tibi ut non peccares in me, quando eum admonuit uxorem Abraham esse quam putabat sororem, advertendum est et notandum in Deum peccari quando talia committuntur quae putant homines leviter habenda, tanquam in carne peccata. Quod autem dixit ei: Ecce tu morieris, etiam hoc notandum est quomodo dicat Deus, tanquam praedicens sine dubio futurum quod admonendo dicit, ut a peccato abstinendo caveatur. CAPUT XC. Tentavit Deus Abraham, quomodo non sit contrarium Jacobo dicente: Deus neminem tentat; ex eodem libro. Et tentavit Deus Abraham. Quaeri solet quomodo hoc verum sit, cum dicat in Epistola sua Jacobus, quod Deus neminem tentet, nisi quia locutione Scripturarum solet dici, tentat, pro eo quod est probat. Tentatio vero illa de qua Jacobus dicit, non intelligitur, nisi quia quisque peccato implicatur. Unde Apostolus dicit: Ne forte tentaverit vos is qui tentat. Nam et alibi scriptum est: Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligitis eum; etiam hoc genere locutionis ut sciat, dictum est, ac si diceretur, ut scire vos faciat, quoniam vires dilectionis suae hominem latent, nisi divino experimento etiam eidem innotescant. CAPUT XCI. 62 De simili locutione qua dictum est: Cognovi quod timeas Deum; ex eodem libro. Vox angeli de coelo ad Abraham: Ne injicias manus in puerum, neque facias ei quidquam, modo enim cognovi quoniam timeas Deum tu. Etiam ista quaestio simili locutione solvitur. Hoc est enim: Nunc cognovi quoniam timeas Deum tu; quod significat: Nunc te feci cognoscere. In consequentibus autem hoc genus locutionis evidentius [evidenter] apparet ubi dicitur: Et vocavit Abraham nomen loci illius Dominus vidit, ut dicatur hodie in monte Dominus apparuit: vidit, pro eo quod est, apparuit, hoc est, vidit pro eo quod est videri fecit, significans per efficientem quod efficitur, sicut frigus pigrum, quod pigros facit. CAPUT XCII. De juratione servi Abrahae super femur ejus; ex eodem libro. Quod Abraham jubet puero suo, ut manum suam ponat super ejus femore, et sic eum adjurat per dominum Deum coeli et Dominum terrae, solet imperitos movere; non attendentes magnam ipsam de Christo [magnam de Christo] exstitisse prophetiam, quod ipse Dominus Deus coeli et Dominus terrae in ea carne venturus esset, quae de illo femore, propagata est. CAPUT XCIII. Quod differant augurationes illicitae ab illa petitione signi, qua petit a Deo servus Abrahae; ex eodem libro. Quaerendum quo differant augurationes illicitae ab illa petitione signi qua petivit servus Abrahae, ut ei Deus ostenderet ipsam esse futuram uxorem Domini sui Isaac, a qua cum petivisset ut biberet diceretur illi: Bibe et tu, et adaquabo et camelos tuos quo adusque bibere desinerent [desinent]. Aliud est enim mirum aliquid petere, quod ipso miraculo signum sit; aliud ea [haec] observare quae ita fiunt, ut mira non sint, sed a conjectoribus superstitiosa vanitate interpretentur. Sed hoc ipsum etiam quod mirum aliquid postulatur, quo significetur quod quisque vult nosse, utrum audiendum sit, non parva quaestio est. Eo namque pertinet quod dicuntur qui hoc non recte faciunt tentare Dominum. Nam ipse Dominus cum a diabolo tentaretur, testimonium de Scripturis adhibuit: Non tentabis Dominum Deum tuum. Suggerebatur enim tanquam homini ut signo aliquo exploraret ipse, quantus esset, id est, quam multum apud Deum posset, quod vitiose fit cum fit. Ab hoc autem discernitur quod Gedeon fecit pugnae imminente periculo, consultatio quippe illa magis quam tentatio Dei fuit. Unde et Achaz apud Isaiam timet signum petere, ne Dominum [Deum] tentare videatur, cum hoc eum Dominus admoneat per prophetam, credo, existimans quod ab ipso propheta exploraretur utrum praecepti memor esset, quo tentare Dominum prohibetur [Deum prohibemur]. CAPUT XCIV. De eo quod ait Jacob: Non est hic nisi domus Dei; ex eodem libro. Et surrexit Jacob de somno suo, et dixit: Quia est Dominus in loco hoc, ego autem nesciebam; et timuit et dixit: Quam terribilis locus hic; hoc [hic] non est nisi domus Dei, et haec porta est coeli. Haec verba ad prophetiam pertinent, quia ibi futurum erat tabernaculum quod constituit Deus [Dominus] in hominibus in primo populo suo. Portam coeli autem sic intelligere debemus, tanquam inde fiat aditus credentibus, ad capessendum regnum coelorum. CAPUT XCV. Quod Jacob lapidem statuit et perfudit oleo, non aliquid idololatriae simile fecisse; ex eodem libro. Quod statuit lapidem Jacob quem sibi ad caput posuerat, et constituit eum titulum et perfudit illum oleo, non aliquid idololatriae simile fecit. Non enim, vel tunc, vel postea, frequentavit lapidem adorando aut [vel] ei sacrificando, sed signum fuit in prophetia evidentissima constitutum, quae pertinet ad unctionem: unde Christi nomen a chrismate est. CAPUT XCVI. De lucta Jacob et de claudicatione; ex eodem libro. Quod ab illo angelo desiderat benedici Jacob cui luctando praevaluit, magna est de Christo prophetia. Nam eo ipso admonet mysticum aliquid sapere, quia omnis homo a majore vult benedici. Quomodo ergo ab eo benedici iste voluit, quem luctando superavit? Praevaluit autem Jacob Christo, vel potius prevalere visus est per eos Israelitas a quibus crucifixus est Christus, et ab eo tamen benedicitur in eis Israelitis qui crediderunt in Christum, ex quibus erat qui dicebat, Nam et ego Israelita sum, ex genere Abraham, de tribu Benjamin. Unus ergo atque idem Jacob et claudus et benedictus. Claudus in latitudine femoris, tanquam in multitudine generis, de quibus dictum est: Et claudicaverunt a semitis suis; benedictus autem in eis de quibus dictum est: Reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. CAPUT XCVII. Utrum secundo Jacob lapidem oleo perfuderit, an secundo commemoratum est; ex eodem libro. Ascendit autem Deus ab eo loco ubi locutus est cum eo, et statuit Jacob titulum in loco in quo locutus est cum eo, titulum lapideum et libavit, super eum lihamen et infudit super illum [eum] oleum, et vocavit Jacob nomen loci in quo locutus est cum eo illic Deus, Bethel. Iterum factum est hoc loco quod factum fuerat, an iterum commemoratum est? Sed quodlibet horum sit, super lapidem libavit Jacob, non lapidi libavit. Non ergo sicut idololatrae solent aras ante lapides constituere, et tanquam diis libare lapidibus. CAPUT XCVIII. Quaestionem quod duodecim filii Jacob computentur nondum nato Benjamin, solvit per tropum συνεκδοχή; ex eodem libro Quaestionum de Genesi. Quod duodecim filii computantur Israel, et dicitur: Hi sunt filii Israel qui nati sunt in Mesopotamia, cum Benjamin longe postea natus sit, cum jam transtisset Bethel, et appropinquaret Bethleem, expositio. Nulla est facilior solutio quaestionis hujus quam ut per συνεκδοχὴν accipiatur. Ubi enim pars major est aut potior, solet ejus nomine etiam illud comprehendi quod ad ipsum nomen non pertinet, sicut ad duodecim apostolos jam non pertinebat Judas qui etiam mortuus fuit cum Dominus resurrexit a mortuis, et tamen ipsius duodenarii numeri nomen Apostolus in Epistola sua tenuit, ubi ait eum apparuisse illis duodecim. Cum articulo enim hoc Graeci codices habent ut non possint intelligi quicunque duodecim, sed illi in eo numero insignes. Eo modo locutionis puto et illud a Domino dictum: Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? ut non ad electionem etiam ipse pertinere videatur. Non enim facile invenitur electorum nomen in malo, nisi quando mali eliguntur a malis; quod si putaverimus et illud electum, ut per ejus traditionem Domini passio compleretur, id est 63 malitiam ejus ad aliquid electam, bene utente Deo etiam malis, aliud attendamus ubi ait: Non de omnibus vobis dico, ego scio quos elegi, ubi declarat ad electionem non pertinere nisi bonos, ac per hoc illud quod dictum est, Ego vos duodecim elegi, per synecdochen dictum est, ut nomine majoris meliorisque partis etiam illud complecteretur quod ad ipsum nomen non pertinet. Hic modus est in hoc eodem libro [loco], ubi Hemor pro filio suo Sichem ut acciperet Dinam filiam Jacob exiit loqui cum eodem Jacob, et venerunt etiam filii ejus qui absentes erant, et ad omnes dicit Hemor: Sichem filius meus elegit animo filiam vestram, date ergo illi eam uxorem. Quia enim potior erat patris persona, per synecdochen filiam vestram dicens, etiam fratres [filios] tenuit hoc nomine quorum non erat filia; hinc est et illud: Curre ad oves et accipe inde mihi duos haedos, simul enim pascebantur oves et haedi, et quia potiores sunt oves, earum nomine etiam caprarum pecus complexus est; sic quia potior erat numerus undecim filiorum Jacob qui nati fuerant in Mesopotamia, ipsorum commemoratione Scriptura complexa est etiam Benjamin qui non erat ibi natus et dictum est: Hi sunt filii Jacob qui facti sunt ei in Mesopotamia Syriae. CAPUT XCIX. Utrum in infernum mali tantum, an etiam boni mortui descendere soleant; ex eodem libro. Et noluit consolari dicens: Quoniam descendam ad filium meum lugens in infernum. Solet esse magna quaestio quomodo intelligatur infernus, utrum illic mali tantum, an etiam boni mortui descendere soleant. Si ergo tantum aliquo modo iste [mali tantum quomodo iste] ad filium suum se dicit velle lugentem descendere; non enim in poenis infernis eum esse credit. An perturbati et dolentis verba sunt mala sua etiam exaggerantis?--De eadem re.--Et descenderunt ipsi et omnia quaecunque sunt eis viventes ad inferos. Notandum secundum locum terrae nunc dictos esse inferos, hoc est, in inferioribus terrae partibus. Varic quippe in Scripturis et sub intellectu multiplici, sicut rerum de quibus agitur sensus exigit, nomen ponitur inferorum, et maxime in mortuis hoc accipi solet. Sed quoniam istos viventes dictum est ad inferos descendisse, et ipsa narratione quid factum fuerit satis apparet. Manifestum est, ut dixi, inferiores terrae partes inferorum vocabulo nuncupatas, in comparatione hujus superioris terrae in cujus facie vivitur, sicut in comparatione coeli superioris, ubi sanctorum demoratio est angelorum, peccantes angelos in hujus aeris detrusos caligine Scriptura dicit tanquam carceribus inferi puniendos reservari. Si enim Deus, inquit, angelis peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens, tradidit in judicio puniendos reservari, cum apostolus Paulus principem potestatis aeris diabolum dicat qui operatur in filiis diffidentiae.--De eadem re.--Et eruisti animam meam ex inferno inferiori. Quid dicimus, fratres, hoc si non vobis tanquam certus exposuero nes uccenseatis; homo sum enim, et quantum conceditur de Scripturis sanctis, tantum audeo dicere, nihil ex me: infernum nec ego expertus sum adhuc, nec vos, et fortassis alia via erit et non per infernum erit, incerta sunt haec. Verum quia dicit Scriptura cui contradici non potest: Eruisti animam meam ex inferno inferiori, intelligimus tanquam duo inferna esse, superius et inferius. Nam unde infernum inferius, nisi quia est infernum superius? aliud non diceretur infernum nisi in comparatione illius superioris partis. Videtur ergo, fratres, esse habitatio quaedam coelestis angelorum: ibi vita ineffabilium gaudiorum, ibi immortalitas, et incorruptio, ibi omnia secundum Dei donum et gratiam permanentia, illa pars rerum superna est. Si ergo illa superna est, haec terrena ubi caro et sanguis, ubi corruptibilitas, ubi nativitas et mortalitas, ubi decessio atque successio, ubi mutabilitas et inconstantia, ubi timores, cupiditates, horrores, laetitiae incertae, spes fragilis, caduca substantia. Puto quia omnis ista pars non potest comparari illi coelo, de quo loquebar paulo ante. Si ergo illi parti haec pars non comparatur, illa superna est, haec inferna, et post mortem quo hinc nisi sit infernum inferius hoc inferno, in quo sumus in carne et ista mortalitate. Corpus enim mortuum est, ait Apostolus, propter peccatum. Ergo et hic sunt mortui, ut non mireris quia infernum dicitur si mortuis abundat. Non enim ait: corpus moriturum est, sed: corpus mortuum est. Adhuc habet vitam utique corpus nostrum et tamen comparatum corpori illi quod futurum est, qualia sunt angelorum corpora, invenitur corpus hominis mortuum, quamvis adhuc habens animam, sed rursus ab hoc inferno, id est ab hac parte inferni, est aliud inferius quo erunt mortui, unde voluit Deus eruere animas nostras, etiam illuc mittendo Filium suum. Etenim, fratres, propter ista duo inferna missus est Filius Dei undique liberans, ad hoc infernum missus est nascendo, ad illud moriendo. Propterea vox ejus est in illo psalmo, non quoquam homine conjiciente, sed Apostolo exponente, ubi ait: Quoniam non derelinques animam meam in inferno. Ergo aut ipsius vox est et hic: Eruisti animam meam ex inferno inferiore: aut nostra vox per ipsum Christum Dominum nostrum, quia ideo ille pervenit usque ad infernum, ne nos remaneremus in inferno. Aliam etiam opinionem dicam, fortassis enim apud ipsos inferos est aliqua pars inferior, quo truduntur impii qui plurimum peccaverunt, etenim apud inferos utrum in locis quibusdam jam fuisset Abraham non satis possumus definire. Nondum enim Dominus venerat ad infernum, ut erueret inde omnium sanctorum praecedentium animas, et tamen Abraham in requie ibi erat. Et quidam dives cum torqueretur apud inferos, cum videret Abraham, levavit oculos. Non eum posset levatis oculis videre, nisi esset ille superius, ille inferius; et quid ei respondit Abraham, cum diceret: Pater Abraham, mitte Lazarum ut intingat digitum suum et stillet in linguam meam quoniam, crucior in hac flamma: Fili, ait, memento quia percepisti bona in vita tua, Lazarus autem mala; nunc autem hic requiescit, tu vero torqueris. Et super haec ait: Inter vos et nos chaos magnum firmatum est, ut nec nos possimus venire ad vos, nec inde aliquis venire ad nos. Ergo inter ista fortasse duo inferna, quorum in uno quieverunt animae justorum, in altero torquentur animae impiorum, attendens quidam orans hic, jam hic in corpore Christi positus, et orans in voce Christi eruisse Dominum animam suam ab inferno inferiore, dixit quia liberavit se a talibus peccatis per quae posset deduci ad tormenta inferni inferioris. Quemadmodum si medicus videat tibi imminentem aegritudinem forte ex aliquo labore, et dicat, parce tibi, sic te tracta, requiesce, his cibis utere: nam si non feceris, aegrotabis; tu autem si feceris et salvus ueris, recte dicis medico, Liberasti me ab aegritudine, non in qua jam eras, sed in quam [qua] futurus eras. Nescio quis habens causam molestam mittendus erat in carcerem, venit alius, defendit eum; gratias agens quid dicit? Eruisti animam meam de carcere. Suspendendus erat debitor, solutum est pro eo, liberatus dicitur de suspendio. In his omnibus non erant, sed quia talibus meritis agebantur, ut nisi subventum esset, ibi essent. Inde recte dicuntur liberati quo per liberatores suos non sunt permissi perduci. Ergo, fratres, sive illud, sive illud sit, hic me scrutatorem verbi Dei, non temerarium affirmatorem teneatis: Et eruisti animam meam ex inferno inferiore. CAPUT C. 64 Quod in Genesi tertio insinuatur Spiritus sanctus, ex eodem libro Quaestionum in Genesi. Nunquid invenimus hominem talem qui habeat spiritum Dei in se. Ecce jam nisi fallor tertio insinuatur nobis in hoc libro Spiritus sanctus, id est spiritus Dei: primo [enim] ubi dictum est spiritus Dei super aquas; secundo ubi dixit Deus: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis propter quod carnes sunt; et tertio nunc quod Pharao dicit de Joseph, esse spiritum Dei in illo; nondum tamen legimus Spiritum sanctum. CAPUT CI. Quomodo intelligendum sit tot animas exiisse de femoribus Jacob: ac de decimatione Levi; ex eodem libro. Quod dicit Scriptura tot animas peperisse Liam, vel tot aut tot animas exiisse de femoribus Jacob, videndum est quid hinc respondeatur eis qui hoc testimonio confirmari nituntur, a parentibus simul animas cum corporibus propagari, animas enim dictas pro hominibus a parte totum significante locutione, nullus ambigit. Sed quomodo ipsam partem ex quo totum commemoratum est, hoc est animam cujus nomine totus homo significatus est, alienus ab eo quod dictum est, exire de femoribus ejus, ut carnes tantum ex illo natas, quamvis solae animae nominentur accipiamus, quaerendi sunt locutionum modi secundum Scripturas. Quamvis nullius hominis anima sit in lumbis patris sui, secundum carnem, tamen in lumbis Abrahae constitutum Levi, decimatum, et ibi constitutum secundum carnem Christum non decimatum. Secundum rationem quippe illam seminalem ibi fuit Levi, qua ratione per concubitum venturus erat in matrem, secundum quam rationem non ibi erat Christi caro, quamvis secundum ipsam ibi fuerit Mariae caro. Quapropter nec Levi nec Christus in lumbis Abrahae secundum animam, secundum carnem vero, et Levi et Christus. Sed Levi secundum concupiscentiam carnalem, Christus autem secundum solam substantiam corporalem. Cum enim sit in semine et visibilis corpulentia et invisibilis ratio, utrumque cucurrit [concurrit] ex Abraham vel etiam ex ipso Adam usque ad corpus Mariae, quia et ipsum eo modo conceptum et exortum est, Christus autem visibilem carnis substantiam de carne virginis sumpsit, ratio vero conceptionis ejus, non a semine virili, sed longe aliter ac desuper venit. Proinde secundum hoc quod de matre accepit, etiam in lumbis Abrahae fuit. Ille est ergo [igitur] decimatus in Abraham, qui licet secundum carnem tantum, sic tamen fuit in lumbis ejus, quemadmodum in sui patris etiam ipse Abraham, id est qui sic est natus de patre Abraham quemadmodum de suo patre natus est Abraham, per legem scilicet in membris repugnantem legi mentis et invisibilem concupiscentiam, quamvis eam casta et bona jura nuptiarum non sinant valere, nisi quantum ex ea possunt generi substituendo prospicere. Non autem et ille ibi decimatus est cujus caro inde non fervorem vulneris, sed materiem medicaminis traxit. Nam cum ipsa decimatio ad praefigurandam medicinam pertinuerit, illud in Abrahae carne decimabatur quod curabatur. Eadem namque caro non Abrahae tantum, sed ipsius primi terrenique hominis, simul habebat et vulnus praevaricationis et medicamentum vulneris: vulnus praevaricationis in lege membrorum repugnante legi mentis, quae per omnem inde propagatam carnem seminali ratione quasi transcribitur; medicamentum autem vulneris in eo quod inde sine opere concupiscentiali in sola materia corporali, per divinam conceptionis formationisque rationem, de virgine assumptum est, propter mortis sine iniquitate consortium, et sine falsitate resurrectionis exemplum. Quapropter, quod anima Christi non sit ex traduce animae illius primae praevaricatricis, puto quod etiam ipsi qui animarum traducem defendunt, consentiant. Per semen quippe concumbentis patris transfundi etiam semen animae volunt, a quo genere conceptionis Christus alienus est. Et quia in Abraham si secundum animam fuisset, etiam ipse decimatus esset, non esse autem decimatum Scriptura testatur, quae hinc quoque sacerdotium ejus a Levitico sacerdotio distinguit, an forte dicent sicut potuit ibi esse secundum carnem et non decimari, cur non etiam secundum animam sine decimatione potuerit? Hic respondetur, quia utique simplicem animae substantiam incrementis augeri corporalibus nec illi putaverunt qui eam corpus existimant, quorum in parte sunt maxime qui eam ex parentibus creari opinantur. Proinde in corporis semine potest esse vis invisibilis, quae incorporaliter numeros agit, non oculis sed intellectu discernenda ab ea corpulentia quae visu, tactu [visu tactuque] sentitur, et ipsa quantitas corporis humani, quae utique modulum seminis incomparabiliter excedit, satis ostendit posse inde aliquid sumi quod non habeat illam vim seminalem, sed tantum corporalem substantiam, quae divinitus non de propagine concumbentium in carnem Christi assumpta atque formata est. Hoc autem de anima quis valeat affirmare, quod utrumque habeat et materiem seminis manifestam, et rationem seminis occultam? Sed quid laborem in re quae persuaderi verbis nemini forsitan potest, nisi tantum ac tale ingenium sit quod possit loquentis praevolare conatum, nec totum exspectare a sermone. Breviter ita colligam si potuit et de anima fieri quod cum de carne diceremus forsitan intellectum sit, ita et de traduce anima Christi ut secum labem praevaricationis attraxerit. Si autem sine isto reatu non posset inde esse, non est inde. Jam de caeterarum animarum adventu utrum ex parentibus an desuper sit, vincant qui potuerint, ego adhuc inter utrosque ambigo et moveor, aliquando sic, aliquando autem sic, salvo eo duntaxat, ut vel corpus esse animam, vel aliquam corpoream qualitatem sive coaptationem, si ita dicenda est quam Graeci ἁρμονίαν vocant, nec quomodolibet ista garrientem crediturum esse confidam adjuvante Deo mentem meam. CAPUT CII. Quod ait Jacob ad Joseph: Pone manum sub femur meum, et facies in me misericordiam; ex eodem libro de Genesi. Moriturus Jacob filio suo Joseph dicit: Si inveni gratiam in conspectu tuo, subjice manum tuam sub femore meo, et facies in me misericordiam et veritatem. Ea filium juratione constringit qua servum constrinxerat Abraham: ille mandans unde uxor ducatur filio suo, iste sepulturam commendans corporis sui. In utraque tamen causa nominata sunt duo illa quae magni habenda atque pendenda sunt in Scripturis omnibus, quacunque dispersim leguntur, misericordia et justitia, vel misericordia et judicium, vel misericordia et veritas, quandoquidem in quodam loco scriptum est: Universae viae Domini misericordia et veritas. Ita haec duo multum commendata, multum consideranda sunt. Servus autem Abrahae dixerat: Si facitis in dominum meum misericordiam et justitiam, sicut et iste filio suo dicit: ut facias in me misericordiam et veritatem. Quid sibi autem velit a tanto viro tam sollicita corporis commendatio, ut non in Aegypto sepeliatur, sed in terra Chanaan juxta patres suos, mirum videtur et quasi absurdum, nec conveniens tantae excellentiae mentis propheticae, si hoc ex hominum consuetudine metiamtur. Si autem in his omnibus sacramenta quaerantur 65, majoris admirationis gaudium ipsi qui invenerit orietur. Cadaveribus quippe mortuorum peccata significari in lege non dubium est, cum jubentur homines post eorum contrectationem sive qualemcunque contactum tanquam ab immunditia purificari, et hinc illa sententia ducta est: Qui baptizatur a mortuo et iterum tangit illum, quid proficit lavatio ejus? sic et qui jejunat super peccata sua, et iterum ambulans haec eadem facit. Sepultura ergo mortuorum remissionem significat peccatorum, eo pertinens quod dictum est: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Ubi ergo sepelienda erant hoc significantia cadavera patriarcharum, nisi in ea terra ubi ille crucifixus est cujus sanguine facta est remissio peccatorum? mortibus enim patriarcharum peccata hominum figurata sunt. Dicitur autem ab eo loco quod Abramium [Abraemium] vocatur, ubi sunt ista corpora, abesse locum ubi crucifixus est Dominus fere triginta millibus [passibus], ut etiam ipse numerus eum significare intelligatur qui in baptismo apparuit ferme triginta annorum, et si quid aliud de re tanta vel hoc modo vel sublimius intelligi potest. Dum tamen non frustra arbitremur tales ac tantos homines Dei, tantam gessisse curam pro sepeliendis corporibus suis, cum sit atque esse debeat fidelium ista securitas, quod ubicunque corpora eorum sepeliantur, vel insepulta etiam per inimicorum rabiem relinquantur, aut pro eorum libidine dilacerata absumantur, non ideo vel minus integram, vel minus gloriosam eorum resurrectionem futuram. CAPUT CIII. Quid sit quod scriptum est: Et appositus est ad patres suos; ex eodem libro Quaestionum de Genesi. Videndum quomodo dicant Scripturae quod assidue dicunt de mortuis: Et appositus est ad patres suos, vel appositus est ad populum suum. Ecce enim de Jacob dicitur jam quidem mortuo, sed nondum sepulto, et ad quem populum apponatur non in promptu est videre. Ex illo enim populus prior nascitur, qui dictus est populus Israel, qui vero eum praecesserunt, tam pauci justi nominantur, ut eos populum appellare cunctemur. Nam si dictum esset: Appositus est ad patres suos, nulla quaestio fieret. An forte populus est, non solum hominum sanctorum, verum et angelorum populus civitatis illius, unde dicitur ad Hebraeos: Sed accessistis ad montem Sion et ad civitatem Dei Hierusalem, et ad millia angelorum exsultantium. Huic populo apponuntur qui hanc vitam placentes Deo finiunt. Tunc enim dicuntur apponi, quando nulla jam remanet sollicitudo tentationum et periculum peccatorum. Quod intuens ait Scriptura, Ante mortem ne laudes hominem quemquam. CAPUT CIV. De luctu quem fecit Joseph patri suo septem diebus; ex eodem libro. Et fecit luctum patri suo septem dies. Nescio utrum inveniatur alicujus sanctorum in Scripturis celebratum esse luctum novem dies, quod apud Latinos novendialia appellant. Unde mihi videntur ab hac consuetudine prohibendi, si qui Christianorum istum in mortuis suis numerum servant, qui magis est in gentilium consuetudine. Septimus vero dies auctoritatem in Scripturis habet, unde alio loco scriptum est, Luctus mortui septem dierum, fatui autem omnes dies vitae ejus. Septenarius autem numerus propter sabbati sacramentum praecipue quietis indicium est, unde merito mortuis tanquam requiescentibus exhibetur: quem tamen numerum in luctu Jacob decuplaverunt Aegyptii, qui eum septuaginta dies luxerunt. CAPUT CV. De eo quod scriptum est in Exodo: Occurrit ei angelus et volebat eum occidere; ex libro Quaestionum Exodi. In eo quod scriptum est: Et factum est in via ad refectionem, obviavit ei angelus et quaerebat eum occidere, et assumpto Sephora calculo circumcidit praeputium filii sui, et procidit ad pedes ejus et dixit: Stetit sanguis circumcisionis infantis mei, et recessit ab eo; propter quod dixit: Des iitsanguis circumcisionis. Primum quaeritur quem volebat angelus occidere, utrum Mosen, quia dictum est, occurrit ei angelus et quaerebat eum occidere? Nam cui putabitur occurrisse nisi illi qui universo suorum comitatui praefuit, et a quo caeteri ducebantur? An puerum quaerebat occidere, cui mater circumcidendo subvenit, ut ob hoc intelligatur occidere voluisse infantem quia non erat circumcisus, atque ita sancire praeceptum circumcisionis severitate vindictae? Quod si ita est, incertum est prius de quo dixerit, Quaerebat eum occidere, quia ignoratur quem nisi ex consequentibus reperiatur, mira [sane] locutione et inusitata ut prius diceret occurrit ei, et quaerebat eum occidere, de quo nihil ante dixerat. Sed talis est in psalmo: Fundamenta ejus in montibus sanctis; diligit [Dominus] Deus portas Sion. In his enim verbis Psalmus incipit, nec aliquid de illo vel de illa dixerat, cujus fundamenta intelligi voluit dicens: Fundamenta ejus in montibus sanctis; sed quia sequitur Diligit Dominus portas Sion, ergo fundamenta vel Domini vel Sion, [et] ad faciliorem sensum magis Sion ut fundamenta civitatis accipiantur. Sed quia in hoc pronomine quod est ejus, genus ambiguum est, omnis enim generis est hoc pronomen, id est masculini, et feminini, et neutri, in Graeco autem in feminino genere dicatur [dicitur] αὐτῆς, masculino et neutro αὐτοῦ, et habet codex Graecus αὐτοῦ, cogit intelligere non fundamenta Sion, sed fundamenta Domini, id est quae constituit Dominus, de quo dictum est: Aedificans Hierusalem Dominus. Nec Sion tamen nec Dominum antea nominaverat cum diceret, Fundamenta ejus in montibus sanctis, sic et hic nondum nominato infante dictum est, occurrit ei, et quaerebat eum occidere, ut de quo dixerit in consequentibus agnoscamus. Quanquam et si de Mose accipere quisquam voluerit, non est magnopere resistendum. Illud potius quod sequitur si fieri potest intelligatur quid sibi velit, ideo recessisse angelum ab interfectione cujuslibet eorum quia dixit mulier: Stetit sanguis circumcisionis infantis; non enim ait, recessit ab eo propter quod circumcidit infantem, sed quia stetit sanguis circumcisionis, non quia cucurrit, sed quia stetit; magno nisi fallor sacramento. CAPUT CVI. De eo quod assidue Deus dicit: Indurabo cor Pharaonis; ex eodem libro Quaestionum Exodi. Assidue Deus dicit: Indurabo cor Pharaonis et velut causam infert cur hoc faciat. Indurabo, inquit, cor Pharaonis, etiam implebo signa mea [faciat. Et implebo signa mea] et portenta mea in Aegypto, tanquam necessaria fuerit obduratio cordis Pharaonis ut signa Dei multiplicarentur vel implerentur in Aegypto. Utitur ergo Deus bene cordibus malis ad id quod vult ostendere bonis, vel quos facturus est bonos [quid facturus est bonis], et quamvis uniuscujusque cordis in malitia qualitas, id est quale cor habeat ad malum, suo fiat vitio quod inolevit ex arbitrio voluntatis, ea tamen qualitate mala ut huc vel illuc moveatur, cum huc sive illuc male moveatur, causis fit quibus animus propellitur. Quae causae ut existant vel non existant non est in hominis potestate, sed veniunt ex occulta providentia justissima plane et sapientissima, universum quod creavit disponentis et administrantis Dei. 66 Ut ergo tale cor haberet Pharao quod patientia Dei non moveretur ad pietatem, sed potius ad impietatem, vitii proprii fuit. Quod vero ea facta sunt, quibus cor suo vitio tam malignum resisteret jussionibus Dei (hoc est enim quod dicitur induratum, quia non flexibiliter consentiebat, sed inflexibiliter resistebat), dispensationis fuit divinae qua tali cordi non solum non injusta, sed evidenter justa poena parabatur, qua timentes Deum corrigerentur. Proposito quippe lucro, verbi gratia, propter quod homicidium committatur, aliter avarus, aliter pecuniae contemptor movetur: ille scilicet ad facinus perpetrandum, ille ad cavendum, ipsius tamen lucri propositio in alicujus illorum potestate non fuit. Ita causae veniunt hominibus malis, quae non sunt quidem in eorum potestate, sed hoc de illis faciunt quales eos invenerint jam factos propriis vitiis ex praeterita voluntate. Videndum sane est utrum etiam sic accipi possit, Ego indurabo, tanquam diceret, quam durum sit demonstrabo. CAPUT CVII. Quod absorbuit virga Aaron virgas magorum; ex eodem libro Quoestionum Exodi. Et absorbuit virga Aaron virgas illorum: si dictum esset absorbuit draco Aaron virgas illorum, intelligeretur verus draco Aaron phantastica illa figmenta non absorbuisse, sed virgas. Hoc enim potuit absorbere quod erant, non quod esse videbantur et non erant. Sed quoniam dixit absorbuit virga Aaron virgas illorum, draco utique potuit virgas absorbere, non virga, sed eo nomine appellata res est unde versa est, non in quod versa est, quia in id etiam reversa est, et ideo hoc vocari debebat, quod principaliter erat. Quid ergo dicendum est de virgis magorum? utrum et ipsae veri dracones factae fuerant, sed ea ratione virgae appellatae sunt qua et virga Aaron. An potius videbantur esse quod non erant ludificatione venefica? Cur ergo ex utraque parte et virgae dicuntur et dracones, ut de figmentis illis nihil differat loquendi modus? Sed demonstrare difficile est quomodo, etiamsi veri dracones facti sunt ex virgis magorum, non fuerint tamen creatores draconum, nec magi, nec angeli mali, quibus ministris illa operabantur. Insunt enim rebus corporeis per omnia elementa mundi quaedam occultae seminariae rationes, quibus cum data fuerit opportunitas temporalis atque causalis, prorumpunt in species debitas suis modis et finibus. Et sic non dicuntur angeli qui ista faciunt animalium creatores, sicut nec agricolae segetum vel arborum vel quorumque in terra gignentium creatores dicendi sunt, quamvis noverint praebere quasdam visibiles opportunitates et causas ut illa nascantur. Quod autem isti faciunt visibiliter, hoc angeli invisibiliter. Deus vero solus verus creator est qui causas ipsas et rationes seminarias rebus insevit. Res breviter dicta est, quae si exemplis et copiosa disputatione explicetur, ut facilius intelligatur longo sermone opus est, a quo se ratio nostrae festinationis excusat. CAPUT CVIII. Unde potuerunt incantatores aquam in sanguinem vertere si jam utique factum erat; ex eodem libro Quoestionum Exodi. Fecerunt autem similiter et incantatores Aegyptiorum veneficiis suis, et eduxerunt ranas super terram Aegypti. Quaeritur unde si jam ubique factum erat. Sed similis quaestio est unde et aquam in sanguinem verterint, si tota aqua Aegypti in sanguinem conversa jam fuerat. Proinde intelligendum est regionem ubi filii Israel habitabant, plagis talibus non fuisse percussam, et inde potuere incantatores vel aquam haurire quam in sanguinem verterent, vel aliquas ranas educere ad solam demonstrationem magicae potentiae; quanquam potuerunt etiam posteaquam illa compressa sunt facere, sed Scriptura cito narrando conjunxit quod etiam postea fieri potuit. CAPUT CIX. Item de induratione cordis Pharaonis. Et vidit Pharao quoniam facta est refrigeratio, et ingravatum est cor ejus et non exaudivit eos, sicut dixerat Dominus. Hic apparet non illas tantum fuisse causas obdurationis cordis Pharaonis quod incantatores ejus similia faciebant, verum etiam et ipsam Dei patientiam, qua parcebat. Patientia Dei secundum corda hominum, quibusdam utilis ad poenitendum, quibusdam inutilis ad resistendum Deo et in malo perseverandum. Non tamen per se ipsa inutilis est, sed secundum cor malum, sicut jam diximus; hoc et Apostolus dicit: Ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adduxit, secundum autem duritiam cordis tui et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera ejus. Nam et alibi cum diceret, Christi bonus odor sumus in omni loco, etiam illud adjunxit, et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt. Non dixit Christi bonum odorem se esse his qui salvi fiunt, malum autem his qui pereunt, sed tantum bonum odorem se dixit. Illi vero tales sunt ut et bono odore pereant secundum sui cordis, ut saepe dictum est, qualitatem, quae mutanda est, bona voluntate in Dei gratia, ut incipiant ei prodesse judicia Dei, quae malis cordibus nocent. Unde ille, mutato in melius corde, cantabat: Vivet anima mea et laudabit te, et judicia tua adjuvabunt me. Non dixit munera tua, vel praemia tua, sed ju dicia tua. Multum est autem ut sincera fiducia dici possit: Proba me, Domine, et tenta me; ure renes meos et cor meum; et ne sibi aliquid ex suis viribus tribuisse videretur, continuo addidit: Quoniam misericordia tua ante oculos meos est, et complacui in veritate tua. Factam erga se commemorat misericordiam, ut complacere posset in veritate, quoniam universae viae Domini misericordia et veritas.-- De eadem re. --Et propter hoc ipsum conservatus est [es] ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Haec Scripturae verba et Apostolus posuit, cum in eodem loco perdifficili versaretur, ibi autem et hoc ait. Si autem volens Deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae, parcendo utique his quos malos futuros esse praescierat, quae vasa dicit perfecta in perditionem. Et ut notas, inqiut, faceret divitias gloriae suae, in vasa misericordiae, unde vasorum misericordiae vox est in Psalmis: Deus meus, misericordia ejus praeveniet me, Deus meus demonstravit mihi inimicis meis. Novit ergo Dominus bene uti malis, in quibus tamen malam naturam non ad malitiam creat, sed perfert eos patienter quousque scit oportere non inaniter, sed utens eis ad admonitionem vel exercitationem bonorum. Ecce enim ut annuntiaretur nomen Domini in universa terra vasis misericordiae utique prodest. Ad eorum utique utilitatem Pharao servatus est, sicut et Scriptura testatur et exitus docet.-- De eadem re. --Dixit Dominus ad Moysen: Intra ad Pharaonem, ego enim gravavi cor ejus et servorum ejus ut ordine superveniant signa mea haec super eos: tanquam opus habeat Deus cujusquam malitia, sed sic intelligendum est ac si diceret: Ego enim patiens fui super eum et servos ejus, ut non eos auferrem, ut ordine superveniant signa mea super eos. Quia enim patientia 67 Dei obstinatior fiebat malus animus, ideo pro eo quod est, patiens in eum fui, dicitur, gravavi core jus.-- De eadem re. --Et non est relicta locusta una in omni terra Aegypti. Et induravit Dominus cor Pharaonis. Beneficium certe Dei commemoravit Scriptura quod [quo] abstulit locustas, et secuta dixit indurasse Dominum cor Pharaonis, beneficio utique suo et patientia sua, qua ille fiebat obstinatior dum ei parceretur, sicut omnia mala corda hominum patientia Dei male utendo durescunt. CAPUT CX. Quod tollendo ab Aegyptiis aurum et caetera non fecerint furtum; ex eodem libro Quaestionum Exodi. Dixit Deus ad Moysen: Loquere ergo secreto in aures populi et petat unusquisque a proximo, et mulier a proxima, vasa argentea et aurea [aurea et argentea] et vestem. Non hinc quisque sumendum exemplum putare debet ad exspoliandum isto modo proximum. Hoc enim Deus jussit qui noverat quod [quid] quemque pati oporteret, nec Israelitae furtum fecerunt, sed Deo jubente ministerium praebuerunt, quemadmodum cum minister judicis occidit eum quem judex jussit occidi, profecto si id sponte faciat homicida est, etiamsi eum occidat quem seit occidi a judice debuisse. CAPUT CXI. Non exaudiet Pharao ut multiplicentur signa; ex eodem libro Quaestionum Exodi. Dixit autem Dominus ad Moysen: Non exaudiet vos Pharao ut multiplicem signa mea et portenta mea in terra Aegypti. Tanquam opus fuerit ejus inobedientia ut signa illa multiplicentur [multiplicarentur] quae utiliter fiebant ad terrendum populum Dei, atque ipsa discretione ad pietatem informandum, sed hoc Dei fuit, malitia cordis illius bene utentis, non Pharaonis, Dei patientia male abutentis. CAPUT CXII. Quomodo accipiendum sit quod ait: Diem legitimum sempiternum; ex eodem libro Quaestionum Exodi. Quod scriptum est: Et facietis diem hunc in progenies vestras legitimum aeternum vel aeternalem, quod Graece dicitur αἰώνιον, non sic accipiendum est tanquam possit istorum praetereuntium dies esse ullus aeternus, sed illud aeternum est quod iste significat dies, velut cum dicimus ipsum Deum aeternum, non utique istas duas syllabas aeternas dicimus, sed quod significant, quanquam diligenter scrutandum sit quomodo appellare [Scriptura] soleat aeternum, ne forte ita dixerit solemniter aeternum, quem nefas habeant praetermittere aut sua sponte mutare. Aliud est enim quod praecipitur quousque fiat, sicut praeceptum est, ut septies muros Hiericho circuiret arca; aliud cum praecipitur sic observari aliquid ut nullus terminus praefiniatur observationis, sive quotidie, sive per menses, sive per annos solemniter, sive per multorum vel aliquorum annorum certa intervalla. Aut ergo sic appellavit aeternum quod non sua sponte audeant desinere celebrare, aut sicut dixi, ut non ipsa signa rerum, sed res quae his significantur aeternae intelligantur. Sustulerunt autem filii Israel de Ramesse in Socchot, in sexcenta millia peditum viri, praeter instructum vel censum. CAPUT CXIII. De quadringentis annis non ad servitutem, sed ad peregrinationem seminis Abrahae referendis; ex eodem libro Quaestionum Exodi. Quod ergo dixit Deus ad Abraham: Sciendo scias quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria, et in servitutem redigent eos, et nocebunt illis quadringentos annos, non sic accipiendum est, tanquam in illa durissima servitute quadringentos annos Dei populus fuerit; sed quia scriptum est. In Isaac vocabitur tibi semen, ex anno nativitatis Isaac, usque ad annum egressionis ex Aegypto computantur anni quadringenti quinque. Cum ergo de quadringentis triginta detraxeris, viginti quinque qui sunt a promissione, usque ad natum Isaac, non mirum est si quadringentos et quinque annos summa solida quadringentos voluit appellare Scriptura, quae solet tempora ita nuncupare, ut quod de summa perfectioris numeri paululum excrescit aut infra est, non computetur. Non itaque quod ait, In servitutem redigent eos et nocebunt illis, ad quadringentos annos referendum est, tanquam per tot annos eos habuerint in servitutem [servitute], sed referendi sunt quadringenti anni ad id quod dictum est: Peregrinum erit semen tuum in terra non propria; quia sive in terra Chanaan, sive in Aegypto peregrinum erat illud semen antequam haereditatem sumerent terram ex promissione Dei, quod factum est posteaquam ex Aegypto liberati sunt, ut ὑπερβατόν hic intelligatur, et ordo verborum sit: Sciendo scias quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria quadringentis annis; illud autem interpositum intelligatur, Et in servitutem redigent eos, et nocebunt illis, ita ut ad quadringentos annos ista interpositio non pertineat. In extrema enim parte annorum summae hujus, hoc est post mortem Joseph, factum est ut in Aegypto populus Dei duram perageret servitutem. CAPUT CXIV. Qua divisione numeranda sunt decem praecepta legis; ex eodem libro Quaestionum Exodi. Quaeritur decem praecepta legis quemadmodum dividenda sint, utrum quatuor sint usque ad praeceptum de Sabbato quae ad Deum [ipsum] pertinent; sex autem reliqua quorum primum est, Honora patrem et matrem, quae ad hominem pertinent: an potius illa tria sint et ista septem? Qui enim dicunt illa quatuor esse, separant quod dictum est: Non erunt tibi dii alii praeter me; ut aliud praeceptum sit, Non facies tibi idolum, et caetera, ubi figmenta colenda prohibentur. Unum autem volunt esse: Non concupisces uxorem proximi tui: Non concupisces domum proximi tui, et omnia usque in finem. Qui vero illa tria dicunt esse, et ista septem, unum volunt esse quidquid de uno colendo Deo praecipitur, ne aliquid aliud praeter illum pro Deo colatur. Haec autem extrema in duo dividunt, ut aliud sit: Non concupisces uxorem proximi tui; aliud: Non concupisces domum proximi tui. Decem tamen esse praecepta neutri ambigunt, quoniam hoc Scriptura testatur, mihi tamen videtur congruentius accipi tria illa, et ista septem: quia et Trinitatem videntur illa quae ad Deum pertinent insinuare diligentius intuentibus. Et revera quod dictum est, Non erunt tibi dii alii praeter me, hoc ipsum perfectum explicatur cum prohibentur colenda figmenta. Concupiscentia porro uxoris alienae, et concupiscentia domus alienae, tantum in peccando differunt, ut illi quod dictum est: Non concupisces domum proximi tui, adjuncta sint, et alia, dicente Scriptura, neque agrum ejus, neque 68 servum ejus, neque ancillam ejus, neque bovem ejus [boves], neque subjugale [subjugalem] ejus, nec omne pecus ejus, nec quaecunque proximi sui [tui] sunt. Discrevisse autem videtur concupiscentiam uxoris alienae a concupiscentia cujuslibet rei alienae, quando utrumque sic coepit: Non concupisces uxorem proximi tui: Non concupisces domum proximi tui, et huic coepit caetera adjungere. Non autem cum dixisset: Non concupisces uxorem proximi tui, huic contexuit [connexuit] alia dicens, neque domum ejus, neque agrum ejus, neque servum ejus, et caetera; sed omnino apparent haec esse conjuncta quae uno [in uno] praecepto videntur contineri, et discreta ab illo ubi uxor nominata est. Illud autem ubi dictum est, Non erunt tibi dii alii praeter me, apparet hujus rei diligentiorem exsecutionem esse in his quae subjuncta [subjecta] sunt. Quoniam [quo enim] pertinet, Non facies tibi idolum, neque ullum simulacrum quaecunque in coelo sunt sursum, et quaecunque in terra deorsum, et quaecunque sub terra in aqua, non adorabis eis [ea], neque servies illis, nisi ad id quod dictum est: Non erunt tibi dii alii praeter me. Sed rursus quaeritur quo differat Non furtum facies, ab eo quod paulo post de non concupiscendis proximi rebus praecipitur? Non quidem omnis qui rem proximi sui concupiscit furatur; sed si omnis qui furatur rem proximi sui concupiscit, poterat in illa generalitate, ubi de non concupiscenda re proximi praecipitur, etiam illud quod ad furtum pertinet contineri. Similiter etiam quaeritur quo differat quod dictum est, Non moechaberis, ab eo quod paulo post dicitur, Non concupisces uxorem proximi tui? In eo quippe quod dictum est, Non moechaberis, poterat illud intelligi, nisi forte in illis duobus peccatis moechandi et furandi [praeceptis non moechandi et non furandi] ipsa opera notata sunt; in his vero extremis, ipsa concupiscentia, quae tantum differunt ut aliquando moechetur qui non concupiscit uxorem proximi, cum illi aliqua alia causa miscetur, aliquando autem concupiscat nec ei misceatur poenam timens, et hoc fortasse lex ostendere voluit quod utraque peccata sint. Item quaeri solet, utrum moechiae nomine etiam fornicatio teneatur? hoc enim Graecum verbum est quo jam Scriptura utitur pro Latino, moechos tamen Graece non nisi adulteros dicit. Sed utique ista lex non solis viris in populo, verum etiam feminis data est. Neque enim quia dictum est, Non concupisces uxorem proximi tui, nihil hic sibi praeceptum debet putare femina et tanquam licite concupiscere virum proximae suae. Si ergo hic ex illo quod viro dictum est intelligitur, quamvis non dictum sit, quod etiam ad feminam pertineat, quanto magis ex eo quod dictum est, Non moechaberis, uterque sexus astringitur, cum et ipsum praeceptum potest referri ad utrumque, sicut Non occides, Non furaberis, et alia quae similiter non expresso uno sexu utrique videntur sonare communiter. Tamen ubi unus exprimitur, honoratior utique exprimitur, id est masculinus, ut ex hoc intelligat etiam femina quid sibi praeceptum sit. Ac per hoc si femina moechata est habens virum, concumbendo cum eo qui vir ejus non est, etiamsi ille non habeat uxorem, profecto moechus est: et vir habens uxorem concumbendo cum ea quae uxor ejus non est, etiamsi illa non habeat virum. Sed utrum si faciat qui uxorem non habet, cum femina quae virum non habet, ambo praecepti illius transgressione teneantur, merito quaeritur: si enim non tenentur, non est prohibita in Decalogo fornicatio, sed sola μοιχεία, id est adulterium, quamvis omnis μοιχεία fornicatio esse intelligatur, sicut loquuntur Scripturae. Dominus enim dicit in Evangelio: Quicunque dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam moechari. Hic utique fornicationem appellavit, si cum alio peccet quae virum habet, quod est moechari [μοιχεία], id est adulterium. Omnis ergo μοιχεία etiam fornicatio in Scripturis dicitur, sed utrumque etiam [utrum etiam] omnis fornicatio μοιχεία dici possit in eisdem Scripturis non mihi interim occurrit locutionis exemplum. Sed si non omnis fornicatio etiam μοιχεία dici potest, tibi [ubi] sit in Decalogo prohibita illa fornicatio, quam faciunt viri qui uxores non habent cum feminis quae maritos non habent, utrum inveniri possit ignoro, sed si furti nomine bene intelligitur omnis illicita usurpatio rei alienae, non enim rapinam permisit qui furtum prohibuit, sed utique a parte totum intelligi voluit quidquid illicite rerum proximi aufertur; profecto et nomine moechiae omnis illicitus concubitus atque illorum membrorum non legitimus usus prohibitus debet intelligi, et quod dictum est Non occides, non putandum est fieri contra praeceptum hoc, quando lex occidit vel occidi aliquem Deus jubet: ille enim facit qui jubet quando ministerium negare non licet. In eo etiam quod dictum est, Falsum testimonium non dices adversus proximum tuum, quaeri solet utrum prohibitum sit omne mendacium? ne forte non sit hoc praeceptum adversus eos qui dicunt tunc esse mentiendum, quando id mendacium prodest alicui, et nihil obest [ei] cui mentiris: tale quippe non est adversus proximum tuum; ut ideo videatur hoc addidisse Scriptura quae posset breviter dicere, Falsum testimonium non dices, sicut dixit: Non occides, non moechaberis, non furaberis; sed hinc magna quaestio est, nec a festinantibus commode explicari potest, quomodo accipiendum sit: Perdes omnes qui loquuntur mendacium; et noli velle mentiri omne mendacium, et caetera hujusmodi. CAPUT CXV. Expositio decem praeceptorum et decem plagarum salva firmitate sui; ex Decalogi Expositione ad populum. Prius in fundamento posita rerum gestarum firmitate, significantiam debemus inquirere, ne subtracto fundamento in aere velle aedificare videamur. Ad plagas decem non pertinet quod primum factum est signi causa, ut virga in serpentem converteretur; aditus erat enim ipse ad Pharaonem quo commendabatur Moyses, educturus ex Aegypto populum Dei: nondum autem contumaces feriebantur, sed divino signo jam terrebantur. Virga significat regnum Dei, idemque regnum Dei esse utique populum Dei; serpens autem tempus mortalitatis hujus, mors enim a serpente propinata est. Tanquam ergo cadentes de manu Domini in terram mortales effecti sunt, unde projecta virga ex manu serpens effecta est, fecerunt et magi Pharaonis similiter, virgis eorum projectis serpentes facti sunt, sed prius serpens Moysi, id est virga Moysi, devoravit omnes serpentes magorum. Tunc demum cauda comprehensa, identidem virga facta est et regnum remeavit ad manum: sunt ergo virgae magorum populi impiorum victi Christi nomine cum in ejus corpus transferuntur, tanquam a serpente Moysi devorantur, donec redeat regnum Dei ad manum Dei, sed in fine mortalis saeculi, quod significat cauda serpentis, magnum signum fiat. Audistis quae debeatis desiderare. Audite quod debeatis vitare. Primum praeceptum in lege de colendo uno Deo, Non erunt, inquit, tibi dii alii praeter me. Prima plaga Aegyptiorum, aqua conversa in sanguinem. Compara 69 primum praeceptum primae plagae, Deum unum ex quo sunt omnia in similitudine intellige aquae, ex qua [in similitudinem aquae ex qua] generantur omnia. Quo autem [ad quam autem rem] pertinet sanguis, nisi ad carnem mortalem? Quid est ergo conversio aquae in sanguinem, nisi quia obscuratum est insipiens cor eorum: dicentes enim se esse sapientes stulti facti sunt, et commutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis. Gloria incorruptibilis Dei sicut aqua, similitudo imaginis corruptibilis hominis sicut sanguis, et hoc quidem fit in corde impiorum. Nam Deus incommutabilis manet, neque enim quia et Apostolus dixit Commutaverunt, ideo mutatus est Deus. Secundum praeceptum: Non accipies nomen Domini Dei tui in vanum. Qui enim accipit nomen Domini Dei sui in vanum non mundabitur. Nomen Domini Dei nostri Jesu Christi veritas est; ipse enim dixit: Ego sum veritas. Veritas ergo mundat, vanitas inquinat, et quoniam qui loquitur veritatem de Deo loquitur, qui enim loquitur mendacium de suo loquitur: veritatem loqui est rationabiliter loqui, vanitatem autem loqui strepere potius quam loqui, merito quia secundum praeceptum est dilectio veritatis, cui contraria est dilectio vanitatis. Loquitur autem veritas, perstrepit vanitas. Huic praecepto secundo contrariam videte secundam plagam; quae est illa secunda plaga? ranarum abundantia: habes expressam significatam vanitatem, si attendas ranarum loquacitatem. Vide amatores veritatis non accipientes in vanum nomen Domini Dei sui, loqui sapientiam inter perfectos, etiam inter imperfectos: non quidem loqui quod capere non possunt, non tamen recedere a veritate et pergere in vanitatem. Quamvis enim imperfecti non capiunt si quid paulo excelsius fuerit disputatum de Verbo Dei Deo apud Deum, per quod facta sunt omnia, possintque capere quod inter eos loquitur Paulus tanquam inter parvulos Christi Jesum Christum, et hunc crucifixum, non tamen illa est veritas et ista vanites. Vanitas autem esset si Christum mortem non implevisse sed finxisse diceremus, si vulnera illa in phantasmate fuisse, si sanguinem non verum, sed simulatum de vulneribus emanasse, si falsas eum cicatrices tanquam post falsa vulnera demonstrasse. Cum vero ista omnia vera dicimus, facta dicimus certa, expressa, impleta credimus et praedicamus, quamvis de sublimi illius et de incommutabili veritate non loquamur, non tamen imus in vanitatem. Qui autem illa omnia in Christo falsa et simulata dicunt, ranae sunt clamantes in palude; strepitum vocis habere possunt, doctrinam sapientiae insinuare non possunt. Denique in Ecclesia loquuntur haerentes veritati veritatem per quam facta sunt omnia, Veritatem Verbum carnem factum et habitantem in nobis, veritatem Christum natum de Deo, unum de uno, unigenitum et coaeternum, veritatem accepta forma servi natum ex virgine Maria, passum, crucifixum, resurgentem, ascendentem: ubique veritatem et quam perfecti capiunt et quam parvulus capere non potest; veritatem, et in pane et in lacte, in pane magnorum, in lacte parvulorum. Idem quippe panis ut lac fiat per carnem trajicitur. Qui autem huic veritati contradicunt, et in sua vanitate decepti decipiunt, ranae sunt taedium inferentes auribus, non cibum mentibus. Audi denique homines rationabiliter loquentes, non sunt loquelae neque sermones quorum non audiantur voces eorum, sed voces non inanes, quia in omnem terram exivit sonus eorum et in fines orbis terrae verba eorum. Si autem et ranas vis econtrario intelligere, illum versum psalmi recole: Vana locuti sunt unusquisque ad proximum suum. Tertium praeceptum: Memento diem sabbati sanctificare eum. In tertio isto praecepto insinuatur quaedam vacationis indictio, quae est cordis tranquillitas ac mentis, quam facit bona conscientia; ibi sanctificatio, quia ibi Spiritus Dei. Denique videte vacationem, hoc est quietem: Super quem, inquit (Dominus), requiescet Spiritus meus? super humilem, et quietum, et trementem verba mea. Inquieti ergo resiliunt ab Spiritu sancto, rixarum amatores, calumniarum seminatores, contentionis quam veritatis cupidiores, inquietudine sua non ad se admittunt quietem sabbati spiritalem. Contra istorum inquietudinem dicitur, tanquam ut sabbatum habeant in corde sanctificationem Spiritus Dei. Esto inquit, mansuetus ad audiendum verbum ut intelligas, Quid intellecturus sum? Deum dicentem: Cessa ab inquietudine tua, non sit tumultus quidam in corde tuo, per corruptionem volitantibus phantasmatibus et compungentibus te. Non sit. Ita enim Deum intellecturus es dicentem tibi: Vacate et videte quoniam ego sum Dominus; tu per inquietudinem vacare non vis, contentionum tuarum corruptione caecatus, exigis videre quod non potes. Attende enim et contrariam tertiam plagam huic praecepto tertio. Ciniphes natae sunt in terra Aegypti de limo: muscae quaedam sunt minutissimae, inquietissimae, inordinate volitantes, in oculos irruentes, non permittentes hominem quiescere dum abiguntur et irruunt, dum abactae rursus redeunt [iterum irruunt, dum expulsae fuerint iterum redeunt], sicut omnino vana phantasmata cordis contentiosorum. Tenete praeceptum, cavete plagam. Quartum praeceptum est: Honora patrem tuum et matrem tuam: huic contraria quarta Aegyptiorum plaga κυνόμυια est; quid est κυνόμυια? canina musca, Graecum vocabulum est. Caninum est parentes non agnoscere, nihil tam caninum quam cum illi qui genuerunt non agnoscuntur, merito ergo et catuli canum caeci nascuntur. Quintum praeceptum est: Non moechaberis; quinta plaga est mors in pecora Aegyptiorum. Comparemus: da hominem moechari meditantem, conjugio non contentum suo, appetitum quemdam carnis in se domare non vult, qui est nobis pecoribusque communis: etenim concumbere et generare etiam pecudum est; ratiocinari, intelligere, humanum est. Ideo ratio quae praesidet in mente motus inferiores carnis tanquam regnans et dominans frenare debet, non immoderate et illicite passim vageque laxare, ideoque ipsis pecoribus natura datum est, instituente Creatore, ut non moveantur ad feminas et ad concubitum nisi certis temporibus, neque enim ratione se cohibet alio tempore pecus, sed omnino ipso motu frigescente torpescit. Homo autem ideo semper moveri potest, quia et refrenare motum potest. Tibi dominationem rationis Creator dedit, tibi praecepta continentiae tanquam in bestias inferiores lora concessit; tenes tu quod pecus non potest, et ideo speras tu quod pecus non potest; laboras aliquantum in continendo, non laborat pecus, sed gaudebis semper in aeternitate, ad quam non pervenit pecus; si opus fatigat, merces consoletur, et ipsa enim patientia est interiorem motum frenare, et quod habes commune cum pecore, non tanquam pecus in omnia laxare. Quod si contempseris te in te, et imaginem Dei in qua fecit te neglexeris, victus cupiditate insinuatarum rerum, tanquam amisso homine eris pecus, non quasi conversus in naturam pecoris, sed in hominis forma habens similitudinem pecoris, qui non audis dicentem: Nolite esse sicut equus et mulus non habentes intellectum. Sed forte eligis tibi esse pecus 70 et libera vagari libidine, nulla lege appetitum carnis ad continentiam refrenando. Attende plagam: si pecus esse non times, saltem mori time. Sextum praeceptum: Non occides; sexta plaga pustulae in corpore et vesicae bullientes et scatentes, et incendia vulnerum ex favilla fornacis. Tales sunt animae homicidales: ardent ira, quia per iram homicidii fraternitas deperiit; ardent homines ira, ardent et gratia, sed alius est fervor sanitatis, alius fervor ulceris, ardentes papulae per totum concepta homicidia scatent, et sanum non est; fervet, sed non de Spiritu Dei. Nam et qui vult subvenire fervet, et qui vult occidere fervet: ille praecepto, iste morbo; ille bonis operibus, iste saniosis ulceribus. Si possemus videre animas homicidarum, plus plangeremus quam putrescentia corpora ulceratorum. Sequitur: Non furaberis, praeceptum septimum, et plaga septima grando in fructibus; quod contra praeceptum [per furtum contra Dei praeceptum] subducis, de coelo perdis. Nemo enim habet injustum lucrum sine justo damno. Verbi gratia, qui furatur acquirit vestem, sed coelesti judicio amittit fidem; ubi lucrum, ibi damnum, visibiliter lucrum, invisibiliter damnum: lucrum de sua caecitate, damnum de Domini nube. Neque enim aliquid sine Providentia, charissimi: aut evenire putatis ea quae patiuntur homines, dormiente Deo pati a? Passim videntur fieri haec, nubes colligi, imbres infundi, grandinem jaci, tonitruis terram concuti, coruscatione terreri, passim putantur fieri, et quasi ad divinam providentiam non pertinere. Contra tales cogitationes vigilat ille psalmus; Laudate Dominum de terra, cum laudes dictae essent de coelo, dracones et omnes abyssi, ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis, quae faciunt verbum ejus. Ergo qui suo malo desiderio forinsecus furantur, Dei judicio intrinsecus grandinantur. O si possent inspicere agrum cordis sui, profecto lugerent, dum ibi non invenirent quod in os mentis mitterent; et si in furto suo invenirent quod in aviditatem ventris mitterent, major fames esset hominis interioris, major fames, periculosior plaga et gravior mors. Multi mortui ambulant, et multi facinorosi de vanis divitiis exsultant. Denique servum Dei Scriptura intus locupletem dicit: Absconditus, inquit, cordis vestri homo, qui est ante Deum dives? non ante homines dives, sed ante Deum dives; et ubi Deus videt ibi dives. Quid ergo tibi prodest si ubi homo non videt furaris, et ubi Deus videt grandinaris? Octavum praeceptum: Falsum testimonium non dices; octava plaga, locusta, animal dente noxium. Quid autem vult falsus testis, nisi nocere mordendo et consumere mentiendo. Denique admonens homines Dei Apostolus, ne se falsis criminationibus appetant [ne nos falcriminibus appetamus]: Si mordetis, inquit, et comeditis invicem, videte ne ab invicem consumamini. Nonum praeceptum est: Non concupisces uxorem proximi tui; nona plaga, densae tenebrae. Etenim est quaedam moechia, contra quam supra praeceptum est, etiam in non appetenda castitate uxoris alienae. Moechus est enim qui non it ad uxorem alienam, tantum quia non contentus est sua. Jam vero non solum post suam peccare, sed etiam alienam attentare, vere densae sunt tenebrae. Nihil enim sic dolet in corde patientis; et qui hoc facit alteri, nihil sic volet pati. Ad alienam paratior est omnis homo: hoc autem nescio utrumne est qui tolerabiliter ferat. O densas tenebras ista facientium, talia concupiscentium! vere excaecantur furore horribili: furor enim indomitus est conculcare viri uxorem. Decimum praeceptum est: Non concupisces ullam rem proximi tui, non pecus, non possessionem, non subjugum; non aliquid omnino proximi tui concupiscas. Huic malo [mandato] plaga contraria est decima, mors primogenitorum, in qua plaga cum comparationem quamdam quaero, nihil mihi interim occurrit, fortassis occurrat melius diligentiusque inquirentibus, nisi qui omnes res quas habet haeredibus servat, reprehenditur. Hic autem clamat qui rem proximi concupiscit, et qui furto aufert, et qui furatur aliquid proximi, non potest nisi rem proximi furari; sed de furto superius jam praeceptum est; ubi intelligas et rapinam: non enim de furto praeciperet et de rapina taceret Scriptura, nisi te intelligere voluisset quia si poenale est clanculo auferre, multo majoris poenae est violenter eripere. Auferre ergo nolenti sive occulte sive palam habet praeceptum suum. Concupiscere autem rem proximi, quod notat Deus in corde, etiamsi justam ibi successionem quaeras, non licet. Denique qui volunt res alienas tanquam juste possidere, haeredes se quaerunt fieri a morientibus. Quid enim tam justum videtur, quam rem sibi derelictam possidere, habere jure communi? Quid apud te facit, homo? dimissum est mihi. Haereditatem consecutus sum, testamentum lego, nihil videtur justius ista voce avaritiae. Tu laudas quasi jure possidentem, Deus damnat injuste concupiscentem. Vide qualis es qui optas te ab aliquo haeredem fieri. Non vis ut habeat haeredes. In haeredibus autem nihil charius primogenito. Proinde in primogenitis tuis punieris qui, concupiscendo res alienas, id quod tibi jure non debebatur quasi juris umbram perquiris. Et facile est quidem, fratres, corporabiliter amittere primogenitos. Moriuntur enim homines, sive ante parentes suos, sive post parentes suos, morituri moriuntur, illud molestum est, ne per hanc occultam et injustam concupiscentiam primogenita cordis tui perdas. Primogenitus enim in nobis imaginem habet gratiae Dei, novus natus, prior natus, inter omnes tanquam natos, cordis nostri primogenita fides est; nemo enim bene operatur nisi fides praecesserit: omnia opera tua bona, filii tui sunt spiritales, sed inter hos tibi primogenita est fides; quisquis rem alienam occulte concupiscis, interius fidem perdis. Eris enim primo sine dubio simulator, obsequens non charitate sed fraude, veluti amans eum a quo te cupis fieri haeredem, amando eum mori quaeris, et ut in re ejus te videas possessorem, illi invides successorem. Eia! fratres, decursis decem praeceptis et decem plagis, comparantes contemptores praeceptorum contumaciae Aegyptiorum, cautos vos fecimus, ut habeatis securi res vestras in praeceptis Dei: res vestras, inquam, res interioris arcae vestrae, interioris thesauri vestri, res quas vobis nec fur, nec latro, nec vicinus potens [malus] possit auferre, ubi nec tinea nec rubigo metuenda est, cum quibus dives exit et naufragus: sic enim eritis populus Dei inter iniquos Aegyptios, illis haec in corde patientibus, vobis autem incolumibus, in ipsis interioribus hominibus vestris, donec educatur populus de Aegypto quodam Exodo suo, quod et fit, nam illud semel factum est, hoc non cessat fieri. Sanctificatio nulla divina et vera est nisi a Spiritu sancto. Non enim frustra dictus est proprie Spiritus sanctus, cum sit et Pater sanctus et Filius sanctus, nomen tamen proprium hoc Spiritus accepit, ut tertia in Trinitate persona Spiritus sanctus diceretur. Ipse requiescit super humilem et quietum tanquam in sabbato suo. Ad hoc septenarius numerus etiam sancto Spiritui deputatur, 71 hoc Scripturae nostrae satis indicant. Viderint meliora meliores et majora majores, et de isto septenario numero subtilius aliquid et divinius aliquid dicant et explicent. Ego tamen quod in praesenti sat est illud video, illud vos ad videndum commemoro, septenariam istam rationem inveniri proprie sancto Spiritui deputatam, quia septimo die sonat sanctificatio. Et unde probamus sancto Spiritui deputari septenariam numeri rationem? Dicit Isaias Spiritum Dei venire super fidelem, super Christianum, super Christi membrum, sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis spiritum timoris Dei. Si secuti estis, septem res percurri, tanquam descendentem ad nos Spiritum Dei, a sapientia usque ad timorem, ut nos ascendamus a timore ad sapientiam; initium sapientiae timor Dei. Ita ergo septenarius spiritus et unus spiritus, septenaria operatione unus, an aliquid evidentius vultis? Pentecosten diem festum Scriptura sancta de septimanis factum commemorat. Habetis in Scriptura Tobiae ubi evidenter dicitur istum diem factum de septimanis. Septies enim septem quadraginta novem in summa redeunt. Sed tanquam ut redeatur ad caput: Spiritu enim sancto ad unitatem colligimur, non ab unitate dispergimur: ideo ad quadraginta novem additur unum unitatis, et fiunt quinquaginta. Non ergo jam sine causa quinquagesimo die post ascensionem Domini venit Spiritus sanctus. Resurrexit Dominus, ascendit ab inferis, nondum in coelum: ab illa resurrectione, ab illa ab inferis assumptione numerantur quinquaginta dies, et venit Spiritus sanctus in quinquagenario numero, tanquam natalem sibi apud nos faciens. Quadraginta enim diebus hic conversatus est Dominus cum discipulis suis, quadragesimo die ascendit in coelum, et peractis ibi decem diebus tanquam decimo praeceptorum signo, venit Spiritus sanctus, quia nemo implet legem nisi per gratiam Spiritus sancti. Itaque, fratres manifestum est septenarium istum numerum ad Spiritum sanctum pertinere. Quisquis autem non cohaeret unitati Christi, et oblatrat adversus unitatem Christi, intelligendum est eum non habere Spiritum sanctum; contentiones enim et dissensiones non faciunt nisi animales, de quibus Apostolus dicit: Animalis autem homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei. Deinde scriptum est et in Epistola Judae apostoli: Hi sunt qui segregant semetipsos: reprehendens loquebatur: hi sunt qui segregant semetipsos, animales Spiritum non habentes. Quid manifestius? quid evidentius? merito veniant etsi eadem credentes quae nos, tamen accepturi Spiritum sanctum quem habere non possunt quandiu sunt hostes unitatis. Hos autem comparat Apostolus magis Pharaonis: Habentes, inquit, formam pietatis, sed virtutem ejus abnegantes, qui in signo tertio defecerunt. Jam videte quare in tertio signo defecerunt; mementote eos qui adversantur unitati non habere Spiritum sanctum. Tria vero illa praecepta prima in Decalogo ad Dei dilectionem pertinere intelliguntur, ut septem caetera intelligantur ad dilectionem proximi pertinere, ut duabus tabulis legis et decem praeceptis duo illa tanquam summaria praecepta teneantur: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota virtute tua, et diliges proximum tuum tanquam te ipsum; in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. Referamus ergo tria prima praecepta ad dilectionem Dei. Quae tria prima? Primum: Non erunt tibi dii alii praeter me: cui contraria plaga est aqua conversa in sanguinem, propter quod summum principium Creatoris ad simulationem humanae carnis adductum. Secundum praeceptum: Ne accipias nomen Domini Dei tui in vanum, pertinet, quantum arbitror, ad regnum Dei, quod est Filius Dei. Unus enim Deus et unus Dominus noster Jesus Christus per quem omnia. Contra verbum, ranae, videte contra verbum ranas, contra rationem strepitum, contra veritatem vanitatem. Tertium praeceptum de sabbato, pertinens ad Spiritum sanctum propter sanctificationem, quae prima in sabbato sonuit, quod vobis paulo ante vehementer quantum potuimus commendavimus: huic praecepto contraria inquietudo in muscis de corruptione nascentibus, in oculos irruentibus; ideo in hoc tertio signo defecerunt, qui unitatis inimici Spiritum sanctum non habuere: facit enim hoc Spiritus sanctus poena. Aliud enim facit gratia, aliud poena; aliud enim facit implendo, aliud deserendo. Denique ut jam evidenter ipsis confitentibus magis Pharaonis agnoscere valeamus quomodo appellatus est in Evangelio Spiritus Dei, videamus quod nomen accepit, objicientes Domino convicium Judaei cum dixissent: Hic non ejicit daemonia nisi in Beelzebub principe daemoniorum; respondit ille: Si ego in Spiritu Dei ejicio daemonia, certe supervenit in vobis regnum Dei: quod alius evangelista sic enarrat: Si ego in digito Dei ejicio daemonia. Quod alius evangelista dixit Spiritus Dei, alius dixit digitus Dei; ergo digitus Dei Spiritus Dei, ideo lex data scripta digito Dei, quae lex data est in monte Sina quinquagesimo die post occisionem ovis, celebrato Pascha a populo Judaeorum. Implentur dies quinquaginta post occisionem ovis, et datur lex scripta digito Dei. Implentur quinquaginta dies post occisionem Christi, et venit Spiritus sanctus. Gratias Domino, occultanti providenter, aperienti suaviter. Jam videte hoc etiam, fratres, Pharaonis magos evidentissime confiteri; deficientes in tertio signo dixerunt: Digitus Dei est hic. CAPUT CXVI. Item expositio Decalogi ad populum; ex tractatu de Decem chordis psalterii. Tota lex in duobus praeceptis est, in dilectione Dei et dilectione proximi. Ad duo itaque praecepta, id est ad dilectionem Dei et proximi pertinet Decalogus. Ad primum praeceptum tres chordae pertinent, quia Deus est trinitas. Ad alterum vero praeceptum, id est, ad dilectionem proximi, septem chordae: quomodo vivatur inter homines. Nam ipse numerus septenarius tanquam septem chordarum incipit ab honore parentum. Honora patrem tuum et matrem tuam. Ad parentes enim suos homo aperit oculos, et haec vita ab illorum amicitia sumit exordium. Quisquis autem suis parentibus non defert honorem quibus parcere poterit? Et dicit Apostolus: Honora patrem tuum et matrem tuam, quod est mandatum primum. Quomodo primum quando quartum mandatum est, nisi quia in septenario numero est primum? Ad dilectionem proximi primum est in altera tabula. Nam ideo duae tabulae legis datae sunt. Deus enim famulo suo Moysi in monte duas tabulas dedit, in quibus duabus tabulis lapideis conscripta erant decem praecepta legis, quod est psalterium decem chordarum: tria in una tabula ad Deum pertinentia, septem in altera tabula ad proximum. Primum est: Honora patrem tuum et matrem tuam. Secundum: Non moechaberis. Tertium: Non occides. Quartum: Non furaberis. Quintum: Non falsum testimonium dices. Sextum: Non 72 concupisces uxorem proximi tui. Septimum: Non concupisces rem proximi tui. Haec jungamus illis tribus ad dilectionem Dei pertinentibus, si in psalterio de cem chordarum volumus cantare canticum novum. Modo non me intueamini, sed sermonem Dei: nolite irasci medicamento vestro, non inveni enim aliud qua transirem. Veni ad quintam chordam homo qui tango psalterium decem chordarum, nunquid praetermissurus eram quintam? imo assidue percussurus. In illa enim video jacere totum pene genus humanum, in illa video plus laborare. Ipsam percutiendoquid dico? Nolite moechari post uxores vestras, quia non vultis ut moechentur post vos uxores vestrae. Nolite ire vos quo eas sequi non vultis; sine causa vos excusare conamini quando dicitis: Nunquid eo ad uxorem alienam, ad ancillam meam eo? vis ut dicat [ut dicat uxor] tibi: Nunquid eo ad virum alienum, ad servum meum eo? Dicis, Non est uxor aliena ad quam vado, nunquid vis dicatur tibi, Non est vir alienus ad quem vado? absit ut dicat hoc illa, melius enim dolet te, quam imitatur [imitetur] te. Illa enim casta et sancta femina et vera Christiana, quae dolet fornicantem virum et non dolet propter carnem, sed dolet propter charitatem; non ideo non vult ut facias quia et ipsa non facit, sed quia tibi non expedit. Nam si propterea non facit ut tu non facias, si feceris faciet, si autem Deo illud debeat, si Christo illud debeat quod tu exigis, et ideo reddat [reddet] quia jubet ille, et si fornicatur vir, castitatem illa [femina] Deo exhibet. Christus enim loquitur in cordibus bonarum feminarum; loquitur intus ubi non auditur, quia nec dignus est si talis est; loquitur ergo ille interius et dicit et consolatur filiam suam hujusmodi verbis: De injuriis viri tui torqueris, quid [quod] tibi enim fecit dole, sed ipsum noli imitari ut male facias, sed ipse te imitetur in bono: nam in eo quod male facit, noli eum putare caput tuum sed me [sed time me Deum tuum]. Nam si et in eo quod male facit caput est, secuturum [et] est corpus caput suum, eunt ambo per praeceps: ut autem non sequatur malum caput suum, teneat se ad caput Ecclesiae Christum, huic debens castitatem suam, huic de ferens honorem suum; absens sit vir, praesens sit vir, non peccat illa, quia nunquam est absens cui debet ut non peccet. CAPUT CXVII. Testimonium de lege imp. Antonini contra excusationem maritorum adulterantium; ex libro de adulterinis Conjugibus ad Pollentium. Christiani audiunt, Caput mulieris vir, ubi se agnoscunt duces, illas autem comites esse debere, et ideo cavendum viro illac ire vivendo qua timet ne uxor sequatur imitando. Sed istis quibus displicet ut inter virum et uxorem par pudicitiae forma servetur, et potius eligunt maximeque in hac causa mundi legibus subditi esse quam Christi, quoniam jura forensia non eisdem quibus feminas pudicitiae nexibus viros videntur obstringere; legant quid imp. Antoninus, non utique Christianus, de hac re constituerit, ubi maritus uxorem de adulterii crimine accusare non sinitur, cui moribus suis non praebuit castitatis exemplum, ita ut ambo damnentur si ambos pariter impudicos conflictus ipse convicerit: nam supradicti imperatoris haec verba sunt quae apud Gregorianum leguntur: Sane, inquit, litterae meae nulla parte causae praejudicabunt, neque enim si penes te culpa fuit ut matrimonium solveretur, et secundum legem Juliam Eupasia uxor tua nuberet, propter hoc rescripto meo adulterii damnata erit, nisi constet esse commissum. Habebunt autem ante oculos hoc inquirere: an cum tu pudice viveres, illi quoque bonos mores colendi auctor fuisti; periniquum enim mihi videtur esse, ut pudicitiam vir ab uxore exigat quam ipse non exhibet. Quae res potest et virum damnare, non ob compensationem mutui criminis rem inter utrumque componere vel causam facti tollere. Si haec observanda sunt propter decus terrenae civitatis, quanto castiores quaerit coelestis patria et societas angelorum. CAPUT CXVIII. Expletio praedictae expositionis ad populum: Contra virorum pessimam libertatem de fornicatione se excusare volentium; item ex eodem de Decem chordis sermone. Haec ergo, fratres mei, facite, ut possitis concordare cum adversario. Nec amara sunt quae dico, aut si amara sunt, curant; potio ista, si amara est, accipiatur, quia in periculo sunt viscera: amara est, bibatur: melius est modica amaritudo in faucibus, quam aeternum tormentum in visceribus. Mutate ergo vos, quicunque non faciebatis hoc bonum castitatis, jam facite. Nolite dicere, Non potest fieri: foedum est, fratres mei, turpe est, ut vir dicat, Non potest fieri quod facit femina: scelus est ut vir dicat: Non possum, quod potest femina vir non potest? Quid enim illa carnem non portat? Prior a serpente decepta est. Castae uxores vestrae ostendunt vobis fieri posse quod non vultis facere, et dicitis fieri non posse! Sed forte dicis ideo illam facilius facere posse, quia multa illi custodia est, legis praeceptum, diligentia maritalis, terror etiam legum publicarum; est etiam verecundiae et pudoris illius magnum munimentum. Multae custodiae faciunt feminam castiorem [castam], virum castum faciat ipsa virilitas. Nam ideo mulieri major custodia quia major infirmitas. Illa erubescit viro, tu non erubescis Christo? Tu liberior quia fortior, quia facile vincis; ideo tibi commissus es. Super illam et diligentia viri, et terror legum, et consuetudo morum, et verecundia major: et Deus super te, tantum Deus. Invenis enim facile pares viros, quibus non timeas erubescere quia faciunt illud multi. Et tanta est perversitas generis humani ut aliquando metuendum sit ne castus erubescat inter impudicos; ideo non cesso tangere quintam istam chordam, propter ipsam perversam consuetudinem et labem totius, ut dixi, generis humani. Si quis inter vos faciat homicidium (quod avertat Deus), repellere illum vultis de patria, et continuo, si fieri potest, excludere. Si quis fecerit furtum, odistis illum nec videre vultis. Si quis dicat falsum testimonium, abominamini, nec vobis homo videtur. Si quis concupiscat res alienas, raptor et injustus deputatur. Si quis volutatus fuerit cum ancillis suis, amatur, blande accipitur, convertuntur vulnera in joca. Si quis autem existat qui dicat se castum, non facere adulterium, notum autem sit quod non faciat, erubescit accedere ad illos non sui similes, ne insultent, ne irrideant, ne dicant non esse virum. Ad hoc delapsa est humana perversitas, ut vir habeatur victus a libidine, et vir non habeatur victor libidinis. Triumphantes exsultant et non sunt viri. Jacent prostrati et viri sunt! Si spectares, ille tibi videretur fortior qui jaceret sub bestia, quam qui perimeret bestiam. Sed quia dissimulatis a pugna interiore, et delectant vos pugnae exteriores, ideo non vultis pertinere ad canticum novum, ubi dicitur: Qui docet manus meas ad praelium et digitos meos ad bellum. Est enim bellum quod secum agit homo, 73 dimicans contra concupiscentias malas, frenans avaritiam, elidens superbiam, suffocans ambitionem, trucidans libidinem. Has pugnas facis in occulto, et non vinceris in aperto. Ad hoc docentur manus vestrae ad praelium, et digiti vestri ad bellum. Non est hoc in spectaculis vestris, in illis spectaculis non idem venator quod citharista: aliud agit venator, aliud facit citharista. In spectaculo Dei unum est; tange easdem decem chordas, et feras occides, utrumque simul facis. Tangis primam chordam qua unus colitur Deus, cecidit bestia superstitionis. Tangis secundam, qua non accipis nomen Domini Dei tui in vanum, cecidit bestia erroris nefandarum haeresum quae id putaverunt. Tangis tertiam chordam ubi pro spe futurae quietis facis quidquid facis, interficitur crudelior caeteris bestiis amor saeculi hujus. Propter amorem enim saeculi hujus laborant homines in omnibus negotiis; tu autem in omnibus bonis operibus tuis labora, non propter amorem saeculi hujus, sed propter sempiternam requiem quam promittit Deus. Vide quomodo simul utrumque facis, et chordas tangis et bestias occidis, id est, et citharista es et venator. Non vos [nos] delectant talia spectacula ubi promerentur [promeremur] oculos editoris, sed oculos redemptoris. Honora patrem tuum et matrem tuam; tangis quartam chordam ut honorem parentibus deferas, cecidit bestia impietatis. Non moechaberis; tangis quintam chordam, cecidit bestia libidinis. Non occides; tangis sextam chordam, cecidit bestia crudelitatis. Non furtum facies; tangis septimam chordam, cecidit bestia rapacitatis. Non falsum testimonium dices; tangis octavam chordam, cecidit bestia falsitatis. Non concupisces uxorem proximi tui; tangis nonam chordam, cecidit bestia adulterinae cogitationis. Aliud est enim non facere aliquid tale praeter uxorem, aliud non appetere alienam uxorem. Ideo duo praecepta sunt, Non moechaberis, et, Non concupisces uxorem proximam [proximi tui]. Non concupisces rem proximi tui; tangis decimam chordam, cecidit bestia cupiditatis. Ita cadentibus omnibus bestiis, securus et innocens in Dei dilectione et humana societate versaris. Tangens chordas decem, quot bestias occidis? Nam multa capita sunt sub istis capitibus. In singulis chordis, non singulas bestias, sed greges interficis bestiarum. Sic ergo canticum novum cum amore, non cum timore, cantabis. Noli dicere tibi, quando forte luxurianter aliquid vis agere: Adhuc uxorem non habeo, facio quod volo, non enim post uxorem meam pecco. Jam nosti pretium tuum, jam nosti quo accedis, quid manduces, quid bibas, imo quem manduces, quem bibas. Abstine te a fornicationibus, ne rorte dicas mihi, ad fornicem vado, ad meretricem pergo, ad prostitutam eo, nec illud praeceptum violo quo dictum est, Non moechaberis, quia uxorem nondum habeo, nec post illam aliquid facio; nec illud praeceptum violo quod dictum est, Non concupisces uxorem proximi tui. Qui ad publicam vado, in quod praeceptum incurro? Non invenimus chordam, quam tangamus? non invenimus chordam, quo nervo ligemus fugitivum istum? Non fugiat, habet unde ligetur; sed amet, et non erit ligamentum, sed ornamentum. Non enim ligamentum, sed ornamentum in ipsis decem chordis invenimus. Decem enim praecepta ad duo illa referuntur, sicut audivimus ut diligamus Deum et proximum, et duo illa ad unum illud. Unum est autem: Quod tibi fieri non vis, alii ne feceris. Ibi continentur decem, ibi continentur duo. Sed dices: Furtum si faciam, id facio quod pati nolo: si occidam, id facio quod ab altero pati nolo: si parentibus meis honorem non deferam, quando volo deferatur mihi a filiis meis, id facio quod pati nolo: si sim moechus et aliquid tale moliar, id facio quod pati nolo. Nam si quis interrogetur, dicit, Nolo ut uxor mea tale aliquid faciat; si concupisco uxorem proximi mei, nolo quisquam concupiscat meam; id facio quod pati nolo: si concupisco rem proximi mei, nolo ut auferatur mea; id facio quod pati nolo. Cum vero ad meretricem eo, cui facio quod pati nolo? Quod gravius est, ipsi Deo. Intelligat sanctitas vestra. Etenimquod tibi fieri non vis, alii ne feceris, ad duo praecepta pertinet: quomodo pertinet ad duo praecepta? si homini non feceris quod pati non vis ab homine, ad proximi praeceptum pertinet, ad dilectionem proximi, ad septem chordas; si autem quod non vis pati ab homine ipsi Deo vis facere, quid est hoc? non facis alteri quod pati non vis, charior tibi factus est homo quam Deus? Ergo quomodo injuriam facio, inquit [inquis], Deo? corrumpis te ipsum. Et unde injuriam Deo facio, quia corrumpo me ipsum? unde tibi facit injuriam qui voluerit forte lapidare tabulam tuam pictam, in qua tabula imago tua est, in domo tua inaniter posita ad vanum honorem tuum, nec sentiens, nec loquens, nec videns? si quis illam lapidet, nonne in te it contumelia? Cum vero imaginem Dei quod es tu corrumpis in te per fornicationes et per diffluentias libidinis, attendis quia ad nullius uxorem accessisti; attendis quia post uxorem tuam nihil fecisti, quia uxorem non habes, et non attendis per libidines et illicitas fornicationes cujus imaginem violasti? Postremo Deus, qui scit quid tibi utile sit, qui vere sic gubernat servos suos ad utilitatem illorum non ad suam (non enim indiget servis quasi ad adjutorium, sed tu indiges Domini auxilio), ipse ergo Dominus qui scit quid tibi utile sit, uxorem concessit, nihil amplius. Hoc jussit, hoc praecepit, ne per illicitas voluptates corruat templum ejus quod esse coepisti; nunquid ego hoc dico? Apostolum audite: Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? hoc dicit Christianis, hoc dicit fidelibus: Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Si quis templum Dei corruperit, corrumpet illum Deus. Videtis quomodo minatur? non vis corrumpi domum tuam, quare corrumpis domum Dei? certe facis alicui quod pati non vis. Non est ergo qua evadatur, tenetur ille qui se teneri non putabat. Omnia enim peccata hominum aut ad corruptelam pertinent flagitiorum, aut ad facinora nocendi: quia Deo nocere non potes in facinoribus, in flagitiis eum offendis, in corruptelis offendis, in te illi facis injuriam: facis enim injuriam gratiae ipsius, dono ipsius. Servum si haberes, velles ut serviret tibi servus tuus: servi tu meliori Domino Deo tuo. Servum tuum non tu fecisti, et te et servum tuum ille fecit: vis ut serviat tibi cum quo factus es, et non vis servire ei a quo factus es; ergo cum vis ut serviat tibi servus tuus homo, et tu non vis servire Domino Deo tuo, facis Deo quod tu pati non vis. Ergo illud unum praeceptum continet duo, illa duo continent decem, illa decem continent omnia. CAPUT CXIX. Quid sit Et omnis populus videbat voces; ex libro Quaestionum Exodi. Et omnis populus videbat vocem, et lampadas, et vocem tubae, et montem fumantem. Solet quaeri quomodo populus videbat vocem, cum vox non ad visum, sed potius ad auditum pertinere videatur? Sed sicut modo dixi videatur de omnibus quae a me dicta sunt, sic videre solet pro generali sensu poni, non solum corporis, verum etiam animae, unde et illud est: Cum vidisset Jacob quia sunt escae in Aegypto, unde utique absens erat. Quanquam nonnulli videre vocem nihil aliud esse arbitrati sunt, quam intelligere, qui visus mentis est. Cum vero hic breviter dicendum esset, quod populus videbat vocem, et lampadas, et vocem tubae, et 74 montem fumantem, quaestio major oriretur, quomodo audiebat lampadas et montem fumantem, quod pertinet ad sensum videndi, nisi quis dicat nec tam breviter dicendum; fuisse sed ut totum diceretur. Audiebat vocem, et videbat lampadas, et audiebat vocem tubae, et videbat montem fumantem. Duo quippe genera vocis erant, et de nubibus, sicut tonitrua, et de tuba; si tamen ipsam dixit vocem, quae de nubibus edebatur. Ac per hoc melius in his quae ad sensum audiendi pertinebant, generalis sensus est positus, hoc est videndi, cum breviter totum vellet Scriptura complecti, quam ut in his quae pertinent ad videndi sensum, subintelligeretur auditus: quo more loqui nos solemus. Nam vide quid sonet solemus dicere, audi quid luceat non solemus. CAPUT CXX. Quomodo intelligatur: Non coques agnum in lacte matris suae; ex eodem libro Quaestionum Exodi. Non coques agnum in lacte matris suae. Quomodo intelligatur ad verborum proprietatem, nescio utrum possit reperiri. Si enim alicujus significationis causa prohibitum acceperimus, agnum in lacte coqui, nullus usus est ita coquendi. Si autem in diebus quibus lactatur, quis hoc habuit unquam Judaeorum in observatione, ut agnum non coqueret nisi cum desisteret sugere? Quid est autem in lacte matris suae, quasi posset, etiamsi hoc intelligeretur, sine hujus praecepti transgressione coqui, si eo nato mortua matre ejus, ab ove alia lactaretur, cum alicujus profecto rei significandae causa esse praeceptum nemo ambigat? Sed etiam illa quae possunt observantia factitari, non sine causa ita praecepta sunt, significant enim aliquid. Hoc vero quomodo observetur ad proprietatem verborum, aut non est, aut non elucet. Intellectum tamen de Christo approbo quod hac prophetia praedictus est, non occidendus a Judaeis infans, quando Herodes quaerens eum ut occideret, non invenit, ut coques quod dictum est pertineat ad ignem passionis, hoc est tribulationem. Unde dicitur: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis. Quia ergo non est tunc infans passus, cum quaerente Herode illius modi periculum imminere videretur, praedictum est his verbis: Non coques agnum in lacte matris suae.-- Hic jam ex alio opere sancti Augustini quae sequuntur adjecta sunt. --Non occides Christum, prophetia enim videtur praemonens, ne se boni Israelitae sociarent malis Judaeis, a quibus Christus passus est. Tribulatio quippe passionis tanquam ignis est, unde scriptum est, Tanquam aurum in fornace probavit eos, et sicut holocaustae hostiam accepit illos. Cui sententiae Dominus quoque attestatur dicens: Baptismum habeo baptizari quem vos nescitis. Hoc enim ait cum dixisset, Ignem veni mittere in mundum; dicit enim Joannes: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igne, quod intelligitur et purgatione sanctificationis et probatione tribulationis. Eumdem ignem significavit etiam ipse cum ad passionem duceretur, ubi dixit illis qui eum plangebant quod super se potius plangere deberent. Ita enim terminavit ut diceret: Si in viridi ligno hoc faciunt, in arido quid fiet? Monentur ergo boni ne ad Christum crucifigendum malis consentiant: dictus est enim Agnus Dei qui tollit peccata mundi. Non ergo coques agnum in lacte matris suae, non ingeres Christo ignem passionis in illo die quo conceptus est, tunc etiam et passus traditur, id est VIII calend. Aprilis, ex quo die usque in VIII calend. Januarii quo natus commendatur, novem menses computantur, decimo inchoato. Perhibentur autem ubera feminarum ex die conceptionis lac colligere. Est alius sensus facilior. Non coques agnum in lacte matris suae, parvulum adhuc et lactantem, qualibus dicit Apostolus: Lac vobis potum dedi, non escam. Non mittes in praeproperam passionem, tanquam Christo sit dictum, qui talibus adhuc discipulis pepercit pro quibus se offerens ait: Si ergo me quaeritis, sinite hos abire. Atque ut intelligeretur adhuc eos invalidos et minus idoneos fuisse passioni, tanquam agnos in lacte matris, secutus ait evangelista, ut impleretur sermo quem dixit: Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam; unde apparet, eos, si tunc paterentur, fuisse perituros; hoc enim tunc non passi sunt quod postea passi sunt, non adhuc agni in lacte, sed jam arietes in grege. CAPUT CXXI. Cur propitiatorium arcae superponendum dixerit; ex eodem libro Quaestionum Exodi. Propitiatorium [ad] quid dicat superimponendum super arcam quaeri solet: sed cum aureum fieri jubeat, ejusque longitudinem et latitudinem tantam exprimat quanta et ipsius arcae dicta est, proculdubio velut tabulam auream tantae formae fieri praecepit qua tegeretur arca: ita ut in ipso propitiatorio essent duo Cherubin, hinc atque inde alterutrum attendentes, ita ut vultus eorum in propitiatorium essent et pennis suis obumbrarent propitiatorium, quod magnum est sacramentum. Aurum quippe significat sapientiam, arca significat secretum Dei. In arca jussa sunt poni lex, et manna, et virga Aaron. In Lege praecepta sunt, virga potestas significatur [potestatem significat], manna gratiam, quia nisi cum gratia, non est potestas praecepta faciendi. Verumtamen quia lex a quovis proficiente non ex omni parte completur, propitiatorium est desuper. Ad hoc enim opus est ut propitius sit Deus, et ideo desuper ponitur, quia superexsultat misericordia judicio. Duo enim [vero] Cherubin pennis suis obumbrant propitiatorium, id est honorant velando, quoniam ministeria [mysteria] ibi ista sunt et invicem se attendunt, quia consonant. Duo quippe ibi Testamenta figurantur, et vultus eorum sunt in propitiatorium, quia misericordiam Dei [Domini] in qua una spes est, valde commendant. Denique hinc se promisit locuturum Deus ad Moysen de medio Cherubin desursum propitiatorii. Porro si creatura rationalis in multitudine scientiae (quoniam hanc interpretationem habent Cherubin) duobus ipsis animalibus significatur, ideo duo sunt ut societatem charitatis commendent, et ideo pennis suis propitiatorium obumbrant, quia Deo, non sibi tribuunt pennas suas, id est Dominum [Deum] honorant virtutibus quibus praestant, et vultus eorum non sunt nisi in propitiatorium, quia cuicunque profectui ad multitudinem scientiae spes non est, nisi in Dei misericordia. 75 CAPUT CXXII. Quod dicenti Moysi: Ostende mihi gloriam tuam, respondit Dominus: Ego transibo ante te, etc.; ex eodem libro Quaestionum Exodi. Cum dixisset Moyses ad Dominum, Ostende mihi gloriam tuam, respondit ei Dominus, Ego transibo ante te in gloria mea, et vocabo nomen Domini [nomine Domini, vel vocabor in nomine Domini] in conspectu tuo et miserebor cui misertus ero et misericordiam praestabo cui praestitero: cum paulo ante dixisset, Ipse antecedam te et requiem tibi dabo, quod Moyses sic videtur accepisse, antecedam te, tanquam non ei [qui] populo praesens in itinere futurus esset, et ideo ait: Si non tu ipse simul veneris nobiscum, ne me educas hinc, et caetera. Deus autem neque hoc ei negavit dicens, Et hoc tibi verbum quod dixisti faciam. Quomodo ergo cum dixisset ei Moyses, Ostende mihi gloriam tuam, rursus tanquam praecessurus, et non cum eis simul futurus videtur dicere, Ego transibo ante te, nisi quia hoc aliud est? Ille quippe intelligitur loqui et dicere, Transibo ante te, de quo dicit Evangelium, Cum venisset hora ut transiret Jesus de hoc mundo ad Patrem; qui transitus etiam Pascha interpretari perhibetur. Haec itaque magna omnino prophetia est. Ipse enim ante omnes sanctos transiit ad Patrem de hoc saeculo parare illis mansiones regni coelorum, quas dabit illis in resurrectione mortuorum, quoniam transiturus ante omnes primogenitus a mortuis factus est. Gratiam vero suam in eo ipso valde commendat, cum dicit, Et vocabo nomen Domini in conspectu tuo, tanquam in conspectu populi Israel, cujus Moyses, cum haec audiret typum, gerebat. In conspectu enim gentis ipsius ubique dispersae, vocatur Dominus Christus in omnibus gentibus. Vocabo autem dixit, non vocabor, activum verbum pro passivo ponens in genere locutionis inusitato, in quo nimirum magnus sensus latet; sic enim fortasse significare voluit seipsum hoc facere, id est gratia sua fieri ut vocetur Dominus in omnibus gentibus; quod vero addidit, Et miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero; ibi plane expressius ostendit vocationem qua nos vocavit in suum regnum et gloriam, non pro meritis nostris, sed pro misericordia sua. Quoniam enim se gentes introducturum pollicebatur dicens, Vocabo nomen Domini in conspectu tuo; commendavit hoc se misericorditer facere, sicut Apostolus dicit: Dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis, propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum, gentes autem super misericordia glorificare Deum. Hoc ergo praedictum est, miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero. Quibus verbis prohibuit hominem velut de propriarum virtutum meritis gloriari, ut qui gloriatur in Domino glorietur. Non enim ait miserebor talibus vel talibus, sed cui misericors fuero, ut neminem praecedentibus bonis operibus suis misericordiam tantae vocationis meruisse demonstret [se demonstraret]. Etenim Christus pro impiis mortuus est. Sed utrum hoc idem repetere voluerit cum addidit, Misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero, vel, sicut alii interpretati sunt, Cui misericors fuero, an aliquid intersit nescio, quod enim in Graeca lingua duobus verbis dictum est ἐλεήσω et οἰκτειρήσω, quod unum atque idem videtur significare, non potuit Latinus diversis verbis dicere, et diversis modis eamdem misericordiam repetivit. Si autem diceretur, miserebor cui misereor, et miserebor cui misereor, aut miserebor cui misertus ero, non satis commode dici videretur. Et tamen fortius ille ipse ibi sensus est, quod aut ipsius misericordiae suae firmitatem Deus ista repetitione monstravit, sicut Amen, Amen, sicut Fiat, Fiat: sicut repetitio somnii Pharaonis pluraque similia, aut in utrisque populis, id est, gentibus et Hebraeis hoc modo Deus praenuntiavit misericordiam se esse facturum. Quod Apostolus ita dicit: Sicut enim vos aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis in illorum incredulitate; sic et ipsi nunc qui non crediderunt in vestram misericordiam [vestra misericordia] ut et ipsi misericordiam consequantur. Conclusit enim Deus omnes in incredibilitate [incredulitate] ut omnium misereatur. Deinde post hanc suae misericordiae commendationem, respondet ad illud quod ei dictum fuerat: Ostende mihi gloriam tuam, vel quod supra petiverat Moyses dicens: Ostende mihi te ipsum [temetipsum] manifeste ut videam te. Non poteris, inquit, videre faciem meam, non enim videbit homo faciem meam et vivet: ostendens huic vitae quae agitur in sensibus mortalibus corruptibilis carnis, Deum sicut est apparere non posse, id est sicut est videri in illa vita potest, ubi ut vivatur huic vitae moriendum est. Item interposito articulo dicente Scriptura, Et ait Dominus, sequitur et loquitur: Ecce locus penes me. Quis enim locus non penes Deum est, qui nusquam est absens? sed Ecclesiam significat dicendo, Ecce locus penes me, tanquam templum suum commendans: Et stabis, inquit, super petram, quia super hanc petram, ait Dominus, aedificabo Ecclesiam meam: statim ut transiet gloria mea, id est statim ut transiet gloria mea stabis super petram, quia post transitum Christi, id est post passionem et resurrectionem Christi, stetit populus fidelis super petram. Et ponam te, inquit, in caverna petrae: munimen firmissimum significat. Alii autem interpretati sunt in specula [spelunca] petrae. Sed Graecus habet ὀπήν; hoc autem foramen vel cavernam rectius interpretamur, et tegam manu mea [manum meam] super te, donec transeam et auferam manum meam, et tunc videbis posteriora mea, facies autem mea non videbitur tibi. Cum jam dixisset, Stabis Super petram statim ut transiet gloria mea, ubi intelligitur post transitum suum promisisse super petram stabilitatem; quomodo accipiendum est quod ait: Ponam te in caverna [cavernam] petrae, et tegam manu mea [manum meam] super te donec transeam et auferam manum meam, et tunc videbis posteriora mea? quasi jam illo in petra constituto tegat manu sua [manum suam] super eum, et deinde transeat, cum esse in petra non possit nisi post ejus transitum, sed recapitulatio intelligenda est rei praetermissae, quali solet uti Scriptura in multis locis. Postea quippe dixit quod ordine temporis prius est. Qui ordo ita se habet: Tegam manu mea [manum meam] super te donec transeam, et tunc videbis posteriora mea, nam facies mea non videbitur tibi, et stabis super petram statim ut transiet gloria mea, et ponam te in caverna petrae. Hoc enim factum est in eis quos tunc significabat persona Moysi, id est Israelitis, qui in Dominum Jesum, sicut Actus apostolorum indicant, postea crediderunt, id est statim ut transiit ejus gloria. Nam posteaquam resurrexit a mortuis et ascendit in coelum, misso desuper [de coelo] Spiritu sancto, cum linguis omnium gentium loquerentur apostoli, compuncti sunt corde multi ex eis qui crucifixerant Christum, quem ut non cognovissent et Dominum gloriae crucifixissent [si cognovissent nunquam Dominum gloriae cruci fixissent], caecitas ex parte in Israel facta est, sicut dictum fuerat, tegam manu mea [manum meam] super te donec transeam. Unde Psalmus dicit, Quoniam die ac 76 nocte gravata est super me manus tua, diem appellans quando Christus divina miracula faciebat, noctem quando sicut homo moriebatur, quando et illi titubaverunt qui in die crediderunt. Hoc est, ergo cum transiero tunc videbis posteriora [mea], cum transiero de hoc mundo ad Patrem, posterius in me credituri sunt quorum typum geris. Tunc enim compuncti corde dixerunt, Quid faciemus? et jussi sunt ab apostolis agere poenitentiam et baptizari in nomine Jesu Christi, ut dimitterentur illis peccata eorum. Quod in psalmo illo sequitur, cum dictum esset, Die ac nocte gravata est super me manus tua, id est ut non cognoscerem [ut cognoscerem], si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent; sequitur et jungit: Conversus sum in aerumna mea dum configeretur spina; id est: cum essem corde compunctus. Deinde addidit: Peccatum meum cognovi, et facinus meum non operui: posteaquam viderunt quanto scelere Christum crucifixerint, et quia receperunt consilium ut agerent poenitentiam et in baptismo remissionem acciperent peccatorum: Dixi, inquit, pronuntiabo adversum me delictum meum Domino, et tu remisisti impietatem cordis mei. Hanc autem prophetiam potius fuisse quam locutus est Dominus ad Moysen satis res ipsa indicat, quandoquidem de petra vel caverna ejus et de manus ejus superpositione, de visione posteriorum ejus, nihil postea visibili opere subsecutum legitur; mox enim adjungit interposito articulo Scriptura: Et dixit Dominus ad Moysen: cum ipse Dominus utique etiam illa quae supra sunt loqueretur, atque inde contexit quid deinceps Dominus dicat: Excide tibi duas tabulas lapideas sicut et primas, et caetera. CAPUT CXXIII. Quomodo tabulae quas erat Moyses Deo utique praesciente fracturus, non ab homine dicantur esse, posteriores vero in tabernaculo Dei tandiu mansurae ab homine abscisae sint vel conscriptae? ex eodem libro Quaestionum Exodi. Et scripsit in tabulis verba Testamenti, decem verba. De Moyse dictum est, quod ipse scripserit, cui etiam Deus paulo ante dixerat: Scribe tibi verba haec. Cum vero primum legem accepit, cujus tabulas abjecit et fregit, nec ipse excidisse dictus est tabulas lapideas, et modo dictum est, Excide tibi duas tabulas lapideas; nec ei dictum est ut scriberet, sicut ei modo dicitur; nec eas ipse scripsisse narratur, sicut modo narrat Scriptura et dicit: Scripsit in tabulis verba Testamenti, decem verba; sed tunc dictum est, Et dedit Moysi statim ut cessavit loqui ad eum in monte Sinai duas tabulas Testimonii, tabulas lapideas scriptas digito Dei; deinde paulo post: Et conversus, inquit, Moyses descendit de monte, et duae tabulae Testimonii in manibus ejus, tabulae lapideae, scriptae ex utraque parte earum, hinc atque hinc erant scriptae, et tabulae opus Dei erant, et scriptae Dei erat sculpta in tabulis. Proinde magna oritur quaestio: Quomodo illae tabulae quas erat Moyses Deo utique praesciente fracturus, non hominis opus dicantur esse, sed Dei; nec ab homine scriptae, sed scriptae digito Dei: posteriores vero tabulae tandiu mansurae, et in tabernaculo ac templo Dei futurae, jubente quidem Deo tamen ab homine excisae sint, ab homine scriptae [tam ab homine excisae sint, quam ab homine scriptae]? An forte in illis prioribus gratia Dei significabatur, non hominis opus, qua gratia indigni facti sunt, revertentes corde in Aegyptum et facientes idolum, unde illo beneficio privati sunt, et propterea Moyses tabulas fregit, istis vero tabulis posterioribus significati sunt qui de suis operibus gloriantur; unde dicit Apostolus: Ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti; et ideo tabulae humano opere sculptae et humano opere scriptae dictae [datae] sunt, quae cum ipsis manerent, ad eos significandos de suis operibus gloriaturos, non de digito Dei, hoc est de Spiritu Dei? Certe ergo repetitio legis Novum Testamentum significat; illud autem Vetus significabat, unde confractum et abolitum est, maxime quoniam cum secundo lex datur, nullo terrore datur, sicut illa in tanto strepitu ignium, nubium et tubarum, unde tremefactus populus dixit: Non loquatur Deus ad nos ne moriamur: unde significatur timor esse in Vetere Testamento, in Novo dilectio. Quomodo igitur haec solvitur quaestio, quare illae opus Dei, istae opus hominis, et illae conscriptae digito Dei, istae scriptae ab homine? an forte ideo magis in illis prioribus Vetus significatum est Testamentum, quia Deus ibi praecepit, sed homo non fecit. Lex enim posita est in Vetere Testamento quae convinceret transgressores, quae subintravit ut abundaret delictum. Non enim implebatur timore quae non implebatur charitate [quae non completur nisi charitate]. Et ideo dicitur opus Dei quia Deus legem constituit, Deus conscripsit. Nullum opus hominis, quia homo Deo non obtemperavit, et eum potius reum lex fecit. In secundis autem tabulis, homo per adjutorium Dei tabulas facit atque conscribit, quia charitas Novi Testamenti legem fecit, unde dicit Dominus: Non veni legem solvere sed implere. Dicit autem Apostolus: Plenitudo legis charitas et fides quae per dilectionem operatur. Factum est itaque homini facile in Novo Testamento quod in Vetere difficile fuit, habenti fidem quae per dilectionem operatur, atque illo digito Dei, hoc est Spiritu Dei, intus eam in corde scribente, non foris in lapide; unde dicit Apostolus: Non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus, quoniam charitas Dei, qua veraciter impletur praeceptum, diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis. Hoc est ergo primo data est lex ubi significatur Vetus Testamentum, quod est opus tantummodo Dei et conscriptio digiti Dei, quod Apostolus dicit: Itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et justum et bonum. Lex ergo sancta et bona Dei opus est, ubi homo nihil agit, quia non obtemperat, sed potius reatu premitur lege minante atque damnante. Peccatum enim, inquit, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem; beatus autem homo est, cum hoc mandatum sanctum et justum et bonum est etiam [facit, hoc etiam] opus ejus, sed per gratiam Dei. CAPUT CXXIV. Blasphemia in Spiritum sanctum quae non remittetur uno nomine vocari potest impoenitentia, id est cor impoenitens; ex sermone ad populum: Quae sit irremissibilis blasphemia in Spiritum sanctum. Prius ergo ut advertatis et intelligatis admoneo non dixisse Dominum: Omnis blasphemia in Spiritu non remittitur; neque dixisse: Qui dixerit quodcunque verbum contra Spiritum sanctum, non remittetur ei; sed, qui dixerit verbum. Illud enim si dixisset, nihil nobis omnino remaneret unde disputare possemus, quoniam si omnis blasphemia et omne verbum quod dicitur contra Spiritum sanctum non remitteretur hominibus, ex nullo genere impietatis eorum qui dono Christi et sanctificationi Ecclesiae contradicunt, vel paganorum 77 vel Judaeorum, aut [vel] quorumlibet haereticorum, nonnullorum etiam in ipsa catholica imperitorum, quemquam Ecclesia lucraretur. Sed absit ut hoc Dominus diceret, absit, inquam, ut Veritas diceret, omnem blasphemiam vel omne verbum quod contra Spiritum sanctum diceretur, non habere remissionem neque in hoc saeculo neque in futuro. Exercere quippe nos voluit difficultate quaestionis, non decipere sententiae facultate [difficultate vel falsitate]. Quapropter non est necesse ut omnem blasphemiam et omne verbum quod dicitur contra Spiritum sanctum, remissionem quisquam existimet non habere sed necesse est plane ut sit aliqua blasphemia et aliquod verbum, quod si dicatur contra Spiritum sanctum nullam unquam veniam remissionemque mereatur: quia si omne acceperimus, quisnam poterit salvari? si autem rursum nullum putaverimus, contradicimus Salvatori. Est ergo sine dubio aliqua blasphemia et aliquod verbum, quod si dictum fuerit contra Spiritum sanctum, non remittetur. Quod [Quid] sit autem hoc verbum quaeri a nobis Dominus voluit, ideo non expressit. Quaeri, inquam, voluit, non negari. Solent enim Scripturae ita loqui, ut quando aliquid sic dicitur, ut neque ex toto neque ex parte dictum definiatur, non sit necesse ut ex toto fieri possit, ut ex parte non. Ista ergo sententia ex toto, id est universaliter pronuntiaretur, si diceretur, Omnis blasphemia in Spiritum non remittetur, aut Qui dixerit illum [qualecunque] verbum contra Spiritum sanctum, non remitteturei, neque in hoc saeculo neque in futuro. Ex parte autem, id est particulariter pronuntiaretur, si diceretur. Quaedam blasphemia in Spiritu non remittetur. Quia ergo non universaliter nec particulariter pronuntiata sententia est: non enim dictum est, Omnis blasphemia Spiritus, aut, Quaedam blasphemia, sed tantummodo indefinite dictum est, Spiritus blasphemia non remittetur; nec dictum est: Qui [quicunque] dixerit quodcunque verbum, aut, Qui dixerit quoddam verbum, sed indefinite, Qui dixerit verbum: non est necesse ut omnem blasphemiam vel omne verbum intelligamus sed; necesse est plane ut quamdam blasphemiam et quoddam verbum voluerit intelligi Dominus, quamvis id exprimere noluerit, ut quaerendo, petendo, pulsando, si quid recti intellectus acceperimus non viliter habeamus. Hoc ut manifestius videatis, illud attendite quod ait idem ipse de Judaeis: Si non venissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Neque enim ita dictum est ut sine ullo omnino peccato vellet intelligi futuros fuisse Judaeos, si non venisset et locutus eis fuisset. Plenos quippe invenit oneratosque peccatis. Propter quod dicit: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis. Unde nisi sarcinis peccatorum ex transgressionibus legis? Quoniam lex subintravit ut abundaret delictum. Cum ergo ipse etiam alibi dicat, Non veni vocare justos, sed peccatores, quomodo si non venisset peccatum non haberent? nisi quia ista sententia nec universaliter nec particulariter, sed indefinite pronuntiata, non omne peccatum cogit intelligi? Sed plane nisi aliquod peccatum intellexerimus, quod non haberent nisi Christus venisset et locutus eis fuisset, falsam, quod absit, sententiam esse dicemus [diceremus]. Non ergo ait, Si non venissem et locutus eis fuissem, nullum peccatum haberent, ne Veritas mentiretur; nec rursus definite dixit, Si non venissem et locutus eis fuissem, quoddam peccatum non haberent, ne pium studium non [parum] exerceretur. In omni quippe copia Scripturarum sanctarum, pascimur apertis, exercemur obscuris. Illinc famis expellitur, hinc fastidium. Quia ergo non est dictum, Peccatum nullum habent [haberent], non perturbemur cum peccatores Judaeos, etiamsi Dominus non venisset, agnoscimus. Sed tamen quia dictum est, Si non venissem peccatum non haberent, inde necesse est, etiam si non omne, aliquod tamen eos ex adventu Domini quod non habebant contraxisse peccatum. Illud ipsum profecto est quod in praesentem sibi loquentem non crediderunt, eumque inimicum deputantes, quoniam vera dicebat, insuper occiderunt. Hoc peccatum tam magnum et horrendum, si non venisset et locutus eis fuisset, utique non haberent. Sicut ergo ibi cum audivimus, Peccatum non haberent, non omne, sed aliquod peccatum intelligimus: ita in hodierna lectione cum audivimus, Spiritus blasphemia non remittetur, non omnem blasphemiam, sed quamdam; et cum audissemus, Qui dicit verbum contra Spiritum sanctum, non remittetur ei, non omne verbum, sed quoddam [verbum] intelligere debemus. Nam et hoc ipsum quod ait, Spiritus autem blasphemia non remittetur, utique non omnis spiritus, sed Spiritus sancti blasphemiam necesse est intelligamus. Quod etsi planius alibi non diceret, quis tam vecors esset ut aliud intelligeret? Secundum hanc regulam locutionis et aliud [illud] accipitur: Nisi quis renatus fuerit, Ex aqua et Spiritu. Non enim ait ibi, Et Spiritu sancto, et tamen hoc intelligitur. Nec quoniam dixit, Ex aqua et Spiritu, omnem spiritum quisquam intelligere cogitur. Quocirca cum audis, Spiritus autem blasphemia non remittetur, sicut non omnem spiritum, ita non omnis spiritus blasphemiam oportet accipias. Audire jam velle vos video, quoniam non est omnis, quaenam sit illa blasphemia Spiritus quae non remittetur; et quod sit verbum, quoniam non est omne, quod si dictum fuerit contra Spiritum sanctum, non remittetur neque in hoc saeculo neque in futuro. Jam et ego olim dicerem [vellem dicere] quod intentissime exspectatis audire; sed tolerate aliquantas majoris diligentiae moras, donec adjuvante Domino totum quod occurrit expediam. Alii quippe duo evangelistae Marcus et Lucas, cum de hac re loquerentur, non dixerunt, blasphemiam, seu verbum, ut intelligeremus non omnem blasphemiam sed quamdam, nec verbum omne, sed quoddam. Quia ergo non potest omnis intelligi, ne paganis, Judaeis, haereticis omnique hominum generi qui diversis erroribus et contradictionibus suis blasphemant Spiritum sanctum, spem remissionis, si se correxerint, auferamus, restat utique ut in eo quod scriptum est, Qui blasphemaverit in Spiritum sanctum non habet remissionem in aeternum, ille intelligatur qui non omni modo, sed eo modo blasphemaverit, ut ei nunquam possit ignosci. Sicut enim in eo quod dictum est, Deus neminem tentat, non omni, sed quodam tentationis modo Deus neminem tentare intelligendus est, ne falsum sit illud quod scriptum est, Tentat vos Dominus Deus vester, et ne Christum negemus Deum vel dicamus falsum Evangelium ubi legimus quod [quia] interrogabat discipulum tentans eum, ipse autem sciebat quid esset facturus. Est enim tentatio adducens peccatum, qua Deus neminem tentat, et est tentatio probans fidem qua et Deus tentare dignatur. Ita cum audimus Qui blasphemaverit in Spiritum sanctum, non omne blasphemandi genus debemus accipere, sicut nec ibi omne tentandi. Item cum audimus Qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit, non utique intelligimus eo modo credentem quo et daemones credunt et contremiscunt, nec in eo numero baptizatos, in quo magus Simon 78 baptizari potuit, sed salvus esse non potuit. Sicut ergo cum diceret Qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit, non omnes credentes et baptizatos, sed quosdam intuebatur, in ea scilicet fide constitutos, quae Apostolo distinguente per dilectionem operatur. Ita cum dixit, Qui blasphemaverit in Spiritum sanctum non habet remissionem in aeternum, non omnem, sed quemdam blasphemantis Spiritum sanctum intendebat reatum, quo quisquis fuerit obligatus nulla unquam remissione solvatur [solvetur]. Illud etiam quod ait, Qui manducat carnem meam et bibit meum sanguinem in me manet et ego in illo, quomodo intellecturi sumus? Nunquid etiam illos hic poterimus accipere de quibus dicit Apostolus, quod judicium sibi manducent et bibant cum ipsam carnem manducent et ipsum sanguinem bibant? Nunquid et Judas, magistri venditor et traditor impius, quamvis primum ipsum manibus ejus confectum sacramentum carnis et sanguinis ejus, cum caeteris apostolis [discipulis], sicut apertius Lucas evangelista declarat, manducaret et biberet, mansit in Christo, aut Christus in eo? Tam multi denique qui vel corde ficto carnem illam manducant et sanguinem bibunt, vel cum manducaverint et biberint apostatae fiunt, nunquid manent in Christo, aut Christus in eis? Sed profecto est quidam modus manducandi illam carnem et bibendi illum sanguinem, quo modo qui manducaverit et biberit in Christo manet, et Christus in eo. Non ergo quocunque modo quisque [quisquam] manducaverit carnem Christi et biberit sanguinem Christi, manet in Christo, et in illo Christus, sed certo quodam modo: quem modum utique iste videbat, quando ista dicebat. Sic igitur et in eo quod ait, Qui blasphemaverit in Spiritum sanctum non habet remissionem in aeternum. Non quocunque modo blasphemaverit reus est hujus irremissibilis delicti, sed modo quoduam quem nos quaerere atque intelligere voluit qui hanc sententiam veram terribilemque deprompsit. Pro captu nostro, quantum ista per speculum et in aenigmate, praesertim talibus quales adhuc sumus, videre conceditur. Insinuatur nobis in Patre auctoritas, et in Filio nativitas, in Spiritu sancto Patris Filiique communitas, in tribus aequalitas. Quod ergo commune est Patri et Filio, per hoc nos voluit [voluerunt] habere communionem, et inter nos et se, cum per illud donum nos colligere in unum quod ambo habent unum, hoc est per Spiritum sanctum Deum et donum Dei. In hoc enim Divinitati reconciliamur eaque delectamur. Nam quid nobis prodesset quidquid boni nossemus, nisi etiam diligeremus? Sicut autem veritate discimus, ita charitate diligimus ut et plenius cognoscamus, et beati cognito perfruamur. Charitas porro diffusa est in cordibus nostris, per Spiritum sanctum qui datus est nobis, et quia peccatis alienabamur a possessione virorum bonorum, charitas cooperit multitudinem peccatorum. Est ergo Pater Filio veritati origo verax, et Filius de veraci Patre orta Veritas, et Spiritus [sanctus] a Patre bono et Filio bono effusa bonitas. Omnium est autem non impar divinitas [bonitas], nec separabilis unitas. Primo ergo in nos ad accipiendam vitam aeternam quae in novissimo dabitur de bonitate Dei munus, venit ab initio fidei remissio peccatorum, per quod beneficium eruimur de potestate tenebrarum, et princeps hujus mundi mittitur foras a fide nostra qui operatur in filiis infidelitatis, nulla vi alia, nisi societate et obligatione peccati. In Spiritu enim sancto, quo in unum Dei populus congregatur, ejicitur spiritus immundus, qui in seipsum dividitur [divisus est]. Contra hoc donum gratuitum, contra istam Dei gratiam, loquitur cor impoenitens. Ipsa ergo impoenitentia est Spiritus blasphemia quae non remittetur neque in hoc saeculo neque in futuro. Contra enim Spiritum sanctum quo baptizantur quorum peccata omnia dimittuntur, et quem accepit Ecclesia ut cui dimiserit peccata dimittatur [dimittantur] ei, verbum valde malum et nimis impium, sive cogitatione sive etiam lingua sua dicit, quem patientia Dei cum ad poenitentiam adducat, ipse secundum duritiam cordis sui et cor impoenitens thesaurizat sibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum [juxta] opera ejus. Haec ergo impoenitentia (sic enim uno aliquo nomine possumus utcunque appellare et blasphemiam et verbum contra Spiritum sanctum, quod remissionem non habet in aeternum), haec, inquam, impoenitentia, contra quam clamabat et praeco et Judex dicentes: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum: contra quam Dominus Deus os evangelicae praedicationis aperuit, et contra quam ipsum Evangelium in toto orbe praedicandum esse praedixit; ubi posteaquam resurrexit a mortuis ait discipulis suis: Oportebat pati Christum et resurgere a mortuis tertio die, et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem. Haec omnino impoenitentia non habet remissionem neque in hoc saeculo neque in futuro, quia poenitentia imperat [impetrat] remissionem in hoc saeculo quae valeat in futuro. Sed ista impoenitentia vel cor impoenitens quandiu quisque in hac carne vivit non potest judicari. De nullo enim desperandum est, quandiu patientia Dei ad poenitentiam adducit, nec de hac vita rapit impium qui non vult mortem impii quantum ut revertatur et vivat. Paganus est hodie, unde scis utrum sit futurus crastino Christianus? Judaeus est infidelis hodie, quid si cras credat in Christum? Haereticus est hodie, quid si cras sequitur [sequatur] catholicam veritatem? Schismaticus est hodie, quid si cras amplectitur [amplectatur] catholicam pacem? Quid si isti quos in quocunque genere erroris notas, et tanquam desperatissimos modo damnas, antequam finiant istam vitam agunt [agant] poenitentiam et inveniunt [inveniant] veram vitam? Proinde, fratres, etiam ad hoc vos admoneat quod ait Apostolus: Nolite ante tempus quidquam judicare. Haec enim blasphemia Spiritus cui nunquam est ulla remissio (quam non omnem, sed quamdam intelligimus, eamque perseverantem duritiam cordis impoenitentis vel diximus, vel invenimus, vel etiam quantum existimamus, ostendimus) non potest in quoquam, sicut diximus, dum adhuc in hac vita est, deprehendi. Quod non ideo videatur absurdum, quia cum homo usque in finem hujus vitae in dura impoenitentia perseverans, diu multumque loquatur adversus hanc gratiam Spiritus sancti, Evangelium tamen tam longam contradictionem cordis impoenitentis, quasi breve aliquod verbum appellavit, dicens: Quicunque dixerit verbum contra Filium hominis remittetur ei, qui autem dixerit contra Spiritum sanctum non remittetur ei neque in hoc saeculo neque in futuro. Haec enim quamvis prolixa sit et plurimis verbis contexta et producta blasphemia, solet tamen Scriptura etiam multa verba verbum appellare. Neque enim [unum] verbum locutus est quicunque propheta, et tamen sic legitur: Verbum quod factum est ad illum vel illum prophetam. Et Apostolus, Presbyteri, inquit, duplici honore honorentur, maxime qui laborant in verbo et doctrina, non ait in verbis, sed in verbo; et sanctus Jacobus: Estote, inquit, factores verbi, et non auditores tantum; non ait et ipse verborum sed verbi, quamvis tam multa verba de Scripturis 79 sanctis in ecclesia celebriter et solemniter legantur, dicantur, audiantur. Sicut ergo quantocunque tempore quisquis nostrum in praedicando Evangelio laboraverit, non verborum, sed verbi dicitur praedicator; et quantocunque tempore quisquis vestrum nostram praedicationem diligenter atque instanter audierit, non verborum, sed verbi audiendi studiosissimus nuncupatur: ita eo more quo Scriptura loquitur, et quae novit ecclesiastica consuetudo, quisquis universa sua vita qua istam gerit carnem, quantalibet longitudine protendatur, quaecunque verba vel ore, vel sola cogitatione locutus fuerit corde impoenitenti contra remissionem peccatorum quae fit in Ecclesia, verbum dicit contra Spiritum sanctum. Ideo autem non solum verbum quod dictum fuerit contra Filium hominis, sed omne prorsus peccatum et blasphemia remittetur hominibus: quia ubi hoc peccatum non fuerit cordis impoenitentis contra Spiritum sanctum, quo in Ecclesia peccata solvuntur, cuncta alia dimittuntur. Quomodo autem hoc remittetur [dimittitur], quod etiam remissionem impedit aliorum? Omnia ergo dimittuntur eis, in quibus hoc non est quod nunquam dimittetur; in quibus autem est, quoniam hoc nunquam dimittitur nec alia dimittuntur, quia [omnium] remissio vinculo istius impeditur. Non ergo propterea quicunque dixerit verbum contra Filium hominis remittetur ei, qui autem dixerit contra Spiritum sanctum, non remittetur, quia in Trinitate [Non ergo propterea quicunque dixerit contra Spiritum sanctum non remittetur ei, quia in Trinitate] major est Filio Spiritus sanctus, quod nullus unquam vel haereticus dixit: sed quoniam quisquis restiterit veritati et blasphemaverit veritatem, quod est Christus, etiam post tantam sui praedicationem apud homines, ut Verbum caro fieret et habitaret in nobis, quod est Filius hominis idem ipse Christus, si non dixerit verbum illud cordis impoenitentis contra Spiritum sanctum de quo dictum est, Qui non renatus fuerit ex aqua et Spiritu, et de quo item dictum est, Accipite Spiritum sanctum, si cui dimiseritis peccata, dimittuntur illi, id est si poenituerit eum, accipiet per hoc donum remissionem omnium peccatorum, simul et hujus, quod verbum dixit contra Filium hominis, quia peccato ignorantiae, sive contumaciae, vel cujuscunque blasphemiae, non addidit peccatum impoenitentiae, contra donum Dei et gratiam regenerationis vel reconciliationis quae fit in Ecclesia in Spiritu sancto. Proinde nec illud sentiendum est, quod quidam putant, ideo remitti verbum quod dicitur contra Filium hominis, non remitti autem quod dicitur contra Spiritum sanctum, quia propter susceptam carnem factus est Filius hominis Christus, qua carne utique major est Spiritus sanctus, qui substantia propria aequalis est Patri et unigenito Filio secundum ejus divinitatem, secundum quam et ipse unigenitus Filius aequalis est Patri et Spiritui sancto. Nam si hoc propterea dictum esset, profecto de omni caetera blasphemia taceretur, ut haec sola remissibilis videretur quae contra Filium hominis dicitur, quasi cum homo solus putatur. Cum vero praemissum sit, Omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus, quod etiam apud alium evangelistam ita positum est, Omnia dimittentur filiis hominum peccata et blasphemiae quibus blasphemaverint; proculdubio et illa blasphemia quae contra Patrem dicitur, ista generalitate concluditur, et tamen haec sola irremissibilis definitur quae dicitur contra Spiritum sanctum. Nunquidnam et Pater formam servi accepit, qua major sit Spiritus sanctus? non utique; sed ideo post universalem commemorationem omnium peccatorum omnisque blasphemiae, eminentius voluit exprimere blasphemiam quae dicitur contra Filium hominis, quia etiamsi illo peccato fuerint homines obligati quod commemoravit ubi ait: Si non venissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent: quod etiam in Evangelio secundum Joannem, valde grave ostendit esse peccatum ubi ait de Spiritu sancto, cum eum se missurum esse promitteret: Ille arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio, de peccato quidem, quod non crediderunt in me; tamen si non dixerit illa cordis impoenitentis duritia verbum contra Spiritum sanctum, etiam hoc quod dictum est contra Filium hominis remittetur. Hic fortassis aliquis quaerat utrum tantummodo Spiritus sanctus peccata remittat, an et Pater et Filius? respondemus quod et Pater et Filius: ipse enim Filius de Patre dicit, Si dimiseritis peccata hominibus, dimittet vobis [et] Pater vester peccata vestra; cui nos quoque dicimus in oratione dominica: Pater noster, qui es in coelis; atque inter caetera et hoc petimus dicentes, Dimitte nobis debita nostra. De se ipso autem ait: Ut sciatis quod habet Filius hominis potestatem in terra dimittendi peccata. Si ergo, inquis, et Pater et Filius et Spiritus sanctus peccata dimittunt, cur illa impoenitentia quae nunquam dimittetur tantummodo ad Spiritus blasphemiam dicitur pertinere, tanquam ille qui hoc impoenitentiae peccato fuerit obligatus, dono sancti Spiritus resistere videatur, quod eo dono fiat remissio peccatorum? Haec ita dicuntur ut tamen inseparabilis intelligatur operatio Trinitatis, ita ut cum operatio Patris dicitur, non eam sine Filio et Spiritu sancto operari intelligatur, et cum operatio Filii, non sine Patre et Spiritu sancto, et cum operatio Spiritus sancti, non sine Patre et Filio: satis notum est recte credentibus, vel etiam ut possunt intelligentibus, et illud ideo dictum esse de Patre, Ipse facit opera, quod ab illo sit origo etiam operum, a quo est existentia cooperantium personarum, quia et Filius de illo natus est, et Spiritus sanctus principaliter de illo procedit, de quo natus est Filius, et cum quo illi communis est idem Christus [Spiritus]. Hinc est quod Dominus Jesus in Spiritu sancto daemones ejicit. Neque enim et solus hoc implere non poterat, atque illud adjutorium tanquam huic operi non sufficiens, assumebat: sed spiritum divisum in semetipsum eo ipso Spiritu congruebat expelli quem Pater et Filius non divisum in semetipso [indivisi in semetipsis] communiter habent. Sic et peccata, quia praeter Ecclesiam non dimittuntur, in eo Spiritu dimitti oportebat, quo in unum Ecclesia congregatur. Denique si quemquam extra Ecclesiam suorum poeniteat peccatorum, et hujus tanti peccati quo alienum est ab Ecclesia Dei cor impoenitens habeat, quid ei prodest illa poenitentia cum isto solo, verbum dicat contra Spiritum sanctum, quo extraneus [extraneum] est: ab Ecclesia, quae accipit hoc donum ut in Spiritu sancto [accepit . . . ut in ea in Spiritu sancto] fiat remissio peccatorum? quam remissionem cum Trinitas faciat proprie, tamen ad Spiritum sanctum intelligitur pertinere. Ipse est enim Spiritus adoptionis filiorum, in quo clamamus Abba pater, ubi et [ut ei] possimus dicere: Dimitte nobis debita nostra. Et in hoc cognoscimus, sicut Joannes apostolus ait: Quoniam Christus in nobis manet, de Spiritu quem dedit nobis. Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quia sumus filii Dei. Ad ipsum enim pertinet societas, qua efficimur unum corpus unici Filii Dei. Unde scriptum est: Si qua igitur exhortatio in Christo, si quod solatium charitatis, si qua societas Spiritus, propter hanc societatem, illi in quos primitus venit linguis omnium gentium sunt locuti, quia sicut per linguas constat [consociatior est societas] generis humani, sic oportebat per linguas omnium gentium significari istam societatem filiorum Dei et membrorum Christi futuram in omnibus gentibus. Ut quemadmodum tunc ille apparebat accepisse Spiritum sanctum qui loquebatur 80 linguis omnium gentium: ita nunc ille se agnoscat accepisse Spiritum sanctum qui tenetur in vinculo pacis Ecclesiae [qui tenetur in vinculo pacis], quae diffunditur in omnibus gentibus. Unde dicit Apostolus: Studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Quod autem ipse sit Spiritus Patris, ipse Filius dicit: De Patre procedit. Et alio loco: Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis. Quod vero ipse sit Spiritus Filii, Apostolus dicit: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra clamantem Abba pater, hoc est clamare facientem; nos enim clamamus, id est, illo diffundente charitatem in cordibus nostris, sine qua inaniter clamat quicunque clamat. Unde item dicit: Quisquis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. Ad quem ergo in Trinitate proprie pertinet [pertineret] hujus communio societatis, nisi ad eum Spiritum qui est Patri Filioque communis? Neque enim habitat in quoquam Spiritus sanctus sine Patre et Filio, sicut nec Filius sine Patre et Spiritu sancto, nec sine illis Pater. Inseparabilis est quippe habitatio quorum inseparabilis est operatio, sed singillatim plerumque per creaturae significationes, non per suam substantiam demonstrantur: sicut sua temporum spatia syllabis occupantibus, separatim voce pronuntiantur, nec tamen a seipsis ullis intervallis momentisque temporum separantur; non enim unquam dici possunt simul, cum esse non possint nisi semper simul, sed ut jam non semel diximus, ideo remissio peccatorum qua in se divisi spiritus evertitur et expellitur regnum, ideo societas unitatis Ecclesiae, extra quam non fit ipsa remissio peccatorum, tanquam proprium opus est Spiritus sancti, Patre sane et Filio cooperantibus, quia societas est quodammodo Patris et Filii ipse Spiritus sanctus. Nam Pater non communiter habetur Pater a Filio et Spiritu sancto, quia non est Pater amborum: et Filius non communiter habetur Filius a Patre et Spiritu sancto, quia non est Filius amborum: Spiritus autem sanctus communiter habetur a Patre et Filio, quia Spiritus est unus amborum. Quisquis igitur reus fuerit impoenitentiae contra Spiritum, in quo unitas et societas communionis congregatur Ecclesiae, nunquam illi remittetur, quia hoc sibi claudit [clausit] ubi remittitur, et merito damnabitur cum spiritu qui in seipsum divisus est, divisus et ipse contra Spiritum [sanctum] qui in seipsum divisus non est. Ut de blasphemia Spiritus haec sententia diceretur causa exstitit ex commemoratione spiritus immundi, qui in seipsum divisus est. Dictum enim erat de Domino, quod in principe daemoniorum ejiceret daemones. Ipse se Dominus ait in Spiritu sancto ejicere daemones, ut Spiritus qui non est in se divisus, eum qui in se divisus est vincat atque ejiciat: ille autem homo in ejus perditione remaneat, qui in hujus qui in se divisus non est pacem per impoenitentiam transire detrectat. Hoc enim Marcus narrat: Amen dico vobis, quoniam omnia dimittuntur filiis hominum peccata et blasphemiae quibus blasphemaverint, qui autem blasphemaverit in Spiritum sanctum, non habebit remissionem in aeternum, sed reus erit aeterni delicti. Haec verba Domini cum dixisset, sua deinde conjunxit dicens, Quoniam dicebant, spiritum immundum habet, ut ostenderet hinc fuisse exortam causam ut hoc diceret, eo quod dixerunt [dixissent] eum in Beelzebub principe daemoniorum daemones pellere, non quia ipsa esset blasphemia quae non remittitur, cum et haec remittatur si recta poenitentia consequatur; sed quod hinc, ut dixi, causa exstitit, ut a Domino illa sententia proferretur, facta mentione spiritus immundi quem adversus seipsum Dominus divisum ostendit propter Spiritum sanctum, qui non solum adversus se divisus non est, sed etiam quos colligit efficit indivisos, peccata quae adversus se divisa sunt dimittendo, eosque mundatos inhabitando. Nam etsi quisquam ita sit contrarius veritati, ut Deo loquenti non in prophetis, sed in unico Filio, cum propter nos eum, ut nobis in eo loqueretur, Filium hominis esse voluit, reluctetur; remittetur ei cum poenitendo conversus fuerit ad Dei benignitatem, qui cum mortem impii nollet, quantum ut revertatur et vivat, dedit Ecclesiae Spiritum sanctum, ut cuicunque in eo peccata dimitteret, dimitterentur ei. Qui vero huic dono extiterit inimicus, ut non illud per poenitentiam petat, sed ei per impoenitentiam contradicat, fit irremissibile, non quodcunque peccatum, sed contempta vel etiam oppugnata ipsa remissio peccatorum; atque ita dicitur verbum contra Spiritum sanctum, cum ex dispersione ad congregationem nunquam venitur, quae ad remittenda peccata accepit Spiritum sanctum. Ad quam congregationem etiamsi per malum clericum, sed tamen catholicum ministrum, reprobum et fictum aliquis accesserit corde non ficto, in ipso Spiritu sancto remissionem accipit peccatorum: qui Spiritus sanctus in sancta Ecclesia, etiam isto tempore quo velut area cum palea trituratur, sic operatur, ut nullius veram confessionem aspernetur, nullius simulatione fallatur, atque ita reprobos fugiat, ut etiam per eorum ministerium probos colligat. Unum ergo sufffugium est, ne sit irremissibilis blasphemia, ut cor impoenitens caveatur, nec aliter poenitentia prodesse credatur nisi ut teneatur Ecclesia, ubi remissio peccatorum datur et societas Spiritus in vinculo pacis custoditur. CAPUT CXXV. De his qui quotidie et de his qui perraro communicant, vel etiam de his qui in coena Domini post communem cibum Eucharistiam sumunt; ex libro primo ad Inquisitiones Januarii. Dixerit aliquis, non quotidie accipiendam Eucharistiam. Quaesieris quare? Quoniam, inquit, eligendi sunt dies quibus purius homo continentiusque vivit, quo ad tantum sacramentum dignus accedat. Qui enim manducaverit indigne, judicium sibi manducat et bibit. Alius contra. Imo, inquit, si tanta est plaga peccati atque impetus morbi, ut medicamenta talia differenda sint, auctoritate antistitis debet quisque ab altario removeri, ad agendam poenitentiam, et eadem auctoritate reconciliari. Hoc est enim indigne accipere, si eo tempore accipiat quo debet agere poenitentiam, non ut arbitrio suo cum libet, vel auferat se communioni, vel reddat. Caeterum si peccata tanta non sunt, ut excommunicandus quisque homo judicetur, non se debet a quotidiana medicina dominici corporis separare. Rectius inter eos fortasse quispiam dirimit litem, qui monet ut praecipue in Christi pace permaneant. Faciat autem unusquisque quod secundum fidem suam pie credit esse faciendum. Neuter enim eorum exhonorat corpus et sanguinem Domini, sed saluberrimum sacramentum certatim honorare contendant. Neque enim litigaverunt inter se, aut quisquam eorum se alteri praeposuit Zacheus et ille Centurio, cum alter eorum gaudens in domum suam susceperit Dominum, alter dixerit: Non sum dignus ut sub tectum meum intres: ambo Salvatorem honorificantes diverso et quasi contrario modo, ambo peccatis miseri, ambo misericordiam consecuti. Valet etiam ad hanc similitudinem quod in primo populo unicuique fidelium manna secundum propriam voluntatem in ore sapiebat: sic uniuscujusque in corde Christiani sacramentum illud quo subjugatus est mundus. Nam et ille honorando non audet quotidie sumere, et ille honorando non audet ullo die 81 praetermittere. Contemptum solum non vult cibus [ille] iste sicut Manna fastidium. Inde enim et Apostolus indigne dicit acceptum ab eis, qui hoc non discernebant a caeteris cibis veneratione singulariter debita. Continuo quippe cum dixisset, Judicium sibi manducat et bibit, addit ut diceret, Non dijudicans corpus Domini, quod satis ipso loco in Epist. ad Corinth. I, si diligenter attendatur, apparet. Sit aliquis peregrinus in eo forte loco ubi perseverantes in observatione Quadragesimae, nec quinta sabbati lavant relaxantve jejunium: Non, inquit, hodie jejunabo. Quaeritur causa? Quia non fit, inquit, in patria mea. Quid aliud [ille] iste, nisi consuetudinem suam consuetudini alterius praeponere conatur? Non enim mihi de Libro Dei [haec] hoc recitaturus est. Aut universae [quacumque] dilatatur Ecclesiae plena voce certabet, aut ostendet illum contra fidem facere, se autem secundum fidem moresque hinc optimos, aut illum violare, aut se custodire convincet. Violant sane quietem et pacem [suam], de superflua quaestione rixando. Mallem tamen in rebus hujusmodi, ut et ille in hujus, et hic in illius patria ab eo quod caeteri faciunt non abhorreret. Si vero etiam in aliena patria cum peregrinaretur, ubi major et frequentior et ferventior est populus Dei, vidit, verbi gratia, bis offerri quinta sabbati hebdomadae ultimae Quadragesi mae, et mane et ad vesperam, veniensque in patriam suam ubi in fine diei mos est offerri, male atque illicite fieri contendat, quoniam alibi aliter ipse viderit, puerilis est iste sensus cavendus in nobis, tolerandus et corrigendus in nostris.-- Ex eodem lib. I, ad Inquisitiones ejusdem Januarii. --His enim causis, id est, aut propter fidem, aut propter mores, vel emendari oportet quod perperam fiebat, vel institui quod non fiebat. Ipsa quippe mutatio consuetudinis, etiam quae utilitate adjuvat, novitate perturbat. Quapropter quae utilis non est, perturbatione infructuosa et consequenter noxia est. Nec ideo putari debet, institutum esse multis locis, ut illa die post refectionem offeratur, quia scriptum est, Identidem et calicem post coenam dicens, etc.: ipsam enim potuit appellare coenam, quod jam corpus acceperant, ut deinde calicem acciperent. Apostolus namque alibi dicit, Convenientibus ergo vobis in unum, non est dominicam coenam manducare, hanc ipsam acceptionem eucharistiae, dominicam coenam vocans, illud magis movere potuit homines, ut jam refecti, die illo vel offerrent, vel sumerent eucharistiam, quod in Evangelio dicitur: Cum autem illi manducarent, accepit Jesus panem et benedixit; cum etiam superius dixisset: Cum sero autem factum esset, recumbebat cum duodecim, et manducantibus eis dixit: Quoniam unus ex vobis tradet me. Postea enim tradidit sacramentum, et liquido apparet quando primum acceperunt discipuli corpus et sanguinem Domini, non eos accepisse jejunos. Numquid tamen propterea calumniandum est universae Ecclesiae, quod a jejunis semper accipitur? Ex hoc enim placuit Spiritui sancto ut in honorem tanti sacramenti in os Christiani prius dominicum corpus intraret, quam [exteri] caeteri cibi, nam ideo per universum orbem mos iste servatur. Neque enim quia id post cibos dedit Dominus, propterea pransi aut coenati fratres, ad illud sacramentum accipiendum convenire [debent] debebunt, aut sicut illi faciebant, quos Apostolus arguit et emendavit, mensis suis ista miscere. Nam Salvator quo vehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc voluit altius infigere cordibus et memoriae discipulorum, a quibus ad passionem disgressurus erat: et ideo non praecepit quo ordine deinceps sumeretur, ut Apostolis per quos Ecclesiam dispositurus erat, servaret hunc locum. Nam si hoc ille monuisset, ut post cibos alios semper acciperetur, credo quod eum morem nemo variasset. Cum vero ait Apostolus de hoc sacramento loquens, Propter quod, fratres, cum convenitis ad manducandum, invicem exspectate; si quis esurit, domi manducet, ut non ad judicium conveniatis: statim subtexuit: Caetera autem cum venero ordinabo. Unde intelligi datur, quia multum erat ut in Epistola totum illud agendi ordinem insinuaret, quem universa per orbem servat Ecclesia ab ipso ordinatum esse, quod nulla morum diversitate variatur. CAPUT CXXVI. Quid sibi velit in celebratione Paschae observatio Sabbati et Lunae, et de Quadragesima, vel de consonantia Pentecoste cum die legis datae, ex libro secundo ad eumdem Januarium. Quaeris quae causa sit, cur anniversarius dies celebrandae Dominicae passionis, non ad eumdem redeat [anni diem] diem, sicut dies qua traditur natus, et deinde subjungis: Si hoc [sit] fit propter Sabbatum et Lunam, quid sibi velit in hac re observatio Sabbati et Lunae? Hic primum oportet ut noveris diem Natalis Domini, non in sacramento celebrari, sed tantum in memoriam revocari, quod natus sit. Ac per hoc nihil opus erat, nisi revolutum diem anni, quo ipsa res acta est festa devotione signari. Sacramentum est autem in aliqua celebratione, cum rei gestae commemoratio ita fit, ut aliquid etiam significare intelligatur, quod sancte accipiendum est. Eo itaque modo agimus Pascha, ut non solum quod [gestum] factum est in memoriam revocemus, id est, quod mortuus est Christus et resurrexit, sed etiam caetera quae circa ea attestantur, ad sacramenti significationem non omittamus. Quia enim sicut dicit Apostolus, Mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram, transitus quidam de morte ad vitam, in illa passione et resurrectione Domini sacratus est. Nam etiam vocabulum ipsum quod pascha dicitur non Graecum sicut vulgo videri solet, sed Hebraeum esse dicunt, qui utramque linguam noverunt. Neque enim a passione, quoniam πάθειν in Graeco dicitur, pati, sed ab eo quod transitur, ut dixi, [de] a morte ad vitam, Hebraeo verbo res appellata est, in quo eloquio, transitus dicitur, sicut perhibent qui haec sciunt. Quod voluit et ipse Dominus tangere cum ait, Qui credit in me, transiet a morte in vitam; et maxime idem Evangelista hoc intelligitur exprimere voluisse, cum decelebraturo Domino Pascha cum discipulis suis ubi coenam eis mysticam dedit: Cum vidisset, inquit, Jesus quia venit hora, ut transiret ex hoc mundo ad patrem. Transitus ergo de hac vita mortali in aliam vitam immortalem, hoc est enim, de morte ad vitam, in passione et resurrectione Domini commendatur. Hic transitus a nobis modo agitur per fidem, quae nobis est in remissionem peccatorum, in spem vitae aeternae diligentibus Deum et proximum, quia fides per dilectionem operatur, et justus ex fide vivit. Spes autem quae videtur, non est spes. Quod [enim] autem videt quis, quid sperat? si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus: secundum hanc fidem, spem et dilectionem, qua coepimus esse sub gratia. Jam commortui sumus cum Christo et consepulti illi per baptismum, sicut dicit Apostolus: Quia et vetus homo noster, simul concrucifixus est cruci cum illo, et resurreximus cum illo, quia et simul nos excitavit, et simul sedere fecit in coelestibus. Unde est illa exhortatio: Quae sursum sunt sapite, non quae super terram: sed quod sequitur 82 et dicit: Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo, cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria; satis indicat quid velit intelligi, quia tunc transitus noster de morte ad vitam, qui fit per fidem, spe peragitur futurae, in fine resurrectionis et gloriae, cum corruptibile hoc, id est caro ista in qua gemmus, modo induet incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem. Nunc enim jam quidem habemus per fidem primitias spiritus, sed adhuc in nobismetipsis ingemiscimus adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri. Restat utique redemptio corporis nostri, quam exspectantes, in nobismetipsis ingemiscimus. Unde est illud: Spe gaudentes, in tribulatione patientes. Haec igitur innovatio vitae nostrae et quidam transitus de morte ad vitam qui fit primo per fidem, ut in spe gaudeamus, et in tribulatione patientes simus, dum adhuc exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de dei in diem. Propter ipsum initium novae vitae, propter novum hominem, quem jubemur induere, et exuere veterem; expurgantes vetus fermentum, ut simus nova conspersio, quoniam Pascha nostrum immolatus est Christus. Propter hanc ergo vitae novitatem, primus mensis in anni mensibus, celebrationi huic attributus est. Nam ipse dicitur et mensis novorum. Quia vero in toto tempore saeculi, nunc tertium tempus apparuit, ideo resurrection triduana est. Primum enim tempus est ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia, ubi jam manifestatio est sacramenti prius occulti in prophetico aenigmate. Hoc ergo et in lunari numero significatur. Quia enim septenarius numerus solet in Scripturis ad quamdam perfectionem mysticus apparere, tertia hebdomada Lunae Pascha celebratur, qui dies occurrit, a quartadecima in vicesimam primam. Est illic et aliud sacramentum, quod si tibi obscurum fuerit, quia in talibus inquisitionibus minus eruditus es, non contristeris, nec ideo me putes esse meliorem, quia haec in studiis puerilibus didici: qui enim gloriatur, in Domino, glorietur.-- Ex alio opere. --Duae sunt de luna opiniones probabiles: harum autem quae vera sit, aut non omnino, aut difficillime arbitror posse hominem scire. Cum enim quaeritur unde lumen habeat, alii dicunt suum habere, sed globum ejus dimidium lucere, dimidium autem obscurum esse; dum autem movetur in circulo suo eamdem partem qua lucet, paulatim ad terras converti, ut videri a nobis possit, et ideo prius quasi corniculatam apparere. Nam et si facias pilam ex dimidia parte candidam et ex dimidia obscuram: si eam partem quae obscura est ante oculos habeas, nihil candoris vides, et cum coeperis illam candidam partem ad oculos convertere, si paulatim facias, primo cornua candoris videbis, deinde paulatim crescit, donec tota pars candens opponatur oculis et nihil obscurae alterius partis videatur. Quod si perseveres adhuc paulatim convertere, incipit obscuritas apparere, et candor minui, donec iterum ad cornua redeat, et postremo totus ab oculis avertatur, ac rursus obscura illa pars sola possit videri: quod fieri dicunt, cum lumen lunae videtur crescere usque ad quintamdecimam lunam, et rursus usque ad tricesimam minui et redire ad cornua, donec penitus nihil in ea lucis appareat. Secundum hanc opinionem luna in allegoria significat Ecclesiam, quod ex parte spiritali lucet Ecclesia: ex parte autem carnali obscura est, et aliquando spiritalis pars in bonis operibus apparet hominibus, aliquando autem in conscientia latet, ac Deo tantummodo nota est, cum solo corpore apparet hominibus, sicut contingit cum oramus in corde, et quasi nihil agere videamur, dum non ad terram, sed sursum cor habere jubemur ad Dominum. Alii autem dicunt non habere lunam lumen proprium, sed a sol illustrari, sed quando cum illo est, eam partem ad nos habere qua non illustratur, et ideo nihil in ea lucis videri, cum autem incipit ab illo recedere illustrari, ab ea etiam parte quam habet ad terram, et necessario incipere a cornibus, donec fiat quintadecima contra solem; tunc enim sole occidente oritur, ut quisquis occidentem solem observaverit cum eum coeperit non videre conversus ad orientem lunam surgere videat, atque inde ex alia parte, cum coeperit propinquare, illam partem ad nos convertere, qua non illustratur donec ad cornua redeat atque inde omnino non appareat, quia tunc illa pars quae illustratur, sursum est ad coelum, ad terram autem, illa quam irradiare sol non potest. Ergo et secundum hanc opinionem luna intelligitur Ecclesia, quod suum lumen non habeat, sed ab unigenito Dei Filio, qui multis locis in sanctis Scripturis allegorice sol appellatus est illustratur. Quem nescientes et cernere non valentes haeretici quidam ad istum solem corporeum et visibilem, quod commune lumen est carnis hominum atque muscarum, sensus simplicium conantur avertere, et nonnullorum avertunt, qui quandiu non possunt interiorem lucem veritatis mente contueri, simplici fide catholica contenti esse nolunt, quae una parvulis salus est, et quo uno lacte ad firmitatem solidioris cibi certo robore pervenitur. Quaelibet ergo duarum istarum opinionum vera sit, illud certe manifestum est, et cuivis advertenti facile cognitum, quod luna non augeatur ad oculos nostros, nisi a sole recedendo, neque minuatur nisi ad solem ex alia parte propinquando. Attende nunc quod in Proverbiis legimus: Sapiens sicut sol permanet, stultus autem sicut Luna mutatur. Et quis est sapiens qui permanet, nisi sol ille justitiae, de quo dicitur, Ortus est mihi justitiae sol, et quem sibi non fuisse ortum in die novissima plangentes impii, dicturi sunt: Et justitiae lumen non illuxit nobis, et sol non ortus est nobis? Nam istum carnis oculis visibilem solem oriri facit super bonos et malos Deus, qui etiam pluit super justos et injustos. Ducuntur autem semper ex rebus visibilibus ad invisibilia congruae similitudines. Quis ergo esf ille stultus, qui tanquam luna mutatur, nisi Adam in quo omnes peccaverunt? Anima quippe humana recedens a sole justitiae, ab illa scilicet interna contemplatione incommutabilis veritatis, omnes vires suas in terrena convertit, et eo magis magisque obscuratur in interioribus ac superioribus suis: sed cum redire coeperit ad illam incommutabilem sapientiam, quanto magis ei propinquat affectu pietatis, tanto magis exterior homo corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem, omnisque lux illa ingenii quae ad inferiora vergebat ad superiora convertitur, et a terrenis quodammodo aufertur, ut magis magisque huic saeculo moriatur, et vita ejus abscondatur cum Christo in Deo. Mutatur ergo in deterius ad exteriora progrediens, et in vita sua projiciens intima sua, et hoc terrae, id est eis qui terrena sapiunt melius videtur, cum laudatur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit, benedicitur. Mutatur autem in melius cum intentionem suam et gloriam a ferrenis, quae in hoc saeculo apparent paulatim avertit, et ad superiora [et superiora ab inferioribus convertit] atque interiora convertit, et hoc terrae, id est eis qui terrena sapiunt deterius videtur. Unde illi impii postremo infructuosam agentes poenitentiam etiam hoc inter multa dicturi sunt: Hi sunt quos aliquando habuimus in risum et in similitudinem improperii. Nos insensati vitam illorum aestimabamus insaniam. Ac per hoc 83 Spiritus sanctus de visibilibus ad invisibilia, et de corporalibus ad spiritalia sacramenta similitudinem ducens, transitum illum, de alia vita in aliam vitam quod Pascha nominatur, a quartadecima luna voluit observari, ut non solum propter tempus tertium, quod supra commemoravi, quia inde incipit hebdomada tertia, sed etiam propter ipsam conversionem ab exterioribus ad interiora, de luna similitudo assumeretur, usque ad vicesimam vero et primam propter ipsum numerum septenarium, quo universitatis significatio saepe figuratur, qui etiam ipsi Ecclesiae tribuitur, propter instar universitatis. Ideo Joannes apostolus in Apocalypsi ad septem scribit Ecclesias. Ecclesia vero adhuc in ista mortalitate carnis constituta, propter ipsam mutabilitatem lunae nomine, in Scripturis [signatur] significatur. Unde est illud: Para verunt sagittas suas in pharetra, ut sagittent in obscura luna rectos corde. Prius enim quam fiat illud quod dicit Apostolus, Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos cum [ipso] illo apparebitis in gloria, obscura videtur Ecclesia in tempore peregrinationis suae, inter multas iniquitates gemens, et tunc sunt timendae insidiae fallacium seductorum, quas nomine sagittarum intelligi voluit. Unde alio loco propter nuntios fidelissimos veritatis, quos ubique parit Ecclesia, dicitur Luna testis in coelo fidelis. Et cum de regno Domini psalmista [cantaret] caneret, Orietur, inquit, in diebus ejus justitia et abundantia pacis, quoad usque interficiatur luna, id est abundantia pacis, in tantum crescet, donec omnem mutabilitatem mortalitatis absumat. Tunc novissima inimica destruetur mors, et quidquid nobis resistit ex infirmitate carnis, unde nobis perfecta pax nondum est, consumetur omnino, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem. Unde et illius civitatis muri, quae Hiericho appellatur, quae in Hebraeo eloquio, luna, interpretari dicitur, septimo circuitu circumacta Testamenti arca, corruerunt. Quid enim nunc [aliud] agit annuntiatio regni coelorum, quam circumactio arcae significavit, nisi ut omnia munimenta mortalis vitae, id est omnis spes hujus saeculi, quae resistit spei futuri saeculi, in dono septenario Spiritus sancti, per liberum arbitrium destruatur? Ob hoc enim circumeunte arca, non impulsu violento illi muri, sed sponte ceciderunt. Sunt et alia testimonia Scripturarum, quae nobis ingerunt per commemorationem lunae Ecclesiae significationem quae in ista mortalitate ab illa Hierusalem, cujus cives sancti angeli, in aerumnis et laboribus peregrinatur. Non ideo tamen putare debent stulti qui nolunt in melius commutari adoranda esse ista luminaria, quia ducitur ex eis aliquando similitudo, ad divina mysteria figuranda; ex omni enim creatura ducitur. Nec ideo in sententiam damnationis debemus irruere, quae ore Apostolico de quibusdam profertur, qui coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula. Sicut enim non adoramus pecora, quamvis dictus sit [Christus] et Agnus et Vitulus, nec feram, quia dictus sit Leo de tribu Juda, nec lapides, quia Petra erat Christus, nec montem Sion, quia in ipso figuratur Ecclesia; sic nec solem nec lunam, quamvis ex ea coelesti creatura, sicut ex multis terrestribus sacramentorum figurae, ad informationes mysticas assumuntur. Non igitur nos de sole et luna annuis menstruisve temporibus actionum nostrarum eventa conjicimus, ne in vitae humanae periculosissimis tempestatibus tanquam in scopulos miserae [servitutis] servitute illisi, a libero arbitrio naufragemus: sed ad rem sacrate significandam, similitudines aptas religiosissima devotione suscipimus, sicut de caetera creatura, de ventis, de mari, de terra, de volatilibus, de piscibus, de pecoribus, de arboribus, de hominibus, ad sermonem quidem multipliciter, ad celebrationem vero sacramentorum jam christiana libertate parcissime; sicut de aqua, de frumento, de vino, de oleo. In servitute autem veteris populi multa etiam celebrari imperata sunt, quae nobis tantummodo intelligenda traduntur. Sed quantum intersit inter observationes siderum, ad aerias qualitates accommodatas, sicut agricolae, vel nautae observant: aut ad notandas partes mundi, cursumque aliquo et alicunde dirigendum, quod gubernatores navium faciunt, et hi qui per solitudines arenosas in interiora Austri, nulla certa semita [vel recta] gradiuntur; aut [cum ad aliquid] aliquid in doctrina utili figurate significandum, fit nonnullorum siderum aliqua commemoratio; quantum ergo intersit inter has utilitates et vanitates hominum, ad hoc observantium sidera, ut nec aeris qualitates, nec regionum vias, nec solos temporum numeros, nec spiritalium similitudines, sed quasi fatalia rerum jam eventa perquirant, quis non intelligat? Sed jam deinceps videamus cur etiam id observetur, cum Pascha [celebratur] celebramus ut Sabbatum occurrat. Hoc enim [proprium] proximum Christianae religionis est. Nam Judaei tantummodo mensem novorum et lunam observant, a quartadecima usque ad vicesimam primam. Sed quia illud eorum Pascha quo passus est Dominus ita occurrit ut inter mortem ejus et resurrectionem medius esset Sabbati dies, addendum Patres nostri censuerunt, ut et nostra festivitas a Judaeorum festivitate distingueretur, et quod non frustra factum esse credendum est, ab illo qui est ante tempora, et per quem facta sunt tempora, et qui venit in plenitudine temporum, et qui potestatem habebat ponendi animam suam et iterum recipiendi eam, et ideo non fatalem, sed opportunam sacramento, quod commendare instituerat, horam exspectabat cum diceret, Nondum venit hora mea, ut in anniversaria passionis celebratione a posteris servaretur. Quod enim nunc, ut superius dixi, fide ac spe [gerimus] peregrinamur, atque ut ad id perveniamus dilectione satagimus, requies est quaedam ab omni labore omnium molestiarum sancta atque perpetua: in [eadem] eam nobis ex hac vita fit transitus, quem Dominus noster Jesus Christus sua passione [demonstrare] praemonstrare et consecrare dignatus est. Inest autem in illa requie non desidiosa segnitia, sed quaedam ineffabilis tranquillitas actionis otiosae. Sic enim ab hujus vitae operibus, in fine requiescitur, ut in alterius vitae actione gaudeatur. Sed quia talis actio in Dei laude agitur, sine labore membrorum, sine angore curarum, non ad [eam] eadem sic transitur per quietem, ut ipsi [labor] labori succedat, id est non sic esse incipit actio, ut esse desinat quies. Neque enim reditur ad labores et curas, sed permanet in actione quod ad quietem pertinet, nec in opere laborare, nec in cogitatione fluctuare. Quia ergo per requiem ad primam vitam reditur, unde anima lapsa est in peccatum, propterea Sabbato requies significatur. Illa autem prima vita, quae [de] a peregrinatione redeuntibus et primam stolam accipientibus redditur per unam Sabbati quem diem Dominicum dicimus, figuratur. Quaere septem dies, Genesim lege, invenies septimum sine vespere, quia requiem sine fine significat. Prima ergo vita non fuit sempiterna peccanti, requies autem ultima sempiterna est, ac per hoc et octavus sempiternam beatitudinem habebit, quia requies illa quae sempiterna est, excipitur ab octavo, non exstinguitur, neque enim esset aliter sempiterna. Ita ergo erit octavus, qui primus, ut prima vita non tollatur, sed aeterna reddatur. Sabbatum tamen commendatum est priori populo in otio corporaliter celebrandum, ut figura esset sanctificationis in requie Spiritus sancti. Nunquam [Nusquam] enim legimus in Genesi, sanctificationem 84 per omnes priores dies; sed de solo Sabbato dictum est: Sanctificavit [Deus] diem septimum. Quia ergo charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis, ideo sanctificatio in septimo die commemorata est, ubi requies commendatur. Quia vero nec bene operari possumus, nisi dono ejus adjuti, sicut Apostolus dicit, Deus enim est, qui operatur in nobis et velle et operari pro bona voluntate, nec [agere, nec requiescere] requiescere poterimus post omnia bona opera nostra, quae in hac vita gerimus, nisi ejus dono ad aeternitatem sanctificati et perfecti; propterea de ipso Deo dicitur, quia cum fecisset omnia opera bona valde, septimo die requievit ab omnibus operibus suis quae fecit: futuram enim requiem significabat, quam post bona opera daturus erat [nobis] hominibus. Sicut enim cum bene operamur, ipse dicitur operari in nobis, cujus munere bene operamur: ita cum requiescimus, ipse requiescere dicitur, [quo donante requiescimus] quod non ante requiescimus. Ideoque inter omnia decem illa praecepta, solum ibi quod de Sabbato positum est, figurate observandum praecipitur. Quam figuram nos intelligendam non etiam per otium corporale celebrandam suscepimus. Cum enim Sabbato [significetur] sanctificetur spiritalis requies, de qua dictum est in psalmo: Vacate et videte quia ego [quoniam ego sum Deus] sum Dominus, et quo vocantur homines ab ipso Domino dicente; Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam; tollite jugum meum super vos, et discite a me [quia] quoniam mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris; caetera tamen ibi praecepta proprie sicut praecepta sunt, [sine ulla] singula figurata significatione observamus. Unde non inconvenienter intelligimus ad amorem excitandum, quo ad requiem tendimus, valere omnia quae [figurate] in Scripturis dicuntur; quandoquidem id solum in decalogo figurate praecipitur, ubi requies commendatur, quae ubique amatur, sed in solo Deo sancta et certa invenitur. Dies tamen Dominicus non Judaeis, sed Christianis resurrectione Domini declaratus est, et ex illo habere coepit festivitatem suam. Animae quippe omnium sanctorum ante resurrectionem corporis sunt quidem in requie, sed in ea non sunt actione, qua corpora recepta vegetantur. Talem quippe actionem significat dies octavus qui et primus, quia non aufert illam requiem, sed glorificat. Non enim redit cum corpore difficultas ex corpore, quia nec corruptio. Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. Quapropter ante Domini resurrectionem quamvis sanctos Patres, plenos prophetico Spiritu, octavi sacramentum nequaquam lateret, quo significaretur resurrectio (nam et pro octavo psalmus [inscribitur] scribitur, et octava die circumcidebantur infantes, et in Ecclesiaste ad duorum Testamentorum significationem dicitur, Da illis septem et illis octo) reservatum est tamen [illis est occultatum] et occultatum et solum celebrandum Sabbatum traditum est, quia erat antea requies mortuorum; resurrectio autem nullius erat [donec veniret Christus], qui resurgens a mortuis, jam non moreretur, et mors ei ultra non dominaretur: ut postquam facta est talis resurrectio in corpore Domini, (ut praeiret in capite Ecclesiae, quod corpus Ecclesiae speraret in fine), jam etiam dies Dominicus, id est, octavus, qui et primus inciperet celebrari. Ipsa etiam causa intelligitur, cur observandum Pascha, ubi [agnum] ovem occidere et edere jubentur, quod manifestissime passionem Domini praefigurat, non eis ita praeceptum est, ut attenderent occurrere Sabbatum, et cum mense novorum, ad tertiam lunae hebdomadam concurrere, ut eumdem quoque diem Dominus potius sua passione signaret, qui etiam Dominicum, id est, octavum, qui et primus est, declaraturus advenerat. Adtende igitur sacratissimum triduum crucifixi, sepulti, suscitati. Horum trium quod significat crux in praesenti agimus vita, quod autem significat sepultura et resurrectio, fide ac spe gerimus. Nunc enim dicitur homini: Tolle crucem tuam et sequere me. Cruciatur autem caro, cum mortificantur membra nostra quae sunt supra terram, fornicatio, immunditia, luxuria, avaritia, et caetera hujusmodi de quibus idem dicit: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini: si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Hinc etiam de se ipso dicit: Mundus mihi crucifixus est, et ego mundo. Alio loco: Scientes, inquit, quia vetus homo noster simul crucifixus est cruci cum illo, ut evacuetur corpus peccati, ultra non serviamus peccato. Quandiu ergo id agunt opera nostra, ut evacuetur corpus peccati, quandiu exterior homo corrumpitur, ut interior renovetur, de die in diem tempus est crucis. Haec etiam sunt bona opera quidem, tamen adhuc laboriosa, quorum merces requies est. Et in scripturis quidem veteribus ad agendum Pascha non est praeceptum tempus, nisi ex mense novorum luna quartadecima usque ad vicesimam primam. Ea Evangelio tamen, quia manifestum est, quo etiam die Dominus crucifixus sit, et in sepultura fuerit et resurrexerit, adjuncta est etiam ipsorum dierum observatio, per Patrum concilia, et orbi universo Christiano persuasum est, eo modo Pascha celebrari oportere. Quadragesima sane jejuniorum habet auctoritatem, et in veteribus libris ex jejunio Moysi et Heliae, et ex Evangelio quia totidem diebus Dominus jejunavit, demonstrans Evangelium non dissentire a lege et Prophetis. In persona quippe Moysi Lex, in persona Heliae Prophetae accipiuntur, inter quos in monte gloriosus apparuit, ut evidentius emineret quod de illo dicit Apostolus: Testimonium habens a Lege et Prophetis. In qua ergo parte anni congruentius observatio quadragesimae constitueretur nisi confinis atque contigua Dominicae passioni quia in ea significatur haec vita laboriosa, cui opus est continentia, ut ab ipsius mundi amicitia jejunetur, quae utique fallaciter blandiri, et illecebrarum fucos circumspargere atque jactare non cessat. Numero autem quadragenario vitam istam propterea figurari arbitror, quia denarius in quo est perfectio beatitudinis nostrae sicut in octonario, quia redit ad primum. Ita in hoc mihi videtur exprimi, quia creatura, quae septenario figuratur, adhaeret Creatori, in quo declaratur unitas Trinitatis, per universum mundum temporaliter annuntianda, qui mundus et a quatuor ventis delimatur, et quatuor elementis erigitur, et quatuor annis temporum vicibus variatur. Decem autem quater in quadraginta consummantur, quadragenarius autem partibus suis computatus, [addit] addidit ipsum denarium et fiunt quinquaginta, tanquam merces laboris et continentiae. Neque enim frustra ipse Dominus et quadraginta dies post resurrectionem in hac terra, et in hac vita cum discipulis conversatus est, et posteaquam ascendit in coelum, decem diebus interpositis, promissum misit Spiritum sanctum completo die Pentecostes. Qui dies quinquagenarius habet alterum sacramentum, quod septies septem quadraginta novem fiunt, et cum reditur ad initium, quod est octavus, qui et primus, dies quinquaginta complentur, qui celebrantur post resurrectionem Domini. Jam in figura non laboris, sed quietis et laetitiae, propter hoc jejunia relaxantur, et stantes oramus, quod est signum resurrectionis Unde etiam diebus omnibus Dominicis idad altare observatur, et alleluia canitur, quod significat actionem nostram futuram, non esse nisi laudare Deum sicut scriptum est: Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum 85 laudabunt te. Sed dies quinquagesimus et in Scripturis commendatur, non tantum in Evangelio, quia tunc Spiritus sanctus advenit, sed etiam in veteribus libris. Nam et ibi posteaquam Pascha occiso agno celebraverunt, quinquaginta dies numerantur, usque in diem quo lex data est in monte Sinai famulo Dei Moysi, digito Dei scripta. Celebratur verum Pascha, et interpositis quinquaginta diebus, datur ad charitatem Spiritus sanctus, qui est digitus Dei, contrarius hominibus sua quaerentibus, et ideo jugum asperum et sarcinam gravem portantibus, nec invenientibus requiem animabus suis; quia charitas non quaerit quae sua sunt. Ideo animositas haereticorum semper inquieta est, quos Magorum Pharaonis habere conatum declarat Apostolus dicens: Sicut enim Jannes et Mambres restiterunt Moysi, sic et hi resistunt veritati, homines mente corrupti, reprobi circa fidem, sed ultra non proficient. [Insipientia] Dementia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit; quia enim per ipsam corruptionem mentis [inquietissimi] iniquissimi fuerunt, in signo tertio defecerunt, fatentes sibi adversum esse Spiritum sanctum qui erat in Moyse. Nam deficientes dixerunt: Digitus Dei est hic. Sicut autem conciliatus et placatus Spiritus sanctus requiem praestat mitibus et humilibus corde: ita contrarius et adversus immites et superbos inquietudine exagitat. Quam inquietudinem muscae illae brevissimae significaverunt, sub quibus Magi Pharaonis defecerunt dicentes: Digitus Dei est [hic] hoc. Numera itaque a quarta decima primi mensis, quo factum est Pascha, usque ad diem tertium tertii mensis, et invenies decem et septem dies primi mensis, triginta secundi, tres tertii, qui fiunt quinquaginta. Lex in arca est sanctificatio in corpore Domini, per cujus resurrectionem nobis requies futura promittitur. Ad quam percipiendam sancto Spiritu charitas inspiratur. Spiritus autem nondum erat datus, [cum] quia Jesus nondum erat clarificatus. Inde prophetia illa cantata est: Exurge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae. Ubi requies, ibi et sanctificatio. Unde nunc ut amemus et desideremus, pignus accepimus. Vocantur autem ad [requiem] regnum alterius vitae, quo ab ista vita transitur, quod Pascha significat, omnes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Propterea quinquagenarius numerus, ter multiplicatus, addito ad eminentiam sacramenti ipso ternario, et in illis magnis piscibus invenitur, quos Dominus jam post resurrectionem, novam vitam demonstrans, a dextra parte levari imperavit, nec retia rupta sunt, quia tunc haereticorum inquietudo non erit. Tunc homo perfectus et quietus, purgatus in anima et corpore, per eloquia Domini casta, argentum igne examinatum terrae, purgatum septuplum, accipiet mercedem denarium ut sint decem et septem. Nam et in hoc numero sicut in aliis multiplices figuras exhibentibus, sacramentum mirabile reperitur. Nec immerito etiam psalmus septimus decimus in Regnorum libris solus integer legitur, quia regnum illud significat, ubi adversarium non habebimus. Titulus enim ejus est in die qua eruit eum Dominus de manu omnium inimicorum ejus, et de manu Saul. Quis enim figuratur in David, nisi ille qui venit secundum carnem ex semine David? qui utique in corpore suo, quod est Ecclesia, adhuc patitur inimicos. Unde illi persecutori, quem voce mactavit et in suum corpus trajiciens quodammodo manducavit, [sonuit de coelo] sonuit: Saule, Saule, quid me persequeris? Quando autem eruetur hoc corpus ejus de manu omnium inimicorum ejus, nisi cum et illa novissima inimica destruetur mors? Ad hoc tempus pertinet numerus ille centum quinquaginta trium piscium. Nam et ipse numerus septimus decimus surgens in Trigonum, centum quinquaginta tria summae complet. Ab uno quippe usque ad decem et septem surgens omnes medios adde et invenies: ad unum scilicet adde duo, fiunt utique tria; adde tria, fiunt sex; adde quatuor, fiunt decem; adde quinque, fiunt quindecim; adde sex, fiunt viginti unum; adde ita caeteros, et ipsum septimum decimum, fiunt centum quinquaginta tria. Haec de Scripturis firmissime tenentur, id est, Pascha et Pentecoste. Nam ut quadraginta illi dies ante Pascha observentur Ecclesiae consensio roboravit, sic etiam ut octo dies Neophytorum distinguantur a caeteris, id est octavus primo concinat. Ut autem alleluia per illos solos dies quinquaginta in Ecclesia cantetur, non usquequaque observatur: nam et aliis diebus varie cantatur alibi atque alibi, ipsis tamen diebus [ubique] utique. Ut autem stantes et in illis diebus, et in omnibus dominicis oremus, utrum ubique servetur ignoro: tamen quid in eo sequatur Ecclesia dixi ut potui, et arbitror esse manifestum. CAPUT CXXVII. De his qui de paginis Evangelicis sortes legunt, ex eodem libro II ad Januarium. Qui de paginis Evangelicis sortes legunt, et si optandum est, ut hoc potius faciant quam [ut] ad daemonia consulenda concurrant, tamen et ista mihi displicet consuetudo, ad negotia saecularia et ad vitae hujus vanitatem propter aliam vitam, loquentia oracula divina velle convertere. CAPUT CXXVIII. Quod in Genesi dies a luce coeperint, et nunc a noctibus computentur, ex sermone ad populum in vigiliis Paschae. Dicendum est, cur tanta celebritate hodierna potissimum nocte vigilemus, quod die tertio resurrexit a mortuis Dominus Christus nullus ambigit christianus. Hac autem nocte hoc factum esse secundum Evangelium contestatur. Totum enim diem a praecedente nocte computari non dubium est, non secundum dierum ordinem, qui commemorantur in Genesi, quanquam et illic tenebrae praecesserunt. Nam tenebrae erant super abyssum, cum dixit Deus, Fiat lux, et facta est lux, sed quia illae tenebrae nondum erant nox, nondum enim praecesserat dies. Divisit quippe dies inter lucem et tenebras, et prius lucem vocavit diem, deinde tenebras noctem, et facta luce usque ad alterum mane commemoratus est dies unus. Manifestum est illos dies a luce coepisse et transacta luce usque ad mane singulos terminatos, sed posteaquam creatus homo a luce justitiae ad peccati tenebras declinavit, a quibus cum Christi gratia liberat, factum est, ut nunc dies a noctibus computemus, quia non a luce ad tenebras, sed a tenebris ad lucem venire conamur: et Domino adjuvante fieri speramus, sicut Apostolus dicit. Nox praecessit, dies autem appropinquavit, abjiciamus itaque opera tenebrarum et induamus nos arma lucis. Dies igitur dominicae passionis quo crucifixus est, jam transactam noctem propriam sequebatur, ideoque clausus et terminatus est, usque ad Parasceve quam Judaei etiam coenam puram vocant. Ab ejus noctis exordio incipientes Sabbati observationem, deinde Sabbati dies a sua nocte incipiens finitus est vespere incipientis noctis, quae pertinet ad initium Dominici diei, quoniam eum Dominus suae resurrectionis gloria consecravit. Illius itaque noctis ad initium diei Dominici pertinentis, nunc ista solemnitate memoria celebramus. Illam noctem agimus vigilando qua Dominus resurrexit, et illam vitam de qua paulo ante dicebamus meditamur, ubi nec mors ulla, nec somnus est, 86 quam in sua carne nobis inchoavit, quam sic excitavit a mortuis, ut jam non moriatur, nec mors ei ultra dominetur. Nam quoniam venientes ad sepulcrum ejus, a quibus diligentibus quaerebatur diluculo, corpus non invenerunt, responsumque acceperunt ab angelis quod jam resurrexerat, manifestum est quod ea nocte resurrexit cujus extremitas illud diluculum fuit. Deinde cui resurgenti paulo diutius vigilando concinium praestabat, ut cum illo sine fine vivendo regnemus. Sed et si forte his horis quibus nos ducimus istam vigiliam illius adhuc corpus in sepulcro erat, nondumque resurrexerat, nec sic vigilando sumus incongrui, quia ille dormivit ut vigilemus, qui est mortuus ut viveremus. CAPUT CXXIX. Quomodo, secundum figuram Jonae, tres dies et tres noctes in passione Domini computentur, ex libro quaestionum Evangelii primo, tit. 7. Sicut enim fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus, sic erit et Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus. Sextae feriae diei partem qua sepultus est cum praeterita nocte pro nocte et die accipies, hoc est, pro toto die sabbato nocte et die, et noctem dominicam cum eodem die illucescente, ac per hoc accipiendo partem pro toto habes triduum et tres noctes. Quod enim dicuntur decem menses praegnantis, novem sunt pleni, sed initium decimi pro toto accipitur, et quod se Dominus ostendit in monte, post sex dies factum dicit unus evangelista, alter vero post octo dies, dicit partem posteriorem primi diei, in quo futurum hoc promisit Dominus, et partem priorem novissimi diei, in quo completum est quod promisit, pro totis atque integris diebus annumerans, ut intelligas eum qui dixit post sex dies, solos medios commemorasse, qui vero toti atque integri completi sunt; in Genesi enim a lumine incipit dies, et finit ad tenebras ad significandum lapsum hominis; nunc autem a tenebris ad lucem, sicut dictum est de tenebris lucem splendescere [clarescere], quia a peccatis homo liberatus pervenit ad lucem justitiae. CAPUT CXXX. De Providentia Dei. Fieri potest ut per malum hominem divina providentia et puniat et opituletur. Nam Judaeorum impietas et Judam supplantavit, et gentibus saluti fuit. Item fieri potest ut divina providentia per hominem bonum et damnet et adjuvet, sicut ait Apostolus: Aliis sumus odor vitae in vitam, aliis autem odor mortis in mortem. Sed cum omnis tribulatio aut poena impiorum sit, aut exercitatio justorum; quia eadem tribula et paleas concidit, et frumenta a paleis exuit, unde tribulatio nomen accepit; rursum cum pax et quies a molestiis saecularibus et bonos lucretur, et corrumpat malos, omnia haec divina providentia pro meritis moderatur animarum, sed tamen non sibi eligunt boni ministerium tribulationis, nec mali amant pacem. Quare ipsi quoque per quos id agitur quod ignorant, non justitiae quae refertur ad Deum, sed malivolentiae suae mercedem accipiunt; quemadmodum nec bonis imputatur quod ipsis prodesse volentibus nocetur alicui, sed bono animo benevolentiae praemium tribuitur. Ita etiam caetera creatura pro meritis animarum rationalium vel sentitur, vel latet, vel molesta, vel commoda est. Summo enim Deo cuncta bene administrante quae fecit, nihil inordinatum in universo nihilque injustum est, sive scientibus, sive nescientibus nobis. Sed in parte offenditur anima peccatrix. Tamen quia pro meritis ibi est, ubi esse talem decet, et ea patitur quae talem pati aequum est, universum Dei regnum nulla sua foeditate deformat. Quamobrem quoniam non omnia novimus quae de nobis bene agit ordo divinus, in sola bona voluntate secundum legem agimus, in caeteris autem secundum legem agimur, cum lex ipsa incommutabilis maneat, et omnia mutabilia pulcherrima gubernatione moderetur. Gloria igitur in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntastis.-- Cur hic malo homini bene sit, vel bono male. Ex sermone de Providentia Dei. --Hinc maxime credendum est quod pietas praedicat manifestum futurum esse judicium, quia nunc videmus humanas felicitates et clades indiscrete bonis et malis velut sine ullo judicio esse communes, cum Dei justitia, cujus sic eminet in rebus exiguis providentia, nullo modo relinquat sine ullo judicio passim fluitare majora. Quid autem majus est, non solum in ista humana, verum etiam in angelica natura, quam ut mali justa miseria puniantur, boni vero beatitudine perfruantur? Quod ergo nunc malo homini quasi bene est, occulta poena est, felicitas falsa; quod autem homini bono male est, non praemium pietati negatur, sed ad majora praemia patientia pietatis augetur. Item quod aliquando et in hac vita malo homini mala est, aut emendatio est, aut afflictio peccatorum. Quando autem bono homini bene est, non est illius supernae patriae certissimum gaudium, sed hujus periculosae peregrinationis qualecumque solatium. Haec atque hujusmodi si cogitaret infidelis impietas, in gubernandis rebus humanis divinam providentiam non negaret, nec in suis tenebrosis et mortiferis viribus contra lumen et vitam sapientiae perduraret. Illud ergo attendat homo infidelis, quod dicere non potest ab hominibus institutum, ne Deum neget rebus humanis ordinem dare, qui docuit apiculas cellas favorum tam mirabiliter ordinare: ipsi quippe homini quis dedit inordinatis rebus offendi, et rerum ordine delectari? Nonne hoc in suae animae natura invenit, quam sibi ipse non fecit? Nam quare ordine non invento in rebus humanis Deum res humanas gubernare non credit, nisi quia rebus inordinatis ordinatas praeponere naturaliter novit? Ergone homo judicat ordinationem potius quam perturbationem operibus convenire divinis? Et Deus ordinatum judicium non habet de hominibus universis, qui ordinis sensum creavit in singulis? Habet plane, habet, non dubitet pietas, et si non comprehendit infirmitas. Opera fabrorum ea nempe laudamus, quae inspicere possumus, mechanicorum autem stupemus, et nisi aperta atque monstrata fuerint, eos impossibilia potuisse miramur. Cur ergo de judiciis Dei tam temere judicamus, et divini operis ordinem ubi non potuerimus videre, festinamus negare, laudantes potentiam Creatoris in arborum foliis, et eam non putantes esse in rebus humanis, nec potius investigabiliter et latenter ordinem rerum humanarum currere credimus, quem vel immensum comprehendere, vel occultum inspicere non valemus? Sed rerum divinitus institutarum ordines, manifesti ex quibus conjiciantur occulti, feriunt etiam oculos impiorum.-- Quid in libro Ecclesiastes Salomon de his in hac vita bonis et malis quae sint communia disputarit. Ex libro de Civitate Dei XX.--Nunc quando non solum in malo sunt boni, et in bono mali, quod videtur injustum, verum etiam plerumque et malis mala eveniunt, et bonis bona proveniunt, magis inscrutabilia fiunt judicia Dei, et investigabiles viae ejus. Quamvis ergo nesciamus 87 quo judicio Deus ista vel faciat, vel fieri sinat, apud quem summa virtus est, et summa sapientia, summa justitia, nulla infirmitas, nulla temeritas, nulla iniquitas, salubriter tamen discimus non magni pendere, seu bona, seu mala, quae videmus esse bonis malisque communia, et illa bona quaerere quae bonorum, atque illa maxime fugere quae propria sunt malorum. Cum vero ad illud judicium venerimus cujus tempus jam proprie dies judicii, et aliquando dies Domini nuncupatur, non solum quaecunque tunc judicabuntur, verum etiam quaecunque ab initio judicata, et quaecunque usque ad illud tempus adhuc judicanda sunt, apparebunt esse justissima. Ubi hoc quoque manifestabitur, quam justo judicio Dei fiat ut nunc tam multa ac pene omnia justa judicia Dei lateant sensus mentesque mortalium, cum tamen in hac re piorum fidem non lateat, justum esse quod latet. Nempe sapientissimus Salomon rex Israel, qui regnavit in Jerusalem, librum qui vocatur Ecclesiastes, et a Judaeis quoque habetur in sacrarum canone litterarum, sic exorsus est: Vanitas vanitatum, omnia vanitas. Quae abundantia homini in omnia [ex omni] labore suo quo laborat sub sole? et cum ex hac sententia connecteret caetera, commemorans aerumnas erroresque vitae hujus, et vanescentes interea temporum lapsus, ubi nihil solidum, nihil stabile retinetur, in ea rerum vanitate sub sole illud etiam deplorat quodammodo, quod cum sit abundantia sapientiae super insipientiam sicut [est] abundantia lucis super tenebras, sapientisque oculi sint in capite ipsius, et stultus in tenebris ambulet, unus tamen incursus occurrat omnibus, utique in hac vita quae sub sole agitur, significans videlicet ea mala quae bonis et malis videmus esse communia. Dicit etiam illud quod et boni patiantur mala tanquam mali sint, et mali tanquam boni sint adipiscantur bona, ita loquens: Est, inquit, vanitas quae facta est super terram, quia sunt justi super quos venit, sicut [quasi] factum impiorum, et sunt impii super quos venit sicut factum justorum. Dixi quoniam hoc quoque vanitas. In hac vanitate cui, quantum satis visum est, intimandae totum istum librum vir sapientissimus deputavit, non utique ob aliud, nisi ut eam vitam desideremus quae vanitatem non habet, sub hoc sole, sed veritatem sub illo qui fecit hunc solem; in hac ergo vanitate nunquid nisi justo Dei rectoque judicio, similis eidem vanitati factus vanesceret homo? in diebus tamen vanitatis suae, interest plurimum utrum resistat an obtemperet veritati, et utrum sit expers verae pietatis an particeps, non propter vitae hujus, vel bona acquirenda, vel mala vitanda vanescendo transeuntia, sed propter futurum judicium per quod erunt, et bonis bona, et malis mala sine fine mansura. Denique iste sapiens hunc librum sic conclusit, ut diceret: Deum time, et mandata ejus custodi, quia hoc est omnis homo, quia omne hoc opus Deus adducet in judicium in omni despecto, sive bonum, sive malum. Quid brevius, verius, salubrius dici potuit? Deum, inquit, time et mandata ejus custodi, quia hoc est omnis homo. Quicunque enim est, hoc est, custos utique mandatorum Dei, quoniam qui hoc non est, nihil est. Non enim ad veritatis imaginem reformatur, remanens in similitudine vanitatis, quia omne hoc opus, id est, quod ab homine fit in hac vita, sive bonum, sive malum, Deus adducet in judicium in omni despecto, id est, in omni etiam qui contemptibilis hic videtur, et ideo nec videtur, quoniam Deus et ipsum videt, nec eum despicit, nec cum judicat praeterit. CAPUT CXXXI. Quibus sententiis Domini judicium in fine futurum saeculi declaretur. Item ex eodem libro de Civitate Dei XX. Salvator cum objurgaret civitates in quibus virtutes magnas fecerat, neque crediderant, et eis alienigenas anteponeret: Verumtamen, inquit, dico vobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii quam vobis. Et paulo post alteri civitati: Amen, inquit, dico vobis, quia terrae Sodomorum remissius erit in die judicii quam tibi. Hic evidentissime praedicat diem judicii esse venturum. Et alio loco: Viri Ninivitae, inquit, surgent in judicio cum generatione ista, et condemnabit eam, quia poenitentiam egerunt in praedicatione Jonae, et ecce plusquam Jona hic. Regina Austri surget in judicio cum generatione ista, et condemnabunt eam, quia venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis, et ecce plusquam Salomon hic. Duas res hoc loco discimus, et venturum esse judicium, et cum mortuorum resurrectione venturum. De Ninivitis enim, et regina Austri, quando ista dicebat, de mortuis sine dubio loquebatur, quos tamen in die judicii resurrecturos esse praedixit, nec ideo dixit condemnabunt, quia ipsi judicabunt, sed quia ex ipsorum comparatione isti merito damnabuntur. Rursus alio loco cum de hominum bonorum et malorum nunc permixtione, postea separatione, quae utique die judicii futura est, loqueretur, adhibuit similitudinem de tritico seminato, et superseminatis zizaniis, eamque suis exponens discipulis: Qui seminat, inquit, bonum semen, est Filius hominis; ager autem est [hic] mundus, et caetera usque ad locum quo ait: Qui habet aures audiendi, audiat. Hic judicium quidem vel diem judicii non nominavit, sed eum multo clarius ipsis rebus expressit, et in fine saeculi futurum esse praedixit. Item discipulis suis: Amen, inquit, dico vobis, quod vos qui secuti estis me in regeneratione, cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel. Hic discimus cum suis discipulis judicaturum Jesum, unde et alibi Judaeis dixit: Si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? ideo ipsi judices vestri erunt. Nec quoniam super duodecim sedes sessuros esse ait, duodecim solos homines cum illo judicaturos putare debemus, duodenario quippe numero universa quaedam significata est judicantium multitudo, propter duas partes numeri septenarii, quo significatur plerumque universitas, quae duae partes, id est, tria et quatuor, altera per alteram multiplicatae, duodecim faciunt. Nam et quater ter et tria quater duodecim sunt, et si qua alia hujus duodenarii numeri quae ad hoc valeat ratio reperitur. Alioquin quoniam in locum Judae traditoris apostolum Matthiam legimus ordinatum, apostolus Paulus, qui plus omnibus illis laboravit, ubi ad judicandum sedeat non habebit? qui profecto cum aliis sanctis ad numerum judicum se pertinere demonstrat cum dicit: Nescitis quia angelos judicabimus? De ipsis quoque judicandis in hoc numero duodenario similis causa est. Non enim quia dictum est judicantes duodecim tribus Israel, tribus Levi, quae tertia decima est ab eis judicanda non erit, aut solum illum populum non etiam gentes caeteras judicabunt. Quod autem ait In regeneratione, procul dubio mortuorum resurrectionem nomine voluit regenerationis intelligi. Sic enim caro nostra regenerabitur per incorruptionem, quemadmodum est anima nostra regenerata per fidem. Multa praetereo quae de ultimo judicio ita dici 88 videntur, ut diligenter considerata reperiantur ambigua, vel magis ad aliud pertinentia, sive scilicet ad eum Salvatoris adventum, quo per totum hoc tempus in Ecclesia sua venit, hoc est, in membris suis particulatim atque paulatim, quoniam tota corpus est ejus, sive ad excidium terrenae Jerusalem, quia et de illo cum loquitur, plerumque sic loquitur tanquam de fine saeculi atque illo die judicii novissimo et magno loquatur, ita ut dignosci non possit omnino, nisi ea quae apud tres evangelistas Matthaeum, Marcum et Lucam, de hac re similiter dicta sunt inter se omnia conferantur. Quaedam quippe alter obscurius, alter explicat planius, ut ea quae ad unam rem pertinentia dicuntur appareat unde dicantur, quod facere utcunque curavi in quadam epistola quam rescripsi ad beatae memoriae virum Esychium Salonitanae urbis episcopum, cujus epistolae titulus est: De Fine saeculi. CAPUT CXXXII. De diversa opinatione trium fidelium servorum adventus Domini tempus arbitrantium, ex epistola ad Esychium episcopum Salonitanum de Fine mundi. Diligendus ergo est, et exspectandus Domini, sicut sancte hortaris, adventus, magnam dicens esse beatitudinem diligentibus ejus adventum, et adhibens Apostoli testimonium, cujus verba sic ponis: De caetero reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus justus judex in illa die, non solum autem mihi, sed et his qui diligunt adventum Domini. Tunc enim, sicut ex Evangelio commemoras, justi fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum; et quod propheta dicit: Ecce enim caligo et tenebrae operient terram super gentes, in te vero apparebit Dominus, et majestas ejus in te videbitur. Item quod scriptum est: Qui vero exspectant Dominum exsultabunt cum virtute, producent pennas sicut aquilae, current et non laborabunt, ambulabunt et non esurient. Hoc plane piissime et verissime dicis, commendans eorum beatitudinem qui diligunt adventum Domini, sed et illi quibus dicebat Apostolus: Non cito moveamini mente, quasi instet dies Domini, diligebant utique adventum Domini, nec eos haec dicens Doctor gentium ab illa dilectione frangebat, qua ut inflammarentur volebat, et ideo nolebat ut crederent eis a quibus audiebant instare diem Domini, ne forte cum transisset tempus quo eum crediderant esse venturum, et venisse non cernerent, etiam caetera fallaciter sibi promitti arbitrantes, et de ipsa mercede fidei desperarent. Non ergo ille diligit adventum Domini, qui eum asserit propinquare, aut ille qui eum asserit non propinquare, sed ille potius qui eum sive prope, sive longe sit, sinceritate fidei, firmitate spei, ardore charitatis exspectat; nam si tanto magis diligitur Dominus quanto magis creditur, et praedicatur citius esse venturus, magis eum diligebant qui ejus adventum jam instare dicebant, quam hi quos Apostolus eis credere prohibebat, vel ipse Apostolus, qui hoc utique non credebat. Si ergo latet quando Ecclesia fructificante atque crescente universus omnino a mari usque ad mare orbis implebitur, procul dubio latet quando finis erit, ante quippe non erit. Ut autem tibi tanquam sancto homini Dei et sincerissimo fratri aperiam de hac quaestione quid sentiam: error quidem in utroque vitandus est, quantum ab homine vitari potest, sive citius, sive tardius quam futurum est Dominus venturus esse credatur; sed mihi quisquam non videtur errare cum aliquid nescire se scit; sed cum se putat scire quod nescit. Removeamus itaque de medio servum illum malum, qui, dicens in corde suo, Moram facit dominus meus venire, dominatur conservis suis et ebriosis convivando miscetur. Iste quippe procul dubio Domini sui odit adventum: quo servo malo semoto, constituamus ante oculos tres servos bonos, familiam dominicam diligenter sobrieque tractantes, adventum Domini sui sitienter desiderantes, vigilanter exspectantes, fideliter amantes, si unus eorum citius, alter tardius Dominum putat esse venturum, tertius vero suam de hac re ignorantiam confitetur. Quanquam omnes consonent Evangelio, quia omnes diligunt manifestationem Domini, et eam desideranter et vigilanter exspectant, videamus tamen quis amplius consonet. Unus dicit: Vigilemus et oremus, quia citius venturus est Dominus. Alter dicit: Vigilemus et oremus, quia brevis est ista vita, quamvis tardius venturus sit Dominus. Tertius dicit: Vigilemus et oremus, quia et brevis et incerta est ista vita, et nescimus tempus quando venturus sit Dominus. Evangelium dicit: Videte, vigilate, et orate, nescitis enim quando tempus sit. Obsecro te, quid aliud dicere audimus hunc tertium, quam quod dicere audimus Evangelium: omnes quidem pro desiderio regni Dei hoc volunt esse verum quod putat primus, sed hoc secundus negat; tertius vero non negat aliquid horum, sed ignorare se fatetur quis verum dicat illorum. Proinde si hoc factum fuerit, quod praedixerat primus, gaudebunt cum illo secundus et tertius, omnes enim manifestationem Domini diligunt, et exsultabunt utrique citius venisse quod diligunt. Si autem factum non fuerit, et apparere coeperit hoc potius esse verum quod dicebat secundus, metuendum est ne inter ipsas moras perturbentur qui crediderant quod dixerat primus, et incipiant Domini adventum non tardum putare, sed nullum: qui vides quantus sit interitus animarum? Quod si tantae fidei fuerint, ut se ad secundi praedicta convertant, et Dominum etiam tardantem fideliter et patienter exspectent, abundabunt tamen opprobria et insultationas, atque irrisiones inimicorum, multos infirmos a Christiana fide avertentium, dicendo tam fallaciter eis regnum esse promissum, quam fallaciter dicebatur cito esse venturum. Qui autem credunt quod dicit secundus, tardius Dominum esse venturum, si falsum fuerit inventum, citius Domino veniente, nullo modo qui ei crediderant turbabuntur in fide, sed inopinato gaudio perfruentur. Quapropter qui dicit Dominum citius esse venturum optabilius loquitur, sed periculose si fallitur; utinam ergo sit verum, quia erit molestum si non erit verum! Qui autem dicit Dominum tardius esse venturum, et tamen credit, sperat, amat ejus adventum, profecto de tarditate ejus etiam fallitur, feliciter fallitur. Habebit enim majorem patientiam si hoc ita erit, majorem laetitiam si non erit, ac per hoc ab eis qui diligunt manifestationem Domini, ille auditur suavius, isti creditur tutius. Qui autem quid horum sit, verum ignorare se confitetur, illud optat, hoc tolerat, in nullo eorum errat, quia nihil eorum aut adfirmat, aut negat. Obsecro te ut me talem non spernas, quia et ego te diligo id affirmantem quod verum esse desidero, et tanto magis nolo fallaris, quanto magis amo quod polliceris, quanto magis video periculosum esse, si falleris. CAPUT CXXXIII. Quae sit prima resurrectio, quae secunda, ex libro de Civitate Dei XX, inter caetera et ad locum. Amen amen dico vobis, quia venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent; sicut enim Pater 89 habet vitam in seipso [semetipso], sic dedit Filio habere vitam in semetipso. Nondum de secunda resurrectione, id est, corporum, loquitur, quae in fine futura est, sed de prima, quae nunc est. Hanc quippe ut distingueret, ait: Venit hora et nunc est, non autem ista corporum, sed animarum est. Habent enim et animae mortem suam in impietate atque peccatis, secundum quam mortem mortui sunt de quibus idem Dominus ait, Sine mortuos sepelire mortuos suos, ut scilicet in anima mortui, in corpore mortuos sepelirent. Propter istos ergo impietate et iniquitate in anima mortuos, Venit, inquit, hora et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent. Qui audierint dixit, qui obedierint, qui crediderint, et usque in finem perseveraverint: nec fecit hic ullam differentiam bonorum et malorum, omnibus enim bonum est audire vocem ejus, et vivere ad vitam pietatis, ex impietatis morte transeundo, de qua morte ait apostolus Paulus: Ergo omnes mortui sunt et pro omnibus mortuus est, ut qui vivunt jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. Omnes itaque mortui sunt in pe catis, nemine prorsus excepto, sive originalibus, sive etiam voluntate additis, vel ignorando, vel sciendo, nec faciendo quod justum est, et pro omnibus mortuis, vivus mortuus est unus, id est, nullum habens omnino peccatum, ut qui per remissionem peccatorum vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro omnibus mortuus est propter peccata nostra, et resurrexit propter justificationem nostram, ut credentes in eum qui justificat impium ex impietate, justificati, tanquam ex morte vivificati, ad primam resurrectionem quae nunc est pertinere possimus. Ad hanc enim primam non pertinent nisi qui beati erunt in aeternum; ad secundam vero de qua mox locuturus est, et beatos pertinere docebit, et miseros. Ista est misericordiae, illa judicii. Propter quod in psalmo scriptum est, Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine; de quo judicio consequenter adjunxit atque ait: Et potestatem dedit ei et judicium facere, quia Filius hominis est. Hic ostendit quod in ea carne veniet judicaturus in qua venerat judicandus. Ad hoc enim ait, Quoniam Filius hominis est, ac deinde subjungens unde agimus: Nolite, inquit, mirari hoc, quia veniet hora in qua omnes qui in monumentis sunt audient vocem ejus, et procedent qui bona fecerunt in resurrectionem vitae, qui vero mala egerunt in resurrectionem judicii. Hoc est illud judicium quod paulo ante sicut nunc pro damnatione posuerat dicens: Qui verbum meum audit et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam, et in judicium non venit, sed transit a morte in vitam, id est, pertinendo ad primam resurrectionem qua nunc transitur a morte ad vitam in damnationem non veniet, quam significavit appellatione judicii, sicut etiam hoc loco ubi ait: Qui [vero] mala egerunt in resurrectionem judicii, id est, damnationis. Resurgat ergo in prima qui non vult in secunda resurrectione damnari. Venit enim [ergo] hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent, id est, in damnationem non venient, quae secunda mors dicitur, in quam mortem, post secundam quae corporum futura est resurrectionem praecipitabuntur, qui in prima quae animarum est non resurgunt. Venit enim hora ubi non ait, et nunc est, quia in fine erit saeculi, hoc est, in ultimo et maximo judicio Dei, quando omnes qui in monumentis sunt audient vocem ejus et procedent. Non dixit quemadmodum in prima, et qui audierint vivent, non enim omnes vivent, scilicet ea vita quae, quoniam beata est, sola vita dicenda est. Nam utique non sine qualicunque vita possent audire, et de monumentis resurgente carne procedere. Quare autem non omnes vivent, in eo quod sequitur docet: Qui bona, inquit, fecere, in resurrectionem vitae, hi sunt qui vivent qui vero mala egerunt, in resurrectionem judicii, hi sunt qui non vivent, quia secunda morte morientur. Mala quippe egerunt, quoniam male vixerunt; male autem vixerunt, quia in prima quae nunc est animarum resurrectione non revixerunt: quia in prima aut in eo quod resurrexerunt [revixerant] non in finem usque manserunt. Sicut ergo duae sunt regenerationes, de quibus jam supra locutus sum: una secundum fidem, quae nunc fit per baptismum; alia secundum carnem, quae fiet in ejus incorruptione atque immortalitate per judicium magnum atque novissimum; ita sunt et resurrectiones duae: una prima, quae et nunc est, et animarum est, quae venire non permittit in mortem secundam; alia secunda, quae non nunc, sed in saeculi fine futura est, nec animarum, sed corporum est, quae per ultimum judicium alios mittet in secundam mortem, alios in eam vitam quae non habet mortem. CAPUT CXXXIV. De duabus resurrectionibus et mille annis; ex libro de Civitate Dei XX. De his duabus resurrectionibus idem Joannes Evangelista in libro qui dicitur Apocalypsis eo modo locutus est, ut earum prima, a quibusdam nostris non intellecta, insuper etiam in quasdam ridiculas fabulas verteretur. Ait quippe in libro memorato Joannes apostolus: Et vidi angelum descendentem de coelo, habentem clavem abyssi, et catenam in manu sua, et tenuit draconem illum serpentem antiquum qui cognominatus est diabolus et Satanas, alligavit illum mille annis, et misit illum in abyssum, et clausit et signavit super eum, ut non seduceret jam gentes donec finiantur mille anni, post haec oportet eum solvi brevi tempore; et vidi sedes et sedentes super eas, et judicium datum est [illis], et animae occisorum propter testimonium Jesu, et propter verbum Dei, et si qui non adoraverunt bestiam nec imaginem ejus, neque acceperunt inscriptionem in fronte aut in manu sua, et regnaverunt cum Jesu mille annis, reliqui eorum non vixerunt donec finiantur mille anni. Haec resurrectio prima est. Beatus et sanctus est, qui habet in hac prima resurrectione partem. In istis secunda mors non habet potestatem, sed erunt sacerdotes Dei et Christi, et regnabunt cum illo mille annis. Qui propter haec hujus libri verba primam resurrectionem futuram suspicati sunt corporalem, inter caetera maxime annorum numero mille permoti sunt, tanquam oporteret in sanctis [istis] eo modo, velut tanti temporis fieri sabbatismum: vacatione scilicet sancta post labores annorum sex millium ex quo creatus est homo, et magni illius peccati merito in hujus mortalitatis aerumnas de paradisi felicitate dimissus est, ut quoniam scriptum est, Unus dies apud Dominum sicut mille anni, et mille anni sicut dies unus, sex annorum millibus, tanquam sex diebus impletis, sequatur velut septimus sabbati in annis mille postremis, ad hoc scilicet sabbatum celebrandum resurgentibus sanctis. Quae opinio esset utcunque tolerabilis, si aliquae deliciae spiritales in illo sabbato adfuturae sanctis per Domini praesentiam crederentur. Nam etiam nos hoc opinati fuimus aliquando. Sed cum eos qui tunc resurrexerint dicant immoderatissimis carnalibus epulis vacaturos, in quibus cibus sit tantus ac potus, ut non solum nullam modestiam teneant, sed modum quoque ipsius incredulitatis excedant, nullo modo ista possunt nisi 90 a carnalibus credi. Hi autem qui spiritales sunt, istos ita credentes χιλιαστὰς appellant graeco vocabulo, quos verbum e verbo exprimentes nos possimus milliarios nuncupare. Eos autem longum est refellere ad singula, sed potius quemadmodum scriptura haec accipienda sit jam debemus ostendere. Ait ipse Dominus Jesus Christus, Nemo potest introire in domum fortis, et vasa ejus eripere nisi primo alligaverit fortem, diabolum volens intelligi fortem, quia ipse genus humanum potuit tenere captivum, vasa vero ejus quae fuerat erepturus, fideles suos futuros, quos ille in diversis peccatis atque impietatibus possidebat. Ut ergo alligaretur hic fortis, propterea iste Apostolus in Apocalypsi vidit angelum descendentem de coelo, habentem clavem abyssi et catenam in manu sua: Et tenuit, inquit, draconem illum serpentem antiquum qui cognominatus est diabolus et satanas, et alligavit illum mille annis, hoc est, ejus potestatem ab eis seducendis atque possidendis qui fuerant liberandi cohibuit atque frenavit. Mille autem anni duobus modis possunt, quantum mihi occurrit, intelligi: aut quia in ultimis annis mille ista res agitur, id est, sexto annorum milliario, tanquam sexto die cujus nunc spatia posteriora volvuntur, secuturo deinde sabbato quod non habet vesperam, requies scilicet sanctorum quae non habet finem, ut hujus milliarii tanquam diei novissimam partem quae remanebat usque ad terminum saeculi mille annos appellaverit, eo loquendi modo quo pars significatur a toto aut certe mille annos; pro annis omnibus hujus saeculi posuit, ut perfecto numero notaretur ipsa temporis plenitudo. Millenarius quippe numerus denarii numeri quadratum solidum reddit: decem quippe decies ducta fiunt centum, quae etiam figura quadrata, sed plana est. Ut autem in altitudinem surgat, et solida fiat, rursum centum decies multiplicantur et mille sunt. Porro si centum ipsa pro universitate aliquando ponuntur, quale illud est, quod Dominus omnia sua dimittenti et illum sequenti promittit dicens, Accipiet in hoc saeculo centuplum; quod exponens quodammodo Apostolus ait: Quasi nihil habentes, et omnia possidentes, quia et ante jam dictum erat, Fidelis hominis totus mundus divitiarum est, quanto magis mille pro universitate ponuntur, ubi est soliditas ipsius denariae quadraturae, unde nec illud melius intelligitur, quod in psalmo legitur, Memor fuit in saeculum Testamenti sui, verbi quod mandavit in mille generationes, id est, in omnes. Et misit illum, inquit, in abyssum, utique diabolum misit in abyssum: quo nomine significata est multitudo innumerabilis impiorum, quorum in malignitate adversus Ecclesiam Dei multum profunda sunt corda, non quia ibi diabolus ante non erat, sed ideo illuc dicitur missus, quia exclusus a credentibus plus coepit impios possidere. Plus namque possidetur a diabolo, qui non solum est alienatus a Deo, verum etiam gratis odit servientes Deo: Et clausit, inquit, et signavit super eum ut non seduceret jam gentes, donec finiantur mille anni. Clausit super eum, dictum est, interdixit ei ne posset exire, id est vetitum transgredi: signavit autem quod addit, significasse mihi videtur, quia occultum esse voluit qui pertineant ad partem diaboli, et qui non pertineant. Hoc quippe in hoc saeculo prorsus latet, quia et qui videtur stare utrum sit casurus, et qui videtur jacere utrum sit surrecturus, incertum est. Ab eis autem gentibus seducendis hujus interdicti vinculo et claustro diabolus prohibetur atque cohibetur, quas pertinentes ad Christum seducebat antea vel tenebat. Has enim Deus elegit ante mundi constitutionem eruere de potestate tenebrarum, et transferre in regnum filii charitatis suae, sicut Apostolus dicit. Nam seducere illum gentes etiam nunc et secum trahere in aeternam poenam, sed non praedestinatas in aeternam vitam quis fidelis ignorat? Nec moveat quod saepe diabolus seducit etiam illos qui regenerati jam in Christo vias ingrediuntur Dei: novit enim Dominus qui sunt ejus, ex his in aeternam damnationem neminem ille seducit. Sic enim eos novit Dominus ut Deus, quem nihil latet etiam futurorum, non ut homo qui hominem ad praesens videt, si tamen videt cujus cor non videt, qualis autem postea sit futurus, nec se ipsum videt. CAPUT CXXXV. De alligatione et solutione diaboli. Ad hoc ergo ligatus est diabolus et inclusus in abysso, ut jam non seducat gentes ex quibus constat Ecclesia, quas ante seductas tenebat antequam esset Ecclesia. [Nec enim dictum est, ut non seduceret aliquem, sed ut non seduceret, inquit, jam gentes.] Neque enim dictum est: Ut non seduceret, inquit, jam gentes in quibus Ecclesia proculdubio voluit intelligi. Donec finiantur, inquit, mille anni, id est, aut quod remanet de sexto die, qui constat ex mille annis, aut omnes anni quibus deinceps hoc saeculum peragendum est. Nec sic accipiendum est quod ait, Ut non seduceret gentes donec finiantur mille anni, quasi postea sit seducturus eas duntaxat gentes, ex quibus praedestinata constat Ecclesia, a quibus seducendis illo est vinculo claustroque prohibitus. Sed aut illa locutione dictum est quae in scripturis aliquoties invenitur qualis est in psalmo, Sic oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri. Neque enim cum misertus fuerit, non erunt oculi servorum ejus ad Dominum Deum suum. Aut certe iste est ordo verborum, et clausit et signavit super eum donec finiantur mille anni. Quod vero interposuit Ut non seduceret jam gentes, ita se habet, ut ab hujus ordinis con nexione sit liberum et seorsum intelligendum, velut si post adderetur, ut sic se haberet tota sententia: Et clausit, et signavit super eum donec finiantur mille anni, ut non seduceret jam gentes, id est, ideo clausit donec finiantur mille anni, ut non seduceret jam gentes. Post [hoc] haec inquit, oportet eum solvi brevi tempore, si hoc est diabolo ligari et includi, Ecclesiam non posse seducere, haec ergo erit solutio ejus ut possit? absit. Nunquam enim ab illo Ecclesia seducetur praedestinata et electa ante mundi constitutionem, de qua dictum est, Novit Dominus qui sunt ejus: et tamen hic erit etiam illo tempore quo solvendus est diabolus, sicut ex quo est instituta hic fuit, et erit omni tempore in suis utique qui succedunt nascendo morientibus. CAPUT CXXXVI. Quid respondendum sit eis qui putant resurrectionem ad sola corpora, non etiam ad animas pertinere, ex eodem libro de Civitate Dei XX, inter caetera et ad locum. Haec resurrectio prima est. Beatus et sanctus qui habet in hac prima resurrectione partem, id est, particeps ejus est; ipse est autem particeps ejus, qui non solum a morte quae in peccatis est reviviscit, verum etiam in eo quod revixerit permanebit. In istis, inquit, secunda mors non habet potestatem. Habet ergo in reliquis de quibus superius ait: Reliqui eorum non vixerunt donec finiantur mille anni, quoniam toto isto temporis intervallo, quod mille annos vocat, quantuncumque in eo quisque eorum vixit in corpore, non revixit a morte, in qua eum tenebat impietas, ut sic reviviscendo primae resurrectionis particeps fieret, atque in eo potestatem secunda mors non haberet. Sunt qui putant resurrectionem dici non posse 91 nisi corporum, ideoque istam quoque primam in corporibus futuram esse contendunt. Quorum enim est, inquiunt, cadere, eorum est resurgere, cadunt autem corpora moriendo, nam et a cadendo cadavera nuncupantur: non ergo animarum, inquiunt, resurrectio potest esse, sed corporum. Sed quid contra Apostolum dicunt, qui eam resurrectionem appellat? Nam secundum interiorem, non secundum exteriorem hominem utique resurrexerant quibus ait: Si conresurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite; quem sensum verbis aliis alibi posuit dicens: Ut quemadmodum Christus resurrexit a mortuis per gloriam Patris, sic et nos in novitate vitae ambulemus. Hinc est et illud: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus. Quod autem dicunt non posse resurgere, nisi qui cadunt, et ideo putant resurrectionem ad corpora non ad animas pertinere, quia corporum est cadere, cur non audiunt, Non recedatis ab illo ne cadatis, et, Suo domino stat aut cadit, et, Qui se putat stare caveat ne cadat; puto enim, quod in anima non in corpore casus iste cavendus est. Si igitur cadentium est resurrectio, cadunt autem et animae, profecto et animas resurgere confitendum est. Quod autem cum dixisset, in istis secunda mors non habet potestatem, adjunxit atque ait: Sed erunt sacerdotes Dei et Christi, et regnabunt cum eo mille annis: non utique de solis episcopis et presbyteris dictum est, qui proprie jam vocantur in Ecclesia sacerdotes, sed [sicut] sic omnes christos dicimus propter mysticum chrisma, sic omnes sacerdotes, quoniam membra sunt unius sacerdotis. De quibus apostolus Petrus: Plebs, inquit, sancta regale sacerdotium. Sane licet breviter atque transeunter insinuavit esse Dominum Christum, dicendo: Sacerdotes Dei et Christi, hoc est Patris et Filii, quamvis propter formam servi sicut hominis Filius, ita etiam sacerdos Christus effectus sit in aeternum secundum ordinem Melchisedech. De qua re in hoc opere non semel diximus. CAPUT CXXXVII. De Gog et Magog quos ad persequendam Ecclesiam Dei solutus prope finem saeculi diabolus incitabit, ex eodem libro XX. Et cum finiti fuerint mille anni solvetur Satanas de custodia sua, [et exibit] ad seducendas nationes quae sunt in quatuor angulis terrae, Gog et Magog, et trahet eas in bellum quorum numerus est, ut arena maris. Ad hoc ergo tunc seducet, ut in hoc bellum trahat. Nam et antea modis quibus poterat per mala multa et varia seducebat. Exibit autem, dictum est, in apertam persecutionem de latebris erumpet odiorum. Haec enim erit novissima persecutio, novissimo imminente judicio, quam sancta Ecclesia toto terrarum orbe patietur, universa scilicet civitas Christi, ab universa diaboli civitate quantacumque erit utraque super terram. Gentes quippe istae quas appellat Gog et Magog, non sic sunt accipiendae tanquam sint aliqui, in aliqua parte terrarum Barbari constituti, sive quos quidam suspicantur Getas et Massagetas, propter litteras horum nominum primas, sive alios aliquos alienigenas [et a Romano jure sejunctos] et a Roma non jure sejunctos. Toto namque orbe terrarum significati sunt isti esse cum dictum est, nationes quae sunt in quatuor angulis terrae, easque subjecit esse Gog et Magog, quorum interpretationem nominum esse comperimus Gog tectum, Magog de tecto, tanquam domus et ipse qui procedit de domo; Gentes [igitur] ergo sunt in quibus diabolum velut in abysso superius intelligebamus inclusum, et ipse de illis quodammodo sese efferens et procedens, [ut ille sicut tectum, ipse tectum] ut illae sint tectum ipso de tecto. Si autem utrumque referamus ad gentes, non unum horum ad illas, alterum ad diabolum; et tectum ipsae sunt quia in eis concluditur et quodammodo tegitur inimicus antiquus, et de tecto ipsae erunt quando in apertum odium de operto erupturae sunt. CAPUT CXXXVIII. An ad ultimum judicium pertineat impiorum, quod descendisse ignis de coelo, et eosdem comedisse memoratur, ex eodem libro. Quod vero ait: Et ascenderunt super terrae latitudinem, et cinxerunt castra sanctorum et dilectam civitatem; non utique ad unum locum venisse vel venturi esse significati sunt, quasi uno aliquo loco futura sint castra sanctorum et dilecta civitas, cum haec non sit nisi Christi Ecclesia toto terrarum orbe diffusa, ac per hoc ubicumque tunc erit quae in omnibus gentibus erit, quod significatum est, nomine latitudinis terrae, ibi erunt castra sanctorum ubi erit dilecta Deo civitas ejus, ibi ab omnibus inimicis suis, quia et ipsi in omnibus cum illa gentibus erunt, persecutionis illius immanitate cingetur, hoc est in angustias tribulationis arctabitur, urgebitur, concludetur, nec militiam suam deseret, quae vocabulo est appellata castrorum. Quod vero ait, et descendit ignis de coelo et comedit eos, non extremum putandum est id esse supplicium, quod erit cum dicetur, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. Tunc quippe in ignem mittentur ipsi, non ignis de coelo veniet [super ipsos] in ipsos. Hic autem bene intelligitur ignis de coelo, de ipsa firmitate sanctorum, qua non concessuri sunt saevientibus, ut eorum faciant voluntatem. Firmamentum est enim coelum cujus firmitate illi cruciabuntur ardentissimo zelo, quoniam non poterunt attrahere in partes Antichristi sanctos Christi, et ipse erit ignis qui comedet eos et hoc a Deo, quia Dei munere inseparabiles fiunt sancti: unde [cruciabuntur] excruciantur inimici. Sicut enim in bono positum est [ubi legitur]: Zelus domus tuae comedit me, ita e contrario [in malo ubi dicitur]: Zelus occupavit plebem ineruditam, et tunc ignis contrarios comedet, et tunc utique excepto scilicet ultimi illius igne judicii, aut si eam plagam qua percutiendi sunt Ecclesiae persecutores veniente jam Christo, quos viventes inveniet super terram, quando interficiet Antichristum spiritu oris sui, ignem appellavit descendentem de coelo, eosque comedentem, neque hoc ultimum supplicium erit impiorum, sed illud quod facta corporum resurrectione passuri sunt. CAPUT CXXXIX. Quod apostolus Thessalonicensibus scripserit, et de manifestatione Antichristi, ex eodem libro XX de Civitate Dei. Rogamus, inquit, vos, fratres, per adventum Domini nostri Jesu Christi et nostrae congregationis in ipsum, ut non cito moveamini mente, neque terreamini, neque per spiritum, neque per verbum, neque per epistolam tanquam per nos missam, quasi instet dies Domini, ne quis vos seducat ullo modo quoniam nisi venerit refuga primum et revelatus fuerit homo peccati, filius interitus, qui adversatur et superextollitur supra omne quod dicitur Deus aut quod colitur, ita ut in templo Dei sedeat, ostentans se tanquam sit Deus. Non retinetis in memoria, quod adhuc cum essem apud vos, haec dicebam vobis? et nunc quid detineat scitis ut reveletur in suo tempore. Jam enim mysterium iniquitatis operatur, tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat, et tunc revelabitur iniquus [ille] quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui, et evacuabit illuminatione 92 praesentiae suae eum cujus est praesentia secundum operationem Satanae, in omni virtute et signis et prodigiis mendacii, et in omni seductione iniquitatis his qui pereunt, pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, et ideo mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio et judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati: nulli dubium est eum de Antichristo ista dixisse, diemque judicii (hunc enim appellat diem Domini) non esse venturum, nisi ille prior venerit quem refugam vocat, utique a Domino Deo. Quod si de omnibus impiis merito dici potest, quanto magis de isto, sed in quo templo Dei [ut Deus] sit cessurus incertum est, utrum in illa ruina templi quod a Salomone rege constructum est, an vero in Ecclesia. Non enim templum alicujus idoli aut daemonis templum Dei Apostolus diceret: unde nonnulli non ipsum principem, sed universum quodam modo corpus ejus, id est ad eum pertinentem hominum multitudinem simul cum ipso suo principe, hoc loco intelligi Antichristum volunt, rectiusque putant etiam Latine dici sicut in Graeco est, non in templo Dei, sed in templum Dei sedeat, tanquam ipse sit templum Dei, quod est Ecclesia, sicut dicimus: sedet et in amicum, id est velut amicus, vel si quid aliud isto locutionis genere dici solet. Quod autem ait, Et nunc quid detineat scitis, id est quid sit in mora, quae causa sit dilationis ejus ut reveletur in suo tempore, scitis: quoniam scire illos dixit, aperte hoc dicere noluit, et ideo nos qui nescimus quod illi sciebant, pervenire cum labore ad id quod sensit Apostolus, cupimus nec valemus. Praesertim quia et illa quae addidit hunc sensum faciunt obscuriorem. Nam quid est: Jam enim mysterium iniquitatis operatur, tantum qui modo tenet, teneat donec de medio fiat, et tunc revelabitur iniquus? Ego prorsus quid dixerit me fateor ignorare, suspiciones tamen hominum quas vel audire vel legere potui non tacebo. Quidam putant hoc de imperio dictum fuisse Romano, et propterea Paulum apostolum id aperte scribere [noluisse] voluisse, ne calumniam videlicet incurreret, quod Romano imperio male optaverit, cum speraretur aeternum: ut hoc quod dixit, Jam etiam mysterium iniquitatis operatur, Neronem voluerit intelligi, cujus jam facta velut Antichristi videbantur. Unde nonnulli ipsum resurrecturum et futurum Antichristum suspicantur; alii vero nec [eum] occisum putant, sed subtractum potius ut putaretur occisus, et vivum occultari in vigore ipsius aetatis in qua fuit cum crederetur exstinctus, donec suo tempore reveletur et restituatur in regnum. Sed multum mihi mira est haec opinantium tanta praesumptio. Illud tamen quod ait Apostolus, tantum qui modo tenet, teneat donec de medio fiat, non absurde de ipso Romano imperio creditur dictum, tanquam dictum sit, tantum qui modo imperat imperet donec de medio fiat, id est, de medio tollatur, et tunc revelabitur iniquus quem significari Antichristum nullus ambigit. Alii vero et quod ait, quid detineat scitis et mysterium [operatur] operari iniquitatis, non putant dictum nisi de malis et fictis qui sunt in Ecclesia donec perveniant ad tantum numerum qui Antichristo magnum populum faciat, et hoc esse mysterium iniquitatis, quia videtur occultum. Hortari autem Apostolum fideles, ut in fide quam tenent tenaciter perseverent dicendo, Tantum qui modo tenet, teneat donec de medio fiat, hoc est, donec exeat de medio Ecclesiae mysterium iniquitatis, quod nunc occultum est. Ad ipsum enim mysterium pertinere arbitrantur, quod ait in Epistola sua Joannes Evan gelista: Pueri, novissima hora est, et sicut audistis quod Antichristus sit venturus, nunc autem Antichristi multi facti sunt, unde cognoscimus quod novissima sit hora, ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum. Sicut ergo ante finem in hac hora, inquiunt, quam Joannes novissimam dicit, exierunt multi haeretici de medio Ecclesiae, quos multos dicit Antichristos, ita omnes tunc inde exibunt qui non ad Christum, sed ad illum novissimum Antichristum pertinebunt, et tunc revelabitur. Alius ergo sic, alius [autem sic] aliter sic Apostoli obscura verba conjectat, quod tamen eum dixisse non dubium est. Non veniet ad vivos et mortuos judicandos Christus, nisi prius venerit ad seducendos in anima mortuos adversarius ejus Antichristus, quamvis jam ad occultum judicium Dei pertineat, quod ab illo seducentur. Praesentia quippe ejus erit sicut dictum est, secundum operationem Satanae, in omni virtute et signis et prodigiis mendacii, et in omni seductione iniquitatis his qui pereunt. Tunc enim solvetur Satanas, et per illum Antichristum in omni sua virtute mirabiliter quidem, sed mendaciter operabitur. Quod solet ambigi utrum propterea dicta sint, signa et prodigia mendacii, quoniam mortales sensus per phantasmata decepturus est, ut quod non facit facere videatur: an quia illa ipsa, etiam si erunt vera prodigia, ad mendacium pertrahent credituros non ea potuisse nisi divinitus fieri virtutem diaboli nescientes, maxime quando tantam quantam nunquam habuit acceperit potestatem. Non enim quando de coelo ignis cecidit et tantam familiam cum tantis gregibus pecorum sancti Job uno impetu absumpsit, et turbo irruens et domum dejiciens filios ejus occidit, phantesmata fuerunt, quae tamen fuere opera Satanae, cui Deus dederat hanc potestatem. Sed propter quid horum ergo dicta sint prodigia et signa mendacii, tunc potius apparebit; sed propter quodlibet horum dictum sit, seducentur eis signis atque prodigiis qui seduci merebuntur: pro eo quod dilectionem, inquit, veritatis non receperunt ut salvi fierent. Nec dubitavit Apostolus addere ac dicere, Ideo mittet illis Deus operationem erroris ut credant mendacio. Deus enim mittet, quia Deus diabolum facere ista [permittit justo ipsius judicio] permittet justo ipso judicio: Quamvis faciat ille iniquo malignoque consilio: Ut judicentur, inquit, omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati. Proinde judicati seducentur et seducti judicabuntur. Sed judicati [seducentur] seducuntur illis judiciis Dei occulte justis, juste occultis, quibus ab initio peccati rationalis creaturae nunquam judicare cessavit: seducti autem judicabuntur novissimo manifestoque judicio per Christum Jesum justissime judicaturum, injustissime judicatum. CAPUT CXL. Quid idem Apostolus in prima ad eosdem epistola de Resurrectione mortuorum docuerit, ex eodem libro XX. Sed hic Apostolus tacuit de resurrectione mortuorum, ad eosdem autem scribens in epistola prima: Nolumus, inquit, vos ignorare, fratres, de dormientibus, ut non contristemini, sicut et caeteri qui spem non habent. Nam si credimus quod Jesus mortuus est et resurrexit, ita et Deus eos qui dormierunt per Christum adducet cum illo. Hoc enim vobis dicimus in verbo Domini, quia nos viventes qui reliqu sumus in adventu Domini non praeveniemus eos qui ante dormierunt, quoniam ipse Dominus in jussu, in voce Archangeli, et in tuba Dei, descendet de coelo, et mortui [qui in Christo sunt] in Christo resurgent primi; deinde nos viventes qui reliqui sumus simul cum illis rapiemur in nubibus obviam Christo 93 in aera, et ita semper cum Domino erimus. Haec verba apostolica resurrectionem mortuorum futuram, quando veniet utique Christus ad vivos et mortuos judicandos, praeclarissime ostendunt. Sed quaeri solet utrum illi quos hic viventes inventurus est Christus, quorum personam in se atque illos qui tunc secum vivebant transfigurabat Apostolus, nunquam omnino morituri sint, an ipso temporis puncto quo cum resurgentibus rapientur in nubibus, in obviam Christo in aera ad immortalitatem per mortem mira celeritate transibunt? Neque enim dicendum est fieri non posse ut dum per aera in sublime portantur in illo spatio et moriantur et reviviscant. Quod enim ait, Et ita semper cum Domino erimus, non sic accipiendum est, tanquam in aere nos dixerit semper cum Domino esse mansuros, quia nec ipse utique ibi manebit quia veniens transiturus est. Venienti quippe ibitur obviam non manenti, sed ita cum Domino erimus, id est, sic erimus habentes corpora sempiterna, ubicumque cum illo fuerimus. Ad hunc autem sensum quo existimemus etiam illos quos hic vivos inventurus est Dominus in ipso parvo spatio et passuros mortem et accepturos immortalitatem, ipse Apostolus nos non videtur urgere ubi dicit, In Christo omnes vivificabuntur, cum alio loco de ipsa loquens resurrectione corporum dicat, Tu quod seminas non vivificatur nisi [prius] moriatur? Quomodo igitur quos viventes hic Christus inveniet per immortalitatem in illo vivificabuntur, et si non moriantur cum videamus propter hoc esse dictum, Tu quod seminas non vivificatur nisi [prius] moriatur, aut si recte non dicimus seminari nisi ea corpora hominum quae moriendo quoquo modo revertuntur in terram; sicut sese habet etiam illa in transgressorem patrem generis humani divinitus prolata sententia, Terra es et in terram ibis; fatendum est istos quos nondum de corporibus egressos cum veniet Christus inveniet, et istis verbis Apostoli et illis de Genesi non teneri. Quoniam sursum in nubibus rapti, non utique seminantur, quia nec eunt in terram, nec redeunt, sive nullam prorsus experiantur mortem, sive paululum in aere moriantur. Sed aliud rursus occurrit quod idem dixit Apostolus cum de resurrectione corporum ad Corinthios loqueretur: Omnes resurgemus, vel (sicut alii codices habent) omnes dormiemus. Cum ergo nec resurrectio fieri, nisi mors praecesserit, possit, nec dormitionem possimus illo loco intelligere nisi mortem, quomodo omnes vel dormient vel resurgent, si tam multi quos in corpore inventurus est Christus, nec dormient, nec resurgent? Si ergo sanctos qui reperientur Christo veniente viventes eique in obviam rapientur, crediderimus in eodem raptu de mortalibus corporibus exituros, et ad eadem mox immortalia redituros, nullas in verbis Apostoli patiemur angustias, sive ubi dicit: Tu quod seminas non vivificatur, nisi [prius] moriatur; sive ubi dicit: Omnes resurgemus, aut, Omnes dormiemus: quia nec illi per immortalitatem vivificabuntur, nisi quamlibet paululum tamen ante moriantur, ac per hoc et a resurrectione non erunt alieni, quam dormitione praecedunt, quamvis brevissima, non tamen nulla. Cur autem nobis incredibile videatur illam multitudinem corporum in aere quodammodo seminari, atque ibi protinus immortaliter atque incorruptibiliter reviviscere, cum credamus quod idem ipse Apostolus apertissime dicit: In ictu oculi, futuram resurrectionem, et in membra sine fine victura, tanta facilitate jamque inaestimabili velocitate rediturum antiquissimorum cadaverum pulverem? nec ab illa sententia qua homini dictum est: Terra es, et in terram ibis; futuros illos sanctos arbitremur immunes, si eorum morientium in terram non recident corpora; sed sicut in ipso raptu morientur, ita et resurgunt dum feruntur in aera. In terram quippe ibis, [id est] est, in hoc ibis amissa vita quod eras antequam sumeres vitam, id est, hoc eris exanimatus quod eras antequam esses animatus. Terrae quippe insufflavit Deus in faciem flatum vitae, cum factus [esset] est homo in animam vivam; tanquam diceretur: Terra es animata quod non eras, terra eris exanimis sicut eras, [hoc] quod sunt et antequam putrescant omnia corpora mortuorum, quod erunt et illa si morientur, ubicunque moriantur, cum vita carebunt quam continuo receptura sunt. Sic ergo ibunt in terram, [quando] quia ex vivis hominibus terra erunt, quemadmodum it in cinerem quod fit cinis, it in vetustatem quod fit vetus, it in testam quod ex luto fit testa, et alia [arescentia] sexcenta sic loquimur. Quomodo autem sit futurum quod nunc pro nostrae ratiunculae viribus utcumque conjicimus, tunc erit potius ut nosse possemus. Resurrectionem quippe mortuorum futuram, esse et in carne quando Christus venturus est vivos judicaturus et mortuos oportet, si Christiani esse volumus, ut credamus. Sed non ideo de hac re inanis est fides nostra, si quemadmodum futura sit perfecte comprehendere non valemus. CAPUT CXLI. De adventu Heliae ante judicium, cujus praedicatione Scripturarum secreta reserante, Judaei convertentur ad Christum, ex eodem libro de Civitate Dei. Cum admonuisset ut meminissent legis Moysi, quoniam praevidebat [eos] multo adhuc tempore non eam spiritaliter sicut oportuerat accepturos, continuo subjecit: Et [Ecce ego] ecce mittam vobis Heliam Thesbiten, antequam veniat dies Domini magnus et illustris qui convertet cor patris ad filium, et cor hominis ad proximum suum, ne forte veniens percutiam terram [anathemate] penitus. Per hunc Heliam magnum mirabilemque Prophetam, exposita sibi lege ultimo tempore ante judicium Judaeos in Christum verum, id est, in Christum nostrum esse credituros, celeberrimum est in sermonibus cordibusque fidelium. Ipse quippe ante adventum judicis Salvatoris non immerito speratur esse venturus, qui etiam nunc vivere non immerito creditur. Curru namque igneo raptus est de rebus humanis, quod evidentissime sancta Scriptura testatur: cum venerit ergo exponendo legem spiritaliter, quam nunc Judaei carnaliter sapiunt, convertet cor patris ad filium, id est cor patrum ad filios. Singularem quippe pro numero plurali interpretes septuaginta posuerunt; et est sensus ut etiam filii sic intelligant legem, id est, Judaei quemadmodum patres intellexere, id est Prophetae, in quibus erat et ipse Moyses: sic enim cor patrum convertetur ad filios, cum intelligentia patrum perducetur ad intelligentiam filiorum, et cor filiorum ad patres eorum dum in id quod sensere illi, consentiunt et isti: ubi Septuaginta dixerunt, Et cor hominis ad proximum suum. Sunt enim inter se valde proximi patres et filii, quanquam in verbis septuaginta interpretum qui prophetice interpretati sunt, potest alius sensus idemque electior inveniri, ut intelligatur Helias cor Dei Patris conversurus ad Filium: non utique agendo ut pater diligat filium, sed docendo quod pater diligat filium, ut et Judaei quem prius oderant, diligant, eumdem qui noster est, Christum. Judaeis enim nunc aversum cor habet Deus, a Christo nostro [quia non putant eum Deum esse neque Dei filium] quia hoc putant. Eis ergo tunc cor ejus convertetur ad filium, cum ipsi converso corde didicerint dilectionem Patris in Filium. Quod vero sequitur, Et cor hominis ad proximum suum, quid melius intelligitur quam cor hominis ad hominem Christum? Cum enim sit in forma Dei Deus noster, formam servi accipiens, esse dignatus est, etiam proximus noster? Haec ergo faciet Helias, ne 94 forte, inquit, veniam et percutiam terram penitus. Terra sunt enim qui terrena sapiunt, sicut Judaei carnales usque nunc, ex quo vitio contra Deum murmura illa venerunt, quia mali ei placent, et vanus est qui servit Deo. CAPUT CXLII. An possint corpora in ustione ignis esse perpetua, ex libro de Civitate Dei XXI. Quid igitur ostendam, unde convincantur increduli posse humana corpora animata atque viventia non solum nunquam morte dissolvi, sed in aeternorum quoque ignium durare tormentis? Nolunt enim hoc ad Omnipotentis nos referre potentiam, sed aliquo exemplo persuaderi sibi flagitant. Quibus si respondebimus esse animalia profecto corruptibilia quia mortalia, quae tamen in mediis ignibus vivant, nonnullum etiam genus vermium in aquarum calidarum scaturigine reperiri, quarum fervorem nemo impune contrectat, illos autem non solum sine ulla sui laesione ibi esse, sed extra esse non posse; aut nolunt credere si ostendere non valemus, aut si valuerimus sive oculis demonstrare res ipsas, sive per testes idoneos edocere, non satis esse hoc ad exemplum rei de qua quaestio est, eadem infidelitate contendent; quia haec animalia nec semper vivunt, et in illis fervoribus sine doloribus vivunt. Suae quippe naturae convenientibus vegetantur, illis non cruciantur elementis, quasi non incredibilius sit vegetari quam cruciari talibus rebus. Mirabile est enim dolere in ignibus et tamen vivere, sed mirabilius vivere in ignibus nec dolere, si autem hoc creditur, cur non et illud? CAPUT CXLIII. An consequens sit ut corporum dolorem sequatur carnis interitus. Sed nullum est, inquiunt, corpus quod dolere possit, nec possit mori, et hoc unde scimus? Nam de corporibus quis certus est daemonum, utrum in eis doleant quando se affligi magnis cruciatibus confitentur? Quod si respondetur, terrenum corpus, solidum scilicet atque conspicuum nullum esse, atque ut uno potius nomine id explicem, nullam esse carnem quae dolere possit morique non possit: quid aliud dicitur, nisi quod sensu corporis homines et experientia collegerunt? Nullam namque carnem nisi mortalem sciunt, et haec est eorum tota ratio, ut quod experti non sunt nequaquam esse [posse] arbitrentur. Nam cujus rationis est dolorem facere mortis argumentum, cum vitae potius sit indicium? Etsi enim quaerimus, utrum semper possit vivere: certum tamen est vivere omne quod dolet, doloremque omnem, nisi in re vivente esse non posse. Necesse est ergo, ut vivat dolens, non est necesse ut occidat dolor, quia nec corpora ista mortalia et utique moritura omnis dolor occidit, et ut dolor aliquis possit occidere illa causa est, quoniam sic est anima connexa huic corpori, ut summis doloribus cedat atque discedat: quoniam et ipsa compago membrorum atque vitalium sic infirma est, ut eam vim quae magnum vel summum dolorem facit non valeat sustinere. Tunc autem tali corpori anima et eo connectitur modo, ut illud vinculum sicut nulla temporis longitudine solvitur, ita nullo dolore rumpatur. Proinde etiam si caro nunc talis nulla est, quae sensum doloris perpeti possit, mortemque non possit, erit tamen tunc talis caro, qualis nunc non est, sicut talis erit et mors, qualis nunc non est; non enim nulla, sed sempiterna mors erit, quando nec anima vivere poterit Deum non habendo, nec doloribus corporis carere moriendo. Prima mors animam nolentem pellit e corpore, secunda mors animam nolentem tenet in corpore: ab utraque morte communiter id habetur, ut quod non vult anima de suo corpore patiatur: attendunt autem isti contradictores nullam esse nunc carnem, quae dolorem pati possit mortemque non possit, et [non] adtendunt esse tamen aliquid tale quod corpore majus sit, ipsa quippe anima cujus praesentia corpus vivit, et regitur, et dolorem pati potest, et mori non potest. Ecce inventa res est, quae cum sensum doloris habeat, immortalis est. Hoc igitur erit tunc etiam in corporibus damnatorum, quod nunc esse scimus in animis omnium. Si autem consideremus diligentius, dolor qui dicitur corporis magis ad animam pertinet, animae est enim dolere non corporis, etiam quando ei dolendi causa existit a corpore, cum in eo loco dolet ubi laeditur corpus. Sicut ergo dicimus corpora sentientia, et corpora viventia, cum ab anima sit corpori sensus et vita, ita corpora dicimus et dolentia cum dolor corpori nisi ab anima esse non possit. Dolet itaque anima cum corpore in [in eo loco ejus] eo loco, ubi aliquid contingit ut doleat; dolet et sola quamvis sit in corpore cum aliqua causa etiam invisibili tristis ipsa, corpore incolumi est, Dolet etiam non in corpore constituta: nam utique dolebat dives ille apud inferos, quando dicebat, Crucior in hac flamma. Corpus autem nec exanime dolet, nec animatum sine anima dolet. Si ergo a dolore argumentum recte sumeretur ad mortem, ut ideo mors possit accidere, quia potuit accidere et dolor, magis ad animam pertineret mori ad quam magis pertinet et dolere; cum vero illa quae magis dolere potest non possit mori, quid momenti [aufert] affert, cur illa corpora, quoniam futura in doloribus sunt, ideo etiam moritura esse credamus? Dixerunt quidem Platonici: Ex terrenis corporibus moribundisque membris, esse animae et metuere et cupere, et dolere atque gaudere. Unde Virgilius: Hinc, inquit, id est ex moribundis terreni corporis membris, metuunt cupiuntque, dolentque, gaudentque. Sed convicimus eos in quarto decimo hujus operis libro, habere animas secundum ipsos ab omni etiam corporis labe purgatas diram cupiditatem, qua rursus incipiunt in corpora velle reverti. Ubi autem potest esse cupiditas, profecto etiam dolor potest. Frustrata quippe cupiditas sive non perveniendo quo tendebat, sive amittendo quo pervenerat vertitur in dolorem. Quapropter si anima quae vel sola vel maxime dolet, habet tamen quamdam pro suo modo immortalitatem suam, non ideo mori poterunt illa corpora, quia dolebunt. Postremo si corpora faciunt ut animae doleant, cur eis dolorem possunt, mortem vero inferre non possunt, nisi quia non est consequens ut mortem faciat quod dolorem facit. Cur ergo incredibile est ita ignes illis corporibus dolorem posse inferre, non mortem, sicut ipsa corpora dolere animas faciunt, quas tamen non ideo mori cogunt: non est igitur necessarium futurae mortis argumentum dolor. CAPUT CXLIV. Quod in rebus miris summa credendi sit ratio omnipotentia creatoris, ex eodem libro de Civitate Dei XXI. Cur itaque facere non possit Deus, ut et resurgant corpora mortuorum, et igne aeterno crucientur corpora damnatorum, qui fecit mundum in coelo, in terra, in aere, in aquis innumerabilibus miraculis plenum, cum sit omnibus quibus plenus est procul dubio majus et excellentius 95 mundus ipse miraculum? Sed isti cum quibus vel contra quos agimus, qui et Dominum esse credunt a quo factus est mundus, et deos ab illo factos, per quos ab illo administratur [administrantur hic] mundus, et miraculorum effectrices, sive spontaneorum, sive cultu et ritu quolibet imperatorum, sive etiam magicorum mundanas vel non negant, vel insuper et praedicant potestates, quando eis rerum vim mirabilem proponimus aliarum, quae nec animalia sunt rationalia, nec ulla ratione praediti spiritus, sicut sunt ea quorum pauca commemoravimus, respondere assolent: Vis est ista naturae, natura eorum sic sese habet, propriarum istae sunt efficaciae naturarum. Tota itaque ratio est, cur Agrigentinum salem flamma fluere faciat, aqua crepitare, quia haec est natura ejus. At hoc esse potius contra naturam videtur quae non igni, sed aquae dedit salem solvere, torrorem [torrere] autem igni, non aquae. Sed ista, inquiunt, salis hujus naturalis est vis, ut his contraria patiatur. Haec igitur ratio redditur, et de illo fonte Garamantico, ubi una vena friget diebus, noctibus fervet, vi utraque molesta tangentibus. Haec et de illo alio qui cum sit contrectantibus frigidus, et facem sicut alii fontes exstinguat accensam; dissimiliter tamen atque mirabiliter idem ipse accendit exstinctam. Haec et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum habeat proprium, accepto tamen sic ardet alieno, ut non possit exstingui. Haec de caeteris quae piget retexere, quibus licet vis insolita contra naturam inesse videatur; alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur hanc eorum esse naturam. Brevis sane ista est ratio, fateor, sufficiensque responsio. Sed cum Deus auctor sit naturarum omnium, cur nolunt [volunt] fortiorem nos reddere rationem, quando aliquid velut impossibile nolunt credere, eisque redditionem rationis poscentibus respondemus, hanc esse voluntatem Omnipotentis Dei; qui certe non ob aliud vocatur Omnipotens, nisi quoniam quidquid vult potest, qui potuit creare tam multa, quae nisi [si non] ostenderentur, aut a credendis hodieque dicerentur testibus, profecto impossibilia putarentur, non solum quae ignotissima apud nos, verum etiam quae notissima posui: sicut de calce quod fervet in aqua, et in oleo frigida est, de magnete lapide quod nescio qua sorbitione insensibili, stipulam non moveat et ferrum rapiat; de carne non putrescente pavonis, cum putruerit et caro Platonis; de palea sic frigente ut fluescere nivem non sinat, sic calente ut maturescere poma compellat; de igne fulgido quod secundum suum fulgorem lapides coquendo candificet, et contra eumdem suum fulgorem urendo plurima offuscet. Tale est quod et nigrae maculae offenduntur ex oleo splendido, similiter nigrae lineae de candido imprimuntur argento; de carbonibus etiam quod accendente igne sic vertantur in contrarium, ut de lignis pulcherrimis tetri, fragiles de duris, imputribiles de putribilibus fiant. Sed ideo etiam ipsa posui, quoniam apud eorum contra quos agimus historicos legi, ut ostenderem qualia multa multique illorum, nulla reddita ratione, in suorum litteratorum scripta litteris credant, qui nobis credere, quando id quod eorum experientiam sensumque transgreditur, Omnipotentem Deum dicimus esse facturum, nec reddita ratione dignentur. Nam quae melior et validior ratio de rebus talibus redditur, quam cum Omnipotens ea posse facere perhibetur, et facturus dicitur, quae praenuntiasse ibi legitur, ubi alia multa praenuntiavit, quae fecisse monstratur? Ipse quippe faciet, quia se facturum esse praedixit, qui impossibilia [esse] putantur, qui promisit et fecit, ut ab incredulis gentibus incredibilia crederentur. Si autem respondent, propterea se non credere quae de humanis semper arsuris nec nunquam morituris corporibus dicimus, quia humanorum corporum naturam novimus longe aliter institutam; unde nec illa ratio hinc reddi potest quae de illis naturis mirabilibus reddebatur, ut dici possit, Vis ista naturalis est, rei hujus ista natura est, quoniam scimus humanae carnis istam non esse naturam: habemus quidem quid respondeamus de litteris sacris, hanc ipsam scilicet humanam carnem aliter institutam fuisse ante peccatum, id est ut nunquam posset perpeti mortem; aliter autem post peccatum qualis in aerumna hujus mortalitatis innotuit, ut perpetem vitam tenere non possit. Sic ergo aliter quam nobis nota est instituetur in resurrectione mortuorum. CAPUT CXLV. An justitiae sit, ut non sint extensiora poenarum tempora, quam fuerint peccatorum. Sic autem quidam eorum contra quos defendimus Civitatem Dei injustum putant, pro peccatis quamlibet magnis parvo scilicet tempore perpetratis, poena quisquam damnetur aeterna, quasi ullius id unquam justitia legis attendat, ut tanta mora temporis quisque puniatur, quanta mora temporis unde puniretur admisit. Octo genera poenarum in legibus esse scribit Tullius, damnum, vincula, verbera, talionem, ignominiam, exsilium, mortem, servitutem. Quid horum est, quod in breve tempus pro cujusque peccati celeritate coarctetur, ut tanta vindicetur morula, quanta deprehenditur perpetratum, nisi forte talio? Id enim agit, ut hoc patiatur quisque quod fecit. Unde illud est legis, Oculum pro oculo, dentem pro dente. Fieri enim potest ut tam brevi tempore quisque amittat oculum severitate vindictae, quam tulit ipse alteri improbitate peccati. Porro autem si alienae feminae osculum infixum rationis sit verbere vindicare, nonne qui illud puncto temporis fecerit, incomparabili horarum spatio verberatur, et suavitas voluptatis exiguae diuturno dolore punitur? Quid in vinculis? Nunquid [ibi] tandiu quisque judicandus est esse debere quandiu fecit unde meruit alligari, cum justissime annosas poenas servus in compedibus pendat, qui, verbo aut ictu celerrime transeunte [transeunter] vel lacessivit dominum, vel plagavit? Jam vero damnum, ignominia, exsilium, servitus, cum plerumque sic infliguntur, ut nulla venia relaxentur, nonne pro hujus vitae modo similia poenis videntur aeternis? Ideo quippe aeterna esse non possunt, quia nec ipsa vita quae his plectitur porrigitur in aeternum, et tamen peccata quae vindicantur longissimi temporis poenis brevissimo tempore perpetrantur. Nec quisquam exstitit qui censeret, tam cito nocentium finienda esse tormenta, quam cito factum est, vel homicidium, vel adulterium, vel sacrilegium, vel quodlibet aliud scelus, non temporis longitudine, sed impietatis et iniquitatis magnitudine metiendum. Qui vero pro aliquo grandi crimine morte mulctatur, nunquid mora qua occiditur, quae perbrevis est, ejus supplicium leges aestimant [leges breve existimant], et non quod eum in sempiternum auferunt de societate viventium. Quod est autem de ista Civitate mortali homines supplicio primae mortis, hoc est, de illa Civitate immortali homines supplicio secundae mortis auferre. Sicut enim non efficiunt leges hujus Civitatis, ut in eam quisque revocetur occisus; sic nec illius leges Civitatis admittunt, ut ad ejus quis ultra beatitudinem revocetur aeternam secunda morte damnatus. Quomodo ergo verum est, inquiunt, quod ait Christus vester: In qua mensura mensi fueritis 96 remetietur vobis, si temporale peccatum supplicio punitur aeterno? nec attendunt, non propter aequale temporis spatium, sed propter vicissitudinem, mali, id est ut qui mala fecerit, mala patiatur, eamdem dictam fuisse mensuram, quamvis hoc in ea re proprie possit accipi, de qua Dominus, cum hoc diceret, loquebatur, id est de judiciis et condemnationibus. Proinde qui judicat et condemnat injuste, si judicatur et condemnatur juste, in eadem mensura recipit, quamvis non hoc quod dedit: judicio enim fecit, judicio patitur, quamvis fecerit damnatione quod iniquum est, patiatur damnatione quod justum est. CAPUT CXLVI. De magnitudine praevaricationis primae, ob quam aeterna poena omnibus debeatur, qui extra gratiam fuerint Salvatoris, ex libro XXI de Civitate Dei. Sed poena aeterna ideo dura et injusta sensibus videtur humanis, quia in hac infirmitate moribundorum sensuum deest ille sensus altissimae purissimae que sapientiae, quo sentiri possit, quantum nefas in lla prima praevaricatione commissum sit. Quanto enim magis homo fruebatur Deo, tanto majore impietate dereliquit Deum, et factus est malo dignus aeterno, qui hoc in se peremit bonum quod esse posset aeternum. Hinc est universa generis humani massa damnata, quoniam qui hoc primus amisit, cum ea quae in illo fuerat radicata sua stirpe punitus est, ut nullus ab hoc justo debitoque supplicio, nisi misericordia et indebita gratia liberetur, atque ita dispertiatur genus humanum, ut in quibusdam demonstretur quid valeat misericors gratia, in caeteris quid justa vindicta. Neque enim utrumque demonstraretur in omnibus, quia si omnes remanerent in poenis justae damnationis, in nullo appareret misericors gratia redimentis. Rursus si omnes a tenebris transferrentur in lucem, in nullo appareret veritas ultionis, in qua propterea multo plures quam in illa sunt, ut sic ostendatur quid omnibus deberetur. Quod si omnibus redderetur, justitiam vindicantis juste nemo reprehenderet. Quia vero tam multi exinde liberantur, est unde agantur maximae gratiae gratuito muneri liberantis. CAPUT CXLVII. Criminis supplicium post mortem non esse causam purgationis, ibidem. Platonici quidem, quamvis impunita nulla velint esse peccata, tamen omnes poenas emendationi adhiberi putant, vel humanis inflicta legibus, vel divinis, sive in hac vita, sive post mortem; si aut parcatur hic cuique, aut ita plectatur ut hic non corrigatur. Hinc Maronis illa sententia, ubi cum dixisset de terrenis corporibus moribundisque membris, quod animae: Hinc metuunt, cupiuntque, dolent, gaudentque: nec auras Suscipiunt [Respiciunt] clausae tenebris et carcere caeco, secutus adjunxit atque ait: Quin et supremo cum lumine vita reliquit, id est, cum die novissimo reliquit eas ista vita: Non tamen ( inquit ) omne malum miseris, nec funditus omnes Corporeae excedunt pestes: penitusque necesse est Multa diu concreta modis inolescere miris. Ergo exercentur poenis: veterumque malorum Supplicia expendunt; aliae panduntur inanes Suspensae ad ventos: aliis sub gurgite vasto Infectum eluitur scelus, aut exuritur igni. Qui hoc opinantur, nullas poenas nisi purgatorias volunt esse post mortem, ut quoniam terris superiora sunt elementa, aqua, aer, ignis, ex aliquo istorum mundetur per expiatorias poenas quod a terrena contagione contractum est. Aer quippe accipitur in eo quod ait suspensae ad ventos, aqua in eo quod ait sub gurgite vasto; ignis autem suo nomine expressus est, cum dixit, aut exuritur igni. Nos vero etiam in hac quidem mortalitate [mortali vita] esse quasdam poenas purgatorias confitemur, non quibus affliguntur quorum vita vel non inde fit melior, vel potius inde fit pejor, sed illis sunt purgatoriae qui eis coerciti corriguntur. Caeterae omnes poenae, sive temporariae, sive sempiternae, sicut unusquisque divina providentia tractandus est, inferuntur, vel pro peccatis, sive praeteritis, sive in quibus adhuc vivit ille qui plectitur, vel pro exercendis declarandisque virtutibus, per homines et angelos, seu bonos, seu malos. Nam etsi quisque mali quid [aliquid] alterius improbitate vel errore patiatur, peccat quidem homo qui, vel ignorantia, vel injustitia cuiquam mali aliquid facit, sed non peccat Deus qui justo, quamvis occulto, judicio fieri sinit. Sed temporarias poenas alii in hac vita tantum, alii post mortem, alii nunc et tunc; verumtamen ante judicium illud severissimum novissimumque patiuntur. Non autem omnes veniunt in sempiternas poenas, quae post illud judicium [his] sunt futurae, qui post mortem sustinent temporales. Nam quibusdam quod in isto non remittitur, remittit in futuro saeculo, id est ne futuro saeculi aeterno supplicio puniantur, jam supra diximus. Rarissimi sunt autem qui nullas in hac vita, sed tantum postea poenas luunt. Fuisse tamen aliquos qui usque ad decrepitam senectutem, ne levissimam quidem febriculam senserint, quietamque duxerint vitam, et ipsi novimus et audivimus. CAPUT CXLVIII. De his qui eos, qui permanent in catholica fide, etiam si pessime vixerint, tamen propter fidei fundamentum salvandos esse definiunt, ex eodem libro XXI de Civitate Dei. Sunt [autem] qui propter id quod scriptum est, Qui perseveraverit usque in finem hic salvus erit, non nisi in Ecclesia catholica perseverantibus, quamvis in ea male viventibus, hoc promittunt, per ignem videlicet salvandis merito fundamenti, de quo ait Apostolus: Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est Christus Jesus. Si quis autem aedificat super fundamentum [hoc] aurum, argentum, lapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam, uniuscujusque opus manifestabitur; dies enim Domini declarabit, quoniam in igne revelabitur, et uniuscujusque opus quale sit ignis probabit; si cujus opus permanserit quod superaedificavit, mercedem accipiet; si cujus autem opus arserit, damnum patietur; ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem. Dicunt ergo cujuslibet vitae Catholicum Christianum Christum habere in fundamento, quod fundamentum nulla haeresis haber, a corporis ejus unitate praecisa; et ideo propter hoc fundamentum etiam si malae vitae fuerit Catholicus Christianus, velut qui superaedificaverit ligna, fenum, stipulam, putant eum salvum fieri per ignem, id est, [est] post poenas ignis illius liberari, quo igne in ultimo judicio punientur mali. CAPUT CXLIX. Quid in fundamento habere Christum, et quibus spondeatur salus per ignis usturam, ex eodem libro XXI. Qui manducat carnem meam et bibit sanguinem meum, in me manet et ego in eo. Ostendit quid sit non sacramento tenus, sed corpus revera Christi manducare, et ejus sanguinem bibere: hoc est enim in Christo manere, ut in illo maneat et Christus. Sic enim hoc dixit tanquam diceret. Qui non in me manet, et in 97 quo [ego] non maneo, non se dicat aut existimet manducare corpus meum, aut bibere sanguinem meum. Non itaque manent in Christo, qui non sunt membra ejus. Non sunt autem membra Christi, qui se faciunt membra meretricis, nisi malum illud poenitendo esse destiterint, et ad hoc bonum reconciliatione redierint. Sed habent, inquiunt, Christiani Catholici in fundamento Christum, a cujus unitate [veritate] non recesserunt, tametsi huic fundamento superaedificaverunt quamlibet pessimam vitam, velut ligna, fenum, stipulam. Recta itaque fides, per quam Christus est fundamentum, quamvis cum damno (quoniam illa quae superaedificata sunt exurentur), tamen poterit eos quandoque ab illius ignis perpetuitate salvare. Respondeat [ergo] eis breviter apostolus Jacobus: Si quis dicat se fidem habere, opera autem non habeat, nunquid poterit fides salvare eum? Et quis est, inquiunt, de quo dicit apostolus Paulus: Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem? Simul quis iste sit, inquiramus; hunc tamen non esse certissimum est, ne duorum Apostolorum sententias mittamus in rixam, si unus dicit: Etiam si mala opera quis habuerit, salvabit cum per ignem fides; alius autem: Si opera non habeat, nunquid poterit fides salvare eum? Inveniemus ergo quis [qui] possit salvari per ignem, si prius invenerimus quid sit habere in fundamento Christum. Quod ut de ipsa similitudine quantocius advertamus, nihil in aedificio praeponitur fundamento. Quisquis itaque sic habet in corde Christum, ut ei terrena et temporalia, nec ea quae licita sunt atque concessa praeponat, fundamentum habet Christum: si autem praeponit, etsi videatur habere fidem Christi, non est tamen in eo fundamentum Christus, cui talia praeponuntur; quanto magis si salutaria praecepta contemnens, committat illicita, non [etiam non] praeposuisse Christum, sed postposuisse convincitur, quem posthabuit imperantem, sive concedentem, dum contra ejus imperata, sive concessa, suam per flagitia delegit explere libidinem? Si quis itaque Christianus diligit meretricem, eique adhaerens unum corpus efficitur, jam in fundamento non habet Christum: si quis autem diligit uxorem suam, si secundum Christum, quis ei dubitet in fundamento esse Christum? Si vero secundum hoc saeculum, si carnaliter, si in morbo concupiscentiarum, sicut [et] gentes quae ignorant Deum, etiam hoc secundum veniam concedit Apostolus, imo per Apostolum Christus. Potest ergo et isto in fundamento habere Christum: si enim nihil ei talis affectionis voluptatisque praeponat quamvis superaedificet lignum, fenum, stipulam, Christus est fundamentum; propter hoc salvus erit per ignem. Delicias quippe hujusmodi amoresque terrenos propter conjugalem copulam non damnabiles tribulationis ignis exuret. Ad quem pertinent ignem et orbitates, et quaecunque calamitates, quae auferunt haec. Ac per hoc ei qui aedificavit, erit aedificatio ista damnosa; quia non habebit quod superaedificavit, et eorum amissione cruciabitur, quibus fruendo utique laetabatur, sed per hunc ignem salvus erit merito fundamenti, quia etsi utrum id habere mallet, an Christum, a persecutore proponevetur, [se mallet Christum habere quam ista liberrime profiteretur], illud Christo non praeponeretur. Vide in Apostolicis verbis hominem aedificantem super fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos. Qui sine uxore est, inquit, cogitat quae sunt Dei, quomodo placeat Deo. Vide alium aedificantem ligna, fenum, stipulam: Qui autem matrimonio junctus est, inquit, cogitat ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori; uniuscujusque opus [quale sit] manifestabitur; dies enim Domini declarabit, dies utique tribulationis: quoniam [in] igne, inquit, revelabitur. Eamdem tribulationem ignem vocat, sicut alibi legitur: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis; et uniuscujusque opus quale sit ignis probabit, si cujus opus permanserit. Permanet enim quod quisque cogitat quae sunt Dei, quomodo placeat Deo, quod superaedificavit, mercedem accipiet, id est unde cogitavit hoc sumet. Si cujus autem opus arserit damnum patietur, quoniam quod dilexerat non habebit: ipse autem salvus erit, quia nulla eum tribulatio ab illius fundamenti stabilitate semovit; sic tamen quasi per ignem: quod enim illiciente amore [quod enim sine illiciente amore] non habuit, sine urente dolore non perdit. Ecce, quantum mihi videtur, inventus est ignis, qui nullum eorum damnet, sed unum ditet, alterum damnificet, ambos probet. Si autem ignem illum loco isto voluerimus accipere, de quo Dominus dicet sinistris, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, ut in eis etiam isti esse credantur qui aedificant super fundamentum ligna, fenum, stipulam, eosque ex illo igne post tempus pro malis meritis impertitum liberet boni meritum fundamenti, quid arbitremur dextros, quibus dicetur: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum vobis regnum? nisi eos qui aedificaverunt super fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos? sed in illum ignem, de quo dictum est, Sic tamen quasi per ignem, si hoc modo est intelligendus, utrique mittendi sunt, et dextri scilicet et sinistri: illo quippe igne utrique probandi sunt, de quo dictum est: Dies enim declarabit, quia in igne revelabitur, et uniuscujusque opus quale sit ignis probabit. Si ergo utrumque probabit ignis, ut si cujus opus permanserit, id est non fuerit igne consumptum, quod superaedificavit, mercedem accipiat; si cujus autem opus arserit, damnum patiatur: profecto non est ipse aeternus ille ignis; in illum enim soli sinistri novissima et perpetua damnatione mittentur; iste autem dextros probat, sed alios eorum sic probat, ut aedificium quod super Christum fundamentum ab eis invenerit esse constructum, non exurat atque consumat; alios autem aliter, id est ut quod superaedificaverunt, ardeat damnumque inde patiantur, salvi fiant autem, quoniam Christum in fundamento stabiliter positum praecellenti charitate tenuerunt. Si autem salvi fient, profecto et ad dextram stabunt, et cum caeteris audient: Venite, benedicti Patris mei; possidete paratum vobis regnum, non ad sinistram ubi illi erunt qui salvi non erunt, et ideo audient: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. Nemo quippe ab illo igne salvabitur, quia in supplicium aeternum ibunt illi omnes, ubi vermis eorum non moritur [morietur], et ignis non exstinguetur, quo cruciabuntur die ac nocte, in saecula saeculorum. Post istius sane corporis mortem, donec ad illum veniatur qui post resurrectionem corporum futurus est, damnationis et remunerationis ultimus dies, si hoc temporis intervallo spiritus defunctorum ejusmodi ignem dicuntur perpeti quem non sentiant illi, qui non habuerunt tales mores, [et amores] in hujus corporis vita, ut eorum ligna et fenum, et stipula consumatur, alii vero sentiant, qui ejusmodi secum aedificia portaverunt, sive ibi tantum, sive et hic et ibi, sive ideo hic ut non ibi saecularia, quamvis a damnatione venialia concremantem ignem transitoriae tribulationis inveniant, non redarguo quia forsitan verum est. Potest quippe ad istam tribulationem pertinere etiam mors ipsa carnis, quae de primi peccati perpetratione concepta est, ut secundum cujusque aedificium, tempus quod eam sequitur, ab unoquoque sentiatur [et secundum cujusque aedificium tempore suo, ab unoquoque suscepta possunt et persecutiones Ecclesiae]. Persecutiones quoque quibus martyres coronati sunt, et quas patiuntur quicunque Christiani probant utraque aedificia, velut ignis, et alia consumunt, cum ipsis aedificatoribus, 98 si Christum in eis non inveniunt fundamentum: alia sine ipsis si inveniunt, quia licet cum damno salvi erunt ipsi [Quia licet cum damno salvi erunt, ipsi non consumentur, propter Christi videlicet licet meritum in fundamento reperti, qui manet in aeternum]: alia vero non consumunt, quia talia repererunt quae manent in aeternum. Erit etiam in fine saeculi tribulatio tempore Antichristi, qualis nunquam antea fuit. Quam [Quia] multa erunt tunc aedificia, sive aurea, sive fenea super optimum fundamentum, quod est Christus Jesus, ut ignis ille probet utraque, et de aliis gaudium, de aliis inferat damnum, neutros tamen perdat, in quibus haec inveniet propter stabile fundamentum. Quicunque autem, non dico uxorem cujus etiam commixtione carnis ad carnalem utitur voluptatem, sed ipsa quae ab hujusmodi delectationibus, aliena sunt nomina pietatis, humano more carnaliter diligendo Christo anteponit, non eum habet in fundamento, et ideo non per ignem salvus erit. Sed salvus non erit, quia esse cum Salvatore non poterit, qui de hac re apertissime loquens ait: Qui amat patrem et matrem plusquam me, non est me dignus, et qui amat filium aut filiam super me, non est me dignus. Verum qui has necessitudines sic amat carnaliter, ut tamen eas Christo Domino non praeponat, malitque carere ipsis quam Christo, si ad hunc fuerit articulum tentationis adductus, per ignem salvus erit, quia ex earum amissione tantum necesse est urat dolor, quantum haeserat amor. Porro qui patrem, matrem, filios, filias, secundum Christum dilexerit, ut ad ejus regnum obtinendum eique cohaerendum illis consulat, vel hoc in eis diligat, quod membra sunt Christi, absit ut ista dilectio reperiatur in lignis, feno et stipula consumenda, sed prorsus aedificio aureo, argenteo, gemmeo deputabitur. Quomodo autem potest eos plus amare quam Christum, quos amat utique propter Christum?-- De expositione psal. LXXX.--Expone ergo, inquit, nobis ligna, fenum, stipulam, qui aedificant supra fundamentum, quomodo non pereant sed salvi fiant, sic tamen tanquam per ignem. Obscura quidem illa quaestio, sed ut possum breviter dicam, fratres. Sunt homines omnino contemptores saeculi hujus, quibus non est natum quidquid temporaliter fluit; non haerent dilectione aliqua terrenis operibus casti, sancti, continentes, justi, fortassis et omnia sua vendentes, et pauperibus distribuentes, aut possidentes tanquam non possidentes, et utentes hoc mundo tanquam non utentes. Sunt autem alii qui rebus infirmitati concessis inhaerent aliquantum dilectione: non rapit villam alienam, sed sic amat suam, ut si perdiderit, conturbetur; non appetit uxorem alienam, sed sic haeret, sic miscetur suae, ut modum non ibi teneat praescriptum tabulis, liberorum procreandorum causa; non tollit aliena, sed repetit sua, et habet judicium cum fratre suo. Talibus enim dicitur: Jam quidem omnino delictum est in vobis, quia judicia habetis vobiscum. Verum ipsa judicia in Ecclesia jubet agi, non ad forum trahi, tamen delicta esse dicit: contendit enim Christianus pro rebus terrenis amplius quam decet eum cui promissum est regnum coelorum, non totum cor sursum levat, sed aliquam ejus partem trahit in terram. Denique si veniat tentatio ducendi martyrii, illi qui habent in fundamento Christum, et aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos, quid dicunt ex hac opportunitate? Bonum est mihi dissolvi et esse cum Christo: alacres currunt, aut nihil, aut modice de terrena fragilitate contristantur; illi autem amantes res proprias, domos proprias, graviter conturbantur: fenum, stipula et ligna ardent. Habent ergo ligna, et fenum, et stipulam, super fundamentum, sed rerum concessarum, non illicitarum. Dico enim, fratres: Posside fundamentum, haere coelo, calca terram; si talis es, non aedificas nisi aurum, argentum, lapides pretiosos; cum autem dixeris, Amo possessionem istam, timeo ne pereat et imminet damnum, et tu contristaris, non quidem praeponis eam Christo. Nam sic amas possessionem istam, ut si dicatur tibi: Ipsam vis, an Christum? et si tristis eam perdis, plus tamen amplecteris Christum, quem posuisti in fundamento: salvus eris tanquam per ignem. Audi aliud: Non potes tenere possessionem istam, nisi dixeris falsum testimonium; et hoc non facere, Christum in fundamento ponere est. Veritas etenim dixit: Os quod mentitur occidit animam. Ergo si possessionem tuam diligis, non tamen propter illam facis rapinam, non propter illam dicis falsum testimonium, non propter illam homicidium facis, non propter illam falsum juras, non propter illam Christum negas, eo quod non propter illam facis haec, Christum habes in fundamento; tamen quia diligis illam, et contristaris si perdas illam, super fundamentum posuisti, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam; salvus ergo eris, cum ardere coeperit quod aedificasti, sic tamen tanquam per ignem. Nemo enim super fundamentum hoc aedificans adulteria, blasphemias, sacrilegia, idololatrias, perjuria, putet se salvum futurum per ignem, quasi ista sunt ligna, fenum, stipula; sed qui aedificat amorem terrenorum super fundamentum regni coelorum, id est, super Christum, ardebit amor rerum temporalium, et ipse salvus erit per idoneum fundamentum. Inimici Domini mentiti sunt ei dicendo, Eo ad vineam, et non eundo, et erit tempus eorum non ad tempus, sed in aeternum. Et qui sunt isti? Et cibavit illos ex adipe frumenti.--Nostis adipem frumenti, unde cibantur multi inimici qui mentiti sunt ei. Et cibavit illos ex adipe frumenti, miscuit eos sacramentis suis; et Judam quando dedit buccellam ex adipe frumenti cibavit, et inimicus Domini mentitus est ei, et erit tempus ejus in aeternum. Cibavit illos ex adipe frumenti. O ingratos! cibavit ex adipe frumenti, et de petra melle saturavit eos: in eremo aquam de petra produxit, non mel. Mel sapientia est, primatum dulcoris tenens in escis cordis. Quam ergo multi inimici Domini mentientes Domino cibantur, non solum ex adipe frumenti, sed etiam de petra melle, de sapientia Christi! quam multi delectantur verbo ejus, et cognitione sacramentorum ejus, solutione parabolarum ejus! quam multi delectantur! quam multi clamant! Et non est hoc mel de quolibet homine, sed de petra, petra autem erat Christus. Quam multi ergo satiantur de melle isto! clamant, dicunt: Suave est. Dicunt: Nihil melius, nihil dulcius intelligi vel dici potuit; et tamen inimici Domini mentiti sunt ei. Nolo amplius immorari in rebus dolendis: quanquam terribiliter psalmus ad hoc finitus sit, tamen a fine ejus obsecro vos recurramus ad caput: Exsultate Deo adjutori nostro. CAPUT CL. Contra eorum persuasionem qui putant sibi non obfutura peccata, in quibus cum eleemosynas facerent perstiterunt; ex eodem libro XXI. Restat eis respondere qui dicunt aeterno igne illos tantummodo arsuros qui de [pro] peccatis suis facere dignas eleemosynas negligunt, propter illud quod ait apostolus Jacobus: Judicium autem sine misericordia illi qui non fecit misericordiam. Qui ergo fecit, inquiunt, quamvis non correxerit perditos mores, sed nefarie ac nequiter inter ipsas suas eleemosynas vixerit, cum misericordia illi futurum est judicium, ut aut non damnetur omnino, aut post aliquod tempus a damnatione novissima liberetur; nec ob aliud existimant Christum delicto atque neglecto [de solo dilectu atque neglectu] eleemosynarum discretionem inter dextros et sinistros esse facturum, quorum alios in regnum, alios in supplicium mittat aeternum. Ut autem quotidiana sibi opinentur, quae facere omnino non 99 cessant; qualiacunque et quantacunque sint, per eleemosynas dimitti posse peccata, orationem quam docuit ipse Dominus, et suffragatricem sibi adhibere conantur et testem: Sicut enim nullus est, inquiunt, dies quo a Christianis haec oratio non dicatur, ita nullum est quotidianum qualecunque peccatum quod per illam non dimittatur, cum dicimus: Dimitte nobis debita nostra; si quod sequitur facere curemus, Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Non enim ait Dominus, inquiunt: Si dimiseritis peccata sua hominibus, dimittet vobis Pater vester quotidiana parva peccata, sed, Dimittet, inquit, vobis peccata vestra. Qualiacunque ergo vel quantacunque sint, etiam si quotidie perpetrentur, nec ab eis vita discedat in melius commutata, per eleemosynam venia non negata remitti sibi posse praesumunt. Sed bene quod isti dignas pro peccatis eleemosynas commonentes esse faciendas: quoniam si dicerent, qualescunque eleemosynas pro peccatis quotidianis et magnis, et quantacunque scelerum consuetudine, misericordiam posse impetrare divinam, ut ea quotidiana remissio sequeretur, viderent se rem dicere absurdam atque ridiculam. Sic enim cogerentur fateri fieri posse ut opulentissimus homo, decem nummulis diurnis in eleemosynas impensis, homicidia, et adulteria, et nefaria quaeque facta redimeret. Quod si absurdissimum est dicere, profecto si quaeratur quae dignae sunt pro peccatis eleemosynae de quibus etiam Christi praecursor ille dicebat, Facite ergo fructus dignos poenitentiae, proculdubio non invenientur eos facere qui vitam suam usque ad mortem quotidianorum criminum perpetratione confodiunt. Primo quia in auferendis rebus alienis longe plura diripiunt, ex quibus per exigua pauperibus largiendo Christum se ad hoc pascere existimant, ut licentiam malefactorum ab illo emisse vel quotidie potius emere credentes, securi damnalia [damnabilia] tanta committant. Qui si pro uno scelere omnia distribuerent indigentibus membris Christi, nisi desisterent a talibus factis, habendo charitatem, quae non agit perperam, aliquid eis prodesse non posset. Qui ergo dignas pro suis peccatis eleemosynas facit, prius eas facere incipit a se ipso. Indignum est enim ut in se non faciat qui facit in proximum, cum audiat dicentem Deum: Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Itemque audiat: Miserere animae tuae placens Deo. Hanc eleemosynam, id est, ut Deo placeat, non faciens animae suae, quomodo dignas pro peccatis suis eleemosynas facere dicendus est? Ad hoc enim et illud est scriptum: Qui sibi malignus est, cui bonus erit? Orationes quippe adjuvant eleemosynae. Et utique intuendum est quod legimus: Fili, peccasti, ne adjicias iterum, et de praeteritis deprecare, ut tibi dimittantur. Propter hoc ergo eleemosynae faciendae sunt, ut cum de praeteritis peccatis deprecamur, exaudiamur, non ut, in eis perseverantes, licentiam malefaciendi nos per eleemosynas comparare credamus. Ideo autem Dominus et dextris eleemosynas ab eis factas, et sinistris non factas se imputaturum esse praedixit, ut hinc ostenderet quantum valeant eleemosynae ad priora delenda, non ad perpetua impune committenda peccata. Tales autem eleemosynas non dicendi sunt facere, qui vitam nolunt a consuetudine scelerum in melius commutare, quia et in hoc quod ait, Quando uni ex minimis meis non fecistis, mihi non fecistis, ostendit eos non facere etiam quando se facere existimant. Si enim Christiano esurienti panem tanquam Christiano darent, profecto sibi panem justitiae, quod ipse Christus est, non negarent, quoniam Deus non cui detur, sed quo animo detur attendit. Qui ergo Christum diligit in Christiano, hoc animo ei porrigit eleemosynam, quo accedit ad Christum, non quo vult recedere impunitus a Christo. Tanto enim magis quisque deserit Christum, quanto magis diligit quod improbat Christus. Nam quid cuique prodest quod baptizatur, si non justificatur? Nonne qui dixit, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu [sancto] non intrabit in regnum Dei, ipse etiam dixit, Nisi abundaverit justitia vestra super Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum? Cur illud timendo multi curant baptizari; et hoc non timendo non multi curant justificari? Sicut ergo non fratri suo dicit fatue, qui cum hoc dicit non ipsi fraternitati, sed peccato ejus infensus est, alioquin reus erit gehennae ignis; ita e contrario qui porrigit eleemosynam Christiano, non Christiano porrigit, qui non in eo diligit Christum; non autem diligit Christum qui justificari recusat in [a] Christo; et quemadmodum si quis praeoccupatus fuerit hoc [in aliquo] delicto ut fratri suo dicat fatue, id est, non ejus peccatum volens auferre, convicietur injuste [convincitur justitiae], parum est illi ad hoc redimendum eleemosynas facere, nisi etiam quod ibi sequitur remedium reconciliationis adjungat. Ibi enim sequitur: Si [ergo] offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum te, relinque ibi munus tuum ad altare, et vade prius reconciliari fratri tuo, et tunc veniens offeres munus tuum. Ita parum est eleemosynas quantaslibet facere pro quocunque scelere, et in consuetudine scelerum permanere. Oratio vero quotidiana, quam docuit ipse Jesus, unde et Dominica nominatur [nuncupatur], delet quidem quotidiana peccata cum quotidie dicitur: Dimitte nobis debita nostra; atque [quoniam] id quod sequitur non solum dicitur, sed etiam fit: Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Sed quia fiunt peccata, ideo dicitur, non ut ideo fiant quia dicitur. Per hanc enim nobis voluit Salvator ostendere quantumlibet juste in hujus vitae caligine atque infirmitate vivamus, non nobis deesse peccata, pro quibus dimittendis debeamus orare, et eis qui in nos peccant, ut et nobis ignoscatur, ignoscere. Non itaque propterea Dominus ait, Si dimiseritis peccata hominibus dimittet vobis et Pater vester peccata vestra, ut de hac oratione confisi securi quotidiana scelera faceremus, vel potentia, qua non timeremus hominum leges, vel astutia, qua ipsos homines falleremus, sed ut per illam disceremus non putare nos esse sine peccatis, etiam si a criminibus essemus immunes, sicut etiam legis veteris sacerdotes hoc ipsum Deus de sacrificiis admonuit, quae jussit eos primum pro suis, deinde pro populi offerre peccatis. Nam et ipsa verba tanti magistri et Domini nostri vigilanter intuenda sunt. Non enim ait, Si dimiseritis peccata hominibus, et Pater vester dimittet vobis qualiacunque peccata; sed ait Peccata vestra; quotidianam quippe orationem docebat, et justificatis utique discipulis loquebatur. Quid est ergo peccata vestra, nisi peccata sine quibus nec vos eritis, qui justificati et sanctificati estis? Ubi ergo illi, qui per hanc orationem occasionem perpetrandorum quotidie scelerum quaerunt, dicunt Dominum significasse etiam magna peccata, quoniam non dixit, Dimittet vobis parva, sed peccata vestra, ibi nos considerantes qualibus loquebatur, et audientes dictum peccata vestra, nihil aliud debemus existimare quam parva, quoniam talium jam non erant magna. Verumtamen nec ipsa magna, a quibus omnino mutatis in melius moribus recedendum est, dimittuntur orationibus, nisi fiat quod ibi dicitur: Sicut nos dimittimus debitoribus nostris. Si enim minima peccata, sine quibus non est etiam vita justorum, aliter non remittuntur, quanto magis multis et magnis criminibus involuti, etiam si ea perpetrare desinant, nullam indulgentiam consequuntur, si ad remittendum aliis quod in eos quisque peccaverit inexorabiles fuerint, cum dicat Dominus, Si autem non dimiseritis hominibus [peccata], neque Pater vester dimittet vobis. Ad hoc enim valet quod etiam Jacobus apostolus ait, Judicium futurum sine misericordia illi qui non fecerit misericordiam. Venire quippe debet in mentem etiam servus ille cui debitori dominus relaxavit decem millia talentorum, quae postea jussit ut redderet, quia non misertus est conservi qui ei debebat centum denarios. In his ergo qui filii sunt promissionis et vasa misericordiae 100 valet quod ait idem apostolus, consequenter adjungens: Superexultat autem misericordia judicio [judicium], quoniam et illi qui tanta sanctitate vixerunt, ut alios quoque recipiant in tabernacula aeterna, quibus amici facti sunt de mammona iniquitatis, ut tales essent, misericordia liberati sunt ab eo qui justificat impium, imputans mercedem secundum gratiam, non secundum debitum. In eorum quippe numero est Apostolus, qui dicit: Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem. Illi autem qui recipiuntur a talibus in tabernacula aeterna, fatendum est quod non sint his moribus praediti, ut eis liberandis sine suffragio sanctorum sua possit vita sufficere, ac per hoc multo amplius in eis superexultat misericordia judicio [judicium]. Nec tamen ideo putandus est quisquam sceleratissimus nequaquam vita vel bona vel tolerabiliore mutatus recipi in tabernacula aeterna, quoniam obsecutus est sanctis de mammona iniquitatis, id est, de pecunia, vel divitiis, quae male fuerunt acquisitae; jam [aut etiam] si bene non tamen veris, sed quas iniquitas putat esse divitias, quoniam nescit quae sint verae divitiae, quibus illi abundant qui et alios recipiunt in tabernacula aeterna. Est itaque quidam vitae modus, nec tamen malae, ut his qui eam vivunt nihil prosit ad capessendum regnum coelorum largitas eleemosynarum, quibus etiam justorum sustentatur inopia, et fiunt amici qui in tabernacula aeterna suscipiant, nec tam bonae ut ad tantam beatitudinem adipiscendam eis ipsa sufficiat nisi eorum meritis quos amicos fecerint misericordiam consequantur. Mirari autem soleo, etiam apud Virgilium reperiri istam Domini sententiam ubi ait: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut et ipsi recipiant vos in tabernacula aeterna. Cui est illa simillima: Qui recipit prophetam in nomine prophetae mercedem prophetae accipiet, et qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet; nam cum Elysios campos poeta ille describeret, ubi putant habitare animas beatorum, non solum ibi posuit eos qui propriis meritis ad illas sedes pervenire potuerunt, sed adjicit ad quae [atque] ait: Quique sui memores alios fecere merendo, id est, qui promeruerunt alios, eosque sui memores promerendo fecerunt. Prorsus tanquam eis diceret, quod frequentaturore Christianorum, cum se cuique sanctorum humilis quisque commendat et dicit: Memor mei esto; atque ut id esse possit promerendo efficit. Sed quis iste sit modus, et quae sint ipsa peccata quae ita impediunt perventionem ad regnum Dei, ut tamen amicorum sanctorum meritis impetrent indulgentiam, difficillimum est invenire, periculosissimum definire. Ego certe usque ad hoc tempus cum inde satagerem, ad eorum indaginem pervenire non potui, et fortassis propterea latent, ne studium proficiendi ad omnia cavenda peccata pigrescat, quoniam si scirentur quae vel qualia sint delicta pro quibus etiam permanentibus, nec provectu vitae melioris assumptis, intercessio sit inquirenda et speranda justorum, eis secura se obvolvere humana segnitia [segnities]; nec evolvi talibus implicamentis illius virtutis expeditione curaret, sed tantummodo quaereret aliorum meritis liberari, quos amicos sibi de mammona iniquitatis eleemosynarum largitate fecisset. Nunc vero dum venialis iniquitatis, etiam si perseveret, ignoratur modus, profecto et studium in meliora proficiendi, orando et instando vigilantius adhibetur, et faciendi de mammona iniquitatis sanctos amicos cura non spernitur. Verum ista liberatio quae fit sive suis quibusque orationibus, sive intercedentibus sanctis, id agit, ut in ignem quisque non mittatur aeternum, non ut cum fuerit missus post quantumcunque inde tempus eruatur. Nam et illi qui putant sic intelligendum esse quod scriptum est, afferre terram bonam uberem fructum, aliam tricenum, aliam sexagenum, aliam centenum, ut sancti pro suorum diversitate meritorum, alii tricenos homines liberent, alii sexagenos, alii centenos, hoc in die judicii futurum suspicari solent, non post judicium. Qua opinione quidam cum videret homines impunitatem sibi perversissime pollicentes, eo quod omnes isto modo ad liberationem pertinere posse videantur, elegantissime respondisse perhibetur, bene potius esse vivendum, ut inter eos quisque reperiatur qui pro aliis intercessuri sunt liberandis, ne tam pauci sint, ut cito ad numerum suum, vel tricenum, vel sexagenum, vel centenum unoquoque eorum perveniente multi remaneant, qui erui jam de poenis illorum intercessione non possint, et in eis inveniatur quisquis sibi spem fructus alieni temeritate vanissima pollicetur. CAPUT CLI. De aeterna et incommutabili voluntate; ex lib. de Civitate Dei XXII. Multa fiunt [enim] quidem a malis contra voluntatem Dei, sed tantae est ille sapientiae tantaeque virtutis, ut in eos exitus, sive fines, quos bonos et justos ipse praescivit, tendant omnia quae voluntati ejus videntur adversa; ac per hoc cum Deus mutare dicitur voluntatem, ut quibus lenis erat, verbi gratia, reddatur iratus, illi potius quam ipse mutantur, et eum quodammodo mutatum in his quae patiuntur inveniunt: sicut mutatur sol oculis sauciatis, et asper quodammodo ex miti et ex delectabili molestus efficitur, cum ipse apud seipsum maneat idem qui fuit. Dicitur etiam voluntas Dei, quam facit in cordibus obedientium mandatis ejus, de qua dicit Apostolus: Deus est enim qui operatur in nobis, et velle; sicut justitia Dei, non solum quia ipse justus est dicitur, sed illa etiam quam homo [in homine], qui ab illo justificatur facit: sic et lex ejus vocatur, quae potius est hominum, sed ab ipso data [hominibus]; nam utique homines erant quibus ait Jesus: In lege vestra scriptum est, cum alio loco legamus: Lex Dei ejus in corde ipsius: secundum voluntatem hanc quam Deus operatur in hominibus etiam velle dicitur, quod non ipse vult, sed suos id volentes facit; sicut dicitur cognovisse, quod ut cognosceretur fecit [facit] a quibus ignorabatur. Neque enim dicente Apostolo, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo, fas est ut credamus quod eos tunc cognoverit Deus praecognitos ante constitutionem mundi, sed tunc cognovisse dictus est, quod tunc ut cognosceretur effecit. De his locutionum modis jam et in superioribus libris memini disputatum. Secundum ergo hanc voluntatem qua Deum velle dicimus, quod alios effecit velle a quibus futura nesciuntur, multa vult nec facit. Multa enim volunt fieri sancti ejus, ab illo inspirata sancta voluntate, nec fiunt: sicut orant pro quibusdam pie sancteque, et quod orant non facit, cum ipse in eis hanc orandi voluntatem sancto Spiritu suo fecerit, ac per hoc quando secundum Deum volunt, et orant sancti, ut quisque sit salvus, possumus illo modo locutionis dicere, vult Deus et non facit, ut ipsum dicamus velle qui ut velint iste facit: secundum illam vero voluntatem suam quae cum ejus praescientia sempiterna est, profecto in coelo et in terra omnia quaecunque voluit non solum praeterita vel praesentia, sed etiam futura jam fecit. Verum antequam veniat tempus, quo voluit ut fieret, quod ante tempora universa praescivit atque disposuit dicimus, fiet quando Deus voluerit. Si autem non solum tempus quo futurum est, verum etiam utrum futurum sit ignoramus, dicimus, fiet, si Deus voluerit: non quia Deus novam voluntatem quam non habuit tunc habebit, sed quia id quod ex aeternitate in ejus immutabili praeparatum est voluntate tunc erit. De eadem voluntate Dei ex psal. CX: Magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus. Scrutare, exquire, vestiga, si potes, omnes voluntates Domini, in omnibus semper magna opera ejus invenies. Nulla enim voluntas potentior est ipsius voluntati, contra quam cum aliquid fieri sinit; misericordiam suam justitiamque demonstrat. Sicut enim vult ut homo non peccet, ita vult peccatori parcere ut revertatur et vivat. Ita etiam vult in peccatis perseverantem punire, ut justitiae potentiam contumax non evadat: ac sic quidquid delegeris, o homo, non deerit Deo unde suam de te compleat voluntatem. Sive 101 ergo justificet impium, sive arguat pigrum, sive exspectet adversum, seu deserat puniendum, semper misericors est, semper justus, semper omnipotens. CAPUT CLII. De possessione aeternae beatitudinis Sanctorum, et perpetuis suppliciis impiorum, ex eodem libro XXII. Quapropter ut caetera tam multa praeteream, sicut nunc in Christo videmus impleri quod promisit Abrahae dicens, In semine tuo benedicentur omnes gentes: ita quod eidem semini ejus promisit implebitur, ubi ait, per prophetam, Resurgent qui erant in monumentis, et quod ait, Erit coelum novum, et terra nova, et nonerunt memores priorum, nec ascendent in cor ipsorum; sed laetitiam et exsultationem invenient in ea: Ecce ego faciam Jerusalem exsultationem, et populum meum laetitiam, et exsultabo in Jerusalem, et laetabor in populo meo, et ultra non audietur in ea vox fletus. Et per alium prophetam, quod praenuntiavit dicens eidem prophetae, In tempore illo salvabitur populus tuus, omnis qui inventus fuerit scriptus in libro, et multi dormientium in terrae pulvere (sive ut quidam interpretati sunt, aggere) exsurgent, hi in vitam aeternam, et hi in opprobrium et confusionem aeternam. Et alio loco per eumdem prophetam: Accipient regnum sancti Altissimi [Dei], et obtinebunt illud usque in saeculum et usque in saeculum saeculorum. Et paulo post: Regnum, inquit, ejus regnum sempiternum; et alia quae ad hoc pertinentia in libro vicesimo posui, sive quae non posui, et tamen in eisdem litteris scripta sunt. Venient et haec sicut ista venerunt, quae increduli non putabant esse ventura. Idem quippe Deus utraque promisit, utraque ventura esse praedixit, quem perhorrescunt numina paganorum, etiam teste Porphyrio nobilissimo philosopho paganorum [ipsorum]. CAPUT CLIII. Contra sapientes mundi, qui putant terrena hominum corpora ad coeleste habitaculum non posse transferri, ex eodem libro XXII. Sed videlicet homines docti atque sapientes contra vim tantae auctoritatis, quae omnia genera hominum, sicut tanto ante praedixit, in hoc credendum sperandumque convertit, acute sibi argumentari videntur adversus corporum resurrectionem, et dicere quod in tertio de Repub. lib. a Cicerone commemoratum est. Nam cum Herculem et Romulum ex omnibus [hominibus] deos esse factos asseveraret, quorum non corpora, inquit, sunt in coelum elata, neque enim natura pateretur ut id quod esset e terra nisi in terra maneret; haec est magna ratio sapientium, quorum Dominus novit cogitationes, quoniam vanae sunt. Si animae tantummodo essemus, id est, sine ullo corpore spiritus, et in coelo habitantes, terrena animalia nesciremus, nobisque futurum esse diceretur, ut terrenis corporibus animandis quodam vinculo mirabili necteremur. Nonne multo fortius argumentaremur id credere recusantes et diceremus naturam non pati ut res incorporea ligamento corporeo vinciretur? Et tamen plena est terra vegetantibus animis quibus haec membra terrena miro sibi modo connexa et implicita. Cur ergo, eodem volente Deo, qui fecit hoc animal, non poterit terrenum corpus in coeleste corpus attolli, si animus omni ac [omnia haec terrena transcendens] per hoc etiam coelesti corpore praestabilior, terreno corpori potuit illigari? An terrena particula tam exigua potuit aliquid coelesti corpore melius apud se tenere, ut sensum haberet et vitam, et eam sentientem atque viventem dedignabitur coelum suscipere, aut susceptam non poterit sustinere, cum de re sentiat et vivat ista meliore quam est corpus omne coeleste? Sed ideo nunc non fit, quia nondum est tempus, quo id fieri voluit, qui hoc quod videndo jam viluit, multo mirabilius quam illud quod ab istis non creditur fecit. Cur enim non vehementius admiramur incorporeos animos, coelesti corpore potiores, terrenis illigari corporibus, quam corpora, licet terrena, sedibus quamvis coelestibus, tamen corporeis, sublimari, nisi quia hoc videre consuevimus et hoc sumus, illud vero nondum sumus, nec aliquando adhuc vidimus? Nam profecto, sobria ratione consulta, mirabilioris esse divini operis reperitur, incorporalibus corporalia quodammodo attexere, quam licet diversa, quia illa coelestia, ista terrestria, tamen corpora et corpora, copulare [copulari]; sed hoc incredibile fuerit aliquando. CAPUT CLIV. De resurrectione carnis, quam quidam mundo credente non credunt; ex eodem libro XXII. Ecce jam credidit mundus sublatum terrenum Christi corpus in coelum, resurrectionem carnis et ascensionem in supernas sedes, paucissimis remanentibus atque stupentibus, vel doctis, vel indoctis. Jam crediderunt docti et indocti. Si rem credibilem crediderunt, videant quam sint stolidi qui non credunt. Si autem res incredibilis credita est, etiam hoc utique incredibile est, sic creditum esse quod incredibile est. Haec igitur duo incredibilia, resurrectionem scilicet nostri corporis in aeternum, et rem tam incredibilem mundum esse crediturum, idem Deus antequam vel unum horum fieret, ambo futura esse praedixit. Unum duorum incredibilium jam factum [esse] videmus, ut quod erat incredibile crederet mundus, cur id quod reliquum est desperatur, ut etiam hoc veniat quod incredibile credidit mundus, sicut jam venit quod similiter incredibile fuit, ut rem tam incredibilem crederet mundus, quandoquidem hoc utrumque incredibile, quorum videmus unum, alterum credimus, in eisdem litteris praedictum sit, per quas credidit mundus? CAPUT CLV. Quod ut mundus in Christum crederet, virtutis fuerit divinae, non persuasionis humanae, et de Romuli falsa divinitate, ex eodem libro XXII. Et ipse modus quo mundus credidit, si consideretur, incredibilior invenitur. Ineruditos liberalibus disciplinis et omnino quantum ad istorum doctrinas attinet impolitos, non peritos grammatica, non armatos dialectica, non rhetorica inflatos, piscatores Christus cum retibus fidei, ad mare hujus saeculi paucissimos misit. Atque ita ex omni genere tam multos pisces, et tanto mirabiliores quanto rariores, etiam ipsos philosophos cepit. Duobus illis incredibilibus, si placet, imo quia placere debet, addamus hoc tertium. Jam ergo tria sunt incredibilia, quae tamen facta sunt. Incredibile est Christum resurrexisse in carne, et in coelum ascendisse cum carne; incredibile est mundum rem tam incredibilem credidisse; incredibile est homines ignobiles, infimos, paucissimos, imperitos, rem tam incredibilem tam efficaciter mundo, et in illo etiam doctis, persuadere potuisse. Horum trium incredibilium primum nolunt isti cum quibus agimus credere; secundum coguntur, et cernere quod non inveniunt unde sit factum, si non credunt tertium. Resurrectio certe Christi, et in coelum cum carne in qua resurrexit ascensio, toto jam mundo praedicatur et creditur. Si credibilis non est, unde toto terrarum orbe jam credita est? si multi nobiles, sublimes, docti eam se vidisse dixerunt, et quod viderunt diffamare curarunt, eis mundum credidisse non mirum est, sed istos adhuc credere nolle perdurum est; si autem, ut verum est, paucis obscuris minimis indoctis eam se vidisse dicentibus et scribentibus credidit mundus, cur pauci obstinatissimi qui remanserunt, ipsi mundo jam credenti adhuc usque non credunt? 102 Qui propterea numero exiguo ignobilium, infimorum [infirmorum], imperitorum hominum credidit, quia in tam contemptibilibus testibus multo mirabilius divinitas se ipsa persuasit; eloquia namque persuadentium, quae dicebant mira, fuerunt facta, non verba. Qui enim Christum in carne resurrexisse et cum illa in coelum ascendisse non viderant, id se vidisse narrantibus, non loquentibus tantum, sed etiam mirifica facientibus signa, credebant. Homines quippe quos unius vel ut multum duarum linguarum fuisse noverant, repente linguis omnium gentium loquentes mirabiliter audierunt. Claudum ab uberibus matris ad eorum verbum in Christi nomine post quadraginta annos incolumem constitisse, sudaria de corporibus eorum ablata sanandis profuisse languentibus, in via quam fuerant transituri positos in ordine innumerabiles morbis variis laborantes, ut ambulantium super eos umbra transiret continuo salutem solere recipere, et alia multa stupenda in Christi nomine per eos facta [sunt signa], postremo etiam mortuos resurrexisse cernebant. Quae sicut [si ut] leguntur gesta esse concedunt, ecce tot incredibilia tribus illis incredibilibus addimus, et ut credatur unum incredibile, quod de carnis resurrectione atque in coelum ascensione dicitur, multorum incredibilium testimonia tanta congerimus, et nondum ad credendum horrenda duritia incredulos flectimus. Si vero per Apostolos Christi, ut eis crederetur resurrectionem atque ascensionem praedicantibus Christi etiam ista miracula facta esse, non credunt, hoc nobis unum grande miraculum sufficit, quod cum terrarum orbis sine ullis miraculis credidit. Recolamus etiam hoc loco, illud quod de Romuli credita divinitate Tullius admiratur. Verba ejus ut scripta sunt inseram: Magis est, inquit, in Romulo admirandum quod caeteri qui dei [dii] ex hominibus facti esse dicuntur, minus eruditis hominum saeculis fuerunt, ut fingendi proclivis esset ratio, cum imperiti facile ad credendum impellerentur, Romuli autem aetatem minus his septingentis annis, jam inveteratis litteris atque doctrinis omniumque [somniumque], illo antiquo ex inculta hominum vita errore sublato, fuisse cernimus. Et paulo post de eodem Romulo ita loquitur, quod ad hunc pertinet sensum. Ex quo intelligi potest, inquit, permultis annis ante Homerum fuisse quam Romulum, ut jam doctis hominibus ac temporibus ipsis eruditis ad fingendum vix quidquam esset loci. Antiquitas enim recepit fabulas fictas etiam nonnunquam incondite; haec aetas autem jam exculta praesertim eludens omne quod fieri non potest, respuit. Unus e numero doctissimorum hominum idemque eloquentissimus omnium M. T. Cicero, propterea dicit divinitatem Romuli mirabiliter creditam, quod erudita jam tempora fuerunt quae falsitatem non reciperent fabularum. Sed valde ridiculum [est] de Romuli falsa divinitate cum de Christo loquimur facere mentionem; verumtamen cum sexcentis ferme annis ante Ciceronem Romulus fuerit, atque illa aetas jam fuisse doctrinis dicatur exculta, ut quod fieri non potest omne respueret, quanto magis post sexcentos annos, ipsius tempore Ciceronis maximeque postea sub Augusto atque Tiberio, eruditioribus utique temporibus, resurrectionem carnis Christi atque in coelum ascensionem, tanquam id quod fieri non potest mens humana ferre non posset, eludensque ab auribus cordibusque respueret, nisi eam fieri potuisse atque factam esse divinitas ipsius veritatis, vel divinitatis veritas et contestantia miraculorum signa monstrarent, ut terrentibus et contradicentibus tam multis tamque magnis persecutionibus praecedens in Christo, deinde in caeteris ad novum saeculum secutura resurrectio, atque immortalitas carnis, et fidelissime crederetur et praedicaretur intrepide, et per orbem terrae pullulatura fecundius, cum in martyrum sanguine sereretur. Legebantur enim praeconia praecedentia prophetarum, concurrebant ostenta virtutum, et persuadebatur veritas nova consuetudini, non contraria rationi, donec orbis terrae, qui persequebatur furore, sequeretur fide. CAPUT CLVI. De miraculis quae ut mundus in Christo crederet facta sunt, et fieri mundo credente non desinunt, ex eodem libro XXII. Cur, inquiunt, nunc illa miracula quae praedicatis facta esse non fiunt? Possem quidem dicere necessaria fuisse priusquam crederet mundus, ad hoc ut crederet mundus. Quisquis adhuc prodigia ut credat inquirit, magnum est ipse prodigium, qui mundo credente non credit. Verum hoc ideo dicunt, ut nec tunc illa miracula facta fuisse credantur. Unde ergo tanta fide Christus usquequaque cantatur in coelum cum carne sublatus? Unde temporibus eruditis et omne quod fieri non potest respuentibus sine ullis miraculis nimium mirabiliter incredibilia credidit mundus? An forte credibilia fuisse, et ideo credita esse dicturi sunt? cur ipsi ergo non credunt? Brevis igitur est nostra complexio, aut incredibilis rei quae non videbatur, alia incredibilia, quae tamen fiebant et videbantur, fecerunt fidem; aut certe res ista [ita] credibilis, ut nullis quibus persuaderetur miraculis indigeret, istorum nimiam redarguit infidelitatem. Hoc ad refellendos vanissimos dixerim. Nam facta esse multa miracula quae attestarentur illi uni grandi salubrique miraculo quo Christus in coelum cum carne in qua resurrexit ascendit, negare non possumus. In eisdem quippe veracissimis libris cuncta conscripta sunt, et quae facta sunt, et propter quod credendum facta sunt. Haec ut fidem facerent innotuerunt, haec per fidem quam fecerunt multo clarius innotescunt. Leguntur quippe in populis ut credantur, nec in populis tamen nisi credita legerentur. Nam etiam nunc fiunt miracula in ejus nomine, sive per sacramenta ejus, sive per orationes, vel memorias sanctorum ejus, sed non eadem claritate illustrantur, ut tanta quanta illa gloria diffamentur. Canon quippe sacrarum litterarum, quem definitum esse oportebat, illa facit ubique recitari, et memoriae cunctorum inhaerere populorum. Haec autem ubicunque fiunt, ibi sciuntur vix a tota ipsa civitate, vel quocunque commanentium loco. Nam plerumque etiam ibi paucissimi sciunt ignorantibus caeteris, maxime si magna sit civitas, et quando alibi aliisque narrantur, non tanta ea commendat auctoritas, ut sine difficultate vel dubitatione credantur, quamvis Christianis fidelibus a fidelibus indicentur. CAPUT CLVII. An ad Dominici corporis modum omnium mortuorum resurrectura sint corpora; ex eodem libro XXII. Christus in ea mensura corporis in qua mortuus [est] resurrexit, nec fas est dicere, cum resurrectionis omnium tempus venerit, accessuram corpori ejus eam magnitudinem quam non habuit, quando in ea discipulis in qua illis erat notus apparuit, ut longissimis fieri possit aequalis. Si autem dixerimus ad dominici corporis modum etiam quorumque majora corpora redigenda, peribit de multorum corporibus plurimum, cum ipse nec capillum periturum esse promiserit. Restat ergo ut suam recipiat quisque mensuram, quam vel habuit in juventute, etiam si senex sit mortuus, vel fuerat habiturus, etiam si est ante defunctus. 103 Atque illud quod commemoravit Apostolus de mensura aetatis plenitudinis Christi, aut propter aliud intelligamus dictum esse, id est, ut illi capiti in populis Christianis accedente omnium perfectione membrorum aetatis ejus mensura compleatur; aut si hoc de resurrectione corporum dictum est, sic accipiamus dictum, ut nec infra nec ultra juvenilem formam resurgant corpora mortuorum, sed in ejus aetate et robore usque ad quam Christum hic pervenisse cognovimus. Circa triginta quippe annos definierunt esse etiam saeculi hujus doctissimi homines juventutem, quae cum fuerit spatio proprio terminata, inde jam hominem in detrimenta vergere gravioris ac senilis aetatis, et ideo non esse dictum in mensuram corporis, vel in mensuram staturae, sed in mensuram aetatis plenitudinis Christi. CAPUT CLVIII. Qualis intelligenda sit conformatio sanctorum ad imaginem Filii Dei; ex eodem libro XXII. Illud etiam quod ait, Praedestinatos [fieri] conformes imaginis Filii Dei, potest et secundum interiorem hominem intelligi, unde nobis alio loco dicit: Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis vestrae. Ubi ergo reformamur ne conformemur huic saeculo, ibi conformamur Dei Filio. Potest et sic accipi, ut quemadmodum nobis ille mortalitate, ita nos illi efficiamur immortalitate conformes, quod quidem et ad ipsam resurrectionem corporum pertinet. Si autem etiam in his verbis, qua forma resurrectura sint corpora sumus admoniti, sicut illa mensura, ita et ista conformatio non quantitatis intelligenda est, sed aetatis. Resurgent itaque omnes tam magni corpore, quam vel erant, vel futuri erant aetate juvenili, quamvis nihil oberit etiam si erit infantilis, vel senilis corporis forma. ubi nec mentis, nec ipsius corporis ulla remanebit infirmitas. Unde etiam si quis in eo corporis modo in quo defunctus est resurrecturum unumquemque contendit, non est cum illo laboriosa contradictione pugnandum. CAPUT CLIX. An in suo sexu resuscitanda atque mansura sunt corpora feminarum; ex eodem libro XXII. Nonnulli propter hoc quod dictum est, Donec occurramus omnes in virum perfectum in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et conformes imaginis Filii Dei, nec in sexu femineo resurrecturas feminas credunt, sed in virili omnes aiunt, quoniam Deus solum virum fecit ex limo, feminam ex viro; sed mihi melius sapere videntur qui utrumque sexum resurrecturum esse non dubitant. Non enim libido ibi erit, quae confusionis est causa: nam priusquam peccassent nudi erant, et non confundebantur, vir et femina. Corporibus ergo illis vitia detrahentur, natura servabitur; non est autem vitium sexus femineus, sed natura, quae tunc quidem et a concubitu, et a partu immunis erit: erunt tamen membra feminea non accommodata usui veteri, sed decori novo, quo non alliciatur aspicientis concupiscentia, quae nulla erit, sed Dei laudetur sapientia atque clementia, qui et quod non erant fecit, et liberavit a corruptione quod fecit. Ut enim in exordio generis humani de latere viri dormientis costa detracta femina fieret, Christum et Ecclesiam tali facto jam tunc prophetari oportebat. Sopor quippe ille viri mors erat Christi, cujus exanimis in cruce pendentis latus lancea perforatum est, atque inde sanguis et aqua profluxit, quae sacramenta esse novimus quibus aedificatur Ecclesia. Nam hoc etiam verbo Scriptura usa est, ubi non legitur formavit, aut finxit, sed aedificavit eam in mulierem; unde et Apostolus dicit: Aedificationem corporis Christi, quod est Ecclesia. Creatura est ergo Dei femina, sicut vir, sed ut de viro fieret unitas commendata [est]; ut autem illo modo fieret Christus, ut dictum est, et Ecclesia figurata est. Qui ergo utrumque sexum instituit, utrumque restituet. Denique ipse Jesus interrogatus a Sadducaeis, qui negabant resurrectionem: Cujus septem fratrum erit uxor quam singuli habuerunt? dum quisque eorum vellet defuncti semen, sicut lex praeceperat excitare: Erratis, inquit, nescientes Scripturas neque virtutem Dei; et cum locus esset ut diceret, De qua enim me interrogatis, vir erit etiam ipsa, non mulier; non [hoc] dixit, sed dixit: In resurrectione enim neque nubent, neque uxores ducent, sed sunt sicut angeli Dei in coelo. Aequales utique angelis immortalitate ac felicitate, non carne sicut nec resurrectione, qua non indiguerunt angeli, quoniam nec mori potuerunt. Nuptias ergo Dominus futuras negavit esse in resurrectione, non feminas; et ibi negavit, ubi talis quaestio vertebatur, ut eam negato sexu muliebri celeriore facilitate dissolveret, si eum ibi praenosceret non futurum; imo etiam futurum esse firmavit dicendo, non nubent, quod ad feminas pertinet, nec uxores ducent, quod ad viros. Erunt ergo quae vel nubere hic solent, vel ducere uxores, sed ibi hoc non facient. CAPUT CLX. Quod in resurrectione mortuorum natura corporum quibuslibet modis dissipatorum in integrum revocanda sit; ex eodem libro XXII. Absit [autem] ut ad resuscitanda corpora vitaeque reddenda non possit omnipotentia Creatoris omnia revocare quae vel bestiae, vel ignis absumpsit in pulverem cineremve collapsum, vel in humorem solutum, vel in auras est exhalatum; absit ut sinus ullus secretumque naturae ita recipiat aliquid subtractum sensibus nostris, ut omnium Creatoris aut cognitionem lateat, aut effugiat potestatem. Deum certe volens sicut poterat definire Cicero, tantus auctor ipsorum: Mens quaedam est, inquit, soluta et libera, secreta ab omni concretione mortali, omnia sentiens et movens, ipsaque praedita motu sempiterno. Hoc autem reperit in doctrinis magnorum philosophorum. Ut igitur secundum ipsos loquar, quomodo aliquid vel latet omnia sentientem, vel irrevocabiliter fugit omnia moventem? Unde jam etiam quaestio illa solvenda est, quae difficilior videtur caeteris, ubi quaeritur cum caro mortui hominis etiam alterius fit viventis caro, cui potius eorum in resurrectione reddatur. Si enim quispiam confectus fame atque compulsus vescatur cadaveribus hominum, quod malum aliquoties accidisse, et vetus testatur historia et nostrorum temporum infelicia experimenta docuerunt, num quisquam veridica ratione contendet totum digestum fuisse per imos meatus, nihil inde in ejus carnem mutatum atque conversum, cum ipsa macies quae fuit, et non est, satis indicet quae illis escis detrimenta suppleta sint? Jam itaque aliqua paulo ante praemisi quae ad istum quoque nodum solvendum valere debebunt. Quidquid enim carnium exhausit fames, utique in auras est exhalatum, unde diximus omnipotentem Deum posse revocare quod fugit. Reddetur ergo caro illa homini in quo esse caro humana primitus coepit, ab illo quippe altero tanquam mutuo sumpta deputanda est, quae sicut aes alienum ei redhibenda est, unde sumpta est. Sua vero illi quem fames exinanierit [exinaniverat], ab eo qui potest etiam exhalata revocare reddetur, quamvis et si omnibus perisset modis, nec ulla ejus materies in ullis naturae 104 latebris remansisset unde, vellet eam repararet Omnipotens. Sed propter sententiam veritatis, qua dictum est, Capillus capitis vestri non peribit, absurdum est ut putemus, cum capillus hominis perire non possit, tantas carnes fame depastas atque consumptas perire potuisse. Quibus omnibus pro nostro modulo consideratis atque tractatis, haec summa conficitur, ut in resurrectione carnis in aeternum eas mensuras habeat corporum magnitudo, quas habebat perficiendae, sive perfectae cujusque indita corporis ratio juventutis, in membrorum quoque omnium modulis congruo decore servato, quod decus ut servetur si aliquid demptum fuerit indecenti alicui granditati in parte aliqua constitutae, quod per totum spargatur, ut neque id pereat, et congruentia partium ubique teneatur, non est absurdum ut aliquid inde etiam staturae corporis addi posse credamus, cum omnibus partibus, ut decorem custodiant, id distribuitur: quod si enormiter in una esset, utique non deceret. Aut si contenditur in ea quemque statura corporis resurrecturum esse, in qua defunctus est, non pugnaciter resistendum est, tantum absit omnis deformitas, omnis infirmitas, omnis tarditas, omnisque corruptio, et si quid aliud illud non decet regnum in quo resurrectionis et promissionis filii aequales erunt angelis Dei, si non corpore, non aetate, certe felicitate. Restituetur ergo quidquid de corporibus vivis, vel post mortem de cadaveribus periit, et simul cum eo quod in sepulcris remansit in spiritalis corporis novitatem ex animalis corporis vetustate mutatum resurget incorruptione atque immortalitate vestitum, sed et si vel casu aliquo gravi, vel inimicorum immanitate totum penitus conteratur in pulverem, atque in auras, vel in aquas dispersum quantum fieri potest, nusquam esse si natura omnia nullo modo subtrahi poterit omnipotentiae Creatoris, sed capillus in eo capitis non peribit. Erit ergo spiritui subdita caro spiritalis, sed tamen caro non spiritus: sicut carni subditus fuit spiritus ipse carnalis, sed tamen spiritus non caro. Cujus rei habemus experimentum in nostrae poenae deformitate. Non enim secundum carnem, sed utique secundum spiritum carnales erant, quibus ait Apostolus: Non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Et homo spiritalis, sic in hac vita dicitur, ut tamen corpore adhuc carnalis sit, et videat aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae. Erit autem etiam corpore spiritalis cum eadem caro sic resurrexit ut fiat quod scriptum est: Seminatur corpus animale, resurget corpus spiritale. Quae sit autem et quam magna spiritalis corporis gratia, quia nondum venit in experimentum, vereor ne temerarium sit omne quod de illa profertur eloquium.-- De novitate corporis spiritalis, in qua sanctorum caro mutabitur. Ex eodem libro de Civitate Dei XXII.--Cum haec promissio complebitur, quid erimus? quales erimus? quae bona in illo regno accepturi sumus, quandoquidem Christo moriente pro nobis tale jam pignus accepimus? Qualis erit spiritus hominis, nullum omnino habens vitium, nec sub quo jaceat, nec cui cedat, nec contra quod saltem laudabiliter dimicet, pacatissima virtute perfectus! Rerum ibi omnium quanta, quam speciosa, quam certa scientia, sine errore aliquo vel labore, ubi Dei sapientia de ipso suo fonte potabitur, cum summa felicitate et sine ulla difficultate! Quale erit corpus quod omnimodo spiritui subditum, et eo sufficienter vivificatum, nullis alimoniis indigebit! Non enim animale, sed spiritale erit, habens quidem carnis, sed sine ulla carnali corruptione substantiam. CAPUT CLXI. De pervicacia quorumdam qui resurrectionem carnis, quam, sicut praedictum est, totus mundus credit, impugnant. Verum de animi bonis quibus post hanc vitam beatissimus perfruetur, non a nobis dissentiunt philosophi nobiles: de carnis resurrectione contendunt, hanc quantum possunt negant. Sed credentes multi, negantes paucissimos reliquerunt; et ad Christum, qui hoc quod istis videtur absurdum, in sua resurrectione monstravit, fideli corde conversi sunt docti et indocti, sapientes mundi et insipientes. Hoc enim credit mundus, quod praedixit Deus, qui etiam hoc praedixit, quod hanc rem mundus fuerat crediturus. Neque enim Petri [Porphyrii] maleficiis, eam cum laude credentium tanto ante praenuntiare compulsus est. Ille est enim Deus, quem sicut jam dixi aliquoties nec commonere [commemorare] me piget, confitente Porphyrio, atque id oraculis deorum suorum probare cupiente, ipsa numina perhorrescunt: quem sic laudavit, ut eum et Deum Patrem et regem vocaret. Absit enim ut sic intelligenda sint quae praedixit quomodo volunt hi qui hoc cum mundo non crediderunt quod mundum crediturum esse praedixit. Cur enim non potius ita sicut crediturus tanto ante praedictus est mundus, non sicut paucissimi garriunt, qui hoc cum mundo quod crediturus praedictus est credere noluerunt? Si enim propterea dicunt alio modo esse credenda, ne, si dixerint vana esse conscripta, injuriam faciant illi Deo, cui tam magnum perhibent testimonium, tantam prorsus ei, vel etiam graviorem faciunt injuriam si aliter dicunt esse intelligenda, non sicut mundus ea credidit quem crediturum esse laudavit, ipse promisit, ipse complevit. Verum [Cur] enim non potest facere ut resurgat caro et vivat in aeternum, an propterea credendum non est id eum esse facturum, quia malum est atque indignum Deo? sed de omnipotentia ejus qua tot et tanta facit incredibilia, jam multa diximus. Si volunt invenire quod omnipotens non potest, habent prorsus, ego dicam: Mentiri non potest. Credamus ergo quod potest, non credendo quod non potest. Non itaque credentes quod mentiri possit, credant esse facturum, quod se facturum esse promisit, et sic credant, sicut id credidit mundus quem crediturum praedixit, quem crediturum esse laudavit, quem crediturum esse promisit, quem credidisse jam ostendit. Hoc autem malum esse unde demonstrant [demonstravitt]? non erit illic ulla corruptio, quod est corporis malum. De ordine elementorum jam disputavimus, de aliis hominum conjecturis satis diximus, quanta sit futura in corpore incorruptibili facilitas motus, de praesentis bonae valetudinis temperamento, quae utique nullo modo illi comparanda est immortalitati, in libro tertio decimo satis, ut opinor, ostendimus. Legant superiora operis hujus, qui vel non legerunt, vel volunt recolere quod legerunt. CAPUT CLXII. Quomodo Porphyrii definitio ipsius Platonis sententia destruatur; ex eodem libro XXII. Sed Porphyrius ait, inquiunt, ut beata sit anima, corpus esse omne fugiendum. Nihil ergo prodest (quia incorruptibile diximus futurum corpus) si anima beata non erit, nisi omne corpus effugerit. Sed jam et hinc in libro memorato quantum oportuit disputavi. Verum hic unum inde tantum commemorabo: emendet libros suos istorum omnium magister Plato, et dicat eorum deos, ut beati sint, sua corpora fugituros, id est, esse morituros, quos in coelestibus corporibus dixit inclusos, quibus tamen deus a quo facti sunt, quo possent esse securi immortalitatem, id est, in eisdem corporibus aeternam permansionem, non eorum natura id 105 habente, sed suo consilio praevalente, promisit, ubi etiam illud evertit quod dicunt, quoniam est impossibilis, ideo resurrectionem carnis non esse credendam. Apertissime quippe, juxta eumdem philosophum, ubi diis a se factis promisit deus non factus immortalitatem, quod impossibile est, se dixit esse facturum. Sic enim eum locutum narrat Plato: Quoniam estis orti, inquit, immortales esse et indissolubiles non potestis, non tamen dissolvemini, neque vos ulla mortis fata periment, nec erunt valentiora quam consilium meum, quod majus est vinculum ad perpetuitatem vestram, quam illa quibus estis colligati. Si non solum absurdi, sed surdi non sunt, qui haec audiunt, non utique dubitant diis factis ab illo deo qui eos fecit, secundum Platonem, quod est impossibile fuisse promissum. Qui enim dicit, Vos quidem immortales esse potestis, sed mea voluntate immortales eritis, quid aliud dicit, quam, Id quod fieri non potest, me faciente, tamen eritis? Ille igitur carnem incorruptibilem, immortalem, spiritalem resuscitabit, qui juxta Platonem id quod impossibile est se facturum esse promisit. Quid adhuc quod promisit Deus, quod Deo promittenti credidit mundus, qui etiam ipse promissus est crediturus, esse impossibile clamant, quandoquidem nos Deum, qui etiam secundum Platonem facit impossibilia, id facturum esse clamamus? Non ergo ut beatae sint animae, corpus est omne fugiendum, sed corpus incorruptibile recipiendum; et in quo convenientius incorruptibili corpore laetabuntur, quam in quo corruptibili gemuerunt. Sic enim non in eis erit illa dira cupiditas, quam posuit ex Platone Virgilius ubi ait: Rursus et incipiant in corpore velle reverti; sic, inquam, cupiditatem revertendi ad corpora non habebunt, cum corpora in quae reverti cupiunt secum habebunt, et sic habebunt, ut nunquam non habeant, nunquam ea prorsus, vel exiguum quamlibet tempus ulla morte deponant. CAPUT CLXIII. De contrariis definitionibus Platonis atque Porphyrii, in quibus si uterque alteri cederet, veritate neuter deviaret; ex eodem libro XXII. Singula quaedam dixerunt Plato atque Porphyrius quae si inter se communicare potuissent, facti essent fortasse Christiani. Plato dixit sine corporibus animas in aeternum esse non posse; ideo enim dixit etiam sapientium animas, post quamlibet longum tempus, tamen ad corpora redituras. Porphyrius autem dixit animam purgatissimam, cum redierit ad Patrem, ad haec mala mundi nunquam esse redituram: ac per hoc quod verum vidit Plato, si dedisset Porphyrio, etiam justorum atque sapientum purgatissimas animas ad humana corpora redituras; rursus quod verum vidit Porphyrius, si dedisset Platoni, nunquam redituras ad miserias corruptibilis corporis animas sanctas, ut non singuli haec singula, sed ambo et [ut] singuli utrumque dicerent, puto quod viderent esse jam consequens ut redirent animae ad corpora, et alia reciperent corpora, in quibus beate atque immortaliter viverent, quoniam secundum Platonem etiam sanctae animae ad humana corpora redibunt; secundum Porphyrium ad mala mundi hujus sanctae animae non redibunt. Dicat itaque cum Platone Porphyrius: Redibunt ad corpora; dicat Plato cum Porphyrio: Non redibunt ad mala, et ad ea corpora redire consentient, in quibus nulla patiantur mala. Haec itaque non erunt, nisi illa quae promittit Deus, beatas animas in aeternum cum sua aeterna carne futuras [facturas]. Hoc enim, quantum existimo, jam facile nobis concederent ambo, ut qui faterentur ad immortalia corpora redituras animas esse sanctorum, ad sua illas redire permitterent in quibus mala hujus saeculi pertulerunt, in quibus Deum, ut his malis carerent, pie fideliterque coluerunt. CAPUT CLXIV. Quid ad veram resurrectionis fidem, vel Plato, vel Labeo, vel etiam Varro conferre potuerint, si opiniones eorum in unam sententiam convenissent; ex eodem libro, titulo 28. Nonnulli nostri propter quoddam praeclarissimum loquendi genus, et propter nonnulla quae veraciter sensit, amantes Platonem, dicunt eum aliquid simile nobis etiam de mortuorum resurrectione sensisse, quod quidem sic tangit in libro de Republica Tullius, ut eum lusisse potius quam id verum esse affirmet, dicere voluisse [quam quod id verum esset affirmando dicere noluisse]. Inducit enim hominem revixisse et narrasse quaedam quae Platonicis disputationibus congruebant. Labeo etiam duos dicit uno die fuisse defunctos, et occurrisse invicem in quodam compito, deinde ad corpora sua jussos fuisse remeare, et constituisse inter se amicos esse victuros, atque ita esse factum, donec postea morerentur: sed isti auctores talem resurrectionem corporis factam fuisse narrarunt, quales fuerunt eorum quos resurrexisse novimus, et huic quidem redditos vitae, sed non eo modo ut non morerentur ulterius. Mirabilius autem quidam Marcus Varro ponit in libris quos conscripsit de Gente populi Romani, cujus putavi verba ipsa esse ponenda. Genethliaci quidam scripserunt, inquit, esse in renascendis hominibus quam appellant παλίγγενεσϊαν Graeci, ascripserunt [hanc scripserunt] confici in annis numero quadringentis quadraginta, ut idem corpus et eadem anima quae fuerint conjuncta in homine aliquando, eadem rursus redeant in conjunctionem. Iste Varro quidem, sive illi Genethliaci nescio qui (non enim nomina eorum prodidit quorum commemoravit sententiam) aliquid dixerunt quod, licet falsum sit (cum enim semel ad eadem corpora quae gesserunt animae redierint, nunquam ea sunt postea relicturae); tamen multa illius impossibilitatis qua contra nos isti garriunt argumenta convellit et destruit. Qui enim hoc [haec] sentiunt, sive senserunt, non eis visum est fieri non posse ut dilapsa cadavera in auras, in pulverem, in cinerem, in humores, in corpora vescentium bestiarum, vel ipsorum quoque hominum, ad id rursus redeant quod fuerunt. Quapropter Plato et Porphyrius, vel potius quicunque illos diligunt et adhuc vivunt, si nobis consentiunt, etiam sanctas animas ad corpora redituras, sicut ait Plato, nec tamen ad mala ulla redituras, sicut ait Porphyrius, ut ex his fiat consequens quod fides praedicat Christiana, quod talia corpora receptura sint, quibus sine ullo modo [alia corpora recepturas in quibus sine ullo malo] in aeternum feliciter vivant; assumant etiam hoc de Varrone, ut ad eadem corpora redeant, in quibus ante fuerunt, et apud eos tota quaestio de carnis in aeternum resurrectione solvetur. CAPUT CLXV. De qualitate visionis qua in futuro saeculo sancti Deum videbunt; ex eodem libro XXII. Nunc jam quid acturi sint in corporibus immortalibus, atque in spiritalibus sancti, non adhuc eorum carne carnaliter, sed spiritaliter jam vivente, quantum Dominus dignatur adjuvare videamus. 106 Et illa quidem actio, vel potius quies atque otium, quale futurum sit, si verum velim dicere nescio. Non enim hoc unquam per sensus corporis vidi; si autem mente, id est intelligentia, vidisse me dicam, quantum est, aut quid est nostra intelligentia, ad illam excellentiam? Ibi est enim pax Dei, quae, sicut dicit Apostolus, superat omnem intellectum: quem, nisi nostrum aut fortasse etiam sanctorum [omnium] angelorum? non enim et Dei. Si ergo sancti in Dei pace victuri sunt, profecto in ea pace victuri sunt, quae superat omnem intellectum, quoniam nostrum quidem superat [quod nostrum quidem superat] non est dubium; si autem superat et angelorum, ut nec ipsos excepisse videatur, qui ait omnem intellectum: secundum hoc dictum esse debemus accipere, quia pacem Dei qua Deus ipse pacatus est, sicut Deus novit, non eam nos sic possumus nosse, nec ulli angeli. Superat itaque omnem intellectum, non dubium quod praeter suum. Sed quia et nos pro modo nostro pacis ejus participes facti, summam in nobis atque inter nos, et cum ipso pacem, quantum nostrum summum est, obtinebimus: isto modo, pro suo modo sciunt eam sancti angeli, homines autem nunc longe infra quantumlibet provectu [profectu] mentis excellant. Considerandum est enim quantus vir dicebat: Ex parte enim scimus, et ex parte prophetamus, donec veniat quod perfectum est, et videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Sic jam vident angeli, qui etiam nostri angeli dicti sunt, quia eruti de potestate tenebrarum, et accepto spiritus pignore, translati ad regnum Christi, ad eos angelos jam coepimus pertinere, cum quibus nobis erit sancta atque dulcissima, de qua jam tot libros scripsimus, Dei civitas ipsa communis. Sic sunt ergo angeli nostri, qui sunt angeli Dei, quemadmodum Christus Dei, Christus est noster. Dei sunt, quia Deum non reliquerunt; nostri sunt, quia suos cives nos habere coeperunt. Dixit autem Jesus: Videte, ne condemnetis unum de pusillis istis; dico enim vobis, quia angeli eorum semper in coelis vident faciem Patris mei, qui in coelis est. Sicut ergo illi vident, ita et nos visuri sumus, sed nondum ita videmus propter quod ait Apostolus quod paulo ante dixi: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Praemium itaque fidei nobis visio ista servatur, de qua et Joannes apostolus loquens: Cum apparuerit, inquit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est; facies autem Dei manifestatio ejus intelligenda est, non aliquid tale membrorum, quale nos habemus in corpore, atque isto nomine nuncupamus. Quapropter cum ex me quaeritur quid acturi sint sancti in illo corpore spiritali, non dico quod jam video, sed dico quod credo secundum illud quod in psalmo lego: Credidi, propter quod et locutus sum. Dico itaque, visuri sunt [dico itaque quod visuri sint] Deum in ipso corpore, sed utrum per ipsum sicut per corpus nunc videmus solem, lunam, stellas, mare ac terram, et quae sunt in ea, non parva quaestio est. Durum est enim dicere quod sancti talia corpora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere atque aperire cum volent. Durius autem quod ibi Deum quisquis oculos clauserit non videbit. Si enim propheta Eliseus puerum suum Giezi absens corpore vidit accipientem munera quae dedit ei Naaman Syrus (quem propheta memoratus a leprae deformitate mundaverat), quod servus nequam Domino suo non vidente latenter se fecisse putaverat, quanto magis in illo corpore spiritali videbunt sancti omnia, non solum si oculos claudant, verum etiam unde sunt corpore absentes? Tunc enim erit perfectum illud, de quo loquens Apostolus: Ex parte, inquit, scimus, et ex parte prophetamus, cum autem venerit quod perfectum est, quod ex parte est evacuabitur. Deinde ut quomodo posset aliqua similitudine ostenderet, quantum ab illa quae futura est distet haec vita, non qualiumcunque hominum, verumetiam qui praecipua hic sanctitate sunt praediti. Cum essem, inquit, parvulus, quasi parvulus sapiebam, quasi parvulus loquebar, quasi parvulus cogitabam; cum autem factus sum vir, evacuavi ea quae parvuli erant. Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. Si ergo in hac vita, ubi hominum mirabilium prophetia ita comparanda est illi vitae, quasi parvuli ad juvenem. Vidit tamen Eliseus accipientem munera servum suum, ubi ipse non erat; ita ne cum venerit quod perfectum est, nec jam corpus corruptibile aggravabit animam, sed incorruptibile nihil impediet, illi sancti ad ea quae videnda sunt, oculis corporeis quibus Eliseus absens ad servum suum videndum non indiguit indigebunt? Nam secundum interpretes septuaginta ista sunt ad Giezi verba prophetae: Nonne cor meum tecum erat, quando conversus est vir de curru in obviam tibi, et accepisti pecuniam? etc. Sicut autem ex Hebraeo interpretatus est presbyter Hieronymus: Nonne cor meum, inquit, in praesentia erat, quando reversus est homo de curru suo in occursum tibi? Corde suo ergo se dixit hoc vidisse propheta, adjuto quidem mirabiliter nullo dubitante divinitus; sed quanto amplius tunc omnes munere isto abundabunt, cum Deus erit omnia in omnibus? Habebunt tamen etiam illi oculi corporei officium suum, et in loco suo erunt, uteturque illis spiritus per spiritale corpus. Neque enim et ille propheta, quia non eis indiguit ut videret absentem, non eis usus est ad videnda praesentia, quae tamen spiritu videre posset, etiamsi illos clauderet, sicut vidit absentia ubi cum eis ipse non erat. Absit ergo ut dicamus illos sanctos in illa vita Deum clausis oculis non visuros, quem spiritu semper videbunt, sed utrum videbunt, et per oculos corporis cum eos apertos habebunt, inde quaestio est. Si enim tantum poterunt in corpore spiritali, eo modo utique etiam ipsi oculi spiritales, quantum possunt isti quales nunc habemus, proculdubio per eos Deus videri non poterit. Longe itaque alterius erunt potentiae, si per eos videbitur incorporea illa natura quae non continetur loco, sed ubique tota est. Non enim quia dicimus Deum et in coelo esse et in terra (ipse quippe ait per prophetam: Coelum et terram ego impleo), aliam partem dicturi sumus eum in coelo habere, et in terra aliam, sed totus in coelo est, totus in terra; non alternis temporibus, sed utrumque simul, quod nulla natura corporalis potest. Vis itaque praepollentior oculorum erit illorum non ut acrius videant, quam quidam perhibentur videre serpentes vel aquilae. Quantalibet enim acrimonia cernendi eadem quoque animalia, nihil aliud possunt videre quam corpora: sed ut videant et incorporalia. Et fortasse ista virtus magna cernendi data fuerit ad horam etiam in isto mortali corpore oculis sancti viri Job, quando ait ad Deum: In obauditu auris audiebam te prius, nunc autem oculus meus videt te, propterea despexi memetipsum, et distabui et aestimavi me terram et cinerem. Quamvis nihil hic prohibeat oculum cordis intelligi, de quibus oculis ait Apostolus: Illuminatos oculos habere cordis vestri: ipsis autem videri Deum cum videbitur, Christianus ambigit nemo, qui fideliter accipit quod ait Deus ille magister: Beati mundi corde quoniam ipsi [Deum] videbunt. Sed utrum etiam corporalibus ibi oculis videatur, hoc in ista quaestione versamus. Illud enim 107 quod scriptum est, Et videbit omnis caro salutare Dei; sine illius [ullius] nodo difficultatis sic intelligi potest, ac si dictum fuerit, et videbit omnis homo Christum Dei, qui utique in corpore visus est, et in corpore videbitur quando vivos et mortuos judicabit. Quod autem ipse sit salutare Dei, multa sunt et alia testimonia scripturarum; sed evidentius venerandi illius senis Simeonis verba declarant, qui cum infantem Christum accepisset in manus suas: Nunc, inquit, dimittis, Domine, servum tuum secundum verbum tuum in pace, quoniam viderunt oculi mei salutare tuum. Illud etiam quod ait, Supra memoratus Job, sicut in exemplaribus quae ex Hebraeo sunt invenitur: Et in carne mea videbo Deum; resurrectionem quidem carnis sine dubio prophetavit, non tamen dixit, per carnem meam; quod quidem si dixisset, posset Deus Christus intelligi, qui per carnem in carne videbitur: nunc vero potest et sic accipi in carne mea videbo Deum [salvatorem meum], acsi dixisset, in carne mea ero cum videbo Deum. Et illud quod ait Apostolus, Facie ad faciem, non cogit ut Deum per hanc faciem corporalem, ubi sunt oculi corporales nos visuros esse credamus, quem spiritu sine intermissione videbimus. Nisi enim esset etiam interioris hominis facies, non diceret idem Apostolus, Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes in eamdem imaginem transformamur de gloria in gloriam, tanquam a Domini spiritu. Nec aliter intelligimus quod in psalmo canitur: Accedite ad eum et illuminamini, et facies vestrae non erubescent. Fide quippe acceditur ad Deum, quam cordis constat esse, non corporis. Sed quia spiritale corpus nescimus quantos habebit accessus (de re quippe inexperta loquimur); ubi aliqua quae aliter intelligi nequeant divinarum scripturarum non occurrit, et succurrit auctoritas, necesse est ut contingat in nobis quod legitur in libro Sapientiae: Cogitationes mortalium timidae et incertae providentiae nostrae. Ratiocinatio quippe illa philosophorum, qua disputant ita mentis aspectu intelligibilia videri, et sensu corporis sensibilia, id est corporalia ut nec intelligibilia per corpus, nec corporalia per seipsam mens valeat intueri, si posset [et] nobis esse certissima, profecto certum esset per oculos corporis etiam spiritalis nullo modo posse videre Deum. Sed istam ratiocinationem; et vera ratio, et prophetica [irridet] inridet auctoritas. Quis enim ita sit aversus a vero ut dicere audeat Deum corporalia ista nescire? Nunquid ergo corpus habet per cujus oculos ea possit addiscere? deinde quod de propheta Heliseo paulo ante diximus, nonne satis indicat etiam spiritu non per corpus corporalia posse cerni? Quando enim servus ille munera accepit, utique corporaliter gestum est, quod tamen propheta non per corpus, sed per spiritum vidit. Sicut ergo constat corporalia videre spiritum, quid si tanta erit potentia spiritalis corporis, ut corpore videatur et spiritus? Spiritus enim est Deus, deinde vitam quidem suam quo nunc vivit in corpore, et haec terrena membra vegetat facitque viventia interiore sensu quisque non per corporeos oculos novit, aliorum vero vitas cum sint invisibiles per corpus videt. Nam unde viventia discernimus a non viventibus corpora, nisi corpora simul vitasque videamus, quas nisi per corpus videre non possumus? vitas autem sine corporibus, corporeis oculis non videmus. Quamobrem fieri potest valdeque credibile est, sic nos esse visuros mundana tunc corpora coeli novi et terrae novae, ut Deum ubique praesentem, et universa etiam corporalia gubernantem, per corpora quae gestabimus, et quae conspiciemus, quaquaversum oculos duxerimus, clarissima perspicuitate videamus, non sicut nunc invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, per speculum in aenigmate, et ex parte, ubi plus in nobis valet fides qua credimus, quam rerum corporalium species, quam per oculos cernimus corporales: sed sicut homines inter quos viventes motusque vitales exserentes [exercentes] vivimus, mox ut aspicimus non credimus vivere, sed videmus, cum eorum vitam sine corporibus videre nequeamus, quam tamen in eis per corpora remota omni ambiguitate conspicimus. Ita quacumque spiritalia illa lumina corporum nostrorum circumferimus incorporeum Deum omnia regentem, etiam per corpora contuebimur. Aut ergo sic per illos oculos sic videbitur Deus, ut aliquid habeant in tanta excellentia menti simile, quo et incorporea natura cernatur, quod ullis exemplis, sive scripturarum testimoniis divinarum, vel difficile, vel impossibile est ostendere; aut quod est ad intelligendum facilius, ita nobis Deus erit notus atque conspicuus, ut videatur spiritu a singulis nobis in singulis nobis, videatur ab altero in altero, videatur in seipso, videatur in coelo novo et terra nova, atque in omni quae tunc fuerit creatura; videatur et per corpora in omni corpore quocumque fuerint spiritalis corporis oculi acie perveniente directi. Patebunt etiam cogitationes nostrae invicem nobis: tunc enim implebitur quod Apostolus cum dixisset: Nolite ante tempus quidquam judicare; mox addidit: Donec veniat Dominus et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis, et tunc laus erit unicuique a Deo. CAPUT CLXVI. De aeterna felicitate Civitatis Dei, Sabbatoque perpetuo, ex eodem libro XXII de Civitate Dei. Quanta erit illa felicitas, ubi nullum erit malum, nullum latebit bonum, vacabitur Dei laudibus qui erit omnia in omnibus! Nam quid aliud agatur, ubi neque ulla desidia cessabitur neque ulla indigentia laborabitur, nescio: admoneor etiam sancto Cantico, ubi lego vel audio: Beati qui habitant in domo tua [Domine]; in saecula saeculorum laudabunt te. Omnia membra et viscera incorruptibilis corporis, quae nunc videmus per usus necessitatis varios distributa, quoniam tunc non erit ipsa necessitas, sed plena certe securitas [sed plena, certa, secura,] sempiterna felicitas: proficient laudibus Dei. Omnes quippe illi de quibus jam sum locutus, qui nunc latent harmoniae corporalis numeri non latebunt, intrinsecus et extrinsecus per corporis cuncta dispositi, et cum caeteris rebus quae ibi magnae atque mirabiles videbuntur, rationales mentes in tanti artificis laudem, rationabilis pulchritudinis delectatione succendent [succedent]. Qui motus illic talium corporum sint futuri temere definire non audeo, quod excogitare non valeo. Tamen et motus, et status, sicut ipsa species decens erit quicumque erit ubi quod non decebit non erit. Certe ubi volet spiritus, ibi erit protinus corpus, nec volet aliquid spiritus quod nec spiritum possit decernere [decere] corpus. Vera ibi gloria erit ubi laudantis nec errore quisque nec adulatione laudabitur. Verus honor, qui nulli negabitur digno, nulli deferetur indigno, sed nec ad eum ambiet [ambiget] ullus indignus, ubi nullus permittetur esse nisi dignus. Vera pax, ubi nihil adversi, nec a seipso, nec ab alio quisque patietur: praemium virtutis erit ipse qui virtutem dedit eique seipsum, quo melius et majus nihil possit esse promisit. Quid est enim aliud quod per Prophetam dixit, Ero illorum Deus, et ipsi erunt mihi plebs, nisi, Ego ero unde satientur, ego ero quaecumque ab hominibus honeste desiderantur [desiderentur], 108 et vita, et salus, et victus, et copia, et gloria, et honor, et pax, et omnia bona? Sic enim et illud recte intelligitur quod ait Apostolus, Ut sit Deus omnia in omnibus. Ipse finis erit desideriorum nostrorum, qui sine fine videbitur, sine fastidio amabitur, sine fatigatione laudabitur; hoc munus, hic affectus, hic actus profecto erit omnibus, sicut ipsa vita communis aeterna. Caeterum qui futuri sint promeritis praemiorum, etiam gradus honorum atque gloriarum, quis est idoneus cogitare, quanto magis dicere? Quod tamen futuri sint non est ambigendum, atque id etiam beata illa civitas magnum in se bonum videbit, quod nulli superiori ullus inferior invidebit, sicut nunc non invident archangelis angeli caeteri, tanquam nolit esse unusquisque quod non accepit, quamvis sit pacatissimo concordiae vinculo ei, qui accepit obstrictus, quam nec in corpore vult oculus esse qui est digitus, cum membrum utrumque contineat totius carnis pacata compago. Sic itaque habebit donum alius alio minus, ut hoc quoque donum habeat ne velit amplius, nec ideo liberum arbitrium non habebunt, quia peccata eos delectare non poterunt, magis quippe erit liberum a delectatione peccandi, usque ad delectationem non peccandi indeclinabilem liberatum. Nam primum liberum arbitrium, quod homini datum est, quando primum creatus est rectus, potuit non peccare, sed potuit et peccare. Hoc autem novissimum eo potentius erit, quo peccare non poterit. Verum hoc quoque Dei munere non suae possibilitate naturae: aliud est enim esse Deum, aliud participem Dei; Deus natura peccare non potest, particeps vero Dei ab illo accipit ut peccare non possit. Servandi autem gradus erant divini muneris, ut primum daretur liberum arbitrium, quo non peccare homo posset, novissimum quo peccare non posset; atque illud ad comparandum meritum, hoc ad recipiendum praemium pertineret; sed quia peccavit ista natura cum peccare potuit, largiore gratia liberatur, ut ad eam perducatur libertatem, in qua peccare non possit. Sicut enim prima immortalitas fuit quam peccando Adam perdidit, posse non mori, novissima erit, non posse mori: ita primum liberum arbitrium posse non peccare, novissimum non posse peccare. Sic enim erit inamissibilis voluntas pietatis et aequitatis, quomodo est felicitatis. Nam utique peccando, nec pietatem, nec felicitatem tenuimus, voluntatem vero felicitatis nec perdita felicitate perdidimus. Certe Deus ipse nunquid quoniam [quia] peccare non potest, ideo liberum arbitrium habere negandus est? Erit ergo illius civitatis, et una in omnibus, et inseparabilis in singulis voluntas libera, ab omni malo liberata, et impleta omni bono, fruens indeficienter aeternorum jucunditate gaudiorum, oblita culparum, oblita poenarum, nec ideo tamen suae liberationis oblita, ut liberatori suo non sit grata. Quantum ergo attinet ad scientiam rationalem, memor praeteritorum etiam malorum suorum, quantum autem ad experientis sensum, prorsus immemor. Nam et peritissimus medicus, sicut arte sciuntur, omnes fere morbos corporis novit, sicut autem corpore sentiuntur, plurimos nescit, quos ipse non passus est. Ut ergo scientiae malorum duae sunt, una qua potentiam mentis non latent, altera qua experientis sensibus inhaerent (aliter quippe sciuntur vitia omnia per sapientiae doctrinam, aliter per insipientis pessimam vitam); ita et obliviones malorum duae sunt (aliter ea namque obliviscitur eruditus et doctus, aliter expertus et passus); ille si peritiam negligat, iste si miseria careat. Secundum hanc oblivionem quam posteriore loco posui, non erunt memores sancti praeteritorum malorum: carebunt enim omnibus [malis], ita ut penitus deleantur de sensibus eorum. Ea tamen potentia scientiae quae magna in eis erit, non solum sua praeterita, sed etiam damnatorum eos sempiterna miseria non latebit. Alloquin si se fuisse miseros nescituri sunt, quomodo, sicut ait psalmus, Misericordias Domini in aeternum cantabunt? Quo cantico in gloriam gratiae Christi, cujus sanguine liberati sumus, nihil erit profecto illi jucundius civitati. Ibi perficietur: Vacate, et Videte, quoniam ego sum Deus, quod erit vere maximum Sabbatum non habens vesperam, quod mandavit [commendavit] Dominus in primis operibus mundi, ubi legitur: Et requievit Deus die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit, et benedixit Deus diem septimum, et sanctificavit eum, quia in eo requievit ab omnibus operibus suis, quae inchoavit Deus facere. Dies enim septimus etiam nos ipsi erimus, quando ejus fuerimus benedictione et sanctificatione pleni atque perfecti [refecti], ibi vacantes videbimus quoniam ipse est Deus, quod nobis nos ipsi esse voluimus quando ab illo cecidimus, audientes a seductore: Eritis sicut dii; et recedentes a vero Deo, quo faciente dii essemus ejus participatione, non desertione. Quid enim sine illo fecimus, nisi quod in ira ejus defecimus, a quo refecti et gratia majore perfecti, vacabimus in aeternum, videntes quia ipse est Deus, quo pleni erimus quando ipse erit omnia in omnibus. Nam et ipsa opera bona nostra, quando ipsius potius intelliguntur esse quam nostra, tunc nobis ad hoc Sabbatum adipiscendum imputantur, quia si nobis ea tribuerimus servilia erunt, cum de Sabbato dicatur: Omne opus servile non facietis in eo. Propter quod per Ezechielem prophetam dicitur: Et Sabbata mea dedi eis in signum inter me et inter eos, ut scirent, quia ego Dominus qui sanctifico eos [refecti]: hoc perfecte vacabimus, et perfecte videbimus quia ipse est Deus [hoc perfecte tunc sciemus quando perfecte vacabimus, et perfecte videbimus, quia ipse est Deus]. Ipse etiam numerus aetatum veluti dierum, si secundum eos articulos temporis computetur qui in scripturis videntur expressi, iste sabbatismus evidentius apparebit, quoniam septimus invenitur ut prima aetas, tanquam primus dies sit ab Adam, usque ad diluvium. Secunda inde usque ad Abraham non aequalitate temporum, sed numero generationum. Denas quippe habere reperiuntur, hinc jam sicut Evangelista Matthaeus determinat, tres aetates usque ad Christi subsequuntur adventum, quae singulae denis et quaternis generationibus explicantur, ab Abraham usque ad David una, altera inde usque ad transmigrationem in Babyloniam, tertia inde usque ad carnalem Christi nativitatem. Fiunt itaque omnes quinque: Sexta nunc agitur, nullo generationum numero metienda propter id quod dictum est: Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Post hanc tanquam in die septimo requiescet Deus, cum eumdem diem septimum, quod nos erimus [Post hanc tanquam in die septimo requiescet Deus cum eumdem diem septimum quod nos erimus], in se ipso Deo faciet requiescere. De istis porro aetatibus singulis nunc diligenter longum est disputare, haec tamen septima erit Sabbatum nostrum cujus finis non erit vespera, sed Dominicus dies, velut octavus aeternus qui Christi resurrectione sacratus est, aeternam non solum spiritus, verum etiam corporis requiem praefigurans. Ibi vacabimus et videbimus, videbimus et amabimus, amabimus et laudabimus; ecce quod erit in fine, sine fine. Nam quis alius noster est finis, nisi pervenire ad regnum cujus nullus est finis? 109 CAPUT CLXVII. Quomodo dicat Matthaeus Centurionem ad Dominum accessisse pro puero suo, cum Lucas dicat quod amicos ad eum miserit, ex libro II de Consensu evangelistarum, titulo XX. Videamus utrum sibi de servo Centurionis Matthaeus Lucasque consentiat. Matthaeus enim dicit, Accessit ad eum centurio, rogans eum et dicens, Puer meus jacet in domo paralyticus; cui videtur repugnare quod ait Lucas: Et cum audisset de Jesu, misit ad eum seniores Judaeorum, rogans eum ut veniret et sanaret servum ejus. At illi, cum venissent ad Jesum, rogabant eum sollicite, dicentes ei: Quia dignus est ut hoc ei [illi] praestes, diligit enim Gentem nostram, et Synagogam ipse aedificavit nobis: Jesus autem ibat cum illis. Et cum jam non longe esset a domo, misit ad eum centurio amicos, dicens: Domine, noli vexari, non enim sum dignus ut sub tectum meum intres. Propter quod et me ipsum non sum dignus arbitratus ut venirem ad te; sed dic verbo, et sanabitur puer meus. Si enim ita hoc gestum est, quomodo erit verum quod Matthaeus narrat? Accessit ad eum quidam Centurio, cum ipse non accesserit, sed amicos miserit? nisi diligenter advertentes intelligamus, Matthaeum non omnimodo deseruisse usitatum morem loquendi. Non solum enim dicere solemus accessisse aliquem, etiam antequam perveniat illuc, quo dicitur accessisse. Unde etiam dicimus, parum accessit, vel multum accessit, eo quo appetit pervenire: verum etiam ipsam perventionem, cujus adipiscendae causa acceditur, dicimus plerumque factam, etsi eum ad quem pervenit non videat ille qui pervenit, cum per amicum pervenit ad aliquem, cujus ei favor est necessarius Quod ita tenuit consuetudo, ut etiam jam vulgo perventores appellentur, qui potentium quorumlibet tanquam inaccessibiles animos, per convenientium personarum interpositionem ambitionis arte pertingunt. Si ergo ipsa perventio usitate dicitur per alios fieri, quanto magis accessus per alios fieri potest, qui plerumque infra perventionem remanet, quando potuerit quisque plurimum quidem accedere, sed tamen non potuerit pervenire? Non ergo absurde Matthaeus, etiam quod vulgo posset intelligi, per alios facto accessu centurionis ad Dominum, compendio dicere voluit, Accessit ad eum centurio. Verumtamen non negligenter intuenda est etiam sancti evangelistae altitudo mysticae locutionis, secundum quod scriptum est in psalmo: Accedite ad eum et illuminamini. Proinde quia fidem centurionis, qua vere acceditur ad Jesum, ipse ita laudavit ut diceret: Non inveni tantam fidem in Israë ipsum potius accessisse ad Christum dicere voluit prudens Evangelista, quam illos per quos verba sua miserat. Porro autem Lucas ideo totum quemadmodum gestum esset aperuit, ut ex hoc intelligere cogeremur, quemadmodum eum accessisse dixerit alius, qui mentiri non potuit. Sic enim illa mulier quae fluxum sanguinis patiebatur, quamvis fimbriam vestimenti ejus tenuerit, magis tamen tetigit Dominum quam illae turbae, a quibus premebatur. Ut enim haec quo magis credidit, eo magis tetigit Dominum: ita et centurio, quo magis credidit, eo magis accessit ad Dominum. Jam caetera in hoc capitulo, quae alter dicit, et alter praetermittit, superfluo pertractantur, cum ex illa regula primitus commendata nihil inveniantur habere contrarium. CAPUT CLXVIII. In miraculo de quinque panibus, quemadmodum inter se omnes quatuor evangelistae consentiant. Hoc ergo miraculum quod omnes quatuor evangelistae commemorant, et putantur inter se [aliquid] discrepare considerandum atque tractandum est; ut ex hoc etiam ad caetera similia regulae locutionum discantur, quibus tam diversis eadem tamen sententia retinetur, et eadem rerum veritas custoditur. Et inchoanda quidem est consideratio, non a Matthaeo secundum ordinem evangelistarum, sed a Joanne potius, a quo ita expressa est ista narratio, ut etiam nomina discipulorum diceret, cum quibus de hac re locutus est Dominus. Ita enim dicit: Cum sublevasset ergo oculos Jesus, et vidisset quia multitudo maxima venit ad eum, dixit ad Philippum: Unde ememus panes ut manducent hi? Hoc autem dicebat tentans eum; ipse enim sciebat quid esset facturus. Respondit ei Philippus: Ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat. Dicit ei unus ex discipulis ejus, Andreas, frater Simonis Petri: Est puer unus hic, qui habet quinque panes hordeaceos, et duos pisces; sed haec quid sunt inter tantos? Dixit ergo Jesus: Facite homines discumbere (erat autem fenum mulum in loco). Discubuerunt ergo viri, numero quasi quinque millia. Accepit ergo panes Jesus, et cum gratias egisset, distribuit discumbentibus; similiter et ex piscibus quantum volebant. Ut autem impleti sunt, dixit discipulis suis: Colligite quae superaverunt fragmenta ne pereant. Collegerunt ergo et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum ex quinque panibus hordeaceis quae superfuerunt his qui manducaverunt. Non hic quaeritur quod iste dixit, cujusmodi essent panes, hordeaceos enim fuisse non tacuit, quod caeteri tacuerunt. Neque hoc quaeritur quod iste non dixit, fuisse ibi etiam praeter quinque millia virorum mulieres et parvulos, quod dicit Matthaeus, et omnino jam certum esse debet et regulariter teneri in talibus quaestionibus, neminem moveri oportere cum ab alio dicitur, quod ab alio praetermittitur. Sed quaeritur quomodo ea quae dixerunt vera sint omnia, ne narrationem alterius narrans aliud, alter excludat? Si enim Dominus, secundum narrationem Joannis, perspectis turbis, quaesivit a Philippo, tentans eum, unde illis escae dari possent, potest movere quomodo sit verum quod alii narraverunt, prius dixisse Domino discipulos, ut dimitteret turbas, quo possent sibi alimenta emere de proximis locis; quibus ille respondit secundum Matthaeum: Non habent necesse ire, date eis vos manducare. Cui etiam Marcus Lucasque consentiunt, tantum hoc praetermittentes quod ait: Non habent necesse ire. Intelligitur ergo post haec verba Dominum inspexisse multitudinem, et dixisse Philippo, quod Joannes commemorat, isti autem praetermiserunt. Deinde quod Philippus apud Joannem respondit, hoc Marcus a discipulis responsum esse commemorat, volens intelligi, hoc et caeterorum [hoc ex ore caeterorum] Philippum respondisse quanquam et pluralem numerum pro singulari usitatissime ponere potuerunt. Quid ergo ait Philippus, Ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum qudi accipiat; hoc est dicere quod ait Marcus: Euntes ememus ducentis denariis panes et dabimus manducare. Quod autem commemorat idem Marcus, dixisse Dominum: Quot panes habetis? Praetermiserunt caeteri. Quod autem Andreas apud Joannem de quinque panibus 110 et duobus piscibus suggessit, hoc caeteri pluralem numerum, pro singulari ponentes, ex discipulorum persona retulerunt: et Lucas quidem responsionem Philippi, et responsionem Andreae, in unam sententiam constrinxit. Quod enim ait: Non sunt nobis plus quam quinque panes et duo pisces; Andreae retulit responsionem: quod vero adjunxit: Nisi forte nos eamus et emamus in omnem hanc turbam escas: Videtur ad responsionem Philippi pertinere, nisi quod de ducentis denariis tacuit, quanquam et in ipsius Andreae sententia potest hoc intelligi. Cum enim dixisset: Est puer unus hic qui habet quinque panes hordeaceos et duos pisces; adjunxit etiam ipse: Sed haec quid sunt inter tantos? Hoc est dicere, nisi forte nos camus et emamus in omnem hanc turbam escas. Ex qua universa varietate verborum, rerum autem sententiarumque concordia satis apparet, salubriter nos doceri, nihil quaerendum in verbis nisi loquentium voluntatem, cui demonstrandae invigilare debent omnes veredici [veridici] narratores cum de homine, vel de angelo, vel de Deo aliquid narrant. Horum enim voluntas verbis promi potest, ne de ipsa aliquid inter se discrepent. Sane praetermittere non oportet hoc loco, intentum et ad caetera quae talia forte occurrerint facere lectorem, quia Lucas dixit quinquagenos jussos esse discumbere; Marcus vero et quinquagenos [et centenos], quod hic ideo non movet, quia anus partem dixit, alter totum. Qui enim de centenis retulit, hoc retulit quod ille praetermisit. Nihil itaque contrarium est. Verumtamen si alius de quinquagenis tantum commemoraret, alius tantum de centenis, valde videretur esse contrarium, nec facile dignosceretur, utrumque dictum esse, unum autem ab altero, alterum [utrumque dictum esse unum, aut ab altero alterum] ab altero esse commemoratum, et tamen attentius consideratum, inveniri debuisse quis non fateatur? Hoc ideo dixi, quia existunt saepe aliqua ejusmodi, quae parum intendentibus et temere judicantibus contraria videantur, et non sint. CAPUT CLIX. Quomodo Matthaeus Marco congruat de virga, quam secundum Matthaeum dicit Dominus non ferendam; secundum Marcum autem solam ferendam; ex eodem libro de Consensu evangelistarum II. Solet item quaeri, quomodo Matthaeus et Lucas commemoraverunt dixisse Dominum discipulis, ut nec virgam ferrent, cum dicat Marcus: Et praecepit eis ne quid tollerent in via, nisi virgam tantum; et sequatur etiam ipse non peram, non panem, neque in zona aes: ut ostendat in eodem loco versari narrationem suam, in quo et illorum qui dixerunt nec virgam ferendam. Quod ita solvitur ut intelligamus sub alia significatione dictam virgam, quae secundum Marcum ferenda est, et sub alia illam quae secundum Matthaeum et Lucam non est ferenda, sicut sub alia significatione intelligitur tentatio, de qua dictum est: Deus neminem tentat; et sub alia qua dictum est: Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligitis eum; illa seductionis est, haec probationis. Sicut judicium aliter accipitur, de quo dictum est: Qui bene fecerunt in resurrectionem vitae, qui male fecerunt in resurrectionem judicii; et aliter, de quo dictum est: Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta. Illud enim judicium damnationis est, hoc discretionis. Et multa alia sunt verba quae non habent unam significationem; sed diversis locis congruenter posita, diverso modo intelliguntur, et aliquando cum expositione dicuntur, ut est illud: Nolite, pueri, effici sensibus, sed malitia parvuli estote, ut sensibus perfecti sitis. Hoc enim breviter clausa sententia dici potuit. Nolite esse pueri, sed estote pueri; et illud: Si quis putat se sapientem esse in vobis, in hoc saeculo, stultus fiat ut sit sapiens. Quid enim aliud dixit, quam, non sit sapiens ut sit sapiens? Aliquando autem clausae ita dicuntur, ut exerceant inquirentem; ut est quod ait ad Galatas: Invicem onera vestra portate, et sic implebitis legem Christi. Qui enim putat se aliquid esse cum nihil sit, seipsum seducit: opus autem suum probet unusquisque, et sic [tunc] in semetipso habebit gloriam et non in altero; unusquisque enim onus proprium portabit. Nisi oneris nomen sub diversis significationibus acceperis, proculdubio putabis, eumdem sibi in loquendo esse contrarium, et hoc in una sententia, tam vicine positis verbis, qui cum paulo ante diceret: Alter alterius onera portate, postea dixit: Unusquisque proprium onus portabit. Sed alia sunt onera participandae infirmitatis, alia reddendae rationis Deo de actionibus nostris. Illa cum fratribus sustentanda communicantur, haec propria ab unoquoque portantur: ita et virga intelligitur spiritaliter, de qua dicebat Apostolus, In virga veniam ad vos; et corporaliter qua utimur, sive ad equum, sive ad aliquid aliud opus fuerit, ut interim omittam et alias hujus nominis figuratas significationes. Utrumque ergo accipiendum est a Domino Apostolis dictum, et ut nec virgam ferrent, et ut non nisi virgam ferrent. Cum enim secundum Matthaeum diceret eis: Nolite possidere aurum, neque argentum, neque pecuniam in zonis vestris; non peram in via, neque duas tunicas, neque calciamenta, neque virgam, continuo subjecit: Dignus est enim operarius cibo suo. Unde satis ostendit cur eos haec possidere ac ferre noluerit, non quod necessaria non sint sustentationi hujus vitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi demonstraret ab illis ipsis, quibus Evangelium credentibus annuntiarent, tanquam stipendia militantibus, tanquam fructum vineae plantatoribus, tanquam lac gregis pastoribus. Unde Paulus dicit: Quis militat suis stipendiis unquam? Quis plantat vineam, et de fructu ejus non edit? Quis pascit gregem, et de lacte gregis non percipit? Hinc enim loquebatur de his quae necessaria sunt praedicatoribus Evangelii. Unde paulo post dicit: Si nos vobis spiritalia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus? Si alii potestati vestrae participant, non magis nos? sed non usi sumus hac potestate. Unde apparet haec non ita praecepisse Dominum, tanquam evangelistae vivere aliunde non debeant, quam eis praebentibus quibus annuntiant Evangelium: alioquin contra hoc praeceptum fecit idem Apostolus, qui victum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam gravis esset: sed potestatem dedisse in qua scirent sibi ista deberi. Cum autem a Domino aliquid imperatur, nisi fiat inobedientiae culpa est. Cum autem potestas datur, licet cuique non uti, etiam quam de suo jure [licet cuique non uti et tanquam de suo jure] cedere. Haec ergo loquens Dominus discipulis, id agebat quod ipse Apostolus paulo post apertius ita explicat: Nescitis quoniam qui in templo operantur, quae de templo sunt edunt; qui altari deserviunt, altari compartiuntur? Sic et Dominus ordinavit his qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere; ego autem horum nihil usus sum. Cum itaque dicit, ita Dominum ordinasse, se autem usum non esse, utique ostendit utendi potestatem datam, non impositam serviendi necessitatem. Hoc ergo ordinans Dominus quod eum ordinasse dicit Apostolus, qui Evangelium annuntiant de Evangelio vivere, illa Apostolis loquebatur, ut securi non possiderent, neque portarent huic vitae necessaria, nec magna nec minima. Ideo posuit, nec virgam: ostendens a fidelibus suis, omnia 111 deberi ministris suis nulla superflua requirentibus, ac per hoc addendo: Dignus est enim operarius cibo suo, prorsus aperuit et illustravit, unde et quare haec omnia loqueretur. Hanc ergo potestatem virgae nomine significavit, cum dixit, ne quid tollerent in via, nisi virgam tantum, potuit enim etiam sic breviter dici, Nihil necessariorum vobiscum feratis, nec virgam tantum [nec virgam, nisi virgam tantum]: ut illud quod dictum est, nec virgam, intelligatur, nec minimas quidem res: quod vero adjunctum est, nisi virgam tantum, intelligatur, quia per potestatem a Domino acceptam, quae virgae nomine significata est, etiam quae non portantur non deerunt. Utrumque ergo Dominus dixit, sed quia non utrumque unus evangelista commemoravit, putatur ille qui virgam sub alia significatione positam tollendam dixit, ei qui virgam rursus aliud significantem non tollendam dixit, esse contrarius; sed jam ratione reddita non putetur. Sic et calciamenta, cum dicit Matthaeus, in via non esse portanda, curam prohibet, qua ideo portanda cogitantur ne desint [ut non desint]. Hoc et de duabus tunicis intelligendum est, ne quisquis eorum praeter eam quam [qua] esset indutus, aliam portandam putaret sollicitus, ne opus esset eum illa ex potestate posse accipere [aliam portandam putaret, sollicitus ne opus esset cum ex illa potestate posset accipere]. Proinde Marcus; dicendo calciari eos sandaliis vel soleis, aliquid hoc calciamentum mysticae significationis habere admonet, ut pes neque tectus sit, neque nudus ad terram, id est ne occultetur Evangelium, nec terrenis commodis innitatur. Et quod non portari, vel haberi duas tunicas; sed expressius indui prohibet, dicens, Et ne induerentur duabus tunicis; quid eos monet, nisi non dupliciter, sed simpliciter ambulare? Ita Dominum [omnia] dixisse nullo modo dubitandum est, partim proprie, partim figurate; sed evangelistas alia istum alia illum inseruisse scriptis suis, quaedam vero eadem, vel duos, vel tres eorum quoslibet, vel omnes quatuor posuisse; nec sic tamen omnia esse conscripta, quae ab illo seu dicta, seu facta sunt. Quisquis autem putat non potuisse Dominum in uno sermone quaedam figurate, quaedam proprie ponere eloquia, caetera ejus inspectet [inspiciat], videbit quam hoc temere atque inerudite arbitretur. Potest enim iste, ut unum aliquid dicam quod animo interim occurrit, quoniam monet ut non sciat sinistra quid faciat dextra, et ipsas eleemosynas, et quidquid illic aliud praecipit figurate accipiendum putare. Sane rursus admoneo quod oportet meminisse lectorem, ne tali admonitione saepissime indigeat, aliis atque aliis sermonum suorum locis Dominum multa iterasse, quae alibi jam dixerat, ne forte ipsorum locorum ordo, cum [vel] ex alio evangelista non convenerit, alicui eorum hinc putet esse contrarium, cum intelligere debeat iterum alibi dici, quod jam alibi dictum erat, nec tantum de dictis, verumetiam de factis observari debere. Nihil enim prohibet hoc idem iterum factum credere, calumniari autem Evangelio; dum non credit, iterum factum, quod iterum fieri non potuisse nemo convincit, sacrilegae vanitatis est. CAPUT CLXX. De eo quod Matthaeus et Marcus dicunt: Post sex dies factum; Lucas dicit, post octo; ex eodem libro II de Consensu Evangelistarum. Sequitur Matthaeus: Amen dico vobis, sunt quidam de hic stantibus, qui non gustabunt mortem donec videant Filium hominis venientem in regno suo. Et post dies sex, assumpsit Jesus Petrum, et Jacobum, et Joannem fratrem ejus, et duxit illos in montem excelsum seorsum, etc., usque ad illud, ubi ait: Nemini dixeritis visionem, donec Filius hominis a mortuis resurgat. Haec visio Domini in monte orantibus Petro, Jacobo et Joanne, ubi etiam de coelo, isti [illi] testimonium paternae vocis perhibitum est, a tribus evangelistis eodem ordine memoratur, et ad easdem omnino sententias: sed caetera secundum genera locutionum diversa, sine ulla sententiarum diversitate, quae multis locis superius demonstravimus, videri a legentibus possunt. Quod autem Marcus post sex dies factum dicit, sicut Matthaeus, Lucas autem post octo, non contemnendi sunt, si quos movet, sed ratione reddita instruendi. Dies enim quando enuntiamus dicentes, Post tot dies; aliquando non annumeramus eum in quo loquimur, et eum quo res ipsa futura est quam praenuntiamus vel pollicemur; sed medios post quos revera plenos atque integros, illud futurum est. Hoc fecit Matthaeus et Marcus, excepto eo die quo haec loquebatur [Jesu], et illo quo exhibuit memoratam in monte visionem, medios dies intuentes dixerunt: Post sex dies, quod ille annumeratis finalibus, id est, primo atque ultimo, dixit, Post octo dies, eo loquendi modo, quo pars pro toto commemoratur. Item quod Lucas ait de Moyse et Elia: Factum est cum discederent ab illo, ait Petrus ad Jesum: Praeceptor, bonum est nobis hic esse, etc. Non debet putari contrarium ei, quod Matthaeus Marcusque ita conjunxerunt Petrum hoc suggessisse, quasi adhuc Moyses et Elias cum Domino loquerentur. Non enim expresserunt quod tunc, sed tacuerunt potius, quod iste addidit, illis discedentibus, hoc Petrum de tribus tabernaculis faciendis Domino suggessisse. Addidit etiam Lucas, intrantibus illis in nubem factam esse vocem de nube, quod illi non dixerunt, sed nec contradixerunt. CAPUT CLXXI. De alabastro unguenti; quomodo non repugnet Matthaeo et Marco dicentibus: Ante biduum Paschae; Joannes qui dicit: Ante sex dies; ex eodem libro II de Consensu Evangelistarum. Cum esset Jesus in Bethania, in domo Simonis Leprosi, accessit ad eum mulier habens alabastrum unguenti pretiosi, et effudit super caput ipsius recumbentis, etc., usque ad illud, ubi ait: Dicetur et quod haec fecit in memoriam ejus. Nunc jam de muliere atque unguento pretioso, quod in Bethania gestum est consideremus. Lucas enim, quamvis simile factum commemoret, nomenque conveniat ejus apud quem convivabatur Dominus (nam et ipsum Simonem dicit); tamen [quia] non est contra naturam vel contra morem hominum, ut, si potest unus homo habere nomina duo, multo magis possint, et unum nomen habere homines duo. Potius credibile est alium fuisse illum Simonem, non leprosum, in cujus domo, hoc in Bethania gerebatur. Nam nec Lucas, in Bethania rem gestam dicit quam narrat; et quamvis non commemoret civitatem aut castellum ubi factum sit, tamen non videtur in eodem loco versari ejus narratio. Nihil itaque aliud intelligendum arbitror, nisi non quidem aliam fuisse mulierem, quae peccatrix tunc accessit ad pedes Jesu, et osculata est, et lavit lacrymis, et tersit capillis, et unxit unguento; cujus Dominus, adhibita similitudine de duobus debitoribus, ait dimissa esse peccata multa, quoniam dilexit multum; sed eamdem Mariam bis hoc fecisse, semel scilicet, quod Lucas narravit, cum primo accedens cum illa humilitate et lacrymis meruit peccatorum remissionem. Nam et Joannes quamvis non sicut Lucas quemadmodum factum esset narraverit, tamen ipsam Mariam commendans commemoravit, cum [jam] de Lazaro resuscitando coepisset loqui, antequam veniret 112 in Bethaniam, quod idem ibi ita narrat: Erat autem quidam, inquit, languens Lazarus a Bethania, de castello Mariae et Marthae, sororis ejus; Maria autem erat quae unxit Dominum unguento, et tersit pedes ejus capillis suis, cujus frater Lazarus infirmabatur. Hoc dicens Joannes attestatur Lucae, qui [hoc] in domo Pharisaei cujusdam Simonis factum esse narravit. Jam Maria itaque hoc fecerat. Quod autem in Bethania rursus fecit aliud est, quod ad Lucae narrationem non pertinet, sed pariter narratur a tribus, Joanne scilicet, Matthaeo, Marco. Inter istos igitur tres Matthaeum, Marcum et Joannem quemadmodum hoc conveniat attendamus, de quibus non [est] dubium, quod eamdem rem narrant gestam in Bethania, ubi etiam discipuli, quod omnes tres commemorant murmuraverunt adversus mulierem, tanquam de perditione pretiosissimi unguenti. Quod ergo Matthaeus et Marcus, caput Domini unguento perfusum dicunt, Joannes autem pedes, regula illa ostenditur non esse contrarium, quam demonstravimus, cum de quinque panibus pasceret turbas. Ibi enim quia non defuit qui et quinquagenos et centenos discubuisse commemoraret, cum alius quinquagenos dixerit, non potuit videri contrarium; potuisset autem, si alius centenos tantum posuisset, sicut alius quinquagenos, et tamen debuit inveniri utrumque factum esse. Quo exemplo [nos] informari oportuit, sicut illic admonui, etiam ubi singuli evangelistae commemorant utrumque factum intelligere. Proinde et hic non solum caput, sed et pedes Domini accipiamus perfudisse mulierem, nisi forte, quoniam Marcus fracto alabastro perfusum caput commemorat, tam quisque absurdus et calumniosus est, ut aliquid in vase fracto neget remanere potuisse, unde etiam pedes perfunderet. Sed cum [iste] contenderit sic esse fractum, ut nihil ibi residui remaneret, nitens adversus veritatem Evangelii, quanto melius et religiosius contendit alius, non esse ita fractum, ut totum effunderet nitens pro veritate Evangelii; ille autem calumniator si tam pertinaciter caecus est, ut evangelistarum concordiam de alabastro fracto frangere conetur; prius accipiat perfusos pedes, antequam illud fractum esset, ut in integro remaneret; unde etiam caput perfunderetur, ubi fractura illa totum effunderet. A capite quippe nobis ordinate consuli agnoscimus, sed ordinate etiam nos a pedibus ad caput ascendimus. Caetera facti hujus nullam mihi videntur habere quaestionem. Quod enim alii dicunt discipulos murmurasse, de unguenti effusione pretiosi, Joannes autem Judam commemorat, et ideo quia fur erat, manifestum puto esse discipulorum nomine eumdem Judam significatum, locutione illa, quam de Philippo in quinque panibus insinuavimus, plurali numero pro singulari usurpato. Potest etiam intelligi, quod et alii discipuli aut senserint hoc, aut dixerint, aut eis Juda dicente persuasum sit, atque omnium voluntatem Matthaeus et Marcus etiam verbis expresserint; [sed] Judas propterea dixerit, quia fur erat, caeteri vero propter pauperum curam; Joannem [autem] de solo illo id commemorare voluisse, cujus ex hac occasione furandi consuetudinem credidit intimandam. CAPUT CLXXII. De hora Dominicae passionis, quemadmodum non inter se dissentiant Marcus qui dicit, hora tertia, et Joannes qui dicit, hora quasi sexta, ex libro III de Consensu evangelistarum, titulo XIII. Si igitur hora quasi sexta, Pilato sedente pro tribunali, traditus est crucifigendus Judaeis, quomodo hora tertia crucifixus est, sicut verba Marci quidam non intelligentes putaverunt? Prius enim qua hora crucifigi potuerit videamus; deinde videbimus cur hora tertia crucifixum dixit Marcus: Hora erat quasi sexta, cum traditus est crucifigendus, Pilato sedente (ut dictum est) pro tribunali. Non enim plena sexta erat, sed quasi sexta, id est peracta quinta, et aliquid quid etiam de sexta esse coeperat. Nunquam autem isti dicerent quinta et quadrans, aut quinta trienna [et triens], aut quinta et semis, aut aliquid hujusmodi. Habent enim istum morem Scripturae, ut a parte totum ponant, maxime in temporibus, sicut de octo illis diebus post quos eum dicunt ascendisse in montem, quorum medios intuens Matthaeus et Marcus dixerunt post sex dies, praesertim quia tam moderate idem Joannes locutus est, ut non diceret sexta, sed quasi sexta. Quod si ita non diceret, sed tantummodo sextam diceret, possemus nos intelligere, quemadmodum loqui Scripturae solent (sicut dixi) a parte totum, ut peracta quinta, et inchoata sexta, gererentur haec quae narrantur, in crucifixione Domini nostri, donec completa sexta, illo pendente fierent tenebrae, quibus tres evangelistae attestantur Matthaeus, Marcus et Lucas. Quaeramus jam consequenter cur dixerit Marcus, cum commemorasset quod crucifigentes eum, diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem [sortes] super eis, quis quid tolleret, et secutus adjunxerit: Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum. Jam certe dixerat: Et crucifigentes eum, diviserunt vestimenta ejus, sic etiam caeteri attestantur, quod, eo crucifixo, vestimenta divisa sunt. Si [ergo] ejus rei gestae tempus voluit commemorare Marcus, sufficeret dicere: Erat autem hora tertia; utquid adjunxit: Et crucifixerunt eum; nisi quia voluit aliquid recapitulando significare, quod quaeritur [quaesitum] inveniretur, cum scriptura ipsa illis temporibus legeretur, quibus universae Ecclesiae notum erat, qua hora Dominus ligno suspensus sit, unde posset hujusmodi error corrigi, vel mendacium refutari. Sed quia sciebat a militibus suspensum Dominum, non a Judaeis, sicut Joannes apertissime dicit, occulte ostendere voluit eos magis crucifixisse, qui clamaverunt ut crucifigeretur, quam illos qui ministerium principi suo secundum suum officium praebuerunt. Intelligitur ergo fuisse hora tertia cum clamaverunt Judaei, ut Dominus crucifigeretur, et veracissime demonstratur, tunc eos crucifixisse, quando clamaverunt, maxime quia nolebant videri se hoc fecisse; propterea eum Pilato tradiderant, quod eorum verba satis indicant secundum Joannem. Cum enim dixisset eis Pilatus: Quam accusationem affertis adversus hominem hunc? Responderunt et dixerunt ei: Si non esset hic malefactor, non tibi tradidissemus eum. Dixit ergo eis Pilatus: Accipite eum vos, et secundum legem vestram judicate eum. Dixerunt Judaei, Nobis non licet interficere quemquam. Quod ergo maxime videri fecisse nolebant, hoc eos hora tertia fecisse Marcus ostendit, verissime indicans magis fuisse Domini necatricem linguam Judaeorum, quam militum manus. Facile autem videbit qui sine impietatis duritia voluerit attendere quam opportuno loco Marcus hoc de tertia hora posuerit, ut quisque ibi recordaretur, qua hora Judaei crucifixerant Dominum, qui volebant in Romanos, vel principes, vel milites, transferre ipsum facinus, ubi factum ministrorum militum commemoratum est. Ait enim: Et crucifigentes eum diviserunt 113 vestimenta ejus, mittentes sortes super eis, quis quid tolleret. Qui hoc, nisi milites, sicut Joannes manifestat? Ergo, ne quisquam cogitationem tanti criminis aversus a Judaeis, in milites illos converteret: Erat autem, inquit, hora tertia, et crucifixerunt eum; ut illi eum potius crucifixisse inveniantur, quos hora tertia, ut crucifigeretur, clamare potuisse diligens inquisitor inveniet cum adverterit hoc quod a militibus factum est, hora sexta factum est [esse], quanquam non desint qui Parasceve quam Joannes commemoravit, dicens, Erat autem Parasceve hora quasi sexta, hora diei [horam diei tertiam] tertia velint intelligi, qua sedit Pilatus pro tribunali, ut eadem tertia completa videatur, quando crucifixus est, atque illo jam pendente in ligno, aliae tres horae peractae sint, et tradiderit Spiritum ut ab ea hora qua defunctus est, id est, diei sexta, tenebrae fierent usque ad horam nonam. Dicunt enim, die quidem illo, quem dies sabbati sequebatur, Parasceven fuisse paschae Judaeorum, quod ab eodem sabbato inciperent azyma, sed tamen verum pascha quod jam in passione Domini gerebatur, non Judaeorum, sed Christianorum coepisse praeparari, id est, parasceven habere hora nona [ab hora noctis nona], in eo quod Dominus a Judaeis occidendus praeparabatur. Parasceve quippe interpretatur praeparatio. Ab illa ergo nona hora noctis, usque ad ejus crucifixionem, occurrit hora parasceve sexta, secundum Joannem, et hora diei tertia secundum Marcum, ut non Marcus illam horam recordatam recapitulando commemoraverit, qua clamaverunt Judaei, Crucifige, crucifige, sed eam prorsus horam tertiam dixerit, qua Dominus est crucifixus in ligno. Quis fidelis non huic faveat solutioni quaestionis, si modo possit aliquis articulus conjici ab hora nona noctis unde coepisse parasceven paschae nostrae, id est, praeparationem mortis Christi congruenter intelligamus? Si enim dicamus eam coepisse quando a Judaeis apprehensus est Dominus, adhuc noctis primae partes erant: si quando ad domum perductus est soceri Caiphae, ubi et auditus est a principibus sacerdotum, adhuc gallus non cantaverat, quod ex Petri negatione colligimus, quae cum jam audiretur facta est: si autem quando Pilato traditus est, jam mane fuisse apertissime scriptum est. Restat ergo ut intelligamus, tunc coepisse istam parasceven paschae, id est, praeparationem mortis Domini, quando responderunt omnes principes sacerdotum, apud quos primo audiebatur, et dixerunt, Reus est mortis, quod apud Matthaeum et Marcum invenitur, ut recapitulando intelligantur de Petri cognitione [negatione], postea dixisse, quod antea factum erat. Non enim absurde conjicitur eo tempore, quando (ut dixi) reum mortis pronuntiaverunt, nonam horam noctis esse potuisse. Ex qua hora usque ad horam qua sedit Pilatus pro tribunali, quasi sexta hora fuit, non diei, sed parasceves, id est, praeparationis immolationis Domini, quod verum Pascha est, ut plena sexta ejusdem parasceves, quae plena diei tertia occurrebat, Dominus suspenderetur in ligno. Sive ergo hoc potius intelligendum eligatur, sive Marcus tertiam horam recoluerit, eamque maxime ad condemnationem Judaeorum in Domini crucifixione commemorare voluerit qua intelliguntur clamare potuisse ut crucifigeretur, ut ipsos potius crucifixisse acciperemus, quam eos quorum manibus suspensus in ligno est, sicut ille centurio magis accessit ad Dominum quam illi amici quos misit: proculdubio quaestio soluta est de hora dominicae passionis, quae maxime solet et contentiosorum concitare impudentiam, et infirmorum imperitiam perturbare. CAPUT CLXXIII. De duobus latronibus quomodo impari relatu Matthaeus ac Marcus sententia non discrepant, de Consensu Evangelistarum lib. III. Sequitur Matthaeus et dicit: Idipsum autem et latrones qui fixi erant [crucifixi] cum eo improperabant ei. Nam [Nec] Marcus discrepat, hoc idem dicens aliis verbis, Lucas autem potest putari repugnare, nisi genus locutionis satis usitatum non obliviscamur. Ait Lucas: Unus autem de his qui pendebant latronibus, blasphemabat eum dicens, Si tu es Christus, salvum fac temetipsum et nos; et sequitur idem ipse atque ita contexit: Respondens autem alter increpabat eum, dicens: Neque tu times Deum, quod in eadem damnatione es? et nos quidem juste (nam digna factis recipimus), hic vero nihil mali gessit: et dicebat ad Jesum: Domine, memento mei cum veneris in regnum tuum. Et dicit illi Jesus: Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso. Quomodo ergo, sicut Matthaeus dixit [dicit], Latrones qui fixi erant [crucifixi] cum eo improperabant ei; vel sicut Marcus dicit: Et qui cum eo crucifixi erant conviciabantur ei? quandoquidem unus eorum conviciatus est secundum Lucae testimonium, alter compescuit eum, et in Deum credidit, nisi intelligamus Matthaeum et Marcum breviter perstringentes hunc locum, pluralem numerum pro singulari posuisse, sicut [et] in Epistola ad Hebraeos legimus pluraliter dictum, Clauserunt ora leonum, cum solus Daniel significari intelligatur, et pluraliter dictum, Secti sunt, cum solo Esaia tradatur [cum de solo Esaia tradatur]. In psalmo etiam quod dictum est: Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum: pluralem numerum pro singulari positum, in Actibus apostolorum exponitur. Nam reges propter Herodem, principes propter Pilatum intellexerunt, qui testimonium ejus psalmi adhibuerunt. Sed quia et pagani solent calumniari Evangelium, videant quemadmodum locuti sunt auctores eorum Phaedras, Medeas, Clytemnestras, cum singulae fuerint. Quid autem usitatius, verbi gratia, quam ut dicat aliquis, Et rustici mihi insultant, etiam si unus insultet. Tunc enim esset contrarium quod Lucas denuo manifestavit, si illi dixissent ambos latrones conviciatos Domino; ita enim non posset sub numero plurali unus intelligi. Cum vero dictum est latrones, vel qui cum eo crucifixi erant, nec additum est ambo: non solum si ambo fecissent, posset hoc dici, sed etiam quia unus hoc fecit, potuit usitato locutionis modo per pluralem numerum [singularis] significari. CAPUT CLXXIV. Decies Dominum apparuisse post resurrectionem evangelistae tradunt, ex eodem libro. Invenimus itaque apud quatuor evangelistas decies commemoratum Dominum visum esse ab hominibus post resurrectionem: semel, ad monumentum mulieribus; iterum, eisdem regredientibus a monumento in itinere; tertio, Petro; quarto, duobus euntibus in castellum; quinto, pluribus in Hierusalem, ubi non erat Thomas; sexto, ubi vidit eum Thomas; septimo, ad mare Tiberiadis; octavo, in monte Galilaeae secundum Matthaeum; nono, quod dicit Marcus, novissime recumbentibus, quia jam non erant in terra cum illo convivaturi; decimo, in ipso die, non in terra jam, sed elevatum in nube, cum in coelum ascenderet: quod Marcus et Lucas commemorant; Marcus quidem post illud quod eis discumbentibus apparuit, ita continuans ut diceret: Et Dominus quidem, postquam locutus est eis, assumptus est in coelum; Lucas autem praetermissis omnibus per quadraginta dies agi ab illo cum discipulis potuerunt, illi primo diei resurrectionis ejus, quando in Hierusalem 114 pluribus apparuit, conjungit tacite novissimum diem quo ascendit in coelum, ita narrans: Eduxit autem illos foras in Bethaniam, et elevatis manibus suis, benedixit eis, et factum est cum benediceret eis, efferebatur in coelum [recessit ab eis et ferebatur in coelum]. Viderunt ergo eum praeter quod in terra viderant, etiamdum ferretur in coelum. Totiens ergo in Evangelicis libris commemoratur ab omnibus visus antequam ascendisset in coelum; in terra scilicet novies, et in aere semel ascendens. Sed non omnia scripta sunt, sicut Joannes fatetur. Crebra enim erat ejus cum illis conversatio per dies quadraginta priusquam ascendisset in coelum, non tamen eis per omnes quadraginta dies continuis apparuerat. Nam post diem primum resurrectionis ejus, alios octo dies intervenisse dicit Joannes, post quos eis rursus apparuit, tertio autem ad mare Tiberiadis, fortassis continuo consequenti die. Nihil enim repugnat, et deinde quando voluit, constituens eis quod et ante praedixerat eos in Galilaeae montem praecedere [ut eos in Galilaeae montem praecederet], atque omnino per illos quadraginta dies quotiens voluit, quibus voluit, quemadmodum voluit, sicut Petrus dicit quando eum Cornelio et his qui cum illo fuerant praedicabat. Qui simul, inquit, manducavimus et bibimus cum illo posteaquam resurrexit a mortuis per dies quadraginta. Non quod quotidie per dies quadraginta cum illo manducassent et bibissent: nam erit contrarium Joanni qui octo illos dies interposuit, quibus eis visus non est, ut tertio manifestaretur ad mare Tiberiadis. Inde jam etiam si quotidie illis visus et cum illis convivatus est, nihil repugnat, et fortasse ideo dictum est per quadraginta dies. Qui quater deni sunt in mysterio, vel totius mundi, vel totius temporalis saeculi, quia et illi primi decem dies, in quibus erant illi octo dies, a parte totum possunt more Scripturarum non dissone computari. Conferatur ergo et quod ait apostolus Paulus, utrum nihil afferat quaestionis: Resurrexit, inquit, tertio die secundum Scripturas, et apparuit Cephae. Non dixit, primo apparuit Cephae; nam esset contrarium quod primo mulieribus apparuisse in Evangelio legitur. Postea, inquit, duodecim: quibuslibet, qua hora libet, ipso tamen resurrectionis die; deinde apparuit plusquam quingentis fratribus simul, sive isti cum illis undecim erant congregati, clausis ostiis propter metum Judaeorum, unde cum exiisset Thomas, venit ad eos Jesus, sive post octo illos dies quandolibet; nihil habet adversi. Postea, inquit, apparuit Jacobo: non tunc autem primum accipere debemus visum esse Jacobo, sed aliqua propria manifestatione singulariter. Deinde apostolis omnibus, nec illis tunc primum, sed jam ut familiarius conversaretur cum eis usque ad diem ascensionis suae. Novissime autem omnium, inquit, quasi avortivo [abortivo] apparuit et mihi, sed hoc jam de coelo post non parvum tempus ascensionis suae. Nunc jam videamus quod distuleramus, cujus mysterii gratia secundum Matthaeum et Marcum resurgens ita mandaverit: Praecedam vos in Galilaeam, ibi me videbitis: quod et sic completum est, tamen post multa completum est, cum sic mandatum sit, quanquam sine praejudicio necessitatis, ut aut hoc solum, aut hoc primum exspectaretur fieri debuisse. Proculdubio ergo quoniam vox est ista non Evangelistae narrantis, quod ita factum sit, sed angeli ex mandato Domini, et ipsius postea Domini, Evangelistae autem narrantis, sed quod ita ab angelo, et a Domino dictum sit prophetice dictum accipiendum est; Galilaea namque interpretatur, vel transmigratio, vel revelatio. Prius itaque secundum transmigrationis significationem, quid aliud occurrit intelligendum, Praecedit vos in Galilaeam, ibi eum videbitis; nisi quia Christi gratia de populo Israël transmigratura erat ad Gentes? quibus apostoli praedicantes Evangelium nullo modo crederentur, nisi eis ipse Dominus viam in cordibus hominum praepararet, et hoc intelligitur, Praecedet vos in Galilaeam. Quod autem gaudentes mirarentur, disruptis et evictis difficultatibus aperiri sibi ostium in Domino per illuminationem fidelium, hoc intelligitur, Ibi eum videbitis, id est, ibi membra ejus invenietis, ibi vivum corpus ejus in his quos [qui vos] susceperint agnoscetis; secundum illud autem quod Galilaea interpretatur revelatio, non jam in forma servi intelligendum est, sed in illa in qua aequalis est Patri quam promisit apud Joannem dilectoribus suis cum diceret; Et ego diligam eum et ostendam meipsum illi. Non utique secundum id quod jam videbant, et quod etiam resurgens cum cicatricibus, non solum videndum, sed etiam tangendum postmodum ostendit, sed secundum illam ineffabilem lucem qua illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, secundum quam lucet in tenebris, et tenebrae eum non comprehenderunt. Illuc praecessit [Illuc nos], unde ad nos veniens non recessit, et quo nos praecedens non deseruit: illa erit revelatio tanquam vera Galilaea; cum similes ei erimus, ibi eum videbimus sicuti est. Ipsa erit etiam beatior transmigratio ex isto saeculo in illam aeternitatem, si ejus praecepta sic amplectamur ut ad ejus dextram segregari mereamur. Tunc enim ibunt sinistri in combustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam. Hinc illuc transmigrabunt, et eum videbunt quomodo non vident impii. Tolletur enim impius ut non videat claritatem Domini, et impii lumen non videbunt. Haec est autem, inquit, vita aeterna, ut cognoscant te unum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum, sicut in illa aeternitate cognoscetur, quo servos perducet per formam servi, ut liberi contemplentur formam Domini. CAPUT CLXXV. Quod in tribus activae, in Joannis autem Evangelio dona contemplativae virtutis eluceant idoneis dignosceret, quia non perfecte, sed ex parte sit, ideo sic manebit donec veniat, ex libro de Consensu evangelist. IV. Discipulis etiam insufflando dedit Spiritum sanctum, ne ipse Spiritus qui Trinitati consubstantialis et coaeternus est, tantummodo Patris esse non etiam Filii Spiritus putaretur. Postremo suas oves Petro amanti [se], eumque amorem ter confitenti commendans dicit, eumdem Joannem sic se velle manere donec veniat, ubi etiam mihi videtur alto docuisse mysterio istam ipsam Joannis evangelicam dispensationem, qua in lucem liquidissimam Verbi sublimiter fertur, ubi Trinitatis aequalitas et incommutabilitas videri potest, et qua maxime proprietate distet a caeteris homo cujus susceptione Verbum caro factum est, perspicue cerni cognoscique non posse, nisi cum ipse Dominus venerit, ideo sic manebit donec veniat. Manebit autem nunc in fide credentium, tunc autem facie ad faciem contemplandum erit cum apparuerit vita nostra, et nos cum ipso apparebimus in gloria. Quisquis autem arbitratur homini vitam istam mortalem adhuc agenti posse contingere, ut dimoto atque discusso omni nubilo phantasiarum corporalium atque carnalium, serenissima incommutabilis veritatis luce potiatur, et mente penitus a consuetudine vitae hujus alienata, illi constanter et indeclinabiliter baereat, nec quid quaerat nec quis quaerat intelligit. Credat ergo potius sublimi auctoritati minimeque 115 fallaci, quandiu sumus in corpore peregrinari nos a Domino et ambulare per fidem, nondum per speciem, ac sic perseveranter retinens atque custodiens fidem, spem et charitatem, intendat in specie ex pignore quod sancti Spiritus accepimus, qui nos docebit [docet] omnem veritatem, cum Deus qui suscitavit Jesum Christum a mortuis vivificabit et mortalia corpora nostra per inhabitantem Spiritum ejus in nobis. Prius autem quam vivificetur hoc quod mortuum est, propter peccatum proculdubio corruptibile est, et aggravat animam; et si quando a vita excedit hanc nebulam qua tegitur omnis terra, id est, hanc carnalem caliginem, qua tegitur omnis vita terrena, tanquam rapida coruscatione perstringitur, et in suam infirmitatem redit, vivente desiderio quo rursus erigatur, nec sufficiente munditia qua figatur, et quanto quisque hoc magis potest, tanto major est; quanto autem minus, tanto minor. Si autem nihil adhuc tale mens hominis experta est, in qua tamen habitat Christus per fidem, instare debet minuendis finiendisque cupiditatibus hujus saeculi moralis virtutis actione, tanquam in comitatu trium illorum evangelistarum cum mediatore Christo ambulans; eumque qui Filius Dei semper est, propter nos filium hominis factum, ut sempiterna virtus ejus et divinitas nostrae infirmitati et mortalitati contemperata de nostro nobis in se atque ad se faceret viam, cum magnae spei laetitia fideliter teneat. Ne peccet, a rege Christo regatur; si forte peccaverit, ab eodem sacerdote Christo expietur, atque ita in actione bonae conversationis et vitae nutritis pennis, geminae dilectionis, tanquam duabus alis validis evectus a terris, ab eodem ipso Christo Verbo illuminetur, Verbo quod In principio erat, et Verbum apud Deum erat, et Verbum Deus erat; etsi per speculum et in aenigmate, longe tamen sublimius ab omni similitudine corporali. Quapropter quamvis in illis tribus activae, in Joannis autem Evangelio dona contemplativae virtutis eluceant eis qui haec [hoc] dignoscere sunt idonei, tamen et hoc Joannis, quoniam ex parte est, sic manebit donec veniat quod perfectum est. Et alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum; alius diem Domino sapit, alius de pectore Domini liquidius aliquid bibit, alius levatus usque ad tertium coelum ineffabilia verba audit: omnes tamen quandiu sunt in corpore peregrinantur a Domino, et omnibus bonae spei fidelibus in libro vitae scriptis servatur quod dictum est: Et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi. Verumtamen in hac peregrinatione, quantum in rei hujus intelligentia quisque profecerit, tanto magis caveat diabolica vitia, superbiam et invidentiam; meminerit hoc ipsum Evangelium Joannis, quam multo amplius erigit ad contemplationem veritatis, tam multo amplius praecipere de dulcedine charitatis. Et quia [illud] praeceptum verissimum ac saluberrimum est: Quanto magnus es, tanto humilia te in omnibus; qui evangelista Christum longe caeteris altius commendat, apud eum discipulis pedes lavat. CAPUT CLXXVI. De eo quod ait: Nemo novit Filium nisi Pater, ex libro I Quaestionum Evangelii. Cum diceret, Nemo novit Filium nisi Pater, non dixit, Et cui voluerit Pater revelare, quemadmodum cum diceret, Nemo novit Patrem nisi Filius, addidit, Et cui voluerit Filius revelare. Quod non ita intelligendum est, quasi Filius a nullo possit cognosci nisi a Patre solo, Pater autem non solum a Filio, sed etiam ab eis quibus revelaverit Filius; sic enim potius dictum est, ut intelligamus et Patrem, et ipsum Filium per Filium revelari, quia ipse est menti nostrae lumen, ut quod postea intulit, Et cui voluerit Filius revelare, non Patrem tantum, sed etiam Filium accipias. Ad totum enim quod dixit illatum est, Verbo enim suo se Pater declarat [ipse Pater declaratur]. Verbum autem, non solum id quod per Verbum declaratur, sed etiam seipsum declarat. CAPUT CLXXVII. De pueris sedentibus in foro, et clamantibus ad illos qui nec humiliari cum Joanne nec cum Christo gaudere voluerunt, ubi quae sit vera ciborum parcimonia pulcherrime docet, ex libro II Quaestionum Evangelii. De pueris sedentibus in foro et ad invicem clamantibus, converso ordine ad proposita respondit. Nam quod ait, Lamentavimus et non plorastis, ad Joannem pertinet, cujus abstinentia a cibis et potu luctum poenitentiae significabat. Quod autem ait, Cantavimus tibiis et non saltastis, ad ipsum Dominum [pertinet], qui utendo cum caeteris cibo et potu laetitiam regni figurabat. At illi nec humiliari cum Joanne, nec cum Christo gaudere voluerunt, dicentes illum daemonium habere, istum voracem et ebriosum, et amicum publicanorum et peccatorum. Quod autem subjungit, Et justificata est sapientia ab omnibus filiis suis, ostendit filios sapientiae intelligere, nec in abstinendo, nec in manducando esse justitiam, sed in aequanimitate tolerandi inopiam et temperantiam per abundantiam, non se corrumpendi atque opportune sumendi vel non sumendi ea quorum non usus sed concupiscentia reprehendenda est. Non enim interest omnino quid alimentorum sumas, ut succurras necessitati corporis, dummodo congruas in generibus alimentorum his cum quibus tibi vivendum est. Neque quantum sumas multum interest, cum videamus aliorum stomachum citius satiari, et eos tamen illi ipsi parvo quo satiantur ardenter et intolerabiliter, et omnino turpiter inhiare; alios autem plusculo quidem satiari, sed tolerabilius inopiam perpeti, et vel ante horam positas epulas, si id in tempore aut opus sit, aut necesse sit, cum tranquillitate aspicere, neque tangere. Magis ergo interest, non quid vel quantum alimentorum pro congruentia hominum atque personae suae, et pro suae valetudinis necessitate, quis capiat, sed quanta felicitate et serenitate animi careat, cum his vel oporteat, vel etiam necesse est carere, ut illud in animo Christiani compleatur [compleat] quod Apostolus dicit: Scio et minus habere, scio et abundare, ubique in omnibus [in omnibus et in omnibus] imbutus sum, et satiari, et esurire, et abundare, et penuriam pati, omnia possum in eo qui me confortat; et illud; Neque si manducaverimus abundabimus, neque si non manducaverimus egebimus; et illud: Non est enim regnum Dei esca et potus, sed justitia et pax, et gaudium. Et quia solent homines multum gaudere de carnalibus epulis, addidit, in Spiritu sancto. Justificatur 116 ergo [etiam] sapientia ab omnibus filiis suis, qui intelligunt utendis terrenis tempora opportuna esse debere, facilitatem vero carendi talibus, et amorem fruendi aeternis, non variari oportere per tempora, sed perpetuo retineri. CAPUT CLXXVIII. De voracitate, etiam in vilissimis cibis, ex libro III de Doctrina Christiana. Quisquis autem rebus praetereuntibus restrictius utitur quam sese habent mores eorum cum quibus vivit, aut temperans, aut superstitiosus est. Quisquis vero sic eis utitur, ut metas et consuetudines bonorum inter quos versatur excedat, aut aliquid significat, aut flagitiosus est; in omnibus enim talibus non usus rerum, sed libido [utentis] in culpa est. Quid igitur locis, et tempori, et pars [temporibus personisque] conveniat diligenter attendendum est, ne temere flagitia reprehendamus. Fieri enim potest ut sine aliquo vitio cupediae [cupidinis] vel voracitatis pretiosissimo cibo sapiens utatur, insipiens autem infoedissima gulae flamma in vilissimum ardescat, et sanius quisque maluerit more Domini pisce vesci, quam lenticula more Esau nepotis Abraham, aut hordeo more jumentorum. Non enim propterea continentiores nobis sunt pleraeque bestiae, quia vilioribus utuntur escis, nam in omnibus hujuscemodi rebus, non ex earum rerum natura quibus utimur, sed ex causa utendi et modo appetendi, vel probandum est, vel improbandum quod facimus. CAPUT CLXXIX. De impossibilitate jejunandi sub praesentia sponsi, ubi duo jejunia probat, unum tribulationis et aliud gaudii: ex lib. II Quaest. Evang. Jejunium aut in tribulatione est, aut in gaudio. In tribulatione ad propitiandum Deum pro peccatis, in gaudio vero cum tanto minus delectant carnalia, quanto spiritalium major sagina est. Cum ergo Dominus interrogatus esset cur discipuli ejus non jejunarent, de utroque jejunio respondit. Namque ad illud quod in tribulatione jejunari solet, pertinet quod ait, Filios sponsi tunc jejunaturos, cum ablatus ab eis fuerit sponsus. Tunc enim desolabuntur, et in moerore ac luctu erunt, donec eis per Spiritum sanctum gaudia consolatoria retribuantur, quo dono percepto, etiam jejunii alterum genus, quod fiet per laetitiam jam renovati in vitam spiritalem, convenientissime celebrabunt, quod antequam accipiant, dicit eos tanquam vetera vestimenta, quibus inconvenienter novus pannus assuitur, id est, aliqua particula doctrinae quae ad novae vitae temperantiam pertinet, quia si hoc fiat, et ipsa doctrina quodammodo scinditur, cujus particula quae ad jejunium ciborum valet importune traditur, cum illa doceat generale jejunium non a concupiscentia ciborum tantum, sed ab omni laetitia temporalium delectationum. Cujus quasi pannum, id est, partem aliquam quae ad cibos pertinet, dicit non oportere hominibus, adhuc veteri consuetudini deditis, impertiri, quia et illinc quasi conscissio videtur fieri, et ipsi vetustati non convenit. Dicit etiam similes eos esse veteribus utribus, quos vino novo, id est spiritalibus praeceptis, facilius disrumpi quam id posse contineri dicit. Erunt autem jam utres novi cum post ascensum Domini desiderio consolationis ejus, orando et sperando innovantur [innovabantur]. Tunc enim acceperunt Spiritum sanctum, quo impleti, cum omnium qui de diversis gentibus aderant linguis loquerentur, dicti sunt musto pleni, novum enim vinum jam novis utribus venerat. CAPUT CLXXX. De homine qui descendebat a Jerusalem in Jericho; ex libro II Quaestionum Evangelii. Homo quidam descendebat a Jerusalem in Jericho. Ipse Adam intelligitur in genere humano. Jerusalem civitas pacis, illa coelestis, a cujus beatitudine lapsus est. Jericho luna interpretatur, et significat mortalitatem nostram, propter quod nascitur, crescit, senescit et occidit. Latrones, diabolus et angeli ejus, qui eum spoliaverunt immortalitate, et plagis impositis peccata suadendo reliquerunt semivivum, quia ex parte qua potest intelligere et cognoscere Deum visus [vivus] est homo; ex parte qua peccatis contabescit et premitur, mortuus est, et ideo semivivus dicitur. Sacerdos autem et levita, qui eo viso praeterierunt, sacerdotium et ministerium Veteris Testamenti significant, quae non poterant prodesse ad salutem. Samaritanus custos interpretatur, et ideo ipse Dominus significatur hoc nomine. Alligatio vulnerum est cohibitio peccatorum; oleum consolatio spei bonae, propter indulgentiam datam ad reconciliationem pacis; vinum exhortatio ad operandum ferventissimo spiritu. Jumentum ejus est caro in qua ad nos venire dignatus est. Imponi jumento est in ipsam incarnationem Christi credere. Stabulum est Ecclesia ubi reficiuntur viatores de peregrinatione in aeternam patriam redeuntes. Altera dies est post resurrectionem Domini. Duo denarii sunt vel duo praecepta charitatis, quam per Spiritum sanctum acceperunt apostoli ad evangelizandum caeteris, vel promissio vitae praesentis et futurae. Secundum enim duas promissiones dictum est: Accipiet in hoc saeculo septies tantum, in futuro saeculo vitam aeternam consequetur. Stabularius ergo est apostolus. Quod supererogat, aut illud consilium quod ait: De virginibus autem praeceptum Domini non habeo, consilium autem do; aut quod etiam manibus suis operatus est ne infirmorum aliquem in novitate Evangelii gravaret, cum ei liceret pasci ex Evangelio. CAPUT CLXXXI. Quod Martha excipiens illum in domo sua, significat Ecclesiam ut nunc est, Maria vero ut erit in futuro; ex lib. II Quaest. Evang. Quod Martha excepit illum in domum suam, significat Ecclesiam quae nunc est, excipientem Dominum in cor suum; Maria soror ejus, quae sedebat ad pedes Domini, et audiebat verbum ejus, significat eamdem Ecclesiam, sed in futuro saeculo, ubi cessans ab opere ministerioque indigentiae sola sapientia perfruetur. Martha ergo occupata est circa multum ministerium, quia nunc talibus operibus exercetur Ecclesia. Quod autem queritur quod se soror ejus non adjuvet, occasio datur sententiae Domini, qua ostendit istam Ecclesiam sollicitam esse et turbari circa plurima, cum sit unum necessarium, ad quod per ministerii hujus merita pervenitur. Mariam vero dicit optimam partem elegisse quae non auferetur ab ea, et ideo intelligitur optima, quia et per hanc ad illam tenditur, et non auferetur: illa vero ministerii quamvis sit bona, tamen auferetur, quando indigentia cui ministratur transierit. S. EUGYPPII ABBATIS AFRICANI THESAURUS Ex S. Augustini operibus. Tomus posterior. CAPUT CLXXXII. 1 De illo qui media nocte petiit ab amico tres panes; ex libro II Quaestionum Evangeliorum. Amicus ad quem venitur media nocte, ut accommodet tres panes, utique ad similitudinem ponitur, secundum quam quis Deum rogat, in media tribulatione constitutus, ut ei tribuat intelligentiam Trinitatis, qua praesentis vitae consoletur labores; sed comparatio est a minore. Si enim amicus homo surgit de lecto, et dat non amicitia, sed taedio compulsus, quanto magis dat Deus qui sine taedio largissime donat quod petitur! sed ad hoc se peti vult ut capaces donorum ejus fiant qui petunt. In tribus autem panibus etiam illud significatur, unius esse substantiae Trinitatem. Amicus autem quem dicit ille qui petit venisse de via, et non se habere quod ponat ante illum, intelligitur hominis appetitus, qui debet obtemperare rationi: serviebat autem consuetudini temporali, quam viam vocat, propter omnia per tempus transeuntia; converso autem homine ad Deum, etiam ille appetitus a consuetudine revocatur: sed si non consolatur interius gaudium de doctrina spiritali, qua creatoris Trinitas praedicatur, magnae angustiae sunt in homine, quem premit aerumna mortalis, cum ab his quae foris delectant praecipitur abstinentia, et intus non est refectio de laetitia doctrinae Salvatoris, et ipsa [ista] angustia est media nox, qua cogitur vehementer instare petendo, ut accipiat tres panes. Quod autem ei dicitur de intus jam ostium clausum esse puerosque ejus cum eo esse in cubili, significat tempus famis verbi, cum intelligentia clauditur; et illi qui Evangelicam sapientiam, tanquam panem erogantes, per orbem terrae praedicaverunt, pueri patris familias, jam sunt in secreta quiete cum Domino. Et tamen orando efficitur ut accipiat desiderans intellectum, ab ipso Deo, etiam si homo desit per quem sapientia praedicetur. CAPUT CLXXXIII. De pane et pisce et ovo; ex libro II Quaestionum Evangeliorum. De pane et pisce et ovo, quibus contraria posuit lapidem, serpentem, scorpionem. Intelligitur panis charitas, propter majorem appetitum, et tam necessarium, ut sine illa caetera nihil sint, sicut sine pane mensa inops: cui contraria est cordis duritia, quam lapidi comparavit. Piscis autem intelligitur fides invisibilium, vel propter aquam baptismi, vel quia de invisibilibus locis capitur; quod etiam fides hujus mundi fluctibus circumlatrata non frangitur, recte pisci comparatur; cui contrarium posuit serpentem propter venena fallaciae, quae etiam primo homini male suadendo praeseminavit. In ovo intelligitur spes; ovum enim nondum est spes perfecta [fetus perfecus], sed fovendo speratur; cui contrarium posuit scorpionem, cujus aculeus venenatus retro timendus est; sicut spei contrarium est retro respicere, cujus [cum] spes futurorum in ea quae ante sunt se extendat. CAPUT CLXXXIV. De id quod ait discipulis: Nolite in sublime extolli, et de hydropico, vel de muliere recurvata; ex libro II Quaestionum Evangeliorum. Cum diceret discipulis non debere haberi sollicitudinem de cibis, ait: Et nolite in sublime extolli. Primo enim haec ad necessitatem implendam homo quaerit; cum autem haec abundaverint, incipit et superbire de talibus. Tale est hoc, ac si se vulneratus quis jactet quia habet multa emplastra in domo, cum hoc illi bonum esset, ut vulnera non haberet, et ne uno quidem indigeret emplastro. Congruenter hydropicum animali quod cecidit in puteum comparavit, humore enim laborabat; sicut illam mulierem quam decem et octo annis alligatam dixerat, et ab eadem alligatione solvebat, comparavit jumento quod solvitur ut ad aquam ducatur. Hydropem autem recte comparamus diviti avaro; sicut enim ille quanto magis abundat humore inordinato, tanto amplius sitit, sic iste quanto est copiosior divitiis quibus non bene utitur, tanto ardentius talia concupiscit; illam vero ita morbo incurvatam ut se erigere non posset, animae terrenis opinionibus debilitatae atque oppressae, ita ut divina cogitare non valeant. CAPUT CLXXXV. De villico quem Dominus ejiciebat de villicatu; ex eodem libro II Quaestionum Evangeliorum. In villico quem Dominus ejiciebat de villicatu, et laudavit eum quod in futurum sibi prospexerit, non omnia debemus ad imitandum sumere. Non enim aut domino [nostro] facienda est in aliquo fraus, ut de ipsa fraude eleemosynas faciamus: aut eos a quibus recipi volumus in tabernacula aeterna, tanquam debitores Dei et Domini nostri fas est intelligi, cum justi et sancti significentur hoc loco, qui eos introducant in tabernacula aeterna, qui necessitatibus suis terrena bona communicaverint, de quibus etiam dicit: Quod si quis alicui eorum calicem aquae frigidae dederit, tantum in nomine discipuli, non perdet mercedem suam, sed etiam e contrario dicuntur istae similitudines, ut intelligamus si laudari potuit ille a Domino cui fraudem faciebat, quanto amplius placeant Domino Deo qui secundum ejus praeceptum illa opera faciunt. Sicut etiam de judice iniquitatis qui interpellabatur a vidua comparationem duxit ad judicem Deum, cui nulla ex parte judex iniquus conferendus est. Quod autem de centum cadis olei quinquaginta scribi fecit a debitore, et de centum choris tritici octoginta, ad nihil aliud valere arbitror, nisi ut ea quae similiter in sacerdotes atque in levitas Judaeus quisque operatur, in Christi Ecclesia abundet justitia ejus super scribarum et Pharisaeorum, ut cum illi decimas darent, isti dimidias dent, sicut non de fructibus, sed de ipsis bonis suis fecit Zachaeus aut certet, duplicet [aut certe duplicet decimam, aut duas] decimas dando, superet impendia Judaeorum. Mammona vero iniquitatis ob hoc [ideo] a Domino appellata est ista pecunia quam possidemus ad tempus, quia mammona divitiae interpretantur, nec sunt istae divitiae nisi iniquis, qui in eis constituunt spem atque copiam beatitudinis suae: a justis vero cum haec possidentur, est quidem ista pecunia, sed non sunt [tamen] illis divitiae nisi coelestes et spiritales, quibus indigentiam suam spiritaliter supplentes, exclusa egestate miseriae, beatitudinis copia ditabuntur. CAPUT CLXXXVI. 2 De illo qui in tecto et qui in agro, et uxore Loth; ex libro II Quaestionum Evangeliorum. Quid est quod dicit Dominus: Qui fuerit in tecto, et vasa ejus in domo, non descendat tollere illa? In tecto est, qui excedens carnalia, tanquam in aura libera spiritaliter vivit. Vasa ejus in domo sunt sensus carnales, quibus ad investigandam veritatem quae intellectu capitur multi utentes, penitus erraverunt. Hujus ergo spiritalis viri jam vasa ista vacant in domo, quia mente corpori supereminens, per aciem intelligentiae tanquam in tecto positus, perspicuitate sapientiae veluti coelo apertissimo fruitur. Caveat ergo iste, ne in die tribulationis rursus vita carnali, quae per sensus corporis pascitur, delectatus, ad vasa hujusmodi tollenda descendat. Quid est quod dictum est: Similiter et qui in agro fuerit, non redeat retro? qui operatur in Ecclesia et, sicut Paulus et Apollo, plantat et rigat, non respiciat spem saecularem cui renuntiavit. Quid significavit uxor Loth? eos qui in tribulatione retro respiciunt, et se a spe divinae promissionis avertunt: et ideo statua salis facta est, ut admonendo homines ne hoc faciant, tanquam condiat cor eorum, ne sint fatui. CAPUT CLXXXVII. De duobus in lecto, et duabus molentibus, et duobus in agro. Qui sunt illa nocte duo in lecto, et duae molentes in unum, et duo in agro, de quibus omnibus binis singuli assumentur et singuli relinquentur? Tria genera hominum hic videntur significari: Unum eorum qui otium et quietem eligunt, neque negotiis saecularibus, neque negotiis ecclesiasticis occupati; quae illorum quies lecti nomine significata est: alterum eorum qui in plebibus constituti reguntur a doctioribus, agentes ea quae sunt hujus saeculi, quos et feminarum nomine significavit, quia consiliis, ut dixi, peritorum regi eos [eis] expedit, et molentes dixit, propter temporalium negotiorum orbem atque circuitum, quas tamen in unum molentes dixit, in quantum de ipsis rebus et negotiis suis praebent usibus Ecclesiae: tertium eorum qui operantur in Ecclesiae ministerio tanquam in agro Dei, de qua agricultura Apostolus loquitur. In his ergo tribus generibus bina sunt rursus genera hominum in singulis, et pro robore suarum virium discernuntur. Cum enim omnes ad Ecclesiae membra pertinere videantur, adveniente tamen tentatione tribulationis, et ex illis qui sunt in otio, et ex illis qui sunt in negotiis saeculi, et ex illis qui Deo ministrant in Ecclesia, alii qui [aliqui] permanent, alii qui [aliqui] cadunt. Qui permanent assumuntur, qui cadunt relinquuntur; ergo unus assumetur, et unus relinquetur, non quasi de duobus hominibus dictum est, sed de duobus generibus affectionum, in singulis generibus trium professionum. In illa ergo nocte dixit, in illa tribulatione, ad ipsa tria genera quae assumuntur arbitror pertinere, etiam tria illa nomina virorum sanctorum, quos solos liberaturos Ezechiel propheta pronuntiat, Noe Daniel et Job. Videtur enim Noe pertinere ad eos per quos Ecclesia regitur, sicut per illum in aquis arca gubernata est quae figuram gestabat Ecclesiae. Daniel autem qui elegit caelibem vitam, id est, nuptias terrenas contempsit, ut, sicut dicit Apostolus, Sine sollicitudine viveret, cogitans quae sunt Dei, genus eorum significat qui sunt in otio, sed tamen fortissimi in tentationibus, ut possint assumi. Job autem quia et uxorem habuit, et filios, et amplas terrenarum rerum copias, ad illud genus pertinet cui molendinum deputatum est, sed tamen ut sint fortissimi in tentationibus, sicut ille fuit: non enim aliter assumi poterunt [potuerunt]. Nec puto alia esse genera hominum quibus constat Ecclesia, quam ista tria, habentia binas differentias, propter assumptionem et relictionem, quamvis in singulis multae studiorum voluntatumque diversitates, ad concordiam tamen unitatemque concurrentes possint inveniri. CAPUT CLXXXVIII. De judice iniquo quem vidua interpellabat; ex libro Quaestionum Evangeliorum. Quid est quod ad semper orandum et non deficiendum de judice iniquo voluit parabolam ponere, qui, cum Deum non timeret et hominem non revereretur, viduae tamen assiduis interpellationibus cessit, ut eam vindicaret ne sibi ab illa taedium fieret? nam hoc est quod ait, Ne veniens suggillet me. Quoniam parabolas Dominus aut secundum similitudinem aliquam ponit, sicut de servo illo, cui Dominus dimisit quod ratione reddita debere inventus est, et ipse conservo suo dilationem saltem dare noluit; et de feneratore, qui, cum duobus debitoribus donasset quod debebant, ab eo plus dilectus est cui plus donavit; et de homine qui habebat duos filios, majorem in agro sibi propinquantem, minorem autem in longinquo luxuriantem; et innumerabilia hujusmodi. De his enim in quantum similia sunt, ducitur intellectus ejus rei cui adhibentur [ad mysterium] insinuandae aut requirendae [veritatis]: aut ex ipsa dissimilitudine aliquid probat, veluti est illud, quod si fenum agri quod hodie est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit, quanto magis vos modicae fidei? Ad hoc genus pertinet etiam illud, quod de servo ait cui dominus denuntiaverat ut a villicatu removeretur: fraudem quippe ille fecit domino suo, ut, falsatis chirographis, debitoribus ejus quantum commodum visum est relaxaret. Neque ullo modo nos Dominus ut sibi fraudem faciamus hortatur, sed si qui fraudando sibi providit in posterum, laudatum eum dicit a Domino, quanto majore alacritate sibi providere debent in aeternam vitam quibus ut juste operentur jubetur amicos facere de mammona iniquitatis, quod suo loco expositum est. Ad hoc genus pertinet et ille qui, non propter amicitiam, sed ut taedio careret, jam dormiens excitatur, ut tres panes commodet amico suo. Si enim ille molestia compulsus dedit, quanto magis Deus, qui, suos servos diligens, ut petamus hortatur, dabit bona poscentibus se? Itaque illud superius genus his verbis adjungi potest, Sicut illud ita et illud; hoc autem posterius his verbis: Si illud, quanto magis illud? aut si non illud, quanto minus illud? sed alicubi obscure, alicubi aperte ista ponuntur. Hic ergo iniquus judex, non ex similitudine, sed ex dissimilitudine adhibitus est, ut ostenderet Dominus quanto certiores esse debeant qui Deum perseveranter rogant fontem justitiae atque misericordiae (vel si quid excellentius dici aut audiri potest), cum apud iniquissimum judicem, usque ad effectum implendi desiderii, valuerit perseverantia deprecantis. Ipsa vero vidua potest habere similitudinem Ecclesiae, quod desolata videtur, donec veniat Dominus, qui tamen in secreto etiam nunc curam ejus gerit. Si autem movetur, cur electi Dei se vindicari deprecentur, quod etiam in Apocalypsi Joannis de martyribus dicitur, cum apertissime moneamur ut pro nostris inimicis et persecutoribus oremus; intelligendum est eam vindictam esse justorum, ut omnes mali pereant: pereunt autem duobus modis, aut conversione ad justitiam, aut amissa per supplicium potestate, qua nunc adversus bonos, quandiu hoc ipsum bonis expedit, vel temporaliter aliquid valent. Itaque etiam si omnes homines converterentur ad Deum, inter quos sunt etiam inimici pro quibus jubemur orare, diabolus tamen, qui operatur in filiis diffidentiae, remaneret in saeculi fine damnandus: 3 quem finem justi cum venire desiderant, quamvis pro inimicis suis orent, tamen non absurde vindictam desiderare dicuntur. CAPUT CLXXXIX. De eo quod dictum est: Orate ne fiat fuga vestra hieme vel sabbato. Orate ne fiat fuga vestra hieme, vel sabbato, id est, ne impedimento aliquo detineamini, quia et hieme imbribus, vel frigore, et sabbato, in quo proficisci non licebat, impediebatur quis ab itinere; vel aliud, ne in tristitia aut laetitia rerum temporalium quis inveniatur in die illa. CAPUT CXC. De camelo per foramen acus transituro; ex libro II Quaestionum Evangeliorum. Quid est quod ait: Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum Dei? Divitem hic appellat cupidum rerum temporalium, et de talibus superbientem. His divitibus contrarii sunt pauperes spiritu, quorum est regnum coelorum. Nam eo manifestatur omnes cupidos, etiamsi facultatibus hujus mundi careant, ad hoc genus divitum quod est reprehensum pertinere, quia postea dixerunt qui audiebant: Et quis poterit salvus fieri? cum incomparabiliter major turba pauperum, videlicet intelligentes in eo numero deputari etiam illos qui, quanquam talia non habeant, tamen habendi cupiditate rapiuntur. Sensus est autem, facilius Christum pati pro dilectoribus saeculi, quam dilectores saeculi ad Christum posse converti. Cameli autem nomine se intelligi voluit, quia humiliatus onera sustulit. In quo enim manifestius intelligitur quam in ipso quod scriptum est: Quanto magnus es, humilia te in omnibus. Per acum autem punctiones significat, per punctiones dolores in passione susceptos. Foramen ergo acus dicit angustias passionis. Quod autem ait, Quae impossibilia sunt apud homines possibilia sunt apud Deum, non ita accipiendum est, quod cupidi et superbi, qui nomine illius divitis significati sunt, in regnum coelorum sint intraturi cum suis cupiditatibus et superbia, sed possibile est Deo ut per verbum ejus, sicut etiam factum esse et quotidie fieri videmus, a cupiditate temporalium ad charitatem aeternorum, et a perniciosa superbia ad humilitatem saluberrimam convertantur. CAPUT CXCI. De eo quod scriptum est de Domino: Finxit se longius ire, ubi multipliciter disputat pro veris significationibus contra mendacium; ex eodem libro II Quaestionum Evangeliorum. De eo quod scriptum est de Domino, Finxit se longius ire, non ad mendacium pertinet; non enim omne quod fingimus mendacium est, sed quando id fingimus quod nihil significat, tunc est mendacium: cum autem fictio nostra refertur ad aliquam significationem, non est mendacium, sed aliqua figura veritatis, alioquin omnia quae a sapientibus et sanctis viris, vel etiam ab ipso Domino figurate dicta sunt, mendacia deputabuntur, quia secundum usitatum intellectum non subsistit veritas in talibus dictis. Non enim homo qui habuit duos filios, quorum minor, accepta parte patrimonii sui, profectus est in regionem longinquam, et caetera quae in illa narratione contexuntur, ita dicuntur, tanquam vere fuerit quisquam homo qui hoc in filiis suis duobus aut passus sit, aut fecerit. Ficta sunt ergo ista ad rem quamdam significandam, tam longe alteque majorem, et tam incomparabiliter differentem, ut per illum fictum hominem Deus verus intelligatur. Sicut autem dicta, ita etiam facta finguntur sine mendacio ad aliquam rem significandam, unde est etiam illud ejusdem Domini, quod in fici arbore fructum quaesivit, eo tempore quo illa poma nondum essent. Non est enim dubium illam inquisitionem non fuisse veram; quivis enim hominum sciret, si non divinitate, vel tempore, poma illam arborem non habere. Fictio igitur quae ad aliquam veritatem refertur figura est; quae non refertur, mendacium est. Quid ergo significat quod se ire Dominus longius finxit, cum comitaretur discipulis, exponens eis sanctas Scripturas, utrum ipse esset ignorantibus? quid putamus, nisi quia hospitalitatis officio ad suam cognitionem pervenire posse homines intimavit? ut cum longius ipse ab hominibus abscesserit super omnes coelos, tamen ita cum eis sit qui haec exhibent servis ejus, ut cum dicere coeperint: Domine, quando te vidimus hospitem et adduximus? tanquam eum scilicet qui longe abscesserat; respondeat ille: Cum uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Tenet ergo Christum, ne longius ab illo eat, quisquis catechizatus verbo in omnibus bonis ei qui se catechizat communicat, sicut Apostolus dicit: Communicet qui catechizatur verbo ei qui se catechizat in omnibus bonis. Et alio loco, cum dixisset: Necessitatibus sanctorum communicantes, statim subjecit: Hospitalitatem sectantes. Et isti enim catechizati erant verbo, cum eis exponeret Scripturas, et quia hospitalitatem sectati sunt, eum quem in ipsa expositione Scripturarum non cognoverunt, in panis fractione cognoscunt. Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur. Evangelista dicens: Ipse autem se finxit longius ire, etiam ipsum verbum posuit, quo mendaces nimium delectantur, ut impune mentiantur, quasi mendacium sit omne quod fingitur, cum veraciter aliud ex alio significandi causa tam multa fingantur. Si ergo nihil aliud significasset Jesus in eo quod longius se ire finxit, merito judicaretur esse mendacium. Porro autem si bene intelligatur, et ad id quod voluit significare referatur, invenitur esse mysterium. Alioquin erunt cuncta mendacia quae propter quamdam rerum significandarum similitudinem, cum gesta non sint, tanquam gesta narrantur. Unde est illa de duobus unius hominis filiis, majore qui mansit apud patrem suum, et minore qui longe peregrinatus est, tam prolixa narratio. In quo genere fingendi humana etiam dicta vel facta irrationabilibus animantibus et rebus sensu carentibus homines addiderunt, ut ejusmodi fictis narrationibus, sed veracibus significationibus quod vellent commendatius intimarent. Nec apud auctores tantum saecularium litterarum, ut apud Horatium, mus loquitur muri, et mustela vulpeculae: ut per narrationem fictam ad id quod agitur verax significat o referatur; unde et Aesopi tales fabulas ad eum finem relatas nullus tam ineruditus fuit, qui putaret appellanda mendacia; sed et in litteris quoque sacris, sicut in libro Judicum, ligna sibi regem requirunt, et loquuntur ad oleam, et ad ficum, et ad vitem, et ad rubum: quod totum utique fingitur, ut ad rem quae intenditur ficta quidem narratione, non mendaci tamen, sed veraci significatione veniatur. Haec dixi propter quod scriptum est de Jesu, Et ipse finxit se longius ire, ne quisquam ex hoc verbo, sicut Priscillianistae, licitum volens habere mendacium, insuper etiam Christum contendat fuisse mendacem. Quisquis autem vult intelligere illud fingendo, quid praefiguraverit, attendat quid agendo perfecerit. Longius namque postea profectus super omnes coelos, non tamen deseruit discipulos suos. Propter hoc significandum futurum divinitus factum, ad praesens illud est humanitus fictum, 4 et ideo significatio verax in illa est fictione praemissa, quia in hac profectione illius est significationis veritas subsecuta. Ille igitur contendat Christum mentitum esse fingendo, qui negat eum quod significavit implevisse faciendo. Non est ergo mendacium cum silendo absconditur verum, sed cum loquendo promitur falsum. Jacob autem quod matre fecit auctore, ut patrem fallere videretur, si diligenter et fideliter attendatur, non est mendacium, sed mysterium: quae si mendacia dixerimus, omnes etiam parabolae ac figurae significandarum quarumque rerum, quae non ad proprietatem accipiendae sunt, sed in eis aliud ex alio est intelligendum, dicentur esse mendacia, quod absit omnino. Nam qui hoc putat tropicis etiam tam multis locutionibus omnibus potest hanc importare calumniam, ita ut et ipsa quae appellatur μεταφορά, hoc est, de re propria ad rem non propriam verbi alicujus usurpata translatio, posset ista ratione mendacium nuncupari. Cum enim dicimus fluctuare segetes, gemmare vites, floridam juventutem, niveam canitiem, proculdubio, fluctus, gemmas, florem, nivem, quia in his rebus non invenimus in quas haec verba aliunde transtulimus, ab istis mendacia putabuntur. Et petra Christus, et cor lapideum Judaeorum. Item leo Christus, et leo diabolus, et innumerabilia talia dicentur esse mendacia. Quid quod haec tropica locutio usque ad eam pervenit quae appellatur ἀντίφρασις, ut dicatur abundare quod non est, dicatur dulce quod acidum est, lucus quod non luceat, parcae quod non parcant? unde illud est in Scripturis sanctis: Si non in faciem benedixerit tibi, quod diabolus ait Domino, de sancto Job, et intelligitur maledixerit, quo verbo et Nabuthei fictum crimen a calumniantibus nominatum est. Dictum est enim quod benedixerit regi, hoc est, maledixerit. Hi omnes modi locutionum mendacia putabuntur, si locutio, vel actio figurata, in mendacio deputabitur. Si autem non est mendacium, quando ad intelligentiam veritatis aliud ex alio significantia referuntur, profecto non solum id quod fecit aut dixit Jacob patri ut benediceretur, sed neque illud quod Joseph velut illudendis locutus est fratribus, nec quod David simulavit insaniam, nec caetera hujusmodi mendacia judicanda sunt, sed locutiones actionesque propheticae, ad ea quae vera sunt intelligenda referendae: quae propterea figuratis velut amictibus obteguntur, ut sensum pie quaerentis exerceant, et ne nuda ac prompta vilescant. Quamvis quae aliis locis aperte ac manifeste dicta didicimus, cum ea ipsa de abditis eruuntur, quodammodo in nostra cogitatione renovantur, et renovata dulcescunt, nec invidentur discentibus quod his modis obscurantur, sed commendantur magis, ut quasi subtracta desiderentur ardentius, et inveniantur desiderata jucundius: tamen vera non falsa dicuntur, quoniam vera non falsa significantur, seu verbo, seu facto. Quae significantur enim utique ipsa dicuntur: putantur autem mendacia quoniam non ea quae vera significantur dicta intelliguntur, sed ea quae falsa sunt dicta esse creduntur. Hoc ut exemplis fiat planius, id ipsum quod Jacob fecit attende. Haedinis certe pellibus membra contexit: si causam proximam requiramus, mentitum putabimus, hoc enim fecit ut putaretur esse qui non erat. Si autem hoc factum ad illud propter quod significandum revera factum est referatur, per haedinas pelles peccata, per eum vero qui eis se operuit ille significatus est qui non sua, sed aliena peccata portavit. Verax ergo significatio nullo modo mendacium recte dici potest. Ut autem in facto ita et in verbo. Nam cum ei pater dixisset: Quis es tu, fili? ille respondit: Ego sum Esau primogenitus tuus. Hoc si referatur ad illos duos geminos, mendacium videbitur, si autem illud propter quod significandum ista gesta dictaque conscripta sunt, ille est hic intelligendus in pore suo, quod est ejus Ecclesia, qui de hac re loquens ait: Cum videritis Abraham et Isaac et Jacob et omnes prophetas in regno Dei, vos autem expelli foras, et venient ab oriente, et occidente, et aquilone, et austro, et accumbent in regno Dei: et ecce sunt novissimi qui erant primi, et sunt primi qui erant novissimi. Sic enim quodammodo minor majoris primatum frater abstulit, atque in se transtulit fratris. Cum igitur tam vera tamque veraciter significentur, quid hic debet putari factum dictumve mendaciter? Cum enim quae significantur, non utique non sunt in veritate, sed sunt seu praeterita, seu praesentia, seu futura, proculdubio vera significatio est nullumque mendacium. Sed aliquanto commendatius oportet ut dicam cur ista mihi videatur tripartita ratio disputandi adversus eos qui patronas mendaciis suis Scripturas volunt adhibere divinas, ut prius ostendamus nonnulla quae ibi putantur esse, mendacia non esse, quod putantur, si recte intelligantur; deinde si qua ibi mendacia manifesta sunt, imitanda non esse; tertio contra omnes omnium opiniones, quibus videtur ad viri boni officium pertinere aliquando mentiri, omnimodo tenendum in doctrina religionis nullo modo esse mentiendum, quandoquidem illa Petri et Barnabae simulatio, qua gentes judaizare cogebant, merito reprehensa atque correpta [correcta] est, et ne tunc noceret, et ne posteris ad imitandum valeret. Cum enim vidisset apostolus Paulus, quia non recte ingrediuntur ad veritatem Evangelii, dixit Petro coram omnibus: Si tu cum sis Judaeus, gentiliter et non judaice vivis, quomodo gentes cogis jndaizare? Id autem quod ipse fecit, ut quasdam observationes legitimas Judaica consuetudine retinendo et agendo non se inimicum legi prophetisque monstraret, absit ut mendaciter eum fecisse credamus. De hac quippe re satis est ejus nota sententia, qua fuerat constitutum nec judaeos qui tunc in Christum credebant prohibendos esse a paternis traditionibus, nec ad eas gentiles, cum Christiani fierent, esse cogendos, ut illa sacramenta quae divinitus praecepta esse constaret non tanquam sacrilegia fugerentur, nec tamen putarentur sic necessaria, jam Novo Testamento revelato, tanquam sine his quicunque converterentur ad Deum salvi esse non possent. Erant enim qui hoc putabant atque praedicabant, quamvis jam recepto Christi Evangelio, et eis simulate consenserant Petrus et Barnabas: ideoque cogebant gentes judaizare. Id erat enim cogere, sic ea necessaria praedicare, tanquam et recepto Evangelio nulla sine illis salus esset in Christo. Hoc error quorumdam putabat, hoc timor Petri simulabat, hoc libertas Pauli redarguebat. Quod ergo ait, Omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem, compatiendo id fecit, non mentiendo. Fit enim quisque tanquam ille cui vult subvenire, quando tanta misericordia subvenit, quanta sibi subveniri vellet si esset ipse in eadem miseria constitutus. Itaque fit, tanquam ille, non quia fallit illum, sed quia se cogitat sicut illum. Unde illud est ejus apostoli quod jam supra commemoravi: Fratres, si praeoccupatus 5 fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spiritales estis instruite hujusmodi in Spiritu mansuetudinis, intendens te ipsum, ne et tu tenteris. Nam si propterea, quia dixit: Factus sum Judaeis tanquam Judaeus, et his qui sub lege erant tanquam sub lege, ideo putandus est mendaciter suscepisse legis veteris sacramenta, debuit et Gentium idololatriam eodem modo mentiendo suscipere, quia dixit: Etiam his qui sine lege erant tanquam sine lege se factum, ut eos lucrifaceret. Quod utique non fecit, non enim alicubi sacrificavit idolis aut adoravit ulla figmenta, ac non potius libere, tanquam martyr Christi, detestanda et vitanda monstravit. Mendacium est quippe falsa significatio cum voluntate fallendi: non est autem falsa significatio, ubi et si aliud ex alio significatur, verum est tamen quod significatur, si recte intelligatur. Sunt quaedam ejusmodi etiam Salvatoris in Evangelio, quia et ipse Dominus prophetarum propheta esse dignatus est. Talia sunt illa ubi de muliere quae fluxum sanguinis patiebatur ait: Quis me tetigit? et de Lazaro: Ubi posuistis eum? Sic quippe interrogavit, quasi nesciens quod utique sciebat, ac per hoc nescire se finxit, ut aliquid aliud illa velut ignorantia sua significaret. Quae significatio, quoniam verax erat, mendacium profecto non erat. Eos namque significabant, sive illa sanguinis fluxum patiens, sive ille mortuus quatriduanus, quos etiam qui cuncta quodammodo sciebat nesciebat. Nam et illa typum gerebat plebis gentium, unde praemissa fuerat prophetia: Populus quem non cognovi servivit mihi. Et Lazarus remotus a viventibus tanquam ibi jacebat per significativam similitudinem, ubi ille cujus vox est: Projectus sum a facie oculorum tuorum. Et ideo tanquam nesciretur a Christo, et illa quae fuerit, et iste ubi positus fuerit, verbis interrogantis est figuratum, et omne vitatum veraci significatione mendacium. CAPUT CXCII. De mendacii generibus octo; ex libro de Mendacio. Primum genus est capitale mendacium longeque fugiendum, quod fit in doctrina religionis, ad quod mendacium nulla conditione quisquam debet adduci. Secundum, ut aliquem laedat injuste, quod tale est ut et nulli prosit, et obsit alicui. Tertium, quod ita prodest alteri, ut obsit alteri, quamvis non ad immunditiam obsit corporalem. Quartum, quod fit sola mentiendi fallendique libidine, quod verum [merum] mendacium est. Quintum, quod fit placendi cupiditate de suavi eloquio. His omnibus penitus et vitatis atque rejectis, sequitur sextum genus, quod et nulli obest, et prodest alicui, velut si quispiam pecuniam alicujus injuste tollendam, sciens ubi sit, nescire se mentiatur. Septimum, quod et nulli obest, et prodest alicui, velut si nolens hominem ad mortem quaesitum prodere, mentiatur non solum justum atque innocentem, sed et reum quia Christianae disciplinae sit ut neque de cujusquam correptione desperetur, neque cuiquam poenitendi aditus intercludatur. De quibus duobus generibus quae solent habere magnam controversiam, satis tractavimus, et quid nobis placeret ostendimus, ut suscipiendis incommoditatibus quae honeste ac fortiter tolerantur, haec quoque genera devitentur a fortibus, et fidelibus, et veracibus viris ac feminis. Non ergo mentiendum quaerenti ubi sit qui se fidei cujuspiam commiserit, sed fortius respondendum: Nec prodam, nec mentiar. Fecit hoc episcopus quondam Tagastensis Ecclesiae, Firmus nomine, firmior voluntate. Nam cum ab eo quaereretur homo jussu imperatoris, per apparitores ab eo missos, quem ad se confugientem diligentia quanta poterat occultabat, respondit quaerentibus nec mentiri se posse, nec hominem prodere, passusque tam multa tormenta corporis (nondum enim erant imperatores Christiani), permansit in sententia. Deinde ad imperatorem ductus usque adeo miserabilis apparuit, ut ipse homini quem servabat indulgentiam sine ulla difficultate impetraret. Quid hoc fieri potest fortius atque constantius? Octavum est genus mendacii quod et nulli obest, et ad hoc prodest, ut ab immunditia corporali aliquem tueatur. Non igitur mentiendum in doctrina pietatis, magnum enim scelus est, et primum genus detestabilis mendacii; non est mentiendum secundo genere, quia nulli facienda est injuria; non est mentiendum tertio genere, quia nulli cum alterius injuria consulendum est; non est mentiendum quarto genere, propter mendacii libidinem, quae per se ipsam vitiosa est; non est mentiendum quinto genere, quia nec ipsa veritas fine placendi hominibus enuntianda est, quanto minus mendacium quod per seipsum, quia mendacium est, utique turpe est? Non est mentiendum sexto genere, neque enim recte etiam testimonii veritas pro cujusquam temporali commodo ac salute corrumpitur. Ad sempiternam vero salutem nullus ducendus est opitulante mendacio; non enim malis convertentium moribus ad bonos mores convertendus est, quia si erga illum faciendum est, debet etiam ipse conversus facere ergo alios, atque ita non ad bonos, sed ad malos mores convertetur, cum hoc ei praebetur imitandum converso, quod ei praestitum est convertendo. Neque septimo genere mentiendum est, non enim cujusquam commoditas aut salus temporalis perficiendae fidei praeferenda est; nec si quisquam in recte factis nostris tam male movetur, ut fiat etiam animo deterior, longeque pietate remotior, propterea recte facta deserenda sunt, cum id nobis praecipue tenendum sit, quo vocare atque invitare debemus quos sicut nosmetipsos diligimus, fortissimoque animo bibenda est apostolica illa sententia: Aliis quidem sumus odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem, et: Ad haec quis idoneus? Nec octavo genere mentiendum est, quia et in bonis castitas animi pudicitia corporis, et in malis id quod ipsi facimus eo quod fieri sinimus majus est. In his autem octo generibus, tanto quisque minus peccat cum mentitur, quanto emergit ad octavum; tanto amplius, quanto mergit ad primum. Quisquis autem esse aliquod genus mendacii quod peccatum non sit putaverit, decipiet se ipsum turpiter, cum honestum se deceptorem arbitratur aliorum. CAPUT CXCIII. Contra eos qui ad mentiendum velut patrocinantia sibi de Scripturis exempla proponunt; ex libro contra Mendacium ad Consentium. Quando nobis de Scripturis sanctis mentiendi ponuntur exempla, aut mendacia non sunt, sed putantur esse dum non intelliguntur; aut si mendacia sunt, imitanda non sunt, quia justa esse non possunt. Sed quod scriptum est, bene Deum fecisse cum Haebraeis obstetricibus, et cum Rahab Jerichontina meretrice, non ideo factum est, quia mentitae sunt, sed quia in homines Dei misericordes fuerunt. Non est itaque in eis remunerata fallacia, sed benevolentia, benignitas mentis, non iniquitas mentientis. Sicut enim mirum absurdumque non esset, si alio prius tempore commissa ab eis opera mala Deus 6 propter posteriora opera bona vellet ignoscere: ita mirandum non est, quod, uno tempore, in una causa, Deus utrumque conspiciens, id est factum misericorditer factumque fallaciter, et bonum remuneravit, et propter hoc bonum illud malum ignovit. Si enim peccata quae, propter carnis concupiscentiam, non propter misericordiam fiunt, propter posteriora tempora misericordiae dimittuntur, cur non merito, quae propter ipsam misericordiam committuntur? gravius est enim peccatum quod animo nocentis, quam quod animos subvenientis efficitur. Ac per hoc si illud deletur opere misericordiae postea subsequente, cur hoc quod est levius non deleatur ipsa hominis misericordia, et praecedente ut peccet, et comitante cum peccat? Ita quidem videri potest; verumtamen aliud est dicere, peccare quidem non debuisse; sed opera misericordiae faciam, quibus deleam quod ante peccavi, et aliud est dicere, peccare debeo, quia non possum aliter misereri: aliud est, inquam, dicere, quia jam peccavimus benefaciamus: et aliud est dicere, peccemus ut benefaciamus. Ibi dicitur, faciamus bona, quia fecimus mala; hic autem, faciamus mala ut veniant bona, ac per hoc ibi exhaurienda est sententia peccati, hic cavenda est doctrina peccati. CAPUT CXCIV. Contra diversos qui variis modis sua nituntur excusare peccata, quae nulla impunita esse posse confirmat; ex sermone de Continentia. Ut spiritu nostro opera carnis mortificemus, spiritu Dei agimtur, qui dat continentiam qua frenemus, domemus, vincamus concupiscentiam. In hoc tam magno praelio in quo vivit homo sub gratia, et cum bene pugnat adjutus exsultat in Domino cum tremore: non desunt tamen, etiam strenuis bellatoribus, et operum carnis quamvis invictis mortificatoribus, aliqua vulnera peccatorum, propter quae sananda quotidie veraciter dicant: Dimitte nobis debita nostra; contra eadem vitia et contra diabolum principem regemque vitiorum, multo vigilantius et acrius ipsa oratione certantes, ne valeant aliquid mortiferae suggestiones ejus, quibus instigat insuper peccatorem ad sua excusanda, potius quam accusanda peccata; ac sic illa vulnera, non modo non sanentur, verum etiam etsi mortifera non erant, graviter et lethaliter infigantur. Et hic ergo cautiore opus est continentia, qua cohibeatur superbi hominis appetitus, quo placet sibi, et non vult culpabilis inveniri, dedignaturque cum peccat convinci quod ipse peccaverit, non salubri humilitate suscipiens accusationem sui, sed excusationem potius ruinosa elatione conquirens. Ad hanc superbiam coercendam, continentiam petivit a Domino ille, cujus superius verba jam posui, et sicut potui commendavi; namque cum dixisset: Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium continentiae circum labia mea, ne declinet cor meum in verba maligna: unde hoc diceret, evidentius explicans: Ad excusandas, inquit, excusationes in peccatis. Quid enim malignius his verbis, quibus malus malum se negat, etiam de malo opere convictus, quod negare non valeat? et quoniam factum non potest tegere, nec benefactum potest dicere, et a se factum videt patere; quaerit in aliud referre quod fecit, tanquam inde possit auferre quod meruit, nolens esse se reum, addit potius ad reatum, et sua excusando, non accusando peccata, ignorat non se poenam removere, sed veniam. Apud homines enim judices quoniam falli possunt, quacumque velut purgare fallacia quod perperam factum est, prodesse aliquid videtur ad tempus: apud Deum autem, qui falli non potest, non est adhibenda fallax defensio, sed verax confessio peccatorum, et alii quidem qui sua consuevere excusare peccata, fato se ad peccandum queruntur impelli, tanquam hoc decreverint sidera, et coelum prius talia decernendo peccaverit [peccare], ut homo postea talia committendo peccaret. Alii Fortunae malunt imputare quod peccant, quoniam fortuitis casibus agitari putant, nec tamen hoc se fortuita temeritate, sed perspecta ratione sapere atque asseverare contendunt. Qualis ergo dementia est, disputationes suas rationi tribuere, et actiones suas casibus subjugare? Alii totum quod male faciunt in diabolum referunt, nec volunt cum illo habere vel partem, cum illum sibi occultis suggestionibus mala suasisse suspicari possint, se autem illis suggestionibus undecumque fuerint consensisse, dubitare non possint. Sunt etiam qui excusationem suam extendunt, in accusationem Dei, divino judicio miseri, suo autem furore blasphemi; etenim adversus eum [ex] contrario principio inducunt mali substantiam rebellantem, cui non potuisset resistere, nisi substantiae naturaeque suae partem, eidem rebellanti contaminandam corrumpendamque miscuisset, et tunc se peccare dicunt, quando natura mali praevalet naturae Dei. Haec Manichaeorum est immundissima insania, quorum machinamenta diabolica facillime veritas indubitata subvertit, quae Dei naturam incontaminabilem atque incorruptibilem confitetur. Quid autem flagitiosae contaminationis et corruptionis [de] istis merito non creditur, a quibus Deus, qui summe atque incomparabiliter bonus est, contaminabilis et corruptibilis creditur? Sunt et qui eo modo in excusatione peccatorum suorum accusant Deum, ut dicant ei placere peccata: Nam si displicerent, inquiunt, nullo modo ea fieri omnipotentissima utique potestate permitteret; quasivero, peccata Deus impunita esse permiserit etiam in eis, quos a supplicio sempiterno remissione liberat peccatorum. Nullus quippe debitae gravioris poenae accipit veniam, nisi qualemcumque et si longe minorem quam debebat solverit poenam; atque ita impertitur largitas misericordiae, ut non relinquatur etiam justitia disciplinae. Nam et peccatum quod inultum videtur, habet pedisequam poenam suam, ut nemo de admisso, aut amaritudine doleat, aut caecitate non doleat. Sicut ergo tu dicis: Cur permittat ista, si displicent? Ita ego dico: Cur punit ista, si placent? Ac per hoc sicut ego confiteor, quod omnino ista non fierent, nisi ab omnipotente permitterentur; ita tu confitere, facienda non esse quae a justo puniuntur, ut non faciendo quae punit, mereamur ab eo discere, cur permittit esse quae puniat. Perfectorum est enim, sicut scriptum est, solidus cibus, in quo hi qui bene profecere, jam intelligunt ad omnipotentiam Dei potius id pertinuisse, ut ex libero arbitrio, voluntatis venientia mala esse permitteret. Jam [tanta] quippe est omnipotens bonitas ejus, ut etiam de malis facere possit bona, sive ignoscendo, sive sanando, sive ad utilitates piorum coaptando, atque vertendo, sive etiam justissime vindicando. Omnia namque ista bona sunt, et Deo bono atque omnipotenti dignissima; nec tamen fiunt nisi de malis. Quid igitur melius, quid omnipotentius eo, qui cum male nihil faciat, bene etiam de malis facit? Clamantes ad eum qui male fecere, Dimitte nobis debita nostra, exaudit, ignoscit. Nocuerunt sua mala peccantibus, subvenit eorum medeturque languoribus, saeviunt suorum hostes, de illorum saevitia facit martyres. Postremo etiam condemnat eos, quos damnatione judicat dignos (sua licet illi mala patiuntur [patiantur]), tamen facit ille quod bonum est. Non potest enim bonum non esse, quod justum est. Et utique sicut injustum est peccatum, ita justum est peccati supplicium. Non autem potestas Deo defuit talem facere hominem, qui peccare non posset, sed 7 maluit eum talem facere, cui adjaceret peccare si vellet, non peccare si nollet: hoc prohibens, illud praecipiens, ut prius illic [esset illi] et bonum meritum non peccare, et postea justum praemium non posse peccare. Nam etiam tales sanctos suos in fine facturus est, qui omnino peccare non possint. Tales habet quippe etiam nunc angelos suos, quos in illo sic amamus, ut de nullo eorum ne peccando fiat diabolus formidemus; quod de nemine homine justo, in hujus vitae mortalitate praesumimus, tales autem omnes futuros, in illius vitae immortalitate confidimus. Omnipotens enim Deus, qui operatur bona, etiam de nostris malis, qualia dabit bona, cum liberaverit ab omnibus malis? CAPUT CXCV. De eo quod ait Apostolus, mente servio legi Dei, etc.; ex eodem sermone de Continentia. Apostolus non ait: Unusquisque autem tentatur a concupiscentia, sed addidit, sua: ut qui hoc audit, intelligat, quomodo clamare debeat, Ego dixi: Domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccavi tibi. Non enim sanatione indiguisset, nisi peccando se ipsa vitiasset, ut adversus eam caro sua concupisceret, id est ipsa sibimet ipsi, ex ea parte qua in carne infirmata est, repugnaret. Caro enim nihil nisi per animam concupiscit, sed concupiscere caro adversus Spiritum dicitur: quando anima carnali concupiscentia spiritu reluctatur, totum hoc nos sumus; et caro ipsa, quae discedente anima moritur, nostra pars infima est, non fugienda dimittitur, sed recipienda reponitur [deponitur], nec recepta ulterius relinquetur. Seminatur enim corpus animale, surgit corpus spiritale. Tunc jam caro nihil concupiscit adversus spiritum, quando et ipsa spiritalis vocabitur, quoniam spiritui non solum sine ulla repugnantia, verum etiam sine ulla corporalis alimenti indigentia, in aeternum vivificanda subdetur. Haec igitur duo, quae nunc invicem adversantur in nobis, quoniam in utraque nos sumus, ut concordent oremus et agamus. Non enim alterum eorum putare debemus inimicum, sed vitium, quo caro concupiscit adversus spiritum: quod sanatum nec ipsum erit, et substantia utraque salva erit, et inter utramque nulla pugna erit. Audiamus Apostolum: Scio, inquit, quia non habitat in me, hoc est, in carne mea bonum. Hoc utique ait, quia vitium carnis in re bona non est bonum: quod cum esse destiterit, caro erit, sed jam vitiata, vel vitiosa, non erit; quam tamen ad nostram pertinere naturam idem doctor ostendit prius, dicendo: scio quia non habitat in me, quod ut exponeret addidit, hoc est, in carno mea bonum: se itaque dicit esse carnem suam, non ergo ipsa est inimica nostra, et quando ejus vitiis resistitur, ipsa amatur, quia ipsa curatur. Nemo enim unquam carnem suam odio habet; sicut ipse Apostolus dicit, et alio loco ait: Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Audiant qui aures habent; igitur ipse ego, ego mente, ego carne, sed mente servio legi Dei; carne autem legi peccati. Quomodo [autem] carne legi peccati? nunquid concupiscentiae consentiendo carnali? Absit; sed motus desideriorum illic habendo, quos habere nolebat, et tamen habebat; sed eis non consentiendo, mente serviebat legi Dei, et tenebat membra ne fierent arma peccati. Sunt ergo in nobis desideria mala, quibus non consentiendo non vivimus male. Sunt in nobis concupiscentiae peccatorum, quibus non obediendo non perficimus malum, sed eas habendo nondum perficimus bonum. Utrumque ostendit Apostolus, nec bonum hic perfici ubi malum sic concupiscitur, nec malum hic perficiendo [perfici quando] tali concupiscentiae non obeditur. Illud quippe ostendit ubi ait: Velle adjacet mihi, perficere autem bonum, non; hoc vero ubi ait: Spiritu ambulate, et concupiscentias carnis non perficeretis [et desideria carnis ne perfeceritis]; neque enim ibi dicit, non sibi adjacere facere bonum, sed perficere; neque hic dicit, concupiscentias carnis ne habueritis, sed ne perfeceretis. Fiunt itaque in nobis concupiscentiae malae, quando hic [id] quod non licet libet, sed non perficiuntur, cum legi Dei mente serviente, libidines continentur; et bonum fit cum id quod male libet, vincente bona delectatione, non fit; sed boni perfectio non impletur, quandiu legi peccati carne serviente libido illicit, et, quamvis contineatur, tamen movetur. Non enim opus esset, ut contineretur, nisi moveretur. Erit quandoque etiam perfectio boni, quando consumptio mali: illud summum, hoc erit nullum. Quod si in ista mortalitate sperandum putamus, fallimur. Tunc enim erit, quando mors non erit, et ibi erit, ubi vita aeterna erit. Illo enim saeculo [In illo enim saeculo], et in illo regno erit bonum summum, et malum nullum, quando erit et ibi [ubi erit] sapientiae amor summus, continentiae labor nullus. CAPUT CXCVI. Utrum aliud sit anima, aliud spiritus, an utroque nomine res una vocetur? Ex libro de Origine animae ad Victorem Vincentium. Restat ostendere quemadmodum, quamvis et proprie dicatur spiritus, non universa anima, sed aliquid ipsius, sicut Apostolus dicit: Et integer spiritus vester, et anima, et corpus. Vel illud multo expressius in libro Job: Absolvisti animam meam a spiritu meo; tamen et universa appellatur anima hoc nomine; quamvis multo magis haec quaestio nominum videatur esse, non rerum. Cum enim constet esse aliquid in anima, quod proprie spiritus nominetur, quo excepto, proprie nominatur et anima, jam de rebus ipsis nulla contentio est; praesertim quia illud etiam dico ego, proprie vocari spiritum, quod et tu dicis, id est quo ratiocinamur et intelligimus quando ita distincte ista dicuntur, quemadmodum Apostolus ait: Et integer spiritus vester, et anima, et corpus. Hunc autem spiritum, etiam mentem videtur appellare, cum dicit: Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Nam ipsa sententia est: Et caro concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem. Ut quod ibi dixit [dicit] mente, hoc intelligatur hic spiritum dicere. Non sicut tu existimas universam mentem vocari, quae constat ex anima et spiritu, quod ubi legeris nescio. Mentem quippe nostram, nisi rationale et intellectuale nostrum dicere non solemus: ac per hoc quod ait quidem Apostolus: renovamini spiritu mentis vestrae, quid aliud dixit [dicit, nisi] quam renovamini mente vestra? Sic enim spiritus mentis nihil est aliud quam mens, quomodo corpus carnis nihil aliud potest esse quam caro: nam et hoc scriptum est: In exspoliatione corporis carnis ubi carnem corpus appellat, dicit sane et alio modo spiritum hominis, quem prorsus a mente discernit. Si enim oravero lingua, inquit, spiritus meus orat, mens autem mea sine fructu [infructuosa] est. Verum nunc non de isto spiritu loquimur qui est a mente distinctus. Habet iste suam eamdemque difficilem quaestionem; multis enim modis atque in diversis significationibus scripturae divinae spiritum nominant; sed de quo nunc agimus, quo ratiocinamur, intelligimus, sapimus, constat inter nos sic eum etiam proprie spiritum nuncupari, ut non sit universa anima, sed aliquid ejus. Tamen animam etiam spiritum esse, si propterea negas, quia ejus intelligentia distincte dicitur spiritus; poteris negare universum 8 semen Jacob appellari Israel: quoniam, excepto Juda, etiam distincte appellatus est Israel, in tribus decem quae in Samaria [tunc] fuerunt. Sed quid opus est hic diutius immorari? Jam nunc unde facilius ostendamus attende, eam quae anima est, etiam spiritum dici, quam [cum] audis vel legis, Domino moriente, quod scriptum est, Et declinato capite tradidit spiritum. Ita vis intelligi tanquam a parte significaverit totum, non quod ea quae anima est, possit et spiritus nuncupari. At ego ut possim probare expeditius quod dico, teipsum testem citius et commodius adhibebo; sic enim spiritum definisti, ut pecora appareant non spiritum habere, sed animam [habere]. Irrationalia ideo quippe dicuntur, quod vim non habeant intelligentiae atque rationis. Unde cum hominem ipsum ammonere voluisses suam nosse naturam [admoneres suam nosse naturam], ita locutus es: « Nam cum Deus bonus nihil non ratione condiderit, ipsumque hominem, animal rationale, intellectus capacem, rationis compotem sensuque vivacem, qui omnia rationis expertia prudenti ordinatione distribuat, procreaverit. » His tuis verbis satis asseruisti, quod omnino verissimum est, hominem esse compotem rationis atque intelligentiae capacem, quod utique non sunt animalia rationis expertia; unde testimonio divino eos, qui non intelligunt pecoribus comparasti, non utique habentibus intellectum; quod et alio loco scriptum est: Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus. Quae cum ita sint, attende etiam quibus verbis spiritum definieris atque descripseris, cum illum ab anima distinguere nitereris: « Haec anima, inquis, quae ex flatu Dei habet originem, sine sensu proprio atque intellectu intimo esse non potuit, quod est spiritus. » Et paulo post: « Quamvis [Et quamvis] anima, inquis, animet corpus, tamen quod sentit, quod sapit, quod viget, spiritus sit necesse est. » Item paulo post: « Aliud erit, inquis, anima, aliud spiritus, sapientia est sensus animae. » His verbis satis indicas quid [esse] etiam spiritum hominis sentias, id est rationale nostrum quo sentit atque intelligit anima: non sicut sentitur corporis sensibus, sed sicut est ille intimus sensus, ex quo est appellata sententia. Hinc autem pecoribus sine dubitatione praeponimur, eo quod sunt illa rationis expertia. Non habent itaque spiritum pecora, id est intellectum, et rationis ac sapientiae sensum, sed animam tantum. Nam et de illis dictum est: Producant aquae repentia animarum viventium, et producat terra animam viventem. Ut ergo plenissime ac planissime noveris eam quae anima est, more divinorum eloquiorum etiam spiritum dici, appellatur pecoris spiritus. Et utique non habent pecora illum spiritum, quem tua dilectio discernens ab anima definivit. Unde manifestum est, quod generali vocabulo anima pecoris recte potuit sic vocari, sicut legitur in libro Ecclesiaste. Quis scit si spiritus filiorum hominis, ascendat ipse sursum, et spiritus pecoris si descendat ipse deorsum in terram. Itemque in diluvii vastitate ita scriptum est: Et mortua est omnis caro, quae movebatur super terram, volatilium, pecorum, et jumentorum, et ferarum, et omnis serpens qui movetur super terram: et omnis homo, et omnia quaecunque habent spiritum vitae. Ubi remotis omnibus dubitationis ambagibus, generale nomen animae esse intelligimus spiritum. Cujus quidem nominis significatio, tam late patet, ut etiam Deus vocetur spiritus; et iste flatus aerius, quamvis sit corporeus, appellatur in psalmo Spiritus tempestatis; quapropter eam quae anima est, etiam spiritum nuncupari puto, secundum illud: Auferes spiritum eorum, et deficient. Et iterum: Exiet spiritus eorum, et revertetur in terram suam: hoc est, corpus in pulverem suum. Ergo nomen animae spiritus est, ab eo, quod spiritalis est; animae nomen est ab eo, quod corpus animat, hoc est, vivificet. Aestimo quod admonitus his quae commemoravi divinarum testimoniis paginarum, ubi et anima pecoris, cui non est intellectus, appellata legatur spiritus: non negabis ulterius. Quocirca si et illa quae de anima in corporea disputata sunt capis et sapis, non est, unde tibi displiceat, quod eam me scire dixi non corpus esse, sed spiritum; quia et corpus non esse monstratur, et generali nomine spiritus nuncupatur. Lauda anima mea Dominum, laudabo Dominum in vita mea; psallam Deo meo quandiu sum: sancta et spiritalis anima, ipsa se ad laudandum Dominum cohortatur, et excellentiore sui parte ea quae in se minora sunt, incitat. Non enim alia est quae dicit, et alia cui dicit, aut ut carnis haec vox est, quae ab anima et vitam sumit et sensum, nec sine anima aliquid potest velle, vel nolle. Quia vero ipsius animae duplices actiones sunt, et alio officio erigitur ad Deum, alio inclinatur ad carnem: si bene servit spiritui, bene praesidet carni, et per id quod adhaeret Deo, id etiam quod adhaeret corpori, ad superiores invitat affectus, ut rationabili dominatu tantum subditis tribuat, quantum ad salutem sat est, ne ita corruptibilibus implicetur ut illa ejus dignitas qua uni Deo est subjecta, minuatur. Mens itaque summa quaedam pars animae, semetipsam in omnibus suis incitans conatibus, dicit: Lauda, anima mea, Dominum. CAPUT CXCVII. Quod antiquos justos caput Christus velut manum praemiserit nasciturus; ex libro de Catechizandis rudibus. Non ob aliud ante adventum Domini scripta sunt omnia quae in sanctis Scripturis legimus, nisi ut illius commendaretur adventus, et futura praesignaretur Ecclesia, id est populus Dei per omnes gentes, quod est corpus ejus; adjunctis atque annumeratis omnibus sanctis, qui etiam ante adventum ejus in hoc saeculo vixerunt, ita eum credentes venturum esse, sicut nos venisse. Sicut enim Jacob manum prius dum nasceretur, emisit ex utero, qua etiam pedem praenascentis fratris tenebat; deinde utique secutum est caput, tum demum necessario membra caetera; sed tamen caput non tantum ea membra quae secuta sunt, sed etiam ipsam manum quae in nascendo praecessit, dignitate ac potestate praecedit; et quamvis non tempore apparendi, tamen naturae ordine prius est: ita et Dominus Jesus Christus, antequam appareret in carne, et quodammodo ex utero secreti sui, ad hominum oculos mediator Dei et hominum homo procederet, qui est super omnia Deus benedictus in saecula, praemisit in sanctis patriarchis et prophetis quamdam partem corporis sui, qua velut manu se nasciturum esse praenuntians, etiam populum superbe praecedentem, vinculis legis, tanquam digitis quinque supplantat, quia [quod] et per quinque temporum articulos praenuntiari venturus prophetarique non destitit. Et huic rei consonans per quem lex data est, libros quinque conscripsit. Et superbi carnaliter sentientes, et suam justitiam volentes constituere, non aperta manu Christi repleti sunt benedictione, sed constricta atque conclusa retenti sunt. Itaque illis obligati sunt pedes, et ceciderunt; nos vero surreximus et erecti sumus. Quamvis ergo, ut dixi, praemiserit Dominus Christus quamdam partem corporis 9 sui in sanctis, qui eum nascendi tempore praeierunt; tamen ipse est caput corporis Ecclesiae, illique omnes eidem corpori cujus ille caput cohaeserunt, credendo in eum quem praenuntiabant. Non enim praecurrendo divulsi sunt, adjuncti potius obsequendo. Nam et si manus a capite praemitti potest, connexio tamen ejus sub capite est, quapropter omnia quae ante scripta sunt, ut nos doceremur scripta sunt, et figurae nostrae fuerunt, et in figura contingebant eis: scripta sunt autem propter nos, in quibus [quos] finis saeculorum obvenit. Quae autem major causa est adventus Domini, nisi ut ostenderet Deus dilectionem suam in nobis, commendans eam vehementer, quia, cum adhuc inimici essemus, Christus pro nobis mortuus est; hoc autem ideo, quia finis praecepti et plenitudo legis charitas est, ut et nos invicem diligamus, et quemadmodum ille pro nobis animam suam posuit, sic et nos pro fratribus nostris animas nostras ponamus, et ipsum Deum, quoniam prior dilexit nos, et filio suo unico non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum: si amare pigebit, saltem redamare non pigeat. Nulla est enim major ad amorem invitatio quam praevenire amando. CAPUT CXCVIII. Ut Christiani scolastici soloecismos quorumdam pie tollerent sacerdotum; ex eodem libro de Catechizandis rudibus. His ergo qui loquendi arte caeteris hominibus excellere videntur, cum veniunt ut Christiani fiant, hoc amplius quam illis illitteratis impertire debemus; quod sedulo monendi sunt, ut humilitate induti Christiana, discant non contemnere quos cognoverint morum vitia quam verborum amplius devitare, et corde casto, linguam exercitatam ne conferre audeant, quam etiam praeferre consueverant. Maxime autem isti docendi sunt scripturas audire divinas, ne sordeat eis solidum eloquium, quia non est inflatum, neque arbitrentur carnalibus integumentis, involuta atque operta dicta vel facta hominum, quae in illis libris leguntur, non evolvenda atque aperienda, ut intelligantur; sed sic accipienda, ut litterae sonant, deque ipsa utilitate secreti, unde etiam mysteria vocantur, quid valeant aenigmatum latebrae ad amorem veritatis acuendum, discutiendumque fastidii torporem, ipsa experientia probandum est; talibus, cum aliquid eis quod in promptu positum, non ita movebat, enodatione allegoriae alicujus eruitur. His enim maxime utile est nosse, ita esse praeponendas verbis sententias, ut praeponitur animus corpori. Ex quo fit, ut ita malle debeant veriores, quam dissertiores audire sermones sicut malle debent prudentiores, quam formosiores habere amicos. Noverint etiam, non esse vocem ad aures Dei, nisi animi affectum. Ita enim non irridebunt si aliquos antistites et ministros Ecclesiae forte animadverterint, vel cum barbarismis et soloecismis Deum invocare, vel eadem verba, quae pronuntiant non intelligere perturbateque distinguere: non quia ista minime corrigenda sunt, ut populus ad id quod plane intelligit dicat Amen; sed tamen pie toleranda sunt ab eis qui didicerint ut sono in foro, sic voto in Ecclesia benedici. Itaque forensis illa, nonnunquam forte bona dictio, nunquam tamen benedictio dici potest. CAPUT CXCIX. De humilitate gallinae illius, cujus blandas alas refugientes superbi praeda fiunt alitibus; ex eodem libro de Catechizandis rudibus. Cogitemus quid nobis praerogatum sit, ab illo qui demonstravit nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus. Quantumvis enim differat articulata vox nostra, ab intelligentiae nostrae vivacitate, longe differentior est mortalitas carnis ab aequalitate Dei; et tamen, cum in eadem forma esset, semetipsum exinanivit formam servi accipiens, et factus est obediens usque ad mortem crucis. Quam ob causam, nisi quia factus est infirmis infirmus ut infirmos lucrifaceret? Audi ejus imitatorem alibi etiam dicentem: Sive enim mente excessimus Deo, sive temperantes sumus vobis; charitas enim Christi compellit nos judicantes hoc, quia unus pro omnibus mortuus est. Quomodo enim paratus esset impendi pro animabus eorum, si eum pigeret inclinari ad aures eorum? Hinc ergo factus est parvulus in medio nostrum, tanquam nutrix fovens filios suos. Num enim delectat, nisi amor invitet, decurtata et mutilata verba immurmurare? et tamen optant homines habere infantes quibus id exhibeant, et suavius est matri minuta mansa inspuere parvulo filio, quam ipsam mandere ac devorare grandiora. Non ergo recedat de pectore etiam cogitatio gallinae illius, quae languidulis plumis teneros fetus operit, et susurrantes pullos confracta voce advocat, cujus blandas alas refugientes superbi, praeda fiunt alitibus. Si enim intellectus delectat in penetralibus sincerissimis, hoc etiam intelligere delectat, quomodo charitas quanto officiosius descendit in infima, tanto robustius recurrit in intima, per bonam conscientiam, nihil quaerendi ab eis, ad quos descendit, praeter eorum sempiternam salutem. CAPUT CC. De statutis nostris, sine tristitia, si necessitas evenerit, immutandis; ex eodem libro. Si confregit animum tuum alterius actionis, cui tanquam magis necessariae jam suspensus eras, omissio: et propterea tristis insuaviter catechizas, cogitare debes, excepto quod scimus misericorditer nobis agendum esse, quidquid cum hominibus agimus, et ex officio sincerissimae charitatis. Hoc ergo excepto, incertum esse quid utilius agamus, et quid opportunius aut intermittamus, aut omnino omittamus; quia enim merita hominum pro quibus agimus, qualia sint apud Deum non novimus, quid eis ad tempus expediat, aut nulla, aut tenuissima aut incertissima conjectura suspicamur potius, quam comprehendimus; quapropter res quidem agendas pro nostro captu ordinare debemus, quas eo modo quo statuimus, si peragere potuerimus, non ideo gaudeamus, quia nobis, sed quia Deo sic agi placuit [potuerunt, non ideo gaudeamus quia nobis, sed quia Deo sic eas agi placuit]: si autem aliqua inciderit necessitas, qua noster ille ordo turbetur, flectamur facile, ne frangamur; ut quem Deus nostro praeposuit, ipse sit noster. Aequius est enim ut nos ejus, quam ut ille nostram voluntatem sequatur; quia et ordo agendarum rerum, quem nostro arbitrio tenere volumus, ille utique approbandus est, ubi potiora praecedunt. Cur ergo nos dolemus homines a Domino Deo tanto potiore praecedi, ut eo ipso, quo nostrum amamus ordinem, inordinati esse cupiamus? Nemo enim melius ordinat quid agitur [quid agat], nisi qui paratior est, non 10 agere, quod divina potestate prohibetur, quam cupidior agere quod humana cogitatione meditatur, quia multae cogitationes sunt in corde viri. Consilium autem Dei [Domini] manet in aeternum. Si autem de aliquo errato nostro, vel peccato nos moestitudo comprehendit, non tantum meminerimus sacrificium Deo spiritum esse contribulatum, sed etiam illud, quia sicut aqua ignem, sic eleemosyna exstinguit peccatum; et: quia misericordiam magis, inquit, volo quam sacrificium. Sicut ergo si periclitaremur incendio, ad aquam utique curreremus quo posset exstingui, gratularemur, si quis eam de proximo offerret; ita et si de nostro feno aliqua peccati flamma surrexit, et propterea conturbamur, data occasione misericordissimi operis, tanquam de oblato fonte gaudeamus, ut inde illud quod exarserat, opprimatur: nisi forte tam stulti sumus, ut alacrius arbitremur cum pane currendum, quo ventrem esurientis impleamus, quam cum verbo Dei, quo mentem studentis instruamus. Huc accedit, quia si tantummodo prodesset hoc facere, non facere autem nihil obesset; infeliciter in periculo salutis, non jam proximi, sed nostrae, oblatum remedium sperneremus. Cum vero ex ore Domini tam minaciter sonet: Serve nequam et piger, dares pecuniam meam nummulariis: quae tandem dementia est, quoniam peccatum nostrum nos angit, ideo rursus velle peccare, non dando pecuniam dominicam volenti et petenti? CAPUT CCI. Quemadmodum catechizandus sit, qui vult fieri Christianus; ex eodem libro de Catechizandis rudibus. Sed faciam [tamen faciamus] aliquem venisse ad nos qui vult esse Christianus, et de genere quidem idiotarum, non tamen rusticanorum, sed urbanorum, quales apud Carthaginem plures experiri te necesse est: interrogatum etiam, utrum propter vitae praesentis aliquod commodum, an propter requiem quae post vitam speratur, Christianus esse desideret, propter futuram requiem respondisse, tali fortasse a nobis instrueretur alloquio: Deo gratias, frater; valde tibi gratulor, et gaudeo de te, quod in tantis et tam periculosis hujus saeculi tempestatibus, de aliqua vera et certa securitate cogitasti. Nam et in hac vita, homines magnis laboribus requiem quaerunt et securitatem, sed pravis cupiditatibus non inveniunt: volunt enim requiescere in rebus inquietis, et non permanentibus, et quia illae et tempore subtrahuntur [et quia illi tempore subtrahuntur] et transeunt, timoribus et doloribus eos agitant, nec quietos eos permittunt; sive enim in divitiis velit homo requiescere, magis superbus efficitur quam securus. Vere, frater: Illa magna et vera beatitudo est, quae in futuro saeculo sanctis promittitur; omnia vero visibilia transeunt, et omnis hujus saeculi pompa et deliciae, et curiositas, interibunt; et secum ad interitum trahunt amatores suos, a quo interitu, hoc est poenis sempiternis, Deus misericors, volens homines liberare, si sibi ipsi non sint inimici, et non resistant misericordiae Creatoris sui, misit unigenitum Filium suum, hoc est, Verbum suum, aequale sibi, per quod condidit omnia. Et manens quidem in sua divinitate, et non recedens a Patre, nec in aliquo mutatus, assumendo tamen hominem, et in carne mortali hominibus apparendo, venit ad homines: ut quemadmodum per unum hominem qui prius factus est, id est Adam, mors intravit in genus humanum, quia consensit mulieri suae seductae a diabolo, ut praeceptum Dei transgrederentur: sic per unum hominem, qui etiam Deus, Dei Filium Jesum Christum, deletis omnibus peccatis praeteritis, credentes in eum omnes, in aeternam vitam ingrederentur. Omnia enim quae nunc vides in Ecclesia Dei, et sub Christi nomine per totum orbem terrarum geri, ante saecula jam praedicta sunt, et sicut ea legimus, ita et videmus, et inde aedificamur in fidem. Factum est aliquando diluvium per totam terram, ut peccatores delerentur, et tamen illi qui evaserunt in arca, sacramentum futurae Ecclesiae demonstrabant, quae nunc in fluctibus saeculi natat, et per lignum crucis Christi a submersione liberatur. Praedictum est Abrahae fideli servo Dei, uni homini, quod de illo esset populus nasciturus, qui coleret unum Deum, inter caeteras gentes quae idola colebant, et omnia quae illi populo ventura praedicta sunt, sic evenere [evenerant] ut praedicta sunt. Prophetatus est in illo populo etiam Christus Rex omnium sanctorum et Deus, venturus ex semine ipsius Abraham secundum carnem, quam assumpsit, ut omnes etiam filii essent Abrahae qui fidem ejus imitarentur, et sic est factum. Natus est Christus de Maria Virgine, quae ex illo genere fuit. Praedictum est per prophetas quod in cruce passurus esset, ab eodem populo Judaeorum de cujus genere secundum carnem veniebat, et sic est factum. Praedictum est quod resurrecturus esset, resurrexit. Et secundum ipsa praedicta prophetarum, ascendit in coelum, et discipulis suis Spiritum sanctum misit. Praedictum est non solum a prophetis, sed etiam ab ipso Domino Jesu Christo, quod Ecclesia ejus per universum orbem terrarum esset futura, per sanctorum martyria passionesque disseminata, et tunc praedictum, quando adhuc nomen ejus et latebat gentes, et ubi notum erat ridebatur, et tamen in virtutibus miraculorum ejus, sive quae per se ipse, sive quae per servos suos fecit, dum annuntiantur haec et creduntur. Jam videmus quod praedictum est esse completum, regesque ipsos terrae, qui antea persequebantur Christianos, jam Christi nomine subjugatos. Praedictum est etiam, quod schismata et haereses ex ejus Ecclesia essent exiturae, et sub ejus nomine per loca ubi possent, suam, non Christi gloriam quaesiturae, et ista completa sunt. Nunquid ergo illa quae restant non sunt ventura? Manifestum est, quia sicut ista praedicta venerunt, sic etiam illa ventura sunt: quaecunque tribulationes justorum adhuc restant; et judicii dies, qui separabit omnes impios a justis in resurrectione mortuorum; et non solum eos qui sunt extra Ecclesiam, sed etiam ipsius Ecclesiae paleas, quas oportet usque ad novissimam ventilationem patientissime sufferat, ad ignem debitum segregabit. Qui autem irrident [irridebunt] resurrectionem, putantes quod caro ista quia putrescit resurgere non potest, ad poenas in ea resurrecturi sunt: et ostendet eis Deus, quia qui potuit haec corpora facere antequam essent, potest ea in momento restituere sicut erant. Omnes autem fideles regnaturi cum Christo ita resurgent, in eodem corpore, ut etiam commutari mereantur, ad incorruptionem angelicam, ut fiant aequales angelis Dei, sicut Dominus ipse promisit, et laudent eum sine aliquo defectu, et sine aliquo fastidio, semper viventes in illo, et de illo, cum tali gaudio et beatitudine, qualis nec dici, nec cogitari ab hominibus potest. Tu itaque credens ista, cave tentationes, quia diabolus quaerit qui secum pereant, ut non solum per eos qui extra Ecclesiam sunt, sive pagani, sive judaei, sive haeretici. Non te hostis ille seducat, sed etiam quos in ipsa Ecclesia 11 catholica videris male viventes aut immoderatos voluptatibus ventris et gutturis, aut impudicos, aut vanis curiositatibus, vel illicitis deditos, sive spectaculorum, sive remediorum, aut divinationum diabolicarum, sive in pompa, [et] in typho avaritiae, atque superbiae, sive in aliqua vita, quam lex damnat et punit, non eos imiteris; sed potius conjungaris bonis, quos inventurus es facile, si et tu talis fueris, ut simul colatis et diligatis Deum gratis, quia totum praemium nostrum ipse erit, ut in illa aeterna vita, bonitate ejus et pulchritudine perfruamur. Sed amandus est, non sicut aliquid quod videtur oculis, sed sicut amatur sapientia, et veritas, et sanctitas, et justitia, et charitas, et si quid aliud tale dicitur: non quemadmodum sunt ista in hominibus, sed quemadmodum sunt in ipso fonte incorruptibilis et incommutabilis sapientiae. Quoscunque ergo videris haec amare, illis conjungere, ut per Christum qui homo factus est, ut esset mediator Dei et hominum, reconcilieris Deo. Homines autem perversos, etiam si intrent parietes Ecclesiae, non eos arbitreris intraturos in regnum coelorum, quia suo tempore separabuntur, si se in melius non commutaverint. Homines ergo bonos imitare, malos tolera, omnes ama, quia non scis quid cras futurus sit, qui hodie malus est [sit]. Nec eorum ames injustitiam, sed ipsos ideo ames, ut apprehendant justitiam, quia non solum nobis dilectio Dei praecepta est, sed etiam dilectio preximi, in quibus duobus praeceptis, tota lex pendet et prophetae. Quam non implet, nisi qui donum acceperit Spiritum sanctum, Patri et Filio utique aequalem, quia ipsa Trinitas Deus est. In quo Deo spes omnis ponenda est; nam in homine non est ponenda qualiscunque ille fuerit. Aliud est enim ille a quo justificamur, aliud illi cum quibus justificamur. Non autem solum per cupiditates diabolus tentat, sed etiam per terrores insultationum et dolorum, et ipsius mortis. Quidquid autem homo passus fuerit pro nomine Christi et pro spe vitae aeternae, et permanens toleraverit, major ei merces donabitur. Quia si cesserit diabolo, cum illo damnabitur, sed opera misericordiae cum pia humilitate impetrant a Domino, ut non permittat servos suos tentari ultra quam possunt sustinere. CAPUT CCII. Quod non sit contrarius Apostolus dicens: Peccantes coram omnibus argue, Domino dicente: Corripe eum inter te et ipsum solum; ex libro de Fide et operibus. Prohibet Dominus sanctum dari canibus; nec contrarius est Apostolus Domino, quia dicit: Peccantes coram omnibus argue, ut caeteri timorem habeant; cum ille dicat: Corripe eum inter te et ipsum. Utrumque enim faciendum est, sicut [et] infirmitatis diversitas admonet, eorum quos utique non perdendos, sed corrigendos curandosque suscipimus, et alius sic, alius autem sic sanandus est. Ita etiam est ratio dissimulandi et tolerandi malos in Ecclesia, et est rursus ratio castigandi, corripiendi, non admittendi vel a communione removendi. Errant autem homines non servantes modum, et cum in unam partem procliviter ire coeperint, non respiciunt divinae auctoritatis alia testimonia, quibus possint ab illa intentione revocari, et in ea quae ex utrisque temperata est veritate ac moderatione consistere; nec in hac re tantum, de qua nunc quaestio est, sed etiam in aliis multis. Nam quidam intuentes divinarum testimonia litterarum, quibus unus Deus colendus insinuatur, eumdem Patrem qui est Filius sanctumque Spiritum putaverunt. Alii rursus, veluti morbo contrario laborantes, cum attenderent ea quibus Trinitas declaratur, nec valerent intelligere quomodo dicitur [sit] unus Deus, cum et Pater non sit Filius, nec Filius sit Pater, nec Spiritus sanctus, aut Filius, aut Pater, diversitates etiam substantiarum asserendas putarunt. Quidam intuentes in Scripturis sanctae virginitatis laudem, connubia damnavere. Quidam rursus ea testimonia consectantes quibus casta conjugia praedicantur, virginitatem nuptiis aequaverunt. Quidam cum legerent, Bonum est fratres non manducare carnem, neque bibere vinum, et nonnulla similia, creaturam Dei, et quas voluerunt escas immundas esse senserunt. Quidam vero legentes, Omnis creatura Dei bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione accipitur, in voracitatem vinolentiamque collapsi sunt, non sibi valentes auferre vitia, nisi eis e contrario, vel tanta, vel majora succederent. Sic etiam in hac causa, quae habetur in manibus, quidam intuentes praecepta severitatis, quibus admonemur corripere inquietos, non dare sanctum canibus, ut ethnicum habere Ecclesiae contemptorem, a compage corporis quod scandalizat [membrum quod scandalizat] evellere; ita perturbant Ecclesiae pacem, ut conentur ante tempus separare zizania, atque hoc errore caecati ipsi potius a Christi unitate separentur, qualis nobis causa est adversus schisma Donati. Et hoc non cum illis, qui noverant Caecilianum non veris, sed calumniosis criminibus appetitum, et perniciosam sententiam suam mortifero pudore non deserunt; sed cum illis quibus dicimus: Etiam si mali fuissent, propter quos in Ecclesia non estis, vos tamen eos ferendo, quos emendare aut segregare minime poteratis, in Ecclesia permanere debuistis. Quidam vero e contrario periclitantes, cum bonorum malorumque commixtionem in Ecclesia demonstratam vel praedictam esse perspexerint, et patientiae praecepta didicerint (quae ita nos firmissimos reddunt, ut etiam si videntur in Ecclesia esse zizania, non tamen impediatur aut fides, aut charitas nostra, ut quoniam zizania in Ecclesia esse cernimus, ipsi de Ecclesia recedamus), destituendam putant Ecclesiae disciplinam, quamdam perversissimam securitatem praepositis tribuentes, ut ad eos non pertineat nisi dicere quid cavendum quidve faciendum sit, quodlibet autem quisque faciat non curare. Nos vero ad sanam doctrinam pertinere arbitramur, ex utrisque testimoniis vitam sententiamque moderari, ut et canes in Ecclesia propter pacem Ecclesiae toleremus, et canibus sanctum, ubi est pax Ecclesiae tuta, non demus. Cum ergo sive per negligentiam praepositorum, sive per aliquam excusabilem necessitatem, sive per occultas obreptiones invenimus in Ecclesia malos, quos Ecclesiastica disciplina corrigere aut coercere non possumus: tunc ne ascendat in cor nostrum impia et perniciosa praesumptio, qua existimemus nos ab bis esse separandos ut peccatis eorum non inquinemur, atque ita post nos trahere conemur, veluti mundos sanctosque discipulos, ab unitatis compage, quasi a malorum consortio segregatos: veniant in mentem illae de Scripturis similitudines et divina oracula, vel certissima exempla, quibus demonstratum et praenuntiatum est, malos in Ecclesia permixtos bonis, usque ad [in] finem saeculi, tempusque judicii futuros, et nihil bonis unitate ac participatione sacramentorum, qui eorum factis non consenserint, obfuturos. Cum vero eis per quos Ecclesia regitur adest, pace salva, potestas disciplinae adversus improbos aut nefarios exercendae, tunc rursus ne socordia segnitiaque 12 dormiamus, aliis aculeis praeceptorum quae ad severitatem coercitionis pertinent, excitandi sumus, ut gressus nostros in via Domini ex utrisque testimoniis, illo duce atque adjutore dirigentes, nec patientiae nomine torpescamus, nec obtentu diligentiae saeviamus. CAPUT CCIII. Non faciendos homines male securos, ut propter rectam fidem, etiamsi in criminibus permanserint, non damnentur; ex libro de Fide et operibus. Caveamus ergo diligenter in adjutorio Domini Dei nostri, non facere homines male securos, dicentes eis, quod si fuerint in Christo baptizati, quomodolibet in ea fide vixerint, eos ad salutem aeternam esse venturos. Ne sic faciamus Christianos quomodo Judaei proselytos, quibus Dominus ait: Vae vobis scribae et pharisaei qui circuitis mare et terram facere unum proselytum: cum autem feceritis, facitis eum filium gehennae, duplo quam vos estis; sed potius sanam doctrinam Dei magistri in utroque teneamus, ut sancto baptismo consona sit vita christiana, nec quoquam [cuiquam] homini si utrumlibet defuerit, vita promittatur aeterna. Qui enim dixit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum; ipse etiam dixit: Nisi abundaverit justitia vestra super scribarum et pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum; de illis quippe ait: Scribae et pharisaei super cathedram Moysi sedent, quae dicunt facite; quae autem faciunt facere nolite, dicunt enim et non faciunt. Ergo justitia eorum est dicere et non facere, ac per hoc nostram esse voluit abundantem super illorum dicere et facere; quae si non fuerit, non intrabitur in regnum coelorum. Non quia quisquam ita debet extolli, ut non dicam apud alios jactare, sed apud seipsum putare audeat, se in hac vita esse sine peccato, sed nisi essent quaedam ita gravia, ut etiam excommunicatione plectenda sint, non diceret Apostolus: Congregatis vobis, et meo spiritu tradere hujusmodi satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit, in die Domini Jesu. Unde etiam dicit: Ne lugeam multos ex his qui ante peccaverunt et non egerunt poenitentiam super immunditia et fornicatione quam gesserunt. Item nisi essent quaedam non ea humilitate poenitentiae sananda, qualis in Ecclesia datur eis qui proprie poenitentes vocantur, sed quibusdam correptionum medicamentis, non diceret ipse Dominus: Corripe eum inter te et ipsum, et si te audierit, lucratus es fratrem tuum. Postremo nisi essent quaedam sine quibus haec vita non agitur, non quotidianam medelam poneret in oratione quam docuit, ut dicamus: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Jam satis, quantum arbitror, de illa tota opinione quod mihi videretur exposui, ubi tres quaestiones movere [moverunt]: unam de permixtione in Ecclesia bonorum et malorum tanquam tritici et zizaniorum; ubi cavendum est, ne ideo putemus esse praepositas istas similitudines, vel hanc, vel de immundis in arca animalibus, vel quaecunque alia idem significant, ut dormiat Ecclesiae disciplina, de qua in figura illius mulieris dictum est, Severae sunt conversationes ejus domus; sed ut non eo usque progrediatur dementiae, potius temeritas quam severitas diligentiae, ut quasi bonos a malis per nefaria schismata separare praesumat. Neque enim per has similitudines et praenuntiationes, consilium desidiae bonis datum est, qua negligant quod prohibere debent; sed patientiae qua perferant salva doctrina veritatis, quod emendare non valent. Nec quia scriptum est, introisse ad Noe in arcam etiam immunda animalia, ideo praepositi vetare non debent, si qui immundissimi ad baptismum velint intrare saltantes, quod est certe mitius [quam moechantes]: sed per hanc figuram rei gestae praenuntiatum est, immundos in Ecclesia futuros, propter tolerantiae rationem, non propter doctrinae corruptionem, vel disciplinae dissolutionem. Non enim quacumque libuit intraverunt immunda animalia arcae compage confracta, sed ea integra per unum atque idem ostium, quod artifex fecerat. Altera quaestio est, in qua eis visum est fidem solam baptizandis esse tradendam, postea vero jam baptizatos docendos esse de moribus. Sed satis demonstratum est, nisi fallor, tunc magis pertinere ad curam speculatoris, cum omnes qui fidelium competunt sacramentum, omnia quae dicuntur intentius et sollicitius audiunt, non tacere de poena quam male viventibus Dominus comminatur: ne in ipso baptismo rei sint gravissimorum criminum, quo veniunt ut remittantur reatus omnium peccatorum. Tertia quaestio est periculosissima, qua parum considerata, et non secundum divinum eloquium pertractata, tota illa opinio mihi videtur exorta, in qua promittitur scelestissime turpissimeque viventibus, etiamsi eo modo vivere perseverent, et tantummodo credant in Christum, ejusque sacramenta percipiant, eos ad salutem vitamque aeternam esse venturos, contra apertissimam Domini sententiam, qui desideranti vitam aeternam respondit: Si vis venire ad vitam, serva mandata; et commemoravit quae mandata, ubi ea scilicet peccata, vitantur, quibus nescio quomodo salus aeterna promittitur, propter fidem sine operibus mortuam. De his tribus quaestionibus satis, quantum existimo, disputavi, demonstravique sic tolerandos in Ecclesia malos, ut non negligatur ecclesiastica disciplina; sic catechizandos eos qui baptismum petunt, ut non solum audiant atque suscipiant quid credere, verum etiam qualiter vivere debeant, sic promitti fidelibus vitam aeternam, ut non etiam per fidem mortuam, quae sine operibus salvare non potest, ad eam se quisque pervenire posse arbitretur, sed per illam fidem gratiae, quae per dilectionem operatur. CAPUT CCIV. Qui sint prophetae de quibus ait Apostolus, secundo prophetas; ex libro Quaestionum ad Paulinum Nolanum episcopum. De prophetis, quod ait Apostolus: Quosdam quidem dicit Deus in Ecclesia Apostolos, quosdam autem prophetas, hoc intelligo quod ipse scripsisti. Prophetas eos dictos isto loco ex quibus Agabus erat, non illos qui venturum in carne Dominum prophetarunt. Evangelistas vero invenimus quos Apostolus fuisse non legimus, sicut fuerunt Marcus et Lucas; pastores autem et doctores, quos maxime ut discerneremus voluisti, eosdem puto esse sicut et tibi visum est; ut non alios pastores, alios doctores intelligamus, sed ideo cum praedixisset pastores, subjunxisse doctores, ut intelligerent pastores ad officium suum pertinere doctrinam. Ideo enim non ait, Quosdam autem pastores, quosdam vero doctores, cum superiora ipso locutionis genere distingueret, dicendo, Quosdam apostolos, quosdam autem prophetas, quosdam vero evangelistas; sed hoc tanquam unum aliquid de duobus nominibus amplexus est, quosdam autem pastores et doctores. CAPUT CCV. 13 Quae sint obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones quas ad Timotheum Apostolus; ex eodem libro ad Paulinum. Illa plane difficillime discernuntur, ubi ad Timotheum scribens ait: Obsecro itaque primum omnium fieri obsecrationes, orationes, interpellationes, gratiarum actiones: precationem et deprecationem multi nostri hoc idem putant, et hoc quotidiano usu jam omnino praevaluit; qui autem distinctius latine locuti sunt, precationibus utebantur in optandis bonis, deprecationibus vero in devitandis malis. Precari enim dicebant esse, precando bona optare, imprecari mala, quod vulgo jam dicitur, maledicere; deprecari autem mala, precando depellere. Sed usitatum jam loquendi modum potius sequamur, et sive precationes, sive deprecationes invenerimus, quas Graeci δεήσεις vocant, non putemus esse emendandum. Multa hinc dici possunt quae improbanda non sint, sed eligo in his verbis hoc intelligere, quod omnis vel pene omnis frequentat Ecclesia, ut precationes accipiamus dictas, quas facimus in celebratione sacramentorum, antequam illud quod est in Domini mensa incipiat benedici; orationes cum benedicitur, et sanctificatur, et ad distribuendum comminuitur, quam totam petitionem fere omnis Ecclesia Dominica oratione concludit; interpellationes autem, sive ut vestri codices habent, postulationes, fiunt cum populus benedicitur: tunc enim Antistes [Antistites] velut advocati susceptos suos per manus impositionem, misericordissimae offerunt potestati. Quibus peractis et participato tanto sacramento, gratiarum actio cuncta concludit, quam in his etiam verbis ultimam commendavit Apostolus. Haec autem causa praecipua fuit ista dicendi, ut his breviter perstrictis atque significatis, non putaretur negligendum esse quod sequitur: Pro omnibus hominibus, pro regibus, et his qui in sublimitate sunt, ut quietam et tranquillam vitam agamus, in omni pietate et charitate: ne quisquam, sicut se habet humanae cogitationis infirmitas, aestimaret non esse ista facienda, pro his a quibus persecutionem patiebatur Ecclesia, cum membra Christi ex omni essent hominum genere colligenda. Unde adjungit et dicit: Hoc enim bonum est et acceptum coram salvatore nostro Deo, qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire. Et ne quisquam diceret, posse esse salutis viam in bona conversatione et unius Dei omnipotentis cultu, sine participatione corporis et sanguinis Christi: Unus enim Deus, inquit, et unus mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus, ut illud quod dixerat, omnes homines vult salvos fieri, nullo alio modo intelligatur praestari, nisi per mediatorem, non Deum, quod semper erat Verbum, sed hominem Christum Jesum, cum Verbum caro factum est et habitavit in nobis. CAPUT CCVI. De eo quod ait Lucas, Oculi eorum tenebantur ne eum agnoscerent, et Marcus: Apparuit, inquit, eis in alia effigie ex eodem libro Quaestionum ad Paulinum. De Evangelio inquisitio tua solet multos movere, quomodo Dominus post resurrectionem, cum in eodem corpore resurrexerit, a quibusdam qui eum noverant utriusque sexus hominibus et agnitus non sit, et agnitus sit. Ubi primum quaeri solet, utrum in ejus corpore, an potius in illorum oculis, aliquid factum sit, quo non posset agnosci? Cum enim legitur, Tenebantur oculi eorum ne agnoscerent eum, impedimentum quoddam agnoscendi videtur in luminibus factum esse cernentium. Cum vero aperte alibi dicitur, Apparuit eis in alia effigie, utique in ipso corpore, cujus alia erat effigies, aliquid factum fuisse quo impedimento tenerentur, id est, moram agnoscendi paterentur oculi illorum. Sed ego miror, cum duo sint in corpore, quibus cujusque species agnoscatur, lineamenta et color, cur ante resurrectionem quod in monte ita transfiguratus est, ut fieret vultus ejus splendidus sicut sol, neminem movet usque ad tantam excellentiam fulgoris, et lucis colorem sui corporis, eum mutare potuisse, et post resurrectionem movet aliquatenus lineamenta mutata esse ut non posset agnosci; et rursus eadem potentiae facultate, sicut tunc pristinum colorem, sic et post resurrectionem pristina lineamenta revocasse. Nam et illi tres discipuli, ante quorum oculos in monte transfiguratus est, non eum agnoscerent, si ad eos talis aliunde venisset; sed quia cum illo erant, ipsum esse certissime retinebant. At enim corpus ipsum erat, in quo resurrexit, quid hoc ad rem? Nam et illud utique ipsum corpus erat, in quo in monte transfiguratus est, et ipsum erat juvenis in quo natus est; et tamen si quis eum juvenem repente vidisset, qui non nisi infantulum nosset, non utique agnosceret. An vero ad lineamenta mutanda, non potest celeriter Dei potestas, quod potest per annorum moras hominis aetas? CAPUT CCVII. De gladio qui Mariae animam pertransiit; ex eodem libro Quaestionum, ad Paulinum episcopum. De verbis Simeonis ubi ait Virgini matri Domini: Et tuam ipsius animam pertransiet gladius, in alia epistola cujus exemplum etiam modo misi, dixi quid mihi videatur, quod etiam tibi inter caetera visum est. Et quod adjunxit, Ut denudentur multorum cogitationes cordium, hoc intelligendum puto, quia per Domini passionem et insidiae Judaeorum, et discipulorum infirmitas, patuit: tribulationem igitur gladii nomine significatam esse credibile est, quo materna anima vulnerata est doloris affectu: ipse fuit gladius in ore persecutorum, de quibus in psalmo dicitur: Et gladius in ore eorum. Ipsi enim erant filii hominum, quorum dentes arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus. Nam et ferrum quod pertransiit animam Joseph, pro dura tribulatione positum mihi videtur. Aperte quippe dicitur, Ferrum pertransiit animam ejus, donec veniret verbum ejus, id est, tandiu fuit in dura tribulatione, donec fieret quod praedixit. Hinc enim magnus habitus et ab illa tribulatione liberatus; sed ne humanae sapientiae tribueretur, quod venit verbum ejus, id est, factum est, quod praedixit more suo Scriptura sancta, Deo inde dat gloriam, et continuo subjungit: Eloquium Domini ignivit eum. CAPUT CCVIII. Agens de baptismo exponit' quomodo non sit contrarium, Qui mecum non est contra me est. Qui contra vos non est pro vobis est. Ex libro primo de Baptismo. Dominus in Evangelio dicit: Qui non est mecum, adversum me est, et qui mecum non colligit, spargit. Tamen cum ad eum discipuli retulissent, vidisse se quemdam in ejus nomine pellentem daemonia, et prohibuisse quia cum illis eum non sequebatur: Nolite, inquit, prohibere, qui contra vos non est, pro vobis est. Non potest enim quisquam in nomine meo facere aliquid, et male loqui de me. Si nihil in illo corripiendum erat, securus sit ergo quisquis extra communionem Ecclesiae constitutus, colligit in Christi nomine dissociatos a societate Christiana atque ita falsum erit illud: Qui non est mecum, non colligit, 14 spargit [qui non est mecum adversum me est, et qui non colligit mecum, spargit]. Si autem quod discipuli Domini per ignorantiam facere voluerunt, id in eo corrigendum est, quod Dominus dixit: Nolite prohibere, cur hoc ipse prohiberi prohibuit, et quomodo erit verum quod ibi ait: Qui contra vos non est, pro vobis est? In hoc enim facto, non contra eos, sed pro eis erat, ubi per nomen Christi sanitates operabantur [operabatur]. Ut ergo utraque sententia vera sit, sicuti vera est et illa ubi ait: Qui non est mecum, adversus me est, et qui mecum non colligit, dispergit, et illa ubi ait: Nolite prohibere, qui enim contra vos non est, pro vobis est: quid restat intelligendum, nisi quia ille in tanti nominis veneratione confirmandus fuit, ubi non erat contra Ecclesiam, sed pro Ecclesia? et in illa tamen separatione culpandus, ubi si colligeret, spargeret; et si forte veniret ad Ecclesiam, non illud quod habebat ibi acciperet, sed in quo aberraverat emendaret. Neque enim et Cornelii gentilis hominis orationes non sunt exauditae, aut eleemosynae non sunt acceptae, imo et angelum ad se mitti, et missum meruit intueri, per quem posset utique sine hominis alicujus accessu cuncta necessaria discere; sed quoniam quidquid boni in orationibus et eleemosynis habebat prodesse illi non poterat, nisi per vinculum christianae societatis et pacis incorporaretur Ecclesiae, jubetur mittere ad Petrum, et per illum discit Christum; per illum etiam baptizatus christiano populo, consortio quoque communionis adjungitur, cui sola bonorum operum similitudine jungebatur. Perniciose quippe contemneret bonum, quod nondum habebat, superbiens ex illo quod habebat: sic etiam qui seipsos a societate caeterorum separantes, charitate violata, unitatis vinculum rumpunt, si nihil faciunt eorum quae in illa societate acceperunt, in omnibus separati sunt, et ideo quem sibi sociaverint, si venire ad Ecclesiam voluerit, debet omnia quae non accepit accipere. Si vero nonnulla eadem faciunt, non se in eis separaverunt, et ex ea parte in texturae compage detinentur, in caetera scissi sunt. Proinde si quem sibi sociaverint, ex ea parte nectitur Ecclesiae in qua nec illi separati sunt: et ideo si venire ad Ecclesiam voluerit, in eo sanatur, ubi laniatus errabat. Ubi vero sanus connectebatur, non curatur, sed agnoscitur: ne cum sanare [sana curare] volumus, potius vulneremus. Itaque illi quos baptizant, sanant a vulnere idololatriae, vel infidelitatis, sed gravius feriunt vulnere schismatis. Idololatras enim in populo Dei gladius interemit, schismaticos autem terrae hiatus absorbuit; et Apostolus: Si habeam, inquit, omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum. Si quis adducatur ad medicum in aliqua necessaria parte corporis gravi vulnere sauciatus, si dixerit medicus, Moritur inde nisi curetur: non opinor ut illi qui eum adduxerunt, ita desipiant, ut consideratis atque numeratis caeteris membris ejus sanis, respondeant medico et dicant: Ergone ista sana tot membra, non valent ad ejus vitam, et unum illud vulneratum valet ad [ejus] mortem: non utique hoc dicunt, sed curandum offerunt: nec ideo tamen quia curandum offerunt, medicum rogant, ut etiam illa quae sana sunt curet, sed illi uni loco medicinam instanter adhibeat unde mors etiam salvis caeteris imminet, et nisi sanetur adveniet. Quid ergo prodest homini, vel sana fides, vel sanum fortasse solum fidei sacramentum, ubi lethali vulnere schismatis perempta est sanitas charitatis, per cujus solius peremptionem, etiam illa integra trahantur ad mortem. Quod ne fiat non cessat misericordia Dei, per unitatem sanctae Ecclesiae suae, ut veniant et curentur per medicamentum reconciliationis, per vinculum pacis. Nec ideo se putent sanos esse, quia dicimus eos habere aliquid sanum: nec rursus ideo putent curandum esse, quod sanum est, quia ostendimus aliquid vulneratum. Itaque in sacramenti sanitate, quia contra nos non sunt, pro nobis sunt. In schismatis autem vulnere, quidquid cum Christo non colligunt, spargunt. Non extollantur et his quae habent. Quid tantum per ea quae sana sunt superbos oculos ducunt? Et vulnus suum dignentur humiliter intueri: nec solum quid adsit, sed etiam quid desit attendant. Videant quam multa et quam magna nihil prosint, si unum quiddam defuerit: et videant quid sit ipsum unum, nec me in hoc audiant, sed Apostolum: Si linguis hominum, inquit, loquar et angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum aeramentum sonans, et cymbalum tinniens; et si habuero prophetiam, et sciero omnia sacramenta, et omnem scientiam, et si habuero omnem fidem ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum. Quid ergo eis prodest, si et linguam in sacris mysteriis habeant angelicam, et prophetiam quemadmodum Caiphas et Saul, ut aliquando prophetent, quos fuisse damnabiles sancta Scriptura testatur? Si sacramenta non tantum sciant, sed et habeant, sicut habuit Simon Magus: si fidem, sicut daemonia confessa sunt Christum; neque enim non credebant cum dicerent, Quid nobis et tibi est Fili Dei; scimus qui sis? si dispertiant etiam ipsi substantiam suam pauperibus, sicut multi non solum in catholica fide, [sed] in diversis haeresibus faciunt: si aliqua ingruente persecutione, tradant ad flammas nobiscum corpus suum pro fide, quam pariter confitentur; tamen quia separati haec agunt, non sufferentes invicem in dilectione, neque studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis, charitatem utique non habendo, etiam cum illis omnibus qui nihil eis prosunt, ad aeternam salutem pervenire non possunt. CAPUT CCIX. Objectionem donatistarum utrum generet filios baptismus Christi in parte Donati, an non generet, solvit. Sed videntur sibi argutissime quaerere, utrum generet filios baptismus Christi in parte Donati, an non generet? ut si consenserimus quod generet, suam esse asseverent Ecclesiam matrem, quae filios potuit de Christi baptismate generare; et quia unam oportet esse Ecclesiam, ex hoc jam nostram non esse Ecclesiam criminentur; si autem dixerimus, Non generat: Cur ergo, inquiunt, apud vos non renascuntur per baptismum qui transeunt a nobis ad vos cum apud nos fuerint baptizati, si nondum nati sunt; quasi vero ex hoc generet unde separata est, et non ex hoc, unde conjuncta est: separata est enim a vinculo charitatis et pacis, sed juncta est in uno baptismate. Itaque una est Ecclesia, quae sola catholica nominatur, et quidquid suum habet, in communicantibus diversorum a sua unitate separatis, per hoc quod suum in eis habet, ipsa utique generat, non illae. Neque enim separatio earum [eorum] generat, sed quod secum de ista tenuerunt: quod si et hoc dimittant, omnino non generant. CAPUT CCX. Quod etiam male conversantes catholicos ipsa generet quae et Simonem. Haec itaque in omnibus generat, cujus sacramenta retinentur. Unde possit tale aliquid ubicunque generari, quamvis non omnes quos generat, ad ejus pertineant unitatem, quae usque in finem perseverantes salvabit [salvat]. Neque enim hi soli ad eam non pertinent, qui separationis aperto sacrilegio manifesti sunt, sed etiam illi, qui in ejus unitate corporaliter mixti, per vitam pessimam separantur. Etenim Simonem Magum per baptisma ipsa pepererat, cui tamen dictum est, quod non haberet partem in haereditate 15 Christi. Nunquid ei baptismus, nunquid Evangelium, nunquid sacramenta defuerunt? sed quia ei charitas defuit, frustra natus est, et ei expediebat fortasse non nasci. Numquid non erant nati quibus Apostolus dicit: Tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam: eos tamen sacrilegio schismatibus [a sacrilegio schismatis] revocat, in quod ideo inruebant [irruebant], quia carnales erant: Quasi parvulis, inquit, in Christo lac vobis potum dedi, non escam, nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis, adhuc enim estis carnales. Cum enim sint inter vos aemulatio et contentio, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Cum enim quis dicat, Ego quidem sum Pauli, alius autem, Ego Apollo, nonne homines estis? de his enim supra dicit: Obsecro autem vos, fratres, per nomen Domini nostri Jesu Christi, ut idipsum dicatis omnes, et non sint in vobis schismata, sitis autem perfecti in eodem sensu et in eadem sententia. Nuntiatum est enim mihi de vobis, fratres mei, ab his qui sunt Cloes, quia contentiones sunt in vobis: hoc autem dico, quia unusquisque vestrum dicit: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae, ego autem Christi; divisus est Christus? nunquid Paulus crucifixus est pro vobis aut in nomine Pauli baptizati estis? Isti ergo, si in hac obstinatione et perversitate remanerent, certe quidem nati erant, nec tamen ad ipsam Ecclesiam, de qua nati erant, per pacis atque unitatis vinculum, pertinerent. CAPUT CCXI. Utrum apud haereticos haec fiat remissio peccatorum; ex eodem libro. Ergo ipsa generat, et per uterum suum, et per uteros ancillarum ex eisdem sacramentis, tanquam ex viri sui semine. Non enim frustra dicit Apostolus, omnia illa in figura esse gesta: sed qui superbiunt et legitimae matri non adjunguntur, similes sunt Ismaheli, de quo dictum est: Ejice ancillam et filium ejus, non enim haeres erit filius ancillae, cum filio meo Isaac. Qui autem pacifice diligunt legitimam patris sui conjugem, [cujus legitimo jure generati sunt, similes sunt filiis Jacob, quamvis de ancillis natis, sed tamen eamdem haereditatem sumentibus. Qui autem de utero ipsius matris intus in unitate nati, negligunt gratiam quam acceperunt, similes sunt Esau filio Isaac, qui reprobatus est, Deo attestante et dicente: Jacob dilexi, Esau autem odio habui: cum ambo ex uno concubitu concepti, ex uno utero nati sint. Quaerunt etiam utrum peccata dimittantur per baptismum in parte Donati, ut si dixerimus dimitti, respondeant: Ergo est illic Spiritus sanctus, quia cum insufflante Domino, datus esset discipulis, tunc secutus est et ait: Baptizate gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti: si cui dimiseritis peccata, dimittentur ei, si cui tenueritis tenebuntur, et si ita est, inquiunt, communio nostra est Ecclesia Christi. Non enim praeter Ecclesiam dimissionem peccatorum Spiritus sanctus operatur: et si nostra communio est Ecclesia Christi, non est Ecclesia Christi vestra communio. Una est enim quaecunque illa sit de qua dictum est: Una est columba mea, una est matri suae. Nec possunt Ecclesiae tot esse, quot schismata. Si autem dixerimus, non ibi dimitti peccata: Ergo, inquiunt, non est illic verus baptismus, et propterea quos a nobis suscipitis vos baptizare debetis: quod quia non facitis, in Ecclesia Christi vos non esse fatemini. His ita resistimus, secundum scripturas eos interrogantes, ut quod a nobis quaerunt sibi ipsi respondeant. Quaero enim ut dicant utrum dimittantur peccata ubi charitas non est? peccata enim tenebrae animarum sunt: audimus quippe Joannem dicentem: Qui odit fratrem suum, in tenebris est usque adhuc: nulli autem schismata facerent, si fraterno odio non excaecarentur. Si ergo dicimus non ibi dimitti peccata, quomodo renascitur qui apud eos baptizatur? quid est enim renasci per baptismum, nisi a vetustate renovari? Quomodo autem renovatur a vetustate, cui peccata praeterita non dimittuntur? Quod si renatus non est, nec Christum induit, ex quo conficitur ut denuo baptizandus videatur, quia dicit Apostolus: Quotquot enim in Christo baptizati estis, Christum induistis; quem ille si non induit, nec in Christo baptizatus habendus est. Porro quia in Christo dicimus baptizatum, fatemur eum Christum induisse, etsi hoc fatemur, regeneratum fatemur: quod si ita est, et peccata dimissa sunt. Quomodo ergo dicit Joannes: Qui odit fratrem suum in tenebris manet usque adhuc, si jam facta est remissio peccatorum? Annon est in schismate odium fraternum? quis hoc dixerit cum et origo et pertinacia schismatis nulla sit alia, nisi odium fratris [fraternum]? Hanc illi quaestionem solvere sibi videntur cum dicunt: Non est ergo in schismate remissio peccatorum, et ideo nec regeneratio novi hominis, et propterea nec baptismus Christi. Nos autem quia fatemur ibi esse baptismum Christi, hanc eis quaestionem solvendam proponimus, Magus ille Simon, utrum vero Christi baptismate tinctus sit. Respondebunt, Ita, quia sanctae scripturae auctoritate coguntur. Quaero ergo utrum fateantur ei dimissa peccata? profecto fatebuntur. Item quaero cur ei dixerit Petrus non cum habere partem in sorte sanctorum? Quia, inquiunt, postea peccavit, pecunia volens emere donum Dei, cujus venditores apostolos credidit. Quid si ad ipsum baptismum fictus accessit, dimissa sunt ei peccata, an non sunt dimissa? eligant quod volunt, utrumlibet elegerint, sufficit nobis; si dimissa dixerint, quomodo ergo Spiritus sanctus disciplinae effugiet fictum, si in isto ficto remissionem operatus est peccatorum? si dixerint non esse dimissa, quaero si postea fictionem suam corde concusso et vero dolore fateretur, denuo baptizandus judicaretur? Quod si dementissimum est dicere, fateantur vero baptismo Christi baptizari posse bominem, et tamen cor ejus in malitia, vel sacrilegio perseverans, peccatorum abolitionem non sinere fieri, atque ita intelligant, in communionibus ab Ecclesia separatis, posse homines baptizari ubi Christi baptismus eadem sacramenti celebratione datur et sumitur, qui tamen tunc prosit ad remissionem peccatorum, cum quis reconciliatus unitati, sacrilegio dissensionis exuitur, quo ejus peccata tenebantur, et dimitti non sinebantur. Sicut enim in illo qui fictus accesserat, fit ut non denuo baptizetur, sed pia [ipsa] correctione et veraci confessione purgetur, quod non posset sine baptismo, sed ut quod ante datum est, tunc valere incipiat ad salutem, cum illa fictio veraci confessione recesserit. Sic etiam iste, qui baptisma Christi, quod non amiserunt, qui se separaverunt, inimicus charitatis et pacis Christi; in aliqua haeresi aut schismate accepit, quo sacrilego scelere peccata ejus non dimittebantur, cum se correxerit, et ad Ecclesiae societatem unitatemque venerit, non iterum baptizandus est quia ipsa ei reconciliatione ac pace praestatur, ut ad remissionem peccatorum ejus in unitate jam prodesse incipiat sacramentum, quod acceptum in schismate prodesse non poterat. Si autem dixerint in illo qui fictus accessit, per sanctum vim tanti sacramenti dimissa quidem illi esse peccata, in ipso temporis puncto, sed perfectionem ipsius redisse, continuo ut Spiritus sanctus et adfuerit baptizato, ut peccata recederent, et perseverantiam fictionis fugerit, ut redirent. Ut et illud verum sit, Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; et illud: Sanctus enim Spiritus disciplinae effugiet fictum: id est, ut et induat eum Christo sanctitas baptismi, et exuat eum Christo pernicies fictionis, sicut fit cum quisque 16 a tenebris per lucem transit ad tenebras: oculi quidem ejus in tenebras perpetuo diriguntur, sed non potest eum lux, nisi perfundere transeuntem. Si ergo dixerint hoc [Qui ergo hoc dixerint], hoc etiam in eis intelligant fieri, qui extra Ecclesiae communionem, sed tamen baptismate Ecclesiae baptizantur; quod ubicumque fuerit, sanctum est per seipsum, et ideo non est eorum qui se separant, sed ejus unde se separant. Valet tamen et apud eos hactenus, ut per ejus lucem transeant ad dissensionis suae tenebras, continuo redeuntibus peccatis, quae baptismatis sanctitas in illo temporis puncto dimiserat, tanquam redeunte obscuritate, quam lux in transitu excusserat. CAPUT CCXII. Peccata sine charitate non dimitti: probat per servum cui dominus debitum dimiserat. Nam redire dimissa peccata ubi fraterna charitas non est, apertissime Dominus in Evangelio docet, de illo servo, quem cum invenisset debitorem decem millium talentorum, deprecanti omnia dimisit: ille autem conservum suum qui ei debebat centum denarios, cum miseratus non fuisset, jussit eum dominus reddere quae ei dimiserat. Tempus ergo quo accipitur indulgentia per baptismum, tanquam tempus est reddendae rationis, ut omnia debita quae inventa fuerint, dimittantur; non tamen ille servus postea dedit conservo suo mutuam pecuniam, quam cum ille non posset reddere, non ejus misertus, sed jam ei debebat conservus ejus, cum ipse rationem domino suo reddens, tanti numeri debito solveretur. Nec dimiserat conservo suo quod ei debebat, et sic accesserat, ut ei dimitteret dominus. Hoc indicant verba conservi dicentis: Patientiam habe in me, et reddam tibi; alioquin diceret, jam mihi hoc dimiseras, cur iterum repetis? Hoc et ipsius Domini verba manifestius aperiunt; ait enim: Egressus autem servus ille, invenit unum de conservis suis qui debebat ei centum denarios. Non dixit, cui debitum jam centum denariorum dimiserat; si enim dimiserat, non ei debedat: quia ergo dixit, debebat ei, manifestum est, quod non dimiserat. Et melius quidem fuerat, atque hoc potius congruebat tanto debitori reddituro rationem, et exspectanti misericordiam domini sui, ut prior ipse conservo dimitteret, quod ei debebatur, et sic ad rationem reddendam, ubi misericordia domini imploranda erat, accederet. Nec tamen illud quod nondum conservo dimiserat impedivit domino [dominum] ejus, quominus, in illo tempore accipiendae rationis dimitteret ei omnia quae debebat. Sed quid profuit quandoquidem in caput ejus propter odiorum perseverantiam rursus omnia continuo replicata sunt? Sic non impeditur baptismi gratia quominus omnia peccata dimittat, etiam si odium fraternum in ejus cui dimittuntur animo perseverat. Solvitur enim hesternus dies, et quidquid supra est solvitur, etiam ipsa hora momentoque ante baptismum et in baptismo: deinceps autem continuo reus esse incipit, non solum consequentium, sed etiam praeteritorum dierum, horarum, momentorum, redeuntibus omnibus quae dimissa sunt, et saepe ista contingunt in Ecclesia. CAPUT CCXIII. De baptizando in periculo mortis constituto, ac inimicitias gerente. Nam plerumque fit ut homo habeat inimicum quem iniquissime oderit, quanquam etiam iniquos inimicos diligere jubeamur, et orare pro eis: subito autem periculo mortis incipit perturbari, et poscit baptismum quem tanta festinatione accipit, ut necessariam interrogationem paucorum verborum vix periculi tempus ammittat [admittat], quanto minus sermonem longissimum ut illud odium corde pellatur, etiamsi baptizanti sit cognitum? certe ista non solum apud nos, sed etiam apud illos evenire non cessant. Quid ergo dicimus? Dimittuntur peccata huic homini, an non dimittuntur? Prorsus quod volunt eligant; si enim dimittuntur, continuo [continuo pro statim] redeunt. Evangelium loquitur, veritas clamat: sive ergo dimittantur, sive non dimittantur, necessaria est postea medicina; nec tamen si vixerit, atque id corrigendum esse didicerit, atque correxerit, denuo baptizatur, sive apud illos, sive apud nos. Sic et illa quae schismatici vel haeretici non aliter habent, nec aliter agunt quam vera Ecclesia, cum ad nos veniunt, non emendamus, sed potius adprobamus; in quibus enim non dissentiunt a nobis, in eis non disjunguntur a nobis; sed tamen quia nihil eis prosunt quandiu schismatici vel haeretici sunt, propter alia in quibus a veritate dissentiunt, et propter ipsum separationis immanissimum scelus, sive permanserint in eis peccata, sive continuo dimissa redierint, ut ad salutem pacis atque charitatis veniant, adhortamur; non solum, ut aliquid habeant quod non habebant, sed ut eis etiam illud prodesse incipiat, quod habebant. CAPUT CCXIV. Quod baptismus Dei sit et Ecclesiae ubicunque inventus fuerit, ex eodem libro. Frustra ergo nobis dicunt: Si baptismum nostrum acceptatis, quid minus habemus, ut nobis de vestra communione consulendum putetis? Respondemus enim: Non baptismum vestrum acceptamus (quia non est baptismus ille schismaticorum vel haereticorum), sed Dei et Ecclesiae, ubicumque fuerit inventus, et quocunque translatus. Vestrum autem non est, nisi quod prave sentitis, et sacrilege agitis, et impie separamini. Nam si caetera omnia vera vel habeatis vel sentiatis (et in eadem tamen separatione duretis, adversus vinculum fraternae pacis, adversus unitatem omnium fratrum qui toto terrarum orbe sicut promissi sunt, ita exhibiti, quorum omnium causas et corda, nullo modo unquam nosse ac [aut] discutere potuistis, ut merito damnaretis qui non possunt propterea rei esse, quia judicibus ecclesiasticis potius, quam litigatoribus credidere: hoc solum minus habetis, quod minus habet, qui charitatem non habet. Jam quid opus est, ut nos retexamus [retexemus]? vos ipsi in Apostolo inspicite, quantum sit quod minus habetis. Quid autem interest, qui charitatem non habet, utrum foras avolet aliquo vento tentationis ablatus, an intus de messe dominica non recedat, in ultima ventilatione separandus? et tamen etiam tales, si jam semel per baptismum nacti sunt, iterum eos nasci non oportet. CAPUT CCXV. Quod Ecclesia pariat, sive per se, sive per ancillarum uterum de semine viri sui, ubi ponit similitudinem, de Esau et Aser. Ecclesia quippe omnes per baptismum parit, sive apud se, id est ex utero suo, sive extra se, de [sive de se, sive de ancilla] semine viri sui: sed et Esau de uxore natus, propter fraternam discordiam separatus est a populo Dei; et Aser per uxoris quidem potestatem, sed ex ancilla natus, propter fraternam concordiam terram promissionis accepit. Unde et Ismaheli, ut separaretur a populo Dei, non obfuit mater ancilla, sed obfuit fraterna discordia, et non profuit potestas uxoris, cujus magis filius erat, quia per ipsius jura conjugalia, et in ancilla seminatus erat et ex ancilla susceptus: sicut apud istos Ecclesiae jure (quod est in baptismo) nascuntur quicunque nascuntur. Sed si concordent cum fratribus, per unitatem pacis, ad terram veniunt promissionis, non de materno utero rursus ejiciendi, sed in paterno semine agnoscendi. Si autem in discordia perseverent, ad Ismahelis funiculum pertinebunt. Prior autem fuit Ismahel, et postea Isaac, et prior Esau, posterior autem Jacob. Non quia prior peperit haeresis, quam Ecclesia; aut ipsa Ecclesia prius carnales, vel animales, et postea spiritales. Sed quia in ipsa sorte mortalitatis nostrae, ex quo de Adam nascimur, 17 non est prius quod spiritale, sed quod animale, postea spiritale. Ex ipso autem animali sensu, quia homo animalis non percipit quae sunt Spiritus Dei, omnes dissensiones et schismata generantur. In quo sensu perseverantes, Apostolus dicit, ad Vetus Testamentum pertinere, id est, ad terrenorum promissorum cupiditatem, in quibus quidem spiritalia figurantur, sed animalis homo non percipit quae sunt Spiritus Dei. CAPUT CCXVI. Quod antiqua res sit Ecclesia, in aliis habens animalem portionem, in aliis spiritalem. Quocumque ergo tempore tales homines esse coeperint in hac vita, ut jam divinis pro saeculorum distributione sacramentis imbuti, adhuc tamen carnaliter sapiant, et carnalia de Deo sive in hac vita, sive post hanc vitam sperent atque desiderent, animales sunt. Ecclesia vero, quod est populus Dei, etiam in istius vitae peregrinatione antiqua res est, in aliis hominibus habens animalem portionem, in aliis autem spiritalem: ad animales pertinet Vetus Testamentum, ad spiritales Novum; sed primis temporibus utrumque occultum fuit, ab Adam usque ad Moysen. A Moyse autem manifestum est Vetus, et in eo ipso occultabatur Novum, quia occulte significabatur. Postea vero quam in carne Dominus venit, revelatum est Novum, Veteris autem sacramenta cessarunt; sed concupiscentiae tales non cessaverunt. In illis enim sunt quos Apostolus jam per sacramentum Novi Testamenti natos, adhuc tamen dicit animales, non posse percipere quae sunt Spiritus Dei: sicut enim in sacramentis Veteris Testamenti vivebant quidam spiritales, ad Novum scilicet Testamentum, quod tunc occultabatur occulte pertinentes, sic et nunc in sacramento Novi Testamenti quod jam revelatum est plerique vivunt animales. Qui proficere si nolunt ad percipienda quae sunt Spiritus Dei, quo eos hortatur sermo apostolicus, ad Vetus Testamentum pertinebunt: si autem proficiunt, et antequam capiant ipso profectu et accessu, ad Novum pertinent; et si priusquam spiritales fiant, ex hac vita rapiantur, custoditi per sacramenti sanctitatem, in terra viventium computantur, ubi est spes nostra et portio Dominus. Nec invenio quid verius intelligatur in eo quod scriptum est: Imperfectum meum viderunt oculi tui: quandoquidem sequitur, Et in libro tuo omnes scribentur. Quae autem peperit Abel et Enoch, et Noe, et Abraham, ipsa peperit et Moysen, et Prophetas tempore posteriores ante Domini adventum: et quae istos, ipsa et apostolos, et martyres nostros, et omnes bonos christianos. Omnes enim diversis quidem temporibus nati apparuerunt, sed societate unius populi continentur, et ejusdem civitatis cives labores hujus peregrinationis experti sunt: et quidam eorum nunc experiuntur, et usque in finem caeteri experientur. Item quae peperit Cain, et Cham, et Hismahelem [Ismaelem], et Esau, eadem ipsa peperit, et Dathan, et alios in eodem populo similes: et quae istos, eadem ipsa et Judam pseudoapostolum, et Simonem Magum, et caeteros usque ad haec tempora pseudochristianos, in affectione animali pertinaciter obduratos: sive in unitate permixti sint, sive aperta praecisione dissentiant. CAPUT CCXVII. Quomodo generet Ecclesia bonos et malos, tanquam per se ipsam Rebecca geminos. Sed cum tales ab spiritalibus evangelizantur, et sacramentis imbuuntur, tanquam per se ipsam Rebecca eos parit sicut Esau. Cum autem per illos qui non caste annuntiant Evangelium, tales in Dei populo generantur, non Sara quidem, sed per Agar [Sara quidem sed per Agar]. Item boni spiritales, quando evangelizantibus vel baptizantibus carnalibus generantur, Lia quidem vel Rachel jure conjugali eos, sed per ancillarum uterum parit. Cum vero per spiritales in Evangelio generantur boni fideles, qui vel evadunt in spiritalis aetatis affectum, vel eo tendere non desistunt, vel ideo non faciunt, quia non possunt, sicut ex utero Sarae Isaac, vel Rebeccae Jacob, in novam vitam et Novum Testamentum nascuntur. Itaque sive intus versari videantur, sive aperte foris sint, quod caro est, caro est; sive in area in sua sterilitate perseveret, sive occasione tentationis tanquam vento extra tollantur, quod palea est, palea est: et semper ab illius Ecclesiae quae sine macula et ruga est, unitate divisus est, etiam qui congregationi sanctorum in carnali obduratione miscetur. De nullo tamen desperandum est, sive qui intus talis apparet, sive qui foris manifestius adversatur. Spiritales autem sive ad hoc ipsum pio studio proficientes, non eunt foras, quia et cum aliqua vel perversitate, vel necessitate hominum videntur expelli, ibi magis probantur quam si intus permaneant, cum adversus Ecclesiam nullatenus eriguntur, sed in solida unitatis petra fortissimo charitatis robore radicantur. Ad hoc enim pertinet quod in illo Abrahae sacrificio dicitur, aves autem non divisit. CAPUT CCXVIII. Quod propterea Dominus non aperuit Cypriano de Baptismo sententiam quam postea plenario concilio patefecit, ut ejus charitas plenius appareret, ex eodem libro. Exstant beati martyris Cypriani in ejus litteris magna documenta, ut ad illum jam veniam, de cujus sibi auctoritate isti carnaliter blandiuntur, cum ejus charitate spiritaliter perimantur. Nam illis temporibus antequam plenarii Concilii sententia, quid in hac re sequendum esset, totius Ecclesiae consensio confirmasset, visum est ei, cum ferme octoginta coepiscopis suis Africanarum Ecclesiarum, hominem [omnem] qui extra Ecclesiae catholicae communionem baptizatus fuisset, oportere ad Ecclesiam venientem denuo baptizari, quod non recte fieri tanto viro nimirum propterea Dominus non aperuit, ut ejus pia et humilitas, et charitas, in custodienda salubriter Ecclesiae pace, patesceret. Minus ergo ille penetravit ut cerneret secretum abditum sacramenti: sed, si sciret omnia sacramenta, charitatem autem non haberet, nihil esset. Cum autem minus illud perspiciens, hanc tamen humiliter, fideliter, fortiter custodivit, ad Martyrii coronam meruit pervenire, ut si qua in ejus lucidam mentem ex humana conditione nebula inrepserant [irrepserat], gloriosa serenitate fulgentis sanguinis fugaretur. Non enim frustra ipse Dominus Jesus Christus, cum se ipsum diceret vitem, suos autem tanquam in vite sarmenta praecidi dixit eos, et de vite auferri, tanquam inutilia sarmenta quae fructum non darent. Quis est autem fructus, nisi novus ille foetus, de quo item dicit: Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis? Ipsa est illa charitas, sine qua caetera nihil prosunt, Dicit et Apostolus: Fructus autem spiritus est charitas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia. Quae omnia incipiunt a charitate, et per caeteram juncturam quasi botrum mirabilem faciunt. Nec tamen frustra idem Dominus addidit, Quae autem sarmenta in me dant fructum, purgat illa pater meus, ut majorem fructum afferant: nisi quia et ipsi, qui fructu praevalent charitatis, possunt tamen aliquid habere purgandum, quod incultum agricola non relinquit. Quod ergo ille sanctus de Baptismo aliter sentiens quam se res habebat, quae postea pertractata et diligentissima consideratione firmata est, in catholica unitate permansit, et charitatis ubertate compensatum est, et passionis falce purgatum. CAPUT CCXIX. 18 Quod sicut intus quod diaboli est argumentum est, sic et foris quod Christi est, agnoscendum est; ex libro de Baptismo IV. Sicut ergo et intus, quod diaboli est, arguendum est, sic et foris, quod Christi est agnoscendum est. An extra unitatem Ecclesiae non habet sua Christus, et in unitate Ecclesiae habet sua diabolus? Hoc fortasse [de] hominibus dici potest, ut sic extra Ecclesiae communionem non habeat Deus aliquem suorum, sicut inter angelos sanctos non habet diabolus aliquem suorum. Ecclesiae vero huic, quae adhuc carnis mortalitatem portat, quandiu peregrinatur a Domino, licuerit diabolo miscere zizania, hoc est, malos homines, et permissus sit propter ipsius Ecclesiae peregrinationem, ut requies illius patriae qua sancti angeli perfruuntur, desideraretur ardentius. De Sacramentis autem hoc dici non potest. Sicut enim ea possunt habere atque tractare non ad salutem, sed ad perniciem suam, in qua igni destinata sunt interiora zizania, sic exteriora zizania, quae ab interioribus recedentibus acceperunt, quia recedentia non amiserunt. Quod sine dubio manifestatur, cum redeuntibus non restituitur, quando forte aliqui ex eis ipsis qui recesserant revertuntur. Nec quisquam dixerit: Quid enim frumenti habent zizania? si enim hoc ita est, et intus et foris ad hoc duntaxat par conditio est. Neque enim in zizaniis exterioribus non inveniuntur grana frumenti, et in interioribus inveniuntur. De sacramento [sacramentis] autem cum quaeritur, non utrum habeant aliquid frumenti zizania quaeritur, sed utrum habeant aliquid coeli? et exterioribus enim et interioribus zizaniis, cum ipso tritico est pluvia communis, quae coelestis et dulcis est; ipsa etiam si ex ea zizania steriliter crescunt, sic et Evangelicum Christi sacramentum divinum et suave est, neque propter eorum sterilitatem quos etiam foris cum pluit improbandum. CAPUT CCXX. Quod non ita sibi baptismus verus succedere possit sicut falsae fidei vera succedit; ex eodem libro de Baptismo IV. Jam satis ostendimus ad baptismum qui verbis evangelicis consecratur, non pertinere cujusquam vel dantis vel accipientis errorem, sive de Patre, sive de Filio, sive de Spiritu sancto aliter sentiat quam doctrina coelestis insinuat. Multi enim carnales et animales etiam intus baptizantur, cum aperte dicat Apostolus: Animalis autem homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei, et percepto jam baptismo, dicit eos adhuc animales esse. Secundum sensum autem carnalem, non potest nisi carnaliter de Deo sapere anima corporeis sensibus dedita. Unde multi post baptismum proficientes, et maxime qui infantes vel pueri baptizati sunt, quanto magis eorum intellectus serenatur et illuminatur [illuminetur], dum interior homo renovatur de die in diem, propiores [priores,] suas opiniones, quas de Deo habebant, cum suis phantasmatis ludificarentur, inrident [irrident], detestantes atque confitentes abiiciunt. Nec tamen ideo non accepisse baptismum existimantur, aut talem baptismum accepisse dicuntur, qualis fuit error ipsorum: sed in eis et Sacramenti integritas honoratur, et mentis vanitas emendatur, etiamsi confirmata et fortasse multis contentionibus defensa calluerat. Quapropter etiam haereticus, qui perspicue foris est, si baptismum illic evangelicum accepit, non talem utique baptismum accepit, quali errore caecatur. Et propterea si resipiscens viderit, relinquendum esse quod male tenuerat, non simul ei relinquendum est bonum quod acceperat. Nec quia error illius improbandus est, propterea in illo Christi baptismus exsufflandus est. Jam enim ex his quos intus contigit de Deo falsa opinantes baptizari, satis elucet discernendam esse sacramenti veritatem, a male credentis errore, quamvis utrumque in homine uno valeat inveniri: et ideo cum etiam foris in errore aliquo constitutus, vero tamen sacramento fuerit baptizatus, cum Ecclesiae redditur unitati, sicut falsae fidei vera succedit, non sic potest etiam vero baptismo verus baptismus succedere, quia idem ipse sibi succedere non potest, quia nec decedere potest. Ad hoc ergo haeretici ad catholicam veniunt, ut quod eorum malum est corrigatur, non quod Dei bonum est repetatur. Dicit aliquis: Nihilne ergo interest si duo in errore pari atque malitia constituti sint, nec vita nec corde mutato, alius eorum foris, alius intus baptizetur? Fateor interesse: ille enim pejor est, qui etiam foris baptizatur, non eo quod baptizatur, sed eo quod foris est. Est etiam [enim] ipsius divisionis, nec nullum, nec parvum malum, si tamen ille qui intus baptizatur, non propter aliquod terrenum aut temporale commodum intus esse voluit, sed quod unitatem Ecclesiae toto orbe diffusae schismatum concisionibus praetulit; alioquin etiam ipse inter illos qui foris sunt deputandus est. Constituamus ergo duos aliquos isto modo: unum eorum, verbi gratia, id sentire de Christo quod Photinus opinatus est, et in ejus haeresi baptizari extra Ecclesiae catholicae communionem; alium vero hoc idem sentire, sed in Catholica baptizari, existimantem ipsam esse Catholicam fidem; istum nondum haereticum dico, nisi manifestata sibi doctrina catholicae fidei resistere maluerit, et illud quod tenebat elegerit, quod antequam fiat, manifestum est illum qui foris est esse pejorem. Itaque in hoc sola falsa opinio, in illo autem etiam ipsa divisio corrigenda est; sed in neutro ipsorum sacramenti veritas repetenda; quod si quisquam idem sentiat quod illi, et esse haeresim noverit ab unitate catholica separatam, ubi hoc docetur et discitur, sed alicujus saecularis emolumenti causa, in catholica unitate baptizari voluerit, vel in ea baptizatus propter hoc inde exire noluerit, non solum separatus habendus est, verum etiam tanto sceleratius, quanto magis errori haeresis et divisioni unitatis fallaciam simulationis adjungit. Quamobrem cujusque hominis pravitas quanto periculosior est et tortuosior, tanto instantius et operosius corrigenda est. Nec ideo tamen, si quid habet integrum, praesertim non suum, sed Dei, propter ejus pravitatem vel nullum putandum est, vel eodem modo vituperandum, vel ejus pravitati tribuendum, ac non illius largitati, qui etiam fornicanti a se animae, et eunti post amatores suos, dedit panem suum, et vinum suum, et oleum suum, et alia vel alimenta, vel ornamenta, quae nec a se ipsa, nec ab ejus amatoribus ei sunt, sed ab illo qui eam miserans, ubique voluit ad quem redeat ammonere [admonere]. CAPUT CCXXI. De bonorum morum haeretico et catholico criminoso; ex eodem libro de Baptismo IV. Constituamus ergo aliquem castum, continentem, non avarum, non idolis servientem, hospitalem, indigentibus ministrantem, non cujusquam inimicum, non contentiosum, patientem, quietum, nullum aemulantem, nulli invidentem, sobrium, frugalem haereticum: nulli utique dubium est, propter hoc solum quod haereticus est, regnum Dei non possessurum. Constituamus alium fornicatorem, immundum, luxuriosum, avarum, vel etiam apertius idolis deditum, veneficum, discordiosum, contentiosum, aemulum, animosum [pro temerario], seditiosum, invidum, ebriosum, comessatorem, sed catholicum: nunquid propter hoc solum quod catholicus est, regnum Dei possidebit, agens talia de quibus sic concludit Apostolus: Quae 17 praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum Dei non possidebunt? Si hoc dicimus, nos ipsos seducimus. Nam sermo Dei non nos seducit, qui nec tacet, nec parcit, nec ulla adulatione nos decipit. Ideo quippe et alibi dicit: Hoc autem scitote, cognoscentes quoniam omnis fornicator, aut immundus, aut avarus, quod est idolorum servitus, non habet haereditatem in regno Christi et Dei; nemo vos seducat inanibus verbis. Non est ergo quod de sermone Domini conqueramur. Dicit omnino et aperte ac libere, dicit eos qui male vivunt ad regnum Dei non pertinere; his igitur omnibus vitiis circumsepto catholico non adulemur, nec ei quia Christianus catholicus est impunitatem, quam Scriptura divina non promittit, promittere audeamus. Nec si aliquid unum habeat ex his quae dicta sunt, debemus ei societatem supernae illius patriae polliceri. Ad Corinthios enim singula enumerat, in quibus singulis subauditur quod regnum Dei non possidebunt. Nolite, inquit, errare: neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces, regnum Dei possidebunt. Non ait: Qui haec omnia vitia simul habuerint regnum Dei non possidebunt; sed: Neque illi, neque illi, ut in singulis hoc subaudias, quod nulli eorum regnum Dei possidebunt. Sicut ergo haeretici regnum Dei non possidebunt, sic avari regnum Dei non possidebunt. Nec dubitandum est quidem poenas ipsas quibus cruciabuntur qui regnum Dei non possidebunt pro diversitate criminum esse diversas, et alias aliis acriores, ut in ipso igne aeterno pro disparibus ponderibus peccatorum sint disparia tormenta poenarum. Neque enim frustra ipse Dominus ait: Tolerabilius erit Sodomis quam vobis in die judicii. CAPUT CCXXII. Quod aqua baptismatis et intra Ecclesiam salvet et extra Ecclesiam damnet; ex libro V de Baptismo. Sunt etiam quidam ex eo numero qui adhuc nequiter vivant, aut etiam in haeresibus, vel in gentilium superstitionibus jaceant; et tamen etiam illic novit Dominus qui sunt ejus. Namque in illa ineffabili praescientia [Dei], multi qui foris videntur intus sunt, et multi qui intus videntur foris sunt. Ex illis ergo omnibus qui, ut ita dicam, intrinsecus et in occulto intus sunt, constat ille hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae vivae, paradisus cum fructu pomorum. Horum munera concessa divinitus, partim sunt propria, sicut in hoc tempore infatigabilis charitas, et in futuro vita aeterna; partim vero cum malis perversisque communia, sicut omnia caetera, in quibus sunt et sacrosancta mysteria. Hinc itaque jam facilior nobis et expeditior arcae illius, cujus Noe fabricator et gubernator fuit [exstitit], consideratio proponitur. Ait enim Petrus: In arca Noe pauci, id est, octo animae hominum salvae factae sunt per aquam, quod et vos simili forma baptisma salvos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio. Quapropter si apparent hominibus in unitate catholica baptizati, qui saeculo verbis solis et non factis renuntiant, quomodo pertinent ad hujus arcae mysterium, in quibus non est conscientiae bonae interrogatio? Aut quomodo salvi fiunt per aquam, qui sancto baptismate male utentes, cum videantur esse intus, usque in finem vitae in flagitiosis et perditis moribus perseverant? aut quomodo non sunt per aquam salvati, quos in praeteritum cum eo baptismate quod in haeresi acceperant in Ecclesiam simpliciter admissos Cyprianus ipse commemorat? eadem quippe arcae unitas eos salvos fecit, in qua nemo nisi per aquam salvandus [salvatus] est. Ipse enim dicit: Potens est Dominus misericordia sua indulgentiam dare et eos qui ad Ecclesiam simpliciter admissi in Ecclesia dormierunt, ab Ecclesiae suae muneribus non separare. Si non per aquam, quomodo in arca? si non in arca, quomodo in Ecclesia? si autem in Ecclesia, utique in arca; et si in arca, utique per aquam. Potest ergo fieri ut et quidam foris baptizati per Dei praescientiam verius intus baptizati deputentur, quia illic eis incipit aqua prodesse ad salutem; neque enim aliter dici possunt salvi facti in arca, nisi per aquam. Et rursus quidam, qui videbuntur intus baptizati per eamdem praescientiam Dei, foris baptizati verius deputentur. Male quippe utentes baptismo, per aquam moriuntur, quod nulli tunc accidit, nisi qui praeter arcam fuit. Certe manifestum est id quod dicitur in Ecclesia intus et foris, in corde, non in corpore, cogitandum; quandoquidem omnes qui corde sunt in arcae unitate, per eamdem aquam salvi fiunt, per quam omnes qui corde sunt foris, sive etiam corpore foris sint, sive non sint, tanquam unitatis adversarii moriuntur. Sicut ergo non alia sed eadem aqua, et in arca positos salvos fecit, et extra arcam positos interemit, sic non alio, sed eodem baptismo, et boni catholici salvi fiunt, et mali catholici vel haeretici pereunt. CAPUT CCXXIII. Quod multi lupi sint interius insidiantes et multae oves exterius errantes, scire tamen Dominum qui sunt ejus: et de sancto Cypriano, vel de apostolo Petro ex libro VI de Baptismo. Etiam corde tardiores, quantum existimo, intelligunt baptismum Christi nulla perversitate hominis, sive dantis, sive accipientis, posse violari. Nec ob aliud illis temporibus, quando ista quaestio contra utilem consuetudinem disputationibus salva charitate atque unitate altercantibus discutiebatur, visum est quibusdam etiam egregiis viris antistitibus Christi, inter quos praecipue beatus Cyprianus eminebat, non esse posse apud haereticos vel schismaticos baptismum Christi, nisi quia non distinguebatur sacramentum ab effectu vel usu sacramenti; et quia ejus effectus atque usus in liberatione a peccatis et cordis rectitudine apud haereticos non inveniebatur, ipsum quoque sacramentum illic non esse putabatur. Sed convertentibus oculos ad interioris paleae multitudinem, cum et hi qui in ipsa unitate perversi sunt, et perdite vivunt, appareant remissionem peccatorum nec dare posse, nec habere, quia non malignis, sed bonis filiis dictum est: Si cui dimiseritis peccata, dimittentur ei; si cui retinueritis, tenebuntur, habere tamen, et dare, et accipere baptismi sacramentum satis eluxit pastoribus Ecclesiae catholicae toto orbe diffusae, per quos postea plenarii concilii auctoritate originalis consuetudo firmata est, etiam ovem quae foris errabat, et Dominicum characterem a fallacibus depraedatoribus suis foris acceperat, venientem ad Christianae unitatis salutem, ab errore corrigi, a captivitate liberari, a vulnere sanari: characterem tamen dominicum agnosci potius quam improbari, quandoquidem ipsum characterom multi [et] lupi et lupis infigunt, qui videntur quidem intus esse, verumtamen ad illam ovem, quae etiam ex multis una est, non pertinere morum suorum fructibus convincuntur, in quibus in finem usque perdurant, quia secundum praescientiam Dei sicut multae oves errant exterius, sic multi lupi insidiantur interius, inter quos tamen novit Dominus qui sunt ejus, qui non audiunt vocem nisi pastoris, etiam cum clamat per similes Pharisaeorum, de quibus dictum est: Quae dicunt facite. Sicut enim homo spiritalis, habens finem praecepti, id est charitatem, de 20 corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta, potest aliquid ex corpore quod adhuc corrumpitur et adgravat animam, minus liquide cernere, et aliter sapere, quod in eadem charitate permanenti Deus cum voluerit revelabit: sic in homine carnali atque perverso potest aliquod bonum et utile reperiri, quod aliunde sit, non ex ipso. Nam ut in palmite fructuoso invenitur aliquid quod purgandum sit, ut majorem fructum ferat, ita et in arundine sterili atque arida, vel alligata, solet uva pendere. Et ideo sicut stultum est fructiferi palmitis purgamenta diligere, commode autem facit qui poma sua via ubicumque suspensa non respuit, ita quisquis ab unitate praecisus, propterea rebaptizat quia Cypriano visum est ab haereticis venientes denuo baptizari oportere, laudanda in tanto viro aversatur, et emendanda sectatur, nec ea ipsa quae sectatur assequitur. Ille enim dum zelo Dei graviter detestatur eos qui se ab unitate separaverunt, etiam ab ipso baptismo separatos esse arbitratus est: isti autem parum sceleris putantes quod ipsi a Christi unitate separati sunt, etiam baptismum ejus illic non esse et secum exisse contendunt. Tam ergo longe sunt fecunditate Cypriani, ut nec purgamentis ejus aequentur. Item quisquis non habens charitatem, et perditas vias morum ingrediens pessimorum, intus videtur esse, cum foris sit, et baptismum Christi nec in haereticis repetit, nihil ejus adjuvat sterilitatem quod non fecundatur suo, sed fructu oneratur alieno. Fieri autem potest ut aliquis vigeat in radicem charitatis, et in quo Cyprianus aliter sapuit rectissime sapiat, et tamen in Cypriano quam in isto plura fecunda sint, et in isto quam in Cypriano plura purganda sint. Non solum itaque malos catholicos nullo modo comparamus, sed nec bonos facile coaequamus beato Cypriano, quem inter raros et paucos excellentissimae gratiae viros numerat pia mater Ecclesia: quamvis isti et apud haereticos cognoscant baptismum Christi, illi autem aliter visum sit, ut per eum minus aliquid videntem et in unitate firmissime permanentem, manifestius demonstraretur haereticis quam sacrilego scelere rumperetur vinculum pacis. Neque enim Pharisaei caeci, quamvis dicentes aliquando quod fieri debebat, comparandi erant apostolo Petro, quamvis dicenti aliquando quod fieri non debebat. Non solum autem istorum ariditas illius viriditati conferenda non est, sed nec aliorum fructus illins ubertati adaequandus est. Gentes enim nemo judaizare nemo nunc cogit, nec ideo tamen quisquam nunc in Ecclesia quantumlibet profecerit Petri apostolatui conferendus est. Quapropter reddens debitam reverentiam dignumque honorem, quantum valeo, persolvens pacifico episcopo et glorioso martyri Cypriano, audeo tamen dicere aliter eum sensisse de schismaticis vel haereticis baptizandis, quam postea veritas prodidit: non ex mea, sed ex universae Ecclesiae sententia, plenarii concilii auctoritate roborata atque firmata; sicut venerans pro sui merito Petrum, primum apostolorum et eminentissimum martyrem, audeo tamen dicere non eum recte fecisse ut gentes judaizare cogeret; etiam hoc enim dico, non ex mea, sed ex apostoli Pauli salutari doctrina, per universam Ecclesiam retenta atque servata. Disputans ergo [enim] de sententia Cypriani, multum infra merita positus Cypriani, dico sacramentum baptismi et bonos et malos posse habere, posse dare, posse accipere; et bonos quidem utiliter ac salubriter, malos autem perniciose atque poenaliter: cum illud tamen in utrisque sit aequaliter integrum, atque nihil interesse ad ejus aequalem in omnibus integritatem quanto pejor id habeat inter malos, sicut nihil interest quanto melior id habeat inter bonos; ac per hoc nihil etiam interest quanto pejor id tradat, sicut nihil interest quanto melior [dat]; atque ita nihil [aliud] interest quanto pejor id accipiat, sicut nihil interest quanto melior [accipiat]: illud enim per seipsum, et in eis qui non aequaliter justi sunt, et in eis qui non aequaliter iniqui sunt, aequaliter sanctum est. CAPUT CCXXIV. Quod sub eodem baptismo peccata dimittantur, propter vinculum charitatis, sub quo tenebantur propter sacrilegium divisionis; et de laude sancti Cypriani; ex eodem libro. Sed, ut dictum est, nihil interest ad baptismi sanctitatem quanto quisque pejor id habeat, et quanto pejori tradat. Potest tamen tradere separatus, sicut potest habere separatus, sed quam perniciose habere, tam perniciose tradere; ille autem cui tradit, potest salubriter accipere, si ipse non separatus accipiat, sicut plerisque accidit, ut catholico animo et corde ab unitate pacis non alienato, aliqua necessitate mortis urgentis in aliquem haereticum irruerent, et ab eo Christi baptismum sine ullius perversitate perciperent, et sive defuncti, sive liberati, nequaquam apud eos remanerent, ad quos nunquam corde transierant. Si autem etiam ipse separatus acceperit, tanto perniciosius accipit, quanto magis bonum est quod non bene accipit: et tanto magis valet ad exitium separato, quanto magis posset ad salutem valere conjuncto: et ideo si ab illa perversitate correctus, et a separatione conversus venerit ad catholicam pacem, sub eodem baptismate quod acceparat ejus peccata dimittuntur, propter vinculum charitatis, sub quo baptismate peccata ejus tenebantur, propter sacrilegium divisionis; quia illud et in homine justo, et in homine injusto semper sanctum est, quod neque alicujus aequitate augetur, neque alicujus iniquitate minuitur. Quae cum ita sint, quid huic tam perspicuae veritati officit quod multi coepiscopi Cypriano in illam sententiam consenserunt, suasque in idem convenientes proprias protulerunt, nisi ut magis magisque illius viri erga unitatem Christi charitas innotescat? Si enim solus ita sentiens nullo consentiente remaneret, videretur propterea refriguisse ab scelere schismatis, quia socios non inveniebat erroris: tam multis autem sibi consentientibus, quam [quod] cum caeteris diversa sentientibus in unitate permansit catholicae universitatis, sanctissimum vinculum non timore solitudinis, sed pacis amore servavit. CAPUT CCXXV. Quod sacramentum baptismi et in malo et in bono homine sit aequale; ex libro VI. Potest ergo fieri ut aliquis pejor sit ethnico, et tamen in eo Christi sacramentum non solum sit, sed etiam non sit pejus quam in homine sancto et justo: etsi enim, quantum in illo homine est, non eum servavit, sed animo et voluntate violavit, tamen quantum ad ipsum attinet sacramentum, et cum contemptore et repudiatore suo integrum inviolatumque permansit. Nonne Sodomitae ethnici erant, id est gentiles? pejores ergo erant Judaei, quibus Dominus dicit, Tolerabilius erit Sodomis in die judicii quam vobis; et quibus propheta dicit: Justificatis Sodomam, id est, in comparatione vestra Sodoma justificata est. Nunquid tamen ideo sacramenta divina quae apud Judaeos erant, talia erant quales ipsi erant quae Dominus quoque ipse suscepit, et ad ea celebranda leprosos quos mundaverat misit, et ea Zachariae ministranti angelus astitit, eumque in templo sacrificantem exauditum esse nuntiavit? Haec eadem sacramenta, et in bonis hominibus illius temporis erant, et in malis pejoribus quam sunt ethnici, quandoquidem in 21 malitia Sodomitis praelati sunt: et tamen illa sacramenta erant in utrisque integra atque divina. Nam et ipsi gentiles, si quid divinum et rectum in doctrinis suis habere potuerunt, non improbaverunt sancti nostri, quamvis illi per suas superstitiones et idololatriam, et superbiam caeterosque mores detestandi essent, et nisi corrigerentur, divino judicio puniendi. Nam et Paulus apostolus, apud Athenienses cum de Deo quaedam diceret, perhibuit testimonium quod quidam eorum tale aliquid dixerint: quod utique, si ad Christum venirent, agnosceretur in eis, non improbaretur. Et sanctus Cyprianus talibus adversus eosdem ethnicos utitur testibus: nam cum de magis loqueretur, Quorum tamen, inquit, praecipuus Sosthenes Ed. Ben. [Hostanos], et formam veri Dei negat conspici posse, et angelos veros dicit sedi ejus assistere; in quo et Plato pari ratione consentit, et unum Deum servans, caeteros angelos vel daemonas dicit: Hermes quoque Trismegistus unum Deum loquitur, et eum incomprehensibilem atque inaestimabilem confitetur. Si ergo isti venissent ad percipiendam Christianam salutem, non eis utique diceretur, Hoc malum habetis, vel, falsum habetis, sed plane merito diceretur, Hoc vobis quamvis integrum et verum, nihil tamen prodesset nisi ad Christi gratiam veniretis. Si ergo in ipsis ethnicis potest aliquid divinum inveniri reeteque approbari, quamvis eis salus adhuc a Christo praestanda sit, non oportet nos ita moveri, etiamsi pejores sint haeretici, ut quod in eis malum ipsorum est velimus corrigere, et quod in eis bonum est Christi nolimus agnoscere. CAPUT CCXXVI. Quod charitate Cypriani hi qui per illius sententiam se volunt excusare, damnentur; ex libro VII de Baptismo. Verius universitati Ecclesiae catholicae placuit, ut haeretici vel, schismatici qui jam Christi baptismum illic unde veniunt acceperunt, in catholicam communionem cum illo admittantur, ab errore suo correcti, in charitate radicati atque fundati; ut quod attinet ad baptismi sacramentum, non adsit quod deerat, sed prosit quod inerat. Et beatus quidem Cyprianus ait: Corpore quod corrumpitur non aggravante animam, et deprimente terrena inhabitatione sensum multa cogitantem, serenus perspicit veritatem, quam meruit adipisci per charitatem [Et beatus Cyprianus quidem: Jam corpore quod corrumpitur non aggravante animam, nec deprimente terrena inhabitatione sensum multa cogitantem, serenius perspicit veritatem, quam meruit adipisci per charitatem]. Adjuvet itaque nos orationibus suis in istius carnis mortalitate, tanquam in caliginosa nube laborantes, ut, donante Domino, bona ejus quantum possumus imitemur. Si quid autem aliter sensit, et quibusdam fratribus collegisque persuasit, quod nunc eo quem dilexit revelante jam cernit, nos longe impares meritis suis, Ecclesiae tamen catholicae auctoritatem, cujus ipse egregium et charissimum membrum est, pro nostra infirmitate sectantes, adversus haereticos vel schismaticos enodemus, quos praecisos ab unitate quam tenuit, et arescentes a charitate qua viguit, et lapsos ab humilitate qua stetit, tanto amplius improbat atque condemnat, quanto magis eos novit ad insidiandum perscrutari velle quod scripsit, et ad pacificandum imitari nolle quod fecit. Sicut illi qui se christianos Nazarenos vocant, et more judaico carnalia praeputia circumcidunt; nati haeretici, ex illo errore in quem Petrus devians a Paulo revocatus est, in hoc adhuc usque persistunt. Sicut ergo illi, Petro in primatu apostolorum martyrii gloria coronato, in sua perversitate praecisi ab Ecclesia remanserunt, sic isti, Cypriano per abundantiam charitatis in sortem sanctorum passionis claritate suscepto, seipsos exsules unitatis agnoscunt, et contra unitatis patriam pro suis calumniis civem unitatis opponunt. CAPUT CCXXVII. Quod ut in pessimis catholicis correctis baptismus non incipit adesse quod deerat, sed prodesse quod inerat, sic et in haereticis; ex eodem libro VII de Baptismo. Ubi nobis ostendit Dominus Deus noster per pacificum episcopum Cyprianum et illos qui ei consenserunt, quantum sit catholica unitas diligenda, ut in eo quod aliter sapiebant, donec Deus id quoque revelaret, tolerarent potius diversa sentientes, quam se ab eis nefario schismate separarent: ubi Donatistarum prorsus ora clauduntur, etiam si de Maximianistis nihil dicamus. Si enim mali bonos in unitate contaminant, nullam jam Ecclesiam cui sociaretur vel ipse Cyprianus invenit; si autem mali bonos in unitate non maculant, nullam causam separationis sacrilegus Donatista proponit. Baptismum autem si habent et tradunt alii tam multi qui operantur opera carnis, qualia qui agunt, regnum Dei non possidebunt: habent ac tradunt haeretici, qui inter illa opera enumerati sunt, quod quia recedendo non amiserunt, et tradere manendo potuerunt; sed tam infructuose atque inutiliter tales talibus, quam et illi caeteri patres eorum, in eo quod regnum Dei non possidebunt; et quemadmodum illis correctis baptisma non incipit adesse quod deerat, sed prodesse quod inerat, sic et haereticis. Unde Cyprianus, et qui cum eo senserunt, catholicae Ecclesiae quam noluerunt praecidere, non potuerunt praescribere. Quod vero aliter sapuerunt non expavescimus, quia cum eis veneramur et Petrum: quod autem ab unitate non recesserunt gaudemus, quia cum eis aedificamur in Petra. CAPUT CCXXVIII. Quae sint tenebrae exteriores; ex libro de Gratia Novi Testamenti ad Honoratum. Timore itaque casto permanenti in saeculum saeculi, timeat Deum omne semen Israel. Timeant quem diligunt, non alta sapiendo, sed humilibus consentiendo, cum timore et tremore suam ipsorum salutem operentur [operando]: Deus est enim qui operatur in eis et velle et operari per bonam voluntatem. Haec est justitia Dei, hoc est quod Deus donat homini cum justificat impium; hanc Dei justitiam ignorantes superbi Judaei, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti. Hac superbia dejiciuntur ut humilis inseratur oleaster, et illi ibunt in tenebras exteriores, de quibus inter alia requisisti, venientibus ab oriente et occidente multis, qui recumbent cum Abraham, Isaac et Jacob in regno coelorum: sunt enim modo in exteris tenebris, unde correctio desperanda non est, quam si contempserint ibunt in tenebras exteriores, ubi correctionis locus non erit; quoniam Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae, sed lux cordis, non istorum qui in carne sunt oculorum, nec omnino talis qualis hujus visibilis lucis phantasia cogitatur, quanquam et ibi est videre, sed longe aliter, longe dissimiliter. Qualis enim lux est ipsa charitas, quis verbis explicet? quis earum rerum quae sensibus corporis adjacent, ullo demonstret exemplo? An forte lux charitas non est? Audi apostolum Joannem, ipse quippe dixit quod modo commemoravi, quoniam Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae; qui rursus dicit, Deus charitas est. Ac per hoc si Deus lux est, et Deus charitas est, profecto charitas lux ipsa est, quae diffunditur in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis, Item dicit: Qui odit fratrem suum in tenebris est usque adhuc. Istae sunt tenebrae in quas diabolus et angeli ejus multum superbiendo progressi sunt; charitas enim non aemulatur, non inflatur; ideo non aemulatur, quia non inflatur. Ubi enim praecedit inflatio, continuo sequitur aemulatio, 22 quoniam superbia mater est invidentiae. Diabolus igitur et angeli ejus, a luce atque fervore charitatis aversi, et nimis in superbiam invidiamque progressi, velut glaciali duritia torpuerunt, et ideo per figuram tanquam in aquilone ponuntur. Unde cum generi humano diabolus incubaret, ventura gratia Salvatoris dicitur in Cantico canticorum: Exsurge, aquilo, et veni, auster, perfla hortum meum, et fluent aromata; exsurge qui ruisti, qui subditis incumbis, qui possessos premis; exsurge, ut a tuo pondere relevati erigantur quorum animas premendo curvasti. Et veni, auster, inquit, spiritum invocans gratiae, flantem de meridie, velut a parte fervida et luminosa, et fluant aromata. Unde Apostolus dicit: Christi bonus odor sumus in omni loco; hinc etiam dicitur in quodam psalmo: Converte, Domine, captivitatem nostram, sicut torrens in austro; captivitatem scilicet, qua sub diabolo tanquam sub aquilone tenebantur, ubi abundante iniquitate friguerant, et quodammodo congelaverant; hinc enim et Evangelium dicit: Quoniam abundavit iniquitas, refrigescet charitas multorum. At vero flante austro glacies resolvitur, et torrentes fluunt; id est, peccatis remissis, populi ad Christum charitate concurrunt; hinc et alibi scriptum est: Sicut glacies in sereno, ita solventur peccata tua. Proinde rationalis creatura sive in angelico spiritu, sive in anima humana ita facta est, ut sibi ipsa bonum quo beata fiat esse non possit; sed mutabilitas ejus si convertatur ad incommutabile bonum, fiat beata: unde si avertatur misera est. Aversio ejus vitium ejus, et conversio ejus virtus ejus est. Natura ergo non est mala, quia creatura spiritus [est] vitae rationalis, etiam privata bono, cujus participatione beatificatur, id est, etiam vitiosa melior est corpore quod summum est in corporibus, id est, hac luce quae sentitur oculis carnis, quia et ipsa corpus est. Omni autem corpore quaelibet incorporea natura praestantior, non mole (quia non nisi corporum est moles), sed vi quadam qua supergreditur omnem phantasiam quam volutat animus haustam de sensibus corporis. Sed quemadmodum in ipsis corporibus, ea quae inferiora sunt, sicut terra et aqua, et ipse aer, meliora fiunt participatione melioris, id est, cum luce illuminantur et fervore vegetantur, sic incorporeae creaturae rationales ipsius Creatoris fiunt participatione meliores, cum ei cohaerent purissima et sanctissima charitate, qua omnimodo si caruerint, tenebrescent et obdurescent quodammodo. Proinde infideles homines tenebrae sunt, qui per fidem conversi ad Deum, quadam praemissa illuminatione lux fiunt: in qua proficiendo si ex fide ad speciem pervenerint, ut id quod credunt etiam prospicere, sicut tantum bonum potest conspici, mereantur, perfectam recipient imaginem Dei; talibus enim dicit Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Porro diabolus et angeli ejus tenebrae sunt infidelibus hominibus exteriores; plus enim ab illa charitate aversi, et in suum factum obstinationemque progressi sunt; et quoniam extremo judicio dicturus est Christus eis quos ad sinistram discernet, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus; his malignis spiritibus conjungendos simulque damnandos dicit ituros in tenebras exteriores, id est in societatem poenalem diaboli et angelorum ejus; huic poenae contrarium est quod bono servo dicitur: Intra in gaudium Domini tui; ut quanto sunt istae tenebrae exteriores, tanto sit lumen illud interius. Non haec per locorum intervalla inani phantasmate cogitanda sunt, localia spatia non occupant nisi corporum [corporis] moles. Non est hoc spiritus vitae, non est hoc anima rationalis, multo minus Deus omnium benignissimus conditor et justissimus ordinator. Voluntatibus et affectibus ista vel propinquare, vel longe fieri, vel intrare, vel exire dicuntur. Sed quia malo opere, id est tenebroso, delectantur facientes, secutura est autem poena quae torqueat; ideo Dominus ubi dicit: Tenebras exteriores, addit etiam, Ibi erit ploratus [fletus] et stridor dentium; ne talibus oblectationibus, qualibus hic iniqui perfruuntur, quando infidelitate atque injustitia tenebrescunt, etiam in illo supplicio se usuros dementer existiment. Quia enim volentes injuste utuntur bonis, juste nolentes cruciabuntur malis; unde possunt etiam tenebrae exteriores intelligi poenae corporales. Corpus quippe est animae exterius, ut sint animae mala, quibus a charitatis lumine aversa [mens], in peccatis oblectatur, exteriores tenebrae; corporis autem mala, quibus aeternis in finem torquebitur, exteriores tenebrae, quas solas timent qui servili adhuc timore detinentur. Nam si eis liceret in illis exteris quae sunt in peccatis impune semper volvi et involvi, profecto nunquam vellent accedere ad Deum, et illuminari et inhaerere illi per charitatem, ubi est timor castus permanens in saeculum saeculi; qui timor non cruciat, sed tenaciorem facit animam boni illius, quod si dimiserit, cadet. CAPUT CCXXIX. Quae sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum quod ait Apostolus; ex libro de Gratia Novi Testamenti. Merito ergo istorum qui saturantur vivent corda in saeculum saeculi: vita enim Christus est qui habitat in cordibus eorum, interim per fidem, post etiam per speciem. Vident enim nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Unde ipsa charitas nunc in bonis operibus dilectionis exercetur, qua se ad subveniendum quaquaversum potest, porrigit; et haec latitudo est; nunc longanimitate adversa tolerat, et in eo quod veraciter tenuit perseverat, et haec longitudo est: hoc autem totum propter adipiscendam vitam facit aeternam, quae illi promittitur in excelso, et haec altitudo est. Existit vero ex occulto ista charitas, ubi fundati quodammodo et radicati sumus; ubi causae voluntatis Dei non investigantur, cujus gratia sumus salvi facti, non ex operibus justitiae quae nos fecimus, sed secundum ejus misericordiam. Voluntarie quippe genuit nos verbo veritatis, et haec voluntas ejus in abdito est, cujus secreti profunditatem quodammodo expavescens Apostolus clamat: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini? et hoc est profundum. Altitudo quippe commune nomen est excelso et profundo, sed cum in excelso dicitur, sublimitatis eminentia commendatur; cum autem in profundo, difficultas investigationis et cognitionis. Unde et illud Deo dicitur: Quam magnificata sunt opera tua, Domine, nimis profundae factae sunt cogitationes tuae; et iterum: Judicia tua velut multa abyssus. Hinc igitur est illud Apostoli quod requirendum inter caetera posuisti: Hujus rei gratia, inquit, flecto genua mea ad Patrem Domini nostri Jesu Christi, ex quo omnis paternitas in coelo et in terra nominatur, ut det vobis secundum divitias gloriae suae, virtute corroborari per Spiritum ejus, in interiore homine habitare Christum, per fidem in cordibus vestris, ut in charitate radicati et fundati, praevaleatis comprehendere cum omnibus sanctis quae sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum, scire etiam supereminentem scientiam charitatis Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei. Attende omnia diligenter. Hujus rei gratia, inquit, flecto genua mea ad Patrem Domini nostri Jesu Christi, ex quo omnis 23 paternitas in coelo et in terra nominatur. Quaeris cujus rei gratia? Hoc supra dixerat: Propter quod peto non infirmari in tribulationibus meis pro vobis; hoc ergo eis optat ut non infirmentur in tribulationibus Apostoli quas pro illis sustinebat, et propter hoc genua flectebat ad Patrem; proinde non infirmari unde illis sit, sequitur et dicit: Ut det vobis secundum divitias gloriae suae, virtute corroborari per Spiritum ejus; hae sunt divitiae de quibus dicit: O altitudo divitiarum! Abditas enim habent causas ubi, nullis meritis praecedentibus, quid habemus quod non accepimus? Deinde sequitur et quid optet adjungit: In interiore, inquit, homine habitare Christum, per fidem in cordibus vestris; haec est vita cordium qua vivimus in saeculum saeculi, ab initio fidei usque ad finem speciei: ut in charitate, inquit, radicati et fundati, praevaleatis comprehendere cum omnibus sanctis. Ista est communio cujusdam divinae coelestisque reipublicae, hinc saturantur pauperes, non sua quaerentes, sed quae Jesu Christi, id est non commoda privata sectantes, sed in commune ubi salus omnium est consulentes. Nam de ipso pane quo tales saturantur, quodam loco Apostolus dicit: Unus panis, unum corpus multi sumus. Quid ergo comprehendere? Quae sit, inquit, latitudo: sicut etiam [jam] dixi, in bonis operibus quibus benevolentia porrigitur usque ad diligendos inimicos; et longitudo, ut longanimiter pro hac latitudine molestiae tolerentur; et altitudo, ut pro his aeternum quod in supernis est praemium, non varium aliquid temporale speretur; et profundum, unde gratuita gratia Dei secundum secretum et abditum voluntatis ejus existit. Ibi enim radicati, ibi fundati sumus; radicati propter agriculturam, fundati propter aedificationem. Quae quoniam non est ab homine dicit alio loco idem Apostolus: Dei agricultura [estis], Dei aedificatio estis. Hoc totum igitur cum in hac nostra peregrinatione fides per dilectionem operatur, in futuro autem saeculo perfecta et plena charitas, sine ulla malorum tolerantia, non fide credit quod non videt, nec spe desiderat quod non tenet, sed in aeternum veritatis incommutabilem speciem contemplabitur, cujus sine fine quietum opus erit laudare quod amat, et amare quod laudat. De hinc [hac] consequenter dicit: Scire etiam supereminentem scientiam charitatis Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei. In hoc mysterio figura crucis ostenditur: qui enim quia voluit mortuus est, quomodo voluit mortuus est; non frustra igitur tale genus mortis elegit, nisi ut in eo quoque latitudinis hujus, longitudinis, et altitudinis, et profunditatis magister existeret. Nam latitudo est in eo ligno quod transversum desuper figitur; hoc ad bona opera pertinet, quia ibi extenduntur manus; longitudo in eo quod ab ipso ligno usque ad terram conspicuum est, ibi enim quodammodo statur, id est persistitur et perseveratur, quod longanimitati tribuitur: altitudo est in ea ligni parte quae ab illo quod transversum figitur sursum versus relinquitur, hoc est ad caput crucifixi, quia bene sperantium superna exspectatio est. Jam vero illud ex ligno quod non apparet, quod fixum occultatur, unde totum illud exsurgit, profunditatem significat gratuitae gratiae, in quo multorum ingenia conteruntur id pervestigari conantium, ut ad extremum eis dicatur: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Vivent ergo corda saturatorum pauperum in saeculum saeculi, hoc est humilium charitate flagrantium, non sua quaerentium, sed sanctorum societate gaudentium. CAPUT CCXXX. Utrum parentes baptisatis parvulis noceant, cum eos daemoniorum sacrificiis sanare conantur, et si non nocent, quomodo eis prosit cum baptizantur parentum fides, quorum eis non potest obesse infidelitas? Quaeris a me utrum parentes baptizatis parvulis suis noceant cum eos daemoniorum sacrificiis sanare conantur? et si non nocent, quomodo eis prosit cum baptizantur parentum fides, quorum eis non potest obesse perfidia? Ubi respondeo tantam illius sacramenti, hoc est baptismi salutaris, esse virtutem, in sancta compage corporis Christi, ut semel generatus per aliorum carnalem voluptatem, cum semel regeneratus fuerit per aliorum spiritalem voluntatem, deinceps non possit vinculo alienae iniquitatis obstringi, cui nulla sua voluntate consentit. Et anima enim patris mea est, inquit, et anima filii mea est: anima quae peccaverit ipsa morietur. Non autem peccat ipsa, cum parentes ei omnino nescienti vel quilibet alius adhibet sacrilegia daemoniorum. Sed ideo ex Adam traxit quod sacramenti illius gratia solveretur, quia nondum erat anima separatim vivens, id est altera anima de qua diceretur: Et anima patris mea est, et anima filii mea est. Jam itaque cum homo in seipso est ab eo qui genuit aliter effectus, peccato alterius sine sua consensione non tenetur obnoxius: traxit origo reatum, quia unus erat cum illo a quo traxit, quando quod traxit admissum est. Non autem trahit alter ab altero, quando sua unoquoque propria vita vivente; jam est unde dicatur: Anima quae peccaverit ipsa morietur. Ut autem possit regenerari per officium voluntatis alienae, cum offertur consecrandus, facit hoc unus Spiritus, ex quo regeneratur oblatus. Non enim scriptum est, Nisi qui renatus fuerit ex parentum voluntate, aut ex offerentium vel ministrantium fide; sed: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu. Aqua igitur exhibens forinsecus sacramentum gratiae, et Spiritus operans intrinsecus beneficium gratiae, solvens vinculum culpae, reconcilians bonum naturae, regenerant hominem in uno Christo ex uno Adam generatum. Regenerans ergo Spiritus in majoribus offerentibus, et parvulo oblato renato, quae communis est: ideo per societatem unius ejusdemque spiritus, prodest offerentiam voluntas parvulo oblato. Quando autem in parvulum majores peccant, offerentes eum atque obligare conantes daemonum sacrilegis vinculis, non est anima utrorumque communis, ut etiam culpam possint habere communem: non enim sic communicatur culpa per alterius voluntatem, quemadmodum communicatur gratia per Spiritus sancti unitatem. Potest enim et in hoc et in illo homine esse unus Spiritus sanctus, etiamsi invicem nesciant per quem sit utriusque gratia communis. Non autem potest spiritus hominis esse et hujus et illius, per quem, peccante altero et altero non peccante, sit tamen culpa communis: ac per hoc potest parvulus semel ex parentum carne generantis [generatus] Dei Spiritu regenerari, ut ex illis obligatio contracta solvatur. Non potest autem semel Dei Spiritu regeneratus ex parentum carne regenerari, ut obligatio quae soluta est iterum contrahatur: et ideo semel perceptam parvulus Christi gratiam non amittit, nisi propria impietate, si aetatis accessu tam malus evaserit. Tunc enim etiam propria incipiet habere peccata, quae non regeneratione auferantur, sed alia curatione sanentur. Verumtamen recte dicuntur parentes, vel quicumque majores filios, seu quoslibet parvulos baptizatos, daemoniorum sacrilegio obligare conantes, spiritaliter homicidae: nam in illis quidem interfectionem 24 non faciunt, sed, quantum in ipsis est, interfectores fiunt; recte illis dicitur, quando ab hoc scelere prohibentur: Nolite occidere parvulos vestros; dicit enim Apostolus: Spiritum nolite exstinguere. Non quia ille exstingui potest, sed quantum in ipsis est exstinctores ejus merito dicuntur qui sic agunt ut exstinctum velint; si enim sacramenta quamdam similitudinem rerum earum quarum sacramenta sunt non haberent, omnino sacramenta non essent. Ex hac autem similitudine plerumque jam ipsarum rerum nomina accipiuntur. Sicut ergo secundum quemdam modum sacramentum corporis Christi corpus Christi, est sacramentum sanguinis Christi sanguis Christi est, ita sacramentum fidei fides est. Nihil autem est aliud credere quam fidem habere: ac per hoc cum respondetur parvulus credere qui fidei nondum habent affectum, respondetur, fidem habere propter fidei sacramentum, et convertere se ad Deum propter conversionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet sacramenti; sicut de ipso baptismo Apostolus: Consepulti, inquit, sumus Christo per baptismum in mortem: non ait, Sepulturam significavimus, sed prorsus ait, Consepulti sumus. Sacramentum ergo tantae rei non nisi ejusdem rei vocabulo nuncupavit. Itaque parvulum, etsi nondum fides illa quae in credentium voluntate consistit, jam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit; nam sicut credere respondetur, ita etiam fideles vocatur, non rem ipsa mente annuendo, sed ipsius rei sacramentum percipiendo. Cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum repetet, sed intelliget, ejusque veritati consona etiam voluntate coaptabitur. Hoc quandiu non potest, valebit sacramentum ad ejus tutelam adversus contrarias potestates, et tantum valebit, ut si ante rationis usum ex hac vita migraverit, per ipsum sacramentum, commendante Ecclesiae charitate, ab illa condemnatione quae per unum hominem intravit in mundum, Christiano adjutorio liberetur. Hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum; longeque melior est ille parvulus qui etiamsi fidem nondum habeat in cogitatione, non ei tamen obicem contrariae cogitationis opponit, unde sacramentum ejus salubriter percipit. CAPUT CCXXXI. An apostoli fuerint baptizati; ex epistola ad Seleucianam. Nescio quale cor habeat qui, cum apostolos baptizatos dicat, Petrum baptizatum negat. Quod autem dicitur Petrus egisse poenitentiam, cavendum est ne ita putetur egisse quomodo agunt in Ecclesia qui proprie poenitentes vocantur: et quis hoc ferat ut primum apostolorum inter tales poenitentes numerandum putemus? Poenituit enim eum negasse Christum, quod ejus indicant lacrymae; sic enim scriptum est: Quia flevit amare. Nondum enim fuerant resurrectione Domini confirmati, et illo adventu Spiritus sancti, qui apparuit die Pentecostes, vel illa inspiratione quam demonstravit Dominus postquam resurrexit a mortuis, cum insufflavit in eorum faciem dicens: Accipite Spiritum sanctum. Unde recte dici potest quia cum Petrus negavit Dominum, nondum fuerant apostoli baptizati, non tamen aqua, sed Spiritu sancto. Hoc eis dixit posteaquam resurrexit, et conversatus est cum eis. Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizabimini Spiritu sancto, quem et accepturi estis non post multos hos dies. Aliqui autem codices habent: Vos autem Spiritu sancto incipietis baptizari; sed sive dicatur Baptizabimini, sive dicatur Incipietis baptizari, ad rem nihil interest. Nam in quibuscunque codicibus invenitur Baptizaberis aut Incipietis baptizari, mendosi sunt: qui ex Graecis facillime convincuntur. Si autem dicimus aqua non fuisse baptizatos, metuendum est ne graviter in eis erremus, ne demus hominibus auctoritatem contemnendi baptismum, quem usque adeo non contemnendum ipsa apostolica disciplina commendat, ut Cornelius centurio et hi qui cum illo erant, etiam jam accepto Spiritu sancto, fuerint baptizati: sicut antiqui justi, si non circumciderentur, non erat eis peccatum, postea vero quam jussit Deus ut circumcideretur Abraham ejusque posteritas, jam si non fieret, grave peccatum fuit: sic etiam postquam Dominus Christus in Ecclesia sua sacramentum Novi Testamenti, pro circumcisione carnis sanctum baptismum dedit et apertissime dixit: Si quis non renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in Regnum coelorum; jam non debemus quaerere quando quisque fuerit baptizatus, sed quoscunque legimus in corpore Christi, quod est Ecclesia, pertinere ad regnum coelorum, non nisi baptizatos intelligere debemus, nisi forte quos angustia passionis invenit, et nolentes negare Christum antequam baptizarentur occisi sunt, quibus ipsa passio pro baptismo deputata est. Sed nunquid hoc possumus de Apostolis dicere, qui usque adeo largum tempus habuerunt quo baptizarentur, ut alios etiam baptizaverint? Sed non omnia quae facta sunt etiam scripta inveniuntur; verumtamen facta esse ex caeteris documentis probantur. Scriptum est quando baptizatus sit Apostolus Paulus, et scriptum non est quando baptizati sint alii apostoli, verum tamen etiam ipsos baptizatos intelligere debemus, quemadmodum scriptum est, quando baptizatae sunt plebes Ecclesiarum in Hierusalem et in Samaria; quando autem baptizatae sint aliae plebes gentium, quibus apostoli epistolas miserunt, non est utique scriptum: et tamen etiam ipsas baptizatas minime dubitamus, propter illam Domini sententiam: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum. Utrumque autem de Domino scriptum est, quia baptizabat plures quam Joannes, et quia ipse non baptizabat, sed discipuli ejus, ut intelligeremus et ipsum quidem baptizasse praesentia majestatis, non tamen ipsum baptizasse manibus suis: ipsius enim erat Baptismi sacramentum; ad discipulos autem baptizandi ministerium pertinebat. Tunc ergo quando dicit Joannes evangelista in Evangelio suo, Post haec exiit Jesus et discipuli ejus in Judaeam terram, et illic morabatur cum eis, et baptizabat; tunc paulo post de illo loquens ait: Ut ergo cognovit Jesus quia audierant Pharisaei quod Jesus plures discipulos faceret, et baptizaret plures quam Joannes (quanquam Jesus ipse non baptizaret, sed discipuli ejus), reliquit Judaeam terram, et abiit iterum in Galilaeam. Tunc ergo quando ab Hierosolymis exiit cum discipulis suis in Judaeam, et illic morabatur cum eis, baptizabat non per seipsum, sed per discipulos suos: quos intelligimus jam fuisse baptizatos, sive baptismo Joannis, sicut nonnulli arbitrantur, sive, quod magis credibile est, baptismo Christi; neque enim ministerium baptizandi defugeret, ut haberet baptizatos servos per quos caeteros baptizaret, qui non defugit memorabilis illius humilitatis ministerium, quando eis lavit pedes, et petenti Petro ut non tantum pedes, verum etiam manus et caput ei lavaret, respondit: Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus; ubi intelligitur quod jam Petrus fuerat baptizatus. CAPUT CCXXXII. 25 Quod superbis vel occulte peccantibus utile sit cadere in aliquod apertum manifestumque peccatum; ex libro XIV de Civitate Dei. Manifesto ergo apertoque peccato, ubi factum est quod Deus fieri prohibuerat, Diabolus hominem non cepisset [decepisset], nisi jam ille sibi ipsi placere coepisset. Hinc enim et delectavit quod dictum est: Eritis sicut dii; quod melius esse possent summo veroque principio cohaerendo per obedientiam, non suum sibi existendo principium per superbiam. Dii enim creati non sua veritate, sed Dei veri participatione sunt dii. Plus autem [homo] appetendo minus est, qui dum sibi sufficere eligit, ab illo qui ei vere sufficit, deficit. Illud itaque malum, quo, cum sibi homo placet tanquam sit et ipse lumen, avertitur ab eo lumine, quod ei si placeat, et ipse fit lumen: illud, inquam, malum praecessit in abdito, ut sequeretur hoc malum quod nunc perpetratum est in aperto. Verum est enim quod scriptum est: Ante ruinam exaltatur cor, et ante gloriam humiliatur. Illa prorsus ruina, quae fit in occulto, praecedit ruinam quae est in manifesto, dum illa ruina esse non putatur. Quis enim exaltationem ruinam putat, cum jam ibi sit defectus, quo relictus est excelsus? quis autem ruinam esse non videat, quando fit mandati evidens atque indubitata transgressio? Propter hoc Deus illud prohibuit, quod cum esset admissum, nulla defendi posset imaginatione justitiae: et [ideo] audeo dicere, superbis esse utile cadere in aliquod apertum manifestumque peccatum, unde sibi displiceant, qui jam sibi placendo ceciderant. Salubrius enim Petrus sibi displicuit quando flevit, quam sibi placuit quando praesumpsit. Hoc dicit et sacer psalmus: Imple facies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine; id est, ut tu eis placeas quaerentibus nomen tuum qui sibi placuerant quaerendo suum. Sed est pejor damnabiliorque superbia, qua etiam in peccatis manifestis suffugium excusationis inquiritur: sicut illi primi homines quorum et illa dixit: Serpens seduxit me, et manducavi; et ille dixit, Mulier quam dedisti mecum, haec mihi dedit de ligno et edi. Nusquam hic sonat petitio veniae, nusquam imploratio medicinae. CAPUT CCXXXIII. De Trinitate, ex epistola ad Consentium. Cogitationis carnalis compositionem vanumque figmentum ubi vera ratio labefactare incipit, continuo intus (illo adjuvante atque illuminante qui cum talibus idolis in corde nostro habitare non vult) ita ista confringere atque a fide nostra quodammado excutere festinamus, ut ne pulverem quidem ullum talium phantasmatum illic remanere patiamur. Quamobrem nisi ratione disputationis, qua forinsecus admoniti ipsa intrinsecus veritate lucente haec falsa esse perspicimus, fides in nostro corde antecessisset quae nos indueret pietate; nonne incassum quae vera sunt audiremus? ac per hoc, quoniam id quod ad eam pertinebat fides egit, ideo subsequens ratio aliquid eorum quae inquirebat invenit. Falsae itaque rationi non solum ratio vera, qua id quod credimus intelligimus, verum etiam fides ipsa rerum nondum intellectarum sine dubio praeferenda est. Melius est enim, quamvis nondum visum, credere quod verum est, quam putare te verum videre quod falsum est. Habet namque fides oculos suos, quibus quodammodo videt verum esse quod nondum videt, et quibus certissime videt nondum se videre quod credit. Porro autem qui vera ratione jam quod tantummodo credebat, intelligit, profecto praeponendus est ei qui cupit adhuc intelligere quod credit. Si autem nec cupit, et ea quae intelligenda sunt credenda tantummodo existimat, cui rei fides prosit ignorat. Nam pia fides sine spe et sine charitate esse non vult. Sic igitur homo fidelis debet credere quod nondum videt, ut visionem et speret, et amet. Et visibilium quidem rerum praeteritarum, quae temporaliter transierunt, sola fides est; quoniam non adhuc videnda sperantur, sed facta et transacta creduntur. Sicut est istud quod Christus semel pro peccatis nostris mortuus est, et resurrexit, nec jam moritur, et mors ei ultra non dominabitur. Ea vero quae nondum sunt, sed futura sunt, sicuti nostrorum spiritalium corporum resurrectio, ita creduntur, ut etiam videnda sperentur, sed ostendi modo nullo possunt modo. Quae vero ita sunt ut neque praetereant, ut neque futura sint, sed aeterna permaneant, partim sunt invisibilia, sicut justitia, sicut sapientia: partim visibilia, sicut Christi immortale jam corpus. Sed invisibilia intellecta conspiciuntur, ac per hoc et ipsa modo quodam sibi congruo videntur, et cum videntur, multo certiora sunt quam ea quae corporis sensus attingit; sed ideo dicuntur invisibilia, quia oculis istis mortalibus videri omnino non possunt. At illa quae visibilia sunt permanentia, possunt si ostendantur etiam his mortalibus oculis conspici, sicut se discipulis post resurrectionem Dominus ostendit, sicut etiam post Ascensionem apostolo Paulo et diacono Stephano. Proinde ista visibilia permanentia ita credimus, ut, etiamsi non demonstrentur, speremus ea nos quandoque visuros; nec ea conemur ratione intellectuque comprehendere, nisi ut ea, quia visibilia sunt, ab invisibilibus distinctius cogitemus: et cum cogitatione qualia sint imaginamur, satis utique novimus ea nobis nota non esse. Nam et Antiochiam cogito incognitam, sed non sicut Carthaginem cognitam: illam quippe visionem cogitatio mea fingit, hanc recolit; nequaquam tamen dubito, sive quod de illa testibus multis, sive quod de ista meis aspectibus credidi. Justitiam vero, et sapientiam, et quidquid ejusmodi est, non aliter imaginamur, aliter contuemur, sed haec invisibilia simplici mentis atque rationis intentione intellecta conspicimus, sine ullis formis et molibus corporalibus, sine ullis lineamentis figurisque membrorum, sine ullis localibus sive finibus sive spatiis infinitis; ipsumque lumen quo cuncta ista discernimus, in quo nobis satis apparet quid credamus incognitum, quid cognitum teneamus: quam formam corporis recordemur, quam cogitatione fingamus, quid corporis sensus attingat, quid imaginetur animus simile corpori, quid certum, et omnium corporum dissimillimum, intelligentia contempletur. Hoc ergo lumen, ubi haec cuncta dijudicantur, non utique sicut hujus solis, et cujusque corporis luminis fulgore, per localia spatia circumquaque diffunditur, mentemque nostram quasi visibili candore collustrat: sed invisibiliter et ineffabiliter, et tamen intelligibiliter lucet, tamquo nobis certum est, quam nobis efficit certa quae secundum ipsum cuncta conspicimus. Cum igitur tria sint rerum genera quae videntur, unum corporalium, sicut hoc coelum et haec terra, et quidquid in eis corporeus sensus cernit et tangit; alterum simile corporalibus, sicut sunt ea quae spiritu cogitata imaginamur, sive recordata, vel oblita, quasi corpora contuemur: unde sunt etiam visiones quae vel in somnis, vel in aliquo mentis excessu, his quali localibus quantitatibus ingeruntur; tertium ab utroque discretum, quod neque sit corpus, neque habeat ullam similitudinem corporis, sicuti est sapientia, quae mente intellecta conspicitur, et in cujus luce de his omnibus veraciter judicatur. In 26 quo istorum genere credendum est esse istam quam nosse volumus, Trinitatem? Profecto aut in aliquo, aut in nullo. Si in aliquo, eo utique quod est aliis duobus praestantius, sicut est Sapientia. Quod si donum ejus in nobis est, et minus est quam illa summa et incommutabilis quae Dei sapientia dicitur, puto quod non debemus dono suo inferius cogitare donantem. Si autem aliquis splendor ejus in nobis est, quae nostra sapientia dicitur, quantumcunque ejus per speculum et in aenigmate capere possumus, oportet eam et ab omnibus corporibus et ab omnibus corporum similitudinibus secernamus. Si autem in nullo istorum genere esse putanda est ista Trinitas, et sic est invisibilis ut nec mente videatur, multo minus hujusmodi opinionem habere debemus, ut eam rebus corporalibus, vel corporalium rerum imaginibus, similem esse credamus. Non enim corpora pulchritudine molis aut magnitudine superat, sed dissimilitudine ac disparilitate naturae; et si discreta est a comparatione bonorum animi nostri, qualia sunt sapientia, justitia, charitas, castitas, et caetera talia, quae profecto non mole corporis pendimus, nec eorum quasi corporeas formas cogitatione figuramus, sed ea quando recte intelligimus, sine aliqua corpulentia, vel similitudine corpulentiae in luce mentis aspicimus; quanto est ab omnium qualitatum et quantitatum corporalium comparatione discretior? Non eam tamen a nostro intellectu omnino abhorrere Apostolus testis est, ubi ait: Invisibilia enim ejus a constitutione mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque ejus virtus ac divinitas. Ac per hoc, cum eadem Trinitas fecerit et corpus et animam, sine dubitatione est utroque praestantior. Anima itaque considerata maxime humana, et rationalis atque intellectualis, quae ad ejus imaginem facta est, si cogitationes nostras et intelligentias, non evicerit, sed ejus quod habet praecipuum, id est ipsam mentem atque intelligentiam, mente atque intelligentia potuerimus apprehendere, non erit fortassis absurdum, ut eam ad suum quoque creatorem intelligendum, ipso adjuvante, meditemur attollere. Si autem in seipsa deficit, sibique succumbit, pia fide contenta sit, quandiu peregrinatur a Domino, donec fiat in homine quod promissum est; faciente illo qui potens est, sicut ait Apostolus, facere supra quam petimus et intelligimus. Restat itaque ut ita credamus unius esse substantiae Trinitatem, ut ipsa essentia non aliud sit quam ipsa Trinitas. Ad quam videndam quantumlibet in hac vita proficiamus, per speculum erit et in aenigmate quod videbimus. Cum vero quod in resurrectione promittitur spiritale corpus habere coeperimus, sive illam mente, sive mirabili modo, quoniam ineffabilis est spiritalis corporis gratia, etiam corpore videamus, non tamen per locorum intervalla, nec in parte minorem, in parte majorem, quoniam non est corpus et ubique tota est, pro nostra capacitate videbimus. Quod vero posuisti in epistola tua, videri tibi, vel potius quod videbatur tibi, nihil vivum secundum substantiam inesse justitiae; ideoque te non posse adhuc Deum, id est viventem naturam justitiae similem cogitare: quia justitia, sicut dicis, non in se, sed in nobis vivit, imo potius nos secundum illam vivimus, ipsa vero per se justitia nequaquam vivit: ad hoc ut tibi ipse respondeas, illud intuere, utrum recte dici possit, vitam ipsam non vivere, qua fit ut vivat quidquid non falso dicimus vivere. Puto enim absurdum tibi videri, ut per vitam vivatur, et vita non vivat. Porro, si vita ipsa praecipue vivit, qua vivit omne quod vivit, recole, obsecro, quas dicat Scriptura divina animas mortuas, profecto invenies injustas, impias, infideles; nam licet per illas vivant corpora impiorum, de quibus dictum est, quod mortui sepeliant mortuos suos, et ibi intelligantur etiam iniquae animae non esse sine aliqua vita; neque enim aliter ex eis possent corpora vivere, nisi qualicunque vita, qua omnino animae carere non possunt, unde immortales merito vocantur; non tamen ob aliud amissa justitia dicuntur mortuae, nisi quia et animarum, licet immortaliter vita qualicunque viventium, verior et major vita justitia est, tanquam vita vitarum, quae cum sint in corporibus, etiam ipsa corpora viva sunt, quae per seipsa vivere nequeunt. Quapropter si animae non possunt nisi etiam in seipsis utcunque vivere, quia ex eis vivunt et corpora, a quibus deserta moriuntur, quanto magis vera justitia et jam in seipsa vivere intelligenda est, ex qua sic vivunt animae, ut hac amissa mortuae nuncupentur, quamvis quantulacunque vita non desinant vivere. Ea porro justitia quae vivit in seipsa, proculdubio Deus est, atque incommutabiliter vivit. Sicut autem haec cum sit in seipsa vita, etiam nobis fit vita, cum ejus efficimur utcunque participes; ita cum in seipsa sit justitia, etiam nobis fit justitia, cum ei cohaerendo juste vivimus: et tanto magis minusve justi sumus, quanto illi magis minusve cohaeremus. Unde scriptum est de unigenito Filio Dei, cum sit utique Patris sapientia atque justitia, et semper in seipsa sit, quod factus sit nobis a Deo sapientia, et justitia, et sanctificatio, et redemptio, ut quemadmodum scriptum est: Qui gloriatur, in Domino glorietur. Quod quidem et ipse vidisti addendo atque dicendo, nisi forte non haec humanae aequitatis, sed illa quae Deus est, sola asseratur esse justitia. Est plane ille summus Deus vera justitia, vel ille verus Deus summa justitia, quam profecto esurire ac sitire, ea nostra est in hac peregrinatione justitia, et qua postea saturari, ea nostra est in aeternitate plena justitia. Non ergo Deum nostrae justitiae similem cogitemus, sed cogitemus nos potius tanto similiores Deo, quanto esse potuerimus ejus participatione justiores. Si ergo cavendum est ne justitiae nostrae similem putemus Deum (quoniam lumen quod illuminat incomparabiliter excellentius est illo quod illuminatur), quanto magis caveri oportet, ne aliquid inferius et quodammodo decoloratius eum esse credamus, quam est nostra justitia? Quid est autem aliud justitia cum in nobis est, vel quaelibet virtus qua recte sapienterque vivitur, quam interioris hominis pulchritudo? et certe secundum hanc pulchritudinem, magis quam secuudum corpus, facti sumus ad imaginem Dei. Unde nobis dicitur: Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis vestrae, ad probandum vos quae sit voluntas Dei, quod bonum et placitum, et perfectum. Si ergo non in mole, neque in distantibus per loca sua partibus, sicut corpora sive cernuntur, sive cogitantur, sed in virtute intelligibili, qualis est justitia, mentem dicimus, seu novimus, seu volumus pulchram, et secundum hanc pulchritudinem reformamur ad imaginem Dei; profecto ipsius Dei qui nos reformavit et reformat ad imaginem suam, non in aliqua mole corporea suspicanda est pulchritudo; eoque justorum mentibus credendus est incomparabiliter pulchrior, quo est incomparabiliter justior. CAPUT CCXXXIV. 27 De Unitate Patris et Filii et Spiritus sancti qui Trinitate primo. Qui dixerunt Dominum [nostrum] Jesum Christum non esse Deum, aut non esse verum Deum, aut non cum Patre unum et solum Deum, aut non vere immortalem [aut non esse immortalem], quia mutabilem manifestissima divinorum testimoniorum et consona voce convicti sunt, unde sunt illa: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Manifestum est enim quod Verbum Dei, Filium Dei unicum accipimus: de quo post dicit: Et Verbum caro factum est: propter nativitatem incarnationis ejus, quae facta est in tempore ex Virgine. In eo autem declarat non tantum Deum esse, sed etiam ejusdem cum Patre substantiae, quia cum dixisset, Et Deus erat Verbum: hoc erat, inquit, in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Neque enim dicit omnia, nisi quae facta sunt, id est omnem creaturam. Unde liquido apparet ipsum factum non esse per quem facta sunt omnia: et si factus non est, creatura non est, si autem creatura non est, ejusdem cum Patre substantiae est. Omnis enim substantia quae Deus non est, creatura est, et quae creatura non est, Deus est. Et si non est Filius ejusdem substantiae cujus Pater, ergo facta substantia est: si facta substantia est, non omnia per ipsum facta sunt; at si omnia per ipsum facta sunt, unius igitur ejusdemque cum Patre substantiae est. Et ideo non tantum Deus, sed et verus Deus; quod idem Joannes apertissime in Epistola sua dicit: Scimus quod Filius Dei venerit et dederit nobis intellectum ut cognoscamus Deum verum et simus in vero Filio ejus Jesu Christo. Hic est verus Deus et vita aeterna. Hinc etiam consequenter intelligitur non tantummodo de Patre dixisse Paulum apostolum, Qui solus habet immortalitatem; sed de uno et solo Deo, quod est ipsa Trinitas. Neque enim ipsa vita aeterna mortalis est, secundum aliquam mutabilitatem, ac per hoc Filius Dei, quia vita aeterna est, cum Patre etiam ipse intelligitur, ubi dictum est: Solus habet immortalitatem [Qui solus habet]: ejus enim vitae aeternae, et nos participes facti, pro modulo nostro immortales efficimur. Sed aliud est ipsa cujus participes efficimur vita aeterna, aliud nos qui ejus participatione vivemus in aeternum. Si enim dixisset, Quem temporibus propriis ostendet Pater, beatus et solus potens, rex regum et Dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem; nec sic inde separatum Filium oporteret intelligi. Neque enim quia ipse Filius alibi loquens voce Sapientiae, ipse est enim sapientia Dei, ait, Gyrum coeli circuivi sola, separavit a se Patrem: quanto magis ergo non est necesse, ut tantummodo de Patre praeter Filium intelligatur, quod dictum est: Solus habet immortalitatem; [qui] cum ita dictum sit: Ut serves, inquit, mandatum sine macula, irreprehensibile usque in adventum Domini nostri Jesu Christi quem temporibus propriis ostendet beatus et solus potens rex regum et dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem, et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum vidit, nec videre potest, cui est honor et gloria in saecula saeculorum. In quibus verbis, nec Pater proprie nominatus est, nec Filius, nec Spiritus sanctus, sed beatus et solus potens rex regum et Dominus dominantium, quod est unus et solus et verus Deus, ipsa Trinitas. Nisi forte quae sequuntur, perturbabunt hunc intellectum, quia dixit: Quem nemo hominum vidit, nec videre potest: cum hoc etiam ad Christum pertinere secundum ejusdem [ejus] divinitatem accipiatur, quam non viderunt Judaei, qui tamen carnem viderunt, et crucifixerunt: Videri autem divinitas humano visu nullo modo potest, sed eo visu videtur, quo jam qui vident, non homines, sed ultra homines sunt. Recte ergo ipse Deus Trinitas intelligitur, beatus et solus potens, ostendens adventum Domini nostri Jesu Christi temporibus propriis; sic enim dictum est, Solus habet immortalitatem, quomodo dictum est, Qui facit mirabilia solus. Quod velim scire, de quo dictum accipiant: si de Patre tantum, quomodo ergo verum est quod ipse Filius dicit: Quaecunque enim Pater facit, haec eadem et Filius similiter facit? An quicquam est inter mirabilia mirabilius, quam resuscitare et vivificare mortuos? Dicit autem idem Filius: Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Quomodo ergo solus Pater facit mirabilia, cum haec verba nec Patrem tantum, nec Filium tantum permittant intelligi, sed utique Deum unum, verum, solum, id est Patrem et Filium et Spiritum sanctum? [Cum] Item dicit idem apostolus, Nobis unus Pater, [Deus] ex quo omnia, et nos in ipso, et unus Dominus Jesus Christus per quem omnia, et nos per ipsum; quis dubitet eum omnia quae creata sunt dicere, sicut [beatus] Joannes: Omnia per ipsum facta sunt? Quaero itaque de quo dicat alio loco: Quoniam ex ipso et per ipsum, et in ipso, sunt omnia, ipsi gloria in saecula saeculorum [amen]. Si enim de Patre et Filio et Spiritu sancto, ut singulis personis singula tribuantur, ex ipso, ex Patre; per ipsum, per Filium; in ipso, in Spiritu sancto [ex ipso, id est ex Patre: per ipsum, id est per Filium; in ipso, id est per Spiritum sanetum] manifestum quod Pater et Filius et Spiritus sanctus unus Deus est, quando singulariter intulit: Ipsi gloria in saecula saeculorum. Unde enim coepit hunc sensum, non ait: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Patris, aut Filii, aut Spiritus sancti, sed « sapientiae et scientiae Dei! » quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ipsius! Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit, aut quis ei prior dedit, et retribuetur ei? quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia; ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. Si autem hoc de Patre tantummodo intelligi volunt, quomodo ergo omnia per Patrem sunt, sicut hic dicitur, et omnia per Filium, sicut ad Corinthios, ubi ait: Et unus Dominus Jesus Christus per quem omnia; et sicut in Evangelio Joannis: Omnia per ipsum facta sunt? Si enim alia per Patrem, alia per Filium, jam non omnia per Patrem, nec omnia per Filium; si autem omnia per Patrem et omnia per Filium, eadem per Patrem quae per Filium; aequalis est ergo Patri Filius et inseparabilis operatio est Patris et Filii, quia si vel Filium fecit Pater, quem non fecit ipse Filius, non omnia per Filium facta sunt, at omnia per Filium facta sunt. Ipse igitur factus non est, ut cum Patre faceret omnia quae facta sunt. Quanquam nec ab ipso Verbo tacuerit Apostolus, et apertissime omnino dixerit: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo: hic Deum proprie Patrem appellans, sicut alibi: Caput autem Christi Deus: similiter et de Spiritu sancto collecta sunt testimonia, quibus ante nos qui haec disputaverunt abundantius usi sunt, quia et ipse Deus, et non creatura: quod si non creatura, non tantum Deus, nam et homines dicti sunt dii, sed etiam verus Deus. Ergo Patri et Filio prorsus aequalis, et in Trinitatis unitate consubstantialis et coaeternus; maxime vero illo loco satis claret, quod Spiritus sanctus non sit creatura, ubi jubemur non servire creaturae, sed creatori, non eo modo quo jubemur per charitatem servire invicem, quod est graece δουλεύειν, sed eo modo [e converso modo] quo tantum Deo servitur, quod est graece λατρεύειν, unde idololatrae dicuntur, qui simulacris eam servitutem exhibent, quae debetur Deo; secundum 28 hanc enim servitutem dictum est: Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies. Nam [et] hoc distinctius in Graeca scriptura invenitur; λατρεύσεις enim habet. Porro si tali servitute creaturae servire prohibemur, quandoquidem dictum est, Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies, unde et Apostolus detestatur eos qui coluerunt et servierunt creaturae potius quam creatori; non est utique creatura Spiritus sanctus, cui ab omnibus sanctis talis servitus exhibetur, dicente Apostolo: Nos enim sumus circumcisio, Spiritui Dei servientes, quod est in Graeco λατρεύοντες. Plures enim codices etiam Latini sic habent: Qui Spiritu Dei servimus; Graeci autem omnes aut pene omnes. In nonnullis autem exemplaribus Latinis invenimus, non, Spiritui Dei servimus, sed, Spiritu Deo servimus. Sed qui in hoc errant, et auctoritati graviori cedere detrectant, nunquid et illud varium in codicibus reperiunt: Nescitis quia corpora vestra templum in vobis est Spiritus sancti, quem habetis a Deo? Quid autem insanius magisque sacrilegum est, quam ut quisquam dicere audeat membra Christi templum esse creaturae minoris, secundum ipsos quam Christus est? Alio enim loco dicit: Corpora vestra membra sunt Christi: si autem quae membra sunt Christi templum est Spiritus sancti, non est Spiritus sanctus creatura, quia cui corpus nostrum templum exhibemus, necesse est ut huic eam servitutem debeamus, qua non nisi Deo serviendum est, quae Graece appellatur λατρεία. Unde consequenter dicit: Glorificate ergo et portate Deum in corpore vestro. CAPUT CCXXXV. Quod unigenitus Dei Filius propter formam servi minor Patre dicatur, qui in forma Dei aequalis est Patri, ex eodem libro, tit. 7. His et talibus divinarum Scripturarum testimoniis, quibus, ut dixi, priores copiosius usi, expugnaverunt haereticorum tales calumnias vel errores, insinuatur fidei nostrae unitas, et aequalitas Trinitatis. Sed quia multa in sanctis libris propter incarnationem Verbi Dei, quae pro salute nostra reparanda facta est, ut mediator Dei et hominum esset homo Christus Jesus, ita dicuntur, ut majorem Filio Patrem significent, vel etiam apertissime ostendant; erraverunt homines minus diligenter scrutantes vel intuentes universam seriem Scripturarum, et ea quae de Christo Jesu secundum hominem dicta sunt, ad ejus substantiam quae ante incarnationem sempiterna erat, et sempiterna est, transferre conati sunt. Et illi quidem dicunt, minorem esse Filium quam Pater est, quia scriptum est, ipso Domino dicente: Pater major me est. Veritas autem ostendit, secundum istum modum, etiam seipso minorem Filium; quomodo enim non etiam seipso minor factus est, qui semetipsum exinanivit formam servi accipiens? Neque enim sic accepit formam servi, ut amitteret formam Dei, in qua erat aequalis Patri. Si ergo ita accepta est forma servi, ut non amitteretur forma Dei, cum et in forma servi et in forma Dei idem ipse sit Filius unigenitus Dei Patris, in forma Dei aequalis Patri, in forma servi mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus; quis non intelligat quod in forma Dei etiam ipse seipso major est, in forma autem servi, etiam seipso minor est? Non itaque immerito Scriptura utrumque dicit, aequalem Patri Filium, et Patrem majorem Filio: illud enim propter formam Dei, hoc autem propter formam servi, sine ulla confusione intelligitur: et haec nobis regula, per omnes sanctas Scripturas dissolvendae hujus quaestionis, ex uno cap. Epist. Pauli apostoli promitur, ubi manifestius ista distinctio commendatur. Ait enim: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo. Est ergo Dei Filius Deo Patri natura aequalis, habitu minor: in forma enim servi quam accepit minor est Patre, in forma autem Dei, in qua erat etiam antequam hanc accepisset, aequalis est Patri. In forma Dei Verbum per quod facta sunt omnia, in forma autem servi factus ex muliere, factus sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret. Proinde in forma Dei fecit hominem, in forma servi factus est homo. Nam si Pater tantum sine Filio fecisset hominem, non scriptum esset: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram: ergo quia forma Dei accepit formam servi, utrumque Deus et utrumque homo: sed utrumque Deus, propter accipientem Deum, utrumque autem homo, propter acceptum hominem; neque enim illa susceptione alterum eorum in alterum conversum atque mutatum est: nec divinitas quippe in creaturam mutata est, ut desisteret esse divinitas, nec creatura in divinitatem, ut desisteret esse creatura. CAPUT CCXXXVI. De subjectione qua Filius subjiciendus dicitur Patri, ex eodem libro. Illud autem quod dicit Apostolus: Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia: aut ideo dictum est, ne quisquam putaret habitum Christi, qui ex humana creatura susceptus est, conversum iri postea in ipsam divinitatem, vel ut certius expresserim Deitatem, quae non est creatura, sed est unitas Trinitatis incorporea et incommutabilis et sibimet consubstantialis et coaeterna natura. Aut si quisquam contendit, ut aliqui senserunt, ita dictum, et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia, ut ipsam subjectionem, commutationem, et conversionem credat futuram creaturae in ipsam substantiam vel essentiam Creatoris, id est, ut quae fuerat substantia creaturae fiat substantia Creatoris; certe vel hoc concedit, quod non habet ullam dubitationem, nondum hoc fuisse factum, cum Dominus diceret, Pater major me est. Dixit enim hoc non solum antequam ascendisset in coelum, verumetiam antequam passus resurrexisset a mortuis. Illi autem qui putant humanam in eo naturam in deitatis substantiam mutari atque converti, et ita dictum esse: Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia, ac si diceretur, tunc et ipse Filius hominis, et a Verbo Dei suscepta humana natura, commutabitur in ejus naturam qui illi subjecit omnia: tunc futurum putant, cum post diem judicii tradiderit regnum Deo et Patri. Ac per hoc etiam secundum istam opinionem, adhuc Pater major est, quam forma servi, quae [quia] de Virgine accepta est. Quod si et aliqui hoc affirmant, quod jam fuerit in Dei substantiam mutatus homo Christus Jesus, illud certe negare non possunt, quod adhuc natura hominis manebat, quando ante passionem dicebat: Quoniam Pater major me est. Unde nulla cunctatio est, secundum hoc esse dictum, quod forma servi major est Pater, cui in forma Dei aequalis est Filius. Nec quisquam cum audierit quod ait Apostolus, Cum autem dixerit, quia omnia subjecta sunt ei, manifestum quia praeter eum qui subjecit ei omnia, ita existimet de Patre intelligendum [cum autem omnia ei subjecta fuerint, manifestum quia praeter eum qui illi subjecit omnia, ita existimet de Patre intelligendum], quod subjecerit omnia Filio, ut ipsum Filium sibi omnia subjecisse non putet: inseparabilis enim est operatio Patris et Filii. Alioquin nec ipse Pater sibi subjecit omnia, sed Filius ei subjecit, qui ei regnum tradidit, et evacuat omnem principatum, et omnem potestatem, et virtutem. De Filio quippe ista dicta sunt: Cum tradiderit, 29 inquit, regnum Deo et Patri, cum evacuaverit omnem principatum, et omnem potestatem, et virtutem: ipse enim subjicit qui evacuat. Nec sic arbitremur Christum traditurum regnum Deo et Patri, ut adimat sibi. Nam et hoc quidam vaniloqui crediderunt. Cum enim dicitur, Tradiderit regnum Deo et Patri, non separatur ipse, quia simul cum Patre unus Deus est. Sed divinarum Scripturarum incuriosos et contentionum studiosos fallit verbum quod positum est, Donec. Ita namque sequitur: Oportet enim illum regnare, donec ponat inimicos suos sub pedibus suis; tanquam cum posuerit non sit regnaturus. Nec intelligunt ita dictum sicut est illud: Confirmatum est cor ejus, non commovebitur donec videat super inimicos suos. Non enim cum viderit jam commovebitur. Quid ergo est, cum tradiderit regnum Deo et Patri? quasi modo non habeat regnum Deus et Pater, sed quia omnes justos in quibus nunc regnat, ex fide viventibus, mediator Dei et hominum homo Christus Jesus perducturus est ad speciem, quam visionem dicit idem Apostolus, Facie ad faciem: ita dictum est: Cum tradiderit regnum Deo et Patri, ac si diceretur, cum perduxerit credentes ad contemplationem Dei et Patris. Sic enim dicit, Omnia mihi tradita sunt a Patre [meo], et nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius [et nemo novit Patrem nisi Filius], et cui voluerit Filius revelare. Tunc revelabitur a Filio Pater cum evacuaverit omnem principatum, et omnem potestatem, et virtutem; id est, ut necessaria non sit dispensatio similitudinum, per angelicos principatus, et potestates, et virtutes. Ex quarum persona non inconvenienter intelligitur dicit in Cantico canticorum ad sponsam: Similitudines auri faciemus tibi, cum distinctionibus argenti, quoadusque rex in recubitu suo est id est quoadusque Christus in secreto suo est; quia vita nostra [vestra] abscondita est cum Christo in Deo: Cum Christus, inquit, apparuerit vita nostra [vestra], tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria. Quod antequam fiat videmus nunc per speculum in aenigmate, hoc est in similitudinibus, tunc autem facie ad faciem: haec enim nobis contemplatio promittitur actionum omnium finis, atque aeterna perfectio gaudiorum. Filii enim Dei sumus, et nondum apparuit quod [quid] erimus: scimus [enim] quia cum apparuerit similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Quod enim dixit famulo suo Moysi, Ego sum qui sum; haec dices filiis Israel, Qui est, misit me ad vos: hoc contemplabimur, cum videbimus [vivemus] in aeternum. Ita quippe ait. Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum. Hoc fiet cum venerit Dominus, et illuminaverit occulta tenebrarum, cum tenebrae mortalitatis hujus corruptionisque transierint: tunc enim mane nostrum, de quo in Psalmo dicitur: Mane astabo tibi et contemplabor. De hac contemplatione intelligo dictum, Cum tradiderit regnum Deo et Patri, id est cum perduxerit justos, in quibus nunc ex fide viventibus regnat mediator Dei et hominum homo Christus Jesus ad contemplationem Dei et Patris. Si desipio hic, corrigat me qui melius sapit, mihi aliud non videtur. Neque enim quaeremus aliud, cum ad illius contemplationem pervenerimus, quae nunc non est, quandiu gaudium nostrum in spe est: spes autem [enim] quae videtur non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus, quoadusque rex in recubitu suo est. Tunc erit quod scriptum est: Adimplebis me laetitia cum vultu tuo. Illa laetitia nihil amplius requiritur, quia nec erit quod amplius requiratur. Ostendetur enim nobis Pater, et sufficiet nobis, quod bene intellexerat Philippus ut diceret: Domine, ostende nobis Patrem et sufficit nobis: sed nondum intellexerat eo quoque modo idipsum se potuisse dicere: Domine, ostende nobis te, et sufficit nobis. Ut enim hoc intelligeret, responsum est ei a Domino: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Philippe, qui me vidit, vidit et Patrem. Sed quia volebat eum ex fide vivere, antequam illud posset videre, secutus est et ait: Non credis quia ego in Patre et Pater est in me? Quandiu enim sumus in corpore, peregrinamur a Domino: per fidem enim ambulamus, non per speciem. Contemplatio quippe merces est fidei, cui mercedi per fidem corda mundantur, sicut scriptum est: Mundans fide corda eorum. Probatur autem quod illi contemplationi corda mundentur, illa maxime sententia: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Et quia haec est vita aeterna, dicit Dominus in psalmis: Longitudine dierum replebo eum, et ostendam illi salutare meum. Sive ergo audiamus, Ostende nobis Filium, sive audiamus, Ostende nobis Patrem, tantumdem valet, quia neuter sine altero potest ostendi. Unum quippe sunt, sicut [et ipse] ait: Ego et Pater unum sumus. Denique propter ipsam inseparabilitatem, sufficienter aliquando nominatur, vel Pater solus, vel Filius solus, adimpleturus nos laetitia cum vultu suo. Nec inde separatur utriusque Spiritus, id est Patris et Filii Spiritus. Qui Spiritus sanctus proprie dicitur, Spiritus veritatis, quem hic mundus accipere non potest; hoc est enim plenum gaudium nostrum, quo amplius non est, frui [scilicet] Trinitate Deo ad cujus imaginem facti sumus. Propter hoc aliquando ita loquitur de Spiritu sancto, tanquam ipse solus sufficiat ad beatitudinem nostram, et ideo solus sufficit, quia separari a Patre et Filio non potest: sicut Pater solus sufficit, quia separari a Filio et Spiritu sancto non potest. Et Filius ideo sufficit solus, quia separari a Patre et Spiritu sancto non potest. Quid enim sibi vult quod ait: Si diligitis me, mandata mea servate, et ego rogabo Patrem, et alium advocatum dabit vobis, ut vobiscum sit in aeternum, Spiritum veritatis, quem hic mundus accipere non potest, id est dilectores mundi? animalis enim homo non percipit quae sunt Spiritus Dei. Sed adhuc videri potest ideo dictum: Et ego rogabo Patrem, et alium advocatum dabit vobis [ut vobiscum sit in aeternum], quasi non sufficiat solus Filius. Illo autem loco ita de illo dictum est, tanquam solus omnino sufficiat: Cum venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem. Nunquid ergo separatur hinc Filius, tanquam ipse non doceat omnem veritatem? Aut quasi hoc impleat Spiritus sanctus, quod minus potuit docere Filius? Dicant ergo si placet, majorem esse Filio Spiritum sanctum, quem minorem illo solent dicere. An quia non dictum est, ipse solus, aut nemo nisi ipse vos docebit omnem veritatem, ideo permittunt, ut cum illo docere credatur et Filius? Apostolus ergo separavit Filium a sciendis his quae sunt Dei, ubi ait: Sic et quae Dei sunt nemo scit nisi Spiritus Dei: ut jam isti perversi possint ex hoc dicere, quod et Filium non doceat quae Dei sunt, nisi Spiritus sanctus tanquam major minorem, cui Filius ipse tantum tribuit, ut diceret: Quia haec locutus sum vobis, tristitia cor vestrum implevit: sed ego veritatem dico, expedit vobis ut ego eam; nam si non abiero, advocatus non veniet ad vos. Hoc autem dixit, non propter inaequalitatem Verbi Dei et Spiritus sancti, sed tanquam impedimento esset praesentia Filii hominis apud eos, quominus veniret ille qui minor non esset, quia non semetipsum exinanivit sicut Filius, formam servi accipiens. CAPUT CCXXXVII. 30 Quod utile credentibus fuerit, ut ad Patrem in forma servi Christus ascenderet. ex eodem libro, tit. 9. Oportebat ergo ut auferretur ab oculis eorum forma servi, quam videntes, hoc solum esse Christum putabant quod videbant. Inde est et illud quod ait: Si diligeretis me, gauderetis utique, quoniam eo ad Patrem, quia Pater major me est: id est, propterea me oportet ire ad Patrem, quia dum me ita videtis, ex hoc quod videtis aestimatis, [quia] minor sum Patre, atque ita circa creaturam susceptumque habitum occupati, aequalitatem quam cum Patre habeo, non intelligitis. Inde est et illud: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem. Tactus enim, tanquam finem facit notionis. Ideoque nolebat in eo esse finem intenti cordis in se, ut hoc quod videbatur tantummodo putaretur. Ascensio autem ad Patrem erat, ita videri sicut aequalis est Patri, ut ibi esset finis visionis quae sufficit nobis. CAPUT CCXXXVIII. Quomodo traditurus sit Regnum Filius Patri; ex eodem libro tit. 10. Sed propter insinuationem Trinitatis, personis etiam singulis nominatis, dicuntur quaedam, non aliis separatis intelliguntur [separatim: non tamen aliis separatis intelligentur], propter ejusdem Trinitatis unitatem, unamque substantiam atque deitatem [divinitatem] Patris et Filii et Spiritus sancti. Tradet itaque regnum Deo et Patri Dominus noster Jesus Christus, non se inde separato, nec Spiritu sancto, quoniam perducet credentes ad contemplationem Dei, ubi est finis omnium bonarum actionum, et requies sempiterna, et gaudium quod non auferetur a nobis. Hoc enim significat in eo quod ait: Iterum videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo auferet a vobis. Quid est A Patre exii, nisi, Non in ea forma qua aequalis sum Patri, sed aliter, id est in assumpta creatura minor apparui? Et quid est, Veni in hunc mundum nisi, Formam servi quam me exinaniens accepi, etiam peccatorum qui mundum istum diligunt oculis demonstravi? Et quid est, Iterum relinquo mundum, nisi, Ab aspectu dilectorum mundi aufero quod viderunt? Et quid est, Vado ad Patrem, nisi, Doceo me sic intelligendum a fidelibus meis, quomodo aequalis sum Patri? Hoc qui credunt, digni habebuntur perduci a fide ad speciem, id est ad ipsam visionem, quo perducens dictus est tradere regnum Deo et Patri; fideles quippe ejus, quos redemit sanguine suo, dicti sunt regnum ejus, pro quibus nunc interpellat. Tunc autem illic eos sibi faciens inhaerere, ubi aequalis est Patri, non jam rogabit Patrem pro eis: Ipse enim, inquit, Pater amat vos; ex hoc enim rogat, quo minor [est] Pater: quo vero aequalis [est], exaudit cum Patre. Unde se ab eo quod dixit, Ipse enim Pater amat vos, utique ipse non separat, sed secundum ea facit intelligi quae supra commemoravi, satisque insinuavi, plerumque ita nominari unamquamque in Trinitate personam, ut et aliae illic intelligantur. Sic itaque dictum est, Ipse enim Pater amat vos, ut consequenter intelligatur et Filius et Spiritus sanctus, non quia modo nos non amat qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum; sed tales nos amat Deus, quales futuri sumus, non quales sumus. Quales enim amat, tales in aeternum conservat. Quod tunc erit, cum tradiderit regnum Deo et Patri, qui nunc interpellat pro nobis, ut jam non roget Patrem, quia ipse Pater amat nos. Quo autem merito nisi fidei qua credimus antequam illud quod promittitur videamus? Per hanc enim perveneimus ad speciem: ut tales [nos] amet, quales amat ut simus, non quales odit quia sumus, et hortatur ac praestat ne tales esse semper velimus. CAPUT CCXXXIX. Qua discretione intelligendus sit, Nunc aequalis Patri Filius, nunc autem minor: ex eodem libro, tit. 11. Quapropter cognita ista regula intelligendarum Scripturarum de Filio Dei, ut distinguamus quid in eis sonet secundum formam Dei in qua aequalis est Patri, et quid secundum formam servi quam accepit, in qua minor est Patre, non conturbabimur tanquam contrariis ac re pugnantibus inter se sanctorum librorum sententiis: nam secundum formam Dei, aequalis est Patri, et Filius, et Spiritus sanctus, quia neuter eorum creatura est, sicut jam ostendimus: secundum formam autem servi, minor est Patre, quia ipse dixit: Pater major me est: minor est seipso, quia de illo dictum est, Semetipsum exinanivit: minor est Spiritu sancto, quia ipse ait: Qui dixerit blasphemiam in Filium hominis, remittetur ei; qui autem dixerit in Spiritum sanctum, non dimittetur ei. Et in ipso virtutes operatus est dicens: Si ego in Spiritu Dei ejicio daemonia, certe supervenit super vos regnum Dei. Et apud Esaiam dicit, quam lectionem ipse in synagoga recitavit, et de se completam sine scrupulo dubitationis ostendit. CAPUT CCXL. Qua ratione nescire dicatur Filius diem et horam quam scit Pater; ex eodem libro, tit. 11. Secundum formam Dei, omnia quae habet Pater ipsius sunt: Et omnia tua mea sunt, inquit, et mea tua: secundum formam servi, non est doctrina ipsius, sed illius qui eum misit. Et de die et hora nemo scit, neque angeli in coelo, neque Filius, nisi Pater. Hoc enim nescit quod nescientes facit, id est quod non ita sciebat ut tunc discipulis indicaret, sicut dictum est ad Abraham: Nunc cognovi quia times Deum, id est, nunc feci ut cognosceres, quia et ipse sibi in illa tentatione probatus innotuit. Nam illud utique dicturus erat discipulis tempore opportuno, de quo futuro tanquam praeterito loquens ait: Jam non vos dicam servos, sed amicos; servus enim nescit voluntatem domini sui, vos autem dixi amicos, quia omnia quae audivi a Patre meo, nota vobis feci: quod nondum fecerat, sed quia certe facturus erat, quasi jam fecisset locutus est: ipsis enim ait: Multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo: inter quae intelligitur et de die et hora. Nam et Apostolus: Neque enim judicavi me scire, inquit, aliquid in vobis, nisi Jesum Christum, et hunc crucifixum. Eis enim loquebatur qui capere altiora de Christi deitate non poterant; quibus etiam paulo post dicit Non potui loqui vobis quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Hoc ergo inter illos nesciebat, quod per illum scire non poterant, et hoc solum se scire dicebat, quod eos per illum scire oportebat: denique sciebat inter perfectos, quod inter parvulos nesciebat. Ibi quippe ait: Sapientiam loquimur inter perfectos. Eo namque genere locutionis, nescire quisquis dicitur quod occultat quod [quo] dicitur fossa caeca quae occulta est. Neque enim aliquo genere loquuntur Scripturae, quod in consuetudine humana non inveniatur, quia utique hominibus loquuntur. Secundum formam Dei dictum est: Ante omnes colles genuit me, id est, ante omnes altitudines creaturarum; et: Ante luciferum genui te, id est, ante omnia temporalia. Secundum autem formam servi, dictum est, Dominus creavit me in principio viarum suarum, 31 quia secundum formam Dei dixit: Ego sum veritas, et secundum formam servi: Ego sum via. Quia enim ipse est primogenitus a mortuis, iter fecit Ecclesiae suae ad regnum Dei, ad vitam aeternam, cui caput est, ad immortalitatem etiam corporis, ideo creatus est in principio viarum Dei [suarum], in opera ejus; secundum formam enim Dei principium est, quod et loquitur nobis; in quo principio fecit Deus coelum et terram; secundum formam autem servi, Sponsus procedens de thalamo suo. Secundum formam Dei primogenitus omnis creaturae, et ipse est ante omnes, et omnia in illo constant; secundum formam servi, ipse est caput corporis Ecclesiae: secundum formam Dei, Dominus [est] gloriae, unde manifestum est quod ipse glorificet sanctos suos. Quos enim praedestinavit, ipsos [hos] et vocavit; et quos vocavit, ipsos et justificavit; quos autem justificavit, ipsos et glorificavit. De illo quippe dictum est, quod justificet impium; de illo dictum est, quod sit justus et justificans. Si ergo quos justificavit, ipsos et glorificavit, qui justificat, ipse et glorificat, qui est, ut dixi, Dominus gloriae. Secundum formam tamen servi, satagentibus discipulis de glorificatione sua respondit: Sedere ad dexteram meam aut sinistram, non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo. Quod autem paratum est a Patre ejus, et ab ipso Filio paratum est, quia ipse et Pater unum sunt. Jam enim ostendimus in hac Trinitate per multos locutionum divinarum modos, etiam de singulis dici quod omnium est, propter inseparabilem operationem unius ejusdemque substantiae. Sicut de Spiritu sancto dicit: Cum ego abiero, mittam illum ad vos. Non dixit mittemus, sed ita quasi tantum Filius eum missurus esset, non et Pater, cum alio loco dicat: Haec locutus sum vobis apud vos manens, advocatus autem ille Spiritus sanctus, quem mittet Pater in nomine meo, ille vobis declarabit omnia. Hic rursus ita dictum est, quasi non eum missurus esset et Filius, sed tantum Pater. Sicut ergo ista, ita et illud quod ait: Sed quibus paratum est a Patre meo: cum Patre se intelligi voluit parare sedes gloriae quibus vellet. Sed dicit aliquis: Cum de Spiritu sancto loqueretur, ita se missurum ait, ut non negaret Patrem missurum: et alio loco ita Patrem, ut non negaret se missurum; hic vero aperte ait: Non est meum dare; atque ita secutus a Patre dixit ista praeparata. Sed hoc est quod praestruximus secundum formam servi dictum: ut ita intelligeremus, Non est meum dare vobis, ac si diceretur: Non est humanae potestatis hoc dare: ut per illud intelligatur hoc dare, per quod Deus aequalis est Patri. Non est meum, inquit, dare, id est, Non humana potestate ista do, sed quibus paratum est a Patre meo: sed jam tu intellige, quia si omnia quae habet Pater mea sunt, et hoc utique meum est, et cum Patre ista paravi. Nam et illud quaero, quomodo dictum sit: Si quis non audit verba mea, ego non judicabo illum: fortassis enim ita hic dixit: Ego non judicabo illum, quemadmodum ibi, Non est meum dare. Sed quid hic sequitur? Non enim veni, inquit, ut judicem mundum, sed ut salvum faciam mundum. Deinde adjungit et dicit: Qui me spernit et non accipit verba mea, habet qui se judicet. Hic jam intelligeremus Patrem nisi adjungeret et diceret: Verbum quod locutus sum, ipsum judicabit illum in novissimo die. Quid igitur, jam nec Filius judicabit, quia dixit, Ego non judicabo illum? nec Pater, sed verbum quod locutus est Filius? Imo [potius] audi adhuc quod sequitur: Quia ego, inquit, non ex me locutus sum, sed ille qui me misit Pater, ille mandatum mihi dedit, quid dicam et quid loquar, et scio quia mandatum ejus vita aeterna est: quae ergo ego loquor, sicut dixit mihi Pater, sic loquor. Si ergo non judicat Filius, sed verbum quod locutus est Filius, ideo autem judicat Verbum, quod locutus est Filius, quia non ex se locutus est Filius, sed qui misit eum Pater, mandatum ei dedit quid dicat et quid loquatur, Pater utique judicat, cujus Verbum est quod locutus est Filius, atque ipsum Verbum Patris, idem ipse est Filius. Non enim aliud est mandatum Patris, aliud verbum Patris: nam verbum Patris hoc appellavit et mandatum. Videamus ergo ne forte quod ait, Ego non ex me locutus sum, hoc intelligi voluerit: Ego non ex me natus sum: si enim Verbum Patris loquitur, seipsum loquitur, quia ipse est Verbum Patris. Plerumque enim dicit, Dedit mihi Pater, in quo vult intelligi quod eum genuerit Pater, non ut tanquam jam existenti et non habenti dederit aliquid, sed ipsum dedisse ut haberet, genuisse est ut esset. Non enim sicut creatura, ita Dei Filius ante incarnationem et assumptionem creaturae, unigenitus per quem facta sunt omnia, aliud est et aliud habet: sed hoc ipsum est quod est id quod habet, quod illo loco manifestius dicitur, si quis ad capiendum sit idoneus, ubi ait: Sicut habet Pater vitam in semetipso, ita dedit Filio habere vitam in semetipso: neque enim jam existenti et vitam non habenti dedit ut haberet vitam in semetipso, cum eo ipso quod est vita sit. Hoc est ergo, Dedit Filio habere vitam in semetipso, Genuit Filium esse incommutabilem vitam, quod est vita aeterna. Cum ergo Verbum Dei sit Filius Dei, et Filius Dei sit verus Deus et vita aeterna, sicut in Epistola sua dicit Joannes, etiam hic quid aliud agnoscimus, cum dicit Dominus: Verbum quod locutus sum, ipsum judicabit eum in novissimo die; et ipsum verbum, Patris verbum esse dicit, et mandatum Patris, ipsumque mandatum vitam aeternam? Et scio, inquit, quia mandatum ejus vita aeterna est. Quaero itaque quomodo intelligamus; Ego non judicabo, [sed] verbum quod locutus sum judicabit? quod ex consequentibus apparet ita dictum, ac si diceret, Ego non judicabo, sed verbum Patris judicabit. Verbum autem Patris est ipse Filius Dei. Siccine intelligendum est, Ego non judicabo, sed ego judicabo? Quomodo istud potest esse verum, nisi ita: Ego scilicet non judicabo ex potestate humana, quia Filius hominis sum, sed judicabo ex potestate Verbi, quoniam [quia] Filius Dei sum. Aut si contraria et repugnantia videntur, Ego non judicabo, sed ego judicabo, quid illic dicemus, ubi ait: Mea doctrina non est mea? Quomodo, mea; quomodo non mea? Non enim dixit, Ista doctrina non est mea; sed, Mea doctrina non est mea: quam dixit suam, eamdem dixit non suam. Quomodo istud verum est, nisi secundum aliud suam dixerit, secundum aliud non suam: secundum formam Dei suam, secundum formam servi non suam: cum enim dicit, Non est mea, sed ejus qui me misit, ad ipsum Verbum nos facit recurrere, doctrina enim Patris est Verbum Patris, qui est unicus Filius. Quid sibi et illud vult, Qui in me credit, non in me credit? Quomodo in ipsum? quomodo non in ipsum? quomodo tam contrarium sibique adversum potest intelligi? Qui in me credit, inquit, non in me credit, sed in eum qui me misit, nisi ita intelligas: Qui in me credit, non in hoc quod videt credit, ne sit spes nostra in creatura, sed in illo qui suscepit creaturam, in qua humanis oculis appareret, ac sic ad se aequalem Patri contemplandum, per fidem corda mundaret. Ideoque ad Patrem referens intentionem credentium, et dicens, non in 32 me credit, sed in eum qui me misit, non utique se a Patre, id est ab illo qui eum misit, voluit separari; sed ut sic in eum crederetur, quomodo in Patrem, cui aequalis est; quod aperte alio loco dicit: Credite in Deum, et in me credite, id est, Sicut creditis in Deum, sicut et in me, quia ego et Pater unus Deus. Sicut ergo hic, tanquam abstulit a se fidem hominum et in Patrem transtulit, dicendo, Non in me credit, sed in eum qui me misit, a quo tamen se non utique separavit; sic etiam quod ait, Non meum dare, sed quibus paratum est a Patre meo, puto clarere secundum quid [qualiter] utrumque accipiendum sit: tale est enim et illud, Ego non judicabo, cum ipse judicaturus sit vivos et mortuos. Sed quia non ex potestate humana, propterea recurrens ad Deitatem, sursum erigit corda hominum, propter quae sublevanda descendit. CAPUT CCXLI. Quomodo intelligenda sit missio, sive Filii, sive Spiritus sancti; ex libro de Trinitate II, tit. 5. Sed in his convicti, ad illud se convertunt ut dicant: Major est qui mittit quam qui mittitur; proinde major est Pater Filio, quia Filius a Patre se missum assidue commemorat; major est et Spiritu sancto, quia de illo dixit Jesus, Quem mittet Pater in nomine meo: et Spiritus sanctus utroque minor est, quia et Pater eum mittit, sicut commemoravimus, et Filius cum dicit: Si autem abiero mittam eum ad vos. Qua in quaestione, primum quaero unde et quo [quomodo] missus sit Filius? Ego, inquit, a Patre exii et veni in hunc mundum. Ergo a Patre exire, et venire in hunc [mundum], hoc est mitti. Quid igitur est quod de illo idem ipse evangelista dicit: In hoc mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit: deinde conjungit: In sua propria venit. Illuc utique missus est quo venit: at si in [hunc] mundum missus est, quia exiit a Patre et venit in hunc mundum, et in hoc mundo erat: illuc ergo missus est ubi erat. Nam [et] illud quod scriptum est in Propheta, Deum dicere, Coelum et terram ego impleo, si de Filio dictum est (ipsum enim nonnulli volunt intelligi, vel prophetis, vel in prophetis locutum), quo missus est, nisi illuc ubi erat? Ubique enim erat, qui ait, Coelum et terram ego impleo. Si autem de Patre [dictum est], ubi esse potuit sine Verbo suo et sine sapientia sua, quae pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter? Sed neque sine Spiritu sancto usquam esse potuit. Itaque si ubique est Deus, ubique est etiam Spiritus sanctus [ejus]: illuc ergo et Spiritus sanctus missus est ubi erat. Nam et ille qui non invenit locum quo eat a facie Dei et dicit: Si ascendero in coelum, tu ibi es, et si descendero in infernum, ades, ubique volens intelligi praesetnem Deum, prius nominavit Spiritum ejus. Nam sic ait: Quo abibo a Spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam? quocirca si et Filius et Spiritus sanctus illuc mittitur ubi erat, quaerendum est quomodo intelligatur ista missio, sive Filii, sive Spiritus sancti, Pater enim solus nusquam legitur missus. Et de Filio quidem ita scribit Apostolus: Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret. Misit, inquit, Filium suum factum ex muliere, quo nomine quis catholicus nesciat, non eum privationem virginitatis, sed differentiam sexus, Hebraeo loquendi more significare voluisse? Cum itaque ait, Misit Deus Filium suum, factum ex muliere, satis ostendit eo ipso missum Filium, quo factus est ex muliere. Quod ergo de Deo natus est, in hoc mundo erat: quod autem de Maria natus est, in hunc mundum missus advenit. Proinde mitti a Patre sine Spiritu sancto non potuit, non solum quia intelligitur Pater, cum eum misit, id est fecit ex femina, non utique sine Spiritu suo fecisse, verumetiam quod manifestissime atque apertissime in Evangelio dicitur Virgini Mariae quaerenti ab angelo, Quomodo [fiet] istud? Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Et Matthaeus dicit: Inventa est habens in utero de Spiritu sancto: quanquam et apud Esaiam prophetam ipse Christus intelligitur de adventu suo futuro dicere: Et nunc Dominus misit me, et Spiritus ejus. Fortasse aliquis cogat ut dicamus etiam a seipso missum esse Filium, quia ille Mariae conceptus et partus operatio Trinitatis est: qua creante, omnia creantur. Et quomodo, inquit, Pater eum misit si ipse se misit? Cui primum respondeo quaerens ut dicat, si potest, quomodo Pater eum sanctificavit, si se ipse sanctificavit? Utrumque enim idem Dominus ait: Quem Pater, inquit, sanctificavit et misit in [hunc] mundum, vos dicitis, Quia blasphemat, quoniam dixi, Filius Dei sum. Alio autem loco ait: Et pro eis sanctifico meipsum. Item quaero quomodo eum Pater tradidit, si seipse tradidit? Utrumque enim dicit apostolus Paulus: Qui Filio, inquit, proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum [illum]. Alibi autem de ipso Salvatore ait: Qui me dilexit, et tradidit seipsum pro me. Credo, respondebit, si haec probe sapit, quia una voluntas est Patris et Filii, et inseparabilis operatio: Sic ergo intelligat illam incarnationem et ex Virgine nativitatem, in qua Filius intelligitur missus, una eademque operatione Patris et Filii inseparabiliter esse factam, non utique inde separato Spiritu sancto, de quo apte [aperte] dicitur: Inventa est in utero habens de Spiritu sancto. Nam etiam si ita quaeramus, enodatius fortassis quod dicimus apparebit. Quomodo misit Deus Filium suum? Jussit ut veniret, atque ille jubenti obtemperans venit; an rogavit, an tantummodo admonuit? Sed quodlibet horum sit, Verbo utique factum est: Dei autem Verbum, ipse est Dei Filius. Quapropter cum eum Pater Verbo misit, a Patre et Verbo ejus factum est ut mitteretur. Ergo a Patre et Filio missus est idem Filius, quia Verbum Patris est ipse Filius. Quis enim se tam sacrilega induat opinione, ut putet temporale Verbum a Patre factum esse, ut aeternus Filius mitteretur, et in carne appareret ex tempore? Sed utique in ipso Dei Verbo, quod erat in principio apud Deum et Deus erat, in ipsa scilicet sapientia Dei, sine tempore erat: quo tempore illam in carne apparere oporteret. Itaque cum sine ullo initio temporis, initio [in principio] esset Verbum, et Verbum esset apud Deum, et Deus esset Verbum, sine ullo tempore in ipso Verbo erat, quo tempore Verbum caro fieret, et habitaret in nobis. Quae plenitudo temporis cum venisset, misit Deus Filium suum factum ex muliere, id est factum in tempore, ut incarnatum Verbum hominibus appareret: quod in ipso Verbo sine tempore erat, in quo tempore fieret. Ordo quippe temporum in aeterna Dei sapientia sine tempore est. Cum itaque hoc a Patre et Filio factum esset, ut in carne Filius appareret, congruenter dictus est missus ille qui in ea carne apparuit; 33 misisse autem ille qui in ea non apparuit. Quoniam illa quae coram corporeis oculis foris geruntur, ab interiore apparatu naturae spiritalis existunt, et propterea et convenienter missa dicuntur. Forma quippe [porro] illa suscepti hominis, Filii persona est, non etiam Patris. Quapropter Pater invisibilis una cum Filio secum invisibili, eumdem Filium visibilem faciendo, misisse eum dictus est: quasi [qui si] eo modo visibilis fieret, ut cum Patre invisibilis esse desisteret, id est, si substantia invisibilis Verbi, in creaturam visibilem mutata et transiens verteretur, ita missus a Patre intelligeretur Filius, ut tantum missus, non etiam cum Patre mittens inveniretur. Cum vero sic accepta [est] forma servi, ut maneret incommutabilis forma Dei, manifestum est quod a Patre et Filio non apparentibus factum sit quod appareret in Filio, id est, [ut] ab invisibili Patre, cum invisibili Filio, idem ipse Filius visibilis mitteretur. Cur ergo ait: Et a meipso non veni? Jam hoc secundum formam servi dictum est, secundum quod dictum est, Ego non judico quemquam. Si ergo missus dicitur, in quantum apparuit foris in creatura corporali, qui intus in natura spiritali oculis mortalium semper occultus est, jam in promptu est intelligere etiam de Spiritu sancto, cur et ipse missus dicatur. Facta est enim quaedam creaturae species ex tempore, in qua visibiliter ostenderetur Spiritus sanctus, sive cum in ipsum Dominum corporali specie velut columba ascendit [in ipsum Dominum corporali specie velut columba descendit], sive cum decem diebus peractis post ascensionem [ejus], die Pentecostes factus est subito de coelo sonus, quasi ferretur flatus vehemens, et visae sunt illis linguae divisae sicut ignis, qui et insedit super unumquemque eorum. Haec operatio visibiliter expressa, [et] oculis oblata mortalibus, missio Spiritus sancti dicta est: non ut appareret ejus ipsa substantia, qua et ipse invisibilis et incommutabilis est sicut Pater et Filius, sed ut exterioribus visis hominum corda commota, a temporali manifestatione venientis, ad occultam aeternitatem semper praesentis, converterentur. CAPUT CCXLII. De solo vero Deo Patre et Filio et Spiritu sancto, ex libro VI de Trinitate, tit. 9. Ex Domini testimonio et Patrem unum verum Deum dicimus, et Filium unum verum Deum, et Spiritum sanctum [unum] verum Deum: et simul Patrem et Filium et Spiritum sanctum, id est simul ipsam Trinitatem, non tres veros deos, sed unum verum Deum. An quoniam addidit, Et quem misisti Jesum Christum, subaudiendum est, unum verum Deum, et ordo verborum est: Ut te et quem misisti Jesum Christum cognoscant unum verum Deum? Cur ergo tacuit de Spiritu sancto? An quoniam consequens est, ut ubicunque nominatur unum, tanta pace uni adhaerens, ut per hanc utrumque unum sint [sit], jam ex hoc intelligatur etiam ipsa pax, quamvis non commemoretur? Nam et illo loco Apostolus videtur quasi praetermittere Spiritum sanctum: et tamen ibi intelligitur ubi ait, Omnia vestra, vos autem Christi, Christus autem Dei; et iterum: Caput mulieris vir, caput viri Christus, caput autem Christi Deus. Sed rursus si Deus non nisi omnia simul tria, quomodo caput Christi Deus, id est, caput Christi Trinitas, cum in Trinitate sit Christus, ut sit Trinitas? An quod est Pater cum Filio, caput est ei quod est solus Filius? Cum Filio enim Pater Deus, solus autem Filius Christus est: maxime quia jam Verbum caro factum loquitur, secundum quam humilitatem [humanitatem] ejus etiam major est Pater, sicut dicit, Quoniam Pater major me est, ut hoc ipsum Deum esse, quod illi cum Patre unum est, caput sit hominis Mediatoris, quod ipse solus est. Si enim mentem recte dicimus principale hominis, id est tanquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum mente sit homo, cur non multo congruentius multoque magis Verbum cum Patre quod simul Deus est, caput est Christi, quamvis Christus homo, nisi cum Verbo quod caro factum est, intelligi non possit? CAPUT CCXLIII. De eo quod ait Apostolus virum esse imaginem Dei, mulierem gloriam viri, ex libro de Trinitate XII, tit. 7. Si ergo spiritu mentis nostrae renovamur, et ipse est novus homo qui renovatur in agnitionem Dei, secundum imaginem ejus qui creavit eum, nulli dubium est, non secundum corpus, neque secundum quamlibet animi partem, sed secundum rationalem mentem, ubi potest esse agnitio Dei, hominem factum ad imaginem ejus, qui creavit eum. Secundum hanc autem renovationem, efficimur etiam filii Dei, per baptismum Christi, et induentes novum hominem Christum, utique induimur per fidem. Quis est ergo qui ab hoc consortio feminas alienet, cum sint nobiscum gratiae cohaeredes, et alio loco idem Apostolus dicat: Omnes enim filii Dei estis, per fidem in Christo Jesu: Quicunque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis: non est Judaeus neque Graecus, non est servus neque liber, non est masculus et [neque] femina: omnes enim vos unum estis in Christo Jesu? Nunquidnam igitur fideles feminae sexum corporis amiserunt? Sed quia ibi renovantur ad imaginem Dei, ubi sexus nullus est, ibi factus est homo ad imaginem Dei, ubi sexus nullus est, hoc est in spiritu mentis suae. Cur ergo vir propterea non debet caput velare, quia imago est et gloria Dei; mulier autem debet, quia gloria viri est: quasi mulier non renovetur in spiritu mentis suae, qui renovatur in agnitionem Dei secundum imaginem ejus qui creavi illum? Sed quia sexu corporis distat a viro, rite potuit in ejus corporali velamento figurari pars illa rationis, quae ad temporalia gubernanda flectitur, ut non maneat imago Dei, nisi ex qua parte mens hominis aeternis rationibus conspiciendis vel consulendis adhaerescit: quam non solum masculos, sed etiam feminas habere manifestum est. Ergo in eorum mentibus communis natura cognoscitur, in eorum vero corporibus ipsius unius mentis distributio figuratur. CAPUT CCXLIV. Quid disputatum, quidve sit comprehensum praecedentium XIV ratiocinatione librorum; ex lib. de Trinitate XV, tit. 3. Sed quoniam disserendi et ratiocinandi necessitas, per quatuordecim libros, multa nos compulit dicere, quae cuncta simul aspicere non valemus, ut ad id quod apprehendere volumus, ea celeri cogitatione referamus, faciam, quantum Domino ad juvante potuero, ut quidquid in singulis voluminibus ad cognitionem 34 disputatione perduxi, remota disputatione, breviter congeram: et tanquam sub uno mentis aspectu, non quemadmodum res quaeque persuasit, sed ipsa quae persuasa sunt, ponam; ne tam longe sint a praecedentibus consequentia, ut oblivionem praecedentium faciat inspectio consequentium, aut certe si fecerit, cito possit quod exciderit relegendo recolligi. In primo libro, secundum Scripturas sanctas unitas et aequalitas summae illius Trinitatis ostenditur. In secundo et tertio, et quarto, eadem. Sed de Filii missione et Spiritus sancti diligenter quaestio pertractata tres libros fecit, demonstratumque est, non ideo minorem mittente qui missus est [mittentem eo qui missus est], quia ille misit, hic missus est: cum Trinitas quae per omnia aequalis est, pariter quoque in sua natura immutabilis, et invisibilis, et ubique praesens, inseparabiliter operetur. In quinto, propter eos quibus ideo videtur non eamdem Patris et Filii esse substantiam, quia omne quod de Deo dicitur, secundum substantiam dici putant, et propterea gignere et gigni, vel genitum esse et ingenitum, quoniam diversa sunt, contendunt substantias esse diversas, demonstratur non omne quod de Deo dicitur secundum substantiam dici, sicut secundum substantiam dicitur, bonus et magnus, et si quid aliud ad se dicitur; sed dici etiam relative, id est non ad se, sed ad aliquid quod ipse non est, sicut Pater ad Filium dicitur, vel Dominus ad creaturam sibi servientem: ubi si quid relative, id est ad aliquid quod ipse non est, etiam ex tempore dicitur, sicuti est, Domine, refugium factus es nobis, nihil ei accidere quo mutetur, sed omnino ipsum in natura vel essentia sua immutabilem permanere. In sexto, quomodo dictus sit Christus ore apostolico Dei virtus et Dei sapientia, sic disputatur, ut differatur eadem quaestio diligentius retractanda, utrum a quo genitus est Christus non sit ipse sapientia, sed tantum sapientiae suae Pater, an sapientia sapientiam genuerit. Sed quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit Trinitatis aequalitas, et non Deus triplex, sed Trinitas: nec quasi aliquid duplum esse Patrem et Filium, ad simplum Spiritum sanctum, ubi nec tria plus aliquid sunt quam unum horum. Disputatum est etiam quomodo possit intelligi quod ait Hilarius episcopus, Aeternitas in Patre, species in imagine, usus in munere. In septimo, quaestio quae dilata fuerat, explicatur, ita ut Deus qui genuit Filium, non solum sit Pater virtutis et sapientiae suae, sed etiam ipse virtus atque sapientia; sic et Spiritus sanctus, nec tamen simul tres sunt virtutes, aut tres sapientiae, sed una virtus et una sapientia, sicut unus Deus et una essentia. Deinde quaesitum est, quomodo dicantur una essentia tres personae, vel a quibusdam Graecis una essentia tres substantiae; et inventum est elocutionis necessitate dici, ut aliquo uno nomine enuntiarentur, cum quaeritur quid tres sint quos tres esse veraciter confitemur, Patrem scilicet, et Filium, et Spiritum sanctum. In octavo, ratione etiam reddita intelligentibus clarum est, in substantia Veritatis non solum Patrem Filio non esse majorem, sed nec ambos simul aliquid majus esse quam solum Spiritum sanctum, aut quoslibet duos in eadem Trinitate majus esse aliquid quam unum, aut omnes simul tres majus aliquid esse quam singulos: deinde per veritatem quae intellecta conspicitur, et per bonum summum a quo omne bonum, et per justitiam propter quam diligitur animus justus ab animo etiam nondum justo, ut natura non solum incorporalis, verumetiam immutabilis, quod est Deus, quantum fieri potest intelligeretur admonui; et per charitatem quae in Scripturis sanctis Deus dicta est, per quam coepit utcunque etiam Trinitas intelligentibus apparere, sicut sunt amans, et quod amatur, et amor. In nono, ad imaginem Dei, quod est homo, secundum mentem pervenit disputatio, et in ea quaedam trinitas invenitur, id est, mens et notitia qua se novit, et amor quo se notitiamque suam diligit: et haec tria aequalia inter se et unius ostenduntur esse essentiae. In decimo, hoc idem diligentius subtiliusque tractatum est, at adque id perductum, ut inveniretur in mente evidentior trinitas ejus, in memoria scilicet, et intelligentia, et voluntate. Sed quoniam et hoc compertum est, quod mens nunquam esse ita potuerit, ut non sui meminisset, non se intelligeret et diligeret, quamvis non semper se cogitaret, cum autem cogitaret, non se a corporalibus rebus eadem cogitatione discerneret, dilata est de trinitate, cujus haec imago est, disputatio, ut in ipsis etiam corporalibus visis inveniretur trinitas, et distinctius in ea lectoris exerceatur [exerceretur] intentio. In undecimo ergo electus est sensus oculorum, in quo id quod inventum etiam in caeteris quatuor sensibus corporis, et non dictum posset agnosci, atque ita exterioris hominis trinitas primo in his quae cernuntur extrinsecus, ex in corpore scilicet quod videtur et forma quae inde in acie cernentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione voluntatis apparuit. Sed haec tria non inter se aequalia, nec unius esse substantiae claruerunt. Deinde in ipso animo, ab his quae extrinsecus sensa sunt velut introducta, inventa est altera trinitas, ubi apparerent eadem tria unius esse substantiae, imaginatio corporis quae in memoria est, et inde informatio cum ad eam convertitur acies cogitantis, et utrumque conjungens intentio voluntatis. Sed ideo ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus illata est, quae sentiuntur extrinsecus. In duodecimo discernenda visa est sapientia ab scientia [sapientia a sapientia], et in ea quae proprie scientia nuncupatur, quia inferior est, prius quaedam sui generis trinitas inquirenda: quae licet ad interiorem hominem jam pertineat, nondum tamen imago Dei vel appellanda sit, vel putanda. Et hoc agitur in tertio decimo, per commendationem fidei Christianae. In quarto decimo autem, de sapientia hominis vera, id est Dei munere in ejus ipsius Dei participatione donata, quae ab scientia distincta est, disputatur: et eo pervenit disputatio, ut Trinitas, appareat in imagine Dei, quod est homo secundum mentem, quae renovatur in agnitione Dei secundum imaginem ejus qui creavit hominem ad imaginem suam, et sic percipit sapientiam ubi contemplatio est aeternorum. CAPUT CCXLV. 35 De Spiritu sancto qui Patri et Filio aequalis accipitur et utriusque Spiritus dicitur, et charitatis nomine intelligitur, cum quaelibet in Trinitate persona sit charitas; ex libro de Trinitate XV, titalis 17, 18, 19. Nunc de Spiritu sancto, quantum Deo donante videre conceditur, disserendum est. Qui Spiritus sanctus secundum Scripturas sanctas nec Patris est solius, nec Filii solius, sed amborum; [et] ideo communem, qua invicem se diligunt Pater et Filius, nobis insinuat charitatem. Ut autem nos exerceret sermo divinus, non res in promptu sitas, sed in abdito scrutandas et ex abdito eruendas, majore studio fecit inquiri. Non itaque dixit Scriptura, Spiritus sanctus charitas est: quod si dixisset, non parvam partem quaestionis istius abstulisset; sed dixit, Deus charitas est; ut incertum sit et ideo requirendum, utrum Deus Pater sit charitas, an Deus Filius, an Deus Spiritus sanctus, an Deus ipsa Trinitas. Neque enim dicturi sumus, non propterea Deum dictum esse charitatem, quod ipsa charitas sit ulla substantia quae Dei digna sit nomine, sed quod donum sit Dei, sicut dictum est Deo: Quoniam tu es patientia mea: non utique propterea dictum est quia Dei substantia est nostra patientia, sed quod ab ipso nobis est, sicut alibi legitur: Quoniam ab ipso patientia mea. Hunc quippe sensum facile refellit Scripturarum ipsa locutio. Tale est enim: Tu es patientia; mea quale est: Domine, spes mea; et: Deus meus, misericordia mea; et multa similia. Non est autem dictum: Domine, charitas mea, aut, Tu es charitas mea, aut [Tu] Deus, charitas mea; sed ita dictum est: Deus charitas est: sicut dictum est, Deus Spiritus est. Hoc qui non discernit intellectum a Domino, non expositionem quaerat a nobis; non enim apertius quidquam possumus dicere. Deus ergo charitas est utrum autem Pater, an Filius, an Spiritus sanctus, an ipsa Trinitas (quia et ipsa non tres dii, sed Deus est unus), hoc quaeritur. Sed etiam [jam] in hoc libro superius disputavi non sic accipiendam esse Trinitatem, quae Deus est, ex illis tribus quae in trinitate nostrae mentis ostendimus: ut tanquam memoria sit omnium trium Pater, et intelligentia omnium trium Filius, et charitas omnium trium Spiritus sanctus, quasi Pater non intelligat sibi nec diligat, sed Dei Filius intelligat, et Spiritus sanctus ei diligat: ipse autem et sibi et illis tantum meminerit, et Filius nec meminerit nec diligat sibi, sed meminerit ei Pater, et diligat ei Spiritus sanctus; ipse autem et sibi, et illis tantummodo intelligat; itemque Spiritus sanctus nec meminerit nec intelligat sibi, sed meminerit ei Pater, et intelligat Filius, ipse autem et sibi et illis non nisi diligat: sed sic potius, ut omnia tria, et omnes, et singuli habeant in sua quisque natura, nec distent in eis ista, sicut in nobis aliud est memoria, aliud intelligentia, aliud dilectio, sive charitas: sed unum aliquid sit quod omnia valeat, sicut ipsa sapientia, et sic habetur in uniuscujusque natura, ut qui habet hoc sit quod habet, sicut immutabilis simplexque substantia. Si ergo haec intellecta sunt, et quantum nobis [in] rebus tantis videre vel conjectare concessum est, vera esse claruerunt, nescio cur non sicut sapientia et Pater dicitur, et Filius, et Spiritus sanctus, et simul omnes non tres, sed una sapientia, ita et charitas et Pater dicatur, et Filius, et Spiritus sanctus, et simul omnes una charitas. Sic enim et Pater Deus, et Filius Deus, et Spiritus sanctus Deus, et simul omnes unus Deus. Et tamen non frustra in hac Trinitate non dicitur Verbum Dei, nisi Filius, nec donum Dei nisi Spiritus sanctus, nec de quo genitum est Verbum, et de quo procedit principaliter Spiritus sanctus, nisi Deus Pater. Ideo autem addidi, Principaliter, quia et de Filio Spiritus sanctus procedere reperitur: sed hoc quoque illi Pater dedit, non jam existenti et nondum habenti, sed quidquid unigenito Verbo dedit, gignendo dedit. Sic ergo eum genuit, ut etiam de illo donum commune procederet, et Spiritus sanctus Spiritus esset amborum. Non est igitur accipienda transeunter, sed diligenter intuenda inseparabilis ista Trinitatis distinctio. Hinc enim factum est, ut proprie Dei Verbum etiam Dei sapientia diceretur, cum sit sapientia et Pater et Spiritus sanctus. Si ergo proprie aliquid horum trium charitas nuncupanda est, quid aptius quam ut hoc sit Spiritus sanctus? ut scilicet in illa simplici summaque natura non sit aliud substantia, et aliud charitas, sed substantia ipsa sit charitas, et charitas ipsa sit substantia, sive sit in Patre, sive in Filio, sive in Spiritu sancto, et tamen proprie Spiritus sanctus charitas nuncupetur, sicut legis nomine, aliquando simul omnia Veteris instrumenti sanctarum Scripturarum significantur eloquia. Nam ex propheta Isaia testimonium ponens Apostolus ubi ait: In aliis linguis et in aliis labiis loquar popolo huic: praemisit tamen: In lege scriptum est. Et ipse Dominus, In lege, inquit, eorum scriptum est: Quia oderunt me gratis: cum hoc legatur in Psalmo. Aliquando autem proprie vocatur lex quae data est per Moysen: secundum quod dictum est: Lex et Prophetae usque ad Joannem: et in his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae. Hic utique proprie Lex appellata est de monte Sina. Prophetarum autem nomine etiam Psalmi significati sunt, et tamen alio loco ipse Salvator: Oportebat, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in Lege et Prophetis et Psalmis de me. Hic rursus Prophetarum nomen, exceptis Psalmis, intelligi voluit: dicitur ergo lex universaliter, cum Prophetis et Psalmis, dicitur et proprie quae per Moysen data est. Ita [Item] dicuntur communiter Prophetae simul cum Psalmis, dicuntur et proprie praeter Psalmos. Et multis aliis exemplis doceri potest, multa rerum vocabula, et universaliter poni, et proprie quibusdam rebus adhiberi, nisi in re aperta vitanda sit longitudo sermonis. Hoc ideo dixi, ne quisquam propterea nos inconvenienter existimet charitatem appellare Spiritum sanctum, quia et Deus Pater, et Deus Filius potest charitas nuncupari. Sicut ergo unicum Dei Verbum proprie vocamus nomine Sapientiae, cum sit universaliter et Spiritus sanctus, et Pater ipse Sapientia: ita Spiritus [sanctus] proprie nuncupatur vocabulo charitatis, cum sit et Pater et Filius universaliter charitas. Sed Dei Verbum, id est unigenitus Dei Filius aperte dictus est Dei sapientia ore apostolico, ubi ait: Christum Dei virtutem et Dei sapientiam; Spiritus autem sanctus, ubi sit dictus charitas, invenimus si diligenter Joannis apostoli scrutemur eloquium. Qui cum dixisset: Dilectissimi, diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est, secutus adjunxit: Et omnis qui diligit, ex Deo natus est; qui non diligit, non cognovit Deum, quia Deus dilectio est. Hic manifestavit eam se dixisse dilectionem Deum, quam dixit ex Deo: Deus ergo ex Deo est dilectio. Sed quia et Dei Filius ex Deo Patre natus est, et Spiritus sanctus ex Deo Patre procedit, quem potius eorum hic debeamus accipere dictum esse dilectionem Deum, merito quaeritur. Pater enim solus ita Deus est, 36 ut non sit ex Deo, ac per hoc dilectio, quae ita Deus est ut ex Deo sit, aut Filius est, aut Spiritus sanctus: sed in consequentibus cum Dei dilectionem commemorasset, non qua nos eum, sed qua nos ipse dilexit et misit Filium suum liberatorem pro peccatis nostris; et hinc exhortatus est ut et nos invicem diligamus, atque ita in nobis Deus maneat, quia utique dilectionem Deum dixerat: statim volens de hac re apertius aliquid eloqui: In hoc, inquit, cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quia de Spiritu suo dedit nobis. Sanctus itaque Spiritus, de quo dedit nobis, facit nos in Deo manere, et ipsum in nobis, hoc autem facit dilectio. Ipse est igitur Deus dilectio. Denique paulo post, cum hoc ipsum repetisset atque dixisset, Deus dilectio est, continuo subjecit, Et qui manet in dilectione, in Deo manet, et Deus in eo manet. Unde supra dixerat: In hoc cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quoniam de Spiritu suo dedit nobis. Ipse ergo significatur, ubi legitur: Deus dilectio est. Deus igitur Spiritus sanctus qui procedit ex Deo, cum datus fuerit homini, accendit eum in dilectionem Dei et proximi, et ipse dilectio est: non enim habet homo unde Deum diligat, nisi ex Deo. Propter quod paulo post dicit: Nos diligimus, quia ipse prior dilexit nos. Apostolus quoque Paulus: Dilectio, inquit, Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis. Nullum est isto Dei dono excellentius, solum est quod dividit inter filios regni aeterni et filios perditionis aeternae. Dantur et alia per Spiritum [sanctum] munera, sed sine charitate nihil prosunt. Nisi ergo tantum impertiatur cuique Spiritus sanctus, ut eum Dei et proximi faciat amatorem, a sinistra non transfertur ad dexteram. Nec Spiritus proprie dicitur donum, nisi propter dilectionem, quam qui non habuerit, si linguis hominum loquatur et angelorum, sonans aeramentum est et cymbalum tinniens: et si habuerit prophetiam, et scierit omnia sacramenta et omnem scientiam, et si habuerit omnem fidem, ita ut montes transferat, nihil est; et si distribuerit omnem substantiam, et si tradiderit corpus suum ut ardeat, nihil prodest. Quantum ergo bonum est, sine quo ad aeternam vitam neminem bona tanta perducunt! Ipsa vero dilectio, sive charitas (nam unius rei est nomen utrumque), si habeat eam qui non loquitur linguis, nec habet prophetiam, nec omnia scit sacramenta omnemque scientiam, nec distribuit omnia sua pauperibus, vel non habendo quod distribuat, vel aliqua necessitate prohibitus, nec tradit corpus suum ut ardeat, si talis passionis nulla tentatio est, perducit ad regnum. Ita ut ipsam fidemnon faciat utilem nisi charitas: sine charitate quippe fides quidem potest esse, sed non et prodesse. Propter quod et apostolus Paulus, In Christo, inquit, Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fides quae per dilectionem operatur; sic eam discernens ab ea fide qua et daemones credunt et contremiscunt. Dilectio igitur quae ex Deo est et Deus est, proprie Spiritus sanctus est, per quem diffunditur in cordibus nostris Dei charitas, per quam nos tota inhabitat Trinitas. Quocirca rectissime Spiritus sanctus cum sit Deus, vocatur etiam donum Dei. Quod donum proprie quid nisi charitas intelligenda est, quae perducit ad Deum, et sine qua quodlibet aliud Dei donum non perducit ad Deum? An et hoc probandum est, donum Dei dictum esse in sacris litteris Spiritum sanctum? Si et hoc exspectatur, habemus in Evangelio secundum Joannem Domini Christi verba dicentis: Si quis sitit, veniat ad me et bibat: qui credit in me, sicut dicit Scriptura, Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Porro Evangelista secutus adjunxit: Hoc autem dixit de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum. Unde dicit etiam Paulus Apostolus: Et omnes uno Spiritu potati sumus. Utrum autem donum Dei sit appellata aqua ista, quod est Spiritus sanctus, hoc quaeritur. Sed sicut hic invenimus hanc aquam Spiritum sanctum esse, ita invenimus alibi in ipso Evangelio, hanc aquam Dei donum appellatam: nam Dominus idem quando cum Samaritana muliere apud eum loquebatur, cui dixerat, Da mihi bibere: cum illa respondisset quod Judaei non conterentur Samaritanis, respondit Jesus et dixit ei: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam. Dicit ei mulier: Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est, unde ergo habes aquam vivam? etc. Respondit Jesus et dixit ei: Omnis qui bibit ex aqua hac sitiet iterum, qui autem biberit ex aqua quam dabo ei, non sitiet in aeternum: sed aqua quam dabo ei fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Quia ergo haec aqua viva, sicut evangelista exposuit, Spiritus sanctus est, proculdubio Spiritus donum Dei est: de hoc hic Dominus ait: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam. Nam quid ibi ait? [nam quod ibi ait:] Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae; hoc in isto loco, Fiet, inquit, in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Paulus quoque apostolus: Unicuique, inquit, nostrum datur gratia, secundum mensuram donationis Christi. Atque ut donationem Christi Spiritum sanctum ostenderet, secutus adjunxit: Propter quod dicit, Ascendit in altum, captivavit captivitatem: dedit dona hominibus. Notissimum est autem, Dominum Jesum, cum post resurrectionem a mortuis ascendisset in coelum, dedisse Spiritum sanctum quo impleti qui crediderant [crediderunt] linguis omnium gentium loquebantur. Nec moveat quod ait, Dona, non, Donum. Id enim testimonium de [ex] Psalmo posuit. Hoc autem in Psalmo ita loquitur [legitur]: Ascendisti in altum, captivasti captivitatem, accepisti dona in hominibus: sic enim plures codices habent, et maxime Graeci: et ex Hebraeo sic interpretatum habemus. Dona itaque dixit Apostolus quemadmodum propheta, non donum: sed cum Propheta dixerit, Accepisti dona in hominibus, Apostolus maluit dicere, Dedit dona hominibus, ut ex utroque scilicet verbo, uno prophetico, Apostolico altero (quia in utroque est divini sermonis auctoritas), sensus plenissimus redderetur: utrumque enim verum est, et quia dedit hominibus, et quia accepit in hominibus. Dedit hominibus, tanquam caput membris suis: accepit in hominibus idem ipse, utique in membris suis; propter quae membra sua clamavit de coelo: Saule, Saule, quid me persequeris? et de quibus membris [suis] ait: Quod uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Ipse ergo Christus et dedit de coelo, et accepit in terra. Porro autem dona ob hoc ambo dixerunt, et propheta et apostolus, quia per donum quod est Spiritus sanctus in commune omnibus membris Christi multa dona quae sunt quibusque propria dividuntur; non enim singuli quique habent omnia, sed hi illa et alii alia, quamvis ipsum donum, a quo cuique propria dividuntur, omnes habeant, id est Spiritum sanctum. Nam cum et alibi multa dona commemorasset: Omnia, inquit, haec operatur unus atque idem Spiritus dividens propria unicuique prout 37 vult; quod verbum et in Epistola quae ad Hebraeos est invenitur, ubi scriptum est, Attestante Deo signis et ostentis, et variis virtutibus, et Spiritus sancti divisionibus [distributionibus]. Et hic cum dixisset: Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus; quod autem ascendit Ait, quid est, nisi quia et descendit in inferiores partes terrae? Qui descendit ipse est et qui ascendit super omnes coelos, ut adimpleret omnia: et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam quidem [autem] prophetas, quosdam autem [vero] Evangelistas, quos dam autem pastores et doctores. Ecce quare dicta sunt [omnia] dona, quia sicut alibi dicit: Nunquid omnes apostoli, nunquid omnes prophetae? et caetera, hic adjunxit: Ad consummationem sanctorum, in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi. Haec est domus quae, sicut Psalmus canit, aedificatur post captivitatem (quoniam qui sunt a diabolo eruti, a quo captivi tenebantur, de his aedificatur corpus Christi: quae domus appellatur Ecclesia); hanc autem captivitatem ipse captivavit, quia diabolum vicit: et ne illa quae futura erant sancti capitis membra, in aeternum supplicium secum traheret, eum justitiae prius, deinde potentiae vinculis alligavit. Ipse itaque diabolus est appellata captivitas, quam captivavit qui ascendit in altum, et dedit dona hominibus, vel accepit in hominibus. Petrus autem apostolus, sicut in eo libro canonico legitur, ubi scripti sunt Actus Apostolorum, loquens de Christo, commotis corde Judaeis et dicentibus: Quid ergo faciemus, fratres? monstrate nobis; dixit ad eos: Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Jesu Christi, in remissionem peccatorum, et accipietis donum Spiritus sancti. Itemque in eodem libro legitur, Simonem Magum apostolis dare voluisse pecuniam, ut ab eis acciperet potestatem quia [qua] per impositionem manus ejus daretur Spiritus sanctus: cui Petrus idem, Pecunia, inquit, tua tecum sit in perditione, quia donum Dei aestimasti te pecunia possidere. Et alio ejusdem libri loco, cum Petrus Cornelio et illis qui cum illo fuerant, loqueretur, annuntians et praedicans Christum, ait Scriptura: Adhuc loquente Petro verba haec, cecidit Spiritus sanctus super omnes qui audiebant verbum, et obstupuerunt qui ex circumcisione fideles simul cum Petro venerant, quia et in nationes donum Spiritus sancti effusum est. Audiebant enim illos loquentes linguis, et magnificantes Deum. De quo facto suo, quod incircumcisos baptizaverat, quia priusquam baptizarentur, ut nodum quaestionis hujus auferret, in eos venerat Spiritus sanctus, cum Petrus postea redderet rationem fratribus qui erant Hierosolymis, et hac re audita movebantur, ait post caetera: Cum coepissem autem loqui ad illos, cecidit Spiritus sanctus in illos, sicut et in nos in initio. Memoratusque sum verbi Domini sicut dicebat: Quia Joanne quidem baptizavit aqua, vos vero baptizabimini Spiritu sancto; si igitur aequale donum dedit illis, sicut et nobis qui credidimus in Dominum Jesum Christum, ego quis eram qui possem prohibere Deum, non dare illis Spiritum sanctum? Et multa alia sunt testimonia Scripturarum, quae concorditer attestantur donum Dei esse Spiritum sanctum, in quantum datur eis qui per eum diligunt Deum: sed nimis longum est cuncta colligere, et quid eis satis est quibus haec quae diximus satis non sunt? Sane admonendi sunt, quandoquidem donum Dei jam vident dictum Spiritum sanctum, ut cum audiunt donum Spiritus sancti, illud genus locutionis agnoscant quod dictum est, In exspoliatione corporis carnis. Sicut enim corpus carnis nihil aliud est quam caro, sic donum Spiritus sancti nihil aliud est quam Spiritus sanctus. In tantum ergo donum Dei est, in quantum datur eis quibus datur. Apud se autem Deus est, etsi nemini detur, quia Deus erat Patri et Filio coaeternus, antequam cuiquam daretur. Nec quia illi dant, ipse datur, ideo minor est illis. Ita enim datur, sicut Dei donum, ut etiam seipsum det sicut Deus. Non enim dici potest, non esse suae potestatis, de quo dictum est: Spiritus ubi vult spirat: et apud apostolum [illud apostolicum] quod jam supra commemoravi: Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult. Non est illic conditio dati, et dominatio dantium. sed concordia dati et dantium. Quapropter, sicut sancta Scriptura proclamat; Deus charitas est, illa quae ex Deo est, et in nobis id agit, ut in Deo maneamus, et ipse in nobis, et hoc inde cognoscimus, quia de Spiritu suo dedit nobis, ipse Spiritus ejus est Deus charitas. Deinde, si in donis Dei nihil majus est charitate, et nullum est majus donum Dei quam Spiritus sanctus, quid consequentius, quam ut ipse sit charitas, quae dicitur et Deus et ex Deo? Et si charitas, qua Pater diligit Filium et Patrem diligit Filius, ineffabiliter communionem demonstrat amborum, quid convenientius quam ut ille proprie dicatur charitas qui Spiritus est communis ambobus? Hoc enim sanius creditur vel intelligitur, ut non solus Spiritus sanctus charitas sit in illa Trinitate, sed non frustra proprie charitas nuncupetur, propter illa quae dicta sunt: sicut non solus est in illa Trinitate, vel Spiritus, vel sanctus, quia et Pater Spiritus, et Filius Spiritus, et Pater sanctus, et Filius sanctus, quod non ambigit pietas, et tamen ipse non frustra proprie dicitur Spiritus sanctus, Quia enim est communis ambobus, id vocatur ipse proprie quod ambo communiter; alioquin si in illa Trinitate solus Spiritus sanctus est, charitas profecto et Filius, non solius Patris, verum etiam Spiritus sancti Filius invenitur. Ita enim locis innumerabilibus dicitur et legitur, Filius unigenitus Dei Patris, ut tamen et illud verum sit, quod Apostolus ait de Deo Patre: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae. Non dixit Filii sui, quod si diceret, verissime diceret, quemadmodum quia saepe dixit, verissime dixit: sed ait, Filii charitatis suae. Filius ergo est etiam Spiritus sancti, si non est in illa Trinitate charitas Dei, nisi Spiritus sanctus. Quod si absurdissimum est, restat ut non solus ibi sit charitas Spiritus sanctus, sed propter illa, de quibus satis disserui, proprie sic vocetur: quod autem dictum est Filii charitatis suae, nihil aliud intelligatur quam Filii sui dilecti, quam Filii postremo substantiae suae. Charitas quippe Patris, quae in natura ejus est ineffabiliter simplici, nihil est aliud quam ejus ipsa natura atque substantia (ut saepe jam diximus, et saepe iterare non piget), ac per hoc Filius charitatis ejus nullus est alius quam qui de substantia ejus est genitus. CAPUT CCXLVI. De interrogatione haeretici, contra eos qui Unigenitum Dei non paternae substantiae sed voluntatis Filium esse dixerunt; ex libro XV de Trinitate. Acute sane quidam respondit haeretico versutissime interroganti, utrum Deus Filium volens an nolens genuerit: ut si diceretur, nolens, absurdissima Dei miseria sequeretur; si autem, volens, continuo quod intendebat velut invicta ratione concluderet, non naturae esse Filium, sed voluntatis. At ille vigilantissime vicissim quaesivit ab eo, utrum Deus Pater volens an nolens sit Deus: ut si responderet, nolens, sequeretur illa miseria quam de Deo credere magna insania est; si autem diceret, volens, responderetur ei, Ergo et ipse voluntate sua Deus est, non natura. Quid ergo restabat, nisi et obmutesceret, et sua interrogatione 38 obligatum insolubili vinculo se videret? Sed voluntas Dei, si et proprie dicenda est aliqua in Trinitate persona, magis hoc nomen Spiritui sancto competit, sicut charitas: nam quid est aliud charitas quam voluntas? Video me de Spiritu sancto in isto libro secundum Scripturas sanctas hoc disputasse quod fidelibus sufficit, jam scientibus Deum esse Spiritum sanctum; nec alterius substantiae, nec minorem quam est Pater et Filius, quod in superioribus libris, secundum easdem Scripturas sanctas, verum [etiam] esse docuimus. De creatura etiam quam fecit Deus, quantum valuimus admonuimus eos qui rationem de rebus talibus poscunt, ut invisibilia ejus, per ea quae facta sunt, sicut possent intellecta conspicerent, et maxime per rationalem vel intellectualem creaturam, quae facta est ad imaginem Dei, per quod, velut speculum, quantum possent, si possent, cernerent Trinitatem Deum in nostra memoria, intelligentia, voluntate. Quae tria in sua mente naturaliter divinitus instituta quisquis vivaciter perspicit, et quam magnum sit in ea, unde potest etiam sempiterna immutabilisque natura recoli, conspici, concupisci (reminiscitur per memoriam, intueturper intelligentiam, amplectitur per dilectionem, profecto reperit illius summae Trinitatis imaginem. Ad quam summam Trinitatem reminiscendam, videndam, diligendam, ut eam recordetur, eam contempletur, ea delectetur, totum debet referre quod vivit. Verum ne hanc imaginem, ab eadem Trinitate factam, et suo vitio in deterius commutatam, ita eidem comparet Trinitati, ut omni modo existimet similem, sed potius in qualicunque ista similitudine magnam quoque dissimilitudinem cernat, quantum satis esse videbatur admonui. CAPUT CCXLVII. De similitudinibus Trinitatis divinae, quae in natura mentis ad imaginem Dei factae reperiri utcunque potuerunt. Sane Deum Patrem, et Deum Filium, id est Deum genitorem, qui omnia quae substantialiter habet in coaeterno sibi Verbo suo dixit quodammodo: et ipsum Verbum ejus Deum, qui nec plus nec minus aliquid habet etiam ipse substantialiter, quam quod est in illo qui verbum non mendaciter sed veraciter genuit: quemadmodum potui, non ut illud jam facie ad faciem, sed per hanc similitudinem in aenigmate, quantulumcunque conjiciendo videretur in memoria, et intelligentia mentis nostrae significaretur, curavi: memoriae tribuens omne quod scimus, etiamsi non inde cogitemus; intelligentiae vero proprio [quodam] modo quamdam cogitationis informationem: cogitando enim quod verum invenimus, hoc maxime intelligere dicimus [dicimur], et hoc quidem in memoria rursus relinquimus. Sed illa est abstrusior profunditas nostrae memoriae, ubi hoc etiam primum cum cogitaremus invenimus, et gignitur intimum verbum, quod nullius linguae sit, tanquam scientia de scientia, et visio de visione, et intelligentia quae apparet in cogitatione, de intelligentia quae in memoria jam fuerat, sed latebat: quanquam et ipsa cogitatio, quamdam suam memoriam nisi haberet, non reverteretur ad ea quae in memoria reliquerat cum alia cogitaret. De Spiritu autem sancto nihil in hoc aenigmate quod ei simile videretur, ostendi, nisi voluntatem nostram, vel amorem, seu dilectionem, quae valentior est voluntas. Quoniam voluntas nostra, quae nobis naturaliter inest, sicut ei res adjacuerint vel occurrerint, quibus allicimur vel offendimur, ita varias affectiones habet. Quid ergo est? nunquid dicturi sumus voluntatem nostram, quando recta est, nescire quid appetat, quid evitet? Porro si scit, profecto inest ei sua quaedam scientia, quae sine memoria et intelligentia esse non potest [possit]. An vero audiendus est quispiam, dicens, Charitatem nescire quid agat, quae non agit perperam? Sicut ergo inest intelligentia, inest dilectio illi memoriae principali, in qua invenimus paratum et reconditum ad quod cogitando possumus pervenire, quia et duo ista invenimus ibi, quando nos cogitando invenimus, et intelligere aliquid, etiam et amare quae ibi erant, et quando inde non cogitabamus: et sicut inest memoria, inest dilectio huic intelligentiae quae cogitatione formatur; quod verbum verum sine ullius gentis lingua intus dicimus, quando cognovimus dicimus; nam nisi reminiscendo non redit ad aliquid, et nisi amando redire non curat nostrae cogitationis intuitus, ita dilectio, quae visionem in memoria constitutam, et visionem cogitationis inde formatam, quasi parentem prolemque conjungit. CAPUT CCXLVIII. Tria quae sunt in imagine Dei, id est memoria, intellectus et amor unius personae, quia non hoc est ei esse quod haec habere; ex eodem libro. Verum haec quando in una sunt persona, sicut est homo, potest nobis quispiam dicere: Tria ista, memoria, intellectus et amor, mea sunt, non sua; nec sibi, sed mihi agunt quod agunt; imo ego per illa, ego enim memini per memoriam, intelligo per intelligentiam, amo per amorem: et quando ad memoriam meam aciem cogitationis adverto, ac sic in corde meo dico quod scio, verbumque verum de scientia mea gignitur, utrumque meum est, et scientia utique et verbum. Ego enim scio, ego dico in meo corde quod scio, et quando in memoria mea cogitando invenio, jam me intelligere, jam me amare aliquid, qui intellectus et amor ibi erant, et antequam inde cogitarem, intellectum meum et amorem meum invenio in memoria mea, quo ego intelligo, ego amo, non ipsa. Item quando cogitatio mea memor est, et vult redire ad ea quae in memoria reliquerat, ea quae intellecta conspicere atque intus dicere, mea memoria memor est, et mea vult voluntate, non sua. Ipse quoque amor meus, cum meminit atque intelligit quid appetere debeat, quid vitare, per meam, non per suam memoriam meminit, et per intelligentiam meam, non [per] suam, quidquid intelligenter amat, intelligit; quod breviter dici potest: Ego per omnia illa tria memini, ego intelligo, ego diligo, qui nec memoria sum, nec intelligentia, nec dilectio, sed haec habeo. Ista ergo dici possunt ab una persona quae habet haec tria, non ipsa est haec tria. In illius vero summae simplicitate naturae, quae Deus est (quamvis unus sit Deus), tres tamen personae sunt, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus. Aliud est itaque Trinitas res ipsa, aliud imago Trinitatis in re alia; propter quam imaginem, simul et illud in quo sunt haec tria imago dicitur; sicut imago dicitur simul et tabula et quod in ea pictum est; sed propter picturam quae in ea est, simul et tabula nomine imaginis appellatur. CAPUT CCXLIX. 39 Quam vera in Dei Trinitate unitas, et quam vera in ejusdem unitate sit Trinitas; ex eodem libro, tit. 23. Verum in illa summa Trinitate, quae incomparabiliter rebus omnibus antecellit, tanta est inseparabilitas, ut cum trinitas hominum non possit dici unus homo, in illa unus Deus et dicatur et sit, nec in uno Deo sit illa Trinitas, sed unus Deus. Nec rursus quemadmodum ista imago quod est homo, habens illa tria, una persona est, ita est illa Trinitas, sed tres personae sunt, Pater Filii, et Filius Patris, et Spiritus Patris et Filii. Quamvis enim memoria hominis, et maxime illa quam pecora non habent, id est qua res intelligibiles ita continentur, ut non in eam per sensus corporis venerint, habeat pro modulo suo, in hac imagine Trinitatis, incomparabiliter quidem imparem, sed tamen qualemcunque similitudinem Patris: itemque intelligentia hominis, quae per intentionem cogitationis inde formatur, quando quod scitur dicitur, et nullius linguae cordis verbum est, habeat in sua magna disparilitate nonnullam similitudinem Filii, et amor hominis de scientia procedens, et memoriam intelligentiamque conjungens, tanquam parenti prolique communis. Unde nec parens intelligitur esse, nec proles habeat in hac imagine aliquam, licet valde imparem, similitudinem Spiritus sancti: non tamen sicut in ista imagine Trinitatis, non haec tria unus homo, sed unius hominis sunt; ita in ipsa summa Trinitate, cujus haec imago est, non unius Dei sunt illa tria, sed unus Deus est; et tres sunt illae, non una persona. Quod sane mirabiliter ineffabile est, vel ineffabiliter mirabile, cum sit una persona imago haec Trinitatis, ipsa vero summa Trinitas tres personae sint, inseparabilior est illa Trinitas personarum trium, quam haec unius; illa quippe in natura Divinitatis, sive id melius dicatur Deitatis, quod est, hoc est, atque incommutabiliter inter se ac semper aequalis est, nec aliquando non fuit, aut aliter fuit, nec aliquando non erit, aut aliter erit. Ista vero tria quae sunt in impari imagine, etsi non locis (quoniam non sunt corpora), tamen inter se, nunc in ista vita, magnitudinibus separantur. Neque enim quia moles nullae ibi sunt, ideo non videmus in alio majorem esse memoriam quam intelligentiam; in alio contra [in alio autem econtra]: in alio duo haec amoris magnitudine superari, sive sint ipsa duo inter se aequalia, sive non sint aequalia. Atque ita et a singulis bina, et a binis singula, et a singulis singula, a majoribus minora vincuntur. Et quando inter se aequalia fuerint, ab omni languore sanata, nec tunc aequabitur rei natura immutabili ea res quae per gratiam non mutabitur (quia non aequatur creatura Creatori), et quando ab omni languore sanabitur, mutabitur. Sed hanc non solum incorporalem, verum etiam summe inseparabilem vereque immutabilem Trinitatem, cum venerit visio quae facie ad faciem nobis promittitur, multo clarius certiusque videbimus quam nunc ejus imaginem quod nos sumus: per quod tamen speculum et in quo aenigmate qui vident, sicut in hac vita videre concessum est, non illi sunt, qui ea quae digessimus et commendavimus in sua mente conspiciunt, sed illi qui eam tanquam imaginem vident, ut possint ad eum, cujus imago est, quomodocunque referre quod vident; et per imaginem quam conspiciendo vident, etiam illud videre conjiciendo, quoniam nondum possunt facie ad faciem: non enim ait Apostolus, Videmus nunc in speculum; sed, Videmus nunc per speculum. CAPUT CCL. Quare bis datus sit Spiritus sanctus; ex eodem libro, tit. 26. Deinde in illa summa Trinitate, quae Deus est, intervalla temporum nulla sunt, per quae possit ostendi, aut saltim requiri, utrum prius de Patre natus sit Filius, et postea de ambobus processerit Spiritus sanctus. Quoniam Scriptura sancta Spiritum eum dicit amborum: ipse est enim de quo dicit Apostolus: Quoniam autem estis filii [Dei], misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra [vestra]: et ipse est de quo dicit idem Filius: Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis; et multis aliis divinorum eloquiorum testimoniis comprobatur, Patris et Filii esse Spiritum, qui proprie dicitur Trinitate Spiritus sanctus. De quo item dicit ipse Filius: Quem ego mittam vobis a Patre; et alio loco, Quem mittet Pater in nomine meo. De utroque autem procedere sic docetur, quia ipse Filius ait: de Patre procedit; et cum resurrexisset a mortuis, et apparuisset discipulis suis, insufflavit et ait: Accipite Spiritum sanctum ut eum etiam de se procedere ostenderet; et ipsa est virtus quae de illo exiebat [de ipso exibat], sicut legitur in Evangelio, et sanabat omnes. Quid vero fuerit causae ut post resurrectionem suam, et in terra prius daret et de coelo postea mitteret Spiritum sanctum; hoc ego existimo, quia per ipsum donum diffunditur charitas in cordibus nostris, qua diligimus Deum et proximum, secundum duo illa praecepta, in quibus tota Lex pendet et Prophetae. Hoc significans Dominus Jesus, bis dedit Spiritum sanctum: semel in terra, propter dilectionem proximi; et iterum de coelo, propter dilectionem Dei: et si forte alia ratio reddatur de bis dato Spiritu sancto, eumdem tamen Spiritum datum, cum insufflasset Jesus, de quo mox ait: Ite, baptizate omnes gentes, in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti, ubi maxime commendatur haec Trinitas, ambigere non debemus. Ipse est igitur qui etiam de coelo datus est die Pentecostes, id est post dies decem quam Dominus ascendit in coelum. Quomodo ergo Deus non est qui dat Spiritum sanctum? imo quantus Deus est, qui dat Deum? neque enim aliquis discipulorum ejus dedit Spiritum sanctum. Orabant quippe ut veniret in eos quibus manum imponebant, non ipsi eum dabant; quem morem in suis praepositis etiam nunc servat Ecclesia. CAPUT CCLI. Quare bis datus sit Spiritus sanctus; ex sermone de Ascensione Domini. Quare bis dedit Spiritum sanctum, multi multa dixerunt, et sicut homines quaesierunt, et aliquid dixerunt quod non est contra fidem: alius hoc, alius illud, utrumque quod non excederet regulam veritatis. Si dicam me scire quare bis dederit, mentiar vobis. Qui se dicit scire quod nescit, temerarius est: qui se negat scire quod scit, ingratus est. Ergo fateor vobis, quare bis dederit Dominus Spiritum sanctum, adhuc quaero: ad aliquid certius cupio pervenire; adjuvet me Dominus orantibus vobis, ut quod donare dignatur, et vobis non taceatur. Ergo nescio quid tamen existimem, nondum sciens, nondum pro certo tenens, sicut certissimum teneo dedisse; quid ergo existimem non tacebo. Si hoc est, confirmet Dominus, si aliud est quod verius appareat, donet Dominus. Ergo arbitror, sed arbitror ideo bis datum Spiritum sanctum, ut commendarentur duo praecepta charitatis. Duo sunt enim praecepta, et una est charitas: Diliges Dominum 40 Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et diliges proximum tuum tanquam teipsum. In his duobus praeceptis, tota lex pendet et prophetae. Una charitas, et duo praecepta; unus Spiritus, et duo data. Non enim alius datus est prius, et alius datus est postea, quia non alia charitas diligit proximum quam illa quae diligit Deum; non ergo alia charitas est: qua charitate proximum diligimus, ipsa charitate et Deum. Sed quia aliud est Deus, aliud proximus, una charitate diliguntur, non sunt tamen unum qui diliguntur. Quia ergo magna est primitus commendanda dilectio Dei, secunda dilectio proximi, a secunda autem incipitur ut ad primam perveniatur (si enim fratrem quem vides non diligis, Deum, quem non vides, quomodo diligere poteris?); ideo forte informans nos ad dilectionem proximi, dedit in terra conspicuus et proximis proximus Spiritum sanctum insufflando in faciem eorum, et ab hac maxime charitate, quae in coelis est, de coelo misit iterum Spiritum sanctum. Spiritum sanctum accipe in terra, et dilige fratrem: accipe de coelo, et dilige Deum; quia et in terra quod accepisti de coelo est: in terra Christus dedit, sed de coelo est quod dedit; ille enim dedit qui de coelo descendit; hic invenit cui daret, sed inde attulit quod daret Quid est ergo, fratres? an forte commemoro et hoc, quomodo charitas ad Spiritum sanctum pertineat? Paulum audite: Non solum autem, inquit, sed et gloriamur in tribulationibus, scientes quia tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio vero spem, spes autem non confundit, quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris. Unde quid tibi dabas, quid quasi de tuo praesumebas? Quid enim habes quod non accepisti? Ergo unde, nisi quod sequitur, per Spiritum sanctum qui datus est nobis: charitas ista non tenetur nisi in unitate Ecclesiae: non illam habent divisores, sicut dicit apostolus Judas: Hi sunt qui seipsos segregant, animales, Spiritum non habentes; ideo defluunt, quia coagulum non habent charitatis. CAPUT CCLII. Quid quodam sermone ad populum disputatum sit de differentia generationis Filii et processionis Spiritus sancti; ex eodem libro, tit. 27. Verum quia in illa coaeterna et aequali, et incorporali, et ineffabiliter immutabili atque inseparabili Trinitate, difficillimum est generationem a processione distinguere, sufficiat interim eis qui extendi non valent [in] amplius, id quod de hac re in sermone quodam proferendo ad aures populi Christiani diximus, dictumque conscripsimus. Inter caetera enim, cum per Scripturarum sanctarum testimonia docuissem, de utroque procedere Spiritum sanctum: Si ergo, inquam, et de Patre et de Filio procedit Spiritus sanctus, cur Filius dixit: De Patre procedit? Cur, putas, nisi quemadmodum solet ad eum referre, et quod ipsius est de quo et ipse est? Unde [et] illud est quod ait: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit. Si igitur hic intelligitur ejus doctrina, quam tamen dixit non suam, sed Patris, quanto magis illic intelligendus est et de ipso procedere Spiritus sanctus, ubi sic ait: De Patre procedit, ut non diceret, de me non procedit. A quo autem habet Filius ut sit Deus (est enim de Deo Deus) ab illo habet utique, ut etiam de illo procedat Spiritus sanctus. Ac per hoc [etiam] Spiritus sanctus, ut etiam de Filio procedat, sicut procedit de Patre, ab ipso habet Patre. Hic utcunque etiam illud intelligitur, quantum a talibus quales nos sumus, intelligi potest, cur non dicatur natus esse, sed potius procedere Spiritus sanctus, quoniam si et ipse Filius diceretur, amborum utique Filius diceretur; quod absurdissimum est. Filius quippe nullus est duorum nisi patris et matris. Absit autem, ut inter Deum Patrem et Deum Filium tale aliquid suspicemur. Quia nec filius hominum simul et ex patre et ex matre procedit; sed cum in matrem procedit ex patre, non tunc procedit ex matre, et cum in hanc lucem procedit ex matre, non tunc procedit ex patre. Spiritus autem sanctus non de Patre procedit in Filium, et de Filio procedit ad sanctificandam creaturam, sed simul de utroque procedit. Quamvis hoc Filio Pater dederit, ut quemadmodum de se, ita de illo quoque procedat. Neque enim possumus dicere, quod non sit vita Spiritus sanctus, cum vita Pater, vita sit Filius: ac per hoc sicut Pater, cum habeat vitam in semetipso, dedit et Filio habere vitam in semetipso, sic ei dedit vitam procedere de illo, sicut procedit et de ipso. Haec de illo sermone in hunc librum transtuli, sed fidelibus, non infidelibus loquens. Verum si ad hanc imaginem contuendam, et ad videnda ista quam vera sint quae in eorum mente sunt, nec tria sic sunt ut tres personae sint, sed omnia tria hominis sunt quae una persona est, minus idonei sunt, [cur] qui non de illa summa Trinitate, quae Deus est, credunt potius quod in sacris litteris invenitur, quam poscunt liquidissimam reddi sibi rationem, quae ab humana mente, tarda scilicet infirmaque, non capitur: et certe cum inconcusse crediderint Scripturis sanctis, tanquam veracissimis testibus, agant orando, et quaerendo, et bene vivendo ut intelligant, id est ut, quantum videri potest, videatur mente quod tenetur fide. Quis hoc prohibeat, imo vero ad hoc quis non hortatur [hortetur]? Si autem propterea negandum putant ista esse, quia ea non valent caecis mentibus cernere, debent et illi qui ex nativitate sua caeci sunt, esse solem negare. Lux ergo lucet in tenebris, quod si eam tenebrae non comprehendunt, illuminentur Dei dono prius ut sint fideles, et incipiant esse lux in comparatione infidelium; atque hoc praemisso fundamento aedificentur, ad videnda quae credunt ut aliquando possint videre. Sunt enim quae ita creduntur, ut videri jam omnino non possint: non enim Christus iterum in cruce videndus est, sed nisi hoc credatur, quod ita factum atque visum est, ut futurum ac videndum jam non speretur, non pervenitur ad Christum, qualis sine fine videndus est. Quantum vero attinet ad illam summam, ineffabilem, incorporalem, incommutabilemque naturam, per intelligentiam utcunque cernendam, nusquam se melius (regente duntaxat fidei regula) acies humanae mentis exercet, quam in eo quod ipse homo in sua natura melius caeteris animalibus, melius etiam caeteris animae suae partibus habet, quod est ipsa mens, cui quidam rerum invisibilium tributus est visus, et ut cui tanquam in loco superiore atque interiore honorabiliter praesidenti, judicanda omnia nuntiant etiam corporis sensus; et qua non est superior cui subdita regenda est nisi Deus. Verum inter haec, quae multa jam dixi, et nihil illius summae Trinitatis ineffabilitate dignum, me dixisse audeo profiteri, sed confiteri potius, mirificatam scientiam ejus ex me invaluisse, nec potuisse [posse] me ad illam; o tu, anima mea, ubi te esse sentis, ubi jaces, aut ubi stas, donec ab eo qui propitius factus est omnibus iniquitatibus tuis, sanentur omnes languores tui? Agnoscis te certe in illo esse stabulo, quo Samaritanus ille perduxit eum quem reperit multis a latronibus inflictis vulneribus semivivum: et tamen multa vera vidisti, non his oculis quibus videntur corpora colorata, sed his pro quibus orabat qui dicebat: Oculi mei videant aequitatem; nempe ergo multa vera vidisti, eaque discrevisti ab illa luce qua tibi lucente vidisti: attolle oculos 41 ad [in] ipsam lucem, et eos in eam fige si potes; sic enim videbis quid distet nativitas Verbi Dei a processione doni Dei, propter quod Filius unigenitus non de Patre genitum (alioquin frater ejus esset), sed procedere dixit Spiritum sanctum: unde, cum sit communio quaedam consubstantialis Patris et Filii, amborum Spiritus, non amborum, quod absit, dictus est Filius. Sed ad hoc dilucide perspicueque cernendum, non potes ibi aciem figere, scio, non potes; verum dico, mihi dico, quid non possim scio; ipsa tamen tibi ostendit in te tria illa, in quibus tu summae ipsius, quam fixis oculis contemplari nondum vales, imaginem Trinitatis agnosceres [agnoscas]. Ipsa ostendit tibi Verbum verum esse in te, quando de scientia tua gignitur, id est, quando quod scimus, dicimus, etsi [quamvis] nullius gentis linguam significantem vocem, vel proferamus, vel cogitemus, sed ex illo quod novimus cogitatio nostra formetur, sitque in acie cogitantis imago simillima cogitationis ejus, quam memoria continebat, ista duo scilicet, velut parentem ac prolem tertia voluntate sive dilectione jungente. Quam quidem voluntatem de cogitatione procedere (nemo enim vult quod omnino quid vel quale sit nescit), non tamen esse cognitionis imaginem, et ideo quamdam in hac re intelligibili nativitatis et processionis insinuari distantiam, quoniam non hoc est cogitatione conspicere quod appetere, vel etiam perfrui voluntate, cernit discernitque qui potest. Potuisti et tu, quamvis non potueris neque possis explicare sufficienti eloquio, quod inter nubila similitudinum corporalium quae cogitationibus humanis occursare non desinunt, vix vidisti. Sed illa lux, quae non est quod tu, et hoc tibi ostendit, aliud esse illas incorporeas similitudines corporum, et aliud esse verum quod eis reprobatis intelligentia contuemur: haec et alia similiter certa oculis tuis interioribus lux illa monstravit. Quae igitur causa est, cur acie fixa ipsam videre non possis, nisi utique infirmitas? et quis [quid] eam tibi fecit, nisi utique iniquitas? Quis ergo sanat omnes languores tuos, nisi qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis? CAPUT CCLIII. Quod omnis doctrina, vel rerum sit vel signorum, et res qua fruendum est, sit Deus Trinitas; ex libro de Doctrina Christiana. Omnis doctrina vel rerum est vel signorum; sed res per signa discuntur. Proprie autem nunc res appellavi, quae non ad significandum aliquid adhibentur, sicut est lignum, lapis, pecus, atque hujusmodi caetera, sed non illud lignum quod in aquas amaras Moysen misisse legimus, ut amaritudine carerent, neque ille lapis quem Jacob sibi ad caput posuerat, neque illud pecus quod pro filio immolavit Abraham: hae namque ita res sunt, ut aliarum etiam signa sint rerum. Sunt autem alia signa quorum omnis usus in significando est, sicuti sunt verba: nemo enim utitur verbis, nisi aliquid significandi gratia. Ex quo intelligitur quid appellem signa, res eas videlicet, quae ad significandum aliquid adhibentur. Quamobrem omne signum etiam res aliqua est: quod enim nulla res est, omnino nihil est. Non autem omnis res etiam signum est: et ideo in hac divisione rerum atque signorum, cum de rebus loquimur, ita loquimur, ut etiamsi earum aliquae adhiberi ad significandum possint, non impediant partitionem qua prius de rebus, postea de signis disseruimus, memoriterque teneamus id nunc in rebus considerandum esse quod sunt, non quod aliud etiam praeter seipsas significant. Res ergo aliae sunt, quibus fruendum est; aliae, quibus utendum est; aliae, quae fruuntur et utuntur. Illae quibus fruendum est, nos beatos faciunt; istis quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, et quasi adminiculamur, ut ad illas quae nos beatos faciunt pervenire atque his inhaerere possimus. Nos vero qui fruimur et utimur inter utrasque constituti, si eis quibus utendum est frui voluerimus, impeditur cursus noster, et aliquando etiam deflectitur, ut ab his rebus quibus fruendum est obtinendis vel retardemur vel etiam revocemur, inferiorum amore praepediti. Frui est enim, amore inhaerere alicui rei, propter seipsam. Uti autem, quod in usum venerit ad id quod amatur obtinendum referre, si tamen amandum est: nam usus illicitus, abusus potius, vel abusio, nominandus est. Quomodo ergo si essemus peregrini, qui beate vivere nisi in patria non possemus, eaque peregrinatione utique miseri, et miseriam finire cupientes, in patriam redire vellemus, opus esset vel terrestribus vel marinis vehiculis, quibus utendum esset ut ad patriam qua fruendum erat pervenire valeremus: quod si amoenitates itineris, et ipsa gestatio vehiculorum nos delectaret, conversi ad fruendum his quibus uti debuimus, nollemus cito viam finire, et perversa suavitate implicati, alienaremur a patria, cujus suavitas faceret beatos; sic in hujus mortalitatis vita peregrinantes a Domino, si redire ad patriam volumus, ubi beati esse possimus, utendum est hoc mundo, non fruendum, ut invisibilia Dei, per ea quae facta sunt intellecta, conspiciantur, hoc est ut de corporalibus temporalibusque rebus, aeterna et spiritalia capiamus. Res igitur quibus fruendum est, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, eademque Trinitas, una quaedam summa res communisque omnibus fruentibus ea; si tamen res, et non rerum omnium causa, si tamen et causa. Non enim facile nomen quod tantae excellentiae conveniat, inveniri potest, nisi quod melius ita dicitur, Trinitas haec, unus Deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: ita Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, et singulus quisque horum Deus, et simul omnes unus Deus, et singulus quisque horum plena substantia, et simul omnes una substantia, Pater nec Filius est, nec Spiritus sanctus; Filius nec Pater est, nec Spiritus sanctus; Spiritus sanctus nec Pater, nec Filius: sed Pater tantum Pater, et Filius tantum Filius, et Spiritus sanctus tantum Spiritus sanctus. Eadem tribus aeternitas, eadem incommutabilitas, eadem majestas, eadem potestas. In Patre unitas, in Filio aequalitas, in Spiritu sancto unitatis aequalitatisque concordia; et tria haec unum; omnia propter Patrem aequalia, omnia propter Filium connexa, omnia propter Spiritum sanctum. Diximusne aliquid et sonuimus aliquid dignum Deo? imo vero nihil me aliud quam dicere voluisse sentio. Si autem dixi, non hoc est quod dicere volui; hoc unde scio, nisi quia Deus ineffabilis est; quod autem a me dictum est, si ineffabile esset, dictum non esset? Ac per hoc ne ineffabilis quidem dicendus est Deus; quia et hoc cum dicitur, aliquid dicitur, et fit nescio quae pugna verborum: quoniam si illud est ineffabile quod dici non potest non est ineffabile quod vel ineffabile dici potest. Quae pugna verborum silentio cavenda potius, quam voce pacanda est. Et tamen Deus, cum de illo nihil digne dici possit, admisit humanae vocis obsequium, et verbis nostris in laude sua gaudere nos voluit. Nam inde est et quod dicitur Deus. Non enim revera in strepitu istarum duarum syllabarum ipse cognoscitur, sed tamen omnes Latinae linguae scios, cum aures eorum sonus iste tetigerit, 42 movet ad cogitandam excellentissimam quamdam immortalemque naturam. Nam cum ille unus cogitatur deorum Deus, ab his etiam qui alios et suspicantur, et vocant, et colunt deos, sive in coelo, sive in terra, ita cogitatur, ut aliquid quo nihil sit melius atque sublimius illa cogitatio conetur attingere. CAPUT CCLIV. De purgatione mentis ad fruendam illam lucem quae se viam nobis praebens, superbis stulte fecisse putata est humanum genus, de contrariis et de similibus curans; ex eodem libro I. Quapropter cum illa veritate perfruendum sit, quae incommutabiliter vivit, et in ea Trinitas Deus auctor et conditor universitatis, rebus quas condidit, consulat, purgandus est animus, ut et perspicere illam lucem valeat, et inhaerere perspectae: quam purgationem, quasi ambulationem quamdam, et quasi navigationem ad patriam esse arbitremur. Non enim ad eum qui ubique praesens est locis movemur, sed bono studio bonisque moribus, quod non possemus, nisi ipsa sapientia tantae etiam nostrae infirmitati congruere dignaretur, et vivendi nobis praeberet exemplum, non aliter quam in homine, quoniam et nos homines sumus. Sed quia nos cum ad illam venimus, sapienter facimus; ipsa cum ad nos venit, ab hominibus superbis quasi stulte fecisse putata est: et quoniam nos cum ad illam venimus, convalescimus, ipsa cum ad nos venit, quasi infirma existimata est; sed quod stultum est Dei, sapientius est quam homines, et quod infirmum est Dei, fortius est quam homines. Cum ergo ipsa sit patria, viam se quoque nobis fecit ad patriam. Et cum sano et puro interiori oculo ubique sit praesens, eorum qui oculum illum infirmum immundumque habent, oculis etiam carneis apparere dignata est. Quia enim in sapientia Dei non poterat mundus per sapientiam cognoscere Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes. Non igitur per locorum spatia veniendo, sed in carne mortali mortalibus apparendo, venisse ad nos dicitur. Illuc ergo venit ubi erat, quia in hoc mundo erat, et mundus per eum factus est. Sed quoniam cupiditate fruendi, pro ipso Creatore, creatura homines configurati huic mundo, et mundi nomine congruentissime vocati, non eum cognoverunt, propterea dixit evangelista: Et mundus eum non cognovit. Itaque in sapientia Dei non poterat mundus per sapientiam cognoscere Deum. Cur ergo venit cum hic esset, nisi quia placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes? Quomodo venit, nisi quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis? Sicuti cum loquimur, ut id quod animo gerimus in audientis animum per aures carneas illabatur: fit sonus verbum quod corde gestamus, et locutio vocatur, nec tamen in eumdem sonum cogitatio nostra convertitur, sed apud se manens integra, formam vocis qua se insinuet auribus, sine aliqua labe suae mutationis assumit: ita verbum Dei non commutatum, caro tamen factum est, ut habitaret in nobis. Sicut autem curatio via est ad sanitatem, sic ista curatio peccatores sanandos reficiendosque suscepit. Et quemadmodum medici, cum alligant vulnera, non incomposite sed apte id faciunt, ut vinculi utilitatem quaedam pulchritudo etiam consequatur; sic medicina sapientiae, per hominis susceptionem, nostris est accommodata vulneribus, de quibusdam contrariis curans, et de quibusdam similibus. Sicut etiam ille qui medetur vulneri corporis, adhibet quaedam contraria, sicut frigidum calido, vel humido siccum, vel quid aliud ejusmodi; adhibet etiam quaedam similia, sicut linteolum, vel rotundo vulneri rotundum, vel oblongum oblongo, ligaturamque ipsam non eamdem membris omnibus, sed similem similibus coaptat: sic sapientia Dei, hominem curans, seipsam exhibuit ad sanandum, ipsa medicus, ipsa medicina. Quia ergo per superbiam homo lapsus est, humilitatem adhibuit ad sanandum: serpentis sapientia decepti sumus, Dei stultitia liberamur. Quemadmodum autem illa sapientia vocabatur, erat autem stultitia contemnentibus Deum, sic ista quae vocatur stultitia, sapientia est vincentibus diabolum. Nos immortalitate male usi sumus ut moreremur, Christus mortalitate bene usus est, ut viveremus. Corrupto animo feminae ingressus est morbus, integro corpore feminae processit salus. Ad eadem contraria pertinet, quod etiam exemplo virtutum ejus, vitia nostra curantur. Jam vero similia, quasi ligamenta, membris et vulneribus nostris adhibita illa sunt, quod per feminam deceptos per feminam natus homo homines, mortalis mortales, morte mortuos liberavit. CAPUT CCLV. Utrum frui se homo debeat an uti, et de regula dilectionis divinitus constituta; ex eodem libro. Magna quaestio est, utrum frui se homines debeant an uti, an utrumque. Praeceptum est enim nobis ut diligamus invicem. Sed quaeritur, utrum propter se homo ab homine diligendus sit, an propter aliud? Si enim propter se, fruimur eo, si propter aliud, utimur eo. Videtur autem mihi propter aliud diligendus; quod enim propter se diligendum est, in eo constituitur beata vita. Cujus etiam si nondum res, tamen spes ejus nos hoc tempore consolatur. Maledictus autem qui spem suam ponit in homine. Sed nec seipso quisque frui debet, si liquide advertas quia nec seipsum debet propter seipsum diligere, sed propter illum [illud] quo fruendum est. Tunc est quippe optimus homo, cum tota vita sua pergit in incommutabilem vitam, et toto affectu inhaeret illi: si autem se propter se diligit, non se refert ad Deum, sed ad seipsum conversus, non ad incommutabile aliquid convertitur: et propterea jam cum defectu aliquo se fruitur: quia melior est, cum totus haeret atque constringitur incommutabili bono, quam cum inde vel ad seipsum relaxatur. Si ergo teipsum non propter te debes diligere, sed propter illum [illud] ubi dilectionis tuae rectissimus finis est, non succenseat alius homo, si etiam ipsum propter Deum diligis: haec enim regula dilectionis divinitus constituta est: Diliges, inquit, proximum tuum tanquam teipsum, Deum vero ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente: ut omnes cogitationes tuas, et omnem vitam, et omnem intellectum in illum conferas, a quo habes ea ipsa quae confers. Cum autem ait, Toto corde, tota anima, tota mente, nullam vitae nostrae partem reliquit quae vacare debeat, et quasi locum dare ut re alia velit frui, sed quidquid aliud diligendum venerit in animum, illuc rapiatur quo totus dilectionis impetus currit. Quisquis ergo recte diligit proximum, hoc cum eo debet agere, ut etiam ipse toto corde, tota anima, tota mente diligat Dominum [Deum]: sic enim eum diligens tanquam seipsum, totam dilectionem sui et illius refert in illam dilectionem Dei, quae nullum a se rivulum duci extra patitur, cujus derivatione minuatur. Non autem omnia, quibus utendum est, diligenda sunt, sed ea sola quae aut nobiscum societate quadam referuntur in Deum, sicuti est homo vel angelus, aut ad nos relata, beneficio Dei per nos indigent, sicuti est corpus. Nam utique martyres non dilexerunt scelus persequentium se, quo tamen usi sunt ad promerendum Deum. CAPUT CCLVI. 43 De rebus quatuor diligendis, et ordinatam haberi oportere dilectionem, et conjunctioribus pro sorte consulendum; ex eodem libro. Cum ergo quatuor sint diligenda: unum quod supra nos est, alterum quod nos sumus, tertium quod juxta nos est, quartum quod infra nos est; de secundo et quarto nulla praecepta danda erant, quantumlibet enim homo excedit a veritate, remanet illi dilectio sui, et dilectio corporis sui. Fugax enim animus, ab incommutabili lumine omnium regnatore id agit, ut ipse sibi regnet et corpori suo. Ideo non potest nisi et se et corpus suum diligere. Magnum ergo aliquid adeptum se putat, si etiam sociis, id est aliis hominibus, dominari potuerit: inest enim vitioso animo, id est magis appetere, et sibi tanquam debitum vindicare quod uni proprie debetur Deo. Talis autem sui dilectio melius odium vocatur. Iniquum est enim, quia vult sibi servire quod infra se est, cum ipse superiori servire nolit. Rectissimeque dictum est: Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam; et ideo fit infirmus animus, et de mortali corpore cruciatur: necesse est enim ut illud diligat, et ejus corruptione praegravetur. Immortalitas enim et incorruptio corporis de sanitate animi existit. Sanitas autem animi est firmissime inhaerere potiori, hoc est incommutabili Deo. Cum vero etiam eis qui sibi naturaliter pares sunt, hoc est hominibus, dominari affectat, intolerabilis omnino superbia est. Nemo ergo se odit, et hinc quidem nulla cum aliqua secta quaestio fuit, sed neque corpus suum quisquam odit; verum est enim quod ait Apostolus: Nemo unquam carnem suam odio habuit. Et quod nonnulli dicunt, malle se [omnino] esse sine corpore, omnino falluntur, non enim corpus suum, sed corruptiones ejus et pondus oderunt: non itaque nullum corpus, sed incorruptum et celerrimum [integerrimum] corpus volunt habere, sed putant nullum corpus esse, si tale fuerit, quia tale aliquid esse animam putant: quod autem continentia quadam et laboribus persequi videntur corpora sua, qui hoc recte faciunt non id agunt ut non habeant corpus, sed ut habeant subjugatum et paratum ad opera necessaria; libidines enim male utentes corpore, id est consuetudines et inclinationes animae ad fruendum interioribus, per ipsius corporis laboriosam quamdam militiam exstinguere affectant: nam non se interimunt, sed curam suae valetudinis gerunt; qui autem perverse id agunt, quasi naturaliter inimico suo corpori bellum ingerunt: in quo fallit eos quod legunt: Caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem; haec enim invicem adversantur. Dictum est enim hoc propter indomitam carnalem consuetudinem, adversus quam spiritus concupiscit, non ut interimat corpus, sed ut concupiscentia ejus, id est consuetudine mala edomita, faciat spiritui subjugatum, quod naturalis ordo desiderat. Quia enim hoc erit post resurrectionem, ut corpus omnimodo cum quiete summa spiritui subditum immortaliter vigeat, hoc etiam in hac vita meditandum est, ut consuetudo carnalis mutetur in melius, nec inordinatis motibus resistat spiritui; quod donec fiat, caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem: non per odium resistente spiritu, sed per principatum, quia magis quod diligit vult subditum esse meliori; nec per odium resistente carne, sed per consuetudinis vinculum, quod a parentum etiam propagine inveteratum, naturae lege inolevit. Id ergo agit spiritus in domanda carne, ut solvat malae consuetudinis quasi pacta perversa, et fiat pax consuetudinis bonae. Diliges, inquit, Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, et diliges proximum tuum tanquam teipsum: in his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae: finis itaque praecepti est dilectio, et ea gemina, id est Dei et proximi. Quod si te totum intelligas, id est animum et corpus tuum, et proximum totum, id est animum et corpus ejus (homo enim ex animo constat et corpore), nullum rerum diligendarum genus in his duobus praeceptis praetermissum est: cum enim praecurrat dilectio Dei, ejusque dilectionis modus praescriptus appareat ita ut caetera in illum confluant, de dilectione tua nihil dictum videtur; sed cum dictum est: Diliges proximum tuum tanquam teipsum, simul et tui abs te dilectio non praetermissa est. Ille autem juste et sancte vivit qui rerum integer aestimator est; ipse est autem qui ordinatam habet dilectionem, ne aut diligat quod non est diligendum, aut non diligat quod diligendum est, aut amplius diligat quod minus diligendum est, aut aeque diligat quod vel minus vel amplius diligendum est, aut minus vel amplius quod aeque diligendum est. Omnis peccator, inquantum peccator est, non est diligendus; et omnis homo, inquantum homo est, diligendus est propter Deum, Deus vero propter seipsum, etsi Deus omni homine amplius diligendus est: amplius quisque Deum debet diligere quam seipsum, item amplius alius homo diligendus est quam corpus nostrum: quia propter Deum omnia ista diligenda sunt, et potest nobiscum alius homo Deo perfrui, quod non potest corpus, quia corpus per animam vivit qua fruimur Deo. Omnes autem aeque diligendi sunt, sed cum omnibus prodesse non possis, his potissimum consulendum est, qui pro locorum et temporum vel quarumlibet rerum opportunitatibus constrictius tibi, quasi quadam sorte junguntur. Sicut enim si tibi abundaret aliquid quod dari oporteret ei qui non haberet, nec duobus dari posset, si tibi occurrerent duo, quorum neuter alium vel indigentia, vel erga te aliqua necessitudine superaret, nihil justius faceres, quam ut sorte legeres [eligeres] cui dandum esset quod dari utrique non posset; sic in hominibus, quibus omnibus consulere nequeas, pro sorte habendum est, prout quisque tibi temporaliter colligatius adhaerere potuerit. Omnium autem qui nobiscum frui possunt Deo, partim eos diligimus quos ipsi adjuvamus, partim eos a quibus adjuvamur, partim [eos] quorum et indigemus adjutorio et indigentiae subvenimus, partim quibus nec ipsi conferimus aliquid commodi, nec ab eis ut nobis conferatur attendimus. Velle tamen debemus ut omnes nobiscum diligant Deum, et totum quod eos vel adjuvamus vel adjuvamur ab eis, ad unum illum finem referendum est. CAPUT CCLVII. 44 De principio viarum secundum Salomonem; ex eodem libro. Cum homine in Deo frueris, Deo potius quam homine frueris; illo enim frueris quo efficeris beatus, et ad eum te pervenisse laetaberis, in quo spem ponis ut venias. Inde ad Philemonem Paulus: Ita, frater, inquit, ego te fruar in Domino; quod si non addidisset, in Domino, et te fruar tantum dixisset, in eo constituisset spem beatitudinis suae. Quanquam etiam vicinissime dicitur frui cum dilectione uti [et vicissitudine dicitur frui cum delectatione uti]; cum enim adest quod diligitur, etiam delectationem secum necesse est gerat, per quam si transieris, eamque ad illud ubi permanendum est retuleris, uteris ea, et abusive, non proprie, diceris frui: si vero inhaeseris atque permanseris, finem in ea ponens laetitiae tuae, tunc vere et proprie frui dicendus es; quod non faciendum est, nisi in illa Trinitate, id est summo et incommutabili bono. Vide quemadmodum cum ipsa Veritas et Verbum, per quod facta sunt omnia, caro factum est ut habitaret in nobis, tamen ait Apostolus: Et si noveramus Christum secundum carnem, sed nunc jam non novimus; ille quippe qui non solum pervenientibus possessionem, sed etiam viam se praebere voluit venientibus, ad [se] principium viarum voluit carnem assumere. Unde est etiam illud: Dominus creavit me principium viarum suarum; ut inde inciperent qui vellent venire. Apostolus igitur, quamvis adhuc ambularet in via, et ad palmam supernae vocationis sequeretur vocantem Deum, tamen ea quae retro sunt obliviscens, et in ea quae ante sunt extentus, jam principium viarum transierat, hoc est eo non indigebat a quo tamen aggrediendum et exordiendum iter est omnibus qui ad veritatem pervenire et in vita aeterna permanere desiderant; sic enim ait: Ego sum via, et veritas, et vita: hoc est, Per me venitur, ad me pervenitur, in me permanetur. Cum enim ad ipsum pervenitur [etiam ad ipsum Patrem pervenitur], quia per aequalem ille cui est aequalis agnoscitur, vinciente et tanquam agglutinante nos sancto Spiritu, quo in summo atque incommutabili bono permanere possimus. Ex quo intelligitur quia nulla res in via tenere nos debeat, quia [Quando] nec ipse Dominus in quantum via nostra esse dignatus est, tenere nos voluerit, sed transire, ne rebus temporalibus, quamvis ab illo pro salute nostra susceptis et gestis, haereamus infirmiter, sed per eas potius curramus alacriter, ut ad eum ipsum qui nostram naturam a temporalibus liberavit et collocavit, ad dexteram Patris provehi atque pervenire mereamur. Omnium igitur quae praedicta sunt, ex quo de rebus tractamus, haec summa est, ut intelligatur Legis et omnium divinarum Scripturarum plenitudo et finis esse dilectio rei qua fruendum est, et rei quae nobiscum ea re frui potest: quia ut se quisque diligat, praecepto non opus est. Hoc ergo ut nossemus atque possemus, facta est tota pro nostra salute per divinam providentiam dispensatio temporalis, qua debemus uti, non quasi mansoria quadam dilectione et delectatione, sed transitoria potius tanquam viae, tanquam vehiculorum, vel aliorum quorumlibet instrumentorum; aut si quid congruentius dici potest, ut ea quibus ferimur, propter illud ad quod ferimur, diligamus. Quisquis igitur Scripturas divinas vel quamlibet earum partem intellexisse sibi videtur, ita ut eo intellectu non aedificet istam geminam charitatem Dei et proximi, nondum intellexit: quisquis vero talem inde sententiam duxerit, ut huic aedificandae charitati sit utilis, nec tamen hoc dixerit quod ille quem legit eo loco sensisse probabitur, non pernicioso fallitur, nec omnino mentitur. Inest quippe in mentiente voluntas falsa dicendi, et ideo multos invenimus qui mentiri velint, qui autem falli neminem. Cum igitur hoc sciens homo faciat, illud nesciens patiatur, satis apparet in una eademque re, illum qui fallitur eo qui mentitur esse meliorem; quandoquidem pati melius est iniquitatem quam facere. Omnis autem qui mentitur, inique facit, et si cuiquam videtur utile aliquando esse mendacium, potest videri utilem aliquando esse iniquitatem. Nemo enim mentiens, in eo quod mentitur servat fidem: nam hoc utique vult ut cui mentitur fidem sibi habeat, quam tamen ei mentiendo non servat. Omnis autem fidei violator iniquus est. Aut igitur iniquitas aliquando est utilis, quod fieri non potest, aut mendacium semper inutile est. Sed quisquis in Scripturis aliud sentit quam ille qui scripsit illis non mentientibus, fallitur. Sed tamen, ut dicere coeperam, si ea sententia fallitur qua aedificet charitatem, quae finis praecepti est, ita fallitur ac si quisquam errore deserens viam, eo tamen per agrum pergat, quo etiam via illa perducit: corrigendus est tamen, et quam sit utilis viam non deserere demonstrandum est, ne consuetudine deviandi, etiam in transversum aut perversum ire cogatur. Asserendo enim temere quod ille non sensit quem legit, plerumque incurrit in alia quae illi sententiae contexere nequeat. Quae si vera et certa esse consentit, illud non possit verum esse quod senserat, fitque in eo nescio quomodo ut amando sententiam suam, Scripturae incipiat offensior esse quam sibi: quod malum si serpere siverit, evertetur ex eo; per fidem enim ambulamus, non per speciem; titubabit autem fides, si divinarum Scripturarum vacillat auctoritas. Porro fide titubante, charitas etiam ipsa languescit. Nam si a fide quis ceciderit, a charitate etiam necesse est cadat. Non enim potest diligere quod esse non credit. Porro si et credit, et diligit bene agendo, et praeceptis morum bonorum obtemperando, efficit ut etiam speret se ad id quod diligit esse venturum. CAPUT CCLVIII. Quod fide et spe decedente charitas maneat, et quod temporale quid vilescat cum venerit, aeternum vero ardentius diligatur; ex eodem libro. Itaque tria haec sunt quibus et scientia omnis et prophetia militat: fides, spes, charitas. Sed fidei succedit species quam videbimus, et spei succedit beatitudo ipsa ad quam perventuri sumus: charitas autem etiam istis decedentibus augebitur potius. Si enim credendo diligimus quod nondum videmus, quanto magis cum videre coeperimus? Et si sperando diligimus quo nondum pervenimus, quanto magis cum pervenerimus? Inter temporalia quippe atque aeterna hoc interest, quod temporale aliquid plus diligitur antequam habeatur, vilescit autem cum advenerit, non enim satiat animam cum [cui] vera est et certa sedes aeternitas; aeternum autem ardentius diligitur adeptum quam desideratum. Nulli enim desideranti conceditur plus de illo existimare quam se habet, ut ei vilescat cum minus invenerit, sed quantum quisque veniens existimare potuerit, plus perveniens inventurus est. Homo itaque 45 fide, spe, et charitate subnixus, eaque inconcusse retinens, non indiget Scripturis, nisi ad alios instruendos: itaque multi per haec tria etiam in solitudine sine codicibus vivunt; unde in illis arbitror jam impletum esse quod dictum est, sive prophetiae evacuabuntur, sive linguae cessabunt, sive scientia evacuabitur [destruetur]: quibus tamen quasi machinis, tanta fidei, et spei, et charitatis in eis surrexit instructio, ut perfectum aliquid tenentes, ea quae sunt ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac vita potest; nam in comparatione futurae vitae, nullius justi et sancti est vita ista perfecta; ideo manent, inquit, fides, spes, charitas, tria haec, major autem horum charitas, quia et cum quisque ad aeterna pervenerit, duobus istis decedentibus, charitas auctior et certior permanebit. Quapropter cum quisque cognoverit finem praecepti esse charitatem, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta, omnem intellectum divinarum Scripturarum ad ista tria relaturus, ad tractationem illorum librorum securus accedat: cum enim diceret, charitas, addidit, de corde puro, ut nihil aliud quam id quod diligendum est diligatur. Conscientiam vero bonam subjunxit propter spem: ille enim se ad id quod credit et diligit perventurum esse desperat, cui malae conscientiae scrupulus inest. Tertio: Et fide, inquit, non ficta: si enim fides nostra mendacio caruerit, tunc et non diligimus quod non est diligendum, et recte vivendo id speramus ut nullo modo spes nostra fallatur. CAPUT CCLIX. De signis naturalibus, et de datis; ex libro II de Doctrina Christiana. Quoniam de rebus cum scriberem, praemisi commonens ne quis in eis attenderet, nisi quod sunt, non etiam si quid aliud praeter se significant; vicissim de signis disserens, hoc dico, ne quis in eis attendat quod sunt, sed potius quod signa sunt, id est quod significant. Signum est enim res praeter speciem quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem venire, sicut vestigio viso, transisse animal cujus vestigium est, cogitamus; et fumo viso, ignem subesse cognoscimus: et voce animantis audita, affectionem animi ejus advertimus: et tuba sonante, milites vel progredi, vel regredi, et si quid aliud pugna postulat, oportere noverunt. Signorum igitur alia sunt naturalia, alia data: naturalia sunt, quae sine voluntate atque ullo appetitu significandi praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt: sicuti est fumus, significans ignem; non enim volens significari id facit, sed rerum expertarum animadversione et notatione cognoscitur ignem subesse, etiamsi fumus solus appareat: sed et vestigium transeuntis animantis ad hoc genus pertinet, et vultus irati seu tristis affectionem animi significat, etiam nulla ejus voluntate qui aut iratus aut tristis est; aut si quis alius motus animi vultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus ut prodatur. Data vero signa sunt, quae sibi quaeque viventia invicem dant, ad demonstrandos quantum possunt motus animi sui, vel sensa aut intellecta quaelibet. Nec ulla causa est nobis significandi, id est signi dandi, nisi ad depromendum et trajiciendum in alterius animum id quod animo gerit qui signum dat. Horum igitur signorum genus, quantum ad homines attinet, considerare atque tractare statuimus: quia et signa divinitus data, quae Scripturis sanctis continentur, per homines nobis indicata sunt qui ea conscripserunt. CAPUT CCLX. Quod inter omnia signa verba teneant principatum, quae propter peccatum superbiae non potuerunt cunctis gentibus esse communia; ex eodem libro. Omnia signa verbis comparata paucissima sunt: verba enim prorsus inter homines obtinuerunt principatum significandi quaecunque animo concipiuntur, si ea quisque prodere velit. Nam et odore unguenti Dominus quo perfusi sunt pedes ejus, signum aliquod dedit, et sacramento corporis et sanguinis sui pergustato [praegustato] significavit quod voluit, et cum mulier tangendo fimbriam vestimenti ejus salva facta est, nonnihil significat. Sed innumerabilis multitudo signorum, quibus suas cogitationes homines exerunt, in verbis constituta est: nam illa signa omnia, quorum genera breviter attigi, potui verbis enuntiare, verba vero illis signis nullo modo possem: sed quia verberato aere statim transeunt, nec diutius manent quam sonant, instituta sunt per litteras signa verborum. Ita voces oculis ostenduntur, non per seipsas, sed per signa quaedam sua. Ista signa igitur non potuerunt communia esse omnibus gentibus, peccato quodam dissensionis humanae, cum ad se quisque principatum rapit, cujus superbiae signum est erecta illa turris in coelum, ubi homines impii non solum animos, sed etiam voces dissonas habere meruerunt. Ex quo factum est, ut etiam Scriptura divina, qua tantis morbis humanarum voluntatum subvenitur, ab una lingua profecta, qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per varias interpretum linguas longe lateque diffusa innotesceret gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt, quam cogitationes voluntatemque illorum a quibus conscripta est invenire; et per illas voluntatem Dei, secundum quam tales homines locutos [esse] credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambiguitatibus decipiuntur, qui temere legunt aliud pro alio sentientes: quibusdam autem locis, quid vel falso suspicentur non inveniunt, ita obscura dicta quaedam densissimam caliginem obducunt, quod totum provisum esse divinitus non dubito, ad edomandam labore superbiam, et intellectum a fastidio revocandum, cui facile investigata plerumque vilescunt. CAPUT CCLXI. Quod ex aliqua similitudine Scriptura suavius excitet animum, ut illud exempli causa de Canticis canticorum: Dentes tui sicut grex detonsarum; ex eodem libro. Quid est, quaeso, quod si quisquam dicat sanctos esse homines atque perfectos, quorum vita et moribus Christi Ecclesia de quibuslibet superstitionibus praecidit eos qui ad se veniunt, et imitatione bonorum sibimet quodammodo incorporat, qui boni fideles et veri Dei servi, deponentes onera saeculi, ad sanctum baptismi lavacrum venerunt, atque inde ascendentes, conceptione sancti Spiritus, fructum dant geminae charitatis, id est Dei et proximi. Quid est ergo, quod si haec quisque dicat, minus delectat audientem, quam si ad eumdem sensum locum illum exponat do Canticis canticorum, ubi dictum est Ecclesiae, 46 cum tanquam pulchra quaedam femina laudaretur: Dentes tui, sicut grex detonsarum ascendens de lavacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in illis; num aliud homo discit, quam cum illud planissimis verbis, sine similitudinis hujus adminiculo audiret? et tamen nescio quomodo suavius intueor sanctos, cum eos quasi dentes Ecclesiae video quasi praecidere ab erroribus homines, atque in ejus corpus [corpore] emollita duritia, quasi demorsos mansosque transferre. Oves etiam jocundissime agnosco detonsas oneribus saecularibus, tanquam velleribus positis, et ascendentes de lavacro, id est de baptismate, creare omnes geminos, duo praecepta dilectionis, et nullam esse ab isto sancto fructu sterilem video. Sed quare suavius videam, quam si nulla de divinis libris talis similitudo promeretur, cum res eadem sit eademque cognitio, difficile est dicere, et alia quaestio est. Nunc tamen nemo ambigit, et per similitudines libentius quaeque cognosci, et cum aliqua difficultate quaesita multo gratius inveniri. Qui enim prorsus non inveniunt quod quaerunt, fame laborant: qui autem non quaerunt, quia in promptu habent, fastidio saepe marcescunt: in utroque autem languor cavendus est. Magnifice igitur et salubriter Spiritus sanctus ita Scripturas sanctas modificavit, ut locis apertioribus fami occurreret, obscurioribus autem fastidia detergeret: nihil enim fere de illis obscuritatibus eruitur, quod non planissime dictum alibi reperiatur. Ante omnia igitur opus est Dei timore converti ad cognoscendam ejus voluntatem, quid nobis appetendum fugiendumque praecipiat. Timor autem iste cogitationem de nostra mortalitate et de futura morte necesse est incutiat, et quasi clavatis carnibus, omnes superbiae motus ligno crucis affigat. Deinde mitescere opus est pietate, neque contradicere Scripturae, sive intellectae, si aliqua vitia nostra percutit, sive non intellectae, quasi nos melius sapere meliusque praecipere possimus: sed cogitare potius et credere id esse melius et verius, quod ibi scriptum est, etiamsi lateat, quam id quod nos per nosipsos sapere possumus. Post istos duos gradus timoris atque pietatis, ad tertium venitur scientiae gradum, de quo nunc agere institui: nam in eo se exercet omnis divinarum Scripturarum studiosus, nihil in eis aliud inventurus [inveniens], quam diligendum esse Deum, propter Deum, et proximum propter Deum, et illum quidem ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente, proximum vero tanquam seipsum, id est ut tota proximi sicut etiam nostri dilectio referatur in Deum: de quibus duobus praeceptis, cum de rebus ageremus, libro superiore tractavimus. Necesse est ergo, ut primo se quisque in Scripturis inveniat amore hujus saeculi, hoc est temporalium rerum implicatum, longe sejunctum esse a tanto amore Dei, et tanto amore proximi, quantum Scriptura ipsa praescribit: tum vero ille timor quo cogitat de judicio Dei, et illa pietas qua non potest nisi credere et cedere auctoritati sanctorum librorum, cogit eum seipsum lugere: nam ista scientia bonae spei hominem non se jactantem, sed lamentantem facit; quo affectu impetrat sedulis precibus consolationem divini adjutorii, ne desperatione frangatur. CAPUT CCLXII. De signis propriis et translatis agens, dat exemplum, quod bos proprie pecus translate Evangelista monstretur; ex eodem libro. Duabus autem causis non intelliguntur quae scripta sunt, si aut ignotis aut ambiguis signis obteguntur. Sunt autem signa vel propria, vel translata: propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instituta: sicut cum dicimus bovem, intelligimus pecus, quod omnes nobiscum Latinae linguae homines hoc nomine vocant. Translata sunt, cum et ipsae res quas propriis verbis significamus, ad aliquid aliud significandum usurpantur: sicut dicimus bovem, et per has duas syllabas intelligimus pecus, quod isto nomine appellari solet: sed rursus per illud pecus intelligimus evangelistam, quem significavit Scriptura interpretante Apostolo [dicens]: Bovem triturantem non infrenabis. CAPUT CCLXIII. De rerum ignorantia, quae facit obscuras figuratas locutiones, cum ignoramus vel animalium, vel lapidum, vel herbarum naturas; ex eodem libro. Rerum autem ignorantia facit obscuras figuratas locutiones, cum ignoramus vel animantium, vel lapidum, vel herbarum naturas, aliarumve rerum quae plerumque in Scripturis similitudinis alicujus gratia ponuntur. Nam et de serpente quod notum est, totum corpus cum pro capite objicere ferientibus, quantum illustrat sensum illum quod Dominus jubet, astutos nos esse sicut serpentes: ut scilicet pro capite nostro, quod est Christus, corpus potius persequentibus offeramus, ne fides Christiana tanquam negetur [tanquam caput necetur] in nobis, si parcentes corpori negemus Deum! Vel illud quod per cavernae angustias coarctatus, deposita vetere tunica, vires novas accipere dicitur, quantum concinit ad imitandam [ipsius] serpentis astutiam, exuendumque ipsum veterem hominem, sicut Apostolus dicit, ut induamur novo, et exuendum per angustias, dicente Domino: Intrate per angustam portam! Ut ergo notitia naturae serpentis illustrat multas similitudines quae [quas] de hoc animante Scriptura dare consuevit, sic ignorantia nonnullorum animalium, quae non minus per similitudines commemorat, impedit plurimum intellectorem: sic lapidum, sic herbarum, vel quaeque [quaecunque] tenentur radicibus. Nam et carbunculi notitia, quod lucet in tenebris multa illuminat etiam obscura librorum, ubicunque propter similitudinem ponitur: et ignorantia berylli vel adamantis claudit plerumque intelligentiae fores. Nec aliam ob causam facile est intelligere, pacem perpetuam significari oleae ramulo, quem rediens ad arcam columba pertulit, nisi quia novimus, et olei lenem contactum non facile alieno humore corrumpi, et arborem ipsam frondere perenniter. Multi autem propter ignorantiam hyssopi, dum nesciunt quam vim habeat, vel ad purgandum pulmonem, vel, ut dicitur, ad saxa radicibus penetranda, cum sit herba brevis atque humilis, omnino invenire non possunt quare sit dictum: Asperges me hyssopo, et mundabor. 47 CAPUT CCLXIV. De numerorum imperitia, quae multa facit non intelligi; ex eodem libro. Numerorum etiam imperitia multa facit non intelligi translate ac mystice posita in Scripturis. Ingenium quippe, ut ita dixerim, ingenuum non potest non moveri quid sibi velit quod et Moyses et Elias et ipse Dominus quadraginta diebus jejunaverunt, cujus actionis figuratus quidam nodus, nisi hujus numeri cognitione et consideratione non solvitur: habet enim denarium quater tanquam cognitionem omnium rerum intextam temporibus. Quaternario namque [quippe] numero, et diurna, et annua curricula peraguntur: diurna, matutinis et meridianis, vespertinis nocturnisque horarum spatiis; annua, vernis, aestivis, autumnalibus hiemalibusque mensibus. A temporum autem delectatione, dum in temporibus vivimus, propter aeternitatem, in qua vivere volumus, abstinendum et jejunandum est: quamvis temporum cursibus ipsa nobis insinuetur doctrina contemnendorum temporum et appetendorum aeternorum. Porro autem denarius numerus Creatoris atque creaturae significat scientiam. Nam Trinitas Creatoris est, septenarius autem numerus creaturam indicat, propter vitam et corpus; nam et in illa tria sunt, unde etiam toto corde, tota anima, tota mente diligendus est Deus: in corpore autem, manifestissima quatuor apparent, quibus constat, elementa. In hoc ergo denario, dum temporaliter nobis insinuatur, id est quater ducitur, caste et continenter a temporalium delectatione vivere, hoc est quadraginta diebus jejunare [monemur]: hoc lex cujus persona est in Moyse, hoc prophetia cujus personam gerit Elias, hoc et [ipse] Dominus monet, qui tanquam testimonium habens ex lege et prophetis, medius inter illos in monte, tribus discipulis videntibus atque stupentibus, claruit. Deinde quaeritur quomodo quinquagenarius de quadragenario numero existat, qui non mediocriter in nostra religione sacratus est propter Pentecosten? et quomodo ter ductus propter tria tempora, ante legem, sub lege, sub gratia, vel propter nomen Patris, et Filii, et Spiritus sancti, adjuncta eminentius ipsa Trinitate, ad purgatissimae Ecclesiae mysterium referatur? perveniatque ad centum quinquaginta tres pisces, quos retia, post resurrectionem Domini, in dexteram partem missa coeperunt. Ita multis aliis atque aliis numerorum formis, quaedam similitudinum in sanctis libris secreta ponuntur, quae propter numerorum imperitiam legentibus clausa sunt. CAPUT CCLXV. De rerum musicarum ignorantia; ex eodem libro. Non pauca etiam claudit atque obtegit nonnullarum rerum musicarum ignorantia. Nam et de psalterii et citharae differentia quidem non inconcinne aliquas rerum figuras aperuit, et decem chordarum psalterium, non importune inter doctos quaeritur, utrum habeat aliquam musicae legem, quae ad tantum nervorum numerum cogat. An vero si non habet, eo ipso magis sacrate accipiendus sit ipse numerus, vel propter decalogum legis. De quo item numero si quaeratur, non nisi ad Creatorem creaturamque referendus est, vel propter superius expositum ipsum denarium. Et ille numerus aedificationis templi, qui cum memoratur in Evangelio, quadraginta scilicet et sex annorum, nescio quid musicum sonat, et relatus ad fabricam Dominici corporis (propter quam templi mentio facta est), cogit nonnullos haereticos confiteri Filium Dei, non falso sed vero et humano corpore indutum. Et numerum quippe et musicam plerisque locis in sacris Scripturis honorabiliter posita invenimus; non enim audiendi sunt errores gentilium superstitionum, qui novem Musas, Jovis et Memoriae filias esse finxerunt: refellit eos Varro, quo nescio utrum apud eos quisquam talium rerum doctior vel curiosior esse possit. Dicit enim civitatem nescio quam, non enim nomen recolo, locasse apud tres artifices terna simulacra Musarum, quae in templo Apollinis donum poneret, ut quisquis artificum pulchriora formasset, ab illo potissimum electa emeret: ita contigisse, ut opera sua quoque illi artifices aeque pulchra explicarent et placuisse civitati omnes novem, atque omnes esse emptas, ut in Apollinis templo dedicarentur, quibus postea dicit Hesiodum poetam imposuisse vocabula. Non ergo Jupiter novem Musas genuit, sed tres fabri ternas creaverunt: tres autem non propterea illa civitas locaverat, quia in somnis eas viderat, aut tot se cujusquam illarum oculis demonstraverant, sed quia facile erat animadvertere, omnem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem esse naturam; aut enim voce editur, sicuti eorum est qui faucibus sine organo canunt, aut flatu sicut tubarum et tibiarum, aut pulsu sicut in cytharis et tympanis, et quibuslibet aliis quae percutiendo canora sunt; sed sive ita se habeat quod Varro retulit, sive non ita, nos tamen non propter superstitionem profanorum debemus musicam fugere, si quid inde utile ad intelligendas sanctas Scripturas rapere potuerimus, nec ad illorum theatricas nugas converti, si aliquid de citharis et de organis, quod ad spiritalia capienda valeat, disputemus. Neque enim et litteras discere non debuimus, quia earum Deum dicunt esse Mercurium, aut quia Justitiae Virtutique templa dedicarunt, et quae corde gestanda sunt in lapidibus adorare maluerunt, propterea nobis justitia virtusque fugienda est. Imo vero quisquis bonus verusque christianus est, Domini sui esse intelligat ubicunque invenerit veritatem, quam conferens et agnoscens, etiam in litteris sacris superstitiosa figmenta repudiet, doleatque homines atque caveat qui cognoscentes Deum, non ut Deum glorificaverunt, et caetera. CAPUT CCLXVI. De signis superstitionis, quibus perniciose daemonum societas comparatur; ex eodem libro. Duo sunt genera doctrinarum quae in gentilibus etiam moribus exercentur: unum, earum rerum quas instituerunt homines; alterum, earum quas animadverterunt jam peractas, aut divinitus institutas. Illud quod est secundum institutiones hominum, partim superstitiosum est, partim non est superstitiosum. Superstitiosum est, quidquid institutum est ab hominibus, ad facienda et colenda idola pertinens, vel ad colendum sicut Deum creaturam, partemve ullam creaturae, vel ad consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina magicarum artium, quae quidem 48 commemorare potius, quam docere assolent poetae: ex quo genere sunt, sed quasi licentiore vanitate, aruspicum et augurum libri: ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sive in praecantationibus, sive in quibusdam notis, quas characteres vocant, sive in quibusque rebus suspendendis atque illigandis, vel etiam saltandis quodammodo, non ad temperationem corporum, sed ad quasdam significationes, aut occultas, aut etiam manifestas, quae mitiore nomine physica vocant: ut quasi non superstitione implicare, sed natura prodesse videantur, sicut sunt inaures in summo aurium singularum: aut destructionum [de struthionum] ossibus ansulae in digitis; aut cum tibi dicitur singultienti, ut dextra manu sinistrum pollicem teneas. His adjunguntur millia inanissimarum observationum, si membrum aliquod salierit, si junctim ambulantibus amicis lapis, aut canis, aut puer medius intervenerit, atque illud quod lapidem calcant, tanquam diremptorem [direptorem] amicitiae, minus molestum est quam cum innocentem puerum colapho percutiunt, si pariter ambulantibus intercurrit: sed bellum est, quod aliquando pueri vindicantur a canibus; nam plerumque tam superstitiosi sunt quidam, ut etiam canem qui medius intervenerit ferire audeant non impune, namque a vano remedio cito ille interdum percussorem suum ad verum medicum mittit. Haec sunt etiam illa; limen calcare cum ante domum suam transit; redire ad lectum, si quis dum se calciat, sternutaverit; redire domum, si procedens offenderit; cum vestis a soricibus roditur, plus tremere suspicione futuri mali, quam praesens damnum dolere. Unde illud eleganter dictum est Catonis: Qui cum esset consultus a quodam qui [sibi] a soricibus erosas caligas diceret, respondit, Non esse illud monstrum, sed vere monstrum habendum fuisse, si sorices a caligis roderentur. Neque illi ab hoc genere perniciosae superstitionis segregandi sunt, qui genethliaci, propter natalium dierum considerationem, nunc autem vulgo mathematici vocantur: quare istae quoque opiniones, quibusdam rerum signis, humana praesumptione institutis, ad eadem illa, quasi quaedam cum daemonibus pacta et conventa, referendae sunt. Hinc enim fit ut, occulto quodam judicio divino, cupidi malarum rerum homines tradantur illudendi et decipiendi pro meritis voluntatum suarum, illudentibus eos atque decipientibus praevaricatoribus angelis, quibus ista mundi pars infima, secundum pulcherrimum ordinem rerum, divinae providentiae lege, subjecta est: quibus illusionibus et deceptionibus evenit, ut istis superstitiosis et perniciosis divinationum generibus, multa praeterita et futura dicantur, nec aliter accidant quam dicuntur, multaque observantibus secundum observationes suas eveniant, quibus implicati curiosiores fiant, et sese magis magisque inserant multiplicibus laqueis perniciosissimi erroris. Hoc genus fornicationis animae salubriter divina Scriptura non tacuit, neque ab ea sic deterruit animam, ut propterea talia negaret esse sectanda, quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed etiam: Si dixerint vobis, inquit, et ita evenerit, ne credatis eis: non enim quia imago Samuelis mortui Saul regi vera pronuntiavit, propterea talia sacrilegia, quibus imago illa praesentata est, minus exsecranda sunt; aut quia in Actibus apostolorum ventriloqua femina verum testimonium perhibuit apostolis Domini, ideo Paulus apostolus pepercit illi spiritui, ac non potius feminam illius daemonii correptione atque exclusione mundavit. Omnes igitur artes hujusmodi, vel nugatoriae, vel noxiae superstitionis, ex quadam pestifera societate hominum et daemonum, quasi pacta infidelis et dolosae amicitiae constituta, penitus sunt repudianda et fugienda Christiano: non quod idolum sit aliquid, ait Apostolus, sed quia quae immolant, daemoniis immolant, et non Deo: nolo [autem] vos socios daemoniorum fieri. Quod autem de idolis et de immolationibus quae honori eorum exhibentur, dixit Apostolus, hoc de omnibus imaginariis signis sentiendum est, quae vel ad cultum idolorum, vel ad creaturam ejusque partes tanquam Deum colendas trahunt, vel ad remediorum aliarumque observationum curam pertinent, quae non sunt divinitus ad dilectionem Dei et proximi tamquam publice constituta, sed per privatas appetitiones rerum temporalium corda dissipant miserorum. In omnibus ergo istis doctrinis, societas daemonum formidanda atque vitanda est, qui nihil cum principe suo diabolo, nisi reditum nostrum claudere atque obserare conantur. Sicut autem de stellis quas condidit, et ordinavit Deus, humanae deceptoriae conjecturae ab hominibus institutae sunt, sic etiam de quibusdam nascentibus, vel quoquo modo divinae providentiae administratione existentibus rebus, multi multa humanis suspicionibus quasi regulariter conjectata, litteris mandaverunt: si forte insolitae acciderint, tanquam [velut] si mula pariat, aut fulmine aliquid percutiatur; quae omnia tantum valent, quantum praesumptione animorum, quasi communi quadam lingua cum daemonibus foederata sunt: quae tamen plena sunt omnia pestiferae curiositatis, cruciantis sollicitudinis, mortiferae servitutis; non enim quia valebant animadversa sunt, sed animadvertendo atque signando factum est ut valerent: et ideo diversis diversae proveniunt, secundum cogitationes et praesumptiones suas. Illi enim spiritus qui decipere volunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per suspiciones et consensiones ejus vident. Sicut enim, verbi gratia, una figura litterae X quae decussatim notatur, aliud apud Graecos, aliud apud Latinos valet, non natura, sed placito et consensione significandi; et ideo qui utramque linguam novit, si homini Graeco velit aliquid significare scribendo, non in ea significatione ponit hanc litteram, in qua eam ponit cum homini scribit Latino: et βῆτα, uno eodemque sono, apud Graecos litterae, apud Latinos oleris nomen est: et cum dico, lege, in his duabus syllabis aliud Graecus, aliud Latinus intelligit: sicut ergo hae omnes significationes, pro suae cujusque societatis consensione, animos movent, quia diversa consensio est, diverse movent; nec ideo consenserunt in eas homines, quia jam valebant ad significationem, sed ideo valent quia consenserunt in eas: sic etiam illa signa, quibus perniciosa daemonum societas comparatur, pro cujusque observationibus valent, quod manifestissime ostendit ritus augurum, qui et antequam observent, et posteaquam observata signa tenuerint, id agunt, ne videant volatus, aut audiant voces avium, quia nulla ista signa sunt, nisi consensus observantis accedat. CAPUT CCLXVII. 49 De scientia sententiarum, connexionum, definitionum, divisionum et partitionum; ex eodem libro. Restant ea quae non ad corporis sensus, sed ad rationem animi pertinent, ubi disciplina regnat disputationis et numeri. Sed disputationis disciplina ad omnia genera quaestionum quae in litteris sanctis sunt penetranda et dissolvenda plurimum valet: tantum ibi cavenda est libide rixandi, et puerilis quaedam ostentatio decipiendi adversarium. Sunt enim multa quae appellantur σοφίσματα, falsae conclusiones rationum, et plerumque ita veras imitantes, ut non solum tardos, sed et ingeniosos etiam, minus diligenter attentos, decipiant. Proposuit enim quidam dicens ei cum quo loquebatur: Quod ego sum tu non es; at ille consensit, verum enim erat ex parte, vel eo ipso quod iste insidiosus, ille simplex erat: tum iste addidit: Ego autem homo sum; hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens: Tu igitur non es homo. Quod genus captiosarum conclusionum Scriptura, quantum existimo, detestatur illo loco ubi dictum est: Qui sophistice loquitur, odibilis est. Quanquam etiam sermo non captiosus, sed tamen abundantius quam gravitatem decet verborum ornamenta consectans, sophisticus dicitur. Sunt etiam vere connexiones ratiocinationis falsas habentes sententias, quae consequuntur errorem illius cum quo agitur. Quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in his erubescens ille cujus errorem consequuntur, eumdem relinquant errorem, quia si in eodem manere voluerit, necesse est [ut] etiam illa quae damnat tenere cogatur. Non enim vera inferebat Apostolus cum diceret: Neque Christus resurrexit; et illa alia: Inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides vestra: et deinceps alia quae omnino falsa sunt, quia et Christus resurrexit, et non erat inanis praedicatio eorum qui hoc annuntiabant, nec fides eorum qui hoc crediderant: sed ista falsa verissime connectebantur illi sententiae, qua dicebatur, Non esse resurrectionem mortuorum: istis autem falsis repudiatis, quoniam vera erant si mortui non resurgunt, consequens erit resurrectio mortuorum. Cum ergo sint verae connexiones, non solum verarum, sed etiam falsarum sententiarum, facile est veritatem connexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter Ecclesiam sunt; sententiarum autem veritas in sanctis libris ecclesiasticis vestiganda est [investiganda]. Ipsa tamen veritas connexionum non instituta, sed animadversa est ab hominibus et notata, ut eam possint vel discere vel docere: nam est in rerum ratione perpetua et divinitus instituta. Sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit, et locorum situs, aut naturas animalium, vel stirpium [serpentium], vel lapidum qui ostendit, non res ostendit ab hominibus institutas: et ille qui demonstrat sidera eorumque motus, non a se vel ab homine aliquo rem institutam demonstrat: sic etiam qui dicit cum falsum est quod consequitur, necesse est ut falsum sit quod praecedit, verissime dicit; neque ipse facit ut ita sit, sed tantum ita esse demonstrat. Ex hac regula illud est quod de Apostolo commemoravimus: praecedit enim: Non esse resurrectionem mortuorum, quod dicebant illi quorum errorem destruere volebat Apostolus. Porro illam sententiam praecedentem, qua dicebant, non esse resurrectionem mortuorum, necessario sequitur, Neque Christus resurrexit: hoc autem quod sequitur falsum est, Christus enim resurrexit; falsum est ergo [et] quod praecedit; praecedit enim [autem], Non esse resurrectionem mortuorum. Est igitur resurrectio mortuorum. Quod totum breviter ita dicitur, Si non est resurrectio mortuorum, neque Christus resurrexit: Christus autem resurrexit, est igitur resurrectio mortuorum. Hoc ergo ut, consequenti ablato, auferatur etiam necessario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt: et haec regula pertinet ad veritatem connexionum, non ad veritatem sententiarum. Sed in hoc loco de resurrectione cum ageretur, et regula connexionis vera est, et ipsa in conclusione sententia. In falsis autem sententiis, connexionis veritas est, istomodo: Faciamus aliquem concessisse: Si animal est cochlea, vocem habet: hoc concesso, cum probatum fuerit vocem cochleam non habere, quoniam consequenti ablato, illud quod praecedit aufertur, concluditur: Non esse animal cochleam. Quae sententia falsa est; sed ex concesso falso, vera conclusionis connexio. Veritas itaque sententiae per se ipsam valet: veritas autem connexionis ex ejus cum quo agitur opinione vel concessione consistit. Ideo autem, ut supra diximus, infertur vera connexione quod falsum est, ut eum cujus errorem corrigere volumus, poeniteat concessisse praecedentia, quorum consequentiam videt esse respuendam. Jam hinc intelligere facile est sicut in falsis sententiis veras, sic in veris sententiis falsas conclusiones esse posse. Fac enim aliquem proposuisse: Si justus est ille, bonus est; et esse concessum; deinde assumpsisse: Non est autem justus; quo item concesso, intulisse conclusionem: Non est igitur bonus. Quae tametsi vera sint omnia, non est tamen vera regula conclusionis: non enim sicut ablato consequenti aufertur necessario quod praecedit, ita etiam ablato praecedenti aufertur necessario quod sequitur; quia verum est cum dicimus: Si orator est, homo est: ex qua propositione si assumamus: Non est autem orator: non erit consequens, cum intuleris: Non est igitur homo. Quapropter aliud est nosse regulas connexionum, aliud sententiarum veritatem: in illis discitur quid sit consequens, quid non consequens, quid repugnans. Consequens est, Si orator est, homo est: inconsequens, Si homo est, orator est: repugnans: Si homo est, quadrupes est. Hic ergo de ipsa connexione dicatur [judicatur]. In veritate autem sententiarum, ipsae per se sententiae, non earum connexio consideranda est: sed veris certisque sententiis cum incertae vera connexione junguntur, etiam ipsae certae fiant necesse est. Quidam autem sic se jactant, cum veritatem connexionum didicerint, quasi sententiarum ipsa sit veritas; et rursus quidam plerumque retinentes veram sententiam, male se contemnunt, quia leges conclusionis ignorant: cum melior sit qui novit esse resurrectionem mortuorum, quam ille qui novit consequens esse ut, si resurrectio mortuorum non est, neque Christus resurrexerit. Item scientia definiendi, dividendi atque partiendi, quanquam etiam rebus falsis plerumque adhibeatur, ipsa tamen falsa non est, neque ab hominibus instituta, sed in rerum ratione comperta; non enim quia et fabulis suis eam poetae, et opinionibus erroris sui vel falsi philosophi vel etiam haeretici, hoc est falsi Christiani, adhibere consueverunt, propterea falsum est neque in definiendo, neque in dividendo aut partiendo aliquid complectendum esse quod ad rem ipsam non pertinet, aut aliquid quod pertinet, praetereundum. Hoc verum est, etiamsi ea quae definiuntur aut distribuuntur vera non sint. Nam et ipsum falsum definitur, cum dicimus falsam esse significationem rei, non ita se habentis ut significatur, sive alio aliquo modo; quae definitio vera est, quamvis falsum verum esse non possit. Possumus etiam dividere dicentes duo esse genera falsi: unum, eorum quae omnino esse 50 non possunt; alterum, eorum quae non sunt, quamvis esse possint. Nam qui dicit septem et tria undecim esse, id dicit quod omnino esse non potest. Qui autem dicit, calendis, verbi gratia, Januariis pluisse, tametsi factum non sit, id tamen dicit quod fieri potuerit. Definitio ergo et divisio falsorum potest esse verissima, quamvis falsa ipsa utique vera non sint. CAPUT CCLXVIII. Ut nec de eloquentia se quispiam jactet quae non ut intelligamus sed ut intellecta proferamus adhibetur; ex eodem libro. Sunt etiam quaedam praecepta uberioris disputationis, quae jam eloquentia nominatur, quae nihilominus vera sunt, quamvis eis possint etiam falsa persuaderi: sed quia et vera esse possunt, non est facultas ipsa culpabilis, sed male utentium perversitas. Nam neque hoc ab hominibus institutum est, ut charitatis expressio conciliet auditorem, aut ut facile quod intendit insinuet brevis et aperta narratio, et varietas ejus sine fastidio teneat intentos, et caeterae hujusmodi observationes, quae sive in falsis, sive in veris causis verae sunt: tamen in quantum vel sciri vel credi aliquid faciunt, aut ad expetendum fugiendumve animos movent, et inventae potius quod ita se habeant quam ut ita se haberent institutae. Sed haec pars cum discitur, magis ut proferamus ea quae intellecta sunt, quam ut intelligamus adhibenda est. Illa vero conclusionum, et definitionum, et distributionum, plurimum intellectorem adjuvat, tantum absit error, quo videntur sibi homines ipsam beatae vitae veritatem didicisse, cum ista didicerint. Quanquam plerumque accidat, ut facilius homines res eas assequantur, propter quas assequendas ista discuntur, quam talium praeceptorum nodosissimas et spinosissimas disciplinas. Tanquam si quispiam dare volens praecepta ambulandi, moneat non esse levandum posteriorem pedem, nisi cum posuerit priorem: deinde minutatim, quemadmodum articulorum et poplitum cardines oporteat movere, describat: vera enim dicit, nec aliter ambulari potest, sed facilius homines haec faciendo ambulant, quam animadvertunt cum faciunt, aut intelligunt cum audiunt; qui autem ambulare non possunt, multo minus ea curant, quae nec experiendo possunt attendere. Ita plerumque citius ingeniosus videt non esse ratam conclusionem, quam praecepta ejus capit: tardus autem non eam videt, sed multo minus quod de illa praecipitur, magisque in his omnibus ipsa spectacula veritatis saepe delectant, quam ex eis in disputando aut judicando adjuvamur: nisi forte quod exercitatiora reddunt ingenia, si etiam maligniora aut inflatiora non reddant, hoc est ut aut decipere verisimili sermone atque interrogationibus ament, aut aliquid magnum quo se bonis atque innocentibus anteponant, se assecutos putant qui ista didicerint. CAPUT CCLXIX. Quod numeri disciplina non sit ab hominibus instituta, sed potius indagata et inventa, et ad Dei laudem a quo vera est, referenda sit, ex eodem libro. Jam vero numeri disciplina, cuilibet tardissimo clarum est, quod non sit ab hominibus instituta, sed potius indagata et inventa. Non enim sicut primam syllabam Italiae, quam brevem pronuntiaverunt veteres, voluit Virgilius et longa facta est, ita quisquam potest efficere, cum voluerit, ut ter terna aut non sint novem, aut non possint efficere quadratam figuram, aut non ad ternarium numerum tripla sint, ad senarium sescupla, ad nullum dupla, quia intelligibilis numeri semissem non habent. Sive ergo in seipsis considerentur, sive ad figurarum aut ad sonorum aliarumve motionum leges numeri adhibeantur, incommutabiles regulas habent, neque ullo modo ab hominibus institutas, sed ingeniosorum sagacitate compertas. Quae tamen omnia quisquis ita dilexerit, ut jactare se inter imperitos velit, et non potius quaerere unde sint vera quae tantummodo vera esse persenserit, et unde quaedam non solum vera, sed etiam incommutabilia, quae incommutabilia esse [non] comprehenderit: ac sic ab specie corporum usque ad humanam mentem perveniens, cum et ipsam mutabilem invenerit, quod nunc docta, nunc indocta sit constituta, tamen inter incommutabilem supra se veritatem et mutabilia infra se, caetera ad unius Dei laudem atque dilectionem cuncta convertere, a quo cuncta esse cognoscit, doctus videri potest, esse autem sapiens, nullo modo. Quamobrem videtur mihi studiosis et ingeniosis adolescentibus, et timentibus Deum, beatamque vitam quaerentibus salubriter praecipi, ut nullas doctrinas quae praeter Ecclesiam Christi exercentur, tanquam ad beatam vitam capessendam, secure sequi audeant: sed eas sobrie diligenterque dijudicent, et si quas invenerint ab hominibus institutas varias, propter diversam voluntatem instituentium, et ignotas, propter suspiciones errantium, maxime si habent etiam cum daemonibus initam societatem, per quarumdam significationum quasi quaedam pacta atque conventa, repudient penitus et detestentur; alienent etiam studium [a] superfluis et luxuriosis hominum institutis. Illa vero instituta hominum, quae ad societatem conviventium valent, pro ipsa vitae hujus necessitate non negligant: in caeteris autem doctrinis quae apud gentes inveniuntur, praeter historiam rerum, vel praeteriti temporis vel praesentis, ad sensus corporis pertinentium, quibus etiam utilium artium corporalium experimenta et conjecturae annumerantur, et praeter rationem disputationis et numeri, nihil utile esse arbitror: in quibus omnibus tenendum est, NE QUID NIMIS, et maxime in his quae ad corporis sensus pertinentia volvuntur temporibus et continentur locis. CAPUT CCLXX. Quod utiles disciplinas philosophorum hujus saeculi, tanquam divitias de Aegypto exiens, Christianus auferre debeat, velut res dominii sui in usum. Philosophi autem qui vocantur, si qua forte vera et fidei nostrae accommodata dixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sunt, sed ab eis etiam, tanquam ab injustis possessoribus, in usum nostrum vindicanda. Sicut enim Aegyptii non tantum idola habebant et onera gravia, quae populus Israel detestaretur et fugeret, sed etiam vasa atque ornamenta de auro et argento, et vestem, quae ille populus exiens de Aegypto sibi potius tanquam ad usum meliorem clanculo vindicavit, non auctoritate propria, sed praecepto Dei, ipsis Aegyptiis nescienter accommodantibus ea quibus non bene utebantur: sic doctrinae omnes gentilium, non solum simulata et superstitiosa figmenta gravesque sarcinas supervacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce Christo de societate gentilium exiens, debet abominari atque vitare, sed etiam liberales disciplinas usui veritatis aptiores, et quaedam morum praecepta quae utilissima continent, deque ipso uno Deo colendo nonnulla vera 51 inveniuntur apud eos, quod eorum tanquam aurum et argentum, quod non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis divinae providentiae, quae ubique infusa est eruerunt, et quo perverse atque injuriose ad obsequia daemonum abutuntur, cum ab eorum misera societate sese animo separat, debet ab eis auferre Christianus ad usum justum praedicandi Evangelii. Vestem quoque illorum, id est hominum quidem instituta, sed tamen accommodata humanae societati, qua in hac vita carere non possumus, accipere atque habere licuerit [licebit] in usum convertenda Christianum. Nam quid aliud fecerunt multi boni fideles nostri? Nonne aspicimus quanto auro, et argento, et veste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus, doctor suavissimus et martyr beatissimus? Quanto Lactantius? Quanto Victorinus, Optatius, Hilarius? ut de vivis taceam, quanto innumerabiles Graeci? Quod prior ipse fidelissimus Dei famulus Moyses fecerat, de quo scriptum est, quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum. Quibus omnibus viris superstitiosa gentilium consuetudo, et maxime illis temporibus cum Christi decutiens jugum, Christianos persequebatur, disciplinas quas utiles habebat nunquam commodaret, si eas in usum colendi unius Dei, quo vanus idolorum cultus scinderetur, conversum iri suspicarentur: sed dederunt aurum, et argentum, et vestem suam exeunti de Aegypto populo Dei, nescientes quemadmodum illa quae dabant in Christi obsequium redderentur. Illud enim in Exodo factum sine dubio figuratum est, ut hoc praesignaret quod sine praejudicio alterius, aut paris, aut melioris intelligentiae dixerim. Sed hoc modo instructus divinarum Scripturarum studiosus, cum ad eas perscrutandas accedere coeperit, illud apostolicum cogitare non cesset: Scientia inflat, charitas aedificat. Ita enim sentiet, quamvis de Aegypto dives exeat, tamen nisi Pascha egerit, salvum se esse non posse. Pascha autem nostrum immolatus est Christus; nihilque magis immolatio Christi nos docet, quam illud quod ipse clamat tanquam ad eos quos in Aegypto sub Pharaone videt laborare: Venite ad me, qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam. Tollite jugum meum super vos, et discite a me quoniam mitis sum, et humilis conde, et invenietis requiem animabus vestris: jugum enim meum lene [suave] est, et sarcina mea levis est. Quibus nisi mitibus et humilibus corde, quos non inflat scientia sed charitas aedificat? Meminerint ergo eorum qui Pascha illo tempore per umbrarum imaginaria celebrabant, cum signari postes sanguine agni juberentur, hyssopo fuisse signatos: herba haec humilis et mitis est, et nihil fortius et penetrabilius ejus radicibus, ut in charitate radicati et fundati, possemus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum, id est crucem Domini. Est etiam in hyssopo vis purgatoria, ne, inflante scientia, de divitiis ab Aegypto ablatis superbe aliquid pulmo tumidus anhelet: Asperges me, inquit, hyssopo et mundabor, lavabis me, et super nivem dealbabor. Auditui meo dabis exsultationem et laetitiam. Deinde consequenter annectit, ut ostendat purgationem a superbia significari hyssopo: Exsultabunt ossa humiliata. Quanto autem minor est auri, argenti vestisque copia, quam de Aegypto secum ille populus abstulit, in comparatione divitiarum quas postea Hierosolymae consecutus est, quae maxime [in] Salomone rege ostenduntur. Tanta fit cuncta scientia, quae quidem est utilis collecta de libris gentium, si divinarum Scripturarum scientiae comparetur. Nam quidquid homo extra didicerit, si noxium est, ibi damnatur; si utile est, ibi invenitur; et cum ibi quisque invenerit omnia quae utiliter alibi didicerit [didicit], multo abundantius ibi invenietur ea quae nusquam omnino alibi, sed in illarum tantummodo Scripturarum mirabili altitudine et mirabili humilitate discuntur. Hac igitur instructione praeditum cum signa incognita lectorem non impedierint, mitem et humilem corde, subjugatum leniter Christo et oneratum sarcina levi, fundatum et radicatum, et aedificatum in charitate, quem scientia inflare non possit, accedat ad ambigua signa in Scripturis consideranda et discutienda. CAPUT CCLXXI. De signis autem ambiguis et distinctionibus, exempli gratia, ponit qualiter distinguatur: In principio erat Verbum, et illud Apostoli, Quid eligam ignoro; ex libro III de Doctrina Christiana. Qui eo loco animi est ut per nos instrui valeat, sciat ambiguitatem Scripturae aut in verbis propriis esse, aut in translatis: quae genera in secundo libro demonstravimus. Sed cum verba propria faciunt ambiguam scripturam, primo videndum est ne male distinxerimus aut pronuntiaverimus. Cum ergo adhibita intentio incertum esse perviderit quomodo distinguendum aut quomodo pronuntiandum sit, consulat regulam fidei quam de Scripturarum planioribus locis et Ecclesiae auctoritate percepit: de qua satis egimus, cum de rebus in libro primo loqueremur. Quod si ambae vel etiam omnes, si plures fuerint partes ambiguitatis, secundum fidem sonuerint, textus ipse sermonis, a praecedentibus et consequentibus partibus quae ambiguitatem illam in medio posuerunt, restat consulendus ut videamus, cuinam sententiae, de pluribus quae se ostendunt, ferat suffragium, eamque sibi contexi patiatur. Jam nunc exempla considera. Illa haeretica distinctio: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat, ut alius sit sensus: Verbum hoc erat in principio apud Deum, non vult Deum Verbum confiteri. Sed hoc regula fidei refellendum est, qua nobis de Trinitatis aequalitate praescribitur, ut dicamus, Et Deus erat Verbum; deinde subjungamus: Hocerat in principio apud Deum. Illa vero distinctionis ambiguitas neutra parte resistit fidei, et ideo textu ipso sermonis dijudicanda est, ubi ait Apostolus: Et quid eligam ignoro, compellor autem ex duobus: concupiscentiam habens dissolvi et esse cum Christo, multo enim magis optimum manere in carne, necessarium propter vos: incertum est enim utrum ex duobus, concupiscentiam habens, an, compellor autem ex duobus, ut illud adjungatur, Concupiscentiam habens dissolvi et esse cum Christo: sed quoniam sequitur, Multo enim magis optimum, apparet eum ejus optimi dicere se habere concupiscentiam, ut cum ex duobus compellatur, alterius tamen habeat concupiscentiam, alterius necessitatem: concupiscentiam scilicet esse cum Christo, necessitatem, manere in carne, Quae ambiguitas uno consequenti verbo dijudicatur quod positum est, Enim; quam particulam qui abstulerunt interpretes, illa potius sententia ducti sunt, ut non solum compelli ex duobus, sed etiam duorum habere concupiscentiam videretur. Sic ergo distinguendum est: Et quid eligam ignoro, compellor autem ex duobus: quam distinctionem sequitur, concupiscentiam habens dissolvi et esse cum Christo: et tanquam quareretur quare hujus rei potius habeat concupiscentiam: multo enim magis optimum, inquit. Cur ergo e duobus compellitur? quia est manendi necessitas quam ita subjecit: Manere in carne necessarium propter vos. Ubi autem neque 52 praescripto fidei, neque ipsius sermonis textu ambiguitas explicari potest, nihil obest, secundum quamlibet earum quae ostenduntur sententiam distinguere, veluti est illa ad Corinthios: Has ergo promissiones habentes, charissimi, mundemus nos ab omni coinquinatione carnis et spiritus, perficientes sanctificationem in timore Dei: capite nos: nemini nocuimus. Dubium quippe est, utrum mundemus nos ab omni inquinatione carnis et spiritus, secundum illam sententiam, ut sit sancta et corpore et spiritu; an mundemus nos ab omni coinquinatione carnis, ut alius sit sensus, et spiritus perficientes sanctificationem, in timore Dei capite nos. Tales igitur distinctionum ambiguitates in potestate legentis sunt. CAPUT CCLXXII. De ambiguis pronuntiationibus ponit exempli causa quomodo pronuntiandum sit: Quis accusabit adversus electos Dei? ex eodem libro. Quaecunque autem de ambiguis distinctionibus diximus, eadem observanda sunt et in ambiguis pronuntiationibus: nam et ipsae, nisi lectoris nimia vitientur incuria, aut regulis fidei corriguntur, aut praecedentis vel consequentis connexione sermonis, aut si neutrum horum adhibetur ad correctionem, nihilominus dubiae remanebunt, ut quolibet modo lector pronuntiaverit, non sit in culpa: nisi enim fides revocet qua credimus Dominum non accusaturum adversus electos suos, et Christum non condemnaturum electos suos, potest illud sic pronuntiari: Quis accusabit adversus electos Dei? ut hanc interrogationem quasi responsio consequatur: Deus qui justificat; et iterum interrogetur: Quis est qui condemnet? et respondeatur: Christus Jesus qui mortuus est. Quod credere quia dementissimum est, ita pronuntiabitur, ut praecedat percunctatio, sequatur interrogatio. Inter percunctationem autem et interrogationem hoc veteres interesse dixerunt, quod ad percunctationem multa responderi possunt, ad interrogationem vero aut non, aut etiam. Pronuntiabitur ergo ita, ut, post percunctationem qua dicimus: Quis accusabit adversus electos Dei? illud quod sequitur sono interrogantis enuntietur: Deus qui justificat? ut tacite respondeatur, Non: et item percunctemur: Quis est qui condemnat? rursusque interrogemus: Christus Jesus qui mortuus est, magis autem qui resurrexit, qui est in dextera Dei, qui et interpellat pro nobis? ut ubique tacite respondeatur, Non. At vero illo in loco ubi ait: Quid ergo dicemus? quia agentes quae non sectabantur justitiam apprehenderint justitiam, nisi post percunctationem qua dictum est: Quid ergo dicemus? responsio subjiciatur: Quia gentes, quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam, textus consequens non cohaerebit. Qualibet autem voce pronuntietur illud quod Nathanael dixit: A Nazareth potest aliquid boni esse, sive affirmantis, ut illud solum ad interrogationem pertineat, quod ait, A Nazareth? sive totum cum dubitatione interrogantis, non video quomodo discernatur: uterque autem sensus fidem non impedit. Est etiam ambiguitas in sono dubio syllabarum, et haec utique ad pronuntiationem pertinens: nam quod scriptum est, non est absconditum a te os meum, quod fecisti in abscondito, non elucet legenti utrum correpta os littera pronuntiet, an producta. Si enim corripiat, ab eo quod sunt ossa, si autem producat, ab eo quod sunt ora intelligitur numerus singularis. Sed talia linguae praecedentis inspectione judicantur. Nam in Graeco non στόμα sed ὀστέον positum est. Unde plerumque loquendi consuetudo vulgaris utilior est significandis rebus, quam integritas litterata. Mallem quippe cum barbarismo dici: Non est absconditum a te ossum meum, quam ut ideo esset minus apertum, quia magis Latinum est. Sed aliquando dubius syllabae sonus, etiam vicino verbo ad eamdem sententiam pertinente dijudicatur; sicuti est illud Apostoli: Quae praedico vobis sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum Dei non possidebunt. Si tantummodo dixisset, quae praedico vobis, neque subjunxisset, sicut praedixi, non nisi ad codicem praecedentis linguae recurrendum esset, ut cognosceremus, utrum in eo quod dixit, praedico, producenda an corripienda esset syllaba media: nunc autem manifestum est producendam esse, non enim ait sicut praedicavi, sed, sicut praedixi. Non solum autem istae, sed etiam illae ambiguitates quae non ad distinctionem vel ad pronuntiationem pertinent, similiter considerandae sunt: qualis illa est ad Thessalonicenses: Propterea consolati sumus fratres in vobis. Dubium [est] enim utrum, o fratres, an, hos fratres. Neutrum autem horum est contra fidem, sed Graeca lingua hos casus pares non habet, et ideo illa inspecta renuntiatur vocativus, id est, o fratres. Quod si voluisset interpres dicere: Propterea consolationem habuimus, fratres, in vobis, minus servitum esset verbis, sed minus de sententia dubitaretur, aut certe si adderetur, nostri, nemo enim fere ambigeret vocativum casum esse, cum audiret: Propterea consolati sumus fratres nostri in vobis; sed jam hoc periculosius permittitur. Ita factum est in illa ad Corinthios, cum ait Apostolus: Quotidie morior per vestram gloriam, fratres, quam habeo in Christo Jesu. Ait enim quidam interpres: Quotidie morior, per vestram juro gloriam; quia in Graeco vox jurantis νὴ manifesta est, sine ambiguo sono. Rarissime igitur et difficillime inveniri potest ambiguitas in propriis verbis, quantum ad libros divinarum Scripturarum spectat, quam non aut circumstantia ipsa sermonis qua cognoscitur scriptorum intentio, aut interpretum collatio, aut praecedentis linguae solvat inspectio. CAPUT CCLXXIII. De ambiguitatibus verborum translatorum, in quibus cavendum praemonet ne figurata locutio ad litteram accipiatur; ex eodem libro. Sed verborum translatorum ambiguitates, de quibus deinceps loquendum est, non mediocrem curam industriamque desiderant: nam in principio cavendum est ne figuratam locutionem ad litteram accipias, et ad hoc enim pertinet quod ait Apostolus: Littera occidit, spiritus autem vivificat. Cum enim figurate dictum sic accipitur tanquam proprie dictum sit carnaliter sapitur. Neque ulla mors animae congruentius appellatur, quam cum id etiam quod in ea bestiis antecellit, hoc est intelligentia, carni subjicitur, sequendo litteram. Qui enim sequitur litteram, translata verba sicut propria tenet, neque illud quod proprio verbo significatur, refert ad aliam significationem: sed si sabbatum audierit, verbi gratia, non intelligit nisi unum diem de septem qui continuo volumine repetuntur. Et cum audierit sacrificium, non excedit cogitatione illud quod fieri de victimis pecorum terrenisque fructibus solet. Ea demum est miserabilis animae servitus, signa pro rebus accipere, et supra creaturam corpoream oculum mentis ad hauriendum aeternum lumen levare non posse: quae tamen servitus in Judaeo populo longe a caeterarum gentium more distabat, quandoquidem rebus temporalibus ita subjugati erant, ut unus 53 eis in omnibus commendaretur Deus; et quanquam signa rerum spiritalium pro ipsis rebus observarent, nescientes quo referuntur, id tamen insitum habebant, quod tali servitute uni omnium quem non videbant placerent Deo, quam custodiam, tanquam sub paedagogo parvulorum fuisse, scribit Apostolus. Et ideo qui talibus signis pertinaciter inhaeserunt, contemnentem ista Dominum, cum jam tempus revelationis eorum venisset, ferre non potuerunt; atque inde calumnias quod sabbato curaret moliti sunt principes eorum, populusque, signis illis tanquam rebus astrictus, non credebat Deum esse vel a Deo venisse qui ea sicut Judaeis observabantur nollet attendere. Sed qui crediderunt, ex quibus facta est prima Ecclesia Hierosolymitana, satis ostenderunt, quanta utilitas fuerit eo modo sub paedagogo custodiri, ut signa quae temporaliter imposita erant, servientibus ad unius Dei cultum, qui fecit coelum et terram, opinionem observantium religarent. CAPUT CCLXXIV. Hunc modum praefigit inveniendae locutionis propriane an figurata sit, ut quidquid in Scripturis saevum aut quasi flagitiosum ex persona Dei vel sanctorum imperitis videtur, sine dubio figuratum intelligatur; ex eodem libro. Demonstrandus est igitur prius modus inveniendae locutionis propriane an figurata sit: et iste omnino modus est, ut quidquid in sermone divino, neque ad morum honestatem, neque ad fidei veritatem proprie referri potest, figuratum esse cognoscas. Morum honestas, ad diligendum Deum et proximum, fidei veritas ad cognoscendum Deum et proximum pertinet: spes autem sua cuique est in conscientia propria, quemadmodum se sentit ad dilectionem Dei et proximi cognitionemque proficere. De quibus omnibus primo libro dictum est. Sed quoniam proclive est humanum genus non ex momentis ipsius libidinis, sed potius suae consuetudinis aestimare peccata, fit plerumque, ut quisque hominum ea tantum culpanda arbitretur, quae suae religionis et temporis homines vituperare atque damnare consueverunt; et ea tantum probanda atque laudanda quae consuetudo eorum cum quibus vivit admittit: eoque contingit, ut si quid Scriptura vel praeceperit quod abhorret a consuetudine audientium, vel quod non abhorret culpaverit, si animum eorum jam verbi junxit auctoritas, figuratam locutionem putent. Non autem praecipit Scriptura nisi charitatem, nec culpat nisi cupiditatem, et eo modo informat mores hominum. Item si animum praeoccupavit alicujus erroris opinio, quidquid aliter asseruerit Scriptura, figuratum homines arbitrantur; non autem asserit nisi catholicam fidem, rebus praeteritis, et futuris, et praesentibus: Praeteritorum narratio est, futurorum praenuntiatio, praesentium demonstratio. Sed omnia haec ad eamdem charitatem nutriendam atque roborandam, et cupiditatem vincendam atque exstinguendam valent: charitatem voco motum animi ad fruendum Deo propter ipsum, et se proximo propter atque Deum; cupiditatem autem, motum animi ad fruendum se et proximo, et quolibet corpore, non propter Deum. Quod [autem] agit indomita cupiditas ad corrumpendum animum et corpus suum, flagitium vocatur; quod autem agit ut alteri noceat, facinus dicitur, et haec sunt duo genera omnium peccatorum, sed flagitia priora sunt. Quae cum exinaniverint animum, et ad quamdam egestatem perduxerint, in facinora transilitur [prosilitur], quo removeantur impedimento flagitiorum, aut adjumenta quaerantur. Item quod agit charitas quo sibi prosit, utilitas est, quod autem agit ut prosit proximo, beneficentia nominatur: et hic praecedit utilitas, quia nemo potest ex eo quod non habet prodesse alteri. Quanto autem magis regnum cupiditatis destruitur, tanto charitatis augetur. Quidquid ergo asperum et quasi saevum facto dictuque in sanctis Scripturis legitur ex persona Dei vel sanctorum ejus, ad cupiditatis regnum destruendum valet. Quod si perspicue sonat, non est ad aliud referendum quasi figurate dictum sit, sicuti est illud Apostoli: Thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua: his quidem qui secundum sustinentiam boni operis, gloriam, et honorem, et incorruptionem quaerunt, vitam aeternam: his autem qui ex contentione sunt, et diffidunt veritati, credunt autem iniquitati, ira, et indignatio. Tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum et Graeci. Sed hoc ad eos, cum quibus evertitur ipsa cupiditas qui eam vincere voluerunt. Cum autem in homine cui dominabuntur regna cupiditatis subvertuntur, illa est aperta locutio: Qui autem Jesu Christi sunt, carnem [suam] crucifixerunt cum passionibus [vitiis] et concupiscentiis; nisi quia et hic quaedam verba translata tractantur, sicuti est, ira Dei, et, crucifixerunt: sed non tam multa sunt, vel ita posita ut obtegant sensum et allegoriam vel aenigma faciant, quam proprie figuratam locutionem voco. Quod autem Hieremiae dicitur: Ecce constitui te hodie super gentes et regna, ut evellas, et destruas, et disperdas, et dissipes; non dubium quin figurata locutio tota sit ad eum finem referenda quem diximus. Quae autem quasi flagitiosa imperitis videntur, sive tantum dicta, sive etiam facta sunt, vel ex Dei persona, vel ex hominum quorum nobis sanctitas commendatur, tota figurata sunt, quorum ad charitatis pastum enucleanda secreta sunt. Quisquis autem rebus praetereuntibus restrictius utitur quam sese habent mores eorum cum quibus vivit, aut temperans aut superstitiosus est. Quisquis vero sic eis utitur, ut metas consuetudinis bonorum inter quos versatur, excedat, aut aliquid significat, aut flagitiosus est. In omnibus enim talibus non usus rerum, sed libido [utentis] in culpa est. Neque ullo modo quisquam sobrius crediderit Domini pedes ita unguento pretioso a muliere perfusos, ut luxuriosorum et nequam hominum solent, quorum talia convivia detestamur: odor enim bonus fama bona est, quam quisque bonae vitae operibus habuerit, dum vestigia Christi sequitur, quasi pedes ejus pretiosissimo odore perfundit. Ita quod in aliis personis plerumque flagitium est, in divina vel prophetica persona, magnae cujusdam rei signum est. Alia est quippe in perditis moribus, alia in Oseae prophetae vaticinatione conjunctio meretricis: nec si flagitiose in conviviis temulentorum et lascivorum nudantur corpora, propterea in balneo nudum esse flagitium est. CAPUT CCLXXV. De sententia generalis justitiae: Quod tibi fieri non vis alii ne feceris, quae ad geminae dilectionis relata mandatum, omnia flagitia facinoraque depellit. Varietate innumerabilium consuetudinum commoti, quidam dormientes, ut ita dicam, qui neque alto somno stultitiae sopiebantur, nec in sapientiae lucem poterant evigilare, putaverunt nullam esse justitiam per seipsam, sed unicuique genti consuetudinem suam justam videri. [Quae cum sit diversa omnibus gentibus, debeat autem incommutabilis manere justitia, fieri manifestum nullam usquam esse justitiam]. Non intellexerunt, ne multa commemorem, quod tibi fieri non vis, alii ne feceris, nullo modo posse ulla eorum Gentili diversitate variari. Quae sententia cum refertur ad dilectionem Dei, omnia flagitia moriuntur; cum ad proximi, 54 omnia facinora. Nemo enim vult corrumpi habitaculum suum, non ergo debet corrumpere habitaculum Dei, seipsum scilicet; et nemo vult sibi a quoquam noceri, nec ipse igitur cuiquam nocnerit: sic eversa tyrannide cupiditatis, charitas regnat, justissimis legibus dilectionis Dei, propter Deum, sui et proximi, propter Deum. CAPUT CCLXXVI. Item de figuratis locutionibus non intellectis, tandiu versandis, quandiu ad regnum charitatis interpretatio perducatur. Servabitur ergo in locutionibus figuratis regula hujusmodi, ut tandiu versetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum charitatis interpretatio perducatur: si autem hoc jam proprie sonat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiva locutio est, aut flagitium aut facinus vetans, aut utilitatem aut beneficentiam jubens, non est figurata; si autem flagitium aut facinus videtur jubere, aut utilitatem et beneficentiam vetare, figurata est. Nisi manducaveritis, inquit, carnem Filii hominis, et sanguinem biberitis, non habebitis vitam in vobis. Facinus vel flagitium videtur jubere: figura ergo est, praecipiens passionem [passioni] Domini esse communicandum, et suaviter atque utiliter recondendum in memoria quod pro nobis caro ei crucifixa et vulnerata sit. Ait Scriptura: Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi: hic nullo dubitante beneficentiam praecipit; sed quod sequitur: Hoc enim faciens, carbones ignis congeres super caput ejus, malevolentiae facinus putes juberi. Ne igitur dubitaveris figurate dictum, et cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad nocendum, altero ad praestandum, ad beneficentiam te potius charitas revocet, ut intelligas carbones ignis esse urentes poenitentiae gemitus, quibus superbia sanatur ejus qui dolet se inimicum fuisse hominis a quo ejus miseriae subvenitur. Item cum ait Dominus: Qui amat animam suam, perdet eam; non utilitatem vetare putandus est, qua debet quisque conservare animam suam, sed figurate dictum, perdet animam, id est perimat atque amittat usum ejus quem nunc habet, perversum scilicet atque praeposterum, quo inclinatur temporalibus, ut aeterna non quaerat. Scriptum est: Da misericordi, et ne suscipias peccatorem; posterior pars hujus sententiae videtur vetare beneficentiam; ait enim: Ne suscipias peccatorem; intelligas ergo peccatorem figurate positum pro peccato, ut peccatum ejus non suscipias. CAPUT CCLXXVII. Quod scire debeamus in observationibus intelligendarum Scripturarum alia communiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum, ut est illud: Trade filiam, et similia; ex eodem libro. Saepe autem accidit ut quisquis in meliore gradu spiritalis vitae vel est, vel esse se putat, figurate dicta esse arbitretur quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut, verbi gratia, si caelibem amplexus est vitam, et se castravit propter regnum coelorum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti libri praecipiunt, non proprie, sed translate accipi oportere contendat: et quisquis statuit servare innuptam virginem suam, tanquam figuratam locutionem, sententiam conetur interpretari qua dictum est: Trade filiam, et grande opus perfeceris. Erit igitur etiam hoc in observationibus intelligendarum Scripturarum, ut sciamus alia omnibus communiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum: ut non solum ad universum statum valetudinis, sed etiam ad suam cujusque membri propriam infirmitatem medicina perveniat. In suo quippe genere curandum est quod ad melius genus non potest erigi. CAPUT CCLXXVIII. Quod una eademque res per similitudinem et in bonam partem possit accipi et in malam; ex libro eodem. Sed quoniam multis modis res similes apparent, non putemus esse praescriptum ut, quod in aliquo loco res aliqua per similitudinem significaverit, hoc eam semper significare credamus: nam et in vituperatione posuit fermentum Dominus, cum diceret: Cavete a fermento Pharisaeorum; et in laude cum diceret: Simile est regnum coelorum mulieri quae abscondit fermentum in tribus mensuris farinae, donec totum fermentaretur. Hujus igitur varietatis observatio duas habet formas: sic enim aliud atque aliud res quaeque significant, ut aut contraria, aut tantummodo diversa significent: contraria scilicet, cum alias in bono, alias in malo res eadem per similitudinem ponitur, sicut hoc est quod de fermento supra diximus. Tale est etiam quod leo significat Christum ubi dicitur: Vicit leo de tribu Juda; significat diabolum, ubi scriptum est: Adversarius vester diabolus, tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret. Ita serpens in bono est: Estote astuti ut serpentes; in malo autem: Serpens Evam seduxit in astutia sua. In bono panis: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi; in malo [autem] panis: Panes occultos libenter edite. Sic et alia plurima, et haec quidem quae commemoravi minime dubiam significationem gerunt, quia exempli gratia commemorari non nisi manifesta debuerunt. Sunt autem quae incertum sit in quam partem accipi debeant, sicut: Calix in manu Domini vini meri plenus est mixto. Incertum est enim utrum iram Dei significet, non usque ad novissimam poenam, id est usque ad fecem, an potius gratiam Scripturarum a Judaeis ad gentes transeuntem, quia inclinavit ex hoc in hoc, remanentibus apud Judaeos observationibus quas carnaliter sapiunt, quia fex ejus non est exinanita. CAPUT CCLXXIX. De rebus quae non in contraria, sed tantum in diversa significatione ponuntur, ex eodem libro III. Cum vero res eadem non in contraria, sed tantum in diversa significatione ponitur, illud est in exemplum quod aquam et populum significat, sicut in Apocalypsi legimus, et Spiritum sanctum, unde est illud: Flumina aquae vivae fiuent de ventre ejus: et si quid aliud atque aliud pro locis in quibus ponitur aqua significare intelligitur: sic et aliae res, non singulae, sed unaquaeque earum, non solum duo aliqua diversa, sed etiam nonnunquam multa significat, pro loco sententiae, sicut posita reperitur. Ubi autem apertius ponuntur, ibi discendum est, quomodo locis intelligantur obscuris. Neque enim melius potest intelligi quod dictum est Deo: Apprehende arma et scutum, et exsurge in adjutorium mihi, quam ex loco illo ubi legitur: Domine, ut scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos. Nec tamen ita ut jam ubicunque scutum pro aliquo munimento positum legerimus, non accipiamus nisi bonam voluntatem Dei. Dictum est enim, Et scutum fidei, in quo possitis, inquit, omnes sagittas maligni ignitas exstinguere. Nec rursus ideo debemus in armis hujuscemodi spiritalibus scuto tantummodo fidem tribuere, cum alio loco etiam lorica dicta sit fidei: Induti, inquit, loricam fidei et charitatis. Quando autem ex eisdem Scripturae verbis, non 55 unum aliquid, sed duo vel plura sentiuntur, etiam si latet quid senserit ille qui scripsit, nihil periclitandum est, si quodlibet eorum congruere veritati ex aliis locis sanctarum Scripturarum doceri potest. Id tamen eo conante qui divina scrutatur eloquia, ut ad voluntatem perveniatur auctoris per quem Scripturam illam sanctus operatus est Spiritus: sive hoc assequatur, sive aliam sententiam de illis verbis quae fidei recte non refragatur, exculpat, testimonium habens a quocunque alio loco divinorum eloquiorum. Ille quippe auctor, in eisdem verbis quae intelligere volumus, et ipsam sententiam forsitan vidit, et certe Dei Spiritus, qui per eum operatus est, et etiam ipsam occursuram lectori vel auditori sine dubitatione praevidit, imo ut occurreret, quia et ipsa est veritate subnixa, providit. Nam quid in divinis eloquiis largius et uberius potuit divinitus provideri, quam ut eadem verba pluribus intelligantur modis, quos alia non minus divina contestantia faciant approbari? Ubi autem talis sensus eruitur cujus incertum certis sanctarum Scripturarum testimoniis non possit aperiri, restat ut ratione reddita manifestius appareat, etiamsi ille cujus verba intelligere quaerimus, eum forte non sensit. Sed haec consuetudo periculosa est; per Scripturas enim divinas multo tutius ambulatur, quas verbis translatis opacatas cum scrutari volumus, aut hoc inde exeat quod non habeat controversiam, aut si habet, ex eadem Scriptura ubicunque inventis atque adhibitis testibus terminetur. CAPUT CCLXXX. De modis locutionum, quorum cognitionem necessariam dicit Scripturarum obscuritatibus dissolvendis, ex eodem libro. Sciant autem litterati, modis omnibus locutionis, quos grammatici Graeco nomine Τρόπους vocant, auctores nostros usos fuisse multiplicius atque copiosius quam possunt existimare vel credere qui nesciunt eos et in aliis ista didicerunt. Quos tamen tropos qui noverunt, agnoscunt litteris sanctis eorumque scientia ad eas intelligendas aliquantum adjuvantur. Sed hic eos ignaris tradere non decet, ne artem grammaticam docere videamur: extra sane ut discantur admoneo, quamvis jam superius id admonuerim, id est in secundo libro ubi de linguarum necessaria cognitione disserui; nam litterae a quibus ipsa grammatica nomen accepit ( γραμματά enim Graeci litteras vocant) signa utique sunt sonorum, ad articulatam vocem qua loquimur pertinentium. Istorum autem troporum non solum exempla, sicut omnium, sed quorumdam etiam nomina in divinis libris leguntur, sicut ἀλληγορία, αἴνιγμα, παραβολή. Quamvis pene omnes hi tropi qui liberali dicuntur arte cognosci, etiam in eorum reperiantur loquelis qui nullos grammaticos audierunt, et eo quo vulgus utitur sermone contenti sunt. Quis enim non dicit sic floreas? quorum [qui] tropus μεταφορά vocatur. Quis non dicit piscinam, etiam quae non habet pisces, nec facta est propter pisces, et tamen a piscibus nomen accepit? qui tropus καταχρήσις, dicitur. Longum est isto modo caeteros persequi, nam usque ad illos pervenit vulgi locutio. Qui propterea mirabiliores sunt, quia contra quam dicitur significant; sicuti est quae appellatur εἰρωνεία vel ἀντίφρασις Sed ironia pronuntiatione indicat quid velit intelligi, ut cum dicimus homini mala facienti: Res bonas facis. Antiphrasis vero [ut] contraria significet, non voce pronuntiantis efficitur, sed aut verba sua habet quorum origo econtrario est, sicut appellatur lucus quod minime luceat, aut consuevit aliquid ita dici, quamvis dicatur etiam non econtrario, velut cum quaerimus accipere etiam quod ibi non est, et respondetur nobis, abundat: aut adjunctis verbis facimus ut a contrario intelligatur quod loquimur; velut si dicamus: Cave illum quia bonus homo est. Et quis talia non dicit indoctus, nec omnino sciens qui sint vel quid vocentur hi tropi? quorum cognitio propterea Scripturarum ambiguitatibus dissolvendis est necessaria, [quia] cum sensus ad proprietatem verborum si accipiatur absurdus est, quaerendum est utique, ne forte illo vel illo tropo dictum sit, quod non intelligimus, et sic pleraque inventa sunt quae latebant. CAPUT CCLXXXI. De septem Tyconii regulis, quibus ad intelligendas Scripturas studiosos dicit plurimum adjuvari; ex libro III de Doctrina Christiana. Prima de Domino et ejus corpore est, in qua scientes aliquando capitis et corporis, id est Christi et Ecclesiae unam personam nobis intimari (neque enim frustra dictum est fidelibus: Ergo Abrahae semen estis, cum sit unum semen Abrahae quod est Christus), non haesitemus quando a capite ad corpus, vel a corpore transitur ad caput, et tamen non receditur ab una eademque persona. Una enim persona loquitur, dicens: Sicut sponso imposuit mihi mitram, et sicut sponsam ornavit me ornamento; et tamen quid horum duorum capiti, quid corpori, id est quid Christo, quid Ecclesiae conveniat utique intelligendum est. Secunda est de Domini corpore bipartito, quod quidem non ita debuit appellari; non enim revera Domini corpus est quod cum illo non erit in aeternum, sed dicendum fuit de Domini corpore vero atque permixto, aut vero atque simulato, vel quidquid aliud; quia non solum in aeternum, verum etiam nunc hypocritae non cum illo esse dicendi sunt, quamvis in ejus esse videantur Ecclesia. Unde poterat ista regula et sic appellari, ut diceretur, de permixta Ecclesia. Quae regula lectorem vigilantem requirit, quando Scriptura cum ad alios jam loquatur, tanquam ad eos ipsos ad quos loquebatur videtur loqui, vel de ipsis, cum de aliis jam loquatur; tanquam unum sit utrorumque corpus, propter temporariam commixtionem et communionem sacramentorum. Ad hoc pertinet in Canticis canticorum: Fusca sum et speciosa ut tabernacula Cedar; et, Speciosa sum, inquit, ut pelles Salomonis. Non enim ait, Fusca fui ut tabernacula Cedar, et speciosa sum ut pelles Salomanis; sed utrumque se esse dixit, propter temporalem unitatem, intra una retia piscium bonorum et malorum; tabernacula enim Cedar ad Ismaelem pertinent, qui non erit haeres cum filioliberae. Itaque, cum de bona parte dicat Deus: Ducam caecos in viam quam non noverunt, et semitas quas non noverunt calcabunt, et faciam illis tenebras ad [in] lucem, et prava in directum; haec verba, faciam et non derelinquam eos, mox de alia parte quae male permixta est dicit: Ipsi autem conversi sunt retro, quamvis alii jam significentur his verbis. Sed quoniam nunc in uno sunt, tanquam de ipsis loquitur de quibus loquebatur; non tamen semper in uno erunt: ipse est quippe ille servus commemoratus in Evangelio, cujus Dominus cum venerit dividet eum, et partem ejus cum hypocritis ponet. Tertia regula est de promissis et lege, quae alio modo dici potest de spiritu et littera, sicut eam nos appellavimus, cum de hac re librum scriberemus. Potest etiam sic dici: De gratia et mandato. Haec autem magis mihi videtur magna quaestio quam regula, quae solvendis quaestionibus adhibenda est, quam non intelligentes Pelagiani, vel condiderunt suam haeresim, vel hauserunt [auxerunt]. Laboravit in ea disserenda Tychonius bene, sed non plene. Disputans enim 56 de fide et operibus, opera nobis [dixit] a Deo dari merito fidei, ipsam vero fidem sic esse a nobis, ut nobis non sit a Deo; nec attendit Apostolum dicentem: Pax fratribus, et charitas cum fide a Deo Patre et Domino nostro Jesu Christo: sed non erat expertus hanc haeresim quae pro [nostro] tempore exorta, multum nos, ut gratiam Dei quae per Dominum nostrum Jesum Christum est adversus eum defenderemus, exercuit, et secundum id quod ait Apostolus: Oportet haereses esse, ut probati manifeste fiant in vobis, multo vigilantiores diligentioresque reddidit, ut adverteremus in Scripturis sanctis quod istum Tychonium minus attentum minusque sine hoste sollicitum fugit, etiam ipsam scilicet fidem donum esse illius qui ejus mensuram unicuique partitur. Ex qua sententia quibusdam dictum est: Vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo. Unde quis dubitet utrumque esse Dei donum, qui fideliter atque intelligenter audit utrumque donatum? Plura sunt et alia testimonia quibus id ostenditur, sed hoc nunc non agimus, alibi autem atque alibi saepissime ista egimus. Quarta Tyconii regula est de Specie et Genere: sic enim eam vocat, volens intelligi speciem partem, genus autem totum, cujus ea pars est quam nuncupat speciem, sicut unaquaeque civitas pars est utique universitatis gentium: hanc ille vocat speciem, genus autem omnes gentes: neque hic ea discernendi subtilitas adhibenda est quae a dialecticis traditur, qui inter partem et speciem quid intersit acutissime disputant. Eadem ratio est si, non de unaquaque civitate, sed de unaquaque provincia, vel gente, vel regione, tale aliquid in divinis reperiatur eloquiis. Non solum enim, verbi gratia, de Jerusalem vel de aliqua gentium civitate, sive Tyro, sive Babylonia, sive alia quaelibet dicitur aliquid in Scripturis sanctis quod modum ejus excedat, et conveniat potius omnibus gentibus: verum etiam de Judaea, de Aegypto, de Assyria, et quacunque alia gente in qua sunt plurimae civitates, non tamen totus orbis, sed pars ejus est, dicitur quod transeat ejus modum, et congruat potius universo, cujus haec pars est; vel, sicuti iste appellat, generi cujus haec species [est]. Unde et in notitiam vulgi verba ista venerunt, ut etiam idiotae intelligant quid specialiter, quid generaliter in quocunque praecepto imperiali sit constitutum. Fit hoc etiam de hominibus, sicut ea quae de Salomone dicuntur excedunt ejus modum, et potius ad Christum vel Ecclesiam, cujus ille pars est, relata clarescunt. Nec specie semper exceditur: saepe enim talia dicuntur quae [vel] ei quoque, vel ei fortasse tantummodo apertissime congruant; sed cum ab specie transitur ad genus, quasi adhuc de specie loquente Scriptura, ibi vigilare debet lectoris intentio, ne quaerat in specie quod in genere potest melius et certius invenire. Facile est quippe illud quod ait propheta Ezechiel: Domus Israel habitavit in terra, et polluerunt illam in via sua, et in idolis suis, et peccatis suis: secundum immunditiam menstruatae facta est via eorum ante faciem meam, et effudi iram meam super eos, et dispersi illos inter nationes, et ventilavi eos in regiones secundum vias eorum, et secundum peccata eorum judicavi eos; facile est (inquam) hoc intelligere de illa domo Israel, de qua dicit Apostolus: Videte Israel secundum carnem; quia haec omnia carnalis populus Israel et fecit et passus est; alia etiam quae sequuntur eidem intelliguntur populo convenire: sed cum coeperit dicere: Et sanctificabo nomen meum sanctum illud magnum, quod pollutum est inter nationes, quod polluistis in medio earum, et scient gentes, quoniam ego sum Dominus: jam intentus debet esse qui legit quemadmodum species excedatur, et adjungatur genus; sequitur enim et dicit: Dum sanctificabor in vobis ante oculos eorum, et accipiam vos de gentibus, et congregabo vos ex omnibus terris, et inducam vos in terram vestram, et aspergam vos aqua munda, et mundabimini ab omnibus simulacris vestris, et mundabo vos, et dabo vobis cor novum, et spiritum novum dabo in vos, et auferam cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum, et Spiritum meum dabo in vos, et faciam ut in justitiis meis ambuletis, et judicia mea custodiatis et faciatis, et habitabitis in terra quam dedi patribus vestris, et eritis mihi in populum, et ego ero vobis in Deum, et mundabo vos ex omnibus immunditiis vestris, Hoc de Novo Testamento esse prophetatum, ad quod pertinet non solum una gens illa in reliquiis suis, de quibus alibi scriptum est: Si fuerit numerus filiorum Israel sicut arena maris, reliquiae salvae fiant; verum etiam caeterae gentes quae promissae sunt patribus eorum, qui etiam nostri sunt, non ambigit quisquis intuetur, et lavacrum regenerationis hic [hinc] esse promissum, quod nunc videmus omnibus gentibus redditum, et illud quod ait Apostolus, cum Testamenti Novi gratiam commendaret, ut in comparatione Veteris emineret: Epistola nostra vos estis, scripta non atramento, sed Spiritu Dei vivi, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus, hinc esse respicit et perspicit ductum [dictum], ubi iste propheta dicit: Dabo vobis cor novum et spiritum novum dabo in vos, et auferam cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum. Unde ait Apostolus: Tabulis cordis carnalibus; cor quippe carneum a corde lapideo voluit vita sentiente discerni, et per vitam sentientem significavit intelligentem: sic fit Israel spiritalis, non unius gentis, sed omnium quae promissae sunt patribus in eorum semine quod est Christus. Hic ergo Israel spiritalis ab illo Israel carnali qui est unius gentis novitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente, non gente, distinguitur, sed altitudo prophetica, dum de illo vel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc; et cum jam de isto vel ad istum loquatur, adhuc de illo vel ad illum videtur loqui, non intellectum Scripturarum nobis quasi hostiliter invidens, sed exercens medicinaliter [cor] nostrum. Unde et illud quod ait, Et inducam vos in terram vestram, et paulo post, tanquam id ipsum repetens, Et habitabitis, inquit, in terra quam dedi patribus vestris, non carnaliter, sicut carnalis Israel, sed spiritaliter, sicut spiritalis Israel, debemus accipere. Ecclesia quippe sine macula et ruga, ex omnibus gentibus congregata, atque in aeternum regnatura cum Christo, ipsa est terra beatorum, terra viventium, ipsa intelligenda est patribus data, quando eis certa et immutabili Dei voluntate promissa est: quoniam ipsa promissionis vel praedestinationis firmitate jam data est, quae danda suo tempore a patribus credita est, sicut Dei ipsa gratia quae sanctis datur scribens ad Timotheum Apostolus ait: Non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam quae data est nobis in Christo Jesu, ante saecula aeterna, manifestata autem nunc per adventum Salvatoris nostri. Datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur, quoniam in dispositione ac praedestinatione Dei jam factum erat quod suo tempore futurum erat, quod esse dicit manifestatum. Quamvis haec possint intelligi et de terra futuri saeculi, quando erit coelum novum et terra nova, in qua injusti habitare non poterunt. Et ideo recte dicitur piis quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum, quia et ipsa similiter data est, quando danda firmata est. Quintam Tychonius regulam ponit, quam de Temporibus appellat, qua regula plerumque inveniri vel conjici possit latens in Scripturis sanctis quantitas temporum. Duobus autem modis vigere dicit hanc 57 regulam, aut tropo συνεκδοχῇ aut legitimis numeris: tropo [tropus] synecdoche aut a parte totum aut a toto partem facit intelligi, sicut unus evangelista post dies octo factum dicit quod alius post dies sex, quando in monte, discipulis tantum tribus praesentibus, facies Domini fulsit ut sol, et vestimenta ejus ut nix: utrumque enim verum esse non posset quod de numero dierum dictum est, nisi ille qui dixit Post dies octo, intelligatur partem novissimam diei ex quo id Christus praedixit futurum, et partem primam diei quo id ostendit impletum, pro totis diebus duobus atque integris posuisse; is vero qui dixit Post dies sex, integros omnes et totos, sed solos medios computasse. Hoc modo locutionis quo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi solvitur quaestio: pars enim novissima diei, quo passus est, nisi pro toto die accipiatur, id est adjuncta etiam nocte praeterita, et nox in cujus parte ultima resurrexit; nisi totus dies accipiatur, adjuncto scilicet die illucescente dominico, non possunt esse tres dies et tres noctes, quibus se in corde terrae praedixit futurum. Legitimos autem numeros dicit quos eminentius divina Scriptura commendat, sicut septenarium vel denarium, vel duodenarium, et quicunque alii sunt, quos legendo studiosi libenter agnoscunt. Plerumque enim numeri hujus modi pro universo tempore ponuntur: sicut, Septies in die laudabo te, nihil est aliud quam, Semper laus ejus in ore meo. Tantumdem valent et cum multiplicantur sive per denarium, sicut septuaginta et septingenti; unde possunt et septuaginta anni Jeremiae pro universo tempore spiritualiter accipi quo est apud alienos Ecclesia: sive per seipsos, sicut decem per decem centum sunt, et duodecim per duodecim centum quadraginta quatuor. Quo numero significatur universitas sanctorum in Apocalypsi. Unde apparet non solas temporum quaestiones istis numeris esse solvendas, sed latius patere significationes eorum et in multa proserpere; neque enim numerus iste in Apocalypsi ad tempora pertinet, sed ad homines. Sextam regulam Tychonius recapitulationem vocat in obscuritate Scripturarum satis vigilanter inventam. Sic enim dicuntur quaedam, quasi sequantur in ordine temporis vel rerum continuatione narrentur, cum ad priora quae praetermissa sunt latenter narratio revocetur, quod nisi ex hac regula intelligatur, erratur; sicut in Genesi: Et plantavit, inquit, Dominus Deus paradisum in [Eden] ad orientem, et posuit ibi hominem quem formavit, et produxit Deus adhuc de terra omne lignum speciosum et bonum in escam; ita videtur dictum, tanquam id factum sit, posteaquam factum [Deus] posuit hominem in paradisum; cum breviter utroque commemorato, id est quod plantavit Deus paradisum, et posuit ibi hominem quem formavit, recapitulando redeat, et dicat quod praetermiserat: quomodo scilicet paradisus fuerit plantatus, quia produxit Deus adhuc de terra omne lignum speciosum et bonum in escam. Denique secutus adjunxit: Et lignum vitae in medio paradiso, et lignum sciendi boni et mali, deinde flumen quo paradisus irrigaretur, divisum in quatuor principia fluviorum quatuor; explicatur, quod totum pertinet ad institutionem paradisi. Quod ubi terminavit, repetivit illud quod jam dixerat, et revera hoc sequebatur, atque ait: Et sumpsit Dominus Deus hominem quem finxit, et posuit eum in paradiso, etc. Post ista enim facta, ibi est positus homo, sicut nunc ordo ipse demonstrat: non post hominem ibi positum facta sunt ista, sicut superius dictum putari potest, nisi recapitulatio illic vigilanter intelligatur, qua reditur ad ea quae fuerant praetermissa. Itemque in eodem libro, cum commemorarentur generationes filiorum Noe, dictum est: Hi filii Cham in tribubus suis, secundum linguas, in regionibus suis, et in gentibus suis. Enumeratis quoque filiis Sem, dicitur [sequitur]: Hi filii Sem in tribubus suis, secundum linguas suas, in regionibus suis, et in gentibus suis; et adnectitur de omnibus: Hae tribus filiorum Noe, secundum generationes eorum, secundum gentes eorum. Ab his dispersae sunt insulae gentium super terram post diluvium. Et erat omnis terra labium unum, et vox una omnibus; hoc itaque quod adjunctum est: Et erat omnis terra labium unum, et vox una omnibus, id est, una lingua omnium, ita dictum videtur tanquam eo jam tempore quo dispersi fuerant super terram, etiam secundum insulas gentium una fuerit omnibus lingua communis; quod proculdubio repugnat superioribus verbis, ubi dictum est: In tribubus suis, secundum linguas suas: neque enim dicerentur habuisse jam linguas suas singulae tribus quae gentes singulas fecerant, quando erat omnibus una communis. Ac per hoc recapitulando adjunctum est: Et erat omnis terra labium unum, et vox una omnibus latenter narratione redeunte, ut diceretur quomodo factum sit, ut ex una omnium lingua fuerint divisi per multas, et continuo de illa turris aedificatione narratur, ubi haec eis judicio divino ingesta est poena superbiae, post quod factum dispersi sunt per terram secundum linguas suas. Fit ista recapitulatio etiam obscurius, sicut in Evangelio Dominus dicit: Die quo exiit Loth a Sodomis pluit ignem de coelo, et perdidit omnes, secundum haec erit dies Filii hominis, quo revelabitur. In illa hora, qui erit in tecto et vasa ejus in domo, non descendat tollere illa, et qui in agro similiter non revertatur retro, meminerit uxoris Loth. Nunquid cum Dominus fuerit revelatus, tunc sunt ista servanda, ne quisquam retro respiciat, id est vitam cui renuntiavit inquirat, et non potius isto tempore, ut cum Dominus fuerit revelatus, retributionem pro eis quae quisque servavit vel contempsit inveniat? Et tamen quia dictum est, In illa hora, tunc putantur ista servanda, cum fuerit Dominus revelatus, nisi ad intelligendam recapitulationem sensus legentis invigilet, adjuvante alia Scriptura quae ipsorum apostolorum adhuc tempore clamavit: Filii, novissima hora est. Tempus ergo ipsum quo Evangelium praedicatur, quousque Dominus reveletur, hora est in qua oportet ista servari, quia et ipsa revelatio Domini ad eamdem horam pertinet quae die judicii terminabitur, Septima Tychonii regula est eademque postrema de diabolo et ejus corpore: est enim et ipse caput impiorum, qui sunt ejus quodammodo corpus, ituri cum illo in supplicium ignis aeterni; sicut Christus caput [est] Ecclesiae, quae est corpus ejus, futurum cum illo in regno et gloria sempiterna. Sicut ergo in prima regula, quam vocat de Domino et ejus corpore; vigilandum est ut intelligatur, cum de una eademque persona Scriptura loquitur, quid conveniat capiti, quid corpori, sic et in ista novissima aliquando in diabolum dicitur, quod non in ipso, sed potius in ejus corpore possit agnosci; quod habet non solum in eis qui manifestissime foris sunt, sed in eis etiam qui cum ad ipsum pertineant, tamen ad tempus miscentur Ecclesiae, donec unusquisque de hac vita exeat, vel a frumento palea ventilabro ultimo separetur. Quod enim scriptum est apud Isaiam, Quomodo cecidit de coelo Lucifer, mane oriens? etc., quae sub figura regis Babyloniae de eadem persona, vel ad eamdem personam dicta sunt, in ipsa contextione sermonis de diabolo utique intelliguntur: et tamen quod ibi dictum est, Contritus est in terra qui mittit ad omnes gentes, non totum ipsi capiti congruit. Nam etsi mittit ad omnes gentes diabolus angelos suos, tamen in terra corpus ejus, non ipse conteritur; nisi quia ipse est in corpore suo, quod contritum fit [ut] pulvis quem projicit ventus a facie terrae. Hae autem omnes regulae, excepta una quae vocatur de Promissis et Lege, aliud ex alio faciunt intelligi, quod est proprium tropicae locutionis, quae latius patet quam ut possit, ut mihi videtur, ab aliquo universa comprehendi. Nam ubicunque velut aliud dicitur ut aliud intelligatur, et si nomen ipsius tropi in loquendi arte non invenitur, tropica locutio est. Quae cum fit ubi fieri solet, sine labore sequitur intellectus; cum vero ubi non solet, laboratur ut intelligatur ab aliis magis, ab aliis minus, sicut magis minusve dona Dei sunt in ingeniis hominum vel adjutoria tribuuntur. Proinde, sicut 58 in verbis propriis, de quibus superius disputavimus, ubi res ut dicuntur intelligendae sunt; sic in translatis quae faciunt tropicas locutiones, ubi aliud ex alio intelligendum est, de quibus hucusque quantum visum est satis egimus, non solum admonendi sunt studiosi venerabilium litterarum, ut in Scripturis sanctis genera locutionum sciant, et quomodo apud eas dici aliquid soleat vigilanter advertant memoriterque retineant; verum etiam quod est praecipuum et maxime necessarium, orent ut intelligant: in eis quippe litteris quarum studiosi sunt legunt quoniam Dominus dat sapientiam, et a facie ejus scientia et intellectus, a quo et ipsum studium, si pietate praeditum est, acceperunt. CAPUT CCLXXXII. De eo quod ait Apostolus: Absorpta est mors in victoria; ex lib. Quaest. Quaeri solet quid sit, Tunc fiet illud quod scriptum est, Absorpta est mors in victoria, ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Aculeus autem mortis peccatum, virtus autem peccati lex: morte significari arbitror hoc loco carnalem consuetudinem, quae resistit bonae voluntati, delectatione temporalium fruendorum. Non enim diceretur: Ubi est contentio tua? si non restitisset et repugnasset ipsius contentio; etiam illo loco describitur: Caro concupiscit adversus spiritum, spiritus adversus carnem; haec enim invicem sibi resistunt, ut non quae vultis faciatis. Fit ergo per sanctificationem perfectam, ut omnis carnalis appetitus spiritui nostro illuminato et vivificato, id est bonae voluntatis, subjiciatur. Et sicut videmus multis puerilibus delectationibus nos carere, quae nos pueros, si denegarentur, acerrime cruciabant, ita credendum est de omni carnali delectatione futurum esse, cum perfecta sanctitas totum hominem reparaverit. Nunc autem quandiu est in nobis quod resistat bonae voluntati, auxilio Dei per bonos homines et bonos angelos indigemus; ut donec sanetur vulnus nostrum, non ita molestet, ut perimat etiam bonam voluntatem: hanc autem mortem peccato meruimus, quod peccatum erat omnimodo in libero arbitrio, cum in paradiso nullus dolor denegatae delectationis voluntati bonae hominis resistebat: sicuti nunc, verbi gratia, si quisquam existat quem nunquam venatio delectavit, omnimodo liber est utrum venari velit an nolit, nec eum cruciat quisquis hoc prohibet; at si ista libertate male usus venatus fuerit contra prohibentis imperium, paulatim subrepens delectatio mortificat animam, ut si se abstinere velit, sine molestia et angore non possit, cum id ante tota sanitate non ageret. Ergo aculeus mortis peccatum est, quia peccato facta est delectatio, quae jam possit resistere voluntati et cum dolore cohiberi. Quam delectationem quia in defectu est animae deterioris effectae, jure mortem vocat [vocamus]. Virtus autem peccati lex est, quia multo sceleratius et flagitiosius quae lex prohibet committuntur, quam si nulla lege prohiberentur. Tunc itaque absorpta erit mors in victoria, cum per sanctificationem in omni hominis parte, perfecta delectatione spiritualium delectatio carnalis observetur. CAPUT CCLXXXIII. De quadraginta sex annis aedificationis templi, ex homilia 10 Evangelii secundum Joannem. Dixerunt illi Judaei: Quod signum ostendis nobis quia haec facis? et Dominus: Solvite templum hoc, et tribus diebus excitabo illud. Quod sacramentum Judaei non intelligentes, dixerunt: Quadraginta sex annis aedificatum est templum hoc, et tu dicis, Tribus diebus excitabo illud? Sane non Salomonis fabricae emensa tempora Judaei dixerunt, sed Esdrae, cui ne perficeretur a vicinis gentibus fuerat interdictum. Caro erant, carnalia sapiebant, ille loquebatur spiritaliter. Quis autem posset intelligere de quo templo dicebat: sed non multum quaerimus, per evangelistam nobis aperuit, dixit de quo templo diceret: Solvite templum hoc, et tribus diebus excitabo illud. Quadraginta sex annis aedificatum est templum, et triduo suscitabis illud? Dicebat autem, ait evangelista, de templo corporis sui, et manifestum est occisum Dominum post triduum resurrexisse. Quid ergo sibi vult numerus quadragenarius senarius? Interim ipse Adam quia per totum orbem terrarum est audistis jam hesterno die in quatuor litteris Graecis quatuor verborum Graecorum. Si enim ista verba quatuor scribas subinvicem, id est nomina quatuor partium mundi, orientis, occidentis, aquilonis et meridiani, quod est totus orbis, unde dicit Dominus, a quatuor ventis collecturum se electos suos, cum venerit ad judicium: si ergo facias ista quatuor nomina Graeca ἀνατολή, quod est oriens, δύσις, quod est occidens, ἄρκτος, quod est septentrio, μεσημβρία, quod est meridies: Ἀνατολή, δύσις, ἄρκτος, μεσημβρία, capita verborum, Adam habent. Quomodo ergo ibi invenimus et quadragenarium senarium numerum? quia caro Christi de Adam erat. Ad litteras numeros computant Graeci, quod nos facimus a litteram, illi lingua sua ponunt ἄλφα, et vocatur α unum. Ubi autem in numeris scribunt beta β, quod est b ipsorum, vocatur in numeris duo. Ubi scribunt gamma γ, vocatur in numeris ipsorum tria. Ubi scribunt delta δ, vocatur in numeris ipsorum quatuor: et sic per omnes litteras numeros habent; m quod nos dicimus et isti dicunt my μ, quadraginta significat: dicunt enim my μ, τεσσαράκοντα. Jam videte istae litterae quem numerum habeant, et ibi invenietis quadraginta sex annis aedificatum templum. Habet enim Adam ἄλφα, quod est unum: habet δέλτα, quod sunt quatuor, habes quinque: habet iterum, ἄλφα, quod est unum, habes sex, habet et μῦ, quod est quadraginta, habes quadraginta sex. Haec, fratres mei, etiam ab anterioribus majoribus nostris dicta sunt, et inventus est iste numerus in litteris quadragenarius senarius, et quia Dominus noster Jesus Christus de Adam corpus accepit, non de Adam peccatum traxit, templum corporeum inde sumpsit, non iniquitatem, quae de templo pellenda est, ipsam autem carnem quam traxit de Adam (Maria enim de Adam, et Domini caro de Maria) Judaei crucifixerunt, et ille resuscitaturus erat ipsam carnem in triduo quam illi in cruce erant occisuri. Illi solverunt templum quadraginta sex annis aedificatum, et ille in triduo resuscitavit illud. Sex, novem, duodecim, decem et octo, haec in unum fiunt quadraginta quinque: adde ergo ipsum unum, fiunt quadraginta sex, haec sexies, fiunt ducenta septuaginta sex. Dicitur autem conceptio humana sic procedere et perfici, ut primis sex diebus quasi lactis habeat similitudinem, sequentibus novem diebus, convertatur in sanguinem; deinde duodecim diebus solidetur: reliquis decem et octo, formetur usque ad perfecta lineamenta omnium membrorum; et hinc jam reliquo tempore, usque ad tempus partus, magnitudine augeatur. Quadraginta ergo quinque dies, addito uno, quod significat summam; quia sex, et novem, et duodecim, et decem et octo, in unum coactis, fiunt quadraginta duo: addito ergo, ut dictum est, uno, fiunt quadraginta sex. Qui cum fuerint multiplicati per ipsum senarium numerum, qui hujus ordinationis caput tenet, fiunt ducenta septuaginta sex, id est novem menses et sex dies, qui computantur ab octavo calend. Apriles, quo die conceptus Dominus creditur, quia eo die etiam passus est, usque ad VIII calend. Jan., quo die natus est. Non ergo absurde quadraginta sex annis dicitur fabricatum esse templum, quod corpus ejus significabat, ut quot anni fuerunt in fabricatione templi, tot dies fuerint in corporis dominici perfectione. Nec immerito in aedificatione Dominici corporis, in cujus figura templum a Judaeis destructum, triduo se resuscitaturum esse dicebat, numerus ipse senarius 59 pro anno positus intelligitur: dixerunt enim, Quadraginta et sex annis aedificatum est templum; et quadragies sexies seni fiunt ducenta septuaginta sex; qui numerus dierum complet novem menses, et sex dies, qui tanquam decem menses parientibus feminis imputantur; non quia omnes ad sextum diem post nonum mensem perveniunt, sed quia ipsa perfectio corporis Domini tot diebus ad partum perducta comperitur, sicut a majoribus traditum suscipiens Ecclesiae custodit auctoritas; octavo enim calendas Aprilis conceptus creditur, quo et passus. Ita monumento novo quo sepultus est, ubi nullus erat positus mortuorum, nec ante, nec postea congruit uterus Virginis, quo conceptus est, ubi nullus seminatus est mortalium. Natus autem traditur octavo calend. Jan.; ab illo ergo die usque ad istum computati ducenti septuaginta reperiuntur dies, qui senarium numerum quadragies sexies habent, quo numero annorum templum aedificatum est. Qui eo numero senariorum corpus Domini perfectum est, quod mortis passione destructum triduo suscitavit: dicebat enim hoc de templo corporis sui, sicut evidentissimo et robustissimo Evangelii testimonio declaratur. CAPUT CCLXXXIV. De decem virginibus; ex lib. LXXXIV Quaestionum. Inter parabolas a Deo dictas, solet quaerentes multum exercere ista quae de decem virginibus posita est: et multi quidem hinc multa senserunt quae non sunt praeter fidem; sed quomodo partibus ejus omnibus conveniat expositio, id elaborandum est. Legi etiam in quadam scriptura, ex earum genere quae apocryphae nominantur, quod non sit contra catholicam fidem. Sed huic loco mihi minus congruere visa est, consideranti omnes hujus similitudinis partes: de qua tamen expositione temere nihil audeo judicare, ne forte non ejus inconvenientia mihi angustias fecerit, sed mea tarditas in ea convenientiam non invenerit. Quid autem mihi videatur non absurde hoc loco accipi, quantum potero breviter et diligenter exponam. Interrogatus igitur Dominus noster secreto a discipulis, de consummatione saeculi, inter multa quae locutus est, hoc quoque dixit: Tunc simile aestimabitur regnum coelorum decem virginibus, etc. Decem utique [numerus] virginum, quod quinque admittuntur, quinque excluduntur, bonorum et malorum discretionem significat. Quapropter si virginitatis nomen honorabile est, cur receptis exclusisque commune est? Deinde quid sibi vult numerus in utraque parte quinarius? Quid autem significat oleum mirum videtur. Item quod sapientes petentibus non communicant, cum et invidere fas non sit eas quae ita perfectae sunt ut ab sponso recipiantur, quo nomine, nullo dubitante, Dominus Jesus Christus significatur, et misericordes esse oporteat ad praestandum ex eo quod habent, praescribente illa sententia ejusdem Domini dicentis: Omni poscenti tribue. Quid est autem quod possit dando non sufficere utrisque? Haec maxime augent quaestionis difficultatem, quanquam et caetera diligenter considerata ut omnia in unam rationem concurrant, nihilque in unam partem dicatur quod impediat aliam, magna cautio est adhibenda. Videntur itaque mihi quinque virgines significare quinquepartitam continentiam a carnis illecebris: continendus est enim animi appetitus a voluptate oculorum, a voluptate aurium, a voluptate olfaciendi, gustandi, tangendi; sed quia ista continentia partim coram Deo fit, ut illi placeatur in interiore gaudio conscientiae, partim coram hominibus, tantum ut gloria humana capiatur, quinque dicuntur sapientes et quinque stultae: utraeque tamen virgines, quia utraque continentia est, quamvis diverso fomite gaudeat: lampades autem sunt, quia manibus gestantur opera quae secundum istam continentiam fiunt; dictum est autem: Luceant opera vestra coram hominibus. Omnes vero acceperunt lampades suas, et venerunt obviam sponso. Intelligendum est ergo Christi nomine censeri de quibus agitur. Non enim possunt qui Christiani non sunt sponso Christo venire obviam: sed quinque fatuae, acceptis lampadibus suis, non sumpserunt oleum secum. Multi enim, quamvis de Christi bonitate plurimum sperent, gaudium tamen non habent, dum continenter [non] vivunt, nisi in laudibus hominum; non ergo habent oleum secum; nam ipsam laetitiam oleo significari arbitror: Propterea unxit te, inquit, Deus Deus tuus oleo exsultationis; qui autem non propterea gaudet quia Deo intrinsecus placet, non habet oleum secum. Prudentes autem acceperunt oleum secum in vasis, cum lampadibus suis, id est, laetitiam bonorum operum in corde atque conscientia posuerunt: sic et Apostolus monet: Probet autem se homo, inquit, et tunc in semetipso habebit gloriam, et non in altero. Tardante vero sponso, dormierunt omnes: quia ex utroque genere continentium hominum, sive eorum qui coram Deo exsultant, sive eorum qui in laudibus hominum acquiescunt, moriuntur hoc intervallo temporis, donec sub adventu Domini fiat resurrectio mortuorum. Media autem nocte, id est nullo sciente aut sperante (quippe cum ipse dicat Dominus: De die autem illa et hora, nemo scit: et Apostolus dicit: Dies Domini tanquam fur in nocte ita veniet: ex quo significatur penitus latere cum venit [venerit]), clamor factus est, Ecce sponsus venit, surgite obviam; et in ictu oculi, in novissima tuba, omnes resurgemus: ergo surrexerunt omnes illae virgines, et aptaverunt lampades suas, id est rationes reddendas operum suorum. Oportet enim nos exhiberi ante tribunal Christi, ut illic recipiat unusquisque quod gessit in corpore, sive bonum, sive malum. Et dixerunt stultae ad sapientes: Date nobis de oleo vestro, quia lampades nostrae exstinguuntur: quorum enim facta aliena laude fulciuntur, eadem subtracta deficiunt; et de consuetudine id semper inquirit, unde gaudere animus solet. Itaque hominum qui corda non vident, testimonium volunt habere apud Deum, qui cordis inspector est. Sed quid responderunt sapientes? Ne forte non sufficiat nobis et vobis. Unusquisque enim pro se rationem reddet, nec alieno testimonio quisquam adjuvatur apud Deum, cui secreta cordis apparent: et vix sibi quisque sufficit, ut ei testimonium perhibeat conscientia sua. Quis enim gloriabitur mundum se habere cor? id [inde] est quod Apostolus dicit: Mihi minimum est ut a vobis judicer, aut ab humano die, sed neque me ipsum judico: quapropter cum de se quisque aut non omnino aut vix possit veram ferre sententiam, quomodo potest de alio judicare, cum sciat nemo quid agatur in homine, nisi spiritus hominis? Ite magis ad vendentes et emite vobis: non consilium dedisse putandae sunt, sed crimen earum ex obliquo commemorasse. Vendunt enim oleum adulatores qui, sive falsa sive ignorata laudando, in errorem animas mittunt; et eis vana gaudia tanquam fatuis conciliando, aliquam de his mercedem, sive ciborum, sive pecuniae, sive honoris, sive alicujus commodi temporalis accipiunt: non intelligentibus quod dictum est: Qui vos felices dicunt, in errorem vos mittunt; melius est autem objurgari a justo quam a peccatore laudari. Emendabit, inquit, me justus in misericordia, et arguet me; oleum autem peccatoris non impinguet 60 caput meum. Ite ergo ad vendentes et emite vobis, id est: Videamus nunquid vos adjuvant qui vobis laudes vendere consueverunt, et vos in errorem iuducere, ut non coram Deo, sed ab hominibus gloriam quaereretis. Euntibus autem illis emere, venit sponsus, id est inclinantibus se illis in ea quae foris sunt, et solitis gaudere quaerentibus, quia gaudia interna non noverant, venit ille qui judicat, et quae paratae erant, id est quibus bonum coram Deo testimonium conscientia perhibebat, intrarunt cum eo in [ad] nuptias, id est ubi munda anima sempiterna Dei verbo fecundanda copulatur. Clausa est janua, id est receptis illis qui sunt in angelicam vitam immutati: Omnes enim resurgemus, inquit, sed non omnes immutabimur: clausus est aditus ad regnum coelorum. Non enim post judicium patet precum aut meritorum locus. Novissime autem veniunt et reliquae virgines dicentes: Domine, Domine, aperi nobis: non dictum est quod emerint oleum, et ideo intelligendae sunt, nullo jam remanente de alienis laudibus gaudio, in angustiis et magnis afflictionibus redire ad implorationem Dei. Sed magna est ejus severitas post judicium cujus ante judicium ineffabilis misericordia praerogata est: itaque respondens ait: Amen dico vobis quod nescio vos; ex illa scilicet regula, qua non habet ars Dei, hoc est sapientia Dei, ut intrent in gaudium ejus qui non coram Deo, sed ut placerent hominibus, visi sunt aliquid secundum praecepta ejus operari. Atque ita concludit: Vigilate ergo, quia nescitis diem neque horam: non modo illius ultimi temporis qua venturus est sponsus, sed suae quisque dormitionis diem et horam nescit. Quisquis autem paratus est usque ad somnum, id est usque ad mortem, quae omnibus debetur, paratus invenietur etiam cum illa vox media nocte sonuerit, qua omnes evigilaturi sunt. Quod vero sponso dixit obviam venisse virgines, sic intelligendum puto, ut ex ipsis virginibus constet ea quae dicitur sponsa: tanquam si omnibus Christianis in Ecclesiam concurrentibus, filii ad matrem concurrere dicantur, eum ex ipsis filiis congregatis constet ea quae dicitur mater. Nunc enim desponsata est Ecclesia, et virgo est ad nuptias perducenda, id est cum se continet a corruptione saeculari: illo autem tempore nubet, quo universa mortalitate praetereunte, immortali conjunctione fructur: Desponsavi, inquit, vos uni viro, virginem castam exhibere Christo; Vos, inquit, virginem, a plurali ad singularem concludens. Ideo et virgines dici possunt, et virgo; cur autem quinque dictae sint, ut mihi videtur, expositum est. Sed videmus nunc in aenigmate, tunc autem facie ad faciem: et nunc ex parte, tunc autem ex toto. Ipsum autem in aenigmate et ex parte nunc in Scripturis aliquid cernere, quod tamen sit secundum catholicam fidem, ex illo pignore contingit quod accepit virgo Ecclesia, humili adventu sponsi sui, quae illo ultimo adventu, cum veniet in claritate, nuptura est, cum jam facie ad faciem contuebitur. Dedit enim nobis pignus Spiritum, sicut dicit Apostolus, et ideo ista expositio nihil certum intuetur, nisi ut secundum fidem sit, neque aliis praejudicat quae nihilominus secundum fidem esse potuerint. CAPUT CCLXXXV. De Quadragesima et Quinquagesima; ex eodem libro. Omnis sapientia et disciplina [Omnis sapientiae disciplina] est quae ad homines erudiendos pertinet, Creatorem creaturamque dignoscere, et illum colere dominantem, istam subjectam fateri. Est autem creator Deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: et ideo Trinitas Pater, et Filius, et Spiritus sanctus est. Creatura vero, partim est invisibilis, sicut animus, partim visibilis, sicut corpus: invisibili ternarius numerus tribuitur. Quare diligere Dominum tripliciter jubemur, ex toto corde, et ex tota anima, ex tota mente: corpori quaternarius [numerus], propter evidentissimam naturam ejus, id est calidam et frigidam, humidam et siccam: universae ergo creaturae tribuitur septenarius. Quapropter omnis disciplina dignoscens et discernens Creatorem atque creaturam, denario numero insinuatur: quae disciplina, quandiu corporeis motibus temporaliter significatur, credendo constat, et rerum gestarum venientium atque transeuntium auctoritate, quasi lacte parvulos nutrit, ut idoneos faciat contemplationi, quae non venit et transit, sed semper manet; in qua quisque narratis sibi rebus, divinitus temporaliter pro salute hominum gestis sive gerendis, quae adhuc futura praedicantur, si permanserit in fide, et promissa speraverit, et quae divina auctoritas praecipit infatigabili charitate implere curaverit, recte aget vitam hujus necessitatis et temporis, quae numero quadragesimo commendatur. Quoniam denarius numerus, qui totam insinuat disciplinam, quater ductus, id est numero qui corpori tribuitur multiplicatus, quia per motus corporales administratio geritur, qua dictum est fidem constare, quadragesimum numerum conficit: ita impetrat etiam stabilem et nullius temporis indigentem sapientiam, quae denario numero commendatur, ut ad quadraginta addantur decem; quia et partes aequales quadragenarii numeri, simul ductae, ad quinquaginta perveniunt; partes autem aequales habet quadragenarius numerus, primo quadraginta in singulis, deinde viginti in binis, deinde decem in quaternis, octo in quinis, quinque in octonis, quatuor in denis, duas in vicenis. Unum ergo, et duo, et quatuor, et quinque, et octo, et decem, et viginti simul ducta, efficiunt quinquaginta. Quapropter sicut quadragenarius numerus, aequalibus suis partibus computatis, parit amplius denarium, et fit quinquagenarius; sic tempus fidei, rerum pro nostra salute gestarum et gerendarum, cum aequitate vitae actum, impetrat intellectum stabilis sapientiae; ut non solum credendo, sed etiam intelligendo, disciplina firmetur. Et ideo ea quae nunc est Ecclesia, quamvis filii Dei simus, ante tamen quam appareat quid erimus, in laboribus et in afflictionibus agit, et in ea justus ex fide vivit: Nisi enim credideritis, inquit, non intelligetis. Et hoc est tempus quo ingemiscimus et dolemus, exspectantes redemptionem corporis nostri, quod Quadragesima celebratur. Scimus autem quia cum apparuit [apparuerit] similes illi erimus, quoniam videbimus eum sicuti est: cum addetur denarius quadragenario, ut non solum credere quae pertinent ad fidem, sed etiam perspicuam veritatem intelligere, mereamur; talis Ecclesia in qua nullus erit moeror, nulla permixtio malorum hominum, nulla iniquitas, sed laetitia, et pax, et gaudium, Quinquagesimae celebratione praefiguratur: propterea, posteaquam Dominus noster [Jesus Christus] resurrexit a mortuis, quadraginta diebus peractis cum discipulis suis, eadem ipsa scilicet per hunc numerum insinuata temporali dispensatione quae ad fidem pertinet, ascendit in coelum et decem aliis diebus peractis, misit Spiritum sanctum, id est ut non ad humana et temporalia, sed ad divina atque aeterna contuenda, quodam amoris et charitatis spiramento et incendio, quadragenario denarius adderetur: et ideo jam hoc totum, id est quinquagenarius dierum numerus, laetitiae celebratione signandus est. Haec autem duo tempora, id est unum laboris et sollicitudinis, alterum securitatis et gaudii, et charitatis, etiam retibus missis in mare, Dominus Pater significat: nam ante passionem de reticulo dicitur misso in mare, quia tantum piscium coeperunt, ut vix ad littus trahendo 61 perducerent, et ut retia rumperentur. Non enim missa sunt in dexteram partem, habet enim multos malos Ecclesia hujus temporis; neque in sinistram, habet enim etiam bonos; sed passim, ut permixtionem malorum bonorumque significet [significaret]. Quod autem rupta sunt retia charitate violata, multas haereses exiisse [exstitisse] significat; post resurrectionem vero, cum vellet Ecclesiam futuri temporis praemonstrare, ubi omnes perfecti atque sancti futuri sunt, jussit mitti retia in dextram partem, et capti sunt ingentes pisces centum quinquaginta tres, mirantibus discipulis, quod cum tam magni essent, retia non sunt disrupta. Horum magnitudo magnitudinem [imaginem] sapientiae justitiaeque significat; numerus vero ipsam disciplinam, et temporali dispensatione, et aeterna regeneratione perfectam, quam diximus quinquagenario numero commendari. Quia enim non opus erit tunc corporalibus adjumentis, et animo continebitur fides atque sapientia (quia animo ternarium numerum tributum diximus), quinquaginta ducimus ter, et fiunt centum quinquaginta. Cui numero Trinitas additur, quia omnis ista perfectio in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti consecrata est. Ita fiunt centum quinquaginta tres, qui numerus piscium ad dextram partem captorum invenitur. CAPUT CCLXXXVI. De eo quod dicit Apostolus: Invicem onera vestra portate; ex eodem libro. Quia Veteris Testamenti custodia timorem habebat, non potuit apertius significari Novi Testamenti donum esse charitatem, quam hoc loco ubi Apostolus dicit: Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi; hanc enim legem Christi dicere intelligitur, qua ipse Dominus praecipit ut nos invicem diligamus. Tantum in ea sententia praecepti pondus constituens, ut diceret: In hoc cognoscitur quoniam discipuli mei estis, si vos invicem diligatis. Hujus autem dilectionis officium est invicem onera nostra portare. Sed hoc officium [quod] non est sempiternum, perducet sane ad beatitudinem sempiternam, in qua nulla erunt onera nostra quae invicem portare jubeamur: nunc vero cum in hac vita, id est in hac via sumus, onera nostra [invicem] portemus, ut ad eam vitam quae caret omni onere perveniamus [pervenire possimus]. Sicut enim de cervis nonnulli talium cognitionum studiosi scripserunt: cum fretum ad insulas transeunt pascuarum gratia, sic se ordinant ut onera capitum suorum quae gestant in cornibus superinvicem portent, ita ut posterior super anteriorem cervicem porrecta [projecta], caput collocet; et quia necesse est unum esse qui caeteros praecedens non ante se habeat cui caput inclinet, vicibus dicuntur id agere, ut lassatus sui capitis onere, ille qui praecedit post omnes redeat, et ei succedat cujus ferebat caput cum ipse praeiret: ita invicem onera sua portantes, fretum transeunt, donec veniant ad terrae stabilitatem. Istam cervorum naturam fortasse intenderat Salomon, cum ait: Cervus amicitiae, et pullus gratiarum tuarum colloquantur tecum. Nihil enim sic probat amicum quemadmodum oneris amici portatio; nec tamen invicem portaremus onera nosrta, si unum tempus esset infirmitatis amborum qui onera sua sustinent, aut unum infirmitatis genus, sed diversa tempora et diversa genera infirmitatis faciunt, ut onera nostra invicem portare valeamus: verbi gratia, iram fratris [tui] tunc portabis, cum tu adversus reum non irasceris, ut rursum eo tempore quo te ira praeoccupaverit, ille te lenitate et tranquillitate [sua] supportet. Hoc exemplum ad id pertinet, cum diversa sint tempora portantium onera sua, quamvis ipsa diversa non sit infirmitas, in ambobus enim ab invicem ira portatur. Ad diversum autem infirmitatis genus, aliud exemplum videndum est, veluti si quis in se loquacitatem vicerit, et pertinaciam nondum vicerit; alius vero adhuc loquax, sed jam pertinax non sit, debet ille hujus loquacitatem, et iste illius pertinaciam, donec illud in illo, et hoc in isto sanetur charitate portare: par quippe infirmitas in duobus, si uno accidat tempore, tolerare se invicem non valent, cum adversum se intenditur. Nam adversus aliquem tertium, et duo irati sibi conveniunt, et se tolerant, quanquam nec tolerare se invicem [dicendi sunt, sed potius se invicem] consolari: sicut et tristes de re una magis se portant et quasi incumbunt sibi, quam si unus tristis esset et alius gauderet: si autem adversum se tristes sint, prorsus se tolerare non possunt; et ideo in hujusmodi affectionibus suscipienda est aliquantulum ipsa aegritudo de quavis per te [parte] alium liberari, et sic suscipienda ut ad auxilium, non ad aequalitatem miseriae valeat: quemadmodum se inclinat qui manum jacenti porrigit. Non enim se projicit ut ambo jaceant, sed incurvat tantum ut jacentem erigat. Neque ulla res officiosum istum laborem ad portanda onera aliorum facit libenter impendi, nisi cum cogitamus quanta pro nobis pertulerit Dominus: hinc enim admonens ait Apostolus: Hoc sentite in vobis quod et in Christo Jesu: qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed se metipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo. Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Superius autem dixerat, Non quae sua sunt singuli intendentes, sed quae aliorum: huic sententiae contexuit quod dictum est, nam ita sequitur: Hoc sentite in vobis quod et in Christo Jesu; ad hoc duntaxat, ut quemadmodum ille in eo quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, et sine peccato cum esset, peccata nostra suscepit, non attendit sua, sed nostra: ita et nos libenter ad ejus imitationem invicem onera nostra portemus. Huic cogitationi accedit etiam illa cogitatio, quia ille suscepit hominem, nos autem homines sumus, et considerare debemus, quod aegritudinem sive animi, sive corporis, quam in homine aliquo videmus, etiam nos habere potuimus, aut possumus: hoc ergo exhibeamus ei cujus infirmitatem portare volumus quod ab illo nobis vellemus exhiberi, si forte nos in ea essemus, et ipse non esset. Ad hoc pertinet quod ipse Apostolus ait: Omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem; cogitando scilicet in eo vitio etiam se esse potuisse unde cupiebat alium liberari. Compatiendo enim potius id agebat, non mentiendo, sicut quidam suspicantur, et hi maxime qui mendaciis defendendis quae negare non possunt, alicujus magni exempli patrocinium requirunt. Deinde etiam illud cogitandum, nullum esse hominem qui non possit habere aliquod bonum quod tu nondum habes, etiamsi lateat in quo sine dubio possit esse superior. Quae cogitatio ad contundendam et edomandam superbiam valet, ne arbitreris quoniam tua quaedam bona eminent et apparent, ideo alterum nulla habere quae lateant et fortasse majoris ponderis bona, quibus te superat nescientem; non enim falli nos, aut adulatione potius uti, Apostolus jubet, cum dicit: Nihil per contentionem, neque per inanem gloriam, sed in humilitate mentis; alter alterum existimantes superiorem sibi: non hoc ita debemus existimare, ut non existimemus, sed nos existimare fingamus, sed vere existimemus posse esse aliquid occultum in alio quo nobis superior sit, etiamsi bonum nostrum, quo illo videmur superiores esse, non sit occultum. Istae cogitationes deprimentes superbiam, et augentes charitatem, 62 faciunt onera fraterna invicem non solum aequo animo, sed etiam libentissime sustineri. Nullo modo autem de quoquam homine incognito ferenda sententia est, et nemo nisi per amicitiam cognoscitur. Et ideo amicorum mala firmius sustinemus, quia bona eorum nos delectant et tenent. Nullius itaque repudianda est amicitia, sese ingerentis ad amicitiam copulandam, non ut statim recipiatur, sed ut recipiendus optetur, atque ita tractetur ut recipi possit; illum enim receptum in amicitiam possumus dicere, cui omnia nostra consilia refundere audeamus: et si quisquam est qui se non audet ingerere ad amicitiam faciendam, cum aliquo nostro temporali honore aut dignitate revocetur, descendendum est ad eum, et offerendum illi quadam comitate et submissione animi quod [petere] per se ipse non audet: sane quamvis rarius, tamen aliquoties [aliquando] accidit, ut ejus quem volumus in amicitiam recipere prius nobis innotescant mala quam bona; quibus offensi et quodammodo repercussi, relinquimus eum, et ad bonorum ejus, quae forte occultiora sunt, indagationem non pervenimus. Admonet itaque Dominus noster Jesus Christus qui nos vult effici imitatores suos, ut ejus infirma toleremus; ut ad quaedam sana in quorum delectatione acquiescamus, per charitatis tolerantiam perducamur; ait enim: Non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus. Ideoque si propter Christi charitatem, etiam eum qui omni ex parte fortassis aegrotat, repellere ab animo non debemus, quoniam sanari potest per Verbum Dei, quanto minus eum qui propterea nobis videri potest totus aegrotus, quia quaedam ejus saucia in primo ingressu amicitiae non potuimus sustinere; et quod est gravius, cum offensione animi de toto homine ausi sumus temerariam praejudicii [ferre] sententiam, non timentes quod dictum est: Nolite judicare, ne judicemini; et, In qua mensura mensi fueritis, in ea remetietur vobis. Saepe autem illa quae bona sunt prius apparent, in quibus etiam temerarium benevolentiae judicium cavendum est, ne, cum totum bonum putaveris, ea quae postea mala apparuerint, securum et imparatum te inveniant et gravius offendant; ut eum quem temere dilexeras, acerbius oderis, quod nefas est: quia etiamsi nulla ejus bona praecederent, haec quae post apparuerant mala prius eminerent, toleranda tamen erant, donec omnia cum illo ageres quibus talia sanari solent; quanto magis, cum ea bona praecesserunt quae tanquam pignora nos debent ad posteriora toleranda constringere? Ipsa est ergo lex Christi ut invicem onera nostra portemus: Christum autem diligendo facile sustinemus infirmitatem alterius, etiam quem nondum propter sua bona diligimus; cogitamus enim quia ille quem diligimus, Dominus propter eum mortuus est. Quam charitatem nobis apostolus Paulus ingessit, cum diceret: Et peribit infirmus in tua scientia frater, propter quem Christus mortuus est! ut si illum infirmum propter vitium quo infirmus est minus diligamus, illum in eo consideremus qui mortuus est propter ipsum; Christum autem non diligere, non infirmitas, sed mors est. Quapropter ingenti cura, et implorata Dei misericordia, cogitandum est ne nos Christum negligamus propter infirmum, cum infirmum debeamus diligere propter Christum. CAPUT CCLXXXVII. De Haeresi Pelagiana, ex libro de Haeresibus ad Quodvultdeum diaconum. Pelagianorum est haeresis hoc tempore omnium recentissima, a Pelagio monacho exorta. Quem magistrum Coelestius sic secutus est, ut sectatores eorum Coelestiani etiam nuncupentur. Hi Dei gratiae, qua praedestinati sumus in adoptionem filiorum per Jesum Christum, in ipsum, et qua eruimur de potestate tenebrarum, ut in eum credamus, atque in regnum ipsius transferamur, propter quod ait: Nemo venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo: et qua diffunditur charitas in cordibus nostris, ut fides per dilectionem operetur: intantum inimici sunt, ut sine hac posse hominem credant facere omnia divina mandata: cum si hoc verum esset, frustra Dominus dixisse videretur: Sine me nihil potestis facere. Denique Pelagius a fratribus increpatus quod nihil tribueret adjutorio gratiae Dei ad ejus mandata facienda, correptioni eorum hactenus cessit, ut non eam libero arbitrio praeponeret, sed infideli calliditate supponeret, dicens: Ad hoc eam dari hominibus, ut quae facere per liberum arbitrium jubentur facilius possint implere per gratiam. Dicendo utique, ut facilius possint, voluit credi, etiamsi difficilius, tamen posse homines sine gratia divina facere jussa divina. Illam vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possumus facere, non esse dicunt nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis ab illo accepit nostra natura. Ad hoc tantum ipso adjuvante per suam legem atque doctrinam, ut discamus quae facere et quae sperare debeamus; non autem ad hoc ut per donum Spiritus sui [sancti] quae didicerimus esse facienda, faciamus: ac per hoc divinitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur, charitatem autem dari negant, qua pie vivitur; ut scilicet, cum sit Dei donum scientia quae sine charitate inflat, non sit Dei donum ipsa charitas, quae ut scientia non inflet, aedificat. Destruunt etiam orationes quas facit Ecclesia, sive pro infidelibus et doctrinae Dei resistentibus, ut convertantur ad eum, sive pro fidelibus, ut augeatur in eis fides, et perseverent in ea. Haec quippe non ab ipso accipere, sed a seipsis homines habere contendunt, gratiam Dei qua liberamur ab impietate, dicentes secundum merita nostra dari. Quod quidem Pelagius in episcopali judicio Palaestino damnari metuens, damnare compulsus est; sed in posterioribus suis scriptis hoc invenitur docere. In id etiam progrediuntur ut dicant vitam justorum in hoc saeculo nullum omnino habere peccatum, et ex his Ecclesiam Christi in hac mortalitate perfici, ut sit omnino sine macula et ruga: quasi non sit Christi Ecclesia quae toto terrarum orbe clamat ad Dominum: Dimitte nobis debita nostra. Parvulos etiam negant secundum Adam carnaliter natos, contagium mortis [antiquae] prima nativitate contrahere. Sic enim eos sine ullo peccati originalis vinculo asserunt nasci, ut prorsus non sit quod eis oporteat secunda nativitate dimitti; sed eos propterea baptizari ut, regeneratione adoptati, admittantur ad regnum Dei, de bono in melius translati, non ista regeneratione ab aliquo malo obligationis veteris absoluti: nam etiamsi non baptizentur, promittunt eis extra regnum quidem Dei, sed tamen aeternam et beatam quamdam vitam suam. Ipsum quoque Adam dicunt, etiamsi non peccasset, fuisse corpore moriturum; neque ita mortuum merito culpae, sed conditione naturae. Objiciuntur eis et alia nonnulla, sed ista sunt maxime, ex quibus intelliguntur etiam illa, vel cuncta vel pene cuncta pendere. CAPUT CCLXXXVIII. 63 Item de eadem Pelagianorum haeresi, ex sermone Ad populum. Illa duo: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, et, Ne nos inferas in tentationem, quando Pelagianis objiciuntur, quid eos putatis respondere? horrui, fratres mei, quando audivi: ego quidem non audivi auribus meis, sed sanctus frater et coepiscopus meus Urbanus noster, qui hic presbyter fuit, et modo est Siccensis episcopus, cum remeasset ab urbe Roma, et ibi cum quodam talia sentiente confligeret, vel se conflixisse referret, cum urgueretur [urgeretur] pondere orationis Dominicae (Urgebat enim eum et dicebat: Si in nostra potestate est non peccare, et in nostra potestate est omnes peccatorum tentationes solis voluntatis nostrae viribus superare, quare Deo dicimus, Ne nos inferas in tentationem?) quid eum putatis respondisse? Rogamus, inquit, Deum: Ne nos inferas in tentationem, ne aliquid mali patiamur, quod non habemus in potestate: ne ruam de equo, et ne frangam pedem, ne latro me interficiat, et quid hujusmodi: Haec enim, inquit, non habeo in potestate: nam vincere tentationes peccatorum meorum, si volo, et possum, nec Dei adjutorio possum. Videtis, fratres, quam maligna haeresis; videtis quemadmodum omnes horretis, cavete ne capiamini; novi enim calliditates et tergiversationes hominum impiorum aversorum a veritate; et quia jam in suas sententias ceciderunt, vinci nolentium, videte, obsecro vos, ecce invenit quod diceret, ideo nos dicere: Ne nos inferas in tentationem, ne aliquid nobis contingat, quod non habemus in potestate, secundum corporis tentationem. Inde ergo dicebat Dominus: Vigilate et orate, ne intretis in tentationem: hoc dicebat: Vigilate et orate, ne pedem frangatis, aut ne caput doleatis, aut ne in damnum incurratis; non hoc dicebat, sed quid dicebat? quod Petro dixit: Rogavi pro te, ne deficiat fides tua; Rogavi, inquit, pro te, dicit Deus homini; dominus, servo; magister, discipulo; medicus, aegroto: rogavi pro te, quid? ne deficiat: Quid? manus tua, pes tuus, oculus tuus, lingua tua, aliqua paralysis, id est dissolutio membrorum? non, sed, ne deficiat fides tua. Secundum istos in potestate habemus, ne deficiat fides nostra. Quare pro nobis rogatur Deus, ut concedat rogare nobis quod isti dicunt, nos non debere a sempiterna majestate, sed habere in potestate. Benedictiones, fratres mei, benedictiones nostras, quas super vos facimus, evacuant, exinaniunt, elidunt. Audistis me, credo, fratres mei, quando dico, conversi ad Dominum benedicamus nomen ejus; det nobis perseverare in mandatis suis, ambulare in via recta eruditionis suae, placere illi in omni opere bono, et caetera talia. Prorsus, inquiunt, hoc totum in potestate nostra est constitutum. Ergo nos inaniter talia vobis optamus, defendamus nos et vos, ne et nos sine causa benedicamus, et vos sine causa Amen subscribatis. Fratres mei, Amen vestrum scriptio vestra est, consensio vestra est, adstipulatio vestra est, ne forte aliqui ipsorum et nos condemnet et vos: defendamus nos de apostolo Paulo, videamus si talia optavit plebi suae. Audite quid dixerit, qualia oramus super vos, audite quid dixerit quodam loco: rem brevem dico, quod dicis, o nove haeretice, quicunque me audis, si praesens es, quid dicis? Quia non peccare in potestate sic habemus, ut hoc sine adjutorio divinae gratiae implere possimus; hoc dicis, hoc, inquit, ergo in potestate habemus, non peccare sine adjutorio Dei? plane, inquit, liberum arbitrium nostrum ad hoc nobis sufficit: quid est ergo quod ait Apostolus, scribens ad Corinthios? Oramus ad Deum ne quid faciatis mali; attendistis, audistis, accepistis, et quia manifestissimum est, sine dubio intellexistis quod oravit Apostolus: Oramus, inquit, ad Deum ne quid aciatis mali; poterat dicere: Monemus vos ne quid faciatis mali, docemus vos ne quid faciatis mali, jubemus vobis, praecipimus vobis; quod quidem si diceret, certum diceret, quia et voluntas nostra agit aliquid, non enim voluntas nostra nihil agit, sola non sufficit; maluit tamen dicere, Oramus, ut ipsam gratiam commendaret, ut intelligerent illi, quando non sufficiunt aliquid mali, non sola sua voluntate se vitare malum, sed adjutorio Dei implere quod jussum est. Ergo, fratres, quando praecipitur, agnoscite voluntatis arbitrium, quando oratur quod praecipitur, agnoscite gratiae beneficium, utrumque enim in Scripturis habes; et praecipitur, et oratur, quod praecipitur, hoc oratur: videte quid dico; praecipitur ut intelligamus: Nolite esse sicut equus et mulus, non habentes intellectum; audistis quia jussum est, pete ut possis implere quod jussum est. Quomodo, inquis, peto? audi Scripturam quid tibi jussum est: Nolite esse sicut equus et mulus, non habentes intellectum; quia jussum est, agnovisti voluntatem: audi quia oratur, ut agnoscas gratiam: Da mihi intellectum ut discam mandata tua; jussum est ut habeamus sapientiam, quia jussum est lego; ubi legis, inquit? Audite, Qui insipientes estis in populo, et stulti aliquando sapite; jam ille quid dicit? Vides quomodo nobis praecepit Deus ut sapiamus. Ergo sapientia in nostra est potestate? Jam dixi, praeceptum audivi, voluntatem cognovi; audi orationem, ut gratiam tu possis agnoscere. De sapientia agitur quae jussa est nobis: audiamus quid dicat apostolus Jacobus: Si quis autem vestrum indiget sapientia, postulet a Deo qui dat omnibus affluenter; jubetur nobis continentia: ubi jubetur? Apostolus ad Timotheum: Contine te ipsum; jussio est, praeceptio est, audiendum est, faciendum est, sed nisi Deus adjuvet, remanemus. Conamur quidem facere voluntate, et nititur aliquid voluntas, non praesumat potestas, nisi adjuvetur infirmitas; certe enim jussum est: Contine te ipsum. Audi alium locum Scripturae: Et cum scirem, inquit, quia nemo esse potest continens, nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientia scire cujus esset hoc donum; Et quid, inquit, feci? adii Dominum et deprecatus sum. Quid opus est multa percurrere, fratres mei? quidquid nobis jubetur, orandum est ut impleatur: sed non sicut dimittamus nos, et quomodo aegri jaceamus supini, et dicamus: Pluat Deus escas super facies nostras, ut prorsus nos nihil agere velimus; et cum esca compluta fuerit super os nostrum, dicamus, etiam Deus glutiat de nobis: aliquid et nos agere debemus, studere debemus, conari debemus, et in eo gratias agere in quo potuerimus; in eo quod non potuerimus orare. Quando gratias agis, caves ne damneris ingratus: quando autem quod nondum habes petis, caves ne remaneas inanis quia impediris; cogitate ergo ista, fratres mei: quisquis ad vos accesserit, et dixerit vobis: Quid ergo nos facimus, si nihil habemus in potestate nisi Deus det omnia; ergo non nos coronabit Deus, sed se coronabit: jam videtis quia de illa vena venit; vena est, sed venenum habet: percussa est enim a serpente, sana non est; hoc enim agit hodie Satanas, quomodo per venena haereticorum ejiciat de Ecclesia, sicut tunc per venena serpentis ejecit de paradiso. Illum nemo dicat absolutum esse ab episcopis, absoluta est, sed confessio quasi correctio ipsa est absoluta, quia ea quae dixit ante episcopos catholica videbantur, quae autem scripsit in libris suis episcopi qui absolverunt, nescierunt, et forsitan correctus est. Desperare enim de homine non debemus qui forte fidei catholicae adjungi se maluit, et ad ejus gratiam auxiliumque confugit, forte hoc factum 64 sit; tamen non haeresis est absoluta, sed homo haeresim negans. CAPUT CCLXXXIX. Quod mundum Deus propter gratiam servet, propter liberum arbitrium judicet; ex epistola ad Valentinum. Obsecro itaque vos, fratres, sicut Corinthios obsecravit Apostolus, per nomen Domini nostri Jesu Christi, ut ipsum dicatis omnes, et non sint in vobis schismata. Primo enim Dominus Jesus, sicut scriptum est in Evangelio Joannis apostoli, non venit ut judicaret mundum, sed ut salvaretur mundus per ipsum; postea vero, sicut scribit apostolus Paulus, judicabit Deus mundum, quando venturus est, sicut tota Ecclesia in Symbolo confitetur: Judicare vivos et mortuos. Si ergo non est Dei gratia, quomodo salvat mundum? et si non est liberum arbitrium, quomodo judicat mundum? Prohibet Apostolus dicens: Nemo glorietur in homine; et alio loco: Qui gloriatur, inquit, in Domino glorietur. Illi vero haeretici seipsos a seipsis justos fieri putantes, quasi hoc eis non Deus dederit, sed ipsi sibi, non utique in Domino, sed in semetipsis gloriantur; talibus dicit Apostolus: Quis enim te discernit? quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat vas in honorem, non in contumeliam, nisi Deus: sed quoniam homo carnalis et inaniter inflatus, cum audisset, Quis enim te discernit? posset respondere vel voce, vel cogitatione, et dicere: Discernit me fides mea, discernit me oratio mea, discernit me justitia mea; mox Apostolus occurrit cogitationibus ejus, et dixit; Quid enim habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? si autem gloriantur, quasi non acceperint, qui se a seipsis justificari putant, ac per hoc in semetipsis, non in Domino gloriantur. Dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, quod omnino falsissimum est: non quia nullum est meritum vel bonum piorum, vel malum impiorum; alioquin quomodo judicabit Deus mundum? sed misericordia et gratia Dei convertit hominem, de qua psalmus dicit: Deus meus, misericordia ejus praeveniet me, ut justificetur impius, hoc est, ex impio fiat justus, et incipiat habere meritum bonum, quod Dominus coronabit quando judicabitur mundus. Ipsa est enim quaestio de gratia Dei quae fecit ut homines non intelligentes putarent apostolum Paulum dicere: Faciamus mala, ut veniant bona. Unde apostolus Petrus in secunda epistola sua: Quapropter, inquit, charissimi, haec exspectantes satagite inviolati et immaculati apud Deum [eum] reperiri in pace, et Domini nostri patientiam salutem existimate, sicut dilectissimus frater noster Paulus secundum eam quae data est ei sapientiam scripsit vobis, ut et in omnibus epistolis, loquens in eis de his in quibus sunt quaedam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles homines pervertunt sicut et caeteras Scripturas, ad proprium suum interitum. Cavete ergo quod tantus apostolus tam terribiliter dicit; et ubi sentitis vos non intelligere, interim credite divinis eloquiis, quia et liberum [est] hominis arbitrium, et gratia Dei, sine cujus adjutorio liberum arbitrium nec converti potest ad Deum, nec proficere in Deo: et quod pie creditis, ut etiam sapienter intelligatis orate; et ad hoc ipsum enim, id est ut sapienter intelligamus, est utique liberum arbitrium. Nisi enim libero arbitrio intelligeremus atque saperemus, non nobis praeciperetur dicente Scriptura: Intelligite ergo qui insipientes estis in populo, et stulti aliquando sapite. Eo ipso quippe quo praeceptum atque imperatum est ut intelligamus atque sapiamus, obedientia nostra requiritur, quae nulla potest esse sine libero arbitrio; sed si posset hoc ipsum sine adjutorio gratiae [Dei] fieri per liberum arbitrium, ut intelligeremus atque saperemus, Non diceretur Deo: Da mihi intellectum ut discam mandata tua; neque in Evangelio scriptum esset: Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas; nec Jacobus apostolus diceret: Si quis autem vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat; et dabitur ei. Quapropter, dilectissimi, quicunque dicit: Voluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona, declinat in dexteram; sed rursus illi qui putant bonam vitam esse deserendam, quando audiunt sic Dei gratiam praedicari, ut credatur et intelligatur voluntates hominum ipsam ex malis bonas facere, ipsas etiam quas fecerit custodire, et propterea dicunt, Faciamus mala ut veniant bona, in sinistram declinant: ideo vobis dixit: Non declinetis neque in dexteram, neque in sinistram; hoc est, ne sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine Dei gratia tribuatis: ne sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis; quod ipsa gratia Dei avertat a vobis. Talium quippe verba sibi proponens Apostolus ait: Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia [Dei] abundet? atque his verbis hominum errantium, et Dei gratiam non intelligentium, respondit ut debuit dicens: Absit. Si enim mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? nihil dici potuit brevius et melius; quid enim nobis gratia Dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato? Ac per hoc ipsi gratiae invenietur ingratus, qui praeter illam vult vivere in peccato per quam morimur peccato. CAPUT CCXC. Qui sine lege peccaverunt, sine lege peribunt; ex eodem libro. Ubi dicitur, noli hoc et noli illud, et ubi ad aliquid faciendum vel non faciendum in divinis monitis opus voluntatis exigitur, satis liberum demonstrat arbitrium. Nemo ergo Deum causetur in corde suo, sed sibi imputet quisque cum peccat; neque cum aliquid secundum Deum operatur, alienet hoc a propria voluntate. Quando enim volens hoc facit, tunc dicendum est, opus bonum, tunc speranda est boni operis merces ab eo de quo dictum est, Qui reddet unicuique secundum opera sua. Qui ergo noverunt divina mandata, aufertur eis excusatio quam solent habere homines de ignorantia; sed nec ipsi sine poena erunt qui legem Dei nesciunt: qui enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccaverunt, per legem judicabuntur. Quod mihi non videtur Apostolum ita dixisse, tanquam pejus aliquid significaverit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis, quam illos qui sciunt: pejus enim videtur esse perire, quam judicari. Sed cum hoc de gentibus et Judaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt, quis audeat dicere Judaeos qui in lege peccant non esse perituros, cum in Christum non crediderint, quandoquidem de illis dictum est: Per legem judicabuntur; sine fide enim Christi nemo liberari potest: ac per hoc ita judicabuntur ut pereant; nam si pejor est conditio nescientium quam scientium legem Dei, quomodo verum erit quod in Evangelio Dominus ait: Servus qui nescit voluntatem Domini sui, et facit digna plagis, vapulabit pauca; servus autem qui scit voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multa. Ecce ubi ostendit gravius peccare hominem scientem quam nescientem: nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem; aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. Voluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: Noluit intelligere ut bene ageret, sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tanquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat ut sempiterno igne 65 non ardeat, si propterea non credidit quia non audivit omnino quid crederet, sed fortasse ut mitius ardeat. Non enim sine causa dictum est: Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt; et illud quod ait Apostolus: Cum venerit in flamma ignis dare vindictam in eos qui ignorant Deum. Verumtamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque, Nescivi, non audivi, non intellexi, voluntas convenitur humana, ubi dicitur: Nolite esse [fieri] sicut equus et mulus, in quibus non est intellectus; quamvis pejor appareat de quo dictum est: Verbis non emendabitur servus durus; si enim intellexerit, non obaudiet. Quando autem dicit homo Non possum facere quod praecipitur, quoniam concupiscentia mea vincor, jam quidem de ignorantia non habet excusationem, nec Deum causatur in corde suo, sed malum suum in se cognoscit et dolet. Cui tamen dicit Apostolus: Noli vinci a malo, sed vince in bono malum; et utique cui dicitur, Noli vinci, arbitrium sine dubio voluntatis ejus convenitur; velle enim et nolle propriae voluntatis est. Sed metuendum est ne ista omnia divina testimonia, et quaecunque alia sunt, quae sine dubitatione sunt plurima, in defensione liberi arbitrii sic intelligantur, ut ad vitam piam et bonam conversationem, cui merces aeterna debetur, adjutorio et gratiae Dei locus non relinquatur, et audeat miser homo, quando bene vivit et bene operatur, vel potius bene vivere et bene operari sibi videtur, in seipso, non in Domino gloriari, et spem recte vivendi in seipso ponere, ut sequatur eum maledictum Jeremiae prophetae dicentis: Maledictus homo qui spem habet in homine, et firmat carnem brachii sui, et a Domino discedit cor ejus. Intelligite, fratres, hoc propheticum testimonium: quia enim non dixit propheta, Maledictus homo qui spem habet in seipso, posset alicui videri ideo dictum esse, Maledictus homo qui spem habet in homine, ut nemo spem habeat in altero homine, sed in se: ut ergo ostenderet sic se admonuisse hominem, ut nec in seipso haberet spem, propterea cum dixisset, Maledictus homo qui spem habet in homine, mox addidit: Et firmat carnem brachii sui. Brachium pro potentia posuit operandi: in nomine autem carnis intelligenda est humana fragilitas; ac per hoc firmat carnem brachii sui qui potentiam fragilem atque invalidam, id est humanam, sufficere sibi ad bene operandum putat, nec adjutorium sperat a Domino. Propter hoc enim subjecit, Et a Domino discedit cor ejus: nos ergo ad bene operandum spem non habeamus in homine, firmantes carnem brachii nostri, nec a Domino discedat cor nostrum, sed ei dicat: Adjutor meus esto, ne derelinquas me; meminerimus eum dicere: Et convertimini, et vivetis; et cui dicitur: Converte nos, Deus; meminerimus Deum dicere: Projicite a vobis omnes impietates vestras, cum ipse justificet impium; meminerimus ipsum dicere: Facite vobis cor novum, et spiritum novum, qui dicit: Dabo vobis cor novum, et spiritum novum dabo vobis. Quomodo ergo quod dicit: Facite vobis, hoc dicit, Dabo vobis? quare jubet, si ipse daturus est? quare dat, si homo facturus est, nisi quia dat quod jubet cum adjuvat ut faciat cui jubet? Semper est [in] nobis voluntas libera, sed non semper est bona: aut enim a justitia libera est quando servit peccato, et tunc mala est; aut a peccato libera est quando servit justitiae, et tunc est bona. Gratia vero Dei semper est bona, et per hanc ut sit homo voluntatis bonae qui prius fuit voluntatis malae, per hanc etiam fit ut ipsa bona voluntas, quae jam esse coepit, augeatur, et tam magna fiat, ut possit implere divina mandata, quae voluerit [quod poterit], cum valde porfecteque voluerit. Ad hoc enim valet quod scriptum est: Si volueris, conservabis mandata, ut homo qui voluerit et non potuerit, nondum se plene velle cognoscat, et oret ut habeat tantam voluntatem quanta sufficit ad implenda mandata; sic quippe adjuvatur ut faciat quod jubetur: tunc enim utile est velle cum possumus, et tunc utile est posse cum volumus; nam quid prodest si quod non possumus, volumus, aut quod possumus, nolumus? Magnum aliquid se scire Pelagiani putant, quando dicunt, Non juberet Deus quod sciret non posse ab homine fieri: quis hoc nesciat? sed ideo jubet aliqua quae non possumus, ut noverimus quid ab illo petere debeamus; ipsa est enim fides quae orando impetrat. Denique ipse qui dixit, Si volueris, conservabis mandata, in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit: Quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab ipsis, [et] lingua mea perdat me. Jam certe mandata acceperat: Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Cum ergo verum sit quod dixit: Si volueris, conservabis mandata, quare quaerit in ore suo dari custodiam? similis ei qui dicit in psalmo: Pone, Domine, custodiam ori meo; non ei sufficit mandatum Dei et voluntas sua, quandoquidem si voluerit conservabit mandata. Quam multa Dei mandata sunt contra superbiam, jam novit ea, et si voluerit observabit ea. Quare ergo paulo post dicit: Domine Pater et Deus vitae meae, elationem oculorum ne dederis mihi. Jam dixerat ei Lex: Non concupisces; velit ergo et faciat quod jubetur, quoniam si voluerit conservabit mandata; quare sequitur et dicit: Concupiscentiam averte a me; contra luxuriam Deus quam multa mandavit? faciat ea, quia si voluerit conservabit mandata. Quid est quod clamat ad Deum: Ventris appetitio et concubitus ne apprehendat me? Si haec ei in praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: Ex ista oratione mea, qua haec a Domino peto, intelligite quomodo dixerim, Si volueris conservabis mandata: certum est enim nos mandata servare si volumus, sed quia praeparatur voluntas a Domino, ab illo petendum est ut tantum velimus quantum sufficit ut volendo faciamus. Certum est nos velle cum volumus, sed ille facit ut velimus bonum, de quo dictum est, ut paulo ante posui, quod praeparatur voluntas a Domino, de quo dictum est: A Domino gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet; de quo dictum est: Qui operatur in vobis et velle. Certum est nos facere cum facimus: sed ille facit ut faciamus, praebendo vires efficacissimas voluntati, qui dixit: Faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis. Cum dicit, Faciam ut faciatis, quid aliud dicit nisi, Auferam a vobis cor lapideum, unde non faciebatis, et dabo cor carneum, unde faciatis? et hoc quid est, nisi, Auferam cor durum, unde non faciebatis, et dabo cor obediens, unde faciatis? Ille facit ut faciamus, cui dicit homo: Pone, Domine, custodiam ori meo: hoc est enim dicere, Fac ut ponam custodiam ori meo, quod beneficium Dei jam fuerat consecutus qui dixit: Posui ori meo custodiam. Qui ergo vult facere Dei mandatum, et non potest, jam quidem habet voluntatem bonam, sed adhuc parvam et invalidam; poterit autem, cum magnam habuerit et robustam. Quando enim martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique voluntate, hoc est magna charitate, fecerunt; de qua charitate ipse Dominus ait: Majorem hanc charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis; unde et Apostolus dicit: Qui enim diligit proximum, legem implevit; nam Non adulterabis, Non homicidium facies, Non furaberis, Non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur: Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Dilectio proximi malum non operatur: 66 plenitudo ergo legis est dilectio; ipsam charitatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore Dominum ter negavit. Timor enim non est in charitate, sicut ait Joannes evangelista in Epistola sua, sed perfecta charitas foras mittit timorem; et tamen, quamvis parva et imperfecta, non deerat quando dicebat Domino: Animam meam pro te ponam: putabat enim se posse quod se velle sentiebat, et quis istam, etsi parvam, dare coeperat charitatem, nisi ille qui praeparat voluntatem, et cooperando perficit quod operando incipit, quoniam ipse ut velimus operatur incipiens, qui volentibus cooperatur perficiens? Propter quod ait Apostolus: Certus sum quoniam qui operatur in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Jesu Christi. Ut ergo velimus, sine nobis operatur; cum autem volumus, et sic volumus ut faciamus, nobiscum cooperatur, tamen sine illo vel operante ut velimus, vel cooperante ut [cum] volumus, ad bona pietatis opera nihil valemus. De operante illo ut velimus dictum est: Deus est enim qui operatur in vobis, et velle; de cooperante illo, cum jam volumus et volendo facimus: Scimus, inquit, quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum. Quid est Omnia, nisi et ipsas terribiles saevasque passiones? sarcina quippe illa, quae infirmitati gravis est, levis efficitur charitati. Talibus enim Dominus dixit esse suam sarcinam levem, qualis Petrus fuit quando passus est pro Christo, non qualis fuit quando negavit Christum. Istam charitatem, id est divino amore ardentissimam voluntatem, commendans Apostolus dicit: Quis nos separabit a charitate Christi? etc. CAPUT CCXCI. Quod cordis induratio praecedentibus malis fiat, ex eodem libro. Scriptum est in Proverbio [Proverbiis] Salomonis: Sicut impetus aquae, sic cor regis in manu Dei; quocunque voluerit inclinabit illud. Et in psalmo CIV dictum est de Aegyptiis quid eis feeerit Deus: Et convertit cor eorum, ut odissent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus. In litteris etiam apostolicis videte quae scripta sunt, ut in Epistola Pauli apostoli ad Romanos: Propterea tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam; item paulo post: Propterea tradidit illos Deus in passiones ignominiae; item paulo post: Sicut non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant ea quae non conveniunt. Et ad Thessalonicenses in Epistola secunda ait de quibusdam: Pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, ideo mittit illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati. His et talibus testimoniis divinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis perlongum est, satis quantum existimo manifestatur, operari Deum in cordibus hominum, ad inclinandas eorum voluntates quocunque voluerit, sive ad bona pro sua misericordia, sive ad mala pro meritis eorum, judicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem justo. Fixum enim debet esse et immobile in corde vestro, quia non est iniquitas apud Deum; ac per hoc quando legitis in litteris veritatis a Deo seduci homines, aut obtundi, vel obdurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut juste ista paterentur, ne incurratis in illud proverbium Salomonis: Insipientia viri violat vias ejus; Deum autem causatur in corde suo. Gratia vero non secundum merita hominum datur, alioquin gratia jam non est gratia, quia ideo gratia vocatur, quia gratis datur. Si autem potens est, sive per angelos bonos, sive per malos, sive quocunque alio modo, operari etiam in cordibus malorum, pro meritis eorum quorum malitiam non ipse fecit, sed aut originaliter tracta est ab Adam, aut crevit per propriam voluntatem; quid mirum est si per Spiritum sanctum operatur in cordibus electorum suorum bona, qui operatus est ut ipsa corda essent ex malis bona: sed suspicentur homines quaelibet et merita bona quae putant praecedere ut justificentur per Dei gratiam, non intelligentes cum hoc dicunt, nihil aliud [dicere] quam negare se gratiam, sed, ut dixi, quod volunt de majoribus suspicentur de parvulis? Certe Pelagiani quid respondeant non inveniunt, quorum nec voluntas ulla est in accipienda gratia, cujus voluntatis meritum praecessisse dicant, et insuper eos etiam cum fletu reluctari videmus quando baptizantur et divina sacramenta percipiunt, quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur, si jam libero arbitrio uterentur. Et tamen haeret etiam in reluctantibus gratia apertissime, nullo bono merito praecedente; alioquin gratia jam non esset gratia, et aliquando filiis infidelium praestatur haec gratia, cum occulta Dei providentia in manibus piorum quomodocunque perveniunt; aliquando filii fidelium non eam consequuntur, aliquo impedimento existente ne possit periclitantibus subveniri. Fiunt vero ista per occultam Dei providentiam, cujus inscrutabilia sunt judicia, et investigabiles viae ejus: quod ut Apostolus diceret, quid praedixerit intuemini: agebat enim de Judaeis et gentibus, cum scriberet ad Romanos, id est ad gentes, et ait: Sicut enim aliquando vos non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis [in] illorum incredulitate; ita et hi nunc non crediderunt in vestram misericordiam, ut et ipsi misericordiam consequantur. Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur: et cum attendisset quid dixerit, admirans sententiae suae certam quidem veritatem, sed magnam profunditatem, mox exclamavit atque ait: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Haec enim judicia inscrutabilia et investigabiles vias perversi homines non cogitantes, et proclives ad reprehendendum, non idonei ad intelligendum, putabant et jactitabant apostolos dicere: Faciamus mala, ut veniant bona; quod absit ut apostoli dicerent: sed homines non intelligentes hoc putabant dici, quando audiebant quod dixit Apostolus: Lex autem subintravit, ut abundaret delictum; ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia; sed utique gratia id agit ut jam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseverent in malis, et reddi sibi existiment bona. Non itaque debent dicere, Faciamus mala ut veniant bona: sed, Fecimus mala, et venerunt bona, jam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona. Propter quod scriptum est in psalmo, Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine. Prius itaque non ideo venit Filius hominis in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum: hoc propter misericordiam; postea vero per judicium venturus est judicare vivos et mortuos. Quamvis et in hoc tempore ipsa salvatio non fiat sine judicio, sed occulto; ideo ait: In judicium veni in hunc mundum, ut qui non vident videant et qui vident caeci fiant. Ad occulta ergo Dei judicia revocate, quando videtis in una causa quam certe habent, omnes parvuli haereditarium malum trahentes ex Adam, huic subveniri ut baptizetur; illi non subveniri, ut in ipsa obligatione moriatur: illum baptizatum relinqui in hac vita, 67 quem praescivit Deus impium futurum, istum vero baptizatum rapi ex hac vita, ne malitia mutaret intellectum ejus: et nolite in istis dare injustitiam vel insipientiam Deo, apud quem justitiae fons est et sapientiae; sed sicut vos exhortatus sum ab initio sermonis hujus, in quod pervenistis, in eo ambulate: et hoc quoque vobis Deus revelabit, etsi non in hac vita, certe in altera, nihil est enim occultum quod non revelabitur. Quando ergo auditis Dominum dicentem: Ego Dominus seduxi prophetam illum; et quod ait Apostolus: Cujus vult miseretur, et quem vult obdurat; in eo quem seduci permittit vel obdurari, mala ejus merita credite. In eo vero cujus miseretur, gratiam Dei non reddentis mala pro malis, sed bona pro malis fideliter et indubitanter agnoscite. Nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit Deus: Ego induravi Pharaonem, vel, Induravi aut indurabo cor Pharaonis; non enim propterea ipse Pharao non induravit cor suum: nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis Κυνόμυια, dicente Scriptura: Et ingravavit Pharao cor suum, et in isto tempore, et noluit dimittere populum; ac per hoc et Deus induravit per justum judicium, et ipse Pharao [per] liberum arbitrium. Certi ergo estote quia non erit inanis labor vester, si in bono proposito proficientes, perseveretis usque in finem. Deus enim, qui modo illis quos liberat non reddit secundum opera eorum, tunc reddet unicuique secundum opera ejus. Reddet omnino Deus et mala pro malis, quoniam justus est, et bona pro malis, quoniam bonus est, et bona pro bonis, quoniam bonus et justus est; tantummodo mala pro bonis non reddet, quoniam injustus non est. Reddet ergo mala pro malis, poenam pro injustitia, et reddet bona pro malis, gratiam pro injustitia; et reddet bona pro bonis, gratiam pro gratia. CAPUT CCXCII. Bina quaedam dividit, Posse non peccare, et Non posse peccare; similiter et de morte; ex libro de Correptione et Gratia ad Valentinum et monachos. Quid erit autem liberius libero arbitrio, quando non poterit servire peccato, quae futura erat et homini, sicut facta est angelis sanctis, merces meriti? Nunc autem per peccatum perdito bono merito, in his qui liberantur factum est donum gratiae, quae merces meriti futura erat. Quapropter bina ista quid inter se differant diligenter et vigilanter intuendum est: posse non peccare, et non posse peccare; posse non mori, et non posse mori; bonum posse non deserere, bonum non posse deserere. Potuit enim non peccare primus homo, potuit non mori, potuit bonum non deserere. Nunquid dicturi sumus, non potuit peccare qui tale habebat liberum arbitrium? aut, non potuit mori cui dictum est: Si peccaveris, morte morieris? aut, non potuit bonum deserere, cum hoc peccando deseruerit, et ideo mortuus sit? Prima ergo libertas voluntatis erat posse non peccare, novissima erit multo major, non posse peccare. Prima immortalitas erat posse non mori, novissima erit multo major, non posse mori. Prima erat perseverantiae potestas, bonum posse non deserere, novissima erit perseverantiae felicitas, bonum non posse deserere. Nunquid quia erunt bona novissima potiora atque meliora, ideo fuerunt illa prima, vel nulla, vel parva? itemque ipsa adjutoria distinguenda sunt: aliud adjutorium sine quo aliquid non fit, et aliud est adjutorium quo aliquid fit. Nam sine alimentis non possumus vivere, nec tamen cum adfuerint alimenta, eis fit ut vivat qui mori voluerit. Ergo adjutorium alimentorum est sine quo non fit non quo fit ut vivamus; at vero beatitudo quam non habet homo, cum data fuerit, continuo fit beatus. Adjutorium est enim non solum sine quo non fit, verum etiam quo fit propter quod datur. Quapropter hoc adjutorium et quo fit est, et sine quo non fit, quia et si data fuerit homini beatitudo, continuo fit beatus; et si data nunquam fuerit, nunquam erit. Alimenta vero non consequenter faciunt ut homo vivat, sed tamen sine illis non potest vivere. Primo itaque homini, qui in eo bono quo factus erat rectus acceperat posse non peccare, posse non mori, posse ipsum bonum non deserere, datum est adjutorium perseverantiae, non quo fieret ut perseveraret, sed sine quo per liberum arbitrium perseverare non potest [posset]. Nunc vero sanctis in regnum Dei per gratiam Dei praedestinatis non tale adjutorium perseverentiae datur, sed tale ut eis perseverantia ipsa donetur; non solum ut sine isto dono perseverantes esse non possint, verum etiam ut per hoc donum nonnisi perseverantes sint. Non solum enim dixit: Sine me nihil potestis facere; verum etiam dixit: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos, et posui vos ut eatis et fructum afferatis, et fructus vester maneat: quibus verbis eis non solum justitiam, verum etiam in illa perseverantiam se dedisse monstravit. Christo enim sic eos ponente ut eant, et fructum afferant, et fructus eorum maneat, quis audeat dicere, Forsitan non manebit? Sine poenitentia sunt enim dona et vocatio Dei, sed vocatio eorum qui secundum propositum vocati sunt: pro his igitur interpellante Christo ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem, ac per hoc perseverabit usque in finem, nec eam nisi manentem vitae hujus invenit finis. Major quippe libertas est necessaria adversus tot et tantas tentationes, quae in paradiso non fuerunt, dono perseverantiae munita atque firmata, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis vincatur hic mundus, hoc sanctorum martyria docuerunt. Denique ille, et terrente nullo, et insuper contra Dei terrentis imperium, libero usque arbitrio non stetit in tanta felicitate, in tanta non peccandi facilitate; isti autem, non dico terrente mundo, sed saeviente ne starent, steterunt in fide: cum videret ille bona praesentia quae fuerat relicturus, isti futura quae accepturi fuerant, non viderent; unde hoc, nisi donante illo a quo misericordiam consecuti sunt ut fideles essent, a quo acceperunt Spiritum non timoris, quo persequentibus cederent, sed virtutis et charitatis et continentiae, quo cuncta minantia, cuncta invitantia, cuncta cruciant a superarent. Illi ergo sine peccato ullo data est cum qua conditus est voluntas libera, et eam fecit servire peccato; horum vero cum fuisset voluntas serva peccati, liberata est per illum qui dixit: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis; et accipiunt tantam per istam gratiam libertatem, ut quamvis quandiu hic vivunt, pugnent contra concupiscentias peccatorum, eisque nonnulla subrepant propter quae dicant quotidie, Dimitte nobis debita nostra, non tamen ultra serviant peccato, quod est ad mortem, de quo dicit Joannes apostolus: Est peccatum ad mortem; non pro illo dico ut roget quis. De quo peccato, quoniam non expressum est, possunt multa et diversa sentiri. Ego autem dico id esse peccatum, fidem, quae per dilectionem operatur, deserere usque ad mortem: huic peccato ultra non serviunt, non prima conditione sicut illi liberi, sed per secundum Adam Dei gratia liberati, et ista liberatione habentes liberum arbitrium quo serviant Deo, non quo captiventur a diabolo. Liberati enim a peccato, servi sunt facti justitiae, in qua stabunt usque in finem, donante sibi perseverantiam illo qui eos praescivit et praedestinavit, et secundum propositum vocavit, et justificavit, et glorificavit. Quod autem etiam perseveraturis sanctis sic ista dicuntur, quasi eos perseveraturos habeatur incertum, 68 non aliter haec audire debent quibus expedit non altum sapere, sed timere. Quis enim ex multitudine fidelium, quandiu in hac mortalitate vivitur, in numero praedestinatorum se esse praesumat? Quia id occultari opus est in hoc loco, ubi sic cavenda est elatio, ut etiam per Satanae angelum, ne extolleretur, tantus colaphizaretur apostolus; hinc apostolis dicebatur: Si manseritis in me, dicente illo qui eos utique sciebat esse mansuros, et per prophetam, Si volueritis et obaudieritis me cum utique sciret ipse in quibus operaretur et velle; et similia multa dicuntur; nam propter hujus utilitatem secreti, ne forte quis extollatur, sed omnes etiam qui bene currunt timeant, dum occultum est qui perveniant; propter hujus ergo utilitatem secreti, credendum est quosdam de filiis perditionis, non accepto dono perseverandi usque in finem, in fide, quae per dilectionem operatur, incipere vivere, et aliquandiu fideliter ac juste vivere, et postea cadere; neque de hac vita priusquam hoc eis contingat auferri, quorum si nemini contigisset, tandiu haberent homines istum saluberrimum timorem quo vitium elationis opprimitur, donec ad Christi gratiam, qua pie vivitur, pervenirent, deinceps jam securi nunquam se ab illo esse casuros: quae praesumptio in isto tentationum loco non expedit, ubi tanta est infirmitas, ut superbiam possit generare securitas. Denique etiam hoc erit, sed tunc quod jam est in angelis etiam in hominibus erit, quando superbia ulla esse non poterit. CAPUT CCXCIII. Quod nec gratia prohibeat correptionem, nec correptie gratiam; ex eodem libro. Si enim aliquando timore non corripimus, ne aliquis inde pereat, cur non etiam timore corripimus, ne aliquis inde plus pereat? Neque enim dilectionis viscera majora gestamus, quam beatus apostolus qui dicit: Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes; videte ne quis malum pro malo alicui reddat; ubi intelligendum est, tunc potius malum pro malo reddi, si corripiendus non corripitur, sed prava dissimulatione negligitur. Dicit enim, Peccantes coram omnibus corripe, ut caeteri timorem habeant; quod de his peccatis accipiendum est quae non latent, ne contra Domini sententiam putetur locutus; ille enim dicit: Si peccaverit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum. Verumtamen et ipse severitatem correptionis eousque perducit ut dicat: Si nec Ecclesiam audierit, sit tibi tanquam ethnicus et publicanus: et quis magis dilexit infirmos quam ille qui pro omnibus est factus infirmus, et pro omnibus ex ipsa est infirmitate crucifixus? Quae cum ita sint, nec gratia prohibet correptionem, nec correptio negat gratiam: et ideo sic est praecipienda justitia, ut a Deo gratia, qua id quod praecipitur fiat, fideli oratione poscatur: et hoc utrumque ita faciendum est, ut neque justa correptio negligatur, omnia vero haec cum charitate fiant: quoniam charitas nec facit peccatum, et operit multitudinem peccatorum. CAPUT CCXCIV. De praedestinatione quae non possit esse sine praescientia, praescientia vero possit esse sine praedestinatione; ex libro ad Prosperum. Praedestinatio est quae sine praescientia non potest esse, potest autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus, unde dictum est: Fecit quae futura sunt. Praescire autem potens est etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata, quia etsi sunt quaedam quae ita peccata sunt ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt; non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio; gratia vero est ipsius praedestinationis effectus. Quando ergo promisit Deus Abrahae in semine ejus fidem gentium, dicens: Patrem multarum gentium posui te; unde dicit Apostolus, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini; non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit: promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines, quia etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum, ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit; alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate: et quod a Deo promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit, Abraham, sed credidit dans gloriam Deo, quoniam quae promisit potens est facere: non ait praedicere, non ait praescire, nam et aliena facta potest praedicere atque praescire, sed ait, Potens est et facere, ac per hoc facta non aliena, sed sua. An forte opera bona gentium Deus promisit Abrahae in semine ipsius, ut hoc promitteret quod ipse facit; non autem promisit fidem gentium quam sibi homines faciunt, sed ut promitteret quod ipse facit, illam praescivit homines esse facturos? Non quidem sic Apostolus loquitur: Filios quippe Deus promisit Abrahae qui fidei ejus vestigia sectarentur, quod apertissime dicit; sed si opera gentium promisit, non fidem profecto, quoniam non sunt bona opera nisi ex fide, justus enim ex fide vivit, et omne quod non est ex fide peccatum est, et sine fide impossibile est placere Deo, nihilominus ut impleat quod promisit Deus, in hominum potestate est; nisi enim homo faciat quod Deo non donante ad hominem pertinet, non faciet ipse quod donet; hoc est, nisi habeat homo fidem ex semetipso, non implet Deus quod promisit, ut opera justitiae dentur ex Deo. Ac per hoc ut promissa sua Deus possit implere, non est in Dei, sed in hominis potestate; quod si veritas et pietas nos credere vetat, credamus cum Abraham quoniam quae promisit potens est facere; promisit autem filios Abrahae, quod esse non possunt si non habeant fidem, ergo ipse donat et fidem. Sane cum Apostolus dicat, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio, miror homines infirmitati suae se malle committere, quam firmitati promissionis Dei. Sed incerta est mihi, inquit, de meipso voluntas Dei. Quid ergo? tuane tibi voluntas de teipso certa est, nec times, qui videtur stare timeat [videat] ne cadat? Cum igitur utraque incerta sit, cur non homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem, charitatemque committit? Sed cum dicitur, inquiunt, Si credideris, salvus eris, unum horum exigitur, alterum offertur: quod exigitur in hominis, quod offertur in Dei est potestate. Cur non utrumque in Dei [est], et quod jubet et quod offert? Rogatur enim ut det quod jubet, et rogant credentes ut sibi augeatur fides: rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides; et in suis igitur incrementis et in suis initiis Dei donum est fides. Sic autem dicitur: Si credideris, salvus eris, quemadmodum dicitur: Si spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis; nam et hic ex duobus unum exigitur, alterum offertur. Si spiritu, inquit, facta carnis mortificaveritis, vivetis: ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur; ut autem vivamus, offertur. Num igitur placet, ut facta carnis mortificare non donum Dei esse dicamus, neque id donum Dei esse fateamur, quoniam exigi audimus a nobis praemio vitae, si hoc fecerimus, oblato? absit hoc, ut placeat participibus et defensoribus gratiae: Pelagianorum est error iste damnabilis, quorum mox Apostolus ora obstruxit, adjungens: Quotquot enim Spiritu 69 Dei aguntur, hi filii sunt Dei, ne facta mortificare nos carnis, non per Dei, sed per nostrum spiritum crederemus: de quo Dei Spiritu etiam ibi loquebatur, ubi ait: Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult; inter quae omnia, sicut scitis, nominavit et fidem. Sicut ergo, quamvis donum Dei sit, facta carnis mortificare, exigitur tamen a nobis proposito praemio vitae, ita donum Dei est et fides, quamvis et ipsa cum dicitur, Si credideris, salvus eris, proposito praemio salutis exigatur a nobis. Ideo enim haec et nobis praecipiuntur, et dona Dei esse monstrantur, ut intelligatur quod et nos ea facimus, et Deus facit ut illa faciamus, sicut per Prophetam Ezechielem apertissime dicit: quid enim apertius quam ubi dicit: Ego faciam ut faciatis? locum ipsum Scripturae attendite, et videbitis illa Deum promittere facturum se, ut faciat quae jubet ut faciant [ut faciant quae jubet ut fiant]. Non sane ibi tacet [etiam] merita eorum, sed mala, quibus se ostendit reddere pro malis bona, hoc ipso quo eos facit habere deinceps opera bona, cum ipse facit ut faciant divina mandata. Sed omnis haec ratio qua defendimus gratiam Dei per Jesum Christum Dominum nostrum vere esse gratiam, id est non secundum merita nostra dari, quamvis evidentissime divinorum eloquiorum testimoniis asseratur, tamen apud eos qui, nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant. Laborat aliquando in aetate majorum jam utentium voluntatis arbitrio: sed ubi venitur ad parvulos et ad ipsum mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Jesum, omnis defecit praecedentium gratiam Dei, humanorum assertio meritorum; quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discernuntur a caeteris, ut pertineant ad liberatorem hominum: nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. Quis enim audiat, quod dicuntur parvuli pro suis futuris meritis, in ipsa infantili aetate baptizati, exire de hac vita; et ideo alii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala, non eorum vitam bonam vel malam Deo remunerante vel damnante, sed nullam? Apostolus quidem limitem fixit, quem transgredi non debeat hominis, ut mitius loquar, incauta suspicio: ait enim: Omnes astabimus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum: Gessit, inquit, non adjunxit, Vel gesturus fuit. Sed unde hoc talibus viris in mentem venerit nescio, ut futura quae non sunt futura puniantur, aut honorentur merita parvulorum. Cur autem dictum est, secundum ea quae per corpus gessit hominem judicandum, cum gerantur multa solo animo, non per corpus, nec per ullum corporis membrum, et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena justissima debeatur, sicuti est, ut alia taceam, quod dixit insipiens in corde suo, Non est Deus? Quid est ergo secundum ea quae per corpus gessit, nisi secundum ea quae gessit eo tempore quo in corpore fuit, ut per corpus intelligamus per corporis tempus? Post corpus autem nemo erit in corpore, nisi resurrectione novissima, non ad ulla merita comparanda, sed ad recipienda pro bonis meritis praemia, pro malis luenda supplicia. CAPUT CCXCV. Quod ostium verbi aperiatur cum cor audientis aperiatur ut credat, ex eodem libro. Quomodo aperitur ostium verbi, nisi cum sensus aperitur audientis ut credat, et initio fidei facto, ea quae ad aedificandam salubrem doctrinam praedicantur et disputantur admittat, ne per infidelitatem corde clauso, ea quae dicuntur improbet ac repellat? Unde et ad Corinthios ait: Permanebo autem Ephesi usque ad Pentecosten, ostium enim mihi apertum est magnum et evidens, et adversarii multi; quid hic potest aliud intelligi, nisi praedicato ibi per eum primitus Evangelio credidisse multos, et multos ejusdem fidei adversarios exstitisse, secundum illud Domini: Nemo venit ad me, nisi cui datum fuerit a Patre meo; et: Vobis datum est nosse mysterium regni coelorum, illis autem non est datum? Ostium ergo apertum est in eis quibus datum est, adversarii autem multi, ex eis quibus non est datum; itemque ad eosdem in secunda Epistola idem Apostolus: Cum venissem, inquit, Troadem, in Evangelium Christi, et ostium mihi apertum esset in Domino, non habui requiem spiritui meo, eo quod non inveni Titum, fratrem meum; sed vale illis faciens, exivi in Macedoniam. Quibus valefecit, nisi eis qui crediderant, in quorum scilicet cordibus evangelizanti apertum est ostium? Quid autem adjungat attendite: Deo autem, inquit, gratias, qui semper triumphare nos facit in Christo, et odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco, quia Christi bonus odor sumus Deo, in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt; quibusdam quidem odor mortis in mortem, quibusdam autem odor vitae in vitam. Ecce unde gratias agit miles acerrimus et defensor invictissimus gratiae: ecce unde gratias agit, quia Christi bonus odor sunt apostoli Deo, et in his qui salvi fiunt gratia ejus, et in his qui pereunt judicio ejus. Sed ut minus succenseatur haec parum intelligentibus, ipse admonet, cum subjungit et dicit: Et ad haec quis idoneus? Verum redeamus ad ostii apertionem, qua initium fidei audientium significavit Apostolus. Quid est enim orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium verbi, nisi apertissima demonstratio, etiam ipsum initium fidei esse donum Dei? Non enim orando peteretur ab eo, nisi ab ipso tribui crederetur. Hoc donum coelestis gratiae in illam purpurariam descenderat, cui, sicut Scriptura dicit in Actibus apostolorum, Deus aperuerat sensum ejus, et intendebat in ea quae a Paulo dicebantur. Sic enim vocabatur ut crederet. Agit quippe Deus quod vult in cordibus hominum, vel adjuvando, vel judicando, ut etiam per eos impleatur, quod manus ejus, et consilium praedestinavit fieri. Frustra itaque etiam illud, quod Regnorum et Paralipomenon scriptura teste probavimus, cum Deus vult fieri, quod non nisi volentibus hominibus oportet fieri, inclinari eorum corda, ut hoc velint, eo scilicet inclinante, qui in nobis mirabili modo et ineffabili operatur et velle, ad causam de qua disserimus, non pertinere dixerunt. Quid est aliud nihil dicere, et tamen contradicere? nisi forte existimant ad regna terrena facienda, Deum inclinare, ad regnum vero coeleste obtinendum, Deum non inclinare, quorum voluerit voluntates? sed ut puto propter regnum coelorum, non propter regnum terrenum, esse dictum: Inclina cor meum in testimonia tua; vel: A Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet; vel: Paratur voluntas a Domino; vel: Dabo eis cor aliud, et spiritum novum dabo eis. Audiant etiam illud: Spiritum meum dabo in vobis, et faciam ut in justificationibus meis ambuletis; audiant: A Domino corriguntur gressus viri; audiant: Omnis vir videtur sibimet esse justus, dirigit autem corda 70 Dominus; audiant: Crediderunt quotquot erant praeordinati in vitam aeternam; audiant haec et alia quaecunque non dixi, quibus ostenditur Deus ad regnum etiam coelorum, et ad vitam aeternam parare, et convertere hominum voluntates. Cogitate autem quale sit ut credamus, ad constituenda regna terrena hominum voluntates operari Deum, et ad capessendum regnum coelorum homines operari voluntates suas. CAPUT CCXCVI. Quod gratia praeveniat fidem praestetque perseverantiam; ex libro de Bono perseverantiae. Praevenit ergo et fidem gratia: alioquin si fides eam praevenit, proculdubio praevenit et voluntas, quoniam fides sine voluntate non potest esse: si autem gratia praevenit fidem, quoniam praevenit voluntatem, profecto praevenit omnem obedientiam, praevenit etiam charitatem, qua una Deo veraciter et suaviter obeditur. Et haec omnia gratia in eo cui datur, et cujus haec omnia praevenit, operatur. Restat in his bonis usque [in finem] perseverantia, quae frustra quotidie a Domino poscitur, si non eam Dominus per gratiam suam, in illo cujus orationem exaudit, operatur. Videte jam a veritate quam sit alienum negare donum Dei esse perseverantiam usque in finem hujus vitae, cum vitae huic, quando voluerit, ipse det finem; quem si dat ante imminentem lapsum, facit hominem perseverare usque in finem. Sed mirabilior et fidelibus evidentior largitas bonitatis Dei est, quod etiam parvulis, quibus obedientia non est illius aetatis ut detur, datur haec gratia. Ista igitur sua dona, quibuscunque Deus donat, proculdubio se donaturum esse praescivit, et in sua praescientia praeparavit. Quos ergo praedestinavit, ipsos et vocavit, vocatione illa quam me saepe commemorare non piget, de qua dictum est: Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei; namque in sua quae falli mutarique non potest praescientia, opera sua futura disponere, id omnino nec aliud quicquam est praedestinare. CAPUT CCXCVII. Quod parvuli, si peccatum originale non esset, nulli malo tenerentur obnoxii; ex libro contra Julianum tertio. Frustra itaque putas ideo in parvulis non esse delictum, quia sine voluntate, quae in eis nulla est, esse non potest; hoc enim recte dicitur propter proprium cujusque peccatum, non propter primi peccati originale contagium. Quod si nullum esset, profecto nulli malo parvuli obstricti, nihil mali vel in corpore, vel in anima sub tanta justi Dei potestate paterentur. Quod tamen et ipsum a mala voluntate priorum hominum sumpsit exordium, ita nisi voluntas mala, non est cujusquam ulla origo peccati. Haec si sapias, simpliciter et veraciter gratiam Christi erga parvulos confiteberis, nec cogeris res impiissimas atque absurdissimas dicere, aut baptizandos non esse parvulos, quod quidem postea estis forte dicturi, aut tam magnum sacramentum sic in eis esse ludibrium, ut in salvatore baptizentur, sed non salventur; a liberatore, redimantur, sed non liberentur; lavacro regenerationis laventur, sed non abluantur; exorcizentur et exsufflentur, sed a potestate tenebrarum non eruantur: sit eorum pretium sanguis, qui in remissionem fusus est peccatorum, sed nullius peccati remissione purgentur. Hoc totum propterea, quia timetis dicere, non baptizentur, ne non solum facies vestrae sputis oblinantur virorum, verum etiam capita sandaliis muliercularum commitigentur. Nos certe causam cur sub diabolo sit qui nascitur, donec renascatur in Christo, pro peccati ex origine dicimus esse contagium; vos autem qui hoc negatis, ea saltem quae aperta sunt intuemini: cur nonnulli etiam daemonem patiantur infantes, nisi forte et ipsos, aut esse, aut sub diabolo esse, negabitis; nec vos Evangelium commonebit, ubi forsitan propter vos interrogavit Dominus, quos [quod] sciebat, ut pater pueri responderet, filium suum ab infantia sua daemonio tam gravi [graviterque] vexari, ut a Christi discipulis non posset expelli. Ecce ego, ut sint parvuli in diaboli potestate, causam nuptias esse non dico, quod me dicere calumniaris: nuptiae quippe habent ordinem suum, et benedictionem suam, bonumque suum, quod nec subintrante peccato amittere potuerunt; tu autem, quare sit sub diabolo ille saltem infans, qui manifestissime vexatur a diabolo, ita ut aliquando ipsa vexatione moriatur, responde si potes. Non vis enim quemquam ullam poenam pro alienis subire peccatis, ne hinc fiat credibile etiam contagia peccatorum in nascentes ex gignentibus posse transire. Sed videlicet egregius dialecticus, non me patieris elabi, sed presse interrogabis et breviter: In parvulis, actionem ream, an naturam putem; et ad utrumque respondens: Si actione [actionem], inquis, ostende quid fecerint; si natura [naturam], ostende quis eos fecerit. Quasi et actio mala faciat, nisi naturam ream. Actione quippe qui reus est, homo est; homo autem natura est: homines igitur sicut peccati actione majores, ita minores majorum contagione sunt rei: isti ex eo quod faciunt, illi ex quibus originem ducunt. Quocirca in parvulis bonum est, quod homines sunt, quod omnino non essent, nisi eos ille, qui summe bonus est, creavisset. Malum vero si nullum ex origine traherent, nunquam cum vitiis vel corporalibus nascerentur. Deus enim qui est animarum, ipse est etiam corporum conditor, qui utique humanae in ipsa conditione naturae vitia non infligit immerite; neque enim de innumerabilibus parvulis, qui et in animo, et in corpore, cum tanta vitiorum varietate nascuntur, hoc dici potest, quod Dominus ait de illo qui caecus est natus: non propter peccatum ipsius, vel parentum id esse factum, sed ut manifestarentur opera Dei in illo: multi quippe nec sanantur omnino, sed cum eisdem vitiis, sive [in] qualibet aetate, sive in ipsa moriuntur infantia; nonnullis etiam parvulis jam renatis, vel permanent cum quibus nati sunt, vel accidunt hujusmodi mala: absit, ut dicamus indigne, sed hinc potius intelligamus eis ad alterum saeculum prodesse, quod renascuntur; hujus autem saeculi dispositionem, propter initium superbiae hominis, per quod apostatavit a Deo, diversis malis hominum peragi, in jugo gravi, super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium. CAPUT CCXCVIII. Quod cum remedium fateatur Julianus, fateri cogatur et morbum; ex eodem libro. Diserte sane inter lascivientes et continentes tanquam in medio pudicitiam constituis conjugalem, quae illos inlicita [illicita] commisisse indignatur, hos etiam licita contempsisse miratur, ultimi limitis sortita regionem, ultra se proruentium exsecrata barbariem, supra se micantium venerata fulgorem: quae verecundis manibus, et confovet aestuantes, et laudat tali remedio non egentes. Multum delector eloquentissima veritate; sed obsecro te, nempe sicut dicis, et disertissime ac verissime dicis: propterea continentes laudat pudicitia conjugalis, quod tali remedio non egeant, quo seipsam perspicit eguisse, id est, ut secundum Apostolum, qui se non continet, nubat. Cur ergo quando istam concupiscentiam morbum esse dico, tu negas, qui tamen ei necessarium remedium confiteris? Si agnoscis remedium, agnosce morbum; si negas morbum, nega remedium. Rogo, cede aliquando, etiam per os tuum tibi loquenti veritati, nemo providet remedium sanitati. CAPUT CCXCIX. De concupiscentia carnis adversus spiritum, et spiritus adversus carnem; ex eodem libro. 71 Recole quid Apostolus scribat ad Galatas, certe homines baptizatos. Dico autem, inquit, spiritu ambulate, et concupiscentias carnis non perfeceritis: non ait, Ne feceritis, quia eas non habere non poterant, sed, Ne perfeceritis, id est ne opera earum consensu voluntatis impleatis. Caro enim, inquit, concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem: haec enim invicem adversantur, ut non ea quae vultis faciatis. Vide si non hoc est ad Romanos. Non enim quod volo, facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago. Deinde ad Galatas addit et dicit: Quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege. Vide si non hoc est ad Romanos: Jam non ego operor illud, et condelector legi Dei, secundum interiorem hominem; et, Non regnet peccatum in vestro mortali corpore, ad obediendum desideriis ejus. Si enim non obediatur concupiscentiis, quas necesse est esse in carne peccati atque in corpore mortis hujus, non perficietur quod perfici vetat Apostolus, dicens: Concupiscentias carnis ne perfeceritis. Ipsa quippe sunt opera de quibus [totum mire] sequitur, et dicit: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, immunditiae, luxuriae, idolorum servitus et caetera: si ergo non consentiatur concupiscentiis carnis, quamvis agantur motibus, non tamen perficientur operibus. Proinde cum caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, ut non ea quae volumus faciamus, nec carnis perficiuntur concupiscentiae, quamvis fiant, nec nostra perficiuntur opera bona, quamvis fiant. Sicut enim tunc perficitur carnis concupiscentia, cum consentit ei spiritus ad opera mala, ut non concupiscat adversus illam, sed cum illa sic, et bona opera nostra tunc perficientur, quando ita spiritui caro consenserit, ut adversus eum etiam ipsa non concupiscat: hoc enim volumus, cum perfectionem justitiae concupiscimus, hoc intentione non intermissa velle debemus: sed quia id perficere in ista corruptibili carne non possumus, ideo dixit ad Romanos: Velle adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio [hoc intendere concupiscentiis carnis non perficiendis, et bonum perficere non invenio]; vel sicut habent codices Graeci: Velle adjacet mihi, perficere autem bonum non; id est, non mihi adjacet perficere bonum: non ait facere, sed perficere bonum. Quia facere bonum, est post concupiscentias non ire; perficere autem bonum, est non concupiscere. Quod ergo est ad Galatas: Concupiscentias carnis ne perfeceritis; hoc a contrario est ad Romanos: Perficere autem bonum non invenio. Quia nec illi perficiuntur in malo, quando eis non accedit nostrae voluntatis assensus, nec nostra voluntas perficitur in bono, quandiu illarum, cui non consentimus, permanet motus. Ipse autem conflictus, in quo etiam baptizati velut in agone decertant cum caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, ubi et spiritus facit bonum opus, non consentiendo concupiscentiae malae, sed non perficit, quia ipsa mala desideria non absumit, et caro facit malum desiderium, sed nec [ipsa] perficit, quia sibi non consentiente spiritu, et ipsa ad opera damnanda non pervenit: iste ergo conflictus non Judaeorum, nec quorumlibet aliorum, sed plane christianorum fidelium et bene vivendo in hoc certamine laborantium, breviter ostenditur, ad Romanos ubi ait: Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Si ergo haec est conditio in corpore mortis hujus, quae utique non fuit in paradiso in corpore vitae illius, proculdubio satis evidenter apparet unde trahant parvuli obligationem peccati, cum carnaliter nascuntur, quae non solvitur, nisi cum spiritualiter renascuntur. Non enim hanc trahunt ex opere quo humanam Deus naturam fecit, sed ex vulnere quod naturae humanae hostis inflixit: non hostis secundum Manichaeos prosiliens ex natura mali quam non condidit Deus, sed hostis angelus, quondam ex opere Dei bonus, ex opere suo factus malus, qui se primum vulnerando prostravit, ut elisus elideret et per malam suasionem praevaricationis volnus infligeret. Unde genus humanum, etiam in his qui viam Dei ambulant, claudicaret. CAPUT CCC. Contra objectiones conclusionesque Pelagianas, sub titulis XV, responsa sancti Augustini ex libro ad Paulum et Eutropium episcopos, de Perfectione justitiae. Ante omnia, inquit, interrogandus est qui negat hominem sine peccato esse posse, quid sit quodcunque peccatum, quod vitari potest, an quod vitari non potest. Si quod vitari non potest, peccatum non est. Si quod vitari potest, potest homo sine peccato esse, quod vitari potest: nulla enim ratio vel justitia patitur saltem dici peccatum quod vitari nullo modo potest. Respondemus vitari posse peccatum, si natura vitiata sanetur gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum. In tantum enim sana non est, in quantum id quod faciendum est, aut caecitate non videt, aut infirmitate non implet, dum caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, ut ea quae vult homo non faciat. Iterum quaerendum est, inquit, Peccatum voluntatis an necessitatis est? si necessitatis est, peccatum non est; si voluntatis, vitari potest. Respondemus quod supra: et ut sanemur, invocamus eum cui dicitur in psalmo: De necessitatibus meis educ me. Iterum, inquit, quaerendum est quid est peccatum, naturale an accidens. Si naturale, peccatum non est; si autem accidens est, et recedere potest; et quod recedere potest, vitari potest; et quod vitari potest, potest homo sine eo esse quod vitari potest. Respondemus naturale non esse peccatum, sed naturae praesertim vitiatae, unde facti sumus natura filii irae, parum esse ad non peccandum voluntatis arbitrium, nisi adjuta sanetur gratia per Jesum Christum Dominum nostrum. Iterum, ait, quaerendum est quid est peccatum, actus an res: si res est, auctorem habeat necesse est; et si auctorem habere dicitur, jam alter praeter Deum, rei alicujus auctor, induci videbitur. At si hoc dici impium est, et confiteri necesse est peccatum omne actum esse, non rem; si igitur actus est, imo quia vere actus est, vitari potest. Repondemus peccatum quidem actum dici et esse, non rem; sed etiam in corpore claudicatio eadem ratione actus est, non res, quoniam res, pes ipse, vel corpus, vel homo est, qui pede vitiato claudicat; nec tamen vitare potest claudicationem, nisi habuerit sanatum pedem. Quod etiam in interiore homine fieri potest, sed gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum. Ipsum sane vitium, quo claudicat homo, nec pes est, nec corpus, nec homo, nec ipsa claudicatio, quae utique non est, quando non ambulat, cum tamen insit vitium quo fit claudicatio quando ambulat. Quaerat ergo quod eidem vitio nomen imponat, utrum rem velit dicere, an actum, an rei potius qualitatem malam, qua deformis actus existit. Sic et in homine interiore animus res est, rapina actus est: avaritia vitium est, id est qualitas, secundum quam malus est animus, etiam quando nihil agit unde avaritiae suae serviat, etiam quando audit, non concupisces, seque vituperat, et tamen avarus manet, sed per fidem renovatur, id est sanatur de die in diem, nec tamen nisi gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum. Iterum, inquit, quaerendum est utrumne debeat homo sine peccato esse. Procul dubio debet: si debet, 72 potest; si non potest, ergo nec debet: et si non debet homo esse sine peccato, debet ergo esse cum peccato; etiam peccatum non erit si illud deberi constiterit: aut si hoc etiam dici absurdum est, confiteri necesse est debere hominem sine peccato esse, et constat eum non aliud debere quam potest. Respondetur eadem similitudine qua superius jam respondimus: cum enim videmus claudum qui sanari potest, recte utique dicimus: Debet esse homo iste sine claudicatione; et si debet, potest: nec tamen cum vult continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus, et medicina adjuverit voluntatem. Hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet, tanquam ejus claudicationem per ejus gratiam qui venit non vocare justos, sed peccatores, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. Iterum, ait, quaerendum est utrumne praeceptum sit homini sine peccato esse. Aut enim non potest, et praeceptum non est; aut quia praeceptum est, potest: nam cur praeciperetur quod fieri omnino non posset? Respondetur consultissime homini praecipi rectis passibus ambulare, ut cum se non posse perspexerit, medicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam peccati claudicationem gratia Dei est per Jesum Christum Dominum nostrum. Iterum, ait, quaerendum est an velit hominem Deus sine peccato esse. Procul dubio vult, et procul dubio potest: quis enim tam demens est, ut vel dubitet fieri posse quod Deum velle non dubitet? Respondetur, si nollet Deus hominem sine peccato esse, non mitteret Filium suum, qui sanaret homines a peccatis: hoc fit in credentibus et profitentibus [proficientibus], renovatione interioris hominis de die in diem, donec fiat perfecta justitia tanquam sanitas plena. Item, ait, quaerendum est quomodo vult Deus hominem esse cum peccato, an sine peccato. Procul dubio non vult esse cum peccato. Quanta haec impietatis blasphemia sit cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse cum peccato, quod Deus non vult; et negetur posse esse sine peccato, quod Deus vult: quasi aliquem ad hoc Deus creaverit, ut posset esse quod nolit, et non posset esse quod velit; et ut contra suam magis, quam ut secundum suam existeret voluntatem. Jam superius responsum est, sed addendum video, quod spe salvi facti sumus, spes autem quae videtur non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus: tunc ergo plena [erit] justitia, quando plena sanitas; tunc plena sanitas, quando plena charitas (plenitudo enim legis charitas); tunc autem plena charitas, quando videbimus eum sicuti est. Neque enim erit quod addatur ad dilectionem, cum fides pervenerit ad visionem. Iterum quaerendum est, inquit, per quid efficitur homo cum peccato, per naturae necessitatem, an per arbitrii libertatem. Si per naturae necessitatem, culpa caret; si per arbitrii libertatem, quaerendum est a quo ipsam arbitrii libertatem acceperit. Procul dubio a Deo: Deus autem quod dedit, certe bonum est, negari enim non potest. Qua igitur ratione bonum probatur, si magis ad malum quam ad bonum pronum est? magis enim ad malum quam ad bonum pronum est, si homo per illud potest esse cum peccato, et non potest esse sine peccato. Respondetur per arbitrii libertatem factum ut esset homo cum peccato, sed jam poenalis vitiositas subsecuta, ex libertate fecit necessitatem; unde ad Deum fides clamat: De necessitatibus meis educ me; sub quibus positi, vel non possumus quod volumus intelligere, vel quod intellexerimus volumus nec valelemus implere: nam et ipsa libertas credentibus a Liberatore promittitur: Si vos, inquit, Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis; victa enim judicio [vitio], in quod cecidit voluntate, caruit libertate natura. Hinc alia Scriptura dicit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est. Sicut ergo non est opus sanis medicus, sed male habentibus, ita non est opus liberis liberator, sed servis, ut ei dicat gratulatio libertatis: Salvam fecisti de necessitatibus animam meam; ipsa enim sanitas est vera libertas quae non periisset, si bona permansisset voluntas. Quia vero peccavit voluntas, secuta est peccantem peccatum habendi dura necessitas, donec tota sanetur infirmitas, et accipiatur tanta libertas, in qua, sicut necesse est, permaneat beate vivendi voluntas; ita ut sit etiam bene vivendi et nunquam peccandi voluntaria felixque necessitas. Proinde, inquit, Deus bonum hominem fecit, et praeterquam illum bonum fecit, bonum ei insuper ut faceret imperavit. Quam impium ut confiteamur hominem malum esse, quod nec factus est nec ei praeceptum est; et negemus eum bonum posse esse, quod factus est, et quod ei ut faceret imperatum est. Respondemus: Quia ergo non se ipse homo, sed Deus bonum hominem fecit, Deus eum, non se ipse, ut sit bonus reficit, dum volentem, credentem, invocantem, liberat a malo quod sibi ipse fecit; hoc autem fit dum gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum renovatur homo interior de die in diem, ut ad sempiternam, non poenam, sed vitam resurgat homo exterior in novissimo die. Iterum, ait, quaerendum est quot modis constet omne peccatum, duobus nisi fallor, si aut illa fiant quae prohibentur, aut illa non fiant quae jubentur; tam certe omnia illa quae prohibita sunt, vitari possunt, quam quae praecepta sunt perfici: nam frustra aut prohiberetur aut juberetur quod vel caveri vel impleri non posset; et quomodo negabimus posse esse hominem sine peccato, cum confiteri necesse sit eum tam omnia illa quae vetantur posse cavere, quam quae imperantur efficere? Respondetur multa esse in Scripturis sanctis divina praecepta, quae omnia commemorare nimis operosum est: sed Dominus qui verbum consumens et brevians fecit super terram, in duobus praeceptis dixit Legem Prophetasque pendere, ut intelligeremus, quidquid aliud divinitus praeceptum est, in his duobus habere finem, et ad haec duo esse referendum: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, et diliges proximum tuum tanquam te ipsum. In his, inquit, duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae: quidquid ergo Dei lege prohibemur, et quidquid jubemur facere, ad hoc prohibemur et jubemur, ut duo ista compleamus; et forte generalis prohibitio est, Non concupisces; et generalis jussio est, Diliges: unde breviter et apostolus Paulus quodam loco utrumque complexus est; prohibitio est enim: Nolite conformari huic saeculo; jussio autem: Sed reformamini in novitate mentis vestrae: illud pertinet ad Non concupiscere, hoc ad Diligere; illud ad continentiam, hoc ad justitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum: non concupiscendo enim vetustate exspoliamur, et novitate induimur diligendo. Sed nec quisque esse potest continens, nisi Deus det; et charitas Dei diffunditur in cordibus nostris, non per nos ipsos, sed per Spiritum sanctum qui datus est nobis: hoc autem fit de die in diem in his qui volendo, et credendo, et invocando proficiunt, et praeterita obliviscentes, in ea quae ante sunt extenduntur. Ad hoc enim lex ista praecipit ut cum in his implendis homo defecerit, non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus; ac sic eum lex terrendo, ad Christum diligendum paedagogi perducat officio. Iterum quaerendum est, inquit, quomodo non potest homo esse sine peccato, voluntate 73 an natura. Si natura, peccatum non est; si voluntate, perfacile potest voluntas voluntate mutari. Respondemus admonentes esse cogitandum quanta sit ista praesumptio, qua dicitur non solum posse, quod quidem adjuvante Dei gratia negandum non est, sed etiam perfacile posse voluntatem voluntate mutari, cum dicat Apostolus: Caro concupiscit adversus spiritum et spiritus adversus carnem; haec enim [sibi] invicem adversantur, ut non ea quae vultis faciatis: non enim ait, haec invicem adversantur, ut quae potestis facere nolitis, sed, ut non ea quae vultis faciatis. Cur ergo concupiscentia carnis, quae utique culpabilis atque vitiosa est, nihilque est aliud quam desiderium peccati, quod idem Apostolus praecipit ne regnet in nostro mortali corpore, ubi satis ostendit esse tamen in nostro mortali corpore quod permittendum non sit ut regnet; cur ergo ista concupiscentia non mutata est ea voluntate, quam voluntatem satis evidenter expressit Apostolus, dicens: Ut non ea quae vultis faciatis, si facile potest voluntas voluntate mutari? nec sane isto modo naturam, sive animae, sive corporis, quam Deus creavit et quae tota bona est, accusamus, sed eam dicimus propria voluntate vitiatam sine Dei gratia non posse sanari. Iterum, ait, quaerendum est, si non potest homo sine peccato esse, cujus culpa est, ipsiusne hominis an cujuslibet alterius. Si ipsius hominis, quomodo culpa hominis est, si hoc non est quod esse non potest? Respondemus, ideo esse hominis culpam quod non est sine peccato, quia sola hominis voluntate factum est ut ad istam necessitatem veniret, quam sola hominis voluntas superare non possit. Iterum, ait, quaerendum est, si natura hominis bona est (quod nullus negare, nisi Marcion, aut Manichaeus audebit), quomodo igitur bona est, si malo ei non est carere possibile? Omne enim peccatum malum esse, quis dubitet? Respondemus et naturam hominis bonam esse, et eam malo carere posse: nam ideo clamamus, Libera nos a malo, quod non perficitur quandiu corpus quod corrumpitur aggravat animam: sed hoc agitur gratia per fidem, utaliquando dicatur: Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Aculeus autem mortis peccatum, virtus vero peccati Lex: quoniam Lex prohibendo auget peccati cupiditatem, nisi diffundat Spiritus charitatem, quae plena et perfecta tunc erit, cum videbimus facie ad faciem. Et hoc, inquit, dicendum est, certe justus Deus, negari enim non potest. Imputat autem Deus homini omne peccatum. Et hoc quoque confitendum puto quia neque peccatum est quidquid non imputabitur in peccatum, etsi est aliquod peccatum quod vitari non possit. Quomodo justus Deus dicitur, si imputare cuiquam creditur quod vitari non possit? Respondemus jam olim contra superbos esse clamatum: Beatus cui non imputavit Dominus peccatum. Non enim imputat his qui fideliter ei dicunt: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris: et juste non imputat, quia justum est quod ait: In qua mensura mensi fueritis, in eadem remetietur vobis. Peccatum est autem cum vel non est charitas quae esse debet, vel minor est quam debet, sive hoc vitari voluntate possit, sive non possit; quia si potest, praesens voluntas hoc facit; si autem non potest, praeterita voluntas hoc fecit; et tamen vitari potest, non quando voluntas superba laudatur, sed quando humilis adjuvatur. Post haec ille qui ista conscripsit, introducit personam suam quasi cum altero disputantem, et facit se interrogari, et quasi ab interrogante sibi dici: Da mihi hominem sine peccato? et respondet: Do tibi qui esse possit; et rursus ab interrogante dicitur ei: Quis est? et respondet, Ipse tu. Quod si dixeris, inquit, ego esse non possum, respondendum est, cujus culpa est? Quod si dixeris, mea, dicendum est, et quomodo tua est, si ipse non potes? Iterum facit se interrogari, et dici sibi: Tu ipse sine peccato es, qui dicis hominem sine peccato esse posse? et respondet, Quod non sum sine peccato, cujus culpa est? quod si dixerit, inquit, tua est, respondendum est, quomodo mea, si esse non possum? Nos respondemus nullum cum eis de his verbis esse debere conflictum, quia non est ausus dicere esse hominem sine peccato, vel aliquem, vel seipsum, sed tantummodo esse posse respondit; quod neque nos negamus: quando autem possit, et per quem possit, hoc quaeritur. Si enim modo est, non omni animae fideli positae in corpore mortis hujus orandum est et dicendum: Dimitte nobis debita nostra; cum jam in sancto baptismo universa fuerint dimissa praeterita. Quisquis autem membris fidelibus Christi hoc non esse orandum, persuadere conatur, nihil aliud quam seipsum Christianum non esse profitetur. Porro si per seipsum potest homo esse sine peccato, ergo Christus gratis mortuus est; non autem gratis mortuus est Christus: non igitur potest homo esse sine peccato, etiamsi velit, nisi adjuvetur gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum. Quod ut perficiatur, et nunc in proficientibus agitur, et omni modo implebitur, contentione mortis absumpta, et charitate, quae credendo et sperando nutritur, videndo et obtinendo perfecta. Deinceps instituit divinis testimoniis agere quod intendit, quod quale sit diligentius advertamus. CAPUT CCCI. Ubi possint praecepta perfectione compleri, et quid sit liberare de corpore mortis, vel quod nomine jejunii, eleemosynae et orationis, omnis justitiae generalitas indicetur; ex libro eodem. Testimonia, inquit, quibus probatur praeceptum esse homini ut absque peccato sit. Ad hoc respondemus: Non utrum praeceptum sit quaeritur (quod valde manifestum est), sed hoc ipsum quod praeceptum esse constat, utrum in corpore mortis hujus possit impleri, ubi caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, ut non ea quae volumus faciamus. De quo corpore mortis hujus non omnis liberatur qui finit hanc vitam, sed qui in hac vita susceperit gratiam, et ne in vanum suscipiat bonis operibus egerit. Aliud est enim exire de hoc corpore (quod omnes homines dies vitae hujus ultimus cogit), aliud est autem liberari de corpore mortis hujus, quod sola Dei gratia per Jesum Christum Dominum nostrum sanctis et fidelibus ejus impertit. Post hanc autem vitam merces perficiens redditur, sed eis tantum a quibus in hac vita ejusdem mercedis meritum comparatur. Non enim ad saturitatem justitiae, cum hinc exierit quisque perveniet, nisi ad eam, cum hic est, esuriendo et sitiendo cucurrerit: Beati quippe qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Quandiu ergo peregrinantes a Domino, per fidem ambulamus, non per speciem, unde dictum est, Justus ex fide vivit; haec est nostra in ipsa peregrinatione justitia, ut ad illam perfectionem plenitudinemque justitiae, ubi in specie decoris ejus jam plena et perfecta charitas erit, nunc ipsius cursus rectitudine et perfectione tendamus, castigando corpus nostrum et servituti subjiciendo, et eleemosynas in dandis beneficiis, et dimittendis quae in nos sunt commissa peccatis, hilariter et ex corde faciendo, et orationibus indesinenter instando, et haec faciendo in doctrina sana, qua aedificatur fides recta, spes firma, charitas pura. Haec est nunc nostra justitia, qua 74 currimus, esurientes et sitientes, ad perfectionem plenitudinemque justitiae, ut ea postea saturemur. Unde Dominus in Evangelio cum dixisset: Nolite facere justitiam vestram coram hominibus, ut videamini ab eis; ne istum nostrum cursum fine humanae gloriae metiremur, non est in expositione justitiae ipsius exsecutus nisi tria ista, jejunium, eleemosynas, orationes: jejunio scilicet, universam corporis castigationem significans; eleemosynis, omnem benevolentiam et beneficentiam vel dandi vel ignoscendi; et oratione insinuans omnes regulas sancti desiderii, ut quoniam in castigatione corporis frenatur concupiscentia, quae non frenari sed omnino esse non debet, nec erit in illa perfectione justitiae ubi nullum erit omnino peccatum, et saepe in usu rerum etiam concessarum atque licitarum exerit immoderationem suam: in ipsa vera beneficentia, qua justus consulit proximo, quaedam fiunt quae obsint, cum prodesse putata sint; et aliquando per infirmitatem, vel cum minus sufficitur necessitatibus aliorum, vel parum in eis proficit quod benignitatis ac laboris impenditur, subrepit taedium, quo fuscetur hilaritas, in qua datorem diligit Deus: subrepit autem tanto magis quanto minus quisque, et tanto minus quanto magis profecerit. CAPUT CCCII. Praeceptum de diligendo Deo in illa vita perfecte compleri dicit, et rationem reddit testimoniorum quibus imperatur homini perfectum esse, vel quando sit Ecclesia gloriosa. Quotquot ergo perfecti hoc sapiamus, id est quotquot perfecti currimus, hoc sapiamus quod nondum perfecti sumus, ut illic perficiamur quo perfecte adhuc currimus: ut cum venerit quod perfectum est, quod ex parte est destruatur; id est, non jam ex parte sit, sed ex toto, quia fidei et spei jam res ipsa, non quae credatur et speretur, sed quae videatur teneaturque succedet: charitas autem quae in his tribus major est non auferatur, sed augeatur et impleatur, contemplata quod credebat, et quod sperabat indepta. In qua plenitudine charitatis, praeceptum illud implebitur: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; nam cum est adhuc aliquid carnalis concupiscentiae, quod vel continendo frenetur, non omnimodo ex tota anima diligitur Deus: non enim caro sine anima concupiscit, quamvis caro concupiscere dicatur, quia carnaliter anima concupiscit. Tunc erit justus sine ullo omnino peccato, quia nulla lex erit in membris ejus repugnans legi mentis ejus; sed prorsus toto corde, tota anima, tota mente diliget Deum, quod est primum summumque praeceptum. Cur ergo non praeciperetur homini ista perfectio, quamvis eam in hac vita nemo habeat? non enim recte curritur, si quo currendum est nesciatur. Quomodo autem sciretur, si nullis praeceptis ostenderetur? Sic ergo curramus, ut comprehendamus: omnes enim qui recte current [currunt], comprehendent; non sicut in agone theatrico omnes quidem currunt, sed unus accipit palmam: curramus credendo, sperando et desiderando; curramus corpus castigando, et eleemosynas in bonis dandis malisque ignoscendis hilariter ex corde faciendo, et currentium vires ut adjuventur orando; et sic audiamus praecepta perfectionis, ne currere negligamus ad plenitudinem charitatis. His praemissis, ea testimonia quae posuit iste cui respondemus tanquam nos ea protulerimus, diligenter audiamus in Deuteronomio: Tu autem perfectus eris coram Domino Deo tuo; item illic: Et non erit inconsummatus in filiis Israel. Item Salvator in Evangelio: Estote perfecti, quia Pater vester qui in coelis est, perfectus est. Item apostolus ad Corinthios secunda: De caetero, fratres, gaudete, perfecti estote; item ad Colossenses: Corripientes omnem hominem, et docentes in omni sapientia, ut exhibeamus omnem hominem perfectum in Christo. Item ad Ephesios: Ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi, ut sit sancta et immaculata. Unde et beatus David dicit: Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo? qui ingreditur sine macula, et operatur justitiam; et alibi: Et ero immaculatus cum eo; et alibi: Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Item apud Salomonem: Diligit Dominus sancta corda; accepti sunt illi autem omnes immaculati. Horum testimoniorum aliqua currentes exhortantur, ut perfecte currant; aliqua ipsum finem commemorant quo currendo pertendant: ingredi autem sine macula non absurde etiam ille dicitur, non qui jam perfectus est, sed qui ad ipsam perfectionem irreprehensibiliter currit, carens criminibus damnabilibus, atque ipsa peccata venialia non negligens mundare eleemosynis. Ingressum quippe, hoc est iter nostrum quo tendimus ad perfectionem, munda mundat oratio; munda est autem oratio ubi veraciter dicitur: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus; ut dum non reprehenditur quod non imputatur, sine reprehensione, hoc est sine macula, noster ad perfectionem cursus habeatur; in qua perfectione, cum ad eam venerimus [pervenerimus], jam non sit omnino quod ignoscendo mundetur. Sed aliud est esse sine peccato, quod de solo in hac vita Unigenito dictum est, aliud est esse sine querela, quod de multis justis etiam in hac vita dici potuit; quoniam est quidam modus bonae vitae de quo, etiam in ista humana conversatione, justa querela esse non possit: quis enim juste queritur de homine qui nemini vult male, et quibus potest fideliter consulit, nec contra cujusquam injurias tenet libidinem vindicandi, ut veraciter dicat: Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Et tamen eo ipso quod verum dicit, Dimitte sicut et nos dimittimus, sine peccato se non esse declarat; inde est quod dicit: Nihil iniquum erat in manibus meis, sed oratio mea munda; hinc enim erat munda oratio, quia veniam non injuste petebat qui veraciter dabat. Judicium enim sine misericordia illi qui non fecit misericordiam; superexaltat autem misericordia judicio: quod si non esset, quae spes esset, quandoquidem cum Rex justus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? Tunc ergo per ejus misericordiam justi plene perfecteque mundati, fulgebunt in regno Patris sui sicut sol. Tunc plene atque perfecte erit Ecclesia, non habens maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi, quia tunc etiam erit vere gloriosa. Cum enim non tantum ait ut exhiberet sibi ecclesiam non habentem maculam aut rugam, sed addidit, gloriosam; satis significavit, quando erit sine macula et ruga aut aliquo ejusmodi, tunc utique quando gloriosa: non enim modo in tantis malis, in tantis scandalis, in tanta permixtione hominum pessimorum, in tantis opprobriis impiorum dicendum est eam esse gloriosam, quia reges ei serviunt, ubi est periculosior majorque tentatio; sed tunc potius gloriosa erit, quando fiet quod idem ait Apostolus: Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos cum ipso apparebitis in gloria; cum enim Dominus ipse secundum formam servi, per quam se mediator conjunxit Ecclesiae, non fuerit glorificatus nisi post resurrectionis gloriam [nisi resurrectionis gloria]; 75 unde dictum est: Spiritus autem non erat datus, quia Jesus nondum fuerat glorificatus; quomodo dicenda est ante resurrectionem suam Ecclesia ejus esse gloriosa? mundat ergo eam nunc lavacro aquae, in verbo abluens peccata praeterita, et pellens ab ea dominationem malorum angelorum: deinde perficiens ejus sanitates, facit eam occurrere in illam gloriosam, sine macula et ruga. Quos enim praedestinavit, illos et vocavit, et quos vocavit ipsos et justificavit: quos autem justificavit, illos et glorificabit; in hoc mysterio dictum arbitror: Ecce ejicio daemonia, et sanitates perficio hodie et cras, et tertia [die] consummor, id est, perficior. Dixit enim hoc ex persona corporis sui, quod est Ecclesia Dei, ponens pro distinctis ordinatisque temporibus quod et in sua resurrectione significavit in triduo. Puto autem interesse inter rectum corde et mundum corde: nam et rectus corde in ea quae ante sunt extenditur, ea quae retro sunt obliviscens, ut recto cursu, id est recta fide atque intentione, perveniat ubi habitet mundus corde. Sicut illa singula reddenda sunt singulis, ubi dictum est: Quis ascendit? montem Domini, aut quis stabit in loco sancto ejus? innocens manibus, et mundus corde; innocens manibus ascendet, et mundus corde stabit: illud in opere est, illud in fine. Et illic magis intelligendum quod dictum est: Bona est substantia cui non est peccatum in conscientia. Tunc enim erit vere bona substantia, id est verae divitiae, cum transierit tota paupertas, id est consumpta fuerit omnis infirmitas. Nunc vero avertat se homo a delicto, cum proficiendo inde discedit, et renovetur de die in diem, et dirigat manus in opera misericordiae, et ab omni delicto mundet cor suum; misereatur ut quod restat per veniam dimittatur. Hoc enim salubriter et sine vana inanique jactantia bene intelligitur in eo quod dixit sanctus Joannes: Si cor nostrum nos non reprehendat, fiduciam habemus ad Deum, et quaecunque petierimus accipiemus ab eo. Hoc enim videtur in isto loco admonuisse, ne cor nostrum nos in ipsa oratione et petitione reprehendat; hoc est, ne forte cum coeperimus dicere, Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, compungamur non facere quod dicimus, aut etiam non audeamus dicere quod non faciamus, et fiduciam petendi amittamus. CAPUT CCCIII. De eo quod ait Apostolus: Judicium ex uno in condemnationem; ex epistola Responsionis ad consulta Hilarii. Cum ergo in utroque, id est et in judicio et in gratia, quod attinet ad unum et multa delicta una eademque sit ratio, dicant isti nobis quare judicium dixerit ex uno delicto ducere in condemnationem, gratiam vero ex multis delictis in justificationem. Aut acquiescant ideo sic esse dictum, quia in hac causa duo constituuntur homines: Adam, ex quo subsistit generatio carnalis, et Christus, ex quo generatio [regeneratio] spiritalis; sed quia tantum ille homo, iste autem et Deus et homo: non quomodo illa generatio uno delicto obligat, quod est ex Adam, ita ista regeneratio unum delictum solum solvit, quod est ex Adam. Sed illi quidem generationi sufficit ad condemnationem unius delicti connexio; quidquid enim postea homines ex malis suis operibus addunt, non pertinet ad illam generationem, sed ad humanam conversationem. Huic autem regenerationi non sufficit illud delictum tantummodo solvere quod ex Adam trahitur, sed quicquid etiam postea ex iniquis operibus humanae conversationis accedit; ideo judicium ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem. Si enim ob unius delictum mors regnavit per unum, a quo delicto parvuli per baptismum expiantur, multo magis qui abundantiam gratiae et justitiae accipiunt, in vita regnabunt, per unum Jesum Christum: multo magis utique in vita regnabunt, quia aeternae vitae regnum erit. Mors autem in eis temporaliter transit, non in aeternum regnabit. Itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem (de qua condemnatione parvuli per sacramentum baptismi liberandi sunt), ita et per unius justificationem in omnes homines ad justificationem vitae: et hic omnes dixit et ibi, non quia omnes homines veniunt ad gratiam justificationis Christi, cum tam multi alienati ab illa in aeternum moriantur: sed quia omnes qui renascuntur, in justificationem non nisi per Christum renascuntur; sicut omnes qui nascuntur, in condemnationem nonnisi per Adam nascuntur. Nemo quippe [est] in illa generatione praeter Adam, nemo in ista regeneratione praeter Christum; ideo omnes et omnes: eosdem autem omnes etiam multos postea dicit, adjungens: Sicut enim per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, sic et per unius hominis obedientiam, justi constituentur multi. Qui multi, nisi quos jam paulo ante omnes dixerat? Vide quemadmodum commendat unum, et unum, id est Adam et Christum: illum ad condemnationem, hunc ad justificationem; cum tanto post Adam venerit Christus in carne, ut sciamus antiquos justos, quicunque esse potuerunt, non nisi per eamdem fidem liberatos per quam liberamur et nos, fidem scilicet incarnationis Christi, quae illis praenuntiabatur, sicut et nobis annuntiabatur [facta annuntiatur]. Ideo hic Christum hominem dicit, cum sit et Deus, ne quis existimet antiquos justos per Deum tantummodo Christum, id est per Verbum quod erat in principio, non etiam per fidem incarnationis ejus, qua et homo Christus dicitur, potuisse liberari. Sententia quippe ista destrui non potest, de qua et alibi dicit per unum hominem mors, et per unum hominem resurrectio mortuorum: sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur; utique resurrectionem dicit justorum, ubi est vita aeterna, non resurrectionem iniquorum, ubi mors aeterna erit: ideo ait vivificabuntur, quia illi damnabuntur. Hinc et in veteribus sacramentis circumcisio parvulorum octavo die fieri praecepta est, quoniam Christus, in quo fit delicti carnalis exspoliatio (quam significat circumcisio), die dominico resurrexit, qui post septimum sabbati octavus est. Haec ergo fides etiam antiquorum justorum fuit; unde et Apostolus dicit: Habentes autem eumdem spiritum fidei, propter quod scriptum est: Credidi, propter quod locutus sum; et nos credimus, propter quod et loquimur; non diceret eumdem Spiritum fidei, nisi admonens etiam antiquos justos ipsum habuisse spiritum fidei, hoc est incarnationis Christi. Sed quia illis futura praenuntiabatur quae jam facta nobis annuntiatur, et tempore Veteris Testamenti velabatur quae tempore Novi Testamenti revelatur, ideo ejus sacramenta variata sunt, ut alia essent in Vetere Testamento, alia in Novo, cum fides ipsa varia non sit, sed una sit, quia sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur. CAPUT CCCIV. Contra id quod dixerunt Pelagiani humanam non posse mutare vel debilitare naturam id quod substantia caret; ex libro de Natura et Gratia. Primo, inquit, de eo disputandum est quod per peccatum debilitata dicitur et immutata natura. Unde ante omnia quaerendum puto, inquit, quid sit peccatum, substantia aliqua, an omnino substantia 76 carens nomen, quo non res, non existentia, non corpus aliquod, sed perperam facti actus exprimitur. Deinde adjungit: Credo ita est; et si ita est, inquit, quomodo potuit humanam debilitare vel mutare naturam quod substantia caret? Cernitisne quo tendat et quo manus porrigat haec disputatio, ut omnino frustra dictum putetur, Vocabis nomen ejus Jesum: ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Quomodo enim salvum faciet, ubi nulla est aegritudo? peccata quippe ea quibus dicit Evangelium salvum faciendum populum Christi, substantia non sunt, et secundum istum vitiare non possunt. O frater, bonum est ut memineris te esse Christianum. Credere ista fortasse suffecerit; sed tamen quia disputare vis, nec obest, imo etiam prodest, si firmissima praecedat fides; nec existimemus peccato naturam humanam non posse vitiari, sed divinis credentes Scripturis, peccato eam esse vitiatam, quomodo id fieri potuerit, inquiramus; quoniam peccatum jam didicimus non esse substantiam, nonne attenditur, ut alia omittam, etiam non manducare non esse substantiam? A substantia quippe receditur, quoniam cibus substantia est; sed abstinere a cibo non est substantia, et tamen substantia corporis, si omnino abstinetur a cibo, ita languescit, ita valetudinis inaequalitate corrumpitur, ita exhauritur viribus, ita lassitudine debilitatur et frangitur, ut si aliquo modo perduret in vita, vix possit ad eum cibum revocari unde abstinendo vitiata est. Sic non est substantia peccatum, sed substantia est Deus summaque substantia, et solus verus rationalis creaturae cibus. A quo per inobedientiam recedendo, et per infirmitatem non valendo capere quo debuit et gaudere, audis quemadmodum dicat: Percussum est sicut fenum, et aruit cor meum, quoniam oblitus sum munducare panem meum. CAPUT CCCV. De Samuel et Pythonissa, ex libro ad Dulcitium de VIII Quaestionibus. Sexta tua propositio est, utrum juxta Historiam [libri Regum] pythonissa ipsum prophetam Samuelem de inferno evocaverit. Hoc a me beatae memoriae Simplicianus, Mediolanensis episcopus, aliquando quaesivit. Quid ei responderim subditum lege. Item quaeris, inquam, utrum spiritus immundus qui erat in pythonissa potuerit agere ut Samuel a Saule videretur, et loqueretur cum eo. Sed multo majoris miraculi est, quod ipse Satanas princeps immundorum omnium spirituum potuit loqui cum Deo, et petere tentandum Job justissimum virum: qui etiam apostolos tentandos petiit; aut si hoc ideo non habet difficilem quaestionem, quia per quam voluerit creaturam, cui voluerit creaturae, ubique praesens veritas loquitur: nec propterea magni meriti est cui loquitur Deus; interest enim quid [ipse] loquatur; quia et imperator cum multis innocentibus non loquitur, quibus providentissime consulit ad salutem, et cum multis nocentibus loquitur, quos jubet interfici: si ergo hinc propterea nulla quaestio est, nulla sit quaestio quomodo etiam immundus spiritus cum anima sancti viri loqui potuerit: omnibus enim sanctis Deus creator et sanctificator longe utique major est. Quod si hoc movet quod licuerit maligno spiritui excitare animam justi, et tanquam de abditis mortuorum receptaculis evocare, nonne magis mirandum est quod Satanas ipsum Dominum assumpsit, et constituit super pinnam templi? Quolibet enim modo id fecerit, ille etiam modus quo Samuel factum est ut excitaretur, similiter latet; nisi forte quis dixerit, faciliorem diabolo fuisse licentiam ad Dominum vivum unde voluit assumendum, et ubi voluit constituendum, quam ad Samuelis defuncti spiritum a suis sedibus excitandum. Quod si illud in Evangelio nos ideo non perturbat, quia Dominus voluit atque permisit nulla diminutione suae potestatis et divinitatis id fieri, sicut ab ipsis Judaeis (quanquam perversis atque immundis, et facta diabolica facientibus) et teneri se, et vinciri, et illudi, et crucifigi, atque interfici passus est; non est absurdum credere ex aliqua dispensatione divinae voluntatis permissum fuisse ut non invitus, nec dominante atque subjugante magica potentia, sed volens atque obtemperans occultae dispensationi Dei, quae pythonissam illam et Saulem latebat, consentiret spiritus prophetae sancti se ostendi aspectui regis, divina eum sententia percussurus. Cur enim anima boni hominis, a malis vivis evocata si venerit, amittere videatur dignitatem suam, cum et vivi plerumque boni, vocati ad malos veniant, et agant cum eis quod officium postulat, aequitatis servato atque inconcusso decore virtutis suae, et illorum vitiis pro rerum praesentium vel usu, vel necessitate tractatis? Quanquam in hoc facto potest esse alius facilior exitus, et expeditior intellectus, ut non vere spiritum Samuelis excitatum a requie sua credamus, sed aliquod phantasma et imaginariam illusionem diaboli machinationibus factam, quam propterea Scriptura nomine Samuelis appellat, quia solent imagines earum rerum omnium nominibus appellari quarum imagines sunt: sicut omnia quae pinguntur atque finguntur ex aliqua materia metalli aut ligni, aut cujusque rei aptae ad opera hujusmodi, quaeque etiam videntur in somnis. Et omnes fere imagines earum rerum quarum imagines sunt. appellari in omnibus solent: quis enim est qui hominem pictum dubitet vocare hominem? quandoquidem et singulorum quorumque picturam cum aspicimus, propria quaeque nomina incunctanter adhibemus: velut cum intuentes tabulam aut parietem, dicimus: Ille Cicero est, ille Sallustius est, ille Achilles, ille Hector; hoc flumen Simois, illa Roma; cum aliud nihil sint quam pictae imagines. Unde Cherubim cum sint coelestes potestates, ficta tamen ex metallo quod imperavit Deus super arcam Testamenti, magnae rei significandae gratia non aliud quam Cherubim in illa quoque figmenta vocitantur. Item quisquis videt somnium, non dicit: Vidi imaginem Augustini, aut Simpliciani; sed, vidi Augustinum, an Simplicianum: cum eo tempore quo tale aliquid vidit, nos ignoraremus; usque adeo manifestum est non ipsos homines sed imagines eorum videri. Et Pharao spicas se dixit vidisse in somnis et boves, non spicarum aut boum imagines. Si igitur liquido constat nominibus earum rerum quarum imagines sunt easdem imagines appellari, non mirum est quod Scriptura dicit, Samuelem visum, etiamsi forte imago Samuelis apparuit machinamento ejus qui transfigurat se velut angelum lucis, et ministros suos velut ministros justitiae. Jam vero si illud movet quomodo et a maligno spiritu Sauli vera praedicta sint, potest et illud mirum videri, quomodo daemones agnoverint Christum, quem Judaei non agnoscebant. Cum enim vult Deus etiam per infimos infernosque spiritus aliquem vera cognoscere, temporalia duntaxat atque ad istam mortalitatem pertinentia, facile est et non incongruum ut omnipotens 77 et justus, ad eorum poenam quibus ista praedicantur, ut malum quod eis impendet [[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]] qo2vtag2du4byazrwsbhh28495m6p0j 0 54170 267601 210603 2026-05-28T16:25:18Z Demetrius Talpa 13304 267601 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Aurelius Augustinus |OperaeTitulus= In Ioannis evangelium TRACTATUS CXXIV |OperaeWikiPagina=In Ioannis evangelium TRACTATUS CXXIV (ed. Migne) |Annus= Saeculo V |SubTitulus= (ed. Migne) |Genera=Commentaria in Sacram Scripturam |Editio=Migne 1841 |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Augustinus_Hipponensis_cps2&corpus=2&lang=0&allow_download=0 Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/35|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 35]]''' In Joannis evangelium TRACTATUS CXXIV (Augustinus Hipponensis), J. P. Migne TRACTATUS I. In illud Joannis, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, etc., usque ad id, Et tenebrae eam non comprehenderunt. Cap. I, V\. 1-5. 1. Intuens quod modo audivimus ex lectione apostolica, quod animalis homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei (I Cor. II, 14), et cogitans, in hac praesenti turba Charitatis vestrae necesse esse ut multi sint animales, qui adhuc secundum carnem sapiant, nondumque se possint ad spiritualem intellectum erigere, haesito vehementer, quomodo, ut Dominus dederit, possim dicere, vel pro modulo meo explicare quod lectum est ex Evangelio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc enim animalis homo non percipit. Quid ergo, fratres? silebimus hinc? Quare ergo legitur, si silebitur? aut quare auditur, si non exponitur? sed et quid exponitur, si non intelligitur? Itaque quoniam rursum esse non dubito in numero vestro quosdam, a quibus possit non solum expositum capi, sed et antequam exponatur, intelligi; non fraudabo eos qui possunt capere, dum timeo superfluus esse auribus eorum qui non possunt capere. Postremo aderit misericordia Dei, fortasse ut omnibus satis fiat, et capiat quisque quod potest: quia et qui loquitur, dicit quod potest. Nam dicere ut est, quis potest? Audeo dicere, fratres mei, forsitan nec ipse Joannes dixit ut est, sed et ipse ut potuit; quia de Deo homo dixit: et quidem inspiratus a Deo, sed tamen homo. Quia inspiratus, dixit aliquid; si non inspiratus esset, dixisset nihil: quia vero homo (1380)inspiratus, non totum quod est dixit; sed quod potuit homo, dixit. 2. Erat enim iste Joannes, fratres charissimi, de illis montibus, de quibus scriptum est: Suscipiant montes pacem populo tuo, et colles justitiam (Psal. LXXI, 3). Montes, excelsae animae sunt: colles, parvulae animae sunt. Sed ideo montes excipiunt pacem, ut colles possint excipere justitiam. Quae est justitia, quam colles excipiunt? Fides, quia justus ex fide vivit (Habac. II, 4; Rom. I, 17). Non autem exciperent minores animae fidem, nisi majores animae, quae montes dictae sunt, ab ipsa Sapientia illustrarentur, ut possint parvulis trajicere quod possint parvuli capere, et vivere ex fide colles, quia montes pacem suscipiunt. Ab ipsis montibus dictum est Ecclesiae, Pax vobiscum: et ipsi montes pacem annuntiando Ecclesiae, non diviserunt se adversus eum a quo susceperunt pacem (Joan. XX, 19), ut veraciter, non ficte nuntiarent pacem. 3. Sunt enim alii montes naufragosi, quo quisque navim cum impulerit, solvitur. Facile est enim cum videtur terra a periclitantibus, quasi conari ad terram: sed aliquando videtur terra in monte, et saxa latent sub monte; et cum quisque conatur ad montem, incidit in saxa; et non ibi invenit portum, sed planctum. Sic fuerunt quidam montes, et magni apparuerunt inter homines; et fecerunt haereses et schismata, et diviserunt Ecclesiam Dei: sed isti qui diviserunt Ecclesiam Dei, non erant illi montes de quibus dictum est, Suscipiant montes pacem populo tuo. Quomodo enim pacem susceperunt, qui unitatem diviserunt?(1381) 4.Qui autem susceperunt pacem nuntiandam populo, contemplati sunt ipsam Sapientiam, quantum humanis cordibus potuit contingi quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit (I Cor. II, 9). Si in cor hominis non ascendit, quomodo ascendit in cor Joannis? An non erat homo Joannes? An forte nec in cor Joannis ascendit, sed cor Joannis in illam ascendit? Quod enim ascendit in cor hominis, de imo est ad hominem: quo autem ascendit cor hominis, sursum est ab homine. Etiam sic, fratres, dici potest quia si ascendit in cor Joannis, si aliquo modo potest dici, in tantum ascendit in cor Joannis, in quantum ipse Joannes non erat homo. Quid est, Non erat homo? In quantum coeperat esse angelus: quia omnes sancti, angeli; quia annuntiatores Dei. Ideo carnalibus et animalibus non valentibus percipere quae sunt Dei, quid ait Apostolus? Cum enim dicitis, Ego sum Pauli, ego Apollo, nonne homines estis (I Cor. III, 4)? Quid eos volebat facere, quibus exprobrabat quia homines erant? Vultis nosse quid eos facere volebat? audite in Psalmis: Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes (Psal. LXXXI, 6). Ad hoc ergo vocat nos Deus, ne simus homines. Sed tunc in melius non erimus homines, si prius nos homines esse agnoscamus, id est, ut ad illam celsitudinem ab humilitate surgamus: ne cum putamus nos aliquid esse, cum nihil simus, non solum non accipiamus quod non sumus, sed et amittamus quod sumus. 5. Ergo, fratres, de his montibus et Joannes erat, qui dixit, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Susceperat pacem mons iste, contemplabatur divinitatem Verbi. Qualis iste mons erat? quam excelsus? Transcenderat omnia cacumina terrarum, transcenderat omnes campos aeris, transcenderat omnes altitudines siderum, transcenderat omnes choros et legiones Angelorum. Nisi enim transcenderet ista omnia quae creata sunt, non perveniret ad eum per quem facta sunt omnia. Non potestis cogitare quid transcenderit, nisi videatis quo pervenerit. Quaeris de coelo et terra? facta sunt. Quaeris de his quae sunt in coelo et terra? Utique multo magis et ipsa facta sunt. Quaeris de spiritualibus creaturis, de Angelis, Archangelis, Sedibus, Dominationibus, Virtutibus, Principatibus? et ipsa facta sunt. Nam cum enumeraret haec omnia Psalmus, conclusit sic: Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt (Psal. CXLVIII, 5). Si dixit, et facta sunt, per Verbum facta sunt: si autem per Verbum facta sunt, non potuit Joannis cor pervenire ad id quod ait, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; nisi transcendisset omnia quae sunt facta per Verbum. Qualis ergo iste mons, quam sanctus, quam altus inter illos montes qui susceperunt pacem populo Dei, ut colles possent suscipere justitiam? 6. Videte ergo, fratres, ne forte de ipsis montibus est Joannes, de quibus paulo ante cantavimus, Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. Ergo, fratres mei, si vultis intelligere, levate oculos vestros (1382)in montem istum; id est, erigite vos ad Evangelistam, erigite vos ad ejus sensum. Sed quia montes isti pacem suscipiunt, non potest autem esse in pace, qui spem ponit in homine; nolite sic erigere oculos in montem, ut putetis in homine spem vestram esse collocandam; et sic dicite, Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi, ut statim subjungatis, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram (Psal. CXX, 1, 2). Ergo levemus oculos in montes, unde veniet auxilium nobis: et tamen non ipsi montes sunt, in quibus spes nostra ponenda est; accipiunt enim montes quod nobis ministrent: ergo unde et montes accipiunt, ibi spes nostra ponenda est. Oculos nostros cum levamus ad Scripturas, quia per homines ministratae sunt Scripturae, levamus oculos nostros ad montes, unde auxilium veniet nobis: sed tamen quia ipsi homines erant qui scripserunt Scripturas, non de se lucebant; sed ille erat lumen verum (Joan. I, 9), qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Mons erat et ille Joannes Baptista, qui dixit, Non sum ego Christus (Ibid., 20): ne quisquam spem in montem ponens, caderet ab illo qui montes illustrat, et ipse confessus ait, Quoniam de plenitudine ejus omnes accepimus (Ibid. I, 16). Ita debes dicere, Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi, ne auxilium quod tibi venit, montibus imputes; sed sequaris, et dicas, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram. 7. Ergo, fratres, ad hoc ista monuerim, ut quando erexistis cor ad Scripturas, cum sonaret Evangelium, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, et caetera quae lecta sunt, intelligatis vos levasse oculos ad montes. Nisi enim montes ista dicerent, unde omnino cogitaretis, non inveniretis. Ergo ex montibus venit vobis auxilium, ut haec vel audiretis: sed nondum potestis intelligere quod audistis. Invocate auxilium a Domino, qui fecit coelum et terram: quia montes sic potuerunt loqui, ut non possint ipsi illuminare; quia et ipsi illuminati sunt audiendo. Inde qui haec dixit, accepit Joannes ille, fratres, qui discumbebat super pectus Domini (Joan. XIII, 25), et de pectore Domini bibebat quod propinaret nobis. Sed propinavit verba; intellectum autem inde debes capere, unde et ipse biberat qui tibi propinavit: ut leves oculos ad montes, unde auxilium veniet tibi, ut inde tanquam calicem, id est, verbum propinatum acciperes; et tamen quia auxilium tuum a Domino, qui fecit coelum et terram, inde impleres pectus, unde implevit ille: unde dixisti, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram: qui potest ergo, impleat. Fratres, hoc dixi: levet quisque cor suum quomodo illud videt idoneum, et capiat quod dicitur. Sed forte hoc dicetis, quia ego vobis sum praesentior quam Deus. Absit. Multo est ille praesentior: nam ego oculis vestris appareo, ille conscientiis vestris praesidet. Ad me aures, ad illum cor, ut utrumque impleatis. Ecce oculos vestros et (1383)sensus istos corporis levatis ad nos; nec ad nos, non enim nos de illis montibus, sed ad ipsum Evangelium, ad ipsum Evangelistam: cor autem implendum ad Dominum. Et unusquisque sic levet, ut videat quid levet, et quo levet. Quid dixi, Quid levet, et quo levet? Quale cor levet, videat; quia ad Dominum levat: ne sarcina voluptatis carnalis praegravatum, ante cadat, quam fuerit sublevatum. Sed videt se quisque gestare onus carnis? det operam per continentiam, ut purget quod levet ad Deum. Beati enim mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8). 8. Nam ecce quid prodest, quia sonuerunt verba, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum? Et nos diximus verba, cum loqueremur. Numquid tale Verbum erat apud Deum? Nonne ea quae diximus, sonuerunt atque transierunt? Ergo et Dei Verbum sonuit et peractum est? Quomodo omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil? quomodo per illud regitur, quod per illud creatum est, si sonuit et transiit? Quale ergo Verbum quod et dicitur, et non transit? Intendat Charitas vestra: magna res est. Quotidie dicendo verba viluerunt nobis, quia sonando verba et transeundo viluerunt, et nihil aliud videntur quam verba. Est verbum et in ipso homine, quod manet intus: nam sonus procedit ex ore. Est verbum quod vere spiritualiter dicitur, illud quod intelligis de sono, non ipse sonus. Ecce verbum dico, cum dico, Deus. Quam breve est quod dixi, quatuor litteras, et duas syllabas! Numquidnam hoc totum est Deus, quatuor litterae, et duae syllabae? An quantum hoc vile est, tantum charum est quod in eis intelligitur? Quid factum est in corde tuo, cum audisses, Deus? Quid factum est in corde meo, cum dicerem, Deus? Magna et summa quaedam substantia cogitata est, quae transcendat omnem mutabilem creaturam, carnalem et animalem. Et si dicam tibi, Deus commutabilis est, an incommutabilis? respondebis statim, Absit ut ego vel credam vel sentiam commutabilem Deum: incommutabilis est Deus. Anima tua quamvis parva, quamvis forte adhuc carnalis, non mihi potuit respondere nisi incommutabilem Deum; omnis autem creatura mutabilis: quomodo ergo potuisti scintillare in illud quod est super omnem creaturam, ut certus mihi responderes incommutabilem Deum? Quid est ergo illud in corde tuo, quando cogitas quamdam substantiam vivam, perpetuam, omnipotentem, infinitam, ubique praesentem, ubique totam, nusquam inclusam? Quando ista cogitas, hoc est verbum de Deo in corde tuo. Numquid autem hoc est sonus ille qui quatuor litteris constat, et duabus syllabis? Ergo quaecumque dicuntur et transeunt, soni sunt, litterae sunt, syllabae sunt. Hoc verbum transit, quod sonat: quod autem significavit sonus, et in cogitante est qui dixit, et in intelligente est qui audivit, manet hoc transeuntibus sonis. 9. Refer animum ad illud verbum. Si tu potes habere verbum in corde tuo, tanquam consilium natum in mente tua, ut mens tua pariat consilium, et (1384)insit consilium quasi proles mentis tuae, quasi filius cordis tui. Prius enim cor generat consilium, ut aliquam fabricam construas, aliquid amplum in terra moliaris; jam natum est consilium, et opus nondum completum est: vides tu, quid facturus es; sed alius non miratur, nisi cum feceris et construxeris molem, et fabricam illam ad exsculptionem perfectionemque perduxeris: attendunt homines mirabilem fabricam, et mirantur consilium fabricantis; stupent quod vident, et amant quod non vident: quis est qui potest videre consilium? Si ergo ex magna aliqua fabrica laudatur humanum consilium, vis videre quale consilium Dei est Dominus Jesus Christus, id est, Verbum Dei? Attende fabricam istam mundi; vide quae sint facta per Verbum, et tunc cognosces quale sit Verbum. Attende haec duo mundi corpora, coelum et terram: quis explicat verbis ornatum coeli? quis explicat verbis fecunditatem terrae? quis digne collaudat temporum vices? quis digne collaudat seminum vim? Videtis quae taceam, ne diu commemorando parum dicam forte, quam potestis cogitare. Ex fabrica ergo ista animadvertite quale Verbum est per quod facta est: et non sola facta est. Omnia enim ista videntur, quia pertinent ad sensum corporis. Per illud Verbum et Angeli facti sunt; per illud Verbum et Archangeli facti sunt; Potestates, Sedes, Dominationes, Principatus; per illud Verbum facta sunt omnia: hinc cogitate quale Verbum est. 10. Respondet mihi modo forte nescio quis: Et quis hoc Verbum cogitat? Noli ergo tibi quasi vile aliquid formare, cum audis Verbum, et conjicere verba quae audis quotidie, Ille talia verba dixit, talia verba locutus est, talia verba mihi narras: assidue enim dicendo nomina verborum, quasi viluerunt, verba. Et quando audis, In principio erat Verbum, ne vile aliquid putares, quale consuevisti cogitare, cum verba humana soleres audire, audi quid cogites: Deus erat Verbum. 11. Exeat nunc nescio quis infidelis Arianus, et dicat quia Verbum Dei factum est. Quomodo potest fieri ut Verbum Dei factum sit, quando Deus per Verbum fecit omnia? Si et Verbum Dei ipsum factum est, per quod aliud Verbum factum est? Si hoc dicis, quia est Verbum Verbi, per quod factum est illud, ipsum dico ego unicum Filium Dei. Si autem non dicis Verbum Verbi, concede non factum per quod facta sunt omnia. Non enim per seipsum fieri potuit, per quod facta sunt omnia: crede ergo Evangelistae. Poterat enim dicere, In principio fecit Deus Verbum: quomodo dixit Moyses, In principio fecit Deus coelum et terram; et omnia sic enumerat, Dixit Deus, Fiat, et factum est (Gen. I). Si dixit, quis dixit? Utique Deus. Et quid factum est? Creatura aliqua. Inter dicentem Deum et factam creaturam quid est per quod factum est, nisi Verbum? quia dixit Deus, Fiat, et factum est. Hoc Verbum incommutabile: quamvis mutabilia per Verbum fiant, ipsum incommutabile est.(1385) 12.Noli ergo credere factum, per quod facta sunt omnia: ne non reficiaris per Verbum, per quod reficiuntur omnia. Jam enim factus es per Verbum, sed oportet te refici per Verbum: si autem mala fuerit fides tua de Verbo, non poteris refici per Verbum. Et si tibi contigit fieri per Verbum, ut per illud factus sis, per te deficis: si per te deficis, ille te reficiat qui te fecit: si per te deterior efficeris, ille te recreet qui te creavit. Quomodo te autem recreet per Verbum, si male aliquid sentias de Verbo? Evangelista dicit, In principio erat Verbum; et tu dicis, In principio factum est Verbum. Ille, Omnia per ipsum facta sunt, dicit; et tu dicis quia et ipsum Verbum factum est. Poterat dicere Evangelista, In principio factum est Verbum: sed quid ait? In principio erat Verbum. Si erat, non est factum, ut ista omnia per ipsum fierent, et sine ipso nihil. Si ergo erat in principio Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: si non potes cogitare quid sit, differ ut crescas. Ille cibus est, accipe lac ut nutriaris, ut sis validus ad capiendum cibum. 13. Sane, fratres, quod sequitur, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, videte ne sic cogitetis, quia nihil aliquid est. Solent enim multi male intelligentes, sine ipso factum est nihil, putare aliquid esse nihil. Peccatum quidem non per ipsum factum est: et manifestum est, quia peccatum nihil est, et nihil fiunt homines cum peccant. Et idolum non per Verbum factum est: habet quidem formam quamdam humanam, sed ipse homo per Verbum factus est; nam forma hominis in idolo, non per Verbum facta est; et scriptum est, Scimus quia nihil est idolum (I Cor. VIII, 4). Ergo ista non sunt facta per Verbum; sed quaecumque naturaliter facta sunt, quaecumque sunt in creaturis, omnia omnino quae fixa in coelo sunt, quae fulgent desuper, quae volitant sub coelo, et quae moventur in universa natura rerum, omnis omnino creatura: dicam planius, dicam, fratres, ut intelligatis, ab angelo usque ad vermiculum. Quid praeclarius angelo in creaturis? quid extremius vermiculo in creaturis? Per quem factus est angelus, per ipsum factus est et vermiculus: sed angelus dignus coelo, vermiculus terra. Qui creavit, ipse disposuit. Si poneret vermiculum in coelo, reprehenderes; si vellet Angelos nasci de putrescentibus carnibus, reprehenderes: et tamen prope hoc facit Deus, et non est reprehendendus. Nam omnes homines de carne nascentes, quid sunt nisi vermes? et de vermibus Angelos facit. Si enim ipse Dominus dicit, Ego autem sum vermis, et non homo (Psal. XXI, 7); quis dubitat hoc dicere quod scriptum est et in Job, Quanto magis homo putredo, et filius hominis vermis (Job XXV, 6)? Primo dixit, homo putredo; et postea, filius hominis vermis: quia vermis de putredine nascitur, ideo homo putredo, et filius hominis vermis. Ecce quid fieri voluit propter te, illud quod in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. (1386)Quare hoc factum est propter te? Ut sugeres, qui manducare non poteras. Omnino ergo, fratres, sic accipite, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Universa enim creatura per ipsum facta est, major, minor: per ipsum facta sunt supera, infera; spiritualis, corporalis, per ipsum facta sunt. Nulla enim forma, nulla compages, nulla concordia partium, nulla qualiscumque substantia, quae potest habere pondus, numerum, mensuram, nisi per illud Verbum est, et ab illo Verbo creatore, cui dictum est, Omnia in mensura, et numero, et pondere disposuisti (Sap. XI, 21). 14. Nemo ergo vos fallat, quando forte taedium patimini ad muscas. Etenim aliqui derisi sunt a diabolo, et ad muscas capti sunt. Solent enim aucupes ponere in muscipula muscas, ut esurientes aves decipiant: sic et isti ad muscas a diabolo decepti sunt. Nam nescio quis taedium patiebatur ad muscas: invenit illum Manichaeus taedio affectum; et cum diceret se non posse pati muscas et odisse vehementer illas, statim ille, Quis fecit has? Et quia taedio affectus erat, et oderat illas, non ausus est dicere, Deus illas fecit: erat autem catholicus. Ille statim subjecit: Si Deus illas non fecit, quis illas fecit? Plane, ait ille, ego credo quia diabolus fecit muscas. Et ille statim: Si muscam diabolus fecit, sicut te video confiteri, quia prudenter intelligis, apem quis fecit, quae paulo amplior est musca? Non ausus ille est dicere quia Deus fecit apem, et muscam non fecit; quia res erat proxima. Ab ape duxit ad locustam, a locusta ad lacertum, a lacerto ad avem, ab ave duxit ad pecus, inde ad bovem, inde ad elephantem, postremo ad hominem; et persuasit homini quia non a Deo factus est homo. Ita ille miser cum taedium passus est ad muscas, musca factus est, quem diabolus possideret. Beelzebub quippe interpretari dicitur princeps muscarum: de quibus scriptum est, Muscae moriturae exterminant oleum suavitatis (Eccle. X, 1). 15. Quid igitur, fratres? quare ista dixi? Claudite aures cordis vestri adversus dolos inimici; intelligite quia Deus fecit omnia, et in suis gradibus collocavit. Quare autem patimur multa mala a creatura quam fecit Deus? Quia offendimus Deum? Numquid haec Angeli patiuntur? Fortassis et nos in vita ista illa non timeremus. De poena tua peccatum tuum accusa, non judicem. Nam propter superbiam instituit Deus istam creaturam minimam et abjectissimam, ut ipsa nos torqueret: ut cum superbus fuerit homo, et se jactaverit adversus Deum; et, cum sit mortalis, mortalem terruerit; et, cum sit homo, proximum hominem non agnoverit; cum se erexerit, pulicibus subdatur. Quid est quod te inflas humana superbia? Homo tibi dixit convicium, et timuisti, et iratus es; pulicibus resiste (1387)ut dormias: cognosce qui sis. Nam ut noveritis, fratres, propter superbiam nostram domandam creata ista, quae molesta nobis essent: populum Pharaonis superbum potuit Deus domare de ursis, de leonibus, de serpentibus; muscas et ranas illis immisit (Exod. VIII, 6, 24), ut rebus vilissimis superbia domaretur. 16. Omnia ergo, fratres, omnia omnino per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Sed quomodo per ipsum facta sunt omnia? Quod factum est, in illo vita est. Potest enim sic dici, Quod factum est in illo, vita est: ergo totum vita est, si sic pronuntiaverimus. Quid enim non in illo factum est? Ipse est enim Sapientia Dei; et dicitur in Psalmo, Omnia in Sapientia fecisti (Psal. CIII, 24). Si ergo Christus est Sapientia Dei, et Psalmus dicit, Omnia in Sapientia fecisti; omnia sicut per illum facta, ita in illo facta sunt. Si ergo omnia in illo, fratres charissimi, et quod in illo factum est, vita est; ergo et terra vita est, ergo et lignum vita est. Dicimus quidem lignum vitam, sed secundum intellectum lignum crucis, unde accepimus vitam. Ergo et lapis vita est. Inhonestum est sic intelligere, ne rursum nobis subrepat eadem sordidissima secta Manichaeorum, et dicat quia habet vitam lapis, et habet animam paries, et resticula habet animam, et lana et vestis. Solent enim delirantes dicere, et cum repressi fuerint et repulsi, quasi de Scripturis proferunt dicentes: Utquid dictum est, Quod factum est in illo, vita est? Si enim omnia in ipso facta sunt, omnia vita sunt. Non te abducant: pronuntia sic, Quod factum est; hic subdistingue, et deinde infer, in illo vita est. Quid est hoc? Facta est terra, sed ipsa terra quae facta est, non est vita: est autem in ipsa Sapientia spiritualiter ratio quaedam qua terra facta est; haec vita est. 17. Quomodo possum, dicam Charitati vestrae. Faber facit arcam. Primo in arte habet arcam: si enim in arte arcam non haberet, unde illam fabricando proferret? Sed arca sic est in arte, ut non ipsa arca sit quae videtur oculis. In arte invisibiliter est, in opere visibiliter erit. Ecce facta est in opere; numquid destitit esse in arte? Et illa in opere facta est, et illa manet quae in arte est: nam potest illa arca putrescere, et iterum ex illa quae in arte est, alia fabricari. Attendite ergo arcam in arte, et arcam in opere. Arca in opere non est vita, arca in arte vita est; quia vivit anima artificis, ubi sunt ista omnia antequam proferantur. Sic ergo, fratres charissimi, quia Sapientia Dei, per quam facta sunt omnia, secundum artem continet omnia, antequam fabricet omnia; hinc quae fiunt per ipsam artem, non continuo vita sunt, sed quidquid factum est, vita in illo est. Terram vides; est in arte terra: coelum vides; est in arte coelum: solem et lunam vides; sunt et ista in arte: sed foris corpora sunt, in arte vita sunt. Videte, si quo modo potestis; magna enim res dicta est: et si non a me magno, aut non per me magnum, tamen a magno. Non enim a me parvulo dicta sunt haec: sed ille non (1388)est parvulus ad quem respicio, ut dicam. Capiat quisque ut potest, in quantum potest: et qui non potest, nutriat cor, ut possit. Unde nutriat? De lacte nutriat, ut ad cibum perveniat. A Christo per carnem nato non recedat, donec perveniat ad Christum ab uno Patre natum, Verbum Deum apud Deum, per quod facta sunt omnia: quia illa vita est, quae in illo est lux hominum. 18. Hoc enim sequitur, Et vita erat lux hominum; et ex ipsa vita homines illuminantur. Pecora non illuminantur, quia pecora non habent rationales mentes quae possint videre sapientiam. Homo autem factus est ad imaginem Dei, habet rationalem mentem per quam possit percipere sapientiam. Ergo illa vita per quam facta sunt omnia, ipsa vita lux est: et non quorumque animalium, sed lux hominum. Unde paulo post dicit, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ab illo lumine illuminatus est Joannes Baptista; ab ipso et ipse Joannes evangelista. Ex ipso lumine plenus erat qui dixit: Non sum ego Christus; sed qui post me venit, cujus non sum ego dignus corrigiam calceamenti solvere (Joan. I, 9, 20, 27). Ab illo lumine illuminatus erat qui dixit, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ergo, illa vita lux est hominum. 19. Sed forte stulta corda adhuc capere istam lucem non possunt, quia peccatis suis aggravantur, ut eam videre non possint. Non ideo cogitent quasi absentem esse lucem, quia eam videre non possunt: ipsi enim propter peccata tenebrae sunt. Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Ergo, fratres, quomodo homo positus in sole caecus, praesens est illi sol, sed ipse soli absens est; sic omnis stultus, omnis iniquus, omnis impius, caecus est corde. Praesens est sapientia, sed cum caeco praesens est, oculis ejus absens est: non quia ipsa illi absens est, sed quia ipse ab illa absens est. Quid ergo faciat iste? Mundet unde possit videri Deus. Quomodo si propterea videre non posset, quia sordidos et saucios oculos haberet, irruente pulvere vel pituita vel fumo, diceret illi medicus: Purga de oculo tuo quidquid mali est, ut possis videre lucem oculorum tuorum. Pulvis, pituita, fumus, peccata et iniquitates sunt; tolle inde ista omnia, et videbis sapientiam quae praesens est: quia Deus est ipsa sapientia; et dictum est, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8). TRACTATUS II. De eo quod scriptum est, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes, etc., usque ad id, plenum gratiae et veritatis. Cap. 1, V\. 6-14. 1. Bonum est, fratres, ut textum divinarum Scripturarum, et maxime sancti Evangelii, nullum locum praetermittentes pertractemus, ut possumus; et pro nostra capacitate pascamur, et ministremus vobis unde et nos pascimur. Capitulum primum praeterito (1389)die dominico tractatum esse meminimus, id est, « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Quod factum est, in illo vita est; et vita erat lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. » Huc usque tractatum esse credo: recordamini omnes qui adfuistis; et qui non adfuistis, credite nobis, et his qui adesse voluerunt. Nunc ergo quia non possumus semper omnia replicare, propter eos qui hoc volunt audire quod sequitur, et oneri est illis si repetantur priora cum defraudatione posteriorum; dignentur et qui non aderant non praeterita exigere, sed cum his qui aderant et nunc audire praesentia. 2. Sequitur, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Et enim ea quae dicta sunt superius, fratres charissimi, de divinitate Christi dicta sunt ineffabili, et prope ineffabiliter. Quis enim capiet, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum? Et ne vilescat tibi nomen Verbi, per consuetudinem quotidianorum verborum, Et Deus erat Verbum. Hoc Verbum idipsum est, unde hesterno die multum locuti sumus: et praestiterit Dominus, ut vel tantum loquendo aliquid ad corda vestra perduxerimus. In principio erat Verbum. Idipsum est, eodem modo est; sicut est, semper sic est; mutari non potest: hoc est est. Quod nomen suum dixit famulo suo Moysi: Ego sum qui sum; et, Misit me qui est (Exod. III, 14). Quis ergo hoc capiet, cum videatis omnia mortalia mutabilia; cum videatis non solum corpora variari per qualitates, nascendo, crescendo, deficiendo, moriendo, sed etiam ipsas animas per affectum diversarum voluntatum distendi atque discindi: cum videatis homines et percipere posse sapientiam, si se illius luci et calori admoverint; et amittere posse sapientiam, si inde malo affectu recesserint? Cum videatis ergo ista omnia esse mutabilia; quid est quod est, nisi quod transcendit omnia quae sic sunt ut non sint? Quis ergo hoc capiat? Aut quis, quomodocumque intenderit vires mentis suae, ut attingat quomodo potest id quod est, ad id quod utcumque mente attigerit, possit pervenire? Sic est enim tanquam videat quisque de longe patriam, et mare interjaceat; videt quo eat, sed non habet qua eat. Sic ad illam stabilitatem nostram ubi quod est est, quia hoc solum semper sic est ut est, volumus pervenire; interjacet mare hujus saeculi qua imus, etsi jam videmus quo imus: nam multi nec quo eant vident. Ut ergo esset et qua iremus, venit inde ad quem ire volebamus. Et quid fecit? Instituit lignum quo mare transeamus. Nemo enim potest transire mare hujus saeculi, nisi cruce Christi portatus. Hanc crucem aliquando amplectitur et infirmus oculis: et qui non videt longe quo eat, non ab illa recedat, et ipsa illum perducet. 3. Itaque, fratres mei, hoc insinuaverim cordibus (1390)vestris: si vultis pie et christiane vivere, haerete Christo secundum id quod pro nobis factus est, ut perveniatis ad eum secundum id quod est, et secundum id quod erat. Accessit, ut pro nobis hoc fieret ; quia hoc pro nobis factus est, ubi portentur infirmi, et mare saeculi transeant, et perveniant ad patriam; ubi jam navi non opus erit, quia nullum mare transitur. Melius est ergo non videre mente id quod est, et tamen a Christi cruce non recedere, quam videre illud mente, et crucem Christi contemnere. Bonum est super hoc et optimum, si fieri potest, ut et videatur quo eundum sit, et teneatur quo portetur qui pergit. Hoc potuerunt mentes magnae montium, qui montes dicti sunt, quos maxime illustrat lumen justitiae: potuerunt, et viderunt illud quod est. Nam videns Joannes dicebat, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Viderunt hoc, et ut pervenirent ad id quod videbant de longe, a cruce Christi non recesserunt, et humilitatem Christi non contempserunt. Parvuli vero qui hoc non possunt intelligere, non recedentes a cruce et passione et resurrectione Christi, in ipsa navi perducuntur ad id quod non vident, in qua navi perveniunt et illi qui vident. 4. At vero quidam philosophi hujus mundi exstiterunt, et inquisierunt Creatorem per creaturam: quia potest inveniri per creaturam, evidenter dicente Apostolo, Invisibilia enim ejus, a constitutione mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus et divinitas, ut sint inexcusabiles. Et sequitur, Quia cum cognovissent Deum: non dixit, Quia non cognoverunt; sed, Quia cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. Unde obscuratum? Sequitur, et dicit apertius: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt (Rom. I, 20-22). Viderunt quo veniendum esset: sed ingrati ei qui illis praestitit quod viderunt, sibi voluerunt tribuere quod viderunt; et facti superbi amiserunt quod videbant, et conversi sunt inde ad idola et simulacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbierunt; cum autem superbirent, sapientes se esse dixerunt. Hi ergo de quibus dixit, Qui cum cognovissent Deum, viderunt hoc quod dicit Joannes, quia per Verbum Dei facta sunt omnia. Nam inveniuntur et ista in libris philosophorum: et quia unigenitum Filium habet Deus, per quem sunt omnia. Illud potuerunt videre quod est, sed viderunt de longe: noluerunt tenere humilitatem Christi, in qua navi securi pervenirent ad id quod longe videre potuerunt; et sorduit eis crux Christi. Mare transeundum est, et lignum contemnis? O sapientia superba! irrides crucifixum Christum; ipse est quem longe vidisti: In principio erat Verbum, (1391)et Verbum erat apud Deum. Sed quare crucifixus est? Quia lignum tibi humilitatis ejus necessarium erat. Superbia enim tumueras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus est via, et hoc per mare: inde in mari ambulavit (Matth. XIV, 25), ut ostenderet esse in mari viam. Sed tu, qui quomodo ipse ambulare in mari non potes, navi portare, ligno portare: crede in crucifixum, et poteris pervenire. Propter te crucifixus est, ut humilitatem doceret; et quia si sic veniret ut Deus, non agnosceretur. Si enim sic veniret ut Deus, non veniret eis qui videre Deum non poterant. Non enim secundum id quod Deus est, aut venit, aut discedit; cum sit ubique praesens, et nullo loco contineatur. Sed secundum quid venit? Quod apparuit homo. 5. Quia ergo sic erat homo, ut lateret in illo Deus, missus est ante illum magnus homo, per cujus testimonium inveniretur plus quam homo. Et quis est hic? Fuit homo. Et quomodo posset iste verum de Deo dicere? Missus a Deo. Quid vocabatur? Cui nomen erat Joannes. Quare venit? Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Qualis iste qui testimonium perhiberet de lumine? Magnum aliquid iste Joannes, ingens meritum, magna gratia, magna celsitudo! Mirare, plane mirare; sed tanquam montem. Mons autem in tenebris est, nisi luce vestiatur. Ergo tantum mirare Joannem, ut audias quod sequitur, Non erat ille lumen: ne cum montem putas lumen esse, naufragium in monte facias, non solatium invenias. Sed quid debes mirari? Montem tanquam montem. Erige autem te ad illum qui illuminat montem, qui ad hoc erectus est, ut prior radios excipiat, et oculis tuis nuntiet. Ergo, non erat ille lumen. 6. Quare igitur venit? Sed ut testimonium perhiberet de lumine. Utquid hoc? Ut omnes crederent per illum. Et de quo lumine testimonium perhiberet? Erat lux vera. Quare additum est, vera? Quia et homo illuminatus dicitur lux; sed vera lux illa est quae illuminat. Nam et oculi nostri dicuntur lumina; et tamen nisi aut per noctem lucerna accendatur, aut per diem sol exeat, lumina ista sine causa patent. Sic ergo et Joannes erat lux, sed non vera lux: quia non illuminatus, tenebrae; sed illuminatione factus est lux. Nisi autem illuminaretur, tenebrae erat, sicut omnes impii, quibus jam credentibus dixit Apostolus, Fuistis aliquando tenebrae. Modo autem quia crediderant, quid? Nunc autem lux, inquit, in Domino (Ephes. V, 8). Nisi adderet, in Domino, non intelligeremus. Lux, inquit, in Domino: tenebrae non in Domino eratis. Fuistis enim aliquando tenebrae: ibi non addidit, in Domino. Ergo tenebrae in vobis, lux in Domino. Sic et ille non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. 7. Ubi autem est ipsa lux? Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Si (1392)omnem hominem venientem, et ipsum Joannem. Ipse ergo illuminabat, a quo se demonstrari volebat. Intelligat Charitas vestra: veniebat enim ad mentes infirmas, ad corda saucia, ad aciem animae lippientis. Ad hoc venerat. Et unde posset anima videre quod perfecte est? Quomodo plerumque fit ut in aliquo corpore radiato cognoscatur ortus esse sol, quem oculis videre non possumus. Quia et qui saucios habent oculos, idonei sunt videre parietem illuminatum et illustratum a sole, vel montem vel arborem, aut aliquid hujusmodi idonei sunt videre; et in alio illustrato demonstratur illis ortus ille, cui videndo adhuc minus idoneam aciem gerunt. Sic ergo illi omnes ad quos Christus venerat, minus idonei erant eum videre: radiavit Joannem; et per illum confitentem se radiatum ac se illuminatum esse, non qui radiaret et illuminaret, cognitus est ille qui illuminat, cognitus est ille qui illustrat, cognitus est qui implet. Et quis est? Qui illuminat, inquit, omnem hominem venientem in mundum. Nam si illinc non recederet, non esset illuminandus: sed ideo hic illuminandus, quia illinc recessit, ubi homo semper poterat esse illuminatus. 8. Quid ergo? Si venit huc, ubi erat? In hoc mundo erat. Et hic erat, et huc venit: hic erat per divinitatem; huc venit per carnem: quia cum hic esset per divinitatem, ab stultis et caecis et iniquis videri non poterat. Ipsi iniqui tenebrae sunt de quibus dictum est, Lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt (Joan. I, 5). Ecce hic est et modo, et hic erat, et semper hic est; et nunquam recedit, nusquam recedit. Opus est ut habeas unde videas quod tibi nunquam recedit; opus est ut tu non recedas ab eo qui nusquam recedit; opus est ut tu non deseras, et non desereris. Noli cadere, et non tibi occidet. Si tu feceris casum, ille tibi facit occasum: si autem tu stas, praesens est tibi. Sed non stetisti: recordare unde cecideris, unde te dejecit qui prior te cecidit. Dejecit enim te, non vi, non impulsu, sed voluntate tua. Si enim malo non consentires, stares, illuminatus maneres. Modo autem quia jam cecidisti, et factus es saucius corde, unde videri illa lux potest, venit ad te talis qualem posses videre; et talem se hominem praebuit, ut ab homine quaereret testimonium. Ab homine quaerit testimonium Deus, et Deus testem habet hominem; habet Deus testem hominem, sed propter hominem: tam infirmi sumus! Per lucernam quaerimus diem: quia lucerna dictus est ipse Joannes, Domino dicente: Ille erat lucerna ardens et lucens, et vos voluistis exsultare ad horam in lumine ejus; ego autem habeo testimonium majus Joanne (Id. V, 35, 36.) 9. Ergo ostendit quia propter homines voluit per lucernam demonstrari ad fidem credentium, ut per ipsam lucernam inimici ejus confunderentur. Illi enim inimici qui illum tentabant, et dicebant, Dic nobis, In qua potestate ista facis? Interrogabo vos et ego, inquit, unum sermonem: dicite mihi, baptismus Joannis unde est? de coelo, an ab hominibus? Et turbati sunt, et dixerunt (1393)apud semetipsos, Si dixerimus de coelo; dicturus est nobis, Quare ergo non credidistis illi? (quia ille Christo perhibuerat testimonium, et dixerat, Non sum ego Christus, sed ille [Joan. I, 20 27]). Si autem ex hominibus dixerimus esse, timemus populum ne lapidet nos; quia tanquam prophetam habebant Joannem. Timentes lapidationem, sed plus timentes veritatis confessionem, responderunt mendacium veritati; et mentita est iniquitas sibi (Psal. XXVI, 12). Dixerunt enim: Nescimus. Et Dominus, quia ipsi contra se clauserant, negando se scire quod noverant, nec ipse illis aperuit, quia non pulsaverunt. Dictum est enim: Pulsate, et aperietur vobis (Matth. VII, 7). Non solum autem illi non pulsaverunt, ut aperiretur; sed negando, ostium ipsum contra se obstruxerunt. Et ait eis Dominus: Nec ego dico vobis in qua potestate ista facio (Matth. XXI, 23-27, Marc. XI, 28-33, et Luc. XX, 2-8). Et confusi sunt per Joannem; impletumque in illis est, Paravi lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione (Psal. CXXXI, 17, 18). 10. In mundo erat, et mundus per eum factus est. Ne putes quia sic erat in mundo, quomodo in mundo est terra, in mundo est coelum, in mundo est sol, luna et stellae, in mundo arbores, pecora, homines. Non sic iste in mundo erat. Sed quomodo erat? Quomodo artifex, regens quod fecit. Non enim sic fecit, quomodo facit faber. Forinsecus est arca quam facit, et illa in alio loco posita est, cum fabricatur; et quamvis juxta sit, ipse alio loco sedet qui fabricat, et extrinsecus est ad illud quod fabricat: Deus autem mundo infusus fabricat, ubique positus fabricat, et non recedit aliquo, non extrinsecus quasi versat molem quam fabricat. Praesentia majestatis facit quod facit; praesentia sua gubernat quod fecit. Sic ergo erat in mundo, quomodo per quem mundus factus est. Per ipsum enim mundus factus est, et mundus eum non cognovit. 11. Quid est, mundus factus est per ipsum? Coelum, terra, mare et omnia quae in eis sunt, mundus dicitur. Iterum alia significatione, dilectores mundi mundus dicuntur. Mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. Num enim coeli non cognoverunt Creatorem suum, aut Angeli non cognoverunt Creatorem suum, aut non cognoverunt Creatorem suum sidera, quem confitentur daemonia? Omnia undique testimonium perhibuerunt. Sed qui non cognoverunt? Qui amando mundum dicti sunt mundus. Amando enim habitamus corde: amando autem, hoc appellari meruerunt quod ille ubi habitabant. Quomodo dicimus, Mala est illa domus; aut, Bona est illa domus: non in illa quam dicimus malam, parietes accusamus; aut in illa quam dicimus bonam, parietes laudamus: sed malam domum, inhabitantes malos; et bonam domum, inhabitantes bonos. Sic et mundum, qui inhabitant amando mundum. Qui sunt? Qui diligunt mundum: ipsi enim corde habitant in mundo. Nam qui non diligunt mundum, carne versantur in mundo; sed corde inhabitant coelum, sicut Apostolus dicit: Nostra autem conversatio in coelis est (Philipp. III, 20). Ergo (1394)mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit. 12. In sua propria venit: quia omnia ista per eum facta sunt. Et sui eum non receperunt. Qui sui? Homines quos fecit. Judaei quos primitus fecit super omnes gentes esse. Quia aliae gentes idola adorabant, et daemonibus serviebant; ille autem populus natus erat de semine Abrahae: et ipsi maxime sui; quia et per carnem quam suscipere dignatus est, cognati. In sua propria venit, et sui eum non receperunt. Non receperunt omnino, nullus recepit? Nullus ergo salvus factus est? Nemo enim salvus fiet, nisi qui Christum receperit venientem. 13. Sed addidit: Quotquot autem receperunt eum. Quid eis praestitit? Magna benevolentia! Magna misericordia! Unicus natus est, et noluit manere unus. Multi homines cum filios non habuerint, peracta aetate adoptant sibi; et voluntate faciunt quod natura non potuerunt: hoc faciunt homines. Si autem aliquis habeat filium unicum, gaudet ad illum magis; quia solus omnia possessurus est, et non habebit qui cum eo dividat haereditatem, ut pauperior remaneat. Non sic Deus: Unicum eumdem ipsum quem genuerat, et per quem cuncta creaverat, misit in hunc mundum, ut non esset unus, sed fratres haberet adoptatos. Non enim nos nati sumus de Deo, quomodo ille Unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ille enim venit Unigenitus solvere peccata, quibus peccatis implicabamur, ne adoptaret nos propter impedimentum eorum: quos sibi fratres facere volebat, ipse solvit, et fecit cohaeredes. Sic enim dicit Apostolus, Si autem filius, et haeres per Deum (Galat. IV, 7): et iterum, Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi (Rom. VIII, 17). Non timuit ille habere cohaeredes; quia haereditas ejus non fit angusta, si multi possederint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, et ipse vicissim fit haereditas ipsorum. Audi quomodo ipsi fiant haereditas ipsius: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu; ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam (Psal. II, 7, 8). Ille quomodo fit haereditas eorum? Dicit in Psalmo: Dominus pars haereditatis meae et calicis mei (Psal. XV, 5). Et nos illum possideamus, et ipse nos possideat: ille nos possideat, sicut Dominus; nos illum possideamus sicut salutem, nos possideamus sicut lucem. Quid ergo dedit his qui receperunt illum? Dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus: ut teneant lignum, et mare transeant. 14. Et quomodo illi nascuntur? Isti quia filii Dei fiunt et fratres Christi, utique nascuntur. Nam si non nascuntur, filii quomodo esse possunt? Sed filii hominum nascuntur ex carne et sanguine, et ex voluntate viri, et ex complexu conjugii. Illi autem quomodo ei nascuntur? Qui non ex sanguinibus: tanquam maris et feminae. Sanguina non est latinum: sed quia graece positum est pluraliter, maluit ille qui interpretabatur sic ponere, et quasi minus latine loqui secundum (1395)grammaticos, et tamen explicare veritatem secundum auditum infirmorum. Si enim diceret sanguinem singulari numero, non explicaret quod volebat: ex sanguinibus enim homines nascuntur maris et feminae. Dicamus ergo, non timeamus ferulas grammaticorum; dum tamen ad veritatem solidam et certiorem perveniamus. Reprehendit qui intelligit, ingratus quia intellexit. Non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri. Carnem pro femina posuit: quia de costa cum facta esset, Adam dixit, Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne mea (Gen. II, 23); et Apostolus ait, Qui diligit uxorem suam, seipsum diligit; nemo enim unquam carnem suam odio habet (Ephes. V, 28 et 29). Ponitur ergo caro pro uxore, quomodo et aliquando spiritus pro marito. Quare? Quia ille regit, haec regitur: ille imperare debet, ista servire. Nam ubi caro imperat, et spiritus servit, perversa domus est. Quid pejus domo, ubi femina habet imperium super virum? Recta autem domus, ubi vir imperat, femina obtemperat. Rectus ergo ipse homo, ubi spiritus imperat, caro servit. 15. Hi ergo non ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Ut autem homines nascerentur ex Deo, primo ex ipsis natus est Deus. Christus enim Deus, et Christus natus ex hominibus. Non quaesivit quidem nisi matrem in terra, quia jam patrem habebat in coelo: natus ex Deo, per quem efficeremur; et natus ex femina, per quem reficeremur. Noli ergo mirari, o homo, quia efficeris filius per gratiam, quia nasceris ex Deo secundum Verbum ejus. Prius ipsum Verbum voluit nasci ex homine, ut tu securus nascereris ex Deo, et diceres tibi: Non sine causa Deus nasci ex homine voluit, nisi quia alicujus momenti me existimavit, ut immortalem me faceret, et pro me mortaliter nasceretur. Ideo cum dixisset, ex Deo nati sunt; quasi ne miraremur, et exhorreremus tantam gratiam, ut nobis incredibile videretur quia homines ex Deo nati sunt, quasi securum te faciens, ait: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Quid ergo miraris quia homines ex Deo nascuntur? Attende ipsum Deum natum ex hominibus: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. 16. Quia vero Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, ipsa nativitate collyrium fecit, unde tergerentur oculi cordis nostri, et possemus videre majestatem ejus per ejus humilitatem. Ideo factum est Verbum caro, et habitavit in nobis; sanavit oculos nostros: et quid sequitur? Et vidimus gloriam ejus. Gloriam ejus nemo posset videre, nisi carnis humilitate sanaretur. Unde non poteramus videre? Intendat ergo Charitas vestra, et videte quod dico. Irruerat homini quasi pulvis in oculum, irruerat terra, sauciaverat oculum, videre non poterat lucem: oculus iste sauciatus inungitur; terra sauciatus erat, et terra illuc mittitur ut sanetur. Omnia enim collyria et medicamenta nihil sunt nisi de terra. De pulvere caecatus es, de pulvere sanaris: ergo caro te caecaverat, caro (1396)te sanat. Carnalis enim anima facta erat consentiendo affectibus carnalibus; inde fuerat oculus cordis caecatus. Verbum caro factum est: medicus iste tibi fecit collyrium. Et quoniam sic venit ut de carne vitia carnis exstingueret, et de morte occideret mortem; ideo factum est in te, ut quoniam Verbum caro factum est, tu possis dicere, Et vidimus gloriam ejus. Qualem gloriam? Qualis factus est filius hominis? Illa humilitas ipsius est, non gloria ipsius. Sed quo perducta est acies hominis, curata per carnem? Vidimus, inquit, gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate. De gratia et veritate alio loco uberius in ipso Evangelio, si Dominus dignatus fuerit donare, tractabimus. Haec nunc sufficiant, et aedificamini in Christo, et confortamini in fide, et vigilate in bonis operibus: et a ligno nolite recedere, per quod possitis mare transire. TRACTATUS III Ab eo quod scriptum est, Joannes testimonium perhibet de ipso, etc., usque ad id, Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Cap. I, V\ 15-18. 1. Gratiam et veritatem Dei, qua plenus sanctis apparuit unigenitus Filius Dominus et Salvator noster Jesus Christus, distinguendam a Veteri Testamento, quoniam res est Novi Testamenti, suscepimus in nomine Domini, et vestrae Charitati promisimus. Adestote ergo intenti, ut et quantum capio, donet Deus, et quantum capitis, audiatis. Reliquum enim erit, ut si semen quod spargitur in cordibus vestris, non abstulerint aves, nec spinae praefocaverint, nec aestus exusserit, accedente pluvia cohortationum quotidianarum, et cogitationibus vestris bonis quibus hoc agitur in corde, quod agitur in agro rastris, ut gleba frangatur, et semen operiatur et germinare possit: ut afferatis fructum, ad quem gaudeat et laetetur agricola (Matth. XIII, 3 23). Si autem pro semine bono et pro pluvia bona, non fructum, sed spinas attulerimus; nec semen accusabitur, nec pluvia erit in crimine, sed spinis ignis debitus praeparatur. 2. Homines sumus, quod puto non diu esse suadendum Charitati vestrae, christiani; et si christiani, utique ipso nomine ad Christum pertinentes. Hujus signum in fronte gestamus: de quo non erubescimus, si et in corde gestemus. Signum ejus est humilitas ejus. Per stellam eum Magi cognoverunt (Id. II, 2); et erat hoc signum de Domino datum, coeleste atque praeclarum: noluit stellam esse in fronte fidelium signum suum, sed crucem suam. Unde humiliatus, inde glorificatus: inde erexit humiles, quo humiliatus ipse descendit. Pertinemus ergo ad Evangelium, pertinemus ad Novum Testamentum. Lex per Moysen data est, Gratia autem et veritas per Jesum Christum facta est. Interrogamus Apostolum, et dicit nobis quoniam non sumus sub Lege, sed sub Gratia (Rom. VI, 14). Misit ergo Filium suum factum ex muliere, factum sub (1397)Lege, ut eos qui sub Lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus (Galat. IV, 4, 5). Ecce ad hoc venit Christus, ut eos qui sub Lege erant redimeret: ut jam non simus sub Lege, sed sub Gratia. Quis ergo dedit Legem? Ille dedit Legem, qui dedit et Gratiam: sed Legem per servum misit, cum Gratia ipse descendit. Et unde facti erant homines sub Lege? Non implendo Legem. Qui enim legem impiet, non est sub lege, sed cum lege: qui autem sub lege est, non sublevatur, sed premitur lege. Omnes itaque homines sub Lege constitutos, reos facit Lex; et ad hoc illis super caput est, ut ostendat peccata, non tollat. Lex ergo jubet, dator legis miseretur in eo quod jubet lex. Conantes homines implere viribus suis quod a lege praeceptum est, ipsa sua temeraria et praecipiti praesumptione ceciderunt; et non sunt cum lege, sed sub lege facti sunt rei: et quoniam suis viribus implere non poterant legem, facti rei sub lege, imploraverunt liberatoris auxilium; et reatus legis fecit aegritudinem superbis. Aegritudo superborum, facta est confessio humilium: jam confitentur aegroti quia aegrotant; veniat medicus, et sanet aegrotos. 3. Medicus quis? Dominus noster Jesus Christus. Quis Dominus noster Jesus Christus? Ille qui visus est et ab eis a quibus crucifixus est. Ille qui apprehensus, colaphizatus, flagellatus, sputis illitus, spinis coronatus, in cruce suspensus, mortuus, lancea vulneratus, de cruce depositus, in sepulcro positus. Ille ipse Dominus noster Jesus Christus; ille ipse plane, et ipse est totus medicus vulnerum nostrorum, crucifixus ille cui insultatum est, quo pendente persecutores caput agitabant, et dicebant, Si filius Dei est, descendat de cruce (Matth. XXVII, 39, 40): ipse est totus medicus noster, ipse plane. Quare ergo non ostendit insultantibus, quia ipse erat Filius Dei: ut si se permisit in crucem levari, saltem cum illi dicerent, Si filius Dei est, descendat de cruce; tunc descenderet, et ostenderet eis verum se esse Filium Dei, quem illi ausi fuerant irridere? Noluit. Quare noluit? numquid quia non potuit? Potuit plane. Quid est enim amplius, de cruce descendere, an de sepulcro resurgere? Sed pertulit insultantes: nam crux non ad potentiae documentum, sed ad exemplum patientiae suscepta est. Ibi vulnera tua curavit, ubi sua diu pertulit: ibi te a morte sempiterna sanavit, ubi temporaliter mori dignatus est. Et mortuus est, an in illo mors mortua est? Qualis mors, quae mortem occidit? 4. Ipse est tamen Dominus noster Jesus Christus totus, qui videbatur, et tenebatur, et crucifigebatur? Num totus hoc ipse est? Ipse est quidem, sed non totus illud quod viderunt Judaei; non hoc est totus Christus. Et quid est? In principio erat Verbum. In quo principio? Et Verbum erat apud Deum. Et quale Verbum? Et Deus erat Verbum. Numquid forte a Deo factum est hoc Verbum? Non. Hoc enim erat in principio apud Deum. Quid ergo? Alia quae fecit Deus non similia sunt Verbo? Non: quia omnia per ipsum (1398)facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Quomodo per ipsum omnia sunt facta? Quia quod factum est, in ipso vita erat: et antequam fieret, vita erat. Quod factum est, non est vita: sed in arte, hoc est, in Sapientia Dei, antequam fieret, vita erat. Quod factum est, transiit: quod est in Sapientia, transire non potest. Vita ergo in illo erat, quod factum est. Et qualis vita? Quia et anima corporis vita est: corpus nostrum habet vitam suam; quam cum amiserit, mors est corporis: talis ergo erat illa vita? Non: sed vita erat lux hominum. Numquid lux pecorum? Nam ista lux et hominum et pecorum est. Est quaedam lux hominum: unde distant homines a pecoribus videamus, et tunc intelligemus quid sit lux hominum. Non distas a pecore, nisi intellectu: noli aliunde gloriari. De viribus praesumis? a bestiis vinceris: de velocitate praesumis? a muscis vinceris: de pulchritudine praesumis? quanta pulchritudo est in pennis pavonis? Unde ergo melior es? Ex imagine Dei. Ubi imago Dei? In mente, in intellectu. Si ergo ideo melior pecore, quia habes mentem qua intelligas quod non potest pecus intelligere; inde autem homo, quia melior pecore; lux hominum est lux mentium. Lux mentium supra mentes est, et excedit omnes mentes. Hoc erat vita illa per quam facta sunt omnia. 5. Ubi erat? hic erat; an apud Patrem erat, et hic non erat? an quod verius est, et apud Patrem erat, et hic erat? Si ergo hic erat, quare non videbatur? Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae cam non comprehenderunt. O homines, nolite esse tenebrae, nolite esse infideles, injusti, iniqui, rapaces, avari, amatores saeculi: hae sunt enim tenebrae. Lux non est absens, sed vos absentes estis a luce. Caecus in sole praesentem habet solem, sed absens est ipse soli. Nolite ergo esse tenebrae. Haec est enim forte gratia, de qua dicturus sum, ut jam non simus tenebrae, et dicat nobis Apostolus: Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino (Ephes. V, 8). Quia ergo non videbatur lux hominum, id est lux mentium, opus erat ut homo diceret de luce testimonium, non quidem tenebrosus, sed jam illuminatus. Nec tamen quia illuminatus, idco ipsa lux; sed ut testimonium perhiberet de lumine. Nam non erat ille lux. Et quae erat lux? Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et ubi erat ista? In hoc mundo erat. Et quomodo in hoc mundo erat? numquid sicut ista lux solis, lunae, lucernarum, sic et ista lux in mundo est? Non. Quia mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit: hoc est, lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundus enim tenebrae; quia dilectores mundi, mundus. Num enim creatura non agnovit Creatorem suum? Testimonium dedit coelum de stella (Matth. II, 2); testimonium dedit mare, portavit ambulantem Dominum (Id. XIV, 26); testimonium dederunt venti, ad ejus jussum quieverunt (Id. VIII, 27); testimonium dedit terra, illo crucifixo contremuit (Id. XXVII, 51): si omnia ista testimonium dederunt, (1399)quomodo mundus eum non cognovit, nisi quia mundus dilectores mundi, corde habitantes mundum? Et malus mundus, quia mali habitatores mundi: sicut mala domus, non parietes, sed inhabitantes. 6. In propria venit, id est, in sua venit: et sui eum non receperunt. Quae ergo spes est, nisi quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri? Si filii fiunt, nascuntur: si nascuntur, quomodo nascuntur? Non ex carne, non ex sanguinibus, non ex voluntate carnis, non ex voluntate viri; sed ex Deo nati sunt. Gaudeant ergo, quia ex Deo nati sunt; praesumant se pertinere ad Deum; accipiant documentum, quia ex Deo nati sunt: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Si Verbum non erubuit nasci de homine, erubescunt homines nasci de Deo? Hoc autem quia fecit, curavit: quia curavit, videmus. Hoc enim quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, medicamentum nobis factum est, ut quia terra caecabamur, de terra sanaremur: et sanati quid videremus? Et vidimus, inquit, gloriam ejus, gloriam tanquam Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate (Joan. I, 1-14). 7. Joannes testimonium perhibet de ipso, et clamat dicens, Hic erat quem dixi, Qui post me venit, ante me factus est. Post me venit, et praecessit me. Quid est, ante me factus est? Praecessit me: non, factus est antequam factus essem ego; sed, antepositus est mihi: hoc est, ante me factus est. Quare ante te factus est, cum post te venerit? Quia prior me erat. Prior te, o Joannes? Quid magnum, si prior te? Bene, quia tu illi perhibes testimonium: audiamus ipsum dicentem, Et ante Abraham ego sum (Joan. VIII, 58). Sed et Abraham in medio genere humano ortus est; multi ante illum, multi post illum: audi vocem Patris ad Filium, Ante luciferum genui te (Psal. CIX, 3). Qui ante luciferum genitus est, omnes ipse illuminat. Dictus est enim quidam lucifer qui cecidit: erat enim angelus, et factus est diabolus; et dixit de illo Scriptura, Lucifer qui mane oriebatur, cecidit (Isai. XIV, 12). Unde lucifer? Quia illuminatus lucebat. Unde autem tenebrosus factus? Quia in veritate non stetit (Joan. VIII, 44). Ergo ille ante luciferum, ante omnem illuminatum: siquidem ante omnem illuminatum sit necesse est, a quo illuminantur omnes qui illuminari possunt. 8. Ideo hoc sequitur: Et de plenitudine ejus nos omnes accepimus. Quid accepistis? Et gratiam pro gratia. Sic enim habent verba evangelica, collata cum exemplaribus graecis. Non ait, Et de plenitudine ejus nos omnes accepimus, gratiam pro gratia; sed sic ait, Et de plenitudine ejus nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia, id est, accepimus: ut nescio quid nos voluerit intelligere de plenitudine ejus accepisse; et insuper gratiam pro gratia. Accepimus enim de plenitudine ejus, primo gratiam; et rursum accepimus gratiam, gratiam pro gratia. Quam gratiam primo (1400)accepimus? Fidem. In fide ambulantes, in gratia ambulamus. Unde enim hoc meruimus? quibus nostris praecedentibus meritis? Non se quisque compalpet, redeat in conscientiam suam, quaerat latebras cogitationum suarum, redeat ad seriem factorum suorum: non attendat quid sit, si jam aliquid est; sed quid fuerit, ut esset aliquid; inveniet non se dignum fuisse nisi supplicio. Si ergo supplicio dignus fuisti, et venit ille qui non peccata puniret, sed peccata donaret; gratia tibi data est, non merces reddita. Unde vocatur gratia? Quia gratis datur. Non enim praecedentibus meritis emisti quod accepisti. Hanc ergo accepit gratiam primam peccator, ut ejus peccata dimitterentur. Quid meruit? Interroget justitiam; invenit poenam: interroget misericordiam; invenit gratiam. Sed hoc et promiserat Deus per Prophetas: itaque cum venit dare quod promiserat; non solum gratiam dedit, sed et veritatem. Quomodo exhibita est veritas? Quia factum est quod promissum est. 9. Quid est ergo, gratiam pro gratia? Fide promeremur Deum; et qui digni non eramus quibus peccata dimitterentur, ex eo quia tantum donum indigni accepimus, gratia vocatur. Quid est gratia? gratis data. Quid est gratis data? Donata, non reddita. Si debebatur, merces reddita est, non gratia donata; si autem vere debebatur, bonus fuisti: si autem, ut verum est, malus fuisti, credidisti autem in eum qui justificat impium (Rom. IV, 5) (Quid est, qui justificat impium? Ex impio facit pium); cogita quid per legem tibi imminere debebat, et quid per gratiam consecutus sis. Consecutus autem istam gratiam fidei, eris justus ex fide (Justus enim ex fide vivit) (Habac. II, 4; Rom. I, 17); et promereberis Deum vivendo ex fide: cum promerueris Deum vivendo ex fide, accipies praemium immortalitatem, et vitam aeternam. Et illa gratia est. Nam pro quo merito accipis vitam aeternam? Pro gratia. Si enim fides gratia est, et vita aeterna quasi merces est fidei: videtur quidem Deus vitam aeternam tanquam debitam reddere (Cui debitam? Fideli, quia promeruit illam per fidem); sed quia ipsa fides gratia est, et vita aeterna gratia est pro gratia. 10. Audi Paulum apostolum confitentem gratiam, et postea debitum expetentem. Confessio gratiae quae est in Paulo? Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus: sed misericordiam, inquit, consecutus sum (I Tim I, 13). Indignum se dixit qui consequeretur: consecutum tamen non per merita sua, sed per misericordiam Dei. Audi illum jam flagitantem debitum, qui primo indebitam susceperat gratiam: Ego enim, inquit, jam immolor, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi: de caetero reposita est mihi corona justitiae. Jam debitum flagitat, jam debitum exigit. Nam vide verba sequentia: Quam mihi reddet Dominus in illa die, justus judex (II Tim. IV, 6-8). Ut (1401)ante susciperet gratiam, misericordem patrem opus habebat: ut praemium gratiae, judicem justum. Qui non damnavit impium, damnabit fidelem? Et tamen si bene cogites, ipse dedit fidem primo, qua eum promeruisti: non enim de tuo promeruisti ut tibi aliquid deberetur. Quod ergo praemium immortalitatis postea tribuit, dona sua coronat, non merita tua. Ergo, fratres, omnes de plenitudine ejus accepimus: de plenitudine misericordiae ejus, de abundantia bonitatis ejus accepimus. Quid? Remissionem peccatorum, ut justificaremur ex fide. Et insuper quid? Et gratiam pro gratia; id est, pro hac gratia in qua ex fide vivimus, recepturi sumus aliam: quid tamen nisi gratiam? Nam si dixero quia et hoc debetur, aliquid mihi assigno, quasi cui debeatur. Coronat autem in nobis Deus dona misericordiae suae: sed si in ea gratia quam primam accepimus, perseveranter ambulemus. 11. Lex enim per Moysen data est: quae reos tenebat. Quid enim ait Apostolus? Lex subintravit, ut abundaret delictum (Rom. V, 20). Hoc proderat superbis, ut abundaret delictum: multum enim sibi dabant, et quasi viribus suis multum assignabant; et non poterant implere justitiam, nisi adjuvaret ille qui jusserat. Superbiam illorum volens domare Deus, dedit Legem, tanquam dicens: Ecce implete, ne putetis deesse jubentem. Non deest qui jubeat, sed deest qui impleat. 12. Si ergo deest qui impleat, unde non implet? Quia natus cum traduce peccati et mortis. De Adam natus, traxit secum quod ibi conceptum est. Cecidit primus homo; et omnes qui de illo nati sunt, de illo traxerunt concupiscentiam carnis. Oportebat ut nasceretur alius homo qui nullam traxit concupiscentiam. Homo, et homo: homo ad mortem, et homo ad vitam. Sic dicit Apostolus: Quoniam quidem per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Per quem hominem mors, et per quem hominem resurrectio mortuorum? Noli festinare: sequitur, et dicit: Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur (I Cor. XV, 21, 22). Qui pertinent ad Adam? Omnes qui nati sunt de Adam. Qui ad Christum? Omnes qui nati sunt per Christum. Quare omnes in peccato? Quia nemo natus est praeter Adam. Ut autem nascerentur ex Adam, necessitatis fuit ex damnatione: nasci per Christum, voluntatis est et gratiae. Non coguntur homines nasci per Christum: non quia voluerunt, nati sunt ex Adam. Omnes tamen qui ex Adam, cum peccato peccatores: omnes qui per Christum, justificati et justi, non in se, sed in illo. Nam in se si interroges, Adam sunt: in illo si interroges, Christi sunt. Quare? Quia ille caput Dominus noster Jesus Christus, non cum traduce peccati venit: sed tamen venit cum carne mortali. 13. Mors peccatorum poena erat: in Domino munus misericordiae erat, non poena peccati. Non enim aliquid habebat Dominus quare juste moreretur. Ipse (1402)ait, Ecce venit princeps hujus mundi, et in me nihil invenit. Quare ergo moreris? Sed ut sciant omnes quia voluntatem Paris mei facio, surgite, eamus hinc (Joan. XIV, 30 et 31). Non habebat ille quare moreretur, et mortuus est: tu habes quare, et mori dedignaris? Dignare aequo animo pati per meritum tuum, quod ille pati dignatus est, ut te a sempiterna morte liberaret. Homo, et homo: sed ille, nonnisi homo; iste, Deus homo. Ille homo peccati, iste justitiae. Mortuus es in Adam, resurge in Christo: nam utrumque debetur tibi. Jam credidisti in Christum, reddes tamen quod debes de Adam. Sed non te in aeternum tenebit vinculum peccati; quia mortem tuam aeternam occidit mors temporalis Domini tui. Ipsa est gratia, fratres mei, ipsa est et veritas, quia promissa et exhibita. 14. Non erat ista in Veteri Testamento, quia Lex minabatur, non opitulabatur; jubebat, non sanabat; languorem ostendebat, non auferebat: sed illi praeparabat medico venturo cum gratia et veritate; tanquam ad aliquem quem curare vult medicus, mittat primo servum suum, ut ligatum illum inveniat. Sanus non erat, sanari nolebat, et ne sanaretur, sanum se esse jactabat: missa Lex est, ligavit cum; invenit se reum, jam clamat de ligatura. Venit Dominus, curat amaris aliquantum et acribus medicamentis: dicit enim aegroto, Ferto; dicit, Tolera; dicit, Noli diligere mundum, habeto patientiam, curet te ignis continentiae, ferrum persecutionum tolerent vulnera tua. Expavescebas quamvis ligatus: liber ille et non ligatus bibit quod tibi dabat; prior passus est ut te consolaretur, tanquam dicens, Quod times pati pro te, prior patior pro te. Haec est gratia, et magna gratia. Quis illam digne collaudat? 15. De humilitate Christi loquor, fratres mei. Majestatem Christi et divinitatem Christi quis loquitur? In explicando et dicendo ut quoquomodo humilitatem Christi loqueremur, non sufficimus, imo deficimus: totum cogitantibus committimus, non audientibus adimplemus. Cogitate humilitatem Christi. Sed quis nobis, inquis, eam explicat, nisi tu dicas? Ille intus dicat. Melius illud dicit qui intus habitat, quam qui foris clamat. Ipse vobis ostendat gratiam humilitatis suae, qui coepit habitare in cordibus vestris. Jamvero si in ejus humilitate explicanda et eroganda deficimus, majestatem ejus quis loquatur? Si Verbum caro factum conturbat nos, In principio erat Verbum quis explicabit? Tenete ergo, fratres, soliditatem istam. 16. Lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est. Per servum Lex data est; reos fecit: per Imperatorem indulgentia data est; reos liberavit. Lex per Moysen data est. Non sibi aliquid amplius servus assignet, quam quod per illum factum est. Electus ad magnum ministerium tanquam fidelis in domo, sed tamen servus, agere secundum Legem potest, solvere a reatu Legis non potest. Lex ergo per Moysen data est, Gratia et veritas per Jesum Christum facta est.(1403) 17.Et ne forte aliquis dicat, Et Gratia et veritas non est facta per Moysen, qui vidit Deum? statim subjecit, Deum nemo vidit unquam. Et unde innotuit Moysi Deus? Quia revelavit servo suo Dominus. Quis Dominus? Ipse Christus, qui praemisit Legem per servum, ut veniret ipse cum Gratia et veritate. Deum enim nemo vidit unquam. Et unde illi servo quantum capere posset apparuit? Sed unigenitus, inquit, Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Quid est, in sinu Patris? In secreto Patris. Non enim Deus habet sinum, sicut nos habemus in vestibus, aut cogitandus est sic sedere quomodo nos, aut forte cinctus est ut sinum haberet: sed quia sinus noster intus est, secretum Patris sinus Patris vocatur. In secreto Patris, qui Patrem novit, ipse enarravit. Nam Deum nemo vidit unquam. Ipse ergo venit, et narravit quidquid vidit. Quid vidit Moyses? Moyses vidit nubem, vidit angelum, vidit ignem: omnis illa creatura est; typum Domini sui gerebat, non ipsius Domini praesentiam exhibebat. Namque aperte habes in Lege, Et loquebatur Moyses cum Domino, contra in contra sicut amicus cum amico suo. Sequeris ipsam Scripturam, et invenis Moysen dicentem, Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi teipsum manifeste, ut videam te. Et parum est quia dixit: responsum accepit, Non potes videre faciem meam (Exod. XXXIII, 11, 13, 20). Loquebatur ergo, fratres mei, cum Moyse angelus, portans typum Domini: et illa omnia quae ibi per angelum facta sunt, futuram istam gratiam et veritatem promittebant. Qui bene scrutantur Legem, noverunt: et cum opportunum est, ut et nos aliquid inde dicamus, quantum Dominus revelat, non tacemus Charitati vestrae. 18. Illud autem sciatis, quia omnia quae corporaliter visa sunt, non erant illa substantia Dei. Illa enim oculis carnis videmus: Dei substantia unde videtur? Evangelium interroga: Beati mundo corde; quia ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8). Fuerunt homines qui dicerent vanitate sui cordis decepti, Pater invisibilis est, Filius autem visibilis est. Unde visibilis? Si propter carnem, quia suscepit carnem; manifestum est. Illi enim qui carnem Christi viderunt, aliqui crediderunt, aliqui crucifixerunt: et qui crediderunt, illo crucifixo nutaverunt; et nisi ipsam post resurrectionem palparent, fides ad eos non revocaretur. Si ergo propter carnem visibilis Filius; et nos concedimus, et est catholica fides: si autem ante carnem sicut ipsi dicunt, id est, antequam incarnaretur; multum delirant, et multum errant. Facta enim sunt illa visibilia corporaliter per creaturam, in quibus typus ostenderetur: non utique substantia ipsa demonstrabatur et manifestabatur. Et hoc attendat Charitas vestra lene documentum. Sapientia Dei videri oculis non potest. Fratres, si Christus Sapientia Dei, et Virtus Dei (I Cor. I, 24); si Christus Verbum Dei; verbum hominis oculis non videtur, Verbum Dei videri sic potest?(1404) 19.Expellite ergo de cordibus vestris carnales cogitationes, ut vere sitis sub gratia, ut ad Novum Testamentum pertineatis. Ideo vita aeterna promittitur in Novo Testamento. Legite Vetus Testamentum, et videte quia carnali adhuc populo ea quidem praecipiebantur quae nobis. Nam unum Deum colere, et nobis praecipitur. Non accipies in vanum nomen Domini Dei tui, et nobis praecipitur: quod est secundum praeceptum. Observa diem sabbati, magis nobis praecipitur: quia spiritualiter observandum praecipitur. Judaei enim serviliter observant diem sabbati, ad luxuriam, ad ebrietatem. Quanto melius feminae eorum lanam facerent, quam illo die in maenianis saltarent? Absit, fratres, ut illos dicamus observare sabbatum. Spiritualiter observat sabbatum christianus, abstinens se ab opere servili. Quid est enim ab opere servili? A peccato. Et unde probamus? Dominum interroga: Omnis qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. VIII, 34). Ergo et nobis praecipitur spiritualiter observatio sabbati. Jam illa omnia praecepta nobis magis praecipiuntur, et observanda sunt: Non occides, Non moechaberis, Non furaberis, Non falsum testimonium dices, Honora patrem et matrem, Non concupisces rem proximi tui, Non concupisces uxorem proximi tui (Exod. XX, 3-17). Nonne ista omnia et nobis praecipiuntur? Sed quaere mercedem, et invenies ibi dici: Ut expellantur hostes a facie tua, et accipiatis terram quam promisit Deus patribus vestris (Levit. XXVI, 1-13). Quia non poterant capere invisibilia, per visibilia tenebantur. Quare tenebantur? Ne penitus interirent, et ad idola laberentur. Nam fecerunt hoc, fratres mei, sicut legitur, obliti tanta miracula quae fecit Deus coram oculis eorum. Mare discissum est; via facta est in mediis fluctibus; sequentes hostes eorum eisdem aquis operti sunt, per quas illi transierunt (Exod. XIV, 21-31): et cum Moyses homo Dei recessisset ab oculis eorum, idolum petierunt, et dixerunt: Fac nobis deos qui nos praeeant, quia ille homo dimisit nos. Tota spes eorum in homine posita erat, non in Deo. Ecce mortuus est homo: numquid mortuus est Deus qui eruerat eos de terra Aegypti? Et cum fecissent sibi imaginem vituli, adoraverunt, et dixerunt, Hi sunt dii tui, Israel, qui te liberaverunt de terra Aegypti (Id. XXXII, 1-4). Quam cito obliti tam manifestam gratiam! Quibus ergo modis teneretur populus talis, nisi promissis carnalibus? 20. Ea ibi jubentur in decalogo Legis quae et nobis; sed non ea promittuntur quae nobis. Nobis quid promittitur? Vita aeterna. Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te unum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum (Joan. XVII, 3). Cognitio Dei promittitur: ipsa est gratia pro gratia. Fratres, modo credimus, non videmus: pro ista fide praemium erit, videre quod credimus. Noverant hoc Prophetae, sed occultum erat antequam veniret. Nam quidam suspirans amator in Psalmis ait: Unam petii a Domino, hanc requiram. (1405)Et quaeris quid petat? Forte enim terram petit fluentem lacte et melle carnaliter, quamvis spiritualiter ista quaerenda sit et petenda: aut forte subjectionem hostium suorum, aut mortem inimicorum, aut imperia et facultates hujus saeculi. Ardet enim amore, et multum suspirat, et aestuat, et anhelat. Videamus quid petat, Unam petii a Domino, hanc requiram. Quid est hoc quod requirit? Ut inhabitem, inquit, in domo Domini, per omnes dies vitae meae. Et puta quia habitas in domo Domini, unde ibi erit gaudium tuum? Ut contempler, inquit, delectationem Domini (Psal. XXVI, 4). 21. Fratres mei, unde clamatis, unde exsultatis, unde amatis, nisi quia ibi est scintilla hujus charitatis? Quid desideratis, rogo vos? Videri potest oculis? tangi potest? pulchritudo aliqua est quae oculos delectat? Nonne martyres amati sunt vehementer; et quando eos commemoramus, inardescimus amore? Quid in illis amamus, fratres? Membra laniata a feris? Quid foedius, si oculos carnis interroges? quid pulchrius, si oculos cordis interroges? Quid tibi videtur adolescens pulcherrimus fur? Quomodo horrent oculi tui? Numquid oculi carnis horrent? Si ipsos interroges, nihil illo corpore compositius, nihil ordinatius ; et parilitas membrorum, et coloris delectatio illicit oculos: et tamen cum audis quia fur est, fugis hominem animo. Vides ex alia parte senem curvum, baculo innitentem, vix se moventem, rugis undique exaratum: quid vides quod oculos delectet? Audis quia justus est; amas, amplecteris. Talia nobis praemia promissa sunt, fratres mei: tale aliquid amate, tali regno suspirate, talem patriam desiderate; si vultis pervenire ad id cum quo venit Dominus noster, id est, ad gratiam et veritatem. Si autem corporalia praemia concupieris a Deo, adhuc sub Lege es, et ideo ipsam Legem non implebis. Quando enim videris abundare ista temporalia in eis qui Deum offendunt, nutant gressus tui, et dicis tibi: Ecce ego colo Deum, quotidie ad ecclesiam curro, genua mihi trita sunt in orationibus; et assidue aegroto: homicidia faciunt homines, rapinas faciunt; exsultant et abundant, bene est illis. Talia ergo quaerebas a Deo? Certe ad gratiam pertinebas. Si gratiam ideo tibi dedit Deus, quia gratis dedit, gratis ama. Noli ad praemium diligere Deum; ipse sit praemium tuum. Dicat anima tua, Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini per omnes dies vitae meae, ut contempler delectationem Domini. Noli timere ne fastidio deficias: talis erit illa delectatio pulchritudinis, ut semper tibi praesens sit, et nunquam satieris; imo semper satieris, et nunquam satieris. Si enim dixero quia non satiaberis, fames erit; si dixero quia satiaberis, fastidium timeo: ubi nec fastidium erit, nec fames, quid dicam nescio; sed Deus habet quod exhibeat non invenientibus quomodo dicant, et credentibus quod accipiant. TRACTATUS IV. Ab eo quod scriptum est, Et hoc est testimonium Joannis, quando miserunt Judaei ab Jerosolymis sacerdotes, etc., usque ad id, Ipse est qui baptizat in Spiritu sancto, etc. Cap. I, V\. 19-33. (1406) 1. Saepissime audivit Sanctitas vestra, et optime nostis, quoniam Joannes Baptista quanto praeclarior erat in natis mulierum, et quanto humilior ad cognoscendum Dominum, tanto meruit esse amicus sponsi; sponso zelans, non sibi; non suum honorem quaerens, sed judicis sui, quem tanquam praeco praeibat. Itaque Prophetis praecedentibus praenuntiare de Christo futura concessum est; huic autem digito ostendere. Sicut enim ignorabatur Christus ab his qui Prophetis non crediderunt antequam veniret, sic ab eis ignorabatur et praesens. Venerat enim humiliter primo et occultus; tanto occultior, quanto humilior: populi autem spernentes per superbiam suam humilitatem Dei, crucifixerunt Salvatorem suum, et fecerunt damnatorem suum. 2. Sed qui primo venit occultus, quia venit humilis, numquid deinceps non est venturus manifestus, quia excelsus? Audistis modo Psalmum: Deus manifestus veniet, Deus noster et non silebit. Siluit ut judicaretur, non silebit cum coeperit judicare. Non diceretur, manifestus veniet, nisi primo venisset occultus; nec diceretur, non silebit, nisi quia primo siluit. Quomodo siluit? Interroga Isaiam: Sicut ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram eo qui se tonderet, fuit sine voce, sic non aperuit os suum (Isai. LIII, 7). Veniet autem manifestus, et non silebit. Quomodo manifestus? ignis ante eum praeibit, et in circuitu ejus tempestas valida (Psal. XLIX, 3). Tempestas illa tollere habet totam paleam de area, quae modo trituratur; et ignis incendere quod tempestas abstulerit. Modo autem tacet: tacet judicio, sed non tacet praecepto. Si enim tacet Christus, quid sibi volunt haec Evangelia? quid sibi volunt voces apostolicae, quid cantica Psalmorum, quid eloquia Prophetarum? In his enim omnibus Christus non tacet. Sed tacet modo, ut non vindicet: non tacet, ut non moneat. Veniet autem praeclarus in vindictam, et apparebit omnibus, et qui in eum non credunt. Modo vero quia et praesens occultus erat, oportebat ut contemneretur. Nisi enim contemneretur, non crucifigeretur: si non crucifigeretur, non funderet sanguinem, quo pretio nos redemit. Ut autem daret pretium pro nobis, crucifixus est; ut crucifigeretur, contemptus est; ut contemneretur, humilis apparuit. 3. Tamen quia quasi in nocte apparuit in corpore mortali, lucernam sibi accendit unde videretur. Ipsa lucerna Joannes erat (Joan. V, 35), de quo jam multa audivistis: et praesens lectio Evangelii, verba Joannis continet, primo, quod praecipuum est, confitentis quia non ipse erat Christus. Tanta autem excellentia erat in Joanne, ut posset credi Christus: et in eo probata est humilitas ejus, quia dixit se non esse, (1407)cum posset credi esse. Ergo, Hoc est testimonium Joannis, quando miserunt Judaei ab Jerosolymis sacerdotes et Levitas ad eum, ut interrogarent eum, Tu quis es? Non autem mitterent, nisi moverentur excellentia auctoritatis ejus, quia ausus est baptizare. Et confessus est, et non negavit. Quid confessus est? Et confessus est, Quia non sum ego Christus. 4. Et interrogaverunt eum, Quid ergo? Elias es tu? Noverant enim quia praecessurus erat Elias Christum. Non enim alicui incognitum erat nomen Christi apud Judaeos. Istum non putaverunt esse Christum: non omnino Christum non esse venturum. Cum sperarent venturum, sic offenderunt in praesentem, offenderunt tanquam in humilem lapidem. Lapis enim ille adhuc parvus erat, jam quidem praecisus de monte sine manibus: sicut dicit Daniel propheta, vidisse se lapidem praecisum de monte sine manibus. Sed quid sequitur? Et crevit, inquit, lapis ille, et factus est mons magnus, et implevit universam faciem terrae (Dan. II, 34, 35). Videat ergo Charitas vestra quod dico: Christus ante Judaeos jam praecisus erat de monte. Montem regnum vult intelligi Judaeorum. Sed regnum Judaeorum non impleverat universam faciem terrae. Inde praecisus est ille lapis, quia inde natus est in praesentia Dominus. Et quare sine manibus? Quia sine opere virili Virgo peperit Christum. Jam ergo erat lapis ille praecisus sine manibus, ante oculos Judaeorum: sed humilis erat. Non immerito; quia nondum creverat lapis ille, et impleverat orbem terrarum: quod ostendit in regno suo, quod est Ecclesia, qua implevit totam faciem terrae. Quia ergo nondum creverat, offenderunt in illum tanquam in lapidem: et factum est in eis quod scriptum est, Qui ceciderit super lapidem istum, conquassabitur; et super quos ceciderit lapis ille, conteret eos (Luc. XX, 18). Primo super humilem ceciderunt; excelsus super illos venturus est: sed ut eos venturus excelsus conterat, primo eos humilis quassavit. Offenderunt in eum, et quassati sunt; non contriti, sed quassati: veniet excelsus, et conteret eos. Sed ignoscendum est Judaeis, quia offenderunt in lapidem qui nondum creverat. Quales sunt illi qui in ipsum montem offenderunt? Jam de quibus dicam cognoscitis. Qui negant Ecclesiam toto orbe diffusam, non in humilem lapidem, sed in ipsum montem offendunt: quod factus est ille lapis dum cresceret. Caeci Judaei non viderunt humilem lapidem: quanta caecitas est non videre montem? 5. Ergo viderunt humilem, et non cognoverunt. Demonstrabatur illis per lucernam. Nam primo ille, quo major nemo surrexerat in natis mulierum, dixit, Non sum ego Christus. Dictumque illi est, Numquid tu es Elias? Respondit, non sum. Christus enim praemittit ante se Eliam: et dixit, Non sum, et fecit nobis quaestionem. Timendum est enim ne minus intelligentes, contraria putent Joannem dixisse quam Christus dixit. Quodam enim loco, cum Dominus Jesus Christus in Evangelio quaedam diceret de se, responderunt illi discipuli: (1408)Quomodo ergo dicunt Scribae, id est periti Legis, quia Eliam oportet primum venire? Et ait Dominus: Elias jam venit, et fecerunt ei quae voluerunt; et si vultis scire, ipse est Joannes Baptista (Matth. XVII, 10-13, et XI, 11-14). Dominus Jesus Christus dixit, Elias jam venit, et ipse est Joannes Baptista: Joannes autem interrogatus sic se confessus est Eliam non esse, quomodo nec Christum esse. Et utique sicut verum confessus est Christum se non esse, sic verum confessus est nec Eliam se esse. Quomodo ergo comparabimus dicta praeconis cum dictis judicis? Absit ut praeco mentiatur: hoc enim loquitur quod audit a judice. Quare ergo ille, Non sum Elias: et Dominus, Ipse est Elias? Quia in eo Dominus Jesus Christus praefigurare voluit futurum adventum suum, et hoc dicere, quia in spiritu Eliae erat Joannes. Et quod erat Joannes ad primum adventum, hoc erit Elias ad secundum adventum. Quomodo duo adventus judicis, sic duo praecones. Judex quidem ipse, praecones autem duo: non duo judices. Oportebat enim judicem primo venire judicandum. Misit ante se primum praeconem, vocavit illum Eliam; quia hoc erit in secundo adventu Elias, quod in primo Joannes. 6. Namque intendat Charitas vestra quam verum dicam. Quando conceptus est Joannes, vel potius quando natus est, Spiritus sanctus hoc de illo homine implendum prophetavit: Et erit, inquit, praecursor Altissimi, in spiritu et virtute Eliae (Luc. I, 17). Non ergo Elias, sed in spiritu et virtute Eliae. Quid est, in spiritu et virtute Eliae? In eodem Spiritu sancto vice Eliae. Quare vice Eliae? Quia quod Elias secundo, hoc Joannes primo adventui fuit. Recte ergo modo Joannes proprie respondit. Nam Dominus figurate, Elias ipse est Joannes: iste autem, ut dixi, proprie, Non sum ego Elias. Si figuram praecursionis advertas, Joannes ipse est Elias: quod enim ille ad primum adventum, hoc ille ad secundum erit. Si proprietatem personae interroges, Joannes Joannes, Elias Elias; Dominus ergo ad praefigurationem recte, Ipse est Elias: Joannes autem recte ad proprietatem, Non sum Elias. Nec Joannes falsum, nec Dominus falsum: nec praeco falsum, nec Judex falsum; sed si intelligas. Quis autem intelliget? Qui imitatus fuerit humilitatem praeconis, et cognoverit celsitudinem judicis. Nihil enim humilius ipso praecone. Fratres mei, nullum tantum meritum Joannes habuit quam de ista humilitate, quod cum posset fallere homines, et putari Christus, et haberi pro Christo (tantae enim gratiae tantaeque excellentiae fuit), confessus est tamen aperte, et dixit, Non sum ego Christus. Numquid tu Elias es? Jam si diceret, Elias sum; ergo jam in secundo adventu adveniens Christus judicaret, non adhuc in primo judicaretur. Tanquam dicens, Venturus est et Elias; Non sum, inquit, Elias. Sed observate humilem, ante quem venit Joannes, ne sentiatis excelsum ante quem venturus est Elias. Nam et Dominus ita complevit: Ipse est Joannes Baptista qui venturus est. Ipsa praefiguratione venit iste, qua proprietate venturus est Elias. Tunc Elias per proprietatem Elias erit, nunc per similitudinem (1409)Joannes erat. Modo Joannes per proprietatem Joannes, per similitudinem Elias est. Ambo praecones sibi dederunt similitudines suas, et tenuerunt proprietates suas: unus autem Dominus judex, sive illo praecone praecedente, sive illo. 7. Et interrogaverunt eum: Quid ergo? Elias es tu? Et dixit: Non. Et dixerunt ei: Propheta es tu? Et respondit? Non. Dixerunt ergo ei: Quis es tu? ut responsum demus his qui miseruut nos. Quid dicis de teipso? Ait: Ego vox clamantis in deserto. Isaias illud dixit (Isa., XL, 3) In Joanne prophetia ista impleta est, Ego vox clamantis in deserto. Quid clamantis? Dirigite viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri. Non vobis videtur praeconis esse dicere, Exite, facite viam? Nisi quod praeco Exite dicit: Joannes dicit, Venite. A judice repellit praeco, ad judicem vocat Joannes. Imo vocat Joannes ad humilem, ne judex sentiatur excelsus. Ego vox clamantis in deserto, dirigite viam Domini, sicut dixit Isaias propheta. Non dixit, Ego sum Joannes, ego sum Elias, Ego sum propheta. Sed quid dixit? Hoc vocor, Vox clamantis in deserto, Dirigite viam Domino: ego sum ipsa prophetia. 8. Et qui missi fuerant, erant ex Pharisaeis: id est, ex principibus Judaeorum. Et interrogaverunt, et dixerunt ei: Quid ergo baptizas, si tu non es Christus, neque Elias, neque propheta? Quasi audaciae videbatur esse baptizare, quasi, In qua persona? Quaerimus utrum tu sis Christus; tu dicis te non esse: quaerimus ne forte praecursor illius sis, quia novimus ante Christi adventum venturum esse Eliam; negas te esse: quaerimus ne forte aliquis multum praeveniens praeco es, id est propheta, et accepisti hanc potestatem; nec prophetam te esse dicis. Et non erat propheta Joannes: major erat quam propheta. Dominus de illo tale testimonium dedit: Quid existis in desertum videre? Arundinem vento agitari. Utique, Non vento agitari, subaudis; quia non hoc erat Joannes, quasi qui a vento moveretur: qui enim a vento movetur, circumflatur omni spiritu seductorio. Sed quid existis videre? Hominem mollibus vestitum? Vestiebatur enim Joannes asperis, id est, tunica facta de pilis cameli. Ecce qui mollibus vestiuntur, in domibus regum sunt. Non ergo existis videre hominem mollibus vestitum. Sed quid existis videre? Prophetam? Ita dico vobis, major quam propheta hic (Matth. XI, 7, 8, 9): quia prophetae longe ante praenuntiaverunt, Joannes praesentem demonstrabat. 9. Quid ergo tu baptizas, si tu non es Christus, neque Elias, neque propheta? Respondit eis Joannes, et dixit: Ego baptizo in aqua; medius autem vestrum stetit quem vos nescitis. Humilis enim non videbatur, et propterea lucerna accensa est. Videte quomodo dat locum, qui aliud posset putari. Ipse est qui post me venit, qui ante me factus est. Sicut jam diximus, id est, antepositus est mihi. Cujus ego non sum dignus ut solvam corrigiam calceamenti ejus. Quantum se abjecit? Et ideo multum (1410)elevatus est; quoniam qui se humiliat, exaltabitur (Luc. XIV, 11). Unde debet videre Sanctitas vestra, quia si Joannes sic se humiliavit, ut diceret, Non sum ego dignus corrigiam solvere; quomodo habent humiliari, qui dicunt: Nos baptizamus, nos quod damus nostrum est, et quod nostrum est, sanctum est. Ille dicit, Non ego, sed ille: illi dicunt, Nos. Non est dignus Joannes solvere corrigiam calceamenti ejus: quod si dignum se diceret, quam humilis esset? Et si dignum se diceret, et sic diceret, Ille venit post me, qui ante me factus est, cujus tantummodo corrigiam calceamenti dignus sum solvere; multum se humiliasset. Quando autem nec ad hoc dignum se dicit, vere plenus Spiritu sancto erat, qui sic servus Dominum agnovit, et ex servo amicus fieri meruit. 10. Haec in Bethania facta sunt trans Jordanem, ubi erat Joannes baptizans. Altera die vidit Joannes Jesum venientem ad se, et ait: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. Nemo sibi arroget, et dicat quia ipse auferat peccatum mundi. Jam intendite, contra quos superbos intendebat digitum Joannes. Nondum erant nati haeretici, et jam ostendebantur: contra illos clamabat tunc a fluvio, contra quos modo clamat ex Evangelio. Venit Jesus; et quid dicit ille? Ecce Agnus Dei. Si agnus innocens, et Joannes agnus. An non et ipse innocens? Sed quis innocens? quantum innocens? Omnes ex illa traduce veniunt et ex illa propagine, de qua cantat gemens David: Ego in iniquitate conceptus sum, et in peccatis mater mea in utero me aluit (Psal. L, 7). Solus ergo ille Agnus, qui non sic venit. Non enim in iniquitate conceptus est; quia non de mortalitate conceptus est: nec eum in peccatis mater ejus in utero aluit, quem virgo concepit, virgo peperit; quia fide concepit, et fide suscepit. Ergo ecce Agnus Dei. Non habet iste traducem de Adam: carnem tantum sumpsit de Adam, peccatum non assumpsit. Qui non assumpsit de nostra massa peccatum, ipse est qui tollit nostrum peccatum. Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. 11. Nostis quia quidam homines dicunt aliquando: Nos tollimus peccata hominibus, qui sancti sumus: si enim non fuerit sanctus qui baptizat, quomodo tollit peccatum alterius, cum sit homo ipse plenus peccato? Contra istas disputationes verba nostra non dicamus, hunc legamus: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. Non sit praesumptio hominibus in homines: non transmigret passer in montes, in Domino confidat (Psal. X, 2); et si levat oculos in montes, unde veniet auxilium ei, intelligat quia auxilium ejus a Domino, qui fecit coelum et terram (Psal. CXX, 1, 2). Tantae excellentiae Joannes, dicitur ei, Tu es Christus? Dicit, Non. Tu es Elias? Dicit, Non. Tu es propheta? Dicit, Non. Quare ergo baptizas? Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi: hic est de quo dixi, Post me venit vir qui ante me factus est, quia prior me erat. Post me venit, quia posterius natus est: (1411)ante me factus est, quia praelatus est mihi: prior me erat, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. 12. « Et ego nesciebam eum, dixit: sed ut manifestaretur Israeli, propterea veni ego in aqua baptizans. Et testimonium perhibuit Joannes, dicens, Quia vidi Spiritum de coelo descendentem quasi columbam, et mansit super eum: et ego nesciebam eum, sed qui me misit baptizare in aqua, ille mihi dixit, Super quem videris Spiritum descendentem et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto: et ego vidi, et testimonium perhibui quia hic est Filius Dei. » Intendat modicum Charitas vestra: Joannes quando didicit Christum? Missus est enim ut baptizaret in aqua. Quaesitum est quare? Ut manifestaretur Israeli, dixit. Quid profuit baptismus Joannis? Fratres mei, si profuit aliquid, et modo maneret, et baptizarentur homines baptismo Joannis; et sic venirent ad baptismum Christi. Sed quid ait? Ut manifestaretur Israeli: id est, ipsi Israel, populo Israel ut manifestaretur Christus, venit baptizare in aqua. Accepit ministerium baptismatis Joannes, in aqua poenitentiae parare viam Domino, non existens Dominus: at ubi cognitus est Dominus, superfluo ei via parabatur; quia cognoscentibus se ipse factus est via: itaque non duravit diu baptismus Joannis. Sed quomodo demonstratus est Dominus? Humilis; ut ideo acciperet baptisma Joannes, in quo baptizaretur ipse Dominus. 13. Et opus erat Domino baptizari? Et ego interrogans cito respondeo: Opus erat Domino nasci? opus erat Domino crucifigi? opus erat Domino mori? opus erat Domino sepeliri? Si ergo tantam suscepit pro nobis humilitatem, baptismum non erat suscepturus? Et quid profuit quia suscepit baptismum servi? Ut tu non dedignareris suscipere baptismum Domini. Intendat Charitas vestra. Futuri erant aliqui in Ecclesia excelsioris gratiae catechumeni. Fit enim aliquando ut videas catechumenum abstinentem ab omni concubitu, valefacientem saeculo, renuntiantem omnibus quae possidebat, distribuentem pauperibus; et catechumenus est, instructus etiam forte doctrina salutari supra multos fideles. Timendum est huic ne dicat apud semetipsum de Baptismate sancto quo peccata dimittuntur: Quid plus accepturus sum? Ecce ego melior sum illo fideli et illo fideli: cogitans fideles aut conjugatos, aut forte idiotas, aut habentes et possidentes res suas, quas ipse distribuit jam pauperibus, et meliorem se esse arbitrans quam ille qui jam baptizatus est, dedignetur venire ad Baptismum, dicens, Hoc sum accepturus quod habet ille et ille; et proponat sibi illos quos contemnit, et quasi sordeat illi hoc accipere quod acceperunt inferiores, quia jam videtur ipse sibi melior: et tamen omnia peccata super illum sunt, et nisi venerit ad salutarem Baptismum, ubi peccata solvuntur, cum omni excellentia sua non potest intrare in regnum coelorum. Sed ut illam excellentiam invitaret. Dominus ad baptismum suum, ut peccata illi dimitterentur, venit ipse ad baptismum servi sui; et cum ipse non haberet quod ei (1412)dimitteretur, nec quod in illo lavaretur, suscepit a servo baptismum; et tanquam allocutus est filium superbientem et extollentem se, ac dedignantem forte accipere cum idiotis unde ei possit salus venire, et quasi dicens: Quantum te extendis? quantum extollis? quanta est excellentia tua? quanta gratia tua? major potest esse quam mea? si ego veni ad servum, tu dedignaris venire ad Dominum? si ego suscepi baptismum servi, tu dedignaris a Domino baptizari? 14. Nam ut noveritis, fratres mei, quia non ex necessitate alicujus vinculi peccati Dominus veniebat ad ipsum Joannem; sicut dicunt alii evangelistae, cum ad illum veniret baptizandus Dominus, ait ipse Joannes: Tu ad me venis? ego a te debeo baptizari. Et quid ei ipse respondit? Sine modo; impleatur omnis justitia (Matth. III, 14, 15). Quid est, impleatur omnis justitia? Mori veni pro hominibus, baptizari non habeo pro hominibus? Quid est, impleatur omnis justitia? Impleatur omnis humilitas. Quid ergo? non erat suscepturus baptismum a bono servo, qui passionem suscepit a servis malis? Intendite ergo. Baptizato Domino, si propterea baptizavit Joannes, ut in ejus baptismo Dominus ostenderet humilitatem, nemo alius baptizaretur baptismo Joannis? Multi autem baptizati sunt baptismo Joannis; baptizatus est Dominus baptismo Joannis, et cessavit baptismum Joannis: inde jam missus est in carcerem Joannes; deinceps nemo baptizatus invenitur illo baptismate. Si ergo propterea venit et Joannes baptizans, ut Domini humilitas nobis demonstraretur, ut quia ille suscepit a servo, nos non dedignaremur suscipere a Domino; Dominum solum Joannes baptizaret? Sed si solum Dominum Joannex baptizaret, non deessent qui putarent sanctius fuisse baptisma Joannis quam Christi: quasi baptismate Joannis solus Christus meruisset baptizari, baptismate autem Christi genus humanum. Intendat Charitas vestra. Baptismate Christi baptizati sumus, non tantum nos, sed et universus orbis terrarum, et baptizatur usque in finem. Quis nostrum potest ex aliqua parte comparari Christo, cujus se Joannes dixit indignum solvere corrigiam calceamenti? Si ergo ille Christus tantae excellentiae homo Deus, solus baptizaretur baptismo Joannis, quid dicturi erant homines? Qualem baptismum habuit Joannes? Magnum baptismum habuit, ineffabile sacramentum: vide, quia solus Christus meruit baptizari Joannis baptismo. Atque ita major videretur baptismus servi, quam baptismus Domini. Baptizati sunt et alii baptismo Joannis, ne melior baptismus videretur Joannis quam Christi; baptizatus autem et Dominus, ut Domino suscipiente baptismum servi, non dedignarentur alii servi suscipere baptismum Domini: ad hoc ergo missus erat Joannes. 15. Sed noverat Christum, an non noverat? Si non noverat, quare dicebat quando venit ad fluvium Christus: Ego a te debeo baptizari? hoc est, Scio qui sis. Si ergo jam noverat, certe tunc cognovit quando vidit columbam descendentem. Manifestum est quia columba non descendit super Dominum, nisi posteaquam (1413)ascendit ab aqua baptismi. Dominus baptizatus ascendit ab aqua, aperti sunt coeli, et vidit super eum columbam. Si ergo post baptismum descendit columba, et antequam baptizaretur Dominus, dixit illi Joannes, Tu ad me venis? ego a te debeo baptizari? ante, illum noverat, cui dixit, Tu ad me venis? ego a te debeo baptizari? quomodo ergo dixit, « Et ego nesciebam eum; sed qui me misit baptizare in aqua, ille mihi dixit, Super quem videris Spiritum descendentem sicut columbam, et manentem super eum, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto? » Non parva quaestio est, fratres mei. Si vidistis quaestionem, non parum vidistis: superest ut ipsius solutionem Dominus det. Tamen illud dico, si vidistis quaestionem, non est parum. Ecce positus est Joannes ante oculos vestros, stans ad fluvium Joannes Baptista; ecce venit Dominus adhuc baptizandus, nondum baptizatus: audi vocem Joannis, Tu ad me venis? ego a te debeo baptizari; ecce jam cognoscit Dominum, a quo vult baptizari. Baptizatus Dominus ascendit ab aqua, aperiuntur coeli, descendit Spiritus, modo illum cognoscit Joannes: si modo illum cognoscit, quid dixit antea, Ego a te debeo baptizari? Si autem non eum modo cognoscit, quia jam noverat eum, quid est quod dixit, « Non noveram eum; sed qui me misit baptizare in aqua, ille mihi dixit, Super quem videris Spiritum descendentem, et manentem super eum sicut columbam, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto? » 16. Fratres, ista quaestio si hodie solvatur, gravat vos, non dubito, quia jam multa dicta sunt. Sciatis autem talem istam quaestionem esse, ut haec sola perimat partem Donati. Ad hoc dixi Charitati vestrae, ut intentos vos facerem, similiter ut soleo; simul ut oretis pro nobis et vobis, ut et nobis det Dominus digna loqui, et vos digna capere mereamini. Interim hodie dignamini differre. Sed hoc breviter dico interim, donec solvatur: interrogate pacifice, sine rixa, sine contentione, sine altercationibus, sine inimicitiis; et vobiscum quaerite, et alios interrogate, et dicite, Hanc quaestionem proposuit nobis hodie episcopus noster, aliquando si Dominus concesserit, soluturus eam. Sed sive solvatur sive non solvatur, putate me proposuisse quod me movet: moveor enim multum. Dicit Joannes, Ego a te debeo baptizari; tanquam Christo cognito. Si enim non noverat eum a quo volebat baptizari, temere dicebat, Ego a te debeo baptizari. Noverat ergo eum. Si noverat eum, quid est ergo quod dicit, Non noveram eum; sed qui me misit baptizare in aqua, ipse mihi dixit, Super quem videris Spiritum descendentem et manentem super eum, sicut columbam, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto? Quid dicturi sumus? Quia non scimus quando venerit columba? Ne forte ibi lateant, legantur alii evangelistae, qui planius illud dixerunt: et invenimus apertissime tunc descendisse columbam, cum Dominus ab aqua ascendit. Super baptizatum enim aperti sunt coeli, et vidit Spiritum descendentem (Matth. III, 16, Marc. I, 10, et Luc. III, (1414)21 et 22). Si jam baptizatum cognovit, venienti ad baptisma quomodo dicit, Ego a te debeo baptizari? Hanc vobiscum interim ruminate, hanc vobiscum conferte, hanc vobiscum tractate. Praestet Dominus Deus noster ut antequam a me audiatis, alicui vestrum priori eam revelet. Tamen, fratres, hoc sciatis, quia per istius quaestionis solutionem, vocem pars Donati de Baptismi gratia, ubi nebulas obtendunt imperitis, et retia tendunt avibus volantibus, si frontem habeant, omnino non habebunt: omnino eorum ora claudentur. TRACTATUS V. Rursum in illud, Et ego nesciebam eum, etc. Quid novi Joannes didicerit de Domino per columbam. Cap. I, V\ 33. 1. Sicut Dominus voluit, ad diem promissionis nostrae pervenimus: praestabit etiam hoc, ut ad ipsius promissionis redditionem pervenire possimus. Tunc enim ea quae dicimus, et nobis et vobis si utilia sunt, ab ipso sunt: quae autem ab homine sunt, mendacia sunt; sicut ipse dixit Dominus noster Jesus Christus, Qui loquitur mendacium, de suo loquitur (Joan. VIII, 44). Nemo habet de suo, nisi mendacium et peccatum. Si quid autem homo habet veritatis atque justitiae, ab illo fonte est, quem debemus sitire in hac eremo, ut ex eo quasi guttis quibusdam irrorati, et in hac peregrinatione interim consolati, ne deficiamus in via, venire ad ejus requiem satietatemque possimus. Si ergo qui loquitur mendacium, de suo loquitur; qui loquitur veritatem, de Deo loquitur. Verax Joannes, veritas Christus; verax Joannes, sed omnis verax a veritate verax est: si ergo verax est Joannes, et verax esse homo non potest, nisi a veritate; a quo erat verax, nisi ab eo qui dixit, Ego sum veritas (Id. XIV, 6)? Non ergo, posset dicere, aut veritas contra veracem, aut verax contra veritatem. Veracem veritas misit; et ideo verax erat, quoniam a veritate missus erat. Si veritas Joannem miserat, Christus eum miserat. Sed quod Christus cum Patre facit, Pater facit: et quod Pater cum Christo facit, Christus facit. Nec seorsum Pater aliquid facit sine Filio; nec seorsum aliquid Filius sine Patre: inseparabilis charitas, inseparabilis unitas, inseparabilis majestas, inseparabilis potestas, secundum haec verba quae ipse posuit, Ego et Pater unum sumus (Id. X, 30). Quis ergo misit Joannem? Si dicamus, Pater, verum dicimus; si dicamus, Filius, verum dicimus: manifestius autem ut dicamus, Pater et Filius. Quem misit autem Pater et Filius, unus Deus misit; quia Filius dixit, Ego et Pater unum sumus. Quomodo ergo nesciebat eum a quo missus est? Dixit enim, Ego nesciebam eum; sed qui me misit baptizare in aqua, ipse mihi dixit. Interrogo Joannem, Qui te misit baptizare in aqua, quid tibi dixit? Super quem videris Spiritum descendentem, sicut columbam, et manentem super eum, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto. Hoc tibi, o Joannes, dixit qui te misit? Manifestum quia hoc. Quis ergo te misit? Forte Pater. Verus Deus Pater, et veritas Deus Filius: si Pater sine Filio te misit, Deus sine veritate te misit: si ideo autem verax es, quia veritatem (1415)loqueris, et ex veritate loqueris; non te misit Pater sine Filio, sed simul te misit pater et Filius: si ergo et Filius te misit cum Patre, quomodo nesciebas eum a quo missus es? Quem videras in veritate, ipse te misit ut agnosceretur in carne, et dixit, Super quem videris Spiritum descendentem sicut columbam, et manentem super eum, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto. 2. Hoc audivit Joannes, ut nosset eum quem non noverat, an ut plenius nosset quem jam noverat? Si enim omni ex parte non nosset, non venienti ad fluvium ut baptizaretur diceret, Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me (Matth. III, 14)? noverat ergo. Quando autem columba descendit? Jam baptizato Domino, et ab aqua ascendente. At si ille qui eum misit, dixit, Super quem videris Spiritum descendentem sicut columbam, et manentem super eum, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto; et non noverat eum, sed columba descendente cognovit eum; columba vero tunc descendit, quando Dominus ab aqua ascendit; tunc autem cognoverat Joannes Dominum, quando ad eum Dominus ad aquam veniebat: manifestatur nobis quia Joannes secundum aliquid noverat, secundum aliquid nondum noverat Dominum. Nisi autem hoc intellexerimus, mendax erat. Quomodo erat verax agnoscens, qui dicit, Tu ad me venis baptizari, et ego a te debeo baptizari? Verax est cum hoc dicit? Et quomodo rursus verax est cum dicit, Ego non noveram eum; sed qui misit me baptizare in aqua, ipse mihi dixit, Super quem videris Spiritum descendentem sicut columbam, et manentem super eum, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto? Innotuit per columbam Dominus, non ei qui se non noverat, sed ei qui in eo aliquid noverat, aliquid non noverat. Nostrum est ergo quaerere quid in eo Joannes nondum noverat, et per columbam didicit. 3. Quare missus est Joannes baptizans? Jam memini me quantum potui dixisse Charitati vestrae. Si enim baptismus Joannis necessarius erat saluti nostrae; et modo debuit exerceri. Non enim modo non salvantur homines, aut non modo plures salvantur, aut alia tunc salus erat, et alia modo. Si mutatus est Christus, mutata est et salus: si salus in Christo est, et idem ipse Christus est, eadem nobis salus est. Sed quare missus est Joannes baptizans? Quia oportebat baptizari Christum. Quare oportebat baptizari Christum? Quare oportuit nasci Christum? quare oportuit crucifigi Christum? Si enim viam humilitatis demonstraturus advenerat, et seipsum facturus ipsam humilitatis viam; in omnibus ab eo implenda erat humilitas. Auctoritatem dare baptismo suo hinc dignatus est, ut cognoscerent servi quanta alacritate deberent currere ad baptismum Domini, quando ipse non dedignatus est suscipere baptismum servi. Donatum enim erat hoc Joanni, ut ipsius baptismus diceretur. 4. Hoc attendat, et distinguat, et noverit Charitas vestra. Baptismus quem accepit Joannes, baptismus (1416)Joannis dictus est: solus tale donum accepit: nullus ante illum justorum, nullus post illum, ut acciperet baptismum, qui baptismus illius diceretur. Accepit quidem; non enim a se posset aliquid: si enim a se quis loquitur, mendacium de suo loquitur. Et unde accepit, nisi a Domino Jesu Christo? Ab illo ut baptizare posset accepit, quem postea baptizavit. Nolite mirari: sic enim hoc fecit Christus in Joanne, quomodo quiddam fecit in matre. De Christo enim dictum est, Omnia per ipsum facta sunt (Joan. I, 3): si omnia per ipsum, et Maria per ipsum facta est, de qua postea natus est Christus. Intendat Charitas vestra, Quomodo creavit Mariam, et creatus est per Mariam; sic dedit baptismum Joanni, et baptizatus est a Joanne. 5. Ad hoc ergo accepit baptismum a Joanne, ut accipiens quod inferius erat ab inferiore, ad id quod superius erat hortaretur inferiores. Sed quare non solus ipse baptizatus est a Joanne, si ad hoc missus erat Joannes, per quem baptizaretur Christus, ut pararet viam Domino, id est ipsi Christo? Et hoc jam diximus; sed commemoramus, quia necessarium est praesenti quaestioni. Si solus Dominus noster Jesus Christus baptizatus esset baptismate Joannis: tenete quod dicimus; non tantum valeat saeculum, ut deleat e cordibus vestris quod ibi scripsit Spiritus Dei; non tantum valeant spinae curarum, ut effocent semen quod seminatur in vobis: quare enim cogimur eadem repetere, nisi quia de memoria cordis vestri securi non sumus? si ergo solus Dominus baptizatus esset baptismo Joannis, non deessent qui sic eum haberent, ut putarent baptismum Joannis majorem esse, quam est baptismus Christi. Dicerent enim: Usque adeo illud baptisma majus est, ut solus Christus eo baptizari meruisset. Ergo ut daretur nobis a Domino exemplum humilitatis, ad percipiendam salutem baptismatis, Christus suscepit quod ei opus non erat, sed propter nos opus erat. Et rursus, ne hoc ipsum quod accepit a Joanne Christus, praeponeretur baptismati Christi, permissi sunt et alii baptizari a Joanne. Sed qui baptizati sunt a Joanne, non eis suffecit: baptizati sunt enim baptismo Christi; quia non baptismus Christi erat baptismus Joannis. Qui accipiunt baptismum Christi, baptismum Joannis non quaerunt: qui acceperunt baptismum Joannis, baptismum Christi quaesierunt. Ergo Christo suffecit baptismus Joannis. Quomodo non sufficeret, quando nec ipse erat necessarius? Illi enim nullus baptismus erat necessarius; sed ad hortandos nos ad baptismum suum, suscepit baptismum servi. Et ne praeponeretur baptismus servi baptismo Domini, baptizati sunt alii baptismate conservi. Sed qu baptizati sunt baptismate conservi, oportebat ut baptizarentur baptismate Domini: qui autem baptizantur (1417)baptismate Domini, non opus habent baptismate conservi. 6. Quoniam ergo acceperat Joannes baptismum, qui proprie Joannis diceretur; Dominus autem Jesus Christus noluit baptismum suum alicui dare, non ut nemo baptizaretur baptismo Domini, sed ut semper ipse Dominus baptizaret: id actum est, ut et per ministros Dominus baptizaret, id est, ut quos ministri Domini baptizaturi erant, Dominus baptizaret, non illi. Aliud est enim baptizare per ministerium, aliud baptizare per potestatem. Baptisma enim tale est, qualis est ille in cujus potestate datur; non qualis est ille per cujus ministerium datur. Talis erat baptismus Joannis, qualis Joannes: baptismus justus tanquam justi, tamen hominis; sed qui acceperat a Domino istam gratiam, et tantam gratiam, ut dignus esset praeire judicem, et eum digito ostendere, et implere vocem prophetiae illius, Vox clamantis in deserto, parate viam Domino (Isai. XL, 3). Tale autem baptisma Domini, qualis Dominus: ergo baptisma Domini divinum, quia Dominus Deus. 7. Potuit autem Dominus Jesus Christus, si vellet, dare potestatem alicui servo suo, ut daret baptismum suum tanquam vice sua, et transferre a se baptizandi potestatem, et constituere in aliquo servo suo, et tantam vim dare baptismo translato in servum, quantam vim haberet baptismus datus a Domino. Hoc noluit ideo, ut in illo spes esset baptizatorum, a quo se baptizatos agnoscerent. Noluit ergo servum ponere spem in servo. Ideoque clamabat Apostolus, cum videret homines volentes ponere spem in seipso: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis (I Cor. I, 13)? Baptizavit ergo Paulus tanquam minister, non tanquam ipsa potestas: baptizavit autem Dominus tanquam potestas. Intendite. Et potuit hanc potestatem servis dare, et noluit. Si enim daret hanc potestatem servis, id est, ut ipsorum esset quod Domini erat, tot essent baptismi quot essent servi; ut quomodo dictum est baptisma Joannis, sic diceretur baptisma Petri, sic baptisma Pauli, sic baptisma Jacobi, baptisma Thomae, Matthaei, Bartholomaei: illud enim baptisma Joannis dictum est. Sed forte aliquis resistit, et dicit: Proba nobis quia illud baptisma Joannis dictum est. Probabo, ipsa Veritate dicente, quando interrogavit Judaeos, Baptisma Joannis unde est? de coelo, an ex hominibus (Matth. XXI, 25)? Ergo ne tot baptismata dicerentur, quot essent servi qui baptizarent accepta potestate a Domino; sibi tenuit Dominus baptizandi potestatem, servis ministerium dedit. Dicit se servus baptizare; recte dicit, sicut Apostolus dicit, Baptizavi autem et Stephanae domum (I Cor. I, 16): sed tanquam minister. Ideo si sit et malus, et contingat illi habere ministerium, et si eum homines non norunt, et Deus cum novit: permittit Deus baptizari per eum, qui sibi tenuit potestatem. 8. Hoc autem Joannes non noverat in Domino. Quia Dominus erat, noverat; quia ab ipso debebat baptizari, noverat: et confessus est quia veritas erat ille, et ille verax missus a veritate; hoc noverat. Sed (1418)quid in eo non noverat? Quia sibi retenturus erat baptismatis sui potestatem, et non eam transmissurus et translaturus in aliquem servum: sed sive baptizaret in ministerio servus bonus, sive baptizaret in ministerio servus malus, non sciret se ille qui baptizaretur baptizari, nisi ab illo qui sibi tenuit baptizandi potestatem. Et ut noveritis, fratres, quia hoc in illo non noverat Joannes, et hoc didicit per columbam: Dominum enim noverat, sed eum baptizandi sibi potestatem retenturum, et nulli servo eam daturum, nondum noverat; secundum hoc dixit, Et ego nesciebam eum. Et ut noveritis quia ibi hoc didicit, attendite sequentia: Sed qui misit me baptizare in aqua, ipse mihi dixit, Super quem videris Spiritum descendentem, quasi columbam, et manentem super eum, ipse est. Quid ipse est? Dominus. Sed jam noverat Dominum. Ergo putate huc usque dixisse Joannem, Ego non noveram eum; sed qui me misit baptizare in aqua, ipse mihi dixit. Quaerimus quid dixerit? Sequitur, Super quem videris Spiritum descendentem, quasi columbam, et manentem super eum. Non dico sequentia; interim attendite: Super quem videris Spiritum descendentem, tanquam columbam, et manentem super eum, ipse est. Sed quid ipse est? quid me voluit per columbam docere qui me misit? Quia ipse erat Dominus? Jam noveram a quo missus eram: jam noveram eum cui dixi, Tu ad me venis baptizari? ego a te debeo baptizari: usque adeo ergo noveram Dominum, ut ego ab eo vellem baptizari, non ut a me ipse baptizaretur: et tunc mihi dixit, Sine modo; impleatur omnis justitia (Matth. III, 14, 15); pati veni, baptizari non venio? impleatur omnis justitia, ait mihi Deus meus; impleatur omnis justitia, doceam plenam humilitatem: novi superbientes in futuro populo meo, novi aliquos in aliqua excellentiori gratia futuros homines, ut cum viderint idiotas aliquos baptizari, illi quia meliores sibi videntur, sive continentia, sive eleemosynis, sive doctrina, dedignentur isti fortasse accipere quod illi inferiores acceperunt; oportet ut sanem eos, ut non dedignentur venire ad baptisma Domini, quia ego veni ad baptisma servi. 9. Jam ergo hoc noverat Joannes, et noverat Dominum. Quid ergo docuit columba? quid voluit per columbam, id est, per Spiritum sanctum sic venientem docere, qui miserat eum, cui ait, Super quem videris Spiritum descendentem, tanquam columbam, et manentem super eum, ipse est? Quis ipse est? Dominus. Novi. Sed numquid hoc jam noveras, quia Dominus iste baptizandi habens potestatem, eam potestatem nulli servo daturus est, sed sibi eam retenturus est, ut omnis qui baptizatur per servi ministerium, non imputet servo, sed Domino? numquid hoc jam noveras? Non hoc noveram: adeo quid mihi dixit? Super quem videris Spiritum descendentem tanquam columbam, et manentem super eum, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto. Non ait, Ipse est Dominus; non ait, ipse est Christus; non ait, ipse est Deus; non ait, ipse est Jesus; non ait, ipse est qui natus est de virgine (1419)Maria, posterior te, prior te: non ait hoc; jam enim hoc noverat Joannes. Sed quid non noverat? Tantam potestatem Baptismi ipsum Dominum habiturum et sibi retenturum, sive praesentem in terra, sive absentem corpore in coelo et praesentem majestate, sibi retenturum Baptismi potestatem: ne Paulus diceret, Baptismus meus; ne Petrus diceret, Baptismus meus. Ideo videte, intendite voces Apostolorum. Nemo Apostolorum dixit, Baptismus meus. Quamvis unum omnium esset Evangelium, tamen invenis dixisse, Evangelium meum: non invenis dixisse, Baptisma meum. 10. Hoc ergo didicit Joannes, fratres mei. Quod didicit Joannes per columbam, discamus et nos. Non enim columba Joannem docuit, et Ecclesiam non docuit, cui Ecclesiae dictum est, Una est columba mea (Cant. VI, 8). Columba doceat columbam; noverit columba quod Joannes didicit per columbam. Spiritus sanctus in specie columbae descendit. Hoc autem quod discebat Joannes in columba, quare in columba didicit? Oportebat enim ut disceret: nec hoc forte oportebat, nisi ut per columbam disceret. Quid dicam de columba, fratres mei? aut quando mihi sufficit facultas vel cordis vel linguae, dicere quomodo volo? Et forte non digne volo quomodo dicendum est; nec si tamen possum dicere quomodo volo: quanto minus quomodo dicendum est? Ego a meliore hoc audire vellem, non vobis dicere. 11. Discit Joannes eum quem noverat: sed in eo discit in quo eum non noverat; in quo noverat non discit. Et quid noverat? Dominum. Quid non noverat? Potestatem dominici baptismi in nullum hominem a Domino transituram, sed ministerium plane transiturum: potestatem a Domino in neminem, ministerium et in bonos et in malos. Non exhorreat columba ministerium malorum, respiciat Domini potestatem. Quid tibi facit malus minister, ubi bonus est Dominus? Quid te impedit malitiosus praeco, si est benevolus judex? Joannes didicit per columbam hoc. Quid est quod didicit? Ipse repetat: Ipse mihi dixit, inquit, Super quem videris Spiritum descendentem, tanquam columbam, et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto. Non ergo te decipiant, o columba, seductores, qui dicunt, Nos baptizamus. Columba, agnosce quid docuit columba. Hic est qui baptizat in Spiritu sancto. Per columbam discitur quia hic est; et tu ejus potestate putas te baptizari, cujus ministerio baptizaris? Si hoc putas, nondum es in corpore columbae; et si non es in corpore columbae, non mirandum quia simplicitatem non habes. Simplicitas enim maxime per columbam designatur. 12. Quare per simplicitatem columbae didicit Joannes, quia hic est qui baptizat in Spiritu sancto, fratres mei, nisi quia columbae non erant qui Ecclesiam dissipaverunt? Accipitres erant, milvi erant. Non laniat columba. Et vides illos invidiam nobis facere, quasi de persecutionibus quas passi sunt. Corporales quidem passi quasi persecutiones, cum essent flagella Domini (1420)manifeste dantis disciplinam ad tempus, ne damnet in aeternum, si eam non cognoverint, seque correxerint. Illi vere persequuntur Ecclesiam, qui dolis persequuntur; illi gravius cor feriunt, qui linguae gladio feriunt; illi acerbius sanguinem fundunt, qui Christum, quantum in ipsis est, in homine occidunt. Perterriti videntur quasi judicio potestatum. Quid tibi facit potestas, si bonus es? Si autem malus es, time potestatem: Non enim frustra gladium portat, dicit Apostolus (Rom. XIII, 4). Tuum gladium noli educere, quo percutis Christum. Christiane, quid tu persequeris in christiano? quid in te persecutus est imperator? Carnem persecutus est; tu in christiano spiritum persequeris. Non occidis tu carnem. Et tamen nec carni parcunt: quotquot potuerunt caedendo necaverunt; nec suis nec alienis pepercerunt. Notum est hoc omnibus. Invidiosa est potestas, quia legitima est: invidiose facit, qui jure facit: sine invidia facit, qui praeter leges facit. Attendat unusquisque vestrum, fratres mei, quid habeat christianus. Quod homo est, commune cum multis: quod christianus est, secernitur a multis; et plus ad illum pertinet quod christianus, quam quod homo. Nam quod christianus, renovatur ad imaginem Dei, a quo homo factus est ad imaginem Dei, (Col. III, 10): quod autem homo, posset et malus, posset et paganus, posset et idololatra. Hoc tu persequeris in christiano, quod melius habet: hoc enim illi vis auferre unde vivit. Vivit enim temporaliter secundum spiritum vitae, quo corpus animatur; vivit autem ad aeternitatem secundum Baptisma quod accepit a Domino: hoc illi vis tollere, quod accepit a Domino; hoc illi vis tollere unde vivit. Latrones eos quos volunt exspoliare, sic volunt, ut ipsi plus habeant, et illi nihil habeant: tu et tollis huic, et apud te non erit plus; non enim plus tibi fit, quia huic tollis. Sed vere hoc faciunt, quod hi qui tollunt animam; et alteri tollunt, et ipsi duas animas non habent. 13. Quid ergo vis auferre? Unde tibi displicet quem vis rebaptizare? Dare non potes quod jam habet, sed facis negare quod habet. Quid acerbius faciebat paganus, persecutor Ecclesiae? Exserebantur gladii adversus martyres, emittebantur bestiae, ignes admovebantur: utquid ista? Ut diceret qui ista patiebatur, Non sum christianus. Quid doces tu eum quem vis rebaptizare, nisi ut primo dicat, Non sum christianus? Ad quod aliquando persecutor proferebat flammam, ad hoc tu producis linguam: seducendo facis quod ille occidendo non fecit. Et quid est quod daturus es, et cui daturus es? Si tibi verum dicat, et non seductus a te mentiatur, dicturus est, Habeo. Interrogas, Habes Baptisma? Habeo, dicit. Quamdiu habeo dicit, inquis, non sum daturus. Et noli dare: quod enim vis dare, haerere in me non potest; quia quod accepi, auferri a me non potest. Sed tamen exspecta; videam quid me vis docere. Dic, inquit, primo, Non habeo. Sed hoc habeo: si dixero, Non habeo, mentior; quod enim habeo, habeo. Non habes, inquit. Doce quia non (1421)habeo. Malus tibi dedit. Si malus Christus, malus mihi dedit. Non, inquit, malus Christus: sed non tibi Christus dedit. Quis ergo mihi dedit? responde: ego me a Christo scio accepisse. Dedit tibi, inquit, sed traditor nescio quis, non Christus. Videro quis fuerit minister, videro quis fuerit praeco; de officiali non disputo, judicem attendo: et forte quod objicis officiali, mentiris: sed nolo discutere; causam officialis sui cognoscat Dominus amborum: forte si exigam ut probes, non probas; imo mentiris: probatum est te probare non potuisse: sed non ibi pono causam meam, ne cum studiose coepero defendere homines innocentes, putes me spem meam vel in hominibus innocentibus posuisse: fuerint homines qualeslibet, ego a Christo accepi, ego a Christo baptizatus sum. Non, inquit, sed ille episcopus te baptizavit, et ille episcopus illis communicat. A Christo sum baptizatus, ego novi. Unde nosti? Docuit me columba quam vidit Joannes. O milve male, non me dilanias a visceribus columbae: in columbae membris numeror; quia quod columba docuit, hoc novi. Tu mihi dicis, Ille te baptizavit, aut ille te baptizavit; per columbam mihi et tibi dicitur, Hic est qui baptizat: cui credo, milvo, an columbae? 14. Certe tu mihi dic, ut per illam lucernam confundaris, qua confusi sunt et priores inimici, pares tui pharisaei, qui cum interrogarent Dominum, in qua potestate ista faceret: Interrogabo et ego vos, inquit, istum sermonem, Dicite mihi, Baptisma Joannis unde est? de coelo an ex hominibus? Et illi qui praeparabant jaculari dolos, irretiti sunt quaestione, coeperunt volvere apud semetipsos, et dicere, Si dixerimus quia de coelo est, dicturus est nobis, Quare non credidistis ei? Joannes enim dixerat de Domino, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi (Joan. I, 29). Quid ergo quaeritis, in qua potestate facio? O lupi, in potestate Agni facio quod facio. Sed ut nossetis Agnum, quare non credidistis Joanni, qui dixit, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi? Scientes ergo illi quid dixisset Joannes de Domino, dixerunt apud se, Si dixerimus quia de coelo est baptismus Joannis, dicet nobis, Quare ergo non credidistis ei? Si dixerimus quia ex hominibus est, lapidabimur a populo; quia prophetam habent Joannem. Hinc timebant homines, hinc veritatem fateri confundebantur. Tenebrae tenebras responderunt, sed a luce superatae sunt. Quid enim responderunt? Nescimus: quod sciebant, dixerunt, nescimus. Et Dominus, nec ego vobis dico, inquit, in qua potestate ista facio (Matth. XXI, 23-27). Et confusi sunt primi inimici. Unde? De lucerna. Quis erat lucerna? Joannes. Probamus quia lucerna erat? Probamus. Dominus enim dicit: Ille erat lucerna ardens et lucens (Joan. V, 35). Probamus quia et de ipso confusi sunt inimici? Psalmum audi: Paravi, inquit, lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione (Psal. CXXXI, 17, 18). 15. Adhuc in hujus vitae tenebris ad lucernam fidei ambulamus: teneamus et nos lucernam Joannem, confundamus et inde inimicos Christi; imo ipse confundat (1422)inimicos suos per lucernam suam. Interrogemus et nos quod Dominus Judaeos, interrogemus et dicamus, Baptisma Joannis unde est? de coelo, an ex hominibus? Quid dicturi sunt, videte, si non et ipsi tanquam inimici de lucerna confunduntur. Quid dicturi sunt? Si dixerint, Ex hominibus; et ipsi sui eos lapidabunt: si autem dixerint, De coelo; dicamus eis, Quare ergo non credidistis ei? Dicunt fortasse, Credimus ei. Quomodo ergo dicitis quia vos baptizatis, et Joannes dicit, Hic est qui baptizat? Sed ministros, inquiunt, tanti judicis justos oportet esse, per quos baptizatur. Et ego dico, et omnes dicimus, quia justos oportet esse tanti judicis ministros: sint ministri justi, si volunt; si autem noluerint esse justi qui cathedram Moysi sedent, securum me fecit magister meus, de quo Spiritus ejus dixit, Hic est qui baptizat. Quomodo securum me fecit? Scribae, inquit, et Pharisaei cathedram Moysi sedent; quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt (Matth. XXIII, 2, 3). Si fuerit minister justus, computo illum cum Paulo, cumputo illum cum Petro; cum istis computo justos ministros: quia vere justi ministri gloriam suam non quaerunt; ministri enim sunt, pro judicibus haberi nolunt, spem in se poni exhorrescunt: ergo computo cum Paulo justum ministrum. Quid enim dicit Paulus? Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus (I Cor. III, 6, 7). Qui vero fuerit superbus minister, cum zabulo computatur: sed non contaminatur donum Christi, quod per illum fluit purum, quod per illum transit liquidum venit ad fertilem terram. Puta quia ipse lapideus est, quia ex aqua fructum ferre non potest: et per lapideum canalem transit aqua, transit aqua ad areolas; in canali lapideo nihil generat, sed tamen hortis plurimum fructum affert. Spiritualis enim virtus Sacramenti ita est ut lux: et ab illuminandis pura excipitur, et si per immundos transeat, non inquinatur. Sint plane ministri justi, et gloriam suam non quaerant, sed illius cujus ministri sunt: non dicant, Baptisma meum est; quia non est ipsorum. Attendant ipsum Joannem. Ecce Joannes plenus erat Spiritu sancto; et baptismum de coelo habebat, non ex hominibus: sed quatenus habebat? Ipse dixit, Parate viam Domino (Joan. I, 23). Ubi autem cognitus est Dominus, ipse factus est via; non jam opus erat baptismate Joannis, quo pararetur via Domino. 16. Tamen quid nobis solent dicere? Ecce post Joannem baptizatum est. Antequam enim bene ista quaestio tractaretur in Ecclesia catholica, multi in ea erraverunt, et magni et boni: sed quia de membris columbae erant, non se praeciderunt, et factum est in eis quod dixit Apostolus, Si quid aliter sapitis, (1423)hoc quoque vobis Deus revelabit (Philipp. III, 15). Unde isti qui se separaverunt, indociles facti sunt. Quid ergo solent dicere? Ecce post Joannem baptizatum est; post haereticos non baptizatur? Quia quidam qui habebant baptisma Joannis, jussi sunt a Paulo baptizari (Act. XIX, 3-5): non enim habebant baptisma Christi. Quid ergo exaggeras meritum Joannis, et quasi abjicis infelicitatem haereticorum? Et ego tibi concedo sceleratos esse haereticos: sed haeretici baptisma Christi dederunt, quod baptisma non dedit Joannes. 17. Recurro ad Joannem, et dico: Hic est qui baptizat. Sic enim melior Joannes quam haereticus, quomodo melior Joannes quam ebriosus, quomodo melior Joannes quam homicida. Si post deteriorem baptizare debemus, quia post meliorem baptizarunt Apostoli; quicumque apud ipsos baptizati fuerint ab ebrioso, non dico ab homicida, non dico a satellite alicujus scelerati, non dico a raptore rerum alienarum, non dico ab oppressore pupillorum, non a separatore conjugum; nihil horum dico: quod solemne est dico, quod quotidianum est dico, quo vocantur omnes dico, et in ista civitate, quando eis dicitur, Alogiemus, bene sit nobis, et tali die festo Januariarum non debes jejunare; ea dico levia, quotidiana: ab ebrioso homine cum baptizatur, quis est melior, Joannes an ebriosus? Responde, si potes, quod ebriosus tuus melior sit quam Joannes: nunquam hoc audebis. Ergo tu quia sobrius es, baptiza post ebriosum tuum. Si enim post Joannem baptizaverunt Apostoli, quanto magis debet post ebriosum sobrius baptizare? An dicis, In unitate mecum est ebriosus? Ergo Joannes amicus sponsi, non erat in unitate cum sponso? 18. Sed tibi ipsi dico, quisquis es: Tu es melior, an Joannes? Non audebis dicere: Ego sum melior quam Joannes. Ergo post te baptizent tui, si te fuerint meliores. Si enim post Joannem baptizatum est, erubesce quia post te non baptizatur. Dicturus es, Sed ego baptismum Christi habeo, et docco. Aliquando ergo agnosce judicem, et noli praeco superbus esse. Baptismum Christi das, ideo non post de baptizatur: post Joannem ideo baptizatum est, quia non Christi baptismum dabat, sed suum; quia sic acceperat ut ipsius esset. Non ergo tu melior quam Joannes: sed baptismus qui per te datur, melior quam Joannis. Ipse enim Christi est, iste autem Joannis. Et quod dabatur a Paulo, et quod dabatur a Petro, Christi est: et si datum est a Juda, Christi erat. Dedit Judas, et non baptizatum est post Judam; dedit Joannes, et baptizatum est post Joannem: quia si datus est a Juda baptismus, Christi erat; qui autem a Joanne datus est, Joannis erat. Non Judam Joanni, sed baptismum Christi etiam per Judae manus datum, baptismo Joannis etiam per manus Joannis dato recte praeponimus. Etenim dictum est de Domino antequam (1424)pateretur, quia baptizabat plures quam Joannes: deinde adjunctum est, Quamvis ipse non baptizaret, sed discipuli ejus (Joan. IV, 1, 2). Ipse, et non ipse: ipse potestate, illi ministerio; servitutem ad baptizandum illi admovebant, potestas baptizandi in Christo permanebat. Ergo baptizabant discipuli ejus, et ibi adhuc erat Judas inter discipulos ejus: quos ergo baptizavit Judas, non sunt iterum baptizati; et quos baptizavit Joannes, iterum baptizati sunt? Plane iterum, sed non iterato baptismo. Quos enim baptizavit Joannes, Joannes baptizavit: quos autem baptizavit Judas, Christus baptizavit. Sic ergo quos baptizavit ebriosus, quos baptizavit homicida, quos baptizavit adulter, si baptismus Christi erat, Christus baptizavit. Non timeo adulterum, non ebriosum, non homicidam; quia columbam attendo, per quam mihi dicitur, Hic est qui baptizat. 19. Caeterum, fratres mei, delirum est dicere quia melioris meriti fuit, non dico Judas, sed quilibet hominum, quam ille de quo dictum est, In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista (Matth. XI, 11). Non ergo huic quisquam servus, sed baptisma Domini etiam per servum malum datum, baptismati etiam amici servi praeponitur. Audi quales commemorat apostolus Paulus falsos fratres, invidia praedicantes verbum Dei, et quid de illis dicit: Et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. Christum enim annuntiabant, per invidiam quidem, sed tamen Christum (Philipp. I, 15-18). Non per quid, sed quem vide: per invidiam tibi praedicatur Christus? vide Christum, vita invidiam. Noli imitari malum praedicatorem, sed imitare bonum qui tibi praedicatur. Christus ergo a quibusdam per invidiam praedicabatur. Et quid est invidere? Horrendum malum. Ipso malo zabolus dejectus est, ipsum dejecit multum maligna pestis: et habebant illam quidam Christi praedicatores, quos tamen praedicare permittit Apostolus. Quare? Quia Christum praedicabant. Qui autem invidet, odit; et qui odit, quid de illo dicitur? Audi apostolum Joannem: Qui odit fratrem suum, homicida est (I Joan. III, 15). Ecce post Joannem baptizatum est, post homicidam non baptizatum est; quia Joannes dedit baptismum suum, homicida dedit baptismum Christi. Quod Sacramentum tam sanctum est, ut nec homicida ministrante polluatur. 20. Non respuo Joannem, sed potius credo Joanni. Quid credo Joanni? Quod didicit per columbam. Quid didicit per columbam? Hic est qui baptizat in Spiritu sancto. Jam ergo, fratres, tenete hoc, et cordibus vestris infigite. Si enim hodie voluero plenius dicere quare per columbam, tempus non sufficit. Quia enim res discenda insinuata est Joanni per columbam, quam non noverat in Christo Joannes, quamvis jam nosset Christum, exposui quantum arbitror Sanctitati vestrae: sed quare hanc ipsam rem per columbam oportuit demonstrari, si breviter dici posset, dicerem: sed quia diu dicendum est, et onerare vos nolo, quomodo adjutus sum orationibus vestris, ut illud quod promisi, (1425)implerem; adjuvante etiam atque etiam pia intentione et votis bonis, et illud apparebit vobis, quare Joannes quod didicit in Domino, quia ipse est qui baptizat in Spiritu sancto, et nulli servo suo translegavit potestatem baptizandi, non debuit discere nisi per columbam. TRACTATUS VI. In eumdem Evangelii locum. Quare Deus per columbae speciem ostendere voluerit Spiritum sanctum. Cap. I, V\ V\. 32, 33. 1. Fateor Sanctitati vestrae, timueram ne frigus hoc frigidos vos ad conveniendum faceret: sed quia ista celebritate et frequentia vestra, spiritu vos fervere de monstratis, non dubito quia etiam orastis pro me, ut debitum vobis exsolvam. Promiseram enim in nomine Christi disserere hodie, cum angustia temporis tunc impediret, ne id possemus explicare tractando, quare Deus per columbae speciem ostendere voluerit Spiritum sanctum. Hoc ut explicetur, illuxit nobis dies hodiernus; et sentio audiendi cupiditate et pia devotione vos celebrius congregatos. Exspectationem vestram Deus impleat ex ore nostro. Amastis enim ut veniretis: sed amastis, quid? Si nos, et hoc bene; nam volumus amari a vobis, sed nolumus in nobis. Quia ergo in Christo vos amamus, in Christo nos redamate, et amor noster pro invicem gemat ad Deum: ipse enim gemitus columbae est. 2. Si ergo gemitus columbae est, quod omnes novimus, gemunt autem columbae in amore; audite quid dicat Apostolus, et nolite mirari quia in columbae specie voluit demonstrari Spiritus sanctus: Quid enim oremus, sicut oportet, inquit, nescimus: sed ipse Spiritus interpellat pro nobis gemitibus inenarrabilibus (Rom. VIII, 26). Quid ergo, fratres mei, hoc dicturi sumus, quia Spiritus gemit, ubi perfecta et aeterna beatitudo est ei cum Patre et Filio? Spiritus enim sanctus Deus, sicut Dei Filius Deus, et Pater Deus. Ter dixi Deus, sed non dixi tres deos: magis enim Deus ter, quam dii tres; quia Pater et Filius et Spiritus sanctus unus Deus: hoc optime nostis. Non ergo Spiritus sanctus in semetipso apud semetipsum in illa Trinitate, in illa beatitudine, in illa aeternitate substantiae gemit: sed in nobis gemit, quia gemere nos facit. Nec parva res est, quod nos docet Spiritus sanctus gemere: insinuat enim nobis quia peregrinamur, et docet nos in patriam suspirare, et ipso desiderio gemimus. Cui bene est in hoc saeculo, imo qui putat quod ei bene sit, qui laetitia rerum carnalium, et abundantia temporalium, et vana felicitate exsultat, habet vocem corvi: vox enim corvi clamosa est, non gemebunda. Qui autem novit in pressura se esse mortalitatis hujus, et peregrinari se a Domino (II Cor. V, 6), nondum tenere illam perpetuam quae nobis promissa est beatitudinem, sed habere illam in spe, habiturus in re, cum Dominus venerit in manifestatione praeclarus, qui prius in humilitate venit occultus; qui hoc novit, gemit. Et quamdiu propter hoc gemit, bene gemit: Spiritus illum docuit gemere, a columba didicit gemere. Multi enim gemunt in infelicitate terrena, vel quassati damnis, vel aegritudine corporis (1426)praegravati, vel carceribus inclusi, vel catenis colligati, vel fluctibus maris jactati, vel aliquibus inimicorum insidiis circumsepti gemunt: sed non columbae gemitu gemunt, non amore Dei gemunt, non spiritu gemunt. Ideo tales cum ab ipsis pressuris fuerint liberati, exsultant in grandibus vocibus: ubi apparet quia corvi sunt, non columbae. Merito de arca missus est corvus, et non est reversus; missa est columba; et reversa est: illas duas aves misit Noe (Gen. VIII, 6-9). Habebat ibi corvum, habebat et columbam; utrumque hoc genus arca illa continebat: et si arca figurabat Ecclesiam, videtis utique quia necesse est ut in isto diluvio saeculi utrumque genus contineat Ecclesia, et corvum, et columbam. Qui sunt corvi? Qui sua quaerunt. Qui columbae? Qui ea quae Christi sunt quaerunt (Philipp. II, 21). 3. Propterea ergo cum mitteret Spiritum sanctum, duobus modis eum ostendit visibiliter; per columbam, et per ignem: per columbam, super Dominum baptizatum; per ignem, super discipulos congregatos. Cum enim ascendisset Dominus in coelum post resurrectionem, peractus cum discipulis suis quadraginta diebus, impleto die Pentecostes, misit eis Spiritum sanctum, sicut promiserat. Spiritus ergo tunc veniens implevit locum illum, factoque primo sonitu de coelo tanquam ferretur flatus vehemens, sicut in Actibus Apostolorum legimus, Visae, inquit, illis sunt linguae divisae velut ignis, qui et insedit super unumquemque eorum; et coeperunt linguis loqui, sicut Spiritus dabat eis pronuntiare (Act. II, 1-4). Hac vidimus columbam super Dominum, hac linguas divisas super discipulos congregatos: ibi simplicitas, hic fervor ostenditur. Sunt enim qui dicuntur simplices, et pigri sunt: vocantur simplices, sunt autem segnes. Non talis erat Stephanus plenus Spiritu sancto: simplex erat, quia nemini nocebat; fervens erat, quia impios arguebat. Non enim tacuit Judaeis: ejus sunt verba illa flammantia, Dura cervice, et non circumcisi corde et auribus, vos semper restitistis Spiritui sancto. Magnus impetus: sed columba sine felle saevit. Nam ut noveritis quia sine felle saeviebat, illi auditis his verbis qui corvi erant, ad lapides statim adversus columbam cucurrerunt; coepit Stephanus lapidari: et qui paulo ante fremens et fervens spiritu, tanquam in inimicos impetum fecerat, et tanquam violentus invectus erat in verbis igneis atque ita flammantibus, ut audistis, Dura cervice, et non circumcisi corde et auribus: ut qui ea verba audiret, putaret Stephanum, si ei liceret, statim illos velle consumi: venientibus in se lapidibus ex manibus eorum, genu fixo ait, Domine, ne statuas illis hoc delictum (Act. VII, 51, 59). Inhaeserat unitati columbae. Prior enim illud fecerat magister, super quem descendit columba; qui pendens in cruce ait, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt (Luc. XXIII, 34). Ergo ne Spiritu sanctificati dolum habeant, in columba demonstratum est: ne simplicitas frigida remaneat, in igne demonstratum est. Nec moveat, (1427)quia linguae divisae sunt. Distant enim linguae, ideo divisis linguis apparuit. Linguae, inquit, divisae velut ignis, qui et insedit super unumquemque eorum. Distant inter se linguae, sed linguarum distantia non sunt schismata. In linguis divisis noli dissipationem timere, unitatem cognosce in columba. 4. Sic ergo, sic oportebat demonstrari Spiritum sanctum venientem super Dominum, ut intelligat unusquisque, si habet Spiritum sanctum, simplicem se esse debere sicut columbam; habere cum fratribus veram pacem, quam significant oscula columbarum. Habent enim oscula et corvi, sed in corvis falsa pax, in columba vera pax. Non omnis ergo qui dicit, Pax vobiscum, quasi columba audiendus est. Unde ergo discernuntur oscula corvorum ab osculis columbarum? Osculantur corvi, sed laniant; a laniatu innocens est natura columbarum: ubi ergo laniatus, non est vera in osculis pax; illi habent veram pacem, qui Ecclesiam non laniaverunt. Nam corvi de morte pascuntur, hoc columba non habet; de frugibus terrae vivit, innocens ejus victus est: quod vere, fratres, mirandum est in columba. Sunt passeres brevissimi, vel muscas occidunt: nihil horum columba; non enim de morte pascitur. Qui laniaverunt Ecclesiam, de mortibus pascuntur. Potens est Deus, rogemus ut reviviscant qui devorantur ab eis et non sentiunt. Multi agnoscunt, quia reviviscunt; nam ad eorum adventum quotidie gratulamur in nomine Christi. Vos tantum sic estote simplices, ut sitis ferventes; et fervor vester in linguis sit. Nolite tacere; ardentibus linguis loquentes, accendite frigidos. 5. Quid enim, fratres mei? quis non videat quod illi non vident? Nec mirum; quia qui inde reverti nolunt, sicut corvus qui de arca emissus est. Quis enim non videat quod illi non vident? Et ipsi Spiritui sancto ingrati sunt. Ecce columba descendit super Dominum, et super Dominum baptizatum; et apparuit ibi sancta illa et vera Trinitas, quae nobis unus Deus est. Ascendit enim Dominus ab aqua, sicut in Evangelio legimus: Et ecce aperti sunt ei coeli, et vidit Spiritum descendentem velut columbam, et mansit super eum: et statim vox consecuta est, Tu es Filius meus dilectus, in quo mihi complacui (Matth. III, 16 et 17). Apparet manifestissima Trinitas, Pater in voce, Filius in homine, Spiritus in columba. In ista Trinitate quo missi sunt Apostoli, videamus quod videmus, et quod mirum est quia illi non vident: non enim vere non vident, sed ad id quod facies eorum ferit, oculos claudunt. Quo missi sunt discipuli, in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, ab illo de quo dictum est, Hic est qui baptizat. Dictum est enim ministris ab eo qui sibi tenuit hanc potestatem. 6. Hoc enim in illo vidit Joannes, et cognovit quod non noverat: non quia eum non noverat Filium Dei, aut cum non noverat Dominum, aut non noverat (1428)Christum, aut vero et hoc non noverat quia ipse baptizaturus esset in aqua et Spiritu sancto; nam et hoc noverat: sed quia ita ut sibi teneret ipsam potestatem, et in nullum ministrorum eam transferret, hoc est quod didicit in columba. Per hanc enim potestatem, quam Christus solus sibi tenuit, et in neminem ministrorum transfudit, quamvis per ministros suos baptizare dignatus sit, per hanc stat unitas Ecclesiae, quae significatur in columba, de qua dictum est: Una est columba mea, una est matri suae (Cant. VI, 8). Si enim, ut jam dixi, fratres mei, transferretur potestas a Domino ad ministrum, tot baptismata essent, quot ministri essent, et jam non staret unitas Baptismi. 7. Intendite, fratres: antequam veniret Dominus noster Jesus Christus ad baptismum (nam post baptismum descendit columba in qua cognovit Joannes quiddam proprium, cum ei dictum esset, Super quem videris Spiritum descendentem sicut columbam, et manentem super eum, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto ), noverat quia ipse baptizat in Spiritu sancto; sed quia tali proprietate, ut potestas ab eo non transiret in alterum, quamvis eo donante, hoc ibi didicit. Et unde probamus quia jam et hoc noverat Joannes, quia baptizaturus erat Dominus in Spiritu sancto; ut hoc intelligatur didicisse in columba, quod ita erat baptizaturus Dominus in Spiritu sancto, ut in neminem alium hominem potestas illa transiret? unde probamus? Columba jam baptizato Domino descendit: ante autem quam veniret Dominus ut baptizaretur a Joanne in Jordane, diximus quia noverat eum, illis vocibus ubi ait: Tu ad me venis, baptizari? ego a te debeo baptizari. Sed ecce Dominum noverat, noverat Filium Dei: unde probamus quod jam noverat quia ipse baptizaret in Spiritu sancto? Antequam veniret ad fluvium, cum multi ad Joannem concurrerent baptizari, ait illis, Ego quidem baptizo vos in aqua: qui autem post me venit, major me est, cujus non sum dignus corrigiam calceamenti solvere; ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni (Matth. II, 14, 11): jam et hoc noverat. Quid ergo per columbam didicit, ne mendax postea inveniatur (quod avertat a nobis Deus opinari); nisi quamdam proprietatem in Christo talem futuram, ut quamvis multi ministri baptizaturi essent, sive justi, sive injusti, non tribueretur sanctitas Baptismi, nisi illi super quem descendit columba, de quo dictum est, Hic est qui baptizat in Spiritu sancto? Petrus baptizet, hic est qui baptizat: Paulus baptizet, hic est qui baptizat; Judas baptizet, hic est qui baptizat. 8. Nam si pro diversitate meritorum Baptisma sanctum est, quia diversa sunt merita, diversa erunt baptismata; et tanto quisque aliquid melius putatur accipere, quanto a meliore videtur accepisse. Ipsi sancti, intelligite fratres, boni pertinentes ad columbam, pertinentes ad sortem civitatis illius Jerusalem, ipsi boni in Ecclesia, de quibus dicit Apostolus, Novit Dominus qui sunt ejus (II Tim. II, 19); diversarum gratiarum sunt, non omnes paria merita habent: sunt alii aliis sanctiores, sunt alii aliis meliores. Quare ergo si unus ab illo, verbi gratia, justo sancto baptizetur, (1429)alius ab alio inferioris meriti apud Deum, inferioris gradus, inferioris continentiae, inferioris vitae, unum tamen et par et aequale est quod acceperunt, nisi quia hic est qui baptizat? Quomodo ergo cum baptizat bonus et melior, non ideo iste bonum accepit, et ille melius; sed quamvis bonus et melior fuerint ministri, unum et aequale est quod acceperunt, non est melius in illo, et inferius in isto: sic et cum baptizat malus ex aliqua vel ignorantia Ecclesiae, vel tolerantia (aut enim ignorantur mali, aut tolerantur, toleratur palea, quousque in ultimo ventiletur area), illud quod datum est, unum est, nec impar propter impares ministros; sed par et aequale, propter, Hic est qui baptizat. 9. Ergo, dilectissimi, videamus quod videre illi nolunt; non quod non videant, sed quod se videre doleant: quasi clausum sit contra illos. Quo missi sunt discipuli, in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, ut baptizarent tanquam ministri? quo missi sunt? Ite, dixit, baptizate gentes. Audistis, fratres, quomodo venit illa haereditas, Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae (Psal. II, 8). Audistis quomodo a Sion prodiit lex, et verbum Domini ab Jerusalem (Isai. II, 3): ibi enim audierunt discipuli, Ite, baptizate gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti (Matth. XXVIII, 19). Intenti facti sumus, cum audiremus, Ite, baptizate gentes. In cujus nomine? In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Iste unus Deus, quia non, in nominibus Patris et Filii et Spiritus sancti; sed, in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Ubi unum nomen audis, unus est Deus: sicut de semine Abrahae dictum est, et exponit Paulus apostolus, In semine tuo benedicentur omnes gentes: non dixit, In seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semine tuo, quod est Christus (Gen. XXII, 18; Gal. III, 16). Sicut ergo quia ibi non dicit, in seminibus, docere te voluit Apostolus, quia unus est Christus: sic et hic cum dictum est, in nomine, non, in nominibus; quomodo ibi, in semine, non, in seminibus; probatur unus Deus Pater et Filius et Spiritus sanctus. 10. Sed, Ecce, inquiunt discipuli ad Dominum, audivimus in quo nomine baptizemus, ministros nos fecisti, et dixisti nobis, Ite, baptizate in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti: quo ibimus? Quo? non audistis? Ad haereditatem meam. Interrogatis, Quo ibimus? Ad id quod emi sanguine meo. Quo ergo? Ad gentes, inquit. Putavi quia dixit, Ite, baptizate Afros in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Deo gratias: solvit Dominus quaestionem, docuit columba. Deo gratias: ad gentes Apostoli missi sunt; si ad gentes, ad omnes linguas. Hoc significavit Spiritus sanctus divisus in linguis, unitus in columba. Hac linguae dividuntur, hac columba copulat. Linguae gentium concordarunt, et una lingua Africae discordavit? Quid evidentius, fratres mei? In columba unitas, in linguis gentium societas. Aliquando enim et linguae per superbiam discordaverunt, et tunc sunt factae linguae ex una multae. Post diluvium enim superbi (1430)quidam homines, velut adversus Deum se munire conantes, quasi aliquid esset excelsum Deo, aut aliquid tutum superbiae, erexerunt turrim; quasi ne diluvio. si postea fieret, delerentur. Audierant enim et recensuerant quia omnis iniquitas erat deleta diluvio: ab iniquitate temperare nolebant; altitudinem turris contra diluvium requirebant; aedificaverunt turrim excelsam. Vidit Deus superbiam ipsorum, et hunc errorem illis immitti fecit, ut non se cognoscerent loquentes; et factae sunt diversae linguae per superbiam (Gen. XI, 1-9). Si superbia fecit diversitates linguarum, humilitas Christi congregavit diversitates linguarum. Jam quod illa turris dissociaverat, Ecclesia colligit. De una lingua factae sunt multae; noli mirari, superbia hoc fecit: de multis linguis fit una; noli mirari, charitas hoc fecit. Quia etsi soni diversi linguarum sunt, in corde unus Deus invocatur, una pax custoditur. Unde debuit ergo, charissimi, demonstrari Spiritus sanctus, unitatem quamdam designans, nisi per columbam, ut pacatae Ecclesiae diceretur, Una est columba mea? Unde debuit humilitas, nisi per avem simplicem et gementem, non per avem superbam et exaltantem se sicut corvus? 11. Et forte dicent: Quia ergo columba, et una columba, praeter unam columbam Baptismus esse non potest: ergo si apud te est columba, vel tu es columba, quando ad te venio, tu da mihi quod non habeo. Scitis hoc ipsorum esse: modo vobis apparebit non esse de voce columbae, sed de clamore corvi. Nam paululum attendat Charitas vestra, et timete insidias: imo cavete, et excipite verba contradicentium respuenda, non transglutienda et visceribus danda. Facite inde quod fecit Dominus, quando illi obtulerunt amarum potum; gustavit, et respuit (Matth. XXVII, 34): sic et vos, audite, et abjicite. Quid enim dicunt? videamus. Ecce, inquit, tu es columba, o Catholica, tibi dictum est, Una est columba mea, una est matri suae: tibi certe dictum est. Exspecta, noli me interrogare: si mihi dictum est, proba primum; si mihi dictum est, cito volo audire. Inquit, Tibi dictum est. Respondeo voce Catholicae, Mihi. Hoc autem, fratres, quod ore meo solius sonuit, sonuit, ut arbitror, et de cordibus vestris, et omnes pariter diximus, Ecclesiae catholicae dictum est, Una est columba mea, una est matri suae. Praeter ipsam columbam, inquit, Baptismus non est; ego praeter ipsam columbam sum baptizatus; ergo non habeo Baptismum: si Baptismum non habeo, quare mihi non das quando ad te venio? 12. Et ego interrogo: interim sequestremus, cui dictum sit, Una est columba mea, una est matri suae; adhuc quaerimus: aut mihi dictum est, aut tibi dictum est; sequestremus cui dictum sit. Hoc ergo quaero, si columba est simplex, innocens, sine felle, pacata in osculis, non saeva in unguibus; quaero utrum ad hujus columbae membra pertineant avari, raptores, subdoli, ebriosi, flagitiosi: membra sunt columbae hujus? Absit, (1431)inquit. Et revera, fratres, quis hoc dixerit? Ut nihil aliud dicam, raptores solos si dicam, membra accipitris possunt esse, non membra columbae: milvi rapiunt, accipitres rapiunt, corvi rapiunt; columbae non rapiunt, non dilaniant: ergo raptores non sunt membra columbae. Non apud vos fuit vel unus raptor? Quare manet Baptismus quem dedit accipiter, non columba? Quare non baptizatis apud vos ipsos post raptores et adulteros et ebriosos, post avaros apud vos ipsos? An isti omnes membra columbae sunt? Sic dehonestatis columbam vestram, ut ei membra vulturina faciatis. Quid ergo, fratres, quid dicimus? Mali et boni sunt in Ecclesia catholica: ibi autem soli mali sunt. Sed forte inimico animo hoc dico: et hoc postea requiratur. Et ibi certe dicunt quia sunt boni et mali: nam si dixerint solos bonos se habere; credant illis sui, et subscribo. Non sunt apud nos, dicant, nisi sancti, justi, casti, sobrii; non adulteri, non feneratores, non fraudatores, non perjuri, non vinolenti: dicant; non enim attendo linguas ipsorum, sed tango corda ipsorum. Cum autem noti sint nobis et vobis et suis, sicut et vos et vobis in Catholica et illis noti estis; nec nos eos reprehendamus, nec illi se palpent. Nos fatemur in Ecclesia et bonos et malos esse, sed tanquam grana et paleam. Aliquando qui baptizatur a grano, palea est; et qui baptizatur a palea, granum est. Alioquin si qui baptizatur a grano, valet; et qui baptizatur a palea, non valet: falsum est, Hic est qui baptizat. Si autem verum est, Hic est qui baptizat: et quod ab illo datur, valet; et quomodo columba, baptizat. Non enim malus ille columba est, aut ad membra columbae pertinet: nec hic potest dici in Catholica, nec apud illos, si illi dicunt, columbam esse Ecclesiam suam. Quid ergo intelligimus, fratres? Quoniam manifestum est, et omnibus notum, et si nolint convincuntur: quia et ibi quando dant mali, non post illos baptizatur; et hic quando dant mali, non post illos baptizatur. Columba non baptizat post corvum: corvus quare vult baptizare post columbam? 13. Intendat Charitas vestra: et quare designatum est nescio quid per columbam, ut baptizato Domino veniret columba, id est, Spiritus sanctus in specie columbae, et maneret super eum, cum in adventu columbae hoc cognosceret Joannes, propriam quamdam potestatem in Domino ad baptizandum? Quia per hanc propriam potestatem, sicut dixi, pax Ecclesiae firmata est. Et potest fieri ut habeat aliquis Baptismum praeter columbam: ut prosit ei Baptismus praeter columbam, non potest. Intendat Charitas vestra, et intelligat quod dico: nam et ista circumventione saepe seducunt fratres nostros qui pigri et frigidi sunt. Simus simpliciores et ferventiores. Ecce, inquiunt, ego accepi, an non accepi? Respondeo, Accepisti. Si ergo accepi, non est quod mihi des; securus sum, etiam testimonio tuo: et ego enim me dico accepisse, et tu me fateris accepisse; utriusque lingua securum me facit: quid ergo mihi promittis? quare me vis catholicum facere, quando non mihi aliquid daturus es amplius, et me jam accepisse fateris quod te habere dicis? Ego (1432)autem quando dico, Veni ad me, dico quia non habes tu, qui fateris quia habeo: quare dicis, Veni ad me? 14. Docet nos columba. Respondet enim de capite Domini, et dicit: Baptismum habes, charitatem autem qua gemo non habes. Quid est hoc, inquit, Baptismum habeo, charitatem non habeo? Sacramenta habeo, et charitatem non? Noli clamare; ostende mihi quomodo habeat charitatem, qui dividit unitatem. Ego, inquit, habeo Baptismum. Habes, sed Baptismus ille sine charitate nihil tibi prodest; quia sine charitate tu nihil es. Nam Baptismus ille, etiam in illo qui nihil est, non est nihil: Baptisma quippe illud aliquid est, et magnum aliquid est; propter illum de quo dictum est, Hic est qui baptizat. Sed ne putares illud quod magnum est, tibi aliquid prodesse posse si non fueris in unitate, super baptizatum columba descendit, tanquam dicens: Si Baptismum habes, esto in columba, ne non tibi prosit quod habes. Veni ergo ad columbam, dicimus: non ut incipias habere quod non habebas, sed ut prodesse tibi incipiat quod habebas. Foris enim habebas Baptismum ad perniciem: intus si habueris, incipit prodesse ad salutem 15. Non enim tantum tibi non proderat Baptisma, et non etiam oberat. Et sancta possunt obesse: in bonis enim sancta ad salutem insunt; in malis ad judicium. Certe enim, fratres, novimus quid accipiamus, et utique sanctum est quod accipimus, et nemo dicit, non esse sanctum: et quid ait Apostolus? Qui autem manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit (I Cor. XI, 29). Non ait quia illa res mala est: sed quia ille malus, male accipiendo, ad judicium accipit bonum quod accipit. Num enim mala erat buccella quae tradita est Judae a Domino (Joan. XIII, 26)? Absit. Medicus non daret venenum: salutem medicus dedit; sed indigne accipiendo, ad perniciem accepit qui non pacatus accepit. Sic ergo et qui baptizatur. Habeo, inquit, mihi. Fateor, habes: observa quod habes; eo ipso quod habes damnaberis. Quare? Quia rem columbae praeter columbam habes. Si rem columbae in columba habeas, securus habes. Puta te esse militarem: si characterem imperatoris tui intus habeas, securus militas; si extra habeas, non solum tibi ad militiam non prodest character ille, sed etiam pro desertore punieris. Veni ergo, veni, et noli dicere: Jam habeo, jam sufficit mihi. Veni; columba te vocat, gemendo te vocat. Fratres mei, vobis dico; gemendo vocate, non rixando: vocate orando, vocate invitando, vocate jejunando; de charitate intelligant quia doletis illos. Non dubito, fratres mei, quia si videant dolorem vestrum, confundentur, et reviviscent. Veni ergo, veni: noli timere; time si non venis: imo non time, sed plange. Veni, gaudebis si veneris: gemes quidem in tribulationibus peregrinationis; sed gaudebis in spe. Veni ubi est columba, cui dictum est, Una est columba mea, una (1433)est matri suae. Columbam unam vides super caput Christi, linguas non vides in toto orbe terrarum? Idem Spiritus per columbam, idem et per linguas: si per columbam idem Spiritus, et per linguas idem Spiritus, Spiritus sanctus orbi terrarum datus est, a quo te praecidisti, ut clames cum corvo, non ut gemas cum columba. Veni ergo. 16. Sed sollicitus es forte, et dicis: Foris baptizatus, timeo ne inde sim reus, quia foris accepi. Jam coepisti cognoscere quid gemendum sit: verum dicis, quia reus es; non quia accepisti, sed quia foris accepisti. Tene ergo quod accepisti, emenda quod foris accepisti: accepisti rem columbae, praeter columbam: duo sunt quae audis; Accepisti, et, Praeter columbam accepisti: quod accepisti, approbo; quia foris accepisti, improbo. Tene ergo quod accepisti; non mutatur, sed agnoscitur: character est Regis mei, non ero sacrilegus; corrigo desertorem, non immuto characterem. 17. Noli de Baptismate gloriari, quia dico, ipsum est; ecce dico, ipsum est; tota Catholica dicit, ipsum est: advertit columba, et agnoscit, et gemit, quia ipsum foris habes; videt ibi quod agnoscat, videt et quod corrigat. Ipsum est, veni. Gloriaris quia ipsum est, et non vis venire? Quid ergo mali, qui non pertinent ad columbam? Ait tibi columba: Et mali inter quos gemo, qui non pertinent ad membra mea, et necesse est ut inter illos gemam, nonne habent quod te habere gloriaris? nonne multi ebriosi habent Baptismum? nonne multi avari? nonne multi idololatrae, et quod est pejus, furtim? nonne Pagani ad idola eunt, vel ibant publice? nunc occulte Christiani sortilegos quaerunt, mathematicos consulunt. Et isti habent Baptismum, sed columba gemit inter corvos. Quid ergo gaudes, quia habes? hoc habes quod habet et malus. habeto humilitatem, charitatem, pacem: habeto bonum quod nondum habes, ut prosit tibi bonum quod habes. 18. Nam quod habes, habuit et Simon magus: Actus Apostolorum testes sunt, ille liber canonicus omni anno in Ecclesia recitandus. Anniversaria solemnitate post passionem Domini nostis illum librum recitari, ubi scriptum est quomodo conversus sit Apostolus, et ex persecutore praedicator factus (Act. IX, 1-30): ubi etiam die Pentecostes missus est Spiritus sanctus in linguis divisis velut ignis (Id. II, 1-4). Ibi legimus multos credidisse in Samaria per praedicationem Philippi: intelligitur autem sive unus ex Apostolis, sive ex diaconis; quia septem ibi diaconos legimus ordinatos, inter quos est etiam nomen Philippi (Id. VI, 3-6). Per Philippi ergo praedicationem crediderunt Samaritae; Samaria coepit abundare fidelibus: ibi erat iste Simon magus; per magicas factiones suas dementaverat populum, ut eum virtutem Dei putarent: commotus tamen signis quae a Philippo fiebant, etiam ipse credidit; sed quomodo ipse crediderit, posteriora sequentia demonstraverunt: baptizatus est autem et Simon. Audierunt hoc Apostoli, (1434)qui erant Jerusalem; missi sunt ad illos Petrus et Joannes, invenerunt multos baptizatos: et quia nullus ipsorum adhuc acceperat Spiritum sanctum, sicut tunc descendebat, ad ostendendam significationem gentium crediturarum, ut linguis loquerentur in quos descendebat Spiritus sanctus; imposuerunt illis manus orantes pro eis, et acceperunt Spiritum sanctum. Simon ille, qui non erat in Ecclesia columba, sed corvus, quia ea quae sua sunt quaerebat, non quae Jesu Christi (Philipp. II, 21); unde in Christianis potentiam magis amaverat quam justitiam, vidit per impositionem manuum Apostolorum dari Spiritum sanctum (non quia ipsi dabant, sed quia ipsis orantibus datus est), et ait Apostolis, Quid vultis a me accipere pecuniae, ut et per impositionem manuum mearum detur Spiritus sanctus? Et ait illi Petrus, Pecunia tua tecum sit in perditionem; quoniam donum Dei putasti pecunia comparandum. Cui dicit, Pecunia tua tecum sit in perditionem? Utique baptizato. Jam Baptisma habebat: sed columbae visceribus non haerebat. Audi quia non haerebat; verba ipsa Petri apostoli adverte: sequitur enim, Non est tibi pars neque sors in hac fide; in felle enim amaritudinis video te esse (Act. VIII, 5-23). Columba fei non habet: Simon habebat; ideo separatus erat a columbae visceribus. Baptisma illi quid proderat? Noli ergo de Baptismate gloriari, quasi ex ipso salus tibi sufficiat: noli irasci, depone fel, veni ad columbam; hic tibi proderit quod foris non solum non proderat, sed etiam oberat. 19. Neque dicas: Non venio, quia foris sum baptizatus. Ecce incipe habere charitatem, incipe habere fructum, inveniatur in te fructus, mittet te columba intro. Invenimus hoc in Scriptura. Imputribilibus lignis arca fuerat fabricata (Gen. VI, 14): imputribilia ligna sancti sunt, fideles pertinentes ad Christum. Quomodo enim in templo lapides vivi de quibus aedificatur templum, homines fideles dicti sunt; sic ligna imputribilia homines perseverantes in fide. In ipsa ergo arca ligna imputribilia erant; arca enim Ecclesia est: ibi baptizat columba; arca enim illa in aqua ferebatur: ligna imputribilia intus baptizata sunt. Invenimus quaedam ligna foris baptizata, omnes arbores quae erant in mundo. Ipsa tamen aqua erat, non erat altera: omnis de coelo venerat, et de abyssis fontium: ipsa erat aqua in qua baptizata sunt ligna imputribilia quae erant in arca, in qua baptizata sunt ligna foris. Missa est columba, et primo non invenit requiem pedibus suis: rediit ad arcam; plena enim erant aquis omnia, et maluit redire quam rebaptizari. Corvus autem ille emissus est antequam siccaret aqua: rebaptizatus redire noluit; mortuus est in his aquis. Avertat Deus corvi illius mortem. Nam quare non est reversus, nisi quia aquis interceptus est? At vero columba non inveniens requiem pedibus suis, cum ei undique clamaret aqua, Veni, veni, hic tingere; quomodo clamant isti haeretici, Veni, veni, hic habes: non inveniens illa requiem pedibus (1435)suis, reversa est ad arcam. Et misit illam Noe iterum, sicut vos mittit arca, ut loquamini illis: et quid fecit postea columba? Quia erant ligna foris baptizata, reportavit ad arcam ramum de oliva. Ramus ille et folia et fructum habebat (Gen. VIII, 6-11): non sint in te sola verba, non sint in te sola folia; sit fructus, et redis ad arcam, non per teipsum, columba te revocat. Gemite foris, ut illos intro revocetis. 20. Etenim fructus iste olivae, si discutiatur, invenies quid erat. Olivae fructus, charitatem significat. Unde hoc probamus? Quomodo enim oleum a nullo humore premitur, sed disruptis omnibus exsilit et supereminet: sic et charitas non potest premi in ima; necesse est ut ad superna emineat. Propterea de illa dicit Apostolus, Adhuc supereminentiorem viam vobis demonstro. Quia diximus de oleo, quia supereminet, ne forte non de charitate dixerit Apostolus, Supereminentiorem viam vobis demonstro, audiamus quid sequitur: Si linguis hominum loquar et angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum tanquam aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens (I Cor. XII, 31, XIII, 1). I nunc, Donate, et clama, Disertus sum: i nunc, et clama, Doctus sum. Quantum disertus? quantum doctus? numquid linguis Angelorum locutus es? Et tamen si linguis Angelorum loquereris, charitatem non habens, audirem aera sonantia et cymbala tinnientia. Soliditatem aliquam quaero, fructum in foliis inveniam: non sint sola verba, habeant olivam, redeant ad arcam. 21. Sed, inquies, habeo sacramentum. Verum dicis: Sacramentum divinum est; habes Baptisma, et ego confiteor. Sed quid dicit idem apostolus? Si sciero omnia sacramenta, et habuero prophetiam et omnem fidem, ita ut montes transferam: ne forte et hoc diceres, Credidi, sufficit mihi. Sed quid dicit Jacobus? Et daemones credunt, et contremiscunt (Jacobi II, 19). Magna est fides, sed nihil prodest si non habeat charitatem. Confitebantur et daemones Christum. Ergo credendo, sed non diligendo dicebant, Quid nobis et tibi (Marc. I, 24)? Fidem habebant, charitatem non habebant: ideo daemones erant. Noli de fide gloriari; adhuc daemonibus comparandus es. Noli dicere Christo, Mihi et tibi quid est? Unitas enim Christi tibi loquitur. Veni, cognosce pacem, redi ad viscera columbae. Foris baptizatus es; habeto fructum, et redis ad arcam. 22. Et tu: Quid nos quaeritis, si mali sumus? Ut boni sitis. Ideo vos quaerimus, quia mali estis: nam si mali non essetis, invenissemus vos, non vos quaereremus. Qui bonus est, jam inventus est: qui malus est, adhuc quaeritur. Ideo vos quaerimus; redite ad arcam. Sed jam habeo Baptismum. Si omnia sacramenta sciero, et habuero prophetiam et omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum. Fructum ibi videam, olivam ibi videam, et revocaris ad arcam. 23. Sed quid ais? Ecce nos multa mala patimur. (1436)Haec si pro Christo pateremini, non pro honoribus vestris. Audite quod sequitur: jactant se enim aliquando, quia eleemosynas multas faciunt, dant pauperibus; quia patiuntur molestias: sed pro Donato non pro Christo. Vide quomodo patiaris: nam si pro Donato pateris, pro superbo pateris; non es in columba, si pro Donato pateris. Non erat ille amicus sponsi: nam si amicus esset sponsi, gloriam sponsi quaereret, non suam (Joan. III, 29). Vide amicum sponsi dicentem, Hic est qui baptizat. Ille non erat amicus sponsi, pro quo pateris. Non habes vestem nuptialem; et si ad convivium venisti, foras habes mitti (Matth. XXII, 11-13); imo quia foras missus es, ideo miser es: redi aliquando, et noli gloriari. Audi quid dicat Apostolus: Si distribuero omnia mea pauperibus, et tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam. Ecce quod non habes. Si tradidero, inquit, corpus meum ut ardeam; et utique pro nomine Christi: sed quia sunt multi qui jactanter illud faciunt, non cum charitate, ideo, Si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest (I Cor. XIII, 2, 3). Charitate fecerunt martyres illi qui in tempore persecutionis passi sunt; charitate fecerunt: isti autem de tumore et de superbia faciunt; nam cum persecutor desit, seipsos praecipitant. Veni ergo, ut habeas charitatem. Sed nos habemus martyres. Quos martyres? Non sunt columbae, ideo volare conati sunt, et de petra ceciderunt. 24. Omnia ergo, fratres mei, videtis, quia clamant adversus illos, omnes paginae divinae, omnis prophetia, totum Evangelium, omnes apostolicae litterae, omnis gemitus columbae; et nondum evigilant, nondum expergiscuntur. Sed si columba sumus, gemamus, toleremus, speremus; aderit misericordia Dei, ut efferveat ignis Spiritus sancti in simplicitate vestra; et venient. Non est desperandum; orate, praedicate, diligite; prorsus potens est Dominus. Jam coeperunt cognoscere frontem suam: multi cognoverunt, multi erubuerunt; aderit Christus, ut cognoscant et caeteri. Et certe, fratres mei, vel palea sola ibi remaneat, omnia grana colligantur: quidquid ibi fructificavit, redeat ad arcam per columbam. 25. Modo deficientes ubique, quid nobis proponunt, non invenientes quid dicant? Villas nostras tulerunt, fundos nostros tulerunt. Proferunt testamenta hominum. Ecce ubi Gaius Seius donavit fundum Ecclesiae, cui praeerat Faustinus. Cujus episcopus erat Faustinus Ecclesiae? quid est Ecclesia? Ecclesiae, dixit, cui praeerat Faustinus: sed non Ecclesiae praeerat Faustinus, sed parti praeerat. Columba autem Ecclesia est. Quid clamas? Non devoravimus villas, columba illas habeat: quaeratur quae sit columba, et ipsa habeat. Nam nostis, fratres mei, quia villae istae non sunt Augustini: et si non nostis, et putatis me gaudere in possessione villarum, Deus novit, ipse scit quid ego de illis villis sentiam, vel quid ibi sufferam; novit gemitus meos, si mihi aliquid de columba impertire dignatus est. Ecce sunt villae: quo jure defendis villas? divino an humano? Respondeant: Divinum jus in Scripturis (1437)habemus, humanum jus in legibus regum. Unde quisque possidet quod possidet? nonne jure humano? Nam jure divino, Domini est terra et plenitudo ejus (Psal. XXIII, 1): pauperes et divites Deus de uno limo fecit, et pauperes et divites una terra supportat. Jure tamen humano dicit, Haec villa mea est, haec domus mea, hic servus meus est. Jure ergo humano, jure imperatorum. Quare? Quia ipsa jura humana per imperatores et reges saeculi Deus distribuit generi humano. Vultis legamus leges imperatorum, et secundum ipsas agamus de villis? Si jure humano vultis possidere, recitemus leges imperatorum: videamus si voluerunt aliquid ab haereticis possideri. Sed quid mihi est imperator? Secundum jus ipsius possides terram. Aut tolle jura imperatorum, et quis audet dicere: Mea est illa villa, aut meus est ille servus, aut domus haec mea est? Si autem ut teneantur ista ab hominibus, jura acceperunt regum, vultis recitemus leges, ut gaudeatis quia vel unum hortum habetis, et non imputetis nisi mansuetudini columbae, quia vel ibi vobis permittitur permanere? Leguntur enim leges manifestae, ubi praeceperunt imperatores, eos qui praeter Ecclesiae catholicae communionem usurpant sibi nomen Christianum, nec volunt in pace colere pacis auctorem, nihil nomine Ecclesiae audeant possidere. 26. Sed quid nobis et imperatori? Sed jam dixi, de jure humano agitur. Et tamen Apostolus voluit serviri regibus, voluit Honorari reges, et dixit: Regem reveremini (I Petr. II, 17). Noli dicere: Quid mihi et regi? Quid tibi ergo et possessioni? Per jura regum possidentur possessiones. Dixisti, Quid mihi et regi? noli dicere possessiones tuas; quia ad ipsa jura humana renuntiasti, quibus possidentur possessiones. Sed de divino jure ago, ait. Ergo Evangelium recitemus; videamus quo usque Ecclesia catholica Christi est, super quem venit columba, quae docuit, Hic est qui baptizat. Quomodo ergo jure divino possideat, qui dicit, Ego baptizo; cum dicat columba, Hic est qui baptizat; cum dicat Scriptura, Una est columba mea, una est matri suae? Quare laniastis columbam? Imo laniastis viscera vestra: nam vobis laniatis, columba integra perseverat. Ergo, fratres mei, si ubique non habent quod dicant, ego dico quod faciant: veniant ad Catholicam, et nobiscum habebunt non solum terram, sed etiam illum qui fecit coelum et terram. TRACTATUS VII. Ab eo quod scriptum est, Et ego vidi, et testimonium perhibui quia hic est Filius Dei, usque ad id, Amen dico vobis, videbitis coelum apertum, et Angelos ascendentes et descendentes super Filium hominis. Cap. I, V\. 34-51. 1. Congaudemus frequentiae vestrae, quia ultra quam sperare potuimus, alacriter convenistis. Hoc est quod nos laetificat, et consolatur in omnibus laboribus, et periculis vitae hujus, amor vester in Deum, et pium studium, et certa spes, et fervor spiritus. Audistis cum Psalmus legeretur, quia inops et pauper clamat ad Deum in hoc saeculo (Psal. LXXIII, 21). Vox enim est, ut saepius audistis, et meminisse debetis, (1438)non unius hominis, et tamen unius hominis: non unius, quia fideles multi; multa grana inter paleas gementia, diffusa toto orbe terrarum: unius autem, quia membra Christi omnes; ac per hoc unum corpus. Iste ergo populus inops et pauper, non novit gaudere de saeculo: et dolor ejus intus est, et gaudium ejus intus est, ubi non videt nisi ille qui exaudit gementem, et coronat sperantem. Laetitia saeculi, vanitas. Cum magna exspectatione speratur ut veniat, et non potest teneri cum venerit. Iste enim dies qui laetus est perditis hodie in ista civitate, cras utique non erit: nec iidem ipsi cras hoc erunt quod hodie sunt. Et transeunt omnia, et evolant omnia, et sicut fumus vanescunt: et vae qui amant talia! Omnis enim anima sequitur quod amat. Omnis caro fenum, et omnis honor carnis quasi flos feni; fenum aruit, flos decidit: Verbum autem Domini manet in aeternum (Isai. XL, 6-8). Ecce quod ames, si vis manere in aeternum. Sed dicere habebas: Unde possum apprehendere Verbum Dei? Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 14). 2. Quapropter, charissimi, ad inopiam nostram et paupertatem nostram pertineat et quod illos dolemus qui sibi abundare videntur. Gaudium enim ipsorum quasi phreneticorum est. Quomodo autem phreneticus gaudet in insania plerumque, et ridet; et plangit illum qui sanus est: sic et nos, charissimi, si recepimus medicinam de coelo venientem, quia et nos omnes phrenetici eramus, tanquam salvi facti, quia ea quae diligebamus non diligimus, gemamus ad Deum de iis qui adhuc insaniunt. Potens est enim ut et ipsos salvos faciat. Et opus est ut respiciant se, et displiceant sibi. Spectare volunt, et spectare se non noverunt. Nam si aliquantum oculos ad se convertant, vident confusionem suam. Quod donec fiat, alia sint studia nostra, alia sint avocamenta animae nostrae. Plus valet dolor noster, quam gaudium illorum. Quantum pertinet ad numerum fratrum, difficile est ut quisquam illa celebritate raptus fuerit ex viris: quantum autem ad sororum numerum, contristat nos, et hoc magis dolendum est, quia non ipsae potius ad Ecclesiam currunt, quas debuit si non timor, certe verecundia de publico revocare. Viderit hoc qui videt, et aderit misericordia ejus, ut sanet omnes. Nos autem qui convenimus, pascamur epulis Dei, et sit gaudium nostrum sermo ipsius. Invitavit enim nos ad Evangelium suum: et ipse cibus noster est, quo nihil dulcius; sed si quis habet palatum sanum in corde. 3. Bene autem arbitror meminisse Charitatem vestram hoc Evangelium lectionibus congruis ex ordine recitari: et puto vobis non excidisse quae jam tractata sunt, maxime recentiora de Joanne et columba. De Joanne scilicet, quid novum didicerit in Domino per columbam, qui jam noverat Dominum. Et hoc inventum est inspirante Spiritu Dei, quod jam quidem Joannes noverat Dominum; sed quod ipse Dominus ita esset baptizaturus, ut baptizandi potestatem (1439)a se in neminem transfunderet, hoc didicit per columbam, quia dictum et erat, Super quem videris Spiritum descendentem velut columbam, et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto (Joan. I, 33). Quid est, hic est? Non alius, etsi per alium. Quare autem per columbam? Multa dicta sunt, nec possum, nec opus est omnia retexere: praecipue tamen propter pacem; quia et ligna quae baptizata sunt foris, quia fructum in eis invenit columba, ad arcam attulit: sicut meministis columbam emissam a Noe de arca, quae diluvio natabat, et baptismo abluebatur, non mergebatur. Cum ergo esset emissa, attulit ramum olivae: sed non sola folia habebat, habebat et fructum (Gen. VIII, 8-11). Itaque hoc optandum est fratribus nostris qui foris baptizantur, ut habeant fructum: non illos sinet columba foris, nisi ad arcam reduxerit. Fructus autem est totus charitas, sine qua nihil est homo, quidquid aliud habuerit. Et hoc uberrime ab Apostolo dictum commemoravimus et recensuimus. Ait enim: « Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum velut aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens: et si habuero omnem scientiam, et sciam omnia sacramenta, et habeam omnem prophetiam, et habuero omnem fidem, » (fidem autem quomodo dixit omnem?) « ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum. Et si distribuero omnia mea pauperibus, et si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest » (I Cor. XIII, 1-3). Nullo modo autem possunt dicere se habere charitatem, qui dividunt unitatem. Haec dicta sunt: sequentia videamus. 4. Perhibuit Joannes testimonium, quia vidit. Quale testimonium perhibuit? Quia ipse est Filius Dei. Oportebat ergo ut ille baptizaret qui est Filius Dei unicus, non adoptatus. Adoptati filii, ministri sunt Unici: Unicus habet potestatem, adoptati ministerium. Licet baptizet minister non pertinens ad numerum filiorum, quia male vivit et male agit, quid nos consolatur? Hic est qui baptizat. 5. Altera die iterum stabat Joannes, et ex discipulis ejus duo, et respiciens Jesum ambulantem dicit, Ecce Agnus Dei. Utique singulariter iste Agnus: nam et discipuli dicti sunt agni, Ecce ego mitto vos sicut agnos in medio luporum (Matth. X, 16). Dicti sunt et ipsi lumen, Vos estis lumen mundi (Id. V, 14): sed aliter ille de quo dictum est, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Joan. I, 9). Sic et Agnus singulariter, solus sine macula, sine peccato; non cujus maculae abstersae sint, sed cujus macula nulla fuerit. Quid enim? quia dicebat Joannes de Domino, Ecce Agnus Dei, ipse Joannes non erat agnus? non erat vir sanctus? non erat amicus sponsi? Ergo singulariter ille, Hic est Agnus Dei; quia singulariter hujus Agni sanguine solo homines redimi potuerunt. 6. Fratres mei, si agnoscimus pretium nostrum quia sanguis est Agni; qui sunt illi qui hodie celebrant festivitatem sanguinis, nescio cujus mulieris? (1440)et quam ingrati sunt? Raptum est aurum, dicunt, de aure mulieris, et cucurrit sanguis, et positum est aurum in trutina vel statera, et praeponderavit multum de sanguine. Si pondus ad inclinandum aurum habuit sanguis mulieris, quale pondus habet ad inclinandum mundum sanguis Agni, per quem factus est mundus? Et quidem ille spiritus nescio quis, ut premeret pondus, placatus est sanguine. Immundi spiritus noverant venturum Jesum Christum, audierant ab Angelis, audierant ex Prophetis, et sperabant eum venturum. Nam si non sperabant, unde clamaverunt, Quid nobis et tibi est? venisti ante tempus perdere nos? scimus qui sis, Sanctus Dei (Marc. I, 24). Venturum sciebant, sed tempus ignorabant. Sed quid audistis in Psalmo de Jerusalem? Quoniam beneplacitum habuerunt servi tui lapides ejus, et pulveris ejus miserebuntur: tu exsurgens, inquit, misereberis Sion, quoniam venit tempus ut miserearis ejus (Psal. CI, 15, 14). Quando venit tempus ut misereretur Deus, venit Agnus. Qualis Agnus quem lupi timent? qualis Agnus est qui leonem occisus occidit? Dictus est enim diabolus leo circumiens et rugiens, quaerens quem devoret (I Petr. V, 8): sanguine Agni victus est leo. Ecce spectacula Christianorum. Et quod est amplius, illi oculis carnis vident vanitatem, nos cordis oculis veritatem. Ne putetis, fratres, quod sine spectaculis nos dimisit Dominus Deus noster: nam si nulla sunt spectacula, cur hodie convenistis? Ecce quod diximus, vidistis, et exclamastis: non exclamaretis, nisi vidissetis. Et magnum est hoc spectare per totum orbem terrarum, victum leonem sanguine Agni, educta de dentibus leonum membra Christi, et adjuncta corpori Christi. Ergo nescio quid simile imitatus est quidam spiritus, ut sanguine simulacrum suum emi vellet, quia noverat pretioso sanguine quandocumque redimendum esse genus humanum. Fingunt enim spiritus mali umbras quasdam honoris sibimetipsis, ut sic decipiant eos qui sequuntur Christum. Usque adeo, fratres mei, ut illi ipsi qui seducunt per ligaturas, per praecantationes, per machinamenta inimici, misceant praecantationibus suis nomen Christi: quia jam non possunt seducere Christianos, ut dent venenum, addunt mellis aliquid, ut per id quod dulce est, lateat quod amarum est, et bibatur ad perniciem. Usque adeo ut ego noverim aliquo tempore illius Pilleati sacerdotem solere dicere, Et ipse Pilleatus christianus est. Ut quid hoc, fratres, nisi quia aliter non possunt seduci Christiani? 7. Ne quaeratis ergo alibi Christum, quam ubi se vobis voluit praedicari Christus; et quomodo vobis voluit praedicari, sic illum tenete, sic in corde vestro scribite. Murus est adversus omnes impetus et adversus omnes insidias inimici. Nolite timere, nec tentat ille, nisi permissus fuerit: constat illum nihil facere, nisi permissus fuerit aut missus. Mittitur tanquam angelus malus a potestate dominante; permittitur, quando aliquid petit: et hoc, fratres, non fit, nisi ut probentur justi, puniantur injusti. Quid ergo times? Ambula in Domino Deo tuo, certus esto: quod te (1441)non vult pati, non pateris; quod te permiserit pati, flagellum corrigentis est, non poena damnantis. Ad haereditatem sempiternam erudimur, et flagellari dedignamur! Fratres mei, si recusaret quisquam puer colaphis aut flagellis caedi a patre suo, quomodo diceretur superbus, desperatus, ingratus paternae disciplinae? Et utquid erudit pater homo filium hominem? Ut possit non perdere temporalia quae illi acquisivit, quae illi collegit, quae non vult eum perdere, quae ipse qui relinquit, non potuit in sempiternum tenere. Non docet filium cum quo possideat, sed qui post eum possideat. Fratres mei, si filium docet pater successorem, et quem docet et ipsum similiter per illa omnia transiturum, qua et ille qui monebat transiturus est; quomodo vultis erudiat nos Pater noster, cui non successuri, sed ad quem accessuri sumus, et cum quo in aeternum mansuri in haereditate, quae non marcescit, nec moritur, nec grandinem novit? Et ipse haereditas et ipse Pater est. Hunc possidebimus, et erudiri non debemus? Sufferamus ergo eruditionem Patris. Non quando nobis dolet caput, curramus ad praecantatores, ad sortilegos et remedia vanitatis. Fratres mei, non vos plangam? Quotidie invenio ista; et quid faciam? Nondum persuadeo Christianis in Christo spem esse ponendam? Ecce, si cui factum est remedium, moriatur, (quam multi enim cum remediis mortui sunt? et quam multi sine remediis vixerunt?) qua fronte exiit anima ad Deum? Perdidit signum Christi, accepit signum diaboli. An forte dicat: Non perdidi signum Christi? Ergo signum Christi cum signo diaboli habuisti. Non vult Christus communionem, sed solus vult possidere quod emit. Tanti emit ut solus possideat: tu facis ei consortem diabolum, cui te per peccatum vendideras. Vae duplici corde (Eccli. II, 14)! qui in corde suo partem faciunt Deo, partem faciunt diabolo. Iratus Deus, quia fit ibi pars diabolo, discedit, et totum diabolus possidebit. Non frustra itaque Apostolus dicit: Neque detis locum diabolo (Ephes. IV, 27). Cognoscamus ergo Agnum, fratres, cognoscamus pretium nostrum. 8. Stabat Joannes, et ex discipulis ejus duo. Ecce duo de discipulis Joannis: quia talis erat Joannes amicus sponsi, non quaerebat gloriam suam, sed testimonium perhibebat veritati: numquid voluit apud se remanere discipulos suos, ut non sequerentur. Dominum? Magis ipse ostendit discipulis suis quem sequerentur. Habebant enim illum tanquam Agnum: et ille, Quid me attenditis! ego non sum Agnus; Ecce Agnus Dei: de quo etiam superius dixerat, Ecce Agnus Dei. Et quid nobis prodest Agnus Dei? Ecce, ait, qui tollit peccatum mundi. Secuti sunt illum, hoc audito, duo qui erant cum Joanne. 9. Videamus sequentia. Ecce Agnus Dei: hoc Joannes. « Et audierunt eum duo discipuli loquentem, et secuti sunt Jesum. Conversus autem Jesus, et videns eos sequentes se, dicit eis: Quid quaeritis? Qui dixerunt: Rabbi (quod dicitur interpretatum Magister), ubi habitas? » Non sic illum sequebantur quasi jam (1442)ut inhaererent illi: nam manifestum est quando illi inhaeserunt, quia de navi eos vocavit. In his enim duobus erat Andreas, sicut modo audistis; Andreas autem frater Petri erat: et novimus in Evangelio quod Petrum et Andream Dominus de navi vocavit, dicens, Venite post me, et faciam vos piscatores hominum (Matth. IV, 19). Et ex illo jam inhaeserunt illi, ut non recederent. Modo ergo quod illum sequuntur isti duo, non quasi non recessuri sequuntur; sed videre voluerunt ubi habitaret, et facere quod scriptum est, Limen ostiorum ejus exterat pes tuus; surge ad illum venire assidue et erudire praeceptis ejus (Eccli. VI, 36, 37). Ostendit eis ille ubi maneret: venerunt et fuerunt cum illo. Quam beatum diem duxerunt, quam beatam noctem! Quis est qui nobis dicat quae audierint illi a Domino? Aedificemus et nosmetipsi in corde nostro, et faciamus domum quo veniat ille, et doceat nos; colloquatur nobis. 10. « Quid quaeritis? Qui dixerunt ei: Rabbi, (quod interpretatum dicitur Magister), ubi habitas? Dicit eis: Venite, et videte. Et venerunt, et viderunt ubi maneret, et apud eum manserunt die illo: hora autem erat quasi decima. » Nihilne arbitramur pertinuisse ad Evangelistam, dicere nobis quota hora erat? Potest fieri ut nihil ibi nos animadvertere, nihil quaerere voluerit? Decima erat hora. Numerus iste legem significat, quia in decem praeceptis data est lex. Venerat autem tempus ut impleretur lex per dilectionem; quia a Judaeis non poterat impleri per timorem. Unde Dominus dicit: Non veni solvere legem, sed implere (Matth. V, 17). Merito ergo decima hora eum secuti sunt ad testimonium amici sponsi duo isti: et decima hora audivit, Rabbi, quod interpretatur Magister. Si decima hora Rabbi Dominus audivit, et decimus numerus ad legem pertinet; magister legis non est nisi dator legis. Nemo dicat quia alius dedit legem, et alius docet legem: ipse illam docet qui illam dedit; ipse est magister legis suae, et docet illam. Et misericordia est in lingua ipsius, ideo misericorditer docet legem, sicut dictum est de sapientia, Legem autem et misericordiam in lingua portat (Prov. XXXI, 26). Noli timere, ne implere legem non possis, fuge ad misericordiam. Si multum est ad te legem implere, utere pacto illo, utere chirographo, utere precibus quas tibi constituit et composuit jurisperitus coelestis. 11. Qui enim habent causam, et volunt supplicare imperatori, quaerunt aliquem scholasticum jurisperitum, a quo sibi preces componantur; ne forte si aliter petierint quam oportet, non solum non impetrent quod petunt, sed et poenam pro beneficio consequantur. Cum ergo quaererent supplicare Apostoli, et non invenirent quomodo adirent imperatorem Deum, dixerunt Christo, Domine, doce nos orare: hoc est, Jurisperite noster, assessor, imo consessor Dei, compone nobis preces. Et docuit Dominus de libro juris coelestis, docuit quomodo orarent: et in ipso quod docuit, posuit quamdam conditionem: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris (Luc. XI (1443)1-4). Si non secundum legem petieris, reus eris. Contremiscis imperatorem factus reus? offer sacrificium humilitatis, offer sacrificium misericordiae, dic in precibus, Dimitte mihi, quoniam et ego dimitto. Sed si dicis, fac. Quid enim facturus es, quo iturus es, si mentitus fueris in precibus? Non quomodo dicitur in foro, carebis beneficio rescripti; sed nec rescriptum impetrabis. Juris enim forensis est ut qui in precibus mentitus fuerit, non illi prosit quod impetravit. Sed hoc inter homines, quia potest falli homo; potuit falli imperator, quando preces misisti: dixisti enim quod voluisti, et cui dixisti, nescit an verum sit; dimisit te adversario tuo convincendum, ut si ante judicem convictus fueris de mendacio, quia non potuit ille nisi praestare, nesciens an fueris mentitus, ibi carebis ipso beneficio rescripti, quo perduxisti rescriptum. Deus autem qui novit utrum mentiaris, an verum dicas, non facit ut in judicio tibi non prosit; sed nec impetrare te permittit, quia ausus es mentiri veritati. 12. Quid ergo facturus es? dic mihi. Implere legem ex omni parte, ita ut in nullo offendas, difficile est: reatus ergo certus est; remedio uti non vis? Ecce, fratres mei, quale remedium posuit Dominus contra aegritudines animae. Quod ergo? Cum caput tibi dolet, laudamus si Evangelium ad caput tibi posueris, et non ad ligaturam cucurreris. Ad hoc enim perducta est infirmitas hominum, et ita plangendi sunt homines qui currunt ad ligaturas, ut gaudeamus quando videmus hominem in lecto suo constitutum, jactari febribus et doloribus, nec alicubi spem posuisse, nisi ut sibi Evangelium ad caput poneret: non quia ad hoc factum est, sed quia praelatum est Evangelium ligaturis. Si ergo ad caput ponitur ut quiescat dolor capitis, ad cor non ponitur ut sanetur a peccatis? Fiat ergo. Quid fiat? Ponatur ad cor, sanetur cor. Bonum est, bonum, ut de salute corporis non satagas, nisi ut a Deo illam petas. Si scit tibi prodesse, dabit illam: si non tibi dederit, non proderat habere illam. Quam multi aegrotant in lecto innocentes; et si sani fuerint, procedunt ad scelera committenda? Quam multis obest sanitas? Latro qui procedit ad faucem occidere hominem, quanto illi melius erat ut aegrotaret? Qui noctu surgit ad fodiendum parietem alienum, quanto illi melius si febribus jactaretur? Innocentius aegrotaret, scelerate sanus est. Novit ergo Deus quid nobis expediat: id agamus tantum, ut cor nostrum sanum sit a peccatis; et quando forte flagellamur in corpore, ipsum deprecemur. Rogavit eum Paulus apostolus, ut auferret stimulum carnis, et noluit auferre. Numquid perturbatus est? numquid contristatus dixit se desertum? Magis se dixit non desertum, quia non ablatum est quod volebat auferri, ut illa infirmitas sanaretur. Hoc enim invenit in voce medici: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur (II Cor. XII, 8, 9). Unde ergo scis quod non vult te sanare Deus? Adhuc tibi expedit flagellari. Unde scis quam putre est quod secat medicus, agens ferrum per putria? Nonne novit modum, quid faciat, quo usque faciat? Numquid ululatus ejus qui secatur, retrahit (1444)manus medici artificiose secantis? Ille clamat; ille secat. Crudelis qui non audit clamantem, an potius misericors qui vulnus persequitur ut sanet aegrotum? Haec, fratres mei, ideo dixi, ne quis quaerat aliquid praeter auxilium Dei, quando forte in aliqua correptione Domini sumus. Videte ne pereatis, videte ne ab Agno recedatis, et a leone devoremini. 13. Diximus ergo quare hora decima: sequentia videamus. Erat Andreas frater Simonis Petri unus ex duobus qui audierant ab Joanne, et secuti fuerant eum. Invenit hic Simonem fratrem suum, et dicit ei, Invenimus Messiam; quod est interpretatum Christus. Messias hebraice, Christus graece est, latine Unctus. Ab unctione enim dicitur Christus. Χρῖσμα unctio est graece; ergo Christus, unctus. Ille singulariter unctus, praecipue unctus; unde omnes Christiani unguntur, ille praecipue. Quomodo in Psalmo dicit, audi: Propterea unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis, prae participibus tuis (Psal. XLIV, 8). Participes enim ejus omnes sancti; sed ille singulariter Sanctus sanctorum, singulariter unctus, singulariter Christus. 14. Et duxit eum ad Jesum. Intuitus autem eum, Jesus dixit, Tu es Simon filius Joannis, tu vocaberis Cephas; quod interpretatur Petrus. Non magnum quia Dominus dixit cujus filius esset iste. Quid magnum Domino? Omnia nomina sanctorum suorum sciebat, quos ante constitutionem mundi praedestinavit; et miraris quia dixit uni homini, Tu es filius illius, et tu vocaberis illud? Magnum quia mutavit ei nomen; et fecit de Simone Petrum? Petrus autem a petra, petra vero Ecclesia: ergo in Petri nomine figurata est Ecclesia. Et quis securus, nisi qui aedificat super petram? Et quid ait ipse Dominus? « Qui audit verba mea haec et facit ea, similabo eum viro prudenti, aedificanti super petram » (non cedit tentationibus): « descendit pluvia, venerunt flumina, flaverunt venti, et impegerunt in domum illam, et non cecidit; fundata enim erat super petram. Qui audit verba mea et non facit ea » (jam unusquisque nostrum timeat et caveat), « similabo eum viro stulto qui aedificavit domum suam super arenam: descendit pluvia, venerunt flumina, flaverunt venti, et impegerunt in domum illam, et cecidit; et facta est ruina ejus magna » (Matth. VII, 24, 27). Quid prodest quia intrat Ecclesiam, qui vult super arenam aedificare? Audiendo enim et non faciendo, aedificat quidem, sed super arenam. Si enim nihil audit, nihil aedificat: si autem audit, aedificat. Sed quaerimus, ubi. Si enim audit et facit, super petram: si audit et non facit, super arenam. Duo sunt genera aedificantium; aut super petram, aut super arenam. Quid ergo illi qui non audiunt? securi sunt? securos eos dicit, quia nihil aedificant? Nudi sunt sub pluvia, ante ventos, ante flumina: cum venerint ista, ante illos tollunt, quam domos dejiciant. Ergo una est securitas, et aedificare, et super petram aedificare. Si audire vis et non facere, aedificas; sed ruinam aedificas: cum autem venerit tentatio, dejicit domum, et cum ipsa ruina tua te tollit. Si autem non audis, nudus es, illis tentationibus tu ipse traheris. Audi ergo, (1445)et fac; unum est remedium. Quanti forte hodie audiendo et non faciendo rapti sunt fluvio celebritatis hujus? Audiendo enim et non faciendo, venit fluvius ipsa celebritas anniversaria, impletus est torrens, transiturus est et siccaturus: sed vae illi quem tulerit! Illud ergo noverit Charitas vestra, quia nisi quis et audiat et faciat, non aedificat super petram; et non pertinet ad nomen tam magnum, quod sic commendavit Dominus. Intentum enim te fecit. Nam si hoc ante Petrus vocaretur, non ita videres mysterium petrae; et putares casu eum, sic vocari, non providentia Dei: ideo voluit eum aliud prius vocari, ut ex ipsa commutatione nominis, sacramenti vivacitas commendaretur. 15. Et in crastinum voluit exire in Galilaeam, et invenit Philippum. Dicit ei: Sequere me. Erat autem de civitate Andreae et Petri. Et invenit Philippus Nathanaetem: jam vocatus a Domino Philippus. Et dixit ei: Quem scripsit Moyses in Lege, et Prophetae, invenimus Jesum filium Joseph. Ejus filius dicebatur, cui desponsata erat mater ejus. Nam quod ea intacta conceptus et natus sit, bene noverunt omnes Christiani ex Evangelio. Hoc Philippus dixit Nathanaeli; addidit et locum, a Nazareth. Et dixit ei Nathanael: A Nazareth potest aliquid boni esse. Quid intelligitur, Fratres? Non quomodo aliqui pronuntiant: nam et sic solet pronuntiari, A Nazareth potest aliquid boni esse? Sequitur enim vox Philippi, et dicit, Veni, et vide. Ambas autem pronuntiationes potest ista vox sequi, sive sic pronunties tanquam confirmans, A Nazareth potest aliquid boni esse; et ille, Veni, et vide: sive sic dubitans, et totum interrogans, A Nazareth potest aliquid boni esse? Veni, et vide. Cum ergo sive illo modo, sive isto pronuntietur, non repugnent verba sequentia; nostrum est quaerere quid potius intelligamus in his verbis. 16. Qualis fuerit Nathanael iste, in sequentibus probamus. Audite qualis fuerit: Dominus ipse perhibet testimonium. Magnus Dominus cognitus testimonio Joannis: beatus Nathanael cognitus testimonio veritatis. Quia Dominus etsi testimonio Joannis non commendaretur, ipse sibi perhibebat testimonium; quia sufficit sibi ad testimonium suum veritas. Sed quia veritatem non poterant capere homines, per lucernam quaerebant veritatem: et ideo Joannes per quem Dominus ostenderetur, missus est. Audi Dominum Nathanaeli testimonium perhibentem: Et dixit ei Nathanael: A Nazareth potest aliquid boni esse. Dicit ei Philippus: Veni, et vide. Et vidit Jesus Nathanaelem venientem ad se, et dicit de eo: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est. Magnum testimonium! hoc nec Andreae dictum, nec Petro dictum, nec Philippo, quod dictum est de Nathanaele: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est. 17. Quid ergo facimus, fratres? Deberet iste primus esse in Apostolis? Non solum primus non invenitur in Apostolis, sed nec medius, nec ultimus inter duodecim Nathanael est, cui tantum testimonium perhibuit Filius Dei, dicens, Ecce vere Israelita, in quo (1446)dolus non est. Quaeritur causa? quantum Dominus intimat, probabiliter invenimus. Intelligere enim debemus ipsum Nathanaelem eruditum et peritum Legis fuisse: propterea noluit illum Dominus inter discipulos ponere; quia idiotas elegit, unde confunderet mundum. Audi Apostolum dicentem ista: « Videte enim, inquit, vocationem vestram, fratres, quia non multi potentes, non multi nobiles: sed infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia; et ignobilia mundi et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt, tanquam quae sunt, ut ea quae sunt evacuentur » (I Cor. I, 26-28). Si doctus eligeretur, fortasse ideo se diceret electum, quia doctrina ejus meruit eligi. Dominus noster Jesus Christus volens superborum frangere cervices, non quaesivit per oratorem piscatorem; sed de piscatore lucratus est imperatorem. Magnus Cyprianus orator, sed prior Petrus piscator, per quem postea crederet non tantum orator, sed et imperator. Nullus nobilis primo electus est, nullus doctus; quia infirma mundi elegit Deus, ut confunderet fortia. Erat ergo iste magnus et sine dolo: hoc solo non electus, ne cuiquam videretur Dominus doctos elegisse. Et ex ipsa doctrina Legis veniebat, quod cum audisset a Nazareth: scrutatus enim erat Scripturas, et sciebat quia inde erat expectandus Salvator, quod non facile alii Scribae et Pharisaei noverant: iste ergo doctissimus Legis, cum audisset Philippum dicentem, Invenimus Jesum, quem scripsit Moyses in Lege, et Prophetae, a Nazareth, filium Joseph; ille qui optime Scripturas noverat, audito nomine Nazareth, erectus est in spem, et dixit, A Nazareth potest aliquid boni esse. 18. Jam caetera de ipso videamus, Ecce vere Israelita, in quo dolus non est. Quid est, in quo dolus non est? Forte non habebat peccatum? forte non erat aeger? forte illi medicus non erat necessarius? Absit. Nemo hic sic natus est, ut illo medico non egeret. Quid sibi ergo vult, in quo dolus non est? Aliquanto intentius quaeramus; apparebit modo in nomine Domini. Dolum dicit Dominus; et omnis qui verba latina intelligit, scit quia dolus est, cum aliud agitur et aliud fingitur. Intendat Charitas vestra. Non dolus dolor est: propterea dico, quia multi fratres imperitiores latinitatis loquuntur sic, ut dicant, Dolus illum torquet, pro eo quod est dolor. Dolus fraus est, simulatio est. Quando aliquis aliquid in corde tegit, et aliud loquitur, dolus est, et tanquam duo corda habet: unum quasi sinum cordis habet, ubi videt veritatem; et alterum sinum, ubi concipit mendacium. Et ut noveritis hunc esse dolum, dictum est in Psalmis, Labia dolosa. Quid est, Labia dolosa? Sequitur, In corde et corde locuti sunt mala (Psal. XI, 3). Quid est, In corde et corde; nisi duplici corde? Si ergo dolus in isto non erat, sanabilem illum medicus judicavit, non sanum. Aliud est enim sanus, aliud sanabilis, aliud insanabilis: qui aegrotat cum spe, sanabilis dicitur; qui aegrotat cum desperatione, insanabilis; qui autem jam sanus est, non eget medico. Medicus ergo qui venerat sanare, vidit istum sanabilem, quia dolus in (1447)illo non erat. Quomodo dolus in illo non erat? Si peccator est, fatetur se peccatorem. Si enim peccator est, et justum se dicit; dolus est in ore ipsius. Ergo in Nathanaele confessionem peccati laudavit, non judicavit non esse peccatorem. 19. Propterea cum Pharisaei qui sibi videbantur justi, reprehenderent Dominum quia miscebatur aegrotis medicus, et dicerent, Ecce cum quibus manducat, cum publicanis et peccatoribus; respondit medicus phreneticis, Non est opus sanis medicus, sed male habentibus: non veni vocare justos, sed peccatores (Matth. IX, 11-13). Hoc est dicere, Quia vos justos dicitis, cum sitis peccatores, sanos vos judicatis, cum langueatis, medicinam repellitis, non sanitatem tenetis. Unde ille pharisaeus qui vocaverat Dominum ad prandium, sanus sibi videbatur: aegrota autem illa mulier irrupit in domum, quo non erat invitata, et desiderio salutis facta impudens, accessit, non ad caput Domini, non ad manus, sed ad pedes; lavit eos lacrymis, tersit capillis, osculata est eos, unxit unguento, pacem fecit cum vestigiis Domini peccatrix. Reprehendit ille tanquam sanus medicum, ille pharisaeus qui illic discumbebat; et ait apud se: Hic si esset propheta, sciret quae mulier illi pedes tetigisset. Ideo autem suspicatus erat eum ignorasse, quia non illam repulit, quasi ne immundis manibus tangeretur: noverat autem ille, permisit se tangi, ut tactus ipse sanaret. Dominus videns cor Pharisaei, proposuit similitudinem: « Duo debitores erant cuidam feneratori; unus ei debebat quinquaginta denarios, alter quingentos: cum non haberent unde redderent, donavit ambobus; quis eum plus dilexit? Et ille: Credo, Domine, cui plus donavit. Et conversus ad mulierem, dixit Simoni: Vides istam mulierem? Intravi in domum tuam, aquam mihi ad pedes non ardisti; illa autem lacrymis lavit pedes meos, et capulis suis tersit: osculum mihi non dedisti: illa non destitit pedes meos osculari: oleum mihi non dedisti; illa pedes meos unxit unguento. Propterea dico tibi; dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum: cui autem modicum dimittitur, modicum diligit » (Luc. VII, 36-47). Hoc est dicere, Plus aegrotas, sed sanum te putas: modicum putas tibi dimitti, cum plus debitor sis. Bene ista, quia dolus in illa non erat, meruit medicinam. Quid est, dolus in illa non erat? Confitebatur peccata. Hoc et laudat in Nathanaele, quod dolus in illo non erat: quia multi pharisaei qui abundabant peccatis, justos se dicebant, et dolum afferebant, per quem sanari non poterant. 20. Vidit ergo jam istum in quo dolus non erat, et ait: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est. Dicit ei Nathanael: Unae me nosti? Respondit Jesus, et dixit: Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, vidi te; id est, sub arbore fici. Respondit ei Nathanael, et ait: Rabbi, tu es Filius Dei, tu es rex Israel. Aliquid magnum potuit Nathanael iste intelligere, in eo quod dictum est, Cum esses sub fici arbore, vidi te, (1448)priusquam te Philippus vocaret. Nam talem vocem protulit, Tu es Filius Dei, tu es rex Israel; qualem tanto post Petrus, quando ei Dominus ait, Beatus es Simon Bar Jona, quia non tibi revelavit caro et sanguis, sed Pater meus qui est in coelo (Matth. XVI, 17). Et ibi nominavit petram, et laudavit firmamentum Ecclesiae in ista fide. Hic jam dicit, Tu es Filius Dei, tu es rex Israel. Unde? Quia dictum est ei, Antequam te Philippus vocaret, cum esses sub arbore fici, vidi te. 21. Quaerendum est, an aliquid significet ista arbor fici. Audite enim, fratres mei: Invenimus arborem fici maledictam, quia sola folia habuit, et fructum non habuit (Id. XXI, 19). In origine humani generis Adam et Eva cum peccassent, de foliis ficulneis succinctoria sibi fecerunt (Gen. III, 7): folia ergo ficulnea intelliguntur peccata. Erat autem Nathanael sub arbore fici, tanquam sub umbra mortis. Vidit eum Dominus, de quo dictum est, Qui sedebant sub umbra mortis, lumen ortum est eis (Isai. IX, 2). Quid ergo dictum est Nathanaeli? Dicis mihi, o Nathanael, Unde me nosti? Modo jam loqueris mecum, quia vocavit te Philippus. Jam quem vocavit per apostolum, ad Ecclesiam suam vidit pertinere. O tu Ecclesia, o tu Israel, in quo dolus non est; si es populus Israel in quo dolus non est, modo jam cognovisti Christum per Apostolos, quomodo Nathanael cognovit Christum per Philippum. Sed misericordia sua ante te vidit, quam tu eum cognosceres, cum sub peccato jaceres. Numquid enim nos prius quaesivimus Christum, et non ille nos quaesivit? Numquid nos venimus aegroti ad medicum, et non medicus ad aegrotos? Nonne ovis illa perierat, et relictis nonaginta novem pastor quaesivit illam et invenit, quam laetus in humeris reportavit? Nonne perierat drachma illa, et accendit mulier lucernam, et quaesivit in tota domo sua donec invenit? Et cum invenisset, Collaetamini mihi, ait vicinis suis, quia inveni drachmam quam perdideram (Luc. XV, 4-10). Sic et nos sicut ovis perieramus, et sicut drachma perieramus: et pastor noster invenit ovem, sed quaesivit ovem; mulier invenit drachmam, sed quaesivit drachmam. Quae est mulier? Caro Christi. Quae est lucerna? Paravi lucernam Christo meo (Psal. CXXXI, 17). Ergo quaesiti sumus, ut inveniremur; inventi loquimur. Non superbiamus, quia antequam inveniremur, perieramus, si non quaereremur. Non ergo nobis dicant quos amamus, et volumus lucrari paci Ecclesiae catholicae: Quid nos vultis? quid nos quaeritis, si peccatores sumus? Ideo vos quaerimus, ne pereatis: quaerimus, quia quaesiti sumus; invenire vos volumus, quia inventi sumus. 22. Itaque Nathanael cum dixisset, Unde me nosti? ait illi Dominus, Priusquam te vocaret Philippus, cum esses sub arbore fici, vidi te. O tu Israel sine dolo, quisquis es, o popule vivens ex fide, antequam te per Apostolos meos vocarem, cum esses sub umbra mortis, et tu me non videres, ego te vidi. Dominus deinde dicit ei: « Quia dixi tibi, Vidi te sub arbore fici, credis: majus his videbis. » Quid est hoc, « majus his videbis? Et dicit ei: Amen, amen dico vobis, videbitis (1449)coelum apertum, et Angelos ascendentes et descendentes super Filium hominis. » Fratres, nescio quid majus dixi, quam est, sub arbore fici vidi te. Plus enim est quod nos Dominus vocatos justificavit, quam quod vidit jacentes sub umbra mortis. Quid enim nobis proderat si ibi remansissemus, ubi nos vidit? Numquid non jaceremus? Quid est hoc majus? Quando vidimus Angelos ascendentes et descendentes super Filium hominis? 23. Jam aliquando de his ascendentibus et descendentibus Angelis dixeram; sed ne obliti fueritis, breviter dico tanquam commemorans: pluribus enim dicerem si non commemorarem, sed modo insinuarem. Scalas vidit Jacob per somnium, et in ipsis scalis vidit Angelos ascendentes et descendentes; et lapidem quem sibi posuerat ad caput, unxit (Gen. XXVIII, 12-18). Audistis quia Messias Christus est, audistis quia unctus Christus est. Non enim sic posuit lapidem unctum, ut veniret et adoraret: alioquin idololatria esset, non significatio Christi. Facta est ergo significatio, quo usque oportuit fieri significationem, et significatus est Christus. Lapis unctus, sed non in idolum. Lapis unctus: lapis quare? Ecce pono in Sion lapidem electum, pretiosum, et qui crediderit in illum, non confundetur (Isai. XXVIII, 16; I Petr. II, 6). Quare unctus? Quia Christus a chrismate. Quid autem vidit tunc in scalis? Ascendentes et descendentes Angelos. Sic est et Ecclesia, fratres: Angeli Dei, boni praedicatores, praedicantes Christum; hoc est, super Filium hominis ascendunt et descendunt. Quomodo ascendunt, et quomodo descendunt? Ex uno habemus exemplum: audi apostolum Paulum; quod in ipso invenerimus, hoc de caeteris veritatis praedicatoribus credamus. Vide Paulum ascendentem: « Scio hominem in Christo ante annos quatuordecim raptum fuisse usque in tertium coelum, sive in corpore, sive extra corpus nescio, Deus scit: et audisse ineffabilia verba quae non licet homini loqui » (II Cor. XII, 2-4). Ascendentem audistis, descendentem audite. « Non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus: quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam » (I Cor. III, 1, 2). Ecce descendit qui ascenderat. Quaere quo ascenderat. Usque in tertium coelum. Quaere quo descenderit. Usque ad lac parvulis dandum. Audi quia descendit: Factus sum parvulus, inquit, in medio vestrum, tanquam si nutrix foveat filios suos (I Thess. II, 7). Videmus enim et nutrices et matres descendere ad parvulos: et si norunt latina verba dicere, decurtant illa, et quassant quodammodo linguam suam, ut possint de lingua diserta fieri blandimenta puerilia; quia si sic dicant, non audit infans, sed nec proficit infans. Et disertus aliquis pater, si sit tantus orator ut lingua illius fora concrepent, et tribunalia concutiantur; si habeat parvulum filium, cum ad domum redierit, seponit forensem eloquentiam quo ascenderat, et lingua puerili descendit ad parvulum. Audi uno loco ipsum Apostolum ascendentem et descendentem, in una sententia: « Sive enim, inquit, mente excessimus, Deo: sive temperantes (1450)sumus, vobis » (II Cor. V, 13). Quid est, « mente excessimus, Deo? » Ut illa videamus « quae non licet homini loqui. » Quid est, « temperantes sumus, vobis? Numquid judicavi me aliquid scire inter vos, nisi Jesum Christum, et hunc crucifixum » (I Cor. II, 2)? Si ipse Dominus ascendit et descendit; manifestum est quia et praedicatores ipsius ascendunt imitatione, descendunt praedicatione. 24. Et si aliquanto vos diutius tenuimus, consilii fuit ut importunae horae transirent: arbitramur jam illos peregisse vanitatem suam. Nos autem, fratres, quando pasti sumus epulis salutaribus, quae restant agamus, ut diem dominicum solemniter impleamus in gaudiis spiritualibus, et comparemus gaudia veritatis cum gaudiis vanitatis: et si horremus, doleamus; si dolemus, oremus; si oramus, exaudiamur; si exaudimur, et illos lucramur. TRACTATUS VIII. Ab eo Evangelii loco, Et die tertia nuptiae factae sunt in Cana Galilaeae; usque ad id, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Cap. II, V\. 1-4. 1. Miraculum quidem Domini nostri Jesu Christi, quo de aqua vinum fecit, non est mirum eis qui noverunt quia Deus fecit. Ipse enim fecit vinum illo die in nuptiis in sex illis hydriis, quas impleri aqua praecepit (Joan. II, 6-11), qui omni anno facit hoc in vitibus. Sicut enim quod miserunt ministri in hydrias, in vinum conversum est opere Domini; sic et quod nubes fundunt, in vinum convertitur ejusdem opere Domini. Illud autem non miramur, quia omni anno fit: assiduitate amisit admirationem. Nam et considerationem majorem invenit, quam id quod factum est in hydriis aquae. Quis est enim qui considerat opera Dei, quibus regitur et administratur totus hic mundus, et non obstupescit obruiturque miraculis? Si consideret vim unius grani, cujuslibet seminis, magna quaedam res est, horror est consideranti. Sed quia homines in aliud intenti perdiderunt considerationem operum Dei, in qua darent laudem quotidie Creatori; tanquam servavit sibi Deus inusitata quaedam quae faceret, ut tanquam dormientes homines, ad se colendum mirabilius excitaret. Mortuus resurrexit, mirati sunt homines: tot quotidie nascuntur, et nemo miratur. Si consideremus prudentius, majoris miraculi est esse qui non erat, quam reviviscere qui erat. Idem tamen Deus Pater Domini nostri Jesu Christi per Verbum suum facit omnia haec, et regit qui creavit. Priora miracula fecit per Verbum suum Deum apud se: posteriora miracula fecit per ipsum Verbum suum, incarnatum, et propter nos hominem factum. Sicut miramur quae facta sunt per hominem. Jesum, miremur quae facta sunt per Deum Jesum. Per Deum Jesum facta sunt coelum et terra, mare, et omnis ornatus coeli, opulentia terrae, fecunditas maris; omnia haec quae oculis adjacent, per Jesum Deum facta sunt. Et videmus haec, et si est in nobis Spiritus (1451)ipsius, sic nobis placent ut artifex laudetur: non ut ad opera conversi ab artifice avertamur, et faciem quodammodo ponentes ad ea quae fecit, dorsum ponamus ad eum qui fecit. 2. Et haec quidem videmus, et adjacent oculis: quid illa quae non videmus, sicut sunt Angeli, Virtutes, Potestates, Dominationes, omnisque habitator fabricae hujus supercoelestis, non adjacens oculis nostris? Quanquam saepe et Angeli, quando oportuit, demonstraverunt se hominibus. Nonne Deus et per Verbum suum, id est, unicum Filium suum Dominum nostrum Jesum Christum fecit haec omnia? Quid ipsa anima humana, quae non videtur, et per opera quae exhibet in carne, magnam praebet admirationem bene considerantibus, a quo facta est, nisi a Deo? et per quem facta est, nisi per Filium Dei? Nondum dico de anima hominis. Cujusvis pecoris anima quomodo regit molem suam! sensus omnes exserit, oculos ad videndum, aures ad audiendum, nares ad percipiendum odorem, oris judicium ad sapores discernendos, membra denique ipsa ad peragenda officia sua. Numquid haec corpus, et non anima, id est, habitatrix corporis agit? Nec tamen videtur oculis, et ex his quae agit, admirationem movet. Accedat jam consideratio tua etiam ad animam humanam, cui tribuit Deus intellectum cognoscendi Creatorem suum, dignoscendi et distinguendi inter bonum et malum, hoc est inter justum et injustum: quanta agit per corpus! Attendite universum orbem terrarum ordinatum in ipsa humana republica: quibus administrationibus, quibus ordinibus potestatum, conditionibus civitatum, legibus, moribus, artibus! Hoc totum per animam geritur, et haec vis animae non videtur. Cum subtrahitur corpori, cadaver jacet: cum autem adest corpori, primo condit quodammodo putores. Corruptibilis est enim omnis caro, in putredines defluit, nisi quodam condimento animae teneatur. Sed hoc commune illi est cum pecoris anima: illa magis miranda quae dixi, quae ad mentem et intellectum pertinent; ubi etiam ad imaginem Creatoris sui renovatur, ad cujus imaginem factus est homo (Coloss. III, 10). Quid erit haec vis animae, cum et corpus hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem (I Cor. XV, 53, 54)? Si tanta potest per carnem corruptibilem, quid poterit per corpus spirituale post resurrectionem mortuorum? Haec tamen anima, ut dixi, admirabilis naturae atque substantiae, invisibilis res est et intelligibilis: et haec tamen per Jesum Deum facta est, quia ipse est Verbum Dei. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil (Joan. 1, 3). 3. Cum ergo tanta videamus facta per Deum Jesum, quid miramur aquam in vinum conversam per hominem Jesum? Neque enim sic factus est homo, ut perderet quod Deus erat: accessit illi homo, non amissus est Deus. Ipse ergo fecit hoc, qui illa omnia. Non itaque miremur quia Deus fecit; sed amemus quia inter nos fecit, et propter nostram reparationem fecit. Aliquid enim et in ipsis factis innuit nobis. Puto quia non sine causa venit ad nuptias. Excepto miraculo, aliquid in ipso facto mysterii et sacramenti (1452)latet. Pulsemus ut aperiat, et de vino invisibili inebriet nos: quia et nos aqua eramus, et vinum nos fecit, sapientes nos fecit; sapimus enim fidem ipsius, qui prius insipientes eramus. Et forte ad ipsam sapientiam pertinet, cum honore Dei, et cum laude majestatis ejus, et cum charitate potentissimae misericordiae ejus, intelligere quid sit gestum in hoc miraculo. 4. Dominus invitatus ad nuptias venit. Quid mirum si in illam domum ad nuptias venit, qui in hunc mundum ad nuptias venit? Si enim non venit ad nuptias, non hic habet sponsam. Et quid est quod ait Apostolus, Aptavi vos uni viro, virginem castam exhibere Christo? Quid est quod timet ne virginitas sponsae Christi per astutiam diaboli corrumpatur? Timeo, inquit, ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a simplicitate et castitate quae est in Christo (II Cor. XI, 2, 3). Habet ergo hic sponsam quam redemit sanguine suo, et cui pignus dedit Spiritum sanctum (Id. I, 22). Eruit eam de mancipatu diaboli: mortuus est propter delicta ejus, resurrexit propter justificationem ejus (Rom. IV, 25). Quis offeret tanta sponsae suae? Offerant homines quaelibet ornamenta terrarum; aurum, argentum, lapides pretiosos, equos, mancipia, fundos, praedia: numquid aliquis offeret sanguinem suum? Si enim sanguinem suum sponsae dederit, non erit qui ducat uxorem. Dominus autem securus moriens, dedit sanguinem suum pro ea quam resurgens haberet, quam sibi jam conjunxerat in utero Virginis. Verbum enim sponsus, et sponsa caro humana; et utrumque unus Filius Dei, et idem filius hominis: ubi factus est caput Ecclesiae, ille uterus virginis Mariae thalamus ejus, inde processit tanquam sponsus de thalamo suo, sicut Scriptura praedixit, Et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo, exsultavit ut gigas ad currendam viam (Psal. XVIII, 6); de thalamo processit velut sponsus, et invitatus venit ad nuptias. 5. Certi sacramenti gratia, videtur matrem de qua sponsus processit, non agnoscere, et dicere illi, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Quid est hoc? ideone venit ad nuptias, ut doceret matres contemni? Utique ad cujus nuptias venerat, ideo ducebat uxorem, ut filios procrearet; et ab eis quos ut procrearet optabat, utique honorari cupiebat: ille ergo venerat ad nuptias, ut exhonoraret matrem, cum propter filios habendos, quibus reddere honorem parentibus imperat Deus, ipsae nuptiae celebrentur, et ducantur uxores? Procul dubio, fratres, latet ibi aliquid. Nam tanta res est, ut quidam, quos cavendos praemonuit Apostolus, sicut supra commemoravimus, dicens, Timeo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a simplicitate et castitate quae est in Christo, derogantes Evangelio, et dicentes quod Jesus non sit natus de Maria Virgine, hinc argumentum sumere conarentur erroris sui, ut dicerent, Quomodo erat mater ejus, cui dixit, Quid mihi et tibi est, mulier? Respondendum ergo est eis, et disserendum quare hoc dixerit Dominus; ne sibi (1453)aliquid adversus sanam fidem insanientes invenisse videantur, unde sponsae virginis castitas corrumpatur, id est, unde fides Ecclesiae violetur. Revera enim, fratres, corrumpitur fides eorum qui praeponunt mendacium veritati. Nam isti qui videntur sic honorare Christum, ut negent eum carnem habuisse, nihil aliud eum quam mendacem praedicant. Qui ergo mendacium aedificant in hominibus, quid ab eis expellunt, nisi veritatem? Immittunt diabolum, excludunt Christum; immittunt adulterum, excludunt sponsum: paranymphi scilicet, vel potius lenones serpentis. Ad hoc enim loquuntur ut serpens possideat, Christus excludatur. Quomodo possidet serpens? Quando possidet mendacium. Quando possidet falsitas, serpens possidet: quando possidet veritas, Christus possidet. Ipse enim dixit, Ego sum veritas (Joan. XIV, 6): de illo autem dixit, Et in veritate non stetit, quia veritas non est in eo (Id. VIII, 44). Sic est autem veritas Christus, ut totum verum accipias in Christo. Verum Verbum, Deus aequalis Patri, vera anima, vera caro, verus homo, verus Deus, vera nativitas, vera passio, vera mors, vera resurrectio. Si aliquid horum dixeris falsum, intrat putredo, de veneno serpentis nascuntur vermes mendaciorum, et nihil integrum remanebit. 6. Quid est ergo, inquit, quod ait Dominus, Quid mihi et tibi est, mulier? Forte in eo quod sequitur ostendit nobis Dominus quare hoc dixerit: Nondum, inquit, venit hora mea. Sic enim ait, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Et hoc cur dictum sit, requirendum est. Prius ergo hinc resistamus haereticis. Quid dicit serpens veternosus, venenorum insibilator et inspirator antiquus? quid dicit? Non habuit matrem feminam Jesus. Unde probas? Quia dixit, inquit, Quid mihi et tibi est, mulier? Quis hoc narravit, ut credamus quia hoc dixit? quis hoc narravit? Nempe Joannes evangelista. At ipse Joannes evangelista dixit, Et erat ibi mater Jesu. Nam ita narravit: Altera die nuptiae factae sunt in Cana Galilaeae, et erat ibi mater Jesu. Venerat autem illuc invitatus ad nuptias cum discipulis suis. Tenemus duas sententias ab Evangelista prolatas. Erat ibi mater Jesu, Evangelista dixit: quid dixerit matri suae Jesus, ipse Evangelista dixit. Et quomodo dixit respondisse matri suae Jesum, ut primo diceret, Ait illi mater ejus, videte, fratres, ut adversus linguam serpentis munitam virginitatem cordis habeatis. Illic in ipso Evangelio eo ipso evangelista narrante dicitur, Erat ibi mater Jesu; et, Dixit illi mater ejus. Quis hoc narravit? Joannes evangelista. Et quid respondit matri Jesus? Quid mihi et tibi est, mulier? Quis hoc narrat? Idem ipse Joannes evangelista. O Evangelista fidelissime et veracissime, tu mihi narras dixisse Jesum, Quid mihi et tibi est, mulier? cur ei apposuisti matrem quam non agnoscit? Nam tu dixisti quia ibi erat mater Jesu, et quia dixit ei mater ejus: cur non potius dixisti, Erat ibi Maria; et, Dixit ei Maria? Utrumque tu narras, et, Dixit ei mater ejus; et, Respondit ei Jesus, Quid mihi et tibi est, mulier? Quare hoc, nisi quia (1454)utrumque verum est? Illi autem in eo volunt credere Evangelistae, quod narrat Jesum dixisse matri, Quid mihi et tibi est, mulier? et in eo nolunt credere Evangelistae quod ait, Erat ibi mater Jesu; et, Dixit ei mater ejus. Quis est autem qui resistit serpenti et tenet veritatem, cujus virginitas cordis non corrumpitur astutia diaboli? Qui utrumque verum credit; et quia erat ibi mater Jesu, et quia illud respondit matri Jesus. Sed si nondum intelligit quemadmodum dixerit Jesus, Quid mihi et tibi est, mulier? interim credat quod dixerit, et quod matri dixerit. Sit primo pietas in credente, et erit fructus in intelligente. 7. Interrogo vos, o fideles Christiani, Erat ibi mater Jesu? respondete, Erat. Unde scitis? respondete, Hoc loquitur Evangelium. Quid respondit matri Jesus? respondete, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Et hoc unde scitis? respondete, Hoc loquitur Evangelium. Nullus vobis corrumpat hanc fidem, si vultis sponso servare castam virginitatem. Si autem quaeritur a vobis, cur hoc matri responderit; dicat qui intelligit: qui autem nondum intelligit, firmissime tamen credat, hoc respondisse, et tamen matri respondisse Jesum. Hac pietate merebitur etiam intelligere cur ita responderit, si orando pulset, et non rixando accedat ad ostium veritatis. Tantum caveat, ne dum se putat scire, aut erubescit nescire cur ita responderit, cogatur credere aut Evangelistam fuisse mentitum qui ait, Erat ibi mater Jesu: aut ipsum Christum falsa morte passum propter delicta nostra, et falsas cicatrices ostendisse propter justificationem nostram; falsumque dixisse, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis; et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos (Joan. VIII, 31, 32). Si enim falsa mater, falsa caro, falsa mors, falsa vulnera passionis, falsae cicatrices resurrectionis; non veritas credentes in eum, sed potius falsitas liberabit. Imo vero falsitas cedat veritati, et confundantur omnes qui propterea se volunt videri veraces, quia Christum conantur demonstrare fallacem; et nolunt sibi dici, Non vobis credimus quia mentimini; cum ipsam veritatem dicant esse mentitam. Quibus tamen si dicamus, Unde nostis dixisse Christum, Quid mihi et tibi est, mulier? Evangelio se credidisse respondent. Cur non credunt Evangelio dicenti, Erat ibi mater Jesu; et, Dixit ei mater ejus? Aut si hoc mentitur Evangelium, quomodo ei creditur quod dixerit Jesus, Quid mihi et tibi est, mulier? Cur non potius miseri, et quod ita non extraneae, sed matri Dominus responderit, fideliter credunt; et cur ita responderit, pie quaerunt? Multum enim interest inter eum qui dicit, Volo scire quare Christus hoc matri responderit; et eum qui dicit, Scio quod hoc Christus non matri responderit. Aliud est intelligere velle quod clausum est, aliud nolle credere quod apertum est. Qui dicit, Scire volo cur ita Christus matri responderit, aperiri sibi vult Evangelium cui credit: qui autem dicit, Scio quod hoc Christus non matri responderit, ipsum Evangelium arguit de mendacio, ubi credidit quod Christus ita responderit.(1455) 8.Jam ergo si placet, fratres, illis repulsis, et in sua caecitate errantibus semper, nisi humiliter sanentur, nos quaeramus, quare Dominus noster sic matri responderit. Ille singulariter natus de Patre sine matre, de matre sine patre; sine matre Deus, sine patre homo; sine matre ante tempora, sine patre in fine temporum. Quod respondit, matri respondit: quia, Erat ibi mater Jesu; et, Dixit ei mater ejus. Hoc totum Evangelium loquitur. Illic novimus quia erat ibi mater Jesu, ubi novimus quod dixerit ei, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Totum credamus, et quod nondum intelligimus requiramus. Et primum hoc videte, ne forte quomodo invenerunt Manichaei occasionem perfidiae suae, quia dixit Dominus, Quid mihi et tibi est, mulier? sic inveniant mathematici occasionem fallaciae suae, quia dixit, Nondum venit hora mea. Et si hoc secundum mathematicos dixit, sacrilegium fecimus incendendo codices eorum. Si autem recte fecimus, sicut Apostolorum temporibus factum est (Act. XIX, 19); non secundum eos dixit Dominus, Nondum venit hora mea. Dicunt enim vaniloqui et seducti seductores, Vides quia sub fato erat Christus, qui dicit, Nondum venit hora mea. Quibus ergo prius respondendum est; haereticis, an mathematicis? Utrique enim a serpente illo veniunt, volentes corrumpere virginitatem cordis Ecclesiae, quam habet in integra fide. Primo si placet, eis quos proposueramus, quibus quidem jam ex magna parte respondimus. Sed ne arbitrentur nos non habere quid dicamus de his verbis quae Dominus matri respondit, vos magis adversus illos instruimus: nam illis refellendis, puto quod sufficiant quae jam dicta sunt. 9. Cur ergo ait matri filius, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Dominus noster Jesus Christus, et Deus erat et homo: secundum quod Deus erat, matrem non habebat; secundum quod homo erat, habebat. Mater ergo erat carnis, mater humanitatis, mater infirmitatis quam suscepit propter nos. Miraculum autem quod facturus erat, secundum divinitatem facturus erat, non secundum infirmitatem; secundum quod Deus erat, non secundum quod infirmus natus erat. Sed infirmum Dei fortius est hominibus (I Cor. I, 25). Miraculum ergo exigebat mater; at ille tanquam non agnoscit viscera humana, operaturus facta divina; tanquam dicens, Quod de me facit miraculum, non tu genuisti, divinitatem meam non tu genuisti: sed quia genuisti infirmitatem meam, tunc te cognoscam, cum ipsa infirmitas pendebit in cruce: hoc est enim, Nondum venit hora mea. Tunc enim cognovit, qui utique semper noverat. Et antequam de illa natus esset, in praedestinatione noverat matrem; et antequam ipse Deus crearet, de qua ipse homo crearetur, noverat matrem: sed ad quamdam horam in mysterio non agnoscit; et ad quamdam horam quae nondum venerat, in mysterio rursus agnoscit. Tunc enim agnovit, quando illud quod peperit moriebatur. Non enim moriebatur per quod facta erat Maria, sed moriebatur quod factum erat ex Maria: non moriebatur aeternitas (1456)divinitatis, sed moriebatur infirmitas carnis. Illud ergo respondit, discernens in fide credentium, quis, qua venerit. Venit enim per matrem feminam, Deus et Dominus coeli et terrae. Secundum quod Dominus mundi, quod Dominus coeli et terrae, Dominus utique et Mariae; secundum quod creator coeli et terrae, creator et Mariae: secundum autem quod dictum est, Factum ex muliere, factum sub Lege (Galat. IV, 4), filius Mariae. Ipse Dominus Mariae, ipse filius Mariae: ipse creator Mariae, ipse creatus ex Maria. Noli mirari quia et filius et Dominus: sicut enim Mariae, ita et David dictus est filius; et ideo David filius, quia Mariae filius. Audi Apostolum aperte dicentem. Qui factus est ei ex semine David secundum carnem (Rom. I, 3). Audi eum et Dominum David; dicat hoc ipse David: Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dexteram meam (Psal. CIX, 1). Et ipse Jesus hoc proposuit Judaeis, et eos inde convicit (Matth. XXII, 45). Quomodo ergo David et filius et dominus; filius David secundum carnem, dominus David secundum divinitatem: sic Mariae filius secundum carnem, et Mariae dominus secundum majestatem. Quia ergo non erat illa mater divinitatis, et per divinitatem futurum erat miraculum quod petebat; respondit ei, Quid mihi et tibi est, mulier? sed ne putes quod te negem matrem, Nondum venit hora mea: ibi enim te agnoscam, cum pendere in cruce coeperit infirmitas cujus mater es. Probemus si verum est. Quando passus est Dominus, sicut idem evangelista dicit, qui noverat matrem Domini, et qui nobis insinuavit etiam in his nuptiis matrem Domini, ipse narrat: Erat, inquit, illic circa crucem mater Jesu, et ait Jesus matri suae, Mulier, ecce filius tuus: et ad discipulum, Ecce mater tua (Joan. XIX, 25-27). Commendat matrem discipulo: commendat matrem prior matre moriturus, et ante matris mortem resurrecturus; commendat homo homini hominem. Hoc pepererat Maria. Illa hora jam venerat, de qua tunc dixerat, Nondum venit hora mea. 10. Quantum arbitror, fratres, responsum est haereticis: mathematicis respondeamus. Et ipsi unde conantur convincere quia sub fato erat Jesus? Quia ipse ait, inquiunt, Nondum venit hora mea. Ergo illi credimus; et si dixisset, Horam non habeo, exclusisset mathematicos: sed ecce, inquiunt, ipse dixit, Nondum venit hora mea. Si ergo dixisset, Horam non habeo, exclusisset mathematicos, non esset unde calumniarentur: nunc vero quia dixit, Nondum venit hora mea, contra ipsius verba quid possumus dicere? Mirum est quod mathematici credendo verbis Christi, conantur convincere Christianos quod sub hora fatali vixerit Christus. Credant ergo Christo dicenti, Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego pono eam a meipso, et iterum sumo eam (Id. X, 18). Ergone ista potestas sub fato est? Ostendant hominem qui potestatem habeat quando moriatur, quamdiu vivat: omnino non ostendent. Credant ergo Deo dicenti, Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam: et quaerant quare sit dictum, Nondum venit hora mea, nec ideo jam sub fato ponant conditorem coeli, creatorem (1457)atque ordinatorem siderum. Quia si esset fatum de sideribus, non poterat esse sub necessitate siderum conditor siderum. Adde quia non solum Christus non habuit quod appellas fatum; sed nec tu, aut ego, aut ille, aut quisquam hominum. 11. Verumtamen seducti seducunt, et proponunt fallacias hominibus: tendunt ad capiendos homines, et hoc in plateis. Nam qui tendunt ad capiendas feras, vel in silvis atque in solitudine id agunt: quam infeliciter vani sunt homines, quibus capiendis in foro tenditur! Nummos accipiunt, cum se homines hominibus vendunt; dant isti nummos, ut se vanitatibus vendant. Intrant enim ad mathematicum, ut emant sibi dominos, quales mathematico dare placuerit; vel Saturnum, vel Jovem, vel Mercurium, vel si quid aliud sacrilegi nominis. Intravit liber, ut nummis datis servus exiret. Imo vero non intraret, si liber esset: sed intravit quo eum dominus error, et domina cupiditas traxit. Unde et Veritas dicit: Omnis qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. VIII, 34). 12. Quare ergo dixit, Nondum venit hora mea? Magis quia in potestate habebat quando moreretur, nondum videbat esse opportunum ut illa potestate uteretur. Quomodo nos, fratres, verbi gratia, sic loquimur, Jam certa hora est, qua exeamus ut celebremus sacramenta? Si ante exeamus quam opus est, nonne perversi et praeposteri sumus? Quia ergo non facimus, nisi quando opportunum est; propterea in his agendis, cum ita loquimur, fatum consideramus? Quid est ergo, Nondum venit hora mea? Quando ego scio opportunum me pati, quando passio mea utilis erit, nondum venit ipsa hora; tunc voluntate patiar: ut utrumque serves, et, Nondum venit hora mea; et, Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam. Venerat ergo habens in potestate quando moreretur. At si ante moreretur quam discipulos elegisset, certe praeposterum esset: si esset homo qui non haberet in potestate horam suam, posset ante mori quam discipulos elegisset; et si forte moreretur jam electis eruditisque discipulis, praestaretur ei, non ipse hoc faceret. At vero qui venerat in manu habens quando iret, quando rediret, quo usque excurreret, cui paterent inferi, non tantum morienti, sed et resurgenti, ut nobis ostenderet spem immortalitatis Ecclesiae suae, in capite ostendit quod membra exspectare deberent. Resurget etiam in caeteris membris, qui resurrexit in capite. Hora ergo nondum venerat, opportunitas nondum erat. Vocandi erant discipuli, annuntiandum erat regnum coelorum, faciendae erant virtutes, commendanda erat divinitas Domini in miraculis, commendanda erat humanitas Domini in ipsa compassione mortalitatis. Ille enim qui esuriebat, quia homo erat, pavit quinque panibus tot millia, quia Deus erat: qui dormiebat, quia homo erat, ventis et fluctibus imperabat, quia Deus erat. Haec omnia commendanda erant prius, ut esset quod scriberent Evangelistae, quod praedicaretur Ecclesiae. At ubi tantum fecit, quantum sufficere judicavit; venit hora non necessitatis, sed voluntatis, (1458)non conditionis, sed potestatis. 13. Quid ergo, fratres, quia illis et illis respondimus, nihil dicemus quid sibi velint hydriae, quid aqua in vinum conversa, quid architriclinus, quid sponsus, quid mater Jesu in mysterio, quid ipsae nuptiae! Dicenda sunt omnia, sed onerandi non estis. Volui quidem in nomine Christi et hesterno die, quo solet sermo deberi Charitati vestrae, id agere vobiscum, sed non sum permissus necessitatibus quibusdam impedientibus. Si ergo placet Sanctitati vestrae, hoc quod ad mysterium pertinet hujus facti, in crastinum differamus, et non oneremus et vestram et nostram infirmitatem. Sunt forte hodie multi qui propter solemnitatem, diei, non propter audiendum sermonem convenerunt. Crastino qui venient, veniant audituri; ut nec fraudemus studiosos, nec gravemus fastidiosos. TRACTATUS IX. In eamdem Evangelii lectionem. Quid mysterii sit in miraculo facto in nuptiis apud Cana Galilaeae. Cap. II, V\. 1-11. 1. Adsit Dominus Deus noster, ut donet nobis reddere quod promisimus. Hesterno enim die, si meminit Sanctitas vestra, cum temporis excluderemur angustia, ne sermonem inchoatum impleremus, in hodiernum distulimus, ut ea quae in hoc facto evangelicae lectionis mystice in sacramentis posita essent, ipso adjuvante aperirentur. Non itaque opus est jam immorari diutius in commendando Dei miraculo. Ipse est enim Deus qui per universam creaturam quotidiana miracula facit, quae hominibus non facilitate, sed assiduitate viluerunt: rara autem quae facta sunt ab eodem Domino, id est a Verbo propter nos incarnato, majorem stuporem hominibus attulerunt: non quia majora erant, quam sunt ea quae quotidie in creatura facit, sed quia ista quae quotidie fiunt, tanquam naturali cursu peraguntur; illa vero efficacia potentiae tanquam praesentis exhibita videntur oculis hominum. Diximus, sicut meministis, resurrexit unus mortuus, obstupuerunt homines; cum quotidie nasci qui non erant, nemo miretur. Sic aquam in vinum conversam quis non miretur, cum hoc annis omnibus Deus in vitibus faciat? Sed quia omnia quae fecit Dominus Jesus, non solum valent ad excitanda corda nostra miraculis, sed etiam ad aedificanda in doctrina fidei; scrutari nos oportet quid sibi velint illa omnia, id est, quid significent. Horum enim omnium significationes, sicut recordamini, in hodiernum distulimus. 2. Quod Dominus invitatus venit ad nuptias, etiam excepta mystica significatione, confirmare voluit quod ipse fecit nuptias. Futuri enim erant, de quibus dixit Apostolus, prohibentes nubere (I Tim. IV, 3), et dicentes quod malum essent nuptiae, et quod diabolus eas fecisset: cum idem Dominus dicat in Evangelio, interrogatus utrum liceat homini dimittere uxorem suam ex qualibet causa, non licere excepta causa fornicationis. In qua responsione, si meministis, hoc ait: Quod Deus conjunxit, homo non separet (Matth. XIX, 3-6). (1459)Et qui bene eruditi sunt in fide catholica, noverunt quod Deus fecerit nuptias, et sicut conjunctio a Deo, ita divortium a diabolo sit. Sed propterea in causa fornicationis licet uxorem dimittere, quia ipsa esse uxor prior noluit, quae fidem conjugalem marito non servavit. Nec illae quae virginitatem Deo vovent, quanquam ampliorem gradum honoris et sanctitatis in Ecclesia teneant, sine nuptiis sunt: nam et ipsae pertinent ad nuptias cum tota Ecclesia, in quibus nuptiis sponsus est Christus. Ac per hoc ergo Dominus invitatus venit ad nuptias, ut conjugalis castitas firmaretur, et ostenderetur sacramentum nuptiarum: quia et illarum nuptiarum sponsus personam Domini figurabat, cui dictum est, Servasti vinum bonum usque adhuc. Bonum enim vinum Christus servavit usque adhuc, id est, Evangelium suum. 3. Jam enim incipiamus ipsa sacramentorum operta detegere, quantum ille donat in cujus nomine vobis promisimus. Erat prophetia antiquis temporibus, et a prophetiae dispensatione nulla tempora cessaverunt: sed illa prophetia, quando in illa Christus non intelligebatur, aqua erat. In aqua enim vinum quodammodo latet. Dicit Apostolus quid intelligamus in ista aqua: « Usque ad hodiernum, inquit, diem, quamdiu legitur Moyses, idipsum velamen super cor eorum positum est; quod non revelatur, quia in Christo evacuatur. Et cum transieris, inquit, ad Dominum, auferetur velamen » (II Cor. III, 14-16). Velamen dicit adopertionem prophetiae, ut non intelligeretur. Tollitur velamen, cum transieris ad Dominum: sic tollitur insipientia, cum transieris ad Dominum, et quod aqua erat, vinum tibi fit. Lege libros omnes propheticos, non intellecto Christo, quid tam insipidum et fatuum invenies? Intellige ibi Christum, non solum sapit quod legis, sed etiam inebriat; mutans mentem a corpore, ut praeterita obliviscens, in ea quae ante sunt extendaris (Philipp. III, 13). 4. Ergo prophetia ab antiquis temporibus, ex quo prorsus currit ordo nascentium in genere humano, de Christo non tacuit: sed occultum ibi erat; adhuc enim erat aqua. Unde probamus quod omnibus temporibus superioribus usque ad aetatem qua Dominus venit, prophetia de illo non defuit? Ipso Domino dicente. Cum enim resurrexisset a mortuis, invenit discipulos dubitantes de ipso quem secuti erant. Viderunt enim eum mortuum, et non speraverunt resurrecturum, et tota spes eorum concidit. Unde ille latro laudatus, ipso die meruit esse in paradiso? Quia in cruce fixus tunc confessus est Christum (Luc. XXIII, 40-43), quando de illo discipuli dubitaverunt. Ergo invenit eos nutantes, et quodammodo arguentes seipsos quod in illo redemptionem speraverant. Dolebant tamen eum sine culpa occisum, quia noverant innocentem. Et hoc ipsi post resurrectionem (1460)dixerunt, cum quosdam eorum tristes invenisset in via: « Tu solus peregrinaris in Jerusalem, et non cognovisti quae facta sunt in illa istis diebus? Ille autem dixit eis: Quae? Illi autem dixerunt: De Jesu Nazareno, qui fuit vir propheta, potens in factis et dictis in conspectu Dei et universi populi, quomodo hunc tradiderunt sacerdotes et principes nostri in damnationem mortis, et cruci eum fixerunt. Nos autem sperabamus, quia ipse erat qui redempturus esset Israel; et nunc tertius dies agitur hodie, ex quo haec facta sunt. » Haec atque alia cum dixisset unus ex duobus quos invenit in via euntes ad propinquum castellum; respondit ipse et ait: « O insensati et tardi corde ad credendum super omnia quae locuti sunt Prophetae! nonne haec omnia oportebat pati Christum, et introire in claritatem suam? Et fuit incipiens a Moyse et omnibus Prophetis, interpretans illis in omnibus Scripturis, quae de ipso erant. » Item alio loco, cum etiam palpari se manibus discipulorum voluit, ut crederent quia in corpore resurrexerat: « Hi sunt, inquit, sermones, quos locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum, quia oporteret impleri omnia quae scripta sunt in Lege Moysi, et Prophetis, et Psalmis de me. Tunc adaperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas, et dixit illis: Quia sic scriptum est, pati Christum, et resurgere a mortuis tertia die, et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes, incipiens ab Jerusalem. » 5. His ex Evangelio, quae certe manifesta sunt, intellectis, patebunt illa omnia mysteria quae in isto miraculo Domini latent. Videte quid ait, quia oportebat impleri in Christo quae de illo scripta sunt. Ubi scripta sunt? In Lege, inquit, et Prophetis, et Psalmis. Nihil Scripturarum veterum praetermisit. Illa erat aqua; et ideo dicti sunt illi a Domino insensati, quia eis adhuc aqua sapiebat, non vinum. Quomodo autem fecit de aqua vinum? Cum aperuit eis sensum, et exposuit eis Scripturas, incipiens a Moyse per omnes Prophetas. Unde jam inebriati dicebant, Nonne cor nostrum erat ardens in via, cum aperiret nobis Scripturas (Luc. XXIV, 13-47)? Intellexerunt enim Christum in his Libris in quibus eum non noverant. Mutavit ergo aquam in vinum Dominus noster Jesus Christus, et sapit quod non sapiebat, inebriat quod non inebriabat. Si enim jussisset inde aquam effundi, et sic ipse mitteret vinum ex occultis creaturae sinibus, unde fecit et panem quando saturavit tot millia: non enim quinque panes habebant quinque millium hominum saturitatem, aut saltem duodecim cophinos plenos (Matth. XIV, 17-21), sed omnipotentia Domini quasi fons panis erat; sic posset et effusa aqua vinum infundere: quod si fecisset, videretur Scripturas veteres improbasse. Cum autem ipsam aquam convertit in vinum, ostendit nobis quod et Scriptura vetus ab ipso est: nam jussu ipsius impletae sunt hydriae. A Domino quidem et illa Scriptura; sed nihil sapit, si (1461)non ibi Christus intelligatur. 6. Intendite autem quod ipse ait, Quae scripta sunt in Lege, et Prophetis, et Psalmis de me. Novimus autem Legem ex quibus temporibus narret, id est, ab exordio mundi: In principio fecit Deus coelum et terram (Gen. I, 1). Inde usque ad hoc tempus quod nunc agimus, sexta aetas est, ut saepe audistis et nostis. Nam prima aetas computatur ab Adam usque ad Noe: secunda a Noe usque ad Abraham: et sicut Matthaeus Evangelista per ordinem sequitur et distinguit, tertia ab Abraham usque ad David: quarta a David usque ad transmigrationem in Babyloniam: quinta a transmigratione in Babyloniam usque ad Joannem Baptistam (Matth. I, 17): sexta inde usque ad finem saeculi. Propterea et sexta die fecit Deus hominem ad imaginem suam (Gen. I, 27): quia sexta ista aetate manifestatur per Evangelium reformatio mentis nostrae, secundum imaginem ejus qui creavit nos (Coloss. III, 10); et convertitur aqua in vinum, ut jam manifestatum Christum in Lege et Prophetis sapiamus. Ideo erant ibi sex hydriae, quas jussit impleri aqua. Sex ergo illae hydriae, sex aetates significant, quibus non defuit prophetia. Illa ergo tempora sex, quasi articulis distributa atque distincta, quasi vasa essent inania, nisi a Christo implerentur. Quid dixi, tempora quae inaniter currerent, nisi in eis Dominus Jesus praedicaretur? Impletae sunt prophetiae, plenae sunt hydriae: sed ut aqua in vinum convertatur, in illa tota prophetia Christus intelligatur. 7. Quid est ergo, Capiebant metretas binas vel ternas? Mysterium nobis maxime ista locutio commendat. Metretas enim dicit mensuras quasdam, tanquam si diceret urnas, amphoras, vel si quid hujusmodi. Nomen mensurae est metreta, et a mensura accepit nomen ista mensura. Μέτρον enim mensuram dicunt Graeci: inde appellatae metretae. Capiebant ergo metretas binas vel ternas. Quid dicimus, fratres? Si ternas tantum diceret, non curreret animus noster nisi ad mysterium Trinitatis. Sed forte nec sic debemus inde cito jam sensum avertere, quia dixit binas vel ternas: quia nominato Patre et Filio, consequenter et Spiritus sanctus intelligendus est. Spiritus enim sanctus non est Patris tantummodo, aut Filii tantummodo Spiritus; sed Patris et Filii Spiritus. Scriptum est enim, Si quis dilexerit mundum, non est Spiritus Patris in illo (I Joan. II, 15): item scriptum est, Quisquis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus (Rom. VIII, 9). Idem autem Spiritus Patris et Filii. Nominato itaque Patre et Filio, intelligitur et Spiritus sanctus; quia Spiritus est Patris et Filii. Cum autem nominatur Pater et Filius, tanquam duae metretae nominantur. cum autem ibi intelligitur Spiritus sanctus, tres metretae. Ideo non dictum est, capientes metretas aliae binas, aliae ternas: sed ipsae sex hydriae capiebant metretas binas vel ternas. Tanquam diceret, Et quando dico binas, etiam Spiritum Patris et Filii cum his intelligi volo: et quando dico ternas, ipsam Trinitatem manifestius enuntio.(1462) 8.Quisquis itaque nominat Patrem et Filium, oportet ibi intelligat tanquam charitatem invicem Patris et Filii, quod est Spiritus sanctus. Fortassis enim discussae Scripturae: quod non sic dico, ut hodie docere possim, aut quasi aliud inveniri non possit: sed tamen fortasse scrutatae Scripturae indicant quod Spiritus sanctus charitas est. Et ne putetis vilem esse charitatem. Quomodo autem vilis est, quando omnia quae dicuntur non vilia, chara dicuntur? Si ergo quae non sunt vilia, chara sunt; quid est charius ipsa charitate? Sic autem commendatur charitas ab Apostolo, ut dicat: « Supereminentiorem viam vobis demonstro. Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens: et si sciero omnia sacramenta et omnem scientiam, et habuero prophetiam et omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum: et si distribuero omnia mea pauperibus, et tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest » (I Cor. XII, 31, XIII, 1-3). Quanta est ergo charitas, quae si desit, frustra habentur caetera; si adsit, recte habentur omnia? Tamen charitatem laudans apostolus Paulus copiosissime atque uberrime, minus de illa dixit quam quod ait breviter apostolus Joannes, cujus est hoc Evangelium. Neque enim dubitavit dicere, Deus charitas est (I Joan. IV, 16). Scriptum est etiam, Quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis (Rom. V, 5). Quis ergo nominet Patrem et Filium, et non ibi intelligat charitatem Patris et Filii? Quam cum habere coeperit, Spiritum sanctum habebit: quam si non habuerit, sine Spiritu sancto erit. Et quomodo corpus tuum sine spiritu, quod est anima tua, si fuerit, mortuum est; sic anima tua sine Spiritu sancto, id est, sine charitate si fuerit, mortua deputabitur. Ergo metretas binas capiebant hydriae, quia in omnium temporum prophetia Pater et Filius praedicatur: sed ibi est et Spiritus sanctus; ideoque adjunctum est, vel ternas. Ego et Pater, inquit, unum sumus (Joan. X, 30): sed absit ut desit Spiritus sanctus, ubi audimus, Ego et Pater unum sumus. Tamen quia Patrem et Filium nominavit, capiant hydriae binas metretas; sed audi, vel ternas: Ite, baptizate gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti (Matth. XXVIII, 19). Itaque in eo quod dicuntur binae, non exprimitur, sed intelligitur; in eo vero quod dicuntur vel ternae, etiam exprimitur Trinitas. 9. Sed est et alius intellectus non praetermittendus, et ipsum dicam: eligat quisque quod placet; nos quod suggeritur non subtrahimus. Mensa enim Domini est, et non oportet ministrum fraudare convivas, praesertim sic esurientes, ut appareat aviditas vestra. Prophetia quae ab antiquis temporibus dispensatur, ad salutem omnium gentium pertinet. Ad solum quidem populum Israel missus est Moyses, et ei soli populo per eum Lex data est, et ipsi Prophetae ex illo (1463)populo fuerunt, et ipsa distributio temporum secundum eumdem populum distincta est; unde et hydriae dicuntur secundum purificationem Judaeorum: sed tamen quod illa prophetia etiam caeteris gentibus annuntiabatur, manifestum est; quandoquidem Christus in eo occultus erat, in quo benedicuntur omnes gentes, sicut promissum est Abrahae dicente Domino, In semine tuo benedicentur omnes gentes (Gen. XXII, 18). Nondum autem intelligebatur, quia nondum aqua conversa erat in vinum. Ergo omnibus gentibus dispensabatur prophetia. Quod ut emineat jucundius, de singulis aetatibus, tanquam de singulis hydriis, pro tempore quaedam commemoremus. 10. In ipso exordio Adam et Eva parentes omnium gentium erant, non tantummodo Judaeorum; et quidquid figurabatur in Adam de Christo, ad omnes utique gentes pertinebat, quibus salus est in Christo. Quid ergo potissimum dicam de aqua primae hydriae, nisi quod Apostolus ait de Adam et Eva? Nemo enim me dicet prave intellexisse, quando intellectum non meum, sed Apostoli profero. Illud ergo unum quantum mysterium de Christo continet, quod commemorat Apostolus, dicens, Et erunt duo in carne una: sacramentum hoc magnum est (Ephes. III, 31 et 32)? Et ne quis magnitudinem istam sacramenti in singulis quibusque hominibus uxores habentibus intelligeret, Ego autem, inquit, dico in Christo et in Ecclesia. Quod est hoc sacramentum magnum, Erunt duo in carne una? Cum de Adam et Eva Scriptura Geneseos loqueretur, unde ventum est ad haec verba, Propterea relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una (Gen. II, 24). Si ergo Christus adhaesit Ecclesiae, ut essent duo in carne una, quomodo reliquit Patrem? quomodo matrem? Reliquit Patrem, quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens (Philipp. II, 6, 7). Hoc est enim, reliquit Patrem, non quia deseruit et recessit a Patre; sed quia non ea in forma apparuit hominibus in qua aequalis est Patri. Quomodo reliquit matrem? Relinquendo synagogam Judaeorum, de qua secundum carnem natus est; et inhaerendo Ecclesiae, quam ex omnibus gentibus congregavit. Ergo et prima hydria habebat prophetiam de Christo: sed quando ista quae loquor non praedicabantur in populis, adhuc aqua erat, in vinum mutata nondum erat. Et quia illuminavit nos per Apostolum Dominus, ut ostenderet nobis quid ibi quaereremus in ipsa una sententia, Erunt duo in carne una; sacramentum magnum in Christo et in Ecclesia; jam licet nobis ubique Christum quaerere, et de omnibus hydriis vinum potare. Dormit Adam ut fiat Eva: moritur Christus ut fiat Ecclesia. Dormienti Adae fit Eva de latere (Gen. II, 21): mortuo Christo lancea percutitur latus (Joan. XIX, 34), ut profluant sacramenta, quibus formetur Ecclesia. Cui non appareat quia in illis tunc factis futura figurata sunt, quandoquidem dicit Apostolus ipsum Adam formam futuri esse? Qui est, inquit, forma futuri (Rom. V, 14). Praefigurabantur omnia (1464)mystice. Neque enim vere non poterat Deus vigilanti costam educere, feminamque formare. An forte ne doleret latus quando costa detracta est, propter hoc oportebat ut ille dormiret? Quis est qui sic dormiat, ut ei ossa non evigilanti evellantur? An quia Deus evellebat, propterea homo non sentiebat? Poterat ergo et vigilanti sine dolore evellere, qui potuit dormienti. Sed procul dubio hydria prima implebatur: prophetia illius temporis de futuro isto tempore dispensabatur. 11. Christus etiam figuratus est in Noe, et in illa arca orbis terrarum. Quare enim in arca inclusa sunt omnia animalia (Gen. VII, 7-9), nisi ut significarentur omnes gentes? Non enim deerat Deo rursus creare omne genus animalium. Quando enim omnia non erant, nonne dixit, Producat terra, et produxit terra (Id. I, 24)? Unde ergo tunc fecit, inde reficeret; verbo fecit, verbo reficeret: nisi quia mysterium commendabat, et secundam hydriam propheticae dispensationis implebat, ut per lignum liberaretur figura orbis terrarum; quia in ligno figenda erat vita orbis terrarum? 12. Jam in tertia hydria, ipsi Abrahae, quod jam commemoravi, dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quis non videat cujus habebat figuram unicus ejus, qui sibi ad sacrificium, quo ipse immolandus ducebatur, ligna portabat? Portavit enim Dominus crucem suam, sicut Evangelium loquitur (Joan. XIX, 17). Hoc de tertia hydria commemorasse suffecerit. 13. De David autem, quid dicam quod ad omnes gentes pertinebat prophetia ejus; quando modo audivimus Psalmum, et difficile est ut dicatur psalmus ubi hoc non sonet? Sed certe, ut dixi, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus (Psal. LXXXI, 8). Et ideo Donatistae tanquam projecti de nuptiis: sicut ille homo qui non habebat vestem nuptialem, invitatus est et venit, sed projectus est de numero vocatorum, quia non habebat vestem ad sponsi gloriam; qui enim suam gloriam quaerit, non Christi, non habet vestem nuptialem: non enim volunt consonare voci illius qui amicus erat sponsi, et ait, Hic est qui baptizat (Joan. I, 33). Nec immerito illi qui non habebat vestem nuptialem, hoc per increpationem objectum est, quod non erat: Amice quid huc venisti? Et sicut ille obmutuit (Matth. XXII, 11-13), ita et isti. Quid enim prodest strepitus oris, muto corde? Noverunt quippe intus apud semetipsos non se habere quod dicant. Intus obmutuerunt, foris perstrepunt. Audiunt, velint nolint, etiam apud se cantari, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus: et non communicando omnibus gentibus, quid aliud quam se exhaeredatos esse cognoscunt? 14. Quod ergo dicebam, fratres, quia ad omnes gentes pertinet prophetia: volo enim alium sensum ostendere in eo quod dictum est, Capientes metretas binas vel ternas: ad omnes, inquam, gentes pertinet prophetia; modo commemoravimus demonstratum in (1465)Adam, qui est forma futuri. Quis autem nesciat quod de illo exortae sunt omnes gentes: et in ejus vocabulo quatuor litteris, quatuor orbis terrarum partes per graecas appellationes demonstrantur? Si enim graece dicantur, Oriens, Occidens, Aquilo, Meridies, sicut eas plerisque locis sancta Scriptura commemorat; in capitibus verborum invenis Adam: dicuntur enim graece quatuor memoratae mundi partes ἀνατολὴ, δύσις, ἄρκτος, μεσημβρία. Ista quatuor nomina si tanquam versus quatuor sub invicem scribas, in eorum capitibus Adam legitur. Hoc in Noe propter arcam figuratum est, in qua erant omnia animalia, quae significabant omnes gentes: hoc in Abraham, cui apertius dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes: hoc in David, de cujus Psalmis, ut alia omittam, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus. Cui enim Deo dicitur, Surge, nisi ei qui dormivit? Surge, Deus, judica terram. Tanquam diceretur, Dormisti, judicatus a terra; surge, ut judices terram. Et quo pertinet illa prophetia, Quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus? 15. Jam vero in quinta aetate, tanquam in quinta hydria, Daniel vidit lapidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum; et crevisse illum lapidem, et factum esse montem magnum, ita ut impleret universam faciem terrae (Dan. II, 34, 35). Quid apertius, fratres mei? Lapis de monte praeciditur: ipse est lapis quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli (Psal. CXVII, 22). De quo monte praeciditur, nisi de regno Judaeorum, unde Dominus noster Jesus Christus secundum carnem natus est? Et praeciditur sine manibus, sine opere humano; quia sine amplexu maritali de virgine exortus est. Mons ille unde praecisus est, non impleverat universam faciem terrae: non enim tenuerat regnum Judaeorum omnes gentes. At vero regnum Christi, universum orbem terrarum cernimus occupare. 16. Jam ad sextam aetatem pertinet Joannes Baptista, quo nemo exsurrexit major in natis mulierum: de quo dictum est, Major quam propheta (Matth. XI, 11, 9). Quomodo et ipse ostendit, quia omnibus gentibus missus est Christus? Quando Judaei venerunt ad eum ut baptizarentur, et ne superbirent de nomine Abraham, Generatio, inquit, viperarum, quis ostendit vobis fugere ab ira ventura? facite ergo fructum dignum poenitentiae; id est, humiles estote: superbis enim loquebatur. Unde autem erant superbi? De genere carnis, non de fructu imitationis patris Abraham. Quid eis ait? Nolite dicere, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae (Id. III, 7-9). Lapides dicens omnes gentes, non propter firmitatem, sicut lapis dictus est quem reprobaverunt aedificantes; sed propter stoliditatem et duritiam stultitiae, quia eis quos adorabant similes facti erant: adorabant enim insensata simulacra, pariter insensati. Unde insensati? Quoniam in Psalmo dicitur, Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis (Psal. CXIII, 8). Ideo cum coeperint (1466)homines Deum adorare, quid audiunt? Ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est, qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos (Matth. V, 45). Quapropter si ei fit homo similis quem adorat; quid est, Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae? Nos ipsos interrogemus, et videmus quia factum est. Nos enim de gentibus venimus; de gentibus autem non veniremus, nisi Deus de lapidibus suscitasset filios Abrahae. Facti sumus filii Abrahae imitando fidem, non nascendo per carnem. Sicut enim illi degenerando exhaeredati; sic nos imitando adoptati. Ergo, fratres, ad omnes gentes pertinebat etiam ista sextae hydriae prophetia; et ideo de omnibus dictum est, Capientes metretas binas vel ternas. 17. Sed quomodo ostendimus omnes gentes pertinere ad binas vel ternas metretas? Aestimantis enim fuit quodammodo, ut ipsas diceret binas, quas dixerat ternas, ad commendandum scilicet sacramentum. Quomodo sunt binae metretae? Circumcisio et praeputium. Hos duos populos Scriptura commemorat, et nullum praetermittit hominum genus, quando dicit, Circumcisio et praeputium (Coloss. III, 11); in duobus istis nominibus habes omnes gentes: binae metretae sunt. His duobus parietibus de diverso venientibus ad pacem in seipso faciendam, lapis angularis factus est Christus (Ephes. II, 14-20). Ostendamus et ternas metretas in eisdem ipsis omnibus gentibus. Tres erant filii Noe (Gen. V, 31), per quos reparatum est genus humanum. Unde Dominus ait: Simile est regnum coelorum fermento, quod accepit mulier et abscondit in farinae mensuris tribus, quoadusque fermentaretur totum (Luc. XIII, 21). Quae est ista mulier, nisi caro Domini? Quod est fermentum, nisi Evangelium? Quae sunt tres mensurae, nisi omnes gentes, propter tres filios Noe? Ergo sex hydriae capientes binas vel ternas metretas, sex sunt aetates temporum, capientes prophetiam pertinentem ad omnes gentes, sive in duobus generibus hominum, id est, Judaeis et Graecis, sicut saepe Apostolus commemorat (Rom. II, 9; I Cor. I, 24, etc.); sive in tribus, propter Noe tres filios, significatas. Figurata est enim prophetia pertingens usque ad omnes gentes. Nam in eo quod pertingit, dicta est metreta, sicut dicit Apostolus, Accepimus mensuram pertingendi usque ad vos (II Cor. X, 13). Gentibus enim evangelizans, hoc ait, mensuram pertingendi usque ad vos. :TRACTATUS X. Ab eo Evangelii loco, Post haec descendit ad Capharnaum ipse et mater ejus, etc., usque ad id, Ille autem dicebat de templo corporis sui. Cap. II, V\. 12-21. 1. In Psalmo audistis gemitum pauperis, cujus membra per totam terram tribulationes patiuntur usque in finem saeculi. Satis agite, fratres mei, esse in his membris et de his membris: nam tribulatio tota transitura est. Vae gaudentibus (Luc. VI, 25)! Veritas dicit: Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur (Matth. V, 5). Deus homo factus est: quid futurus est homo, propter quem Deus factus est homo? Haec spes (1467)consoletur nos in omni tribulatione et tentatione hujus vitae. Non enim cessat inimicus persequi; et si non aperte saevit, insidiis agit. Quid enim agit? Et super iram dolose agebant (Psal. XXXIV, 20). Inde dictus est leo et draco. Sed quid dicitur Christo? Et conculcabis leonem et draconem (Psal. XC, 13). Leo propter apertam iram, draco propter occultas insidias. Draco ejecit Adam de paradiso, idem ipse leo persecutus est Ecclesiam, dicente Petro, Quia adversarius vester diabolus sicut leo rugiens circuit, quaerens quem devoret (I Petr. V, 8). Non tibi saevitiam suam perdidisse diabolus videatur: quando blanditur, tunc magis cavendus est. Sed inter has omnes insidias et ejus tentationes, quid faciemus, nisi quod ibi audivimus, Ego autem, cum mihi molesti essent, induebam me cilicio, et humiliabam in jejunio animam meam. Est qui exaudiat, ne dubitetis orare: qui autem exaudit, intus manet. Non in montem aliquem oculos dirigatis, non faciem in stellas aut solem aut lunam levetis. Non tunc exaudiri vos arbitremini, quando super mare oratis: imo detestamini tales orationes. Munda tantum cubiculum cordis: ubi fueris, ubicumque oraveris, intus est qui exaudiat, intus in secreto, quem sinum vocat cum ait, Et oratio mea in sinu meo convertetur (Psal. XXXIV, 13). Qui te exaudit, non est praeter te. Non longe vadas, nec te extollas, ut quasi attingas illum manibus. Magis si te extuleris, cades: si te humiliaveris, ipse appropinquabit. Hic Dominus Deus noster Verbum Dei, Verbum caro factum, Filius Patris, Filius Dei, Filius hominis: excelsus ut nos faceret, humilis ut nos reficeret, ambulans inter homines, patiens humana, abscondens divina. 2. Descendit, ut dicit Evangelista, in Capharnaum, ipse et mater ejus, et fratres ejus, et discipuli ejus, et ibi manserunt non multis diebus. Ecce habet matrem, habet fratres, habet et discipulos: inde fratres, unde matrem. Fratres enim Scriptura nostra, non eos solos appellare consuevit, qui nascuntur ex eodem viro et femina, aut ex eodem utero, aut ex eodem patre, quamvis diversis matribus; aut certe ex eodem gradu, velut compatrueles aut consobrinos: non solum hos fratres novit dicere Scriptura nostra. Quomodo loquitur, sic intelligenda est. Habet linguam suam: quicumque hanc linguam nescit, turbatur, et dicit, Unde fratres Domino? Num enim Maria iterum peperit? Absit. Inde coepit dignitas virginum. Illa femina mater esse potuit, mulier esse non potuit. Dicta est autem mulier secundum femineum sexum, non secundum corruptionem integritatis: et hoc ex lingua ipsius Scripturae. Nam et Eva statim facta de latere viri sui, nondum contacta a viro suo, nostis quia mulier appellata est: Et formavit eam in mulierem (Gen. II, 22). Unde ergo fratres? Cognati Mariae fratres Domini, de quolibet gradu cognati. Unde probamus? Ex ipsa Scriptura. Frater Abrahae dictus est Lot (Id. XIII, 8, et XIV, 14); filius erat fratris ipsius. Lege, et invenies quia Abraham patruus erat Lot (Id. XI, 27, 31), et dicti sunt fratres. (1468)Unde, nisi quia cognati? Item Jacob Laban Syrum habebat avunculum: frater enim erat Laban matris Jacob, id est Rebeccae uxoris Isaac (Id. XXVIII, 2). Lege Scripturam, et invenies quia fratres dicuntur avunculus et sororis filius (Id. XXIX, 12-15). Qua regula cognita, invenies omnes consanguineos Mariae fratres esse Christi. 3. Sed illi discipuli magis erant fratres; quia et illi cognati fratres non essent, si discipuli non essent: et sine causa fratres, si magistrum non agnoscerent fratrem. Nam quodam loco cum ei nuntiati essent mater et fratres ejus foris stantes, ille autem cum discipulis suis loquebatur, ait: Quae mihi mater, vel qui fratres? Et extendens manum super discipulos suos, dixit, Hi sunt fratres mei: et, Quicumque fecerit voluntatem Patris mei, ille mihi mater, et frater, et soror est (Matth. XII, 46-50). Ergo et Maria, quia fecit voluntatem Patris. Hoc in ea magnificavit Dominus, quia fecit voluntatem Patris, non quia caro genuit carnem. Intendat Charitas vestra. Propterea cum Dominus in turba admirabilis videretur, faciens signa et prodigia, et ostendens quid lateret in carne, admiratae quaedam animae dixerunt: Felix venter qui te portavit. Et ille: Imo felices qui audiunt verbum Dei, et custodiunt (Luc. XI, 27, 28). Hoc est dicere, Et mater mea quam appellastis felicem, inde felix quia verbum Dei custodit: non quia in illa Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 14); sed quia custodit ipsum Verbum Dei per quod facta est, et quod in illa caro factum est. Homines non gaudeant prole temporali, exsultent si spiritu junguntur Deo. Haec diximus propter id quod ait Evangelista, quia cum matre sua et fratribus suis et discipulis habitavit in Capharnaum paucis diebus. 4. Inde quid sequitur? Et prope erat Pascha Judaeorum, et ascendit Jerosolymam. Aliam rem narrat, sicut se habebat recordatio annuntiantis. « Et invenit in templo vendentes boves et oves et columbas, et nummularios sedentes: et cum fecisset quasi flagellum de resticulis, omnes ejecit de templo; boves quoque et oves, et nummulariorum effudit aes, et mensas subvertit; et his qui columbas vendebant, dixit, Auferte ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. » Quid audivimus, fratres? Ecce templum illud figura adhuc erat, et ejicit inde Dominus omnes qui sua quaerebant, qui ad nundinas venerant. Et quae ibi vendebant illi? Quae opus habebant homines in sacrificiis illius temporis. Novit enim Charitas vestra quod sacrificia illi populo pro ejus carnalitate et corde adhuc lapideo talia data sunt, quibus teneretur ne in idola deflueret; et immolabant ibi sacrificia, boves, oves et columbas: nostis, quia legistis. Non ergo magnum peccatum, si hoc vendebant in templo, quod emebatur ut offerretur in templo; et tamen ejecit inde illos. Quid, si ibi ebriosos inveniret, quid faceret Dominus; si vendentes ea quae licita sunt, et contra justitiam non sunt (quae enim honeste emuntur, non illicite venduntur), expulit tamen, et non est passus domum orationis fieri domum negotiationis? Si negotiationis (1469)domus non debet fieri domus Dei, potationis debet fieri? Nos autem quando ista dicimus, stridunt dentibus suis adversus nos: et consolatur nos psalmus quem audistis, Striderunt super me dentibus suis. Novimus et nos audire unde curemur, etsi ingeminantur flagella Christo, quia flagellatur sermo ipsius: Congregata sunt, inquit, in me flagella, et nescierunt. Flagellatus est flagellis Judaeorum, flagellatur blasphemiis falsorum christianorum: multiplicant flagella Domino suo, et nesciunt. Faciamus nos, quantum ipse adjuvat, Ego autem, cum mihi molesti essent, induebam me cilicio, et humiliabam in jejunio animam meam (Psal. XXXIV, 13-16). 5. Dicimus tamen, fratres (non enim et ipse pepercit illis: qui flagellandus erat ab eis, prior illos flagellavit), signum quoddam nobis ostendit, quod fecit flagellum de resticulis, et inde indisciplinatos, negotiationem de Dei templo facientes, flagellavit. Etenim unusquisque in peccatis suis restem sibi texit. Propheta dicit, Vae his qui trahunt peccata sicut restem longam! (Isai. V, 18, sec. LXX). Quis facit restem longam? Qui peccato addit peccatum. Quomodo adduntur peccata peccatis? Cum peccata quae facta sunt, cooperiuntur aliis peccatis. Furtum fecit, ne inveniatur quia fecit, quaerit mathematicum. Sufficeret furtum fecisse; quare vis adjungere peccatum peccato? ecce duo peccata. Cum ad mathematicum prohiberis accedere, blasphemas episcopum: ecce tria peccata. Cum audis, Mitte illum foras de Ecclesia; dicis, Duco me ad partem Donati: ecce addis quartum. Crescit restis: time restem. Bonum est tibi ut hic inde cum flagellaris, corrigaris; ne in fine dicatur, Ligate illi pedes et manus, et projicite eum in tenebras exteriores (Matth. XXII, 13). Criniculis enim peccatorum suorum unusquisque constringitur (Prov. V, 22). Illud Dominus dicit, illud alia Scriptura dicit; sed utrumque Dominus dicit. De peccatis suis ligantur homines, et mittuntur in tenebras exteriores. 6. Qui sunt tamen qui vendunt boves? ut in figura quaeramus mysterium facti. Qui sunt qui oves vendunt et columbas? Ipsi sunt qui sua quaerunt in Ecclesia, non quae Jesu Christi (Philipp. II, 21). Venale habent totum, qui nolunt redimi: emi nolunt, et vendere volunt. Bonum est enim eis ut redimantur sanguine Christi, ut perveniant ad pacem Christi. Quid enim prodest acquirere in hoc saeculo quodlibet temporale et transitorium, sive sit pecunia, sive sit voluptas ventris et gutturis, sive sit honor in laude humana? Nonne omnia fumus et ventus? nonne omnia transeunt, currunt? Et vae his qui haeserint transeuntibus, quia simul transeunt. Nonne omnia fluvius praeceps currens in mare? Et vae qui ceciderit, quia in mare trahetur. Ergo tenere debemus omnes affectus a talibus concupiscentiis. Fratres mei, qui talia quaerunt, vendunt. Nam et Simon ille ideo volebat emere Spiritum sanctum, quia vendere volebat Spiritum sanctum (Act. VIII (1470)18, 19); et putabat Apostolos mercatores tales esse, quales Dominus de templo flagello ejecit. Talis enim ipse erat, et quod venderet emere volebat: de illis erat qui columbas vendunt. Etenim in columba apparuit Spiritus sanctus (Matth. III, 16). Qui ergo vendunt columbas, fratres, qui sunt, nisi qui dicunt, Nos damus Spiritum sanctum? Quare enim hoc dicunt, et quo pretio vendunt? Pretio honoris sui. Accipiunt pretium cathedras temporales, ut videantur ipsi vendere columbas. Caveant a flagello de resticulis. Columba non est venalis: gratis datur, quia gratia vocatur. Ideo, fratres mei, quomodo videtis eos qui vendunt, propolarios, quisque quod vendit laudat: quot proposita fecerunt? Alterum propositum habet Carthagine Primianus, alterum habet Maximianus, alterum habet in Mauritania Rogatus, alterum habent in Numidia illi et illi, quos jam nec nominare sufficimus. Circuit ergo aliquis emere columbam, unusquisque ad propositum suum laudat quod vendit. Avertatur illius cor ab omni vendente, veniat ubi gratis accipitur. Nec sic erubescunt, fratres, quia per ipsas dissensiones suas amaras et malitiosas, cum sibi tribuunt quod non sunt, cum extolluntur putantes se aliquid esse cum nihil sint (Galat. VI, 3), tot partes de se fecerunt. Sed quid in eis impletum est quod nolunt corrigi, nisi quod audistis in Psalmo, Discissi sunt, nec compuncti sunt? 7. Qui ergo boves vendunt? Boves intelliguntur qui nobis Scripturas sanctas dispensaverunt. Boves erant Apostoli, boves erant Prophetae. Unde dicit Apostolus: « Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus pertinet ad Deum? An propter nos dicit? Propter nos enim dicit; quia debet in spe qui arat arare, et triturans in spe participandi » (I Cor. IX, 9, 10). Ergo illi boves reliquerunt nobis memoriam Scripturarum. Non enim de suo dispensaverunt, quia gloriam Domini quaesierunt. Quid enim audistis in ipso Psalmo? Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui volunt pacem servi ejus (Psal. XXXIV, 16, 27). Servus Dei, populus Dei, Ecclesia Dei. Qui volunt pacem Ecclesiae ipsius, magnificent Dominum, non servum; et dicant semper, Magnificetur Dominus. Qui dicant? Qui volunt pacem servi ejus. Ipsius populi, ipsius servi vox est illa evidens, quam in lamentationibus audistis in Psalmo, et movebamini cum audiretis, quia inde estis. Quod cantabatur ab uno, de omnibus cordibus resonabat. Felices qui se in illis vocibus tanquam in speculo (1471)cognoscebant. Qui ergo volunt pacem servi ejus, pacem populi ejus, pacem unius quam dicit unicam, et quam vult erui a leone, Erue de manu canis unicam meam (Psal. XXI, 21 et 22)? Qui dicunt semper, Magnificetur Dominus. Ergo boves illi Dominum magnificaverunt, non se. Videte bovem magnificantem Dominum suum, quia agnovit bos possessorem suum (Isai. I, 3): attendite bovem timentem ne deseratur possessor bovis, et in bove praesumatur; quomodo expavescit eos qui volunt in illo ponere spem: « Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis » (I Cor. I, 13)? Quod dedi, non ego dedi: gratis accepistis, columba de coelo descendit. « Ego, » inquit, « plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus (Id. III, 6, 7). Et dicant semper, Magnificetur Dominus, qui volunt pacem servi ejus. » 8. Isti autem de Scripturis ipsis fallunt populos, ut accipiant ab ipsis honores et laudes, et non convertantur homines ad veritatem. Quia vero ipsis Scripturis fallunt populos, a quibus quaerunt honores; vendunt boves, vendunt et oves, id est ipsas plebes. Et cui vendunt, nisi diabolo? Namque, fratres mei, si Christi unica Ecclesia est, et una est; quidquid inde praeciditur, quis tollit, nisi leo ille rugiens et circumiens, quaerens quem devoret (I Petr. V, 8)? Vae his qui praeciduntur! nam illa integra permanebit. Novit enim Dominus qui sunt ejus (II Tim. II, 19). Tamen quantum in ipsis est, vendunt boves et oves, vendunt et columbas: observent flagellum peccatorum suorum. Certe quando aliquid tale patiuntur propter istas iniquitates suas, agnoscant quia Dominus fecit flagellum de resticulis, et ad hoc admonet eos ut mutent se, ut non sint negotiatores: nam si se non mutaverint, audient in fine, Ligate illis manus et pedes, et projicite in tenebras exteriores. 9. Tunc scriptum esse, Zelus domus tuae comedit me, recordati sunt discipuli: quia zelo domus Dei ejecit istos de templo Dominus. Fratres, unusquisque christianus in membris Christi zelo domus Dei comedatur. Quis comeditur zelo domus Dei? Qui omnia quae forte ibi videt perversa, satagit corrigi, cupit emendari, non quiescit: si emendare non potest, tolerat, gemit. Non excutitur de area granum, sustinet paleam; ut intret in horreum, cum palea fuerit separata. Tu ante horreum, si granum es, noli excuti de area; ne prius ab avibus colligaris, quam in horreum congregeris. Aves enim coeli aeriae potestates exspectant aliquid rapere de area, et non rapiunt nisi quod inde fuerit excussum. Ergo zelus domus Dei comedat te: unumquemque christianum zelus domus Dei comedat, in qua domo Dei membrum est. Non enim magis est domus tua, quam domus ubi habes salutem sempiternam. Domum tuam intras propter requiem temporalem; domum Dei intras propter requiem sempiternam. Si ergo in domo tua ne quid perversum fiat satagis; in domo Dei ubi salus proposita est et requies (1472)sine fine, debes pati quantum in te est, si quid forte perversum videris? Verbi gratia, vides fratrem currere ad theatrum? prohibe, mone, contristare, si zelus domus Dei comedit te. Vides alios currere et inebriari velle, et hoc velle in locis sanctis, quod nusquam decet? prohibe quos potes, tene quos potes, terre quos potes, quibus potes blandire; noli tamen quiescere. Amicus est? admoneatur leniter. Uxor est? severissime refrenetur. Ancilla est? etiam verberibus compescatur. Fac quidquid potes, pro persona quam portas; et perficis, Zelus domus tuae comedit me. Si autem fueris frigidus, marcidus, ad te solum spectans, et quasi tibi sufficiens, et dicens in eo de tuo, Quid mihi est curare aliena peccata? sufficit mihi anima mea; ipsam integram servem Deo: eia, non tibi venit in mentem servus ille qui abscondit talentum, et noluit erogare? Numquid enim accusatus est quia perdidit, et non quia sine lucro servavit (Matth. XXV, 25-30)? Sic ergo audite, fratres mei, ut non quiescatis. Ego vobis consilium daturus sum: det ille qui intus est; quia etsi per me dederit, ille dat. Nostis quid agatis unusquisque in domo sua cum amico, cum inquilino, cum cliente suo, cum majore, cum minore: quomodo dat Deus aditum, quomodo aperit januam verbo suo, nolite quiescere lucrari Christo; quia lucrati estis a Christo. 10. « Dixerunt illi Judaei: Quod signum ostendis nobis, quia haec facis? » Et Dominus: « Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Dixerunt ergo Judaei: Quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc, et tu dicis, In tribus diebus excitabo illud? » Caro erant, carnalia sapiebant: ille vero loquebatur spiritualiter. Quis autem posset intelligere de quo templo dicebat? Sed non multum quaerimus; per Evangelistam nobis aperuit, dixit de quo templo diceret: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Quadraginta et sex annis aedificatum est templum, et triduo suscitabis illud? Dicebat autem, ait Evangelista, de templo corporis sui. Et manifestum est, occisum Dominum post triduum resurrexisse. Hoc modo omnibus nobis notum est: et si Judaeis clausum est, quia foris stant; nobis tamen apertum est, quia novimus in quem credimus. Ipsius templi solutionem et reaedificationem, anniversaria solemnitate celebraturi sumus: ad quam vos exhortamur, ut praeparetis vos, si qui estis catechumeni, ut accipiatis gratiam; jam nunc tempus est, jam nunc parturiatur quod tunc nascatur. Ergo illud novimus. 11. Sed forte hoc exigitur a nobis, utrum habeat aliquod sacramentum quadraginta sex annis aedificatum templum. Sunt quidem multa quae hinc dici possint; sed quod breviter dici potest et facile intelligi, hoc interim dicimus. Fratres, diximus jam, nisi fallor, hesterno die, Adam unum hominem fuisse, et ipsum esse totum genus humanum. Nam ita diximus, si meministis ( In superiori Tractatu ). Quasi fractus est, et sparsus colligitur, et quasi conflatur in unum societate atque concordia spirituali. Et gemit unus (1473)pauper modo ipse Adam, sed in Christo innovatur: quia sine peccato venit Adam, ut peccatum Adam solveret in carne sua, et ut redintegraret sibi Adam imaginem Dei. De Adam ergo caro Christi: de Adam ergo templum quod destruxerunt Judaei, et resuscitavit Dominus triduo. Resuscitavit enim carnem suam: videte, quia Deus erat aequalis Patri. Fratres mei, dicit Apostolus, Qui eum excitavit a mortuis. De quo dicit? De Patre: « Factus, » inquit, « obediens usque ad mortem, mortem autem crucis: propter quod et Deus illum excitavit a mortuis, et dedit ei nomen quod est super omne nomen » (Philipp. II, 8, 9). Resuscitatus et exaltatus est Dominus. Resuscitavit eum, quis? Pater, cui dixit in Psalmis, Excita me, et reddam illis. (Psal. XL, 11). Ergo Pater eum resuscitavit. Non se ipse? Quid autem facit Pater sine Verbo? quid facit Pater sine Unico suo? Nam audi quia et ipse Deus erat: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Numquid dixit, Solvite templum, quod triduo Pater resuscitet? Sed quomodo cum Pater suscitat, et Filius suscitat; sic cum Filius suscitat, et Pater suscitat: quia Filius dixit, Ego et Pater unum sumus (Joan X, 30). 12. Quid ergo sibi vult numerus quadragenarius senarius? Interim ipse Adam quia per totum orbem terrarum est, audistis jam hesterno die in quatuor litteris graecis quatuor verborum graecorum. Si enim ista verba quatuor scribas sub invicem, id est, nomina quatuor partium mundi, Orientis, Occidentis, Aquilonis et Meridiani, quod est totus orbis; unde dicit Dominus a quatuor ventis collecturum se electos suos, cum venerit ad judicium (Marc. XIII, 27): si enim facias ista quatuor nomina graeca, ἀνατολὴ, quod est Oriens; δύσις, quod est Occidens; ἄρκτος, quod est Septentrio; μεσημβρία, quod est Meridies: Anatole, dysis, arctos, mesembria, capita verborum Adam habent. Quomodo ergo ibi invenimus et quadragenarium senarium numerum? Quia caro Christi de Adam erat. Ad litteras numeros computant Graeci. Quod nos facimus a litteram, ipsi lingua sua ponuat alpha α, et vocatur alpha α unum. Ubi autem in numeris scribunt beta β, quod est b ipsorum, vocatur in numeris duo. Ubi scribunt gamma γ, vocatur in numeris ipsorum tria. Ubi scribunt delta δ, vocatur in numeris ipsorum quatuor: et sic per omnes litteras numeros habent. M, quod nos dicimus, et illi dicunt my μ, quadraginta significat: dicunt enim my μ τεσσαράκοντα. Jam videte istae litterae quem numerum habeant; et ibi invenietis quadraginta sex annis aedificatum templum. Habet enim Adam alpha α, quod est unum: habet delta δ, quod sunt quatuor; habes quinque: habet iterum alpha α, quod est unum; habes sex: habet et my μ, quod est quadraginta: habes quadraginta sex. Haec, fratres mei, etiam ab anterioribus majoribus nostris dicta sunt, et inventus est iste numerus in litteris quadragenarius senarius. Et quia Dominus noster Jesus (1474)Christus de Adam corpus accepit, non de Adam peccatum traxit; templum corporeum inde sumpsit, non iniquitatem quae de templo pellenda est: ipsam autem carnem quam traxit de Adam (Maria enim de Adam, et Domini caro de Maria), Judaei crucifixerunt; et ille resuscitaturus erat ipsam carnem in triduo, quam illi in cruce erant occisuri: illi solverunt templum quadraginta sex annis aedificatum, et ille in triduo resuscitavit illud. 13. Benedicimus Dominus Deo nostro, qui ad laetitiam spiritualem congregavit nos. Simus in humilitate cordis semper, et gaudium nostrum penes ipsum sit. Non de prosperitate aliqua hujus saeculi inflemur, sed noverimus felicitatem nostram non esse nisi cum ista transierint. Modo gaudium nostrum, fratres mei, in spe sit: nemo gaudeat quasi in re praesenti, ne haereat in via. Totum gaudium de spe futura sit, totum desiderium vitae aeternae sit. Omnia suspiria Christo anhelent: ille unus pulcherrimus, qui et foedos dilexit ut pulchros faceret, desideretur; ad illum unum curratur, illi ingemiscatur; et dicunt semper, Magnificetur Dominus, qui volunt pacem servi ejus. :TRACTATUS XI. Ab eo quod scriptum est, Cum autem esset Jerosolymis in Pascha in die festo, multi crediderunt in nomine ejus; usque ad id, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei. Cap. II, V\. 23-25, et cap. III, V\. 1 5. 1. Opportune nobis Dominus procuravit hodierno die lectionis hujus ordinem: nam quia ex ordine Evangelium secundum Joannem considerare atque tractare suscepimus, credo quod adverterit Charitas vestra. Opportune ergo occurrit ut hodie audiretis ex Evangelio, quia Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non videbit regnum Dei. Tempus est enim ut vos exhortemur, qui adhuc estis catechumeni: qui sic credidistis in Christum, ut adhuc vestra peccata portetis. Nullus autem regnum coelorum videbit oneratus peccatis; quia nisi cui dimissa fuerint, non regnabit cum Christo: dimitti autem non possunt, nisi ei qui renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto. Sed omnia verba quemadmodum se habeant advertamus, ut hic inveniant qui pigri sunt, quanta sollicitudine sibi festinandum sit ad onus deponendum. Quia si ferrent aliquam sarcinam gravem, aut lapidis, aut ligni, aut alicujus etiam lucri, si frumentum portarent, si vinum, si pecuniam, currerent ut deponerent onera: portant sarcinam peccatorum, et pigri sunt currere. Currendum est ut deponatur haec sarcina; premit, et mergit. 2. Ecce audistis quia cum esset Dominus Jesus Christus Jerosolymis in Pascha in die festo, multi crediderunt in nomine ejus, videntes signa ejus quae faciebat. Multi crediderunt in nomine ejus: et quid sequitur? Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quid sibi ergo hoc vult, Illi credebant in nomine ejus; et, Ipse Jesus non credebat semetipsum eis? An forte non crediderant ei, et fingebant se credidisse, et propterea (1475)Jesus non se credebat eis; Sed non diceret Evangelista, Multi crediderunt in nomine ejus, nisi verum illis testimonium perhiberet. Magna ergo res, et mira res: credunt homines in Christum, et Christus non se credit hominibus. Praesertim quia Filius Dei est, utique volens passus est; et si nollet, nunquam pateretur; qui si nollet, nec nasceretur: si autem hoc solum vellet, ut nasceretur tantum, et non moreretur, et quidquid vellet, faceret; quia omnipotentis Patris Filius omnipotens est. Ex ipsis rebus probemus. Quia cum voluissent eum tenere, discessit ab eis; loquitur Evangelium: Et cum voluissent eum de vertice montis praecipitare, discessit ab eis illaesus (Luc. IV, 29, 30). Et quando venerunt ad eum comprehendendum, jam venditum a Juda traditore, cum ille putaret in potestate se habere, tradere magistrum et Dominum suum; et ibi ostendit Dominus voluntate se pati, non necessitate. Nam cum eum comprehendere Judaei voluissent, dixit illis: Quem quaeritis? At illi dixerunt: Jesum Nazarenum. Et ille: Ego sum. Hac voce audita, redierunt retro, et ceciderunt (Joan. XVIII, 4-6). In eo quod eos respondens dejecit, ostendit potestatem; ut in eo quod ab eis comprehensus est, ostenderet voluntatem. Ergo quod passus est, misericordiae fuit. Traditus est enim propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram (Rom. IV, 25). Audi verba ipsius: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego pono illam a meipso, ut iterum sumam eam (Joan. X, 18). Cum ergo haberet tantam potestatem, cum eam dictis praedicaret, factis ostenderet; quid sibi vult quod non se credebat eis Jesus, quasi aliquid nolenti nocituris, aut aliquid nolenti facturis, praesertim quia jam crediderant in nomine ejus? Et de ipsis dicit Evangelista, Crediderunt in nomine ejus, de quibus dicit, Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quare? Quod ipse nosset omnes, et quia opus ei non erat ut quis testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine. Plus noverat artifex quid esset in opere suo, quam ipsum opus quid esset in semetipso. Creator hominis noverat quid esset in homine, quod ipse creatus homo non noverat. Nonne hoc probamus de Petro, quia non noverat quid in ipso esset, quando dixit, Tecum usque ad mortem? Audi quia Dominus noverat quid esset in homine: Tu mecum usque ad mortem? Amen, amen dico tibi, priusquam gallus cantet, ter me negabis (Matth. XXVI, 33, 34, et Luc. XXII, 33, 34). Homo ergo nesciebat quid esset in se; sed Creator hominis noverat quid esset in homine. Crediderunt tamen in nomine ejus multi, et ipse Jesus non se credebat eis. Quid dicimus, fratres? Forte consequentia indicabunt nobis quid sibi vult mysterium verborum istorum. Quia crediderant in eum homines, manifestum est, verum est: nemo dubitat, Evangelium loquitur, verax Evangelista testatur. Item quia ipse Jesus non credebat semetipsum illis, et hoc manifestum est, et nullus christianus dubitat; quia et hoc Evangelium loquitur, et idem verax Evangelista testatur. Quare ergo crediderunt illi in (1476)nomine ejus, et Jesus non credebat semetipsum illis? Sequentia videamus. 3. Erat autem homo ex Pharisaeis, Nicodemus nomine, princeps Judaeorum: hic venit ad eum nocte, et dixit ei, Rabbi. Jam hoc nostis, quia Rabbi magister dicitur. Scimus quia a Deo venisti magister: nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Ergo iste Nicodemus ex his erat qui crediderant in nomine ejus, videntes signa et prodigia quae faciebat. Superius enim hoc dixit: Cum autem esset Jerosolymis in Pascha in die festo, multi crediderunt in nomine ejus. Quare crediderunt? sequitur et dicit, videntes signa ejus quae faciebat. Et de Nicodemo quid dicit? Erat princeps Judaeorum, nomine Nicodemus: hic venit ad eum nocte, et ait illi, Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister. Et iste ergo crediderat in nomine ejus. Et ipse unde crediderat? Sequitur, Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Si ergo Nicodemus de illis multis erat qui crediderant in nomine ejus, jam in isto Nicodemo attendamus quare Jesus non se credebat eis. Respondit Jesus, et dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Ipsis ergo se credit Jesus, qui nati fuerint denuo. Ecce illi crediderant in eum, et Jesus non se credebat eis. Tales sunt omnes catechumeni: ipsi jam credunt in nomine Christi, sed Jesus non se credit eis. Intendat et intelligat Charitas vestra. Si dixerimus catechumeno, Credis in Christum? respondet, Credo, et signat se: jam crucem Christi portat in fronte, et non erubescit de cruce Domini sui. Ecce credidit in nomine ejus. Interrogemus eum, Manducas carnem Filii hominis, et bibis sanguinem Filii hominis? nescit quid dicimus, quia Jesus non se credidit ei. 4. Cum ergo ex eo numero Nicodemus esset, venit ad Dominum: sed nocte venit; et hoc forte ad rem pertinet. Ad Dominum venit, et nocte venit: ad lucem venit, et in tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu, quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate (Ephes. V, 8): et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus (I Thess. V, 8). Qui ergo renati sunt, noctis fuerunt, et diei sunt: tenebrae fuerunt, et lumen sunt. Jam credit se illis Jesus, et non nocte veniunt ad Jesum sicut Nicodemus, non in tenebris quaerunt diem. Tales enim jam etiam profitentur: accessit ad illos Jesus, fecit in illis salutem: quia ipse dixit: Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam (Joan. VI, 54). Et quod signum crucis habent in fronte catechumeni, jam de domo magna sunt; sed fiant ex servis filii. Non enim nihil sunt qui jam ad domum magnam pertinent. Quando autem manna manducavit populus Israel? Cum transisset mare rubrum. Mare autem rubrum quid significet, audi Apostolum: Nolo autem vos ignorare, fratres, quia omnes (1477)patres nostri suo nube fuerunt, et omnes per mare transierunt. Utquid per mare transierunt, quasi quaereres ab illo; secutus ait, Et omnes per Moysen baptizati sunt in nube et in mari (I Cor. X, 1, 2). Si ergo figura maris tantum valuit, species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi (Joan. VI, 51). Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et rubrum? Significabat mare illud rubrum baptismum Christi. Unde rubet baptismus Christi, nisi Christi sanguine consecratus? Quo ergo perducit credentes et baptizatos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum venerit, tamen quia nocte venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Id. I, 9). Jam ei Dominus dixit, Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Spiritus ei loquitur, et ille carnem sapit. Carnem suam sapit, quia carnem Christi nondum sapit. Cum enim dixisset Dominus Jesus, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam; scandalizati sunt quidam qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere Jesum, quod eum possent concisum sicut agnum coquere, et manducare: abhorrentes a verbis ejus, recesserunt, et amplius eum non sunt secuti. Sic Evangelista loquitur: Et Dominus ipse remansit cum duodecim: et illi ad eum, Domine, ecce illi dimiserunt te; et ille, Numquid et vos vultis abire? Ostendere volens quia ipse illis erat necessarius, non illi erant Christo necessarii. Ne quis terreat Christum, quando dicitur ut sit christianus; quasi beatior erit Christus, si tu fueris christianus. Bonum est tibi, ut sis christianus: nam si non fueris, malum Christo non erit. Audi vocem Psalmi: Dixi Domino, Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges (Psal. XV, 2). Ideo Deus meus es (1478)tu, quoniam bonorum meorum non eges. Si fueris sine Deo, minor eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille deficiat. Reficieris, si accesseris; deficies, si recesseris. Integer manet te accedente, integer manet et te cadente. Cum ergo dixisset discipulis, Numquid et vos vultis abire? respondit Petrus, petra illa, voce omnium, Domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Bene sapuit in ore ipsius caro Domini. Dominus autem exposuit eis, et dixit, Spiritus est qui vivificat: cum dixisset, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam; ne carnaliter intelligerent, Spiritus est, inquit, qui vivificat, caro autem nihil prodest: verba quae locutus sum vobis, spiritus est et vita (Joan. VI, 54-69). 6. Hunc spiritum et hanc vitam non sapiebat iste Nicodemus, qui nocte venerat ad Jesum. Ait ei Jesus: Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Et ille carnem suam sapiens, in cujus ore nondum sapiebat caro Christi: Quomodo, inquit, potest homo, cum sit senex, iterum nasci? Numquid potest in ventrem matris suae iterum introire, et nasci? Non noverat iste nisi unam nativitatem ex Adam et Eva; ex Deo et Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasci? Jam natus sum de Adam, non me potest iterum generare Adam: jam natus sum de Christo, non me potest iterum generare Christus. Quomodo uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. Advertat Charitas vestra quam magnum sacramentum. Testatur Deus, et dicit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae? non erat ante istos sanctus Noe, qui solus in toto genere humano cum tota domo sua meruit de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno portante evadunt diluvium (Gen. VII, 7). Deinde postea magni quos novimus, quos sancta Scriptura (1479)commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus (Num. XII, 7). Et illi tres nominantur, quasi eum soli promeruerint, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est in aeternum (Exod. III. 6, 15). Sacramentum grande! Potens est Dominus et ora nostra aperire, et corda vestra, ut dicere possimus sicut revelare dignatus est, et capere possitis sicut expedit vobis. 8. Tres ergo isti patriarchae, Abraham, Isaac, et Jacob. Jam nostis filii Jacob quia duodecim fuerunt, et inde populus Israel: quia ipse Jacob Israel, et populus Israel tribus duodecim, pertinentes ad duodecim filios Israel. Abraham, Isaac, et Jacob, tres patres, et populus unus Tres patres tanquam in principio populi; tres patres in quibus figurabatur populus: et populus ipse prior, praesens populus. In populo enim Judaeorum figuratus est populus Christianorum. Ibi figura, hic veritas, ibi umbra, hic corpus, dicente Apostolo, Haec autem in figura contingebant illis. Vox est Apostoli: Scripta sunt, inquit, propter nos, in quos finis saeculorum obvenit (I Cor. X, 11). Recurrat nunc animus vester ad Abraham, Isaac, et Jacob. In istis tribus invenimus parere liberas, parere et ancillas: invenimus ibi partus liberarum, invenimus ibi et partus ancillarum. Ancilla nihil boni significat: Ejice ancillam, inquit, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Apostolus hoc commemorat; et in illis duobus filiis Abrahae, dicit Apostolus fuisse figuram duorum Testamentorum, Veteris et Novi. Ad Vetus Testamentum pertinent dilectores temporalium, dilectores saeculi: ad Novum Testamentum dilectores vitae aeternae. Ideo illa Jerusalem in terra, umbra erat coelestis Jerusalem matris omnium nostrum, quae est in coelo: et haec Apostoli verba sunt (Gen. XXI, 10; Galat. IV, 22-30). Et de ista civitate unde peregrinamur, multa nostis, multa jam audistis. Invenimus autem rem miram in istis partubus, id est in istis fetibus, in istis generationibus liberarum et ancillarum, quatuor scilicet genera hominum: in quibus quatuor generibus, completur figura futuri populi christiani, ut non sit mirum quod in illis tribus dictum est, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. In omnibus enim Christianis, fratres intendite, aut per malos nascuntur boni, aut per bonos nascuntur mali, aut per bonos boni, aut per malos mali: amplius istis quatuor generibus non potestis invenire. Quae iterum repetam, advertite, retinete; excutite corda vestra, nolite pigri esse: capite, ne capiamini, quomodo quatuor genera sunt omnium Christianorum. Aut per bonos nascuntur boni, aut per malos nascuntur mali, aut per bonos mali, aut per malos boni. Puto quia planum est. Per bonos boni: si et qui baptizant, boni sunt: et qui baptizantur, recte credunt, et in membris Christi recte numerantur. Per malos mali: si et qui baptizant, mali sunt; et qui baptizantur, duplici corde ac edunt ad Deum, et non tenent eos mores quos audiunt in Ecclesia, (1480)ut non ibi sint palea, sed frumentum. Quam enim multi sint, novit Charitas vestra. Per malos boni: aliquando baptizat adulter, et qui baptizatur justificatur. Per bonos mali: aliquando qui baptizant, sancti sunt; qui baptizantur, tenere viam Dei nolunt. 9. Puto, fratres, notum esse in Ecclesia, et quotidianis exemplis manifestari ea quae dicimus: sed in prioribus nostris patribus ea consideremus, quia habuerunt et illi ista quatuor genera. Per bonos boni: Ananias Paulum baptizavit (Act. IX, 18). Quid per malos mali? Dicit Apostolus quosdam praedicatores Evangelii, quos dicit non caste annuntiare solere Evangelium, quos tolerat in societate christiana, et dicit, Quid enim? dum omni modo, sive occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo (Philipp. I, 18). Numquid malevolus erat, et de alieno malo gaudebat? Sed quia et per malos verum praedicabatur, et per malorum ora Christus praedicabatur; si quos isti sui similes baptizabant, mali malos baptizabant: si quos isti baptizabant tales, quales admonet Dominus cum dicit, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite (Matth. XXIII, 3), mali bonos baptizabant. Boni malos baptizabant, quomodo a Philippo sancto Simon magus baptizatus est (Act. VIII, 13). Nota sunt ergo ista quatuor genera, fratres mei. Ecce iterum ea repeto, tenete illa, numerate illa, advertite illa; cavete quae mala sunt, tenete quae bona sunt. Per bonos boni nascuntur, cum per sanctos sancti baptizantur: per malos mali, cum et qui baptizant et qui baptizantur, inique et impie vivunt: per malos boni, cum mali sunt qui baptizant; et boni qui baptizantur: per bonos mali, cum boni sunt qui baptizant, et mali qui baptizantur. 10. Quomodo invenimus ista in tribus istis nominibus, Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas accipimus in malis, liberas accipimus in bonis: pariunt liberae bonos; Sara peperit Isaac (Gen. XXI, 3): pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael (Id. XVI, 15). Habemus in uno Abraham et illud genus cum per bonos boni, et illud genus cum per malos mali. Per bonos mali ubi figurati sunt? Libera erat Rebecca uxor Isaac: legite, peperit geminos, unus erat bonus, alter malus. Habes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi. Esau autem odio habui (Malach. I, 2, 3; Rom. IX, 13) Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo (Gen. XXV, 22-24). Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et (1481)boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc apparebit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. 11. Jam ergo invenimus, fratres, et de bonis bonos, de libera Isaac: et de malis malos, de ancilla Ismael: et de bonis malos, Esau de Rebecca. De malis bonos ubi inveniemus? Restat Jacob, ut in tribus patriarchis quatuor generum istorum perfectio concludatur. Habuit uxores Jacob liberas, habuit et ancillas: pariunt liberae, pariunt et ancillae, et fiunt duodecim filii Israel (Gen. XXIX, XXX, XXXV). Si numeres omnes de quibus nati sunt, non omnes de liberis, non omnes de ancillis: sed tamen omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid qui nati sunt de ancillis, non simul possederunt terram promissionis cum fratribus suis? Invenimus ibi bonos filios Jacob natos de ancillis, et bonos filios Jacob natos de liberis. Nihil illis obfuit nativitas de uteris ancillarum, quando in patre cognoverunt semen suum, et consequenter regnum cum fratribus tenuerunt. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis qui nati sunt de ancillis, quominus tenerent regnum, et terram promissionis cum fratribus ex aequo acciperent; non illis obfuerunt natales ancillarum, sed praevaluit semen paternum: sic quicumque per malos baptizantur, tanquam de ancillis videntur nati; sed tamen quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, non contristentur, simul haereditatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit qui de semine bono nascitur; tantum non imitetur ancillam, si de ancilla nascitur. Ancillam malam superbientem non imiteris. Unde enim filii Jacob de ancillis nati, possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael autem de ancilla natus, expulsus est ab haereditate? Unde, nisi quia ille superbus erat, illi humiles? Erexit ille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens cum illo. 12. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simul Ismael et Isaac; vidit illos Sara ludentes, et ait Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Et cum contristatus esset Abraham, confirmavit ei Dominus dictum uxoris ejus. Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio quid futurum parturiebat illa res gesta. Ludentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoc, fratres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa lusio deceptionem significabat. Nam magnum sacramentum attendat Charitas vestra. Persecutionem illam vocat Apostolus; ipsam lusionem, ipsum lusum persecutionem vocat: ait enim, Sed sicut tunc ille qui secundum carnem natus erat, persequebatur eum qui secundum spiritum, ita et nunc; id est, qui secundum carnem nati sunt, persequuntur eos qui secundum spiritum nati sunt. Qui sunt secundum carnem nati? Dilectores mundi, amatores saeculi. Qui sunt secundum spiritum nati? Amatores regni coelorum, dilectores Christi, desiderantes vitam aeternam, (1482)gratis colentes Deum. Ludunt, et dicit Apostolus persecutionem. Nam posteaquam dixit haec verba Apostolus, Et sicut tunc ille qui secundum carnem natus erat, persequebatur eum qui secundum spiritum, ita et nunc; secutus est, et ostendit de qua persecutione diceret: Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac (Gen. XXI, 9-12; Galat. IV, 29, 30). Quaerimus ubi hoc dicat Scriptura, ut videamus utrum aliqua persecutio praecesserit Ismaelis in Isaac: et invenimus hoc dictum esse a Sara, quando vidit pueros ludentes simul. Quam lusionem dicit Scriptura vidisse Saram, hanc persecutionem dicit Apostolus. Plus ergo vos persequuntur qui vos illudendo seducunt: Veni, veni; baptizare hic, hic habes verum baptismum. Noli ludere, unus est verus; ille lusus est: seduceris, et ista persecutio gravis tibi erit. Melius tibi erat ut Ismaelem tu lucrareris ad regnum; sed non vult Ismael, quia ludere vult. Tene tu haereditatem patris, et audi: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. 13. Isti etiam audent dicere quia persecutionem solent pati a catholicis regibus, aut a catholicis principibus. Quam persecutionem tolerant? Afflictionem corporis: si tamen aliquando passi sunt, aut quomodo passi sunt, ipsi sciant, et conveniant conscientias suas; tamen afflictionem corporis passi sunt: persecutio quam faciunt gravior est. Cave quando vult ludere Ismael cum Isaac, quando tibi blanditur, quando offert alterum baptismum: responde, Habeo jam Baptismum. Si enim verus est iste baptismus, qui tibi vult dare alterum, illudere te vult. Cave animae persecutorem. Nam si a principibus catholicis aliquid passa est pars Donati aliquando, secundum corpus passa est, non secundum illusionem spiritus. Audite et videte in ipsis veteribus factis, omnia futurarum rerum signa et indicia. Invenitur Sara afflixisse Agar ancillam: Sara libera est: posteaquam superbire coepit ancilla, questa est Abrahae Sara, et dixit, Ejice ancillam; erexit adversum me cervicem suam. Et quasi ab Abraham fieret, de Abraham questa est mulier. Abraham vero qui non in ancilla libidine abutendi tenebatur, sed officio generandi, quoniam Sara ei dederat unde prolem susciperet, ait ei: Ecce ancilla tua, utere ea sicut vis. Et afflixit eam graviter Sara, et fugit a facie ejus. Ecce libera afflixit ancillam, et non illam vocat persecutionem Apostolus; ludit servus cum domino, et persecutionem vocat: afflictio ista non vocatur persecutio, et lusio illa vocatur persecutio. Quid vobis videtur, fratres? Nonne intelligitis quid significatum sit? Sic ergo quando vult Deus concitare potestates adversus haereticos, adversus schismaticos, adversus dissipatores Ecclesiae, adversus exsufflatores Christi, adversus blasphematores Baptismi, non mirentur; quia Deus concitat, ut a Sara verberetur Agar. Cognoscat se Agar, ponat cervicem: quia cum humiliata discederet a domina sua, occurrit ei angelus, et dixit, Quid est, Agar ancilla (1483)Sarae? cum conquesta esset de domina, quid audivit ab Angelo? Revertere ad dominam tuam (Gen. XVI, 5-9). Ad hoc ergo affligitur, ut revertatur. Atque utinam revertatur; quia proles ejus, sicut filii Jacob, cum fratribus haereditatem tenebit. 14. Mirantur autem quia commoventur potestates christianae adversus detestandos dissipatores Ecclesiae. Non ergo moverentur? Et quomodo redderent rationem de imperio suo Deo? Intendat Charitas vestra quid dicam, quia pertinet hoc ad reges saeculi christianos, ut temporibus suis pacatam velint matrem suam Ecclesiam, unde spiritualiter nati sunt. Legimus Danielis visiones et gesta prophetica. Tres pueri in igne laudaverunt Dominum: miratus est Nabuchodonosor rex laudantes Deum pueros, et circa eos ignem innocentem; et cum admiratus esset, quid ait Nabuchodonosor rex, non vel Judaeus vel circumcisus, ille qui statuam suam erexerat, et ad eam adorandam omnes coegerat; tamen laudibus trium puerorum commotus, ubi vidit majestatem Dei praesentis in igne, quid ait? « Et ego proponam decretum omnibus tribubus et linguis in omni terra. » Quale decretum? « Quicumque dixerint blasphemiam in Deum Sidrac, Misac, et Abdenago, in interitum erunt, et domus eorum in perditionem » (Dan. III). Ecce quomodo saevit rex alienigena, ne blasphemetur Deus Israel, quia potuit tres pueros de igne liberare: et nolunt ut saeviant reges christiani, quia Christus exsufflatur, a quo non tres pueri, sed orbis terrarum cum ipsis regibus a gehennarum igne liberatur? Nam tres illi pueri, fratres mei, liberati sunt ab igne temporali. Numquid non ipse est Deus Machabaeorum, qui et trium puerorum? Illos ab igne liberavit: illi in tormentis igneis corpore defecerunt, sed in legitimis mandatis animo permanserunt. Illi aperte liberati sunt, illi occulte coronati sunt (II Machab. VII). Plus est liberari de flamma gehennarum, quam de fornace potestatis humanae. Si ergo Nabuchodonosor rex laudavit et praedicavit et gloriam dedit Deo. quia liberavit de igne tres pueros, et tantam gloriam dedit, ut decretum mitteret per regnum suum, Quicumque dixerint blasphemiam in Deum Sidrac, Misac, et Abdenago, in interitum erunt, et domus eorum in perditionem: quomodo isti reges non moveantur, qui non tres pueros attendunt liberatos de flamma, sed seipsos liberatos de gehenna, quando vident Christum, a quo liberati sunt, exsufflari in Christianis, quando audiunt dici christiano, Dic te non esse christianum? Talia facere volunt, et saltem talia pati nolunt. 15. Nam videte qualia faciunt, et qualia patiuntur. Occidunt animas, affliguntur in corpore: sempiternas mortes faciunt, et temporales se perpeti conqueruntur. Et tamen quas patiuntur? Proferunt nobis nescio quos in persecutione suos martyres. Ecce Marculus de petra praecipitatus est: ecce Donatus Bagaiensis in puteum missus est. Quando potestates Romanae talia supplicia decreverunt, ut praecipitarentur homines? Quid autem respondent nostri? Quid (1484)sit gestum nescio: tamen quid tradunt nostri? Quia ipsi se praecipitaverunt, et potestates infamaverunt. Recordemur consuetudinem potestatum Romanarum, et videamus cui credendum sit. Dicunt nostri illos se praecipitasse: si non sunt ipsi discipuli ipsorum qui se modo de saxis nullo persequente praecipitant, non credamus: quid mirum, si fecerunt illi quod solent? Nam potestates Romanae nunquam talibus suppliciis usae sunt. Num enim non poterant occidere aperte? Sed illi qui se mortuos coli voluerunt, famosiorem mortem non invenerunt. Postremo quidquid illud est, non novi. Et si passa es, o pars Donati, corporalem afflictionem ab Ecclesia catholica, a Sara passa es Agar; redi ad dominam tuam. Locus quidem necessarius aliquanto diutius nos tenuit, ut textum totum evangelicae lectionis exponere minime valeremus. Fratres, sufficiat interim Charitati vestrae, ne haec quae dicta sunt, dicendo alia, excludantur de cordibus vestris. Haec tenete, talia dicite, flammantes illuc procedite, accendite frigidos. :TRACTATUS XII. Ab eo Evangelii loco, Quod natum est de carne, caro est, etc., usque ad id, Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestentur ejus opera, quia in Deo sunt facta. Cap. III, V\. 6-21. 1. Ex eo quod hesterno die intentam fecimus Charitatem vestram, intelligimus vos alacrius et numerosius convenisse: sed interim lectioni evangelicae ex ordine sermonem debitum reddamus, si placet; deinde audiet Charitas vestra de pace Ecclesiae vel quid egerimus, vel quid adhuc agendum speremus. Nunc ergo tota intentio cordis ad Evangelium feratur, nemo aliunde cogitet. Si enim qui totus adest, vix capit; qui se per cogitationes diversas dividit, nonne et quod ceperat fundit? Meminit autem Charitas vestra Dominico praeterito, quantum Dominus adjuvare dignatus est, disseruisse nos de spirituali regeneratione ( In superiori Tractatu ): quam lectionem vobis iterum legi fecimus, ut quae tunc non dicta sunt, in Christi nomine adjuvantibus orationibus vestris impleamus. 2. Regeneratio spiritualis una est, sicut generatio carnalis una est. Et quod Nicodemus Domino ait, verum dixit, quia non potest homo cum sit senex, redire rursum in uterum matris suae, et nasci. Ille quidem dixit, quia homo cum sit senex, hoc non potest, quasi, et si infans esset, posset. Omnino enim non potest, sive recens ab utero, sive annosa jam aetate, redire rursum in materna viscera, et nasci. Sed sicut ad nativitatem carnalem valent muliebria viscera ad semel pariendum; sic ad nativitatem spiritualem valent viscera Ecclesiae, ut semel quisque baptizetur. Propterea ne quis forte dicat, Sed iste in haeresi natus est, et iste in schismate natus est; amputata sunt omnia, si meministis, quae vobis disputata sunt de tribus patribus nostris, quorum Deus dici voluit, non quia soli erant, sed quia in solis expleta est integritas significandi populi futuri. Invenimus enim natum de (1485)ancilla exhaeredatum, natum de libera haeredem: rursum invenimus natum de libera exhaeredatum, natum de ancilla haeredem. Natus de ancilla exhaeredatus Ismael (Gen. XXI, 10), natus de libera haeres Isaac (Id. XXV, 5); natus de libera exhaeredatus Esau (Id. XXVII, 35), nati de ancillis haeredes filii Jacob (Id. XLIX). In illis itaque tribus patribus, omnis futuri populi figura perspecta est: nec immerito Deus inquit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi, inquit, nomen est in aeternum (Exod. III, 6, 15). Magis meminerimus quid promissum sit ipsi Abrahae: hoc enim promissum est Isaac, hoc promissum est et Jacob. Quid invenimus? In semine tuo benedicentur omnes gentes (Gen. XXII, 18). Credidit tunc unus quod nondum videbat: vident homines, et excaecantur. Completum est in gentibus quod promissum est uni: et separantur a communione gentium, qui et quod impletum est videre nolunt. Sed quid illis prodest quia videre nolunt? Vident, velint nolint; aperta veritas et clausos oculos ferit. 3. Responsum est Nicodemo, qui ex eis erat qui crediderant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat eis. Quibusdam enim non se credebat, cum jam in illum credidissent. Sic habes scriptum: « Multi crediderunt in nomine ejus, videntes signa quae faciebat. Ipse autem Jesus non credebat semetipsum illis. Non enim opus habebat ut quisquam testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine » (Joan. II, 23-25). Ecce jam illi credebant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat eis. Quare? Quia nondum erant renati ex aqua et Spiritu. Inde hortati sumus, et hortamur fratres nostros catechumenos. Si enim interroges eos, jam crediderunt in Jesum: sed quia nondum carnem ejus et sanguinem accipiunt, nondum se illis credidit Jesus. Quid faciant, ut se illis credat Jesus? Renascantur ex aqua et Spiritu, proferat Ecclesia quos parturit. Concepti sunt, edantur in lucem: habent ubera quibus nutriantur, non timeant ne nati suffocentur, ab uberibus maternis non recedant. 4. Nullus potest homo redire in matris viscera, et iterum nasci. Sed de ancilla nescio quis natus est? Numquid tunc qui nati sunt de ancillis, redierunt in uterum liberarum, ut denuo nascerentur? Semen Abraham et in Ismael; et ut posset Abraham facere filium de ancilla, uxor auctor fuit. Natus est ex semine viri, et non utero, sed solo placito uxoris (Gen. XVI, 2-4). Numquid quia de ancilla, ideo exhaeredatus? Si propterea exhaeredatus quia de ancilla natus est, nulli ancillarum filii admitterentur ad haereditatem. Filii Jacob admissi sunt ad haereditatem: Ismael autem, non quia ex ancilla natus, exhaeredatus, sed quia superbus matri, superbus in filium matris; mater enim ejus magis Sara quam Agar. Illius uterus accommodatus, illius voluntas accessit; non faceret Abraham quod Sara nollet: magis ergo ille filius Sarae. Sed quia superbus in fratrem, et superbus ludendo, quia deludendo; quid ait Sara? Ejice ancillam (1486)et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac (Gen. XXI, 9, 10). Non ergo illum viscera ancillae ejecerunt foras, sed cervix servilis. Et si liber superbus sit, servus est; et quod pejus est, malae dominae, ipsius superbiae. Itaque, fratres mei, respondete homini non posse rursus nasci hominem; respondete securi non posse rursus nasci hominem. Quidquid iterum fit, illusio est; quidquid iterum fit, lusus est. Ismael ludit, foras mittatur. Animadvertit enim eos Sara ludentes, ait Scriptura, et dixit Abrahae, Ejice ancillam et filium ejus. Displicuit Sarae lusus puerorum; aliquid novum vidit pueros ludere. Nonne optant hoc quae filios habent, videre ludentes filios suos? Vidit illa, et improbavit. Nescio quid vidit in lusu: illusionem vidit in illo lusu, animadvertit servi superbiam; displicuit illi, ejecit foras. Nati de ancillis improbi mittuntur foras, et natus de libera mittitur foras Esau. Nemo ergo praesumat quia de bonis nascitur, nemo praesumat quia per sanctos baptizatur. Qui per sanctos baptizatur, adhuc caveat ne non sit Jacob, sed Esau. Hoc ergo, fratres, dixerim: melius est ab hominibus sua quaerentibus et mundum diligentibus, quod significat nomen ancillae, baptizari et spiritualiter haereditatem quaerere Christi, ut sit tanquam filius Jacob de ancilla, quam baptizari per sanctos et superbire, ut sit Esau foras mittendus, quamvis natus ex libera. Haec, fratres, tenete. Non vos palpamus, nulla spes vestra in nobis sit: nec nobis blandimur, nec vobis; unusquisque suam sarcinam portat. Nostrum est dicere, ne male judicemur: vestrum est audire, et corde audire, ne exigatur quod damus; imo quando exigitur, lucrum inveniatur, non detrimentum. 5. Dicit Dominus Nicodemo, et exponit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei. Tu, inquit, carnalem generationem intelligis, cum dicis, Numquid potest homo redire in viscera matris suae? ex aqua et Spiritu oportet ut nascatur propter regnum Dei. Si propter haereditatem patris hominis temporalem nascitur, nascatur ex visceribus matris carnalis: si propter haereditatem patris Dei sempiternam, nascatur ex visceribus Ecclesiae. Generat per uxorem filium pater moriturus successurum: generat Deus de Ecclesia filios non successuros, sed secum mansuros, Et sequitur: Quod natum est de carne, caro est: et quod natum est de Spiritu, spiritus est. Spiritualiter ergo nascimur, et in spiritu nascimur verbo et sacramento. Adest Spiritus, ut nascamur: Spiritus invisibiliter adest unde nasceris, quia et tu invisibiliter nasceris. Sequitur enim, et dicit: Non mireris quia dixi tibi, oportet vos nasci denuo: Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis unde veniat, aut quo vadat. Nemo videt Spiritum: et quomodo audimus vocem Spiritus? Sonat Psalmus, vox est Spiritus; sonat Evangelium, vox est Spiritus; sonat sermo divinus, vox est Spiritus. Vocem ejus audis, et nescis unde veniat, (1487)et quo vadat. Sed si nascaris et tu de Spiritu, hoc eris, ut ille qui non est adhuc natus de Spiritu, non sciat de te unde venias, et quo eas. Hoc enim secutus ait: Sic est et omnis qui natus est ex Spiritu. 6. Respondit Nicodemus, et dixit ei: Quomodo possunt haec fieri? Et revera carnaliter, non intelligebat. In illo fiebat quod dixerat Dominus, vocem Spiritus audiebat, et nesciebat unde venerat et quo ibat. Respondit Jesus, et dixit ei: Tu es magister in Israel, et haec ignoras? O fratres, quid, putamus Dominum huic magistro Judaeorum quasi insultare voluisse? Noverat Dominus quid agebat, volebat illum nasci ex Spiritu. Nemo ex Spiritu nascitur, nisi humilis fuerit: quia ipsa humilitas facit nos nasci de Spiritu; quia prope est Dominus obtritis corde (Psal. XXXIII, 19). Ille magisterio inflatus erat, et alicujus momenti sibi esse videbatur, quia doctor erat Judaeorum: deponit ei superbiam, ut possit nasci de Spiritu: insultat tanquam indocto; non quia superior vult videri Dominus. Quid magnum, Deus ad hominem, veritas ad mendacium? Major Christus quam Nicodemus dici debet, dici potest, cogitandum est? Si diceretur major Christus quam Angeli, ridendum erat: incomparabiliter enim major omni creatura, per quem facta est omnis creatura. Sed exagitat superbiam hominis, Tu es magister in Israel, et haec ignoras? Tanquam dicens, Ecce nihil nosti, princeps superbus, nascere ex Spiritu: si enim natus fueris ex Spiritu, vias Dei tenebis, ut Christi humilitatem sequaris. Sic enim altus est super omnes Angelos, quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo; sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo: humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem (et ne mortis genus tibi aliquod placeat), mortem autem crucis (Philipp. II, 6-8). Pendebat, et insultabatur ei. De cruce descendere poterat; sed differebat, ut de sepulcro resurgeret. Pertulit superbos servos Dominus; medicus aegrotos. Si hoc ille, quid illi quos oportet nasci ex Spiritu? si hoc ille verus magister in coelo, non hominum tantum, sed et Angelorum. Si enim docti sunt Angeli, Verbo Dei docti sunt. Si Verbo Dei docti sunt, quaerite unde docti sunt; et invenietis, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1). Tollitur homini cervix, sed aspera et dura, ut sit lenis cervix ad portandum jugum Christi, de quo dicitur, Jugum meum lene est, et sarcina mea levis est (Matth. XI, 30). 7. Et sequitur: Si terrena dixi vobis, et non creditis; quomodo, si dixero vobis coelestia, credetis? Quae terrena dixit, fratres? Nisi quis natus fuerit denuo, terrenum est? Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo eat, terrenum est? Si enim de isto vento diceret, sicut nonnulli intellexerunt, cum quaereretur ab eis quid terrenum (1488)dixerit Dominus, dum ait, Si terrena dixi vobis, et non creditis; quomodo, si coelestia dixero, credetis? Cum ergo quaereretur a quibusdam, quid terrenum dixerit Dominus, angustias passi dixerunt, Quod ait, Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo eat, de isto vento dixit. Quid enim nominavit terrenum? Loquebatur de generatione spirituali: secutus ait, Sic est omnis qui natus est ex Spiritu. Deinde, fratres, quis nostrum non videat, verbi gratia, austrum euntem de meridie ad aquilonem; aut alium ventum venientem ab oriente ad occidentem? quomodo ergo nescimus unde veniat et quo eat? Quid ergo dixit terrenum, quod non credebant homines? An illud quod de templo resuscitando dixerat? Corpus enim suum de terra acceperat, et ipsam terram de terreno corpore susceptam parabat suscitare. Non ei creditum est terram suscitaturo. Si terrestria, inquit, dixi vobis et non creditis: quomodo, si coelestia dixero, credetis? Hoc est, si non creditis quia templum possum resuscitare dejectum a vobis; quomodo credetis quia per Spiritum possint homines regenerari? 8. Et sequitur: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo. Ecce hic erat, et in coelo erat: hic erat carne, in coelo erat divinitate; imo, ubique divinitate. Natus de matre, non recedens a Patre. Duae nativitates Christi intelliguntur; una divina, altera humana: una per quam efficeremur, altera per quam reficeremur: ambae mirabiles; illa sine matre, ista sine patre. Sed quia de Adam corpus acceperat, quia Maria de Adam, ipsumque corpus suscitaturus erat: terrenum quiddam dixerat, Solvite templum hoc, et in tribus diebus suscitabo illud (Joan. II, 19). Coeleste autem quiddam dixit, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non videbit regnum Dei (Id. III, 5). Eia, fratres, Deus voluit esse filius hominis, et homines voluit esse filios Dei. Ipse descendit propter nos, nos ascendamus propter ipsum. Solus enim descendit et ascendit, qui hoc ait, Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo. Non ergo ascensuri sunt in coelum quos facit filios Dei? Ascensuri plane: haec nobis promissio est, Erunt aequales Angelis Dei (Matth. XXII, 30). Quomodo ergo nemo ascendit, nisi qui descendit? Quia unus descendit, unus ascendit. Quid de caeteris? quid intelligendum, nisi quia membra ejus erunt, ut unus ascendat? Propterea sequitur, Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo. Miraris quia et hic erat et in coelo? Tales fecit discipulos suos. Paulum audi apostolum dicentem, Nostra autem conversatio in coelis est (Philipp. III, 20). Si homo Paulus apostolus ambulabat in carne in terra, et conversabatur in coelo, Deus coeli et terrae non poterat esse et in coelo et in terra? 9. Si ergo nemo, nisi ille, descendit et ascendit, quae spes est caeteris? Ea spes est caeteris, quia ille propterea descendit ut in illo et cum illo unus essent, (1489)qui per illum ascensuri essent. Non dicit, Et seminibus, ait Apostolus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semini tuo, quod est Christus. Et fidelibus ait: Vos autem Christi; si autem Christi, ergo semen Abrahae estis (Galat. III, 16, 29). Quod dixit unum, hoc dixit omnes nos esse. Ideo in Psalmis aliquando plures cantant, ut ostendatur quia de pluribus fit unus; aliquando unus cantat, ut ostendatur quid fiat de pluribus. Propterea unus sanabatur in illa piscina (Joan. V, 4); et quisquis alius descendebat, non sanabatur. Ergo iste unus commendat unitatem Ecclesiae. Vae illis qui oderunt unitatem, et partes sibi faciunt in hominibus! Audiant illum qui volebat eos facere unum in uno ad unum: audiant illum dicentem, Nolite vos facere multos: ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus (I Cor. III, 6, 7). Illi dicebant: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cephae. Et ille: Divisus est Christus (Id. I, 12, 13)? In uno estote, unum estote, unus estote: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit. Ecce volumus esse tui, dicebant Paulo. Et ille: Nolo sitis Pauli, sed ejus estote cujus est vobiscum Paulus. 10. Descendit enim et mortuus est, et ipsa morte liberavit nos a morte: morte occisus, mortem occidit. Et nostis, fratres, quia mors ista per diaboli invidiam intravit in mundum. Deus mortem non fecit, Scriptura loquitur; nec laetatur, inquit, in perditione vivorum: creavit enim ut essent omnia (Sap. I, 13, 14). Sed quid ibi ait? Invidia autem diaboli mors intravit in orbem terrarum (Id. II, 24). Ad mortem a diabolo propinatam non veniret homo vi adductus: non enim cogendi potentiam diabolus habebat, sed persuadendi versutiam. Non consentires, nihil invexerat diabolus: consensio tua, o homo, te perduxit ad mortem. A mortali mortales nati, ex immortalibus mortales facti. Ab Adam omnes homines mortales: Jesus autem Filius Dei, Verbum Dei, per quod facta sunt omnia, unicus aequalis Patri, mortalis factus est; quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 13, 14). 11. Ergo mortem suscepit, et mortem suspendit in cruce; et de ipsa morte liberantur mortales. Quod in figura factum est apud antiquos, commemorat illud Dominus: Et sicut, inquit, Moyses exaltavit serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis; ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam. Magnum sacramentum, et qui legerunt, noverunt. Deinde audiant vel qui non legerunt, vel qui forte lectum sive auditum obliti sunt. Prosternebatur in eremo populus Israel morsibus serpentum, fiebat magna strages multarum mortium: plaga enim Dei erat corripientis, et flagellantis, ut erudiret. Demonstratum est ibi magnum sacramentum rei futurae, ipse Dominus testatur in hac lectione, ut nemo possit aliud interpretari quam quod ipsa veritas de se indicat. Dictum est enim ad Moysen a Domino ut faceret aeneum serpentem, et exaltaret in ligno in eremo, et admoneret populum Israel, ut si quis morsus esset a serpente, illum serpentem in (1490)ligno exaltatum attenderet. Factum est: mordebantur homines, intuebantur, et sanabantur (Num. XXI, 6-9). Quid sunt serpentes mordentes? Peccata de mortalitate carnis. Quis est serpens exaltatus? Mors Domini in cruce. Quia enim a serpente mors, per serpentis effigiem figurata est. Morsus serpentis lethalis, mors Domini vitalis. Attenditur serpens, ut nihil valeat serpens. Quid est hoc? Attenditur mors, ut nihil valeat mors. Sed cujus mors? Mors vitae: si dici potest, Mors vitae; imo quia dici potest, mirabiliter dicitur. Sed numquid non erit dicendum quod fuit faciendum? Ego dubitem dicere quod Dominus pro me dignatus est facere? Nonne vita Christus? et tamen in cruce Christus. Nonne vita Christus? et tamen mortuus Christus. Sed in morte Christi mors mortua est; quia vita mortua occidit mortem, plenitudo vitae deglutivit mortem: absorpta est mors in Christi corpore. Sic et nos dicemus in resurrectione, quando jam triumphantes cantabimus, Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus (I Cor. XV, 54, 55)? Interim modo, fratres, ut a peccato sanemur, Christum crucifixum intueamur; quia sicut Moyses, inquit, exaltavit serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis; ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Quomodo qui intuebantur illum serpentem, non peribant morsibus serpentum; sic qui intuentur fide mortem Christi, sanantur a morsibus peccatorum. Sed illi sanabantur a morte ad vitam temporalem: hic autem ait, ut habeant vitam aeternam. Hoc enim interest inter figuratam imaginem et rem ipsam: figura praestabat vitam temporalem; res ipsa cujus illa figura erat, praestat vitam aeternam. 12. Non enim misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Ergo quantum in medico est, sanare venit aegrotum. Ipse se interimit, qui praecepta medici observare non vult. Venit Salvator ad mundum: quare Salvator dictus est mundi, nisi ut salvet mundum, non ut judicet mundum? Salvari non vis ab ipso; ex te judicaberis. Et quid dicam, judicaberis? Vide quid ait: Qui credit in eum, non judicatur; qui autem non credit: quid dicturum speras nisi, judicatur? jam, inquit, judicatus est. Nondum apparuit judicium, sed jam factum est judicium. Novit enim Dominus qui sunt ejus: novit qui permaneant ad coronam, qui permaneant ad flammam; novit in area sua triticum, novit paleam; novit segetem, novit zizania. Jam judicatus est qui non credit. Quare judicatus? Quia non credidit in nomine unigeniti Filii Dei. 13. Hoc est autem judicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem: erant enim mala opera eorum. Fratres mei, quorum opera bona invenit Dominus? Nullorum: omnium mala opera invenit. Quomodo ergo quidam fecerunt veritatem, et venerunt ad lucem? Et hoc enim sequitur: Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestentur opera ejus, quia in Deo sunt facta. Quomodo (1491)quidam opus bonum fecerunt, ut venirent ad lucem, id est ad Christum? et quomodo quidam dilexerunt tenebras? Si enim omnes peccatores invenit, et omnes a peccato sanat, et serpens ille in quo figurata est mors Domini, eos sanat qui morsi fuerant, et propter morsum serpentis erectus est serpens, id est mors Domini, propter mortales homines, quos invenit injustos; quomodo intelligitur, Hoc est judicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem: erant enim mala opera eorum? Quid est hoc? quorum enim erant bona opera? Nonne venisti ut justifices impios? Sed dilexerunt, inquit, tenebras magis quam lucem. Ibi posuit vim: multi enim dilexerunt peccata sua, multi confessi sunt peccata sua: quia qui confitetur peccata sua, et accusat peccata sua, jam cum Deo facit. Accusat Deus peccata tua: si et tu accusas, conjungeris Deo. Quasi duae res sunt, homo et peccator. Quod audis homo, Deus fecit: quod audis peccator, ipse homo fecit. Dele quod fecisti, ut Deus salvet quod fecit. Oportet ut oderis in te opus tuum, et ames in te opus Dei. Cum autem coeperit tibi displicere quod fecisti, inde incipiunt bona opera tua, quia accusas mala opera tua. Initium operum bonorum, confessio est operum malorum. Facis veritatem, et venis ad lucem. Quid est, Facis veritatem? Non te palpas, non tibi blandiris, non te adulas; non dicis, Justus sum, cum sis iniquus, et incipis facere veritatem. Venis autem ad lucem ut manifestentur opera tua, quia in Deo sunt facta; quia et hoc ipsum quod tibi displicuit peccatum tuum, non tibi displiceret, nisi Deus tibi luceret, et ejus veritas tibi ostenderet. Sed qui et admonitus diligit peccata sua, odit admonentem lucem et fugit eam, ut non arguantur opera ejus mala quae diligit. Qui autem facit veritatem, accusat in se mala sua; non sibi parcit, non sibi ignoscit, ut Deus ignoscat: quia quod vult ut Deus ignoscat, ipse agnoscit, et venit ad lucem; cui gratias agit, quod illi quid in se odisset ostenderit. Dicit Deo, Averte faciem tuam a peccatis meis: et qua fronte dicit, nisi iterum dicat, Quoniam facinus meum ego cognosco, et peccatum meum coram me est semper (Psal. L, 11, 5)? Sit ante te quod non vis esse ante Deum. Si autem post te feceris peccatum tuum, retorquet illud tibi Deus ante oculos tuos; et tunc retorquet, quando jam poenitentiae fructus nullus erit. 14. Currite, ne tenebrae vos comprehendant (Joan. XII, 35), fratres mei: evigilate ad salutem vestram, evigilate dum tempus est; nullus retardetur a templo Dei, nullus retardetur ab opere Domini, nullus avocetur ab oratione continua, nullus a solita devotione fraudetur. Evigilate ergo cum dies est: lucet dies, Christus est dies. Paratus est ignoscere, sed agnoscentibus; punire autem defendentes se, et justos se jactantes, et putantes se esse aliquid, cum nihil sint. In dilectione autem ejus et in misericordia ejus qui ambulat, etiam liberatus ab illis lethalibus et grandibus peccatis, qualia sunt facinora, homicidia, furta, adulteria; propter illa quae minuta videntur esse peccata (1492)linguae, aut cogitationum, aut immoderationis in rebus concessis, facit veritatem confessionis, et venit ad lucem in operibus bonis: quoniam minuta plura peccata si negligantur, occidunt. Minutae sunt guttae quae flumina implent: minuta sunt grana arenae; sed si multa arena imponatur, premit atque opprimit. Hoc facit sentina neglecta, quod facit fluctus irruens: paulatim per sentinam intrat; sed diu intrando et non exhauriendo, mergit navim. Quid est autem exhaurire, nisi bonis operibus agere ne obruant peccata, gemendo, jejunando, tribuendo, ignoscendo? Iter autem hujus saeculi molestum est, plenum est tentationibus; in rebus prosperis ne extollat, in rebus adversis ne frangat. Qui tibi dedit felicitatem hujus saeculi, ad consolationem tuam dedit, non ad corruptionem. Rursus qui te flagellat in isto saeculo, ad emendationem, non ad damnationem facit. Ferto patrem erudientem, ne sentias judicem punientem. Haec quotidie dicimus vobis, et saepe dicenda sunt, quia bona et salutaria sunt. :TRACTATUS XIII. Ab eo Evangelii loco, Post haec venit Jesus et discipuli ejus in Judaeam teram, etc., usque ad id, Amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Cap. III, V\. 22-29. 1. Ordo lectionis evangelicae secundum Joannem, sicut potestis meminisse, qui curam geritis profectus vestri, ita sequitur, ut haec quae modo lecta est, hodie nobis tractanda proponatur. Ab ipso principio usque ad hodiernam lectionem, quae supra dicta sunt, meministis jam esse tractata. Et si forte inde multa estis obliti, certe vel officium nostrum manet in vestra memoria. Quae hinc audieritis de baptismo Joannis, etsi non tenetis omnia, audisse vos tamen credo quod teneatis: quae dicta sunt etiam, quare Spiritus sanctus in columbae specie apparuerit; et quomodo illa nodosissima quaestio soluta sit, quia nescio quid quod non noverat, didicit Joannes in Domino per columbam, cum jam eum nosset, quando venienti ut baptizaretur, ait, Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me? Quando ei Dominus respondit, Sine modo, ut impleatur omnis justitia (Matth. III, 14 et 15). 2. Nunc ergo ad eumdem Joannem cogit nos ordo lectionis reverti. Ipse est ille qui prophetatus est per Isaiam, Vox clamantis in eremo, Parate viam Domino, rectas facite semitas ejus (Isa. XL, 3). Tale testimonium reddidit Domino suo, et (quia ille dignatus est) amico suo: Dominusque ipsius et amicus ipsius perhibuit et ipse testimonium Joanni. Dixit enim de Joanne, In natis mulierum non exsurrexit major Joanne Baptista. Sed quia illi se praeposuit, in hoc quod plus erat Joanne, Deus erat. Qui autem minor est, inquit, in regno coelorum, major est illo (Matth. XI, 11). Minor nativitate, major potestate, major divinitate, majestate, claritate: tanquam in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Sic autem perhibuerat in superioribus lectionibus Joannes Domino testimonium, ut Filium Dei quidem diceret, Deum non diceret, nec tamen negaret: tacuerat Deum, non (1493)negaverat Deum, sed non omnino tacuit Deum: fortassis enim invenimus hoc in hodierna lectione. Dixerat Filium Dei: sed dicti sunt et homines filii Dei. Dixerat tantae excellentiae illum fuisse, ut non esset ipse dignus corrigiam calceamenti ejus solvere (Joan. I, 1, 34, 27). Jam magnitudo ista multum dat intelligi, cujus non erat dignus corrigiam calceamenti solvere, ille quo nemo surrexerat major in natis mulierum. Plus enim erat omnibus hominibus et Angelis. Nam angelum invenimus prohibuisse, ne homo illi ad pedes caderet. Cum enim quaedam in Apocalypsi Angelus ostenderet Joanni, qui scripsit hoc Evangelium, conterritus magnitudine visionis Joannes cecidit ad pedes Angeli. Et ille: Surge, vide ne feceris hoc; Deum adora nam ego conservus tuus sum et fratrum tuorum (Apoc. XXII, 8, 9). Cadere ergo sibi ad pedes hominem angelus prohibuit. Nonne manifestum est quia super omnes Angelos est, cui talis homo, quo major nemo surrexit in natis mulierum, dicit indignum se esse solvere corrigiam calceamenti? 3. Tamen aliquid evidentius dicat Joannes, quia Deus est Dominus noster Jesus Christus. Inveniamus hoc in praesenti lectione, quia forte et de illo cantavimus, Regnavit Deus super omnem terram: contra quod surdi sunt, qui putant eum in Africa sola regnare. Non enim non dictum est de Christo, cum dictum est, Regnavit Deus super omnem terram. Quis est enim alius rex noster, nisi Dominus noster Jesus Christus? Ipse est rex noster. Et quid audistis in ipso Psalmo, recenti versu modo cantato? Psallite Deo nostro, psallite: psallite regi nostro, psallite. Quem dixit Deum, ipsum dixit regem nostrum: Psallite Deo nostro, psallite: psallite regi nostro, psallite intelligenter. Ne in una parte velis intelligere cui psallis: Quoniam rex omnis terrae Deus (Psal. XLVI, 3, 7, 8). Et quomodo est omnis terrae rex, qui visus est in una parte terrarum, in Jerosolyma, in Judaea, ambulans inter homines, natus, sugens, crescens, manducans, bibens, vigilans, dormiens, fatigatus ad puteum sedens, comprehensus, flagellatus, sputis illitus, spinis coronatus, ligno suspensus, lancea percussus, mortuus, sepultus? quomodo ergo rex omnis terrae? Quod videbatur in loco, caro erat: oculis carneis caro apparebat; in carne mortali majestas immortalis occultabatur. Et quibus oculis majestas immortalis penetrata compage carnis poterit intueri? Est alius oculus, est interior oculus. Non enim nullos oculos habebat et Tobias, quando caecus oculis corporeis filio dabat praecepta vitae (Tob. IV). Ille patri manum tenebat, ut pedibus ambularet: ille filio consilium dabat, ut viam justitiae teneret. Et hac oculos video, et hac oculos intelligo. Et meliores oculi dantis vitae consilium, quam oculi tenentis manum. Tales oculos quaerebat et Jesus, quando ait Philippo, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Tales oculos quaerebat, cum ait, Philippe, qui videt me, videt et Patrem (Joan. XIV, 9). Isti oculi in intelligentia sunt, isti oculi in mente sunt. Ideo cum dixisset Psalmus, Quoniam rex omnis terrae (1494)Deus; subjecit statim, Psallite intelligenter. Quod enim dico, Psallite Deo nostro, psallite; Deum dico regem nostrum. Sed regem nostrum inter homines vidistis tanquam hominem, vidistis passum, crucifixum, mortuum: latebat aliquid in illa carne quam oculis carneis videre potuistis. Quid ibi latebat? Psallite intelligenter; nolite oculis quaerere quod mente conspicitur. Psallite lingua, quia inter vos caro; sed quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, reddite sonum carni, reddite Deo mentis obtutum. Psallite intelligenter, et videtis quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. 4. Dicat et Joannes testimonium: Post haec venit Jesus et discipuli ejus in Judaeam terram, et illic demorabatur cum eis, et baptizabat. Baptizatus baptizabat. Non eo baptismo baptizabat quo baptizatus est. Dat baptismum Dominus baptizatus a servo, ostendens humilitatis viam, et perducens ad baptismum Domini, hoc est baptismum suum, praebendo humilitatis exemplum, quia ipse non respuit baptismum servi. Et in baptismo servi via praeparabatur Domino, et baptizatus Dominus viam se fecit venientibus. Ipsum audiamus: Ego sum via, veritas et vita (Joan. XIV, 6). Si veritatem quaeris, viam tene: nam ipsa est via quae est veritas. Ipsa est quo is, ipsa est qua is; non per aliud is ad aliud, non per aliud venis ad Christum: per Christum ad Christum venis. Quomodo per Christum ad Christum? Per Christum hominem ad Christum Deum: per Verbum carnem factum, ad Verbum quod in principio erat Deus apud Deum; ab eo quod manducavit homo, ad illud quod quotidie manducant Angeli. Sic enim scriptum est, Panem coeli dedit eis: panem Angelorum manducavit homo (Psal. LXXVII, 24 et 25). Quis est panis Angelorum? In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quomodo panem Angelorum manducavit homo? Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 1, 14). 5. Sed quia diximus manducare Angelos, fratres, ne putetis morsibus fieri. Nam si hoc intellexeritis, quasi dilaniatur Deus quem manducant Angeli. Quis dilaniat justitiam? Sed rursum mihi aliquis dicit: Et quis est qui manducat justitiam? Unde ergo, Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur (Matth. V, 6)? Cibus quem manducas per carnem, ut reficiaris tu, ille deficit; ut reparet te, consumitur: manduca justitiam, et tu reficeris, et illa integra perseverat. Quomodo videndo istam lucem corpoream reficiuntur isti oculi nostri, et res est corporea quae videtur oculis corporeis. Multi enim cum fuerint diutius in tenebris, infirmatur acies ipsorum, quasi jejunio lucis. Fraudati oculi cibo suo (luce quippe pascuntur), defatigantur jejunio et debilitantur, ita ut ipsam lucem qua reficiuntur, videre non possint: et si diutius abfuerit, exstinguuntur, et tanquam moritur in eis ipsa acies lucis. Quid ergo? quia tot oculi quotidie ista luce pascuntur, minor fit? Et illi reficiuntur, et ipsa integra permanet. Si hoc potuit Deus (1495)de luce corporea corporeis oculis exhibere; non exhibet mundis cordibus lucem illam infatigabilem, integram perseverantem, nulla ex parte deficientem? Quam lucem? In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum. Videamus si lux est. Quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen (Psal. XXXV, 10). In terra aliud est fons, aliud lumen. Sitiens quaeris fontem, et ut pervenias ad fontem, quaeris lucem: et si dies non est, accendis lucernam, ut ad fontem pervenias. Fons ille, ipsa est lux; sitienti fons est, caeco lux est: aperiantur oculi ut videant lucem, aperiantur fauces cordis ut bibant fontem; quod bibis, hoc vides, hoc audis. Totum tibi fit Deus; quia horum quae diligis, totum tibi est. Si visibilia attendis, nec panis est Deus, nec aqua est Deus, nec lux ista est Deus, nec vestis est Deus, nec domus est Deus. Omnia enim haec visibilia sunt, et singula sunt: quod est panis, non hoc est aqua; et quod est vestis, non hoc est domus; et quod sunt ista, non hoc est Deus: visibilia enim sunt. Deus tibi totum est: si esuris, panis tibi est; si sitis, aqua tibi est; si in tenebris es, lumen tibi est, quia incorruptibilis manet; si nudus es, immortalitatis vestis tibi est, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem (I Cor. XV, 53, 54). Omnia possunt dici de Deo, et nihil digne dicitur de Deo. Nihil latius hac inopia. Quaeris congruum nomen, non invenis; quaeris quoquo modo dicere, omnia invenis. Quid simile, agnus et leo? De Christo utrumque dictum est: Ecce agnus Dei (Joan. I, 29). Quomodo leo? Vicit leo de tribu Juda (Apoc. V, 5). 6. Audiamus Joannem: Baptizabat Jesus. Diximus quia baptizabat Jesus. Quomodo Jesus? quomodo Dominus? quomodo Dei Filius? quomodo Verbum? Sed Verbum caro factum est. Erat autem et Joannes baptizans in Aenon juxta Salim. Lacus quidam Aenon. Unde intelligitur quia lacus erat? Quia aquae multae erant ibi, et veniebant, et baptizabantur. Nondum enim missus erat in carcerem Joannes. Si meministis (ecce iterum dico), dixi quare baptizabat Joannes: quia oportebat ut Dominus baptizaretur. Et quare oportebat ut Dominus baptizaretur? Quia multi contempturi erant Baptismum, eo quod jam majore gratia praediti viderentur, quam viderent alios fideles. Verbi gratia, jam continenter vivens catechumenus, contemneret conjugatum, et diceret se meliorem quam ille sit fidelis. Ille catechumenus posset dicere in corde suo: Quid mihi opus est Baptismum accipere, ut hoc habeam quod et iste, quo jam melior sum? Ne ergo cervix ista praecipitaret quosdam de meritis justitiae suae plurimum elatos, baptizari voluit Dominus a servo; tanquam alloquens filios capitales: Quid vos extollitis? quid erigitis, quia habetis, ille prudentiam, ille doctrinam, ille castitatem, ille fortitudinem patientiae? Numquid tantum habere potestis, quantum ego qui dedi? Et tamen ego baptizatus sum a servo, vos dedignamini a Domino. Hoc est, Ut impleatur omnis justitia (Matth. III, 15).(1496) 7.Sed dicet aliquis: Sufficiebat ergo ut baptizaret Dominum Joannes; quid opus erat ut alii baptizarentur a Joanne? Et hoc diximus, quia si solus Dominus baptizaretur a Joanne, non deesset ista cogitatio hominibus, quod meliorem habebat baptismum Joannes quam Dominus. Dicerent enim: Usque adeo magnus erat baptismus quem habuit Joannes, ut solus Christus illo fuerit dignus baptizari. Ergo ut ostenderetur melior baptismus quem daturus erat Dominus, et ille tanquam servi intelligeretur, ille tanquam Domini, baptizatus est Dominus, ut praeberet humilitatis exemplum: non solus autem baptizatus est ab eo, ne baptismus Joannis melior baptismo Domini videretur. Ad hoc autem viam praebuit Dominus noster Jesus Christus, sicut audistis, fratres, ne quis arrogans quod habeat abundantiam alicujus gratiae, dedignetur baptizari baptismo Domini. Quantumcumque enim catechumenus proficiat, adhuc sarcinam iniquitatis suae portat: non illi dimittitur, nisi cum venerit ad Baptismum. Quomodo non caruit populus Israel populo Aegyptiorum, nisi cum venisset ad mare rubrum (Exod. XIV); sic pressura peccatorum nemo caret, nisi cum ad fontem Baptismi venerit. 8. Facta est ergo quaestio ex discipulis Joannis cum Judaeis de purificatione. Baptizabat Joannes, baptizabat Christus: moti sunt discipuli Joannis; concurrebatur ad Christum, veniebatur ad Joannem. Qui enim veniebant ad Joannem, mittebat illos ad Jesum baptizari; non mittebantur ad Joannem, qui a Christo baptizabantur. Turbati sunt discipuli Joannis, et coeperunt quaestionem tractare cum Judaeis, quomodo solet fieri. Intelligas dixisse Judaeos majorem esse Christum, et ad ejus baptismum debere concurri. Illi nondum intelligentes, defendebant baptismum Joannis. Ventum est ad ipsum Joannem, ut solveret quaestionem. Intelligat Charitas vestra. Et hic utilitas ipsa humilitatis agnoscitur, et ostenditur utrum in ipsa quaestione cum errarent homines, gloriari apud se voluerit Joannes. Fortasse enim dixit: Verum dicitis, recte contenditis, baptismus meus est melior. Nam ut noveritis quod baptismus meus est melior, ipsum Christum ego baptizavi. Poterat hoc dicere Joannes, baptizato Christo. Quantum, se si vellet extendere, habebat ubi se extenderet? Sed melius noverat apud quem se humiliaret: quem se noverat nascendo antecedere, illi voluit confitendo cedere; salutem suam intelligebat in Christo esse. Jam dixerat superius, Nos omnes de plenitudine ejus accepimus (Joan. I, 16): et hoc confiteri Deum est. Quomodo enim omnes homines de plenitudine ejus accipiunt, nisi ille sit Deus? Nam si sic ille homo ut non Deus, de plenitudine Dei accipit etiam ipse, et sic non Deus est. Si autem omnes homines de plenitudine ejus accipiunt, ille est fons, illi bibentes. Qui bibunt fontem, et sitire possunt et bibere; fons nunquam sitit, fons se ipso non eget. Fonte egent homines; aridis visceribus, aridis faucibus currunt ad fontem ut reficiantur: fons fluit ut reficiat; ita Dominus Jesus(1497) 9.Videamus ergo quid responderit Joannes: Venerunt ad Joannem, et dixerunt ei: Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu testimonium perhibuisti, ecce hic baptizat, et omnes veniunt ad illum: hoc est, Quid dicis? non sunt prohibendi, ut ad te potius veniant? Respondit, et dixit: Non potest homo quidquam accipere, nisi ei datum fuerit de coelo. De quo putatis hoc dixisse Joannem? De seipso: Quasi homo accepi, ait, de coelo. Intendat Charitas vestra. Non potest homo quidquam accipere, nisi fuerit ei datum de coelo. Ipsi vos mihi testimonium perhibetis quod dixerim, Ego non sum Christus. Tanquam dicens, quid vos fallitis? vos ipsi mihi quomodo proposuistis istam quaestionem? Quid mihi dixistis? Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu testimonium perhibuisti. Nostis ergo quale testimonium illi perhibui: modo dicturus sum non esse illum quem dixi esse? Ergo quia aliquid accepi de coelo ut aliquid essem, inanem me vultis esse, ut loquar contra veritatem? Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit illi datum de coelo. Ipsi vos mihi testimonium perhibetis quod dixerim, Ego non sum Christus. Non es tu Christus: sed quid, si major illo, quia tu illum baptizasti? Missus sum: ego praeco sum, ille judex est. 10. Et audi testimonium multo vehementius, multo expressius. Videte quid nobiscum agitur; videte quid amare debeamus; videte quia aliquem hominem amare pro Christo, adulterium est. Quare hoc dico? Attendamus vocem Joannis: poterat in illo errari, poterat ipse putari qui non erat; respuit a se falsum honorem, ut teneat solidam veritatem. Videte quid dicat Christum, quid se: Qui habet sponsam, sponsus est. Casti estote, sponsum amate. Quid autem tu es, qui nobis dicis, Qui habet sponsam, sponsus est? Amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Aderit Dominus Deus noster pro motu cordis mei, multo enim gemitu plenum est, dicere quod doleo: sed obsecro vos per ipsum Christum, ut quod dicere non potuero, vos cogitetis; novi enim dolorem meum exprimi satis digne non posse. Multos enim adulteros video, qui sponsam tanto pretio emptam, amatam foedam ut pulchra fieret, illo emptore, illo liberatore, illo decoratore, possidere volunt; et id agunt verbis suis, ut pro sponso amentur. De illo dictum est, Hic est qui baptizat (Joan. I, 33). Quis huc exit et dicit, Ego baptizo? quis huc exit et dicit, Ego quod dedero, hoc est sanctum? quis huc procedit qui dicit, Bonum est tibi ut nascaris ex me? Amicum sponsi audiamus, non adulteros sponsi: audiamus zelantem, sed non sibi. 11. Fratres, regredimini corde ad vestras domos, carnalia loquor, terrena loquor; humanum dico, propter infirmitatem carnis vestrae (Rom. VI, 19). Multi habetis conjuges, multi habere vultis, multi etsi non vultis, habuistis; multi qui omnino conjuges habere non vultis, de conjugibus patrum vestrorum nati estis: nullum cor est quod non iste tangat affectus; nullus in rebus humanis tam avius a genere humano (1498)est, qui quod dico non sentiat. Ponite aliquem peregre profectum, commendasse amico suo sponsam suam: Vide, quaeso te, charus meus es, ne forte me absente pro me aliquis ametur. Qualis ergo ille, qui custodiens sponsam vel uxorem amici sui, dat quidem operam ut nullus alius ametur, sed si se amari pro amico voluerit, et uti voluerit commendata sibi, quam detestandus universo humano generi apparet? Videat illam aliquanto petulantius per fenestram attendere aut jocari cum aliquo, prohibet tanquam zelet: video zelantem, sed videam cui; utrum amico absenti, an sibi praesenti. Putate hoc Dominum nostrum Jesum Christum fecisse. Commendavit amico suo sponsam suam, peregre profectus est accipere regnum, sicut dicit ipse in Evangelio (Luc. XIX, 12), et tamen praesens est majestate. Fallatur amicus qui trans mare profectus est; et si fallitur, vae illi qui fallit! quid Deum fallere conantur, Deum intuentem omnium corda, et omnium secreta rimantem? Existit aliquis haereticus, et dicit: Ego do, ego sanctifico, ego justifico, nolo eas ad illam sectam. Bene quidem zelat, sed vide cui. Non eas ad idola, bene zelat: non ad sortilegos, bene zelat. Videamus cui zelat: Ego quod do sanctum est, quia ego do; ego quem baptizo baptizatus est, quem non baptizo non est baptizatus. Audi amicum sponsi, disce zelare amico tuo: audi vocem illius, Hic est qui baptizat. Quare tibi vis arrogare quod tuum non est? Usque adeo absens est qui hic reliquit sponsam suam? Nescis quia ille qui a mortuis resurrexit, ad dexteram Patris sedet? Si contempserunt eum Judaei in ligno pendentem, tu contemnis in coelo sedentem? Noverit Charitas vestra magnum dolorem me pati de hac re: sed, ut dixi, dimitto caetera cogitationibus vestris. Non enim dico, si loquar tota die; si plangam tota die, non sufficio: non dico, si habeam, sicut dicit propheta, fontem lacrymarum (Jerem. IX, 1); sed si convertar in lacrymas, et lacrymae fiam, in linguas, et linguae fiam, parum est. 12. Redeamus, videamus quid dicit iste: Qui habet sponsam, sponsus est; non est mea sponsa. Et non gaudes in nuptiis? Imo gaudeo, ait: Amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Non, inquit, gaudeo propter vocem meam, sed propter vocem sponsi gaudeo. Ego sum in audiendo, ille in dicendo: ego sum enim illuminandus, ille lumen; ego sum in aure, ille Verbum. Ergo amicus sponsi stat et audit eum. Quare stat? Quia non cadit. Quare non cadit? Quia humilis est. Vide stantem in solido: Non sum dignus corrigiam calceamenti ejus solvere (Joan. I, 27). Bene te humilias, merito non cadis, merito stas, merito audis eum, et gaudio gaudes propter vocem sponsi. Sic et Apostolus amicus sponsi, zelat et ipse, non sibi, sed sponso. Audi vocem zelantis: Zelo Dei vos zelo, dixit; non meo, non mihi, sed zelo Dei. Unde? quomodo? quam zelas, vel cui zelas? Desponsavi enim vos uni viro, virginem castam exhibere Christo. Quid ergo times? quare zelas? (1499)Timeo, inquit, ne sicut serpens seduxit Evam astutia sua, sic et vestri sensus corrumpantur a castitate quae est in Christo (II Cor. XI, 2, 3). Omnis Ecclesia virgo appellata est. Diversa esse membra Ecclesiae, diversis donis pollere videtis atque gaudere: alii conjugati, aliae conjugatae, alii viduati uxores ultra non quaerunt, aliae viduatae maritos ultra non quaerunt, alii integritatem ab ineunte aetate conservant, aliae virginitatem suam Deo voverunt; diversa sunt munera, sed omnes isti una virgo est. Ubi est ista virginitas? non enim in corpore. Paucarum feminarum est, et si dici virginitas in viris potest, paucorum virorum sancta integritas etiam corporis est in Ecclesia, et honorabilius membrum est: alia autem membra non in corpore, sed omnia in mente servant virginitatem. Quae est virginitas mentis? Integra fides, solida spes, sincera charitas. Hanc virginitatem timebat ille, qui zelabat sponso, a serpente corrumpi. Sicut enim membrum corporis violatur in quodam loco, sic seductio linguae violat virginitatem cordis. In mente non corrumpatur, quae non vult sine causa tenere corporis virginitatem. 13. Quid ergo dicam, fratres? Et haeretici habent virgines, et multae sunt virgines haereticorum. Videamus si sponsum amant, ut virginitas ista custodiatur. Cui custoditur? Christo, inquit. Videamus si Christo, non Donato: videamus cui servetur ista virginitas; cito probare poteritis. Ecce ostendo sponsum, quia ipse se ostendit: perhibet illi testimonium Joannes, Hic est qui baptizat. O tu virgo, si sponso huic servas virginitatem tuam, quare curris ad eum qui dicit, Ego baptizo; cum amicus sponsi tui dicat, Hic est qui baptizat? Deinde sponsus tuus totum orbem tenet; quare tu in parte corrumperis? Quis est sponsus? Quoniam rex omnis terrae Deus (Psal. XLVI, 8). Ipse sponsus tuus totum tenet, quia totum emit. Vide quanti emerit, ut intelligas quid emerit: quod pretium dedit? Sanguinem dedit. Ubi dedit, ubi fudit sanguinem suum? In passione. Nonne sponso tuo cantas, aut cantare te fingis, quando emptus est totus orbis: Foderunt manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea: ipsi vero consideraverunt, et conspexerunt me; diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem? Sponsa es, agnosce vestem sponsi tui. Super quam vestem missa est sors? Interroga Evangelium; vide cui desponsata sis, vide a quo arrhas accipias. Interroga Evangelium; vide quid tibi dicat in passione Domini. Erat ibi tunica: videamus qualis: desuper texta. Desuper texta tunica quid significat, nisi charitatem? desuper texta tunica quid significat, nisi unitatem? Hanc tunicam attende, quam nec persecutores Christi diviserunt. Ait enim: Dixerunt inter se, Non dividamus eam, sed sortem super eam mittamus (Joan. XIX, 23, 24). Ecce unde audistis Psalmum. Vestem persecutores non consciderunt: christiani Ecclesiam dividunt.(1500) 14.Sed quid dicam, fratres? Aperte videamus quid emerit. Ibi enim emit, ubi pretium dedit. Pro quanto dedit? Si pro Africa dedit, simus Donatistae, et non appellemur Donatistae, sed Christiani; quia Christus solam Africam emit: quanquam et hic non soli Donatistae. Sed non tacuit in commercio suo quid emerit. Fecit tabulas: Deo gratias, non nos fefellit. Opus est ut audiat illa sponsa, et ibi intelligat cui voverit virginitatem. Ibi in ipso psalmo ubi dictum est, Foderunt manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea; ubi passio Domini apertissime declaratur: qui psalmus omni anno legitur novissima hebdomada intento universo populo, imminente passione Christi, et apud nos, et apud illos psalmus iste legitur. Intendite, fratres, quid ibi emit; recitentur tabulae commerciales; quid ibi emit, audite: Commemorabuntur et convertentur ad Dominum universi fines terrae; et adorabunt in conspectu ejus universae patriae gentium: quoniam ipsius est regnum, et ipse dominabitur gentium (Psal. XXI, 17-29). Ecce quid emit. Ecce quoniam rex omnis terrae Deus est sponsus tuus. Quid ergo ad pannos vis deduci talem divitem? Agnosce: totum emit, et tu dicis, Partem hic habes. O si placeres sponso, o si non corrupta loquereris, et corrupta, quod pejus est, corde, non corpore! Amas hominem pro Christo, amas dicentem, Ego baptizo: amicum sponsi non audis dicentem, Hic est qui baptizat; non audis dicentem, Qui habet sponsam, sponsus est. Ego non habeo sponsam, dixit: sed quid sum? Amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi (I Cor. XIII, 1). 15. Evidenter ergo, fratres mei, nihil prodest istis servare virginitatem, habere continentiam, eleemosynas dare; omnia illa quae laudantur in Ecclesia, nihil illis prosunt: quia conscindunt unitatem, id est, tunicam illam charitatis. Quid faciunt? Diserti sunt multi inter illos, magnae linguae, flumina linguarum. Numquid angelice loquuntur? Audiant amicum sponsi zelantem sponso, non sibi: Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum ut aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens (I Cor. XIII, 1). 16. Sed quid dicunt? Habemus Baptismum. Habes, sed non tuum. Aliud est habere, aliud dominari. Baptismum habes, quia accepisti ut baptizatus sis, accepisti tanquam illuminatus; si tamen a te non tenebratus: et quando das, minister das, non possessor; praeco clamas, non judex. Per praeconem loquitur judex, et in actis tamen non scribitur, Praeco dixit; sed, Judex dixit. Proinde vide si tuum est quod das, potestate. Si autem accepisti, confitere cum amico sponsi, Non potest homo accipere quidquam, nisi datum fuerit ei de coelo. Confitere cum amico sponsi, Qui habet sponsam, sponsus est; amicus autem sponsi stat et audit eum. Sed o si stares et audires eum, et non caderes ut audires te! Audiendo enim eum, stares et audires: nam loqueris, et tibi caput inflas. Ego, inquit Ecclesia, si sponsa sum, si arrhas accepi, si pretio sanguinis illius redempta sum, audio vocem sponsi; et vocem amici sponsi tunc audio, si sponso (1501)meo det gloriam, non sibi. Dicat amicus, Qui habet sponsam, sponsus est: amicus autem sponsi stat et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi. Ecce habes Sacramenta, et ego concedo. Habes formam, sed sarmentum es de vite praecisum; tu formam ostendis, ego radicem quaero: de forma fructus non exit, nisi ubi est radix; ubi autem est radix, nisi in charitate? Et audi formam sarmentorum; Paulus loquatur: Si sciam, inquit, omnia sacramenta, et habeam omnem prophetiam et omnem fidem (et quantam fidem?), ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum (I Cor. XIII, 1, 2). 17. Nemo ergo vobis fabulas vendat. Et Pontius fecit miraculum; et Donatus oravit, et respondit ei Deus de coelo. Primo, aut falluntur aut fallunt. Postremo, fac illum montes transferre: Charitatem autem, inquit, non habeam, nihil sum. Videamus utrum habuerit charitatem. Crederem, si non divisisset unitatem. Nam et contra istos, ut sic loquar, mirabiliarios cautum me fecit Deus meus, dicens: In novissimis temporibus exsurgent pseudoprophetae, facientes signa et prodigia, ut in errorem inducant, si fieri potest, etiam electos: ecce praedixi vobis (Marc. XIII, 22, 23). Ergo cautos nos fecit sponsus, quia et miraculis decipi non debemus. Aliquando enim et desertor terret provincialem; sed utrum in castris sit, et aliquid illi prosit character ille in quo signatus est, hoc attendit qui terreri et seduci non vult. Teneamus ergo unitatem, fratres mei: praeter unitatem, et qui facit miracula nihil est. In unitate enim erat populus Israel, et non faciebat miracula: praeter unitatem erant magi Pharaonis, et faciebant similia Moysi (Exod. VII, 12, 22, et VIII, 7). Populus Israel, ut dixi, non faciebat: qui erant salvi apud Deum; qui faciebant, an qui non faciebant? Petrus apostolus resuscitavit mortuum (Act. IX, 40); Simon Magus fecit multa (Id. VIII, 10): erant ibi quidam christiani qui non poterant facere, nec quod faciebat Petrus, nec quod faciebat Simon; sed unde gaudebant? Quia nomina eorum erant scripta in coelo. Nam et redeuntibus discipulis, Dominus noster Jesus Christus propter fidem gentium hoc ait. Dixerunt enim gloriantes ipsi discipuli, Ecce, Domine, in nomine tuo etiam daemonia nobis subjecta sunt. Bene quidem confessi sunt, detulerunt honorem nomini Christi; et tamen quid ait eis? Nolite in hoc gloriari, quia daemonia vobis subjecta sunt; sed gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in coelo (Luc. X, 17-20). Petrus daemonia exclusit; nescio quae anicula vidua, nescio quis homo qualiscumque laicus habens charitatem, tenens integritatem fidei, non facit hoc: Petrus in corpore oculus est, ille in corpore digitus; in eo tamen corpore est, in quo et Petrus; et si minus valet digitus quam oculus, non est tamen praecisus a corpore. Melius est esse digitum et esse in corpore, quam esse oculum et evelli de corpore. 18. Proinde, fratres mei, nemo vos fallat, nemo vos seducat: amate pacem Christi, qui pro vobis crucifixus est, cum Deus esset. Paulus dicit, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum (1502)dat Deus (I Cor. III, 7). Et quisquam nostrum dicit quia aliquid est? Si dixerimus quia aliquid sumus, et non illi gloriam dederimus, adulteri sumus; nos amari volumus, non sponsum. Vos Christum diligite, et nos in illo, in quo et vos a nobis diligimini. Invicem se diligant membra, sed omnia sub capite vivant. Dolore quidem, fratres mei, multa coactus sum dicere, et parva dixi: lectionem finire non potui, aderit Dominus ut opportune finiatur. Nolui enim amplius onerare corda vestra, quae volo vacare gemitibus, et orationibus pro his qui adhuc surdi sunt, et non intelligunt. :TRACTATUS XIV. Ab eo Evangelii loco, Hoc ergo gaudium meum impletum est, etc., usque ad id, Qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum. Cap. III, V\. 29-36. 1. Lectio ista de sancto Evangelio excellentiam divinitatis Domini nostri Jesu Christi, et humilitatem hominis qui meruit dici amicus sponsi, nos docet; ut distinguamus quid intersit inter hominem hominem, et hominem Deum. Quia homo Deus Dominus noster Jesus Christus, Deus ante omnia saecula, et homo in nostro saeculo: Deus de Patre, homo de Virgine, unus tamen atque idem Dominus et salvator Jesus Christus, Filius Dei, Deus et homo. Joannes vero excellentis gratiae missus ante ipsum; illuminatus ab illo qui lumen est. De Joanne enim dictum est, Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine (Joan. I, 8). Potest quidem dici lumen, et bene dicitur et ipse lumen; sed illuminatum, non illuminans. Aliud est enim lumen quod illuminat, et aliud lumen quod illuminatur: nam et oculi nostri lumina dicuntur, et tamen in tenebris patent, et non vident. Lumen autem illuminans a seipso lumen est, et sibi lumen est, et non indiget alio lumine ut lucere possit, sed ipso indigent caetera ut luceant. 2. Confessus est ergo Joannes, sicut audistis, quia cum discipulos multos faceret Jesus, et perferretur ad eum veluti ut instigaretur; quasi invido enim narraverunt, Ecce ille facit plures discipulos quam tu: ille confessus est quid esset, et inde meruit ad ipsum pertinere, quia non est ausus se dicere quod est ille. Hoc ergo dixit Joannes, « Non potest homo accipere quidquam, nisi datum illi fuerit de coelo. » Ergo Christus dat, homo accipit. « Ipsi vos mihi testimonium perhibetis quod dixerim, Ego non sum Christus, sed quia missus sum ante illum. Qui habet sponsam, sponsus est: amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi » (Id. III, 26-29). Non sibi gaudium fecit de se. Qui enim vult gaudere de se, tristis erit: qui autem de Deo vult gaudere, semper gaudebit; quia Deus sempiternus est. Vis habere gaudium sempiternum? Inhaere illi qui sempiternus est. Talem se dixit Joannes. Propter vocem sponsi gaudet amicus sponsi, ait, non propter vocem suam: et stat, et audit eum. Si ergo cadit, non (1503)audit eum: de illo enim quodam qui cecidit, dictum est, Et in veritate non stetit (Joan. VIII, 44); de diabolo dictum est. Ergo stare debet amicus sponsi et audire. Quid est stare? Permanere in gratia ejus quam accepit. Et audit vocem ad quam gaudeat. Sic erat Joannes: noverat unde gaudebat, non sibi arrogabat quod ipse non erat; sciebat illuminatum se, non illuminatorem. Erat autem lumen verum, ait Evangelista, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Id. I, 9). Si ergo omnem hominem, et ipsum Joannem; quia et ipse de hominibus. Etenim quamvis nemo exsurrexerit major Joanne in natis mulierum (Matth. XI, 11), unus tamen et ipse ex his qui nati sunt ex mulieribus. Numquid comparandus est ei qui, quia voluit, natus est; et ideo novo partu, quia novus natus? Ambae enim generationes Domini inusitatae sunt, et divina et humana: divina non habet matrem, humana non habet patrem. Ergo unus de caeteris Joannes, sed tamen majoris gratiae, ita ut in natis mulierum nemo exsurgeret major illo, tantam testificationem tribuit Domino nostro Jesu Christo, ut illum dicat sponsum, se amicum sponsi, non dignum tamen solvere corrigiam calceamenti ipsius. Hinc audivit jam multa Charitas vestra: quod sequitur videamus; aliquantum enim spissum est ad intelligendum. Sed quoniam dicit ipse Joannes, quia non potest homo accipere quidquam, nisi datum illi fuerit de coelo; quidquid non intellexerimus, rogemus eum qui dat de coelo: quia homines sumus, et non possumus accipere quidquam, nisi ille dederit qui homo non est. 3. Hoc ergo sequitur, et dicit Joannes, Hoc ergo gaudium meum impletum est. Quod est gaudium ipsius? Ut gaudeat ad vocem sponsi. Impletum est in me, habeo gratiam meam, plus mihi non assumo, ne et quod accepi amittam. Quod est hoc gaudium? Gaudio gaudet propter vocem sponsi. Intelligat ergo homo non se gaudere debere de sapientia sua, sed de sapientia quam accepit a Deo. Nihil plus quaerat, et non amittit quod invenit. Multi enim ideo facti sunt insipientes, quia dixerunt se esse sapientes. Arguit illos Apostolus, et dicit de ipsis: « Quia quod notum est Dei, ait, manifestum est illis: Deus enim illis manifestavit. » De quibusdam ingratis, impiis, audite quid dicat: « Deus enim illis manifestavit. Invisibilia enim ejus, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus ac divinitas, ut sint ipsi inexcusabiles. » Quare « inexcusabiles? Quia cognoscentes Deum; » non dixit, quia non cognoverunt; « cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum: dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt » (Rom. I, 19-22). Si enim Deum cognoverant, simul cognoverant quia non eos fecerat sapientes nisi Deus. Non ergo sibi tribuerent quod a se non habebant, sed ei a quo acceperant. Non autem agendo gratias insipientes facti sunt. Ergo Deus quod dederat gratis, tulit ingratis. Noluit esse hoc Joannes, gratus esse voluit: (1504)confessus est accepisse se, et gaudere se dixit propter vocem sponsi, et ait, Hoc ergo gaudium meum impletum est. 4. Illum oportet crescere, me autem minui. Quid est hoc? Illum oportet exaltari, me autem humiliari. Quomodo crescit Jesus? quomodo crescit Deus? Perfectus non crescit. Deus autem nec crescit, nec minuitur. Si enim crescit, perfectus non est: si minuitur, Deus non est. Jesus autem Deus quomodo crescit? Si ad aetatem, quia dignatus est esse homo, et fuit puer; et cum sit Verbum Dei, infans in praesepi jacuit, et cum ipse matrem suam condiderit, lac infantiae de matre suxit: quia crevit ergo Jesus aetate carnis, ideo forte dictum est, Illum oportet crescere, me autem minui. Sed quare et hoc? Joannes et Jesus, quod ad carnem pertinet, coaevi erant: sex menses inter se habebant (Luc. I, 36), pariter creverant; et si diutius ante mortem Dominus noster Jesus Christus vellet hic esse, et ipsum Joannem hic secum esse, quomodo pariter creverant, ita pariter senescere poterant: quare ergo, Illum oportet crescere, me autem minui? Primo, quia jam et Dominus triginta annorum erat (Id. III, 23): numquid juvenis, si jam triginta annorum sit, adhuc crescit? Jam ab ipsa aetate vergere incipiunt homines, et declinare ad graviorem aetatem, et inde ad senectutem. Sed et si pueri essent ambo, non diceret, Illum oportet crescere, me autem minui; sed diceret, Simul nos oportet crescere. Nunc autem triginta annorum ille, triginta et ille: sex menses qui intererant, nullam distinguunt aetatem; magis illud invenit lectio quam aspectio. 5. Quid ergo est, Illum oportet crescere, me autem minui? Magnum hoc sacramentum! intelligat Charitas vestra. Antequam veniret Dominus Jesus, homines gloriabantur de se: venit ille homo, ut minueretur hominis gloria, et augeretur gloria Dei. Etenim venit ille sine peccato, et invenit omnes cum peccato. Si sic venit ille ut dimitteret peccata, Deus largiatur, homo confiteatur. Etenim confessio hominis, humilitas hominis: miseratio Dei, altitudo Dei. Si ergo venit ille dimittere homini peccata, agnoscat homo humilitatem suam, et Deus faciat misericordiam suam. Illum oportet crescere, me autem minui: hoc est, illum oportet dare, me autem accipere; illum oportet glorificari, me autem confiteri. Intelligat homo gradum suum, et confiteatur Deo, et audiat Apostolum dicentem homini superbienti et elato, extollere se volenti: Quid enim habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis (I Cor. IV, 7)? Intelligat ergo homo quia accepit, qui volebat suum dicere quod non est ejus, et minuatur: bonum est enim illi ut Deus in illo glorificetur. Ipse in se minuatur, ut in Deo augeatur. Haec testimonia et hanc veritatem, etiam passionibus suis significaverunt Christus et Joannes. Nam Joannes capite minutus, Christus in cruce exaltatus; ut et ibi appareret quid est, Illum oportet crescere, me autem minui. Deinde natus est Christus cum jam inciperent crescere dies, natus est Joannes quando coeperunt minui dies. At (1505)testata est ipsa creatura et ipsae passiones verbis Joannis dicentis, Illum oportet crescere, me autem minui. Crescat ergo in nobis gloria Dei, et minuatur gloria nostra, ut in Deo crescat et nostra. Hoc enim dicit Apostolus, hoc dicit Scriptura sancta: Qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. I, 31, et Jerem. IX, 23, 24). In te vis gloriari? crescere vis: sed malo tuo male crescis. Qui enim male crescit, juste minuitur. Crescat ergo Deus qui semper perfectus est, crescat in te. Quanto enim magis intelligis Deum, et quanto magis capis, videtur in te crescere Deus: in se autem non crescit, sed semper perfectus est. Intelligebas heri modicum, intelligis hodie amplius, intelliges cras multo amplius: lumen ipsum Dei crescit in te; ita velut Deus crescit, qui semper perfectus manet. Quemadmodum si curarentur alicujus oculi ex pristina caecitate, et inciperet videre paululum lucis, et alia die plus videret, et tertia die amplius, videretur illi lux crescere: lux tamen perfecta est, sive ipse videat, sive non videat. Sic est et interior homo: proficit quidem in Deo, et Deus in illo videtur crescere; ipse tamen minuitur, ut a gloria sua decidat, et in gloriam Dei surgat. 6. Et distincte jam et manifeste apparet quod modo audivimus. Qui de sursum venit, supra omnes est. Vide quid dicat de Christo. Quid de se? Qui est de terra, de terra est, et de terra loquitur. Qui de sursum venit, supra omnes est; Christus est: Qui autem est de terra, de terra est, et de terra loquitur; Joannes est. Et hoc est totum, Joannes de terra est, et de terra loquitur? totum testimonium quod perhibet de Christo, de terra loquitur? non voces Dei audiuntur a Joanne, ubi testimonium perhibet de Christo? Quomodo ergo de terra loquitur? Sed de homine dicebat. Quantum ad ipsum hominem pertinet, de terra est, et de terra loquitur: si autem aliqua loquitur divina, illuminatus est a Deo. Nam si non esset illuminatus, terra terram loqueretur. Ergo seorsum est gratia Dei, seorsum natura hominis. Modo naturam hominis interroga: nascitur et crescit, usitata ista hominum discit. Quid novit nisi terram de terra? Humana loquitur, humana novit, humana sapit; carnalis carnaliter aestimat, carnaliter suspicatur: ecce est totus homo. Veniat gratia Dei, illuminet tenebras illius, sicut dicit, Tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus meus, illumina tenebras meas (Psal. XVII, 29); assumat mentem humanam, convertat ad lucem suam: incipit jam dicere, quod Apostolus dicit, Non ego autem, sed gratia Dei mecum (I Cor. XV, 10); et, Vivo autem jam non ego, vivit autem in me Christus (Galat. II, 20). Hoc est, Illum oportet crescere, me autem minui. Ergo Joannes, quod ad Joannem pertinet, de terra est, et de terra loquitur: si quid divinum audisti a Joanne, illuminantis est, non recipientis. 7. Qui de coelo venit, supra omnes est; et quod vidit et audivit, hoc testificatur; et testimonium ejus (1506)nemo accipit. De coelo venit, supra omnes est, Dominus noster Jesus Christus: de quo superius dictum est, Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo (Joan. III, 13). Est autem super omnes; et quod vidit et audivit, hoc loquitur. Habet enim et Patrem ipse Filius Dei; habet et Patrem, et audit a Patre. Et quod audit a Patre quid est? quis hoc explicat? Quando lingua mea, quando cor meum sufficere potest, vel cor ad intelligendum, vel lingua ad proferendum, quid est quod Filius audivit a Patre? Forte Filius Verbum Patris audivit? Imo Filius Verbum Patris est. Videtis quemadmodum hic fatigetur omnis conatus humanus; videtis quemadmodum hic deficiat omnis conjectura pectoris nostri, et omnis intentio mentis caligantis. Audio dicentem Scripturam quia Filius hoc loquitur, quod audit a Patre; et rursus audio dicentem Scripturam quia ipse Filius Verbum Patris est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Nos loquimur verba volantia et transeuntia: mox ut sonuerit ore tuo verbum tuum, transit; peragit strepitum suum et transit in silentium. Numquid potes sequi sonum tuum, et tenere ut stet? Cogitatio tamen tua manet, et de ipsa cogitatione manente dicis multa verba transeuntia. Quid dicimus, fratres? Deus cum loqueretur, adhibuit vocem, adhibuit sonos, adhibuit syllabas? Si adhibuit ista, qua lingua locutus est? Hebraea, an graeca, an latina? ibi necessariae linguae, ubi distinctio gentium. Ibi autem nemo potest dicere, illa lingua, vel illa lingua locutum esse Deum. Cor tuum attende. Quando concipis verbum quod dicas: dicam enim, si potero, quod in nobis attendamus, non unde illud comprehendamus: quando ergo concipis verbum quod proferas, rem vis dicere, et ipsa rei conceptio in corde tuo jam verbum est; nondum processit, sed jam natum est in corde, et manet ut procedat: attendis autem ad quem procedat, cum quo loquaris; si Latinus est, vocem latinam quaeris; si Graecus est, verba graeca meditaris; si Punicus est, attendis si nosti linguam punicam; pro diversitate auditorum diversas linguas adhibes, ut proferas verbum conceptum: illud autem quod corde conceperas, nulla lingua tenebatur. Cum ergo Deus loquens, linguam non quaereret, et genus locutionis non assumeret, quomodo auditus est a Filio, cum ipsum Filium sit locutus Deus? Quomodo enim tu verbum quod loqueris, in corde habes, et apud te est, et ipsa conceptio spiritualis est (nam sicut anima tua spiritus est; ita et verbum quod concepisti, spiritus est; nondum enim accepit sonum ut per syllabas dividatur, sed manet in conceptione cordis et in speculo mentis): sic Deus edidit Verbum, hoc est, genuit Filium. Et tu quidem ex tempore gignis verbum etiam in corde: Deus sine tempore genuit Filium, per quem creavit omnia tempora. Cum ergo Verbum De Filius sit, Filius autem locutus est nobis, non verbum (1507)suum, sed Verbum Patris, se nobis loqui voluit, qui Verbum Patris loquebatur. Hoc ergo quomodo decuit, et oportuit, dixit Joannes: quomodo potuimus, nos exposuimus. Cui ad cor nondum pervenit dignus de tanta re intellectus, habet quo se convertat, habet quo pulset, habet a quo quaerat, habet a quo petat, habet a quo accipiat. 8. Qui de coelo venit, supra omnes est: et quod vidit et audivit, hoc testatur; et testimonium ejus nemo accipit. Si nemo, utquid venit? Quorumdam ergo nemo. Est quidam populus praeparatus ad iram Dei, damnandus cum diabolo: horum nemo accipit testimonium Christi. Nam si omnino nemo, nullus homo; quid est quod sequitur, Qui autem accepit testimonium ejus, signavit quia Deus verax est? Certe ergo non nemo, si tu ipse dicis, Qui accepit testimonium ejus, signavit quia Deus verax est. Responderet ergo fortasse Joannes interrogatus, et diceret, Novi quid dixerim, nemo. Est enim quidam populus natus ad iram Dei, et ad hoc praecognitus. Qui sint enim credituri, et qui non sint credituri, novit Deus; qui sint perseveraturi in eo quod crediderunt, et qui sint lapsuri, novit Deus: et numerati sunt Deo omnes futuri in vitam aeternam; et novit jam illum populum distinctum. Et si ipse novit, et Prophetis dedit nosse per Spiritum suum, dedit et Joanni. Attendebat ergo Joannes, non oculo suo; nam quantum ad ipsum pertinet, terra est, et de terra loquitur: sed in ea gratia Spiritus, quam accepit a Deo, vidit quemdam populum impium, infidelem; attendens illum in infidelitate sua, ait, Testimonium ejus qui venit de coelo, nemo accipit. Quorum nemo? Eorum qui ad sinistram futuri sunt, eorum quibus dicetur, Ite in ignem aeternum qui praeparatus est diabolo et angelis ejus. Qui ergo accipiunt? Illi qui ad dexteram futuri sunt, illi quibus dicetur, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi (Matth. XXV, 41, 34). Attendit ergo in spiritu divisionem, in genere autem humano commixtionem; et quod nondum locis separatum est, separavit intellectu, separavit cordis aspectu; et vidit duos populos, fidelium et infidelium: attendit infideles, et ait, Qui de coelo venit, supra omnes est: et quod vidit et audivit, hoc testatur; et testimonium ejus nemo accipit. Deinde transtulit se a sinistra, et aspexit ad dexteram, et secutus ait, Qui accepit testimonium ejus, signavit quia Deus verax est. Quid est, signavit quia Deus verax est, nisi, homo mendax est, et Deus verax est? Quia nemo hominum potest dicere quod veritatis est, nisi illuminetur ab eo qui mentiri non potest. Deus ergo verax, Christus autem Deus. Vis probare? Accipe testimonium ejus, et invenis: Qui enim accepit testimonium ejus, signavit quia Deus verax est. Quis? Ipse qui de coelo venit et supra omnes est, Deus verax est. Sed si nondum illum intelligis Deum, nondum accepisti testimonium ejus: accipe, et signas, praesumenter intelligis, definienter agnoscis quia Deus verax est. 9. Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur. Ipse (1508)est Deus verax, et misit illum Deus: Deus misit Deum. Junge ambos, unus Deus, Deus verax missus a Deo. De singulis interroga, Deus: et de ambobus interroga, Deus. Non singuli Deus et ambo dii, sed singulus quisque Deus et ambo Deus. Tanta enim ibi est charitas Spiritus sancti, tanta pax unitatis, ut de singulis cum interrogatur, Deus tibi respondeatur; de Trinitate cum interrogatur, Deus tibi respondeatur. Si enim spiritus hominis quando inhaeret Deo unus spiritus est, aperte Apostolo dicente, Qui adhaeret Domino, unus spiritus est (I Cor. VI, 17); quanto magis Filius aequalis adhaerens Patri simul cum illo unus Deus est? Audite alterum testimonium. Nostis quam multi crediderunt, quando omnia quae habebant, ad pedes Apostolorum vendita posuerunt, ut distribueretur unicuique sicut opus erat: et de illa congregatione sanctorum quid dicit Scriptura? Erat illis anima una et cor unum in Domino (Act. IV, 32). Si charitas de tot animis fecit animam unam, et de tot cordibus fecit cor unum, quanta est charitas inter Patrem et Filium? Major utique potest esse quam inter illos homines quibus erat cor unum. Si ergo multorum fratrum cor unum propter charitatem, et multorum fratrum anima una propter charitatem; Deus Pater et Deus Filius, dicturus es quia duo sunt? Si duo dii sunt, non est ibi summa charitas. Si enim hic tanta charitas est, ut animam tuam et animam amici tui unam animam faciat; quomodo ibi non est unus Deus Pater et Filius? Absit ut hoc sentiat fides non ficta. Prorsus quantum excellat charitas illa, hinc intelligite. Multae animae sunt multorum hominum, et si se diligunt, una anima est; sed possunt dici et multae animae, possunt in hominibus, quia non est tanta conjunctio: ibi autem, unum Deum licet dicas; duos aut tres deos non licet dicas. Hinc tibi commendatur supereminentia et summitas charitatis tanta, ut major esse non possit. 10. Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur. Hoc utique de Christo dicebat, ut se ab illo distingueret. Quid enim? ipsum Joannem nonne Deus misit? An non ipse dixit, Missus sum ante eum (Joan. III, 28), et, Qui me misit baptizare in aqua (Id. I, 33): et de illo dictum est, Ecce mitto angelum meum ante te, et praeparabit viam tuam? Nonne et ipse verba Dei loquitur, de quo etiam dictum est quod sit amplius quam propheta (Malach. III, 1; Matth. XI, 10, 9)? Si ergo et ipsum Deus misit, et verba Dei loquitur; quomodo ad distinctionem, de Christo eum dixisse accipimus, Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur? Sed vide quid adjungat: Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum. Quid est hoc, Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum? Invenimus quia ad mensuram dat Deus Spiritum. Audi Apostolum dicentem, Secundum mensuram donationis Christi (Ephes. IV, 7). Hominibus ad mensuram dat, unico Filio non dat ad mensuram. Quomodo hominibus ad mensuram? Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae; alii sermo scientiae secundum eumdem spiritum; alii fides in eodem spiritu, (1509)alii prophetia, alii dijudicatio spirituum, alii genera linguarum, alii donatio curationum. Numquid omnes apostoli? numquid omnes prophetae? numquid omnes doctores? numquid omnes virtutes? numquid omnes dona habent sanitatum? numquid omnes linguis loquuntur? numquid omnes interpretantur (I Cor. XII, 8, 9, 10, 29, 30)? Aliud habet iste, aliud ille; et quod habet ille, non habet iste: mensura est, divisio quaedam donorum est. Ergo hominibus ad mensuram datur, et concordia ibi unum corpus facit. Quomodo aliud accipit manus ut operetur, aliud oculus ut videat, aliud auris ut audiat, aliud pes ut ambulet; anima tamen una est quae agit omnia, in manu ut operetur, in pede ut ambulet, in aure ut audiat, in oculo ut videat: sic sunt etiam diversa dona fidelium, tanquam membris ad mensuram cuique propriam distributa. Sed Christus qui dat, non ad mensuram accipit. 11. Audi enim adhuc quid sequitur; quia de Filio dixerat, Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum: Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Adjecit, Omnia dedit in manu ejus, ut nosses et hic qua distinctione dictum sit, Pater diligit Filium. Quare enim? Pater non diligit Joannem? et tamen non omnia dedit in manu ejus. Pater non diligit Paulum? et tamen non omnia dedit in manu ejus. Pater diligit Filium: sed quomodo Pater Filium, non quomodo dominus servum; quomodo Unicum, non quomodo adoptatum. Itaque omnia dedit in manu ejus. Quid est, omnia? Ut tantus sit Filius, quantus est Pater. Ad aequalitatem enim sibi genuit eum, cui rapina non esset in forma Dei esse aequalem Deo (Philipp. II, 6). Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Ergo cum ad nos dignatus est mittere Filium, non putemus aliquid minus nobis missum quam est Pater. Pater mittens Filium, se alterum misit. 12. Namque putantes adhuc discipuli quia Pater aliquid majus est quam Filius, videntes carnem et non intelligentes divinitatem, dixerunt ei: Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Tanquam dicerent, Jam novimus te, et benedicimus te, quia novimus te: gratias enim tibi agimus, quia ostendisti te nobis; sed Patrem nondum novimus: propterea cor nostrum ardet, et satagit concupiscentia quadam sancta videndi Patris tui qui te misit; ipsum nobis ostende, et nihil amplius a te desiderabimus: sufficit enim nobis cum ille fuerit demonstratus, quo major esse nemo potest. Bona concupiscentia, bonum desiderium; sed parvus intellectus. Attendens enim ipse Dominus Jesus parvos magna quaerentes, et se ipsum magnum inter parvos, et parvum inter parvos, ait Philippo qui hoc dixerat, uni ex discipulis: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Posset hic Philippus respondere, Cognovimus te; sed numquid diximus tibi, Ostende nobis te? Te cognovimus, sed Patrem quaerimus. Subjecit statim: Qui me vidit, vidit et Patrem (Joan. XIV, 8, 9). Si ergo aequalis Patri missus est, non eum aestimemus ex infirmitate carnis, sed cogitemus majestatem indutam carne, non oppressam (1510)carne. Manens enim Deus apud Patrem, apud homines factus est homo, ut tu per illum qui ad te factus est homo, fieres talis qualis capit Deum. Non enim homo poterat capere Deum: videre poterat homo hominem, capere Deum non poterat. Unde non poterat capere Deum? Quia oculum cordis unde caperet, non habebat. Erat ergo aliquid intus saucium, et aliquid foris sanum: corporis oculos habebat sanos, cordis oculos habebat saucios. Factus est ille homo ad corporis oculum; ut credens in eum qui videri corporaliter potuit, curareris ad eum ipsum videndum quem spiritualiter videre non poteras. Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui me vidit, vidit et Patrem. Quare illi non illum videbant? Ecce videbant illum, et Patrem non videbant: videbant carnem, sed majestas latebat. Quod videbant discipuli qui amaverunt, viderunt et Judaei qui crucifixerunt. Intus ergo erat totus ille, et sic intus in carne, ut apud Patrem maneret: non enim deseruit Patrem quando venit ad carnem. 13. Carnalis cogitatio non capit quod dico: differat intellectum, et incipiat a fide; audiat quod sequitur: Qui credit in Filium, habet vitam aeternam: qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum. Non dixit, ira Dei venit ad eum; sed, ira Dei manet super eum. Omnes qui nascuntur mortales, habent secum iram Dei. Quam iram Dei? Quam accepit primus Adam. Si enim peccavit primus homo, et audivit, Morte morieris (Gen. II, 17); factus est mortalis ille, et coepimus nasci mortales; cum ira Dei nati sumus. Venit inde Filius non habens peccatum, et indutus est carne, indutus est mortalitate. Si ille nobiscum communicavit iram Dei, nos pigri sumus cum illo communicare gratiam Dei? Qui ergo non vult credere in Filium, ira Dei manet super eum. Quae ira Dei? De qua dicit Apostolus, Fuimus et nos natura filii irae sicut et caeteri (Ephes. II, 3). Omnes ergo filii irae; quia de maledicto mortis venientes. Crede in Christum factum pro te mortalem, ut illum capias immortalem: quando enim ceperis ejus immortalitatem, nec tu eris mortalis. Vivebat, moriebaris: mortuus est, ut vivas. Attulit gratiam Dei, abstulit iram Dei. Deus vicit mortem, ne mors vinceret hominem. :TRACTATUS XV. Ab eo Evangelii loco, Ut ergo cognovit Jesus quia audierunt Pharisaei, quia Jesus plures discipulos facit, etc., usque ad id, Et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Cap. IV, V\. 1-42. 1. Non rude est auribus Charitas vestrae, evangelistam Joannem velut aquilam volare altius, caliginemque terrae transcendere, et lucem veritatis firmioribus oculis intueri. Multa enim jam ex Evangelio ejus per ministerium nostrum Domino adjuvante tractata sunt: ex ordine autem sequitur haec lectio, quae (1511)hodie recitata est. Ea quae dicturus sum Domino donante multi sic audituri estis, ut magis recognoscatis quam discatis. Non ideo tamen pigra debet esse intentio, quia non est cognitio, sed recognitio. Hoc lectum est, et hanc lectionem tractandam gestamus in manibus, quod Dominus Jesus ad puteum Jacob loquebatur cum Samaritana muliere. Dicta enim ibi sunt magna mysteria, et magnarum similitudines rerum; pascentes animam esurientem, reficientes languentem. 2. Dominus enim haec « cum audisset, cognovisse Pharisaeos quod plures discipulos faceret quam Joannes, et plures baptizaret (quanquam Jesus non baptizaret, sed discipuli ejus), reliquit Judaeam terram, et abiit iterum in Galilaeam. » Hinc diutius disputandum non est, ne immorantes in manifestis, angustias temporis patiamur ad obscura scrutanda et aperienda. Utique Dominus si sciret Pharisaeos ita de se cognovisse, quod plures discipulos faceret, et quod plures baptizaret, ut hoc eis ad salutem valeret sequendi eum, ut et ipsi essent discipuli, et ipsi vellent ab eo baptizari; magis non relinqueret Judaeam terram, sed propter illos maneret ibi: quia vero cognovit eorum scientiam, simul cognovit et invidentiam, quia non hoc propterea didicerunt ut sequerentur, sed ut persequerentur; abiit inde. Poterat quidem ille et praesens ab his non teneri, si nollet; non occidi, si nollet; quia potuit et non nasci, si nollet: sed quia in omni re quam gessit ut homo, hominibus in se credituris praebebat exemplum (quia unusquisque servus Dei non peccat, si secesserit in alium locum, videns furorem forte persequentium se, aut quaerentium in malum animam suam; videretur autem sibi servus Dei peccare si faceret, nisi in faciendo Dominus praecessisset), fecit hoc ille magister bonus ut doceret, non quod timeret. 3. Fortassis etiam hoc moveat, cur dictum sit, Baptizabat Jesus plures quam Joannes; et posteaquam dictum est, Baptizabat, subjectum est, Quanquam Jesus non baptizabat, sed discipuli ejus. Quid ergo? falsum dictum erat, et correctum est, cum additum est, Quanquam Jesus non baptizabat, sed discipuli ejus? An utrumque verum est, quia et Jesus baptizabat, et non baptizabat? Baptizabat enim, quia ipse mundabat; non baptizabat, quia non ipse tingebat. Praebebant discipuli ministerium corporis, praebebat ille adjutorium majestatis. Quando enim cessaret a baptizando, quamdiu non cessat a mundando? De quo dictum est ab eodem Joanne, per Joannis Baptistae personam dicentis, Hic est qui baptizat (Joan. I, 33). Ergo Jesus adhuc baptizat; et quo usque baptizandi sumus, Jesus baptizat. Securus homo accedat ad inferiorem ministrum; habet enim superiorem magistrum. 4. Sed forte ait aliquis: Baptizat quidem Christus in spiritu, non in corpore. Quasi vero alterius dono quam illius, quisquam etiam sacramento corporalis et visibilis Baptismatis imbuatur. Vis nosse quia ipse baptizat, non solum spiritu, sed etiam aqua? Audi Apostolum: « Sicut Christus, inquit, dilexit Ecclesiam, (1512)et seipsum tradidit pro ea, mundans eam lavacro aquae in verbo, ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi » (Ephes. V, 25-27). Mundans eam. Unde? Lavacro aquae in verbo. Quid est baptismus Christi? Lavacrum aquae in verbo. Tolle aquam, non est baptismus: tolle verbum, non est baptismus. 5. Jam ergo his praejactis, per quae venit ad collocutionem cum illa muliere, videamus quae restant plena mysteriis, et gravida sacramentis. « Oportebat autem, inquit, eum transire per Samariam. Venit ergo in civitatem Samariae quae dicitur Sichar, juxta praedium quod dedit Jacob filio suo Joseph. Erat autem ibi fons Jacob. » Puteus erat: sed omnis puteus fons, non omnis fons puteus: Ubi enim aqua de terra manat, et usui praebetur haurientibus, fons dicitur: sed si in promptu et superficie sit, fons tantum dicitur; si autem in alto et profundo sit, ita puteus vocatur, ut fontis nomen non amittat. 6. Jesus ergo fatigatus ex itinere, sedebat sic super fontem. Hora erat quasi sexta. Jam incipiunt mysteria. Non enim frustra fatigatur Jesus; non enim frustra fatigatur Virtus Dei; non enim frustra fatigatur, per quem fatigati recreantur; non enim frustra fatigatur, quo deserente fatigamur, quo praesente firmamur. Fatigatur tamen Jesus; et fatigatur ab itinere, et sedet, et juxta puteum sedet, et hora sexta fatigatus sedet. Omnia ista innuunt aliquid, indicare volunt aliquid; intentos nos faciunt, ut pulsemus hortantur. Ipse ergo aperiat et nobis et vobis, qui dignatus est ita hortari ut diceret, Pulsate, et aperietur vobis (Matth. VII, 7). Tibi fatigatus est ab itinere Jesus. Invenimus Virtutem Jesum, et invenimus infirmum Jesum; fortem et infirmum Jesum: fortem, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Vis videre quam iste Filius Dei fortis sit? Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil; et sine labore facta sunt. Quid ergo illo fortius, per quem sine labore facta sunt omnia? Infirmum vis nosse? Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 1, 3, 14). Fortitudo Christi te creavit, infirmitas Christi te recreavit. Fortitudo Christi fecit ut quod non erat esset: infirmitas Christi fecit ut quod erat non periret. Condidit nos fortitudine sua, quaesivit nos infirmitate sua. 7. Nutrit ergo ipse infirmus infirmos, tanquam gallina pullos suos; huic enim se similem fecit: Quoties volui, inquit ad Jerusalem, congregare filios tuos sub alas, tanquam gallina pullos suos, et noluisti (Matth. XXIII, 37)? Videtis autem, fratres, quemadmodum gallina infirmetur cum pullis suis. Nulla alia avis quod sit mater agnoscitur. Videmus nidificare passeres quoslibet ante oculos nostros; hirundines, ciconias, columbas quotidie videmus nidificare; quos nisi quando in nidis videmus, parentes esse non agnoscimus. Gallina vero sic infirmatur in pullis suis, ut etiamsi ipsi pulli non sequantur, filios non videas, (1513)matrem tamen agnoscas. Ita fit alis demissis, plumis hispida, voce rauca, omnibus membris demissa et abjecta, ut quemadmodum dixi, etiamsi filios non videas, matrem tamen intelligas. Sic ergo infirmus Jesus, fatigatus ab itinere. Iter ipsius est caro pro nobis assumpta. Quomodo enim iter habet qui ubique est, qui nusquam deest? Quo it, aut unde it, nisi quia non ad nos veniret, nisi formam visibilis carnis assumeret? Quia ergo venire ad nos eo modo dignatus est, ut in forma servi assumpta carne appareret, ipsa carnis assumptio est iter ipsius. Ideo fatigatus ab itinere quid est aliud, quam fatigatus in Carne? Infirmus in carne Jesus: sed noli tu infirmari; in illius infirmitate tu fortis esto, quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus (I Cor. I, 25). 8. Sub hac rerum imagine Adam qui erat forma futuri (Rom. V, 14), praebuit nobis magnum indicium sacramenti; imo Deus in illo praebuit. Nam et dormiens meruit accipere uxorem, et de costa ejus facta est ei uxor (Gen. II, 21): quoniam de Christo in cruce dormiente futura erat Ecclesia de latere ejus, de latere scilicet dormientis; quia et de latere in cruce pendentis lancea percusso (Joan. XIX, 34) Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Sed quare hoc dicere volui, fratres? Quia infirmitas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago praecessit. Potuit Deus carnem detrahere homini unde faceret feminam, et magis videtur quasi congruere potuisse. Fiebat enim sexus infirmior, et magis de carne infirmitas fieri debuit quam de osse: ossa enim in carne firmiora sunt. Non detraxit carnem unde faceret mulierem; sed detraxit os, et detracto osse formata est mulier, et in locum ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os reddere, poterat ad faciendam mulierem non costam, sed carnem detrahere. Quid igitur significavit? Facta est mulier in costa tanquam fortis: factus est Adam in carne tanquam infirmus. Christus est et Ecclesia, illius infirmitas nostra est fortitudo. 9. Quare ergo hora sexta? Quia aetate saeculi sexta. Computa in Evangelio tanquam unam horam, unam aetatem ab Adam usque ad Noe; secundam a Noe usque ad Abraham; tertiam ab Abraham usque ad David; quartam a David usque ad transmigrationem Babyloniae; quintam a transmigratione Babyloniae usque ad baptismum Joannis: inde sexta agitur. Quid miraris? Venit Jesus, et humiliando se venit ad puteum. Fatigatus venit, quia infirmam carnem portavit. Hora sexta, quia aetate saeculi sexta. Ad puteum, quia ad profunditatem hujus habitationis nostrae. Unde dicitur in Psalmis, De profundis clamavi ad te, Domine (Psal. CXXIX, 1). Sedit, ut dixi, quia humiliatus est. 10. Et venit mulier. Forma Ecclesiae, non jam justificatae, sed jam justificandae; nam hoc agit sermo. Venit ignara, invenit eum, et agitur cum illa. Videamus quid, videamus quare: Venit mulier de Samaria haurire aquam. Samaritani ad Judaeorum gentem non pertinebant: alienigenae enim fuerunt, quamvis vicinas (1514)terras incolerent. Longum est originem Samaritanorum retexere, ne nos multa teneant, et necessaria non loquamur: sufficit ergo ut Samaritanos inter alienigenas deputemus. Et ne hoc audacius me arbitremini dixisse quam verius, audite ipsum Dominum Jesum, quid dixerit de illo Samaritano, uno de decem leprosis quos mundaverat, qui solus rediit ut gratias ageret: Nonne decem mundati sunt? et novem ubi sunt? non erat alius qui daret gloriam Deo, nisi alienigena iste (Luc. XVII, 17, 18). Pertinet ad imaginem rei, quod ab alienigenis venit ista mulier, quae typum gerebat Ecclesiae: ventura enim erat Ecclesia de Gentibus, alienigena a genere Judaeorum. Audiamus ergo in illa nos, et in illa agnoscamus nos, et in illa gratias Deo agamus pro nobis. Illa enim figura erat, non veritas; quia et ipsa praemisit figuram, et facta est veritas. Nam credidit in eum, qui de illa figuram nobis praetendebat. Venit ergo haurire aquam. Simpliciter venerat haurire aquam, sicut solent vel viri vel feminae. 11. « Dicit ei Jesus: Da mihi bibere. Discipuli enim ejus abierant in civitatem, ut cibos emerent. Dicit ergo ei mulier illa Samaritana: Quomodo tu Judaeus cum sis, bibere a me poscis, quae sum mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. » Videtis alienigenas: omnino vasculis eorum Judaei non utebantur. Et quia ferebat secum mulier vasculum unde aquam hauriret, eo mirata est, quia Judaeus petebat ab ea bibere, quod non solebant facere Judaei. Ille autem qui bibere quaerebat, fidem ipsius mulieris sitiebat. 12. Denique audi quis petat bibere. Respondit Jesus, et dixit ei: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam. Petit bibere, et promittit bibere. Eget quasi accepturus, et affluit tanquam satiaturus. Si scires, inquit, donum Dei. Donum Dei est Spiritus sanctus. Sed adhuc mulieri tecte loquitur, et paulatim intrat in cor. Fortassis jam docet. Quid enim ista hortatione suavius et benignius? Si scires donum Dei, et scires quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan peteres, et daret tibi aquam vivam: huc usque suspendit. Viva aqua dicitur vulgo illa quae de fonte exit. Illa enim quae colligitur de pluvia in lacunas aut cisternas, aqua viva non dicitur. Et si de fonte manaverit, et in loco aliquo collecta steterit, nec ad se illud unde manabat admiserit, sed interrupto meatu. tanquam a fontis tramite separata fuerit; non dicitur aqua viva: sed illa aqua viva dicitur, quae manans excipitur. Talis aqua erat in illo fonte. Quid ergo promittebat quod petebat? 13. Tamen mulier suspensa ait: Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est. Videte quomodo intellexerit aquam vivam, aquam scilicet quae erat in illo fonte. Tu mihi vis dare aquam vivam, et ego fero unde hauriam, et tu non fers. Aqua viva hic est, quomodo mihi daturus es? Aliud intelligens et carnaliter sapiens quodammodo pulsat, ut aperiat magister quod (1515)clausum est. Pulsabat ignorantia, non studio; adhuc miseranda, non dum instruenda. 14. Dicit aliquid evidentius Dominus de illa aqua viva. Dixerat enim mulier, Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus, De hac aqua viva dare mihi non potes, quoniam hauritorium non habes: forte alium fontem promittis? Patre nostro melior potes esse, qui hunc puteum fodit, et ipse cum suis usus est eo? Dominus ergo dicat quid dixerit aquam vivam. « Respondit Jesus, et dixit ei: Omnis qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum: qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum; sed aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. » Apertius locutus est Dominus, Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Qui biberit de aqua ista, non sitiet in aeternum. Quid evidentius, quia non aquam visibilem, sed invisibilem promittebat? quid evidentius, quia non carnaliter, sed spiritualiter loquebatur? 15. Adhuc tamen illa mulier carnem sapit: delectata est non sitire, et putabat hoc secundum carnem promissum sibi esse a Domino. Quod quidem fiet, sed in resurrectione mortuorum. Jam hoc volebat illa. Dederat enim Deus aliquando servo suo Eliae, ut per quadraginta dies nec esuriret, nec sitiret (III Reg. XIX, 8). Qui hoc potuit dare per quadraginta dies, non potuit dare semper? Suspirabat tamen illa, nolens indigere, nolens laborare. Assidue venire ad illum fontem, onerari pondere, quo indigentia suppleretur; et finito quod hauserat, rursus redire cogebatur: et quotidianus ei fuit iste labor; quia indigentia illa reficiebatur, non exstinguebatur. Delectata ergo tali munere, rogat ut ei aquam vivam daret. 16. Verumtamen non praetereamus, quoniam Dominus spirituale aliquid promittebat. Quid est, Qui biberit de aqua hac, sitiet iterum? Et verum est secundum hanc aquam; et verum est secundum quod significabat illa aqua. Etenim aqua in puteo, voluptas saeculi est in profunditate tenebrosa: hinc eam hauriunt homines hydria cupiditatum. Cupiditatem quippe proni submittunt, ut ad voluptatem haustam de profundo perveniant; et fruuntur voluptate, praecedente et praemissa cupiditate. Nam qui non praemiserit cupiditatem, pervenire non potest ad voluptatem. Pone ergo hydriam, cupiditatem; et aquam de profundo, voluptatem: cum pervenerit quisque ad voluptatem saeculi hujus, cibus est, potus est, lavacrum est, spectaculum est, concubitus est; numquid non iterum sitiet? Ergo de hac aqua qui biberit, iterum, inquit, sitiet: si autem acceperit a me aquam, non sitiet in aeternum. Satiabimur, inquit, in bonis domus tuae (Psal. LXIV, 5). De qua ergo aqua daturus est, nisi de illa de qua dictum est, Apud te est fons vitae? Nam quomodo sitient qui inebriabuntur ab ubertate domus tuae (Psal. XXXV, 10, 9)? 17. Promittebat ergo saginam quamdam et satietatem Spiritus sancti: et illa nondum intelligebat; et non intelligens, quid respondebat? Dicit ad eum mulier: (1516)Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire. Ad laborem indigentia cogebat, et laborem infirmitas recusabat. Utinam audiret, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam (Matth. XI, 28). Hoc enim ei dicebat Jesus, ut jam non laboraret, sed illa nondum intelligebat. 18. Denique volens ut intelligeret, dicit ei Jesus: Vade, voca virum tuum et veni huc. Quid est, Voca virum tuum? Per virum suum ei volebat aquam illam dare? An quia non intelligebat, per virum suum eam volebat docere? Forte quomodo ait Apostolus de mulieribus, Si quid autem volunt discere, domi viros suos interrogent? Sed ibi dicitur, domi viros suos interrogent, ubi non est Jesus qui doceat: denique dicitur mulieribus quas prohibebat Apostolus loqui in Ecclesia (I Cor. XIV, 35, 34). Cum vero ipse Dominus aderat, et praesens praesenti loquebatur? quid opus erat ut per virum ejus ei loqueretur? Numquid per virum suum loquebatur Mariae sedenti ad pedes suos, et excipienti verbum suum, quando Martha circa multum ministerium etiam de sororis suae felicitate occupatissima murmurabat? (Luc. X, 39, 40). Ergo, fratres mei, audiamus et intelligamus quod ait Dominus, Voca virum tuum, mulieri. Forte enim et animae nostrae dicit, Voca virum tuum. Quaeramus et de viro animae. Cur jam non ipse Jesus vir animae verus est? Adsit intellectus, quoniam quod dicturi sumus, vix capitur nisi ab intentis: adsit ergo intellectus ut capiatur, et ipse intellectus erit fortasse vir animae. 19. Videns ergo Jesus quia mulier non intelligebat, et volens eam intelligere, Voca, inquit, virum tuum. Ideo enim nescis quod dico, quia intellectus tuus non adest: loquor ego secundum spiritum, tu audis secundum carnem. Quae loquor, nec ad voluptatem aurium pertinent, nec ad oculos, nec ad olfactum, nec ad gustum, nec ad tactum; mente sola capiuntur, intellectu solo hauriuntur: ille intellectus non tibi adest, quomodo capis quod dico? Voca virum tuum, praesenta intellectum tuum. Quid tibi est enim animam habere? Non est magnum, nam et pecus habet. Unde tu melior? Quia intellectum habes, quod pecus non habet. Quid est ergo, Voca virum tuum? Non me capis, non me intelligis: de dono Dei tibi loquor, tu autem carnem cogitas; secundum carnem sitire non vis, ego spiritum alloquor: absens est intellectus tuus, Voca virum tuum. Noli esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus (Psal. XXXI, 9). Ergo, fratres mei, animam habere, et intellectum non habere, hoc est, non adhibere, nec secundum eum vivere, bestialis est vita. Est enim in nobis quiddam bestiale quo in carne vivimus, sed intellectu regendum est. Motus enim animae secundum carnem se moventis, et in delicias carnales immoderate diffluere cupientis, regit desuper intellectus. Qui debet dici vir? qui regit, an qui regitur? Procul dubio cum ordinata vita est, intellectus animam regit, ad ipsam animam pertinens. Non enim aliquid aliud est quam anima, sed aliquid animae est intellectus: quomodo non aliquid aliud quam caro est oculus, sed aliquid carnis est oculus. Cum autem carnis (1517)aliquid sit oculus, solus tamen luce perfruitur: caetera autem membra carnalia luce perfundi possunt, lucem sentire non possunt; solus ea oculus et perfunditur et perfruitur. Sic in anima nostra quiddam est quod intellectus vocatur. Hoc ipsum animae quod intellectus et mens dicitur, illuminatur luce superiore. Jam superior illa lux, qua mens humana illuminatur, Deus est; Erat enim verum lumen, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Joan. I, 9). Talis lux Christus erat, talis lux cum muliere loquebatur: et illa intellectu non aderat, qui illa luce illuminaretur, nec tantum perfunderetur, verum etiam frueretur. Ergo Dominus tanquam diceret, Illustrare volo, et non adest quem; Voca, inquit, virum tuum: adhibe intellectum per quem docearis, quo regaris. Ergo constitue animam excepto intellectu tanquam feminam: intellectum autem habere, tanquam virum. Sed iste vir non bene regit feminam suam, nisi cum a superiore regitur. Caput enim mulieris vir, caput autem viri Christus (I Cor. XI, 3). Loquebatur caput viri cum femina, et non aderat vir. Et tanquam diceret Dominus, Adhibe caput tuum ut ille suscipiat caput suum: ergo voca virum tuum, et veni huc; id est, adesto, praesens esto: velut enim absens es, dum non intelligis praesentis vocem veritatis; praesens esto, sed noli sola; cum viro tuo adesto. 20. Et adhuc illa nondum advocato illo viro, non intelligit, adhuc carnem sapit; absens est enim vir: Non habeo, inquit, virum. Et Dominus sequitur, et mysteria loquitur. Intelligas revera istam mulierem non habuisse tunc virum; sed coutebatur nescio quo non legitimo viro, adultero magis quam viro. Et Dominus ei: Bene dixisti, Quia non habeo virum. Unde ergo tu dixisti, Voca virum tuum? Et audi quia bene novit Dominus eam non habere virum, Dicit ei, etc. Ne forte putaret mulier ideo dixisse Dominum, Bene dixisti, Quia non habeo virum, quod hoc a muliere didicerit, non quod ipse istud divinitate cognoverit, audi aliquid quod non dixisti: Quinque enim viros habuisti, et iste quem habes, non est vir tuus, hoc vere dixisti. 21. Iterum cogit de istis quinque viris subtilius aliquid perscrutari. Multi quippe intellexerunt, non quidem absurde, nec usquequaque improbabiliter, quinque viros mulieris hujus, quinque libros Moysi. Utebantur enim eis Samaritani, et sub eadem Lege erant: nam inde illis et circumcisio inerat. Sed quoniam angustat nos quod sequitur, Et nunc quem habes, non est vir tuus; videtur mihi facilius nos posse accipere quinque viros priores animae, quinque sensus corporis esse. Quando enim quisque nascitur, antequam uti possit mente atque ratione, non regitur nisi sensibus carnis. Anima in puero parvulo, quod auditur, quod videtur, quod olet, quod sapit, quod tactu sentitur, hoc appetit aut fugit. Appetit quidquid mulcet, fugit quidquid offendit hos quinque sensus. Hos enim quinque sensus mulcet voluptas, offendit dolor. Secundum hos quinque sensus, tanquam quinque viros, (1518)prius vivit anima; quia istis regitur. Quare autem viri dicti sunt? Quia legitimi. A Deo quippe facti, et a Deo donati animae. Infirma est adhuc quae istis quinque sensibus regitur, et sub istis quinque viris agit: at ubi venerit ad annos exserendae rationis, si eam susceperit optima disciplina et doctrina sapientiae; quinque illis viris ad regendum non succedit, nisi vir verus legitimus et illis melior, et qui melius regat, et qui ad aeternitatem regat, ad aeternitatem excolat, ad aeternitatem instruat. Nam nisi quinque sensus non ad aeternitatem nos regunt, sed ad ista temporalia vel appetenda vel fugienda. Ubi vero intellectus sapientia imbutus regere coeperit animam, scit jam non solum fugere foveam, et ambulare in aequali quod oculi ostendunt animae infirmae: nec tantum canoras voces suaviter audire, dissonasque repellere; vel blandis odoribus delectari, putoresque respuere; aut dulcedine capi, et amaritudine offendi; aut lenibus mulceri, et asperis laedi. Ista enim omnia infirmae animae sunt necessaria. Quid ergo regiminis adhibetur per illum intellectum? Non alba et nigra discreturus est, sed justa et injusta, bona et mala, utilia et inutilia, castitatem et impudicitiam, hanc ut amet, istam ut vitet; charitatem et odium, in hac ut sit, in illo ut non sit. 22. Hic vir quinque illis viris in ista muliere non successerat. Ubi enim non succedit ille, error dominatur. Nam cum coeperit anima capax esse rationis, aut a sapiente mente regitur, aut ab errore: sed error non regit, sed perdit. Post istos ergo quinque sensus mulier illa adhuc errabat, et error eam ventilabat. Error autem iste non erat legitimus vir, sed adulter: ideo ei Dominus, ait, Bene dixisti, Quia non habeo virum. Quinque enim viros habuisti: quinque te sensus carnis primo rexerunt; venisti ad aetatem utendae rationis, nec ad sapientiam pervenisti, sed in errorem incidisti. Ergo post illos quinque viros, iste quem habes, non est tuus vir. Et quid erat, si vir non erat, nisi adulter? Voca itaque non adulterum, sed virum tuum; ut intellectu me capias, non errore de me aliquid falsum sentias. Adhuc enim errabat mulier, quae aquam illam cogitabat; cum jam Dominus de Spiritu sancto loqueretur. Quare errabat, nisi quia adulterum, non virum habebat? Tolle ergo hinc istum adulterum qui te corrumpit, et vade, voca virum tuum. Voca, et veni, ut intelligas me. 23. Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu. Coepit venire vir, nondum plene venit. Prophetam Dominum putabat. Erat quidem et propheta: nam de seipso ait, Non est propheta sine honore, nisi in patria sua (Luc. IV, 24). Item de illo dictum est ad Moysen, Prophetam eis suscitabo de fratribus eorum, similem tui (Deut. XVIII, 18). Similem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam majestatis. Ergo invenimus Dominum Jesum dictum prophetam. Proinde jam non multum errat mulier ista. Video, inquit, quia propheta es tu. Incipit vocare virum, adulterum excludere: Video quia propheta es tu. Et incipit quaerere quod illam solet movere. Contentio quippe fuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone (1519)fabricato adorabant Deum; Samaritani longe inde positi, non in eo adorabant. Ideo Judaei meliores se esse jactabant, quia in templo adorabat Deum. Non enim coutuntur Judaei Samaritanis: quia dicebant eis, Quomodo vos jactatis, et ideo vos meliores nobis esse perhibetis, quia templum habetis quod nos non habemus? Numquid patres nostri qui Deo placuerunt in illo templo adoraverunt? nonne in monte isto adoraverunt, ubi nos sumus? Melius ergo nos, inquiunt, in hoc monte Deum rogamus, ubi patres nostri rogaverunt. Contendebant utrique ignari, quia virum non habentes: illi pro templo, illi pro monte inflabantur adversus invicem. 24. Dominus tamen modo quid docet mulierem, tanquam cujus vir coeperit praesens esse? Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu. Patres nostri in monte hoc adoraverunt, et vos dicitis quia Jerosolymis est locus ubi adorare oportet. Dicit ei Jesus: Mulier, crede mihi. Veniet enim Ecclesia, sicut dictum est in Canticis canticorum, veniet et pertransiet ab initio fidei (Cant. IV, 8, sec. LXX). Veniet ut pertranseat, et pertransire non potest nisi ab initio fidei. Merito jam praesente viro audit, Mulier, crede mihi. Jam enim est in te qui credat, quia praesens est vir tuus. Coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Mulier, crede mihi: quia nisi credideritis, non intelligetis (Isai. VII, 9, sec. LXX). Ergo, Mulier, crede mihi, quia veniet hora, quando neque in monte hoc, neque in Jerosolymis adorabitis Patrem. Vos adoratis quod nescitis, nos adoramus quod scimus; quia salus ex Judaeis est. Sed veniet hora. Quando? Et nunc est. Quae ergo hora? Quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate; non in monte isto, non in templo, sed in spiritu et veritate. Nam et Pater tales quaerit, qui adorent eum. Quare Pater tales quaerit qui adorent eum, non in monte, non in templo, sed in spiritu et veritate? Spiritus est Deus. Si corpus esset Deus, oportebat eum adorari in monte, quia corporeus est mons; oportebat eum adorari in templo, quia corporeum est templum. Spiritus est Deus; et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare. 25. Audivimus, et manifestum est; foras ieramus, intro missi sumus. O si invenirem, dicebas, montem aliquem altum et solitarium! credo enim quia in alto est Deus, magis me exaudit ex alto. Quia in monte es, propinquum te Deo putas, et cito te exaudiri, quasi de proximo clamantem? In excelsis habitat, sed humilia respicit. Prope est Dominus. Quibus? forte altis? His qui obtriverunt cor (Psal. XXXIII, 19). Mira res est: et in altis habitat, et humilibus propinquat: humilia respicit, excelsa autem a longe cognoscit (Psal. CXXXVII, 6); superbos longe videt, eo illis minus propinquat, quo sibi videntur altiores. Quaerebas ergo montem? descende ut attingas. Sed ascendere vis? ascende: noli montem quaerere. Ascensiones, inquit, in corde ejus (hoc Psalmus dicit), in convalle plorationis (Psal. LXXXIII, 6, 7). Convallis humilitatem habet. Ergo intus age totum. Et si forte quaeris aliquem locum altum, (1520)aliquem locum sanctum, intus exhibe te templum Deo. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos (I Cor. III, 17). In templo vis orare? in te ora. Sed prius esto templum Dei, quia ille in templo suo exaudiet orantem. 26. Venit ergo hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Nos adoramus quod scimus, vos adoratis quod nescitis; quoniam salus ex Judaeis est. Multum dedit Judaeis: sed noli istos reprobos accipere. Parietem illum accipe cui adjunctus est alius, ut pacati in lapide angulari, quod est Christus, copulentur. Unus enim paries a Judaeis, unus a Gentibus: longe a se isti parietes, sed donec in angulo conjungantur. Alienigenae autem hospites erant, et peregrini a testamentis Dei (Ephes. II, 12-22). Secundum hoc ergo dictum est, Nos adoramus quod scimus. Ex persona quidem Judaeorum dictum est, sed non omnium Judaeorum, non reproborum Judaeorum: sed de qualibus fuerunt Apostoli, quales fuerunt Prophetae, quales fuerunt illi omnes sancti, qui omnia sua vendiderunt, et pretia rerum suarum ad pedes Apostolorum posuerunt (Act. IV, 34, 35). Non enim repulit Deus plebem suam quam praescivit (Rom. XI, 2). 27. Audivit hoc mulier ista, et addidit. Jamdudum prophetam dixerat; vidit talia dicere eum cum quo loquebatur, quae jam plus essent ad prophetam; et quid respondit, videte: Dicit ei mulier, Scio quia Messias veniet, qui dicitur Christus: cum ergo venerit ille, omnia nobis demonstrabit. Quid est hoc? Modo, inquit, de templo contendunt Judaei, et nos de monte contendimus: cum ille venerit, et montem spernet, et templum evertet; docebit nos iste omnia, ut in spiritu et veritate noverimus adorare. Sciebat quis eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat cui manifestaretur. Messias autem unctus est; unctus graece Christus est; hebraice Messias est: unde et punice, Messe dicitur unge. Cognatae quippe sunt linguae istae et vicinae, hebraica, punica, et syra. 28. Ergo dicit ei mulier, Scio quia Messias veniet, qui dicitur Christus: cum ergo venerit ille, nobis annuntiabit omnia. Dicit ei Jesus: Ego sum qui loquor tecum. Vocavit virum suum, factus est vir ejus caput mulieris, factus est Christus caput viri (I Cor. XI, 3). Jam mulier ordinatur in fide, et regitur bene victura. Posteaquam audivit hoc, Ego sum qui loquor tecum, jam ultra quid diceret; quando Christus Dominus manifestare se voluit mulieri, cui dixerat, Crede mihi? 29. Et continuo venerunt discipuli ejus, et mirabantur quia cum muliere loquebatur. Quia quaerebat perditam, qui venerat quaerere quod perierat, hoc illi mirabantur. Bonum enim mirabantur, non malum suspicabantur. Nemo tamen dixit: Quid quaeris aut quid loqueris cum ea? 30. Reliquit ergo hydriam suam mulier. Audito, Ego sum qui loquor tecum, et recepto in cor Christo Domino, quid faceret, nisi jam hydriam dimitteret, et evangelizare curreret? Projecit cupiditatem, et properavit (1521)annuntiare veritatem. Discant qui volunt evangelizare, projiciant hydriam ad puteum. Recordamini quid superius dixerim de hydria: vas erat unde aqua hauriebatur, graeco nomine appellatur hydria, quoniam graece ὕδωρ aqua dicitur; tanquam si aquarium diceretur. Projecit ergo hydriam, quae jam non usui, sed oneri fuit: avida quippe desiderabat aqua illa satiari. Ut nuntiaret Christum, onere abjecto, cucurrit ad civitatem, et dicit illis hominibus: Venite, et videte hominem qui mihi dixit omnia quaecumque feci. Pedetentim, ne illi quasi irascerentur, et indignarentur, et persequerentur. Venite, et videte hominem qui dixit mihi omnia quaecumque feci: numquid ipse est Christus? Exierunt de civitate, et veniebant ad eum. 31. Et interea rogabant eum discipuli dicentes: Rabbi, manduca. Ierant enim emere cibos et venerant. Ille autem dixit: Ego habeo cibum manducare quem vos non scitis. Dicebant ergo discipuli ad invicem: Numquid aliquis attulit ei manducare? Quid mirum si mulier illa non intelligebat aquam? ecce discipuli nondum intelligunt escam. Audivit autem cogitationes illorum, et jam instruit ut magister; non per circuitum, sicut illam cujus adhuc virum requirebat, sed jam aperte: Meus, inquit, cibus est ut faciam voluntatem ejus qui misit me. Ergo et potus ipse erat in illa muliere, ut faceret voluntatem ejus, qui miserat eum. Ideo dicebat, Sitio, da mihi bibere; scilicet ut fidem in ea operaretur, et fidem ejus biberet, et eam in corpus suum trajiceret: corpus enim ejus Ecclesia. Ipse est ergo, inquit, cibus meus ut faciam voluntatem ejus qui me misit. 32. Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit? In opus fervebat, et operarios mittere disponebat. Vos quatuor menses computatis usque ad messem; ego vobis aliam messem albam et paratam ostendo. Ecce dico vobis, levate oculos vestros, et videte quia jam albae sunt regiones ad messem. Ergo messores missurus est. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui metit, alius qui seminat: ut et qui seminat simul gaudeat et qui metit. Ego misi vos metere quod vos non laborastis: alii laboraverunt, et vos in laborem eorum introistis. Quid ergo? messores misit, non seminatores? Quo messores? Ubi jam alii laboraverunt. Nam ubi jam laboratum erat, utique seminatum erat; et quod seminatum erat, jam maturum erat factum, falcem et trituram desiderabat. Quo ergo erant messores mittendi? Ubi jam Prophetae praedicaverant; ipsi enim seminatores. Nam si ipsi non seminatores, unde ad illam mulierem pervenerat, Scio quia Messias veniet? Jam ista mulier fructus maturus erat, et erant albae messes, et falcem quaerebant. Misi vos ergo: quo? Metere quod non seminastis: alii seminaverunt, et vos in labores eorum introistis. Qui laboraverunt? Ipse Abraham, Isaac, et Jacob. Legite labores eorum: in omnibus laboribus eorum prophetia Christi; et ideo seminatores. Moyses et caeteri Patriarchae et omnes Prophetae, quanta pertulerunt in illo frigore quando seminabant? Ergo jam in Judaea (1522)messis parata erat. Merito ibi tanquam matura seges fuit, quando tot hominum millia pretia rerum suarum afferebant, et ad pedes Apostolorum ponentes, expeditis humeris a sarcinis saecularibus, Christum Dominum sequebantur: vere matura messis. Quid inde factum est? De ipsa messe ejecta sunt pauca grana, et seminaverunt orbem terrarum, et surgit alia messis quae in fine saeculi metenda est. De ista messe dicitur, Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent (Psal. CXXV, 5). Ad istam ergo messem non Apostoli, sed Angeli mittentur: Messores, inquit, Angeli sunt (Matth. XIII, 39). Ista ergo messis crescit inter zizania, et exspectat purgari in fine. Illa vero messis jam matura erat, quo prius missi sunt discipuli, ubi Prophetae laboraverunt. Sed tamen, fratres, videte quid dictum sit: Simul gaudeat et qui seminat et qui metit. Dispares temporis labores habuerunt: sed gaudio pariter perfruentur, mercedem simul accepturi sunt vitam aeternam. 33. Ex civitate autem illa multi crediderunt in eum Samaritani, propter verbum mulieris testimonium perhibentis, Quia dixit mihi omnia quaecumque feci. Cum venissent autem ad eum Samaritani, rogaverunt ut apud eos maneret, et mansit ibi duos dies. Et multo plures crediderunt propter sermonem ejus: et mulieri dicebant: Quia jam non propter tuam loquelam credimus; ipsi enim nos audivimus, et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Et hoc paululum animadvertendum est, quia lectio terminata est. Mulier primum nuntiavit, et ad mulieris testimonimum crediderunt Samaritani, et rogaverunt eum ut apud eos maneret, et mansit ibi biduo, et plures crediderunt: et cum credidissent, dicebant mulieri, Non jam propter verbum tuum credimus, sed ipsi cognovimus, et scimus quia vere hic est Salvator mundi; primo per famam, postea per praesentiam. Sic agitur hodie cum eis qui foris sunt, et nondum sunt christiani: Christus nuntiatur per christianos amicos; tanquam illa muliere, hoc est Ecclesia annuntiante, ad Christum veniunt, credunt per istam famam; manet apud eos biduo, hoc est, dat illis duo praecepta charitatis; et multo plures et firmius in eum credunt, quoniam vere ipse est Salvator mundi. :TRACTATUS XVI. Ab eo Evangelii loco, Post duos autem dies exiit inde, et abiit in Galilaeam; usque ad id, Et credidit ipse, et domus ejus tota. Cap. IV, V\. 43-53. 1. Hodierna evangelica lectio, hesterni diei sequitur lectionem, quae nobis ad disputandum proponitur. In qua quidem sensus non sunt investigatione difficiles, sed digni praedicatione, digni admiratione et laudatione. Proinde locum istum Evangelii cum commendatione commemoremus potius, quam cum difficultate tractemus. Abiit enim Jesus post biduum quod fecerat in Samaria in Galilaeam ubi nutritus erat. Secutus autem Evangelista ait: Ipse enim Jesus testimonium perhibuit quia propheta in patria sua honorem non habet. (1523)Non propterea post biduum discessit Jesus de Samaria, quia honorem in Samaria non habebat: non enim Samaria patria ipsius erat, sed Galilaea. Cum ergo istam deseruisset tam cito, et ad Galilaeam venisset ubi nutritus erat; quomodo attestatur quia propheta in patria sua honorem non habet? Magis videtur attestari potuisse quod propheta in patria sua honorem non haberet, si contemneret pergere in Galilaeam, et in Samaria remansisset. 2. Intendat ergo Charitas vestra insinuatum nobis non modicum sacramentum, suggerente Domino et donante quod loquar. Quaestionem propositam cognovistis, solutionem ejus exquirite. Sed repetamus propositionem, ut solutionem desiderabilem faciamus. Movet nos cur Evangelista dixerit, Ipse enim Jesus testimonium perhibuit quod propheta in patria sua honorem non habet. Hoc permoti reteximus verba superiora, ut inveniamus cur hoc Evangelista dicere voluerit; et invenimus superiora verba ejus ita narrantis, quoniam post biduum profectus est de Samaria in Galilaeam. Propter hoc ergo dixisti, o Evangelista, testimonium perhibuisse Jesum quod propheta in patria sua honorem non haberet; quia post biduum reliquit Samariam, et properavit venire in Galilaeam? Imo vero quasi videor mihi congruentius intelligere, quia si honorem in patria sua Jesus non haberet, non ad eamdem relicta Samaria festinaret. Sed ni fallor, imo quia verum est, et non fallor, melius enim quam ego, vidit Evangelista quid diceret, melius me veritatem videbat, qui eam de pectore Domini bibebat. Ipse est enim Joannes evangelista, qui inter omnes discipulos super pectus Domini discumbebat; et quem Dominus charitatem debens omnibus, tamen prae caeteris diligebat (Joan. XIII, 25, et XXI, 20). Ergo ille falleretur, et ego recta sentirem? Imo si pie sapio, obedienter audiam quod dixit, ut merear sentire quod sensit. 3. Accipite itaque, charissimi, quid hic sentiam, sine praejudicio, si vos melius aliquid senseritis. Magistrum enim unum omnes habemus, et in una schola condiscipuli sumus. Hoc ergo sentio, et videte si non aut verum est, aut propinquat veritati quod sentio. In Samaria biduum fecit, et crediderunt in eum Samaritani: tot dies in Galilaea fecit, et non in eum crediderunt Galilaei. Retexite vel recolite memoria hesterni diei et lectionem et sermonem. Venit in Samariam, ubi eum primo mulier illa praedicaverat, cum qua ad puteum Jacob locutus erat magna mysteria: eo viso Samaritani et audito crediderunt in eum propter verbum mulieris, et firmius crediderunt propter verbum ejus, et plures crediderunt: sic scriptum est. Ibi facto biduo (quo numero dierum mystice commendatus est duorum numerus praeceptorum, in quibus duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae [Matth. XXII, 37-40], sicut hesterno die nos commendasse meministis), pergit in Galilaeam, et venit in civitatem Canam Galilaeae, ubi aquam vinum fecit. Ibi autem quando aquam in vinum convertit, sicut scribit ipse Joannes, crediderunt in eum discipuli ejus (Joan. II, (1524)1-11): et utique plena erat domus turbis convivantium. Factum est tam magnum miraculum, et non in eum crediderunt nisi discipuli ejus. Hanc civitatem Galilaeae modo repetivit. Et ecce quidam regulus, cujus filius infirmabatur, venit ad eum, et rogare coepit ut descenderet, ad illam civitatem vel domum, et sanaret filium ejus; incipiebat enim mori. Qui rogabat, non credebat? Quid a me exspectas audire? Dominum interroga quid de illo senserit. Rogatus enim talia respondit: Nisi signa et prodigia videritis, non creditis. Arguit hominem in fide tepidum, aut frigidum, aut omnino nullius fidei: sed tentare cupientem de sanitate filii sui, qualis esset Christus, quis esset, quantum posset. Verba enim rogantis audivimus, cor diffidentis non videmus: sed ille pronuntiavit, qui et verba audivit et cor inspexit. Denique et ipse Evangelista testimonio narrationis suae ostendit quia nondum crediderat, qui venire ad domum suam Dominum cupiebat, ad sanandum filium ejus. Nam posteaquam ei nuntiatum est sanum esse filium ejus, et invenit ea hora sanatum, qua hora Dominus dixerat, Vade, filius tuus vivit; et credidit, inquit, ipse, et domus ejus tota. Si ergo propterea credidit ipse et domus ejus tota, quia nuntiatus est ei filius ejus sanus, et comparavit horam nuntiantium horae praenuntiantis; quando rogabat, nondum credebat. Samaritani nullum signum exspectaverant, verbo ejus tantummodo crediderant. cives autem ejus audire meruerunt, Nisi signa et prodigia videritis, non creditis; et ibi tamen facto tanto miraculo, non credidit nisi ipse et domus ejus. Ad solum sermonem crediderunt plures Samaritani: ad illud miraculum sola illa domus credidit, ubi factum est. Quid igitur, fratres, quid nobis commendat Dominus? Tunc Galilaea Judaeae patria erat Domini, quia ibi nutritus est: nunc vero quia portendit aliquid res illa; non enim sine causa dicta sunt prodigia, nisi quia aliquid portendunt: prodigium enim appellatum est quasi porrodicium, quod porro dicat, porro significet, et aliquid futurum esse portendat: quia ergo aliquid illa omnia portendebant, aliquid illa omnia praedicebant, faciamus modo nos patriam Domini nostri Jesu Christi secundum carnem (non enim habuit patriam in terra, nisi secundum carnem, quam accepit in terra); faciamus ergo patriam Domini populum Judaeorum. Ecce in patria sua honorem non habet. Modo attende Judaeorum turbas, attende jam gentem illam dispersam toto orbe terrarum, et evulsam radicibus suis; attende ramos fractos, concisos, dispersos, aridos, quibus fractis inseri meruit oleaster (Rom. XI, 17): vide turbam Judaeorum, quid dicit modo? Quem colitis, quem adoratis, frater noster erat. Et nos respondeamus, Propheta in patria sua honorem non habet. Denique illi ambulantem Dominum Jesum in terra, facientemque miracula; caecos illuminantem, surdis aures aperientem, mutorum ora solventem, paralyticorum membra stringentem, super mare ambulantem, ventis imperantem et fluctibus, mortuos suscitantem; tanta signa facientem viderunt, et vix (1525)inde pauci crediderunt. Populo Dei loquor: tam multi credidimus, quae signa vidimus? Illud ergo quod factum est tunc, hoc quod nunc agitur portendebat. Judaei fuerunt vel sunt similes Galilaeis; nos similes illis Samaritanis. Evangelium audivimus, Evangelio consensimus, per Evangelium in Christum credidimus; nulla signa vidimus, nulla exigimus. 4. Quamvis enim unus ex duodecim electis et sanctis, tamen Israelita fuit, de gente scilicet Domini, Thomas ille, qui in loca vulnerum digitos cupiebat mittere. Sic eum arguit Dominus quomodo istum regulum. Huic dixit, Nisi signa et prodigia videritis non creditis: illi autem dixit, Quia vidisti, credidisti. Ad Galilaeos venerat, post Samaritanos qui sermoni ejus crediderant, apud quos nulla miracula fecerat, quos firmos in fide securus cito dimiserat, quia divinitatis praesentia non dimiserat. Ergo quando dicebat Dominus Thomae, Veni, mitte manum tuam, et noli esse incredulus, sed fidelis; et cum ille exclamaret, tactis vulnerum locis, et diceret, Dominus meus, et Deus meus: increpatur et dicitur ei, Quia vidisti, credidisti. Quare, nisi quia propheta in patria sua honorem non habet? Quia vero apud alienigenas propheta iste honorem habet, quid sequitur? Beati qui non viderunt et crediderunt (Joan. XX, 25-29). Praedicti sumus nos; et quod Dominus ante laudavit, et in nobis implere dignatus est. Viderunt qui crucifixerunt, palpaverunt, et sic pauci crediderunt: nos non vidimus, non contrectavimus, audivimus, credidimus. Fiat in nobis, perficiatur in nobis beatitudo quam promisit; et hic, quia patriae ipsius praelati sumus; et in futuro saeculo, quia pro ramis fractis inserti sumus. 5. Hos enim ramos se fracturum esse monstrabat, et hunc oleastrum inserturum, quando commotus Centurionis fide, qui ei dixit, « Non sum dignus ut sub tectum meum intres; sed tantum dic verbo, et sanabitur puer meus: nam et ego homo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites, et dico huic, Vade, et vadit; et huic, Veni, et venit; et servo meo, Fac hoc, et facit. Conversus ad eos qui se sequebantur, dixit, Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel. » Quare non invenit tantam fidem in Israel? Quia propheta in patria sua honorem non habet. Numquid non et illi centurioni poterat dicere Dominus, quod dixit huic regulo, Vade, puer tuus vivit? Videte distinctionem: regulus iste Dominum ad domum suam descendere cupiebat; ille centurio indignum se esse dicebat. Illi dicebatur, Ego venio et curabo eum; huic dictum est, Vade, filius tuus vivit. Illi praesentiam promittebat; hunc verbo sanabat. Iste tamen praesentiam ejus extorquebat; ille se praesentia ejus indignum esse dicebat. Hic cessum est elationi; illic concessum est humilitati. Tanquam huic diceret, Vade, filius tuus vivit, noli mihi taedium facere. Nisi signa et prodigia videritis, non creditis: praesentiam meam vis in domo tua, possum et verbo jubere; noli (1526)tu de signis credere: centurio alienigena credidit me verbo posse facere, et antequem facerem credidit; vos, nisi signa et prodigia videritis, non creditis. Ergo si ita est, frangantur superbi rami, humilis inseratur oleaster: maneat tamen radix, illis praecisis, istis receptis. Ubi manet radix? In Patriarchis. Etenim patria Christi populus Israel, quia ex eis venit secundum carnem: sed hujus arboris radix, Abraham, Isaac, et Jacob, patriarchae sancti. Et ubi isti? In requie apud Deum, in honore magno: ut in Abrahae sinum adjutus ille pauper post corporis exitum levaretur, et in Abrahae sinu de longinquo a superbo divite videretur (Luc. XVI, 22, 23). Ergo radix manet, radix laudatur: sed rami superbi et praecidi et arescere meruerunt; oleaster autem humilis illorum praecisione invenit locum. 6. Audi ergo quemadmodum praecidantur rami naturales, quemadmodum inseratur oleaster, ex ipso centurione, quem propter comparationem hujus reguli commemorandum putavi. Amen, inquit, dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel: propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente. Quam late terram occupaverat oleaster! Amara silva mundus hic fuit: sed propter humilitatem, propter Non sum dignus ut sub tectum meum intres, Multi ab oriente et occidente venient. Et puta quia venient: quid de illis fiet? Si enim venient, jam praecisi sunt de silva: ubi inserendi sunt, ne arescant? Et recumbent, inquit, cum Abraham, et Isaac, et Jacob. In quo convivio; ne forte non invites ad semper vivendum, sed ad multum bibendum? Recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob. Ubi? In regno, inquit, coelorum. Et quid erit de illis qui venerunt de stirpe Abrahae? quid fiet de ramis quibus arbor plena erat? Quid, nisi quia praecidentur, ut isti inserantur? Doce quia praecidentur: Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores (Matth. VIII, 5-12). 7. Habeat ergo apud nos honorem Propheta, quia non habuit honorem in patria sua. Non habuit honorem in patria, in qua conditus est; habeat honorem in patria quam condidit. In illa enim conditus est conditor omnium, conditus in illa est secundum formam servi. Nam ipsam civitatem in qua conditus est, ipsam Sion, ipsam Judaeorum gentem, ipsam Jerusalem, ipse condidit cum esset apud Patrem Verbum Dei: Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. De illo ergo homine de quo hodie audivimus, unus mediator Dei et hominum homo Christus Jesus (I Tim. II, 5), etiam Psalmus praelocutus est, dicens, Mater Sion, dicet homo. Quidam homo, mediator Dei et hominum homo, Mater Sion dicit. Quare Mater Sion dicit? Quia inde accepit carnem, inde virgo Maria, de cujus utero servi forma suscepta est, in qua dignatus est apparere humillimus. Mater Sion dicit homo, et homo iste qui dicit Mater Sion, factus est in ea, homo factus est in ea. Nam Deus erat (1527)ante eam, et homo factus est in ea. Qui homo factus est in ea, ipse fundavit eam Altissimus (Psal. LXXXVI, 5), non humillimus. Homo factus est in ea humillimus; quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis: ipse fundavit eam Altissimus; quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum; et Deus erat Verbum: omnia per ipsum facta sunt (Joan. I, 1, 3, 14). Quia vero condidit istam patriam, hic habeat honorem. Repulit eum patria in qua generatus est; suscipiat eum patria quam regeneravit. :TRACTATUS XVII. Ab eo quod scriptum est, Post haec erat dies festus Judaeorum, et ascendit Jesus Jerosolymam; usque ad id, Quaerebant eum Judaei interficere, quia non solum solvebat sabbatum, sed et patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo. Cap. V, V\. 1-18. 1. Mirum non esse debet a Deo factum miraculum: mirum enim esset si homo fecisset. Magis gaudere quam mirari debemus, quia Dominus noster et salvator Jesus Christus homo factus est, quam quod divina inter homines Deus fecit. Plus est enim ad salutem nostram quod factus est propter homines, quam quod fecit inter homines: et plus est quod vitia sanavit animarum, quam quod sanavit languores corporum moriturorum. Sed quia ipsa anima non eum noverat a quo sananda erat, et oculos habebat in carne unde facta corporalia videret, nondum habebat sanos in corde, unde Deum latentem cognosceret; fecit quod videre poterat, ut sanaretur unde videre non poterat. Ingressus est locum ubi jacebat magna multitudo languentium, caecorum, claudorum, aridorum; et cum esset medicus et animarum et corporum, et qui venisset sanare omnes animas crediturorum, de illis languentibus unum elegit quem sanaret, ut unitatem significaret. Si mediocri corde, et quasi humano captu et ingenio consideremus facientem, et quod ad potestatem pertinet, non magnum aliquid perfecit; et quod ad benignitatem, parum fecit. Tot jacebant, et unus curatus est, cum posset uno verbo omnes erigere. Quid ergo intelligendum est, nisi quia potestas illa et bonitas illa magis agebat quid animae in factis ejus pro salute sempiterna intelligerent, quam quid pro temporali salute corpora mererentur? Corporum enim salus quae vera exspectatur a Domino, erit in fine in resurrectione mortuorum: tunc quod vivet, non morietur; tunc quod sanabitur, non aegrotabit; tunc quod satiabitur, non esuriet aut sitiet; tunc quod renovabitur, non veterascet. Nunc vero in illis factis Domini et salvatoris nostri Jesu Christi, et caecorum aperti oculi, morte clausi sunt; et paralyticorum membra constricta, morte dissoluta sunt; et quidquid sanatum est temporaliter in membris mortalibus, in fine defecit: anima vero quae credidit; ad vitam aeternam transitum fecit. Animae ergo crediturae, cujus (1528)peccata dimittere venerat, ad cujus languores sanandos se humiliaverat, de hoc languido sanato magnum signum dedit. Cujus rei et cujus signi profundum sacramentum, quantum Dominus donare dignatur, attentis vobis et orando adjuvantibus infirmitatem nostram, loquar ut potero. Quidquid autem non possum, supplebit in vobis ipse, quo adjuvante facio quod possum. 2. De hac piscina quae quinque porticibus cingebatur, in quibus jacebat magna multitudo languentium, assidue nos tractasse memini; et rem dicturus sum quam mecum plures recognoscant potius quam cognoscant. Verum nihil est ab re, etiam nota repetere, ut et qui non noverant instruantur; et qui noverant confirmentur. Proinde tanquam nota breviter perstringenda sunt, non otiose inculcanda. Piscina illa et aqua illa populum mihi videtur significasse Judaeorum. Significari enim populos nomine aquarum, aperte nobis indicat Apocalypsis Joannis: ubi ei cum ostenderentur aquae multae, et interrogasset quid essent, responsum accepit, populos esse (Apoc. XVII, 15). Aqua ergo illa, id est populus ille, quinque libris Moysi, tanquam quinque porticibus claudebatur. Sed illi libri prodebant languidos, non sanabant. Lex enim peccatores convincebat, non absolvebat. Ideo littera sine gratia reos faciebat, quos confitentes gratia liberabat. Nam hoc dicit Apostolus: Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo data est Lex? Sequitur, et dicit: Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus (Galat. III, 21, 22). Quid evidentius? Nonne verba haec exposuerunt nobis et quinque porticus, et languentium multitudinem? Quinque porticus Lex est. Quare quinque porticus non sanabant languentes? Quia si data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo continebant quos non sanabant? Quia conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. 3. Quid ergo fiebat ut in aqua illa turbata sanarentur, qui in porticibus sanari non poterant? Subito enim videbatur aqua turbata, et a quo turbabatur, non videbatur. Credas hoc angelica virtute fieri solere, non tamen sine significante aliquo sacramento. Post aquam turbatam mittebat se unus qui poterat, et sanabatur solus: post illum quisquis se mitteret, frustra faceret. Quid sibi ergo hoc vult, nisi quia venit unus Christus ad populum Judaeorum; et faciendo magna, docendo utilia, turbavit peccatores, turbavit aquam praesentia sua, et excitavit ad passionem suam? Sed latens turbavit. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent (I Cor. II, 8). Descendere ergo in aquam turbatam, hoc est humiliter credere in Domini passionem. Ibi sanabatur unus, significans unitatem; postea quisquis veniret, non sanabatur: quia quisquis praeter unitatem fuerit, sanari non poterit. 4. Videamus ergo quid voluerit significare in illo (1529)uno, quem etiam ipse servans unitatis mysterium, sicut praelocutus sum, de tot languentibus unum sanare dignatus est. Invenit in annis ejus numerum quemdam languoris: Triginta octo annos habebat in infirmitate. Hic numerus quomodo magis ad languorem pertineat, quam ad sanitatem, paulo diligentius exponendum est. Intentos vos volo; aderit Dominus, ut congrue loquar, et sufficienter audiatis. Quadragenarius numerus sacratus nobis in quadam perfectione commendatur. Notum esse arbitror Charitati vestrae: testantur saepissime divinae Scripturae. Jejunium hoc numero consecratum est: bene nostis. Nam et Moyses quadraginta diebus jejunavit (Exod. XXXIV, 28), et Elias totidem (III Reg. XIX, 8), et ipse Dominus noster et salvator Jesus Christus hunc jejunii numerum implevit (Matth. IV, 2). Per Moysen significatur Lex, per Eliam significantur Prophetae, per Dominum significatur Evangelium. Ideo in illo monte tres apparuerunt, ubi se discipulis ostendit in claritate vultus et vestis suae. Apparuit enim medius inter Moysen et Eliam (Id. XVII, 1-3), tanquam Evangelium testimonium haberet a Lege et Prophetis (Rom. III, 21). Sive ergo in Lege, sive in Prophetis, sive in Evangelio, quadragenarius numerus nobis in jejunio commendatur. Jejunium autem magnum et generale est, abstinere ab iniquitatibus et illicitis voluptatibus saeculi quod est perfectum jejunium: ut abnegantes impietatem et saeculares cupiditates, temperanter, et juste, et pie vivamus in hoc saeculo. Huic jejunio quam mercedem addit Apostolus? Sequitur, et dicit: Exspectantes illam beatam spem, et manifestationem gloriae beati Dei, et salvatoris nostri Jesu Christi (Tit. II, 12, 13). In hoc ergo saeculo quasi Quadragesimam abstinentiae celebramus, cum bene vivimus, cum ab iniquitatibus et ab illicitis voluptatibus abstinemus. Sed quia haec abstinentia sine mercede non erit, exspectamus beatam illam spem, et revelationem gloriae magni Dei, et salvatoris nostri Jesu Christi. In illa spe, cum fuerit de spe facta res, accepturi sumus mercedem denarium. Ipsa enim merces redditur operariis in vinea laborantibus secundum Evangelium (Matth. XX, 9, 10), quod vos credo reminisci: neque enim omnia commemoranda sunt, tanquam rudibus et imperitis. Denarius ergo qui accepit nomen a numero decem, redditur, et conjunctus quadragenario fit quinquagenarius: unde cum labore celebramus Quadragesimam ante Pascha; cum laetitia vero, tanquam accepta mercede, Quinquagesimam post Pascha. Nam huic tanquam salutari labori boni operis, qui pertinet ad quadragenarium numerum, additur quietis et felicitatis denarius, ut quinquagenarius fiat. 5. Significavit hoc et ipse Dominus Jesus multo apertius, quando post resurrectionem quadraginta diebus conversatus est in terra cum discipulis suis (Act. I, 3); quadragesimo autem die cum ascendisset in coelum, peractis decem diebus misit mercedem Spiritus sancti (Id. II, 1-4). Significata sunt ista, et quibusdam significationibus res ipsae praeventae sunt. (1530)Significationibus pascimur, ut ad res ipsas perdurantes pervenire possimus. Operarii enim sumus, et adhuc in vinea laboramus: finito die, finito opere, merces restituetur. Sed quis operarius perdurat ad accipiendam mercedem, nisi qui pascitur cum laborat? Non enim et tu operario tuo mercedem solam daturus es: non etiam afferes illi unde vires reparet in labore? Pascis utique cui mercedem daturus es. Proinde et nos Dominus in istis Scripturarum significationibus laborantes pascit. Nam si ista intelligendorum sacramentorum laetitia subtrahatur a nobis, deficimus in labore, et non erit qui perveniat ad mercedem. 6. Quomodo ergo quadragenario numero perficitur opus? Fortasse ideo, quia Lex in decem praeceptis data est, et per totum mundum praedicanda erat Lex: qui totus mundus quatuor partibus commendatur, Oriente et Occidente, Meridie et Aquilone, unde denarius per quatuor multiplicatus, ad quadragenarium pervenit. Vel quia per Evangelium quod quatuor libros habet, impletur Lex: quia in Evangelio dictum est, Non veni solvere Legem, sed adimplere (Matth. V, 17). Sive ergo illa, sive ista causa, sive alia aliqua probabiliore, quae nos latet, doctiores non latet; certum est tamen quadragenario numero significari quamdam perfectionem in operibus bonis, quae maxime opera bona exercentur in abstinentia quadam ab illicitis cupiditatibus saeculi, hoc est, generali jejunio. Audi et Apostolum dicentem, Plenitudo Legis charitas (Rom. XIII, 10). Charitas unde? Per gratiam Dei, per Spiritum sanctum. Non enim haberemus illam ex nobis, quasi facientes illam nobis. Dei donum est, et magnum donum: Quoniam charitas Dei, inquit, diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis (Id. V, 5). Charitas ergo implet Legem, et verissime dictum est, Plenitudo Legis charitas. Quaeramus hanc charitatem, quemadmodum commendatur a Domino. Mementote quid proposuerim: numerum triginta octo annorum in illo languido volo exponere, quare numerus ille trigesimus octavus languoris sit potius quam sanitatis. Ergo, ut dicebam, charitas implet Legem. Ad plenitudinem Legis in omnibus operibus pertinet quadragenarius numerus: in charitate autem duo praecepta nobis commendantur. Intuemini, obsecro, et figite memoriae quod dico; ne sitis contemptores verbi, ne fiat anima vestra via, ubi grana jacta non germinent: Et venient, inquit, volatilia coeli, et colligent ea (Marc. IV, 4). Percipite, et recondite in cordibus vestris. Charitatis praecepta duo sunt a Domino commendata: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et, Diliges proximum tuum tanquam teipsum. In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae (Matth. XXII, 37-40). Merito et illa vidua omnes facultates suas, dua minuta misit in dona Dei (Luc. XXI, 2-4): merito et pro illo languido a latronibus (1531)sauciato, stabularius duos nummos accepit unde sanaretur (Luc. X, 35): merito apud Samaritanos biduum fecit Jesus, ut eos charitate firmaret (Joan. IV, 40). Binario ergo isto numero cum aliquid boni significatur maxime bipartita charitas commendatur. Si ergo quadragenarius numerus habet perfectionem Legis et Lex non impletur nisi in gemino praecepto charitatis; quid miraris quia languebat qui ad quadraginta, duo minus habebat? 7. Videamus proinde jam quo sacramento iste languidus curetur a Domino. Venit enim ipse Dominus, charitatis doctor, charitate plenus, brevians, sicut de illo praedictum est, verbum super terram (Isai. X, 23, et XXVIII, 22; Rom. IX, 28): et ostendit in duobus praeceptis charitatis pendere Legem et Prophetas. Inde ergo pependit Moyses quadragenario suo, inde Elias cum suo, hunc numerum attulit Dominus in testimonio suo. Curatur iste languidus a praesente Domino; sed prius quid ei dicit? Vis sanus fieri? Respondit ille hominem se non habere, a quo in piscinam mittatur. Vere necessarius erat illi homo ad sanitatem, sed homo ille qui et Deus est. Unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus (I Tim. II, 5). Venit ergo homo qui erat necessarius: quare sanitas differretur? Surge, inquit, tolle grabatum tuum, et ambula. Tria dixit, Surge, tolle grabatum tuum, et ambula. Sed Surge, non operis imperium fuit, sed operatio sanitatis. Sano autem duo imperavit, Tolle grabatum tuum, et ambula. Rogo vos, cur non sufficeret, Ambula? aut certe cur non sufficeret, Surge? Neque enim ille cum sanus surrexisset, in loco remansisset. Nonne ad hoc surrexisset ut abiisset? Movet ergo me etiam quod duo praecepit, qui illum jacentem duobus minus invenit: tanquam enim duo quaedam jubendo, quod minus erat implevit. 8. Quomodo ergo inveniamus in his duobus Domini jussis, duo illa praecepta significata charitatis? Tolle, inquit, grabatum tuum, et ambula. Quae sunt illa duo praecepta, fratres, recolite mecum. Notissima enim esse debent, nec modo tantum venire in mentem cum commemorantur a nobis, sed deleri nunquam debent de cordibus vestris. Semper omnino cogitate diligendum esse Deum et proximum: Deum ex toto corde, ex tota anima, et ex tota mente; et proximum tanquam seipsum. Haec semper cogitanda, haec meditanda, haec retinenda, haec agenda, haec implenda sunt. Dei dilectio prior est ordine praecipiendi; proximi autem dilectio prior est ordine faciendi. Neque enim qui tibi praeciperet dilectionem istam in duobus praeceptis, prius tibi commendaret proximum, et postea Deum; sed prius Deum, postea proximum. Tu autem quia Deum nondum vides, diligendo proximum promereris quem videas; diligendo proximum purgas oculum ad videndum Deum, evidenter Joanne dicente, Si fratrem quem vides non diligis, Deum quem non vides quomodo diligere poteris (I Joan. IV, 20)? Ecce dicitur tibi, Dilige Deum. Si dicas mihi, Ostende mihi quem diligam; quid respondebo, nisi quod ait ipse Joannes, Deum nemo vidit unquam (Joan. I, 18)? Et ne te (1532)alienum omnino a Deo videndo esse arbitreris: Deus, inquit, charitas est; et qui manet in charitate, in Deo manet (I Joan. IV, 16). Dilige ergo proximum: et intuere in te unde diligis proximum; ibi videbis, ut poteris, Deum. Incipe ergo diligere proximum. Frange esurienti panem tuum, et egenum sine lecto induc in domum tuam: si videris nudum, vesti, et domesticos seminis tui ne despexeris. Faciens autem ista quid consequeris? Tunc erumpet velut matutina lux tua (Isai. LVIII, 7, 8). Lux tua Deus tuus est, tibi matutina, quia post noctem saeculi tibi veniet: nam ille nec oritur, nec occidit; quia semper manet. Erit tibi matutinus redeunti, qui tibi occasum fecerat pereunti. Ergo, Tolle grabatum tuum, mihi videtur dixisse, Dilige proximum tuum. 9. Sed clausum est adhuc, et expositione indiget, quantum arbitror, quare in tollendo grabato dilectio proximi commendetur: nisi forte hoc nos offendit, quod per grabatum, rem quamdam stolidam et insensatam, proximus commendatur. Non irascatur proximus, si commendatur nobis per rem quae sine anima et sine sensu est. Ipse Dominus et salvator noster Jesus Christus lapis angularis dictus est, ut duos conderet in se (Ephes. II, 14-20). Dictus est et petra, unde aqua profluxit: Petra autem erat Christus (I Cor. X, 4). Quid ergo mirum, si Petra Christus, lignum proximus? Non tamen qualecumque lignum: quomodo nec illa qualiscumque petra, sed unde aqua profluxerat sitientibus; nec qualiscumque lapis, sed angularis, qui in semetipso copulavit duos parietes e diverso venientes. Sic nec qualecumque lignum proximum acceperis, sed grabatum. Quid ergo in grabato, obsecro te? quid, nisi quia ille languidus grabato portabatur? Sanus autem grabatum portat. Quid dictum est ab Apostolo? Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi (Galat. VI, 2). Lex ergo Christi charitas est, nec charitas impletur nisi invicem onera nostra portemus. Sufferentes, inquit, invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis (Ephes. IV, 2, 3). Cum esses languidus, portabat te proximus tuus; sanus factus es, porta proximum tuum: Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi. Sic adimplebis, o homo, quod tibi deerat. Tolle ergo grabatum tuum. Sed cum tuleris, noli remanere, ambula. Diligendo proximum, et curam habendo de proximo tuo, iter agis. Quo iter agis, nisi ad Dominum Deum, ad eum quem diligere debemus ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente? Ad Dominum enim nondum pervenimus, sed proximum nobiscum habemus. Porta ergo eum, cum quo ambulas; ut ad eum pervenias, cum quo manere desideras. Tolle ergo grabatum tuum, et ambula. 10. Fecit hoc ille, et scandalizati sunt Judaei. Videbant enim hominem die sabbati portantem grabatum suum, nec calumniabantur Domino quod sanum eum fecerat sabbato, ut eis respondere posset quia si cujusquam eorum jumentum in puteum cecidisset, utique die sabbati erueret illud, et salvaret jumentum suum (Luc. XIV, 5): non itaque jam illi objiciebant (1533)quod die sabbati sanus factus esset homo; sed quod portabat grabatum suum. Si sanitas non erat differenda, numquid et opus fuerat imperandum? Non licet tibi, inquiunt, facere quod facis, tollere grabatum tuum. Et ille auctorem sanitatis suae objiciebat calumniatoribus: Qui, inquit, me fecit sanum, ipse mihi dixit, Tolle grabatum tuum, et ambula. Non acciperem jussionem a quo receperam sanitatem? Et illi: Quis est ille homo qui tibi dixit, Tolle grabatum tuum, et ambula? 11. Sed qui sanus erat factus nesciebat quis esset, a quo hoc audierat. Jesus autem, cum hoc fecisset, et jussisset, declinaverat ab eo in turba. Videte quemadmodum et hoc impleatur. Portamus proximum, et ambulamus, ad Deum; sed eum ad quem ambulamus, nondum videmus: ideo et ille nondum noverat Jesum. Sacramentum hoc commendatum est, quia in eum credimus quem nondum videmus: et ut non videatur, declinat in turba. Difficile est in turba videre Christum: solitudo quaedam necessaria est menti nostrae; quadam solitudine intentionis videtur Deus. Turba strepitum habet; visio ista secretum desiderat. Tolle grabatum tuum, porta portatus proximum tuum; et ambula, ut pervenias. Noli Jesum quaerere in turba, non est tanquam unus de turba: praevenit omnem turbam. Prior ascendit de mari piscis ille magnus, et in coelis sedet interpellans pro nobis: tanquam sacerdos magnus, unus intravit in interiora veli: turba foris stat. Ambula tu, qui portas proximum tuum; si didicisti portare, qui solebas portari. Denique modo nondum nosti Jesum, nondum vides Jesum: quid postea sequitur? Quoniam non destitit ille tollendo grabatum suum, et ambulando, Vidit eum postea Jesus in templo. In turba non eum vidit, in templo vidit. Dominus quidem Jesus et in turba eum videbat, et in templo: ille autem languidus Jesum in turba non cognoscit, in templo cognoscit. Pervenit ergo ille ad Dominum; vidit eum in templo, vidit eum in loco sacrato, in loco sancto. Et quid ab eo audit? Ecce jam sanus factus es; noli peccare, ne quid tibi deterius contingat. 12. Tunc ille, posteaquam vidit Jesum, et cognovit Jesum auctorem sanitatis suae, non fuit piger in evangelizando quem viderat: Abiit, et nuntiavit Judaeis quia Jesus esset qui eum sanum fecerat. Ille annuntiabat, et illi insaniebant: ille salutem suam praedicabat, illi salutem suam non quaerebant. 13. Persequebantur Judaei Dominum Jesum, quia haec faciebat in sabbato. Quid ergo Dominus modo respondit Judaeis, audiamus. De sanis factis hominibus sabbato, dixi quid soleat respondere, quia jumenta sua non contemnebant sabbato, vel liberando vel alendo. De portato grabato quid respondit? Manifestum opus corporale factum erat ante oculos Judaeorum: non sanitas corporis, sed operatio corporis; quae non videbatur ita necessaria, quemadmodum sanitas. Aperte ergo Dominus dicat sacramentum sabbati, et signum observandi unius diei ad tempus datum esse Judaeis; impletionem vero ipsam sacramenti in illo venisse. Pater meus, inquit, usque modo (1534)operatur, et ego operor. Misit in eos magnum tumultum; adventu Domini turbatur aqua, sed qui turbat, latet. Tamen sanandus est turbata aqua aeger unus magnus, passo Domino totus mundus. 14. Videamus ergo responsionem Veritatis: Pater meus usque modo operatur, et ego operor. Falsum ergo dixit Scriptura quia Deus requievit ab omnibus operibus suis in die septimo (Gen. II, 2)? et contra hanc Scripturam per Moysen ministratam, loquitur Dominus Jesus, cum ipse dicat Judaeis, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi: de me enim ille scripsit (Joan. V, 46)? Videte ergo ne aliquid voluit significare Moyses, quod Deus requievit in die septimo. Non enim defecerat Deus operando creaturam suam, et indigebat requie sicut homo. Quomodo defecerat qui verbo fecerat? Tamen et illud verum est, quia requievit Deus ab operibus suis in die septimo; et hoc verum est quod ait Jesus, Pater meus usque modo operatur. Sed quis explicet verbis, homo hominibus, infirmus infirmis, indoctus discere cupientibus, et forte si quid sapit, promere et explicare non valens hominibus, difficile forte capientibus, etiam si explicari possit quod capitur? Quis, inquam, fratres mei, explicet verbis quomodo Deus et quietus operetur, et operans quiescat? Obsecro vos, ut hoc vobis proficientibus differatis; visio enim ista templum Dei quaerit, sanctum locum quaerit: portate proximum et ambulate; ibi eum videbitis, ubi verba hominum non quaeratis. 15. Hoc forte potius dicere valemus, quia et in eo quod Deus in die septimo requievit, ipsum Dominum et salvatorem nostrum Jesum Christum, qui haec loquebatur et dicebat, Pater meus usque modo operatur, et ego operor, magno sacramento significavit. Quia et Dominus Jesus utique Deus. Ipse est enim Verbum Dei, et audistis quia in principio erat Verbum; et non qualecumque Verbum, sed Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt (Id. I, 1, 3): forte significatus est requieturus in die septimo ab omnibus operibus suis. Legite enim Evangelium, et videte quanta operatus sit Jesus. Operatus est salutem nostram in cruce, ut implerentur in eo omnia praedicta Prophetarum: coronatus est spinis, suspensus est ligno; dixit, Sitio, accepit acetum in spongia, ut impleretur quod dictum est, Et in siti mea potaverunt me aceto (Psal. LXVIII, 22). At ubi impleta sunt omnia opera ejus, sexta sabbati inclinato capite reddidit spiritum, et in sepulcro sabbato requievit ab omnibus operibus suis (Joan. XIX). Ergo tanquam diceret Judaeis, Quid exspectatis ut non operer sabbato? Sabbati dies vobis ad significationem meam praeceptus est. Opera Dei attenditis; ego ibi eram cum fierent, per me facta sunt omnia, ego novi: Pater meus usque modo operatur. Operatus est Pater lucem; sed dixit ut fieret lux (Gen. I, 3): si dixit, Verbo operatus est; Verbum ejus ego eram, ego sum: per me factus est mundus in illis operibus, per me regitur mundus in istis operibus. Pater meus et tunc operatus est cum fecit mundum, et usque nunc operatur cum regit mundum; ergo et per me fecit cum (1535)fecit, et per me regit cum regit. Dixit haec, sed quibus? Surdis, caecis, claudis, languidis, medicum non agnoscentibus, et tanquam in phrenesi mente perdita occidere volentibus. 16. Proinde quid secutus Evangelista dixit? Hinc ergo magis quaerebant eum Judaei interficere, quia non solum solvebat sabbatum, sed et patrem suum dicebat Deum. Non quomodocumque: sed quid? Aequalem se faciens Deo. Nam omnes dicimus Deo, Pater noster qui es in coelis (Matth. VI, 9): legimus et Judaeos dixisse, Cum tu sis pater noster (Isai. LXIII, 16 et LXIV, 8). Ergo non hinc irascebantur, quia patrem suum dicebat Deum; sed quod longe alio modo quam homines. Ecce intelligunt Judaei quod non intelligunt Ariani. Ariani quippe inaequalem Patri Filium dicunt, et inde haeresis est pulsa de Ecclesia. Ecce ipsi caeci, ipsi interfectores Christi, intellexerunt tamen verba Christi. Non eum intellexerunt esse Christum, nec eum intellexerunt Filium Dei: sed tamen intellexerunt in illis verbis, quia talis commendaretur Filius Dei, qui aequalis esset Deo. Quis erat nesciebant; talem tamen praedicari agnoscebant, quia patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo. Non erat ergo aequalis Deo? Non ipse se faciebat aequalem, sed ille illum genuerat aequalem. Si se ipse faceret aequalem Deo, caderet per rapinam. Qui enim se voluit aequalem facere Deo cum non esset, cecidit (Isai. XIV, 14, 15), et ex angelo factus est diabolus: et hanc superbiam homini propinavit, unde ipse dejectus est. Nam hoc dixit homini, cui stanti lapsus invidit, Gustate, et eritis sicut dii (Gen. III, 5): id est, usurpatione rapite quod facti non estis; quia et ego rapiendo dejectus sum. Non hoc prodebat, sed hoc suadebat. Christus autem aequalis Patri natus erat, non factus: natus de substantia Patris. Unde illum sic commendat Apostolus: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Quid est, non rapinam arbitratus est? Non usurpavit aequalitatem Dei; sed erat in illa, in qua natus erat. Et nos ad aequalem Deum quomodo perveniremus? Semetipsum exinanivit formam servi accipiens (Philipp. II, 6, 7). Non ergo se exinanivit amittens quod erat, sed accipiens quod non erat. Hanc formam servi contemnentes Judaei, Dominum Christum aequalem Patri intelligere non poterant; quamvis eum hoc de se dicere minime dubitabant, et ideo saeviebant: et adhuc tamen eos ille perferebat, et sanitatem saevientium requirebat. :TRACTATUS XVIII. In eum Evangelii locum, Amen, amen dico vobis, non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: quaecumque enim ille fecerit, haec et Filius similiter facit. Cap. V, V\. 19. 1. Joannes evangelista inter consortes et comparticipes suos alios evangelistas, hoc praecipuum et (1536)proprium donum accepit a Domino (super cujus pectus in convivio discumbebat (Joan. XIII, 25), ut per hoc significaret quia secreta altiora de intimo ejus corde potabat), ut ea diceret de Filio Dei quae parvulorum mentes fortassis intentas excitare possint; implere autem nondum capaces non possint: grandiusculis autem quibusque mentibus et ad aetatem quamdam interius virilem pervenientibus, dat aliquid verbis his, quo et exerceantur, et pascantur. Audistis cum legeretur, et unde sermo iste venerit meministis. Hesterno enim die lectum est, quod propterea volebant Jesum Judaei interficere, quia non solum solvebat sabbatum, sed etiam patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo (Id. V, 18). Quod Judaeis displicebat, hoc ipsi Patri placebat. Hoc sine dubio placet etiam eis qui honorificant Filium, sicut honorificant Patrem; quia si eis non placeat, displicebunt. Non enim Deus erit major, quia placet tibi; sed tu minor, si displicet tibi. Adversus hanc autem eorum calumniam, venientem vel de ignorantia, vel de malitia, loquitur Dominus non omnino quod capiant, sed unde agitentur et conturbentur, et fortasse vel conturbati medicum quaerant. Dicebat autem quae scriberentur, ut etiam a nobis postea legerentur. Viderimus ergo quid in Judaeorum cordibus factum sit, cum haec audirent: quid in nobis fiat cum haec audimus, amplius cogitemus. Neque enim natae sunt haereses, et quaedam dogmata perversitatis illaqueantia animas et in profundum praecipitantia, nisi dum Scripturae bonae intelliguntur non bene; et quod in eis non bene intelligitur, etiam temere et audacter asseritur. Itaque, charissimi, valde caute haec audire debemus, ad quae capienda parvuli sumus; et corde pio et cum tremore, sicut scriptum est, hanc tenentes regulam sanitatis, ut quod secundum fidem qua imbuti sumus, intelligere valuerimus, tanquam de cibo gaudeamus: quod autem secundum sanam fidei regulam intelligere nondum potuerimus, dubitationem auferamus, intelligentiam differamus; hoc est, ut etiam si quid sit nescimus, bonum tamen et verum esse minime dubitemus. Et ego, fratres, qui suscepi loqui vobis, cogitandus sum a vobis qui susceperim, et quae susceperim: suscepi enim tractanda divina homo, spiritualia carnalis, aeterna mortalis. Etiam a me, charissimi, longe sit vana praesumptio, si volo sanus in domo Dei conversari, quae est Ecclesia Dei vivi, columna et firmamentum veritatis (I Tim. III, 15): pro modulo meo capio quod vobis appono; ubi aperitur, pascor vobiscum; ubi clauditur, pulso vobiscum. 2. Commoti sunt ergo Judaei, et indignati sunt; merito quidem, quod audebat homo aequalem se facere Deo: sed ideo immerito, quia in homine non intelligebant Deum. Carnem videbant, Deum nesciebant: habitaculum cernebant, habitatorem ignorabant. Caro illa templum erat, Deus inhabitabat intus. Non ergo Jesus carnem aequabat Patri, non formam servi Domino comparabat; non quod factum est propter nos, sed quod erat quando fecit nos. (1537)Quis namque sit Christus, Catholicis loquor, nostis, quia bene credidistis: non Verbum tantum, nec caro tantum; sed Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis. Recenseo de Verbo quod nostis: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hic aequalitas cum Patre. Sed Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 1-14): hac carne major est Pater. Ita Pater et aequalis, et major: aequalis Verbo, major carne; aequalis ei per quem fecit nos, major eo qui factus est propter nos. Ad hanc regulam sanam catholicam, quam praecipue nosse debetis, quam tenete qui nostis, a qua prorsus fides vestra labi non debet, quae nullis hominum argumentis extorquenda est cordi vestro, dirigamus ea quae intelligimus; et quae forte non intelligimus, dirigenda ad hanc regulam quandoque differamus, cum idonei fuerimus. Novimus ergo aequalem Patri Filium Dei, quia novimus in principio Deum Verbum. Quid ergo Judaei volebant eum interficere? Quia non solum solvebat sabbatum, sed et patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo: videntes carnem, non videntes Verbum. Loquatur ergo et contra eos Verbum per carnem, et interior habitator sonet per habitaculum suum; ut qui potest, noverit quis intus habitet. 3. Quid ergo eis dicit? Respondit itaque Jesus, et dixit eis, commotis quod aequalem se faceret Deo, Amen, amen dico vobis, non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Ad haec quid responderint Judaei, scriptum non est: et fortasse tacuerunt. Quidam tamen, qui christianos se haberi volunt, non tacent, et quodammodo ex his verbis concipiunt quaedam dicenda contra nos: quae contemnenda non sunt, et propter ipsos et propter nos. Ariani quippe haeretici dicentes, non per carnem, sed ante carnem, Filium ipsum qui suscepit carnem, minorem esse quam Pater est, et non esse ejusdem substantiae cujus Pater est, capiunt ex his verbis ansam calumniae, et respondent nobis: Videtis quia Dominus Jesus, cum animadverteret Judaeos ex hoc moveri, quod Patri Deo aequalem se faceret, talia verba subjunxit, ut se aequalem non esse monstraret. Movebat enim Judaeos, aiunt, adversus Christum, quia aequalem se faciebat Deo; et volens eos corrigere ab hoc motu Christus, et eis demonstrare Filium non esse aequalem Patri, id est, aequalem Deo, ait, quasi dicens, Quid irascimini? quid indignamini? Non sum aequalis, quia non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Qui enim non potest, inquiunt, facere a se quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, utique minor est, non aequalis. 4. In hac regula cordis sui distorta et prava, haereticus audiat nos nondum objurgantes, sed adhuc quasi quaerentes, et explicet nobis quod sentit. Puto enim, o quisquis ille es (faciamus enim eum tanquam praesentem adesse), tenes nobiscum quia in principio erat Verbum. Teneo, inquit. Et quia Verbum erat apud Deum? Et hoc, inquit, teneo. Sequere ergo, et hoc fortius tene, quia Deus erat Verbum. Et hoc, inquit, (1538)teneo: sed ille Deus major, ille Deus minor. Jam nescio quid paganum redolet: cum christiano me loqui arbitrabar. Si est Deus major, et est Deus minor; duos deos colimus, non unum Deum. Quare, inquit? et tu non duos deos dicis aequales sibi? Hoc ego non dico: aequalitatem enim istam sic intelligo, ut ibi intelligam etiam individuam charitatem; et si individuam charitatem, perfectam unitatem. Si enim charitas quam misit hominibus Deus, de multis hominum cordibus facit cor unum, et multas hominum animas facit animam unam, sicut de credentibus seseque invicem diligentibus scriptum est in Actibus Apostolorum, Erat illis anima una, et cor unum in Deum (Act. IV, 32): si ergo anima mea et anima tua, cum idem sapimus nosque diligimus, fit anima una: quanto magis Pater Deus et Filius Deus in fonte dilectionis Deus unus est? 5. Verum ad haec verba, quibus commotum est cor tuum, intende, et recole mecum quod de Verbo requirebamus. Jam tenemus, Deus erat Verbum: adjungo aliud, quia cum dixisset, Hoc erat in principio apud Deum, continuo subjecit Evangelista, Omnia per ipsum facta sunt. Nunc te quaerendo exagito, nunc te contra te moveo, et te contra te interpello: tene tantum memoriter ista de Verbo, quia Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt. Audi jam verba quibus commotus es, ut minorem diceres Filium, nempe quia dixit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Ita, inquit. Expone hoc mihi paululum: sic, quantum opinor, intelligis, quoniam quaedam facit Pater, Filius autem attendit quemadmodum faciat Pater, ut possit et ipse ea facere quae viderit Patrem facientem. Duos quasi fabros constituisti: ita Patrem et Filium, ut etiam magistrum et discipulum, quomodo solent patres fabri docere filios suos artem suam. Ecce descendo ad carnalem sensum tuum, ita interim cogito ut tu: videamus si cogitatio haec nostra inveniat exitum secundum illa quae jam de Verbo pariter locuti sumus pariterque sentimus, quia Deus Verbum, et omnia per ipsum facta sunt. Pone igitur Patrem tanquam fabrum, quaedam opera facientem, Filium autem tanquam discipulum, qui non potest facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: intendit enim quodammodo in manus Patris, ut quomodo viderit eum fabricare, sic et ipse tale aliquid fabricet in operibus suis. Sed Pater iste omnia illa quae facit, et vult ut attendat eum Filius et talia et ipse faciat; per quem facit? Eia nunc est ut adsis sententiae tuae priori, quam mecum recensuisti mecumque tenuisti, quia in principio Verbum, et apud Deum Verbum, et Deus Verbum, et omnia per ipsum facta sunt. Tu ergo cum mecum tenueris quia per Verbum facta sunt omnia; rursum carnali sapore et puerili motu facis tibi in animo Deum facientem, et Verbum attendentem, ut cum fecerit Deus, faciat et Verbum. Quid enim facit Deus praeter Verbum? Si enim facit, non omnia per Verbum facta sunt; perdidisti (1539)quod tenebas: si autem omnia per Verbum facta sunt, corrige quod male intelligebas. Fecit Pater, et non fecit nisi per Verbum: quomodo attendit Verbum, ut videat Patrem facientem sine Verbo, quod similiter faciat Verbum? Quidquid fecit Pater, per Verbum fecit: aut falsum est, Omnia per ipsum facta sunt. Sed verum est, Omnia per ipsum facta sunt. Parum fortasse tibi videbatur? Et sine ipso factum est nihil. 6. Recede ergo ab ista carnis prudentia, et quaeramus quemadmodum dictum sit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Quaeramus, si digni sumus qui apprehendamus. Fateor enim, magna res est, ardua omnino, videre Patrem facientem per Filium, non singula opera facientem Patrem et Filium sed quodlibet opus Patrem per Filium, ut nulla opera fiant vel a Patre sine Filio, vel a Filio sine Patre: quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Quibus in fundamento fidei firmissime constitutis, jam quale est videre, quia non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem? Quaeris, ut opinor, nosse Filium facientem; quaere prius nosse Filium videntem. Certe enim quid ait? Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Intende quod dixit, nisi quod viderit Patrem facientem. Praecedit visio, et sequitur effectio: videt enim ut faciat. Tu quid quaeris jam nosse quomodo faciat, dum nondum scias quomodo videat? Quid curris ad id quod posterius est, relicto quod prius est? Videntem se dixit et facientem; non, facientem et videntem: quia non potest a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Vis ut explicem tibi quomodo faciat? Tu mihi explica quomodo videat. Si hoc tu explicare non potes, nec ego illud: si hoc tu percipere nondum es idoneus, nec ego illud. Uterque ergo nostrum quaerat, uterque pulset, ut uterque accipere mereatur. Quid quasi doctus calumniaris indocto? Ego ad faciendum, tu ad videndum, ambo indocti a magistro quaeramus, non in schola ejus pueriliter litigemus. Tamen simul jam didicimus quia omnia per ipsum facta sunt. Ergo manifestum est quia non alia opera facit Pater, quae videat Filius, ut ipse faciat similia: sed eadem opera facit Pater per Filium, quia omnia per Verbum facta sunt. Jam quomodo faciat Deus quis novit? Non dico quomodo fecerit mundum, sed quomodo fecerit oculum tuum, cui carnaliter inhaerens, visibilia invisibilibus comparas. Talia enim de Deo cogitas, qualia his oculis videre consuesti. Si autem istis oculis videri posset Deus, non diceret, Beati mundo corde, quia ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8). Ergo habes oculum corporis ad videndum fabrum, sed nondum habes oculum cordis ad videndum Deum: ideo quod soles videre in fabro, transferre vis ad Deum. Pone in terra terrena, sursum cor. 7. Quid ergo, charissimi? explicaturi sumus nos quod interrogavimus, quomodo videat Verbum, quomodo Pater videatur a Verbo, quid sit videre Verbi? Non sum tam audax, tam temerarius, ut hoc explicare pollicear et me et vos: utcumque suspicor modulum (1540)vestrum, novi tamen meum. Si ergo placet, non diutius immoremur, percurramus lectionem, et videamus verbis Domini turbari corda carnalia; ad hoc turbari, ne in eo quod tenent remaneant. Extorqueatur tanquam pueris ludicrum nescio quid, quo se malo avocant, ut possint inseri utiliora grandioribus, ut possint proficere qui repebant in terra. Surge, quaere, suspira, anhela desiderio, et ad clausa pulsa. Si autem nondum desideramus, nondum inhiamus, nondum suspiramus, margaritas quibuscumque projecturi sumus, aut margaritas qualescumque nos ipsi inventuri sumus Moverim ergo, charissimi, desiderium in corde vestro. Mores perducunt ad intelligentiam: genus vitae perducit ad genus vitae. Alia vita terrena, alia vita coelestis; alia vita pecorum, alia vita hominum, alia vita Angelorum. Vita pecorum terrenis voluptatibus aestuat, sola terrena conquirit, in ea prona atque projecta est: vita Angelorum sola coelestis: vita hominum media est inter Angelorum et pecorum. Si vivit homo secundum carnem, pecoribus comparatur: si vivit secundum spiritum, Angelis sociatur. Quando secundum spiritum vivis, quaere etiam in ipsa angelica vita utrum parvus an grandis sis. Si enim adhuc parvus es, dicunt tibi Angeli: Cresce; nos panem manducamus, tu lacte nutrire, lacte fidei, ut pervenias ad cibum speciei. Si autem adhuc inhiatur sordidis voluptatibus, si adhuc fraudes cogitantur, si mendacia non vitantur, si mendacia perjuriis cumulantur; tam immundum cor audet dicere, Explica mihi quomodo videt Verbum; etiam si possim, etiam si ego jam videam? Porro autem si forte ego non sum in his moribus, et tamen ab ista visione longe sum; quantum ille qui nondum isto superno desiderio rapitur, terrenis desideriis praegravatus? Multum interest inter aversantem et desiderantem: et iterum multum interest inter desiderantem et fruentem. Vivis ut pecora, aversaris: Angeli perfruuntur. Tu autem si non vivis ut pecora, jam non aversaris: desideras aliquid, et non capis; inchoasti ipso desiderio vitam Angelorum. Crescat in te, et perficiatur in te; et capias hoc non a me, sed ab illo qui et me fecit et te. 8. Tamen non utcumque nos dimisit et Dominus, qui voluit intelligi quia in eo quod dixit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, non alia opera Pater facit quae videat Filius, et alia Filius cum viderit Patrem facientem; sed eadem opera ipse et Pater et Filius. Secutus enim ait: Quaecumque enim ille fecerit, haec et Filias similiter facit. Non cum ille fecerit, alia Filius similiter facit; sed quaecumque ille fecerit, haec et Filius similiter facit. Si haec facit Filius quae fecerit Pater, per Filium facit Pater: si per Filium facit quae facit Pater, non alia Pater, alia Filius facit; sed eadem opera sunt Patris et Filii. Et quomodo eadem facit et Filius? Et eadem et similiter. Ne forte eadem sed dissimiliter: Eadem, inquit, et similiter. Et quomodo posset eadem non similiter? Accipite exemplum, quod puto ad vos non sit grande: cum scribimus litteras, facit eas primo cor nostrum, et deinde manus (1541)nostra. Certe unde omnes acclamastis, nisi quia cognovistis? Certum est quod dixi, et manifestum omnibus nobis. Litterae fiunt primo a corde nostro, deinde a corpore nostro: manus servit imperanti cordi, easdem litteras facit et cor et manus: numquid alias cor, alias manus? Easdem quidem facit manus, sed non similiter: cor enim nostrum facit eas intelligibiliter, manus autem visibiliter. Ecce quomodo fiunt eadem dissimiliter. Unde parum fuit Domino dicere, Quaecumque Pater fecerit, haec et Filius facit, nisi adderet, et similiter. Quid si enim hoc modo intelligeres quomodo quaecumque cor facit, haec et manus facit, sed non similiter? Hic vero addidit, haec et Filius similiter facit. Si et haec facit, et similiter facit, expergiscere, stringatur Judaeus, credat Christianus, convincatur haereticus; aequalis est Patri Filius. 9. Pater enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit (Joan. V, 20). Ecce est illud, demonstrat. Demonstrat quasi cui? Utique quasi videnti. Redimus ad id quod explicare non possumus, quomodo Verbum videat. Ecce homo factus est per Verbum; sed homo habet oculos, habet aures, habet manus, diversa membra in corpore: per oculos potest videre, per aures potest audire, per manus operari; diversa membra, diversa membrorum officia. Non potest illud membrum quod potest alterum: tamen propter corporis unitatem, oculus et sibi et auri videt, et auris sibi et oculo audit. Numquid tale aliquid in Verbo arbitrandum est esse, quoniam omnia per ipsum? Et dixit Scriptura in Psalmo, Intelligite, qui insipientes estis in populo; et stulti, aliquando sapite. Qui plantavit aurem non audiet? aut qui finxit oculum non considerat (Psal. XCIII, 8, 9)? Si ergo finxit oculum Verbum, quia omnia per Verbum; si plantavit aurem Verbum, quia omnia per Verbum: non possumus dicere, Non audit Verbum, non videt Verbum; ne objurget nos Psalmus, et dicat, Stulti, aliquando sapite. Itaque si audit Verbum et videt Verbum, audit Filius et videt Filius: numquid tamen et in ipso diversis locis quaesituri sumus oculos et aures? Aliunde audit, aliunde videt; et auris ejus non potest quod oculus, et oculus non potest quod potest auris? An totus ille visus est, et totus auditus? Forte ita: imo non forte, sed vere ita; dum tamen et ipsum ejus videre, et ipsum ejus audire, longe alio modo quam nostrum sit. Et videre et audire simul in Verbo est, nec aliud est ibi audire, et aliud videre; sed auditus visus, et visus auditus. 10. Et nos qui aliter audimus, aliter videmus, hoc unde novimus? Redimus forte ad nos, si non sumus praevaricatores, quibus dictum est, Redite, praevaricatores, ad cor (Isai. XLVI, 8). Redite ad cor: quid itis a vobis, et peritis ex vobis? quid itis solitudinis vias? Erratis vagando; redite. Quo? Ad Dominum. Cito est: primo redi ad cor tuum, exsul a te vagaris foris; teipsum non nosti, et quaeris a quo factus es! Redi, redi ad cor, tolle te a corpore: corpus tuum habitatio tua est; cor tuum sentit etiam per corpus (1542)tuum: sed corpus tuum non quod cor tuum; dimitte et corpus tuum, redi ad cor tuum. In corpore tuo inveniebas alibi oculos, alibi aures: in corde tuo numquid hoc invenis? An in corde tuo non habes aures? De quibus ergo Dominus dicebat, Qui habet aures audiendi, audiat (Luc. VIII, 8)? An in corde non habes oculos? Unde dicit Apostolus, Illuminatos oculos cordis vestri (Ephes. I, 18). Redi ad cor; vide ibi quid sentias forte de Deo, quia ibi est imago Dei. In interiore homine habitat Christus (Id. III, 16, 17), in interiore homine renovaris ad imaginem Dei, in imagine sua cognosce auctorem ejus. Vide quemadmodum omnes corporis sensus cordi intro nuntient quid senserint foris: vide quam multos ministros habeat unus interior imperator, et quid apud se etiam sine his ministris agat. Renuntiant oculi cordi alba et nigra; renuntiant aures eidem cordi canora et dissona; renuntiant nares eidem cordi odora et putentia; renuntiant gustus eidem cordi amara et dulcia; renuntiat tactus eidem cordi lenia et aspera: renuntiat et sibi ipsum cor justa et injusta. Cor tuum et videt et audit, et caetera sensibilia dijudicat; et quo non aspirant corporis sensus, justa et injusta, mala et bona discernit. Ostende mihi oculos, aures, nares cordis tui. Diversa sunt quae ad cor tuum referuntur, et diversa ibi membra non inveniuntur. In carne tua alibi audis, alibi vides: in corde tuo ibi audis, ubi vides. Si hoc imago, quanto potentius ille cujus imago? Ergo et audit Filius, et videt Filius, et ipsa visio et auditio Filius: et hoc est illi audire quod esse, et hoc est illi videre quod esse. Tibi non hoc est videre quod esse: quia et superdas visum, potes esse; et si perdas auditum, potes esse. 11. Putamusne pulsavimus? Erectum est aliquid in nobis quo vel tenuiter suspicemur unde lumen veniat nobis? Puto, fratres, quia cum loquimur ista, et cum meditamur, exercemus nos. Et cum exercemus nos in ipsis, et rursus quasi reflectimur pondere nostro ad ista consueta, tales sumus quales lippientes, cum producuntur ad videndum lumen, si forte antea visum omnino non habebant, et incipiunt eumdem visum per diligentiam medicorum utcumque reparare. Et cum probare vult medicus quantum salutis eis accesserit, tentat eis ostendere quod videre desiderabant, et non poterant cum caeci essent: et redeunte jam utcumque acie oculorum, producuntur ad lucem; et cum viderint, fulgore ipso reverberantur quodammodo, et respondent medico demonstranti, Jam jam vidi, sed videre non possum. Quid ergo facit medicus? Revocat ad solita, et addit collyrium, ut ad illud quod visum est, et videri non potuit, desiderium nutriat, et ex ipso desiderio curetur plenius; et si qua mordacia reparandae sanitati adhibentur, fortiter ferat, ut amore illius lucis accensus dicat sibi: Quando erit ut illud firmis oculis videam, quod sauciis infirmisque non potui? Urget medicum, et rogat ut curet. Ergo, fratres, si forte tale aliquid factum est in cordibus vestris, si utcumque erexistis cor vestrum ad videndum Verbum, et ipsius luce reverberati ad solita recidistis; rogate medicum ut adhibeat collyria (1543)mordacia, praecepta justitiae. Est quod videas, sed non est unde videas. Non mihi antea credebas quia est quod videas: duce quadam ratione adductus es: propinquasti, intendisti, palpitasti, refugisti. Scis certe esse quod videas, sed idoneum non te esse qui videas. Ergo curare. Quae sunt collyria? Noli mentiri, noli perjurare, noli adulterare, noli furari, noli fraudare. Sed consuesti, et cum aliquo dolore a consuetudine revocaris: hoc est quod mordet, sed sanat. Nam dico tibi liberius, ex timore et meo et tuo: si curari destiteris, et esse idoneus ad perfruendum hac luce neglexeris, valetudine oculorum tuorum; tenebras amabis; et amando tenebras, in tenebris remanebis; et remanendo in tenebris, etiam in tenebras exteriores projicieris: ibi erit fletus et stridor dentium (Matth. XXII, 13). Si nihil in te faciebat amor lucis, faciat timor doloris. 12. Sufficienter me locutum arbitror, et lectionem tamen evangelicam non finivi: si dicam reliqua onerabo vos, et timeo ne etiam quod haustum est effundatur; sufficiant ergo ista Charitati vestrae. Debitores sumus, non nunc, sed semper quamdiu vivimus; quia propter vos vivimus. Verumtamen vitam nostram istam infirmam, laboriosam, periculosam, in hoc mundo cons lamini bene vivendo, nolite nos contristare et atterere malis moribus vestris. Cum enim offendimur mala vita vestra, si refugiamus a vobis, et separemus nos a vobis, et ad vos non accedamus; nonne conqueremini, et dicetis: Et si languebamus, curaretis; et si infirmabamur, visitaretis? Ecce curamus, ecce visitamus sed non nobis fiat quomodo audistis ab Apostolo, Timeo ne sine causa laboraverim in vos (Galat. IV, 11). :TRACTATUS XIX. Ab eo quod scriptum est, Non potest a se Filius facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem; usque ad id, quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Cap. V, V\. 19-30. 1. Sermone pristino, quantum nostrum movit affectum et intelligendi paupertatem, locuti sumus, ex occasione verborum evangelicorum, ubi scriptum est, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, quid sit videre Filii, hoc est, videre Verbi, quia Filius Verbum: et quia per Verbum facta sunt omnia, quomodo possit intelligi quod videat Filius primo Patrem facientem, tunc demum et ipse faciat quae facta conspexerit; cum Pater nihil nisi per Filium fecerit. Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Non tamen explicatum aliquid diximus; sed quia nec explicatum aliquid intelleximus. Aliquando quippe sermo deficit, ubi etiam intellectus proficit; quanto magis sermo patitur defectionem, quando intellectus non habet perfectionem? Nunc itaque, quantum Dominus donat, breviter percurramus lectionem, et vel hodie expleamus debitum pensum. Si quid forte remanserit vel temporis vel virium, retractabimus, si potuerimus (quantum et a nobis et apud vos fieri potest), quid sit videre Verbi, quid demonstrari (1544)Verbo. Omnia quippe dicta sunt hic, quae si intelligantur secundum humanum sensum carnaliter, nihil aliud nobis facit anima plena phantasmatis, nisi quasdam imagines velut duorum hominum Patris et Filii, unius ostendentis; alterius videntis; unius loquentis, alterius audientis: quae omnia idola cordis sunt; quae si jam dejecta sunt de templis suis, quanto magis dejicienda sunt de pectoribus christianis? 2. Non potest, inquit, Filius a se facere quidquam nisi quod viderit Patrem facientem. Verum est hoc, tenete hoc: dum tamen non amittatis quod in ipsius Evangelii exordio tenuistis, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; et praecipue quia omnia per ipsum facta sunt (Joan. I, 1, 3). Quod nunc enim audistis, conjungite illi auditui, et utrumque concordet in cordibus vestris. Sic itaque non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, ut tamen Pater ea quae facit non faciat nisi per Filium, quia Filius est ejus Verbum: et « in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, » et « omnia per ipsum facta sunt. Quaecumque enim ille fecerit, haec et Filius similiter facit: » non alia, sed haec; nec dissimiliter, sed similiter. 3. Pater enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit. Ad hoc quod supra dixit, nisi quod viderit Patrem facientem, videtur pertinere et quod omnia demonstrat ei quae ipse facit. Sed si Pater demonstrat quae facit, nec Filius potest facere nisi Pater demonstraverit, Paterque demonstrare non potest nisi fecerit; consequens erit ut non per Filium faciat omnia Pater: porro si fixum atque inconcussum tenemus quia per Filium omnia Pater facit, antequam faciat, demonstrat Filio. Nam si Pater cum fecerit demonstrat Filio, ut Filius demonstrata faciat quae demonstrata jam facta sunt; aliquid procul dubio Pater sine Filio facit. Sed non facit Pater aliquid sine Filio, quia Filius Dei Verbum Dei est, et omnia per ipsum facta sunt. Remanet igitur fortasse ut quae Pater facturus est, demonstret facienda, ut per Filium sint facta. Nam si Filius ea facit quae Pater facta demonstrat; ea quae Pater facta demonstrat, non utique per Filium fecit. Monstrari enim non possent Filio nisi facta; facere Filius non posset, nisi monstrata: ergo sine Filio facta. Sed verum est, Omnia per ipsum facta sunt: ergo antequam facta, monstrata sunt. Sed hoc diximus differendum esse, quo redeundum sit percursa lectione, si, ut diximus, aliquid vel temporis vel virium nobis remanserit, ad ea quae distulimus retractanda. 4. Amplius audite et difficilius: Et majora his, inquit, demonstrabit ei opera, ut vos miremini. Majora his: quibus majora? Facile occurrit, iis quas modo audistis, curationibus languorum corporalium. De isto enim qui triginta et octo annos habebat in infirmitate, et Christi verbo sanatus est, nata est hujus occasio tota sermonis: et propter hoc Dominus dicere potuit, Majora his demonstrabit ei opera, ut vos miremini. Sunt enim opera majora quam ista, et demonstrabit ea Pater Filio. Non demonstravit, tanquam de praeterito; (1545)sed demonstrabit, de futuro, hoc est, demonstraturus est. Rursus difficilis oritur quaestio. Est enim aliquid apud Patrem quod Filio nondum demonstratum sit? est aliquid apud Patrem quod adhuc latebat Filium, quando ista Filius loquebatur? Si enim demonstrabit, hoc est, demonstraturus est; nondum demonstravit; et Filio tunc demonstraturus est, quando et istis: sequitur enim, ut vos miremini. Et hoc difficile est videre, quomodo tanquam temporaliter Filio coaeterno aliqua demonstrat aeternus Pater, omnia scienti quae sunt apud Patrem. 5. Quae sunt tamen illa majora? Hoc enim forte facile est intelligere. Sicut enim Pater, inquit, suscitat mortuos, et vivificat; sic et Filius quos vult vivificat. Majora ergo sunt opera mortuos suscitare, quam languidos sanare. Sed sicut suscitat Pater mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Alios ergo Pater, alios Filius? Sed omnia per ipsum: ipsos itaque Filius, quos et Pater; quia non alia, nec aliter, sed haec et Filius similiter facit. Ita plane intelligendum est, et ita tenendum: sed mementote quia Filius quos vult vivificat. Tenete hic ergo non solum potestatem Filii, verum etiam voluntatem. Et Filius quos vult vivificat, et Pater quos vult vivificat; et ipsos Filius quos et Pater: ac per hoc eadem Patris et Filii et potestas est et voluntas. Quid est ergo quod sequitur? Neque enim Pater judicat quemquam, sed judicium omne dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem: quod ita subjunxit, tanquam rationem reddens superioris sententiae. Multum movet, intenti estote. Filius quos vult vivificat, Pater quos vult vivificat: Filius suscitat mortuos, sicut Pater suscitat mortuos. Neque enim Pater judicat quemquam. Si in judicio suscitandi sunt mortui, quomodo Pater suscitat mortuos, si non judicat quemquam? Omne quippe judicium dedit Filio. In illo autem judicio suscitantur mortui; et resurgunt alii ad vitam, alii ad poenam: quod totum si Filius facit, Pater autem ideo non facit, quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio, contrarium videbitur ei quod dictum est, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Simul ergo suscitant. Si simul suscitant, simul vivificant. Simul ergo judicant: quomodo itaque verum est, Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio? Moveant interim propositae quaestiones, praestabit Dominus ut solutae delectent. Ita est, fratres; omnis quaestio nisi intentum fecerit proposita, non delectabit exposita. Sequatur ergo ipse Dominus, ne forte in iis quae subnectit, aperiat se aliquantum. Subtexit enim nubilo lucem suam; et difficile est aquilae more volare super omnem nebulam qua tegitur omnis terra (Eccli. XXIV, 6), et videre in verbis Domini sincerissimam lucem. Ne forte ergo calore radiorum suorum discutiat caliginem nostram, et aliquantum se in consequentibus aperire dignetur, dilatis istis sequentia videamus. 6. Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum. Hoc verum est et planum est. Omne quippe judicium dedit Filio, sicut supra dixit, ut omnes (1546)honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. Quid si inveniuntur qui Patrem honorificant, et non honorificant Filium? Non potest, inquit, fieri: Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum. Non potest ergo dicere aliquis, Ego Patrem honorificabam, quia Filium non noveram. Si nondum Filium honorificabas, nec Patrem honorificabas. Quid est enim honorificare Patrem, nisi quod habeat Filium? Aliud est enim cum tibi commendatur Deus, quia Deus est; et aliud est cum tibi commendatur Deus, quia Pater est. Cum tibi quia Deus est commendatur creator tibi commendatur, omnipotens tibi commendatur, spiritus quidam summus, aeternus, invisibilis, incommutabilis tibi commendatur: cum vero tibi quia Pater est commendatur, nihil tibi aliud quam et Filius commendatur; quia Pater dici non potest, si Filium non habet; sicut nec Filius, si Patrem non habet. Sed ne forte Patrem quidem honorofices tanquam majorem, Filium vero tanquam minorem, ut dicas mihi, Honorifico Patrem, scio enim quod habeat Filium; et non erro in Patris nomine, non enim Patrem intelligo sine Filio, honorifico tamen et Filium tanquam minorem: corrigit te ipse Filius, et revocat te dicens, ut omnes honorificent Filium, non inferius, sed sicut honorificant Patrem. Qui ergo non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum. Ego, inquis, majorem honorem volo dare Patri, minorem Filio. Ibi tollis honorem Patri, ubi minorem das Filio. Quid enim aliud tibi videtur ita sentienti, nisi quia Pater aequalem sibi Filium generare aut noluit, aut non potuit? Si noluit, invidit; si non potuit, defecit. Non ergo vides quia ita sentiendo, ubi majorem honorem vis dare Patri, ibi es contumeliosus in Patrem? Proinde sic honorifica Filium, quomodo honorificas Patrem, si vis honorificare et Patrem et Filium. 7. Amen, amen dico vobis, quia qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam; et in judicium non venit, sed transiit, non nunc transit, sed jam transiit a morte in vitam. Et hoc attendite, Qui verbum meum audit: et non dixit, Credit mihi; sed, credit ei qui me misit. Verbum ergo Filii audiat, ut Patri credat. Quare verbum audit tuum, et credit alteri? Nonne cum verbum alicujus audimus, eidem verbum proferenti credimus, loquenti nobis fidem accommodamus? Quid ergo voluit dicere, Qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me; nisi, quia verbum ejus est in me? Et quid est, audit verbum meum, nisi, audit me? Credit autem ei qui misit me: quia cum illi credit, verbo ejus credit: cum autem verbo ejus credit, mihi credit; quia Verbum Patris ego sum. Pax ergo in Scripturis, et omnia disposita, nequaquam rixantia. Tu abjice litem cordis tui, intellige concordiam Scripturarum. Numquid contraria sibi diceret veritas? 8. Qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam; et in judicium non venit, sed transiit a morte in vitam. Meministis quod superius posueramus, quia sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Incipit jam aperire (1547)se, et loqui de resurrectione mortuorum, et ecce jam resurgunt mortui. Qui enim verbum meum audit, et eredit ei qui misit me, habet vitam aeternam, et in judicium non veniet. Proba quia resurrexit. Sed transiit, inquit, a morte in vitam. Qui transiit a morte ad vitam, nullo dubitante utique resurrexit. Non enim transiret de morte ad vitam, nisi primo esset in morte, et non esset in vita: cum autem transierit, erit in vita, et non erit in morte. Mortuus ergo erat, et revixit; perierat, et inventus est (Luc. XV, 32). Fit proinde jam quaedam resurrectio, et transeunt homines a morte quadam ad quamdam vitam: a morte infidelitatis, ad vitam fidei; a morte falsitatis ad vitam veritatis; a morte iniquitatis, ad vitam justitiae. Est ergo et ista quaedam resurrectio mortuorum. 9. Aperiat illam plenius, et dilucescat nobis, ut coepit. Amen, amen dico vobis, quia venit hora, et nunc est. Nos exspectabamus in fine resurrectionem mortuorum; nam ita credidimus: imo non exspectabamus, sed plane exspectare debemus; neque enim falsum credimus in fine mortuos resurrecturos. Cum ergo vellet Dominus Jesus insinuare nobis quamdam resurrectionem mortuorum ante resurrectionem mortuorum; non sicut Lazari (Joan. XI, 43, 44), vel filii illius viduae (Luc. VI, 14, 15), vel filiae archisynagogi (Marc. V, 41, 42), qui resurrexerunt morituri (nam et ipsorum mortuorum quaedam resurrectio facta est ante resurrectionem mortuorum): sed sicut hic dicit, Habet, inquit, vitam aeternam; et in judicium non venit, sed transiit a morte ad vitam. Ad quam vitam? Ad aeternam. Non ergo sicut corpus Lazari: transiit enim et ille a morte sepulcri ad vitam hominum, sed non aeternam, iterum moriturus; resurrecturi autem in fine saeculi mortui, in vitam aeternam transibunt. Cum ergo vellet Dominus noster Jesus Christus, magister coelestis, Verbum Patris et Veritas, demonstrare nobis quamdam resurrectionem mortuorum in aeternam vitam, ante resurrectionem mortuorum in aeternam vitam: Venit hora, inquit. Tu procul dubio imbutus fide resurrectionis carnis, exspectabas horam illam finis saeculi, diem judicii, quam ne in isto loco exspectares, addidit, et nunc est. Quod ergo dicit, Venit hora, non dicit de illa hora novissima, ubi in jussu et in voce archangeli, et in tuba Dei Dominus ipse descendet de coelo, et mortui in Christo resurgent primo: deinde nos viventes qui reliqui sumus, simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Christo in aera, et ita semper cum Domino erimus (I Thess. IV, 15 et 16). Veniet illa hora, sed non est nunc. Hora vero ista quae sit, advertite: Venit hora, et nunc est. Quid in ea fit? Quid, nisi resurrectio mortuorum? Et qualis resurrectio? Ut qui resurgunt, in aeternum vivant. Hoc erit et in novissima hora. 10. Quid igitur? quomodo intelligimus duas istas resurrectiones? Numquid forte qui nunc resurgunt, tunc non resurgent; ut aliorum fiat nunc resurrectio, aliorum tunc? Non est ita. Nam ista resurrectione, si recte credidimus, resurreximus; et nos ipsi qui jam resurreximus, alteram in fine resurrectionem exspectamus. (1548)Sed et nunc in aeternam vitam resurreximus, si in fide ipsa perseveranter manemus; et tunc in aeternam vitam resurgemus, quando Angelis coaequabimur (Luc. XX, 36). Ipse ergo distinguat, ipse aperiat quod loqui ausi sumus: quomodo fiat resurrectio ante resurrectionem, non aliorum et aliorum, sed eorumdem; nec talis qualis Lazari, sed in vitam aeternam. Aperiet plane. Audite dilucescentem magistrum, et illabentem cordibus nostris solem nostrum; non quem desiderant oculi carnis, sed cui aestuant aperiri oculi cordis. Ipsum ergo audiamus: Amen, amen dico vobis, quia venit hora, et nunc est, quando mortui, videte exprimi resurrectionem, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent. Quare addidit, Qui audierint vivent? Possent enim audire nisi viverent? Sufficeret ergo, Venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei. Jam nos intelligeremus viventes eos; quando nisi viverent, audire non possent. Non, inquit, quia vivunt audiunt, sed audiendo reviviscunt: audient, et qui audierint vivent. Quid est ergo, audient; nisi, obaudient? Quantum enim pertinet ad auris auditum, non omnes qui audient vivent: multi enim audiunt et non credunt; audiendo et non credendo non obaudiunt: non obaudiendo non vivunt. Itaque hic, qui audient, nihil est aliud quam qui obaudient. Qui ergo obaudierint, vivent: certi sint, securi sint, vivent. Praedicatur Christus Verbum Dei, Filius Dei, per quemfacta sunt omnia, certe dispensationis gratia assumpta carne natus ex Virgine, infans in carne, juvenis in carne, patiens in carne, moriens in carne, resurgens in carne, ascendens in carne, promittens resurrectionem carni, promittens resurrectionem menti, menti ante carnem, carni post mentem. Qui audit et obaudit, vivet: qui audit et non obaudit, id est, audit et contemnit, audit et non credit, non vivet. Quare non vivet? Quia non audit. Quid est, non audit? Non obaudit. Ergo qui audierint, vivent. 11. Attende nunc quod dixeramus differendum, ut nunc, si fieri potuerit, aperiatur. Subjecit continuo de hac ipsa resurrectione, Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso. Quid est, habet vitam Pater in semetipso? Non alibi habet vitam, sed in semetipso. Vivere quippe suum in illo est; non aliunde, non alienum est: non quasi mutuatur vitam, nec quasi particeps fit vitae, ejus vitae quae non est quod ipse; sed habet vitam in semetipso, ut ipsa vita sibi sit ipse. Si potuero adhuc modicum quid inde dicere, exemplis propositis ad intelligentiam vestram informandam, Domino adjuvante potero, et pietate intentionis vestrae. Vivit Deus, vivit et anima: sed vita Dei immutabilis est, vita animae mutabilis est. Deus nec proficit, nec deficit; sed est ipse semper in se, est ita ut est: non aliter nunc, aliter postea, aliter antea. Animae vero vita, valde aliter atque aliter: vivebat stulta, vivit sapiens; vivebat iniqua, vivit justa: nunc meminit, nunc obliviscitur; nunc discit, nunc discere non potest; nunc perdit quod didicerat, nunc percipit (1549)quod amiserat: mutabilis vita animae. Et cum vivit anima in iniquitate, mors ejus est: cum autem fit justa, fit particeps alterius vitae, quae non est quod ipsa, erigendo se quippe ad Deum et inhaerendo Deo, ex illo justificatur. Dictum est enim: Credenti in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam (Rom. IV, 5). Deficiendo ab illo fit iniqua, proficiendo ad illum fit justa. Nonne videtur tibi quasi aliquid frigidum igni admotum fervescere, remotum ab igne torpescere? nonne videtur tibi quiddam tenebrosum, admotum luci clarescere, remotum a luce nigrescere? Tale quiddam est anima, non tale aliquid Deus. Potest et homo dicere, habere se lucem nunc in oculis suis. Dicant ergo quasi quadam voce propria oculi tui si possunt: Habemus lucem in nobis ipsis. Contra dicitur: Non proprie dicitis habere vos lucem in vobis ipsis: habetis lucem, sed in coelo; habetis lucem, si forte nox est, sed in luna, in lucernis, non in vobis ipsis: nam clausi amittitis, quod aperti percipitis. Non in vobis ipsis habetis lucem: sole occidente tenete lucem, si potestis: nox est, et lumine nocturno perfruimini; subducta lucerna tenete lucem: cum vero subtracta lucerna in tenebris remanetis, non lucem in vobis ipsis habetis. Hoc est ergo habere lucem in semetipso, non indigere luce ex altero. Ecce ubi, si quis intelligat, ostendit Filium aequalem Patri, ubi ait, Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso: ut hoc solum intersit inter Patrem et Filium, quia Pater habet vitam in semetipso, quam nemo ei dedit; Filius autem habet vitam in semetipso, quam Pater dedit. 12. Sed etiam hic oritur aliquod nubilum discutiendum. Non deficiamus, intenti simus: pascua mentis sunt, non fastidiamus, ut vivamus. Ecce, inquis, fateris ipse quod vitam Filio Pater dedit, ut habeat eam quidem in semetipso, sicut habet Pater vitam in semetipso, non indigens ille, non indigeat et iste; ut sit ille vita, sit et iste; et utrumque conjunctum una vita, non duae; quia unus Deus, non duo dii: et hoc ipsum sit esse vitam. Quomodo ergo dedit Filio vitam Pater? Non sic quasi ante fuerit Filius sine vita, atque ut viveret a Patre acceperit vitam: nam si hoc esset, non haberet vitam in semetipso. Ecce de anima loquebar. Est anima: etsi non sit sapiens, etsi non sit justa, anima est; etsi non sit pia, anima est. Aliud illi ergo est esse animam, aliud vero esse sapientem, esse justam, esse pium. Est ergo aliquid quo nondum est sapiens, nondum justa, nondum pia; non tamen nihil est, non tamen nulla vita est: nam ex operibus quibusdam suis ostendit se vitam, etsi non se ostendit sapientem, piam, justam. Nisi enim viveret, corpus non moveret; pedibus gressum, manibus opus, oculis intuitum, auribus auditum non imperaret; non aperiret os ad vocem, linguam ad distinctionem vocum non moveret. His itaque operibus vivere se ostendit, et esse aliquid quod sit corpore melius: sed numquid his operibus, sapientem, piam, justam se ostendit? (1550)Nonne ambulant, operantur, vident, audiunt, loquuntur et stulti, et impii, et injusti? Cum vero se erigit ad aliquid quod ipsa non est, et quod supra ipsam est, et a quo ipsa est, percipit sapientiam, justitiam, pietatem: sine quibus cum esset, mortua erat, nec vitam habebat qua ipsa viveret, sed qua corpus vivificaret. Aliud est enim in anima unde corpus vivificatur, aliud unde ipsa vivificatur. Melius quippe est quam corpus; sed melius quam ipse est Deus. Est ergo ipsa, etiamsi sit insipiens, injusta, impia, vita corporis. Quia vero vita ejus est Deus, quomodo cum ipsa est in corpore, praestat illi vigorem, decorem, mobilitatem, officia membrorum; sic cum vita ejus Deus in ipsa est, praestat illi sapientiam, pietatem, justitiam, charitatem. Aliud est ergo quod praestatur corpori de anima; aliud quod praestatur animae de Deo: vivificat, et vivificatur; mortua vivificat, si ipsa non vivificatur. Veniente itaque verbo et infuso audientibus, factisque illis non solum audientibus, sed etiam obedientibus, resurgit anima a morte sua ad vitam suam; hoc est, ab iniquitate, ab insipientia, ab impietate ad Deum suum, qui est illi sapientia, justitia, claritas. Surgat ad illum, illuminetur ab illo. Accedite, inquit, ad eum. Et quid nobis erit? Et illuminamini (Psal. XXXIII, 5). Si ergo accedendo illuminamini, et recedendo tenebramini; non erat in vobis lumen vestrum, sed in Deo vestro. Accedite, ut resurgatis: si recesseritis, moriemini. Si ergo accedendo vivitis, recedendo morimini; non erat in vobis vita vestra. Ipsa est enim vita vestra, quae est lux vestra. Quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen (Psal. XXXV, 10). 13. Non ergo sicut anima aliquid aliud est antequam illuminetur, et fit melius cum illuminatur participatione melioris; ita et Verbum Dei, Filius Dei, aliquid aliud erat antequam acciperet vitam, ut participando habeat vitam: sed vitam habet in semetipso; ac per hoc ipse est ipsa vita. Quid ergo ait, Dedit Filio vitam habere in semetipso? Breviter dixerim, Genuit Filium. Neque enim erat sine vita, et accepit vitam; sed nascendo vita est. Pater vita est non nascendo; Filius vita est nascendo. Pater de nullo patre, Filius de Deo Patre. Pater quod est, a nullo est: quod autem Pater est, propter Filium est. Filius vero et quod Filius est, propter Patrem est; et quod est, a Patre est. Hoc ergo dixit, Vitam dedit Filio, ut haberet eam in semetipso; tanquam diceret, Pater qui est vita in semetipso, genuit Filium qui esset vita in semetipso. Pro eo enim quod est genuit, voluit intelligi dedit. Tanquam si cuiquam diceremus, Dedit tibi Deus esse. Cui dedit? Si alicui jam existenti dedit esse, non ei dedit esse; quia erat, antequam ei daretur, qui posset accipere. Cum ergo audis, Dedit tibi esse, non eras qui acciperes, et existendo accepisti ut esses. Dedit structor domui huic ut esset. Sed quid ei dedit? Ut domus esset. Cui dedit? Huic domui. Quid ei dedit? Ut domus esset. Quomodo potuit dare domui ut domus esset? Etenim si domus erat; cui daret, ut domus esset, quando jam domus erat? Quid est (1551)ergo, Dedit ei ut domus esset? Fecit ut domus esset. Quid ergo Filio dedit? Dedit ei ut Filius esset, genuit ut vita esset: hoc est, Dedit ei habere vitam in semetipso, ut esset vita non egens vita, ne participando intelligatur habere vitam. Si enim participando haberet vitam, posset et amittendo esse sine vita: hoc in Filio ne accipias, ne cogites, ne credas. Manet ergo Pater vita, manet et Filius vita: Pater vita in semetipso, non a Filio; Filius vita in semetipso, sed a Patre. A Patre genitus ut esset vita in semetipso: Pater vero non genitus vita in semetipso. Nec minorem Filium genuit, qui crescendo fieret aequalis. Non enim ad sui perfectionem adjutus est tempore, per quem perfectum creata sunt tempora. Ante omnia tempora Patri coaeternus est. Non enim unquam Pater sine Filio: aeternus autem Pater est; ergo coaeternus et Filius. Quid tu, anima? Mortua eras, amiseras vitam, audi Patrem per Filium. Surge, recipe vitam; ut in eo recipias vitam quam non habes in te, qui habet vitam in semetipso. Vivificat ergo te Pater, et Filius; et agitur prima resurrectio, quando resurgis ad participandam vitam quod tu non es, et participando efficeris vivens. Resurge a morte tua in vitam tuam, qui est Deus tuus; et transi a morte in vitam aeternam. Habet enim vitam aeternam Pater in semetipso; et nisi Filium talem generaret, qui haberet vitam in semetipso, non sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vellet vivificaret. 14. Quid ergo de illa resurrectione corporis? Nam isti qui audiunt et vivunt, unde, nisi audiendo, vivunt? Amicus enim sponsi stat et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi (Joan. III, 29), non propter vocem suam; hoc est, participando, non existendo audiunt et vivunt: et omnes qui audiunt, vivunt; quia omnes qui obediunt, vivunt. Dic aliquid, Domine, etiam de resurrectione carnis. Fuerunt enim qui eam negarent, et dicerent quia ista sola est resurrectio quae fit per fidem. Cujus resurrectionis modo Dominus fecit commemorationem, et inflammavit nos, quia quidam mortui audient vocem Filii Dei, et vivent. Non eorum qui audierint alii morientur, et alii vivent; sed omnes qui audierint vivent, quia omnes qui obedierint vivent. Ecce videmus resurrectionem mentis: non ergo amittamus fidem de resurrectione carnis. Et nisi tu, Domine Jesu, dixeris eam, quem opponemus contradictoribus? Omnes enim sectae, quae se aliquam religionem hominibus inserere praesumpserunt, non negaverunt istam mentium resurrectionem: ne diceretur eis, Si non resurgit anima, quare mihi loqueris? quid in me facere vis? si non facis ex deteriore meliorem, quare loqueris? si non facis ex iniquo justum, quare loqueris? si autem facis ex iniquo justum, ex impio pium, ex stulto sapientem, fateris resurgere animam meam, si tibi obtemperavero, si tibi credidero. Volentes (1552)ergo sibi credi omnes qui instituerunt alicujus etiam falsae religionis sectam, negare istam mentium resurrectionem non potuerunt; omnes de illa consenserunt: sed multi carnis resurrectionem negaverunt; dixerunt in fide jam factam esse resurrectionem. Talibus resistit Apostolus, dicens: Ex quibus est Hymenaeus et Philetus, qui circa veritatem aberraverunt, dicentes resurrectionem jam factam esse, et fidem quorumdam subvertunt (II Tim. II, 17, 18). Jam factam esse resurrectionem dicebant, sed eo modo ut alia non speraretur: et reprehendebant homines qui sperabant resurrectionem carnis, velut jam resurrectio quae promissa erat, credendo impleretur in mente. Reprehendit eos Apostolus. Cur eos reprehendit? Nonne hoc dicebant quod modo Dominus loquebatur, Venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei; et qui audierint, vivent? Sed de vita mentium loquor adhuc, ait tibi Jesus: nondum loquor de vita corporum; sed loquor de vita vitae corporum, id est, de animarum, in quibus est vita corporum: nam scio esse corpora in monumentis jacentia, scio et corpora vestra in monumentis futura; nondum de illa resurrectione loquor: de ista loquor, in ista resurgite, ne ad poenam in illa resurgatis. Sed ut noveritis quia de illa loquor, quid addo? Sicut enim habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso. Haec vita quod Pater est, quod Filius est, ad quid pertinet? ad animam, an ad corpus? Non enim vitam illam sapientiae sentit corpus, sed mens rationalis. Nam nec omnis anima potest sentire sapientiam. Habet enim et pecus animam; sed pecoris anima non potest sentire sapientiam. Ergo anima humana potest sentire istam vitam quam habet Pater in semetipso, et dedit Filio vitam habere in semetipso; quia illud est verum lumen quod illuminat, non omnem animam, sed omnem hominem venientem in hunc mundum. Cum ergo ipsi menti loquor, audiat, id est obediat, et vivat. 15. Noli itaque, Domine, tacere de resurrectione carnis; ne non eam credant homines, et remaneamus nos argumentatores, non praedicatores. Ergo sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso. Intelligant qui audiunt, credant ut intelligant, obediant ut vivant. Audiant adhuc aliud, ne hic finitam esse resurrectionem putent. Et dedit ei potestatem et judicium facere. Quis? Pater. Cui dedit? Filio. Cui enim dedit habere vitam in semetipso, potestatem dedit ei et judicium facere. Quia filius hominis est. Iste enim Christus, et Filius Dei et filius hominis est. In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; hoc erat in principio apud Deum. Ecce quomodo dedit ei vitam habere in semetipso. Sed quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 9, 1, 2, 14), ex virgine Maria homo factus, filius hominis est. Proinde quia filius hominis est, quid accepit? Potestatem et judicium facere. Quod judicium? In fine saeculi: et ibi erit resurrectio mortuorum, sed corporum. Animas ergo suscitat Deus, per Christum Filium Dei: corpora suscitat (1553)Deus, per eumdem Christum filium hominis. Dedit ei potestatem. Hanc potestatem non haberet nisi acciperet, et esset homo sine potestate. Sed ipse est filius hominis, qui et Filius Dei. Haerendo enim ad unitatem personae filius hominis Filio Dei, facta est una persona, eademque Filius Dei, quae et filius hominis. Quid autem propter quid habeat, dignoscendum est. Filius hominis habet animam, habet corpus. Filius Dei, quod est Verbum Dei, habet hominem, tanquam anima corpus. Sicut anima habens corpus, non facit duas personas, sed unum hominem; sic Verbum habens hominem, non facit duas personas, sed unum Christum. Quid est homo? Anima rationalis habens corpus. Quid est Christus? Verbum Dei habens hominem. Video de quibus rebus loquar, et quis loquar, et quibus loquar. 16. Nunc audite de resurrectione corporum, non me, sed Dominum locuturum, propter eos qui resurrexerunt surgendo a morte, inhaerendo vitae. Cui vitae? Quae non novit mortem. Quare non novit mortem? Quia nescit mutabilitatem. Quare nescit mutabilitatem? Quia vita est in semetipso. Et potestatem dedit ei et judicium facere, quia filius hominis est. Quod judicium, quale judicium? Nolite mirari hoc, quia dixi, Dedit ei potestatem et judicium facere. Quia venit hora. Non addidit, et nunc est: ergo horam quamdam vult insinuare in fine saeculi. Hora nunc est ut resurgant mortui, hora erit in fine saeculi ut resurgant mortui: sed resurgant nunc in mente, tunc in carne; resurgant nunc in mente per Verbum Dei Filium Dei, resurgant tunc in carne per Verbum Dei carnem factum, filium hominis. Neque enim ad judicium vivorum et mortuorum Pater ipse venturus est: nec tamen recedit a Filio Pater. Quomodo ergo non ipse venturus est? Quia non ipse videbitur in judicio. Videbunt in quem pupugerunt (Joan. XIX, 37). Forma illa erit judex, quae stetit sub judice; illa judicabit quae judicata est: judicata est enim inique, judicabit juste. Veniet ergo forma servi, et ipsa apparebit. Etenim forma Dei quomodo appareret justis et iniquis? Nam si judicium non fieret nisi inter solos justos, appareret tanquam justis forma Dei: quia vero judicium futurum est justorum et iniquorum, nec licet ut iniqui videant Deum; Beati enim mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8); talis apparebit judex, qualis videri possit et ab eis quos coronaturus est, et ab eis quos damnaturus est. Forma ergo servi videbitur, occulta erit forma Dei. Occultus erit in servo Filius Dei, et apparebit filius hominis; quia potestatem dedit ei et judicium facere, quia filius hominis est. Et quia ipse solus apparebit in forma servi, Pater autem non apparebit, quia non est indutus forma servi; ideo superius ait, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Bene ergo dilatum est, ut ipse esset expositor qui propositor. Superius enim occultum erat; nunc jam, ut arbitror, manifestum est quia dedit ei potestatem et judicium facere, quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: quia judicium per illam formam futurum est, quam (1554)non habet Pater. Et quale judicium? Nolite mirari hoc; quia venit hora: non ea quae nunc est, ut resurgant animae; sed quae futura est, ut resurgant corpora. 17. Expressius hoc dicat, ut calumniam haereticus negator resurrectionis corporis non inveniat: quanquam jam intellectus elucescat. Cum superius dictum esset, Venit hora; addidit, et nunc est: modo autem, Venit hora; non addidit, et nunc est. Tamen omnes ansas, omnes claviculas calumniarum, omnes nodos laqueorum aperta veritate disrumpat. Nolite mirari hoc; quia venit hora, in qua omnes qui in monumentis sunt. Quid evidentius? quid expressius? Corpora sunt in monumentis: animae non sunt in monumentis, nec justorum, nec iniquorum. Justi anima in sinu Abrahae fuit, iniqui anima apud inferos torquebatur (Luc. XVI, 22-25): in monumento, nec illa, nec illa. Superius quando ait, Venit hora, et nunc est; obsecro, intendite. Nostis, fratres, quia ad panem ventris cum labore pervenitur; quanto magis ad panem mentis? Cum labore statis, et auditis; sed nos cum majore stamus, et loquimur. Si laboramus propter vos, collaborare non debetis propter eosdem vos? Superius ergo cum diceret, Venit hora, et adderet, et nunc est, quid subjecit? Quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent. Non dixit, Omnes mortui audient, et qui audierint vivent: mortuos enim iniquos volebat intelligi. Et numquid omnes iniqui obaudiunt Evangelio? Aperte dicit Apostolus, Sed non omnes obaudiunt Evangelio (Rom. X, 16). Tamen qui audiunt, vivent; quia omnes qui obaudiunt Evangelio, transient ad vitam aeternam per fidem: non tamen omnes obaudiunt, et hoc nunc est. At vero in fine, omnes qui sunt in monumentis, hoc est justi et injusti, audient vocem ejus, et procedent. Quomodo noluit dicere, et vivent? Omnes enim procedent, sed non omnes vivent. In eo quippe quod supra dixit, Et qui audierint vivent; in ipsa obauditione vitam aeternam intelligi voluit et beatam, quam non omnes habebunt qui de monumentis procedent. Jam ergo et commemoratione monumentorum, et expressione processionis de monumentis, aperte intelligimus corporum resurrectionem. 18. Audient omnes vocem ejus, et procedent. Et ubi judicium, si omnes audient, et omnes procedent? Quasi totum confusum est; nihil video discretum. Certe accepisti potestatem judicandi, quia filius hominis es; ecce aderis in judicio, resurgent corpora: de ipso judicio dic aliquid, hoc est de discretione malorum et bonorum. Et hoc audi: Qui bona fecerunt, in resurrectione vitae; qui mala egerunt, in resurrectionem judicii. Superius cum de resurrectione mentium et animarum loqueretur, numquid fecit discretionem? Sed omnes qui audient, vivent; quia obaudiendo vivent. At vero resurgendo et procedendo de monumentis, non omnes ad vitam aeternam ibunt, sed qui bene fecerunt: qui autem male, ad judicium. Hic enim judicium pro poena posuit. Et erit diremptio, et non qualis modo est. Nam et modo separamur non locis, sed moribus, affectibus, desideriis, fide, spe, (1555)charitate. Simul enim cum iniquis vivimus; sed non una vita est omnium: in occulto dirimimur, in occulto separamur; quomodo grana in area, non quomodo grana in horreo. Et separantur grana in area, et miscentur: separantur, cum a palea exspoliantur; miscentur, quia nondum ventilantur. Tunc aperta erit separatio, sicut morum, sic et vitae; sicut sapientiae, ita et corporum. Ibunt qui bene fecerunt, vivere cum Angelis Dei: qui male egerunt, torqueri cum diabolo et angelis ejus. Et transiet forma servi. Ad hoc enim se praesentaverat ut faceret judicium: post judicium perget hinc, ducet secum corpus cui caput est, et offeret regnum Deo (I Cor. XV, 24). Tunc plane videbitur forma illa Dei, quae non potuit videri ab iniquis, quorum visioni forma servi exhibenda erat. Dicit et alibi sic: Ibunt isti in ambustionem aeternam (de quibusdam sinistris); justi autem in vitam aeternam (Matth. XXV, 46): de qua alio loco dicit, Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te unum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum (Joan. XVII, 3). Tunc ibi apparebit qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo (Philipp. II, 6): tunc se ostendet quomodo se dilectoribus suis ostensurum promisit. Qui enim diligit me, ait, mandata mea custodit; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi. Quibus loquebatur, praesens eis erat: sed formam servi videbant; formam autem Dei non videbant. Per jumentum ad stabulum ducebantur curandi, sed sanati videbunt; quia ostendam, inquit, meipsum illi. Quomodo ostenditur aequalis Patri? Cum dicit Philippo, Qui me videt, videt et Patrem meum (Joan. XIV, 21, 9). 19. Non possum ego a meipso facere quidquam: sicut audio judico, et judicium meum justum est. Quia dicturi illi eramus, Tu judicabis, et Pater non judicabit, quia omne judicium dedit Filio; non ergo secundum Patrem judicabis: adjecit, Non possum ego a meipso facere quidquam: sicut audio judico, et judicium meum justum est; quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Certe Filius quos vult vivificat. Non quaerit voluntatem suam, sed voluntatem ejus qui misit illum. Non meam, non propriam; non meam, non filii hominis; non meam, quae resistat Deo. Faciunt enim homines voluntatem suam, non Dei, quando faciunt quod volunt, non quod jubet Deus: quando autem ita faciunt quod volunt, ut tamen sequantur voluntatem Dei, non faciunt voluntatem suam, quamvis quod volunt faciant. Volens fac quod juberis; atque ita et hoc facies quod vis, et non voluntatem tuam facies, sed jubentis. 20. Quid ergo? Sicut audio, ita judico. Audit Filius, et demonstrat ei Pater, et videt Filius Patrem facientem. Et ista distuleramus paulo enucleatius pro viribus pertractare, si tempus nobis peracta lectione et vires remansissent. Si dicam me posse loqui adhuc, forte vos audire jam non potestis. Item forte aviditate audiendi dicitis, Possumus. Melius est ergo ut ego infirmitatem meam fatear, quia jam fatigatus loqui non possum, quam ut vobis jam bene satiatis, adhuc (1556)infundam quod non bene digeratis. Proinde hujus promissionis quam ad hodiernum tempus, si superesset, distuleram, tenete me adjuvante Domino in crastinum debitorem. :TRACTATUS XX. Rursum in illud, Amen, amen dico vobis, non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: quaecumque enim Pater facit, haec eadem et Filius facit similiter. Cap. V, V\. 19. 1. Verba Domini nostri Jesu Christi, maxime quae Joannes commemorat evangelista, qui non sine causa super pectus Domini discumbebat (Joan. XIII, 23), nisi ut secreta altioris sapientiae ejus ebiberet, et quod amando biberat, evangelizando ructaret, ita secreta sunt et profunda intelligentiae, ut omnes turbent qui perverso sunt corde, et omnes exerceant qui recto sunt corde. Proinde animadvertat Charitas vestra ad haec pauca quae lecta sunt. Videamus si quo modo possumus donante et adjuvante ipso qui verba sua nobis voluit recitari, quae tunc audita atque conscripta sunt, ut modo legerentur, quid sibi velit quod eum audistis modo dicere, Amen, amen dico vobis, non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: quaecumque enim Pater facit, haec eadem et Filius facit similiter. 2. Unde autem natus sit sermo iste, commemorandi estis propter superiora lectionis, ubi curaverat Dominus quemdam inter illos qui in quinque porticibus piscinae illius Salomonis jacebant, cui dixerat, Tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam. Hoc autem fecerat sabbatis: unde perturbati Judaei calumniabantur, quasi eversorem et praevaricatorem Legis. Tunc eis dixerat, Pater meus usque modo operatur, et ego operor (Id. V, 8, 17). Illi enim carnaliter accipientes sabbati observationem, putabant Deum post laborem fabricati mundi usque ad hunc diem quasi dormire; et propterea sanctificasse illum diem, ex quo coepit velut a laboribus requiescere. Est autem sacramentum sabbati antiquis patribus nostris praeceptum (Exod. XX, 8-11), quod nos Christiani spiritualiter observamus, ut ab omni servili opere, id est ab omni peccato (quia Dominus dicit, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. VIII, 34), abstineamus nos, et habeamus quietem in corde nostro, id est tranquillitatem spiritualem. Et quamvis in hoc saeculo id conemur, ad eam tamen requiem perfectam non perveniemus, nisi cum de hac vita exierimus. Sed ideo dictum est Deum requievisse, quia jam creaturam nullam condebat postquam perfecta sunt omnia. Quietem vero propterea appellavit Scriptura, ut nos admoneret post bona opera requieturos. Sic enim scriptum habemus in Genesi, Et fecit Deus omnia bona valde, et requievit Deus die septimo (Gen. I, 31, et II, 2): ut tu homo cum attendis ipsum Deum post bona opera requievisse, non tibi speres requiem, nisi cum bona fueris operatus: et quemadmodum Deus posteaquam fecit hominem ad imaginem et similitudinem suam sexto die, et in illo perfecit omnia (1557)opera sua bona valde, requievit septimo die; sic et tibi requiem non speres, nisi cum redieris ad similitudinem in qua factus es, quam peccando perdidisti. Non enim Deus laborasse dicendus est, qui dixit et facta sunt. Quis est qui post tantam operis facilitatem quasi post laborem velit requiescere? Si jussit et aliquis ei restitit, si jussit et non est factum, et ut fieret laboravit; merito dicatur post laborem requievisse: cum vero et in ipso libro Geneseos legamus, Dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux: dixit Deus, Fiat firmamentum; et factum est firmamentum (Gen. I, 3, 6, 7); et caetera in verbo ejus continuo facta: cui attestatur et Psalmus dicens, Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt (Psal. XXXII, 9, et CXLVIII, 5): quomodo post mundum factum requiem quasi ut cessaret requirebat, qui in jubendo nunquam laboraverat? Ergo illa mystica sunt, et propterea ita posita, ut nobis requiem speremus post hanc vitam, sed si bona opera fecerimus. Ideo Dominus retundens impudentiam et errorem Judaeorum, et ostendens eos non recte sapere de Deo, ait illis scandalizatis quod sabbato operabatur hominum sanitatem, Pater meus usque modo operatur, et ego operor: nolite ergo hoc putare quia sabbato ita requievit Pater meus, ut ex illo non operetur; sed sicut ipse nunc operatur, operor et ego. Sed sicut Pater sine labore, sic et Filius sine labore. Dixit Deus, et facta sunt: dixit Christus languenti, Tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam, et factum est. 3. Catholica autem fides habet, quod Patris et Filii opera non sunt separabilia. Hoc est quod volo, si possum, loqui Charitati vestrae: sed secundum illa verba Domini, Qui potest capere capiat (Matth. XIX, 12). Qui autem capere non potest, non mihi adscribat, sed tarditati suae; et convertat se ad illum qui cor aperit, ut infundat quod donat. Postremo et si quisquam propterea non intellexerit, quia non a me sic dictum est ut dici debuit, ignoscat humanae fragilitati, et supplicet divinae bonitati. Habemus enim intus magistrum Christum. Quidquid per aurem vestram, et os meum capere non potueritis, in corde vestro ad cum convertimini, qui et me docet quod loquor, et vobis quemadmodum dignatur distribuit. Qui novit quid det, et cui det, aderit petenti, et aperiet pulsanti. Et si forte non dederit, nemo se dicat desertum. Forte enim aliquid dare differt, sed neminem esurientem relinquit. Si enim non dat ad horam, exercet quaerentem, non contemnit petentem. Videte ergo et attendite quid velim dicere, etsi forte non possim. Catholica fides hoc habet, firmata Spiritu Dei in sanctis ejus, contra omnem haereticam pravitatem, quia Patris et Filii opera inseparabilia sunt. Quid est quod dixi? Quomodo ipse Pater et Filius inseparabiles sunt, sic et opera Patris et Filii inseparabilia sunt. Quomodo Pater et Filius inseparabiles sunt? Quia ipse dixit, Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30). Quia Pater et Filius non sunt duo dii, sed unus Deus, (1558)Verbum et cujus est Verbum, unus et Unicus, Deus unus Pater et Filius charitate complexi, unusque charitatis Spiritus eorum est, ut fiat Trinitas Pater et Filius et Spiritus sanctus. Non ergo tantum Patris et Filii, sed et Spiritus sancti, sicut aequalitas et inseparabilitas personarum, ita etiam opera inseparabilia sunt. Adhuc planius dicam quid sit, opera inseparabilia sunt. Non dicit catholica fides quia fecit Deus Pater aliquid, et fecit Filius aliquid aliud: sed quod fecit Pater, hoc et Filius fecit, hoc et Spiritus sanctus fecit. Per Verbum enim facta sunt omnia: quando dixit et facta sunt, per Verbum facta sunt, per Christum facta sunt. In principio enim erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: omnia per ipsum facta sunt (Joan. I, 1, 3). Si omnia per ipsum facta sunt; dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux: in Verbo fecit, per Verbum fecit. 4. Ecce ergo nunc audivimus Evangelium, cum responderet stomachantibus Judaeis, quia non solum solvebat sabbatum, sed etiam patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo (Id. V, 18): sic enim scriptum est in superiori capitulo. Cum ergo tali eorum erranti indignationi Dei Filius et Veritas responderet, ait, Amen, amen dico vobis, non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Tanquam diceret, Quid scandalizati estis, quia Patrem meum dixi Deum, et quia aequalem me facio Deo? Ita sum aequalis, ut ille me genuerit: ita sum aequalis, ut non ille a me, sed ego ab illo sim. Hoc enim intelligitur in his verbis, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Hoc est, quidquid Filius habet ut faciat, a Patre habet ut faciat. Quare habet a Patre ut faciat? Quia a Patre habet ut Filius sit. Quare a Patre habet ut Filius sit? Quia a Patre habet ut possit, quia a Patre habet ut sit. Filio enim hoc est esse quod posse. Homini non ita est. Ex comparatione humanae infirmitatis, longe infra jacentis, utcumque corda sustollite; et ne forte aliquis nostrum attingat secretum, et quasi coruscatione magnae lucis horrescens, sapiat aliquid, ne insipiens remaneat: non tamen se totum sapere putet, ne superbiat, et quod sapuit amittat. Homo aliud est quod est, aliud quod potest. Aliquando enim et est homo, et non potest quod vult; aliquando autem sic est homo, ut possit quod vult: itaque aliud est esse ipsius, aliud posse ipsius. Si enim hoc esset esse ipsius, quod est posse ipsius; cum vellet posset. Deus autem cui non est alia substantia ut sit, et alia potestas ut possit, sed consubstantiale illi est quidquid ejus est, et quidquid est, quia Deus est, non alio modo est, et alio modo potest; sed esse et posse simul habet, quia velle et facere simul habet. Quia ergo potentia Filii de Patre est, ideo et substantia Filii de Patre est; et quia substantia Filii de Patre, ideo potentia Filii de Patre est. Non alia potentia est in Filio, et alia substantia: sed ipsa est potentia quae et substantia; substantia ut sit, potentia ut possit. Ergo quia Filius de Patre est, (1559)ideo dixit, Filius non potest a se facere quidquam. Quia non est Filius a se, ideo non potest a se. 5. Videtur enim quasi minorem se fecisse, cum dixit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Hic erigit cervicem haeretica vanitas, eorum scilicet qui dicunt Filium minorem esse quam Patrem, minoris potestatis, majestatis, possibilitatis, non intelligentes mysterium verborum Christi. Attendat autem Charitas vestra, et videte quemadmodum in carnali suo intellectu modo turbentur in ipsis verbis Christi. Hoc autem paulo ante praelocutus sum, quia omnia perversa corda perturbat, sicut pia corda exercet Verbum Dei, maxime quod per Joannem evangelistam dicitur. Alta enim per illum dicuntur, non qualiacumque, non quae facile intelligantur. Ecce jam haereticus si forte audit verba ista, erigit se, et dicit nobis: Ecce minor est Filius quam Pater, ecce audi verba Filii, qui dicit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Exspecta, quemadmodum scriptum est, Esto mansuetus ad audiendum verbum, ut intelligas (Eccli. V, 13). Puta enim me conturbatum esse his verbis, quoniam dico aequalem potestatem majestatemque esse Patris et Filii, cum audivi, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Turbatus his verbis quaero abs te, qui jam tibi videris intellexisse: Novimus in Evangelio Filium ambulasse super mare (Matth. XIV, 25); ubi Patrem vidit ambulasse super mare? Hic jam ille turbatur. Pone ergo quod intellexeras, et simul quaeramus. Quid ergo facimus? Verba Domini audivimus, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Ambulavit ipse super mare, Pater nunquam ambulavit super mare. Certe non facit Filius quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. 6. Redi ergo mecum ad id quod dicebam, ne forte sic intelligendum sit, ut de quaestione ambo exeamus. Nam ego secundum fidem catholicam video quomodo exeam sine offensione, sine scandalo: tu autem circumclusus, quaeris qua exeas. Qua intraveras vide. Forte non intellexisti et hoc quod dixi, Qua intraveras vide: ipsum audi dicentem, Ego sum janua (Joan. X, 7). Non sine causa ergo quaeris qua exeas, et non invenis, nisi quia non per januam intrasti, sed per maceriam cecidisti. Ergo quemadmodum potes, a ruina tua collige te, et intra per januam, ut sine offensione intres, et sine errore exeas. Per Christum veni, nec ex corde tuo afferas quod dicas; sed quod ille ostendit, hoc loquere. Ecce fides catholica quemadmodum exit de ista propositione. Ambulavit Filius super mare, pedes carnis fluctibus imposuit; caro ambulabat, et divinitas gubernabat: quando ergo caro ambulabat et divinitas gubernabat, Pater absens erat? Si absens erat, quomodo ipse Filius dicit, Pater autem in me manens, ipse facit opera sua (Id. XIV, 10)? Si ergo Pater in Filio manens, ipse facit opera sua; ambulatio illa carnis supra mare, a Patre fiebat, per Filium fiebat. Ergo illa ambulatio opus est Patris et Filii inseparabile. Utrumque ibi operantem video: (1560)nec Pater Filium deseruit, nec Filius a Patre discessit. Ita quidquid facit Filius, non facit sine Patre; quia quidquid facit Pater, non facit sine Filio. 7. Exitum est hinc. Videte quia recte nos dicimus inseparabilia esse opera Patris et Filii et Spiritus sancti. Nam quomodo tu intelligis, ecce fecit Deus lucem, et vidit Filius Patrem facientem lucem, secundum carnalem intellectum tuum, qui ideo vis minorem intelligere, quia dixit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Fecit Deus Pater lucem; quam lucem aliam fecit Filius? Fecit Deus Pater firmamentum, coelum inter aquas et aquas, vidit eum Filius secundum intelligentiam tuam tardam et grossam: quia vidit Filius Patrem facientem firmamentum, et dixit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, da mihi alterum firmamentum. An tu amisisti fundamentum? Superaedificati autem supra fundamentum Apostolorum et Prophetarum, ipso summo lapide angulari existente Christo Jesu, pacantur in Christo (Ephes. II, 14-20); nec contendunt et errant in haeresi. Intelligimus ergo lucem factam a Deo Patre, sed per Filium; firmamentum factum a Deo Patre, sed per Filium. Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Excute intelligentiam tuam; nec intelligentiam vocandam, sed plane stultitiam. Deus Pater fecit mundum: quem fecit Filius alterum mundum? da mihi mundum Filii. Iste in quo sumus, cujus est? dic nobis, a quo factus est? Si dixeris, A Filio; non a Patre; errasti a Patre: si dixeris, A Patre, non a Filio; respondet tibi Evangelium, Et mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit (Joan. I, 3, 10). Agnosce ergo eum per quem factus est mundus, et noli esse inter illos qui eum qui fecit mundum non cognoverunt. 8. Inseparabilia sunt ergo opera Patris et Filii. Sed hoc est, Non potest Filius a se quidquam facere, quod esset si diceret, Non est Filius a se. Etenim si Filius est, natus est: si natus est, ab illo est de quo natus est. Sed tamen aequalem sibi genuit. Non enim defuit aliquid generanti, aut tempus quaesivit ut generaret, qui genuit coaeternum; aut matrem quaesivit ut generaret, qui de se protulit Verbum; aut Pater generans aetate praecesserat Filium, ut minorem Filium generaret. Et forte dicit aliquis quia post multa saecula in senecta sua Deus suscepit Filium. Sicut Pater sine senectute, sic et Filius sine incremento: nec ille senuit nec ille crevit; sed aequalis aequalem genuit, aeternus aeternum. Quomodo, inquit aliquis, aeternus aeternum? Quomodo flamma temporalis generat lucem temporalem. Coaeva est autem flamma generans luci quam generat, nec praecedit tempore flamma generans lucem generatam; sed ex quo incipit flamma, ex illo incipit lux. Da mihi flammam sine luce, et do tibi Deum Patrem sine Filio, Hoc est ergo, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem; quia videre Filii, hoc est natum esse de Patre. Non alia visio ejus et alia substantia ejus: nec alia potentia ejus, alia substantia ejus. Totum quod est, de Patre est; totum quod potest, de Patre est: quoniam quod potest et est, hoc unum est; et de Patre totum est.(1561) 9.Sequitur et ipse in verbis suis, et male intelligentes conturbat, ut ad rectum intellectum revocet errantes. Cum dixisset, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: ne forte carnalis subreperet intellectus, et averteret mentem, et faceret sibi homo quasi duos fabros, unum magistrum, alterum discipulum quasi attendentem ad magistrum, verbi gratia, facientem arcam; ut quomodo ille fecit arcam, faciat et iste alteram arcam secundum visionem quam inspexit in magistro operante: sed ne tale aliquid sibi duplicaret in illa simplici divinitate intellectus carnalis, secutus ait, Quaecumque enim Pater facit, haec eadem et Filius facit similiter. Non facit Pater alia, et alia Filius similia, sed eadem similiter. Non enim ait, Quaecumque facit Pater, facit et Filius alia similia: sed, Quaecumque, inquit, Pater facit, haec eadem et Filius facit similiter. Quae ille, haec et ipse: mundum Pater, mundum Filius, mundum Spiritus sanctus. Si tres dii, tres mundi: si unus Deus Pater et Filius et Spiritus sanctus, unus mundus factus est a Patre per Filium in Spiritu sancto. Haec ergo facit Filius, quae facit et Pater, et non dissimiliter facit: et haec facit, et similiter facit. 10. Jam dixerat, haec facit; quare addidit, similiter facit? Ne alius pravus intellectus vel error in animo nasceretur. Vides enim hominis opus; animus est in homine et corpus: animus imperat corpori, sed multum interest inter corpus et animum: corpus visibile est, animus invisibilis; inter potentiam virtutemque animi, et cujusvis licet coelestis corporis multum interest. Imperat tamen animus corpori suo, et facit corpus: et quod videtur animus facere, hoc facit et corpus. Videtur ergo corpus hoc idem facere quod animus, sed non similiter. Quomodo hoc idem facit, sed non similiter? Facit animus verbum apud se, jubet linguae, et profert verbum quod fecit animus: fecit animus, fecit et lingua; fecit dominus corporis, fecit et servus: sed ut faceret servus, a domino accepit quod faceret, et jubente domino fecit. Hoc idem ab utroque factum est: sed numquid similiter? Quomodo non similiter, ait aliquis? Ecce verbum quod fecit animus meus, manet in me: quod fecit lingua mea, percusso aere transiit, et non est. Cum dixeris verbum in animo tuo, et sonuerit per linguam tuam, redi ad animum tuum, et vide quia ibi est verbum quod fecisti. Numquid sicut mansit in animo tuo, mansit in lingua tua? Quod sonuit per linguam tuam, fecit lingua sonans, fecit animus cogitans: sed quod sonuit lingua, transiit; quod cogitavit animus, permanet. Hoc ergo fecit corpus, quod fecit animus; sed non similiter. Fecit enim animus quod teneat animus; fecit autem lingua quod sonat, et per aerem aurem verberat. Numquid sequeris syllabas, et facis ut maneant? Non ergo sic Pater et Filius; sed haec eadem facit, et similiter facit. Si fecit Deus coelum quod manet, hoc fecit Filius coelum quod manet. Si fecit Deus Pater hominem qui moritur, eumdem Filius hominem fecit qui moritur. Quaecumque fecit Pater stantia, haec fecit et Filius stantia; quia similiter fecit: et quaecumque fecit (1562)Pater temporalia, haec eadem fecit Filius temporalia; quia non solum ipsa fecit, sed et similiter fecit. Pater enim fecit per Filium, quia per Verbum fecit Pater omnia. 11. Quaere in Patre et Filio separationem, non invenis: sed si assurrexisti, tunc non invenis; si aliquid supra mentem tuam tetigisti, tunc non invenis. Nam si in his versaris, quae sibi errans animus facit; cum imaginibus tuis loqueris, non cum Verbo Dei: fallunt te imagines tuae. Transcende et corpus, et sape animum: transcende et animum, et sape Deum. Non tangis Deum, nisi et animum transieris: quanto minus tangis, si in carne manseris? Illi ergo qui sapiunt carnem, quam longe sunt a sapiendo quod Deus est? quia non ibi essent, etiam si animum saperent. Recedit homo multum a Deo quando sapit carnaliter, et multum interest inter carnem et animum: plus tamen interest inter animum et Deum. Tu si in animo es, in medio es: si infra attendis, corpus est: si supra attendis, Deus est. Attolle te a corpore, transi etiam te. Vide enim quid dixit Psalmus, et admoneris quemadmodum sapiendus sit Deus: Factae sunt, inquit, mihi lacrymae meae panes die ac nocte, cum dicitur mihi quotidie, Ubi est Deus tuus? Tanquam Pagani dicant: Ecce dii nostri; Deus vester ubi est? Ostendunt enim illi quod videtur; nos colimus quod non videtur. Et cui ostendamus? homini qui non habet unde videat? Nam utique si ipsi deos suos vident oculis; habemus et nos alios oculos, unde videamus Deum nostrum. Ipsi oculi mundandi sunt a Deo nostro, ut videamus Deum nostrum: Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8). Ergo cum se conturbatum dixisset, cum dicitur illi quotidie, Ubi est Deus tuus? Haec memoratus sum, inquit, quia dicitur mihi quotidie, Ubi est Deus tuus? et quasi volens apprehendere Deum suum, Haec memoratus sum, inquit, et effudi super me animam meam (Psal. XLI, 4, 5). Ut ergo attingerem Deum meum, de quo mihi dicebatur, Ubi est Deus tuus? non effudi animam meam super carnem meam, sed super me: transcendi me, ut illum tangerem. Ille enim est super me, qui fecit me: nemo eum attingit, nisi qui transierit se. 12. Cogita corpus; mortale est, terrenum est, fragile est, corruptibile est: abjice. Sed forte caro temporalis est. Alia corpora cogita, coelestia corpora cogita; majora, meliora, splendida sunt: attende et ipsa, volvuntur ab oriente ad occidentem, non stant; videntur oculis, non solum ab homine, sed etiam a pecore: transi et ipsa. Et quomodo, inquies, transeo coelestia corpora, cum ambulo in terra? Non carne transis, sed mente. Abjice et ipsa: quamvis luceant, corpora sunt; quamvis de coelo fulgeant, corpora sunt. Veni, quoniam forte non te putas habere quo eas, cum consideras ista omnia. Et ultra coelestia corpora quo iturus sum, inquis, et quid mente transiturus sum? Considerasti ista omnia? Consideravi, inquis. Unde considerasti? Ipse considerator appareat. Ipse enim considerator istorum omnium, discriminator, distinctor et quodammodo appensor in libra sapientiae, (1563)animus est. Sine dubio melior est animus quo ista omnia cogitasti, quam ista omnia quae cogitasti. Animus ergo iste spiritus est, non corpus: transi et ipsum. Compara ipsum animum primo, ut videas quo transeas; compara illum carni. Absit, ne digneris comparare. Compara illum fulgori solis, lunae, stellarum: major fulgor est animi. Primo celeritatem animi ipsius vide. Vide si non vehementior scintilla est animi cogitantis, quam splendor solis lucentis. Solem orientem tu vides animo: motus ipsius quam tardus est ad animum tuum? Cito tu potuisti cogitare quod facturus est sol. Ab oriente ad occidentem venturus est, jam ex alia parte cras oritur. Ubi hoc fecit cogitatio tua, adhuc ille tardus est, et tu omnia peragrasti. Magna ergo res est animus. Sed quomodo dico, est? Transi et ipsum; quia et ipse animus mutabilis est, quamvis melior sit omni corpore. Modo novit, modo non novit; modo obliviscitur, modo recordatur; modo vult, modo non vult; modo peccat, modo justus est. Transi ergo omnem mutabilitatem; non solum omne quod videtur, sed et omne quod mutatur. Transisti enim carnem quae videtur, transisti coelum, solem, lunam, et stellas quae videntur; transi et omne quod mutatur. Jam enim istis transactis veneras ad animum tuum, sed et ibi invenisti mutabilitatem animi tui. Numquid mutabilis est Deus? Transi ergo et animum tuum. Effunde super te animam tuam, ut contingas Deum, de quo tibi dicitur, Ubi est Deus tuus? 13. Ne putes te aliquid facturum quod homo non possit. Hoc fecit ipse Joannes evangelista. Transcendit carnem, transcendit terram quam calcabat, transcendit maria quae videbat, transcendit aerem ubi alites volitant, transcendit solem, transcendit lunam, transcendit stellas, transcendit omnes spiritus qui non videntur, transcendit mentem suam ipsa ratione animi sui. Transcendens ista omnia, super se effundens animam suam, quo pervenit? Quid vidit? In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum. Si ergo separationem non vides in luce, quid separationem quaeris in opere? Vide Deum, vide Verbum ejus inhaerere Verbo dicenti: quia ipse dicens non syllabis dicit; sed splendore sapientiae fulgere, hoc est dicere. Quid dictum est de Sapientia ipsius? Candor est lucis aeternae (Sap. VII, 26). Attende candorem solis. In coelo est, et expandit candorem per terras omnes, per maria omnia: et utique corporalis lux est. Si separas candorem solis a sole, separa Verbum a Patre. De sole loquor. Lucernae una flammula tenuis, quae uno flatu possit exstingui, spargit lucem suam super cuncta quae subjacent. Vides lucem sparsam a flammula generatam, emissionem vides, separationem non vides. Intelligite ergo, fratres charissimi, Patrem et Filium et Spiritum sanctum inseparabiliter sibi cohaerere, Trinitatem hanc unum Deum; et omnia opera unius Dei, haec esse Patris, haec esse Filii, haec esse Spiritus (1564)sancti. Caetera quae consequuntur, quae pertinent ad sermonem ipsius Domini nostri Jesu Christi in Evangelio, quoniam et erastino die sermo debetur vobis, adestote ut audiatis. :TRACTATUS XXI. Ab eo quod scriptum est, Pater enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit; usque ad id, Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum. Cap. V, V\. 20-23. 1. Hesterno die quantum Dominus donare dignatus est, qua potuimus facultate tractavimus, et qua potuimus capacitate intelleximus, quomodo inseparabilia sunt opera Patris et Filii; nec alia facit Pater, alia Filius, sed omnia Pater facit per Filium, tanquam per Verbum suum, de quo scriptum est, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Sequentia verba hodie videamus, et ab eodem Domino ejus misericordiam et deprecemur, et speremus, ut primum si dignum ipse judicat, intelligamus quod verum est: si autem hoc non potuerimus, non eamus in illud quod falsum est. Melius est enim nescire, quam errare: sed scire est melius quam nescire. Itaque ante omnia conari debemus ut sciamus: si potuerimus, Deo gratias; si autem non potuerimus interim pervenire ad veritatem, non eamus ad falsitatem. Quid enim simus, et quid tractemus, considerare debemus. Homines sumus carnem portantes, in hac vita ambulantes: et si jam de semine verbi Dei renuti, tamen ita in Christo innovati, ut nondum penitus ab Adam exspoliati. Quod enim nostrum mortale et corruptibile aggravat animam (Sap. IX, 15), ex Adam esse apparet, et manifestum est: quod autem nostrum spirituale sublevat animam, de Dei dono et de misericordia ejus, qui Unicum suum misit communicare nobiscum mortem nostram, et ducere nos ad immortalitatem suam. Hunc habemus magistrum, ut non peccemus; et defensorem, si peccaverimus et confessi atque conversi fuerimus; et interpellatorem pro nobis, si quid boni a Domino desideraverimus; et datorem cum Patre, quia Deus unus est Pater et Filius. Sed loquebatur ista homo hominibus; Deus occultus, homo manifestus, ut manifestos homines faceret deos; et Filius Dei, factus hominis filius, ut hominum filios faceret filios Dei. Qua hoc arte sapientiae suae faciat, in ejus verbis agnoscimus. Loquitur enim parvulis parvus: sed ipse ita parvus ut et magnus; nos autem parvi, sed in illo magni: loquitur ergo tanquam fovens et nutriens lactentes, et amando crescentes. 2. Dixerat, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem (Joan. V, 19). Intelleximus autem quia non seorsum aliquid Pater facit, quod cum viderit Filius, faciat et ipse aliquid tale inspecto opere Patris sui; sed quod dixit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, quia de Patre est totus Filius, et tota substantia et potentia ejus ex illo est qui genuit eum. Modo autem cum dixisset se haec facere similiter quae facit Pater, ut non intelligamus alia facere Patrem, (1565)alia Filium, sed simili potentia facere Filium eadem ipsa quae Pater facit, cum Pater facit per Filium; secutus ait quod hodie lectum audivimus, Pater enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit. Rursus mortalis cogitatio perturbatur. Demonstrat Pater Filio quae ipse facit: ergo, ait aliquis, seorsum Pater facit, ut possit Filius videre quod facit. Rursus occurrunt humanae cogitationi tanquam artifices duo, velut si faber doceat filium suum artem suam, et demonstret ei quidquid facit, ut possit etiam ipse facere: Omnia, inquit, demonstrat ei quae ipse facit. Cum ergo Pater facit, Filius non facit, ut possit videre Filius quod Pater facit? Certe omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Hunc videmus quemdadmodum Pater demonstrat Filio quod facit; cum Pater nihil faciat, nisi quod per Filium facit. Quid fecit Pater? Mundum. Itane factum mundum demonstravit Filio, ut et ipse tale aliquid faceret? Detur ergo mundus nobis quem fecit et Filius, Sed, et omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, et mundus per eum factus est (Joan. I, 3, 10). Si factus per eum est mundus, et omnia per ipsum facta sunt, et nihil facit Pater quod non per Filium faciat; ubi demonstrat Filio Pater quod facit, nisi in ipso Filio per quem facit? Quis enim locus ubi demonstretur opus Patris Filio, quasi extra faciat et extra sedeat, et Filius attendat manum Patris quemadmodum faciat? Ubi est illa inseparabilis Trinitas? ubi est Verbum de quo dictum est quod ipse est Virtus et Sapientia Dei (I Cor. I, 24)? ubi quod de ipsa Sapientia Scriptura dicit, Candor est enim lucis aeternae (Sap, VII, 26)? ubi quod de illa iterum dicitur, Attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter (Id. VIII, 1)? Si quid facit Pater, per Filium facit; si per Sapientiam suam, et Virtutem suam facit: non extra illi ostendit quod videat, sed in ipso illi ostendit quod facit. 3. Quid videt Pater, vel potius quid videt Filius in Patre ut faciat et ipse? Possim forte dicere; sed da qui possit capere: aut forte possim cogitare, nec dicere; aut forte nec cogitare. Excedit enim nos illa divinitas tanquam Deus homines, tanquam immortalis mortales, tanquam aeternus temporales. Inspiret et donet, de fonte illo vitae nunc aliquid irrorare dignetur et distillare in sitim nostram, ne in hac eremo arescamus. Dicamus ei, Domine, cui didicimus dicere, Pater. Audemus enim hoc, quia ipse voluit ut auderemus: si tamen sic vivamus, ut non nobis dicat, Si Pater sum, ubi est honor meus? si Dominus sum, ubi est timor meus (Malach. I, 6)? Dicamus ergo illi, Pater noster. Cui dicimus, Pater noster? Patri Christi. Qui ergo Patri Christi dicit, Pater noster, quid dicit Christo, nisi, Frater noster? Non tamen sicut Christi Pater, ita et noster Pater: nunquam enim Christus ita nos conjunxit, ut nullam distinctionem faceret inter nos et se. Ille enim Filius aequalis Patri, ille aeternus cum Patre, Patrique coaeternus: nos autem facti per Filium, adoptati per Unicum. Proinde nunquam auditum est de ore Domini nostri Jesu Christi, cum ad discipulos loqueretur, dixisse illum de Deo (1566)summo Patre suo, Pater noster: sed aut, Pater meus, dixit; aut, Pater vester. Pater noster non dixit, usque adeo ut quodam loco poneret haec duo: Vado ad Deum meum, inquit, et Deum vestrum. Quare non dixit, Deum nostrum? Et Patrem meum dixit, et Patrem vestrum (Joan. XX, 17); non dixit, Patrem nostrum. Sic jungit ut distinguat, sic distinguit ut non sejungat. Unum nos vult esse in se, unum autem Patrem et se. 4. Quantumcumque ergo intelligamus et quantumcumque videamus, etiam cum Angelis aequati fuerimus, non videbimus sicut videt Filius. Nos enim et quando non videmus, sumus aliquid. Et quid aliud sumus quando non videmus, nisi non videntes? Sumus tamen vel non videntes; et ut videamus, convertimus nos ad eum quem videamus; et fit in nobis visio quae non erat, quando nos tamen eramus. Est enim homo non videns, et idem ipse cum viderit, dicitur homo videns. Non ergo hoc est illi videre, quod esse hominem: nam si hoc illi esset videre quod esse hominem, nunquam esset homo nisi videns. Cum vero est homo non videns, et quaerit videre quod non videt; est qui quaerat, et est qui se convertat ut videat: et cum se bene converterit et viderit, fit homo videns, qui prius erat homo non videns. Videre ergo accedit illi, et recedit ab illo: accedit illi cum se converterit, recedit ab illo cum se averterit. Numquid ita Filius? Absit. Nunquam fuit Filius non videns, et postea factus est videns: sed videre Patrem, hoc illi est esse Filium. Nos enim avertendo ad peccatum, amittimus illuminationem; et convertendo nos ad Deum, percipimus illuminationem. Aliud est enim lumen quo illuminamur, aliud nos qui illuminamur. Lumen autem ipsum quo illuminamur, nec avertitur a se, nec perdit lucem, quia lux est. Sic ergo demonstrat Pater rem quam facit Filio, ut in Patre videat omnia Filius, et in Patre sit omnia Filius. Videndo enim natus est, et nascendo videt. Sed non aliquando non erat natus, et postea natus est; sicut non aliquando non vidit, et postea vidit: sed in eo quod est illi videre, in eo est illi esse, in eo est illi natum esse, in eo est illi permanere, in eo est illi non mutari, in eo est illi sine initio et sine fine persistere. Non ergo carnaliter accipiamus quia sedet Pater, et facit opus, et demonstrat Filio; et videt Filius opus quod Pater facit, et facit illud in alio loco, aut ex alia materia. Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Verbum Patris est Filius, nihil dixit Deus quod non dixit in Filio. Dicendo enim in Filio quod facturus erat per Filium, ipsum Filium genuit per quem faceret omnia. 5. Et majora his demonstrabit ei opera, ut vos miremini. Rursus hic turbat. Et quis est qui digne perscrutetur hoc tantum secretum? Sed jam quoniam nobis loqui dignatus est, ipse aperit. Neque enim vellet dicere quod nollet intelligi: quia dicere dignatus est, sine dubio excitavit audientiam; numquid quem excitavit ut audiret, excitatum deserit? Diximus, ut potuimus, non temporaliter scire Filium, nec aliud esse (1567)Filii scientiam, aliud ipsum Filium; et aliud esse Filii visionem, et aliud ipsum Filium: sed ipsam visionem esse Filium, et ipsam scientiam vel sapientiam Patris esse Filium, eamque sapientiam et eam visionem aeternam esse ab aeterno, et ei a quo est coaeternam; nec ibi per tempus aliquid variari; nec aliquid nasci quod non erat; nec aliquid perire quod erat. Diximus, ut potuimus. Quid ergo hic modo facit tempus, ut diceret, majora his demonstrabit ei opera? id est demonstraturus est, hoc est demonstrabit. Aliud est demonstravit, aliud est demonstrabit: demonstravit, de praeterito dicimus; demonstrabit, de futuro dicimus. Quid ergo hic agimus, fratres? Ecce quem dixeramus Patri coaeternum, nihil in illo variari per tempus, nihil moveri per spatia vel momentorum vel locorum, manere semper cum Patre videntem, videntem Patrem et videndo existentem, rursus nobis tempora nominans, demonstrabit ei, inquit, his majora. Ergo demonstraturus est adhuc aliquid Filio, quod non novit Filius? Quid ergo facimus? quomodo hoc intelligimus? Ecce Dominus noster Jesus Christus sursum erat, deorsum est. Quando sursum erat? Quando dixit, Quaecumque facit Pater, haec eadem et Filius facit similiter. Unde modo deorsum? Majora his demonstrabit ei opera. O Domine Jesu Christe, salvator noster, Verbum Dei per quod facta sunt omnia, quid tibi Pater demonstraturus est quod adhuc nescis? quid te latet Patris? quid te latet in Patre, quem non latet Pater? quae opera tibi majora demonstraturus est? aut quibus operibus majora sunt quae demonstraturus est? Cum enim dixit, majora his, debemus prius intelligere quibus majora. 6. Recordemur unde sermo iste processit. Quando curatus est ille qui triginta et octo annos habebat in infirmitate, et jussit eum salvum tollere grabatum suum, et ire in domum suam. Hinc enim Judaei commoti, cum quibus loquebatur: loquebatur verbis, et tacebat intellectu; quodammodo iunuebat intelligentibus, celabat irascentibus: hinc ergo cum essent commoti Judaei, quia hoc sabbato Dominus faceret, dederunt occasionem sermoni huic. Non ergo sic audiamus haec tanquam obliti quae supra dicta sunt, sed respiciamus illum languidum triginta et octo annorum subito factum sanum, admirantibus Judaeis et irascentibus. Quaerebant tenebras magis de sabbato, quam lumen de miraculo. His ergo indignantibus loquens, ait hoc, Majora his demonstrabit ei opera. His majora: quibus? Quod vidistis hominem factum sanum, cujus languor duraverat usque ad triginta et octo annos, his majora Pater demonstraturus est Filio. Quae sunt majora? Sequitur, et dicit: Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Plane majora sunt ista. Valde enim plus est ut resurgat mortuus, quam ut convalescat aegrotus: majora sunt ista. Sed quando ea Pater demonstraturus est Filio? Nescit enim ea Filius? et ille qui loquebatur, non noverat mortuos suscitare? adhuc habebat discere resuscitare mortuos, per quem facta sunt omnia? qui fecit ut viveremus, qui non eramus, adhuc (1568)habebat discere ut resuscitaremur? Quid est ergo quod vult dicere? 7. Descendit enim ad nos, et qui paulo ante loquebatur ut Deus, coepit loqui ut homo. Ipse est tamen homo qui Deus, quia Deus factus est homo: sed factus quod non erat, non amittens quod erat. Ergo accessit homo Deo, ut esset homo qui erat Deus; non ut jam homo esset, et non esset Deus. Audiamus ergo eum et fratrem, qui audiebamus conditorem: conditorem, quia Verbum in principio; fratrem, quia natum ex virgine Maria: conditorem ante Abraham, ante Adam, ante terram, ante coelum, ante omnia corporalia et spiritualia; fratrem autem ex semine Abrahae, ex tribu Juda, ex Virgine Israelitica. Si ergo novimus hunc, qui nobis loquitur, et Deum et hominem, intelligamus verba Dei et hominis: aliquando enim talia nobis dicit quae pertineant ad majestatem, aliquando quae pertineant ad humilitatem. Ipse enim excelsus, qui humilis ut nos humiles faciat excelsos. Quid ergo ait? Demonstrabit mihi Pater his majora, ut vos miremini. Ergo nobis est demonstraturus, non illi. Cum ergo nobis sit demonstraturus Pater; propterea dixit, ut vos miremini. Exposuit enim quod voluit dicere, Demonstrabit mihi Pater. Quare non dixit, Demonstrabit vobis Pater; sed, demonstrabit Filio? Quia et nos membra sumus Filii; et nos membra tanquam quod discimus, ipse discit quodammodo in membris suis. Quomodo discit in nobis? Quomodo patitur in nobis. Unde probamus quia patitur in nobis? Ex illa voce de coelo: Saule, Saule, quid me persequeris (Act. IX, 4)? Nonne ipse est qui judex in fine saeculi residebit, et justos ad dexteram ponens, iniquos autem ad sinistram, dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum: esurivi enim, et dedistis mihi manducare? cumque illi responderint, Domine, quando te vidimus esurientem? dicturus est eis, Cum uni ex minimis meis dedistis, mihi dedistis (Matth. XXV, 31-40). Qui ergo dixit, Cum uni ex minimis meis dedistis, mihi dedistis; et nunc interrogetur a nobis, et dicamus illi, Domine, quando eris discens, cum tu doceas omnia? Statim enim nobis in fide nostra respondet, Cum unus ex minimis meis discit, ego disco. 8. Ergo gratulemur et agamus gratias, non solum nos christianos factos esse, sed Christum. Intelligitis, fratres, gratiam Dei super nos capitis? Admiramini, gaudete, Christus facti sumus. Si enim caput ille, nos membra; totus homo, ille et nos. Hoc est quod apostolus dicit Paulus: Ut ultra jam non simus parvuli, jactati et circumdati omni vento doctrinae. Superius autem dixerat: Donec occurramus omnes in unitatem fidei, et in agnitionem Filii Dei, in virum perfectum in mensuram aetatis plenitudinis Christi (Ephes. IV, 14, 13). Plenitudo ergo Christi, caput et membra. Quid est, caput et membra? Christus et Ecclesia. Arrogaremus (1569)enim nobis hoc superbe, nisi ipse dignaretur hoc promittere, qui per apostolum eumdem dicit: Vos autem estis corpus Christi et membra (I Cor. XII, 27). 9. Cum ergo ostendit Pater membris Christi, Christo ostendit. Fit quoddam miraculum magnum, sed tamen verum: ostenditur Christo quod noverat Christus, et ostenditur Christo per Christum. Res mira est et magna, sed Scriptura sic loquitur. Contradicturi sumus divinis eloquiis, et non potius intellecturi, et ex ipsius dono ei qui donavit gratias acturi? Quid est quod dixi, demonstratur Christo per Christum? Demonstratur membris per caput. Ecce vide illud in te: pone te clausis oculis velle aliquid tollere; nescit manus quo eat, et utique manus tua membrum tuum est, non enim a corpore tuo separata est; aperi oculos, videt jam manus quo eat, demonstrante capite membrum secutum est. Si ergo in te potuit inveniri tale aliquid, ut corpus tuum ostenderet corpori tuo, et per corpus tuum demonstraretur aliquid corpori tuo; noli mirari quia dictum est, demonstratur Christo per Christum. Demonstrat enim caput ut membra videant, et docet caput ut membra discant: unus tamen homo caput et membra. Noluit se separare, sed dignatus est agglutinari. Longe a nobis erat, et multum longe: quid tam longe, quam conditum et conditor? quid tam longe, quam Deus et homo? quid tam longe, quam justitia et iniquitas? quid tam longe, quam aeternitas et mortalitas? Ecce quam longe erat Verbum in principio Deus apud Deum, per quem facta sunt omnia. Quomodo ergo factus est prope, ut esset quod nos, et nos in illo? Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 14). 10. Hoc ergo est nobis demonstraturus: hoc demonstravit discipulis suis, qui eum in carne viderunt. Quid est hoc? Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat; sic et Filius quos vult vivificat. Aliosne Pater, aliosne Filius? Certe omnia per ipsum facta sunt. Quid dicimus, fratres mei? Lazarum suscitavit Christus: quem mortuum suscitavit Pater, ut videret Christus quemadmodum Lazarum suscitaret? An quando resuscitavit Lazarum Christus, non eum resuscitavit Pater, et sine Patre fecit Filius solus? Legite ipsam lectionem, et videte quia Patrem ibi invocat ut resurgat Lazarus (Id. XI, 41-44). Sicut homo, invocat Patrem: sicut Deus, facit cum Patre. Ergo et Lazarus qui resurrexit, et a Patre et a Filio suscitatus est in dono et gratia Spiritus sancti; et illud mirabile opus Trinitas fecit. Non ergo sic intelligamus, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat, ut alios a Patre resuscitari et vivificari, alios a Filio existimemus: sed eosdem quos Pater suscitat et vivificat, ipsos et Filius suscitat et vivificat; quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Et ut ostenderet habere se quamvis a Patre datam, tamen parem potestatem, ideo ait, Sic et Filius (1570)quos vult vivificat, ut ostenderet ibi voluntatem suam: et ne quis diceret, Suscitat Pater mortuos per Filium, sed ille tanquam potens, tanquam potestatem habens, iste tanquam ex aliena potestate, tanquam minister facit aliquid, sicut angelus; potestatem significavit ubi ait, Sic et Filius quos vult vivificat Non enim vult Pater aliud quam Filius; sed sicut illis una substantia, sic et una voluntas est. 11. Et qui sunt isti mortui quos vivificat Pater et Filius? An ipsi sunt de quibus diximus, Lazarus, vel filius illius viduae (Luc. VII, 14, 15), vel filia archisynagogi (Id. VIII, 54, 55)? novimus enim istos a Christo Domino suscitatos. Aliud aliquid nobis vult insinuare, resurrectionem scilicet mortuorum, quam omnes exspectamus; non illam quam quidam habuerunt, ut crederent caeteri. Resurrexit enim Lazarus moriturus, resurgemus nos semper victuri. Talem resurrectionem Pater facit, an Filius? Imo vero Pater in Filio. Ergo Filius, et Pater in Filio. Unde probamus quia de ista dicit resurrectione? Cum dixisset, Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat; ne intelligeremus illam mortuorum resurrectionem quam facit ad miraculum, non ad vitam aeternam, secutus ait, Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Quid hoc est? De mortuorum resurrectione dicebat, quia sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat: unde continuo tanquam rationem subjecit de judicio, dicens, Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio, nisi quia de illa resurrectione mortuorum dixerat, quae futura est in judicio? 12. Neque enim, ait, Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Paulo ante putabamus aliquid facere Patrem, quod non facit Filius; quando dicebat, Pater enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit: tanquam Pater faciebat, et Filius videbat. Sic erat subrepens menti nostrae intellectus carnalis, quasi Pater faceret quod Filius non faceret; Filius autem videret Patrem demonstrantem quod fieret a Patre. Ergo velut Pater faciebat quod Filius non faciebat; modo jam videmus aliquid facere Filium, quod non facit Pater. Quomodo nos versat, et mentem nostram pertractat; huc atque illuc ducit, uno carnis loco remanere non sinit, ut versando exerceat, exercendo mundet, mundando capaces reddat, capaces factos impleat! Quid de nobis faciunt verba haec? quid loquebatur? quid loquitur? Paulo ante dicebat quia demonstrat Filio Pater quidquid facit; videbam quasi Patrem facientem, Filium exspectantem: modo rursus video Filium facientem, Patrem vacantem; Non enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Quando ergo Filius judicaturus est, Pater vacabit et non judicabit? Quid est hoc? quid intelligam? Domine, quid dicis? Verbum Deus es, homo sum. Dicis quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio? Lego alio loco te dicentem, Ego non judico quemquam; est qui quaerat et judicet (Joan. VIII, 15, 50): de quo dicis, Est qui quaerat et judicet, (1571)nisi de Patre? Ille quaerit injurias tuas, ille judicat de injuriis tuis. Quomodo hic Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio? Interrogemus et Petrum, audiamus eum loquentem in Epistola sua: Christus pro nobis passus est, inquit, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus: qui peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus; qui cum malediceretur, non remaledicebat, cum injuriam acciperet, non minabatur, sed commendabat illi qui juste judicat (I Petr. II, 21-23). Quomodo verum est quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio? Turbamur hic, turbati desudemus, desudantes purgemur. Conemur utcumque, donante ipso, penetrare alta secreta verborum istorum. Temere fortasse facimus, quia discutere et scrutari volumus verba Dei. Et quare dicta sunt, nisi ut sciantur? quare sonuerunt, nisi ut audiantur? quare audita sunt, nisi ut intelligantur? Confortet ergo nos, et donet nobis aliquid quantum ipse dignatur; et si nondum penetramus ad fontem, de rivulo bihamus. Ecce ipse Joannes nobis tanquam rivulus emanavit, perduxit ad nos de alto Verbum, humiliavit, et quodammodo stravit, ut non horreamus altum, sed accedamus ad humilem. 13. Omnino est quidam intellectus verus, fortis, si quo modo eum tenere possumus, quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Hoc enim dictum est, quia hominibus in judicio non apparebit nisi Filius. Pater occultus erit, Filius manifestus. In quo erit Filius manifestus? In forma qua ascendit. Nam in forma Dei cum Patre occultus est, in forma servi hominibus manifestus. Non ergo Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio, sed manifestum: in quo manifesto judicio Filius judicabit, quia ipse judicandis apparebit. Evidentius nobis ostendit Scriptura quia ipse apparebit. Quadragesimo die post resurrectionem suam ascendit in coelum, videntibus discipulis suis: et vox illis angelica, Viri, inquit, Galilaei, quid statis aspicientes in coelum? Iste qui assumptus est a vobis in coelum, sic veniet quemadmodum vidistis eum euntem in coelum (Act. I, 3, 9, 10, 11). Quomodo eum videbant ire? In carne, quam tetigerunt, quam palpaverunt, cujus etiam cicatrices tangendo probaverunt, in illo corpore in quo cum eis intravit et exivit per quadraginta dies, manifestans se eis in veritate; non in aliqua falsitate: non phantasma, non umbra, non spiritus; sed quemadmodum ipse dixit non fallens, Palpate, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere (Luc. XXIV, 39). Est quidem illud jam corpus dignum coelesti habitatione, non subjacens morti, non mutabile per aetates. Non enim sicut ad illam aetatem ab infantia creverat, sic ab aetate quae juventus erat, vergit in senectutem: manet sicut ascendit, venturus ad eos quibus antequam veniat, verbum suum voluit praedicari. Sic ergo veniet in forma humana: hanc videbunt et impii, videbunt et ad dexteram positi, videbunt et ad sinistram separati; sicut scriptum est, Videbunt in quem pupugerunt (Zach. XII, 10; Joan. XIX, 37). Si videbunt in quem pupugerunt, corpus ipsum videbunt, quod lancea percusserunt: (1572)lancea non percutitur Verbum: hoc ergo impii videre poterunt, quod et vulnerare potuerunt. Latentem Deum in corpore non videbunt: post judicium videbitur ab his qui ad dexteram erunt. Hoc est ergo quod ait, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: quia manifestus ad judicium veniet Filius, in humano corpore apparens hominibus, dicens dextris, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum; dicens sinistris, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus (Matth. XXV, 34, 41). 14. Ecce videbitur forma hominis a piis et impiis, a justis et ab injustis, a fidelibus et ab infidelibus, a gaudentibus et a plangentibus, a confisis et a confusis: ecce videbitur. Cum visa fuerit illa forma in judicio, et fuerit peractum judicium, ubi dictum est Patrem non judicare quemquam, sed omne judicium dedisse Filio, ob hoc, quia Filius apparebit in judicio in forma quam ex nobis accepit, quid postea futurum est? Quando videbitur forma Dei, quam sitiunt omnes fideles? quando videbitur illud quod erat in principio Verbum, Deus apud Deum, per quod facta sunt omnia? quando videbitur illa forma Dei, de qua dicit Apostolus, Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo (Philipp. II, 6)? Magna enim illa forma ubi adhuc aequalitas Patris et Filii cognoscitur: ineffabilis, incomprehensibilis, maxime parvulis. Quando videbitur? Ecce ad dexteram sunt justi, ad sinistram sunt injusti; omnes pariter hominem vident, Filium hominis vident, qui punctus est vident, qui crucifixus est vident, humiliatum vident, natum ex Virgine vident, Agnum de tribu Juda vident: Verbum Deum apud Deum quando videbunt? Ipse erit et tunc, sed forma servi apparebit. Forma servi servis demonstrabitur: forma Dei filiis servabitur. Fiant ergo servi filii; qui sunt ad dexteram, eant in aeternam haereditatem olim promissam, quam non videntes martyres crediderunt, pro cujus promissione sanguinem suum sine dubitatione fuderunt: eant illuc et videant ibi. Quando illuc ibunt? Dicat ipse Dominus: Sic ibunt illi in ambustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam (Matth. XXV, 46). 15. Ecce vitam aeternam nominavit. Numquid hoc nobis dixit, quia ibi videbimus et cognoscemus Patrem et Filium? Quid, si vivemus in aeternum, sed illum Patrem et Filium non videbimus? Audi alio loco ubi vitam aeternam nominavit, et expressit quid sit vita aeterna. Noli timere, non te fallo: non sine causa promisi dilectoribus meis dicens, Qui habet mandata mea et servat ea, ille est qui diligit me: et qui me diligit, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi (Joan. XIV, 21). Respondeamus Domino, et dicamus: Quid, Domine Deus noster, magnum? quid magnum? Nobis demonstraturus es teipsum? Quid enim, et Judaeis te non demonstrasti? non te viderunt et qui crucifixerunt? Sed demonstrabis te in judicio, cum stabimus ad dexteram tuam: numquid et illi qui ad sinistram stabunt non te videbunt? Quid est quod demonstrabis nobis teipsum? Nunc enim non te videmus cum loqueris? Respondet, (1573)Demonstrabo meipsum in forma Dei, videtis modo formam servi. Non te fraudabo, o homo fidelis; crede quia videbis. Amas, et non vides: amor ipse non te perducet ut videas? Ama, persevera in amando: non fraudabo, inquit, amorem tuum, qui mundavi cor tuum. Utquid enim mundavi cor tuum, nisi ut Deus a te possit videri? Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8). Sed hoc, inquit servus tanquam cum Domino disputans, non expressisti cum dixisti, Ibunt justi in vitam aeternam: non dixisti, Ibunt ut videant me in forma Dei, videant Patrem cui aequalis sum. Alibi attende quid dixit: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te unum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum (Joan. XVII, 3). 16. Et modo ergo post commemoratum judicium, quod omne dedit Filio Pater non judicans quemquam, quid futurum est? Quid sequitur? Ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. Judaeis honorificatur Pater, contemnitur Filius. Filius enim videbatur ut servus, Pater honorificabatur ut Deus. Apparebit et Filius aequalis Patri, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. Modo ergo hoc habemus in fide. Nec dicat Judaeus: Patrem honorifico; quid mihi est cum Filio? Respondeat illi, Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem. Mentiris omnino, Filium blasphemas, et Patri facis injuriam. Pater enim Filium misit, tu contemnis quem misit: quomodo honorificas mittentem, qui blasphemas missum? 17. Ecce, inquit aliquis, missus est Filius; et major est Pater, quia misit. Recede a carne. Vetus homo suggerit vetustatem, tu in novo agnosce novitatem. Novus tibi a saeculo antiquus, perpetuus, aeternus, revocet ad hoc intellectum. Minor est Filius, quia missus dictus est Filius? Missionem audio, non separationem. Sed hoc, inquit, videmus in rebus humanis, quia major est qui mittit, quam ille qui mittitur. Sed res humanae fallunt hominem, res divinae purgant. Noli attendere ad res humanas, ubi major videtur qui mittit, et minor qui mittitur: quanquam et ipsae res humanae dicunt contra te testimonium. Velut, verbi gratia, si quis uxorem velit petere, et per se non possit, amicum majorem mittit qui ei petat. Et sunt multa in quibus ipse major eligitur, qui mittatur a minore. Quid ergo jam calumniam vis facere, quia ille misit, ille missus est? Sol radium mittit, et non separat; luna splendorem mittit, et non separat; lucerna lumen fundit, et non separat: video ibi missionem, et nullam video separationem. Nam si de rebus humanis quaeris exempla, o haeretica vanitas, quanquam, sicut paulo ante dixi, et ipsae res humanae in quibusdam exemplis coarguunt et convincunt te; tamen attende quam sit aliud in rebus humanis, unde (1574)vis ducere exempla ad res divinas. Homo qui mittit, manet ipse, et pergit ille qui mittitur: numquid pergit homo cum eo quem mittit? Pater autem qui misit Filium, non recessit a Filio. Ipsum Dominum audi dicentem, Ecce veniet hora, ut unusquisque discedat ad sua, et me solum relinquatis: sed non solus sum, quia Pater mecum est (Joan. XVI, 32). Quomodo eum misit cum quo venit? quomodo eum misit a quo non recessit? Alio loco dixit, Pater autem in me manens facit opera sua. (Id. XIV, 10). Ecce in illo est, ecce operatur. Non recessit a misso mittens, quia missus et mittens unum sunt. :TRACTATUS XXII. Ab eo quod scriptum est, Amen, amen dico vobis quia qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam; usque ad id, Quod non quaero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit. Cap. V, V\. 24-30. 1. Nudiustertiani et hesterni diei sermones redditos vobis sequitur hodierna evangelica lectio, quam ex ordine pertractemus, non pro ejus dignitate, sed pro viribus nostris: quia et vos non pro inundantis fontis largitate, sed pro vestro modulo capitis. Et nos non tantum dicimus in aures vestras, quantum ipse fons manat; sed quantum capere possumus, quod in vestros sensus trajiciamus, abundantius operante ipso in cordibus vestris, quam nobis in auribus vestris. Res enim magna tractatur, et non a magnis, imo multum parvis: spem tamen et fiduciam dat nobis, qui magnus propter nos factus est parvus. Si enim ab illo non exhortaremur, nec invitaremur ad eum intelligendum, sed desereret nos tanquam contemptibiles; quia capere non possumus divinitatem ipsius, si non caperet ipse mortalitatem nostram, et perveniret ad nos ut loqueretur nobis Evangelium; si quod in nobis abjectum et minimum est, noluisset communicare nobiscum; putaremus eum noluisse nobis dare magnum suum, qui suscepit parvum nostrum. Haec dixi, ne quis vel nos reprehendat ista tractantes, quasi multum audaces; vel de se desperet quod possit capere dono Dei, quod illi dignatus est loqui Filius Dei. Ergo quod loqui nobis dignatus est, debemus credere, quia voluit ut intelligamus. Sed si non possumus, praestat intellectum rogatus, qui verbum praestitit non rogatus. 2. Ecce quae verborum ista secreta sint, attendite. Amen, amen dico vobis, quia qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam. Ad vitam certe aeternam omnes tendimus; et ait, Qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam. Numquid ergo audire nos voluit verbum suum, et intelligere noluit? Quandoquidem si in audiendo et credendo vita aeterna est, multo magis in intelligendo. Sed gradus pietatis est fides, fidei fructus intellectus, ut perveniamus ad vitam aeternam, ubi non nobis legatur Evangelium; sed ille qui nobis modo Evangelium dispensavit, remotis omnibus lectionis paginis, et voce lectoris et tractatoris, appareat (1575)omnibus suis purgato corde assistentibus, et in corpore immortali jam nunquam morituris, mundans eos, et illuminans viventes, et videntes quod in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum (Joan. I, 1). Nunc ergo qui sumus attendamus, et quem audiamus cogitemus. Deus est Christus, et cum hominibus loquitur: capi se vult, faciat capaces; videri se vult, aperiat oculos. Non tamen sine causa loquitur nobis, nisi quia verum est quod promittit nobis. 3. Verba mea, inquit, qui audit, et credit ei qui me misit, habet vitam aeternam, et in judicium non veniet, sed transiit a morte ad vitam. Ubi, quando venimus de morte ad vitam, ut non in judicium veniamus? In hac vita transitur a morte ad vitam; in hac vita quae nondum est vita, hinc transitur a morte ad vitam. Quis est ille transitus? Qui audit verba mea, dixit, et credit ei qui misit me. Servans ista credis, et transis. Et est qui stando transit? Plane est: stat enim corpore, transit mente. Ubi erat, unde transiret, et quo transit? Transit a morte ad vitam. Vide unum hominem stantem, in quo agatur totum hoc quod dicitur. Stat, audit; forte non credebat, audiendo credit: paulo ante non credebat, modo credit; quasi de regione infidelitatis ad regionem fidei transitum fecit, moto corde, non moto corpore, moto in melius: quia iterum qui deserunt fidem, moventur in deterius. Ecce in hac vita, quae, sicut dixi, nondum est vita, transitur a morte ad vitam, ut in judicium non veniatur. Quare autem dixi quia nondum est vita? Si vita esset ista, non diceret Dominus cuidam, Si vis venire ad vitam, serva mandata (Matth. XIX, 17). Non enim ait illi, Si vis venire ad vitam aeternam; non addidit aeternam, sed tantum dixit, vitam. Ergo ista nec vita nominanda est, quia non est vera vita. Quae est vera vita, nisi quae est aeterna vita? Audi Apostolum dicentem ad Timotheum: Praecipe divitibus hujus saeculi, non superbe sapere, neque sperare in incerto divitiarum; sed in Deo vivo, qui praestat nobis omnia abundanter ad fruendum: bene faciant, divites sint in operibus bonis, facile tribuant, communicent. Utquid hoc? Audi quod sequitur: Thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam (I Tim. VI, 17-19). Si debent sibi thesaurizare fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam; profecto ista in qua erant, falsa vita est. Nam utquid velis apprehendere veram, si jam tenes veram? Apprehendenda est vera? migrandum est a falsa. Et qua migrandum? quo? Audi, crede; et transitum facis a morte ad vitam, et in judicium non venis. 4. Quid est hoc, Et in judicium non venis? Et quis melior erit Paulo apostolo, qui ait: Oportet nos exhiberi omnes ante tribunal Christi, ut illic recipiat unusquisque quae per corpus gessit, sive bonum sive malum (II Cor. V, 10)? Paulus dicit, Oportet nos exhiberi omnes ante tribunal Christi; et tu tibi audes promittere (1576)quia in judicium non venies, Absit, inquis, ut ego mihi hoc promittere audeam: sed credo promittenti. Salvator loquitur, Veritas pollicetur, ipse dixit mihi, Qui audit verba mea, et credit ei qui me misit, habet vitam aeternam, et transitum facit de morte in vitam, et in judicium non veniet. Ego ergo audivi verba Domini mei, credidi; jam infidelis cum essem, factus sum fidelis: sicut me monuit, transii a morte ad vitam, ad judicium non venio; non praesumptione mea, sed ipsius promissione. Paulus autem contra Christum loquitur, servus contra Dominum, discipulus contra magistrum, homo contra Deum, ut cum Dominus dicat quia qui audit et credit, transit a morte ad vitam, et in judicium non veniet, dicat Apostolus, Oportet nos omnes exhiberi ante tribunal Christi? Aut si ad judicium non venit qui ad tribunal exhibetur, nescio quomodo intelligam. 5. Revelat ergo Dominus Deus noster, et per Scripturas suas admonet nos quomodo intelligatur, quando dicitur judicium. Hortor ergo ut attendatis. Aliquando judicium poena dicitur: aliquando judicium discriminatio dicitur. Secundum illum modum quo dicitur judicium discriminatio, oportet nos omnes exhiberi ante tribunal Christi, ut illic recipiat homo quae per corpus gessit, sive bonum sive malum: ipsa est enim discriminatio, ut bonis bona, malis mala distribuantur. Nam si judicium semper in malo acciperetur, non diceret Psalmus, Judica me, Deus. Audit forte aliquis dicentem, Judica me, Deus, et miratur. Solet enim homo dicere, Ignoscat mihi Deus; Parce mihi, Deus: quis est qui dicat, Judica me, Deus? Et aliquando in Psalmo versus ipse in diapsalmate ponitur, qui praebeatur a lectore, et respondeatur a populo. Non forte alicui cor percutitur, et timet cantare Deo et dicere, Judica me, Deus? Et tamen cantat populus credens, nec putat se male optare quod didicit a divina lectione: et si parum intelligit, credit aliquid boni esse quod cantat. Et tamen et ipse Psalmus non dimisit hominem sine intellectu. Secutus enim, verbis posterioribus ostendit quale judicium diceret; quia non est damnationis, sed discretionis. Ait enim, Judica me, Deus. Quid est, Judica me, Deus? Et discerne causam meam a gente non sancta. Ergo secundum hoc judicium discretionis, oportet nos omnes exhiberi ante tribunal Christi. Secundum judicium autem damnationis, Qui audit verba mea, inquit, et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam, et in judicium non veniet, sed transitum facit a morte ad vitam. Quid est, in judicium non veniet? In damnationem non veniet. Probemus de Scripturis quia dictum est judicium ubi poena intelligitur: quanquam et in hac ipsa lectione paulo post audietis ipsum verbum judicii non positum nisi pro damnatione et poena (Infra, n. 13). Tamen Apostolus dicit quodam loco, scribens ad eos qui Corpus quod fideles nostis, male tractabant; et propter quod male tractabant, corripiebantur flagello Domini: ait enim illis, Propterea multi in vobis infirmi et aegroti dormiunt sufficienter. (1577)Multi enim propterea etiam moriebantur. Et secutus est, Si enim nos ipsos judicaremus, a Domino non judicaremur: hoc est, si nos ipsos corriperemus, a Domino non corriperemur. Cum judicamur autem, a Domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur (I Cor. XI, 30-32). Sunt ergo secundum poenam qui judicantur hic, ut parcatur illis ibi; sunt quibus parcitur hic, ut abundantius torqueantur ibi: sunt autem quibus distribuuntur ipsae poenae sine flagello poenae, si flagello Dei correcti non fuerint; ut cum hic contempserint patrem verberantem, ibi sentiant judicem punientem. Ergo est judicium quo missurus est Deus, id est Filius Dei, in fine diabolum et angelos ejus, et omnes infideles et impios cum eo: ad hoc judicium non veniet, qui modo credens transitum facit a morte ad vitam. 6. Etenim ne putares credendo te non moriturum secundum carnem, et accipiendo carnaliter diceres tibi, Dominus meus mihi dixit, Qui audit verba mea, et credit ei qui misit me, transiit a morte ad vitam; ergo ego credidi, non sum moriturus: scias te mortem quam debes supplicio Adam, persoluturum: accepit enim ille, in quo tunc omnes fuimus, Morte morieris (Gen. II, 17); nec potest evacuari divina sententia. Sed cum persolveris mortem veteris hominis, suscipieris in vitam aeternam novi hominis, et transitum facies a morte ad vitam. Modo interim fac transitum vitae. Quae est vita tua? Fides: Justus ex fide vivit (Habac. II, 4; Rom. I, 17). Infideles quid? Mortui sunt. Inter tales mortuos erat ille corpore, de quo dicit Dominus: Dimitte mortuos, sepeliant mortuos suos (Matth. VIII, 22). Ergo et in hac vita sunt mortui, sunt vivi, et quasi omnes vivunt. Qui sunt mortui? Qui non crediderunt. Qui sunt vivi? Qui crediderunt. Quid dicitur mortuis ab Apostolo? Surge, qui dormis. Sed somnum, inquit, dixit, non mortem. Audi sequentia: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis. Et quasi diceret, Quo ibo? Et illuminabit te Christus (Ephes. V, 14). Jam cum te credentem illuminaverit Christus, transitum facis a morte ad vitam: mane in eo quo transisti, et non venies ad judicium. 7. Exponit illud jam ipse, et sequitur: Amen, amen dico vobis. Ne forte quia dixit, transiit a morte ad vitam, intelligamus hoc in futura resurrectione, ostendere volens quomodo transit qui credit; et hoc esse transire de morte ad vitam, transire ab infidelitate ad fidem, ab injustitia ad justitiam, a superbia ad humilitatem, ab odio ad charitatem: nunc ait, Amen, amen dico vobis, quia venit hora, et nunc est. Quid evidentius? Jam certe aperuit quod dicebat, quia modo fit quo nos Christus hortatur. Venit hora. Quae hora? Et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent. Jam de his mortuis locuti sumus. Quid putamus, fratres mei? in ista turba quae me audit, nulline sunt mortui? Qui enim credunt et (1578)secundum veram fidem agunt, vivunt et mortui non sunt: qui autem vel non credunt, vel sicut daemones credunt, trementes (Jacobi II, 19) et male viventes, Filium Dei confitentes et charitatem non habentes, mortui potius deputandi sunt. Et tamen agitur adhuc hora ista. Non enim hora de qua locutus est Dominus, una erit hora de duodecim horis unius diei. Ex quo locutus est usque ad hoc tempus, et usque ad finem saeculi, ipsa una hora agitur, de qua dicit in Epistola sua Joannes, Filioli, novissima hora est (I Joan. II, 18). Ergo nunc est. Qui vivit, vivat: qui mortuus erat, vivat; audiat vocem Filii Dei qui mortuus jacebat, surgat, et vivat. Clamavit Dominus ad sepulcrum Lazari, et quatriduanus mortuus resurrexit. Qui putebat, in auras processit; sepultus erat, lapis superpositus erat, vox Salvatoris irrupit duritiam lapidis: et cor tuum ita durum est, ut nondum illa vox divina te rumpat! Surge in corde tuo, procede de sepulcro tuo. Etenim mortuus in corde tuo tanquam in sepulcro jacebas, et tanquam saxo malae consuetudinis gravabaris. Surge, et procede. Quid est, Surge, et procede? Crede, et confitere. Qui enim credidit, surrexit; qui confitetur, processit. Quare processisse diximus confitentem? Quia antequam confiteretur, occultus erat; cum autem confitetur, procedit de tenebris ad lucem. Et cum confessus fuerit, quid dicitur ministris? Quod dictum est ad funus Lazari, Solvite illum, et sinite abire (Joan. XI, 38-44). Quomodo? Dictum est ministris Apostolis, quae solveritis in terra, soluta erunt et in coelo (Matth. XVIII, 18). 8. Venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent. Unde vivent? De vita. De qua vita? De Christo. Unde probamus quia de vita Christo? Ego sum, inquit, via, veritas et vita (Joan. XIV, 6). Ambulare vis? ego sum via. Falli non vis? ego sum veritas. Mori non vis? ego sum vita. Hoc dicit tibi Salvator tuus: Non est quo eas, nisi ad me; non est qua eas, nisi per me. Nunc ergo ista hora agitur, hoc et agitur plane, et omnino non cessatur. Surgunt homines qui mortui erant, transeunt ad vitam, ad vocem Filii Dei vivunt, de illo, perseverantes in fide ipsius. Habet enim Filius vitam, unde vivant credentes habet. 9. Et quomodo habet? Sicut habet Pater. Audi ipsum dicentem, Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso. Fratres, ut potero dicam. Haec sunt enim illa verba quae parvum intellectum perturbant. Quare addidit, in semetipso? Sufficeret ut diceret, Sicut enim Pater habet vitam, sic dedit et Filio habere vitam. Addidit, in semetipso: habet enim in semetipso Pater vitam, habet et Filius in semetipso. Aliquid intelligere nos voluit, in eo quod ait, in semetipso. Et hic secretum in verbo hoc clausum est: pulsetur, ut aperiatur. O Domine, quid est quod dixisti? In semetipso, quare addidisti? Etenim Paulus apostolus quem vivere fecisti, non habebat vitam? Habebat, inquit. Quantum homines mortui ut reviviscant, et ad verbum tuum credendo transeant: cum transierint, non in te habebunt vitam? (1579)Habebunt; nam et ego paulo ante dixi, Qui audit verba mea, et credit ei qui me misit, habet vitam aeternam. Ergo illi qui in te credunt, habent vitam: et non dixisti, in semetipsis. Cum autem de Patre loquereris, Sicut Pater habet vitam in semetipso: rursus, cum de te loquereris, dixisti, sic et Filio dedit habere vitam in semetipso. Sicut habet, sic dedit habere. Ubi habet? In semetipso. Ubi dedit habere? In semetipso. Paulus ubi habet? Non in semetipso, sed in Christo. Tu fidelis ubi habes? Non in temetipso, sed in Christo. Videamus si hoc dicit Apostolus: Vivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus (Galat. II, 20). Vita nostra tanquam nostra, id est, de voluntate propria nostra, non erit nisi mala, peccatrix, iniqua: vita vero bona de Deo in nobis est, non a nobis; a Deo nobis datur, non a nobis. Christus autem in semetipso habet vitam sicut Pater, quia Verbum Dei. Non modo male vivit, et modo bene vivit: homo autem, modo male, modo bene. Qui male vivebat, in vita sua erat: qui bene vivit, ad vitam Christi transiit. Particeps factus vitae, non eras quod accepisti, et eras qui acciperes: Filius autem Dei non quasi primo fuit sine vita, et accepit vitam. Si enim sic illam acciperet, non eam haberet in semetipso. Quid est enim, in semetipso? Ut ipsa vita ipse esset. 10. Adhuc aliud planius fortasse dicam. Lucernam quisque accendit: exempli gratia, lucerna illa quantum pertinet ad flammulam quae ibi lucet, ignis ille habet lucem in semetipso; oculi autem tui qui lucerna absente jacebant et nihil videbant, jam et ipsi habent lucem, sed non in semetipsis. Proinde si se a lucerna averterint, tenebrantur; si se converterint, illuminantur. At vero ille ignis quamdiu est, lucet: si volueris illi lucem tollere, simul et ipsum exstinguis; nam sine luce non potest remanere. Sed lux Christus inexstinguibilis et coaeternus Patri, semper candens, semper lucens, semper fervens: nam si non ferveret, numquid diceretur in Psalmo, Nec est qui se abscondat a calore ejus (Psal. XVIII, 7)? Tu autem in peccato tuo frigidus eras, converteris ut fervescas: si recesseris, frigescis. In peccato tuo tenebrosus eras, converteris ut illumineris: si averteris te, obscuraberis. Proinde quia in te tenebrae eras, cum illuminaberis, non eris lumen, quamvis sis in lumine. Ait enim Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino (Ephes. V, 8). Cum dixisset, nunc autem lux: addidit, in Domino. In te ergo tenebrae, lux in Domino. Lux quare? Quia participatione lucis illius lux es. Si autem a luce qua illuminaris recesseris, ad tenebras tuas redis. Non sic Christus, non sic Verbum Dei. Sed quomodo? Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso: ut non participatione vivat, sed incommutabiliter vivat; et omnino ipse vita sit. Sic dedit et Filio habere vitam. Sicut habet, sic dedit. Quid interest? Quia ille dedit, iste accepit. Numquid jam erat quando accepit? Numquid intelligimus Christum aliquando fuisse (1580)sine luce, cum ipse sit Sapientia Patris, de qua dictum est, Candor est lucis aeternae (Sap. VII, 26)? Ergo quod dicitur, dedit Filio, tale est ac si diceretur, genuit filium: generando enim dedit. Quomodo dedit ut esset, sic dedit ut vita esset, et sic dedit ut in semetipso vita esset. Quid est, in semetipso vita esset? Non aliunde vita indigeret, sed ipse esset plenitudo vitae, unde credentes alii viverent dum viverent. Dedit ergo illi habere vitam in semetipso: dedit tanquam cui? Tanquam Verbo suo, tanquam ei qui in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum. 11. Deinde quia homo factus, quid illi dedit? Et potestatem dedit ei judicium facere, quoniam filius hominis est. Secundum quod Filius Dei est, sicut habet Pater vitam in semetipso, sic et dedit Filio vitam habere in semetipso: secundum autem quod filius hominis est, potestatem dedit ei judicium faciendi. Hoc est quod hesterno die exposui Charitati vestrae, quia in judicio homo videbitur, Deus autem non videbitur: sed post judicium videbitur Deus ab his qui vicerint in judicio; ab impiis autem non videbitur Deus ( In superiori Tractatu). Quia ergo homo videbitur in judicio forma illa, qua sic veniet sicut ascendit, ideo supra dixerat: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio (Joan. V, 22.) Hoc etiam in isto loco repetit, cum dicit, Et potestatem dedit ei judicium faciendi, quoniam filius hominis est. Tanquam diceres tu, Potestatem dedit ei judicium faciendi, quare? Quando non habuit istam potestatem judicium faciendi? Quando in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, quando omnia per ipsum facta sunt (Id. I, 1, 3) numquid non habebat potestatem judicium faciendi? Sed secundum hoc dico, Potestatem dedit ei judicium faciendi, quia filius hominis est: secundum hoc accepit potestatem judicandi, quia filius hominis est. Nam secundum quod Dei Filius est, semper habuit hanc potestatem. Accepit qui crucifixus est. Qui fuit in morte, est in vita: Verbum Dei nunquam in morte, semper in vita. 12. Jam ergo de resurrectione forte aliquis nostrum dicebat: Ecce resurreximus; qui audit Christum, qui credit, et transit de morte ad vitam et in judicium non veniet; venit hora, et nunc est, ut qui audit vocem Filii Dei, vivat; mortuus erat, audivit, ecce resurgit: quid est quod dicitur postea resurrectio futura? Parce tibi, noli praecipitare sententiam, ne pergas post illam. Est quidem ista resurrectio quae fit nunc: mortui erant infideles, mortui erant iniqui; vivunt justi, transeunt a morte infidelitatis ad vitam fidei: sed noli inde credere nullam futuram postea resurrectionem corporis, crede futuram et resurrectionem corporis. Audi enim quid sequatur post commendatam resurrectionem istam quae fit per fidem, ne quis putaret istam solam esse, et incideret in illam desperationem et errorem hominum, qui pervertebant aliorum sensus, dicentes resurrectionem jam factam esse, de quibus dicit Apostolus, Et fidem quorumdam pervertunt (II Tim. II, 18). Credo enim quia talia verba illis dicebant: Ecce Dominus (1581)ubi ait, Et qui credit in me, transiit a morte ad vitam; jam facta est resurrectio in hominibus fidelibus qui fuerant infideles: quomodo altera dicitur resurrectio? Gratias Domino Deo nostro; fulcit nutantes, dirigit haesitantes, confirmat dubitantes. Audi quid sequitur, quia non habes unde tibi facias caliginem mortis. Si credidisti, totum crede. Quid totum, inquis, credo? Audi quid dicit: Nolite mirari hoc, quia dedit potestatem Filio faciendi judicii. In fine dico, ait. Quomodo in fine? Nolite mirari hoc; quia venit hora. Hic non dixit, et nunc est. In illa resurrectione fidei quid dixit? Venit hora, et nunc est. In ista resurrectione quam commendat futuram corporum mortuorum, Venit hora, dixit; non dixit, nunc est; quia in fine saeculi ventura est. 13. Et unde, inquis, mihi probas quia de ipsa resurrectione dixit? Si patienter audias, tu ipse tibi modo probabis. Sequamur ergo: Nolite mirari hoc; quia venit hora, in qua omnes qui in monumentis sunt. Quid evidentius ista resurrectione? Jam dudum non dixerat, qui in monumentis sunt; sed, mortui audient vocem Filii Dei; et qui audierint, vivent. Non dixit, alii vivent, alii damnabuntur; quia omnes qui credunt vivent. De monumentis autem quid dicit? Omnes qui sunt in monumentis, audient vocem ejus, et procedent. Non dixit, audient et vivent. Si enim male vixerunt et jacebant in monumentis, ad mortem surgent, non ad vitam. Ergo videamus qui procedent. Licet paulo ante mortui audiendo et credendo vivebant, non ibi facta est discretio; non dictum est, Audient mortui vocem Filii Dei, et cum audierint, alii vivent, alii damnabuntur; sed, Omnes qui audierint, vivent: quia qui credunt vivent, qui habent charitatem vivent, et nemo morietur. De monumentis autem, audient vocem, et procedent qui bene fecerunt, ad resurrectionem vitae; qui male fecerunt, ad resurrectionem judicii. Hoc est judicium, poena illa de qua paulo ante dixerat, Qui credit in me, transiit a morte ad vitam, et in judicium non veniet. 14. Non possum ego a meipso facere quidquam: sicut audio judico, et judicium meum justum est. Si sicut audis judicas, a quo audis? Si a Patre, certe Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Quando tu quodammodo praeco Patris, quod audis, hoc dicis? Quod audio hoc dico, quia quod est Pater, hoc sum: dicere enim meum esse est; quia Verbum Patris sum. Hoc enim tibi dicit Christus. Inde de tuo. Quid est, Sicut audio, ita judico, nisi, Sicut sum? Quomodo enim audit Christus? Fratres, quaeramus, rogovos. Audit Christus a Patre? Quomodo illi dicit Pater? Utique si dicit illi, verba ad illum facit: omnis enim qui aliquid alicui dicit, verbo dicit. Quomodo Pater Filio dicit, quando Filius Verbum Patris est? Quidquid nobis Pater dicit, Verbo suo dicit: Verbum Patris Filius est, ipsi Verbo quo alio verbo dicit? Unus est Deus, unum Verbum habet, in uno Verbo omnia continet. Quid est ergo, Sicut audio, ita judico? Sicut de Patre sum, ita judico. Ergo (1582)judicium meum justum est. Nam si nihil facis ex te, o Domine Jesu, quomodo sentiunt carnales; si nihil facis ex te, quomodo paulo ante dixisti, Sic et Filius quos vult vivificat? Modo dicis, Ex me facio nihil. Sed quid commendat Filius, nisi quia de Patre est? Qui est de Patre, non est de se. Si de se Filius esset, non esset Filius: de Patre est. Pater ut sit non est de Filio, Filius ut sit de Patre est. Aequalis Patri; sed tamen iste de illo, non ille de isto. 15. Quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Filius unicus dicit, Non quaero voluntatem meam; et homines volunt facere voluntatem suam! Ille tantum se humiliat qui aequalis est Patri; et tantum se extollit qui in imo jacet, et nisi ei manus porrigatur, non surgit! Faciamus ergo voluntatem Patris, voluntatem Filii, voluntatem Spiritus sancti; quia Trinitatis hujus una voluntas, una potestas, una majestas est. Ideo tamen dicit Filius, Non veni facere voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me; quia Christus non est de se, sed de Patre suo est. Quod autem habuit ut homo appareret, de creatura assumpsit quam ipse formavit. :TRACTATUS XXIII. In illam lectionem Evangelii, Si ego testimonium perhibeo de me, etc., usque ad id, Et non vultis venire ad me, ut vitam habeatis. Tum etiam repetuntur superiores lectiones jam ante tractatae, scilicet ab his verbis, Amen, amen dico vobis, non potest Filius a se facere quidquam, etc. Cap. V, V\. 19-40. 1. Quodam loco in Evangelio Dominus ait, prudentem auditorem verbi sui similem esse debere homini qui volens aedificare, fodit altius, donec perveniat ad fundamentum stabilitatis petrae, et ibi securus constituat quod fabricat adversus impetum fluminis: ut cum venerit, repercutiatur potius firmitate aedificii, quam impulsu suo ruinam faciat illi domui (Matth. VII, 24, 25). Putemus Scripturam Dei tanquam agrum esse, ubi volumus aliquid aedificare. Non simus pigri, nec superficie contenti; fodiamus altius, donec perveniamus ad petram: Petra autem erat Christus (I Cor. X, 4). 2. Hodierna lectio de testimonio Domini nobis locuta est, quia non habeat necessarium ab hominibus testimonium, sed habeat majus quam sunt homines; atque id testimonium dixit quid sit: Opera, inquit, quae ego facio, testimonium perhibent de me. Deinde adjunxit: Et testimonium perhibet de me, qui misit me Pater. Ipsa quoque opera quae facit, a Patre se accepisse dicit. Testimonium ergo perhibent opera, testimonium perhibet Pater. Nullumne testimonium perhibuit Joannes? Perhibuit plane, sed tanquam lucerna, non ad satiandos amicos, sed ad confundendos inimices: jam enim antea praedictum erat a persona Patris, Paravi lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione; super ipsum autem efflorebit sanctificatio mea (Psal. CXXXI, 17 et 18). Esto tanquam in nocte (1583)positus, attendisti in lucernam, et miratus es lucernam, et exsultasti ad lumen lucernae: sed illa lucerna dicit esse solem, in quo exsultare debeas; et quamvis ardeat in nocte, diem te jubet exspectare. Non ergo quia illius hominis testimonio non erat opus. Nam utquid mitteretur, si non erat opus? Sed ne in lucerna remaneat homo, et lumen lucernae sufficere sibi arbitretur; ideo Dominus nec lucernam illam superfluam dicit fuisse, nec tamen te dicit in lucerna debere remanere. Dicit aliud testimonium Scriptura Dei: ibi utique Deus perhibuit testimonium Filio suo, et in illa Scriptura Judaei spem posuerant, in Lege scilicet Dei, ministrata sibi per Moysen famulum Dei. Scrutamini, inquit, Scripturam, in qua vos putatis vitam aeternam habere; ipsa testimonium perhibet de me: et non vultis venire ad me, ut vitam habeatis. Quid vos putatis habere in Scriptura vitam aeternam? Ipsam interrogate, cui perhibet testimonium; et intelligite quae sit vita aeterna. Et quia propter Moysen volebant repudiare Christum, tanquam adversarium institutis praeceptisque Moysi; rursus eosdem ipse convincit tanquam de alia lucerna. 3. Omnes enim homines lucernae, quia et accendi possunt et exstingui. Et lucernae quidem cum sapiunt, lucent, et spiritu fervent: nam et si ardebant et exstinctae sunt, etiam putent. Permanserunt enim servi Dei lucernae bonae ex oleo misericordiae illius, non ex viribus suis. Gratia quippe Dei gratuita, illa oleum lucernarum est. Plus enim illis omnibus laboravi, ait quaedam lucerna; et ne viribus suis ardere videretur, adjunxit, Non ego autem, sed gratia Dei mecum (I Cor. XV, 10). Omnis ergo prophetia ante Domini adventum, lucerna est: de qua dicit Petrus apostolus, Habemus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes, quemadmodum lucernae lucenti in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris (II Petr. I, 19). Lucernae itaque Prophetae, et omnis prophetia una magna lucerna. Quid Apostoli? non lucernae etiam ipsi? Plane lucernae. Solus enim ille non lucerna. Non enim accenditur et exstinguitur: quia sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso. Lucernae ergo et Apostoli; et gratias agunt, quia et accensi sunt lumine Veritatis, et fervent Spiritu charitatis, et suppetit illis oleum gratiae Dei. Si non essent lucernae, non diceret illis Dominus, Vos estis lumen mundi. Nam posteaquam dixit, Vos estis lumen mundi, ostendit ne tale lumen se putarent, quale dictum est, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Tunc autem hoc de Domino dictum est, cum a Joanne distingueretur. De Joanne quippe Baptista dictum erat, Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine (Joan. I, 9, 8). Et ne diceres, Quomodo lumen non erat, de quo Christus dicit, quia lucerna erat? In comparatione alterius luminis non erat lumen. Erat enim verum lumen, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ergo cum et discipulis diceret, Vos estis lumen mundi, ne sibi aliquid tributum putarent, quod de solo Christo intelligendum esset, et ita lucernae vento superbiae (1584)exstinguerentur; cum dixisset, Vos estis lumen mundi, continuo subjunxit, Non potest civitas abscondi supra montem constituta, neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt. Sed quid, si Apostolos non dixit lucernam, sed accensores lucernae quam ponerent super candelabrum? Audi quia ipsos dixit lucernam. Sic luceat, inquit, lumen vestrum coram hominibus, ut videntes bona opera vestra glorificent, non vos, sed Patrem vestrum qui in coelis est (Matth. V, 14-16). 4. Ergo et Moyses perhibuit testimonium Christo, et Joannes perhibuit testimonium Christo, et caeteri Prophetae et Apostoli perhibuerunt testimonium Christo. His omnibus testimoniis praeponit testimonium operum suorum. Quia et per illos nonnisi Deus perhibuit testimonium Filio suo. Sed perhibet alio modo Deus testimonium Filio suo: per ipsum Filium suum indicat Deus Filium, indicat se per Filium. Ad hunc si potuerit homo pervenire, nec lucernis indigebit, et vere fodiendo altius, aedificium perducet ad petram. 5. Facilis est ergo, fratres, hodierna lectio: sed propter hesternum debitum (scio enim quid distulerim, non abstulerim, et Dominus dignatus est donare etiam hodie loqui ad vos), recordamini quid reposcere debeatis, si forte aliquo modo servata pietate et salubri humilitate, extendamus nos non adversus Deum, sed ad Deum; et levemus ad eum animam nostram, effundentes eam super nos, sicut ille in Psalmo, cui dicebatur, Ubi est Deus tuus? Haec, inquit, meditatus sum, et effudi super me animam meam (Psal. XLI, 4 et 5). Levemus ergo animam ad Deum, non contra Deum; quia et hoc dictum est, Ad te, Domine, levavi animam meam (Psal. XXIV, 1). Et levemus adjuvante ipso; nam gravis est. Unde autem gravis est? Quia corpus quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem (Sap. IX, 15). Ne forte ergo possimus sensum nostrum a multis colligere ad unum, et evulsum a multis relevare ad unum (quod quidem non poterimus, ut dixi, nisi adjuvet ille qui ad se vult levari animas nostras), et contingamus ex aliqua parte, quomodo Verbum Dei unicus Patri, coaeternus et aequalis Patri, non faciat nisi quod viderit Patrem facientem, cum tamen Pater ipse non faciat aliquid nisi per Filium videntem. Videtur mihi quoniam Dominus Jesus in hoc loco magnum quiddam insinuare volens intentis, et infundere capacibus, incapaces autem excitare ad studium, ut nondum intelligentes bene vivendo capaces fiant, insinuavit nobis animam humanam et mentem rationalem, quae inest homini, non inest pecori, non vegetari, non beatificari, non illuminari, nisi ab ipsa substantia Dei: eamque animam facere aliquid per corpus et de corpore, atque habere subjectum corpus, et per corporalia mulceri posse sensus corporis vel offendi, et propter hoc, id est propter consortium quoddam animae et corporis in hac vita atque complexu, delectari animam lenitis, vel contristari offensis corporis sensibus; beatitudinem tamen ejus qua fit beata ipsa anima, non fieri nisi participatione illius (1585)vitae semper vivae, incommutabilis, aeternaeque substantiae, quae Deus est: ut quomodo anima quae inferior Deo est, id quod ipsa inferius est, hoc est corpus, facit vivere; sic eamdem animam non faciat beate vivere, nisi quod ipsa anima est superius. Superior enim anima quam corpus, et superior quam anima Deus. Praestat aliquid inferiori, praestatur illi a superiore. Serviat Domino suo, ne conculcetur a servo suo. Haec est, fratres mei, religio christiana, quae praedicatur per totum mundum, horrentibus inimicis; et ubi vincuntur, murmurantibus; ubi praevalent, saevientibus. Haec est religio christiana, ut colatur unus Deus, non multi dii; quia non facit animam beatam nisi unus Deus. Participatione Dei fit beata. Non participatione sanctae animae fit beata infirma anima, nec participatione angeli fit beata sancta anima: sed si quaerit beata esse infirma anima, quaerat unde beata sit sancta anima. Non enim beatus efficeris ex angelo tu; sed unde angelus, inde et tu. 6. His praemissis atque firmissime constitutis, animam rationalem non beatificari nisi a Deo, corpus non vegetari nisi per animam, atque esse quamdam medietatem inter Deum et corpus, animam; intendite et recolite mecum, non hodiernam, de qua sufficienter locuti sumus, sed hesternam lectionem, quam ecce jam triduo versamus atque tractamus, et pro viribus fodimus, donec ad petram perveniamus. Verbum Christus, Verbum Dei Christus apud Deum, Verbum Christus et Deus Verbum, Christus et Deus et Verbum unus Deus. Illuc perge, anima, contemptis caeteris, vel etiam transcensis; illuc perge. Nihil potentius ista creatura, quae mens dicitur rationalis, nihil hac creatura sublimius: quidquid supra istam est, jam Creator est. Dicebam autem quia Verbum Christus, et Verbum Dei Christus, et Deus Verbum Christus; sed non tantum Verbum Christus, quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 14): ergo et Verbum et caro Christus. Cum enim in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Et quid nos in imo, qui non poteramus infirmi et humi repentes attingere Deum, numquid relinquendi eramus? Absit. Semetipsum exinanivit formam servi accipiens (Philipp. II, 6, 7). Non ergo formam Dei amittens. Factus est ergo homo qui erat Deus, accipiendo quod non erat, non amittendo quod erat: ita factus est homo Deus. Ibi habes aliquid propter infirmitatem tuam, ibi habes aliud propter perfectionem tuam. Erigat te Christus per id quod homo est, ducat te per id quod Deus homo est, perducat te ad id quod Deus est. Et tota praedicatio dispensatioque per Christum haec est, fratres, et alia non est, ut resurgant animae, resurgant et corpora. Utrumque quippe mortuum erat; corpus ex infirmitate, anima ex iniquitate. Quia utrumque mortuum erat, resurgat utrumque. Quid utrumque? Anima et corpus. Per quid ergo anima, nisi per Deum Christum? Per quid corpus, nisi per hominem Christum? Erat enim et in Christo anima humana, tota anima: non irrationale tantum animae, sed etiam rationale quod mens dicitur. Fuerunt enim quidam haeretici, et (1586)pulsi sunt ab Ecclesia, qui putarent non habere mentem rationalem corpus Christi, sed quasi animam belluinam: excepta quippe rationali mente, vita belluina est. Sed quia expulsi sunt, et veritate expulsi sunt; accipe totum Christum, Verbum, mentem rationalem, et carnem. Hoc totum Christus est. Resurgat anima tua ab iniquitate per id quod Deus est, resurgat corpus tuum a corruptione per id quod homo est. Proinde, charissimi, audite magnam lectionis hujus, quantum mihi videtur, profunditatem; et videte quemadmodum loquatur hic Christus, nihil aliud quam quare venerit Christus, ut resurgant animae ab iniquitate, resurgant corpora a corruptione. Jam dixi animae per quid resurgant, per ipsam substantiam Dei; corpora per quid resurgant, per dispensationem humanam Domini nostri Jesu Christi. 7. Amen, amen dico vobis, non potest a se Filius facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: quaecumque enim ille fecerit, haec et Filius similiter facit. Coelum, terram, mare, quae in coelo, quae in terra, quae in mari, visibilia, invisibilia, animalia in terris, fruteta in agris, natantia in aquis, in aere volantia, in coelo lucentia; praeter haec omnia, Angelos, Virtutes, Sedes, Dominationes, Principatus, Potestates: omnia per ipsum facta sunt (Joan. I, 3). Numquid Deus omnia haec fecit, et demonstravit ea facta Filio, ut et ipse faceret alterum mundum his omnibus plenum? Non utique. Sed quid? Quaecumque enim ille fecerit, haec, non alia, sed haec et Filius, nec dissimiliter, sed similiter facit. Pater enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit. Demonstrat Pater Filio ut animae suscitentur, quia per Patrem et Filium animae suscitantur: nec possunt vivere animae, nisi earum vita sit Deus. Si ergo non possunt vivere animae, nisi earum vita sit Deus, sicut ipsae sunt vita corporum; quod demonstrat Pater Filio, id est quod facit, per Filium facit. Non enim faciendo demonstrat Filio, sed demonstrando facit per Filium. Videt enim Filius Patrem demonstrantem antequam aliquid fiat, et ex demonstratione Patris et visione Filii fit quod fit a Patre per Filium. Sic animae suscitantur, si potuerint videre istam unitatis conjunctionem, Patrem demonstrantem, Filium videntem, et per Patris demonstrationem et Filii visionem fieri creaturam: atque id fieri per Patris demonstrationem et Filii visionem, quod nec Pater sit nec Filius, sed infra Patrem et Filium, quidquid fit a Patre per Filium. Quis hoc videt? 8. Ecce iterum ad carnales sensus, ecce rursus humiliamus nos, et descendimus ad vos, si tamen aliquid aliquando ascenderamus a vobis. Vis demonstrare aliquid filio tuo, ut faciat quod facis: facturus es tu, et sic demonstraturus. Quod igitur facturus es ut demonstres filio, non utique facis per filium: sed tu solus facis quod ipse factum videat, et aliud tale similiter faciat. Non est hoc ibi: quid pergis ad similitudinem tuam, et deles in te similitudinem Dei? Ibi omnino non est hoc. Inveni aliquid, quomodo demonstres filio tuo quod facis, antequam facis; ut cum demonstraveris, (1587)per filium facias hoc quod facis. Jam forte quasi occurrit tibi: Ecce, inquis, cogito facere domum, et volo ut per filium meum fabricetur: antequam eam ipse fabricem, ostendo filio meo quod facere volo; et facit ipse, atque ego per ipsum, cui ostendi voluntatem meam. Recessisti quidem a pristina similitudine, sed adhuc jaces in magna dissimilitudine. Ecce enim antequam facias domum, indicas filio tuo, et demonstras quid facere velis; ut te demonstrante antequam facias, faciat ipse quod demonstraveris, et tu per ipsum: sed verba dicturus es filio tuo, inter te et ipsum verba cursura sunt; et inter demonstrantem et videntem, vel loquentem et audientem sonus articulatus volat, qui non est quod tu, non est quod ipse. Sonus quippe ille qui exit de ore tuo, et verberato aere tangit aurem filii tui, et impleto sensu audiendi perducit ad cor cogitationem tuam; sonus ergo ille, non est ipse tu, non est ipse filius tuus. Signum datum est ab animo tuo animo filii tui, quod signum non sit nec animus tuus, nec animus filii tui, sed aliud aliquid. Itane putamus Patrem locutum esse cum Filio? Fuerunt verba inter Deum et Verbum? quomodo istud est? An quidquid vellet Pater dicere Filio, si verbo vellet dicere, ipse Filius est Verbum Patris, numquid per verbum loqueretur ad Verbum? An quia Filius magnum Verbum, minora verba cursura erant inter Patrem et Filium? Sonus aliquis et quasi creatura quaedam temporalis atque volatica, exitura erat ex ore Patris, et percussura aurem Filii? Numquid habet Deus corpus, ut quasi ex ejus labiis hoc procedat; et habet aures corporis Verbum, in quas sonus veniat? Remove omnia corporalia, simplicitatem vide, si simplex es. Quomodo autem eris simplex? Si te non mundo implicaveris, sed ex mundo explicaveris: explicando enim te simplex eris. Et vide si potes quod dico, aut si non potes, crede quod non vides. Dicis filio tuo, verbo dicis; verbum quod sonat, nec tu es, nec filius tuus. 9. Habeo, inquis, aliud quo ostendam: ita enim est eruditus filius meus, ut nec loquente me audiat, sed nutu ostendo ei quod faciat. Ecce nutu ostende quod vis, certe animus tuus vult ostendere quod in se habet. Unde facis nutum? De corpore, scilicet, labiis, vultu, superciliis, oculis, manibus. Haec omnia non sunt quod animus tuus; etiam ista media sunt: intellectum est aliquid per haec signa, quae non sunt quod animus tuus, nec quod animus filii tui: sed hoc totum quod corpore agis, infra animum tuum est, et infra animum filii tui; nec potest cognoscere animum tuum filius tuus, nisi dederis ei signa de corpore. Quid igitur facio? Non est hoc ibi, simplicitas ibi est. Pater ostendit Filio quod facit, et ostendendo Filium gignit. Video quid dixerim: sed quia video et quibus dixerim, fiat in vobis intellectus iste (1588)quandoque. Nuncsi non potestis comprehendere quid sit Deus, vel hoc comprehendite quid non sit Deus: multum profeceritis, si non aliud quam est, de Deo senseritis. Nondum potes pervenire ad quid sit, perveni ad quid non sit. Non est Deus corpus, non terra, non coelum, non luna, non sol, non stellae, non corporalia ista. Si enim non coelestia, quanto minus terrena? Tolle omne corpus. Adhuc audi aliud: non est Deus mutabilis spiritus. Nam fateor, et fatendum est, quia Evangelium loquitur, Deus spiritus est. Sed transi omnem mutabilem spiritum, transi spiritum qui modo scit, modo nescit, modo meminit, et obliviscitur; vult quod nolebat, non vult quod volebat; sive patiatur jam istas mutabilitates, sive pati possit: transi haec omnia. Non invenis in Deo aliquid mutabilitatis, non aliquid quod aliter nunc sit, aliter paulo ante fuerit. Nam ubi invenis aliter et aliter, facta est ibi quaedam mors: mors enim est, non esse quod fuit. Immortalis dicitur anima: est quidem, quia vivit semper anima, et est in illa quaedam vita permanens, sed mutabilis vita. Secundum mutabilitatem vitae hujus et mortalis dici potest: quia si vivebat sapienter, et desipit, mortua est in deterius; si vivebat insipienter, et sapit, mortua est in melius. Nam esse mortem in deterius, esse mortem in melius Scriptura nos docet. Utique in deterius mortui erant, de quibus dicitur, Sine mortuos, sepeliant mortuos suos (Matth. VIII, 22); et, Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus (Ephes. V, 14); et de hac lectione, Quando mortui audient, et qui audierint vivent. In deterius mortui erant, ideo reviviscunt. Reviviscendo moriuntur in melius, quia et reviviscendo non erunt quod erant: non esse autem quod erat, mors est. Sed forte, si in melius est, non appellatur mors? Appellavit illam mortem Apostolus: Si autem mortui estis cum Christo ab elementis hujus mundi, quid adhuc velut viventes de hoc mundo decernitis (Coloss. II, 20)? et iterum, Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo (Id. III, 3). Mori nos vult ut vivamus, quia viximus ut moreremur. Quidquid ergo et a meliore in deterius, et a deteriore in melius moritur, non est hoc Deus: quia neque in melius ire potest summa bonitas, neque in deterius vera aeternitas. Vera enim aeternitas est, ubi temporis nihil est. Erat autem modo hoc, et modo illud? jam tempus admissum est, aeternum non est. Nam ut noveritis quia non sic Deus quomodo anima: certe immortalis est anima; quid ergo est quod ait Apostolus de Deo, Qui solus habet immortalitatem (I Tim. VI, 16); nisi quia hoc aperte dixit, Solus habet incommutabilitatem, quia solus habet veram aeternitatem? Ergo ibi nulla mutabilitas. 10. Agnosce in te aliquid, quod volo dicere, intus, intus in te; non in te quasi in corpore tuo, nam et ibi potest dici in te. In te est enim sanitas, in te quaelibet aetas, sed secundum corpus; in te est manus, pes tuus: sed aliud est in te intus, aliud in te tanquam in veste tua. Sed relinque foris et vestem tuam et carnem tuam, descende in te, adi secretarium tuum, (1589)mentem tuam, et ibi vide quod volo dicere, si potueris. Si enim tu ipse a te longe es, Deo propinquare unde potes? Dicebam de Deo; et intellecturum te arbitrabaris: de anima dico, de te dico; intellige, ibi te probabo. Non enim valde longe pergo in exempla, quando de mente tua volo aliquam similitudinem dare ad Deum tuum; quia utique non in corpore, sed in ipsa mente factus est homo ad imaginem Dei. In similitudine sua Deum quaeramus, in imagine sua Creatorem agnoscamus. Ibi intus, si potuerimus, inveniamus hoc quod dicimus; quomodo demonstret Pater Filio, et Filius videat quod demonstrat Pater, antequam fiat aliquid a Patre per Filium. Sed cum dixero et intellexeris, nec sic putes jam illud aliquid tale esse, ut serves ibi pietatem, quam volo a te servari, et praecipue moneo: id est, ut si non vales comprehendere Deus quid sit, parum non tibi putes esse scire quid non sit. 11. Ecce in mente tua video aliqua duo, memoriam tuam et cogitationem tuam, id est, quasi aciem quamdam et obtutum animae tuae. Vides aliquid, et per oculos percipis, et commendas memoriae: ibi est intus quod memoriae commendasti, in abdito reconditum quasi in horreo, quasi in thesauro, quasi in secretario quodam et penetrali interiore. Cogitas aliunde, intentio tua alibi est; illud quod vidisti in memoria tua est, et non videtur a te, quia cogitatio tua in aliud intenditur. Modo probo, scientibus loquor: Carthaginem nomino, omnes modo intus quicumque eam nostis, vidistis Carthaginem. Numquid tot sunt Carthagines quot animae vestrae? Omnes vidistis per nomen hoc: per quatuor has syllabas notas vobis, erumpentes ex ore meo, tactae sunt aures vestrae, tactus est sensus animae per corpus, et ab alia intentione reflexus est animus ad id quod ibi erat, et vidit Carthaginem. Numquid tunc est ibi Carthago facta? Jam ibi erat, sed latebat. Quare ibi latebat? Quia animus tuus in aliud attendebat: cum vero reflexa est cogitatio tua ad id quod erat in memoria, inde formata est, et visio quaedam animi facta est. Antea non erat visio, sed erat memoria: reflexa cogitatione ad memoriam, facta est visio. Demonstravit ergo memoria tua cogitationi tuae Carthaginem, et quod in illa erat antequam intenderes, conversae ad se intentioni cogitationis ostendit. Ecce facta est a memoria demonstratio, facta est in cogitatione visio; et nulla verba in medio cucurrerunt, nullum ex corpore signum datum est; nec innuisti, nec scripsisti, nec sonuisti; et tamen cogitatio vidit quod memoria demonstravit. Ejusdem autem substantiae est, et quae demonstravit, et cui demonstravit. Sed Carthaginem ut haberet memoria tua, per oculos hausta est imago haec: vidisti enim quod in memoria reconderes. Sic arborem quam meministi vidisti, sic montem, sic fluvium, sic amici faciem, sic inimici, sic patris, matris, fratris, sororis, filii, vicini; sic litterarum in codice conscriptarum, sic ipsius codicis, sic hujus basilicae: omnia ista vidisti, et visa quia jam erant, memoriae commendasti; et tanquam posuisti illic quae (1590)videres cogitando cum velles, etiam cum ab istis corporis oculis abfuissent. Vidisti enim Carthaginem cum esses Carthagini, accepit speciem per oculos anima tua; haec species recondita est in memoria tua, et servasti aliquid intus homo apud Carthaginem constitutus, quod posses apud te videre etiam cum ibi non esses. Haec omnia forinsecus accepisti. Pater quae demonstrat Filio, non accipit extrinsecus: intus totum agitur; quia nihil creaturarum esset extrinsecus, nisi hoc Pater fecisset per Filium. Creatura omnis a Deo facta est; antequam fieret non erat. Non ergo facta visa est et retenta memoriter, ut eam Pater Filio tanquam memoria cogitationi monstraret: sed faciendam Pater monstravit, faciendam Filius vidit, et eam Pater demonstrando fecit, quia per Filium videntem fecit. Et ideo movere non debet, quia dictum est, nisi quod viderit Patrem facientem: non dictum est, demonstrantem. Per hoc enim significatum est, id esse Patri facere, quod est demonstrare; ut ex hoc intelligatur per Filium videntem omnia facere. Nec illa demonstratio, nec illa visio temporalis est. Quia enim per Filium fiunt omnia tempora, non utique aliquo tempore possent ei demonstrari facienda. Sic autem demonstratio Patris Filii visionem gignit, quemadmodum Pater Filium gignit. Demonstratio quippe generat visionem, non visio demonstrationem. Quod si purius et perfectius intueri valeremus, fortasse inveniremus nec aliud esse Patrem, aliud ejus demonstrationem; nec aliud Filium, aliud ejus visionem. Sed si vix hoc cepimus, vix explicare potuimus, quomodo memoria quod cepit extrinsecus, ostendat cogitationi; quanto minus capere aut explicare poterimus, quomodo Pater Deus demonstrat Filio quod non habet aliunde, vel quod non est aliud quam ipse? Parvuli sumus; loquor vobis quid non sit Deus, non ostendo quid sit: ergo ut capiamus quid sit, quid faciemus? Numquid a me, numquid per me poteritis? Dicam hoc parvulis, et vobis et mihi: est per quem possimus; modo cantavimus, modo audivimus, Jacta in Dominum curam tuam, et ipse te enutriet (Psal. LIV, 23). Ideo enim non potes, o homo, quia parvulus es: si parvulus es, nutriendus es: nutritus, grandis eris; et quod parvulus non poteras, grandis videbis: sed ut nutriaris, Jacta in Dominum curam tuam, et ipse te enutriet 12. Modo ergo percurramus breviter quae restant, et videte hic quae commendavi, quomodo Dominus insinuet. Pater diligit Filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit. Ipse suscitat animas, sed per Filium, ut fruantur animae suscitatae substantia Dei, hoc est Patris et Filii. Et majora his demonstrabit ei opera. Quibus majora? Sanitatibus corporum. Jam et antea tractavimus (In Tractatu 19, nn. 4, 5, et Tract. 21, n. 5-10), nec immorari debemus. Major est enim resurrectio corporis in aeternum, quam haec quae ad tempus facta est in illo languido sanitas corporis. Et majora his demonstrabit ei opera, ut vos miremini. Demonstrabit, quasi temporaliter: ergo quasi homini facto in tempore, quia Verbum Deus non est factus, (1591)per quem omnia facta sunt tempora: sed homo factus Christus in tempore. Apparet quo Consule, quo die conceptum de Spiritu sancto virgo Maria peperit Christum: ergo homo factus est in tempore, per quem Deum facta sunt tempora. Ideo tanquam in tempore demonstrabit ei opera majora, id est, resurrectionem corporum, ut vos miremini factam per Filium resurrectionem corporum. 13. Deinde redit ad illam resurrectionem animarum: Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat, sed secundum spiritum. Vivificat Pater, vivificat Filius; quos vult Pater, quos vult Filius: sed ipsos Pater quos Filius; quia omnia per ipsum facta sunt. Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. De resurrectione animarum dictum est hoc: quid de resurrectione corporum? Redit, et dicit, Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Resurrectio animarum fit per substantiam Patris et Filii aeternam et incommutabilem: resurrectio vero corporum fit per dispensationem humanitatis Filii temporalem, non Patri coaeternam. Ideo cum commemoraret judicium, ubi fieret resurrectio corporum, Non enim Pater, inquit, judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: de resurrectione autem animarum, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Illud ergo simul Pater et Filius: hoc autem de resurrectione corporum, Non judicat Pater quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. Hoc redditum est resurrectioni animarum. Ut omnes honorificent Filium. Quomodo? Sicut honorificant Patrem. Animarum enim resurrectionem sic operatur Filius, quomodo Pater: sic vivificat Filius, quomodo Pater. Ergo in animarum resurrectione omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. Quid de honorificatione propter resurrectionem corporis? Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum. Non dixit, sicut; sed, honorificat, et honorificat. Honoratur enim homo Christus, sed non sicut Pater Deus. Quare? Quia secundum hoc dixit, Pater major me est (Joan. XIV, 28). Quando autem honorificatur Filius, sicut honorificatur Pater? Cum in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et omnia per ipsum facta sunt (Id. I, 1, 3). Et ideo in hac honorificatione secunda quid ait? Qui non honorificat Filium, nec honorificat Patrem qui misit illum. Non est missus Filius, nisi quia factus est homo. 14. Amen, amen dico vobis. Iterum redit ad resurrectionem animarum, ut assidue dicentem capiamus: quia velut volantem sermonem sequi non poteramus; ecce immoratur nobiscum sermo Dei, ecce quasi habitat cum infirmitatibus nostris: redit rursum ad commendationem resurrectionis animarum. Amen, amen dico vobis, quia qui verbum meum audit, et credit ei qui me misit, habet vitam aeternam: sed tanquam ex Patre. Quia qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, ex Patre habet vitam aeternam, credendo in eum (1592)qui misit illum. Et in judicium non veniet, sed transiit a morte ad vitam: sed ex Patre vivificatur, cui credit. Quid, tu non vivificas? Vide quia et Filius quos vult vivificat. Amen, amen dico vobis, quia venit hora, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent. Hic non dixit, Credent ei qui misit me, et ideo vivent; sed audiendo vocem Filii Dei, qui audierint, hoc est obaudierint Filio Dei, vivent. Ergo et ex Patre vivent, cum credent Patri; et ex Filio vivent, cum audient vocem Filii Dei. Quare et ex Patre vivent et ex Filio vivent? Sicut enim habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso. 15. Implevit de resurrectione animarum; restat evidentius dicere de resurrectione corporum. Et potestatem dedit ei et judicium facere: non solum animas per fidem et sapientiam suscitare, sed et judicium facere. Quare autem haec? Quia filius hominis est. Facit ergo aliquid Pater per Filium hominis, quod non facit ex substantia sua cui aequalis est Filius; sicut ipsum nasci, sicut ipsum crucifigi, sicut ipsum mori, sicut ipsum resurgere: non enim aliquid horum Patri contigit. Sic et resuscitationem corporum. Nam resuscitationem animarum ex substantia sua Pater facit per substantiam Filii, qua illi aequalis est; animae quippe fiunt participes illius incommutabilis lucis, non corpora: resuscitationem autem corporum Pater facit per filium hominis. Et potestatem enim dedit ei et judicium facere, quia filius hominis est: secundum illud quod supra dixit, Neque enim Pater judicat quemquam. Et ut ostendat quia de resurrectione corporum hoc dixit: Nolite mirari hoc, quia venit hora. Non nunc est, sed venit hora, in qua omnes qui in monumentis sunt (jam hoc et hesterno die satiatissime audistis [In superiori Tractatu, n. 13] ), audient vocem ejus et procedent. Et ubi? In judicium: Qui bene fecerunt, in resurrectionem vitae; qui male egerunt, in resurrectionem judicii. Et tu hoc facis solus, quia omne judicium Filio Pater dedit, et non judicat quemquam? Ego, inquit, facio. Sed quomodo facis? Non possum a me facere quidquam: sicut audio judico, et judicium meum justum est. Cum ageretur de resurrectione animarum, non dicebat, Audio; sed, video. Audio enim, tanquam praecipientis Patris imperium. Jam ergo sicut homo, sicut quo major est Pater; jam ex forma servi, non ex forma Dei, sicut audio, judico; et judicium meum justum est. Unde est judicium justum hominis? Fratres mei, attendite: Quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. :TRACTATUS XXIV. Ab eo quod scriptum est, Post haec abiit Jesus trans mare Galilaeae, quod est Tiberiadis; usque ad id, Hic est vere propheta qui venit in mundum. Cap. VI, V\. 1-14. 1. Miracula quae fecit Dominus noster Jesus Christus, sunt quidem divina opera, et ad intelligendum (1593)Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano; secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam, quae faceret opportuno tempore praeter usitatum cursum ordinemque naturae, ut non majora, sed insolita videndo stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi, quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus: et tamen haec nemo miratur: illud mirantur homines non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicavit quinque panes. Potestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quinque, quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: habent enim si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi, verbum nobis est. Hoc ergo miraculum, sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit: non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus, hoc quod miramur foris. Vidimus, spectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam, et omnino divinum, quod fieri nisi a Deo non possit: laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quoniam eas pariles, aequales decorasque fecit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum inspicit, defectatur pulchritudine facti ut admiretur artificem; qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est totum vidisse, laudasse: litteras cum videris, non hoc est totum; quoniam commoneris et legere. Etenim dicis, cum videris litteras, si forte non eas nosti legere, Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas: ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. 3. Dominus in monte: multo magis intelligamus (1594)quia Dominus in monte Verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est; nec transeunter praetereundum est, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit: non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis, unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba et esuriens remaneret. Denique et discipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura, Hoc autem dicebat tentans eum: discipulum scilicet Philippum, quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cui ergo bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? Et forte in demonstratione ignorantiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo, cum ipsum sacramentum de quinque panibus coeperit nobis loqui, et quid significet indicare: ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat, ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus; aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus: utrumque hoc noverat Dominus; et quod interrogabat sciebat, quid enim esset facturus ipse noverat; et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. 4. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes, et duos pisces; sed haec quid sunt ad tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere, quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi fenum multum, et discubuerunt ferme quinque millia hominum. Accepit autem Dominus Jesus panes, gratias egit, jussit, fracti sunt panes, positi ante discumbentes. Non jam quinque panes, sed quod adjecerat, qui creaverat quod auctum erat. Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt: et ipsa colligi jussa sunt, ne perirent; et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. 5. Breviter ut curramus, quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi: merito non triticei, sed hordeacei; quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum, ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum: sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo puer quidam quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat: sensu puerili portabat, nec manducabat. (1595)Illa enim quae portabat, clausa onerabant, aperta pascebant. Duo autem pisces, videntur nobis significare duas illas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sanctificandum et regendum, sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando qui per medullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur. Venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum exponuntur, tanquam frangendo, id est disserendo, fecerunt? Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est, Quamdiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est (II Cor. III, 15): nondum enim ablatum erat velamen, quia nondum venerat Christus; nondum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum: quia ergo ignorantia populi erat in Lege, propterea illa Domini tentatio ignorantiam discipuli demonstrabat. 6. Nihil igitur vacat, omnia innuunt, sed intellectorem requirunt: nam et iste numerus pasti populi, populum significabat sub Lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub Lege erant, quae Lex quinque libris Moysi explicatur? Unde et quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille autem ibi curavit languidum (Joan. V, 2-9), qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant: carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum (Isai. XL, 6). Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis credantur qui idonei sunt et alios docere, sicut erant Apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnum factum est; et utiliter, quia spirituale factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos autem non miramur cum audimus. Factum est enim ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quod in illis oculi valuerunt, hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo, quod oculis non potuimus: et praelati sumus illis, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt (Joan. XX, 29). Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexit. Et vere nos pasti sumus, qui ad medullam hordei pervenire potuimus. 7. Denique homines illi qui viderunt hoc, quid putaverunt? Illi, inquit, homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, Quia hic est vere propheta. Forte adhuc ideo Christum prophetam putabant, quia super fenum discubuerant. Erat autem ille Dominus (1596)Prophetarum, impletor Prophetarum, sanctificator Prophetarum, sed et propheta: nam et Moysi dictum est, Suscitabo eis prophetam similem tui. Similem secundum carnem, non secundum majestatem. Et de ipso Christo illam Domini promissionem habere intellectum, aperte in Actibus Apostolorum exponitur et legitur (Deut. XVIII, 18; Act. VII, 37). Et ipse Dominus de se ait, Non est propheta sine honore, nisi in patria sua (Joan. IV, 44). Propheta Dominus, et Verbum Dei Dominus, et nullus propheta sine Verbo Dei prophetat: cum Prophetis Verbum Dei, et propheta Verbum Dei. Meruerunt priora tempora Prophetas afflatos, et impletos Verbo Dei: meruimus nos prophetam ipsum Verbum Dei. Sic autem propheta Christus, Dominus Prophetarum; sicut angelus Christus, Dominus Angelorum. Nam et ipse dictus est magni consilii Angelus (Isai. IX, 6, sec. LXX). Verumtamen alibi quid dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos (Id. XXXV, 4): id est, ad salvos eos faciendos non mittet legatum, non mittet angelum, sed veniet ipse. Quis veniet? Ipse angelus. Certe non per angelum, nisi quia iste sic angelus, ut etiam Dominus Angelorum. Etenim Angeli latine nuntii sunt. Si Christus nihil annuntiaret, angelus non diceretur: si Christus nihil prophetaret, propheta non diceretur. Exhortatus est nos ad fidem, et ad capessendam vitam aeternam: aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit: ex eo quod praesens annuntiavit, angelus erat; ex eo quod futurum praedixit, propheta erat: ex eo quod Verbum Dei caro factum est, et Angelorum et Prophetarum Dominus erat. :TRACTATUS XXV. Ab eo quod scriptum est, Jesus ergo cum cognovisset quod venissent ut raperent eum; usque ad id, Et ego resuscitabo eum in novissimo die. Cap. VI, V\. 15-44. 1. Hesternam ex Evangelio lectionem, ista est hodierna quae sequitur, unde hodiernus sermo debetur. Facto illo miraculo, ubi quinque millia hominum de quinque panibus pavit Jesus, cum admiratae essent turbae, et eum magnum Prophetam dicerent qui venit in mundum, sequitur hoc: Jesus ergo cum cognovisset quia venerant ut raperent eum, et facerent eum regem, fugit iterum in montem ipse solus. Datur ergo intelligi quod Dominus cum sederet in monte cum discipulis suis, et videret turbas ad se venientes, descenderat de monte, et circa inferiora loca turbas paverat. Nam quomodo fieri potest ut rursus illuc fugeret, nisi ante de monte descenderet? Significat ergo aliquid, quod Dominus de alto descendit ad pascendas turbas. Pavit, et ascendit. 2. Quare autem ascendit, cum cognovisset quod eum vellent rapere et regem facere? Quid enim? non erat rex, qui timebat fieri rex? Erat omnino: nec talis rex qui ab hominibus fieret, sed talis qui hominibus regnum daret. Numquid forte et hic aliquid significat nobis Jesus, cujus facta verba sunt? Ergo in hoc quod voluerunt eum rapere et regem facere, (1597)et propter hoc fugit in montem ipse solus, hoc in illo factum tacet, nihil loquitur, nihil significat? An forte hoc erat rapere eum, praevenire velle tempus regni ejus? Etenim venerat modo, non jam regnare, quomodo regnaturus est in eo quod dicimus, Adveniat regnum tuum (Matth. VI, 10). Semper quidem ille cum Patre regnat secundum quod est Filius Dei, Verbum Dei, Verbum per quod facta sunt omnia. Praedixerunt autem Prophetae regnum ejus, etiam secundum id quod homo factus est Christus, et fecit fideles suos Christianos. Erit ergo regnum Christianorum quod modo colligitur, quod modo comparatur, quod modo emitur sanguine Christi: erit aliquando manifestum regnum ejus, quando aperta erit claritas sanctorum ejus post judicium ab eo factum; quod judicium supra ipse dixit quod filius hominis facturus sit (Joan. V, 22). De quo regno etiam Apostolus dixit: Cum tradiderit regnum Deo et Patri (I Cor. XV, 24). Unde etiam ipse ait: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi (Matth. XXV, 34). Discipuli autem et turbae credentes in eum, putaverunt illum sic venisse ut jam regnaret: hoc est velle rapere et regem facere, praevenire velle tempus ejus, quod ipse apud se occultabat, ut opportune proderet, et opportune in fine saeculi declararet. 3. Nam ut noveritis quia regem cum volebant facere, id est, antevenire, et jam habere manifestum Christi regnum, quem primo oportebat judicari, et deinde judicare: ubi crucifixus est, et illi qui in eum sperabant, spem resurrectionis ejus perdiderant, resurgens a mortuis invenit inde duos cum desperatione sibi sermocinantes, et cum gemitu quae gesta fuerant colloquentes; et apparens eis velut incognitus, cum oculi eorum tenerentur ne ab eis agnosceretur, sermonem tractantibus miscuit: at illi narrantes ei unde sermocinarentur, dixerunt quia ille magnus propheta in factis et dictis occisus esset a principibus sacerdotum; Et nos, inquiunt, sperabamus quia ipse esset redempturus Israel (Luc. XXIV, 13-21). Recte sperabatis, verum sperabatis: in illo est redemptio Israel. Sed quid festinatis? Rapere vultis. Illud etiam indicat nobis hunc sensum, quia cum ab eo quaererent discipuli de fine, dixerunt ei: Si hoc in tempore praesentaberis, et quando regnum Israel? Jam enim esse cupiebant, jam volebant; hoc est rapere velle, et regem facere. Sed ait discipulis, quia adhuc solus ascensurus erat: Non, inquit, est vestrum scire tempora vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate: sed accipietis virtutem ex alto, Spiritum sanctum supervenientem in vos, et eritis mihi testes in Jerusalem, et in omni Judaea et Samaria, et usque in fines (1598)terrae (Act. I, 6-8). Vultis ut jam exhibeam regnum; prius colligam quod exhibeam: altitudinem amatis, et altitudinem adipiscemini; sed per humilitatem me sequimini. Sic de illo etiam praedictum est, Et congregatio populorum circumdabit te, et propter hanc in altum regredere (Psal. VII, 8); id est, ut circumdet te congregatio populorum, ut multos colligas, regredere in altum. Sic fecit; pavit, et ascendit. 4. Quare autem dictum est, fugit? Neque enim vere si nollet teneretur, si nollet raperetur, qui si nollet nec agnosceretur. Nam ut noveritis hoc mystice factum, non ex necessitate, sed ex significante dispositione, modo in consequenti videbitis; quia eisdem turbis quae eum quaerebant apparuit, et cum eis loquens multa eis dixit, multa de pane coelesti disputavit: nonne cum ipsis de pane disputans erat, a quibus ne teneretur aufugerat? Non ergo et tunc poterat agere ut non ab eis comprehenderetur, quemadmodum postea quando cum eis loquebatur? Aliquid ergo significavit fugiendo. Quid est, fugit? Non potuit intelligi altitudo ejus. Quidquid enim non intellexeris, Fugit me, dicis. Ergo fugit iterum in montem ipse solus. Primogenitus a mortuis (Coloss. I, 18) ascendens super omnes coelos, et interpellans pro nobis (Rom. VIII, 34). 5. Interea illo sursum posito solo sacerdote magno, (qui intravit in interiora veli, foris populo constituto hunc enim sacerdos ille in Lege veteri significavit, qui hoc semel in anno faciebat [Hebr. IX, 12,] ): illo ergo sursum posito, discipuli in navicula quid patiebantur? Nam illo in altis constituto, navicula illa Ecclesiam praesignabat. Si non hoc primo in Ecclesia intelligimus, quod illa navicula patiebatur; non erant illa significantia, sed simpliciter transeuntia: si autem videmus exprimi in Ecclesia veritatem illarum significationum; manifestum est quia facta Christi genera sunt locutionum. Ut autem sero factum est, inquit, descenderunt discipuli ejus ad mare: et cum ascendissent naviculam, venerunt trans mare in Capharnaum. Cito dixit finitum quod postea factum est. Venerunt trans mare in Capharnaum. Et redit, ut exponat quomodo venerunt, quia per stagnum navigantes transierunt. Et dum navigarent ad eum locum quo eos venisse jam dixit, recapitulando exponit quid acciderit: Tenebrae jam factae erant, et non venerat ad eos Jesus. Merito tenebrae, quia lux non venerat: Tenebrae jam factae erant, et non venerat ad eos Jesus. Quantum accedit finis mundi, crescunt errores, crebrescunt terrores, crescit iniquitas, crescit infidelitas: lux denique quae charitas apud Joannem ipsum evangelistam satis aperteque demonstratur, ita ut diceret, Qui odit fratrem suum, in tenebris est (I Joan. II, 11), creberrime exstinguitur: crescunt istae tenebrae odiorum fraternorum, quotidie crescunt; et nondum venit Jesus. Unde apparet quia crescunt? Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum. Crescunt tenebrae, et nondum venit Jesus. Crescentibus tenebris, refrigescente charitate, abundante iniquitate, ipsi sunt fluctus navem turbantes: tempestates et venti, clamores (1599)sunt maledicorum. Inde charitas refrigescit, inde fluctus augentur, et turbatur navis. 6. Vento magno flante mare exsurgebat. Tenebrae crescebant, intelligentia minuebatur, iniquitas augebatur. Cum remigassent ergo quasi stadia viginti quinque aut triginta. Interea ambulabant, promovebant, nec venti illi et tempestates et fluctus et tenebrae id agebant, ut vel navis non promoveretur, vel soluta mergeretur: sed inter illa omnia mala ibat. Etenim quia abundavit iniquitas, et refrigescit charitas multorum, crescunt fluctus, augentur tenebrae, saevit ventus: sed tamen navis ambulat. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. XXIV, 12, 13). Nec ipse stadiorum numerus contemnendus est. Neque enim vere posset nihil significare quod dictum est, Cum remigassent stadia viginti quinque aut triginta, tunc ad eos venit Jesus. Sufficeret viginti quinque, sufficeret triginta, maxime quia aestimantis erat, non affirmantis. Numquid periclitaretur veritas in aestimante, si diceret stadia ferme triginta, aut stadia ferme viginti quinque? Sed ex viginti quinque fecit triginta. Quaeramus numerum vigesimum quintum. Unde constat, unde fit? De quinario. Quinarius ille numerus ad Legem pertinet. Ipsi sunt quinque libri Moysi, ipsae sunt quinque porticus illae languidos continentes, ipsi quinque panes quinque millia hominum pascentes. Ergo Legem significat numerus vigesimus quintus: quoniam quinque per quinque, id est, quinquies quini, faciunt viginti quinque, quadratum quinarium. Sed huic Legi antequam Evangelium veniret, deerat perfectio. Perfectio autem in senario numero comprehenditur. Propterea sex diebus Deus mundum perfecit (Gen. I), et quinque ipsa per sex multiplicantur, ut Lex per Evangelium adimpleatur, ut fiant sexies quini triginta. Ad eos ergo qui implent Legem, venit Jesus. Et venit, quomodo? Calcans fluctus; omnes tumores mundi sub pedibus habens, omnes celsitudines saeculi premens. Hoc agitur quantum additur tempori, et quantum accedit aetas saeculi. Augentur in isto mundo tribulationes, augentur mala, augentur contritiones, exaggerantur haec omnia: Jesus transit, calcans fluctus. 7. Et tamen tantae sunt tribulationes, ut etiam ipsi qui crediderunt in Jesum, et qui conantur perseverare usque in finem, expavescant ne deficiant: Christo fluctus calcante, saeculi ambitiones et altitudines deprimente, expavescit christianus. Nonne haec illi praedicta sunt? Merito et Jesu in fluctibus ambulante, timuerunt: quomodo Christiani quamvis habentes spem in futuro saeculo, quando viderint deprimi altitudinem saeculi hujus, plerumque conturbantur de contritione rerum humanarum. Aperiunt Evangelium, aperiunt Scripturas; et inveniunt ibi ista omnia praedicta; quia hoc Dominus facit. Deprimit celsitudines saeculi, ut ab humilibus glorificetur. De quorum altitudine praedictum est, Civitates firmissimas destrues; et, Inimici defecerunt frameae in finem, et civitates destruxisti (Psal. IX, 7). Quid ergo timetis, Christiani? Christus loquitur: Ego sum, nolite timere. Quid haec (1600)expavescitis? Quid timetis? Ego ista praedixi, ego facio, necesse est ut fiant. Ego sum, nolite timere. Voluerunt ergo eum accipere in navim, agnoscentes ac gaudentes, securi facti. Et statim fuit navis ad terram in quam ibant. Factus est finis ad terram: de humido ad solidum, de turbato ad firmum, de itinere ad finem. 8. Altera die turba quae stabat trans mare, unde illi venerant, vidit quia navicula non erat ibi nisi una, et quia non introisset cum discipulis suis in navem, sed soli discipuli ejus abiissent: aliae vero supervenerunt naves a Tiberiade, juxta locum ubi manducaverunt panem, gratias agentes Domino. Cum ergo vidissent turbae quia Jesus non esset ibi, neque discipuli ejus, ascenderunt in naviculas, et venerunt Capharnaum quaerentes Jesum. Insinuatum tamen est illis tam magnum miraculum. Viderunt enim quod discipuli soli ascendissent in navem, et quia alia navis non ibi erat. Venerunt autem inde et naves juxta locum illum ubi manducaverunt panem, in quibus eum turbae secutae sunt. Cum discipulis ergo non ascenderat, alia navis illic non erat: unde subito trans mare factus est Jesus, nisi quia super mare ambulavit, ut miraculum monstraret? 9. Et cum invenissent eum turbae. Ecce praesentat se turbis, a quibus se rapi timuerat, et in montem fugerat. Omnino confirmat et insinuat nobis in mysterio dicta esse illa omnia; et facta in magno sacramento, ut aliquid significarent. Ecce est ille qui in montem fugerat turbas: nonne cum ipsis turbis loquitur? Modo teneant, modo regem faciant. Et cum invenissent eum trans mare, dixerunt ei: Rabbi, quando huc venisti? 10. Ille post miraculi sacramentum, et sermonem infert, ut si fieri potest, qui pasti sunt, pascantur, et quorum satiavit panibus ventres, satiet et sermonibus mentes; sed si capiunt. Et si non capiunt, sumatur quod non capiunt, ne fragmenta pereant. Loquatur ergo, et audiamus. Respondit Jesus, et dixit: Amen, amen dico vobis, quaeritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis ex panibus meis. Propter carnem me quaeritis, non propter spiritum. Quam multi non quaerunt Jesum, nisi ut illis faciat bene secundum tempus! Alius negotium habet, quaerit intercessionem clericorum; alius premitur a potentiore, fugit ad ecclesiam; alius pro se vult interveniri apud eum apud quem parum valet: ille sic, ille sic; impletur quotidie talibus ecclesia. Vix quaeritur Jesus propter Jesum. Quaeritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis ex panibus meis. Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Quaeritis me propter aliud, quaerite me propter me. Seipsum enim insinuat istum cibum, quod in consequentibus illucescit. Quem Filius hominis dabit vobis. Exspectabas, credo, iterum panes manducare, iterum discumbere, (1601)iterum saginari. Sed dixerat cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam: quomodo dictum fuerat mulieri illi Samaritanae, Si scires qui petit a te bibere, tu forsitan postulasses ab eo, et daret tibi aquam vivam: cum illa diceret, Unde tibi, quandoquidem non habes hauritorium, et puteus altus est? Samaritanae respondit: Si scires qui a te petit bibere, tu petisses ab eo, et daret tibi aquam, unde qui biberit, amplius non sitiet: nam de hac aqua qui biberit, sitiet iterum. Et gavisa est illa, et voluit accipere, quasi non passura sitim corporis, quae labore hauriendi fatigabatur; et sic inter hujusmodi sermocinationes pervenit ad potum spiritualem (Joan. IV, 5-26): omnino isto modo et hic. 11. Hunc ergo cibum, non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam, quem Filius hominis dabit vobis: hunc enim Pater signavit Deus. Istum filium hominis nolite sic accipere, quasi alios filios hominum, de quibus dictum est, Filii autem hominum in protectione alarum tuarum sperabunt (Psal. XXXV, 8). Iste filius hominis sequestratus quadam gratia Spiritus, et secundum carnem filius hominis, exceptus a numero hominum; filius hominis est. Iste filius hominis et Filius Dei est, iste homo etiam Deus est. Alio loco interrogans discipulos ait: Quem me dicunt esse homines Filium hominis? Et illi: Alii Joannem, alii Eliam, alii Jeremiam, aut unum ex Prophetis. Et ille: Vos vero quem me dicitis esse? Respondit Petrus: Tu es Christus Filius Dei vivi (Matth. XVI, 13-16). Ille dixit se Filium hominis, et Petrus eum dixit Filium Dei vivi. Optime ille commemorabat quod misericorditer exhibuerat: ille commemorabat quod in claritate permanebat. Verbum Dei commendat humilitatem suam, homo agnoscit claritatem Domini sui. Et revera, fratres, puto quia justum est; humiliavit se propter nos, glorificemus illum nos: non enim filius hominis propter se est, sed propter nos. Ergo erat filius hominis illo modo, cum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 14). Ideo enim hunc Deus Pater signavit. Signare quid est, nisi proprium aliquid ponere? Hoc est enim signare, imponere aliquid quod non confundatur cum caeteris. Signare, est signum rei ponere. Cuicumque rei ponis signum, ideo ponis signum, ne confusa cum aliis, a te non possit agnosci. Pater ergo eum signavit. Quid est, signavit? Proprium quiddam illi dedit, ne caeteris comparetur hominibus. Ideo de illo dictum est, Unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis, prae participibus tuis (Psal. XLIV, 8). Ergo signare quid est? Exceptum habere: hoc est, prae participibus tuis. Itaque nolite, inquit, me contemnere, quia filius sum hominis; et quaerite a me cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Sic enim filius hominis sum, ut non sim unus ex vobis: sic sum filius hominis, ut Pater Deus me signaret. Quid est, signaret? Proprium aliquid mihi daret, quo non confunderer cum genere humano, sed per me liberaretur genus humanum. 12. Dixerunt ergo ad eum: Quid faciemus ut operemur opera Dei? Dixerat enim illis, Operamini escam, (1602)non quae perit, sed quae permanet in vitam aeternam. Quid faciemus, inquiunt? quid observando, hoc praeceptum implere poterimus? Respondit Jesus, et dixit eis: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille. Hoc est ergo manducare cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Utquid paras dentes et ventrem? crede, et manducasti. Discernitur quidem ab operibus fides, sicut Apostolus dicit, justificari hominem per fidem sine operibus Legis (Rom. III, 28): et sunt opera quae videntur bona, sine fide Christi; et non sunt bona, quia non referuntur ad eum finem ex quo sunt bona: Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti (Id. X, 4). Ideo noluit discernere ab opere fidem, sed ipsam fidem dixit esse opus. Ipsa est enim fides quae per dilectionem operatur (Galat. V, 6). Nec dixit, Hoc est opus vestrum; sed, Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: ut qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. I, 31). Quia ergo invitabat eos ad fidem, illi adhuc quaerebant signa quibus crederent. Vide si non Judaei signa petunt. Dixerunt ergo ei, Quod ergo tu facis signum, ut videamus et credamus tibi? quid operaris? Parumne erat quod de quinque panibus pasti sunt? Sciebant hoc quidem, sed huic cibo manna de coelo praeferebant. Dominus autem Jesus talem se dicebat, ut Moysi praeponeret. Non enim ausus est Moyses de se dicere quod daret cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Aliquid plus iste promittebat quam Moyses. Per Moysen quippe promittebatur regnum, et terra fluens lac et mel, temporalis pax, abundantia filiorum, salus corporis, et caetera omnia, temporalia quidem, in figura tamen spiritualia: quia veteri homini in Vetere Testamento promittebantur. Attendebant ergo promissa per Moysen, et attendebant promissa per Christum. Ille plenum ventrem promittebat in terra, sed cibo qui perit: iste promittebat cibum non qui perit, sed qui permanet in aeternum. Attendebant eum plus promittentem, et quasi nondum videbant majora facientem. Attendebant itaque qualia fecisset Moyses, et adhuc aliqua majora volebant fieri ab eo qui tam magna pollicebatur. Quid, inquiunt, facis, ut credamus tibi? Et ut noveris quia miracula illa huic miraculo comparabant, et ideo quasi minora ista judicabant quae faciebat Jesus: Patres, inquiunt, nostri manna manducaverunt in deserto. Sed quid est manna? Forte contemnitis. Sicut scriptum est, Dedit illis manna manducare. Per Moysen patres nostri panem de coelo acceperunt, et non eis dictum est a Moyse, Operamini cibum non qui perit. Tu promittis cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam, et non talia opera operaris qualia Moyses. Panes hordeaceos ille non dedit, sed dedit manna de coelo. 13. Dixit ergo eis Jesus: Amen, amen dico vobis, non Moyses dedit vobis panem de coelo, sed Pater meus dedit vobis panem de coelo, sed Pater meus dedit vobis panem de coelo. Verus enim panis est qui de coelo descendit, et dat vitam mundo. Verus ergo ille panis est qui dat vitam mundo; et ipse cibus est de quo paulo ante locutus sum, Operamini cibum non qui (1603)perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Ergo et illud manna hoc significabat, et illa omnia signa mea erant. Signa mea dilexistis; qui significabatur, contemnitis? Non ergo Moyses dedit panem de coelo: Deus dat panem. Sed quem panem? forte manna? Non, sed panem quem significavit manna, ipsum scilicet Dominum Jesum. Pater meus dat vobis panem verum. Panis enim Dei est qui descendit de coelo, et dat vitam mundo. Dixerunt ergo ad eum: Domine; da nobis semper panem hunc. Quomodo mulier illa Samaritana, cui dictum est, Qui biberit de hac aqua, non sitiet unquam; continuo illa secundum corpus accipiens, sed tamen carere indigentia volens, Da mihi, inquit, Domine, de hac aqua: sic et isti, Domine, da nobis panem hunc, qui nos reficiat, nec deficiat. 14. Dixit autem eis Jesus: Ego sum panis vitae: qui venit ad me, non esuriet; et qui credit in me, non sitiet unquam. Qui venit ad me, hoc est quod ait, et qui credit in me; et quod dixit, non esuriet, hoc intelligendum est, non sitiet unquam. Utroque enim illa significatur aeterna satietas, ubi nulla est egestas. Panem de coelo desideratis; ante vos habetis, et non manducatis. Sed dixi vobis, quia et vidistis me, et non credidistis. Sed non ideo ego populum perdidi. Numquid enim infidelitas vestra fidem Dei evacuavit (Rom. III, 3)? Vide enim quod sequitur: Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venerit ad me, non ejiciam foras. Quale est intus illud, unde non exitur foras? Magnum penetrale, et dulce secretum. O secretum sine taedio, sine amaritudine malarum cogitationum, sine interpellatione tentationum et dolorum! Nonne illud secretum est quo intrabit ille, cui dicturus est Dominus servo bene merito, Intra in gaudium Domini tui (Matth. XXV, 23)? 15. Et eum qui veniet ad me, non ejiciam foras. Quia descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Ideo ergo eum qui veniet ad te, non ejicies foras, quia descendisti de coelo, non facere voluntatem tuam, sed voluntatem ejus qui te misit? Magnum sacramentum! Obsecro vos, simul pulsemus; exeat ad nos aliquid quod nos pascat, secundum quod nos delectavit. Magnum illud et dulce secretum: Qui veniet ad me. Attende, attende, et appende: Qui veniet ad me, non ejiciam foras. Ergo, qui veniet, inquit, non ejiciam foras. Quare? Quia descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Ipsa est ergo causa quare non ejicias eum foras qui venit ad te, quia non voluntatem tuam facere descendisti de coelo, sed voluntatem ejus qui te misit? Ipsa. Quid quaerimus utrum ipsa sit? Ipsa est, ipse loquitur. Non enim nobis fas est aliud suspicari quam loquitur: Qui venerit ad me, non ejiciam foras. Et quasi quaereres, Quare? Quia non veni facere voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Timeo ne foras propterea exierit anima a Deo, quia superba erat; imo non dubito. Scriptum est enim, Initium omnis peccati superbia; et, Initium superbiae hominis apostatare a Deo. Scriptum est, firmum est, verum est. Deinde quid de superbo (1604)dicitur mortali, accincto pannis carnis, praegravato pondere corporis corruptibilis, et tamen extollenti se, et obliviscenti qua pelle vestitus sit, quid ei dicit Scriptura? Quid superbit terra et cinis? Quid superbit? Dicat quid superbit. Quoniam in vita sua projecit intima sua (Eccli. X, 15, 14, 9 et 10). Quid est, projecit, nisi porro jecit? Hoc est exire foras. Etenim intrare intro, appetere intima; projicere intima, foras exire est. Intima projicit superbus, intima appetit humilis. Si superbia ejicimur, humilitate regredimur. 16. Caput omnium morborum superbia est, quia caput omnium peccatorum superbia. Medicus quando aegritudinem discutit, si curet quod per aliquam causam factum est, et ipsam causam qua factum est non curet, ad tempus videtur mederi, causa manente morbus repetitur. Verbi gratia, expressius hoc dicam: humor in corpore scabiem vel ulcera gignit; in corpore fit magna febris, et non parvus dolor: exhibentur quaedam medicamenta quae scabiem compescant et fervorem illum ulceris sedent; et adhibentur et proficiunt: vides hominem qui fuit ulcerosus et scabiosus, sanatum; sed quia humor ille non ejectus est, rursus ad ulcus reditur. Cognoscens hoc medicus, purgat humorem, detrahit causam, et nulla erunt ulcera. Unde abundat iniquitas? Per superbiam. Cura superbiam, et nulla erit iniquitas. Ut ergo causa omnium morborum curaretur, id est superbia, descendit et humilis factus est Filius Dei. Quid superbis, homo? Deus propter te humilis factus est. Puderet te fortasse imitari humilem hominem, saltem imitare humilem Deum. Venit Filius Dei in homine, et humilis factus est: praecipitur tibi ut sis humilis, non tibi praecipitur ut ex homine fias pecus: ille Deus factus est homo; tu, homo, cognosce quia es homo: tota humilitas tua, ut cognoscas te. Ergo quia humilitatem docet Deus, dixit, Non veni facere voluntatem meam, sed ejus voluntatem qui misit me. Haec enim commendatio humilitatis est. Superbia quippe facit voluntatem suam; humilitas facit voluntatem Dei. Ideo qui ad me venerit, non ejiciam foras. Quare? Quia non veni facere voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Humilis veni, humilitatem docere veni, magister humilitatis veni: qui ad me venit, incorporatur mihi; qui ad me venit, humilis fit; qui mihi adhaeret, humilis erit; quia non facit voluntatem suam, sed Dei; et ideo non ejicietur foras, quia cum superbus esset, projectus est foras. 17. Vide illa interiora commendari in Psalmo: Filii autem hominum in protectione alarum tuarum sperabunt. Vide quid sit ire intro, vide quid sit ad illius protectionem confugere, vide quid sit etiam sub verbera patris currere: flagellat enim omnem filium quem recipit. Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Et quid est intus? Inebriabuntur ab ubertate domus tuae. Cum miseris intro, intrantes in gaudium Domini sui; inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos. Quoniam apud te est fons vitae. Non foris extra te, sed intus apud te, ibi est fons vitae. Et in lumine tuo videbimus (1605)lumen. Praetende misericordiam tuam scientibus te, et justitiam tuam his qui recto sunt corde. Qui sequuntur voluntatem Domini sui, non quaerentes sua, sed quae Domini Jesu Christi, ipsi sunt recti corde, ipsis non commoventur pedes. Bonus enim Deus Israel rectis corde. Mei autem, inquit ille, pene commoti sunt pedes. Quare? Quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum intuens (Psal. LXXII, 1-3). Ergo quibus bonus est Deus, nisi rectis corde? Nam mihi torto corde displicuit Deus. Quare displicuit? Quia dedit felicitatem malis: et ideo nutaverunt mihi pedes, quasi sine causa servissem Deo. Ideo ergo mei pene commoti sunt pedes, quia non fui rectus corde. Quid est ergo rectus corde? Sequens voluntatem Dei. Felix est ille, laborat ille: ille male vivit et felix est, ille juste vivit et laborat. Non indignetur juste vivens et laborans; intus habet quod felix ille non habet: non ergo tristetur, non maceretur, non deficiat. Felix ille habet ipse aurum in arca, iste Deum in conscientia. Compara nunc aurum et Deum, arcam et conscientiam. Ille illud habet quod perit, et ibi habet unde perit; iste Deum habet, qui perire non potest, et ibi habet unde auferri non potest: sed si sit rectus corde; tunc enim intrat, et non exit. Ideo ille quid dicebat? Quoniam apud te est fons vitae: non apud nos. Ideo intrare debemus ut vivamus, non quasi nobis sufficere ut pereamus, non quasi de nostro velle satiari ut arescamus: sed os ad ipsum fontem ponere, ubi aqua non deficit. Quia voluit suo consilio vivere Adam, et lapsus est per eum qui ante ceciderat per superbiam, qui ei calicem ipsius superbiae propinavit. Quia ergo apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen; intus bibamus, intus videamus. Quare enim inde exitum est? Audi quare: Non veniat mihi pes superbiae. Ergo ille exiit, cui venit pes superbiae. Ostende quia ideo exiit. Et manus peccatorum non moveant me: propter pedem superbiae. Quare hoc dicis? Ibi ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem. Ubi ceciderunt? In ipsa superbia. Expulsi sunt, nec potuerunt stare (Psal. XXXV, 8-13). Si ergo superbia expulit eos qui non potuerunt stare; humilitas intromittit, qui possint in perpetuum stare. Ideo etenim ille qui dixit, Exsultabunt ossa humiliata; praedixit, Auditui meo dabis exsultationem et laetitiam (Psal. L, 10). Quid est, auditui meo? Audiendo te felix sum, de voce tua felix sum; intus bibendo felix sum. Ideo non cado, ideo exsultabunt ossa humiliata: ideo amicus sponsi stat, et audit eum (Joan. III, 29); ideo stat, quia audit. De interiore fonte bibit, ideo stat. Illi qui noluerunt de interiore bibere, ibi ceciderunt; expulsi sunt, nec potuerunt stare. 18. Doctor itaque humilitatis venit non facere voluntatem suam, sed voluntatem ejus qui misit illum. Veniamus ad eum, intremus ad eum, incorporemur ei, ut nec nos faciamus voluntatem nostram, sed voluntatem Dei: et non nos ejiciet foras, quia membra ejus sumus, quia caput nostrum esse voluit docendo humilitatem. Ad extremum, ipsum audite concionantem: Venite ad me, qui laboratis et onerati estis: tollite (1606)jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde; et cum hoc didiceritis, invenietis requiem animabus vestris (Matth. XI, 28 et 29), unde non ejiciamini foras: quia descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me; humilitatem doceo, ad me venire non potest nisi humilis. Non mittit foras nisi superbia: quomodo exit foras qui servat humilitatem, et non labitur a veritate? Dicta sunt quanta dici potuerunt de abscondito sensu, fratres: satis enim hic latet sensus, et nescio utrum congruis verbis a me sit depromptus et exsculptus, quare ideo non ejiciat foras qui venit ad illum, quia non venit facere voluntatem suam, sed voluntatem ejus qui misit eum. 19. Haec est autem, inquit, voluntas ejus qui misit me Patris, ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo. Ipse illi datus est, qui servat humilitatem; hunc accipit: qui non servat humilitatem, longe est a magistro humilitatis. Ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo. Sic non est voluntas in conspectu Patris vestri, ut pereat unus de pusillis istis. De tumentibus potest perire, de pusillis nihil perit: quia nisi fueritis sicut pusillus iste, non intrabitis in regnum coelorum (Id. XVIII, 14, 4). Omne quod dedit mihi Pater, non perdam ex eo; sed resuscitabo illud in novissimo die. Videte quemadmodum et hic geminam illam resurrectionem delineet. Qui venit ad me, modo resurgit humilis factus in membris meis: sed et resuscitabo eum in novissimo die, secundum carnem. Haec est enim voluntas Patris mei qui misit me, ut omnis qui videt Filium, et credit in eum, habeat vitam aeternam; et ego resuscitabo eum in novissimo die. Superius dixit, Qui audit verbum meum, et credit ei qui misit me: modo autem, Qui videt Filium, et credit in eum. Non dixit, Videt Filium, et credit in Patrem: hoc est enim credere in Filium, quod et in Patrem. Quia sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso (Joan. V, 24, 26). Ut omnis qui videt Filium, et credit in eum, habeat vitam aeternam: credendo et transeundo ad vitam, tanquam prima illa resurrectione. Et quia non est sola, et resuscitabo ego eum, inquit, in novissimo die. :TRACTATUS XXVI. Ab eo quod scriptum est, Murmurabant ergo Judaei de illo, quia dixisset, Ego sum panis qui de coelo descendi; usque ad id, Qui manducat hunc panem, vivet in aeternum. Cap. VI, V\. 41-59. 1. Cum Dominus noster Jesus Christus, sicut in Evangelio cum legeretur, audivimus, panem se esse dixisset, qui de coelo descendit, murmuraverunt Judaei, et dixerunt, Nonne hic est Jesus filius Joseph, cujus nos novimus patrem et matrem? Quomodo ergo hic dicit, Quia descendi de coelo? Isti a pane de coelo longe erant, nec eum esurire noverant. Fauces cordis languidas habebant, auribus apertis surdi erant, videbant et caeci stabant. Panis quippe iste interioris hominis quaerit esuriem: unde alio loco dicit, Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur (1607)(Matth. V, 6). Justitiam vero nobis esse Christum Paulus apostolus dicit (I Cor. I, 30). Ac per hoc qui esurit hunc panem, esuriat justitiam; sed justitiam quae de coelo descendit, justitiam quam dat Deus, non quam sibi facit homo. Si enim nullam sibi homo faceret justitiam, non diceret idem apostolus de Judaeis, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. X, 3). Inde erant isti qui panem de coelo descendentem non intelligebant, quia sua justitia saturati, justitiam Dei non esuriebant. Quid est hoc, justitia Dei et justitia hominis? Justitia Dei hic dicitur, non qua justus est Deus, sed quam dat homini Deus, ut justus sit homo per Deum. Quae autem erat illorum justitia? Qua de suis viribus praesumebant, et quasi impletores Legis seipsos ex sua virtute dicebant. Nemo autem implet Legem, nisi quem adjuverit gratia, id est panis qui de coelo descendit. Legis enim plenitudo, compendio ut ait Apostolus, charitas est (Id. XIII, 10): charitas non nummi, sed Dei; charitas non terrae, non coeli, sed ejus qui fecit coelum et terram. Unde ista charitas homini? Ipsum audiamus: Charitas, inquit, Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis (Id. V, 5). Daturus ergo Dominus Spiritum sanctum, dixit se panem qui de coelo descendit, hortans ut credamus in eum. Credere enim in eum, hoc est manducare panem vivum. Qui credit, manducat; invisibiliter saginatur, quia invisibiliter renascitur. Infans intus est, novus intus est: ubi novellatur, ibi satiatur. 2. Quid ergo talibus murmurantibus respondit Jesus? Nolite murmurare ad invicem. Tanquam dicens, Scio quare non esuriatis, et istum panem non intelligatis neque quaeratis. Nolite murmurare ad invicem: nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum. Magna gratiae commendatio! Nemo venit nisi tractus. Quem trahat et quem non trahat, quare illum trahat et illum non trahat, noli velle judicare, si non vis errare. Semel accipe, et intellige: nondum traheris? ora ut traharis. Quid hic dicimus, fratres? Si trahimur ad Christum, ergo inviti credimus; ergo violentia adhibetur, non voluntas excitatur. Intrare quisquam ecclesiam potest nolens, accedere ad altare potest nolens, accipere Sacramentum potest nolens: credere non potest nisi volens. Si corpore crederetur, fieret in nolentibus: sed non corpore creditur. Apostolum audi: Corde creditur ad justitiam. Et quid sequitur? Ore autem confessio fit ad salutem (Id. X, 10). De radice cordis surgit ista confessio. Aliquando audis confitentem, et nescis credentem. Sed nec debes vocare confitentem, quem judicas non credentem. Hoc est enim confiteri, dicere quod habes in corde: si autem aliud in corde habes, aliud dicis; loqueris, non confiteris. Cum ergo in Christum corde credatur, quod nemo utique facit invitus, qui autem trahitur, tanquam invitus cogi videtur; quomodo istam solvimus (1608)quaestionem, Nemo venit ad me nisi Pater qui misit me, traxerit eum? 3. Si trahitur, ait aliquis, invitus venit. Si invitus venit, nec credit; si non credit, nec venit. Non enim ad Christum ambulando currimus, sed credendo: nec motu corporis, sed voluntate cordis accedimus. Ideo illa mulier quae fimbriam tetigit, magis tetigit quam turba quae pressit. Ideo Dominus dixit, Quis me tetigit? (Luc. VIII, 44-46). Et mirantes discipuli, dixerunt: Turbae te comprimunt, et dicis, Quis me tetigit? Et ille repetivit: Tetigit me aliquis. Illa tangit, turba premit. Quid est tetigit, nisi credidit? Unde et mulieri illi post resurrectionem dixit volenti se mittere ad pedes ejus: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem (Joan. XX, 17). Quod vides, hoc solum me esse putas; noli me tangere. Quid est? Hoc solum me esse putas quod tibi appareo, noli sic credere: hoc est, Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem; tibi non ascendi, nam inde nunquam recessi. In terra non tangebat stantem, quomodo tangeret ad Patrem ascendentem? Sic tamen, sic se tangi voluit: sic tangitur ab eis a quibus bene tangitur, ascendens ad Patrem, manens cum Patre, aequalis Patri. 4. Inde et hic si advertis, Nemo venit ad me, nisi quem Pater attraxerit. Noli te cogitare invitum trahi: trahitur animus et amore. Nec timere debemus ne ab hominibus qui verba perpendunt, et a rebus maxime divinis intelligendis longe remoti sunt, in hoc Scripturarum sanctarum evangelico verbo forsitan reprehendamur, et dicatur nobis, Quomodo voluntate credo, si trahor? Ego dico: parum est voluntate, etiam voluptate traheris. Quid est trahi voluptate? Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui (Psal. XXXVI, 4). Est quaedam voluptas cordis, cui panis dulcis est ille coelestis. Porro si poetae dicere licuit, « Trahit sua quemque voluptas » (Virg. Eclog. 2); non necessitas, sed voluptas; non obligatio, sed delectatio: quanto fortius nos dicere debemus trahi hominem ad Christum, qui delectatur veritate, delectatur beatitudine, delectatur justitia, delectatur sempiterna vita, quod totum Christus est? An vero habent corporis sensus voluptates suas, et animus deseritur a voluptatibus suis? Si animus non habet voluptates suas, unde dicitur, Filii autem hominum, sub tegmine alarum tuarum sperabunt: inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos; quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen (Psal. XXXV, 8-10)? Da amantem, et sentit quod dico. Da desiderantem, da esurientem, da in ista solitudine peregrinantem atque sitientem, et fontem aeternae patriae suspirantem: da talem, et scit quid dicam. Si autem frigido loquor, nescit quid loquor. Tales erant isti qui invicem murmurabant. Pater, inquit, quem traxerit, venit ad me. 5. Quid est autem, Pater quem traxerit; cum ipse Christus trahat? Quare voluit dicere, Pater quem traxerit? (1609)Si trahendi sumus, ab illo trahamur cui dicit quaedam quae diligit, Post odorem unguentorum tuorum curremus (Cant. I, 3). Sed quid intelligi voluit, advertamus, fratres, et quantum possumus capiamus. Trahit Pater ad Filium eos qui propterea credunt in Filium, quia eum cogitant Patrem habere Deum: Deus enim Pater aequalem sibi genuit Filium: ut qui cogitat, atque in fide sua sentit et ruminat aequalem esse Patri eum in quem credidit, ipsum trahit Pater ad Filium. Arius credidit creaturam, non eum traxit Pater; quia non considerat Patrem, qui Filium non credit aequalem. Quid dicis, o Ari? quid, haeretice, loqueris? quid est Christus? Non, inquit, Deus verus; sed quem fecit Deus verus. Non te traxit Pater: non enim intellexisti Patrem, cujus Filium negas: aliud cogitas, non est ipse Filius; nec a Patre traheris, nec ad Filium traheris: aliud est enim Filius, aliud quod tu dicis. Photinus dixit: Homo solum est Christus, non est et Deus. Qui sic credit, non Pater eum traxit. Quem Pater traxit, Tu es, inquit, Christus Filius Dei vivi. Non sicut propheta, non sicut Joannes, non sicut aliquis magnus justus; sed sicut unicus, sicut aequalis, tu es Christus Filius Dei vivi. Vide quia tractus est, et a Patre tractus est. Beatus es Simon Bar-Jona, quia non tibi revelavit caro et sanguis, sed Pater meus qui in coelis est (Matth. XVI, 16, 17). Ista revelatio, ipsa est attractio. Ramum viridem ostendis ovi, et trahis illam. Nuces puero demonstrantur, et trahitur: et quo currit trahitur, amando trahitur, sine laesione corporis trahitur, cordis vinculo trahitur. Si ergo ista quae inter delicias et voluptates terrenas revelantur amantibus, trahunt; quoniam verum est, « Trahit sua quemque voluptas; » non trahit revelatus Christus a Patre? Quid enim fortius desiderat anima quam veritatem? Quo avidas fauces habere debet, unde optare ut sanum sit intus palatum vera judicandi, nisi ut manducet et bibat sapientiam, justitiam, veritatem, aeternitatem? 6. Ubi autem hoc? Ibi melius, verius ibi, plenius ibi. Nam hic facilius possumus esurire, et hoc si bonam spem habemus, quam satiari: Beati enim, inquit, qui esuriunt et sitiunt justitiam, sed hic; quoniam saturabuntur (Id. V, 6), sed ibi. Ideo cum dixisset, Nemo venit ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum, quid subjecit? Et ego resuscitabo eum in novissimo die. Reddo illi quod amat, reddo quod sperat: videbit quod adhuc non videndo credidit; manducabit quod esurit, saturabitur eo quod sitit. Ubi? In resurrectione mortuorum, quia ego resuscitabo eum in novissimo die. 7. Scriptum est enim in Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Quare hoc dixi, o Judaei? Pater vos non docuit; quomodo potestis me agnoscere? Omnes regni illius homines docibiles Dei erunt, non ab hominibus audient. Et si ab hominibus audiunt, tamen quod intelligunt, intus datur, intus coruscat, intus revelatur. Quid faciunt homines forinsecus annuntiantes? quid facio ego modo cum loquor? Strepitum verborum ingero auribus vestris. Nisi ergo revelet ille (1610)qui intus est, quid dico, aut quid loquor? Exterior cultor arboris, interior est Creator. Qui plantat et qui rigat, extrinsecus operatur: hoc facimus nos. Sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum aat Deus (I Cor. III, 7): hoc est, Erunt omnes docibiles Dei. Qui, omnes? Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Videte quomodo trahit Pater: docendo delectat, non necessitatem imponendo. Ecce quomodo trahit. Erunt omnes docibiles Dei: trahere Dei est. Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me: trahere Dei est. 8. Quid igitur, fratres? Si omnis qui audivit a Patre et didicit, ipse venit ad Christum, Christus nihil hic docuit? Quid quod Patrem magistrum homines non viderunt, Filium viderunt? Filius dicebat, sed Pater docebat. Ego cum homo sim, quem doceo? quem, fratres, nisi eum, qui audivit verbum meum? Si ego cum homo sim, illum doceo qui audit verbum meum; illum docet et Pater, qui audit Verbum ejus: si illum docet Pater qui audit Verbum ejus; quaere quid sit Christus, et invenies Verbum ejus: In principio erat Verbum. Non, In principio fecit Deus Verbum; quomodo, In principio fecit Deus coelum et terram (Gen. I, 1): ecce quia non est creatura. Disce trahi ad Filium a Patre; doceat te Pater, audi Verbum ejus. Quod Verbum ejus, inquis, audio? In principio erat Verbum; non factum est, sed erat: Et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quomodo homines in carne constituti audiant tale Verbum? Quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 1, 14). 9. Exponit hoc et ipse, et ostendit nobis quid dixerit, Qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Continuo subjecit quod cogitare possemus: Non quia Patrem vidit quisquam, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem. Quid est quod ait? Ego vidi Patrem, vos non vidistis Patrem; et tamen non venitis ad me, nisi trahamini a Patre. Quid est autem vos trahi a Patre, nisi discere a Patre? quid est discere a Patre, nisi audire a Patre? quid est audire a Patre, nisi audire Verbum Patris, id est me? Ne forte ergo cum dico vobis, Omnis qui audivit a Patre et didicit, dicatis apud vos, Sed nunquam vidimus Patrem; quomodo discere potuimus a Patre? a meipso audite: Non quia Patrem vidit quisquam, sed qui est a Deo, hic vidit Patrem. Ego novi Patrem, ab illo sum: sed quomodo verbum ab illo cujus est verbum; non quod sonat et transit, sed quod manet cum dicente, et trahit audientem. 10. Admoneat quod sequitur: Amen, amen dico vobis, qui credit in me, habet vitam aeternam. Revelare se voluit quid esset: nam compendio dicere potuit, Qui credit in me, habet me. Ipse enim Christus verus Deus est et vita aeterna. Qui ergo credit in me, inquit, it in me; et qui it in me, habet me. Quid est autem habere me? Habere vitam aeternam. Vita (1611)aeterna mortem assumpsit, vita aeterna mori voluit; sed de tuo, non de suo: accepit a te, ubi moreretur pro te. Ab hominibus enim carnem assumpsit, sed non more hominum. Nam Patrem habens in coelo, matrem elegit in terra: et illic natus sine matre, et hic sine Patre. Assumpsit ergo vita mortem, ut vita occideret mortem. Nam qui in me credit, inquit, habet vitam aeternam: non quod patet, sed quod latet. Vita enim aeterna Verbum: in principio erat apud Deum, et Deus erat Verbum et vita erat lux hominum (Ibid. 2, 4). Ipse vita aeterna, dedit et carni susceptae vitam aeternam. Mori venit, sed die tertio resurrexit. Inter Verbum suscipiens, et carnem resurgentem, mors media consumpta est. 11. Ego sum, inquit, panis vitae. Et unde illi superbiebant? Patres vestri, inquit, manducaverunt in deserto manna, et mortui sunt. Quid est unde superbitis? Manducaverunt manna, et mortui sunt. Quare manducaverunt, et mortui sunt? Quia quod videbant, credebant: quod non videbant, non intelligebant. Ideo patres vestri, quia similes estis illorum. Nam quantum pertinet, fratres mei, ad mortem istam visibilem et corporalem, numquid nos non morimur qui manducamus panem de coelo descendentem? Sic sunt mortui et illi, quemadmodum nos sumus morituri; quantum attinet, ut dixi, ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem. Quantum autem pertinet ad illam mortem, de qua terret Dominus, qua mortui sunt patres istorum; manducavit manna et Moyses, manducavit manna et Aaron, manducavit manna et Phinees, manducaverunt ibi multi qui Domino placuerunt, et mortui non sunt. Quare? Quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, spiritualiter esurierunt, spiritualiter gustaverunt, ut spiritualiter satiarentur. Nam et nos hodie accipimus visibilem cibum: sed aliud est Sacramentum, aliud virtus Sacramenti. Quam multi de altari accipiunt et moriuntur, et accipiendo moriuntur? Unde dicit Apostolus, Judicium sibi manducat et bibit (I Cor. XI, 29). Non enim buccella Dominica venenum fuit Judae. Et tamen accepit, et cum accepit, in eum inimicus intravit: non quia malum accepit, sed quia bonum male malus accepit. Videte ergo, fratres, panem coelestem spiritualiter manducate, innocentiam ad altare apportate. Peccata etsi sunt quotidiana, vel non sint mortifera. Antequam ad altare accedatis, attendite quid dicatis: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris (Matth. VI, 12). Dimittis, dimittetur tibi: securus accede, panis est, non venenum. Sed vide si dimittis: nam si non dimittis, mentiris, et ei mentiris, quem non fallis. Mentiri Deo potes, Deum fallere non potes. Novit ille quid agat. Intus te videt, intus te examinat, intus inspicit, intus judicat, intus aut damnat, aut coronat. Patres autem istorum (1612), id est, mali patres malorum, infideles patres infidelium, murmuratores patres murmuratorum. Nam de nulla re magis Dominum offendisse ille populus dictus est, quam contra Deum murmurando. Ideo et Dominus eos volens ostendere talium filios, hinc ad eos coepit: Quid murmuratis in invicem, murmuratores, filii murmuratorum? Patres vestri manna manducaverunt, et mortui sunt: non quia malum erat manna, sed quia male manducaverunt. 12. Hic est panis qui de coelo descendit. Hunc panem significavit manna, hunc panem significavit altare Dei. Sacramenta illa fuerunt: in signis diversa sunt; in re quae significatur paria sunt. Apostolum audi: Nolo enim vos, inquit, ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes in Moysen baptizati sunt in nube et in mari, et omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt. Spiritualem utique eamdem; nam corporalem alteram, quia illi manna, nos aliud: spiritualem vero, quam nos. Sed patres nostri, non patres illorum: quibus nos similes sumus, non quibus illi similes fuerunt. Et adjungit: Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Aliud illi, aliud nos; sed specie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. Quomodo enim eumdem potum? Bibebant, inquit, de spirituali sequente petra: petra autem erat Christus (I Cor. X, 1-4). Inde panis, inde potus. Petra Christus in signo, verus Christus in Verbo et in carne. Et quomodo biberunt? Percussa est petra de virga bis (Num. XX, 11): gemina percussio, duo ligna crucis significat. Hic est ergo panis de coelo descendens, ut si quis manducaverit ex ipso, non moriatur. Sed quod pertinet ad virtutem Sacramenti, non quod pertinet ad visibile Sacramentum: qui manducat intus, non foris; qui manducat in corde, non qui premit dente. 13. Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi. Ideo vivus, quia de coelo descendi. De coelo descendit et manna: sed manna umbra erat, iste veritas est. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum: et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Hoc quando caperet caro, quod dixit panem, carnem? Vocatur caro, quod non capit caro: et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro. Hoc enim exhorruerunt, hoc ad se multum esse dixerunt, hoc non posse fieri putaverunt. Caro mea est, inquit, pro mundi vita. Norunt fideles corpus Christi, si corpus Christi esse non negligant. Fiant corpus Christi, si volunt vivere de Spiritu Christi. De spiritu Christi non vivit, nisi corpus Christi. Intelligite, fratres (1613)mei, quid dixerim. Homo es, et spiritum habes, et corpus habes. Spiritum dico quae anima vocatur, qua constat quod homo es: constas enim ex anima et corpore. Habes itaque spiritum invisibilem, corpus visibile. Dic mihi quid ex quo vivat: spiritus tuus vivit ex corpore tuo, an corpus tuum ex spiritu tuo? Respondet omnis qui vivit: qui autem hoc non potest respondere, nescio si vivit: quid respondet omnis qui vivit? Corpus utique meum vivit de spiritu meo. Vis ergo et tu vivere de Spiritu Christi? In corpore esto Christi. Numquid enim corpus meum vivit de spiritu tuo? Meum vivit de spiritu meo, et tuum de tuo. Non potest vivere corpus Christi, nisi de Spiritu Christi. Inde est quod exponens nobis apostolus Paulus hunc panem, Unus panis, inquit, unum corpus multi sumus (I Cor. X, 17). O Sacramentum pietatis! o signum unitatis! o vinculum charitatis! Qui vult vivere, habet ubi vivat, habet unde vivat. Accedat, credat,; incorporetur, ut vivificetur. Non abhoreat a compage membrorum, non sit putre membrum quod resecari mereatur, non sit distortum de quo erubescatur: sit pulchrum, sit aptum, sit sanum; haereat corpori, vivat Deo de Deo: nunc laboret in terra, ut postea regnet in coelo. 14. Litigabant ergo Judaei ad invicem, dicentes: Quomodo potest hic carnem suam nobis dare ad manducandum? Litigabant utique ad invicem, quoniam panem concordiae non intelligebant, nec sumere volebant: nam qui manducant talem panem, non litigant ad invicem; quoniam unus panis, unum corpus multi sumus. Et per hunc facit Deus unius modi habitare in domo (Psal. LXVII, 7). 15. Quod autem ad invicem litigantes quaerunt, quomodo possit Dominus carnem suam dare ad manducandum, non statim audiunt: sed adhuc eis dicitur, Amen, amen dico vobis, nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Quomodo quidem edatur, et quisnam modus sit manducandi istum panem, ignoratis; verumtamen nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Haec non utique cadaveribus, sed viventibus loquebatur. Unde, ne istam vitam intelligentes et de hac re litigarent, secutus adjunxit, Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam. Hanc ergo non habet, qui istum panem non manducat, nec istum sanguinem bibit: nam temporalem vitam sine illo habere homines possunt, aeternam vero omnino non possunt. Qui ergo non manducat ejus carnem, nec bibit ejus sanguinem, non habet in se vitam: et qui manducat ejus carnem, et bibit ejus sanguinem, habet vitam. Ad utrumque autem respondet quod dixit, aeternam. Non ita est in hac esca, quam sustentandae hujus temporalis vitae causa sumimus. Nam qui eam non sumpserit, non vivet: nec tamen qui eam sumpserit, vivet. Fieri enim potest ut senio, vel morbo, vel aliquo casu, plorimi et qui eam (1614)sumpserint moriantur. In hoc vero cibo et potu, id est corpore et sanguine Domini, non ita est. Nam et qui eam non sumit, non habet vitam: et qui eam sumit, habet vitam, et hanc utique aeternam. Hunc itaque cibum et potum societatem vult intelligi corporis et membrorum suorum, quod est sancta Ecclesia in praedestinatis et vocatis, et justificatis, et glorificatis sanctis, et fidelibus ejus. Quorum primum jam factum est, id est, praedestinatio: secundum et tertium factum est, et fit, et fiet, id est, vocatio et justificatio: quartum vero nunc in spe est, in re autem futurum est, id est, glorificatio. Hujus rei Sacramentum, id est, unitatis corporis et sanguinis Christi alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum in dominica mensa praeparatur, et de mensa dominica sumitur; quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium: res vero ipsa cujus sacramentum est, omni homini ad vitam, nulli ad exitium, quicumque ejus particeps fuerit. 16. Ne autem putarent sic in isto cibo et potu promitti vitam aeternam, ut qui eam sumerent, jam nec corpore morerentur; huic cogitationi dignatus est occurrere. Nam cum dixisset, Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam; continuo subjecit, Et ego resuscitabo eum in novissimo die. Ut habeat interim secundum spiritum vitam aeternam in requie, quae sanctorum spiritus suscipit: quod autem ad corpus attinet, nec ejus vita aeterna fraudetur, sed in resurrectione mortuorum novissimo die. 17. Caro enim mea, inquit, vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Cum enim cibo et potu id appetant homines, ut non esuriant, neque sitiant; hoc veraciter non praestat nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur, immortales et incorruptibiles facit, id est societas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas plena atque perfecta. Propterea quippe, sicut etiam ante nos hoc intellexerunt homines Dei, Dominus noster Jesus Christus corpus et sanguinem suum in eis rebus commendavit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. Namque aliud in unum ex multis granis confit: aliud in unum ex multis acinis confluit. 18. Denique jam exponit quomodo id fiat quod loquitur, et quid sit manducare corpus ejus, et sanguinem bibere. Qui manducat carnem meam, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo. Hoc est ergo manducare illam escam, et illum bibere potum, in Christo manere, et illum manentem in se habere. Ac per hoc qui non manet in Christo, et in quo non manet Christus, procul dubio nec manducat [spiritualiter] carnem ejus, nec bibit ejus sanguinem, [licet carnaliter et visibiliter premat dentibus Sacramentum corporis et sanguinis Christi:] sed magis tantae rei Sacramentum ad judicium sibi manducat et bibit, quia immundus praesumpsit ad Christi accedere Sacramenta, quae aliquis non digne sumit, nisi qui mundus est; de quibus dicitur, Beati mundo corde (1615)quoniam ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8). 19. Sicut, inquit, misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me. Non ait: Sicut manduco Patrem, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me. Non enim Filius participatione Patris fit melior, qui est natus aequalis; sicut participatione Filii per unitatem corporis ejus et sanguinis, quod illa manducatio potatioque significat, nos efficimur meliores. Vivimus ergo nos propter ipsum, manducantes eum; id est, ipsum accipientes aeternam vitam, quam non habebamus ex nobis: vivit autem ipse propter Patrem, missus ab eo; quia semetipsum exinanivit, factus obediens usque ad mortem crucis (Philipp. II, 8). Si enim secundum id accipimus, Vivo propter Patrem, quod alibi ait, Pater major me est (Joan. XIV, 28); sicut et nos vivimus propter ipsum, qui major est nobis: hoc ex eo quod missus est, factum est. Missio quippe ejus exinanitio suimetipsius est, et formae servilis acceptio: quod recte intelligitur, servata etiam Filii cum Patre aequalitate naturae. Major enim est Pater homine filio, sed aequalem habet Deum Filium: cum idem ipse sit et Deus et homo, Dei Filius et hominis filius, unus Christus Jesus. In quam sententiam si recte accipiuntur haec verba, ita dixit, Sicut me misit vivens Pater, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me: ac si diceret, Ut ego vivam propter Patrem, id est, ad illum tanquam majorem referam vitam meam, exinanitio mea fecit, in qua me misit; ut autem quisque vivat propter me, participatio facit qua manducat me. Ego itaque humiliatus vivo propter Patrem, ille erectus vivit propter me. Si autem ita dictum est, Vivo propter Patrem, quia ipse de illo, non ille de ipso est; sine detrimento aequalitatis dictum est. Nec tamen dicendo, et qui manducat me, et ipse vivet propter me, eamdem suam et nostram aequalitatem significavit; sed gratiam mediatoris ostendit. 20. Hic est panis qui de coelo descendit: ut illum manducando vivamus, quia aeternam vitam ex nobis habere non possumus. Non sicut, inquit, manducaverunt patres vestri manna, et mortui sunt: qui manducat hunc panem, vivet in aeternum. Quod ergo illi mortui sunt, ita vult intelligi, ut non vivant in aeternum. Nam temporaliter et hi profecto morientur, qui Christum manducant: sed vivunt in aeternum, quia Christus est vita aeterna. :TRACTATUS XXVII. Ab eo quod scriptum est, Haec dixit in synagoga docens sabbato in Capharnaum; usque ad id, Ille enim traditurus erat eum, cum esset unus ex duodecim. Cap. VI, V\. 60-72. 1. Verba Domini ex Evangelio, quae sermonem (1616)pristinum consequuntur, audivimus. Hinc sermo debetur auribus et mentibus vestris, et hodierno diei non importunus est: est enim de corpore Domini, quod dicebat se dare ad manducandum propter aeternam vitam. Exposuit autem modum attributionis hujus et doni sui, quomodo daret carnem suam manducare, dicens, Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in illo (Joan. VI, 57). Signum quia manducavit et bibit hoc est, si manet et manetur, si habitat et inhabitatur, si haeret ut non deseratur. Hoc ergo nos docuit et admonuit mysticis verbis, ut simus in ejus corpore sub ipso capite in membris ejus, edentes carnem ejus, non relinquentes unitatem ejus. Sed qui aderant plures non intelligendo scandalizati sunt: non enim cogitabant haec audiendo, nisi carnem, quod ipsi erant. Apostolus autem dicit, et verum dicit, Sapere secundum carnem, mors est (Rom. VIII, 6). Carnem suam dat nobis Dominus manducare, et sapere secundum carnem mors est; cum de carne sua dicat, quia ibi est vita aeterna. Ergo nec carnem debemus sapere secundum carnem, sicut in his verbis: 2. Multi itaque audientes; non ex inimicis, sed ex dicipulis ejus, dixerunt: Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Si discipuli durum habuerunt istum sermonem, quid inimici? Et tamen sic oportebat ut diceretur, quod non ab omnibus intelligeretur. Secretum Dei intentos debet facere, non adversos. Isti autem cito defecerunt, talia loquente Domino Jesu: non crediderunt aliquid magnum dicentem, et verbis illis aliquam gratiam cooperientem; sed prout voluerunt ita intellexerunt, et more hominum, quia poterat Jesus, aut hoc disponebat Jesus, carnem quia indutum erat Verbum, veluti concisam distribuere credentibus in se. Durus est, inquiunt, hic sermo; quis potest eum audire? 3. Sciens autem Jesus apud semetipsum quia murmurarent de eo discipuli ejus. Sic enim apud se ista dixerunt, ut ab illo non audirentur; sed ille qui eos noverat in seipsis, audiens apud semetipsum, respondit, et ait, Hoc vos scandalizat: quia dixi, Carnem meam do vobis manducare, et sanguinem meum bibere, hoc vos nempe scandalizat. Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius? Quid est hoc? Hinc solvit quod illos moverat? hinc aperuit unde fuerant scandalizati? Hinc plane, si intelligerent. Illi enim putabant eum erogaturum corpus suum; ille autem dixit se ascensurum in coelum, utique integrum. Cum videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius; certe vel tunc videbitis quia non eo modo quo putatis, erogat corpus suum; certe vel tunc intelligetis quia gratia ejus non consumitur morsibus. 4. Et ait: Spiritus est qui vivificat, caro non prodest quidquam. Hoc antequam exponamus, ut Dominus donat, illud non negligenter praetereundum est, quod ait, Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius? Filius enim hominis Christus, ex virgine Maria. Ergo filius hominis hic coepit esse in terra, ubi (1617)carnem assumpsit ex terra. Unde prophetice dictum erat, Veritas de terra orta est (Psalm. LXXXIV, 12). Quid sibi ergo vult quod ait, Cum videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius? Nulla enim esset quaestio si ita dixisset, Si videritis Filium Dei ascendentem ubi erat prius? cum vero Filium hominis dixit ascendentem ubi erat prius, numquid Filius hominis in coelo erat prius, quando in terra esse coepit? Hic quidem dixit, ubi erat prius, quasi tunc non ibi esset quando haec loquebatur. Alio autem loco ait, Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo (Joan. III, 13): non dixit, erat, sed, Filius, inquit, hominis qui est in coelo. In terra loquebatur, et in coelo se esse dicebat. Et non ita dixit: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius Dei, qui est in coelo. Quo pertinet, nisi ut intelligamus, quod etiam pristino sermone commendavi Charitati vestrae, unam personam esse Christum Deum et hominem, non duas; ne fides nostra non sit Trinitas, sed quaternitas? Christus ergo unus est: Verbum, anima et caro unus Christus: Filius Dei et filius hominis unus Christus. Filius Dei semper, filius hominis ex tempore; tamen unus Christus secundum unitatem personae. In coelo erat, quando in terra loquebatur. Sic erat filius hominis in coelo, quomodo Filius Dei erat in terra; Filius Dei in terra in suscepta carne, filius hominis in coelo in unitate personae. 5. Quid est ergo quod adjungit, Spiritus est qui vivificat, caro non prodest quidquam? Dicamus ei (patitur enim nos non contradicentes, sed nosse cupientes): O Domine, magister bone, quomodo caro non prodest quidquam, cum tu dixeris, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam? An vita non prodest quidquam? et propter quid sumus quod sumus, nisi ut habeamus vitam aeternam, quam tua carne promittis? quid est ergo, non prodest quidquam caro? Non prodest quidquam, sed quomodo illi intellexerunt: carnem quippe sic intellexerunt, quomodo in cadavere dilaniatur, aut in macello venditur, non quomodo spiritu vegetatur. Proinde sic dictum est, Caro non prodest quidquam; quomodo dictum est, Scientia inflat. Jam ergo debemus odisse scientiam? Absit. Et quid est, Scientia inflat? Sola, sine charitate: ideo adjunxit, Charitas vero aedificat (I Cor. VIII, 1). Adde ergo scientiae charitatem, et utilis erit scientia; non per se, sed per charitatem. Sic etiam nunc, caro non prodest quidquam, sed sola caro: accedat spiritus ad carnem, quomodo accedit charitas ad scientiam, et prodest plurimum. Nam si caro nihil prodesset, Verbum caro non fieret, ut inhabitaret in nobis. Si per carnem nobis multum profuit Christus, quomodo caro nihil prodest? Sed per carnem Spiritus aliquid pro salute nostra egit. Caro vas fuit; quod habebat attende, non quod erat. Apostoli missi sunt; numquid caro ipsorum nihil nobis profuit? Si caro Apostolorum nobis profuit, caro Domini potuit nihil prodesse? Unde enim ad nos sonus verbi, nisi per vocem carnis? unde stilus, unde conscriptio? Ista omnia opera carnis sunt, sed agitante spiritu tanquam organum (1618)suum. Spiritus ergo est qui vivificat, caro autem non prodest quidquam: sicut illi intellexerunt carnem, non sic ego do ad manducandum carnem meam. 6. Proinde, Verba, inquit, quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita est. Diximus enim, fratres, hoc Dominum commendasse in manducatione carnis suae et potatione sanguinis sui, ut in illo maneamus, et ipse in nobis. Manemus autem in illo, cum sumus membra ejus: manet autem ipse in nobis, cum sumus templum ejus. Ut autem simus membra ejus, unitas nos compaginat. Ut compaginet unitas, quae facit nisi charitas? Et charitas Dei unde? Apostolum interroga: Charitas, inquit, Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis (Rom. V, 5). Ergo Spiritus est qui vivificat: spiritus enim facit viva membra. Nec viva membra spiritus facit, nisi quae in corpore quod vegetat ipse spiritus, invenerit. Nam spiritus qui est in te, o homo, quo constas ut homo sis, numquid vivificat membrum quod separatum invenerit a carne tua? Spiritum tuum dico animam tuam: anima tua non vivificat nisi membra quae sunt in carne tua; unum si tollas, jam non vivificatur ex anima tua, quia unitati corporis tui non copulatur. Haec dicuntur ut amemus unitatem, et timeamus separationem. Nihil enim sic debet formidare christianus, quam separari a corpore Christi. Si enim separatur a corpore Christi, non est membrum ejus; si non est membrum ejus, non vegetatur Spiritu ejus: Quisquis autem, inquit Apostolus, Spiritum Christi non habet, hic non est ejus (Id. VIII, 9). Spiritus ergo est qui vivificat, caro autem non prodest quidquam. Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt. Quid est, spiritus et vita sunt? Spiritualiter intelligenda sunt. Intellexisti spiritualiter? spiritus et vita sunt. Intellexisti carnaliter? etiam sic illa spiritus et vita sunt, sed tibi non sunt. 7. Sed sunt quidam, inquit, in vobis qui non credunt. Non dixit, Sunt quidam in vobis qui non intelligunt; sed causam dixit, quare non intelligant. Sunt enim quidam in vobis qui non credunt; et ideo non intelligunt, quia non credunt. Propheta enim dixit, Nisi credideritis, non intelligetis (Isai. VII, 9, sec. LXX). Per fidem copulamur, per intellectum vivificamur. Prius haereamus per fidem, ut sit quod vivificetur per intellectum. Nam qui non haeret, resistit; qui resistit, non credit. Nam qui resistit, quomodo vivificatur? Adversarius est radio lucis, quo penetrandus est: non avertit aciem, sed claudit mentem. Sunt ergo quidam qui non credunt. Credant et aperiant, aperiant et illuminabuntur. Sciebat enim ab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus esset eum. Ibi enim erat et Judas. Nam quidam scandalizati sunt: ille autem mansit ad insidiandum, non ad intelligendum. Et quia ideo manserat, non de illo tacuit Dominus. Non illum expressit, sed nec siluit; ut omnes timerent, quamvis unus periret. Sed posteaquam dixit et distinxit credentes a non credentibus, expressit causam quare non credant: Propterea dixi vobis, inquit, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. Ergo et credere datur nobis: non enim nihil est credere. Si autem magnum (1619)aliquid est, gaude quia credidisti, sed noli extolli: quid enim habes quod non accepisti (I Cor. IV, 7)? 8. Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulaverunt. Abierunt retro, sed post satanam, non post Christum. Nam aliquando Dominus Christus Petrum appellavit satanam, magis quia volebat praecedere Dominum suum, et consilium dare ne moreretur ille, qui venerat ut moreretur, ne nos in aeternum moreremur; et ait illi: Redi post me, satanas; non enim sapis quae Dei sunt, sed quae hominis sunt (Matth. XVI, 23). Non illum repulit retro ire post satanam, et appellavit satanam; sed fecit post se ire, ut non esset satanas ambulando post Dominum. Isti autem sic redierunt retro, quomodo de quibusdam feminis dicit Apostolus: Quaedam enim conversae sunt retro post satanam (I Tim. V, 15). Ulterius cum illo non ambulaverunt. Ecce praecisi a corpore vitam perdiderunt, quia forte in corpore nec fuerunt. Inter non credentes et ipsi deputandi sunt, quamvis discipuli dicerentur. Abierunt retro, non pauci, sed multi. Hoc forte factum est ad consolationem, quoniam aliquando contingit ut dicat homo verum, et quod dicit, non capiatur, atque illi qui audiunt, scandalizentur et discedant. Poenitet autem hominem dixisse quod verum est: dicit enim apud se homo, Non debui sic dicere, non hoc dicere debui. Ecce Domino contigit; dixit, et perdidit multos, remansit ad paucos. Sed non turbabatur ipse, quia ab initio noverat et qui credentes essent, et qui non credentes: nos si nobis contingat, perturbamur. Solatium in Domino inveniamus, et tamen caute verba dicamus. 9. Atque ille ad paucos qui remanserant: Dixit ergo Jesus duodecim; id est illis duodecim qui remanserunt: Numquid et vos, inquit, vultis ire? Non discessit nec Judas. Sed quare manebat, Domino jam apparebat; nobis postea manifestatus est. Respondit Petrus pro omnibus, unus pro multis, unitas pro universis: Respondit ergo ei Simon Petrus: Domine, ad quem ibimus? Repellis nos a te, da nobis alterum te. Ad quem ibimus? Si a te recedimus, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Videte quemadmodum Petrus, dante Deo, recreante Spiritu sancto, intellexit. Unde, nisi quia credidit? Verba vitae aeternae habes. Vitam enim aeternam habes in ministratione corporis et sanguinis tui. Et nos credidimus, et cognovimus. Non cognovimus, et credidimus, sed credidimus, et cognovimus. Credidimus enim ut cognosceremus: nam si prius cognoscere, et deinde credere vellemus, nec cognoscere nec credere valeremus. Quid credidimus, et quid cognovimus? Quia tu es Christus Filius Dei; id est, quia ipsa vita aeterna tu es, et non das in carne et sanguine tuo nisi quod es. 10. Ait ergo Dominus Jesus: Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? Ergo, Undecim elegi diceret: an eligitur et diabolus, et in electis est diabolus? Electi in laude solent dici: an electus est et iste, de quo nolente et nesciente magnum aliquid boni fieret? Hoc est proprium Dei; contrarium iniquis. Sicut enim iniqui male utuntur bonis (1620)operibus Dei; sic contra Deus bene utitur malis operibus hominum iniquorum. Quam bonum est membra corporis ita esse, quemadmodum disponi non possunt nisi ab artifice Deo! Petulantia tamen quam male utitur oculis? Fallacia quam male utitur lingua? Falsus testis nonne lingua sua et animam suam prius trucidat, et alterum laedere se perempto conatur? Male utitur lingua, nec ideo malum est lingua: opus Dei est lingua, sed bono opere Dei male utitur illa nequitia. Quomodo utuntur pedibus qui currunt ad scelera? quomodo utuntur manibus homicidae? et illis adjacentibus forinsecus bonis creaturis Dei quam male utuntur mali? Auro judicia corrumpunt, innocentes opprimunt. Luce ista mali male utuntur: male vivendo enim etiam ipsam lucem qua vident, ad ministerium scelerum suorum usurpant. lens enim ut faciat aliquid mali malus, lucere sibi vult ne offendat, qui jam intus offendit et cecidit: quod timet in corpore, jam incurrit in corde. Omnibus ergo bonis Dei, ne per singula currere longum sit, male utitur malus: contra, malis hominum malorum bene utitur bonus. Et quid tam bonum quam unus Deus? Quandoquidem ipse Dominus dixit, Nemo bonus nisi unus Deus (Marc. X, 18). Quanto ergo ille melior, tanto melius utitur et malis nostris. Quid Juda pejus? Inter omnes adhaerentes Magistro, inter duodecim, loculi illi commissi sunt, et dispensatio pauperum distributa: ingratus tanto beneficio, honori tanto, accepit pecuniam, perdidit justitiam: tradidit vitam mortuus; quem ut discipulus secutus, ut inimicus persecutus est. Totum hoc malum Judae; sed malo ejus bene usus est Dominus. Tradi se pertulit ut redimeret nos. Ecce malum Judae in bonum conversum est. Satanas quantos martyres persecutus est? Si satanas persequendo cessaret, hodie tam gloriosam coronam sancti Laurentii non celebraremus. Si ergo ipsius diaboli malis operibus bene utitur Deus: quod facit malus, male utendo, sibi nocet; non bonitati Dei contradicit. Artifex illo utitur; et magnus artifex, si illo uti non nosset, nec eum esse permitteret. Ergo unus ex vobis diabolus est, ait, cum ego vos duodecim elegerim. Potest et sic intelligi quod ait, duodecim elegi, quia sacratus est numerus. Non enim quia periit inde unus, ideo illius numeri honor demptus est: nam in locum pereuntis, alius subrogatus est (Act. I, 26). Mansit numerus consecratus, numerus duodenarius; quia per universum mundum, hoc est per quatuor cardines mundi, Trinitatem fuerant annuntiaturi. Ideo ter quaterni. Se ergo exterminavit Judas, non duodenarium numerum violavit: ipse deseruit praeceptorem, nam Deus illi apposuit successorem. 11. Hoc totum quod Dominus de carne et de sanguine suo locutus est, et quod in ejus distributionis gratia vitam nobis promisit aeternam, et quod hinc voluit intelligi manducatores et potatores carnis et sanguinis sui, ut in illo maneant et ipse in illis, et (1621)quod non intellexerunt qui non crediderunt, et quod spiritualia carnaliter sapiendo scandalizati sunt, et quod eis scandalizatis et pereuntibus, consolationi Dominus adfuit discipulis qui remanserant, ad quos probandos interrogavit, Numquid et vos vultis ire? ut responsio permansionis eorum innotesceret nobis; nam ille noverat quia manebant: hoc ergo totum ad hoc nobis valeat, dilectissimi, ut carnem Christi et sanguinem Christi non edamus tantum in Sacramento, quod et multi mali; sed usque ad spiritus participationem manducemus et bibamus, ut in Domini corpore tanquam membra maneamus, ut ejus spiritu vegetemur, et non scandalizemur, etiam si multi modo nobiscum manducant et bibunt temporaliter Sacramenta, qui habebunt in fine aeterna tormenta. Modo enim corpus Christi mixtum est tanquam in area: sed novit Dominus qui sunt ejus (II Tim. II, 19). Si tu nosti quid trituras, quia ibi est latens massa, nec consumit trituratio quod purgatura est ventilatio; certi sumus, fratres, quia omnes qui sumus in corpore Domini, et manemus in illo, ut et ipse maneat in nobis, in hoc saeculo necesse habemus usque in finem inter malos vivere. Non inter illos dico malos, qui blasphemant Christum: rari enim jam inveniuntur qui lingua blasphemant, sed multi qui vita. Necesse est ergo ut inter illos usque in finem vivamus. 12. Sed quid est quod ait, Qui manet in me, et ego in illo (Joan. VI, 57, et XV, 5)? Quid, nisi quod martyres audiebant, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. XXIV, 13)? Quomodo mansit in illo sanctus Laurentius, cujus hodie festa celebramus? Mansit usque ad tentationem, mansit usque ad tyrannicam interrogationem, mansit usque ad acerrimam comminationem, mansit usque ad peremptionem: parum est, usque ad immanem excruciationem mansit. Non enim occisus est cito, sed cruciatus est in igne: diu vivere permissus est; imo non diu vivere permissus est, sed tarde mori compulsus est. In illa ergo longa morte, in illis tormentis, quia bene manducaverat et bene biberat, tanquam illa esca saginatus et illo calice ebrius, tormenta non sensit. Ibi enim erat qui dixit, Spiritus est qui vivificat. Caro enim ardebat, sed spiritus animam vegetabat. Non cessit, et in regnum successit. Dixerat autem illi Xystus martyr sanctus, cujus diem quinto ab hinc retro die celebravimus: « Noli moerere, fili. » Episcopus enim erat ille, iste diaconus. « Noli moerere inquit; sequeris me post triduum. » Triduum autem dixit medium inter diem passionis sancti Xysti, et diem hodiernae passionis sancti Laurentii. Triduum est medium. O consolatio! non ait, Noli moerere, fili; desinet persecutio, et securus eris: sed, Noli moerere; quo ego praecedo, tu sequeris; nec consecutio tua differtur: triduum medium erit, et mecum eris. Accepit oraculum, vicit diabolum, pervenit ad triumphum. :TRACTATUS XXVIII. Ab eo loco Evangelii, Et post haec ambulabat Jesus in Galilaeam; usque ad id, Nemo tamen palam loquebatur de eo, propter metum Judaeorum. Cap. VII, V\. 1-13. (1622) 1. In isto Evangelii capitulo, fratres, Dominus noster Jesus Christus secundum hominem se plurimum commendavit fidei nostrae. Etenim semper hoc agit dictis et factis suis, ut Deus credatur et homo: Deus qui nos fecit, homo qui nos quaesivit; Deus cum Patre semper, homo nobiscum ex tempore. Non enim quaereret quem fecerat, nisi fieret ipse quod fecerat. Verum hoc mementote, et de cordibus vestris nolite dimittere, sic esse Christum hominem factum, ut non destiterit Deus esse. Manens Deus accepit hominem, qui fecit hominem. Quando ergo latuit ut homo, non potentiam perdidisse putandus est, sed exemplum infirmitati praebuisse. Ille enim quando voluit detentus est, quando voluit occisus est. Sed quoniam futura erant membra ejus, id est fideles ejus, qui non haberent illam potestatem quam habebat ipse Deus noster; quod latebat, quod se tanquam ne occideretur occultabat, hoc indicabat factura esse membra sua, in quibus utique membris suis ipse erat. Non enim Christus in capite et non in corpore, sed Christus totus in capite et in corpore. Quod ergo membra ejus, ipse: quod autem ipse, non continuo membra ejus. Nam si non ipse essent membra ejus, non diceret: Saule, quid me persequeris (Act. IX, 4)? Non enim Saulus ipsum, sed membra ejus, id est fideles ejus, in terra persequebatur. Noluit tamen dicere, sanctos meos, servos meos; postremo honorabilius, fratres meos: sed, Me, hoc est membra mea, quibus ego sum caput. 2. His praedictis, puto nos in hoc capitulo quod modo lectum est, non esse laboraturos: saepe enim significatum est in capite, quod futurum erat in corpore. Post haec, inquit, ambulabat Jesus in Galilaeam: non enim volebat in Judaeam ambulare, quia quaerebant eum Judaei interficere. Hoc est quod dixi; infirmitati nostrae praebebat exemplum. Non ipse perdiderat potestatem, sed nostram consolabatur fragilitatem. Futurum enim erat, ut dixi, ut aliquis fidelis ejus absconderet se, ne a persecutoribus inveniretur; et ne illi pro crimine objiceretur latibulum, praecessit in capite quod in membro confirmaretur. Sic enim dictum est, Nolebat ambulare in Judaeam, quia quaerebant eum Judaei occidere: quasi non posset Christus et ambulare inter Judaeos, et non occidi a Judaeis. Hanc enim potentiam, quando voluit, demonstravit: nam cum eum jam passurum tenere vellent, ait illis, Quem quaeritis? Responderunt: Jesum. Et ille: Ego sum; non se occultans, sed manifestans. Ad eam tamen manifestationem illi non substiterunt, sed redeuntes retro ceciderunt (Joan XVIII, 4-6). Et tamen quia pati venerat, surrexerunt, tenuerunt, ad judicem adduxerunt, et occiderunt. Sed quid fecerunt? Quod ait quaedam Scriptura, Terra tradita est in manus impii (1623)(Job IX, 24): caro data est in potestatem Judaeis. Et hoc propterea, ut quasi sacculus conscinderetur, unde nostrum pretium manaret. 3. Erat autem in proximo dies festus Judaeorum Scenopegia. Quid sit Scenopegia, Scripturas qui legerunt, noverunt. Faciebant die festo tabernacula, ad similitudinem tabernaculorum in quibus habitaverant cum ex Aegypto educti peregrinarentur in eremo. Iste erat dies festus, magna solemnitas. Celebrabant hoc Judaei, velut reminiscentes beneficia Domini, qui occisuri erant Dominum. Hoc ergo die festo (quia plures erant dies festi; sic enim appellabatur apud Judaeos dies festus, ut non esset dies unus, sed plures) locuti sunt fratres ejus ad Dominum Christum. Fratres ejus sic accipite, sicut nostis: non enim novum est quod auditis. Consanguinei virginis Mariae, fratres Domini dicebantur. Erat enim consuetudinis Scripturarum, appellare fratres quoslibet consanguineos et cognationis propinquos, et extra usum nostrum, non quo more nos loquimur. Nam quis dicat fratres avunculum et filium sororis? Scriptura tamen etiam hujusmodi cognationes fratres appellat. Nam Abraham et Lot fratres sunt dicti, cum esset Abraham patruus Lot (Gen. XI 27, 31, XIII, 8, et XIV, 14): et Laban et Jacob fratres sunt dicti, cum esset Laban avunculus Jacob (Id. XXVIII, 2, et XXIX, 10, 15). Cum ergo auditis fratres Domini, Mariae cogitate consanguinitatem, non iterum parientis ullam propaginem. Sicut enim in sepulcro ubi positum est corpus Domini, nec antea nec postea mortuus jacuit; sic uterus Mariae nec antea nec postea quidquam mortale concepit. 4. Diximus fratres qui fuerint; audiamus quid dixerint. Transi hinc, et vade in Judaeam, ut et discipuli tui videant opera tua, quae tu facis. Opera Domini discipulos non latebant, sed istos latebant. Isti enim fratres, id est consanguinei, Christum consanguineum habere potuerunt, credere autem in eum ipsa propinquitate fastidierunt. Dictum est in Evangelio: non enim hoc nos audemus opinari, modo audistis. Addunt, et monent: Nemo enim in occulto quid facit, et quaerit ipse in palam esse: si haec facis, manifesta teipsum mundo. Et continuo: Neque enim fratres ejus credebant in eum. Quare in eum non credebant? Quia humanam gloriam requirebant. Nam et quod eum videntur monere fratres, gloriae ipsius consulunt: Facis mirabilia, innotesce; id est, appare omnibus, ut laudari possis ab omnibus. Loquebatur caro carni: sed caro sine Deo, carni cum Deo. Loquebatur enim prudentia carnis Verbo quod caro factum est et habitavit in nobis (Joan. I, 14). 5. Quid ad haec, Dominus? Dicit ergo eis Jesus: Tempus meum nondum venit, tempus autem vestrum semper est paratum. Quid est hoc? Nondum venerat tempus Christi? Quare ergo Christus venerat, si tempus ejus nondum venerat? Nonne audivimus Apostolum dicentem, Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum (Galat. IV, 4)? Si ergo in plenitudine temporis missus est; quando debuit missus est, quando oportuit venit: quid est, Tempus meum nondum venit? Intelligite, (1624)fratres, quo animo illi loquebantur, qui quasi fratrem suum monere videbantur. Dabant ei consilium consequendae gloriae, veluti saeculariter et terreno affectu monentes, ne esset ignobilis et latitaret: quod ergo ait Dominus, Tempus meum nondum venit, illis respondit qui ei consilium de gloria dabant, Tempus gloriae meae nondum venit. Videte quam profundum sit: de gloria illi admonebant, sed ille voluit altitudinem humilitate praecedere, et ad ipsam celsitudinem per humilitatem viam sternere. Nam et illi discipuli utique gloriam requirebant, qui volebant sedere unus ad dexteram ejus, et alter ad sinistram: attendebant quo, et non videbant qua; Dominus eos, ut ordinate venirent ad patriam, revocavit ad viam. Excelsa est enim patria, humilis via. Patria est vita Christi, via est mors Christi: patria est mansio Christi, via est passio Christi. Qui recusat viam, quid quaerit patriam? Denique et illis hoc respondit, quaerentibus altitudinem: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum (Matth. XX, 21, 22)? Ecce qua venitur ad celsitudinem quam desideratis. Calicem quippe commemorabat humilitatis atque passionis. 6. Ergo et hic, Tempus meum nondum venit; tempus autem vestrum, id est, mundi gloria, semper est paratum. Hoc est tempus de quo in prophetia loquitur Christus, id est, corpus Christi: Cum accepero tempus, ego justitias judicabo (Psal. LXXIV, 3). Modo enim non est tempus judicandi, sed iniquos tolerandi. Ferat igitur modo corpus Christi, et toleret iniquitatem male viventium. Habeat tamen justitiam modo, antequam habeat judicium: per justitiam enim perveniet ad judicium. Tolerantibus quippe membris iniquitatem saeculi hujus quid Scriptura sancta dicit in Psalmo? Non repellet Dominus plebem suam. Laborat quippe plebs ejus inter indignos, inter iniquos, inter blasphemantes, inter murmurantes, detrahentes, insectantes, et si liceat, perimentes. Laborat quidem; sed non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet, quoadusque justitia convertatur in judicium (Psal. XCIII, 14, 15). Quoadusque justitia quae modo est in sanctis ejus, convertatur in judicium; cum implebitur quod eis dictum est, Sedebitis super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel (Matth. XIX, 28). Habebat justitiam Apostolus, sed nondum illud judicium de quo dicit, Nescitis quoniam angelos judicabimus (I Cor. VI, 3)? Sit ergo modo tempus juste vivendi, postea erit tempus eos qui male vixerint, judicandi. Quoadusque justitia, inquit, convertatur in judicium. Hoc erit tempus judicii, de quo Dominus modo dixit, Tempus meum nondum venit. Erit enim tempus gloriae, ut qui venit in humilitate, veniat in altitudine. Qui venit judicandus, veniet judicaturus: qui venit occidi a mortuis, veniet judicare de vivis et mortuis. Deus, inquit Psalmus, manifestus veniet, Deus noster et non silebit (Psal. XLIX, 3). Quid est, manifestus veniet? Quia venit occultus. Tunc non silebit: nam quando venit occulius (1625)sicut ovis ad immolandum ductus est, et sicut agnus coram tondente se non aperuit os suum (Isai. LIII, 7). Veniet et non silebit. Tacui, inquit, numquid semper tacebo (Id. XLII, 14, sec. LXX)? 7. Modo autem quid necessarium est eis qui habent justitiam? Quod in illo ipso psalmo legitur, Quoadusque justitia convertatur in judicium; et qui habent eam, omnes recti corde. Quaeritis fortasse qui sunt recti corde? Illos invenimus in Scriptura rectos corde, qui mala saeculi tolerant, et non accusant Deum. Videte, fratres; rara avis est ista quam loquor. Nescio quo enim modo quando evenit homini aliquid mali, Deum currit accusare, qui deberet se. Quando boni aliquid agis, te laudas: quando mali aliquid pateris, Deum accusas. Hoc est ergo cor tortum, non rectum. Ab ista distortione et pravitate si corrigaris, convertetur in contrarium quod faciebas. Antea enim quid faciebas? Laudabas te in bonis Dei, accusabas Deum in malis tuis: converso corde et directo, laudabis Deum in bonis suis, accusabis te in malis tuis. Isti sunt recti corde. Denique ille nondum recto corde, cui displicebat felicitas malorum et labor bonorum, ait correctus: Quam bonus Deus Israel rectis corde! Mei autem, quando non eram recto corde, pene commoti sunt pedes, paulo minus effusi sunt gressus mei. Quare? Quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum intuens (Psal. LXXII, 1-3). Vidi, inquit, malos felices, et displicuit mihi Deus; hoc enim volebam, ut non permitteret Deus malos esse felices. Intelligat homo: nunquam hoc permittit Deus; sed ideo malus felix putatur, quia quid sit felicitas ignoratur. Simus ergo recti corde: tempus gloriae nostrae nondum venit. Dicatur amatoribus hujus saeculi, quales erant fratres Domini, Tempus vestrum semper est paratum; tempus nostrum nondum venit. Audeamus enim hoc dicere et nos. Et quoniam corpus Domini nostri Jesu Christi sumus, quoniam membra ejus sumus, quoniam caput nostrum gratanter agnoscimus, dicamus prorsus; quoniam propter nos et ipse hoc dignatus est dicere. Quando nobis insultant amatores hujus saeculi, dicamus eis, Tempus vestrum semper est paratum; tempus nostrum nondum venit. Nobis enim dixit Apostolus, Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Quando veniet tempus nostrum? Cum Christus, inquit, apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria (Coloss. III, 3, 4). 8. Quid deinde addit? Non potest mundus odisse vos. Quid est hoc, nisi, Non potest mundus odisse amatores suos, falsos testes? Bona enim dicitis quae mala sunt, et mala quae bona sunt. Me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo, quia opera ejus mala sunt. Vos ascendite ad diem festum hunc. Quid est hunc? Ubi gloriam humanam quaeritis. Quid est hunc? Ubi extendere vultis carnalia gaudia, non aeterna cogitare. Ego non ascendo ad diem festum hunc, quia meum tempus nondum impletum est. In die festo hoc gloriam vos humanam quaeritis; meum vero (1626)tempus, id est gloriae meae, nondum venit. Ipse erit dies festus meus, non diebus istis praecurrens et transiens, sed permanens in aeternum: ipsa erit festivitas, gaudium sine fine, aeternitas sine labe, serenitas sine nube. Haec cum dixisset, ipse mansit in Galilaea. Ut autem ascenderunt fratres ejus, tunc et ipse ascendit ad diem festum; non manifeste, sed quasi in occulto. Ideo non ad diem festum hunc, quia non gloriari temporaliter, sed aliquid docere salubriter, corrigere homines, de die festo aeterno admonere, amorem ab hoc saeculo avertere, et in Deum convertere cupiebat. Quid est autem, quasi latenter ascendit ad diem festum? Non vacat et hoc Domini. Videtur mihi, fratres, etiam hinc, quod quasi latenter ascendit, aliquid significare voluisse: nam consequentia docebunt sic eum ascendisse mediato die festo, id est mediatis illis diebus, ut etiam palam doceret. Sed quasi latenter dixit, ne se ostenderet hominibus. Non vacat quod latenter ascendit Christus ad diem festum, quia ipse latebat in illo die festo. Adhuc etiam ego quod dixi, in latibulo est. Manifestetur ergo, tollatur velum, et appareat quod erat secretum. 9. Omnia quae dicta sunt antiquo populo Israel in multiplici scriptura sanctae Legis, quae agerent sive in sacrificiis, sive in sacerdotiis, sive in diebus festis, et omnino in quibuslibet rebus quibus Deum colebant, quaecumque illis dicta et praecepta sunt, umbrae fuerunt futurorum. Quorum futurorum? Quae implentur in Christo. Unde dicit Apostolus, Quotquot enim promissiones Dei, in illo etiam (II Cor. I, 20): id est, in illo impletae sunt. Deinde dicit alio loco: Omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obvenit (I Cor. X, 11). Dixit et alibi: Finis enim Legis Christus est (Rom., X, 4). Item alio loco: Nemo vos judicet in cibo, aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae, aut sabbatorum, quod est umbra futurorum (Coloss. II, 16, 17). Si ergo omnia illa umbrae fuerunt futurorum; et Scenopegia umbra erat futurorum. Hic ergo dies festus, quaeramus cujus futuri umbra erat. Exposui quid erat Scenopegia: celebratio erat tabernaculorum, propterea quia populus de Aegypto liberatus tendens per desertum ad terram promissionis, in tabernaculis habitavit. Quid sit animadvertamus, et nos erimus; nos, inquam, qui membra Christi sumus, si sumus: illo autem dignante sumus, non nobis promerentibus. Attendamus ergo nos, fratres: educti sumus de Aegypto, ubi diabolo tanquam Pharaoni serviebamus: ubi lutea opera in terrenis desideriis agebamus, et in eis multum laborabamus. Etenim nobis Christus quasi lateres facientibus clamavit: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis (Matth. XI, 28). Hinc educti per Baptismum tanquam per mare Rubrum, ideo rubrum, quia Christi sanguine consecratum, mortuis omnibus inimicis nostris qui nos insectabantur, id (1627)est, deletis omnibus peccatis nostris, transjecti sumus. Modo ergo antequam ad patriam promissionis, id est, aeternum regnum veniamus, in deserto in tabernaculis sumus. Qui ista agnoscunt, in tabernaculis sunt: futurum enim erat ut quidam hoc agnoscerent. Ille enim est in tabernaculis, qui se esse in mundo intelligit peregrinum. Ille se intelligit peregrinantem, qui se videt patriae suspirantem. Cum autem corpus Christi est in tabernaculis, Christus est in tabernaculis. Sed tunc non evidenter, sed latenter. Adhuc enim umbra lucem obscurabat: veniente luce, umbra remota est. Christus erat in occulto, in Scenopegia Christus erat, sed latens Christus. Modo jam cum manifestata sunt ista, agnoscimus nos iter agere in eremo: si enim agnoscamus, in eremo sumus. Quid est in eremo? In deserto. Quare in deserto? Quia in isto mundo, ubi sititur in via inaquosa. Sed sitiamus, ut saturemur. Beati enim qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur (Matth. V, 6). Et sitis nostra de petra impletur in eremo: Petra enim erat Christus, et virga percussa est, ut aqua manaret. Ut autem manaret, bis percussa est (I Cor. X, 4; Num. XX, 11), quia duo ligna sunt crucis. Omnia ergo haec quae fiebant in figura, manifestantur in nobis. Et non vacat quod de Domino dictum est, Ascendit ad diem festum, non manifeste, sed tanquam in occulto. Figuratum enim erat ipsum in occulto, quia in ipso die festo Christus latebat; quia ipse dies festus, Christi membra peregrinatura significabat. 10. Judaei ergo quaerebant eum in die festo: antequam ascenderet. Priores enim fratres ascenderunt, et non tunc ascendit ille, quando illi putabant et volebant: ut etiam hoc impleretur quod ait, Non ad hunc, id est, ad quem vos vultis, primum vel secundum diem. Ascendit autem postea, ut Evangelium loquitur, mediato die festo; id est, cum jam illius diei festi tot dies praeteriissent quod remansissent. Ipsam enim festivitatem, quantum intelligendum est, diebus pluribus celebrabant. 11. Dicebant ergo: Ubi est ille? Et murmur multum de eo erat in turba. Unde murmur? De contentione. Quae fuit contentio? Quidam enim dicebant, Quia bonus est; alii autem, Non, sed seducit turbas. De omnibus servis ejus intelligendum: hoc dicitur modo. Quicumque enim eminuerit in aliqua gratia spirituali, profecto alii dicunt, Bonus est; alii, Non, sed seducit turbas. Unde hoc? Quia vita nostra abscondita est cum Christo in Deo (Coloss. III, 3). Ideo licet dicere hominibus per hiemem, Mortua est ista arbor, verbi gratia, arbor fici, arbor piri, et hujusmodi pomorum, similis est aridae; et quamdiu hiems est, non apparet. Aestas probat, judicium probat. Aestas nostra, revelatio Christi est: Deus manifestus veniet, Deus noster et non silebit (Psal. XLIX, 3); ignis ante eum praeibit: iste ignis inflammabit inimicos ejus (Psal. XCVI, 3); aridas arbores ignis comprehendet. Tunc enim aridae apparebunt, quando eis dicetur, Esurivi, et non dedistis (1628)mihi manducare: in alia vero parte, hoc est in dextera, apparebit fecunditas fructuum, dignitasque foliorum; viriditas, aeternitas erit. Illis ergo tanquam aridis dicetur, Ite in ignem aeternum (Matth. XXV, 42, 41). Ecce enim, inquit, securis ad radicem arborum posita est. Omnis ergo arbor quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur (Id. III, 10). Dicant ergo de te, si proficis in Christo, dicant homines, Seducit turbas. De ipso, de toto corpore Christi hoc dicitur. Cogita corpus Christi adhuc in mundo, cogita corpus Christi adhuc in area; vide quemadmodum blasphemetur a palea. Simul quidem triturantur; sed paleae conteruntur, frumenta purgantur. Quod dictum est ergo de Domino, valet ad consolationem, de quocumque hoc dictum fuerit christiano. 12. Nemo tamen palam loquebatur de illo, propter metum Judaeorum. Sed qui non loquebantur de illo propter metum Judaeorum? Utique qui dicebant, Bonus est: non qui dicebant, Seducit turbas. Qui dicebant, Seducit turbas, sonitus eorum audiebatur tanquam aridorum foliorum. Seducit turbas, clarius sonabant; Bonus est, pressius susurrabant. Modo autem, fratres, quamvis nondum venerit illa gloria Christi, quae nos aeternos factura est; modo tamen ita crescit Ecclesia ejus, ita eam dignatus est per cuncta diffundere, ut jam susurretur, Seducit turbas; et clarius personet, Bonus est. :TRACTATUS XXIX. In illud Evangelii, Jam autem die festo mediante, ascendit Jesus in templum; usque ad id, Qui misit illum, hic verax est, et injustitia in illo non est. Cap. VII, V\. 14-18. 1. Quod sequitur de Evangelio et hodie lectum est, consequenter et nos videamus; et quod Dominus donaverit, hinc dicamus. Hesterno die huc usque lectum erat, quia licet non vidissent Dominum Jesum in templo per diem festum, loquebantur tamen de illo: Et alii dicebant, Bonus est; alii autem, Non, sed seducit turbas (Joan. VII, 12). Dictum enim hoc est ad eorum solatium, qui postea praedicantes verbum Dei, futuri erant ut seductores et veraces (II Cor. VI, 8). Si enim seducere decipere est; nec Christus seductor, nec Apostoli ejus; nec quisquam seductor debet esse christianus: si autem seducere, aliunde aliquem ad aliud persuadendo ducere est, quaerendum est unde et quo: si a malo ad bonum, bonus seductor est; si a bono ad malum, malus seductor est. In hanc ergo partem qua seducuntur homines de malo ad bonum, utinam omnes seductores et vocemur et simus! 2. Ascendit ergo postea Dominus ad diem festum, mediante die festo, et docebat. Et mirabantur Judaei dicentes: Quomodo hic litteras scit, cum non didicerit? Ille qui latebat, docebat; et palam loquebatur, et non tenebatur. Illud enim ut lateret, erat causa exempli, hoc potestatis. Sed cum doceret, mirabantur Judaei. Omnes quidem, quantum arbitror, mirabantur; sed non omnes convertebantur. Et unde admiratio? Quia multi noverant ubi natus, quemadmodum (1629)fuerit educatus; nunquam eum viderant litteras discentem, audiebant autem de Lege disputantem, Legis testimonia proferentem, quae nemo posset proferre nisi legisset, nemo legere nisi litteras didicisset: et ideo mirabantur. Eorum autem admiratio Magistro facta est insinuandae altius veritatis occasio. Ex eorum quippe admiratione et verbis, dixit Dominus profundum aliquid, et diligentius inspici et discuti dignum. Propter quod intentam facio Charitatem vestram, non solum ad audiendum pro vobis, sed etiam ad orandum pro nobis. 3. Quid ergo Dominus respondit eis admirantibus quomodo sciret litteras quas non didicerat? Mea, inquit, doctrina non est mea, sed ejus qui misit me. Haec est profunditas prima: videtur enim paucis verbis quasi contraria locutus. Non enim ait, Ista doctrina non est mea; sed, Mea doctrina non est mea. Si non tua, quomodo tua? Si tua, quomodo non tua? Tu enim dicis utrumque: et, mea doctrina; et, non mea. Nam si dixisset, Ista doctrina non est mea, nulla esset quaestio. Nunc vero, fratres, primitus intendite quaestionem, et sic ordine exspectate solutionem. Nam qui non videt quaestionem quae proponitur, quomodo intelligit quod exponitur? Hoc est ergo in quaestione, quod ait, mea non mea: hoc videtur esse contrarium, quomodo mea, quomodo non mea. Si ergo intueamur diligenter quod ipse in exordio dicit sanctus Evangelista, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat verbum (Joan. I, 1); inde pendet hujus solutio quaestionis. Quae est ergo doctrina Patris, nisi Verbum Patris? Ipse ergo Christus doctrina Patris, si Verbum Patris. Sed quia Verbum non potest esse nullius, sed alicujus: et suam doctrinam dixit, seipsum; et non suam, quia Patris est Verbum. Quid enim tam tuum quam tu? et quid tam non tuum quam tu, si alicujus est quod es? 4. Verbum ergo et Deus est, et doctrinae stabilis Verbum est, non sonabilis per syllabas et volatilis, sed manentis cum Patre, ad quam convertamur manentem, sonis transeuntibus admoniti. Non enim nos ita admonet quod transit, ut ad transitoria vocet. Admonemur ut diligamus Deum. Totum hoc quod dixi, syllabae fuerunt; percussum aerem verberaverunt, ut ad sensum vestrarum aurium pervenirent, sonando transierunt: non tamen illud quod vos admonui, transire debet; quia ille quem vos diligere admonui, non transit; et cum transeuntibus syllabis admoniti, conversi ad eum fueritis, nec vos transibitis, sed cum manente manebitis. Hoc est ergo in doctrina magnum, altum et aeternum quod manet; quo vocant omnia quae temporaliter transeunt, quando bene significant, nec mendaciter proferuntur. Omnia quippe signa quae proferimus sonis, aliquid significant quod non est sonus. Non enim duae breves syllabae Deus est, et duas breves syllabas colimus, et duas breves syllabas (1630)adoramus, et ad duas breves syllabas pervenire desideramus: quae pene ante desinunt sonare, quam coeperint; nec in eis secundae locus est, nisi prima transierit. Manet ergo aliquid magnum quod dicitur Deus, quamvis non maneat sonus cum dicitur Deus. Sic intendite doctrinam Christi, et pervenietis ad Verbum Dei: cum autem perveneritis ad Verbum Dei, intendite, Deus erat Verbum; et videbitis verum dictum esse, mea doctrina: intendite etiam cujus est Verbum; et videbitis recte dictum esse, non est mea. 5. Breviter ergo dico Charitati vestrae; hoc videtur mihi dixisse Dominus Jesus Christus, Mea doctrina non est mea, ac si diceret, Ego non sum a meipso. Quamvis enim Filium Patri dicamus et credamus aequalem, nec ullam in eis esse naturae substantiaeque distantiam, nec inter generantem atque generatum aliquod interfuisse temporis intervallum; tamen hoc servato et custodito ista dicimus, quod ille Pater est, ille Filius. Pater autem non est, si non habeat Filium; et Filius non est, si non habeat Patrem: sed tamen Filius Deus de Patre; Pater autem Deus, sed non de Filio. Pater Filii, non Deus de Filio: ille autem Filius Patris, et Deus de Patre. Dominus enim Christus dicitur Lumen ex Lumine. Lumen ergo quod non ex lumine, et Lumen aequale quod ex Lumine, simul unum Lumen, non duo lumina. 6. Si intelleximus, Deo gratias: si quis autem parum intellexit, fecit homo quo usque potuit, caetera videat unde speret. Forinsecus ut operarii possumus plantare et rigare, sed Dei est incrementum dare (I Cor. III, 6). Mea, inquit, doctrina non est mea, sed ejus qui misit me. Audiat consilium, qui dicit, Nondum intellexi. Magna quippe res et profunda cum fuisset dicta, vidit utique ipse Dominus Christus hoc tam profundum non omnes intellecturos, et in consequenti dedit consilium. Intelligere vis? crede. Deus enim per prophetam dixit: Nisi credideritis, non intelligetis (Isai. VII, 9, sec. LXX). Ad hoc pertinet quod etiam hic Dominus secutus adjunxit: Si quis voluerit voluntatem ejus facere, cognoscet de doctrina, utrum ex Deo sit, an ego a meipso loquar. Quid est hoc, Si quis voluerit voluntatem ejus facere? Sed ego dixeram, Si quis crediderit; et hoc consilium dederam. Si non intellexisti, inquam, crede. Intellectus enim merces est fidei. Ergo noli quaerere intelligere ut credas, sed crede ut intelligas; quoniam nisi credideritis, non intelligetis. Cum ergo ad possibilitatem intelligendi consilium dederim obedientiam credendi, et dixerim Dominum Jesum Christum hoc ipsum adjunxisse in consequenti sententia, invenimus eum dixisse, Si quis voluerit voluntatem ejus facere, cognoscet de doctrina. Quid est, cognoscet? Hoc est intelliget. Quod est autem, Si quis voluerit voluntatem ejus facere, hoc est credere. Sed quia cognoscet, hoc est intelliget, omnes intelligunt: quia vero quod ait, Si quis voluerit voluntatem ejus facere, hoc pertinet ad credere, ut diligentius intelligatur, opus est nobis ipso Domino nostro expositore, ut indicet nobis utrum revera ad credere pertineat facere voluntatem Patris ejus. Quis nesciat (1631)hoc esse facere voluntatem Dei, operari opus ejus, id est, quod illi placet? Ipse autem Dominus aperte alio loco dicit: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit (Joan. VI, 29). Ut credatis in eum; non, ut credatis ei. Sed si creditis in eum, creditis ei: non autem continuo qui credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de Apostolis ipsius possumus dicere, Credimus Paulo; sed non, Credimus in Paulum: Credimus Petro; sed non, Credimus in Petrum. Credenti enim in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam (Rom. IV, 5). Quid est ergo credere in eum? Credendo amare, credendo diligere, credendo in eum ire, et ejus membris incorporari. Ipsa est ergo fides quam de nobis exigit Deus: et non invenit quod exigat, nisi donaverit quod inveniat. Quae fides, nisi quam definivit alio loco Apostolus plenissime dicens: Neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fides quae per dilectionem operatur (Galat. V, 6)? Non qualiscumque fides, sed fides quae per dilectionem operatur: haec in te sit, et intelliges de doctrina. Quid enim intelliges? Quia doctrina ista non est mea, sed ejus qui misit me: id est, intelliges quia Christus Filius Dei, qui est doctrina Patris, non est ex seipso, sed Filius est Patris. 7. Sabellianam haeresim sententia ista dissolvit. Sabelliani enim dicere ausi sunt ipsum esse Filium qui est et Pater; duo esse nomina, sed unam rem. Si duo essent nomina, et res una, non diceretur, Mea doctrina non est mea. Utique si tua doctrina non est tua, o Domine, cujus est, nisi alius sit cujus sit? Quod dixisti, Sabelliani non intelligunt: non enim Trinitatem viderunt, sed sui cordis errorem secuti sunt. Nos cultores Trinitatis et unitatis Patris et Filii et Spiritus sancti, et unius Dei, intelligamus de doctrina Christi, quoniam non est ejus. Et ideo dixit non se a seipso loqui, quoniam Christus Patris est Filius, et Pater Christi est Pater, et Filius de Deo Patre Deus est: Pater autem Deus, non de Filio Deo Deus est. 8. Qui a semetipso loquitur, gloriam propriam quaerit. Hoc erit ille qui vocatur Antichristus, extollens se, sicut Apostolus ait, supra omne quod dicitur Deus, et quod colitur (II Thess. II, 4). Ipsum quippe annuntians Dominus gloriam suam quaesiturum, non gloriam Patris, ait ad Judaeos: Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me: alius veniet in nomine suo, hunc suscipietis (Joan. V, 43). Significavit eos Antichristum suscepturos, qui gloriam nominis sui quaesiturus est, inflatus, non solidus; et ideo non stabilis, sed utique ruinosus. Dominus autem noster Jesus Christus magnum exemplum nobis praebuit humilitatis: nempe aequalis est Patri, nempe in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; nempe ipse dixit, et verissime dixit, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Philippe, qui vidit me, vidit et Patrem (Id. XIV, 9); nempe ipse dixit, et verissime dixit, Ego et Pater unum sumus (Id. X, 30). Si ergo ille cum Patre unum, aequalis Patri, Deus de (1632)Deo, Deus apud Deum, coaeternus, immortalis, pariter incommutabilis, pariter sine tempore, pariter creator et dispositor temporum; tamen quia venit in tempore, et formam servi accepit, et habitu est inventus ut homo (Philipp. II, 7), quaerit gloriam Patris, non suam: quid tu, homo, facere debes, qui quando aliquid boni facis, gloriam tuam quaeris; quando autem aliquid mali facis, Deo calumniam meditaris? Intende tibi; creatura es, agnosce Creatorem: servus es, ne contemnas Dominum: adoptatus es, sed non meritis tuis; quaere ejus gloriam, a quo habes hanc gratiam, homo adoptatus, cujus gloriam quaesivit qui est ab illo unicus natus. Qui autem quaerit gloriam ejus qui misit illum, hic verax est, et injustitia in illo non est. In Antichristo autem injustitia est, et verax non est; quia gloriam suam quaesiturus est, non ejus a quo missus est: non enim est missus, sed venire permissus. Omnes ergo pertinentes ad corpus Christi, ne inducamur in laqueos Antichristi, non quaeramus gloriam nostram. Sed si ille quaesivit gloriam ejus qui eum misit, quanto magis nos ejus qui nos fecit? :TRACTATUS XXX. Ab eo loco, Nonne Moyses dedit vobis Legem, et nemo ex vobis facit Legem? usque ad id, Nolite judicare secundum faciem, sed justum judicium judicate. Cap. VII, V\. 19-24. 1. Evangelii sancti lectionem, de qua pridem Charitati vestrae locuti sumus, ista quae modo lecta est, hodierna consequitur. Dominum loquentem audiebant et discipuli et Judaei; veritatem loquentem audiebant, et veraces et mendaces; charitatem loquentem audiebant et amici et inimici; bonum loquentem audiebant et boni et mali. Illi audiebant, sed ille discernebat; et quibus sermo prodesset et profuturus esset, videbat et praevidebat. In illis enim qui tunc erant videbat, in nobis qui futuri eramus praevidebat. Nos itaque sic audiamus Evangelium, quasi praesentem Dominum; nec dicamus, O illi felices qui eum videre potuerunt! quia multi in eis qui viderunt, et occiderunt; multi autem in nobis qui non viderunt, et crediderunt. Quod enim pretiosum sonabat de ore Domini, et propter nos scriptum est, et nobis servatum, et propter nos recitatum, et recitabitur etiam propter posteros nostros, et donec saeculum finiatur. Sursum est Dominus: sed etiam hic est veritas Dominus. Corpus enim Domini in quo resurrexit, uno loco esse potest: veritas ejus ubique diffusa est. Dominum ergo audiamus, et quod ipse donaverit de verbis ejus, et nos dicamus. 2. Nonne Moyses, inquit, dedit vobis Legem, et nemo ex vobis facit Legem? Quid me quaeritis interficere? Ideo enim quaeritis me interficere, quia nemo ex vobis (1633)facit Legem: nam si Legem faceretis, in ipsis litteris Christum agnosceretis, et praesentem non occideretis. Et illi responderunt: Respondit ei turba. Respondit quasi turba non pertinentia ad ordinem, sed ad perturbationem: denique turba turbata videte quid responderit: Daemonium habes; quis te quaerit occidere? Quasi non pejus fuerit dicere, Daemonium habes, quam eum occidere. Ei quippe dictum est quod daemonium haberet, qui daemones expellebat. Quid possit aliud dicere turba turbulenta? quid possit aliud olere coenum commotum? Turba turbata est; unde? A veritate. Turbam lippitudinis turbavit claritas lucis. Oculi enim non habentes sanitatem, non possunt ferre luminis claritatem. 3. Dominus autem non plane turbatus, sed in sua veritate tranquillus, non reddidit malum pro malo, nec maledictum pro maledicto (I Petr. III, 9). Quibus si diceret, Daemonium habetis vos; verum utique diceret. Non enim talia illi veritati dicerent, nisi eos diaboli falsitas irritaret. Quid ergo respondit? Audiamus tranquille, et tranquillum bibamus: Unum opus feci, et omnes miramini. Tanquam dicens, Quid si omnia opera mea videretis? Ipsius enim opera erant quae in mundo videbant, et ipsum qui fecit omnia non videbant: fecit unam rem, et turbati sunt, quia salvum fecit hominem sabbato. Quasi vero si quisquam aegrotus sabbato sinceraret, alius illum sanum fecisset quam ille, qui eos scandalizavit, quia unum hominem salvum fecit sabbato. Quis enim alius alios salvos fecit quam ipsa salus; qui illam salutem quam dedit huic homini, dat et jumentis? Salus enim corporalis erat. Salus carnis et reparatur, et moritur; et cum reparatur, mors differtur, non aufertur. Tamen, fratres, etiam ipsa salus a Domino est, per quemlibet detur: quocumque curante et ministrante impertiatur, ab illo datur a quo est omnis salus, cui dicitur in Psalmo, Homines et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicasti misericordiam tuam, Deus. Quia enim Deus es, multiplicata misericordia tua pervenit etiam ad salutem carnis humanae, pervenit etiam ad salutem mutorum animalium: sed qui das salutem carnis hominibus jumentisque communem, numquid nulla salus est quam servas hominibus? Est certe alia quae non solum communis non est hominibus et jumentis, sed nec ipsis hominibus communis est bonis et malis. Denique cum ibi de ista salute dixisset, quam communiter accipiunt pecora et homines; propter illam salutem quam sperare debent homines, sed boni homines, secutus adjunxit, Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt: inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos; quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen (Psal. XXXV, 7-10). Haec est salus quae (1634)ad bonos pertinet, quos appellavit filios hominum; cum supra dixisset, Homines et jumenta salvos facies, Domine. Quid enim? illi homines non erant filii hominum, ut cum dixisset, Homines, sequeretur et diceret, Filii autem hominum; quasi aliud erant homines, et aliud filii hominum? Non tamen arbitror sine aliqua significatione distinctionis hoc dixisse Spiritum sanctum. Homines ad primum Adam, filii hominum ad Christum. Forte enim homines pertinent ad primum hominem: filii autem hominum pertinent ad Filium hominis. 4. Unum opus feci, et omnes miramini. Et continuo subjungit: Propterea Moyses dedit vobis circumcisionem. Bene factum est ut acciperetis circumcisionem a Moyse. Non quia ex Moyse est, sed ex Patribus. Abraham quippe primus accepit circumcisionem a Domino (Gen. XVII, 10). Et in sabbato circumciditis. Convicit vos Moyses: in Lege accepistis ut circumcidatis octavo die (Levit. XII, 3); accepistis in Lege ut vacetis septimo die (Exod. XX, 10): si octavus dies illius qui natus est occurret ad diem septimum sabbati, quid facietis? Vacabitis, ut servetis sabbatum; an circumcidetis, ut impleatis sacramentum diei octavi? Sed novi, inquit, quid faciatis. Circumciditis hominem. Quare? Quia circumcisio pertinet ad aliquod signaculum salutis, et non debent homines sabbato vacare a salute. Ergo nec mihi irascamini, quia salvum feci totum hominem sabbato: si circumcisionem, inquit, accipit homo in sabbato, ut non solvatur lex Moysi (aliquid enim per Moysen in illa constitutione circumcisionis salubriter institutum est), mihi operanti salutem in sabbato quare indignamini? 5. Forte enim illa circumcisio ipsum Dominum significabat, cui isti curanti et sananti indignabantur. Jussa est enim adhiberi octavo die circumcisio: et quid est circumcisio, nisi carnis exspoliatio? Significat ergo ista circumcisio exspoliationem a corde cupiditatum carnalium. Non ergo sine causa data est, et in eo membro jussa fieri; quoniam per illud membrum procreatur creatura mortalium. Et per unum hominem mors, sicut per unum hominem resurrectio mortuorum (I Cor. XV, 21): et per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors (Rom. V, 12). Ideo quisque cum praeputio nascitur, quia omnis homo cum vitio propaginis nascitur: et non mundat Deus sive a vitio cum quo nascimur, sive a vitiis quae male vivendo addimus, nisi per cultellum petrinum, Dominum Christum. Petra enim erat Christus (I Cor. X, 4). Cultellis enim petrinis circumcidebant, et petrae nomine Christum figurabant: et praesentem non agnoscebant, sed insuper eum occidere cupiebant. Quare autem octavo die, nisi quia post septimum sabbati Dominus die dominico resurrexit? Ergo resurrectio Christi, quae facta est tertio quidem die passionis, sed octavo die in diebus hebdomadis, ipsa nos circumcidit. Audi circumcisos vera petra, Apostolo admonente: Si ergo resurrexistis cum Christo; quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quae sursum sunt sapite, non quae super terram (Coloss. III, (1635)1, 2). Circumcisis loquitur: Resurrexit Christus, abstulit vobis desideria carnalia, abstulit concupiscentias malas, abstulit superfluum cum quo nati eratis, et multo pejus quod male vivendo addideratis; circumcisi per petram quare adhuc sapitis terram? Et ad extremum quia Legem dedit Moyses, et circumciditis hominem sabbato, intelligite hoc significari opus bonum, quod ego feci totum hominem salvum sabbato; quia et curatus est ut sanus esset in corpore, et credidit ut sanus esset in anima. 6. Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate. Quid est hoc? Modo qui per legem Moysi circumciditis sabbato, non irascimini Moysi; et quia ego die sabbati salvum feci hominem, irascimini mihi. Personaliter judicatis, veritatem attendite. Ego non me praefero Moysi, ait Dominus, qui erat et ipsius Moysi Dominus. Sic attendite quomodo homines nos duos, tanquam ambos homines: judicate inter nos, sed verum judicium judicate; nolite me honorato illum damnare, sed illo intellecto me honorate. Hoc enim eis alio loco dixit: Si crederetis Moysi, crederetis utique et mihi; de me enim ille scripsit (Joan. V, 46). Sed hoc loco noluit hoc dicere, tanquam se et Moyse ante illos constitutis. Propter legem Moysi circumciditis, quando etiam sabbatum occurrerit; et ego sanitatum faciendarum beneficentiam non vultis ut exhibeam per sabbatum? Quia Dominus circumcisionis et Dominus sabbati, salutis est auctor: et servilia opera prohibiti estis facere sabbato; si vere intelligatis servilia opera, non peccatis. Qui enim facit peccatum, servus est peccati (Id. VIII, 34). Numquid servile opus est, hominem sanare per sabbatum? Manducatis et bibitis (ut aliquid dicam ex admonitione Domini nostri Jesu Christi, et ex verbis ejus); utique quare manducatis et bibitis in sabbato, nisi quia pertinet ad salutem quod facitis? Per hoc ostenditis opera salutis non esse ullo modo die sabbati omittenda. Ergo nolite personaliter judicare, sed rectum judicium judicate. Attendite me quomodo hominem, attendite Moysen quomodo hominem: si secundum veritatem judicetis, neque Moysen, neque me condemnabitis; et veritate cognita me cognoscetis, quia ego sum veritas (Id. XIV, 6). 7. Hoc vitium, fratres, quod Dominus notavit hoc loco, evadere in hoc saeculo magni laboris est, non personaliter judicare, sed rectum judicium retinere. Admonuit quidem Dominus Judaeos, sed monuit et nos: illos convicit, nos instruxit; illos redarguit, nos exacuit. Non putemus hoc nobis non ideo dictum, quia tunc ibi non fuimus. Scriptum est, legitur, cum recitaretur audivimus; sed tanquam Judaeis dictum audivimus: non nos ponamus post nos, et quasi intueamur inimicos reprehendere, et ipsi nos faciamus quod in nobis veritas ipsa reprehendat. Judaei quidem personaliter judicabant, sed ideo non pertinent ad Novum Testamentum, ideo non habent in Christo regnum coelorum, ideo non junguntur sanctorum societati Angelorum: terrena quaerebant a Domino; terra enim promissionis, victoria ab inimicis, fecunditas (1636)pariendi, multiplicatio filiorum, abundantia fructuum, quae illis omnia a Deo quidem vero et bono, tamen ut carnalibus promissa sunt, omnia haec fecerunt illis Vetus Testamentum. Quid est Vetus Testamentum? Quasi haereditas pertinens ad hominem veterem. Nos innovati sumus, homo novus facti sumus; quia et ille homo novus venit. Quid tam novum quam nasci de virgine? Quia ergo non erat quid in illo innovaret praeceptum, quia nullum habebat peccatum; novus partus est datus. In illo partus novus, in nobis homo novus. Quid est homo novus? A vetustate innovatus. Ad quam rem innovatus? Ad desideranda coelestia, ad concupiscenda sempiterna, ad patriam quae sursum est et hostem non timet, desiderandam, ubi non perdimus amicum, non timemus inimicum; ubi vivimus cum bono affectu, sine ullo defectu; ubi nemo nascitur, quia nemo moritur; ubi nemo jam proficit, et nemo deficit; ubi non esuritur, et non sititur, sed satietas est immortalitas, et cibus veritas. Haec habentes promissa, et ad Novum Testamentum pertinentes, et novae haereditatis facti haeredes, et ipsius Domini cohaeredes, aliam spem valde habemus: non personaliter judicemus, sed rectum judicium teneamus. 8. Quis est qui non judicat personaliter? Qui diligit aequaliter. Dilectio aequalis facit non acceptari personas. Non cum homines diverso modo pro suis gradibus honoramus, tunc timendum est ne personas accipiamus. Sed quando inter duos judicamus, et aliquando inter necessarios, fit nonnunquam judicium inter patrem et filium; queritur pater de malo filio, aut queritur filius de duro patre: servamus honorificentiam patri, quae debetur a filio; non aequamus filium patri in honore; sed praeponimus, si bonam causam habet: filium aequemus patri in veritate; et sic tribuemus honorem debitum, ut non perdat aequitas meritum. Ita verbis Domini proficimus, et ut proficiamus gratia illius adjuvamur. :TRACTATUS XXXI. Ab eo loco, Dicebant ergo quidam ex Jerosolymis, Nonne hic est quem quaerebant Judaei interficere; usque ad id, Quaeretis me, et non invenietis; et ubi sum ego, vos non potestis venire. Cap. VII, V\. 25-36. 1. Meminit Charitas vestra pristinis sermonibus et lectum esse in Evangelio, et a nobis ut potuimus disputatum, quod Dominus Jesus ideo velut occulte ascendit ad diem festum, non quia timebat ne teneretur, cujus potestas erat ne teneretur; sed ut significaret etiam in ipso die festo qui celebrabatur a Judaeis, se occultari, et suum esse mysterium: hodierna ergo lectione apparuit potestas, quae putabatur timiditas; loquebatur enim palam in die festo, ita ut mirarentur turbae, et dicerent quod audivimus, cum lectio legeretur, Nonne hic est quem quaerebant interficere? Et ecce palam loquitur, et nihil illi dicunt: numquid vere cognoverunt principes quia hic est Christus? Qui noverant qua saevitia quaerebatur, mirabantur qua potentia non tenebatur. Deinde non plene intelligentes illius (1637)potentiam, putaverunt principum esse scientiam, quod ipsi cognoverant eumdem esse Christum: ideo pepercerunt ei, quem tantopere occidendum quaesierunt. 2. Deinde illi ipsi apud seipsos, qui dixerant, Numquid cognoverunt principes quia hic est Christus? fecerunt sibi quaestionem qua eis videretur non ipse esse Christus: adjungentes enim dixerunt, Sed istum novimus unde sit; Christus autem cum venerit, nemo scit unde sit. Haec opinio apud Judaeos unde nata fuerit, quod Christus cum venerit, nemo scit unde sit (non enim inaniter nata est); si consideremus Scripturas, invenimus, fratres, quoniam sanctae Scripturae dixerunt de Christo, quoniam Nazaraeus vocabitur (Matth. II, 23). Ergo praedixerunt unde sit. Rursus si locum nativitatis ejus quaeramus, tanquam inde sit ubi natus est; nec hoc latebat Judaeos, propter Scripturas quae ista praedixerant. Nam cum eum visa stella Magi quaererent adorare, venerunt ad Herodem, et dixerunt quid quaererent et quid vellent: ille autem convocatis eis qui Legem sciebant, quaesivit ab eis ubi Christus nasceretur: illi dixerunt, In Bethlehem Judae; et testimonium etiam propheticum protulerunt (Matth. II, 1-6). Si ergo Prophetae praedixerant et locum unde erat origo carnis ejus, et locum ubi eum peperit mater ejus; unde nata est ista opinio apud Judaeos, quam modo audivimus, Christus cum venerit, nemo scit unde sit, nisi quia utrumque praedicaverant et praenuntiaverant Scripturae? Secundum hominem praedixerant Scripturae unde esset: secundum Deum latebat impios, et quaerebat pios. Ad hoc enim et isti dixerunt, Christus cum venerit, nemo scit unde sit; quia hanc illis opinionem generaverat quod per Isaiam dictum est, Generationem autem ejus quis enarrabit (Isai. LIII, 8)? Denique et ipse Dominus ad utrumque respondit, et quia noverant eum unde esset, et quia non noverant; ut attestaretur prophetiae sanctae quae de illo ante praedicta est, et secundum humanitatem infirmitatis, et secundum divinitatem majestatis. 3. Audite ergo Verbum Domini, fratres, videte quemadmodum confirmavit eis et quod dixerunt, « Istum novimus unde sit; » et quod dixerunt, « Christus cum venerit, nemo scit unde sit. Clamabat ergo docens in templo Jesus: Et me scitis, et unde sim scitis; et a meipso non veni, sed est verus qui me misit, quem vos nescitis. » Hoc est dicere, Et me scitis, et me nescitis: hoc est dicere, Et unde sim scitis, et unde sim nescitis. Unde sim scitis, Jesus a Nazareth, cujus etiam parentes nostis. Solus enim in hac causa latebat virginis partus, cui tamen testis erat maritus: ipse enim hoc poterit fideliter indicare, qui posset maritaliter et zelare. Hoc ergo excepto virginis partu, totum noverant in Jesu quod ad hominem pertinet: facies ipsius nota erat, patria ipsius nota erat, genus ipsius notum erat, ubi natus est sciebatur. Recte ergo dixit, Et me nostis, et unde sim scitis, secundum carnem et effigiem hominis quam gerebat: secundum autem divinitatem, Et a me ipso non veni, (1638)sed est verus qui me misit, quem vos nescitis; sed ut eum sciatis, credite in eum quem misit, et scietis. Deum enim nemo vidit unquam, nisi unigenitus Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit (Joan. I, 18): et, Patrem non cognoscit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare (Matth. XI, 27). 4. Denique cum dixisset, Sed est verus qui misit me, quem vos nescitis; ut ostenderet eis unde possent scire quod nesciebant, subjecit, Ego scio eum. Ergo a me quaerite, ut sciatis eum. Quare autem scio eum? Quia ab ipso sum, et ipse me misit. Magnifice utrumque monstravit. Ab ipso, inquit, sum; quia Filius de Patre, et quidquid est Filius, de illo est cujus est Filius. Ideo Dominum Jesum dicimus Deum de Deo; Patrem non dicimus Deum de Deo, sed tantum Deum: et dicimus Dominum Jesum Lumen de Lumine; Patrem non dicimus Lumen de Lumine, sed tantum Lumen. Ad hoc ergo pertinet, quod dixit, Ab ipso sum. Quod autem videtis me in carne, ipse me misit. Ubi audis, ipse me misit, noli intelligere naturae dissimilitudinem, sed generantis auctoritatem. 5. Quaerebant ergo eum apprehendere, et nemo misit in illum manus, quia nondum venerat hora ejus: hoc est, quia nolebat. Quid est enim, nondum venerat hora ejus? Non enim Dominus sub fato natus est. Hoc nec de te credendum est, nedum de illo per quem factus es. Si tua hora voluntas est illius; illius hora quae est, nisi voluntas sua? Non ergo horam dixit qua cogeretur mori, sed qua dignaretur occidi. Tempus enim exspectabat quo moreretur, quia et tempus exspectavit quo nasceretur. De hoc tempore Apostolus loquens, ait: Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum (Galat. IV, 4). Ideo multi dicunt: Quare non ante venit Christus? Quibus respondendum est, quia nondum venerat plenitudo temporis, moderante illo per quem facta sunt tempora: sciebat enim quando venire deberet. Primo per multam seriem temporum et annorum praedicendus fuit; non enim aliquid parvum venturum fuit: diu fuerat praedicendus, semper tenendus. Quanto major judex veniebat, tanto praeconum longior series praecedebat. Denique ubi venit plenitudo temporis, venit et ille qui nos liberaret a tempore. Liberati enim a tempore, venturi sumus ad aeternitatem illam, ubi non est tempus: nec dicitur ibi, Quando veniet hora; dies est enim sempiternus, qui nec praeceditur hesterno, nec excluditur crastino. In hoc autem saeculo volvuntur dies, et alii transeunt, et alii veniunt; nullus manet: et momenta quibus loquimur, invicem se expellunt, nec stat prima syllaba, ut sonare possit secunda. Ex quo loquimur aliquantum senuimus, et sine ulla dubitatione senior sum modo quam mane: ita nihil stat, nihil fixum manet in tempore. Amare itaque debemus per quem facta sunt tempora, ut liberemur a tempore, et figamur in aeternitate, ubi jam nulla est mutabilitas temporum. Magna igitur misericordia Domini nostri Jesu Christi, factum esse eum propter nos in tempore, per quem facta sunt tempora; factum esse inter (1639)omnia, per quem facta sunt omnia: factum esse quod fecit. Factus est enim quod fecerat; factus est enim homo qui hominem fecerat, ne periret quod fecerat. Secundum hanc dispensationem jam venerat hora nativitatis, et natus erat: sed nondum venerat hora passionis, ideo nondum passus erat. 6. Denique ut noveritis non necessitatem, sed potestatem morientis: propter nonnullos hoc loquor, qui cum audierint, nondum venit hora ejus, aedificantur ad credenda fata, et fiunt corda eorum fatua: ut ergo noveritis potestatem morientis, ipsam passionem recolite, crucifixum intuemini. Dixit in ligno pendens, Sitio. Illi hoc audito, in arundine per spongiam obtulerunt ei acetum in cruce: accepit, et ait, Perfectum est; et inclinato capite, reddidit spiritum. Videtis potestatem morientis, quia hoc exspectabat, donec omnia complerentur quae de illo praedicta fuerant ante mortem futura. Dixerat enim propheta: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto (Psal. LXVIII, 22). Exspectabat ut haec omnia complerentur: posteaquam completa sunt, dixit, Perfectum est; et abscessit potestate, quia non venerat necessitate. Ideo quidam plus mirati sunt istam potestatem morientis, quam potentiam miracula facientis. Ventum est enim ad crucem, ut corpora deponerentur de ligno, quoniam sabbatum illucescebat; et inventi sunt latrones viventes. Supplicium quippe crucis ideo durius erat, quia diutius cruciabat, et omnes crucifixi longa morte necabantur. Illi autem, ne remanerent in ligno, cruribus fractis coacti sunt mori, ut possent inde deponi. Dominus autem inventus est mortuus (Joan. XIX, 28-33), et admirati sunt homines: et qui eum vivum contempserunt, mortuum sic admirati sunt, ut dicerent quidam, Vere Filius Dei est hic (Matth. XXVII, 54). Unde est et illud, fratres, ubi ait quaerentibus se, Ego sum; et illi retro redeuntes omnes ceciderunt (Joan. XVIII, 6). Erat ergo in illo potestas summa. Nec hora cogebatur mori; sed horam exspectabat, qua opportune fieret voluntas, non qua inviti impleretur necessitas. 7. De turba autem multi crediderunt in eum. Humiles et pauperes salvos faciebat Dominus. Principes insaniebant; et ideo medicum non solum non agnoscebant, sed etiam occidere cupiebant. Erat quaedam turba quae suam aegritudinem cito vidit, et illius medicinam sine dilatione cognovit. Videte quid sibi dixerit turba ipsa commota miraculis: Numquid Christus cum venerit, plura signa facturus est? Utique si duo non erunt, hic est. Crediderunt ergo in eum dicentes ista. 8. Principes vero illi audita multitudinis fide, et eo murmure quo Christus glorificabatur, miserunt ministros, ut apprehenderent eum. Quem apprehenderent? Adhuc nolentem? Quia ergo non poterant apprehendere nolentem, missi sunt ut audirent docentem. Quid docentem? Dicit ergo Jesus: Adhuc modicum tempus vobiscum sum. Quod modo vultis facere, (1640)facturi estis, sed non modo; quia modo nolo. Quare adhuc modo nolo? Quia adhuc modicum tempus vobiscum sum: et tunc vado ad eum qui me misit. Implere debeo dispensationem meam, et sic pervenire ad passionem meam. 9. Quaeretis me, et non invenietis; et ubi sum ego, vos non potestis venire. Hic jam resurrectionem suam praedixit: noluerunt enim agnoscere praesentem, et postea quaesierunt, cum viderunt in eum multitudinem jam credentem. Magna enim signa facta sunt, etiam cum Dominus resurrexit, et ascendit in coelum. Tunc per discipulos facta sunt magna; sed ille per illos, qui et per seipsum: ipse quippe illis dixerat, Sine me nihil potestis facere (Joan. XV, 5). Quando claudus ille qui sedebat ad portam, ad vocem Petri surrexit, et suis pedibus ambulavit, ita ut homines mirarentur, sic eos allocutus est Petrus, quia non in sua potestate ista fecit, sed in virtute illius quem ipsi occiderunt (Act. III, 2-16). Multi compuncti dixerunt: Quid faciemus (Id. II, 37)? Viderunt enim se ingenti crimine impietatis astrictos, quando illum occiderunt, quem venerari et adorare debuerunt: et hoc putabant esse inexpiabile. Magnum enim facinus erat, cujus consideratio illos faceret desperare: sed non debebant desperare, pro quibus in cruce pendens Dominus est dignatus orare. Dixerat enim: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt (Luc. XXIII, 34). Videbat quosdam suos inter multos alienos; illis jam petebat veniam, a quibus adhuc accipiebat injuriam. Non enim attendebat quod ab ipsis moriebatur, sed quia pro ipsis moriebatur. Multum est quod illis concessum est, et ab ipsis, et pro ipsis; ut nemo de sui peccati dimissione desperet, quando illi veniam meruerunt, qui Christum occiderunt. Mortuus est Christus pro nobis; sed numquid a nobis? At vero illi viderunt Christum suo scelere morientem; et crediderunt in Christum suis sceleribus ignoscentem. Quousque biberent sanguinem quem fuderant, de sua salute desperaverunt. Ergo hoc dixit, Quaeretis me, et non invenietis; et ubi sum ego, vos non potestis venire: quia quaesituri illum erant post resurrectionem compuncti. Nec dixit, ubi ero; sed, ubi sum. Semper enim ibi erat Christus, quo fuerat redditurus: sic enim venit, ut non recederet. Unde alio loco ait, Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo (Joan. III, 13): non dixit, qui fuit in coelo. In terra loquebatur, et in coelo se esse dicebat. Sic venit, ut inde non abscederet: sic rediit, ut nos non derelinqueret. Quid miramini? Deus hoc facit. Homo enim secundum corpus in loco est, et de loco migrat; et cum ad alium locum venerit, in eo loco unde venit non erit: Deus autem implet omnia, et ubique totus est; non secundum spatia tenetur locis. Erat tamen Dominus Christus secundum visibilem carnem in terra, secundum invisibilem majestatem in coelo et in terra: ideo ait, Ubi ego sum, vos non potestis venire. Nec dixit, non poteritis; sed, non potestis: tales enim tunc erant qui non possent. Nam ut sciatis non hoc ad desperationem dictum, et discipulis suis dixit tale aliquid, Quo (1641)ego vado, vos non potestis venire (Joan. XIII, 33); cum pro illis orans dixerit, Pater, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum (Id. XVII, 24). Denique hoc Petro exposuit, et ait illi: Quo ego vado, non potes me sequi modo; sequeris autem postea (Id. XIII, 36). 10. Dixerunt ergo Judaei, non ad ipsum; sed, ad seipsos: Quo hic iturus est, quia non inveniemus eum? numquid in dispersionem Gentium iturus est, et docturus Gentes? Non enim sciebant quod dixerunt; sed quia ille voluit, prophetaverunt. Iturus enim erat Dominus ad Gentes, non praesentia corporis sui, sed tamen pedibus suis. Qui erant pedes ejus? Quos pedes conculcare volebat persequendo Saulus, quando ei caput clamavit: « Saule, Saule, quid me persequeris » (Act. IX, 4)? « Quis est hic sermo, quem dixit: Quaeretis me, et non invenietis; et ubi ego sum, vos non potestis venire? » Unde hoc dixit Dominus, nescierunt, et tamen aliquid quod futurum erat, nescientes praenuntiaverunt. Dixit enim hoc Dominus, quia locum, si tamen dicendus est locus, id est sinum Patris unde nunquam discedit unigenitus Filius, non illi noverant; nec cogitare idonei erant ubi erat Christus, unde non recessit Christus; quo rediturus erat Christus, ubi manebat Christus. Unde hoc cordi humano cogitare, nedum lingua explicare? Hoc ergo illi nullo modo intellexerunt; et tamen ex hac occasione salutem nostram praedixerunt, quod Dominus iturus esset ad dispersionem Gentium, et impleturus quod legebant et non intelligebant, Populus quem non cognovi, servivit mihi, in obauditu auris obaudivit mihi (Psal. XVII, 45). Illi non audierunt in quorum oculis fuit; illi audierunt in quorum auribus sonuit. 11. Illius enim Ecclesiae venturae de Gentibus typum gerebat mulier quae fluxum sanguinis patiebatur: tangebat, et non videbatur; nesciebatur, et sanabatur. Figura quippe erat, quod Dominus interrogavit, Quis me tetigit? Quasi ignorans ignoratam sanavit (Luc. VIII, 43-48): sic fecit et Gentibus. Non eum didicimus in carne, et meruimus carnem ejus manducare, et in carne ejus membra esse. Quare? Quia misit ad nos. Quos? Praecones suos, discipulos suos, servos suos, redemptos suos quos creavit, sed quos et redemit fratres suos: totum parum dixi: membra sua, seipsum; misit enim ad nos membra sua, et fecit nos membra sua. Tamen secundum speciem corporis quam Judaei viderunt et contempserunt, non apud nos fuit Christus: quia et hoc de illo dictum erat, sicut et Apostolus dicit, Dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum. Ad illos debuit venire, a quorum patribus et quorum patribus est promissus: ideo et ipse sic ait, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel (Matth. XV, 24). Sed quid dicit Apostolus in sequenti? Gentes autem super misericordia glorificare Deum (Rom. XV, 8, 9). Quid et ipse Dominus? Habeo alias oves quae non sunt ex hoc ovili (Joan. X, 16). Qui dixerat, Non sum missus nisi ad oves (1642)quae perierunt domus Israel; quomodo habet alias oves ad quas non est missus, nisi quia significavit praesentiam corporalem non se missum exhibere nisi solis Judaeis, qui viderunt et occiderunt? Et multi tamen inde et antea et postea crediderunt. Messis prima de cruce ventilata est, ut esset semen unde alia messis consurgeret. Nunc vero cum fama Evangelii et bono ejus odore excitati credunt fideles ejus per omnes gentes, erit exspectatio gentium, quando veniat qui jam venit (Gen. XLIX, 10); quando ab omnibus videatur, qui tunc a quibusdam visus non est, a quibusdam visus est; quando veniat judicaturus qui venit judicandus; quando veniat discreturus, qui venit ut non discerneretur. Non enim ab impiis Christus est discretus, sed cum impiis judicatus: de illo enim dictum est, Inter iniquos reputatus est (Isai. LIII, 12). Latro evasit: Christus damnatus est (Marc. XV, 15; Joan. XVIII, 40). Accepit in dulgentiam criminosus, damnatus est qui omnium crimina confitentium relaxavit. Tamen et ipsa crux, si attendas, tribunal fuit: in medio enim judice constituto, unus latro qui credidit liberatus (Luc. XXIII, 43), alter qui insultavit damnatus est. Jam significabat quod facturus est de vivis et mortuis; alios positurus ad dexteram, alios ad sinistram: similis ille latro futuris ad sinistram, similis alter futuris ad dexteram. Judicabatur, et judicium minabatur. :TRACTATUS XXXII. Ab eo loco, In novissimo autem die festivitatis stabat Jesus et clamabat, dicens, Si quis sitit, veniat ad me, et bibat; usque ad id, Nondum enim erat Spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat glorificatus. Cap. VII, V\. 37-39. 1. Inter dissensiones et dubitationes Judaeorum de Domino Jesu Christo, inter caetera quae dixit, quibus alii confunderentur, alii docerentur; novissimo illius festivitatis die (tunc enim ista agebantur), quae appellatur Scenopegia, id est tabernaculorum constructio, de qua festivitate jam antea meminit Charitas vestra fuisse dissertum, vocat Dominus Jesus Christus, et hoc non utcumque loquendo, sed clamando, ut qui sitit veniat ad eum. Si sitimus, veniamus; et non pedibus, sed affectibus; nec migrando, sed amando veniamus. Quanquam secundum interiorem hominem, et qui amat migrat. Et aliud est migrare corpore, aliud corde: migrat corpore qui motu corporis mutat locum; migrat corde, qui motu cordis mutat affectum. Si aliud amas, aliud amabas, non ibi es ubi eras. 2. Clamat ergo nobis Dominus: Stabat enim, et clamabat, Si quis sitit, veniat ad me, et bibat. Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Quid hoc esset, quando Evangelista exposuit, immorari non debemus. Unde enim dixerit Dominus, Si quis sitit, veniat ad me, et bibat, et, Qui credit in me, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae; consequenter exposuit Evangelista, dicens: Hoc autem dixit de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum. Nondum enim erat Spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus. Est ergo sitis interior et venter (1643)interior, quia est homo interior. Et ille quidem interior invisibilis, exterior autem visibilis: sed melior interior quam exterior. Et quod non videtur, hoc plus amatur: constat enim plus amari hominem interiorem quam exteriorem. Unde hoc constat? Unusquisque in seipso probet. Quamvis enim qui male vivunt, animos suos corpori addicant; vivere tamen volunt, quod non est nisi animi, magisque seipsos indicant qui regunt, quam illa quae reguntur. Regunt enim animi, reguntur corpora. Gaudet quisque voluptate, et capit de corpore voluptatem: sed separa animum, nihil restat in corpore quod gaudeat; et si de corpore gaudet, animus gaudet. Si gaudet de domo sua, de se non debet gaudere? et si habet animus unde oblectetur extrinsecus, sine deliciis manet intrinsecus? Omnino constat plus amare hominem animam suam quam corpus suum. Sed et in alio homine plus amat homo animam quam corpus. Quid enim amatur in amico, ubi est amor sincerior et castior? Quid amatur in amico; animus, an corpus? Si fides amatur, animus amatur: si benevolentia amatur, benevolentiae sedes animus est: si hoc amas in altero, quia et ipse amat te, animum amas; quia non caro, sed animus amat. Ideo enim amas, quia te amat: quaere unde te amet, et vide quid ames. Pius ergo amatur, et non videtur. 3. Aliquid etiam volo dicere, ubi magis appareat Dilectioni vestrae quantum ametur animus, et quemadmodum corpori praeponatur. Illi ipsi lascivi amatores, qui pulchritudine corporum delcetantur, et forma membrorum accenduntur, tunc amant amplius quando amantur. Nam si amet et sentiat quia odio habetur, magis irascitur quam diligit. Quare magis irascitur quam diligit? Quia non ei redditur quod impendit. Si ergo ipsi corporum amatores redamari se volunt, et hoc eos magis delectat si amentur; quales sunt amatores animorum? Et si magni sunt amatores animorum, quales sunt amatores Dei, qui pulchros animos facit? Sicut enim animus facit decus in corpore, sic Deus in animo. Non enim facit corpori unde ametur nisi animus: qui cum migraverit, cadaver horrescis; et quantumcumque pulchra illa membra dilexeris, sepelire festinas. Decus ergo corporis, animus: decus animi, Deus. 4. Clamat ergo Dominus ut veniamus et bibamus, si intus sitiamus; et dicit quia cum biberimus, flumina aquae vivae fluent de ventre nostro. Venter interioris hominis conscientia cordis est. Bibito ergo isto liquore vivescit purgata conscientia; et hauriens, fontem habebit; etiam ipsa fons erit. Quid est fons, et quid est fluvius qui manat de ventre interioris hominis? Benevolentia, qua vult consulere proximo. Si enim putet quia quod bibit soli ipsi debet sufficere; non fluit aqua viva de ventre ejus: si autem proximo festinat consulere; ideo non siccat, quia manat. Videbimus nunc quid sit quod bibunt, qui credunt in Domino; quia utique Christiani sumus, et si credimus, bibimus. Et unusquisque in seipso debet agnoscere si bibit, et si vivit ex eo quod bibit: non (1644)enim nos deserit fons, si non deseramus fontem. 5. Exposuit Evangelista, ut dixi, unde Dominus clamasset, ad qualem potum invitasset, quid bibentibus propinasset, dicens, Hoc autem dicebat de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum. Nondum enim erat Spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus. Quem dicit Spiritum, nisi sanctum Spiritum? Nam unusquisque homo habet in se proprium spiritum, de quo loquebar cum animum commendarem. Animus enim cujusque, proprius est spiritus ejus: de quo dicit Paulus apostolus, Quis enim scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? deinde adjunxit, Sic et quae Dei sunt, nemo scit, nisi Spiritus Dei (I Cor. II, 11). Nostra nemo scit, nisi spiritus noster. Non enim novi quid cogitas, aut tu quid cogito: ipsa enim sunt propria nostra, quae interius cogitamus; et cogitationum uniuscujusque hominis ipsius spiritus testis est. Sic et quae Dei sunt, nemo scit, nisi Spiritus Dei. Nos cum spiritu nostro, Deus cum suo: ita tamen ut Deus cum suo Spiritu sciat etiam quid agatur in nobis; nos autem sine ejus Spiritu scire non possumus quid agatur in Deo. Deus autem scit in nobis et quod ipsi nescimus in nobis. Nam infirmitatem suam Petrus nesciebat, quando a Domino quod ter esset negaturus audiebat (Matth. XXVI, 33-35), et aeger se ignorabat; medicus aegrum sciebat. Sunt ergo quaedam quae Deus novit in nobis, nescientibus nobis. Tamen quantum ad homines pertinet, nemo sic se novit quomodo ipse homo: alius nescit quid in illo agatur, sed spiritus ejus novit. Accepto autem Spiritu Dei, discimus et quid agatur in Deo: non totum, quia non accepimus totum. De pignore multa novimus: pignus enim accepimus, et hujus pignoris plenitudo postea dabitur. Interim in hac peregrinatione pignus nos consoletur, quia qui nos dignatus est oppignerare, multum paratus est dare. Si talis est arrha, quid est cujus est arrha? 6. Sed quid est quod ait, Non enim erat Spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus? In evidenti est intellectus. Non enim non erat Spiritus Dei, qui erat apud Deum; sed nondum erat in eis qui crediderant in Jesum. Ita enim disposuit Dominus Jesus non eis dare Spiritum istum de quo loquimur, nisi post resurrectionem suam; et hoc non sine causa. Et forte si quaeramus, annuet ut inveniamus; et si pulsemus, aperiet ut intremus. Pietas pulsat, non manus: quanquam pulsat et manus, si ab operibus misericordiae non cesset manus. Quae igitur causa est cur Dominus Jesus Christus statuerit nonnisi cum esset glorificatus, dare Spiritum sanctum? Quod antequam dicamus ut possumus, prius quaerendum est, ne quem forte moveat, quomodo nondum erat Spiritus in hominibus sanctis, cum de ipso Domino recens nato legatur in Evangelio, quod cum in Spiritu sancto agnoverit Simeon, agnoverit etiam Anna vidua prophetissa (Luc. II, 25-38); agnoverit Joannes ipse, qui eum baptizavit (Joan. I, 26-34): impletus Spiritu sancto Zacharias multa dixit (Luc. I, 67-79); Spiritum sanctum ipsa Maria, ut Dominum conciperet, (1645)accepit (Luc. 35). Multa ergo indicia praecedentia Spiritus sancti habemus, antequam Dominus glorificaretur resurrectione carnis suae. Non enim alium spiritum etiam Prophetae habuerunt, qui Christum venturum praenuntiaverunt. Sed modus quidam futurus erat dationis hujus, qui omnino antea non apparuerat: de ipso hic dicitur. Nusquam enim legimus antea congregatos homines accepto Spiritu sancto, linguis omnium gentium locutos fuisse. Post resurrectionem autem suam, primum quando apparuit discipulis suis, dixit illis: Accipite Spiritum sanctum. De hoc ergo dictum est, Non erat Spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus. Et insufflavit in faciem eorum (Joan. XX, 22), qui flatu primum hominem vivificavit, et de limo crexit, quo flatu animam membris dedit (Gen. II, 7); significans eum se esse qui insufflavit in faciem eorum, ut a luto exsurgerent, et luteis operibus renuntiarent. Tunc primum post resurrectionem suam Dominus, quam dicit Evangelista glorificationem, dedit discipulis suis Spiritum sanctum. Deinde commoratus cum eis quadraginta dies, ut liber Actuum Apostolorum demonstrat, ipsis videntibus, et videndo deducentibus, ascendit in coelum (Act. I, 3 et 9). Ibi peractis decem diebus, die Pentecostes misit desuper Spiritum sanctum. Quo, sicut dixi, qui fuerant in uno loco congregati, accepto impleti, omnium gentium linguis locuti sunt (Id. II, 1-6). 7. Quid ergo, fratres, quia modo qui baptizatur in Christo, et credit in Christum, non loquitur omnium gentium linguis, non est credendus accepisse Spiritum sanctum? Absit ut ista perfidia tentatur cor nostrum. Certi sumus omnem hominem accipere: sed quantum vas fidei attulerit ad fontem, tantum implet. Cum ergo et modo accipiatur, dixerit aliquis, quare nemo loquitur linguis omnium gentium? Quia jam ipsa Ecclesia linguis omnium gentium loquitur. Antea in una gente erat Ecclesia, ubi omnium linguis loquebatur. Loquendo linguis omnium, significabat futurum ut crescendo per gentes, loqueretur linguis omnium. In hac Ecclesia qui non est, nec modo accipit Spiritum sanctum. Praecisus enim et divisus ab unitate membrorum, quae unitas linguis omnium loquitur, renuntiet sibi; non habet. Nam si habet, det signum quod tunc dabatur. Quid est, det signum quod tunc dabatur? Loquatur omnibus linguis. Respondet mihi: Quid enim, tu loqueris omnibus linguis? Loquor plane, quia omnis lingua mea est, id est, ejus corporis cujus membrum sum. Diffusa Ecclesia per gentes loquitur omnibus linguis; Ecclesia est corpus Christi, in hoc corpore membrum es: cum ergo membrum sis ejus corporis quod loquitur omnibus linguis, crede te loqui omnibus linguis. Unitas enim membrorum charitate concordat; et ipsa unitas loquitur quomodo tunc unus homo loquebatur. 8. Accipimus ergo et nos Spiritum sanctum, si amamus Ecclesiam, si charitate compaginamur, si catholico nomine et fide gaudemus. Credamus, fratres; (1646)quantum quisque amat Ecclesiam Christi, tantum habet Spiritum sanctum. Datus est enim Spiritus, sicut Apostolus dicit, ad manifestationem. Quam manifestationem? Sicut ipse idem dicit, Quia alii datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum, alii fides in eodem Spiritu, alii donatio curationum in uno Spiritu, alii operatio virtutum in eodem Spiritu. Multa enim dantur ad manifestationem, sed tu forsitan eorum omnium quae dixi nihil habes. Si amas, non nihil habes: si enim amas unitatem, etiam tibi habet quisquis in illa habet aliquid. Tolle invidiam, et tuum est quod habeo: tollam invidiam, et meum est quod habes. Livor separat, sanitas jungit. Oculus solus videt in corpore: sed numquid soli sibi oculus videt? Et manui videt, et pedi videt, et caeteris membris videt: non enim si aliquis ictus in pedem veniat, avertit se oculus inde ut non praecaveat. Rursus sola manus operatur in corpore; sed numquid sibi soli operatur? Et oculo operatur; nam si ictus aliquis veniens non eat in manum, sed tantum in faciem, numquid dicit manus, Non me moveo, quia non tendit ad me? Sic pes ambulando omnibus membris militat: membra caetera tacent, et lingua omnibus loquitur. Habemus ergo Spiritum sanctum, si amamus Ecclesiam: amamus autem, si in ejus compage et charitate consistimus. Nam ipse Apostolus cum dixisset diversa dona dari diversis hominibus, tanquam officia quorumque membrorum, Adhuc, inquit, supereminentiorem viam vobis demonstro, et coepit loqui de charitate. Praeposuit eam linguis hominum et Angelorum, praeposuit miraculis fidei, praeposuit scientiae et prophetiae, praeposuit etiam illi magno operi misericordiae, quo sua quae possidet distribuit quisque pauperibus; et ad extremum praeposuit eam etiam corporis passioni: his omnibus tam magnis rebus praeposuit charitatem (I Cor. XII, 7 XIII, 3). Ipsam habeto, et cuncta habebis: quia sine illa nihil proderit, quidquid habere potueris. Quia vero ad Spiritum sanctum pertinet charitas de qua loquimur (quaestio enim modo in Evangelio de Spiritu sancto retractatur), audi Apostolum dicentem, Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis (Rom. V, 5). 9. Quare ergo Dominus Spiritum, cujus maxima beneficia sunt in nobis, quia charitas Dei per ipsum diffusa est in cordibus nostris, post resurrectionem suam dare voluit? quid significavit? Ut in resurrectione nostra charitas nostra flagret, et ab amore saeculi separet, ut tota currat in Deum. Hic enim nascimur et morimur, hoc non amemus: charitate migremus, charitate sursum habitemus, charitate illa qua diligimus Deum. Nihil aliud in hac vitae nostrae peregrinatione meditemur, nisi quia et hic non semper erimus, et ibi nobis locum bene vivendo praeparabimus, unde nunquam migremus. Dominus enim noster Jesus Christus, posteaquam resurrexit, jam non moritur; mors illi ultra, sicut Apostolus dicit, non dominabitur (Id. VI, 9). Ecce quod amemus. Si vivimus, (1647)si in ipsum credimus qui resurrexit; dabit nobis, non quod hic amant homines qui Deum non amant, aut tanto plus amant, quanto illum minus amant: tanto autem hoc minus amant, quanto illum plus amant. Sed videamus quid nobis promisit: non divitias terrenas et temporales, non honores et potestates in saeculo isto; videtis enim omnia haec dari et hominibus malis, ne magnipendantur a bonis. Non ipsam postremo corporis sanitatem: non quia ipse illam non dat, sed quia, ut videtis, et pecoribus dat. Non vitam longam. Quid est enim longum quod aliquando finitur? Non pro magno nobis credentibus promisit longaevitatem, aut decrepitam senectutem; quam omnes optant antequam veniat, omnes de illa cum venerit murmurant. Non pulchritudinem corporis, quam vel corporis morbus, vel ipsa senectus quae optatur exterminat. Vult esse pulcher, et vult esse senex: ista duo desideria sibi invicem concordare non possunt: si senex eris, pulcher non eris: quando senectus venerit, pulchritudo fugiet; et in uno habitare non possunt vigor pulchritudinis, et gemitus senectutis. Omnia ergo ista non nobis promisit, qui dixit, Qui credit in me, veniat, et bibat; et flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Vitam aeternam promisit, ubi nihil timeamus, ubi non conturbemur, unde non migremus, ubi non moriamur; ubi nec decessor plangatur, nec successor speretur. Quia ergo tale est quod nobis promisit amantibus, et Spiritus sancti charitate ferventibus; ideo ipsum Spiritum noluit dare, nisi cum esset glorificatus: ut in suo corpore ostenderet vitam, quam modo non habemus, sed in resurrectione speramus. :TRACTATUS XXXIII. Ab eo loco Evangelii, Ex illa ergo turba cum audissent hos sermones ejus, etc., usque ad id, Nec ego te condemnabo; vade, et amplius noli peccare. Cap. VII, V\. 40-53, et cap. VIII, V\. 1-11. 1. Meminit Charitas vestra, sermone pristino ex occasione lectionis evangelicae locutos nos esse vobis de Spiritu sancto. Ad hunc potandum cum Dominus invitasset credentes in se, loquens inter eos qui illum tenere cogitabant, et interficere cupiebant nec valebant, quia ille nolebat: cum ergo haec locutus esset, nata est de illo in turba dissensio, aliis putantibus quod ipse esset Christus, aliis dicentibus quia de Galilaea non exsurget Christus. Qui vero missi fuerant, ut eum tenerent, redierunt immunes a crimine, et pleni admiratione. Nam et testimonium perhibuerunt divinae doctrinae ejus, cum dicerent a quibus missi fuerant, Quare non adduxistis eum? Responderunt enim nunquam se audisse hominem sic locutum: Non enim quisquam sic loquitur homo. Ille autem sic locutus est, quia Deus erat et homo. Tamen Pharisaei testimonium eorum repellentes, dixerunt eis: Numquid et vos seducti estis? Videmus enim delectatos vos esse sermonibus illius. Numquid aliquis de principibus credidit in eum, aut ex Pharisaeis? Sed turba haec quae non novit Legem, maledicti sunt. Qui non noverant Legem, (1648)ipsi credebant in eum qui miserat Legem; et eum qui miserat Legem, contemnebant illi qui docebant Legem: ut impleretur quod dixerat ipse Dominus, Ego veni ut non videntes videant, et videntes caeci fiant (Joan. IX, 39). Caeci enim facti sunt Pharisaei doctores, illuminati sunt populi nescientes Legem, et in auctorem Legis credentes. 2. Nicodemus tamen unus ex Pharisaeis, qui ad Dominum nocte venerat, et ipse non quidem incredulus, sed timidus; nam ideo nocte venerat ad lucem, quia illuminari volebat, et sciri timebat: respondit Judaeis, Numquid Lex nostra judicat hominem, nisi audierit ab ipso prius et cognoverit quid faciat? Volebant enim illi perverse ante esse damnatores quam cognitores. Sciebat enim Nicodemus, vel potius credebat, quia si tantummodo eum vellent patienter audire, forte similes fierent illis qui missi sunt tenere, et maluerunt credere. Illi responderunt, ex praejudicio cordis sui, quod et illis: Numquid et tu Galilaeus es? Id est, quasi a Galilaeo seductus. Dominus enim Galilaeus dicebatur, quoniam de Nazareth civitate erant parentes ejus. Secundum Mariam dixi parentes, non secundum virile semen: non enim quaesivit in terra nisi matrem, qui jam habebat desuper Patrem. Nam utraque ejus nativitas mirabilis fuit; divina sine matre, humana sine patre. Quid ergo illi quasi Legis doctores ad Nicodemum dixerunt? Scrutare Scripturas, et vide quia propheta a Galilaea non surgit. Sed Dominus Prophetarum inde surrexit. Reversi sunt, inquit Evangelista, unusquisque in domum suam. 3. Inde Jesus perrexit in montem: in montem autem Oliveti, in montem fructuosum, in montem unguenti, in montem chrismatis. Ubi enim decebat docere Christum, nisi in monte Oliveti? Christi enim nomen a chrismate dictum est: χρίσμα autem graece, latine unctio nuncupatur. Ideo autem nos unxit, quia luctatores contra diabolum fecit. Et diluculo iterum venit in templum, et omnis populus venit ad eum, et sedens docebat eos. Et non tenebatur, quia nondum pati dignabatur. 4. Nunc jam attendite, ubi ab inimicis tentata sit Domini mansuetudo. « Adducunt autem illi Scribae et Pharisaei mulierem in adulterio deprehensam, et statuerunt eam in medio; et dixerunt ei: Magister, haec mulier modo deprehensa est in adulterio. In Lege autem Moyses mandavit nobis hujusmodi lapidare: tu ergo quid dicis? Haec autem dicebant tentantes eum, ut possent accusare eum. » Unde accusare? Numquid ipsum in aliquo facinore deprehenderant, aut illa mulier ad eum aliquo modo pertinuisse dicebatur? Quid est ergo, tentantes eum, ut possent accusare eum? Intelligimus, fratres, admirabilem mansuetudinem in Domino praeeminuisse. Animadverterunt eum nimium esse mitem, nimium esse mansuetum: de illo quippe fuerat ante praedictum, Accingere gladio tuo circa femur tuum, potentissime; specie tua et pulchritudine tua intende, prospere procede, et regna: propter veritatem et mansuetudinem et justitiam. (Psal. XLIV, 4 et 5). Ergo attulit veritatem ut doctor, mansuetudinem (1649)ut liberator, justitiam ut cognitor. Propter haec eum esse regnaturum in Spiritu sancto propheta praedixerat (Isai. XI). Cum loqueretur, veritas agnoscebatur: cum adversus inimicos non moveretur, mansuetudo laudabatur. Cum ergo de duobus istis, id est de veritate et mansuetudine ejus, inimici livore et invidia torquerentur; in tertio, id est justitia, scandalum posuerunt. Quare? Quia Lex jusserat adulteros lapidari; et utique Lex quod injustum erat jubere non poterat: si quis aliud diceret quam Lex jusserat, injustus deprehenderetur. Dixerunt ergo apud semetipsos: Verax putatur, mansuetus videtur; de justitia illi quaerenda calumnia est. Offeramus ei mulierem in adulterio deprehensam, dicamus quid de illa in Lege praeceptum sit: si eam jusserit lapidari, mansuetudinem non habebit; si eam dimitti censuerit, justitiam non tenebit. Ut autem mansuetudinem, inquiunt, non perdat, in qua jam populis amabilis factus est, sine dubio eam dimitti debere dicturus est. Hinc nos invenimus accusandi occasionem, et reum facimus tanquam Legis praevaricatorem: dicentes ei, Hostis es Legis, contra Moysen respondes, imo contra eum qui per Moysen Legem dedit; reus es mortis, cum illa et tu ipse lapidandus. Posset his verbis atque his sententiis inflammari invidia, fervere accusatio, flagitari damnatio. Sed cui hoc? Perversitas rectitudini, falsitas veritati, corruptum cor cordi recto, stultitia sapientiae. Quando illi laqueos praepararent, in quos non prius ipsi caput injicerent? Ecce Dominus in respondendo et justitiam servaturus est, et a mansuetudine non recessurus. Non est captus cui tendebatur, sed potius capti sunt qui tendebant; quia in eum qui eos posset de laqueis eruere, non credebant. 5. Quid ergo respondit Dominus Jesus? quid respondit veritas? quid respondit sapientia? quid respondit ipsa cui calumnia parabatur justitia? Non dixit, Non lapidetur; ne contra Legem dicere videretur. Absit autem ut diceret, Lapidetur: venit enim non perdere quod invenerat, sed quaerere quod perierat (Luc. XIX, 10). Quid ergo respondit? Videte quam plenum sit justitia, plenum mansuetudine et veritate! Qui sine peccato est vestrum, inquit, prior in illam lapidem mittat. O responsio sapientiae! Quomodo eos intromisit in se? Foris enim calumniabantur, seipsos intrinsecus non perscrutabantur: adulteram videbant, se non perspiciebant. Praevaricatores Legis Legem impleri cupiebant, et hoc calumniando; non vere, tanquam adulteria castitate damnando. Audistis, Judaei; audistis, Pharisaei; audistis, Legis doctores, Legis custodem, sed nondum intellexistis Legislatorem. Quid vobis aliud significat, cum digito scribit in terra? Digito enim Dei Lex scripta est; sed propter duros in lapide scripta est (Exod. XXXI, 18). Nunc jam Dominus in terra scribebat, quia fructum quaerebat. Audistis ergo, Impleatur Lex, lapidetur adultera: sed numquid in illa punienda, Lex implenda est a puniendis? Consideret se unusquisque vestrum, intret in semetipsum, ascendat tribunal mentis suae, constituat se ante conscientiam suam, cogat se confiteri. Scit (1650)enim qui sit: quia nemo scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est (I Cor. II, 11). Unusquisque in se intendens, peccatorem se invenit. Ita plane. Ergo aut istam dimittite, aut simul cum illa poenam Legis excipite. Si diceret, Non lapidetur adultera; injustus convinceretur: si diceret, Lapidetur; mansuetus non videretur: dicat quod dicere debet, et mansuetus et justus, Qui sine peccato est vestrum, prior in illam lapidem mittat. Haec vox justitiae est: Puniatur peccatrix, sed non a peccatoribus; impleatur Lex, sed non a praevaricatoribus Legis. Haec vox omnino justitiae est: qua justitia illi tanquam trabali telo percussi, sese inspicientes et reos invenientes, unus post unum omnes recesserunt. Relicti sunt duo, misera et misericordia. Dominus autem cum eos illo telo justitiae percussisset, nec dignatus est cadentes attendere, sed averso ab eis obtutu, rursum digito scribebat in terra. 6. Relicta autem sola illa muliere, omnibusque abeuntibus, levavit oculos suos ad mulierem. Audivimus vocem justitiae, audiamus et mansuetudinis. Plus enim, credo, territa erat illa mulier cum audisset a Domino dictum, Qui sine peccato est vestrum, prior in illam lapidem mittat. Illi ergo attendentes se, et abscessu ipso confessi de se, reliquerant mulierem cum grandi peccato, ei qui erat sine peccato. Et quia illa hoc audierat, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem mittat; ab illo se sperabat puniendam, in quo peccatum inveniri non poterat. Ille autem qui adversarios ejus repulerat lingua justitiae, levans in eam oculos mansuetudinis, interrogavit eam: Nemo te condemnavit? Respondit illa: Domine, nemo. Et ille: Nec ego te condemnabo; a quo te forte damnari timuisti, quia in me peccatum non invenisti. Nec ego te damnabo. Quid est, Domine? Faves ergo peccatis? Non plane ita. Attende quod sequitur: Vade, deinceps jam noli peccare. Ergo et Dominus damnavit, sed peccatum, non hominem. Nam si peccatorum fautor esset, diceret, Nec ego te damnabo; vade, vive ut vis: de mea liberatione esto secura; ego quantumcumque peccaveris, te ab omni poena etiam gehennae et inferni tortoribus liberabo. Non hoc dixit. 7. Intendant ergo qui amant in Domino mansuetudinem, et timeant veritatem. Etenim dulcis et rectus Dominus (Psal. XXIV, 8). Amas quod dulcis est, time quod rectus est. Tanquam mansuetus dixit, Tacui: sed tanquam justus, Numquid semper tacebo (Isai. XLII, 14, sec. LXX)? Misericors et miserator Dominus. Ita plane. Adhuc adde, longanimis; adhuc adde, et multum misericors: sed time quod est in novissimo, et verax (Psal. LXXXV, 15). Quos enim modo sustinet peccantes, judicaturus est contemnentes. An divitias longanimitatis et mansuetudinis ejus contemnis, ignorans quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? Tu autem secundum duritiam cordis tui et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua (Rom. II, 4-6). Mansuetus Dominus, longanimis Dominus, (1651)misericors Dominus: sed et justus Dominus, et verax Dominus. Largitur tibi spatium correctionis: sed tu plus amas dilationem quam emendationem. Malus fuisti heri? hodie bonus esto. Et hodiernum diem in malitia peregisti? vel cras mutare. Semper exspectas, et de misericordia Dei tibi plurimum polliceris: quasi ille qui tibi per poenitentiam promisit indulgentiam, promiserit tibi etiam prolixiorem vitam. Unde scis quid pariat crastinus dies? Recte dicis in corde tuo: Quando me correxero, Deus mihi omnia peccata dimittet. Negare non possumus quod correctis atque conversis indulgentiam Deus promisit. Nam in quo propheta mihi legis quia promisit correcto indulgentiam, non mihi legis quia promisit tibi Deus longam vitam. 8. Ex utroque igitur homines periclitantur, et sperando et desperando, contrariis rebus, contrariis affectionibus. Sperando qui decipitur? Qui dicit, Bonus est Deus, misericors est Deus, faciam quod mihi placet, quod libet; laxem habenas cupiditatibus meis, impleam desideria animae meae. Quare hoc? Quia misericors est Deus, bonus est Deus, mansuetus est Deus. Spe isti periclitantur. Desperatione autem, qui cum inciderint in gravia peccata, putantes sibi non posse jam ignosci poenitentibus, et statuentes se ad damnationem sine dubio destinatos, dicunt apud seipsos, Jam damnandi sumus, quare non quod volumus facimus? animo gladiatorum ferro destinatorum. Ideo molesti sunt desperati: jam enim quod timeant non habent, et vehementer timendi sunt. Istos desperatio necat, spes illos. Inter spem et desperationem fluctuat animus. Metuendum est ne te occidat spes, et cum multum speras de misericordia, incidas in judicium: metuendum est rursus ne te occidat desperatio, et cum putas jam tibi non ignosci quae gravia commisisti, non agas poenitentiam, et incurras in judicem Sapientiam, quae dicit, Et ego vestrae perditioni superridebo (Prov. I, 26). Quid ergo agit Dominus cum periclitantibus utroque morbo? Illis qui spe periclitantur, hoc dicit: Ne tardes converti ad Dominum, neque differas de die in diem; subito enim veniet ira illius, et in tempore vindictae disperdet te (Eccli. V, 8, 9). Illis qui desperatione periclitantur, quid dicit? In quacumque die iniquus conversus fuerit, omnes iniquitates ejus obliviscar (Ezech. XVIII, 21, 22, 27). Propter illos ergo qui desperatione periclitantur, proposuit indulgentiae portum: propter illos qui spe periclitantur et dilationibus illuduntur, fecit diem mortis incertum. Quando veniat ultimus dies, nescis. Ingratus es, quia hodiernum habes, in quo corrigaris? Sic ergo ad istam mulierem, Nec ego te damnabo; sed facta secura de praeterito, cave futura. Nec ego te damnabo: delevi quod commisisti, observa quod praecepi, ut invenias quod promisi. :TRACTATUS XXXIV. In illud, Ego sum lux mundi: qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae. Cap. VIII, V\. 12. (1652) 1. Quod modo audivimus et intenti accepimus, cum sanctum Evangelium legeretur, non dubito quod omnes etiam intelligere conati sumus: et quisque nostrum de re tam magna quae lecta est, pro suo modulo cepit quod potuit; et posito pane verbi, nemo est qui se queratur nihil gustasse. Sed iterum non dubito, quia difficile quisquam est qui totum intellexerit. Tamen etiamsi est qui omnia verba Domini nostri Jesu Christi modo ex Evangelio recitata satis intelligat; toleret ministerium nostrum, quousque, si possimus, illo adjuvante tractando faciamus ut vel omnes vel multi intelligant, quod se pauci intellexisse laetantur. 2. Quod ait Dominus, Ego sum lux mundi, clarum puto esse eis qui habent oculos, unde hujus lucis participes fiant: qui autem non habent oculos nisi in sola carne, mirantur quod dictum est a Domino Jesu Christo, Ego sum lux mundi. Et forte non desit qui dicat apud semetipsum: Numquid forte Dominus Christus est sol iste, qui ortu et occasu peragit diem? Non enim defuerunt haeretici qui ista senserunt. Manichaei solem istum oculis carnis visibilem expositum et publicum non tantum hominibus, sed etiam pecoribus ad videndum, Christum Dominum esse putaverunt. Sed catholicae Ecclesiae recta fides improbat tale commentum, et diabolicam doctrinam esse cognoscit: nec solum agnoscit credendo, sed in quibus potest convincit etiam disputando. Improbemus itaque hujusmodi errorem, quem sancta ab initio anathematizavit Ecclesia. Non arbitremur Dominum Jesum Christum hunc esse solem quem videmus oriri ab oriente, occidere in occidente; cujus cursui nox succedit, cujus radii nube obumbrantur, qui certa de loco in locum motione commigrat: non est hoc Dominus Christus. Non est Dominus Christus sol factus, sed per quem sol factus est. Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil (Joan. I, 3). 3. Est ergo lux quae fecit hanc lucem: hanc amemus, hanc intelligere cupiamus, ipsam sitiamus; ut ad ipsam duce ipsa aliquando veniamus, et in illa ita vivamus, ut nunquam omnino moriamur. Ista enim lux est, de qua prophetia olim praemissa ita in Psalmo cecinit: Homines et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicata est misericordia tua, Deus. Psalmi sancti ista verba sunt: advertite quid de tali luce antiquus sanctorum hominum Dei sermo praemiserit. Homines, inquit, et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicata est misericordia tua, Deus. Quoniam enim Deus es, et habes multiplicem misericordiam; pervenit eadem multiplicitas misericordiae tuae, non solum ad homines quos creasti ad imaginem tuam, sed etiam ad pecora quae hominibus subdidisti. A quo enim salus hominis, ab illo salus et pecoris. Non crubescas hoc sentire de Domino Deo tuo: imo praesumas et fidas, et caveas ne aliter sentias. Qui salvum (1653)facit te, ipse salvum facit equum tuum, ipse ovem tuam; ad minima omnino veniamus, ipse gallinam tuam: Domini est salus (Psal. III, 9), et ista Deus salvat. Movet te, interrogas; miror quid dubitas. Dedignabitur salvare, qui dignatus est creare? Domini est salus Angelorum, hominum, pecorum; Domini est salus. Sicut nemo est a seipso, ita nemo salvus est a seipso. Proinde verissime Psalmus atque optime ait, Homines et jumenta salvos facies, Domine. Quare? Sicut multiplicata est misericordia tua, Deus. Tu enim es Deus, tu creasti, tu salvas: tu dedisti esse, tu das sanum esse. 4. Si ergo sicut multiplicata est misericordia Dei, ab illo homines et jumenta salvantur; nonne homines habent aliquid aliud quod eis Deus praestet creator, quod jumentis non praestat? Nullane discretio est inter animal factum ad imaginem Dei, et animal subditum imagini Dei? Est plane: praeter salutem istam communem nobis cum animantibus mutis, est quod nobis praestet Deus, illis autem non praestat. Quid est hoc? Sequere in eodem psalmo: Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Habentes modo salutem communem cum pecoribus suis, Filii hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Aliam habent salutem in re, aliam in spe. Salus ista quae in praesenti est, hominibus pecoribusque communis est: sed est alia quam sperant homines; et accipiunt qui sperant, non accipiunt qui desperant. Filii enim hominum sub tegmine, inquit, alarum tuarum sperabunt. Qui autem perseveranter sperant, a te proteguntur, ne de spe a diabolo dejiciantur: sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Si ergo sperabunt, quid sperabunt, nisi quod pecora non habebunt? Inebriabuntur ab ubertate domus tuae; et torrente voluptatis tuae potabis eos. Quale vinum est, unde inebriari laudabile est? quale vinum est, quod non turbat, sed dirigit mentem? quale vinum est, quod facit perpetuo sanum, non inebriando facit insanum? Inebriabuntur. Unde? Ab ubertate domus tuae; et torrente voluptatis tuae potabis eos. Unde? Quoniam apud te fons vitae. Ipse fons vitae ambulabat in terra, ipse dicebat, Qui sitit, veniat ad me (Joan. VII, 37). Ecce fons. Sed nos de lumine loqui coeperamus, et propositam ex Evangelio quaestionem de lumine tractabamus. Lectum est enim nobis dicente Domino, Ego sum lux mundi. Inde quaestio, ne quis carnaliter sapiens solem istum intelligendum putaret: venimus inde ad Psalmum, quo considerato, invenimus interim Dominum fontem vitae. Bibe et vive. Apud te, inquit, fons vitae: ideo sub umbraculo alarum tuarum sperant filii hominum, inebriari isto fonte quaerentes. Sed de lumine dicebamus. Sequere ergo: nam Propheta cum dixisset, Apud te fons vitae, secutus adjunxit, In lumine tuo videbimus lumen (Psal. XXXV, 8, 10); Deum de Deo, lumen de lumine. Per hoc lumen factum est solis lumen: et lumen quod fecit solem, sub quo fecit et nos, factum est sub sole propter nos. Factum est, inquam, propter nos sub sole lumen quod fecit solem. Noli contemnere (1654)nubem carnis: nube tegitur, non ut obscuretur, sed ut temperetur. 5. Loquens ergo per nubem carnis lumen indeficiens, lumen sapientiae, ait hominibus, Ego sum lux mundi: qui sequitur me, non ambulabit in tenebris; sed habebit lumen vitae. Quomodo te abstulit ab oculis carnis, et revocavit ad oculos cordis? Non enim sufficit dicere, Qui me sequitur, non ambulabit in tenebris, sed habebit lumen; addidit enim, vitae; sicut ibi dictum est, Quoniam apud te fons vitae: Videte itaque fratres mei, quomodo verba Domini cum illius psalmi veritate concordant: et ibi lumen positum est cum fonte vitae, et a Domino dictum est lumen vitae. In istis autem usibus corporalibus aliud est lumen, aliud fons: fontem fauces quaerunt, lumen oculi: quando sitimus quaerimus fontem; quando in tenebris sumus, quaerimus lumen; et si forte nocte sitiamus, lumen accendimus ut ad fontem veniamus. Non sic apud Deum: quod lumen est, hoc est fons; qui tibi lucet ut videas, ipse tibi manat ut bibas. 6. Videtis ergo, fratres mei, videtis, si intus videtis, quale hoc lumen est de quo Dominus dicit, Qui me sequitur, non ambulabit in tenebris. Sequere istum solem, videamus si non ambulabis in tenebris. Ecce oriundo exit ad te: ille cursu suo ad occidentem pergit; tibi forte ad orientem profectio est: nisi tu in contrariam partem pergas, non qua ille tendit, sequendo eum profecto errabis, et pro oriente occidentem tenebis. Tu eum in terra si sequaris, errabis: nauta si eum in mari sequatur, errabit. Postremo videtur tibi sequendum esse solem, et tendis etiam ipse ad occidentem, quo et ille tendit: videamus cum occiderit, si non ambulabis in tenebris. Vide quemadmodum etsi nolueris eum tu deserere, ipse te deseret, servitutis suae necessitate peragens diem. Dominus autem noster Jesus Christus interim et cum per carnis nubem non omnibus apparebat, per sapientiae potestatem omnia tenebat. Deus tuus ubique totus est: si non ab illo facias casum, nunquam a te ipse facit occasum. 7. Qui ergo me, inquit, sequitur, non ambulabit in tenebris; sed habebit lumen vitae. Quod promisit, futuri temporis verbo posuit: non enim ait, habet; sed, habebit, inquit, lumen vitae. Nec ait tamen, qui sequetur me; sed, qui sequitur me. In eo quod facere debemus, praesens tempus posuit: quod autem promisit facientibus, futuri temporis verbo significavit. Qui sequitur habebit. Modo sequitur, post habebit: modo sequitur per fidem, post habebit per speciem. Quamdiu enim sumus in corpore, ait Apostolus, peregrinamur a Domino: per fidem enim ambulamus, non per speciem (II Cor. V, 6, 7). Quando per speciem? Cum habuerimus lumen vitae, cum ad illam visionem venerimus, quando nox ista transierit. De illo quippe die qui exorturus est, dictum est, Mane astabo tibi, et contemplabor (Psal. V, 5). Quid est, mane? Transacta nocte saeculi hujus, transactis tertoribus tentationum, superato illo leone qui nocte rugiens circuit, quem devoret quaerens (I Petr. V, 8). Mane astabo (1655)tibi, et contemplabor. Nunc vero quid putamus, fratres huic tempori congruere, nisi quod rursus in Psalmo dicitur, Lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo (Psal. VI, 7)? Per singulas noctes, inquit, flebo: desiderio lucis ardebo. Videt Dominus desiderium meum; quoniam dicit illi alter psalmus, Ante te est omne desiderium meum, et gemitus meus a te non est absconditus (Psal. XXXVII, 10). Desideras aurum? videri potes; quaerens enim aurum manifestus eris hominibus. Desideras frumentum? interrogas qui habeat; cui et cupiens pervenire ad id quod desideras, indicas. Desideras Deum? quis videt, nisi Deus? A quo enim petis Deum, sicut panem, sicut aquam, sicut aurum, sicut argentum, sicut frumentum? A quo petis Deum, nisi a Deo? Ipse petitur a seipso, qui promittit seipsum. Extendat anima cupiditatem suam; et sinu capaciore quaerat comprehendere quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit (I Cor. II, 9). Desiderari potest, concupisci potest, suspirari in illud potest: digne cogitari, et verbis explicari non potest. 8. Ergo, fratres mei, quoniam Dominus breviter ait, Ego sum lux mundi; qui me sequitur, non ambulabit in tenebris; sed habebit lumen vitae: quibus verbis aliud est quod jussit, aliud quod promisit: faciamus quod jussit, ne impudenti fronte desideremus, quod promisit; ne dicat nobis in judicio suo, Fecisti enim quod jussi, ut expetas quod promisi? Quid ergo jussisti, Domine Deus noster? Dicit tibi, Ut sequereris me. Consilium vitae petiisti. Cujus vitae, nisi de qua dictum est, Apud te fons vitae? Audivit quidam, Vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo; et veni, sequere me. Tristis abscessit, non est secutus: quaesivit magistrum bonum, interpellavit doctorem, et contempsit docentem: tristis abscessit, ligatus cupiditatibus suis; tristis abscessit, habens grandem sarcinam avaritiae super humeros suos (Matth. XIX, 16-22). Laborabat, aestuabat; et qui ab illo sarcinam deponere voluit, non est sequendus putatus, sed deserendus. Postea vero quam Dominus per Evangelium clamavit, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam; tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde (Id. XI, 28 et 29): quam multi fecerunt audito Evangelio, quod ex ore ipsius auditum dives ille non fecit? Ergo modo faciamus, sequamur Dominum; solvamus compedes quibus impedimur sequi. Et quis idoneus solvere tales nodos, nisi ille adjuvet cui dictum est, Disrupisti vincula mea (Psal. CXV, 16)? De quo alius psalmus dicit, Dominus solvit compeditos, Dominus erigit elisos (Psal. CXLV, 8). 9. Et quid sequuntur soluti et erecti, nisi lumen a quo audiunt, Ego sum lumen mundi: qui me sequitur, non ambulabit in tenebris? quia Dominus illuminat caecos. Illuminamur ergo modo, fratres, habentes collyrium fidei. Praecessit enim ejus saliva cum terra, unde inungeretur qui caecus est natus (Joan. IX, 6). Et nos de Adam caeci nati sumus, et illo illuminante opus (1656)habemus. Miscuit salivam cum terra: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 14). Miscuit salivam cum terra; ideo praedictum est, Veritas de terra orta est (Psal. LXXXIV, 12): ipse autem dixit, Ego sum via, veritas et vita (Joan. XIV, 6). Veritate perfruemur, cum viderimus facie ad faciem; quia et hoc promittitur nobis. Nam quis auderet sperare quod Deus non dignatus esset vel polliceri vel dare? Videbimus facie ad faciem. Apostolus dicit: Nunc scio ex parte, nunc in aenigmate per speculum, tunc autem facie ad faciem (I Cor. XIII, 12). Et Joannes apostolus in Epistola sua: Dilectissimi, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus; quoniam videbimus eum sicuti est (I Joan. III, 2). Haec est magna promissio; si amas, sequere. Amo, inquis; sed qua sequor? Si dixisset tibi Dominus Deus tuus, Ego sum veritas et vita; desiderans veritatem, concupiscens vitam, viam qua ad haec pervenire posses profecto quaereres, et diceres tibi: Magna res veritas, magna res vita; si esset quomodo illuc perveniret anima mea! Quaeris qua? audi eum dicentem primo, Ego sum via. Antequam diceret tibi quo, praemisit qua: Ego sum, inquit, via. Quo via? Et veritas et vita. Primo dixit qua venias, postea dixit quo venias. Ego sum via, ego sum veritas, ego vita. Manens apud Patrem, veritas et vita: induens se carnem, factus est via. Non tibi dicitur, Labora quaerendo viam, ut pervenias ad veritatem et vitam; non hoc tibi dicitur. Piger, surge; via ipsa ad te venit, et te de somno dormientem excitavit, si tamen excitavit: surge, et ambula. Forte conaris ambulare, et non potes, quia dolent pedes. Unde dolent pedes? an jubente avaritia per aspera cucurrerunt? Sed Dei Verbum sanavit et claudos. Ecce, inquis, sanos habeo pedes, sed ipsam viam non video. Illuminavit et caecos. 10. Hoc totum per fidem, quamdiu peregrinamur a Domino, manentes in corpore: cum autem perambulaverimus viam, et ad ipsam patriam venerimus, quid erit nobis laetius? quid erit nobis beatius? Quia nihil pacatius: nihil enim adversus hominem rebellabit. Nunc vero, fratres, difficile sine rixa sumus. Ad concordiam quidem vocati sumus, jubemur pacem habere inter nos; ad hoc conandum est, omnibusque nitendum viribus, ut aliquando veniamus ad perfectissimam pacem: modo autem litigamus plerumque cum eis quibus consulere volumus. Ille errat, tu vis ducere ad viam; resistit tibi, litigas: resistit paganus, disputas contra errores idolorum et daemoniorum: resistit haereticus, disputas contra alias doctrinas daemoniorum: malus catholicus non vult bene vivere, corripis etiam interiorem fratrem tuum: tecum manet in domo, et perditas vias quaerit; aestuas quomodo corrigas, ut de illo bonam rationem Domino amborum reddas. Quantae undique rixarum necessitates? Plerumque homo taedio affectus, dicit apud semetipsum: Quid mihi est pati contradictores, pati eos qui reddunt mala pro bonis? Ego volo consulere, illi volunt perire: consumo vitam meam litigando; pacem non habeo: inimicos insuper facio, quos amicos habere deberem, si benevolentiam (1657)consulentis attenderent: quid mihi est ista perpeti? redeam ad me, mecum ero, Deum meum invocabo. Redi ad teipsum, ibi invenis rixam: si coepisti Deum sequi, ibi invenis rixam. Quam rixam, inquis, invenio? Caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem (Galat. V, 17). Ecce tu ipse es, ecce tu solus es, ecce tecum es, ecce alium nullum hominem pateris: sed vides aliam legem in membris tuis, repugnantem legi mentis tuae, et captivantem te in lege peccati, quae est in membris tuis. Exclama ergo, et a rixa interiore clama ad Deum, ut tibi pacificet te: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum (Rom. VII, 23-25). Quia qui me, inquit, sequitur, non ambulabit in tenebris; sed habebit lumen vitae. Finita tota rixa, immortalitas consequetur, quia novissima inimica destruetur mors. Et qualis pax erit? Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem (I Cor. XV, 26, 53). Quo ut veniamus, quia tunc erit in re, nunc sequamur in spe eum qui dixit, Ego sum lux mundi: qui me sequitur, non ambulabit in tenebris; sed habebit lumen vitae. :TRACTATUS XXXV. Ab eo quod legitur, Dixerunt ergo Pharisaei, Tu de teipso testimonium perhibes, etc., usque ad id, Verum est testimonium meum, quia scio unde veni, et quo vado. Cap. VIII, V\. 13, 14. 1. De verbis Domini nostri Jesu Christi, ubi ait, Ego sum lux mundi: qui me sequitur, non ambulabit in tenebris; sed habebit lumen vitae (Joan. VIII, 12), hesterno die qui adfuistis, diu disputatum esse meministis: et si adhuc velimus de illo lumine disputare, diu loqui possumus; nam non possumus explicare compendio. Itaque, fratres mei, sequamur Christum lumen mundi, ne ambulemus in tenebris. Tenebrae metuendae sunt, morum, non oculorum: et si oculorum, non exteriorum, sed interiorum, unde discernitur non album et nigrum, sed justum et injustum. 2. Cum haec ergo dixisset Dominus noster Jesus Christus, responderunt Judaei: Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum. Antequam veniret Dominus noster Jesus Christus, multas ante se lucernas propheticas accendit et misit. De his etiam erat Joannes Baptista, cui tam magnum ipsum lumen, quod est Dominus Christus, perhibuit testimonium, quale nulli hominum: ait enim, In natis mulierum non surrexit major Joanne Baptista (Matth. XI, 11). Hic tamen, quo nemo erat major in natis mulierum, dicit de Domino Jesu Christo: Ego quidem baptizo vos in aqua; qui autem venit, fortior me est, cujus non sum dignus calceamentum solvere (Joan. I, 26, 27). Videte quemadmodum se lucerna diei submittat. Lucernam vero ipsum Joannem fuisse Dominus ipse testatur: Ille erat, inquit, lucerna ardens et lucens; et vos voluistis ad horam exsultare in lumine ejus (Id. V, 35). Quando autem dixerunt Judaei Domino, Dic nobis, in qua potestate ista facis? sciens Dominus quia Joannem Baptistam pro magno haberent, et quod ipse quem pro magno habebant, eis de Domino testimonium perhibuisset, (1658)respondit eis: Interrogabo et ego vos unum sermonem: dicite mihi, Baptismus Joannis unde est? de coelo, an ex hominibus? Turbati illi intra semetipsos cogitabant, quia si dicerent, Ab hominibus, lapidari possent a turba, quae Joannem prophetam esse credebat: si dicerent, De coelo, responderet eis, Ille quem confitemini de coelo habuisse prophetiam, mihi testimonium perhibuit, et ab illo audistis in qua ego ista faciam potestate. Viderunt ergo, quodlibet horum respondissent, in laqueum se casuros; et dixerunt, Nescimus. Et Dominus eis: Nec ego dico vobis, in qua potestate ista facio (Matth. XXI, 23-27). Non vobis dico quod scio, quia non vultis fateri quod scitis. Justissime utique repulsi, confusi abscesserunt: et impletum est quod in Psalmo per Prophetam dicit Deus Pater, Paravi lucernam Christo meo, id est, ipsum Joannem; inimicos ejus induam confusione (Psal. CXXXI, 17, 18). 3. Habebat ergo Dominus Jesus Christus testimonium Prophetarum ante se praemissorum, praeconum judicem praecedentium; habebat testimonium a Joanne: sed ipse majus testimonium erat, quod sibi perhibebat. Illi autem infirmis oculis lucernas quaerebant, quia diem ferre non poterant: nam Joannes idem ipse apostolus, cujus Evangelium in manibus habemus, in ipsius Evangelii sui capite ait de Joanne, « Erat homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes: hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per eum. Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in mundum. » Si omnem, ergo et Joannem. Unde dicit et ipse Joannes. Nos omnes de plenitudine ejus accepimus (Joan. I, 6-9, 16). Discernite ergo ista, ut proficiat mens vestra in fide Christi; ne semper infantes sitis ubera quaerentes, et a cibo solido resilientes. Debetis apud matrem sanctam Ecclesiam Christi nutriri et ablactari, et ad escas solidiores accedere, mente, non ventre. Hoc ergo discernite, aliud esse lumen quod illuminat, aliud esse quod illuminatur. Nam et oculi nostri lumina dicuntur; et unusquisque ita jurat, tangens oculos suos, per lumina sua, Sic vivant lumina mea: usitata juratio est. Quae lumina si lumina sunt, desit lumen in cubiculo tuo clauso, pateant et luceant tibi: non utique possunt. Quomodo ergo ista in facie quae habemus, et lumina nuncupamus, et quando sana sunt, et quando patent, indigent extrinsecus adjutorio luminis; quo ablato aut non illato, sana sunt, aperta sunt, nec tamen vident: sic mens nostra, qui est oculus animae, nisi veritatis lumine radietur, et ab illo qui illuminat nec illuminatur, mirabiliter illustretur, nec ad sapientiam nec ad justitiam poterit pervenire. Ipsa est enim via nostra juste vivere. Quomodo autem non offendat in via, cui non lucet lumen? Ac per hoc in tali via videre opus est, in tali via videre magnum est. Nam Tobias in facie oculos clausos habebat, et filius patri manum (1659)dabat; pater filio viam praecipiendo monstrabat (Tob. II, 11, IV). 4. Responderunt ergo Judaei, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum. Videamus quid audiant: audiamus et nos, sed non sicut illi. Illi contemnentes, nos credentes: illi occidere Christum volentes, nos per Christum vivere cupientes. Interim ista distantia distinguat aures mentesque nostras, et audiamus quid Judaeis responderit Dominus. Respondit Jesus, et dixit eis: Etsi ego de me testimonium perhibeo, verum est testimonium meum; quia scio unde veni, et quo vado. Lumen et alia demonstrat et seipsum. Accendis lucernam, verbi gratia, ut quaeras tunicam, et praestat tibi ardens lucerna ut invenias tunicam: numquid accendis lucernam ut videas ardentem lucernam? Lucerna quippe ardens idonea est et alia quae tenebris operiebantur nudare, et seipsam tuis oculis demonstrare. Sic et Dominus Christus et inter fideles suos, et inimicos Judaeos, tanquam inter lucem et tenebras distinguebat; tanquam inter illos quos radio fidei perfundebat, et illos quorum clausos oculos circumfundebat. Nam etiam sol iste et videntis faciem illustrat, et caeci: ambo pariter stantes, et faciem ad solem habentes illustrantur in carne, sed non ambo illuminantur in acie; videt ille, ille non videt; ambobus sol praesens est, sed praesenti soli unus est absens. Sic et Sapientia Dei, Verbum Dei, Dominus Jesus Christus ubique praesens est; quia ubique est veritas, ubique est sapientia. Intelligit quis in oriente justitiam; intelligit alius in occidente justitiam: numquid alia est justitia quam ille intelligit, alia quam iste? Separati sunt corpore, et in uno habent acies mentium suarum. Quam video justitiam hic constitutus, si justitia est, ipsam videt justus nescio quot mansionibus a me carne sejunctus, et in illius justitiae luce conjunctus. Ergo testimonium sibi perhibet lux: aperit sanos oculos, et sibi ipsa testis est, ut cognoscatur lux. Sed quid agimus de infidelibus? numquid illis non est praesens? Est praesens et illis sed quibus eam videant, oculos non habent cordis. Audi de illis ex Evangelio ipso prolatam sententiam: Et lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt (Joan. I, 5) Ergo ait Dominus, et verum ait, Etsi ego de me testimonium perhibeo, verum est testimonium meum; quia scio unde veni, et quo vado. Patrem volebat intelligi; Patri gloriam dabat Filius. Aequalis glorificat eum a quo est missus: quantum debet homo glorificare eum a quo est creatus? 5. Scio unde veni, et quo vado. Iste qui in praesentia vobis loquitur, habet quod non deseruit, sed tamen venit: non enim veniendo inde discessit, aut redeundo nos dereliquit. Quid miramini? Deus est. Non potest hoc fieri ab homine; non potest hoc fieri ab ipso sole. Quando pergit ad occidentem, deserit orientem, et donec oriturus redeat ad orientem, non est in oriente: Dominus autem noster Jesus Christus et venit, et ibi est; et redit, et hic est. Audi ipsum Evangelistam alio loco dicentem, et si potes, cape; si non potes, crede: Deum, inquit, nemo vidit unquam, nisi unigenitus (1660)Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit (Joan. I, 18). Non dixit, Fuit in sinu Patris, quasi veniendo deseruerit sinum Patris. Hic loquebatur, et ibi se esse dicebat: qui et hinc discessurus, quid dixit? Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 20). 6. Ergo verum est testimonium luminis, sive se ostendat, sive alia; quia sine lumine non potes videre lumen, et sine lumine non potes videre quodlibet aliud quod non est lumen. Si idoneum est lumen ad demonstranda ea quae non sunt lumina, numquid in se deficit? numquid se non aperit, sine quo alia patere non possunt? Locutus est Propheta verum; sed unde haberet, nisi de fonte veritatis hauriret? Locutus est Joannes verum; sed unde locutus est, ipsum interroga: Nos omnes, inquit, de plenitudine ejus accepimus. Ergo idoneus est Dominus noster Jesus Christus qui sibi perhibeat testimonium. Sed plane, fratres mei, in nocte hujus saeculi audiamus et prophetiam intente: modo enim ad fragilitatem nostram nocturnasque cordis nostri intimas tenebras humilis voluit venire Dominus noster. Homo venit contemnendus et honorandus, venit negandus et confitendus; contemnendus et negandus a Judaeis, honorandus et confitendus a nobis: judicandus et judicaturus; judicandus injuste, judicaturus juste. Talis ergo venit, ut oporteret ei lucernam testimonium perhibere. Nam quid opus erat ut Joannes tanquam lucerna perhiberet testimonium diei, si dies ipse ab infirmitate nostra posset videri? Sed non poteramus: infirmas factus est infirmis, per infirmitatem sanavit infirmitatem; per mortalem carnem, carnis abstulit mortem; de corpore suo collyrium fecit luminibus nostris. Quia ergo Dominus venit, et in nocte saeculi adhuc sumus, oportet ut et prophetias audiamus. 7. Nam de prophetia convincimus contradicentes Paganos. Quis est Christus, dicit Paganus? Cui respondemus: Quem praenuntiaverunt Prophetae. Et ille: Qui Prophetae? Recitamus Isaiam, Danielem, Jeremiam, alios sanctos Prophetas; dicimus quam longe ante illum venerint, quanto tempore adventum ejus praecesserint. Hoc ergo respondemus: Praevenerunt eum Prophetae, praedixerunt eum esse venturum Respondet aliquis eorum: Qui Prophetae? Nos recitamus, qui nobis quotidie recitantur. Et ille: Qui sunt hi Prophetae? Nos respondemus: Qui et praedixerunt ea quae fieri videmus. Et ille: Vos, inquit, vobis ista finxistis, vidistis ea fieri, et quasi ventura praedicta essent, in libris quibus voluistis conscripsistis. Hic contra inimicos Paganos occurrit nobis aliorum testimonium inimicorum. Proferimus codices a Judaeis, et respondemus: Nempe et vos et illi, fidei nostrae estis inimici. Ideo sparsi sunt per gentes, ut alios ex aliis convincamus inimicis Codex Isaiae proferatur a Judaeis, videamus si non ibi lego, « Sicut ovis ad immolandum ductus est, et sicut agnus coram tondente fuit sine voce, sic non aperuit os suum. In humilitate judicium ejus sublatum est; livore ejus sanati sumus; omnes ut oves erravimus, et ipse traditus est pro peccatis nostris » (Isai. LIII, 5-8). (1661)Ecce lucerna una. Alia proferatur, Psalmus aperiatur, etiam inde praedicta passio Christi recitetur. « Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea: ipsi vero consideraverunt et conspexerunt me, diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem. Apud te laus mea; in Ecclesia magna confitebor tibi. Commemorabuntur et convertentur ad Dominum universi fines terrae: et adorabunt in conspectu ejus universae patriae gentium; quia Domini est regnum, et ipse dominabitur gentium » (Psal. XXI, 17 29). Erubescat unus inimicus, quia codicem mihi ministrat alius inimicus. Sed ecce de codicibus prolatis ab uno inimico alterum vici: et ipse qui mihi codicem protulit, non relinquatur; ab illo proferatur, unde et ipse vincatur. Lego alium prophetam, et invenio Dominum loquentem ad Judaeos: Non est mihi voluntas in vobis, divit Dominus, nec accipiam sacrificium de manibus vestris: quoniam ab ortu solis usque ad occasum, sacrificium mundum offertur nomini meo (Malach. I, 10 et 11). Non venis, Judaee, ad sacrificium mundum; convinco te immundum. 8. Ecce et lucernae perhibent testimonium diei propter infirmitatem nostram, quia diei claritatem tolerare et videre non possumus. Nam et nos ipsi Christiani in comparatione quidem infidelium lux jam sumus; unde dicit Apostolus. Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino, sicut filii lucis ambulate (Ephes. V, 8): et alibi dixit, Nox praecessit, dies autem appropinquavit: abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamus nos arma lucis; sicut in die honeste ambulemus (Rom. XIII, 12, 13). Tamen quia in comparatione illius lucis ad quam venturi sumus, adhuc nox est etiam dies in quo sumus, audi Petrum apostolum: delatam dicit Domino Christo vocem de magnifica potestate, Tu es Filius meus dilectus, in quo bene sensi. Hanc vocem, inquit, nos de coelo audivimus delatam, cum essemus cum illo in monte sancto. Sed quia nos non ibi fuimus, et istam vocem de coelo tunc non audivimus; ait ad nos ipse Petrus, Et habemus certiorem propheticum sermonem. Non audistis vocem de coelo delatam, sed certiorem habetis propheticum sermonem. Praevidens enim Dominus Jesus Christus impios quosdam futuros, qui miraculis ejus calumniarentur, magicis artibus ea tribuendo, Prophetas ante praemisit. Numquid enim, si magus erat et magicis artibus fecit ut coleretur et mortuus, magus erat antequam natus? Prophetas audi, o homo mortue, et vermescendo calumniose, Prophetas audi: lego, audi qui ante Dominum venerunt. Habemus, inquit apostolus Petrus, certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis attendentes, sicut lucernae in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris (II Petr. I, 17-19). 9. Quando ergo Dominus noster Jesus Christus venerit, et, sicut dicit etiam apostolus Paulus, illuminaverit occulta tenebrarum, et manifestaverit cogitationes cordis, ut laus sit unicuique a Deo (I Cor. IV, 5); (1662)tunc praesente tali die lucernae non erunt necessariae: non legetur nobis Propheta, non aperietur codex Apostoli, non requiremus testimonium Joannis, non ipso indigebimus Evangelio. Ergo omnes Scripturae tollentur de medio, quae nobis in hujus saeculi nocte tanquam lucernae accendebantur, ne in tenebris remaneremus: istis omnibus sublatis, ne quasi nobis luceant indigentibus, et ipsis hominibus Dei, per quos haec ministrata sunt, nobiscum lumen illud verum clarumque videntibus, remotis ergo his adjumentis quid videbimus? unde pascetur mens nostra? unde obtutus ille laetabitur? unde erit illud gaudium quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit (I Cor. II. 9)? quid videbimus? Obsecro vos, amate mecum, currite credendo mecum: patriam supernam desideremus, supernae patriae suspiremus, peregrinos nos esse hic sentiamus. Quid tunc videbimus? Dicat nunc Evangelium: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1). Unde tibi ros inspersus est, ad fontem venies: unde radius per obliqua et per anfractuosa tibi ad cor tenebrosum missus est, nudam ipsam lucem videbis, cui videndae ferendaeque mundaris. Dilectissimi, quod et hesterno commemoravi, Joannes ipse dicit, filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est (I Joan. III, 2). Sentio vestros affectus attolli mecum in superna: sed corpus quod corrumpitur, aggravat animam; et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem (Sap. IX, 15). Depositurus sum et ego codicem istum, discessuri estis et vos quisque ad sua. Bene nobis fuit in luce communi, bene gavisi sumus, bene exsultavimus: sed cum ab invicem recedimus, ab illo non recedamus. :TRACTATUS XXXVI. Ab eo quod scriptum est, Vos secundum carnem judicatis; ego non judico quemquam; usque ad id, Ego sum qui testimonium perhibeo de meipso, et testimonium perhibet de me, qui misit me Pater. Cap. VIII, V\. 15-18. 1. In quatuor Evangeliis, vel potius quatuor libris unius Evangelii, sanctus Joannes apostolus, non immerito secundum intelligentiam spiritualem aquilae comparatus, altius multoque sublimius aliis tribus erexit praedicationem suam; et in ejus erectione etiam corda nostra erigi voluit. Nam caeteri tres evangelistae, tanquam cum homine Domino in terra ambulabant, de divinitate ejus pauca dixerunt: istum autem quasi piguerit in terra ambulare, sicut ipso exordio sui sermonis intonuit, erexit se, non solum super terram et super omnem ambitum aeris et coeli sed super omnem etiam exercitum Angelorum, omnemque constitutionem invisibilium potestatum, et pervenit ad eum per quem facta sunt omnia, dicendo, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil (Joan. I, 1-3). Huic tantae sublimitati principii etiam caetera congrua praedicavit, et de Domini divinitate, quomodo nullus alius, (1663)est locutus. Hoc ructabat quod biberat. Non enim sine causa de illo in isto ipso Evangelio narratur, quia et in convivio super pectus Domini discumbebat (Joan. XIII, 23). De illo ergo pectore in secreto bibebat: sed quod in secreto bibit, in manifesto eructavit, ut perveniat ad omnes gentes non solum incarnatio Filii Dei, et passio, et resurrectio; sed etiam quid erat ante incarnationem Unicus Patri, Verbum Patris, coaeternus generanti, aequalis ei a quo missus est; sed in ipsa missione minor factus, quo major esset Pater. 2. Quidquid ergo humiliter positum audistis de Domino Jesu Christo, susceptae carnis dispensationem cogitate; qualis factus est propter nos, non qualis erat ut faceret nos: quidquid autem sublime et supra omnes creaturas excelsum atque divinum, et Patri aequale atque coaeternum de illo audieritis in Evangelio poni, vel legeritis, scitote vos hoc legere quod ad formam Dei pertinet, non quod ad formam servi. Quia si istam regulam tenueritis qui capere potestis; non autem omnes capere potestis, sed omnes credere debetis: si ergo hanc regulam tenueritis, adversus calumnias tenebrarum haereticarum, tanquam in lumine ambulantes, securi pugnabitis. Non enim defuerunt qui sola evangelica testimonia legendo sectarentur, quae de humilitate Christi posita sunt, qui adversus ea testimonia quae divinitatem ejus locuta sunt, surdi fuerunt: ideo surdi, ut male verbosi. Item quidam illa sola attendentes quae de Domini sublimitate dicta sunt, etiam ipsi misericordiam ejus, qua homo factus est propter nos, et si legerunt, non crediderunt, et ab hominibus inducta, atque falsa esse putaverunt; contendentes Deum tantummodo fuisse Dominum nostrum Christum, non etiam hominem. Alii sic, alii sic; utrique in errore. Catholica autem fides ex utroque verum tenens quod tenet, et praedicans quod credit, et Deum Christum intellexit, et hominem credidit: utrumque enim scriptum est, et utrumque verum est. Si Deum tantum dixeris Christum, medicinam negas qua sanatus es: si hominem tantum dixeris Christum, potentiam negas qua creatus es. Utrumque igitur tene, anima fidelis et cor catholicum, utrumque tene, utrumque crede, utrumque fideliter confitere. Et Deus Christus est, et homo Christus. Qualis Deus Christus? Aequalis Patri, unum cum Patre. Qualis homo Christus? De virgine natus, trahens de homine mortalitatem, non trahens iniquitatem. 3. Isti ergo Judaei videbant hominem, nec intelligebant nec credebant Deum: atque inter caetera audistis jam quemadmodum ei dixerint, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum (Id. VIII, 13). Audistis etiam quid ille responderit, cum hesterno die lectum esset, et pro nostris viribus disputatum. Hodie verba ejus haec lecta sunt, Vos secundum carnem judicatis. Ideo, inquit, mihi dicitis, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum, quia secundum carnem judicatis; quia Deum non intelligitis, et hominem videtis, et hominem persequendo, Deum latentem offenditis. Ergo secundum carnem judicatis. Ideo vobis arrogans videor, quia (1664)ego de me testimonium perhibeo. Omnis enim homo, quando de se vult perhibere testimonium laudabile, arrogans et superbus videtur. Ideo scriptum est, Non te laudet os tuum, sed laudet te os proximi tui (Prov. XXVII, 2). Sed hoc homini dictum est. Infirmi enim sumus, et apud infirmos loquimur. Verum dicere et mentiri possumus: etsi verum dicere debemus, et mentiri tamen possumus cum volumus. Lux mentiri non potest: absit ut in lucis divinae splendore tenebrae mendacii reperiantur. Loquebatur ille tanquam lux, loquebatur tanquam veritas; sed lux in tenebris lucebat, et tenebrae eam non comprehenderunt: ideo secundum carnem judicabant. Vos, inquit, secundum carnem judicatis. 4. Ego non judico quemquam. Non ergo judicat quemquam Dominus Jesus Christus? Nonne ipse est quem confitemur resurrexisse tertia die, ascendisse in coelum, ibi sedere ad dexteram Patris, inde esse venturum ad judicandos vivos et mortuos? Nonne ipsa est fides nostra, de qua dicit Apostolus, Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem (Rom. X, 10)? Ergo quando ista confitemur, contra Dominum loquimur? Nos dicimus venturum judicem vivorum et mortuorum; ipse autem dicit, Ego non judico quemquam. Quaestio ista duobus modis solvi potest; ut aut hoc intelligamus, non judico quemquam, id est, modo: sicut dicit alio loco, Ego non veni ut judicem mundum, sed ut salvum faciam mundum (Joan. XII, 47); non judicium suum negando, sed differendo. Aut certe quia dixerat, Vos secundum carnem judicatis; ita subjunxit, Ego non judico quemquam, ut subaudias, secundum carnem. Nullus ergo nobis contra fidem quam tenemus et annuntiamus de judice Christo, scrupulus dubitationis in corde remaneat. Venit Christus, sed primo salvare, postea judicare: eos judicando in poenam, qui salvari noluerunt; eos perducendo ad vitam, qui credendo salutem non respuerunt. Prima ergo dispensatio Domini nostri Jesu Christi medicinalis est, non judicialis: nam si primo venisset judicaturus, neminem invenisset cui praemia justitiae redderet. Quia ergo vidit omnes peccatores, et omnino neminem esse immunem a morte peccati; prius erat ejus misericordia praeroganda, et post exserendum judicium: quia de illo cantaverat Psalmus, Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine (Psal. C, 1). Non enim judicium ait et misericordiam; nam si primo esset judicium, nulla esset misericordia: sed primo misericordia, postea judicium. Quae est primo misericordia? Creator hominis, homo esse dignatus est: factus est quod fecerat, ne periret quem fecerat. Quid huic misericordiae addi potest? Et tamen addidit. Parum fuit ei hominem fieri; sed etiam ab hominibus reprobari: parum erat reprobari; et exhonorari: parum erat exhonorari; et occidi: sed et hoc parum est; morte crucis. Nam et cum ejus obedientiam usque ad mortem factam commendaret Apostolus, parum illi fuit dicere, Factus (1665)obediens usque ad mortem: non enim qualemcumque mortem, sed addidit, mortem autem crucis (Philipp. II, 8). Illa morte pejus nihil fuit inter omnia genera mortium. Denique ubi dolores acerrimi exagitant, cruciatus vocatur, a cruce nominatus. Pendentes enim in ligno crucifixi, clavis ad lignum pedibus manibusque confixi, producta morte necabantur. Non enim crucifigi hoc erat occidi: sed diu vivebatur in cruce; non quia longior vita eligebatur, sed quia mors ipsa protendebatur, ne dolor citius finiretur. Mori voluit pro nobis: parum dicimus, crucifigi dignatus est, usque ad mortem crucis obediens factus. Elegit extremum et pessimum genus mortis, qui omnem fuerat ablaturus mortem: de morte pessima occidit omnem mortem. Pessima enim erat non intelligentibus Judaeis; nam a Domino electa erat. Ipsam enim crucem suam signum habiturus erat, ipsam crucem de diabolo superato tanquam tropaeum in frontibus fidelium positurus, ut diceret Apostolus: Mihi autem absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, per quem mihi munaus crucifixus est, et ego mundo (Galat. VI, 14). Nihil erat tunc in carne intolerabilius, nihil est nunc in fronte gloriosius. Quid servat fideli suo, qui talem honorem dedit supplicio suo? Denique modo in poenis reorum non est apud Romanos: ubi enim Domini crux honorata est, putatum est quod et reus honoraretur, si crucifigeretur. Qui ergo ideo venit, neminem judicavit: et malos passus est. Pertulit injustum judicium, ut ageret justum. Sed in eo quod pertulit injustum, misericordiae fuit. Denique ita humilis factus ut veniret ad crucem, distulit quidem potentiam, sed publicavit misericordiam. Unde distulit potentiam? Quia de cruce noluit descendere, qui potuit de sepulcro resurgere. Unde publicavit misericordiam? Quia pendens in cruce dixit: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt (Luc. XXIII, 34). Sive ergo propter hoc, quia non venerat judicare mundum, sed salvare mundum, dixit, Ego non judico quemquam: sive quemadmodum commemoravi, quoniam dixerat, Vos secundum carnem judicatis, addidit, Ego non judico quemquam, ut intelligamus Christum non secundum carnem judicare, sicut ab hominibus judicatus est. 5. Nam ut agnoscatis jam et judicem Christum, audite quod sequitur: Et si judico ego, judicium meum verum est. Ecce habes et judicem, sed agnosce salvatorem, ne sentias judicem. Quare autem dixit judicium suum verum esse? Quia solus, inquit, non sum, sed ego et qui misit me Pater. Dixi vobis, fratres, quia Joannes iste evangelista sanctus multum alte volat: vix est eum mente comprehendere. Mysterium autem altius volantis opus est ut commemorem Charitatem vestram. Et apud Ezechielem prophetam, et in Apocalypsi ipsius Joannis, cujus est hoc Evangelium, commemoratur animal quadruplex, habens quatuor personas; hominis, vituli, leonis, aquilae (Ezech. I, 5-10; Apoc. IV, 6, 7). Qui ante nos Scripturarum sanctarum mysteria tractaverunt, plerique in hoc animali, vel potius in his animalibus quatuor Evangelistas (1666)intellexerunt. Leonem pro rege positum, quoniam videtur leo rex esse quodammodo bestiarum, propter potentiam et terribilem fortitudinem. Haec persona tributa est Matthaeo, quia in generationibus Domini regiam seriem prosecutus est, quemadmodum esset Dominus per stirpem regiam de semine David regis. Lucas autem quoniam coepit a sacerdotio Zachariae sacerdotis, faciens mentionem patris Joannis Baptistae, vitulo deputatus est; quia magna victima vitulus erat in sacrificio sacerdotum. Marco homo Christus merito assignatus est, quia neque de regia potestate aliquid dixit, neque de sacerdotali coepit, sed tantum ab homine Christo exorsus est. Hi omnes prope de terrenis, id est de iis quae in terra gessit Dominus noster Jesus Christus, non recesserunt: de divinitate ejus perpauca locuti sunt, tanquam in terra cum illo ambulantes. Restat aquila: ipse est Joannes, sublimium praedicator, et lucis internae atque aeternae fixis oculis contemplator. Dicuntur enim et pulli aquilarum a parentibus sic probari, patris scilicet ungue suspendi, et radiis solis opponi: qui firme contemplatus fuerit, filius agnoscitur; si acie palpitaverit, tanquam adulterinus ab ungue dimittitur. Jam ergo videte quam sublimia loqui debuit, qui est aquilae comparatus: et tamen etiam nos humi repentes, infirmi et vix ullius momenti inter homines, audemus tractare ista, et ista exponere; et putamus nos aut capere posse cum cogitamus, aut capi dum dicimus. 6. Quare ista dixi? Forte enim post haec verba quisquam mihi juste dicat: Pone ergo codicem. Quod excedit mensuram tuam, quid sumis in manum tuam? quid ei committis linguam tuam? Ad hoc respondeo: Multi haeretici abundant, et ad hoc eos Deus abundare permisit, ne semper lacte nutriamur, et in bruta infantia remaneamus. Quia enim non intellexerunt quomodo commendaretur divinitas Christi, sapuerunt sicut voluerunt: non autem recte sapiendo, fidelibus catholicis quaestiones molestissimas intulerunt; coeperunt exagitari et fluctuare corda fidelium. Jam tunc necessitas facta est spiritualibus viris, qui aliquid secundum divinitatem Domini nostri Jesu Christi, non solum legerant in Evangelio, sed etiam intellexerant, ut contra arma diaboli Christi arma proferrent: et de Christi divinitate adversus falsos fallacesque doctores, quantis possent viribus, apertissima conflictatione pugnarent; ne cum ipsi tacerent, alii perirent. Quicumque enim senserunt Dominum nostrum Jesum Christum, aut diversae substantiae esse quam Pater est, aut tantum esse Christum solum, ut ipse sit Pater, ipse sit Filius, ipse sit Spiritus sanctus: quicumque etiam sentire voluerunt hominem fuisse solum, non Deum factum hominem, aut ita Deum ut in sua divinitate mutabilem, aut ita Deum ut non et hominem; a fide naufragaverunt, et de portu Ecclesiae projecti sunt, ne inquietudine sua naves secum positas frangerent. Quae res coegit ut etiam nos minimi, et quantum ad nos pertinet prorsus indigni, quantum autem ad illius misericordiam in aliquo dispensatorum ejus numero (1667)constituti, non vobis taceamus quod aut intelligatis, mecumque gaudeatis; aut si intelligere nondum valetis, credendo securi in portu maneatis. 7. Dicam ergo; capiat qui potest, credat qui non potest: tamen dicam quod ait Dominus, Vos secundum carnem judicatis; ego non judico quemquam, aut modo, aut secundum carnem. Sed et si ego judico, judicium meum verum est. Quare judicium tuum verum est? Quia solus non sum, inquit, sed ego et qui misit me Pater. Quid ergo, Domine Jesu? Si solus esses, falsum esset judicium tuum; et ideo verum judicas, quia solus non es, sed tu et qui te misit Pater? Quid responsurus sum? Ipse respondeat: Verum est, inquit, judicium meum. Quare? Quia solus non sum, sed ego et qui misit me Pater. Si tecum est, quomodo te misit? Et te misit, et tecum est? Itane et missus non recessisti? itane et ad nos venisti, et ibi mansisti? Quomodo istud creditur? quomodo capitur? Ad haec duo respondeo: Quomodo capitur, recte dicis; quomodo creditur, non recte dicis. Imo ideo bene creditur, quia non cito capitur: nam si cito caperetur, non opus erat ut crederetur; quia videretur. Ideo credis, quia non capis; sed credendo fis idoneus ut capias. Nam si non credis, numquam capies; quia minus idoneus remanebis. Fides ergo mundet te, ut intellectus impleat te. Verum est, inquit, judicium meum; quia solus non sum, sed ego et qui misit me Pater. Ergo, Domine Deus noster Jesu Christe, missio tua incarnatio tua est. Sic video, sic intelligo: postremo sic credo, ne arrogantiae sit dicere. Sic intelligo. Prorsus et hic est Dominus noster Jesus Christus; imo hic erat secundum carnem, modo hic est secundum divinitatem: et cum Patre erat, et a Patre non recesserat. Quod ergo dicitur missus venisse ad nos, incarnatio ipsius commendatur, quia Pater non est incarnatus. 8. Nam Sabelliani dicti sunt quidam haeretici, qui vocantur et Patripassiani, qui dicunt ipsum Patrem passum fuisse. Noli tu, catholice: si enim fueris patripassianus, non eris sanus. Ergo intellige missionem Filii nominatam incarnationem Filii: Patrem autem incarnatum esse non credas, sed a Filio incarnato Patrem recessisse non credas Ille carnem portabat, ille cum Filio erat. Si in coelo Pater, in terra Filius; quomodo Pater cum Filio erat? Quia et Pater et Filius ubique erant: non enim in coelo sic est Deus, ut non sit in terra. Audi illum qui volebat fugere judicium Dei, et non inveniebat qua: Quo abibo, inquit, a spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, tu ibi es. De terra erat quaestio; audi quid sequitur: Si descendero ad infernum, ades (Psal. CXXXVIII, 7, 8). Si ergo et in inferno dicitur quod adsit, quid rerum remanet ubi non sit? Vox enim Dei est apud prophetam, Coelum et terram ego impleo (Jerem. XXIII, 24). Ubique ergo est, qui nullo clauditur loco. Noli ab illo averti, et tecum est. Si vis ad eum pervenire, noli piger esse amare: non enim pedibus, sed affectibus curris. Uno loco mancus venis, si credis et diligis. Ergo ubique est: si ubique est, quomodo cum Filio non est? Itane cum Filio non est, qui, si credis, et (1668)tecum est? 9. Unde ergo verum est judicium ejus, nisi quia verus est Filius? Hoc enim dixit, Et si judico, verum est judicium meum; quia solus non sum, sed ego et qui misit me Pater. Tanquam diceret, Verum est judicium meum, quia Filius Dei sum. Unde probas quia Filius Dei es? Quia solus non sum, sed ego et qui misit me Pater. Erubesce, Sabelliane, audis Filium, audis Patrem. Pater, Pater est; Filius, Filius est. Non dixit, Ego sum Pater, et ego ipse sum Filius; sed, solus non sum, inquit. Quare solus non es? Quia mecum est Pater. Ego sum, et qui misit me Pater: nudis. Ego sum, et qui me misit. Ne perdas personam, distingue personas. Distingue intelligentia, noli separare perfidia; ne iterum quasi fugiens Charybdim, in Scyllam incurras. Vorabat enim te gurges impietatis Sabellianorum, ut diceres ipsum esse Patrem qui est Filius: modo didicisti, Solus non sum, sed ego et qui misit me Pater. Agnoscis quia Pater, Pater est; et Filius, Filius est Bene agno eis: sed noli dicere, Pater major est, Filius minor est; noli dicere, Pater aurum est, Filius argentum est. Una substantia est, una divinitas, una coaeternitas, perfecta aequalitas, dissimilitudo nulla. Nam si tantummodo alterum credideris esse Christum, non eum qui Pater est, in aliquo tamen distantem secundum naturam esse putaveris; a Charybdi quidem evasisti, sed in Scyllaeis scopulis naufragasti. In medio naviga, utrumque periculosum latus evita. Pater, Pater est; Filius, Filius est. Jam dicis, Pater, Pater est; Filius, Filius est: bene periculum absorbentis gurgitis evasisti; quid vis ire in alteram partem, ut dicas, Aliud est Pater, Filius aliud? Alius est, recte dicis; aliud, non recte. Alius enim est Filius, quia non est ipse qui Pater; et alius Pater, quia non ipse qui Filius: non tamen aliud, sed hoc ipsum est et Pater et Filius. Quid est, hoc ipsum est? Unus Deus est. Audisti, Quia non sum solus, sed ego et qui misit me Pater; audi quomodo credas Patrem et Filium, audi ipsum Filium: Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30). Non dixit, Pater ego sum; aut, Ego et Pater unus est: sed cum dicit, Ego et Pater unum sumus: utrumque audi, et unum, et sumus, et a Charybdi et a Scylla liberaberis. In duobus istis verbis quod dixit, unum, liberat te ab Ario: quod dixit, sumus, liberat te a Sabellio. Si unum, non ergo diversum; si sumus, ergo et Pater et Filius. Sumus enim, non diceret de uno; sed et unum non diceret de diverso. Ergo ideo verum est, inquit, judicium meum, breviter ut audias, quia Filius Dei sum. Sed sic tibi persuadeo, inquit, quia Filius Dei sum, ut intelligas quia mecum est Pater: non sic sum Filius ut ipsum deseruerim; non ita hic sum, ut eum ipso non sim; non ita ibi ille est, ut mecum non sit: formam servi accepi (Philipp. II, 7,) sed formam Dei non amisi; Solus ergo, inquit, (1669)non sum, sed ego et qui misit me Pater. 10. Dixerat de judicio; de testimonio vult dicere. In Lege, inquit, vestra scriptum est quia duorum hominum testimonium verum est. Ego sum qui de me testimonium perhibeo, et testimonium perhibet de me qui misit me Pater. Exposuit illis et Legem, si ingrati non essent. Magna enim quaestio est, fratres mei, et valde mihi videtur in mysterio res esse constituta, ubi Deus dixit, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum (Deut. XIX, 15; Matth. XVIII, 16). Veritas quaeritur per duos testes? Ita plane, sic se habet humani generis consuetudo: sed tamen fieri potest ut et duo mentiantur. Susanna casta duobus falsis testibus urgebatur: numquid quia duo erant, ideo falsi testes non erant? De duobus dicimus aut de tribus? universus populus me titus est contra Christum (Luc. XXIII, 1). Si ergo populus constans ex magna hominum multitudine, falsus testis inventus est; quomodo accipiendum est, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum: nisi quia hoc modo per mysterium Trinitas commendata est, in qua est perpetua stabilitas veritatis? Vis habere bonam causam? Habeto duos vel tres testes, Patrem et Filium et Spiritum sanctum. Denique quando Susanna casta femina fidelisque conjux duobus falsis testibus urgebatur, Trinitas illi in conscientia atque in occulto suffragabatur: illa Trinitas de occulto unum testem Danielem excitavit, et duos convicit (Dan. XIII, 36-62). Ergo quia in Lege vestra scriptum est, duorum hominum testimonium verum esse, accipite nostrum testimonium, ne sentiatis judicium. Ego enim, inquit, non judico quemquam, sed testimonium perhibeo de me: differo judicium, non differo testimonium. 11. Eligamus nobis, fratres, contra linguas hominum, contra infirmas suspiciones generis humani Deum judicem, Deum testem. Non enim dedignatur testis esse qui judex est, aut promovetur cum fit judex; quoniam qui testis est, ipse judex erit. Quare ipse testis? Quia non quaerit alium unde cognoscat qui sis. Quare ipse judex? Quia ipse habet potestatem mortificandi et vivificandi, damnandi et absolvendi, in gehennas praecipitandi et in coelos levandi, diabolo conjungendi et cum Augelis coronandi. Cum ergo ipse habeat hanc potestatem, judex est. Quia vero ut te cognoscat non quaerit alium testem; qui tunc judicabit te, modo videt te: non est unde illum fallas, cum coeperit judicare. Non enim adhibes tibi aliquos falsos testes, qui judicem illum possint circumvenire, quando te coeperit judicare. Deus hoc tibi dicit: Quando contemnebas, ego videbam; et quando non credebas, sententiam meam non frustrabam: differebam, non auferebum. Noluisti audire quod praecepi, senties quod praedixi. Si autem audias quae praecepi, non mala senties quae praedixi, sed bona percipies quae promisi. 12. Ne aliquem sane moveat quod ait, Verum est judicium meum; quia solus non sum, sed ego et qui misit me Pater; cum alibi dixerit, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio (Joan. V, 22). (1670)Jam in eisdem verbis Evangelii disputavimus, et nunc admonemus, non hoc ideo dictum, quia Pater non erit cum Filio judicante; sed quoniam bonis et malis in judicio solus Filius apparebit, in ea forma in qua passus est, et resurrexit, et ascendit in coelum. Discipulis quippe tunc conspicientibus ascendentem, vox angelica sonuit, Sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in coelum (Act. I, 11): id est, in forma hominis in qua judicatus est judicabit, ut etiam illud propheticum impleatur, Videbunt in quem pupugerunt (Zach. XII, 10; Joan. XIX, 37). Cum vero euntibus justis in vitam aeternam, videbimus eum sicuti est; non erit illud judicium vivorum et mortuorum, sed praemium tantummodo vivorum. 13. Item ne moveat quod ait, In Lege vestra scriptum est quia duorum hominum testimonium verum est, et ideo quisquam existimet non fuisse illam legem Dei, quia non dictum est, In lege Dei: sciat ita dictum esse, In Lege vestra, tanquam diceret, in Lege quae vobis est data; a quo, nisi a Deo? Sicut dicimus, Panem nostrum quotidianum: et tamen dicimus, Da nobis hodie (Matth. VI, 11). :TRACTATUS XXXVII. Ab eo quod scriptum est, Dicebant ergo. Ubi est pater tuus? usque ad id. Et nemo apprehendit eum, quia nondum venerat hora ejus. Cap. VIII, V\. 19, 20. 1. Quod in sancto Evangelio breviter dicitur, non breviter oportet exponi, ut quod auditur, intelligatur. Verba enim Domini pauca, sed magna sunt; non numero aestimanda, sed pondere: nec ideo contemnenda, quia pauca; sed ideo quaerenda, quia magna. Qui adfuistis hesterno die, audistis, ut potuimus disputavimus ex eo quod ait Dominus, Vos secundum carnem judicatis; ego non judico quemquam. Sed et si judico ego, judicium meum verum est; quia solus non sum, sed ego et qui misit me Pater. In lege vestra scriptum est quod duorum hominum testimonium verum est. Ego sum qui testimonium perhibeo de me, et testimonium perhibet de me qui misit me Pater (Joan. VIII, 15-18). Ex his verbis hesterno, ut dixi, die redditus est sermo auribus et mentibus vestris. Haec cum Dominus dixisset; illi qui audierunt, Vos secundum carnem judicatis, manifestaverunt quod audierunt. Responderunt enim Domino loquenti de Deo Patre suo, et dixerunt, Ubi est pater tuus? Patrem Christi carnaliter acceperunt, quia verba Christi secundum carnem judicaverunt. Erat autem qui loquebatur in aperto caro, in occulto Verbum: homo manifestus, Deus occultus. Videbant indumentum, et contemnebant indutum: contemnebant, quia nesciebant; nesciebant, quia non videbant; non videbant, quia caeci erant; caeci erant, quia non credebant. 2. Videamus ergo et ad haec Dominus quid responderit. Ubi est, inquiunt, pater tuus? Audivimus enim te dicere, Solus non sum, sed ego et qui misit me Pater: nos solum te videmus, patrem tuum tecum non videmus; quomodo te dicis solum non esse, sed cum patre tuo esse? aut ostende nobis tecum esse patrem (1671)tuum. Et Dominus: Numquid me videtis, ut Patrem ostendam vobis? Hoc enim sequitur, hoc suis verbis ipse respondit, quorum verborum expositionem nos ante praemisimus. Videte enim quid dixerit, Neque me scitis, neque Patrem meum. Si me sciretis, forsitan et Patrem meum sciretis. Dicitis ergo, Ubi est Pater tuus? quasi jam me sciatis; quasi totum hoc sim quod videtis. Ergo quia me non nostis, ideo vobis Patrem meum non ostendo. Me quippe hominem putatis, ideo Patrem meum hominem quaeritis, quia secundum carnem judicatis. Quia vero secundum quod videtis aliud sum, et aliud secundum quod non videtis; Patrem autem meum loquor occultus occultum: prius est ut me noveritis; tunc et Patrem meum scietis. 3. Si enim me sciretis, et Patrem meum forsitan sciretis. Ille qui omnia scit, quando dicit forsitan, non dubitat, sed increpat. Attende enim quomodo increpative dicatur ipsum forsitan, quod videtur esse verbum dubitationis. Sed dubitationis verbum est quando dicitur ab homine, ideo dubitante quia nesciente: cum vero dicitur a Deo verbum dubitationis, cum Deum nihil utique lateat, illa dubitatione arguitur infidelitas, non opinatur divinitas. Homines enim de his rebus quas certas habent, aliquando increpative dubitant, id est, verbum dubitationis ponunt, cum corde non dubitent: velut si indigneris servo tuo et dicas, Contemnis me; considera, forsitan dominus tuus sum. Hinc et Apostolus ad quosdam contemptores suos loquens ait: Puto autem, et ego Spiritum Dei habeo (I Cor. VII, 40). Qui dicit, puto, dubitare videtur: sed ille increpabat, non dubitabat. Et ipse Dominus Christus alio loco increpans infidelitatem futuram generis humani: Cum venerit, inquit, Filius hominis, putas, inveniet fidem in terra (Luc. XVIII, 8)? 4. Jam, quantum existimo, intellexistis quomodo sit positum forsitan: ne quis verborum appensor et syllabarum examinator, veluti latine loqui sciens, reprehendat verbum quod dixit Dei Verbum; et reprehendendo Dei Verbum, non eloquens, sed mutus remaneat. Quis enim loquitur sic, quomodo loquitur Verbum quod erat in principio apud Deum? Noli verba ista considerare, et ex his verbis assuetis illud Verbum metiri velle quod Deus est. Audis enim Verbum et contemnis; audi Deum et time: In principio erat Verbum. Tu revocas ad usum sermocinationis tuae, et dicis apud te, Quid est verbum? quid magnum est verbum? sonat et transit; verberato aere aurem percutit, postea non erit. Audi adhuc, Verbum erat apud Deum: manebat, non sonando transibat. Adhuc forte contemnis: Deus erat Verbum (Joan. I, 1). Apud teipsum, o homo, cum est in corde tuo verbum, aliud est quam sonus: sed verbum quod est apud te, ut transeat ad me, sonum quasi vehiculum quaerit. Assumit ergo sonum, imponit se quodammodo in vehiculum, transcurrit aerem, venit ad me, nec recedit a te. Sonus autem ut veniret ad me, recessit a te, nec perstitit apud me. Verbum ergo quod erat in corde tuo, numquid sono praetereunte praeteriit? Quod (1672)cogitabas dixisti; et ut ad me perveniret quod apud te latebat, syllabas sonuisti: sonus syllabarum perduxit ad aurem meam cogitationem tuam; per aurem meam descendit in cor meum cogitatio tua, sonus medius transvolavit: verbum vero illud quod assumpsit sonum, antequam sonares, erat apud te; quia sonuisti, est apud me, et non recessit a te. Hoc attende, quisquis es examinator sonorum. Verbum Dei contemnis, qui verbum hominis non comprehendis! 5. Scit ergo omnia per quem facta sunt omnia, et tamen dubitando increpat: Si me sciretis, forsitan et Patrem meum sciretis. Increpat infideles. Nam talem sententiam dixit discipulis: sed ibi non est verbum dubitationis, quia non fuit causa increpandae infidelitatis, Nam quod modo dixit Judaeis, Si me sciretis, forsitan et Patrem meum sciretis: dixit et discipulis quando eum Philippus interrogavit, imo postulavit et ait, Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis: quasi diceret, Et ipsi te jam novimus, apparuisti nobis, vidimus te, dignatus es eligere nos, secuti sumus te, mirabilia tua vidimus, verba salutis audivimus, praecepta suscepimus, promissa speramus; multum nobis conferre praesentia tua ipse dignatus es: sed tamen cum te noverimus, quia Patrem nondum novimus, inflammamur desiderio illius videndi quem nondum novimus: ac per hoc quia te novimus, sed non nobis sufficit, donec et Patrem noverimus; ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Et Dominus ut scirent non se nosse quod se putabant jam nosse: Tanto tempore vobiscum sum, et me nescitis? Philippe, qui me vidit, vidit et Patrem (Joan. XIV, 8, 9). Numquid habet ista sententia verbum dubitationis? numquid dixit, Qui me vidit, forsitan vidit et Patrem? Quare? Quia fidelis audiebat, non fidei persecutor: ideo non erat Dominus increpator, sed doctor. Qui me vidit, vidit et Patrem; et hic, Si me sciretis, et Patrem meum sciretis: tollamus verbum quo notata est infidelitas audientium, et ipsa sententia est. 6. Jam hesterno die commendavimus Charitati vestrae, et diximus sententias Joannis evangelistae, quibus nobis narrat quod a Domino didicit, nec discutiendas fuisse si fieri posset, nisi haereticorum commenta compellerent. Breviter ergo hesterno die, insinuavimus Charitati vestrae, esse haereticos qui vocantur Patripassiani, vel a suo auctore Sabelliani: hi dicunt ipsum esse Patrem qui est Filius; nomina diversa, unam vero esse personam. Cum vult, Pater est, inquiunt; cum vult, Filius: tamen unus est. Item sunt alii haeretici qui vocantur Ariani. Confitentur quidem unicum Patris Filium Dominum nostrum Jesum Christum, illum Patrem Filii, istum Filium Patris; eum qui Pater est non esse Filium, eum qui Filius est non esse Patrem: confitentur generationem, sed negant aequalitatem. Nos, id est, catholica fides veniens de doctrina Apostolorum, plantata in nobis, per seriem successionis accepta, sana ad posteros transmittenda, inter utrosque, id est, inter utrumque errorem tenuit veritatem. In errore Sabellianorum unus est solus, ipse est Pater qui Filius: in errore (1673)Arianorum, alius est quidem Pater, alius Filius; sed ipse Filius non solum alius, sed etiam aliud est: tu in medio quid? Exclusisti sabellianum, exclude et arianum. Pater, Pater est; Filius, Filius est: alius, non aliud; quia ego et Pater, inquit, unum sumus (Joan. X, 30), sicut etiam hesterno die, quantum potui, commendavi. Cum audit, sumus, abscedat confusus sabellianus; cum audit, unum, abscedat confusus arianus: gubernet catholicus inter utrumque fidei suae navigium, quoniam cavendum est in utroque naufragium. Dic ergo tu, quod dicit Evangelium, Ego et Pater unum sumus. Non ergo diversum, quia unum; non unus, quia sumus. 7. Paulo ante dixit, Judicium meum verum est; quia solus non sum, sed ego et qui misit me Pater: tanquam diceret, Ideo judicium meum est verum, quia Filius Dei sum, quia verum loquor, quia ipsa veritas ego sum. Isti carnaliter intelligentes, dixerunt, Ubi est pater tuus? Modo audi, ariane: Neque me scitis, neque Patrem meum; quia si me sciretis, et Patrem meum sciretis. Quid est, si me sciretis et Patrem, meum sciretis, nisi, ego et Pater unum sumus? Quando vides aliquem alicui similem: intendat Charitas vestra, quotidiana locutio est; non sit vobis arduum quod esse advertitis usitatum: quando ergo vides aliquem alicui similem, et nosti tu cui similis sit, admirans dicis, Quomodo iste homo similis est illi homini! Hoc non diceres, nisi duo essent. Hic ille qui eum ignorat, cui tu istum similem dicis: Itane, inquit, similis est? Et tu ad eum: Quid enim, tu illum non nosti? At ille: Non novi, inquit. Jam tu, ut illum quem nescit, ei notum facias ex praesente quem cernit, respondes et dicis: Hunc vidisti, illum vidisti. Non utique quia hoc dixisti, unum esse asseverasti, et duos negasti: sed propter similitudinem tale dedisti responsum, Istum nosti et illum nosti; valde enim similis est, et nihil distat omnino. Hinc et Dominus, Si me, inquit, sciretis, et Patrem meum sciretis, non quia Pater est Filius, sed quia Patri similis Filius. Erubescat arianus. Gratias Domino quia et ipse arianus recessit ab errore sabelliano, et non est patripassianus: non dicit ipsum Patrem indutum carne venisse ad homines, ipsum esse passum, ipsum resurrexisse, et quodammodo ad se ascendisse; hoc non dicit: agnoscit mecum Patrem, Patrem esse; et Filium, Filium esse. Sed, o frater, evasisti illud naufragium, quare tendis in alterum? Pater, Pater est; Filius, Filius est: quare dicis dissimilem? quare diversum? quare aliam substantiam? Si dissimilis esset, numquid diceret discipulis suis, Qui me vidit, vidit et Patrem? numquid diceret Judaeis, Si me sciretis, et Patrem meum sciretis? Unde hoc verum esset, nisi et illud verum, Ego et Pater unum sumus? 8. Haec verba locutus est Jesus in gazophylacio docens in templo: magna fiducia, sine timore. Non enim pateretur quod nollet, qui nec nasceretur si nollet. Denique quid sequitur? Et nemo apprehendit eum, quia nondum venerat hora ejus. Hoc item nonnulli cum audiunt, sub fato fuisse Dominum Christum credunt, (1674)et dicunt: Ecce Christus habebat fatum. O si cor tuum non esset fatuum, non crederes fatum! Si fatum, sicut nonnulii intellexerunt, a fando dictum est, id est a loquendo; Verbum Dei quomodo habet fatum, quando in ipso Verbo omnia sunt quae condita sunt? Non enim aliquid Deus constituit quod ante nescivit; in Verbo ipsius erat quod factum est. Mundus factus est; et factus est, et ibi erat. Quomodo et factus est, et ibi erat? Quia domus quam aedificat structor, prius in arte erat; et ibi melius erat, sine vetustate, sine ruina: tamen ut ostendat artem, fabricat domum; et processit quodammodo domus ex domo; et si domus ruat, ars manet. Ita apud Dei Verbum erant omnia quae condita sunt; quia omnia in sapientia fecit Deus (Psal. CIII, 24), et cuncta nota fecit: non enim quia fecit didicit, sed quia noverat fecit. Nobis quia facta sunt, nota sunt; illi nisi nota essent, facta non essent. Praecessit ergo Verbum. Et quid ante Verbum Dei? Nihil omnino. Nam si esset aliquid ante, non dictum esset, In principio erat Verbum; sed, In principio factum est Verbum. Denique de mundo quid ait Moyses? In principio fecit Deus coelum et terram (Gen. I, 1). Fecit quod non erat: si ergo fecit quod non erat, ante quid erat? In principio erat Verbum. Et unde coelum et terra? Omnia per ipsum facta sunt (Joan. I, 1, 3). Tu ergo ponis Christum sub fato? Ubi sunt fata? In coelo, inquis, in ordine et conversionibus siderum. Quomodo ergo fatum habet, per quem factum est coelum et sidera; cum tua voluntas, si recte sapias, transcendat et sidera? An quia nosti Christi carnem fuisse sub coelo, ideo putas et potestatem Christi subditam coelo? 9. Audi, stulte: Nondum venerat hora ejus, non qua cogeretur mori, sed qua dignaretur occidi. Noverat enim ipse quando deberet mori: intendit omnia quae praedicta sunt de illo, et exspectabat finiri omnia quae praedicta sunt ante ejus passionem futura; ut cum impleta essent, tunc veniret et passio, dispositionis ordine, non fatali necessitate. Denique audite, ut probetis: inter caetera quae de illo prophetata sunt, scriptum est etiam, Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto (Psal. LXVIII, 22). Quomodo facta sint, in Evangelio novimus. Prius dederunt fel; accepit, gustavit, et despuit: postea in cruce pendens, ut omnia praedicta complerentur, ait, Sitio: acceperunt spongiam aceto plenam, in arundine ligaverunt, et admoverunt pendenti; accepit ille et ait, Perfectum est. Quid est, Perfectum est? Impleta sunt omnia quae ante passionem meam fuerant prophetata: ergo adhuc quid hic facio? Denique posteaquam dixit, Perfectum est, inclinato capite tradidit spiritum (Joan. XIX, 28-30). Numquid illi latrones juxta confixi, quando voluerunt, exspiraverunt? Tenebantur vinculis carnis, quia non erant creatores carnis: clavis confixi diu cruciabantur, quia infirmitati non dominabantur. Dominus autem quando voluit, carnem in utero virginali accepit: quando voluit, ad homines processit; quamdiu voluit, inter homines vixit; quando voluit, a carne discessit: hoc est potestatis, non necessitatis. Hanc ergo horam (1675)ille exspectabat, non fatalem, sed opportunam et voluntariam: ut prius omnia complerentur, quae ante passionem ipsius compleri oportebat. Nam quomodo sub fati necessitate positus erat, qui alio loco dixit: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego ipse pono eam a me, et iterum sumo eam (Joan. X, 18)? Ostendit hanc potestatem, quando eum Judaei quaerebant. Quem quaeritis, inquit? Et illi: Jesum. Et ille: Ego sum. Qua voce audita, redierunt retro et ceciderunt (Id. XVIII, 4-6). 10. Dicit aliquis, Si haec in illo potestas erat, quare, cum Judaei insultarent pendenti et dicerent, Si Filius Dei est, descendat de cruce (Matth. XXVII, 40), non descendit, ut eis suam potestatem descendendo monstraret? Quia patientiam docebat, ideo potentiam differebat. Si enim quasi commotus ad eorum verba descenderet, victus conviciorum dolore putaretur. Prorsus non descendit, fixus permansit, quando vellet abscessurus. Nam quid ei magnum fuit de cruce descendere, qui potuit de sepulcro resurgere? Intelligamus ergo nos quibus hoc ministratum est, potentiam Domini nostri Jesu Christi occultam tunc, manifestam futuram in judicio: de quo dictum est, Deus manifestus veniet, Deus noster et non silebit (Psal. XLIX, 3). Quid est, manifestus veniet? Quia venit occultus, veniet manifestus Deus noster, hoc est Christus. Et non silebit: quid est, non silebit? Quia primo siluit. Ubi siluit? Quando judicatus est; ut etiam hoc impleretur, quod et propheta praedixerat, Sicut ovis ad immolandum ductus est, et sicut agnus coram tondente se sine voce, sic non aperuit os suum (Isai. LIII, 7). Si ergo pati nollet, non pateretur; si non pateretur, sanguis ille non funderetur; si sanguis ille non funderetur, mundus non redimeretur. Agamus itaque gratias et potestati divinitatis, et miserationi infirmitatis ejus: et de occulta potentia quam Judaei non noverant, unde illis modo dictum est, Neque me nostis, neque Patrem meum; et de carne suscepta quam Judaei noverant, et cujus patriam sciebant; unde illis alio loco dixit, Et me nostis, et unde sim nostis (Joan. VII, 28). Utrumque noverimus in Christo; et unde aequalis est Patri, et unde illo major est Pater. Illud Verbum est, illud caro; illud Deus est, illud homo: sed unus est Christus Deus et homo. :TRACTATUS XXXVIII. Ab eo quod scriptum est, Dixit ergo eis Jesus: Ego vado, et quaeretis me; usque ad id, Dixit eis Jesus: Principium, quia et loquor vobis. Cap. VIII, V\. 21-25. 1. Lectio sancti Evangelii quae praecessit hodiernam, ita concluserat, quia locutus est docens in gazophylacio Dominus, quae voluit, et quae audistis: et nemo apprehendit eum, quia nondum venerat hora ejus (Joan. VIII, 20). Hinc disputatum est dominico die, quod ipse donare dignatus est. Intimavimus Charitati vestrae quare dictum sit, Nondum venerat hora (1676)ejus; ne positum Christum sub aliqua necessitate fatali ulla impietas auderet improbe suspicari. Nondum enim venerat hora qua ex ordine suo, secundum ea quae praedicta sunt de illo, non mori cogeretur invitus, sed occideretur paratus. 2. Modo autem de ipsa passione sua, quae posita erat non in ejus necessitate, sed potestate, locutus est Judaeis dicens: Ego vado. Christo enim Domino mors profectio fuit illo unde venerat, et unde non discesserat. Ego, inquit, vado, et quaeretis me: non desiderio, sed odio. Nam illum posteaquam abscessit ab oculis hominum, inquisierunt et qui oderant et qui amabant: illi persequendo, illi habere cupiendo. In Psalmis ait ipse Dominus per prophetam, Periit fuga a me, et non est qui requirat animam meam (Psal. CXLI, 5): et iterum ait alio loco in Psalmo, Confundantur et revereantur requirentes animam meam (Psal. XXXIX, 15). Culpavit qui non requirerent, damnavit qui requirerent. Malum est enim non quaerere animam Christi, sed quomodo eam quaesierunt discipuli; et malum est quaerere animam Christi, sed quomodo eam Judaei quaesierunt: illi enim ut haberent, isti ut perderent. Denique isti quia sic quaerebant more malo, corde perverso, quid secutus adjunxit? Quaeretis me, et, ne putetis quia bene me quaeretis, in peccato vestro moriemini. Hoc est Christum male quaerere, in peccato suo mori: hoc est illum odisse, per quem posset solum salvus esse. Cum enim homines quorum spes in Deo est, non debeant mala reddere nec pro malis, reddebant isti mala pro bonis. Praenuntiavit ergo illis Dominus, dixitque sententiam praescius, quod in suo peccato morerentur. Deinde adjungit: Quo ego vado, vos non potestis venire. Hoc et discipulis alio loco dixit; nec tamen eis dixit, In peccato vestro moriemini. Quid autem dixit? Quod et istis: Quo ego vado, vos venire non potestis (Joan. XIII, 33). Non abstulit spem, sed praedixit dilationem. Quando enim hoc discipulis Dominus loquebatur, tunc non poterant venire quo ille ibat, sed postea venturi erant: isti autem nunquam, quibus praescius dixit, In peccato vestro moriemini. 3. His autem auditis verbis, quomodo solent carnea cogitantes, et secundum carnem judicantes, et totum carnaliter audientes atque sapientes, dixerunt: Numquid interficiet semetipsum; quia dixit, Quo ego vado, vos non potestis venire? Stulta verba, et omnino insipientiae plena. Quid enim? non poterant illo venire quo ille perrexisset, si interficeret semetipsum? Numquid ipsi non erant morituri? Quid est ergo, Numquid interficiet semetipsum; quia dixit, Quo ego vado, vos non potestis venire? Si de morte hominis diceret, quis homo non moritur? Ergo quo ego vado dixit, non cum itur ad mortem, sed quo ibat ipse post mortem. Illi itaque non intelligentes, ista responderunt. 4. Et Dominus ad eos qui terram sapiebant, quid ait? Et dicebat eis: Vos de deorsum estis. Ideo terram sapitis, quia sicut serpentes terram manducatis. Quid (1677)est, terram manducatis? Terrenis pascimini, terrenis delectamini, terrenis inhiatis, sursum cor non habetis. Vos de deorsum estis: ego de supernis sum. Vos de mundo hoc estis: ego non sum de hoc mundo. Quomodo enim erat de mundo, per quem factus est mundus? Omnes de mundo post mundum; quia prius mundus, et sic homo de mundo: prius autem Christus, deinde mundus; quoniam ante mundum Christus, ante Christum nihil: quia in principio erat Verbum; omnia per ipsum facta sunt (Joan. I, 1, 3). Sic ergo erat ille de supernis. De quibus supernis? De aere? Absit: ibi et aves volitant. De coelo quod videmus? Et hoc absit; ibi et stellae et sol et luna circumeunt. De Angelis? Neque hoc intelligatis: per illum et Angeli facti sunt, per quem omnia facta sunt. De quibus ergo supernis Christus? Ab ipso Patre. Nihil illo Deo superius, qui Verbum genuit aequale sibi, coaeternum sibi, unigenitum, sine tempore, per quem conderet tempora. Sic ergo accipe Christum de supernis, ut excedas cogitatione tua omne quod factum est; universam omnino creaturam, omne corpus, omnem conditum spiritum, omnem rem quoquo modo mutabilem: totum excede, sicut excessit Joannes, ut contingeret, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. 5. Ego ergo, inquit, de supernis sum. Vos de hoc mundo estis: ego non sum de hoc mundo. Dixi ergo vobis quia moriemini in peccatis vestris. Exposuit nobis, fratres, quid intelligi voluerit, Vos de hoc mundo estis. Ideo quippe dixit, Vos de hoc mundo estis, quia peccatores erant, quia iniqui erant, quia infideles erant, quia terrena sapiebant. Nam quid vobis videtur de sanctis Apostolis? Quantum intererat inter Judaeos et Apostolos? Quantum inter tenebras et lucem, quantum inter fidem et infidelitatem, quantum inter pietatem et impietatem, quantum inter spem et desperationem, quantum inter charitatem et cupiditatem: multum ergo intererat. Quid ergo? quia tantum intererat, Apostoli de mundo non erant? Si cogites quomodo nati sint, et unde venerint; quia omnes ex Adam venerant, de hoc mundo erant. Sed quid eis ait ipse Dominus? Ego vos de mundo elegi (Id. XV, 19). Qui ergo de mundo erant, facti sunt non de mundo, et pertinere coeperunt ad eum per quem factus est mundus. Isti autem remanserunt esse de mundo, quibus dictum est, Moriemini in peccatis vestris. 6. Nemo ergo dicat, fratres, De hoc mundo non sum. Quisquis es homo, de hoc mundo es: sed venit ad te qui fecit mundum, et liberavit te de hoc mundo. Si delectat te mundus, semper vis esse immundus; si autem jam non te delectat hic mundus, jam tu es mundus. Verumtamen si per aliquam infirmitatem adhuc te delectat mundus, habitet in te qui mundat, et eris mundus. Si autem fueris mundus, non remanebis in mundo; nec audies quod audierunt Judaei, Moriemini in peccatis vestris. Omnes enim cum peccato nati sumus; omnes vivendo ad id quod nati eramus (1678)addidimus, magisque de mundo facti sumus, quam tunc quando de parentibus nostris nati sumus. Et ubi essemus, si ille non veniret, qui non habebat omnino peccatum, ut solveret omne peccatum? In quem Judaei quia non credebant, merito audierunt, Moriemini in peccatis vestris: quia non habere peccatum nullo modo potuistis, qui eum peccato nati estis, sed tamen si in me, inquit, credideritis, cum peccato quidem nati estis, sed in peccato vestro morituri non estis. Tota ergo infelicitas Judaeorum ipsa erat, non, peccatum habere, sed in peccatis mori. Hoc est quod debet fugere omnis christianus: propter hoc ad Baptismum curritur; propter hoc qui aegritudine vel aliunde periclitantur, sibi desiderant subveniri; propter hoc etiam sugens parvulus a matre piis manibus ad Ecclesiam fertur, ne sine Baptismo exeat, et in peccato quo natus est moriatur. Infelicissima conditio, misera sors istorum, qui de ore veridico audierunt, In peccatis vestris moriemini. 7. Unde tamen hoc eis contingat, exponit: Si enim non credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. Credo, fratres, in illa multitudine quae Dominum audiebat, et eos fuisse qui credituri erant. Quasi autem in omnes processerat severissima illa sententia, In peccato vestro moriemini; ac per hoc et illis qui credituri erant, spes erat ablata: illi saeviebant, illi timebant; imo non timebant, sed jam desperabant. Revocavit eos in spem; adjunxit enim, Si non credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. Ergo si credideritis quia ego sum, non moriemini in peccatis vestris. Reddita est spes desperantibus, excitatio facta est dormientibus, cordibus evigilaverunt: inde plurimi crediderunt, sicut Evangelii ipsius consequentia testantur. Erant enim illic membra Christi, quae nondum adhaeserant corpori Christi: et in illo populo a quo crucifixus est, a quo in ligno suspensus est, a quo pendens irrisus est, a quo lancea vulneratus est, a quo felle et aceto potatus est, erant membra Christi, pro quibus dixit, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Quid autem converso non ignoscitur, si fusus Christi sanguis ignoscitur? Quis homicida desperet, si in spem redditus est a quo etiam Christus occisus est? Crediderunt inde multi; donatus est eis sanguis Christi, ut magis eum biberent quo liberarentur, quam rei de illo effuso tenerentur: quis desperet? Et si in cruce latro salvatus est, ante paululum homicida, post paululum accusatus, convictus, damnatus, suspensus, liberatus; noli mirari. Ubi convictus, ibi damnatus: sed ibi liberatus, ubi mutatus (Luc. XXIII, 34-43). In hoc ergo populo cui Dominus loquebatur, erant qui in peccato suo fuerant morituri: erant etiam qui in ipsum qui loquebatur, fuerant credituri, et ab omni peccato liberandi. 8. Tamen hoc attende quod ait Dominus Christus: Si non credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. Quid est, Si non credideritis quia ego sum? Ego sum, quid? Nihil addidit; et quia nihil addidit, multum est quod commendavit. Exspectabatur (1679)enim ut diceret quid esset, nec tamen dixit. Quid exspectabatur ut diceret? Forte, Nisi credideritis quia ego sum Christus; nisi credideritis quia ego sum Dei Filius; nisi credideritis quia ego sum Verbum Patris; nisi credideritis quia ego sum conditor mundi; nisi credideritis quia ego sum hominis formator et reformator, creator et recreator, factor et refactor: nisi hoc credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. Multum est quod ait ipsum, Ego sum: quia sic dixerat et Deus Moysi, Ego sum qui sum. Quis digne eloquatur quid sit, sum? Mittebat Deus per angelum suum, servum suum Moysen ad liberandum ex Aegypto populum suum (legistis quod audistis, et nostis; commemoro tamen); mittebat trementem; excusantem, sed obedientem. Cum ergo excusaret, ait Deo, quem loqui in angelo intelligebat: Si dixerit mihi populus, Et quis est Deus qui misit te, quid eis dicam? Et Dominus ad eum, Ego sum qui sum: et repetivit, Dices filiis Israel, Qui est, misit me ad vos. Non ait et ibi, Ego sum Deus; aut, Ego sum mundi fabricator; aut, Ego sum omnium rerum creator; aut, Ego sum ipsius populi liberandi propagator: sed hoc tantum, Ego sum qui sum; et, Dices filiis Israel, Qui est; non addidit, Qui est Deus vester, qui est Deus patrum vestrorum, sed tantum hoc dixit, Qui est, misit me ad vos. Forte multum erat et ad ipsum Moysen, sicut multum est et ad nos, et multo magis ad nos, intelligere quid dictum sit, Ego sum qui sum; et, Qui est, misit me ad vos. Et si forte caperet Moyses, illi ad quos mittebatur quando caperent? Distulit ergo Dominus quod capere homo non posset, et addidit quod capere posset: adjunxit enim et ait, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob (Exod. III, 13-15). Hoc potes capere: Nam Ego sum qui sum, quae mens potest capere? 9. Quid ergo nos? audebimusne aliquid dicere ex hoc quod dictum est, Ego sum qui sum: vel potius ex hoc quod Dominum dicere audistis, Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris? Itane his viribus meis tantillis et pene nullis, audebo disputare quid sit quod ait Dominus Christus, Nisi credideritis quia ego sum? Audebo ipsum Dominum interrogare: audite me interrogantem potius quam disputantem, magis quaerentem quam praesumentem, potius discentem quam docentem, et certe in me vel per me etiam vos interrogate. Praesto est etiam ipse Dominus qui ubique est, audiat interrogandi affectum, et intelligendi praestet effectum. Nam ego quibus verbis, et si forte aliquid capio, perducere possum quod capio ad corda vestra? Quisnam sufficit sonus? quae suppetit eloquentia? quae vires intelligendi? quae facultas proferendi? 10. Dicam ergo Domino nostro Jesu Christo, dicam, et audiat me. Credo praesentem, omnino non dubito; ipse enim dixit, Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 20). O Domine (1680)Deus noster, quid est quod aisti, Nisi credideritis quia ego sum? Quid enim non est eorum quae fecisti? Numquid coelum non est? numquid terra non est? numquid non sunt ea quae in terra et in coelo sunt? numquid homo ipse cui loqueris non est? numquid angelus quem mittis non est? Si omnia sunt haec quae per te facta sunt, quid est quod tibi proprium quiddam tenuisti ipsum esse, quod aliis non dedisti, ut tu solus esses? Nam quomodo audio, Ego sum qui sum; quasi alia non sint? et quomodo audio, Nisi credideritis quia ego sum? Illi enim non erant qui audiebant? Et si peccatores erant, homines erant. Quid ergo facio? Quid sit ipsum esse, dicat cordi, intus dicat, intus loquatur; homo interior audiat, mens capiat vere esse: est enim semper eodem modo esse. (Res enim aliqua, quaelibet omnino: quasi coepi disputare, et destiti quaerere; forte quod audivi volo loqui, auditui meo det exsultationem et vestro cum loquor): res enim quaelibet, prorsus qualicumque excellentia, si mutabilis est, non vere est; non enim est ibi verum esse, ubi est et non esse. Quidquid enim mutari potest, mutatum non est quod erat: si non est quod erat, mors quaedam ibi facta est; peremptum est aliquid ibi quod erat, et non est. Nigredo mortua est in capite albescentis senis, pulchritudo mortua est in corpore fessi et incurvi senis, mortuae sunt vires in corpore languentis, mortua est statio in corpore ambulantis, mortua est ambulatio in corpore stantis, mortua est ambulatio et statio in corpore jacentis, mortua est locutio in lingua tacentis: quidquid mutatur et est quod non erat, video ibi quamdam vitam in eo quod est, et mortem in eo quod fuit. Denique de mortuo cum dicitur, Ubi est homo ille? respondetur, Fuit. O veritas quae vere es! Nam in omnibus actionibus et motibus nostris, et in omni prorsus agitatione creaturae duo tempora invenio, praeteritum et futurum. Praesens quaero, nihil stat: quod dixi, jam non est; quod dicturus sum, nondum est: quod feci, jam non est; quod facturus sum, nondum est: quod vixi, jam non est; quod victurus sum, nondum est. Praeteritum et futurum invenio in omni motu rerum: in veritate quae manet, praeteritum et futurum non invenio, sed solum praesens, et hoc incorruptibiliter, quod in creatura non est. Discute rerum mutationes, invenies Fuit et Erit: cogita Deum, invenies Est, ubi Fuit et Erit esse non possit. Ut ergo et tu sis, transcende tempus. Sed quis transcendet viribus suis? Levet illuc ille qui Patri dixit, Volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum. Hoc itaque promittens ne moriamur in peccatis nostris, nihil aliud Dominus Jesus Christus mihi videtur his verbis dixisse, Nisi credideritis quia ego sum: prorsus nihil aliud mihi videtur his verbis dixisse quam hoc, Nisi credideritis quia ego Deus sum, moriemini in peccatis vestris. Bene, Deo gratias, quia dixit, Nisi credideritis: non dixit, Nisi ceperitis. Quis enim hoc capiat? Aut vere, quia ausus sum dicere, et visi estis intelligere, aliquid de tanta ineffabilitate (1681)cepistis? Si ergo non capis, fides te liberat. Ideo et Dominus non ait, Nisi ceperitis quia ego sum; sed quod poterant dixit, Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. 11. Et illi semper terrena sapientes et semper secundum carnem audientes et respondentes, quid ei dixerunt? Tu quis es? Non enim cum dixisti, Nisi credideritis quia ego sum, addidisti quid esses. Quis es, ut credamus? Et ille, Principium. Ecce quod est esse. Principium mutari non potest: principium in se manet, et innovat omnia; principium est, cui dictum est, Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient (Psal. CI, 28). Principium, ait, quia et loquor vobis. Principium me credite, ne moriamini in peccatis vestris. Tanquam enim in eo quod dixerunt, Tu quis es? nihil aliud dixerint quam, Quid te esse credimus? respondit, Principium; id est, Principium me credite. In graeco namque eloquio discernitur, quod non potest in latino. Apud graecos enim femini generis est principium, sicut apud nos lex generis feminini est, quae apud illos est masculini: sicut sapientia et apud nos et apud illos generis feminini est. Consuetudo locutionis ideo per diversas linguas variat genera vocabulorum, quia in ipsis rebus non invenis sexum. Non enim sapientia vere femina est, cum Christus sit Dei Sapientia (I Cor. I, 24), et Christus appelletur genere masculino, sapientia feminino. Cum ergo dicerent Judaei, Tu quis es? ille qui sciebat esse ibi quosdam credituros, et ideo dixisse, Tu quis es? ut scirent quid illum credere deberent, respondit, Principium: non tanquam diceret, Principium sum; sed tanquam diceret, Principium me credite. Quod in sermone graeco, ut dixi, evidenter apparet, ubi feminini generis est principium. Velut si vellet dicere se esse veritatem, et dicentibus, Tu quis es? responderet, Veritatem; cum videatur ad id quod dictum est, Tu quis es? respondere debuisse, Veritas; id est, Veritas sum. Sed altius respondit, cum videret eos ita dixisse, Tu quis es? ac si dicerent, Quoniam abs te audivimus, Nisi credideritis quia ego sum, quid te esse credemus? ad hoc respondit, Principium: tanquam diceret, Principium me credite. Et addidit, quia et loquor vobis: id est, quia humilis propter vos factus, ad ista verba descendi. Nam si principium sicuti est, ita maneret apud Patrem, ut non acciperet formam servi et homo loqueretur hominibus; quomodo ei crederent, cum infirma corda intelligibile Verbum sine voce sensibili audire non possent? Ergo, inquit, credite me esse principium; quia, ut credatis, non solum sum, sed et loquor vobis. Sed de hac re jam multum est loqui vobis: placeat itaque Charitati vestrae ut quod restat, illo adjuvante servemus, crastino reddituri. :TRACTATUS XXXIX. Ab eo quod scriptum est, Multa habeo de vobis loqui et judicare; usque ad id,, Et non cognoverunt quia Patrem ejus dicebat Deum. Cap. VIII, V\. 26, 27. (1682) 1. Verba Domini nostri Jesu Christi quae habuit cum Judaeis, ita moderans loquelam suam, ut caeci non viderent, et fideles oculos aperirent, quae hodie de sancto Evangelio recitata sunt, ista sunt: Dicebant ergo Judaei, Tu quis es? Quia dixerat supra Dominus, Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris (Joan. VIII, 25, 24). Ad hoc ergo illi, Tu quis es? veluti quaerentes nosse in quem deberent credere, ne in suo peccato morerentur. Respondit dicentibus, Tu quis es? et ait, Principium, quia et loquor vobis. Si se dixit Dominus esse principium, quaeri potest utrum et Pater principium sit. Si enim Filisu principium est qui habet Patrem, quanto facilius intelligendus est Deus Pater esse principium, qui habet quidem Filium cui Pater sit, sed non habet de quo sit? Filius enim Patris est Filius, et Pater utique Filii Pater est: sed Deus de Deo Filius dicitur, lumen de lumine Filius dicitur: Pater dicitur lumen, sed non de lumine; Pater dicitur Deus, sed non de Deo. Si ergo Deus de Deo, lumen de lumine principium est; quanto facilius intelligitur principium lumen de quo lumen, et Deus de quo Deus? Videtur itaque absurdum, charissimi, ut Filium dicamus principium, et Patrem principium non dicamus. 2. Sed quid agemus? numquid duo erunt principia? Cavendum est hoc dicere. Quid ergo? si et Pater principium et Filius principium, quomodo non duo principia? Quomodo dicimus Patrem Deum et Filium Deum, nec tamen dicimus duos deos. Nefas est enim dicere duos deos, nefas est dicere tres deos: et tamen qui Pater est, non est Filius; qui Filius est, non est Pater: Spiritus autem sanctus Patris et Filii Spiritus, nec Pater est nec Filius. Quamvis ergo, sicut aures catholicae sunt eruditae in gremio matris Ecclesiae, nec ille qui est Pater sit Filius, nec ille qui est Filius sit Pater, nec Spiritus sanctus Patris et Filii sit vel Filius vel Pater, tres deos tamen esse non dicimus: quamvis de singulis si quaeratur, necesse est de quocumque interrogati fuerimus, Deum esse fateamur. 3. Et absurda ista videntur hominibus solita trahentibus ad insolita, visibilia ad invisibilia, creaturam comparantibus Creatori. Interrogant enim nos aliquando infideles et dicunt: Patrem quem dicitis, Deum dicitis? Respondemus: Deum. Filium quem dicitis, Deum dicitis? Respondemus: Deum. Spiritum sanctum quem dicitis, Deum dicitis? Respondemus: Deum. Ergo, inquiunt, Pater et Filius et Spiritus sanctus tres sunt dii? Respondemus: Non. Turbantur, quia non illuminantur: cor clausum habent, quia clavim fidei non habent. Nos ergo, fratres, fide praecedente, quae sanat oculum cordis nostri, quod intelligimus, sine obscuritate capiamus; quod non intelligimus, sine dubitatione credamus: a fundamento fidei non recedamus, ut ad culmen perfectionis veniamus. Deus est Pater, Deus est Filius Deus est Spiritus sanctus: et tamen Pater non est qui Filius, nec Filius est qui Pater, nec Spiritus sanctus Patris et Filii Spiritus aut Pater est (1683)aut Filius. Trinitas unus Deus: Trinitas, una aeternitas, una potestas, una majestas; tres, sed non dii. Non mihi calumniator respondeat: Quid ergo tres? Si enim tres, ait, oportet dicas quid tres. Respondeo: Pater et Filius et Spiritus sanctus. Ecce, inquit, tres dixisti; sed quid tres exprime. Imo tu numera: nam ego compleo tres, cum dico, Pater et Filius et Spiritus sanctus. Id enim quod Pater ad se est, Deus est; quod ad Filium est, Pater est: quod Filius ad seipsum est, Deus est; quod ad Patrem est, Filius est. 4. Ista quae dico potestis de similitudinibus agnoscere quotidianis. Homo et alter homo, si ille sit pater, ille filius; quod homo est, ad seipsum est; quod pater est, ad filium est: et filius quod homo est, ad seipsum est; quod autem filius est, ad patrem est. Pater enim nomen est dictum ad aliquid, et filius ad aliquid: sed isti duo homines sunt. At vero Pater Deus ad aliquid est Pater, id est ad Filium; et Filius Deus ad aliquid est Filius, id est ad Patrem: sed non quomodo illi duo homines sunt, sic isti duo dii. Quare hoc non ita est ibi? Quia illud aliud, hoc autem aliud est: quia illa divinitas est. Est ibi aliquid ineffabile, quod verbis explicari non possit, ut et numerus sit, et numerus non sit. Videte enim si non quasi apparet numerus, Pater et Filius et Spiritus sanctus Trinitas. Si tres, quid tres? Deficit numerus. Ita Deus nec recedit a numero, nec capitur numero. Quia tres sunt, tanquam est numerus: si quaeris quid tres, non est numerus. Unde dictum est, Magnus Dominus noster et magna virtus ejus, et sapientiae ejus non est numerus (Psal. XIV, 6, 5). Ubi cogitare coeperis, incipis numerare: ubi numeraveris, quid numeraveris non potes respondere. Pater, Pater est; Filius, Filius est; Spiritus sanctus, Spiritus sanctus est: quid sunt isti tres, Pater et Filius et Spiritus sanctus? Non tres dii? Non. Non tres omnipotentes? Non. Non tres mundi creatores? Non. Ergo omnipotens Pater? Omnipotens plane. Ergo et Filius non omnipotens? Plane et Filius omnipotens? Ergo et Spiritus sanctus non omnipotens? Et ipse omnipotens. Tres ergo omnipotentes? Non; sed unus omnipotens. Hoc solo numerum insinuant quod ad invicem sunt, non quod ad se sunt. Quia enim Deus Pater ad se est Deus simul cum Filio et Spiritu sancto, non sunt tres dii; quia ad se est omnipotens simul cum Filio et Spiritu sancto, non sunt tres omnipotentes: quia vero non ad se est Pater, sed ad Filium; nec Filius ad se est, sed ad Patrem; nec Spiritus ad se, in eo quod dicitur Spiritus Patris et Filii; non est quid dicam tres, nisi Patrem et Filium et Spiritum sanctum unum Deum, unum omnipotentem. Ergo unum principium. 5. Accipite aliquid de Scripturis sanctis, unde hoc quod dicitur utcumque capiatis. Posteaquam Dominus noster Jesus Christus resurrexit, et cum voluit ascendit in coelum, decem diebus illic impletis misit inde Spiritum sanctum: quo impleti qui aderant in (1684)conclavi uno, omnium gentium linguis coeperunt loqui. Miraculo exterriti Domini interfectores, compuncti doluerunt, dolentes mutati sunt, mutati crediderunt: accesserunt corpori Domini, id est numero fidelium, tria millia hominum. Item alio facto quodam miraculo, accesserunt alia quinque millia; facta est plebs una non parva: in qua omnes accepto Spiritu sancto, quo amor spiritualis accensus est, charitate ipsa et fervore spiritus in unum redacti, coeperunt in ipsa societatis unitate vendere omnia quae habebant, et pretia ponere ad pedes Apostolorum, ut distribueretur unicuique, sicut cuique opus erat. Et hoc de illis Scriptura dicit, quod erat eis anima una et cor unum in Deum (Act. II-IV). Attendite ergo, fratres, et hinc agnoscite mysterium Trinitatis, quomodo dicamus, Et Pater est, et Filius est, et Spiritus sanctus est, et tamen unus Deus est. Ecce illi tot millia erant, et cor unum erat; ecce tot millia erant, et una anima erat. Sed ubi? In Deo. Quanto magis ipse Deus? Numquid erro in verbo, quando dico duos homines duas animas, aut tres homines tres animas, aut multos homines multas animas? Recte utique dico. Accedant ad Deum, una anima est omnium. Si accedentes ad Deum, multae animae per charitatem una anima est, et multa corda unum cor; quid agit ipse fons charitatis in Patre et Filio? Nonne ibi magis Trinitas unus est Deus? Inde enim nobis charitas venit, de ipso Spiritu sancto, sicut dicit Apostolus: charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis (Rom. V, 5). Si ergo charitas Dei diffusa in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis, multas animas facit unam animam, et multa corda facit unum cor; quanto magis Pater et Filius et Spiritus sanctus, Deus unus, lumen unum, unumque principium? 6. Audiamus ergo principium quod loquitur nobis. Multa, inquit, habeo loqui de vobis et judicare. Meministis quod ait, Ego non judico quemquam (Joan. VIII, 15): ecce modo dicit, Multa habeo de vobis loqui et judicare. Sed aliud est, non judico; aliud, habeo judicare. Non judico, dixit ad praesens; venerat enim ut salvaret mundum, non ut judicaret mundum (Id. XII, 47): quod autem dicit, Multa habeo de vobis loqui et judicare, judicium futurum dicit. Ideo enim ascendit, ut veniat judicare vivos et mortuos. Nemo justius judicabit, quam qui injuste judicatus est. Multa, inquit, habeo de vobis loqui et judicare: sed qui me misit, verax est. Videte quemadmodum Patri det gloriam aequalis Filius. Exemplum enim nobis praebet, et tanquam in cordibus nostris loquitur: O homo fidelis, si Evangelium meum audis, dicit tibi Dominus Deus tuus, ubi ego in principio Verbum Deus apud Deum, aequalis Patri, coaeternus gignenti, do gloriam ei cujus sum Filius; quomodo tu superbus es adversus eum cujus servus es? 7. Multa habeo, inquit, de vobis loqui et judicare: sed qui me misit, verax est: tanquam diceret, Ideo verum judico, quia Filius veracis veritas sum. Pater verax, Filius veritas, quid putamus esse amplius? Cogitemus (1685)si possimus, quid est amplius, verax an veritas. De quibusdam quaeramus. Pius homo plus est, an pietas? Sed plus est ipsa pietas: pius enim a pietate, non pietas a pio. Potest enim esse pietas, etsi ille qui pius erat, factus est impius. Ipse perdidit pietatem, pietati nihil abstulit. Quid item pulcher et pulchritudo? Plus est pulchritudo quam pulcher: pulchritudo enim facit pulchrum, non pulcher facit pulchritudinem? Castus et castitas? Castitas plane plus est quam castus. Si enim castitas non esset, unde esset iste castus, non haberet: si autem noluerit esse castus, castitas integra perseverat. Si ergo plus pietas quam pius, plus pulchritudo quam pulcher, plus castitas quam castus; numquid dicturi sumus plus veritas quam verax? Si hoc dixerimus, Filium incipiemus dicere Patre majorem. Ait enim apertissime ipse Dominus: Ego sum, via et veritas, et vita (Joan. XIV, 6). Ergo si Filius veritas; Pater quid, nisi quod ait ipsa veritas, Qui me misit, verax est? Filius veritas, Pater verax: quid plus sit quaero, sed aequalitatem invenio. Verax enim Pater non ab ea veritate verax est cujus partem cepit, sed quam totam genuit. 8. Video planius esse dicendum. Et certe ne vos diu teneam, hodie huc usque tractetur: cum finiero quod volo dicere, adjuvante Deo, sermo claudatur. Hoc ideo dixi, ut intentos vos facerem. Omnis anima quoniam res est mutabilis, et quamvis magna creatura, tamen creatura; quamvis corpore melior, tamen facta: omnis ergo anima quoniam mutabilis est, hoc est, modo credit, modo non credit; modo vult, modo non vult; modo adultera est, modo casta; modo bona, modo mala; mutabilis est: Deus autem hoc est quod est; ideo proprium nomen sibi tenuit, Ego sum qui sum (Exod. III, 14). Hoc est Filius, dicendo, Nisi credideritis quia ego sum: ad hoc pertinet et, Tu quis es? Principium (Joan. VIII, 24, 25). Deus igitur incommutabilis est, anima mutabilis. Quando capit anima ex Deo unde sit bona, participando fit bona: quomodo tuus oculus participando videt. Nam lumine subtracto non videt, cujus particeps factus videt. Quia ergo anima participando fit bona, si mutata coeperit esse mala, bonitas manet cujus erat particeps bona. Bonitatis enim cujusdam particeps facta est cum bona esset; qua mutata in pejus, integra bonitas permanet. Si recedat anima et mala fiat, non minuitur bonitas; si revertatur et bona fiat, non crescit bonitas. Factus est oculus tuus particeps lucis hujus, et vides: clausus est? hanc lucem non minuisti: apertus est? hanc lucem non auxisti. Hac data similitudine, fratres, intelligite quia si pia est anima, est pietas apud Deum, cujus fit particeps anima; si est casta anima, est castitas apud Deum, cujus est particeps anima; si est bona anima, est bonitas apud Deum, cujus est particeps anima; si est verax anima, est veritas apud Deum, cujus est particeps anima. Cujus particeps si non fuerit anima, omnis homo mendax (Psal. CXV, 11): si omnis homo mendax, nullus homo de suo verax. Pater autem verax, de suo est verax; quia genuit veritatem. Aliud est, Verax est homo iste, quia (1686)jam percepit veritatem; aliud est, Verax Deus, quia genuit veritatem. Ecce quomodo verax est Deus, non participando, sed generando veritatem. Video vos intellexisse et gaudeo: sufficiat vobis hodie; caetera quando Domino placuerit, sicut donaverit, exponemus. :TRACTATUS XL. Ab eo loco, Dixit ergo eis Jesus: Cum exaltaveritis Filium hominis; usque ad id, Et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos. Cap. VIII, V\. 28-32. 1. De sancto Evangelio secundum Joannem, quod gestare nos videtis in manibus, jam multa audivit Charitas vestra, quae Deo donante sicut potuimus disputavimus, commendantes vobis maxime istum evangelistam de Domini divinitate, secundum quam aequalis est Patri et Filius unicus Dei, loqui elegisse, et propterea aquilae comparatum: nulla quippe avis volare altius perhibetur. Proinde quae ex ordine subsequuntur, sicut ea Dominus tractare donaverit, intentissime audite. 2. Locuti sumus vobis de praecedenti lectione, insinuantes quomodo intelligatur Pater verax, Filius veritas. Cum autem dixisset Dominus Jesus, Verax est qui me misit (Joan. VIII, 26), non intellexerunt Judaei quod de Patre illis diceret. Et ait illis quod modo cum legeretur audistis: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum, et a meipso facio nihil, sed sicut docuit me Pater, haec loquor. Quid est hoc? Nihil enim aliud videtur dixisse, nisi eos post passionem suam cognituros quis esset. Procul dubio ergo videbat ibi aliquos, quos ipse noverat, quos ipse cum caeteris sanctis suis ante constitutionem mundi praesciendo elegerat, post passionem suam esse credituros. Ipsi sunt illi quos assidue commendamus, et ad imitationem cum magna exhortatione proponimus. Misso enim desuper Spiritu sancto post Domini passionem et resurrectionem et ascensionem, cum miracula fierent in ejus nomine, quem tanquam mortuum persequentes Judaei contempserant, compuncti sunt corde; et qui saevientes occiderunt, mutati crediderunt; et quem sanguinem saeviendo fuderunt, credendo biberunt: illa tria millia, et illa quinque millia Judaeorum (Act. II, 37, 41, et IV, 4), quos ibi videbat, quando dicebat, Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum. Tanquam dicens, Differo cognitionem vestram, ut impleam passionem meam: ordine vestro cognoscetis qui sim. Non quia omnes tunc erant credituri ex iis qui audiebant, id est, post passionem Domini: nam paulo post dicit, Haec eo loquente, multi crediderunt in eum, et nondum exaltatus erat Filius hominis. Exaltationem quippe dicit passionis, non glorificationis; crucis, non coeli: quia et ibi exaltatus est, quando pependit in ligno. Sed illa exaltatio humiliatio fuit. Tunc enim factus est obediens usque ad mortem crucis (Philipp. II, 8). Hoc oportebat impleri per eorum manus qui postea fuerant credituri, quibus dicit, Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum. Quare hoc, (1687)nisi ut nemo desperaret in quocumque scelere male sibi conscius, quando videbat eis donari homicidium qui occiderant Christum? 3. Hos ergo in illa turba agnoscens Dominus, dixit, Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum. Jam nostis quid sit sum; nec assidue repetendum est, ne pariat res tanta fastidium. Recolite illud, Ego sum qui sum, et Qui est, misit me (Exod. III, 14); et agnoscetis, quid dictum sit, Tunc scietis quia ego sum: sed et, Pater est, et Spiritus sanctus est. Ad ipsum esse pertinet tota Trinitas. Sed quia Dominus sicut Filius loquebatur, ne forte in eo quod dixit, Tunc cognoscetis quia ego sum, subintraret error Sabellianorum, hoc est Patripassianorum, quem vobis errorem commendavi non tenendum, sed cavendum, eorum scilicet qui dixerunt, Ipse est Pater, ipse est Filius; duo sunt nomina, sed res una: propter istum ergo cavendum errorem cum dixisset Dominus, Tunc cognoscetis quia ego sum; ne ipse intelligeretur Pater, continuo subjunxit, Et a meipso facio nihil, sed sicut docuit me Pater, haec loquor. Jam gaudere coeperat sabellianus, erroris sui occasione comperta: statim ut se tanquam in obscuro extulit, sequentis sententiae luce confusus est. Putaveras eum esse Patrem, quia dixit, Ego sum: audi quia Filius est, Et a meipso facio nihil. Quid est, A meipso facio nihil? A meipso non sum. Filius enim de Patre est Deus; Pater autem non est de Filio Deus: Filius est Deus de Deo; Pater autem Deus, sed non de Deo: Filius est lumen de lumine; Pater autem lumen, sed non de lumine: Filius est, sed est de quo est; Pater autem est, sed non est de quo est. 4. Quod ergo addidit, Sicut docuit me Pater, haec loquor; nemini vestrum obrepat cogitatio carnalis, fratres mei. Non enim potest humana infirmitas cogitare, nisi quod consuevit facere vel audire. Nolite ergo vobis quasi duos homines ante oculos ponere, unum patrem, alterum filium, et loquentem patrem ad filium: sicut facis tu, quando verba aliqua dicis filio tuo, monens eum et instruens eum quomodo loquatur, ut quaecumque audivit a te, commendet memoriae; cum commendaverit memoriae, proferat et lingua, distinguat per sonos, inferat auribus alienis quod percepit in suis. Nolite ita cogitare, ne in corde vestro idola fabricetis. Humanam formam, humanorum lineamenta membrorum, figuram carnis humanae, sensus istos conspicuos, staturam motusque corporis, linguae officium, distinctiones sonorum, nolite in illa Trinitate cogitare, nisi quod pertinet ad formam servi, quam accepit unigenitus Filius, cum Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis (Joan. I, 14). Ibi non te prohibeo, humana infirmitas, cogitare quod nosti; imo etiam compello. Si fides in te vera est, talem Christum cogita: sed ex Maria virgine, non de Deo Patre talem cogita. Infans fuit, crevit ut homo, ambulavit ut homo, esurivit, sitivit ut homo, dormivit ut homo, postremo passus ut homo, suspensus in ligno, occisus, sepultus ut homo; in eadem forma resurrexit, in eadem forma ante oculos discipulorum (1688)ascendit in coelum, in eadem forma venturus est ad judicium. Angelorum enim vox est in Evangelio expressa: Sic veniet quomodo eum vidistis euntem in coelum (Act. I, 11). Quando ergo de forma servi cogitas in Christo, humanam effigiem cogita, si est in te fides: quando autem cogitas, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1), pereat de corde tuo omnis humana figuratio: pellatur de cogitationibus tuis quidquid fine corporeo terminatur, quidquid loci spatio continetur, vel quantalibet mole diffunditur; de corde tuo figmentum tale dispereat. Cogita, si potes, pulchritudinem sapientiae, occurrat tibi pulchritudo justitiae. Forma est? statura est? color est? Nihil horum est, et tamen est: nam si non esset, nec amaretur, nec merito laudaretur, nec amata nec laudata corde moribusque teneretur: nunc vero fiunt homines sapientes; unde fierent, nisi esset sapientia? Porro autem, o homo, si sapientiam tuam videre carnis oculis non potes, nec tali imaginatione cogitare quali corporalia cogitantur, sapientiae Dei audes ingerere humani corporis formam? 5. Quid ergo dicimus, fratres? Quomodo locutus est Pater Filio, quoniam Filius ait Sicut docuit me Pater, haec loquor? Locutus est illi? Quando docuit Pater Filium, verba fecit, quomodo tu, quando doces filium tuum, verba facis? Quomodo facit verba Verbo? Quae verba multa fierent unico Verbo? Verbum enim Patris aures habuit ad os Patris? Carnalia sunt ista, pereant de cordibus vestris. Hoc enim dico, ecce si intellexistis quod ego dixi, ego certe locutus sum, et mea verba sonuerunt, sonisque aures pepulerunt, et per sensum auditus vestri ad cor sententiam perduxerunt, si intellexistis. Facite aliquem audisse latinae linguae hominem, tantummodo audisse, nec tamen intellexisse quod dixi: quantum ad strepitum pertinet emissum ex ore meo, sic ejus ille particeps factus est qui non intellexit, quomodo et vos; eum sonum audivit, eaedem syllabae aures ejus percusserunt; sed in corde ipsius nihil genuerunt. Quare? Quia non intellexit. Vos autem si intellexistis unde intellexistis? Ego ad aurem sonui; numquid ego in corde lumen accendi? Procul dubio si verum est quod dixi, et hoc verum non solum audistis, verum etiam intellexistis; duae res ibi factae sunt, discernite illas, auditus et intellectus. Auditus per me factus est, intellectus per quem? Ego ad aurem dixi ut audiretis, ad cor vestrum quis dixit ut intelligeretis? Sine dubio aliquis et ad cor vestrum aliquid dixit, ut non solum strepitus iste verborum percuteret aurem vestram, sed etiam in cor vestrum aliquid descenderet veritatis: dixit aliquis et ad cor vestrum, sed non eum videtis; si intellexistis, fratres, dictum est et cordi vestro. Munus Dei est intelligentia. Quis hoc dixit in corde vestro, si intellexistis? Cui dicit Psalmus, Da mihi intellectum, ut discam mandata tua (Psal. CXVIII, 73). Verbi gratia, episcopus locutus est. Quid locutus est, aliquis ait? Respondes quid locutus sit, et addis: Verum dixit. Tunc alius qui non intellexit: (1689)Quid dixit, inquit, aut quid est quod laudas? Ambo me audierunt, ambobus ego dixi; sed uni ipsorum Deus dixit. Si parva magnis comparare conceditur, quoniam nos ad eum quid sumus? tamen nescio quid incorporaliter et spiritualiter facit in nobis Deus, quod nec sonus est qui aurem percutiat, nec color qui oculis discernatur, nec odor est qui naribus capiatur, nec sapor qui faucibus judicetur, nec durum et molle quod tangendo sentiatur: tamen aliquid est quod sentire facile est, explicare impossibile est. Si ergo Deus, ut dicere coeperam, loquitur in cordibus nostris sine sono, quomodo loquitur Filio suo? Sic ergo, fratres, sic cogitate, quantum potestis, ut dixi, si licet parva magnis modo aliquo comparare; sic cogitate. Incorporaliter Pater locutus est Filio, quia incorporaliter Pater genuit Filium. Nec eum sic docuit quasi indoctum genuerit: sed hoc est eum docuisse, quod est scientem genuisse; et hoc est, docuit me Pater, quod est, scientem me genuit Pater. Si enim, quod pauci intelligunt, simplex est natura veritatis; hoc est Filio esse quod nosse. Ab illo ergo habet ut noverit, a quo habet ut sit: non ut prius ab illo esset, et ab illo postea nosset; sed quemadmodum illi gignendo dedit ut esset, sic gignendo dedit ut nosset: quia simplici, ut dictum est, naturae veritatis esse et nosse non est aliud atque aliud, sed hoc ipsum. 6. Dixit ergo ista Judaeis, et addidit: Et qui me misit mecum est. Jam hoc et ante dixerat, sed rem magnam assidue commemorat: misit me, et mecum est. Si ergo tecum est, o Domine, non unus ab alio missus est, sed ambo venistis. Et tamen cum ambo simul sint, unus missus est, alter misit: quoniam missio incarnatio est, et ipsa incarnatio Filii tantum est, non et Patris. Misit itaque Pater Filium, sed non recessit a Filio. Non enim quo misit Filium, non ibi erat Pater. Ubi enim non est qui fecit omnia? ubi non est qui dixit, Coelum et terram ego impleo (Jerem. XXIII, 24)? Sed forte Pater ubique, et Filius non ubique est? Evangelistam audi: In hoc mundo erat, et mundus per eum factus est (Joan. I, 10). Ergo, inquit, qui misit me, cujus auctoritate tanquam paterna incarnatus sum, mecum est, non me reliquit. Quare non me reliquit? Non me reliquit, inquit, solum quia ego quae placita sunt ei, facio semper. Ipsa est aequalitas semper, non ex quodam initio et deinceps, sed sine initio, sine fine. Dei enim generatio non habet initium temporis, quia per genitum facta sunt tempora. 7. Haec illo loquente, multi crediderunt in eum. Utinam et me loquente multi qui aliud sapiebant intelligant, et credant in eum. Quidam enim fortasse sunt in ista multitudine ariani. Non audeo suspicari esse sabellianos qui ipsum Patrem dicunt esse qui Filius est: haeresis quippe ista nimis antiqua est, et paulatim eviscerata. Arianorum autem adhuc videtur habere aliquas motiones quasi cadaveris putrescentis; aut certe, ut multum, quasi hominis animam agentis: oportet inde reliquos liberari, sicut inde multi liberati sunt. Et quidem ista civitas eos non habebat; sed posteaquam multi peregrini advenerunt, nonnulli et (1690)ipsi venerunt. Ecce haec Domino loquente multi Judaei crediderunt in eum; ecce et me loquente Ariani credant, non in me, sed mecum. 8. Dicebat ergo Dominus ad eos qui crediderant in eum Judaeos: Si vos manseritis in verbo meo. Ideo manseritis, quia initiati estis, quia et ibi esse coepistis. Si manseritis, hoc est in fide quae in vobis esse credentibus coepit; quo pervenietis? Vide quale initium, quo perducit. Amasti fundamentum, culmen attende, et ex ista humilitate aliam celsitudinem quaere. Fides enim humilitatem habet: cognitio et immortalitas et aeternitas non habet humilitatem, sed celsitudinem; erectionem, nullam defectionem, aeternam stabilitatem, nullam ab inimico expugnationem, nullum deficiendi timorem. Magnum est quod incipit a fide; sed contemnitur. Fundamentum solet etiam in aedificio ab imperitis contemni. Fossa fit grandis, lapides quoquo modo passim mittuntur; nulla ibi expolitio, nulla pulchritudo apparet: quomodo nec in arboris radice, non apparet aliqua pulchritudo; totum tamen quidquid te delectat in arbore, de radice surrexit. Sed vides radicem, et non delectaris; vides arborem et miraris. Stulte, quod miraris, inde surrexit quo non delectaris. Parum aliquid videtur fides credentium, non habes stateram unde appendas. Audi ergo quo perveniat, et vide quanta sit: sicut et ipse Dominus alio loco dicit, Si habueritis fidem sicut granum sinapis (Matth. XVII, 19). Quid humilius, quid vehementius? quid minutius, quid ferventius? Ergo et vos, ait, si manseritis in verbo meo, in quo credidistis, quo perducemini? Vere discipuli mei eritis. Et quid nobis prodest? Et cognoscetis veritatem. 9. Quid promittit credentibus, fratres? Et cognoscetis veritatem. Quid enim? non illam cognoverant, quando Dominus loquebatur? si non cognoverant, quomodo crediderunt? Non quia cognoverunt crediderunt, sed ut cognoscerent crediderunt. Credimus enim ut cognoscamus, non cognoscimus ut credamus. Quod enim cognituri sumus, nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit (Isai. LXIV, 4; I Cor. II, 9). Quid est enim fides, nisi credere quod non vides? Fides ergo est, quod non vides credere; veritas, quod credidisti videre: sicut ipse quodam loco ait. Ideo Dominus prius ad faciendam fidem ambulavit in terra. Homo erat, humilis factus erat; ab omnibus videbatur, nec ab omnibus cognoscebatur; a multis reprobabatur, a turba occidebatur, a paucis dolebatur: sed tamen et ab eis a quibus dolebatur, nondum sicut erat agnoscebatur. Totum hoc quasi initium est lineamentorum fidei et structurae futurae. Quod Dominus ipse attendens quodam loco ait, Qui diligit me, mandata mea custodit; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi (Joan. XIV, 21). Quem qui audiebant, utique jam videbant; eis tamen, si diligebant, videndum se promittebat. Sic et hic, Cognoscetis veritatem. Quid enim? quod dixisti non est veritas? Veritas est, sed adhuc creditur, nondum videtur. Si maneatur in eo quod creditur, pervenitur ad id quod videatur. Inde (1691)Joannes ipse sanctus evangelista in Epistola sua: Dilectissimi, inquit, filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus. Jam sumus, et aliquid erimus. Quid plus erimus quam sumus? Audi: Nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus. Unde? Quoniam videbimus eum sicuti est (I Joan. III, 2). Magna promissio; sed merces est fidei. Quaeris mercedem, opus praecedat. Si credis, mercedem exige fidei; si autem non credis, fidei mercedem qua fronte quaeris? Si ergo manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis: ut contemplemini ipsam veritatem sicuti est; non per verba sonantia, sed per lucem splendentem, cum satiaverit nos, quod legitur in Psalmo, Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine (Psal. IV, 7). Moneta Dei sumus, nummus a thesauro oberravimus. Errore detritum est quod in nobis fuerat impressum; venit qui reformet, quia ipse formaverat: quaerit et ipse nummum suum; sicut Caesar nummum suum; ideo ait, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt (Matth. XXII, 21): Caesari nummos, Deo vos ipsos. Tunc ergo exprimetur veritas in nobis. 10. Quid dicam Charitati vestrae? O si cor esset qualitercumque suspirans in illam ineffabilem gloriam! O si peregrinationem nostram in gemitu sentiremus, et saeculum non amaremus, et ad eum qui nos vocavit, pia mente perpetuo pulsaremus! Desiderium, sinus cordis est; capiemus, si desiderium quantum possumus extendamus. Hoc nobiscum agit Scriptura divina, hoc congregatio populorum, hoc celebratio sacramentorum, hoc baptismus sanctus, hoc cantica laudis Dei, hoc ipsa nostra disputatio, ut hoc desiderium non solum seminetur et germinet, verum etiam in modum tantae capacitatis augeatur, ut idoneum sit sumere quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Sed amate mecum. Non amat multum nummum, qui amat Deum. Et ego palpavi infirmitatem, non ausus sum dicere, Non amat nummum; sed, non multum amat nummum: quasi amandus sit nummus, sed non multum. O si Deum digne amemus, nummos omnino non amabimus! Erit tibi nummus instrumentum peregrinationis, non irritamentum cupiditatis; quo utaris ad necessitatem, non quo fruaris ad delectationem. Deum ama, si aliquid in te egit quod audis et laudas. Utere mundo, non te capiat mundus. Quod intrasti, iter agis, exiturus venisti, non remansurus: iter agis, stabulum est haec vita. Utere nummo, quomodo viator in stabulo utitur mensa, calice, urceo, lectulo, dimissurus, non permansurus. Si tales fueritis, erigite cor qui potestis, et audite me: si tales fueritis, ad ejus promissa venietis. Non enim multum est ad vos, quia magna est manus ejus qui vos vocavit. Vocavit, invocetur; dicatur illi: Vocasti nos, invocamus te; ecce audivimus vocantem, audi invocantes: perduc quo promisisti, perfice quod inchoasti; noli deserere munera tua, noli deserere agrum tuum, (1692)germina tua intrent in horreum. Abundant tentationes in mundo; sed major est qui fecit mundum: abundant tentationes; sed non deficit qui in illo spem ponit, in quo defectus nullus est. 11. Ad hoc hortatus sum ista, fratres, quia libertas de qua loquitur Dominus noster Jesus Christus, non hujus temporis est. Videte quid adjunxit: Vere discipuli mei eritis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos. Quid est, liberabit vos? Liberos vos faciet. Denique Judaei carnales, et secundum carnem judicantes, non hi qui crediderant, sed in illa turba qui erant qui non credebant, injuriam sibi factam putaverunt, quia dixit eis, Veritas liberabit vos. Indignati sunt servos se esse significatos. Et vere servi erant: et exponit illis quae sit servitus, et quae sit futura libertas quam ipse promittit. Sed de hac libertate et de illa servitute nimis longum est ut hodie disputemus. :TRACTATUS XLI. Rursum in illud, Dicebat autem Jesus ad eos qui crediderunt; usque ad id, Si ergo vos Filius liberaverit, vere liberi eritis. Cap. VIII, V\. 31-36. 1. Quod de lectione pristina sequitur, et de sancto Evangelio hodie nobis recitatum est, tunc distuli dicere, quoniam multa jam dixeram, et de libertate in quam nos vocat gratia Salvatoris, non praetereunter neque negligenter fuerat disserendum: hinc hodie, Domino adjuvante, statuimus loqui vobis. Quibus enim loquebatur Dominus Jesus Christus, Judaei erant, ex magna quidem parte inimici, sed etiam amici ex quadam parte jam facti, et futuri: nam quosdam ibi videbat, sicuti jam diximus, qui post ejus passionem fuerant credituri. Hos intuens dixerat: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum (Joan. VIII, 28). Erant ibi etiam qui haec loquente illo continuo crediderunt; ipsis locutus est quod audivimus hodie: Dicebat ergo Jesus ad eos qui crediderant ei, Judaeos: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Manendo eritis: quia enim nunc credentes estis, manendo videntes eritis. Ideo sequitur, Et cognoscetis veritatem. Veritas incommutabilis est. Veritas panis est, mentes reficit nec deficit: mutat vescentem, non ipsa in vescentem mutatur. Ipsa est veritas Verbum Dei, Deus apud Deum unigenitus Filius. Haec Veritas carne induta est propter nos, ut de Maria virgine nasceretur, et impleretur prophetia, Veritas de terra orta est (Psal. LXXXIV, 12). Haec ergo Veritas cum Judaeis loqueretur, latebat in carne: latebat autem non ut negaretur, sed ut differretur; differretur, ut in carne pateretur; in carne autem pateretur, ut caro peccati redimeretur. Stans itaque conspicuus secundum infirmitatem carnis Dominus noster Jesus Christus, et secundum majestatem divinitatis occultus, dixit ad eos qui ei, eum haec loqueretur, crediderant, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Qui enim perseveraverit (1693)usque in finem, hic salvus erit (Matth. X, 22). Et cognoscetis veritatem, quae modo vos latet, et loquitur vobis. Et veritas liberabit vos. Hoc verbum Dominus a libertate posuit, liberabit vos. Nihil est enim aliud proprie liberat, nisi liberum facit. Quomodo salvat nihil est aliud quam salvum facit; quomodo sanat nihil est aliud quam sanum facit; ditat nihil est aliud quam ditem, id est, divitem facit: sic liberat nihil est aliud quam liberum facit. Hoc in verbo graeco planius est. Nam in latina consuetudine plerumque dicimus hominem liberari, quod ad libertatem non pertinet, sed tantum ad salutem: sicut quisquam dicitur liberari ab infirmitate; usitate dicitur, non tamen proprie. Sic autem posuit Dominus hoc verbum, ut diceret, Et veritas liberabit vos, ut in graeca lingua nemo dubitet eum de libertate dixisse. 2. Denique et Judaei sic intellexerunt, et responderunt ei: non illi qui jam crediderant, sed illi qui in turba erant nondum credentes: responderunt ei, Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? Non autem dixerat Dominus, Liberi eritis; sed, Veritas liberabit vos. In quo tamen verbo illi, quia, sicut dixi, patet in graeco, non intellexerunt nisi libertatem; et extulerunt se quod semen essent Abrahae, et dixerunt, Semen Abrahae sumus; et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? O pellis inflata! Non est ista magnitudo, sed tumor. Et hoc ipsum secundum hujus temporis libertatem quomodo verum dixistis, Nemini servivimus unquam? Joseph non est venumdatus (Gen. XXXVII, 28)? Prophetae sancti in captivitatem non sunt ducti (IV Reg. XXIV)? Deinde, nonne ipse ille est populus qui in Aegypto lateres faciebat, et regibus duris non saltem in auro et argento, sed in luto serviebat (Exod. I, 14)? Si nemini servistis unquam, o ingrati, quid est quod assidue vobis imputat Deus quod vos de domo servitutis liberavit (Id. XIII, 3; Deut. V, 6, etc.)? An forte patres vestri servierunt, vos autem qui loquimini, nemini unquam servistis? Quomodo ergo solvebatis jam tributa Romanis, unde et ipsi Veritati laqueum quasi captionis proposuistis, ut diceretis, Licet reddere tributum Caesari? ut si dixisset, Licet; teneretis eum quasi male optasset libertati seminis Abrahae: si autem diceret, Non licet; calumniaremini apud reges terrae, quod prohiberet regibus tributa persolvi. Merito prolato nummo victi estis, et captioni vestrae vos ipsi estis respondere compulsi. Ibi enim vobis dictum est, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt; cum vos ipsi respondissetis quod nummus haberet imaginem Caesaris (Matth. XXII, 15-21). Quia sicut quaerit Caesar in nummo imaginem suam, sic Deus quaerit in homine suam. Haec ergo respondit Judaeis. Movet enim me, fratres, hominum vana superbia, quia etiam de ipsa, quam carnaliter intelligebant, sua libertate mentiti sunt dicentes, Nemini servivimus unquam. 3. Dominus autem quid responderit, hoc potius et intentius audiamus, ne et nos ipsi servi inveniamur. (1694)Respondit enim eis Jesus: Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Servus est, utinam hominis et non peccati. Quis non sub his verbis contremiscat? Praestet nobis Dominus Deus noster, id est et mihi et vobis, ut pro sententia loquar de hac libertate appetenda, et de illa servitute vitanda. Amen, amen dico vobis, Veritas dicit: et quale est Domini Dei nostri dicere, Amen, amen dico vobis? Multum commendat quod ita pronuntiat; quodammodo, si dici fas est, juratio ejus est, Amen, amen dico vobis. Amen quippe interpretatur, Verum: et tamen non est interpretatum, cum potuisset dici, Verum dico vobis. Nec graecus hoc interpres ausus est facere, nec latinus: nam hoc verbum quod est Amen, nec graecum est nec latinum, sed hebraeum. Sic mansit, non est interpretatum, ut honorem haberet velamento secreti: non ut esset negatum, sed ne vilesceret nudatum. Nec semel tamen, sed bis a Domino dictum est, Amen, amen dico vobis. Jam quantum hoc commendatum sit, ex ipsa geminatione cognoscite. 4. Quid est ergo commendatum? Verum, verum dico vobis, Veritas dicit; quae utique etsi non diceret, Verum dico, mentiri omnino non posset: tamen commendat, inculcat; dormientes quodammodo excitat, intentos facit, contemni non vult. Quid dicens? Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. O miserabilis servitus! Plerumque homines cum dominos malos patiuntur, venales se petunt; non quaerentes dominum non habere, sed saltem mutare; servus peccati quid faciat? quem interpellet? apud quem interpellet? apud quem se venalem petat? Deinde servus hominis aliquando sui domini duris imperiis fatigatus, fugiendo requiescit: servus peccati quo fugit? Secum se trahit quocumque fugerit. Non fugit seipsam mala conscientia, non est quo eat, sequitur se; imo non recedit a se: peccatum enim quod facit, intus est. Fecit peccatum, ut aliquam corporalem caperet voluptatem: voluptas transit, peccatum manet; praeteriit quod delectabat, remansit quod pungat. Mala servitus! Aliquando fugiunt homines ad Ecclesiam, et plerumque eos patimur tanquam indisciplinatos: volentes carere dominis, qui nolunt carere peccatis. Aliquando autem etiam illicito jugo et improbo subjecti fugiunt ad Ecclesiam, quia retinentur ingenui ad servitutem, et interpellatur episcopus: et nisi curet operam impendere, ne ingenuitas opprimatur, immisericors deputatur. Ad Christum omnes fugiamus, contra peccatum Deum liberatorem interpellemus: venales nos petamus, ut ejus sanguine redimamur. Dicit enim Dominus, Gratis venumdati estis, et sine argento redimemini (Isai. LII, 3). Sine pretio, sed vestro; quia meo. Hoc Dominus dicit: ipse enim pretium dedit, non argentum, sed sanguinem suum. Nam nos et servi et egeni remanseramus. 5. Liberat ergo ab hac servitute solus Dominus: (1695)qui illam non habuit, ipse de illa liberat; solus enim in hac carne venit sine peccato. Nam quos videtis in manibus matrum parvulos ferri, nondum ambulant, et jam sunt compediti; traxerunt enim de Adam quod solvatur a Christo. Pertinet etiam ad ipsos, cum baptizantur, ista gratia quam Dominus pollicetur; quia de peccato solus liberare potest, qui venit sine peccato, et factus est sacrificium pro peccato. Audistis enim cum Apostolus legeretur: Pro Christo, inquit, legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos; obsecramus pro Christo; id est, tanquam vos Christus obsecret. Quid? Reconciliari Deo. Si exhortatur et obsecrat Apostolus ut reconciliemur Deo, inimici eramus Deo. Nemo enim reconciliatur nisi ex inimicitiis. Inimicos autem nos non natura, sed peccata fecerunt. Unde inimici illius, inde servi peccati. Non habet Deus liberos inimicos; necesse est servi sint: et servi remanebunt nisi ab illo liberentur, cui peccando inimici esse voluerunt. Obsecramus ergo, inquit, pro Christo, reconciliari Deo. Quomodo autem reconciliamur, nisi solvatur quod inter nos et ipsum separat? Ait enim per prophetam: Non gravavit aurem ne audiat, sed peccata vestra separant inter vos et Deum (Isa. LIX, 1, 2). Quia ergo non reconciliamur nisi ablato quod in medio est, et posito quod in medio sit. Est enim medium separans, sed contra est mediator reconcilians; medium separans est peccatum, mediator reconcilians est Dominus Jesus Christus: Unus enim Deus, et unus mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus (I Tim. II, 5). Ut ergo tollatur maceria separans quod est peccatum, venit ille mediator, et factus est sacrificium sacerdos ipse. Et quia sacrificium factus est pro peccato, offerens seipsum in holocaustum in cruce passionis suae, sequitur Apostolus et dicit, cum dixisset, Obsecramus pro Christo, reconciliari Deo: quasi diceremus, quomodo poterimus reconciliari? Eum, inquit, id est ipsum Christum, qui non noverat peccatum, peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso (II Cor. V, 20, 21). Eum ipsum, inquit, Christum Deum, qui non noverat peccatum. Venit enim in carne, hoc est in similitudine carnis peccati (Rom. VIII, 3), non tamen in carne peccati, non habens ullum omnino peccatum: et ideo factus est verum sacrificium pro peccato, quia nullum habebat ipse peccatum. 6. Sed forte de sensu meo dixi, quia peccatum sacrificium est pro peccato. Qui legerunt, agnoscant; qui non legerunt, non sint pigri: non sint, inquam, pigri ad legendum, ut veraces sint ad judicandum. Cum de sacrificiis enim praeciperet Deus offerendis pro peccato, in quibus sacrificiis non erat expiatio peccatorum, sed umbra futurorum, eadem ipsa sacrificia, easdem ipsas hostias, easdem ipsas victimas, eadem ipsa animalia quae admovebantur mactanda pro peccatis, in quorum sanguine sanguis ille figurabatur, peccata Lex appellat: usque adeo ut in quibusdam locis scriptum sit ita, ut sacerdotes immolaturi ponerent manus suas super caput peccati, id est, super caput victimae immolandae pro peccato. (1696)Tale ergo peccatum, id est, sacrificium pro peccato, factus est Dominus noster Jesus Christus, qui non noverat peccatum. 7. Merito liberat ab hac servitute peccati ille qui dicit in Psalmis: Factus sum tanquam homo sine adjutorio, inter mortuos liber (Psal. LXXXVII, 5, 6). Solus enim liber, quia non habebat peccatum. Ipse enim dicit in Evangelio: Ecce venit princeps hujus mundi, diabolum significans venturum in Judaeis persecutoribus; ecce, inquit, venit, et in me nihil inveniet (Joan. XIV, 30, 31). Non quomodo in eis quos occidit etiam justos, invenit qualecumque peccatum, in me nihil inveniet. Et tanquam ei diceretur, si nihil in te inveniet, quare te occidet? Subjecit, et ait: Sed ut sciant omnes quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc. Non, inquit, mortem mei peccati necessitate persolvo, sed in eo quod morior, voluntatem Patris mei facio: plusque ibi facio quam patior, quia si nollem, nec passus essem. Habes illum alio loco dicentem, Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. (Id. X, 18). Ecce vere in mortuis liber. 8. Cum ergo omnis qui facit peccatum, servus sit peccati, quae sit spes nobis libertatis, audite. Servus autem, inquit, non manet in domo in aeternum. Ecclesia est domus, servus peccator est. Intrant multi in Ecclesiam peccatores. Non ergo dixit, Servus non est in domo; sed, non manet in domo in aeternum. Si ergo nullus ibi servus erit, quis ibi erit? Cum enim rex justus sederit in throno, sicut Scriptura loquitur, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato (Prov. XX, 8, 9)? Multum nos terruit, o fratres mei, dicendo, Servus non manet in domo in aeternum. Adjungit autem, et dicit, Filius autem manet in aeternum. Ergo solus in domo sua erit Christus? nullus illi populus cohaerebit? Cui erit caput, si non erit corpus? An forte totum hoc Filius, caput et corpus? Non enim sine causa et terruit, et spem dedit: terruit, ne peccatum amaremus; spem dedit, ne de peccati solutione diffideremus: Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati. Servus autem non manet in domo in aeternum. Quae ergo nobis spes est, qui non sumus sine peccato? Audi spem tuam; Filius manet in aeternum. Si ergo vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. Haec spes nostra est, fratres, ut a libero liberemur, et liberando servos nos faciat: servi enim eramus cupiditatis, liberati servi efficimur charitatis. Hoc et Apostolus dicit: Vos autem fratres in libertatem vocati estis; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem (Galat. V, 13). Non ergo dicat christianus: Liber sum, in libertatem vocatus sum: servus eram, sed redemptus sum, et ipsa redemptione liber effectus sum, faciam quod volo; nemo me prohibeat a voluntate mea, si liber sum. Sed si ista voluntate peccatum facis, servus es peccati. Noli ergo libertate abuti ad libere peccandum, sed utere ad non peccandum. Erit enim voluntas tua libera, si fuerit pia. Eris liber, si fueris servus; liber peccati, servus justitiae: (1697)dicente Apostolo, Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae: nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam (Rom. VI, 20, 22). Hoc conemur, id agamus. 9. Prima libertas est carere criminibus. Intendite, fratres mei, intendite; ne forte possim perducere vobis ad sensum et qualis modo sit, et qualis futura sit ista libertas. Quemlibet valde justum discutias in hac vita, quamvis jam sit dignus justi vocabulo, non est tamen sine peccato: audi ipsum sanctum Joannem, cujus et hoc Evangelium est, in Epistola sua dicentem, Si dixerimus, inquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est (I Joan. I, 8). Solus hoc dicere potuit in mortuis liber, de solo dici potuit qui non noverat peccatum; de solo dici potuit: etenim expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato (Hebr. IV, 15). Solus dicere potuit, Ecce veniet princeps mundi, et in me nihil inveniet. Quemcumque alium licet justum discusseris, non omnimodo est sine peccato. Nec qualis erat Job, cui Dominus tale testimonium perhibebat, ut diabolus invideret, et postularet tentandum, tentans superaretur, ut ille probaretur (Job. I, II). Ideo autem ille probatus est, non quia latebat Deum coronandus, sed ut innotesceret hominibus imitandus. Etiam ipse Job quid dicit? Quis enim mundus? Nec infans, cujus est unius diei vita super terram (Id. XIV, 4, sec. LXX). Sed plane multi justi dicti sunt sine querela, quod intelligitur sine crimine: nulla enim querela justa est de his in rebus humanis, qui non habent crimen. Crimen autem est peccatum grave, accusatione et damnatione dignissimum. Non ergo Deus quaedam peccata damnat, quaedam justificat et laudat: nulla laudat, odit omnia. Quomodo odit medicus aegritudinem aegroti, et id agit curando ut aegritudo pellatur, aeger levetur: sic Deus gratia sua hoc in nobis agit, ut peccatum consumatur, homo liberetur. Sed quando consumitur, inquies? Si minuitur, quare non consumitur? Minuitur autem in vita proficientium, quod in vita consumitur perfectorum. 10. Prima est ergo libertas, carere criminibus. Ideo et apostolus Paulus quando elegit ordinandos vel presbyteros vel diaconos, et quicumque ordinandus est ad praeposituram Ecclesiae, non ait, Si quis sine peccato est; hoc enim si diceret, omnis homo reprobaretur, nullus ordinaretur: sed ait, Si quis sine crimine est (I Tim. III, 10, et Tit. I, 6), sicuti est homicidium, adulterium, aliqua immunditia fornicationis, furtum, fraus, sacrilegium, et caetera hujusmodi. Cum coeperit ea non habere homo (debet autem non habere omnis christianus homo), incipit caput erigere ad libertatem: sed ista inchoata est, non perfecta libertas. Quare, inquit aliquis, non est perfecta libertas? Quia « video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae: non enim quod volo ago, ait, sed quod odi illud facio » (Galat. V, 17). « Caro, inquit, concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, ut non ea quae vultis illa faciatis. » Ex parte libertas, (1698)ex parte servitus: nondum tota, nondum pura, nondum plena libertas, quia nondum aeternitas. Habemus enim ex parte infirmitatem, ex parte accepimus libertatem. Quidquid peccatum est a nobis, antea deletum est in Baptismo. Numquid quia deleta est tota iniquitas, nulla remansit infirmitas? Si non remansisset, sine peccato hic viveremus. Quis autem audeat hoc dicere nisi superbus, nisi misericordia liberatoris indignus, nisi qui seipsum vult decipere, et in quo veritas non est? Ergo ex eo quod remansit aliquid infirmitatis, audeo dicere, ex qua parte servimus Deo, liberi sumus: ex qua parte servimus legi peccati, adhuc servi sumus. Unde dicit Apostolus quod dicere coeperamus: Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Ecce unde liberi, unde condelectamur legi Dei: libertas enim delectat. Nam quamdiu timore facis quod justum est, non Deus te delectat. Quamdiu adhuc servus facis, te non delectat: delectet te, et liber es. Noli timere poenam, sed ama justitiam. Nondum potes amare justitiam? time vel poenam, ut pervenias ad amandam justitiam. 11. Ergo jam ille ex parte superiore liberum se esse sentiebat, unde dicebat, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Delectat me lex, delectat me quod jubet lex, delectat me ipsa justitia. Video autem aliam legem in membris meis: haec est quae remansit infirmitas: repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impleta justitia: nam ubi condelectatur legi Dei, non captivus, sed legis amicus est; et ideo liber, quod amicus. Quid ergo ex eo quod restat? Quid, nisi respiciamus ad illum qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis? Denique et ipse qui loquebatur, ad illum respexit: « Infelix ego homo, quis me liberabit, inquit, de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum. Ergo si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. » Denique ita conclusit: « Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati » (Rom. VII, 19-25). Ipse ego, inquit: non enim duo sumus inter nos contrarii de diversis principiis venientes; sed ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati, quamdiu languor obluctatur saluti. 12. Sed si carne servis legi peccati, fac quod ait ipse Apostolus: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus, neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato (Rom. VI, 12, 13). Non ait, Non sit; sed, Non regnet. Quamdiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet. Surgit ira? noli dare irae linguam ad maledicendum; noli dare irae manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris: sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contra te pugnet; discet etiam non surgere, cum arma coeperit non invenire. Non exhibeatis membra (1699)vestra arma iniquitatis peccato; alioquin toti captivi eritis, et non erit dicere, Mente servio legi Dei. Mens enim si teneat arma, membra non moventur in ministerium furentis peccati. Teneat arcem imperator interior, quia sub majore imperatore juvandus assistit; frenet iram, coerceat concupiscentiam. Inest tamen quod frenetur, inest quod coerceatur, inest quod teneatur. Quid autem volebat ille justus mente serviens legi Dei, nisi ut omnino non esset quod frenaretur? Et hoc debet conari omnis qui tendit ad perfectionem, ut et ipsa concupiscentia cui non dantur ad obediendum membra, quotidie in proficiente minuatur. Velle, inquit, adjacet mihi, perficere autem bonum non (Rom. VII, 18). Numquid dixit, Non mihi adjacet facere bonum? Si hoc dixisset, spes nulla esset. Non ait, Non mihi adjacet facere, sed, Non mihi adjacet perficere. Quae est enim perfectio boni, nisi consumptio et finis mali? Quae est autem consumptio mali, nisi quod Lex dicit, Non concupisces (Exod. XX, 17)? Omnino non concupiscere perfectio boni est, quia consumptio mali est. Hoc dicebat ille, Perficere bonum non mihi adjacet; quia non poterat facere ut non concupisceret: faciebat tantum ut concupiscentiam refrenaret, ut concupiscentiae non consentiret, et concupiscentiae membra ad satellitium non praeberet. Perficere ergo, inquit, bonum non mihi adjacet: non possum implere quod dictum est, Non concupisces. Quid ergo opus est? Ut impleas, Post concupiscentias tuas non eas (Eccli. XVIII, 30). Hoc age interim quamdiu insunt illicitae concupiscentiae in carne tua, Post concupiscentias tuas non eas. Mane in servitute Dei, in libertate Christi; mente servi legi Dei tui. Noli te dare concupiscentiis tuis: sequendo eas, vires eis addis; dando eis vires quomodo vineis, quando contra te inimicos nutris viribus tuis? 13. Quae igitur libertas plena atque perfecta in illo Domino Jesu qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis; quando plena et perfecta libertas erit? Quando nullae inimicitiae, quando « novissima inimica destruetur mors. Oportet enim corruptible hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem: cum autem mortale hoc induerit immortalitatem, tunc fiet sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, contentio tua » (I Cor. XV, 26, 53, 54, 55)? Quid est, Ubi est, mors, contentio tua? Caro concupiscebat adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, sed quando peccati caro vigebat. Ubi est, mors, contentio tua? Jam vivemus, jam non moriemur, in illo qui pro nobis mortuus est et resurrexit: ut qui vivunt, inquit, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit (II Cor. V, 15). Precemur medicum saucii, portemur in stabulum curandi. Ille est enim qui promittit sanitatem, qui miseratus est in via semivivum a latronibus derelictum: infudit oleum et vinum, curavit vulnera, levavit in jumentum, perduxit in stabulum, stabulario commendavit. Cui stabulario? Forte illi qui dixit, Pro Christo legatione fungimur (Ibid. 20). (1700)Dedit etiam duos nummos, qui impenderentur saucio curando (Luc. X, 30-35): forte ipsa sunt duo praecepta, in quibus tota Lex pendet et Prophetae (Matth. XXII, 37-40). Ergo, fratres, et Ecclesia hoc tempore, in qua saucius sanatur, stabulum est viatoris: sed ipsi Ecclesiae sursum est haereditas possessoris. :TRACTATUS XLII. Ab eo quod scriptum est, Scio quia filii Abrahae estis, sed quaeritis me interficere; usque ad id, Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Cap. VIII, V\. 37-47. 1. Dominus noster etiam in forma servi non servus, sed in forma etiam servi Dominus (fuit quippe illa carnis forma servilis, sed quamvis esset similitudo carnis peccati [Rom. VIII, 3], non erat caro peccati), libertatem promisit credentibus in se: Judaei vero tanquam de sua libertate superbientes, dedignati sunt fieri liberi, cum essent servi peccati. Ideo autem se liberos esse dixerunt, quia semen erant Abrahae. Quid ergo eis ad haec responderit Dominus, hodierna lectio eum recitaretur, audivimus. Scio, inquit, quia filii Abrahae estis: sed quaeritis me interficere, quia sermo meus non capit in vobis. Agnosco vos, inquit: filii Abrahae estis, sed quaeritis me interficere. Agnosco carnis originem, non cordis fidem. Filii Abrahae estis, sed secundum carnem. Ideo, inquit, quaeritis me occidere: sermo enim meus non capit in vobis. Si sermo meus caperetur, caperet; si caperemini, intra retia fidei tanquam pisces concluderemini. Quid est ergo, non capit in vobis? Non capit cor vestrum, quia non recipitur a corde vestro. Sic enim est sermo Dei, et sic esse debet fidelibus, tanquam pisci hamus; tunc capit quando capitur. Nec fit injuria illis qui capiuntur: ad salutem quippe, non ad perniciem capiuntur. Unde Dominus discipulis suis ait: Venite post me, et faciam vos piscatores hominum (Matth. IV, 19). Non ergo isti erant tales: et tamen filii Abrahae erant; filii hominis Dei, homines iniqui. Trahebant enim carnis genus, sed degeneres facti erant, non imitando fidem illius cujus filii erant. 2. Audistis certe Dominum dicentem, Scio quia filii Abrahae estis; audite quid dicat postea: Ego quod vidi apud Patrem meum, loquor; et vos quae vidistis apud patrem vestrum, facitis. Jam dixerat, Scio quia filii Abrahae estis. Quid autem faciunt? Quod eis dixit, Quaeritis me occidere. Hoc apud Abraham nunquam viderunt. Dominus autem Patrem Deum vult intelligi cum dicit, Quae vidi apud Patrem meum, loquor. Veritatem vidi, veritatem loquor, quia Veritas sum. Si enim Dominus veritatem loquitur quam vidit apud Patrem; se vidit, se loquitur: quia ipse est Veritas Patris, quam vidit apud Patrem; ipse est enim Verbum, quod Verbum erat apud Deum. Isti ergo malum quod faciunt, quod Dominus objurgat et corripit, ubi viderunt? Apud patrem suum. Cum audierimus in consequentibus apertius dictum quis sit eorum pater, tunc intelligemus qualia viderint apud talem patrem: adhuc enim non nominat patrem ipsorum. Paulo superius Abraham commemoravit, sed carnis origine, non vitae similitudine: dicturus est alterum patrem illorum, qui nec (1701)genuit eos, nec creavit ut homines essent; sed tamen filii erant ejus in quantum mali erant, non in quantum homines erant; in quo imitati, non quod creati. 3. Responderunt, et dixerunt ei: Pater noster Abraham est: quasi, Quid tu dicturus es contra Abraham? aut, Si aliquid potes, aude reprehendere Abraham. Non quia Dominus non audebat reprehendere Abraham; sed talis erat Abraham qui non reprehenderetur a Domino, sed potius laudaretur: tamen isti videbantur eum provocare, ut aliquid mali diceret de Abraham, et esset occasio faciendi quod cogitabant. Pater noster Abraham est. 4. Audiamus quomodo eis responderit Dominus, cum illorum damnatione laudans Abraham, Dicit eis Jesus: Si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite. Nunc autem quaeritis me interficere, hominem qui veritatem vobis locutus sum, quam audivi a Deo: hoc Abraham non fecit. Ecce ille laudatus, isti damnati. Abraham non erat homicida. Non dico, inquit, Ego Dominus sum Abrahae: quod si dicerem, verum dicerem. Nam dixit alio loco, Ante Abraham ego sum (Joan. VIII, 58): tunc eum illi lapidare voluerunt: non dixit hoc. Interim quod videtis, quod aspicitis, quod me solum putatis, homo sum: hominem dicentem vobis quod audivit a Deo, quare vultis occidere, nisi quia non estis filii Abrahae? Et tamen superius ait, Scio quia filii Abrahae estis. Non negat eorum originem, sed facta condemnat: caro eorum ex illo erat, sed vita non erat. 5. Nos autem, charissimi, numquid de genere venimus Abrahae, aut ullo modo Abraham pater noster fuit secundum carnem? Originem de carne ejus caro Judaeorum ducit, non caro Christianorum: nos de aliis gentibus venimus; et tamen imitando, Abrahae filii facti sumus. Audi Apostolum: Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, inquit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semini tuo, quod est Christus. Si autem vos Christi, ergo semen Abrahae estis, secundum promissionem haeredes (Galat. III, 16, 29). Nos ergo facti sumus semen Abrahae gratia Dei. Non de carne Abrahae fecit illi cohaeredes Deus. Illos exhaeredavit, istos adoptavit: et de arbore illa olivae, cujus radix est in Patriarchis, ramos naturales superbos amputavit, humilem oleastrum inseruit (Rom. XI, 17). Ideo cum venirent ad Joannem baptizandi Judaei, erupit in illos, et ait illis, Generatio viperarum. Maxime quippe de altitudine originis gloriabantur: ille autem generationem eos dixit viperarum; non saltem hominum, sed viperarum. Hominum formam videbat, sed venenum agnoscebat. Venerant tamen mutandi, quia utique baptizandi: et ait illis, Generatio viperarum, quis vobis ostendit fugere a ventura ira? Facite ergo fructus dignos poenitentiae. Et nolite dicere intra vos ipsos, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae (Matth. III, 7-9). Si fructus dignos poenitentiae non feceritis, nolite vobis de illa stirpe blandiri: potens est Deus et vos damnare, et Abraham filiis non fraudare. Habet enim unde excitet filios Abrahae; fient filii qui fidem (1702)fuerint imitati: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Nos sumus: in parentibus nostris lapides eramus, quando pro Deo lapides colebamus; de talibus lapidibus familiam Deus fecit Abrahae. 6. Quid se ergo extollit inanis et vana jactatio? Filii Abrahae gloriari jam desinant: audierunt quod audire debuerunt, Si filii Abrahae estis, factis probate, non verbis. Quaeritis me occidere hominem: interim non dico Filium Dei, non dico Deum, non dico Verbum, quia non moritur Verbum; hoc dico quod videtis, quia et quod videtis potestis occidere, et quem non videtis offendere. Hoc ergo Abraham non fecit. Vos facitis opera patris vestri. Et adhuc non dicit quis est iste pater eorum. 7. Modo illi quid responderunt. Coeperunt enim utcumque cognoscere, non de carnis generatione Dominum loqui, sed de vitae institutione. Et quia consuetudo Scripturarum est, quas legebant, fornicationem spiritualiter appellare, cum diis multis et falsis anima tanquam prostituta subjicitur, ad hoc responderunt: Dixerunt itaque ei, Nos ex fornicatione non sumus nati, unum patrem habemus Deum. Jam viluit Abraham. Repulsi enim sunt, quomodo repelli debuerunt ore veridico; quia talis erat Abraham, cujus facta non imitabantur, et de illius genere gloriabantur. Et mutaverunt responsionem; credo, dicentes apud semetipsos: Quotiescumque nominaverimus Abraham, dicturus est nobis, Quare non imitamini eum, de cujus genere gloriamini? Nos sanctum, justum, innocentem, tantum virum imitari non possumus: Deum dicamus patrem nostrum, videamus quid nobis dicturus est. 8. Prorsus falsitas invenit quod diceret, et non inveniret veritas quid responderet? Audiamus quid dicant, audiamus quid audiant: Unum, inquiunt, patrem habemus Deum. Dixit ergo eis Jesus: Si Deus pater vester esset, diligeretis utique me: ego enim ex Deo processi et veni. Neque enim a meipso veni, sed ille me misit. Dicitis Deum patrem, agnoscite me vel fratrem. Verumtamen erexit intelligentibus cor, et illud tetigit quod solet dicere, Non a meipso veni, ille me misit, a Deo processi et veni. Mementote quid soleamus dicere, Ab illo venit; et a quo venit, cum illo venit. Christi ergo missio, est incarnatio. Quod vero de Deo processit Verbum, aeterna processio est: non habet tempus, per quem factum est tempus. Nemo dicat in corde suo: Antequam esset Verbum, quomodo erat Deus? Nunquam dicas: Antequam esset Verbum Dei. Nunquam Deus sine Verbo fuit; quia Verbum est manens, non transiens; Deus, non sonus; per quem factum est coelum et terra, non quod praeteriit cum iis quae facta sunt super terram. Ergo ab illo processit ut Deus, ut aequalis, ut Filius unicus, ut Verbum Patris: et venit ad nos, quia Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis (Joan. I, 14). Adventus ejus, humanitas ejus: mansio ejus, divinitas ejus: divinitas ejus quo imus, humanitas ejus qua imus. Nisi nobis fieret qua iremus, nunquam ad illum manentem perveniremus. 9. Quare, inquit, loquelam meam non cognoscitis? Quia non potestis audire sermonem meum. Ideo non (1703)poterant cognoscere, quia non poterant audire. Sed unde audire non poterant, nisi quia corrigi credendo nolebant? Et hoc unde? Vos a patre diabolo estis. Quamdiu patrem commemoratis? Quamdiu patres mutatis, modo Abraham, modo Deum? Audite a Filio Dei, cujus sitis filii: A patre diabolo estis. 10. Hic jam cavenda est haeresis Manichaeorum, quae dicit esse quamdam naturam mali et quamdam gentem tenebrarum cum principibus suis, quae ausa est pugnare contra Deum: illum vero Deum, ne debellaret gens adversa regnum ejus, misisse contra eam tanquam viscera sua principes de luce sua; eamque gentem fuisse debellatam, unde diabolus originem ducit. Hinc dicunt ducere originem carnem nostram; et secundum hoc putant dictum a Domino, Vos a patre diabolo estis, quod essent illi velut natura mali, ducentes originem de gente contraria tenebrarum. Sic errant, sic excaecantur, sic seipsos faciunt gentem tenebrarum, credendo quod falsum est contra eum a quo creati sunt. Bona est enim omnis natura; sed vitiata est hominis natura per voluntatem malam. Quod fecit Deus non potest esse malum, si ipse homo non sit sibi malus: sed plane Creator, Creator est; creatura, creatura est; aequari creatura non potest Creatori. Discernite eum qui fecit, ab eo quod fecit. Aequari non potest fabro scamnum, aequari non potest columna structori; et tamen faber si scamnum fecit, lignum ipse non creavit. Dominus autem Deus noster quia omnipotens est, et Verbo fecit quod fecit: omnia quae fecit non habuit unde faceret, et tamen fecit. Facta sunt enim quia voluit, facta sunt quia dixit: sed facta factori comparari non possunt. Quaeris quod compares, Filium unicum agnosce. Unde ergo Judaei filii diaboli? Imitando, non nascendo. Audite Scripturae sanctae consuetudinem. Propheta dicit ad ipsos Judaeos: Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea (Ezech. XVI, 3). Amorrhaei gens erat quaedam, unde originem Judaei non ducebant: Cethaei et ipsi gentem suam habebant, omnino alienam a genere Judaeorum. Sed quia erant impii Amorrhaei et Cethaei, Judaei autem imitati sunt impietates illorum; invenerunt sibi parentes, non de quibus nascerentur, sed quorum mores sectando pariter damnarentur. Quaeritis autem fortasse, unde ipse diabolus? Inde utique unde et caeteri Angeli. Sed caeteri Angeli in sua obedientia perstiterunt: ille inobediendo et superbiendo lapsus est angelus, et factus est diabolus. 11. Sed modo audite quid dicat Dominus, Vos, inquit, a patre diabolo estis, et desideria patris vestri vultis facere. Ecce unde filii ejus; quia talia desideratis, non quia de illo nati estis. Quae sunt illius desideria? Ille homicida erat ab initio. Ecce quod est, desideria patris vestri facere vultis: Quaeritis me occidere, hominem qui veritatem vobis dico. Et ille invidit homini, et occidit hominem. Diabolus enim cum invideret homini, serpente indutus locutus est mulieri, et de muliere venenavit et virum. Mortui sunt diabolum audiendo (Gen. III, 1), quem non audissent, si (1704)Dominum audire voluissent: positus enim homo inter eum qui creavit, et eum qui lapsus est, obtemperare debuit Creatori, non deceptori. Ergo ille homicida erat ab initio. Videte genus homicidii, fratres. Homicida dicitur diabolus, non gladio armatus, non ferro accinctus; ad hominem venit, verbum malum seminavit, et occidit. Noli ergo putare te non esse homicidam, quando fratri tuo mala persuades: si fratri tuo mala persuades, occidis. Et ut scias quia occidis, audi Psalmum: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta (Psal. LVI, 5). Vos ergo desideria patris vestri vultis facere: ideo saevitis in carnem, quia non potestis in mentem. Ille homicida erat ab initio: utique in primo homine. Ex illo ille homicida, ex quo potuit fieri homicidium: ex illo potuit fieri homicidium, ex quo factus est homo. Non enim posset occidi homo, nisi prius fieret homo. Homicida ergo ille ab initio. Et unde homicida? Et in veritate non stetit. Ergo in veritate fuit, sed non stando cecidit. Et quare in veritate non stetit? Quia veritas non est in eo. Non quomodo in Christo, sic est veritas, ut Christus ipse sit veritas. Si ergo iste in veritate stetisset, in Christo stetisset, sed in veritate non stetit, quia veritas non est in eo. 12. Cum loquitur mendacium, ex propriis loquitur; quia mendax est, et pater ejus. Quid est hoc? Audistis verba Evangelii, intenti accepistis: ecce repeto, ut agnoscatis quid exigatis. De diabolo Dominus ea dicebat quae de diabolo dici a Domino debuerunt. Ille homicida erat ab initio, verum est; nam primum hominem occidit: et in veritate non stetit; quia de veritate lapsus est. Cum loquitur mendacium, utique ipse diabolus, de propriis loquitur; quia mendax est, et pater ejus. In his verbis quidam patrem diabolum habere putaverunt, et quaesierunt quis esset diaboli pater. Hic vero detestabilis error Manichaeorum invenit adhuc qua deciperet imperitos. Solent enim dicere: Puta diabolus angelus fuit, et lapsus est; ab illo coepit peccatum, sicut dicitis: Pater ejus quis erat? Nos contra: Quis enim nostrum aliquando dixit diabolum habere patrem? Et illi contra: Dominus dicit, Evangelium loquitur, de diabolo dicens, ait, Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit; quia veritas non est in eo: cum loquitur mendacium, de propriis loquitur; quia mendax est, et pater ejus. 13. Audi, intellige; non te longe mitto, in ipsis verbis intellige. Diabolum Dominus dixit patrem mendacii. Quid est hoc? Audi quid sit, replica modo ipsa verba, et intellige. Non omnis enim qui mentitur, pater mendacii sui est. Si enim ab alio mendacium accepisti, et dixisti; tu quidem mentitus es proferendo mendacium: sed pater mendacii ipsius non es, quia ab altero accepisti mendacium. Diabolus autem a seipso mendax fuit; mendacium suum ipse genuit, a nemine audivit. Quomodo Deus Pater genuit Filium veritatem; sic diabolus lapsus genuit quasi filium mendacium. His auditis, replica nunc et recole verba Domini: mens catholica, quid audieris adverte, quid dicat attende. Ille: quis? Diabolus (1705)- homicida erat ab initio. Agnoscimus, occidit Adam. Et in veritate non stetit. Agnoscimus, quia de veritate lapsus est. Quia veritas non est in eo. Verum est; recedendo a veritate non habet veritatem. Cum loquitur mendacium, de propriis loquitur. Non aliunde accipit unde loquatur. Cum loquitur mendacium, de propriis loquitur; quia mendax est, et pater ejus. Et mendax est, et pater mendacii. Nam tu forte mendax es, quia mendacium loqueris: sed non es pater ejus. Si enim quod dicis a diabolo accepisti, et diabolo credidisti; mendax es, pater mendacii non es: ille vero quia non aliunde accepit mendacium, quo mendacio tanquam veneno serpens hominem occideret, pater est mendacii; sicut Deus Pater est veritatis. Recedite a patre mendacii, currite ad Patrem veritatis; amplectimini veritatem, ut accipiatis libertatem. 14. Illi ergo Judaei apud patrem suum viderunt quod loquebantur: quid, nisi mendacium? Dominus autem apud Patrem suum vidit quod loqueretur: quid, nisi seipsum? quid, nisi Verbum Patris? quid, nisi veritatem Patris aeternam, et Patri coaeternam? Ille ergo homicida erat ab initio, et in veritate non stetit, quia veritas non est in eo: cum loquitur mendacium, de propriis loquitur; quia mendax est. Et non solum mendax est, sed et pater ejus est: id est, ipsius mendacii quod loquitur, pater est, quia ipse genuit mendacium suum. Ego autem quia veritatem dico, non creditis mihi. Quis ex vobis arguit me de peccato; quomodo ego arguo et vos et patrem vestrum? Si veritatem dico quare vos non creditis mihi; nisi quia filii diaboli estis? 15. Qui est ex Deo, verba Dei audit: propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Iterum nolite attendere naturam, sed vitium. Sic sunt isti ex Deo, et non sunt ex Deo: natura ex Deo, vitio non ex Deo. Obsecro vos, attendite; in Evangelio habetis unde sanemini contra errores venenosos et nefarios haereticorum. Quoniam et de his verbis solent Manichaei dicere, Ecce quia duae naturae sunt, una bona, et altera mala; Dominus dicit: quid dicit Dominus? Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Dicit haec Dominus. Quid ergo, inquit, tu ad ista dicis? Audi quae dicam. Et ex Deo sunt, et ex Deo non sunt; natura ex Deo sunt, vitio non sunt ex Deo: natura enim bona quae ex Deo est, peccavit voluntate, credendo quod diabolus persuasit, et vitiata est; ideo medicum quaerit, quia sana non est. Ecce quod dico. Sed impossibile tibi videtur ut ex Deo sint, et ex Deo non sint: audi quia non est impossibile. Sic sunt ex Deo, et non sunt ex Deo, quomodo et filii Abrahae sunt, et non sunt filii Abrahae. Hic habetis; non est quod dicatis. Ipsum Dominum audi, ipse illis dixit, Scio quia filii Abrahae estis. Numquid Dominus mentiretur? Absit. Ergo verum est quod Dominus dixit? Verum est. Verum est ergo quod illi Abrahae filii erant. Verum est. Audi ipsum negantem. Qui dixit, (1706)Filii Abrahae estis, ipse illos negavit filios Abrahae: Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite. Nunc autem quaeritis me occidere, hominem qui veritatem vobis dico, quam audivi a Deo: hoc Abraham non fecit. Vos facitis opera patris vestri, id est diaboli. Quomodo ergo et filii Abrahae erant, et filii Abrahae non erant? Utrumque in illis ostendit: et filii Abrahae erant, propter originem carnis; et non erant filii Abrahae, propter vitium diabolicae persuasionis. Sic et Dominum et Deum nostrum attendite: et ex illo erant, et ex illo non erant. Quomodo ex illo erant? Quia ipse creavit hominem de quo nati erant. Quomodo ex illo erant? Quia ipse est conditor naturae, ipse est creator carnis et animae. Quomodo ergo ex illo non erant? Quia vitiosi a seipsis facti erant. Ex illo non erant, quia imitando diabolum, filii diaboli facti erant. 16. Venit ergo Dominus Deus ad hominem peccatorem. Duo nomina audisti, et hominem, et peccatorem. Quod homo est, ex Deo est: quod peccator est, non est ex Deo. A natura vitium secernatur: agnoscatur natura, unde Creator laudetur; agnoscatur vitium, propter quod medicus invocetur. Quod ergo ait Dominus, Qui est ex Deo, verba Dei audit: propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis; non naturarum merita discrevit, aut praeter suam animam et carnem, aliquam naturam in hominibus quae peccato vitiata non esset, invenit: sed quoniam praescierat qui fuerant credituri, ipsos dixit ex Deo, quoniam regenerationis adoptione renascerentur ex Deo. Ad hos pertinet, Qui est ex Deo, verba Dei audit. Quod vero sequitur, Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis; eis dictum est, qui non solum peccato vitiosi erant (nam hoc malum commune erat omnibus), sed etiam praecogniti quod non fuerant credituri, ea fide qua sola possent a peccatorum obligatione liberari. Quapropter praesciebat illos quibus talia dicebat, in eo permansuros quod ex diabolo erant, id est, in suis peccatis atque impietate morituros, in qua ei similes erant; nec venturos ad regenerationem in qua essent filii Dei, hoc est ex Deo nati, a quo eran homines creati. Secundum hanc praedestinationem locutus est Dominus: non quod aliquem hominum invenerit, qui vel secundum regenerationem jam esset ex Deo, vel secundum naturam jam non esset ex Deo :TRACTATUS XLIII. Ab eo quod scriptum est, Responderunt igitur Judaei et dixerunt ei; usque ad id, Tulerunt ergo lapides Judaei ut jacerent in eum: Jesus autem abscondit se, et exivit de templo. Cap. VIII, V\. 48-59. 1. In ista lectione sancti Evangelii, quae hodie recitata est, a potentia discimus patientiam. Quid enim sumus servi ad Dominum, peccatores ad justum, creatura ad Creatorem? Tamen quomodo si quid mali sumus, a nobis sumus; ita quidquid boni sumus, ab illo, et per illum sumus. Et nihil sic quaerit homo quomodo potentiam: habet Dominum Christum magnam potentiam: sed prius ejus imitetur patientiam, ut perveniat ad potentiam. Quis nostrum patienter (1707)audiret si alicui diceretur, Daemonium habes? Quod dictum est ei qui non solum homines salvabat, sed etiam daemonibus imperabat. 2. Hoc enim cum dixissent Judaei, Nonne bene dicimus nos quia Samaritanus es, et daemonium habes? horum duorum sibi objectorum unum negavit, alterum non negavit. Respondit enim, et ait: Ego daemonium non habeo. Non dixit, Samaritanus non sum: et utique duo fuerant objecta. Quamvis maledictum maledicto non reddiderit, quamvis convicium non convicio refutaverit; pertinuit tamen ad eum negare unam rem, alteram non negare. Non frustra, fratres. Samaritanus enim interpretatur Custos. Noverat se ille nostrum esse custodem. Non enim dormit neque dormitat qui custodit Israel (Psal. CXX, 4): et, Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilabunt qui custodiunt (Psal. CXXVI, 1). Est ergo ille custos noster, qui creator noster. Num enim pertinuit ad eum ut redimeremur, et non pertineret ut servaremur? Denique ut plenius noveritis mysterium quare se Samaritanum negare non debuit, parabolam illam notissimam attendite, ubi homo quidam descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones, qui eum graviter vulnerantes, semivivum in via reliquerunt. Transiit sacerdos, neglexit eum: transiit Levites, et ipse praeteriit: transiit quidam Samaritanus, ipse est custos noster; ipse accessit ad saucium, ipse impendit misericordiam, eique se praestitit proximum, quem non deputavit alienum (Luc. X, 30-37). Ad hoc ergo solum quod daemonium non haberet, non autem se Samaritanum non esse, respondit. 3. Deinde post tale convicium, hoc solum dixit de gloria sua: Sed honorifico, inquit, Patrem meum, et vos inhonorastis me. Hoc est, Ego me non honorifico, ne vobis arrogans videar, habeo quem honorificem; sed si vos me agnosceretis, sicut ego honorifico Patrem, sic et vos honorificaretis me: ego facio quod debeo, vos non facitis quod debetis. 4. Ego autem, inquit, non quaero gloriam meam; est qui quaerat et judicet. Quem vult intelligi, nisi Patrem? Quomodo ergo alio loco dicit, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio (Joan. V, 22); et hic dicit, Non quaero gloriam meam; est qui quaerat et judicet? Si ergo judicat Pater, quomodo non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio? 5. Hanc quaestionem ut solvamus, attendite; simili locutione solvi potest. Scriptum habes, Deus neminem tentat (Jacobi I, 13); et iterum scriptum habes, Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligitis eum (Deut. XIII, 3). Nempe quaestio est, videtis. Quomodo enim Deus neminem tentat, et quomodo tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligitis eum? Item scriptum est, Timor non est in charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem (I Joan. IV, 18); et alio loco scriptum est, Timor Domini castus, permanens in saeculum saeculi (Psal. XVIII, 10). Et ipsa quaestio est. Quomodo enim, perfecta charitas foras mittit timorem, si timor Domini castus permanet in saeculum saeculi?(1708) 6.Intelligimus ergo duas esse tentationes; unam quae decipit, alteram quae probat: secundum eam quae decipit, Deus neminem tentat; secundum eam quae probat, tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligitis eum. Sed iterum et hic alia nascitur quaestio, quomodo tentat ut sciat, quem latere nihil potest antequam tentet. Non ergo Deus nescit: sed dictum est, ut sciat, quod est, ut scire vos faciat. Locutiones tales et in sermonibus nostris sunt, et in auctoribus eloquentiae reperiuntur. De sermone nostro aliquid dicam. Fossa caeca dicitur, non quia ipsa oculos perdidit, sed quia latendo non videntes facit. Aliquid et de illis auctoribus dicam. Tristes lupinos ait quidam (Virg. Georg. lib. 1, v. 75), hoc est amaros: non quia ipsi sunt tristes, sed quia gustati contristant, hoc est, tristes faciunt. Sunt ergo et in Scripturis locutiones ejusmodi. Qui in talibus quaestionibus cognoscendis laborant, in solvendis talibus quaestionibus non laborant. Ergo tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat: quid est, ut sciat? Ut scire vos faciat, si diligi is eum. Job latebat se, sed Deum non latebat; admisit tentatorem, et fecit cum sui cognitorem. 7. Quid de duobus timoribus? Est timor servilis, et est timor castus; est timor ne patiaris poenam, est alius timor ne amittas justitiam. Timor ille ne patiaris poenam, servilis est. Quid magnum est timere poenam? Hoc et nequissimus servus, hoc et crudelissimus latro. Non est magnum timere poenam, sed magnum est amare justitiam. Qui ergo amat justitiam, nihil timet? Timet plane: non ne incidat in poenam, sed ne amittat justitiam. Fratres mei, credite, et conjicite ex eo quod amatis. Amat aliquis vestrum pecuniam. Putas, invenio aliquem qui non amet? Ex hoc tamen ipso quod amat, intelligat quod dico. Timet damnum: quare timet damnum? Quia pecuniam diligit. Quantum amat pecuniam, tantum timet ne perdat pecuniam. Ergo invenitur aliquis amator justitiae, qui plus in corde damnum pertimescat, qui plus timeat exspoliari justitia, quam tu pecunia. Ipse est timor castus, ipse permanet in saeculum saeculi: non eum tollit charitas, nec foras mittit, sed magis complectitur, et comitem tenet simul et possidet. Venimus enim ad Dominum, ut videamus facie ad faciem: ibi timor castus nos servat; timor enim ille non perturbat, sed confirmat. Timet mulier adultera ne vir ejus veniat, timet et casta ne vir ejus abscedat. 8. Ergo sicut secundum aliam tentationem, Deus neminem tentat; secundum aliam vero, tentat vos Dominus Deus vester: et secundum alium timorem, timor non est in charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem; secundum vero alium timorem, timor Domini castus permanet in saeculum saeculi: sic et hoc loco, secundum alterum judicium, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio; secundum vero alterum judicium, Ego, inquit, non quaero gloriam meam; est qui quaerat et judicet. 9. Et de ipso verbo quaestio ista solvatur. Habes in Evangelio commemoratum poenale judicium: Qui non credit, jam judicatus est (Joan. III, 18); et alio (1709)loco, Veniet hora quando ii qui sunt in monumentis audient vocem ejus, et procedent qui bene fecerunt, in resurrectionem vitae; qui male egerunt, in resurrectionem judicii (Joan. V, 28, 29). Videte quemadmodum judicium pro damnatione et poena posuit. Et tamen si semper judicium pro damnatione acciperetur, numquid audiremus in Psalmo, Judica me, Deus? Ibi judicium secundum afflictionem, hic judicium secundum discretionem positum est. Quomodo secundum discretionem? Quomodo exponit ipse qui ait, Judica me, Deus. Lege enim et vide quid sequitur. Quid est, Judica me, Deus? et discerne causam meam, inquit, de gente non sancta (Psal. XLII, 1). Quod ergo dictum est, Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta; secundum hoc ait modo Dominus Christus, Ego non quaero gloriam meam; est qui quaerat et judicet. Quomodo est qui quaerat et judicet? Est Pater qui gloriam meam a vestra gloria discernat et separet. Vos enim secundum hoc saeculum gloriamini: ego non secundum hoc saeculum glorior, qui Patri dico, Pater, glorifica me ea gloria quam habui apud te, antequam mundus esset (Joan. XVII, 5). Quid est, ea gloria? Ab humana inflatione discreta. Secundum hoc judicat Pater. Quid est, judicat? Discernit. Quid discernit? Gloriam Filii sui a gloria hominum; quia ideo dictum est, Unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis (Psal. XLIV, 8). Non enim quia homo factus est, jam comparandus est nobis. Nos homines cum peccato, ille sine peccato: nos homines trahentes de Adam et mortem et delictum; ille de Virgine carnem mortalem, nullam iniquitatem. Denique nos nec quia volumus nati sumus, nec quamdiu volumus vivimus, nec quomodo volumus morimur: ille antequam nasceretur elegit de qua nasceretur, natus fecit ut a Magis adoraretur, crevit infans, et miraculis se Deum ostendebat, et infirmitate hominem praeferebat. Postremo elegit et genus mortis, hoc est, ut in cruce penderet, et ipsam crucem in frontibus fidelium figeret: ut dicat christianus, Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi (Galat. VI, 14). In ipsa cruce quando voluit, corpus dimisit, et abscessit: in ipso sepulcro quamdiu voluit, jacuit; quando voluit, tanquam de lecto surrexit. Ergo, fratres, secundum ipsam formam servi, (nam illud quis digne loquitur, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum? ) secundum ipsam, inquam, formam servi multum interest inter gloriam Christi, et gloriam hominum caeterorum. De ipsa gloria dicebat, quando quod daemonium haberet audiebat, Ego non quaero gloriam meam; est qui quaerat et judicet. 10. Tu autem de te, Domine, quid dicis? Amen, amen dico vobis; si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum. Vos, inquit, dicitis, Daemonium habes; ego vos ad vitam voco: servate sermonem meum, et non moriemini. Illi audiebant, Mortem non videbit in aeternum, qui sermonem meum servaverit; et irascebantur, quia jam mortui erant illa morte quae vitanda erat. Dixerunt ergo Judaei: Nunc (1710)cognovimus quia daemonium habes. Abraham mortuus est et Prophetae, et tu dicis, Si quis sermonem meum servaverit, mortem non gustabit in aeternum. Videte locutionem Scripturarum: Mortem non videbit, id est, gustabit. Mortem videbit, mortem gustabit. Quis videt? quis gustat? Quos oculos habet homo, ut videat quando moritur? Quando veniendo mors ipsos oculos claudit ne aliquid videant; quomodo dicitur, non videbit mortem? Item quo palato, quibus faucibus mors gustatur, ut quid sapiat dignoscatur? Quando totum sensum tollit, quid in palato remanebit? Sed videbit dictum est et gustabit, pro eo quod est, experietur. 11. Haec Dominus, parum est si dicam, morituris, loquebatur moriturus: quia et Domini exitus mortis (Psal. LXVII, 21), sicut loquitur Psalmus. Cum ergo et morituris loqueretur, et moriturus loqueretur, quid sibi vult quod ait, Qui sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum; nisi quia videbat Dominus aliam mortem, de qua nos liberare venerat, mortem secundam, mortem aeternam, mortem gehennarum, mortem damnationis cum diabolo et angelis ejus? Ipsa est vera mors: nam ista migratio est. Quid est ista mors? Relictio corporis, depositio sarcinae gravis: sed si alia sarcina non portetur, qua homo in gehennas praecipitetur. De ipsa ergo morte Dominus dixit, Mortem non videbit in aeternum, qui sermonem meum servaverit. 12. Non expavescamus istam mortem, sed illam timeamus. Quod est autem gravius, multi perverse timendo istam, inciderunt in illam. Dictum est aliquibus, Adorate idola; quod si non feceritis, interficiemini: aut quemadmodum ille Nabuchodonosor dixit, Si non feceritis, mittemini in caminum ignis ardentis. Multi timuerunt et adoraverunt; nolentes mori mortui sunt: timendo mortem quae non evaditur, inciderunt in mortem quam evadere feliciter possent, si istam quae non evaditur, infeliciter non timerent. Natus es homo, moriturus es. Qua ibis, ut non moriaris? quid facies ut non moriaris? Ut Dominus tuus necessitate moriturum consolaretur, voluntate mori dignatus est. Quando vides Christum mortuum, dedignaris mori? Ergo moriturus es: qua evadas hoc, non habes. Hodie sit, cras sit; futurum est, debitum est reddendum. Quid ergo agit homo timens, fugiens, occultans se ne inveniatur ab inimico? Numquid agit ut non moriatur? Sed ut paulo serius moriatur. Non accipit debiti securitatem, sed postulat dilationem. Quantumlibet diu differatur, veniet quod differtur. Illam mortem timeamus quam timuerunt tres viri, quando dixerunt regi, Potens est Deus etiam de ista flamma liberare nos; sed et si non (Dan. III, 15, 17, 18). Ibi fuit timor illius mortis, quam modo Dominus comminatur, quando dixerunt, Sed et si noluerit aperte liberare, potest in occulto coronare. Unde et ipse Dominus facturus martyres, et caput martyrum futurus ait: Nolite timere eos qui occidant corpus, et postea non habent quid faciant. Quomodo non habent (1711)quid faciant? Quid si cum occiderint, corpus bestiis lacerandum et diripiendum alitibus projiciant? videtur adhuc saevitia habere quod faciat. Sed cui facit? Qui migravit. Inest corpus, sed nullus est sensus: habitatio jacet, habitator abscessit. Ergo postea non habent quid faciant: non sentienti enim nihil faciunt. Sed eum timete qui habet potestatem et corpus et animam occidere in gehenna ignis (Matth. X, 28, et Luc. XII, 4, 5). Ecce de qua morte loquebatur, cum diceret, Qui sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum. Servemus ergo, fratres, sermonem ipsius in fide; perventuri ad speciem, cum acceperimus plenissimam libertatem. 13. Isti autem indignantes mortui, et morti sempiternae praedestinati, respondebant conviciose, et dicebant: Modo cognovimus quia daemonium habes. Abraham mortuus est et Prophetae. Sed ista morte quam Dominus vult intelligi, nec Abraham mortuus est, nec Prophetae. Illi enim mortui sunt, et vivunt: isti vivebant, et mortui erant. Nam respondens quodam loco Sadducaeis moventibus quaestionem de resurrectione, hoc ait ipse Dominus: De resurrectione autem mortuorum non legistis, quomodo ait Dominus de rubo ad Moysen, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob? Non est Deus mortuorum, sed vivorum (Matth. XXII, 31 et 32; Exod. III, 6). Si ergo illi vivunt, laboremus sic vivere, ut cum illis vivere possimus cum mortui fuerimus. Quem teipsum facis, inquiunt, ut dicas, Mortem non videbit in aeternum, qui sermonem meum servaverit; cum scias et Abraham mortuum et prophetas? 14. Respondit Jesus: Si ego glorifico meipsum, gloria mea nihil est: est Pater meus qui glorificat me. Hoc ait propter illud quod dixerunt, Quem teipsum facis? Refert enim gloriam suam ad Patrem, de quo est quod Deus est. Aliquando Ariani et de isto verbo calumniantur fidei nostrae, et dicunt: Ecce major est Pater, quia utique glorificat Filium. Haeretice, non legisti et ipsum Filium dicentem quod glorificet Patrem suum (Joan. XVII, 4)? Si et ille Filium glorificat, et Filius Patrem glorificat: pone pervicaciam, agnosce aequalitatem, corrige perversitatem. 15. Est ergo, inquit, Pater meus qui glorificat me, quem vos dicitis, Quia Deus noster est, et non cognovistis eum. Videte, fratres mei, quemadmodum ostendat ipsum Deum Patrem esse Christi, qui annuntiatus est et Judaeis. Propterea dico, quia rursus quidam haeretici dicunt Deum annuntiatum in Veteri Testamento, non esse Patrem Christi; sed nescio quem principem malorum angelorum. Manichaei sunt qui ista dicunt, Marcionitae sunt qui ista dicunt. Sunt et alii fortasse haeretici, quos commemorare vel non opus est, vel a me omnes recoli in praesentia non possunt: non defuerunt tamen qui hoc dicerent. Itaque attendite, ut habeatis quid dicatis et contra ipsos. Eum dicit Patrem suum Dominus Christus, quem illi dicebant Deum suum, et non cognoverunt: si enim ipsum cognovissent, ejus Filium recepissent. Ego (1712)autem, inquit, novi eum. Secundum carnem judicantibus potuit et hinc arrogans videri, quia dixit, Ego novi eum. Sed videte quid sequatur: Si dixero quia non novi eum, ero similis vobis mendax. Ergo arrogantia non ita caveatur, ut veritas relinquatur. Sed scio eum, et sermonem ejus servo. Sermonem Patris tanquam Filius loquebatur; et ipse erat Verbum Patris, quod hominibus loquebatur. 16. Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum; et vidit, et gavisus est. Magnum testimonium perhibet Abrahae, semen Abrahae, creator Abrahae: Abraham exsultavit, inquit, ut videret diem meum. Non timuit, sed exsultavit ut videret. Erat enim in illo charitas quae foras mittit timorem (I Joan. IV, 18). Non ait, Exsultavit, quia vidit; sed, exsultavit ut videret. Credens utique exsultavit sperando, ut videret intelligendo. Et vidit, Et quid potuit plus dicere, vel quid debuit plus dicere Dominus Jesus Christus? Et vidit, inquit, et gavisus est. Quis explicat hoc gaudium, fratres mei? Si gavisi sunt illi quibus Dominus oculos carnis aperuit, quale gaudium fuit videntis cordis oculis lucem ineffabilem, Verbum manens, splendorem piis mentibus refulgentem, sapientiam indeficientem, apud Patrem manentem Deum, et aliquando in carne venturum, nec de Patris gremio recessurum? Totum hoc vidit Abraham. Nam quod ait, diem meum, incertum potest esse unde dixerit; utrum diem Domini temporalem quo erat venturus in carne, an diem Domini qui nescit ortum, nescit occasum. Sed ego non dubito patrem Abraham totum scisse. Et ubi inveniam? An sufficere nobis debet testimonium Domini nostri Jesu Christi? Putemus nos invenire non posse, quia forte difficile est, quomodo manifestum sit quod Abraham exsultavit ut videret diem Christi, et vidit, et gavisus est. Et si nos non invenimus, numquid mentiri veritas posset? Credamus veritati, et de Abrahae meritis minime dubitemus. Tamen audite unum locum, qui mihi interim occurrit. Pater Abraham quando misit servum suum, ut peteret uxorem filio suo Isaac, hoc eum sacramento obstrinxit, ut fideliter quod jubebatur impleret, et sciret etiam ipse quid faceret. Magna enim res agebatur, quando Abrahae semini conjugium quaerebatur. Sed ut hoc cognosceret servus quod noverat Abraham, quia nepotes non carnaliter desiderabat, nec de genere suo aliquid carnale sapiebat; ait servo suo quem mittebat: Pone manum sub femore meo, et jura per Deum coeli (Gen. XXIV, 2-4). Quid vult Deus coeli ad femur Abrahae? Jam intelligitis sacramentum: per femur, genus. Ergo quae fuit illa juratio, nisi quia significabatur de genere Abrahae venturum in carne Deum coeli? Stulti reprehendunt Abraham, quia dixit, Mitte manum sub femore meo. Qui reprehendunt carnem Christi, reprehendunt factum Abrahae. Nos autem, fratres, si agnoscimus carnem Christi venerandam, illud femur non contemnamus, sed in prophetia dictum accipiamus. Etenim propheta erat Abraham. Cujus propheta? Seminis sui et Domini (1713)sui. Semen suum significavit dicendo, Mitte manum sub femore meo: Dominum suum significavit addendo, et jura per Deum coeli. 17. Irati Judaei responderunt: Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham vidisti! Et Dominus: Amen, amen dico vobis; antequam Abraham fieret, ego sum. Appende verba, et cognosce mysterium. Antequam Abraham fieret. Intellige, fieret ad humanam facturam, sum vero ad divinam pertinere substantiam. Fieret, quia creatura est Abraham. Non dixit, Antequam Abraham esset, ego eram; sed, Antequam Abraham fieret, qui nisi per me non fieret, ego sum. Neque hoc dixit, Antequam Abraham fieret, ego factus sum, In principio enim fecit Deus coelum et terram (Gen. I. 1): nam in principio erat Verbum (Joan. I, 1). Antequam fieret Abraham, ego sum. Agnoscite Creatorem, discernite creaturam. Qui loquebatur, semen Abrahae factus erat; et ut Abraham fieret, ante Abraham ipse erat. 18. Hinc jam velut Abrahae apertissimo convicio commoti sunt acrius. Blasphemasse quippe illis visus est Dominus Christus, quoniam dixit, Antequam Abraham fieret, ego sum. Tulerunt ergo lapides ut jacerent in eum. Tanta duritia quo curreret, nisi ad similes? Jesus autem, tanquam homo, tanquam in forma servi, tanquam humilis, tanquam passurus, tanquam mori turus, tanquam nos suo sanguine redempturus: non tanquam ille qui est, non tanquam in principio Verbum, et Verbum apud Deum. Nam cum illi lapides tulerunt ut mitterent in eum, quid magnum erat ut eos continuo dehiscens terra sorberet, et pro lapidibus inferos invenirent? Non erat magnum Deo: sed magis erat commendanda patientia, quam exserenda potentia. Abscondit se ergo ab eis, ne lapidaretur. Tanquam homo a lapidibus fugit: sed vae illis a quorum lapideis cordibus Deus fugit! :TRACTATUS XLIV. Ab eo quod scriptum est, Et praeteriens vidit hominem caecum a nativitate; usque ad id, Nunc vero dicitis, Quia videmus: peccatum vestrum manet. Cap. IX. 1. De homine quem Dominus Jesus illuminavit, qui caecus natus fuit, prolixa lectio recitata est: quam si universam pertractare conemur, pro sui dignitate, sicut valemus, singula considerantes, non sufficit dies. Proinde peto et admoneo Charitatem vestram, ut in iis quae aperta sunt, sermonem nostrum non requiratis: nam nimis longum erit in singulis immorari. Breviter ergo caeci hujus illuminati commendo mysterium. Ea quippe quae fecit Dominus noster Jesus Christus stupenda atque miranda, et opera et verba sunt: opera, quia facta sunt; verba, quia signa sunt. Si ergo quid significet hoc quod factum est cogitemus, genus humanum est iste caecus: haec enim caecitas contigit in primo homine per peccatum, de quo omnes originem duximus, non solum mortis, sed etiam iniquitatis. Si enim caecitas est infidelitas, et illuminatio fides; quem fidelem quando venit Christus invenit? Quandoquidem Apostolus natus in gente Prophetarum dicit: Fuimus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri (Ephes. II, 3). Si filii irae, filii vindictae, filii poenae, filii gehennae. (1714)Quomodo natura, nisi quia peccante primo homine, vitium pro natura inolevit? Si vitium pro natura inolevit, secundum mentem omnis homo caecus natus est. Si enim videt, non opus habet ductore; si opus habet ductore et illuminatore, caecus est ergo a nativitate. 2. Venit Dominus: quid fecit? Magnum mysterium commendavit. Exspuit in terram, de saliva sua lutum fecit: quia Verbum caro factum est (Joan. I, 14). Et inunxit oculos caeci. Inunctus erat, et nondum videbat. Misit illum ad piscinam quae vocatur Siloe. Pertinuit autem ad Evangelistam commendare nobis nomen hujus piscinae; et ait, Quod interpretatur Missus. Jam quis sit missus agnoscitis: nisi enim ille fuisset missus, nemo nostrum esset ab iniquitate dimissus. Lavit ergo oculos in ea piscina quae interpretatur Missus, baptizatus est in Christo. Si ergo quando eum in seipso quodammodo baptizavit, tunc illuminavit; quando inunxit, fortasse catechumenum fecit. Potest quidem aliter atque aliter tanti sacramenti exponi profunditas et pertractari: sed hoc sufficiat Charitati vestrae; audistis grande mysterium. Interroga hominem, Christianus es? Respondet tibi, Non sum, si Paganus est aut Judaeus. Si autem dixerit, Sum; adhuc quaeris ab eo, Catechumenus, an fidelis? Si responderit, Catechumenus; inunctus est, nondum lotus. Sed unde inunctus? Quaere, et respondet; quaere ab illo in quem credat: eo ipso quo catechumenus est, dicit, In Christum. Ecce modo loquor et fidelibus et catechumenis. Quid dixi de sputo et luto? Quia Verbum caro factum est. Hoc et catechumeni audiunt: sed non eis sufficit ad quod inuncti sunt; festinent ad lavacrum, si lumen inquirunt. 3. Jam ergo propter quasdam in hac ipsa lectione quaestiones, verba Domini et ipsius universae lectionis percurramus potius quam tractemus. Exiens vidit hominem caecum: non utcumque caecum, sed, a nativitate. Et interrogaverunt eum discipuli ejus: Rabbi. Scitis Rabbi quia magister est. Magistrum appellabant, quia discere desiderabant: quaestionem quippe Domino proposuerunt tanquam magistro, Quis peccavit, hic, an parentes ejus, ut caecus nasceretur? Respondit Jesus: Neque hic peccavit, neque parentes ejus, ut caecus nasceretur. Quid est quod dixit? Si nullus homo sine peccato, numquid parentes hujus caeci sine peccato erant? Numquid ipse vel sine originali peccato natus erat, vel vivendo nihil addiderat? An quia oculos clausos habebat, concupiscentiae minime vigilabant? Quanta mala committunt caeci! A quo malo abstinet mens mala, etiam clausis oculis? Non poterat videre, sed noverat cogitare, et forte concupiscere aliquid quod caecus non posset implere, sed in corde judicari a cordis perscrutatore. Si ergo et parentes ejus habuerunt peccatum, et iste habuit peccatum; quare Dominus dixit, Neque hic peccavit, neque parentes ejus: nisi ad rem de qua interrogatus est, ut caecus nasceretur? Habebant enim peccatum parentes (1715)ejus, sed non ipso peccato factum est ut caecus nasceretur. Si ergo non peccato factum est parentum ut caecus nasceretur, quare caecus natus est? Audi magistrum docentem: quaerit credentem, ut faciat intelligentem. Ipse causam dicit quare ille caecus sit natus: Neque hic peccavit, inquit, neque parentes ejus: sed ut manifestentur opera Dei in illo. 4. Deinde quid sequitur? Me oportet operari opera ejus qui misit me. Ecce est ille missus in quo faciem lavit caecus. Et videte quid dixerit, Me oportet operari opera ejus qui misit me, donec dies est. Memento te quomodo universam gloriam illi dat de quo est: quia ille habet filium qui de illo sit, ipse non habet de quo sit. Sed quare dixisti, Domine, donec dies est? Audi quare. Venit nox quando nemo potest operari. Nec tu, Domine? Itane tantum valebit nox illa, ut nec tu possis in ea operari, cujus opus nox est? Puto enim, Domine Jesu, imo non puto, sed credo atque confirmo te ibi fuisse, quando dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux (Gen. I, 3). Si enim Verbo fecit, per te fecit: et ideo dictum est, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil (Joan. I, 3). Divisit Deus inter lucem et tenebras; lucem vocavit diem, et tenebras vocavit noctem (Gen. I, 4, 5). 5. Quae est illa nox, quae cum venerit, nemo poterit operari? Audi quid sit dies, et tunc intelliges quae sit nox. Unde sumus audituri quisnam sit dies iste? Ipse dicat: Quamdiu in hoc mundo sum, lux sum mundi. Ecce ipse est dies. Lavet oculos caecus in die, ut videat diem. Quamdiu, inquit, in mundo sum, lux sum mundi. Ergo nescio quae nox erit, quando ibi Christus non erit; ideo nemo poterit operari. Restat inquirere, fratres mei, patienter accipite inquirentem me: vobiscum quaero, vobiscum inveniam a quo quaero. Constat, expressum ac definitum est, diem commemorasse Dominum hoc loco seipsum, id est lumen mundi: Quamdiu, inquit, sum in hoc mundo, lux sum mundi. Ergo ipse operatur. Quamdiu est autem in hoc mundo? Putamus eum, fratres, fuisse hic tunc, et modo non hic esse? Si ergo hoc putamus, jam ergo post ascensum Domini facta est nox ista metuenda, ubi nemo possit operari: si post ascensum Domini facta est nox ista, unde Apostoli tanta operati sunt? Numquid ista nox erat, quando Spiritus sanctus veniens, et omnes qui in uno loco erant adimplens, dedit eis loqui omnium gentium linguis (Act. II, 1-6)? Numquid nox erat quando claudus ille ad verbum Petri salvus effectus est, imo ad verbum Domini habitantis in Petro (Id. III, 6-8)? Numquid nox erat quando transeuntibus discipulis aegri cum lectulis ponebantur, ut vel umbra transeuntium tangerentur (Id. V, 15)? Dominus autem cum hic esset, neminem transiens umbra sua salvum fecit: sed ipse discipulis dixerat, Majora horum facietis (Joan. XIV, 12). Dixerat quidem Dominus, Majora horum facietis: sed non se extollat caro et sanguis; audiat dicentem, Sine me nihil potestis facere (Id. XV, 5). 6. Quid igitur? quid dicemus de nocte ista? Quando (1716)erit, quando nemo poterit operari? Nox ista impiorum erit: nox ista eorum erit quibus in fine dicetur, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Sed nox dicta est, non flamma, non ignis. Audi quia et nox est. De quodam servo dicit, Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores (Matth. XXII, 13). Operetur ergo homo dum vivit, ne illa nocte praeveniatur, ubi nemo possit operari. Modo est ut operetur fides per dilectionem: et si modo operamur, hic est dies, hic est Christus. Audi promittentem, et ne arbitreris absentem. Ipse dixit, Ecce ego vobiscum sum. Quamdiu? Non sit in nobis sollicitudo qui vivimus: si fieri posset, de hac etiam voce posteros qui futuri sunt, securissimos faceremus. Ecce, inquit, ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi (Id. XXVIII, 20). Dies iste qui circuitu solis hujus impletur, paucas horas habet, dies praesentiae Christi usque in consummationem saeculi extenditur. Post resurrectionem vero vivorum et mortuorum, cum positis ad dexteram dixerit, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum, positis autem ad sinistram dixerit, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus (Id. XXV, 34, 41): ibi erit nox ubi nemo potest operari, sed recipere quod operatus est. Aliud est tempus operationis, aliud receptionis: reddet enim Dominus unicuique secundum opera sua (Id. XVI, 27). Cum vivis, fac, si facturus es: erit enim tunc nox valida, quae involvat impios. Sed et modo omnis infidelis, quando moritur, illa nocte suscipitur: non est ut illic aliquid operetur. In illa nocte dives ardebat, et stillam aquae de digito pauperis requirebat: dolebat, angebatur, fatebatur, nec ei subveniebatur; et conatus est benefacere. Ait enim Abrahae: Pater Abraham, mitte Lazarum ad fratres meos, ut dicat illis quid hic agatur, ne et ipsi veniant in hunc locum tormentorum (Luc. XVI, 24-28). O infelix! quando vivebas, tunc erat tempus operandi; modo jam in nocte es, in qua nemo possit operari. 7. « Haec cum dixisset, exspuit in terram, et fecit lutum ex sputo, et linivit lutum super oculos ejus, et dixit ei: Vade, et lava in natatoria Siloe » (quod interpretatur Missus). « Abiit ergo, et lavit, et venit videns. » Haec quia manifesta sunt, transeamus. 8. « Itaque vicini, et qui videbant eum prius quia mendicus erat, dicebant: Nonne hic est qui sedebat, et mendicabat? Alii dicebant, Quia hic est: alii, Nequaquam, sed similis est ejus. » Aperti oculi vultum mutaverant. « Ille dicebat, Quia ego sum. » Vox grata, ne damnaretur ingrata. « Dicebant ergo ei: Quomodo aperti sunt oculi tui? Respondit: Ille homo qui dicitur Jesus, lutum fecit, et unxit oculos meos, et dixit mihi, Vade ad natatoriam Siloe, et lava. Et abii, et lavi, et vidi. » Ecce annuntiator factus est gratiae; ecce evangelizat, confitetur videns. Caecus ille confitebatur, et cor impiorum frangebatur; quia non habebant in corde, quod jam ille habebat in facie. Dixerunt ei: Ubi est ille qui tibi aperuit oculos? Ait: Nescio. In his verbis animus ipsius adhuc inuncto similis (1717)erat, nondum videnti. Sic ponamus, fratres, tanquam illam inunctionem in animo habuerit. Praedicat, et nescit quem praedicat. 9. « Adducunt eum ad Pharisaeos, qui caecus fuerat. Erat autem sabbatum quando lutum fecit Jesus, et aperuit oculos ejus. Iterum ergo interrogabant eum Pharisaei quomodo vidisset. Ille autem dixit eis: Lutum posuit mihi super oculos, et lavi, et video. Dicebant ergo ex Pharisaeis quidam. » Non omnes, sed quidam: jam enim inungebantur quidam. Quid ergo dicebant, nec videntes, nec inuncti? Non est hic homo a Deo, qui sabbatum non custodit. Ipse potius custodiebat, qui sine peccato erat. Sabbatum enim spirituale hoc est, non habere peccatum. Denique, fratres, hoc admonet Deus, quando commendat sabbatum: Omne opus servile non facietis (Levit. XXIII, 8). Haec sunt verba Dei sabbatum commendantis: Omne opus servile non facietis. Jam superiores lectiones interrogate, quid sit opus servile (Tract. 20, n. 2); et Dominum audite, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. VIII, 34). Sed isti nec videntes, ut dixi, nec inuncti, sabbatum carnaliter observabant, spiritualiter violabant. Alii dicebant: Quomodo potest homo peccator haec signa facere? Ecce sunt inuncti. Et schisma erat in eis. Dies ille diviserat inter lucem et tenebras. Dicunt ergo caeco iterum: Tu quid dicis de eo qui aperuit oculos tuos? Quid de illo sentis? quid existimas? quid judicas? Quaerebant quemadmodum homini calumniarentur, ut de synagoga pelleretur, sed a Christo inveniretur. Sed ille constanter quod sentiebat expressit. Ait enim: Quia propheta est. Adhuc quidem inunctus in corde, nondum Dei Filium confitetur, nec mentitur tamen. Ipse enim Dominus de seipso ait: Non est propheta sine honore, nisi in patria sua (Matth. XIII, 57). 10. « Non crediderunt ergo Judaei de illo quia caecus fuisset et vidisset, donec vocarent parentes ejus qui viderat: » id est, qui caecus fuerat, et viderat. « Et interrogaverunt eos, dicentes: Hic est filius vester, quem vos dicitis quia caecus natus est? quomodo ergo nunc videt? Responderunt eis parentes ejus, et dixerunt: Scimus quia hic est filius noster, et quia caecus natus est: quomodo autem nunc videat nescimus; aut quis ejus aperuit oculos, nos nescimus. Et dixerunt: Ipsum interrogate, aetatem habet, ipse de se loquatur. » Filius quidem noster est, sed juste cogeremur loqui pro infante, quia ipse pro se loqui non posset: olim loquitur, modo videt; caecum a nativitate novimus, loquentem olim scimus, videntem modo videmus: ipsum interrogate, ut instruamini; quid nobis calumniamini? Haec dixerunt parentes ejus, quia timebant Judaeos. Jam enim conspiraverant Judaei, ut si quis eum confiteretur Christum, extra synagogam fieret. Jam non erat malum fieri extra synagogam. Illi expellebant, sed Christus excipiebat. Propterea parentes ejus dixerunt, Quia aetatem habet, ipsum interrogate. 11. Vocaverunt ergo rursum hominem qui fuerat caecus, et dixerunt ei: Da gloriam Deo. Quid est, Da gloriam (1718)Deo? Nega quod accepisti. Hoc plane non est gloriam Deo dare, sed Deum potius blasphemare Da, inquiunt, gloriam Deo. Nos scimus quia hic homo peccator est. Dixit ergo ille: Si peccator est, nescio; unum scio, quia caecus cum essem, modo video. Dixerunt ergo illi: Quid fecit tibi? quomodo aperuit tibi oculos? Et ille jam stomachans adversus duritiam Judaeorum, et ex caeco videns, non ferens caecos, respondit eis: Dixi jam vobis, et audistis; quid iterum vultis audire? Numquid et vos vultis discipuli ejus fieri? Quid est, Numquid et vos, nisi, quia ego jam sum? Numquid et vos vultis? Jam video, sed non invideo. 12. Maledixerunt ei, et dixerunt: Tu discipulus ejus sis. Tale maledictum super nos, et super filios nostros. Maledictum enim est, si cor discutias, non si verba perpendas. Nos autem Moysi discipuli sumus: nos scimus quia Moysi locutus est Deus, istum autem nescimus unde sit. Utinam sciretis quia Moysi locutus est Deus; sciretis quia per Moysen praedicatus est Deus. Habetis enim Dominum dicentem, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit (Joan. V, 46). Itane sequimini servum, et dorsum ponitis contra Dominum? Sed nec servum sequimini; nam per illum ad Dominum duceremini. 13. Respondit ille homo, et dixit eis: In hoc mirabile est, quia vos nescitis unde sit, et aperuit oculos meos. Scimus autem quia peccatores Deus non audit; sed si quis Dei cultor est, et voluntatem ejus facit, hunc exaudit. Adhuc inunctus loquitur. Nam et peccatores exaudit Deus. Si enim peccatores Deus non exaudiret, frustra ille Publicanus oculos in terram demittens et pectus suum percutiens diceret, Domine, propitius esto mihi peccatori. Et ista confessio meruit justificationem, quomodo iste caecus illuminationem. A saeculo non est auditum quia aperuit quis oculos caeci nati. Nisi esset hic a Deo, non poterat facere quidquam. Libere, constanter, veraciter. Haec enim quae facta sunt a Domino, a quo fierent nisi a Deo? Aut quando a discipulis talia fierent, nisi in eis Dominus habitaret? 14. Responderunt, et dixerunt ei: In peccatis natus es totus. Totus quid est? Cum oculis clausis. Sed qui aperuit oculos, salvat et totum: ipse dabit ad dexteram resurrectionem, qui in facie dedit illuminationem. In peccatis totus natus es, et tu doces nos? Et ejecerunt eum foras. Ipsi illum magistrum fecerunt, ipsi ut discerent toties interrogaverunt, et ingrati docentem projecerunt. 15. Sed quod dixi jam dudum, fratres, illi pellunt, excipit Dominus: magis enim quia expulsus est, christianus factus est. Audivit Jesus quia ejecerunt eum foras, et cum invenisset eum dixit ei: Tu credis in Filium Dei? Modo lavat faciem cordis. Respondit ille, et ait, quasi adhuc inunctus, Quis est, Domine, ut credam in eum? Et dixit ei Jesus: Et vidisti eum, et qui loquitur tecum, ipse est. Missus est ille, iste lavans faciem in Siloe, quod interpretatur Missus. Denique jam facie lota cordis et mundata conscientia, agnoscens eum non filium hominis tantum, quod ante crediderat, sed jam (1719)Filium Dei qui carnem susceperat, ait: Credo, Domine. Parum est, Credo; vis videre qualem credat? Procidens adoravit eum. 16. Et dixit ei Jesus. Modo dies ille est, inter lucem et tenebras discernens. In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant. Quid est hoc, Domine? Magnam quaestionem fessis intulisti: sed erige vires nostras, ut possimus intelligere quod dixisti. Venisti ut qui non vident, videant: recte, quia lumen es; recte, quia dies es; recte, quia de tenebris liberas: hoc omnis anima accipit, omnis intelligit. Quid est hoc quod sequitur, Et qui vident, caeci fiant? Ergone quia venisti, caeci fient qui videbant? Audi quid sequitur, et fortassis intelliges. 17. Commoti sunt ergo verbis istis quidam ex Pharisaeis, et dixerunt ei: Numquid et nos caeci sumus? Audi jam quid est quod movebat, Et qui vident, caeci fiant. Dixit eis Jesus: Si caeci essetis, non haberetis peccatum. Cum sit caecitas ipsa peccatum. Si caeci essetis, id est, si vos caecos adverteretis, si vos caecos diceretis, et ad medicum curreretis; si ergo ita caeci essetis, non haberetis peccatum: quia veni ego auferre peccatum. Nunc vero dicitis, Quia videmus: peccatum vestrum manet. Quare? Quia dicendo, Videmus, medicum non quaeritis, in caecitate vestra remanetis. Hoc est ergo quod paulo ante non intellexeramus quod ait, Ego veni, ut qui non vident, videant: quid est, ut qui non vident, videant? Qui se non videre confitentur, et medicum quaerunt, ut videant. Et qui vident, caeci fiant: quid est, qui vident, caeci fiant? Qui se patant videre, et medicum non quaerunt, in sua caecitate permaneant. Ergo istam discretionem vocavit judicium, cum ait, In judicium veni in hunc mundum, quo discernit causam credentium et confitentium a superbis, se videre putantibus, et ideo gravius excaecatis; tanquam dixerit ei peccator confitens et medicum quaerens, Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta (Psal. XLII, 1): illorum scilicet qui dicunt, Videmus, et eorum peccatum manet. Non autem illud judicium jam intulit mundo, quo de vivis et mortuis in fine saeculi judicabit. Secundum hoc enim dixerat, Ego non judico quemquam (Joan. VIII, 15): quoniam prius venit, non ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum (Id. III, 17). :TRACTATUS XLV. Ab eo quod scriptum est, Amen, amen dico vobis; qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille fur est et latro; usque ad id, Ego veni ut vitam habeant, et abundantius habeant. Cap. X, V\. 1-10. 1. De illuminato illo qui natus est caecus, sermo ad Judaeos Domini exortus est. Huic itaque lectioni hodiernam esse contextam, scire debuit et commoneri Charitas vestra. Cum enim Dominus dixisset, In judicium ego veni in hunc mundum, ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant; quod eo tempore, quando lectum est, ut potuimus exposuimus: quidam (1720)ex Pharisaeis dixerunt, Numquid et nos caeci sumus? Quibus respondit: Si caeci essetis, non haberetis peccatum; nunc autem dicitis, Quia videmus: peccatum vestrum manet (Joan. IX, 39-41). His verbis subjunxit ea quae hodie cum recitarentur, audivimus. 2. Amen, amen dico vobis, qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille fur est et latro. Dixerunt enim se caecos non esse: videre autem tunc possent, si oves Christi essent. Unde sibi usurpabant lumen qui furebant contra diem? Propter illorum ergo vanam et superbam et insanabilem arrogantiam Dominus Jesus ista contexuit: in quibus salubriter nos, si advertamus, admonuit. Multi enim sunt qui secundum quamdam vitae hujus consuetudinem dicuntur boni homines, boni viri, bonae feminae, innocentes, et quasi observantes ea quae in lege praecepta sunt; deferentes honorem parentibus suis, non moechantes, non homicidium perpetrantes, non furtum facientes, non falsum testimonium adversus quemquam perhibentes, et caetera quae lege mandata sunt velut observantes, christiani non sunt: et plerumque se jactant quomodo isti, Numquid et nos caeci sumus? Quia vero ista omnia quae faciunt, et nesciunt ad quem finem referant, inaniter faciunt, Dominus de grege suo, et de ostio quo intratur ad ovile, similitudinem proposuit in hodierna lectione. Dicant ergo Pagani: Bene vivimus. Si per ostium non intrant, quid prodest eis unde gloriantur? Ad hoc enim debet unicuique prodesse bene vivere, ut detur illi semper vivere: nam cui non datur semper vivere, quid prodest bene vivere? Quia nec bene vivere dicendi sunt, qui finem bene vivendi vel caecitate nesciunt, vel inflatione contemnunt. Non est autem cuiquam spes vera et certa semper vivendi, nisi agnoscat vitam, quod est Christus; et per januam intret in ovile. 3. Quaerunt ergo plerumque tales homines etiam persuadere hominibus ut bene vivant, et christiani non sint. Per aliam partem volunt ascendere, rapere et occidere; non ut pastor, conservare atque salvare. Fuerunt ergo quidam philosophi, de virtutibus et vitiis subtilia multa tractantes, dividentes, definientes, ratiocinationes acutissimas concludentes, libros implentes, suam sapientiam buccis crepantibus ventilantes; qui etiam dicere auderent hominibus, Nos sequimini, sectam nostram tenete, si vultis beate vivere. Sed non intrarant per ostium: perdere volebant, mactare et occidere. 4. Quid de istis dicam? Ecce ipsi Pharisaei legebant, et in eo quod legebant, Christum sonabant, venturum sperabant, et praesentem non agnoscebant: jactabant se etiam ipsi inter videntes, hoc est inter sapientes, et negabant Christum, et non intrabant per ostium. Ergo et ipsi, si quos forte seducerent, mactandos et occidendos, non liberandos seducerent. Et hos dimittamus: videamus illos si forte ipsi intrant per ostium, qui ipsius Christi nomine gloriantur. 5. Innumerabiles enim sunt, qui se videntes non solum jactant, sed a Christo illuminatos videri volunt: (1721)sunt autem haeretici. Forte ipsi per januam intraverunt? Absit. Sabellius dicit, Qui Filius est, ipse est Pater: sed si Filius, non est Pater. Non intrat per ostium, qui Filium dicit Patrem. Arius dicit: Aliud est Pater, aliud est Filius. Recte diceret, si diceret Alius; non, aliud. Quando enim dicit, Aliud, ei contradicit a quo audit, Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30). Nec ipse ergo per ostium intrat: praedicat enim Christum qualem sibi fingit, non qualem veritas dicit. Nomen habes, rem non habes. Alicujus rei nomen est Christus: tene ipsam rem, si vis prodesse tibi nomen. Alius nescio unde, sicut Photinus: Christus homo est, inquit; Deus non est. Nec ipse intrat per ostium, quia Christus et homo et Deus est. Et quid opus est multa percurrere, et multa vana haeresum enumerare? Hoc tenete, ovile Christi esse catholicam Ecclesiam. Quicumque vult intrare ad ovile, per ostium intret, Christum verum praedicet. Non solum Christum verum praedicet, sed Christi gloriam quaerat, non suam: nam multi quaerendo gloriam suam, oves Christi sparserunt potius quam congregaverunt. Humilis est enim janua Christus Dominus: qui intrat per hanc januam, oportet humiliet se, ut sano capite possit intrare. Qui autem se non humiliat, sed extollit, per maceriam vult ascendere: qui autem per maceriam ascendit, ideo exaltatur ut cadat. 6. Tecte tamen adhuc loquitur Dominus Jesus, nondum intelligitur: nominat ostium, nominat ovile, nominat oves; commendat haec omnia, sed nondum exponit. Legamus ergo, quia venturus est ad ea verba in quibus nobis aliqua quae dixit dignetur exponere: ex quorum expositione dabit nobis fortasse etiam illa quae non exposuit, intelligere. Pascit enim manifestis, exercet obscuris. Qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde. Vae misero, quia casurus est! Sit ergo humilis, per ostium intret: plano pede veniat, et non offendet. Ille, inquit, fur est et latro. Oves suas vult dicere oves alienas: ad hoc suas, id est, furto ablatas, non ut salvet, sed ut occidat. Ergo fur est, quia quod alienum est, suum dicit: latro, quia et quod est furatus, occidit. Qui autem intrat per ostium, pastor est ovium: huic ostiarius aperit. De ostiario isto tunc quaeramus, quando ab ipso Domino audierimus quod sit ostium, et qui sit pastor. Et oves vocem ejus audiunt, et proprias oves vocat nominatim. Habet enim nomina earum scripta in libro vitae. Proprias oves vocat nominatim. Hinc dicit Apostolus: Novit Dominus qui sunt ejus (II Tim. II, 19). Et educit eas. Et cum proprias oves emiserit, ante eas vadit: et oves illum sequuntur, quia sciunt vocem ejus. Alienum autem non sequuntur, sed fugiunt ab eo; quia non noverunt vocem alienorum. Tecta sunt haec, plena quaestionibus, gravida sacramentis. Sequamur ergo et audiamus magistrum ex his obscuris aliquid aperientem; et per id quod aperit, nos forte intrare facientem. 7. Hoc proverbium dixit illis Jesus; illi autem non cognoverunt quid loqueretur eis. Forte nec nos. Quid ergo interest inter illos et nos, antequam ista verba agnoscamus et nos? Quia nos pulsamus ut aperiatur (1722)nobis; illi autem Christum negando nolebant intrare servandi, sed foris remanere perdendi. Quod ergo nos audimus haec pie, quod antequam illa intelligamus, credimus vera esse atque divina, magna ab istis diversitate distamus. Cum enim duo audiunt verba Evangelii, unus impius, alter pius, et alia sunt ut forte ambo non intelligant, unus dicit, Nihil dixit; alius dicit, Verum dixit, et bonum est quod dixit, sed nos non intelligimus: iste quia credit jam pulsat, et dignus est cui aperiatur, si pulsare persistat; ille vero adhuc audit, Nisi credideritis, non intelligetis (Isai. VII, 9, sec. LXX). Quare ista commendo? Quia etiam cum verba haec obscura, sicut possum, exposuero, aut quia valde sunt abdita, vel ego eorum non apprehendero intelligentiam, vel explicandi quod intelligo non habuero facultatem, vel tam fuerit quisque tardus, ut etiam exponentem non sequatur; non de se desperet: maneat in fide, ambulet in via, audiat Apostolum dicentem, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus (Philipp. III, 15). 8. Incipiamus ergo audire exponentem, quem audivimus proponentem. Dixit ergo iterum eis Jesus: Amen, amen dico vobis, quia ego sum ostium ovium. Ecce ipsum ostium quod clausum posuerat, aperuit. Ipse est ostium. Agnovimus, intremus, aut nos intrasse gaudeamus. Omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones. Quid est hoc, Domine, Omnes quotquot venerunt? Quid enim? tu non venisti? Sed intellige: Omnes quotquot venerunt dixi, utique praeter me. Recolamus ergo. Ante adventum ipsius venerunt Prophetae; numquid fures et latrones fuerunt? Absit. Non praeter illum venerunt, quia cum illo venerunt. Venturus praecones mittebat, sed eorum corda quos miserat, possidebat. Vultis nosse quia cum illo venerunt, qui est ipse semper? Carnem quippe accepit ex tempore. Quid est ergo semper? In principio erat Verbum (Joan. I, 1). Cum illo ergo venerunt, qui cum verbo Dei venerunt. Ego sum, inquit, via et veritas et vita (Id. XIX, 6). Si ipse est veritas, cum illo venerunt qui veraces fuerunt. Quotquot ergo praeter illum, fures et latrones; id est, ad furandum et occidendum. 9. Sed non audierunt eos oves. Major haec quaestio est, non audierunt eos oves. Ante adventum Domini nostri Jesu Christi, quo humilis venit in carne, praecesserunt justi, sic in eum credentes venturum, quomodo nos credimus in eum qui venit. Tempora variata sunt, non fides. Quia et ipsa verba pro tempore variantur, cum varie declinantur: alium sonum habet, Venturus est; alium sonum habet, Venit: mutatus est sonus, venturus est, et venit: eadem tamen fides utrosque conjungit, et eos qui venturum esse, et eos qui eum venisse crediderunt. Diversis quidem temporibus, sed utrosque per unum fidei ostium, hoc est per Christum, videmus ingressos. Nos credimus Dominum Jesum Christum natum ex Virgine, venisse in carne, passum esse, resurrexisse, in coelum ascendisse: totum hoc, sicut verba auditis praeteriti temporis, impletum esse jam credimus. In ejus sunt fidei societate (1723)nobiscum et illi patres, qui crediderunt de Virgine nasciturum, passurum, resurrecturum, in coelum ascensurum: illos enim ostendit Apostolus ubi ait, Habentes autem eumdem spiritum fidei, sicut scriptum est, Credidi, propter quod locutus sum; et nos credimus, propter quod et loquimur (II Cor. IV, 13). Propheta dixit, Credidi, propter quod locutus sum (Psal. CXV, 10): Apostolus dicit, Et nos credimus, propter quod et loquimur. Ut scias autem quod una sit fides, audi dicentem, Habentes eumdem spiritum fidei, et nos credimus. Sic et alio loco, Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt, et omnes in Moysen baptizati sunt, in nube et in mari, et omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Mare Rubrum significat Baptismum; Moyses ductor per mare Rubrum significat Christum; populus transiens significat fideles; mors Aegyptiorum significat abolitionem peccatorum. In signis diversis eadem fides: sic in signis diversis, quomodo in verbis diversis; quia verba sonos mutant per tempora, et utique nihil aliud sunt verba quam signa. Significando enim verba sunt: tolle significationem verbo, strepitus inanis est. Significata ergo sunt omnia. Numquid non eadem credebant, per quos haec signa ministrabantur, per quos eadem quae credimus, prophetata praenuntiabantur? Utique credebant: sed illi ventura esse, nos autem venisse. Ideo et sic ait, Eumdem potum spiritualem biberunt. Spiritualem eumdem, nam corporalem non eumdem. Quid enim illi bibebant? Bibebant enim de spirituali sequente petra: petra autem erat Christus (I Cor. X, 1-4). Videte ergo, fide manente, signa variata. Ibi petra Christus, nobis Christus quod in altari Dei ponitur. Et illi pro magno sacramento ejusdem Christi biberunt aquam profluentem de petra; nos quid bibamus norunt fideles. Si speciem visibilem intendas, aliud est: si intelligibilem significationem, eumdem potum spiritualem biberunt. Quotquot ergo illo tempore crediderunt vel Abrahae, vel Isaac, vel Jacob, vel Moysi, vel aliis Patriarchis, aliisque Prophetis Christum praenuntiantibus, oves erant, et Christum audierunt: non alienam vocem, sed ipsius audierunt. Judex fuerat in praecone. Quia et quando judex loquitur per praeconem, exceptor non facit, Praeco dixit; sed, Judex dixit. Alii sunt ergo quos non audierunt oves, in quibus non erat vox Christi, errantes, falsa dicentes, inania garrientes, vana fingentes, miseros seducentes. 10. Quid est ergo quod dixi, Major haec est quaestio? Quid habet obscurum et ad intelligendum difficile? Audite, obsecro. Ecce Dominus ipse Jesus Christus venit, praedicavit: utique multo magis vox pastoris erat, expressa ipso ore pastoris. Si enim per Prophetas vox pastoris erat, quanto magis vocem pastoris proferebat lingua ipsa pastoris? Non omnes audierunt. Sed quid putamus? qui audierunt, oves erant? Ecce audivit Judas, et lupus erat: sequebatur, sed pelle ovina tectus pastori insidiabatur. Aliqui vero eorum qui Christum crucifixerunt, non audiebant, et oves (1724)erant: ipsos enim videbat in turba, quando dicebat, Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum (Joan. VIII, 28). Quomodo enim ista solvitur quaestio? Audiunt non oves, et non audiunt oves; sequuntur vocem pastoris quidam lupi, et ei quaedam contradicunt oves; postremo pastorem occidunt oves. Solvitur quaestio: respondet enim aliquis, et dicit, Sed quando non audiebant, oves nondum erant, tunc lupi erant; vox audita eos mutavit, et ex lupis oves fecit: quando ergo factae sunt oves, audierunt, et pastorem invenerunt, pastoremque secutae sunt; pastoris promissa speraverunt, quia jussa fecerunt. 11. Soluta est utcumque ista quaestio, et cuiquam forte sufficiat. Me autem adhuc movet, et quid me moveat communico vobiscum, ut quodammodo quaerens vobiscum, revelante illo vobiscum merear invenire. Quid ergo me moveat, accipite. Per Ezechielem prophetam Dominus objurgat pastores, et dicit inter caetera de ovibus, Errantem ovem non revocastis (Ezech. XXXIV, 4). Et errantem dicit, et ovem appellat. Si quando errabat ovis erat, cujus vocem ut erraret audiebat? Procul dubio enim non erraret, si vocem pastoris audiret: sed ideo erravit, quia vocem audivit alieni; vocem furis et latronis audivit. Certe latronum vocem non audiunt oves: Qui venerunt, inquit, et intelligimus, Praeter me; id est, Qui venerunt praeter me, fures sunt et latrones, et non audierunt eos oves. Domine, si non audierunt eos oves, quomodo errant oves? Si oves non audiunt nisi te; tu autem veritas es: quisquis veritatem audit, non utique errat. Illi autem errant, et oves appellantur. Nam si in errore ipso oves non appellarentur, non diceretur per Ezechielem, Errantem ovem non revocastis. Quomodo et errat, et ovis est? Vocem alieni audivit? Certe non audierunt eos oves. Deinde modo multi colliguntur ad ovile Christi, et ex haereticis fiunt catholici; a furibus tolluntur, pastori redduntur: et aliquando murmurant, taedium patiuntur ad revocantem, et non intelligunt jugulantem; verumtamen etiam cum renitentes venerint quae oves sunt, agnoscunt vocem pastoris, et se venisse laetantur, et errasse erubescunt. Quando ergo in illo errore tanquam in veritate gloriabantur, et utique non audiebant vocem pastoris, et alienum ideo sequebantur, oves erant an non erant? Si oves erant, quomodo alienos oves non audiunt? si oves non erant, quare objurgantur illi quibus dicitur, Errantem ovem non revocastis? In ipsis etiam jam factis catholicis Christianis, bonae spei fidelibus, aliquando mala contingunt; seducuntur in errorem, et post errorem revocantur: quando seducti sunt in errorem, et rebaptizati sunt, aut post ovilis dominici societatem rursus in errorem pristinum revoluti sunt, oves erant an non erant? Utique catholici erant. Si catholici fideles erant, oves erant. Si oves erant, quomodo vocem alieni audire potuerunt, cum Dominus dicat, non audierunt eos oves? 12. Audistis, fratres, altitudinem quaestionis. Dico ergo: Novit Dominus qui sunt ejus (II Tim. II, 19). Novit praescitos, novit praedestinatos: de illo quippe dicitur, (1725)« Quos autem praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Quos autem praedestinavit, ipsos et vocavit; et quos vocavit, ipsos et justificavit; quos autem justificavit, ipsos et glorificavit. Si Deus pro nobis, quis contra nos? Adde adhuc: Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quomodo non et cum illo omnia nobis donavit? » Sed quibus nobis? Praescitis, praedestinatis, justificatis, glorificatis: de quibus sequitur, Quis accusabit adversus electos Dei (Rom. VIII, 29-33)? Novit ergo Dominus qui sunt ejus; ipsae sunt oves. Aliquando se ipsae nesciunt, sed pastor novit eas, secundum istam praedestinationem, secundum istam Dei praescientiam, secundum electionem ovium, ante constitutionem mundi: nam et hoc dicit Apostolus, Sicut elegit nos in ipso ante constitutionem mundi (Ephes. I, 4). Secundum istam ergo praescientiam Dei et praedestinationem, quam multae oves foris, quam multi lupi intus; et quam multae oves intus, et quam multi lupi foris! Quid est quod dixi, quam multae oves foris? Quam multi modo luxuriantur, casti futuri; quam multi blasphemant Christum, credituri in Christum; quam multi se inebriant, futuri sobrii; quam multi rapiunt res alienas, donaturi suas! verumtamen modo vocem alienam audiunt, alienos sequuntur. Item quam multi intus laudant, blasphematuri; casti sunt, fornicaturi; sobrii sunt, se vino postea sepulturi; stant, casuri! non sunt oves. (De praedestinatis enim loquimur; de his loquimur quos novit Dominus, qui sunt ejus.) Et tamen ipsi quamdiu recte sapiunt, Christi vocem audiunt. Ecce audiunt ipsi, non audiunt illi: et tamen secundum praedestinationem non oves isti, oves illi. 13. Adhuc manet quaestio, quae mihi interim nunc videtur ita posse dissolvi. Est aliqua vox, est, inquam, vox aliqua pastoris, in qua oves non audiunt alienos, in qua non oves non audiunt Christum. Quae est ista vox! Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. X, 22). Hanc vocem non negligit proprius, non audit alienus: nam et ille hoc ei praedicat, ut perseveret apud ipsum usque in finem, sed non apud eum perseverando non audit hanc vocem. Venit ad Christum, audivit alia et alia verba, illa et illa, omnia vera, sana omnia: inter quae omnia est et illa vox, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Istam qui audierit, ovis est. Sed audiebat illam nescio quis, et desipuit, refriguit, audivit alienam: si praedestinatus est, ad tempus erravit, in aeternum non periit; redit ut audiat quod neglexit, faciat quod audivit. Si enim de his est qui praedestinati sunt, et errorem ipsius Deus praescivit, et conversionem futuram; si aberravit, redit ut audiat illam vocem pastoris, et sequatur dicentem, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Bona vox, fratres, vera, pastoralis, ipsa est vox salutis in tabernaculis justorum (Psal. CXVII, 15). Nam facile est audire Christum, facile est laudare Evangelium, facile acclamare disputatori: perseverare usque in finem, hoc est ovium vocem pastoris (1726)audientium. Tentatio accidit, persevera usque in finem: quia tentatio non perseverat usque in finem. Usque in quem finem perseverabis? Quousque finias viam. Quamdiu enim non audis Christum, adversarius tuus est in ista via, hoc est in ista mortali vita. Sed quid dicit? Concorda cum adversario tuo cito, dum es cum eo in via (Matth. V, 25). Audisti, credidisti, concordasti. Si adversabaris, concorda. Si tibi praestitum est concordare, noli ulterius litigare. Quando enim finiatur via nescis, sed tamen scit ille. Si ovis es, et si perseveraveris usque in finem, salvus eris: ac per hoc istam vocem non contemnunt sui, non audiunt alieni. Ut potui, ut ipse donavit, profundam multum quaestionem aut exposui vobis, aut tractavi vobiscum. Si qui minus intellexerunt, maneat pietas, et revelabitur veritas: qui autem intellexerunt, non se extollant quasi celeriores super tardiores, ne extollendo se exorbitent, et facilius perveniant tardiores. Omnes autem perducat cui dicimus: Deduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tua (Psal. LXXXV, 11). 14. Per hoc ergo quod exposuit Dominus, quia ipse est ostium, intremus ad ea quae proposuit, nec exposuit. Et pastor quidem quisnam sit, quamvis non dixerit in ista lectione quae hodie recitata est, tamen in ea quae sequitur apertissime dicit: Ego sum pastor bonus. Quod etsi non diceret, quem alium praeter ipsum intelligere deberemus in eis verbis, ubi ait: « Qui intrat per ostium, pastor est ovium. Huic ostiarius aperit: et oves vocem ejus audiunt; et proprias oves vocat nominatim, et educit eas. Et cum proprias oves emiserit, ante eas vadit: et oves eum sequuntur, quia sciunt vocem ejus? » Quis enim alius oves proprias vocat nominatim, et educit eas hinc ad vitam aeternam, nisi qui novit nomina praedestinatorum? Unde ait discipulis suis, Gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo (Luc. X, 20): hinc enim vocat eas nominatim. Et quis alius eas emittit, nisi qui earum peccata dimittit, ut eum sequi duris liberatae vinculis possint! Et quis eas praecessit quo eum sequantur, nisi qui surgens a mortuis jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur (Rom. VI, 9): et cum hic conspicuus esset in carne ait, « Pater, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum » (Joan XVII, 24)? Unde illud est quod ait: « Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur; et ingredietur, et egredietur; et pascua inveniet. » In hoc evidenter ostendit, non solum pastorem, sed etiam oves intrare per ostium. 15. Sed quid est, ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet! Ingredi quippe in Ecclesiam per ostium Christum, valde bonum est: exire autem de Ecclesia, sicut ait iste ipse Joannes evangelista in Epistola sua, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis (Joan. II, 19); non est utique bonum. Talis ergo egressus non posset a bono pastore laudari; ut diceret, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. Est ergo aliquis non solum ingressus, verum etiam egressus bonus per ostium bonum, quod est Christus. Sed quis est iste laudabilis (1727)et beatus egressus! Possem quidem dicere ingredi nos, quando interius aliquid cogitamus; egredi autem, quando exterius aliquid operamur: et quoniam, sicut dicit Apostolus, per fidem habitat Christus in cordibus nostris (Ephes. III, 17), ingredi per Christum esse secundum ipsam fidem cogitare; egredi autem per Christum, secundum ipsam fidem etiam foris, id est, coram hominibus operari. Unde et in Psalmo legitur, Exiet homo ad opus suum (Psal. CIII, 23): et ipse Dominus dicit, Luceant opera vestra coram hominibus (Matth. V, 16). Sed plus me delectat quod ipsa veritas tanquam pastor bonus, et ideo bonus doctor, quodammodo nos admonuit, quemadmodum intelligere debeamus quod ait, « ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet; » cum secutus adjunxit, « Fur non venit nisi ut furetur, et mactet, et perdat: ego veni ut vitam habeant, et abundantius habeant. » Videtur enim mihi dixisse, Ut vitam habeant ingredientes, et abundantius habeant egredientes. Non autem potest quisque per ostium, id est per Christum, egredi ad vitam aeternam, quae erit in specie, nisi per ipsum ostium, hoc est per eumdem Christum in Ecclesiam ejus, quod est ovile ejus, intraverit ad vitam temporalem, quae est in fide. Ideo ait, Ego veni, ut vitam habeant, hoc est fidem, quae per dilectionem operatur (Galat. V, 6); per quam fidem in ovile ingrediuntur ut vivant, quia justus ex fide vivit (Rom. I, 17): et abundantius habeant, qui perseverando usque in finem, per illud ostium, id est, per fidem Christi egrediuntur, quoniam veri fideles moriuntur; et abundantius habebunt vitam, veniendo quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili non desunt pascua, quoniam ad utrumque possumus intelligere quod dictum est, et pascua inveniet, id est, et ad ingressum et ad egressum: tamen tunc vera pascua invenient, ubi saturentur qui esuriunt et sitiunt justitiam (Matth. V, 6); qualia pascua invenit cui dictum est, Hodie mecum eris in paradiso (Luc. XXIII, 43). Quomodo autem ipse sit ostium, ipse pastor, ut per seipsum quodammodo etiam ipse ingredi et egredi intelligatur, et quisnam sit ostiarius, longum est hodie quaerere, et disserendo sicut ipse donaverit explicare. :TRACTATUS XLVI. Ab eo quod scriptum est, Ego sum pastor bonus, etc., usque ad id, Mercenarius autem fugit, quia mercenarius est, et non pertinet ad eum de ovibus. Cap. X, V\. 11-13. 1. Loquens Dominus Jesus ovibus suis, et praesentibus, et futuris quae tunc aderant; quia erant ubi jam oves ejus erant, quae futurae erant ejus oves: item praesentibus et futuris, et illis et nobis, et quotquot etiam post nos fuerint oves ejus, quis ad eas missus esset, ostendit. Omnes ergo audiunt vocem pastoris sui dicentis, Ego sum pastor bonus. Non adderet, bonus, nisi essent pastores mall. Sed pastores mali, ipsi sunt fures et latrones: aut certe, ut multum, mercenarii. Omnes enim hic personas quas posuit, (1728)requirere, distinguere, nosse debemus. Aperuit enim jam duas res Dominus, quas quodammodo clausas proposuerat: jam scimus quia ostium ipse est, scimus quia pastor ipse est. Fures et latrones qui sint, in hesterna lectione patefactum est; hodie autem audivimus mercenarium, audivimus et lupum: heri nominatus est et ostiarius. In bonis ergo ostium est, ostiarius, pastor et oves: in malis fures et latrones, mercenarii, lupus. 2. Ostium Dominum Christum accipimus, pastorem ipsum: ostiarium quem? Haec enim duo ipse exposuit; ostiarium nobis reliquit quaerendum. Et quid ait de ostiario? Huic, inquit, ostiarius aperit. Cui aperit? Pastori. Quid aperit pastori? Ostium. Et quis est ipsum ostium? Ipse pastor. Numquid, si Dominus Christus non exposuisset, non ipse dixisset, Ego sum pastor, et, Ego sum ostium (Joan. X, 3, 9), auderet quisquam nostrum dicere quod ipse Christus sit et pastor et ostium? Si enim diceret, Ego sum pastor, et non diceret, Ego sum ostium; quaesituri eramus quid esset ostium, et forte aliud putantes ante ostium remansuri. Gratia illius et misericordia nobis exposuit pastorem, seipsum dixit; exposuit ostium, seipsum dixit: ostiarium quaerendum nobis reliquit. Quem nos dicturi sumus ostiarium? Quemlibet invenerimus, cavendum est ne major existimetur quam ipsum ostium; quia ostiarius in domibus hominum major est ostio. Ostiarius enim ostio, non ostium praeponitur ostiario; quia ostiarius ostium, non ostium custodit ostiarium. Non audeo dicere aliquem ostio majorem; audivi enim jam quid sit ostium: non me latet, non sum dimissus conjecturae meae, non mihi humana est relaxata suspicio; Deus dixit, veritas dixit, mutari non potest quod immutabilis dixit. 3. Dicam ergo in hujus profunditate quaestionis quid mihi videatur: eligat unusquisque quod placet; pie tamen sentiat, sicut scriptum est, Sentite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerite illum (Sap. I, 1). Ostiarium forte ipsum Dominum debemus accipere. Multo sunt enim inter se diversa in rebus humanis pastor et ostium, quam ostiarius et ostium; et tamen Dominus et pastorem se dixit, et ostium. Cur ergo non intelligamus ipsum et ostiarium? Si enim consideremus proprietates, Dominus Christus nec pastor est, sicut consuevimus nosse et videre pastores; nec ostium est, non enim eum faber fecit: si autem secundum aliquam similitudinem, et ostium et pastor est; audeo dicere, et ovis est: ovis nempe sub pastore est, tamen ille et pastor est et ovis. Ubi est pastor? Ecce hic habes, lege Evangelium: Ego sum pastor bonus. Ubi est ovis? Interroga propnetam: Sicut ovis ad immolandum ductus est (Isai. LIII, 7). Interroga amicum sponsi: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi (Joan. I, 29). Adhuc aliquid secundum istas similitudines mirabilius sum dicturus. Et agnus enim et ovis et pastor inter se amica sunt; contra leones autem a pastoribus oves custodiri solent: et tamen de Christo, cum sit ovis et pastor, legimus dictum, Vicit leo de tribu Juda (Apoc. V, 5), (1729)Haec omnia, fratres, secundum similitudines accipite, non secundum proprietates. Solemus videre pastores sedere supra petram, et inde commissa sibi pecora custodire: utique melior pastor quam petra, super quam sedet pastor; et tamen Christus et pastor et petra. Totum hoc secundum similitudinem. Proprietatem autem si quaeras a me; In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I. 1). Si quaeras a me proprietatem; Filius unicus de Patre in aeternum ab aeterno genitus, aequalis gignenti, per quem facta sunt omnia, cum Patre incommutabilis, et accepta forma hominis non mutatus, ex incarnatione homo, filius hominis et Filius Dei. Hoc totum quod dixi, non similitudo, sed res est. 4. Non ergo pigeat nos, fratres, secundum quasdam similitudines ipsum accipere ostium, ipsum ostiarium. Quid est enim ostium? Qua intramus. Quis est ostiarius? Qui aperit. Quis ergo se aperit, nisi qui seipsum exponit? Ecce Dominus dixerat ostium, non intellexeramus; quando non intelleximus, clausum erat: qui aperuit, ipse est ostiarius. Nulla est ergo necessitas aliquid aliud quaerere, nulla necessitas: sed fortasse est voluntas. Si est voluntas, noli exorbitare, noli a Trinitate discedere. Si personam aliam quaeris ostiarii, Spiritus sanctus occurrat: non enim dedignabitur ostiarius esse Spiritus sanctus, quando ipsum ostium esse dignatus est Filius. Vide ostiarium forte Spiritum sanctum: ipse Dominus discipulis suis de Spiritu sancto dicit, Ipse vos docebit omnem veritatem (Id. XVI, 13). Ostium quid est? Christus. Quid est Christus? Veritas. Quis aperit ostium, nisi qui docet omnem veritatem? 5. De mercenario autem quid dicimus? Non in bonis hic commemoratus est. Pastor bonus, ait, animam suam dat pro ovibus. Mercenarius, et qui non est pastor, cujus non sunt oves propriae, videt lupum venientem, et dimittit oves, et fugit; et lupus rapit, et dispergit oves. Non hic bonam personam mercenarius gerit, et tamen in aliquo utilis est: nec mercenarius diceretur, nisi acciperet a conducente mercedem. Quis est ergo iste mercenarius, et culpabilis et necessarius? Hic vero, fratres, luceat nobis ipse Dominus, ut et mercenarios intelligamus, et mercenarii non simus. Quis est ergo mercenarius? Sunt in Ecclesia quidam praepositi, de quibus Paulus apostolus dicit: Sua quaerentes, non quae Jesu Christi. Quid est, sua quaerentes? Non Christum gratis diligentes, non Deum propter Deum quaerentes; temporalia commoda consectantes, lucris inhiantes, honores ab hominibus appetentes. Haec quando amantur a praeposito, et propter haec servitur Deo; quisquis est talis, mercenarius est, inter filios se non computet. De talibus enim et Dominus dicit: Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam (Matth. VI, 5). Audi de Timotheo sancto quid dicat apostolus Paulus: « Spero autem in Domino Jesu Timotheum cito mittere vobis, ut et ego bono animo sim, cum cognovero quae circa vos sint: neminem enim habeo unanimem, qui germane de vobis sollicitus sit. Omnes enim sua quaerunt, non quae (1730)Jesu Christi » (Philipp. II, 19-21). Inter mercenarios pastor ingemuit: Quaesivit aliquem qui sinceriter diligeret gregem Christi, et circa se in eis qui cum illo eo tempore fuerant, non invenit. Non enim in Ecclesia Christi tunc praeter Paulum apostolum et Timotheum nemo erat qui germane de grege sollicitus esset: sed contigerat ut eo tempore quo Timotheum misit, circa se alium de filiis non haberet; sed soli mercenarii cum illo essent, sua quaerentes, non quae Jesu Christi. Et tamen ipse germane de grege sollicitus, maluit filium mittere, et inter mercenarios remanere. Invenimus et mercenarios, non eos discutit nisi Dominus; qui cor inspicit, ipse discutit: tamen aliquando intelliguntur a nobis. Non enim frustra dixit ipse Dominus etiam de lupis: Ex fructibus eorum cognoscetis eos (Matth. VII, 16). Multos interrogant tentationes, et tunc apparent cogitationes: multi autem latent. Habeat ovile Domini praepositos, et filios et mercenarios. Praepositi autem qui filii sunt, pastores sunt. Si pastores sunt, quomodo unus pastor, nisi quia sunt illi omnes unius membra pastoris, cujus sunt oves propriae? Nam et ipsi membra sunt ipsius unius ovis; quia sicut ovis ad immolandum ductus est. 6. Audite autem, quia et mercenarii necessarii sunt. Multi quippe in Ecclesia commoda terrena sectantes, Christum tamen praedicant, et per eos vox Christi auditur: et sequuntur oves, non mercenarium, sed vocem pastoris per mercenarium. Audite mercenarios ab ipso Domino demonstratos: Scribae, inquit, et Pharisaei cathedram Moysi sedent: quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite (Id. XXIII, 2). Quid aliud dixit, nisi, Per mercenarios vocem pastoris audite? Sedendo enim cathedram Moysi legem Dei docent: ergo per illos Deus docet. Sua vero illi si velint docere, nolite audire, nolite facere. Certe enim tales sua quaerunt, non quae Jesu Christi: nullus tamen mercenarius ausus est dicere populo Christi, Tua quaere, non quae Jesu Christi. Quod enim facit male, non praedicat de cathedra Christi: inde laedit unde mala facit, non unde bona dicit. Botrum carpe, spinam cave. Bene, quia intellexistis; sed propter tardiores dicam hoc idem planius. Quomodo dixi, Botrum carpe, spinam cave; cum Dominus dicat, Numquid colligunt de spinis uvam, aut de tribulis ficum (Id. VII, 16)? Verum est omnino; et tamen etiam verum ego dixi, Botrum carpe, spinam cave. Quia botrus aliquando de radice vitis exortus, pendet in sepe, crescit palmes, inseritur spinis, et portat fructum spina non suum. Non enim spinam vitis attulit, sed spinis palmes incubuit. Noli interrogare nisi radices. Quaere radicem spinae, extra invenis a vite quaere originem uvae, vitis hanc protulit ex radice. Cathedra ergo Moysi vitis erat: Pharisaeorum mores spinae erant. Doctrina vera per malos, palmes in sepe, botrus inter spinas. Caute lege, ne dum quaeris fructum, (1731)laceres manum: et cum audis bona dicentem, ne imiteris mala facientem. Quae dicunt facite, legite uvas: quae autem faciunt, facere nolite, cavete spinas. Etiam per mercenarios vocem pastoris audite, sed nolite esse mercenarii, cum sitis membra pastoris. Ipse autem Paulus sanctus apostolus, qui dixit, « Neminem habeo qui germane de vobis sollicitus sit; omnes enim sua quaerunt, non quae Jesu Christi; » alio loco inter mercenarios filiosque distinguens, videte quid dixerit: « Quidam per invidiam et contentionem; quidam vero et per bonam voluntatem Christum praedicant: quidam ex charitate, scientes quia in defensionem Evangelii positus sum; quidam vero et per contumaciam Christum annuntiant, non caste, existimantes tribulationem suscitari vinculis meis. » Isti mercenarii erant, Paulo apostolo invidebant. Quare invidebant, nisi quia temporalia requirebant? Sed quid adjungat, attendite: Quid enim? Dum omni modo, sive occasione, sive veritate Christus annuntietur; et in hoc gaudeo, sed et gaudebo (Philipp. I, 15-18). Veritas est Christus: veritas a mercenariis occasione annuntietur, veritas a filiis veritate annuntietur: filii aeternam haereditatem Patris patienter exspectant, mercenarii temporalem mercedem conducentis festinanter exoptant: mihi humana gloria, cui mercenarios invidere video, minuatur; et tamen per linguas et mercenariorum et filiorum divina Christi gloria diffametur, cum sive occasione, sive veritate Christus annuntietur. 7. Vidimus qui sit etiam mercenarius. Quis est lupus, nisi diabolus? Et quid dictum est de mercenario? Cum viderit lupum venientem, fugit; quia non sunt ejus oves propriae, nec ei cura est de ovibus. Numquid talis erat apostolus Paulus? Absit. Numquid talis Petrus? Absit. Numquid tales caeteri Apostoli, excepto Juda filio perditionis? Absit. Pastores ergo illi? Plane pastores. Et unde unus pastor? Jam dixi, pastores, quia membra pastoris. Illo capite gaudebant, sub illo capite concordabant, uno spiritu in unius corporis compage vivebant: ac per hoc omnes ad unum pastorem pertinebant. Si ergo pastores, non mercenarii, quare fugiebant quando persecutionem patiebantur? Expone nobis, o Domine. Vidi in Epistola fugientem Paulum: per murum in sporta submissus est, ut manus persequentis evaderet (II Cor. XI, 33). Non ergo illi cura fuit de ovibus, quas lupo veniente deserebat? Fuit plane, sed eas pastori in coelo sedenti orationibus commendabat: se autem utilitati earum fugiendo servabat, sicut quodam loco ait, Manere in carne necessarium propter vos (Philipp. I, 24). Ab ipso namque pastore omnes audierant, Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam (Matth. X, 23). Hanc nobis quaestionem Dominus dignetur exponere. Domine, tu dixisti eis quos fideles pastores esse utique volebas, quos tua membra esse formabas, Si vos persecuti fuerint, fugite. Injuriam ergo illis facis, quando reprehendis mercenarios, qui vident lupum venientem et fugiunt. Rogamus indices nobis quid habeat altitudo quaestionis: pulsemus, aderit qui aperiat se ostiarius ostii, quod est ipse.(1732) 8.Quis est mercenarius, qui videt lupum venientem et fugit? Qui sua quaerit, non quae Jesu Christi: peccantem non libere audet arguere (I Tim. V, 20). Ecce nescio quis peccavit, graviter peccavit; increpandus est, excommunicandus est: sed excommunicatus, inimicus erit, insidiabitur, nocebit cum potuerit. Jam ille qui sua quaerit, non quae Jesu Christi, ne perdat quod sectatur, humanae amicitiae commoditatem, et inimicitiarum humanarum incurrat molestiam, tacet, non corripit. Ecce lupus ovi guttur apprehendit: diabolus fideli adulterium persuasit; tu taces, non increpas: o mercenarie, lupum venientem vidisti, et fugisti. Respondet forte et dicit: Ecce hic sum, non fugi. Fugisti, quia tacuisti; tacuisti, quia timuisti. Fuga animi, timor est. Corpore stetisti, spiritu fugisti: quod ille non faciebat qui dicebat, Etsi corpore absens sum, spiritu vobiscum sum (Coloss. II, 5). Quomodo enim spiritu fugiebat, qui etiam corpore absens, fornicatores litteris arguebat? Affectiones nostrae motus animorum sunt. Laetitia, animi diffusio; tristitia, animi contractio: cupiditas, animi progressio; timor, animi fuga est. Diffunderis enim animo, cum delectaris; contraheris animo, cum molestaris: progrederis animo, cum appetis; fugis animo, cum metuis. Ecce unde ille mercenarius viso lupo dicitur fugere. Quare? Quia non est ei cura de ovibus. Quare non est ei cura de ovibus? Quia mercenarius est. Quid est, mercenarius est? Temporalem mercedem quaerens, et in domo in aeternum non habitabit. Sunt hic adhuc quaerenda, et discutienda vobiscum, sed onerare vos non est consilii. Dominica enim cibaria conservis ministramus; in pascuis dominicis oves pascimus, et simul pascimur. Sicut non est negandum quod necessarium est, sic non est cor infirmum pabuli multitudine praegravandum. Non sit ergo molestum Charitati vestrae, quia omnia quae hic adhuc discutienda arbitror, hodie non discutio: sed iterum nobis in nomine Domini diebus reddendi sermonis eadem lectio recitabitur, et diligentius, illo adjuvante, tractabitur. :TRACTATUS XLVII. Ab eo quod scriptum est, Ego sum pastor bonus, et cognosco oves meas, etc., usque ad id, Numquid daemonium potest caecorum oculos aperire? Cap. X, V\. 14-21. 1. Qui sermonem Dei nostri non solum libenter, sed etiam diligenter auditis, promissionis nostrae procul dubio meministis. Ipsa quippe lectio evangelica et hodie lecta est, quae lecta fuerat proximo dominico die: propterea quoniam in quibusdam necessitatibus immorati, non potuimus omnia discutere quae vestris sensibus debebamus. Proinde quae jam dicta atque tractata sunt, hodie non quaerimus; ne adhuc eadem repetendo, ad illa quae nondum dicta sunt pervenire minime permittamur. Nostis jam in nomine Domini qui sit bonus pastor, et quemadmodum pastores boni membra sint ejus, et ideo pastor sit unus: (1733)nostis qui sit mercenarius ferendus; quis lupus, et jures, et latrones cavendi; quae sint oves, quod sit ostium quo et oves ingrediuntur et pastor; quomodo sit intelligendus ostiarius: nostis etiam quoniam quisquis non per ostium intraverit, fur est et latro, nec venit nisi ut furetur, et occidat, et perdat. Haec omnia dicta, sufficienter, quantum existimo, pertractata sum. Hodie debemus dicere, quantum adjuvat Dominus (quoniam ipse Jesus Christus salvator noster et pastorem se esse dixit, et ostium, et pastorem bonum dixit intrare per ostium), quomodo ipse per seipsum intret. Si enim nemo pastor bonus est, nisi qui per ostium intrat, et ipse est praecipue pastor bonus, et ipse est ostium; intelligere non possum, nisi et ipsum per seipsum ad oves suas intrare, et vocem suam illis dare ut sequantur eum, easque intrantes et exeuntes pascua invenire, quod est vita aeterna. 2. Cito ergo dico. Ego quaerens intrare ad vos, id est ad cor vestrum, Christum praedico: si aliud praedicem, per aliam partem conabor ascendere. Christus itaque mihi janua est ad vos; per Christum intro, non ad parietes vestros, sed ad corda vestra. Per Christum intro, Christum in me libenter audistis. Quare Christum in me libenter audistis? Quia oves Christi estis, sanguine Christi comparati estis. Agnoscitis pretium vestrum: quod non a me datur, sed per me praedicatur. Ille quippe emit, qui pretiosum sanguinem fudit: pretiosus sanguis est illius sine peccato. Fecit tamen ipse etiam suorum sanguinem pretiosum, pro quibus dedit sanguinis pretium: nam si suorum sanguinem non faceret pretiosum, non diceretur, Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus (Psal. CXV, 15). Itaque etiam quod ait, Pastor bonus animam suam ponit pro ovibus, non ipse unus hoc fecit: et tamen si illi qui fecerunt membra ejus sunt, idem ipse unus hoc fecit. Ipse enim potuit facere sine illis; ipsi sine illo unde potuerunt, cum ipse dixerit, Sine me nihil potestis facere (Joan. XV, 5)? Hinc autem ostendimus quod et alii fecerint, quia ipse apostolus Joannes, qui hoc quod audistis Evangelium praedicavit, in Epistola sua dixit: Sicut Christus pro nobis animam suam posuit, sic et nos debemus animas pro fratribus ponere (I Joan. III, 16). Debemus, dixit; debitores nos fecit qui primus exhibuit. Ideo quodam loco scriptum est: Si sederis coenare ad mensam potentis, sapienter intellige quae apponuntur tibi: et mitte manum tuam, sciens quia talia te oportet praeparare (Prov. XXIII, 1, 2, sec. LXX). Mensa potentis quae sit, nostis; ibi est corpus et sanguis Christi: qui accedit ad talem mensam, praeparet talia. Et quid est, praeparet talia? Quomodo ipse pro nobis animam suam posuit, sic et nos debemus, ad aedificandam plebem et asserendam fidem, animas pro fratribus ponere. Ideo Petro quem facere volebat pastorem bonum, non in ipso Petro, sed in corpore suo ait: Petre, amas me? pasce oves meas. Hoc semel, hoc iterum, hoc tertio usque ad ejus tristitiam. Et cum tantum interrogasset Dominus, quantum interrogandum (1734)esse judicavit, ut ter confiteretur qui ter negaverat, et ei suas oves pascendas tertio commendasset; ait illi, Cum junior esses, cingebas te, et ambulabas ubi volebas: cum autem senueris, extendes manus tuas, et alter te cinget, et ducet quo tu non vis. Et exposuit Evangelista quid Dominus dixerit: Hoc autem inquit, dixit, significans qua morte clarificaturus esset Deum (Joan. XXI, 15-19). Ad hoc ergo pertinet, Pasce oves meas: ut ponas animam tuam pro ovibus meis. 3. Jam illud quod ait, Sicut novit me Pater, et ego agnosco Patrem, quis nescit? Ipse enim agnoscit Patrem per se, nos per illum. Quia ipse per se agnoscit, novimus: quia et nos per illum, etiam hoc novimus; quia et hoc per illum novimus. Ipse enim dixit: Deum nemo vidit unquam, nisi unigenitus Filius qui est in sinu Patris; ipse enarravit (Id. I, 18). Ergo et nos per ipsum, quibus enarravit. Item alibi ait: Nemo novit Filium, nisi Pater; neque Patrem quisquam novit, nis Filius, et cui voluerit Filius revelare (Matth. XI, 27). Sicut ergo ipse per se novit Patrem, nos autem per illum novimus Patrem; sic intrat in ovile per semetipsum, et nos per ipsum. Ostium dicebamus per Christum nos habere ad vos; quare? Quia Christum praedicamus. Nos Christum praedicamus; et ideo per ostium intramus. Christus autem Christum praedicat, quia seipsum praedicat; et ideo pastor per seipsum intrat. Lumen cum alia monstrat quae videntur in lumine, numquid aliquo alio indiget ut monstretur? Lumen ergo et alia demonstrat et seipsum. Quaecumque intelligimus, intellectu intelligimus; et ipsum intellectum unde, nisi intellectu, intelligimus? Numquid sic oculo carnis et alia vides et ipsum? Quamvis enim videant homines oculis suis, non tamen vident oculos suos. Oculus carnis alia videt, se non potest: intellectus autem et alia intelligit, et seipsum. Quomodo intellectus videt se, sic et Christus praedicat se. Si praedicat se, et praedicando intrat ad te, per se intrat ad te. Et ad Patrem ipse est ostium; quia non est qua veniatur ad Patrem, nisi per ipsum. Unus enim Deus et unus mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus (I Tim. II, 5). Verbo multa dicuntur: haec ipsa quae dixi, utique verbo dixi. Si velim dicere et ipsum verbum, unde dico, nisi verbo? Ac per hoc per verbum et alia dicuntur, quae non sunt quod verbum; et ipsum verbum dici non potest, nisi per verbum. Adjuvante Domino exemplis abundavimus. Tenete ergo quomodo Dominus Jesus Christus et ostium sit, et pastor: ostium pandendo se, pastor intrando per se. Et quidem, fratres, quod pastor est, dedit et membris suis: nam et Petrus pastor, et Paulus pastor, et caeteri Apostoli pastores, et boni episcopi pastores. Ostium vero nemo nostrum se dicit; hoc sibi ipse proprium tenuit, qua intrent oves. Denique Paulus apostolus boni pastoris implebat officium, quando Christum praedicabat, quia per ostium intrabat. At ubi oves indisciplinatae coeperunt facere schismata, et alia ostia sibi ponere, non qua intrarent ut congregarentur, sed qua errarent ut dividerentur, (1735)dicentes, alii, Ego sum Pauli; alii, Ego sum Cephae; alii, Ego Apollo; alii, Ego Christi: expavescens ad eos qui dixerunt, Ego sum Pauli, tanquam clamans ad oves, Miserae, qua itis? non sum ostium: Numquid Paulus, inquit, pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis (I Cor. I, 12, 13)? Qui vero dicebant, Ego sum Christi, invenerant ostium. 4. De uno autem ovili et uno pastore, jam quidem assidue soletis audire: multum enim commendavimus unum ovile, praedicantes unitatem, ut per Christum omnes oves ingrederentur, et Donatum nulla sequeretur. Verumtamen unde hoc proprie dixerit Dominus, satis apparet. Loquebatur enim apud Judaeos, missus autem fuerat ad ipsos Judaeos, non propter quosdam immani odio pertinaces et perseverantes in tenebris, sed propter quosdam in ipsa gente quas dicit oves suas: de quibus ait, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel (Matth. XV, 24). Noverat etiam eos in turba furentium, et praevidebat in pace credentium. Quid est ergo, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel; nisi quia praesentiam suam corporalem non exhibuit nisi populo Israel? Ad Gentes non perrexit ipse, sed misit: ad populum vero Israel et misit, et venit ipse; ut qui contemnebant, majus judicium sumerent, quia et praesentia est illis exhibita. Ipse Dominus ibi fuit, ibi matrem elegit; ibi concipi, ibi nasci, ibi sanguinem fundere voluit; ibi sunt vestigia ejus, modo adorantur, ubi novissime stetit, unde ascendit in coelum: ad Gentes autem misit. 5. Sed forte aliquis arbitratur, quoniam non ipse ad nos venit, sed misit ad nos, non nos audisse vocem ipsius, sed vocem eorum quos misit. Absit; pellatur ista cogitatio de cordibus vestris: et in his quos misit ipse erat. Ipsum Paulum audi quem misit; ad Gentes enim praecipue Paulum misit apostolum: et ait ipse Paulus terrens non de se, sed de illo, An vultis accipere experimentum ejus qui in me loquitur Christi (II Cor. XIII, 3)? Audite et ipsum Dominum. Et alias oves habeo, id est, in Gentibus: quae non sunt de hoc ovili, id est de populo Israel: oportet me et illas adducere. Ergo et per suos non alter adducit. Adhuc audi: Vocem meam audient. Ecce et per suos ipse loquitur, et per eos quos mittit vox ejus auditur. Ut sit unum ovile et unus pastor. Duobus istis gregibus tanquam duobus parietibus, factus est lapis angularis (Ephes. II, 11-22). Ergo et ostium est, et lapis angularis: omnia per similitudinem, nihil horum proprie. 6. Jam enim dixi, et commendavi vehementer, et qui capiunt sapiunt, imo qui sapiunt capiunt; et qui nondum intellectu sapiunt, fide teneant quod intelligere nondum possunt. Per similitudinem Christus multa est quae per proprietatem non est. Per similitudinem et Petra est Christus, et ostium est Christus, (1736)et lapis angularis est Christus, et pastor est Christus, et agnus est Christus, et leo est Christus. Quam multa per similitudines, et alia, quae commemorare longum est! Si autem proprietates discutias rerum quas videre consuesti; nec petra est, quia durus et sine sensu non est; nec ostium est, quia faber eum non fecit; nec lapis angularis est, quia non est ab structore compositus; nec pastor est, quia custos ovium quadrupedum non est; nec leo est, quia fera non est; nec agnus est, quia pecus non est. Omnia ergo ista per similitudinem. Quid ergo proprie? In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quid de homine qui apparuit? Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 1, 14). 7. Audi et caetera. Propterea me Pater diligit, inquit; quia ego pono animam meam, ut iterum sumam eam. Quid ait? Propterea me Pater diligit: quia morior ut resurgam. Cum magno enim pondere dictum est, ego: Quia ego pono, inquit, pono animam meam, ego pono. Quid est, ego pono? Ego illam pono: non glorientur Judaei; saevire potuerunt, potestatem habere non potuerunt: saeviant quantum possunt; si ego noluero animam meam ponere, quid saeviendo facturi sunt? Una responsione prostrati sunt: quando eis dictum est, Quem quaeritis? dixerunt, Jesum; et ait eis, Ego sum: redierunt retro, et ceciderunt (Id. XVIII, 4-6). Qui ceciderunt ad unam vocem Christi morituri, quid facient sub voce judicaturi? Ego, ego, inquam, pono animam meam, ut iterum sumam eam. Non glorientur Judaei, quasi praevaluerint; ipse posuit animam suam. Ego dormivi, dicit. Nostis Psalmum: Ego dormivi, et somnum cepi; et exsurrexi, quoniam Dominus suscipiet me (Psal. III, 6). Modo Psalmus ipse lectus est, modo audivimus: Ego dormivi, et somnum cepi; et exsurrexi, quoniam Dominus suscipiet me. Quid est, Ego dormivi? Quia volui, dormivi. Quid est, dormivi? Mortuus sum. Nonne dormivit, qui quando voluit, de sepulcro tanquam de lecto surrexit? Sed amat dare gloriam Patri, ut nos aedificet gloriam dare Creatori. Nam quod addidit, exsurrexi, quoniam Dominus suscipiet me; putatis hic quasi virtutem ejus defecisse, ut per potestatem suam mori potuerit, per potestatem suam resurgere non potuerit? Sic enim videntur sonare verba non intentius intellecta, Ego dormivi; id est, quia volui, dormivi. Et exsurrexi: quare? Quia Dominus suscipiet me. Quid enim, tu a teipso resurgere non valeres? Si non valeres, non diceres, Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. Audi alio loco in Evangelio, quia non solum Pater suscitavit Filium, sed etiam Filius seipsum. Solvite, inquit, templum hoc, et in triduo suscitabo illud. Et Evangelista: Hoc autem, inquit, dicebat de templo corporis sui (Joan. II, 19, 21). Hoc enim suscitabatur quod moriebatur. Nam Verbum non est mortuum, anima illa non est mortua. Si nec tua moritur, Domini moreretur? 8. Unde scio, inquis, si mea non moritur? A te non occidatur, et non moritur. Quomodo, inquis, ego (1737)possum occidere animam meam? Ut alia peccata interim taceam, Os quod mentitur, occidit animam (Sap. I, 11). Quomodo, inquis, securus sum, quia non moritur? Ipsum Dominum audi dantem servo securitatem: Nolite timere eos qui occidunt corpus, et postea non habent quid faciant. Sed plane quid ait? Eum timete qui habet potestatem et corpus et animam occidere in gehenna (Matth. X, 28, et Luc. XII, 4, 5). Ecce quia moritur, ecce quia non moritur. Quid est mori ipsius? quid est mori carni tuae? Mori carni tuae, est amittere vitam suam: mori animae tuae, est amittere vitam suam. Vita carnis tuae, anima tua: vita animae tuae, Deus tuus. Quomodo moritur caro amissa anima, quae vita est ejus; sic moritur anima amisso Deo, qui vita est ejus. Certe ergo immortalis est anima. Plane immortalis, quia vivit et mortua. Quod enim de vidua deliciosa dixit Apostolus, etiam de anima, si Deum suum amiserit, dici potest, Vivens mortua est (I Tim. V, 6). 9. Quomodo ergo ponit animam suam Dominus? Fratres, quaeramus hoc paulo attentius. Non nos arctat hora quae solet die dominico: vacat nobis, hoc lucrentur qui ad verbum Dei etiam die hodierna conveniunt. Pono, inquit, animam meam. Quis ponit? quam ponit? Quid est Christus? Verbum et homo. Nec sic homo ut sola caro: sed quia homo, constat ex carne et anima, totus autem homo in Christo. Non enim partem deteriorem suscepisset, et partem meliorem deseruisset: pars quippe hominis melior est anima quam corpus. Quia ergo totus homo in Christo, quid est Christus? Verbum, inquam, et homo. Quid est Verbum et homo? Verbum, anima et caro. Tenete hoc, quia non defuerunt haeretici et in ista sententia, pulsi quidem jam olim a veritate catholica: sed tamen ut fures et latrones non intrantes per ostium, insidiari ovili non desinunt. Apollinaristae haeretici dicti sunt, qui ausi sunt dogmatizare quod Christus non sit nisi Verbum et caro: animam humanam non eum assumpsisse contendunt. Nam et aliqui eorum fuisse in Christo animam, negare non potuerunt. Videte absurditatem et insaniam non ferendam. Animam irrationalem cum habere voluerunt, rationalem negaverunt: dederunt ei animam pecoris, subtraxerunt hominis. Sed illi abstulerunt Christo rationem, non tenendo rationem. Absit hoc a nobis, in fide catholica nutritis atque fundatis. Ex hac ergo occasione admonuerim Charitatem vestram, ut quomodo superioribus lectionibus satis vos instruximus adversus Sabellianos et Arianos; Sabellianos qui dicunt, Ipse est Pater qui Filius; Arianos qui dicunt, Aliud est Pater, aliud est Filius, quasi non sint ejusdem substantiae Pater et Filius: instruximus etiam, quantum meministis, et meminisse debetis, contra haereticos Photinianos, qui (1738)solum hominem Christum sine Deo esse dixerunt; contra Manichaeos, qui solum sine homine Deum: ex hac occasione de anima instruamus vos et contra Apollinaristas, qui dicunt Dominum nostrum Jesum Christum non habuisse animam humanam, id est animam rationalem, animam intelligentem, animam, inquam, in qua distamus a pecore, quod homines sumus. 10. Quomodo ergo hic dixit Dominus, Potestatem habeo ponendi animam meam? Quis ponit animam, et iterum sumit eam? Christus ex eo quod Verbum est, ponit animam, et sumit eam iterum? An ex eo quod anima humana est, ipsa se ponit, et iterum ipsa se sumit? An ex eo quod caro est, caro animam ponit, et iterum sumit? Tria proposui, omnia pertractemus, et hoc eligamus quod conveniat regulae veritatis. Si enim dixerimus, quia Verbum Dei posuit animam suam, et iterum sumpsit eam; metuendum est ne subintret prava cogitatio, et dicatur nobis: Ergo aliquando anima illa separata est a Verbo, et aliquando Verbum illud, ex quo suscepit animam illam, fuit sine anima. Video enim fuisse sine anima humana Verbum, sed cum in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ex quo enim Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis (Joan. I, 1, 14), et susceptus est a Verbo homo, id est totus homo, anima et caro; quid fecit passio, quid fecit mors, nisi corpus ab anima separavit? Animam vero a Verbo non separavit. Si enim mortuus est Dominus, imo quia mortuus est Dominus; mortuus est enim pro nobis in cruce; sine dubio caro ipsius exspiravit animam: ad tempus exiguum anima deseruit carnem, sed redeunte anima resurrecturam. A Verbo autem animam separatam esse non dico. Latronis animae dixit: Hodie mecum eris in paradiso (Luc. XXIII, 43). Fidelem latronis animam non deserebat, et deserebat suam? Absit: sed illius ut Dominus custodivit, suam vero inseparabiliter habuit. Si autem dixerimus quia ipsa se anima posuit, et iterum ipsa se sumpsit, absurdissimus sensus est: non enim quae a Verbo non erat separata, a seipsa poterat separari. 11. Dicamus ergo et quod verum est, et quod facile intelligi potest. Ecce homo quilibet non constans ex Verbo et anima et carne, sed ex anima et carne: de isto homine interrogemus quomodo ponat animam suam quicumque homo. An forte nullus homo poni, animam suam? Potes mihi dicere: Nullus homo habet potestatem ponere animam suam, et iterum sumere eam. Ponere animam suam nisi posset homo, non diceret Joannes apostolus, Sicut Christus pro nobis animam suam posuit, sic et nos debemus animas pro fratribus ponere (I Joan. III, 16). Ergo et nobis licet (si et nos impleamur virtute ipsius, quia sine illo nihil facere possumus) ponere pro fratribus animas nostras. Quando martyr quilibet sanctus posuit pro fratribus animam suam, quis posuit, et quam posuit? Hoc si intellexerimus, ibi videbimus quemadmodum a Christo dictum sit, Potestatem habeo ponendi animam meam. (1739)O homo, paratus es pro Christo mori? Paratus, inquit. Dicam hoc aliis verbis. Paratus es pro Christo animam tuam ponere? Et ad ista verba sic mihi respondet, Paratus sum; quomodo mihi responderat cum dicerem, Paratus es mori. Hoc ergo est ponere animam, quod est mori. Sed pro quo ibi est certamen? Omnes enim homines quando moriuntur, ponunt animam; sed non omnes pro Christo ponunt. Et nemo habet potestatem sumere quod posuerit: Christus autem et pro nobis posuit, et quando voluit, posuit; et quando voluit, sumpsit. Ponere ergo animam, mori est. Sic et apostolus Petrus Domino dixit, Animam meam pro te ponam (Joan. XIII, 37): id est, pro te moriar. Carni hoc tribue: caro ponit animam suam, et caro iterum sumit eam; non tamen sua potestate caro, sed potestate inhabitantis carnem: caro ergo ponit animam suam exspirando. Vide ipsum Dominum in cruce; Sitio dixit: illi qui aderant tinxerunt spongiam in aceto, alligaverunt arundini, et apposuerunt ori ejus; quod cum accepisset, ait, Perfectum est: quid est, Perfectum est? Impleta sunt omnia quae ante mortem futura de me fuerant prophetata. Et quia potestatem habebat quando vellet ponendi animam suam; posteaquam dixit, Perfectum est, quid ait Evangelista? Et inclinato capite tradidit Spiritum (Id. XIX, 28-30). Hoc est ponere animam. Modo hic attendat Charitas vestra. Inclinato capite tradidit spiritum. Quis tradidit? quem tradidit? Spiritum tradidit, caro illum tradidit. Quid est, caro illum tradidit? Caro illum emisit, caro illum exspiravit. Ideo enim dicitur exspirare, extra spiritum fieri. Quomodo est exsulare, extra solum fieri; exorbitare, extra orbitam fieri: sic exspirare, extra spiritum fieri; qui spiritus anima est. Cum ergo exit anima a carne, et remanet caro sine anima, tunc homo ponere animam dicitur. Quando Christus animam posuit? Quando Verbum voluit. Principatus enim in Verbo erat; ibi potestas erat quando poneret caro animam, et quando sumeret. 12. Si ergo caro animam posuit, quomodo Christus animam posuit? Non enim caro Christus? Ita plane, et caro Christus, et anima Christus, et Verbum Christus: nec tamen tria haec tres Christi, sed unus Christus. Hominem interroga, et, de teipso fac gradum ad ea quae supra te sunt, et si nondum intelligenda, saltem credenda. Quomodo est enim unus homo anima et corpus; sic unus Christus Verbum et homo. Videte quid dixerim, et intelligite. Anima et corpus duae res sunt, sed unus homo: Verbum et homo duae res sunt, sed unus Christus. Ergo de homine quaere. Ubi est Paulus apostolus modo? Si quis respondeat, In requie cum Christo; verum dicit. Item si quis respondeat, Romae in sepulcro; et ipse verum dicit. Illud mihi de anima, hoc de ejus carne respondet. Nec tamen ideo duos dicimus apostolos Paulos; unum qui requiescit in Christo, alium qui positus est in sepulcro: quamvis apostolum Paulum dicamus vivere in Christo, eumdemque apostolum Paulum dicamus mortuum jacere in sepulcro. Moritur aliquis, dicimus, Bonus homo, fidelis homo, in pace est cum (1740)Domino: et continuo, Eamus ad exsequias ipsius, et sepeliamus illum. Eum sepulturus es quem jam dixeras in pace esse cum Deo: cum aliud sit anima quae immortaliter viget, aliud corpus quod corruptibiliter jacet. Sed ex quo consortium carnis et animae hominis nomen accepit, jam et singulum atque separatum, utrumlibet eorum nomen hominis tenuit. 13. Nemo ergo titubet, quando audit Dominum dixisse, Pono animam meam, et iterum sumo eam. Ponit eam caro, sed ex potestate Verbi: sumit eam caro, sed ex potestate Verbi. Et ipse Dominus Christus dictus est sola caro. Quomodo, inquit, probas? Audeo dicere, et sola caro Christi dictus est Christus. Credimus certe non in solum Deum Patrem, sed et in Jesum Christum Filium ejus unicum Dominum nostrum: modo totum dixi, in Jesum Christum Filium ejus unicum Dominum nostrum. Totum ibi intellige, et Verbum, et animam, et carnem. Sed utique confiteris etiam illud quod habet eadem fides, in eum Christum te credere qui crucifixus est et sepultus. Ergo etiam sepultum Christum esse non negas: et tamen sola caro sepulta est. Si enim erat ibi anima, non erat mortuus: si autem vera mors erat, ut ejus vera sit resurrectio, sine anima fuerat in sepulcro; et tamen sepultus est Christus. Ergo Christus erat etiam sine anima caro, quia non est sepulta nisi caro. Disce hoc etiam in apostolicis verbis. Hoc sentite, inquit, in vobis, quod et in Christo Jesu: qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Quis, nisi Christus Jesus, quantum attinet ad id quod est Verbum, Deus apud Deum? Vide autem quod sequitur: Sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens; in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo. Et hoc quis, nisi idem ipse Christus Jesus? Sed hic jam omnia sunt, et Verbum in forma Dei, quae accepit formam servi; et anima et caro in forma servi, quae accepta est a forma Dei. Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem (Philipp. II, 6-8). Jam in morte sola caro est a Judaeis occisa. Si enim discipulis dixit, Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere (Matth. X, 28); numquid in ipso potuerunt plus quam corpus occidere? Et tamen carne occisa Christus occisus est. Ita cum caro animam posuit, Christus animam posuit; et cum caro, ut resurgeret, animam sumpsit, Christus animam sumpsit. Nec tamen potestate carnis hoc factum est; sed ejus qui et animam et carnem, ubi haec adimplerentur, assumpsit. 14. Hoc, inquit, mandatum accepi a Patre meo. Verbum non verbo accepit mandatum, sed in Verbo unigenito Patris est omne mandatum. Cum autem dicitur Filius a Patre accipere quod substantialiter habet, quomodo dictum est, Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso (Joan. V, 26), cum Filius ipse sit vita; non potestas minuitur, sed generatio ejus ostenditur. Quoniam Pater non quasi ei filio qui imperfectus est natus, aliquid addidit; sed ei quem perfectum genuit, omnia (1741)gignendo dedit. Ita illi dedit suam aequalitatem, quem non genuit inaequalem. Sed haec loquente Domino, quoniam lux lucebat in tenebris, et tenebrae eam non comprehendebant (Joan. I, 5), Dissensio iterum facta est inter Judaeos propter sermones hos. Dicebant autem multi ex ipsis: Daemonium habet, et insanit; quid eum auditis? Istae fuerunt densissimae tenebrae. Alii dicebant: Haec verba non sunt daemonium habentis; numquid daemonium potest caecorum oculos aperire? Jam istorum oculi coeperant aperiri. :TRACTATUS XLVIII. Ab eo loco, Facta sunt Encaenia in Jerosolymis; usque ad id, Omnia autem quaecumque dixit Joannes de hoc, vera erant: et multi crediderunt in eum. Cap. X, V\. 22-42. 1. Quod jam commendavi Dilectioni vestrae, stabiliter meminisse debetis, sanctum Joannem evangelistam nolle nos semper lacte nutriri, sed solido cibo vesci. Quisquis autem ad sumendum solidum cibum verbi Dei adhuc minus idoneus est, lacte fidei nutriatur, et verbum quod intelligere non potest, credere non cunctetur. Fides enim meritum est, intellectus praemium. In ipso labore intentionis desudat acies mentis nostrae, ut ponat sordiculas nebulae humanae, et serenetur ad Verbum Dei. Non ergo recusetur labor, si adest amor: nostis enim quoniam qui amat non laborat. Omnis enim labor non amantibus gravis est. Si tantos labores cum avaris portat cupiditas, nobiscum non portat charitas? 2. Evangelium intendite: Facta sunt autem Encaenia in Jerosolymis. Encaenia festivitas erat dedicationis templi. Graece enim καινὸν dicitur novum quandocumque novum aliquid fuerit dedicatum, Encaenia vocantur. Jam et usus habet hoc verbum: si quis nova tunica induatur, encaeniare dicitur. Illum enim diem quo templum dedicatum est, Judaei solemniter celebrabant: ipse dies festus agebatur, cum ea quae lecta sunt, locutus est Dominus. 3. Hiems erat. Et ambulabat Jesus in templo in porticu Salomonis. Circumdederunt ergo eum Judaei, et dicebant ei: Quousque animam nostram tollis? Si tu es Christus, dic nobis palam. Non veritatem desiderabant, sed calumniam praeparabant. Hiems erat, et frigidi erant: ad illum enim divinum ignem accedere pigri erant. Sed accedere est credere: qui credit, accedit; qui negat, recedit. Non movetur anima pedibus, sed affectibus. Friguerant a diligendi charitate, et ardebant nocendi cupiditate. Longe aberant, et ibi erant: non accedebant credendo, et premebant persequendo. Quaerebant audire a Domino, Ego sum Christus: et fortasse de Christo secundum hominem sapiebant. Praedicaverunt Prophetae Christum: sed divinitatem Christi et in Prophetis et in ipso Evangelio nec haeretici intelligunt; quanto minus Judaei, quamdiu velamen est super cor eorum (II Cor. III, 15)? Denique quodam loco sciens Dominus Jesus eos de Christo secundum hominem sapere, non secundum (1742)Deum, secundum id quod homo erat, non secundum id quod Deus etiam assumpto homine permanebat, ait illis: Quid vobis videtur de Christo? cujus filius est? Responderunt secundum opinationem suam: David. Sic enim legerant, et hoc solum tenebant: quia divinitatem ejus legebant, sed non intelligebant. Dominus autem ut eos suspenderet ad quaerendam ejus divinitatem, cujus contemnebant infirmitatem, respondit eis: Quomodo ergo David in spiritu dicit eum Dominum, dicens, Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis? Si ergo David in spiritu dicit eum Dominum, quomodo filius ejus est (Matth. XXII, 42-45)? Non negavit, sed interrogavit. Ne quis hoc cum audierit, putet quod Dominus Jesus negaverit se filium esse David. Filium David Dominus Christus si se negaret, caecos sic eum invocantes non illuminaret. Transibat enim aliquando, et duo caeci sedentes juxta viam clamaverunt: Miserere nostri, fili David. Qua voce audita, misertus est; stetit, sanavit, lumen dedit (Id. XX, 30-34); quia nomen agnovit. Dicit et apostolus Paulus, Qui factus est ei ex semine David secundum carnem (Rom. I, 3): et ad Timotheum, Memor esto Jesum Christum resurrexisse a mortuis ex semine David secundum Evangelium meum (II Tim. II, 8). Quia de semine David originem Maria virgo ducebat, inde Dominus de semine David. 4. Hoc pro magno Judaei a Christo quaerebant, ut si diceret, Ego sum Christus, secundum quod illi solum sapiebant de semine David, calumniarentur quod sibi arrogaret regiam potestatem. Plus est quod eis respondit: illi de filio David volebant calumniari, ille Filium Dei se esse respondit. Et quomodo? Audite: Respondit eis Jesus: Loquor vobis, et non creditis; opera quae ego facio in nomine Patris mei, haec testimonium perhibent de me: sed vos non creditis, quia non estis ex ovibus meis. Jam supra ( in Tract. 45) didicistis quae sint oves: estote oves. Oves credendo sunt, oves pastorem sequendo sunt, oves redemptorem non contemnendo sunt, oves per ostium intrando sunt, oves exeundo et pascua inveniendo sunt, oves vita aeterna perfruendo sunt. Quomodo ergo istis dixit, Non estis ex ovibus meis? Quia videbat eos ad sempiternum interitum praedestinatos, non ad vitam aeternam sui sanguinis pretio comparatos. 5. Oves meae vocem meam audiunt, et cognosco eas, et sequuntur me: et ego vitam aeternam do eis. Ecce sunt pascua. Si recolitis, superius dixerat, Et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. Ingressi sumus credendo, egredimur moriendo. Sed quomodo per ostium fidei ingressi sumus, sic fideles de corpore exeamus: sic enim per ipsum ostium egredimur, ut pascua invenire possimus. Bona pascua, vita aeterna dicitur: ibi nulla herba arescit, totum viret, totum viget. Solet quaedam herba dici semper viva: ibi solum vivere invenitur. Vitam aeternam, inquit, dabo eis, ovibus meis. Vos calumnias propterea quaeritis, quia de vita praesenti cogitatis.(1743) 6.Et non peribunt in aeternum: subaudis, tanquam eis dixerit, Vos peribitis in aeternum, quia non estis ex ovibus meis. Non rapiet eas quisquam de manu mea. Intentius accipite: Pater meus quod dedit mihi, majus est omnibus. Quid potest lupus? quid potest fur et latro? Non perdunt nisi ad interitum praedestinatos. De illis autem ovibus, de quibus dicit Apostolus, Novit Dominus qui sunt ejus (II Tim. II, 19); et, Quos praescivit, ipsos et praedestinavit; quos autem praedestinavit, ipsos et vocavit; quos autem vocavit, illos et justificavit; quos autem justificavit, ipsos et glorificavit (Rom. VIII, 29, 30): de ovibus istis nec lupus rapit, nec fur tollit, nec latro interficit. Securus est de numero earum, qui pro eis novit quod dedit. Et hoc est quod ait, Non rapiet eas quisquam de manu mea: et item ad Patrem, Pater meus quod dedit mihi, majus est omnibus. Quid dedit Filio Pater majus omnibus? Ut ipse illi esset unigenitus Filius. Quid est ergo, dedit? jam erat cui daret, an gignendo dedit? Nam si erat cui daret ut Filius esset, aliquando erat, et Filius non erat: Absit ut aliquando Dominus Christus fuerit, et Filius non fuerit. De nobis hoc dici potest: aliquando filii hominum eramus, filii Dei non eramus. Nos enim filios Dei gratia fecit, illum natura, quia ita natus est. Et non est ut dicas, Non erat antequam natus erat: nunquam enim non natus erat, qui Patri coaeternus erat. Qui sapit capiat; qui non capit credat, nutriatur, et capiet. Verbum Dei semper cum Patre, et semper Verbum: et quia Verbum, ideo Filius. Semper ergo Filius, et semper aequalis. Non enim crescendo, sed nascendo aequalis est, qui semper natus est de Patre Filius, de Deo Deus, de aeterno coaeternus. Pater autem non de Filio Deus: Filius de Patre Deus; ideo Pater Filio gignendo dedit ut Deus esset, gignendo dedit ut sibi coaeternus esset, gignendo dedit ut aequalis esset. Hoc est quod majus est omnibus. Quomodo vita Filius, et habens vitam Filius? Quod habet hoc est: tu aliud es, aliud habes. Verbi gratia, habes sapientiam; numquid tu es ipsa sapientia? Denique quia non es tu ipse quod habes, si amiseris quod habes, redis ut non habeas: et aliquando resumis, aliquando amittis. Quomodo oculus noster non in seipso habet inseparabiliter lucem; aperitur et capit, clauditur et amittit. Non sic est Deus Dei Filius, non sic est Verbum Patris; non sic est Verbum quod non sonando transit, sed nascendo manet. Sic habet sapientiam, ut ipse sit sapientia, faciatque sapientes; sic habet vitam, ut sit ipse vita, faciatque viventes. Hoc est quod majus est omnibus. Attendit Joannes ipse evangelista coelum et terram, volens dicere de Filio Dei; attendit, et transcendit. Cogitavit supra coelum millia exercitus Angelorum, cogitavit et transcendit universam, sicut aquila nubes, sic sua mente creaturam: transcendit magna omnia, pervenit ad illud quod majus est omnibus; et dixit, In principio erat Verbum (Joan. I, 1). Sed quia ille cujus est Verbum non est de Verbo, Verbum autem de illo est cujus est Verbum; ideo ait, (1744)Quod dedit mihi Pater, id est, ut sim Verbum ejus, ut sim unigenitus Filius ejus, ut sim splendor lucis ejus, majus est omnibus. Ideo, Nemo rapit, inquit, oves meas de manu mea. Nemo potest rapere de manu Patris mei. 7. De manu mea, et de manu Patris mei: quid est hoc, Nemo rapit de manu mea, et, Nemo rapit de manu Patris mei? Utrum una manus est Patris et Filii, an forte ipse Filius manus est Patris sui? Si manum intelligamus potestatem, una est Patris et Filii potestas; quia una est divinitas: si autem manum intelligamus, sicut dictum est per prophetam, Et brachium Domini cui revelatum est (Isa. LIII, 1)? manus Patris ipse est Filius. Quod non ita dictum est, tanquam Deus habeat humanam formam, et quasi corporis membra; sed quod per ipsum facta sunt omnia. Nam solent et homines dicere manus suas esse alios homines, per quos faciunt quod volunt. Aliquando et ipsum opus hominis, manus hominis dicitur quod fit per manum: sicut dicitur quisque agnoscere manum suam, cum id quod scripsit agnoscit. Cum ergo multis modis etiam hominis dicatur manus, qui proprie manum habet in sui corporis membris; quanto magis non uno modo intelligendum est cum legitur manus Dei, cui forma corporis nulla est? Ac per hoc melius hoc loco manum Patris et Filii intelligimus potestatem Patris et Filii; ne forte cum hic manum Patris ipsum Filium dictum acceperimus, incipiat carnalis cogitatio etiam ipsius Filii quaerere Filium, quem similiter credat Christi manum. Ergo, Nemo rapit de manu Patris mei; hoc est, Nemo rapit mihi. 8. Sed ne forte adhuc titubes, audi quid sequitur: Ego et Pater unum sumus. Huc usque Judaei tolerare potuerunt: audierunt, Ego et Pater unum sumus, et non pertulerunt; et more suo duri, ad lapides cucurrerunt. Tulerunt lapides, ut lapidarent eum. Dominus quia non patiebatur quod nolebat pati, et non est passus nisi quod voluit pati, adhuc eos lapidare cupientes alloquitur. « Sustulerunt lapides Judaei, ut lapidarent illum. Respondit eis Jesus: Multa bona opera ostendi vobis ex Patre meo, propter quod eorum opus me lapidatis? Et illi responderunt: De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia, et quia tu homo cum sis, facis teipsum Deum. » Ad illud hoc responderunt quod dixerat, Ego et Pater unum sumus. Ecce Judaei intellexerunt quod non intelligunt Ariani. Ideo enim irati sunt, quoniam senserunt non posse dici, Ego et Pater unum sumus, nisi ubi aequalitas est Patris et Filii. 9. Dominus autem videte quid responderit tardis. Vidit eos non ferre splendorem veritatis, et eum temperavit in verbis. Nonne scriptum est in Lege vestra, id est, vobis data, quia ego dixi, Dii estis? Deus dicit per Prophetam in Psalmo hominibus: Ego dixi, Dii estis (Psal. LXXXI, 6). Et Legem appellavit Dominus generaliter omnes illas Scripturas: quamvis alibi specialiter dicat Legem, a Prophetis eam distinguens; sicuti est, Lex et Prophetae usque ad Joannem (Luc. XVI, 16); et, In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae (1745)(Matth. XXII, 40). Aliquando autem in tria distribuit easdem Scripturas, ubi ait: Oportebat impleri omnia quae scripta sunt in Lege, et Prophetis, et Psalmis de me (Luc. XXIV, 44). Nunc vero Psalmos etiam Legis nomine nuncupavit, ubi scriptum est: Ego dixi, Dii estis. Si illos dixit deos ad quos sermo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura: quem Pater sanctificavit et misit in mundum, vos dicitis, Quia blasphemas; quia dixi, Filius Dei sum? Si sermo Dei factus est ad homines ut dicerentur dii, ipsum Verbum Dei quod est apud Deum, quomodo non est Deus? Si per sermonem Dei fiunt homines dii, si participando fiunt dii, unde participant non est Deus? Si lumina illuminata dii sunt, lumen quod illuminat non est Deus? Si calefacti quodammodo igne salutari dii efficiuntur, unde calefiunt non est Deus? Accedis ad lumen et illuminaris, et inter filios Dei numeraris; si recedis a lumine, obscuraris, et in tenebris computaris: illud tamen lumen nec accedit ad se, quia non recedit a se. Si ergo vos deos facit sermo Dei, quomodo non est Deus Verbum Dei? Pater ergo sanctificavit Filium suum, et misit in mundum. Forte aliquis dicat: Si Pater eum sanctificavit, ergo aliquando non erat sanctus? Sic sanctificavit, quomodo genuit. Ut enim sanctus esset, gignendo ei dedit, quia sanctum eum genuit. Nam si quod sanctificatur, ante non erat sanctum; quomodo dicimus Deo Patri, Sanctificetur nomen tuum (Matth. VI, 9). 10. Si non facio opera Patris mei, nolite mihi credere: si autem facio, et si mihi non vultis credere, operibus credite, ut cognoscatis et credatis quia in me est Pater, et ego in illo. Non sic dicit Filius, in me est Pater, et ego in illo, quomodo possunt homines dicere. Si enim bene cogitemus, in Deo sumus; et si bene vivamus, Deus in nobis est: fideles participantes ejus gratiam, illuminati ab ipso, in illo sumus, et ipse in nobis. Sed non sic unigenitus Filius: ille in Patre, et Pater in illo, tanquam aequalis in eo cui est aequalis. Denique nos aliquando possumus dicere, In Deo sumus, et Deus in nobis: Ego et Deus unum sumus, numquid possumus dicere? In Deo es, quia Deus te continet; Deus est in te, quia templum Dei factus es: sed numquid quia in Deo es, et Deus est in te, potes dicere, Qui me videt, Deum videt: quomodo Unigenitus dixit, Qui me vidit, vidit et Patrem (Joan. XIV, 9); et, Ego et Pater unum sumus? Agnosce proprium Domini, et munus servi. Proprium Domini, est aequalitas Patris: munus servi, est participatio Salvatoris. 11. Quaerebant ergo eum apprehendere. Utinam apprehenderent, sed credendo et intelligendo, non saeviendo et occidendo. Nam modo, fratres mei, quando talia loquor, infirmus fortia, parvus magna, fragilis solida, et vos tanquam ex eadem massa unde sum et ego, et ego ipse qui vobis loquor, simul omnes apprehendere volumus Christum. Quid est apprehendere? Intellexisti, apprehendisti. Sed non sic Judaei: tu apprehendisti ut habeas, illi apprehendere volebant (1746)ut non haberent. Et quia sic volebant apprehendere, quid eis fecit? Exiit de manibus eorum. Non eum apprehenderunt, quia manus fidei non habuerunt. Verbum caro factum est: sed non erat Verbo magnum, ejicere carnem suam de manibus carnis. Mente Verbum apprehendere, hoc est Christum recte apprehendere. 12. Et abiit iterum trans Jordanem, in eum locum ubi Joannes baptizans primum, et mansit ibi. Et multi venerunt ad eum, et dicebant: Quia Joannes quidem signum fecit nullum. Meministis vobis dictum de Joanne, quia lucerna erat, et diei testimonium perhibebat (Joan. V, 35, 33). Quid ergo isti apud se dixerunt, Joannes signum fecit nullum? Nullum, inquiunt, miraculum ostendit Joannes: non daemonia fugavit, non expulit febrem, non caecos illuminavit, non mortuos suscitavit, non tot millia hominum de quinque vel septem panibus pavit, non supra mare ambulavit, non ventis et fluctibus imperavit; nihil horum fecit Joannes: et totum quidquid dicebat, huic testimonium perhibebat. Per lucernam veniamus ad diem. Joannes nullum signum fecit. Omnia autem quaecumque dixit Joannes de hoc, vera erant. Ecce qui apprehenderunt, non quomodo Judaei. Judaei volebant apprehendere discedentem, apprehenderunt isti permanentem. Denique quid sequitur? Et multi crediderunt in eum. :TRACTATUS XLIX. Ab eo quod legitur, Erat autem quidam languens, Lazarus; usque ad id, Abiit in regionem juxta desertum, in civitatem quae dicitur Ephrem, et ibi morabatur cum discipulis suis. Cap. XI, V\. 1-54. 1. Inter omnia miracula quae fecit Dominus noster Jesus Christus, Lazari resurrectio praecipue praedicatur. Sed si attendamus quis fecerit, delectari debemus potius quam mirari. Ille suscitavit hominem, qui fecit hominem; ipse enim est Unicus Patris, per quem, sicut nostis, facta sunt omnia. Si ergo per illum facta sunt omnia, quid mirum est si resurrexit unus per illum, cum tot quotidie nascantur per illum? Plus est homines creare quam resuscitare. Dignatus est tamen et creare et resuscitare; creare omnes, resuscitare quosdam. Nam cum multa fecisset Dominus Jesus, non omnia scripta sunt; sicut idem ipse sanctus Joannes evangelista testatur multa Dominum Christum et dixisse et fecisse quae scripta non sunt (Joan. XX, 30): electa sunt autem quae scriberentur, quae saluti credentium sufficere videbantur. Audisti enim quia Dominus Jesus mortuum suscitavit: sufficit tibi ut scias quia si vellet, omnes mortuos suscitaret. Et hoc quidem sibi ad finem saeculi reservavit. Nam quem audistis magno miraculo quatriduanum mortuum suscitasse de sepulcro, veniet hora, sicut ipse ait, quando omnes qui sunt in monumentis, audient vocem ejus et procedent. Resuscitavit putentem, sed tamen in cadavere putente adhuc erat forma membrorum; ille in novissimo die ad unam vocem cineres est restituturus in carnem. Sed oportebat ut modo aliqua faceret, quibus datis velut suae virtutis indiciis credamus in eum, et ad illam resurrectionem praeparemur, (1747)quae erit ad vitam, non ad judicium. Ita quippe ait: Veniet hora quando omnes qui in monumentis sunt, audient vocem ejus: et procedent qui bene fecerunt, ad resurrectionem vitae; qui male egerunt, ad resurrectionem judicii (Joan. V, 28, 29). 2. Tres tamen mortuos a Domino resuscitatos in Evangelio legimus, et forte non frustra. Domini quippe facta non sunt tantummodo facta, sed signa. Si ergo signa sunt, praeter id quod mira sunt, aliquid profecto significant: quorum factorum significationem invenire, aliquanto est operosius, quam ea legere vel audire. Admirantes audiebamus, tanquam magni miraculi spectaculo ante nostros oculos constituto, cum Evangelium legeretur, quemadmodum revixerit Lazarus. Si attendamus mirabiliora opera Christi, omnis qui credit, resurgit: si attendamus omnes, et intelligamus detestabiliores mortes, omnis qui peccat moritur. Sed mortem carnis omnis homo timet, mortem animae pauci. Pro morte carnis quae sine dubio quandoque ventura est, curant omnes ne veniat: inde est quod laborant. Laborat ne moriatur homo moriturus, et non laborat ne peccet homo in aeternum victurus. Et cum laborat ne moriatur, sine causa laborat; id enim agit ut multum mors differatur, non ut evadatur: si autem peccare nolit, non laborabit, et vivet in aeternum. O si possemus excitare homines, et cum ipsis pariter excitari, ut tales essemus amatores vitae permanentis, quales sunt homines amatores vitae fugientis! Quid non facit homo sub mortis periculo constitutus? Gladio impendente cervicibus, prodiderunt homines quidquid sibi, unde viverent, reservabant. Quis non continuo prodidit ne percuteretur? Et post proditionem fortasse percussus est. Quis non, ut viveret, continuo perdere voluit unde viveret, eligens vitam mendicantem quam celerem mortem? Cui dictum est, Naviga ne moriaris; et distulit? Cui dictum est, Labora ne moriaris; et piger fuit? Levia Deus jubet, ut in aeternum vivamus; et obedire negligimus. Non tibi Deus dicit, Perde quidquid habes, ut vivas exiguo tempore in labore sollicitus; sed, Da pauperi unde habes, ut vivas semper sine labore securus. Accusant nos amatores vitae temporalis, quam nec cum volunt, nec quamdiu volunt habent: et nos invicem non accusamus, tam pigri, tam tepidi ad capessendam vitam aeternam, quam si voluerimus habebimus, cum habuerimus non amittemus; hanc autem mortem quam timemus, etiamsi noluerimus, habebimus. 3. Si ergo Dominus magna sua gratia, et magna sua misericordia animas suscitat, ne moriamur in aeternum; bene intelligimus tres illos mortuos quos in corporibus suscitavit, aliquid significare et figurare de resurrectionibus animarum quae fiunt per fidem: resuscitavit filiam archisynagogi adhuc in domo jacentem (Marc. V, 41, 42); resuscitavit juvenem filium viduae extra portas civitatis elatum (Luc. VII, (1748)14, 15); resuscitavit Lazarum sepultum quatriduanum. Intueatur quisque animam suam: si peccat, moritur; peccatum, mors est animae. Sed aliquando in cogitatione peccatur. Delectavit quod malum est, consensisti, peccasti; consensio illa occidit te: sed intus est mors, quia cogitatum malum nondum processit in factum. Talem animam resuscitare se significans Dominus, resuscitavit illam puellam quae nondum erat foras elata, sed in domo mortua jacebat, quasi peccatum latebat. Si autem non solum malae delectationi consensisti, sed etiam ipsum malum fecisti; quasi mortuum extra portam extulisti: jam foris es, et mortuus elatus es. Tamen et ipsum Dominus resuscitavit, et reddidit viduae matri suae. Si peccasti, poeniteat te: et resuscitat te Dominus, et reddet Ecclesiae matri tuae. Tertius mortuus est Lazarus. Est genus mortis immane, mala consuetudo appellatur. Aliud est enim peccare, aliud peccandi consuetudinem facere. Qui peccat et continuo corrigitur, cito reviviscit: quia nondum est implicatus consuetudine, non est sepultus. Qui autem peccare consuevit, sepultus est, et bene de illo dicitur, fetet: incipit enim habere pessimam famam, tanquam odorem teterrimum. Tales sunt omnes assueti sceleribus, perditi moribus. Dicis ei, Noli facere. Quando te audit quem terra sic premit, et tabe corrumpitur, et mole consuetudinis praegravatur? Nec ad ipsum tamen resuscitandum minor fuit virtus Christi. Novimus, vidimus, quotidie videmus homines, pessima consuetudine permutata vivere melius, quam vivunt qui reprehendebant. Detestabaris hominem: ecce ipsa soror Lazari (si tamen ipsa est quae pedes Domini unxit unguento, et tersit capillis suis quos laverat lacrymis) melius suscitata est quam frater ejus: de magna malae consuetudinis mole est liberata. Erat enim famosa peccatrix: et de illa dictum est, Dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum (Luc. 37-47). Videmus multos, novimus multos: nemo desperet, nemo de se praesumat. Et desperare malum est, et de se praesumere. Sic noli desperare, ut eligas de quo debeas praesumere. 4. Ergo et Lazarum Dominus suscitavit. Audistis qualem, id est, quid significet Lazari resurrectio. Legamus itaque jam; et quoniam multa in hac lectione manifesta sunt, expositionem in singulis non quaeramus, ut necessaria pertractemus. Erat autem quidam languens, Lazarus a Bethania, de castello Mariae et Marthae sororum ejus. In superiore lectione meministis quod Dominus exiit de manibus eorum qui lapidare illum voluerant, et discessit trans Jordanem ubi Joannes baptizabat (Joan. X, 39, 40). Ibi ergo Domino constituto, infirmabatur in Bethania Lazarus, quod castellum erat proximum Jerosolymis. 5. Maria autem erat quae unxit Dominum unguento, et extersit pedes ejus capillis suis, cujus frater Lazarus infirmabatur. Miserunt ergo sorores ejus ad eum, dicentes. Jam intelligimus quo miserunt, ubi erat Dominus: (1749)quoniam absens erat, trans Jordanem scilicet. Miserunt ad Dominum, nuntiantes quod aegrotaret frater earum: ut si dignaretur veniret, et eum ab aegritudine liberaret. Ille distulit sanare, ut posset resuscitare. Quid ergo renuntiaverunt sorores ejus? Domine, ecce quem amas infirmatur. Non dixerunt, Veni: amanti enim tantummodo nuntiandum fuit. Non ausae sunt dicere, Veni, et sana: non ausae sunt dicere, Ibi jube, et hic fiet. Cur enim non et istae, si fides illius Centurionis inde laudatur? Ait enim: Non sum dignus ut intres sub tectum meum, sed tantum dic verbo, et sanabitur puer meus (Matth. VIII, 8, 10). Nihil horum istae, sed tantummodo, Domine, ecce quem amas infirmatur. Sufficit ut noveris; non enim amas, et deseris. Dicit aliquis: Quomodo per Lazarum peccator significabatur, et a Domino sic amabatur? Audiat eum dicentem, Non veni vocare justos, sed peccatores (Id. IX, 13). Si enim peccatores Deus non amaret, de coelo ad terras non descenderet. 6. Audiens autem Jesus, dixit eis: Infirmitas haec non est ad mortem, sed pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei. Talis glorificatio ipsius non ipsum auxit, sed nobis profuit. Hoc ergo ait, non est ad mortem, quia et ipsa mors non erat ad mortem; sed potius ad miraculum, quo facto crederent homines in Christum, et vitarent veram mortem. Sane videte quemadmodum tanquam ex obliquo Dominus Deum se dixit, propter quosdam qui negant Filium Deum esse. Nam sunt haeretici qui hoc negant, quod Filius Dei sit Deus. Ecce audiant: Infirmitas haec, inquit, non est ad mortem, sed pro gloria Dei. Qua gloria? cujus Dei? Audi quod sequitur: Ut glorificetur Filius Dei. Infirmitas ergo haec, inquit, non est ad mortem, sed pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei per eam. Per quam? Per illam infirmitatem. 7. Diligebat autem Jesus Martham, et sororem ejus Mariam, et Lazarum. Ille languens, illae tristes, omnes dilecti: sed diligebat eos et languentium salvator, imo etiam mortuorum suscitator, et tristium consolator. Ut ergo audivit quia infirmabatur, tunc quidem mansit in eodem loco duobus diebus. Nuntiaverunt ergo illi; mansit illic ille: tamdiu tempus ductum est, quousque quatriduum compleretur. Non frustra, nisi quia forte, imo quia certe et ipse numerus dierum intimat aliquod sacramentum. Deinde post haec dicit iterum discipulis suis, Eamus in Judaeam: ubi pene fuerat lapidatus, qui propterea inde discessisse videbatur, ne lapidaretur. Discessit enim ut homo; sed in redeundo quasi oblitus infirmitatem, ostendit potestatem. Eamus, inquit, in Judaeam. 8. Deinde hoc dicto, videte quemadmodum discipuli territi fuerint. Dicunt ei discipuli: Rabbi, nunc quaerebant te Judaei lapidare, et iterum vadis illuc? Respondit Jesus: Nonne duodecim sunt horae diei? Quid sibi vult ista responsio? Illi dixerunt, Modo te lapidare volebant Judaei, et iterum illuc vadis, ut te lapident? Et Dominus, Nonne duodecim horae sunt diei? Si quis ambulaverit in die, non offendit, quia lucem hujus (1750)mundi videt: si autem ambulaverit in nocte, offendit, quia lux non est in eo. De die quidem locutus est, sed in nostra intelligentia quasi adhuc nox est. Invocemus diem, ut expellat noctem, et cor lumine illustret. Quid enim Dominus dicere voluit? Quantum mihi videtur, quantum sublucet altitudo profunditasque sententiae, redarguere voluit illorum dubitationem et infidelitatem. Voluerunt enim consilium dare Domino ne moreretur, qui venerat mori, ne ipsi morerentur. Sic etiam quodam alio loco Petrus sanctus diligens Dominum, sed adhuc non plene intelligens cur venisset, timuit ne moreretur, et vitae displicuit, id est, ipsi Domino: nam cum indicaret discipulis quod esset Jerosolymis passurus a Judaeis, respondit Petrus inter caeteros, et ait, Absit a te, Domine, propitius tibi esto, non fiet istud. Et continuo Dominus, Redi post me, satanas, non enim sapis quae Dei sunt, sed quae hominum. Et paulo ante confitens Filium Dei laudem meruerat: audierat enim, Beatus es, Simon Bar Jona, quia non tibi revelavit caro et sanguis, sed Pater meus qui in coelis est (Matth. XVI, 16-23). Cui dixerat, Beatus es; illi dicit, Redi retro, satanas: quia beatus a se non erat, Sed unde? Quia non tibi revelavit caro et sanguis, sed Pater meus qui in coelis est. Ecce unde beatus, non de tuo, sed de meo. Non quia Pater ego, sed quia omnia quae habet Pater, mea sunt (Joan. XVI, 15). Si beatus de ipsius Domini; satanas de cujus? Ibi dicit: rationem quippe reddidit beatitudinis, ut diceret, Non caro et sanguis tibi revelavit hoc, sed Pater meus qui in coelis est: haec est causa beatitudinis tuae. Quod vero dixi, Redi post me, satanas, audi etiam hujus rei causam: Non enim sapis quae Dei sunt, sed quae sunt hominis. Nemo ergo se palpet; de suo satanas est, de Dei beatus est. Quid est enim de suo, nisi de peccato suo? Tolle peccatum, quod est tuum? Justitia, inquit, de meo est. Quid enim habes quod non accepisti (I Cor. IV, 7)? Cum ergo vellent dare consilium homines Deo, discipuli magistro, servi Domino, aegroti medico; corripuit eos, et ait, Nonne duodecim horae sunt diei? Si quis ambulaverit in die, non offendit. Me sequimini, si non vultis offendere: nolite mihi consilium dare, quos a me consilium oportet accipere. Quo ergo pertinet, Nonne duodecim horae sunt diei? Quia ut diem se esse ostenderet, duodecim discipulos elegit. Si ego sum, inquit, dies, et vos horae, numquid horae diei consilium dant? Horae diem sequuntur, non dies horas. Si ergo illi horae, quid ibi Judas? Et ipse inter duodecim horas? Si hora erat, lucebat; si lucebat, quomodo diem ad mortem tradebat? Sed Dominus in hoc verbo non ipsum Judam, sed successorem ipsius praevidebat. Juda enim cadente successit Matthias, et duodenarius numerus mansit (Act. I, 26). Non ergo frustra duodecim discipulos elegit Dominus, nisi quia ipse spiritualis est dies. Sequantur ergo horae diem, praedicent horae diem, horae illustrentur a die, horae (1751)illuminentur a die, et per horarum praedicationem credat mundus in diem. Hoc ergo ait de compendio, Me sequimini, si non vultis offendere. 9. Et post hoc dicit eis: Lazarus amicus noster dormit; sed vado, ut a somno excitem eum. Verum dixit. Sororibus mortuus erat, Domino dormiebat. Hominibus mortuus erat, qui eum suscitare non poterant: nam Dominus tanta eum facilitate excitabat de sepulcro, quanta tu non excitas dormientem de lecto. Ergo secundum potentiam suam dixit dormientem: quia et alii mortui dicti sunt in Scripturis saepe dormientes, sicut Apostolus dicit, De dormientibus autem nolo vos ignorare, fratres, ut non contristemini, sicut et caeteri qui spem non habent (I Thess. IV, 12). Ideo et ipse dormientes appellavit, quia resurrecturos praenuntiavit. Dormit ergo omnis mortuus, et bonus et malus. Sed quomodo interest in ipsis qui quotidie dormiunt et exsurgunt, quid quisque videat in somnis: alii sentiunt laeta somnia, alii torquentia, ita ut evigilans dormire timeat, ne ad ipsa iterum redeat: sic unusquisque hominum cum causa sua dormit, cum causa sua surgit. Et interest quali custodia quisque recipiatur, ad judicem postea producendus. Nam et receptiones in custodia pro meritis causarum adhibentur: alios jubentur custodire lictores, humanum et mite officium atque civile; alii traduntur optionibus; alii mittuntur in carcerem: et in ipso carcere non omnes, sed pro meritis graviorum causarum in ima carceris contruduntur. Sicut ergo diversae custodiae agentium in officio; sic diversae custodiae mortuorum, et diversa merita resurgentium. Receptus est pauper, receptus est dives: sed ille in sinum Abrahae; ille ubi sitiret, et guttam non inveniret (Luc. XVI, 22-24). 10. Habent ergo omnes animae, ut ex hac occasione instruam Charitatem vestram, habent omnes animae, cum de saeculo exierint, diversas receptiones suas. Habent gaudium bonae, malae tormenta. Sed cum facta fuerit resurrectio, et bonorum gaudium amplius erit, et malorum tormenta graviora; quando cum corpore torquebuntur. Recepti sunt in pace sancti Patriarchae, Prophetae, Apostoli, Martyres, boni fideles; omnes tamen adhuc in fine accepturi sunt quod promisit Deus: promissa enim est resurrectio etiam carnis, mortis consumptio, vita aeterna cum Angelis. Hoc omnes simul accepturi sumus: nam requiem quae continuo post mortem datur, si ea dignus est, tunc accipit quisque cum moritur. Priores acceperunt Patriarchae: videte ex quo requiescunt: posteriores Prophetae, recentius Apostoli, multo recentiores sancti Martyres, quotidie boni fideles. Et alii in ista requie jam diu sunt, alii non tam diu, alii paucioribus annis, alii nec recenti tempore. Cum vero ab hoc (1752)somno evigilabunt. Simul omnes quod promissum est accepturi sunt. 11. Lazarus amicus noster dormit; sed vado, ut a somno excitem eum. Dixerunt ergo discipuli: quomodo intellexerunt, sic responderunt: Domine, si dormit, salvus erit. Solet enim esse somnus aegrotantium salutis indicium. Dixerat autem Jesus de morte ejus; illi autem putaverunt quod de dormitione somni diceret. Tunc ergo dixit eis Jesus manifeste. Subobscure enim dixerat, dormit: ait ergo manifeste, Lazarus mortuus est: et gaudeo propter vos, ut credatis; quia non eram ibi. Et scio quia mortuus est, et non ibi eram: aeger enim, non mortuus, fuerat nuntiatus. Sed quid lateret eum qui creaverat, et ad cujus manus anima morientis exierat? Hoc est quod ait, Gaudeo propter vos, ut credatis; quia non ibi eram: ut jam inciperent admirari, quia Dominus potuit dicere mortuum, quod nec viderat nec audierat. Ubi sane meminisse debemus quod adhuc etiam ipsorum discipulorum qui in eum jam crediderant, miraculis aedificabatur fides: non ut ea quae non erat, esse inciperet, sed ut ea quae jam esse coeperat, cresceret; quamvis tali verbo usus sit, quasi tunc credere inciperent. Non enim ait, Gaudeo propter vos, ut fides vestra augeatur, sive firmetur; sed ait, ut credatis: quod intelligendum est, ut amplius robustiusque credatis. 12. Sed eamus ad eum. Dixit ergo Thomas, qui dicitur Didymus, ad condiscipulos: Eamus et nos, et moriamur cum illo. Venit itaque Jesus, et invenit eum quatuor dies jam in monumento habentem. De quatuor diebus multa quidem dici possunt, sicut se habent obscura Scripturarum, quae pro diversitate intelligentium, multos sensus pariunt. Dicamus et nos quid nobis videatur significare mortuus quatriduanus. Quomodo enim in illo caeco intelligimus quodammodo humanum genus, sic forte et in isto mortuo multos intellecturi sumus: diversis enim modis una res significari potest. Homo quando nascitur, jam cum morte nascitur; quia de Adam peccatum trahit. Unde dicit Apostolus: Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt (Rom. V, 12). Ecce habes unum diem mortis, quod homo trahit de mortis propagine. Deinde crescit, incipit accedere ad rationales annos, ut legem sapiat naturalem, quam omnes habent in corde fixam: Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris. Numquid hoc de paginis discitur, et non in natura ipsa quodammodo legitur? Furtum vis pati? Utique non vis. Ecce lex in corde tuo: Quod non vis pati, facere noli. Et hanc legem transgrediuntur homines: ecce alter dies mortis. Data est Lex etiam divinitus per famulum Dei Moysen: dictum est illic, Non occides; Non moechaberis; Non falsum testimonium dices; Honora patrem et matrem; Non concupisces rem proximi tui; Non concupisces uxorem proximi tui (Exod. XX, 12 17). Ecce (1753)Lex scripta est, et ipsa contemnitur: ecce tertius dies mortis. Quid restat? Venit et Evangelium, praedicatur regnum coelorum, diffamatur ubique Christus, minatur gehennam, vitam promittit aeternam, et ipsa contemnitur. Transgrediuntur homines Evangelium: ecce quartus dies mortis. Merito jam putet. Numquid et talibus est neganda misericordia? Absit: etiam ad tales Dominus excitandos non dedignatur accedere. 13. Multi autem ex Judaeis venerant ad Martham et Mariam, ut consolarentur eas de fratre suo. Martha ergo ut audivit quia Jesus venit, occurrit illi: Maria autem domi sedebat. Dixit ergo Martha ad Jesum: Domine, si fuisses hic, frater meus non fuisset mortuus; sed et nunc scio quia quaecumque poposceris a Deo, dabit tibi Deus. Non dixit, Sed et modo rogo te ut resuscites fratrem meum. Unde enim sciebat, si fratri ejus resurgere utile fuerit? Hoc tantum dixit, Scio quia potes, si vis facis: utrum enim facias, judicii tui est, non praesumptionis meae. Sed et nunc scio quia quaecumque poposceris a Deo, dabit tibi Deus. 14. Dicit illi Jesus: Resurget frater tuus. Hoc ambiguum fuit. Non enim ait, Modo resuscito fratrem tuum; sed, Resurget frater tuus. Dicit ei Martha: Scio quia resurget in resurrectione, in novissima die. De illa resurrectione secura sum, de hac incerta sum. Dicit ei Jesus: Ego sum resurrectio. Dicis, Resurget frater meus in novissima die: verum est; sed per quem tunc resurget, potest et modo, quia Ego sum, inquit, resurrectio et vita. Audite, fratres, audite quid dicat. Certe tota exspectatio erat circumstantium ut revivisceret Lazarus, unus mortuus quatriduanus: audiamus, et resurgamus. Quam multi sunt in hoc populo, quos premit consuetudinis moles! Forte audiunt me quidam, quibus dicitur, Nolite inebriari vino in quo est luxuria (Ephes. V, 18): dicunt, Non possumus. Forte audiunt me aliqui immundi, lasciviis et flagitiis inquinati, quibus dicitur, Nolite hoc facere, ne pereatis: et respondent, Non possumus tolli a consuetudine nostra. O Domine, istos resuscita. Ego sum, inquit, resurrectio et vita. Ideo resurrectio, quia vita. 15. Qui credit in me, etiamsi mortuus fuerit, vivet: et omnis qui vivit et credit in me, non morietur in aeternum. Quid est hoc? Qui credit in me, etiamsi mortuus fuerit, sicut Lazarus mortuus est, vivet; quia non est Deus mortuorum, sed vivorum. De olim mortuis patribus, hoc est de Abraham, et Isaac, et Jacob, tale responsum Judaeis dedit: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, non est Deus mortuorum, sed vivorum: omnes enim illi vivunt (Matth. XXII, 32, et Luc. XX, 37, 38). Crede ergo; et si mortuus fueris, vives: si autem non credis; et cum vivis, mortuus es. Probemus et hoc, quia si non credis, etsi vivis, mortuus es. Cuidam Dominus differenti sequi eum, et dicenti, Eam prius sepelire patrem meum: Sine, inquit, mortuos sepelire mortuos suos; tu veni, sequere me (Matth. VIII, 21, 22). Erat ibi mortuus sepeliendus, erant ibi et mortui mortuum sepulturi: ille mortuus in carne, illi in anima. Unde mors in anima? Quia non est fides. Unde mors in corpore? Quia non est ibi (1754)anima. Ergo animae tuae anima fides est. Qui credit in me, inquit, etiamsi mortuus fuerit in carne, vivet in anima; donec resurgat et caro nunquam postea moritura. Hoc est, Qui credit in me, licet moriatur, vivet. Et omnis qui vivit in carne et credit in me, etsi morietur ad tempus propter mortem carnis, non morietur in aeternum propter vitam spiritus, et immortalitatem resurrectionis. Hoc est quod ait, Et omnis qui vivit et credit in me, non morietur in aeternum. Credis hoc? Ait illi: Utique, Domine, ego credidi, quia tu es Christus Filius Dei, qui in mundum venisti. Quando hoc credidi, credidi quia tu es resurrectio, credidi quia tu es vita; credidi quia qui credit in te, etsi moriatur, vivet; et qui vivit et credit in te, non morietur in aeternum. 16. Et cum haec dixisset, abiit, et vocavit Mariam sororem suam silentio, dicens: Magister adest, et vocat te. Advertendum est quemadmodum suppressam vocem silentium nuncupavit. Nam quomodo siluit, quae dixit, Magister adest, et vocat te? Advertendum etiam quemadmodum Evangelista non dixerit ubi vel quando vel quomodo Mariam Dominus vocaverit, ut hoc in verbis Marthae potius intelligeretur, narrationis brevitate servata. 17. Illa ut audivit, surgit cito, et venit ad eum. Nondum enim venerat Jesus in castellum, sed erat adhuc in illo loco ubi occurrerat ei Martha. Judaei igitur qui erant cum illa in domo, et consolabantur eam, cum vidissent Mariam, quia cito surrexit et exiit, secuti sunt eam dicentes: quia vadit ad monumentum, ut ploret ibi. Quare pertinuit hoc ad Evangelistam narrare? Ut videamus quae occasio fecerit ut plures ibi essent quando Lazarus resuscitatus est. Putantes enim Judaei propterea illam festinare, ut doloris sui solatium lacrymis quaereret, secuti sunt eam; ut tam grande miraculum quatriduani mortui resurgentis, testes plurimos inveniret. 18. Maria autem cum venisset ubi erat Jesus, videns eum, cecidit ad pedes ejus, et dixit ei: Domine, si fuisses hic, frater meus non esset mortuus. Jesus ergo ut vidit eam plorantem, et Judaeos qui cum illa erant plorantes, fremuit spiritu, et turbavit semetipsum, et dixit: Ubi posuistis eum? Nescio quid nobis insinuavit fremendo spiritu, et turbando seipsum. Quis enim eum posset, nisi se ipse, turbare? Itaque, fratres mei, primo hic attendite potestatem, et sic inquirite significationem. Turbaris tu nolens; turbatus est Christus, quia voluit. Esurivit Jesus, verum est, sed quia voluit; dormivit Jesus, verum est, sed quia voluit; contristatus est Jesus, verum est, sed quia voluit; mortuus est Jesus, verum est, sed quia voluit: in illius potestate erat sic vel sic affici, vel non affici. Verbum enim animam suscepit et carnem, totius hominis sibi coaptans in personae unitate naturam. Nam et anima Apostoli Verbo illustrata est, anima Petri Verbo illustrata est, anima Pauli, aliorum Apostolorum, sanctorum Prophetarum Verbo illustratae sunt animae: sed de nulla dictum est, Verbum caro factum est (Joan. I, 14); de nulla dictum est, Ego et Pater unum sumus (Id. X, 30). Anima et (1755)caro Christi cum Verbo Dei una persona est, unus Christus est. Ac per hoc ubi summa potestas est, secundum voluntatis nutum tractatur infirmitas: hoc est, turbavit semetipsum. 19. Dixi potestatem, attendite significationem. Magnus reus est, quem mortis quatriduum et illa significat sepultura. Quid est ergo quod turbat semetipsum Christus, nisi ut significet tibi quomodo turbari tu debeas, cum tanta mole peccati gravaris et premeris? Attendisti enim te, vidisti te reum, computasti tibi: Illud feci, et pepercit mihi Deus; illud commisi, et distulit me; Evangelium audivi, et contempsi; baptizatus sum, et iterum ad eadem revolutus sum: quid facio? quo eo? unde evado? Quando ista dicis, jam fremit Christus; quia fides fremit. In voce frementis apparet spes resurgentis. Si ipsa fides intus, ibi est Christus fremens: si fides in nobis, Christus in nobis. Quid enim aliud ait Apostolus: Habitare Christum per fidem in cordibus vestris (Ephes. III, 17)? Ergo fides tua de Christo, Christus est in corde tuo. Hinc est illud quod dormiebat in navi: et cum periclitarentur discipuli, jam imminente naufragio accesserunt ad eum, et excitaverunt eum: surrexit Christus, imperavit ventis et fluctibus, et facta est tranquillitas magna (Matth. VIII, 24-26). Sic et tu: intrant venti cor tuum, utique ubi navigas, ubi hanc vitam tanquam procellosum et periculosum pelagus transis; intrant venti, movent fluctus, turbant navim. Qui sunt venti? Audisti convicium, irasceris; convicium ventus est, iracundia fluctus est: periclitaris, disponis respondere, disponis maledictum maledicto reddere, jam navis propinquat naufragio; excita Christum dormientem. Ideo enim fluctuas, et mala pro malis reddere praeparas, quia Christus dormit in navi. In corde enim tuo somnus Christi, oblivio fidei. Nam si excites Christum, id est recolas fidem, quid tibi dicit tanquam vigilans Christus in corde tuo? Ego audivi, Daemonium habes (Joan. VII, 20), et pro eis oravi: audit Dominus, et patitur; audit servus, et indignatur! Sed vindicari vis. Quid enim? ego jam sum vindicatus? Cum tibi haec loquitur fides tua, quasi imperatur ventis et fluctibus, et fit tranquillitas magna. Quomodo ergo hoc est excitare Christum in navi, excitare fidem; sic in corde hominis quem premit magna moles et consuetudo peccati, in corde hominis transgressoris etiam sancti Evangelii, contemptoris poenarum aeternarum, fremat Christus, increpet se homo. Audi adhuc: flevit Christus, fleat se homo. Quare enim flevit Christus, nisi quia flere hominem docuit? Quare fremuit et turbavit semetipsum, nisi quia fides hominis sibi merito displicentis fremere quodammodo debet in accusatione malorum operum, ut violentiae poenitendi cedat consuetudo peccandi? 20. Et dixit: Ubi posuistis eum? Scisti quia mortuus sit, et ubi sit sepultus ignoras? Et ista significatio est, quia sic perditum hominem quasi nescit Deus. Non ausus sum dicere, Nescit: quid enim ille nescit? Sed quasi nescit. Unde hoc probamus? Dominum audi dicturum (1756)in judicio, Non novi vos; discedite a me (Matth. VII, 23). Quid est, Non novi vos? Non vos video in luce mea, non vos video in illa justitia quam novi. Sic et hic tanquam nesciens talem peccatorem, dixit, Ubi posuistis eum? Talis est vox Dei in paradiso posteaquam homo peccavit, Adam, ubi es (Gen. III, 9)? Dicunt ei: Domine, veni, et vide. Quid est, vide? Miserere. Videt enim Dominus, quando miseretur. Unde illi dicitur, Vide humilitatem meam, et laborem meum, et dimitte omnia peccata mea (Psal. XXIV 18). 21. Lacrymatus est Jesus. Dixerunt ergo Judaei: Ecce quomodo amabat eum. Quid est, amabat eum? Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam (Matth. IX, 13). Quidam autem ex ipsis dixerunt: Non poterat hic qui aperuit oculos caeci, facere ut et hic non moreretur? Qui noluit facere ut non moreretur, plus est quod facturus est, ut mortuus suscitetur. 22. Jesus ergo rursus fremens in semetipso, venit ad monumentum. Fremat et in te, si disponis reviviscere. Omni homini dicitur, qui premitur pessima consuetudine: Venit ad monumentum. Erat autem spelunca, et lapis superpositus erat ei. Mortuus sub lapide, reus sub lege. Scitis enim quia Lex quae data est Judaeis, in lapide scripta est (Exod. XXXI, 18). Omnes autem rei sub lege sunt: bene viventes cum lege sunt. Justo lex posita non est (I Tim. I, 9). Quid est ergo, Lapidem removete? Gratiam praedicate. Apostolus enim Paulus ministrum se dicit Novi Testamenti, non litterae, sed spiritus: nam littera, inquit, occidit, spiritus vivificat (II Cor. III, 6). Littera occidens, quasi lapis est premens. Removete, inquit, lapidem. Removete Legis pondus; gratiam praedicate. Si enim data esset lex, quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Sed conclusit omnia Scriptura sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus (Galat. III, 21 et 22). Ergo removete lapidem. 23. Dicit ei Martha, soror ejus qui mortuus fuerat: Domine, jam fetet; quatriduanus enim est. Dicit ei Jesus: Nonne dixi tibi quoniam si credideris, videbis gloriam Dei? Quid est, videbis gloriam Dei? Quia et putentem et quatriduanum resuscitat. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei (Rom. III, 23): et, Ubi abundavit peccatum, superabundavit et gratia (Id. V, 20). 24. Tulerunt ergo lapidem. Jesus autem elevatis sursum oculis, dixit: Pater, gratias ago tibi, quoniam audisti me: ego autem sciebam quia semper me audis; sed propter populum qui circumstat, dixi, ut credant quia tu me misisti. Haec cum dixisset, magna voce clamavit. Fremuit, lacrymavit, voce magna clamavit. Quam difficile surgit, quem moles malae consuetudinis premit! Sed tamen surgit: occulta gratia intus vivificatur; surgit post vocem magnam. Quid est factum? Voce magna clamavit: Lazare, veni foras. Et statim prodiit qui fuerat mortuus, ligatus manus et pedes institis; et facies illius sudario erat ligata. Quomodo processit ligatis (1757)pedibus miraris, et non miraris quia surrexit quatriduanus? In utroque potentia Domini erat, non vires mortui. Processit, et adhuc ligatus est: adhuc involutus, tamen jam foras processit. Quid significat? Quando contemnis, mortuus jaces; et si tanta quanta dixi contemnis, sepultus jaces: quando confiteris, procedis. Quid est enim procedere, nisi ab occultis velut exeundo manifestari? Sed ut confitearis, Deus facit magna voce clamando, id est, magna gratia vocando. Ideo cum processisset mortuus adhuc ligatus, confitens et adhuc reus; ut solverentur peccata ejus, ministris hoc dixit Dominus: Solvite illum, et sinite abire. Quid est, Solvite, et sinite abire? Quae solveritis in terra, soluta erunt et in coelo (Matth. XVI, 19). 25. Multi ergo ex Judaeis qui venerant ad Mariam et viderant quae fecit Jesus, crediderunt in eum: quidam autem ex ipsis abierunt ad Pharisaeos, et dixerunt eis quae fecit Jesus. Non omnes ex Judaeis qui convenerant ad Mariam, crediderunt, sed tamen multi. Quidam vero ex eis, sive ex Judaeis qui convenerant, sive ex eis qui crediderant, abierunt ad Pharisaeos, et dixerunt eis quae fecit Jesus: sive annuntiando, ut et ipsi crederent; sive potius prodendo, ut saevirent. Sed quomodolibet et a quibuslibet, ad Pharisaeos ista perlata sunt. 26. Collegerunt pontifices et Pharisaei concilium, et dicebant: Quid facimus? Nec tamen dicebant, Credamus. Plus enim perditi homines cogitabant quomodo nocerent ut perderent, quam quomodo sibi consule rent ne perirent: et tamen timebant, et quasi consulebant. Dicebant enim: Quid facimus? Quia hic homo multa signa facit: si dimittimus eum sic, omnes credent in eum; et venient Romani, et tollent nostrum locum et gentem. Temporalia perdere timuerunt, et vitam aeternam non cogitaverunt; ac sic utrumque amiserunt. Nam et Romani post Domini passionem et glorificationem, tulerunt eis et locum et gentem, expugnando et transferendo: et illud eos sequitur quod alibi dictum est, Filii autem regni hujus ibunt in tenebras exteriores (Id. VIII, 12). Hoc autem timuerunt, ne si omnes in Christum crederent, nemo remaneret qui adversus Romanos civitatem Dei templumque defenderet; quoniam contra ipsum templum, et contra suas paternas leges doctrinam Christi esse sentiebant. 27. Unus autem ex ipsis Caiphas, cum esset pontifex anni illius, dixit eis: Vos nescitis quidquam, nec cogitatis quia expedit nobis ut unus moriatur homo pro populo, et non tota gens pereat. Hoc autem a semetipso non dixit, sed cum esset pontifex anni illius, prophetavit. Hic docemur etiam per homines malos prophetiae Spiritum futura praedicere: quod tamen Evangelista divino tribuit sacramento, quia pontifex fuit, id est, summus sacerdos. Potest autem movere quomodo dicatur pontifex anni illius, cum Deus unum constituerit summum sacerdotem, cui mortuo unus succederet. Sed intelligendum est, per ambitiones et contentiones inter Judaeos postea constitutum ut plures essent, et per annos singulos vicibus ministrarent. (1758)Nam et de Zacharia hoc dicitur: Factum est autem, cum sacerdotio fungeretur in ordine vicis suae ante Deum, secundum consuetudinem sacerdotii, sorte exiit ut incensum poneret, ingressus in templum Domini (Luc. I, 8, 9). Hinc apparet plures eos fuisse, et vices suas habuisse: nam incensum non licebat ponere nisi summo sacerdoti (Exod. XXX, 7). Et forte etiam unum annum plures administrabant, quibus alio anno alii succedebant, ex quibus sorte exibat quis, ut incensum poneret. Quid est ergo quod prophetavit Caiphas? Quia Jesus moriturus erat pro gente; et non tantum pro gente, sed ut filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum. Hoc Evangelista addidit: nam Caiphas de sola gente Judaeorum prophetavit, in qua erant oves de quibus ait ipse Dominus, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel (Matth. XV, 24). Sed noverat Evangelista esse alias oves, quae non erant de hoc ovili, quas oportebat adduci, ut esset unum ovile et unus pastor (Joan. X, 16). Haec autem secundum praedestinationem dicta sunt: nam neque oves ejus, nec filii Dei adhuc erant, qui nondum crediderant. 28. Ab illo ergo die cogitaverunt ut interficerent eum. Jesus ergo jam non palam ambulabat apud Judaeos, sed abiit in regionem juxta desertum, in civitatem quae dicitur Ephrem, et ibi morabatur cum discipulis suis. Non quia potentia ejus defecerat, in qua utique si vellet, et palam Judaeis conversaretur, et nihil ei facerent; sed in hominis infirmitate vivendi exemplum discipulis demonstrabat, in quo appareret non esse peccatum, si fideles ejus qui sunt membra ejus, oculis persequentium se subtraherent, et furorem sceleratorum latendo potius devitarent, quam se offerendo magis accenderent. ::TRACTATUS L. Ab eo loco, Proximum erat Pascha Judaeorum; usque ad id, Multi propter illum abibant, et credebant in Jesum. Cap. XI, V\ V\. 55, 56, et cap. XII, V\. 1-11. 1. Hesternam lectionem sancti Evangelii, de qua locuti sumus quod Dominus dedit, hodierna sequitur, de qua locuturi sumus quod Dominus dabit. Quaedam in Scripturis tam manifesta sunt, ut potius auditorem quam expositorem desiderent: in eis nos immorari non oportet, ut necessariis in quibus immorandum est, tempus sufficiat. 2. Proximum ergo erat Pascha Judaeorum. Illum diem festum Judaei cruentum habere Domini sanguine voluerunt. Illo die festo occisus est Agnus, qui nobis eumdem diem festum suo sanguine consecravit. Consilium erat inter Judaeos de occidendo Jesu: ille qui de coelo venerat pati, propinquare voluit loco passionis, quia imminebat hora passionis. Ascenderunt ergo multi Jerosolymam de regione ante Pascha, ut sanctificarent seipsos. Hoc faciebant Judaei secundum praeceptum Domini, per sanctum Moysen in Lege mandatum, ut die festo quod Pascha erat, omnes undique convenirent, et illius diei celebratione sanctificarentur. Sed illa celebratio umbra erat futuri. Quia (1759)est, umbra futuri? Prophetia Christi venturi, prophetia pro nobis illo die passuri: ut transiret umbra, et lux veniret; ut transiret significatio, et veritas teneretur. Habebant ergo Judaei Pascha in umbra, nos in luce. Quid enim opus erat ut eis Dominus praeciperet per ipsum festum diem ovem occidere, nisi quia ille erat de quo prophetatum est, Sicut ovis ad immolandum ductus est (Isai. LIII, 7). Sanguine occisi pecoris Judaeorum postes signati sunt; sanguine Christi frontes nostrae signantur. Et illa signatio, quia erat significatio, dicta est a domibus signatis exterminatorem prohibere (Exod. XII, 22, 23): signum Christi a nobis repellit exterminatorem, si cor nostrum recipiat Salvatorem. Quare hoc dixi? Quia multi postes habent signatos, et intus non manet habitator: facile habent in fronte signum Christi, et corde non recipiunt verbum Christi. Ideo dixi, fratres, quod repeto, signum Christi a nobis repellit exterminatorem, si cor nostrum habeat Christum habitatorem. Haec dixi, ne quis forte cogitaret quid sibi vellent ista festa Judaeorum. Venit ergo Dominus tanquam ad victimam, ut verum Pascha nos haberemus, cum ejus passionem tanquam ovis immolationem celebraremus. 3. Quaerebant ergo Jesum: sed male. Beati enim qui quaerunt Jesum, sed bene. Illi quaerebant Jesum, ut nec ipsi haberent eum, nec nos: sed ab ipsis abscedentem suscepimus nos. Reprehenduntur qui quaerunt, laudantur qui quaerunt: animus enim quaerentis aut laudem invenit, aut damnationem. Habes enim et in Psalmis, Confundantur et revereantur, qui quaerunt animam meam (Psal. XXXIX, 15): isti sunt qui male quaerebant. Alio autem loco dicit: Periit fuga a me, et non est qui requirat animam meam (Psal. CXLI, 5). Culpantur qui quaerebant, culpantur qui non quaerebant. Ergo quaeramus Christum ut habeamus; quaeramus ut teneamus, sed non ut occidamus: nam et illi ideo quaerebant ut tenerent, sed ut cito non haberent. Quaerebant ergo, et loquebantur inter se: Quid putatis, quia non venit ad diem festum? 4. Dederant autem pontifices et Pharisaei mandatum, ut si quis cognoverit ubi sit, indicet, ut apprehendant eum. Nos indicemus modo Judaeis, ubi sit Christus. Utinam velint audire et apprehendere quicumque sunt ex semine illorum, qui dederant mandatum ut indicaretur eis ubi esset Christus. Veniant ad Ecclesiam, audiant ubi sit Christus, et apprehendant eum. A nobis audiant, ex Evangelio audiant. Occisus est a parentibus eorum, sepultus est, resurrexit, a discipulis agnitus, ante oculos eorum ascendit in coelum, ibi sedet ad dexteram Patris; qui judicatus est, venturus est judex: audiant, et teneant. Respondent: Quomodo tenebo absentem; quomodo in coelum manum mittam, ut ibi sedentem teneam? Fidem mitte, et tenuisti. Parentes tui tenuerunt carne, tu tene corde: quoniam Christus absens etiam praesens est. Nisi praesens esset, a nobis ipsis teneri non posset. (1760)Sed quoniam verum est, quod ait, Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 20); et abiit, et hic est; et rediit, et nos non deserit: corpus enim suum intulit coelo, majestatem non abstulit mundo. 5. Jesus ergo ante sex dies Paschae venit Bethaniam, ubi fuerat Lazarus mortuus, quem suscitavit Jesus. Fecerunt autem ei ibi coenam, et Martha ministrabat: Lazarus vero unus erat ex discumbentibus. Ne putarent homines phantasma esse factum, quia mortuus resurrexit, unus erat ex recumbentibus; vivebat, loquebatur, epulabatur: veritas ostendebatur, infidelitas Judaeorum confundebatur. Discumbebat ergo Dominus cum Lazaro et caeteris, ministrabat Martha una ex sororibus Lazari. 6. Maria vero, altera soror Lazari, accepit libram unguenti nardi pistici pretiosi, unxit pedes Jesu, et extersit capillis suis pedes ejus, et domus impleta est ex odore unguenti. Factum audivimus, mysterium requiramus. Quaecumque anima fidelis vis esse, cum Maria unge pedes Domini pretioso unguento. Unguentum illud justitia fuit, ideo libra fuit: erat autem unguentum nardi pistici pretiosi. Quod ait, pistici, locum aliquem credere debemus, unde hoc erat unguentum pretiosum: nec tamen hoc vacat, et sacramento optime consonat. Πίστις graece, fides dicitur. Quaerebas operari justitiam: justus ex fide vivit (Rom. I, 17). Unge pedes Jesu: bene vivendo dominica sectare vestigia. Capillis terge: si habes superflua, da pauperibus, et Domini pedes tersisti; capilli enim superflua corporis videntur. Habes quod agas de superfluis tuis: tibi superflua sunt, sed Domini pedibus necessaria. Forte in terra Domini pedes indigent. De quibus enim nisi de membris suis in fine dicturus est, Cum uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis (Matth. XXV, 40)? Superflua vestra impendistis, sed pedibus meis obsecuti estis. 7. Domus autem impleta est odore; mundus impletus est fama bona: nam odor bonus, fama bona est. Qui male vivunt et christiani vocantur, injuriam Christo faciunt: de qualibus dictum est quod per eos nomen Domini blasphematur (Rom. II, 24). Si per tales nomen Dei blasphematur, per bonos nomen Domini laudatur. Audi Apostolum: Christi bonus odor sumus, inquit, in omni loco. Dicitur et in Canticis canticorum. Unguentum effusum nomen tuum (Cant. I, 2). Ad Apostolum revoca intentionem: Christi, inquit, bonus odor sumus in omni loco, et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt; aliis sumus odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem: et ad haec quis idoneus (II Cor. II, 14-16)? Occasionem nobis praebet praesens lectio sancti Evangelii de odore isto ita loqui, ut et a nobis sufficienter dicatur, et a vobis diligenter audiatur, Apostolo ipso ita dicente, Et ad haec quis idoneus? Ergo ut inde nos conemur loqui, numquid idonei sumus, aut vos audire haec idonei estis? Nos quidem idonei non sumus; sed idoneus est ille qui per nos dignetur dicere quod vobis prosit audire. Ecce Apostolus (1761)bonus odor est, sicut dicit ipse: sed ipse bonus odor aliis est odor vitae in vitam, aliis autem odor mortis in mortem; tamen bonus odor. Numquid enim ait, Aliis sumus bonus odor ad vitam, aliis malus odor ad mortem? Bonum odorem se dixit, non malum; et eumdem bonum odorem aliis ad vitam dixit, aliis ad mortem. Felices qui bono odore vivunt: quid autem infelicius illis qui bono odore moriuntur? 8. Et quis est, ait aliquis, quem bonus odor occilit? Hoc est quod ait Apostolus, Et ad haec quis idoneus? Quomodo ea facit Deus miris modis, ut bono odore et boni vivant, et mali moriantur; quomodo sit, quantum Dominus inspirare dignatur (nam fortasse ibi lateat altior intellectus, qui a me non potest penetrari); tamen quo usque penetrare potui, vobis non debet denegari. Paulum apostolum bene agentem, bene viventem, justitiam verbo praedicantem, opere demonstrantem, doctorem mirabilem, fidelem dispensatorem, fama usquequaque disseminabat: quidam diligebant, quidam invidebant. Nam ipse quodam loco ait de quibusdam, quod non caste, sed per invidiam Christum annuntiarent; existimantes, inquit, tribulationem suscitare vinculis meis. Sed quid ait? Sive occasione, sive veritate Christus annuntietur (Philipp. I, 17, 18). Annuntiant qui me amant, annuntiant qui mihi invident; illi bono odore vivunt, et illi bono odore moriuntur: tamen utrisque praedicantibus nomen Christi annuntietur, odore optimo mundus impleatur. Amasti bene agentem, vixisti bono odore: invidisti bene agenti, mortuus es bono odore. Numquid quia mori voluisti, ideo odorem illum malum esse fecisti? Noli invidere, et non te occidet bonus odor. 9. Denique audi et hic ex unguento isto, quomodo aliis erat odor bonus in vitam, aliis odor bonus in mortem. Posteaquam hoc fecit religiosa Maria ad Domini obsequium, continuo unus ex discipulis ejus, Judas Iscariotes, qui eum erat traditurus, dixit: Quare hoc unguentum non veniit trecentis denariis, et datum est egenis? Vae tibi, miser! bonus odor occidit te. Quare enim hoc dixerit, Evangelista sanctus aperuit. Putaremus autem et nos, si mens ipsius nobis per Evangelium non proderetur, pauperum cura hoc illum dicere potuisse. Non ita est. Sed quid? Audi testem veracem: Dixit autem hoc, non quia de egenis pertinebat ad illum; sed quia fur erat, et loculos habens, et ea quae mittebantur portabat. Portabat, an exportabat? Sed ministerio portabat, furto exportabat . 10. Ecce audite quia Judas iste non tunc perversus factus est, quando a Judaeis corruptus Dominum tradidit. Plerique enim incuriosi Evangelii, existimant tunc periisse Judam, quando accepit a Judaeis pecuniam ut Dominum traderet. Non tunc periit, jam fur erat, et Dominum perditus sequebatur; quia non corde, sed corpore sequebatur. Duodenarium numerum (1762)Apostolorum implebat, apostolicam beatitudinem non habebat, ad imaginem fuerat duodecimus: quo decedente, et alio succedente, et suppleta est apostolica veritas, et numeri permansit integritas (Act. I, 26). Quid ergo voluit Dominus noster Jesus Christus, fratres mei, admonere Ecclesiam suam, quando unum perditum inter duodecim habere voluit, nisi ut malos toleremus, nec corpus Christi dividamus? Ecce inter sanctos est Judas, ecce fur est Judas, et, ne contemnas, fur et sacrilegus, non qualiscumque fur: fur loculorum, sed dominicorum; loculorum, sed sacrorum. Si crimina discernuntur in foro, qualiscumque furti et peculatus; peculatus enim dicitur furtum de re publica; et non sic judicatur furtum rei privatae quomodo publicae: quanto vehementius judicandus est fur sacrilegus, qui ausus fuerit non undecumque tollere, sed de Ecclesia tollere? Qui aliquid de Ecclesia furatur, Judae perdito comparatur. Talis erat iste Judas, et tamen cum sanctis discipulis undecim intrabat et exibat. Ad ipsam dominicam coenam pariter accessit: conversari cum eis potuit, eos inquinare non potuit. De uno pane et Petrus et Judas accepit, et tamen quae pars fideli cum infideli? Petrus enim accepit ad vitam, Judas ad mortem. Quomodo enim ille odor bonus, sic ille cibus bonus. Sicut ergo odor bonus, ita et cibus bonus, bonos vivificat, malos mortificat. Qui enim manducaverit indigne, judicium sibi manducat et bibit (I Cor. XI, 29): judicium sibi, non tibi. Si judicium sibi, non tibi; tolera malum bonus, ut venias ad praemia bonorum, ne mittaris in poenam malorum. 11. Exemplum Domini accipite conversantis in terra. Quare habuit loculos cui Angeli ministraverunt, nisi quia Ecclesia ipsius loculos suos habitura erat? Quare furem admisit, nisi ut ejus Ecclesia fures patienter toleret? Sed ille qui consueverat de loculis pecuniam tollere, non dubitavit accepta pecunia ipsum Dominum vendere. Videamus quid ad ista Dominus respondeat. Videte, fratres: non illi ait, Propter furta tua dicis ista. Furem noverat, nec prodebat; sed potius tolerabat, et ad perferendos malos in Ecclesia nobis exemplum patientiae demonstrabat. Dixit ergo ei Jesus: Sine illam, ut in diem sepulturae meae servet illud. Moriturum se denuntiavit. 12. Sed quid est quod sequitur? Pauperes enim semper habebitis vobiscum, me autem non semper habebitis. Intelligimus quidem, Pauperes semper habebitis: quod dixit, verum est. Quando Ecclesia sine pauperibus? Me autem non semper habebitis, quid sibi vult? Quomodo intelligendum est, Me autem non semper habebitis? Nolite expavescere; Judae dictum est. Quare ergo non dixit, habebis; sed, habebitis? Quia non unus est Judas. Unus malus corpus malorum significat; quomodo Petrus corpus bonorum, imo corpus Ecclesiae, sed in bonis. Nam si in Petro non esset (1763)Ecclesiae sacramentum, non ei diceret Dominus, Tibi dabo claves regni coelorum: quaecumque solveris in terra, soluta erunt et in coelo; et quaecumque ligaveris in terra, ligata erunt et in coelo (Matth. XVI, 19). Si hoc Petro tantum dictum est, non facit hoc Ecclesia. Si autem et in Ecclesia fit, ut quae in terra ligantur, in coelo ligentur, et quae solvuntur in terra, solvantur in coelo: quia cum excommunicat Ecclesia, in coelo ligatur excommunicatus; cum reconciliatur ab Ecclesia, in coelo solvitur reconciliatus: si hoc ergo in Ecclesia fit, Petrus quando claves accepit, Ecclesiam sanctam significavit. Si in Petri persona significati sunt in Ecclesia boni, in Judae persona significati sunt in Ecclesia mali; ipsis dictum est, Me autem non semper habebitis. Quid est enim, non semper? Et quid est, semper? Si bonus es, si ad corpus pertines, quod significat Petrus; habes Christum et in praesenti et in futuro: in praesenti per fidem, in praesenti per signum, in praesenti per Baptismatis sacramentum, in praesenti per altaris cibum et potum. Habes Christum in praesenti, sed habebis semper; quia cum hinc exieris, ad illum venies qui dixit latroni, Hodie mecum eris in paradiso (Luc. XXIII, 43). Si autem male versaris, videris habere in praesenti Christum, quia intras Ecclesiam, signas te signo Christi, baptizaris baptismo Christi, misces te membris Christi, accedis ad altare Christi: in praesenti habes Christum, sed male vivendo non semper habebis. 13. Potest et sic intelligi: Pauperes semper habebitis vobiscum, me autem non semper habebitis. Accipiant hoc et boni, sed non sint solliciti: loquebatur enim de praesentia corporis sui. Nam secundum majestatem suam, secundum providentiam, secundum ineffabilem et invisibilem gratiam, impletur quod ab eo dictum est, Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 20). Secundum carnem vero quam Verbum assumpsit, secundum id quod de Virgine natus est, secundum id quod a Judaeis prehensus est, quod ligno confixus, quod de cruce depositus, quod linteis involutus, quod in sepulcro conditus, quod in resurrectione manifestatus, non semper habebitis vobiscum. Quare? Quoniam conversatus est secundum corporis praesentiam quadraginta diebus cum discipulis suis, et eis deducentibus videndo non sequendo, ascendit in coelum (Act. I, 3, 9, 10), et non est hic. Ibi est enim, sedet ad dexteram Patris: et hic est, non enim recessit praesentia majestatis. Aliter: secundum praesentiam majestatis semper habemus Christum; secundum praesentiam carnis, recte dictum est discipulis, Me autem non semper habebitis. Habuit enim illum Ecclesia secundum praesentiam carnis paucis diebus: modo fide tenet, oculis non videt. Ergo sive ita dictum est, Me autem non semper habebitis, quaestio sicut arbitror jam nulla est, quae duobus modis soluta est. 14. Caetera quae pauca remanent, audiamus: Cognovit ergo turba multa ex Judaeis quia illic est: et venerunt, non propter Jesum tantum, sed ut Lazarum (1764)viderent, quem suscitavit Jesus a mortuis. Curiositas eos adduxit, non charitas: venerunt, et viderunt. Audite mirabile consilium vanitatis. Viso Lazaro resuscitato, quia tantum miraculum Domini tanta erat evidentia diffamatum, tanta manifestatione declaratum, ut non possent vel occultare quod factum est, vel negare, quid invenerunt videte. Cogitaverunt autem principes sacerdotum ut et Lazarum interficerent; quia multi propter illum abibant ex Judaeis, et credebant in Jesum. O stulta cogitatio, et caeca saevitia! Dominus Christus qui suscitare potuit mortuum, non posset occisum? Quando Lazaro inferebatis necem, numquid auferebatis Domino potestatem? Si aliud vobis videtur mortuus, aliud occisus; ecce Dominus utrumque fecit, et Lazarum mortuum, et seipsum suscitavit occisum. ::TRACTATUS LI. Ab eo quod scriptum est, In crastinum autem turba multa quae venerat ad diem festum, etc., usque ad id, Si quis mihi ministraverit, honorificabit illum Pater meus. Cap. XII, V\. 12-26. 1. Posteaquam Dominus quatriduanum mortuum suscitavit, stupentibus Judaeis, et aliis eorum videndo credentibus, aliis invidendo pereuntibus, propter odorem bonum, qui est aliis ad vitam, aliis ad mortem (II Cor. II, 15); posteaquam discubuit in domo cum recumbente Lazaro, qui fuerat mortuus suscitatus, post unguentum effusum super pedes ejus, unde domus odore completa est; posteaquam vanam saevitiam, et stultissimum et dementissimum scelus Judaei etiam de occidendo Lazaro corde perdito conceperunt; de quibus omnibus ut potuimus, quod Dominus dedit, superioribus sermonibus locuti sumus: nunc intendat Charitas vestra, ante Domini passionem quantus fructus apparuerit praedicationis ejus, et quantus grex ovium ex his quae perierant domus Israel, vocem pastoris audierit. 2. Sic enim loquitur Evangelium, quod modo cum recitaretur, audistis: In crastinum autem turba multa quae venerat ad diem festum, cum audissent quia venit Jesus Jerosolymam, acceperunt ramos palmarum, et processerunt obviam ei, et clamabant, Hosanna, benedictus qui venit in nomine Domini, rex Israel. Rami palmarum laudes sunt, significantes victoriam; quia erat Dominus mortem moriendo superaturus, et tropaeo crucis de diabolo mortis principe triumphaturus. Vox autem obsecrantis est, Hosanna, sicut nonnulli dicunt qui hebraeam linguam noverunt, magis affectum indicans, quam rem aliquam significans: sicut sunt in lingua latina quas interjectiones vocant, velut cum dolentes dicimus, Heu! vel cum delectamur, Vah! dicimus; vel cum miramur, dicimus, O rem magnam! tunc enim, O, nihil significat, nisi mirantis affectum. Quod ideo credendum est ita esse, quia neque Graecus, neque Latinus hoc interpretari potuit: sicut illud, Qui dixerit fratri suo, Racha (Matth. V, 22). Nam et haec interjectio esse perhibetur, affectum indignantis ostendens. 3. Benedictus autem qui venit in nomine Domini, (1765)rex Israel, sic potius accipiendum est, ut in nomine Domini, in nomine Dei Patris intelligatur: quamvis possit intelligi etiam in nomine suo, quia et ipse Dominus est. Unde et alibi scriptum est, Pluit Dominus a Domino (Gen. XIX, 24). Sed verba ejus melius nostrum dirigunt intellectum, qui ait: Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me: alius veniet in nomine suo, hunc suscipietis (Joan. V, 43). Humilitatis enim magister est Christus, qui humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis (Philipp. II, 8). Non itaque amittit divinitatem, quando nos docet humilitatem: in illa est Patri aequalis, in hac nobis similis: per quod Patri est aequalis, nos ut essemus creavit; per quod nobis est similis, ne periremus redemit. 4. Has ei laudes turba dicebat, Hosanna, benedictus qui venit in nomine Domini, rex Israel. Quam crucem mentis invidentia principum Judaeorum perpeti poterat, quando regem suum Christum tanta multitudo clamabat? Sed quid fuit Domino regem esse Israel? Quid magnum fuit regi saeculorum, regem fieri hominum? Non enim rex Israel Christus ad exigendum tributum, vel exercitum ferro armandum, hostesque visibiliter debellandos: sed rex Israel, quod mentes regat, quod in aeternum consulat, quod in regnum coelorum credentes, sperantes, amantesque perducat. Dei ergo Filius aequalis Patri, Verbum per quod facta sunt omnia, quod rex esse voluit Israel, dignatio est, non promotio; miserationis indicium est, non potestatis augmentum. Qui enim appellatus est in terra rex Judaeorum, in coelis est Dominus Angelorum. 5. Et invenit Jesus asellum, et sedit super eum. Hic breviter dictum est: nam quemadmodum sit factum, apud alios evangelistas plenissime legitur (Matth. XXI, 1-16; Marc. XI, 1-11, et Luc. XIX, 29-48). Adhibetur autem huic facto propheticum testimonium, ut appareret quod maligni principes Judaeorum eum non intelligebant, in quo implebantur quae legebant. Invenit ergo Jesus asellum, et sedit super eum: sicut scriptum est, Noli timere, filia Sion: ecce rex tuus venit sedens super pullum asinae. In illo ergo populo erat filia Sion: ipsa est Jerusalem quae Sion. In illo, inquam, populo reprobo et caeco, erat tamen filia Sion, cui diceretur, Noli timere: ecce rex tuus venit sedens super pullum asinae. Haec filia Sion cui divinitus ista dicuntur, in illis erat ovibus quae vocem pastoris audiebant; in illa erat multitudine quae Dominum venientem tanta devotione laudabat, tanto agmine deducebat. Ei dictum est, Noli timere: illum agnosce qui a te laudatur, et noli trepidare cum patitur; quia ille sanguis funditur, per quem tuum delictum deleatur, et vita reddatur. Sed pullum asinae in quo nemo sederat (hoc enim apud alios evangelistas invenitur) intelligimus populum Gentium, qui Legem Domini non acceperat. Asinam vero (quia utrumque jumentum Domino adductum est) plebem ejus quae veniebat ex populo Israel, non indomitam plane, sed quae praesepe Domini agnovit.(1766) 6.Haec non cognoverunt discipuli ejus primum: sed quando glorificatus est Jesus, id est, quando virtutem suae resurrectionis ostendit: tunc recordati sunt quia haec scripta erant de eo, et haec fecerunt ei, id est, non alia fecerunt ei, quam illa quae erant scripta de eo. Recolentes quippe secundum Scripturam, quae ante passionem Domini, vel in passione Domini completa sunt, ibi et hoc invenerunt quod secundum eloquia Prophetarum in pullo asinae sederit. 7. Testimonium ergo perhibebat turba quae erat cum eo quando Lazarum vocavit de monumento, et suscitavit eum a mortuis. Propterea et obviam venit ei turba, quia audierunt eum fecisse hoc signum. Pharisaei ergo dixerunt ad semetipsos: Videtis quia nihil proficimus? ecce mundus totus post eum abiit. Turba turbavit turbam. Quid autem invides, caeca turba, quia post eum abit mundus, per quem factus est mundus? 8. « Erant autem Gentiles quidam, ex iis qui ascenderant ut adorarent in die festo. Hi ergo accesserunt ad Philippum, qui erat a Bethsaida Galilaeae, et rogabant eum, dicentes: Domine, volumus Jesum videre. Venit Philippus, et dicit Andreae: Andreas rursum et Philippus dicunt Jesu. » Audiamus quid Dominus ad ista responderit. Ecce volunt eum Judaei occidere, Gentiles videre: sed etiam illi ex Judaeis erant qui clamabant, Benedictus qui venit in nomine Domini, rex Israel. Ecce illi ex circumcisione, illi ex praeputio, velut parietes duo de diverso venientes, et in unam fidem Christi pacis osculo concurrentes: audiamus ergo vocem lapidis angularis. Jesus autem, inquit, respondit eis dicens: Venit hora ut glorificetur Filius hominis. Hic quisquam forsitan putat ideo se dixisse glorificatum, quia Gentiles eum volebant videre. Non ita est. Sed videbat ipsos Gentiles post passionem et resurrectionem suam in omnibus gentibus credituros: quia, sicut dicit Apostolus, Caecitas ex parte in Israel facta est donec plenitudo Gentium intraret (Rom. XI, 25). Ex occasione igitur istorum Gentilium qui eum videre cupiebant, annuntiat futuram plenitudinem Gentium; et promittit jam jamque adesse horam glorificationis suae, qua facta in coelis, Gentes fuerant crediturae. Unde praedictum est, Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua (Psal. CVII, 6). Haec est Gentium plenitudo, de qua dicit Apostolus, Caecitas ex parte in Israel facta est, donec plenitudo Gentium intraret. 9. Sed altitudinem glorificationis oportuit ut praecederet humilitas passionis: ideo secutus adjunxit, Amen, amen dico vobis, nisi granum frumenti cadens in terram, mortuum fuerit, ipsum solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert. Se autem dicebat. Ipsum erat granum mortificandum et multiplicandum: mortificandum infidelitate Judaeorum, multiplicandum fide populorum. 10. Jamvero exhortans ad passionis suae sectanda vestigia: Qui amat, inquit, animam suam, perdet eam. Quod duobus modis intelligi potest: Qui amat, (1767)perdet, id est, Si amas, perde; si cupis vitam tenere in Christo, noli mortem timere pro Christo. Item alio modo: Qui amat animam suam, perdet eam. Noli amare, ne perdas; noli amare in hac vita, ne perdas in aeterna vita. Hoc autem quod posterius dixi, magis habere videtur evangelicus sensus: sequitur enim, Et qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodiet eam. Ergo quod supra dictum est, Qui amat, subintelligitur, in hoc mundo; ipse utique perdet: qui autem odit, utique in hoc mundo; in vitam aeternam ipse custodiet. Magna et mira sententia, quemadmodum sit hominis in animam suam amor ut pereat, odium ne pereat! Si male amaveris, tunc odisti: si bene oderis, tunc amasti. Felices qui oderunt custodiendo, ne perdant amando. Sed vide ne tibi subrepat ut teipsum velis interimere, sic intelligendo quod debes odisse in hoc mundo animam tuam. Hinc enim quidam maligni atque perversi, et in seipsis crudeliores et sceleratiores homicidae, flammis se donant, aquis praefocant, praecipitio collidunt, et pereunt. Hoc Christus non docuit, imo etiam diabolo praecipitium suggerenti respondit: Redi retro, satanas; scriptum est, Non tentabis Dominum Deum tuum (Matth. IV, 7). Petro autem dixit, significans qua morte glorificaturus erat Deum: Cum esses junior, cingebas te, et ibas quo volebas; cum autem senueris, alter te cinget, et feret quo tu non vis (Joan. XXI, 18, 19). Ubi satis expressit, non a seipso, sed ab alio debere occidi, qui vestigia sequitur Christi. Cum ergo causae articulus venerit, ut haec conditio proponatur, aut faciendum esse contra Dei praeceptum, aut ex hac vita emigrandum, quorum duorum homo cogatur alterum eligere, comminante mortem persecutore; ibi eligat Deo dilecto emori, quam offenso vivere: ibi oderit in hoc mundo animam suam, ut in vitam aeternam custodiat eam. 11. Si quis mihi ministrat, me sequatur. Quid est, me sequatur; nisi, me imitetur? Christus enim pro nobis passus est, ait apostolus Petrus, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus (I Petr. II, 21). Ecce quod dictum est, Si quis mihi ministrat, me sequatur. Quo fructu? qua mercede? quo praemio? Et ubi sum, inquit, ego, illic et minister meus erit. Gratis ametur, ut operis quo ministratur illi, pretium sit esse cum illo. Ubi enim bene erit sine illo, aut quando esse male poterit cum illo? Audi evidentius. Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus. Quo honore, nisi ut sit cum Filio ejus? Quod enim superius ait, Ubi ego sum, illic et minister meus erit; hoc intelligitur exposuisse cum dicit, honorificabit eum Pater meus. Nam quem majorem honorem accipere poterit adoptatus, quam ut sit ubi est Unicus; non aequalis factus divinitati, sed consociatus aeternitati? 12. Quid sit autem ministrare Christo, cui operi merces tanta proponitur, hoc potius debemus inquirere. Si enim hoc putaverimus esse Christo ministrare, ea quae sunt corpori necessaria praeparare, aut coenanti cibum coquere vel apponere, vel poculum dare potumque miscere; fecerunt hoc illi qui potuerunt (1768)eum in corpore habere praesentem, sicut Martha et Maria, quando et Lazarus unus erat ex recumbentibus. Sed eo modo Christo etiam Judas perditus ministravit; nam et loculos ipse habebat: et quamvis ex eis quae mittebantur sceleratissime furaretur, per illum tamen etiam necessaria parabantur (Joan. XII, 2, 6). Hinc est illud quod cum ei diceret Dominus, Quod facis, fac celeriter; arbitrati sunt quidam, quod eum jusserit propter diem festum necessaria praeparare, vel indigentibus aliquid dare (Id. XIII, 27, 29). Nullo modo igitur de hujuscemodi ministris diceret Dominus, Ubi sum ego, ibi erit et minister meus; et, Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus: quoniam Judam talia ministrantem, reprobatum potius quam honoratum videmus. Utquid ergo alibi quaerimus quid sit ministrare Christo, et non potius in istis ipsis verbis agnoscimus? Cum enim dixit, Si quis mihi ministrat, me sequatur; hoc intelligi voluit, ac si diceret, Si quis me non sequitur, non mihi ministrat. Ministrant ergo Jesu Christo, qui non sua quaerunt, sed quae Jesu Christi (Philipp. II, 21). Hoc est enim, me sequatur, vias ambulet meas, non suas: sicut alibi scriptum est, Qui se dicit in Christo manere, debet sicut ambulavit ille, et ipse ambulare (I Joan. II, 6). Debet etiam, si porrigit esurienti panem, de misericordia facere, non de jactantia; non aliud ibi quaerere quam opus bonum, nesciente sinistra quid faciat dextera (Matth. VI, 3), id est, ut alienetur intentio cupiditatis ab opere charitatis. Qui sic ministrat, Christo ministrat; recteque illi dicetur, Cum uni ex minimis meis fecisti, mihi fecisti (Id. XXV, 40). Nec tantum ea quae ad misericordiam pertinent corporalem, sed omnia bona opera propter Christum faciens (tunc erunt enim bona, quoniam finis Legis Christus, ad justitiam omni credenti (Rom. X, 4), minister est Christi usque ad illud opus magnae charitatis, quod est animam suam pro fratribus ponere: hoc est enim et pro Christo ponere. Quia et hoc propter sua membra dicturus est: Cum pro istis fecisti, pro me fecisti. De tali quippe opere etiam se ministrum facere et appellare dignatus est, ubi ait: Sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et animam suam ponere pro multis (Matth. XX, 28). Hinc est ergo unusquisque minister Christi, unde est minister et Christus. Sic ministrantem Christo honorificabit Pater ejus, honore illo magno, ut sit cum Filio ejus, nec unquam deficiat felicitas ejus. 13. Cum ergo auditis, fratres, Dominum dicentem, Ubi ego sum, illic et minister meus erit; nolite tantummodo bonos episcopos et clericos cogitare. Etiam vos pro modo vestro ministrate Christo, bene vivendo, eleemosynas faciendo, nomen doctrinamque ejus quibus potueritis praedicando; ut unusquisque etiam paterfamilias hoc nomine agnoscat paternum affectum suae familiae se debere. Pro Christo et pro vita aeterna, suos omnes admoneat, doceat, hortetur, corripiat; impendat benevolentiam, exerceat disciplinam: ita in domo sua ecclesiasticum et quodammodo episcopale implebit officium, ministrans Christo ut in aeternum (1769)sit cum ipso. Nam et illam maximam passionis ministrationem multi ex vestro numero ministrarunt: multi non episcopi neque clerici, juvenes et virgines, seniores cum junioribus, multi conjugati et conjugatae, multi patres matresque familias Christo ministrantes, etiam animas suas in ejus martyrio posuerunt, et honorificante Patre coronas gloriosissimas receperunt. ::TRACTATUS LII. Ab eo quod scriptum est, Nunc anima mea turbata est; et quid dicam? usque ad id, Haec locutus est Jesus, et abiit, et abscondit se ab eis. Cap. XII, V\. 27-36. 1. Postquam Dominus Jesus Christus verbis lectionis hesternae ministros suos ut seipsum sequerentur hortatus est, cum ita praedixisset passionem suam, quod nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert: ubi excitavit eos, qui eum ad regnum coelorum sequi vellent, ut animam suam odissent in hoc mundo, si eam in vitam aeternam custodire cogitarent: ad nostram rursus infirmitatem suum temperavit affectum, et ait, unde lectio coepit hodierna, Nunc anima mea turbata est. Unde turbata est, Domine, anima tua? Nempe paulo ante dixisti, Qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam. Ergo anima tua in hoc mundo amatur, ideo turbatur veniente hora qua ex hoc mundo egrediatur? Quis hoc de anima Domini audeat affirmare? Sed nos in se transtulit, nos in se suscepit caput nostrum, membrorum suorum suscepit affectum: et ideo non est ab aliquo turbatum; sed sicut de illo dictum est, cum Lazarum suscitaret, turbavit semetipsum (Joan. XI, 33). Oportebat enim ut unus mediator Dei et hominum homo Christus Jesus, sicut nos excitavit ad summa, ita nobiscum pateretur et infima . 2. Audio superius dicentem, Venit hora ut glorificetur Filius hominis: si mortificatum fuerit granum, multum fructum affert. Audio, Qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam. Nec permittor tantummodo mirari, sed jubeor imitari. Deinde sequentibus verbis, Si quis mihi ministrat, me sequatur; et ubi sum ego, ibi et minister meus erit; mundum contemnere accendor, et in conspectu meo nihil est vitae hujus totus, quantumlibet fuerit prolixus, vapor; prae amore aeternorum temporalia mihi cuncta vilescunt: et rursus ipsum Dominum meum, qui me illis verbis ab infirmitate mea rapuit ad firmitatem suam, audio dicentem, Nunc anima mea turbata est. Quid est hoc? Quomodo sequi jubes animam meam, si turbari video animam tuam? quomodo sufferam quod grave tanta firmitas sentit? quale fundamentum quaeram, si petra succumbit? Sed videor mihi audire in cogitatione mea respondentem mihi Dominum, et quodammodo dicentem: Magis sequeris, quia sic me interpono ut sufferas: audisti ad te vocem fortitudinis meae, audi in me vocem infirmitatis (1770)tuae: vires suggero ut curras, nec reprimo quod acceleras; sed transfero in me quod trepidas, et substerno qua transeas. O Domine mediator, Deus supra nos, homo propter nos, agnosco misericordiam tuam! nam quod tu tantus tuae charitatis voluntate turbaris, multos in corpore tuo qui suae infirmitatis necessitate turbantur, ne desperando pereant consolaris. 3. Denique homo qui sequi vult, audiat qua sequatur. Accessit forte hora terribilis, proponitur optio aut faciendae iniquitatis, aut subeundae passionis; turbatur anima infirma, propter quam sponte turbata est anima invicta: praepone tuae voluntati voluntatem Dei. Attende enim quid deinde subjungat creator tuus et magister tuus, qui te fecit, et ut te doceret factus est et ipse quod fecit: homo enim factus est qui hominem fecit; sed Deus incommutabilis mansit, et hominem in melius commutavit. Audi ergo quid inde subjungat, cum dixisset, Nunc anima mea turbata est. Et quid dicam, inquit? Pater, salvifica me ex hac hora: sed propterea veni in hanc horam. Pater, clarifica nomen tuum. Docuit te quid cogites, docuit quid dicas, quem invoces, in quo speres, cujus voluntatem certam atque divinam tuae voluntati humanae infirmaeque praeponas. Non ideo tibi videatur ex alto deficere, quia te vult ab imo proficere. Nam et tentari dignatus est a diabolo, a quo utique si nollet non tentaretur, quemadmodum si nollet non pateretur: et ea respondit diabolo, quae tu in tentationibus debeas respondere (Matth. IV, 1-10). Et ille quidem tentatus est, sed non periclitatus; ut doceret te in tentatione periclitantem tentatori respondere, et post tentatorem non ire, sed de periculo tentationis exire. Sicut autem hic dixit, Nunc anima mea turbata est, ita etiam ubi dicit, Tristis est anima mea usque ad mortem; et, Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste: hominis suscepit infirmitatem, ut doceat sic contristatum et conturbatum quod sequitur dicere, Verumtamen non quod ego volo, sed quod tu vis, Pater (Id. XXVI, 38 et 39). Sic enim homo ab humanis in divina dirigitur, cum voluntati humanae voluntas divina praeponitur. Quid est autem, Clarifica tuum nomen; nisi, in sua passione et resurrectione? Quid est ergo aliud, nisi ut Pater clarificet Filium, qui clarificat suum nomen etiam in similibus passionibus servorum suorum? Unde scriptum est de Petro, quod ideo de illo dixerit, Alter te cinget, et feret quo tu non vis; quia significare voluit, qua morte glorificaturus erat Deum (Joan. XXI, 18, 19). Ergo et in illo Deus clarificavit nomen suum, quia sic etiam in membris suis clarificat Christum. 4. Venit ergo vox de coelo, Et clarificavi, et iterum clarificabo. Et clarificavi, antequam facerem mundum: et iterum clarificabo, cum resurget a mortuis, et ascendet in coelum. Et aliter intelligi potest. Et clarificavi, cum de Virgine natus est, cum virtutes operatus (1771)est, cum coelo indice per stellam a Magis adoratus est, cum a sanctis Spiritu sancto plenis agnitus est, cum descendente Spiritu in specie columbae declaratus, cum voce de coelo sonante monstratus, cum in monte transfiguratus, cum miracula multa fecit, cum multos sanavit atque mundavit, cum de paucissimis panibus tantam multitudinem pavit, cum ventis et fluctibus imperavit, cum mortuos suscitavit: et iterum clarificabo, cum resurget a mortuis, cum mors ei ultra non dominabitur, cum exaltabitur super coelos Deus, et super omnem terram gloria ejus. 5. Turba ergo quae stabat, et audierat, dicebat tonitruum factum esse: alii dicebant, Angelus ei locutus est. Respondit Jesus, et dixit: Non propter me haec vox venit, sed propter vos. Hic ostendit illa voce non sibi indicatum quod jam sciebat, sed eis quibus indicari oportebat. Sicut autem illa vox non propter eum, sed propter alios divinitate facta est; sic anima ejus, non propter eum, sed propter alios voluntate turbata est. 6. Attende caetera. Nunc, inquit, judicium est mundi. Quid ergo exspectandum est in fine saeculi? Sed in fine quod exspectatur judicium, erit judicandorum vivorum et mortuorum, judicium erit praemiorum poenarumque aeternarum. Quale ergo nunc judicium est? Jam in superioribus lectionibus quantum potui, commonui Charitatem vestram, dici etiam judicium non damnationis, sed discretionis: unde scriptum est, Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta (Psal. XLII, 1). Multa autem sunt judicia Dei: unde dicitur in Psalmo, Judicia tua abyssus multa (Psal. XXXV, 7). Dicit etiam Apostolus, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus (Rom. XI, 33)! Ex quibus judiciis etiam hoc est quod hic ait Dominus, Nunc judicium est mundi; servato illo judicio in fine, ubi novissime vivi et mortui judicandi sunt. Possidebat ergo diabolus genus humanum, et reos suppliciorum tenebat chirographo peccatorum; dominabatur in cordibus infidelium, ad creaturam colendam, deserto Creatore, deceptos captivosque pertrahebat: per Christi autem fidem, quae morte ejus et resurrectione firmata est, per ejus sanguinem, qui in remissionem fusus est peccatorum, millia credentium a dominatu liberantur diaboli, Christi corpori copulantur, et sub tanto capite uno ejus Spiritu fidelia membra vegetantur. Hoc vocabat judicium, hanc discretionem, hanc a suis redemptis diaboli expulsionem. 7. Denique attende quid dicat. Quasi quaereremus quid esset quod ait, Nunc judicium est mundi, secutus exposuit: ait enim, Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras. Audivimus quale dixerit esse judicium. Non ergo illud quod in fine venturum est, ubi vivi et mortui judicandi sunt, aliis ad dexteram, aliis ad sinistram separatis; sed judicium quo princeps hujus mundi ejicietur foras. Quomodo ergo intus erat, et quo eum ejiciendum dixit foras? Numquidnam in mundo erat, et extra mundum missus est foras? Si enim de illo judicio diceret, quod in fine venturum (1772)est, posset aliquis opinari ignem aeternum, quo mittendus est diabolus cum angelis suis, et omnibus qui sunt ex parte ejus; non natura, sed vitio; non quia creavit aut genuit, sed quia persuasit et tenuit: posset ergo aliquis opinari illum ignem aeternum extra mundum esse, et hoc esse dictum, ejicietur foras. Quia vero ait, Nunc judicium est mundi; et exponens quid dixerit, Nunc, inquit, princeps hujus mundi ejicietur foras: hoc intelligendum est quod nunc fit, non quod tanto post futurum est in novissimo die. Praedicebat ergo Dominus quod sciebat, post passionem et glorificationem suam per universum mundum multos populos credituros, in quorum cordibus diabolus intus erat; cui quando ex fide renuntiant, ejicitur foras. 8. Sed dicit aliquis: Numquid de cordibus Patriarcharum et Prophetarum, veterumque justorum non ejectus est foras? Ejectus est plane. Quomodo ergo dictum est, nunc ejicietur foras? Quomodo putamus, nisi quia tunc quod in hominibus paucissimis factum est, nunc in multis magnisque populis jam mox futurum esse praedictum est? Sic et illud quod dictum est, Spiritus autem nondum erat datus, quia Jesus nondum fuerat glorificatus (Joan. VII, 39), potest similem habere quaestionem, et similem solutionem. Non enim sine Spiritu sancto futura praenuntiaverunt Prophetae; aut non etiam Dominum infantem in Spiritu sancto Simeon senex et Anna vidua cognoverunt (Luc. II, 25-38); et Zacharias et Elizabeth, qui de illo nondum nato, sed jam concepto, tanta per Spiritum sanctum praedixerunt (Id. I, 41-45, 67-79). Sed Spiritus nondum erat datus; id est, illa abundantia gratiae spiritualis, qua congregati linguis omnium loquerentur (Act. II, 4-6), ac sic in linguis omnium gentium futura praenuntiaretur Ecclesia: qua gratia spirituali populi congregarentur, qua longe lateque peccata dimitterentur, et millia millium Deo reconciliarentur. 9. Quid ergo, ait quispiam, quia diabolus de credentium cordibus ejicietur foras, jam fidelium neminem tentat? Imo vero tentare non cessat. Sed aliud est intrinsecus regnare, aliud forinsecus oppugnare: nam et munitissimam civitatem aliquando hostis oppugnat, nec expugnat. Et si aliqua tela ejus missa perveniunt, admonet Apostolus unde non laedant; commemorat loricam et scutum fidei (I Thess. V, 8). Et si aliquando vulnerat, adest qui sanat. Quia sicut pugnantibus dictum est, Haec scribo vobis, ut non peccetis: ita qui vulnerantur, quod sequitur audiunt, Et si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem, Jesum Christum justum; ipse est propitiatio peccatorum nostrorum (I Joan. II, 1, 2). Quid enim oramus cum dicimus, Dimitte nobis debita nostra, nisi ut vulnera nostra sanentur? Et quid aliud petimus cum dicimus, Ne nos inferas in tentationem (Matth. VI, 12, 13), nisi ut ille qui insidiatur, vel certat extrinsecus, nulla irrumpat ex parte, nulla nos fraude, nulla nos possit virtute superare? Quantaslibet tamen adversum nos erigat machinas, quando non tenet locum cordis ubi fides habitat, ejectus est foras. Sed nisi Dominus custodierit (1773)civitatem, in vanum vigilabit qui custodit (Psal. CXXVI, 1). Nolite ergo de vobis ipsis praesumere, si non vultis foras ejectum diabolum intro iterum revocare. 10. Absit autem ut diabolum mundi principem ita dictum existimemus, ut eum coelo et terrae dominari posse credamus. Sed mundus appellatur in malis hominibus, qui toto orbe terrarum diffusi sunt: sicut appellatur domus in his a quibus habitatur, secundum quod dicimus, Bona domus est, vel, mala domus est, non quando reprehendimus sive laudamus aedificium parietum atque tectorum, sed quando mores vel bonorum hominum vel malorum. Sic ergo dictum est, Princeps hujus mundi: id est, princeps malorum omnium qui habitant in mundo. Appellatur etiam mundus in bonis, qui similiter toto terrarum orbe diffusi sunt: inde dicit Apostolus, Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi (II Cor. V, 19). Hi sunt ex quorum cordibus princeps hujus mundi ejicitur foras. 11. Cum ergo dixisset, Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras; Et ego, inquit, si exaltatus fuero a terra, omnia traham post me. Quae omnia, nisi ex quibus ille ejicitur foras? Non autem dixit, omnes, sed, omnia: non enim omnium est fides (II Thess. III, 2). Non itaque hoc ad universitatem hominum retulit, sed ad creaturae integritatem; id est, spiritum, et animam, et corpus; et illud quo intelligimus, et illud quo vivimus, et illud quo visibiles et contrectabiles sumus. Qui enim dixit, Capillus capitis vestri non peribit (Luc. XXI, 18), omnia trahit post se. Aut si omnia ipsi homines intelligendi sunt, omnia praedestinata ad salutem possumus dicere: ex quibus omnibus ait nihil esse periturum, cum supra de suis ovibus loqueretur (Joan. X, 28). Aut certe omnia hominum genera, sive in linguis omnibus, sive in aetatibus omnibus, sive in gradibus honorum omnibus, sive in diversitatibus ingeniorum omnibus, sive in artium licitarum et utilium professionibus omnibus, et quidquid aliud dici potest secundum innumerabiles differentias quibus inter se praeter sola peccata homines distant, ab excelsissimis usque ad humillimos, a rege usque ad mendicum; omnia, inquit, traham post me: ut sit caput eorum, et illi membra ejus. Sed si exaltatus, inquit, fuero a terra; hoc est, cum exaltatus fuero: non enim dubitat futurum esse quod venit implere. Hoc refertur ad illud quod superius ait, Si autem mortuum fuerit granum, multum fructum affert. Nam exaltationem suam quid aliud dixit quam in cruce passionem? Quod et ipse Evangelista non tacuit: subjunxit enim, et ait, Hoc autem dicebat, significans qua morte esset moriturus? 12. Respondit ei turba: Nos audicimus ex Lege quia Christus manet in aeternum; et quomodo tu dicis, Oportet exaltari Filium hominis? Et quis est iste Filius hominis? Memoriter tenuerunt quod Dominus dicebat assidue se esse Filium hominis. Nam hoc loco non ait, Si exaltatus fuerit a terra Filius hominis: sed superius dixerat, quod hesterno die lectum atque tractatum est, quando nuntiati sunt Gentiles illi, qui eum videre cupiebant. Venit hora ut glorificetur Filius hominis (1774)(Joan. XII, 25, 23). Hoc itaque isti animo retinentes, et quod nunc ait, Cum exaltatus fuero a terra, mortem crucis intelligentes, quaesierunt ab illo, et dixerunt: Nos audivimus ex Lege quia Christus manet in aeternum; et quomodo tu dicis, Oportet exaltari Filium hominis? Quis est enim iste Filius hominis? Si enim Christus est, inquiunt, manet in aeternum: si manet in aeternum, quomodo exaltabitur a terra: id est, quomodo crucis passione morietur? Hoc enim eum dixisse intelligebant, quod facere cogitabant. Non ergo eis verborum istorum obscuritatem aperuit infusa sapientia, sed stimulata conscientia. 13. Dixit ergo eis Jesus: Adhuc modicum lumen in vobis est. Hinc est quod intelligitis quia Christus manet in aeternum. Ergo ambulate dum lucem habetis, ut non tenebrae vos comprehendant. Ambulate, accedite, totum intelligite, et moriturum Christum, et victurum in aeternum, et sanguinem fusurum quo redimat, et ascensurum in sublimia quo perducat. Tenebrae autem vos comprehendent, si eo modo credideritis Christi aeternitatem, ut negetis in eo mortis humilitatem. Et qui ambulat in tenebris, nescit quo vadat. Sic potest offendere in lapidem offensionis, et petram scandali, quod fuit Dominus caecis Judaeis: sicut credentibus lapis quem reprobaverunt aedificantes, factus est in caput anguli (I Petr. II, 6-8). Hinc dedignati sunt credere in Christum, quia eorum impietas contempsit mortuum, risit occisum: et ipsa erat mors grani multiplicandi, et exaltatio trahentis post se omnia, Dum lucem, inquit, habetis, credite in lucem, ut filii lucis sitis. Cum aliquid veri auditum habetis, credite in veritatem, ut renascamini in veritate. 14. Haec locutus est Jesus, et abiit, et abscondit se ab eis. Non ab eis qui credere et diligere coeperant, non ab eis qui cum ramis palmarum et laudibus obviam venerant: sed ab eis qui videbant et invidebant; quia nec videbant, sed in lapidem illum caecitate offendebant. Cum autem abscondit se Jesus ab eis qui eum occidere cupiebant (quod saepe propter oblivionem commonendi estis), nostrae infirmitati consuluit, non suae potestati derogavit. ::TRACTATUS LIII. Ab eo quod scriptum est, Cum autem tanta signa fecisset coram eis, non credebant in eum; usque ad id, Dilexerunt gloriam hominum magis quam gloriam Dei. Cap. XII, V\. 37-43. 1. Praenuntiata Dominus Christus passione sua, et morte fructuosa in exaltatione crucis, ubi dixit se omnia tracturum esse post se, cum intellexissent Judaei quod de sua morte dixisset, et proposuissent ei quaestionem, quomodo diceret se esse moriturum, cum ex Lege audierint quod Christus manet in aeternum; hortatus est eos, ut dum adhuc modicum lumen in eis esset, quo Christum aeternum esse didicissent, ambularent, ut totum discerent, ne comprehenderentur a tenebris. Et cum haec esset locutus, abscondit se ab eis. Haec in superioribus dominicis lectionibus verbisque didicistis.(1775) 2.Deinde intulit Evangelista unde hodiernum capitulum recitatum est, et ait: Cum autem tanta signa fecisset coram eis, non credebant in eum: ut sermo Isaiae prophetae impleretur quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Ubi satis ostendit brachium Domini ipsum Filium Dei nuncupatum; non quod Deus Pater figura determinetur carnis humanae, eique Filius tanquam membrum corporis haereat: sed quia omnia per ipsum facta sunt, ideo brachium Domini dictum est. Sicut enim tuum brachium, per quod operaris; sic Dei brachium dictum est ejus Verbum, quia per Verbum operatus est mundum. Cur enim homo ut aliquid operetur, brachium extendit, nisi quia non continuo fit quod dixerit? Si autem tanta potestate praevaleret, ut sine ullo motu corporis sui quod diceret fieret, brachium ejus verbum ejus esset. Sed Dominus Jesus unigenitus Dei Patris Filius, sicut non est paterni corporis membrum, ita non est cogitabile vel sonabile ac transitorium verbum; quia cum omnia per ipsum facta sunt, Dei Verbum erat. 3. Cum ergo audimus brachium Dei Patris esse Dei Filium, non nobis obstrepat consuetudo carnalis: sed quantum illo donante possumus, Virtutem Dei et Sapientiam cogitemus, per quam facta sunt omnia. Tale quippe brachium nec porrectum extenditur, nec collectum contrahitur. Non est enim ipse qui Pater, sed unum sunt ipse et Pater; et aequalis Patri ubique totus est sicut Pater: ne aliqua pateat occasio detestabili errori eorum, qui dicunt solum esse Patrem, sed pro diversitate causarum ipsum dici Filium, ipsum dici Spiritum sanctum; et in his verbis audeant dicere, Ecce videtis quia solus est Pater, si brachium ejus est Filius; non enim duae, sed una persona est homo et brachium ejus. Non intelligentes neque advertentes, quomodo verba de rebus aliis ad res alias transferantur, propter aliquam similitudinem etiam in locutionibus quotidianis de visibilibus et notissimis rebus; quanto magis ut nobis ineffabilia qualitercumque dicantur, quae dici sicuti sunt, omnino non possunt? Nam et homo alterum hominem per quem solet agere quidquid agit, brachium suum appellat: et si ei auferatur, dolens dicit, Brachium perdidi; et ei qui abstulerit, dicit Brachium meum mihi abstulisti. Intelligant ergo quomodo dictus sit Filius Patris brachium, per quod Pater operatus est omnia; ne hoc non intelligendo, et in sui erroris tenebris permanendo, similes sint Judaeis ipsis, de quibus dictum est, Et brachium Domini cui revelatum est? 4. Hic occurrit altera quaestio, de qua quidem ut competenter aliquid disputetur, et omnes ejus latebrosissimi sinus perscrutentur et excutiantur ut dignum est, nec mearum virium esse arbitror, nec angustiarum temporis, nec vestrae capacitatis. Tamen quia transire ad alia vestra expectatione non sinimur, (1776)nisi aliquid inde dicamus, accipite quod potuerimus: et ubi vestrae exspectationi non suffecerimus, ab illo incrementum poscite qui nos plantare posuit et rigare; quia, sicut dicit Apostolus, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus (I Cor. III, 7). Quidam ergo inter se mussitant, et ubi possunt aliquando proclamant, et turbulenta disceptatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat ut sermo Isaiae prophetae impleretur quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Quibus respondemus, Dominum praescium futurorum, per Prophetam praedixisse infidelitatem Judaeorum; praedixisse tamen, non fecisse. Non enim propterea quemquam Deus ad peccandum cogit, quia futura hominum peccata jam novit. Ipsorum enim praescivit peccata, non sua; non cujusquam alterius, sed ipsorum. Quapropter si ea quae ille praescivit ipsorum, non sunt ipsorum; non vere ille praescivit: sed quia illius praescientia falli non potest; sine dubio non alius, sed ipsi peccant, quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo peccatum Judaei, quod eos non compulit facere, cui peccatum non placet; sed facturos esse praedixit, quem nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum facere voluissent, non prohiberentur; et hoc facturi praeviderentur ab eo qui novit quid sit quisque facturus, et quid ei sit pro ejus opere redditurus. 5. Sed et quae sequuntur Evangelii verba plus urgent, et profundiorem faciunt quaestionem: adjungit enim, et dicit, Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias: Excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum, ut non videant oculis, et intelligant corde, et convertantur, et sanem illos. Dicitur enim nobis: Si non potuerunt credere, quod peccatum est hominis non facientis quod non potest facere? si autem non credendo peccaverunt, potuerunt ergo credere, et non fecerunt. Si ergo potuerunt, quomodo dicit Evangelium, Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias, Excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum; ut, quod est gravius, ad Deum referatur causa qua non crediderunt, quandoquidem ipse excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum? Non enim saltem hoc de diabolo dicitur, sed de Deo, quod ipsa prophetica Scriptura testatur. Nam si arbitremur hoc dictum de diabolo, quod excaecavit oculos eorum, et cor induravit; laborandum est quomodo illorum culpam, quia non crediderunt, possimus ostendere, de quibus dicitur, non poterant credere. Deinde quid respondebimus de alio prophetae ipsius testimonio, quod posuit Paulus apostolus dicens: Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus; electio autem consecuta est: caeteri vero excaecati sunt, sicut scriptum est, Dedit illis Deus spiritum compunctionis; oculos, ut non videant, et aures, ut non audiant, usque in hodiernum diem (Rom. XI, 7, Isai. VI, 10). 6. Audistis, fratres, propositam quaestionem, nempe quam profunda sit cernitis: sed respondemus ut possumus. Non poterant credere, quia hoc Isaias propheta praedixit: hoc autem Propheta praedixit, quia Deus hoc futurum esse praescivit. Quare autem non poterant, (1777)si a me quaeratur, cito respondeo, quia nolebant: malam quippe eorum voluntatem praevidit Deus, et per Prophetam praenuntiavit ille cui abscondi futura non possunt. Sed aliam causam, inquis, dicit Propheta non voluntatis eorum. Quam causam dicit Propheta? Quia dedit illis Deus spiritum compunctionis; oculos, ut non videant, et aures, ut non audiant, et excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum. Etiam hoc eorum voluntatem meruisse respondeo. Sic enim excaecat, sic obdurat Deus, deserendo et non adjuvando: quod occulto judicio facere postest, iniquo non potest. Hoc omnino pietas religiosorum inconcussum debet inviolatumque servare; sicut Apostolus, cum eamdem ipsam tractaret difficillimam quaestionem, Quid ergo dicemus, inquit? numquid iniquitas apud Deum? Absit (Rom. IX, 14). Si ergo absit ut sit iniquitas apud Deum; sive quando adjuvat, misericorditer facit; sive quando non adjuvat, juste facit: quia omnia non temeritate, sed judicio facit. Porro si judicia sanctorum justa sunt, quanto magis sanctificantis et justificantis Dei? Justa ergo sunt, sed occulta. Ideo cum quaestiones hujusmodi in medium venerint, quare alius sic, alius autem sic; quare ille Deo deserente excaecetur, ille Deo adjuvante illuminetur: non nobis judicium de judicio tanti judicis usurpemus, sed contremiscentes exclamemus cum Apostolo, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus (Id. XI, 33)! Unde dictum est in Psalmo, Judicia tua, sicut multa abyssus (Psal. XXXV, 7). 7. Non ergo me, fratres, ad hanc penetrandam altitudinem, ad hanc abyssum discutiendam, ad inscrutabilia perscrutanda, expectatio vestrae Charitatis impingat. Agnosco modulum meum, sentire mihi videor etiam modulum vestrum. Altius est hoc incrementis meis, et fortius viribus meis; puto quia et vestris. Simul ergo audiamus admonentem Scripturam atque dicentem, Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris (Eccli. III, 22). Non quia ista negata sunt nobis, cum Deus magister dicat, Nihil est occultum quod non revelabitur (Matth. X, 26): sed si in quod pervenimus, in eo ambulemus, sicut dicit Apostolus, non solum quod nescimus et scire debemus, sed etiam si quid aliter sapimus, id quoque nobis Deus revelabit (Philipp. III, 15 et 16). Pervenimus autem in viam fidei, hanc perseverantissime teneamus: ipsa perducet ad cubiculum regis, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi (Coloss. II, 3). Non enim ipse Dominus Jesus Christus suis illis magnis et praecipue electis discipulis invidebat, quando dicebat, Multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo (Joan. XVI, 12). Ambulandum est, proficiendum est, crescendum est, ut sint corda nostra capacia earum rerum quas capere modo non possumus. Quod si nos ultimus dies proficientes invenerit, ibi discemus quod hic non potuimus. 8. Si quis autem istam quaestionem liquidius et melius novit se posse et confidit exponere, absit ut non sim paratior discere quam docere. Tantum ne audeat (1778)quisquam liberum arbitrium sic defendere, ut nobis orationem qua dicimus, Ne nos inferas in tentationem, conetur auferre: rursus, ne quisquam neget voluntatis arbitrium, et audeat excusare peccatum. Sed audiamus Dominum, et praecipientem, et opitulantem; et jubentem quid facere debeamus, et adjuvantem ut implere possimus. Nam et quosdam nimia suae voluntatis fiducia extulit in superbiam; et quosdam nimia suae voluntatis diffidentia dejecit in negligentiam. Illi dicunt: Utquid rogamus Deum ne vincamur tentatione, quod in nostra est potestate? Isti dicunt: Utquid conamur bene vivere, quod in Dei est potestate? O Domine, o Pater qui es in coelis, ne nos inferas in quamlibet istarum tentationum, sed libera nos a malo (Matth. VI, 13)! Audiamus Dominum dicentem, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua (Luc. XXII, 32); ne sic existimemus fidem nostram esse in libero arbitrio, ut divino non egeat adjutorio. Audiamus et Evangelistam dicentem, Dedit eis potestatem filios Dei fieri (Joan. I, 12); ne omnino existimemus in nostra potestate non esse quod credimus: verumtamen in utroque illius beneficia cognoscamus. Nam et agendae sunt gratiae, quia data est potestas; et orandum, ne succumbat infirmitas (Galat. V, 6). Ipsa est fides quae per dilectionem operatur, sicut ejus mensuram Dominus cuique partitus est (Rom. XII, 3); ut qui gloriatur, non in seipso, sed in Domino glorietur (I Cor. I, 31). 9. Non itaque mirum est quia non poterant credere, quorum voluntas sic superba erat, ut ignorantes Dei justitiam, suam vellent constituere: sicut dicit de illis Apostolus, Justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. X, 3). Quia enim non ex fide, sed tanquam ex operibus tumuerunt; ipso suo tumore caecati, offenderunt in lapidem offensionis. Sic autem dictum est non poterant, ubi intelligendum est quod nolebant; quemadmodum dictum est de Domino Deo nostro, Si non credimus, ille fidelis permanet, negare seipsum non potest (II Tim. II, 13). De omnipotente dictum est, non potest. Sicut ergo quod Dominus negare seipsum non potest, laus est voluntatis divinae; ita quod illi non poterant credere, culpa est voluntatis humanae. 10. Ecce dico et ego, quod qui tam superbe sapiunt, ut suae voluntatis viribus tantum existiment esse tribuendum, ut negent sibi esse necessarium divinum adjutorium ad bene vivendum, non possunt credere in Christum. Non enim aliquid prosunt syllabae nominis Christi, et Sacramenta Christi, ubi resistitur fidei Christi. Fides autem Christi est, credere in eum qui justificat impium (Rom. IV, 5); credere in Mediatorem, sine quo interposito non reconciliamur Deo; credere in Salvatorem, qui venit quod perierat quaerere atque salvare (Luc. XIX, 10); credere in eum qui dixit, Sine me nihil potestis facere (Joan. XV, 5). Quia ergo ignorans Dei justitiam qua justificatur impius, suam vult constituere qua convincatur superbus, in hunc non potest credere. Hinc et illi non poterant credere: non quia mutari in melius homines non possunt; sed quamdiu talia sapiunt, non possunt credere. Hinc excaecantur, et indurantur; quia negando divinum (1779)adjutorium, non adjuvantur. Hoc de Judaeis qui excaecati et indurati sunt, Deus praescivit, atque in ejus Spiritu Propheta praedixit. 11. Quod vero addidit, Et convertantur et sanem eos: utrum subaudiendum sit, non, id est, non convertantur, connexa desuper sententia, ubi dictum est, ut non videant oculis et intelligant corde; quia et hic utique dictum est, ut non intelligant? et ipsa enim conversio de illius gratia est, cui dicitur, Deus virtutum, converte nos (Psal. LXXIX, 8). An forte et hoc de supernae medicinae misericordia factum intelligendum est, ut quoniam superbae et perversae voluntatis erant, et suam justitiam constituere volebant, ad hoc desererentur, ut excaecarentur; ad hoc excaecarentur, ut offenderent in lapidem offensionis, et impleretur facies eorum ignominia; atque ita humiliati quaererent nomen Domini, et non suam qua inflatur superbus, sed justitiam Dei qua justificatur impius? Hoc enim multis eorum profecit in bonum, qui de suo scelere compuncti, in Christum postea crediderunt: pro quibus et ipse oraverat dicens, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt (Luc. XXIII, 34). De qua eorum ignorantia et Apostolus dicit, Testimonium illis perhibeo quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam: tunc enim et hoc subjunxit, atque ait, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. X, 2, 3). 12. Haec dixit Isaias, quando vidit gloriam ejus, et locutus est de eo. Quid viderit Isaias, et hoc quomodo ad Dominum Christum pertineat, in libro ejus legendum et intelligendum est. Vidit enim non sicuti est, sed modo quodam significativo, sicut Prophetae visio fuerat informanda. Nam vidit et Moyses, et tamen ei quem videbat dicebat, Si inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum, manifeste ut videam te (Exod. XXXIII, 13); quia non videbat sicuti est. Quando autem nobis hoc futurum sit, idem iste sanctus Joannes evangelista in Epistola sua dicit: Dilectissimi, Filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est (I Joan. III, 2). Poterat dicere, quoniam videbimus eum, et non addere, sicuti est: sed quia sciebat a quibusdam patribus et prophetis visum, sed non sicuti est; ideo cum dixisset, videbimus eum, addidit, sicuti est. Nemo enim vos fallat, fratres, eorum qui dicunt invisibilem Patrem, et visibilem Filium. Hi enim hoc asserunt qui putant eum esse creaturam; nec intelligunt secundum quid dictum sit, Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30). Prorsus in forma Dei in qua aequalis est Patri, etiam Filius invisibilis est: ut autem ab hominibus videretur, formam servi accepit, et in similitudine hominum factus (Philipp. II, 7), visibilis factus est. Ostendit ergo se etiam, antequam (1780)susciperet carnem, oculis hominum, sicut voluit in subjecta sibi creatura, non sicuti est. Mundemus corda per fidem, ut illi ineffabili, et, ut ita dicam, invisibili visioni praeparemur. Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8). 13. Verumtamen et ex principibus multi crediderunt in eum; sed propter Pharisaeos non confitebantur, ut de synagoga non ejicerentur: dilexerunt enim gloriam hominum magis quam gloriam Dei. Videte quemadmodum notaverit Evangelista et improbaverit quosdam, quos tamen in eum credidisse dixit: qui in hoc ingressu fidei si proficerent, amorem quoque humanae gloriae proficiendo superarent, quem superaverat Apostolus, dicens, Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo (Galat. VI, 14). Ad hoc enim et ipse Dominus crucem suam, ubi eum dementia superbae impietatis irrisit, in eorum qui in illum crederent frontibus fixit, ubi est quodammodo sedes verecundiae, ut de nomine ejus fides non erubescat, et magis Dei gloriam quam hominum diligat. ::TRACTATUS LIV. Ab eo quod ait Jesus, Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me; usque ad id, Quae ego loquor, sicut dixit mihi Pater, sic loquor. Cap. XII, V\. 44-50. 1. Loquente Domino nostro Jesu Christo apud Judaeos, et tanta miraculorum signa faciente, quidam crediderunt praedestinati in vitam aeternam, quos etiam vocavit oves suas: quidam vero non crediderunt, nec poterant credere, eo quod occulto, nec tamen injusto judicio Dei fuerant excaecati et indurati, deserente illo qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam (Jacobi IV, 6). Eorum autem qui crediderunt, alii usque adeo confitebantur, ut palmarum ramis acceptis venienti occurrerent, in eadem laudis confessione laetantes: alii vero ex principibus non audebant confiteri, ut de synagoga non ejicerentur; quos notavit Evangelista dicens, quod dilexerunt gloriam hominum magis quam gloriam Dei (Joan. XII, 43). Eorum etiam qui non crediderunt, alii erant postea credituri, quos praevidebat, ubi ait, Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc agnoscetis quia ego sum (Id. VIII, 28): alii vero in eadem infidelitate mansuri, quorum imitatrix est etiam ista gens Judaeorum, quae postmodum debellata, ad testimonium prophetiae quae de Christo scripta est, in toto pene orbe dispersa est. 2. His ita se habentibus, et sua jam propinquante passione, Jesus clamavit, et dixit; unde lectio coepit hodierna: Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me: et qui videt me, videt eum qui misit me. Jam dixerat quodam loco: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui misit me (Id. VII, 16). Ubi intelleximus eum doctrinam suam dixisse Verbum Patris quod est ipse; et hoc significasse dicendo, Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit, quod a seipso ipse non esset, sed haberet a quo esset (Supra, Tract. 29). Deus enim de Deo, Filius Patris: Pater autem non (1781)Deus de Deo, sed Deus Pater Filii. Nunc autem quod ait, Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me, quomodo intellecturi sumus, nisi quia homo apparebat hominibus, cum lateret Deus? Et ne putarent hoc eum esse tantummodo quod videbant, talem ac tantum se volens credi, qualis et quantus est Pater, Qui credit in me, inquit, non credit in me, id est, in hoc quod videt; sed in eum qui misit me, id est, in Patrem. Sed qui credit in Patrem, necesse est eum credat esse Patrem; qui autem credit eum Patrem, necesse est ut credat eum habere Filium: ac per hoc qui credit in Patrem, necesse est ut credat in Filium. Sed ne quisquam hoc credat de unigenito Filio, quod de iis qui dicti sunt filii Dei secundum gratiam, non naturam, sicut ait Evangelista, Dedit eis potestatem filios Dei fieri (Joan. I, 12); unde et illud est quod ipse Dominus commemoravit in Lege dictum, Ego dixi, Dii estis, et filii excelsi omnes (Id. X, 34): propterea dixit, Qui credit in me, non credit in me; ne totum quod de Christo creditur, secundum hominem crederetur. Ille ergo, inquit, credit in me, qui non credit in me secundum id quod me videt, sed in eum qui me misit: ut cum credit in Patrem, credat eum habere Filium sibi aequalem, et tunc vere credat in me. Nam si putaverit eum non habere nisi filios secundum gratiam, qui sunt ejus utique creatura, non Verbum, sed facta per Verbum, nec habere Filium aequalem sibi atque coaeternum, semper natum, pariter incommutabilem, ex nullo dissimilem atque imparem; non credit in Patrem qui eum misit, quia non est hoc Pater qui eum misit. 3. Et ideo cum dixisset, Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me; ne putaretur sic voluisse Patrem intelligi tanquam Patrem multorum filiorum per gratiam regeneratorum, non unici Verbi aequalis sibi, continuo subjecit, Et qui videt me, videt eum qui misit me. Numquid ait, Qui videt me, non videt me, sed eum qui misit me; sicut dixerat, Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me? Illud namque dixit, ne sicut videbatur, crederetur tantummodo filius hominis: hoc autem dixit, ut Patri crederetur aequalis. Qui credit in me, inquit, non credit in hoc quod videt me, sed credit in eum qui misit me. Aut cum credit in Patrem qui sibi aequalem genuit me; non quomodo me videt, sed sic credat in me, quomodo in eum qui misit me: usque adeo enim nihil distat inter eum et me, ut qui me videt videat eum qui me misit. Apostolos suos certe ipse Dominus Christus misit, quod eorum etiam nomen indicat: nam sicut graece angeli, latine nuntii vocantur, ita graece apostoli, latine missi appellantur. Nunquam tamen aliquis apostolorum dicere auderet, Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me: omnino enim non diceret, Qui credit in me. Credimus enim apostolo, sed non credimus in apostolum: non enim apostolus justificat impium. Credenti autem in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam (Rom. IV, 5). Posset dicere apostolus, Qui recipit me, recipit eum qui me misit; vel, Qui audit me, audit cum qui me misit: hoc enim eis ipse (1782)Dominus ait, Qui vos recipit, me recipit, et qui recipit me, recipit eum qui me misit (Matth. X, 40). Quia dominus honoratur in servo, et pater in filio: sed pater tanquam in filio, dominus tanquam in servo. Filius autem unigenitus recte dicere potuit, Credite in Deum, et in me credite (Joan. XIV, 1); et quod nunc ait, Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui misit me. Non a se abstulit fidem credentis, sed noluit in forma servi remanere credentem: quoniam cum quisque credit in Patrem qui eum misit, profecto credit in Filium, sine quo Patrem non esse cognoscit; et ita credit ut credat aequalem, quoniam sequitur, Et qui videt me, videt eum qui me misit. 4. Attende caetera: Ego lux in mundum veni, ut omnis qui credit in me, in tenebris non maneat. Dixit quodam loco discipulis suis, Vos estis lux mundi. Non potest civitas abscondi super montem constituta, neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt: sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est (Matth. V, 14-16): non tamen eis dixit, Vos lux venistis in mundum, ut omnis qui credit in vos, in tenebris non maneat. Nusquam hoc legi posse confirmo. Lumina ergo sunt omnes sancti; sed credendo ab eo illuminantur, a quo si quis recesserit tenebrabitur. Lumen autem illud quo illuminantur, a se recedere non potest; quia incommutabile omnino est. Credimus ergo lumini illuminato, sicut prophetae, sicut apostolo: sed ideo illi credimus, ut non in ipsum credamus quod illuminatur, sed cum illo credamus in illud lumen a quo illuminatur; ut et nos illuminemur, non ab illo, sed cum illo a quo ille. Cum autem dicit, Ut omnis qui credit in me, in tenebris non maneat; satis manifestat omnes se in tenebris invenisse: sed ne in eis tenebris maneant in quibus inventi sunt, debent credere in lucem quae venit in mundum, quia per illam factus est mundus. 5. Et si quis audierit, inquit, verba mea, et non custodierit, ego non judico eum. Mementote quae vos audisse in superioribus lectionibus novi; et qui obliti forte estis, recolite; et qui non adfuistis, sed adestis, audite quomodo dicit Filius, Ego non judico eum; cum dicat alio loco, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio (Joan. V, 22): nisi quia intelligendum est, Modo non judico eum. Quare non judicat modo? Attende quid sequitur: Non enim veni, inquit, ut judicem mundum, sed ut salvificem mundum: id est ut salvum faciam mundum. Nunc ergo est tempus misericordiae, post erit judicii: quia, Misericordiam, inquit, et judicium cantabo tibi, Domine (Psal. C, 1). 6. Sed de ipso etiam futuro novissimo judicio videte quid dicat: Qui spernit me et non accipit verba mea, habet qui judicet eum: sermo quem locutus sum, ille judicabit eum in novissimo die. Non ait, Qui spernit me, et non accipit verba mea, ego non judico eum in novissimo die. Hoc enim si dixisset, non video quomodo posset non esse contrarium illi sententiae (1783)ubi ait, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Cum vero dixit, Qui spernit me, et non accipit verba mea, habet qui judicet eum; exspectantibus autem quisnam ille esset, secutus adjunxit, Sermo quem locutus sum, ille judicabit eum in novissimo die: satis manifestavit semetipsum judicaturum in novissimo die. Seipsum quippe locutus est, seipsum annuntiavit, seipsum januam posuit, qua ipse ad oves pastor intraret. Aliter itaque judicabuntur qui non audierunt, aliter qui audierunt et contempserunt. Qui enim sine Lege peccaverunt, ait Apostolus, sine Lege et peribunt: et qui in Lege peccaverunt, per Legem judicabuntur (Rom. II, 12). 7. Quia ego, inquit, ex meipso non sum locutus. Ideo se dicit non locutum ex seipso, quia non est ex seipso. Jam hoc saepe diximus; jam hoc tanquam notissimum non docere sed admonere debemus. Sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam et quid loquar. Non laboraremus, si cum eis nos loqui sciremus, cum quibus superiora locuti sumus, et cum eis ipsis non omnibus, sed quae audierunt memoria retinentibus: nunc vero quia fortasse aliqui adsunt qui non audierunt, eisque sunt similes qui obliti sunt quod audierunt, propter illos perferant moras nostras qui audita meminerunt. Quomodo dat mandatum Pater unico Filio? Quo verbo loquitur Verbo, cum sit ipse Filius unigenitum Verbum? Numquid per angelum, cum per ipsum creati sint Angeli? Numquid per nubem: quae quando sonuit ad Filium, non propter ipsum sonuit, quod alibi dicit etiam ipse; sed propter alios quos oportebat ita audire? Numquid per sonum labiis emissum, qui non habet corpus; nec aliquo locorum intervallo Filius a Patre separatur, ut sit inter illos aer medius, quo percusso vox fiat et in aurem veniat? Absit ut talia de illa incorporea et ineffabili substantia suspicemur. Filius unicus est Verbum Patris, et Sapientia Patris; in illa sunt omnia mandata Patris. Neque enim Patris mandatum Filius aliquando nesciebat, ut eum necesse esset ex tempore habere quod antea non habebat. Ita enim a Patre quod habet accepit, ut nascendo acceperit, dederitque illi gignendo. Nam et vita est, et accepit vitam utique nascendo, non prius sine vita existendo. Quia et Pater habet vitam, et quod habet est: nec accepit tamen, quia non ex aliquo est. Filius autem accepit vitam, dante Patre a quo est: et ipse quod habet, est; habet enim vitam, et vita est. Ipsum audi loquentem: Sicut habet, inquit, Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso (Joan. V, 26). Numquid existenti, et non habenti dedit? Sed eo dedit quo genuit, qui vitam genuit, et vita genuit vitam. Et quia parem genuit, non imparem vitam; ideo dictum est, Sicut habet ipse vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso. Vitam dedit, quia gignendo vitam, quid dedit, nisi esse vitam? Et quia aeterna est ipsa nativitas, nunquam non fuit Filius qui est vita, nunquam fuit Filius sine vita; et sicut est nativitas aeterna, sic est qui natus est vita aeterna. Ita et mandatum non quod Filius non habebat, Pater (1784)dedit; sed, sicut dixi, in Sapientia Patris, quod est Verbum Patris, omnia mandata sunt Patris. Dicitur autem mandatum datum, quia non est a seipso cui dicitur datum: et hoc est dare Filio sine quo nunquam Filius fuit, quod est gignere Filium qui nunquam non fuit. 8. Sequitur autem: Et scio quia mandatum ejus vita aeterna est. Si ergo vita aeterna est ipse Filius, et vita aeterna est mandatum Patris; quid aliud dictum est, quam, Ego sum mandatum Patris? Proinde et id quod adjungit, et dicit, Quae ego loquor, sicut dixit mihi Pater, sic loquor; non accipiamus, dixit mihi, quasi Pater verba locutus sit unico Verbo, aut egeat Dei verbis Dei Verbum. Dixit ergo Pater Filio, sicut dedit vitam Filio: non quod nesciebat vel non habebat, sed quod ipse Filius erat. Quid est autem, sicut dixit mihi, sic loquor, nisi, Verum loquor? Ita ille dixit ut verax, ita ista loquitur ut veritas. Verax autem genuit veritatem. Quid ergo jam diceret veritati! Non enim imperfecta erat veritas, cui verum aliquid adderetur. Dixit ergo veritati, quia genuit veritatem. Porro ipsa veritas sic loquitur, ut ei dictum est: sed intelligentibus, quos docet ut nata est. Ut autem crederent homines quod intelligere nondum valent, ex ore carnis verba sonuerunt, et abierunt; transvolantes soni strepuerunt, peractis morulis temporum suorum: sed res ipsae quarum signa sunt soni, trajectae quodammodo in eorum memoriam qui audierunt, etiam ad nos per litteras quae visibilia signa sunt, pervenerunt. Non sic loquitur veritas: intelligentibus mentibus intus loquitur, sine sono instruit, intelligibili luce perfundit. Qui ergo potest in ea videre nativitatis ejus aeternitatem, ipse illam sic audit loquentem, sicut ei dixit Pater quod loqueretur. Excitavit nos ad magnum desiderium interioris dulcedinis suae: sed crescendo capimus, ambulando crescimus, proficiendo ambulamus, ut pervenire possimus. ::TRACTATUS LV. Ab eo loco, Ante diem festum Paschae, sciens Jesus quia venit hora ejus; usque ad id, Et coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus. Cap. XIII, V\. 1-5. 1. Coena Domini secundum Joannem, adjuvante ipso, debitis est explicanda tractatibus, et ut nobis posse donaverit, explananda. Ante diem autem festum Paschae, sciens Jesus quia venit hora ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suos qui erant in mundo, in finem dilexit eos. Pascha, fratres, non sicut quidam existimant, graecum nomen est, sed hebraeum: opportunissime tamen occurrit in hoc nomine quaedam congruentia utrarumque linguarum. Quia enim pati graece πάσχειν dicitur, ideo Pascha passio putata est, velut hoc nomen a passione sit appellatum: in (1785)sua vero lingua, hoc est in hebraea, Pascha transitus dicitur: propterea tunc primum Pascha celebravit populus Dei, quando ex Aegypto fugientes, Rubrum mare transierunt (Exod. XIV, 29). Nunc ergo figura illa prophetica in veritate completa est, cum sicut ovis ad immolandum ducitur Christus (Isai. LIII, 7), cujus sanguine illitis postibus nostris, id est, cujus signo crucis signatis frontibus nostris, a perditione hujus saeculi tanquam a captivitate vel interemptione Aegyptia liberamur (Exod. XII, 23); et agimus saluberrimum transitum, cum a diabolo transimus ad Christum, et ab isto instabili saeculo ad ejus fundatissimum regnum. Ideo quippe ad Deum permanentem transimus, ne cum mundo transeunte transeamus. De hac nobis collata gratia Deum laudans Apostolus dicit: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae (Coloss. I, 13). Hoc itaque nomen, id est, Pascha, quod latine, ut dixi, transitus nuncupatur, velut interpretans nobis beatus Evangelista, Ante diem, inquit, festum Paschae, sciens Jesus quia venit hora ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem. Ecce Pascha, ecce transitus. Unde, et quo? De hoc scilicet mundo ad Patrem. Spes membris in capite data est, quod essent illo transeunte sine dubio secutura. Quid ergo infideles, et ab hoc capite atque ab ejus corpore alieni? nonne et ipsi transeunt, quia non permanent? Transeunt plane et ipsi: sed aliud est transire de mundo, aliud est transire cum mundo; aliud ad Patrem, aliud ad hostem. Nam et Aegyptii transierunt; non tamen transierunt per mare ad regnum, sed in mari ad interitum. 2. Sciens ergo Jesus quia venit hora ejus ut transiret ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suos qui erant in mundo, in finem dilexit eos. Utique ut et ipsi de hoc mundo ubi erant, ad suum caput, quod hinc transisset, ejus dilectione transirent. Quid est enim, in finem, nisi, in Christum? Finis enim Legis Christus, ait Apostolus, ad justitiam omni credenti (Rom. X, 4). Finis perficiens, non interficiens: finis quo usque eamus, non ubi pereamus. Sic omnino intelligendum est, Pascha nostrum immolatus est Christus (I Cor. V, 7). Ipse est finis noster, in illum est transitus noster. Nam video posse ista verba evangelica quodam humano modo etiam sic accipi, tanquam usque ad mortem Christus dilexerit suos, ut hoc videatur esse, in finem dilexit eos. Humana est haec sententia, non divina: neque enim nos hucusque ille dilexit, qui semper et sine fine nos diligit. Absit ut dilectionem morte finierit, qui non est morte finitus. Etiam post mortem, quinque fratres suos dilexit dives ille superbus atque impius (Luc. XVI, 27, 28), et usque ad mortem nos dilexisse putandus est Christus? Absit, charissimi. Nequaquam ille nos diligendo usque ad mortem veniret, si dilectionem nostram morte finiret. Nisi forte ita sit intelligendum, in finem dilexit eos: Quia tantum dilexit eos, ut moreretur propter eos. Hoc enim testatus est dicens: Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis (Joan. XV, 13). Ita sane non prohibemus intelligi, in (1786)finem dilexit, id est, usque ad mortem illum dilectio ipsa perduxit. 3. « Et coena, » inquit, « facta, cum diabolus jam misisset in cor, ut traderet eum Judas Simonis Iscariotes: sciens quia omnia dedit ei Pater in manus, et quia a Deo exiit, et ad Deum vadit, surgit a coena, et ponit vestimenta sua; et cum accepisset linteum, praecinxit se. Deinde mittit aquam in pelvim, et coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus. » Non ita debemus intelligere coenam factam veluti jam consummatam atque transactam: adhuc enim coenabatur, cum Dominus surrexit et pedes lavit discipulis suis. Nam postea recubuit, et buccellam suo traditori postea dedit, utique coena nondum finita, hoc est, dum adhuc panis esset in mensa. Caena ergo facta, dictum est, jam parata, et ad convivantium mensam usumque perducta. 4. Quod autem ait, Cum diabolus jam misisset in cor, ut traderet eum Judas Simonis Iscariotes; si quaeris quid missum sit in cor Judae: hoc utique, ut traderet eum. Missio ista, spiritualis suggestio est: non fit per aurem, sed per cogitationem; ac per hoc non corporaliter, sed spiritualiter. Neque enim spirituale quod dicitur, semper in laude accipiendum est. Novit Apostolus quaedam spiritualia nequitiae in coelestibus, adversus quae nobis colluctationem esse testatur (Ephes. VI, 12): non autem essent etiam maligna spiritualia, si non essent etiam maligni spiritus. A spiritu enim spiritualia nominantur. Sed quomodo ista fiant, ut diabolicae suggestiones immittantur, et humanis cogitationibus misceantur, ut eas tanquam suas deputet homo, unde scit homo? Nec dubitandum est etiam bonas suggestiones a bono spiritu ita latenter ac spiritualiter fieri: sed interest quibusnam earum mens humana consentiat, divino auxilio vel deserta per meritum, vel adjuta per gratiam. Factum ergo jam fuerat in corde Judae per immissionem diabolicam, ut traderet discipulus magistrum, sed quem non didicerat Deum. Jam talis venerat ad convivium, explorator Pastoris, insidiator Salvatoris, venditor Redemptoris; jam talis venerat, et videbatur, et tolerabatur, et se ignorari arbitrabatur: quia in eo quem volebat fallere, fallebatur. At ille isto in ipso corde intus inspecto, nesciente scienter utebatur. 5. Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus. Ergo et ipsum traditorem: nam si eum in manibus non haberet, non utique illo uteretur ut vellet. Proinde jam traditor traditus erat ei quem tradere cupiebat, atque ita malum tradendo faciebat, ut de illo tradito bonum fieret quod nesciebat. Sciebat enim Dominus quid faceret pro amicis, qui patienter utebatur inimicis: ac sic omnia dederat Pater in manus ejus, et in usum mala, et in effectum bona. Sciens etiam quia a Deo exiit, et ad Deum vadit: nec Deum, cum inde exiret; nec nos deserens, cum rediret. 6. Haec ergo sciens, surgit a coena, et ponit vestimenta sua; et cum accepisset linteum, praecinxit se. (1787)Deinde mittit aquam in pelvim, et coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus. Debemus, dilectissimi, sensum Evangelistae diligenter attendere. Locuturus quippe de tanta Domini humilitate, prius celsitudinem ejus voluit commendare. Ad hoc pertinet quod ait, Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus, et quia a Deo exiit, et ad Deum vadit. Cum illi ergo omnia Pater dedisset in manus, ille discipulorum non manus, sed pedes lavit: et cum se sciret a Deo exiisse, et ad Deum pergere, non Dei Domini, sed hominis servi implevit officium. Ad hoc autem pertinet quod etiam de traditore ipsius, qui jam talis venerat, qui nec ab illo ignorabatur, praeloqui voluit; ut hoc quoque ad maximum cumulum humilitatis accederet, quod etiam illi non dedignatus est pedes lavare, cujus manus jam praevidebat in scelere. 7. Quid autem mirum si surrexit a coena, et posuit vestimenta sua, qui cum in forma Dei esset, semetipsum exinanivit? Et quid mirum si praecinxit se linteo, qui formam servi accipiens habitu inventus est ut homo (Philipp. II, 6 et 7.)? Quid mirum si misit aquam in pelvim unde lavaret pedes discipulorum, qui in terram sanguinem fudit, quo immunditiam dilueret peccatorum? Quid mirum si linteo quo erat praecinctus, pedes quos laverat, tersit, qui carne qua erat indutus, Evangelistarum vestigia confirmavit? Et linteo quidem ut se praecingeret, posuit vestimenta quae habebat: ut autem formam servi acciperet quando semetipsum exinanivit, non quod habebat deposuit, sed quod non habebat accepit. Crucifigendus sane suis exspoliatus est vestimentis, et mortuus involutus est linteis: et tota illa ejus passio, nostra purgatio est. Passurus igitur exitia, praemisit obsequia; non solum eis pro quibus erat subiturus mortem, sed etiam illi qui eum fuerat traditurus ad mortem. Tanta est quippe humanae humilitatis utilitas, ut eam suo commendaret exemplo etiam divina sublimitas: quia homo superbus in aeternum periret, nisi illum Deus humilis inveniret. Venit enim Filius hominis quaerere et salvum facere quod perierat (Luc. XIX, 10). Perierat autem superbiam deceptoris secutus, ergo humilitatem Redemptoris sequatur inventus. ::TRACTATUS LVI. Ab eo quod scriptum est, Venit ergo ad Simonem Petrum, etc., usque ad id, Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus. Cap. XIII, V\. 6-10. 1. Cum lavaret pedes discipulorum Dominus, Venit ad Simonem Petrum; et dicit ei Petrus: Domine, tu mihi lavas pedes? Quis enim non expavesceret lavari sibi pedes a Dei Filio? Quamvis itaque magnae fuisset audaciae contradicere servum Domino, hominem Deo: tamen hoc Petrus facere maluit, quam perpeti ut sibi pedes lavarentur a Domino et Deo. Nec putare debemus hoc Petrum inter caeteros formidasse atque recusasse, cum id alii ante ipsum libenter vel aequanimiter sibi fieri permisissent. Facilius quippe (1788)sic accipiuntur ista verba Evangelii, quia cum dictum esset, Coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus; deinde subjunctum est, Venit ergo ad Simonem Petrum, quasi aliquibus jam lavisset, post eos venisset ad primum. Quis enim nesciat primum Apostolorum esse beatissimum Petrum? Sed non ita intelligendum est quod post aliquos ad illum venerit; sed quod ab illo coeperit. Quando ergo pedes discipulorum lavare coepit, venit ad eum a quo coepit, id est, ad Petrum: et tunc Petrus, quod etiam quilibet eorum expavisset, expavit, atque ait, Domine, tu mihi lavas pedes? Quid est, tu? quid est, mihi? Cogitanda sunt potius quam dicenda; ne forte quod ex his verbis aliquatenus dignum concipit anima, non explicet lingua. 2. Sed respondit Jesus, et dixit ei: Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea. Nec tamen ille dominici facti altitudine exterritus, permittit fieri quod cur fieret ignorabat; sed usque ad suos pedes humilem Christum adhuc non vult videre, non potest sustinere. Non lavabis mihi, inquit, pedes in aeternum. Quid est, in aeternum? Nunquam hoc feram, nunquam patiar, nunquam sinam: hoc quippe in aeternum non fit, quod nunquam fit. Tum Salvator aegrum reluctantem, de ipsius salutis periculo exterrens: Si non lavero te, inquit, non habebis partem mecum. Ita dictum est, Si non lavero te, cum de solis pedibus ageretur; quomodo dici assolet, Calcas me, quando sola planta calcatur. At ille amore et timore perturbatus, et plus expavescens Christum sibi negari, quam usque ad suos pedes humiliari: Domine, ait, non tantum pedes meos, sed et manus et caput. Quandoquidem sic minaris, lavanda tibi membra mea, non solum ima non subtraho, verum etiam prima substerno. Ne mihi neges capiendam tecum partem, nullam tibi nego abluendam mei corporis partem. 3. Dicit ei Jesus: Qui lotus est, non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Hic moveatur fortassis quis, et dicat: Imo si mundus est totus, quid ei opus est vel pedes lavare? Dominus autem noverat quod dicebat, etiamsi nostra infirmitas ejus secreta non penetrat. Verumtamen quantum nos erudire et ex lege sua docere dignatur, pro captu meo, pro modulo meo, aliquid etiam ego de hujus quaestionis profunditate, illo adjuvante, respondeam: ac primum ipsam locutionem non sibi esse contrariam facillime ostendam. Quis enim non ita rectissime loqui possit, Mundus est totus, praeter pedes? Elegantius autem loquitur si dicit, Mundus est totus, nisi pedes; quod tantumdem valet. Hoc ergo ait Dominus, Non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Totus utique praeter pedes, vel, nisi pedes, quos habet opus lavare. 4. Sed quid est hoc? quid sibi vult? quid hoc necessarium est ut quaeramus? Dominus dicit, veritas loquitur, quod opus habeat pedes lavare etiam ille qui lotus est. Quid, fratres mei, quid putatis? nisi (1789)quia homo in sancto quidem Baptismo totus abluitur, non praeter pedes, sed totus omnino: verumtamen cum in rebus humanis postea vivitur, utique terra calcatur. Ipsi igitur humani affectus, sine quibus in hac mortalitate non vivitur, quasi pedes sunt, ubi ex humanis rebus afficimur; et sic afficimur, ut si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipiamus, et veritas in nobis non sit (I Joan. I, 8). Quotidie igitur pedes lavat nobis, qui interpellat pro nobis (Rom. VIII, 34): et quotidie nos opus habere ut pedes lavemus, id est, vias spiritualium gressuum dirigamus, in ipsa oratione dominica confitemur, cum dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris (Matth. VI, 12). Si enim confiteamur, sicut scriptum est, peccata nostra, profecto ille qui lavit pedes discipulorum suorum, fidelis est et justus qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate (1 Joan. I, 9), id est, usque ad pedes quibus conversamur in terra. 5. Proinde Ecclesia quam mundat Christus lavacro aquae in verbo, non solum in illis est sine macula et ruga (Ephes. V, 26, 27), qui post lavacrum regenerationis continuo ex hujus vitae contagione tolluntur, nec calcant terram ut opus habeant pedes lavare; verum etiam in iis quibus istam misericordiam praebens Dominus, fecit eos de saeculo isto lotis etiam pedibus emigrare. In his autem qui hic demorantur, etiamsi munda sit, quoniam juste vivunt; opus tamen habent pedes lavare, quoniam sine peccato utique non sunt. Propter hoc dicit in Cantico canticorum, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos (Cant. V, 3)? Dicit enim hoc cum cogitur ad Christum venire, et terram calcare cum venit. Alia quaestio rursus exoritur. Nonne Christus sursum est? nonne ascendit in coelum, et sedet ad dexteram Patris? nonne Apostolus clamat, et dicit, Si ergo resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens, quae sursum sunt quaerite, non quae super terram (Coloss. III, 1 et 2)? Quomodo ergo ut ad Christum eamus, terram calcare compellimur; cum potius nobis sursum cor habendum sit ad Dominum, ut cum illo esse possimus? Videtis, fratres, hodierni temporis angustias istam coarctare quaestionem. Quod et si vos forte minus videtis, ego utcumque video quantae disputationis indigeat. Unde peto ut eam potius suspendi, quam vel negligentius vel angustius pertractari, non fraudata, sed dilata exspectatione patiamini. Aderit enim Dominus qui nos debitores facit, ut faciat etiam redditores. ::TRACTATUS LVII. Quonam modo Ecclesia timeat inquinare pedes, dum pergit ad Christum. 1. Non immemor mei debiti, jam reddendi tempus agnosco. Donet unde reddam, qui donavit ut debeam. Donavit enim dilectionem, de qua dictum est, Nemini quidquam debentis, nisi ut invicem diligatis (Rom. XIII, 8); donet etiam sermonem, quem video me debere dilectis. Exspectationem vestram ad hoc nempe distuleram, (1790)ut explicarem sicut possem, quemadmodum etiam per terram veniatur ad Christum; cum potius jubeamur quae sursum sunt quaerere, non quae super terram (Coloss. III, 1, 2). Sursum enim Christus est sedens ad dexteram Patris: sed profecto et hic est; propter quod et Saulo in terra saevienti dicit, Quid me persequeris (Act. IX, 4)? Ut autem hoc quaerendum susciperemus, id tractabatur quod pedes Dominus discipulis lavit, cum jam ipsi discipuli loti essent, nec opus haberent, nisi pedes lavare. Ubi visum est intelligendum quod Baptismo quidem homo totus abluitur; sed dum isto postea vivit in saeculo, humanis affectibus terram velut pedibus calcans, ipsa scilicet conversatione vitae hujus, contrahit unde dicat, Dimitte nobis debita nostra (Matth. VI, 12). Ac sic etiam inde mundatur ab eo qui pedes lavit discipulis suis (Joan. XIII, 5), nec desinit interpellare pro nobis (Rom. VIII, 34). Hinc occurrerunt ex Cantico canticorum Ecclesiae verba dicentis, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? cum vellet ire, et aperire ei qui venerat ad eam, et pulsaverat, sibique aperiri poposcerat, ille speciosus forma prae filiis hominum (Psal. XLIV, 3). Hinc quaestio nata est quam coarctare noluimus angustiis temporis, ideoque distulimus, quonam modo Ecclesia timeat inquinare pedes, dum pergit ad Christum, quos baptismate laverat Christi. 2. Sic enim ait: « Ego dormio, et cor meum vigilat; vox fratruelis mei pulsat ad januam » Deinde dicit etiam ipse: « Aperi mihi, soror mea, proxima mea, columba mea, perfecta mea; quia caput meum repletum est rore, et crines mei noctis guttis. » Et respondet illa: « Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos » (Cant. V, 2, 3)? O admirabile sacramentum! o grande mysterium! Ergone timet inquinare pedes, veniendo ad eum qui lavit suorum discipulorum pedes? Timet certe, quia per terram venit ad eum, qui etiam in terra est, quia suos hic constitutos non deserit. An non ipse ait, Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 20)? An non ipse ait, Videbitis coelos apertos, et Angelos Dei ascendentes et descendentes ad Filium hominis (Joan. I, 51)? Si ascendunt ad eum propterea quia sursum est, quomodo ad eum descendunt, si non etiam hic est? Dicit ergo Ecclesia: Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? In eis hoc dicit qui possunt omni faece mundati dicere: Cupio dissolvi et esse cum Christo, permanere autem in carne magis necessarium propter vos (Philipp. I, 23 et 24)? In eis hoc dicit qui praedicant Christum et aperiunt illi ostium, ut habitet per fidem in cordibus hominum (Ephes. III, 17). In his hoc dicit, cum deliberant utrum ministerium tale suscipiant, cui se minus idoneos existimant, ut sine culpa impleant, ne forte aliis praedicantes, ipsi reprobi fiant (I Cor. IX, 27). Tutius enim veritas auditur quam praedicatur: quoniam eum auditur, humilitas custoditur; cum autem praedicatur, vix non subrepit cuivis hominum quantulacumque jactantia, in qua utique inquinantur pedes.(1791) 3.Ergo, ut apostolus Jacobus dicit, Sit omnis homo velox ad audiendum, tardus autem ad loquendum (Jacobi I, 19). Dicit et alius homo Dei, Auditui meo dabis gaudium et laetitiam, et exsultabunt ossa humiliata (Psal. L, 10). Hoc est quod dixi, Cum veritas auditur, humilitas custoditur. Dicit et alius, Amicus autem sponsi stat et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi (Joan. III, 29). Fruamur auditu, sine strepitu nobis loquente intrinsecus veritate. Quanquam etiam cum forinsecus insonat per legentem, per annuntiantem, per praedicantem, per disputantem, per praecipientem, per consolantem, per exhortantem, per ipsum etiam cantantem atque psallentem; ipsi qui haec agunt, inquinare pedes suos timeant, cum placere hominibus subrepente amore humanae laudis affectant. Caeterum qui eos audit libenter et pie, non habet locum jactandi se in laboribus alienis; et non inflatis ossibus, sed humiliatis gaudio gaudet propter vocem dominicae veritatis. Proinde in eis qui libenter et humiliter audire noverunt, et vitam quietam in studiis dulcibus et salubribus agunt, sancta delicietur Ecclesia, et dicat, Ego dormio, et cor meum vigilat. Quid est, Ego dormio, et cor meum vigilat; nisi, ita quiesco ut audiam? Otium meum non impenditur nutriendae desidiae, sed percipiendae sapientiae. Ego dormio, et cor meum vigilat: vaco, et video quoniam tu es Dominus (Psal. XLV, 1): quia sapientia scribae in tempore otii; et qui minoratur actu, ipse percipiet eam (Eccli. XXXVIII, 25). Ego dormio, et cor meum vigilat: ego requiesco a negotiosis actibus, et animus meus divinis se intendit affectibus. 4. Sed in iis qui isto modo suaviter et humiliter requiescunt, dum otiose oblectatur Ecclesia, ecce pulsat ille qui ait: « Quae dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta » (Matth. X, 27). Vox ergo ejus pulsat ad januam, et dicit: « Aperi mihi, soror mea, proxima mea, columba mea, perfecta mea; quia caput meum repletum est rore, et crines mei noctis guttis. » Velut si diceret, Tu vacas, et contra me ostium clausum est: tu studes otio paucorum, et abundante iniquitate refrigescit charitas multorum (Id. XXIV, 12). Nox quippe, iniquitas est: ros vero ejus et guttae, hi sunt qui refrigescunt et cadunt, et faciunt refrigescere caput Christi, hoc est, ut non ametur Deus. Caput enim Christi Deus (I Cor. XI, 3). Sed portantur in crinibus, id est, in sacramentis visibilibus tolerantur: nequaquam interiora sensus attingunt. Pulsat ergo ut excutiat quietem sanctis otiosis, et clamat, Aperi mihi, de sanguine meo soror mea, de accessu meo proxima mea, de spiritu meo columba mea, de sermone meo quem plenius ex otio didicisti perfecta mea; aperi mihi, praedica me. Ad eos quippe qui clauserunt contra me, quomodo intrabo sine aperiente? quomodo enim audient sine praedicante (Rom. X, 14)? 5. Hinc fit ut etiam hi qui amant otium studiorum bonorum, et nolunt perpeti laboriosarum molestias (1792)actionum, eo quod minus idoneos ad haec ministranda, et sine reprehensione agenda se sentiunt; mallent, si fieri posset, sanctos apostolos et praedicatores veritatis antiquos excitari adversus abundantiam iniquitatis, qua fervor friguit charitatis. Sed in eis qui jam de corpore exierunt, et carnis indumento exspoliati sunt (neque enim ab ea separati sunt), respondet Ecclesia, Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Recipietur quidem illa tunica, et in eis qui jam exuti sunt, rursus vestietur carne Ecclesia: non tamen nunc quando fervefaciendi sunt frigidi, sed tunc quando resurrecturi sunt mortui. Passa ergo difficultatem propter inopiam praedicatorum, et recolens illa sua membra sana sermonibus, sancta moribus, sed jam exuta corporibus, ingemit et dicit Ecclesia, Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Membra illa mea quae Christo aperire evangelizando excellentissime potuerunt, quomodo ad corpora quibus exuta sunt, redire nunc possunt? 6. Deinde respiciens ad eos qui praedicare, et populos acquirere ac regere, ac sic Christo aperire utcumque possunt, sed in his difficultatibus actionum peccare metuunt, Lavi, inquit, pedes meos; quomodo inquinabo illos? Quisquis enim in verbo non offendit, hic perfectus est vir. Et quis est perfectus? quis est qui non offendit in tanta abundantia iniquitatis, tanto frigore charitatis? Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? Quandoquidem lego, et audio, Nolite multi magistri fieri, fratres, quoniam majus judicium sumitis: in multis enim offendimus omnes (Jacobi. III, 1, 2). Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? Sed ecce surgo, et aperio. Christe, lava eos, Dimitte nobis debita nostra, quoniam non est exstincta charitas nostra: quia et nos dimittimus debitoribus nostris (Matth. VI, 12). Quando te audimus, exsultant tecum in coelestibus ossa humiliata (Psal. L, 10). Sed quando te praedicamus, terram calcamus ut tibi aperiamus: et ideo si reprehendimur, perturbamur; si laudamur, inflamur. Lava pedes nostros ante mundatos, sed cum ad aperiendum tibi per terram pergimus, inquinatos. Haec vobis hodie satis sint, dilectissimi. Si quid secus quam oportuit dicentes fortassis offendimus, vel laudibus vestris immoderatius quam oportuit elevati sumus; impetrate mundationem pedibus nostris, Deo placentibus orationibus vestris. ::TRACTATUS LVIII. Ab eo quod Dominus dicit, Et vos mundi estis, sed non omnes; usque ad id, Exemplum dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos faciatis. Cap. XIII, V\. 10-15. 1. Jam illa verba Evangelii, ubi Dominus lavans pedes discipulis suis, ait, Qui lotus est semel, non habet necessitatem nisi pedes lavare, sed est mundus totus (Joan. XIII, 10), Dilectioni vestrae, ut Dominus donare dignatus est, exposuimus: nunc quod sequitur videamus. Et vos, inquit, mundi estis, sed non omnes. Hoc quid sit ne quaereremus, ipse Evangelista patefecit, adjungens: Sciebat enim quisnam esset qui (1793)traderet eum; propterea dixi: Non estis mundi omnes. Quid hoc apertius? Proinde ad sequentia transeamus. 2. Postquam ergo lavit pedes eorum, et accepit vestimenta sua; cum recubuisset iterum, dixit eis: Scitis quid fecerim vobis? Nunc est ut beato Petro reddatur illa promissio: dilatus enim fuerat, quando expavescenti, et dicenti, Non lavabis mihi pedes in aeternum, responsum est ei, Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea (Ibid. 8, 7). Ecce est ipsum postea; jam tempus est ut dicatur quod paulo ante dilatum est. Memor itaque Dominus se promisisse jam dudum scientiam facti sui tam inopinati, tam mirabilis, tam expavescendi, et nisi ipse vehementer terruisset, nullo modo sinendi, ut magister non tantum ipsorum, sed Angelorum, et Dominus non tantum ipsorum, sed rerum omnium, lavaret pedes discipulorum et servorum suorum: hujus ergo tanti facti quoniam promiserat scientiam dicens, Scies autem postea; quid sit quod fecit, docere nunc incipit. 3. Vos, inquit, vocatis me, Magister, et Domine: et bene dicitis; sum etenim. Bene dicitis, quia verum dicitis; sum quippe quod dicitis. Homini praeceptum est, Non te laudet os tuum, sed laudet te os proximi tui (Prov. XXVII, 2). Periculosum est enim sibi placere, cui cavendum est superbire. Ille autem qui super omnia est, quantumcumque se laudet, non se extollit excelsus: nec potest recte dici arrogans Deus. Nobis namque expedit eum nosse, non illi: nec eum quisque cognoscit, si non se indicet ipse qui novit. Si ergo non se laudando quasi arrogantiam vitare voluerit, nobis sapientiam denegabit. Et magistrum quidem quod se esse dicit, nemo reprehenderet, etiam qui eum nihil esse aliud quam hominem crederet; quoniam id profitetur quod et ipsi homines in quibuslibet artibus usque adeo sine arrogantia profitentur, ut professores vocentur. Quod vero dominum et ipse se dicit discipulorum suorum, cum sint illi etiam secundum saeculum ingenui, quis ferat in homine? Sed Deus loquitur. Nulla est hic elatio tantae celsitudinis, nullum mendacium veritatis: nobis subjacere illi utile est celsitudini, nobis servire utile est veritati. Quod se Dominum dicit, non illi vitium est, sed nobis beneficium. Cujusdam saecularis auctoris verba laudantur, quia dixit, « Cum omnis arrogantia odiosa est, « tum illa ingenii et eloquentiae multo molestissima » ( Cic. in Q. Caecilium ): et tamen idem ipse cum de sua eloquentia loqueretur, « Dicerem, inquit, perfectam, si ita judicarem; nec in veritate crimen arrogantiae pertimescerem » ( Id. in Oratore ). Si igitur ille homo eloquentissimus in veritate arrogantiam non timeret, quomodo arrogantiam ipsa veritas timet? Dicat se Dominum qui Dominus est, dicat verum qui veritas est; ne non discam ego quod utile est, dum tacet ille quod est. Beatissimus Paulus, non utique unigenitus Dei Filius, sed unigeniti Dei Filii servus et apostolus; non veritas, sed particeps veritatis; ait libere et constanter, Et si voluero gloriari, non ero insipiens; veritatem enim dico (II Cor. XII, 6). Neque enim in seipso, sed in ipsa veritate quae superior est (1794)ipso, et humiliter et veraciter gloriaretur: quoniam et ipse praecepit ut qui gloriatur in Domino glorietur (I Cor. I, 31). Itane non timeret insipientiam, si gloriari vellet amator sapientiae; et in gloria sua timeret insipientiam ipsa sapientia? Non timuit arrogantiam qui dixit, In Domino laudabitur anima mea (Psal. XXXIII, 3); et in laude sua timeret arrogantiam potestas Domini, in qua laudatur anima servi? Vos, inquit, vocatis me, Magister, et Domine: et bene dicitis; sum etenim. Ideo bene dicitis, quia sum: nam si non essem quod dicitis, male diceretis, etiamsi me laudaretis. Quomodo ergo negaret veritas, quod dicunt discipuli veritatis? quomodo quod dicunt qui didicerunt, negaret ipsa unde didicerunt? Quomodo fons negat quod bibens praedicat? quomodo lux occultat quod videns indicat? 4. « Si ergo, inquit, ego lavi pedes vestros Dominus et Magister, debetis et vos alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, et vos ita faciatis. » Hoc est, beate Petre, quod nesciebas, quando fieri non sinebas. Hoc tibi postea sciendum promisit, quando ut sineres terruit te Magister tuus et Dominus tuus, lavans pedes tuos. Didicimus, fratres, humilitatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod humiliter fecit Excelsus. Magna est haec commendatio humilitatis: et faciunt sibi hoc invicem fratres, etiam opere ipso visibili, cum se invicem hospitio recipiunt; est enim apud plerosque consuetudo hujus humilitatis, usque ad factum quo cernatur expressa. Unde Apostolus cum viduam bene meritam commendaret, Si hospitio, inquit, recepit, si sanctorum pedes lavit (I Tim. V, 10). Et apud sanctos ubicumque haec consuetudo non est, quod manu non faciunt, corde faciunt, si in illorum numero sunt quibus dicitur in hymno beatorum trium virorum, Benedicite, sancti et humiles corde, Domino (Dan. III, 87). Multo autem est melius, et sine controversia verius, ut etiam manibus fiat; nec dedignetur quod fecit Christus, facere christianus. Cum enim ad pedes fratris inclinatur corpus, etiam in corde ipso vel excitatur, vel si jam inerat, confirmatur ipsius humilitatis affectus. 5. Sed excepto isto morali intellectu, ita nos hujus dominici facti altitudinem commendasse meminimus, quod lavando pedes jam lotorum atque mundorum discipulorum, significaverit Dominus propter humanos quibus in terra versamur affectus, ut quamtumlibet profecerimus in apprehensione justitiae, sciamus nos sine peccato non esse: quod subinde abluit interpellando pro nobis, cum oramus Patrem qui in coelis est, ut debita nostra dimittat nobis, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris (Matth. VI, 12). Quomodo ergo ad hunc intellectum poterit pertinere hoc quod ipse postea docuit, ubi sui facti exposuit rationem dicens, « Si ergo ego lavi vestros pedes Dominus et Magister, debetis et vos alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego vobis feci, ita et vos faciatis! » Numquid dicere possumus quod etiam frater fratrem a delicti poterit contagione mundare? Imo vero id etiam nos esse admonitos (1795)in hujus dominici operis altitudine noverimus, ut confessi invicem delicta nostra oremus pro nobis, sicut et Christus interpellat pro nobis (Rom. VIII, 34). Audiamus Apostolum Jacobum hoc ipsum evidentissime praecipientem et dicentem, Confitemini invicem delicta vestra, et orate pro vobis (Jacobi V, 16). Quia et ad hoc Dominus nobis dedit exemplum. Si enim ille qui ullum peccatum nec habet, nec habuit, nec habebit, orat pro peccatis nostris; quanto magis nos invicem pro nostris orare debemus? Et si dimittit nobis ille cui non habemus quod dimittamus; quanto magis dimittere nobis debemus invicem, qui sine peccato hic vivere non valemus? Quid enim videtur in hac altitudine sacramenti Dominus significare, cum dicit, « Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis; ita et vos faciatis; » nisi quod apertissime dicit Apostolus, « Donantes vobismetipsis, si quis adversus aliquem habet querelam, sicut et Dominus donavit vobis, ita et vos » (Coloss. III, 13)! Invicem itaque nobis delicta donemus, et pro nostris delictis invicem oremus, atque ita quodammodo invicem pedes nostros lavemus. Nostrum est, donante ipso, ministerium charitatis et humilitatis adhibere: illius est exaudire, ac nos ab omni peccatorum contaminatione mundare per Christum, et in Christo; ut quod aliis etiam dimittimus, hoc est in terra solvimus, solvatur in coelo. ::TRACTATUS LIX. Ab eo quod Dominus dicit, Amen, amen dico vobis; non est servus major domino suo; usque ad id, Qui autem me accipit, accipit eum qui misit me. Cap. XIII, V\. 16-20. 1. Audivimus in sancto Evangelio loquentem Dominum atque dicentem, « Amen, amen dico vobis; non est servus major domino suo, neque apostolus major eo qui misit illum: si haec scitis, beati eritis si feceritis ea. » Hoc ideo dixit, quia laverat discipulorum pedes, magister humilitatis et verbo et exemplo: sed poterimus ea quae sunt operosius disserenda ipso adjuvante disserere, si non in eis quae manifesta sunt immoremur. Cum ergo haec Dominus praemisisset, adjunxit, « Non de omnibus vobis dico: ego scio quos elegerim: sed ut impleatur Scriptura, Qui manducat panem mecum, levabit super me calcaneum suum. » Hoc quid est aliud nisi, conculcabit me? Notum est de quo loquatur; Judas ille traditor ejus attingitur. Ergo ipsum non elegerat, unde ab eis quos elegit, isto sermone secernit. Quod ergo dico, inquit, Beati eritis si feceritis ea, non de omnibus vobis dico: est inter vos qui non erit beatus, neque faciet ea. Ego scio quos elegerim. Quos, nisi eos qui beati erunt faciendo quae praecepit, ac facienda monstravit, qui efficere beatos potest? Non est, inquit, traditor Judas electus. Quid est ergo quod alio loco dicit, Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est (Joan. VI, 71)? An et ipse ad aliquid est electus, ad quod utique erat necessarius; non autem ad beatitudinem, de qua modo ait, Beati eritis si feceritis ea? Hoc non de omnibus dicit: scit enim quos ad societatem beatitudinis hujus (1796)elegerit. Non est ex eis iste qui panem illius sic edebat, ut super eum levaret calcaneum. Illi manducabant panem Dominum, ille panem Domini contra Dominum: illi vitam, ille poenam. « Qui enim manducat indigne » ait Apostolus, « judicium sibi manducat » (I Cor. XI, 29). « Amodo, » inquit, « dico vobis, priusquam fiat; ut cum factum fuerit, credatis quia ego sum: » id est, ego sum de quo illa Scriptura praecessit, ubi dictum est, Qui manducat mecum panem, levabit super me calcaneum. 2. Deinde sequitur, et dicit: Amen, amen dico vobis; qui accipit si quem misero, me accipit; qui autem me accipit, accipit eum qui me misit. Tantumne distare intelligi voluit inter eum quem mittit et seipsum, quantum inter seipsum et Patrem Deum? Hoc si isto modo acceperimus, nescio quos gradus, quod absit, Arianorum more faciemus. Illi quippe cum audiunt haec evangelica verba, seu legunt, statim ad illos gradus sui dogmatis currunt, quibus non ascendunt ad vitam, sed praecipitantur in mortem. Continuo quippe dicunt: Quantum apostolus Filii distat a Filio, quamvis dixerit, Qui accipit si quem misero, me accipit; tantum et Filius distat a Patre, quamvis dixerit, Qui autem me accipit, accipit eum qui me misit. Sed si hoc dicis, oblitus es, haeretice, gradus tuos. Si enim tanto intervallo propter haec Domini verba Filium a Patre, quantum apostolum distinguis a Filio, ubi positurus es Spiritum sanctum? Exciditne tibi, eum vos ponere solere post Filium? Erit ergo ipse inter apostolum et Filium; et multo amplius distabit Filius ab apostolo quam Pater a Filio. An forte, ut inter Filium et apostolum, atque inter Patrem et Filium maneat paribus intervallis ista distinctio, aequalis erit Spiritus sanctus Filio? Sed nec hoc vultis. Ubi ergo eum posituri estis, si quanta Filium Patri, tanta apostolum Filio discretione supponitis? Cohibete itaque vestrae praesumptionis audaciam; et in his verbis nolite quaerere quantam Filii et apostoli, tantam Patris Filiique distantiam. Ipsum Filium audite potius dicentem, Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30). Ubi veritas vobis inter Genitorem et Unigenitum nullam distantiae suspicionem reliquit, ubi gradus vestros Christus elisit, ubi scalas vestras petra confregit. 3. Sed haereticorum calumnia refutata, quonam modo nos accepturi sumus haec dominica verba, Qui accipit si quem misero, me accipit; qui autem me accipit, accipit eum qui me misit? Si enim voluerimus intelligere ideo dictum, Qui me accipit, accipit eum qui me misit, quod unius naturae sint Pater et Filius; consequens videbitur ex eorumdem verborum regula, qua dictum est, Qui accipit si quem misero, me accipit, ut unius naturae sit Filius et apostolus. Posset quidem non inconvenienter et hoc intelligi, quoniam geminae est ille gigas substantiae, qui exsultavit ad currendam viam (Psal. XVIII, 6): Verbum enim caro factum est (Joan. 1, 14), hoc est, Deus homo factus est. Proinde ita dixisse posset videri, Qui accipit si quem misero, me accipit secundum hominem: Qui autem (1797)me secundum Deum accipit, accipit eum qui me misit. Sed cum ista dicebat, non ab illo naturae unitas; sed in eo qui mittitur, mittentis commendabatur auctoritas. Sic itaque eum qui missus est unusquisque accipiat, ut in illo eum qui misit attendat. Si ergo attendas Christum in Petro, invenies discipuli praeceptorem; si autem attendas Patrem in Filio, invenies Unigeniti Genitorem: ac sic in eo qui missus est, sine ullo accipis errore mittentem. Ea quae sequuntur in Evangelio, non sunt temporis brevitate coarctanda. Et ideo sermo iste, charissimi, velut ovium sanctarum cibus, si sufficit, salubriter capiatur; si exiguus est, desiderabiliter ruminetur. ::TRACTATUS LX. In illud, Cum haec dixisset Jesus turbatus est spiritu. Cap. XIII, V\. 21. 1. Non parva, fratres, ex Evangelio beati Joannis nobis proponitur quaestio, ubi ait: Cum haec dixisset Jesus, turbatus est spiritu, et protestatus est, et dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Hincne turbatus est Jesus, non carne, sed spiritu, quia dicturus fuerat, Unus ex vobis tradet me? Numquidnam illi hoc tunc primum venit in mentem, vel tunc primum ei subito revelatum est, eumque repentina tanti mali novitas turbavit? Nonne hinc paulo ante loquebatur dicens, Qui manducat mecum panem, levabit super me calcaneum? Nonne etiam jam superius dixerat, Et vos mundi estis, sed non omnes? Ubi Evangelista subjunxit, Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum (Joan. XIII, 18, 10, 11): quem jam et ante significaverat dicens, Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est (Id. VI, 71)? Quidest ergo quod nunc turbatus est spiritu, cum protestatus est, et dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me? An quia eum jam fuerat expressurus, ut non lateret in caeteris, sed discerneretur a caeteris, ideo turbatus est spiritu? An quia ipse traditor jam fuerat exiturus, ut Judaeos, quibus Dominus ab eo traderetur, adduceret, turbavit eum imminens passio, et periculum proximum, et traditoris impendens manus, cujus fuerat praecognitus animus? Tale quippe hoc est quod Jesus turbatus est spiritu, quale etiam illud quod ait, Nunc anima mea turbata est; et quid dicam? Pater, salva me ex hora hac; sed propterea veni in horam hanc (Id. XII, 27). Sicut ergo tunc ejus anima turbata est hora propinquante passionis; ita etiam nunc exituro Juda atque venturo, et propinquante tanto scelere traditoris, turbatus est spiritu. 2. Turbatus est ergo potestatem habens ponendi animam suam, et potestatem habens iterum sumendi eam (Id. X, 18). Turbatur tam ingens potestas, turbatur petrae firmitas: an potius in eo nostra turbatur infirmitas? Ita vero: nihil indignum credant servi de Domino suo, sed agnoscant se membra in capite suo. Qui mortuus est pro nobis, turbatus est idem ipse pro nobis. Qui ergo potestate mortuus est, potestate turbatus est: qui transfiguravit corpus humilitatis (1798)militatis nostrae conforme corpori gloriae suae (Philipp. III, 21), transfiguravit etiam in se affectum infirmitatis nostrae, compatiens nobis affectu animae suae. Proinde quando turbatur magnus, fortis, certus, invictus, non ei timeamus quasi deficiat; non perit, sed nos quaerit. Nos, inquam, nos omnino sic quaerit: nos ipsos in illius perturbatione videamus, ut quando turbamur, non desperatione pereamus. Quando turbatur qui non turbaretur nisi volens, eum consolatur qui turbatur et nolens. 3. Pereant argumenta philosophorum, qui negant in sapientem cadere perturbationes animorum. Stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi (I Cor. I, 20.); et Dominus novit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt (Psal. XCIII, 11). Turbetur plane animus christianus, non miseria, sed misericordia: timeat ne pereant homines Christo, contristetur cum perit aliquis Christo; concupiscat acquiri homines Christo, laetetur cum acquiruntur homines Christo: timeat et sibi ne pereat Christo, contristetur peregrinari se a Christo; concupiscat regnare cum Christo, laetetur dum sperat se regnaturum esse cum Christo. Istae sunt certe quatuor quas perturbationes vocant, timor et tristitia, amor et laetitia. Habeant eas justis de causis animi christiani, nec philosophorum Stoicorum, vel quorumcumque similium consentiatur errori: qui profecto quemadmodum vanitatem existimant veritatem, sic stuporem deputant sanitatem; ignorantes sic hominis animum, quemadmodum corporis membrum, desperatius aegrotare, quando et doloris amiserit sensum. 4. Sed dicit aliquis: Numquid animus christiani debet etiam morte impendente turbari? Ubi est enim quod ait Apostolus, concupiscentiam se habere dissolvi et esse cum Christo (Philipp. I, 23); si illud quod concupiscit, potest eum turbare cum venerit? Facile est quidem istis ad haec respondere, qui et ipsam laetitiam perturbationem vocant. Quid si enim propterea morte imminente turbatur, quia morte imminente laetatur? Sed hoc, inquiunt, gaudium, non laetitia nominanda est. Quid est hoc, nisi easdem res sentire, et rerum nomina velle mutare? Verum nos sacris Litteris accommodemus auditum, et secundum ipsas potius istam quaestionem Domino adjuvante solvamus: nec quoniam scriptum est, Cum haec dixisset Jesus, turbatus est spiritu, dicamus cum laetitia fuisse turbatum; ne verbis suis nos ipse convincat ubi dicit, Tristis est anima mea usque ad mortem (Matth. XXVI, 38.) Tale aliquid etiam hic intelligendum est, quando suo traditore jam tunc solo exituro, et cum suis sociis continuo redituro, Jesus turbatus est spiritu. 5. Firmissimi quidem sunt christiani, si qui sunt, qui nequaquam morte imminente turbantur: sed numquid Christo firmiores? Quis hoc insanissimus dixerit? Quid est ergo quod ille turbatus est, nisi quia infirmos in suo corpore, hoc est in sua Ecclesia, suae infirmitatis voluntaria similitudine consolatus est: ut si qui suorum adhuc morte imminente turbantur (1799)in spiritu, ipsum intueantur, ne hoc ipso se putantes reprobos, pejore desperationis morte sorbeantur? Quantum itaque bonum de participatione divinitatis ejus exspectare et sperare debemus, cujus nos et perturbatio tranquillat, et infirmitas firmat? Sive ergo isto loco ipsum Judam pereuntem miserando turbatus est, sive sua morte propinquante turbatus est: non est tamen ullo modo dubitandum, non eum animi infirmitate, sed potestate turbatum; ne nobis desperatio salutis oriatur, quando non potestate, sed infirmitate turbamur. Carnis quippe ille gerebat infirmitatem, quae infirmitas resurrectione consumpta est. Sed qui non solum homo, verum etiam Deus erat, ineffabili distantia universum genus humanum animi fortitudine superabat. Non ergo aliquo est cogente turbatus, sed turbavit semetipsum; quod de illo evidenter expressum est, quando Lazarum suscitavit: nam ibi scriptum est quod turbaverit semetipsum (Joan. XI, 33), ut hoc intelligatur et ubi non scriptum legitur, et tamen eum legitur fuisse turbatum. Affectum quippe humanum, quando oportuisse judicavit, in seipso potestate commovit, qui hominem totum potestate suscepit. ::TRACTATUS LXI. Ab eo quod Dominus ait, Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me; usque ad id, Ille est cui ego tinctum panem porrexero. Cap. XIII, V\. 21-26. 1. Hoc Evangelii capitulum, fratres, ita nobis exponendum hac lectione propositum est, ut jam etiam de traditore Domini per panem tinctum eique porrectum satis evidenter expresso aliquid dicere debeamus. Et de illo quidem, quod eum jam demonstraturus Jesus turbatus est spiritu, praeterito sermone disserui: sed fortassis quod ibi non dixi, etiam hoc nobis Dominus significare sua perturbatione dignatus est, quod scilicet falsos fratres, et dominici agri illa zizania ita necesse est usque ad messis tempus inter frumenta tolerari (Matth. XIII, 29, 30), ut quando ex eis aliqua separari etiam ante messem urgens causa compellit, fieri sine Ecclesiae perturbatione non possit. Hanc perturbationem sanctorum suorum per schismaticos et haereticos futuram, quodammodo praenuntians Dominus, praefiguravit in seipso, cum exituro Juda homine malo, et commixtionem frumenti, in qua diu fuerat toleratus, separatione apertissima relicturo, turbatus est non carne, sed spiritu. Spirituales enim ejus in hujusmodi scandalis non perversitate, sed charitate turbantur; ne forte in separatione aliquorum zizaniorum, simul aliquod eradicetur et triticum. 2. Turbatus itaque est Jesus spiritu, et protestatus est, et dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Unus ex vobis, numero, non merito; specie, non virtute; commixtione corporali, non vinculo spirituali; carnis adjunctione, non cordis socius unitate: proinde non qui ex vobis est, sed qui ex vobis exiturus est. Nam quomodo erit verum quod protestatus est Dominus, et dixit, Unus ex vobis; si (1800)verum est quod ait idem ipse in Epistola sua, cujus est hoc Evangelium, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis: nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum (I Joan. II, 19)? Non erat igitur ex illis Judas: mansisset enim cum illis, si esset ex illis. Quid est ergo, Unus ex vobis tradet me; nisi, unus ex vobis exiturus est, qui me tradet? Quia et ille qui ait, Si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum; jam dixerat, Ex nobis exierunt. Ac per hoc utrumque verum est, et ex nobis, et non ex nobis: secundum aliud ex nobis, secundum aliud non ex nobis; secundum communionem Sacramentorum ex nobis, secundum suorum proprietatem criminum, non ex nobis. 3. Aspiciebant ergo ad invicem discipuli, haesitantes de quo diceret. Sic quippe in eis erat erga Magistrum suum pia charitas, ut tamen eos humana alterum de altero stimularet infirmitas. Nota quidem sibi erat cujusque conscientia; verumtamen quia proximi erat ignota, ita sibi unusquisque erat certus, ut incerti essent et in caeteris singuli, et in singulis caeteri. 4. Erat ergo recumbens unus ex discipulis ejus in sinu Jesu, quem diligebat Jesus. Quid dixerit, in sinu, paulo post ait, ubi dicit, supra pectus Jesu. Ipse est Joannes cujus est hoc Evangelium, sicut postea manifestat (Joan. XXI, 20-24). Erat enim eorum haec consuetudo qui sacras Litteras nobis ministrarunt, ut quando ab aliquo eorum divina narrabatur historia, cum ad seipsum veniret, tanquam de alio loqueretur; et sic se insereret ordini narrationis suae, tanquam rerum gestarum scriptor, non tanquam sui ipsius praedicator. Nam et hoc sanctus Matthaeus fecit, qui cum in textu narrationis suae venisset ad seipsum, Vidit, inquit, in telonio sedentem quemdam publicanum, nomine Matthaeum, et ait illi, Sequere me (Matth. IX, 9): non ait, Vidit me, et dixit mihi. Hoc fecit et beatus Moyses, ita de seipso tanquam de alio cuncta narravit, et ait: Dixit Dominus ad Moysen (Exod. VI, 1). Inusitatius apostolus Paulus, non in historia, ubi rerum gestarum suscipitur explicanda narratio, sed in Epistola hoc fecit. Nam utique de seipso ait: Scio hominem in Christo ante annos quatuordecim (sive in corpore, sive extra corpus, nescio; Deus scit), raptum hujusmodi usque in tertium coelum (II Cor. XII, 2). Quocirca quod etiam hic beatus Evangelista non ait, Eram recumbens in sinu Jesu, sed ait, Erat recumbens unus ex discipulis; nostrorum auctorum consuetudinem agnoscamus potius quam miremur. Quid enim deperit veritati, quando et res ipsa dicitur, et modo quodam dicendi jactantia devitatur? Hoc quippe narrabat quod ad ejus laudem maximam pertinebat. 5. Quid est autem, quem diligebat Jesus? Quasi alios non diligeret, de quibus idem ipse Joannes superius ait, In finem dilexit eos (Joan. XIII, 1). Et ipse Dominus, Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis (Id. XV, 13). Et quis enumeret omnia divinarum testimonia paginarum, quibus Dominus Jesus, non illius neque eorum quae tunc erant tantum, sed etiam post futurorum membrorum (1801)suorum, et totius Ecclesiae suae dilector ostenditur? Sed profecto latet hic aliquid, et pertinet ad sinum in quo recumbebat qui ista dicebat. Per sinum quippe quid significatur aliud quam secretum? Sed alius est opportunior locus, ubi nobis Dominus aliquid donet de hoc secreto, quantum sufficiat, dicere. 6. Innuit ergo Simon Petrus, et dicit ei. Notanda locutio est, dici aliquid non sonando, sed tantummodo innuendo: Innuit, inquit, et dicit; utique innuendo dicit. Si enim cogitando aliquid dicitur, sicut Scriptura loquitur, Dixerunt apud semetipsos (Sap. II, 1); quanto magis innuendo, ubi jam foras qualibuscumque signis promitur quod fuerat corde conceptum? Quid ergo dixit innuendo? Quid, nisi quod sequitur? Quis est de quo dicit? Haec verba Petrus innuit; quia non sono vocis, sed motu corporis dixit. Itaque cum recubuisset ille supra pectus Jesu. Hic est utique pectoris sinus, sapientiae secretum. Dicit ei: Domine, quis est? Respondit Jesus: Ille est cui ego tinctum panem porrexero. Et cum tinxisset panem, dedit Judae Simonis Iscariotae. Et post panem, tunc introivit in illum satanas. Expressus est traditor, nudatae sunt latebrae tenebrarum. Bonum est quod accepit, sed malo suo accepit, quia male bonum malus accepit. Verum de isto pane tincto qui porrectus est ficto, et de his quae sequuntur, multa dicenda sunt: quibus necessarium est plus temporis, quam nunc habemus jam in istius fine sermonis. ::TRACTATUS LXII. Ab eo quod scriptum est, Et cum tinxisset panem, dedit Judae; usque ad id, Nunc clarificatus est Filius hominis. Cap. XIII, V\. 26-31. 1. Scio, charissimi, moveri posse nonnullos, sive pios ut requirant, sive impios ut reprehendant, quod posteaquam panem tinctum traditori suo Dominus dedit, intraverit in illum satanas. Sic enim scriptum est: Et cum tinxisset panem, dedit Judae Simonis Iscariotae; et post panem tunc introivit in illum satanas. Dicunt enim: Itane hoc meruit panis Christi porrectus de mensa Christi, ut post illum intraret in ejus discipulum satanas? Quibus respondemus, hinc nos potius doceri quam sit cavendum male accipere bonum. Multum quippe interest, non quid accipiat, sed quis accipiat; nec quale sit quod datur, sed qualis sit ipse cui datur. Nam et bona obsunt, et mala prosunt, sicut fuerint quibus dantur. Peccatum, inquit Apostolus, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem (Rom. VII, 13). Ecce per bonum factum est malum, dum male accipitur bonum. Itemque ipse ait, « In magnitudine revelationum mearum ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae qui me colaphizet. Propter quod ter Dominum rogavi, ut auferret eum a me, et dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur » (II Cor. XII, 7-9). Ecce per malum factum est bonum, dum bene accipitur malum. Quid ergo miraris si datus est Judae panis Christi, per quem manciparetur diabolo; (1802)cum videas e contrario datum Paulo angelum diaboli, per quem perficeretur in Christo? Ita et malo bonum obfuit, et malum bono profuit. Recordamini unde sit scriptum, Quicumque manducaverit panem, aut biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini (I Cor. XI, 27). Et de his erat sermo, cum hoc Apostolus diceret, qui Domini corpus velut alium cibum quemlibet indiscrete negligenterque sumebant. Hic ergo si corripitur qui non dijudicat, hoc est, non discernit a caeteris cibis Dominicum corpus; quo modo damnatur qui ad ejus mensam fingens amicum, accedit inimicus? Si reprehensione tangitur negligentia convivantis, qua poena percutitur venditor invitantis? Quid erat autem panis traditori datus, nisi demonstratio cui gratiae fuisset ingratus? 2. Intravit ergo post hunc panem satanas in Domini traditorem, ut sibi jam traditum plenius possideret, in quem prius intraverat ut deciperet. Neque enim non in illo erat quando perrexit ad Judaeos, et de pretio tradendi Domini pactus est, cum haec apertissime Lucas evangelista testetur et dicat: Intravit autem satanas in Judam, qui cognominabatur Iscariotes, unum de duodecim; et abiit, et locutus est cum principibus sacerdotum (Luc. XXII, 3 et 4). Ecce ubi ostenditur quod jam intraverat satanas in Judam. Prius ergo intraverat, immittendo in cor ejus cogitationem qua traderet Christum: talis enim jam venerat ad coenandum. Nunc autem post panem intravit in eum, non ut adhuc alienum tentaret, sed ut proprium possideret. 3. Non autem, ut putant quidam negligenter legentes, tunc Judas Christi corpus accepit. Intelligendum est enim quod jam omnibus eis distribuerat Dominus Sacramentum corporis et sanguinis sui, ubi et ipse Judas erat, sicut sanctus Lucas evidentissime narrat (Ibid., 19-21): ac deinde ad hoc ventum est, ubi secundum narrationem Joannis apertissime Dominus per buccellam tinctam atque porrectam suum exprimit traditorem, fortassis per panis tinctionem illius significans fictionem. Non enim omnia quae tinguntur, abluuntur; sed ut inficiantur, nonnulla tinguntur. Si autem bonum aliquid hic significat tinctio, eidem bono ingratum non immerito est secuta damnatio. 4. Adhuc tamen Judae possesso, non a Domino, sed a diabolo, cum homini ingrato intrasset panis in ventrem, hostis in mentem: adhuc, inquam, tanti mali jam corde concepti plenus restabat effectus, cujus jam praecesserat damnandus affectus. Itaque cum Dominus panis vivus panem mortuo tradidisset, et panem tradendo panis traditorem ostendisset: Quod facis, inquit, fac citius. Non praecepit facinus; sed praedixit Judae malum, nobis bonum. Quid enim Judae pejus, et quid nobis melius quam traditus Christus, ab illo adversus illum, pro nobis praeter illum? Quod facis, fac citius. O verbum libentius parati, quam irati! o verbum non tam poenam exprimens proditoris, (1803)quam mercedem significans Redemptoris! Dixit enim, Quod facis, fac citius, non tam in perniciem perfidi saeviendo, quam ad salutem fidelium festinando; quia traditus est propter delicta nostra (Rom. IV, 25), et dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit pro ea (Ephes. V, 25). Unde et de seipso dicit Apostolus: Qui dilexit me, et tradidit seipsum pro me (Galat. II, 20). Nisi ergo se traderet Christus, nemo traderet Christum. Quid habet Judas, nisi peccatum? Neque enim in tradendo Christo salutem nostram cogitavit, propter quam traditus est Christus, sed cogitavit pecuniae lucrum, et invenit animae detrimentum. Accepit mercedem quam voluit, sed nolenti est data quam meruit. Tradidit Judas Christum, tradidit Christus seipsum: ille agebat negotium suae venditionis, iste nostrae redemptionis. Quod facis, fac citius, non quia tu potes, sed quia hoc vult qui totum potest. 5. Hoc autem nemo scivit discumbentium ad quid dixerit ei. Quidam enim putabant, quia loculos habebat Judas, quia dicit ei Jesus, Eme ea quae opus sunt nobis ad diem festum; aut egenis ut aliquid daret. Habebat ergo et Dominus loculos, et a fidelibus oblata conservans, et suorum necessitatibus et aliis indigentibus tribuebat. Tunc primum ecclesiasticae pecuniae forma est instituta, ubi intelligeremus quod praecepit non cogitandum esse de crastino (Matth. VI, 34), non ad hoc fuisse praeceptum, ut nihil pecuniae servetur a sanctis; sed ne Deo pro ista serviatur, et propter inopiae timorem justitia deseratur. Nam et Apostolus in posterum providens, ait: Si quis fidelis habet viduas, sufficienter tribuat eis, ut non gravetur Ecclesia, quo veris viduis sufficere possit (I Tim. V, 16). 6. Cum ergo accepisset ille buccellam, exiit continuo. Erat autem nox. Et ipse qui exivit, erat nox. Cum ergo exisset nox, ait Jesus: Nunc clarificatus est Filius hominis. Dies ergo diei eructavit verbum, id est, Christus discipulis fidelibus, ut audirent cum, et amarent sequendo; et nox nocti annuntiavit scientiam (Psal. XVIII, 3), id est, Judas Judaeis infidelibus, ut venirent ad eum, et apprehenderent persequendo. Sed jam hinc in sermonem Domini, qui factus est ad pios, antequam teneretur ab impiis, intentior flagitatur auditor; et ideo cum praecipitare non debet, sed differre potius disputator. ::TRACTATUS LXIII. De eo quod Dominus ait, Nunc clarificatus est Filius hominis; usque ad id, Et continuo clarificabit eum. Cap. XIII, V\ V\. 31, 32. 1. Intendamus mentis obtutum, et adjuvante Domino, Deum requiramus. Divini cantici vox est, Quaerite Deum, et vivet anima vestra (Psal. LXVIII, 33). Quaeramus inveniendum, quaeramus inventum. Ut inveniendus quaeratur, occultus est; ut inventus quaeratur, immensus est. Unde alibi dicitur, Quaerite faciem ejus semper (Psal. CIV, 4). Satiat enim quaerentem in quantum capit; et invenientem capaciorem facit ut rursus quaerat impleri, ubi plus capere (1804)coeperit. Non ergo ita dictum est, Quaerite faciem ejus semper, quemadmodum de quibusdam. Semper discentes, et ad scientiam veritatis nunquam pervenientes (II Tim. III, 7); sed potius sicut ille ait, Cum consummaverit homo, tunc incipit (Eccli. XVIII, 6): donec ad illam vitam veniamus, ubi sic impleamur, ut capaciores non efficiamur, quia ita perfecti erimus, ut jam non proficiamus. Tunc enim ostendetur nobis quod sufficit nobis. Hic autem semper quaeramus, et fructus inventionis non sit finis inquisitionis. Neque enim propterea non semper, quia hic tantum; sed ideo hic semper dicimus esse quaerendum, ne aliquando hic putemus ab inquisitione cessandum. Nam et de quibus dictum est, Semper discentes, et ad veritatis scientiam nunquam pervenientes; hic sunt utique semper discentes; cum vero de hac vita exierint, jam non erunt discentes, sed, erroris sui mercedem recipientes. Sic enim dictum est, Semper discentes, et ad veritatis scientiam nunquam pervenientes; tanquam diceretur, Semper ambulantes, et ad viam nunquam pervenientes. Nos autem semper ambulemus in via, donec eo veniamus quo ducit via; nusquam in ea remaneamus, donec perducat ubi maneamus: atque ita, et quaerendo tendimus, et inveniendo ad aliquid pervenimus, et ad id quod restat quaerendo et inveniendo transimus, quo usque ibi fiat finis quaerendi, ubi perfectioni non superest intentio proficiendi. Haec praelocutio, dilectissimi, intentam fecerit Charitatem vestram ad istum Domini sermonem, quem ad discipulos habuit ante passionem: profundus est enim, et utique ubi multum laboraturus est disputator, non remissus debet esse auditor. 2. Quid ergo ait Dominus posteaquam Judas exiit, ut citius faceret quod erat facturus, hoc est, Dominum traditurus? Quid ait dies, cum exisset nox? Quid ait Redemptor, cum exisset venditor? Nunc, inquit, clarificatus est Filius hominis. Quare nunc? Numquid quia exiit qui tradat, quia imminent qui teneant et occident? Itane nunc clarificatus est, quia prope est ut humilietur amplius: cui jam impendet ut alligetur, ut judicetur, ut condemnetur, ut irrideatur, ut crucifigatur, ut interimatur? Haeccine est clarificatio, an potius humiliatio? Nonne quando miracula faciebat, ait tamen de illo iste Joannes, Spiritus non erat datus, quia Jesus nondum erat glorificatus (Joan. VII, 39)? Tunc ergo nondum erat glorificatus, cum mortuos suscitaret; et nunc est glorificatus, cum mortuis propinquaret? nondum erat glorificatus faciens divina, et glorificatus est passurus humana? Mirum, si hoc Deus ille magister significabat et docebat his verbis. Altius est perscrutandum Altissimi dictum, qui se aliquantum manifestat ut inveniamus, et iterum occultat ut inquiramus, et de inventis ad invenienda tanquam passibus innitamur. Video hic aliquid quod praefiguret magnum aliquid. Exiit Judas, et clarificatus est Jesus; exiit filius perditionis, et clarificatus est Filius hominis. Ille quippe exierat, propter quem dictum erat eis, Et vos mundi estis, sed non omnes (Id. XIII, 10). Exeunte itaque immundo, omnes mundi remanserunt, et cum suo mundatore (1805)manserunt. Tale aliquid erit cum victus a Christo transierit hic mundus, et nemo in populo Christi remanebit immundus; cum zizaniis a tritico separatis, justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui (Matth. XIII, 43). Hoc futurum praevidens Dominus, et nunc significatum esse contestans, discedente Juda tanquam zizaniis separatis, remanentibus tanquam tritico Apostolis sanctis, Nunc, inquit, clarificatus est Filius hominis: tanquam diceret, Ecce in illa mea clarificatione quod erit, ubi malorum nullus erit, ubi bonorum nullus perit. Sic autem non est dictum, Nunc significata est clarificatio Filii hominis; sed dictum est, Nunc clarificatus est Filius hominis: quemadmodum non est dictum, Petra significabat Christum; sed, Petra erat Christus (I Cor. X, 4). Nec dictum est, Bonum semen significabat filios regni, aut, zizania significabant filios maligni, sed dictum est, Bonum semen hi sunt filii regni; zizania autem, filii maligni (Matth. XIII, 38). Sicut ergo solet loqui Scriptura, res significantes tanquam illas quae significantur appellans; ita locutus est Dominus dicens, Nunc clarificatus est Filius hominis: posteaquam separato inde nequissimo, et secum remanentibus sanctis, significata est glorificatio ejus, quando separatis iniquis manebit in aeternitate cum sanctis. 3. Cum autem dixisset, Nunc clarificatus est Filius hominis; adjunxit, Et Deus clarificatus est in eo. Ipsa est enim clarificatio Filii hominis, ut Deus clarificetur in eo. Si enim non ipse in seipso, sed Deus in illo clarificatur, tunc illum Deus in se clarificat. Denique tanquam ista exponens, adjungit, et dicit: Si Deus clarificatus est in eo, et Deus clarificabit eum in semetipso. Hoc est, Si Deus clarificatus est in eo, quia non venit facere voluntatem suam, sed voluntatem ejus qui misit illum; et Deus clarificabit eum in semetipso, ut natura humana in qua est filius hominis, quae a Verbo aeterno suscepta est, etiam immortali aeternitate donetur. Et continuo, inquit, clarificabit eum. Resurrectionem scilicet suam, non sicut nostram in fine saeculi, sed continuo futuram hac attestatione praedicens. Ipsa est enim clarificatio, de qua Evangelista jam dixerat, quod paulo ante commemoravi, quia propterea nondum Spiritus datus erat illo novo modo in eis, quibus fuerat eo modo post resurrectionem credentibus dandus, quia Jesus nondum fuerat clarificatus: id est, nondum fuerat mortalitas immortalitate vestita, et in aeternam virtutem temporalis infirmitas commutata. Potest et de ista clarificatione dictum videri, Nunc clarificatus est Filius hominis; ut quod ait nunc, non ad imminentem passionem, sed ad vicinam resurrectionem pertinere credatur, tanquam fuerit factum quod erat tam proxime jam futurum. Hodie Dilectioni vestrae ista suffecerint; cum donaverit Dominus, de consequentibus disseremus. ::TRACTATUS LXIV. In id quod Dominus dicit, Filioli, adhuc modicum vobiscum sum: quaeretis me, et sicut dixi Judaeis, quo ego vado, vos non potestis venire; et vobis dico modo. Cap. XIII, V\ 33. (1805) 1. (1806)Advertenda est, charissimi, dominicorum verborum ordinata connexio. Cum enim superius dixisset, posteaquam Judas egressus est, et ab illa sanctorum etiam corporali conversatione sejunctus est, Nunc clarificatus est Filius hominis, et Deus clarificatus est in eo: quod sive futurum regnum significans dixit, quando mali separabuntur a bonis, sive quod ejus resurrectio tunc futura esset, id est, differenda non esset, sicut in finem saeculi nostra differtur: ac deinde addidisset, Si Deus clarificatus est in eo, et Deus clarificabit eum in semetipso, et continuo clarificabit eum, quod sine ulla ambiguitate de sua resurrectione continuo futura testatus est: adjecit, atque ait, Filioli, adhuc modicum vobiscum sum. Ne putarent ergo quod sic eum clarificaturus esset Deus, ut non eis conjungeretur ulterius ea conversatione qua in terra est; Adhuc modicum, inquit, vobiscum sum: tanquam diceret, Continuo quidem resurrectione clarificabor; non tamen continuo ascensurus in coelum, sed adhuc modicum vobiscum sum. Sicut enim scriptum est in Actibus Apostolorum, fecit cum eis post resurrectionem quadraginta dies intrans et exiens, manducans et bibens (Act. I, 3): non quidem habens esuriendi ac sitiendi egestatem, sed usque ad ista carnis insinuans veritatem, quae cibandi ac potandi jam non habebat necessitatem, sed potestatem. Hos ergo quadraginta dies significavit dicendo, Adhuc modicum vobiscum sum, an aliquid aliud? Potest enim et sic intelligi, Adhuc modicum vobiscum sum, Adhuc, sicut vos, in hac infirmitate carnis etiam ipse sum, donec scilicet moreretur atque resurgeret: quia posteaquam resurrexit, cum illis quidem fuit diebus, ut dictum est, quadraginta exhibitione corporalis praesentiae; sed non cum illis fuit consortio infirmitatis humanae. 2. Est et alia divina praesentia sensibus ignota mortalibus, de qua item dicit: Ecce ego vobiscum sum, usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 20). Hoc certe non est, Adhuc modicum vobiscum sum: non enim modicum est usque ad consummationem saeculi. Aut si et hoc modicum est (volat enim aetas, et in oculis Dei mille anni sicut dies unus, aut sicut vigilia in nocte [Psal. LXXXIX, 4], non tamen hoc significare voluisse credendus est nunc, quandoquidem secutus adjunxit, Quaeretis me, et sicut dixi Judaeis, quo ego vado, vos non potestis venire. Utique post hoc modicum quo vobiscum sum, Quaeretis me, et quo ego vado, vos non potestis venire. Numquid post consummationem saeculi, quo ipse vadit, venire non poterunt? Et ubi est quod aliquanto post in hoc ipso sermone dicturus est: Pater, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum (Joan. XVII, 24)? Non ergo de illa sua cum suis praesentia, qua cum illis est usque ad consummationem saeculi, nunc locutus est, ubi ait, Adhuc modicum vobiscum sum: sed vel de infirmitate mortali, qua cum illis erat usque ad passionem suam; aut de praesentia corporali, qua (1807)cum illis futurus erat usque ad ascensionem suam. Quodlibet horum quis eligat, cum fide non litigat. 3. Ne cui autem videatur abhorrere iste sensus a vero, quo dicimus Dominum mortalis carnis communionem, in qua cum discipulis usque ad passionem fuit, significare potuisse dicendo, Adhuc modicum vobiscum sum; apud alium quoque evangelistam post resurrectionem verba ejus attendat, ubi ait, Haec locutus sum vobis, cum adhuc essem vobiscum (Luc. XXIV, 44): quasi tunc non erat cum ipsis simul assistentibus, videntibus, tangentibus, colloquentibus. Quid est ergo, cum adhuc essem vobiscum, nisi, cum adhuc essem in carne mortali, in qua estis et vos? Tunc enim quidem in eadem carne resuscitatus erat; sed cum illis in eadem mortalitate jam non erat. Quapropter sicut ibi jam immortalitate carnis indutus veraciter ait, cum adhuc essem vobiscum; ubi nihil aliud intelligere possumus, nisi, cum adhuc essem in carnis mortalitate vobiscum: ita et hic non absurde dixisse intelligitur, Adhuc modicum vobiscum sum, tanquam diceret, adhuc modicum sicut vos estis, mortalis sum ego. Ergo sequentia videamus. 4. Quaeretis me, et sicut dixi Judaeis, quo ego vado, vos non potestis venire, et vobis dico modo. Hoc est, modo non potestis. Judaeis autem cum hoc diceret, non addidit modo. Isti itaque venire non poterant tunc quo ille ibat, sed poterant postea: nam hoc apostolo Petro apertissime paulo post ait. Cum enim dixisset ille, Domine, quo vadis? respondit ei, Quo ego vado, non potes me modo sequi; sequeris autem postea (Joan. XIII, 36). Sed hoc quid sit, non negligenter est praetereundum. Quo enim sequi tunc non poterant discipuli Dominum, sed postea poterant? Si dixerimus ad mortem: homini nato quod invenitur tempus, quo ad moriendum non sit idoneus; quandoquidem talis est in corpore corruptibili hominum sors, ut non sit in ea facilior vita quam mors? Non igitur adhuc minus idonei erant sequi Dominum ad mortem, sed minus idonei erant sequi Dominum ad vitam quae non habet mortem. Illo quippe ibat Dominus, ut surgens a mortuis jam non moreretur, et mors ei ultra non dominaretur (Rom. VI, 9). Moriturum quippe Dominum pro justitia quomodo jam fuerant secuturi, adhuc martyrio non maturi? Aut iturum Dominum ad immortalitatem carnis, quomodo jam fuerant secuturi, quandolibet morituri, sed in saeculi fine resurrecturi? Aut iturum Dominum ad sinum Patris, nec relicturum eos, unde nec recessit cum venisset ad eos, quomodo jam fuerant secuturi; cum esse nemo possit in illa felicitate nisi perfectus in charitate? Ideoque docens quomodo idonei esse possint pergere quo ille antecedebat, Mandatum, inquit, novum do vobis, ut diligatis invicem (Joan. XIII, 34). Hi sunt gressus quibus sequendus est Christus: sed de his sermo uberior in aliud tempus est differendus. ::TRACTATUS LXV. In id quod Dominus ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos invicem diligatis: in hoc cognoscent omnes quia mei discipuli estis, si dilectionem habueritis in invicem. Cap. XIII, V\ V\. 34, 35. (1807) 1. (1808)Dominus Jesus mandatum novum se discipulis suis dare testatur, ut diligant invicem: Mandatum, inquit, novum do vobis, ut diligatis invicem. Nonne jam erat hoc mandatum in antiqua Dei lege, ubi scriptum est, Diliges proximum tuum tanquam teipsum (Levit. XIX, 18)? Cur ergo novum appellatur a Domino, quod tam vetus esse convincitur? An ideo est mandatum novum, quia exuto vetere induit nos hominem novum? Innovat quippe audientem, vel potius obedientem, non omnis, sed ista dilectio quam Dominus ut a carnali dilectione distingueret, addidit, sicut dilexi vos. Nam diligunt invicem mariti et uxores, parentes et filii, et quaecumque alia inter se homines necessitudo humana devinxerit: ut taceamus de dilectione culpabili atque damnabili, qua diligunt invicem adulteri et adulterae, scortatores et meretrices, et quoscumque alios non humana necessitudo, sed humanae vitae noxia turpitudo conjungit. Mandatum ergo novum dedit nobis Christus, ut diligamus invicem, sicut et ipse dilexit nos. Dilectio ista nos innovat, ut simus homines novi, haeredes Testamenti Novi, cantatores cantici novi. Haec dilectio, fratres charissimi, antiquos etiam tunc justos, tunc Patriarchas et Prophetas, sicut postea beatos Apostolos innovavit: ipsa et nunc innovat gentes, et ex universo genere humano quod diffunditur toto orbe terrarum, facit et colligit populum novum, corpus novae nuptae Filii Dei unigeniti sponsae, de qua dicitur in Cantico canticorum, Quae est ista quae ascendit dealbata (Cant. VIII, 5, sec. LXX)? utique dealbata, quia innovata; unde nisi mandato novo? Propter quod pro invicem sollicita sunt membra in ea; et si patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra, et si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra (I Cor. XII, 25, 26). Audiunt enim, atque custodiunt, Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis: non sicut se diligunt qui corrumpunt, nec sicut se diligunt homines, quoniam homines sunt; sed sicut se diligunt, quoniam dii sunt et filii Altissimi omnes, ut sint Filio ejus unico fratres, ea dilectione invicem diligentes, qua ipse dilexit eos, perducturus eos ad illum finem qui sufficiat eis, ubi satietur in bonis desiderium eorum (Psal. CII, 5). Tunc enim aliquid desiderio non deerit, quando omnia in omnibus Deus erit (I Cor. XV, 28). Talis finis non habet finem. Nemo ibi moritur, quo nemo pervenit, nisi huic saeculo moriatur, non morte omnium, qua corpus ab anima deseritur; sed morte electorum, qua etiam cum in carne mortali adhuc manetur, cor sursum ponitur. De quali morte dicebat Apostolus, Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo (Coloss. III, 3). Hinc fortasse dictum est, Valida est sicut mors dilectio (Cant. VIII, 6). Hac enim dilectione fit ut in isto adhuc corruptibili corpore constituti moriamur huic saeculo, et vita nostra abscondatur cum Christo in Deo: imo ipsa dilectio est mors nostra saeculo, et (1809)vita cum Deo. Si enim mors est quando de corpore anima exit, quomodo non est mors quando de mundo amor noster exit? Valida est ergo sicut mors dilectio. Quid ea validius, qua vincitur mundus? 2. Nolite itaque, fratres mei, putare in hoc quod ait Dominus, Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis, illud majus praetermissum esse mandatum, quo praecipitur ut diligamus Dominum Deum nostrum ex toto corde, ex tota anima, et ex tota mente: tanquam enim hoc praetermisso videtur dictum, ut diligatis invicem, velut hoc ad illud alterum non pertineat, quo dictum est, Diliges proximum tuum tanquam teipsum. In his enim duobus praeceptis, inquit, tota Lex pendet, et Prophetae (Matth. XXII, 37-40). Sed bene intelligentibus utrumque invenitur in singulis. Nam et qui diligit Deum, non eum potest contemnere praecipientem ut diligat proximum; et qui sancte ac spiritualiter diligit proximum, quid in eo diligit nisi Deum? Ipsa est dilectio ab omni mundana dilectione discreta, quam distinguendo addidit Dominus, sicut dilexi vos. Quid enim nisi Deum dilexit in nobis? Non quod habebamus, sed ut haberemus: ut perducat nos, sicut paulo ante dixi, ubi sit Deus omnia in omnibus. Sic etiam medicus recte dicitur aegros diligere: et quid in eis nisi salutem diligit, quam cupit utique revocare, non morbum, quem venit expellere? Sic ergo et nos invicem diligamus, ut quantum possumus, invicem ad habendum in nobis Deum cura dilectionis attrahamus. Hanc dilectionem nobis donat ipse qui ait, Sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem. Ad hoc ergo nos dilexit, ut et nos diligamus invicem; hoc nobis conferens diligendo nos, ut mutua dilectione constringamur inter nos, et tam dulci vinculo connexis membris corpus tanti capitis simus. 3. In hoc cognoscent, inquit, omnes quia mei discipuli estis, si dilectionem habueritis in invicem: tanquam diceret, Alia munera mea habent vobiscum etiam non mei, non solum naturam, vitam, sensum, rationem, et eam salutem quae hominibus pecoribusque communis est; verum etiam linguas, Sacramenta, prophetiam, scientiam, fidem, distributionem rerum suarum pauperibus, et traditionem corporis sui ut ardeant: sed quoniam charitatem non habent, ut cymbala concrepant, nihil sunt, nihil illis prodest (I Cor. XIII, 1-3). Non ergo in illis quamvis bonis muneribus meis, quae habere possunt etiam non discipuli mei; sed in hoc cognoscent omnes quia mei discipuli estis, si dilectionem habueritis in invicem. O sponsa Christi pulchra inter mulieres! o dealbata ascendens, et incumbens super fratruelem tuum! quoniam cujus lumine illustraris ut candeas, ejus adjutorio fulciris ne cadas: o quam bene cantatur tibi in illo Cantico canticorum velut epithalamio tuo, Quia charitas in deliciis tuis (Cant. VII, 6, sec. LXX)! Ipsa non comperdit cum impiis animam tuam; ipsa discernit causam tuam, et sicut mors valida est, et in deliciis tuis est. Quam mirandi generis mors est, cui parum fuit non esse in poenis, nisi esset insuper in deliciis! Sed hic jam iste (1810)sermo claudatur: ab alio exordio tractanda sunt quae sequuntur. ::TRACTATUS LXVI. De eo quod sequitur, Dicit ei Simon Petrus: Domine, quo vadis? usque ad id, Amen, amen dico tibi; non cantabit gallus, donec ter me neges. Cap. XIII, V\ 36-38. 1. Cum Dominus Jesus sanctam dilectionem qua se invicem diligerent, discipulis commendaret, Dicit ei Simon Petrus: Domine, quo vadis? Sic utique hoc dixit Magistro discipulus, et Domino servus, tanquam sequi paratus. Propterea quippe Dominus, qui ejus animum vidit quare hoc interrogaverit, sic ei respondit: Quo ego vado, non potes me modo sequi: tanquam diceret, Propter quod interrogas, non potes modo. Non ait, non potes; sed non potes modo: dilationem intulit, non spem tulit; et eamdem spem quam non tulit, sed potius dedit, sequenti voce firmavit, addendo atque dicendo, Sequeris autem postea. Quid festinas, Petre? Nondum te suo spiritu solidavit petra. Noli extolli praesumendo, non potes modo: noli dejici desperando, sequeris postea. Sed adhuc ille quid dicit? Quare te non possum sequi modo? Animam meam pro te ponam. Quid in animo ejus esset cupiditatis, videbat; quid virium, non videbat. Voluntatem suam jactabat infirmus, sed inspiciebat valetudinem medicus; iste promittebat, ille praenoscebat: qui nesciebat, audebat; qui praesciebat, docebat. Quantum sibi assumpserat Petrus intuendo quid vellet, ignorando quid posset? quantum sibi assumpserat, ut cum venisset Dominus animam suam ponere pro amicis suis, ac per hoc et pro ipso, ille hoc Domino offerre confideret: et nondum pro se posita anima Christi, animam suam polliceretur se positurum esse pro Christo? Respondit ergo Jesus, Animam tuam pro me pones? Itane facies pro me, quod nondum ego pro te? Animam tuam pro me pones? Praeire potes, qui sequi non potes? Quid tantum praesumis? quid de te sentis? quid esse te credis? Audi quid sis: Amen, amen dico tibi; non cantabit gallus, donec ter me neges. Ecce quomodo tibi cito apparebis, qui magna loqueris, et te parvulum nescis. Qui mihi promittis mortem tuam, ter negabis vitam tuam. Qui te jam putas mori posse pro me, prius vive pro te: nam timendo mortem carnis tuae, mortem dabis animae tuae. Quanta enim vita est confiteri Christum, tanta mors est negare Christum. 2. An apostolus Petrus, sicut eum quidam favore perverso excusare nituntur (Ambros. in Luc. XXII), Christum non negavit, quia interrogatus ab ancilla hominem se nescire respondit, sicut alii evangelistae contestantur expressius? Quasi vero qui hominem Christum negat, non Christum negat; et hoc in eo negat quod factus est propter nos, ne periret quod fecerat nos. Ergo qui ita confitetur Christum Deum, ut hominem neget, non pro illo mortuus est Christus; quia secundum hominem mortuus est Christus. Qui negat hominem Christum, non reconciliatur per mediatorem (1811)Deo. Unus enim Deus, et unus mediator Dei et hominum homo Christus Jesus (I Tim. II, 5). Qui negat hominem Christum, non justificatur; quia sicut per inobedientiam unius hominis, peccatores constituti sunt multi; ita et per obedientiam unius hominis, justi constituentur multi (Rom. V, 19). Qui negat hominem Christum, non resurget in resurrectionem vitae; quia per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum: sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur (I Cor. XV, 21 et 22). Per quid autem caput est Ecclesiae, nisi per hominem, quod Verbum caro factum est? id est, Dei Patris Unigenitus Deus homo factus est. Quomodo est igitur in corpore Christi, qui negat hominem Christum? Qui enim caput negat, quomodo est membrum? Sed quid multis immorer, cum ipse Dominus abstulerit omnes humanae argumentationis ambages? Non enim ait, Non cantabit gallus donec hominem neges; aut, sicut loqui familiariore cum hominibus dignatione consuevit, Non cantabit gallus donec Filium hominis ter neges: sed ait, donec me ter neges. Quid est, me, nisi quod erat? et quid nisi Christus erat? Quidquid ergo ejus negavit, ipsum negavit, Christum negavit, Dominum Deum suum negavit. Quia et ille condiscipulus ejus Thomas, quando exclamavit, Dominus meus et Deus meus, non Verbum, sed carnem tetigit; non incorpoream Dei naturam, sed hominis corpus curiosis manibus contrectavit (Joan. XX, 27, 28). Hominem itaque tetigit, et tamen Deum cognovit. Si ergo quod iste tetigit, hoc Petrus negavit; quod iste exclamavit, hoc Petrus offendit. Non cantabit gallus, donec ter me neges. Dicas licet, Nescio hominem; dicas licet, Homo, nescio quid dicis; dicas licet, Non sum ex discipulis ejus (Matth. XXVI, 34, 69-74, et Luc. XXII, 55-60): me negabis. Si, quod dubitare nefas est, Christus hoc dixit, verumque praedixit, procul dubio Petrus Christum negavit. Non accusemus Christum cum defendimus Petrum. Peccatum agnoscat infirmitas; nam mendacium non habet veritas. Agnovit quippe peccatum suum infirmitas Petri, prorsus agnovit; et quantum mali Christum negando commiserit, plorando monstravit. Ipse suos redarguit defensores, et unde eos convincat, producit lacrymas testes. Neque nos cum ista dicimus, primum Apostolorum accusare delectat: sed hunc intuendo admoneri nos oportet, ne homo quisquam de humanis viribus fidat. Nam quid aliud pertinuit ad doctorem salvatoremque nostrum, nisi ut nobis nequaquam de se quemquam praesumere debere, in ipso primo Apostolorum demonstraret exemplo? In anima itaque Petri contigit quod offerebat in corpore. Non tamen pro Domino, ut temere praesumebat, praecessit, sed aliter quam putabat. Namque ante mortem et resurrectionem Domini, et mortuus est negando, et revixit plorando: sed mortuus est, quia superbe ipse praesumpsit; revixit autem, quia benigne ille respexit. ::TRACTATUS LXVII. De eo quod Dominus dicit, Non turbetur cor vestrum; usque ad id, Iterum venio, et accipiam vos ad meipsum. Cap. XIV, V\ 1-3. (1812) 1. Erigenda est nobis, fratres, ad Deum major intentio, ut verba sancti Evangelii, quae modo in nostris auribus sonuerunt, etiam mente capere utcumque possimus. Ait enim Dominus Jesus: Non turbetur cor vestrum. Credite in Deum, et in me credite. Ne mortem tanquam homines timerent, et ideo turbarentur, consolatur eos, etiam se Deum esse contestans. Credite, inquit, in Deum, et in me credite. Consequens est enim ut si in Deum creditis, et in me credere debeatis: quod non esset consequens, si Christus non esset Deus. Credite in Deum, et in eum credite cui natura est, non rapina, esse aequalem Deo: semetipsum enim exinanivit; non tamen formam Dei amittens, sed formam servi accipiens (Philipp. II, 6, 7). Mortem metuitis huic formae servi; non turbetur cor vestrum, suscitabit illam forma Dei. 2. Sed quid est quod sequitur, In domo Patris mei mansiones multae sunt, nisi quia et sibi metuebant? Unde audire debuerunt, Non turbetur cor vestrum. Quis enim eorum non metueret, cum Petro dictum esset fidentiori atque promptiori, Non cantabit gallus donec ter me neges (Joan. XIII, 38)? Tanquam ergo essent ab illo perituri, merito turbabantur: sed cum audiunt, In domo Patris mei mansiones multae sunt: si quo minus, dixissem vobis quia vado parare vobis locum; a perturbatione recreantur, certi ac fidentes etiam post pericula tentationum se apud Deum cum Christo esse mansuros. Quia etsi alius est alio fortior, alius alio sapientior, alius alio justior, alius alio sanctior; in domo Patris mansiones multae sunt; nullus eorum alienabitur ab illa domo, ubi mansionem pro suo quisque accepturus est merito. Denarius quidem ille aequalis est omnibus, quem paterfamilias eis qui operati sunt in vinea jubet dari omnibus, non in eo discernens qui minus et qui amplius laborarunt (Matth. XX, 9): quo utique denario vita significatur aeterna, ubi amplius alio nemo vivit, quoniam vivendi non est diversa in aeternitate mensura. Sed multae mansiones, diversas meritorum in una vita aeterna significant dignitates. Alia est enim gloria solis, alia gloria lunae, alia gloria stellarum: stella enim ab stella differt in gloria; sic et resurrectio mortuorum. Tanquam stellae sancti diversas mansiones diversae claritatis, tanquam in coelo, sortiuntur in regno; sed propter unum denarium nullus separatur a regno: atque ita Deus erit omnia in omnibus (I Cor. XV, 41, 42, 28), ut quoniam Deus Charitas est (I Joan. IV, 8), per charitatem fiat ut quod habent singuli, commune sit omnibus. Sic enim quisque etiam ipse habet, cum amat in altero quod ipse non habet. Non erit itaque aliqua invidia imparis claritatis, quoniam regnabit in omnibus unitas charitatis. 3. Proinde respuendi sunt a corde christiano, qui (1813)putant ideo dictum multas esse mansiones, quia extra regnum coelorum erit aliquid, ubi maneant beati innocentes qui sine Baptismo ex hac vita emigrarunt, quia sine illo in regnum coelorum intrare non poterunt. Haec fides non est fides, quoniam non est vera et catholica fides. Itane tandem stulti homines, et carnalibus cogitationibus excaecati, cum reprobandi essetis, si mansionem non dico Petri et Pauli vel cujuslibet Apostolorum, sed cujuscumque parvuli baptizati a regno coelorum separaretis; non vos putatis esse reprobandos, qui domum Dei Patris inde separatis? Non enim ait Dominus, In universo mundo, aut, in universa creatura, aut, in vita vel beatitudine sempiterna mansiones multae sunt; sed, In domo, inquit, Patris mei mansiones multae sunt. Nonne ista est domus ubi aedificationem habemus ex Deo, domum non manufactam, aeternam in coelis (II Cor. V, 1)? Nonne ista est domus de qua cantamus Domino, Beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te (Psal. LXXXIII, 5)? Ergone vos non domum cujusque baptizati fratris, sed domum ipsius Dei Patris, cui omnes fratres dicimus, Pater noster, qui es in coelis (Matth. VI, 9), a regno separare coelorum, aut eam sic dividere audebitis, ut aliquae mansiones ejus sint in regno coelorum, aliquae autem extra regnum coelorum? Absit, absit ut qui volunt habitare in regno coelorum, in hac stultitia velint habitare vobiscum: absit, inquam, ut cum omnis domus regnantium filiorum non sit alibi nisi in regno, ipsius regiae domus pars aliqua non sit in regno. 4. Et si abiero, inquit, et praeparavero vobis locum; iterum venio, et accipiam vos ad meipsum, ut ubi sum ego et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et viam scitis. O Domine Jesu, quomodo vadis parare locum, si jam multae mansiones sunt in domo Patris tui, ubi tecum habitabunt tui! Aut si accipis eos ad teipsum, quomodo iterum venis qui non recedis? Ista, charissimi, si breviter explicare conemur, quantum videtur hodierno satis esse sermoni, coarctata utique non clarebunt, et erit ipsa brevitas altera obscuritas: proinde hoc debitum differamus, quod opportunius vobis Patrefamilias nostro largiente reddamus. ::TRACTATUS LXVIII. In eamdem lectionem. 1. Deberi vobis, fratres charissimi, jamque esse reddendum quod distuleramus, agnoscimus, quomodo intelligi possint non esse inter se ista duo contraria, quod cum dixisset Dominus, In domo Patris mei mansiones multae sunt: si quo minus, dixissem vobis quia vado parare vobis locum; ubi satis ostendit ideo se hoc illis dixisse, quia jam ibi sunt mansiones multae, et non est opus aliquam praeparare: rursus dicit. Et si abiero, et praeparavero vobis locum; iterum venio, et accipiam vos ad me ipsum, ut ubi ego sum et vos sitis. Quomodo vadit, et parat locum, si jam multae mansiones sunt? Si quo minus, dixisset, Vado parare. Aut si adhuc parandus est, cur non merito dixisset, Vado parare? An istae mansiones et (1814)sunt, et parandae sunt? Si quo minus enim essent, dixisset, Vado parare. Et tamen quia ita sunt ut parandae sint, non eas vadit parare sicut sunt: sed si abierit et paraverit sicut futurae sunt, iterum veniens accipiet suos ad seipsum, ut ubi est ipse, sint etiam ipsi. Quomodo ergo mansiones in domo Patris non aliae, sed ipsae, et sine dubio jam sunt sicut parandae non sunt, et nondum sunt sicut parandae sunt? Quomodo putamus, nisi quomodo etiam propheta praedicat Deum, quia fecit quae futura sunt? Non enim ait, Qui facturus est quae futura sunt, sed, Qui fecit quae futura sunt (Isai. XLV, 11, sec. LXX). Ergo et fecit ea, et facturus est ea. Nam neque facta sunt, si ipse non fecit: neque futura sunt, si ipse non fecerit. Fecit ergo ea praedestinando, facturus est operando. Sicut discipulos quando elegerit, satis indicat Evangelium; tunc utique quando eos vocavit (Luc. VI, 13): et tamen ait Apostolus, Elegit nos ante mundi constitutionem (Ephes. I, 4): praedestinando utique, non vocando. Quos autem praedestinavit, illos et vocavit (Rom. VIII, 30): elegit praedestinando ante mundi constitutionem, elegit vocando ante mundi consummationem. Sic et mansiones praeparavit et praeparat; nec alias, sed quas praeparavit, has praeparat, qui fecit quae futura sunt: quas praeparavit praedestinando, praeparat operando. Jam ergo sunt in praedestinatione: si quo minus, dixisset, Ibo et parabo, id est, praedestinabo. Sed quia nondum sunt in operatione, Et si abiero, inquit, et praeparavero vobis locum; iterum venio, et accipiam vos ad meipsum. 2. Parat autem quodammodo mansiones, mansionibus parando mansores. Quippe cum dixerit, In domo Patris mei mansiones multae sunt; quid putamus esse domum Dei, nisi templum Dei? Quod autem sit, interrogetur Apostolus, et respondeat: Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos (I Cor. III, 17). Hoc est etiam regnum Dei, quod Filius traditurus est Patri: unde dicit idem apostolus, Initium Christus, deinde qui sunt Christi in praesentia ejus: deinde finis, cum tradiderit regnum Deo et Patri (Id. XV, 23 et 24); id est, quos redemit sanguine suo, tradiderit contemplando etiam Patri suo. Hoc est regnum coelorum, de quo dicitur, Simile est regnum coelorum homini seminanti bonum semen in agro suo. Bonum autem semen, hi sunt filii regni: qui etsi nunc habent permixta zizania, mittet in fine rex ipse Angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala. Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui (Matth. XIII, 24, 38 43). Regnum fulgebit in regno, cum regno venerit regnum, quod nunc oramus, et dicimus, Veniat regnum tuum (Id. VI, 10). Nunc ergo jam regnum vocatur, sed adhuc convocatur: si enim regnum non vocaretur, Colligent de regno ejus omnia scandala, non diceretur. Sed nondum regnat hoc regnum. Proinde sic jam est regnum, ut cum de illo collecta fuerint omnia scandala, tunc perveniat ad regnum; ut non solum regni nomen, sed etiam regnandi habeat potestatem. Huic quippe regno ad dexteram stanti, in fine dicetur, Venite, benedicti Patris mei, percipite (1815)regnum (Matth. XXV, 34): id est, qui regnum eratis et non regnabatis, venite, regnate; ut quod in spe fueratis, etiam in re esse possitis. Haec ergo domus Dei, hoc templum Dei, hoc regnum Dei, regnumque coelorum adhuc aedificatur, adhuc fabricatur, adhuc paratur, adhuc congregatur. In illo erunt mansiones, sicut eas adhuc parat Dominus: in illo jam sunt, sicut praedestinavit jam Dominus. 3. Sed quid est quod ut praepararet abiit, cum profecto nos ipsos praepararet, quod non faciet si reliquerit? Agnosco, Domine, ut possum: nimirum illud significas, quia ut parentur istae mansiones, vivere debet justus ex fide (Rom. I, 17). Qui enim a Domino peregrinatur, opus habet ex fide vivere; quia per hanc ad speciem contemplandam paratur (II Cor. V, 6-8). Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8): et, Fide mundat corda eorum (Act. XV, 9). Illud in Evangelio, hoc in Apostolorum Actibus legitur. Fides autem, qua eorum qui Deum visuri sunt, quamdiu peregrinantur, corda mundantur, quod non videt credit: nam si vides, non est fides. Credenti colligitur meritum, videnti redditur praemium. Eat ergo Dominus et paret locum; eat ne videatur, lateat ut credatur. Tunc enim locus paratur, si ex fide vivatur. Creditus desideretur, ut desideratus habeatur: desiderium dilectionis, praeparatio est mansionis. Ita, Domine, para quod paras: nos enim tibi paras, et te nobis paras; quoniam locum paras, et tibi in nobis, et in te nobis. Tu enim dixisti, Manete in me, et ego in vobis (Joan. XV, 4). Quantum quisque fuerit particeps tui, alius minus, alius amplius, haec erit diversitas praemiorum pro diversitate meritorum: haec erit multitudo mansionum pro disparilitate mansorum; sed tamen omnium in aeternitate vivorum, et sine fine beatorum. Quid est quod vadis? quid est quod venis? Si bene te intelligo, nec unde vadis nec unde venis, recedis: vadis latendo, venis apparendo. Sed nisi maneas regendo, ut proficiamus bene vivendo; quomodo parabitur locus ubi possimus manere perfruendo? Haec de verbis quae recitata sunt evangelicis, satis dicta sint, quo usque ait Dominus, Iterum venio, et accipiam vos ad meipsum. Quid autem sit quod sequitur, Ut ubi ego sum, et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et viam scitis; post interrogationem quae sequitur a discipulo factam, tanquam per eum et nos interrogemus, melius audiemus opportuniusque tractabimus. ::TRACTATUS LXIX. In id quod Dominus dicit, Et quo ego vado scitis, et viam scitis; usque ad id, Nemo venit ad Patrem, nisi per me. Cap. XIV, V\. 4-6. 1. Nunc est dilectissimi, ut quantum valemus, intelligamus de verbis Domini posterioribus priora, et consequentibus praecedentia, in eo quod audistis apostolo Thomae interroganti esse responsum. Dixerat enim superius Dominus, cum de mansionibus (1816)loqueretur, quas et esse dixit in domo Patris sui, et ire se ut praeparet eas; ubi intelleximus et esse jam mansiones ipsas in praedestinatione, et praeparari eas cum eorum qui ibi mansuri sunt, per fidem corda mundantur, quoniam ipsa Dei domus ipsi sunt; et quid est aliud manere in domo Dei, quam esse in populo Dei, cum idem populus est in Deo, et Deus in eo? hoc ut praepararet, Dominus abiit; ut credendo in eum qui non videtur, ea quae in specie semper futura est, nunc per fidem mansio praeparetur: propter hoc ergo dixerat, Et si abiero, et praeparavero vobis locum, iterum venio, et accipiam vos ad meipsum, ut ubi ego sum et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et viam scitis. Ad haec dicit ei Thomas: Domine, nescimus quo vadis; et quomodo possumus viam scire? Utrumque illos Dominus dixerat scire, utrumque dicit iste nescire, et locum quo itur, et viam qua itur. Sed nescit ille mentiri: ergo isti sciebant, et scire se nesciebant. Convincat eos jam scire, quod se putant adhuc usque nescire. Dicit ei Jesus: Ego sum via, et veritas, et vita. Quid est, fratres? Ecce audivimus discipulum interrogantem, audivimus et magistrum docentem, et nondum capimus, etiam post vocem sonantem, sententiam latitantem. Sed quid non possumus capere? Numquid poterant ei dicere Apostoli ejus cum quibus loquebatur, Nescimus te? Proinde si eum sciebant, et via ipse est, viam sciebant: si eum sciebant, et veritas ipse est, veritatem sciebant: si eum sciebant, et vita ipse est, vitam sciebant. Ecce scire convicti sunt quod se scire nesciebant. 2. Quid igitur et nos in isto sermone non cepimus? Quid putatis, fratres mei, nisi quia dixit, Et quo vado scitis, et viam scitis? Et ecce cognovimus quod sciebant viam, quia sciebant ipsum qui est via: sed via est qua itur; numquid via est et quo itur? Utrumque autem illos dixerat scire, et quo vadit, et viam. Opus ergo erat ut diceret, Ego sum via, ut ostenderet eos qui eum scirent, viam scire quam putaverant se nescire: quid autem opus erat ut diceret, Ego sum via, et veritas, et vita, cum via cognita qua iret, restaret nosse quo iret; nisi quia ibat ad veritatem, ibat ad vitam? Ibat ergo ad seipsum, per seipsum. Et nos quo imus, nisi ad ipsum? et qua imus, nisi per ipsum? Ipse igitur ad seipsum per seipsum; nos ad ipsum per ipsum: imo vero et ad Patrem et ipse et nos. Nam et de seipso alibi dicit, Ad Patrem vado (Joan. XVI, 10): et hoc loco propter nos, Nemo, inquit, venit ad Patrem, nisi per me. Ac per hoc et ipse per se ipsum et ad seipsum et ad Patrem, et nos per ipsum et ad ipsum et ad Patrem. Quis haec capit, nisi qui spiritualiter sapit? Et quantum est quod hic capit, etiamsi spiritualiter sapit? Fratres, quid a me ista vobis vultis exponi? Cogitate quam excelsa sint. Videtis quid sim, video quid sitis: in omnibus nobis corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem (Sap. IX, 15). Putamusne possumus dicere, Ad te levavi animam meam, qui habitas in coelo (Psal. CXXII, 1)? Sed sub tanto pondere ubi ingemiscimus gravati, (1817)quomodo levabo animam meam, nisi mecum levet qui posuit pro me suam? Dicam ergo quod possum, capiat vestrum qui potest. Quo donante dico, eo donante capit qui capit, et eo donante credit qui nondum capit. Nisi enim credideritis, inquit propheta, non intelligetis (Isai. VII, 9, sec. LXX). 3. Dic mihi, Domine meus, quid dicam servis tuis conservis meis? Thomas apostolus ut te interrogaret, habuit te ante se; nec tamen intelligeret te, nisi haberet in se: ego interrogo te, quia te scio esse super me; interrogo autem inquantum possum super me effundere animam meam, ubi non sonantem et tamen docentem audiam te. Dic mihi, obsecro, quomodo vadis ad te? Numquidnam ut venires ad nos, reliqueras te: maxime quia non a teipso venisti, sed Pater te misit? Scio quidem quod te exinanisti; sed quia formam servi accepisti (Philipp. II, 7), non quia formam Dei vel ad quam redires demisisti, vel quam reciperes amisisti: et tamen venisti, et non solum usque ad carnales oculos, verum etiam usque ad manus hominum pervenisti. Quomodo, nisi in carne? Per hanc venisti manens ubi eras, per hanc redisti non relinquens quo veneras. Si ergo per hanc venisti et redisti; per hanc procul dubio non solum nobis es qua veniremus ad te, verum etiam tibi qua venires et redires, via fuisti. Cum vero ad vitam, quod es ipse, isti; eamdem profecto carnem tuam de morte ad vitam duxisti. Aliud quippe Dei Verbum est, aliud homo: sed Verbum caro factum est, id est homo. Non itaque alia Verbi, alia est hominis persona, quoniam utrumque est Christus una persona: ac per hoc quemadmodum caro cum mortua est, Christus est mortuus; et cum caro sepulta est, Christus est sepultus (sic enim corde credimus ad justitiam, sic ore confessionem facimus ad salutem [Rom. X, 10] ); ita cum caro a morte venit ad vitam, Christus venit ad vitam. Et quia Verbum Dei Christus est, Christus est vita. Ita miro quodam et ineffabili modo, qui nunquam demisit vel amisit seipsum, venit ad seipsum. Venerat autem, ut dictum est, per carnem Deus ad homines, veritas ad mendaces: Deus enim verax, omnis autem homo mendax (Id. III, 4). Cum itaque ab hominibus abstulit, atque illuc ubi nemo mentitur, carnem suam levavit; idem ipse, quia Verbum caro factum est, per seipsum, id est per carnem, ad veritatem, quod est ipse, remeavit. Quam quidem veritatem, quamvis inter mendaces, et in morte servavit: aliquando enim Christus fuit mortuus, sed nunquam fuit falsus. 4. Accipite quamvis diversum et longe impar exemplum, tamen utcumque ad intelligendum Deum, ex his quae propius subjecta sunt Deo. Ecce ego ipse, quantum attinet ad animum meum, cum hoc sim quod estis et vos, si taceo, apud meipsum sum: si autem loquor vobis quod intelligatis, quodammodo ad vos procedo, nec me relinquo, sed et ad vos accedo, et non recedo unde procedo. Cum autem tacuero, quodammodo ad me redeo; et quodammodo vobiscum maneo, si tenueritis quod audistis in sermone quem (1818)dico. Si hoc potest imago quam fecit Deus, quid potest non a Deo facta, sed ex Deo nata imago Dei Deus: cujus illud, quo ad nos egressus est, et in quo a nobis regressus est, corpus, non sicut meus elapsus est sonus, sed manet ibi ubi jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur (Rom. VI, 9)? Multa de his evangelicis verbis adhuc dici fortasse poterant et debebant: sed non sunt corda vestra spiritualibus cibis quamlibet suavibus oneranda; maxime quia spiritus promptus est, caro autem infirma (Matth. XXVI, 41). ::TRACTATUS LXX. De eo quod Dominus ait, Si cognovissetis me, et Patrem meum utique cognovissetis; usque ad id, Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Cap. XIV, V\. 7-10. 1. Verba sancti Evangelii, fratres, ita recte intelliguntur, si cum superioribus reperiuntur habere concordiam: convenire enim debent praecedentia consequentibus, quando veritas loquitur. Superius dixerat Dominus, « Et si abiero, et praeparavero vobis locum; iterum venio, et accipiam vos ad meipsum, ut ubi ego sum, et vos sitis: » deinde addiderat, « Et quo ego vado scitis, et viam scitis; » nihilque aliud ostendit esse quod dixit, nisi quia ipsum sciebant. Quid ergo esset ire ad seipsum per seipsum, quod etiam discipulis praestat ut eant ad ipsum per ipsum, ut potuimus pristino sermone jam diximus. Quod itaque ait, Ut ubi ego sum, et vos sitis, ubi erant futuri nisi in ipso? Ac per hoc est etiam ipse in seipso, et ideo ibi illi ubi et ipse, id est, in ipso. Ipse est igitur vita aeterna in qua futuri sumus, cum acceperit nos ad se: et ipsa vita aeterna quod ipse est in ipso est, ut ubi est ipse, et nos simus, hoc est, in ipso. Sicut enim habet Pater vitam in semetipso, et utique non aliud est vita quam habet, nisi quod est ipse qui hanc habet: sic dedit Filio habere vitam in semetipso (Joan. V, 26), cum ipse sit eadem vita quam habet in semetipso. Numquid autem nos vita quod est ipse, hoc erimus, cum in illa vita, hoc est in ipso esse coeperimus? Non utique, quia ipse existendo vita habet vitam, et ipse est quod habet, et quod vita est in ipso, ipse est in seipso: nos autem non ipsa vita, sed ipsius vitae participes sumus, atque ita ibi erimus, ut in nobis ipsis non quod ipse est esse possimus, sed nos ipsi non vita, ipsum habeamus vitam, qui seipsum habet vitam, eo quod ipse sit vita. Denique ipse et in seipso est immutabiliter, et in Patre inseparabiliter: nos vero cum in nobis ipsis esse voluissemus, ad nos ipsos turbati sumus; unde illa vox est, Ad meipsum turbata est anima mea (Psal. XLI, 7): atque in deterius commutati, neque id quod fuimus, manere potuimus. Cum autem per ipsum venimus ad Patrem, sicut ait, Nemo venit ad Patrem nisi per me; manentes in illo, nec a Patre nos quis quam poterit separare, nec ab illo. 2. Connectens itaque consequentia praecedentibus: Si cognovistis me, inquit, et Patrem meum utique cognovistis. (1819)Hoc est quod ait: Nemo venit ad Patrem, nisi per me. Deinde subjungit: Et amodo cognoscetis eum, et vidistis eum. Sed Philippus unus ex Apostolis, quid audierit non intelligens: Domine, inquit, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Cui Dominus: Tanto, inquit, tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui videt me, videt et Patrem. Ecce increpat quod tanto tempore cum ipsis erat, et non cognoscebatur. Nonne ipse dixerat, Et quo ego vado scitis, et viam scitis; et se nescire dicentes, eos haec scire convicerat, addendo atque dicendo, Ego sum via, veritas et vita? Quomodo nunc dicit, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? cum profecto, et quo iret, et viam scirent, non ob aliud nisi quod ipsum utique scirent? Sed facile ista solvitur quaestio, si dicamus quod eum aliqui eorum sciebant, aliqui nesciebant, atque in his qui nesciebant et Philippus erat: ut quod ait, Et quo ego vado scitis, et viam scitis, illis dixisse intelligatur qui sciebant; non Philippo cui dictum est, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? His ergo qui Filium jam noverant, etiam illud de Patre dictum est, Et amodo cognoscetis eum, et vidistis eum; dictum est enim propter omnimodam similitudinem quae illi cum Patre est, ut ideo amodo dicerentur nosse Patrem, quia noverant similem Filium. Ergo jam sciebant Filium, etsi non omnes, certe quidam eorum quibus dicitur, Et quo vado scitis, et viam scitis: ipse est enim via. Sed Patrem nesciebant, ideo audiunt, Si cognovistis me, et Patrem meum cognovistis: per me utique et illum. Alius enim ego sum, alius ille. Sed ne putarent dissimilem, Et amodo, inquit, cognoscetis eum, et vidistis eum. Viderunt enim ejus simillimum Filium, sed admonendi fuerant talem esse etiam Patrem quem nondum videbant, qualis est Filius quem videbant. Et ad hoc valet quod postea Philippo dicitur, Qui videt me, videt et Patrem. Non quod ipse esset Pater et Filius, quod in Sabellianis, qui vocantur etiam Patripassiani, catholica fides damnat: sed quod tam similes sint Pater et Filius, ut qui unum noverit, ambos noverit. Solemus enim de simillimis duobus ita loqui eis qui unum illorum vident, et qualis est alius volunt nosse, ut dicamus: Vidistis istum, illum vidistis. Sic ergo dictum est, Qui me videt, videt et Patrem: non utique ut ipse sit Pater qui Filius, sed quod a Patris similitudine in nullo prorsus discrepet Filius. Nam nisi duo essent Pater et Filius, non dictum esset, Si cognovistis me, et Patrem meum cognovistis. Utique enim, quia nemo, inquit, venit ad Patrem, nisi per me; si cognovistis me, et Patrem meum cognovistis: quoniam ego per quem venitur ad Patrem, perducam vos ad eum, ut ipsum etiam cognoscatis. Sed quoniam illi sum omnino simillimus, amodo cognoscetis eum, cum cognoscitis me: et vidistis eum, si oculis cordis vidistis me. 3. Quid ergo est quod dicis, Philippe, Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis? Tanto, inquit, tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui videt me, videt et Patrem. Quod si ad te multum est hoc videre, saltem quod non vides hoc crede. Quomodo (1820)enim dicis, inquit, Ostende nobis Patrem? Si me vidisti qui omnimodo similis sum, vidisti illum cui similis sum. Quod si videre non potes, non saltem credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Poterat hic dicere Philippus: Video quidem te, et credo simillimum esse Patri; sed numquid arguendus et objurgandus est qui cum similem videt, etiam illum cui similis est vult videre? Similem quidem novi, sed adhuc alterum sine altero novi; non mihi sufficit, nisi et illum cujus est iste similis noverim. Ostende itaque nobis Patrem, et sufficit nobis. Sed ideo magister discipulum arguebat, quoniam cor postulantis videbat. Tanquam enim melior esset Pater quam Filius, ita Philippus Patrem nosse cupiebat: et ideo nec Filium sciebat, quo melius esse aliquid credebat. Ad hunc sensum corrigendum dictum est, Qui videt me, videt et Patrem. Quomodo tu dicis, Ostende nobis Patrem? Video quomodo tu dicas: non alterum quaeris videre similem, sed illum putas esse meliorem. Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Cur in similibus distantiam cupis cernere? cur inseparabiles separatim desideras nosse? Deinde non ad solum Philippum, sed ad eos pluraliter loquitur, quae non sunt in angustias coarctanda, ut adjuvante ipso diligentius exponantur. ::TRACTATUS LXXI. In id quod Dominus dicit, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor; usque ad id, Si quid petieritis Patrem in nomine meo, hoc faciam. Cap. XIV, V\ 10-14. 1. Audite auribus, accipite mentibus, dilectissimi, loquentibus quidem nobis, sed ipso docente qui non recedit a nobis. Dominus dicit, quod modo cum legeretur audistis, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens ipse facit opera. Ergo et verba opera sunt? Plane ita est. Nam profecto qui proximum loquendo aedificat, bonum opus operatur. Sed quid est, a meipso non loquor, nisi, a meipso non sum qui loquor? Ei quippe tribuit quod facit, de quo est ipse qui facit. Pater enim Deus non est de aliquo, Filius autem Deus est quidem Patri aequalis, sed de Patre Deo. Ideo ille Deus, sed non de Deo; et lumen, sed non de lumine: iste vero Deus de Deo, lumen de lumine. 2. Nam in his duabus sententiis, una qua dictum est, Non a meipso loquor: alia qua dictum est, Pater autem in me manens, ipse facit opera: singulas tenentes, diversi nobis adversantur haeretici, qui non ex una parte, sed in contraria conantes, a via veritatis exorbitant. Ariani quippe dicunt: Ecce inaequalis est Patri Filius, a seipso non loquitur. Dicunt Sabelliani contra, id est Patripassiani: Ecce qui Pater est ipse et Filius; quid enim est, Pater in me manens, ipse facit opera, nisi, in me maneo ego qui facio? Contraria dicitis: sed non eo modo sicut est falsum contrarium vero, sed sicut sunt inter se duo falsa contraria. Errando in diversa istis, in medio est via quam reliquistis. Inter vos ipsos longiore intervallo separati (1821)estis, quam ab ipsa via cujus desertores estis. Vos hinc, vos autem illinc, huc venite: alteri ad alteros transire nolite, sed hinc atque illinc ad nos veniendo, invicem vos invenite. Sabelliani, agnoscite quem praetermittitis; Ariani, aequate quem subditis, et in via vera nobiscum ambulabitis. Est enim quod invicem ex vobis alteri ex alteris admoneri utrique debeatis. Audi, sabelliane: usque adeo non ipse Pater, sed alter est Filius, ut eum arianus inaequalem asserat Patri. Audi, ariane: usque adeo Filius aequalis est Patri, ut sabellianus eumdem esse dicat et Patrem. Tu adde quem tollis, tu adimple quem minuis, et nobiscum ambo consistitis: quia nec tu tollis, nec tu minuis eum qui et alter est a Patre, ut convincas sabellianum, et aequalis Patri, ut convincas arianum. Utrisque enim clamat, Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30). Quod ait, unum, audiant Ariani; quod ait, sumus, audiant Sabelliani: et nec illi aequalem, nec illi alterum negando sint vani. Si ergo quoniam dixit, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor, propterea putatur usque adeo imparis potestatis, ut non quod ipse vult faciat; audiatur quod dixit, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Item si quoniam dixit, Pater in me manens, ipse facit opera, propterea putatur non alius esse Pater, alius ipse; audiatur quod dixit, Quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit (Id. V, 21, 19); et intelligatur non bis unus, sed duo unum. Verum quia sic aequalis alter alteri, ut tamen alter ex altero, ideo non loquitur a semetipso, quia non est a seipso: et ideo Pater in illo manens facit opera ipse, quia per quem et cum quo facit, non est nisi ab ipso. Denique adjungit, et dicit: Non creditis quia ego in Patre, et Pater in me est? Alioquin propter opera ipsa credite. Antea solus Philippus arguebatur, nunc autem non ibi eum solum fuisse qui esset arguendus ostenditur. Propter opera, inquit, ipsa credite quia ego in Patre, et Pater in me est: neque enim si separati essemus, inseparabiliter operari ulla ratione possemus. 3. Sed quid est quod sequitur, « Amen, amen dico vobis, qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet; quia ego ad Patrem vado: et quaecumque petieritis in nomine meo, haec faciam. Ut glorificetur Pater in Filio, si quid petieritis in nomine meo, hoc faciam. » Ergo et illa majora opera seipsum facturum esse promisit. Non se extollat servus supra Dominum, et discipulus supra magistrum (Id. XIII, 16): majora quam ipse facit, dicit eos esse facturos; sed in eis vel per eos se faciente, non ipsis tanquam ex seipsis. Ei quippe cantatur, Diligam te, Domine, virtus mea (Psal. XVII, 2). Sed quae sunt tandem ista majora? An forte quod aegros ipsis transeuntibus, etiam eorum umbra sanabat (Act. V, 15)? Majus est enim ut sanet umbra quam fimbria (Matth. XIV, 36). Illud per se, hoc per ipsos; sed tamen utrumque ipse. Verumtamen quando ista dicebat, verborum suorum opera commendabat: sic enim dixerat, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor; Pater autem in me manens, ipse facit opera. Quae opera (1822)tunc dicebat, nisi verba quae loquebatur? Audiebant et credebant illi, et eorumdem verborum fructus erat fides illorum: verumtamen evangelizantibus discipulis, non tam pauci quam illi erant, sed gentes etiam crediderunt; haec sunt sine dubitatione majora. Nec tamen ait, Majora horum facietis, ut solos Apostolos ea putaremus esse facturos; sed, Qui credit in me, inquit, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet. Itane quicumque credit in Christum, facit quae Christus, vel majora quam Christus? Non praetereunter ista tractanda sunt, nec debent festinatione praecipitari; sed ea cogit concludendus jam sermo iste differri. ::TRACTATUS LXXII. In eamdem lectionem. 1. Quid sibi velit, et quomodo accipiendum sit quod Dominus ait, Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet, non est facile comprehendere: et cum hoc ad intelligendum difficillimum sit, adjecit aliud difficilius, Et majora horum faciet. Quid est hoc? Qui faceret opera quae Christus fecit, non inveniebamus; qui etiam majora faciet, inventuri sumus? Sed dixeramus sermone pristino quia majus fuit umbrae suae transitu, quod discipuli fecerunt (Act. V, 15), quam fimbriae suae tactu, quod ipse Dominus fecit (Matth. XIV, 36), sanare languentes; et quia plures Apostolis, quam ipso per os proprium praedicante Domino crediderunt: ut haec viderentur opera intelligenda esse majora: non quo major esset Magistro discipulus, vel Domino servus, vel adoptatus Unigenito, vel homo Deo; sed quod per illos ipse dignaretur eadem majora facere, qui dicit illis alio loco, Sine me nihil potestis facere (Joan. XV, 5). Ipse quippe, ut alia emittam, quae sunt innumerabilia, sine ipsis fecit eos, sine ipsis fecit hunc mundum; et quia homo etiam ipse fieri dignatus est, sine ipsis fecit et seipsum. Quid autem illi sine ipso, nisi peccatum? Denique et hic id quod de hac re poterat nos movere, mox abstulit: cum enim dixisset, Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet; continuo secutus adjunxit, Quia ego ad Patrem vado, et quaecumque petieritis, in nomine meo, haec faciam. Qui dixerat faciet, post ait faciam; tanquam diceret, Non vobis impossibile hoc videatur: non enim poterit esse major me qui credit in me, sed ego facturus sum et tunc majora quam nunc; majora per eum qui credit in me, quam praeter eum per me: ego tamen ipse praeter eum, ego ipse per eum: sed quando praeter eum, non faciet ipse; quando autem per eum, quamvis non per semetipsum, faciet et ipse. Porro autem majora facere per eum quam praeter eum, non est defectio, sed dignatio. Quid enim retribuant servi Domino, pro omnibus quae retribuit eis (Psal. CXV, 12)? Quandoquidem inter caetera bona etiam hoc eis donare dignatus est, ut majora faceret per illos quam praeter illos. Nonne ab ore illius dives ille tristis abscessit, quando vitae aeternae consilium quaesivit (Matth. XIX, 16-22)? Audivit, abjecit: et tamen postea quod ab illo auditum non fecit (1823)unus, fecerunt multi, cum loqueretur per discipulos magister bonus; contemptibilis ei quem divitem per seipsum monuit, amabilis eis quos ex divitibus pauperes per pauperes fecit. Ecce majora fecit praedicatus a credentibus, quam locutus audientibus. 2. Verum hoc adhuc movet, quod haec majora per Apostolos fecit: non autem ipsos tantum significans ait, Opera quae ego facio et vos facietis, et majora horum facietis: sed omnes ad suam familiam pertinentes intelligi volens, Qui credit in me, inquit, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet. Si ergo qui credit faciet, non credit utique qui non faciet: sicuti est, Qui diligit me, mandata mea custodit (Joan. XIV, 21); unde profecto qui non custodit, non diligit. Item alio loco, Qui audit, inquit, verba mea haec et facit ea, similabo eum viro prudenti qui aedificat domum suam supra petram (Matth. VII, 24): qui ergo non est similis huic viro prudenti, procul dubio aut verba haec audit et non facit, aut omnino nec audit. Qui credit, inquit, in me, licet moriatur, vivet (Joan. XI, 25): qui ergo non vivet, non utique credit. Tale etiam hoc est, Qui credit in me, faciet: non utique credit qui non faciet. Quid est hoc, fratres? Numquid inter credentes in Christum non est computandus, qui non fecerit opera majora quam Christus? Durum est, absurdum est, ferri non potest: non toleratur nisi intelligatur. Apostolum igitur audiamus: Credenti, inquit, in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam (Rom. IV, 5). In hoc opere faciamus opera Christi, quia et ipsum credere in Christum, opus est Christi. Hoc operatur in nobis, non utique sine nobis. Audi ergo jam, et intellige, Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet: prius ego facio, deinde et ipse faciet; quia facio ut faciat. Quae opera, nisi ut ex impio justus fiat? 3. Et majora horum faciet. Quorum, obsecro? Numquidnam omnium operum Christi majora facit, qui cum timore et tremore suam ipsius salutem operatur (Philipp. II, 12)? Quod utique in illo, sed non sine illo Christus operatur. Prorsus majus hoc esse dixerim, quam est coelum et terra, et quaecumque cernuntur in coelo et in terra. Et coelum enim et terra transibit (Matth. XXIV, 35); praedestinatorum autem, id est eorum quos praescit, salus et justificatio permanebit. In illis tantum opera Dei, in his autem etiam est imago Dei. Sed et in coelis, Sedes, Dominationes, Principatus, Potestates, Archangeli, Angeli opera sunt Christi; numquid etiam his operibus majora facit, qui operante in se Christo, cooperatur aeternam salutem ac justificationem suam? Non hic audeo praecipitare sententiam: intelligat qui potest, judicet qui potest, utrum majus sit justos creare quam impios justificare. Certe enim si aequalis est utrumque potentiae, hoc majoris est misericordiae. Hoc est enim magnum pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in Spiritu, apparuit Angelis, praedicatum est in gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria (I Tim. III, 16). Sed omnia opera Christi intelligere ubi ait, Majora horum faciet, nulla nos necessitas (1824)cogit. Horum enim forsitan dixit, quae in illa hora faciebat: tunc autem verba fidei faciebat, et de his operibus fuerat praelocutus dicens, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens, ipse facit opera. Tunc igitur verba ejus erant opera ejus. Et utique minus est verba justitiae praedicare, quod fecit praeter nos, quam impios justificare, quod ita facit in nobis, ut faciamus et nos. Restat inquirere quomodo accipiendum sit, Quodcumque petieritis in nomine meo, hoc faciam. Propter multa enim quae petunt fideles ejus, nec accipiunt, non parva hinc exoritur quaestio: sed quoniam sermo iste jam claudendus est, ei considerandae atque tractandae tribuatur saltem parva dilatio. ::TRACTATUS LXXIII. Item in eamdem lectionem. 1. Magnam spem Dominus suis promisit sperantibus, dicens: Quia ego ad Patrem vado, et quodcumque petieritis in nomine meo, hoc faciam. Sic ergo perrexit ad Patrem, ut non relinqueret indigentes, sed exaudiret petentes. Sed quid est, quodcumque petieritis, cum videamus plerumque fideles ejus petere, et non accipere? An forte propterea quia male petunt? Nam hoc exprobravit apostolus Jacobus dicens: Petitis, et non accipitis, eo quod male petatis, ut in concupiscentiis vestris insumatis (Jacobi IV, 3). Male ergo usurus eo quod vult accipere, Deo potius miserante non accipit. Proinde si hoc ab illo petitur unde homo laedatur exauditus, magis metuendum est ne quod posset non dare propitius, det iratus. An non videmus Israelitas malo suo impetrasse quod culpabili concupiscentia petierunt? Concupierant enim carnibus vesci (Num. XI, 32), quibus pluebatur manna de coelo. Fastidiebant quippe quod habebant; et quod non habebant, impudenter petebant: quasi non melius peterent, non ut cibus qui deerat indecenti desiderio praestaretur, sed ut ille qui aderat sanato fastidio sumeretur. Quando enim nos delectant mala, et non delectant bona, rogare debemus potius Deum ut delectent bona, quam ut concedantur mala. Non quia malum est carne vesci, cum de hac re loquens Apostolus dicat, Omnis creatura Dei bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione accipitur (I Tim. IV, 4): sed quia sicut item ipse ait, Malum est homini qui per offensionem manducat (Rom. XIV, 20); et si hominis offensionem, quanto magis Dei? Cujus in Israelitis non parva erat offensio, repudiare quod dabat sapientia, et petere id quod inhiabat concupiscentia: quamvis illi nec peterent, sed quia deerat murmurarent. Sed ut sciremus non Dei creaturam esse culpabilem, sed inobedientiam contumacem et inordinatam cupiditatem; non propter porcum, sed propter pomum mortem primus homo invenit (Gen. III, 6), et Esau primatus suos non propter gallinam, sed propter lenticulam perdidit (Id. XXV, 34). 2. Quomodo ergo intelligendum est, Quodcumque petieritis, hoc faciam, si Deus aliqua petentibus fidelibus etiam consulendo non facit? An forte solis Apostolis (1825)dictum debemus accipere? Absit. Unde enim ad hoc venit ut diceret, superius dixerat, Qui credit in me, opera quae ego facio, faciet, et majora horum faciet: de qua re pristino sermone tractavimus. Et ne quisquam hoc sibi tribueret, ut etiam illa opera majora seipsum facere ostenderet, adjecit, atque ait: Quia ego ad Patrem vado; et quodcumque petieritis in nomine meo, hoc faciam. Numquid in eum soli Apostoli crediderunt? Ad eos itaque loquebatur dicendo, Qui credit in me, in quibus eo donante etiam nos sumus, qui utique non quodcumque petierimus accipimus. Ipsos quoque beatissimos si cogitemus Apostolos, invenimus eum qui plus omnibus laboravit, non autem ipse, sed gratia Dei cum ipso (I Cor. XV, 10), ter Dominum rogasse ut ab eo discederet angelus satanae, nec tamen quod rogaverat accepisse (II Cor. XII, 8). Quid dicemus, charissimi? Putabimusne hoc promissum ubi ait, Quodcumque petieritis, hoc faciam, nec Apostolis fuisse ab illo completum? Et cui tandem quod promittit implebit, si Apostolos suos in sua promissione fraudavit? 3. Evigila igitur, homo fidelis, et vigilanter audi quod illic positum est, in nomine meo: ipsum enim quodcumque, non ait, petieritis utcumque; sed, in nomine meo. Qui promisit ergo tam magnum beneficium, quid vocatur? Utique Christus Jesus: Christus significat regem, Jesus significat Salvatorem: non utique nos salvos faciet, quicumque rex, sed rex Salvator; ac per hoc quodcumque petimus adversus utilitatem salutis, non petimus in nomine Salvatoris. Et tamen ipse Salvator est, non solum quando facit quod petimus, verum etiam quando non facit; quoniam quod videt peti contra salutem, non faciendo potius se exhibet Salvatorem. Novit enim medicus quid pro sua, quid contra suam salutem poscat aegrotus; et ideo contraria poscentis non facit voluntatem, ut faciat sanitatem. Quapropter quando volumus ut faciat quodcumque petimus, non utcumque, sed in nomine ejus petamus, hoc est in nomine Salvatoris petamus. Non ergo contra nostram salutem petamus: quod si fecerit, non ut Salvator facit, quod est nomen ejus fidelibus ejus. Est quippe impiis et damnator, qui dignatur fidelibus esse Salvator. Qui ergo credit in eum, quodcumque petierit in eo nomine, quod est illis qui credunt in eum, hoc facit; quoniam hoc sicut Salvator facit. Si autem qui in eum credit, aliquid per ignorantiam contra suam salutem petit, non in nomine Salvatoris petit; quia Salvator ejus non erit, si quod ejus salutem impedit, fecerit. Unde tunc expedit potius ut non faciendo propter quod invocatur, faciat quod vocatur. Propterea non solum Salvator, sed etiam magister bonus, ut faciat quodcumque petierimus, in ipsa oratione quam nobis dedit, docuit quid petamus; ut etiam sic intelligamus non petere nos in nomine magistri, quod petimus praeter regulam ipsius magisterii. 4. Sane quaedam quamvis in nomine ejus petamus, (1826)id est secundum Salvatorem et secundum magistrum petamus; non tunc quando petimus facit, sed tamen facit. Neque enim quia et illud petimus ut veniat regnum Dei, propterea non facit quod petimus, quia non statim cum illo in aeternitate regnamus: differtur enim quod petimus, non negatur. Verumtamen orantes tanquam seminantes non deficiamus; tempore enim proprio metemus (Galat. VI, 9). Et simul petamus quando bene petimus, ut non faciat quod non bene petimus; quia et ad hoc pertinet quod in eadem oratione dominica dicimus, Ne nos inferas in tentationem (Matth. VI, 9-13). Neque enim parva est tentatio, si contra tuam sit causam tua postulatio. Non autem negligenter audiendum est, quod Dominus, ne quisquam eum putaret quod se promisit facere petentibus, sine Patre esse facturum, cum dixisset, Quodcumque petieritis in nomine meo, hoc faciam, continuo subjecit, Ut glorificetur Pater in Filio, si quid petieritis in nomine meo, hoc faciam. Nullo modo igitur sine Patre hoc Filius facit, quandoquidem ut in illo Pater glorificetur, propterea facit. Facit ergo Pater in Filio, ut Filius glorificetur in Patre: et facit Filius in Patre, ut Pater glorificetur in Filio; quoniam unum sunt Pater et Filius. ::TRACTATUS LXXIV De eo quod ait, Si diligitis me, mandata mea servate; usque ad id, Apud vos manebit, et in vobis erit. Cap. XIV, V\. 15-17. 1. Audivimus, fratres, cum Evangelium legeretur, Dominum dicentem: Si diligitis me, mandata mea servate: et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, Spiritum veritatis, quem mundus non potest accipere; quia non videt eum, nec scit eum. Vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit. Multa sunt, quae in istis paucis verbis Domini requirantur; sed multum est ad nos vel omnia quae hic quaerenda sunt quaerere, vel omnia quae hic quaerimus invenire. Verumtamen quantum nobis Dominus donare dignatur, pro nostra et vestra capacitate, quid dicere debeamus, et quid audire debeatis, attendentes, per nos, charissimi, quod possumus sumite, et ab illo quod non possumus poscite. Spiritum paracletum Christus promisit Apostolis; quo autem modo promiserit, advertamus. Si diligitis me, inquit, mandata mea servate: et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, Spiritum veritatis. Hic est utique in Trinitate Spiritus sanctus, quem Patri et Filio consubstantialem et coaeternum fides catholica confitetur: ipse est de quo dicit Apostolus, Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis (Rom. V, 5). Quomodo ergo Dominus dicit, Si diligitis me, mandata mea servate: et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis; cum hoc dicat de Spiritu sancto, quem nisi habeamus, nec diligere Deum possumus, nec ejus mandata servare? Quomodo diligimus ut eum accipiamus, quem nisi habeamus, diligere non valemus? (1827)aut quomodo mandata servabimus ut eum accipiamus, quem nisi habeamus, mandata servare non possumus? An forte praecedit in nobis charitas, qua diligimus Christum, ut diligendo Christum ejusque mandata faciendo, mereamur accipere Spiritum sanctum, ut charitas non Christi, quae jam praecesserat, sed Dei Patris diffundatur in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis? Perversa est ista sententia. Qui enim se Filium diligere credit, et Patrem non diligit; profecto nec Filium diligit, sed quod sibi ipse confinxit. Deinde apostolica vox est, Nemo dicit, Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto (I Cor. XII, 3): et quis Dominum Jesum, nisi qui eum diligit, dicit, si eo modo dicit quo Apostolus intelligi voluit? Multi enim voce dicunt, corde autem et factis negant: sicut de talibus ait, Confitentur enim se nosse Deum, factis autem negant (Tit. I, 16). Si negatur factis, procul dubio etiam dicitur factis. Nemo itaque dicit, Dominus Jesus, animo, verbo, facto, corde, ore, opere, nemo dicit, Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto; et nemo sic dicit, nisi qui diligit. Jam itaque Apostoli dicebant, Dominus Jesus: et si eo modo dicebant, ut non ficte dicerent, ore confitentes, corde et factis negantes; prorsus si veraciter hoc dicebant, procul dubio diligebant. Quomodo igitur diligebant, nisi in Spiritu sancto? Et tamen eis prius imperatur ut diligant eum, et ejus mandata conservent, ut accipiant Spiritum sanctum: quem nisi haberent, profecto diligere et mandata servare non possent. 2. Restat ergo ut intelligamus Spiritum sanctum habere qui diligit, et habendo mereri ut plus habeat, et plus habendo plus diligat. Jam itaque habebant Spiritum discipuli, quem Dominus promittebat, sine quo eum Dominum non dicebant: nec tamen eum adhuc habebant, sicut eum Dominus promittebat. Et habebant ergo, et non habebant, qui quantum habendus fuerat, nondum habebant. Habebant itaque minus, dandus erat eis amplius. Habebant occulte, accepturi fuerant manifeste; quia et hoc ad majus donum sancti Spiritus pertinebat, ut eis innotesceret quod habebant. De quo munere loquens Apostolus ait: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis (I Cor. II, 12). Nam et ipsam manifestam impertitionem Spiritus sancti non semel, sed bis numero Dominus egit. Mox enim ut resurrexit a mortuis, insufflans ait: Accipite Spiritum sanctum (Joan. XX, 22). Numquid igitur quia tunc dedit, ideo non misit etiam postea quem promisit? Aut non idem ipse est Spiritus sanctus, qui et tunc est insufflatus ab ipso, et postea ab ipso missus e coelo (Act. II, 4)? Quapropter cur ipsa quae facta est evidenter donatio ejus, bis facta fuerit, alia quaestio est: fortassis enim propter duo praecepta dilectionis, hoc est proximi et Dei, ut commendaretur ad Spiritum sanctum pertinere dilectio, haec ejus gemina est in manifestatione facta donatio. Et si alia causa quaerenda est, non nunc ejus inquisitione in longiorem quam oportet modum sermo isto mittendus est: dum tamen constet, (1828)sine Spiritu sancto Christum nos diligere et mandata ejus servare non posse; et id nos posse atque agere tanto minus, quanto illum percipimus minus; tanto autem amplius, quanto illum percipimus amplius. Proinde non solum non habenti, verum etiam habenti, non incassum promittitur: non habenti quidem, ut habeatur; habenti autem, ut amplius habeatur. Nam nisi ab alio minus, ab alio amplius haberetur, sanctus Elisaeus sancto Eliae non diceret: Spiritus qui est in te, duplo sit in me (IV Reg. II, 9). 3. Quando autem ait Joannes Baptista, Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum (Joan. III, 34), de ipso Dei Filio loquebatur, cui non est datus Spiritus ad mensuram; quia in illo inhabitat omnis plenitudo divinitatis (Coloss. II, 9). Neque enim sine gratia Spiritus sancti est mediator Dei et hominum homo Christus Jesus (I Tim. II, 5): nam et ipse dicit de se fuisse propheticum illud impletum, Spiritus Domini super me; propter quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me (Luc. IV, 18-21). Quod enim est Unigenitus aequalis Patri, non est gratiae, sed naturae: quod autem in unitatem personae Unigeniti assumptus est homo, gratiae est, non naturae, confitente Evangelio atque dicente, Puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo (Id. II, 40). Caeteris autem ad mensuram datur, et datus additur, donec unicuique pro modo suae perfectionis propria mensura compleatur. Unde et monet Apostolus, Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam; unicuique sicut Deus partitus est mensuram fidei (Rom. XII, 3). Neque enim ipse dividitur Spiritus, sed dona per Spiritum: nam divisiones donationum sunt, idem autem Spiritus (I Cor. XII, 4). 4. Quod vero ait, Rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ostendit et seipsum esse paracletum. Paracletus enim latine dicitur advocatus: et dictum est de Christo, Advocatum habemus ad Patrem, Jesum Christum justum (I Joan. II, 1). Sic autem mundum dixit non posse accipere Spiritum sanctum, sicut etiam dictum est, Prudentia carnis inimica est in Deum: legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest (Rom. VIII, 7); velut si dicamus, Injustitia justa esse non potest. Mundum quippe ait hoc loco, mundi significans dilectores, quae dilectio non est a Patre (I Joan. II, 16). Et ideo dilectioni hujus mundi, de qua satis agimus ut minuatur et consumatur in nobis, contraria est dilectio Dei, quae diffunditur in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis. Mundus ergo eum accipere non potest, quia non videt eum, neque scit eum. Non enim habet invisibiles oculos mundana dilectio, per quos videri Spiritus sanctus, nisi invisibiliter non potest. 5. Vos autem, inquit, cognoscetis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit. Erit in eis ut maneat, non manebit ut sit: prius est enim esse alicubi, quam manere. Sed ne putarent quod dictum est, apud vos manebit, ita dictum quemadmodum apud hominem (1829)hospes visibiliter manere consuevit; exposuit quid dixerit, apud vos manebit, cum adjunxit et dixit, in vobis erit. Ergo invisibiliter videtur: nec si non sit in nobis, potest esse in nobis ejus scientia. Sic enim a nobis videtur in nobis et nostra conscientia: nam faciem videmus alterius, nostram videre non possumus; conscientiam vero nostram videmus, alterius non videmus. Sed conscientia nunquam est, nisi in nobis: Spiritus autem sanctus potest esse etiam sine nobis; datur quippe ut sit et in nobis. Sed videri et sciri quemadmodum videndus et sciendus est, non potest a nobis, si non sit in nobis. ::TRACTATUS LXXV. De eo quod ait Jesus, Non relinquam vos orphanos; usque ad id. Et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum. Cap. XIV, V\ 18-21. 1. Post promissionem Spiritus sancti, ne quisquam putaret quod ita eum Dominus daturus fuerat velut pro seipso, ut non et ipse cum eis esset futurus, adjecit atque ait: Non relinquam vos orphanos; veniam ad vos. Orphani, pupilli sunt. Illud enim graecum ejusdem rei nomen est, hoc latinum: nam et in psalmo ubi legimus, Pupillo tu eris adjutor (Psal. IX, 14), graecus habet orphano. Quamvis ergo nos Filius Dei suo Patri adoptaverit filios, et eumdem Patrem nos voluerit habere per gratiam, qui ejus Pater est per naturam; tamen etiam ipse circa nos paternum affectum quodammodo demonstrat, cum dicit, Non relinquam vos orphanos; veniam ad vos. Hinc est quod etiam sponsi filios nos appellat, ubi dicit: Veniet hora ut auferatur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt filii sponsi (Matth. IX, 15). Quis autem sponsus, nisi Dominus Christus? 2. Deinde sequitur, et dicit: Adhuc modicum, et mundus me jam non videt. Quid enim? tunc eum videbat mundus; quandoquidem mundi nomine vult intelligi eos de quibus superius est locutus, dicens de Spiritu sancto, Quem mundus accipere non potest, quia non videt eum, neque cognoscit eum? Videbat eum plane mundus carneis oculis in carne conspicuum, non autem videbat quod in carne Verbum latebat: videbat hominem, non videbat Deum; videbat indumentum, non videbat indutum. Sed quoniam post resurrectionem etiam ipsam carnem suam, quam non solum videndam, verum etiam contrectandam demonstravit suis, noluit demonstrare non suis; hinc fortasse intelligendum est esse dictum, Adhuc modicum, et mundus me jam non videt: vos autem videbitis me; quia ego vivo, et vos vivetis. 3. Quid est, quia ego vivo, et vos vivetis? Cur de praesenti se dixit vivere, illos autem de futuro esse victuros, nisi quia vitam etiam carnis utique resurgentis. qualis in ipso praecedebat, et illis est pollicitus secuturam? Et quia ipsius mox futura erat resurrectio, praesentis posuit temporis verbum propter significandam celeritatem: illorum autem quoniam saeculi differtur in finem, non ait, vivitis; sed, vivetis. Duas ergo resurrectiones, suam scilicet mox futuram, et (1830)nostram in saeculi fine venturam, duobus verbis praesentis temporis et futuri, eleganter breviterque promisit. Quia ego, inquit, vivo, et vos vivetis: quia ille vivit, ideo et nos vivemus. Per hominem quippe mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic in Christo omnes vivificabuntur (I Cor. XV, 21 et 22). Quoniam nemo ad mortem nisi per illum, nemo ad vitam nisi per Christum. Quia non viximus, mortui sumus: quia vivit ipse, vivemus nos. Mortui sumus illi, quando viximus nobis: quia vero mortuus ille pro nobis, et sibi vivit et nobis. Quia enim vivit ille, et nos vivemus. Nam sicut per nos mortem habere potuimus, non sic et vitam per nos habere possumus. 4. In illo die, inquit, vos cognoscetis quia ego sum in Patre meo, et vos in me, et ego in vobis. In quo die, nisi de quo ait, et vos vivetis? Tunc enim erit ut possimus videre quod credimus. Nam et nunc est in nobis, et nos in illo: sed hoc nunc credimus, tunc etiam cognoscemus; quamvis et nunc credendo noverimus, sed tunc contemplando noscemus. Quamdiu enim sumus in corpore quale nunc est, id est corruptibile quod aggravat animam, peregrinamur a Domino: per fidem enim ambulamus, non per speciem (II Cor. V, 6). Tunc ergo per speciem, quoniam videbimus cum sicuti est (I Joan. III, 2). Nam si etiam nunc Christus in nobis non esset, non diceret Apostolus: Si autem Christus in vobis, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam (Rom. VIII, 10). Quia vero et nos etiam nunc in illo sumus, satis ostendit, ubi dicit: Ego sum vitis, vos palmites (Joan. XV, 5). In illo ergo die, quando vivemus ea vita qua mors absorbebitur, cognoscemus quia ipse in Patre, et nos in ipso, et ipse in nobis; quia tunc perficietur hoc ipsum quod et nunc inchoatum est jam per ipsum, ut sit in nobis et nos in ipso. 5. Qui habet, inquit, mandata mea et servat ea ille est qui diligit me. Qui habet in memoria, et servat in vita; qui habet in sermonibus, et servat in moribus; qui habet audiendo, et servat faciendo; aut qui habet faciendo, et servat perseverando; ipse est, inquit, qui diligit me. Opere est demonstranda dilectio, ne sit infructuosa nominis appellatio. Et qui diligit me, inquit, diligetur a Patre meo; et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum. Quid est, diligam? tanquam tunc dilecturus sit, et nunc non diligat? Absit. Quomodo enim nos Pater sine Filio, aut Filius sine Patre diligeret? Quomodo cum inseparabiliter operentur, separabiliter diligunt? Sed ad hoc dixit, diligam eum, ad quod sequitur, et manifestabo ei meipsum. Diligam, et manifestabo; id est, ad hoc diligam, ut manifestem. Nunc enim ad hoc dilexit, ut credamus, et mandatum fidei teneamus; tunc ad hoc diliget, ut videamus, et ipsam visionem mercedem fidei capiamus: quia et nos nunc diligimus, credendo quod videbimus; tunc autem diligemus, videndo quod credimus. ::TRACTATUS LXXVI. De eo quod sequitur, Dicit ei Judas, non ille Iscariotes, etc., usque ad id, Sermo quem audistis non est meus, sed ejus qui misit me, Patris. Cap. XIV, V\. 22-24. (1831) 1. Interrogantibus discipulis et eis magistro respondente Jesu, etiam nos tanquam cum illis discimus, quando sanctum Evangelium vel legimus vel audimus. Quia ergo dixerat Dominus, Adhuc modicum, et mundus me jam non videt, vos autem videbitis me; interrogavit eum de hoc ipso Judas, non ille traditor ejus qui Iscariotes cognominatus est, sed cujus Epistola inter Scripturas canonicas legitur: Domine, quid factum est, quia nobis manifestaturus es teipsum, et non mundo? Simus cum ipsis tanquam interrogantes discipuli, communemque magistrum audiamus et nos. Judas enim sanctus, non immundus, nec insectator Domini, sed sectator, causam quaesivit quare se non mundo, sed suis manifestaturus esset Jesus; quare adhuc modicum et mundus non videret eum, ipsi autem viderent eum. 2. Respondit Jesus, et dixit ei: Si quis diligit me, sermonem meum servabit: et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Qui non diligit me, sermones meos non servat. Ecce exposita est causa quare se suis manifestaturus est, non alienis, quos mundi nomine appellat; et ipsa est causa quod hi diligant, illi non diligant. Ipsa causa est de qua sacer insonat Psalmus, Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta (Psal. XLII, 1). Qui enim diligunt, quia diligunt, eliguntur: qui vero non diligunt, si linguis hominum loquantur et Angelorum, fiunt aeramentum sonans et cymbalum tinniens; et si habuerint prophetiam, et scierint omnia sacramenta, et omnem scientiam, et habuerint omnem fidem ut montes transferant, nihil sunt; et si distribuerint omnem substantiam suam, et tradiderint corpus suum ut ardeant, nihil eis prodest (I Cor. XIII, 1-3). Dilectio sanctos discernit a mundo, quae facit unanimes habitare in domo (Psal. LXVII, 7). In qua domo facit Pater et Filius mansionem; qui donant et ipsam dilectionem, quibus donent in fine etiam ipsam suam manifestationem: de qua discipulus magistrum interrogavit, ut non solum illi qui tunc audiebant per os ejus, sed etiam nos per Evangelium ejus hoc nosse possemus. Quaesierat enim de Christi manifestatione, et audivit de dilectione atque mansione. Est ergo quaedam Dei manifestatio interior, quam prorsus impii non noverunt, quibus Dei Patris et Spiritus sancti manifestatio nulla est: Filii vero potuit esse, sed in carne; quae nec talis est qualis illa, nec semper illis adesse potest qualiscumque sit, sed ad modicum tempus; et hoc ad judicium, non ad gaudium; ad supplicium, non ad praemium. 3. Nunc est ergo ut intelligamus, quantum aperire ipse dignatur, quomodo dictum sit, Adhuc modicum, et mundus me jam non videt, vos autem videbitis me. Verum est quidem quod post paululum etiam corpus (1832)suum in quo poterant eum et impii videre, oculis eorum fuerat subtracturus; quandoquidem post resurrectionem nemo illorum vidit eum. Sed quoniam dictum est testantibus Angelis, Sic veniet quemadmodum vidistis eum euntem in coelum (Act. I, 11); nec aliud credimus quam eum in eodem corpore ad judicium vivorum et mortuorum esse venturum: procul dubio tunc eum videbit mundus, quo nomine significati sunt a regno ejus alieni. Ac per hoc longe melius intelligitur jam illud tempus significare voluisse, in eo quod ait, Adhuc modicum, et mundus me jam non videt, quando in fine saeculi auferetur ab oculis damnatorum, ut illi eum de caetero videant, apud quos diligentes eum facit Pater atque ipse mansionem. Modicum autem dixit, quia et id quod prolixum videtur hominibus, brevissimum est ante oculos Dei: de hoc quippe modico iste ipse Joannes evangelista, Filioli, inquit, novissima hora est (I Joan. II, 18). 4. Ne quis porro existimet Patrem tantummodo et Filium sine Spiritu sancto apud dilectores suos facere mansionem, recolat quod superius de Spiritu sancto dictum est, Quem mundus non potest accipere, quia non videt eum, nec scit eum: vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit (Joan. XIV, 17). Ecce facit in sanctis cum Patre et Filio sanctus etiam Spiritus mansionem; intus utique, tanquam Deus in templo suo. Deus Trinitas, Pater et Filius et Spiritus sanctus, veniunt ad nos, dum venimus ad eos: veniunt subveniendo, venimus obediendo; veniunt illuminando, venimus intuendo; veniunt implendo, venimus capiendo: ut sit nobis eorum non extraria visio, sed interna; et in nobis eorum non transitoria mansio, sed aeterna. Sic mundo non se Filius manifestat: mundus enim dictus est hoc loco, de quibus continuo subjunxit, Qui non diligit me, sermones meos non servat. Hi sunt qui Patrem et Spiritum sanctum nunquam vident: Filium autem non ut beatificentur, sed ut judicentur, ad modicum vident; nec ipsum in forma Dei, ubi est cum Patre et Spiritu sancto pariter invisibilis; sed in forma hominis, ubi esse voluit mundo patiendo contemptibilis, judicando terribilis. 5. Quod vero adjunxit, Et sermo quem audistis non est meus, sed ejus qui misit me, Patris; non miremur, non paveamus: non est minor Patre, sed non est nisi a Patre; non est impar ipso, sed non est a seipso. Neque enim mentitus est dicendo, Qui non diligit me, sermones meos non servat. Ecce suos dixit esse sermones; numquid sibi ipse est contrarius, ubi rursus dixit, Et sermo quem audistis non est meus? Et fortasse propter aliquam distinctionem, ubi suos dixit, dixit pluraliter, hoc est sermones; ubi autem sermonem, hoc est Verbum, non suum dixit esse, sed Patris, seipsum intelligi voluit. In principio enim erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1). Non utique suum, sed Patris est Verbum: quomodo nec sua imago, sed Patris; nec suus Filius idem ipse, sed Patris. Recte igitur tribuit auctori quidquid facit aequalis, a quo habet hoc ipsum quod illi est indifferenter aequalis. ::TRACTATUS LXXVII. De eo quod sequitur, Haec locutus sum vobis apud vos manens; usque ad id, Pacem meam do vobis; non quomodo mundus dat, ego do vobis. Cap. XIV, V\. 25-27. (1833) 1. In praecedenti lectione sancti Evangelii, quam sequitur ista quae modo recitata est, Dominus Jesus dixerat se et Patrem ad dilectores suos esse venturos, et apud eos mansionem esse facturos. Jamvero et superius dixerat de Spiritu sancto, Vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit (Joan. XIV, 17): unde intelleximus in sanctis tanquam in templo suo simul manere Trinitatem Deum. Nunc autem dicit: Haec locutus sum vobis apud vos manens. Illa itaque mansio alia est, quam promisit futuram; haec vero alia, quam praesentem esse testatur. Illa spiritualis est, atque intrinsecus mentibus redditur: haec corporalis forinsecus oculis atque auribus exhibetur. Illa in aeternum beatificat liberatos; haec in tempore visitat liberandos. Secundum illam Dominus a suis dilectoribus non recedit; secundum hanc it et recedit. Haec, inquit, locutus sum vobis, apud vos manens: utique praesentia corporali, qua cum illis visibilis loquebatur. 2. Paracletus autem, inquit, Spiritus sanctus, quem mittet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia, et commemorabit vos omnia quaecumque dixero vobis. Numquidnam dicit Filius, et docet Spiritus sanctus, ut dicente Filio verba capiamus, docente autem Spiritu sancto eadem verba intelligamus? Quasi dicat Filius sine Spiritu sancto, aut Spiritus sanctus doceat sine Filio: aut vero non et Filius doceat et Spiritus sanctus dicat, et cum Deus aliquid dicit et docet, Trinitas ipsa dicat et doceat? Sed quoniam Trinitas est, oportebat ejus singulas insinuare personas, eamque nos distincte audire, inseparabiliter intelligere. Audi Patrem dicentem ubi legis, Dominus dixit ad me, Filius meus es tu (Psal. II, 7): audi et docentem ubi legis, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me (Joan. VI; 45). Filium vero dicentem modo audisti; de se quippe ait, Quaecumque dixero vobis: quem si et docentem vis nosse, magistrum recole, Unus est, inquit, Magister vester Christus (Matth. XXIII, 10). Spiritum porro sanctum, quem modo audisti docentem ubi dictum est, Ipse vos docebit omnia, audi etiam dicentem, ubi legis in Actibus Apostolorum, beato Petro dixisse Spiritum sanctum, Vade cum illis, quia ego misi eos (Act. X, 20). Omnis igitur et dicit et docet Trinitas: sed nisi etiam singillatim commendaretur, eam nullo modo humana capere utique posset infirmitas. Cum ergo omnino sit inseparabilis, nunquam Trinitas esse sciretur, si semper inseparabiliter diceretur: nam et cum dicimus Patrem et Filium et Spiritum sanctum, non eos utique dicimus simul, cum ipsi non possint esse non simul. Quod vero addidit, commemorabit vos, intelligere debemus etiam, quod jubemur non oblivisci saluberrimos monitus ad gratiam pertinere, quam nos commemorat Spiritus.(1834) 3.Pacem, inquit, relinquo vobis, pacem meam do vobis. Hoc est quod legimus apud prophetam, Pacem super pacem: pacem nobis relinquit iturus, pacem suam nobis dabit in fine venturus. Pacem nobis relinquit in hoc saeculo, pacem suam nobis dabit in futuro saeculo. Pacem suam nobis relinquit, in qua manentes hostem vincimus: pacem suam nobis dabit, quando sine hoste regnabimus. Pacem relinquit nobis, ut etiam hic invicem diligamus: pacem suam nobis dabit, ubi nunquam dissentire possimus. Pacem relinquit nobis, ne de occultis nostris invicem judicemus, cum in hoc sumus mundo: pacem suam dabit nobis, cum manifestabit cogitationes cordis, et tunc laus erit unicuique a Deo (I Cor. IV, 5). In illo tamen atque ab illo nobis est pax, sive quam nobis relinquit iturus ad Patrem, sive quam nobis dabit nos perducturus ad Patrem. Quid autem nobis relinquit ascendens a nobis, nisi seipsum, dum non recedit a nobis? Ipse est enim pax nostra; qui fecit utraque unum (Ephes. II, 14). Pax ergo ipse nobis est, et cum credimus quia est, et cum videmus eum sicuti est (I Joan. III, 2). Si enim quamdiu sumus in corpore corruptibili quod aggravat animam, cum per fidem ambulamus, non per speciem, non deserit peregrinantes a se (II Cor. V, 6, 7); quanto magis cum ad ipsam speciem venerimus, nos implebit ex se? 4. Sed quid est quod ubi ait, Pacem relinquo vobis, non addidit meam; ubi vero ait, do vobis, ibi dixit meam? Utrum subaudiendum est meam, et ubi dictum non est, quia potest referri ad utrumque etiam quod semel dictum est? An forte et hic aliquid latet quod petendum est et quaerendum, et ad quod pulsantibus aperiendum? Quid si enim pacem suam eam voluit intelligi qualem habet ipse? Pax vero ista quam nobis relinquit in hoc saeculo, nostra est potius dicenda quam ipsius. Illi quippe nihil repugnat in seipso, qui nullum habet omnino peccatum: nos autem talem pacem nunc habemus, in qua adhuc dicamus, Dimitte nobis debita nostra (Matth. VI, 12). Est ergo nobis pax aliqua, quoniam condelectamur legi Dei secundum interiorem hominem: sed non est plena, quia videmus aliam legem in membris nostris, repugnantem legi mentis nostrae (Rom. VII, 22 et 23). Itemque inter nos ipsos est nobis pax, quia invicem nobis credimus quod invicem diligamus: sed nec ipsa plena est, quia cogitationes cordis nostri invicem non videmus; et quaedam de nobis quae non sunt in nobis, vel in melius invicem vel in deterius opinamur. Itaque ista etiamsi ab illo nobis relicta est, pax nostra est: nisi enim ab illo, non haberemus et talem; sed ipse non habet talem. Si tenuerimus usque in finem qualem accepimus, qualem habet habebimus, ubi nihil nobis repugnet ex nobis, et nihil nos invicem lateat in cordibus nostris. Nec ignoro ista Domini verba etiam sic accipi posse, ut ejusdem sententiae repetitio videatur, Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis: ut quod dixerat, pacem, hoc repetierit dicens, pacem meam; et quod dixerat, relinquo vobis, hoc repetierit dicens, do vobis. Ut volet (1835)quisque accipiat: me tamen delectat, credo et vos, ratres mei dilecti, sic tenere istam pacem, ubi adversarium concorditer vincimus, ut desideremus pacem, ubi adversarium non habebimus. 5. Quod vero Dominus adjunxit, atque ait, Non quomodo mundus dat, ego do vobis; quid est aliud, nisi, non quomodo homines dant qui diligunt mundum, ita do vobis? Qui propterea dant sibi pacem, ut sine molestia litium atque bellorum, non Deo, sed amico suo mundo perfruantur: et quando justis dant pacem ut non eos persequantur, pax non potest esse vera, ubi non est vera concordia; quia disjuncta sunt corda. Quomodo enim consors dicitur, qui sortem jungit; ita ille concors dicendus est, qui corda jungit. Nos ergo, charissimi, quibus Christus pacem relinquit, et pacem suam nobis dat, non sicut mundus, sed sicut ille per quem factus est mundus, ut concordes simus; jungamus invicem corda, et cor unum sursum habeamus, ne corrumpatur in terra. ::TRACTATUS LXXVIII. In id quod Dominus dicit, Non turbetur cor vestrum, neque formidet, etc. Cap. XIV, V\ V\. 27, 28. 1. Accepimus, fratres, verba Domini dicentis ad discipulos suos: Non turbetur cor vestrum, neque formidet. Audistis quia ego dixi vobis, Vado, et venio ad vos: si diligeretis me, gauderetis utique, quia ego vado ad Patrem; quia Pater major me est. Hinc ergo turbari et formidare poterat cor illorum, quod ibat ab eis, quamvis venturus ad eos: ne forsitan gregem lupus hoc intervallo invaderet, pastoris absentia. Sed a quibus homo abscedebat, Deus non derelinquebat: et idem ipse Christus homo et Deus. Ergo et ibat per id quod homo erat, et manebat per id quod Deus erat: ibat per id quod uno loco erat, manebat per id quod ubique erat. Cur itaque turbaretur et formidaret cor, quando ita deserebat oculos, ut non desereret cor? Quamvis Deus etiam qui nullo continetur loco, discedat ab eorum cordibus, qui eum relinquunt moribus, non pedibus; et veniat ad eos qui convertuntur ad eum non facie, sed fide, et accedunt ad eum mente, non carne. Ut autem intelligerent secundum id quod homo erat eum dixisse, Vado et venio ad vos; adjecit, atque ait, Si diligeretis me, gauderetis utique, quia ego vado ad Patrem; quia Pater major me est. Per quod ergo Filius non est aequalis Patri, per hoc iturus erat ad Patrem, a quo venturus est vivos judicaturus et mortuos: per illud autem in quo aequalis est gignenti Unigenitus, nunquam recedit a Patre; sed cum illo est ubique totus pari divinitate, quam nullus continet locus. Cum enim in forma Dei esset, sicut Apostolus loquitur, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Quomodo enim rapina posset esse natura quae non erat usurpata, sed nata? Semetipsum autem exinanivit, formam servi accipiens (Philipp. II, 6, 7): non ergo amittens illam, sed accipiens istam. Eo modo se exinaniens, quo hic minor apparebat quam apud Patrem manebat. Forma quippe servi accessit, non forma Dei recessit: haec est assumpta, non illa consumpta. Propter hanc dicit, Pater major me (1836)est: propter illam vero, Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30). 2. Hoc attendat arianus, et attentione sit sanus: ne contentione sit vanus, aut, quod est pejus, insanus. Haec est enim forma servi, in qua Dei Filius minor est, non Patre solo, sed etiam Spiritu sancto: neque id tantum, sed etiam seipso; quia idem ipse in forma Dei major est seipso. Neque enim homo Christus non dicitur Filius Dei, quod etiam sola caro ejus in sepulcro meruit appellari. Nam quid aliud confitemur, cum dicimus credere nos in unigenitum Dei Filium, qui sub Pontio Pilato crucifixus est et sepultus? Et quid ejus nisi caro sepulta est sine anima? Ac per hoc cum credimus in Dei Filium qui sepultus est, profecto Filium Dei dicimus et carnem quae sola sepulta est. Ipse ergo Christus Filius Dei, aequalis Patri in forma Dei, quia semetipsum exinanivit, non formam Dei amittens, sed formam servi accipiens, major est et seipso; quia major est forma Dei quae amissa non est, quam servi quae accepta est. Quid itaque mirum, vel quid indignum, si secundum hanc formam servi loquens, ait Dei Filius, Pater major me est; et secundum Dei formam loquens, ait idem ipse Dei Filius, Ego et Pater unum sumus? Unum sunt enim, secundum id quod Deus erat Verbum: major est Pater, secundum id quod Verbum caro fatum est (Id. I, 1, 14). Dicam etiam quod Ariani et Eunomiani negare non possunt: secundum hanc formam servi puer Christus etiam parentibus suis minor erat, quando parvus majoribus, sicut scriptum est, subditus erat (Luc. II, 51). Quid igitur, haeretice, cum Christus Deus sit et homo, loquitur ut homo, et calumniaris Deo? Ille in se naturam commendat humanam; tu in illo audes deformare divinam? Infidelis, ingrate, ideone tu minuis eum qui fecit te, quia dicit ille quid factus sit propter te? Aequalis enim Patri, Filius per quem factus est homo, ut minor esset Patre, factus est homo: quod nisi fieret, quid esset homo? 3. Dicat plane Dominus et Magister noster, Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem, quia Pater major me est. Cum discipulis audiamus verba doctoris, non cum alienis sequamur astutiam deceptoris. Agnoscamus geminam substantiam Christi; divinam scilicet qua aequalis est Patri, humanam qua major est Pater. Utrumque autem simul non duo, sed unus est Christus; ne sit quaternitas, non Trinitas Deus. Sicut enim unus est homo anima rationalis et caro, sic unus est Christus Deus et homo: ac per hoc Christus, est Deus anima rationalis et caro. Christum in his omnibus, Christum in singulis confitemur. Quis est ergo per quem factus est mundus? Christus Jesus, sed in forma Dei. Quis est sub Pontio Pilato crucifixus? Christus Jesus, sed in forma servi. Item de singulis quibus homo constat. Quis non est derelictus in inferno? Christus Jesus, sed in anima sola. Quis resurrecturus triduo jacuit in sepulcro? Christus Jesus, sed in carne sola. Dicitur ergo et in his singulis Christus. Verum haec omnia non duo, vel tres, sed unus est Christus. Ideo ergo (1837)dixit, Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem; quia naturae humanae gratulandum est, eo quod sic assumpta est a Verbo unigenito, ut immortalis constitueretur in coelo, atque ita fieret terra sublimis, ut incorruptibilis pulvis sederet ad dexteram Patris. Hoc enim modo se iturum dixit ad Patrem. Nam profecto ad illum ibat qui cum illo erat. Sed hoc erat ire ad eum et recedere a nobis, mutare atque immortale facere quod mortale suscepit ex nobis, et levare in coelum per quod fuit in terra pro nobis. Quis non hinc gaudeat, qui sic diligit Christum, ut et suam naturam jam immortalem gratuletur in Christo, atque id se speret futurum esse per Christum? ::TRACTATUS LXXIX. De eo quod ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, etc., usque ad id, Surgite, eamus hinc. Cap. XIV, V\ V\. 29-31. 1. Dominus et salvator noster Jesus Christus dixerat discipulis suis: Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem; quia Pater major me est. Quod ex forma servi eum dixisse, non ex forma Dei in qua aequalis est Patri, novit fides quae religiosis est mentibus fixa, non calumniosis et dementibus ficta. Deinde subjunxit: Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis. Quid est hoc, cum magis homo credere debeat antequam fiat id quod credendum est? Haec est enim laus fidei, si quod creditur non videtur. Nam quid magnum est si creditur quod videtur, secundum illam ejusdem Domini sententiam, quando discipulum arguit dicens: Quia vidisti, credidisti, beati qui non vident et credunt (Joan. XX, 29)? Et nescio utrum credere dicendus est quisque quod videt; nam ipsa fides in Epistola quae scribitur ad Hebraeos, ita est definita: Est autem fides sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur (Hebr. XI, 1). Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum est quae non videntur; quid sibi vult quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis? Nonne potius dicendum fuit, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut credatis, quod cum factum fuerit, videatis? Nam et ille cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse: non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur quae non videntur. Quocirca, dilectissimi, unde nunc mihi sermo est, quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis; illud utique dicit, cum factum fuerit, quod eum visuri erant post mortem viventem, et ad Patrem ascendentem: (1838)quo viso illud fuerant credituri, quod ipse esset Christus Filius Dei vivi, qui potuit hoc facere cum praedixisset, et praedicere ante quam faceret: credituri autem hoc non fide nova, sed aucta; aut certe cum mortuus esset defecta, cum resurrexisset refecta Neque enim eum Dei Filium non et ante credebant; sed cum in illo factum esset quod ante praedixit, fides illa quae tunc quando illis loquebatur fuit parva, et cum moreretur pene jam nulla, et revixit et crevit. 2. Deinde quid dicit? Jam non multa loquar vobiscum: venit enim princeps mundi hujus: quis, nisi diabolus? Et in me non habet quidquam: nullum scilicet omnino peccatum. Sic enim ostendit non creaturarum, sed peccatorum, principem diabolum, quos nunc nomine mundi hujus appellat. Et quotiescumque mundi nomen in mali significatione ponitur, non ostendit nisi mundi istius amatores; de quibus alibi scriptum est, Quicumque voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei constituetur (Jacobi IV, 4). Absit ergo ut sic intelligatur diabolus princeps mundi, tanquam gerat universi mundi, id est, coeli et terrae, atque omnium quae in eis sunt principatum: de quali mundo dictum est, cum de Christo Verbo sermo esset, Et mundus per eum factus est (Joan. I, 10). Universus itaque mundus a summis coelis usque ad infimam terram creatori est subditus, non desertori; redemptori, non interemptori; liberatori, non captivatori; doctori, non deceptori. Quem admodum autem sit intelligendus princeps mundi diabolus, evidentius aperuit Paulus apostolus, qui cum dixisset, Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, id est, adversus homines; subjecit, atque ait, sed adversus principes et potestates et rectores mundi tenebrarum harum (Ephes. VI, 12). Sequenti enim verbo exposuit quid dixisset, mundi, cum subjecit, tenebrarum harum: ne quisquam mundi nomine intelligeret universam creaturam, cujus nullo modo sunt rectores angeli desertores. Tenebrarum, inquit, harum, id est, mundi istius amatorum: ex quibus tamen electi sunt, non per suum meritum, sed per Dei gratiam, quibus dicit, Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino (Id. V, 8). Omnes enim fuerunt sub rectoribus tenebrarum harum, id est, hominum impiorum, tanquam tenebrae sub tenebris: sed gratias Deo, qui eruit nos, sicut dicit idem apostolus, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae (Coloss. I, 12, 13). In quo princeps hujus mundi, hoc est tenebrarum harum, non habebat quidquam; quia neque cum peccato Deus venerat, nec ejus carnem de peccati propagine Virgo pepererat. Et tanquam ei diceretur, Cur ergo moreris, si non habes peccatum cui debeatur mortis supplicium? continuo subjecit, Sed ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio; surgite, eamus hinc. Discumbens enim discumbentibus loquebatur. Eamus autem dixit, quo, nisi ad illum locum unde fuerat tradendus ad mortem, qui nullum habebat meritum mortis? Sed habebat ut moreretur mandatum Patris, tanquam ille de quo praedictum erat, Quae non rapui, tunc exsolvebam (Psal. LXVIII, 5): (1839)mortem sine debito soluturus, et nos a morte debita redempturus. Rapuerat autem Adam peccatum, quando manum in arborem praesumptione deceptus extendit, ut incommunicabile nomen inconcessae divinitatis invaderet, quam Filio Dei natura contulerat, non rapina. ::TRACTATUS LXXX. De eo quod dicit, Ego sum vitis vera, et Pater meus agricola est; usque ad id, Jam vos mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Cap. XV, V\. 1-3. 1. Iste locus evangelicus, fratres, ubi se dicit Dominus vitem, et discipulos suos palmites, secundum hoc dicit quod est caput Ecclesiae, nosque membra ejus, mediator Dei et hominum homo Christus Jesus (I Tim. II, 5). Unius quippe naturae sunt vitis et palmites: propter quod cum esset Deus, cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possemus. Quid ergo est, Ego sum vitis vera? Numquid ut adderet vera, hoc ad eam vitem retulit, unde ista similitudo translata est? Sic enim dicitur vitis, per similitudinem, non per proprietatem; quemadmodum dicitur ovis, agnus, leo, petra, lapis angularis, et caetera hujusmodi, quae magis ipsa sunt vera, ex quibus ducuntur istae similitudines, non proprietates. Sed cum dicit, Ego sum vitis vera, ab illa se utique discernit cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem, vitis aliena (Jerem. II, 21)? Nam quo pacto est vitis vera, quae exspectata est ut faceret uvam, fecit autem spinas (Isai. V, 4)? 2. Ego sum, inquit, vitis vera, et Pater meus agricola est. Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum: et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat. Numquid unum sunt agricola et vitis? Secundum hoc ergo vitis Christus, secundum quod ait, Pater major me est (Joan. XIV, 28): secundum autem id quod ait, Ego et Pater unum sumus (Id. X, 30), et ipse agricola est. Nec talis quales sunt, qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Sed utique Deus est Christus, quia Deus erat Verbum; unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est (Id. I, 1, 14) quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget ut plus afferant fructum; continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens, Jam tos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere. Audi etiam ipsos confitentes: Quid autem est Apollo? quid autem Paulus? Ministri per quos ( δι' ὥν) credidistis, et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. (1840)Et hoc ergo sicut unicuique Dominus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit (I Cor. III, 5 7); non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam vos mundi estis, mundi scilicet atque mundandi. Neque enim nisi mundi essent, fructum ferre potuissent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? Ubi « si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est: si autem confessi fuerimus peccata nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate » (I Joan. 1, 8. 9): mundet utique mundos, hoc est fructuosos, ut tanto sint fructuosiores, quanto fuerint mundiores. 3. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, mundi estis propter Baptismum quo loti estis, sed ait, propter verbum quod locutus sum vobis; nisi quia et in aqua verbum mundat? Detrahe verbum, et quid est aqua nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit Sacramentum, etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam et hoc utique dixerat, quando pedes discipulis lavit: Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavel, sed est mundus totus (Joan. XIII, 10). Unde ista tanta virtus aquae, ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo: non quia dicitur, sed quia creditur? Nam et in ipso verbo, aliud est sonus transiens, aliud virtus manens. Hoc est verbum fidei quod praedicamus, ait Apostolus, quia si confessus fueris in ore tuo quia Dominus est Jesus, et credideris in corde tuo quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem (Rom. X, 8-10). Unde in Actibus Apostolorum legitur, Fide mundans corda eorum (Act. XV, 9): et in Epistola sua beatus Petrus, Sic et vos, inquit, Baptisma salvos facit; non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio (I Petr. III, 21). Hoc est verbum fidei quod praedicamus: quo sine dubio ut mundare possit, consecratur et Baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre agricola, dilexit Ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat: Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo (Ephes. V, 25-26). Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur, in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Ecclesia Dei, ut per ipsum credentem, offerentem, bene dicentem, tingentem, etiam tantillum mundet infantem; quamvis nondum valentem corde credere ad justitiam, et ore confiteri ad salutem. Totum hoc fit per verbum, de quo Dominus ait, Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. ::TRACTATUS LXXXI. De eo quod ait, Manete in me, et ego in vobis; usque ad id, Quodcumque volueritis petetis, et fiet vobis. Cap. XV, V\. 4-7. (1841) 1. Vitem se dixit esse Jesus, et discipulos suos palmites, et agricolam Patrem: unde jampridem sicut potuimus disputatum est. In hac autem lectione, cum adhuc de seipso qui est vitis, et de suis palmitibus, hoc est discipulis loqueretur: Manete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque autem prodest non ipsi, sed illis. Ita quippe in vite sunt palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant: ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret eis, non sumat ab eis. Ac per hoc et manentem in se habere Christum, et manere in Christo, discipulis prodest utrumque, non Christo. Nam praeciso palmite, potest de viva radice alius pullulare; qui autem praecisus est, sine radice non potest vivere. 2. Denique adjungit et dicit: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite; sic nec vos, nisi in me manseritis. Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui, si audent, respondeant, qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. X, 3). Ecce cui respondeant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati, homines mente corrupti, reprobi circa fidem (II Tim. III, 8), qui respondent et loquuntur niquitatem, dicentes: A Deo habemus quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus? Quid dicitis, qui vos ipsos decipitis, non assertores, sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis per inania praesumptionis, in profunda submersionis? Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae. Sed veritas contradicit, et dicit, Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite. Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae. Sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferre, in vite non est; qui in vite non est, in Christo non est; qui in Christo non est, christianus non est. Haec sunt profunda submersionis vestrae. 3. Etiam atque etiam considerate quid adhuc veritas adjungat et dicat: Ego sum, inquit, vitis, vos palmites. Qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Ne quisquam putaret saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset, hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere; sed, nihil potestis facere. Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso (1842)non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes; et arescet; et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint: denique, sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur (Ezech. XV, 5). Unum de duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis; si in vite non est, in igne erit: ut ergo in igne non sit, in vite sit. 4. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint, quodcumque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non est alienum a salute? Aliud quippe volumus quia sumus in Christo, et aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus. Sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba ejus in nobis manent. quodcumque voluerimus petemus, et fiet nobis. Quia si petimus et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis; sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus. Nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa quam docuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in coelis (Matth. VI, 9). Ab hujus orationis verbis et sensibus non recedamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus in nobis manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea (Psal. CII, 18). Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut judicentur ex eis. ::TRACTATUS LXXXII. De eo quod Dominus dicit, In hoc clarificatus est Pater meus, ut fructum plurimum afferatis, usque ad id Et maneo in ejus dilectione. Cap. XV, V\. 8-10. 1. Magis magisque Salvator gratiam qua salvamur discipulis loquendo commendans: In hoc, inquit, clarificatus est Pater meus, ut fructum plurimum afferatis, et efficiamini mei discipuli. Sive glorificatus sive clarificatus (1843)dicatur, ex uno graeco verbo utrumque translatum est, quod est δοξάζειν Δόξα enim quae graece dicitur, latine gloria est. Quod ideo commemorandum existimavi, quia dicit Apostolus, Si Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum (Rom. IV, 2). Haec est ad Deum gloria qua glorificatur non homo, sed Deus, si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex Deo illi sit quod etiam bene operatur: quoniam palmes, sicut jam superius dixi, non potest ferre fructum a semetipso (Tract. 81, n. 2). Si enim in hoc clarificatus est Deus Pater ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli; non hoc gloriae nostrae tribuamus, tanquam hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia, et ideo in hoc non nostra, sed ejus est gloria. Unde et alibi cum dixisset, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona; ne a semetipsis putarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est (Matth. V, 16). In hoc enim glorificatur Pater ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli. A quo efficimur, nisi ab illo cujus misericordia praevenit nos? Ipsius enim figmentum sumus, creati in Christo Jesu in operibus bonis (Ephes. II, 10). 2. Sicut dilexit me Pater, inquit, et ego dilexi vos: manete in dilectione mea. Ecce unde sunt nobis opera bona. Nam unde nobis essent, nisi quia fides per dilectionem operatur (Galat. V, 6)? Unde autem diligeremus, nisi prius diligeremur? Apertissime hoc in Epistola sua idem iste evangelista dixit: Nos diligamus Deum, quoniam ipse prior dilexit nos (I Joan. IV, 19). Quod autem ait, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; non aequalitatem naturae ostendit nostrae et suae, sicut est Patris et ipsius, sed gratiam qua mediator Dei et hominum est homo Christus Jesus (I Tim. II, 5). Mediator quippe monstratur, cum dicit, me Pater, et ego vos. Nam Pater utique diligit et nos, sed in ipso; quia in hoc glorificatur Pater, ut fructum afferamus in vite, hoc est in Filio, et efficiamur ejus discipuli. 3. Manete, inquit, in dilectione mea. Quomodo manebimus? Audi quid sequitur: Si praecepta mea, inquit, servaveritis, manebitis in dilectione mea. Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata faciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod dilectio praecedit? Unde enim praecepta servet non habet, qui non diligit. Quod ergo ait, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, ostendit non unde dilectio generetur, sed unde monstretur. Tanquam diceret, Nolite vos putare manere in dilectione mea, si non servatis praecepta mea: si enim servaveritis, manebitis. Hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si praecepta mea servabitis. Ut nemo se fallat, dicendo quod eum diligat, si ejus praecepta non servat. Nam in tantum eum diligimus, in quantum ejus praecepta servamus: in quantum autem minus servamus, minus diligimus. Quamvis quod ait, Manete in dilectione mea, non apparet quam (1844)dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse diligit nos: sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos; cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea: illa ergo qua dilexit nos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete in gratia mea? Et quid est, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, nisi, ex hoc scietis quod in dilectione mea qua vos diligo, manebitis, si praecepta mea servabitis? Non ergo ut nos diligat, prius ejus praecepta servamus; sed nisi nos diligat, praecepta ejus servare non possumus. Haec est gratia quae humilibus patet, superbos latet. 4. Sed quid illud est quod adjungit: Sicut et ego Patris mei praecepta servavi, et maneo in ejus dilectione? Utique etiam hic hanc dilectionem Patris intelligi voluit, qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea, illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, Maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est qua dilexit eum Pater. Sed numquid et hic gratia intelligenda est, qua Pater diligit Filium, sicut gratia est qua nos diligit Filius: cum simus nos filii gratia, non natura; Unigenitus autem natura, non gratia? An hoc etiam in ipso Filio ad hominem referendum est? Ita sane. Nam dicendo, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos, gratiam mediatoris ostendit. Mediator autem Dei et hominum, non in quantum Deus, sed in quantum homo est Christus Jesus. Et profecto secundum id quod homo est, de illo legitur, Et Jesus proficiebat sapientia et aetate, et gratia apud Deum et homines (Luc. II, 52). Secundum hoc igitur recte possumus dicere, quod cum ad naturam Dei non pertineat humana natura, ad personam tamen unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura; et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus (Psal. III, 4), Deus enim erat Verbum, Unigenitus gignenti coaeternus: sed ut mediator daretur nobis, per ineffabilem gratiam Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 1, 14). ::TRACTATUS LXXXIII. In haec verba, Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Cap. XV, V\ V\. 11, 12. 1. Audistis, charissimi, Dominum dicentem discipulis suis, Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Quid est gaudium Christi in nobis, nisi quod dignatur gaudere de nobis? Et quid est gaudium nostrum quod dicit implendum, nisi ejus habere consortium? Propter quod beato Petro dixerat, Si non lavero te, non habebis partem mecum (Id. XIII, 8). Gaudium ergo ejus in (1845)nobis, gratia est quam praestitit nobis: ipsa est et gaudium nostrum. Sed de hac ille etiam ex aeternitate gaudebat, quando nos elegit ante constitutionem mundi (Ephes. I, 4). Nec recte possumus dicere quod gaudium ejus plenum non erat: non enim Deus imperfecte aliquando gaudebat. Sed illud ejus gaudium in nobis non erat: quia nec nos in quibus esse posset jam eramus; nec quando esse coepimus, cum illo esse coepimus. In ipso autem semper erat, qui nos suos futuros certissima suae praescientiae veritate gaudebat. Poinde gaudium jam ipse perfectum de nobis habebat, quando nos praesciendo et praedestinando gaudebat: neque enim ullus in illo ejus gaudio metus esse poterat, ne forte non fieret quod se facturum esse praesciebat. Sed neque cum id facere coepit, quod se facturum esse praescivit, gaudium ejus, quo beatus est, crevit; alioqui beatior factus est, quia nos fecit. Absit hoc, fratres: Dei beatitudo quia nec minor fuerat sine nobis, non fit major ex nobis. Gaudium igitur ejus de salute nostra, quod in illo semper fuit cum praescivit et praedestinavit nos, coepit esse in nobis quando vocavit nos; et hoc gaudium merito nostrum dicimus, quo et nos beati futuri sumus: sed hoc gaudium nostrum crescit et proficit, et ad suam perfectionem perseverando pertendit. Ergo inchoatur in fide renascentium, implebitur in praemio resurgentium. Ecce unde dictum existimo, Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur: in vobis sit meum; impleatur vestrum. Semper enim erat meum plenum, et antequam vocaremini, cum vocandi a me praesciremini; sed fit et in vobis, cum hoc efficimini quod praescivi de vobis. Impleatur autem vestrum: quia beati eritis, quod nondum estis; sicut creati estis qui non fuistis. 2. Hoc est, inquit, praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Sive dicatur praeceptum, sive mandatum, ex uno verbo graeco utrumque interpretatur, quod est ἐντολή. Jamvero istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis (Supra, Tract. 65). Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem (Joan. XIII, 34). Hujus itaque mandati repetitio, commendatio est: nisi quod ibi, Mandatum, inquit, novum do vobis; hic autem, Hoc est, inquit, mandatum meum: ibi, tanquam non fuerit ante tale mandatum; hic, tanquam non sit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum est novum, ne in vetustate nostra perseveremus: hic dictum est meum, ne contemnendum putemus. 3. Quod autem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non sit aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut vero de sola Deus nobis dilectione mandavit, ut alia non requiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec: major autem horum charitas (I Cor. XIII, 13). Et si in charitate, hoc est in dilectione concluduntur duo illa praecepta; major tamen dicta (1846)est esse, non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere, quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem apostolus, Plenitudo Legis charitas (Rom. XIII, 10). Ubi ergo charitas est, quid est quod possit deesse? ubi autem non est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit (Jacobi II, 19), nec diligit: nemo diligit, qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit: nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes: et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanquam seipsum; quandoquidem non diligit et seipsum? Est quippe impius et iniquus; qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam (Psal. X, 6). Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligamus; et quidquid aliud praecepit, faciemus: quoniam quidquid est aliud hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab illa dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines: nam ut discerneretur, adjunctum est, sicut dilexi vos. Utquid enim diligit nos Christus, nisi ut regnare possimus cum Christo? Ad hoc ergo et nos invicem diligamus, ut dilectionem nostram discernamus a caeteris, qui non ad hoc se invicem diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt: ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus: pauci se propterea diligunt, ut sit Deus omnia in omnibus (I Cor. XV, 28). ::TRACTATUS LXXXIV. In illud, Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Cap. XV, V\. 13. 1. Plenitudinem dilectionis qua nos invicem diligere debemus, fratres charissimi, definivit Dominus dicens: Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Quia ergo superius dixerat, Hoc est mandatum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos; quibus verbis addidit quod nunc audistis, Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis: fit ex hoc consequens, quod idem iste evangelista Joannes in Epistola sua dicit, Ut quemadmodum Christus pro nobis animam suam posuit, sic et nos debeamus pro fratribus animas ponere (I Joan. III, 16); diligentes utique invicem sicut ipse dilexit nos, qui pro nobis animam suam posuit. Nimirum hoc est quod legitur in Proverbiis Salomonis: Si sederis coenare ad mensam potentis, considerans intellige quae apponuntur tibi; et sic mitte manum tuam, sciens quia talia te oportet praeparare (Prov. XXIII, 1 et 2). Nam quae mensa est potentis, nisi unde sumitur corpus et sanguis ejus qui animam suam posuit pro nobis? Et quid est ad eam sedere, nisi humiliter accedere? Et quid est considerare et intelligere quae apponuntur tibi, nisi digne tantam gratiam cogitare? Et quid est sic mittere manum, (1847)ut scias quia talia te oportet praeparare, nisi quod jam dixi, quia sicut pro nobis Christus animam suam posuit, sic et nos debemus animas pro fratribus ponere? Sicut enim ait etiam apostolus Petrus, Christus pro nobis passus est, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus (I Petr. II, 21). Hoc est talia praeparare. Hoc beati martyres ardenti dilectione fecerunt: quorum si non inaniter memorias celebramus, atque in convivio quo et ipsi saturati sunt, ad mensam Domini accedimus, oportet, ut quemadmodum ipsi, et nos talia praeparemus. Ideo quippe ad ipsam mensam non sic eos commemoramus, quemadmodum alios qui in pace requiescunt, ut etiam pro eis oremus, sed magis ut ipsi pro nobis, ut eorum vestigiis adhaereamus; quia impleverunt ipsi charitatem qua Dominus dixit non posse esse majorem. Talia enim suis fratribus exhibuerunt, qualia de Domini mensa pariter acceperunt. 2. Neque hoc ita dictum sit, quasi propterea Domino Christo pares esse possimus, si pro illo usque ad sanguinem martyrium duxerimus. Ille potestatem habuit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam (Joan. X, 18); nos autem nec quantum volumus vivimus, et morimur etiamsi nolumus: ille moriens mox in se occidit mortem; nos in ejus morte liberamur a morte: illius caro non vidit corruptionem (Act. II, 31); nostra post corruptionem, in fine saeculi per illum induetur incorruptionem: ille nobis non indiguit ut nos salvos faceret; nos sine illo nihil possumus facere: ille se nobis palmitibus praebuet vitem; nos habere praeter illum non possumus vitam. Postremo etsi fratres pro fratribus moriantur, tamen in fraternorum peccatorum remissionem nullius sanguis martyris funditur, quod fecit ille pro nobis: neque in hoc quid imitaremur, sed quid gratularemur contulit nobis. Quatenus ergo martyres pro fratribus sanguinem suum fuderunt, hactenus talia exhibuerunt, qualia de mensa dominica perceperunt. In caeteris enim quae dixi, quamvis nec omnia dicere potui, martyr Christi longe impar est Christo Quod si quisquam se, non dico potentiae Christi, sed innocentiae comparabit; non dicam et alienum se putando sanare, sed suum saltem nullum habere peccatum: etiam sic avidior est quam ratio salutis exposcit, multum est ad ilium, non capit tantum. Et bene quod ista Proverbiorum sententia commonetur, quae continuo subjungit atque dicit, Quod si avidior es, noli concupiscere cibos ejus; satius est enim ut nihil inde sumas, quam ut tibi plus quam oportet assumas. Haec enim, inquit, vitam habent fallacem, hoc est hypocrisim. Dicendo enim se sine peccato esse, justum non potest exhibere, sed fingere Ideo dictum est, Haec enim habent vitam fallacem. Unus est solus qui et carnem hominis habere, et peccatum potuit non habere. Merito quod sequitur, nobis praecipitur, ac tali verbo atque proverbio humana (1848)infirmitas convenitur, eique dicitur: Noli extendere te, cum sis pauper, contra divitem. Dives est enim qui nec haereditario nec proprio unquam debito obnoxius, et ipse justus est, et alios justificat Christus. Noli contra eum te extendere, in tantum pauper, ut remissionis peccatorum appareas quotidianus in oratione mendicus. Tuo autem consilio, inquit, abstine te. Unde, nisi a praesumptione fallaci? Ille quippe quia non tantum est homo, sed etiam Deus, ideo nunquam reus. Si enim direxeris oculum tuum ad illum, nusquam parebit Oculum tuum, oculum videlicet humanum quo cernis humana, si direxeris ad illum, nusquam parebit; quia videri non potest, quemadmodum videre tu potes. Parabit enim sibi pennas sicut aquilae, et vadet in domum praepositi sui (Prov. XXIII, 3-5): unde ad nos utique venit, nec tales qualis venit invenit. Diligamus ergo invicem, sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis (Galat. II, 20). Majorem quippe hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Eumque sic imitemur pia obedientia, ut ei nos comparare nulla praesumamus audacia. ::TRACTATUS LXXXV. De eo quod dicit, Vos amici mei estis, si feceritis quae praecipio vobis. Jam non dico vos servos; quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Cap. XV, V\ V\. 14, 15. 1. Cum Dominus Jesus commendasset charitatem quam exhibuit nobis moriendo pro nobis, atque dixisset, Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis: Vos, inquit, amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Magna dignatio! cum servus bonus esse non possit, nisi praecepta domini sui fecerit; hinc amicos suos voluit intelligi, unde servi boni possunt probari. Sed, ut dixi, ista dignatio est, ut dominus quos novit servos suos, dignetur dicere amicos suos. Nam ut sciatis ad servorum officium pertinere praecepta domini sui facere, alio loco servos utique objurgat dicens: Quid autem vocatis me, Domine, Domine, et non facitis quae dico (Luc. VI, 46)? Cum ergo dicitis, inquit, Domine; jussa faciendo, quid dicatis ostendite. Nonne servo obedienti ipse dicturus est, Euge, serve bone, quia in paucis fuisti fidelis, supra multa te constituam; intra in gaudium Domini tui (Matth. XXV, 21)? Potest igitur esse servus et amicus, qui servus est bonus. 2. Sed quod sequitur attendamus. Jam non dico vos servos; quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Quomodo ergo intellecturi sumus, et servum et amicum esse servum bonum, cum dicat, Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus? Ita nomen constituit amici, ut auferat servi; non ut in uno utrumque maneat, sed ut alterum altero decedente succedat. Quid est hoc? Itane cum praecepta Domini fecerimus, servi non erimus? Itane tunc servi non erimus, quando boni servi fuerimus? Et quis contradicere potest veritati quae ait, Jam non dico vos servos? Et cur hoc dixerit, docet: Quia servus, inquit, (1849)nescit quid faciat dominus ejus. Numquidnam servo bono et probato dominus ejus non etiam secreta sua committit? Quid est ergo quod ait, Servus nescit quid faciat dominus ejus? Verum, esto, nescit quid faciat; numquid nescit etiam quid praecipiat? Nam et si hoc nescit, quomodo servit? Aut quomodo servus est, qui non servit? Et tamen Dominus loquitur, Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Jam non dico vos servos. O rem mirabilem! Cum servire non possimus, nisi praecepta Domini fecerimus, quomodo praecepta faciendo servi non erimus? Si servus non ero praecepta faciendo, et nisi praecepta fecero, servire non potero; ergo serviendo servus non ero. 3. Intelligamus, fratres, intelligamus, et hoc in nobis Dominus faciat ut intelligamus, faciat etiam ut intellecta faciamus. Hoc autem si scimus, profecto scimus quod facit Dominus, quia nos ipsos tales non facit nisi Dominus, et per hoc ad ejus amicitiam pertinemus. Sicut enim duo sunt timores, qui faciunt duo genera timentium; sic duae sunt servitutes, quae faciunt duo genera servorum. Est timor quem perfecta charitas foras mittit (I Joan. IV, 18), et est alius timor castus permanens in saeculum saeculi (Psal. XVIII, 10). Illum timorem qui non est in charitate, attendebat Apostolus, cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore (Rom. VIII, 15). Illum autem timorem castum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time (Id. XI, 20). In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda: utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo, Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Ad hanc servitutem servum pertinentem intuebatur et Dominus dicens, Jam non dico vos servos; quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Non utique ille servus pertinens ad timorem castum, cui dicitur, Euge, serve bone, intra in gaudium Domini tui: sed ille servus pertinens ad timorem foras a charitate mittendum, de quo alibi dicit, Servus non manet in domo in aeternum; filius autem manet in aeternum (Joan. VIII, 35). Quoniam itaque dedit nobis potestatem filios Dei fieri (Id. I, 12), non servi, sed filii simus: ut miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi non servi esse possimus; servi scilicet timore casto, ad quem pertinet servus intrans in gaudium domini sui; non servi autem timore foras mittendo, ad quem pertinet servus non manens in domo in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, Dominum facere sciamus. Hoc autem servus ille nescit, qui nescit quid faciat Dominus ejus; et cum aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non Dominus ejus; et in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse deceperit, quia sic gloriatur, quasi non acceperit (I Cor. IV, 7). Nos autem, charissimi, ut amici Domini esse possimus, (1850)quid noster Dominus faciat sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Et ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Non enim spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis (I Cor. II, 12). Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus bonis, qui gloriatur, in Domino glorietur (Id I, 31). Quod vero sequitur, Vos autem dixi amicos; quia omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis, ita est profundum, ut nullo modo sit isto sermone coarctandum, sed in alium differendum. ::TRACTATUS LXXXVI. De eo quod Dominus ait, Vos autem dixi amicos; usque ad id, Ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. Cap. XV, V\ V\. 15, 16. 1. Merito quaeritur quomodo accipiendum sit quod ait Dominus, Vos autem dixi amicos; quia omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quis enim audeat affirmare vel credere ullum hominum scire omnia quaecumque a Patre audivit unigenitus Filius; quando ne hoc quidem quisquam capit, quomodo a Patre audiat ullum verbum, cum ipse sit Patris unicum Verbum? Quid, quod aliquanto post, in hoc ipso tamen sermone, quem post coenam ante passionem ad discipulos habuit, Multa, inquit, habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo (Joan. XVI, 12)? Quo igitur pacto intellecturi sumus omnia eum nota fecisse discipulis, quaecumque audivit a Patre, cum propterea quaedam multa non dicat, quia scit eos modo portare non posse? Sed nimirum quod facturus est, fecisse se dicit, qui ea quae futura sunt fecit (Isai. XLV, 11). Sicut enim dicit per prophetam, Foderunt manus meas et pedes meos (Psal. XXI, 18); nec ait, fossuri sunt; velut praeterita dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia se nota fecisse discipulis, quae se novit nota esse facturum in illa plenitudine scientiae, de qua dicit Apostolus, Cum autem venerit quod perfectum est, quod ex parte est evacuabitur. Ibi quippe dicit: Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum; et nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem (I Cor. XIII, 10, 12). Nam et ipse Apostolus salvos nos dicit esse factos per lavacrum regenerationis (Tit. III, 5): qui tamen alio loco, Spe, inquit, salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus (Rom. VIII, 24 et 25). Unde etiam ejus coapostolus Petrus: In quem modo, inquit, non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercedem fidei, salutem animarum vestrarum (I Petr. I, 8 et 9). Si ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur (Gal. V, 6), peragendum diem, atque in fine dici recipiendam esse mercedem, non solum redemptionem corporis nostri, de qua dicit apostolus Paulus (1851)(Rom. VIII, 23); verum etiam salutem animarum nostrarum, de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re tenetur. Verum hoc interest, quod exterior noster homo, id est corpus, adhuc corrumpitur; interior autem, id est anima, jam renovatur de die in diem (II Cor. IV, 16). Itaque sicut immortalitatem carnis et salutem animarum futuram exspectamus, quamvis jam pignore accepto salvi facti esse dicamur; ita omnium notitiam quaecumque Unigenitus audivit a Patre, futuram sperare debemus, quamvis hoc jam se fecisse dixerit Christus. 2. Non vos me elegistis, inquit, sed ego vos elegi. Haec est illa ineffabilis gratia. Quid enim eramus quando Christum nondum elegeramus, et ideo non diligebamus? Nam qui eum non elegit, quomodo diligit? Numquid jam in nobis erat quod in Psalmo canitur: Elegi abjectus esse in domo Domini, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum (Psal. LXXXIII, 11)? Non utique. Quid ergo eramus, nisi iniqui et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos: nam si jam credentes elegit, electus elegit. Cur ergo diceret, Non vos me elegistis, nisi quia misericordia ejus praevenit nos (Psal. LVIII, 11)? Hic certe vacat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem (Ephes. I, 4), quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, qui dicit, Non vos me elegistis. Quoniam si propterea nos elegisset, quia bonos futuros esse nos praesciverat; simul etiam praescisset quod eum non fuissemus prius electuri. Non enim aliter esse possemus boni: nisi forte dicendus est bonus qui non elegit bonum. Quid ergo elegit in non bonis? Non enim electi sunt quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi essent. Alioquin gratia jam non est gratia, si praecessisse contendimus merita. Haec quippe electio gratiae est, de qua dicit Apostolus: Sic ergo et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Unde subjungit: Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia (Rom. XI, 5, 6). Audi, ingrate, audi: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos. Non est ut dicas, Ideo electus sum, quia jam credebam. Si enim credebas in eum, jam elegeras eum. Sed audi: Non vos me elegistis. Non est ut dicas, Antequam crederem, jam bona operabar, ideo electus sum. Quid enim est boni operis ante fidem, cum dicat Apostolus, Omne quod non est ex fide, peccatum est (Id. XIV, 23)? Quid ergo dicturi sumus audiendo, Non vos me elegistis; nisi quia mali eramus et electi sumus, ut boni per gratiam nos eligentis essemus? Non est enim gratia, si praecesserant merita: est autem gratia; haec igitur non invenit, sed effecit merita.(1852) 3.Et videte, charissimi, quemadmodum non eligat bonos, sed quos elegit, faciat bonos. Ego, inquit, elegi vos, et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Nonne iste est fructus de quo jam dixerat, Sine me nihil potestis facere (Joan. XV, 5)? Elegit ergo, et posuit ut eamus, et fructum afferamus: nullum itaque fructum unde nos eligeret habebamus. Ut eatis, inquit, et fructum afferatis. Imus ut afferamus, et ipse est via qua imus, in qua nos posuit ut eamus. Proinde in omnibus misericordia ejus praevenit nos. Et fructus, inquit, vester maneat: ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. Maneat ergo dilectio; ipse est enim fructus noster. Quae dilectio nunc est in desiderio, nondum in saturitate: et ipso desiderio quodcumque petierimus in nomine unigeniti Filii, dat nobis Pater. Quod autem accipere salvandis non expedit nobis, non existimemus nos petere in nomine Salvatoris: sed hoc petimus in nomine Salvatoris, quod pertinet ad rationem salutis. ::TRACTATUS LXXXVII. De eo quod dicit Jesus, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; usque ad id, Sed ego elegi vos de mundo; propterea odit vos mundus. Cap. XV, V\. 17-19. 1. In lectione evangelica quae hanc antecedit, dixerat Dominus: Non vos me elegistis; sed ego elegi vos, et posu vos, ut eatis et fructum afferatis, et fructus vester maneat: ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. De quibus verbis jam nos quod Dominus dedit, disseruisse meministis. Hic autem dicit, sequenti scilicet lectione, quam modo cum recitaretur, audistis: Haec mando vobis, ut diligatis invicem. Ac per hoc intelligere debemus hunc esse fructum nostrum de quo ait, Ego vos elegi ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Et quod adjunxit, Ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis: tunc utique dabit nobis, si diligamus invicem; cum et hoc ipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus; et posuit nos ut fructum afferamus, hoc est, invicem diligamus: quem fructum sine illo habere non possumus, sicut palmites facere sine vite nihil possunt. Charitas ergo est fructus noster, quam definit Apostolus, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta (I Tim. I, 5). Hac diligimus invicem, hac diligimus Deum. Neque enim vera dilectione diligeremus invicem, nisi diligentes Deum Diligit enim unusquisque proximum tanquam seipsum, si diligit Deum: nam si non diligit Deum, non diligit seipsum. In his enim duobus praeceptis charitatis tota Lex pendet et Prophetae (Matth. XXII, 40): hic est fructus noster. De fructu itaque nobis mandans, Haec mando, inquit, vobis, ut diligatis invicem. Unde et apostolus Paulus, cum contra opera carnis commendare fructum spiritus vellet, a capite hoc posuit, Fructus, inquit, spiritus charitas est: ac deinde caetera tanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia (Galat. V, 22). Quis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest (1853)habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter fidelis, nisi ea fide quae per dilectionem operatur? Quis utiliter mansuetus, cui non dilectio moderetur? Quis ab eo continet unde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magister bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur bonus. 2. Pro hac autem dilectione patienter debemus etiam mundi odia sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quod diligit. Sed plurimum nos de seipso Dominus consolatur, qui cum dixisset, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; adjecit, atque ait, Si mundus vos odit, scitote quoniam me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. Si de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret. Universae utique hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat: sicut est illud, Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi (II Cor. V, 19). Itemque illud. Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum (Joan. III, 16). Et in Epistola sua Joannes ait: Advocatum habemus ad Patrem, Jesum Christum justum, et ipse propitiator est peccatorum nostrorum; non tantum nostrorum, sed etiam totius mundi (I Joan. II, 1 et 2). Totus ergo mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum. 3. Sed iste mundus quem Deus in Christo reconciliat sibi, et qui per Christum salvatur, et cui per Christum peccatum omne donatur, de mundo electus est inimico, damnato, contaminato. Ex ea quippe massa quae tota in Adam periit, fiunt vasa misericordiae, in quibus est mundus pertinens ad reconciliationem: quem mundus odit, ex eadem massa pertinens ad vasa irae, quae perfecta sunt ad perditionem (Rom. IX, 21-23). Denique cum dixisset, Si de mundo essetis, mundus quod suum erat diligeret; continuo subjecit, Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nulla bona praecesserant opera; non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit: quia reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, inquit, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia (Rom. XI, 5 et 6). 4. Si autem quaeratur quomodo se diligat mundus perditionis, qui odit mundum redemptionis; diligit se utique falsa dilectione, non vera. Proinde falso se diligit, (1854)et vere odit. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam (Psal. X, 6). Sed diligere se dicitur, quoniam iniquitatem qua iniquus est diligit: et rursus odisse se dicitur, quoniam quod ei nocet, hoc diligit. Odit ergo in se naturam, diligit vitium: odit quod factus est per Dei bonitatem, diligit quod in eo factum est per liberam voluntatem. Unde nos quoque illum diligere et prohibemur, si recte intelligimus, et jubemur: prohibemur scilicet, ubi nobis dicitur, Nolite diligere mundum (I Joan. II, 15); jubemur autem, ubi nobis dicitur, Diligite inimicos vestros (Luc. VI, 27). Ipsi sunt mundus qui nos odit. Ergo et prohibemur diligere in illo quod ipse diligit in seipso; et jubemur diligere in illo quod ipse odit in seipso, Dei scilicet opificium, et diversas bonitatis suae consolationes. Vitium quippe in illo diligere prohibemur, jubemurque diligere naturam, cum ipse in se diligat vitium, oderitque naturam: ut nos eum et diligamus et oderimus recte, cum se ipse diligat oderitque perverse. ::TRACTATUS LXXXVIII. De eo quod ait Jesus, Mementote sermonis mei, etc., usque ad id, Sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me. Cap. XV, V\ V\. 20, 21. 1. Exhortans Dominus servos suos ad mundi odia perferenda patienter, nullum majus eis et melius quam de seipso proponit exemplum: quoniam, sicut dicit apostolus Petrus, Christus pro nobis passus est, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus (I Petr. II, 21). Quod utique si facimus, ipso adjuvante facimus, qui dixit, Sine me nihil potestis facere. Denique quibus jam dixerat, Si odit vos mundus, scitote quia me priorem vobis odio habuit: et nunc in eo quod audistis, cum legeretur Evangelium, Mementote, inquit, sermonis mei quem ego dixi vobis, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt. Dicendo autem, Non est servus major domino suo, nonne evidenter ostendit quemadmodum intelligere debeamus quod superius dixerat, Jam non dico vos servos (Joan. XV, 5; XVIII, 15)? Ecce enim eos servos dicit. Nam quid est aliud, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur? Manifestum est igitur illum servum, qui non manet in domo in aeternum (Id VIII, 35), illum pertinentem ad timorem quem foras charitas mittit (I Joan. IV, 18), esse intelligendum, ubi dictum est, Jam non dico vos servos: hic autem ubi dicitur, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur, illum significari servum pertinentem ad timorem castum, qui permanet in saeculum saeculi (Psal. XVIII, 10). Hic enim servus est auditurus, Euge, serve bone, intra in gaudium Domini tui (Matth. XXV, 21). 2. Sed haec, inquit, omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me. Quae omnia facient, nisi quae dixit, odio habebunt scilicet, et persequentur, (1855)sermonemque contemnent? Quoniam si sermonem non servarent eorum, nec tamen odissent eos, neque persequerentur; vel etiamsi odissent, nec tamen persequerentur: non omnia facerent. Haec autem omnia facient vobis propter nomen meum, quid est aliud dicere, quam, me in vobis odio habebunt, me in vobis persequentur, et sermonem vestrum, quia meus est, ideo non servabunt? Haec enim omnia facient vobis propter nomen meum: non vestrum, sed meum. Tanto igitur miseriores qui propter hoc nomen ista faciunt, quanto beatiores qui propter hoc nomen ista patiuntur: sicut ipse alio loco dicit, Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam (Matth. V, 10). Hoc est enim propter me, vel propter nomen meum: quia, sicut Apostolus docet, Factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. I, 30 et 31). Faciunt quippe ista mali malis; sed non propter justitiam: et ideo miseri utrique, et qui faciunt, et qui patiuntur. Faciunt et boni malis: ubi etsi faciunt isti propter justitiam, non tamen illi propter justitiam patiuntur. 3. Sed dicit aliquis: Si mali quando persequuntur bonos propter nomen Christi, propter justitiam boni patiuntur, profecto propter justitiam haec eis mali faciunt; quod si ita est, ergo et quando boni malos propter justitiam persequuntur, propter justitiam etiam mali patiuntur. Si enim possunt mali persecutionem facere bonis propter nomen Christi, cur non possunt mali persecutionem pati a bonis propter nomen Christi; et quid est, nisi propter justitiam? Nam si non propter quod boni faciunt, propter hoc mali patiuntur; quia faciunt boni propter justitiam, patiuntur mali propter injustitiam: nec mali ergo propter hoc possunt facere propter quod boni patiuntur, quia faciunt mali propter injustitiam, patiuntur boni propter justitiam. Quomodo ergo erit verum, Haec omnia facient vobis propter nomen meum; cum illi non propter nomen Christi faciunt, id est, non propter justitiam, sed propter iniquitatem suam? Haec quaestio ita solvitur, si eo modo intelligamus dictum, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, ut totum referatur ad justos; tanquam dictum sit, Haec omnia patiemini ab eis propter nomen meum: ut hoc sit, facient vobis, quod est, patiemini ab eis. Si autem propter nomen meum sic accipitur, tanquam diceret, propter nomen meum quod in vobis oderunt; ita potest accipi, et propter justitiam quam in vobis oderunt: ac per hoc boni cum persecutionem faciunt malis, possunt recte dici et propter justitiam facere, quam diligendo persequuntur malos; et propter iniquitatem, quam oderunt in ipsis malis: ita ergo et ipsi mali possunt dici pati, et propter iniquitatem quae in illis punitur, et propter justitiam quae in eorum poena exercetur. 4. Item quaeri potest, si etiam mali faciunt persecutionem malis; sicut impii reges et judices, cum (1856)essent persecutores piorum, utique et homicidas, et adulteros, et quoscumque maleficos, quos contra leges publicas fecisse cognoscerent, puniebant; quomodo intelligendum est quod ait Dominus, Si de mundo essetis, mundus quod suum erat diligeret (Joan. XV, 19). Neque enim quos punit diligit mundus, a quo videmus supra dicta scelerum genera plerumque puniri: nisi quia mundus est in eis a quibus talia scelera puniuntur, et mundus est in eis a quibus talia scelera diliguntur. Mundus itaque ille qui intelligitur in malis atque impiis, et odit quod suum est, ex ea parte hominum qua sceleratis nocet; et diligit quod suum est, ex ea parte hominum qua eisdem ipsis consceleratis favet. Ergo, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, vel ita dictum est, propter quod vos patimini; vel ita, propter quod et ipsi faciunt: quia et hoc in vobis dum persequuntur, oderunt. Et addidit: Quia nesciunt eum qui misit me. Hoc secundum eam scientiam dictum intelligendum est, de qua et alibi scriptum est, Scire autem te, sensus est consummatus (Sap. VI, 16). Hac quippe scientia qui sciunt Patrem a quo missus est Christus, nullo modo persequuntur eos quos colligit Christus; quia et ipsi cum eis colliguntur a Christo. ::TRACTATUS LXXXIX. De eo quod dicit Dominus, Si non venissem, et locutus eis fuissem; usque ad id, Qui me odit, et Patrem meum odit. Cap. XV, V\ V\. 22, 23. 1. Superius dixerat Dominus ad discipulos suos: Si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt: sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me. De quibus autem hoc dixerit si quaeramus, invenimus eum ad haec verba venisse ab eo quod dixerat, Si mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit: nunc vero quod addidit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, Judaeos ostendit expressius. De his ergo et illa dicebat; nam hoc indicat verborum ipsa contextio. De his enim dicit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, de quibus dicebat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt: sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me: his enim verbis et ista subjungit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Judaei ergo persecuti sunt Christum, quod evidentissime indicat Evangelium; Judaeis locutus est Christus, non aliis gentibus: in eis ergo voluit intelligi mundum, qui odit Christum et discipulos ejus; imo vero non in eis solis, sed hos quoque ad eumdem mundum per tinere monstravit. Quid est ergo, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent? Numquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum quo tenentur cuncta peccata, quod (1857)unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata: hoc est autem, quia non crediderunt in Christum, qui propterea venit ut credatur in eum. Hoc peccatum, si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus quantum credentibus salutaris, tantum non credentibus exitiabilis factus est: tanquam et ipse caput et princeps Apostolorum, quod de se ipsi dixerunt, exstiterit quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem (II Cor. II, 16). 2. Sed quod adjunxit, atque ait, Nunc autem excusationem non habent de peccato suo, potest movere quaerentes, utrum hi ad quos non venit Christus, nec locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur hic dictum est propterea istos non habere, quia venit et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant ut a poenis alienentur, an ut mitius puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu, Domino donante, respondeo, habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato quo in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus. Sed non in eo sunt numero hi ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus, quod et nunc facit: nam per Ecclesiam suam venit ad Gentes, et per Ecclesiam loquitur Gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait, Qui vos recipit, me recipit (Matth. X, 40): et, Qui vos spernit, me spernit (Luc. X, 16). An vultis, inquit apostolus Paulus, experimentum accipere ejus qui in me loquitur Christus (II Cor. XIII, 3)? 3. Restat inquirere utrum hi qui priusquam Christus in Ecclesia veniret ad Gentes, et priusquam Evangelium ejus audirent, vitae hujus fine praeventi sunt, seu praeveniuntur, possint habere hanc excusationem? Possunt plane, sed non ideo possunt effugere damnationem. Quicumque enim sine Lege peccaverunt, sine Lege et peribunt: et quicumque in Lege peccaverunt, per Legem judicabuntur (Rom. II, 12). Quae quidem Apostoli verba, quoniam id quod ait, peribunt, terribilius sonat quam quod ait, judicabuntur; non solum nihil adjuvare hanc excusationem videntur ostendere, verum etiam plus gravare. Qui enim se quia non audierunt, excusabunt, sine Lege peribunt. 4. Sed utrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt, nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persequendo, in eis deputandi sunt de quibus aliquid levius videtur sonnisse quod dictum est, per Legem judicabuntur, merito quaeritur. Sed si aliud est perire sine Lege, aliud judicari per Legem, et illud est gravius, hoc autem levius; procul dubio non sunt isti in hac poena leviore ponendi, quia neque in Lege peccaverunt, sed omnino Legem Christi accipere noluerunt, et eam quantum ad ipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem peccant in Lege, qui sunt in Lege, id est, qui eam suscipiunt, eamque sanctam, et mandatum sanctum et justum et bonum fatentur (Id. VII, 12); sed infirmitate non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non possunt. Hi sunt qui (1858)aliquo modo forsitan possunt ab eorum, qui sine Lege sunt, perditione discerni: si tamen quod Apostolus ait, per Legem judicabuntur, sic accipiendum est tanquam dixerit, non peribunt; quod mirum si ita est. Neque enim de infidelibus et fidelibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat (Luc. XIX, 10), ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur: tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se habeat, altius judicat sapientia divina, quam conjectura scrutatur aut effatur humana. Isti certe ad quos venit, et quibus locutus est Christus, non habent de magno infidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivimus: sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive acceptaretur, et si non ut ab omni damnatione liberarentur, certe ut aliquanto lenius damnarentur. 5. Qui me odit, inquit, et Patrem meum edit. Hic nobis fortasse dicatur: Quis potest odisse quem nescit? Et utique antequam diceret, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, dixerat discipulis suis, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Quomodo ergo nesciunt et oderunt? Si enim non quod est ipse, sed nescio quid aliud de illo opinantur; non utique ipsum, sed illud inveniuntur odisse quod fingunt, aut errando potius suspicantur. Et tamen nisi possent homines odisse quod nesciunt, non veritas utrumque dixisset, quia ejus Patrem et nesciunt et oderunt. Sed quomodo id fieri possit, si adjuvante Domino per nos demonstrari potest; quia haec disputatio est jam claudenda, nunc non potest. :TRACTATUS XC. In illud, Qui me odit, et Patrem meum odit. Cap. XV, V\. 23. 1. Audistis Dominum dicentem, Qui me odit, et Patrem meum odit; qui superius dixerat, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Non itaque dissimulanda nascitur quaestio, quomodo possint odisse quem nesciunt. Si enim Deum non quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, diligamus; ac per hoc nec illud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidimus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen (1859)potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus facie corporali nobis intimatur cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam potest, qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest videre quod sapit, videre quod cupit, videre quod vivit: quae cum aperiuntur et nobis, tunc vere fit cognitus nobis. Haec itaque quoniam plerumque ad nos de absentibus vel etiam mortuis, sive fama, sive litteris perferuntur; hinc fit ut saepe quos nunquam facie corporis vidimus (non tamen quos omnino nescimus), vel oderimus homines, vel amemus. 2. Sed plerumque in eis nostra credulitas fallitur; quia nonnunquam et historia, et multo magis fama mentitur. Pertinet autem ad nos ne perniciosa opinione fallamur, ut quia non possumus hominum indagare conscientiam, de ipsis rebus habeamus veram certamque sententiam. Hoc est, ut si ille vel ille homo utrum sit impudicus pudicusve nescimus, oderimus tamen impudicitiam, et pudicitiam diligamus: et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur; non quas nobis ipsi errando confingimus, sed quas fideliter, hanc appetendam, illamque vitandam in Dei veritate conspicimus: ut cum de ipsis rebus quod appetendum est appetimus, quod devitandum est devitamus, ignoscatur nobis quod de occultis hominum aliquando, imo assidue non vera sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arbitror, sine qua duci ista non potest vita, ita ut Apostolus diceret, Tentatio vos non apprehendat nisi humana (I Cor. X, 13). Quid enim tam humanum quam non posse inspicere cor humanum; et ideo non ejus latebras perscrutari, sed plerumque aliud quam id quod ibi agitur suspicari? Quanquam et in his rerum tenebris humanarum, hoc est cogitationum alienarum, etsi suspiciones intelligere non possumus, quia homines sumus; judicia tamen, id est, definitas firmasque sententias continere debemus, nec ante tempus quidquam judicare, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo (Id. IV, 5). Quando ergo non erratur in rebus, ut recta sit improbatio vitiorum virtutumque probatio; profecto si erratur in hominibus, venialis est humana tentatio. 3. Per has autem humanorum cordium tenebras, res multum miranda et multum dolenda contingit, ut eum nonnunquam quem injustum putamus, et tamen justus est et justitiam in eo nescientes diligimus, devitemus, aversemur, a nostro prohibeamus accessu, communem cum illo vitam victumque habere nolimus; eumque etiam, si disciplinae imponendae necessitas cogit, sive ne aliis noceat, sive ut fiat ipse correctior, asperitate salubri persequamur; et hominem bonum tanquam malum affligamus, quem nescientes amamus. Hoc fit, si quis, verbi gratia, (1860)cum sit pudicus, a nobis creditur impudicus. Sine dubio enim si pudicum diligo, hoc est ipse quod diligo: ergo etiam ipsum diligo, et nescio. Et si impudicum odi, non ergo ipsum odi; quia non est quod odi: et tamen dilecto meo, cum quo semper in charitate pudicitiae habitat anima mea, facio ignarus injuriam, non errans in discretione virtutum atque vitiorum, sed in cordium tenebris humanorum. Proinde sicut fieri potest ut homo bonus hominem bonum oderit nesciens, vel potius diligat nesciens (ipsum enim diligit cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit); oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injustus hominem oderit justum, et dum aestimat se sui similem injustum diligere, nesciens diligat justum; et tamen dum eum credit injustum, diligat non ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodum autem hominem, sic et Deum. Denique si interrogarentur Judaei, utrum diligerent Deum; quid se aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim diligerent Patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari, et hoc habet veritas ut talia facta damnentur: tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat: oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc quia veritatem qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt; utique etiam ipsum et nesciunt, et oderunt. O miseros homines, qui cum esse volunt mali, nolunt esse veritatem qua damnantur mali! Nolunt enim eam esse quod est, cum seipsos debeant nolle esse quod sunt; ut ipsa manente mutentur, ne ipsa judicante damnentur. :TRACTATUS XCI. In haec verba, Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit; usque ad id, Quia odio habuerunt me gratis. Cap. XV, V\ V\. 24, 25. 1. Dixerat Dominus: Qui me odit, et Patrem meum odit. Utique enim qui odit veritatem, necesse est oderit et a quo veritas nata est: unde jam quantum datum est, locuti sumus. Deinde addidit unde nobis nunc loquendum est: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccatum non haberent. Peccatum illud scilicet magnum, de quo et superius ait, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Hoc est peccatum quo in eum loquentem et operantem non crediderunt. Neque enim nullum habebant peccatum, antequam loqueretur eis et operaretur in eis; sed hoc peccatum quo in eum non crediderunt, ideo sic commemoratur, quia ipso peccato tenentur et caetera. Hoc enim si non haberent, et in eum crederent, dimitterentur et caetera. 2. Sed quid est hoc quod cum dixisset, Si opera non fecissem in eis, mox addidit, quae nemo alius fecit? Nulla quippe in operibus Christi videntur esse majora quam suscitatio mortuorum; quod scimus etiam antiquos (1861)fecisse Prophetas. Fecit enim Elias (III Reg. XVII, 21, 22), fecit Elisaeus et cum in hac carne viveret (IV Reg. IV, 35), et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurrexit (Id. XIII, 21). Fecit tamen aliqua Christus, quae nemo alius fecit: quod quinque millia hominum de quinque, et quatuor millia de septem panibus pavit (Matth. XIV, 15-21, et XV, 32-38); quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit (Id. XIV, 25 et 29); quod aquam mutavit in vinum (Joan. II, 9); quod aperuit oculos caeci nati (Id. IX, 7), et alia multa quae commemorare longum est. Sed respondetur nobis, et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit (Exod. VII-XII), diviso mari populum duxit (Id. XIV, 21-29), manna de coelo esurientibus impetravit (Id. XVI,) aquam de Petra sitientibus fudit (Id. XVII, 6)? Quis nisi Jesus Nave populo transituro Jordanis fluenta divisit (Josue III), et currentem solem emissa ad Deum oratione frenavit et fixit (Id. X, 12-14)? Quis praeter Samson propter suam sitim maxilla mortui asini exundante satiatus est (Judic. XV, 19)? Quis praeter Eliam curru igneo in alta subvectus est (IV Reg. II, 11)? Quis praeter Elisaeum, quod paulo ante commemoravi, sepulto suo cadavere, cadaver alterius reddidit vitae? Quis praeter Danielem inter ora inclusorum secum leonum esurientium vixit innocuus (Dan. VI, 22)? Quis praeter tres viros, Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urentibus deambulavit illaesus (Id. III, 93)? 3. Praetereo caetera, quoniam haec satis esse arbitror, quibus demonstretur et aliquos sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia et malas valetudines vexationesque mortalium tanta potestate sanaret, nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur quos jubendo, sicut occurrebant, salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam loco ait: Vespere autem facto cum occidisset sol, afferebant ad eum omnes male habentes, et daemonia habentes; et erat omnis civitas ad januam congregata: et curavit multos qui vexabantur variis languoribus, et daemonia multa ejiciebat (Marc. I, 32-34). Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit dicens: Ut adimpleretur quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem, Ipse infirmitates nostras accepit, et aegritudines portavit (Matth. VIII, 17). Item alio loco dicit Marcus: Et quocumque introibat in vicos, vel in villas, aut in civitates, in plateis ponebant infirmos, et deprecabantur eum ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent; et quotquot tangebant eum, salvi fiebant (Marc. VI, 56). Haec nemo alius fecit in eis. Sic enim intelligendum est quod ait, in eis, non inter eos vel coram eis; sed prorsus in eis, quia sanavit eos. Haec quippe intelligi voluit quae non solum facerent admirationem, verum etiam manifestam conferrent salutem; pro quibus beneficiis utique amorem, non odium retribuere debuerunt. Omnia quidem caeterorum miracula superat, quod est natus ex virgine, (1862)matrisque integritatem solus potuit nec conceptus violare nec natus: sed hoc nec coram eis factum est, nec in eis. Ad cognoscendam quippe hujus miraculi veritatem, non communi cum eis aspectu, sed discreto ab eis discipulatu Apostoli pervenerunt. Jam vero illud quod die tertia in carne in qua occisus fuerat, de sepulcro se reddidit vivum, et nunquam deinde moriturus cum illa ascendit in coelum, superat etiam cuncta quae fecit: sed neque hoc factum est in Judaeis, neque coram eis; et nondum hoc fecerat, quando dicebat, Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit. 4. Nimirum ergo sunt illa quae in eorum valetudinibus tanta miracula salutis ostendit, quanta in illis antea nemo donavit: haec enim viderunt, et hoc eis exprobrans adjungit, et dicit, Nunc autem et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum: sed ut adimpleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis. Eorum Legem dicit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam: sicut dicimus, Panem nostrum quotidianum; quem tamen a Deo petimus, addendo, da nobis (Matth. VI, 11). Gratis autem odit, qui nullum ex odio commodum quaerit, vel incommodum fugit: sic oderunt Dominum impii; sic diligunt justi, hoc est gratis, ut alia praeter illum non exspectent bona, quoniam ipse erit in omnibus omnia. Quisquis vero altius attenderit Christum dicentem, Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit (sed haec et si Pater aut Spiritus sanctus fecit, nemo alius fecit, quia totius Trinitatis una substantia est), inveniet ipsum fecisse, si quando quispiam Dei homo tale aliquid fecit. Potest quippe in seipso cuncta per seipsum; nemo autem potest aliquid sine ipso. Christus namque cum Patre et Spiritu sancto, non sunt tres dii, sed unus Deus, de quo scriptum est, Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus (Psal. LXXI, 18). Nemo ergo alius fecit quaecumque opera in eis fecit; quoniam quisquis alius homo aliquid eorum fecit, ipso faciente fecit. Haec autem ipse, non illis facientibus, fecit. :TRACTATUS XCII. In haec verba, Cum autem venerit Paracletus quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis, etc. Cap. XV, V\ V\. 26, 27. 1. Dominus Jesus in sermone quem locutus est discipulis suis post coenam, proximus passioni, tanquam iturus et relicturus eos praesentia corporali, cum omnibus autem suis usque in consummationem saeculi futurus praesentia spirituali, exhortatus est eos ad perferendas persecutiones impiorum, quos mundi nomine nuncupavit: ex quo tamen mundo etiam ipsos discipulos se elegisse dixit, ut scirent se Dei gratia esse quod sunt, suis autem vitiis fuisse quod fuerunt. Deinde persecutores et suos et ipsorum Judaeos evidenter expressit, ut omnino appareret etiam ipsos mundi damnabilis appellatione conclusos, qui persequitur sanctos. Cumque de illis diceret quod ignorarent eum a quo missus est, et tamen odissent (1863)et Filium et Patrem, hoc est, et eum qui missus est, et eum a quo missus est, de quibus omnibus in aliis sermonibus jam disseruimus; ad hoc pervenit ubi ait, Ut adimpleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis. Deinde tanquam consequenter adjunxit, unde modo disputare suscepimus: « Cum autem venerit Paracletus quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me; et vos testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis. » Quid hoc pertinet ad illud quod dixerat. « Nunc autem et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum: sed ut impleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis? » An quia Paracletus quando venit, Spiritus veritatis, eos qui viderunt et oderunt, testimonio manifestiore convicit? Imo vero etiam aliquos ex illis qui viderunt, et adhuc oderant, ad fidem quae per dilectionem operatur (Galat. V, 6), sui manifestatione convertit. Hoc ut ita intelligamus, ita factum esse recolimus. Venit enim die Pentecostes Spiritus sanctus in centum viginti homines congregatos, in quibus et Apostoli omnes erant, qui illo adimpleti cum linguis omnium gentium loquerentur, plures ex his qui oderant, tanto miraculo stupefacti (quandoquidem viderunt loquente Petro tam magnum atque divinum testimonium perhiberi de Christo, ut ille qui occisus ab eis inter mortuos deputabatur, resurrexisse et vivere probaretur), compuncti corde conversi sunt; et tanti sanguinis tam impie atque immaniter fusi indulgentiam perceperunt, ipso redempti sanguine quem fuderunt (Act. II, 2). Christi enim sanguis sic in remis ionem peccatorum omnium fusus est, ut ipsum etiam peccatum posset delere quo fusus est. Hoc ergo intuens Dominus dicebat, Odio habuerunt me gratis: cum autem venerit Paracletus, ille testimonium perhibebit de me: tanquam diceret, Odio me habuerunt, et occiderunt videntes; sed tale de me Paracletus testimonium perhibebit, ut eos faciat in me credere non videntes. 2. Et vos, inquit, testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis. Perhibebit Spiritus sanctus, perhibebitis et vos. Quia enim ab initio mecum estis, potestis praedicare quod nostis: quod ut modo non faciatis, illius Spiritus plenitudo nondum adest vobis. Ille ergo testimonium perhibebit de me, et vos perhibebitis: dabit enim vobis fiduciam testimonium perhibendi charitas Dei diffusa in cordibus vestris per Spiritum sanctum qui dabitur vobis (Rom. V, 5). Quae utique Petro adhuc defuit, quando mulieris ancillae interrogatione perterritus, non potuit verum testimonium perhibere; sed contra suam pollicitationem timore magno compulsus est ter negare (Matth. XXVI, 69-74). Timor autem iste non est in charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem (I Joan. IV, 18). Denique ante passionem Domini, servilis timor ejus interrogatus est a femina servitutis; post resurrectionem vero Domini liberalis ejus amor ab ipso Principe libertatis (Joan. XXI, 15): et ideo ibi turbabatur, hic (1864)tranquillabatur; ibi quem dilexerat negabat, hic quem negaverat diligebat. Sed adhuc etiam tunc amor ipse infirmus fuerat et angustus, donec eum roboraret et dilataret Spiritus sanctus. Qui posteaquam illi est abundantia gratiae largioris infusus, sic ad perhibendum de Christo testimonium quondam ejus frigidum pectus accendit, atque illa prius trepida quae veritatem suppresserant, ora reseravit, ut cum omnes in quos venerat Spiritus sanctus, linguis omnium gentium loquerentur, Judaeorum circumstantibus turbis, solus ad testimonium de Christo perhibendum praecaeteris promptius emicaret, ejusque interfectores de illius resurrectione confunderet. Si quem delectat tam suaviter sanctum tale spectaculum intueri, Actus Apostolorum legat (Act. II-V.): ibi beatum Petrum quem negantem doluerat, stupeat praedicantem; ibi linguam illam videat ad fiduciam a diffidentia, et ad libertatem a servitute translatam, tot linguas inimicorum convertere ad Christi confessionem, quarum non valendo unam ferre, versa fuerat in negationem. Quid plura? Tantus in illo fulgor gratiae, tanta Spiritus sancti plenitudo apparebat, tanta de ore praedicantis pretiosissimae veritatis pondera procedebant, ut ingentis multitudinis adversarios interfectores Christi Judaeos faceret pro illo paratos mori, a quibus cum illo formidabat occidi. Hoc fecit Spiritus sanctus tunc missus, ante promissus. Ista Dominus magna atque miranda sua beneficia praevidebat, quando dicebat, « Et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum: ut adimpleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, quia odio habuerunt me gratis. Cum autem venerit Paracletus quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me; et vos testimonium perhibebitis. » Ille quippe testimonium perhibens et testes fortissimos faciens, abstulit Christi amicis timorem, et inimicorum odium convertit in amorem. :TRACTATUS XCIII. De eo quod Dominus dicit, Haec locutus sum vobis, ut non scandalizemini; usque ad id, Sed haec locutus sum vobis, ut, cum venerit hora eorum, reminiscamini, quia ego dixi vobis. Cap. XVI, V\. 1-4. 1. In his quae praecedunt hoc Evangelii capitulum, Dominus discipulos suos ad inimicorum odia perferenda confirmans, suo quoque praeparavit exemplo, ut eum imitando fierent fortiores: addens et promittens eis quod venturus esset Spiritus sanctus, qui de illo testimonium perhiberet, et adjiciens quod et ipsi fierent testes ejus, hoc utique in eis operante Spiritu sancto. Sic enim ait: Ille testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis. Utique quia ille perhibebit, etiam vos perhibebitis: ille in cordibus vestris, vos in vocibus vestris; ille inspirando, vos sonando: ut possit impleri, In omnem terram exivit sonus eorum (Psal. XVIII, 5). Parum quippe fuerat eos adhortari exemplo suo, nisi impleret Spiritu suo. Denique apostolus Petrus cum jam verba ejus audisset, ubi dixerat, Non est servus major domino suo: si me (1865)persecuti sunt, et vos persequentur (Joan. XV, 20); et hoc in illo jam videret impleri, in quo patientiam Domini sui, si exemplum sufficeret, debuit imitari: succubuit et negavit, non utique ferens quod illum ferre cernebat. Cum vere accepit donum Spiritus sancti, quem negaverat praedicavit; et quem confiteri timuerat, non timuit profiteri. Prius enim exemplo quidem fuerat edoctus, ut quod fieri convenerat nosset; sed nondum fuerat virtute fultus, ut quod noverat faceret: instructus erat ut staret, sed non erat firmatus ne caderet. Quod posteaquam per Spiritum sanctum factum est, annuntiavit usque ad mortem, quem negaverat timens mortem. Ideo Dominus in hoc consequenti capitulo, de quo nunc vobis loquendum est, Haec, inquit, locutus sum vobis, ut non scandalizemini. Canitur quippe in Psalmo, Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum (Psal. CXVIII, 165). Merito itaque promisso Spiritu sancto, quo in eis operante fierent testes ejus, subjunxit, Haec locutus sum vobis, ut non scandalizemini. Cum enim charitas Dei diffunditur in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis (Rom. V, 5), fit pax multa diligentibus legem Dei, ut non sit illis scandalum. 2. Deinde quid passuri essent, jam exprimens ait: Extra synagogas facient vos. Quid autem mali erat Apostolis expelli de synagogis Judaicis, quasi non inde fuerant se separaturi, etiamsi eos nullus expelleret? Sed nimirum hoc voluit denuntiare, quia Judaei Christum non fuerant recepturi, a quo isti non fuerant recessuri; et ideo futurum erat ut foras mitterentur cum illo, ab eis qui esse nollent in illo, hi qui esse non possent sine illo. Nam profecto, quia non erat ullus alius populus Dei quam illud semen Abrahae, si agnoscerent et reciperent Christum, tanquam rami naturales in olea permanerent (Id. XI, 17); nec aliae fierent Ecclesiae Christi, aliae Synagogae Judaeorum: eaedem quippe essent, si in eodem esse voluissent. Quod quia noluerunt, quid restabat nisi ut remanentes extra Christum, extra synagogas facerent eos qui non relinquerent Christum? Accepto quippe Spiritu sancto testes ejus effecti, non utique tales essent, de quibus dicitur: Multi principes Judaeorum crediderunt in eum; sed propter metum Judaeorum, ne pellerentur de synagogis, non audebant confiteri eum: dilexerunt enim gloriam hominum magis quam Dei (Joan. XII, 42 et 43). Crediderunt ergo in eum, sed non sic quomodo eos volebat credere, qui dicebat: Quomodo potestis credere, gloriam ab invicem exspectantes, et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes (Id. V, 44)? Discipulis ergo sic in eum credentibus, ut impleti Spiritu sancto, hoc est dono gratiae Dei, non sint de numero eorum qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. X, 3); nec de illorum de quibus dictum est, Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei: illa congruit prophetia, quae de ipsis invenitur impleta, Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in nomine tuo exsultabunt tota die, et in tua justitia exaltabuntur; quoniam gloria virtutis eorum (1866)tu es (Psal. LXXXVIII, 16-18). Merito eis dicitur, Extra synagogas facient vos: illi scilicet qui zelum Dei habent, sed non secundum scientiam; propter quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere (Rom. X, 2 et 3), eos expellunt qui non in sua, sed in Dei justitia exaltantur, nec expulsi ab hominibus erubescunt, quoniam gloria virtutis eorum ipse est. 3. Denique cum hoc eis dixisset, adjecit: Sed venit hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo: et haec facient vobis, quia non cognoverunt Patrem neque me. Hoc est, non cognoverunt Deum nec ejus Filium, cui se in vobis occidendis praestare arbitrantur obsequium. Quae verba Dominus ita subjecit, tanquam ex hoc consolaretur suos, qui de synagogis Judaicis pellerentur. Praenuntians enim quae mala essent pro ejus testimonio perpessuri, Extra synagogas, inquit, facient vos. Nec ait, Et venit hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Quid ergo ait? Sed venit hora: quemadmodum diceret, si aliquid boni post mala ista praediceret. Quid sibi ergo vult, Extra synagogas facient vos: sed venit hora? Tanquam hoc dicturus fuisset: Separabunt illi quidem vos, sed ego vos colligam; aut, Separabunt quidem illi vos, sed venit hora laetitiae vestrae. Quid ergo tibi facit hoc verbum quod ait, Sed venit hora, quasi consolationem eis promitteret post tribulationem; cum magis dicere debuisse videatur indicativo modo, Et venit hora? Sed non ait, Et venit, cum tribulationem super tribulationem, non consolationem post tribulationem venturam illis esse praediceret. An forte sic eos illa de synagogis separatio fuerat turbatura, ut mori mallent, quam in hac vita sine Judaeorum congregationibus immorari? Absit ut sic turbarentur, qui Dei, non hominum gloriam requirebant. Quid ergo est, Extra synogogas facient vos: sed venit hora; cum potius dicere debuisse videatur, Et venit hora, ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo? Neque enim saltem dictum est, Sed venit hora ut interficiant vos, quasi ut eis mors pro consolatione illius separationis accideret; sed, Venit, inquit, hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Prorsus non mihi videtur aliud significare voluisse, nisi ut intelligerent atque gauderent tam multos se Christo acquisituros, cum de Judaeorum congregationibus pellerentur, ut eos non sufficeret pellere, sed non sinerent vivere, ne omnes ad nomen Christi sua praedicatione converterent, et ab observatione Judaismi, tanquam divinae veritatis, averterent. Hoc enim de Judaeis dictum debemus accipere, de quibus dixerat, Extra synagogas facient vos. Nam testes, id est martyres Christi, etiamsi occisi sunt a Gentilibus; non tamen illi arbitrati sunt Deo, sed diis suis falsis obsequium se praestare, cum haec facerent. Judaeorum autem omnis qui occidit praedicatores Christi, Deo se praestare putavit (1867)obsequium; credens quod desererent Deum Israel, quicumque converterentur ad Christum. Ut enim et ipsum Christum occiderent, ista ratione commoti sunt: nam eorum de hac re etiam verba conscripta sunt. Videtis quia totus mundus post eum abiit (Joan. XII, 19): si dimiserimus eum vivere, venient Romani, et tollent nobis et locum et gentem. Et quod Caiphas dixit: Expedit ut unus homo moriatur pro populo, et non tota gens pereat (Id. XI, 48, 50). Et in hoc ergo sermone suos discipulos suo erexit exemplo, quibus dixerat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur (Id. XV, 20); ut quemadmodum illum occidendo, Deo se praestitisse obsequium putaverunt, sic etiam illos. 4. Iste itaque sensus est in his verbis: Extra synagogas facient vos; sed nolite solitudinem formidare: separati quippe a congregatione eorum, tam multos in nomine meo congregabitis, ut illi metuentes ne templum quod erat apud eos, et omnia Legis veteris sacramenta deserantur, interficiant vos; sic fundentes sanguinem vestrum, ut Deo se praestare arbitrentur obsequium. Ecce est illud quod de his dixit Apostolus, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam (Rom. X, 2): obsequium se putant praestare Deo, interficiendo famulos Dei. O error horrendus! Itane ut placeas Deo, percutis placentem Deo; et templum Dei vivum te feriente prosternitur, ne Dei templum lapideum deseratur? O exsecrabilis caecitas! Sed ex parte in Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret: ex parte, inquam, facta est, non ex toto. Non enim omnes, sed aliqui ex ramis fracti sunt, ut insereretur oleaster (Id. XI, 25, 17). Nam Spiritu sancto implente discipulos Christi, cum linguis omnium gentium loquerentur, cum per eos divina miracula frequentarentur, et divina eloquia spargerentur, etiam occisus ita dilectus est Christus, ut ejus discipuli expulsi a congregationibus Judaeorum, ex ipsis quoque Judaeis ingentem multitudinem congregarent, et nullam solitudinem formidarent (Act. II-IV). Hinc ergo accensi caeteri reprobi et caeci, zelum Dei habentes, sed non secundum scientiam, et obsequium se praestare Deo credentes, occidebant eos. Sed pro illis occisus colligebat eos; qui de his futuris, antequam occideretur, instruxerat eos, ne ignaros atque imparatos animos mala inopinata et improvisa, quamvis cito transitura, turbarent, sed praecognita et patienter accepta ad bona sempiterna perducerent. Hanc enim fuisse causam ut haec eis praenuntiaret, etiam ipse demonstravit adjungens: Sed haec locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis. Hora eorum hora tenebrosa, hora nocturna. Sed in die mandavit Dominus misericordiam suam, et in nocte declaravit (Psal. XLI, 9): quando nox Judaeorum separatum a se diem Christianorum nulla confusione fuscavit; et quando carnem occidere potuit, fidem tenebrare non potuit. :TRACTATUS XCIV. De eo quod dicit Jesus, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram; usque ad id, Si autem abiero, mittam eum ad vos. Cap. XVI, V\. 5-7. (1868) 1. Cum Dominus Jesus praedixisset discipulis suis persecutiones quas passuri fuerant post ejus abscessum, subjunxit, atque ait: Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram: nunc autem vado ad eum qui me misit. Ubi primum videndum est, utrum eis futuras non praedixerit ante passiones. Sed alii tres evangelistae satis eum praedixisse ista demonstrant, antequam ventum esset ad coenam (Matth. XXIV, 9; Marc. XIII, 9-13, et Luc. XXI, 12-17): qua peracta secundum Joannem ista locutus est, ubi ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram. An forte hinc ista solvitur quaestio, quia et illi eum narrant passioni proximum fuisse cum haec diceret? Non ergo ab initio quando cum illis erat, quia jam discessurus, jamque ad Patrem perrecturus haec dixit: et ideo etiam secundum illos evangelistas verum est quod hic dictum est, Haec autem vobis ab initio non dixi. Sed quid agimus de fide Evangelii secundum Matthaeum, qui haec eis a Domino non solum cum jam esset Pascha cum discipulis coenaturus imminente passione, verum et ab initio denuntiata esse commemorat, ubi primum nominatim duodecim exprimuntur Apostoli, et ad opera divina mittuntur (Matth. X, 17)? Quid sibi ergo vult quod hic ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram: nisi quia ea quae hic dicit de Spiritu sancto, quod sit venturus ad eos et testimonium perhibiturus, quando mala illa passuri sunt, haec ab initio eis non dixit, quia cum ipsis erat? 2. Consolator ergo ille vel advocatus (utrumque enim interpretatur quod est graece paracletus), Christo abscedente fuerat necessarius; et ideo de illo non dixerat ab initio quando cum illis erat, quia ejus praesentia consolabantur: abscessurus autem oportebat ut diceret illum esse venturum, per quem futurum erat ut charitate diffusa in cordibus suis verbum Dei cum fiducia praedicarent; et illo intrinsecus apud eos testimonium perhibente de Christo, ipsi quoque testimonium perhiberent; neque scandalizarentur cum inimici Judaei absque synagogis facerent eos, et interficerent arbitrantes obsequium se praestare Deo: quoniam charitas omnia tolerat (I Cor. XIII, 7), quae diffundenda erat in cordibus eorum per Spiritus sancti donum (Rom. V, 5). Hinc ergo iste totus ducitur sensus, quia facturus eos erat martyres suos, id est testes suos per Spiritum sanctum; ut illo in eis operante, persecutionum quaecumque aspera tolerarent, nec frigescerent a charitate praedicandi, illo divino igne succensi. Haec ergo, inquit, locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis (Joan. XVI, 4). Haec scilicet locutus sum vobis, non tantum quia passuri estis ista; sed quia cum venerit paracletus ille, testimonium perhibebit de me, ne ista timendo taceatis, unde fiet ut etiam vos testimonium perhibeatis. Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram, et ego vos consolabar mea corporali praesentia, exhibita humanis sensibus vestris, (1869)quam parvuli capere poteratis. 3. Nunc autem vado ad eum qui me misit: et nemo, inquit, ex vobis interrogat me, Quo vadis? Significat sic se iturum ut nullus interrogaret, quod palam fieri visu corporis cernerent: nam superius interrogaverant eum quo esset iturus, et responderat eis se iturum quo ipsi tunc venire non possent (Joan. XIII, 36). Nunc vero ita se promittit iturum, ut nullus eorum quo vadit interroget. Nubes enim suscepit eum quando ascendit ab eis; et euntem in coelum non verbis quaesierunt, sed oculis deduxerunt (Act. I, 9-11). 4. Sed quia haec locutus sum vobis, inquit, tristitia implevit cor vestrum. Videbat utique quid illa sua verba in eorum cordibus agerent: spiritualem quippe nondum interius habentes consolationem, quam per Spiritum sanctum fuerant habituri, id quod exterius in Christo videbant, amittere metuebant; et quia se amissuros esse illum vera denuntiantem dubitare non poterant, contristabatur humanus affectus, quia carnalis desolabatur aspectus. Noverat autem ille quid eis potius expediret, quia visus interior ipse est utique melior, quo eos consolaturus fuerat Spiritus sanctus; non cernentium corporibus ingesturus corpus humanum, sed seipsum credentium pectoribus infusurus. Denique adjungit, Sed ego veritatem dico vobis, expedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos: tanquam diceret, Expedit vobis ut haec forma servi auferatur a vobis: caro quidem factum Verbum habito in vobis; sed nolo me carnaliter adhuc diligatis, et isto lacte contenti semper infantes esse cupiatis. Expedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos. Si alimenta tenera quibus vos alui, non subtraxero, solidum cibum non esurietis; si carni carnaliter haeseritis, capaces Spiritus non eritis. Nam quid est, Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos? Numquid hic positus, eum non poterat mittere? Quis hoc dixerit? Neque enim ubi ille erat, iste inde recesserat; et sic venerat a Patre, ut non maneret in Patre. Postremo, quomodo eum etiam hic constitutus non poterat mittere, quem scimus super eum baptizatum venisse atque mansisse (Joan. I, 32); imo vero a quo scimus eum nunquam separabilem fuisse? Quid est ergo, Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos; nisi, non potestis capere Spiritum, quamdiu secundum carnem persistitis nosse Christum? Unde ille qui jam acceperat Spiritum: Etsi noveramus, inquit, secundum carnem Christum, sed nunc jam non novimus (II Cor. V, 16). Etiam ipsam quippe carnem Christi non secundum carnem novit, qui Verbum carnem factum spiritualiter novit. Hoc nimirum significare voluit magister bonus dicendo, Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos. 5. Christo autem discedente corporaliter, non solum Spiritus sanctus, sed et Pater et Filius illis adfuit spiritualiter. Nam si ab eis sic abscessit Christus, ut pro illo, non cum illo in eis esset Spiritus sanctus; (1870)ubi est ejus promissio dicentis, Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 20); et, Veniemus ad eum ego et Pater, et mansionem apud eum faciemus (Joan. XIV, 23): cum et Spiritum sanctum ita se promiserit esse missurum, ut cum eis esset in aeternum? Ac per hoc cum ex carnalibus vel animalibus essent spirituales futuri, profecto et Patrem et Filium et Spiritum sanctum capacius fuerant habituri. In nullo autem credendus est esse Pater sine Filio et Spiritu sancto, aut Pater et Filius sine Spiritu sancto, aut Filius sine Patre et Spiritu sancto, aut sine Patre et Filio Spiritus sanctus, aut Pater et Spiritus sanctus sine Filio: sed ubi eorum quilibet unus, ibi Trinitas Deus unus. Oportebat autem ita insinuari Trinitatem, ut quamvis nulla esset diversitas substantiarum, singillatim tamen commendaretur distinctio personarum; ubi eis qui recte intelligunt, nunquam videri potest separatio naturarum. 6. Quod autem sequitur, Et cum venerit ille, arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio: de peccato quidem, quia non credunt in me; de justitia vero, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me; de judicio autem, quia princeps hujus mundi judicatus est (Id. XVI, 8-11): tanquam solum sit peccatum non credere in Christum, et tanquam ipsa sit justitia non videre Christum, et tanquam ipsum sit judicium quod princeps hujus mundi, hoc est diabolus judicatus est: valde latebrosum est, nec isto sermone coarctandum, ne fiat obscurius brevitate; sed alio potius quantum Dominus adjuverit explicandum. :TRACTATUS XCV. In haec verba superioris lectionis, Cum venerit ille, arguet mundum de peccato, et de justitia, etc. Cap. XVI, V\. 8-11. 1. Promittens Dominus missurum se Spiritum sanctum, Cum venerit, inquit, ille arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio. Quid est hoc? Numquidnam Dominus Christus non arguit mundum de peccato, cum ait: Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent; nunc autem excusationem non habent de peccato suo? Sed ne quis forte dicat hoc ad Judaeos proprie pertinere, non ad mundum; nonne ait alio loco: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret (Id. XV, 22, 19)? Numquid non arguit de justitia, ubi ait: Pater juste, mundus te non cognovit (Joan. XVII, 25)? Numquid non arguit de judicio, ubi se ait sinistris esse dicturum: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus (Matth. XXV, 41)? Et multa alia reperiuntur in sancto Evangelio, ubi de his Christus arguit mundum. Quid est ergo quod tanquam proprie tribuit hoc Spiritui sancto? An forte, quia Christus in Judaeorum tantum gente locutus est, mundum non videtur arguisse, ut ille intelligatur argui qui audit arguentem? Spiritus autem sanctus in discipulis ejus toto orbe diffusis, non unam gentem intelligitur arguisse, sed mundum. Nam hoc illis ait ascensurus in coelum: Non est vestrum scire tempora vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate: sed (1871)accipietis virtutem Spiritus sancti supervenientis in vos, et eritis mihi testes in Jerusalem, et in tota Judaea, et in Samaria, et usque in fines terrae (Act. I, 7 et 8). Hoc est arguere mundum. Sed quis audeat dicere quod per discipulos Christi arguit mundum Spiritus sanctus, et non arguat ipse Christus; cum clamet Apostolus, An vultis experimentum accipere ejus qui in me loquitur Christus (II Cor. XIII, 3)? Quos itaque arguit Spiritus sanctus, arguit utique et Christus. Sed quantum mihi videtur, quia per Spiritum sanctum diffundenda erat charitas in cordibus eorum (Rom. V, 5), quae foras mittit timorem (I Joan. IV, 18), quo impediri possent ne arguere mundum qui persecutionibus fremebat, auderent; propterea dixit, Ille arguet mundum: tanquam diceret, Ille diffundet in cordibus vestris charitatem; sic enim timore depulso, arguendi habebitis libertatem. Saepe autem diximus inseparabilia opera esse Trinitatis (Supra, Tract. 20); sed singillatim commendandas fuisse personas, ut non solum sine separatione, verum etiam sine confusione et unitas intelligatur et Trinitas. 2. Exponit deinde quid dixerit de peccato, et de justitia et de judicio. De peccato quidem, inquit, quia non crediderunt in me. Hoc enim peccatum quasi solum sit, prae caeteris posuit; quia hoc manente caetera detinentur, et hoc discedente caetera remittuntur. De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Hic primo videndum est, si recte quisque arguitur de peccato, quomodo recte arguatur et de justitia. Numquid enim si arguendus est peccator propterea quia peccator est, arguendum putabit quisquam et justum propterea quia justus est? Absit. Nam et si aliquando justus arguitur, ideo recte arguitur, quia, sicut scriptum est, Non est justus in terra qui faciet bonum, et non peccabit. Quocirca etiam cum justus arguitur, de peccato arguitur, non de justitia. Quoniam et in illo quod legimus divinitus dictum, Noli effici justus multum (Eccle. VII, 21, 17); non est notata justitia sapientis, sed superbia praesumentis. Qui ergo fit multum justus, ipso nimio fit injustus. Multum enim se facit justum, qui dicit se non habere peccatum; aut qui se putat non gratia Dei, sed sua voluntate sufficiente effici justum; nec recte vivendo justus est, sed potius inflatus, putando se esse quod non est. Quo pacto igitur mundus arguendus est de justitia, nisi de justitia credentium? Arguitur itaque de peccato, quia in Christum non credit; et arguitur de justitia eorum qui credunt. Ipsa quippe fidelium comparatio, infidelium est vituperatio. Hoc et ipsa expositio satis indicat. Volens enim aperire quid dixerit, De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Non ait, Et jam non videbunt me; de quibus dixerat, quia non crediderunt in me. Sed peccatum quid vocaret exponens, de illis locutus est dicens, quia non crediderunt in me: exponens autem quam diceret justitiam, de qua mundus arguitur, ad ipsos quibus loquebatur, se convertit, atque ait, Quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Quapropter mundus de peccato quidem suo, de justitia vero arguitur aliena, (1872)sicut arguuntur de lumine tenebrae: Omnia enim quae arguuntur, ait Apostolus, a lumine manifestantur (Ephes. V, 13). Quantum enim malum sit eorum qui non credunt, non solum per seipsum, verum etiam ex bono potest eorum apparere qui credunt. Et quoniam ista vox infidelium esse consuevit, Quomodo credimus quod non videmus? ideo credentium justitiam sic oportuit definiri, Quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Beati enim qui non vident, et credunt (Joan. XX, 29). Nam et qui viderunt Christum, non in eo laudata est fides eorum, quia credebant quod videbant, id est Filium hominis; sed quia credebant, quod non videbant, id est Filium Dei. Cum vero et ipsa forma servi subtracta eorum esset aspectibus, tum vero ex omni parte impletum est, Justus ex fide vivit (Rom. I, 17; Habac. II, 4, et Hebr. XI, 1). Est enim fides, sicut in Epistola quae ad Hebraeos est definitur, sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur. 3. Sed quid est, Jam non videbitis me? Non enim ait, Ad Patrem vado, et non videbitis me; ut temporis intervallum quo non videbitur, significasse intelligeretur, sive breve, sive longum, tamen utique terminatum: sed dicendo, Jam non videbitis me, velut nunquam eos de caetero visuros Christum, veritas praenuntiavit. Haeccine justitia est nunquam Christum videre, et in eum tamen credere; cum propterea laudetur fides ex qua justus vivit, quoniam credit, quem modo non videt Christum, se aliquando esse visurum? Postremo secundum hanc justitiam, numquid dicturi sumus Paulum apostolum non fuisse justum, confitentem se Christum vidisse post ascensionem ejus in coelum (I Cor. XV, 8), de quo utique jam tempore dixerat, Jam non videbitis me? Numquid secundum hanc justitiam justus non erat gloriosissimus Stephanus, qui cum lapidaretur, ait: Ecce video coelum apertum, et Filium hominis stantem ad dexteram Dei (Act. VII, 55)? Quid ergo est, Ad Patrem vado, et jam non videbitis me; nisi, quomodo sum, cum vobiscum sum? Tunc enim adhuc erat mortalis in similitudine carnis peccati (Rom. VIII, 3), qui esurire poterat ac sitire, fatigari atque dormire: hunc ergo Christum, id est talem Christum, cum transisset de hoc mundo ad Patrem, non erant jam visuri; et ipsa est justitia fidei, de qua dicit Apostolus, Etsi noveramus Christum secundum carnem, sed nunc jam non novimus (II Cor. V, 16). Erit itaque, inquit, vestra justitia, qua mundus arguetur, quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo; non videbitis humilem, sed excelsum; non videbitis mortalem, sed sempiternum; non videbitis judicandum, sed judicaturum: et de hac fide vestra, id est justitia vestra, arguet Spiritus sanctus incredulum mundum. 4. Arguet etiam de judicio, quia princeps hujus mundi judicatus est. Quis est iste, nisi de quo ait alio loco, Ecce venit princeps mundi, et in me nihil inveniet (Joan. XIV, 30); id est, nihil juris sui, nihil quod ad (1873)eum pertineat, nullum scilicet omnino peccatum? Per hoc enim est diabolus princeps mundi. Non enim coeli et terrae et omnium quae in eis sunt, est diabolus princeps, qua significatione intelligitur mundus, ubi dictum est, Et mundus per eum factus est: sed mundi est diabolus princeps, de quo mundo ibi continuo subjungit atque ait, Et mundus eum non cognovit (Joan. I, 10), hoc est homines infideles, quibus toto orbe terrarum mundus est plenus: inter quos gemit fidelis mundus, quem de mundo elegit, per quem factus est mundus; de quo ipse dicit, Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum (Id. III, 17). Mundus eo judicante damnatur, mundus eo subveniente salvatur: quoniam sicut arbor foliis et pomis, sicut area paleis et frumentis, ita infidelibus et fidelibus plenus est mundus. Princeps ergo mundi hujus, hoc est princeps tenebrarum harum, id est infidelium; de quibus eruitur mundus, quibus dicitur, Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino (Ephes. V, 8): princeps mundi hujus de quo alibi dicit, Nunc princeps mundi hujus missus est foras (Joan. XII, 31), utique judicatus est; quoniam judicio ignis aeterni irrevocabiliter destinatus est. Et de hoc itaque judicio quo princeps judicatus est mundi, arguitur a Spiritu sancto mundus; quoniam cum suo principe judicatur, quem superbus atque impius imitatur. Si enim Deus, sicut dicit apostolus Petrus, peccantibus angelis non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos servari (II Petr. II, 4); quomodo non a Spiritu sancto de hoc judicio mundus arguitur, quando in Spiritu sancto haec loquitur Apostolus? Credant itaque homines in Christum, ne arguantur de peccato infidelitatis suae, quo peccata omnia detinentur: transeant in numerum fidelium, ne arguantur de justitia eorum, quos justificatos non imitantur: caveant futurum judicium, ne cum mundi principe judicentur, quem judicatum imitantur. Etenim ne sibi existimet parci superbia dura mortalium, de superborum supplicio terrenda est angelorum. :TRACTATUS XCVI. In haec verba, Adhuc multa habeo vobis dicere; sed non potestis portare modo: cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem. Cap. XVI, V\ V\. 12, 13. 1. In isto sancti Evangelii capitulo, ubi Dominus ait discipulis suis, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, prius quaerendum illud occurrit, quomodo superius dixerit, Omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis (Joan. XV, 15): et hic dicat, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Verum illud quomodo dixerit, quod nondum fecerat tanquam fecerit, sicut ea quae futura sunt, Deum fecisse propheta testatur dicens, Qui fecit quae futura sunt (Isai. XLV, 11, sec. LXX), jam cum ipsa verba tractaremus, ut potuimus, exposuimus. Nunc (1874)ergo quae ista sint quae Apostoli tunc portare non poterant, vultis forsitan scire. Sed quis nostrum audeat eorum se dicere jam capacem, quae illi capere non valebant? Ac per hoc nec a me exspectanda sunt ut dicantur, quae forte non caperem, si mihi ab alio dicerentur; nec vos ea portare possetis, etiamsi ego tantus essem, ut a me ista quae vobis altiora sunt audiretis. Et fieri quidem potest ut sint in vobis aliqui ad ea capienda jam idonei, quae alii capere nondum valent; et si non omnia de quibus magister Deus ille dicebat, Adhuc multa habeo vobis dicere, tamen eorum fortasse nonnulla: sed quaenam sint ista quae ipse non dixit, temerarium est velle praesumere ac dicere. Nam et mori pro Christo nondum erant idonei tunc Apostoli, quibus dicebat, Non potestis me sequi modo; unde primus eorum Petrus, qui hoc jam se posse praesumpserat, aliud expertus est quam putabat (Joan. XIII, 36-38): et tamen postea et viri et mulieres, pueri et puellae, juvenes et virgines, seniores cum junioribus innumerabiles martyrio coronati sunt; et posse inventae sunt oves, quod tunc quando ista Dominus loquebatur, nondum poterant portare pastores. Numquid ergo debuit illis ovibus dici in illo tentationis articulo, quo certare usque ad mortem pro veritate oportebat, et pro Christi nomine vel doctrina sanguinem fundere; numquid, inquam, debuit eis dici, Quis vestrum audeat idoneum martyrio se putare, cui Petrus idoneus nondum fuerat; quando eum os ad os ipse Dominus instruebat? Sic itaque dixerit aliquis non debere dici populis christianis, audire cupientibus quae sint de quibus Dominus tunc dicebat, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, Si Apostoli nondum poterant, multo minus vos potestis: quia forte sic multi possunt audire, quod tunc nondum poterat Petrus, sicut multi possunt martyrio coronari, quod tunc nondum poterat Petrus: praesertim jam misso Spiritu sancto, qui tunc nondum erat missus, de quo continuo subjunxit, atque ait, Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem; sic utique demonstrans illos ideo quae habebat dicere, portare non posse, quia nondum ad eos venerat Spiritus sanctus. 2. Ecce concedamus ut ita sit, multos ea modo portare posse jam misso Spiritu sancto, quae tunc eo nondum misso non poterant portare discipuli: numquid ideo scimus quae sint quae dicere noluit, quae tunc sciremus si ab eo dicta legeremus vel audiremus? Aliud est enim scire utrum a nobis vel a vobis portari possint; aliud autem scire quae sint, sive portari possint, sive non possint. Quae cum ipse tacuerit, quis nostrum dicat, Ista vel illa sunt? Aut si dicere audeat, unde probat? Quis enim est tam vanus aut temerarius, qui cum dixerit etiam vera quibus voluerit, quae voluerit, sine ullo testimonio divino affirmet ea esse quae tunc Dominus dicere noluit? Quis hoc nostrum faciat, et non maximam culpam temeritatis incurrat, in quo nec prophetica nec apostolica excellit auctoritas? Nam profecto si eorum aliquid legissemus in Libris canonica auctoritate firmatis, qui post (1875)ascensionem Domini scripti sunt, parum fuerat hoc legisse, nisi illic id etiam legeretur, hoc ex eis esse quae tunc Dominus noluit discipulis dicere, quia non poterant illa portare. Tanquam si, verbi gratia, ego dicerem, illud quod legimus in hujus Evangelii capite, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, hoc erat in principio apud Deum (Joan. I, 1, 2), et alia quae sequuntur, quoniam postea scripta sunt, nec ea Dominum Jesum dixisse narratum est, cum hic esset in carne, sed haec unus ex Apostolis ejus, ac Spiritu ejus sibi revelante conscripsit, ex his esse quae noluit tunc Dominus dicere, quia ea discipuli portare non poterant; quis me audiat tam temere ista dicentem? Si autem ubi hoc legimus, ibi hoc etiam legeremus, quis non tanto apostolo crederet? 3. Sed id quoque mihi videtur absurdissime dici, ea tunc non potuisse portare discipulos, quae de invisibilibus et altissimis rebus invenimus in apostolicis Litteris, quae postmodum scriptae sunt, nec ea Dominum quando cum illis visibiliter erat, dixisse narratur. Cur enim ea tunc ferre non poterant, quae nunc in eorum Libris quis non legat, quis non ferat, etiamsi non intelligat? Nonnulla quidem homines infideles in Scripturis sanctis et non intelligunt cum legunt vel audiunt, et lecta vel audita ferre non possunt: sicut Pagani, quod per eum qui crucifixus est, factus est mundus; sicut Judaei, quod Filius Dei sit, qui eo modo quo ipsi celebrant sabbatum solvit; sicut Sabelliani, quia Trinitas est Pater et Filius et Spiritus sanctus; sicut Ariani, quia aequalis est Patri Filius, et Patri ac Filio Spiritus sanctus; sicut Photiniani, quia non homo tantum similis nobis, sed etiam Deus Deo Patri aequalis est Christus; sicut Manichaei, quod Christus Jesus per quem liberandi sumus, nasci in carne et de carne dignatus est: et caeteri omnes perversarum ac diversarum sectarum homines, utique ferre non possunt, quidquid in Scripturis sanctis et in fide catholica reperitur, quod contra eorum proferatur errores; sicut nos ferre non possumus sacrilegas eorum vanitates et insanias mendaces. Quid est enim ferre non posse, nisi aequo animo non habere? Sed omnia quae post ascensionem Domini canonica veritate atque auctoritate conscripta sunt, quis fidelis vel etiam catechumenus, antequam Spiritum sanctum baptizatus accipiat, non aequo animo legit atque audit, etiamsi nondum sicut oportet intelligit? Quomodo ergo aliquid eorum quae post ascensionem Domini scripta sunt, non possent ferre discipuli, etiam nondum sibi misso Spiritu sancto, cum omnia nunc ferant catechumeni nondum accepto Spiritu sancto? Quia etsi non eis fidelium sacramenta produntur, non ideo fit quod ea ferre non possunt; sed ut ab eis tanto ardentius concupiscantur, quanto eis honorabilius occultantur. 4. Quapropter, charissimi, non a nobis exspectetis audire quae tunc noluit Dominus discipulis dicere, quia nondum poterant illa portare: sed potius in charitate proficite, quae diffunditur in cordibus vestris per Spiritum (1876)sanctum qui datus est vobis (Rom. V, 5); ut spiritu ferventes et spiritualia diligentes, spritualem lucem spiritualemque vocem, quam carnales homines ferre non possunt, non aliquo signo corporalibus oculis apparente, nec aliquo sono corporalibus auribus instrepente, sed interiore conspectu et auditu nosse possitis. Non enim diligitur quod penitus ignoratur. Sed cum diligitur quod ex quantulacumque parte cognoscitur, ipsa efficitur dilectione ut melius et plenius cognoscatur. Si ergo in charitate proficiatis, quam diffundit in cordibus Spiritus sanctus, docebit vos omnem veritatem: vel, sicut alii codices habent, deducet vos in omni veritate: unde dictum est, Deduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tua (Psal. LXXXV, 11). Sic fiet ut non a doctoribus exterioribus illa discatis, quae noluit Dominus tunc dicere, sed sitis omnes docibiles Deo (Joan. VI, 45); ut ea ipsa quae per lectiones atque sermones extrinsecus adhibitos didicistis et credidistis de natura Dei non corporea, nec loco aliquo inclusa, nec per infinita spatia locorum quasi mole distenta, sed ubique tota et perfecta et infinita, sine nitoribus colorum, sine figuris lineamentorum, sine notis litterarum, sine serie syllabarum, ipsa mente conspicere valeatis. Ecce dixi aliquid quod forte inde sit, et tamen accepistis; et non solum ferre potuistis, verum etiam libenter audistis. Sed ille magister interior, qui cum adhuc discipulis exterius loqueretur, ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, si vellet nobis id quod de incorporea Dei natura dixi, intrinsecus ita dicere, sicut sanctis Angelis dicit, qui semper vident faciem Patris (Matth. XVIII, 10); nondum ea portare possemus. Proinde quod ait, Docebit vos omnem veritatem, vel, deducet vos in omni veritate, non arbitror in hac vita in cujusquam mente posse compleri (quis enim vivens in hoc corpore quod corrumpitur et aggravat animam [Sap. IX, 15], possit omnem cognoscere veritatem; cum dicat Apostolus, Ex parte scimus? ); sed quia per Spiritum sanctum fit, unde nunc pignus accepimus (II Cor. I, 22), ut ad ipsam quoque plenitudinem veniamus: de qua idem dicit apostolus, Tunc autem facie ad faciem; et, Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum (I Cor. XIII, 9, 12): non quod in hac vita scit totum, quod usque ad illam perfectionem futurum nobis Dominus promisit per charitatem Spiritus, dicens, Docebit vos omnem veritatem; vel, deducet vos in omni veritate. 5. Quae cum ita sint, dilectissimi, moneo vos in charitate Christi, ut seductores caveatis impuros et obscoenae turpitudinis sectas, de quibus ait Apostolus, Quae autem occulte fiunt ab istis, turpe est et dicere (Ephes. V, 12): ne cum horrendas immunditias docere coeperint, quas humanae aures qualescumque sint, portare non possunt, dicant ipsa esse quae Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo; et per Spiritum sanctum asserant fieri ut possint illa immunda et nefanda portari. (1877)Alia sunt mala quae portare non potest qualiscumque pudor humanus, et alia sunt bona quae portare non potest parvus sensus humanus: ista fiunt in corporibus impudicis, illa remota sunt a corporibus universis; hoc impura carne committitur, illud pura mente vix cernitur. « Renovamini ergo spiritu mentis vestrae (Ephes. IV, 23), et intelligite quae sit voluntas Dei, quod bonum est et beneplacitum et perfectum » (Rom. XII, 2): « ut in charitate radicati et fundati, possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit longitudo, latitudo, altitudo et profundum; cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei » (Ephes. III, 17-19). Isto enim modo vos docebit Spiritus sanctus omnem veritatem, cum magis magisque diffundet in cordibus vestris charitatem. :TRACTATUS XCVII. In eamdem lectionem. 1. Spiritus sanctus quem promisit Dominus se discipulis suis esse missurum, qui eos doceret omnem veritatem, quam tunc quando cum eis loquebatur, portare non poterant: de quo Spiritu sancto, sicut dicit Apostolus, nunc pignus accepimus (II Cor. I, 22), quo verbo intelligeremus ejus plenitudinem nobis in vita alia reservari: ipse ergo Spiritus sanctus et nunc docet fideles, quanta quisque potest capere spiritualia; et eorum pectora desiderio majore succendit, si quisque in ea charitate proficiat, qua et diligat cognita, et cognoscenda desideret: ita ut ea quoque ipsa quae nunc quomodocumque cognoscit, nondum se scire sciat, sicut scienda sunt in ea vita quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit (I Cor. II, 9). Quo sciendi modo, si nunc ea vellet interior magister dicere, id est, nostrae menti aperire atque monstrare; humana infirmitas portare non posset. Unde me vestra Dilectio meminit jam locutum, cum sancti Evangelii verba tractaremus, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Non ut in his Domini verbis nescio quae secreta nimis abdita suspicemur, quae cum dici a docente possint, portari a discente non possint: sed ea ipsa quae in doctrina religionis in quorumlibet hominum notitia legimus et scribimus, audimus et dicimus, si vellet eo modo nobis Christus dicere, sicut ea dicit Angelis sanctis in seipso unigenito Patris Verbo, Patrique coaeterno; quinam portare homines possent, etiam si jam essent spirituales, quales adhuc Apostoli non fuerunt, quando ista eis Dominus loquebatur, qualesque postea veniente sancto Spiritu facti sunt? Nam utique quidquid de creatura sciri potest, minus est ipso Creatore, qui summus et verus et immutabilis est Deus. Et quis eum tacet? Ubi non a legentibus, disputantibus, quaerentibus, respondentibus, laudantibus, cantantibus, quoquomodo sermocinantibus, postremo ab ipsis etiam blasphemantibus nominatur? Et cum eum nemo taceat, quis est qui eum sicut intelligendus est capiat, cum de oribus et auribus hominum non recedat? Quis est cujus acies ad eum mentis accedat? Quis (1878)est qui eum Trinitatem esse scisset, nisi ipse sic innotescere voluisset? Et quis hominum jam istam sileat Trinitatem: et tamen quis hominum sicut Angeli sapiat Trinitatem? Ea ipsa ergo quae de Dei aeternitate, veritate, sanctitate, in promptu et palam sine cessatione dicuntur, ab aliis bene, ab aliis male intelliguntur: imo ab aliis intelliguntur, ab aliis non intelliguntur. Qui enim male intelligit, non intelligit. Ab eis ipsis autem a quibus bene intelliguntur, ab aliis minus, ab aliis amplius mentis vivacitate cernuntur, et a nullo hominum sicut ab Angelis capiuntur. In ipsa ergo mente, hoc est in interiore homine, quodammodo crescitur, non solum ut ad cibum a lacte transeatur, verum etiam ut amplius atque amplius cibus ipse sumatur. Non autem crescitur spatiosa mole, sed intelligentia luminosa; quia et ipse cibus intelligibilis lux est. Ut ergo crescatis, eumque capiatis, et quanto magis crescitis, tanto magis magisque capiatis; non ab eo doctore qui vestris auribus sonat, hoc est, forinsecus operando plantat et rigat, sed ab eo qui dat incrementum (I Cor. III, 6), petere ac sperare debetis. 2. Proinde, sicut praeterito sermone commonui, cavete, maxime qui parvuli estis et adhuc alimentis lacteis indigetis, ne hominibus sub hac occasione deceptis ac deceptoribus, quia Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, aurem curiosam praebeatis ad incognita scienda, cum mentes invalidas habeatis ad vera et falsa dijudicanda: maxime propter obscoenissimas turpitudines, quas docuit satanas animas instabiles atque carnales, ad hoc Deo sinente, ut ejus ubique sint tremenda judicia, et in comparatione impurae nequitiae dulcescat purissima disciplina; atque ut illi det honorem, timorem autem vel pudorem sibi, qui in illa mala vel illo regente non cecidit, vel illo inde levante surrexit. Cavete timendo et orando, ne irruatis in illud aenigma Salomonis, ubi mulier insipiens et audax, inops panis effecta, convocat praetereuntes dicens, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem (Prov. IX, 13-17). Haec enim mulier vanitas est impiorum, cum sint insipientissimi, aliquid se scire opinantium, sicut de ista muliere dictum est, inops panis effecta. Quae cum sit inops panis, promittit panes; id est, cum sit ignara veritatis, promittit scientiam veritatis. Occultos tamen panes promittit, quos dicit libenter attingi, et aquae furtivae dulcedinem; ut ea scilicet libentius et dulcius audiantur et agantur, quae palam in Ecclesia dici credique prohibentur. Ipsa quippe occultatione condiunt quodammodo nefarii doctores sua venena curiosis; ut ideo se existiment aliquid discere magnum, quia meruit habere secretum, et suavius hauriant insipientiam, quam putant scientiam, cujus prohibitam quodammodo furantur audientiam. 3. Hinc et nefarios ritus suos hominibus sacrilega curiositate deceptis vel decipiendis magicarum artium doctrina commendat. Hinc illae illicitae divinationes inspectis pecudum visceribus occisorum, aut vocibus et volatibus avium, aut signis multiformibus daemonum, (1879)insusurrantur auribus hominum periturorum per colloquia perditorum. Propter haec illicita atque punienda secreta, mulier illa non solum insipiens, verum audax etiam nuncupatur. Sed haec non solum a re ipsa, verum et a nomine nostrae religionis aliena sunt. Quid quod mulier haec insipiens et audax, sub christiano vocabulo tot scelestas haereses condidit, tot nefandas fabulas finxit? Utinam tales quales in theatris sive cantantur, sive saltantur, sive mimica scurrilitate ridentur; et non quasdam tales, quales adversus Deum fingere potuisse sic illam doleamus insipientiam, ut miremur audaciam. Omnes autem insipientissimi haeretici, qui se christianos vocari volunt, audacias figmentorum suorum, quas maxime exhorret sensus humanus, occasione evangelicae sententiae colorare conantur, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo: quasi haec ipsa sint quae tunc discipuli portare non poterant, et ea docuerit Spiritus sanctus, quae palam docere atque praedicare, quantalibet feratur audacia, spiritus erubescit immundus. 4. Hos Apostolus in Spiritu sancto praevidens ait: « Erit enim tempus quo sanam doctrinam non sustinebunt, sed secundum desideria sua magistros sibi coacervabunt prurientes auditu: et a veritate quidem auditum suum avertent, ad fabulas autem convertentur » (II Tim. IV, 3, 4). Illa enim secreti furtique commemoratio qua dicitur, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem, pruritum facit audientibus in auribus spiritualiter fornicantibus, sicut pruritu quodam libidinis etiam in carne corrumpitur integritas castitatis. Audite itaque Apostolum talia praevidentem, et ea vitanda salubriter admonentem: Profanas, inquit, verborum novitates evita: multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum sicut cancer serpit (Id. II, 16, 17). Et non ait, verborum novitates; sed addidit, profanas. Sunt enim et doctrinae religionis congruentes verborum novitates, sicut ipsum nomen Christianorum quando dici coeperit, scriptum est. In Antiochia enim primum post ascensionem Domini appellati sunt discipuli Christiani, sicut legitur in Actibus Apostolorum (Act. XI, 26): et xenodochia et monasteria postea sunt appellata novis nominibus, res tamen ipsae et ante nomina sua erant, et religionis veritate firmantur, qua etiam contra improbos defenduntur. Adversus impietatem quoque Arianorum haereticorum novum nomen Patris Homousion condiderunt: sed non rem novam tali nomine signaverunt; hoc enim vocatur Homousion, quod est, Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30), unius videlicet ejusdemque substantiae. Nam si omnis novitas profana esset, nec a Domino diceretur, Mandatum novum do vobis (Id. XIII, 34); nec Testamentum appellaretur Novum, nec cantaretur in universa terra Canticum novum. Sed profanae sunt verborum novitates, ubi dicit mulier insipiens et audax: Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem. Ab hac pollicitatione falsae scientiae prohibet etiam illo loco Apostolus ubi dicit: (1880)« O Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum novitates, et contradictiones falsi nominis scientiae, quam quidam promittentes, circa fidem exciderunt » (I Tim. VI, 20). Nihil enim sic amant isti quam scientiam promittere; et fidem rerum verarum quas credere parvuli praecipiuntur, velut imperitiam deridere. 5. Dicet aliquis: Nihilne spirituales viri habent in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus eloquantur? Si respondero, Non habent, continuo mihi dicetur ex Epistola ad Corinthios apostoli Pauli: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » (I Cor. III, 1 et 2); et illud, « Sapientiam loquimur inter perfectos; » et illud « Spiritualibus spiritualia comparantes: animalis autem homo non percipit quae sunt Spiritus Dei; stultitia enim est illi » (Id. II, 6, 13 et 14). Hoc totum quale sit, ne rursus propter haec verba Apostoli profanis vocum novitatibus secreta quaerantur, et ea quae debet castorum spiritus corpusque vitare, dicatur carnales sustinere non posse, sermone alio si Dominus donaverit, disputandum est, ut jam istum aliquando claudamus. :TRACTATUS XCVIII. In eamdem lectionem. 1. Ex verbis Domini nostri, ubi dicit, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, exortam difficilem quaestionem me recolo distulisse, ut inde otiosius tractaretur, quia illum modus competens compellebat finire sermonem. Nunc ergo quoniam tempus est promissa reddendi, pertractetur ut Dominus ipse donaverit, qui cordi nostro ut proponeretur ingessit. Haec est autem quaestio: utrum spirituales homines habeant aliquid in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus dicant. Quia si dixerimus, Non habent; respondebitur nobis, Quid est ergo quod dicebat Apostolus scribens ad Corinthios: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » (I Cor. III, 1 et 2)? Si autem dixerimus, Habent; timendum et cavendum est, ne sub hac occasione in occultis nefaria doceantur, et spiritualium nomine, velut ea quae carnales capere non possunt, non solum excusatione dealbanda, verum etiam praedicatione laudanda videantur. 2. Primum ergo scire debet Charitas vestra, quod ipse Christus crucifixus, quo velut lacte parvulos aluisse se dicit Apostolus; ipsa vero caro ejus, in qua facta est vera mors ejus et vulnera vera confixi, sanguisque percussi, non eo modo a carnalibus quo ab spiritualibus cogitatur, et illis est lac, istis cibus; quia et si non audiunt amplius, intelligunt amplius. Non (1881)enim aequaliter mente percipitur, etiam quod in fide pariter ab utrisque recipitur. Ita fit ut praedicatus ab Apostolis Christus crucifixus, et Judaeis esset scandalum, et Gentibus stultitia, et ipsis vocatis Judaeis et Graecis Dei Virtus et Dei Sapientia (I Cor. I, 23, 24): sed carnalibus parvulis id tantum credendo tenentibus, spiritualibus autem capacioribus id etiam intelligendo cernentibus; illis ergo tanquam lacteus potus, istis tanquam solidus cibus: non quia hoc illi aliter in populis, isti aliter in cubiculis cognoverunt; sed quod eodem modo utrique cum palam diceretur audiebant, pro suo modo quique capiebant. Cum enim Christus propterea sit crucifixus, ut in remissionem peccatorum sanguinem funderet, qua ejus Unigeniti passione divina gratia commendatur, ut nemo in homine glorietur; quomodo intelligebant Christum crucifixum qui adhuc dicebant, Ego sum Pauli (Ibid., 12)? Numquid quomodo ipse Paulus qui dicebat, Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi (Galat. VI, 14)? De ipso itaque Christo crucifixo, et ipse cibum pro sua capacitate sumebat, et illos lacte pro eorum infirmitate nutriebat. Denique illa quae scripsit ad Corinthios, aliter utique ab ipsis parvulis, aliter a capacioribus posse intelligi sciens, ait: Si quis est inter vos propheta aut spiritualis, agnoscat quae scribo vobis, quia Domini est mandatum: si quis autem ignorat, ignorabitur (I Cor. XIV, 37, 38). Solidam profecto voluit esse scientiam spiritualium, ubi non sola fides accommodaretur, sed certa cognitio teneretur; ac per hoc illi ea ipsa credebant, quae spirituales insuper agnoscebant. Ignorabitur autem, ait, qui ignorat; quia nondum ei revelatum est, ut quod credit sciat. Quod cum fit in hominis mente, ipse dicitur cognosci a Deo; quia Deus illum cognoscentem facit, sicut alibi ait: Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo (Galat. IV, 9). Neque enim tunc cognoverat eos Deus, praecognitos et electos ante mundi constitutionem (Eph. I, 4); sed tunc eos seipsum cognoscere fecerat. 3. Hoc igitur primitus cognito, quod ea ipsa quae simul audiunt spirituales atque carnales, pro suo quique modulo capiunt; illi ut parvuli, isti ut majores, illi ut lactis alimentum, isti ut cibi solidamentum: nulla videtur esse necessitas, ut aliqua secreta doctrinae taceantur, et abscondantur fidelibus parvulis, seorsum dicenda majoribus, hoc est intelligentioribus; et hoc ideo faciendum putetur, quia dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Hoc ipsum enim quod non judicavit se scire in eis nisi Jesum Christum, et hunc crucifixum (I Cor. II, 2), ipsis non potuit loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus; quia id sicut spirituales capere non valebant. Quicumque autem spirituales inter eos erant, idem quod illi tanquam carnales audiebant, spirituali ipsi intellectu capiebant: ut sic intelligatur quod ait, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, ac si diceret, Non potuistis quasi spirituales, sed quasi carnales capere quod loquebar. Animalis enim homo, id est, qui secundum hominem sapit, animalis dictus ab anima, carnalis (1882)a carne, quia ex anima et carne constat totus homo; non percipit quae sunt Spiritus Dei (I Cor. II, 14), id est, quid gratiae credentibus crux conferat Christi; et putat hoc illa cruce actum esse tantummodo, ut nobis usque ad mortem pro veritate certantibus imitandum praeberetur exemplum. Nam si scirent hujusmodi homines, qui nolunt esse nisi homines, quemadmodum Christus crucifixus factus sit nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio, ut quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur in Domino glorietur (Id. I, 30, 31); procul dubio non gloriarentur in homine, nec carnaliter dicerent, Ego quidem sum Pauli; ego autem Apollo; ego vero Cephae: sed spiritualiter, Ego sum Christi (Ibid. 12). 4. Verum illud adhuc quaestionem facit, quod in Epistola ad Hebraeos legitur: « Cum jam deberetis tempore ipso esse doctores, iterum doctrina indigetis, quae sint elementa sermonum Dei; et facti estis opus habentes lacte, non solido cibo. Omnis enim qui lactatur, inexpertus est verbum justitiae; infans est enim. Perfectorum est autem solidus cibus, eorum qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malo » (Hebr. V, 12-14). Hic enim videmus tanquam definitum esse quem perfectorum dicit solidum cibum; et hoc esse illud quod ad Corinthios scriptum est, Sapientiam loquimur inter perfectos (I Cor. II, 6). Quos autem perfectos voluerit hoc loco intelligi, subjecit atque ait, Qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malo. Hoc ergo qui invalida et inexercitata mente non possunt, profecto nisi fidei quodam lacte teneantur, ut et invisibilia quae non vident, et intelligibilia, quae nondum intelligunt, credant, facile ad vanas et sacrilegas fabulas promissione scientiae ducuntur: ut et bonum et malum nonnisi corporalibus imaginibus cogitent, et ipsum Deum nonnisi aliquod esse corpus existiment, et malum nisi substantiam putare non possint; cum sit potius ab immutabili substantia mutabilium substantiarum quidam defectus, quas fecit ex nihilo ipsa immutabilis et summa substantia, qui est Deus. Quod profecto quisquis non solum credit, verum etiam exercitatis interioribus animi sensibus intelligit, percipit, novit; non est jam metuendum ne seducatur ab eis qui malum putando esse substantiam quam non fecit Deus, mutabilem substantiam faciunt ipsum Deum, sicut Manichaei, vel si quae aliae pestes ita desipiunt. 5. Sed mente adhuc parvulis, quos dicit Apostolus carnales lacte nutriendos, omnis de hac re sermo, quo agitur ut non solum credatur, verum etiam intelligatur sciaturque quod dicitur, percipere talia non valentibus onerosus est, faciliusque illos premit quam pascit. Ex quo fit ut spirituales ista carnalibus non omnimodo taceant, propter catholicam fidem, quae omnibus praedicanda est; nec tamen sic disserant, ut volentes ea perducere ad intelligentiam non capacem, facilius fastidiri faciant in veritate sermonem, quam in sermone percipi veritatem. Propterea dicit scribens ad Colossenses; Et si corpore absens sum, spiritu (1883)vobiscum sum, gaudens et videns ordinationem vestram, et id quod deest fidei vestrae in Christo (Coloss. II, 5). Et ad Thessalonicenses: Nocte ac die, inquit, abundantius orantes, ut videamus faciem vestram, et suppleamus quae desunt fidei vestrae (I Thess. III, 10). Intelligendi sunt utique ita primum catechizati, ut lacte alerentur, non solido cibo: cujus lactis ad Hebraeos commemoratur ubertas eis quos volebat cibi soliditate jam pascere. Propter quod ait: « Ideoque remittentes initii Christi verbum, in consummationem respiciamus; non iterum jacientes fundamentum poenitentiae ab operibus mortuis, et fidei in Deum, lavacri doctrinae, et impositionis manuum, resurrectionis etiam mortuorum, et judicii aeterni » (Hebr. VI, 1, 2). Haec est lactis ubertas, sine quo non vivunt qui jam quidem ratione utuntur ut possint credere, sed bonum a malo, non credendo tantum, verum etiam intelligendo (quod pertinet ad solidum cibum) separare non possunt. Quod autem in lactis commemoratione posuit et doctrinam, ipsa est quae per symbolum traditur et orationem dominicam. 6. Sed huic lacti absit ut sit contrarius cibus rerum spiritualium firma intelligentia capiendus, qui Colossensibus et Thessalonicensibus defuit, et supplendus, fuit. Quando enim suppletur quod defuit, non improbatur quod fuit. Nam et in ipsis quae sumimus alimentis, usque adeo non est lacti contrarius solidus cibus, ut ipse lactescat, quo possit esse aptus infantibus, ad quos per matris vel nutricis pervenit carnem: sicut fecit etiam mater ipsa sapientia, quae cum sit in excelsis Angelorum solidus cibus, dignata est quodammodo lactescere parvulis, cum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 1, 14). Sed ipse homo Christus, qui vera carne, vera cruce, vera morte, vera resurrectione sincerum lac dicitur parvulorum, cum bene ab spiritualibus capitur, invenitur Dominus Angelorum. Proinde nec sic parvuli sunt lactandi, ut semper non intelligant Deum Christum; nec sic ablactandi, ut deserant hominem Christum. Quod alio modo idipsum ita dici potest: nec sic lactandi sunt, ut creatorem nunquam intelligant Christum; nec sic ablactandi, ut mediatorem unquam deserant Christum. In hoc quippe non convenit huic rei similitudo materni lactis et solidi cibi, sed potius fundamenti: quia et puer quando ablactatur, ut ab alimentis infantiae jam recedat, inter solidos cibos non repetit ubera quae sugebat; Christus autem crucifixus, et lac sugentibus, et cibus est proficientibus. Fundamenti vero ideo est aptior similitudo, quia ut perficiatur quod struitur, additur aedificium, non subtrahitur fundamentum. 7. Quae cum ita sint, o quicumque estis, qui sine dubio multi estis parvuli in Christo, proficite ad solidum cibum mentis, non ventris. Proficite ad separandum bonum a malo, et magis magisque inhaerete Mediatori, per quem liberamini a malo; quod non est a (1884)vobis loco separandum, sed in vobis potius est sanandum. Quisquis autem vobis dixerit. Nolite credere verum hominem Christum, aut non a vero Deo corpus cujuslibet hominis vel cujuslibet animantis creatum, aut non a vero Deo Vetus Testamentum datum, et si quid hujusmodi; haec enim vobis prius ideo non dicebantur, quando lacte nutriebamini, quoniam ad vera capienda cor nondum habebatis idoneum: non vobis iste cibum praeparat, sed venenum: Propter quod beatus Apostolus eos alloquens qui sibi jam videbantur esse perfecti, cum se imperfectum ipse dixisset, Quotquot ergo, inquit, perfecti, hoc sapiamus: et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit. Et ne forte incurrerent in seductores, qui eos vellent a fide avertere promittendo scientiam veritatis, et hoc putarent esse quod dixit Apostolus, id quoque vobis Deus revelabit; continuo subjunxit, Verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus (Philipp. III, 15, 16). Si quid ergo intellexeris quod non sit contra regulam catholicae fidei, ad quam, velut viam quae te ducat ad patriam, pervenisti; et sic intellexeris, ut inde dubitare omnino non debeas: adde aedificium, noli tamen relinquere fundamentum. Sic debent majores docere aliquid parvulos, ut omnium Dominum Christum, et seipsis longe majores Prophetas et Apostolos non dicant aliquid fuisse mentitos. Non autem solum vaniloquos et mentis seductores fabulosa et falsa garrientes, et in eis vanitatibus velut altam scientiam promittentes contra regulam fidei, quam catholicam suscepistis, cavere debetis: verum etiam ipsos qui de ipsa divinae immutabilitate naturae, vel incorporea creatura, sive Creatore veraciter disputant, et quod dicunt, omnino documentis atque rationibus certissimis probant, et tamen ab uno Dei et hominum Mediatore conantur avertere, tanquam pestem insidiosiorem caeteris fugite. Tales enim sunt de quibus dicit Apostolus, Quia cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt (Rom. I, 21). Quid enim prodest habere intelligentiam veram de immutabili bono, ei qui non tenet per quem liberetur a malo? Prorsus admonitio beatissimi Apostoli de vestris cordibus non recedat: Si quis vobis evangelizaverit praeter quod accepistis, anathema sit (Galat. I, 9). Non ait, plus quam accepistis; sed, praeter quod accepistis. Nam si illud diceret, sibi ipse praejudicaret, qui cupiebat venire ad Thessalonicenses, ut suppleret quae illorum fidei defuerunt. Sed qui supplet, quod minus erat addit, non quod inerat tollit: qui autem praetergreditur fidei regulam, non accedit in via, sed recedit de via. 8. Quod itaque ait Dominus, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo; adjicienda illis fuerant quae nesciebant, non quae didicerant evertenda. Et ille quidem, sicut in pristino sermone jam exposui, potuit hoc ita dicere, quia illa ipsa quae docuerat, si vellet eis sic aperire, ut in illo concipiuntur ab Angelis; hoc infirmitas humana in qua adhuc erant, ferre non posset. Spiritualis autem homo quilibet potest alterum hominem docere quod novit, si proficiendo capaciorem faciat Spiritus sanctus, in quo et (1885)ipse doctor aliquid amplius addiscere potuit, ut sint ambo docibiles Deo (Joan. VI, 45). Quanquam et inter ipsos spirituales sunt utique aliis alii capaciores atque meliores; ita ut quidam illorum ad ea pervenerit quae non licet homini loqui. Qua occasione vani quidam Apocalypsim Pauli, quam sana non recipit Ecclesia, nescio quibus fabulis plenam, stultissima praesumptione finxerunt; dicentes hanc esse unde dixerat raptum se fuisse in tertium coelum, et illic audisse ineffabilia verba quae non licet homini loqui (II Cor. XII, 2, 4). Utcumque illorum tolerabilis esset audacia, si se audisse dixisset quae adhuc non licet homini loqui: cum vero dixerit, quae non licet homini loqui; isti qui sunt qui haec audeant impudenter et infeliciter loqui? Sed jam istum sermonem hoc fine concludam; per quem vos esse cupio sapientes quidem in bono, integros autem a malo. :TRACTATUS XCIX. In illud, Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur. Cap. XVI, V\. 13. 1. Quid est quod Dominus ait de Spiritu sancto, cum eum venturum esse promitteret, et docturum discipulos ejus omnem veritatem, vel eos deducturum in omni veritate: Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur? Simile est enim hoc ei quod de se ipse dixit, Non possum a me facere quidquam: sicut audio, judico (Joan. V, 30). Sed illud cum exponeremus, secundum hominem posse accipi diximus (Supra, Tract. XIX-XXII): ut obedientiam suam qua factus est obediens usque ad mortem crucis (Philipp. II, 8), praenuntiasse Filius videretur, et in judicio futuram, quo vivos et mortuos judicabit; quia hoc per id facturus est quod filius hominis est. Propter quod dixit, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: quia in judicio non forma Dei qua aequalis est Patri, nec ab impiis videri potest, sed forma hominis apparebit, qua minoratus est etiam modico minus ab Angelis; quamvis jam in claritate, non in pristina sit humilitate venturus, conspicuus tamen futurus et bonis et malis. Hinc ait et illud: Et potestatem dedit ei judicium facere, quoniam filius hominis est (Joan. V, 22, 27). In quibus verbis ejus manifestatur non eam formam praesentandam esse judicio, in qua cum esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo; sed illam quam cum semetipsum exinanisset, accepit. Semetipsum enim exinanivit formam servi accipiens (Philipp. II, 6, 7): in qua videtur etiam ad faciendum judicium obedientiam suam commendasse, cum dixit, Non possum facere a meipso quidquam: sicut audio, judico. Adam namque per cujus unius hominis inobedientiam peccatores constituti sunt multi, non sicut audivit, judicavit; quia quod audivit praevaricavit, et a semetipso fecit malum quod fecit; quia non Dei voluntatem, sed suam fecit: iste autem per cujus unius hominis obedientiam justi constituuntur multi (Rom. V, 19), non solum obediens fuit usque ad mortem crucis, in qua est vivus judicatus a mortuis; sed obedientem (1886)se futurum promittens in ipso quoque judicio, quo est de vivis judicaturus et mortuis, Non possum, inquit, a meipso facere quidquam: sicut audio, judico. Sed numquid de Spiritu sancto quod dictum est, Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur, secundum hominem vel secundum assumptionem cujusquam creaturae dictum esse audebimus opinari? Solus quippe in Trinitate Filius formam servi accepit, quae forma illi ad unitatem personae coaptata est, id est, ut Filius Dei et filius hominis unus sit Jesus Christus; ne non Trinitas, sed quaternitas praedicetur anobis, quod absit a nobis Propter quam personam unam ex duabus substantiis divina humanaque constantem, aliquando secundum id quod Deus est loquitur, ut est illud quod ait, Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30): aliquando secundum id quod homo est, sicuti est illud, Quoniam Pater major me est (Id. XIV, 28); secundum quod accepimus esse ab eo dictum et hoc unde nunc disputo, Non possum a meipso facere quidquam: sicut audio, judico. In persona vero Spiritus sancti quomodo accipiamus quod ait, Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur; cum in ea non sit alia divinitatis, alia humanitatis, vel alterius creaturae cujuscumque substantia, magna exoritur difficultas. 2. Illud enim quod sicut columba Spiritus sanctus apparuit specie corporali (Matth. III, 16), visio fuit ad horam facta atque transacta: sicut etiam quando super discipulos venit, visae sunt illis linguae divisae velut ignis, qui et insedit super unumquemque eorum (Act. II, 3). Qui ergo dicit columbam ad unitatem personae Spiritui sancto fuisse conjunctam, ut ex illa et Deo (quia Spiritus sanctus Deus est) una Spiritus sancti persona constaret; hoc etiam de illo igne compellitur dicere, ut intelligat nihil horum debere se dicere. Ista enim quae de substantia Dei quoquo modo ut opus erat significanda, corporeis hominum sensibus sese intulerunt atque transierunt, ad horam divinitus facta sunt de creatura serviente, non de ipsa dominante natura, quae in se manens quod vult movet, et quod vult immutabilis mutat. Sicut etiam vox illa de nube aures utique attigit corporales, eumque sensum corporis qui vocatur auditus (Luc. IX, 35); nec tamen ullo modo credendum est Verbum Dei, quod est unigenitus Filius, quoniam Verbum dicitur, syllabis sonisque finiri: quia nec omnes simul sonare possunt cum sermo fit, sed tanquam nascentes morientibus ordine suo soni quicumque succedunt, ut totum quod loquimur novissima syllaba compleatur. Absit ut sic loquatur Pater ad Filium, hoc est, Deus ad Verbum suum Deum. Sed hoc eorum est capere, quantum ab homine capi potest, ad quos non lac pertinet, sed solidus cibus. Cum igitur Spiritus sanctus nulla susceptione hominis sit homo factus, nulla susceptione angeli sit angelus factus, nulla susceptione cujusquam creaturae creatura sit factus; quomodo de illo intelligendum est quod Dominus ait, Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur? Ardua quaestio, nimis ardua. Ipse adsit Spiritus, ut saltem sicut eam cogitare possumus, sic eloqui possimus, ac sic ad intelligentiam (1887)vestram pro mei moduli facultate perveniat. 3. Prius itaque nosse debetis, et intelligere qui potestis, credere autem qui intelligere nondum potestis, in ea substantia quae Deus est, non quasi per corporis molem sensus locis propriis distributos, sicut in carne mortali quorumque animalium alibi est visus, alibi auditus, alibi gustus, alibi olfactus, per totum autem tactus. Absit hoc credere in illa incorporea immutabilique natura. Audire ergo ibi et videre, idipsum est. Dicitur et olfactus in Deo: unde dicit Apostolus, Sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis (Ephes. V, 2). Et gustus intelligi potest, secundum quem Deus et odit amaricantes, et nec frigidos nec calidos, sed tepidos evomit ex ore suo (Apoc. III, 16): et Deus Christus dicit, Meus cibus est ut faciam voluntatem ejus qui me misit (Joan. IV, 34). Est etiam tactus ille divinus, unde dicit sponsa de sponso: Sinistra ejus sub capite meo, et dextera ejus complectetur me (Cant. II, 6). Non sunt haec in Deo per diversa corporis loca. Cum enim dicitur scire, ibi sunt omnia; et videre, et audire, et olfacere, et gustare, et tangere; sine ulla ejus mutatione substantiae, sine ulla mole quae in alia parte major, in alia minor: etiam in senibus puerili pectore cogitatur, quando Deus sic cogitatur. 4. Nec mireris quod ineffabilis Dei scientia, qua novit omnia, per varios humanae locutionis modos, omnium istorum corporalium sensuum nominibus nuncupatur: cum et ipsa mens nostra, hoc est homo interior, cui uniformiter scienti per hos quinque veluti nuntios corporis diversa nuntiantur, quando immutabilem veritatem intelligit, eligit, diligit, et lumen videt de quo dicitur, Erat lumen verum; et verbum audit de quo dicitur, In principio erat Verbum (Joan. I, 9, 1); et odorem capit de quo dicitur, Post odorem unguentorum tuorum curremus (Cant. I, 3); et fontem bibit, de quo dicitur, Apud te est fons vitae (Psal. XXXV, 10); et tactu fruitur, de quo dicitur, Mihi autem adhaerere Deo bonum est (Psal. LXXII, 28): nec aliud atque aliud, sed una intelligentia tot sensuum nominibus nuncupatur. Cum ergo de Spiritu sancto dicitur, Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur; multo magis ibi simplex natura, ubi verissime simplex est, vel intelligenda est vel credenda, quae longe alteque naturam nostrae mentis excedit. Mutabilis quippe est mens nostra, quae percipit discendo quod nesciebat, et amittit dediscendo quod sciebat; et veri similitudine fallitur, ut pro vero approbet falsum, et obscuritate sua quasi quibusdam tenebris impeditur, ne perveniat ad verum. Et ideo non est ista substantia verissime simplex, cui non hoc est esse quod nosse: potest enim esse, nec nosse. At illa divina non potest, quia id quod habet est. Ac per hoc non sic habet scientiam, ut aliud illi sit scientia qua scit, aliud essentia qua est; sed utrumque unum. Nec utrumque dicendum est, quod simpliciter unum est. Sicut habet Pater vitam in semetipso, nec aliud est ipse quam vita quae in ipso est; et dedit Filio habere (1888)vitam in semetipso (Joan. V, 26), hoc est, genuit Filium qui et ipse vita esset. Sic itaque debemus accipere quod de Spiritu sancto dictum est, Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur, ut intelligamus non eum esse a semetipso. Pater quippe solus de alio non est. Nam et Filius de Patre natus est, et Spiritus sanctus de Patre procedit: Pater autem nec natus est de alio, nec procedit. Nec ideo sane aliqua disparilitas in summa illa Trinitate cogitationi occurrat humanae: nam et Filius ei de quo natus est, et Spiritus sanctus ei de quo procedit, aequalis est. Quid autem illic intersit inter procedere et nasci, et longum est quaerendo disserere, et temerarium cum disserueris definire: quia hoc et menti utcumque comprehendere, et si quid forte mens inde comprehenderit, linguae difficillimum est explicare, quantuslibet praesit doctor, quantuslibet adsit auditor. Non ergo loquetur a semetipso: quia non est a semetipso. Sed quaecumque audiet, loquetur: ab illo audiet a quo procedit. Audire illi scire est; scire vero esse, sicut superius disputatum est. Quia ergo non est a semetipso, sed ab illo a quo procedit; a quo illi est essentia, ab illo scientia: ab illo igitur audientia, quod nihil est aliud quam scientia. 5. Nec moveat quod verbum futuri temporis positum est. Non enim dictum est, quaecumque audivit, aut, quaecumque audit; sed, quaecumque audiet, loquetur. Illa quippe audientia sempiterna est, quia sempiterna scientia. In eo autem quod sempiternum est, sine initio et sine fine, cujuslibet temporis verbum ponatur, sive praeteriti, sive praesentis, sive futuri, non mendaciter ponitur. Quamvis enim natura illa immutabilis et ineffabilis non recipiat Fuit et Erit, sed tantum Est: ipsa enim veraciter est, quia mutari non potest; et ideo illi tantum convenerat dicere, Ego sum qui sum; et, Dices filiis Israel, Qui est, misit me ad vos (Exod. III, 14): tamen propter mutabilitatem temporum in quibus versatur nostra mortalitas et nostra mutabilitas, non mendaciter dicimus, et fuit, et erit, et est. Fuit, in praeteritis saeculis, est in praesentibus, erit in futuris. Fuit, quia nunquam defuit; erit, quia nunquam deerit; est, quia semper est. Neque enim, velut qui jam non sit, cum praeteritis occidit; aut cum praesentibus, velut qui non maneat, labitur; aut cum futuris, velut qui non fuerat, orietur. Proinde cum secundum volumina temporum locutio humana variatur, qui per nulla deesse potuit aut potest aut poterit tempora, vera de illo dicuntur cujuslibet temporis verba. Semper itaque audit Spiritus sanctus, quia semper scit: ergo et scivit, et scit, et sciet; ac per hoc et audivit, et audit, et audiet: quia sicut jam diximus, hoc est illi audire quod scire, et scire illi hoc est quod esse. Ab illo igitur audivit, audit, et audiet a quo est: ab illo est a quo procedit. 6. Hic aliquis forsitan quaerat utrum et a Filio procedat Spiritus sanctus. Filius enim solius Patris est Filius, et Pater solius Filii est Pater: Spiritus autem sanctus non est unius eorum Spiritus, sed amborum. Habes ipsum Dominum dicentem, Non enim vos estis (1889)qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis (Matth. X, 20): habes et Apostolum, Misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra (Galat. IV, 6). Numquid duo sunt, alius Patris, alius Filii? Absit. Unum enim corpus, ait, cum significaret Ecclesiam; moxque addidit, et unus Spiritus. Et vide quomodo illic impleat Trinitatem. Sicut vocati estis, inquit, in una spe vocationis vestrae. Unus Dominus; hic utique Christum intelligi voluit: restat ut etiam Patrem nominet: sequitur ergo, Una fides, unum Baptisma: unus Deus et Pater omnium, qui super omnes, et per omnes, et in omnibus nobis (Ephes. IV, 4-6). Cum ergo sicut unus Pater, et unus Dominus, id est Filius, ita sit et unus Spiritus; profecto amborum est: quandoquidem dicit ipse Christus Jesus. Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis; et dicit Apostolus, Misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra. Habes alio loco eumdem apostolum dicentem, Si autem Spiritus ejus qui suscitavit Jesum ex mortuis, habitat in vobis; hic utique Spiritum Patris intelligi voluit: de quo tamen alio loco dicit, Quisquis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus (Rom. VIII, 11, 9). Et multa alia sunt testimonia quibus hoc evidenter ostenditur, et Patris et Filii esse Spiritum qui in Trinitate dicitur Spiritus sanctus. 7. Nec ob aliud existimo ipsum vocari proprie Spiritum: cum etiamsi de singulis interrogemur, non possimus nisi et Patrem et Filium spiritum dicere; quoniam spiritus est Deus (Joan. IV, 24), id est, non corpus est Deus, sed spiritus. Quod ergo communiter vocantur et singuli, hoc proprie vocari oportuit eum qui non est unus eorum, sed in quo communitas apparet amborum. Cur ergo non credamus quod etiam de Filio procedat Spiritus sanctus, cum Filii quoque ipse sit Spiritus? Si enim non ab eo procederet, non post resurrectionem se repraesentans discipulis suis insufflasset dicens: Accipite Spiritum sanctum (Id. XX, 22). Quid enim aliud significavit illa insufflatio, nisi quod procedat Spiritus sanctus et de ipso? Ad hoc pertinet etiam illud quod de muliere quae fluxum sanguinis patiebatur, ait: Tetigit me aliquis; ego enim sensi de me virtutem exiisse (Luc. VIII, 46). Nam virtutis nomine appellari etiam Spiritum sanctum, et eo loco clarum est, ubi angelus dicenti Mariae, Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco? respondit, Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi (Id. I, 34, 35): et ipse Dominus promittens eum discipulis, ait, Vos autem sedete in civitate quousque induamini virtute ex alto (Id. XXIV, 49); et iterum, Accipietis, inquit, virtutem Spiritus sancti supervenientem in vos, et eritis mihi testes (Act. I, 8). De hac virtute credendus est dicere evangelista, Virtus de illo exibat, et sanabat omnes (Luc. VI, 19). 8. Si ergo et de Patre et de Filio procedit Spiritus sanctus; cur Filius dixit, De Patre procedit (Joan. (1890)XV, 26)? Cur putas, nisi quemadmodum ad eum solet referre et quod ipsius est, de quo et ipse est? Unde illud est quod ait, Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit (Joan. VII, 16). Si igitur intelligitur hic ejus doctrina, quam tamen dixit non suam, sed Patris; quanto magis illic intelligendus est de ipso procedere Spiritus sanctus, ubi sic ait, De Patre procedit, ut non diceret, De me non procedit? A quo autem habet Filius ut sit Deus (est enim de Deo Deus), ab illo habet utique ut etiam de illo procedat Spiritus sanctus: ac per hoc Spiritus sanctus ut etiam de Filio procedat, sicut procedit de Patre, ab ipso habet Patre. 9. Hic utcumque etiam illud intelligitur, quantum a talibus quales nos sumus, intelligi potest, cur non dicatur natus esse, sed potius procedere Spiritus sanctus. Quoniam si et ipse Filius diceretur, amborum utique Filius diceretur, quod absurdissimum est. Filius quippe nullus est duorum, nisi patris et matris. Absit autem, ut inter Deum Patrem et Deum Filium tale aliquid suspicemur. Quia nec filius hominum simul et ex patre et ex matre procedit: sed cum in matrem procedit ex patre, non tunc procedit ex matre; et cum in hanc lucem procedit ex matre, non tunc procedit ex patre. Spiritus autem sanctus non de Patre procedit in Filium, et de Filio procedit ad sanctificandam creaturam; sed simul de utroque procedit: quamvis hoc Filio Pater dederit, ut quemadmodum de se, ita de illo quoque procedat. Neque enim possumus dicere quod non sit vita Spiritus sanctus cum vita Pater, vita sit Filius. Ac per hoc sicut Pater cum habeat vitam in semetipso, dedit et Filio habere vitam in semetipso; sic ei dedit vitam procedere de illo, sicut procedit et de ipso. Sequuntur autem verba Domini dicentis: Et quae ventura sunt, annuntiabit vobis. Ille me clarificabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. Omnia quaecumque habet Pater, mea sunt: propterea dixi quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. Sed quia iste jam prolixus est, in alium sunt differenda sermonem. :TRACTATUS C. In ejusdem lectionis verba postrema. Cap. XVI, V\. 13-15. 1. Cum promitteret Dominus venturum Spiritum sanctum, Docebit vos, inquit, omnem veritatem; vel, quod in nonnullis codicibus legitur, Deducet vos in omni veritate. Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur. De quibus evangelicis verbis jam quod donavit Dominus disputavimus: nunc ea quae sequuntur attendite. Et quae ventura sunt, inquit, annuntiabit vobis. Neque hic est, quoniam planum est, immorandum: nihil enim habet quaestionis, cujus a nobis expositio flagitetur. Sed quod adjungit, Ille me clarificabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis, non negligenter est transeundum. Quod enim ait, Ille me clarificabit, potest intelligi, quia diffundendo in (1891)cordibus credentium charitatem, spiritualesque faciendo, declaravit eis quomodo Filius Patri esset aequalis, quem secundum carnem prius tantummodo noverant, et hominem sicut homines cogitabant. Vel certe, quia per ipsam charitatem fiducia repleti, et timore depulso, annuntiaverunt hominibus Christum; ac sic fama ejus diffusa est toto orbe terrarum. Ut sic dixerit, Ille me clarificabit, tanquam diceret: Ille vobis auferet timorem, et dabit amorem, quo me ardentius praedicantes, gloriae meae per totum mundum dabitis odorem, commendabitis honorem. Quod enim facturi fuerant in Spiritu sancto, hoc eumdem Spiritum dixit esse facturum: quale est etiam illud, Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis (Matth. X, 20). Verbum quippe graecum quod est δοξάσει, alius clarificabit, alius glorificabit, latini interpretes in sua quisque translatione posuerunt: quoniam ipsa quae graece dicitur δόξα, unde dictum est verbum δοξάσει, et claritas interpretatur et gloria. Gloria namque fit quisque clarus, et claritate gloriosus; ac per hoc quod utroque verbo significatur, idipsum est. Sicut autem definierunt antiqui latinae linguae clarissimi auctores, gloria est frequens de aliquo fama cum laude. Quae cum est in hoc mundo facta de Christo, non Christo credenda est magnum aliquid contulisse, sed mundo. Bonum enim laudare, non laudato, sed laudantibus prodest. 2. Est autem etiam falsa gloria, quando laudantes errore falluntur, sive in rebus, sive in hominibus, sive in utrisque. Nam in rebus falluntur, quando putant id bonum esse quod malum est: in hominibus autem, quando putant eum bonum esse qui malus est: in utrisque vero, quando et id quod est vitium, virtus putatur: et ipse qui propter hoc laudatur, non habet quod putatur, sive sit bonus, sive sit malus. Donare quippe res suas histrionibus, vitium est immane, non virtus: et scitis de talibus quam sit frequens fama cum laude; quia, sicut scriptum est, Laudatur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit, benedicitur (Psal. IX, 3). Hic laudatores non falluntur in hominibus, sed in rebus: malum est enim quod bonum esse credunt. Illi autem qui hoc malo largitionis vitiosi sunt, tales utique sunt, quales eos hi qui laudant non suspicantur esse, sed cernunt. Porro si se quisquam justum fingat, et non sit, sed totum quidquid coram hominibus laudabiliter agere videtur, non agat propter Deum, hoc est propter veram justitiam, sed solam quaerat et diligat ab hominibus gloriam; illi autem apud quos frequens est ejus fama cum laude, non eum putent nisi propter Deum laudabiliter vivere, non falluntur in re, sed falluntur in homine. Quod enim bonum esse credunt, est bonum; sed quem bonum esse credunt, non est bonus. Quod si putetur, verbi gratia, bonum artium peritia magicarum, et dum quisque patriam liberasse eisdem quas omnino nescit artibus creditur, frequentem cum laude famam, quae gloria definita est, apud homines impios consequatur; (1892)errant in utroque qui laudant: et in re scilicet, quia id quod malum est, bonum putant; et in homine, quia non est quod putant. Quapropter falsa est in his tribus generibus gloria. Cum autem de aliquo per Deum et propter Deum justo, hoc est veraciter justo, causa ipsius justitiae frequens est fama cum laude; vera quidem gloria est; non tamen ea credendum est beatificari justum, sed laudantibus gratulandum est, quia recte judicant, et diligunt justum. Quanto magis ergo Dominus Christus, non sibi, sed eis profuit gloria sua, quibus profuit morte sua? 3. Sed non est vera ejus apud haereticos gloria, apud quos tamen frequentem famam videtur habere cum laude. Non est haec vera gloria, quia in utroque falluntur: nam et bonum putant esse quod bonum non est, et Christum putant esse quod Christus non est. Unigenitum enim Filium aequalem non esse gignenti, non est bonum: unigenitum Dei Filium hominem tantum esse, non Deum, non est bonum: Veritatis carnem non esse veram carnem, non est bonum. Horum trium quae dixi, primum sentiunt Ariani, secundum Photiniani, tertium Manichaei. Sed quia et eorum nihil est bonum, et Christus nihil est eorum, in utroque falluntur: nec dant veram gloriam Christo, quamvis apud eos esse videatur cum laude frequens fama de Christo. Et omnes prorsus haeretici, quos commemorare nimis longum est, qui de Christo non recte sentiunt, ideo errant, quia et de bonis rebus ac malis non verum sentiunt. Pagani etiam quoniam sunt Christi plurimi laudatores, et ipsi in utroque falluntur, qui non secundum veritatem Dei, sed potius secundum suam suspicionem dicunt eum fuisse hominem magum. Christianos quippe velut imperitos vituperant, Christum autem velut magum laudant, ac sic produnt quod amant: Christum vero non amant; quoniam quod non erat Christus, hoc amant. Ideo ergo in utroque falluntur, quia et magum esse malum est; et magus non fuit Christus, quia bonus est. Quapropter quoniam de his nihil hoc loco dicendum est, qui Christum vituperant atque blasphemant; quia de gloria ejus loquimur, qua est glorificatus in mundo: non eum glorificavit Spiritus sanctus vera gloria, nisi in Ecclesia sancta catholica. Alibi enim, id est, vel apud haereticos, vel apud quosdam paganos, vera ejus in terris gloria non potest esse, et ubi videtur esse frequens de illo fama cum laude. Vera ergo ejus gloria in Ecclesia catholica sic a propheta cantatur: Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua (Psal. CVII, 6). Quia itaque post ejus exaltationem venturus erat Spiritus sanctus, et eum glorificaturus, hoc sacer Psalmus, hoc ipse Unigenitus promisit futurum, quod videmus impletum. 4. Quod autem ait, De meo accipiet, et annuntiabit vobis, catholicis audite auribus, catholicis percipite mentibus. Non enim propterea, sicut quidam haeretici putaverunt, minor est Filio Spiritus sanctus: quasi Filius accipiat a Patre, et Spiritus sanctus a Filio quibusdam gradibus naturarum. Absit hoc credere, absit hoc dicere, absit a christianis cordibus cogitare. (1893)Denique continuo solvit ipse quaestionem, et cur hoc dixerit, explanavit. Omnia, inquit, quaecumque habet Pater, mea sunt: propterea dixi quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. Quid vultis amplius? Ergo de Patre accipit Spiritus sanctus, unde accipit Filius; quia in hac Trinitate de Patre natus est Filius, de Patre procedit Spiritus sanctus. Qui autem de nullo natus sit, de nullo procedat, Pater solus est. Quomodo autem dixerit unigenitus Filius, Omnia quae habet Pater, mea sunt (quia utique non sic quemadmodum dictum est illi Filio non unigenito, sed ex duobus majori, Tu mecum es semper, et omnia mea tua sunt [Luc. XV, 31] ); eo loco, si Dominus voluerit, diligenti consideratione tractabitur, ubi dicit Unigenitus Patri, Et mea omnia tua sunt, et tua mea sunt (Joan. XVII, 10): ut hic iste sermo claudatur; quoniam quae sequuntur, aliud poscunt, quo disserantur, exordium. :TRACTATUS CI. De eo quod Dominus dicit, Modicum et jam non videbitis me; usque ad id, Et in illo die me non rogabitis quidquam. Cap. XVI, V\. 16-23. 1. Haec Domini verba ubi ait, Modicum et jam non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me, quia vado ad Patrem, ita obscura erant discipulis, antequam id quod dicit impletum esset, ut quaerentes inter se quid esset quod diceret, omnino se faterentur nescire. Sequitur enim Evangelium: Dixerunt ergo ex discipulis ejus ad invicem, Quid est hoc quod dicit nobis, Modicum et non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me, et quia vado ad Patrem? Dicebant ergo, Quid est hoc quod dicit, Modicum? Nescimus quid loquitur. Hoc enim est quod eos movebat, quia dixit, Modicum et non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me. Nam in praecedentibus quia non dixerat, Modicum, sed dixerat, Ad Patrem vado, et jam non videbitis me (Joan. XVI, 10); tanquam aperte illis visus est locutus, nec inter se de hoc aliquid quaesierunt. Nunc ergo quod illis tunc obscurum fuit, et mox manifestatum est, jam nobis utique manifestum est: post paululum enim passus est, et non viderunt eum; rursus, post paululum resurrexit, et viderunt eum. Illud autem quod ait, Jam non videbitis me, quia isto verbo, id est, jam, hoc intelligi voluit quod eum ulterius non viderent, ibi exposuimus quomodo accipiendum sit, ubi dixit, De justitia arguet mundum Spiritus sanctus, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me (Supra, Tract. 95): quia scilicet mortalem Christum ulterius non viderent. 2. Cognovit autem Jesus, sicut sequens Evangelista dicit, quia volebant eum interrogare, et dixit eis: De hoc quaeritis inter vos, quia dixi, Modicum et non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me. Amen, amen dico vobis, quia plorabitis et flebitis vos; mundus autem gaudebit: vos autem contristabimini, sed tristitia vestra in gaudium erit. Et hoc sic accipi potest, quia contristati sunt discipuli de morte Domini, et confestim de resurrectione laetati: mundus autem, quo nomine (1894)significati sunt inimici a quibus Christus occisus est, tunc utique laetati sunt occiso Christo, quando sunt discipuli contristati. Mundi quippe nomine, malitia potest mundi hujus intelligi, id est hominum mundi hujus amicorum. Unde Jacobus apostolus in Epistola sua dicit, Quicumque voluerit amicus esse hujus saeculi, inimicus Dei constituitur (Jacobi IV, 4): quibus inimicitiis Dei factum est ut nec ejus Unigenito parceretur. 3. Deinde subjungit, et dicit: Mulier cum parit, tristitiam habet, quia venit hora ejus; cum autem pepererit puerum, jam non meminit pressurae propter gaudium, quia natus est homo in mundum: et vos igitur nunc quidem tristitiam habetis; iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis. Nec ista similitudo ad intelligendum videtur esse difficilis; quoniam comparatio ejus in promptu est, eodem ipso exponente cur dicta sit. Parturitio quippe tristitiae, partus autem gaudio comparatur; quod tunc majus esse consuevit, quando non puella, sed puer nascitur. Quod vero ait, Gaudium vestrum nemo tollet a vobis, quia gaudium eorum est ipse Jesus, significatum est quod ait Apostolus, Christus surgens a mortuis jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur (Rom. VI, 9). 4. Hucusque in isto Evangelii capitulo, unde hodie disputamus, velut facili intellectu omnia cucurrerunt: acrior necessaria est in his quae sequuntur intentio. Quid est enim quod ait, Et in illo die me non rogabitis quidquam? Hoc verbum quod est rogare, non solum petere, verum etiam interrogare significat; et graecum Evangelium, unde hoc translatum est, tale habet verbum quod utrumque possit intelligi, ut haec ambiguitas nec inde solvatur: quanquam etsi solveretur, non ideo nulla quaestio remaneret. Dominum etenim Christum, postquam resurrexit, et interrogatum legimus et rogatum. Nam interrogatus est a discipulis ascensurus in coelum, quando praesentaretur, et quando regnum esset Israel (Act. I, 6): cum vero jam esset in coelo, rogatus est a sancto Stephano, ut spiritum ejus acciperet (Id. VII, 58). Et quis audeat vel cogitare vel dicere, in coelo sedentem Christum rogandum non esse, et in terra manentem rogatum fuisse? rogandum non esse immortalem, rogari debuisse mortalem? Imo, charissimi, rogemus eum, ut nodum quaestionis hujus ipse dissolvat, lucendo in cordibus nostris ad videnda quae dicit. 5. Puto enim quod ait, Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis, non ad illud tempus esse referendum quo resurrexit, eisque suam carnem cernendam tangendamque monstravit (Joan. XX, 27): sed potius ad illud unde jam dixerat, Qui diligit me, diligetur a Patre meo; et ego diligam eum, et manifestabo meipsum illi (Id. XIV, 21). Jam quippe resurrexerat, jam se illis in carne monstraverat, jam sedebat ad dexteram Patris, quando dicebat idem ipse apostolus Joannes, cujus est hoc Evangelium, in Epistola sua: Dilectissimi, nunc filii Dei sumus, et nondum manifestatum est quid (1895)erimus: scimus quia cum manifestatum fuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est (I Joan. III, 2). Ista visio non vitae hujus est, sed futurae; non temporalis, sed aeterna. Haec est autem vita aeterna, dicente ipsa vita, ut cognoscant te, inquit, unum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum (Joan. XVII, 3). De hac visione et cognitione dicit Apostolus: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem: nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum (I Cor. XIII, 12 et 13). Hunc totius laboris sui fructum Ecclesia nunc parturit desiderando, tunc est paritura cernendo; nunc parturit gemendo, tunc paritura laetando; nunc parturit orando, tunc paritura laudando. Et ideo masculum; quoniam ad istum fructum contemplationis cuncta officia referuntur actionis. Solus est enim liber; quia propter se appetitur, et non refertur ad aliud. Huic servit actio: ad hunc enim refertur quidquid bene agitur, quia propter hunc agitur; ipse autem non propter aliud, sed propter semetipsum tenetur et habetur. Ibi ergo finis qui sufficit nobis. Aeternus igitur erit: neque enim nobis sufficit finis, nisi cujus nullus est finis. Hoc inspiratum erat Philippo quando dixit: Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. In qua ostensione se promisit et Filius dicens: Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est (Joan. XIV, 8, 10)? De hoc itaque quod sufficit nobis, rectissime audimus, Gaudium vestrum nemo tollet a vobis. 6. De hoc etiam quae superius dicta sunt, melius existimo intelligi, Modicum et jam non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me. Modicum est enim hoc totum spatium quo praesens pervolat saeculum: unde dicit idem ipse evangelista in Epistola sua, Novissima hora est (I Joan. II, 18). Ideo namque addidit, quia vado ad Patrem: quod ad priorem sententiam referendum est, ubi ait, Modicum et jam non videbitis me; non ad posteriorem ubi ait, et iterum modicum et videbitis me. Eundo quippe ad Patrem, facturus erat ut eum non viderent. Ac per hoc non ideo dictum est, quia fuerat moriturus, et donec resurgeret, ab eorum aspectibus recessurus; sed quod esset iturus ad Patrem, quod fecit posteaquam resurrexit, et cum eis per quadraginta dies conversatus ascendit in coelum (Act. I, 3, 9). Illis ergo ait, Modicum et jam non videbitis me, qui eum corporaliter tunc videbant, quia iturus erant ad Patrem, et eum deinceps mortalem visuri non erant, qualem cum ista loqueretur videbant. Quod vero addidit, et iterum modicum et videbitis me, universae promisit Ecclesiae: sicut universae promisit, Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 20). Non tardat Dominus promissum: modicum, et videbimus eum, ubi jam nihil rogemus, nihil interrogemus; quia nihil desiderandum remanebit, nihil quaerendum latebit. Hoc modicum longum nobis videtur, quoniam adhuc agitur: cum finitum fuerit, tunc sentiemus quam modicum fuerit. Non ergo sit gaudium nostrum quale habet mundus, de quo dictum est, Mundus autem gaudebit: (1896)nec tamen in hujus desiderii parturitione sine gaudio tristes simus, sed sicut ait Apostolus, Spe gaudentes, in tribulatione patientes (Rom. XII, 12); quia et ipsa parturiens, cui comparati sumus, plus gaudet de mox futura prole, quam tristis est de praesenti dolore. Sed hujus sermonis iste sit finis: habent enim quaestionem molestissimam quae sequuntur, nec brevitate coarctanda sunt, ut possint commodius, si Dominus voluerit, explicari. :TRACTATUS CII. De eo quod Dominus ait, Amen, amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis; usque ad id, Iterum relinquo mundum, et vado ad Patrem. Cap. XVI, V\. 23-28. 1. Domini verba nunc ista tractanda sunt, Amen, amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Jam dictum est in superioribus hujus dominici sermonis partibus, propter eos qui nonnulla petunt a Patre in Christi nomine, nec accipiunt, non peti in nomine Salvatoris quidquid petitur contra rationem salutis (Supra, Tract. 73). Non enim sonum litterarum ac syllabarum, sed quod sonus ipse significat, et quod eo sono recte ac veraciter intelligitur, hoc accipiendus est dicere cum dicit, in nomine meo. Unde qui hoc sentit de Christo quod non est de unico Dei Filio sentiendum, non petit in ejus nomine, etiamsi non taceat litteris ac syllabis Christum; quoniam in ejus nomine petit, quem cogitat cum petit. Qui vero quod est de illo sentiendum sentit, ipse in ejus nomine petit; et accipit quod petit, si non contra suam salutem sempiternam petit. Accipit autem quando debet accipere. Quaedam enim non negantur, sed ut congruo dentur tempore differuntur. Ita sane intelligendum est quod ait, dabit vobis, ut ea beneficia significata sciantur his verbis, quae ad eos qui petunt proprie pertinent. Exaudiuntur quippe omnes sancti pro seipsis, non autem pro omnibus exaudiuntur vel amicis vel inimicis suis, vel quibuslibet aliis: quia non utcumque dictum est, dabit; sed dabit vobis. 2. Usque modo, inquit, non petistis quidquam in nomine meo. Petite, et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum. Hoc quod dicit gaudium plenum, profecto non carnale, sed spirituale gaudium est: et quando tantum erit, ut aliquid ei jam non sit addendum, procul dubio tunc erit plenum. Quidquid ergo petitur quod pertineat ad hoc gaudium consequendum, hoc est in nomine Christi petendum, si divinam intelligimus gratiam, si vere beatam poscimus vitam. Quidquid autem aliud petitur, nihil petitur: non quia nulla omnino res est, sed quia in tantae rei comparatione quidquid aliud concupiscitur, nihil est. Neque enim prorsus nulla res est homo, de quo ait Apostolus: Qui se putat aliquid esse, cum nihil sit (Galat. VI, 3). In comparatione quippe spiritualis hominis, qui scit gratia Dei se esse quod est, quisquis vana praesumit, nihil est. Etiam sic ergo recte intelligi potest, Amen, amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis; ut hoc quod ait, si quid, non quodlibet intelligatur, sed aliquid quod non in beatae vitae comparatione (1897)sit nihil. Et quod sequitur, Usque modo non petistis quidquam in nomine meo, duobus modis intelligi potest: vel quia non in nomine meo petistis, quod nomen non sicut cognoscendum est cognovistis; vel non petistis quidquam, quoniam in comparatione rei quam petere debuistis, pro nihilo habendum est quod petistis. Ut igitur in ejus nomine non nihil, sed gaudium plenum petant (quoniam si aliquid aliud petunt, idem aliquid nihil est), exhortatur dicens, Petite, et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum: id est, hoc in nomine meo petite, ut gaudium vestrum sit plenum, et accipietis. Isto enim bono in petendo perseverantes sanctos suos nequaquam misericordia divina fraudabit. 3. Haec, inquit, in proverbiis locutus sum vobis: venit hora cum jam non in proverbiis loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis. Possem dicere hanc de qua loquitur horam, futurum oportere saeculum intelligi, ubi videbimus palam, quod beatus Paulus dicit, facie ad faciem; ut quod ait, Haec in proverbiis locutus sum vobis, hoc sit quod ab eodem apostolo dictum est, Videmus nunc per speculum in aenigmate (I Cor. XIII, 12): annuntiabo autem vobis, quia per Filium Pater videbitur, juxta illud quod alibi ait, Neque Patrem quis cognoscit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare (Matth. XI, 27). Sed istum sensum videtur impedire quod sequitur: Illo die in nomine meo petetis. In futuro enim saeculo cum pervenerimus ad regnum, ubi similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est (I Joan. III, 2), quid petituri sumus, quando satiabitur in bonis desiderium nostrum (Psal. CII, 5)? Unde et in alio psalmo dicitur: Satiabor cum manifestabitur gloria tua (Psal. XVI, 15). Petitio namque alicujus est indigentiae, quae ibi nulla erit ubi haec satietas erit. 4. Relinquitur itaque, quantum sapere valeo, ut intelligatur Jesus discipulos suos de carnalibus vel animalibus se spirituales promisisse facturum, quamvis nondum tales quales erimus, quando spirituale etiam corpus habebimus; sed qualis erat qui dicebat, « Sapientiam loquimur inter perfectos » (I Cor. II, 6); et, « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus » (Id. III, 1); et, « Non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis; quae et loquimur, non in sapientiae humanae doctis verbis, sed doctis Spiritus, spiritualibus spiritualia comparantes. Animalis autem homo non percipit quae sunt Spiritus Dei. » Non itaque percipiens quae sunt Spiritus Dei homo animalis, sic audit quaecumque audit de Dei natura, ut aliud quam corpus cogitare non possit, quamlibet amplissimum vel immensum, quamlibet lucidum ac speciosum, corpus tamen: ideo proverbia illi sunt quaecumque dicta sapientiae de incorporea immutabilique substantia; non quod ea tanquam proverbia deputat, sed quia sic cogitat, quomodo qui proverbia solent audire neque intelligere. Cum vero spiritualis (1898)coeperit omnia dijudicare, ipse autem a nemine dijudicari (I Cor. II, 12-15), etiamsi in hac vita adhuc velut per speculum ex parte, perspicit tamen non ullo corporis sensu, non ulla imaginaria cogitatione quae capit aut fingit qualiumcumque similitudines corporum, sed mentis certissima intelligentia, Deum non corpus esse, sed spiritum: ita palam de Patre annuntiante Filio, ut ejusdem substantiae conspiciatur et ipse qui annuntiat. Tunc in ejus nomine petunt qui petunt; quia in sono ejus nominis non aliud quam res ipsa est quae hoc nomine vocatur, intelligunt, nec animi vanitate vel infirmitate confingunt tanquam in alio loco Patrem, in alio Filium ante Patrem stantem, et pro nobis rogantem, spatia sua quaeque amborum occupantibus molibus, et Verbum ad eum cujus est Verbum facere verba pro nobis, intervallo interposito inter os loquentis et auriculas audientis; et alia talia quae sibi animales, iidemque carnales in cordibus fabricantur. Quidquid enim tale spiritualibus de Deo cogitantibus ex corporum consuetudine occurrit, negando atque respuendo, tanquam importunas muscas, ab interioribus oculis abigunt; et sinceritati ejus lucis acquiescunt, qua teste ac judice has ipsas imagines corporum suis internis aspectibus irruentes, falsas omnino esse convincunt. Hi possunt utcumque cogitare Dominum nostrum Jesum Christum in quantum homo est, pro nobis interpellare Patrem; in quantum autem Deus est, nos exaudire cum Patre. Quod eum significasse arbitror ubi ait, Et non dico vobis quia ego rogabo Patrem de vobis. Ad hoc quippe intuendum quomodo non rogat Patrem Filius, sed simul exaudiunt rogantes Pater et Filius, nonnisi spiritualis oculus mentis ascendit. 5. Ipse enim Pater, inquit, amat vos, quia vos me amastis. Ideo amat ille, quia nos amamus; an potius, quia ille amat, ideo nos amamus? Ex Epistola sua evangelista idem ipse respondeat: Nos diligimus, inquit, quia prior ipse dilexit nos (I Joan. IV, 10). Hinc ergo factum est ut diligeremus, quia dilecti sumus. Prorsus donum Dei est diligere Deum. Ipse ut diligeretur dedit, qui non dilectus dilexit. Displicentes amati sumus, ut esset in nobis unde placeremus. Non enim amaremus Filium, nisi amaremus et Patrem. Amat nos Pater, quia nos amamus Filium; cum a Patre et Filio acceperimus ut et Patrem amemus et Filium: diffundit enim charitatem in cordibus nostris amborum Spiritus (Rom. V, 5), per quem Spiritum et Patrem amamus et Filium, et quem Spiritum cum Patre amamus et Filio. Amorem itaque nostrum pium quo colimus Deum, fecit Deus, et vidit quia bonum est, ideo quippe amavit ipse quod fecit. Sed in nobis non faceret quod amaret, nisi antequam id faceret, nos amaret. 6. Et credidistis, inquit, quia a Deo exivi. Exivi a Patre et veni in mundum: iterum relinquo mundum, et vado ad Patrem. Plane credidimus. Neque enim propterea debet incredibile videri, quia sic ad mundum (1899)veniens exiit a Patre, ut non desereret Patrem; et sic vadit ad Patrem relicto mundo, ut non deserat mundum. Exiit enim a Patre, quia de Patre est: in mundum venit, quia mundo suum corpus ostendit quod de Virgine assumpsit. Reliquit mundum corporali discessione, perrexit ad Patrem hominis ascensione, nec mundum deseruit praesentiae gubernatione. :TRACTATUS CIII. De eo quod sequitur, Dicunt ei discipuli ejus: Ecce nunc palam loqueris; usque ad id, Sed confidite, ego vici mundum. Cap. XVI, V\. 29-33. 1. Quales erant discipuli Christi, quando cum eis ante passionem loquebatur magna cum parvis, sed sicut oportebat ut magna dicerentur et parvis, quia nondum accepto Spiritu sancto, quemadmodum eum post ejus resurrectionem vel ipso insufflante, vel desuper acceperunt, humana magis quam divina sapiebant, multis judiciis per totum Evangelium declaratur: unde et hoc est quod in ista lectione dixerunt. Ait enim Evangelista: « Dicunt ei discipuli ejus: Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis: nunc scimus quia nosti omnia, et non opus est tibi ut quis te interroget; in hoc credimus quia a Deo existi. » Ipse Dominus paulo ante dixerat, « Haec in proverbiis locutus sum vobis: venit hora cum jam non in proverbiis loquar vobis. » Quomodo ergo isti dicunt, Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis? Numquid hora jam venerat, qua non jam in proverbiis se promiserat locuturum? Prorsus quod nondum illa hora venisset, continuatio verborum ejus ostendit, quae ita sese habet: « Haec, inquit, in proverbiis locutus sum vobis: venit hora cum jam non in proverbiis loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis. Illo die in nomine meo petetis: et non dico vobis quia ego rogabo Patrem de vobis; ipse enim Pater amat vos, quia vos me amastis, et credidistis quia ego a Deo exivi. Exivi a Patre, et veni in mundum: iterum relinquo mundum, et vado ad Patrem » (Joan. XVI, 25-28). Cum per haec omnia verba adhuc illam promittat horam qua non jam in proverbiis loquetur, sed palam de Patre annuntiabit eis; in qua hora dicit eos in suo nomine petituros, nec se Patrem de illis rogaturum, eo quod ipse Pater amet eos, quia et ipsi amaverunt Christum, et crediderunt quod a Patre exierit et venerit in mundum, iterum relicturus mundum et iturus ad Patrem: cum ergo adhuc promittatur hora illa in qua sine proverbiis locuturus est, cur isti dicunt, Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis; nisi quia illa quae scit ipse non intelligentibus esse proverbia, illi usque adeo non intelligunt, ut nec saltem non se intelligere intelligant? Parvuli enim erant, et nondum spiritualiter dijudicabant, quae de rebus non ad corpus, sed ad spiritum pertinentibus audiebant. 2. Denique de ipsa eorum aetate adhuc secundum interiorem hominem parva et infirma eos admonens, « Respondit eis Jesus: Modo creditis? Ecce venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in propria, et me solum relinquatis. Et non sum solus, (1900)quia Pater mecum est. » Paulo ante dixerat, « Relinquo mundum, et vado ad Patrem; » nunc dicit, « Pater mecum est. » Quis vadit ad eum qui cum illo est? Sed hoc intelligenti est verbum, non intelligenti proverbium: sic tamen quod modo a parvulis non intelligitur, utcumque sugitur; et eis etiam si non praebet, quia nondum eum capiunt, solidum cibum, saltem lacteum non denegat alimentum. Ex hoc alimento est, quod sciebant eum nosse omnia, nec opus ei esse ut eum quis interroget: quod quidem cur dixerint, quaeri potest. Videtur enim potius fuisse dicendum, Non opus est tibi ut quemquam interroges; non, ut quis te interroget. Dixerunt quippe, Scimus quia nosti omnia: et utique qui novit omnia, magis a nescientibus interrogari solet, ut interrogantes audiant quod volunt, ab eo qui novit omnia; non ipse interrogare, tanquam volens aliquid scire, qui novit omnia. Quid sibi ergo vult, quod ei quem sciebant nosse omnia, cum dicere debuisse videantur, Non opus est tibi ut quemquam interroges, dicendum potius putaverunt, Non opus est tibi ut quis te interroget? Quid quod utrumque legimus factum, et interrogasse scilicet Dominum, et interrogatum fuisse? Sed hoc cito solvitur: quia hoc non ei, sed illis potius opus erat quos interrogabat, vel a quibus interrogabatur. Neque enim aliquos ille interrogabat, ut ab eis aliquid disceret, sed eos potius ut doceret. Et qui interrogabant eum, volentes ab eo aliquid discere, illis profecto id opus erat, ut scirent aliqua ab illo qui noverat omnia. Nimirum ergo propterea non opus erat ut eum quis interrogaret. Quoniam nos quando interrogamur ab eis qui volunt aliquid a nobis scire, ex ipsis interrogationibus eorum cognoscimus quid velint discere; opus est ergo nobis ab eis interrogari, quos docere aliquid volumus, ut inquisitiones eorum quibus respondendum est noverimus: illi autem ne id quidem opus erat, qui omnia noverat; nec opus habebat quod ab eo quisque scire vellet, per ejus interrogationem cognoscere, quia prius quam interrogaretur, interrogaturi noverat voluntatem. Sed ideo se patiebatur interrogari, ut vel eis qui tunc aderant, vel qui haec sive dicta fuerant audituri, sive scripta lecturi, quales essent, a quibus interrogabatur, ostenderet; eoque modo nossemus vel quibus non circumveniretur fraudibus, vel quibus apud eum proficeretur accessibus. Praevidere autem cogitationes hominum, et ideo non opus habere ut eum quis interrogaret, magnum Deo non erat, sed magnum parvulis erat qui ei dicebant, In hoc credimus quia a Deo existi. Multo autem majus erat, ad quod intelligendum eos volebat extendi et crescere, quod cum illi dixissent, verumque dixissent, a Deo existi, ait ille, Pater mecum est; ne sic a Patre Filium cogitarent exisse, ut putarent etiam recessisse. 3. Deinde sermonem istum magnum prolixumque concludens: Haec, inquit, locutus sum vobis, ut in me pacem habeatis. In mundo pressuram habebitis; sed confidite, ego vici mundum. Illud initium fuerat habitura (1901)ista pressura, de quo superius ut eos ostenderet parvulos, quibus adhuc non intelligentibus et aliud pro alio sentientibus, proverbia quodammodo essent quaecumque magna et divina dixisset, ait, Modo creditis? Ecce venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in propria. Ecce initium pressurae, sed non eo modo perseveraturae. Quod enim adjunxit, et me solum relinquatis, non vult eos tales esse in consequenti pressura, quam post ejus ascensionem in mundo fuerant habituri, ut relinquant eum; sed ut in illo pacem habeant permanentes in eo. Non enim quando comprehensus est, tantummodo carne sua ejus carnem, verum etiam mente reliquerunt fidem. Ad hoc pertinet quod ait, Modo creditis? Ecce venit hora, ut dispergamini in propria, et me relinquatis: tanquam diceret, Tunc ita perturbabimini, ut etiam quod modo creditis, relinquatis. Venerunt enim ad tantam desperationem, et suae pristinae fidei, ut ita dixerim, mortem, quanta apparuit in illo Cleopha, qui post ejus resurrectionem cum illo se loqui nesciens, et quid ei contigerit narrans, Nos, inquit, sperabamus quod ipse fuerat redempturus Israel (Luc. XXIV, 21). Ecce quomodo eum reliquerant, deserendo etiam ipsam fidem qua in eum ante crediderant. In ea vero pressura quam post ejus glorificationem accepto Spiritu sancto pertulerunt, non eum reliquerunt: et quamvis fugerent de civitate in civitatem, ab ipso non refugerunt; sed ut habentes pressuram in mundo, in illo pacem tenerent, non ab ipso refugae fuerunt, sed ipsum potius refugium habuerunt. Dato quippe illis Spiritu sancto, factum est in eis quod nunc dictum est eis, Confidite, ego vici mundum. Confiderunt, et vicerunt. In quo, nisi in illo? Non enim vicisset ille mundum, si ejus membra vinceret mundus. Unde ait Apostolus, Gratias Deo, qui dat nobis victoriam; continuoque subjecit, per Dominum nostrum Jesum Christum (I Cor. XV, 57): qui dixerat suis, Confidite, ego vici mundum. :TRACTATUS CIV. In id quod sequitur, Haec locutus est Jesus, et sublevatis oculis in coelum dixit: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius clarificet te. Cap. XVII, V\. 1. 1. Ante ista quae nunc sumus adjuvante Domino tractaturi, dixerat Jesus, Haec locutus sum vobis, ut in me pacem habeatis: quae non recentiora paulo superius ab eo dicta, sed omnia debemus accipere, sive quaecumque illis locutus est ex quo eos coepit habere discipulos, sive certe ex quo post coenam exorsus est hunc admirabilem prolixumque sermonem. Talem quippe commemoravit causam cur eis sit locutus, ut ad eum finem rectissime referantur vel omnia quae locutus est eis, vel ea maxime quae dixit jam pro eis moriturus, tanquam verba novissima, posteaquam de convivio sancto ille qui eum fuerat traditurus, egressus est. Hanc enim commendavit causam sermonis sui, ut in illo pacem haberent, propter quod totum agitur quod christiani sumus. Haec enim pax finem (1902)temporis non habebit, sed omnis piae nostrae intentionis actionisque finis ipsa erit. Propter hanc Sacramentis ejus imbuimur, propter hanc mirabilibus ejus operibus et sermonibus erudimur, propter hanc Spiritus ejus pignus accepimus, propter hanc in eum credimus et speramus, et ejus amore quantum donat accendimur: hac pace in pressuris omnibus consolamur, hac a pressuris omnibus liberamur: propter hanc omnem tribulationem fortiter sustinemus, ut in hac feliciter sine ulla tribulatione regnemus. Merito ad eam clausit verba, quae parum intelligentibus discipulis erant proverbia; intellecturis ea quando eis dedisset promissum Spiritum sanctum, de quo superius ait: « Haec locutus sum vobis, apud vos manens. Paracletus autem Spiritus sanctus, quem mittet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia, et suggeret vobis omnia quaecumque dixero vobis » (Joan. XIV, 25, 26). Haec nimirum futura fuerat illa hora, qua se promiserat non jam in proverbiis locuturum, sed palam de Patre annuntiaturum. Eadem quippe ipsius verba, revelante Spiritu sancto, intelligentibus jam non erant futura proverbia. Neque enim loquente in eorum cordibus Spiritu sancto, taciturus erat unigenitus Filius, qui dixit in ea hora palam se illis annuntiaturum esse de Patre, quod eis utique jam intelligentibus non esset proverbium. Sed hoc quoque ipsum, quomodo simul loquantur in suorum spiritualium cordibus et Dei Filius et Spiritus sanctus, imo ipsa Trinitas quae inseparabiliter operatur, intelligentibus est verbum, non intelligentibus autem proverbium. 2. Cum ergo dixisset propter quid omnia sit locutus, ut in illo scilicet pacem haberent, in mundo habentes pressuram, exhortatusque fuisset ut confiderent, quia ipse vicit mundum; eo qui erat ad illos sermone finito, deinde ad Patrem verba direxit, et orare jam coepit. Sic enim Evangelista sequitur, dicens: Haec locutus est Jesus, et sublevatis oculis in coelum dixit: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum. Poterat Dominus Unigenitus et coaeternus Patri in forma servi et ex forma servi, si hoc opus esset, orare silentio; sed ita se Patri exhibere voluit precatorem, ut meminisset nostrum se esse doctorem. Proinde eam quam fecit orationem pro nobis, notam fecit et nobis; quoniam tanti magistri non solum ad ipsos sermocinatio, sed etiam pro ipsis ad Patrem oratio, discipulorum est aedificatio. Et si illorum qui haec dicta aderant audituri, profecto et nostra qui fueramus conscripta lecturi. Quapropter hoc quod ait, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ostendit omne tempus, et quid quando faceret vel fieri sineret, ab illo esse dispositum qui tempori subditus non est; quoniam quae futura erant per singula tempora, in Dei sapientia causas efficientes habent, in qua nulla sunt tempora. Non ergo credatur haec hora fato urgente venisse, sed Deo potius ordinante. Nec siderea necessitas Christi connexuit passionem: absit enim ut sidera mori cogerent siderum conditorem. Non itaque Christum tempus ut moreretur impegit, sed tempus Christus quo moreretur (1903)elegit: qui etiam tempus quo de Virgine natus est, cum Patre constituit, de quo sine tempore natus est. Secundum quam veram sanamque doctrinam, etiam Paulus apostolus, « Cum autem venit, » inquit, « plenitudo temporis, misit Deus Filium suum » (Galat. IV, 4); et Deus per Prophetam, « Tempore, » ait, « acceptabili exaudivi te, et in die salutis adjuvi te » (Isai. XLIX, 8); et rursus Apostolus, « Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis » (II Cor. VI, 2). Dicat ergo, Pater, venit hora, qui cum Patre disposuit omnes horas: tanquam dicens, Pater, quam propter homines et apud homines ad me clarificandum simul constituimus, venit hora, clarifica Filium tuum, ut et Filius tuus clarificet te. 3. Clarificatum a Patre Filium nonnulli accipiunt, in hoc quod ei non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum (Rom. VIII, 32). Sed si passione clarificatus dicitur, quanto magis resurrectione? Nam in passione magis ejus humilitas quam claritas commendatur, Apostolo teste, qui dicit, « Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis » : deinde sequitur, et de ejus clarificatione jam dicit, « Propter quod et Deus illum exaltavit, et donavit ei nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur coelestium, terrestrium, et infernorum, et omnis lingua confiteatur quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris. » Haec est clarificatio Domini nostri Jesu Christi, quae ab ejus resurrectione sumpsit exordium. Humilitas ergo ejus incipit in sermone Apostoli, ab eo loco ubi ait, Semetipsum exinanivit formam servi accipiens; et pervenit usque, ad mortem crucis. Claritas vero ejus incipit ab eo loco ubi ait, Propter quod et Deus exaltavit eum; et pervenit usque, in gloria est Dei Patris (Philipp. II, 7-11). Nam et ipsum nomen, si inspiciantur codices graeci, ex qua lingua Epistolae apostolicae translatae sunt in latinam, quod hic legitur gloria, ibi legitur δόξα: unde verbum derivatum est in graeco ut diceretur δόξασον, quod interpres latinus ait clarifica, cum posset etiam glorifica dicere, quod tantumdem valet. Et ideo posset etiam in Apostoli Epistola, ubi est gloria, claritas poni: quod si fieret tantumdem valeret. Ut autem non recedatur a verborum sonis, quemadmodum a claritate clarificatio, sic a gloria glorificatio derivatur. Ut ergo mediator Dei et hominum homo Christus Jesus resurrectione clarificaretur vel glorificaretur, prius humiliatus est passione: non enim a mortuis resurrexisset, si mortuus non fuisset. Humilitas, claritatis est meritum; claritas, humilitatis est praemium. Sed hoc factum est in forma servi; in forma vero Dei semper fuit, semper erit claritas: imo non fuit quasi jam non sit, nec erit quasi nondum sit; sed sine initio, sine fine semper est claritas. Quod ergo ait, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum; sic intelligendum est, tanquam dixerit, Venit hora seminandae humilitatis, fructum non differas claritatis. Sed quid sibi vult quod sequitur, Ut Filius tuus clarificet te? Numquid etiam Deus Pater pertulit humilitatem carnis sive passionis, ex qua illum clarificari (1904)oporteret? Quomodo igitur eum clarificaturus erat Filius, cujus claritas sempiterna nec ex forma humana potuit videri minor, nec in divina posset esse amplior? Sed istam quaestionem in hunc sermonem nolo arctare, aut hinc eum facere longiorem. :TRACTATUS CV. Ab eo quod Dominus ait, Ut Filius tuus clarificet te; usque ad id, Claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te. Cap. XVII, V\. 1-5. 1. Glorificatum a Patre Filium secundum formam servi, quam Pater suscitavit a mortuis, et ad suam dexteram collocavit, res ipsa indicat, et nullus ambigit christianus. Sed quoniam non tantum dixit, Pater, clarifica Filium tuum, sed addidit etiam, ut Filius tuus clarificet te; merito quaeritur quomodo Patrem clarificaverit Filius, cum sempiterna claritas Patris nec diminuta fuerit in forma humana, nec augeri potuerit in sua perfectione divina. Sed in seipsa claritas Patris nec minui nec augeri potest; apud homines autem procul dubio minor erat, quando in Judaea tantummodo Deus notus erat (Psal. LXXV, 2): nondum a solis ortu usque ad occasum laudabant pueri nomen Domini (Psal. CXII, 3, 1). Hoc autem quia per Evangelium Christi factum est, ut per Filium Pater innotesceret gentibus; profecto Patrem clarificavit et Filius. Si autem tantummodo mortuus fuisset Filius, nec resurrexisset, procul dubio nec a Patre clarificatus esset, nec Patrem clarificasset: nunc autem resurrectione clarificatus a Patre, resurrectionis suae praedicatione clarificat Patrem. Hoc quippe aperit ordo ipse verborum: Clarifica, inquit, Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te; tanquam diceret, Resuscita me, ut innotescas toti orbi per me. 2. Deinde magis magisque pandens quomodo clarificet Patrem Filius: Sicut dedisti, inquit, ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam. Omnem carnem dixit omnem hominem, a parte totum significans; quemadmodum rursus a parte superiore significatus est homo totus, ubi ait Apostolus, Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit (Rom. XIII, 1). Quid enim dixit, Omnis anima, nisi, omnis homo? Et hoc autem quod potestas Christo a Patre data est omnis carnis, secundum hominem intelligendum est: nam secundum Deum omnia per ipsum facta sunt (Joan. I, 3), et in ipso condita sunt omnia in coelo et in terra, visibilia et invisibilia (Coloss. I, 16). Sicut ergo dedisti ei potestatem, inquit, omnis carnis, ita te glorificet Filius tuus, id est, notum te faciat omni carni quam dedisti ei. Sic enim dedisti, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam. 3. Haec est autem, inquit, vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum. Ordo verborum est, ut te et quem misisti Jesum Christum cognoscant solum verum Deum. Consequenter enim et Spiritus sanctus intelligitur, quia Spiritus est Patris et Filii, tanquam charitas substantialis et consubstantialis amborum. Quoniam non duo dii Pater et Filius, nec tres dii Pater et Filius et Spiritus sanctus; sed ipsa Trinitas unus solus verus Deus. Nec (1905)idem tamen Pater qui Filius, nec idem Filius qui Pater, nec idem Spiritus sanctus qui Pater et Filius; quoniam tres sunt Pater et Filius et Spiritus sanctus; sed ipsa Trinitas unus est Deus. Si ergo eo modo te glorificat Filius sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, et sic dedisti, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam, et, haec est vita aeterna, ut cognoscant te; sic te igitur Filius glorificat, ut omnibus quos dedisti ei, te cognitum faciat. Porro si cognitio Dei est vita aeterna, tanto magis vivere tendimus, quanto magis in hac cognitione proficimus. Non autem moriemur in vita aeterna: tunc ergo Dei cognitio perfecta erit, quando nulla mors erit. Summa tunc Dei clarificatio; quia summa gloria, quae graece dicitur δόξα. Unde dictum est δόξασον, quod latini quidam interpretati sunt, clarifica; quidam, glorifica. A veteribus autem gloria, qua gloriosi homines dicuntur, ita est definita: Gloria est frequens de aliquo fama cum laude. At si homo laudatur cum famae creditur, quomodo Deus laudabitur quando ipse videbitur? Propter quod scriptum est, Beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te (Psal. LXXXIII, 5). Ibi erit Dei sine fine laudatio, ubi erit Dei plena cognitio; et quia plena cognitio, ideo summa clarificatio vel glorificatio. 4. Sed prius hic clarificatur Deus, dum annuntiatus hominibus innotescit, et per fidem credentium praedicatur. Propter quod dicit, Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam. Non ait, jussisti; sed, dedisti: ubi commendatur evidens gratia. Quid enim habet quod non accepit, etiam in Unigenito humana natura? An non accepit, ut nihil mali, sed bona faceret omnia, quando in unitatem personae suscepta est a Verbo, per quod facta sunt omnia? Sed quomodo consummavit opus quod accepit ut faciat, cum restet adhuc passionis experimentum, ubi martyribus suis maxime praebuit quod sequerentur exemplum; unde ait apostolus Petrus, Christus passus est pro nobis relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus (I Petr. II, 21): nisi quia consummasse se dicit quod se consummaturum esse certissime novit? Sicut longe ante in prophetia praeteriti temporis usus est verbis, quando post annos plurimos futurum fuerat quod dicebat: Foderunt, inquit, manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea (Psal. XXI, 17, 18); non ait, Fodient et dinumerabunt. Et in hoc ipso Evangelio, Omnia, inquit, quae audivi a Patre meo, nota feci vobis (Joan. XV, 15): quibus ait postea, Adhuc multa habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo (Id. XVI, 12). Qui enim certis et immutabilibus causis omnia futura praedestinavit, quidquid facturus est fecit: nam et per prophetam dictum de illo est, Qui fecit quae futura sunt (Isai. XLV, 11, sec. LXX). 5. Secundum hoc etiam quod sequitur dicit: Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te. Nam supra dixerat, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te: in quo verborum ordine (1906)ostenderat prius a Patre clarificandum Filium, ut Patrem clarificaret Filius. Modo autem dixit, Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam: et nunc clarifica me; tanquam prior ipse Patrem clarificaverit, a quo deinde ut clarificetur exposcit. Ergo intelligendum est utroque verbo superius usum secundum id quod futurum erat, eoque ordine quo futurum erat, Clarifica Filium, ut te clarificet Filius: modo vero usum fuisse verbo praeteriti temporis de re futura, ubi ait, Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam. Deinde dicendo, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, quasi posterius esset clarificandus a Patre, quem prius ipse clarificaverat; quid ostendit, nisi superius ubi ait, Ego te clarificavi super terram, ita locutum se fuisse, tanquam fecisset quod facturus esset; hic autem poposcisse ut Pater faceret, per quod illud Filius facturus esset, id est, ut Pater clarificaret Filium, per quam Filii clarificationem etiam Filius clarificaturus esset Patrem? Denique si de re quae futura erat, ponamus etiam futuri temporis verbum, ubi pro tempore futuro posuit ipse praeteritum, nulla sententiae remanebit obscuritas: veluti si dixisset, Ego te clarificabo super terram, opus consummabo quod dedisti mihi ut faciam: et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum. Nempe ita planum est, sicut illud ubi ait, Clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te: et ipsa est omnino sententia, nisi quia et hic dictus est ejusdem clarificationis modus, ibi autem tacitus; tanquam illud isto exponeretur eis quos poterat permovere, quomodo Pater Filium, et maxime quomodo Patrem clarificaret et Filius. Dicendo enim clarificari a se Patrem super terram, se autem a Patre apud eumdem Patrem, modum profecto utriusque clarificationis ostendit. Ipse quippe Patrem clarificavit super terram, eum gentibus praedicando; Pater vero ipsum apud semetipsum, ad suam dexteram collocando. Sed ideo postea de clarificando Patre ubi ait, Ego te clarificavi, verbum praeteriti temporis ponere maluit, ut monstraret in praedestinatione jam factum, et pro jam facto habendum quod certissime fuerat futurum; id est, ut a Patre apud Patrem glorificatus, Patrem super terram glorificaret et Filius. 6. Sed hanc praedestinationem in sua clarificatione manifestius aperuit, qua eum clarificavit Pater, in eo quod adjunxit, Claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te. Ordo verborum est, quam habui apud te, priusquam mundus esset. Ad hoc valet quod ait, Et nunc clarifica me; hoc est, sicut tunc, ita et nunc; sicut tunc praedestinatione, ita et nunc perfectione: fac in mundo, quod apud te jam fuerat ante mundum; fac in suo tempore, quod ante omnia tempora statuisti. Hoc quidam sic intelligendum putarunt, tanquam natura humana quae suscepta est a Verbo, converteretur in Verbum, et homo mutaretur in Deum; imo, si diligentius quod opinati sunt cogitemus, homo periret in Deo. Non enim quisquam ex ista mutatione hominis vel duplicari Dei Verbum dicturus (1907)est, vel augeri, ut aut duo sint quod unum fuit, aut amplius sit quod minus fuit. Porro si natura humana in Verbum mutata atque conversa, Verbum Dei quantum erat et quod erat hoc erit, ubi est homo si non perit? 7. Sed ad hanc opinionem, quam veritati prorsus non video convenire, nihil nos urget, si Filio dicente, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te, intelligamus praedestinationem claritatis humanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuisse antequam mundus esset, quod in mundo etiam suo tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus, Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem (Ephes. I, 4); cur abhorrere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus essemus, elegit? Sic enim nos electi, quomodo ipse clarificatus; quia priusquam mundus esset, nec nos eramus, nec ipse mediator Dei et hominum homo Christus Jesus (I Tim. II, 5). Sed ille qui per ipsum in quantum Verbum ejus est, etiam quae futura sunt fecit, et vocat ea quae non sunt, tanquam sint (Rom. IV, 17); profecto secundum id quod mediator Dei et hominum homo est, ante mundi constitutionem pro nobis Deus Pater glorificavit ipsum, si tunc elegit etiam nos in ipso. Quid enim dicit Apostolus? « Scimus autem quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt. Quos enim praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii ejus, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus: quos autem praedestinavit, illos et vocavit » (Id. VIII, 28-30). 8. Nisi forte ipsum praedestinatum dicere formidabimus, quia de nobis tantum ut efficiamur conformes imaginis ejus, hoc dixisse videtur Apostolus. Quasi vero quisquam regulam fidei fideliter intuens, Filium Dei negaturus est praedestinatum, qui eum negare hominem non potest. Recte quippe dicitur non praedestinatus secundum id quod est Verbum Dei, Deus apud Deum. Utquid enim praedestinaretur, cum jam esset quod erat, sine initio, sine termino sempiternus? Illud autem praedestinandum erat, quod nondum erat, ut sic suo tempore fieret, quemadmodum ante omnia tempora praedestinatum erat ut fieret. Quisquis igitur Dei Filium praedestinatum negat, hunc eumdem filium hominis negat. Sed propter contentiosos etiam hinc audiamus Apostolum in suarum exordio Litterarum. Nam et in prima Epistolarum ejus, quae est ad Romanos, et ipsius Epistolae principium est, ubi legitur: Paulus servus Jesu Christi, vocatus Apostolus, segregatus in Evangelium Dei, quod ante promiserat per Prophetas suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem, qui praedestinatus est Filius Dei in virtute secundum Spiritum sanctificationis ex resurrectione mortuorum (Id. I, 1-4). Secundum hanc ergo praedestinationem etiam clarificatus est antequam mundus esset, ut esset claritas ejus ex resurrectione mortuorum (1908)apud Patrem, ad cujus dexteram sedet. Cum ergo videret illius praedestinatae suae clarificationis venisse jam tempus, ut et nunc fieret in redditione, quod fuerat in praedestinatione jam factum, oravit dicens, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te: tanquam diceret, Claritatem quam habui apud te, id est, illam claritatem quam habui apud te in praedestinatione tua, tempus est ut apud te habeam etiam vivens in dextera tua. Sed quoniam diu nos tenuit hujus discussio quaestionis, alio quae sequuntur sermone tractanda sunt. :TRACTATUS CVI. De eo quod Dominus dicit, Manifestavi nomen tuum hominibus; usque ad id, Et crediderunt quia tu me misisti. Cap. XVII, V\. 6-8. 1. De his verbis Domini, sicut ipse donaverit, sermone isto disputaturi sumus, quae ita se habent: Manifestavi nomen tuum hominibus quos dedisti mihi de mundo. Quod si de his tantum dicit discipulis cum quibus coenavit, et ad quos antequam orare inciperet, tam multa locutus est; non pertinet hoc ad illam clarificationem, sive ut alii interpretati sunt, glorificationem, de qua superius loquebatur, qua Filius clarificat vel glorificat Patrem. Quanta est enim vel qualis gloria, duodecim vel undecim potius innotuisse mortalibus? Si autem quod ait, Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo, omnes intelligi voluit, etiam qui in eum fuerant credituri, ad ejus magnam quae futura erat ex omnibus gentibus Ecclesiam pertinentes, de qua in Psalmo canitur, In Ecclesia magna confitebor tibi (Psal. XXXIV, 18); est plane ista clarificatio qua Filius clarificat Patrem, cum ejus nomen notum facit omnibus gentibus, et tam multis generationibus hominum. Et tale est hoc quod ait, Manifestavi novem tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo, quale illud quod paulo ante dixerat, Ego te clarificavi super terram (Joan. XVII, 4); pro tempore futuro et illic et hic praeteritum ponens, sicut qui sciret praedestinatum esse ut id fieret, et ideo fecisse dicens se quod erat sine ulla dubitatione facturus. 2. Sed de his qui jam erant discipuli ejus, non de omnibus qui in illum fuerant credituri eum dixisse quod dixit, Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo, ea quae sequuntur, credibilius esse demonstrant. Cum enim hoc dixisset, adjunxit: Tui erant, et mihi eos dedisti, et sermonem tuum servaverunt: nunc cognoverunt quia omnia quae dedisti mihi, abs te sunt; quia verba quae dedisti mihi, dedi eis: et ipsi acceperunt, et cognoverunt vere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti. Quanquam et haec omnia de futuris omnibus fidelibus dici potuerunt spe jam perfecta, cum adhuc essent futura: sed ut de his solis quos tunc habebat discipulis haec loqui intelligatur, illud magis urget quod paulo post ait, Cum essem cum eis, ego servabam eos in nomine tuo: quos dedisti mihi custodivi, et nemo ex eis periit, nisi filius perditionis, (1909)ut Scriptura impleatur; Judam significans qui tradidit eum: ex isto quippe duodenario numero Apostolorum solus periit. Deinde subjungit: Nunc autem ad te venio. Unde manifestum est eum de corporali sua dixisse praesentia, Cum essem cum eis, ego servabam eos, veluti jam cum eis ea praesentia non esset. Eo modo enim significare voluit ascensionem suam mox futuram, de qua dixit, Nunc autem ad te venio: iturus utique ad dexteram Patris; unde venturus est ad vivos et mortuos judicandos praesentia itidem corporali, secundum fidei regulam sanamque doctrinam: nam praesentia spirituali cum eis erat utique futurus post ascensionem suam, et cum tota Ecclesia sua in hoc mundo usque in consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 20). Non itaque recte intelliguntur de quibus dixerit, Cum essem cum eis, ego servabam illos, nisi hi quos in se credentes servare jam coeperat praesentia corporali, et quos relicturus fuerat absentia corporali, ut eos cum Patre servaret praesentia spirituali. Post vero adjungit et caeteros suos, ubi dicit: Non pro his autem rogo tantum, sed et pro his qui credituri sunt per verbum eorum in me. Ubi manifestius ostendit quod non de omnibus ad eum pertinentibus superius loqueretur, ab eo loco ubi ait, Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi; sed de his tantum qui eum, cum illa diceret, audiebant. 3. Ab ipso itaque orationis ejus exordio, ubi sublevatis oculis in coelum, dixit, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te, usque ad illud quod paulo post ait, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te; omnes suos volebat intelligi, quibus notum faciendo Patrem, clarificat eum. Cum enim dixisset, ut Filius tuus clarificet te; mox quemadmodum id fieret, demonstravit dicens, Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternum: haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum (Joan. XVII, 1-20). Non enim potest cognitione hominum clarificari Pater, nisi et ille cognoscatur per quem clarificatur, id est, per quem populis innotescit. Haec est glorificatio Patris, quae non circa solos illos Apostolos facta est, sed circa omnes homines fit, quibus suis membris caput est Christus. Neque enim de solis Apostolis potest intelligi, Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam; sed utique de omnibus quibus in eum credentibus vita aeterna datur. 4. Jam nunc ergo videamus quid de illis, a quibus tunc audiebatur, discipulis suis dicat. Manifestavi, inquit, nomen tuum hominibus quos dedisti mihi. Non ergo noverant Dei nomen, cum essent Judaei? Et ubi est quod legitur, Notus in Judaea Deus; in Israel magnum nomen ejus (Psal. LXXV, 2)? Ergo manifestavi nomen tuum hominibus istis, quos dedisti mihi de mundo, qui me audiunt haec dicentem: non illud nomen tuum quo vocaris Deus, sed illud quo vocaris Pater meus; quod nomen manifestari sine ipsius Filii manifestatione non posset. (1910)Nam quod Deus dicitur universae creaturae, etiam omnibus gentibus antequam in Christum crederent, non omni modo esse potuit hoc nomen ignotum. Haec est enim vis verae divinitatis, ut creaturae rationali jam ratione utenti, non omnino ac penitus possit abscondi. Exceptis enim paucis in quibus natura nimium depravata est, universum genus humanum Deum mundi hujus fatetur auctorem. In hoc ergo quod fecit hunc mundum coelo terraque conspicuum, et antequam imbuerentur in fide Christi, notus omnibus gentibus Deus. In hoc autem quod non est injuriis suis cum diis falsis colendus, notus in Judaea Deus. In hoc vero quod Pater est hujus Christi, per quem tollit peccatum mundi, hoc nomen ejus prius occultum omnibus, nunc manifestavit eis quos dedit ei Pater ipse de mundo. Sed quomodo manifestavit, si nondum venit hora de qua superius dixerat, quod veniret hora cum jam non in proverbiis, inquit, loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis (Joan. XVI, 25)? An vero annuntiatio manifesta putabitur in proverbiis? Cur ergo dictum est, Palam annuntiabo vobis, nisi quia in proverbiis non est palam? quod autem non in proverbiis occultatur, sed verbis manifestatur, procul dubio palam dicitur. Quomodo ergo manifestavit quod nondum palam dixit? Proinde sic intelligendum est, pro tempore futuro praeteritum positum, quemadmodum illud, Omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis (Id. XV, 15): quod nondum fecerat, sed loquebatur quasi fecisset, quod immobiliter esse praefixum sciebat ut faceret. 5. Quid est autem, Quos dedisti mihi de mundo? Dictum est enim de illis quod non esset de mundo. Sed hoc illis regeneratio praestitit, non generatio. Quid est etiam quod sequitur, Tui erant et mihi eos dedisti? An aliquando erant Patris, quando non erant unigeniti Filii ejus; et habuit aliquando Pater aliquid sine Filio? Absit. Verumtamen habuit aliquid aliquando Deus Filius, quod nondum habuit idem ipse homo Filius; quia nondum erat homo factus ex matre, quando tamen habebat universa cum Patre. Quapropter quod dixit, Tui erant, non inde se separavit Deus Filius, sine quo nihil unquam Pater habuit; sed solet ei tribuere omne quod potest, a quo est ipse qui potest. A quo enim habet ut sit, ab illo habet ut possit; et simul utrumque semper habuit, quia nunquam fuit et non potuit. Quocirca quidquid potuit Pater, semper cum illo Filius potuit; quoniam ille qui nunquam fuit et non potuit, nunquam sine Patre fuit, nunquam sine illo Pater fuit. Ac per hoc sicut Pater aeternus omnipotens, ita Filius coaeternus omnipotens; et si omnipotens, utique omnitenens. Id enim potius verbum e verbo interpretamur, si proprie volumus dicere, quod a Graecis dicitur παντοκράτωρ: quod nostri non sic interpretarentur, ut omnipotens dicerent, cum sit παντοκράτωρ omnitenens, nisi tantumdem valere sentirent. Quid ergo unquam habere potuit aeternus omnitenens, quod non simul habuerit coaeternus omnitenens? Quod itaque ait, Et mihi eos dedisti, hominem se accepisse hanc potestatem ut eos (1911)haberet, ostendit; quoniam qui semper omnipotens fuit, non semper homo fuit. Quamobrem, cum Patri potius tribuisse videatur ut ab eo illos acceperit quoniam ex ipso est quidquid est de quo est; etiam ipse sibi eos dedit, hoc est, cum Patre Deus Christus, homini Christo quod cum Patre non est, homines dedit. Denique qui hoc loco dicit, Tui erant, et mihi eos dedisti, jam superius eisdem discipulis dixerat, Ego vos de mundo elegi (Joan. XV, 19). Conteratur hic cogitatio carnalis, atque dispereat. De mundo sibi a Patre dicit Filius datos homines quibus alio loco dicit, Ego vos elegi de mundo. Quos Deus Filius de mundo elegit cum Patre, idem ipse homo Filius de mundo eos accepit a Patre: non enim Pater illos Filio dedisset, nisi elegisset. Ac per hoc Filius sicut non inde separavit Patrem, quando dixit, Ego vos de mundo elegi, quoniam simul eos elegit et Pater: sic non inde separavit et se, quando dixit, Tui erant, quia et ipsius Filii pariter erant. Nunc autem homo idem ipse Filius accepit eos qui non erant ipsius, quia et formam servi accepit Deus idem quae non erat ipsius. 6. Sequitur ac dicit, Et sermonem tuum servaverunt: nunc cognoverunt quia omnia quae dedisti mihi, abs te sunt: id est, cognoverunt quia abs te sum. Simul enim Pater dedit omnia, cum genuit qui haberet omnia. Quia verba, inquit, quae dedisti mihi, dedi eis, et ipsi acceperunt: id est, intellexerunt atque tenuerunt. Tunc enim verbum accipitur, quando mente percipitur. Et cognoverunt, inquit, vere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti. Et hic subaudiendum est, vere: quod enim dixit, cognoverunt vere, exponere voluit adjungendo, et crediderunt. Hoc itaque crediderunt vere, quod cognoverunt vere: id enim est a te exivi, quod est, tu me misisti. Cum ergo dixisset, cognoverunt vere, ne quisquam putaret istam cognitionem jam per speciem factam, non per fidem; exponendo addidit, et crediderunt, ut subaudiamus vere, et intelligamus hoc dictum esse, cognoverunt vere, quod est crediderunt vere: non eo modo quem significavit paulo ante, cum dixit, Modo creditis? Venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in propria, et me solum relinquatis (Id. XVI, 31 et 32). Sed crediderunt vere, id est quomodo credendum est, inconcusse, firme, stabiliter, fortiter; non jam in propria redituri, et Christum relicturi. Adhuc ergo discipuli non erant tales, quales eos dicit verbis praeteriti temporis, quasi jam essent, praenuntians quales futuri essent, accepto scilicet Spiritu sancto, qui eos, sicut promissum est, doceret omnia. Quem priusquam acciperent quomodo servaverunt ejus sermonem, quod de illis quasi fecerint, dixit; quando primus eorum ter eum negavit (Matth. XXVI, 69-74), cum ex ore ejus audisset quid futurum esset homini qui eum coram hominibus negavisset (Id. X, 33)? Dedit ergo eis verba sicut dixit, quae dedit ei Pater: sed quando illa non foris in auribus, sed intus in cordibus spiritualiter acceperunt, tunc vere acceperunt, quia tunc vere cognoverunt; vere autem cognoverunt, quia vere crediderunt.(1912) 7.Ipsi autem Filio quomodo Pater ea verba dederit, quibus verbis homo poterit explicare? Facilior sane quaestio videtur, si secundum id quod filius est hominis, accepisse a Patre illa verba credatur. Quanquam natus ex Virgine quando et quomodo ea didicerit, quis enarrabit; quando etiam ipsam quae de Virgine facta est, generationem ejus quis enarrabit? Si vero secundum id quod est de Patre genitus Patrique coaeternus, accepisse a Patre ista verba cogitatur, nihil ibi temporis cogitetur quasi prius fuerit qui ea non habuerit, atque ut haberet quae non habebat acceperit; quoniam quidquid Deus Pater Deo Filio dedit, gignendo dedit. Ita enim dedit Filio Pater, sine quibus Filius esse non posset, sicut ei dedit ut esset. Nam quomodo aliter Verbo verba daret aliqua, in quo ineffabiliter dixit omnia? Sed jam quae sequuntur, alio sunt exspectanda sermone. :TRACTATUS CVII. De eo quod dicit Jesus, Ego pro eis rogo, etc., usque ad id, Ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis. Cap. XVII, V\. 9-13. 1. Cum de his quos jam discipulos habebat, Dominus loqueretur ad Patrem, inter alia etiam dixit hoc: Ego pro eis rogo: non pro mundo rogo, sea pro his quos dedisti mihi. Mundum vult modo intelligi, qui vivunt secundum concupiscentiam mundi, et non sunt in ea sorte gratiae, ut ab illo eligantur ex mundo. Non itaque pro mundo, sed pro his quos ei Pater dedit, rogare se dicit: per hoc enim quod eos illi Pater jam dedit, factum est ut non pertineant ad eum mundum pro quo non rogat. 2. Deinde subjungit, Quia tui sunt. Neque enim quia Pater eos Filio dedit, amisit ipse quos dedit: cum adhuc Filius sequatur, et dicat, Et mea omnia tua sunt, et tua mea. Ubi satis apparet quomodo unigeniti Filii sint omnia quae sunt Patris; per hoc utique quod etiam ipse Deus est, et de Patre Patri est natus aequalis: non quomodo dictum est uni ex duobus filiis, majori scilicet, Tu semper mecum es, et omnia mea tua sunt (Luc. XV, 31). Illud enim dictum est de his omnibus creaturis quae infra creaturam sanctam rationalem sunt, quae utique subduntur Ecclesiae; in qua universa Ecclesia et illi duo intelliguntur filii major et minor, cum omnibus Angelis sanctis, quibus erimus aequales in regno Christi et Dei (Matth. XXII, 30): hoc autem ita dictum est, Et mea omnia tua sunt, et tua mea, ut hic sit etiam ipsa creatura rationalis, quae non nisi Deo subditur, ut ei quae infra illam sunt cuncta subdantur. Haec ergo cum sit Dei Patris, non simul esset et Filii, nisi Patri esset aequalis: de ipsa quippe agebat, cum diceret, Non pro mundo rogo, sed pro his quos dedisti mihi: quia tui sunt, et mea omnia tua sunt, et tua mea. Nec fas est ut sancti, de quibus haec locutus est, cujusquam sint, nisi ejus a quo creati et sanctificati sunt: ac per hoc et omnia quae ipsorum sunt, necesse est ut ejus sint cujus et ipsi sunt. Ergo cum et Patris et Filii sunt, aequales eos esse demonstrant, quorum aequaliter sunt. Illud autem quod ait, cum de Spiritu sancto loqueretur, (1913)Omnia quae habet Pater, mea sunt; propterea dixi quia de meo accipiet et annuntiabit vobis (Joan. XVI, 15); de his dixit quae ad ipsam Patris pertinent divinitatem, in quibus illi est aequalis, omnia quae habet habendo. Neque enim Spiritus sanctus de creatura quae Patri est subdita et Filio, fuerat accepturus quod ait, de meo accipiet; sed utique de Patre de quo procedit Spiritus, de quo est natus et Filius. 3. Et clarificatus sum, inquit, in eis. Nunc suam clarificationem tanquam facta sit dicit, cum adhuc esset futura: superius autem a Patre poscebat ut fieret. Sed utrum ipsa sit clarificatio, de qua dixerat, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te (Joan. XVII, 1, 5); utique requirendum est. Si enim apud te, quomodo in eis? An cum hoc ipsum innotescit eis, ac per ipsos omnibus qui credunt eis testibus suis? Possumus plane sic intelligere dixisse Dominum de Apostolis, quod clarificatus sit in eis: dicendo enim esse jam factum, ostendit jam fuisse praedestinatum, et certum haberi voluit quod esset futurum. 4. Et jam, inquit, non sum in mundo, et hi in mundo sunt. Si horam prorsus illam qua loquebatur attendas, utrique adhuc in mundo erant; et ipse scilicet, et illi de quibus hoc dicebat: non enim secundum provectum cordis et vitae id accipere possumus vel debemus, ut illi propterea adhuc esse dicantur in mundo, quod mundana adhuc sapiant; ille autem jam non esse in mundo, sapiendo divina. Positum est hic enim verbum unum, quod nos ita intelligere omnino non sinat: quia non ait, Et non sum in mundo; sed, Jam non sum in mundo: per hoc ostendens fuisse se in mundo, jam non esse. Numquid ergo fas est ut eum credamus aliquando mundana sapuisse, et ab hoc errore liberatum jam illa non sapere? Quis tam impio sensu se induerit? Restat igitur ut secundum id quod ipse etiam in mundo prius erat, in mundo se dixerit jam non esse; profecto praesentia corporali, a mundo scilicet absentiam suam jam cito futuram, illorum autem tardius, per hoc ostendens, quod se jam non hic esse, illos autem hic esse dixit, cum et ipse hic et illi adhuc essent. Sic enim est locutus, homo congruens hominibus, ut mos loquendi sese habet humanus. An non quotidie dicimus, Jam non est hic, de aliquo quantocius abituro? Et maxime hoc de morituris solet dici. Quanquam et ipse Dominus tanquam praevidens quid lecturos movere posset adjecit, Et ego ad te venio: sic exponens quodammodo cur dixerit, Jam non sum in mundo. 5. Commendat ergo eos Patri, quos corporali absentia relicturus est, dicens: Pater sancte, serva eos in nomine tuo quos dedisti mihi. Nempe sicut homo Deum rogat pro discipulis suis, quos accepit a Deo. Sed attende quod sequitur: Ut sint, inquit, unum sicut et nos. Non ait, Ut nobiscum sint unum, aut, simus unum ipsi et nos, sicut unum sumus nos; sed ait, Ut sint unum sicut et nos. Ipsi utique in natura (1914)sua sint unum, sicut et nos in nostra unum sumus. Quod procul dubio verum non diceret, nisi secundum hoc diceret, quod ejusdem naturae Deus est cujus et Pater, secundum quod alibi dixit, Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30): non secundum id quod etiam homo est; nam secundum hoc, Pater major me est (Id. XIV, 28), dixit. Sed quoniam una eademque persona est Deus et homo, intelligimus hominem in eo quod rogat: intelligimus autem Deum in eo quod unum sunt et ipse et ille quem rogat. Sed est adhuc in consequentibus locus ubi de hac re diligentius disputandum est. 6. Hic autem sequitur: Cum essem cum eis, ego servabam eos in nomine tuo. Me, inquit, veniente ad te, serva eos in nomine tuo, in quo eos quando cum eis eram, et ipse servabam. In nomine Patris servabat discipulos suos Filius homo, cum eis humana praesentia constitutus: sed etiam Pater in nomine Filii servabat quos in nomine Filii petentes exaudiebat. His quippe idem Filius dixerat: Amen, amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis (Id. XVI, 23). Neque hoc tam carnaliter debemus accipere, velut vicissim nos servent Pater et Filius, amborum in nobis custodiendis alternante custodia, quasi succedat alius quando discesserit alius: simul enim nos custodiunt Pater et Filius et Spiritus sanctus, qui est unus verus et beatus Deus. Sed Scriptura nos non levat, nisi descendat ad nos: sicut Verbum caro factum descendit ut levaret, non cecidit ut jaceret. Si descendentem cognovimus, cum levante surgamus; et intelligamus, cum ita loquitur, personas eum distinguere, non separare naturas. Quando ergo servabat discipulos suos Filius praesentia corporali, non exspectabat Pater ad custodiendum succedere Filio discedenti; sed eos ambo servabant potentia spirituali: et quando ab eis abstulit Filius praesentiam corporalem, tenuit cum Patre custodiam spiritualem. Quia et custodiendos quando Filius homo accepit, custodiae paternae non eos abstulit: et cum Pater Filio custodiendos dedit, non dedit sine ipso cui dedit; sed dedit homini Filio, non sine Deo eodem ipso utique Filio. 7. Sequitur ergo Filius, et dicit: Quos dedisti mihi, custodivi: et nemo ex his periit, nisi filius perditionis, ut Scriptura impleatur. Filius perditionis dictus est traditor Christi, perditioni praedestinatus, secundum Scripturam quae de illo in psalmo centesimo octavo maxime prophetatur. 8. Nunc autem, inquit, ad te venio; et haec loquor in mundo, ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis. Ecce in mundo se loqui dicit, qui paulo ante dixerat, Jam non sum in mundo: quod cur dixerit, ibi exposuimus, imo ipsum id exposuisse docuimus. Ergo et quia nondum abierat, hic adhuc erat; et quia mox fuerat abiturus, hic quodammodo jam non erat. Quod sit autem hoc gaudium de quo ait, ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis, jam superius expressum est, ubi ait, Ut sint unum sicut et nos. Hoc gaudium suum, id est, a se in eos collatum, in eis (1915)dicit implendum; propter quod locutum se dixit in mundo. Haec est pax illa et beatitudo in futuro saeculo, propter quam consequendam temperanter et juste et pie vivendum est in hoc saeculo. :TRACTATUS CVIII. De eo quod ait Jesus, Ego dedi eis sermonem tuum; usque ad id, Ut sint et ipsi sanctificati in veritate. (Cap. XVII, V\. 14-19). 1. Loquens adhuc Dominus ad Patrem, et orans pro discipulis suis, dicit: Ego dedi eis sermonem tuum, et mundus eos odio habuit. Nondum id experti fuerant passionibus suis, quae illos postea sunt secutae; sed more suo dicit ista, verbis praeteriti temporis futura praenuntians. Deinde causam subjiciens cur eos oderit mundus: Quia non sunt, inquit, de mundo, sicut et ego non sum de mundo. Hoc eis regeneratione collatum est: nam generatione de mundo erant, propter quod jam eis dixerat, Ego vos de mundo elegi (Joan. XV, 19). Donatum est ergo eis ut sicut ipse, nec ipsi essent de mundo, eos ipso liberante de mundo. Ipse autem de mundo nunquam fuit: quia etiam secundum formam servi de Spiritu sancto ipse natus est, de quo illi renati. Nam si propterea illi jam non de mundo, quia renati sunt de Spiritu sancto; propterea ille nunquam de mundo, quia natus est de Spiritu sancto. 2. Non rogo, inquit, ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos ex malo. Adhuc enim necessarium habebant, quamvis jam non essent de mundo, esse tamen in mundo. Repetit eamdem sententiam: De mundo, inquit, non sunt, sicut et ego non sum de mundo. Sanctifica eos in veritate. Sic enim servantur ex malo, quod superius oravit ut fieret. Quaeri autem potest quomodo de mundo jam non erant, si sanctificati in veritate nondum erant; aut si jam erant, cur poscat ut sint. An quia et sanctificati in eadem proficiunt sanctitate, fiuntque sanctiores; neque hoc sine adjutorio gratiae Dei, sed illo eorum sanctificante provectum, qui sanctificavit incoeptum? Unde et Apostolus dicit: Qui in vobis opus bonum coepit, perficiet usque in diem Christi Jesu (Philipp. I, 6). Sanctificantur itaque in veritate haeredes Testamenti Novi, cujus veritatis umbrae fuerant sanctificationes Veteris Testamenti: et cum sanctificantur in veritate, utique sanctificantur in Christo, qui veraciter dixit, Ego sum via, et veritas, et vita (Joan. XIV, 6). Item quando ait, Veritas liberabit vos, paulo post exponens quid dixerit, Si vos, inquit, Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis (Id. VIII, 32, 36); ut ostenderet hoc se prius dixisse veritatem, quod postmodum Filium. Quid ergo aliud et hoc loco dixit, Sanctifica eos in veritate, nisi, sanctifica eos in me? 3. Denique sequitur, et hoc apertius insinuare non desinit: Sermo, inquit, tuus veritas est. Quid aliud dixit, quam, Ego veritas sum? Graecum quippe Evangelium λόγος habet, quod etiam ibi legitur, ubi dictum est, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Et utique Verbum ipsum novimus (1916)unigenitum Dei Filium, quod caro factum est, et habitavit in nobis (Id. I, 1, 14). Unde et hic poni potuit, et in quibusdam codicibus positum est, Verbum tuum veritas est; sicut in quibusdam codicibus etiam ibi scriptum est In principio erat sermo. In graeco autem sine ulla varietate, et ibi et hic λόγος est. Sanctificat itaque Pater in veritate, id est, in Verbo suo, in Unigenito suo, suos haeredes ejusque cohaeredes. 4. Sed nunc adhuc de Apostolis loquitur; nam secutus adjungit, Sicut me misisti in mundum, et ego misi eos in mundum. Quos misit, nisi Apostolos suos? Nam et ipsum nomen Apostolorum, quoniam graecum est, nihil nisi missos significat in latino. Misit ergo Deus Filium suum non in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati (Rom. VIII, 3); et misit Filius ejus eos quos natos in carne peccati sanctificavit a labe peccati. 5. Sed quoniam per hoc quod mediator Dei et hominum homo Christus Jesus factus est caput Ecclesiae, illi membra sunt ejus; ideo ait quod sequitur, Et pro eis ego sanctifico meipsum. Quid est enim, Et pro eis ego sanctifico meipsum, nisi, eos in meipso sanctifico, cum et ipsi sint ego? Quoniam de quibus hoc ait, ut dixi, membra sunt ejus, et unus est Christus caput et corpus: docente Apostolo atque dicente de semine Abrahae, Si autem vos Christi, ergo semen Abrahae estis; cum dixisset superius, Non dicit, Et seminibus tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semini tuo, quod est Christus (Galat. III, 29, 16). Si ergo semen Abrahae, hoc est Christus, quid aliud dictum est quibus dictum est, Ergo semen Abrahae estis, nisi, ergo Christus estis? Inde est quod alio loco idem ipse apostolus ait: Nunc gaudeo in passionibus pro vobis, et adimpleo ea quae desunt pressurarum Christi, in carne mea (Coloss. I, 24). Non dixit, pressurarum mearum, sed, Christi: quia membrum erat Christi; et in persecutionibus suis, quales Christum in suo toto corpore pati oportebat, etiam ipse pressuras ejus pro sua portione adimplebat. Quod ut etiam hoc loco certum sit, attende sequentia. Cum enim dixisset, Et pro eis ego sanctifico meipsum, ut intelligeremus hoc eum dixisse, quod eos sanctificaret in se, mox addidit, Ut sint et ipsi sanctificati in veritate. Quod quid est aliud quam, in me, secundum id quod veritas est Verbum illud in principio Deus? In quo et ipse filius hominis sanctificatus est ab initio creationis suae, quando Verbum factum est caro; quia una persona facta est Verbum et homo. Tunc ergo sanctificavit se in se, hoc est, hominem se in Verbo se; quia unus Christus Verbum et homo, sanctificans hominem in Verbo. Propter sua vero membra, Et pro eis, inquit, ego, id est, quod prosit etiam ipsis, quia et ipsi sunt ego; sicut mihi profuit in me, quia homo sum sine ipsis: Et ego sanctifico meipsum, hoc est, ipsos in me tanquam meipsum sanctifico ego, quoniam in me etiam ipsi sunt ego. Ut sint et ipsi sanctificati in veritate. Quid est et ipsi, nisi, quemadmodum ego; in veritate, quod ipse sum ego? Deinde jam non solum de Apostolis, sed etiam de (1917)suis caeteris membris incipit dicere: quod donante ipso, alio sermone tractandum est. :TRACTATUS CIX. In illud, Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me. Cap. XVII, V\. 20. 1. Dominus Jesus jam sua propinquante passione, cum orasset pro discipulis suis, quos et Apostolos nominavit, cum quibus coenaverat ultimam coenam, de qua traditor ejus per buccellam manifestatus exierat, et cum quibus post ejus egressum antequam pro eis oraret, multa jam fuerat locutus; adjunxit et caeteros qui in eum fuerant credituri, et ait ad Patrem, Non pro his autem rogo tantum, id est pro discipulis qui cum illo tunc erant: sed et pro eis, inquit, qui credituri sunt per verbum eorum in me. Ubi omnes suos intelligi voluit, non solum qui tunc erant in carne, sed etiam qui futuri erant. Quotquot enim postea crediderunt in eum, per verbum Apostolorum sine dubio crediderunt, et donec veniat, credituri sunt: ipsis enim dixerat, Et vos testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis (Joan. XV, 27); et per hos Evangelium ministratum est, et antequam scriberetur, et utique quisquis in Christum credit, Evangelio credit. Non itaque hi tantum intelligendi sunt, quos ait in se credituros per verbum eorum, qui ipsos, cum in carne viverent, Apostolos audierunt; sed et post obitum eorum, et nos longe post nati, per verbum eorum credidimus in Christum. Quoniam ipsi qui cum illo tunc fuerunt, quod ab illo audierunt, caeteris praedicaverunt: atque ita verbum eorum, ut etiam nos crederemus, ad nos usque pervenit, ubicumque est ejus Ecclesia; et perventurum est ad posteros, quicumque, ubicumque postea in eum credituri sunt. 2. Potest itaque videri Jesus in hac oratione non orasse pro quibusdam suis, nisi diligenter scrutemur in eadem oratione verba ejus. Si enim pro eis prius oravit, sicut jam ostendimus, qui cum illo tunc erant, postea vero etiam pro eis qui per verbum eorum in illum fuerant credituri; potest dici non orasse pro illis qui neque tunc erant cum illo quando ista dicebat, neque per verbum eorum postea, sed in eum sive per ipsos, sive quomodolibet, tamen ante crediderant. Numquid enim cum illo tunc erat Nathanael? Numquid Joseph ille ab Arimathia, qui corpus ejus a Pilato petiit, quem jam discipulum ejus fuisse iste ipse Joannes evangelista testatur (Joan. XIX, 38)? Numquid Maria mater ejus, et aliae feminae, quas ejus discipulas in Evangelio jam tunc fuisse didicimus? Numquid cum illo tunc erant de quibus saepe dicit idem Joannes evangelista, Multi crediderunt in eum (Id. II, 23, IV, 39, VII, 31, VIII, 30, et X, 42)? Nam unde erat multitudo illa eorum qui cum ramis partim praecedebant, partim sequebantur insidentem jumento, dicentes, Benedictus qui venit in nomine Domini; et cum eis pueri, de quibus ipse ait fuisse praedictum, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem (Matth. XXI, 7, 16; Psal. VIII, 3)? Unde quingenti fratres, quibus simul post resurrectionem non apparuisset (I Cor. (1918)XV, 6), nisi in eum ante credidissent? Unde illi centum et novem, qui cum istis undecim centum et viginti erant, quando simul congregati post ejus ascensum exspectaverunt, et acceperunt promissum Spiritum sanctum (Act. I, 15, et II, 4)? Unde erant isti omnes, nisi ex illis de quibus dictum est, Multi crediderunt in eum? Non ergo pro eis tunc oravit Salvator, quoniam pro eis oravit qui cum illo tunc erant, et pro aliis qui per verbum eorum in eum non jam crediderant, sed fuerant credituri. Isti autem nec cum illo tunc erant, et in eum jam ante crediderant. Omitto dicere de Simeone sene, qui in infantulum credidit; de Anna prophetissa (Luc. II, 25-38); de Zacharia et Elisabeth, qui eum prophetaverunt antequam de Virgine nasceretur (Id. I, 41-45, 67-79); de filio eorum Joanne praecursore ejus, amico sponsi, qui eum et in sancto Spiritu agnovit, et absentem praedicavit, et aliis agnoscendum cum praesens esset ostendit (Joan. I, 19-36, et III, 26-36): hos omitto, quoniam responderi potest orandum pro talibus mortuis non fuisse, qui cum magnis suis meritis hinc abierant, et recepti quiescebant; hoc enim et de antiquis justis similiter respondetur. Quis enim eorum a damnatione totius massae perditionis, quae per unum hominem facta est, salvus esse potuisset, nisi in unum Mediatorem Dei et hominum in carne venturum revelante Spiritu credidisset? Sed numquid ei pro Apostolis orandum fuit, et pro tam multis qui in hac vita adhuc erant, nec cum illo tunc erant, et jam ante crediderant, orandum non fuit? Quis hoc dixerit? 3. Intelligendum est igitur, quod nondum in eum sic crediderant, quomodo in se credi volebat: quandoquidem et ipse Petrus, cui confitenti et dicenti, Tu es Christus Filius Dei vivi, tam magnum testimonium perhibuerat, magis eum mori nolebat, quam mortuum resurrecturum esse credebat; unde mox ab eo appellatus est satanas (Matth. XVI, 16, 23). Fideliores itaque reperiuntur, qui defuncti jam fuerant, et resurrecturum Christum revelante Spiritu non utique dubitabant, quam illi qui cum credidissent ipsum redempturum Israel, visa ejus morte spem totam quam de illo habuerant perdiderunt. Nihil itaque melius credimus, quam post ejus resurrectionem impertito Spiritu sancto, et doctis et confirmatis Apostolis, eisque in Ecclesia primitus doctoribus constitutis, per eorum verbum sic alios credidisse quemadmodum in Christum credi oportebat, id est, ut fidem resurrectionis ejus tenerent. Ac per hoc et illos omnes qui jam in eum credidisse videbantur, ad eorum numerum pertinuisse pro quibus oravit, dicens, Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me. 4. Sed restat nobis ad istam quaestionem adhuc solvendam beatus Apostolus, et latro ille crudelis in scelere, fidelis in cruce. Paulus quippe apostolus non ab hominibus, neque per hominem, sed per Jesum Christum se dicit factum Apostolum: et de ipso suo evangelio loquens ait, Neque enim ab homine ego accepi illud, neque didici; sed per revelationem Jesu (1919)Christi (Galat. I, 1, 12). Quomodo igitur erat in eis de quibus dictum est, credituri sunt per verbum eorum in me? Latro vero ille tunc credidit, quando in ipsis doctoribus fides quae fuerat qualiscumque defecit. Nec ipse itaque per eorum verbum credidit in Christum Jesum: et tamen sic credidit, ut quem videbat crucifixum, confiteretur non solum resurrecturum, verum etiam regnaturum, dicendo, Memento mei, cum veneris in regnum tuum (Luc. XXIII, 42). 5. Proinde relinquitur, ut si Dominus Jesus hac oratione pro suis omnibus quicumque in hac vita, quae tentatio est super terram (Job VII, 1), vel tunc erant, vel futuri erant, orasse credendus est, sic intelligamus quod dictum est, per verbum eorum, ut ipsum verbum fidei quod praedicaverunt in mundo, hic significatum esse credamus; dictum autem esse verbum eorum, quoniam ab ipsis est primitus ac praecipue praedicatum. Jam enim ab ipsis praedicabatur in terra, quando per revelationem Jesu Christi ipsum verbum eorum Paulus accepit. Unde et contulit cum eis Evangelium, ne forte in vacuum cucurrisset aut curreret; et dexteras ei dederunt: quia et in illo, quamvis non per eos illi datum, tamen verbum suum, quod jam praedicabant, et in quo fundati fuerant, invenerunt (Galat. II, 2, 9). De quo verbo resurrectionis Christi idem dicit apostolus, « Sive ego, sive illi, sic praedicamus, et sic credidistis » (I Cor. XV, 11); et iterum, « Hoc est, » inquit, « verbum fidei quod praedicamus, quia si confessus fueris in ore tuo quia Dominus est Jesus, et credideris in corde tuo quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris » (Rom. X, 8 et 9). Et in Actibus Apostolorum legitur quod in Christo Deus definierit fidem omnibus, suscitans eum a mortuis (Act. XVII, 31). Hoc verbum fidei, quia principaliter ac primitus per Apostolos, qui ei cohaeserant, praedicatum est, ideo verbum eorum dictum est. Neque enim propterea non est verbum Dei, quia dictum est verbum eorum; cum dicat idem apostolus Thessalonicenses excepisse a se, non ut verbum hominum, sed, sicut est, vere verbum Dei (I Thess. II, 13). Ideo ergo Dei, quia Deus id donavit; eorum vero verbum dictum est, quia hoc praedicandum illis Deus primitus ac praecipue commendavit. Ac per hoc etiam ille latro in sua fide verbum eorum habebat: quod eorum propterea dictum erat, quoniam praedicandum ad eorum officium primitus ac praecipue pertinebat. Denique cum murmur factum esset de ministerio mensarum a viduis Graecorum, antequam Paulus credidisset in Christum; responderunt Apostoli, qui Domino ante cohaeserant: Non est bonum nos relinquere verbum Dei, et ministrare mensis (Act. VI, 1-4). Tunc ordinandos diaconos providerunt, ne ipsi a praedicandi verbi avocarentur officio. Unde merito dictum est verbum eorum, quod est verbum fidei, per quod omnes in Christum, undecumque id audierint, crediderunt, vel audituri et credituri sunt. Ergo illa oratione pro omnibus quos redemit, sive tunc in carne viventes, sive postea futuros, Redemptor noster oravit, cum rogans pro Apostolis qui cum illo tunc erant, adjunxit (1920)etiam illos qui per eorum verbum in eum fuerant credituri. Quid autem adjunctis illis deinde dicat, alia est disputatione tractandum. :TRACTATUS CX. De eo quod sequitur, Ut omnes unum sint, etc., usque ad id, Et dilexisti eos, sicut et me dilexisti. Cap. XVII, V\. 21-23. 1. Cum Dominus Jesus orasset pro discipulis suis quos tunc secum habebat, atque adjunxisset suos alios, dicens, Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me; velut quaereremus, quid vel quare pro illis rogaret, continuo subintulit, dicens: Ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint. Et superius cum adhuc pro solis discipulis, quos secum habebat, oraret: Pater sancte, inquit, serva eos in nomine tuo quos dedisti mihi, ut sint unum sicut et nos (Joan. XVII, 11). Hoc ergo nunc etiam et pro nobis rogavit, quod tunc pro illis, ut omnes, hoc est et nos et illi, unum simus. Ubi diligenter advertendum est non dixisse Dominum, ut omnes unum simus; sed, Ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te (subintelligitur, unum sumus; quod apertius dicitur postea): quia et prius dixerat de discipulis qui cum illo erant, Ut sint unum sicut et nos. Quamobrem ita est Pater in Filio, et Filius in Patre, ut unum sint, quia unius substantiae sunt: nos vero esse quidem in eis possumus, unum tamen cum eis esse non possumus; quia unius substantiae nos et ipsi non sumus, in quantum Filius cum Patre Deus est. Nam in quantum homo est, ejusdem substantiae est cujus et nos sumus. Sed nunc illud potius voluit commendare, quod alio loco ait, Ego et Pater unum sumus (Id. X, 30); ubi eamdem Patris et suam significavit esse naturam. Ac per hoc et cum in nobis sunt Pater et Filius, vel etiam Spiritus sanctus, non debemus eos putare naturae unius esse nobiscum. Sic itaque sunt in nobis, vel nos in illis, ut illi unum sint in natura sua, nos unum in nostra. Sunt quippe ipsi in nobis, tanquam Deus in templo suo: sumus autem nos in illis, tanquam creatura in Creatore suo. 2. Deinde cum dixisset, Ut et ipsi in nobis unum sint, adjunxit, Ut mundus credat quia tu me misisti. Quid est hoc? Numquidnam tunc crediturus est mundus, quando in Patre et Filio unum omnes erimus? Nonne ista est pax illa perpetua, et potius fidei merces quam fides? Unum enim erimus, non ut credamus, sed quia credidimus. Sed etsi in hac vita propter ipsam communem fidem, omnes qui in unum credimus, unum sumus, juxta illud Apostoli, Omnes enim vos unum estis in Christo Jesu (Galat. III, 28); etiam sic non ut credamus, sed quia credimus, unum sumus. Quid est ergo, Omnes unum sint, ut mundus credat? Ipsi quippe omnes mundus est credens. Neque enim alii sunt qui unum erunt, et alius est mundus propterea crediturus, quia illi unum erunt; cum procul dubio de his dicat, Ut omnes unum sint, de quibus dixerat, Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri (1921)sunt per verbum eorum in me, continuo subjungens, Ut omnes unum sint. Isti autem omnes quid est, nisi mundus, non hostilis utique, sed fidelis? Nam ecce qui dixerat, Non pro mundo rogo (Joan. XVII, 9), pro mundo rogat ut credat. Quoniam est mundus de quo scriptum est: Ne cum hoc mundo damnemur (I Cor. XI, 32). Pro isto mundo non rogat: neque enim quo sit praedestinatus, ignorat. Et est mundus de quo scriptum est, Non enim venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum (Joan. III, 17): unde et Apostolus, Deus, inquit, erat in Christo, mundum reconcilians sibi (II Cor. V, 19). Pro isto mundo rogat, dicens, Ut mundus credat quia tu me misisti. Per hanc enim fidem mundus reconciliatur Deo, cum credit in Christum qui est missus a Deo. Quomodo ergo intellecturi sumus quod ait, Ut et ipsi in nobis unum sint, ut credat mundus quia tu me misisti: nisi quia non in eo causam posuit ut credat mundus, quia illi unum sunt, tanquam ideo credat quod eos esse unum videt; cum ipse mundus sint omnes, qui credendo unum fiunt: sed orando dixit, Ut mundus credat; sicut orando dixit, Ut omnes unum sint; orando dixit, Ut et ipsi in nobis unum sint? Hoc est enim omnes unum sint, quod est mundus credat: quoniam credendo unum fiunt; perfecte unum, qui cum natura essent unum, dissentiendo ab uno non erant unum. Denique si verbum quod ait, rogo, tertio subaudiamus, vel potius quo plenius fiat, ubique ponamus; erit hujus expositio sententiae manifestior: Rogo ut omnes unum sint, sicut tu Pater in me, et ego in te: rogo ut et ipsi in nobis unum sint: rogo ut mundus credat quia tu me misisti. Ideo quippe addidit, quod dixit, in nobis, ut quod unum efficimur fidelissima charitate, gratiae Dei noverimus tribuendum esse, non nobis: sicut Apostolus cum dixisset, Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux, inquit; et ne sibi hoc tribuerent, adjecit, in Domino (Ephes. V, 8). 3. Deinde Salvator noster rogando Patrem, se hominem demonstrabat: nunc demonstrans et seipsum, quoniam cum Patre Deus est, facere quod rogat, Et ego, inquit, claritatem quam dedisti mihi, dedi illis. Quam claritatem, nisi immortalitatem, quam natura humana in illo fuerat acceptura? Nam nec ipse adhuc acceperat eam, sed more suo propter immobilitatem praedestinationis, praeteriti temporis verbis futura significat, quod nunc clarificandus, hoc est suscitandus a Patre, et ipse sit nos ad eam claritatem suscitaturus in fine. Simile est hoc ei quod alibi dicit, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Et quos, nisi eosdem quos Pater? Quaecumque enim Pater facit, non alia, sed haec et Filius; nec aliter, sed similiter facit (Joan. V, 21, 19). Ac per hoc suscitavit et seipsum etiam ipse. Nam inde est, Solvite templum hoc, inquit, et in triduo resuscitabo illud (Id. II, 19). Proinde immortalitatis claritatem, quam sibi a Patre datam dicit, etiam ipse sibi dedisse intelligendus est, etsi non dicit. Ideo quippe saepius solum Patrem facere dicit quod et ipse facit cum Patre, ut quidquid est ei tribuat de quo est. Sed et aliquando (1922)etiam tacito Patre, se dicit facere quod facit cum Patre: ut intelligamus ita Filium non esse a Patris opere separandum, quando se tacito Patrem dicit aliquid operari; quemadmodum nec Pater ab opere Filii separatur, quando ipso tacito Filius operari dicitur, quod nihilominus pariter operantur. Cum ergo tacet Filius in opere Patris operationem suam, humilitatem commendat, ut sit nobis salubrior: cum vero vicissim in opere suo tacet operationem Patris, parilitatem suam commendant, ne credatur inferior. Isto igitur modo et hoc loco nec se facit alienum a Patris opere, quamvis dixerit, Claritatem quam dedisti mihi; quia et ipse dedit eam sibi: nec Patrem facit alienum ab opere suo, quamvis dixerit, dedi eis; quia et Pater illam dedit eis. Inseparabilia namque sunt opera non solum Patris et Filii, verum etiam Spiritus sancti. Sicut autem ex eo quod Patrem pro suis omnibus rogavit, hoc fieri voluit, Ut omnes unum sint: ita ex hoc etiam suo beneficio quod ait, Claritatem quam dedisti mihi, dedi eis, id fieri nihilominus voluit; nam continuo subjunxit, Ut sint unum, sicut et nos unum sumus. 4. Deinde addidit: Ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum. Ubi se mediatorem inter Deum et homines breviter intimavit. Neque enim hoc ita dictum est, tanquam Pater non sit in nobis, aut nos in Patre non simus; cum et alio loco dixerit, Veniemus ad eum, et mansionem apud eum faciemus (Joan. XIV, 23): et hic paulo ante non dixerit, Ego in eis et tu in me, quod dixit modo; aut, Ipsi in me et ego in te; sed, Tu in me et ego in te, et ipsi in nobis. Quod ergo nunc ait, Ego in eis et tu in me, ita dictum est ex persona Mediatoris, sicut illud quod Apostolus ait, Vos Christi, Christus vero Dei (I Cor. III, 23). Quod vero addidit, Ut sint consummati in unum, ostendit eo perduci reconciliationem, quae fit per Mediatorem, ut perfecta beatitudine, cui jam nihil possit adjici, perfruamur. Unde id quod sequitur, Ut cognoscat mundus quia tu me misisti, non sic accipiendum puto, tanquam iterum dixerit, Ut credat mundus: aliquando enim et cognoscere pro eo quod est credere ponitur, ut est quod ait aliquanto superius, Et cognoverunt vere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti (Joan. XVII, 8). Hoc dixit posterius crediderunt, quod prius dixerat cognoverunt. Sed hic quandoquidem de consummatione loquitur, talis est intelligenda cognitio, qualis erit per speciem, non qualis nunc est per fidem Nam videtur ordo esse servatus in eo quod paulo ante dixit, Ut credat mundus; hic autem, Ut cognoscat mundus. Ibi enim quamvis dixerit, Ut omnes unum sint, et in nobis unum sint, non ait tamen, Sint consummati in unum; atque ita subnexuit, Ut credat mundus quia tu me misisti: hic vero, Ut sint, inquit, consummati in unum; ac deinde non addidit, Ut credat mundus; sed, Ut cognoscat mundus quia tu me misisti. Quamdiu enim credimus quod non videmus, nondum sumus ita consummati, quemadmodum erimus cum meruerimus videre quod credimus. Rectissime igitur ibi, Ut credat mundus; hic, Ut cognoscat mundus: tamen et ibi (1923)et hic, quia tu me misisti; ut noverimus quantum pertinet ad Patris et Filii inseparabilem charitatem, hoc nos modo credere quod tendimus credendo cognoscere. Si autem diceret, Ut cognoscant quia tu me misisti: tantumdem valeret quantum hoc quod ait, Ut cognoscat mundus. Ipsi sunt enim mundus, non permanens inimicus, qualis est mundus damnationi praedestinatus; sed ex inimico amicus effectus, propter quem Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi. Ideo dixit, Ego in eis et tu in me: tanquam diceret, Ego in eis ad quos misisti me; et tu in me, mundum reconcilians tibi per me. 5. Propterea sequitur etiam illud quod ait, Et dilexisti eos sicut et me dilexisti. In Filio quippe nos Pater diligit, quia in ipso nos elegit ante constitutionem mundi (Ephes. I, 4). Qui enim diligit Unigenitum, profecto diligit et membra ejus quae adoptavit in eum per eum. Nec ideo pares sumus unigenito Filio per quem creati et recreati sumus; quia dictum est, Dilexisti eos sicut et me. Neque enim semper aequalitatem significat, qui dicit, Sicut illud, ita et illud: sed aliquando tantum, Quia est illud, est et illud; aut, Quia est illud, ut sit et illud. Quis enim dixerit eo prorsus modo in mundum a Christo Apostolos missos, quomodo est ipse missus a Patre? Ut enim alias taceam differentias, quas commemorare longum est, missi sunt certe illi cum jam homines essent; missus est autem ipse ut homo esset: et tamen superius ait, Sicut me misisti in mundum, et ego misi eos in mundum (Joan. XVII, 18); tanquam diceret, Quia misisti me, misi eos. Ita et hoc loco, Dilexisti eos, inquit, sicut me dilexisti; quod nihil aliud est quam, Dilexisti eos, quoniam et me dilexisti. Non enim membra Filii non diligeret qui diligit Filium; aut alia causa est diligendi membra ejus, nisi quia diligit eum. Sed diligit Filium secundum divinitatem, quia genuit illum aequalem sibi; diligit eum etiam secundum id quod homo est, quia ipsum unigenitum Verbum caro factum est, et propter Verbum est ei chara Verbi caro: nos autem diligit, quoniam sumus ejus membra quem diligit; et hoc ut essemus, propter hoc nos dilexit antequam essemus. 6. Quapropter incomprehensibilis est dilectio qua diligit Deus, neque mutabilis. Non enim ex quo ei reconciliati sumus per sanguinem Filii ejus, non coepit diligere; sed ante mundi constitutionem dilexit nos, ut cum ejus Unigenito etiam nos filii ejus essemus, priusquam omnino aliquid essemus. Quod ergo reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, non sic audiatur, non sic accipiatur, quasi ideo nos reconciliaverit ei Filius, ut jam inciperet amare quos oderat; sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici, et invicem diligant qui oderant invicem: sed jam nos diligenti reconciliati sumus ei, cum quo propter peccatum inimicitias habebamus. Quod utrum verum dicam, attestetur Apostolus: Commendat, (1924)inquit, dilectionem suam Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est (Rom. V, 8, 9). Habebat itaque ille erga nos charitatem, etiam cum inimicitias adversum eum exercentes operaremur iniquitatem: et tamen ei verissime dictum est, Odisti, Domine, omnes qui operantur iniquitatem (Psal. V, 7). Proinde miro et divino modo et quando nos oderat, diligebat: oderat enim nos, quales ipse non fecerat; et quia iniquitas nostra opus ejus non omni ex parte consumpserat, noverat simul in unoquoque nostrum et odisse quod feceramus, et amare quod fecerat. Et hoc quidem in omnibus intelligi potest de illo, cui veraciter dicitur, Nihil odisti eorum quae fecisti (Sap. XI, 25). Non enim quodcumque odisset esse voluisset, aut omnino esset quod omnipotens esse noluisset, nisi et in eo quod odit, esset etiam quod amaret. Merito quippe odit, et velut a regula suae artis alienum improbat vitium: amat tamen suum etiam in vitiosis vel sanatione beneficium, vel damnatione judicium. Ita Deus, et nihil odit eorum quae fecit: naturarum enim, non vitiorum conditor, mala quae odit, ipse non fecit; et de malis eisdem vel sanando ea per misericordiam, vel ordinando per judicium, bona sunt ipsa quae facit. Cum igitur eorum quae fecit nihil oderit, quis digne possit eloqui, quantum diligat membra Unigeniti sui; et quanto amplius ipsum Unigenitum, in quo condita sunt omnia visibilia et invisibilia, quae in suis generibus ordinata ordinatissime diligit? Membra quippe Unigeniti ad Angelorum sanctorum aequalitatem gratiae suae largitate perducit: Unigenitus autem cum sit Dominus omnium, procul dubio est Dominus Angelorum, natura qua Deus est, non Angelis, sed Patri potius aequalis; gratia vero qua homo est, quomodo non excedit excellentiam cujuslibet angeli, cum sit una persona carnis et Verbi? 7. Quanquam non desint qui etiam nos Angelis praeferant; quia pro nobis, inquiunt, non pro Angelis mortuus est Christus. Id quid est aliud, quam de impietate velle gloriari? Etenim Christus, sicut ait Apostolus, juxta tempus pro impiis mortuus est (Rom. V, 6). Hic ergo non meritum nostrum, sed Dei misericordia commendatur. Nam quale est ideo se velle laudari, quia vitio suo tam detestabiliter aegrotavit, ut non posset aliter quam medici morte sanari? Non est haec nostrorum gloria meritorum, sed medicina morborum. An ideo nos praeferimus Angelis, quia cum et angeli peccaverint, nihil eis tale unde sanarentur impensum est? Quasi aliquid eis vel parvum fuerit impensum, et nobis amplius. Quod si et hoc factum esset, adhuc quaeri posset utrum ideo fuisset factum, quod steteramus excellentius, an quod desperatius jacebamus. Cum vero noverimus bonorum omnium Creatorem reparandis angelis malis nihil gratiae contulisse, cur non potius intelligimus quod tanto damnabilior eorum judicata sit culpa, quanto erat natura sublimior? Tanto enim minus quam nos (1925)peccare debuerunt, quanto meliores nobis fuerunt. Nunc autem in offendendo Creatorem tanto exsecrabilius beneficio ejus ingrati exstiterunt, quanto beneficentius sunt creati; nec eis satis fuit desertores esse illius, nisi et nostri fierent deceptores. Hoc itaque nobis magnum bonum conferet, qui dilexit nos sicut dilexit Christum, ut propter ipsum cujus membra nos esse voluit, aequales Angelis sanctis simus (Luc. XX, 36), quibus et natura inferiores conditi sumus, et peccato indigniores facti, qui eorum fieri qualescumque socii deberemus. :TRACTATUS CXI. De eo quod Dominus dicit, Pater, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego sum, et illi sint mecum; usque ad id, Ut dilectio qua dilexisti me, in ipsis sit, et ego in ipsis. Cap. XVII, V\. 24-26. 1. In magnam spem Dominus Jesus suos erigit, qua major omnino esse non possit. Audite, et estote in spe gaudentes, propter quod vita ista non amanda, sed toleranda sit, ut esse possitis in ejus tribulatione patientes (Rom. XII, 12). Audite, inquam, et quo spes nostra levetur attendite. Christus Jesus dicit, Filius Dei unigenitus qui Patri coaeternus et aequalis est, dicit; qui propter nos homo factus est, sed sicut omnis homo mendax (Psal CXV, 11) non factus est, dicit; via, vita, veritas dicit (Joan. XIV, 6); qui mundum vicit (Id. XVI, 33), de his quibus vicit, dicit. Audite, credite, sperate, desiderate quod dicit: Pater, inquit, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego sum, et illi sint mecum. Qui sunt isti quos ait a Patre datos sibi? Nonne illi de quibus alio loco dicit, Nemo venit ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum (Id. VI, 44)? Jam quomodo ea quae fieri dicit a Patre, faciat et ipse cum Patre, si quid in hoc Evangelio profecimus, novimus. Ipsi sunt ergo quos a Patre accepit, quos et ipse elegit de mundo, atque elegit ut jam non sint de mundo, sicut non est et ipse de mundo: ut sint tamen etiam ipsi mundus credens et cognoscens quod Christus a Deo Patre sit missus, ut mundus ex mundo liberaretur, ne mundus Deo reconciliandus cum mundo inimicissimo damnaretur. Sic enim ait in hujus orationis exordio: Dedisti ei potestatem omnis carnis, id est omnis hominis, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam (Id. XVII, 2). Ubi ostendit potestatem se quidem omnis hominis accepisse, ut liberet quos voluerit, damnet quos voluerit, qui vivos et mortuos judicabit; sed eos sibi esse datos, quibus omnibus det vitam aeternam. Sic enim ait: Ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam. Proinde non ei dati sunt, quibus vitam non dabit aeternam: quamvis et ipsorum potestas data sit, cui potestas data est omnis carnis, id est omnis hominis. Ita mundus reconciliatus ex inimico liberabitur mundo, cum in illum exserit potestatem suam, ut eum in mortem mittat aeternam: hunc autem facit suum, cui vitam donet aeternam. Quapropter omnibus prorsus ovibus suis bonus pastor, omnibus membris suis magnum caput promisit hoc praemium, ut ubi ipse est, et nos cum illo simus: nec poterit nisi fieri quod omnipotenti Patri se velle (1926)dixit omnipotens Filius. Ibi est enim et Spiritus sanctus pariter aeternus, pariter Deus, Spiritus unus duorum, et substantia voluntatis amborum. Nam illud quod dixisse legitur propinquante passione, Verum non quod ego volo, sed quod tu vis, Pater (Matth. XXVI, 39), quasi alia Patris, alia Filii sit voluntas aut fuerit, sonus est nostrae infirmitatis, quamvis fidelis, quam in se caput nostrum transfiguravit, quando etiam peccata nostra portavit. Unam vero esse Patris et Filii voluntatem, quorum etiam Spiritus unus est, quo adjuncto cognoscimus Trinitatem, etsi intelligere nondum permittit infirmitas, credat pietas. 2. Sed quoniam quibus promiserit et quam firma sit ipsa promissio, pro sermonis brevitate jam diximus; hoc ipsum quantum valemus, quid sit quod dignatus est promittere videamus, quos dedisti mihi, inquit, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum. Quantum attinet ad creaturam in qua factus est ex semine David secundum carnem (Rom. I, 3), nec ipse adhuc erat ubi futurus erat: sed eo modo dicere potuit, ubi ego sum, quo intelligeremus quod cito fuerat ascensurus in coelum, ut jam ibi esse se diceret ubi fuerat mox futurus. Potuit et in illo modo, quo ante jam dixerat loquens ad Nicodemum, Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui in coelo est (Joan. III, 13). Nam et ibi non dixit, Erit; sed, est, propter unitatem personae, in qua et Deus homo est, et homo Deus. In coelo ergo nos futuros esse promisit: illo enim forma servi levata est, quam sumpsit ex Virgine, et ad Patris dexteram collocata. Propter spem tanti hujus boni et Apostolus ait: Deus autem qui dives est in misericordia, propter multam dilectionem qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo, cujus gratia sumus salvi facti; et simul excitavit, et simul sedere fecit in coelestibus in Christo Jesu (Ephes. II, 4-6). Hoc ergo potest intelligi dixisse Dominus, Ut ubi ego sum, et illi sint mecum. Et ipse quidem de se dixit quod ibi jam esset; de nobis autem velle se dixit ut essemus ibi cum illo, non quod jam essemus ostendit. Apostolus autem quod Dominus velle se dixit ut fieret, tanquam factum fuerit est locutus. Non enim ait, Excitaturus est, et in coelestibus sedere facturus; sed, excitavit, et sedere in coelestibus fecit: quia non inaniter sed fideliter jam deputat factum quod futurum esse non dubitat. Quod vero attinet ad formam Dei in qua aequalis est Patri, si secundum eam velimus intelligere quod dictum est, Volo ut ubi ego sum, et illi sint mecum; abscedat ab animo omnis imaginum corporalium cogitatio: quidquid menti occurrerit longum, latum, crassum, qualibet luce corporea coloratum, per quaelibet locorum spatia vel finita, vel infinita diffusum, ab his omnibus, quantum potest, aciem suae contemplationis vel intentionis avertat. Et non inquiratur aequalis Patri Filius ubi sit, quoniam nemo invenit ubi non sit. Sed qui vult quaerere, quaerat potius ut cum illo sit; non ubique sicut ille, sed ubicumque esse potuerit. Qui enim homini poenaliter pendenti, et salubriter confitenti ait, Hodie mecum eris in paradiso (Luc. XXIII, 43); (1927)secundum id quod homo erat, anima ejus ipso die futura fuerat in inferno, caro in sepulcro; secundum autem id quod Deus erat, utique et in paradiso erat. Et ideo latronis anima a pristinis facinoribus absoluta, et illius munere jam beata, quamvis ubique sicut ille esse non poterat; tamen etiam ipso die cum illo in paradiso esse poterat, unde ille qui ubique semper est, non recesserat. Propterea nimirum non ei satis fuit dicere, Volo ut ubi ego sum, et illi sint; sed addidit, mecum. Esse enim cum illo, magnum bonum est. Nam et miseri esse possunt ubi est ille, quoniam quicumque ubicumque fuerint, est et ille: sed beati soli sunt cum illo, quia beati esse non poterunt nisi ex illo. Annon Deo veraciter dictum est, Si ascendero in coelum, tu ibi es; et si descendero in infernum, ades (Psal. CXXXVIII, 8)? aut vero Christus non est Dei Sapientia, quae attingit ubique propter suam munditiam (Sap. VII, 24)? Sed lux lucet in tenebris, nec eam tenebrae comprehendunt (Joan. I, 5). Ac per hoc, ut de re visibili, quamvis longe dissimili, qualecumque sumamus exemplum, sicut caecus etiamsi ibi sit ubi lux est, non est tamen ipse cum luce, sed absens est a praesente; ita infidelis atque impius, aut etiamsi fidelis et pius, nondum tamen ad intuendum lumen sapientiae idoneus, etiamsi esse nusquam possit ubi non sit et Christus, non est tamen ipse cum Christo, duntaxat per speciem. Nam hominem pie fidelem, non est dubitandum cum Christo esse per fidem: propter quod dicit, Qui non est mecum, adversum me est (Matth. XII, 30). Sed cum Patri Deo dicebat, Quos dedisti mihi, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum; de specie illa omnino dicebat, in qua videbimus eum sicuti est (I Joan. III, 2). 3. Nemo serenissimum sensum nubilosa contradictione perturbet; consequentia perhibeant testimonium praecedentibus verbis. Nempe cum dixisset, Volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum, continuo secutus adjunxit, Ut videant claritatem meam quam dedisti mihi, quia dilexisti me ante constitutionem mundi. Ut videant, dixit; non, ut credant. Fidei merces est ista, non fides. Si enim fides in Epistola ad Hebraeos recte definita est, Convictio rerum quae non videntur (Hebr. XI, 1); cur non merces fidei definiatur, Visio rerum quae creditae sperabantur? Cum viderimus enim claritatem quam dedit Pater Filio, etiamsi eam dici hoc loco intelligamus, non quam Pater aequali Filio gignens eum dedit, sed quam facto hominis filio dedit ei post mortem crucis: quando ergo videbimus illam Filii claritatem, profecto tunc fiet judicium vivorum atque mortuorum, tunc tolletur impius, ne videat claritatem Domini (Isai. XXVI, 10); quam, nisi illam qua Deus est? Beati enim mundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8): nec mundicordes sunt impii, propterea non videbunt. Tunc ibunt ipsi in supplicium aeternum; sic enim tolletur impius ne videat claritatem Domini: justi autem ibunt in vitam aeternam (Id. XXV, 46). Et quae est vita aeterna? Ut cognoscant, inquit, te solum verum Deum, et quem misisti (1928)Jesum Christum (Joan. XVII, 3): non utique sicut eum cognoverunt qui licet non mundicordes, tamen in forma servi clarificata judicantem videre potuerunt; sed sicut cognoscendus est a mundis corde solus verus Deus, cum Patre et Spiritu sancto Filius, quia ipsa Trinitas est solus verus Deus. Si ergo secundum id quod Filius Dei Deus est Patri aequalis atque coaeternus; accipiamus hoc dictum, Volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum, in Patre cum Christo erimus; sed ille sicut ille, nos sicut nos, ubicumque corpore fuerimus. Si enim loca dicenda sunt, et quibus non corpora continentur, et locus est cuique rei ubi est; locus Christi aeternus ubi semper est, ipse Pater est, et locus Patris Filius est; quia, Ego, inquit, in Patre, et Pater in me est (Id. XIV, 10); et in hac oratione, Sicut tu Pater, inquit, in me, et ego in te: et locus noster ipsi sunt, quia sequitur, Ut et ipsi in nobis unum sint (Id. XVII, 21): et nos locus Dei sumus, quoniam templum ejus sumus; sicut orat pro nobis qui mortuus est pro nobis, vivitque pro nobis, ut in ipsis unum simus; quia factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion (Psal. LXXV, 3), quae nos sumus. Sed quis idoneus loca ista, vel quae sunt in locis istis, sine spatiosis capacitatibus et sine corporeis molibus cogitare? Non parum tamen proficitur, si saltem quidquid tale oculo cordis occurrit, negatur, respuitur, improbatur: et lux quaedam in qua ista neganda, respuenda, improbanda cernuntur, sicut potuerit, cogitatur; et quam sit certa cognoscitur, et amatur, ut inde surgatur, atque ad interiora tendatur: quae cum penetrare mens invalida, et minus quam illa sunt, pura, nequiverit; non sine amoris gemitu et desiderii lacrymis inde pellatur; et patienter ferat quamdiu fide mundatur, atque ut illic habitare valeat, sanctis moribus praeparatur. 4. Quomodo ergo non erimus cum Christo ubi est, quando in Patre cum illo erimus in quo est? Neque hinc Apostolus nobis, quamvis nondum rem tenentibus, sed tamen spem gerentibus, tacuit. Ait enim: Si resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quae sursum sunt sapite, non quae super terram. Mortui enim estis, inquit, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Ecce interim fide ac spe vita nostra ubi Christus est, cum illo est; quia cum Christo in Deo est. Ecce velut jam factum est quod oravit ut fieret, dicens, Volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum: sed nunc per fidem. Quando autem fiet per speciem? Cum Christus, inquit, apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria (Coloss. III, 1-4). Tunc apparebimus quod tunc erimus; quia tunc apparebit non inaniter nos id credidisse ac sperasse antequam essemus Faciet hoc cui Filius cum dixisset, Ut videant claritatem meam quam dedisti mihi, continuo subjunxit, Quia dilexisti me ante constitutionem mundi. In illo enim dilexit et (1929)nos ante constitutionem mundi, et tunc praedestinavit quod in fine facturus est mundi. 5. Pater, inquit, juste, mundus te non cognovit. Quia justus es, ideo te non cognovit. Mundus quippe ille damnationi praedestinatus merito non cognovit: mundus vero quem per Christum reconciliavit sibi, non merito, sed gratia cognovit. Quid est enim eum cognoscere, nisi vita aeterna? quam mundo damnato utique non dedit, reconciliato dedit. Propterea itaque mundus non cognovit, quia justus es, et meritis ejus, ut non cognosceret, tribuisti: et propterea mundus reconciliatus cognovit, quia misericors es, et ut cognosceret non ei merito, sed gratia subvenisti. Denique sequitur, Ego autem te cognovi. Ipse fons gratiae est Deus natura, homo autem de Spiritu sancto et Virgine ineffabili gratia: denique propter ipsum, quia gratia Dei per Jesum Christum est Dominum nostrum, Et hi cognoverunt, inquit, quia tu me misisti. Ipse est mundus reconciliatus. Sed quia tu me misisti, ideo cognoverunt: ergo gratia cognoverunt. 6. Et notum feci eis, inquit, nomen tuum, et notum faciam. Notum feci per fidem, notum faciam per speciem: notum feci cum fine peregrinantibus, notum faciam sine fine regnantibus. Ut dilectio, inquit, quam dilexisti me, in ipsis sit, et ego in ipsis. Non est usitata locutio, dilectio quam dilexisti me, in ipsis sit, et ego in ipsis: usitate quippe diceretur, dilectio qua dilexisti me. De graeco quidem ista translata est: sed sunt similes et latinae; sicut dicimus, Fidelem servitutem servivit, strenuam militiam militavit; cum dici debuisse videatur, Fideli servitute servivit, strenua militia militavit. Qualis autem ista locutio est, dilectio quam dilexisti me; tali et Apostolus usus est, Bonum certamen certavi (II Tim. IV, 7): non ait, bono certamine, quod usitatius et tanquam rectius diceretur. Quomodo autem dilectio quam dilexit Pater Filium, est et in nobis, nisi quia membra ejus sumus, et in illo diligimur, cum ipse diligitur totus, id est caput et corpus? Ideo subjunxit, et ego in ipsis; tanquam diceret, quoniam ego sum et in ipsis. Aliter enim est in nobis tanquam in templo suo; aliter autem quia et nos ipse sumus, cum secundum id quod ut caput nostrum esset, homo factus est, corpus ejus sumus. Finita est Salvatoris oratio, incipit passio: ergo et iste sermo finiatur, ut de passione quod ipse donaverit, aliis sermonibus disputetur. :TRACTATUS CXII. In id quod sequitur, Haec cum dixisset Jesus, egressus est cum discipulis suis, etc.; usque ad id, Comprehenderunt Jesum, et ligaverunt eum. Cap. XVIII, V\. 1-12. 1. Terminato magno prolixoque sermone quem post coenam Dominus, fundendo pro nobis proximus sanguini, ad discipulos habuit qui cum illo tunc erant, adjuncta oratione quam direxit ad Patrem, deinceps ejus passionem Joannes evangelista sic orsus est: « Haec cum dixisset Jesus, egressus est cum discipulis suis trans torrentem Cedron, ubi erat hortus, in quem (1930)introivit ipse et discipuli ejus. Sciebat autem et Judas, qui tradebat eum, locum; quia frequenter Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. » Hoc quod narrat ingressum Dominum cum discipulis suis in hortum, non continuo factum est, cum ejus illa finita esset oratio, de cujus verbis ait, Haec cum dixisset Jesus: sed alia quaedam sunt interposita quae ab isto praetermissa apud alios evangelistas leguntur; sicut apud hunc inveniuntur multa quae illi similiter in sua narratione tacuerunt. Quomodo autem inter se omnes conveniant, nec veritati quae per alium promitur, ab alio repugnetur, quisquis nosse desiderat, non in his sermonibus, sed in aliis laboriosis litteris quaerat; nec stando et audiendo, sed potius sedendo et legendo, vel legenti aurem mentemque intentissimam praebendo, illa condiscat. Credat tamen antequam sciat, sive id etiam scire in hac vita possit, sive per aliqua impedimenta non possit, nihil ab aliquo evangelista esse conscriptum, quantum ad hos attinet quos in auctoritatem canonicam recepit Ecclesia, quod vel ipsius vel alterius non minus veraci narrationi possit esse contrarium. Nunc itaque hujus beati Joannis narrationem, ut suscepimus tractandam, sine aliorum comparatione videamus, in eis quae manifesta sunt non immorantes; ut hoc ubi opus est, causa poscente faciamus. Non ergo sic accipiamus quod ait, Haec cum dixisset Jesus, egressus est cum discipulis suis trans torrentem Cedron, ubi erat hortus, in quem introivit ipse et discipuli ejus, tanquam continuo post illa verba in illum hortum fuerit ingressus: sed ad hoc valeat quod dictum est, Haec cum dixisset Jesus, ut non eum ante opinemur ingressum, quam illa verba finiret. 2. Sciebat, inquit, et Judas, qui tradebat eum, locum. Ordo verborum est, Sciebat locum qui tradebat eum. Quia frequenter, inquit, Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. Ibi ergo lupus ovina pelle contectus, et inter oves alto Patrisfamilias consilio toleratus, didicit ubi ad tempus exiguum dispergeret gregem, insidiis appetendo pastorem. Judas ergo, inquit, cum accepisset cohortem, et a principibus et Pharisaeis ministros, venit illuc cum laternis et facibus et armis. Cohors non Judaeorum, sed militum fuit. A praeside itaque intelligatur accepta, tanquam ad tenendum reum, servato ordine legitimae potestatis, ut nullus tenentibus auderet obsistere: quanquam et manus tanta fuerat congregata, et sic armata veniebat, ut vel terreret vel etiam repugnaret, si quisquam Christum defendere auderet. Ita quippe ejus abscondebatur potestas, et obtendebatur infirmitas, ut haec inimicis necessaria viderentur adversus eum, in quem nihil valuisset nisi quod ipse voluisset; bene utens bonus malis, et faciens bona de malis, ad faciendos bonos ex malis et discernendos bonos a malis. 3. « Jesus itaque, » sicut Evangelista secutus adjungit, « sciens omnia quae ventura erant super eum, processit, et dicit eis: Quem quaeritis? Responderunt ei: Jesum Nazarenum. Dicit eis Jesus: Ego sum. Stabat (1931)autem et Judas, qui tradebat eum, cum ipsis. Ut ergo dixit eis, Ego sum, abierunt retrorsum, et ceciderunt in terram. » Ubi nunc militum cohors, et ministri principum ac Pharisaeorum? ubi terror et munimen armorum? Nempe una vox dicentis, Ego sum, tantam turbam odiis ferocem armisque terribilem, sine telo ullo percussit, repulit, stravit. Deus enim latebat in carne; et sempiternus dies ita membris occultabatur humanis, ut laternis et facibus quaereretur occidendus a tenebris. Ego sum, dicit; et impios dejicit. Quid judicaturus faciet, qui judicandus hoc fecit? Quid regnaturus poterit, qui moriturus hoc potuit? Et nunc ubique per Evangelium, Ego sum, dicit Christus; et a Judaeis exspectatur Antichristus, ut retro redeant, et in terram cadant, quoniam deserentes coelestia, terrena desiderant. Certe ad comprehendendum Jesum persecutores cum traditore venerunt, quem quaerebant invenerunt, audierunt Ego sum: quare non comprehenderunt, sed abierunt retro, et ceciderunt, nisi quia hoc voluit, qui potuit quidquid voluit? Verum si nunquam se ab eis permitteret apprehendi, non quidem illi facerent propter quod venerant, sed nec ipse faceret propter quod venerat. Eum quippe illi occidendum quaerebant saeviendo; sed quaerebat nos et ipse moriendo. Proinde quia tenere volentibus, nec valentibus, ostendit potestatem suam; jam teneant eum, ut faciat de nescientibus voluntatem suam. 4. « Iterum ergo eos interrogavit: Quem quaeritis? Illi autem dixerunt: Jesum Nazarenum. Respondit Jesus: Dixi vobis quia ego sum. Si ergo me quaeritis, sinite hos abire. Ut impleretur sermo quem dixit, Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. Si me, » inquit, « quaeritis, sinite hos abire. » Inimicos videt, et hoc faciunt quod jubet; sinunt eos abire, quos non vult perire. Numquid autem non erant postea morituri? Cur ergo si tunc morerentur, perderet eos, nisi quia nondum sic in eum credebant, quomodo credunt quicumque non pereunt? 5. Simon ergo Petrus habens gladium, eduxit eum, et percussit servum principis sacerdotum, et abscidit ejus auriculam dexteram. Erat autem nomen servo Malchus. Solus hic evangelista etiam nomen hujus servi expressit: sicut Lucas solus, quod ejus auriculam Dominus tetigerit, et sanaverit eum (Luc. XXII, 51). Malchus autem interpretatur Regnaturus. Quid ergo auris pro Domino amputata et a Domino sanata significat, nisi auditum amputata vetustate renovatum, ut sit in novitate spiritus, et non in vetustate litterae (Rom. VII, 6)? Quod cui praestitum fuerit a Christo, quis dubitet regnaturum esse cum Christo? Quod autem servus inventus est, et hoc ad illam pertinet vetustatem quae in servitutem generat, quod est Agar (Galat. IV, 24). Sed cum accessit sanitas, figurata est et libertas. Factum tamen Petri Dominus improbavit, et progredi ultra prohibuit dicens: Mitte gladium in vaginam. Calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum? In suo (1932)quippe facto ille discipulus magistrum defendere voluit, non quod significandum est cogitavit. Et ille igitur ad patientiam commonendus fuit, et hoc ad intelligentiam conscribendum. Quod autem a Patre sibi dicit datum calicem passionis, profecto illud est quod ait Apostolus: Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum (Rom. VIII, 31, 32). Verum auctor calicis hujus est etiam ipse qui bibit. Unde idem apostolus item dicit: Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis (Ephes. V, 2). 6. Cohors autem et tribunus et ministri Judaeorum comprehenderunt Jesum, et ligaverunt eum. Comprehenderunt ad quem non accesserunt: quoniam dies ille, illi vero tenebrae permanserunt; nec audierunt, Accedite ad eum et illuminamini (Psal. XXXIII, 6). Si enim sic accederent, non eum manibus occidendum, sed recipiendum corde comprehenderent. Nunc autem quando eum illo modo comprehenderunt, tunc ab illo longius recesserunt: et ligaverunt eum a quo solvi potius velle debuerunt. Et erant fortassis in eis qui tunc imposuerunt Christo vincula sua, atque ab eo postea liberati dixerunt, Disrupisti vincula mea (Psal. CXV, 16). Haec hodie satis sint; tractabuntur. Deo volente, sermone alio quae sequuntur. :TRACTATUS CXIII. Ab eo quod legitur, Et adduxerunt eum ad Annam primum; usque ad id, Iterum ergo negavit Petrus, et statim gallus cantavit. Cap. XVIII, V\. 13-27. 1. Posteaquam persecutores tradente Juda comprehensum Dominum ligaverunt, qui dilexit nos et tradidit semetipsum pro nobis (Ephes. V, 2), et cui Pater non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum (Rom. VIII, 32); ut intelligatur Judas, non laudabilis utilitate traditionis hujus, sed sceleris voluntate damnabilis: Adduxerunt eum, sicut Joannes evangelista narrat, ad Annam primum. Nec tacet causam cur ita factum sit: Erat enim, inquit, socer Caiphae, qui erat pontifex anni illius. Erat autem, inquit, Caiphas qui consilium dedit Judaeis, Quia expedit unum hominem mori pro populo. Merito et Matthaeus cum id brevius narrare voluisset, eum ad Caipham ductum fuisse commemorat (Matth. XXVI, 57); quia et ad Annam prius ideo ductus est, quod socer ejus fuerit: ubi intelligendum est hoc eumdem Caipham fieri voluisse. 2. Sequebatur autem, inquit, Jesum Simon Petrus, et alius discipulus. Quisnam iste sit discipulus, non temere affirmandum est, quia tacetur. Solet autem se idem Joannes ita significare, et addere, quem diligebat Jesus (Joan. XIII, 23, et XIX, 26). Fortassis ergo et hic ipse est: quisquis tamen sit, sequentia videamus. « Discipulus autem ille, » inquit, « erat notus pontifici, et introivit cum Jesu in atrium pontificis: Petrus autem stabat ad ostium foris. Exiit ergo alius discipulus qui erat notus pontifici, et dixit ostiariae et introduxit Petrum. Dicit ergo Petro ancilla ostiaria: Numquid et ut ex discipulis es hominis istius? Dicit (1933)ille: Non sum. » Ecce columna firmissima ad unius aurae impulsum tota contremuit. Ubi est illa promittentis audacia, et de se plurimum praefidentis? Ubi sunt verba illa, quando ait, Quare non possum te sequi modo? animam meam pro te ponam (Joan. XIII, 37)? Hoccine est sequi magistrum, se negare discipulum? siccine pro Domino anima ponitur, ut hoc ne fiat, vox ancillae formidetur? Sed quid mirum si Deus vera praedixit, homo autem falsa praesumpsit? Sane in ista quae jam coepta est negatione apostoli Petri, debemus advertere non solum ab eo negari Christum, qui dicit eum non esse Christum; sed ab illo etiam qui cum sit, negat se esse christianum. Dominus enim non ait Petro, Discipulum meum te negabis; sed, me negabis (Matth. XXVI, 34). Negavit ergo ipsum, cum se negavit ejus esse discipulum. Quid autem aliud isto modo quam se negavit esse Christianum? Quamvis enim discipuli Christi nondum appellarentur hoc nomine: post ascensionem quippe ejus in Antiochia primum coeperunt appellari discipuli Christiani (Act. XI, 26): jam tamen erat res ipsa illo postea vocabulo nuncupanda, jam erant discipuli qui postea appellati sunt Christiani; et hoc commune nomen, sicut communem fidem, etiam ad posteros transmiserunt. Qui ergo se Christi negavit esse discipulum, ipsam rem negavit, cujus nomen est vocari christianum. Quam multi postea, non dico senes et anus, in quibus hujus vitae satietas facilius potuit mortem pro Christi confessione contemnere; nec solum juventus utriusque sexus, de qua aetate convenienter videtur exigi fortitudo; sed etiam pueri puellaeque potuerunt, et innumerabilis societas sanctorum martyrum in regnum coelorum fortiter et violenter intravit, quod tunc iste non potuit, qui claves regni ejus accepit (Matth. XVI, 19)? Ecce unde dictum est, Sinite hos abire, quando se pro nobis tradidit, qui suo sanguine nos redemit; ut impleretur sermo quem dixit, Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. Utique enim Petrus si negato Christo hinc iret, quid aliud quam periret? 3. Stabant autem servi et ministri ad prunas, quia frigus erat, et calefaciebant se. Non hiems erat, sed tamen frigus erat: quod solet etiam aequinoctio verno aliquando contingere. « Erat autem cum eis et Petrus stans, et calefaciens se. Pontifex ergo interrogavit Jesum de discipulis ejus, et de doctrina ejus. Respondit ei Jesus: Ego palam locutus sum mundo, ego semper docui in synagoga et in templo, quo omnes Judaei conveniunt, et in occulto locutus sum nihil: quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt quid locutus sum ipsis: ecce hi sciunt quae dixerim ego. » Non praetereunda nascitur quaestio, quomodo dixerit Dominus Jesus, Ego palam locutus sum mundo; et maxime illud quod ait, In occulto locutus sum nihil. Nonne in hoc ipso recentiore sermone, quem post coenam discipulis est locutus, ait illis: Haec in proverbiis locutus sum vobis: venit hora cum jam non in proverbiis (1934)loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis (Joan. XVI, 25)? Si ergo ipsis conjunctioribus discipulis suis non loquebatur palam, sed horam promittebat quando palam erat locuturus, quomodo palam locutus est mundo? Deinde illis ipsis suis, sicut aliorum quoque evangelistarum testatur auctoritas, in eorum comparatione qui discipuli ejus non erant, multo utique manifestius loquebatur, quando cum solis erat, remotus a turbis: tunc enim eis et parabolas aperiebat, quas clausas proferebat ad alios. Quid est ergo, In occulto locutus sum nihil? Sed intelligendum est ita eum dixisse, Palam locutus sum mundo; ac si dixisset, Multi me audierunt. Ipsum autem palam modo quodam erat palam, modo autem quodam non erat palam. Palam quippe erat, quia multi audiebant; et rursum non erat palam, quia non intelligebant. Et quod seorsum discipulis loquebatur, non in occulto utique loquebatur. Quis namque in occulto loquitur, qui coram tot hominibus loquitur; cum scriptum sit, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum (Deut. XIX, 15): praesertim si hoc loquitur paucis, quod per eos velit innotescere multis; sicut ipse Dominus ait illis, quos adhuc paucos habebat, Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta (Matth. X, 27)? Ergo et hoc ipsum quod ab ipso dici videbatur occulte, quodammodo non dicebatur in occulto: quia non ita dicebatur, ut ab eis quibus dictum fuerat, taceretur; sed ita potius, ut usquequaque praedicaretur. Sic ergo dici potest aliquid et palam simul et non palam, vel in occulto simul et non in occulto, quomodo dictum est, Ut videntes videant, et non videant (Marc. IV, 12). Quomodo enim videant, nisi quia palam, non in occulto; et quomodo idem ipsi rursus non videant, nisi quia non palam, sed in occulto? Ea tamen ipsa quae audierant et non intellexerant, talia erant, ut non possent juste ac veraciter criminari: et quotiescumque interrogando tentarunt, ut invenirent unde accusarent eum, sic eis respondit, ut omnes eorum retunderentur doli, et calumniae frustrarentur. Ideo dicebat, Quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt quid locutus sum ipsis: ecce hi sciunt quae dixerim ego. 4. Haec autem cum dixisset, unus assistens ministrorum dedit alapam Jesu, dicens: Sic respondes pontifici? Respondit ei Jesus: Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo; si autem bene, quid me caedis? Quid ista responsione verius, mansuetius, justius? Ejus est enim de quo prophetica vox praecesserat, Intende, et prospere procede, et regna; propter veritatem, et mansuetudinem, et justitiam (Psal. XLIV, 5). Si cogitemus quis acceperit alapam, nonne vellemus eum qui percussit, aut coelesti igne consumi, aut terra dehiscente sorberi, aut correptum daemonio volutari, aut aliqua hujusmodi qualibet poena, venetiam graviore puniri? Quid enim horum per potentiam jubere non potuisset per quem factus est mundus, nisi patientiam nos docere maluisset qua vincitur mundus? Hic dicet aliquis: Cur non fecit quod ipse praecepit (Matth. V, 39)? percutienti enim non (1935)sic respondere, sed maxillam debuit alteram praebere. Quid quod et veraciter, mansuete, justeque respondit, et non solum alteram maxillam iterum percussuro, sed totum corpus figendum praeparavit in ligno? Et hinc potius demonstravit, quod demonstrandum fuit, sua scilicet magna illa praecepta patientiae non ostentatione corporis, sed cordis praeparatione facienda. Fieri enim potest ut alteram maxillam visibiliter praebeat homo et iratus. Quanto ergo melius et respondet vera placatus, et ad perferenda graviora tranquillo animo fit paratus? Beatus est enim qui in omnibus quae injuste pro justitia patitur, potest veraciter dicere, Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum: hinc fit quippe quod sequitur, Cantabo et psallam (Psal. LVI, 8); quod Paulus et Barnabas etiam in vinculis durissimis facere potuerunt. 5. Sed ad narrationis evangelicae sequentia redeamus. Et misit eum Annas ligatum ad Caipham pontificem. Ad illum, sicut Matthaeus dicit, ab initio ducebatur, quoniam ipse erat illius anni princeps sacerdotum. Alternos quippe intelligendi sunt agere solere annos ambo pontifices, id est principes sacerdotum, qui erant illo tempore Annas et Caiphas, quos Lucas evangelista commemorat, narrans quo tempore coeperit Domini praecursor Joannes praedicare regnum coelorum, et congregare discipulos. Sic enim dicit: Sub principibus sacerdotum Anna et Caipha, factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto (Luc. III, 2), et caetera. Proinde isti ambo pontifices vicissim suos annos agebant: et erat annus Caiphae quando passus est Christus. Ideo secundum Matthaeum cum comprehensus esset, ad eum ductus est: sed prius ad Annam secundum Joannem venerunt cum illo; non quia collega, sed quia socer ejus erat. Et credendum est secundum voluntatem Caiphae id esse factum, vel etiam domos eorum ita fuisse positas, ut non deberet Annas a transeuntibus praeteriri. 6. Sed cum dixisset Evangelista quod eum ligatum miserit Annas ad Caipham, reversus est ad locum narrationis, ubi reliquerat Petrum, ut explicaret quod in domo Annae de trina ejus negatione contigerat. Erat autem, inquit, Simon Petrus stans et calefaciens se. Hoc recapitulat quod ante jam dixerat: deinde quae secuta sunt jungit. Dixerunt ergo ei: Numquid et tu ex discipulis ejus es? Negavit ille, et dixit: Non sum. Jam semel negaverat; ecce iterum. Deinde ut tertia negatio compleatur, Dicit unus ex servis pontificis, cognatus ejus cujus abscidit Petrus auriculam: Nonne ego te vidi in horto cum illo? Iterum ergo negavit Petrus, et statim gallus cantavit. Ecce medici completa est praedictio, aegroti convicta praesumptio. Non enim factum est quod iste dixerat, Animam meam pro te ponam; sed factum est quod ille praedixerat, Ter me negabis (Joan. XIII, 38). Sed trina Petri negatione completa, jam et iste sermo compleatur, ut deinceps (1936)quae de Domino apud Pontium Pilatum praesidem gesta sunt, ab alio consideremus exordio. :TRACTATUS CXIV. Ab eo loco, Adducunt ergo Jesum ad Caipham in praetorium; usque ad id, Ut sermo Jesu imploretur quem dixit, significans qua morte esset moriturus. Cap. XVIII, V\. 28-32. 1. Quae cum Domino vel de Domino nostro Jesu Christo apud Pontium Pilatum praesidem gesta sint, quantum Joannes evangelista indicat, deinde videamus. Redit enim ad locum narrationis suae ubi eam reliquerat, ut explicaret Petri negationem. Jam quippe dixerat, Et misit eum Annas ligatum ad Caipham pontificem (Joan. XVIII, 24): atque inde regressus ubi dimiserat Petrum calefacientem se ad ignem in atrio, posteaquam totam ejus negationem, quae ter facta est, terminavit, Adducunt ergo Jesum, inquit, ad Caipham in praetorium. Ad Caipham quippe ab Anna collega et socero ejus dixerat missum. Sed si ad Caipham, cur in praetorium? Quod nihil aliud vult intelligi, quam ubi praeses Pilatus habitabat. Aut igitur aliqua urgente causa de domo Annae, quo ad audiendum Jesum ambo convenerant, Caiphas perrexerat ad praetorium praesidis, et socero suo Jesum reliquerat audiendum: aut in domo Caiphae praetorium Pilatus acceperat, et tanta domus erat, ut seorsum habitantem dominum suum, seorsum judicem ferret. 2. Erat autem mane, et ipsi, id est qui ducebant Jesum: non introierunt in praetorium, hoc est in eam partem domus quam Pilatus tenebat, si ipsa erat domus Caiphae. Cur autem non introierunt in praetorium, exponens causam, Ut non contaminarentur, inquit, sed ut manducarent Pascha. Dies enim agere coeperant azymorum: quibus diebus contaminatio illis erat in alienigenae habitaculum intrare. O impia caecitas! Habitaculo videlicet contaminarentur alieno, et non contaminarentur scelere proprio? Alienigenae judicis praetorio contaminari timebant, et fratris innocentis sanguine non timebant: ut hoc solum interim dicam, ubi rea malorum conscientia tenebatur. Nam quod etiam Dominus erat, qui eorum impietate ducebatur ad mortem, et vitae dator occidebatur; non eorum conscientiae, sed ignorantiae deputetur. 3. Exivit ergo Pilatus ad eos foras, et dixit: Quam accusationem affertis adversus hominem hunc? Responderunt, et dixerunt ei: Si non esset hic malefactor, non tibi tradidissemus eum. Interrogentur atque respondeant ab immundis spiritibus libera i, languidi sanati, leprosi mundati, surdi audientes, muti loquentes, caeci videntes, mortui resurgentes, et quod omnia superat, stulti sapientes, utrum sit malefactor Jesus. Sed ista dicebant, de quibus per prophetam jam ipse praedixerat, Retribuebant mihi mala pro bonis (Psal. XXXIV, 12).(1937) 4.Dixit ergo eis Pilatus: Accipite eum vos, et secundum Legem vestram judicate eum. Dixerunt ergo ei Judaei: Nobis non licet interficere quemquam. Quid est quod loquitur insana crudelitas? An non interficiebant, quem interficiendum offerebant? An forte crux non interficit? Sic desipiunt, qui non sectantur. sed insectantur sapientiam. Quid est autem, Nobis non licet interficere quemquam? Si malefactor est, cur non licet? Nonne Lex eis praecepit, ne malefactoribus, praesertim (qualem istum putabant) a suo Deo seductoribus parcant (Deut. XIII, 5)? Sed intelligendum est eos dixisse non sibi licere interficere quemquam, propter diei festi sanctitatem, quem celebrare jam coeperant; propter quem de ingressu etiam praetorii contaminari metuebant. Itane obduruistis, falsi Israelitae? itane omnem sensum nimia malitia perdidistis, ut ideo vos a sanguine innocentis impollutos esse credatis, quia eum fundendum alteri tradidistis? Numquid et Pilatus illum, qui potestati ejus a vobis ingeritur occidendus, suis est manibus occisurus? Si non eum voluistis occidi, si non insidiati estis, si non vobis tradendum pecunia comparastis, si non comprehendistis, vinxistis, adduxistis, si non occidendum manibus obtulistis, vocibus poposcistis, non eum a vobis interfectum esse jactate. Si autem illis omnibus vestris praecedentibus factis, etiam Crucifige, crucifige, clamastis (Joan. XIX, 6); audite quod contra vos etiam propheta clamat: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta (Psal. LVI, 5). Ecce quibus armis, quibus sagittis, qua machaera justum interfecistis, quando vobis interficere quemquam non licere dixistis. Hinc est quod ad comprehendendum Jesum, cum sacerdotum non venissent principes, sed misissent; Lucas tamen evangelista in eodem narrationis suae loco ait: Dixit autem, inquit, Jesus ad eos qui venerant ad se, principes sacerdotum, et magistratus templi, et seniores: Quasi ad latronem existis (Luc. XXII, 52), et caetera. Sicut ergo principes sacerdotum non per seipsos, sed per eos quos miserant ad comprehendendum Jesum, quid aliud quam ipsi in suae jussionis potestate venerunt? sic omnes qui crucifigendum Christum impiis vocibus clamaverunt, non quidem per seipsos eum, sed tamen ipsi per illum qui eorum clamore ad hoc nefas impulsus est, occiderunt. 5. Quod vero Joannes evangelista subjungit, Ut sermo Jesu impleretur quem dixit, significans qua morte esset moriturus: si mortem crucis hic velimus accipere, tanquam ideo dixerint Judaei, Nobis non licet interficere quemquam, quia interfici aliud est, aliud crucifigi; non video quomodo id possit consequenter intelligi, cum hoc ad Pilati verba responderint, quibus eis dixerat, Accipite eum vos, et secundum Legem vestram judicate eum. Numquid ergo eum non poterant accipere, et ipsi eum crucifigere, si par tale genus supplicii interfectionem cujusquam vitare cupiebant? Quis autem non videat quam sit absurdum eis licere quemquam crucifigere, quibus non licet quemquam interficere? Quid quod ipse Dominus eamdem mortem suam, id est mortem crucis, etiam interfectionem (1938)vocat, sicut legimus apud Marcum, ubi ait: « Ecce ascendimus Jerosolymam, et Filius hominis tradetur principibus sacerdotum et Scribis, et damnabunt eum morte, et tradent eum Gentibus; et illudent ei, et conspuent eum, et flagellabunt eum, et interficient eum, et tertia die resurget » (Marc. X, 33, 34)? Nimirum ergo ista dicendo significavit Dominus qua esset morte moriturus: non quod hic mortem crucis vellet intelligi, sed quod eum Judaei fuissent Gentibus tradituri, hoc est Romanis. Nam Pilatus Romanus erat, eumque in Judaeam Romani praesidem miserant. Ut ergo iste sermo Jesu impleretur, id est, ut eum sibi traditum Gentes interficerent, quod Jesus futurum esse praedixerat; ideo Pilatus qui judex Romanus erat, cum vellet eum reddere Judaeis, ut secundum Legem suam judicarent eum, noluerunt eum accipere dicentes, Nobis non licet interficere quemquam. Ac sic impletus est sermo Jesu, quem de sua morte praedixit, ut eum a Judaeis traditum interficerent Gentes; minore scelere quam Judaei, qui se isto modo ab ejus interfectione velut alienos facere voluerunt, non ut eorum innocentia, sed ut dementia monstraretur. :TRACTATUS CXV. De eo quod dicitur, Introivit ergo iterum in praetorium Pilatus; usque ad id, Erat autem Barabbas latro. Cap. XVIII, V\. 33-40. 1. Quid Pilatus dixerit Christo, quidve Pilato ille responderit, isto sermone considerandum atque tractandum est. Cum enim dictum esset Judaeis, « Accipite eum vos, et secundum Legem vestram judicate eum » atque illi respondissent, « Nobis non licet occidere quemquam; introivit iterum in praetorium Pilatus, et vocavit Jesum, et dixit ei: Tu es rex Judaeorum? Et respondit Jesus: A temetipso hoc dicis, an alii tibi dixerunt de me? » Sciebat utique Dominus et quod ipse interrogavit, et quod ille responsurus fuit; sed tamen dici voluit, non ut ipse sciret, sed ut scriberetur quod nos voluit ut sciremus. « Respondit Pilatus: Numquid ego Judaeus sum? Gens tua et pontifices tradiderunt te mihi: quid fecisti? Respondit Jesus: Regnum meum non est de hoc mundo. Si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Judaeis: nunc autem regnum meum non est hinc. » Hoc est quod bonus magister scire nos voluit: sed prius nobis demonstranda fuerat vana hominum de regno ejus opinio, sive Gentium, sive Judaeorum, a quibus id Pilatus audierat: quasi propterea morte fuisset plectendus, quod illicitum affectaverit regnum; vel quoniam solent regnaturis invidere regnantes, et videlicet cavendum erat ne ejus regnum sive Romanis, sive Judaeis esset adversum. Poterat autem Dominus quod ait, Regnum meum non est de hoc mundo, etc., ad primam interrogationem praesidis respondere, ubi ei dixit, Tu es rex Judaeorum? sed eum vicissim interrogans utrum hoc a semetipso diceret, an audisset ab aliis, illo respondente ostendere voluit hoc sibi apud illum fuisse a Judaeis velut crimen objectum: patefaciens nobis cogitationes (1939)hominum, quas ipse noverat, quoniam vanae sunt (Psal. XCIII, 11); eisque post responsionem Pilati, jam Judaeis et Gentibus opportunius aptiusque respondens, Regnum meum non est de hoc mundo. Quod si interroganti Pilato continuo respondisset; non etiam Judaeis, sed solis Gentibus hoc de se opinantibus respondisse videretur. Nunc vero quoniam respondit Pilatus, Numquid ego Judaeus sum? Gens tua et pontifices tradiderunt te mihi; abstulit a se suspicionem, qua posset putari a semetipso dixisse quod Jesum regem dixerat esse Judaeorum, id se a Judaeis audisse demonstrans. Deinde dicendo, Quid fecisti? satis ostendit illud ei pro crimine objectum: tanquam diceret, Si regem te negas, quid fecisti ut tradereris mihi? Quasi mirum non esset si puniendus judici traderetur, qui se diceret regem: si autem hoc non diceret, quaerendum ab illo esset quid aliud forte fecisset, unde tradi judici dignus esset. 2. Audite ergo, Judaei et Gentes; audi, circumcisio; audi, praeputium; audite, omnia regna terrena: Non impedio dominationem vestram in hoc mundo, Regnum meum non est hoc mundo. Nolite metuere metu vanissimo quo Herodes ille major, cum Christus natus nuntiaretur, expavit, et tot infantes ut ad eum mors perveniret, occidit (Matth. II, 3, 16), timendo magis quam irascendo crudelior, Regnum, inquit, meum non est de hoc mundo. Quid vultis amplius? Venite ad regnum quod non est de hoc mundo; venite credendo, et nolite saevire metuendo. Dicit quidem in prophetia de Deo Patre, Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus (Psal. II, 6); sed Sion illa et mons ille non est de hoc mundo. Quod est enim ejus regnum nisi credentes in eum, quibus dicit, De mundo non estis, sicut et ego non sum de mundo? Quamvis eos esse vellet in mundo: propter quod de illis dixit ad Patrem, Non rogo ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos ex malo (Joan. XVII, 16, 15). Unde et hic non ait, Regnum meum non est in hoc mundo; sed, non est de hoc mundo. Et cum hoc probaret dicens, Si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Judaeis: non ait, Nunc autem regnum meum non est hic; sed, non est hinc. Hic est enim regnum ejus usque in finem saeculi, habens inter se commixta zizania usque ad messem; messis enim finis est saeculi, quando messores venient, id est Angeli, et colligent de regno ejus omnia scandala (Matth. XIII, 38-41); quod utique non fieret, si regnum ejus non esset hic. Sed tamen non est hinc; quia peregrinatur in mundo: regno suo quippe dicit, De mundo non estis, sed ego vos elegi de mundo (Joan. XV, 19). Erant ergo de mundo, quando regnum ejus non erant, sed ad mundi principem pertinebant. De mundo est ergo quidquid hominum a vero quidem Deo creatum, sed ex Adam vitiata atque damnata stirpe generatum est: factum est autem regnum non jam de mundo, quidquid inde in Christo regeneratum est. Sic enim nos Deus eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae (Coloss. I, 13): de quo regno dicit, Regnum (1940)meum non est de hoc mundo; vel, Regnum meum non est hinc. 3. Dixit itaque ei Pilatus: Ergo rex es tu? Respondit Jesus: Tu dicis quia rex sum ego. Non quia regem se timuit confiteri; sed Tu dicis ita libratum est, ut neque se regem neget (rex est enim cujus regnum non est de hoc mundo), neque regem talem se esse fateatur, cujus regnum putetur esse de hoc mundo. Talem quippe ille sentiebat qui dixerat, Ergo rex es tu? cui responsum est, Tu dicis quia rex sum ego. Dictum est enim, Tu dicis, ac si dictum esset, carnalis carnaliter dicis. 4. Deinde subjungit: Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Non est producenda hujus pronominis syllaba, quod ait, In hoc natus sum, tanquam dixerit, In hac re natus sum: sed corripienda, tanquam dixerit, Ad hanc rem natus sum, vel ad hoc natus sum; sicut ait, Ad hoc veni in mundum. In graeco namque Evangelio nihil est hujus locutionis ambiguum. Unde manifestum est eum temporalem nativitatem suam hic commemorasse, qua incarnatus venit in mundum; non illam sine initio qua Deus erat, per quem Pater condidit mundum. In hoc ergo se dixit natum, id est propter hoc natum, et ad hoc venisse in mundum, utique nascendo de Virgine, ut testimonium perhibeat veritati. Sed quia non omnium est fides (II Thess. III, 2), adjunxit, atque ait: Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem. Audit utique interioribus auribus, id est, obaudit meae voci: quod tantumdem valeret si diceret, Credit mihi. Cum itaque Christus testimonium perhibet veritati, profecto testimonium perhibet sibi: ejus quippe vox est, Ego sum veritas (Joan. XIV, 6): et dixit alio quoque loco, Ego testimonium perhibeo de me (Id. VIII, 18). Quod vero ait, Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam, gratiam commendavit qua secundum propositum vocat. De quo proposito dicit Apostolus, Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum Dei vocati sunt (Rom. VIII, 28); propositum scilicet vocantis, non vocatorum: quod alibi apertius ita positum est, Collabora Evangelio secundum virtutem Dei, salvos nos facientis et vocantis vocatione sua sancta; non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam (II Tim. I, 8, 9). Nam si naturam cogitemus in qua creati sumus, cum omnes veritas creaverit, quis non est ex veritate? Sed non omnes sunt quibus ut audiant veritatem, hoc est ut obaudiant veritati, et credant in veritatem, ex ipsa veritate praestatur; nullis procul dubio praecedentibus meritis, ne gratia non sit gratia. Si enim dixisset, Omnis qui audit meam vocem, ex veritate est; ideo dictus ex veritate putaretur, quia obtemperat veritati: non autem hoc ait; sed ait, Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem. Ac per hoc non ideo est ex veritate, quia ejus audit vocem; sed ideo audit, quia ex veritate est, id est, quia hoc illi donum ex veritate collatum est. Quod quid est aliud, quam (1941)donante Christo credit in Christum? 5. Dixit ei Pilatus: Quid est veritas? Nec exspectavit audire responsum; sed cum hoc dixisset, iterum exivit ad Judaeos, et dixit eis: Ego nullam invenio in eo causam. Est autem consuetudo vobis ut unum dimittam vobis in Pascha; vultis ergo dimittam vobis regem Judaeorum? Credo cum dixisset Pilatus, Quid est veritas? in mentem illi venisse continuo consuetudinem Judaeorum, qua solebat eis dimitti unus in Pascha: et ideo non exspectavit ut responderet ei Jesus quid est veritas, ne mora fieret, cum recoluisset morem quo posset eis per Pascha dimitti; quod eum valde voluisse manifestum est, Avelli tamen ex ejus corde non potuit Jesum regem esse Judaeorum, tanquam hoc ibi, sicut in titulo, ipsa veritas fixerit, de qua quid esset interrogavit. Sed hoc audito, Clamaverunt rursum omnes dicentes: Non hunc, sed Barabbam. Erat autem Barabbas latro. Non reprehendimus, o Judaei, quod per Pascha liberatis nocentem, sed quod occiditis innocentem: quod tamen nisi fieret, verum Pascha non fieret. Sed umbra veritatis a Judaeis errantibus tenebatur, et mirabili dispensatione divinae sapientiae per homines fallaces ejusdem umbrae veritas implebatur; quia ut verum Pascha fieret, Christus velut ovis immolabatur. Hinc ea sequuntur quae injuriosa Christo Pilatus et cohors ejus ingessit; sed alia disputatione tractanda sunt. :TRACTATUS CXVI. In id quod sequitur, Tunc ergo apprehendit Pilatus Jesum, et flagellavit; usque ad id, Susceperunt autem Jesum, et eduxerunt. Cap. XIX, V\. 1-16. 1. Cum Judaei clamassent, non Jesum sibi a Pilato dimitti velle per Pascha, sed Barabbam latronem; non salvatorem, sed interfectorem; non datorem vitae, sed ademptorem: Tunc apprehendit Pilatus Jesum, et flagellavit. Hoc Pilatus non ob aliud fecisse credendus est, nisi ut ejus injuriis Judaei satiati sufficere sibi existimarent, et usque ad ejus mortem saevire desisterent. Ad hoc pertinet quod idem praeses cohortem suam etiam permisit facere quae sequuntur; aut fortassis et jussit, quamvis hoc Evangelista tacuerit. Dixit enim quid deinde fecerint milites; Pilatum tamen id jussisse non dixit. Et milites, inquit, plectentes coronam de spinis imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eum. Et veniebant ad eum et dicebant: Ave, rex Judaeorum. Et dabani ei alapas. Sic implebantur quae de se praedixerat Christus: sic martyres informabantur ad omnia quae persecutores libuisset facere, perferenda; sic paulisper occultata tremenda potentia, commendabatur prius imitanda patientia; sic regnum quod de hoc mundo non erat, superbum mundum non atrocitate pugnandi, sed patiendi humilitate vincebat; sic illud granum multiplicandum seminabatur horribili contumelia, ut mirabili pullularet in gloria. 2. Exiit iterum Pilatus foras, et dicit eis: Ecce adduco eum foras, ut cognoscatis quia in eo nullam causam invenio. Exiit ergo Jesus portans spineam coronam et purpureum vestimentum. Et dicit eis: Ecce homo. (1942)Hinc apparet non ignorante Pilato haec a militibus facta, sive jusserit ea, sive permiserit; illa scilicet causa, quam supra diximus, ut haec ejus ludibria inimici libentissime biberent, et ulterius sanguinem non sitirent. Egreditur ad eos Jesus portans spineam coronam et purpureum vestimentum, non clarus imperio, sed plenus opprobrio; et dicitur eis, Ecce homo: si regi invidetis, jam parcite, quia dejectum videtis; flagellatus est, spinis coronatus est, ludibriosa veste amictus est, amaris conviciis illusus est, alapis caesus est; fervet ignominia, frigescat invidia. Sed non frigescit, inardescit potius et increscit. 3. « Cum ergo vidissent eum pontifices et ministri, clamabant dicentes: Crucifige, crucifige eum. Dicit eis Pilatus: Accipite eum vos, et crucifigite; ego enim non invenio in eo causam. Responderunt ei Judaei: Nos Legem habemus, et secundum Legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. » Ecce altera major invidia. Parva quippe illa videbatur, velut affectatae illicito ausu, regiae potestatis: et tamen neutrum sibi Jesus mendaciter usurpavit; sed utrumque verum est, et unigenitus est Dei Filius, et rex ab eo constitutus super Sion montem sanctum ejus: et utrumque nunc demonstraretur, nisi quanto erat potentior, tanto mallet esse patientior. 4. Cum ergo audisset Pilatus hoc verbum, magis timuit; et ingressus est praetorium iterum, et dicit ad Jesum: Unde es tu? Jesus autem responsum non dedit ei. Hoc silentium Domini nostri Jesu Christi non semel factum, collatis omnium Evangelistarum narrationibus reperitur, et apud principes sacerdotum, et apud Herodem, quo eum, sicut Lucas indicat, miserat Pilatus audiendum, et apud ipsum Pilatum (Matth. XXVI, 63, XXVII, 14; Marc. XIV, 61, XV, 5; Luc. XXIII, 7-9, et Joan. XIX, 9): ut non frustra de illo prophetia praecesserit, Sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, sic non aperuit os suum (Isai. LIII, 7); tunc utique quando interrogantibus non respondit. Quamvis enim quibusdam interrogationibus saepe responderit; tamen propter illa in quibus noluit respondere, ad hoc data est de agno similitudo, ut in suo silentio non reus, sed innocens haberetur. Cum ergo judicaretur, ubicumque non aperuit os suum, sicut agnus non aperuit; id est, non sicut male sibi conscius qui de peccatis convincebatur suis, sed sicut mansuetus qui pro peccatis immolabatur alienis. 5. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo dimittere te? Respondit Jesus: Non haberes adversum me potestatem ullam, nisi tibi datum esset desuper: propterea qui me tradidit tibi, majus peccatum habet. Ecce respondit, et tamen ubicumque non respondit, non sicut reus sive dolosus, sed sicut agnus, hoc est, sicut simplex atque innocens non aperuit os suum. Proinde ubi non respondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discamus ergo quod dixit, quod et per Apostolum docuit, quia non est potestas nisi a Deo (Rom. XIII, 1); et quia plus peccat qui potestati innocentem occidendum livore tradit, (1943)quam potestas ipsa si eum timore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Pilato Deus dederat potestatem, ut etiam esset sub Caesaris potestate. Quapropter non haberes, inquit, adversum me potestatem ullam, id est, quantulamcumque habes, nisi hoc ipsum quidquid est, tibi esset datum desuper. Sed quoniam scio quantum sit; non enim tantum est, ut tibi omni modo liberum sit: propterea qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. Ille quippe me tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem potestatem in me exserturus es metuendo. Nec timendo quidem, praesertim innocentem, homo hominem debet occidere: sed tamen id zelando facere multo magis malum est, quam timendo. Et ideo non ait verax magister, Qui me tradidit tibi, ipse habet peccatum; tanquam ille non haberet: sed ait, majus habet peccatum; ut etiam se habere intelligeret. Neque enim propterea illud nullum est, quia hoc majus est. 6. Exinde quaerebat Pilatus dimittere eum. Quid est hoc quod dictum est, exinde, quasi antea non quaerebat? Lege superiora, et invenies jamdudum eum quaerere dimittere Jesum. Exinde itaque intelligendum est, Propter hoc, id est, ex hac causa, ne haberet peccatum occidendo innocentem sibi traditum, quamvis minus peccans quam Judaei, qui eum illi tradiderant occidendum. Exinde ergo, id est, ideo ne hoc peccatum faceret, non nunc primum, sed ab initio quaerebat eum dimittere. 7. Judaei autem clamabant dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris. Omnis enim qui se regem facit, contradicit Caesari. Majorem timorem se ingerere putaverunt Pilato. terrendo de Caesare, ut occideret Christum, quam superius ubi dixerunt, Nos Legem habemus, et secundum Legem debet mori quia Filium Dei se fecit. Eorum Legem quippe ille non timuit, ut occideret: sed magis Filium Dei timuit, ne occideret. Nunc vero non sic potuit contemnere Caesarem auctorem potestatis suae, quaemadmodum Legem gentis alienae. 8. Adhuc tamen Evangelista sequitur, et dicit: Pilatus autem cum audisset hos sermones, adduxit foras Jesum, et sedit pro tribunali, in loco qui dicitur Lithostrotos, hebraice autem Gabbatha. Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta. Qua hora sit Dominus crucifixus, propter evangelistae alterius testimonium qui dixit, Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum (Marc. XV, 25), quoniam magna disceptatio solet oboriri; cum ad ipsum locum ubi crucifixus narratur ventum fuerit, ut potuerimus, si Dominus voluerit, disseremus. Cum ergo pro tribunali sedisset Pilatus, Dicit Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dixit eis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Adhuc terrorem quem de Caesare ingesserant, superare conatur, de ignominia eorum volens eos frangere dicendo, Regem vestrum crucifigam? quos de ignominia Christi mitigare non potuit: sed timore mox vincitur.(1944) 9.Responderunt enim pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur. Apertissime quippe contra Caesarem venire videretur, si regem se non habere nisi Caesarem profitentibus, alium regem vellet ingerere dimittendo impunitum, quem propter hos ausus ei tradiderant occidendum. Tradidit ergo eis illum ut crucifigeretur. Sed numquid aliud et ante cupiebat quando dicebat, Accipite eum vos, et crucifigite; vel etiam superius, Accipite eum vos, et secundum Legem vestram judicate eum? Cur autem illi tantopere noluerunt, dicentes, Nobis non licet interficere quemquam (Joan. XVIII, 31); et omni modo instantes, ut non ab eis, sed a praeside occideretur, et ideo eum occidendum accipere recusantes, si nunc eum accipiunt occidendum? Aut si hoc non fit, cur dictum est, Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur? An aliquid interest? Plane interest. Non est enim dictum, Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigerent eum; sed, ut crucifigeretur, id est, ut judicio ac potestate praesidis crucifigeretur. Sed ideo illis traditum dixit Evangelista, ut eos crimini implicatos, a quo alieni esse conabantur, ostenderet: non enim faceret hoc Pilatus, nisi ut id quod eos cupere cernebat, impleret. Quod autem sequitur, Susceperunt autem Jesum, et eduxerunt, potest ad milites jam referri apparitores praesidis. Nam postea evidentius dicitur, Milites ergo cum crucifixissent eum (Joan. XIV, 23): quamvis evangelista etiamsi totum Judaeis tribuit, merito facit; ipsi enim susceperunt quod avidissime flagitaverunt, et ipsi fecerunt quidquid ut fieret extorserunt. Sed haec sequentia alio sermone tractanda sunt. :TRACTATUS CXVII. De eo quod sequitur, Et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum; usque ad id, Respondit Pilatus. Quod scripsi, scripsi, Cap. XIX, V\. 17 22. 1. Judicante atque damnante Pilato pro tribunali, Dominum Jesum Christum hora quasi sexta susceperunt, et eduxerunt. Et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha, ubi crucifixerunt eum. Quid est ergo quod Marcus evangelista dicit, Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum (Marc. XV, 23); nisi quia hora tertia crucifixus est Dominus linguis Judaeorum, hora sexta manibus militum? Ut intelligamus horam quintam jam fuisse transactam, et aliquid de sexta coeptum quando sedit pro tribunali Pilatus, quae dicta est a Joanne hora quasi sexta: et cum duceretur, et ligno cum duobus latronibus configeretur, et juxta ejus crucem gererentur quae gesta narrantur, hora sexta integra compleretur; ex qua hora usque ad nonam sole obscurato, tenebras factas trium evangelistarum, Matthaei, Marci et Lucae contestatur auctoritas (Matth. XXVII, 45; Marc. XV, 33, et Luc. XXIII, 44). Sed quoniam Judaei facinus interfecti Christi a se in Romanos, id est, in Pilatum et ejus milites transferre conati sunt; propterea Marcus suppressa ea hora qua Christus a militibus (1945)crucifixus est, quae agi sexta jam coeperat, tertiam potius horam recordatus expressit, qua hora intelliguntur apud Pilatum clamare potuisse, Crucifige, crucifige (Joan. XIX, 6): ut non illi tantum reperiantur crucifixisse Jesum, id est, milites qui eum ligno sexta hora suspenderunt; verum etiam Judaei, qui ut crucifigeretur, hora tertia clamaverunt. 2. Est et alia hujus solutio quaestionis, ut non hic accipiatur hora sexta diei, quia nec Joannes ait, Erat autem hora diei quasi sexta, aut hora quasi sexta; sed ait, Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta (Ibid. 14). Parasceve autem latine Praeparatio est: sed isto verbo graeco libentius utuntur Judaei in hujusmodi observationibus, etiam qui magis latine quam graece loquuntur. Erat ergo praeparatio Paschae. Pascha vero nostrum, sicut dicit Apostolus, immolatus est Christus (I Cor. V, 7): cujus Paschae praeparationem si ab hora noctis nona computemus (tunc enim videntur principes sacerdotum pronuntiasse immolationem Domini, dicentes, Reus est mortis [Matth. XXVI, 66]; cum adhuc in domo pontificis audiretur: unde congruenter accipitur inde coepisse praeparationem veri Paschae, cujus umbra erat Pascha Judaeorum, id est, immolationis Christi, ex quo a sacerdotibus pronuntiatus est immolandus), profecto ab ea noctis hora, quae tunc nona fuisse conjicitur, usque ad horam diei tertiam qua crucifixum esse Christum Marcus evangelista testatur, sex horae sunt, tres nocturnae et tres diurnae. Unde in hac parasceve Paschae, id est praeparatione immolationis Christi, quae ab hora noctis nona coeperat, quasi sexta agebatur hora; id est, peracta quinta jam sexta currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit: adhuc enim erat ipsa praeparatio, quae ab hora noctis nona coeperat, donec fieret quae praeparabatur Christi immolatio: quae facta est hora tertia secundum Marcum, non praeparationis, sed diei; eademque sexta non diei, sed praeparationis, sex utique horis a noctis nona usque ad diei tertiam computatis. Harum duarum solutionum istius difficilis quaestionis, eligat quisque quam volet Melius autem quid eligat judicabit, qui de Consensu Evangelistarum quae operosissime disputata sunt, legerit (Lib. 3 de Consensu Evangelist., cap. 13, n. 40-50). Quod si et aliae solutiones ejus potuerint inveniri, cumulatius evangelicae veritatis constantia defendetur adversus calumnias infidelis atque impiae vanitatis. Nunc ad narrationem Joannis evangelistae post ista breviter tractata redeamus. 3. Susceperunt autem, inquit, Jesum, et eduxerunt: et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha, ubi crucifixerunt eum. Ibat ergo ad locum ubi fuerat crucifigendus, portans crucem suam Jesus. Grande spectaculum: sed si spectet impietas, grande ludibrium; si pietas, grande mysterium: si spectet impietas, grande ignominiae documentum; si pietas, grande fidei munimentum: si spectet impietas, ridet regem pro virga regni lignum sui portare supplicii; si pietas, videt regem bajulantem lignum ad semetipsum figendum, quod (1946)fixurus fuerat etiam in frontibus regum: in eo spernendus oculis impiorum, in quo erant gloriatura corda sanctorum. Dicturo enim Paulo, Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi (Galat. VI, 14), ipsam crucem suam suo gestans humero commendabat; et lucernae arsurae quae sub modio ponenda non erat, candelabrum ferebat (Matth. V, 15). Bajulans ergo sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha: ubi eum crucifixerunt; et cum eo alios duos hinc et hinc, medium autem Jesum. Isti duo latrones erant, sicut aliorum evangelistarum narratione didicimus, cum quibus crucifixus et inter quos fixus est Christus (Id. XXVII, 38, Marc. XV, 27, et Luc. XXIII, 33): de quo praemissa dixerat prophetia, Et inter iniquos deputatus est (Isai. LIII, 12). 4. « Scripsit autem et titulum Pilatus, et posuit super crucem: erat autem scriptum, Jesus Nazarenus Rex Judaeorum. Hunc ergo titulum multi legerunt Judaeorum, quia prope civitatem erat locus ubi crucifixus est Jesus. Et erat scriptum hebraice, graece et latine: Rex Judaeorum. » Hae quippe tres linguae ibi prae caeteris eminebant: hebraea, propter Judaeos in Dei Lege gloriantes; graeca, propter Gentium sapientes; latina, propter Romanos multis ac pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. 5. Dicebant ergo Pilato pontifices Judaeorum: Noli scribere, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit. Rex sum Judaeorum. Respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. O ineffabilem vim divinae operationis, etiam in cordibus ignorantium! Nonne occulta vox quaedam Pilato intus quodam, si dici potest, clamoso silentio personabat, quod tanto ante in Psalmorum litteris prophetatum est, Ne corrumpas tituli inscriptionem (Tit. Psal. LVI, LVII)? Ecce tituli inscriptionem non corrumpit; quod scripsit, scripsit. Sed etiam pontifices qui hoc corrumpi volebant, quid dicebant? Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit, Rex sum Judaeorum. Quid loquimini, insani? Quid fieri contradicitis, quod mutare nullo pacto potestis? Numquid enim propterea non erit verum. quia Jesus ait, Rex sum Judaeorum? Si corrumpi non potest quod Pilatus scripsit, corrumpi potest quod veritas dixit? Sed Judaeorum tantum rex est Christus, an et Gentium? Imo et Gentium. Cum enim dixisset in prophetia, Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, praedicans praeceptum Domini; ne propter montem Sion solis Judaeis eum regem quisquam diceret constitutum, continuo subjecit, Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te: postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae (Psal. II, 6-8). Unde et ipse jam per os proprium loquens apud Judaeos: Habeo, inquit, alias oves quae non sunt de hoc ovili: oportet me et ipsas adducere, et vocem meam audient, et erit unus grex et unus pastor (Joan. X, 16). Cur ergo magnum volumus intelligi in hoc titulo sacramentum, in quo scriptum erat, Rex Judaeorum, si rex est Christus et Gentium? Quia scilicet oleaster factus est particeps (1947)pinguedinis oleae, non olea particeps facta est amaritudinis oleastri (Rom. XI, 17). Nam in eo quod de Christo veraciter scriptus est titulus, Rex Judaeorum, qui sunt intelligendi Judaei, nisi semen Abrahae, filii promissionis, qui sunt etiam filii Dei? Quoniam non qui filii carnis, ait Apostolus, hi filii Dei; sed qui filii promissionis, deputantur in semine (Id. IX, 7, 8). Et Gentes erant quibus dicebat, Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes (Galat. III, 29). Rex ergo Judaeorum Christus, sed Judaeorum circumcisione cordis, spiritu, non littera; quorum laus non ex hominibus, sed ex Deo est (Rom. II, 29); pertinentium ad Jerusalem liberam matrem nostram aeternam in coelis, Saram spiritualem, ancillam et filios ejus de domo libertatis ejicientem (Galat. IV, 22-31). Ideo enim Pilatus quod scripsit, scripsit; quia Dominus quod dixit, dixit. :TRACTATUS CXVIII. In haec verba, Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, etc. Cap. XIX, V\ V\. 23, 24. 1. Ea quae gesta sunt juxta crucem Domini, cum jam crucifixus esset, isto, quantum adjuvat, sermone tractemus. « Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes; unicuique militi partem, et tunicam. Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum: dixerunt ergo ad invicem, Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit. Ut Scriptura impleretur dicens, Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sortem. » Factum est quod voluerunt Judaei: non ipsi, sed milites qui parebant Pilato, judicante ipso, crucifixerunt Jesum; et tamen si voluntates, si insidias, si operam, si traditionem, postremo si extorquentes clamores eorum cogitemus, magis utique Judaei crucifixerunt Jesum. 2. Sed de partitione et sortitione vestimentorum ejus non est praetereunter loquendum. Quamvis enim omnes Evangelistae quatuor hujus rei meminerint, caeteri tamen brevius quam Joannes: et clause illi, iste vero apertissime. Nam Matthaeus ait: Postquam autem crucifixerunt eum, diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes (Matth. XXVII, 35). Marcus: Et crucifigentes eum, diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis quid tolleret (Marc. XV, 24). Lucas: Dividentes vero vestimenta ejus, miserunt sortes (Luc. XXIII, 34). Joannes autem et quot partes de vestimentis ejus fecerint, dixit, id est, quatuor, ut singulas tollerent. Unde apparet quatuor fuisse milites qui in eo crucifigendo praesidi paruerunt. Manifeste quippe ait, Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem, et tunicam; subaudiendum est, acceperunt: ut iste sit sensus, Acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem; acceperunt et tunicam. Et sic locutus est, ut de caeteris vestimentis nullam sortem missam (1948)esse videamus; sed de tunica quam simul cum caeteris acceperunt, sed non similiter diviserunt. De hac enim sequitur exponens, Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Cur autem de illa sortem miserunt narrans: Dixerunt ergo, inquit, ad invicem, Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit. Apparet itaque in aliis vestibus aequales eos habuisse partes, ut sortiri necesse non fuerit: in illa vero una non eos habere potuisse singulas partes, nisi scinderetur, ut pannos ejus inutiliter tollerent; quod ne facerent, ad unum eam pervenire sortitione maluerunt. Hujus evangelistae narrationi consonat etiam propheticum testimonium, quod et ipse continuo subjungens, Ut scriptura, inquit, impleretur dicens, Partiti sunt vestimenta mea sibi, et super vestem meam miserunt sortem. Non enim, ait, sortiti; sed, partiti: nec ait, sortientes partiti sunt; sed in caeteris vestimentis sortem omnino non nominans, postea dixit, et in vestem meam miserunt sortem, propter illam reliquam tunicam. De qua re dicam quod ipse donaverit, cum prius eam quae oboriri potest, tanquam Evangelistae inter se discrepent, calumniam propulsavero, demonstrans nullius caeterorum verba narrationi Joannis esse contraria. 3. Matthaeus enim dicendo, Diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes, ad totam divisionem vestimentorum voluit intelligi etiam tunicam pertinere, de qua sortem miserunt; quia utique omnes vestes dividendo, in quibus et illa fuit, de ipsa sortiti sunt. Tale est etiam quod ait Lucas, Dividentes vestimenta ejus, miserunt sortes: dividentes enim venerunt ad tunicam, de qua facta est sortitio, ut inter eos universa vestimentorum ejus divisio compleretur. Quid autem interest utrum dicatur, Dividentes miserunt sortes, quod ait Lucas; an, Diviserunt, sortem mittentes, quod ait Matthaeus: nisi quod Lucas dicendo sortes, pluralem pro singulari numero posuit; quae locutio Scripturis sanctis insolita non est: quamvis nonnulli codices sortem reperiantur habere, non sortes? Marcus itaque solus videtur aliquam intulisse quaestionem: dicendo enim, Mittentes sortem super eis, quis quid tolleret, tanquam super omnibus vestimentis, non super sola tunica sors missa sit, locutus videtur. Sed etiam hic brevitas obscuritatem facit: sic enim dictum est, Mittentes sortem super eis, ac si diceretur, Mittentes sortem cum dividerentur: quod et factum est. Omnium quippe vestimentorum ejus divisio completa non esset, nisi sorte claruisset quis etiam illam tunicam tolleret, ut sic contentio dividentium finiretur, vel nulla potius oriretur. Quod ergo ait, Quis quid tolleret, quandoquidem hoc sorti deputatur, non ad omnia quae divisa sunt vestimenta referendum est; sors enim missa est, quis illam tunicam tolleret: de qua quoniam narrare praetermisit qualis fuerit, et quemadmodum aequalibus factis partibus sola remanserit, quae ne conscinderetur, veniret in sortem; propterea positum est quod ait, Quis quid tolleret, id est, quis eam tolleret: tanquam si totum ita diceretur, (1949)Diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis tunicam quae partibus aequalibus superfuerat, tolleret. 4. Quaerat forte aliquis, quid significet in tot partes vestimentorum facta divisio, et de tunica illa sortitio. Quadripartita vestis Domini Jesu Christi, quadripartitam figuravit ejus Ecclesiam, toto scilicet, qui quatuor partibus constat, terrarum orbe diffusam, et omnibus eisdem partibus aequaliter, id est concorditer distributam. Propter quod alibi dicit missurum se Angelos suos, ut colligant electos ejus a quatuor ventis (Matth. XXIV, 31): quod quid est, nisi a quatuor partibus mundi, Oriente, Occidente, Aquilone et Meridie? Tunica vero illa sortita, omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. De charitate autem locuturus Apostolus, Supereminentem, inquit, viam vobis demonstro (I Cor. XII, 31): et alio loco ait, Cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi (Ephes. III, 19); itemque alibi, Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis (Coloss. III, 14). Si ergo charitas et supereminentiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est; merito vestis qua significatur, desuper contexta perhibetur. Inconsutilis autem, ne aliquando dissuatur: et ad unum pervenit, quia in unum omnes colligit. Sicut in Apostolis cum esset etiam ipse numerus duodenarius, id est quadripartitus in ternos, et omnes essent interrogati, solus Petrus respondit, Tu es Christus Filius Dei vivi; et ei dicitur, Tibi dabo claves regni coelorum (Matth. XVI, 15, 16, 19), tanquam ligandi et solvendi solus acceperit potestatem: cum et illud unus pro omnibus dixerit, et hoc cum omnibus tanquam personam gerens ipsius unitatis acceperit: ideo unus pro omnibus, quia unitas est in omnibus. Unde et hic cum dixisset, desuper contexta; addidit, per totum. Quod si referamus ad id quod significat, nemo ejus est expers qui pertinere invenitur ad totum: a quo toto, sicut graeca indicat lingua, catholica vocatur Ecclesia. In sorte autem quid, nisi Dei gratia commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit: et cum sors mittitur, non personae cujusque vel meritis, sed occulto judicio Dei ceditur. 5. Nec ideo ista non aliquid boni significasse quis dixerit, quia per malos facta sunt, non scilicet per eos qui Christum secuti, sed qui sunt persecuti. Quid enim de ipsa cruce dicturi sumus, quae certe similiter ab inimicis atque impiis Christo facta et impacta est? Et tamen ea significari recte intelligitur quod ait Apostolus, Quae sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum (Ephes. III, 18). Lata est quippe in transverso ligno, quo extenduntur pendentis manus; et significat opera bona, in latitudine charitatis: longa est a transverso ligno usque ad terram, ubi dorsum pedesque figuntur; et significat perseverantiam in longitudine temporis usque in finem: alta est in cacumine, quo transversum lignum sursum versus (1950)exceditur; et significat supernum finem, quo cuncta opera referuntur; quoniam cuncta quae latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum: profunda est in ea parte qua in terra figitur; ibi quippe et occulta est, nec videri potest, sed cuncta ejus apparentia et eminentia inde consurgunt; sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac dijudicari non potest, universa procedunt. Sed etsi crux Christi hoc solum significet quod ait Apostolus, Qui autem Jesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis (Galat. V, 24), quam magnum bonum est? Nec tamen facit hoc, nisi concupiscens adversus carnem spiritus bonus, cum illam crucem Christi fecerit inimicus, id est spiritus malus. Postremo quid est, quod omnes noverunt, Signum Christi, nisi crux Christi? Quod signum nisi adhibeatur sive frontibus credentium, sive ipsi aquae ex qua regenerantur, sive oleo quo chrismate unguntur, sive sacrificio quo aluntur, nihil eorum rite perficitur. Quomodo ergo per id quod mali faciunt, nihil boni significatur; quando per crucem Christi, quam fecerunt mali, in celebratione Sacramentorum ejus bonum nobis omne signatur? Sed haec hactenus: quae autem sequuntur, alias, ut Deus opitulabitur, disserendo videbimus. :TRACTATUS CXIX. Ab eo quod sequitur, Et milites quidem haec fecerunt; usque ad id, Et inclinato capite tradidit spiritum. Cap. XIX, V\. 24-30. 1. Crucifixo Domino, posteaquam divisio vestimentorum ejus etiam sorte missa completa est, quae deinde narret Joannes evangelista videamus. « Et milites quidem, » inquit, « haec fecerunt. Stabant autem juxta crucem Jesu, mater ejus, et soror matris ejus Maria Cleophae, et Maria Magdalene. Cum vidisset ergo Jesus matrem et discipulum stantem quem diligebat, dicit matri suae, Mulier, ecce filius tuus: deinde dicit discipulo, Ecce mater tua. Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua. » Haec nimirum est illa hora de qua Jesus aquam conversurus in vinum, dixerat matri, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea (Joan. II, 4). Hanc itaque horam praedixerat quae tunc nondum venerat, in qua deberet agnoscere moriturus, de qua fuerat mortaliter natus. Tunc ergo divina facturus, non divinitatis, sed infirmitatis matrem velut incognitam repellebat: nunc autem humana jam patiens, ex qua fuerat factus homo, affectu commendabat humano. Tunc enim qui Mariam creaverat, innotescebat virtute: nunc vero quod Maria pepererat, pendebat in cruce. 2. Moralis igitur insinuatur locus. Facit quod faciendum admonet, et exemplo suo suos instruxit praeceptor bonus, ut a filiis piis impendatur cura parentibus: tanquam lignum illud ubi erant fixa membra morientis, etiam cathedra fuerit magistri docentis. Ex hac sana doctrina didicerat Paulus apostolus (1951)quod docebat, quando dicebat: Si quis autem suis, et maxime domesticis non providet, fidem negavit, et est infideli deterior (I Tim. V, 8). Quid autem tam cuique domesticum quam parentes filiis, aut parentibus filii? Hujus itaque saluberrimi praecepti ipse magister sanctorum de seipso constituebat exemplum, quando non ut famulae Deus quam creaverat et regebat, sed ut matri homo de qua creatus fuerat et quam relinquebat, alterum pro se quodammodo filium providebat. Nam cur hoc fecerit, quod sequitur indicat: ait enim Evangelista, Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua, de seipso dicens. Sic quippe commemorare se solet, quod eum diligebat Jesus: qui utique omnes, sed ipsum prae caeteris et familiarius diligebat, ita ut in convivio super pectus suum discumbere faceret (Joan. XIII, 23); credo ut istius Evangelii, quod per eum fuerat praedicaturus, divinam excellentiam hoc modo altius commendaret. 3. Sed in quae sua Joannes matrem Domini accepit? Neque enim non ex eis erat qui dixerunt ei, Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te. Sed ibi quoque audierat, Quicumque ista dimiserit propter me, accipiet in hoc saeculo centies tantum (Matth. XIX, 27, 29). Habebat ergo ille discipulus centupliciter plura quam dimiserat, in quae susciperet ejus matrem qui illa donaverat. Sed in ea societate beatus Joannes receperat centuplum, ubi nemo dicebat aliquid suum, sed erant illis omnia communia; sicut in Apostolorum Actibus scriptum est. Sic enim Apostoli erant, quasi nihil habentes, et omnia possidentes (II Cor. VI, 10). Quomodo ergo matrem magistri et Domini sui discipulus et famulus accepit in sua, ubi aliquid suum nemo dicebat? An quia paulo post in eodem libro legitur, Quotquot enim possessores praediorum vel domorum erant, vendentes afferebant pretia eorum, et ponebant ad pedes Apostolorum: distribuebatur autem unicuique prout opus erat (Act. IV, 32-35), intelligendum est sic distributum fuisse huic discipulo quod opus erat, ut illic etiam beatae Mariae tanquam matris ejus portio poneretur; magisque sic debemus accipere quod dictum est, Ex illa hora suscepit eam discipulus in sua, ut ad ejus curam quidquid ei esset necessarium pertineret? Suscepit ergo eam in sua, non praedia, quae nulla propria possidebat; sed officia, sed propria dispensatione exsequenda curabat. 4. Deinde subjungit: « Postea sciens Jesus quia omnia consummata sunt, ut consummaretur Scriptura, dicit: Sitio. Vas ergo positum erat aceto plenum; illi autem spongiam plenam aceto hyssopo circumponentes, obtulerunt ori ejus. Cum ergo accepisset Jesus acetum, dixit: Consummatum est. Et inclinato capite, tradidit spiritum. » Quis potest quae facit, ita disponere, quomodo disposuit homo iste quae passus est? Sed homo mediator Dei et hominum; homo de quo praedictum legitur, Et homo est, et quis agnoscet eum? quoniam homines per quos haec fiebant, non agnoscebant hominem Deum. Homo namque apparebat qui Deus latebat; patiebatur haec omnia qui apparebat, et idem ipse disponebat haec omnia qui latebat. (1952)Vidit ergo quia consummata sunt omnia quae oportebat ut fierent antequam acciperet acetum et traderet spiritum; atque ut hoc etiam consummaretur quod Scriptura praedixerat, Et in siti mea potaverunt me aceto (Psal. LXVIII, 22), Sitio, inquit: tanquam diceret, Hoc minus fecistis, date quod estis. Judaei quippe ipsi erant acetum, degenerantes a vino Patriarcharum et Prophetarum; et tanquam de pleno vase, de iniquitate mundi hujus impleti, cor habentes velut spongiam, cavernosis quodammodo atque tortuosis latibulis fraudulentum. Hyssopum autem cui circumposuerunt spongiam aceto plenam, quoniam herba est humilis, et pectus purgat, ipsius Christi humilitatem congruenter accipimus: quam circumdederunt, et se circumvenisse putaverunt. Unde est illud in psalmo, Asperges me hyssopo, et mundabor (Psal. L, 9). Christi namque humilitate mundamur; quia nisi humiliasset semetipsum, factus obediens usque ad mortem crucis (Philipp. II, 8), non utique sanguis ejus in peccatorum remissionem, hoc est, in nostram mundationem fuisset effusus. 5. Nec moveat quomodo spongia ori ejus potuerit admoveri, qui in cruce fuerat exaltatus a terra. Sicut enim apud alios evangelistas legitur, quod hic praetermisit, in arundine est factum (Matth. XXVII, 48, et Marc. XV, 36), ut in spongia talis potus ad crucis sublimia levaretur. Per arundinem vero Scriptura significabatur, quae implebatur hoc facto. Sicut enim lingua dicitur vel graeca vel latina, vel alia quaelibet sonum significans, qui lingua promitur; sic arundo dici potest littera, quae arundine scribitur. Sed sonos significantes vocis humanae usitatissime dicimus linguas: Scripturam vero arundinem dici, quo minus est usitatum, eo magis est mystice figuratum. Faciebat ista populus impius, patiebatur ista misericors Christus. Qui faciebat, quid faceret nesciebat: qui patiebatur autem, non solum quid fieret et cur fieret sciebat, verum etiam de male facientibus bene ipse faciebat. 6. Cum ergo accepisset Jesus acetum, dixit: Consummatum est. Quid, nisi quod prophetia tanto ante praedixerat? Deinde quia nihil remanserat quod antequam moreretur fieri adhuc oporteret, tanquam ille qui potestatem habebat ponendi animam suam, et iterum sumendi eam (Joan. X, 18), peractis omnibus quae ut peragerentur exspectabat, Inclinato capite tradidit spiritum. Quis ita dormit quando voluerit, sicut Jesus mortuus est quando voluit? Quis ita vestem ponit quando voluerit, sicut se carne exuit quando voluit? Quis ita cum voluerit abit, quomodo cum voluit obiit? Quanta speranda vel timenda potestas est judicantis, si apparuit tanta morientis? :TRACTATUS CXX. Ab eo quod sequitur, Judaei ergo, quoniam parasceve erat, etc.; usque ad id, Nondum enim sciebant Scripturam, quia oportet eum a mortuis resurgere. Cap. XIX, V\. 31-42, et cap. XX, V\. 1-9. 1. Posteaquam Dominus Jesus, peractis omnibus quae ante suam mortem peragi oportere praesciebat, (1953)quando voluit tradidit spiritum, quae deinde secuta sunt, Evangelista narrante videamus. « Judaei ergo, inquit, quoniam parasceve erat, ut non remanerent in cruce corpora sabbato (erat enim magnus dies ille sabbati), rogaverunt Pilatum ut frangerentur eorum crura, et tollerentur. » Non crura tollerentur, sed hi quibus ideo frangebantur ut morerentur, et auferrentur ex ligno; ne pendentes in crucibus magnum diem festum sui diurni cruciatus horrore foedarent. 2. « Venerunt ergo milites, et primi quidem fregerunt crura, et alterius qui crucifixus est cum eo. Ad Jesum autem cum venissent, ut viderunt eum jam mortuum, non fregerunt ejus crura: sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. » Vigilanti verbo Evangelista usus est, ut non diceret, Latus ejus percussit, aut vulneravit, aut quid aliud; sed, aperuit: ut illic quodammodo vitae ostium panderetur, unde Sacramenta Ecclesiae manaverunt, sine quibus ad vitam quae vera vita est, non intratur. Ille sanguis in remissionem fusus est peccatorum: aqua illa salutare temperat poculum; haec et lavacrum praestat, et potum. Hoc praenuntiabat quod Noe in latere arcae ostium facere jussus est (Gen. VI, 16), qua intrarent animalia quae non erant diluvio peritura, quibus praefigurabatur Ecclesia. Propter hoc prima mulier facta est de latere viri dormientis (Id. II, 22), et appellata est vita materque vivorum (Id. III, 20). Magnum quippe significavit bonum, ante magnum praevaricationis malum. Hic secundus Adam inclinato capite in cruce dormivit, ut inde formaretur ei conjux, quod de latere dormientis effluxit. O mors unde mortui reviviscunt! Quid isto sanguine mundius? quid vulnere isto salubrius? 3. Et qui vidit, inquit, testimonium perhibuit, et verum est testimonium ejus: et ille scit quia vera dicit, ut et vos credatis. Non dixit, ut et vos sciatis; sed ut credatis: scit enim qui vidit, cujus credat testimonio qui non vidit. Magis autem ad fidem credere pertinet quam videre. Nam quid est aliud credere, quam fidem accommodare? Facta sunt enim haec, inquit, ut Scriptura impleretur. Os non comminuetis ex eo. Et iterum alia Scriptura dicit, Videbunt in quem confixerunt. Duo testimonia de Scripturis reddidit singulis rebus quas factas fuisse narravit. Nam quia dixerat, Ad Jesum autem cum venissent, ut viderunt eum jam mortuum, non fregerunt ejus crura, ad hoc pertinet testimonium, Os non comminuetis ex eo: quod praeceptum est eis qui celebrare Pascha jussi sunt ovis immolatione in veteri Lege, quae Dominicae passionis umbra praecesserat. Unde Pascha nostrum immolatus est Christus (I Cor. V, 7): de quo et Isaias propheta praedixerat, Sicut ovis ad immolandum ductus est (Isai. LIII, 7). Item quia subjunxerat dicens, Sed unus militum lancea latus ejus aperuit; ad hoc pertinet alterum testimonium, (1954)Videbunt in quem confixerunt: ubi promissus est Christus, in ea qua crucifixus est carne venturus. 4. « Post haec autem rogavit Pilatum Joseph ab Arimathia (eo quod esset discipulus Jesu, occultus autem propter metum Judaeorum), ut tolleret corpus Jesu: et permisit Pilatus. Venit ergo, et tulit corpus Jesu. Venit autem Nicodemus, qui venerat ad Jesum nocte primum, ferens mixturam myrrhae et aloes quasi libras centum. » Non ita distinguendum est, ut dicamus, primum ferens mixturam myrrhae; sed ut quod dictum est, primum, ad superiorem sensum pertineat. Venerat enim Nicodemus ad Jesum nocte primum, quod idem Joannes narravit in prioribus Evangelii sui partibus (Joan. III, 1, 2). Hic ergo intelligendum est ad Jesum, non tunc solum, sed tunc primum venisse Nicodemum; ventitasse autem postea ut fieret audiendo discipulus: quod certe modo in revelatione corporis beatissimi Stephani fere omnibus gentibus declaratur. Acceperunt ergo corpus Jesu, et ligaverunt illud linteis cum aromatibus, sicut mos est Judaeis sepelire. Non mihi videtur Evangelista frustra dicere voluisse, sicut mos est Judaeis sepelire: ita quippe, nisi fallor, admonuit in hujusmodi officiis quae mortuis exhibentur, morem cujusque gentis esse servandum. 5. Erat autem in loco ubi crucifixus est, hortus, et in horto monumentum novum, in quo nondum quisquam positus erat. Sicut in Mariae virginis utero nemo ante illum, nemo post illum conceptus est; ita in hoc monumento nemo ante illum, nemo post illum sepultus est. « Ibi ergo propter parasceven Judaeorum, quia juxta erat monumentum, posuerunt Jesum. » Acceleratam vult intelligi sepulturam, ne advesperasceret; quando jam propter parasceven, quam coenam puram Judaei latine usitatius apud nos vocant, facere tale aliquid non licebat. 6. Una autem sabbati Maria Magdalene venit mane, cum adhuc tenebrae essent, ad monumentum; et vidit lapidem sublatum a monumento. Una sabbati est, quem jam diem dominicum propter Domini resurrectionem mos Christianus appellat: quem Matthaeus solus in Evangelistis primam sabbati nominavit (Matth. XXVIII, 1). Cucurrit ergo, et venit ad Simonem Petrum, et ad alium discipulum quem amabat Jesus; et dicit eis: Tulerunt Dominum de monumento, et nescimus ubi posuerunt eum. Nonnulli codices etiam graeci habent, Tulerunt Dominum meum, quod videri dictum potest propensiore charitatis vel famulatus affectu; sed hoc in pluribus codicibus quos in promptu habuimus, non invenimus. 7. Exiit ergo Petrus et ille alius discipulus, et venerunt ad monumentum. Currebant autem duo simul, et il alius discipulus praecucurrit citius Petro, et venit primus ad monumentum. Advertenda hic et commendanda est recapitulatio, quomodo reditum est ad id (1955)quod fuerat praetermissum; et tamen quasi hoc sequeretur adjunctum est. Cum enim jam dixisset, venerunt ad monumentum, regressus est ut narraret quomodo venerunt; atque ait, currebant autem duo simul, etc. Ubi ostendit quod praecurrens ad monumentum prior venerit alius ille discipulus, quem seipsum significat, sed tanquam de alio cuncta narrat. 8. « Et cum se inclinasset, inquit, vidit posita linteamina, non tamen introivit. Venit ergo Simon Petrus sequens eum, et introivit in monumentum; et vidit linteamina posita, et sudarium quod fuerat super caput ejus, non cum linteaminibus positum, sed separatim involutum in unum locum. » Putamusne nihil ista significant? Nequaquam hoc putaverim. Sed ad alia festinamus, in quibus immorari quaestionis vel obscuritatis alicujus necessitate compellimur. Nam ista quae per seipsa manifesta sunt, quid singula etiam significent, quaerere sanctae quidem deliciae sunt, sed otiosorum, quod non sumus nos. 9. Tunc ergo introiit, et ille discipulus qui venerat primus ad monumentum. Prior venit, et posterior intravit. Neque hoc utique vacat, sed mihi ad ista non vacat. Et vidit, inquit, et credidit. Hic nonnulli parum attendentes, putant hoc Joannem credidisse, quod Jesus resurrexit; sed quod sequitur, hoc non indicat. Quid sibi enim vult quod statim adjunxit, Nondum enim sciebant Scripturam, quia oportet eum a mortuis resurgere? Non ergo eum credidit resurrexisse, quem nesciebat oportere resurgere. Quid ergo vidit? quid credidit? Vidit scilicet inane monumentum, et credidit quod dixerat mulier, eum de monumento esse sublatum. Nondum enim sciebant Scripturam, quia oporteret eum a mortuis resurgere. Et ideo quando id ab ipso Domino audiebant, quamvis apertissime diceretur; consuetudine audiendi ab illo parabolas, non intelligebant, et aliquid aliud eum significare credebant. Sed ea quae sequuntur in sermonem alium differamus. :TRACTATUS CXXI. De eo quod sequitur, Abierunt ergo iterum ad semetipsos discipuli; usque ad id, Beati qui non viderunt et crediderunt. Cap. XX, V\. 10-29. 1. Sublatum esse Dominum de monumento, discipulis ejus Petro et Joanni nuntiaverat Maria Magdalene: quo illi venientes, invenerunt sola linteamina, quibus corpus fuerat involutum; et quid aliud credere potuerunt, nisi quod dixerat, quod etiam ipsa crediderat? Abierunt ergo iterum ad semetipsos discipuli: id est, ubi habitabant, et unde ad monumentum cucurrerant. Maria autem stabat ad monumentum foris plorans. Viris enim redeuntibus, infirmiorem sexum in eodem loco fortior figebat affectus. Et oculi qui Dominum quaesierant et non invenerant, lacrymis jam vacabant, amplius dolentes quod fuerat de monumento ablatus, quam quod fuerat in ligno occisus; quoniam magistri tanti, cujus eis vita subtracta (1956)fuerat, nec memoria remanebat. Tenebat itaque ad monumentum jam dolor iste mulierem. Cum ergo fleret, inclinavit se et prospexit in monumentum. Cur hoc fecerit nescio. Non enim nesciebat non ibi esse jam quem quaerebat; quandoquidem inde sublatum et discipulis ipsa nuntiaverat; et illi ad monumentum venerant, et non solum intuendo, sed etiam intrando corpus Domini quaesierant, nec invenerant. Quid sibi ergo vult quod ista cum fleret, rursum in monumentum inclinata prospexit? Utrum quod nimium dolebat, nec suis nec illorum oculis facile putabat esse credendum? An potius divino instinctu in animo ejus effectum est ut prospiceret? Prospexit enim, Et vidit duos angelos in albis, sedentes, unum ad caput, et unum ad pedes, ubi positum fuerat corpus Jesu. Quid est quod unus ad caput, et ad pedes alter sedebat? An, quoniam qui graece Angeli dicuntur, latine sunt nuntii, isto modo Christi Evangelium velut a capite usque ad pedes, ab initio usque in finem significabant esse nuntiandum? Dicunt ei illi: Mulier, quid ploras? Dicit eis: Quia tulerunt Dominum meum, et nescio ubi posueruut eum. Angeli lacrymas prohibebant: ubi quid aliud quam futurum quodammodo gaudium nuntiabant? Ita enim dixerunt, Quid ploras? ac si dicerent, Noli plorare. At illa eos putans interrogasse nescientes, causas prodit lacrymarum. Quia tulerunt, inquit, Dominum meum: Dominum suum vocans corpus exanime Domini sui, a toto partem significans; sicut omnes confitemur Jesum Christum Filium Dei unicum Dominum nostrum, quod utique simul est et Verbum et anima et caro, crucifixum tamen et sepultum, cum sola ejus sepulta sit caro. Et nescio, inquit, ubi posuerunt eum. Haec erat causa major doloris, quia nesciebat quo iret ad consolandum dolorem. Sed hora jam venerat qua id quod nuntiatum quodammodo fuerat ab angelis flere prohibentibus, gaudium succederet fletibus. 2. Denique « haec cum dixisset, conversa est retrorsum, et vidit Jesum stantem, et non sciebat quia Jesus est. Dicit ei Jesus: Mulier, quid ploras? Quem quaeris? Illa existimans quia hortulanus esset, dicit ei: Domine, si tu sustulisti eum, dicito mihi ubi posuisti eum, et ego eum tollam. Dicit ei Jesus: Maria. Conversa illa dicit ei, Rabboni; quod dicitur Magister. » Nemo calumnietur mulieri quod hortulanum dixerit dominum, et Jesum Magistrum. Ibi enim rogabat, hic agnoscebat: ibi honorabat hominem a quo beneficium postulabat; hic recolebat doctorem a quo discernere humana et divina discebat. Appellabat dominum cujus ancilla non erat, ut per eum perveniret ad Dominum cujus erat. Aliter ergo Dominum dixit, Sustulerunt Dominum meum; aliter autem, Domine, si tu sustulisti eum. Nam et Prophetae appellaverunt dominos eos qui homines erant; sed aliter illum de quo scriptum est, Dominus nomen ei (Psal. LXVII, 5). Sed ista mulier quae jam fuerat conversa retrorsum ut videret Jesum, quando eum putavit esse hortulanum, et cum illo utique loquebatur, quomodo rursus conversa dicitur, ut ei diceret, Rabboni; (1957)nisi quia tunc conversa corpore, quod non erat, putavit, nunc corde conversa, quod erat agnovit? 3. « Dicit ei Jesus: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum: vade autem ad fratres meos, et dic eis, Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum. » Est in his verbis quod breviter quidem, sed tamen attentius pertractare debemus. Jesus quippe mulierem quae illum magistrum agnovit et appellavit, cum haec ei responderet, fidem docebat: et hortulanus ille in ejus corde, tanquam in horto suo granum sinapis seminabat. Quid est ergo, Noli me tangere? Et tanquam hujus prohibitionis causa quaereretur, adjunxit, nondum enim ascendi ad Patrem meum. Quid est hoc? Si stans in terra non tangitur, sedens in coelo quomodo ab hominibus tangeretur? Qui certe antequam ascenderet, discipulis se tangendum obtulit dicens, sicut Lucas evangelista testatur, Palpate, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere (Luc. XXIV, 39): vel quando dixit discipulo Thomae, Infer digitum tuum huc, et vide manus meas, et affer manum tuam, et mitte in latus meum. Quis autem tam sit absurdus, ut dicat eum a discipulis quidem antequam ad Patrem ascendisset, voluisse se tangi; a mulieribus autem noluisse, nisi cum ascendisset ad Patrem? Sed nec sic, qui vellet, desipere sineretur. Leguntur enim etiam feminae post resurrectionem antequam ad Patrem ascenderet, tetigisse Jesum, in quibus erat etiam ipsa Maria Magdalene, narrante Matthaeo quod occurrerit illis Jesus dicens, Avete. Illae autem accesserunt, inquit, et tenuerunt pedes ejus et adoraverunt eum (Matth. XXVIII, 9). Hoc a Joanne praetermissum est, sed a Matthaeo verum dictum. Restat ergo ut aliquod in his verbis lateat sacramentum; quod sive inveniamus, sive invenire minime valeamus, inesse tamen nullo modo dubitare debemus. Aut ergo sic dictum est, Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum, ut in illa femina figuraretur Ecclesia de Gentibus, quae in Christum non credidit, nisi cum ascendisset ad Patrem: aut sic in se credi voluit Jesus, hoc est, sic se spiritualiter tangi, quod ipse et Pater unum sint. Ejus quippe intimis sensibus quodammodo ascendit ad Patrem, qui sic in eo profecerit ut Patri agnoscat aequalem: aliter non recte tangitur, id est, aliter non recte in eum creditur. Poterat autem sic credere Maria, ut eum putaret imparem Patri, quod utique prohibetur cum ei dicitur, Noli me tangere: id est, Noli in me sic credere, quemadmodum adhuc sapis; noli tuum sensum huc usque pertendere quod pro te factus sum, nec transire ad illud per quod facta es. Quomodo enim non carnaliter adhuc in eum credebat, quem sicut hominem flebat? Nondum enim ascendi, inquit, ad Patrem meum: ibi me tanges, quando me credideris Patri non imparem Deum. Vade autem ad fratres meos, et dic eis, Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum. Non ait, Patrem nostrum: aliter ergo meum, aliter vestrum; natura meum, gratia vestrum. Et Deum meum, et Deum vestrum. Neque hic dixit, Deum (1958)nostrum: ergo et hic aliter meum, aliter vestrum; Deum meum sub quo et ego homo sum, Deum vestrum inter quos et ipsum mediator sum. 4. « Venit Maria Magdalene annuntians discipulis, Quia vidi Dominum, et haec dixit mihi. Cum esset ergo sero die illa una sabbatorum, et fores essent clausae, ubi erant discipuli congregati propter metum Judaeorum, venit Jesus, et stetit in medio, et dicit eis: Pax vobis. Et cum hoc dixisset, ostendit eis manus et latus. » Clavi enim manus fixerant, lancea latus ejus aperuerat: ubi ad dubitantium corda sananda, vulnerum sunt servata vestigia. Moli autem corporis ubi divinitas erat, ostia clausa non obstiterunt. Ille quippe non eis apertis intrare potuit, quo nascente virginitas matris inviolata permansit. Gavisi sunt ergo discipuli, viso Domino. Dixit ergo eis iterum: Pax vobis. Iteratio confirmatio est; ipse quippe dat per prophetam promissam pacem super pacem (Isai. XXVI, 3). Sicut misit me Pater, inquit, et ego mitto vos. Aequalem Patri Filium novimus, sed hic verba Mediatoris agnoscimus. Medium quippe se ostendit dicendo, Ille me, et ego vos. Hoc cum dixisset, insufflavit, et dixit eis: Accipite Spiritum sanctum. Insufflando significavit Spiritum sanctum non Patris solius esse Spiritum, sed et suum. Quorum remiseritis, inquit, peccata, remittuntur eis; et quorum retinueritis, relenta sunt. Ecclesiae charitas quae per Spiritum sanctum diffunditur in cordibus nostris, participum suorum peccata dimittit: eorum autem qui non sunt ejus participes, tenet. Ideo posteaquam dixit, Accipite Spiritum sanctum; hoc continuo de peccatorum remissione ac detentione subjecit. 5. « Thomas autem unus ex duodecim, qui dicitur Didymus, non erat cum eis quando venit Jesus: Dixerunt ergo ei alii discipuli: Vidimus Dominum. Ille autem dixit eis: Nisi videro in manibus ejus fixuram clavorum, et mittam digitum meum in locum clavorum, et mittam manum meam in latus ejus, non credam. Et post dies octo iterum erant discipuli ejus intus, et Thomas cum eis. Venit Jesus januis clausis, et stetit in medio, et dixit: Pax vobis. Deinde dicit Thomae: Infer digitum tuum huc, et vide manus meas, et affer manum tuam, et mitte in latus meum; et noli esse incredulus, sed fidelis. Respondit Thomas et dixit ei: Dominus meus et Deus meus. » Videbat tangebatque hominem, et confitebatur Deum quem non videbat neque tangebat; sed per hoc quod videbat atque tangebat, illud jam remota dubitatione credebat. Dicit ei Jesus: Quia vidisti me, credidisti. Non ait, tetigisti me; sed, vidisti me: quoniam generalis quodammodo sensus est visus. Nam et per alios quatuor sensus nominari solet: velut cum dicimus, Audi et vide quam bene sonet, olfac et vide quam bene oleat, gusta et vide quam bene sapiat, tange et vide quam bene caleat. Ubique sonuit, Vide, cum visus proprie non negetur ad oculos pertinere. Unde et hic ipse Dominus, Infer, inquit, digitum tuum huc, et vide manus meas: quid aliud ait quam, Tange et vide? Nec tamen oculos ille habebat in digito. Ergo sive (1959)intuendo, sive etiam tangendo, Quia vidisti me, inquit, credidisti. Quamvis dici possit non ausum fuisse discipulum tangere, cum se offerret ille tangendum: non enim scriptum est, Et tetigit Thomas. Sed sive aspiciendo tantum, sive etiam tangendo viderit et crediderit, illud quod sequitur, magis gentium fidem praedicat atque commendat, Beati qui non viderunt, et crediderunt. Praeteriti temporis usus est verbis, tanquam ille qui quod erat futurum, in sua noverat praedestinatione jam factum. Sed jam sermo iste a prolixitate cohibendus est: donabit Dominus ut de his quae restant alias disputemus. :TRACTATUS CXXII. De eo quod sequitur, Multa quidem et alia signa fecit Jesus; usque ad id, Et cum tanti essent, non est scissum rete. Cap. XX, V\ V\. 30, 31, et cap. XXI, V\. 1-11. 1. Post narrationem rei gestae, in qua Thomas discipulus oblatis sibi tangendis in Christi carne vulnerum locis, vidit quod credere nolebat et credidit; interponit haec evangelista Joannes, et dicit: « Multa quidem et alia signa fecit Jesus in conspectu discipulorum suorum, quae non sunt scripta in libro hoc. Haec autem scripta sunt, ut credatis quia Jesus est Christus Filius Dei; et ut credentes, vitam habeatis in nomine ejus. » Hoc capitulum velut libri hujus indicat finem: sed narratur hic deinde quemadmodum se manifestaverit Dominus ad mare Tiberiadis, et in captura piscium commendaverit Ecclesiae sacramentum, qualis futura est ultima resurrectione mortuorum. Ad hoc itaque commendandum valere arbitror, quod tanquam finis interpositus est libri, quod esset etiam secuturae narrationis quasi prooemium, quod ei quodammodo faceret eminentiorem locum, quae narratio incipit ita: « Postea manifestavit se iterum Jesus ad mare Tiberiadis; manifestavit autem sic Erant simul Simon Petrus et Thomas qui dicitur Didymus, et Nathanael qui erat a Cana Galilaeae, et filii Zebedaei, et alii ex discipulis ejus duo. Dicit eis Simon Petrus: Vado piscari. Dicunt ei: Venimus et nos tecum. » 2. Quaeri solet de hac piscatione discipulorum, cur redierint Petrus et filii Zebedaei ad id quod fuerunt priusquam a Domino vocarentur: erant enim piscatores quando eis dixit, Venite post me, et faciam vos piscatores hominum (Matth. IV, 19). Tunc eum quippe illi secuti sunt, ut magisterio ejus relictis omnibus adhaererent: in tantum ut cum ab eo dives ille tristis abscederet, cui dixerat, Vade, vende quae habes, et da pauperibus, et habebis thesauram in coelo; et veni, sequere me, diceret ei Petrus, Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te (Id. XIX, 21, 22, 27). Quid est ergo quod nunc quasi Apostolatu relicto fiunt quod fuerunt, et quod dimiserant repetunt, tanquam obliti quod audierant, Nemo ponens manum super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno coelorum (1960)(Luc. IX, 62)? Quod si fecissent defuncto Jesu, priusquam resurrexisset a mortuis: quod quidem non poterant, quoniam dies quo crucifixus est, totos eos tenebat attentos, usque ad ejus sepulturam, quae ante vesperam facta est; sequens autem dies erat sabbati, quando eis morem patrium servantibus, operari utique non licebat; tertio vero die Dominus resurrexit, eosque revocavit ad spem quam de illo non habere jam coeperant: tamen si tunc fecissent, putaremus eos illa quae animos eorum occupaverat, desperatione fecisse. Nunc vero post eum sibi de sepulcro redditum vivum, post oblatam suis oculis et manibus, non solum videndam, verum etiam tangendam atque palpandam redivivae carnis evidentissimam veritatem; post inspecta vulnerum loca, usque ad apostoli Thomae confessionem, qui se aliter crediturum non esse praedixerat; post acceptum ejus insufflatione Spiritum sanctum, post verba in suas aures ejus ore prolata, Sicut misit me Pater, et ego mitto vos: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt (Joan. XX, 21-23): subito fiunt sicut fuerant, non hominum, sed piscium piscatores. 3. His ergo quos hoc movet respondendum est, non eos fuisse prohibitos arte sua, licita scilicet atque concessa, victum necessarium quaerere, sui Apostolatus integritate servata, si quando unde viverent aliud non haberent. Nisi forte quispiam putare audebit aut dicere, apostolum Paulum non pertinuisse ad eorum perfectionem qui relictis omnibus Christum secuti sunt, quoniam ne quemquam eorum gravaret quibus Evangelium praedicabat, suum victum suis manibus transigebat (II Thess. III, 8): ubi magis impletum est quod ait, Plus omnibus illis laboravi; et adjunxit, Non autem ego, sed gratia Dei mecum (I Cor. XV, 10): ut hoc quoque appareat Dei gratiae deputandum, quod et animo et corpore poterat usque adeo plus illis omnibus laborare, ut neque cessaret ab Evangelio praedicando, neque tamen ex Evangelio, sicut illi, sustentaret hanc vitam; cum id per tot gentes in quibus Christi nomen non fuerat prophetatum, multo latius atque fertilius seminaret. Ubi ostendit ex Evangelio vivendi, hoc est victum habendi, non necessitatem Apostolis impositam, sed potestatem datam. Quam potestatem commemorat idem apostolus dicens: « Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus? Si alii potestatis vestrae participant, non magis nos? Sed non sumus, » inquit, « usi hac potestate. » Et paulo post: « Qui altari serviunt, » inquit, « altari compartiuntur; sic et Dominus ordinavit his qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullo horum usus sum. » Satis igitur apertum est, non imperatum, sed in potestate Apostolis positum, ut aliunde non viverent nisi ex Evangelio, et ab eis quibus Evangelium praedicando spiritualia seminabant, carnalia meterent; hoc est, carnis hujus sustentaculum sumerent, et tanquam milites Christi stipendium debitum acciperent, (1961)sicut a provincialibus Christi. Unde idem ipse miles egregius paulo superius de hac re dixerat, Quis militat suis stipendiis unquam (I Cor. IX, 11-15, 7)? Quod tamen ipse faciebat, quia plus illis omnibus laborabat. Si ergo beatus Paulus ut ea potestate, quam profecto cum caeteris Evangelii praedicatoribus habebat, non cum caeteris uteretur, sed suo stipendio militaret, ne gentes a nomine Christi penitus alienas doctrina ejus quasi venalis offenderet, aliter educatus, artem quam non noverat didicit, ut dum suis manibus transigitur doctor, nullus gravaretur auditor; quanto magis beatus Petrus, qui jam piscator fuerat, quod noverat fecit, si ad praesens illud tempus, aliud unde viveret, non invenit? 4. Sed respondebit quispiam: Et cur non invenit, cum Dominus promiserit dicens, Quaerite primum regnum et justitiam Dei, et haec omnia apponentur vobis (Matth. VI, 33)? Prorsus etiam sic Dominus quod promisit implevit. Nam quis alius pisces qui caperentur apposuit? qui non ob aliud credendus est eis ingessisse penuriam qua compellerentur ire piscatum, nisi dispositum volens exhibere miraculum: ut simul et praedicatores Evangelii sui pasceret, et ipsum Evangelium tanto sacramento quod erat de numero piscium commendaturus augeret. De qua re etiam nos quod ipse apposuerit, dicere jam debemus. 5. Dicit ergo Simon Petrus: Vado piscari. Dicunt ei qui cum illo erant: Venimus et nos tecum. Et exierunt et ascenderunt in navem: et illa nocte nihil apprehenderunt. Mane autem jam facto stetit Jesus in littore; non tamen cognoverunt discipuli quia Jesus est. Dicit ergo eis Jesus: Pueri, numquid pulmentarium habetis? Responderunt ei: Non. Dicit eis: Mittite in dexteram navigii rete, et invenietis. Miserunt ergo, et jam non valebant illud trahere a multitudine piscium. Dicit ergo discipulus ille quem diligebat Jesus, Petro: Dominus est. Simon Petrus cum audisset quia Dominus est, tunica succinxit se, erat enim nudus, et misit se in mare. Alii autem discipuli navigio venerunt (non enim longe erant a terra, sed quasi cubitis ducentis), trahentes rete piscium. Ut ergo descenderunt in terram, viderunt prunas positas, et piscem superpositum, et panem. Dicit eis Jesus: Afferte de piscibus quos apprehendistis nunc. Ascendit Simon Petrus, et traxit rete in terram plenum magnis piscibus centum quinquaginta tribus. Et cum tanti essent, non est scissum rete. 6. Hoc est magnum sacramentum in magno Joannis Evangelio; et ut vehementius commendaretur, loco ultimo scriptum. Quod ergo septem discipuli fuerunt in ista piscatione, Petrus, et Thomas, et Nathanael, et duo filii Zebedaei, et alii duo quorum nomina tacentur, isti suo septenario numero finem significant temporis. Universum quippe septem diebus volvitur tempus. Ad hoc pertinet quod mane facto Jesus stetit (1962)in littore; quia etiam littus finis est maris, et ideo finem significat saeculi. Eumdem finem saeculi ostendit et quod Petrus rete extraxit in terram, hoc est in littus. Quod ipse Dominus aperuit, ubi alio quodam loco de sagena in mare missa similitudinem dedit: Et eam trahunt, inquit, ad littus. Quod littus quid esset exponens, ait: Sic erit in consummatione saeculi (Matth. XIII, 48, 49). 7. Sed illa verbi est, non rei gestae parabola: re autem gesta, sicut hoc loco qualiter in saeculi fine futura sit, ita Dominus alia piscatione significavit Ecclesiam qualiter nunc sit. Quod autem illud fecit in initio praedicationis suae, hoc vero post resurrectionem suam, hinc ostendit illam capturam piscium, bonos et malos significare, quos nunc habet Ecclesia; istam vero tantummodo bonos, quos habebit in aeternum, completa in fine hujus saeculi resurrectione mortuorum. Denique ibi Jesus non sicut hic in littore stabat, quando jussit pisces capi; sed ascendens in unam navim quae erat Simonis, rogavit eum ut a terra reduceret pusillum; et in ea sedens docebat turbas. Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Et illic quod captum est piscium in naviculis fuit, non sicut hic rete extraxerunt in terram. His signis et si qua alia potuerint reperiri, ibi Ecclesia in hoc saeculo, hic vero in fine saeculi figurata est: ideo illud ante, hoc autem post resurrectionem Domini factum est; quia ibi nos Christus significavit vocatos, hic resuscitatos. Ibi retia non mittuntur in dexteram, ne solos significent bonos, nec in sinistram, ne solos malos; sed indifferenter, Laxate, inquit, retia vestra in capturam, ut permixtos intelligamus bonos et malos: hic autem, inquit, Mittite in dexteram navigii rete, ut significaret eos qui stabant ad dexteram, solos bonos. Ibi rete propter significanda schismata rumpebatur: hic vero quoniam tunc jam in illa summa pace sanctorum nulla erunt schismata, pertinuit ad Evangelistam dicere, Et cum tanti essent, id est, tam magni, non est scissum rete; tanquam illud respiceret ubi scissum est, et in illius mali comparatione commendaret hoc bonum. Ibi capta est multitudo piscium tanta, ut impleta duo navigia mergerentur (Luc. V, 3-7), id est, in submersionem premerentur: non enim mersa sunt, sed tamen periclitata. Unde enim existunt in Ecclesia, tanta quae gemimus; nisi cum tantae multitudini obsisti non potest, quae ad submergendam propemodum disciplinam intrat cum moribus suis a sanctorum itinere penitus alienis? Hic autem miserunt rete in dexteram partem, et jam non valebant illud trahere a multitudine piscium. Quid est, jam non valebant illud trahere, nisi quia illi qui pertinent ad resurrectionem vitae, id est ad dexteram, et intra christiani nominis retia defunguntur, nonnisi in littore, id est in fine saeculi cum resurrexerint, apparebunt? Ideo non valuerunt sic trahere retia, ut in navem refunderent quos ceperant pisces; sicut de illis omnibus factum est, quibus rete disruptum, et naviculae pressae sunt. Habet autem istos dextros Ecclesia post finem vitae hujus in somne (1963)pacis, velut in profundo latentes, donec ad littus rete perveniat quo trahebatur, quasi a cubitis ducentis. Quod autem illic duabus naviculis, propter circumcisionem et praeputium; hoc isto loco ducentis cubitis existimo figuratum, propter utriusque generis electos, et circumcisionis et praeputii, tanquam centum et centum; quia in summa centenarii numerus ad dexteram transit. Postremo in illa piscatione numerus piscium non exprimitur, tanquam illud ibi fiat quod praedictum est per prophetam, Annuntiavi et locutus sum; multiplicati sunt super numerum (Psal. XXXIX, 6): hic vero non sunt aliqui super numerum, sed certus est numerus centum quinquaginta tres; cujus numeri ratio Domino adjuvante reddenda est. 8. Si enim numerum constituamus qui Legem significet, quid erunt nisi decem? Decalogum quippe Legis, id est, decem notissima illa praecepta digito Dei duabus lapideis tabulis primum fuisse conscripta certissimum nobis est (Deut. IX, 10). Sed Lex quando non adjuvat gratia, praevaricatores facit, et tantummodo in littera est: propter hoc enim maxime ait Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat (II Cor. III, 6). Accedat ergo ad litteram spiritus, ne occidat littera quem non vivificat spiritus; sed ut operemur praecepta Legis, non viribus nostris, sed munere Salvatoris. Cum autem accedit ad Legem gratia, id est, ad litteram spiritus, quodammodo denario numero additur septenarius. Isto quippe numero, id est septenario, significari Spiritum sanctum, advertenda Litterarum sacrarum documenta testantur. Nempe enim sanctitas vel sanctificatio ad sanctum proprie pertinet Spiritum: unde cum et Pater spiritus sit, et Filius spiritus sit, quoniam Deus spiritus est (Joan. IV, 24); et Pater sanctus, et Filius sanctus sit: proprio tamen nomine amborum Spiritus vocatur Spiritus sanctus. Ubi ergo primum in Lege sonuit sanctificatio, nisi in die septimo? Non enim sanctificavit Deus diem primum, in quo fecit lucem; aut secundum, in quo firmamentum; aut tertium, in quo discrevit mare a terra, et terra herbam lignumque produxit; aut quartum, in quo sidera sunt creata; aut quintum, in quo animalia quae in aquis vivunt et in aere volitant; aut sextum, in quo terrestris anima viva et ipse homo: sed sanctificavit diem septimum, in quo requievit ab operibus suis (Gen. I, et II, 3). Convenienter igitur septenario numero significatur Spiritus sanctus. Isaias etiam propheta, Requiescet, inquit, in eo Spiritus Dei: eumque deinceps commendans opere vel munere septenario, Spiritus, inquit, sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et implebit illum spiritus timoris Dei (Isai. XI, 2, 3). Quid in Apocalypsi? nonne septem spiritus Dei dicuntur (Apoc. III, 1), cum sit unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult (I Cor. XII, 11)? Sed operatio septenaria unius Spiritus sic appellata est ab eodem Spiritu, qui scribenti adfuit, ut septem spiritus dicerentur. Cum itaque Legis denario Spiritus sanctus per septenarium numerum accedit, fiunt decem et septem: qui numerus (1964)ab uno usque ad seipsum computatis omnibus crescens, ad centum quinquaginta tres pervenit. Ad unum enim si adjicias duo, fiunt utique tres; his si adjicias tres et quatuor, fiunt omnes decem; deinde si adjicias omnes numeros qui sequuntur usque ad decem et septem, ad supradictum numerum summa perducitur; id est, si ad decem, quo ab uno usque ad quatuor perveneras, addas quinque, fiunt quindecim: his addas sex, et fiunt viginti unum; his addas septem, et fiunt viginti octo; his addas octo et novem et decem, et fiunt quinquaginta quinque; his addas undecim et duodecim et tredecim, et fiunt nonaginta unum; his rursum quatuordecim et quindecim et sexdecim, et fiunt centum triginta sex: huic numero adde illum qui restat de quo agitur, id est decem et septem, et piscium numerus ille complebitur. Non ergo tantummodo centum quinquaginta tres sancti ad vitam resurrecturi significantur aeternam, sed millia sanctorum ad gratiam Spiritus pertinentium: qua gratia cum Lege Dei tanquam cum adversario concordatur; ut vivificante Spiritu littera non occidat, sed quod per litteram jubetur, Spiritu adjuvante compleatur, et si quid minus fit, remittatur. Omnes ergo ad istam gratiam pertinentes, hoc numero figurantur, hoc est figurate significantur. Qui numerus ter habet etiam quinquagenarium numerum, et insuper ipsa tria propter mysterium Trinitatis: quinquagenarius autem multiplicatis septem per septem, et unius adjectione completur; nam septies septem fiunt quadraginta novem. Unus autem additur, ut eo significetur unum esse qui per septem propter operationem septenariam demonstratur: et novimus Spiritum sanctum post ascensionem Domini quinquagesimo die missum, quem discipuli jussi sunt exspectare promissum (Act. II, 2-4; I, 4). 9. Non igitur frustra dicti sunt hi pisces et tot et tanti, id est et centum quinquaginta tres et magni. Sic enim scriptum est: Et traxit rete in terram plenum magnis piscibus centum quinquaginta tribus. Cum enim dixisset Dominus, Non veni solvere Legem, sed implere, daturus utique Spiritum per quem Lex posset impleri, tanquam septem additurus ad decem; paucissimis verbis interpositis ait, Qui ergo solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum: qui autem fecerit et docuerit, magnus vocabitur in regno coelorum. Iste ergo poterit pertinere ad numerum piscium magnorum. Minimus autem ille qui solvit factis quod docet verbis, in tali Ecclesia potest esse, qualem significat piscium prima illa captura, habentem bonos et malos, quia et ipsa dicitur regnum coelorum: propter quod ait, Simile est regnum coelorum sagenae missae in mare, et ex omni genere congreganti (Matth. XIII, 47). Ubi vult intelligi etiam bonos, et malos; quos dicit in littore, id est, in fine saeculi separandos. Denique ut ostenderet istos minimos reprobos esse, qui docent bona loquendo, quae solvunt male vivendo, nec quasi minimos in vita aeterna futuros, sed (1965)omnino ibi non futuros; cum dixisset, Minimus vocabitur in regno coelorum, continuo subjecit, Dico enim vobis, quia nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum (Matth. V, 17-20). Illi sunt certe, Scribae et Pharisaei, qui cathedram Moysi sedent, et de quibus ait, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim et non faciunt (Id. XXIII, 2, 3): docent sermonibus, quod solvunt moribus. Consequens est ergo, ut qui minimus est in regno coelorum, qualis nunc est Ecclesia, non intret in regnum coelorum, qualis tunc erit Ecclesia; quoniam docendo quod solvit, ad eorum societatem qui faciunt quod docent, non pertinebit: et ideo non erit in numero piscium magnorum; quoniam qui fecerit et docuerit, magnus vocabitur in regno coelorum. Et quia hic magnus erit, ideo ibi erit, ubi minimus ille non erit. Usque adeo quippe ibi magni erunt, ut qui minor ibi est, major sit eo quo hic nemo major est (Id. XI, 11). Sed tamen qui hic magni sunt, id est, qui in regno coelorum, ubi sagena congregat bonos et malos, faciunt bona quae docent, ipsi erunt in illa regni coelorum aeternitate majores, quos isti ad dexteram et resurrectionem vitae pertinentes indicant pisces. Sequitur de prandio Domini cum istis septem discipulis, et de his quae post prandium locutus est, ac de ipsius Evangelii termino, ut Deus quod donaverit disseramus: sed hoc non est isto sermone coarctandum. :TRACTATUS CXXIII. De eo quod dicit Jesus, Venite, prandete; usque ad id, Hoc autem dixit, significans qua morte clarificaturus esset Deum. Cap. XXI, V\. 12-19. 1. In eo quod tertio Dominus post resurrectionem manifestavit se discipulis suis, beati Joannis apostoli Evangelium terminatur: in quo jam pertractavimus, ut valuimus, partem priorem, usque ad eum locum ubi narratum est captos fuisse pisces centum quinquaginta tres a discipulis quibus se demonstravit, et cum magni essent, retia non esse disrupta. Deinde quae sequuntur consideranda sunt, et quantum adjuvat Dominus, sicut res postulare videbitur, disserenda. Peracta quippe illa piscatione, Dicit eis Jesus: Venite, prandete. Et nemo audebat discumbentium interrogare eum, Tu quis es? scientes quia Dominus est. Si ergo sciebant, quid opus erat ut interrogarent? si autem non opus erat, quare dictum est, non audebant; quasi opus esset, sed timore aliquo non auderent? Sensus ergo hic est: tanta erat evidentia veritatis, qua Jesus illis discipulis apparebat, ut eorum non solum negare, sed nec dubitare quidem ullus auderet; quoniam si quisquam dubitaret, utique interrogare deberet. Sic ergo dictum est, Nemo audebat eum interrogare, Tu quis es? ac si diceretur, Nemo audebat dubitare quod ipse esset. 2. Et venit Jesus, et accipit panem, et dat eis, et piscem similiter. Ecce dictum est etiam quid pranderent: de quo prandio aliquid suave ac salubre dicemus et nos, si pascat et nos. Superius narratum est quod isti discipuli, quando descenderunt in terram, viderunt (1966)prunas positas, et piscem superpositum, et panem. Ubi non est intelligendum etiam superpositum panem fuisse prunis, sed tantum subaudiendum, Viderunt. Quod verbum si repetamus eo loco ubi subaudiendum est, ita totum dici potest: Viderunt prunas positas, et piscem superpositum, et panem viderunt. Vel ita potius: Viderunt prunas positas, et piscem superpositum, viderunt et panem. Jubente etiam Domino attulerunt et de piscibus quos ipsi ceperant; quod eos fecisse quamvis a narrante non esset expressum, tamen Dominum jussisse non tacitum est. Ait enim: Afferte de piscibus quos apprehendistis nunc (Joan. XXI, 9, 10). Et utique jubente illo eos non fecisse quis credat? Hinc ergo fecit prandium Dominus illis septem discipulis suis, de pisce scilicet quem prunis superpositum viderant, huic adjungens ex illis quos ceperant, et de pane quem nihilominus eos vidisse narratum est. Piscis assus, Christus est passus. Ipse est et panis qui de coelo descendit (Id. VI, 41). Huic incorporatur Ecclesia ad participandam beatitudinem sempiternam. Propter quod dictum est, Afferte de piscibus quos apprehendistis nunc; ut omnes qui hanc spem gerimus, per illum septenarium numerum discipulorum, per quem potest hoc loco nostra universitas intelligi figurata, tanto Sacramento nos communicare nossemus, et eidem beatitudini sociari. Hoc Domini prandium est cum discipulis suis, ad quod Joannes Evangelium suum, cum haberet de Christo alia multa quae diceret, magna, ut existimo, et rerum magnarum contemplatione concludit. Hic enim Ecclesia qualis in solis bonis futura est, significatur per capturam centum quinquaginta trium piscium; et eis qui haec credunt, sperant, diligunt, participatio tantae beatitudinis per hoc prandium demonstratur. 3. Hoc jam tertio, inquit, manifestatus est Jesus discipulis suis, cum resurrexisset a mortuis. Quod non ad ipsas demonstrationes, sed ad dies referre debemus (id est primo die, cum surrexit; et post dies octo, quando discipulus Thomas vidit et credidit, et hodie quando hoc de piscibus fecit; post quot autem dies id fecerit, dictum non est): nam ipso primo die non semel visus est, sicut Evangelistarum omnium testimonia collata demonstrant: sed, sicut dictum est, secundum dies numerandae sunt manifestationes ejus, ut ista sit tertia; prima quippe habenda sit, eademque una propter unum diem, quotiescumque se et quibuscumque, die illo quo resurrexit, ostendit; secunda post dies octo, et haec tertia, et deinde quoties voluit usque ad diem quadragesimum, quo ascendit in coelum, quamvis non scripta sint omnia. 4. « Cum ergo prandissent, dicit Simoni Petro: Simon Joannis, diligis me plus his? Dicit ei: Etiam Domine, tu scis quia amo te. Dicit ei: Pasce agnos meos. Dicit ei iterum: Simon Joannis, diligis me? Ait illi: Etiam, Domine, tu scis quia amo te. Dicit ei: Pasce agnos meos. Dicit ei tertio: Simon Joannis, amas me? Contristatus est Petrus, quia dixit ei tertio, Amas me; et dicit ei: Domine, tu omnia scis, (1967)tu scis quia amo te. Dicit ei: Pasce oves meas. Amen, amen dico tibi; cum esses junior, cingebas te, et ambulabas ubi volebas: cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo tu non vis. Hoc autem dixit, significans qua morte clarificaturus esset Deum. » Hunc invenit exitum ille negator, et amator; praesumendo elatus, negando prostratus, flendo purgatus, confitendo probatus, patiendo coronatus: hunc invenit exitum, ut pro ejus nomine perfecta dilectione moreretur, cum quo se moriturum perversa festinatione promiserat. Faciat ejus resurrectione firmatus, quod immature pollicebatur infirmus. Hoc enim oportebat, ut prius Christus pro Petri salute, deinde Petrus pro Christi praedicatione moreretur. Praeposterum fuit quod audere coeperat humana temeritas, cum istum disposuisset ordinem veritas. Animam suam se positurum pro Christo Petrus putabat (Joan. XIII, 37), pro liberatore liberandus; cum Christus venisset animam suam positurus pro suis omnibus, in quibus erat et Petrus; quod ecce jam factum est. Nunc jam firmitas cordis ad suscipiendam mortem pro nomine Domini vera ipso donante sumatur, non falsa nobis errantibus praesumatur. Nunc est ut vitae hujus non metuamus interitum; quia resurgente Domino vitae alterius praecessit exemplum. Nunc est, Petre, ut mortem non timeas; quia vivit quem mortuum dolebas, et quem pro nobis mori carnali amore prohibebas (Matth. XVI, 21, 22). Ausus es praevenire ductorem, formidasti ejus persecutorem: jam pretio pro te fuso, nunc est ut sequaris emptorem, et sequaris omnino usque ad mortem crucis. Verba ejus audisti, quem jam veracem probasti; passurum te ipse praedixit, qui te praedixerat negaturum. 5. Sed prius Dominus quod sciebat interrogat, nec semel, sed iterum ac tertio, utrum Petrus eum diligat; nec aliud toties audit a Petro, quam se diligi; nec aliud toties commendat Petro, quam suas oves pasci. Redditur negationi trinae trina confessio, ne minus amori lingua serviat quam timori, et plus vocis elicuisse videatur mors imminens, quam vita praesens. Sit amoris officium, pascere dominicum gregem; si fuit timoris indicium, negare pastorem. Qui hoc animo pascunt oves Christi, ut suas velint esse non Christi, se convincuntur amare, non Christum; vel gloriandi, vel dominandi, vel acquirendi cupiditate, non obediendi et subveniendi et Deo placendi charitate. Contra hos ergo vigilat toties inculcata ista vox Christi, quos Apostolus gemit sua quaerere, non quae Jesu Christi (Philipp. II, 21). Nam quid est aliud, Diligis me? pasce oves meas, quam si diceretur, Si me diligis, non te pascere cogita: sed oves meas, sicut meas pasce, non sicut tuas; gloriam meam in eis quaere, non tuam; dominium meum, non tuum; lucra mea, non tua; ne sis in eorum societate qui pertinent ad tempora periculosa, seipsos amantes, et caetera quae huic malorum initio connectuntur? Cum enim dixisset Apostolus, « Erunt enim homines seipsos amantes; » (1968)secutus adjunxit, « Amatores pecuniae, elati, superbi, blasphemi, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti, irreligiosi, sine affectione, detractores, incontinentes, immites, sine benignitate, proditores, procaces, caecati, voluptatum amatores magis quam Dei; habentes speciem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes » (II Tim. III, 1-5). Haec omnia mala ab eo velut fonte manant, quod primum posuit, seipsos amantes. Merito dicitur Petro, Diligis me? et respondet, Amo te; eique refertur, Pasce agnos meos: et hoc iterum, hoc tertio. Ubi etiam demonstratur unum atque idem esse amorem et dilectionem: nam etiam Dominus novissime non ait, Diligis me; sed, Amas me? Non ergo nos, sed ipsum amemus; et in pascendis ovibus ejus ea quae sunt ejus, non ea quae sunt nostra quaeramus. Nescio quo enim inexplicabili modo, quisquis seipsum, non Deum amat, non se amat; et quisquis Deum, non seipsum amat, ipse se amat. Qui enim non potest vivere de se, moritur utique amando se: non ergo se amat, qui ne vivat se amat. Cum vero ille diligitur de quo vivitur, non se diligendo magis diligit, qui propterea non se diligit, ut eum diligat de quo vivit. Non sint ergo seipsos amantes qui pascunt oves Christi, ne tanquam suas, sed tanquam ipsius eas pascant; et velint ex illis sua lucra conquirere, sicut amatores pecuniae; vel eis dominari, sicut elati; vel gloriari de honoribus quos ab eis sumunt, sicut superbi; vel in tantum progredi ut etiam haereses faciant, sicut blasphemi: nec cedant sanctis patribus, sicut parentibus non obedientes; et eis qui illos corrigere volunt quia perire nolunt, mala pro bonis reddant, sicut ingrati: interficiant animas et suas et alienas, sicut scelesti; materna Ecclesiae viscera dissipent, sicut irreligiosi; non compatiantur infirmis, sicut sine affectione; famam sanctorum maculare conentur, sicut detractores; cupiditates pessimas non refrenent, sicut incontinentes; exerceant lites, sicut immites; nesciant subvenire, sicut sine benignitate; indicent inimicis piorum quae occultanda cognoverint, sicut proditores; humanam verecundiam inverecunda exagitatione perturbent, sicut procaces; non intelligant neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant (I Tim. I, 7), sicut caecati; laetitias carnales spiritualibus gaudiis anteponant, sic ut voluptatum amatores magis quam Dei. Haec enim atque hujusmodi vitia, sive uni homini accidant omnia, sive his alia, illis alia dominentur, ex illa radice quodammodo pullulant, cum sunt homines seipsos amantes. Quod vitium maxime cavendum est eis qui pascunt oves Christi, ne sua quaerant, non quae Jesu Christi; et in usus cupiditatum suarum conferant, pro quibus sanguis fusus est Christi. Cujus amor in eo qui pascit oves ejus, in tam magnum debet spiritualem crescere ardorem, ut vincat etiam mortis naturalem timorem, quo mori nolumus, et quando cum Christo vivere volumus. Nam et apostolus Paulus dicit se habere concupiscentiam dissolvi et esse cum Christo (Philipp. I, 23): ingemiscit tamen gravatus, et non vult exspoliari, sed supervestiri, ut absorbeatur mortale a vita (II Cor. V, 4). Et huic Dominus (1969)dilectori suo, Cum senueris, inquit, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo tu non vis. Hoc enim ei dixit, significans qua morte clarificaturus erat Deum. Extendes, inquit, manus tuas, hoc est crucifigeris. Ad hoc autem ut venias, alius te cinget, et ducet, non quo vis, sed quo non vis. Prius dixit quod fieret, et deinde quomodo fieret. Non enim crucifixus, sed utique crucifigendus quo nollet est ductus: nam crucifixus non quo nolebat abiit, sed potius quo volebat. Solutus quippe a corpore volebat esse cum Christo, sed si fieri posset, praeter mortis molestiam vitam concupiscebat aeternam: ad quam molestiam nolens ductus est, sed ab ea volens eductus est: nolens ad eam venit, sed volens eam vicit; et reliquit hunc infirmitatis affectum quo nemo vult mori, usque adeo naturalem, ut eum beato Petro nec senectus auferre potuerit, cui dictum est, Cum senueris, duceris quo non vis. Propter nos consolandos hunc etiam in se transfiguravit ipse Salvator, dicens, Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste (Matth. XXVI, 39): qui utique mori venerat, nec habebat mortis necessitatem, sed voluntatem, potestate positurus animam suam, et rursus eam potestate sumpturus. Sed molestia quantacumque sit mortis, debet eam vincere vis amoris, quo amatur ille qui cum sit vita nostra, etiam mortem voluit perferre pro nobis. Nam si nulla esset mortis vel parva molestia, non esset tam magna martyrum gloria. Sed si pastor bonus qui posuit animam suam pro ovibus suis (Joan. X, 18, 11), ex ipsis ovibus tam multos sibi martyres fecit; quanto magis debent usque ad mortem pro veritate certare, et usque ad sanguinem adversus peccatum, quibus oves ipsas pascendas, hoc est, docendas regendasque committit? Ac per hoc praecedente passionis ejus exemplo, quis non videat magis debere imitando pastori haerere pastores, si eum multae etiam imitatae sunt oves, sub quo pastore uno in grege uno, et pastores ipsi sunt oves? Omnes quippe fecit suas oves, pro quibus est omnibus passus; quia et ipse ut pro omnibus pateretur, ovis est factus. :TRACTATUS CXXIV. Ab eo loco, Et cum hoc dixisset, dicit ei: Sequere me, etc., usque in finem Evangelii. Cap. XXI, V\. 19-25). 1. Non parva quaestio est, cur apostolo Petro, quando se tertio manifestavit discipulis, dixerit Dominus, Sequere me; de apostolo autem Joanne, Sic eum volo manere donec veniam; quid ad te? Huic quaestioni, quantum Dominus ipse donaverit, sive pertractandae, sive solvendae sermonem novissimum hujus operis impendimus. Cum ergo praenuntiasset Dominus Petro, qua morte clarificaturus esset Deum, dicit ei: Sequere me. Conversus Petrus vidit illum discipulum quem diligebat Jesus, sequentem: qui et recubuit in coena super pectus ejus, et dixit, Domine, quis est qui tradet te? Hunc ergo cum vidisset Petrus, dicit Jesu: Domine, hic autem quid? Dicit ei Jesus: Sic eum volo manere donec veniam; quid ad te? Tu me sequere. (1970)Exiit ergo sermo iste inter fratres, quia discipulus ille non moritur. Et non dixit ei Jesus, Non moritur; sed, Sic eum volo manere donec veniam; quid ad te? Ecce quousque in hoc Evangelio extenditur quaestio, quae sua profunditate non mediocriter mentem scrutantis exercet. Cur enim dicitur Petro, Sequere me, nec dicitur caeteris qui simul aderant? Et profecto eum sicut magistrum discipuli sequebantur. Sed si ad passionem intelligendum est, numquid solus pro christiana veritate passus est Petrus? Nonne ibi erat in illis septem alius filius Zebedaei frater Joannis, qui post ejus ascensionem, ab Herode manifestatur occisus (Act. XII, 2)? Verum aliquis dixerit, quoniam Jacobus non est crucifixus, merito dictum esse Petro, Sequere me, qui non solum mortem, sed etiam mortem crucis, sicut Christus, expertus est. Sit hoc, si nihil aliud quod sit convenientius potuerit inveniri. Cur ergo de Joanne dictum est, Sic eum volo manere donec veniam; quid ad te? et repetitum est, Tu me sequere; tanquam ille ideo non sequeretur, quoniam eum manere voluit donec veniat? Quis facile aliud dictum esse credat, quam quod fratres crediderant qui tunc erant, eo quod scilicet non esset discipulus ille moriturus, sed donec Jesus veniret, ista maneret in vita? Sed hanc opinionem Joannes ipse abstulit, non hoc dixisse Dominum aperta contradictione declarans. Cur enim subjungeret, Non dixit Jesus, Non moritur, nisi ne hominum cordibus quod falsum fuerat inhaereret? 2. Sed cui placet, adhuc resistat; et dicat verum esse quod ait Joannes, non dixisse Dominum quod discipulus ille non moritur, sed hoc tamen significatum esse talibus verbis, qualia eum dixisse narravit; et asserat apostolum Joannem vivere, atque in illo sepulcro ejus quod est apud Ephesum, dormire eum potius quam mortuum jacere contendat. Assumat in argumentum, quod illic terra sensim scatere, et quasi ebullire perhibetur; atque hoc ejus anhelitu fieri, sive constanter sive pertinaciter asseveret. Non enim possunt deesse qui credant, si non desunt qui etiam Moysen asserant vivere; quia scriptum est ejus sepulcrum non inveniri (Deut. XXXIV, 6), et apparuit cum Domino in monte, ubi et Elias fuit (Matth. XVII, 3), quem mortuum legimus non esse, sed raptum (IV Reg. II, 11). Quasi Moysi corpus non potuerit alicubi sic abscondi, ut prorsus homines lateret ubi esset, atque inde ad horam divinitus excitari, quando cum Christo Elias et ipse sunt visi: sicut ad horam multa sanctorum corpora surrexerunt, quando passus est Christus, et post ejus resurrectionem apparuerunt multis in sancta, sicut scriptum est, civitate (Matth. XXVII, 52, 53). Sed tamen, ut dicere coeperam, si quidam Moysen mortuum negant, quem Scriptura ipsa, ubi sepulcrum ejus nusquam inveniri legimus, mortuum tamen esse sine ulla ambiguitate testatur; quanto magis Joannes ex istorum occasione verborum ubi Dominus ait, Sic eum volo manere donec venio, creditur vivus dormire sub terra? Quem tradunt etiam (quod in quibusdam Scripturis quamvis (1971)apocryphis reperitur), quando sibi fieri jussit sepulcrum, incolumem fuisse praesentem; eoque effosso et diligentissime praeparato, ibi se tanquam in lectulo collocasse, statimque eum esse defunctum: ut autem isti putant, qui haec verba Domini sic intelligunt, non defunctum, sed defuncto similem cubuisse; et cum mortuus putaretur, sepultum fuisse dormientem; et donec Christus veniat sic manere, suamque vitam scaturigine pulveris indicare: qui pulvis creditur, ut ab imo ad superficiem tumuli ascendat, flatu quiescentis impelli. Huic opinioni supervacaneum existimo reluctari. Viderint enim qui locum sciunt, utrum hoc ibi faciat vel patiatur terra quod dicitur; quia et revera non a levibus hominibus id audivimus. 3. Interim cedamus opinioni, quam certis documentis refellere non valemus, ne rursus aliud quod a nobis quaeratur exsurgat, Cur super humatum mortuum ipsa humus quodammodo vivere ac spirare videatur. Sed numquid hinc tanta ista solvitur quaestio, si magno miraculo, qualia potest facere Omnipotens, tamdiu vivum corpus in sopore sub terra est, donec veniat terminus saeculi? Quin imo fit amplior et difficilior, cur discipulo Jesus, quem diligebat prae caeteris, in tantum ut super pectus ejus discumbere mereretur, pro magno munere longum in corpore donaverit somnum: cum beatum Petrum per ingentem martyrii gloriam, ab onere ipsius corporis solverit, eique concesserit quod apostolus Paulus se concupisse dixit, et scripsit, Dissolvi et esse cum Christo (Philipp. I, 23). Si autem quod magis creditur, ideo sanctus Joannes ait, non dixisse Dominum, Non moritur, ne illis verbis quae dixit, hoc voluisse intelligi putaretur; corpusque ejus in sepulcro ejus exanime sicut aliorum mortuorum jacet: restat ut si vere ibi fit quod sparsit fama de terra, quae subinde ablata succrescit, aut ideo fiat ut eo modo commendetur pretiosa mors ejus, quoniam non eam commendat martyrium (non enim eum pro fide Christi persecutor occidit), aut propter aliquid aliud quod nos latet. Manet tamen quaestio cur dixerit Dominus de homine morituro, Sic eum volo manere donec veniam. 4. Illud etiam in his duobus apostolis Petro et Joanne quem non moveat ad quaerendum, cur Joannem plus dilexerit Dominus, cum ipsum Dominum plus dilexerit Petrus? Ubicumque enim se commemorat Joannes, ut nomine suo tacito ipse possit intelligi, hoc addit quod eum diligebat Jesus, quasi solum diligeret, ut hoc signo discerneretur a caeteris, quos utique omnes diligebat: quid ergo, nisi amplius se dilectum, cum hoc diceret, volebat intelligi? quod absit ut mendaciter diceret. Quod autem majus dare potuit Jesus majoris erga eum suae dilectionis indicium, quam ut homo cum caeteris condiscipulis suis socius tantae salutis, solus tamen discubuerit super pectus ipsius Salvatoris? Porro quod apostolus Petrus plus aliis dilexit Christum, possunt quidem documenta multa proferri: sed ut longe in alia non eamus, ipsius tertiae manifestationis Domini paulo superiore lectione, quae istam praecedit, satis evidenter (1972)apparet, ubi interrogans eum, dixit, Diligis me plus his? Quod utique sciebat, et tamen interrogabat, ut etiam nos qui legimus Evangelium, amorem Petri erga Dominum, et illo interrogante et isto respondente nossemus. Quod autem in eo quod respondit Petrus, Amo te, non addidit, plus his, hoc respondit quod de seipso sciebat. Non enim quantum ab alio quolibet diligeretur scire poterat, qui cor alterius videre non poterat. Sed tamen superioribus verbis dicendo, Etiam, Domine, tu scis (Joan. XXI, 15, 16), satis et ipse declaravit, scientem Dominum interrogasse quod interrogavit. Sciebat igitur Dominus non solum quod diligeret, verum etiam quod plus illis eum diligeret Petrus. Et tamen si proponamus quaerentes, quis duorum sit melior, utrum qui plus, an qui minus diligit Christum; quis dubitabit respondere, eum qui plus diligit esse meliorem? Item si proponamus quis duorum sit melior, utrum quem minus, an quem plus diligit Christus; eum qui plus diligitur a Christo, meliorem procul dubio respondebimus. In illa ergo comparatione quam prius posui, Petrus Joanni; in hac vero altera, Joannes anteponitur Petro. Proinde tertiam sic proponimus: quis est duorum discipulorum melior, qui minus quam condiscipulus ejus diligit Christum, et plus quam condiscipulus ejus diligitur a Christo? an ille quem minus quam condiscipulum ejus diligit Christus, cum plus ipse quam suus condiscipulus diligat Christum? Hic plane cunctatur responsio, et augetur quaestio. Quantum autem ipse sapio, meliorem qui plus diligit Christum, feliciorem vero quem plus diligit Christus, facile responderem; si justitiam Liberatoris nostri minus eum diligentis a quo plus diligitur, et eum plus a quo minus diligitur, quemadmodum defenderem, perviderem. 5. Aggrediar igitur in ejus manifesta misericordia, cujus est occulta justitia, de solvenda quaestione tam ingenti, pro viribus quas ipse donaverit, disputare: hucusque enim proposita est, non exposita. Exponendae vero ejus hoc sit exordium; ut meminerimus in hoc corruptibili corpore quod aggravat animam (Sap. IX, 15), vitam nos miseram vivere. Sed qui jam redempti per Mediatorem sumus, et Spiritum sanctum pignus accepimus, beatam vitam in spe habemus, etsi re ipsa nondum tenemus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus (Rom. VIII, 24, 25). In malis autem quae quisque patitur, non in bonis quibus fruitur, opus est patientia. Hanc itaque vitam de qua scriptum est, Numquid non tentatio est vita humana super terram (Job VII, 1)? in qua quotidie clamamus ad Dominum, Libera nos a malo (Matth. VI, 13), cogitur homo tolerare etiam remissis peccatis: quamvis ut in eam veniret miseriam, primum fuerit causa peccatum. Productior est enim poena quam culpa; ne parva putaretur culpa, si cum illa finiretur et poena. Ac per hoc vel ad demonstrationem debitae miseriae, vel ad emendationem labilis vitae, vel ad exercitationem (1973)necessariae patientiae, temporaliter hominem detinet poena et quem jam ad damnationem sempiternam reum non detinet culpa. Haec est istorum dierum, quos in hac mortalitate agimus malos, quamvis in ea diligamus videre dies bonos, flenda quidem, sed non reprehendenda conditio. Venit enim de ira Dei justa, de qua Scriptura loquens, Homo, inquit, natus ex muliere, brevis vitae, et plenus irae (Job XIV, 1): cum ira Dei non sit ut hominis, id est perturbatio concitati animi, sed tranquilla justi supplicii constitutio. In hac ira sua Deus non continens, sicut scriptum est, miserationes suas (Psal. LXXVI, 10), praeter alia solatia miserorum quae generi humano praebere non cessat, in plenitudine temporis, quo ipse sciebat hoc esse faciendum, misit Filium suum unigenitum (Galat. IV, 4), per quem creavit universa, ut manens Deus fieret homo, et esset mediator Dei et hominum homo Christus Jesus (I Tim. II, 5): in quem credentes, per lavacrum regenerationis soluto reatu omnium peccatorum, et originalis videlicet quod generatio trahit, contra quam maxime regeneratio est instituta, et caeterorum quae male agendo contracta sunt, liberarentur a damnatione perpetua, et viverent in fide et spe et charitate, peregrinantes in hoc saeculo, atque in ejus tentationibus laboriosis et periculosis, consolationibus autem Dei et corporalibus et spiritualibus ambularent ad conspectum ejus, viam tenentes, quod eis factus est Christus. Et quia in ipso quoque ambulantes non sunt sine peccatis, quae de hujus vitae infirmitate subrepunt, dedit eleemosynarum remedia salutaria, quibus eorum adjuvaretur oratio, ubi eos dicere docuit, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris (Matth. VI, 12). Hoc agit Ecclesia spe beata in hac vita aerumnosa: cujus Ecclesiae Petrus apostolus, propter Apostolatus sui primatum, gerebat figurata generalitate personam. Quod enim ad ipsum proprie pertinet, natura unus homo erat, gratia unus christianus, abundantiore gratia unus idemque primus apostolus: sed quando ei dictum est, Tibi dabo claves regni coelorum, et quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis; et quodcumque solveris super terram, erit solutum et in coelis, universam significabat Ecclesiam, quae in hoc saeculo diversis tentationibus velut imbribus, fluminibus, tempestatibus quatitur, et non cadit, quoniam fundata est super petram, unde Petrus nomen accepit. Non enim a Petro petra, sed Petrus a petra; sicut non Christus a christiano, sed christianus a Christo vocatur. Ideo quippe ait Dominus, Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, quia dixerat Petrus, Tu es Christus Filius Dei vivi (Id. XVI, 16-19). Super hanc ergo, inquit, petram quam confessus es, aedificabo Ecclesiam meam. Petra enim erat Christus (I Cor. X, 4): super quod fundamentum etiam ipse aedificatus est Petrus. Fundamentum quippe aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Christus Jesus (Id. III, 11). Ecclesia ergo quae fundatur in Christo, claves ab eo regni coelorum accepit in Petro, id est potestatem ligandi solvendique peccata. Quod (1974)est enim per proprietatem in Christo Ecclesia, hoc est per significationem Petrus in petra; qua significatione intelligitur Christus petra. Petrus Ecclesia. Haec igitur Ecclesia quam significabat Petrus, quamdiu degit in malis, amando et sequendo Christum liberatur a malis. Magis autem sequitur in eis qui certant pro veritate usque ad mortem. Sed universitati dicitur, Sequere me, pro qua universitate passus est Christus: de quo dicit idem Petrus, Christus pro nobis passus est, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus (I Petr. II, 21). Ecce propter quod ei dictum est, Sequere me. Est autem alia vita immortalis, quae non est in malis: ibi facie ad faciem videbimus, quod hic per speculum et in aenigmate videtur (I Cor. XIII, 12), quando multum in conspicienda veritate proficitur. Duas itaque vitas sibi divinitus praedicatas et commendatas novit Ecclesia, quarum est una in fide, altera in specie; una in tempore peregrinationis, altera in aeternitate mansionis; una in labore, altera in requie; una in via, altera in patria; una in opere actionis, altera in mercede contemplationis; una declinat a malo et facit bonum, altera nullum habet a quo declinet malum, et magnum habet quo fruatur bonum; una cum hoste pugnat, altera sine hoste regnat; una fortis est in adversis, altera nihil sentit adversi; una carnales libidines frenat, altera spiritualibus delectationibus vacat; una est vincendi cura sollicita, altera victoriae pace secura; una in tentationibus adjuvatur, altera sine ulla tentatione in ipso adjutore laetatur; una subvenit indigenti, altera ibi est ubi nullum invenit indigentem; una aliena peccata ut sua sibi ignoscantur ignoscit, altera nec patitur quod ignoscat, nec facit quod sibi poscat ignosci; una flagellatur malis, ne extollatur in bonis, altera tanta plenitudine gratiae caret omni malo, ut sine ulla tentatione superbiae cohaereat summo bono; una bona et mala discernit, altera quae sola bona sunt cernit: ergo una bona est, sed adhuc misera; altera melior et beata. Ista significata est per apostolum Petrum, illa per Joannem. Tota hic agitur ista usque in hujus saeculi finem, et illic invenit finem: differtur illa complenda post hujus saeculi finem, sed in futuro saeculo non habet finem. Ideo dicitur huic, Sequere me: de illo autem, Sic eum volo manere donec veniam; quid a te? Tu me sequere. Quid enim est hoc? Quantum sapio, quantum capio, quid est hoc, nisi, Tu me sequere per imitationem perferendi temporalia mala; ille maneat donec sempiterna venio redditurus bona? Quod apertius ita dici potest: Perfecta me sequatur actio, informata meae passionis exemplo; inchoata vero contemplatio maneat donec venio, perficienda cum venero. Sequitur enim Christum, perveniens usque ad mortem pia plenitudo patientiae: manet autem donec veniat Christus, tunc manifestanda plenitudo scientiae. Hic quippe tolerantur mala hujus mundi in terra morientium, ibi videbuntur bona Domini in terra viventium. Quod enim ait, Volo eum manere donec veniam, non sic intelligendum est quasi dixerit, remanere vel permanere; sed, exspectare: quoniam (1975)quod per eum significatur, non utique nunc, sed cum venerit Christus, implebitur. Quod autem per hunc significatur, cui dictum est, Tu me sequere, nisi nunc agatur, non pervenietur ad illud quod exspectatur. In hac autem activa vita quanto magis Christum diligimus, tanto facilius liberamur a malo. At ipse nos minus diligit quales nunc sumus; et hinc ideo liberat, ne semper tales simus. Ibi vero amplius nos diligit; quoniam quod ei displiceat, et quod a nobis auferat, non habebimus: nec ob aliud nos hic diligit, nisi ut sanet et transferat ab his quae non diligit. Hic ergo minus, ubi non vult remaneamus: ibi amplius, quo vult transeamus, et unde non vult pereamus. Amet ergo eum Petrus, ut ab ista mortalitate liberemur: ametur ab eo Joannes, ut in illa immortalitate servemur. 6. Sed ista ratione illud ostenditur, cur amplius Joannem quam Petrum amaverit Christus, non cur amplius Petrus quam Joannes amaverit Christum. Neque enim, si plus nos diligit Christus in futuro saeculo, ubi cum illo sine fine vivemus, quam in isto unde eruimur, ut illic semper simus, propterea nos tunc eum minus dilecturi sumus quando meliores erimus; cum meliores utique nisi amplius eum diligendo, nullo modo esse possimus. Cur ergo Joannes minus eum diligebat quam Petrus, si eam vitam significabat, in qua est multo amplius diligendus, nisi quia propterea dictum est, Volo eum manere, id est exspectare, donec veniam, quoniam et ipsum amorem qui tunc multo amplior erit, nondum habemus, sed futurum exspectamus, ut cum ipse venerit, habeamus? Nam sicut in Epistola sua idem dicit apostolus, Nondum apparuit quod erimus; scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est (I Joan. III, 2). Tunc ergo amplius quod videbimus, diligemus. Ipse autem Dominus illam quae futura est vitam nostram, qualis in nobis futura sit sciens, praedestinatione plus amat, ut ad eam nos amando perducat. Quocirca quoniam universae viae Domini misericordia et veritas (Psal. XXIV, 10), miseriam nostram praesentem novimus, quia sentimus; et ideo misericordiam Domini, quam nobis de miseria liberandis exhiberi volumus, plus amamus, eamque quotidie maxime pro peccatorum remissione poscimus et habemus: hoc per Petrum significatum est plus amantem, sed minus amatum; quia minus nos amat Christus miseros quam beatos. Veritatis autem contemplationem qualis tunc futura est, minus amamus, quia nondum novimus nec habemus: haec per Joannem significata est minus amantem, atque ideo et ad ipsam, et ad ejus in nobis amorem, qualis ei debetur, implendum, donec veniat Dominus exspectantem; sed plus amatum, quia id quod per illum figuratum est, hoc efficit beatum. 7. Nemo tamen istos insignes apostolos separet. Et in eo quod significabat Petrus, ambo erant; et in eo quod significabat Joannes, ambo futuri erant. Significando sequebatur iste, manebat ille: credendo autem ambo mala praesentia hujus miseriae tolerabant, ambo futura bona illius beatitudinis exspectabant. (1976)Nec ipsi soli, sed universa hoc facit sancta Ecclesia sponsa Christi, ab istis tentationibus eruenda, in illa felicitate servanda. Quas duas vitas Petrus et Joannes figuraverunt, singuli singulas: verum et in hac temporaliter ambulaverunt ambo per fidem, et illa in aeternum fruentur ambo per speciem. Omnibus igitur sanctis ad Christi corpus inseparabiliter pertinentibus, propter hujus vitae procellosissimae gubernaculum, ad liganda et solvenda peccata claves regni coelorum primus Apostolorum Petrus accepit: eisdemque omnibus sanctis propter vitae illius secretissimae quietissimum sinum, super pectus Christi Joannes evangelista discubuit. Quoniam nec iste solus, sed universa Ecclesia ligat solvitque peccata: nec ille in principio Verbum Deum apud Deum, et caetera de Christi divinitate, et de totius divinitatis trinitate atque unitate sublimia, quae in illo regno facie ad faciem contemplanda, nunc autem donec veniat Dominus, in speculo atque in aenigmate contuenda sunt, quae praedicando ructaret, de fonte Dominici pectoris solus bibit; sed ipse Dominus ipsum Evangelium pro sua cujusque capacitate omnibus suis bibendum toto terrarum orbe diffudit. Sunt qui senserint, et hi quidem non contemptibiles sacri eloquii tractatores, a Christo Joannem apostolum propterea plus amatum, quod neque uxorem duxerit, et ab ineunte pueritia castissimus vixerit (Hieron. lib. 1 contra Jovinianum). Hoc quidem in Scripturis canonicis non evidenter apparet: verumtamen id quoque multum adjuvat congruentiam hujusce sententiae, quod illa vita per eum significata est, ubi non erunt nuptiae. 8. Hic est discipulus ille qui testimonium perhibet de his, et scripsit haec; et scimus quia verum est testimonium ejus. Sunt autem, inquit, et alia multa quae fecit Jesus, quae si scribantur per singula, nec ipsum arbitror mundum capere eos qui scribendi sunt libros. Non spatio locorum credendum est mundum capere non posse, quae in eo scribi quomodo possent, si scripta non ferret? sed capacitate legentium comprehendi fortasse non possent: quamvis salva rerum fide, plerumque verba excedere videantur fidem. Quod non fit quando aliquid quod erat obscurum vel dubium, causa et ratione reddita exponitur: sed quando id quod apertum est vel augetur, vel extenuatur, nec tamen a tramite significandae veritatis erratur; quoniam sic verba rem quae indicatur excedunt, ut voluntas loquentis nec fallentis appareat, qui novit quousque credatur, a quo ultra quam credendum est vel minuitur loquendo aliquid, vel augetur. Hunc loquendi modum graeco nomine, non solum graecarum, verum etiam latinarum litterarum magistri hyperbolen vocant. Qui modus, sicut hoc loco, ita in nonnullis aliis divinis Litteris invenitur: ut est, Posuerunt in coelum os suum (Psal. LXXII, 9); et, Verticem capilli perambulantium in delictis suis (Psal. LXVII, 22); et multa hujusmodi, quae Scripturis sanctis non desunt, sicut alii tropi, hoc est locutionum modi. De quibus operosius disputarem, nisi Evangelista terminante Evangelium suum, etiam ipse compellerer meum terminare sermonem. (no apparatus) fo3udll5kfz2xdussas0l4s1mob7yvy 0 54393 267614 201045 2026-05-28T18:26:45Z Demetrius Talpa 13304 267614 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Arnobius Iunior |OperaeTitulus=Annotationes ad quaedam evangeliorum loca |OperaeWikiPagina= |Annus= Saeculo VIII |SubTitulus= |Genera=commentaria in Sacram Scripturam |Editio=Migne |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/index.php?app=browser Corpus Corporum] }} '''[[Patrologia Latina/53|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 53]]''' Annotationes ad quaedam evangeliorum loca (Auctor incertus (Arnobius junior?)), J. P. Migne EX JOANNE. CAPUT I. In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud (0569C)Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine illo factum est nihil, quod factum est. Principium Deus est, qui principator esse omnium voluit. In hoc itaque principe erat Verbum, hoc est Christus: de quo dicit, Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ostendit Christum ex Deo processisse, de quo et in psalm. XLIV VOX paterna dixit: Eructavit cor meum Verbum bonum: hoc est Christum, per quem omnia facta sunt, praeter idola, quae sine arbitrio Christi facta sunt, de quibus Apostolus dicit: Scimus quia nihil est idolum. CAP. II. De nuptiis. Die tertio nuptiae fiebant in Cana Galilaeae; et erat mater Jesu ibi. Vocatus est autem et Jesus, et discipuli (0569D)ejus ad nuptias; et vinum non habebant, etc. Facta sunt ista omnia; sed habent spiritualem intellectum. Nuptiae, scilicet, conjunctio Christi est et Ecclesiae, hoc est, novae legis traditionis. Hydriae autem septem lapideae Ecclesias septem super petra fundatas demonstrant. Aqua, inquit, plenae: hoc est, baptismi gratia. Quod autem dicit: Capientes metretas (0570B)binas: hi sunt qui matrimoniis junguntur. Ternas autem capientes, sunt spiritales et continentes, qui Trinitatis virtutibus implentur. Architriclinus autem Moyses est, sponsus novus Christus est, aqua in vinum conversa passionis cruorem demonstrat. CAP. III. De caeco. Et egressus Jesus de templo, dum ambulat vidit hominem caecum a nativitate sua. Et interrogaverunt eum discipuli ejus, dicentes: Rabbi, quis peccavit, hic an parentes ejus, quia caecus natus est? Respondens Jesus dixit illis: Neque peccavit, neque parentes ejus, sed ut manifestarentur opera Dei in illo. Haec dicens, exspuit in terra, et fecit lutum de sputo, et linivit oculos ejus luto, dixitque ei: Vade ad piscinam Siloe, et lava oculos tuos. Abiit ergo, et lavit, et venit accepta visione.(0570C) Caecum quod dixit, genus hominum gentilium demonstrat, quique a nativitate in caecitudine errabamus. Siloam autem, fontem luminis interpretantur: quod est baptisma, unde cordis oculos illuminamus. CAP. IV. De Lazaro. Fuit autem quidam infirmus, nomine Lazarus, de castello Mariae et Marthae sororis ejus. Haec est autem Maria quae unxerat Dominum unguento, et exterserat pedem ejus capillis suis, cujus frater infirmus erat, etc. Facta sunt ista omnia, sed habent spiritalem intellectum; nam Lazarus genus humanum demonstrat, qui in morte condormiebat priusquam Christus veniret. Martha autem et Maria, Ecclesia et fides intelliguntur, (0570D)rogantes Christum ut Lazarum suscitaret. Lapide autem devoluto de monumento, hoc est duritia hominum de corde remota. Quartum autem diem excitatum, Evangeliorum demonstrat figuram quae nobis duritiam cordis repellent. Quod autem dixit, Lacrymatus est Jesus, de infidelitate scilicet Judaeorum.(0571A) CAP. Ambulate dum lucem habetis, ne tenebrae vos comprehendant; qui enim ambulat in tenebris, nescit quo vadat. Cum ergo lucem habetis, credite in lucem, ut filii lucis fieri possitis. Lucem quod dicit, lex Dei est, in qua ambulare debemus. Tenebras autem quod dixit ignorantia est. Christus lux est, tenebrae autem antichristus. CAP. VI. De vite et palmite. Ego sum, inquit, vitis vera, et Pater meus agricola est: omnem palmitem in me non ferentem fructum excidet, et in ignem mittet. Merito Christus vitis est, qui vitam nobis attulit; recte et Pater ejus agricultor, quia mundi gubernator (0571B)est, qui pluvias et tempora quasi bonus cultor administrat. Palmitem vero quod dixit fructiferum, nostrum populum significat. Infructuosum autem, haereticorum figura est, quam ignis exspectat. CAP. VII. De Abraham. Abraham pater vester exspectavit ut videret diem meum, et vidit, et gavisus est. Priusquam Christus venerit, ante duo millia annorum Abraham defunctus; quomodo ergo Dominus dixit, Abraham vidit diem meum, et gavisus est? Tunc scilicet, cum Isaac ad victimam lignum portabat, et arietem victimae dignum dedit, et gaudens filium recepit, tunc exsultavit, quia crucis lignum vidit, et Christum passurum cognovit.(0571C) CAP. VIII. De gladio Petri. Simon igitur Petrus habens gladium, eduxit et percussit servum principis sacerdotum, et amputavit illi auriculam dextram, et caetera quae sequuntur. Cum antea Dominus praeceperit discipulis suis ne quidem virgam in via ferrent, quomodo ergo Petrus exemit gladium, et amputavit auriculam puero sacerdotis; et Dominus ei dixit: Reconde gladium tuum in thecam suam. Gladius scilicet Spiritus sanctus est, sicut apostolus Paulus ad Ephesios meminit; auricula autem amputata auditus Judaeorum est, sicut Isaias dixit: Domine, quis credidit auditui nostro? Theca vero Petrus erat, in quo Spiritus Dei latebat. EX MATTHAEO. (0571D) CAPUT I. Aperientes, inquit, thesauros suos, obtulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham; et responso moniti sunt in somnis, ne reverterentur ad Herodem, sed per aliam viam regressi sunt. Tunc scilicet magi praesagio spiritus Christo munera afferebant: aurum, scilicet, quasi regi; thus autem quasi Deo, sive quia passionis immolationem demonstrabant; myrrha autem sepulturae signum ostendebat. Magi autem ipsi typus credentium erant. Herodes autem diaboli significat figuram. Quod autem magis dictum est, ne reverterentur ad Herodem, hoc est, qui ex gentibus ad Christum veniunt, ne rursus ad diabolum revertantur. (0572A) CAP. II. Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri; omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur, et erunt prava in directa. Vallem quod dixit, mundum istum demonstrat, repletum Christi doctrina. Montes autem et colles humiliati perfidia scilicet diaboli, et idolorum cultura, quae in adventum Christi humiliata sunt atque depressa. Quod autem dixit: Erunt prava in directa, hoc de gentilium pravitate dicebat, qui nunc recta itinera gradiuntur. CAP. III. De cibo Joannis. Cibus autem Joannis erant locustae, et mel silvestre. Locustas quas dixit, populorum multorum demonstrant (0572B)figuram, qui ad Joannem veniebant. Mel autem fructum dulcedinis eorum demonstrat, quorum credulitate et fide Joannes saturabatur. CAP. IV. De pala et area. Habens, inquit, palam in manu sua, purgabit aream suam, et colliget frumentum in horrea, paleas autem comburet igni inexstinguibili. Aream quod dixit, mundum istum intelligit. Frumentum vero quod dixit, sancti et fideles intelliguntur. Palea vero, crucem demonstrat. Horreum autem paradisus est, ubi sancti colliguntur; paleae autem, leves et perditi homines, qui in gehennam mittuntur, et igni exuruntur.(0572C) CAP. V. De jejunio et templo. Et cum jejunasset Jesus, postea esuriit, et dixit ad eum is qui tentat: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. Ille autem dixit ei: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo Dei. Tunc assumpsit eum diabolus, et statuit eum super pinnam templi, et dixit illi: Si Filius Dei es, mitte te hinc deorsum, et excipient te angeli, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum. Christus jejunans nos esuriebat, quos justitia saturabit: lapides autem nos fuimus, qui duritiam cordis habuimus. Templum autem Christianos homines demonstrat, Paulo apostolo dicente: Vos estis templum Dei. Fastigium autem templi charitas est, per quam Christus in Christianis ascendit; quod autem diabolus (0572D)Christo dixit, Mitte te de templo hinc deorsum, hoc est: suadebat Christo ut de nostra charitate descenderet. Ne forte, inquit, offendas ad lapidem pedem tuum; hoc est, quasi qui increduli essemus, veluti duritiam lapidum haberemus. Ita offensionem nostram Christo objiciebat. CAP. VI. Esto benignus adversario tuo cito, dum es cum illo in via, ne forte adversarius tradat te judici, et judex ministris, et in carcerem mittaris. Adversarium quod dixit, exteriorem hominem demonstrat, hoc est carnalem, cum quo iter facimus. Via autem transitum hujus saeculi demonstrat. Huic ergo adversario benigni simus, hoc est, caste cum (0573A)illo vivamus, ne forte ob admissa illicita tradat nos judici, hoc est Christo. Et judex (inquit) ministris, id est angelis; et angeli in carcerem nos tradant, hoc est in gehennam. CAP. VII. Nesciat, inquit, sinistra tua quid faciat dextra tua, ut sit eleemosyna tua in absconso. Dextra nos sumus, quia Christum colimus, qui in dextra Patris sedet. Sinistra autem Judaei sunt, atque haeretici. Proinde nesciat sinistra pars quid faciat dextra. CAP. VIII. Nolite vobis condere thesauros super terra, ubi tinea et comestura exterminant, et ubi fures effodiunt et furantur. Thesaurizate autem vobis thesauros in coelo, (0573B)ubi fures non effodiunt, neque furantur, etc. Terram quam dixit, habitaculum corporis nostri significat. Thesaurus vero fides est. Quod ergo: Nolite vobis condere thesauros in terra, hoc est, nolite thesaurizare in carne, ubi tinea (inquit) comedit, hoc est avaritia, sive libido; et fures effodiunt, hoc est, diabolus, qui fidem furatur; sed: Condite, inquit, thesauros in coelo, hoc est, in spiritu, qui coelum intelligitur; sicut apostolus Paulus dixit: Qui seminaverit in carne, de carne metet corruptionem; qui autem seminaverit de spiritu, de spiritu metet vitam aeternam. CAP. IX. Qui vides festucam in oculo fratris tui, trabem autem in oculo tuo non consideras.(0573C) Hoc ad haereticos dixit, qui audent cum Judaeis altercari, de quorum oculis eximere se putant festucam, hoc est coronae illius spineae festucas, ut in oculis suis trabem non sentiant, hoc est crucis offensionem. CAP. X. Nunquid colligunt de spinis uvas, aut de tribulis ficus? Sic omnis arbor bona bonos fructus facit; mala autem arbor malos fructus facit. Spinas quas dixit et tribulos, haereses intelliguntur, de quibus fructum justitiae nemo colligit, hoc est, martyres ex haereticis nemo meminit. Arbor autem mala vetus homo est, qui malos fructus facit, hoc est, peccata, libidines et avaritiam; arbor autem bona, crux est, quae fructum vitae credentibus attulit.(0573D) CAP. XI. Omnis qui audit verba mea haec, et facit ea similabo eum viro sapienti, qui aedificavit domum suam super petram. Descendit pluvia, advenerunt flumina, flaverunt venti, et impegerunt in domum illam, et non cecidit; fundata enim fuit super petram. Et omnis qui audit verba mea, et non facit ea, similabo eum viro stulto, qui aedificavit domum suam super arenam. Descendit pluvia, flaverunt venti, impegerunt in domum illam, et cecidit, et facta est ruina ejus magna. Petra scilicet Christus est, auctor apostolorum. Domum autem quam dixit, habitaculum corporis nostri est. In hac igitur petra, hoc est Christo, domum (0574A)nostram aedificemus, hoc est, corpus nostrum sanctificemus, ut cum flumina et ventus venerint, hoc est, impetus persecutionis et procellae, impulsi non cadamus. Arena autem non aliud quam haereses intelliguntur, quae omni tempestate volvuntur. Super igitur hanc arenam, hoc est, haeresim, quicunque domum suam aedificaverit, stultus est. Mox enim advenerint flumina et venti, hoc est impetus persecutionis, et illico cadet. CAP. XII. Non possunt, inquit, filii sponsi jejunare, quandiu cum illis est sponsus. Venient autem dies, auferetur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt illis diebus. Nemo autem immittit commissuram panni rudis in vestimentum vetus, tollit enim plenitudinem ejus a vestimento, (0574B)et major scissura fit; neque immittunt vinum novum in utres veteres, alioquin rumpit vinum utres, et vinum perit et utres. Sed mittunt vinum novum in utres novos, et utraque servantur. Sponsus, Christus est; filii autem sponsi, nos sumus. Proinde si qui lectioni persistit, non jejunat, quia sponsus eum illo est, qui est Christus, qui dixit: Ego sum panis vitae; et tunc incipient jejunare. Indumentum autem novum hominem novum demonstrat, vetus autem indumentum veterem hominem significat. Si quis ergo hominem interiorem, hoc est, spiritalem, conjunxerit cum exteriore, id est, carnali, majorem scissuram facit. Vinum scilicet novum, sacramentum est. Utres autem veteres, Judaei sunt. Utres vero novi nos sumus, qui de hoc musto potamus.(0574C) CAP. XIII. Ecce mulier sanguinis profluvium habebat per annos duodecim, et accessit retro, et tetigit vestimentum ejus; dicebat enim intra se: Si tetigero tantum vestimentum ejus, salva ero. Ille autem dixit ad discipulos suos: Quis me tetigit? sensi enim a me exisse virtutem. At ubi vidit mulier illa quae tetigerat vestimentum ejus, non posse celari, procidit ad pedes ejus, dicens: Ego, Domine, tetigi, quia profluvio vexabar. Ille autem dixit ei, Filia, fides tua te salvam fecit. Facta sunt ista omnia, sed habent spiritualem intellectum. Nam mulier in profluvium sanguinis conversa, Ecclesia; in cujus imaginem jam tunc Machabaea jugulabatur, cujus sanguis in imagine Ecclesiae (0574D)profluebat. Veniens autem Christus, sanguis ejus jam non in profluvium mortis, sed in martyrium gloriae translatus est. Vestimentum autem ejus quod tetigit, corpus Christi est: quod et nos attingimus, et sanamur; duodecim autem annos apostolorum numerum demonstrat. CAP. XIV. Ecce ego, inquit, mitto vos sicut oves in medio luporum. Estote, inquit, prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae. Lupos quos dixit, persecutores nostri sunt. Oves autem nos sumus, qui tempore persecutionis a lupis coercemur. Sed estote, inquit, astuti sicut serpentes, et simplices sicut columbae: hoc est, sicut serpens in (0575A)necessitate mortis caput suum celat, corpus autem suum morti tradit; ita et nos caput nostrum, hoc est, Christum, colamus confitendo; corpus autem nostrum lupis tradamus. Columba autem Ecclesia est, cujus filii, quoties ob nomen Christi occiduntur, gaudent et exsultant. CAP. XV. Nonne duo passeres asse veneunt? et unus ex illis non cadet in terra sine voluntate Patris vestri qui in coelis est. Duos passeres quos dixit, spiritus et anima intelliguntur; sicut in psalmo dixit: Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium. Asse autem quod dixit, denarium fidei est, a quo eum venimus. Terra autem homo ipse est, qui sine Patris voluntate (0575B)nec animam, nec spiritum potest accipere. CAP. XVI. Venit, inquit, Jesus in synagogam, et invenit ibi hominem habentem manum aridam, et dixit illi Jesus: Extende manum tuam, et extendit manum, et facta est sana sicut altera. Facta sunt ista omnia, sed habent spiritualem intellectum. Nam aridam eodem dixit manum, infructuosi hominis ostendit personam. Proinde Dominus dixit ad eum: Extende manum tuam, ut eleemosynam, cum misericordia, extensa manu pauperis porrigamus. CAP. XVII. Simile est, inquit, regnum coelorum thesauro absconso (0575C)in agro, quem qui invenerit homo absconsum, vadet et vendet omnia quae habet, et emet agrum illum. Ager hic, mundus est; thesaurus autem in agro absconsus, Christus, qui latuit triduana illa passione, sive qui ager paradisus est: thesaurus autem vita aeterna est. Proinde vendamus quidquid in hoc saeculo habemus, ut ad illum agrum perveniamus. CAP. XVIII. Et coegit discipulos ut ascenderent navem, et procederent trans mare, donec remitteret turbas. Navis autem jam erat in medio mari fluctibus turbata, fuit enim contrarius ventus. Quarta autem vigilia noctis abiit ad illos ambulans in mari et cum viderent eum, turbati sunt. Dixit autem Simon Petrus: Domine, si (0575D)tu es, jube me venire ad te super aquas. At ille ait: Veni; et descendens Petrus super aquam ambulabat, ut veniret ad Jesum. Videns autem Petrus fluctum validum venientem ad se, timuit, et cum coepisset mergi, clamavit dicens: Domine, salvum me fac, etc. Mare scilicet saeculum est; navis autem in quam apostoli ascenderunt, Ecclesia est. Quod autem dixit, fluctibus turbata est, hoc est, quod Ecclesia persecutione pulsatur. Ventus autem contrarius, diabolus est, qui Ecclesiae contrarius est. Quod autem dixit, quarta vigilia noctis venit ad eos, ambulans super mare, hoc est, quod lucem Evangelii nobis attulit, qui in noctis ignorantia jacebamus. Quod autem dixit, turbatus est Petrus visa tempestate, hoc est, (0576A)quod in passione Christi turbatus est, ut etiam negando fides ejus submergeretur. CAP. XIX. Jesus autem dixit discipulis suis: Amen, dico vobis, quia difficile dives intrabit in regnum coelorum. Iterum dico vobis: facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem in regnum Dei. Divitem populum Judaicum dixit, qui cum divitiis de Aegypto exierunt, de quo in psalmo dixit, Divites eguerunt et esurierunt. Camelus autem nos fuimus, qui nihil rectum in nobis habuimus, qui nunc sarcinam peccatorum exposuimus, et per foramen acus introivimus, hoc est, per arctam et angustam viam, quae duxit ad vitam. Nam Judas Iscariotes dives fuit, de pretio quo Christum tradidit, sed in regnum coelorum (0576B)non intravit. CAP. XX. Simile est regnum coelorum homini patrifamilias qui prodiit mane in foro conducere operarios in vineam suam, et placuit illi cum operariis singulis denariis diurnis. Et egressus circa horam sextam et nonam, et idem fecit; sed et circa horam undecimam egressus est, et invenit alios stantes, et ait illis: Quid hic statis otiosi? Et illi responderunt, Quia nemo nos conduxit; et ait illis: Ite et vos in vineam. Vespere autem facto, dixit Dominus procuratori suo, Operarios voca, et redde illis mercedem, incipiens a novissimis usque ad primos. Cum ergo venissent qui circa undecimam fuerant vocati, acceperunt singulos denarios. Venerunt autem et priores, sperantes se amplius accepturos, et (0576C)cum accepissent singulos denarios, coeperunt murmurare adversus patremfamilias dicentes: Hi novissimi una hora operati sunt, et pares illos nobis fecisti, qui sustinuimus laborem totius diei. Paterfamilias Christus est, qui operarios conducit, hoc est, qui credentes colligit ut mercedem accipiant. Vinea autem, cultura legis est. Denarius autem, vita aeterna est. Quos autem dixit ad horam primam operatos, virgines sunt, qui se laborem corporis et calorem carnis sustinuisse dicunt. Forum autem mundus iste intelligitur; qui autem sero ad opus accesserunt, abstinentes sunt. Quod autem dixit, vespere mercedem acceperunt, hoc est, quod in adventu Christi recipient casti mercedem laboris sui.(0576D) CAP. XXI. Et adduxerunt asinae pullum, et sedit super eum; et deponentes vestimenta sua in via, alii autem caedebant ramos de arboribus, et projiciebant ante eum. Et turbae antecedebant eum, dicentes: Hosanna Filio David. Asinae quem dixit pullum, populum novellum demonstrat; hoc est, nostrum, qui et praesepium Domini sui cognovit, hoc est, altare, ubi cibaria colligimus. Turba autem quam dixit vestimenta sua jactantes, hoc est, quod credentium multitudo veterem hominem exspoliantes, se projicient. Arbores autem iidem homines sunt. Ramos vero de arboribus abscindentes, peccata sunt quae in nobis virescebant.(0577A) CAP. XXII. Aliam, inquit, parabolam audite. Erat quidam paterfamilias qui plantavit vineam, et sepem ille circumdedit, et fodit in ea lacum, et aedificavit turrem, et locavit eam colonis, et ipse peregre profectus est. Cum autem appropinquasset tempus fructuum, misit servos suos ad cultores illos, ut acciperent de fructibus suis. Coloni autem apprehensos servos, alium caeciderunt, alium vero lapidaverunt, alium decollaverunt. Item misit alios servos, plures prioribus, et fecerunt illis similiter. Novissime autem misit illis filium suum unicum, dicens: Forsitan filium meum verebuntur, quem et ipsum apprehensum ceciderunt. Paterfamilias quem dixit, Patris similitudinem demonstrat. Vinea quam dixit novellasse, lex nova est. (0577B)Turris autem, Ecclesia est. Lacus baptismus est. Coloni autem Judaei sunt. Sepes vero, fides est; servi quos dixit occisos, prophetae intelliguntur. Posteriores quos dixit missos, apostoli sunt, ex quibus unus decollatus, Joannes est. Novissime autem Filium occiderunt, scilicet Christum. CAP. XXIII. Reddite, inquit, quae Caesaris sunt Caesari, et quae Dei sunt Deo. Jubemur in persecutione reddere quae Caesaris sunt Caesari, hoc est, corpus in quo habet potestatem; reddere quae Dei sunt, Deo, spiritum scilicet et fidem. CAP. XXIV. Fuerunt, inquit, apud nos septem fratres. Primus (0577C)eorum, uxore ducta, non relictis filiis mortuus est, et reliquit uxorem suam fratri suo. Similiter et secundus, et tertius, et quartus, usque ad septimum; novissime autem omnium et mulier defuncta est. In resurrectione ergo cujus eorum erit uxor? nam omnes septem habuerunt illam uxorem. Septem quos dixit fratres, patriarchas septem demonstrant, qui sunt septem libri Moysi. Uxor autem eorum Synagoga est. Cumque ea septem patriarchae coeuntes, semen nominis Christi infuderunt, et fidem nunquam concepit. CAP. XXV. Insurget autem regnum super regnum, et gens super gentem, et erunt fames et terraemotus per loca singula. Sed haec omnia initia erunt gemitus et doloris. (0577D)Tunc tradent vos in mortem. Tunc autem multi scandalizabuntur, et tradent se alterutrum ad mortem, et multi pseudoprophetae exsurgent, et seducent multos, et propter scelerum abundantiam refrigescet charitas multorum; qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Regnum super regnum quod dicitur, hoc est, quod super regnum Christi audet diabolus haereses suscitare. Fames autem et terraemotus, hoc est, quod aliquanti homines, qui terra intelliguntur, famem patiuntur, hoc est, nec Spiritum Dei nec intellectum habentes, ad haereses submoventur, et tradent se, inquit, in mortem; et pseudoprophetae, inquit, exsurgent, ut pote Amapobius, qui multos decepit.(0578A) CAP. XXVI. Tunc, inquit, qui in Judaea sunt, fugiant ad montes; et qui in agro est, non revertatur retro ad vestimentum suum. Vae autem praegnantibus et lactantibus in illis diebus. Orate autem ut non fiat fuga vestra hieme, vel sabbato. Judaea scilicet terra sancta est, hoc est castos homines, qui carnem suam sanctificarunt. Fugiant, inquit, ad montes, hoc est, ad apostolorum doctrinam. Et qui in agro est, non revertatur ad vestimentum suum; hoc est: qui in saeculo est, non revertatur ad veterem hominem. Vae autem praegnantibus et lactantibus, hoc est, fratrum quique sacerdotum avaritiam, velut praegnans, conceperit, vae illius erit. Lactans is erit, qui mandata Christi non recte docuerit; (0578B)hic non cibo, sed lacte potavit. Hieme autem quod dixit, tempus capiendi homines ostendit; item ut Judaeis sabbato fugere non licet. Sed jam de civitate recedere non permittit. Ita et nos oremus ut saeculum fugere possimus, ne ab antichristo, veluti ab hieme aut sabbato praeoccupemur. CAP. XXVII. Tunc, inquit, simile aestimabitur regnum coelorum decem virginibus, quae acceperunt lampades suas, et exierunt obviam sponso et sponsae. Quinque autem ex illis fatuae erant, et quinque prudentes: fatuae autem, acceptis lampadibus suis, non tulerunt oleum secum in vasis suis. Prudentes autem tulerunt in vasis, cum lampadibus suis. Decem virgines quas dixit, quinque sapientium nomina (0578C)dicimus, id est, spes, fides, charitas, castitas, et eleemosyna. Vasa autem habitationis eorum sunt, hoc est, homines in quibus inhabitant. Oleo, inquit, plenas, hoc est spiritualem gratiam. Lampades vero vigilantia Spiritus sunt. Obviam euntes sponso, hoc est, Christo. Fatuae autem sunt istis contraria, qui quod vident sperant. Alia infidelitas, tertia sine charitate, quarta autem carnalis, quinta vero infructuosa: horum etiam lampades exstinguuntur, quia oleum non habent, hoc est, spiritualem gratiam. EX LUCA. CAPUT I. Ideoque nascetur tibi filius; vocabis nomen ejus Joannem; et multi super ejus nativitate gaudebunt; et (0578D)vinum et siceram non bibet. Vinum quod Joannes bibere prohibetur, luxuria intelligitur. Sicera autem, dactili succus est; qua non aliud quam carnis dulcedinem intelligit. Proinde hoc genus poculi spirituales effugiant. CAP. II. Ne dixeritis, Patrem habemus Abraham. Dico autem vobis quoniam potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Jam quidem securis ad radices arborum posita est. Omnis ergo arbor non faciens fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur. Lapides quos dixit, Judaei intelliguntur, propter duritiam et incredulitatem suam: de quibus filios (0579A)Abrahae resuscitavit, hoc est, apostolos; sive gentilium duritiam, de quibus martyres coronavit. Arbores autem, homines intelliguntur, quibus securis posita est, hoc est, utriusque Testamenti acumen, cujus manubrium crux intelligitur. CAP. III. Nemo, inquit, lucernam accendet, et ponet sub modio, aut sub vaso. Sed super candelabrum ponet eam, ut omnes qui ingrediuntur videant. Lucerna Christus est, qui dixit, Ego sum lumen hujus mundi; sive mandata ejus, quae illuminant corda nostra. Vasum autem, mundus iste intelligitur. Modium, scilicet, haereses. Candelabrum autem, veritas quae lumen demonstrat. Proinde hanc lucernam, (0579B)hoc est, mandata Christi, non saeculo abscondamus, sed super candelabrum ponamus, ut luceat (inquit) omnibus introeuntibus in domum, hoc est in Ecclesiam. CAP. IV. Et ascendit Jesus in montem ut oraret; et dum orat, factus est aspectus vultus ejus immutatus: et vestimentum ejus factum est album, refulgens sicut nix. Et ecce viri duo colloquebantur cum eo: erat autem Moses et Elias, apparentes in gloria. Et dicebant excessum ejus, quem completurus erat in Jerusalem. Petrus vero, et qui cum illo erant, gravati erant a somno, et vigilantes (0580A)viderunt gloriam ejus, et duos viros qui cum ipso stabant, et dixerunt ad Jesum: Magister, bonum est nobis hic esse, et faciamus tabernacula tria, tibi unum, et Mosi unum, et Eliae unum, nescientes quid dicerent. Christus in monte excelso sapientiae, per exercitationem verborum spiritualium, Deus verbum intelligitur, et creditur, et colitur, secundum Dei formam. Vestimentum ejus, quod factum est fulgens sicut nix, est sermones et litterae Evangeliorum, quibus Jesus est indutus. Moyses, id est, lex, et Elias, id est, prophetae, colloquentes cum Jesu. Si quis autem intelligit spiritalem legem convenientem sermonibus Jesu, et in prophetis absconditam in mysterio sapientiam, ille videt Moysen et Eliam in gloria, quando (0580B)viderit eos unum cum Jesu. Nam si in unum sint Christus, et lex, et prophetae, tunc et Christus Dei Filius comprobatur; et lex et prophetae vera prophetasse inveniuntur, quoniam lex et prophetae testimonium dederunt de Christo, praedicentes ea quae futura erant de Christo; et Christus testimonium dedit legi et prophetis, quoniam vera prophetaverunt, prophetiam eorum ipsis rebus adimplens. Bonum est nobis hic esse, et faciamus tria, etc., id est, adhaereamus his tribus conjunctis, videlicet, Christo, Moysi, et prophetis. Nam in ore horum trium stat omne judicium. Quos qui separare studebunt, erunt nescientes quid dicerent. dbclq20msnhdiax3fyyw2bfwkry69mh 0 60929 267604 230907 2026-05-28T16:30:04Z Demetrius Talpa 13304 267604 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Rabanus Maurus |OperaeTitulus= Expositiones in Leviticum |Annus=saeculo IX |Genera=Commentaria in Sacram Scripturam |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/index.php?app=browser Corpus Corporum] |Editio=J. P. Migne }} '''[[Patrologia Latina/108|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 108]]''' '''[http://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0788-0856,_Rabanus_Maurus,_Expositionum_In_Leviticum_Libri_Septem,_MLT.pdf Documenta Catholica Omnia pdf]''' Expositiones in Leviticum (Rabanus Maurus), J. P. Migne 108.0248C PROLOGUS AD FRECULPHUM EPISCOPUM LEXOVIENSEM. 108.0245| 108.0245D| Domino sancto atque beato Patri, multumque in Christi membris causa verae pietatis nobis venerando Freculpho episcopo Rabanus peccator in Christo salutem. 108.0246D| Arduum opus et ultra proprias vires me aggredi jampridem jussisti, ut quinque libros Mosaicae legis, quos Hebraei Torach appellant, sensu spiritali tibi per ordinem exponerem; ad quod in fronte operis 108.0247A| statim respondi, mirari me, quare ad tale studium vilem et inertem homunculum eligeres, praecipue cum in desertis locis conversans maxima occupatione detinear, qua servire ac necessaria providere famulis Christi sub Regula sancti Benedicti degentibus quotidie compellor; nec otium habeam aut Patrum dicta pleniter perscrutari, aut excusationem recipere nolebas, parui praecepto ne inobedientiae arguerer fastu, et Geneseos librum atque Exodum secundum sensum majorum exposui, tandem ad Leviticum perveniens, reperi hunc a venerabili presbytero Hierosolymorum Hesychio satis plene expositum, unde cogitavi ab hujus libri labore me penitus abstinere ac tibi suggerere quatenus memorati auctoris lectione tibi satisfaceres. Sed tua diligentia, 108.0247B| hoc responso non contenta, praecipiebat ut ex praefati viri opere, necnon et ex aliorum Patrum scriptis qui in eumdem librum non per ordinem, sed viritim quasdam sententias exposuerunt, in unum colligerem, ut in promptu haberes quid unusquisque eorum inde senserit. Feci sicut mandasti, et ex confuso sententiarum ordine, quemdam ordinem digestionis variorum doctorum sententias alternando atque commiscendo composui. Si quid autem ibi te offenderit, tibi deputes non mihi, qui hoc facere me compellebas. Ego autem in hoc non necessitati alicujus consului, sed tantum tuae obedivi voluntati. Accipe opus quod postulasti, et Levitici libri multiplicia mysteria in eo legendo revolve, cujus libri tanta vis est, ut beatus Hieronymus in ejus laude alibi dixerit 108.0247C| quod singula sacrificia, imo singulae pene syllabae et vestes Aaron et totus ordo Leviticus coelestia inspirarent sacramenta, quia, ut alius doctor ait: Sicut in novissimis diebus Verbum Dei ex Maria virgine carne vestitum processit in hunc mundum, et aliud quidem erat quod videbatur, in eo, aliud quod tegebatur, carnis namque aspectus in eo parebat omnibus, paucis vero et electis dabatur divinitatis agnitio; ita et cum per prophetas vel per legislatorem 108.0248A| verbum Dei profertur ad homines, non absque competentibus profertur indumentis. Nam sicut ibi carnis, ita hic litterae velamine tegitur, ut littera quidem aspiciatur tanquam caro latens vero intrinsecus spiritalis sensus tanquam divinitas sentiatur. Te tamen difficultas ulla lectionis non deterreat, sed magis divinae pietatis ad studium provocet recordatio, quae per quemdam sapientem voluit dicere: Ego diligentes me diligam, et qui mane vigilaverint ad me, invenient me (Prov. VIII). Transite ad me omnes qui concupiscitis me, et a generationibus meis implemini (Eccli. XXIV). Et in Evangelio ipsa Veritas humilitatem nostram ad meditationem sapientiae suae misericorditer provocando ait: Qui sitit veniat ad me et bibat, et de ventre ejus fluent aquae vivae (Joan. 108.0248B| VII). Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris; jugum enim meum suave est, et onus meum leve est (Matth. XI). Cujus pietatem tam in praesenti sentire quam etiam in futuro pleniter percipere ipse concedat, qui nos ad suam gratiam convocaverat Jesus Christus Dominus noster. De caetero quoque charitatem tuam, sancte frater, suppliciter postulo ut pro opere tibimet expenso sacris orationibus me remuneres, et omnibus tecum conversantibus atque lectione nostra utentibus id ipsum facere persuadeas, quatenus divina gratia in via veritatis me ducere, et usque ad finem in ea conservare dignetur. Dicasque quotidie pro me orando 108.0248C| illud Psalmistae: Spiritus tuus bonus, Domine, deducat famulum tuum in viam rectam, vivificesque eum in aequitate tua, et educes de tribulatione animam illius, et in misericordia tua disperdes inimicos ejus: et perdes omnes qui tribulant animam ipsius, quoniam servus tuus ipse est (Psal. CXLII). Bene te valere cupimus, et in Christi servitio quotidie proficere, sancte Pater, memorem nostri. INCIPIUNT EXPOSITIONES IN LEVITICUM. LIBER PRIMUS. CAPUT PRIMUM. De hostiis pecudum. 108.0247| (CAP. I.) Vocavit autem Moysen et locutus est ei Dominus de tabernaculo testimonii dicens: Loquere filiis Israel et dices ad eos: Homo qui obtulerit ex vobis hostiam Domino de pecoribus, id est, de bobus et ovibus, offeret victimas. (Ex Hesychio.) Quod non diligat Deus sacrificia ea quae de sacrificiis Judaeis praeceperit demonstrat Isaias dicens: Quo mihi multitudinem victimarum vestrarum dicit Dominus: plenus 108.0248D| sum, holocausta arietum et adipem pinguium et sanguinem vitulorum et agnorum et hircorum nolui; cum veniretis ante conspectum meum, quis quaesivit haec de manibus vestris (Isa. I). Ergo quodammodo hoc quod de sacrificiis praeceperat, abnuit. His similia et Amos dicit: Nunquid victimas et sacrificia obtulistis mihi in deserto quadraginta annis, domus Israel (Amos. V). Non quia frequenter obtulerant, sed ob hoc quod nimis ei displicebant, ea quasi non oblata reputabat. Eadem et Jeremias propheta ait: 108.0249A| Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Holocaustomata vestra addite victimis vestris, et comedite carnes, quia non sum locutus patribus vestris, et non praecepi eis in die qua eduxi vos de terra Aegypti, de verbo holocaustomatum et victimarum (Jerem. VII). Sed, inquies, haec de quibus loquimur, ipse mandavit qui et negat. Et cur negat quae mandaverat. Cur? quia intentionem datoris hi qui acceperunt transgressi sunt. Cum enim esset subtilis et valde sublimis lex, et cum propter eos absconsa esset in superficie litterae, quatenus perscrutantes eam discerent, cum prius suos emendassent sensus. Ergo et nunc aliorum intelligibilium quorumdam et rationabilium sacrificiorum imaginem describere Dominus Moysen praecepit: et apertissime haec quae dicitur revocatio, 108.0249B| dispensationem quamdam verborum vel rerum ad superiora respicientium innuit. Sed unde ad eum Dominus loquitur, de tabernaculo scilicet testimonii: primum quidem de coelo, quia in ipso habitare Deus affirmatur. Deinde tabernaculum testimonii praesentem scripturam intelligimus, quoniam quasi tabernaculum quoddam erat, cum ea quae dicebantur imagines sive figurae sequentium mysteriorum essent, propter quod tabernaculum testimonii dicebatur. Horum autem sermonum tabernaculum testimonii, futurarum rerum est indubitabilem eis fidem praestans. Quid autem dicit, aut ad quos jussit? Ad filios videlicet Israel de quibus eum qui voluntaria dona offerebat, de bobus vel de ovibus offerre praecepit. Ex utroque animali vel jumento similem designans 108.0249C| hominem, qui nihil acuminis, neque ad virtutem neque ad malitiam habet, sed trahitur ab alio. Tales sunt boves et oves. Nimis enim ad manum sunt consueta animalia, et eos qui ea trahunt facile sequentia, et propterea non omnium haec munera sed Judaeorum solummodo esse possunt. Illi enim etiam si virtutis aliquid non operantur sufficit eis inique minime operari. Verum quia intelligibilem quemdam Israel didicimus, eumque intelligibilem circumcisionem venerantem, quemadmodum Paulus ait: Non enim qui in manifesto Judaeus, nec ea quae palam in carne est circumcisio, sed qui in occulto, et circumcisio cordis in spiritu, non littera, cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est (Rom. II), ei spiritaliter praedictam legis sanctionem coaptemus: Homo, inquit, qui obtulerit 108.0249D| ex vobis hostiam de pecoribus, id est, de bobus et ovibus offerens victimas: si holocaustum ejus fuerit oblatio ac de armento, masculum immaculatum offeret ad ostium tabernaculi testimonii ad placandum sibi Dominum, etc. (Ex Origene.) Hoc in loco hominem quem appellavit et primum in omnibus posuit ad offerendum munus Deo, intelligendum esse omne humanum arbitror genus, et ipsum dici hominem qui holocaustum offerat vitulum ex bobus sine macula. Iste autem vitulus sine macula vide si non ille saginatus est vitulus, quem pater pro regresso ac restituto sibi illo qui perierat filio, quique omnem ejus substantiam dilapidaverat, jugulavit, et fecit convivium magnum et laetitiam habuit, ita ut laetarentur 108.0250A| angeli in coelo super uno peccatore poenitentiam agente. Homo ergo iste qui perierat et inventus est quoniam nihil habuit propriae substantiae quod offeret, cuncta namque dilapidaverat, vivens luxuriose, invenit istum vitulum, coelitus quidem missum sed ex patriarcharum ordine, et connexis ex Abraham generationum successionibus venientem, et idcirco non dixit vitulum, et siluit, ut videatur vitulus quicunque mandatus, sed vitulum ex bobus, id est, ex patriarcharum generatione venientem, hic est masculus sine macula. Masculus vere est, qui peccatum quod est femineae fragilitatis ignorat. Solus ergo ille masculus, solus sine macula est, qui peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus. Et qui acceptus contra Dominum offertur ad ostium tabernaculi. 108.0250B| Ad ostium tabernaculi non est intra ostium, sed extra ostium. Extra ostium etenim fuit Jesus, qui in sua propria venit et sui eum non receperunt. Non est ergo ingressus tabernaculum illud ad quod venerat, sed ad ostium ejus oblatus est holocaustum, qui extra castra passus est: nam et illi mali coloni venientem filium patrisfamilias ejecerunt foras extra vineam et occiderunt. Hoc est ergo quod offertur ad ostium tabernaculi, acceptus contra Dominum. Et quid tam acceptum quam hostia Christi qui seipsum obtulit Deo: Et tunc imponent manum suam, inquit, super caput hostiae, et jugulabunt vitulum contra Dominum, et offerent filii Aaron sacerdotes sanguinem, et effundent sanguinem ad altare in circuitu quod est ad ostium tabernaculi testimonii. Potest 108.0250C| quidem videri ob hoc dictum quod de filiis Aaron erant Anna et Caiphas, et caeteri omnes qui consilium agentes adversum Jesum pronuntiaverunt eum reum mortis, et effuderunt sanguinem ejus circa basem altaris tabernaculi testimonii. Ibi etenim effunditur sanguis ubi erat et altare et basis ejus, sicut et ipse Dominus dixit: Quia non capit perire prophetam extra Hierusalem (Luc. XIII). Posuit ergo et manum suam super caput vituli, hoc est peccata generis humani imposuit super caput suum: ipse est enim caput corporis Ecclesiae suae. Sed et hoc fortasse non sine causa fit, quia cum superius dixisset: applicabit eum ad ostium tabernaculi testimonii, in posterioribus repetit et iterum dicit, ad altare, quod est ad ostium tabernaculi testimonii; quasi non 108.0250D| eumdem locum suum eadem narratione semel designasse sufficeret, nisi quia forte hoc intelligi voluit, quod sanguis Jesu non solum in Jerusalem effusus est ubi erat altare et basis ejus, et tabernaculum testimonii, sed et quod supernum illud altare quod est in coelis, ubi Ecclesia primitivorum est, idem ipse sanguis asperserit, sicut et apostolis dicit: Quia pacificavit per sanguinem crucis suae sive quae in terra sunt sive quae in coelis (Colos. I). Si vis autem scire quod duplex hostia in ea fuit conveniens terrestribus et apta coelestibus, Apostolus ad Hebraeos scribens dicit, per velamen, id est, carnem suam, et iterum, interius velamen interpretatur coelum quod penetraverit Jesus, et assistat nunc vultui 108.0251A| Dei pro nobis: Semper, inquit, vivens ad interpellandum pro his. Si ergo duo intelliguntur velamina, quae velut pontifex ingressus est Jesus, consequenter et sacrificium duplex intelligendum est, per quod et terrestria salvaverit et coelestia. Denique et ea quae sequuntur, plus coelesti sacrificio quam terreno videntur aptanda: Detractaque pelle hostiae artus in frusta concident, et subjicient in altari ignem strue lignorum ante composita, et membra quae caesa sunt desuper ordinantes, caput videlicet et cuncta quae adhaerent jecori, intestinis et pedibus lotis aqua. Adolebitque ea sacerdos super altare in holocaustum et suavem odorem Domino. Quomodo decorietur caro Verbi Dei quod hic vitulus nominatur, et quomodo membratim dividatur a sacerdotibus 108.0251B| operae pretium est advertere. Eos puto quod ille sacerdos detrahit corium vituli oblati in holocaustum, et detrahat pellem qua membra ejus conteguntur, qui de verbo Dei abstrahit velamen litterae, et interna ejus, quae sunt spiritalis intelligentiae, membra denudat, et haec membra, verbi interiores scientiae, non in humili aliquo loco ponit, sed in alto et sancto, id est super altare collocat, cum non indignis hominibus et humilem vitam ac terrenam ducentibus pandit divina mysteria, sed illis qui altare Dei sunt, in quibus semper ardet divinus ignis, et semper consumitur caro. Super hos ergo tales, membratim divisus iste holocausti vitulus collocatur. Dividit namque membratim vitulum, qui explanare per ordinem potest, et competenti distinctione 108.0251C| disserere qui sit profectus Christi fimbriam contigisse; qui vero pedes ejus lavisse lacrymis, et capillis capitis sui extersisse; quanto autem iis potius caput ejus unxisse misto, sed et in pectore ejus recubuisse, quid habeat eminentiae. Horum ergo singulorum causas disserere, et alia quidem incipientibus; alia vero his qui jam proficiunt in fide Christi; alia autem illis qui jam perfecti sunt scientia: et charitate ejus aptare, hoc est membratim vitulum divisisse, et qui novit ostendere quae fuerint legis principia, qui etiam in prophetis profectus, accesserit; quae vero in Evangeliis plenitudo perfectionis habeatur, vel qui docere potest, quo verbi lacte alendi sint parvuli in Christo, et quo verbi olere refovendi sint qui infirmantur in fide; 108.0251D| quis etiam sit cibus solidus et fortis, quo impinguendi sunt athletae Christi; qui haec singula novit spiritali ratione dividere, potest hujusmodi doctor ille sacerdos videri qui imponit super altare holocaustum per membra divisum. Addit et ligna altari quo ignis animetur et ardeat is qui non solum de corporalibus virtutibus Christi, sed etiam de divinitate ejus sermo miscetur; desursum enim est divinitas Christi quo ignis iste festinat. Convenienter ergo omnia haec quae in corpore a Salvatore gesta sunt coelestis ignis assumpsit, et ad divinitatis ejus naturam cuncta restituit. Lignis tamen adhibitis ignis iste succenditur, usque ad lignum enim in carne passio fuit Christi; ubi autem suspensus 108.0252A| in ligno est, dispensatio carnis finita est: Resurgens enim a mortuis ascendit ad coelum quod iter ejus natura ignis ostendit, unde et Apostolus dicebat: Quia et si cognovimus Christum secundum carnem, sed nunc jam non novimus (II Cor. V). Holocaustum namque carnis ejus per lignum crucis oblatum, terrena coelestibus et divinis humana sociavit. Intestina sane cum pedibus aqua dilui jubet sermo praecepti, sacramentum baptismi sub figurali praedicatione denuntians. Nam intestina diluit, qui conscientiam purgat; et pedes abluit, qui consummationem suscipit sacramenti, et scit quia qui mundus est non indiget, nisi ut pedes lavet, et quia partem quis habere non potest cum Jesu, nisi laverit pedes ejus (Joan. XIII). Verum si haec etiam ad 108.0252B| moralem locum inclinare velis, habes et tu vitulum quem offerre debeas, vitulus est et quidem valde superbus caro tua; quam si vis munus Domino offerre, ut eam castam pudicamque custodias, adduc eam ad ostium tabernaculi, id est ubi divinorum librorum suscipere possit auditum; masculinum sit munus tuum, feminam nesciat, concupiscentiam respuat, fragilitatem refugiat, nihil dissolutum requirat aut molle. Impone etiam manum tuam super hostiam tuam, ut sit accepta Domino, et jugula illam contra Dominum, hoc est, impone ei continentiae frenum et manum disciplinae ne auferas ab ea, sicut imposuit manum suam carni suae, ille qui dicebat: Macero corpus meum, et servituti subjicio, ne forte cum aliis praedicavero, ipse reprobus efficiar. Et jugula eam 108.0252C| contra Dominum, mortificans sine dubio membra tua quae sunt super terram. Sed et filii Aaron sacerdotes offerant sanguinem ejus: Sacerdos in te, et filii ejus, mens quae in te est et sensus ejus, qui merito sacerdos vel filii sacerdotis appellantur, soli enim sunt qui intelligunt Deum, et capaces sint scientiae Dei. Vult ergo sermo divinus ut rationabili sensu carnem tuam in castitate offeras Deo: Secundum quod Apostolus dicit: Hostiam vivam, sanctam, placentem Deo, rationabile obsequium vestrum (Rom. XII). Et hoc est per sacerdotalem vel filios sacerdotis offerre sanguinem ad altare, cum et corpore et spiritu quis castus efficitur. Sunt enim et alii qui offerunt quidem holocaustum carnem suam, sed non per ministerium sacerdotis: Non enim scienter 108.0252D| nec secundum legem quae in ore sacerdotis est offerunt, sed sunt quidem casti corpore, animo autem inveniuntur incesti. Aut enim gloriae humanae concupiscentia maculantur, aut cupiditate avaritiae polluuntur, aut invidia ac livoris infelicitate sordescunt, vel furentis odii et irae immanitate vexantur. Quicunque ergo tales sunt, licet corpore casti sint, tamen non offerunt holocausta sua per manus et ministerium sacerdotis: non est enim in eis concilium, et prudentia quae sacerdotio fungitur apud Deum, sed sunt ex illis quinque virginibus stultis quae virgines quidem fuerunt, et castitatem corporis servaverunt, oleum autem charitatis et pacis et reliquarum virtutum in lampadibus suis condere 108.0253A| nescierunt, et idcirco exclusae sunt a thalamo sponsi (Matth. XXV). Quoniam sola carnis continentia ad altare Domini non potest pervenire, si reliquis virtutibus et sacerdotalibus ministeriis deseratur. Quod si de pecoribus oblatio est, de ovibus sive de capris holocaustum, anniculum et absque macula offeret, immolabitque ad latus altaris quod respicit ad aquilonem coram Domino, sanguinem vero illius fundent super altare filii Aaron per circuitum, dividentque membra et caput et omnia quae adhaerent jecori, et imponent super ligna quibus subjiciendus est ignis. Intestina vero et pedes lavabunt aqua et oblata omni adolebit sacerdos super altare in holocaustum et odorem suavissimum Domino. (Ex Hesychio.) Eadem nunc etiam dicit quae superius 108.0253B| commemoravit, licet paucis immutatis. Illud autem intelligere oportet eum qui subtiliter verba legis investigat, quoad non solum de bobus, sed et de ovibus praecepit Israelitam holocausta offerre. In bovis enim nomine operator legis accipitur, simplex et sine malitia, ovi comparatur, dicente Jeremia: Ego quasi agnus mansuetus qui portatur ad victimam et non cognovi (Jerem. XI). Capra significat peccatorem. Sicut ergo licet non solum de ovibus, sed et de capris offerri, et oblatio de pecoribus dicitur, sic et eum qui ex peccatoribus est, possibile est simplicitati operam dare. Secunda hostia de ovibus agnus oblatus, id est Christus propter innocentiam figuratur. Hic est agnus qui apud Isaiam in sacrificium adducitur, et a 108.0253C| Joanne omnibus demonstratur: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Bene ergo in sacrificio agnus offertur, ut innocentiae et passionis Christi figura demonstraretur. Bene et haedus, quia per ejus mortem auctor peccati diabolus agnoscitur jugulatus, et quasi ovem factum, conversationem suam in holocaustum offerre Deo. Quod enim nihil impedit ad adipiscendam justificationem peccatorem quempiam fuisse, quamvis hoc Judaei non putarent, audi qualia per Ezechielis prophetiam dixit; cum enim in multis invectus fuisset contra injustum et dixisset, morte moriatur, sanguis ejus super ipsum erit, haec etiam subdidit: Quod si genuerit filium qui videns omnia peccata patris quae facit, non fecerit simile eis, super montes non comederit, et oculos suos non 108.0253D| levaverit ad idola domus Israel, et uxorem proximi sui non violaverit, et alia his similia, in quibus finem hunc addidit: hic non morietur in iniquitate patris sui, sed vita vivet, et dicitis, quare non portavit filius iniquitatem patris sui (Ezech. XVIII). Sic Judaei necesse esse filium quasi haereditario jure in patris peccato succedere arbitrabantur. Sed quamobrem oves et capras ad latus altaris quod respicit ad aquilonem coram Domino praecipit occidi, cum non ita de bobus praecepisset, sed coram Domino sanxisset immolari? Videntur enim verba ipsa contrarietatem quamdam habere atque differentiam: quia cum sit sacrificium holocaustomatis, utraque differentia distribuit loca. Non est ergo ignorandum quod 108.0254A| quantum ad superficiem litterae eumdem in utrisque locum legislator significavit; holocaustomatum enim altaro ante tabernaculum constitutum ex latere erat januae, ut non sanctorum ministrantibus obstrueretur introitus, sicut in Exodo de eodem dicitur: Et imposuit velum januae tabernaculi testimonii, et aram holocaustomatum posuit circa ostium tabernaculi testimonii. Quaecunque ergo ad sacrificium offerebantur, ex latere altaris ab aquilone stabant, et sic coram Domino sacrificium celebrabatur, id est, in conspectu sanctorum; faciem enim Domini appellat Sancta sanctorum, quia in ipsis Dei habitat gloria. Unde nec frequenter in ipsis intrare sacerdotem, nisi semel in anno jubebat. Altare holocausti Christus intelligitur, in cujus commemoratione 108.0254B| quidquid Deo offerendum est offerri oportet. Ovium autem sacrificium simplicitas est studentium, non absolute ovium oblatio ut boum, in directum illius intelligibilis altaris, sed ex latere offertur: in directum est enim qui mandata perficit, ex latere autem qui a malis abstinet. Quare? Quia sicut in aulam, verbi gratia, regiam, melius est quidem per ostium rectum ingredi, cum autem hoc non est facile, bonum sit etiam per illud quod est ex latere introire, sic melius est Deo quidem per mandatorum offerri perfectionem, bonum est tamen et si per malorum se quis offerat abstinentiam, Deo quippe modo quolibet offerre bonum est. Ad latus autem altaris ad aquilonem necessario addidit. Nebulosa enim pene semper haec pars est: obtinentur 108.0254C| siquidem nebula, id est ignorantia, hi qui ex toto se innocentiae tradunt; propterea et holocaustum dicitur, etiam sine operatione justitiae. Per sanguinem ergo animam hic intelligi dubitandum non est, cum ipse legislator paulo post dicat: Sanguinem non comedetis in cunctis habitationibus vestris, quia anima carnis in sanguine est. Oportet ergo nos non parcere animae nostrae, sed ponere eam pro Christo. Per caput, mens intelligitur. In jecore desiderium exprimitur, intestina latentes cogitationes significant, pedes autem actiones. Vult ergo nos simul cum actionibus et cogitationes diluere aqua, sive baptismi, sive fletus, quod et de cogitationibus in judicio Domini rei tenemur; verum et divisiones et caput et jecur super ligna quibus ignis 108.0254D| subjectus est in altare imponere offerentem jubet, ut omnem nostrum hominem Scripturis spiritualibus quae de intelligibili altare corporis Domini dictae sunt coaptemus, secundum ejus viventes seu conversantes imitationem: Adolebitque ea sacerdos super altare in holocaustum et suavem odorem Domino. (Ex Hesychio.) Ergo quando sacrificium nostrum holocaustum fit, tunc Domino odor suavitatis invenitur, et quando omnia super intelligibile altare obtulerimus, imitatores Christi secundum possibilitatem efficimur ad ipsius imitationem, nostram vitam seu conversationem coaptantes, hoc enim esse altare superius ostendimus. Sin autem de avibus holocausti oblatio fuerit Domino, de turturibus et pulis 108.0255A| columbae, offeret ea sacerdos ad altare, et retorto ad collum capite ac rupto, vulneris loco decurrere faciet sanguinem super crepidinem altaris, vesiculam vero gutturis et plumas projiciet prope altare ad orientalem plagam in loco in quo cineres effundi solent, confringetque ascellas ejus, et non secabit nec ferro dividet ea, et adolebit super altare lignis igne suppositis, holocaustum est, et oblatio suavissimi odoris Domino. ( Ex Hesychio. ) Tertium sacrificium dicitur offerre turturem, et columbam turturem carnem Christi esse manifestum est, Salomone dicente: Speciosae genae tuae sicut turtur (Cant. I). Columbam Spiritus sancti figuram habere Joannes Baptista declarat dicens: Super quem videris Spiritum descendentem sicut columbam, hic est qui baptizat (Joan. I). Ac per 108.0255B| hoc turturem et columbam, id est Christi carnem spiritui sociatam per mysterium passionis sacrificium Deo in odorem suavitatis, ita tria sacrificia offeret homo, id est, Christus Jesus. Aliter: Praedictae siquidem oblationi differentia volatilium non est connumerata, ut videlicet perfectior et major multorumque transgrediens possibilitatem. Volatilia enim homines sunt contemplationi vacantes, terrenis omnino se non miscentes negotiis, quod et si forte necessitas exegerit, mox revolant ad sublimia, illo Evangelii juvante testimonio quo Dominus ait: Considerate volatilia coeli, quia non seminant neque metunt, et Pater vester coelestis pascit illa (Matth. V). Contemplationi ergo vacans, et in superiorum consideratione perfectus homo (hoc enim quae praedicta 108.0255C| sunt docuerunt), si conversationem sive vitam suam oblationem offeret, de turturibus aut de columbis offerat munus suum, id est, in scientia et mansuetudine spiritali: haec enim opus habet, ut non excedat legis consideratio in vanis occupata, turtur siquidem quia cognitionem habet, ita ut ejus exemplo Judaeorum exprobraretur populus, Jeremias probat; ait enim: Turtur et hirundo et ciconia custodierunt tempus adventus sui, populus autem meus non cognovit judicium Domini (Jerem. VIII). Columba autem munda et simplex annuntiatrixque praesentiae sancti Spiritus est, tales oportet esse eos qui circa contemplandas Scripturas habent studium; unde Ezechias ait: Meditabor ut columba. Hanc oblationem unus sacerdos offeret, non multi; non est quippe 108.0255D| contemplativa vita plurimorum, id est, ut ex tota se mente offerant Deo, nihilque humanum ulterius cogitent, sed continue contemplentur coelestia, et ea quae sursum sunt sapiant, ubi Christus est, sicut ait Apostolus in dextera Dei sedens (Coloss. III), videlicet Patris, unde alii ad tabernaculum testimonii oblationem offerunt. Haec autem ad altare offertur, cujus vim in praecedentibus didicisti, id est, quia Dominicum significet corpus, sed videamus quae his subjiciantur: Et retorto ad collum capite ac rupto vulneris loco, abrumpens videlicet a pelle, quae superlatet [superjacet] collo, non illam separans a corpore, ut nec dissiparet illud, nec ea rursus astringatur, quod significatur abrupto vulneris loco; et ideo 108.0256A| etiam nunc non ut occidatur avis, sed ut abrumpatur vel refrangatur [refrigatur], legislator jussit, ostendens quomodo per partes et leniter verum caput, id est mentem, dividat a pelle, id est, a carne, unde nec effundit sanguinem, sed decurrere faciet, vel, secundum Septuaginta, esculat [excolat]; ut per partes et perfecte despiciat praesentium meditationem vel vitam, ut pote qui totam suam animam obtulerit Deo: hoc enim significat, et sanguis esculatus [excolatus] circa basim altaris, quod est Christus, Christi autem basis est Evangelium, in quo maxime oportere nos praesentem vitam despicere, ut pote totam animam nostram Deo offerentes didicimus. Vesiculam autem gutturis et plumas projici jussit ex utroque scilicet inflatione atque superfluorum 108.0256B| inquisitione eum carere mundarique volens; maxime enim his passionibus hi qui uberiori pollent scientia succumbunt, attestante Paulo qui dicit: Scientia inflat, non ergo permittit inflari, et ideo auferri praecepit vesicam, sed nec majora nobis quaerere vel altiora. Altiora te, inquiens, ne quaesieris, et sublimiora te ne scrutatus fueris, unde et plumas ab hostia separavit, et projici propter altare ad plagam orientalem, in loco in quo cineres effundi solent. Ad orientem quidem, quia inquisitio sublimium rerum videtur esse; extra altare autem, quia non necessariam sed superfluam atque noxiam scrutationem possidet; in locum autem jubet cinerum, propter naturam, de qua Abraham dicit: Ego autem sum pulvis et cinis (Gen. XVIII). Ergo per locum 108.0256C| cinerum praedictam inflationem redarguit legislator, ut pote quae digna sit cinere. Quod autem cinere dignum est, deorsum in terra manet, et in coelum ascendere non potest. Deinde ait: Confringetque ascellas ejus et non secabit nec ferro dividet, necessarie praecipiens utrumque confringere, siquidem, quia oportet membra conterere atque affligere eum qui Deo sacrificium fieri cupit: Non secabit autem nec ferro dividet, nec faciet avem sicut bovem aut ovem per divisiones. Contemplationi enim inhaerens homo, nihilque habens terrenum, sed qui totus jamdudum coelestis est, adversans animae non habet corpus. Integrum quippe ejus corpus et anima, sed et spiritus secundum quod dixit Paulus, sine querela in adventu Domini custoditur (I Thess. 108.0256D| III), et propterea superflua in eis membrorum divisio est. Integrum enim super intelligibile altare, et super ligna quibus subjicitur ignis, offertur. Neque enim aliter sacrificium acceptabile efficitur, nisi meditatione spiritualis legis, et tunc holocaustum et oblatio suavissimi odoris Domino reperitur, qui semper odoratur sacrificium nostrum, et uniuscujusque nostrum vitam sive conversationem secundum legem quae ab eo lata est offeratur. CAPUT II. De oblatione avium. (CAP. II.) Anima cum obtulerit oblationem sacrificii Domino, simila erit ejus oblatio fundetque super eam oleum, et ponet thus, ac deferet ad filios Aaron sacerdotis, 108.0257A| quorum unus tollet pugillum plenum similae et olei ac totum thus, et ponet memoriale super altare, in odorem suavissimum Domino. Quod autem reliquum fuerit de sacrificio, erit Aaron et filiorum ejus, Sanctum sanctorum de oblationibus Domini. Quartum autem, anima offerens sacrificium de simila Ecclesiae catholicae figuram pronuntiat, quae ex convenientibus membris quasi simila ex multis credentium granis collecta est, et Legis et Evangeliorum mola inter litteram et spiritum separata, per aquam etiam baptismatis adunata, chrismatis oleo peruncta, sancti Spiritus igne solidata, per humilitatem spiritus, Deo hostia placens effecta. Quia animam totum hominem appellat, manifestum est ex hoc quod ait, simila erit ejus oblatio. Anima autem ipsa 108.0257B| per se quomodo deferret oblationem, quam necesse habeat deprecans, et ad hoc utique necessarium haberet ministerium corporis, nihil novitatis hic affert sermo. Nam et alibi animam saepe Moyses totum hominem appellavit, veluti cum eorum qui in Aegypto descenderunt numerum digerens ait: Cunctae animae quae ingressae sunt cum Jacob in Aegyptum, et egressi sunt de femoribus illius, absque uxoribus filiorum, septuaginta duo (Exod. XII). Sed et Lucas cum Pauli navigium Romam euntis describeret, ait: Eramus autem omnes animae in navi ducentae septuaginta sex (Act. XXVII). Intuendum est autem ne forsitan animam in hoc loco gentilem dixisset hominem; quia enim superius filiis Israel ea quae sunt in sanguine sacrificia dicens: 108.0257C| Loquere, ait, filiis Israel: Homo qui obtulerit ex vobis hostiam Domino de pecoribus, id est, de bobus et ovibus, offeret victimas (Levit. I); hic illud, quod extra sanguinem est, sacrificium similae praecipiens, necessarie non dixit, homo ex vobis, sed, anima cum obtulerit oblationem, animam, gentilem nominans, quia animales erant prius, et qui non potuissent intelligere ea quae sunt spiritus, verumtamen vocatur ad oblationem, miserante eum justo Deo atque per condescensionem salvante: cum pro peccatis sacrificia disponit eum qui nec ovem habet, nec capram, turtures vel pullos columbarum offerre praecepit; qui autem nec hoc habet, similam eum sancit offerre. Non enim jam ex operibus, ut pote pauper 108.0257D| virtutibus, sed sola Dei cognitione salvatur. Licet autem Dei cognitio salutis gentium principium sit, superfundere tamen similae oleum et thus superponere opus habemus, ut gratiam Dei eleemosynis orationique commisceamus. Haec enim possunt de coelo Dei sententiam [scientiam] profligare. His autem testis est Cornelius, ad quem descendens de coelo angelus dixit: Corneli, orationes tuae et eleemosynae ascenderunt ad Deum (Act. X). Quomodo autem in thure accipiatur oratio, quaerens ejus vim perscrutansque cognoscis; uti quippe eo contra interiores passiones medici solent, oculorumque aegritudines curare; et si quis incendens, fumum ejus suscipiat, restringit accedentes oculis ex infirmitate lacrymas. Hoc eodem modo oratio quoque plurima 108.0258A| operatur; haec quippe maxime animae passiones sanat, haec etiam intelligibilium oculorum curat vulnera, absolvens ab ignorantia, atque ex ea quae vere est aegritudo, id est ex peccato, lacrymas accedentes salvat. Post haec pugillo tollere jubet similam, id est, fide scientiam Dei comprehendere, per pugillum enim hic fidem significat, aperteque ostendit illam esse scientiam sive cognitionem Dei Domino acceptam, quam fides comprehendere potest, et quem admodum qui pugillo plus vult comprehendere, nihil proficit, totum quippe decurrit et cadit, atque inutiliter laborat, sic mensura Dei scientiae fides est: Credere enim oportet, sic Paulus ait, qui accedit ad Deum (Hebr. XI). Et ut dicamus breviter: Omne quod non est ex fide, peccatum est, sicut isdem ad 108.0258B| Romanos scripsit, intende autem quia cum oleo jubet similam accipi, apertissime eleemosynam nos facere volens: Date, inquit Dominus, eleemosynam, et ecce omnia munda erunt vobis. Jubet autem omne thus in pugillo sumi; omne, quare? quia semper oportet orare, sine intermissione gratias agere, sicut Paulus ait. Sed quis est qui in pugillo tollit, secundum Septuaginta non dicit, ut absolute offerentem significaret. Secundum Hebraicam autem veritatem, sacerdos, id est, unus filiorum Aaron, tollit pugillum plenum similae et olei et totum thus, ac ponet memoriale super altare, in odorem suavissimum Domino. Esse autem hunc sacerdotem Jesum didicisti, cujus officio nos hostia grata erimus Deo, qui nos perducit ad contemplationem Dei. (Ex Hesychio.) 108.0258C| Ipse enim sacrificii memoriale in coelesti offeret altari. Memoriale autem cognitionis Dei perfecta scientia est, cujus semper memores erimus, quando ejus capaces fuerimus, quae nunquam destruitur, quae eam quae nunc est, non ut contrariam destruit, sed partem eam minimam esse per suam plenitudinem monstrat, secundum quod dictum est: Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus; cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est (I Cor. XIII). Et quomodo evacuabitur, clare manifestat subdens: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Nunc cognosco ex parte, tunc cognoscam, sicut et cognitus sum. Hoc sacrificium odorem suavissimum necessarie Domino legislator appellavit. Odor enim in Deo est cognitio 108.0258D| sive scientia ejus, et ne hoc dubites habet hoc quoque Paulum veracissimum testem: Deo enim, inquit, gratias, qui semper triumphat nos in Christo Jesu, et odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco. Ecce interim cognovisti odorem notitia, sed et bonum odorem in subsequentibus audi, quia Christi bonus odor sumus in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt (II Cor. II). Deinde dicit legislator: Quod autem reliquum fuerit de sacrificio, erit Aaron et filiorum ejus, Sanctum sanctorum de oblationibus Domini. Reliquum ait de illa perfecta et in coelis abscondita atque reposita in Christo scientia sive notitia: In ipso enim sunt thesauri sapientiae et scientiae absconditi (Col. II); Sanctum sanctorum est de oblationibus Domini; 108.0259A| partilis est enim scientia quae reliqua est, omnes tamen alias superans et perducens ad perfectionem. Aaron ergo et filiorum ejus erit, Aaron autem arca vel montanus interpretatur, id est alta de Deo intelligens, quia et arca, ut pote habens in se legem Dei et eloquia, offerre praedictum sacrificium potest. Cum autem obtuleris sacrificium coctum in clibano de simila, panes scilicet absque fermento conspersos oleo et lagana, azyma oleo lita. (Ex Hesychio.) Sacrificium ergo coctum, Christi appellat incarnationem. Ad hoc enim incarnatus est, ut immolaretur, propter quod enim Agnum Dei qui tollit peccata mundi, Joannes Baptista appellavit (Joan. I). Recte ergo sacrificium in hoc loco ut denuntiaret nativitatem ejus, dicitur coctum in clibano, Dei genitricis 108.0259B| videlicet utero: illa enim clibanus necessarie nominatur. Quia et panes ignemque desuper clibanus suscipit, sicut et Dei genitrix desuper vitae panem, Deum videlicet Verbum in suo utero ignemque suscepit praesentiae Spiritus sancti: Spiritus enim, inquit, sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi (Luc. I). Si ergo munus offeres incarnationis Unigeniti quae in ventre Virginis facta est, non aliter acceptum est Deo, nisi coctum de simila, id est, ex Dei scientia vel notitia fiat; unde enim non aliunde de hac re locutionem, nisi ab apostolis et a prophetis sumpsimus. Verba ergo apostolorum panes accipe, prophetarum vero lagana; quantum enim panes a laganis ad nutriendum sunt aptiores, tantum verba apostolorum verbis prophetarum. 108.0259C| Utrique autem azymi, quia ex alia doctrina fermentum non habent, verbi gratia, sapientiae saecularis, quod haereticis convenit accidere; hi quippe cum exteriora interioribus conjungere nituntur, et haec magis illis subjicere et fermentare quae fermentari nullatenus possunt, ab azymis sermonibus exciderunt. Sed ecce apostolorum panes in oleo, et prophetarum lagana in oleo fiunt. Concorditer enim et ab illis et ab istis scriptum est, quia nos miserans Christus advenit, sed apostoli planius, quia isti jam completum esse quod illi narraverunt futurum. Si oblatio tua fuerit de sartagine, similae conspersae oleo et absque fermento, divides eam minutatim, et fundes super eam oleum. Sacrificium de sartagine dispensationem passionis 108.0259D| appellat Unigeniti, crucem assimilari sartagini propterea judicans, quia sartago in tantum est fortis, ut superposita igni, ipsa quidem non consumatur, nec aliquam corruptionem sustineat, aut imminutionem, superpositos autem cibos mox ut ignem tetigerint, vel si duriores fuerint, non longo intervallo aptos usui reddit: sic et Christi crux, fortis quidem tantum fuit ut omnem creaturam subjiceret crucifixo, carnem autem ejus, quae ad comedendum inepta erat ante passionem (quis enim comedere capiebat carnem Dei?), aptam cibo post passionem fecit. Si enim non fuisset crucifixus, sacrificium corporis ejus minime comederemus: comedimus autem nunc cibum sumentes ejus memoriam passionis. Hanc sartaginem 108.0260A| apud Ezechielem Dominus significans ait: et tu sume tibi sartaginem ferream, et pones eam murum ferreum inter te et civitatem (Ezech. IV), ferream quidem eam propter praedictam appellavit fortitudinem. Inter te autem et civitatem ait, id est Hierusalem, quod maxime ipsi in cruce Domini offendentes, et illatis passionibus, ab ejus sunt scientia separati. Mysterium ergo passionum in oleo conspergitur, quia miserans nos pro nobis sustinuit mortem. Quod et sine fermento esse, id est mundum ab exteriori vult esse doctrina, ait autem: Divides ea minutatim, ut in passione ejus quae per partes processerunt sermonem dividamus, veluti alapis, colaphis, sputis, confixioneque lateris. Et fundes supra eam oleum; sed quemadmodum ille 108.0260B| misericordiam in nobis habens, pro nobis semetipsum tradidit passioni, sic oportet et nos proximis misereri, passionem Dominicam ad hujus accipientes pietatis exemplum. CAPUT III. De sacrificio similae cum oleo et thure (IBID.) Sin autem de craticula fuerit sacrificium, aeque simila oleo conspergetur, quam offeres Domino tradens manibus sacerdotis, qui cum obtulerit eam, tollet memoriale de sacrificio, et adolebit super altare in odorem suavitatis Domino. Quidquid autem reliquum est, erit Aaron et filiorum ejus, Sanctum sanctorum de oblationibus Domini. Similia disputare et de resurrectione disceptantem vult, cujus mysterium craticulam non frustra appellavit; sed per craticulam mortem 108.0260C| significavit. Sicut autem in sartagine Dominicam crucem supra accepimus, ita in craticula mortem, sed et sepulturam accipiamus. Quae enim inter craticulam et sartaginem differentia sit, nulli penitus ignotum est, quod sartago super ignem nunc exardescentem et succensam, craticula autem in carbonibus ardentibus et olim accensis ponitur. Sic et mors Domini non fuit initium aliquod passionis, sed passionum quae pridem in eo operatae sunt, fuit subsistentia. Et hujus ergo munus ex simila, id est ex Dei cognitione sive scientiae quae de morte Dominica est perficitur: oportet enim Christum et in morte Deum dici, et nihilominus immortalem praedicare eum qui propter mortalem carnem mortuus est, in oleo tamen vivus fiet; oportet quippe de Dominica morte 108.0260D| et resurrectione disputantem, misericordiae quoque Dei addere ratiocinationi oleum, miserans siquidem genus humanum, et mortem sustinuit, et resurrectionem a mortuis dispensavit. Tradet in manibus sacerdotis, ipsi videlicet Christo, qui postquam appropinquavit altari qui in coelis est, appropinquavit autem carne per ascensionem. Nunquam enim separatur a divinitate: Tollet memoriale de sacrificio, abundantiam scientiae sive cognitionis, sicut supra jam docuimus. Quod super altare adolebit, apud se custodiens illud in saeculum futurum. Quidquid autem reliquum est, id est quantum scire nos et perscrutari praecepit; hoc Aaron erit et filiorum ejus; id est et his qui sublimia et de Deo cogitare et sentire 108.0261A| possunt tradidit, quos filios Aaron esse praediximus; Sanctum sanctorum de oblationibus Domini, magis idipsum confirmans hoc legislator scripsit; sancta quippe est omnis bona scientia, sed Sancta sanctorum, quae de Dei scientia sicut oportet disputare potest. Item quoque moraliter nos vitulum offerimus Deo, cum carnis superbiam vincimus; agnum, cum irrationabiles motus corrigimus; haedum, cum lasciviam superamus; columbam, cum simplicitatem mentis custodimus, turturem, dum castitatem servamus: hoc enim genus avium dicitur unum et castum servare conjugium. Similam et panes azymos offerimus, cum sine malitia et nequitia hanc vitam praesentem agimus. Offert, verbi gratia, similam, qui in agricultura, aut navigando, aut in aliquibus 108.0261B| communis vitae usibus, positam offert conversationem, oleo tamen conspersam, quod omnis anima eget oleo divinae misericordiae, nec praesentem vitam evadere quispiam potest, nisi ei oleum coelestis miserationis adfuerit. Nec non et illud intimandum quod juxta mortalitatem per clibanum tentationum pondus exprimitur: per sartaginem constantia animi et robur mentis; per craticulam, multiplex impugnatio non incongrue significatur. (Ex Origene.) Sed fortasse quis dicit de auditoribus Ecclesiae: Melius forte agebatur cum antiquis quam nobiscum, ubi oblatis diverso ritu sacrificiis, peccantibus venia praestabatur, apud nos uno tantummodo est venia peccatorum, quae per lavacri gratiam in initiis datur, nulla post haec peccati misericordia nec venia 108.0261C| ulla conceditur. Decet quidem districtionis esse disciplinae Christianum pro quo Christus mortuus est; pro illis oves, hirci, boves jugulabantur et aves, simila conspergebatur; pro te Dei Filius jugulatus est, et iterum te peccare delectat! Et tamen ne tibi haec non tam erigant animos pro virtute quam pro desperatione dejiciant, audisti quanta sint in lege sacrificia pro peccatis, audi nunc quantae sunt remissiones peccatorum in Evangeliis. Et est prima qua baptizamur in remissionem peccatorum. Secunda remissio est in passione martyrum. Tertia est, quae per eleemosynas datur. Dicit enim Salvator: Verumtamen date quae habetis, et ecce omnia munda sunt vobis (Luc. XI). Quarta nobis fit remissio peccatorum per hoc quod et nos remittimus peccata 108.0261D| fratribus nostris. Sic enim dicit ipse Dominus et Salvator: Quia si remiseritis fratribus vestris ex corde peccata ipsorum, et vobis remittet Pater vester peccata vestra. Quod si non remiseritis fratribus vestris ex corde, nec vobis remittet Pater vester (Matth. VI). Et sicut in oratione nos dicere docuit: remitte nobis debita nostra, sicut et nos remittimus debitoribus nostris. Quinta peccatorum remissio est, cum converterit quis peccatorem ab errore viae suae; ita enim dicit Scriptura divina: Quia qui converti fecerit peccatorem ab errore viae suae, salvat animam ejus a morte, et cooperit multitudinem peccatorum. Sexta quoque fit remissio per abundantiam charitatis, sicut et ipse dicit: Amen dico tibi, remittuntur 108.0262A| ei peccata multa, quoniam dilexit multum (Luc. VII). Et apostolus dicit: Quoniam charitas cooperit multitudinem peccatorum (I Petr. IV). Est adhuc et septima, licet dura et laboriosa, per poenitentiam remissio peccatorum, cum lavat peccator in lacrymis stratum suum, et fiunt ei lacrymae suae panis die ac nocte (Psal. XIV), dum non erubescit sacerdoti Domini indicare peccatum, et quaerere medicinam, secundum eum qui ait: Dixi, pronuntiabo adversum me injustitiam meam, et tu remisiti impietatem cordis mei (Psal. XXXI). In quo impletur et illud quod Jacobus apostolus dicit: Si quis autem infirmatur, vocet presbyteros Ecclesiae, et imponant ei manus, ungentes eum oleo in nomine Domini: et oratio fidei salvabit infirmum, et si in peccatis fuerit, remittentur ei (Jac. 108.0262B| V). Et tu ergo cum venis ad gratiam baptismi, vitulum obtulisti, quia in morte Christi baptizaris; cum vero ad martyrium duceris, hircum obtulisti, quia auctorem peccati diabolum jugulasti. Cum autem eleemosynam feceris, et erga indigentem affectum misericordiae sollicita pietate dependeris, altare sacrum haedis pinguibus onerasti: nam si ex corde remiseris peccatum fratri tuo, et iracundiae tumore deposito, mitem intra te et simplicem recollegeris animam, immolasse te arietem, vel agnum in sacrificium obtulisse confide. Porro autem si divinis lectionibus instructus meditando sicut columba, et in lege Domini vigilando die ac nocte ab errore suo converteris peccatorem et a via nequitiae ad simplicitatem eum columbae revocaveris, atque adhaerendo 108.0262C| sanctis, feceris eum societatem turturis imitari, par turturum aut duos pullos columbarum Domino obtulisti. Quod si illa, quae spe et fide major est, charitas abundaverit in corde tuo, ita ut diligas proximum tuum non solum sicut teipsum; sed sicut ostendit ille qui dicebat: Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis (Joan. XV), panes similaceos in charitatis oleo subactos, sine ullo fermento malitiae et nequitiae in azymis sinceritatis et veritatis te obtulisse cognosce. Sin autem in amaritudine fletus tui fueris luctu, lacrymis et lamentatione confectus, carnem tuam maceraveris, et jejuniis ac multa abstinentia aridam feceris, et dixeris: Quia sicut in frixorio confrixa sunt ossa mea (Psal. CI), tunc sacrificium similam 108.0262D| a sartagine vel a craticula obtuleris: Et hoc modo inveniris tu verius et perfectius secundum Evangelium offerre sacrificia, quae secundum legem jam offerre non potest Israel. CAPUT IV. Quod omnis oblatio absque fermento et cum sale debet esse. (IBID.) Omnis oblatio quae offertur Domino, absque fermento fiet, nec quidquam fermenti ac mellis adolebitur in sacrificium Domino. Primitias tantum eorum offeretis et munera; super altare vero non ponentur in odorem suavitatis. (Ex Hesychio.) Nihil communionis vult habere doctrinam Dei cum exteriori scientia; quod enim fermentum alienam doctrinam appellat, 108.0263A| aperte ipse Dominus docuit dicens discipulis suis: Attendite a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum (Marc. VIII). Mel vero paganorum doctrina intelligi, propter suavitatem verborum et dulcedinem eloquii, Salomon in Proverbiis docet, dicens: Non respicias ad mulierem meretricem, favus enim distillans labia meretricis, et nitidius oleo guttur ejus, novissima autem illius amara quasi absinthium (Prov. V). Novissima autem quae? Quando videlicet inter veram sapientiam et fictam falsoque utentem nomine discernere coeperis; nam licet Ecclesiae in Canticis canticorum dicat: Mel et lac sub lingua tua (Cant. IV), non contradicit praesentibus, sed et valde consentit, neque in lingua tua dixit, sed sub lingua, ut ostenderet quod paganorum sapientia et 108.0263B| Judaeorum littera linguae Ecclesiae, id est doctrinae, subjecta est: ergo horum non vult integram Deo doctrinam offerri; inde dicit: Non adolebitur in sacrificium quod est in holocaustum, primitias tantum eorum offeretis. Praecepit enim ex parte illius sapientiae primitias offerri, non autem plene ea uti; sed quemadmodum cum Paulus apud Athenienses concionaretur, dicens: Sicut quidam vester poeta dixit, hujus et genus sumus (Act. XVII), qui inveniens verbum exterius ad occasionem Dei scientiae aptum, non quidem respuit nec tamen addidit, neque enim inde ultra testimonia multiplicavit. Quare? Quod placuit Deo per stultitiam praedicationis, sicut ipse Paulus ait, salvos facere credentes. Ut fides nostra non sit in sapientia hominum, sed in 108.0263C| virtute Dei, propter quod ait legislator, super altare vero non ponentur in odorem suavitatis, et cum liceret dici non ponuntur, non ponentur dixit, ostendens quod et si nos tentaverimus de exterioribus divinitatis adipisci notitiam, ad altare Dei hoc tale sacrificium non ascendit, nec odor fit suavitatis Domino, sed inferioribus deputatur tale sacrificium, et ut pote quod de terra habet subsistentiam, ad terram deprimitur. Quidquid obtuleris sacrificii, sale condies: nec auferes sal foederis Domini Dei tui de sacrificio tuo, in omni oblatione offeres sal. Quod sal pro apostolica sapientia dixit, plane hoc nobis Dominus ostendit, dicens apostolis: Vos estis sal terrae: si autem sal evanuerit ad nihilum valebit ultra, nisi ut mittatur foras, et conculcetur ab hominibus 108.0263D| (Matth. V). Propterea autem sal apostolicam sapientiam appellavit, quia sicut omnis cibus ad nutriendum aptus omnimodo sale conditur, ita et omnis sermo utilis ad juvandum apostolicae omnimodo necessarium habet sapientiae condimentum, propterea non esse minus sal a sacrificiis, sed in omni munere praecepit sal offerri: ut quodcunque docueris, quodcunque correxeris, in quacunque virtute conversatus fueris, apostolicam aemulationem atque imitationem opereris, memorque sis Pauli dicentis: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi (Philip. III). Et rursus: Jam non estis hospites et advenae, sed estis cives sanctorum, et domestici Dei superaedificati super fundamentum apostolorum et prophetarum, ipso 108.0264A| summo angulari lapide Christo Jesu (Ephes. II). Quia autem non simpliciter sal dixit, sed illud intelligibile legislator innuit: Non auferes, inquit, sal foederis Dei tui. Quod si foedus sive testamentum rationale est, utique et sal rationale est. Ergo testamenti evangelici, et salis apostolici praecommonere nos vult legislator. (Ex Hesychio.) Item quod mel in Dei sacrificio non offertur, indicat apud Deum nihil voluptuosum, nihil suave hujus mundi placere, nihilque quod non habeat mordacis aliquid veritatis: unde et pascha cum amaritudinibus manducatur: E contrario admisceri in omnibus sacrificiis sal jubetur, scilicet ut omnia quae ad Christi honorem offerimus sal rationis ac discretionis semper accipiant. Quod vero in sacrificium oleum offerebatur, significat 108.0264B| ut quidquid ad cultum Christi et devotionem sanctorum impendimus, totum cum hilaritate faciamus: Nihil, ut ait Apostolus, ex tristitia, aut ex necessitate, hilarem enim datorem diligit Deus (I Cor. IX). CAPUT V. De oblatione primitiarum frugum. (IBID.) Si autem obtuleris munus primitiarum frugum tuarum Domino, de spicis adhuc virentibus, torres eas igni, et confringes in morem farris, et sic offeres primitias tuas Domino, fundens supra oleum et thus imponens, quia oblatio Domini est, de qua adolebit sacerdos in memoria muneris, partem farris fracti et olei ac totum thus. (Ex Hesiod. [sic]) Non solos praecepit Dei notitiam sive scientiam eos offerre 108.0264C| qui in eadem scientia multum tempus permanserunt, sed et inchoantes illam, qualis fuit Paulus; mox enim ut vocatus est praedicavit, propter quod sic quae nunc dicuntur intelligamus. Primitivus Deo est is qui noviter coepit credere, et qui ei nullum pridem divinae scientiae obtulit fructum. Si ergo ei sacrificium verbi Dei offerimus, scientiam ejus noviter inchoantes, et virentia quidem ut noviter quid discentes et noviter percipientes obtulerimus, quoniam necdum subtiliter ejus proferre mysteria capiamus, ut farinam offeramus aut similam necessarium est, ut virentia et torrida atque confracta, vel, sicut Septuaginta dicunt, ut recentia fricta matura fracta offeramus. Quemadmodum enim humectos fructus, et qui necdum possunt moli ut fiant 108.0264D| farina aut simila, quando voluerimus aptos esui reddere, igne eos confringentes, paleas eorum in eo quod eos frigimus separamus, sic quicunque necdum scientiam solidam habemus, nec subtilem excelsamque theologiam, necdum enim illam discernere idonei sumus, spiritualium Scripturarum perfectam scientiam non habentes: opus habemus eam in igne spiritus frigere, id est, illius operationem et subministrationem nobis commodari, ut ab ea litterae paleas separemus, ex illo enim sufficientem atque celerrimam Dei scientiam possidebimus. Propter quod eam intelligibilis sacerdos suscipit, oportet autem nos superfundere oleum, et superimponere thus; per eleemosynam quippe et orationem 108.0265A| scientia divina in nobis perficitur. De sacerdote autem ac de memoriali super altare posito supra jam diximus, nec necesse est illud iterari. (CAP. III.) Quod si hostia pacificorum fuerit ejus oblatio, et de bobus voluerit offerre, marem sive feminam immaculatam offeret coram Domino. Ponetque manum super caput victimae suae, quae immolabitur in introitu tabernaculi, fundentque filii Aaron sacerdotes sanguinem per circuitum altare, et offerent de hostia pacificorum in oblationem Domini, adipem qui operit vitalia, et quidquid pinguedinis intrinsecus est. Duos renes cum adipe quo teguntur ilia, et reticulum jecoris cum renunculis: adolebuntque ea super altare in holocaustum, lignis igne supposito, in oblationem suavissimi odoris Domino. (Ex Hesychio.) Quoniam 108.0265B| conversationes Deus hominibus differentes per legem sanxit; et in modum scandalorum [scalarum] virtutes ordinavit; ut alio quidem liceret omnes assequi, alio autem quasdam, ut sursum tamen quisque sublevaretur a terra, hoc quippe et differentia sacrificiorum significabat. Nam hic quidem de nobis holocaustum offeret, totum semetipsum Deo offerre volens, sicut et Paulus dicebat: Christo confixus sum cruci (Gal. II). Alter, sacrificium pacificorum sive salutare, qui desiderat salutem, et non potest nimis sublimiter conversari; nam et si non valet virginitatem quispiam consequi, in casto autem conjugio conversetur, viam [veniam] percipit a Domino qui dixit: Nom omnes capiunt verbum, quando de virginitate apostolis exponebat; sed tamen inter eos 108.0265C| qui salvantur necessarie ordinatur, hoc ipsum tamen et de contemptu rerum, et de justitia et de cibo cum gratiarum actione; quod magnus est qui magna, et parvus, non tamen minimus, qui saltem mediocria consequi potest. Ut probaretur ergo quia duae conversationum species sunt ad justificationem hominum, duas sacrificiorum spontaneorum definitiones posuit. Ait enim in libro Exodi: Altare de terra facietis mihi, et immolabitis super holocaustomata et pacifica vestra, oves vestras et boves in omni loco in quo nominatum fuerit nomen meum: veniam ad te et benedicam tibi (Exod. XX, XXV). Et praecepit quidem pacificorum holocaustum, subinfert autem pacifica, velut secundi ordinis et virtutis. Quicunque ergo solum sibi hoc putat sufficere si salvetur, 108.0265D| siquidem de bobus offeret. Esse autem bovem diximus eos qui circa agenda ea quae legis sunt vacant, sive masculum sive feminam. Immaculatum tamen munus offerat, et quidem eum qui holocaustum offeret non praecepit offerri feminam, nequaquam feminam privans ab hujusmodi conversatione, sed ostendens quod perfecta sapere proprie virorum est. Quod et si mulier haec sapiat, vir haec, ut pote fortis, appellabitur, de qua Salomon dixit: Mulierem fortem quis inveniet (Prov. XXXI), demonstrans quod fortitudo, id est perfectio, difficile in mulieribus invenitur. Pacificorum autem sacrificium virorum et mulierum est; oportet enim et mulieres ita vivere sicut aptum est ad salutem. Sed quamobrem 108.0266A| manus imponere super caput victimae praecipiuntur, et immolare in introitu tabernaculi, sanguinemque fundere in circuitu altaris, in sacrificiis holocaustomatum sufficienter discussimus. Quod autem Deo offerre de suo sacrificio necesse habeant si salvari volunt, hoc quaeri et considerari necessarium est. Offerunt enim de hostia pacificorum in oblationem Domini, adipem qui operit vitalia et quidquid pinguedinis intrinsecus est, vel, sicut Septuaginta, adipem qui operit ventrem, et omnem adipem qui in ventre est, per ventrem cor significans. Ideo autem secundo ejus in supradicta editione memoriam fecit, quia duas habent operationes, sicut dicunt medici. Etenim per unam partem trahit alimenta, quod ventrem superiorem; per aliam 108.0266B| purgationes discernit, quod ventrem inferiorem vocant; renes vero quo vitalium seminum sunt ministeria: habent autem communionem cum ventre et femoribus; atque hujus rei gratia, adipem primum qui supra ventrem est, et duos renes, et rursus adipem qui super eos est, id est, super femora, ut pote quae vicina sunt renibus, jubet offerri, quia inter medium femoris et ventris renes siti sunt. In jecore autem, id est in hepate, delectationem sive concupiscentiam constitutam esse dixit: unde idem, secundum Septuaginta, hepatis pinnam cum renibus auferri dictum est, ut pote hepate in renibus vim operationis suae ministrante. Sed quid per haec significat? vel quid sancit iis qui salvari volentibus etiam nunc in parabolis os aperuit? Quod oportet 108.0266C| hostiam, id est primitias et holocaustomata, Deo ab his qui salvari volunt, intelligibilem adipem, videlicet desiderium, quod Graeci epitymiam dicunt, offerri: qui prius quidem operit superiorem ventrem, deinde inferiorem, ut et in cogitando et in implendo desiderium Deo offeramus: Oportet enim proponi prius, et postea compleri. Ergo venter animae cor est, in quo prius proponimus quasdam actiones, postea autem conamur implere. Proponere ergo appetere quodammodo est, festinare autem proficere digestio forsitan quaedam proprie dicatur, quorum utrorumque desiderium, quod adipem clamavit, necesse habemus Deo offerre, ut nihil pravum proponamus neque expleamus. Bene autem super ventrem superiorem, qui est appetitus, 108.0266D| adipem qui operit ventrem ait, quia maxima pars desiderii circa appetitum et circa propositum est. Inferiori autem ventri duos renes conjunxit; diximus enim quod communionem renes ad cor habent, unde David ait: Ure renes meos et cor meum (Psal. XXV). Audi etenim Dominum per Jeremiam prophetam dicentem: Ego Dominus scrutans corda et probans renes (Jer. XVII). Nullo modo autem membra haec prophetia conjunxisset, nisi omnimodo quippiam eis commune fuisset. Motum enim irascendi in corde, in renibus autem memoriam ejus jacere medici dicunt. Unde innocentiae sibi testimonium perhibens David: Judica me, Domine, quoniam ego in innocentia mea ingressus sum (Psal. 108.0267A| XXV), ait; et renes uri atque cor postulavit, ut pote cui utraque poterant testimonium perhibere. In renibus istis etiam seminis causa est, unde et communionem cum femoribus habere, qui ipsi coitalibus actionibus vim praebent, putantur. Vult ergo et nuptiarum desiderium offerri Deo, ut prolis causa, non fornicationis, proveniat, et honorabile sit conjugium et thorus immaculatus. Sed et hoc quod in nobis est irascibile Deo debet offerri, sic enim non ad operationem peccati, sed ad destructionem peccati irasci poterimus, et David in nobis implebitur Scriptura: Irascimini et nolite peccare (Psal. IV). Quia enim est ira placens Deo, quando non ad nocendum, sed ad corrigendum proficit, probat aperte quod primum de Moyse in Exodo scribitur, ait enim: 108.0267B| Cumque appropinquasset ad castra, vidit vitulum et choros, iratusque valde projecit de manu tabulas, et confregit eas ad radicem montis, etc. (Exod. XXXII). Quod autem in hepate concupiscentiae requiescere putantur, propterea pinnam, id est, summitatem, auferri cum renibus praecepit, et offerri ad altare: ut ab omni mala delectatione mundemur, scientes quia primitiva cogitationum nostrarum Deo necesse habemus offerre, sanctificantes per delibationem et massam. Verumtamen ita se quis debet disponere, ut omne desiderium et propositum cujuslibet actionis et consummationem Deo offerat, sed a mala ira et a tali delectatione mundari debet. Propterea enim motum irae et delectationum primitias, ipsumque totum conjugium, per pinnam hepatis et 108.0267C| renum offeret, recteque potest suam conversationem ad supernum altare offerre, et super holocausta, et super ligna quae sunt super ignem. Secundum enim mandata spiritus conversatur, et hostia Deo suavissimi odoris efficitur. Placet quippe ei perficere fructum, non solum centesimum, sed et sexagesimum et tricesimum. Si vero de ovibus fuerit ejus oblatio et pacificorum hostia, sive masculum sive feminam obtulerit, immaculata erunt. Si agnum obtulerit coram Domino, ponet manum super caput victimae suae, quae immolabitur in vestibulo tabernaculi testimonii, fundentque filii Aaron sanguinem ejus per altaris circuitum, et offerent de pacificorum hostia sacrificium Domino, adipem et caudam totam cum renibus et pinguedinem quae operit ventrem: atque 108.0267D| universa vitalia et utrumque renunculum cum adipe qui est juxta ilia, reticulumque jecoris cum renunculis, et adolebit ea sacerdos super altare in pabulum ignis et oblationis Domini. Si capra fuerit ejus oblatio, et obtulerit eam Domino, ponat manum suam super caput ejus, immolabitque eam in introitu tabernaculi testimonii, et fundent filii Aaron sanguinem ejus per altaris circuitum, tollentque ex ea in pastum ignis Dominici adipem qui operit ventrem, et qui tegit universa vitalia, duos renunculos cum reticulo quod est super eos juxta ilia [Al., circa vitalia], et arvinam jecoris cum renunculis adolebitque ea sacerdos super altare in alimoniam ignis et suavissimi odoris. Omnis adeps Domini erit jure perpetuo in generationibus 108.0268A| et cunctis habitaculis vestris, nec adipem nec sanguinem omnino comedetis. (Ex Hesychio.) Quem bovem offerre, et quem rursus ovem, quem vero capram, legislator praecepit, olim in his quae de holocaustis dicta sunt exposuimus: ergo bovem legalium mandatorum operatorem ostendimus. Oves autem simplices esse diximus, capras etiam simplices quidem versatos in peccatis, sed tamen postea conversos; sed ibi ovibus etiam caprarum sacrificium miscuit, ait enim: Quod si de pecoribus oblatio est, de ovibus sive de capris holocaustum, anniculum absque macula offerret; LXX autem sic edunt: Si ab ovibus munus ejus ab agnis et haedis in holocaustum, masculum immaculatum offeret illum. Quia oves genus quodammodo esse agnorum et haedorum complexi, Vetus 108.0268B| Testamentum aestimavit, invenies non hic tantum, sed et apud Amos, capras appellatas oves. Ait enim (Cap. VII): non sum propheta nec filius prophetae, sed e populis [ Ms., epolus] ego sum vellicans sicamina, et sustulit me Dominus ex gregibus ovium; cum proprie e populis [epolus], quae capras vescuntur [qui capras pascunt] appellentur, manifestum est quia et capras inter oves posuit. Quia ergo quaedam ex ipsis agnos, quaedam capras lex dicit: quorum quidem agni simplices tantum et qui nihil peccaverunt significantur; caprae autem simplices quidem, sed qui peccaverunt et conversi sunt, horum sacrificium unum quodammodo esse in holocaustomatibus recte traditum est. Eum enim qui perfecta vult sapere, etsi peccator fuit, ex quo vitam 108.0268C| perfectam elegerit, sic oportet conversari sicut ille qui ante non peccavit. In sacrificio autem pacificorum cum eadem custodisset, tam in sacrificio ovium quam caprarum et boum, unum hoc plus in ovibus custodivit; quod non solum adipem reticulumque jecoris, vel secundum Septuaginta, pinnam hepatis, sed renes et caudam, vel idem secundum Septuaginta lumbum immaculatum cum renibus jussit offerri, quia enim ut simplex multa quae operari debuit omisit: debet suam virtutem offerre Deo, ut non virtute sua in malum, ut simplex, sed magis utatur in bonum et manifestum faciat, quia nihil ex his quae scire potest et exsequi omisit. Recte cauti redduntur simplices, ut pote qui ex simplicitate 108.0268D| facile poterant ad voluntatem trahi, ut non solum renes et adipem qui super ipsos est, sed et lumbum qui est in renibus offerant Deo. Quod autem adjicit in eadem translatione sine macula, integrum hoc intellige; quod explanans Symmachus pro immaculato integrum posuit. Aquila autem perfectum. Nam et propterea cum renibus addidit, integrum illud perfectumque secundum quod diximus offerri volens, ne aliud ejus Deo, aliud autem adversario simplex offeratur, sufficit enim huic ad veniam ea quae virtutis sunt non agere. Nam cum mala operatur, veniam non habebit; unde simplices ut columbas jubet esse Dominus, quia columbae nimiam quodammodo simplicitatem habent, verumtamen ab omni malitia non desunt. Qui autem de bobus sacrificium offert, 108.0269A| ut pote operator legalium mandatorum, non habet necessitatem lumbum offerre, quia hoc in correctione bonarum sortitus est actionum; is autem qui de capris immolat, etsi simplicis est generis, verumtamen quia ex peccatoribus conversus intellectus est, non potest lumbum immaculatum offerre: olim quippe eum peccato maculavit. Manifestum est ergo quod hic quidem, ut pote qui non fuerat in peccatis, immaculatum lumbum offerre potest, qui vero fuit, hic jam non offeret lumbum in sacrificiis, siquidem quae sunt de capris ascribitur, de quibus lumbum offerri non sancivit. Et hoc erat propter quod in sacrificio pacificorum ab agnis capras distinxit. Communia autem sunt alia, de quibus loqui necessarium non habemus, in oblatione enim boum sufficienter 108.0269B| tractatum est. Illud autem oportet cognosci quomodo ubi ait: Adolebit ea sacerdos super altare in alimoniam ignis et suavissimi odoris, cum Septuaginta edidissent: Offeret illud sacerdos ad altare exta, odor suavitatis, caeteri interpretes in sacrificio quidem holocaustomatum, pro extis, holocaustomata; alii autem oblationem ediderunt: in hoc autem pacificorum sacrificio, hic quidem panem, alii autem frumentum demonstrantes sine dubio, quia et si non perfectae philosophiae sit oblatio, hoc enim est holocaustomatum sacrificium, verumtamen sufficiens est etiam haec pascere in his quae sunt ad salutem et fortitudinem dare operanti, hoc enim nutrimentum panem praebere David propheta dicit cum ait: Panis, enim, confirmat cor hominis. Omnis 108.0269C| adeps Domini erit jure perpetuo in generationibus et cunctis habitaculis vestris, nec adipem nec sanguinem omnino comedetis (Psal. CIII). Adipem ejus qui in nobis est desiderii, seu concupiscentiae; sanguinem vero animae figuram gerere diximus; quia ergo adipem in aeternum praecepit offerri, manifestum est quia consecrari Deo nostrum desiderium sive concupiscentiam vult. In aeternum autem, hoc est, ne ad Deum illud et ad mundum dividamus, propter quod et addidit, In generationibus, id est, per singulas aetates. In generationes autem permutationes aetatum intelliguntur. Quod ostendit Jeremias, cum populo Judaico in Babylonia scribere in septem generationibus septuaginta annorum dicens numerum. In cunctis autem habitaculis, id est, in omni conversatione, 108.0269D| sive socialem hanc agamus, sive solitariam assequamur vitam. Unde David dicebat: Qui habitare facit unanimes in domo (Psal. CXII). Adipem atque sanguinem praecepit omnino non comedi: adipem ad hoc, quia desiderium sive concupiscentiam nos habere propriam, id est carnalem, non vult, propter quod Jacobus dicebat: Unusquisque autem tentatur, a concupiscentia sua abstractus et illectus (Jac. I); sanguinem autem, ut nec ad suam mortem, neque ad proximi currat: Bestiarum quippe hoc est crudelium proprium; ideo dixit: Non edetis omnem sanguinem. Non solum nos proximis parcere, sed et nobismetipsis praecipiens, nam et ad Noe aperte alia rursus praecepit: Carnem cum sanguine non 108.0270A| comedetis, sanguinem enim animarum vestrarum requiram. Significans quia per abstinentiam sanguinis, ab homicidiis abstinere vult hominem. Pro Deo autem non immolari vetuit, nec despicere animam, sed omnino praecepit, unde et sanguinem circa basim fundi altaris jussit. CAPUT VI. De hostiis pro peccato ignorantiae. (CAP. IV.) Locutusque est Dominus ad Moysen dicens: Loquere filiis Israel: anima cum peccaverit per ignorantiam, et de universis mandatis Domini, quae praecepit ut non fierent, quippiam fecerit, si sacerdos qui est unctus peccaverit, delinquere faciens populum, offeret pro peccato suo vitulum immaculatum Domino. Et adducet illum ad ostium tabernaculi testimonii 108.0270B| coram Domino, ponetque manum suam super caput ejus, et immolabit eum Domino. Hauriet quoque de sanguine vituli, inferens illud in tabernaculum testimonii. Cumque intinxerit digitum in sanguine, asperget de eo septies coram Domino contra velum sanctuarii. Ponetque de eodem sanguine super cornua altaris thimiamatis gratissimi Domino, quod est in tabernaculo testimonii. Omnem autem reliquum sanguinem fundet in basim altaris holocausti in introitu tabernaculi. Et adipem vituli offeret pro peccato, tam eum qui operit vitalia, quam omnia quae intrinsecus sunt, duos renunculos et reticulum in quod est super eos juxta ilia, et adipem jecoris, cum renunculis, sicut aufertur de vitulo hostiae pacificorum. Et adolebit ea super altare holocausti. Pellem vero et 108.0270C| omnes carnes cum capite, et pedibus et intestinis et fimo, et reliquo corpore efferet extra castra in locum mundum ubi cineres effundi solent. Incendetque ea super lignorum struem, quae in loco effusorum cinerum cremabuntur. Nihil eorum quae necessaria fuerunt legislator omisit; designans quippe conversationum differentias, et ostendens nobis vias in oblatione sacrificiorum, quibus nos oporteat conversari, post hoc necessarie exponit Christi sacrificium, per quod nobis peccatorum remissio et redemptio concessa est. Ante alia ergo hoc nunc primum intende, quia peccata dixit esse animae, quidam enim corpus quasi causale peccati accusant, sed non ita est. Nam si sana sit anima, nihil illi nocebit carnis luxuries. Quam si secundum quem oportet modum regat anima, 108.0270D| recedit et cessat. Si autem dicis, atqui nolentem eam peccare dixit, verumtamen non coacta a carne, sed ignorantia boni, quam ex negligentia et mutatione deteriorum patitur, per quam etiam suavia ea quae sunt noxia aestimat. Sed et hoc vide quomodo in multis sacerdotem permiscet. Ait enim: Anima cum peccaverit de universis mandatis Domini quae praecepit ut non fierent, quippiam fecerit. Si sacerdos qui est unctus peccaverit, siquidem sacerdos qui unctus est peccavit, similem dicit aliis sacerdotem pro peccatis offerentem, quia et Christus nobis se similem praebuit, de ipso quippe ait Paulus: Propter quod debuit per omnia fratribus similis esse, ut misericors fieret (Heb. II). Et fidelis sacerdos in his quae 108.0271A| ad Deum sunt ad reconcilianda peccata populi, plurima nimis hujus legis in Christo exponens. Sed jam sunt et quaerenda sequentia: nam ecce legislator peccatum ipsius sacerdotis peccatum populi appellavit, quia negligens sensibilis sacerdos, aut peccans ipse aut non vindicans in peccatoribus, illicit eos qui rudes sunt ad similia. Intelligibilis autem nec ipse peccatum fecit, nec nos vel parum neglexit; qui cum lege nobis naturali etiam scriptam dedit, et non sine testimonio, sicut ait Paulus, semetipsum reliquit. Verumtamen quia haec figura coaptanda est in Christo, secundum quod possibile est, ut per omnia imaginis consumitur color, hoc quod dictum est secundum quod dignum est Christo intelligibili sacerdoti debemus accipere. Si enim Dei longanimitate 108.0271B| non volentis peccatorem perdere abusus fuerit quis, videtur illi Deus licentiam dare peccandi, propter quod Isaias ait: Quare errare nos fecisti, Domine, de viis tuis, indurasti cor nostrum ne timeremus te? (Isa. LXIII.) Habacuc etiam similia quodammodo queritur, Quare non respicis super inique agentes, et taces, devorante impio justiorem se, et facies homines quasi pisces maris, et quasi reptile non habens principem? (Habac. I.) Aperte ergo videtur legislator illum sacerdotem significare cui dictum est: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech, eum qui a Patre unctus est, ad quem David dicebat: Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi, virga recta est virga regni tui, dilexisti justitiam et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus Deus tuus (Psal. XLIV). Hic 108.0271C| ergo pro peccatis nostris convenienter sacrificium obtulit, de quo Paulus Hebraeis scribit: Sic et Christus semel oblatus ad multorum exhaurienda peccata, secundo sine peccato apparebit exspectantibus se in salutem (Hebr. IX). Offeret tamen se pro peccato suo, LXX autem addunt, quod peccavit. Peccatum autem ejus, sicut qui semel illud in se suscepit, nostrum peccatum dicitur; unde et Paulus dicebat: Obsecramus pro Christo reconciliari Deo, et qui nesciebat peccatum, peccatum pro nobis fecit (II Cor. V). Vitulum autem immaculatum Domino, videlicet Patri, offeret carnem suam; immaculatum vero, quia peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus (I Petr. II). Vitulus autem est quia in cruce intelligibiles nostros inimicos ventilavit. Quod autem LXX 108.0271D| vitulum de bobus legunt, ideo intelligemus dictum de bobus, quia secundum carnem ex patribus fuit qui de Legis exstiterant justitia gloriosi. Ubi autem offeret vitulum, id est, carnem suam? Ad ostium tabernaculi testimonii coram Domino, ad ostium quidem ut sacrificium Christi secundum doctrinas et traditiones apostolorum factum fuisse intelligamus, has enim esse ostia tabernaculi testimonii superius ostendimus, ut pote ad coelum introitum praebentia, quod tabernaculum est testimonii, habitare enim hic in tabernaculo testimonii docetur atque probatur. Habet enim Isaias apertissimam testimonii probationem dicens: Qui extendit velut nihilum coelos, et expandit eos sicut tabernaculum 108.0272A| ad inhabitandum (Isa. XL). Coram Domino autem, quia inspiciente Patre consummabatur crucis mysterium, in tantum ut etiam aspicienti utique Patri diceret Dominus: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum (Luc. XXIII). Ponere autem eum manum super caput vituli, et jugulare vitulum praecepit. Nemo enim illum obtulit, sed nec immolare poterat, nisi semetipsum ipse ad patiendum tradidisset, propter quod non solum dicebat: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam (Joan. X), sed et praeveniens, semetipsum in coena apostolorum immolavit. Quia enim de sanguine in tabernaculo testimonii intulit, docet Paulus ad Hebraeos dicens: Christus existens pontifex futurorum bonorum per amplius et perfectius 108.0272B| tabernaculum non manufactum, id est, non hujus creationis, nec per sanguinem taurorum et vitulorum, sed per proprium sanguinem introivit semel in sancta, aeterna redemptione inventa (Heb. IX). Et rursus: Neque enim in manufacta sancta ingressus est Christus formam verorum, sed in ipsum coelum ad ostendendum se vultui Dei pro nobis. Hic ergo tabernaculum testimonii coelum, quippe quia in ipso habitare Deum prophetae testificati sunt intelligamus: Qui habitat in coelis, inquit, irridebit eos (Psal. II), et, Nemo ascendit in coelum nisi qui descendit de coelo (Joan. III), Unigenitus de semetipso dixit hominibus. Ibi sanguinem introduxit, quia cicatrices portans passionum, a mortuis resurrexit, unde et suum corpus palpandum Thomae praebuit, atque ita 108.0272C| in coelos ascendit. Probant autem sequentia: Cumque intinxerit digitum in sanguine, asperget de eo septies coram Domino contra velum sanctuarii. Multis nominibus carnem Domini appellat, quia et multas operationes implevit, unde et ipse Dominus modo quidem semetipsum sacrificium, modo pastorem (Luc. XI). Deinde rursus vitem, et panem vitae, granum tritici (Joan. XV, VI, XII), opportune dispensatoriis verbis varians suas appellationes nominavit. Et nunc ergo velum ejus carnem appellavit; dubitare enim hoc non possumus, Paulo ad explanationem hujus mysterii dicente: Habentes fratres confidentiam in introitum sanctorum in sanguine Christi, quam initiavit nobis viam novam, et viventem per velamen, id est, carnem suam, et sacerdotem magnum 108.0272D| in domum Dei introeamus cum puro corde in satisfactione fidei (Hebr. X), propterea et sanctuarii velum appellatum est, figuram quippe carnis Sancti sanctorum gerebat. Quia ergo digitus Dei virtus ejus dicitur, convenienter digitum in sanguinem intingit, ut ostendatur quia passiones carnis Dominicae virtute divinitatis actae sunt. Nam quomodo poterant talia tunc fieri, id est, solis recessus, terraemotus, scissio petrarum, et similia? Hic ergo virtute divinitatis passionem suscipiens, aspersit quidem suam carnem; aspersit autem septies, quia pro remissione hoc peccatorum, et pro subministrando nobis sancto Spiritu fecit, utrumque enim praedictus designare consuevit numerus. Quia autem sanguinem oportet 108.0273A| nos in passione ejus accipere, probant Pilati et Judaeorum turbae; dum enim traderetur cruci, ipse quidem clamabat: Mundus sum a sanguine justi hujus (Matth. XXVII). Illi autem: Sanguis ejus super nos et super filios nostros (Ibid.). Hujus aspersionis et Petrus in catholica epistola meminit, apostolum se nominans secundum praescientiam Dei Patris in sanctificatione spiritus, in obedientiam et aspersionem sanguinis Jesu Christi (Petr. I). Ponetque de eodem sanguine super cornua altaris thymiamatis gratissimi Domino, quod est in tabernaculo testimonii. Hic altare sedem Dei, hoc est cherubim, significat; quod enim sunt altare Isaias per visionem seraphim manifestavit, ait enim: Et volavit ad me unus de seraphim, et in manu ejus calculus quem forcipe tulerat 108.0273B| de altari (Isa. VI). Thymiama autem sicut LXX dicunt compositiones, compositionem omnium sicut in thymiamate virtutum dicit: quia sunt intelligibile thymiama, ubi quippe decet virtutes, nisi in sede Dei esse compositas: in quibus et si in terra conversatio est, de coelo tamen descendunt, unde et Paulus de his qui in virtutibus conversabantur dixit: Nostra autem conversatio in coelis est (Philip. III). Jacobus vero ait: Quae autem desursum est sapientia, primum quidem benigna est (Jac. III). Sapientiam dicens unam de generalibus esse virtutibus. Post hanc enim fortitudo, et justitia, et charitas, multo magis et caeterae cum hac ordinantur, quae dum sunt quatuor, ut arbitror, excellenter cornua praedicti altaris, quia genera sunt aliarum virtutum 108.0273C| convenienter, nominantur. Ait autem et Isaias: Misericordiae Domini memorabor reminiscens virtutum ejus. Has Dominus ungit proprio sanguine, virtutem eis praestans majorem perfectioremque, ut contra adversariorum vires praevalere possint. Omnem reliquum sanguinem vituli fundi circa basim altaris holocausti, quod est in tabernaculo testimonii praecepit. Altare holocaustomatis rursus Christi corpus intelligamus. Sicut enim ipse sacerdos et sacrificium est, sic et altare est; si autem in multis nominibus unum est quod significatur, diximus quippe eum oportere intelligi etiam velum, nihil est quod ex hoc possit obsistere; dum enim multae sint in ipso operationes, convenienter etiam multa sunt 108.0273D| nomina. Quia autem intelligibile altare corpus Domini, et beatus Paulus intelligit ipso dicente cognosce; ait enim: Habemus altare de quo edere non habent potestatem hi qui tabernaculo deserviunt, corpus videlicet Christi, de illo enim Judaeis comedere fas non est. Hoc altare necessarie in introitu tabernaculi testimonii, id est in introitu coelorum est, quia per ipsum ingressum habemus in coelis. Sed jam reliqua sacrificii hujus discutiamus; quaecunque enim in sacrificio pacificorum seu salutari praecepit, eadem fieri etiam in hoc praecepit: duos renunculos jubet offerri, et reticulum quod est super eos et adipem jecoris, quod LXX edunt, et pinnam hepatis. Et adoleri ea super altare holocaustomatum, in duobus sacrificium dividens, quatenus omnibus 108.0274A| liceat Christi sacrificium imitari, id est, tam his qui inferioris sunt conversationis, eis quippe convenire pacificorum diximus sacrificium, quam altiora sapientibus, quibus imitari sufficit, quae sequuntur: Pellem vero et omnes carnes cum capite et pedibus et intestinis, et fimo et reliquo corpore efferet extra castra. Quod praecepit ut non Christum dividas, sicut quidam dividunt dicentes: Is qui de Maria est, passus est, qui autem de Deo Patre est, passus non est. Nobis enim unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, qui [ Ms., quia], secundum quod Paulus dixit. Cum ut homo pateretur miracula, tamen in passionibus operabatur ut Deus (Hebr. II). Caro enim in Domino omnis ejus humanitas, quia Verbum caro factum est, dicitur, propter quod et carnem 108.0274B| ejus cum capite et pedibus vel cum capite et extremis, videlicet pedibus. Sic enim caeteri interpretum ediderunt, jussit incendi ut per praedicta verba, eum qui pro nobis passus est esse a principio, et in novissimis intelligeremus, de quo ait Paulus, quia in ipso creata sunt omnia quae in coelis, et quae in terra, visibilia et invisibilia. Sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates. Omnia per ipsum, et in ipso creata sunt, et ipse est ante omnia, et omnia in ipso constant. Et ipse est caput corporis Ecclesiae, qui est principium primogenitus a mortuis, ut sit ipse in omnibus primatum tenens (Colos. I). Insuper cum intestinis et fimo, vel, sicut Septuaginta, cum ventre et stercore, ait, ut quia mentis intelligibilis venter figuram gerit, sicut in sacrificiis 108.0274C| aliorum holocaustorum ostendimus, ex eo mentem habuisse nostram eum qui pro nobis passus est, minime ignoramus, quod quidam haereticorum negant. Fimus autem peccata generis humani significat, quae crucifixus in se suscepit, haec enim fimus Domini verisimiliter dicuntur, fimus quippe cum sit immundus, gerentem non polluit. Neque naturae nostrae est quamvis sit in nobis, sicut et peccata nostra quae portavit Dominus, et aliena fuerunt ab eo, et eum nullatenus polluerunt, permansit enim sine peccato. Totum ergo vitulum, id est, totum Christum, extra castra in loco mundissimo ubi effundi cineres solent ejici legislator jubet, apertissime sacrificii Christi locum significare studens, extra castra enim passus est, quod testatur Paulus, dicens: Ideo et Jesus ut 108.0274D| sanctificaret plebem extra portam passus est (Hebr. XIII). Quis autem mundus est cineris locus? Golgotha videlicet, et in tantum mundus, ut mundum totum ipse mundaret; cineris autem recte locus dictus est, quia in ipsa exstincta sunt peccata generis humani, unde et mundus locus appellatur. Incendentque ea super struem lignorum. Ligna autem in igne, sacras Scripturas diximus; quaecunque autem in Domino tempore passionis gesta sunt, ad implenda ea quae prophetae dixerunt sunt gesta, quod manifestat Dominus, quando a Judaeis comprehensus est, dicens: Tanquam ad latronem existis cum gladiis et fustibus comprehendere me: quotidie in templo sedebam docens, et non me tenuistis, hoc autem factum 108.0275A| est ut complerentur Scripturae prophetarum (Luc. XXII). Et rursus: Jesus autem videns quod omnia consummata essent, ut impleretur Scriptura, dixit, Sitio (Joan. XIX). Sed cum per singula figura Dominicae passionis appareat, tamen planius legislator videtur hoc in sequentibus figurare mysterium. (CAP. IV.) Quod si omnis turba Israel ignoraverit, et per imperitiam fecerit quod contra mandatum Domini est, et postea intellexerit peccatum suum, offeret vitulum pro peccato, adducetque eum ad ostium tabernaculi, et ponent seniores populi manus super caput ejus coram Domino, immolatoque vitulo in conspectu Domini, inferet sacerdos qui unctus est de sanguine ejus in tabernaculum testimonii, tincto digito aspergens septies contra velum, ponetque de eodem sanguine in 108.0275B| cornibus altaris, quod est coram Domino in tabernaculo testimonii. Reliquum autem sanguinem fundet juxta basim altaris holocaustorum, quod est in ostio tabernaculi testimonii, omnemque ejus adipem tollet, et adolebit super altare, sic faciet et de hoc vitulo quomodo fecit et prius. Et rogante pro eis sacerdote, propitius erit Dominus. Ipsum autem vitulum efferet extra castra, atque comburet, sicut et priorem vitulum, quia pro peccato est multitudinis. Nihil in his legislator commutavit quod esse possit extra praedictum sacrificium, quod est principis sacerdotum. Idem enim a turba Israel et a sacerdote offerri praecepit, vitulum enim et hic et illic dixit. Similiter etiam sanguinem in tabernaculo testimonii offerri jubet, vitulum autem extra castra incendi. Atque 108.0275C| apertissime in his quae dicta sunt ostenditur quia eadem erant plebis sacerdotisque peccata, nam quam ob causam idem sacrificium pro eis offerret. Quod autem de sacrificio immutatum est, hoc magis ad firmitatem pertinet, quod unum sit sacrificium, nam in sacerdote non dixit, si cognoverit peccatum suum. Nec enim ignoraturus erat Dominus peccatum, quod ut susciperet incarnatus est. De turba autem, id est, de synagoga, sive de plebe, attende quid ait: Quod si omnis turba Israel ignoraverit, et per imperitiam fecerit quod contra mandatum Domini est, et postea intellexerit peccatum suum. Ergo ab initio quidem suum peccatum ignoraverunt, sed postea cognoverunt; et hoc ostendunt ipsa verba Domini, ait enim: Nisi venissem et locutus eis fuissem, peccatum non 108.0275D| haberent, ut ignorantes utique, nunc autem excusationem non habent de peccato suo (Joan. XV), ut pote per ejus doctrinam discentes quod nesciebant prius; quando ergo suum peccatum cognoverunt, tunc ad sacrificium Unigeniti se verterunt. Deinde in sacrificio sacerdotis ipsum diximus imposuisse manum super caput vituli, hic autem seniores hoc facere dicit. Utrumque enim revera in Christi sacrificio agebatur, id est, quia et imminebant ad consummandum illud seniores populi et scribae, et Caiphas princeps sacerdotum, dicebantque: Expedit vobis ut unus homo moriatur pro populo, et non tota gens pereat (Joan. XVI). Et quia nullo modo expleri potuisset, si non semetipsum ad passionem Dominus 108.0276A| tradidisset, in tantum uti praediceret Petro: Mitte gladium tuum in vaginam, calicem quem dedit mihi Pater, non vis ut bibam illum? (Matth. XXVI.) Festinabat enim dispensare nostrorum peccatorum remissionem, quod necessarie in his quae sunt de vituli synagogae sacrificio est consideratum. Ait enim: Sic faciet de hoc vitulo quomodo fecit et prius. Et rogante pro eis sacerdote, propitius erit Dominus. Christus enim factus est nobis propitiatio in sanguine suo, sicut a beato Paulo Romanis scriptum est, per quem in tantum peccata remissa sunt, quatenus ipsi quoque remissionem mererentur qui in eo peccaverunt. De ipsis quippe dixerat: Pater, ignosce illis, nesciunt enim quid faciunt (Luc. XXIII). Sed quid ad finem sacrificii legislator dixit? Sufficit enim nobis 108.0276B| legis ipsius conclusio ad manifestanda praesentia. Ipsum autem vitulum efferet extra castra atque comburet, sicut et priorem vitulum, quia pro peccato est multitudinis. Vides quomodo nihil mutari in secundo sacrificio extra hoc quod primo est praecipitur? Et quamobrem? Quia pro peccato est, inquit, multitudinis. Ergo hoc manifestum est et indubitabile quia idem peccatum plebis et sacerdotis intellexerit. Et propterea idem in utroque sacrificium ordinavit; nec ipsis quidem verbis dividens quod non faceret, nisi figurae fuissent ea quae tunc agebant. (IBID.) Si peccaverit princeps, et fecerit unum e pluribus per ignorantiam, quod Domini lege prohibetur, et postea intellexerit peccatum suum, offeret hostiam Domino, hircum de capris immaculatum, ponetque manum suam 108.0276C| super caput ejus. Cumque immolaverit eum in loco ubi solet mactari holocaustum coram Domino, quia pro peccato est, tinget sacerdos digitum in sanguine hostiae pro peccato, tangens cornua altaris holocausti, et reliquum fundens ad basim ejus. Adipem vero adolebit supra, sicut in victimis pacificorum fieri solet, rogabitque pro eo et pro peccato ejus, ac dimittetur ei. Quod si peccaverit anima per ignorantiam de populo terrae, ut faciat quidquam ex his quae Domini lege prohibentur, atque delinquat, et cognoverit peccatum suum, offeret capram immaculatam, ponetque manum super caput hostiae quae pro peccato est, et immolabit eam in loco holocausti. Tolletque sacerdos de sanguine in digito suo, et tangens cornua altaris, reliquum fundet ad basim ejus. Omnem autem auferens adipem 108.0276D| sicuti auferri solet de victimis pacificorum, adolebit super altare, in odorem suavitatis Domino, rogabitque pro eo et dimittetur ei. Quemadmodum in spontaneis sacrificiis differentias in conversationibus et conditionibus vitae offerentium ordinavit, ita rursum pro peccatis sacrificia aequalia esse peccatis jubet, quorum magnitudo non solum ex actione peccati, sed ex persona peccantium ponitur Et nimis recte, quia et Dominus apostolis dixit: Servus cognoscens voluntatem domini sui, et non se praeparans nec faciens secundum voluntatem ejus, vapulabit multis; qui autem non cognovit, et non fecit digna plagis, vapulabit paucis (Luc. XII); sed quid subjunxit? Cui datum est multum, multum quaeritur ab eo; et cui creditum est 108.0277A| multum, multum exigitur ab eo (Luc. XII). Hunc intellige esse qui a legislatore dictus est princeps; hic ergo si peccaverit, hircum offert, si quis autem de populo, dicit autem idiotam, sive popularem, non eum qui sorte distinctus est ad meditandam legem. Nam et hic utique princeps nominaretur, qui pro minori peccato capram offerre praecipitur, quemadmodum ille hircum, hic feminam, ille marem. Quemadmodum ergo oblatio caprae sacrificium pro peccato signat, sic hircus et capra cum sit feminini generis, hircus masculini, sacrificii interpretatur vim. Non enim frustra hoc legislator intendit, sed quia hircus et capra: hoc autem Septuaginta in Graeco sic edunt, ut χίμαρον et χίμαιραν dicant offerri debere, quod Latini ex eadem editione interpretati sunt: 108.0277B| haedum ex capris masculum, et capram de haedis femellam. Chimarrus autem et chimarra fetus caprarum sunt, chimerrini vel χιμερίνοι, id est, qui circa tempus hiemis nascuntur: nam bis per annum capris parientibus, quidam fetus tempore hiemis, quidam autem aestatis generantur. Cum ergo ita se habeant, per hiemem tristitiam poenitentiae docet; in tristitia quippe hic et fletu filios generat, sed tamen filii ejus non sunt a sacrificio probati. Unde existimo haedos, id est, χιμάρους, offerre poenitentes, ut pote fluctuantes, praecepit, et ut qui diversitatibus undarum a peccatis se erigentibus, repugnantes misericorditer omnino salvabuntur. Si enim permaneant in poenitentia, et non desperent, velut in tempestate relinquentes navis animae gubernacula 108.0277C| liberabuntur; sin autem desperaverint, quemadmodum quidam gubernatores vel nautae pavidi, statim pereunt. Nam et Dominus dixit: Orate ne fiat fuga vestra hieme vel sabbato (Matth. XXIV), hiemem tempus poenitentiae dicens, sabbatum vero otium animae atque virtutum cessationem intelligens; ad otium siquidem atque a malis vacationem datum est sabbatum, sed Judaeorum gens hoc e diverso usa est. Grave autem est in tempore quo necessaria est poenitentia, et multo gravius quo vacat ab omnibus operibus, quemquam tentari, vel persecutionem pati, unde etiam sicut majorem eum qui sabbato persecutionem patitur, novissimum numeravit. Quia ergo et hirci et caprae sive haedi virtutem et differentiae sacrificiorum modum didicimus, jam videamus quae 108.0277D| in utroque aguntur sacrificio. Communia enim sunt, quoniam poenitentiae finis, et generalis effectus peccatorum remissio est, quam aperte legislator posuit, dicens: Quod si peccaverit anima per ignorantiam de populo terrae, ut faciat quidquam ex iis quae Domini lege prohibentur. Non dicit quid, quia in quolibet praevaricatus quis fuerit, in totam legem delinquit, sicut beatus Jacobus ait: Quicunque totam legem servaverit, offendat autem in uno, omnium reus constituetur (Jac. II). Quando ipse qui peccavit peccatum suum cognoverit, neque enim aliter poenitentiam agere potest nisi cognoscat peccatum suum, tunc enim princeps hircum sive chimarrum; is autem qui de turba est effert capram sive chimarran, immaculata 108.0278A| autem utraque: immaculatam siquidem oportet esse poenitentiam. Quae autem ejus est macula? Videlicet si peccato compatiatur, vel amicus sit poenitens pro quo agit poenitentiam. Oportet enim eum perfecte a peccato eodem atque studiosissimo recedere proposito. Deinde imponet manum suam super caput hostiae; ipse per semetipsum peccatum manifestans, et suam offerens confessionem. Ipse autem (secundum Septuaginta) non occidit, sed alii, habet enim necessarium et aliorum auxilium ad orationem, ut suscipiatur ejus poenitentia, unde nec omnimodo sacerdotes occidere praecepit. Ait enim: Occident eum in loco in quo occiduntur holocaustomata. Qui autem occidant non addidit, licet enim in sacrificio poenitentiae alterius uti adjutoriis. Quod testatur Jacobus 108.0278B| dicens: Orate pro alterutro ut salvemini (Jacob. V). Sed magis justorum utamur adjutorio, ipse enim subdidit: Multum enim valet oratio justi assidua (Ibid.). Ubi autem occident? Idem secundum LXX, In conspectu Domini. Pro peccato quippe in conspectu Domini confiteri necessarium habemus, propter quod dixit David: Peccatum meum cognitum tibi feci, et injustitias meas non operui. Dixi, Pronuntiabo adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti iniquitatem cordis mei (Psal. XXXI). Propterea hic legislator intulit: et tollet et ponet sacerdos sanguinem peccati digito super cornua altaris holocaustomatis, sanguinem autem peccati appellavit, qui pro peccato offertur. Hujus primitias sacerdos Christus super cornua altaris holocaustomatis 108.0278C| offeret, videlicet per crucem suam; si enim altare holocaustomatis Domini corpus est, hujus procul dubio cornua crux erit, de qua Habacuc dixit: Cornua sunt in manibus ejus (Habac. III). Offeret super suam crucem primitias necessario sui sanguinis qui pro peccato offertur, quia opus crucis et effectus perfecta peccatorum nostrorum remissio est. Quod autem dicit: Reliquum sanguinem fundet ad basim ejus, omnem poenitentiam evangelicae tribuit praedicationi, quam esse basim altaris diximus. Recte autem poenitentiam omnem apostolicae praedicationi tribuit, quia omnis ejus intentio haec est, ut omnis homo poenitens se corrigendo salvetur, propter quod et primam illam vocem Dominus providet in Evangelio doctoralem: Poenitentiam agite, appropinquabit 108.0278D| enim regnum coelorum (Matth. IV). Omnem autem auferens adipem sicut auferri solet de victimis pacificorum, ut poenitentis omne desiderium sursum respiciat, id est coelum intendat, tunc enim poterit poenitentiam offerenti in pacificorum sacrificio reputari: Sed quis sit finis horum quae dicta sunt, addidit: Rogabitque pro eo sacerdos et dimittetur ei. Neque enim idonei sumus peccata nobismetipsis dimittere, Christus autem nobis propitiationem perficit. Si autem de pecoribus obtulerit victimam pro peccato, ovem scilicet immaculatam, ponet manum super caput ejus, et immolabit eam in loco ubi solent holocaustorum caedi hostiae, sumetque sacerdos de sanguine ejus digito suo, et tangens cornua 108.0279A| altaris holocausti, reliquum fundet ad basim ejus. Omnem quoque auferens adipem, sicut auferri solet adeps arietis qui immolatur pro pacificis, et cremabit super altare in incensum Domini. Rogabitque pro eo, et pro peccato ejus, et dimittetur illi. Semetipsum nunc quoque sequens legislator oblationi caprae, sive chimarrae quam diximus ab his qui sunt de populo, et qui non occupantur in meditatione legis, offerri ovem quoque conjunxit: quoniam in populo et idiotis possibile est esse aliquos etiam simplices quibus conveniat ovis sacrificium, quod tam in holocaustomatis quam sacrificiis hostiae pacificorum demonstratum. Aperte ergo legislator approbare cupiens quod non solum princeps, id est scientia sublimior, nec tantum popularis, sed si quis 108.0279B| est in popularibus simplex, si forte peccaverit, quod et hic ad redemptionem peccatorum debeat poenitentiam, ovis sacrificium introduxit: ideo autem non arietem, sed ovem, id est feminam, et non masculum praecepit offerri, quia popularibus feminarum sacrificium deputavit; eos hic qui legem accipiunt evidenter contestans, ut quicunque principatum sortitus est, et est aliis sublimior scientia, non solum exhibeat simplicitatem cum oporteat eum etiam prudentem esse sicut serpentem, quemadmodum Dominus ait; qui vero non est talis, id est, qui non abundat scientia, et propterea in populo deget, hic quamvis sit simplex, si contingat ut peccet, nec ipso peccato ignoscetur nisi per oblationem poenitentiae peccatum diluerit. Cum ergo haec ita se habeant, non 108.0279C| egent caetera expositione. Cum enim sacrificium pro peccato sit, simul hic de capra et ove praecepit, unde necesse non est, cum tendamus ad sequentia, diu in praesentibus immorari. CAPUT VII. De eo qui audit jurantem mendaciter. (CAP. V.) Si peccaverit anima, et audierit vocem jurantis, testisque fuerit quod aut ipse vidit aut conscius est, nisi indicaverit, portabit iniquitatem suam. (Ex D. Augustino.) Hoc enim videtur dicere peccare hominem, quo audiente jurat aliquis falsum, et scit eum falsum jurare et tacet, tunc autem scit, si ei rei de qua juratur testis fuerit aut vidit, aut conscius fuit, id est aliquo modo cognovit, aut oculis suis conspexit, aut ipse qui jurat, illi indicavit. Ita enim potuit esse conscius, sed inter timorem hujus peccati et timorem proditionis hominum non parva existit plerumque tentatio; possumus enim paratum 108.0279D| ad perjurium admonendo vel prohibendo a tam gravi peccato revocare; sed si non audierit, et coram nobis de re quam nobis falsum juraverit utrum prodendus sit, si proditus etiam in periculum mortis incurrat, difficillima quaestio est, sed quod non expressit, cui hoc indicandum esset, utrum illi cui adjuratur, an sacerdoti, vel cuipiam qui non solum eum persequi non potest irrogando supplicium, sed etiam orare pro illo potest, videtur mihi quod se homo solvat, etiam a peccati vinculo, si indicet talibus qui magis possunt prodesse quam obesse perjuro, sive 108.0280A| ad corrigendum, sive ad Deum pro illo placandum, si et ipse confessionis adhibeat medicinam. Post hoc autem peccati genus quod de perjurio alicujus non indicato commemoravit, nullum pro eo sacrificium jussit offerri, sed deinde subjunxit. CAPUT VIII. De anima quae tetigerit aliquid immundum, aut a bestia occisum. (IBIDEM.) Anima quae tetigerit aliquid immundum, sive quod occisum a bestia est, aut per se mortuum, vel quodlibet aliud reptile, et oblita fuerit immunditiae suae, rea est, et delinquit. Et si tetigerit quippiam de immunditia hominis, juxta omnem impuritatem qua pollui solet, oblitaque cognoverit postea, subjacebit delicto. Neque hic sacrificium pro illo genere peccati 108.0280B| quid offeratur commemoravit, sed adhuc adjecit et ait: Anima quae juraverit et protulerit labiis suis, ut vel male quid faceret vel bene, et idipsum juramento et sermone firmaverit, oblitaque postea intellexerit delictum suum, agat poenitentiam pro peccato, et offerat agnam de gregibus sive capram, orabitque pro eo sacerdos, et pro peccato ejus. (Ex Augustino.) Quid est ergo quod pro tacito cujusquam perjurio, et pro eo quod tangitur morticinum, vel aliquid immundum, nullum sacrificium commemoravit; pro eo vero peccato ubi falsum quisque nesciens jurat, dixit offerri agnam vel capram, an pro omnibus supradictis hoc sacrificium oportet intelligi? Voluit enim prius omnia enumerare, et sic inferre quo sacrificio possit expiari. Si autem non potuerit offerre 108.0280C| pecus, offerat duos turtures vel duos pullos columbarum Domino: unum pro peccato, et alterum in holocaustum: dabitque eos sacerdoti, qui primum offerens pro peccato, retorquebit caput ejus ad pennulas, ita ut collo haereat, et non penitus abrumpatur, et asperget de sanguine ejus parietem altaris; quidquid autem reliquum fuerit, faciet distillare ad fundamenta ejus, quia pro peccato est: alterum vero adolebit holocaustum ut fieri solet. Rogabitque pro eo sacerdos, et pro peccato ejus, et dimittetur ei. Quod si non quiverit manus ejus offerre duos turtures, vel duos pullos collumbae, offeret pro peccato similam, partem ephi decimam. Non mittet in eam oleum, nec thuris aliquid imponet, quia pro peccato est, tradetque eam sacerdoti, qui plenum ex toto pugillum hauriens, cremabit super altare, in monimentum ejus qui obtulit, rogans pro illo et expians. Reliquam vero partem ipse habebit in munere. (Ex Hesychio.) Num eadem legislator 108.0280D| repetit, cum in praeteritis dixisset: Quod si peccaverit de populo terrae per ignorantiam, ut faciat quippiam ex his quae Domini lege prohibentur atque delinquat? generaliter de omni peccato praecipiens, et jubens quae debent offerri. Quando enim dixit: Quod si peccaverit de populo terrae per ignorantiam, ut faciat quippiam ex his quae Domini lege prohibentur, atque delinquat, sensibilem Israelem ostendit, qui cognoscens Dei mandata, non debuit quippiam legis transgredi; transgressus autem implere debuit ea quae ad poenitentiam pertinent. In praesenti autem 108.0281A| dicens: Si peccaverit anima, nequaquam addidit, de populo terrae, et rectissime, dicit enim peccata a quibus necesse sit, secundum quod ait Jacobus, etiam hos qui sunt ex gentibus abstinere, id est, idolothitis, et suffocatis, et sanguine et fornicatione (Act. XV, XXI). In his enim invenies sequentia connumerata. Deinde superius quod est peccatum uniuscujusque per semetipsum delinquentis, et quod per se quis gessit designatur; hic autem eum qui alienis peccatis communicavit, demonstrat, hoc enim tactus immundi, et morticini, et a bestia capti innuit, non per aenigmata, sed aperte exponens quod quidam despiciunt, id est, alterius in errorem mittentis, non arguere errorem, sed consensum praebere. Nunc ergo ostendit quia et in hoc oblationem, eam videlicet 108.0281B| quae ad poenitentiae absolutionem pertinet necessariam habeamus. Si peccaverit anima, et audierit vocem jurantis, testisque fuerit quod aut ipse vidit, aut conscius sit, id est, si aliquo furtum aut dolum faciente, et jusjurandum pro eis dante, videns aliquis furtum vel dolum quem fecit, vel aliter conscius quod falso juret, non prodiderit, portabit iniquitatem. Et recte: nam cui licuit arguere peccatum, et texit, adjutor ejus procul dubio factus est; qui vero auxiliatus est, in semetipsum peccatum traxit. Non solum autem praedicti peccati immunditiam evitandam putavit, sed et si quis tetigerit omnem rem immundam, aut morticinam, aut a bestiis captam, non corporis, sed rei immundas actiones ostendere cupiens, nec illas immunditias quas Judaeorum gens 108.0281C| existimat. Quae sint autem actiones quarum communicatio sicut immundarum evitanda est, Salvator apostolos docuit dicens: Adhuc et vos sine intellectu estis? Nescitis quia omne quod ingreditur in os, in ventrem vadit, et in secessum emittitur? Quae autem egrediuntur de ore, de corde exeunt, et haec coinquinant hominem: etenim de corde exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, falsa testimonia, furta, blasphemiae, haec sunt quae coinquinant hominem (Matth. XV). Propter quod et immundae res, ut pote polluentes eos a quibus tanguntur, id est, eos qui eis communicant a legislatore intellectae sunt morticinae; his similis est in polluendo, homo qui per peccatum mortuus est. De qualibus Dominus dicebat: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos. A bestiis 108.0281D| autem captus est, qui, operante in eo diabolo, tractus est ad aliquam actionem malam, quemadmodum Judas ad tradendum Dominum. De quo Joannes evangelista ait: Et facta coena, mittente diabolo in corde ejus ut traderet eum Judas Simonis Iscariotis (Joan. XIII). Quod autem in LXX translatione non dixit simpliciter, a bestia captum, sed addidit immundum, qui est a bestia captus, putas non est omnimodo et immundus? et dicimus nequaquam: neque enim omnis qui a bestia capitur, jam omnimodo ab ea et occiditur, forsitan enim et postquam capitur, liberatur, sicut Petrus: Incidit enim in diaboli laqueum, tempore negationis, sed resipiscens, evasit. Et dicit cum David: Anima mea sicut passer erepta est de laqueo 108.0282A| venantium (Psal. CXXIII). Hic ergo immundus non est, sed quaedam differentiae, idem secundum LXX, morticinorum positae sunt, de quibus quaedam dixit esse pecora, quaedam vero abominationes. Morticinum autem pecus est homo, qui per insipientiam peccans, et pecudum contra legem vitam vivens; abominationes autem immundae, veluti canes et simiae et quaecunque talia sunt de animalibus appellantur, quae etiam ab infidelibus colebantur, vel quodlibet reptile, id est, quod super ventrem suum trahitur. Ergo per haec, tam idololatras apertissime significat quam in alio malo viventes, id est, in dolis et in rapinis, seu in aliis cupiditatibus; his omnibus si quis tactu communicaverit, et oblitus fuerit, vel, sicut LXX dicunt, latuerit illum, quoniam oblivio 108.0282B| animae, et obscuritas mentis, sive actio mala, inquinatio est, in horum tactu, id est, vel in eo quod quis haec operantibus conniventiam praebet, vel in eo quod placent talia, modis omnibus polluitur, sed et si tetigerit quippiam de immunditia hominis, juxta omnem impuritatem qua pollui solet de omni immunditia ejus, quamcunque tangens pollutus fuerit. Dicit autem secundum litteram eos qui seminis fluxum patiuntur, et menstruatas, et quosdam alios, de quibus subtilius ipse legislator paulo post dixit, in quibus horum expositionem servavimus, hoc solummodo nunc pro commemoratione ponentes, quod non omnis immunditia hominis polluit tangentem. Ideoque enim dixit: juxta omnem impuritatem qua pollui solet. Anima quae juraverit et protulerit labiis 108.0282C| suis, id est, aperte promittens, ut vel male quid facere vellet, vel bene. In quibus peccatum est, quando is qui bene promisit, facere mentitur; aut qui mala minatus est, veritatem dicit, quod et Herodes perpessus est, qui pro eo quod juravit Herodiadi, Joannem Baptistam capite detruncavit (Matth. XIV); oblitaque postea intellexerit delictum suum. Omnia haec videlicet quae dicta sunt, unusquisque cum senserit et cognoverit, confiteatur peccatum quod fecit, et offerat agnam de gregibus sive capram, quia de aliquo qui de populo est, videlicet de vulgo, loquitur hoc loco, inter quos possibile est, simplicem quempiam inveniri, agnam de gregibus, ut pote aptam simplici, quemadmodum superius diximus. Orabitque pro eo sacerdos et pro peccato ejus. Consuetis 108.0282D| utitur verbis, in memoriam nostram revocans ea quae superius in deprecatione pro peccatis praecepit peragi; quae iterum dicere, ut pote semel dicta, necessarium non habemus. Solummodo autem hoc adjiciamus, ut si quid horum peccaverit princeps, hircum de capris offerat, oblationem sibi dignam et poenitentiam; nec ipsum peccare oportuerat, nec alterius communicare peccatis, non enim ad virtutem, sed ad iniquitatem aemulantes se, invenitur producere sive provocare subjectos, propter quod illud, quasi quod nec evenire deberet, indiscussum reliquit. Sed et hoc notandum est quia delictum aliquando quidem specialem iniquitatem quae contra solum praesumitur Deum, qualis est quae in sanctis, 108.0283A| atque in jusjurandum committitur; aliquando autem omne peccatum quod ad scientiam pervenit, legislator appellat, et propterea ab eo ubique cognitio peccati, sive anteponatur, sive subinferatur, modis omnibus delictum dicitur, ut ostendat quia omne peccatum, postquam cognoscitur, in ipsum delinquitur Deum. Et ideo appellatur delictum, id est, πλημμέλεια. Non enim sine causa legislator hoc sermone frequenter utitur; nam et quemadmodum differentes conversationes hominum in exordiis libri per holocaustomata et sacrificia salutaria designans legislator, non frustra proposuit, sed vias multas et januas aperire cupiens, sic et modo non unam speciem, sed multas de oblationibus pro peccato sancivit, ut pluriores modos poenitentiae proponeret; 108.0283B| quia nec omnes homines omnes modos implere possunt, nec omnis modus poenitentiae in omni peccato convenit; quando enim poenitentia saccum, et jejunium, et lacrymas et orationem continuam, et vigilias exigit, aliaque similia, quomodo, verbi gratia, senectute, aut aliter corpore infirmus, talem agere poenitentiam praevalebit? Num ergo hic propter infirmitatem aut senilem aetatem repellitur a poenitentia? Nullo modo, habet enim alium modum ad impetrandam remissionem peccatorum. Sed quis hic sit, sequentia demonstrant. Ait enim: Si ergo hic non potuerit offerre pecus, offeret pro peccato suo quod peccavit duos turtures aut duos pullos columbarum Domino. Quamobrem necessarium nimis est reminisci nos quia contemplativam vitam, et in meditatione 108.0283C| conversantem, et mundam atque simplicem significari per pullos columbarum et turturum superius diximus. Ergo qui non potest vacare in continua afflictione et aerumna, ut panem suum cum cinere comedat, et potum suum cum fletu temperet (Psal. CI), aliaque his similia poenitens agat, verbi gratia, infirmitate aut alia quacunque necessitate prohibitus, hic alio modo agere potest poenitentiam, veluti offerens semetipsum ad contemplandum Deum, et ad perscrutationem legis ejus, totamque mentem suam consecrans coelesti conversationi a terrenis rebus plenissime se cohibens; per hoc enim ei et peccatorum remissio et justificatio procuratur. Unde eorum quae offeruntur unum quidem pro peccato, id est, ad emundationem peccati. Alterum vero in holocaustum, 108.0283D| quasi in crucifigentem semetipsum, conversationem vel vitam, et plenissime Deo tradente immolatur. Offeret autem haec sacerdoti, Christo utique; tunc enim acceptabile est utrumque quando secundum intentionem Dominicam, atque eo mediante offeruntur; qui primum offerens pro peccato, ideo primum pro peccato offeret, quia nemo potest holocaustum fieri, nisi prius fuerit a peccato liber effectus. Sed quis hujus modus est libertatis? Retorquebitque sacerdos caput ejus ad pinnulas ita ut collo haereat et non penitus abrumpatur. Per collum quod LXX spondulum interpretati sunt, totum corpus intelligitur, quia colli firmitas, sanitas et substantia totius corporis est. 108.0284A| Quia ergo solet caput pro mente accipi in divina Scriptura pro eo quod mens principatum tenet in homine, unde et David Domino dicebat: Tu contribulasti capita draconum super aquas (Psal. LXXIII), mentem videlicet, dum aqua baptismatis remissionem praebente, mens diaboli conteritur, retorquebitque caput ejus ad pinnulas; vult nos non servire neque compati corpori, sed abrumpi vel retorqueri, ut non ex aequo repugnet legi mentis lex peccati, quae consuetudine peccandi in membris habitat corporis, neque captivum ducat hominem, sicut Paulus ait (Rom. VII). Quia autem non debemus ex toto corpus aversari, nec creaturam illud diaboli aestimare, sicut quidam putant, sed subdere illud menti, propterea non praecepit caput a collo separari, unius quippe 108.0284B| ejusdem sunt utraque creatura. Sed sequentia videamus: Et asperget de sanguine illius parietem altaris; quidquid autem reliquum fuerit, faciet distillare ad fundamenta ejus, quia pro peccato est. Paries altaris corpus Christi intelligitur, de quo ipse Christus dicebat: Solvite templum hoc et in tribus diebus aedificabo illud (Joan. II), fundamentum autem ejus, sive, ut LXX interpretati sunt, basim, basis ejus Evangelium est; ergo secundum intentionem sacrificii Christi et evangelicae doctrinae jubet etiam hoc pro peccatis sacrificium offerri, propter quod addidit, quia pro peccato est. Nihil quippe sic a peccatis eripere, quemadmodum Christi imitatio et obedientia evangelicae praedicationis, potest. Cui quis obediens, alterum adolebit holocaustum, ut fieri solet, id est, 108.0284C| quemadmodum oportet holocaustum fieri; quod LXX plane secundum hoc edunt, id est, faciet autem quomodo debet. Oportet quippe eum qui patrem, et matrem, et fratres, et omnia saecularia renuit, holocaustum fieri, si modo vult esse acceptabile et intelligibile holocaustum. Haec si faciat, is [qui] non potest praedictis modis poenitentiam agere, id est vigiliis, et sacco, et aliis similibus afflictionibus, rogabitque pro eo sacerdos intelligibilis, et pro peccato ejus et dimittetur ei. Admirabilis valde ergo Deus est hujus lator legis, qui veniam ut pote clemens imbecillitati generis humani tribuit, et modum reperit per quem non minora consequi infirmantes possint. Potest de prolato juramento, et per oblivionem omisso, et de oblatione per hoc agnae sive caprae de gregibus 108.0284D| sive oblatione turturum vel columbarum, aliter juxta moralem intellectum sentiri. (Ex Gregorio.) Juramentum proferre est voto nos divinae servitutis alligare, et cum bona opera promittimus, bene nos facere spondemus. Cum vero abstinentiam cruciatumque carnis nostrae vovemus, male ad praesens nos nobis parcere juramus; sed quia nullus in hac vita ita perfectus est ut quamlibet Deo devotus sit, inter ipsa quantulumcunque pia vota non peccet, pro peccato agnam offerre sive capram praecipit. Quid enim per agnam, nisi activae vitae innocentia? Quid per capram, quae in summis saepe extremisque pendens rupibus pascitur, nisi contemplativa vita signatur? Qui ergo se conspicit promissa ac proposita non 108.0285A| implere, ad sacrificium Dei sese studiosius debet, vel in innocentia boni operis, vel in sublimi pastu contemplationis ascendere. Et bene agnam de gregibus, capram vero offerre de gregibus non jubetur, quia activa vita multorum est, contemplativa paucorum. Et cum haec agimus quae multos agere et egisse conspicimus, quasi agnam de gregibus damus; sed cum offerentis virtus ad agnam capramque non sufficit, in remedio poenitentiae adjungitur ut duo columbarum pulli vel duae turtures offerantur. Scimus quia columbarum pulli pro cantu gemitus habent; quid ergo per duos columbarum pullos, vel duos turtures, nisi duplex poenitentiae nostrae gemitus designatur? ut cum ad offerenda bona opera non assurgimus, nosmetipsos dupliciter defleamus, quia et recta non fecimus, et prava operati 108.0285B| sumus; unde et unus turtur pro peccato, alter vero offerri in holocaustum jubetur, holocaustum namque totum incensum dicitur. Unum ergo turturem pro peccato offerimus, cum pro culpa gemitum damus; de altero vero holocaustum facimus, cum pro eo quod bona negleximus, nosmetipsos funditus succendentes igne doloris ardemus. Nec silentio est praetereundum, in hac oblatione turturis vel columbae quae pro peccato jubetur offerri, atque ut post mortem hostiae corpori caput inhaereat, quia Mediatoris nostri persona allegorice in ea potest intelligi. (Ex Gregorio.) Redemptoris enim nostri mors ad conjunctionem sui corporis, id est Ecclesiae, valuit, non ad separationem. Mediator etenim Dei et hominum, id est caput omnium nostrum, et verae mundationis 108.0285C| hostia, unde pro nobis mortem pertulit, inde nobis verius inhaesit. Post sectionem ergo caput turturis suo corpori inhaeret, quia Christum ab Ecclesia nec mors interveniens dividit. Persecutores igitur peregerunt hoc quod perniciose moliti sunt; intulerunt mortem, ut ab eo abscinderent fidelium devotionem; sed inde fides crevit, unde hanc se exstinguere infidelium crudelitas credidit; cumque se aestimant ejus miracula persequendo abscindere, hanc nimirum compulsi sunt nesciendo dilatare. Quis namque caput nostrum est, nisi Redemptor generis humani? de quo scriptum est: Ipsum dedit caput supra omnem Ecclesiam (Eph. I), quae est corpus ipsius, quem cum Judaei persequerentur, nomen ejus delere de terra conati sunt, cumque eum crucifixum 108.0285D| et sepultum viderunt, eum se ab amore omnium divisisse crediderunt. Sed caput turturis et incisum est, et tamen a suo corpore abscissum non est, quia ex eo quod pro nobis mortem pertulit, omnes nos sibi verius in ipsam suam mortem conjunxit. (Ex Hesychio.) Quia autem non omne facile est ad poenitendum tempus, imo aliquando et difficile, id est, quando abusi sumus ipsa poenitentia, virtutemque ejus quodammodo abolevimus, quod evenit si quis forte peccans, et poenitere se simulans, ad hoc rursus redeat, quod et Petrus reprehendens ait: Evenit eis res veri proverbii: Canis reversus ad suum vomitum; et sus lota in volutabro coeni (II Petr. II). Sed et Paulus: Ne quis, ait, fornicator aut profanus, 108.0286A| ut Esau, qui propter unam escam vendidit primitiva sua: scitote enim quia et postea volens haereditare benedictionem, reprobatus est; non enim invenit poenitentiae locum, quanquam cum lacrymis exquisisset eam (Hebr. XII). Ergo quia talibus non facilis praebetur poenitentiae aditus, ecce nunc legislator innuit, ait enim: Quod si non quiverit manus ejus offerre duos turtures, vel duos pullos columbae. Qui vero haec non potest, omnimodo nec haedum nec ovem potest; quare autem non potest? sed ut LXX dicunt, non invenit, quia divitiis poenitentiae male usus, non eas quemadmodum oportebat expendit. Quid ergo faciet ut non desperatio ei causa perditionis fiat? Offeret pro peccato suo similam, partem ephi decimam, non mittet in ea oleum, nec thuris aliquid ponet, quia pro 108.0286B| peccato est. Haec ergo species ei poenitentiae concessa est, quam dixit: anxiari autem et timere debet, ne forte non suscipiatur ejus, ut pote frequenter injuriata, poenitentia, propterea nec oleum superfundit, utpote dubitans an misericordia et compassione dignus sit; sed nec thuris aliquid imponit, ut pote qui nescit utrum boni odoris sit ejus oratio quam frequenter praevaricatus est. Unde Joel propheta ad plebem Judaeorum dicebat: Convertimini ad Dominum Deum vestrum, quia benignus et misericors est, patiens et multum misericors, et praestabilis super malitia. Quis scit si convertatur et ignoscat, et relinquat post se benedictionem, sacrificium et libamem Domino Deo nostro? (Joel. II.) Et quomodo dubitatur de misericorde et patiente, et multae miserationis, 108.0286C| si convertatur et poeniteat, et si sacrificium et liba men pro peccatis accipiat? Nisi quia populo maligno et diligenti peccata loquitur? Qui cum saepe egerit, nunquam perstitit in pura poenitentia. Ergo nec desperationem illis facere vult, nec rursus eos poenitentes valde praesumere, atque ideo verbis est dubiis usus. Et quamobrem non oportebat praesumptionem eis facile dari? Ne data praesumptio ad alia rursus peccata eos negligentiores efficeret, velut relaxatis prioribus. Infirmos quippe quosdam et inconstantes in virtutibus legislator innuit. Tradet autem eam sacerdoti. Ille autem ut pote pius Christus quippe est, qui etiam nunc per significationem intelligitur sacerdotis, qui plenum ex toto pugillum hauriens cremabit super altare, in monimentum ejus 108.0286D| qui obtulit, species oblationis acceptabilis est, ephi similae. Ephi autem mensura est trium mensurarum, id est, tres modios capiens. Ergo Christus est qui sacrificium offert, et ipse est sacrificium quod offertur: ephi enim, cum sit mensura trium modiorum, evidenter Trinitatem innuit, quae una quidem mensura est, quia una in ea est deitas; tres autem habet mensuras, id est, tres personas perfectas et tot subsistentias, ut manifestum sit non nos peccare ejus partem, carnem Domini dicentes, propter inseparabilem cum ea in incarnati Verbi unitionem. Quare autem trinitatis pars est? Quia indivisibilis ejus est gloria et virtus, ita ut Paulus de Christo diceret: In ipso habitat omnis plenitudo divinitatis 108.0287A| corporaliter (Colos. II). Sed et Joannes: Qui negat, inquit, Filium, nec Patrem habet; qui confitetur Jesum et Patrem habet (I Joan. II). Ergo ephi quidem hic incarnatus Deus Verbum, ut pote habens in se Trinitatis plenitudinem. Decima autem ejus est caro, primum quidem ut ostenderetur sublimitas divinitatis ejus quantum ad humanitatem. Propter quod et pars dicitur. Deinde pro eo quod integro homine incarnatus est Deus Verbum et qui legem impleret. Utrumque enim decima significat, quia et perfectus est denarius numerus. Decem autem mandata legis sunt, unde et decimae decimam praecipuam sacerdoti, Christo videlicet, lex deputavit, ut pote massae nostrae primitias habenti. Quicunque ergo poenitentiam saepe praevaricans violavit, rursusque vult agere 108.0287B| poenitentiam, in spe Christi agat, qui inquisitus a Petro: Si peccaverit in me frater meus, quoties dimitto ei, usque septies? dixit: Non dico tibi usque septies, sed usque septuagies septies. Hic ergo sermo spem poenitentiae eis quibus impossibilis videtur, praebet. Propter quod hauriens de oblatione implet pugillum, in monimentum ejus qui obtulit, et cremat super altare, id est, memor sui verbi quod pro his salvandis qui ad se veniebant apostolis dixit: Non peribunt in aeternum, et nemo eas rapiet de manu mea (Joan. XIX, X), venientem ad se salvat eum qui saepe deliquit in poenitentiam. Quid, pro eo offerens pugillum in monimentum? id est, verbum secundum quod promisit eos qui semel sub manu ejus facti fuerint non perire. Hoc ergo monimentum offeret super altare corpus 108.0287C| suum, quod omne peccatum suscepit, etiam illud quod videbatur impossibile posse salvari; propter quod addidit, quia pro peccato est, ostendens quia ad Christum solum pertinet omnium peccata suscipere. Ergo ii qui poenitentiam saepe peccando praevaricati sunt, postremo autem poenituerunt, ex eo quidem quod frequenter praevaricati sunt, spem poenitentiae non habent, Christus tamen etiam sic orare, id est, suscipere poenitentiam, propter suum patitur verbum, misericors est enim et fidelis sacerdos ad Deum qui exoret pro peccatis populi, sed etiam qui finis sit hujus sanctionis cognoscamus, sequitur enim: Reliquam vero partem ipse habebit in munere, quod LXX ediderunt: Quod autem reliquum fuerit, sit 108.0287D| sacerdotis, quemadmodum sacrificium similae. Et quia theologiam, supra, similam significare diximus, haec autem oblatio non tantum theologiae quantum poenitentiae est, unde ibidem quod reliquum fuit Aaron et filiis ejus deputavit, quos filios intelligimus eos esse qui sublimia et divina intelligere possunt, ipsi quippe pascuntur de scientiae reliquiis, cujus totum atque summam in coelis Christus habet. Considerandum itaque est quod in duo praesens sacrificium dividitur, id est, in remissionem peccatorum poenitentiam agenti, et in theologiam, Christo: solius enim Dei est ignoscere etiam ea quorum impossibilis videtur remissio, quia scriptum est: Quod impossibile est apud homines, possibile est apud Deum (Matth. XIX; Luc. XVIII). In Christo enim credere 108.0288A| debet omnis anima fidelis esse scientiae plenitudinem, et potestatem dimittendi peccata. Et ideo ei omne sacrificium, quasi vero sacerdoti, oportet offerri. CAPUT IX. De anima quae praevaricat caeremonias Domini ver errorem. (CAP. V.) Locutus est Dominus ad Moysen dicens: Anima si praevaricans caerimonias per errorem in his quae Domino sunt sanctificata, peccaverit, offeret pro delicto suo arietem immaculatum de gregibus, qui emi potest duobus siclis, juxta pondus sanctuarii; ipsumque quod intulit damni restituet, et quintam partem ponens supra, tradens sacerdoti, qui rogabit pro eo, offerens arietem, et dimittetur ei. Bonum quidem est 108.0288B| ab omni peccato abstinere, maxime tamen ab eo quod contra sancta committitur, quia Deus per illum injuriatur. Quantum autem hoc et quam terribile sit, praesens, quam legislator exposuit, demonstrat oblatio. Cernis quippe quia dum tot praecepisset sacrificia celebrari, nusquam de arietis sacrificio in principio libri hujus, Domini ad Moysen loquentis, nisi tantum in hoc loco mentionem fecit, volens necessitatem et utilitatem sacrificii hujus ostendere. Cernis etiam quod non hircum, neque capram, aut ovem, aut par columbarum, sed arietem praecepit offerri, ex oblatione docens, quale sit hoc peccatum: in figura enim Salvatoris aries accipitur. Non solum autem immaculatum eum esse praecepit, sed et qui pretii sit, sive emi possit duobus siclis, vel secundum 108.0288C| LXX, argenti quinquaginta siclis, siclo sancto. Nemo quippe sibi conquirere Domini sacrificium, nisi per Spiritum sanctum potest. Si enim nemo potest dicere Dominus Jesus Christus, nisi in Spiritu sancto (I Cor. XII), multo magis nec sacrificium ejus assequi qui potest sine operatione Spiritus. Unde non simpliciter dictum est, quinquaginta siclorum, ostendit quippe hic numerus sancti Spiritus adventum, ex eo quod die Pentecoste, id est, Quinquagesima, ad apostolos venit; sed et pondere sanctuarii, sive secundum LXX, siclo sancto, ut per hoc quod dixit, sancto, ostenderet sancti Spiritus virtutem, et operationem. Siclo autem quare? Quia siclus viginti obolorum est, hic autem vicenarius numerus non 108.0288D| est peccatis obnoxius; unde hi qui de Aegypto exierunt cum viginti annorum essent, peccati populi poenam non susceperunt; mundus quippe ab omni peccato est spiritalis homo. Non solum autem arietem offerri, sed et quintam partem addere praecepit: si quis forte sancto vasi vel cibo aut unguento tali abusus est, hoc appellavit commissum peccatum in sancta. Hic ergo ipsum reddet, et insuper quinta, id est, quintam ejus partem tradidit sacerdoti. Hoc autem significat ut quoniam quinque sensus habemus, si per unum sensum peccaverimus, veluti, si oculum ad adulterium in tempore et loco sancto occupaverimus, aut lingua in detrahendo, vel aures ad malam locutionem, aut odoratum ad praeceptionem odoramentorum meretricorum: aut manum 108.0289A| ad tactum profanum et injustum; primum quidem ab illo peccato omnino abstineamus, et poenitentiam de eo per arietem offeramus, id est, Christum rogemus ut peccati in se commissi ipse fiat ereptio; deinde quintam, id est, unum praedictorum sensuum, per quod peccatum commissum est, offeramus sacerdoti, Christo videlicet, ut nequaquam ultra ad actionem pravam ullum occupemus sensum, sed consecremus illum Deo, sic enim pro peccato nostro deprecabitur. Quomodo autem peccati aries per sacerdotem offeratur, in alia parte libri conscriptum est, ubi sacrificium pro peccato aequale esse sacrificio quod pro delicto fit praedicavit. Hoc autem nunc adjiciendum est quod delictum legislator duobus modis uti seu ponere solens, et delictum appellare, 108.0289B| nunc quidem peccatum quod ad scientiam pervenit, et nequaquam jam ignotum est peccati; nunc autem quod in Deo ipso commissum est, veluti jurejurando, aut etiam in sanctis, non sine causa hoc appellat delictum; sed ut tu cognoscas similiter in Deum extendi peccatum quod in scientia et quod in jurejurando, et quod in sanctis committitur. CAPUT X. De oblatione pro peccante per ignorantiam, aut praevaricante legem. (IBID.) Anima si peccaverit per ignorantiam, feceritque unum ex his quae Domini lege prohibentur, et peccati rea, intellexerit iniquitatem suam, offeret arietem immaculatum de gregibus sacerdoti, juxta 108.0289C| mensuram aestimationemque peccati: qui orabit pro illo quod nesciens fecerit, et dimittetur ei, quia per errorem deliquit in Domino. Habet praesens locus quaestionem non modicam, consideratione dignam, quia pro peccatis pro quibus capram pridem offerri aut ovem praecepit; ait enim: Quod si peccaverit de populo terrae per ignorantiam, ut faciat quidquam ex his quae Domini lege prohibentur atque delinquat, et cognoverit peccatum suum, offeret capram immaculatam; nunc tanquam oblitus ea quae praeceperat: Si anima (ait) peccaverit per ignorantiam, feceritque unum ex his quae Domini lege prohibentur, et peccati rea, intellexerit iniquitatem suam, offeret arietem immaculatum de gregibus sacerdoti. Et multum videtur differre inter hoc sacrificium et illud quod dudum 108.0289D| praecepit. Sed neque oblitus est anteriora, nec contraria eis praecepit: quia enim nomine animae gentilem diximus significari, hic autem forsitan ignorans mandata legis transgredi poterat, propter quod dixit, et per ignorantiam. Recte intelligibilis aries, Christus videlicet, hujus peccatum in sacrificio pro eo oblatus diluit; ergo si quis extra fidem Christi constitutus est, Judaeus forte aut paganus, licet poenitere se de peccatis suis per conversationem et vitam demonstret, remissionem non merebitur, quia arietem offerre, id est, Christi sacrificium, non potest. Quamobrem generaliter de omnibus quodammodo sancire cupiens, non dixit: Si anima de populo, sed si anima, simpliciter peccaverit, et fecerit 108.0290A| unum ex his quae Domini lege prohibentur. Ergo et de indocto et de habente scientiam, nec non de omni peccato recte hoc quod dictum est, accipitur; quia autem arietem pro delicto jubet offerri, apertissimum est quia delictum hic legislator intellectum peccatum posuit, propter quod dicens, per ignorantiam, subdidit: et peccati rea intellexerit iniquitatem suam; qui autem intellexerit peccatum, hic illud in se relidit, et sordidatur ab eo sive oneratur, quandiu per praedictum sacrificium oratio pro eo fiat. CAPUT XI. De anima quae contempto Deo negarit depositum, aut aliquid extorserit per calumniam. (CAP. VI.) Locutus est Dominus ad Moysen dicens: 108.0290B| Anima quae peccaverit, et contempto Deo, negaverit depositum proximo suo quod fidei ejus creditum fuerit, vel vi aliquid extorserit, aut calumniam fecerit, sive rem perditam invenerit, et inficians insuper juraverit, et quodlibet aliud ex pluribus fecerit, in quibus peccare solent homines, convicta delicti, reddet omnia quae per fraudem voluit obtinere integra, et quintam insuper partem domino cui damnum intulerat. Pro peccato autem suo offeret arietem immaculatum de grege, et dabit eum sacerdoti juxta aestimationem mensuramque delicti: qui rogabit pro eo coram Domino, et dimittetur illi. Cernis quod in eodem ordine et peccatum quod in sancta, et id quod, jurejurando committitur, spiritus Dei tradit. Patet autem ex eo quod in utroque, id est, arietis sacrificium, 108.0290C| offerri praecepit: quamobrem enim paulo ante in omni peccato arietem, jussit offerri, non a nobis conjicientes, sed intentionem legislatoris sequentes diximus. Cur autem peccatum quod jurejurando est, et quod in sanctis, conjunctum putavit? Quia omnimodo utrumque ad Deum pertinet, et qui jusjurandum transgreditur, non solum proximo nocet, sed et ipsi Deo, quem mediatorem fecit, injuriam facit. Non enim parvi reatus est in conspectu Dei contra conscientiam suam quemlibet per fraudem depositum proximo suo abnegare, aut vi aliquid ab eo extorquere aut calumniari, aut rem perditam cum invenerit proximo suo inficiando perjurare. (Ex Origene.) Multi enim sine peccato putant esse, si alienum quod invenerint teneant: Deus mihi, inquit, 108.0290D| dedit, cui habeo reddere: discant ergo peccatum hoc esse, simile rapinae, si quis inventa non reddat. Haec secundum historiam. Caeterum, secundum allegoriam, altior sensus huic loco inserendus est. Ego puto quod et ipsam animam nostram et corpus depositum accepimus a Deo, et vis videre majus aliud depositum quod accepisti a Deo, ipsi animae tuae Deus imaginem suam et similitudinem commendavit. Istud ergo depositum tam integre tibi restituendum est, quam a te constat esse susceptum: si enim sis misericors, sicut Pater tuus in coelis misericors est (Luc. VI), imago Dei in te est, et integrum depositum servas, si perfectus es sicut et Pater tuus coelestis perfectus est, imaginis Dei in te 108.0291A| depositum manet. Similiter et caetera omnia ipsius, si justus, si sanctus, si mundus corde, et omnia quae in Deo praesto sunt per naturam, si tibi per imitationem subsistant, depositum apud te divinae imaginis salvum est. Si vero e contrario agas, et pro misericorde crudelis, pro pio impius, pro benigno violentus, pro quieto turbulentus, pro liberali raptor existas, abjecta imagine Dei, diaboli in te imaginem suscepisti, et bonum depositum, commendatum tibi divinitus, abnegasti. Aut non hoc erat quod sub mysterio Apostolus electo discipulo mandabat Timotheo dicens: O Timothee, bonum depositum custodi (I Tim. VI)? Ego etiam illud addo quod et Christum Dominum depositum suscepimus, et sanctum Spiritum depositum habemus: Videndum ergo nobis est 108.0291B| ne hoc sancto deposito non sancte utamur, et cum nos in consensum sui peccata sollicitant, juremus nos non suscepisse depositum, quod utique si habeamus in nobis peccata, consentire non possumus: sed et ipse sensus rationabilis qui in me est, commendatus mihi est ut eo utar ad intelligentiam divinorum. Ingenium item, memoria, judicium, ratio, et omnes qui intra me sunt motus, commendati mihi videntur a Deo, ut eis utar in his quae praecepit lex divina; si vero ad malas artes, solers et perspicax vertatur ingenium, et rebus Dei abutamur in his quae non vult Deus, hoc est abjurare depositum, et beneficia vertere in perfidiam. Post hoc de rapina dicitur. Raptores sunt mali, sunt et boni: boni quidem illi de quibus dicit Salvator, qui regnum diripiunt (Matth. 108.0291C| XI); sunt autem et mali raptores, de quibus dicit propheta: Et rapina pauperum in domibus vestris est (Isa. III). Apostolus vero abrupte pronuntiat dicens: Nolite errare, quia neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neque fures, neque rapaces, regnum Dei possidebunt (I Cor. VI). Est tamen aliquid et secundum spiritalem intelligentiam culpabiliter rapere, sicut illi laudabiliter rapiunt regna coelorum, ut verbi causa dicamus, si homo nondum purgatus a vitiis, nondum segregatus a profanis et sordidis actibus, velit se coetui sanctorum latenter ingerere, et sermonem quo perfecta et mystica tractantur audire, hujusmodi homo secretorum et perfectorum scientiam non bene rapuit. Meminisse enim oportet praecepti Salvatoris, quod 108.0291D| dicit: Quia nemo mittit vinum novum in utres veteres; alioquin utres rumpentur, et vinum peribit (Matth. IX); ostendens quod animae nondum renovatae, sed in vetustate malitiae perduranti, non oporteat novorum mysteriorum, quae per Christum mundus agnovit, secreta committi. Addit deinceps legislator: Aut si quid nocuit proximo, vel si invenit perditionem. Lex litterae hoc videtur mandare ut si quis invenit quod alius perdidit, et requisitum fuerit, reddat, nec perjuret pro eo; est et haec utilis audientibus aedificatio. Item secundum allegoriam: 108.0292A| rem perditam, seu perditionem, ut in LXX habetur, non incongrue possumus intelligere testimonia, quae prave interpretata ab haereticis invenimus: multum enim haeretici perquirunt in Scripturis divinis ut inveniant perditionem, unde astruant suum errorem: sed si forte aliquis horum audiens in Ecclesia Dei verba catholice tractari, resipiscat et intelligat quia quod invenerat, perditio est, reddit quod invenit, hoc est, non sibi vindicet errorem alienum, sed auctori suo illum dimittat. Abstineamus ergo nos totis viribus a fallacia, quoniam Deus per fallaciam injuriatur, qui veritas est. Caveamus et avaritiam, quae in fraude zelatae pecuniae vel per vim raptae designatur, quia Scriptura teste: Avaritia est idolorum servitus (Gal. V). Atque radix omnium malorum est cupiditas 108.0292B| (II Tim. VI). Reddet, inquit, omnia quae per fraudem voluit obtinere integra, et quintam insuper partem domino cui damnum intulerat (Ex Hesychio). Quoniam enim cum eo qui praejudicium passus est in rapina vel in deposito, et contra ipsum quoque Deum injuste agi per fallaciam vel perjurium dicimus, recte horum quintam Deo dari jubet ad quem tendit injuria: quinta autem lingua est. Esse enim quintam etiam hanc diximus, cum sit una de quinque sensibus. Haec ergo offertur Deo, ut deinceps non peccet, quia per ipsam unumquodque praedictorum committitur. Notandum autem quod in Septuaginta non quintam partem, sed quintas superaugeri debere, scriptum reperitur. Sunt qui ita exponunt, ut non pro quinque verbi gratia nummis subtractis, uno addito, 108.0292C| id est, pro quinque sex nummi reddantur; sed, qui furatus sit quinque nummos, ipsos quidem restituere et alios quinque uno superaddito reddere cogatur. Videamus ergo juxta allegoriam, quomodo isti bis quinque uno superaddito reddantur ( Ex Origene ). Quinquenarius numerus frequenter, imo pene semper, pro quinque sensibus accipitur. Scire ergo debemus hoc modo istos quinque sanctis posse restitui, ut si forte praesumpsimus abuti eis in saecularibus actibus, et impendimus usum eorum in his quae non secundum Deum gessimus, restituamus; nunc ipsos quinque sanctis actibus religiosisque ministeriis et alios eis quinque addamus, qui sunt interioris hominis sensus, per quos vel mundi corde effecti, Deum videmus, vel aures habemus ad 108.0292D| audienda ea quae docet Jesus, vel odorem capimus illum, quem dicit Apostolus, quia Christi bonus odor sumus (II Cor. V); vel etiam gustum sumimus illum, de quo dicit Propheta: Gustate et videte quoniam suavis est Dominus (Psal. XXXIII), vel tactum illum, quem dicit Joannes: Quia oculis nostris perspeximus et manus nostrae palpaverunt de verbo vitae (I Joan. I). His autem omnibus unum superaddimus, ut ad unum Deum haec cuncta referamus. Quid vero de arietis sacrificio agendum sit, supra expositum est. LIBER SECUNDUS. CAPUT PRIMUM. De lege holocausti et ritu sacrificiorum et libaminum. 108.0293| (IBID.) Locutus est Dominus ad Moysen dicens: Praecipe Aaron et filiis ejus: Haec est lex holocausti: Cremabitur in altari tota nocte usque ad mane; ignis ex eodem altari erit. Vestietur sacerdos tunica et feminalibus lineis, tolletque cineres quos vorans ignis exussit, et ponens juxta altare, spoliabitur prioribus vestimentis, indutusque aliis, efferet eos extra castra, et in loco mundissimo, usque ad favillam consumi faciet, et caetera. (Ex Hesychio.) Hic de jugi sacrificio lex loquitur, quod quotidie in libro Exodi offerre praecepit sacerdotes. Ait enim sic: Hoc est quod facies: In altari agnos anniculos duos per singulos dies jugiter (Exod. XXIX). Et paulo post: Oblatione perpetua 108.0293B| in generationes vestras (Ibid.). Dicit autem: Facies holocaustum unum agnum mane, et alium facies vespere. Per haec ergo intelligimus quia in eorum quidem qui sunt de plebe voluntate datum est, si volunt, offerre holocaustum, propter quod sacrificium illud munus eorum, ut pote spontanea oblatio nominatur. Neque enim ab omni homine perfectissima exigitur sapientia; sacerdos tamen omnimodo debet perfecte sapere. Perpetuum enim sacrificium, id est, continuum holocaustum, secundo in die, mane et vespere, offerre praecipitur, ut a perfecta sapientia incipiens, in eadem finiat, et totam suam vitam componat ad perfectionem. Ignis in altari semper ardebit, quem nutriet sacerdos; oportet quippe eum qui holocaustum, id est, perfectae sapientiae operationem, debet 108.0293C| semper accendere ignem sancti Spiritus et non sinere exstingui: exstinguitur autem et eorum quibus donatus est, negligentia. Propter quod et Paulus ait: Spiritum nolite exstinguere (I Thess. V); velut in nostra potestate sit positum exstinguere illum sive accendere. Tota autem nocte incendi ignem jussit, non quod in die non incenderetur, nam quomodo secundo fieret diebus singulis holocaustum; sed quia manifestus erat ignis diurnus, nocturnum addidit, quia ergo nox caligo est vitae hujus, id est, ea quae multos obtinet, ignorantia. De qua Paulus dicebat: Nox praecessit, dies autem appropinquavit (Rom. XIII). Nos praecipit, qui holocaustum Dei facti sumus, etiam in nocte accendere ignem, ut cum alii legem transgrediantur et terreni sint, nos simus spiritales. Subdidit 108.0293D| autem: Vestietur sacerdos tunica et feminalibus lineis. Sacerdos hic qui holocaustum offert, unusquisque perfecte sapiens intelligitur, quia sacerdotium perfectionis exemplum est, propter quod et regale sacerdotium populus fidelis (I Petr. II) appellatur, ut pote legem perfectam Evangelii suscipiens. Qui ergo vult offerre holocaustum tunica, id est justitia, et feminalibus, id est castitate, induatur. De lino autem et tunicam et feminalia vult esse non ex lana, quia linea vestis habilis molliusque adhaerens est corpori. Aspera autem ea quae ex lana est. Ex quo docet quia 108.0294A| habiles multumque cohaerentes sunt animae justitia et castitas; simulque hoc docet, quod quemadmodum facile cuique est ad habendum, sic virtutes volentibus eas consequi faciles sunt et quae cito conquiri possunt. His autem indutum jubet auferre cineres holocausti quos ignis consumpsit de altari. Quid per haec docens, nisi ut quemadmodum hostia aufertur, id est, sacrificium quod peractum est holocaustomatis, ut aliud iterum simile offeratur, ita et nos faciamus. Virtutes quippe quas cooperante Spiritu gerimus, singillatim debemus ponere, ut alias rursus operemur, et non tantum praecedentibus contenti simus, sed et alias adjungamus. Quemadmodum is qui currit, relinquens transcursa, ad reliqua currenda contendit, quia videlicet aliter ad bravium non poterit 108.0294B| pervenire. Propter quod cum auferri de altari praecepisset consummatum igne holocaustum, poni illud juxta altare praecepit. Esse autem Christum holocaustomatis altare diximus. Auferimus ergo ei olim opere consummatas virtutes, quando habemus tempus operandi, quasi non nobis imputet praecedentes negligentibus, si non super eas alias construamus. Servat enim nobis Christus justus judex quaecunque bona egerimus, si non haec per iniquas actiones praevaricati fuerimus. (Ex Origene.) Observandum tamen est quod aliis indumentis sacerdos utitur dum est in sacrificiorum ministerio, et aliis cum procedit ad populum. Hoc faciebat et Paulus scientissimus pontificum et peritissimus sacerdotum, qui cum esset in coetu perfectorum, tanquam inter Sancta 108.0294C| sanctorum positus, et stola et perfectione indutus dicebat: Sapientiam loquimur inter perfectos, sapientiam autem non hujus mundi, neque principum hujus mundi qui destruuntur, sed loquimur Dei sapientiam in mysterio absconditam, quam nemo principum hujus saeculi cognovit; si enim cognovissent, nunquam Deum majestatis crucifixissent (I Cor. II). Sed post haec tanquam ad populum exiens, mutat stolam, et alia induitur longe inferiore quam illa. Et quid dicit? Nihil aliud, inquit, me judicavi scire inter vos, nisi Jesum Christum et hunc crucifixum (Ibid.) [ Ex Hesychio. ] Extra castra autem in locum mundissimum jubet efferri, id est, praemittere ad futurum judicium. Illud enim extra castra est praesentis saeculi, et locus est mundus, qui ab omni corruptione 108.0294D| mundum est futuri saeculi judicium. Sed quid est quod addidit: Ignis autem in altari semper ardebit, quem nutriet sacerdos, subjiciens ligna mane per singulos dies? Quemadmodum ergo materia ignis sunt ligna, mane autem ea jubet componi, sic nobis sunt materia subministrationis spiritus, divinae legis testimonia, et sacrorum eloquiorum meditatio, quae supra esse ligna diximus. Ergo haec mane in lumine componere debemus, id est, in vigilantia et sobrietate animae. Non solum enim nobis in die sed et in nocte, id est, non solum in tempore sobrietatis, sed 108.0295A| et intelligibili nocte, de qua Paulus dicebat: Non ergo dormiamus sicut et caeteri, non habentes spem, sed vigilemus et sobrii simus: Qui enim dormiunt, nocte dormiunt, et qui ebrii sunt, nocte ebrii sunt (I Thess. V), ignis sufficiat subministrationis spiritus, in quo ordinari oportet intelligibilem hostiam et adipem pa cificorum; ignis, ait, est iste perpetuus qui nunquam deficiet de altari. Spiritus enim est Deus, et qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare (Joan IV); unde et intelligibile altare, quod est Christi corpus, inexstinguibilem habet ignem subministrationis spiritus (Ex Gregorio.) Item, secundum tropologiam: Altare Dei est cor nostrum, in quo jubetur ignis semper ardere, quia necesse est ex illo ad Dominum charitatis flammam indesinenter accendere. 108.0295B| Cui per singulos dies sacerdos ligna subjiciat ne exstinguatur: omnis enim Christi praedicator membrum utique summi sacerdotis effectus est, sicut cunctis fidelibus Petrus apostolus dixit: Vos autem genus electum, regale sacerdotium (I Petr. II); et sicut Joannes apostolus dixit: Fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotium (Apoc. V). Sacerdos ergo in altare ignem nutriens quotidie ligna subjiciat, id est, fidelis quisque ne in eo charitatis flamma deficiat, in corde suo tam exempla praecedentium, quam sacrae Scripturae testimonia congerere non desistat; nam quasi quaedam fomenta igni dare est, in exercitatione charitatis, vel exempla Patrum, vel praecepta Dominica ministrare. Quia enim interna novitas nostra ipsa quotidie hujus vitae conversatione veterascit, ignis 108.0295C| iste adhibitis lignis nutriendus est, ut cum per usum se vetustatis nostra novitas extenuat, per Patrum testimonia et exempla reviviscat. Et bene illic praecipitur ut mane ligna per dies singulos congerantur. Haec quippe non fiunt nisi cum nox caecitatis exstinguitur; vel certe, quia mane prima pars diei est, postpositis cogitationibus vitae praesentis, hoc priore loco quisquis fidelium cogitet ut quod in se jamque quasi defecit, quibus valet nisibus, studium charitatis inflammet. Ignis enim iste in altare Domini, id est, in corde nostro, citius exstinguitur, nisi solerter adhibitis exemplis Patrum et Dominicis testimoniis reparetur. Bene autem illic subjungitur: Et imposito holocausto desuper adolebit adipes pacificorum. Nam quisquis in se hunc ignem charitatis accendit, semetipsum 108.0295D| utique holocaustum desuper imponet, quia omne vitium quod in se male vivebat exurit. Cum enim cogitationum suarum interna considerat, et vitam reprobam per immutationis gladium mactat, in ara se sui cordis imposuit, et igne charitatis incendit; de qua hostiae pacificorum adipes redolent, quia interna novae vitae impinguatio, pacem inter nos et Deum faciens, odorem de nobis suavissimum reddit. Quia vero eadem charitas in cordibus electorum inexstinguibilis manet, apte illic subditur: Ignis enim iste perpetuus, qui nunquam deficiet de altari. Nunquam profecto de altari ignis iste deficiet, quia etiam post hanc vitam eorum mentibus fervor charitatis accrescit. Aeterna quippe contemplatione agitur ut 108.0296A| omnipotens Deus quo magis visus fuerit, eo amplius diligatur. (IBID.) Haec est lex sacrificii et libamentorum, quae offerent filii Aaron coram Domino et coram altari. Tollet sacerdos pugillum similae, quae conspersa est oleo, et totum thus, quod super similam positum est. Adolebitque illud in altari in monimentum odoris suavissimi Domino; reliquam autem partem similae comedet Aaron cum filiis suis absque fermento, et comedet in loco sanctuarii tabernaculi. Ideo autem non fermentabitur, quia pars ejus in Domini offertur incensum. Sanctum sanctorum erit, sicut pro peccato atque delicto. Mares tantum stirpis Aaron comedent illud, legitimum sempiternum in generationibus vestris, de sacrificiis Domini. Omnis qui tetigerit illa, sanctificabitur. 108.0296B| (Ex Hesychio.) Legislator videtur reiterans quae semel esposuit, ut multiplici repetitione mandati legentes ad memoriam revocaret. Quatenus autem per repetitionem legis necessariorem redderet lectionem, interponit aliquid amplius, cujus gratia necessarium hoc mandatum et inexcusabile nimis existeret. Sicut ergo in praecedentibus de holocaustis sacrificia iteravit, permiscens eis assiduitatem ipsius, ut est illud: Ignis qui in altari est semper ardeat, nunquamque deficiat; sic et nunc, cum sacrificium similae deduxisset ad medium, per quam significari theologiam in hujus libri exordio demonstravimus, addidit quod oportet eam in loco tantum sancto et a masculis, non autem ubique aut etiam ab omnibus, comedi. De qua vide qualia etiam nunc praecepit: Haec est lex 108.0296C| sacrificii et libamentorum, quae offerent filii Aaron coram Domino et coram altari. Hoc ergo de quo nunc sermo est: filii Aaron, id est, sublimes in sapientia homines, soli offerre debent coram Domino, id est, secundum quod Dei voluntas est, non superfluo in divino disputantes, sed quaecunque nobis Christus revelabit. Hoc enim intellige quod ait, coram altari. Quia altare esse humanitas Unigeniti demonstrata est, ergo in his theologiam constituamus, quae nobis incarnatus tradidit Dominus, ut Patrem in eo et ipsum in Patre cogitemus, et de Spiritu sancto sciamus, quia et ipsius est Filii, et a Patre procedit. Tollet sacerdos pugillum similae quae conspersa est oleo, et totum thus quod super similam positum est, adolebitque illud in altari in monimentum odoris suavissimi 108.0296D| Domino. Cum eleemosyna et oratione, haec enim figurantur per oleum et thus, quibus necessarie theologia conquiritur; utriusque si quidem adjutorium, ut non excidant ex veritate qui de Deo loquuntur, necessarium habent hujus in monimentum. Intelligibilis sacerdos Christus pugillum tollit, quia summa scientia apud eum permanet, quod in monimentum quidem est quia in perpetuum erit permansura memoria. Neque enim, quemadmodum ea quae nunc est nostra scientia, provectu destruitur; quia quando venerit quod perfectum est, sicut ait Paulus, destruetur quod ex parte est (I Cor. XIII). Itaque summam cognitionis et perfectae scientiae esse apud Christum legislator innuit. Quid autem his subdat, intende, 108.0297A| Reliquam autem partem similae comedet Aaron cum filiis suis; ut non ex toto a theologia cessemus, pro eo quod summa scientia in futurum conservatur; quae autem nobis ab eo relicta est, id est, tradita, hanc comedere nos jubet scientiam et operari. Sed intuendum ubi hanc et quomodo oporteat operari. Sequitur: Absque fermento, et comedet in loco sanctuarii tabernaculi. Non coquitur cum fermento, id est, secundum Judaicam doctrinam neque secundum gentile fermentum, quia non vult nos verbum loqui, sed ut munda sit ab omni permistione et absque omni fermento. Comedi autem illam in atrio tabernaculi testimonii praecepit, id est, operari in Ecclesia. Tabernaculum enim testimonii coelum est, in quo quod habitet Deus, Scriptura testatur. Atrium 108.0297B| autem tabernaculi testimonii, id est coeli, Ecclesia est, non solum sicut introitus et vestibulum coelorum, sed etiam quemadmodum domus Dei. Ibi ergo, id est in ea, oportet omnimodo de divinitate loqui, sive theologiam exercere. In ecclesiis enim ait: Benedicite Dominum (Psal. LXVII). Si quis autem in domo Ecclesiam habet: Ait quippe Paulus: Salutate Nympham et domesticam ejus Ecclesiam (Coloss. IV). Habet autem quis domesticam Ecclesiam, quando semetipsum sanctificaverit Deo, et a saecularibus cessaverit negotiis, hic etiam domi de Deo loqui sive theologiam exercere potest. Tales sunt, quibus pars de sacrificiis Domini, id est, loqui de Deo vel theologia de donis et oblationibus datur, de quo subdidit: Sanctum sanctorum erit, quia sancti sanctorum 108.0297C| contemplationem possident; subdidit autem, sicut pro peccato atque delicto; simile illud volens ostendere pro peccato et pro delicto sacrificium. Sermo enim de Deo maxime ad ereptionem et emundationem animae habetur, quando oleo et thuri, eleemosynae videlicet et orationi, sacrificium verbi Dei, id est, theologiae conjungitur. Mares, inquit, tantum stirpis Aaron comedent illud, legitimum sempiternum est in generationibus vestris de sacrificiis Domini. Non ergo omnium est de Deo disputare, sed talium qui, nihil femineum, nihil fluxum in cogitationibus habent, quod legitimum aeternum in generationibus eorum, id est, in perpetuum custodiri praecepit, ut in omni tempore intendamus, nullatenus de Deo disputare praesumere, quandiu per 108.0297D| quasdam declinationes diffluentes vel saeculares alias phantasias a masculorum excidimus dignitate. Quod autem novissime de sacrificiis dictum est, Omnis qui tetigerit illa, sanctificabitur, hoc secundum litteram Judaicam non potest stare. Quomodo omnis qui tetigerit de sacrificio sanctorum sanctificatur, si homicida tetigerit, si profanus, si adulter, incestus; non enim excepit aliquem, sed dixit: Omnis qui tetigerit ea, sanctificabitur, quaerendus est ergo intellectus mysticus: quia sacrificium pro quo haec omnia sacrificia in typo et figura processerant, unum et perfectum immolatum, est Christus; hujus sacrificii carnem si quis tetigerit, hoc est, si credulo corde totam spem salutis suae in ejus passione et resurrectione 108.0298A| posuerit, continuo sanctificatur si immundus est, sanatur si in plaga est. (Ex Hesychio.) Omnis quippe Dei commemoratio sanctificationem praestat, quod testatur Paulus dicens: Quia omnis creatura Dei bona et nihil rejiciendum quod cum gratiarum actione percipitur, sanctificatur autem per verbum Dei et orationem (I Tim. IV). Sed cum dicit, tangentem sanctificari, plane ostendit quia in disputando de Deo, id est, in theologia, sufficit nobis etiam tantum tangere, quemadmodum ignem qui vult calefieri; nam si interius mittat manum pro eo quod potuit calefieri, comburitur, sic et qui profundius vel altius de Deo disputare praesumit, pro eo quod gloriosius quid vult offendere, in blasphemiam cadit, dum comprehendere altitudinem divinorum 108.0298B| dogmatum non possit. CAPUT II. De hostiis Aaron et filiorum ejus in die unctionis suae. (IBID.) Et locutus est Dominus ud Moysen dicens: Haec est oblatio Aaron et filiorum ejus quam offerre debent Domino in die unctionis suae. Decimam partem ephi offerent similae in sacrificio sempiterno: medium ejus mane et medium vespere; quae in sartagine oleo conspersa frigetur. Offeret autem eam calidam in odorem suavissimum Domino, sacerdos qui patri jure successerit, et tota cremabitur in altari. Omne enim sacrificium sacerdotum igne consumetur, nec quisquam comedet ex eo. Omne sacrificium quod ad sacerdotis refertur personam, Unigenti sacrificii figuram gerit, sicut per praesentem demonstratur legem. 108.0298C| Ait enim: Et locutus est Dominus ad Moysen dicens: Haec est oblatio Aaron et filiorum ejus quam offerre debent Domino in die unctionis suae. Multorum quidem sacerdotum hoc donum est: ait quippe Aaron et filiorum ejus, sed uno uncto offertur, quia omnis sacerdotii imago et firmitas sive subsistentia Christi sacrificium est, ipso enim solo oblato per totum est. Et quando actum est: In die unctionis ejus, id est, tempore quo incarnatus est: unctio enim in Unigeniti persona incarnatio dicitur, de qua ait Petrus: Jesum Nazarenum quomodo eum unxit Deus Spiritu sancto et virtute (Luc. XXIV); haec vero quomodo aut quando facta sint, Gabriel Mariae dixit: Spiritus sanctus, inquit, superveniet in te, et virtus Altisssimi obumbrabit tibi (Luc. I): quam ergo oblationem 108.0298D| cum sacerdos unctus fuerit, post incarnationem videlicet verbi, legislator offerri praecepit? decimam partem ephi offerent similae in sacrificio sempiterno, medium ejus mane, et medium ejus vespere, quae in sartagine oleo conspersa frigetur. Sed decimam quidem ephi similae, esse Unigeniti humanitatem, in superioribus ostensum est, cum et ephi utpote mensuram tres modios capientem. Trinitatem esse recte diximus. Si autem ephi, Domini caro esse, ut et divinitatis supereminentia demonstretur, Dominicaeque carnis cum ea inseparabilitas, hoc nihilominus in sacrificium perpetuum est, quia sicut ait Paulus: Una enim oblatione consummavit in sempiternum sanctificatos, unde et salvare in perpetuum 108.0299A| potest, accedens per semetipsum ad Deum: medium autem ejus mane et medium vespere (Hebr. X). Mane passio incipiens: ex quo enim in atrio Caiphae alapis caedebant alligantes, usque ad vesperum protelata est: tenebris enim eam interpolantibus, et a sexta hora usque ad nonam factis, necessarie sacrificium in mane, et sacrificium vespere, dividi dicitur: Haec autem in sartaginem oleo conspersa frigetur; sartaginem Domini crucem ut pote fortem, et nihil ab igne humanorum peccatorum laesam, accipi oportet, quae etiam superimpositam Dominica carnem esibilem hominibus reddidit; nisi enim super imposita fuisset cruci, nos corpus Christi nequaquam mystice percepissemus. Haec in oleo conspergitur, quia nobis compassus est, impassibilis passionem 108.0299B| sustinuit carnis: omne autem hoc sacrificium est suavissimi odoris Domino, humano quippe generi salutem praestitit, hac autem Deo ut pote creatura [creatori] naturae nihil est suavius. Ad majorem autem explanationem quod Unigeniti sacrificium significet, intende quid subdidit: Sacerdos qui patri jure successit, quod Septuaginta ita ediderunt: Sacerdos unctus pro eo ex filiis ejus faciet, et caetera. Quia, quid [quidem] est Christus et Jesus, Paulus probat dicens: Nobis unus Dominus Jesus Christus per quem omnia (I Cor. VIII). Quia enim per Aaron est non in loco ipsius, sed pro eo, translato in se videlicet sacerdotio, manifestum est ex eo quod ipse sacerdotium suscipiens, illius sacerdotii ministerium cessare fecit. Sed et quod ediderunt ex filiis 108.0299C| ejus: Esse ex ejus filiis juste creditur, ut pote qui ex Jacob femoribus descendebat: beatissimae genitricis Domini ex eadem tribu linea descendente. Quod ad conclusionem legis hujus sequitur, intendendum est: Et tota cremabitur in altari. Omne enim sacrificium sacerdotum igne consumetur, nec quisquam comedet ex eo. Quid ergo per haec contestamur? nisi ut non dicatur de Domino, quod is qui ex muliere natus est, passus est; qui autem descendit de coelo, passus non est: Nobis enim unus Dominus Jesus Christus per quem omnia (Ibid.), quem hi qui crucifixerunt non cognoverunt cujus esset dignatis atque virtutis. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. Ipsius ergo est Verbi incarnati passio, quae provenit in carne, quamobrem 108.0299D| tota cremabitur in altari. Ipsius ergo est qui semetipsum totum exinanivit, et formam servi accepit, et habitu est inventus ut homo, humiliavitque semetipsum, obediens factus usque ad mortem, mortem autem crucis (Phil. II). Septuaginta dixerunt: Holocaustum fiet integrum: erit, Aquila edidit. Non ergo comedet ex eo quisquam, id est, non dividetur, quia dentium est dividere et partiri cibos, cum aliter mandi non possint. Christi autem sacrificium indivisibile demonstratum est, et propterea comedi non potest. Potest et hoc sacrificium per alium typum figurari: vide si non ut ego suspicor sacrificium sacerdotis haec ipsa sit lex, quae per Moysen promulgatur: Cujus dimidium mane jubetur offerri, 108.0300A| dimidium vero ad vesperam. (Ex Origine.) Quam legem in duas partes dividi praecepit, in litteram videlicet et spiritum. Et dimidiam quidem partem, quae est littera, offerri jubet mane, primo scilicet legis tempore, quo illis quibus tunc secundum litteram data est, novam lucem et novum protulit diem. Dimidium vero ejus offerri jussit in vespera, in vespera enim nobis datus est Salvatoris adventus, in quo pars illa dimidia, hoc est sensus vel spiritus legis, secundum quod lex spiritalis est offeratur. Oleo conspersa tenera; oleum ad misericordiam revocatur, quae debet in sacerdotibus abundare: tenera, ad subtilem et puram intelligentiam pertinet. Quod autem a sartagine dicitur, puto quod descriptum et multa continentia aridum et torridum 108.0300B| velit esse sacerdotem, in quo nihil remissum haberi ad luxuriam, nihil fluitans ad libidinem possit. Quod autem sacrificium ipsum ex fragmentis nominavit in odorem suavitatis, puto quod fragmenta sacerdotum velit intelligi, cum legis per eos littera frangitur, et cibus ex ea latens intrinsecus spiritalis educitur, ut audientes turbae reficiantur, sicut et Dominus fecisse refertur in Evangeliis: Ubi benedixit panes et dedit discipulis, et discipuli confringentes apposuerunt turbis, et cum satiati fuissent omnes, superfuerunt, inquit, fragmentorum cophini duodecim (Joan. VI). Istud est ergo sacrificium ex fragmentis, cum minutatim quae sunt legis sancta discutimus, ut spiritalem ex his cibum purumque capiamus; et haec est, inquit, lex aeterna: Joannes quidem apostolus in 108.0300C| Apocalypsi dicit esse Evangelium aeternum, invenimus et hic scriptum esse legem aeternam, sed isti qui legem secundum litteram sequi volunt, velim mihi nunc dicerent quomodo lex hujus sacrificii esse possit aeterna? Cum utique destructo templo, subverso altari, et omnibus quae dicebantur sancta profanatis, ritus iste sacrificiorum non potuerit permanere, quomodo ergo aeternum dicent, quod olim cessasse et finitum esse jam constat? Restat ut secundum eam partem lex haec aeterna dicatur, qua nos dicimus legem esse spiritalem, et per eam spiritalia offerri posse sacrificia, quae neque irrumpi unquam, neque cessare possunt. Non enim in loco sunt qui subvertitur, aut in tempore quod mutatur, sed in fide credentis et in corde sacrificantis. Sane 108.0300D| quod ait: Non detur de sacrificio sacerdotis, sed holocaustum erit, certum est ad Domini et Salvatoris nostri personam referri: de illius enim sacrificio non edetur, sed holocaustum erit. Hoc in loco sacrificium, verbum ipsum accipiendum est et doctrina, de qua nullus edet, hoc est nullus disputat, nullus retractat, sed holocaustum est: quidquid enim dixit, quidquid statuit, aeterna consecratione perdurat. Nullum omnipotenti Deo tale est sacrificium, quale zelus animarum. Hinc enim Psalmista ait: Zelus domus tuae comedit me (Psal. LXVIII). [ Ex Gregorio. ] Quantum vero frixura cordis, quae per spiritalem zelum agitur, omnipotentem Dominum placat, aperte ostenditur, cum offerre per legem simila 108.0301A| in sacrificium jubetur, de qua scriptum est: In sartagine oleo conspersa frigitur, et offeret eam calidam in odorem suavissimum Domino sacerdos qui patri jure successerit, et tota cremabitur in altare. Tunc enim simila in sartagine frigitur, cum munda mens justi per zelum sancti ardoris crematur, quae conspergi oleo praecipitur. Quia Graece oleos misericordia dicitur, non immerito per oleum misericordia designatur, quae in conspectu omnipotentis Domini ardet et lucet. Conspergatur ergo oleo mens quae in sartagine frigitur, quia sancti zeli districtio necesse est ut misericordiae virtute et ardeat et clarescat: amat enim eumdem ipsum quem insequi videtur; unde et calida in odorem suavissimum Domino offerri praecipitur, quia si amorem zelus non 108.0301B| habet, ea quae in sartagine offertur calorem simila amisit. Et notandum quis ea offerre praecipitur, videlicet sacerdos qui patri jure successerit. Ille enim sacerdos patri jure succedit, qui esse se omnipotentis Domini filium moribus demonstrat, atque a nobilitate intima operum suorum ignobilitate non discrepat. Quae in altare tota cremari praecipitur, ut videlicet holocaustum fiat: holocaustum enim totum incensum dicitur, unde et in translatione altera hoc in loco, haec eadem simila quae in sartagine frigitur, holocaustum fieri jubetur. Hoc autem inter holocaustum et sacrificium distat, quia omne quidem holocaustum sacrificium est, non vero omne sacrificium holocaustum: sunt enim multa bona quae aguntur sacrificia, sed holocausta non sunt, quia totam mentem 108.0301C| in amorem spiritalem minime incendunt. Qui enim sic operantur ea quae Dei sunt, ut tamen et quae sunt saeculi non relinquant, nimirum sacrificium et non holocaustum offerunt; qui vero cuncta quae mundi sunt deserunt, et tota mente igne divini amoris accenduntur, ii nimirum omnipotenti Domino sacrificium et holocaustum fiunt. Simila itaque in sartagine est munda mens justi, in zeli spiritalis afflictione, quae per sollicitudinem animarum frigitur, et non solum sacrificium, sed etiam holocaustum Domino esse deputatur. CAPUT III. Quo ordine hostiae pro peccato oblatae a sacerdote compleantur. (IBID.) Locutus est Dominus ad Moysen dicens: Loquere Aaron et filiis ejus: Ista est lex hostiae pro peccato, in loco ubi offertur holocaustum, immolabitur 108.0301D| coram Domino, Sanctum sanctorum est; sacerdos qui offeret, comedet ea in loco sancto, in atrio tabernaculi, quidquid tetigerit carnes ejus sanctificabitur. Si de sanguine illius vestis fuerit aspersa, lavabitur in loco sancto, vas autem fictile in quo cocta est confringetur. Quod si vas aeneum, defricabitur, et lavabitur aqua, omnis masculus de genere sacerdotali vescetur de carnibus ejus, quia Sanctum sanctorum est. Hostia enim quae ceditur pro peccato, cujus sanguis effertur in tabernaculum testimonii, ad expiandum, in sanctuario non comedetur, sed comburetur igni. (Ex Hesychio.) Quae est autem haec lex? In loco ubi offertur holocaustum immolabitur coram Domino, Sanctum sanctorum est, propterea Aaron et filiis ejus 108.0302A| praedicta mandantur, quia offerre pro peccato sacrificium, id est, poenitentiam sublimium et summorum est, atque a terra sublevatorum, quod non praestat nisi a malo recessio. Ergo ubi holocausta immolantur, ibi et quae pro peccato sunt occiduntur, quia qui offeret poenitentiam, jam imitatur eum qui totum semetipsum obtulit Deo, et omnimodo recessit a saeculo, unde et holocaustum ejus appellatur. Conversatio et utriusque oblatio in conspectu est Domini: placita enim est Deo, quando secundum ejus intentionem offertur, sicut autem placita Deo Sanctum sanctorum recte appellata est. Si enim non esset sanctorum Sanctum poenitentiae sacrificium, nunquam poenitentem introduxisset in Sancta sanctorum eum, qui per peccatum inde prius expulsus 108.0302B| est. Sacerdos qui offeret, comedet eam, qui offeret ait. Hic autem Christus est, qui nostra peccata suscepit, recteque nostram offeret poenitentiam; et quomodo eam manducet, a loco cognosce in quo comedet. In loco sancto in atrio tabernaculi, vel sicut Septuaginta ediderunt: in atrio tabernaculi testimonii. Atrium autem tabernaculi testimonii Ecclesia est, ipsa quippe ante coelum, atrium tabernaculi testimonii est ubi Christus poenitentium salutem operatur, quia salus ejus etiam cibus appelatur: Meus enim cibus est, inquit, ut faciam voluntatem Patris mei (Joan. IV), voluntas autem ejus est ut peccator convertatur et salvetur. Insuper ait: Quidquid tetigerit carnes ejus sanctificabitur. Carnis autem poenitentiae intelligimus jejunium, vigilias, cilicinum 108.0302C| vestimentum, cum lacrymis orationem, eleemosynam, ex his enim consistit poenitentia, quae qui tangit recte sanctificabitur. Et si de sanguine illius vestis fuerit aspersa, lavabitur in loco sancto; sanguis poenitentiae proprie baptismus est, quia sicut vita omnis carnis sanguis est, sic et poenitentiae, domum baptismi est: omnis enim qui agit poenitentiam, si non perceperit baptismum, inutilis ei est, et sine aliquo lucro poenitentia, mortuaque et exanimis, quia veterem peccati hominem non aliter quispiam nisi ablutione regenerationis disponit. Quod si dicas: Et quomodo qui olim baptizati sunt homines poenitentiam agent? Cognosce quia virtus praecedentis baptismatis operatur et in ea quae postea acta fuerit poenitentia. Haec ergo est intentio legislatoris, 108.0302D| quod quemadmodum qui comedet carnes praedicti sacrificii, quamvis oblatio alterius sit, sanctificatur, per hoc autem ostenditur, quod et is qui non eget poenitentia, si quid egerit horum, poenitentiam agens sanctificatur: similiter vel si multum parvus quispiam baptizatus fuerit, qui necdum forte peccavit, mundatur, et quid ei est opus mundatio? Ad hoc ei opus est, quia nemo est mundus a sorde, nam licet unius diei vita ejus sit super terram, sordem tamen quam ex Adam successione et generatione traxit retinet. Et ideo eum qui sanguine poenitentiae aspersus est, non dixit, sicut immundum lavari, ait enim: Si de sanguine illius vestis fuerit aspersa, id est, caro; ipsa est enim 108.0303A| vestis interioris hominis, quae si aspersa fuerit, ibi lavabitur in loco sancto; in domo mystica spiritus. Ergo si quis foris lotus fuerit, sicut sunt, verbi gratia, paganorum aspersiones, non lavatur, quia non in loco sancto aspersionem, neque ablutionem suscepit. Vas autem fictile in quo cocta est confringetur; quod si vas aeneum, defricabitur, et lavabitur aqua. Quod est autem vas fictile et ubi jacens, Paulus ostendit cum dicit: In magna autem domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia; et quaedam quidem in honore, quaedam autem in contumelia. In contumeliam videlicet ea quae sunt fictilia: magnam autem domum ut pote quae domus Dei est, Ecclesiam intellexi, in qua aurea vasa et argentea justi fictilia peccatores sunt. Dixit quippe 108.0303B| et Isaias de Jerusalem: Veniet contritio ejus et comminuetur sicut conteritur lagena figuli contritione pervalida, et non invenietur de fragmentis ejus testa in qua portetur igniculus de incendio, aut hauriatur parum aquae de fovea (Isa. III). Ergo quia vasa in quibus carnes sacrificii coquuntur in templo sunt, esse autem in templo Dei quaedam infirma vasa, ex praedictis verbis apostolicis ostendimus. Quicunque est in templo vas fictile, id est, infirmus quispiam et sordidus, et qui in peccando consuetudinem fecit, ut ex hoc sicut amator peccatorum, vas contumeliae nominetur cocto sacrificio per quod peccatorum dispensatur remissio, propterea confringitur sive conteritur, quia cum esset infirmus, bona male percepit, videns enim peccata dimitti, putat semper licere 108.0303C| peccari, et ex eo quod juvatur altera laesio et contritio, infirmitatis invenitur alterius. Quicunque autem fortis est ut aes, et aeruginem peccati non habens, hic coctione poenitentiae non conteretur, neque confringetur, sed defricatur sive extergitur, id est, diluitur; et quomodo diluitur? aqua lotus. Videns enim alium poenitentem, movetur ad compunctionem et mundatur, aqua lacrymarum lotus. Omnis masculus de genere sacerdotali vescetur carnibus ejus, quia Sanctum sanctorum est. Sacerdotem quidem offerentem integrum sacrificium et comedentem, intelligas Christum. Ipse autem nostram offeret poenitentiam, ipse et comedit, quia cibum salutem peccatorum habet. Carnes autem sacrificii quae pertinent ad poenitentiam, omnis masculus de sacertodibus 108.0303D| comedet, omnem fortitudinem convenienter exhibens, cui recte dicitur, Viriliter age et confortare et sustine Dominum (Psal. XXVI); et haec quidem ita se habeant. Sed intuendum est quem subinferat terminum: Hostia enim quae caeditur pro seccato, cujus sanguis infertur in tabernaculo testimonii ad expiandum, in sanctuario non comedetur, sed comburetur igni; et cujus sanguis pro peccato in tabernaculo testimonii ad expiandum seu deprecandum offertur: vituli scilicet congregationis, sive synagogae, et idem vituli pro peccato pontificis; hoc enim plenissime superius dixit, quia ergo illa sacrificia multis probationibus ad Christum ostendimus pertinere, recte ea comedi non praecepit, sed igne 108.0304A| comburi, neque enim per ea per quae sibi unusquisque remissionem peccatorum profligat: per jejunium verbi gratia, aut vigilias, vel aliam similem conversationem, per haec Christus peragit remissionem, sed auctoritate et virtute propriae divinitatis: Christi enim passiones, per quas nobis remissio procuratur, non hominis cujusquam puri, sed Dei sunt incarnati. Propter quod non est esibilis hominibus, sed igne consumitur; quia solius Dei est remissionem omni praebere suo plasmati, quem per ignem significat: Deus enim noster ignis consumens est (Hebr. XII). [Ex Origene.] Hostiarum quaedam quidem sunt Dei solius, ita ut nullus hominum participet ex ipsis, quaedam sunt Aaron sacerdotis et filiorum ejus, quaedam ipsius et filiorum et filiarum 108.0304B| ejus, ita ut etiam uxori sacerdotis edere liceat ex his; quaedam sunt sacerdotum et filiorum ac filiarum earum; sed de quibus edere liceat etiam filios Israel, et in illis quidem hostiis de quibus licet edere filios Israel, sine dubio habent participium etiam sacerdotes et filii sacerdotum, non tamen ex omni hostia, quam edet sacerdos, etiam filios Israel edere licebit. Prima ergo est hostia holocaustoma: neque enim oportebat aliam primo hostiam nominari, nisi eam quae omnipotenti Deo offerebatur; secunda hostia est, quae ad edendum sacerdotibus mancipatur; tertia, de qua etiam filios Israel contingere vel edere, ipsos scilicet qui offerunt, fas est; sed filios Israel, non omnes, nisi illos tantum qui mundi sunt: soli enim qui mundi sunt de sacrificiis 108.0304C| edere jubentur. Verum istas omnes hostias tu qui in occulto Judaeus es, nolo in animalibus requiras visibilibus, nec in mutis pecoribus inveniri putes, quos offerri debeat Deo; istas hostias intra teipsum require, et invenies eas intra animam tuam. Intellige habere intra temetipsum greges boum, illos qui benedicuntur in Abraham; intellige habere te et greges ovium, et greges caprarum, in quibus benedicti et multiplicati sunt patriarchae; intellige esse intra te etiam aves coeli, nec mireris quod haec intra te esse dicimus; intellige te alium mundum esse in parvo, et esse intra te solem, esse lunam, esse etiam stellas: hoc enim si ita non esset, nunquam dixisset Dominus ad Abraham: Aspice ad coelum et vide 108.0304D| stellas si dinumerari possunt a multitudine: sic erit semen tuum (Gen. XV). Nec mireris, inquam, si dicitur ad Abraham, quia sic erit semen tuum, sicut sunt stellae coeli: de illis scilicet qui ex fide ejus geniti rationabiliter vivant, ac divinas leges et praecepta custodiant. Audi amplius aliquid Salvatorem ad discipulos dicentem: Vos estis lux mundi (Matth. V): dubitas ne esse intra te solem et lunam, ad quem dicitur: Quia lux sis mundi. Vis adhuc amplius aliquid de teipso audire! ne forte parva de te et humilia cogitans tanquam vilem, negligas vitam tuam. Habet hic mundus gubernatorem suum, habet qui eum regat et habitet in ipso, omnipotentem Deum, sicut ipse per Prophetam dicit: Nonne coelum et terram ego repleo? dicit Dominus (Jer. XXIII); 108.0305A| audi ergo ipse Dominus omnipotens quid etiam de te hoc est, quid de hominibus dicat: Habitabo, inquit, in eis et in ipsis ambulabo (Ezech. XLIII). Plus aliquid adhuc addidit erga personam tuam: Et ero, inquit, eis in patrem, et ipsi erunt mihi in filios et filias, dicit Dominus. Vide quam multa misericordia et benignitas Dei est. Et ubi holocaustum jugulatur illud quod soli Deo offertur, ibi etiam hostia quae pro peccato est immolari jubeatur; quo scilicet intelligat se qui peccavit et poenitet, conversus ad Deum, et contribulati spiritus hostiam jugulat in loco jam sancto stare et sociari his quae pertinent ad Deum. Ibi ergo immolatur hostia pro peccato ubi et holocaustum, in conspectu, inquit, Domini. Est fortassis in conspectu Domini offerre sacrificium, 108.0305B| et offerre non in conspectu Domini. Quis ergo est qui offert in conspectu Domini? Ille opinor qui non exiit a conspectu Domini, sicut Cain, et effectus est timens et tremens. Si quis ergo est qui habet fiduciam astare in conspectu Domini, et non fugit a facie ejus, nec aspectum ejus peccati conscientia declinat, iste in conspectu Dei offert sacrificium. Hanc ergo hostiam quae offertur pro peccatis, dicit esse Sancta sanctorum. Majus aliquid audere vult sermo, si tamen et vester sequatur auditus, quae est hostia quae pro peccatis offertur, et est Sancta sanctorum, nisi unigenitus filius Dei Dominus meus Jesus Christus? Ipse solus est hostia pro peccatis, et ipse est hostia Sancta sanctorum. Sed quod addidit? Sacerdos, inquit, qui offert illud, edet illud. Hic ergo 108.0305C| est sacerdos qui peccata populi comedit et consumit, de quo dictum est: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech (Psal. CIX). Salvator ergo et Dominus meus peccata populi edit. Quomodo edit peccata populi? Audi quid scriptum est: Deus, inquit, noster ignis consumens est. Quid consumit Deus ignis: nunquid tam inepti erimus ut putemus quod Dei ignis ligna consumat, aut stipulam, aut fenum? sed consumit Deus ignis humana peccata, illa absumit, illa devorat, illa purgat, secundum quod et alibi dicit: Et purgabo te igni ad purum (Isa. I). Hoc est manducare peccatum ejus, qui offert sacrificium pro peccato: ipse enim peccata nostra suscepit, et in semetipso ea tanquam ignis comedit et absumit. Dicit ergo lex: Sacerdos qui 108.0305D| obtulerit, edet illud in loco sancto, in atrio tabernaculi testimonii; consequens enim est ut secundum imaginem ejus qui sacerdotium Ecclesiae dedit, etiam ministri et sacerdotes Ecclesiae peccata populi accipiant, et ipsi imitantes magistrum, remissionem peccatorum populo tribuant. Debent ergo et ipsi Ecclesiae sacerdotes ita perfecti esse, et in officiis sacerdotalibus eruditi, ut peccata populi in loco sancto, in atriis tabernaculi testimonii, ipsi non peccando consumant. Quid autem est in loco sancto manducare peccatum? Locus erat sanctus in quem venerat Moyses, secundum quod dictum est ad eum: Locus enim in quo stas, terra sancta est (Exod. I). Similiter ergo et in Ecclesia Dei locus 108.0306A| sanctus est fides perfecta et charitas de corde puro et conscientia bona (I Tim. I): Qui in his stat in Ecclesia, in loco se sancto stare cognoscat. Edit ergo sacerdos carnes sacrificii in atrio tabernaculi testimonii, cum intelligere potuerit quae sit ratio in his, quaeve mysteria, quae describuntur de atriis tabernaculi testimonii: ad haec enim atria secreta et recondita nullus accedit, nulli haec nisi sacerdotibus patent, si tamen pateant, si scientia sua et intellectu mystico potuerint eorum secreta penetrare. Scio autem esse et alia quaedam in Ecclesia dogmata secretiora, quae adire nec ipsis sacerdotibus liceat; illa dico ubi arca reconditur, ubi urna mannae et tabulae testamenti. Illic ne ipsis quidem sacerdotibus datur accessus: sed uni tamen pontifici et 108.0306B| huic semel in anno, certis quibusdam et mysticis purificationibus conceditur istud intrare secretum; sunt et alia Ecclesiae dogmata, ad quae possunt pervenire etiam Levitae, sed inferiora sunt ab his quae sacerdotibus adire concessum est. Scio et alia esse ad quae possunt accedere etiam filii Israel, hoc est, laici, non tamen alienigenae, nisi si ascripti jam fuerint in Ecclesia Domini: Aegyptius enim tertia generatione intrabit in Ecclesia Domini (Deut. XXXII). Credo fidem Patris et Filii et Spiritus sancti in quem credit omnis qui sociatur Ecclesiae Dei, tertiam generationem mystice dictam. Verumtamen sciendum est quod ex hostiis quae offeruntur, licet concedantur sacerdotibus ad edendum, non tamen omnia conceduntur, sed pars ex ipsis aliqua Deo offertur, 108.0306C| et altaris ignibus traditur, ut sciamus etiam quod et si conceditur nobis aliqua ex divinis Scripturis apprehendere et cognoscere, sunt tamen aliqua quae Deo reservanda sunt, quae cum intelligentiam nostram superent, sensusque eorum supra nos sit, ne forte aliter a nobis quam se habet veritas proferantur, melius igni ista servamus; et ideo etiam in hoc loco, quae quidem concessa sunt hominibus ad edendum, prout potuimus, intra tabernaculum Domini consumpsimus. Si qua vero supersunt, et vel nos in audiendo, vel nos superant in dicendo, servemus igni altaris, tanquam eam partem quae pro peccato super altare Domini jubetur offerri. CAPUT IV. Qualiter hostiae pro delictis offerantur. (CAP. VII.) Haec quoque est lex hostiae pro delicto Sanctum sanctorum est, idcirco ubi immolatur holocaustum, mactabitur et victima pro delicto, sanguis ejus per gyrum fundetur altaris; offerent ex ea caudam et adipem qui operit vitalia, duos renunculos, et pinguedinem quae juxta ilia est, reticulumque jecoris cum renunculis, et adolebit ea sacerdos super altare. Incensum est Domini pro delicto. Omnis masculus de sacerdotali genere in loco sancto vescetur his carnibus, quia Sanctum sanctorum est. Et sicut pro peccato offertur hostia, ita et pro delicto utriusque hostiae una lex erit, ad sacerdotem qui eam obtulerit, pertinebit. Delictum aliquando quidem recognitum peccatum vocat, aliquando autem illud quod in 108.0307A| ipsum committitur Deum. Sicut illud quod in sanctis perpetratur quemadmodum superius ostendimus. (Ex Origene.) Scio tamen et illam differentiam, quae nonnullis sapientium visa est, quod delictum quidem sit cum non facimus ea quae facere debemus, peccatum vero sit, cum committimus ea quae committere non debemus. Sed haec quoniam non semper in Scripturis divinis sub ista distinctione invenimus, idcirco generaliter affirmare non possumus. (Ex Hesychio.) Quaecunque autem ad Deum referuntur, difficilem habent veniam, ita ut Heli filiis diceret: Si homo peccaverit in homines, orabit pro eo; si vero in Deum peccaverit, quis pro eo orabit (I Reg. II)? Necessarie ergo arietem figuram gerentem Domini, de quo dictum est: Ecce agnus Dei, 108.0307B| ecce qui tollit peccata mundi, sumi in sacrificio diximus, in quo solo est, peccata quae in eum commissa sunt relaxare. Oportet autem quaeri quare non omnis aries in holocaustum fit, sicut et vitulus qui pro populo et pro sacerdote oblatus est; ipse enim figuram gerere sacrificii unigeniti, est probatus; sed ibi quidem quia generalis dispensata est remissio, et omnis humani generis peracta est venia, necessario omne Christi sacrificium offertur. Quaecunque ergo eum possunt salvare, haec in sacrificium Christi suscipi legislator jussit. Quae sunt autem haec Paulus ait: Pacem sequimini cum omnibus dicens, et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum (Hebr. XIII): quod et nunc legislator significavit per ante factam oblationem interiorum. Cogitationes enim 108.0307C| sunt intelligibilia interiora, quibus pacem habentibus, pacem cum omnibus habebimus. Oblatione autem renum et pinnulae et epatis, et femorum, sanctificationem significat, quae nobis ordinata est ad salutem. (Ex Gregorio.) Quid in cauda, nisi finis est corporis? et ille bene immolat, qui sacrificium boni operis usque ad finem debitae perducit actionis. Cauda ergo hostiae in altare offerri praecipitur, ut videlicet omne bonum cum incipimus etiam perseverante fine compleamus. (Ex Hesychio.) Nota autem quia quaecunque in sacrificio pacificorum, ea et in hoc sacrificio praecepit fieri: adipem jubet offerri. Desiderat enim Christus et eum, qui gravia habet peccata salvare; cum adipe secundum Septuaginta et lumbum offert. Neque enim solummodo hoc vult, 108.0307D| sed et potest: lumbus autem ut pote forte membrum, significat virtutem. Duos renunculos et pinguedinem quae juxta ilia est, vult quippe maxime poenitentis mundari interiorem hominem, vult etiam habere eum et castitatem, propter quod non solum renum, sed et iliorum vel femorum pinguedinem seu adipem offerri jussit, quia haec commistionis ministeria et seminum putantur. Cum his etiam reticulum jecoris, vel, sicut Septuaginta, pinnulam hepatis cum renunculis auferri praecepit, et offerri cum aliis in altari hostiam Domino; vult enim eum qui poenitentiam agit, concupiscentiam propriam non habere, sed omnem eam offerre Deo, quia enim concupiscentias sive desideria in hepate moveri dicunt et nutriri, 108.0308A| quarum primitiae per pinnulam oblatae in sanctificatione peragi omnesque corrigi faciunt. Haec dicens addidit, Pro delicto est, ostendens quod non frustra sacrificium hoc differre ab aliis sacrificiis, quae sunt pro peccatis dixit, sed quia pro delicto est, id est, in Deum tendit peccatum ejus. Omnis masculus de sacerdotali genere in loco sancto vescetur his carnalibus, quia Sanctum sanctorum est. Sicut pro peccato offertur hostia, ita et pro delicto; utriusque hostiae una lex erit, etc. (Ex Origene.) Igitur eodem modo atque eadem traditione de sacrificio quod pro delicto offertur accipiendum est, quod et supra exposuimus de eo quod pro peccato est. Similiter enim jubetur adipes arietis hi qui circa renes sunt, et ii qui interiora operiunt, imponi super altare, ut et tu 108.0308B| qui haec audis scias omne quod est intra te crassius, et operit interiora tua, debere te offerri igni altaris, ut purgentur omnia interiora tua, et dicas et tu, sicut et David dicebat: Benedic, anima mea, Dominum, et omnia interiora mea nomen sanctum ejus (Psal. CII). Nisi enim ablata fuerit crassitudo illa quae tegit interiora tua, non possunt subtilem et spiritalem capere sensum, nec possunt intellectum capere sapientiae, et ideo Dominum laudare non possunt. Quod si ablatum fuerit omne quod pingue est de renibus et de omnibus interioribus viscerum, tunc vere purgatus omni vitio libidinis jugulasti hostiam pro delicto, et obtulisti sacrificium Domino in odorem suavitatis, Sacerdotis, inquit, qui offert illud, et repropitiavit pro delicto ipsius erit. Discant sacerdotes 108.0308C| Domini qui Ecclesiis praesunt, quia pars eis data est cum iis quorum delicta repropitiaverint. Quid autem est repropitiare delictum: si assumpseris peccatorem, et monendo, hortando, docendo, instruendo adduxeris eum ad poenitentiam, ab errore correxeris, a vitiis emendaveris, et effeceris eum talem ut ei converso propitius fiat Deus, pro delicto repropitiasse diceris; si ergo talis fueris sacerdos, et talis fuerit doctrina tua et sermo tuus, pars tibi datur eorum quos correxeris, ut illorum meritum tua merces sit, et illorum salus tua gloria. Aut non et Apostolus haec ostendit ubi dicit: Quia quod superaedificaverit quis mercedem accipiet (II Cor. III). Intelligant igitur sacerdotes Domini ubi est eis data portio, et in hoc vacent atque his operam 108.0308D| dent, non se inanibus et superfluis actibus implicent, sed sciant se in nullo alio partem habituros apud Deum, nisi in eo quod offerunt pro peccatis, id est, quod a via peccati converterint peccatorem. Sacerdos qui offeret holocausti victimam habebit pellem ejus; et omne sacrificium similae quod coquitur in clibano, et quidquid in craticula vel in sartagine praeparatur, ejus erit sacerdotis a quo offertur; sive oleo conspersa, sive arida fuerit, cunctis filiis Aaron aequa mensura per singulos dividetur. Legimus in libro Job, quod laudante Domino ipsum Job, Satan responderit: Pellem pro pelle et cuncta quae habet homo dabit pro anima sua (Job. II). [Ex Hesychio.] Ergo pellis, divitiarum circumstantia, quasi 108.0309A| exterius circumdans est hominem, quam offerre intelligibili sacerdoti hi qui volunt holocaustum fieri debent, propter quod hi qui doctrinae apostolicae crediderunt, vendentes substantias suas ad pedes apostolorum ponebant (Act. IV). Quia ergo pellem pro pelle dixit, necessarie divitiarum circumstantiam quam perdidit Job pro patientia quae ei relicta est intelligimus; pellem autem, quia multa ex ea utilia fiunt, patientiam profitemur, quae multa acquirentibus se providet bona; quia autem intelligibile hic describit holocaustuum, ipse textus ostendit. Ait enim: Sacerdos qui offeret holocausti victimam, non boum, aut ovium, aut aliorum similium, sed hominis; ubi enim non ab his qui offerunt, sed ab his quae offeruntur, sacrificia considerantur, necessarie 108.0309B| animalium mentionem facit: hic autem quia apertius voluit introducere personam Domini, sacerdotem posuit holocaustum hominis offerentem; intelligibilia enim nostra holocausta solus Christus offeret, ad cujus imitationem eorum hostiae et conversationes studentur. Non solum autem in ejus doctrinis, sed et in respectu ejus patientiam in passionibus habemus, Paulo dicente: Recogitate autem eum qui talem sustinuit a peccatoribus adversus semetipsum contradictionem, ut ne fatigemini animis vestris deficientes (Hebr. XII). Post haec dixit: Omne sacrificium quod coquitur in clibano, et quidquid in craticula vel in sartagine praeparatur, ejus erit sacerdotis a quo offeretur; reminiscendum est quia sacrificia haec theologiae 108.0309C| esse unigeniti dispensationis diximus, et illud quidem quod est de clibano, diximus significare Virginis partum. Quod vero de sartagine est, crucis passionem; illud etiam quod de craticula est, a morte resurrectionem, rationem in omnibus reddentes, et probationes quas oportebat adjicientes. Quia ergo haec theologiae incarnationis proxima sunt, necessarie sacerdotis offerentis eam, Christi videlicet nati et passi et resurgentis est. Sed nimirum novum tibi videtur quod infertur: Sive oleo conspersa, sive arida fuerint, cunctis filiis Aaron aequa mensura per singulos dividetur. Conspersum siquidem in oleo sacrificium de simila dicit, quod nec in clibano, nec in sartagine vel in craticula mittitur: ergo et ipsam esse theologiam diximus, sed non de 108.0309D| Dominica incarnatione, ut non ergo omnem theologiam circumscribamus in Unigeniti humanitate; oportet enim nos et de Patris et de Spiritus sancti, sed etiam ipsius Filii, quae ex Patre est substantia disputare, propterea non in semetipso portare, hoc sacrificium repetivit, sed filiis Aaron illud ad theologiam per meditationem proficientibus Scripturarum deputavit, unicuique aequaliter dispartiens, ut non dissimilia, sed omnes similia de Deo sentirent; et hoc manifestum quia haereticis de tali percipere sacrificio non praecepit, quia non eadem de Deo sapiunt, sed et nimis differentia. Non conspersum autem de simila iterum dicit, quando decima ephi absque oleo et thure pro peccato offertur, a non valentibus 108.0310A| hircum aut ovem aut par turturum aut pullos columbarum offerre in sacrificium. Hoc autem etsi sacrificium Salvatoris significat, tamen quia non theologiae gratia, sed causa utilitatis offerentis praecepta est, et hanc filiis Aaron deputavit. (Ex Origene.) Sacrificium jubetur salutaris in oleo fieri, sicut supra jam diximus: sacrificium vero pro peccato non fit in oleo. Dicit enim, non superponit ei oleum, quoniam pro peccato est. Quod ergo pro peccato est, nec oleum laetitiae ei, nec thus suavitatis imponitur: peccantibus enim dicit Apostolus: Et lugeam eos qui ante peccaverunt, et non egerunt poenitentiam (II Cor. XII). Nec odor in eo suavitatis est, quia ex persona peccatoris dicitur: Computruerunt et corruptae sunt cicatrices meae 108.0310B| (Psal. XXXVII). Cor ergo est hominis clibanus, istud autem cor, si vitia succenderint, vel diabolus inflammaverit, non coquet, sed exuret; si vero ille id succenderit qui dixit: Ignem veni mittere in terram, panes Scripturarum divinarum et sermonum Dei, quos in corde suscipio, non exuro ad perditionem, sed coquo ad sacrificium. Et fortassis illa coqui dicuntur in clibano, quae interiora sunt et recondita, nec proferri facile ad vulgus possunt. Sunt enim multa in Scripturis divinis hujusmodi: sicut apud Ezechielem, cum vel de cherubin, vel de Deo et de illa magnifica visione describitur. Haec si in clibano non coquantur, comedi ita ut sunt cruda non possunt, neque enim credendum est quod sit animal quoddam in forma leonis positum quo vehatur Deus 108.0310C| vel aliud in forma vituli, aut aquilae. Haec ergo et si qua hujusmodi sunt, non sunt cruda proferenda, sed in cordis clibano sunt coquenda. Tria itaque sunt haec in quibus dicit sacrificia debere praeparari: in clibano, in sartagine, in craticula; et puto quod clibanus secundum sui formam, profundiora et ea quae sunt inenarrabilia, significet in Scripturis divinis; sartago vero ea quae si frequenter ac saepe versentur, intelligi et explicari possunt; craticula autem, ea quae palam sunt et absque aliqua obtectione cernuntur; triplicem namque in Scripturis divinis intelligentiae inveniri saepe diximus modum, historicum scilicet, moralem, mysticum, unde et corpus inesse ei et animam ac spiritum intelleximus, cujus intelligentiae triplicem formam, sacrificiorum 108.0310D| triplex hic apparatus ostendit. Sed et alibi invenimus, id est, in iis ipsis, quae de sacrificiis memorantur dici canistrum sanctum perfectionis, in quo tres panes haberi mandantur. Vides consonare sibi sacramentorum omnium formas; canistrum perfectionis, in quo tres panes poni jubentur, quid aliud debemus accipere, nisi Scripturas divinas, cibos auditoribus tripliciter apponentes? Vis tibi et de evangeliis similis mysterii proferamus exempla? Recolamus Domini voces ubi dicit: Quia medio noctis venit quidam ad amicum suum, pulsans ostium ejus, et ait: Amice, commoda mihi tres panes, quoniam amicus mihi supervenit de via, et non habeo quod apponam ei (Luc. XI); in quibus 108.0311A| ut breviter perstringamus, nox est tempus hujus vitae, et tres panes sunt, unus qui in clibano, alius qui in sartagine, tertius qui in craticula coquitur. Post haec: et omne, inquit, sacrificium factum in oleo sive non factum, omnibus filiis Aaron erit singulis aequaliter, quod sacrificium est factum in oleo, vel quod est non factum in oleo. CAPUT V. De lege hostiae pacificorum quae offertur Domino pro gratiarum actione. (IBID.) Haec est lex hostiae pacificorum quae offertur Domino: si pro gratiarum actione fuerit oblatio, offerent panes absque fermento conspersos oleo, et lagana azyma uncta oleo, coctamque similam et collyridas olei admistione conspersas; panes quoque fermentatos cum 108.0311B| hostia gratiarum, quae immolatur pro pacificis: ex quibus unus pro primitiis offeretur Domino, et erit sacerdotis qui fundet hostiae sanguinem: cujus carnes eadem comedentur die, nec remanebit ex eis quidquam usque mane. (Ex Origene.) Sacrificium hoc, quod salutare appellatur, in duas dividit partes; et unam quidem laudationis nominat, alteram voti; utrumque tamen sacrificium salutare nominatur. (Ex Hesychio.) Vides rationalem et activam esse vitam ex iis quae nobis ad pacifica sive ad salutem transeuntibus dedit, potestatem tribuens quam ex utrisque voluerimus eligere, quia enim rationale quoddam est sacrificium, gratiarum actionis, sive secundum Septuaginta laudationis. Audi David, postquam prohibuit sacrificia quae secundum legem 108.0311C| erant, dicentem: Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. (Ex Origene.) Ille ergo obtulit sacrificium laudis, pro cujus actibus, pro cujus doctrina, pro cujus verbo et moribus et disciplina laudatur et benedicitur Deus, sicut e contrario sunt illi, de quibus dicitur: Quia per vos nomen meum blasphematur inter gentes (Rom. II). Audi et Paulum ad Hebraeos scribentem per se: dicit autem: Sic offeramus hostiam laudis semper Deo fructum labiorum confitentium nomini ejus (Hebr. XIII). Quomodo autem jubet illud offerri? Offeret panes absque fermento conspersos oleo, et lagana azyma uncta oleo, coctamque similam et collyridas, olei admistione conspersas; quod Septuaginta ita edunt: Et similam conspersam oleo in collyridis panum azymorum offeret 108.0311D| munera sua super altare laudationis salutaris. Panes sine fermento, sive azymos conspersos in oleo, apostolicos libros, lagana uncta oleo, propheticos intellige: quia illi quidem nimis opulenter, isti autem etsi ut ipsi opulenter, non tamen tantum annuntiant misericordiam Dei, dum misericordiae propter inobedientiam Judaeorum permiscent minas, unde et non conspersa oleo lagana, sed tantum uncta esse dicuntur: coctam autem similam et collyridas olei commistione conspersa, vel sicut Septuaginta dicunt, Et similam conspersam oleo collyridis panum azymorum. Similam in oleo conspersam cum eleemosyna theologiam intelligimus, unde et simila propter subtilitatem dicitur. Verumtamen in collyridis 108.0312A| panibus sine fermento, munera sacrificii pacificorum seu salutaris praecepit fieri in apostolicis videlicet Scripturis: apostolicam autem doctrinam sequi maxime oportet eum qui salvari desiderat; panes quoque fermentatos cum hostia gratiarum quae immolatur pacificis, ex quibus unus pro primitiis offeretur Deo, et erit sacerdotis qui fundet hostiae sanguinem. Septuaginta autem dicunt: Et offeret de omnibus muneribus suis, laudationem Deo, sacerdoti profundenti sanguinem salutaris illi erit. Quid per haec ostendentes, quia quantumcunque homo egerit et vixerit, cucurrerit et comprehenderit sive assecutus fuerit, sive adjutorio Domini salutem adipisci sive assequi non potest. Propter quod et Paulus dicebat: Non volentis neque currentis, sed miserentis est 108.0312B| Dei: ipsi autem sacerdoti profundenti sanguinem salutaris (Rom. IX), id est, Christi ministranti et perficienti sacrificium per suum adjutorium primitias jussit offerri. Attende autem qualiter etiam praesentem legis sanctionem conclusit: Cujus carnes eadem comedentur die, nec remanebit ex eis quidquam usque mane, vel, sicut Septuaginta, et carnes sacrificii laudis salutaris ipsi erunt: videlicet offerentis, et in quacunque die donabit comedetur, non relinquent ex eo usque mane. Hic mane, saeculum futurum appellat, ut pote qui totus est lucis, et nocti praesentis saeculi succedit. Non vult ergo de carnibus sacrificii salutaris in mane relinqui, per quas nos oportet salvari. Scientes quia non restat in illo saeculo operatio. (Ex Origene.) Saepe jam diximus quod carnes 108.0312C| in Scripturis solidum indicant cibum, perfectamque doctrinam; secundum Scripturas enim scio esse animae cibum quemdam lactis, et alium cibum animae olerum et aliam carnis, sicut ipse Apostolus de quibusdam dicit, Quia lacte vos potavi, non esca, nondum enim poteratis, sed nec adhuc potestis, adhuc enim estis carnales (I Corint. III). Et iterum alibi dicit: Alius quidem credit manducare omnia, qui autem infirmus est, olera manducet (Rom. XIV). Et rursum alibi: Perfectorum autem est cibus solidus, etc. (Hebr. V). Hic ergo carnes sacrificii salutaris quod offertur pro laudatione, ipsius jubetur esse sacerdotis. Ex simila vero tripliciter oblata, ut supra diximus: unum tantum quod placuerit sacerdoti deputatur, caetera offerentis sunt laici, ita tamen ut sub 108.0312D| die comedantur, nec remaneat ex his aliquid in mane. Carnes ergo in quibus solidus cibus est et perfecta scientia, sacerdotibus deputantur, quia debent in omnibus esse perfecti, in doctrina, in virtutibus, in moribus; si enim hoc in se non habuerint, de sacrificiorum carnibus non edent. Caro quae ex sacrificiis sacerdotibus deputatur, verbum Dei est quod in Ecclesia docent. Per hoc ergo, figuris mysticis commonentur, ut cum proferre ad populum sermonem coeperint, non hesterna proferant, non vetera quae sunt secundum litteram proloquantur; sed per gratiam Dei nova semper proferant, et spiritalia semper inveniant; si enim ea quae didiceris a Judaeis hesternae die haec hodie in Ecclesia proferas, 108.0313A| hoc est, hesternam carnem sacrificii edere. Unum vero illud quo separatur, tanquam praecipuum ex tribus quae ex simila praecepta sunt, in hoc illam partem scientiae arbitror designari de qua superius diximus, quae perfectam indicat profundamque doctrinam. Sed requiras fortasse, cum superius fermentum penitus de sacrificiis abjecerit, quomodo nunc super panes fermentatos sacrificium mandat imponi? Verum diligentius intuere quia non ad sacrificium sed ad ministerium sacrificii fermentatus panis assumitur: quid ergo hoc sit, age videamus. Dominus in Evangeliis humanam doctrinam Pharisaeorum qui tradebant traditiones, praecepta hominum, fermentum appellat, cum dicit discipulis: Observate a fermento Pharisaeorum (Matth. XVI; Luc. 108.0313B| XII): similiter ergo humana doctrina est, verbi causa, grammatica ars, vel rhetorica, vel etiam dialectica; ex qua doctrina, ad sacrificium quidem, hoc est, in his quae de Deo sentienda sunt, nihil suscipiendum est, sermo vero lucidus et eloquentiae splendor ac disputandi ratio ad ministerium verbi Dei decenter jubetur admitti, aut non super hoc fermentum habebat verbi Dei sacrificium positum ille qui dicebat: Corrumpunt mores bonos colloquia mala (I Corint. XV). Et: Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri (Tit. I), et alia his similia ex fermento sumpta Graecorum? CAPUT VI. Qua die liceat de hostiis sponte oblatis comedere. (IBID.) Si voto vel sponte quisquam obtulerit hostiam, 108.0313C| eadem similiter edetur die, sed et si quid in crastinum remanserit, vesci licitum est; quidquid autem tertius invenerit dies, ignis absumet, et si quis de carnibus victimae pacificorum die tertio comederit, irrita fiet oblatio, nec proderit offerenti; quin potius quaecunque anima tali se edulio contaminaverit, praevaricationis rea erit. (Ex Hesychio.) Omne quidem sacrificium pacificorum seu salutare, spontaneum est, unde illud inter dona superiore parte libri hujus legislator ascripsit, sed gratiarum actionis sive laudis sacrificium quanquam species oblationis ejus quae nunc dicta est sit; tamen quia rationale quoddam est, propterea in lege voluntarium non habet additum, qui cum sine dubio rationales simus, debitum quodammodo praecipuum Creatori 108.0313D| rationale sacrificium debeamus; propterea in eo voluntarium lex reticuit non illud excipiens a voluntariis. Cras enim aliquando pro praesenti vita, aliquando pro futura accipitur; sed in isto loco pro praesenti vita accipitur, sicut et illud quod Jacobus in Epistola sua dicit: Ecce nunc, qui dicitis, Hodie et crastino ambulabimus in illam civitatem et negotiabimus, et lucrum faciemus (Jacob. IV). Sed et praesens quidem saeculum hodie dicitur: quomodo David dicit: Hodie si vocem ejus audieritis, etc. (Psal. XCIV). [Ex Hesychio.] Dicitur autem et cras, non tamen omnino ἀνὰ διαστολὴν hodierni, sed quia praesentis saeculi non eadem sunt temporum spatia, sicut in Proverbiis ostendit: Ne dicas amico tuo, Vade et 108.0314A| cras veni (Proverb. III). Neque enim saeculum describit futurum, sed subsequens praesentis vitae tempus, propter quod dixit: Neque enim scies quid pariet superventura dies, id est, ne forte in ea moriaris, aut ab aliqua impediaris causa. Quidquid tertius invenerit dies ignis absumet. Per diem tertium futurum indicans saeculum. In ipso quippe generalis est resurrectio mortuorum, quam designat tertii diei facta resurrectio Domini, quae mane provenit, propter quod et mane saeculum diximus significare futurum. Tunc ergo quod reliquum est de sacrificio pacificorum, seu salutari, igne consumetur; quodcunque enim reliquerimus ad nostram salutem pertinens, inoperatum est, inoperatum et hoc quod male operatum est, et ligna aut fenum atque stipula factum, 108.0314B| hoc igne consumetur, nos autem detrimentum patiemur; sed quid his addidit? Si quis de carnibus victimae pacificorum die tertio comederit, irrita fiet oblatio, nec proderit offerenti; quin potius, quaecunque anima tali se edulio contaminaverit, praevaricationis rea erit. Nec haec frustra praesenti sanctioni addidit, sed quia quidem post finem hujus vitae et mortuorum resurrectionem, aliam talem vitam qualis nunc est describere praesumpserunt, mille annorum quoddam saeculum introducentes: in quo, ut aiunt, Jerusalem sensibilis aedificabitur, templumque ejus et quae in ea quondam fuerunt Sancta sanctorum restaurabuntur, et sacrificia offeruntur. Hanc ergo praesumptionem de animo nostro removere cupiens: Si quis de carnibus, ait, pacificorum die tertio comederit, 108.0314C| id est, si quis sibi in cogitatione proponat, quia post resurrectionem mortuorum reliquias hujus vitae acturus est, et modo quodam comedat, praedicta in mente utens pro cibo fantasia, et sperans comedere se eo tempore quo comedere impossibile est, id est, operari: hujus oblatio non suscipitur nec reputabitur ei; qui enim falsa de futuro saeculo aestimat, sibimetipsi damnum facit, abominabilemque et pollutam oblationem suam constituit. Non solum autem hoc, sed et peccatum sibimet contrahit, propter quod dixit: Quin potius quaecunque anima tali se edulio contaminaverit, praevaricationis rea erit; ostendens quia et in damno bonorum vivit, et peccato se subjicit, quicunque non bona de retributione aestimat Christi. (Ex Origene.) Aliter in biduo quibus licet vesci 108.0314D| carnes sacrificii, puto duo Testamenta posse intelligi, in quibus liceat omne verbum quod ad Deum pertinet, hoc enim est sacrificium requiri et discuti, atque ex ipsis omnem rerum scientiam capi, si quid autem superfuerit quod non divina Scriptura decernat, nullam aliam scripturam tertiam debere auctoritate scientiae suscipi, quae hic dies tertia nominatur, sed igni tradamus quod superest, id est, Deo reservemus; neque enim in praesenti vita Deus scire nos omnia voluit, maxime cum id et Apostolus dicat: Quia ex parte scimus et ex parte prophetamus; cum venerit autem quod perfectum est, destruentur illa quae ex parte sunt (I Corin. XIII). Iste est ergo ignis cui quae in tertium diem superfuerint servare 108.0315A| debemus, et ut non temeritate praesumpta assumamus nobis cunctorum scientiam, ut merito nobis dicatur ab eodem Apostolo: Nescientes neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant. CAPUT VII. Quod nemo debeat immundum cujusvis rei aut tangere aut vesci. (IBID.) Caro quae aliquid tetigerit immundum non comedetur, sed comburetur igni; qui fuerit mundus vescetur ea. Anima polluta quae ederit de carnibus hostiae pacificorum quae oblata est Domino, peribit de populis suis; et qui tetigerit immunditiam hominis vel jumenti, sive omnis rei quae polluere potest, et comederit de hujusmodi carnibus, interibit de populis suis. (Ex Origene.) Triplices immunditiae causas hic 108.0315B| legislator exposuit: unam, ne carnes sacrificiorum aliqua immunditia contingantur; aliam ne is qui edit carnes sacrificii immundus sit, et immunditia ejus in ipso sit; tertiam, quod si carnes mundae sint et ipse qui edit mundus sit, tamen ne contigerit aliquid immundum, vel a pecoribus, vel ab avibus, vel ex omnibus quae immunda pronuntiata sunt. Et haec quidem voluntas est legis de ritu sacrificiorum corporalium sancientis; secundum nostrae vero expositionis ordinem ubi carnes sanctae, verba intelliguntur esse divina, hujusmodi habenda est observatio, quia saepe accidit immundas carnes contingi ab aliquo immundo, ut verbi causa dixerim: Si quis de Deo Patre ac de Unigenito ejus et Spiritu sancto, digno deitatis mysterio, purum faciat sincerumque sermonem, similiter 108.0315C| et de omnibus creaturis rationabilibus, tanquam a Deo factis ad hoc ut caperent et intelligerent eum, non autem consequenti mysterio asserat etiam carnis resurrectionem: primus quidem ejus sermo, quoniam perfecte et sancte disseruit, solidus cibus est, carnes sanctae sunt; hoc vero quod his addit resurrectionem carnis negando, quia alienum a fide est, superioribus junctum perfectis et fidelibus verbis, sanctas carnes contaminavit et polluit. Ideo ergo praecipit legislator ne manducentur hujuscemodi carnes quibus immunditia infidelitatis alicujus adjungitur. Proptera et Apostolus dicit: Etenim diem festum celebremus non in fermento veteri, neque in fermento malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis (I Cor. V). Secundum immunditiae genus est, 108.0315D| ne ipse qui carnes edit immundus sit, et immunditia ejus in ipso sit, quod hoc modo intelligi potest verbi gratia, si sit aliquis naturae florentis et ardentis ingenii, non continuo aptus videbitur ad suscipienda verbi Dei mysteria; sed quaeritur etiam hoc, ut prius a profanis actibus et immundis operibus separetur, et ita demum eruditionis capax fiat, si prius capax fuerit sanctitatis. Tertia est immunditiae species qua is qui mundus est aliquid contingit immundum, et non tam suo peccato quam aliena contagione polluitur, ut puta si quis societur amicitiis et consortio hominis lividi, vel iracundi, vel adulteri, et ipse quidem propriis actibus non inferatur sceleribus ejus; videat tamen eum et intelligat quomodo fratrem suum odit 108.0316A| et homicida est, vel quomodo insidiatur alienae mulieri, et adulter est, vel quomodo in caeteris quibusque sacrilegus est, nec deprehensis his discedat ab ejus consortio; iste est qui contingit immundum, vel animal, vel avem, vel morticinum, et aliena immunditia ipse pollutus est. Aliter: (Ex Hesychio.) Carnes significant virtutes ex quibus sacrificium salutare constat, verbi gratia, castitatem, eleemosynam, justitiam, haec ergo si tetigerit immundum quippiam, cum forte per superbiam justitia et castitas ad vanam gloriam, et eleemosyna ex injustitia fit: igne incendentur judicii futuri. Quod demonstrat Isaias dicens: Qui immolat bovem, quasi qui interficiat virum; qui mactat pecus, quasi qui excerebrat canem, et reliqua (Isaiae. LXVI). Praesentis autem mandati recta conclusio 108.0316B| est, Qui fuerit mundus, vescetur ea; anima polluta quae ederit de carnibus hostiae pacificorum quae oblata est Domino, peribit de populis suis. Aperte hic ironiam destruit et hypocrisim; hae enim sunt animae immunditiae, ita ut horum homo interior lupus appellaretur, cum dicit Dominus: Attendite ab eis qui veniunt ad vos in vestitu ovium, intus autem sunt lupi rapaces (Matth. VII). Hi de carnibus hostiae pacificorum sive salutaris, quae oblatae sunt Domino comedentes, quia virtutes quae a Deo possidentur non virtutis intentione, sed fraudulenter operantur, pereunt de populo suo, ut non jam oves sed lupi nominentur. Jumenta autem immunda sunt, hoc est, hi qui immundis et terrenis actionibus occupantur, ad terram intendentes, quemadmodum jumenta. Unde et fornicatores 108.0316C| equi emissarii appellantur: Sive omnis rei quae polluere potest. Quicunque somnia et divinationes et purgationes, vel dies et tempora custodiunt, multo magis autem magi et venefici abominabiles sunt apud Dominum. Omnis qui facit haec, forsitan enim communicat quis malis eorum consiliis aut actionibus, et hic ut pote prohibitam immunditiam tangens, non potest ea quae ad hostiam salutarem vel pacificorum pertinent comedere, sive operari: cum enim nisus fuerit ea quae ad salutem pertinent agere et communicaverit operantibus mala, et quae ad perditionem pertinent, perit de populo suo, id est, de his qui salvantur. CAPUT VIII. Adipem qui ad incensum Domini pertinet, non licet comedere. (IBID.) Locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Loquere filiis Israel: Adipem bovis et ovis et caprae non comedetis; adipem cadaveris morticini, et ejus animalis quod a bestia captum est, habebitis in usus varios: si quis adipem qui offerri debet in incensum Domini comederit, peribit de populo suo. (Ex Hesychio.) Adipem boum et ovium et caprarum comedi non praecepit, quorumque carnes mundas et esibiles dixit eorum comedi adipem vetuit, nec ejus qui operatur mandatum, quemadmodum est bos, nec simplicis, qui est ovis, nec eorum qui pro peccatis poenitentiam agunt. Per capram quippe significantur ea quae pro peccatis sunt sacrificia, cum capram praeceperit 108.0317A| in his aut hircum immolari; nec horum ergo concedit, ut desiderium comedamus: ad Deum enim illud referri et Deo offerri jubet, quatenus non sit secundum intentionem humanam, sed Deo soli uniuscujusque rei quam quis ex praedictis assequitur desiderium offeratur; similiter peccatorum desiderium, quod per morticina et a bestiis capta significatur: per morticina quidem, ut pote qui elegerunt per quasdam impudicitias et per superbiam peccati mortem; quod probat Paulus de viduis dicens: Quae enim in deliciis est vidua, vivens mortua est. Per ea autem quae a bestiis capta sunt intelliguntur hi qui dum negligunt cautelam suam et custodiam, captivati sunt ab intelligibilibus bestiis comprehensi: 108.0317B| Quod ut non patiamur, rursus Petrus ait: Sobrii estote, vigilate, adversarius enim vester diabolus sicut leo rugiens circuit quaerens quem devoret (I Petr. V): quorum non concedit adipem comedi, noxium enim est nobis horum desideriis uti, sed nec Deo ea jubet offerri; Desiderium enim peccatorum peribit. Sed quid praecepit? Habebitis in usus varios. Transferre ergo illud ad virtutem debemus, ut aut ad castitatem, aut ad eleemosynam, aut ad justitiam, aut ad quamcunque speciem bonae operationis, horum desiderium convertamus, resolventes illud et in alium modum derivantes. Hoc enim est, Habebitis in usus varios, quia et adeps, si ad aliquam utilitatem cujuslibet conficiendi operis necessarius est, subtiliatur atque resolvitur. Si quis adipem qui offerri 108.0317C| debet in incensum Domini comederit, peribit de populo suo. Recte perit, videlicet cogens aut alio modo suadens ei, qui semetipsum obtulit Deo, non ad supernum oculum desiderium habere, sed ad placendum sibi: Sanguinem quoque omnis animalis non consumetis in cibo, tam de avibus quam de pecoribus: omnis anima quae ederit sanguinem, peribit de populis suis (Psal. CXI). Quod sanguinem animam vult intelligi sufficienter superius demonstratum est. Vult ergo virtutem nos assequi alternae dilectionis, et neque justorum quorum hoc loco propter altiorem volatum conversationem significavit; neque peccatorum quibus pecorum appellatio, pro eo quod ad inferiora intendunt, convenit, comedere sanguinem, id est, nihil ad eorum operari mortem. (Ex Origene.) 108.0317D| Potest ergo fieri et in hoc loco, ut quod mandatur ne quis adipes edat ex his quae Domino offeruntur, hoc sit quod Dominus dicit: Ne quis scandalizet unum ex his minimis qui credunt in me (Matth. XVIII). Quod autem sanguis nullius animalis edi jubetur, illud fortasse sit quod de Israelitis dicit Apostolus: Dicis ergo: Si fracti sunt rami, ut ego insererer, bene propter incredulitatem fracti sunt: tu autem fide stas. Noli altum sapere, sed time (Rom. XI). Et iterum: Noli gloriari adversus ramos, quod scilicet casui eorum nullus insultet, ne forte sicut idem Apostolus dicit: Et tu excidaris, et illi si non permanserint in incredulitate, inserantur. Sanguis autem puto quod populus ille competenter intelligatur. Non enim ex 108.0318A| fide neque ex spiritu Abraham, sed tantum ex sanguine ejus descendunt. CAPUT IX. Armus dexter et pectusculum de hostiis pacificorum sacerdotis sunt (IBID.) Locutus est Dominus ad Moysen dicens: Loquere filiis Israel: Qui offeret victimam pacificorum Domino, offerat simul et sacrificium, id est, et libamenta ejus. Tenebit manibus adipem hostiae et pectusculum; cumque ambo oblata Domino consecraverit, tradet sacerdoti, qui adolebit adipem super altare, pectusculum autem erit Aaron et filiorum ejus: armus quoque dexter de pacificorum hostiis cedet in primitiis sacerdotis, qui obtulerit sanguinem et adipem filiorum Aaron, ipse habebit et armum dextrum, 108.0318B| in portione sua. Pectusculum autem elationis et armum separationis tuli a filiis Israel de hostiis eorum pacificis, et dedi Aaron sacerdoti ac filiis ejus lege perpetua, ab omni populo Israel. Qui offeret victimam pacificorum Domno, offeret simul et sacrificium. (Ex Hesychio.) id est, libamenta ejus. Septuaginta autem: Offerens sacrificium salutare Domino, offeret munus suum Domino de sacrificio salutari ejus. Et quam hoc interpretationem habeat, manifestat plane quod sequitur: Tenebit manibus adipem hostiae. Vel sicut Septuaginta: Manus ejus offerent exta Domino, id est, ipsum quempiam oportet ea, quae ad pacifica vel salutem pertinent operari: ut pote qui alterius studio amici forte aut cognati salvari non potest. 108.0318C| Quemadmodum enim iniquitas iniqui super eum erit, sic et justitia justi super eum erit (Ezech. XVIII): Quomodo autem oportet hostiam celebrari? Tenebit manibus adipem hostiae et pectusculum; vel secundum Septuaginta: Offeret adipem, qui est super pectusculum et pinnam jecoris, et offeret ea ut imponatur in conspectu Domini. Pectusculum hic appellat fidem, et confidentiam, quia haec fortitudini conjuncta sunt: fortitudo autem animalis perfectos designare solet; pectusculum autem fidem designans et confidentiam, quam offerri Domino vult ab eo, qui salvari desiderat, Quia sine fide impossibile est nos placere Deo (Hebr. XI). Quid autem his addit? Tradet sacerdoti qui adolebit adipem super altare. Recte: diximus enim quia omne nostrum desiderium holocaustum 108.0318D| fieri vult; pectusculum autem erit Aaron et filiorum ejus, armus quoque dexter, actiones bonae sunt, ergo et fidem et actiones offerri oportet eum qui salvari vult. Sed quia pectusculum filiis Aaron deputavit, qui sublimes vita sunt, armum autem dextrum sacerdoti qui imaginem Christi tenet, propter quod solus sacerdos hoc sacrificium perficere potest. Offerri aperte legislator ostendit, quia credere quidem et proponere bona (ex inspiratione Dei) nostrum est, sive incipere ea: operibus autem perficere et ad finem perducere ea quae coepta sunt, hoc divinae est gratiae, propter quod dixit Paulus: Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei (Rom. IX). 108.0319A| Solius enim est dirigere actiones, propter quod et brachium ipse Dei nominatur: ait enim Isaias, Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui revelatum est (Isaiae LIII)? nam quia ipse est verum brachium, recte nostrum armum, seu, ut Septuaginta dicunt, brachium accepit. Deinde intentionem nostram dilatans legislator subdidit: Qui obtulerit sanguinem et adipem filiorum Aaron, ipse habebit armum dextrum in portione sua. Christus est enim, intelligibilem sanguinem pacificorum et adipem videlicet animas et desideria salutarium offerens, qui est quidem de filiis Aaron, non propter cognationem, sed propter propriam dignitatem, sacerdos singularis et in hominibus praecipuus, in ejus portionem armus dexter seu brachium dextrum, id est, 108.0319B| omnis bona actio et operis effectus transit. (Ex Origene.) Sacrificium quod dicitur salutare nemo effert Domino nisi qui sanus est, et salutis suae conscius, gratias Domino refert. Nemo ergo qui aeger est animo et languidus in operibus, offerre potest sacrificium salutare. Vis videre quod nemo aeger et languidus, potest illud offerre sacrificium? Leprosus ille, quem Dominus in Evangelio curasse describitur, non poterat offerre hostiam, donec leprae aegritudine tenebatur; cum autem accessit ad Jesum et mandatus est, tunc jubetur a Domino offerre munera ad altare, Quod praecepit, inquit, Moyses in testimonium illis. Vidisti qui sit qui offerre debeat hostiam salutaris? Audi nunc quomodo debeat offerre: Manus, inquit, ejus offerunt hostiam Domino. Nunquid non 108.0319C| evidenter clamat legislator, quia non homo est qui offert hostiam, sed manus ejus, id est, opera ejus: opera namque sunt quae commendant hostiam Deo. Si enim attracta sit manus tua ad dandum, et expansa ad accipiendum, intra te est adhuc lepra tua, et offerre non potes hostiam salutaris. In hoc loco ubi nos habemus, manus ejus offerent hostiam Domino: in Graecis habetur pro hostia holocarpomata, quod intelligitur omnem fructum, per quod ostendit non posse Domino offerre omnem fructum eum qui infructuosus est (Galat. V): qui non affert fructum justitiae, fructum misericordiae, vel etiam fructus spiritus, quos enumerat Apostolus: charitatem, gaudium, pacem, patientiam, et unanimitatem, et caetera his similia. 108.0319D| Quod autem dicit, adipes qui super pectusculum sunt; pectusculum tuum intellige esse cor tuum de quo tibi auferendae sunt omnes malae cogitationes, inde enim procedunt, et altaris igni tradendae sunt, ut possit cor tuum mundum effectum Deum videre. Sed et pinnam jecoris praecipit offerendam; diximus et ante, jecoris partem, loca iracundiae vel cupiditatis exponi. Offert ergo pinnam jecoris, qui ex se omne vitium irae et furoris excidit. Adipes igitur qui sunt super pectusculum imponuntur altari; ipsum vero pectusculum Aaron et filiis ejus, sed et brachium dextrum separari praecipit, et esse eis muneris loco ex sacrificio salutari. Quid ergo est sacerdotis pectus aut quale? ego tale puto esse quod 108.0320A| plenum sit sapientia, plenum omni divina intelligentia; imo quod plenum sit Deo. Quale est et brachium sacerdotis, quod ei offerunt filii Israel pro salute sua qua salvantur? Formae sunt ista singula quae scribuntur in lege eorum, quae in Ecclesia geri debent; alioquin nec fuisset necessarium legi haec in Ecclesia, nisi ex his aedificatio aliqua audientibus praeberetur. Si ergo sacerdos Ecclesiae per verba et doctrinam et multam sollicitudinem suam et laborem vigiliarum, convertere potuerit peccatorem et docere eum ut meliorem vitam sequatur; ad timorem Dei redeat, cogitet spem futuram, a malis actibus desinat, et convertatur ad bonos: si, inquam, tale opus fecerit, consequens est eum qui in ipsius labore salvatur, Deo gratias agere et offerre hostiam salutaris, 108.0320B| pro eo quod salutem consecutus sit. Sed et quod addidit pectusculum dici appositionis et brachium demptionis, non mihi sine causa dictum videt. Et ideo velim requirere quid est, quod apponendum est pectusculo ut fiat pectusculum appositionis? Posteaquam ablatum fuerit a corde tuo omne quod crassum est, et emundatum fuerit ab omni operimento quod igni tradendum est, restat ut apponatur ei gratia Spiritus sancti, et tunc fiet pectusculum appositionis, sed et brachium separationis sive demptionis; quomodo erit et brachium separationis. Si scias et intelligas discernere quae sint opera lucis, et quae sint opera tenebrarum, et separare actus tuos de tenebris, ut sint opera tua in lumine, brachium tuum efficitur brachium separationis; vel cum separaveris 108.0320C| te ab omni fratre inquiete ambulante, vel certe secundum Prophetam, separant se, et exeunt de medio peccatorum qui portant vasa Domini (Isai. LI). CAPUT X. De unctione Aaron, et filiorum, de caeremoniis et vestibus ad eam pertinentibus. (IBID.) Haec est unctio Aaron et filiorum ejus in caeremoniis Domini, die qua obtulit eos Moyses ut sacerdotio fungerentur, et quae praecepit dari ejus Dominus a filiis Israel religione perpetua in generationibus suis. (Ex Hesychio.) Ea quae dicta sunt videntur quodammodo ad unctionem sacerdotum pertinere, sed non in praesenti de hac disserere legislator proposuerat: quam enim cum unctione sacerdotum societatem habent ea quae praedicta sunt sacrificia? 108.0320D| Sed solummodo eorum quae superius ab eo dicta sunt, vel ostendere dignitatem, et quem provectum praestent his qui ea custodiunt. Quod enim ait: Haec est unctio Aaron et filiorum ejus in caeremoniis Domini, ad superiora hoc reddidit: (id est, pectusculum impositionis et brachium separationis; ipsa esset unctio Aaron et filiorum ejus, ne putaremus illa pro carnibus dicta, sed ut doceret etiam ipsa sub sacramento unctionis inserta) ut tu cognosceres quia custodiens quaecunque lex superius dixit ad sacerdotis proficiat dignitatem, et studendo ea, valeas regale sacerdotium, gens sancta dici, aliter autem nequaquam. Haec est enim unctio in caeremoniis Domini, videlicet ex communicationibus quae 108.0321A| in praedictis sunt descriptae sacrificiis praestatur. Propter quod addidit: In die qua obtulit eos Moyses ut sacerdotio fungerentur mihi, et quae praecepit dari eis Dominus a filiis Israel. Ergo in his nobis unctionem dedit, et in istis nos vocavit Deus: Die qua obtulit eos. Quando autem hoc? Qua die unxit eos ut sacerdotio fungerentur, id est, qua die illos ex filiis Israel unxit, per unctionem videlicet quae nunc dicta sunt. Qui enim sublimius vivunt seu conversantur, recte omni excellentiores sunt populo, unde et nimis opportune legislator subdidit: Religione perpetua in generationibus vestris, quatenus tu scires quia inconcussa haec apud Deum religio est, ut neque dignitate, neque sapientia, neque cognatione justorum, neque alia simili ex re populo vel plurimis 108.0321B| excellere possit quis, nisi ea assecutus fuerit quae in superioribus sunt praecepta. Sic enim quispiam et sacerdos fit secundum cognationem Christi veri sacerdotis, qui immaculatam et perfectam demonstravit vitam. Sed quia unctionem ea quae superius plane dicta sunt intellexit, quae subsequuntur approbant: Ista est lex holocausti et sacrificii pro peccato atque delicto, et pro consecratione et pacificorum victimis quas constituit Dominus Moysi in monte Sinai, quando mandavit filiis Israel, ut offerrent oblationes suas Domino in deserto Sinai (Ibid.). Vides differentes conversationes quae conjungunt Deo, sive perfectum honorem sapientiae, qui per holocaustum significatur, sive per mediocrem justitiam quae idonea est, et quae ad salutem pertinent operari. 108.0321C| Sacrificia enim haec pacificorum sive per holocausta agantur, sive per oblationem, recte esse utilia, ut pote dignitatem sacerdotalem praestantia lex intellexit, et propterea in die qua unctionis legem Moysi in monte Sina mandavit etiam ea quae sunt de sacrificiis subdidit, simulque ea omnia breviter enumeravit et commemoravit. Sed ubi haec constituta dixit? In deserto Sinai: Sinai autem rubus vel temptatio interpretatur. Similis est autem rubo temptatio, asperum quippe virgultum est, et quod difficile manu comprehenditur. Significatur autem per hunc, quia quemadmodum eorum qui in agone contendunt, corona in sudore et labore est: sic et corona bonae vitae in temptationibus et tribulationibus consummatur: finem autem temptationum 108.0321D| et tribulationum Jacobus nobis sufficienter exposuit: Beatus vir qui sustinet temptationem, quia cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae quam repromisit Deus diligentibus se (Jacob. I). (Levit. VIII.) Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens: Tolle Aaron cum filiis suis vestes eorum et unctionis oleum; vitulum pro peccato, duos arietes, canistrum cum azymis, et congregabis omnem coetum ad ostium tabernaculi testimonii. Quid autem haec quae nunc dicta sunt significent, hoc tibi praecedens sermo tradet, quia unctio Christi et his qui ejus sunt communis et non communis est. Communis quidem, quia ejusdem unctionis sunt et ipsi participes, quamobrem et nos participatione Christi, 108.0322A| Christiani dicimur. Non communis autem, quia inaestimabili quadam sublimitate excellit Deus hominibus et gratia in qua ei communicamus; ungitur ipse siquidem substantialiter, nos vero operatione ejus et gratia: propterea unguntur quidem simul cum Aaron filii ejus, sed non talia in eis, qualia et in Aaron in unctione aguntur, sicut manifestant sequentia: sed etiam in hoc mens in praesenti figenda est, quod non frustra haec in Christum accipiamus, sciens enim Ecclesiam dicere haec legislator mysteria, convocari omnem coetum sive Synagogam praecepit, id est, quod Graeci Ecclesiastae dicunt, ad januam tabernaculi testimonii. Quae synagoga non potest aliter ad hanc legem communionem habere, nisi ad Ecclesiam conveniat, apud quam harum figurarum 108.0322B| veritas conservatur. Fecit Moyses ut Dominus imperaverat, congregataque omni turba ante fores ait: Iste est sermo quem misit Dominus fieri: Statimque obtulit Aaron et filios ejus, cumque lavisset eos, vestivit pontificem subucula linea, accingens eum balteo, et induens tunica hyacinthina, et desuper humerale imposuit, quod astringens cingulo coaptavit rationali: in quo erat doctrina et veritas. Cydarim quoque texit caput, et super eam contra frontem posuit laminam auream consecratam in sanctificationem, sicut praeceperat ei Dominus. Quae mystice in Ecclesia aguntur, ante multas generationes Spiritus Dei praecepit, sed et cum secundum Septuaginta superius dixisset: Convoca ad januas tabernaculi testimonii, hic ait: Convocavit 108.0322C| congregationem non ad januas, sed ad januam tabernaculi testimonii: admonens aures nostras evidenter, quod apostolorum doctrinae, quas esse januas tabernaculi testimonii praecedens sermo exposuit, et Christi doctrina sunt ipsius linguae infusae, et ex his ex quibus ipse docuit. Congregataque omni turba ante fores ait: Hic est sermo quem jussit Dominus fieri. Quis sermo ille? De quo scilicet David dicebat: Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa (Psal. LXVII); sed et Petrus planius ait: Hoc est verbum quod annuntiatum est vobis (I Petr. I). Evangelicus siquidem praesens sermo est, quia et Evangelica sunt ab eo annuntiata mysteria, quibus et gratia inest baptismatis, sed quid est etiam quod nunc exponit Deum praecipere? Statimque 108.0322D| obtulit Aaron et filios ejus, cumque lavisset eos, quando is qui vere est sacerdos Christus offertur Patri: Oblationis enim ejus etiam Daniel meminit, cum dicit: Et ecce ut filius hominis cum nubibus coeli, et usque ad Vetustum dierum pervenit. Et oblatus est in conspectu ejus. Nostri utique causa, et nobiscum, et propter nos offertur: propterea et nunc eum cum filiis suis dicit oblatum, cum his videlicet qui sublimiora sapiunt et qui imitantur eum, quantum fas est hominibus, sicut Paulus, qui ait: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi (Phil. III), sed oblatio ipsa per baptismum celebratur, propter quod ait: Cumque lavisset eos. Certum est autem quod Christus ad sacrificandas aquas baptismatis 108.0323A| nostri in Jordane fluvio baptizatus. Sed haec quidem communia sunt Aaron cum filiis ejus, Christo videlicet nobiscum; sequentia vero nequaquam excedunt quippe nos atque sublimiora nobis sunt, solique primo ac vero sacerdoti competentia. Vestivitque pontificem subucula linea accingens eum balteo, et induens tunica; quod Septuaginta transtulerunt, Et induit eum tunicam et praecinxit zonam, et vestivit illum ypoditim. Hic manifeste Unigeniti sequitur [exsequitur] incarnationem; qui quia totum nostrum incarnatus est hominem, tunica indui et ypoditim dicitur: duplex est enim nostra conditio, et unius quidem in nobis est de pulvere, alter coelestis, sed tamen unius uterque. Ait enim Moyses: Formavit Deus hominem de limo 108.0323B| terrae (Gen. II), hic est ergo terrenus: et insufflavit in faciem ejus spiritum vitae (Ibid.), apertissime hic coelestis est. Christus autem induitur quidem terrenum, id est illum qui de terra est, veterem hominem, quem etiam simul affixit cruci. Ait quippe Paulus quia vetus homo noster simul crucifixus est ut destruatur corpus peccati (Rom. VI). Indutus est autem et coelestem, quem ipse insufflavit. Sed quia nihil egit terrenum hic, nec corruptioni proximum, procul dubio coelestis dicitur. Hoc Paulus exponens dicit: Primus homo de terra terrenus, secundus de coelo coelestis (I Cor. XV). Quod duobus modis accipi oportet: primus enim homo noster, id est corpus, ex terra formatum est, propter quod terrenus dictus est; anima vero de coelo, Dei est enim insufflatio. 108.0323C| Rursus: primus homo inobediens Adam ex terra terrenus, quia operibus pulveris semetipsum deputavit; secundus homo novus, est Christus, qui de coelo est: non solum quia de coelo descendit, sed quia et dignitatem coelestis servavit, dum nec terrenum aliquid operatus est, nec corruptioni proximum. Ergo tunicam hic terrenum appellavit: de lino enim, quod est ex terra, tunica facta est; ait enim: Et fecit eis tunicas lineas; ypoditim autem coelestem, quia ypoditis ponderis est, simul autem et hyacinthinus est; hic autem color coeli est. Utrumque nostrum Christus suscepit hominem, et manifestum et occultum, et terrenum et coelestem, id est corpus perfectum et animam perfectam, et in omnibus integram: utrumque enim ut pote utriusque 108.0323D| creator salvavit. Illud etiam intende: Et desuper humerale imposuit, quod astringens cingulo, aptavit rationali. Septuaginta autem ediderunt: Et posuit super illum epomidem, et cinxit illum secundum aditum epomidis, et constrinxit illum ad eam superhumerale. Suave Christi jugum est, id est, evangelica vita, quam ut pote ipse demonstrans, recte super humeros portabat, de qua ait: Tollite jugum meum super vos, et discite quia mitis sum et humilis corde: jugum enim meum leve est, et onus meum suave (Matth. XI). Quid est autem cingulum quo tunicam et ypoditim cinxit? Ipsum opus disce. Dicit enim in tabernaculi constructione: Et facies cudarim byssinum et zonam opus varium. Quia enim 108.0324A| cydaris indumentum capitis est. Opus autem cinguli sive zonae confortare quodammodo et constringere est eum qui cingitur; hoc ostendere legislator proposuit, quia Christus simul creaturam omnem recapitulans sive restaurans, simul etiam confortans nostram massam, cujus primitias sumpsit incarnationis dispensare mysterium; quia per ipsam et nos fortes facti sumus. Quis autem sit dispensationis modus Joannes ait: Verbum caro factum est (Joan. I); ideoque cydarim et zonam ait Moyses byssinam esse opus variatum. Byssus enim de terra cum sit, carnem demonstrat, quae ex terra nostra est; opus plumarii, Deum Verbum, qui artifex et variator totius est creaturae; ipse sibi carnem a nobis sumptam operatus est, varians in ea mysteria 108.0324B| quodammodo et creationis miracula. Post hoc subdidit, secundum Septuaginta: Et posuit super eum rationale. Et quomodo quaedam autographa habent, super eum. Sed utraque ad idem respiciunt: Quod astringens cingulo aptavit rationali, in quo erat doctrina et veritas. Septuaginta autem ediderunt: Et imposuit super logium ostensionem et veritatem. Hoc autem alibi sacerdotalem exponens, stolam rationalem judicii appellavit. Secundum rationale enim Christi, id est doctrinam et praedicationem judicii futuri regitur. Ostensionem ergo, id est, manifestationem et cum ea veritatem habet, ut pote manifestante eo hominibus ignotam mysteriorum veritatem. Quatuor autem versuum ei rationali, id est, ex quatuor generalibus virtutibus, et 108.0324C| ex duodecim lapidibus partilibus quodammodo et specialibus fieri praecepit. Quae sunt autem haec? Utique de quibus scribebat Paulus: Oportet enim episcopum irreprehensibilem esse, sicut Dei dispensatorem (Tit. I). Sed quomodo irreprehensibilis, id est, ab accusatione mundus, et a querela omni liber sit, his quae postea sequuntur ostendit: Non superbum, non iracundum, non vinolentum, non percussorem, non turpis lucri cupidum, sed hospitalem, benignum, castum, justum, sanctum, continentem, amplectentem eum qui secundum doctrinam est fidelem sermonem (Ibid.). Haec enim unicuique quidem convenit assequi, maxime tamen sacerdoti, siquidem figuram gerit Christi, qui praedictos duodecim lapides super pectus proprium portavit. Cydari 108.0324D| quoque texit caput, sive, secundum Septuaginta, Et posuit, inquit, super caput ejus mitram. Sed quia et mitrae sive cydari operationem non ignoramus, et Christi caput esse Patrem didicimus, audiamus quod sequitur: Et super eam contra frontem posuit laminam auream consecratam in sanctificatione, sicut praeceperat ei Dominus. Sublevare nos legislator volens mitram sive cydarim super caput propter Patrem memoravit. Per laminam et sculpturam, seu formationem sanctificationis, incarnati Dei Verbi, qui et sacerdos noster factus est, dignitatem in principio quam simul cum Patre habet manifestum est quia exposuit; propter quod illam et super cydarim seu mitram et contra faciem mitrae 108.0325A| sive cydaris imponit. Dicit autem: Ligabisque eam vitta hyacinthina, sive, secundum Septuaginta, Et superimpones super hyacintho retorto. Hyacinthum retortum humanitatem Christi intelligens, pro eo quod inseparabiliter conjunta est divinitati. Et erit super thiaram imminens fronte pontificis. Vel sicut Septuaginta, et erit super mitram contra faciem mitrae. Erit super mitram, quia Pater in Filio, et Filius in Patre: Et ante faciem mitrae. Qui enim videt Filium hic videre et Patrem dicitur. (Ex Origene.) Ergo omnis nunc sanctio evidenter in Unigeniti explanata est mysterium. Aliter, lavet te igitur Moyses, ipse te lavet, et ipse te induat, lex ergo est quae te lavat, ipsa sordes tuas diluit, ipsa, si audias eam, peccatorum tuorum maculas absterget. 108.0325B| Ipse est Moyses, hoc est lex, quae sacerdotes consecrat, nec potest sacerdos esse, quem non lex constituerit sacerdotem. Si et tu lotus fueris per Moysen et fueris ita mundus quomodo quem Moyses laverit, tantus ille ac talis possis etiam pervenire ad haec indumenta quae profert Moyses, et stolas istas quibus induit Aaron fratrem suum et filios ejus. Sed non solum indumentis opus est ad sacerdotales infulas, verum et cingulis: Fecit enim, inquit, Deus, tunicas pelliceas, et induit Adam et mulierem ejus (Genes. II). Ille ergo tunicae de pellibus erant, ex animalibus sumptae. Talibus enim oportebat indui peccatorem. Pelliciis, inquit, tunicis, quae essent mortalitatis indicia quam pro peccato acceperat, et fragilitatis ejus quae ex carnis corruptione veniebat 108.0325C| indicium. Si vero jam lotus fueris ab his et purificatus per legem Dei, induet te Moyses indumento incorruptionis, ita ut nusquam appareat turpitudo tua, et ut absorbeatur mortale hoc a vita. Videamus ergo quali ordine pontifex constituitur. Convocavit, inquit, Moyses synagogam, et dicit ad eos: Hoc est verbum quod praecepit Dominus. Licet ergo Dominus de constituendo pontifice praecepisset, et Dominus elegisset, tamen convocatur et synagoga. Requiritur enim in ordinando sacerdote, et praesentia populi, ut sciant omnes et certi sint quia qui praestantior est ex omni populo, qui doctior, qui sanctior, qui omni virtute eminentior, ille deligitur ad sacerdotium. Lavit ergo eum, et induit; quali indumento? Tunica, inquit, et praecinxit eum zona. 108.0325D| Et iterum: Vestivit eum tunicam talarem, vel ut alibi legimus, interiorem. Duabus video tunicis per Moysen indutum pontificem. Sed quid faciemus, quod Jesus sacerdotes suos, id est apostolos nostros prohibuit uti duabus tunicis? et dixeramus quod Moyses et Jesus, id est lex et Evangelia sibi invicem consonarent? Posset fortasse dicere alius, Quia quod praecepit Jesus duas tunicas non habendas, non est contrarium legi, sed perfectius lege; sicut et cum lex homicidium vetat, Jesus autem etiam iracundiam resecat; et cum lex prohibet adulterium, Jesus etiam concupiscentiam cordis abscindat: ego tamen non intra hujus intelligentiae angustiam, pontificalia sacramenta concludo, amplius mihi aliquid ex ista 108.0326A| forma videtur ostendi. Sciebat ergo pontifex ille quem tunc ordinabat Moyses, quia esset circumcisio, incircumcisus pontifex esse non poterat. Habebat ergo iste duas tunicas: unam ministerii carnalis, et aliam intelligentiae spiritalis. Sciebat quia et sacrificia spiritalia offerri debent Deo, offerebat tamen nihilominus et carnalia: non enim poterat esse pontifex eorum qui tunc erant, nisi hostias immolaret. Ita ergo convenienter ille pontifex duabus indutus tunicis dicitur; apostoli vero qui dicturi erant: quia si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit (Gal. V); et qui dicturi erant, quia nemo vos judicet in cibo aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomenia, aut sabbatorum, quae sunt umbra futurorum (Coloss. II). Isti ergo, ut hujusmodi secundum litteram, 108.0326B| legis observantiam penitus repudiarent, nec occuparent discipulos Judaicis fabulis, et imponerent eis jugum quod neque ipsi neque patres eorum portare potuerunt, merito duas tunicas habere prohibentur, sed sufficit eis una, et haec interior, nam istam quae foris est, et quae desuper apparet, legis tunicam nolunt, unam namque Jesus et ipsam interiorem, habere permittit. Imponit tamen Moyses pontifici humeralem, qui est humerorum quidam ex circumductione vestis ornatus: humeri autem operum tenent ac laboris indicia. Vult ergo pontificem esse etiam in operibus ornatum, nec sufficit sola scientia: Quia qui fecerit et docuerit, hic magnus vocabitur in regno coelorum. Et cinxit, inquit, eum secundum facturam humeralis. Jam et superius dixerat 108.0326C| quia cinxit eum zona super tunicam, et modo iterum cingitur secundum facturam humeralis. Quod est istud duplex cingulum, quo constrictum vult esse ex omni parte pontificem? Constrictus sit in verbo, constrictus in opere, expeditus ad omnia, nihil remissum, nihil habeat dissolutum, accinctus sit animi virtutibus, constrictus sit a corporalibus vitiis, nullum animae lapsum, nullum corporis timeat: utroque cingulo semper utatur ut sit sanctus corpore et spiritu. Et post haec, inquit, imposuit super eum logium (quod est rationale, et imposuit super logium), manifestationem et veritatem, et imposuit mitram super caput ejus. Sed videamus quid logium, quod est rationale, significet; non enim sufficit pontifici habere sapientiam, et scire omnium rationem, nisi possit etiam populo manifestare 108.0326D| quae novit. Ideo ergo imponitur rationali et manifestatio ut possit respondere omni poscenti se rationem de fide et veritate. Ponitur autem super illud et veritas; ut non illa astruat quae proprio excogitare quivit ingenio, sed quae veritas habet. Sed nondum finivit, et alius adhuc addendus ornatus est. Necesse est ut accipiat etiam coronam, propterea accipit primo cydarim, quod est vel operimentum quoddam capitis, vel ornamentum, et post haec superponitur ei mitra ante faciem, id est, a fronte pontificis, lamina aurea sanctificata, in qua sculptum dicitur vocabulum Dei. Verum iste capitis ornatus, ubi nomen Dei impositum dicitur, post illa omnia quibus inferiora corporis membra fuerant exornata, 108.0327A| superponitur: in quo mihi indicare videtur quod super omnia quae vel de mundo, vel de caeteris creaturis sentiri aut intelligi possunt, eminentior tanquam auctoris omnium scientia Dei sit, et quia ipse caput est omnium ideo et ornatus iste super omnia capiti superponitur: nihil enim post haec addicitur pontificis capiti. Tulit et oleum unctionis quo linivit tabernaculum cum omni supellectile sua. Cumque sanctificans aspersisset altare septem vicibus, unxit illud et omnia vasa ejus labrum quoque cum basi sua sanctificavit oleo. (Ex Hesychio.) Ipse erat Filius Dei qui ungebat eos, ipse qui ungebatur, ungens verbo divinitatis, secundum quam ei omnia communia cum Patre et Spiritu sunt, a quo ungi dicitur. Nam David Patrem ungentem dixit cum ait: Propterea 108.0327B| unxit te Deus Deus tuus (Psal. XLIV). Isaias autem unctionem Filii ad Spiritum retulit dicens: Spiritus Domini super me, eo quod unxit me (Isa. LXI). Quae autem Pater et Spiritus haec eadem et Filius facit: ergo ratione divinitatis ipse est semetipsum ungens, et ipse est qui ungitur dispensationis humanitate. Similiter offert et offertur: unde et Daniel oblatum illum quidem videt (Dan. VII), non vidit autem qui eum obtulit, quia ipse erat qui semetipsum offerebat. Ergo ut salvetur figurarum veritas, ungit quidem et offert Moyses, imaginem et ipse Christi gerens. Aspergit ergo Moyses altare, corpus Dominicum videlicet, septies, quia Domini unctio tota est Spiritus plenitudo, qui in septem operationibus designatur, quemadmodum Isaias dixit. 108.0327C| Ungit autem et omnia vasa ejus: tam apostolos quam eos qui eis in tantum similiter vivunt, ut domus Christi et vasa recte nominentur. Fundens super caput Aaron unxit eum, et consecravit sive sanctificavit. Et si Christi caput, secundum Pauli verbum, divinitas intelligitur, non frustra tamen nec extra ordinem in hoc mysterio sacerdotis ungi nunc caput legislator scripsit, ut cognoscamus quoniam quemadmodum caput a pedibus dividi non potest, sic neque Christi divinitas post unitionem ab humanitate dividitur; sed sive ungi dicatur, sive generari, sive pati, sive surgere, sive assumi dicitur, hoc incarnatum Verbum non dividentes, et dicentes hominem quidem unctum, Deum autem non unctum, sed Deum eumdem simul et hominem. Hoc enim et David sine 108.0327D| aliqua dubietate approbat cum dicit: Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi, virga recta est, virga regni tui, dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus (Psal. XLIV). Cernis Deum dici qui unctus est? Quia omnia carnis suae manifestum est quod sibimetipsi qui incarnatus est vindicat. Quae enim et ejus erat unctio, nisi omnino ipsa incarnatio? Secundum hunc modum, caput intelligibilis sacerdotis ungebatur et ipse sanctificabatur. Filios quoque ejus oblatos vestivit tunicis lineis, et cinxit balteo, imposuitque mitras, ut jusserat Dominus. Tunicae filiis Aaron similes Aaron, et zonae seu baltei similes, et cydarae sive mitrae imponuntur. Ipsum enim induunt, ipso coguntur, ipsum portant 108.0328A| in capite, unde et Paulus dicit: State praecincti lumbos vestros in veritate (Ephes. VI), veritas autem Christus, et induti loricam justitiae, ipse autem etiam hoc qui factus est nobis a Deo sapientia et justitia; sed et galea nos salutis Paulus indui praecepit, Christus enim salutare est. Sicut Simeon testificatus est: Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum, in pace, quia viderunt oculi mei salutare tuum (Luc. II). Quicunque enim Christum induunt, per eum et Patrem induunt. (Ex Origene.) Et ideo in his quae lex divina describit, veluti in speculo inspicere se debet unusquisque sacerdotum, et gradus meriti sui inde colligere, si se videat in his omnibus quae supra exposuimus positum pontificalibus ornamentis, si conscius sibi sit quod vel in scientia, vel 108.0328B| in actibus, vel in doctrina, tantus ac talis sit, sciat se summum sacerdotium, non solum nomine sed et meritis obtinere, alioquin inferiorem sibi gradum positum noverit, etiam si primi nomen acceperit. Non nos sane debet praeterire etiam hoc quod potest ab studioso lectore proferri, in quo et ego saepe mecum ipse haesitavi. In Exodo enim legens ubi de sacerdotalibus mandatur indumentis, invenio octo esse species quae pontifici praeparantur. Hic vero septem tantummodo numerantur. Requiro ergo quid sit quod omissum est. Octava species ibi ponitur campestre, sive, ut alibi legimus, femoralia linea, de quo hic inter caetera siluit indumenta. Quid ergo dicemus? Oblivionem dabimus in verbis Spiritus sancti ut cum caetera omnia secundo enarraverit, una 108.0328C| eum species superius dicta latuerit? Non audeo haec de sacris sentire sermonibus. Sed videamus ne forte quoniam in superioribus diximus, hoc genus indumenti judicium castitatis videri, quo vel femora operiri, vel constringi renes videntur ac lumbi, ne forte, inquam, non semper in illis qui tunc erant sacerdotibus has partes dicat esse constrictas. Aliquando enim et de posteritate generis et successu sobolis indulgetur. Sed ego in sacerdotibus Ecclesiae hujusmodi intelligentiam non introduxerim, alio namque rem video currere sacramento. Possunt enim et in Ecclesia sacerdotes et doctores filios generare, sicut et ille qui dicebat: Filioli mei quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis (Gal. IV). Et iterum alibi dicit: Tamen etsi multa millia paedagogorum 108.0328D| habeatis in Christo, sed non multos praesentes. Nam in Christo Jesu per Evangelium ego vos genui (I Cor. IV). Isti ergo doctores Ecclesiae in hujusmodi generationibus procreandis, et aliquando constrictis femoralibus utuntur, et abstinent a generando, cum tales invenerint auditores in quibus sciant se fructum habere non posse. Denique et in Actibus apostolorum refertur de quibusdam quod non potuimus, inquit, in Asia verbum Dei loqui (Act. VI), hoc est, imposita habuisse femoralia et continuisse se ne filios generarent, quia scilicet tales erant auditores in quibus et semen periret, et non possit haberi successio: sic ergo Ecclesiae sacerdotes, cum incapaces aures viderint aut cum simulatos inspexerint et hypocritas 108.0329A| auditores, imponant campestre, utantur femoralibus, ne pereat semen verbi Dei; quia et Dominus eadem mandat, et dicit: Nolite mittere sanctum canibus, neque margaritas vestras ante porcos (Matth. VII), ne forte conculcent eas pedibus, et conversi rumpant vos. (IBID.) Obtulit et vitulum pro peccato; cumque super caput ejus posuissent Aaron et filii ejus manus suas, immolavit eum, hauriens sanguinem, et tincto digito tetigit cornua altaris per gyrum; quo expiato et sanctificato, fudit reliquum sanguinem ad fundamenta ejus. Adipem quoque qui erat super vitalia, reticulumque jecoris, duosque renunculos cum arvinulis suis adolevit super altare, vitulum cum pelle, et carne et fimo cremans extra castra, sicut praeceperat 108.0329B| Dominus. (Ex Hesychio.) Quae praedictae sanctionis sit virtus, et quomodo unumquodque ejus capitulum in Unigeniti sacrificium accipiatur, praecedens continet sermo; haec autem nunc dicimus quae sola de sanctione immutata sunt. Ibi enim Aaron imponere manus vitulo, hic autem et filios ejus; non frustra hoc custodiens, sed etiam unctos scripsit: quando autem et non ungimur et offerimur baptismati, socii Dominicae efficimur passionis, cujus gerit imaginem baptisma; quod etiam docent haec Pauli verba: Quicunque enim in Christo baptizati sumus, in morte ipsius baptizati sumus: consepulti sumus ergo ei per baptismum in morte ejus; necessario filii Aaron sacrificio manus, cum sint ei communicantes, imponunt. 108.0329C| Obtulit et arietem in holocaustum, super cujus caput cum imposuissent Aaron et filii ejus manus suas, immolavit eum, et fudit sanguinem ejus per altaris circuitum: ipsumque arietem per frusta concidens, caput ejus, et artus, et adipem adolevit igni, lotis prius intestinis et pedibus, totumque simul arietem incendit super altare, eo quod esset holocaustum suavissimi odoris Domino, sicut praeceperat Dominus. (Ex eodem.) Propterea lex sacerdotem, in multis imaginem ferentem Domini, nunc vitulum pro peccatis immolare, et extra tabernaculum incendere praecepit: sic enim et Domini sacrificium ad ablutionem naturae nostrae peccatorum factum est. Nunc autem iterum ei sacrificium aliud in holocausto arietis praecepit fieri; crucifixus enim mundus et renuntians 108.0329D| mundo conversatio, quae est holocaustum, Christum habet primitias, doctoremque et exemplum; propter quod dixit, Qui non accipit crucem et sequitur me, non est me dignus (Matth. X), id est, qui sic non renuntiat mundo sicut a me ei traditum est, hoc est enim eum sequi, non est me dignus. Sed cujus rei gratia dividitur holocaustum, pedes autem ejus et intestina, sive secundum Septuaginta venter, lavantur? interpretatio holocaustomatis quae in initio libri facta est sufficienter explevit. Quod autem immutat de sacrificio, hoc necessario dicitur, quia ibi quidem partes fieri oblationem [oblationum] dixit, corpus per hoc significans et animam debere offerri. In nobis autem hae divisiones, ut pote quae sibi invicem 108.0330A| sunt contrariae, secundum quod Paulus ait, nominantur; in Christo autem non sunt divisiones, hominem quippe mundum a peccato sumens incarnatus est, qui non est divisus in operibus carnis, quibus adversatur spiritus, propter quod nec divisionum in eo sacrificio lex memoriam fecit. Pro eo autem quod vitulum quidem in peccato, arietem autem in holocaustum sacerdos offeret, hoc absolute lex significat, ut quia conversatio perfecta per holocaustomatis oblationem cognoscitur, aries necessario in sacrificium offeratur. Hic quippe ducatum praebere ovibus euntibus in pascua, et aggressum ingressumque a caulis et in caulas solet: sicut et Christus dux perfectae conversationis est; a quo videlicet sumpsit exordium, atque ideo intrare per se et exire ovibus praecipiebat. 108.0330B| (IBID.) Obtulit et arietem secundum in consecratione sacerdotum, posueruntque super caput ejus Aaron et filii ejus manus suas. Quem cum immolasset Moyses, sumens de sanguine, tetigit extremum auriculae dextrae Aaron et pollicem manus ejus dextrae, similiter et pedis dextri. Obtulit et filios Aaron: cumque de sanguine arietis immolati tetigisset extremum auriculae singulorum, dextrae, et pollices manus ac pedis dextri, reliquum fudit super altare per circuitum: adipem vero et caudam omnemque pinguedinem quae operit intestina reticulumque jecoris, et duos renes cum adipibus suis, et armo dextro separavit. Tollens autem de canistro azymorum quod erat coram Domino panem absque fermento et collyridam conspersam oleo, 108.0330C| leganumque posuit super adipes, et armum dextrum, tradens simul omnia Aaron ac filiis ejus. Qui postquam laverunt ea coram Domino, rursum suscepta de manibus eorum adolevit super altare holocausti, eo quod consecrationis esset oblatio, in odorem suavitatis sacrificii Domini. Tulit et pectusculum, elevans illud coram Domino, de ariete consecrationis in partem suam, sicut praecepit ei Dominus. (Ex eodem.) Aperte haec sanctio eorum, quae circa nos aguntur, mysteriorum exponit traditionem, et pascha mysticum quod Christus cum discipulis suis comedit, significat: quod docent ea quae per partes in sacrificio peragi praecipiuntur. Cur autem aries secundus hic nunc aries nominatur? quia videlicet prius figuratam ovem cum apostolis coenans Dominus, postea 108.0330D| suum obtulit sacrificium, et secundo sicut ovem ipse semetipsum occidit, quod demonstrant sequentia. Posueruntque Aaron et filii ejus manus suas super caput ejus. Quem cum immolasset Moyses, etc. Necessario simul cum Aaron et filii ejus super caput arietis manus imponunt, quia communem coenam festivitatis paschalis cum suis Christus discipulis celebravit; sed Moyses sacrificium hoc celebrat, quia magis ab aliis ipse Christi figuram gerit. Tunc autem maxime sacrificium suum Christus celebravit, unde et illud incipit. Vide enim sequentia: Quem cum immolasset Moyses, sumens de sanguine tetigit extremum auriculae dextrae Aaron, et pollicem manus ejus dextrae, similiter et pedis dextri. Obtulit 108.0331A| et filios Aaron: cumque de sanguine arietis immolati tetigisset extremum auriculae singulorum dextrae, et pollices manus ac pedis dextri, reliquum fudit super altare per circuitum. Quis sit sacrificii hujus effectus, unctio aurium et manuum pedumque demonstrat: pro obedientia quippe nostra, actioneque bona atque conversatione [Actio bona atque conversatio] celebratur, unde et aures nostrae unguntur; ut in obedientia Adam carentes, Unigeniti obedientiam consequamur. Postque haec, extrema manuum unguntur et pedum, quia non solum manus, sed et pedes pro actione accipiuntur. Quod probatur ex eo quod David dicit: Pes meus stetit in via recta (Psal. XXV); et rursus: Statuit supra petram pedes meos (Psal. XXXIX). Quia autem actiones quasdam bonas, 108.0331B| quasdam autem malas habemus, et figuram malorum sinistra gerit, recte dextra ungitur, confortantur enim ea quae unguntur, et destruuntur atque disperduntur ea quae non unguntur. Quod aperte demonstrat disperdens Aegyptum angelus, quia ubi unctio immolati inveniebatur, non percutiebat: sed tamen primus, sacerdos sanguine, et post eum filii ejus secundum legem ungebantur, quia et ipse Dominus primus, in coena mystica, intelligibilem accepit sanguinem, atque deinde calicem apostolis dedit. Sed ecce legislator hic, post unctionem Aaron et filiorum subdidit de sanguine; reliquum fudit super altare per circuitum, quod et Christum fecisse inveniemus: bibens enim ipse et apostolis bibere dans, tunc intelligibilem sanguinem super altare, videlicet suum 108.0331C| corpus, effudit. Corpus autem Christi Ecclesia est et omnis plebs ejus, quod specialiter dicentem Marcum invenimus: Et sumens, gratias agens dedit eis, et biberunt ex eo omnes. Et dixit eis, Hic est sanguis meus Novi Testamenti qui pro multis effusus est (Marc. XIV). His conveniunt ea quae sequuntur: Adipem autem et caudam, omnemque pinguedinem quae sperit intestina, reticulumque jecoris, et duos renes cum adipibus suis, et armo dextro separavit; pro cauda Septuaginta lumbum, et pro intestinis ventriculum, et pro reticulo jecoris, pinnam hepatis ediderunt. Cujus autem haec figuram gerant, in salutari sacrificio, seu pacificorum, per singula discussum est. Non frustra autem ea, nunc in ariete consummationis commemorat, sed quia Christi mysticum 108.0331D| pascha et eorum perceptio ad salutem hominum provenit, quibus doctorem superaedificare sequentia nostri mysterii praeparat virtus. Tollens autem de canistro azymorum quod erat coram Domino, panem absque fermento et collyridam conspersam oleo, laganumque. Pro canistro azymorum, Septuaginta canistrum consummationis ediderunt. Per canistrum autem consummationis linguam Domini intelligimus, sola quippe praecipuam perfectamque doctrinam introduxit, propter quod dicebat: Non veni solvere legem, sed implere (Matth. V), utpote ipse implens quae minus erant in lege. Bene autem eam et canistrum, propter contextum dictorum vocavit, et in multa in parabolis dixerit, ita ut Judaei non 108.0332A| omnia intelligerent, quanquam ferculum quemadmodum et mensa totius doctrinae erat. Quia ergo rationale erat mysterium, et ea quae efficiuntur, ex ratione subsistunt, recte de canistro consummationis, id est, de lingua sua, panem mysticum proponit. Quomodo autem eum proponit panem absque fermento et collyridam conspersam oleo, id est, apostolicam doctrinam, legalemque et propheticam. Lex enim et prophetae et apostoli ejus memoriam faciunt, lex quidem dicens: Hic est panis quem dedit vobis Dominus comedere (Exod. XVI); prophetae autem: Panis ei dabitur, et aquae ejus fideles sunt, regem in decore suo videbunt (Isa. XXXIII). Apostoli autem uberius exponunt Christi mysterium, unde nec laganum nec collyridam. Panes 108.0332B| autem doctrinae ut pote magis nutrientes dicuntur. Quos enim hic secundum Septuaginta de oleo panes appellaverunt, hos secundum hos ipsos: Septuaginta collyridam in scenopegia canistrum consummationis exponens quod accipiebatur in unctione sacerdotis, legislator appellavit, per collyridam significans legis eloquium. Quantum autem collyridae deteriores sint panibus ad nutrimentum, nulli est dubium unde apostolorum sermones, prophetarum et legis praeponuntur sermonibus, quia majorem praeceperunt gratiam, ita ut Paulus diceret: Posuit Deus in Ecclesia primum apostolos, deinde prophetas (Ephes. IV). Deinde ipsi post evangelicam traditionem, introducunt Christi mysteria. Introducunt autem legis prophetarumque utentes testimoniis, 108.0332C| propter quod eis collyridae et lagana simul subjecta sunt et conjuncta. Sed quid his adjiciat intendamus. Posuit super adipem et armum dextrum, tradens simul omnia Aaron ac filii ejus. Illud lex contestatur, quia omne desiderium omnemque actionem bonam offerri mysterio sit necesse, si tamen vis illud secundum Dei intentionem legisque suscipere. Sed et praedictum sequens ordinem ait: Tradens simul omnia Aaron filiisque ejus. Prius siquidem Christus sua mysteria inchoavit, et tunc ea nobis qui facti sumus filii ejus per lavacrum regenerationis tradidit. Et levaverunt ea coram Domino. Ipsum enim mysterium quod nobis tradidit, hoc cum sua carne in coelos levavit; dicens autem: Levavit ea coram 108.0332D| Domino, modum quo obtulerit eis qui post futuri erant exposuit. Rursumque suscepta de manibus eorum adolevit super altare holocausti, eo quod consecrationis esset oblatio, in odorem suavitatis sacrificii Domini. Altare holocausti Christi corpus dicit. Sed et odor suavissimus: de Christo enim aperte in Canticis Canticorum dicitur: Unguentum effusum est nomen tuum, propterea adolescentulae dilexerunt te (Cant. I). Sacrificio Domini, id est, sacrificii et holocaustomatis, sicut mandavit Dominus; ipse enim mandavit: Quotiescunque hoc bibitis, mortem Domini in vobismetipsis annuntiate (I Cor. XI). Tulit et pectusculum, elevans illud coram Domino, de ariete consecrationis, seu secundum 108.0333A| Septuaginta, consummationis in partem suam, sicut praeceperat ei Dominus. Sicut in sacrificio pacificorum seu salutari, pectusculum sic et hic offertur, utique intelligibili Moysi, id est Christo pectusculum arietis consecrationis seu consummationis separatur, quia per pectusculum fides et confidentia figuratur, sicut pridem diximus. Cum autem ipsius sit sacrificium, necesse est ut et fides ipsi quae in eo est deputatur? Assumensque unguentum et sanguinem qui erat in altari, aspersit super Aaron et vestimenta ejus, et super filios ejus ac vestes eorum. Cumque sanctificasset eos in vestitu suo, quod Unigeniti sanguis et unctio Spiritus unius sint operationis atque virtutis, et minus recte oleum unctionis et sanguinem altaris, id est, Dominici corporis legislator 108.0333B| unxerit, audi Joannem dicentem: Tria sunt quae testimonium praebent, et tres unum sunt, spiritus, aqua, et sanguis (I Joan. V). Unum enim effectum sanctificationis habent. Multum autem recte vestem Aaron ab stolis filiorum Aaron lex separavit; nam etsi ad imitationem Domini vestem qui ab eo adoptati sumus habemus, verumtamen quantum pontificis differat vestis per anteriora didicimus. Si autem sanctificari intelligibilem Aaron aspersione sanguinis et olei cognovimus, non admiremur quod dictum est. Ipse enim Christus ad sanctificationem nostram aspersionem proprii sanguinis, videlicet passionem suam pro nobis obtulit, unde filios Aaron et tunicas seu stolas cum Aaron dixerit sanctificari, quia quaecunque in nobis contingunt, ad eum, ut caput 108.0333C| put scilicet totius corporis, necessario reducunt. Ad probationem autem eorum quae dicta sunt, Domini sumamus verba: Cum enim crucifigendus pro nobis esset, haec sub orationis forma ad instruendam obedientiam Apostolorum dixit: Sicut me misit Pater in mundum, et ego misi eos in mundum: et pro eis ego sanctifico meipsum: ut sint et ipsi sanctificati in veritate. Ergo aperte sanctificationem sacrificium quod pro nobis obtulit, ex quo et nobis sanctificatio proficit appellavit. CAPUT XI. De Aaron et filiis ne ante diem septimum unctionis suae exeant e tabernaculo. (CAP. VIII.) Cumque sanctificasset eos in vestitu suo, praecepit eis dicens: Coquite carnes ante fores tabernaculi, 108.0333D| et ibi comedite eas. Panes quoque consecrationis edite qui positi sunt in canistro, sicut praecepit mihi Dominus dicens: Aaron et filii ejus comedent eos: quidquid autem reliquum fuerit de carne et de panibus, ignis consumet. De ostio quoque tabernaculi non exibitis septem diebus, usque ad diem quo complebitur tempus consecrationis vestrae. Septem enim diebus finitur consecratio, sicut et in praesentiarum factum est, ut ritus sacrificii compleretur, die ac nocte manebitis in tabernaculo, observantes custodias Domini, ne moriamini. Sic enim mihi praeceptum est. Feceruntque Aaron et filii ejus cuncta quae praecepit Dominus per manum Moysi. (Ex Augustino.) ) Quid est quod dicit Moyses ad Aaron et filios ejus cum sanctificantur 108.0334A| ad ineundum sacerdotium, Ad ostium tabernaculi testimonii sedebitis septem dies, die ac nocte, ne moriamini? Nunquidnam credibile est situ corporis uno loco sedere praeceptos, per dies septem, die ac nocte, unde se omnino non commoverent? Nec tamen hic tanquam allegorice aliquid significatum quod non fieret intelligere cogendi sumus accipere, sed potius agnoscere locutionem Scripturarum, ubi sessionem pro habitatione et commoratione. Non enim quia dictum est de Semei, quod sederit in Hierusalem annos tres (III Reg. II), ideo putandum est per totum illud tempus in sella sedisse et non surrexisse. Hinc et sedes dicuntur ubi habent commemorationem quorum sedes sunt, habitatio quippe hoc nomen accepit. (Ex Hesychio.) Praecipua 108.0334B| nunc legislator providit discrevitque mysteria, et figuraliter per ea quae nunc contemplatus est, tradidit intra Ecclesiam ea perfici, et nullatenus profanorum visibus et auribus publicari, nec cuilibet volenti profanandi ea esse facultatem. Unde quia tabernaculum testimonii Deo coelum esse, atrium autem tabernaculi hujus Ecclesiam, quia ipsa est ante coeli introitum collocata, ipse Hierusalem quippe coelestis tenet imaginem, sicut olim praediximus: intus in ea carnes sacrificii coqui praecepit. Ait enim: Praecepit eis dicens: Coquite ante fores tabernaculi, et ibi comedite eas. Quomodo ergo in his non admiranda sit sapientia Spiritus? Nullam quippe dubietatem hujusmodi intellectui dereliquit, propterea carnes cum panibus comedi praecipiens, ut nos intelligeremus 108.0334C| illud ab eo mysterium dici: quod simul panis et caro est, sicut corpus Christi, panis vivi qui de coelo descendit, et hoc ideo ut illic absolute mystica coena deberet celebrari. Aaron autem et filii ejus illud recte comedunt. Nisi enim Christus rogatus ore sacerdotum ipse venerit, et coenam sanctificaverit, et initiaverit ea quae aguntur, nullatenus sacrificium Dominicum fiunt. Sed hoc quod reliquum est de carnibus et panibus, in igne incendi praecepit. Quod nunc videmus etiam sensibiliter in Ecclesia fieri, ignique tradi quaecunque remanere contigerit inconsumpta, non omnino ea quae una die vel duabus aut multis servata sunt. Sicut enim apparet, non hoc legislator praecepit, sed quod reliquum est incendi jubet; dies autem non commemoravit, 108.0334D| ut quaecunque cujuscunque rei causa emergente remanserint inconsumpta, sive tempus in causa sit, sive quid aliud fuerit, iguis opus et consumptio fiat. Ergo ex hoc quod agitur sensibiliter significatio cujusdam intelligibilis rei eis qui intendunt provenit, ut quando ad comestionem sacrificii deficimus, et comedere illud integre non possumus, mente forsan lassiscente sive deficiente, utrum ea quae videntur corpus oporteat intelligi Domini, in quo oculis nec angeli possunt prospicere, non relinqui, sed etiam tradi ea igni oportet spiritus, ut ea comedat quae nobis sunt ex infirmitate invisibilia. Quomodo autem comedat? cum cogitaverimus virtuti Spiritus esse possibilia ea quae nobis impossibilia 108.0335A| videntur. Unde et subsequenter disputare legislator videtur: Dicit enim sic: De ostio quoque tabernaculi non exibitis septem diebus. Septem cur? quia quinquagesima dies septenario numero in semetipso multiplicato et uno ei adjecto perficitur: unde et Hebdomadarum eam festivitatem, apud Moysen dici, manifestant sequentia. His similia et Lucas tradidit. Ait enim de Domino et discipulis: Quibus et praesentavit semetipsum post mortem suam in multis argumentis per dies quadraginta apparens eis et loquens de regno Dei, et convescens praecepit eis ab Hierosolymis ne discederent, sed exspectarent promissionem Patris (Act. I). Cernis quomodo consecrabat, sive perficiebat eos? Apparens eis et docens de regno Dei, et convescens, dicens 108.0335B| autem ab Hierosolymis non discedere, non praecepit januam tabernaculi progredi vel egredi, id est, non permittit praedicare usque dum promissionem Spiritus, quae facta est, quinquagesima die acciperent. Completis autem diebus, Petrus mox praedicationem incepit, quando et additae sunt animae circiter tria millia (Act. II). Sic et ipsi per singula mandatum hoc custodierunt, et maxime in eis complentur quae in subsequentibus dicuntur: Observantes custodias Domini, ut non moriamini; sic enim mihi praecepit Dominus. Feceruntque Aaron et filii ejus cuncta quae locutus est Dominus per manum Moysi. Si quaeritur cur Aaron filiis suis conjungat, invenietur causa omnino necessaria et ad rei considerationem opportuna. Non enim exire de janua tabernaculi testimonii, id est, 108.0335C| non interim attrectari evangelicam praedicationem his quae sunt praedicta. Apparuit ergo cum apostolis, et Christus suam januam non egrediebatur, ipse siquidem erat qui et praedicandus erat, et qui in apostolis loquebatur, propterea cum filiis et ipse Aaron consecrari seu consummari dicebatur. Quis sit autem consecrans sive consummans, legislator nequaquam subdidit. Ait enim: Septem diebus finitur consecratio, sive, secundum Septuaginta, consummavit manus vestras, sicut et fecit. Manifestum est autem quod ipse erat qui filios consecrabat, sive perficiebat, qui et perfici in eis sive consecrari ut pote in membris propriis dicebatur. CAPUT XII. De fine consecrationis et hostiis pro se et populo. (CAP. IX.) Facto autem octavo die, vocavit Moyses Aaron et filios ejus, ac majores natu Israel, dixitque ad Aaron: Tolle vitulum pro peccato, et arietem in holocaustum, utrumque immaculatos, et offeres illos coram Domino, et ad filios Israel loqueris: Tollite hircum pro peccato, et vitulum atque agnum anniculum et sine macula, in holocaustum, bovem et arietem pro pacificis; et immolate eos coram Domino, in sacrificio singulorum, similam oleo conspersam offerentes, hodie enim Dominus apparebit vobis. (Ex Hesychio.) Diem enim octavam Pentecosten appellat, quia Pentecoste dies incidit in hac qua Salvator resurrexit, quae esse octava creditur, quia figuram 108.0336A| gerit primitiarum futuri, sed et consummationis praesentis saeculi, qui in septem revolvitur diebus. Oportebat enim ut in qua die surrexit Christus, in eadem et Spiritus adveniret. Tunc ergo vocari Aaron et filios ejus et majores natu Israel ait: Ecclesiam quodammodo per eorum qui dicti sunt aedificans vocationem. Tunc quippe prius convocatum est Ecclesiae spectaculum, in qua intelligibilis Aaron, id est, Christus sacerdos esse creditur; filii autem ejus qui sublimis sunt conversationis, et ideo sacerdotii ministri et cooperatores sunt; majores autem natu Israel, presbyterorum ordo est: ex his quippe corpus Ecclesiae componitur; sed Aaron quidem accepit sibi vitulum pro peccato et arietem in holocaustum, utrumque immaculatum, et obtulit coram 108.0336B| Domino. Tunc enim Christus sacrificium suum innotescere coepit, ex quo Spiritus adveniens Parthos et Medos et Elamitas, et omnium gentium primitias ad apostolorum coenaculi superiora colligit (Act. II). Accepit autem et ordo majorum natu Israel, quem presbyterorum esse diximus, ut pote ipse sortem et figuram doctorum gerens et ad docendos nos utilis est, vitamque perficere in Ecclesia convenientium potest. Quae autem sunt haec quae accepit? Hircum pro peccato, pro poenitentia videlicet sacrificium, et vitulum et agnum anniculum in holocaustum, immaculatos: perfectam videlicet et consummatam vitam, sive conversationem, quae per hostias, id est, per holocausta significatur; et bovem et arietem pro pacificis. Sed et ad sacrificium 108.0336C| salutare mediocrem conversationem, quae tamen potest salvare eos qui offerunt, sicut supra diximus; coram Domino autem omnia praecepit fieri: oportet quippe omne virtutis opus ut pote vidente Deo peragi, et non corrumpi neque vitiari, cum permiscemus ei voluntatem nostram; sacrificium similae conspersae oleo, theologiam, cum eleemosyna. Hoc enim praedicta sacrificia subtiliter nobis olim discussa innotuerunt. Quid autem hic nunc subdidit? Quia hodie Dominus apparebit vobis. Hoc conclusio et probatio est, quia de Pentecoste praedicta omnia dicebantur; in ea enim in eis apparuit Dominus, Spiritus videlicet de quo Paulus dicebat: Dominus autem spiritus est. Quomodo autem apparuit in eis dixit Lucas: Visae sunt eis dispartitae linguae sicut ignis et 108.0336D| sederunt super singulos eorum (Act. II). Tulerunt ergo cuncta quae jusserat Moyses, ad ostium tabernaculi, ubi cum omnis staret multitudo. Aperte hic Ecclesiam exposuit, ad ostium tabernaculi; vel, sicut Septuaginta, ante tabernaculum testimonii, videlicet coeli, si enim Ecclesia frequentia est angelorum primitivorum qui scripti sunt in coelis, ante tabernaculum testimonii, id est, ante faciem coeli. Sic enim et Aquila ante faciem interpretatus est: omnis quippe contrita anima et omnis peccator, omnis misericordiam necessariam habens, omnis ab errore se convertens, in hac Ecclesia congregatur; non solum eos qui de plateis et vicis sunt, sed et eos qui de viis et de sepibus vocari praecipiens, 108.0337A| ut regalem coenam ingredientes implerent (Matth. XXII). Ait Moyses: Iste est sermo quem praecepit Dominus, facite et apparebit vobis gloria ejus. Gloriam esse Domini spiritum manifeste ostendit quod Paulus ad Corinthios scripsit: Nos omnes revelata facie gloriam Domini speculantes in eamdem imaginem transformamur, de gloria in gloriam, sicut a Domini Spiritu (I Cor. III). Ut ergo gloria Domini videretur, id est, ut adventus celebraretur Spiritus. Iste est sermo, inquit, quem praecepit Dominus: sermo videlicet mysticus, de quo Dominus praeceperat: Hoc facite in meam commemorationem. Sermonem autem legislator ex consuetudine illud vocat, quia plus sermone subsistit hujus dispensatio mysterii, maxime Dominico verbo ea quae apparent in aliud 108.0337B| aliquid majus et intelligibile transferente. Unde cum manna imaginem panis vitae qui descendit de coelo praesentaret: Hic est panis, ait, quem dedit vobis Dominus ad comedendum; hic est sermo quem constituit Dominus (Exod. XVI). Quid ergo ex his quae dicta sunt legislator significat, nisi quia sine dubio agentibus eis sanctum mysterium et Dominicam coenam celebrantibus, advenit Spiritus. Quod et si non planius expositum habemus, multa quippe studio brevitatis Scriptura divina praetermisit, quae fas est ex aliis colligere. Erat enim dies qui appellatur Dominicus, in quo oportebat modis omnibus agere apostolos mystica et sacra. Nam et nos illorum sequentes traditionem, Dominicam diem divinis conventibus sequestramus. Invenimus autem et Christum similiter 108.0337C| post resurrectionem a mortuis per mysticae coenae et panis fractionem manifestatum. Quod aperte quidem Lucas, tamen etiam Joannes evangelista tradit. Dixit ad Aaron: Accede ad altare et immola pro peccato tuo, offeres holocaustum, et deprecare pro te et pro populo: Cumque mactaveris hostiam populi, ora pro eo, sicut praecepit Dominus. Ubi nostra translatio planius habet, pro te et pro populo, pro te ipso et pro domo tua Septuaginta ediderunt. Qui autem sint domus intelligibilis sacerdotis, Paulo dicente, cognosce. Ait enim: Christus autem ut filius in domo sua, quae domus nos sumus, si fiduciam et gloriam spei usque ad finem firmum retineamus (Hebr. III). Ergo hi qui profecerunt et perfectiores sunt, 108.0337D| domus ejus juste appellantur: pro quibus deprecatur et pro omni populo, ut pote qui nostra factus est propitiatio, sed et semetipso. Cur hoc, cum propitiatione non egeat, magis autem ipse praestet propitiationem, sed ut nostrum peccatum suscipiens, etiam pro semetipso deprecatur? Evidenter autem hoc hominis est et Dei, id est sicut hominis propitiationem suscipientis, et sicut Dei sibimet praestantis. Alter enim homo sibimetipsi propitiationem praestare non potest. (Ex Augustino.) Notandum est sane cum pro populo offeruntur sacrificia, et pro peccato sacrificia jussa esse offerri, et holocaustum, et sacrificia salutaris; pro sacerdote autem oblatum fuisse pro peccato et holocaustum et consummationis, non 108.0338A| autem salutaris: sed consummationis tunc oblatum est, quando sacerdotes sanctificati sunt, ut sacerdotio fungerentur, et haec obtulit Moyses pro Aaron et filiis ejus. Postea vero Aaron ipse, jam sanctificatus et sacerdotio fungens, offerre pro se jussus est vitulum pro peccato et arietem in holocaustum: non autem jussus est pro se offerre consummationis, quia tunc ideo oblatum est ut consummaretur sanctificatione, et sacerdotio fungi posset quo jam fungebatur. Statimque Aaron accedens ad altare immolavit vitulum pro peccato suo; cujus sanguinem obtulerunt ei filii sui, in quo tingens digitum tetigit cornua altaris, et fudit residuum ad basem ejus, adipemque ac renunculos et reticulum jecoris, quae sunt pro peccato, adolevit 108.0338B| super altare, sicut praeceperat Dominus Moysi. Carnes vero et pellem ejus extra castra combussit igni; immolavit et holocausti victimam, obtuleruntque ei filii sui sanguinem ejus, quem fudit super altaris circuitum. Ipsam etiam hostiam in frusta concisam cum capite et membris singulis, obtulerunt. Quae omnia super altare cremavit igni, lotis prius aqua intestinis et pedibus (Levi. IX). (Ex Hesychio.) Et cujus rei gratia haec etiam in hoc loco sacrificia peraguntur, superius diximus, non ergo necesse est iterum eorum virtutem per singula dicere quae in hoc sacrificio peraguntur, cum olim ea per ordinem discusserimus, et cujus comparationem gerant nihil intermittentes ostenderimus; et quemadmodum in Domini sacrificio, quod cum unum sit, non tantum nobis 108.0338C| peccatorum praestans remissionem, sed et vitam perfectam in philosophia et consummatam efficiens, necessario et in vitulum qui pro peccato est et in arietem hunc qui in holocaustum immolatur oportet reputari, unde et in persona sacerdotis utrumque perspicimus oblatum. Jam ergo et ad subsequentia veniamus. Et pro peccato populi offerens, mactavit hircum, expiatoque altari, fecit holocaustum, addens in sacrificio libamenti quae pariter offerantur. Et adolens ea super altare absque caeremoniis holocausti matutini, immolavit et bovem atque arietem hostias pacificas populi; obtuleruntque ei filii sui sanguinem, quem fudit super altare in circuitu; adipem autem bovis et caudam arietis, renunculosque cum adipibus suis, et 108.0338D| reticulum jecoris posuerunt super pectora. Cumque cremati essent adipes super altare, pectora eorum et armos dextros separavit Aaron, elevans coram Domino, sicut praeceperat ei Moyses (Ibid.). (Ex Hesichio.) Cujus figuram ea quae dicta sunt habeant, et quemadmodum pro peccato hircus poenitentiae sacrificium significet, holocausta autem crucifixam conversationem, theologiam vero simila, salutare autem seu pacificorum sacrificium, vitam quae nos salvare potest, etiam mediocriter sapientes, sacrificiorum discussio praecedens unctionem sacerdotis, ostendit: ergo qui hujus sanctionis nescit explanationem illic cum subtilitate perquirens, etiam haec per singula sciet. Illud autem nunc necessarie addimus, 108.0339A| quia sancti Spiritus in Pentecosten provenisse descensionem cum in unum congregati essent apostoli, omniaque secundum legem Ecclesiae agerent, significari consideravit legislator, recte praecedere sacerdotis sacrificia, ac deinde subinferri populi praecepit. Oportet enim Ecclesiae doctrinam a sacrificio Unigeniti inchoare, ut introducantur docentes quid nobis passio Dominica profecerit, aut contulerit, atque ita subinferatur sermo poenitentiae, quem omnes utique homines necessarium habemus, unde et Dominus unam doctrinam praedicat, id est, poenitentiam, totumque perfectius subinferri conversationes atque theologiam illis permiscendas. Subdit autem et quae [ Al., quod] corrigentes sive uncti salvari possimus quamvis non sublimiter conversemur. 108.0339B| In his enim oportet Ecclesiam congregare et manifestationem Dei gloriae suscipere. Haec sine dubio diebus Pentecostes maxime agebant discipuli Domini, propter quod in unum tunc collecti erant, quod manifestat Lucas dicens: Et dum complerentur dies Pentecostes, erant omnes simul unanimiter (Act. II). Quid autem erant collecti agere, nisi ea modis omnibus quae dicta sunt? Nam et si palam non praedicabant et propterea intus erant in superioribus sedentes, necdum verbum disseminantes, sive palam loquentes, quia de ostio tabernaculi testimonii non erant jussi egredi, usquedum de excelso induerentur Spiritus virtutem, verumtamen in semetipsos quia haec agebant manifestum est, et quaecunque decent Ecclesiam meditari non cessabant, ut ipsum 108.0339C| videlicet in semetipsis habentes Christum, qui est Ecclesiae caput: unde et Mathiam ad apostolatum cum concionatus fuisset Petrus, et proposuisset divinae Scripturae expositionem atque testimonia, sorte separaverunt. Sive autem concionari, id est, populum exhortari, sive prophetas interpretari, et cleros sociare, ecclesiasticae dispensationis et ordinis fuit; ergo manifestum est, quia quemadmodum in Ecclesia collecti in illis diebus erant, quod et legislator modis omnibus significari considerans, consequenter et ea quae subsequuntur addidit: Et tendens manum contra populum benedixit ei: sicque completis hostiis pro peccato et holocaustis et pacificis, descendit (Levit. IX). (Ex Augustino). Ubi autem ista fecit, nisi super 108.0339D| altare, id est, ad altare stans, eique deserviens? Inde ergo descendit ubi stabat: nimirum illius solutio quaestionis adjuvari hoc testimonio videtur, ubi quaesieramus in Exodo, quomodo serviri potuerit ad altare, quod erat altum cubitis tribus; gradum quippe illic intelligere prohibebamur, quia id Deus vetuerat, ne super altare pudenda virilia ministrantis revelarentur, quod utique fieret si pars altaris gradus esset, id est, si compactus adhaereret, denique ibi hoc vetuit ubi de altari structili loquebatur. Unum enim esset altare cum gradu, cujus pars esset gradus, et ideo vetitum est. Hic vero ubi altaris tanta fuerit altitudo, ut nisi sacerdos super aliquid staret apte ministrare non posset, intelligendum 108.0340A| est quidquid illud erat quod ad horam ministrationis ponebatur, et auferebatur, non fuisse altaris partem, et ideo non fuisse contra praeceptum quo gradum habere prohibitum est; hoc autem qualecunque fuerit, tacuit Scriptura, et ideo quaestio facta est. Sed nunc cum dicit Scriptura sacerdotem, cum fecisset sacrificia, descendisse, hoc est, cum immolata imposuisset altari, utique manifestat alicubi eum stetisse unde descenderet, et quia ibi steterat, ideo trium cubitorum altari ministrando deservire potuisse. (Ex Hesychio). Intende quia omnem nobis evidenter figuram Ecclesiae vult exponere. Nam postquam dixit, Descendit postquam fecit pro peccato, et holocaustis et pacificis, ostendit quia completionem sacrificiorum, intellexit expositionem 108.0340B| eorum, et propterea dixit, descendit: per descensionem doctoralem sedem designans, de qua post expositionem sacerdotes quibus figura intelligibilis Aaron credita est, descendunt, et per orationem manus ad coelum levant. Elevationem enim manuum, orationem etiam Paulus intellexit. Dicit autem sic: Volo viros orare in omni loco, levantes puras manus (I Tim. II). Tendens sive levans ergo manus, benedixit illos: quia per elevationem manuum, per orationem videlicet, sacerdotes populo benedicunt. Sed unde benedictionem praestant, ostendunt sequentia. Ingressi autem Moyses et Aaron tabernaculum testimonii, et deinceps egressi, benedixerunt populo. Quamobrem prius in tabernaculo testimonii ingrediuntur, et postea benedictionem praestant, nisi 108.0340C| ut non ignoremus quia de intelligibili tabernaculo, videlicet de coelo benedictionem proferunt sacerdotes, dicentes sicut et Paulus: Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui benedixit nos in omni benedictione spiritali in coelestibus in Christo (Ephes. I). Hoc enim nobis et ipse tradens Dominus, quinque panes, et rursus septem benedicens, ad coelum respiciebat. Cur autem non solus Aaron, sed et Moyses synagogam seu populum benedicunt? nisi ut discamus quia non propria virtute sacerdotes benedictionem, sed quia figuram ferunt Christi, possunt propter eum qui in ipsis est praestare benedictionis plenitudinem; unde et Moyses utpote cui imago est Domini credita, ad benedicendum recte comprehenditur, sed et illud per ea quae dicta 108.0340D| sunt, lex significat, quia non solum is qui sacerdotium sortitus est, sed et omnis justus Christum habens in semetipso et figuram Domini sui, per bonam conversationem, quemadmodum Moyses existens, idoneus est ad donandum benedictionem. CAPUT XIII. Apparet gloria Domini multitudini, et ignis egressus a Domino absumit holocaustum. (IBID.) Apparuit gloria Domini omni multitudini, et ecce ignis, egressus a Domino, devoravit holocaustum et adipem qui erat super altare. (Ex Augustino.) Quaeri potest utrum nutu et voluntate Domini factum sit, an ab eo loco ignis exierit ubi erat arca testimonii. Non enim in loco aliquo ita est Dominus, 108.0341A| quasi alibi non sit, Quod cum vidissent turbae laudaverunt Dominum, ruentes in facies suas. (Ex Hesychio.) Putas ne aliquam interpretationem praesentia verba legislatoris opus habent? Ipsis namque verbis concordant his quae sunt de adventu Spiritus in apostolicis Actibus scripta. Apparuit enim, inquit, gloria Domini omni multitudini. Quomodo, dicat forsitan quispiam? Utique talis, qualem Ezechiel super cherubin visam descripsit, aut qualem Michaeas, vel Isaias: quorum unus quidem seraphin in circuitu, alter coelestem exercitum vidit. Sed nequaquam. Fuit una quidem quae omnibus et ubique spiritalibus apparuit gloria, sed differentes visiones ut pote incomprehensibilis praebebat videntibus. Praesens tamen similis illi erat, quia intelligibilis 108.0341B| egressus est ignis a Domino die Pentecostes, propter quod ait: Apparuit gloria Domini, et egressus est ignis a Domino. Ergo in specie ignis apparuit, quemadmodum et Lucas exponit: Et factus est de coelo sonus spiritus vehementis, et implevit totam domum in qua erant sedentes, et visae sunt illis divisae linguae sicut ignis (Act. II). Populi etiam omnis legislator memoriam facit. Quod et Lucas hoc modo exponit: Et erant in Hierusalem habitantes Judaei viri religiosi de omnibus gentibus quae sub coelo sunt. Facta autem hac voce, convenit multitudo et mente confusa est. Quia enim non solum convenit, sed expavit; et ipse hoc demonstrat dicens: Obstupescebant enim et admirabantur; sed et super faciem ceciderunt, et si non hoc sensibiliter, tamen 108.0341C| intelligibiliter pertulerunt. Non enim intelligebant quod factum erat. Alter autem ad alterum dicebat: Musto pleni sunt hi: quod proprium erat in terram faciem mentis prosternentium. Quid autem egressus ignis fecit? Devoravit omnia quae erant super altare holocaustomata, et adipes quae ex pacificis, et pro peccato oblata, altari superposita erant. Tradit ergo nobis sermo, quia necesse sit praedicta sacrificia et eorum expositiones superponere intelligibili altari corporis Christi, ut ad illud festinet nostra imitatio, et tunc nutrimenta intelligibilis ignis, id est, spiritus fiunt, de quo dictum est: Dominus Deus noster ignis consumens est (Deut. IV). Unde et nunc pro devorare Symmachus consumere edidit. CAPUT XIV. De Nadab et Abiu ignem alienum offerentibus et occisis a Domino. (CAP. X.) Arreptisque Nadab et Abiu filii Aaron thuribulis, posuerunt ignem et incensum desuper offerentes coram Domino, ignem alienum quod eis praeceptum non erat. (Ex Augustino.) Postquam exeunte igne a Domino incensi mortui sunt filii Aaron, qui ausi sunt in batillis suis adhibito igne alieno incensum imponere Domino, quod ideo non licebat, quia ex illo igne qui divinitus in altare venerat, deinceps custodito omnia erant accendenda quae in tabernaculo accendi oportebat. Mortuis ergo illis ait Moyses: Hoc est quod dixit Dominus dicens: In eis qui mihi appropinquant sanctificabor, et in omni 108.0342A| synagoga glorificabor eos: appropinquare Domino volens intelligi, qui in tabernaculo sacerdotio fungebantur. Sanctificari autem in eis etiam vindicando sicut factum est, utrum ut hinc sciretur quam minus aliis parcat, si illis non parcit. Quo sensu dictum est: Si justus vix salvus erit, peccator et impius ubi parebunt? (I Petr. IV.) An potius secundum illud: Cui plus donatur, plus ab eo exigitur (Luc. XV)? Et illud: Servus qui non cognovit voluntatem domini sui, et facit digna, plagis vapulavit paucis; servus autem qui cognovit voluntatem domini sui, et facit digna, plagis vapulavit multis (Luc. XII). Ex Hesychio.) Hic eos qui aliena docent, qui in ipsum Spiritum Dei blasphemant, quia inspiratam ab eo Scripturam, de qua ait Paulus: Omnis Scriptura a 108.0342B| Deo inspirata utilis est (II Tim. III), aliter interpretantur, necessarie ab intelligibili igne puniri exposuit, qui filii Aaron ut doctorum habentes habitum et spiritalia dicere fingentes dicuntur: unde et linguae eorum ignis appellatae sunt. Audivimus quippe quia in specie ignearum linguarum Spiritus advenit: thymiama autem thuribulis vel ignibus linguarum superimponunt legalia et Prophetarum dogmata, de quibus Ecclesia Christo in Canticis Canticorum dicebat: Odor unguentorum super omnia aromata (Cant. IV); sed ignem alienum offerunt. Neque enim secundum intentionem aut virtutem Spiritus interpretantur. His egreditur ignis a Domino, non absolute qualis prius, per illum enim sacrificia incendit Dominus, et gloria Domini dictus est. Hic 108.0342C| autem ignis poenalis est. Utrumque enim Ecclesia habet; hunc quidem ad illuminationem justorum et oblatorum perfectionem, illum autem ad poenam impiorum, quem his qui blasphemant sacerdotes inducunt ex subministratione Spiritus qui in eis requiescit eum succendentes. Propter quod et Paulus Hymenaeum et Alexandrum ut alia scilicet docentes punit: hi coram Domino moriuntur vidente ipso, et in hac eos morte condemnante, ne imitatione sui aliis causam praebeant mortis. In quo et nimis admiratur legislator cur ex eo quod debuerant vita frui, id est, coram Domino, sustinent mortem, quam male interpretantes divinas Scripturas patiuntur in ea re, ex qua eos oportebat benedictionem promereri, maledictioni se subjicientes. Vide tamen 108.0342D| qualia subdidit: Dixitque Moyses ad Aaron: Hoc est quod locutus est Dominus: Sanctificabor in his qui appropinquant mihi, et in conspectu omnis populi glorificabor. Quod audiens tacuit Aaron; sive ut Septuaginta vertunt: Et compunctus est Aaron. Et ubi omnino haec Deum dixisse invenimus, quando videlicet Moysi dicebat: Descendens contestare populum, ne forte appropinquent ad Deum et cadat ex eis multitudo: et sacerdotes qui appropinquant Domino Deo sanctificentur, ne forte recedat ab eis Dominus. Haec ergo etsi verbis ab his quae dicta sunt differunt, tamen intentionem ipsam immutabiliter habent. Praecepit enim populum non approximare Deo et cognoscere, non quomodo invidens eis visionem, sed ut 108.0343A| imperfectis et minus tantae contemplationis capacibus parcens. Sacerdotes autem appropinquantes sanctificari jubet, ut digni ad videndum et contemplandum fierent Deum, quia veram scientiam a Deo nemo potest sine sanctificatione conquirere. Propter quod Paulus: Pacem, inquit, sequimini cum omnibus et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum. Conspectum ejus, scientiam ejus dicens, id est, ejus contemplationem; unde sacerdotes sanctificari praecipiens, vide quomodo minatur in subsequentibus: Ne forte recedat ab eis Dominus, id est, ne fugiat ab eis ea quae Dei est scientia. Perditio enim eis scientiae discessio fit. Sed nunc ea quae sicut ex persona Dei per Moysen dicta sunt verba aggrediamur: Et sanctificabor in his qui appropinquant mihi. 108.0343B| Sanctificationem suam vocat, profanorum sive malorum emundationem quae corpus nostrum habet. Corporis autem emundatio, sordium abjectio est. Hoc ergo ut bonus et pius in his qui approximant ei, secundum multitudinem videlicet scientiae, vel secundum aliquod divinum ministerium operatur, ut per ipsos terreat, et in conspectu totius populi glorificetur, id est, laudetur et manifestetur. Utrumque enim glorificationis verbum manifestat, et quae ex hoc laus Dei et manifestatio sit, David dicit: Quia justus Dominus, justitiam dilexit, aequitatem vidit vultus ejus (Psalm. X). In his tacuit Aaron; sive ut Septuaginta, compunctus est Aaron: Ecclesia videlicet, quia corpus intelligibilis Aaron, Ecclesia est; unde ipse dixit, Saule, Saule, quid me persequeris? 108.0343C| (Act. IX.) Item discipulis de suscipientibus eos, dixit: Qui vos suscipit, me suscipit. Vocavit autem Moyses Misael et Elsaphan filios Oziel patrui Aaron, et ait ad eos: Ite, tollite fratres vestros de conspectu sanctuarii, et asportate extra castra; statimque pergentes, tulerunt eos sicut jacebant vestitos lineis tunicis, et ejecerunt foras, ut sibi fuerat imperatum. Ab his qui eos ejecerunt, eos qui sublati sive ejecti sunt intellige. Qui autem fuerunt qui sustulerunt? Misael et Elsaphan, sive Misaddai, Helisaphan, quorum unus attrectatio Dei, id est, misaddai, helisaphan autem Dei mei specula interpretatur. Quicunque ergo scit attrectare Deum, insuper autem et speculari, et Christi quidem carnem contrectari, speculari autem per oculos mentis divinitatem, 108.0343D| sicut Thomas manu contrectans carnem, et fide speculans divinitatem, dicebat: Dominus meus, et Deus meus (Joan. XX), hic ignem alienae doctrinae auferre et ejicere illum cum tunicis a facie sanctorum potest. Quia personae sanctorum sunt sacerdotes. Tunicae autem sacerdotum conversatio et vita, quae in sacerdotii induuntur habitu; ergo cum sacerdotio quod ei sorte obvenit, a portione sacerdotali expelluntur, non solum autem a sacerdotum, sed et populi, unde addidit, extra tabernaculum. Tabernaculum enim Dei Ecclesiae populus est; filii autem patrui Aaron sive fratris Aaron, hi qui haec facere possunt rationabiliter nominantur. Si enim pater intelligibilis Aaron David est, et per eum idem omne 108.0344A| corpus prophetarum creditur. Prophetiae quippe eum manifestum faciunt, atque quodammodo ignorantibus pariunt, frater autem germanus et ut ita dicatur. Igitur prophetiae, Evangelium est. Omnia enim quae in Evangeliis acta sunt, a prophetis praedicta sunt. Filii fratris patris Aaron bene et nimis apte hi qui evangelicam conversationem didicerunt dicuntur, et hos qui alia docent arguere et repelle re ut pote perfectam habentes scientiam, necessario sunt dispositi. De qua Joannes dicebat: Omnis qui praecedit et non manet in doctrina Christi, Deum non habet; qui manet in doctrina, hic et Filium et Patrem habet: Si quis venit ad vos et hanc doctrinam non affert, nolite recipere eum in domum, nec ei dixeritis Ave (II Joan. V). Ergo proprium est eorum 108.0344B| qui edocti sunt evangelicam doctrinam eos qui adulterina et aliena praedicant, a facie sanctorum et tabernaculi expellere atque projicere. CAPUT XV. Moyses prohibet Aaron et filios capita nudare et vestes scindere ob mortem interfectorum (IBID.) Locutus est Moyses ad Aaron, et ad Eleazar atque ad Ithamar filios ejus: Capita vestra nolite nudare, et vestimenta nolite scindere, ne forte moriamini, et super omnem coetum oriatur indignatio; fratres vestri et omnis domus filiorum Israel plangant incendium quod Dominus suscitavit. Vos autem non egredimini fores tabernaculi, alioquin peribitis: oleum quippe sanctae unctionis est super vos. Qui fecerunt omnia juxta praeceptum Moysi. (Ex Augustino.) Quid 108.0344C| est quod Aaron et reliquos filios ejus mortem duorum illorum lugere prohibens dicit: Caput vestrum cydara non denudabitis. Ubi certe ostendit cydaras tegmina capitum fuisse, nisi quod illud faciebant lugentes, quae consuetudini ornatus essent contraria. Sicut enim in nostra consuetudine, qua caput apertum magis habetur, operitur in luctu, sic quia illi operimento capitis ornabantur, nudandum erat lugentibus. Quod ideo prohibet ne lugerent eos in quorum poena sanctificatus est Dominus, id est, commendatus est timor ejus. Nec ideo quia lugendi non erant, nam permittit alios lugere illos, sed quia illi lugere tunc non debebant, cum dies sanctificationis eorum agerentur. Nondum completis septem quibus eos praecepit de tabernaculo non abscedere, quanquam 108.0344D| possit videri, quia illo oleo fuerant sanctificati hoc dictum est, quod nunquam quemquam lugere deberent. Ita enim dicit: Fratres autem vestri omnis domus Israel plorabunt incendium quo incensi sunt a Domino, et ab ostio tabernaculi testimonii non exibitis, ne moriamini: oleum enim unctionis quod est a Domino super vos est. (Ex Hesychio.) Non ignoramus quin cydara significent sacerdotium, scilicet quia omnis viri caput Christus Deus, caput autem Christi Deus, necessarie cydaris significatio quodammodo est simul unigeniti humanitatis et divinitatis. Hoc enim et per cydaris compositionem superius demonstravimus. Ergo quae oporteat custodire sacerdotes et doctores praecepit, id est, ut nec divinitatem 108.0345A| Christi nec humanitatem negent, nec contradicant, quia Deus ex Deo et verbum est ex Patre, hoc est enim cydarim non auferre a capite, videlicet non nudare intelligibili cydare sed nec dispensationem renuant aut blasphement. Qui enim Christi dispensationem blasphemat, sacerdotalem rumpit stolam, quia omnes quidem homines qui in Christum crediderunt, multo magis autem sacerdotes, sunt qui Christum induerunt, siquidem quicunque in Christo baptizati sumus, Christum induimus (Gal. III). Haec agentes sacerdotes nec morientur nec congregationi superindicunt iram. Praepositorum enim vitia offendiculum sunt subjectis. Et multo magis doctorum discipulis eorum irae Dei fiunt occasio, propter quod et omnem domum Israel, omnem videlicet Ecclesiam 108.0345B| plangere incendium quo incensi sunt a Deo vult, quia damnum Ecclesiae unius membri et cujuslibet casus est, quanto magis doctorum et sacerdotum perditio. His ita se habentibus illud quaeri oportet, quomodo cum per praecedentem sanctionem septem solos dies non egredi de tabernaculo testimonii praecepisset, his completis (haec enim in octava die aguntur), rursus eis Moyses praecepit de ostio tabernaculi non egredi; non ergo contraria sibi sancit, sed manifestum est quod alium hic eis egressum ostii tabernaculi testimonii praecepit custodire, nam addidit, ut non moriamini; atqui haec non scripsit in superioribus; ergo additamento comminationis aliud quidpiam se sanxisse significavit. Quia enim ut igne alienae doctrinae offerentes quidem sacerdotes perierunt, 108.0345C| aliis non exire januam scientiae, videlicet Christi traditionis ejus per ea quae dicta sunt praecepit, id est non transgredi eam quam ipse mandavit praedicationem, sed sequi Dominicum praeceptum per omnia; sic enim unusquisque non morietur. Hoc sacerdotibus praecepit quibus ut magistris et praedicatoribus verbi ministerium ex dono Spiritus creditum est, de quo nunc legislator ait: Oleum quippe sanctae unctionis est super vos. Hujus autem unctionis virtutem Joannes nobis Evangelista demonstrat dicens: Et vos unctionem quam accepistis ab eo maneat in vobis, et non necesse habetis ut aliquis doceat vos, sed sicut unctio ejus docet vos de omnibus, et verum est, et non est mendacium (Joan. II). Haec Moyses per Spiritum praecepit, et Ecclesia custodit. Ergo 108.0345D| consequenter legislator subdidit: Qui fecerunt juxta praeceptum Moysi. CAPUT XVI. Quod Aaron et filii ejus non bibent vinum cum ingrediuntur tabernaculum. (IBID.) Dixit quoque Dominus ad Aaron: Vinum et omne quod inebriare potest non bibetis, tu et filii tui, quando intratis in tabernaculum testimonii, ne moriamini: Quia praeceptum est sempiternum in generationes vestras, et ut habeatis scientiam discernendi inter sanctum et profanum, et inter pollutum et mundum, doceatisque filios Israel omnia legitima mea, quae locutus est Dominus ad eos per manum Moysi. (Ex Hesychio.) Hanc usque nunc legem in Ecclesiis invenis custodiri. Neque enim omni modo a vino 108.0346A| abstinere praecepit, sed quando ad tabernaculum testimonii, aut ad altare ascendimus, id est, quando quodcunque ministerium doctrinae coelestis contingimus; ministerii enim altare figura est, tabernaculum autem testimonii significat coelestium rerum contrectationes. Unde et Timotheo Paulus scribebat: Vino modico utere propter stomachum tuum et frequentes tuas infirmitates. Qui autem modico utitur, hic tempore ministerii videlicet et doctrinae ab omni vinolentia et ebrietate se abstinet. Similiter autem et sacerdotes hi qui student legem custodiunt, propter quod non solum Aaron, sed et filiis ejus, sublimiora videlicet adeptis, mandatum hoc tradit. Similia autem his et Paulus ad Ephesios scripsit: Nolite inebriari vino, in quo est luxuria, sed magis impleamini 108.0346B| spiritu (Ephes. V); hebetem quippe ebrietas mentem reddit, et sobrietatem ejus in deterius vertit, ut non intelligantur quae aguntur. Quae testificatur Isaias sic dicens: Vae qui consurgitis mane ad ebrietatem sectandum, et potandum usque ad vesperam ut vino aestuetis. Cythara et lyra: et tympanum, et tibia et vinum in conviviis vestris, et opus Domini non respicitis, nec opera manuum ejus consideratis (Isa. V). Qui autem opera Domini non vident, quomodo dividere inter sancta et profana, aut munda et immunda, vel quomodo exhortari et illuminare populum de Scripturis possunt? Unde hoc mandatum sublimius ostendere cupiens, ipsum hoc ait locutum fuisse Dominum. Sed intende, quemadmodum locutum esse Dominum Moysi, non per linguam, sed 108.0346C| per manum dicit. Aut omnino dignitatem legis ostendere voluit, qui exposuit quidem eam Deus, scripsit autem Moyses, excepit vero eam, Deo quae disposita sunt jubente. CAPUT XVII. Praeceptum Domini, quid edere debeat de sacrificio Aaron et filii ejus, etc. (IBID.) Locutusque est Moyses ad Aaron et ad Eleazar atque Ithamar, filios ejus qui residui erant. Tollite sacrificium quod remansit de oblatione Domini, et comedite illud absque fermento juxta altare, quia sanctum sanctorum est. Comedetis autem in loco sancto quod datum est tibi et filiis tuis de oblationibus Domini, sicut praeceptum est. Pectusculum quoque quod oblatum est et armum qui separatus est, 108.0346D| edetis in loco mundissimo, tu et filii tui, ac filiae tuae tecum. Tibi enim ac liberis tuis reposita sunt de hostiis salutaribus filiorum Israel, eo quod armum et pectus et adipes qui cremantur in altari elevati sint coram Domino, et pertinent ad te et ad filios tuos lege perpetua sicut praecepit Dominus. (Ex Hesychio.) Quia pectusculum confidentiam offerentium et fidem significat, et brachium promissae ab eis conversationis actionem et correctionem, satis a nobis in his quae de sacrificio pacificorum seu salutari per partes discussa sunt, demonstratum est; sed quamobrem Aaron et filiis ejus ea quae dicta sunt deputavit, illic et eorum enim distractione legislator exposuit. Sacrificium enim quod remansit de oblatione sive ab 108.0347A| holocaustis Domini, hoc dixit, quod superest de simila. Aperte ergo Aquila edidit dicens: Donum quod reliquum est de frumento. Hujus interpretatio est etiam hoc quod legislator subdidit. Ait enim: Et comedite absque fermento juxta altare. Ubique doctrinam theologiae hanc significat, sacrificium similae sine fermento esse quantum ad exteriorem doctrinam volens; similiter etiam ostendens quod partitialis quaedam apud nos est theologia: in coelis quippe ejus est plenitudo, propter quod hoc quod remansit, id est, hoc quod superest comedi praecepit, ut ostendat summam apud eum esse atque servari. Oportet autem eam comedi juxta altare, id est, Christi corpus. Ex eo enim nobis theologia omnis ministratur, sed quod remansit de simila Aaron erit 108.0347B| et filiorum ejus. Quae vero de sacrificiis pacificorum sive salutaribus sunt, Aaron et filiorum ejus; sive secundum Septuaginta, et domui ejus, omnes videlicet populi. Theologiam quippe studere non omnium est, sed sublimium et appropinquantium Domino, atque eorum qui sequuntur Christum. Consequi autem ea quae ad pacifica seu salutem pertinent, totius plebis sunt. Inter haec hircum qui oblatus fuerat pro peccato cum quaereret Moyses, exustum reperit, iratusque contra Eleazar et Ithamar filios. Aaron qui remanserant ait: Cur non comedistis hostiam pro peccato in loco sancto quae sancta sanctorum est, et data vobis, ut portetis iniquitatem multitudinis, et oretis pro ea in conspectu Domini, praesertim cum de sanguine illius non sit illatum intra sancta, et comedere 108.0347C| eam debueratis in sanctuario, sicut praeceptum est mihi? (Ex Hesychio.) Quia omne peccatum per poenitentiam deletur, et quia hi praedictum peccatum alterius doctrinae et blasphemiae commiserunt, salvati non sunt, causam legislator hujus quae eis sine misericordia venit mortis exponit. Hinc introducit Moysen pro peccato hircum, poenitentiae videlicet oblationem, quia quaerens exquisivit, sicut Septuaginta edunt: quod est, valde quaesivit, iratusque ait his qui relicti erant filiis Aaron quod non comederint hoc quod pro peccato erat in loco sancto, id est, pro eo quod poenitentiam in Ecclesiam commissi peccati peragi, ut sacerdotes non fecerint: ipsis enim comedere quae pro peccato sunt et orare oratione quae est pro poenitentia congregationis, et acquirere praeceptum 108.0347D| est. Quare? Quia Christus eos in proprium locum Ecclesiis constituit. Ipse autem suae oblationis sanguinem, quae pro nostro sanguine oblata est in sanctum, intus videlicet in coelestem habitationem, conspectui Patris sui obtulit, et in loco sancto, quem dicimus Ecclesiam, comedi hoc sacrificium ad remissionem et propitiationem peccatorum praecepit, propter quod ait Moyses: Quemadmodum praeceptum est mihi, id est, quemadmodum praecepi et mandavi: Christi enim gerere personam etiam Moysem diximus. Inquirit autem non ignorans; nam quomodo in praecedentibus causam addidit: cum dixisset enim, hircum pro peccato quaerens exquisivit Moyses, illico subdidit, et hic incensus erat, sive exustum 108.0348A| reperit, ostendens, ut quia alterius doctrinae peccatum, blasphemia est in sanctum Spiritum. Propter quod Stephanus doctores Judaeorum ut praevaricantes legem et inobedientes, sub durae cervicis et duri cordis appellat. Ut autem male interpretantibus legem et prophetas dicebat: Vos semper sancto Spiritui restitistis (Act. VI), necessario eis ab intelligibili igne videlicet Spiritus pro poenitentia oblatio ablata est; et propterea pro peccato hircus exustus dicitur, quia scientes et voluntarie peccantes, etsi se dicunt poenitere, non poenitent pure. Blasphemio enim cor eorum obcaecatum est: propter quod et Paulus dicebat: Voluntarie enim peccantibus nobis post susceptam cognitionem veritatis, jam non pro peccato relinquitur hostia (Hebr. X). Nam sicut vera poenitentia 108.0348B| a clementissimo judice veniam promereri potest, ita simulatio poenitentiae non placat, sed irritat Deum, quia Spiritus sanctus disciplinae effugiet fictum: de quo praedictus Apostolus ait: Existimas hoc, o homo, quia tu effugies judicium Dei? An divitias bonitatis ejus et patientiae, et longanimitatis contemnis, ignorans quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducet; secundum duritiam autem tuam et impaenitens cor, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera ejus (Rom. II). Hoc enim sancti Patres irremissibile peccatum et blasphemiam in Spiritum sanctum esse dixerunt, quando quis in erroribus et sceleribus usque ad finem vitae perseveraverit, nec vult dum tempus habet converti ad Domini misericordiam 108.0348C| deprecandam, de salute sua magis desperans quam de Redemptoris omnium potentia confidens, cujus finis perpetuus erit interitus. Respondit Aaron: Oblata est hodie victima pro peccato in holocausto coram Domino; mihi autem accidit quod vides, quomodo potui comedere eam? aut quomodo placere Domino in caeremoniis mente lugubri? Quod cum audisset Moyses, recepit satisfactionem. (Ex Hesychio.) Hodie quod tempus oporteat intelligi, aperte nobis Paulus tradidit, cum dixisset enim David: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra sicut in exacerbatione (Psal. XCIV). Et interpretans ipse quia de praesenti quidem tempore usurpative, proprie vero de tempore quod post adventum Domini est, oportebat intelligi quod dictum est, vide quid subdidit: 108.0348D| Quoniam ergo superest quosdam introire in eam, et hi quibus prioribus annunciatum est, non introierunt propter incredulitatem: iterum terminat diem quamdam hodie, in David dicendo post tantum temporis sicut supra dictum est dicens: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra. Si enim eis Jesus requiem praestitisset, nunquam de alio loqueretur post hanc diem; ergo his quae praedicata sunt ostenditur, quia aperte tempus post adventum Salvatoris significat, in quo intelligibilis sabbati hominibus requies praedicta est. Hoc ergo Aaron ex persona dicere Ecclesiae, ut figuram gerens, non solum Christi sed Ecclesiae videtur, ut quia hodie obtulerunt quae pro peccato suo sunt, et 108.0349A| holocausta sua, id est, quia post adventum Salvatoris deputati sunt ministrare et offerre pro poenitentia, et philosophicam vitam exponere, alia docentes deprehensi sunt et talia in eis Ecclesiae acciderunt, ut sacerdotum et magistrorum lugeret et ex blasphemia accedentem mortem, recte comedere hodie pro peccato non potuit, nec orationem adepta est poenitentia, quia Domino videlicet Christo displicebat. Tractemus ergo ipsum locum. Immolatus erat hircus pro peccato, et oblatus in holocaustum. Quaesivit eum postea Moyses et combustus erat. Et iratus est Moyses ad filios Aaron Eleazar et Ithamar, qui superfuerant, dicens: Quare non manducastis quod pro peccato oblatum est in loco sancto? Quoniam quidem sancta sanctorum sunt, hoc vobis manducare 108.0349B| oportuit, ut auferatis peccatum synagogae, et intus manducandum esse, sicut mihi praeceptum est. Ait: Cum ergo iratum eum vidisset Aaron, placide respondit ei: Si hodie obtulerint pro peccato suo holocausta sua contra Dominum, et acciderunt mihi talia, manducabo quod pro peccato hodie obtulerunt, nunquid placebit Domino? Et audivit Moyses, et placuit illi. Quid ista significent consideremus. Nihil peccare solius est Dei, emendare sapientis est et corrigere erratum, et poenitentiam gerere peccati: id tamen est difficile in hac vita hominum. Quid enim tam rarum quam ut invenias virum qui seipsum coarguat et factum condemnet suum? Rara itaque confessio de peccato, rara poenitentia, rara in hominibus verbi ejus assertio. Repugnat enim 108.0349C| natura, repugnat verecundia: natura, quia omnes sub peccato, et qui carnem gerit culpae obnoxius est, ergo repugnat natura carnis et illecebra saeculi; innocentiae integritatique repugnat etiam verecundia, quia erubescit unusquisque propriam culpam fateri, dum praesentia magis quam futura cogitat. Studebat autem Moyses peccati vacuam reperire animam, ut exuvias erroris deponeret, et nuda culpae sine ullo sui pudore discederet; sed non invenit, quia cito impetus irrationabilis praevenit, et flamma quaedam celerrimi motus animam depascitur, atque exurit ejus innocentiam. Praeponderant enim futuris praesentia, et violenta moderatis, et plura paucioribus, et jucunda seriis, et asperis mollia, et tristibus laeta, et illecebrosa rigidioribus, et praepropera 108.0349D| tardioribus. Velox enim est iniquitas quae ad nocendum occasiones suggerit. Quia veloces pedes ejus ad effundendum sanguinem. Lenta autem virtus omnis et diuturna cunctatrix antejudicat, et adorienda incipit: ita mens boni speculatrix consiliorum suorum est, priusque examinat quid decorum atque honestum. Iniquitas vero opere cogitationi antevertit. Pigra igitur et verecunda est poenitentia, quia premitur et revocatur praesentium pudore. Solis enim intendit futuris, quorum spes sera, tardior fructus, et ideo petitio ipsa tardior. Inter haec spei et virtutis molimina, praecurrit impudentia, et specie praesentium poenitentia excluditur, et tanquam exuritur affectus ejus, et hujusmodi aboletur invitus; 108.0350A| quaerit eam lex et non invenit. Ambusta est enim fervore et fumo iniquitatis, et indignatio quaedam legis movetur. Dicit Moyses devorandam fuisse poenitentiam in Sanctis sanctorum. Sacerdotes quasi segniores increpat. Respondit Aaron providum debere esse judicium sacerdotale, nec facile malae sanae conscientiae committendum id muneris, ne fiat error deterior priore. Vase enim fetido, vel oleum vel vinum facile corrumpitur ac deterioratur. Quomodo autem poterat, ubi ignis alienus erat, peccatum exuri, et hoc sub conspectu Domini, cui et occulta sunt cognita? Nunquid potest placere Domino si quis cum adhuc versetur in iniquitatibus, et injustitiam corde inclusam teneat, dicat se agere poenitentiam? Simile est ac si quis aeger sanum se simulet, 108.0350B| magis aegrotabit, quia nihil ei prodesse potest simulatio sanitatis, cum verbo adumbretur, non ullo fulciatur subsidio virtutis. Ignis itaque alienus est libido, ignis alienus est omne injustae incendium cupiditatis, ignis est omnis ardor avaritiae. Hoc igni nemo mundatur, sed exuritur. Nam ubi iste ignis alienus est, si quis in conspectu se offerat Domini, ignis eum coelestis absumit, sicut Abiu et Nadab, quos exussit ignis coelestis, pariter cum his quae pro peccato sacris fuerant oblata altaribus: Qui ergo vult mundare peccatum suum, ignem a se removeat alienum, illi soli igni se offerat, qui culpam non hominem exurit. Qui sit iste ignis, audi dicentem: Quia Jesus baptizat in Spiritu sancto et igne (Joan. I). Hic est ignis qui siccavit 108.0350C| emorousae per duodecim annos sanguinem profluentem; hic est qui peccatum Zachaei abstulit dicentis: quod dimidium bonorum suorum daret pauperibus, et si cui quidquam abstulit, redderet quadruplum (Luc. XIX). Hic est ignis qui abstersit culpam latronis. Ignis enim consumens est, qui dixit ei, Hodie mecum eris in paradiso (Luc. XXIII). Illos itaque sanavit in quibus simplicem et puram reperit confessionem, nihil malignum, nihil fraudulentum. Denique Judas ad remedium pervenire non potuit cum diceret: Peccavi, quod tradiderim sanguinem justum (Matth. XXVII), quia alienum ignem volvebat in pectore suo, qui eum inflammavit ad laqueum. Indignus enim remedio fuit, quia non intimo mentis conversus ingemuit et sedulo gessit poenitentiam. Tantae enim 108.0350D| pietatis est Dominus Jesus, ut et ipsi donaret veniam, si Christi exspectasset misericordiam. Hanc ergo culpam sacerdotes non auferunt, neque peccatum ejus qui in dolo se offert et adhuc in studio delinquendi est. Non enim possunt epulari in eo, quod plenum fraudis et serpentis interius cicatricis est. Cibus enim sacerdotis est in peccatorum remissione. Unde ait Princeps sacerdotum: Meus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei, qui in coelis est. Quae est voluntas Dei, nisi ea: Cum conversus ingemueris, tunc salvus eris. In illo ergo subdolo cibus nullus est; denique nec ipse epulandi suavitatem capere potest, in quo non sincera et pura conscientia est. Amaritudo enim fraudis epulandi suavitatem 108.0351A| obducit, nec permittit mala conscientia ut reficiat et pascat obnoxium animum poenitentia. Ideo ergo talis affectus, talis petitio, talis poenitentia non est usui aut voluptati sacerdotibus, meritoque hircus ille qui pro peccato oblatus est in holocaustum, 108.0352A| quia non fuit sincera hostia, exustus est, quia in ejus sacrificio ignis alienus repertus est. Non est itaque complacitum et acceptum sacrificium Deo, non est acceptum, nisi quod fuerit in divitiis sinceritatis et veritatis probatum. LIBER TERTIUS. CAPUT PRIMUM. De animalibus quae comedi debent, et quae munda seu immunda sint. 108.0351| (LEVIT. XI.) Locutus est Dominus ad Moysen et Aaron 108.0351B| dicens: Dicite filiis Israel: Haec sunt animalia quae comedere debetis de cunctis animantibus terrae: Omne quod habet divisam ungulam et ruminat in pecoribus comedetis: quidquid autem ruminat quidem, et habet ungulam sed non dividit eam, sicut camelus et caetera, non comedetis illud et inter immunda reputabitis. Cyrogrillus qui ruminat, ungulamque non dividit, immundus est. Lepus quoque, nam et ipse ruminat, sed ungulam non dividit. Et sus, qui cum ungulam dividat, non ruminat. Horum carnibus non vescemini, non cadavera contingetis, quia immunda sunt vobis. (Ex Hesychio.) Haec de quibus nunc sermo est et ipsa divina eloquia maximam videntur habere contrarietatem. Qui enim ad Noe dixit: Omne quod movetur et vivit, erit vobis in cibum, et 108.0351C| quasi olera virentia tradidi vobis omnia, quomodo nunc quaedam comedi de his quae prius concessa sunt prohibuit? quomodo etiam quando faciebat bestias terrae secundum genus suum, et pecora, et reptilia, dictum est: Et vidit Deus quod essent bona (Gen. I); et rursus, viditque Deus cuncta quae fecit et ecce bona valde. Nullatenus autem bonum maxime et valde hoc quod immundum est esse potest, nunc autem tanquam oblitus quam de eis protulerat sententiam, quaedam quidem animalium munda, quaedam dixit immunda. Ergo quaedam erunt bona, quaedam non bona. Sed non est ita, nam et si ad modicum castigare Judaeorum gastrimargiam volebat, tamen vera legis consideratio manifesta est et spiritalis praeceptorum expositio, qualesque oportet 108.0351D| esse legi studium dantes docendi intentionem legislator habet. Si enim non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei (Matth. IV), sicut panis nutrimentum corporis, sic et lex Dei nutrimentum est animae, ut pote rationalis rationali virtus et substantia. Et sicut in superioribus ex his quae immolantur, figurat eos qui offerunt, per ovem significans simplicem, per vitulum mandatorum operatorem, per haedum vero poenitentem; sic etiam nunc significat per animalia eos qui eis vescuntur; ait enim sic: Locutus est Dominus ad Moysen et Aaron dicens: Dicite filiis Israel: Haec sunt animalia quae comedere debetis de cunctis animantibus terrae. Communis est lex: mandatum hoc ad omnes pertinet, totiusque 108.0352A| populi est justificatio; loqui enim filiis Israel, omni videlicet populo, praecepit. Quid autem praecepit loqui? Haec sunt animalia quae comedere debetis de cunctis animantibus terrae. Nequaquam autem de 108.0352B| animantibus terrae diceret, nisi intentionem haberet ab animalibus coelestibus distinguendi. Ibi enim leonis esse vultum, et vituli, et aquilae, sicut et hominis, dum Ezechiel (Cap. I) animalia cherubin tradit, edocuit; ergo in coelestibus animalibus custodia aut alia circumspectione non egemus ut cognoscamus quae sint munda, omnia enim similiter munda et sancta sunt, sicut sancto Deo, et ea quae in circuitu ejus sunt significat astantia. Terrae vero animalia non omnia sunt munda, non propter naturam, sed propter nostrum excessum, et quia per iniquitatem naturam depravavimus. Sed quemadmodum munditiam eorum cognoscamus vel immunditiam, ex his quae sequuntur intuendum est: Omne quod habet divisam ungulam et ruminat in pecoribus, comedetis. 108.0352C| Animalium maxima virtus in unguibus esse creditur, quae etiam cognationem habent cum dentibus, unguium siquidem est ea discerpere quae apta esui per dentes fiunt. (Ex Hesychio.) Primum enim sciendum est, quidquid a Deo institutum est mundum esse, et in ipsa institutionis auctoritate purgatum. Quid ergo est? in animalibus igitur mores pinguntur humani, et actus, et voluntates, ex quibus ipsi fiunt mundi vel immundi. Haec itaque munda esse dicit: Omne, inquit, quod habet divisam ungulam et ruminat in pecoribus, comedetis. Quod cum diceret, non pecora sed mores hominum discernebat. Denique hi homines mundi sunt qui ruminant, qui in ore semper portant quasi cibum praecepta divina, hi et ungulam findunt, quia duo Testamenta, 108.0352D| Legis et Evangeliorum, credentes, se firmo gressu innocentiae justitiaeque statuunt. Item Judaei ruminant quidem verba Legis, sed ungulam non findunt, hoc est, quod nec duo Testamenta recipiunt, nec in Patrem et Filium fidei suae gressum statuunt, propterea immundi habentur. Haeretici quoque, licet ungulam findant, in Patrem et Filium credentes, et duo Testamenta recipientes, sed quia doctrinam veritatis in ore non ruminant, nihilominus et ipsi immundi sunt. Quidquid, ait, ruminat et habet ungulam, sed non dividit eam, sicut camelus, etc., non comedetis illud, sed inter immunda reputabitis. Camelus est Judaeus tumens per superbiam, quales Scribae sunt et Pharisaei, ad quos dicebat Dominus: Liquantes culicem, camelum autem glutientes (Matth. 108.0353A| XXIII). Ergo Scribae et Pharisaei ruminantes comedunt, quia in legis litterae gloriantur meditatione, et in cultu sabbati, purificationisque et sacrificiorum, aliorumque similium; ungulam autem non dividunt, ea quae ab eis comeduntur, neque discernunt ab spiritu litteram, et propterea eorum scientia immunda est. Tales sunt et qui leporem comedunt, et qui chirogrillum; ruminant enim et ipsa, sed ungulam non dividunt. In populari autem multitudine Judaeorum utrumque accipitur, debilia quippe esse animalia haec dicuntur, testante David et Salomone utrorumque animalium debilitates. Salomon quidem cum ait: Lepusculus plebs invalida posuit in petra cubile sibi (Prov. XXX); David vero: Petra refugium erinaciis sive chirogrillis (Psal. CIII); quorum 108.0353B| unum est velox et timidum cum infirmitate, id est, lepus; aliud autem debile quidem, sed rapax et bestiale atque mortiferum dicunt, id est, chirogrillus: quod omni quidem plebeio, maxime autem Judaeorum inest populo. De quibus dixit David: Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem (Psal. XIII). Quantum autem timidi et infirmi filii Judaeorum sint, vox divina ostendit cum dicit: Vae cordibus trepidis et manibus remissis. Quanta autem injustitia et feritas apud eos erat, audi Isaiam dicentem: Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, plena judicii? Justitia habitavit in ea, nunc autem homicidae (Isa. I). Post hos suem dicit esse immundum, quia dividit ungulam et non ruminat. Qui ergo sint qui aemulentur ac propterea illum comedere dicuntur. 108.0353C| Petrum expositorem et magistrum suscipe: eum quippe qui habet scientiam divinorum, sed non illa bene utitur, actionibusque incongruis eam polluit, vitaeque immundae semetipsum tradidit, suem etiam ipse appellavit dicens: Melius fuisset eis non cognoscere viam justitiae, quam, cognita ea, retro reverti a tradito sibi sancto mandato: contigit enim illis res veri proverbii: Canis reversus ad suum vomitum, et sus lota in volutabro coeni (II Petr. II). Sed quod his quae dicta sunt addidit: Horum carnibus non vescemini, nec cadavera contingetis, quia immunda sunt vobis; hoc est, nec cameli, nec leporis, nec chirogrilli, nec suis, quae inter immunda judicavit. Nam camelus Scribarum et Pharisaeorum, ut 108.0353D| diximus, personam gestat, qui per superbiam stultitiae vitio notabiles sunt, quae contraria est sapientiae: stultorum quippe est proprium superbire. Lepus, ut timidus, fortitudini contrarius est; chirogrillus, ut rapax, justitiae: sus, ut vita sordida vivens et immunda, castitati contraria est. (Ex Hesychio.) Horum nec carnes comedamus, id est, nec quam videntur habere virtutem sequamur; in hypocrisi enim illam et non in veritate sectantur, multo magis autem morticina eorum tangenda non sunt, nec malis eorum communicandum est actionibus. Ipsa enim hujusmodi procul dubio morticina sunt viri. Haec sunt quae gignuntur in aquis, et vesci licitum est: omne quod habet pinnulas et squamas, 108.0354A| tam in mari quam in fluminibus, et stagnis, comedetis; quidquid autem pinnulas et squamas non habet eorum quae in aquis moventur et vivunt, abominabile vobis et exsecrandum erit, carnes eorum non comedetis, et morticina vitabitis, cuncta quae non habent pinnulas et squamas in aquis, polluta erunt. Ex eo quod non aperte divina Scriptura genera piscium exposuit a quibus abstineri vult, superfluum est haec in praesenti quaerere, nusquam enim piscium in ea inveniemus vocabula. Semetipsam ergo in hoc etiam imitatur loco (RABAN.). Verumtamen illud nunc notari oportet quia quemadmodum in spontaneis sacrificiis, quae et dona legislator appellavit, aliquando quidem operatores legis, aliquando autem simplices, aliquando vero contemplatores, 108.0354B| per oblationum significavit modos, aliquando eos qui salvantur ex gentibus, quibus et sacrificia de simila ut simplicibus deputavit; quod ostendit ex eo quod dicit: Si anima obtulerit donum Domino, non addens, Si anima de populo terrae, quemadmodum in aliorum sacrificiorum enuntiationibus solet: sicut ergo in illis, sic et hic per ciborum abstinentiam quales debent esse qui legem meditantur ostendere cupiens, per ruminare siquidem et ungulam dividere Judaeum significavit, qui debet legis implere mandata, et ab spiritu litteram dividere et legem spiritaliter intelligere. Per haec autem quae nunc dicta sunt ostendit de gentibus se loqui, unde et existimo non expressis nominibus piscium memoriam factam, quia nec nomina suorum scribi super terram cupit 108.0354C| Ecclesia. Unde et de illa David ait: Scribantur haec in generatione altera (Psal. CI) ), videlicet futura in coelis, ibi enim filiorum ejus scripta sunt nomina. Haec sunt quae gignuntur in aquis, et vesci licitum est. Intelliguntur per haec hi qui ex gentibus salvati sunt, ut pote regenerationem habentes in aqua baptismatis. De quibus et Isaias dicebat: Ecce gentes quasi stellae situlae (Isai. XL), sive, ut Septuaginta, sicut aquae multae, gentes multae. Unde et eis conveniunt quae sequuntur: Omne quod habet pinnulas et squamas, tam in mari quam in fluminibus et stagnis, comedetis. Eadem etiam his qui ex gentibus sunt de meditatione legis aliis praecepit verbis: vult enim eos habere in meditatione legis pinnulas, vitamque sublimem atque coelestem, sed expositionem legis huic similem, 108.0354D| propter quod non pinnulam habere, sed pinnulas eos vult. Quia autem ignorantia divinae Scripturae gentes obtinuerat, non enim susceperant legem neque prophetas, nec alia in eis erat scientia divina subtilior, ne ergo hoc morbo permanenti et perpetuo laborarent, squamas eos habere vult, quae facile auferrentur. Quia autem squamae temporalem et qua facile careatur ignorantiam significant, demonstrant ea quae de Paulo scripta sunt in apostolorum Actibus (cap. IX); cum enim zelo Judaico Ecclesiam persequeretur, ignoraretque eum quem persequebatur, facile caruit zelo propter ignorantiam; postquam cognovit quem persequeretur, vocatus a Christo, et postquam ei ab Anania evangelizatum est, squamae 108.0355A| ceciderunt ab oculis ejus, et mox vidit. Ergo in modum squamarum superjacebant instantes ei temporales ignorantiae. Unde nimis consequenter legislator subdidit: Quidquid autem pinnulas aut squamas non habet eorum quae in aquis moventur et vivunt, abominabile vobis et exsecrandum erit. Sicut enim quaedam piscium genera testam pro pelle habentia, quorum squama auferri non potest, tales sunt qui nec squamas ignorantiae verbo Dei deponere, nec cultrum spiritus suscipere patiuntur; hi etsi in mari inveniantur baptismatis, etsi in fluminibus poenitentiae, abominabiles sunt in omnibus quae moventur et vivunt in aquis. Et cum vitam sortiti sint in baptismate, vocationem tamen regenerationemque corruperunt, dum pinnulas et squamas non habent, sublimem 108.0355B| videlicet vitam cognitionemque divinorum, quae coelestis est, sed cor caecum in ignorantia detinent, et propterea in his qui squamas habent non annumerantur. Intende autem quanta subtilitate sermonum, ut videlicet maxima per eos mysteria et admirabilia significans, legislator utatur. Pinnulis enim squamas conjunxit; quia quemadmodum piscibus quibus sunt squamae, his sunt omnimodo et pinnulae, sic quibus ignorantia temporalis est, et quae propterea cito careri possit, his et cognitio sublimis et vita coelestis addicitur. Horum ergo qui non sunt tales, nec carnes comedere, sed nec morticina tangere, nec aliquam communionem omnino cum eis habere oportet. Quod testatur Paulus dicens: Si is qui frater nominatur, est fornicator aut avarus, aut idolis serviens, 108.0355C| aut maledicus, aut ebriosus, aut rapax, cum hujusmodi nec cibum sumere (I Cor. V). Adulter aut avarus, aut ebriosus, aut detractor, non habet pinnulas, vitam videlicet habens sordidam et immundam; idolorum autem cultor in his qui squamas habent non computatur, duram quippe et in morem testae, atque insanabilem habere videtur divinorum ignorantiam; alias nequaquam postquam Deo conjunctus est ultra servisset idolis. (Ex Gregorio.) Praeterea notandum est quod pisces qui pinnulas et squamas habent, dare saltus etiam super aquas solent. Quid ergo pinnatis piscibus nisi electae animae figurantur, quia profecto solae in coelestis Ecclesiae corpus transeunt; quae modo virtutum pinnulis fultae, saltus dare per coeleste desiderium sciunt, ut supernam 108.0355D| contemplationem appetant, quamvis in seipsis iterum ex mortali carne relabantur. Soli ergo in electorum corpore quasi cibus electus transeunt, qui in eo quod in imis deserviunt, aliquando superna conscendere mentis saltibus sciunt, ne semper in profundis curarum lateant, et nulla eos amoris summi quasi liberi aeris aura contingat. Qui ergo rebus temporalibus occupantur, tunc bene exteriora disponunt, cum sollicite ad interiora refugiunt, cum nequaquam foras perturbationum strepitus diligunt, sed apud semetipsos intus in tranquillitatis sinu requiescunt. Haec sunt quae de avibus comedere non debetis, et vitanda sunt vobis: Aquilam, et gryphem, et haliaetum, 108.0356A| et milvum ac vulturem juxta genus suum, et omne corvini generis in similitudinem suam: struthionem et noctuam, et larum et accipitrem juxta genus suum: bubonem, et mergulum, et ibin, cygnum et onocrotalum et porphyrionem, herodionem et charadrium juxta genus suum, upupam quoque et vespertilionem. (Ex Hesychio.) Nec eorum qui ad contemplationem vacant vitam, in hoc legislator indiscussam reliquit; sed quemadmodum in oblatione sacrificiorum proprium eis legis capitulum deputavit, ita et in inquisitione ciborum fines eis proprios dedit, quos producens et terribiliores faciens, non sicut de pecoribus et de piscibus, etiam de his sancit. Ibi enim ait: Haec sunt animalia quae comedere debetis, de cunctis animantibus terrae; et rursus: Haec sunt 108.0356B| quae gignuntur in aquis, et vesci licitum est; hic autem: Haec sunt, inquit, quae de avibus comedere non debetis, et vitanda sunt vobis. Vere abominatione dignum est et valde inter illicita atque nimis evitanda connumerandum, contemplationi vacantem quempiam, sponte tales habere maculas quales per denumeratas aves legislator significat; ait enim aquilam, et gryphem, et haliae etum, et milvum ac vulturem juxta genus suum. Rapaces et cibum alienum male sectantes, quaestibusque injustis gaudentes, per praedicta significat; quia enim quidam inveniuntur in ecclesiis inter eos qui putantur contemplationi operam dare, qui non quemadmodum debent ad hoc vacant, sed frustra inflantur, audi Paulum dicentem: Si quis alta docet et non acquiescit sanis sermonibus Domini 108.0356C| nostri Jesu Christi, et ei quae secundum pietatem est doctrinae, superbus est, nihil sciens, sed languens circa quaestiones et pugnas verborum, ex quibus exoriuntur invidiae, contentiones, blasphemiae, suspiciones malae, conflictationes hominum mente corruptorum, et qui a veritate privati sunt, existimantium quaestum esse pietatem (I Tim. VI). Hos ergo significant ea, quae nunc denumerata sunt, animalia victum ex rapina conquirentia: quaedam autem ex his alias aves invadunt, et ex venationibus earum nutriuntur; alia vero in domos ingredientia diripiunt quae repererint, ne quidem gerentium se obsoniis parcentia; quibus sunt similes quidam qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas onerates peccatis (II Tim. III); 108.0356D| quas Paulus arguit. Vultur rixis et bellis gaudet, propter cadavera praeliorum, in tantum ut etiam sequatur exercitum. Non ergo oportet aliorum casibus pasci atque nutriri eum qui contemplationi dat operam. Corvini ergo generis animalia sunt affectionis expertia, quod manifestum est ex eo quod emissus a Noe ex prima cum corvus avolatione transgressus est, cui similis Judas circa suum magistrum fuit et Dominum. Struthio avis quidem est, sed volare non potest, totamque vitam suam circa terram occupat, quales sunt quidam Deo militantes et saeculi negotiis se implicantes. Noctuam vero, pro qua Septuaginta glaucum dixerunt, hanc asserunt in nocte acuti esse visus, sole autem apparente minus utilitate oculorum frui; tales sunt qui Legis gloriantur contemplatione 108.0357A| et scientia, lucem evangelicae conversationis capere non valentes. Larus animal est in utroque vivens, id est aqua et terra; qui sicut avis quidem volat, ut aquatile autem natat: cui non male comparantur hi qui simul circumcisionem venerantur et baptisma, ad quos Paulus dicit: Si circumcidimini, Christus vobis nihil prodest (Galat. V). Accipiter inter rapaces aves est; habet autem quiddam aliud, propter quod a legislatore positus est; mansuescit quippe et cooperatur ad rapacitatem; quem imitantur hi qui mansueti quidem videntur esse et sensu tranquilli, sunt autem cum potentibus et avaris atque rapacibus. Nycticorax animal est quod in nocte tantummodo rapit atque operatur, sicut sunt gentes intelligibiles noctis operibus, quae sunt: fornicatio, immunditia, 108.0357B| impudicitia, idolorum cultus, et his similia (Ibid.). Ibis et porphyrion, et quem Septuaginta nominant pelicanus, et cygnus, et herodius, et charadrius, longi esse colli, trahereque cibum ex altitudine terrae atque aquarum dicuntur: quae animalia imitari, nec de inferioribus evellere cibum, sed de coelestibus. Ille siquidem contemplationi vacat, qui ad superiora mente contendit, et non solum intelligibilem, sed et sensibilem cibum a Deo exspectat: unde ait Dominus: Nolite solliciti esse animae vestrae quid manducetis, neque corpori quid induamini. Scit enim Pater vester coelestis quia omnibus his necesse habetis (Matth. VI). Upupa lugubre animal amansque luctuum est: saeculi autem tristitia mortem operatur, propter quod oportet eum qui diligit Deum semper 108.0357C| gaudere, sine intermissione orare, in omnibus gratias agere, quia gaudium fructus est spiritus. Vespertiliones circa terram volant, ita ut pennis pro pedibus utantur quando ambulant, quod indignum est in eis qui contemplationi dant operam; quorum enim est volatus circa terram, horum etiam contemplatio procul dubio in terrenis occupatur. Non ergo incredulus sis nec dubites, quod etiam haec quae nunc dinumerata sunt animalia ad ostensionem figuramque eorum a quibus abstinere debent contemplationi vacantes posuit legislator. Sed, inquies, Quomodo horum animalium non cibus sed imitatio prohibetur; cur pelicano et nycticoraci David propheta semetipsum comparaverit, dicens: Similis factus sum pelicano in solitudine, factus sum sicut nycticorax in 108.0357D| domicilio (Psal. CI); per aquilam autem Moyses ipsum significet Deum dicentem ad Israel, Quomodo portaverim vos super alas aquilarum (Exod. XIX)? nam et prophetae leonem Christum appellant; leonem autem e diverso Petrus esse diabolum dicit: nec tamen secundum hoc leo Christus secundum quod diabolus dicitur, absit a nobis, absit ista impietas; sed quia simul regium, nec non rapax atque immite est animal, cumque dignitatem laudabilem, vituperabilem tamen operationem gerat, quod quidem laudabile habet, hoc in Christi regno accipitur, quod autem vituperabile in diabolo, id est, rapacitas, immansuetudo. Quod et in aquila considerantes, sine aliqua dubietate reperimus: propter altitudinem 108.0358A| enim volatus ejus, figuram ejus in Deum Moyses sumpsit; quia vero rapax, a cibo ejus abstinendum dixit. Propheta autem David, lugens hominem in peccato constitutum, nycticoraci hunc sicut in nocte viventem comparavit; per pelicanum autem, ut pote per animal amans solitudinem, figuravit eum qui forsan amicis desolatus est aut cognatis, aliorumque similium societate destitutus. (Ex Augustino.) Sed ut haec cuncta breviter replicentur de exemplo animalium, vitam damnat informem et criminibus tortuosam. (Ex Hesychio.) Cum autem in cibum suem prohibet, reprehendit utique coenosam, et luteam, et gaudentem vitiorum sordibus vitam; ut cum leporem accusat, deformatos utique in feminis viros damnat. 108.0358B| Quis autem mustellam cibum faciat? sed furtum reprehendit; quis lacertam? sed odit vitae incertam varietatem; quis postremo stellionem vesci possit? ut haec lex magnopere prohiberet, sed maculas mentium exsecratur; quis accipitrem, aut milvum, aut aquilam? sed odit raptores, violento scelere viventes; quis vulturem? sed exsecratur praedam de aliena morte quaerentes. Sic et cum corvum prohibet, voluntates nigras; passerem quoque dum interdicit, intemperantiam coarguit; quando noctuam, odit lucifugas varietates; quando casandrium [charandrium], genus aulam nimis diligens, linguae intemperantiam; quando cygnum prohibet, cervicis altae superbiam denotat; quando vespertilionem, quaerentes tenebras noctis, similiter et errores. 108.0358C| Omne de volucribus quod graditur super quatuor pedes, abominabile erit vobis. Quidquid autem ambulat quidem super quatuor pedes, sed habet longiora retro crura, per quae salit super terram, comedere debetis: ut est bruchus in genere suo, attacus atque ophiomachus, ac locusta, singula juxta genus suum. Ab omni mundos ecce peccato atque actione sordida eos qui contemplativam vitam pollicentur oportet; propterea quicunque quidem volatilibus similes sunt supernorum, videlicet assequi contemplationem promittentes quae ducit ad coelos; sed reptilibus comparantur, quia pascuntur terram, et concupiscentiis operam dant, etiamsi in quatuor ambulant pedes, id est, etsi evangelicam simulant praedicationem, quae dicit: Non veni vocare justos, sed peccatores in 108.0358D| poenitentiam (Matth. IX); et: Non habent necesse sani medicum, sed qui male habent (Ibid.); a quo latro salvatus est, et adultera justificata. Et qui plus debebant, plus diligere ignoscentem dicuntur: sed tamen quia non secundum veritatem socialem amplectuntur vitam, abutuntur autem compassione praedicationis pro suis voluptatibus, immundi sunt atque abominabiles, ut pote qui in tali conversatione et in tanta scientia turpem quamdam ingrediuntur et immundam vitam. Quibus autem sunt crura excelsiora pedum, ut per ea exsilient a terra, inter munda propterea ponuntur, quia cum sint in carne, non secundum carnem militant, sed a sordidis exsiliunt actionibus, et saecularibus hominibus, ut doceant 108.0359A| eos atque instruant, permiscentur; ita ut et cum adulteris aliquando et cum publicanis habitent, et tamen immundis eorum non commisceantur actionibus: resiliunt enim ab eis et avolant, et cum societatem peccati ipsorum refugiant, peccatoribus tamen, ut eos a peccatorum sordibus liberent atque revocent, plerumque cohabitant; sicut Dominus: Qui peccatum non fecit, nec in ore ejus dolus fuit (I Petr. II), cum peccatoribus comedebat et bibebat, doctrina eos institutioneque justificans, et ad sui provocans aemulationem, nihil eorum ipse imitans, nec ab eis inquinatus; propter quod dixerunt Cantica canticorum: Ecce iste venit saliens in montibus, transiliens super colles (Cant. II). Oportet ergo nos habere crura sublimiora pedibus, 108.0359B| non qualia Judaeorum pedes habent, qui in utrisque vestigiis suis, in lege videlicet et prophetis, claudicant, sed qualia habent ea quae dicuntur cherubin. De quibus dictum est: Et crura eorum crura recta, et pinnati pedes eorum (Ezech. I). Recte et indeclinabiliter in evangelicis pedibus, de quibus dictum est: Calceati pedes in praeparatione Evangelii pacis (Ephes. VI); hic quamvis super terram ambulet, quamvis cum peccatoribus, dispensationis cujusdam gratia juvaminisque, conversetur, illud implens apostolicum: Si quis vos vocat infidelium ad coenam, et vultis ire, omne quod vobis appositum fuerit comedite, nihil interrogantes propter conscientiam (I Cor. X), tamen volatile permanet et mundus est, sciens a terra emicare atque exsilire, et non adhaerere 108.0359C| saecularibus actionibus. Bene autem talium animalium etiam vocabula protulit legislator, bruchum et locustum, attacum atque ophiomacum nominans. Cujus autem operationis sint sive virtutis, Nahum propheta satis explanat, ait enim: Bruchus expansus est et avolavit; custodes tui quasi locustae locustarum, quae considunt in sepibus in die frigoris (Nahum, III): vel sicut Septuaginta: Emicavit sicut attelaus commixtus tibi, sicut locusta quae transcendit maceriam in die frigoris. Ex quibus cernis quia et si peccatoribus commisceamur, et si in die gelu sive pruinae, id est, abundantiae peccati: Cum enim, inquit, abundaverit peccatum, refrigescet charitas multorum, transiliamus maceriam, spinosam videlicet peccatorum coacervationem, non similes effecti 108.0359D| eis, sed subjicientes eos nobis, ut fiant doctrinae obedientes, aperte salvamus et salvabimur. Unde ait Paulus: Factus sum Judaeis sicut Judaeus; his qui sub lege sunt, quasi sub lege essem, cum ipse sub lege non essem; his qui sine lege sunt, quasi sine lege essem, cum ipse sine lege Dei non essem, sed sub legem esse Christi: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem (I Cor. IX). Sed tamen in morem bruchi impetum facere et evolare necesse habemus, ut sicut locusta sive attacus esse qui pro hujusmodi attacum dicunt, exsilire possimus et emicare: sic enim apte conveniet, quod in eodem propheta sequitur: Sol ortus et elevatus est, et non est inventus locus ejus: quoniam orto justitiae sole qui illuminat abscondita, 108.0360A| emicant atque exsiliunt hi qui cum peccatoribus conversantur ad solatium justitiae, et non jam locus illorum ille esse cognoscitur, cujus habitum pridem demonstrabant, cum quodammodo venerarentur quos et erat necesse salvari. Ophiomaci autem ab appellatione manifestatur et virtus, quem imitari bonum est, et intelligibilibus repugnare serpentibus: reminiscentes quod non sit nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, contra spiritalia nequitiae in coelestibus (Ephes. VI): hi sunt quippe intelligibiles serpentes et venenati dracones. Quidquid ex volucribus quatuor tantum habet pedes exsecrabile erit vobis, et quicunque morticina eorum 108.0360B| tetigerit polluitur, et immundus erit usque ad vesperum; et si necesse fuerit, ut portet quidpiam horum mortuum, lavabit vestimenta sua, et immundus erit usque ad solis occasum. Omne animal quod habet quidem ungulam, sed non dividit eam, nec ruminat, immundum erit, et quidquid tetigerit, illud contaminabitur. (Ex Hesychio.) Quod reptilia volatilium quae in quatuor ambulant pedes, eos qui abutuntur evangelicam vitam, et vitam sectantur sordidam et immundam significent. Dividere autem ungulam, sicut hic Septuaginta dicunt, sed non ruminare, id est legem quemadmodum oportet meditari, et litteram dividere ab spiritu, sed non ea quae in ea scripta sunt operari, neque ita conversari in praecedentibus ostendimus; unde necessarie eorum morticina, id 108.0360C| est, actiones in quibus peccati morte intereunt, fugere praecepit, et nullo modo participari talibus, nec contingere ea; non solum autem tangentes, sed et portantes aut accipientes quidpiam ex eis polluimur. Portat autem peccata, qui dicit malum bonum, et amarum dulce, et tenebras lucem: quod Isaiae prophetae reprehenditur voce, quia per hoc exercens alium ad iniquitatem, et invitans ad malum, a quo prohibere debuerat, super semetipsum quodammodo suscipit jugum (Isa. V). Non autem oportet quempiam peccatum alterius in semetipsum transferre. Ob hoc enim et David ait: Et ab alienis parce servo tuo (Psal. XVIII). Si enim alienorum participes efficiamur peccatorum, immundi usque ad vesperam permanemus, id est, usque dum agamus 108.0360D| poenitentiam, hanc enim vesperam David ait: Ad vesperam demorabitur fletus, et ad matutinum laetitia. Propterea lavari quoque vestimenta legislator praecepit, aperte demonstrans quod immundi simus usque dum actiones nostras lacrymis diluamus. CAPUT II. De immunditiis morticinae animalis. (IBID.) Quod ambulat super manus ex cunctis animantibus quae incedunt quadrupedia, immundum erit; qui tetigerit morticina eorum pollutus usque ad vesperam; et qui portaverit hujuscemodi cadavera, lavabit vestimenta sua, et immundus erit usque ad vesperum: quia omnia haec immunda sunt vobis. (Ex 108.0361A| Hesychio.) Nullum lex peccatum praeterit tacite, sed quaecunque actiones per evangelicum Testamentum prohibitae sunt, texit has prius aenigmatibus ut utriusque sanctionis consonantiam discens, confitearis Deum qui in eis locutus est, timensque recedas ab omnibus quae prohibuerunt. In quatuor ergo incedit qui ad evangelicam conversationem migrat; ambulat autem in manibus, qui quaestus eam causa lucrique turpis adipiscitur, manus cito imponens, ut ex ea quidpiam capiat commodi, hic omnibus recte connumeratur atque comparatur bestiis. Sive enim adulterum dicas, sive avarum, sive homicidam, sive detractorem, sive blasphemum, in his omnibus est, ut pote omnium peccatis communicans per injustam manus impositionem. Hujus morticina sunt 108.0361B| hi quibus manus imposuit. In ipsis enim patitur peccati mortem. Qui ergo tangit ea et qui levaverit ex eis, recte polluitur; qui quidem tangit ea, id est, qui conversatur dicit, quia nullatenus competentem dignitatem arripuerunt, quam cauponantes, olim omnimodo per hanc justificati sunt, sed post haec in antiquis iniquitatibus permanent. Sed et qui portaverit ex eis, veluti portans falsum testimonium, perhibendo, et dicendo dignum qui indignus est, immundus erit usque ad vesperam, quam superius diximus poenitentiam: lavans autem vestimenta mundabitur. Hoc quoque inter polluta reputabitur de his quae moventur in terra: Mustela et mus, et crocodilus, singula juxta genus suum; migale et cameleon, et stellio 108.0361C| ac lacerta, et talpa, omnia haec immunda sunt; qui tetigerit morticina eorum, immundus erit usque ad vesperam. (Ex eodem.) Nec nunc Dei creaturam legislator accusans immunda haberi haec praecepit animalia; nam quomodo ea alio divinae Scripturae loco reperies esse laudata. Salomon quippe in Proverbiis dicit: Quatuor sunt minima terrae et haec sunt sapientiora sapientibus (Prov. XXX). Inter quae leporem, sive, secundum Septuaginta, erinacium, et stellionem computavit: quorum unum superius cum camelo et lepore ut immundum lex accusavit; stellionis autem nunc mentionem fecit. Non ergo natura eorum immunda est, sed nec omnis actio; nam quomodo poterant ista laudari? Sed quaedam circa ipsa sunt actiones aptae irrationabilibus animalibus, 108.0361D| et quae nullum judicium exigunt, quae nec nobis aptae sunt, nec propriae nostrae sunt, atque propterea quando a nobis continguntur, immundos nos faciunt. Per terram vero repere non est hominum, quibus concessum est ut recti incedant coelumque respiciant: quia super terram repere est sordida opera terrenaque gerere, quae per differentiam animalium, quae nunc denumerata sunt legislator significavit. Mustela enim animal est dolosum et valde furti vacans. Mus propter ventris ingluviem multa quotidie pericula sustinet. Crocodilus duri corii et malitiosus est, lutoque pascitur. Migale animal est compositum, non natura sed vitae conditione ad deridendum aptum, id est, ut dolos faciat, ea rapiat, ventremque 108.0362A| repleat: propter quod compositum nomen accepit ex utroque animali, ex quo haec habet vitia. Cameleon in malo miserescit, et prae infirmitate mansuetum esse se fingit, cum sit immansuetum animal. Stellio, id est, ascalobotis, nimis quidem parvulus vel miserrimus, venenosus tamen est. Lacerta in sepulcris habitat. Talpa caecum est animal, quod de terra generatur; dicunt enim eam de terra simul et pluvia creari corrupto luto, cum prius pluviam suscipit. Haec ergo immunda sunt, de omnibus quae repunt super terram; non quia alia non sunt immunda, sed quia haec maxime sunt, propter quod pollutionem majorem habent, sive malitiam. Omnis qui tetigerit morticina eorum, immundus erit usque ad vesperam. Bene ergo probat intentionem legislatoris 108.0362B| ipsa littera. Si enim immunda natura essent, ea quae nunc dicta sunt animalia, oportebat immundum esse, et qui ea viventia tangeret. Nunc autem qui tetigerit morticina eorum, ipse solus immundus est. Morticina eorum sunt praedictae actiones, id est, dolus, furtum, duplicitas sive ironia, et circa alia occupatio, nec non circa terrena festinatio, ex qua mentis caecantur oculi. Quia ergo in his animae contingit mors, morticina recte nominantur; et qui ea tangit, id est, qui in eis polluitur, sicut et Paulus ait: Bonum est homini mulierem non tangere (I Corinth. VII), procul dubio immundus est. Nihil enim sic hominem polluit, ut peccatum, usque dum vespera veniente, de qua David dicebat: Ad vesperum demorabitur fletus (Psal. XXIX). Ait autem 108.0362C| de poenitentia, intelligibili purificatione ut diluamus. Et super quod ceciderit quidquam de morticinis eorum polluetur, tam vas ligneum et vestimentum, quam pellis et cilicia, et in quocunque fit opus, tingentur agua, et polluta erunt usque ad vesperam, et sic postea mundabuntur. Vas autem fictile, in quo horum quidquam intro ceciderit polluetur, et idcirco frangendum est. (Ex eodem.) Admirabili divisione etiam nunc utitur legislator: quia enim aliquando ex negligentia, aliquando peccamus ex opere malorumque studio, sicut illi de quibus Salomon in Proverbiis dicebat: Cui vae? Cujus patri vae? Cui irae? Cui rixae? Cui sine causa vulnera? Cui suffusio oculorum? Nonne his qui student vino, et vacant calicibus epotandis (Prov. XXIII)? 108.0362D| Rece hos inter eos qui tangunt morticina posuit, qui venientem animae negligentiam et ob stuporem defectumque virtutum delinquunt: quemadmodum David surgens meridie de stratu suo, et ambulans in solario, et Uriae uxorem lavantem se videns, captus a muliere est, quae nimis erat pulcherrima; quia adulterium simul, homicidiumque commisit (II Reg. XI). In hos cadere morticina dicuntur; neque enim ipsi ad peccatum festinaverunt, sed inciderunt in eis, et quodammodo super se cadens peccatum suscipiunt; quia autem omnino susceperunt et non restiterunt, propterea recte immundi sunt. Tam vas ligneum et vestimentum, quam pellis et cilicia; id est, sive vitam levem quamdam et mediocrem habeat. Talia 108.0363A| enim sunt vasa lignea, aut tangendum [ Al., ad tegendum] sufficientem sicut est vestimentum, sive patientem, quam pellis significat, sive eam, quae est patientium; hanc enim cilicium sive saccus significat. Omnino autem vas est in quo opus possit agi virtutis; sic enim intelligis, in quocunque fit opus, polluta erunt usque ad vesperam, id est, usque tempus poenitentiae. Tingetur autem aqua lavacri vel lacrymarum et mundabitur: Vas autem fictile, qui totus terrenus est, id est, luto saeculi conspersus. In hunc si inciderit morticinum, peccatum quod ad mortem est, interiusque eum penetret, domineturque ei: sicut David dicebat: Et induit se maledictionem sicut vestimentum, et intravit sicut aqua in interiora ejus 108.0363B| (Psal. CVIII), qui non solum ingredi maledictionem, sed et dominari in eo in quo ingressa est dicit, necessario illud conteri praecepit. Neque enim ejus immunditia sicut aliorum facile purgari potest, labore quippe multo et contritione, et quodammodo reformatione contritae et humiliatae mentis eget, sicut ait David, si mundari vult. Unde et beatus Paulus eum qui cum uxore Patris fornicatus est in tantum contrivit, ut Satanae eum traderet in interitu carnis, quatenus in tali contritione salvaret spiritum (I Corinth. V). Omnis cibus quem comeditis si fusa fuerit super eum aqua, immundus erit; et omne liquens quod bibitur de universo vase immundum erit. (Ex eodem.) Cibum esse et potum in omni vase, bonas actiones intelligimus; 108.0363C| propterea enim dixit, Cibus quem comedetis, et liquens quod bibitur, quia malarum actionum et cibus et potus prohibetur, id est, earum communicatio. Si ergo in aliqua bonarum actionum quae in omni vase sunt, id est, in omni homine, sive principe, sive plebeio, sive sapiente, sive imperito, unum quodlibet eorum quae dicta sunt inciderit morticinorum, necessario immundus erit. Nam et si non ab initio mala quadam intentione actionem bonam coeperit, sicut hi faciunt qui propter negotiationem vel lucrum pietatem fingunt, postea autem inciderit actioni ejus superbia, dolus aut hypocrisis, vel simile quidpiam quod morticinum ut pote mortem quodammodo participanti inferens dicitur, erit et hic immundus. Bonam siquidem 108.0363D| actionem mala subingrediens intentio polluit. Quia autem addidit legi quae est de cibo, Si fusa fuerit super eum aqua, ostendit eas quae sunt post baptisma actiones, quae sint; et sermo ei de fideli et baptizato est; de infideli autem actione nullam mentionem facit. Quod probat beatus Paulus, dicens: Scripsi vobis in Epistola: Non commisceri fornicariis. Non utique fornicariis hujus mundi, aut avaris, aut rapacibus, aut idolis servientibus: alioquin debueratis de hoc mundo exisse. Nunc autem scripsi vobis: Si is qui frater nominatur, est fornicator, aut immundus, aut avarus, aut idolis serviens, aut maledicus, aut ebriosus, aut 108.0364A| rapax, cum hujusmodi nec cibum sumere: quid enim mihi de his qui foris sunt judicare (I Corinth. V). Intantum nullus ei sermo est de actione sive conversatione eorum qui foris sunt. CAPUT III. Fontes et cisternae a morticinis mundae sunt, non vasa fictilia. (IBID.) Et quidquid de morticinis istiusmodi ceciderit super illud, immundum erit; sive clibani, sive chytropodes destruentur: et immundi erunt. Fontes vero et cisternae et omnis aquarum congregatio munda erit. Qui morticina eorum tetigerit, polluetur. (Ex Hesychio.) Si autem clibani et chytropodes nocentur, quomodo non magis aquarum collectiones in quibus contingit 108.0364B| animalia haec incidentia computrescere? Sed putas: Quid clibani vel chytropodes significent? Magistros videlicet in quibus cibi sacrae doctrinae coquuntur, operationis Spiritus igne supposito. Non est autem mirum clibanos eos per metaphoram et chytropodas appellari, quia in multis scimus divinam Scripturam talibus usam nominibus. Nam David Moab, id est gentem, lebetem appellavit. Ait enim: Moab olla spei meae (Psal. LIX), propter baptismatis aquas quae in eis calefiunt. Sed et Ezechiel lebetem Jerusalem appellat, sed plenum carnibus, sive, ut Septuaginta, veneno, viros in ea male docentes, et viventes significans. Secundum hanc ergo rationem clibani et chytropodes quibus coquantur cibi videlicet populi doctrinae 108.0364C| dici possunt. His ergo si inciderit morticinum, id est, si peccanti [ Al., peccati] mortificantis actio supervenerit, immundi fiunt et destruuntur, quia qui docent non furari furantur, et qui praedicant non moechari moechantur. Doctrina autem siquidem bona est, non est immunda, nec divina propter hoc abominantur eloquia, quod ex eis quidam forsan immundi praedicatores effecti sunt; et propterea fontes, videlicet opulentas doctrinas, et cisternas sive lacus, linguas loquentes mediocria et doctrinam mutuatam habentes, sed et collectiones aquarum, eos qui undique hujusmodi verborum affluentiam congregant, esse munda. Bene autem lex subdidit, Qui morticina eorum tetigerit polluetur, ubi Septuaginta edunt, Qui vero 108.0364D| tetigerit omnem immunditiam animae morticinorum ipsorum immundus erit. Et animam addiderunt, ne forte putares de repentibus sensibilibus aut bestiis dici: nam eorum qui tangit morticina, non animae sed corporis immunditiam tangit. Ergo de doctoribus intelligendum est, qui immundi facti sunt immunda quadam et mala actione. Horum enim doctrinis quando fuerint secundum legem Dei intendere, operibus autem eorum nullo modo communicare, nec tractare ea, vel omnino contingere debemus, reminiscentes verborum Domini, quae ad confirmationem praesentium dixit ad populum sive discipulos: Super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei; omnia quaecunque dicunt 108.0365A| vobis facite, et custodite: secundum autem opera eorum nolite facere (Matth. XXIII). Si ceciderit super sementem non polluit eam: sin autem quispiam aqua sementem perfuderit, et postea a morticinis tacta fuerit, illico polluetur. (Ex eodem.) Nihil indiscussum relinquit legislator, sed omnia in subsequenti discutit, perfectionem legis spiritalem probare desiderans, etsi imperfecta eis videbatur, quando solam intuebantur litteram. Differentiam igitur hic infidelium, qui necdum baptizati sunt exponit, et semen utrosque appellat, ut pote qui susceperunt regni praedicationem, de quibus Dominus parabolam seminis proponens dicebat: Bonum semen, filii sunt regni (Matth. XIII); sed sementem, quae necdum seminata est, unde Septuaginta 108.0365B| ediderunt: semen sativum, quod seminabit, id est, quod necdum seminatum est, seminandum autem est; eos qui necdum baptizati sunt, baptizandi autem sunt, recte appellavit. Super hos si quid praedictorum morticinorum cadat, quia necdum cautelam mysteriorum acceperunt, nec integram Dei cognitionem conquisiverunt, quae illos possit removeri a supervenientibus ex negligentia peccatis, mundi esse dicuntur, propter praedictam causam venia digni: super quos vero fusa fuerit aqua, videlicet baptismatis, hi necessario immundi fiunt, si unum ex his quae morticina sunt super eos inciderit. Oportuerat quippe tanti participatione doni, ad eorum pertinere custodiam. Terret igitur Dei Spiritus eos qui olim perceperunt baptisma, ut non ex negligentia peccantes 108.0365C| immundi fiant. Si mortuum fuerit animal quod licet vobis comedere, qui cadaver ejus tetigerit, immundus erit usque ad vesperam; et qui comederit ex eo quidpiam atque portaverit, lavabit vestimenta sua, et immundus erit usque ad vesperam. (Ex eodem.) Quemadmodum peccatores permanentes in peccatis abominandi sunt, ita justis omni studio concurrendum est, scientibus nobis quod ex eis sanctificamur. Si autem mortui fuerint gravi peccati morte, non debemus tangere illorum vitam, nec eorum conversationis esse participes, scientes quod si quis tetigerit, immundus erit usquequo etiam ipse poeniteat. Sed et qui comederit de morticinis eorum, id est, qui eos defenderit quasi advocatus peccatorum ipsorum vel auxiliator, et propterea illorum 108.0365D| in se peccata suscipiens, necesse habet lavare vestimenta sua, videlicet actiones, quia et ipse usque ad vesperam, id est, usqe poeniteat, immundus erit. CAPUT IV. De animalibus reptilibus. (IBID.) Omne quod reptat super terram abominabile erit, nec assumetur in cibum. Quidquid super pectus quadrupes graditur, et multos habet pedes, sive super humum trahitur, non comedetis, quia abominabile est: nolite contaminare animas vestras, nec tangatis quidquam eorum, ne immundi sitis. (Ex Hesychio.) Jam et haec superius legislator exposuit, nunc autem ideo repetit, ut frequenti meditatione ad custodiendam 108.0366A| legem moveat auditorem. Quamobrem et a nobis recapitulanda sunt, quia et quiddam novum addidit praesenti sanctioni, necessariam eis adjiciens actionem meditationis. Quae reptant ergo super terram, hi sunt qui terrena sapiunt, et qui lutulentis pascuntur actionibus. Super pectus sive super ventrem similiter gradiuntur, gastrimargiae operam dantes. In quatuor gradiuntur super terram, qui praedicationem evangelicorum librorum, pro eo quod salus in eis peccatorum praedicatur, abutuntur in luxuriosam vitam, non intelligentes quia peccatores non ut maneant peccatores, sed ut cessent a peccatis provocat praedicatio; sed eis qui in quatuor ambulant, addidit, et multos habet pedes, ostendens quod licet si non solum ex evangelicis libris, sed ex aliis Scripturis, atque ex 108.0366B| varia sicut ipsis videtur doctrina hoc confirmare cupiunt, erunt et sic immundi. Et, ut breviter dicatur, Omne quod reptat super terram, id est, qui terrena sapiunt, declinare nos oportet et refugere, scientes quia eorum communicatio polluit, et similiter immundus est agens, agentique concurrens. Ego enim sum Dominus Deus vester: sancti estote quoniam et ego sanctus sum; ne polluatis animas vestras in omni reptile quod movetur super terram. Ego Dominus, qui eduxi vos de terra Aegypti, ut essem vobis Deus: sancti eritis, quia ego sanctus sum. (Ex eodem.) Omnino prohibet esse nos socios eorum qui terrena sapiunt, nec si potentes quidam sint, nec si justitiam aut sapientiam fingant, nisi forte sacerdotio vel aliqua qualibet amiciantur dignitate. Unde 108.0366C| breviter omnium repentium, quae super terram moventur, mentionem fecit, non simpliciter hoc quod est repere respuens, sed super terram repere. Nam humiliari quidem bonum est; ut autem ad terrenam declinetur sapientiam, non est bonum; nec utilis est animabus talis humilitas, a qua liberare volens, Ego sum, inquit, Dominus Deus vester: id est, ad cujus imaginem facti estis, ut coelestia sapiatis. Unde ait: Ne polluatis animas vestras, Primum quidem quia donatum est animae esse ad imaginem Dei, et maximam in ea esse sanctificationem vult, ut pote quae principatum super omne animal tenet. Deinde ostendit pollutionem quam odio habet non esse de mortuis corporibus aut cibis, immundis corporibus, sicut quidam putant factis, sed eam quae 108.0366D| animabus ex actionibus malis evenit. Dicens autem non oportere in cunctis reptilibus quae moventur super terram animas nostras pollui, omnino competenter addidit: Ego Dominus, qui eduxi vos de terra Aegypti, ut essem vobis in Deum, per Aegyptum, Aegypti demonstrans mala et omnia opera tenebrarum: Aegyptus enim contenebratio interpretatur, quibus si quis vere carere voluerit, et eum qui vere est Deus habere suum Deum, non solum idololatriam cavere debet, sed si vere ei adhaerere desiderat, quia ille sanctus est, ipse quoque sanctimoniam studeat, sine qua nemo videbit Deum. Ista est lex animantium et volucrum et omnis animae viventis, quae movetur in aqua et reptat in terra, ut 108.0367A| differentias noveritis mundi et immundi, et sciatis quid comedere aut quid respuere debeatis. (Ex eodem.) Ergo non cibi nos mundos reddunt, nec polluunt, sed nos eos, siquidem nos vivificamus ea quae comeduntur. Et quemadmodum omnis cibus bonus et nihil rejiciendum est, quod cum gratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per verbum Dei, sicut ait Paulus, et orationem (I Timoth. IV), sic ea quae comeduntur, ea videlicet quae nutriunt animam, id est, bonas actiones, nos vivificamus, si bene eis utamur; sin autem male, non vivificamus, sed mortificamus: qui enim ex iniquitate facit eleemosynam, mortificat ejus virtutem sive potentiam; et qui a cibis abstinent, per linguam vero fratribus detrahunt, de quibus David dicit: Qui devorant plebem meam sicut escam 108.0367B| panis (Psal. XIII), mortificant hi abstinentiam. CAPUT V. De mulieribus quandiu post partum immundae sint. (CAP. XII.) Locutus est Dominus ad Moysen dicens: Loquere filiis Israel et dices ad eos: Mulier si suscepto semine pepererit masculum, immunda erit septem diebus, juxta dies separationis menstruae, et die octavo circumcidetur infantulus; ipsa vero triginta tribus diebus manebit in sanguine purificationis suae, omne sanctum non tanget, et nec ingredietur sanctuarium, donec impleantur dies purgationis ejus: sin autem feminam pepererit, immunda erit duabus hebdomadibus, juxta ritum fluxus menstrui, et sexaginta et sex diebus manebit in sanguine purificationis suae. (Ex Hesychio.) Per litteram igitur, semen suscipiens 108.0367C| est mulier, quae viri concepit ex semine. Hanc septem diebus esse immundam dicit. Et hoc quamobrem? Videlicet quia sator immundus est, ut pote haeres Adam, qui per transgressionem immundus factus est, atque ita Evae mixtus, omne genus humanum fecit immundum. Aperte autem hoc in sacra Scriptura legitur, quod postquam exiit de paradiso, mulierem suam Adam cognovit, atque ita deduci coepit humanum genus. Septem autem dies ideo mulierem esse praecepit immundam, quia Adam, per cujus semen suscepit immunditiam cum genere, vitam quoque nostram polluit; vel septem dierum numerus significat, per quem tempora revolvuntur, propter quod etiam ejus requies, septima dies est, id est, intelligibile speratur sabbatum. Quomodo autem nostram 108.0367D| polluit vitam? Inducens ei maledictionem et transferens ad miseriam eam quam sortiti fueramus ab initio beatitudinem. Quod manifestum est ex his quae Deus ad Adam dicit: Maledicta terra in operibus tuis, spinas et tribulos germinabit tibi (Gen. III). Propterea et nunc legislator, secundum dies separationis menstruae, vel, sicut Septuaginta, secundum dies purgationis menstruae, immunda erit. Quid autem hoc sit, alii interpretes planius ediderunt: Symmachus quidem dicens: Secundum dies separationis afflictionis; Aquila, separationis miseriae; Theodotion, separationis doloris ejus. Miseria autem et afflictio et dolor tunc esse coepit, postquam separatus a paradiso Adam, nostram sortitus 108.0368A| est vitam, qui in sudore vultus comedere panem condemnati sumus. Huic sensui planiorem et indubitabilem addidit probationem, cum dicit: Et die octavo circumcidetur infantulus. Dies enim octavus quoniam septimae diei, qui imago est praesentis vitae, succedit, figuram gerit futuri saeculi, in quo carnem praeputii circumcidimus, omnia opera carnis deponentes. Tunc quippe non solum non peccaturi, sed nec comesturi, aut bibituri, aut nupturi sumus: erimus autem procul dubio, sicut ait Dominus, ex corruptibilibus, incorruptibiles, sicut angeli, et mundi modis omnibus ex immundis efficimur. Seminatur igitur, ait Paulus, in corruptione, surget in incorruptionem; seminatur corpus animale, surget corpus spiritale (I Cor. XV). 108.0368B| Ergo hic est modus propter quem infantem octavo die jubet circumcidi; incircumcisum autem perire de populo suo ostendit, quia ante circumcisionem abominabilem habet carnem et immundam, propter causas videlicet quas superius diximus: mundatur autem per circumsionem, quae imaginem gerit resurrectionis mortuorum. Illud autem nimis quaerendum est, quamobrem puerum circumcidi lex praecipiens, ipsius quidem immunditiam facet, matrem autem immundam esse dicit, usque ad diem in quo infans circumciditur: octava quippe praecepit die circumcidi; septem autem diebus ait matrem esse immundam. Aut forte, quia inobedientiae causa Eva seducta exstitit, transgressio 108.0368C| autem suae inobedientiae immunditiam nobis sordemque contraxit; ideo hoc, quod est amplius, legislator in muliere convertit. Sed et quaerendum est cur hujus rei gratia in sanguine purificationis suae manere mulierem praecepit, non sanguine sordido, sed in sanguine mundo, id est, purificationis ejus, sicut in his quae sequuntur ostenditur: Haec omne sanctum non tanget, et in sanctuario non ingredietur, usque dum impleantur dies purificationis ejus. Si ergo in sanguine mundo triginta tres dies, sed et omne sanctum non tangit, et in sanctuario non ingredietur, unde hujusmodi causam, nisi ex dierum perscrutatione reperiemus? Triginta quippe et tres dies ideo tradidit, ut adjecti septem, cuncti quadraginta fiant. (Ex Augustino.) Quid est quod ait de muliere quae 108.0368D| peperit, omne sanctum non tanget, et in sanctuarium non introibit. Quod sanctuarium vult intelligi, cum legatur in tabernaculum non nisi sacerdotes solere ingredi, et usque ad velum interius secundos, ultra velum autem ipsum, ubi erat arca, non nisi unum summum sacerdotem? An et ante tabernaculum, ubi erat altare sacrificiorum, sanctuarium dici potuit? Nam saepe appellatur locus sanctus, etiam ipsum atrium, cum dicitur: In loco sancto edent ea. Illuc fortassis solebant intrare mulieres quando offerebant dona sua, quae imponerentur altari. (Ex Hesychio.) Aliud ergo per hoc legislator significat. Quia ergo in diebus quadraginta masculus dicitur infans formari, duo haec per ea quae dicta sunt 108.0369A| probantur, id est, quia ipsa quidem substantia generis humani munda est, sicut a Deo creata. Omnia enim quae fecit Deus, bona valde, et multo magis homo; propter quod ait, in sanguine mundo, sive purificationis mulierem sedere. Quia autem per successionem Adae transgredientis laesus est, necessarieque semen suscepit, et concepit, omne sanctum non tangit, et in sanctuario non ingredietur, usque dum compleantur dies purificationis ejus, id est, usque dum compleantur dies quadraginta, in quibus puer formatur: ipsa quippe imago Dei, mundatio est naturae nostrae, quamvis fuerit sordidata. Ergo nequaquam ingredi in sanctuarium, nec omne sanctum tangere praecepti fueramus, nisi imago Dei semel nostro donata generi, sanctorum nobis praestitisset 108.0369B| ingressum, propter quam salvandam, ipse quoque incarnatus est Dominus, suam imaginem salvare volens; sed in quadraginta diebus ad coelum eam sustulit, secundum quod eam hominem plasmans in vulva donat; et tunc ad verum sanctuarium natura nostra ingreditur. Aperte autem haec probantur per ea quae de genere femineo sanciuntur. Quia enim octogesima die formari in utero feminae dicuntur, tantumdem numerum ad impletionem dierum purificationis earum quae semen suscipiunt praecepit, ait enim sic: Si feminam pepererit, immunda erit duabus hebdomadibus, juxta ritum fluxus menstrui. Et cum oporteret quatuordecim dicere, non sic dicit, sed duabus hebdomadibus, juxta ritum fluxus menstrui; propter quod 108.0369C| ad illum nos transmittit sensum, id est, ut in septem quidem diebus esse humanam vitam, fluxus autem menstruus afflictionem ejus et dolorem et miseriam intelligamus. Dixit autem duabus hebdomadibus. Recte, quia duplo genus muliebre mulctatum est. Habet enim et cum Adam maledictionem: in sudore vultus sui manducans panem suum; habet etiam ipsam terram, spinas et tribulos germinantem, quae cum ex terra orta sit in terra revertitur; habet etiam poenam specialem: In tristitia paries filios, et ad virum tuum conversio tua, et ipse tui dominabitur. Et propterea, Duobus, inquit, hebdomadibus immunda erit, juxta ritum fluxus menstrui: sexaginta autem et sex diebus in sanguine mundo, id est, purificationis, sedebit, 108.0369D| sancta non tangens, usque dum compleantur dies octuaginta. Quatuor enim et decem super sexaginta sex addita, octuaginta faciunt, in quibus femina in utero formatur. Ergo sine aliqua dubitatione legislator ostendit, quia immundum facto maledicto nostrum genus nequaquam intraret in sanctis, nisi per imaginem Dei, quam semel sortitum est, et propterea suscipientes semen mulieres diebus formationis pariendorum parvulorum de sanctis vetantur. Quod si dicis: Quamobrem non magis in utero habentes diebus formationis de sanctis matres prohibentur? Frustra hoc interrogas. Incertum est enim ei quae gravida utrum marem seu feminam paritura est, et unde manifestum esse poterat quot diebus oportebat eam 108.0370A| de sanctis prohibere; ergo manifestata est causa, pro qua haec legislator in illis disposuit: Cumque expleti fuerint dies purgationis ejus, pro filio sive pro filia, deferet agnum anniculum in holocaustum, et pullum columbae, sive turturem pro peccato, ad ostium tabernaculi testimonii, et tradet sacerdoti, qui offeret illa coram Domino, et rogabit pro ea, et sic mundabitur a profluvio sanguinis sui: ista est lex parientis masculum aut feminam. Quod si non invenerit manus ejus, nec poterit offerre agnum, sumet duos turtures, aut duos pullos columbae, unum in holocaustum, et alterum pro peccato, orabitque pro ea sacerdos, et sic mundabitur. (Ex Hesychio.) Totam hic intentionem suam legislator aperuit, quia pollutionem non motus naturales faciunt, sed peccatum, de quo David dicebat: 108.0370B| Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea (Psal. L); non suae matris peccatum aliquod accusans, sed matrem naturam appellat, immunditiam peccati Adam et Evae in omne genus nostrum descendisse significans: et propterea quando completi fuerint dies purificationis secundum praedictum modum, sacrificium pro peccato jubet offerri. Qui et agnum anniculum in holocaustum tunc immolari praecepit, evidenter illud ostendit et approbat consideranti quia Dei imago perfectionem generi nostro tribuit, nam formationem quidem dies ostendunt, mundationis perfectionem autem sacrificium holocausti. Sed hic propter hoc interim legislatoris sapientiam obstupesce, quia evenire poterat ut studentes legem dicerent: Quali 108.0370C| deprecatione pariens infantem opus habebat, quae ipsa non peccavit; non enim ex fornicatione, sed de nuptiis generavit? Interpretari necessitatem hujus deprecationis volens, addidit: Et mundabit eam a profluvio sanguinis sui; profluvium sanguinis inobedientiam dicens; unde immunditia et poena ejus in totum genus humanum fluxit, quam et nos deponamus, sacrificia pro nobis, quae dicta sunt, offerentes: Duos turtures aut duos pullos columbarum, Legis meditationem, contemplationemque, et scientiam sive cognitionem. Horum enim habere figuram praedicta animalia demonstratum est; quia autem negligentia legis immunditiam hominibus introduxit, meditatio et scientia, per quam manifeste correctio provenit, mundare liberareque nos ab illata pridem poena poterit 108.0370D| in Christo Jesu Domino nostro. Ergo Dominus nostrae per omnia memor salutis non solum homo fieri cum Deus esset, sed etiam cum dives esset, pauper fieri dignatus est pro nobis, ut nos sua paupertate simul et humanitate, divitiarum et divinitatis suae donaret esse participes. Sed libet paulisper intueri cur hae maxime volucres in hostiam Domini juberentur offerri; nam et Abraham patriarcha tanto ante legem tempore, has in holocaustum Domini legitur obtulisse, et in plerisque legis caeremoniis, qui mundandus esset, per has jubebatur mundari. Columba ergo simplicitatem, turtur indicat castitatem: quia et columba simplicitatis, et castitatis turtur amator est, ita ut si conjugem casu perdiderit, 108.0371A| non alium ultra quaerere curet. Unde et in laudibus Ecclesiae loquitur Dominus: Pulchrae sunt genae tuae sicut turturis; et iterum: Ecce tu pulchra es, amica mea, ecce tu pulchra es, oculi tui columbarum (Cant. I); genas quippe ut turturis habet anima quae ab omni impudicitiae peste castam se custodit et immunem; oculos habet columbarum, quae, nulli nocere desiderans, etiam inimicos simplici amore contuetur. Sed et utraque avis memorata, quia gemitum pro cantu edere solet, sanctorum in hoc saeculo tristitiam designat, de qua Dominus memoratur dicens: Amen amen dico vobis, quia plorabitis et flebitis vos, mundus autem gaudebit; vos autem contristabimini, sed tristitia vestra vertetur in gaudium (Joan. XVI); et rursus: Beati lugentes, quoniam ipsi 108.0371B| consolabuntur (Matth. V). Merito ergo turtur et columba Domino offeruntur in hostiam, quia nimirum simplex et pudica fidelium conversatio gratum est illi sacrificium justitiae; quia qui laborat in gemitu suo, qui lacrymis suis stratum suum singulas per noctes abluit, acceptissimam prorsus Deo victimam mactat. Cum vero utraque avis ita propter consuetudinem gemendi praesentes sanctorum luctus et desideria superna designet, hoc tamen differunt quod 108.0372A| turtur solivagus, columba autem gregatim gemero consuevit; et ob id ista secretas orationum lacrymas, illa publicos Ecclesiae conventus insinuat. Bene autem puer Jesus primo circumciditur, ac sic interpositis diebus Hierosolymam cum hostia defertur, quia et ipse jam juvenis prius omnem carnis corruptionem moriendo ac resurgendo calcavit; ac deinde interpositis diebus cum ipsa carne jam immortali, quam pro nostra salute hostiam Deo fecerat, ad gaudia supernae civitatis ascendit. Et unusquisque nostrum prius aqua baptismi a peccatis omnibus, quasi vera circumcisione purgatur, ac sic proficiente gratia novae lucis, ad altare sanctum salutari hostia Domini corporis et sanguinis consecrandus ingreditur, nam et ipsa singulariter simplex 108.0372B| et casta nostri Salvatoris humanitas, quae oblata est Patri pro nobis, non incongrue per immolationem columbae, sive turturis, potest figuraliter exprimi. Sed et omnis in fine mundi Ecclesia primo communi resurrectione cunctam terrenae labem mortalitatis et corruptionis exuet, ac deinceps in regnum coelestis Hierusalem bonorum victimis operum Domino commendata transfertur. LIBER QUARTUS. CAPUT PRIMUM. De diversis coloribus obortis in carne hominis et de plaga leprae. 108.0371| (LEVIT. XIII.) Locutus est Dominus ad Moysen et Aaron dicens: Homo in cujus carne et cute ortus fuerit diversus color sive pustula, aut quasi lucens quippiam, id est, plaga leprae, adducetur ad Aaron sacerdotem vel ad unum quemlibet filiorum ejus. Qui cum viderit lepram in cute, et pilos in album mutatos colorem, ipsamque speciem leprae humiliorem cute et carne reliqua, plaga leprae est. Ad arbitrium ejus separabitur. Sin autem lucens fuerit candor in cute, nec humilior carne reliqua, et pili coloris pristini, recludet eum sacerdos septem diebus et considerabit die septimo: et siquidem lepra ultra non creverit, nec 108.0371D| transierit in cute priores terminos, rursus includet eum septem diebus aliis, et die septimo contemplabitur: si obscurior fuerit lepra et non creverit in cute, mundabit eum, quia scabies est: lavabitque homo vestimenta sua, et mundus erit. Quod si postquam a sacerdote visus est, redditus munditiae, iterum lepra creverit, adducetur ad eum, et immunditiae condemnabitur. Plaga leprae si fuerit in homine, adducetur ad sacerdotem, et videbit eum. Cumque color albus in cute fuerit, et capillorum mutarit aspectum, ipsa quoque caro viva apparuerit, lepra vetustissima judicabitur atque inolita cuti. Contaminabit itaque eum sacerdos et non recludet, quia perspicue immunditia est. Sin autem effloruerit discurrens lepra in cute, et operuerit omnem cutem a capite usque ad pedes, 108.0372C| quidquid sub aspectu oculorum cadit, considerabit eum sacerdos et teneri lepra mundissima judicabit, eo quod omnis in candorem versa sit, et idcirco homo mundus erit. Quando vero caro vivens in eo apparuerit, tunc sacerdotis judicio polluetur, et inter immundos reputabitur; caro enim viva si lepra aspergatur, immunda est. Quod si rursum versa fuerit in alborem, et totum hominem operuerit, considerabit eum sacerdos, et immundum esse decernet. (Ex Hesychio.) Ostendit sermo ex parte quidem leprosum, Judaeum populum, ut pote in parte transgressorem legis, propter quod eum sacerdos ut immundum expellit; toto autem corpore leprosum, gentilem, qui totam transgreditur legem, verumtamen mundum eum sacerdos judicat, ut qui videlicet legis 108.0372D| jugo subjectus non fuit. Oportet autem, ut tamen arbitror, prius litterae decurrere expositionem, sic enim spiritalem intellectum ultro semetipsum ingerentem reperiemus, deficiente circa causas et usque ad finem sensum suum exerere non valente littera, sicut in praesenti cognoscimus. Sed primum quis est qui legem ferat, et ad quem proferat attendamus: Locutus est Dominus ad Moysen et Aaron. Quando loquitur Deus, duplex est fidelis auditus, sicut David propheta ait: Semel locutus est Deus, duo haec audivi (Psal. LXI), litteram videlicet et spiritum. Ergo spiritus, ut sublimiori, Moysi; littera autem, ut subjecto, Aaron loquitur: quia enim sublimis erat Moyses, et propterea dignus spiritu, subditus autem Aaron et aptus auditui populi egentis 108.0373A| littera, ipso Deo dicente de Aaron ad Moysen, disce, Ipse loquetur ad populum et ipse erit os tuum: tu autem ei eris in his quae ad Deum pertinent (Exod. IV). Ergo quod erat legis excelsius, hoc ad Moysen dicebatur, ipse quippe habebat ea quae ad Deum pertinent, id est, ea quae sunt spiritus; quod autem erat subjectum et humilius, hoc ad Aaron, ipse enim erat Moysi os ad populum, legem secundum litteram accipientem, quam et primam nos exponere promisimus. Leprae ergo species aut nimis aut moderate obscura est, et modo quodam obumbrata, et interim occulta sub pelle, necdum videlicet effervescente passione; quamobrem et nimia indiget deliberatione. Alia autem species ejus est, quae nimis clara est et valde perspicua, ita ut simplex sit ejus 108.0373B| et aperta cognitio. Ex his primam speciem LXX, secundum quos pene totus hic sensus secundum litteram exponitur, cicatricem significationis recte appellaverunt, id est, cicatricem passionem significantem. In duas autem partes hanc, id est, in nimis dubitabilem et in minus dubitandam, diviserunt, ex quibus unam telaugi, aliam autem appellaverunt augasma: telaugi quidem, quae licet de longe videatur; augasma autem aut nimis obscurum est, parvamque habet passionis insinuationem, et hanc dubitabilem, ut proximi disceptatione egeat, quatenus et lucore passionis hi qui judicant, sicut hi qui lapides inspiciunt pretiosos, egeant. In hac frequenter jubet sacerdotem considerare, et non credere obvenientibus sive occurrentibus primae probationis 108.0373C| aspectibus. Sed et si consideratio cicatricis necdum appareat humilior pelle, neque in loco pilus commutatus a passione albus factus fuerit, septem tamen dies separabitur ad aliam considerationem; et rursus alios septem dies; forsitan enim effervescente per tempus passione, manifestior morbus efficitur; permanente autem obscura cicatrice, et nulla facta in pelle permutatione, significationem dixit, non autem lepram manifestam. Cum qua significationem non subdidit custodiens eam, his qui secundum spiritum accipiunt legem, et qui quod minus est vel magis latet revelare atque addere possunt contemplativis interpretationibus spiritus, verumtamen non malum esse nimis significationem manifestaverunt. Nam quomodo mundaturus erat sacerdos, id 108.0373D| est, habentem mundum denuntiaturus, qui nequaquam hujus egeret si ex toto fuisset liber, propter quod eam obscuram appellavit; nec rursus inter munda post judicium, si malae fuisset cujusdam passionis facta significatio. Si autem etiam sic habens incidens significatio in pellicula, id est, si effusa fuerit, et plusquam prius, latior in pellicula processerit, et non immutatus fuerit pilus, hoc enim hic non reprehendit, polluit eum sacerdos, lepram esse passionem judicans, ipsius quidem cognitione dubitabili, ut pote obscura existente cicatrice; alba autem existente et similem mittentem pilum pelli, polluit hunc sacerdos et immundum ejici praecipit, etiamsi fuerit pars cicatricis sana, et carnem habens viventem, 108.0374A| id est, sub passione leprae non constitutam; cujus autem rei causa? quia lepra, inquit, inveterata est. Admirandum autem est hoc, nimiamque imperitiam vel magis reprehensionem legali ingerens litterae. Unde enim debuit sanabilis arbitrari passio, id est, ex vivo corpore vivaque carne, illic illam magis desperat, lepramque inveteratam dicit esse, id est, non sanabilem, sed diuturnam, et quasi passionis senescentem loco. De hac re rursus hoc quod sequitur invenies obscurius: quia eum qui toto leprosus est corpore, et a pedibus usque ad caput opertus morbo, munda teneri lepra, hoc de eo judicante sacerdote, vult; sin autem in eo visum fuerit aliquando corpus vivens, revocat sacerdos judicium suum et polluit eum: si remutatus fuerit in album, et tota 108.0374B| pellis ad passionem leprae translata fuerit, mundat eum sacerdos, cui judicare praeceptum est. Si autem et haec recte dictae sint, quamvis hoc nemo dicat, quam tamen satisfactionem ad aliam hanc reprehensionem reperiemus, quia leprosus non voluntariae passionis, sed quam invitus sustinet, poenas solvit, et qui debeat a lege mereri misericordiam, punitur; cumque dignus esset auxilio, propter infirmitatem hoc caret, subjiciturque noxae, qui si potuisset resistere, nunquam ei praevaluisset infirmitas; quique reprehendit naturam, cujus esset arbitratus accedente molestia: et non intentionis aut voluntatis suae: quid enim ageret ut in hoc non incideret morbo? Sed ait quispiam: Peccati vindictam vel poenam esse hanc passionem, et primam 108.0374C| quidem Mariam, deinde Oziam proponit, quorum illa quidem fratri detraxit: ille autem, dum esset rex, incensum inferre praesumpsit in sanctis, solis quippe hoc sacerdotibus licebat. Atque ideo non differente Deo poenam eorum, leprosi effecti sunt. Ergo oportebat ut hoc aperte lex diceret ad excusandum legislatorem contra eos qui eum putant injuste de leprosis sancire. Et non solum hoc de leprosis, sed et de his qui vulneratos habent oculos seu auditus, aut reliquos sensus, aliisque infirmis et paraliticis existimabitur: quod manifestum est ex eo quod discipuli caecum a nativitate videntes, Dominum interrogantes eum, dicebant: Rabbi, quis peccavit, hic, aut parentes ejus, ut caecus nasceretur (Joan. IX)? Tu autem mihi non relidas Christi responsionem 108.0374D| scienti quidem, sed quomodo multi habeant de passionibus quae nobis eveniunt quaerenti; sed et ipse Dominus: Dimittuntur tibi peccata (Matth. XIX), volens erigere paraliticum dixit. Sicut ergo Deo odibiles etiam hos de tabernaculo expelli oportebat, et injustitia levis putaretur, si alii simul injustitiam paterentur. Si autem dicis quia omnimodo in his passionibus peccata puniuntur, nam et eum qui fluxum seminis patitur, a tabernaculo prohibet, et eam quae fluxum patitur sanguinis: vera quidem dicis, sed non hoc tam satisfactio est, quam rursus alia scriptoris accusatio, qui necessitates naturae condemnat, quas defensare debuerat aut non factorem in naturalibus accusationibus injuriaret. 108.0375A| Quamobrem necessaria nobis est contemplatio legis, et utilis spiritalis interpretatio, mentisque oculum oportet oculo carnis praeponere, ut hoc quidem ad intelligentiam eorum quae sanciuntur, illo vero utamur ad legendum. Locutus est Dominus ad Moysen et Aaron dicens: Homo in cujus carne et cute ortus fuerit diversus color, sive pustula, aut quasi lucens quippiam, id est, plaga leprae, adducetur ad Aaron sacerdotem, vel ad unum quemlibet filiorum ejus: qui cum viderit lepram in cute, et pilos in album mutatos colorem, ipsamque speciem leprae humiliorem in cute, et carne reliqua, plaga leprae est, et ad arbitrium ejus separabitur. (Ex Hesychio.) Simpliciter seu generaliter hominem divina Scriptura appellat eum, qui Dei imaginem et nostrae conservet naturae 108.0375B| dignitatem. Propter quod audi sapientem: Magnum est homo, pretiosum vir misericors, in Proverbiis dicentem, hominem vero aliquem peccatorem, quasi male formatum nomisma describit, pellis autem seu cutis nomine, nunc uniuscujusque caro, nunc autem ejus designatur cognatio, propter quod in libro Job ex persona diaboli despicientis ea quae viro illi fortissimo evenerunt, tunc quando cum alia substantia filios filiasque ejus, domum super eos sepulturae vice congerens, disperdidit, dicitur: Pellem pro pelle, et cuncta quae habet homo dabit pro anima sua (Job II), id est, pellem quidem cognationis per filios perdidit, sed tamen sufficit ei quod pellis carnis ei salva est, minimeque corrumpitur propter quod subdidit, alioquin mitte manum tuam et tange 108.0375C| os ejus et carnem, et tunc videbis quod in faciem benedicat tibi. Quod autem nostra editio habet: Homo in cujus carne et cute ortus fuerit diversus color, sive pustula, aut quasi lucens quippiam, id est, plaga leprae, Septuaginta transtulerunt: Homo si cui factum fuerit in pellicula corporis ejus cicatrix significationis apparens; cicatrix autem significationis peccatum significat, ex his quae apparent manifestans quod occultum est et latens animae vitium. Lepram autem intelligimus legis transgressionem, quia quemadmodum leprosus dum totus sit sanus, ex parte aliqua leprosus factus, nihil juvatur ex salute minime facti leprosi corporis, sed removetur a tabernaculo ut immundus, sic et qui legis praecepta ex aliqua transgreditur parte, nihil ex custodia mandati 108.0375D| juvatur alterius: Qui enim totam legem custodit, peccat autem in uno, factus est omnium reus (Jacob. II). Hic ad Aaron sacerdotem adducetur, aut ad unum quemlibet filiorum ejus, filii autem sacerdotis sunt cognati ejus, secundum spiritum, a quo et sacerdotii habent dignitatem; sunt autem hi in quibus perfecta est plenaque philosophia, ut et discernere possint sublimia et animae dijudicare motus absconditos. Sed quomodo judicant? vident lepram in cute, et pilum ejus si in album mutatus fuerit, ad ipsam speciem leprae humiliorem cute et carne reliqua: per pilos autem significat cogitationes quibus ornatur anima, mensque contegitur, cum easdem ipsa pariat cogitationes sibi: nam et caput capillos generat 108.0376A| et ornatur ex eis ac tegitur, propterea et capilli capitis nostri numerati (Matth. X) dicuntur, cogitationes videlicet mentis. Caput enim ipsa quia principale est animae dicitur. Cur autem numerati sunt? procul dubio dicturus est quia per eas utique judex judicaturus est hominem, id est, accusantibus eis vel excusantibus, sicut ait Paulus, in tempore quo nostra judicabuntur occulta (Rom. II). Propterea intelligimus in Nazaraei capite ferrum non ingredi, dum aliis sine culpa inferatur, quia quibus sunt superflui capilli, non solum nihil nocet sed et lucrum est tonderi; quibus autem non sunt superflui, damnum est propter naturalis decoris spoliationem capillorum depositio: sic quibuscunque superfluae cogitationes importunae sunt, bene ab eis commutatione consiliorum 108.0376B| vel obvenientium omnino phantasiarum more tonsurae carent. In Nazaraeo autem non sunt, totus enim sanctus est, propter quod ferrum in capite ejus non ascendit, cum bono utatur consilio et capillos cogitationum necessarios et non superfluos habeat, ex quibus non incidit cum non tractet deteriora neque commutet. Si ergo pilum in albo hic de quo nunc est sermo commutaverit, cogitationem convertens in impudentem conditionem manifestamque peccati, ipsaque species leprae humilior fuerit carne et cute reliqua, hanc enim considerat, et si viderit apparuisse nimiam infirmitatem atque defecisse naturalem virtutem, quod est species leprae humilior cute aut carne reliqua, separat et immundum eum recte sacerdos judicat utpote languentem quidem ex 108.0376C| intentione sua et voluntate. Si autem lucens fuerit candor in cute nec humilior carne reliqua, et pilus coloris pristini, recludit eum sacerdos septem diebus, et videbi tet considerabit die septima; et siquidem lepra ultra non creverit nec transierit in cute priores terminos, rursus includet eum septem diebus aliis, et die septimo contemplabitur; si obscurior fuerit lepra et non creverit in cute, mundabit eum, quia scabies est; lavabitque homo vestimenta sua et mundus erit. Quod si postquam a sacerdote visus est redditus munditiae, iterum lepra creverit, adducetur ad eum, et immunditiae condemnabitur. (Ex Hesychio.) Licet manifestum sit, quod in suspicionem venerit peccatum, mens tamen quae deliquit, quae procul dubio per aspectum significatur, secundum traditionem 108.0376D| Septuaginta, humilior carne reliqua non fuerit, id est, semetipsa neque ad habitudinem quam sortita est infirmior, nec per eveniens peccatum immutaverit cor, dilectrixque peccatorum fuerit effecta: hoc est enim nec candorem humiliorem videri carne reliqua, et pilos esse coloris pristini, sed obscuriorem aspectum, sicut Septuaginta edunt, habeat, quem esse mentem diximus; adhuc quippe propter semel commissum delictum obscura ac dubia est, tamen hunc removeri non praecepit, sed ut peccantem quidem septem dies et alios totidem removet a tabernaculo sacerdos, probationis simul emendationisque gratia. Munditiae vero restituit post hoc, si inspiciens bis obscuriorem invenerit maculam 108.0377A| nec crescentem in cute: si enim crevisset peccatum augmentatum transisset in carne reliqua, diffusumque carni immundum eum qui in deterius proficit ostenderet; quia autem non crevit, sed permansit, similiter aspectus sive species obscurior. Quid enim iniquitate obscurius est? De qua caligant oculi ut neque Deum, neque hoc quod expedit perspicue intendere permittamur; vel si aspectum obscuriorem dubiam quibusdam incertamque dixeris peccati suspicionem, id est, utrum sit an non, necessariam habet et haec sacerdotem utpote qui novit quomodo munditiae restituat. Ille autem simpliciorem eam denuntiat brevemque, aqua diluens vestimenta, baptismatis videlicet sive poenitentiae. Est enim efficax aqua poenitentiae lacryma, quam nemo peccat, 108.0377B| gratiae reliquias appellando baptismatis. Quod ergo ita se habet: Septuaginta passionis significationem propterea ediderunt, quia quae sunt occulta ex parte prodidit et latere omnimodo non permisit, sed instituit sacerdotem medici vicem in hoc habentem, quod medicamentum debeat adhibere siquidem et adhibuit. Tu autem cognoscens quia significationem appellet tale peccatum, non abscondas malum a vero sacerdote, licet dubium tectumque sit aliis, sed ostende ac prode; diebus enim quibusdam te separans sacerdos a sanctorum tabernaculo, rursus suscipiet, rursus quo oportet modo vestimenta prius carnis, sicut ait legislator, diluentem, sed vide et veniam percipiens custodi ne polluas, postquam semel laverit tunicam carnis, nam si etiam post haec significatio 108.0377C| passionis inciderit in pellicula, vel secundum nostram editionem, creverit et rursus a meliori parte ad peccatum reciderit commutatusque fuerit, videbit sacerdos et illico vergentem ad deteriora reperiens, immunditiae condemnabit, subsequuntur Septuaginta et dicunt quia lepra est: aperte enim hujus qui talis est, anima ad profanas declinans voluptates leprosa fit. Propterea et Paulus, qui in Corintho fornicatus est (I Cor. V), quia significatio passio fuit, manifesta enim erat nec occultabatur, a sanctorum removit tabernaculo, et tradi Satanae in interitum carnis praecepit: qui cum inspexisset secundo passionem et vidisset quia non crevit, sed et eum qui passus fuerat per lacrymas poenitentiae vestem carnis abluisse, e vestigio suscipi jussit. Quod 108.0377D| autem septem diebus a tabernaculo non semel sed bis sacerdos susceptum separat, quaerere et scire studiosos oportet, secundo siquidem hoc fieri in lege propter hoc praeceptum est ut ostenderet non negligenter sed studiose eum debere inspici, et duplici probatione transacta, districtum in eo fieri judicium. Manifestum quippe erat sacerdoti peccatum, sed cum animum passioni consentientem suspicabatur, non tamen manifeste sciebat, necessario illum iterum inspiciebat: est quippe invisibilis et ad inspectionem difficilis. Hinc Dominus non semel Petri animum post negationem, sed secundo ac tertio quemadmodum se haberet interrogat (Joan. XXI), non ut ignorans, hoc enim in responsionibus suis 108.0378A| ipse Petrus manifeste probat, quas aperte ipse ad scientem, nihilque ignorantem refert, sed quia dispositionem perscrutabatur animi, dicebat quippe: Simon Joanna, amas me? docere nos voluit quomodo perscrutaremur et quomodo judicaremus per frequentem videlicet inquisitionem: septem autem dies non frustra posuit, sed ut necessarium praesenti intentioni numerum honoravit; in ipso quippe omne vinculum omnisque obligatio ex lege cessabat. Septenarius ergo numerus totius habere praesentis vitae creditur plenitudinem, quae in se septem diebus rotae volvitur modo, quo completo recte omne peccatum, omneque vinculum saeculi cessat, atque omne servitium: quamobrem septima in divinis Scripturis requies nominatur, quemadmodum et 108.0378B| Paulus de Moyse ait: Dixit enim in quodam loco de die septima sic, Et cessavit Deus ab omnibus operibus suis; et paulo post subdidit: Qui autem intravit in requiem ejus, et ipse requievit ab operibus suis, sicut et a suis Deus (Heb. IV): sed et Ecclesiastes ait: Da partem septem, nec non et octo (Eccle. XI), providentiam haberi praesentis saeculi praecipiens et futuri. Plaga leprae si fuerit in homine, adducetur ad sacerdotem et videbit eum; cumque color albus in cute fuerit, et capillorum mutaverit aspectum, ipsa quoque caro viva apparebit, lepra vetustissima judicabitur, atque inolita cuti: contaminabit itaque eum sacerdos et non recludet, quia perspicue immunditia est. (Ex Hesychio.) De quibus enim superius plane atque sufficienter exposuit, de his haec rursus 108.0378C| videtur legislator adjicere, sed non ita est: nam et si verbis est proximum, multum tamen diversam atque differentem habet intentionem; hic siquidem non de quolibet simpliciter peccato, sed de manifesta transgressione legalis dicit litterae, propter quod plagam leprae passionem ipsam appellavit. Non ignoramus autem quia lepram dixerimus legis esse praevaricationem, quia nocet etiam cum partitialis sit, sicut lepra, licet parvam partem comprehendat corporis. Quam autem legem existimant propriam, non eam quae est de invidia et adulterio, rapacitate et avaritia, et de honorandis parentibus, nam similis lex erat et gentibus; sed eam quae de sacrificiis et purificationibus sanciebat, non tangas, non gustes, non contrectes eam quae circumcidi carnem jubebat. 108.0378D| Haec enim erant ejus propria, cum gentibus communionem non habentia. Si ergo plaga hujus leprae in homine orta fuerit, et videns eum sacerdos, album colorem in cute perspexerit, praevaricationem manifestam, apertamque litterae, illeque voluntate atque ex judicio egerit, hoc enim esse capillorum aspectum in album mutari, id est, aperte animum in aliqua praevaricatione transferri, superius diximus; habet autem ipsa species vivam carnem, ut qui videlicet et si in aliquo transgreditur, in aliis tamen legem defendit, quam frustra sanam carnem appellaret, nisi et beatus Paulus sic illam appellasse videretur; ait enim: Justitiis carnis usque ad tempus correctionis impositis (Hebr. IX); lepra vetustissima 108.0379A| judicabitur, consenescit enim peccato et non corrumpitur, quia pugnam in se continuam et rixam habet, dum in aliquibus legem despicit, in aliquibus defendit, propter quod eum contaminat sacerdos et non recludit, vel, sicut Septuaginta, et separat, quia perspicue immunditia est. Quomodo enim non abominabilis et immundus est, qui legem inhonorat, quam ipse sibi necessariam esse ex parte custodiendo confirmat? Sin autem effloruerit discurrens lepra in cute et operuerit omnem cutem, a capite usque ad pedes, quidquid sub aspectu oculorum cadit, considerabit eum sacerdos, et teneri lepra mundissima judicabit, eo quod omnis in candorem versa sit, et idcirco homo mundus erit. Quando vero caro vivens in eo apparuerit, tunc sacerdotis judicio polluetur, et 108.0379B| inter immundos reputabitur, caro enim viva, si lepra aspergatur, immunda est. Quod si rursus versa fuerit in alborem et totum hominem operuerit, considerabit eum sacerdos, et immundum esse decernet. (Ex Hesychio.) Lepram in cute didicimus legalis esse litterae praevaricationem: bene autem dixit, in cute, quia sabbati, circumcisionis vel purificationum, quae per legem sanciuntur, transgressio non affert animae laesionem, coercet quippe legis littera exteriorem hominem. Si ergo eadem lepra tegat omnem cutem a capite usque ad pedes, et quidquid sub aspectu oculorum sacerdotis cadit, mundum eum decernit: si enim quispiam a tota legis litterae recedat custodia, et neque circumcisionem, neque ciborum differentiam, neque sabbatorum custodiam, 108.0379C| nec pollutionum aut sacrificiorum aut aliquorum aliorum talium exerceat opera, sed ab omnibus legalibus elementis recedat, atque a capite usque ad pedes, a primo videlicet usque ad ultimum horum mandatorum, ad meliora cucurrerit atque perfectiora, feceritque hoc in conspectu sacerdotis, id est, Christi, ut ipse videns transgressionem imperfectorum, suscipiat, teneri eum lepra mundissima judicabit, eo quod omnis in candorem versa sit, ad claritatem videlicet, hic semetipsum Evangelicae conversationis transtulit, sicut populus ex gentibus, ad quos dictum est, Luceat lux vestra coram hominibus (Matth. V): Et rursus. Sicut in die honeste ambulemus (Rom. XIII), propter quod filii lucis non noctis, neque tenebrarum nominantur. Quod si caro viva 108.0379D| in ea apparuerit, id est Judaicum mandatum, quia viventia non propter accipientes, sed propter dantem illa putantur eloquia, magis autem et propter accipientes, si secundum illum modum quem data sunt custodiantur, necesse est ut qui nec haec operatur, neque illa a quibus recessit polluatur; sed utriusque probationem proferamus, viventia quidem, quia dicantur legalia Judaeorum mandata, audiamus Stephanum de Moyse Judaeis dicentem: Hic est qui fuit in Ecclesia in eremo cum angelo qui loquebatur ei in monte Sina cum patribus nostris, qui suscepit verba viventia dare nobis. Ecce verba viventia appellavit justificationes legis. Quid autem subdidit: Cui noluerunt obedientes esse patres nostri, 108.0380A| et quidem obedierunt quantum ad faciem apparentis litterae. Sed non obedire dixit, non obedire menti, nec intentioni, sed in solis litteris legem dantis, ex multitudine quae putatur immunditiae secundum legem mundus efficitur; ita et plebs de gentibus, in multitudine et perfectione legalis litterae praevaricationis munda per ipsam legem efficitur, quae non litteram sed spiritalem mandati quaerit intelligentiam. Caro et cutis in qua ulcus natum est et sanatum, et in loco ulceris cicatrix apparuerit alba sive subrufa, adducetur homo ad sacerdotem, qui cum viderit locum leprae humiliorem carne reliqua, et pilos versos in candorem, contaminabit eum: plaga enim leprae orta est in ulcere. Quod si pilus coloris est pristini, et cicatrix subobscura, et vicina caro non est humilior, 108.0380B| recludet eum septem diebus, et siquidem creverit adjudicabit eum leprae. CAPUT II. Quomodo leprosus recludendus sit certo tempore ut probetur per sacerdotem. (IBID.) Sin autem steterit in loco suo, ulceris est cicatrix, et homo mundus erit. (Ex Hesychio.) Beata est continua legis meditatio atque conversatio, habereque semper in manibus thesaurum, ex quo cognitionis Dei procedunt divitiae. Quamobrem nos quoque cum omni studio ea quae nunc sunt in littera latentia perquiramus. Ulcus natum et sanatum per poenitentiam curatum peccatum est, quid enim sic vulnerat animam et complet maculis, quomodo peccatum? unde et David dicebat: Computruerunt 108.0380C| et deterioraverunt cicatrices meae a facie insipientiae meae (Psal. XXXVII). Quid autem rursus curat animae vulnus? quo oportet modo peracta poenitentia. Locus hujus vulneris est actio et consilium, circa quod peccatum gestum est, veluti David locus ulceris fuit desiderium corporis, propter hanc enim et in Bersabeae adulterium, et in Uriam homicidii crimen admisit: sed quamobrem cum dixisset ulcus album, hoc ipsum tamen dixit album seu rufum fieri? quia album quidem dixit quod fit ex vulnere legalis transgressionis, alba legem vocans, non enim erat calefacta sole justitiae et propterea rubra non erat; ergo rubrum quod ex Evangelica venit praevaricatione evidentius appellatur, utrumque tamen in Christum est, in quo ab Ecclesia in Canticis 108.0380D| canticorum dicitur, fatruelis meus albus et rubicundus (Cant. V); ipsius enim est lex, ipsius Evangelium. Sed quae est, inquis, legis transgressio ad ipsum pertinens, utique Christum ejusque mysterium? id est, idolothiti omnis, sanguinis, et suffocati esus, nam haec et si legalia sunt praecepta, Ecclesiam tamen ea custodire apostoli praeceperunt, quod ostendit Jacobus dicens: Visum est sancto Spiritui et nobis, nihil amplius superimponere vobis oneris, exceptis his, abstinere ab idolothitis, et sanguine et suffocato, et fornicatione (Act. XV). Evangelica est autem, quae non secundum legem erat: Quicunque dixerit fratri suo Fatue reus erit judicio: et qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam 108.0381A| maechatus est eam in corde suo (Matth. V). Si ergo sanato albo, et poenitentia curato peccato, in loco ulceris, in regione videlicet peccati, ulcus album aut rubeum videatur, secta quaedam praedicti peccati Evangelici sive legalis apud peccantem reperta fuerit, necessario ad judicium hoc sacerdotis venit, qui si viderit locum leprae humiliorem carne reliqua, id est, humiliorem factam a semetipsa mentem manifesteque animum mutatum ad malitiam, hoc enim est pilos in candorem verti, contaminabit eum sacerdos, semel enim in habitudine peccati factus est, et animae mala depastio per ulcus incubuit, unde lepram et vulnus et florentem eam passionem legislator appellavit. Quod si pilus coloris est pristini et cicatrix subobscura, id est, poenitentis 108.0381B| visus, et sic diebus septem recludi praecepit, pro eo quod omnino in tali suspicione venerit, tempus definire suspicioni voluit; et siquidem creverit et mala gloriatio multiplicata fuerit, adjudicabit eam leprae. Dicit autem lepram animae immunditiam, quae crevit sive effloruit, posterioribus actionibus multiplicata; sin autem non est multiplicata, sed steterit in loco suo, nihil enim amplius in hoc peccasse invenitur nisi solum hoc peccatum quod omnes cognoverunt, de quo et egit poenitentiam, mundum illum sacerdos judicat. Cicatrix enim vulneris quia passus, non autem quia adhuc patiatur ostendit. CAPUT III. De plaga leprae exusta, sive cicatrice, etc. 108.0381C| (IBID.) Caro et cutis quam ignis exusserit, et sanata, albam sive rufam habuerit cicatricem, considerabit eam sacerdos, et ecce versa est in alborem, et locus ejus reliqua cute humilior contaminabit eum, quia plaga leprae in cicatrice orta est. Quod si pilorum color non fuerit immutatus, nec humilior plaga carne reliqua, et ipsa leprae species fuerit subobscura, recludit eum septem diebus et die septimo contemplabitur; si creverit in cute lepra contaminabit eum, si autem in loco suo candor steterit, non satis clarus, plaga combustionis est, et idcirco mundabitur, quia cicatrix est combusturae. (Ex Hesychio.) Quibusdam legislator de eisdem videtur loqui, sed non ita est, nam secundum aliquid eadem dicit, secundum autem aliquid differt, cum passionem quippe proponat 108.0381D| alteram, eamdem tamen passionis subinfert dijudicationem. Superius autem de aliquo ulcere obveniente locutus est, quod ex aegritudine corporis generatur et proficit, haec enim solet Scriptura sacra ulcera appellare; quae vero sunt de ferro aut lapidibus, aut alia aliqua percussione, plagas vocat et vulnera, propter quod de Lazaro inquit, quia canes venientes lingebant ulcera ejus (Luc. XVI): mundae quippe carnis fame morboque corruptae erant illa vulnera. De eo autem qui descendit ab Hierusalem in Jericho, et in latrones incidit, plagas, inquit, imponentes ei recesserunt (Luc. X); deinde post pauca, plagas istas sicut vulnera alligare Samaritanum praescribit: manifestam ergo differentiam 108.0382A| ulceris et vulneris aut plagae, ipse per Scripturas Spiritus divinus ostendit. Quid ergo vere ulcus est neglectae carnis nostrae nisi corporis voluptas et ebrietas et gastrimargia? Haec enim luxuriante corpore et in semetipso exsiliente proveniunt. Ignis autem major invidia, ignis latens et consumens paulatim habentem se. Propter quod et Isaias dixit: Zelus apprehendit populum ineruditum, et nunc ignis adversarios consumit (Isa. XXVI). Zelum imperitorum dixit invidiam, zelantur enim non ut imitentur virtutes, sed ut illas impediant, operantemque perimant. Si ergo combustio alicui homini videlicet peccatori ex invidia contigerit, et sanatus fuerit poenitentia, scrutatur cicatricem, ne forte post poenitentiam in passionem recidat, et si 108.0382B| reversum invenerit, contaminabit eum, immundum recte judicans. Terra enim saepe venientem super se bibens imbrem, et proferens herbam opportunam illis a quibus colitur, benedictionem accipiet a Deo, proferens vero spinas ac tribulos reproba est et maledictioni proxima, cujus finis in combustionem, sicut Paulus ait (Hebr. VI). Si autem non inventa fuerit redisse ad iniquitatem suam invidia, nec ex operatione posteriori diffusum priori peccato latius ulcus habuerit, mundum illum sacerdos judicat, utpote qui semel per poenitentiam est mundatus: discernit autem et pilum intendens, si mutavit in album, et si humilior est a cute locus, quae omnia plenissime in superioribus interpretati sumus; ideo enim his brevitas 108.0382C| adhibenda est, ut ad futura curramus. Sequitur: Vir sive mulier in cujus capite vel barba germinaverit lepra, videbit eum sacerdos, et si quidem humilior fuerit locus carne reliqua, et capillus flavus, solitoque subtilior, contaminabit eos, quia lepra capitis ac barbae est. Sin autem viderit et locum maculae aequalem vicinae carni, et capillum nigrum, recludet eos septem diebus, et die septima intuebitur; si non creverit macula et capillus sui coloris est, et locus plagae carni reliquae aequalis, radetur homo absque maculae loco, et includetur septem diebus aliis; si die septimo visa fuerit stetisse plaga in loco suo, nec humilior carne reliqua, mundabit eum, lotisque vestimentis mundus erit (Ex Hesychio.) Non de quibuslibet hic, sed necessariis hoc mandatum lex dedit, nec enim de 108.0382D| solis actionibus ei, sed et de futuris divinis dogmatibus pertinebat. Quando ergo errare cuiquam in divinitate contigit, maculam leprae in barba et in capite habet. Hunc sacerdos inspiciat, et si viderit humiliorem locum carne reliqua, et miseriorem praesumptionem ex blasphemia factam; quomodo autem hoc fit? id est, si pilus flavus, solitoque subtilior fuerit, id est, et si non nimis, ad modicum tamen animum ad blasphemiam intendit; hoc enim subtilem esse pilum et neque efflorere sed flavescere ostendit; contaminabit eos sacerdos. Quare? quia lepra capitis ac barbae est, vel, sicut Septuaginta edunt, vulnus est, vulneratus enim a diabolo et collisus ad tantam pervenit impietatem. Quia enim 108.0383A| saepe contingit quempiam, et contra voluntatem suam loqui impia. Si viderit locum maculae aequalem vicinae carni, et capillum nigrum, ut non exuberet hoc quod ex diabolica operatione animae est vulnus inflictum, id est, impietas dogmatum, recludet eos septem diebus sacerdos, non pro poena tantum, quantum districtae probationis causa: tempus enim in omnibus quidem, districtius tamen in his quorum lingua circa Divinitatem vacat. Intuendum est deinde quomodo post reclusionem judicat: admiranda est districtio quam contra eos qui impie in dogmatibus agunt servat. Si non creverit macula, videlicet impietas, et capillus sui coloris est, id est, nec capillus flavus in ea est, cum non possit cogitatio propter negationem cognosci, 108.0383B| utrum sponte aut invitus impie egerit, tunc jubet radi hominem absque loco maculae; aperte ergo alia radi praecepit verba et castigari, si forsan ex eis comprehendi possit utrum per subreptionem, sicut evenire frequenter solet, an malevole de Deo impia sit locutus. Vulnus autem antiquum non praecepit radi, quia verbum in quo delinquitur, quando semel qui peccavit negaverit, dijudicari jam non oportet. Quis enim reum judicet peccati eum, qui quod confessus est lingua, voluntate se protulisse negat? Quando autem de eo sic judicans non comprehenderit crevisse maculam, nec dilatatam in eo viderit impietatem, quoniam blasphemans omnino polluit stolam baptismatis, recte cum praecepit per poenitentiam lavare vestimenta, et tunc mundus 108.0383C| erit, quia omnis impietas per mundam poenitentiam mundatur. Verumtamen hic si praedicto mundatus modo, impia rursus locutus fuerit, non inspiciet sacerdos de pilo flavo, non quaeritur, inquit, quo animo impia locutus sit, sed quia in ea de quibus poenituit recidit, immundum eum recte esse judicat, si non capillus niger fuerit, id est, si non lugens apparuerit impietatem; lugens vero non solum habitu, sed et animo et cogitationibus, nigrum namque manere lugentium est proprium. Quoniam autem interiorem hominem oportet lugere pro peccatis quem cogitationes contingunt [contegunt], recte ejus poenitentiam per pilum nigrum significavit; sed sufficienter de his quae in Deo committuntur impietatibus, tam ex voluntate quam ex ignorantia locutus, 108.0383D| ad alia vulnera moderatiora sermonem vertit. Vir et mulier, in cujus cute candor apparuerit, intuebitur eos sacerdos: si deprehenderit subobscurum alborem lucere in cute, sciat non esse lepram, sed maculam coloris candidi, et hominem mundum. (Ex Hesychio.) Cum maxima districtione superius in divinis dogmatibus, et eorum praevaricationibus usus fuisset, nunc quia de illis loqui supplevit, recte suae austeritatem deposuit districtionis. Et de his quae sunt secundum legem Judaicam dogmatibus loquitur, et quae in ea sunt culpas, subobscurum alborem et lucentem esse dixit. Quemadmodum ergo cicatricem albam esse diximus transgressionem 108.0384A| legalis litterae, sic et ejus ignorantiam subobscurum alborem et lucentem intelligamus dici; ignorantiam autem non omnium quae dicit, nec eorum quae communia cum lege naturali, vel evangelicis praeceptis sunt possidet. Neque enim ignorare, Non occidas, non moechaberis, non furtum facies, cuilibet ignoscitur, sed quorumdam partitialium, parvorumque mandatorum ignorantia, veluti quando oportet mundari menstruatam, quando offerri pro pariente masculum, quando etiam pro ea quae feminam peperit; propter quod eam subobscurum alborem, utpote parvas cicatrices partitialium praeceptorum ignorantiam habentem appellavit. Qui ergo talis est, necesse non habet mundari, neque enim ad justificationem Judaeorum, sed ut aggravaretur 108.0384B| eorum jugum tradita sunt. Propter quod et Deus per Prophetam dicebat: Dedi eis praecepta non bona, et judicia in quibus non vivent (Ezech. XX). CAPUT IV. De viro, de cujus capite capilli defluunt. (IBID.) Vir de cujus capite capilli fluunt calvus ac mundus est, et si a fronte ceciderint pili, recalvaster et mundus est: si autem in calvitio, sive in recalvitio albus vel rufus color fuerit exortus, et hoc sacerdos viderit, inquinabit eum haud dubie leprae, quae orta est in calvitio. Reminiscendum est quia capillos pro cogitationibus intelleximus. (Ex Hesychio.) Ornare quippe caput, ac tegere constituti sunt, sicut cogitationes mentem, non autem inordinatas cogitationes deducamus ad medium, quia et capillorum incompositio 108.0384C| foeditatem pro ornatu praebet, insuper quemadmodum capillorum quidam decidunt, alii autem renascuntur nulloque tempore nasci cessant, sic et his quae sunt in nobis cogitationibus decidentibus, aliae renascuntur. Ergo hic calvum appellat simplicem hominem, non eum qui omnino insipiens est aut irrationalis: quis enim est homo qui non capillos, licet paucos, in capite habeat? Hunc ergo describit qui cogitationes paucas per simplicitatem gerit, eumque mundum recte esse praecepit: quemadmodum enim mundum aestimat eum qui ex toto simplex est, sic et illum qui ex parte est. Maxime autem hunc qui ex simplicitate est, nam hoc intelligendum est in capillis fluentibus, hoc est rarescentibus, in fronte, quem et calvastrum 108.0384D| appellavit. Hic autem priore deterior est, nam melius quidem est virtutes abscondere, si tamen aliquis gloriam earum prodat, tolerabilis passio est et vicina veniae, propter quod erit mundus: quia enim secundum faciem divina Scriptura prodi virtutes et coram hominibus, per eas dicit ornari: Attende Paulum dicentem: Ea quae secundum faciem sunt videte: si quis videtur sibi Christi se esse, hoc cogitet iterum apud semetipsum, quia sicut ipse Christi est, ita et nos (II Cor. X). Hoc autem, si nullum peccatum ex simplicitate simplicis committatur, si autem facta fuerit in calvaria ejus aut in recalvitio macula alba aut rufa, lepra est. Quare? quia nemo sic est simplex ut nesciat quia non debeat 108.0385A| manum in ignem mittere, neque in praecipitii altitudine semetipsum dare, neque abuti gladio in locis vitalibus; si autem haec scit quomodo non amplius norit quod occidere malum sit, quod detrahere pessimum, quod idolothita comedere impium, atque mulierem alienam concupiscere sit iniquum? Si ergo eum sacerdos maculam habentem albam aut rufam in calvitio, aut in recalvitio ejus, id est, in ea quae est ex toto vel ex parte simplicitate, evangelicam vel legalem eum normam peccantem praevaricatum fuisse reperit, condemnabit, sive contaminabit eum. Quare? quia haud dubie lepra orta est in calvitio, vel, sicut Septuaginta, quia in capite ejus macula ejus ait, id est, quia in validis et necessariis peccavit, in quibus nemo peccans veniam 108.0385B| meretur. Naturalis enim lex ad quam necessaria legis tendunt, et multo magis evangelica praecepta, nec ab animabus quidem sunt aliena simplicibus. Sequitur: Quicunque ergo maculatus fuerit lepra et separatus ad arbitrium sacerdotis, habebit vestimenta dissuta, caput nudum, os veste contectum, contaminatum, ac sordidum se clamabit omni tempore quo leprosus est, et immundus solus habitabit extra castra. (Ex Hesychio.) Ea quae ad faciem est interpretatio litterae omnino multis videtur esse ridicula, quid enim prodest vestimenta dissuere, aut caput habere nudatum, os contectum? Nec ille enim qui corpore leprosus odorem spirat putoris, ut recte os suum hujus rei operiat gratia, sed quia leprosum legislator intellexit eum qui secundum 108.0385C| praedicta peccata immundus est, necessario ejus dissolvi vestimenta praecepit, ut per hoc cognosci possit quia dissolutas habeat virtutes, atque vires animae, quae eam ab aestu atque gelu peccati poterant custodire. Habere autem eum et caput nudatum praecepit, ut pote salutis galeam non habentem quam Paulus inter intelligibilia arma sumi praecepit: os etiam non frustra operiri praecepit (Ephes. VI). Sed quia cum mali odoris peccatum sit et omnem pravam emittat exhalationem, multo magis tamen eam quae per linguam est possidet, simul etiam et a doctorali dignitate hunc qui talis est prohibet, quomodo enim culpae casum coerceat, qui est ipse culpabilis; quomodo qui furatur, praecipiat non furari? qui moechatur, jubeat non moechari? Unde et David dicebat: 108.0385D| Peccatori autem dixit Deus, Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum: tu vero odisti disciplinam, et projecisti sermones meos post te (Psal. XLIX). Et quidem semper, hoc est, et omni tempore quo leprosus est, id est, omnibus diebus quibus in eo fuerit macula. Quid ergo per haec significat? quia etsi semel peccaverit, etiamsi non addiderit ad peccandum, immundus tamen usque dum poeniteat dicitur, quia sine poenitentia lepra peccati poenitus non mundatur, ideoque macula intelligibilis leprae in ipso manet. Praeterea verus leprosus, id est, peccator solus ac separatus 108.0386A| habitat, tam ut confundatur quam ut nullus societatis ejus contagio noceatur. Unde Dominus Petro de eo quod peccaverat, et Ecclesiae ut converteretur atque emendaretur detractabat obedire, sit tibi, inquit, sicut ethnicus et publicanus (Matth. XVIII). Habitabit extra castra: legis quippe mandata evangelicis nimis sunt secundum spiritum consonantia. Unde Joannes separans ab intelligibili tabernaculo intelligibilem leprosum in catholica Epistola scribit: Quicunque venit ad vos, et hanc doctrinam non affert, non recipiatis eum in domum, et ave ei ne dixeritis (II Joan. 10). Et ut haec omnia facilius memoria comprehendi possint, breviter ea recapitulanda esse censemus, quibusdam tantum locis, juxta quod in aliis sanctorum praedicatorum dictis 108.0386B| reperiebamus, sensu mutatis, ad idem tamen sacramentum per omnia respicientibus. Lepra doctrina est falsa. Proinde leprosi non absurde intelliguntur haeretici, qui unitatem verae fidei non habentes, varias doctrinas profitentur erroris, veraque falsis admiscent, sicut et lepra veris falsisque locis humana corpora variando commaculat. Hujus scilicet leprae invenimus legislatorem sex species in homine posuisse: prima capitis et barbae, secunda calvitii et recalvitionis, tertia carnis et cutis, quarta cutis corporis, et cicatricis albae cum rubore, quinta ulceris et cicatricis, sexta ustionis. In capite lepram portat, qui in divinitate Patris, vel in ipso capite, quod est Christus, peccat: Caput enim viri Christus est (I Cor. XI). Hanc lepram Judaei habent, et Valentiniani, 108.0386C| Marcionistae, Fabiani, Manichaei, Ariani, Sabelliani, Macedoniani, Anthropomorphitae, Priscilliani, Donatistae, Nestoriani, Eutychiani, quique omnes in calvaria lepram gerunt, qui de apostolis et sanctis Christi perverse aliquid sentiunt, atque eos falsum quodlibet praedicasse confingunt: sicut enim barba ornamentum est viri, ita Christi apostoli et doctores, ornamentum est corporis Christi. In corpore lepram habent, qui Ecclesiae detrahunt, sicut Carpocratiani, qui negant carnis resurrectionem; sicut Novatiani, qui nuptias damnant, et peccantibus poenitentiam negant; sicut Eraclitae, qui inter alios errores, regnum coelorum parvulos habere non credunt; sicut Ariani qui vetant pro defunctis offerre sacrificium. In carne et cute gerunt lepram, qui carnalia vel exteriora 108.0386D| suadere conantur, ut Corintiniani, qui resurrectionem futuram in carnis voluptate existimant, vel sicut Ariani qui dicunt in fide manentibus, quamvis carnaliter vivant, non posse computari peccata. In cicatrice sanati ulceris lepram portat, qui post cognitionem et medicinam Dei et manifestationem fidei quam in Christo suscepit, rursum in ipsa cicatrice ostendit aliquod indicium erroris prioris aut perfidiam dogmatis veteris. In carne viva gestat lepram, qui de anima, quae vita est carnis, aliquod falsum existimat, sicut Luciferiani, qui dicunt animam de carnis substantia propagatam; sicut Arabici, 108.0387A| qui animam simul cum corpore mori putant. In cicatrice ustionis lepram habent Manichaei haeretici, qui inani abstinentiae cruciatu corpora sua exurunt, et per infidelitatem, non munditiam inde, sed lepram gignunt. De talibus enim praedicabat Apostolus: Discedunt, inquit, quidam a fide attendentes spiritibus erroris et doctrinis daemoniorum, in hypocrisi loquentium mendacium, et cauteriatam habentium suam conscientiam, prohibentium nubere, abstinere a cibis quos Deus creavit ad percipiendum (I Tim. IV). Sed adhuc adjecit colores leprarum, id est, pallidam, rubentem, albam, lividam, nigram, florescentem. Itaque dum pallidam lepram dicit, imbecillam et fragilem fidem animae denotat. Isque perdito colore integrae sanitatis, erroris infirmitate languescit; cum 108.0387B| autem rubicundam lepram ostendit, homicidii cruore mentem infectam denotat et inurit: cum vero albam, illos haereticos qui se mundos appellant, sive reliquos qui de falso merito gloriantur, sicut Pelagius et Novatus. Cum autem nigram vel lividam lepram commemorat, invidiae et livoris notas exsecratur. Cum vero nigram insinuat, sacrificiorum fumo et busto idololatriae denigratam conscientiam detestatur. Cum autem florescentem toto corpore et cooperientem omnem pelliculam corporis a capite usque ad pedes dicit, avaritiae crimen ostendit, quia nunc floridum et jucundum putatur hominem felicem esse in hoc mundo, et divitem videri in saeculo, haec enim pestis avaritiae omne genus hominum quasi totum corpus crebro erroris istius contagio 108.0387C| commaculat. Cum autem lepram quae habet ruborem cum pallore permixtum, eum hominem denotat, qui cum sit imbecillis animo et mendax, facile in furore prorumpit, et levitate morum cito perierat; pallor enim mentientem linguam significat, rubor iracundiam manifestat. Est itaque lepra peccati quae sacrificiorum oblationibus emundatur, id est, corde contrito et humiliato: Sacrificium enim Deo spiritus contribulatus est (Psal. L). Est et idololatriae quae aqua diluitur baptismi. Est et haereticorum, quae septem dierum purgatione extra castra habeatur, id est, per septiformis Spiritus agnitionem purificetur. Est quae visu sacerdotis aufertur per doctrinam. Genus autem leprae quod mundari omnino non potest, eorum est, qui in Spiritu sancto peccant, nec dicunt 108.0387D| poenitentes posse consequi veniam; de his ait Veritas: Qui peccaverit in Spiritu sancto, non remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro. Quod vero jubetur leprosis ut exeant de castris, et sedeant foris donec mundetur lepra eorum, intelligitur haereticos projici debere ab Ecclesia, donec proprio errore purgentur et sic revertantur ad Dominum. Ejusmodi vero dissutis tunicis, capite deoperto, et ore obvoluto sedere jubetur, leprae munditiam exspectans: dissutis tunicis, id est, omnibus secretis manifestatis; capite deoperto, ut a cunctis ejus facinus videatur; ore clauso, ne ulterius impia doceat vel loquatur. CAPUT V. De lepra vestium, staminis atque subtegminis. (IBID.) Vestis lanea aut linea quae lepram habuerit in stamine atque subtegmine, aut certe pellis, vel quidquid ex pelle confectum est; si alba aut rufa macula fuerit infecta, leprae reputabitur, ostendeturque sacerdoti, qui consideratam recludet septem diebus, et die septimo rursum aspiciens, si crevisse deprehenderit, lepra perseverans est: pollutum judicabit vestimentum, et omne in quo fuerit inventa, et idcirco comburetur flammis. Quod si eam viderit non crevisse, praecipiet, et lavabunt id in quo lepra est, recludensque illud septem diebus aliis, et cum viderit faciem quidem pristinam non reversam, nec tamen crevisse lepram, immundum judicabit, et igne comburet, eo quod infusa 108.0388B| sit in superficie vestimenti, vel per totum lepra. Sin autem obscurior fuerit locus leprae, postquam vestis estilota, abrumpet eum, et a solido dividet. Quod si ultra apparuerit in his locis quae prius immaculata erant, lepra volatilis et vaga debet igne comburi. Si cessaverit, lavabit ea quae pura sunt secundo, et munda erunt. Ista est lex leprae vestimenti lanei et linei, staminis, atque subtegminis, omnisque suppellectilis pelliceae quomodo mundari debeant vel contaminari. (Ex Hesychio.) Indecorum quidam forsitan ac nimis abjectum legislatorem aestimant, quia de stamine atque subtegmine, quae trama vulgo nuncupatur, loquitur, relinquens quaecunque animas audientium legem possunt ad meliora componere. Quid enim, inquiunt, sordidatum stamen, quid subtegmen sive trama leprosa 108.0388C| facta, quid pellicium vas maculam habens nostrae oberit vitae? Unde non nos oportet ad solam intendere litteram, sed ad fructum spiritus, qui quemadmodum sub folio, ita sub littera legalis vineae custoditur: tantam enim curam nostri legislator gerit, ut non solum de illa cautos faciat lepra quae ex his, quae jam dicta sunt, peccatis evenit, sed et de hac quae frequenter circa virtutes evenire, dum male eis aliquis utitur, solet. Alia igitur vestimenta animae, alia vestimenta sunt corporis, quae nec sordidata nec exspoliata contristant. Quomodo enim pertinent ad haec quod Joseph Aegyptiis vestimentis spoliandus erat, vel quomodo pilis cameli Baptista Joannes indueretur? Sed ea quae sunt animae oportet esse clariora. De quibus Salomon dicebat: Omni tempore 108.0388D| sint vestimenta tua candida (Eccli. IX). David etiam: Omnis gloria ejus filiae regis ab intus, in fimbriis aureis circumdata varietate (Psal. XLIV). Gloriam intus animae decorem asserens in fimbriis aureis, quae videlicet sint virtutes. Sed horum vestimentorum quaedam sunt lanea, quaedam sunt linea: lanea pretiosa et magna multumque animam calefacientia; linea vero vilia parumque calefacientia. Lanea vestis animae est virginitas, linea castitas conjugalis; lanea, a quaestu vel a possidendo continentia, linea habitarum largitas rerum; lanea, eremi philosophia, linea, in civitate honestas sive modestia; laneum, usque ad mortem pro veritate certare; lineum, falsa non loqui. Unde et Salomon Ecclesiam duplicibus 108.0389A| vestitam per significationem asserens dicebat: Quaesivit lanam et linum, et operata est consilio manuum suarum (Prov. XXXI). Et rursus: Stragulatam vestem fecit sibi, byssus et purpura indumentum ejus. Sed quia staminis atque subtegminis, ex quibus contexuntur vestes, legislator mentionem facit, ipsorum nunc subtilitatem explicemus: non enim solummodo virtutes, sed ea ex quibus constant perscrutari desiderat. Duo ergo haec veram nobis procurant virtutem: intentio nostra et divinus nutus sive gratia; et subtegmen quidem innuit nostram intentionem, stamen autem Dei nutum. Et recte: quia stamen est in vestimento firmius, quomodo et Dei nutus vel gratia indisruptibilis in nobis atque incommutabilis perstat, sustinens subtegmen nostrae intentionis, ut 108.0389B| perficiatur bonae actionis vestimentum. Pelles ex quibus confici quid potest, tentationes pro pietate seu fide, et pro virtute tribulationes dicit pelles. Quare? Quia quemadmodum mortua pellis est de qua fieri potest vas, verumtamen de ea uter forsitan, aut cadus, aut stratum, aut pellis tabernaculi, aut aliquid aliud fit utile; sic et tribulationes et tentationes mortificant in saeculo hominem. Humiliant enim eum et valde in nihil redactum ostendunt, vas tamen ex eis bonum et utile fit patientia atque probatio, quae omnimodo a Domino corona subsequitur. Quia enim pelles tribulationes et tentationes appellari non sit incongruum, audi Job dicentem de suis tribulationibus et tentationibus: Pelli meae, consumptis carnibus, adhaesit os meum: et derelicta sunt tantummodo 108.0389C| labia circa dentes meos. Miseremini mei, miseremini mei, saltem vos amici mei, quia manus Domini tetigit me (Job. XIX). Prohibet ergo [superbiam] nec in virtute perfecta, quod est vestimentum, vel si magna est, vel si mediocris. Hanc enim laneorum et lineorum differentiam diximus, maculam inveniri albam aut rufam, vel, sicut Septuaginta, viridantem aut flammiscentem. Dicit autem viridantem superbiam, flammantem cynodoxiam: haec enim fuit angelorum praevaricatio, quia ubique Christus virtutes a vana gloria liberas esse praecepit, et neque jejunare, neque misereri ad placendum hominibus jubet; perdere quippe mercedem suam eos qui ita faciunt affirmavit. Qui enim ab hominibus laudari volunt, quomodo jam laudari a Domino 108.0389D| exspectabunt? Viridans autem superbia intelligitur, quia ad modicum floret, velut virentia, ita ut diceret David: Vidi impium superelevatum et superexaltatum super cedros Libani: et transivi et ecce non erat (Psal. XXXVI). Et rursus de eisdem: Sicut fenum ita decident, et sicut olera herbarum cito cadent (Ibid.). Ergo aperte probatum est quia superbiam seu vanam gloriam prohibet adhaerere virtuti. Sed nec in stamine, sive in subtegmine vult lepram quae dicta est evenire, id est, ut nec ipsi cum superbia vel vana gloria virtutes intendamus, nec a Deo talem gratiam nobis concurrere deprecemur, sed nec tentationes cum aliquo ex his nos legislator sustinere desiderat, qui si tale quippiam forsitan 108.0390A| ut hominibus evenire contigerit, inspicere ea a sacerdote vult, et neque virtutem neque intentionem virtutis, nec tentationum patientiam repellere, mox et denuntiare immunda, et suspicione superbiae vel vanae gloriae praecepit; nec rursus sicut munda suspicere, sed separare eos septem diebus et tempore discernere passionem. Et siquidem creverit, immunda sunt praedicta omnia in quibus istud evenerit, quia lepra perseverans est, propter quod et flammis jubet illam comburi: ergo flammam gehennae significat, et futuri temporis memoriam facit, neque enim dixit, in igne concrematur, sed, in igne concremabitur. Si autem post reclusionem eam viderit non crevisse, praecipiet, et lavabunt id in quo lepra est, id est, diluere ea illum per poenitentiam praecepit. Deinde 108.0390B| post dilutionem recludere illud septem dies rursus jubet, et sic cognoscere utrum inveniat maculam superbiae, vel vanae gloriae permanentem: quamvis non creverit, tamen incommutata ob hoc est, quia ad poenitentiam non migrat, immundum est, et igne comburetur: corroborata est enim passio, et propterea virtutem homo nec corrigere malum vult, nec intendere, si enim obscurius fuerit locus leprae, id est, incerta lepra et dubia, postquam vestis est lota per poenitentiam, abscidere passionem a vestimento virtutis, caeterorumque quae praedicta sunt praecepit. Quomodo autem superbiam abrumpit? Valde videlicet se humilians, similiter et vanam gloriam omnibus a se removens modis, id est, ut nec honoribus, ex quibus superbiae passio nutritur, nec 108.0390C| laudibus, quibus vana crescit gloria, delectetur vel gaudeat; sicque conversetur, ut ne quidem in suspicione unius horum incidat, et tunc mundus esse poterit. Sin autem ultra apparuerit in his locis quae prius maculata fuerant, id est, in vestimento vel in subtegmine, vel in stamine, vel in pelle, id est, in virtute, aut ipsis tentationibus adhuc eamdem sustineat passionem, pro qua ablutus est vel poenituit, atque in ea permanet, immundus hujuscemodi reputatur, et ignis eum gehennae suscipit, quia lepra volatica et vaga est, quia hoc quod semel maculae dilutum fuerat, id est, postquam semel a suspicione mundatus est, rursus lavari vult, ut tunc mundus nominetur. Unde apertissime illud tibi intelligere legislator innuit, quando de eodem peccato frequentibus 108.0390D| vult lacrymis poeniteri, frequens enim commemoratio, nec ipsum vulnus permittit praevalere nec aliud. (MAURUS.) Item alio modo: Lepra in veste linea significare potest perversitatem morum in mente amare. Unde et per quemdam colorem justitiae plus quam oportet saeviunt in peccantibus, ad desperationem plus quam ad sanitatem provocantes, contra Apostolum qui ait, Onera vestra invicem portate (Galat. VI). Lepra autem in veste linea illos significat qui pro adulatione delinquentes corrigere nolunt, sed male facientibus consentiunt: aut certe qui molliter vivunt, et viriliter agere non student. Lepra autem in stamine potest significare animae vitia, quia sicut stamen opus textrinum sustentat, ita et anima 108.0391A| corpus stare et vigere facit. Lepra autem in subtegmine peccata sunt quae per corpus committuntur: in corpore etenim anima subsistit, veluti stamen in subtegmine. Pellis vero vita est exterior, et conversatio hominum carnalis; unde post peccatum Adam et uxori illius tunicas pelliceas Dominus fecisse dicitur. Lepra autem in pelle, malum exemplum est in conversatione hujus vitae per quod indocti in errorem inducuntur. (Ex Hesychio.) Quia ergo et de evenientibus in virtutes maculis legislator purificationes praecepit, jam per quae leprosum mundet agnosce. Hoc enim intendens invenies quia legislatori de lepra illa curae fuit quae ex delictis in animabus nostris infligitur. CAPUT VI. De oblationibus offerendis pro emundatione, et purgatione leprosi. (CAP. XIV.) Locutusque est Dominus ad Moysen dicens: Hic est ritus leprosi quando mundandus est: Adducetur ad sacerdotem, qui egressus e castris, cum invenerit lepram esse mundatam, praecipiet ei qui purificatur ut offerat pro se duos passeres vivos, quos vesci licitum est, et lignum cedrinum, vermiculumque et hyssopum. Et unum e passeribus immolari jubebit in vase fictili super aquas viventes: alium autem vivum cum ligno cedrino, et cocco, et hyssopo tinget in sanguine passeris immolati, quo asperget illum qui mundandus est, septies, ut jure purgetur, et dimittet passerem vivum, ut in agrum avolet. Cumque laverit homo vestimenta sua, radet omnes pilos corporis, et lavabitur 108.0391C| aqua, purificatusque ingredietur castra, ita duntaxat ut maneat extra tabernaculum suum septem diebus. Et die septima radat capillos capitis, barbamque et supercilia, ac totius corporis pilos, et lotis rursum vestibus et corpore, etc. (Ex Hesychio.) Quia non nos oportet arbitrari negligenter quippiam legislatorem dicere, illud te oportet notare prae omnibus, quia nunc quando de mundationibus sancit, solo Moysi, non etiam Aaron, sicut superius, alloquitur; quia Moyses praecipue imaginem Christi secundum multos qui dicti sunt gerit modos, soli autem Christo communis leprae competit emundatio, propter quod nec de lepra unius modi quae fit in vulnere, verbi gratia, aut inustione, aut aliter loquitur; sed ait: Hic est ritus leprosi. Per hoc 108.0391D| omnem speciem leprae complecti volens, quia et Christus omne genus peccatorum mundavit; ergo et nimis simillima est mysterio ejus praesens materia, quod ex eo discimus, quia leprosum non ire ad sacerdotem, sed ad eum ire sacerdotem praecepit, sicque adduci eum qui mundandus est, quemadmodum et Christus ad nos venit, et eos qui ab eo mundari atque ablui necessarium habebant, et extra castra ad intuendam eum qui mundandus erat egredi sacerdotem praecepit, sicut nos Christus extra castra per passionem crucis, dispensationisque quae tunc peracta est visitavit. Non prius autem hoc egit quam videret, quia macula leprae ab eo sanaretur, id est, antequam nos caruisse vidisset errore. Quando 108.0392A| ergo in eum non solum ex plebe Judaica crediderunt, sed et pagani ascendentes eum videre cupiebant, nuntiantibus hoc discipulis dixit: Venit hora ut glorificetur Filius hominis (Joan. XII), quando vidit quod praeparatum esset humanum genus ad liberationem salutemque per crucem, hoc enim et gloriam suam appellavit, tunc quid suscepit? Videlicet duos passeres vivos, quos vesci licitum est. Habuit enim haec Christus, divinitatem scilicet et humanitatem, quia munda Christi etiam humanitas et vivens est. Munda quidem, ut pote quae proprium peccatum non habuit; viva autem, ut quae genita non est ex viri immunditia; et ideo non fuit maledictioni mortis obnoxia. Sumet, inquit, et lignum cedrinum, id est, crucem: cedro autem ideo significatur, 108.0392B| quia cedrus in lignis fortis est. Nam et area de lignis cedrinis facta fuisse asseritur, quia lignorum imputribilium in constructione ejus Moyses mentionem fecit. Sumet et vermiculum, quod Septuaginta edunt coccinum tortum, videlicet passionem: dicitur enim propter tincturam sanguinem coccinum; unde chlamydem coccineam cum duceretur ad passionem, eum milites induerunt. Tortum autem esse quare dixerunt? Propter passibilitatem impassibilitatemque connexam, propter quod in eum passio secundum quemdam est modum; hyssopum autem boni odoris gratia spiritus cooperatrix emundationis nostrae est. Unde David: Asperges me, inquit, hyssopo et mundabor (Psal. L). De passeribus ergo quos diximus esse Christum, 108.0392C| hunc praecepit immolari vel occidi, id est, id quod erat passibile et quod poterat occidi, et occidi: in vase fictili super aquas viventes, in nobis enim, id est, pro nobis. Siquidem sumus vas fictile de luto videlicet facti, unigenitus secundum carnem occiditur super aquas vivas, id est, baptismatis: mors ejus quippe nostrum figurat baptisma, quod ostendit Paulus dicens: Quicunque in Christo baptizati sumus, in morte ejus baptizati sumus (Rom. VI). In hoc enim vivens passer, et lignum cedrinum, et coccinum tortum, et hyssopus tingitur: omnia enim haec comprehenduntur in virtute baptismatis, quod diximus Dominicae esse passionis figuram significationemque, sed vivens passer quem in Unigeniti necessario divinitatem accipimus, in sanguine etiam 108.0392D| hic occisi passeris, et aqua tingitur, id est, in gratia baptismatis, quia non in hominis passione, sed Dei et hominis baptizamur. Deinde post haec, vivens passer in agrum ut avolet dimittitur; ergo impassibilis divinitas et inseparabilis erat a carne, quae passa est, unde et separabilis in sanguine baptizamur, ut impassibilis viva in agrum avolet. Ad altitudinem videlicet contemplationis emittitur, quo illum dimittente, nostro videlicet intellectu, sub hujus enim contemplatione tenetur, solummodo sponte detenta cum a nullo alio detineri possit. Insuper is qui mundatus est vestimenta lavat, videlicet actiones et si quas virtutes habuit, quia et has peccato polluit. Lavat autem poenitentia et radit pilum, id est, 108.0393A| omnem cogitationem deponit, quia omnes eas habebat immundas; et lavatus aqua poenitentiae aut baptismatis, tunc necessarie mundabitur, nam et si mundum eum superius nominavit, ait enim: Cum visus fuerit esse mundatus, efferet duos passeres, sed eum qui aptus erat ad mundationem dicebat. Nam quomodo is qui jam mundus est adhuc necesse habet mundari? Tunc et in castra ingredietur ut conventui nostro intersit, atque intelligibilium contractuum socius, et alterius commistionis quae cum fidelibus habetur, acquiratur fructus, a qua quia prohibeantur hi qui necdum mundati sunt peccatores, audi Apostolum dicentem: Si is qui frater nominatur, aut adulter est, aut avarus, aut detractor, aut ebriosus, aut rapax, cum hujusmodi nec cibum 108.0393B| sumere (I Cor. V). Verumtamen septem dies extra tabernaculum suum manet, adhuc sanctorum communione propter subtiliorem custodiam, et paulatim ad meliora provectum separatus. Tabernaculum enim uniuscujusque nostrum mysteriorum adeptio est, tabernaculum a gelu tegens nos et ab aestu, tabernaculum in quo coenat cum Deo, sicut cum patre filii, aut cum sponso sponsa, vel si aliquid aliud dicitur quod magis ad proximitatem cognationis pertinet: Et die septima rades capillos capitis, barbamque et supercilia, ac totius corporis pilos. Sed hic non solum caput, sed et barbam, et supercilia, et omnem simpliciter pilum qui in omni corpore est, ac per hoc et occultarum partium radi praecepit. Nullam ergo ei cogitationem veterem remanere vult: 108.0393C| non solum illas quae ornatum homini utpote rationali, et multa de diversis disceptanti praebent, illas enim per caput, propter ornatum et multitudinem significat; sed nec has quae hominem contemplativum constituunt, de sublimibus et divinioribus rebus cogitantem, hoc enim superciliis designatur, quae in altioribus sunt sita et circa contemplativorum manentia sensuum organa, sed nec illas quae discretionale continentes, per barbam recte significantur: quia barbam maxime inter virile genus et muliebre dividat. Haec autem, non quomodo carere eum cogitatione cupiens praecepit, sed novum totum, et quasi modo genitum fieri volens, et exspoliare veterem hominem, ut capiat novum: quomodo enim ei qui antiquum rasit pilum, alius novus et recens nascitur, 108.0393D| sic et huic veteribus carenti cogitationibus, aliae novae ad meliora pullulant. Lavare etiam rursus vestimenta sua, id est, actiones mundas efficere, et lavabit iterum corpus aqua, secundo utique illud lavant, nobis autem non est secundum baptisma: Unus enim Dominus, una fides, unum baptisma (Ephes. IV). Et quomodo secundo lavabitur, nisi absolute per lacrymas? Hoc enim non semel nec bis, sed tertio et frequenter licet peragi, quia et David dicebat: Facta sunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte. Sequitur: Assumet duos agnos immaculatos, et ovem anniculam absque macula, et tres decimas similae in sacrificio, quae conspersa sit oleo, et seorsim olei sextarium; 108.0394A| cumque sacerdos purificans hominem statuerit eum, et haec omnia coram Domino in ostio tabernaculi testimonii, tollet agnum et offeret illum pro delicto, oleique sextarium. Et oblatis ante Dominum omnibus, immolabit agnum, ubi immolari solet hostia pro peccato, et holocaustum, id est, in loco sancto. Sicut enim pro peccato, ita et pro delicto ad sacerdotem pertinet hostia, Sancta sanctorum est, assumensque sacerdos de sanguine hostiae quae immolata est pro delicto, ponet super extremum auriculae dextrae ejus qui mundatur, et super pollices manus dextrae et pedis; et de olei sextario mittet in manum suam sinistram, tingetque digitum dextrum in eo, et asperget septies contra Dominum. Quod autem reliquum est olei, in laeva manu fundet super extremum auriculae dextrae 108.0394B| ejus qui mundatur, et super pollices manus ac pedis dextri; et super sanguinem qui fusus est pro delicto, et super caput ejus; rogabitque pro eo coram Domino, et faciet sacrificium pro peccato, tunc immolabit holocaustum, et ponet illud in altari cum libamentis suis, et homo rite mundabitur. (Ex Hesychio.) Postquam enim prima die qua egreditur sacerdos extra castra, immolari ad emundationem leprosi praecepit, ecce rursus nunc octava die alia pro eo sacrificia fieri jubentur. Octava enim dies eamdem quam prima vim gerit, quia omne praesens tempus in hebdomadibus conciditur post quas octava est, aequam ut diximus virtutem primae gerens, vel omnino ipsam renovans. Est autem haec in qua Salvator surrexit; in qua in castra ingrediemur. Post dies enim septem, 108.0394C| eum qui mundatus est leprosus, die videlicet octava in castris ingredi praecepit, sed castra qualia? Utique illa quae Jacob patriarcha vidit, quando angelis sibi occurrentibus locum castra Dei appellavit. Ad haec mundatus leprosus utpote olim justificatus tempore resurrectionis venit, in cujus figuram, octavam diem, sicut diximus, legislator accepit. Quae autem in eadem octava die agi praecepta sunt, imaginem ejus qui secundum nos est mysterii gerunt. Praecepit siquidem duos agnos immaculatos anniculos sumi, et ovem anniculam immaculatam unam: quorum quidem unum pro peccato, alium autem in holocaustum praecepit immolari, omnia autem haec figuram gerunt sacrificii Salvatoris. Ipse enim propter peccata nostra, et delicta in hostiam, ipse in holocaustum 108.0394D| fuit. Ex utroque autem genere propterea sacrificium offerri praecepit, ut ostenderet quia Christus pro nobis occisus, simul masculum feminamque salvavit: non frustra autem anniculum in utroque praecepit, sed perfectum per hoc sacrificium figuravit: perfecta enim in praedictis animalibus sunt annicula animalia, ita ut ad filios generandos sint idonea, sed quia eum qui mundatur, super sacrificium Unigeniti, etiam fidem totius Trinitatis signari oportet, tres decimas similae, id est, Trinitatem Patris, et Filii, et Spiritus sancti, habentem in unaquaque persona perfectionem: perfectus quippe est denarius numerus, propter quod et Dominus dicebat: Simile est regnum coelorum mulieri quae 108.0395A| accipiens fermentum abscondit in farinae sata tria, usque dum perfermentaretur totum (Math. XIII). Sumi autem haec conspersa oleo in sacrificium jubet, sacrificium autem dicit Unigeniti, quod in oleo conspersum est, quia ob compassionem nostram gestum est. Sed quomodo dicimus in eo tres offerri similae decimas? Aut quia etsi Unigeniti passione, tamen totius Trinitatis, hoc quod ex illo sacrificio actum est mysterium fuit. In nomine enim Patris, atque ipsius unigeniti Filii, et sancti Spiritus, etiam baptisma agitur, in quo in morte Christi baptizamur, et totum ipsum mysterium in eo sanctificatur. Praecepit autem et sextarium olei sumi, quia fide intelligitur et agitur unumquodque eorum quae praedicta sunt, quae juste sextarius nominatur, quia 108.0395B| quemadmodum sextarius mensura est, vel si cotytam, secundum Septuaginta dicamus, idem mensura uniuscujusque minus et plus non capit. Sequitur: Quod enim plus est effunditur. Minus autem propterea non suscipit, quia hoc quod minuitur nequaquam jam sextarius vel cotyla poterit appellari, sic et fides ad mensionis nostrae mensuram datur, quae non cepit amplius aut minus quam unicuique a Deo est dispertita cognitio. Quod ergo minus est, aut amplius, ad infidelitatem tendit. His ergo acceptis, ad ostium tabernaculi testimonii, ad ingrestum videlicet scientiae Dei qui mundatus est adducitur: Sacerdos autem sumens agnum unum pro delicto immolat. Atqui si de corporali passione esset haec sanctio, sicut quibusdam videtur, quid erat 108.0395C| necesse agnum pro peccato immolari? Sed quia adumbrat propter infirmitatem Judaeorum mysteria, atque spiritalem intellectum abscondit in littera, sic etiam dat quasdam occasiones contemplationis, per litteram et verba quae significent intellectum spiritus. Unde et nunc cum agnum unum pro peccato praecepisset immolari, qualem non dicit, quia ipse est procul dubio, quem pro delicto illius immolari jussit, cujus aures a lepra detinebantur. Propter quid ergo sic facit? nisi forte ut auditum muniat, et cautum reddat, quia ipse a dracone seductus peccatum introduxit: per manum autem actiones significat, per pedem vero omnes nostros motus et vias comprehendere et praevenire voluit, his enim custoditis, per sanguinem intelligibilis agni, et fidem quae 108.0395D| in eum est, quae nobis per misericordiam et compassionem ejus donata est, intelligibilis lepra nequaquam poterit hominem penetrare, quanquam et oleum sextarii seu cotylae quam esse fidem diximus, in manu mittere sacerdotem vult, ut sacerdotis fides, per quam et nos producimur in operibus ostendatur, nec enim aliter vim suam exerit, nisi manu assumpta fuerit, id est actione confirmata, et signata operibus. Mittit autem oleum in sinistra manu, et intingit digitum dextrum in oleo, sicut Paulus ait: Per arma justitiae a dextris et sinistris conversatus, per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam (II Cor. VI), et quae his similia sunt. Tunc 108.0396A| aspergit septies contra Dominum, praesumit enim talis sacerdos apud Deum, quando mundare eos qui necessitatem patiuntur, et dimittere eis peccata potuerit, propter quod septies aspergit, quia numerus iste remissionis peccatorum esse demonstratus est. Sed postquam fudit super extrema dextrarum auricularum, et super pellices manus ac pedis dextri, secundum quod supra diximus, reliquum olei in capite fundit ejus qui vocatus est ut mundaretur. Per caput sanctificationem omni praestans corpori, christumque Domini eum qui mundatus est per hanc unctionem efficiens. Tunc, inquit, pro peccato sacrificium offertur, qualiter autem hoc fiat, non dicit, ex his enim quae de delictis dicta sunt, possunt etiam ea quae pro peccato sunt conjici, vicina 108.0396B| enim sunt et communia, utpote in communi materia. Post hoc immolat holocaustum, et ponit illud in altari; ergo prius nos Christi sacrificium a delictis et peccatis mundat, et tunc nostrum conficitur holocaustum. Quando enim intelligibili emundatione spiritus, totum nostrum corpus et animam sanctificantes, spiritales facti fuerimus, tunc digni ad ascensionem altaris efficimur, tunc plenissimam accipimus mundationem, postquam jam aliam necessariam non habemus. CAPUT VII. Quid offerre debeat pauper pro emundatione sua. (IBID.) Quod si pauper est, et non potest manus ejus invenire quae dicta sunt, sumet agnum pro delicto ad oblationem, ut roget pro eo sacerdos, decimamque 108.0396C| partem similae conspersae oleo in sacrificium, et olei sextarium, duosque turtures sive duos pullos columbae: quorum sit unus pro peccato, et alter in holocaustum. Offeretque ea die octavo purificationis suae sacerdoti ad ostium tabernaculi testimonii coram Domino; qui suscipiens agnum pro delicto et sextarium olei, levabit simul, immolatoque agno, de sanguine ejus ponet super extremum auriculae dextrae ejus, qui emundatur, et super pollices manus ejus ac pedis dextri, olei vero partem mittit in manum suam sinistram, in quo intingens digitum dextrae manus, asperget septies contra Dominum, tangetque extremum dextrae auriculae illius qui mundatur, et pollices manus ac pedis dextri in loco sanguinis qui effusus est pro delicto. Reliquam autem partem olei quae est in sinistra manu, 108.0396D| mittet super caput purificati, ut placet pro eo Dominum. Et turturem sive pullum columbae offeret unum pro delicto, et alterum in holocaustum cum libamentis suis. Hoc est sacrificium leprosi qui habere non potest omnia in emundatione sui. (Ex Hesychio.) Admirabili erga eos qui legem accipiunt legislator condescensione utitur. Ecce enim veniam paupertati dat, et moderata pauperi sacrificia esse praecepit, ne forte obstupescat, dum majora ei quam virtus est praecipiuntur. Sed quia nec eorum quae dicta sunt quidpiam facile in quaestu pauperum invenimus, qui enim non habet panem, unde agnum? qui autem pecunia eget, unde emat columbam vel 108.0397A| turturem? manifestum est quod aliquam contemplationem intendat, et ad occulta spiritus deducat eum, qui vult ingredi ad thesauros absconditos scientiae. Cum liceret enim ei coarctare sacrificiorum numerum propter paupertatem offerentis, hoc omittens, vilia quaedam ei et non magni pretii exquirit, quod facit tam paupertati ignoscens, quam etiam lucro sacrificiorum nolens eum fraudari, secundum litteram; nobis autem ex alio dat intelligere, quia lepra malitiam significat, deinde hujus emundatio est poenitentia, haec autem opera necessaria habet, quae virtutibus et actionis studio valeant delere peccata. Propter quod Joannes Baptista populo Judaeorum dicebat: Facite fructum dignum poenitentiae. Consideravit enim sic subtilis legislator 108.0397B| eos, qui non omnia possint quae pertinent ad districtam rationem poenitentiae exhibere, opus habet enim poenitentia orationem intentam, eleemosynam, vigilias, saccum, jejunium, postremo etiam illa quae David dicit: factae sunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte. Et: Lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo. Sed et cinerem sicut panem manducabam, et potum meum cum fletu temperabam (Psal. VI). Sunt etenim qui haec omnia forsitan propter senectutem, aut propter nimiam corporis infirmitatem, vel aliam necessitatem agere non possunt, sicut in alio negotio praesentis libri interpretati sumus. Ignoscit his, quia volunt quidem; non invenit autem manus eorum, non possunt enim; et 108.0397C| ut pote veniam dans alteram eis viam poenitentiae, alia genera sacrificiorum exquirit, et ante omnia quidem agnum dicit: oportet enim unumquemque poenitentiam agentem ad benignitatem ante omnia migrare, et hanc studere, quia haec etiam cuilibet facilis ad adipiscendum est, qui a malis abstinuerit. Decimam partem similae conspersae oleo, id est, Christi theologiam assequi, qui oleo seu misericordia nostrae contemperari passus est carni. Et sextarium, seu, secundum Septuaginta, cotylam olei unam, hanc autem esse manifestissime fidem in anterioribus demonstravimus. Sed quid offerri cum his legislator praecepit? Duos turtures vel duos pullos columbarum: haec autem facile reperiuntur a quolibet, id est, continuam legis meditationem, 108.0397D| quae non solum ex lectione, ne forte et hanc dicas esse quibusdam difficilem, sed et ex contemplatione quae est in animo et mente conficitur, quae utraeque pro sacco et jejunio, et lacrymis, et cinere cibo sunt atque similibus. Si enim illa ad humiliandam carnem et refrenandam animam a terrenis operibus agimus, facit autem haec etiam legis meditatio, et continuum horum studium, districtaque divinorum mandatorum atque beneficiorum contemplatio et perscrutatio, necessario haec sacrificia pro illis introduxit; quae etiam David exponit, dicens: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit (Psal. I). Quod manifestat agni sacrificium, 108.0398A| omni carentis malitia, atque propterea innocentiam significantis; sed in lege Domini fuit voluntas ejus, illius videlicet qui mundam habet scientiam per contemplationem innocentium cogitationum, quales quosdam Paulus dicit: Legem non habentes, et opera legis scripta in cordibus suis (II Cor. III), per disciplinatas castasque cogitationes demonstrantes, qualis quodammodo est turturis oblatio. Tanget, inquit, extremum dextrae auriculae illius qui mundatur, et pollices manus ac pedis dextri in loco sanguinis, qui effusus est pro delicto. Reliquam autem partem olei, quae est in sinistra manu, mittet super caput purificati, ut placet pro eo Dominum, et caetera. (Ex Origene.) Vides quomodo ultimae et summae purificationis est aurem purificari, ut purus et 108.0398B| mundus servetur auditus; et manum dextram, ut munda sint opera nostra, nec aliquid immundum his admisceatur et sordidum; sed et pedes purificandi sunt, ut ad opus bonum tantummodo dirigantur, nec ultra lapsus juventutis incurrant. Septies autem respergit sacerdos contra Dominum ex oleo: post omnia etenim quae pro purificato celebrata sunt, postquam conversus et reconciliatus est Deo, post immolatas hostias, ordinis erat ut et virtutem super eum septemplicem sancti Spiritus invitaret, secundum eum qui dixerat: Redde mihi laetitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me. Vel certe quoniam peccatorum corda Dominus in Evangelio testatur a septem daemonibus obsideri, competenter septies ante Dominum sacerdos in purificatione respergit, 108.0398C| ut expulsio septem spirituum malignorum de purificati corde septies excusso digitis oleo declaretur. Sic ergo conversis a peccato purificatio quidem per illa omnia datur quae superius diximus. Donum autem gratiae Spiritus per olei imaginem designatur, ut non solum purgationem consequi possit is qui convertitur a peccato, sed et Spiritu sancto repleri: quo et recipere priorem stolam et annulum possit, et per omnia reconciliatus Patri in locum Filii reparari. CAPUT VIII. De lepra domorum sive parietum, et recapitulatio de omni lepra. (IBID.) Locutusque et Dominus ad Moysen et Aaron dicens: Cum ingressi fueritis terram Chanaan, quam 108.0398D| ego dabo vobis in possessionem, si fuerit plaga leprae in aedibus, ibit cujus est domus nuntians sacerdoti, et dicet: Quasi plaga leprae videtur mihi esse in domo mea. At ille praecipiet ut efferant universa de domo prius quam ingrediatur eam, et videat utrum leprosa sit, en immunda fiant omnia quae in domo sunt. Intrabitque postea ut consideret domus lepram. Et cum viderit in parietibus illius quasi valliculas pallore sive rubore deformes, et humiliores superficie, reliqua, egredietur ostium domus, et statim claudet eam septem diebus. Reversusque die septimo considerabit eam, si invenerit crevisse lepram, jubebit erui lapides in quibus lepra est, et projici eos extra civitatem, in loco immundo; domum autem ipsam 108.0399A| radi intrinsecus per circuitum, et aspergi pulverem rasurae extra urbem in loco immundo, lapidesque alios reponi pro his qui ablati fuerint, et luto alio liniri domum. Sin autem postquam eruti sunt lapides et pulvis elatus, et alia terra lita, ingressus sacerdos viderit reversam lepram, et parietes aspersos maculis, lepra est perseverans, et immunda domus, quam statim destruent, et lapides ejus ac ligna atque universum pulverem projicient extra oppidum, in loco immundo. Qui intraverit domum quando clausa est, immundus erit usque ad vesperam; et qui dormierit in ea et comederit quidpiam, lavabit vestimenta sua, et caetera. (Ex Hesychio.) Cum ingressi, inquit, fueritis, Moyses et Aaron, in terram Chananaeorum. Quaenam est haec? Quam ego dabo vobis in possessionem. Quia 108.0399B| enim septem numero gentes, id est, Chananaei, Pherezaei, Gergesaei, Amorrhaei, Jebusaei, Cethaei, et Aradaei, terram promissam Abrahae possidebant, imaginem autem gerebant hae septem iniquorum spirituum, de quibus Dominus in Evangeliis dicit: Dum spiritus immundus exierit ab homine, assumit alios septem spiritus nequiores se, et habitant in homine, cujus novissima sunt deteriora prioribus (Matth. XII); hi autem spiritus veram terram ipsius Abrahae, id est, gentium haereditatem possidebant. Ipsi enim dictum est: Quia patrem multarum gentium posui te. Quando Moyses et Aaron (lex videlicet et prophetae, horum enim hi figuram gerunt; quia Aaron Moysi os, qui figuram legis gerit, propheta esse dictus est) ingressi fuerint inter gentes, tunc 108.0399C| per eos Deus tyrannidem obtinentes in gentibus, qui sunt intelligibiles Chananaeos, praedictos expellit spiritus. Possessionem autem legis et prophetarum, et haec praedicantium ipse esse concedit gentes, qui eas proprio acquisivit sanguine; tam per ablutionem regenerationis, quam renovationem sancti Spiritus, quem effudit abunde super nos, liberans nos ab his quibus dudum serviebamus: ut et hi qui ex gentibus sunt possent Isaiae canticum dicere: Domine Deus noster, possederunt nos domini absque te; tantum in te recordabamur nominis tui (Isa. XVI). Quaecunque autem ejus possessio est, etiam servorum et ministrorum ejus procul dubio est. Ergo quando prophetae et lex in gentium haereditatem ingressi fuerint, ministrantes evangelicae praedicationi, et 108.0399D| ea quae nunc de intelligibilibus domibus dicta sunt apparere potuerint, ibit cujus est domus nuntians sacerdoti, et dicet: Quasi plaga leprae videtur mihi esse in domo mea. Quae enim sunt domesticae Ecclesiae, et propterea ait: Ibit cujus est domus, audiamus Paulum dicentem: Salutate Priscillam et Aquilam et domesticam eorum Ecclesiam (I Cor. XVI). Qui ergo huic praeest, si sentit lepram intelligibilem, id est, si malae et impiae doctrinae sensum quempiam comprehenderit, timens ne hoc quod studuit ad justitiam fiat ei ad judicium, vadet ad sacerdotem qui discernere possit. Ipse enim non absolute sacerdos est, quod manifestum est ex his quae rursus Paulus ad Colossenses scripsit: Salutate Nympham et domesticam 108.0400A| ejus Ecclesiam (Coloss. IV). Quia multi propter zelum et pietatem ecclesias et domesticas constituentes, in eis doctores divinorum, ministrosque, nec non et communionem atque exsultationem eorum convenientes suscipiebant. Is ergo qui hujusmodi est, ibit ad eum qui veri sacerdotii figuram gerit, quales fuerunt Petrus vel Paulus, vel Timotheus, caeterique qui eorum doctrinam virtutesque custodierunt, irreprehensibiles permanentes: oportet enim episcopum irreprehensibilem esse, ut propterea possit aliena judicare peccata. Et dicet: Quasi plaga leprae videtur mihi esse in domo, id est, sensus impiae doctrinae in mea domestica apparet Ecclesia. At ille praecipiet ut auferant universa de domo, ut Septuaginta edunt, et praecipiet sacerdos detegere domum, 108.0400B| et non florebit in omnem domum; id est, praecipiet recedere omnem populum qui in ea colligebatur: hic est tectus domus sive instructura, secundum quod frequenter ostendimus. Discedere autem eos praecepit, id est, opere ostendere quod alieni sint a malo quod apparuit in Ecclesia, et non communicent poenae quae est impiis ingerenda. Propter quod et Moyses quando Dathan et Abiron ad puniendum atque disperdendum deducturus erat, recedere reliquam multitudinem, ut non participes efficerentur poenae, praecepit (Num. XVI). Hoc est enim quod ait: Ne immunda fiant omnia quae in domo sunt, intrabitque postea sacerdos ut consideret domus lepram. Et cum viderit in parietibus illius quasi valliculas pallore sive rubore deformes. (Ex Hesychio.) Et 108.0400C| caetera. Parietes domus recte dicuntur hi qui eam continent, id est, ordines divina dicentium atque docentium: ex his quippe vere consistit Ecclesia, et non sicut quidam putant ex lignis atque lapidibus. Unde et Moyses quando colligere jubebatur Ecclesiam, non ligna et lapides caeteraque similia, sed plebem, seniores Levitasque convocabat. Secundum quam rationem etiam Jacobus et Cephas, et Joannes columnae Ecclesiae dicebantur. Ergo recte parietes, ministri sacrorum doctoresque, ut pote ipsi stabilitatem Ecclesiae fulcientes, ut plebem quodammodo intra semetipsos colligentes. Pallens autem, seu, ut Septuaginta, viridans, et rubicunda macula qualis quaeve sit, satis interpretatio praecedentis sanctionis ostendit; esse enim illam vanam 108.0400D| gloriam atque superbiam demonstravit. Ex quibus maxime parietes Ecclesiae corpusque sacra ministrantium doctorum, qui ad malas ac nefarias impiasque doctrinas prorumpunt. Si ergo aspectum parietem valliculas seu fossas habentem, id est, si humiliora sacra ministrantium vel magistrorum opinionem vallescentemque quodammodo ex comprehenso peccato perspexerit, egredietur ostium domus, et statim claudet eam septem diebus. Ecclesiae moderatam ingerens increpationem, quae poenitentiae percipit veniam et absolvitur: septenarius enim numerus peccati veniam significat. Reversusque die septima considerabit eam; si invenerit crevisse lepram, jubebit erui lapides in quibus lepra est, et projiciet 108.0401A| eos extra civitatem, in loco immundo, et hoc quia diffusam maculam non invenit, nec exuberantem impietatem, id est, his quidem qui peccaverunt, ut pote poenitentibus, ignoscit, et ut ex infirmitate peccantibus; dogmata autem et syngrammata in quibus est intelligibilis lepra, videlicet impietatis macula, haec non solum extra domum, sed extra civitatem recte projiciunt, non solum de una ea ecclesia, sed et de universali ejicientes: universalis enim Ecclesia Jerusalem est civitas Dei vivi, quae continet Ecclesiam primitivorum conscriptam in coelis; quamobrem etiam in locum immundum projiciunt, inter haereticorum videlicet conventicula. Hic est enim locus immundus, quia omnia recipit dogmata impietatis. Et quid post haec? Domum autem 108.0401B| ipsam radi intrinsecus per circuitum, et spargi pulverem rasurae, extra urbem in loco immundo. Radunt domum, qui libros ecclesiasticos intelligere atque discernere subtiliter student, ut ipsi omnem malitiam diligenter perscrutantes, insidentesque doctores in pravis libris rasorio dijudicationis excutientes, nullas in ea impietatis sinant remanere reliquias: sed quae abraserint, haec in praedictum immundum locum, sicut immunda et in immundis inventa, recte deportent, lapidesque alios reponi pro his qui ablati fuerant, et luto alio liniri domum. Quod lapides oporteat intelligi dogmata exponentium divinam legem et syngrammata, de quibus, quando sanae doctrinae sunt, non incongrue dicitur: Lapides sancti volvuntur super terram; et rursus: 108.0401C| Quicunque aedificaverit super fundamentum hoc aurum, argentum, lapides pretiosos (I Cor. II); pulverem vero eam, quae partialis est, interpretationem atque doctrinam, ipse Moyses legislator significat; quando enim Deuteronomium filiis Israel edebat, haec ad eos dicebat: Et erit quacunque die transgressi fueritis Jordanis terram, quam Dominus Deus tuas dabit; statues lapides grandes et linies eos pulvere, et scribes super lapidem omnes sermones legis hujus. Lapides ergo eradi, et pulverem alium inferri dicens, purgata ab omni malo dogmata, atque doctrinam pro malis illis inferri, et Ecclesiam liniri sine ulla praecepit dubietate. Hoc enim nobis consideratio legis evidenter ostendit. An non et Paulus lepram dogmatum in doctoribus Antiochiae cernens, 108.0401D| Jacobo, ut pote sacerdoti magno, nuntiavit (Act. XV), qui erasis pravorum doctorum notis dogmatibus, auferens lapides in loco eorum, rectissimas Hierosolymitanae Ecclesiae litteras, et pulverem suum, videlicet doctrinam, addens, unxit Ecclesiam, curavitque quod acciderat. Sin autem postquam eruti sunt lapides, et pulvis elatus, et alia terra lita, ingressus sacerdos viderit reversam lepram, et parietes aspersos maculis, lepra est perseverans, et immunda domus. Si enim electis malis dogmatibus, et aliis sanae doctrinae introductis, ipsa rursus impietatis doctrina inveniatur aspersa, id est, diffusa sive exuberans, tunc sacerdos non ex longinquo auditus, sed ex inspectione sua cognoscit quod permanens est impietatis 108.0402A| passio et immunda. Talium ministrorum doctorumque Ecclesiae, in qua fuerit aspersa seu diffusa impietas, rectissime decernitur, quod ostendunt sequentia. Ait enim: Quam statim destruent, et lapides ejus ac ligna atque universum pulverem projicient extra oppidum, in locum immundum. Id est, non solum jam contemnant dogmata, sed et ipsos in quibus inventa fuerint, et hos ex quorum locutione impia Ecclesia constiterat, omnemque ipsam destruunt Ecclesiam: Odivi enim, inquit, congregationem malignorum, et cum impiis non sedebo (Psal. XXV), sicut David dicebat. Ergo et extra eam quae in coelis est constituta, viva videlicet ac vera excluditur civitate, et cum immundis reputatur haereticis. Qui intraverit in domo ista quando 108.0402B| clausa est, id est, quae mulctae seu poenae subjecta est, qui ingressus fuerit, quolibet ei communicans conventiculo, immundus erit, usque dum poeniteat, et multo magis qui in ea dormit; hic si quidem non aliter suscipitur, nisi lacrymis laverit intelligibilem stolam: dormire autem in ea intelligimus requiescentem in verbis ejus, et non consuetudinis alicujus causa in ejus consiliis divertentem. Sed et qui comederit in ea, cibum scilicet mysticum, quia illius mysteria percipere praesumit Ecclesiae, quam destruxit sacerdos reperiens impie agentem, et doctrinas malas, id est, ligna, fenum, stipulam habentem. Unde non solum lapides ejus, neque enim erant pretiosi, sed et ligna, ut pote conjuncta feno ac stipulae, projecit. Sequitur: 108.0402C| Quod si introierit sacerdos, et viderit lepram non crevisse in domum, postquam denuo linita est, purificabit eam, reddita sanitate. Et in purificatione ejus sumit duos passeres, lignumque cedrinum et vermiculum atque hyssopum: et immolato uno passere in vase fictili super aquas vivas, tollet lignum cedrinum, et hyssopum, et coccum, et passerem vivum, et intinget omnia in sanguine passeris immolati, atque in aquis viventibus, et asperget domum septies, purificabitque eam tam in sanguine passeris, quam in aquis viventibus, et in passere vivo, lignoque cedrino et hyssopo atque vermiculo. Cumque dimiserit passerem avolare in agrum libere, orabit pro domo, et jure mundabitur. Cujus imaginem haec sacrificia, de quibus loquitur legislator, gerant, per anteriora subtiliter 108.0402D| exposuimus, quando ea et in unoquoque leproso accipi praecepit. Hoc autem necessarie dicitur, quia manifeste apparet quod legislator illam magis in Ecclesia docentium iniquitatem, quae est in dogmate, reprehendat: quae in dispensationem ejus qui pro nobis est incarnatus committitur, et propterea in domum mundandam haec accipere sacrificia praecepit, quae mysterium ejus carnis passionisque figurant, ut pote quae sufficienter per has, quae de his sunt, theologias possit sanare peccantium linguas, omniaque eorum mundare peccata. Sequitur: Ista est omnis lex leprae et percussurae, leprae vestium et domorum, cicatricis et erumpentium popularum lucentis maculae, et in varias species coloritus 108.0403A| immutatis, ut possit sciri quo tempore mundum quid vel immundum sit. (Ex Hesychio.) Ista est omnis lex leprae. Quia latius sanctionem leprae exposuit, necessarium judicavit ejus reiterare capitula. Et prius quidem complexive genus, post haec autem species per partes exponit; cum enim dixit, ista est omnis lex leprae, complexive genus ostendit; species autem generis sunt apertissimae quae in subsequentibus addidit, praeponens recte percussurae, quod non est qualecunque peccatum, omnium quippe esse hoc deterius diximus. Est autem dogmatum impietas quae contingit quibusdam de populo, de quibus et legislator dicebat: Vir aut mulier in quo fuerit plaga leprae. Si autem tantummodo sacerdotum memoriam fecisset, mulierem minime nominasset. Post haec 108.0403B| lepram quae est in virtutibus posuit, haec sunt enim animae vestimenta. Postea quae sunt in Ecclesiarum doctoribus ac sacerdotibus: hi enim domus et parietes 108.0404A| terrae possessionis ostensi sunt, deinde cicatricis et erumpentium papularum memoriam facit, lepram veram describens eam quae est in peccatis, sive dubiis, sive probatis. Omnibus autem his subdidit, ut possit sciri quo tempore mundum quid vel immundum sit, ostendens quia tunc delinquens immundus est, quando sciens peccaverit, quando autem ignorans, veniam propter ignorantiam meretur: sicut et caecus offendens, ita ut Dominus de Judaeis diceret: Si caeci essetis, non haberetis peccatum; nunc autem dicitis quia videmus, peccatum vestrum manet (Joan. IX). Sed nos oculis scientiae ad ea quae expediunt utamur, ut per ipsos evitemus peccata conquiramusque munditiam; sciamus diem in qua mundabimur, scientesque occurramus; et totam legem 108.0404B| leprae custodiamus; mundi enim hoc modo in Dominicis tabernaculis habitabimus. LIBER QUINTUS. CAPUT PRIMUM. De viro qui fluxum seminis patitur, et mundatione ipsius. 108.0403| LEVIT. XV.) Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron, dicens: Loquimini filiis Israel, et dicetis eis: Vir qui patitur fluxum seminis immundus erit, et tunc judicabitur huic vitio subjacere, cum per momenta singula adhaeserit carni illius, atque concreverit 108.0403C| foedus humor. Vir qui patitur fluxum seminis immundus erit, Septuaginta autem sic edunt: Viro, viro cui factum fuerit, et caetera. (Ex Hesychio.) Quoties enim duplicat hoc unde mandatum datur, intentionem legis cupit ostendere, et quantam sollicitudinem habeat legislator ut nihil ejus penitus praetereat. Sicut quando dicit: Homo, homo de filiis Israel, et de advenis, et qui conjuncti sunt eis, qui fecerit holocaustum, aut sacrificium, et ad ostium testimonii tabernaculi non adduxerit ad faciendum hoc Domino, exterminabitur homo ille de populo ejus. Et his alia similia, de quorum conservatione maximam legislator curam gessit: Hic autem secundum praedictam meditationem non dixit, homo, homo, sed viro, viro, duplicans quidem quemadmodum et 108.0403D| ibi personam; propter fortitudinem vero sic appellavit perceptorem legis, quo vocabulo mos est divinae Scripturae significare eum qui perfectior est. Quod ostendit Salomon, dicens: Virum autem fidelem quis inveniet (Prov. XX)? Sed et Paulus: Donec occurramus omnes in virum perfectum in mensuram aetatis plenitudinis Christi (Ephes. IV). (Ex Gregorio.) Vir, inquit, qui patitur fluxum seminis. Quid est sermo, nisi semen, qui dum ordinate mittitur, audientis mens, quasi concipientis uterus, ad boni operis prolem fecundatur; si vero importune defluat, emittentem polluens, generandi virtutem perdit, in mente quippe audientium semen secuturae cogitationis est, auditae qualitas locutionis; quia dum per aurem sermo concipitur, cogitatio in mente generatur. Nam 108.0404B| si sermo semen non esset, de praedicante Paulo nequaquam diceretur: Quid sibi vult seminiverbius dicere (Act. XVII)? De quo et Lucas dicit: Ipse enim erat dux verbi. Semen ergo, usui propaginis dicatum, incompetenter fluens, caetera membra coinquinat, cum sermo per quem in audientium sensibus nasci scientia debuit, si inordinate prodeat, etiam quae recte senserit foedat. Qui ergo fluxum seminis sustinet, 108.0404C| immundus asseritur, quia multiloquio subditus ex eo se inquinat, quod si ordinate promeret prolem rectae cogitationis edere in audientium corde potuisset; dumque incautus per loquacitatem defluit, non ad usum generis, sed ad immunditiam semen fundit. Unde Paulus quoque cum discipulum de instantia praedicationis admoneret dicens: Testificor coram Deo et Christo Jesu, qui judicaturus est vivos ac mortuos, et adventum ejus, et regnum ejus, praedica verbum, insta opportune, importune (II Tim. IV), dicturus importune, praemisit opportune, quia scilicet apud auditoris mentem, ipsa sua vilitate se destruit, si habere importunitas opportunitatem nescit. Quod autem dicit: Tunc judicabitur huic vitio subjacere, cum per momenta singula adhaeserit carni illius, atque 108.0404D| concreverit foedus humor. Tunc quoque probabitur immunditiae fluxus seminis, hoc est, nocivae doctrinae subjacere, cum frequentius pravitati sensus atque superfluae verborum effusioni operam dederit, quo magis per arrogantiam temporalem gloriam quaerat, quam in coelesti regno perpetuae mercedis fructum percipere appetat. Omne stratum in quo dormierit, immundum erit, et ubicunque sederit. Si quis hominum tetigerit lectulum ejus, lavabit vestimenta sua, et ipse lotus aqua immundus erit usque ad vesperam. (Ex Hesychio.) Quoniam multae aliena docentium species sunt, quidam enim, sicut dixit Paulus, per invidiam, quidam autem per contentionem, quidam vero per ignorantiam, quidam ex temerario multiloquio, de quo dixit 108.0405A| ille Sapiens: In multiloquio non effugies peccatum (Prov. X), quidam autem ex eo quod delectantur in quarumdam corruptione concupiscentiarum doctoralem convertunt sermonem: recte legislator cum horum quosdam in sanctione leprae, alios vero in ciborum differentia significasset, nunc rursus aliud genus eorum qui ex impudicitia et ex libidine alia docent, per hoc mandatum quod est in fluxum seminis patientem exposuit. Sunt ergo quidam qui secundum proprias passiones sermonem doctrinae temperant, et aliis quod ipsi diligunt commendare satagunt: verbi gratia, cum sit amator adulterii, respuit quod est de castitate mandatum; vel si comessator et ebriosus, jejuniorum legem. Hic ergo quia magistri censetur nomine, et non sana docet, 108.0405B| sed corrumpit doctrinam quam profert, non potest Deo filios procreare, unde et profluvium seminis pati dicitur. Et bene dicitur: Omne stratum in quo dormierit, immundum erit. Stratum autem magistri, quia proprium est stratus ut in eo requiescat possessor ejus, modis omnibus ille per hoc discipulus intelligitur, in quo propter nimiam obedientiam magister ipse et ejus spiritus requiescit; quod manifestat Paulus ex his quae ad Corinthios scripsit, laudans eos quod obedientes semetipsos Tito praebuerunt: Abundantius autem gavisi sumus in gaudio Titi, quia requievit spiritus ejus in omnibus vobis (II Cor. VII). Hi ergo qui impudica docent, et filiorum procreationi contradicunt, legitimasque respuunt nuptias, ut per hoc fornicationem introducant, 108.0405C| propter hoc et fluxum patientes seminis dicuntur, ut pote genitale semen et nuptiarum legem corrumpentes, de quibus Paulus dicebat: Quia in novissimis temporibus recident quidam a fide intendentes spiritibus erroris et doctrinis daemoniorum, in hypocrisin, cauteriatam habentes conscientiam, prohibentes nubere et abstinere a cibis quos Deus creavit ad percipiendum (I Tim. IV). Stratum quidem et vas secundum praedictum modum fiunt quicunque in tantum immundi sunt, ut nec mundationem eorum praeciperet legislator: scit enim eos ita morbo affectos, ut poenitentiam agere nullatenus possint. Non enim ex ignorantia in tali doctrina, sed prava habitudine infecti, in impudicis corrupti seu dissoluti sunt verbis, unde etiam in tantum libenter ei adhaeserunt. 108.0405D| Si autem quis tetigerit lectulum ejus, id est, si particeps fuerit sumpseritque de doctrina ejus, et non insiderit dogmatibus ejus qui prava docet ac sordida, iniquorum verborum ejus discipulus existens, seu discipulorum illius, ipsi siquidem sunt ejus vasa et stratum, qui audiunt eum, ipse quoque immundus est: lavat tamen vestimenta sua per poenitentiam, sicut saepe diximus: Et ipse lotus aqua lacrymarum vel baptismi, immundus erit usque ad vesperam, usque dum tempus compleat poenitentiae. Hujus enim figuram vespera in multis gerit, et maxime quia in consummatione saeculorum, id est, occasu praesentis saeculi, Christus nobis praedicavit poenitentiam. Sequitur: 108.0406A| Qui tetigerit carnem ejus, lavabit vestimenta sua, et ipse lotus aqua, immundus erit usque ad vesperam. Si salivam hujuscemodi homo jecerit super eum qui mundus est, lavabit vestimenta sua, et lotus aqua, immundus erit usque ad vesperam. (Ex Hesychio.) Eum videlicet qui fit particeps doctrinae profana docentis, immundum esse usque dum semetipsum diluat per poenitentiam eam quam legislator praecepit; sive ultro quispiam particeps efficiatur pravae doctrinae, hoc est enim carnem tangere fluxum seminis patientis: sive docens ex opere injiciat quodammodo semetipsum, introducatque sermonem doctrinae suae, hoc est enim salivam projicere. Propter quod Aquila, si super exspuerit; Symmachus, si exspuerit, ediderunt. Sagma super quod sederit, immundum 108.0406B| erit usque ad vesperam. Sicut stratum in quo is qui fluxum seminis patitur requiescit, et vas in quo sedet nimis, valde eis adhaerentes discipulos, omnemque eorum quodammodo doctrinam excipientes diximus, qui etiam sunt duri cordis ut fictilia et lignea, ac lapidea vasa, quae difficile mutari vel molliri possunt: sic etiam in sagma hic, sive, ut Septuaginta ediderunt, in sagma asini, negligentiorem quidem discipulum, sed tamen mollius habentem cor ad commutandum se, mollia enim sagmata, asini legislator intellexit, sed is quia bonis magistris excuti, vel dilui, atque respuere malum discipulatum potest, quia talia sunt quae Septuaginta episagmata appellant, id est, straturae: et ipse videlicet immundus erit, usque dum ad poenitentiam se 108.0406C| verterit. Et omnis qui tetigerit quidquid sub eo erit, immundus erit usque ad vesperam, et qui portaverit horum aliquid, lavabit vestimenta sua, et ipse lotus aqua immundus erit usque ad vesperum. (Ex eodem.) Generaliter sanxit non licere tangi fructum labiorum eorum, qui subjecti sunt effecti profana docentibus, qui subdiderunt semetipsos quodammodo verbis, atque incongruis doctrinis substernentes se: quicunque autem haec tetigerit, aut quicunque portaverit horum aliquid, id est, qui in semetipsum hoc quod dictum est peccatum susceperit, sive imposuerit, nihilominus ipsi secundum praedictum modum habet necessariam poenitentiam. Omnis qui tetigerit, qui talis est, non lotis ante manibus, lavabit vestimenta sua, et lotus aqua immundus erit usque ad vesperam. 108.0406D| Necessario praesentibus verbis usus est legislator, ne omnino nobis desperatio fieret de conjunctione docentis prava, sed illam tantum quae est, usque dum respiciat ad poenitentiam. Atque ideo sunt immundi, quoscunque fluxum seminis patiens tetigerit, id est, quibus commistus fuerit. Non lotis autem manibus aqua, necdum videlicet suam vitam per poenitentiam abluit; lavare siquidem manus, sordis cujusdam et maculae depositionem manifestat. Propter quod David dicebat: Lavabo inter innocentes manus meas, et circuibo altare tuum, Domine (Psal. XXV). Et vas fictile quodcunque tetigerit is qui fluxum seminis patitur, confringetur, vas autem ligneum lavabitur aqua et mundum erit. (Ex eodem.) In superioribus 108.0407A| hujus legis in qua dixit, fluxum seminis patientem, quoslibet homines tangere, dicimus eos quibus ipse se prava docens immiscuit, et sumpsit ad quamdam societatem sui; hoc enim est aperte tangere. Unde et Paulus propter societatem muliebrem cavendam: Bonum est, inquit, homini mulierem non tangere; propter fornicationis autem unusquisque suam uxorem habeat, et unaquaeque suum virum (I Cor. VII). Hi ergo vasa ejus effecti sunt, doctrinam qui ab eo licet parvam susceperunt, neque enim supersedit eis, id est, non totam in ipsos suam doctrinam exinanivit, tetigit tamen partem quamdam tradens; permanentes igitur fictiles, id est, fragiles et terreni, ad lutum suum et ad corruptionem luti intendentes, quia corrumpuntur etiam 108.0407B| a paucitate verborum, necessario conteruntur; si autem lignei, quia lignea vasa luteis ac fictilibus vasis fortiora sunt diutiusque subsistunt, aqua lavati mundantur: neque enim insedit in eis, nec omnem ejus, sicut diximus, malam doctrinam susceperunt; quamobrem nec sic infirmantur, ut per poenitentiam sanari non possint. Ergo intentio est legislatoris ostendere qui poenitentiam agant, vel qui non, quia poenitentiam agentibus salus offertur. Si sanatus fuerit qui hujuscemodi sustinet passionem, numerabit septem dies post emundationem sui; et lotis vestibus ac toto corpore in aquis viventibus erit mundus. (Ex eodem.) Mundatio est ejus qui fluxum seminis patitur, eamdem corruptionem seminis nequaquam ulterius sustinere. Si ergo sordida 108.0407C| pravaque ac nefaria quispiam docens cessaverit, ut pote qui cessavit a tali impudicitia, mundus recte dicitur: pro sordidis autem sermonibus quos effudit, prius necesse habet septem dies dinumerare ad omnimodam emundationem, quae perficitur per adventum Christi ministrationemque Spiritus sancti, cujus septiplex donum nobis Isaias exposuit, cum ait: Spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et spiritus timoris Domini (Isa. XI). Quibus omnibus egent qui perfectam mundationem sibi procurari volunt, a malitia quae est in locutione, sive in operibus. Sed et aqua viva lavant vestimenta et corpus: quae sit vero vis vestimentorum et corporis, satis est in superioribus demonstratum. Aqua autem viva lavant, 108.0407D| illa videlicet, de qua Christus dicebat: Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae (Joan. VII). Et rursus: Quicunque bibit ex aqua quam ego do ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam (Joan. IV). Ergo mundatio prava docentis per bonam legitimamque doctrinam provenit: haec est enim viva aqua, quia vitam ad se accedenti praestat. Sequitur: Die autem octavo sumet duos turtures aut duos pullos columbae, et veniet in conspectu Domini, ad ostium tabernaculi testimonii, dabitque eos sacerdoti, qui faciet unum pro peccato, et alterum in holocaustum. Rogabitque pro eo coram Domino, ut emundetur a fluxu seminis sui. (Ex Hesychio.) Qui septem dies 108.0408A| numeravit sibi, id est, operationes Spiritus, hic octava die, id est, in gratia videlicet Christi, quae octava die resurrectionis enituit seu claruit, sacrificium offerre jussus est. Quod est autem hoc sacrificium? id est duos turtures, aut duos pullos columbarum, dignum doctoribus sacrificium. Ex alitibus enim sunt haec animalia, et quidem turtur quasi meditatorium est animal; columba propter generandi frequentiam, et propter simplicitatem sancti Spiritus designat imaginem: oportet enim doctorem meditationi spiritali operam dare, propter quod ut sacerdotem et magistrum sibimetipsi sumere hoc sacrificium praecepit. Quod in alio sacrificio nisi rursus sacerdotis alicujus fuerit ac magistri, dixisse nullatenus invenitur. Ipsamque deferre hostiam ad ostium tabernaculi 108.0408B| testimonii, ad apostolorum videlicet doctrinas, ad velum tabernaculi testimonii, id est, habitationem Christi et conversationem, superius in sacrificiis ostendimus, ut ad apostolicam intentionem in futuro suam perficiat linguam. Sicut autem qui peccavit, et sacerdotii habitum in se infirmavit, atque inefficax reddidit, dare sacerdoti, ac sacerdotii ministerium alio cedere jussus est, sic accipiens sacerdos duos turtures, aut duos pullos columbarum, quid facit? unum facit pro peccato et unum in holocaustum, ut hoc quidem sacrificii ad ablutionem ejus et eorum quae peccavit in doctrina contradicente legi proficiat. Illud autem ad sapienter conversandum in futuro, hujus enim est signum holocaustum, et sic deprecabitur sacerdos pro eo coram Domino, 108.0408C| ut emundetur a fluxu seminis sui: nec enim aliter quispiam mundationem coram Domino facere potest, id est, secundum voluntatem et legem Dei, nisi de his qui peccavit poenitens, et per sacrificia orationum satisfaciens, posteaque recte vivendo, ac perfecte sapiendo. Sequitur: Vir de quo egreditur semen coitus, lavabit aqua omne corpus suum, et immundus erit usque ad vesperam, vestem et pellem quam habuerit lavabit aqua, et immunda erit usque ad vesperam. Mulier cum qua coierit, lavabitur aqua, et immunda erit usque ad vesperam. (Ex Hesychio.) Necessariam habere regenerationem baptismatis humanum genus, ipse Dominus ostendit, dicens: Nisi quis regeneratus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum 108.0408D| (Joan. III). Cujus rei gratia, quia sordis in nobis ex Adam inobedientia est transfusa, David in iniquitatibus se natum, et in peccatis asseruit esse conceptum (Psal. L), non matrem suam accusans, sed peccatum innuens, quod decurrit ex genere. Et nunc legislator eum de quo semen egreditur coitus, id est, eum qui pro filiis procreandis semen effudit, sed et mulierem quae suscepit, lavare corpus praecepit, ob hoc quia semen suscepit per quod hoc templum nostrum totum, id est, integer homo describitur ex anima et corpore. Quia autem sordidus effectus per inobedientiam Adam, sordidum esse etiam semen suum fecit, necessarie et corpus sordidum est, ex quo semen tale procedit. Immundi autem usque ad 108.0409A| vesperam esse non frustra dicuntur, quia in finem saeculorum Christus veniens ostendit aquam qua genus nostrum mundaretur: et quia permansimus usque tunc immundi, probatur ex eo quod et hi qui necdum peccaverunt, id est, in aetate infirma constituti, signaculum baptismi necessarium habent, ne forte morte superveniente sordidi transeant, sordem quae ex Adam descendit in semetipsos habentes, et propterea non valentes in regnum coelorum intrare. Vestem autem et pellem quam habent cum coeunt, videlicet immunda esse et lavari debere, duarum rerum praecipit gratia: nam extendit legem atque manifestat quantum corpus humanum propter unam inobedientiam sordidum sit effectum, ut etiam insensibilia ex eis polluantur, deinde per haec manifestas 108.0409B| facit mulieres quae libidinis causa viris ad quemdam temporalem commiscentur usum, qualem solent vestimenta praebere hominibus, sicut et abusio pellium, quae inveteratae projici solent. Nam et illarum consuetudo veterascente amicitia respuitur, atque in morem vestimentorum seu pellium commutatur: neque enim semper cum eis vivunt cum quibus inordinate concumbunt. Quod ad sanctificationem et castitatem Judaeorum genus legislator trahens, nimis enim quidam eorum luxuriae serviebant, haec contra eos qui qualitercunque effundunt semen, et eos qui haec tangunt dicit, mundationem eis praecipiens, ut saltem coacti casti efficerentur, et luxuriosis abstinerent commistionibus, fastidio laboris frequentium purificationum. Hanc enim intentionem 108.0409C| secundum litteram et in subsequentibus lex habet, licet aliquid aliud secundum spiritum signet: sicut et ipse expositurus sum, quia nec ipsum qui hic est spiritalem intellectum praetereo. Quemadmodum ergo illum qui fluxum seminis patitur, eum qui corrumpit doctrinam intelleximus, sic de quo semen coitus egrederetur, eum qui ad Judaeos pertinentem doctrinam docet intelligimus: nam sicut effundent naturale et sanum semen, propter sordem tamen Adam, immundus est, sic et eorum sana propter legem quae putatur doctrina, sub culpa est et reprehensibilis, quia litteram docet quae maledictionem infert discipulis suis. Neque enim possibile est, quempiam per illam perfecte corrigi: unde Mosaicae maledictioni discipulos suos subdit, ipsosque Judaeos 108.0409D| qui in mulierum coeuntium accipiuntur figura, utpote qui semper adhaerent, et conrequiescunt doctoribus institutionum suarum, hoc autem ipsum, et in eos qui in praeputio sunt, operantur, quando doctrinae eorum semen suscipiunt, quos vestimentum et pellem esse dicimus: utpote temporaliter et transitorie doctrinas eorum, non autem ut et ipsi procreent aliquam legalem justitiam suscipiunt, nam quomodo possibile est hoc in praeputio permanentibus? sed ut per sermones eorum, et ipsi maledicto legis pollui accipiantur. CAPUT II. De muliere quae fluxum eminis patitur non in tempore menstruali, et mundatione ipsius. (IBID.) Mulier quae redeunte mense patitur fluxum 108.0410A| sanguinis septem diebus separabitur: omnis qui tetigerit eam, immundus erit usque ad vesperam, et in quo dormierit vel sederit, diebus separationis suae polluitur. Qui tetigerit lectulum ejus lavabit vestimenta sua, et ipse lotus aqua, pollutus erit usque ad vesperam. Omne vas super quod illa sederit quisquis attigerit, lavabit vestimenta sua, et lotus aqua, pollutus erit usque ad vesperum. (Ex Hesychio.) Intentio legislatoris est a muliebri libidine abducere hominem, simulque cum viris et mulieres prohibere a turpis commistionis causa. Non enim hoc pro filiorum procreatione agi maxime ea quae nunc dicuntur affirmant. Invenit eum modum quo per varia temporum ac plurima intervalla ab ingressu muliebri separet viros, nam mensibus singulis fluxum 108.0410B| sanguinis patiuntur, septem autem diebus immundas eas esse, eosque etiam qui simplici tactu eas contingunt, immundos esse usque ad vesperam praecepit. Qui vero cum eis dormiunt, non una die immundos sed septem dies esse dicit: ergo sub dierum multorum continentia, tam mulieres a viris, quam viri a mulieribus necessitate cohibentur, et his quidem sensibilis Judaeus, et secundum carnem Israelita juvari per litteram poterat. Hoc est autem verissimum juvamen spiritalis considerationis, quod est intus inclusum: fluxus enim sanguinis animae cujus personam ut pote effeminatam, et fortitudinem pietatis prodentem, in mulierem nunc legislator insinuavit, idololatria est, hujus, secundum quod Septuaginta edunt, fluxus in corpore ejus. Corruptio 108.0410C| enim seu perditio est humani generis idololatrici sanguinis effusio, propter quod non dixit, de corpore nostro; neque enim a nobis est idololatria adinventa, sed a daemonibus, in corpore videlicet generi nostro inflicta est, et corruptio humanae est affecta naturae. Sed et tempora denuntians in quibus idololatria obtinuit. Denique Paulus dicebat: Et quidem tempore ignorantiae despiciens Deus, nunc annuntiat omnes ubique poenitentiam agere. Quod dixit, septem diebus separabitur; quod alii, erit in purgatione sua; alii vero interpretes, in separatione iniquitatis suae; alii autem, miseriae, ediderunt, ut per septenarium dierum numerum tempora significaret spiritus, quae usque ad completionem temporum sunt, in qua completione, evangelica provenit praedicatio. In his 108.0410D| enim separati a Deo per idololatriam homines in separatione iniquitatis et miseriae necessario erant, usque dum Deo per evangelicam conversationem conjungeremur, quae in octava die accipitur, quia signum et principium et arrha quodammodo saeculi est futuri; propter quod et octava die Salvatoris processit resurrectio. Non solum autem idolis serviens anima, sed et is qui eam tangit, id est, qui particeps ejus efficitur, et multo magis hic qui in quo dormit, vel in quo sedet, ut pote qui doctrinae ejus et traditionis fit particeps; vel qui coierit cum ea, immundus erit, et mundatione opus habet, nec aliter mundatur, nisi lavatus aqua. Quid sit autem aqua, in praecedentibus diximus. In tantum autem oportet 108.0411A| ab omni idololatriae malitia abstinere, et nec eos qui idolis serviunt, nec hos quibus illi quasi organis, vel quasi lectis aut vasis utuntur contingere, id est, in nullo cum eis communionem habere. Sequitur: Mulier quae patitur multis diebus fluxum sanguinis, non in tempore menstruali, vel quae post menstruum sanguinem fluere non cessat, quandiu huic subjacet passioni, immunda erit, quasi sit in tempore menstruo. Omne stratum in quo dormierit, et vas in quo sederit, pollutum erit; quicunque tetigerit ea, lavabit vestimenta sua, et ipse lotus aqua immundus erit usque ad vesperum. (Ex Hesychio.) Quantum vindicet spiritus Dei legis contemplationem et lectionem litterae, his quae per partes sanciuntur, ostendit. Quia enim 108.0411B| fluxum seminis patientem intelligi, in lege obscena et corrumpentia docentem, olim diximus, et de quo coitus semper egreditur, Judaica utente doctrina. Restabant autem hi qui paganorum doctrinam docent; ecce etiam ipsos nunc opportune subinfert: esse ergo fluxum sanguinis, idolorum seductionem et errorem diximus, ut pote genere daemoniorum sanguine gaudente, et non solum pecorum aliorumque animalium irrationabilium, sed etiam hominum sacrificia praecipiente, ita ut in multis locis apud eos talia celebrarentur mysteria: veluti Dionysii et Dianae aliorumque daemonum in tantum fluxus sanguinis apud eos inoleverat. Attende autem nunc quibus verbis legislator usus est: Mulier quae patitur multis diebus fluxum sanguinis, non in tempore 108.0411C| menstruali. Quod Septuaginta sic ediderunt: Mulier si fluat profluvium sanguinis dies complures, non dixit: si fluit sanguinem, quod est, idolis servire, sive immolare; sed si fluxerit fluxum sanguinis, id est, si fluit maculam et errorem idololatriae, facit autem hoc non in tempore menstruali, id est, non in temporibus in quibus idolorum servitus obtinebat, haec enim esse menstrualia tempora, in illis verbis in quibus de ea loquebamur ostensum est, sed et postquam coepit scientia, et per evangelicam doctrinam lumen pietatis illuxit. Ipse tamen immunda fluit, et docet quaedam errori idolorum proxima, immundus est; sicut illi illorum temporum in quibus furor idolorum obtinebat, illa docentes quaecunque ad illorum pertinebant errorem. Erant enim 108.0411D| tunc etiam immundi, sed et nunc multo magis, tam quia jam nudata est immunditia eorum, et error convictus, quam quia noluerunt oculos suos praebere luci verae intelligentiae. Hujus enim mulieris imaginem gerere intelligimus eam quae in evangeliis fluxum patitur sanguinis (Matth. IX), quae omnem quidem substantiam sive vitam suam in medicis expendit, id est, in eis qui apud eos erant philosophis: non tamen sanata est per eos ab aegritudine erroris sui: Quia dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt (Rom. I). Cum enim viderentur simulacrorum cultu et furore alienati, terram tamen metiebantur, aerem et coelum, quorum scire solius Dei est exordia terminosque. Haec ergo fimbriam Domini 108.0412A| retro tangens, liberata est a fluxu. Dicimus autem fimbriam ejus, fidem ejus, nam cujus rei gratia fimbriam facere vestibus Moyses praeciperet? Quia enim divinitas debet intelligi in anterioribus, retro humanitatem intelligimus. Hanc gentes quae in fluxu constitutae erant sanguinis idolorum, proposito tetigisse dicimus; quod si non solum eos qui ad effundendum idololatriae sanguinem vacant, sed etiam eos qui docent ea quae ad doctrinam pertinent paganorum, fluxum sanguinis exposuimus, non est admirabile: mos quippe est etiam apud exteriores affluens eloquium largissimeque se ac facile ad doctrinam effundens, fluxum vel rhetoricam appellare. Sequitur: Si steterit sanguis et fluere cessaverit, numerabit 108.0412B| septem dies purificationis suae, et octavo die offeret pro se sacerdoti duos turtures vel duos pullos columbarum, ad ostium tabernaculi testimonii, qui unum faciet pro peccato, alterum in holocaustum, rogabitque pro ea coram Domino, et pro fluxu immunditiae ejus; docebitis ergo filios Israel, ut caveant immunditiam, et non moriantur in sordibus suis cum polluerint tabernaculum meum, quod est inter eos. (Ex Hesychio.) Quae virtus hujus sacrificii sit et qualis in his qui fluxum seminis patiuntur, in quantum necesse erat diximus. Similia enim et illic lex praecepit: Sicut enim ibi semetipsum sumere turtures aut columbas in sacrificium fluxum seminis patientem legislator praecepit, quia magistri locum tenebat atque personam, 108.0412C| sic et nunc hanc quae fluit fluxum sanguinis; figurare enim eam diximus docentes quae ad errorem idololatriae pertinent. Quamobrem eloquentiam docens, et eloquentiae participans, sibimetipsi sumere quae ad purificationem proficiunt potest. Quae ergo ad interpretationem desunt, haec in subsequentibus per ordinem dicemus. Docebitis, inquit, filios Israel, ut caveant immunditiam, et non moriantur in sordibus suis cum polluerint tabernaculum meum quod est inter eos. (Ex Hesychio.) Quamvis omne peccatum immunditia sit animae, maxime tamen idololatriae, et quae ad eam pertinent. Haec cavere et in his timoratos filios Israel legislator esse desiderat, ut non crudelissima impietatis moriantur morte: polluunt enim 108.0412D| impii tabernaculum Dei, quod in ipsis est, atqui corpus est quo fluxu sanguinis aut seminis inquinatur. Sed quia impietatem sermo innuit, quae hominem totum polluere consuevit, propterea cautos, sive ut Septuaginta, timoratos, inquit, facietis filios Israel, ab immunditia sua: quod neque de leprosis, neque de his qui tetigerunt morticina sancivit, sed et tabernaculi Dei quod in nobis est mentionem fecit, tabernaculum enim Dei est omnis noster homo, in quo Deus habitare creditur: primum quidem per imaginem quam nobis donavit, deinde per primitias quas a nobis sumpsit: Verbum enim caro factum est (Joan. I), quod per illam munitionem [minutionem] etiam in reliquis habitare hominibus dicitur, quod 108.0413A| probat Joannes dicens: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Ista est lex ejus qui patitur fluxum seminis, et qui polluitur coitu, et quae menstruis temporibus separatur, vel quae jugi fluit sanguine, et hominis qui dormierit cum ea. (Ex Hesychio.) Haec sibimet legislator connectere consuevit, ut ei qui meditationi legis studium praebet, manifestet, quomodo oporteat haec intelligi, et quae cum quibus cognationem secundum similitudinem intellectus habeant. Quia ergo esse fluxum seminis patiens, doctor [doctorum] corrumpens semen, et turpia atque corrumpentia admonens, est probatus, et de quo egreditur semen coitus ut polluatur, is qui Judaica praecepta docet, in quibus ipse ut mala bona docens, et legis intentionem transgrediens 108.0413B| polluitur, dum ea quae ad litteram pertinent, extra tempus profert, et modo quodam mundi, sicut immundis utitur, de quibus dictum est: Omnia munda mundis, coinquinatis autem et infidelibus nihil mundum: sed polluta sunt eorum mens et conscientia (Tit. I), sanguinis autem fluxum patientes in menstruis suis, hi esse demonstrati sunt, qui ea quae ad impietatem tendunt, illo docent tempore, in quo genus hominum errori idolorum detentum in menstruis suis, id est in separatione malitiae, a malo enim separati non erant, ut ostenderet quia eadem de his qui prava docent lex loquitur, de solo fluxu seminis patiente masculo dicit, feminae autem fluxum seminis patientis memoriam secundum litteram penitus non fecit, sed per mulierem quae fluit fluxum 108.0413C| sanguinis, eum qui effundit doctrinam idololatriae intellexit, et propterea nunc eam fluxum seminis patientem appellavit, ut nos disceremus quia eum qui corrumpit bonam doctrinam, turpiter eam et male proferens, talem qualis est is qui impietatem docet lex reputet. Utrorumque enim verba corruptione plena sunt. CAPUT III. Ne Aaron et filii ejus omni tempore ingrediantur sanctuarium, et quid ante ingressum sit offerendum. (CAP. XVI.) Locutus est Dominus ad Moysen dicens: post mortem duorum filiorum Aaron, quando offerentes ignem alienum interfecti sunt. Ecce et nunc Dei spiritus unum corpus legis facit, et ad unum redigit invicem sibi cohaerentia. (Ex Hesychio.) Et cum dudum 108.0413D| manifestasset ea quae ad doctrinam, quae contra legem est, pertinent, modosque ejus multiplices quosdam atque differentes exposuisset: una nunc eam redarguit lege, et commune quodammodo contra eam subdidit praeceptum, et causam morbi ipsius manifestam fecit, id est, unde contingit, et unde supervenit. Audisti enim quando filiorum Aaron, eorum qui divino igne consumpti sunt, quaerebamus mortem, quia cum verbum illic legalis traditionis et historiae faceremus, ignem alienum, alienam a Deo doctrinam diximus; et propterea a divino igne, igne videlicet Spiritus, eos qui ignem illum offerebant esse consumptos: quia divino igni aperte contradicunt, et contra Spiritum agunt, hi qui ea quae mala 108.0414A| et iniqua sunt docent: Et praecepit ei dicens: Loquere ad Aaron fratrem tuum, ne omni tempore ingrediatur sanctuarium, quod est intra velum coram propitiatorio, quo tegitur arca, ut non moriatur, quia in nube apparebo super oraculum. (Ex Hesychio.) Quantum parcat Deus saluti nostrae ex multis quae in lege dicta sunt considerari et disci potest, de quibus nihil negligentes, oculos mentis per singula intendamus. Recte maximam diligentiam legislator exhibet, ut non solum in verbis turpibus, aut in fabulis Judaicis, aut in aliquo idololatriae phantasmate, doctores non excedant; sed nec occasione theologiae in impietatem cadant, quod mos est haereticis pati. Substantiam enim discutientes Dei, tam Patris ad Filium quam Filii ad Spiritum sanctum differentiam introducunt, 108.0414B| et alia similia quae nostram excedunt scientiam, absconditaque sunt nobis, sicut nimis alta, atque similia, non ex divinis dogmatibus, sed ex suis cogitationibus exquirere volentes, a moderationis ecclesiasticae excisi sunt corpore. Hoc ergo ne patiamur, lex praesentibus nos praemonet verbis. Ait enim sic: Et dixit Dominus ad Moysen: Loquere ad Aaron fratrem tuum, id est, ut sacerdotes sibi invicem haec praeciperent, et unusquisque doctorum talia proximo sanciret, qualia nunc Deus loqui ad Aaron Moysen praecepit; quae sunt autem haec? Non omni tempore ingrediatur sanctuarium, quod est intra velum coram propitiatorio quo tegitur arca. Commune omnibus mandatum, et communem hic proposuit legem, primum quidem sacerdotibus aptam, deinde omni qui 108.0414C| vult discutere divina mysteria. Quamobrem secundum LXX impersonaliter praecepit dicens: Non ingrediantur omni tempore in sanctum interius velaminis, qui, non addidit, omnes prohibere ab hoc manifeste cupiens; quia enim velamen corpus Salvatoris intelligitur. Sicut Paulus evidenter ait: Habentes autem confidentiam in introitu sanctorum, quam initiavit nobis viam novam, et viventem per velamen, id est per carnem suam (Hebr. X). Ipse est enim verum et intelligibile propitiatorium, ut pote, quia ipse nobis peccatorum propitiationem praestat. Ait etenim idem Paulus: Omnes peccaverunt, et egent gloria Dei, justificati gratis per gratiam ejus, per liberationem, quae est in Christo Jesu, quem proposuit Deus propitiationem per sanguinem ipsius (Rom. III). 108.0414D| Aperte ergo doctores vetuit, et sacerdotes prohibuit, et quoscunque de Deo loqui fas est, exquirere substantiam Dei, et discutere Christi divinitatem, ingredi interiora velaminis intelligibilis; velamen enim Christus habet carnem, tegumentum divinitatis suae, quemadmodum et hoc quod erat sensibile velamen, tegumentum sanctis sanctorum fuit. Non solum autem velamen, sed et testimonii arcam, carnem Domini appellavit, multis illam necessario appellans nominibus, quia multae ex ea erant operationes, ad quam arcam omni tempore non praecipit doctores ingredi, ut curiose utique non inquirent, quemadmodum Verbum caro factum est (Joan. I), quomodo qui in forma Dei erat, in forma servi factus est, quomodo 108.0415A| exinanivit semetipsum (Phil. II), et in coelis mansit. Horum enim fides salutem, periculum affert inquisitio. Hoc ergo qui credit, et non quaerit, non morietur, quia in nube, inquit, apparebo super oraculum, sive propitiatorium. Nube rursus Dominicam carnem et evangelicum appellat verbum; eadem enim multis vocat nominibus, nec est tautologia, sed operationis rerum quae significantur apta imponit, et distribuit nomina. Aliquando enim velamen carnem dicit, tegumentum hanc esse divinitatis Christi significans; aliquando autem arcam hominem videlicet, quem ipse Dominus exponens Judaeis, dixit: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud (Joan. II). Quod Judaeis ignorantibus et dicentibus: Quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc, et 108.0415B| in tribus diebus excitabis illud? evangelista explanavit, dicens: Ille autem dicebat de templo corporis sui. Aliquando vero nubem, quia nubis corpus quidem est, sed mundum et subsistentiam ex Spiritu sancto habentem; ex spiritibus enim, id est ventis, nubes subsistunt. Propter quod ejus subtilitatem, et levitatem, atque munditiam Isaias ostendens dicebat: Ecce Dominus ascendit super nubem levem, et ingredietur Aegyptum, et commovebuntur simulacra Aegypti (Isa. V). Nubem similiter non incongrue evangelicum appellamus verbum, quia mos est divinae Scripturae sancti Spiritus doctrinam nubem appellare, unde et vineam Judaeorum sicut infructuosam auferens, dicebat: Mandabo nubibus ne pluant super eam imbrem (Isa. V). In hac ergo nube Deus tam in Dominica 108.0415C| carne quam in evangelica praedicatione insinuatur; et nihil amplius quaeramus nos qui aliquid de Deo scrutari volumus, sed quantum nobis evangelicus sermo tradit, quanta ex Dominica carne percipimus. Sequitur: Vitulum offeret pro peccato, et arietem in holocaustum. Tunica linea vestietur, et feminalibus lineis verecunda celabit. Accingitur zona linea, cydarim lineam imponent capiti: haec enim vestimenta sunt sancta, quibus cunctis cum lotus fuerit induetur. (Ex eodem.) Admirabili ordine etiam nunc legislator ad ea quae juvare possunt et utilia esse legentibus legem, et qui thesaurum reconditum in ea perscrutantur utitur. Cum enim dixisset non licere omni hora, id est non continue, id est, sine intermissione ingredi in Sancta sanctorum, ne forte sine metu et circumspectione 108.0415D| ad ea quae divina sunt praesumamus aut accedamus, nec majorem perscrutationem omnino prohibuit, sed quando nos hoc, aut quomodo, jubet uti? quando nosmetipsos perfecerimus, sive consummaverimus, quemadmodum nunc tradidit, id est, non ingrediatur Aaron in sancta, nisi haec fecerit. Hic ostendit quia non solum non frequenter, sed nec omnino non ingredi in sublimiorem divinam contemplationem praecepit, quam et appellavit sanctuarium, ut pote quae de Deo est, qui Sanctus sanctorum est, et eum qui bene ea utitur sanctificat, sed qui utique Aaron est, id est altam conversationem habens; et qui in tantum provectus est, ascendens ad Dei sanctificationem, ut, sicut divina arca, respondere possit. 108.0416A| Hoc enim Aaron interpretatur, hic ingrediens vitulum offeret pro peccato, videlicet in sacrificio ingreditur Christi: qui quia non solum pro peccatis nostris immolatus est, sed et vitam nobis praestat perfectam, tam in peccatorum nobis absolutionem quam virtutum perfectionem, Dei sacrificium conquirit, et apponit. Addit legislator: Et arietem in holocaustum, LXX autem ediderunt, de vitulo ex bobus: quia Christus ex bobus illis operatoribus justitiae secundum carnem factus est, verbi gratia Abraham, Isaac, Jacob, David. Nam boves lex eos qui justitiam operantur novit, quia enim aries ex genere ovium est, verumtamen est praecipuus, et gregis dux, recte significat Christum, qui est ex massa nostra, sed praecipuus et excellens nos, et dux generis humani 108.0416B| atque rex est. In hoc, id est in Christo, vult nos ingredi in sancta; initium enim de Deo loquendi Christus est et ejus passio, quae si non acta fuisset, et tam paganorum nos errore, quam ab umbra legis et caligine liberasset, nos de Patris divinitate loqui minime potuissemus: Nemo enim scit Patrem nisi Filius: et cui voluerit Filius revelare (Luc. X). Sed quisquis de Deo locuturus est et intueri Deum, in quantum possibile est hominibus, vult, necesse est ut omnibus virtutibus armetur. Attende et hoc quemadmodum approbavit; virtutes enim quatuor generales sunt, justitia, castitas, fortitudo, sapientia. Propterea, inquit, tunica linea induetur, id est, justitiam, unde scriptum est: Sacerdotes tui induantur justitiam (Psal. CXXXI). Induetur et feminalibus lineis, 108.0416C| hoc est, castitate, vestietur zona, per zonam enim fortitudo intelligitur. Unde ad Job Dominus dicit: Accinge sicut vir lumbos suos (Job. XXXVIII). Per cydarim quoque, quae indumentum capitis est, intelligitur modis omnibus sapientia; nam in capite sapientiae esse organum non ignoramus, quod et cerebrum dicitur, unde et omni est honorabilius corpore. Sed et haec omnia linea esse propterea praecepit, ut ostenderet virtutum facilitatem et celerem conquisitionem vel habilem gratamque adipiscenti esse, sicut et ea quae linea sunt corpori. Quia etiam cum sublimis sit conversatio earum, potest esse in terris, quarum singula in linum proveniunt, quod altum quidem calamum habet, sed multum a terra ascendit, facileque congrui potest etiam a pauperibus, et ei qui hoc induetur 108.0416D| acceptum gratumque est, sicut supra diximus; aestuantem etiam refrigerat, sed et in gelu fovet; quod est virtutis proprium, quae refrigerat quidem in aestu concupiscentiarum, in frigore autem tentationum calefacit, atque ad zelum erigit, et non permittit sentiri persecutores. Sed ut non etiam salutis perdas capitulum, quod est baptisma, nec aestimes tibi sufficere virtutes sine dono baptismatis, addidit: Haec enim sunt vestimenta sancta, quibus cunctis cum lotus fuerit induetur. (Ex eodem.) Lavatur omne corpus per aquam baptismatis, quia totum nostrum lavat, et renovat hominem. Ergo baptizari oportet prius, et ex aqua generari ac Spiritu, ac sic praedictis virtutibus indui, atque per eas Christum; 108.0417A| hoc enim et ipse contextus legalium signat verborum. Postquam enim dixit legislator, ne omni tempore ingrediatur sanctuarium, nisi haec ante fecerit, Vitulum offeret pro peccato, subdidit, et arietem in holocaustum, tunica linea vestietur, et reliqua. Non solum Christum intelligibilem arietem, et verum holocaustum, virtutum videlicet perfectionem ( Ipsum enim virum perfectum et mensuram aetatis Paulus appellavit) suscipere nos et indui volens, propter quod et baptismatis gratiam introduxit, quia per ipsam maxime induimur. Quando autem haec adepti fuerimus, in Sancta sanctorum ingrediemur, non substantiam perscrutantes Dei, vel discutientes, hoc enim prohibitum est, sed ad ea quae sunt de dispensatione Christi, sacrificioque ejus pro nobis, et bonis quae per ea fruimur, sapientiae dogmatibus studium 108.0417B| dantes. Hoc enim manifestum faciunt maxime quae sequuntur. Suscipietque ab universa multitudine filiorum Israel duos hircos pro peccato, et unum arietem in holocaustum. Cumque obtulerit vitulum, et oraverit pro se et pro domo sua, etc. Multa hic intentio dicentis, simul et audientis est necessaria, ut non recedant ab eo quod rectum est, quia maxima sunt mysteria ea quae nunc exponit lex, et quidam in ipsis offendunt, ignorantes eorum virtutem dictorum, sed haec quidem in quibus offendunt subtilius in subsequentibus dicentur. Quia autem ad ipsum Christum ea de quibus locutus est legislator in praesenti evidenter referuntur, manifestant species sacrificiorum et effectus, sed et hi a quibus sacrificia accipiuntur. A synagoga enim 108.0417C| vel universa multitudine filiorum Israel accipi sacrificia praecepit: quia Christus, qui pro nobis immolatus est, ex filiis Israel secundum carnem fuit. Ita ut Paulus diceret: Ex quibus Christus secundum carnem, qui est Deus benedictus in saecula, Amen (Rom. IX). Deinde sacrificiorum alia quidem pro peccatis, alia autem in holocaustum jubet offerri, figurans, sicut oportebat Christi sacrificii virtutem, qui pro nostris peccatis offertur; audi quippe Paulum dicentem: Christus enim semel oblatus ad multorum exhaurienda peccata, novissime sine peccato apparebit exspectantibus se (Hebr. IX). Quia autem ad holocaustum, et ad perfectionem videlicet et provectum vitae atque virtutum Unigeniti sacrificium factum est, 108.0417D| quomodo dubitari licet, aperte Paulo dicente: Ergo fratres et vos mortificati estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius, qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemur Deo (Rom. VII). Haedum, qui Graece chimarus [ χείμαρος] dicitur, recte immolari ab eo qui poenitentiam agit ostendimus, ut pote in tempestate et fluctu constituti, usque dum poenitentiae ejus suscipiatur sacrificium; aries autem, ut pote ducatum gregi praebens, deputatus recte in holocaustum, id est, in virtute et perfectione vitae accipitur. Quorum est enim, nisi praepositorum, docere perfecta? His ita se habentibus omnimodo dicis: Cur si hircos pro peccato lex praecepit offerri, nunc etiam vitulum offerri praecepit? Una autem ratione, brevique solvi 108.0418A| atque explanari potest, quia non unius generis, sed tam peccatorum quam justorum est Unigeniti sacrificium; et propterea hirci pro genere quodammodo peccatorum offerri praecipiuntur; vitulus autem pro justis, quia bos, cum sit ad operandum factum animal, in persona justi secundum legem accipitur. Unde et in vitulo ait: Orabit pro se et pro domo sua, domum Dei justum appellans; habitat enim in eis et inambulat, ipse est eorum Deus, et illi ejus populus. Deprecabitur et pro eo, id est, pro domo propriae carnis: Nam et si peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus (I Pet. II), verumtamen Adam indutus est, qui propitiationem propter maledictum, quod semel humano super inductum est generi, opus haberet. Audi ergo Paulum ad Hebraeos de Christo talia scribentem: Qui non habet quotidie necessitatem, quemadmodum 108.0418B| sacerdotes primum pro suis delictis hostias offerre, deinde pro populi, hoc enim fecit semel se offerendo. CAPUT IV. De duobus hircis quorum unus in sortem Dei pertinet, alter in emissarium dimittitur. (IBID.) Cumque obtulerit vitulum et oraverit pro se et pro domo sua, duos hircos faciet stare coram Domino in ostio tabernaculi testimonii, mittetque super utrumque sortes, unam Domino, et aliam capro emissario. Cujus sors exierit Domino, offeret illum pro peccato; cujus autem in caprum emissarium, statuet eum unum coram Domino, ut fundat preces super eo, et mittat illum in solitudinem. His rite celebratis, offeret vitulum rogans pro se, et pro domo sua. (Ex Augustino.) De duobus hircis, uno immolando, et alio in desertum 108.0418C| dimittendo, quem apopompeum vocant, solet esse disceptatio; et a quibusdam hic immolandus in bono accipitur, ille autem dimittendus in malo. Non tamen iste sensus ideo confirmandus est, quia homo in cujus manu in eremum hircus dimittitur, cum redierit, lavare jussus est vestimenta sua, et corpus suum aqua, et sic ingredi in castra, tanquam et hoc sit indicium, cur in malo sit ille hircus accipiendus, a cujus contagione homo abluendus est; sic enim dicit abluendum, et qui alterius hirci, qui in loco acceperit, carnes extra castra combusserit, quia et de illo et de vitulo fieri jubet. De quorum immolatorum sanguine fit aspersio, et sunt pro peccatis, ac per hoc non negligenter istorum duorum hircorum 108.0418D| distinctio in allegorica significatione tractanda est. (Ex Hesychio). Solent caeci in lumine offendere, et infideles in lege Dei scandalizari; quod Petrus sciens tam de Pauli vasis electionis Epistolis, quam de omni divina Scriptura dixit: In quibus sunt quaedam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles depravant, sicut et caeteras, Scripturas, ad suam ipsorum perditionem. Hoc et nunc patiuntur, qui ad suam voluntatem, et non ad veram intentionem intelligunt legem Dei, et noxium animae ac pestilentem idolorum cultum constituere, ab his quae dicta sunt a legislatore inaniter cogitant. Nam dicunt: Super duos hircos lex sortem mitti praecepit, unum Domino, alterum autem ad emissionem separari praecepit; emissarium autem 108.0419A| appellant diabolum, ut ex hoc occasionem praebeant ad colendum malignum, in tantum aures obstrudentes [ Al., obstruentes; in impresso est, obturantes], et in tantum mente caeci. Quomodo enim habet rationem, aut credibile est, quod Deus ipse sacrificium diabolo offerri praecipiat, qui per ipsum Moysen, et fratrem, et filium, et filiam, et civitatem integram quae ad idola convertitur, disperdi praecepit, et clamat: Non erunt tibi dii alii absque me (Exod. XX)? Si autem in alicujus maligni personam emissarium accepisset, nequaquam de eo, cum eo qui Dei erat, sors mitteretur, quia nec cum quolibet malo quemlibet bonum sortem habere in divinis Scripturis invenies, sed quoties sors mittebatur aequales cum aequalibus mittebant sortes, sicut et tribus Israel dividebant. Nam 108.0419B| et quando pro Juda ad apostolatum alium eligere necesse habebant, super duos viros aequales virtutibus et doctrina, Mathiam videlicet et Joseph justum, sortes miserunt, ita ut Petrus concionando diceret: Tu, Domine, qui corda nosti omnium, ostende quem elegeris ex his duobus accipere locum ministerii hujus et apostolatus (Act. I). Non solum autem antequam sors mitteretur in duos hircos coram Domino eos sisti praecepit, sed et illum in quo sors emissionis venit. Postquam eadem sors super eum ceciderit, et manifestum fuerit, statui coram Domino praecepit, effundique super eo preces. Quomodo ergo qui ante faciem Dei statutus est, eique quodammodo consecratus, ipse rursus diabolo mittitur? vel quomodo propitiationem peccatorum hoc quod iniquo 108.0419C| transmittitur sacrificium peragit? Si enim ejus intentio est etiam justos peccatores efficere, quomodo peccatoribus propitiationem poterat profligare? Quomodo autem is ipse peccator de quo ait David: Constitue peccatorem adversus eum, et diabolus stet a dextris ejus (Psal. CVIII), propitiationem potest conquirere peccatorum? Solius quippe hoc Dei est, ad quem David dicebat: Et propitiare peccato meo, copiosum est enim (Psal. XXIV). His ergo ita se habentibus, et undique incongruo hoc ostenso intellectu, non ignoremus nos, quia de Christi sacrificio procul dubio maxime haec legislator dixerit. Unde aestimo mali intellectus zizaniam disseminare inimici veritatis volunt, gloriae mysterii invidentes, clarumque ejus testimonium ex lege considerantes, 108.0419D| quia enim Deus et homo erat, qui pro nobis incarnatus est Christus Jesus impassibilem divinitatem custodiens, solam passionibus humanitatem praebuit. Effectus autem passionis ejus, id est nostra propitiatio, non solum passae carnis, sed multo magis impassibilis divinitatis fuit. Quod testatur Paulus dicens: Qui cum esset splendor gloriae et figura substantiae ejus, portansque omnia verbo virtutis suae (Hebr. I). Demonstrans autem quod haec omnia de Unigeniti divinitate dicantur, subdidit: Purgationem peccatorum faciens, sedet ad dexteram majestatis in excelsis, ipsi Deo verbo etiam ea quae propriae ejus erant carni conjungens. Si ergo haec apte dicta sunt, propterea duo sumuntur hirci et statuuntur coram 108.0420A| Domino in ostio tabernaculi testimonii, ut ad imaginem Christi haec in eis agerentur; ipse est enim ostium verum, quod ad ostium tabernaculi testimonii, quod est in coelis, ducit. Et mittit Aaron super utrumque hircum sortem: unum quidem, ut virtute et significatione sortium dividi, dispensationi divinitati Christi et humanitati intelligamus, dividi vero tam quae huic quam illi sunt propria, ut haec quidem patiatur, illa autem confortet patientem, et per passiones quae in ea operabantur tam contraria nobis moderarentur passiones quam suam manifestaret impassibilitatem. Deinde sortem unam ait Domino, et aliam capro emissario, non alii nisi Christo, sicut superius diximus: Offeret Aaron caprum in quo venerit ei sors Domino, et offeret eum pro 108.0420B| peccato. Intelligibilis enim Aaron is, qui sacerdotio nostro praeest, de quo Paulus dicit: Sicut Aaron, sic et Christus (Hebr. V), non semetipsum glorificavit, ut sacerdos fieret. Hic suam carnem offeret Patri, et in ipsa offeret pro peccato, de quo Paulus Hebraeis scripsit: Hic unam pro peccato offerens hostiam in perpetuum sedet ad dexteram Dei (Hebr. X). Caprum vero super quem venerit emissionis sors, statuet vivum ante Dominum, ut fundat preces super eo; quia enim sortem emissarii diximus, figurate referri ad Christi divinitatem, statuet hanc vivam, impassibilem custodiens, ut per eam deprecetur: Nemo enim potest dimittere peccata, nisi solus Deus (Luc. V). Dimittit autem eum in solitudine; desertam enim a malo dicit, et solitariam sive inviam, 108.0420C| quae ab intelligibilibus hostibus ambulari non potest, in qua Deus habitat et apparet. Quod manifestat David dicens: Deus, Deus meus, ad te de luce vigilo. Sitivit in te anima mea, quam multipliciter et caro mea; in deserto, et in invio et in inaquoso, sic in sancto apparui tibi, ut viderem virtutem tuam et gloriam tuam. Ergo desertum et invium sanctum est et Sancti sanctorum habitaculum, ubi in coelos divinitas tempore passionis abiisse dicitur, non de loco ad locum migrans, sed cohibens propriam virtutem ex humanitate, ut daret spatium passioni; in loco autem digno sibi, in sinu Patris videlicet manens, ad quae nullus accedit, nisi ipse et sanctus Spiritus, et quia ipse in Patre est et Spiritus sanctus, sicut Evangelicis didicimus litteris. Ergo abire, cohiberi 108.0420D| intellige; sic enim Deus abire, qui ubique praesens est, cum suam cohibet operationem dicitur. Portat etiam iniquitates nostras, quia ignis proprium est fenum consumere, et divinitatis peccatum perimere: unde et ignis consumens Deus dicitur. Et offeret Aaron vitulum pro peccato, rogans pro se et pro domo sua, immolabit eum, assumptoque thuribulo quod de prunis altaris impleverit, et hauriens manu compositum thymiama in incensum, ultra velum, intrabit in sancta, ut positis super ignem aromatibus, nebula eorum et vapor operiat oraculum, quod est super testimonium, et non moriatur. (Ex Hesychio.) Immolat ergo intelligibilis Aaron vitulum, id est propriam carnem, cujus hostia quando in Judaicae 108.0421A| plebis liberationem accipitur, sacrificium vituli necessarie assumitur; habebat enim ipse legalem justificationem maxime, ut aperte praedicaret: Non veni solvere legem, sed implere (Matth. V). Paulus autem dicebat: Misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret (Gal. IV). Haec autem vitulus propter jugum mandatorum apte intelligitur. Rogans pro se, videlicet pro humanitate. Hujus enim in semetipso figuram gerebat, sed et pro domo sua, proprie eum qui sub lege vivebat populum, qui domus ipsius propter cognitionem fuit, venit liberare. Propter quod Cleophas dicebat: Nos autem sperabamus quia ipse esset redempturus Israel. Immolabitque eum; ipse enim propriam carnem immolavit, ipse sui sacrificii 108.0421B| pontifex in Sion factus est, quando sanguinis Novi Testamenti dabat calicem. Assumptoque thuribulo quod de prunis altaris impleverit. Thuribulum linguam Dominicam hic dicit; in ipsa enim erat Spiritus. Sumit ergo plenum thuribulum carbonibus, quia sacrificio suo doctoralia verba, quae erant divina et coelestia, protinus addidit, de quibus David dicebat: Carbones succensi sunt ab eo (Psal. XVII, 9). Hos Joannes in coena acta, postquam Judas est egressus scripsit, in quibus, quomodo quidem Pater in ipso, quomodo autem ipse cum sit in Patre, mittat donum Spiritus; quomodo Pater est agricola, ipse vitis, apostoli viro palmites; quomodo princeps mundi hujus judicetur, aliaque exponit miracula, quae sunt carbones ignis, ut pote calefacientia nos 108.0421C| ad pietatem, cum sint generaliter spiritalia (Joan. XV). Sed et ab altari, quod secundum LXX est ante Dominum, hoc autem esse sedes cherubin, in ipsis prooemiis libri hujus ostendimus; illic enim carbones intelligibilis ignis constitutos esse Ezechiel propheta demonstravit; Dominum quippe ipsum qui erat indutus podere, et accinctos habebat lumbos, proponit dicentem: Ingredere in medium rotarum subter cherubin, et imple manus tuas de medio cherubin (Ezech. X). Quia enim altare intelligibile in quo carbones ignis sunt, sedem cherubin oporteat intelligi, audi Isaiam dicentem: Et venit ad me unus de seraphin, et in manu ejus calculus quem forcipe tulerat de altari, et tetigit os meum (Isa. VI). Quod ergo in coelo est altare aliud nisi cherubin sedis? sicut enim tam 108.0421D| pontifex quam rex idem et sedem habet et altare. Hoc ergo Paulus Hebraeis significans ait: Non enim habemus pontificem qui non potest compati infirmitatibus nostris, tentatum autem per omnia pro similitudine absque peccato. Adeamus cum confidentia ad thronum gloriae ejus (Hebr. IV). Hoc ergo intelligibile dicebat altare, quod manifestant quae sequuntur; ait enim: Ut accipiamus misericordiam et gratiam, inveniamus in auxilio opportuno. Horum autem utrumque ab altari sine aliqua dubietate percipimus. Sed quid in his quae sequuntur legislator subdidit? Et hauriens manu thymiama incensum ultra 108.0422A| velum intrabit in sancta; vel, sicut LXX: Et implebit manus suas thymiamate compositionis subtilis, et offeret interius in interiora velaminis. Dicit autem orationem, de qua dixit David: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo. Haec ergo quando saecularia oramus, crassa quodammodo et non subtilis est; quando autem spiritalia petimus, id est scientiam divinam, regnum coelorum, remissionem peccatorum, subtilis quaedam est, ut pote spiritalis et intelligibilis, quam intelligibilis sacerdos pro nobis offeret. Manifestum autem est, ex eo quod pro discipulis Christus orans, sanctificationem eis et unitatem secum, libertatemque in mundo, et alia talia deposcebat. Intrabit in sancta, sive secundum LXX, et offeret in interiora velaminis, carnis videlicet 108.0422B| suae. Offeret autem cui? Patri videlicet, quia haec quidem manifesta aspectu omnium proferebatur, ipsa autem erat invisibilis. Ut positis super ignem aromatibus, nebula eorum et vapor operiat oraculum quod est super testimonium, et non moriatur. Dupliciter hic quod dicit intellige, quia enim Aaron ipsius Christi figuram gerit propter sacerdotii dignitatem, figuram etiam gerit corporis sacerdotum. Superimponit quidem Christus super ignem aromata, id est orationem super doctrinam; et operit vaporem nebula eorum, id est orationis virtus; oraculum quod est super testimonium, id est carnem suam, ex qua propitiatio nobis conquisita est peccatorum, quae in salutari est videlicet passione; hoc autem esse testimonium, paulo superius ostendimus. Et non morietur, 108.0422C| corruptionis videlicet morte. Neque enim caro ejus vidit corruptionem, quia vapore aromatum, virtute utique orationis illius operiebatur quam David ait Christum Patrem deprecantem: Quia non derelinques animam meam in infernum, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem. Ponit autem et unusquisque sacerdos, de Christo loquens, in igne aromata spiritalis doctrinae, orationem; et orationis virtus operit oraculum, quod est super testimonium: non permittit enim eum quaerere de passionibus Dominicae carnis ea, quae super virtutem quaerentis sunt. Et non morietur ea, quae definita est immoderatis inquisitoribus, qui ea quaerunt quae hominibus non licet quaerere, morte. Tollet quoque de sanguine vituli et asperget digito suo septies, contra propitiatorium 108.0422D| ad orientem; sive, ut LXX, asperget digito suo super propitiatorium ad orientem. Ante faciem propitiatorii asperget septies digito suo. Sacrificium unigeniti esse quidem ejus carnis, per virtutem autem rursus divinitatis ejus, et per beneplacitum Patris ad remissionem peccatorum nostrorum et ereptionem, simulque ad domum subministrationis Spiritus peragi, aperte ex his quae nunc dicit legislator, manifestatur; digitus enim significat virtutem divinitatis, unde David dixit: Quoniam videbo coelos opera digitorum tuorum, lunam et stellas quas tu fundasti (Ps. VIII). Utrumque autem ad divinitatis accipimus virtutem, 108.0423A| ipseque sanguis vituli super propitiatorium ad orientem aspergitur, ad propitiationem enim nostram simulque illuminationem, passio salutaris peracta est, unde ipsa passio dicitur propitiatorium, sicut frequenter ostendimus; dicitur autem et oriens; ait enim de eo Zacharias propheta: Ecce vir oriens nomen ejus, et subter eo orietur. Ait autem et Zacharias sacerdos pater Joannis: In quibus visitavit nos Oriens ex alto, illuminare his qui in tenebris sedent et in umbra mortis (Luc. I). Sed et contra propitiatorium, id est in conspectu Patris, asperget, inquit, septies, ut tam remissionem peccatorum, quam Spiritus sancti donum de Dominico sanguine hominum susciperet, utrumque enim septenarius numerus significat, quia videlicet sunt septem dona Spiritus, et 108.0423B| idem numerus etiam peccatorum significat remissionem. Nam Petro Christum interrogante: Si peccaverit in me frater meus, quoties dimittam ei, usque septies? Christus ait: Non dico septies, sed usque septuagies septies, multiplicans numerum septenarium. CAPUT V. De expiatione sanctuarii per sanguinem hirci atque vituli. (IBID.) Cumque mactaverit hircum pro peccato populi, inferet sanguinem ejus intra velum, sicut praeceptum est, de sanguine vituli, ut aspergat e regione oraculi, et expiet sanctuarium ab immunditiis filiorum Israel, et a praevaricationibus eorum, cunctisque peccatis. (Ex Hesychio.) Quia enim Christus de Judaeis secundum carnem qui sub jugo legis vivebant, ortus est, recte vituli sacrificium nominatur; quia autem 108.0423C| secundum quod incarnatus erat de communi massa hominum factus est, propterea rursus igitur hircus appellatur: asperum enim hoc animal, pilorum indumentum gerit, asperum autem ut pote peccato refertum omne viventium genus, quia nihil est peccato asperius: unde hoc approbare aperte legislator volens: Cumque mactaverit, inquit, hircum pro peccato populi. Totum hic intelligens humanum genus, quod quondam non populus, nunc populus ex quo de nobis primitias Jesus suscepit. Ergo ut demonstraret de Judaeis quidem principaliter Christum propter Abraham cognationem esse, sed tamen omnis nostrae naturae quae in peccato est primitias portare, propter quod et Adam appellatus est, vitulum simul et hircum lex ad figuram sacrificii ejus assumpsit. Cum 108.0423D| autem unum sit sacrificium, sive vitulus sive hircus nominetur, effectusque unus in utrumque sit, peccatorum enim ex eo profligatur absolutio, necessario communia sunt ea quae in hirco aguntur et vitulo; cernis enim quia etiam hircum occidens ante Dominum videlicet Patrem, et sanguinem inferens in interiora velaminis, id est ad Patrem. Et expiet sanctuarium ab immunditiis filiorum Israel et a praevaricationibus eorum cunctisque peccatis. videtur quidem de tabernaculo dicere; dicit autem non de eo qui sensui subjacet: quid enim expiationis seu propitiationis ligna egerent? quidve pelles, vel reliqua ex quibus tabernaculum Judaeorum quod sensui subjacebat confectum erat? sed generalitatem, sive 108.0424A| totam dicit hominum speciem; sancta enim fuit ab initio massa nostra, ita ut Dei in ea habitaret Spiritus: quod demonstratur ex eo quod auferre illud irascens minatus est Deus, quando hi qui ex Seth descendebant, cum essent justi et filii Dei appellarentur, concupiscentes eas, quae filiae hominum dicebantur, unius generis cum malis et iniquis effecti sunt; dixit enim sic: Videntes filii Dei filias hominum quod essent pulchrae, acceperunt sibi uxores ex omnibus quas elegerant. Et dixit Dominus Deus: Non permanebit Spiritus meus in homine in aeternum, quia caro sunt (Gen. VI). Ergo si habitabat Spiritus Dei in hominibus antequam omnes sequi passiones carnis inciperent, sancta recte erat hominum massa; nam nec primitias ex ea sanctus sanctorum assumeret. 108.0424B| Quia autem sordidata est, expiavit eam ab immunditiis filiorum Israel, secundum rationem pro sensibili Israel Jesus immolatus, id est sacrificium, et pro omni humano genere, ad expiationem immunditiarum naturarum obtulit, quarum immunditiarum? id est a praevaricationibus eorum, inquit cunctisque peccatis; animae quippe immunditia, non mortui pollutio, non porcinus cibus, non quidpiam aliud simile, sed nocere proximo est, et peccare in Deum vel mandata Dei. Juxta hunc ritum faciet tabernaculo testimonii, quod fixum est inter eos in medio sortium habitationis eorum; nullus hominum sit in tabernaculo quando pontifex ingreditur in sanctuarium, ut roget pro se et pro domo sua, et pro universo coetu Israel. (Ex eodem.) Quod lex superius appellavit 108.0424C| sancta, ecce nunc tabernaculum testimonii appellat, quod fixum est inter eos in medio sortium habitationis eorum; eadem quippe ratione et sancta esse, et testimonii appellari tabernaculum massa nostra potest. Si enim tabernaculum testimonii coelum dixerimus, recte sancta nominatur, coelestis noster homo, de quo ait Paulus: Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis (I Cor. XV). Rursus: Si terrestris domus nostra hujus habitationis dissolvatur, habemus aedificationem, quae ex Deo est, domum non manu factam, aeternam in coelis (II Cor. V). Quando enim Christus ingreditur in sanctum, id est quando incarnabatur coelestem hominem, atque ex nobis primitias sumebat, nemo erat in intelligibili tabernaculo testimonii, nec gentilis, 108.0424D| nec circumcisus, nec levita, nec sacerdos: Quia omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt (Ps. LII). Nemo coelestem conversationem tunc sequebatur, nec dignam coelesti homini sapientiam usque dum in sancto propriae carnis rogaret per crucem, et egressus est ex ea lege communis mortis, emittens spiritum, et carnem quidem relinquens sepulcro, quod ejus evidenter exitus nominatur. Nullus hominum, inquit, sit in tabernaculo quando pontifex ingreditur in sanctuarium, ut roget. Non autem hoc exprimit quod omnis homo de tabernaculo, secundum tempus sacrificii, quod nunc dictum est, excluderetur, sed significat omne hominum genus terrena tunc sapere et in peccatis esse, ac propterea in intelligibili 108.0425A| tabernaculo testimonii recte non inveniri. Cum autem exierit ad altare, quod coram Domino est, oret pro se, et sumptum sanguinem vituli atque hirci, fundat super cornua ejus per gyrum, spargetque digito septies: expiet et sanctificet illud ab immunditiis filiorum Israel. (Ex eodem.) Post enim nostrum egressum ad altare, quod est coram Domino, dicit autem eum, qui est thymiamatis, quod esse sedem cherubin ostendimus, cum carne ascendens et nostram in eo captivitatem sublevavit simul nos suscitans et sedere faciens in dextera in coelestibus. Et sumptum sanguinem effundat super cornua ejus per gyrum, aspergensque digito septies, expiet et sanctificet illud ab immunditiis filiorum Israel, quia propria passione non solum cornua ejus qui est in 108.0425B| coelo altaris, virtutes scilicet praecipuas, et generales, sapientiam, fortitudinem, justitiam, castitatem, sanctificavit, quae cornua, cherubin recte sunt; figuras enim eorum coeleste hoc animal in personis quae habet hominis et leonis, et vituli et aquilae gerit, sapientiae quidem in persona hominis, fortitudinis autem in persona leonis, justitiae in persona vituli, castitatis in persona aquilae. De quibus plenius in prophetae Ezechielis interpretatione olim exposuimus. Expiet et sanctificet illud ab immunditiis filiorum Israel. Christi enim sacrificio expiantur et coelestia, ita ut Paulus diceret, differentiam legalium sacrificiorum et unigeniti ostendere volens. Necesse est ergo exemplaria coelestium his mundari, ipsa autem coelestia majoribus hostiis quam istis. Sed cujus rei 108.0425C| gratia expiatione opus habebant coelestia, legislator ostendit dicens: Expiet et sanctificet illud ab immunditiis filiorum Israel. Quantum quidem ad coelorum virtutes, non necesse erat quaelibet expiatio, quia in sanctificatione continua conversantur, sed quia frequens ad coelos nostrorum peccatorum ascendit fumus, de quo dixit David: Ascendit fumus in ira ejus, et ignis a facie ejus exardescit (Ps. XVII), ita ut Deus ad Jonam diceret: Vade ad Ninivem civitatem magnam, et praedica in ea praedicationem, quam ego loquor ad te, quia malitia ejus ascendit coram me (Jon. I). Et rursus ad Abraham de Sodomis: Descendam et videbo utrum clamorem qui venit ad me opere compleverint, an non (Gen. XVIII). Recte de nostris immunditiis sanctificat, et expiat super nos coelos [ Al., choros], 108.0425D| ut auferat ex eis circumstantem abominabilem odorem et gloriationem falsam, quam contra eos deposuimus. Propterea non simpliciter asperget, sed septies, ut intelligas quia venia nostrorum peccatorum (hanc enim septenarius numerus figurat), loca coelestia mundantur abominabili odore et gloriatione quam deposuimus: hujus enim rei causa prius inimicitia a nobis contra ea quae sunt in coelestibus exorta est. Sequitur: Postquam emundaverit sanctuarium et tabernaculum et altare, vel sicut LXX, et definiet exorans sanctum et tabernaculum testimonii et altarium, et pro sacerdotibus purgabit. (Ex eodem.) Secundum quorum editionem recte lex praecipue memoriam sacerdotum fecit, ut in omnibus figura sacrificii 108.0426A| unigeniti salvaretur, quia enim a Christo sacerdotium chorus apostolorum sortitus est, qui et pars erant humani generis, pro quo Dominus semetipsum obtulit, sed tamen speciale quodammodo unguentum, et praecipuum sacrificium Domini appellavit, quod demonstrat Dominus ad Patrem dicens: Pro eis ego sanctifico meipsum, ut sint et ipsi sanctificati in veritate. Et rursus ad eos: Majorem hac dilectionem nemo habet quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis, vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Respice autem et legalis figurae ordinem, quomodo ad ipsam deducit veritatem. Secundum LXX enim ait: Definiet exorans sanctum et tabernaculum testimonii et altare, id est, finiet et terminabit deprecationem, quae acta est per crucem pro omni genere hominum, 108.0426B| et eam quae in altari intelligibilis fuit, postquam assumptus fuerit in coelo, et sederit in dextera Patris de sacerdotibus suis, mittit emundationem per intelligibilem ignem, et per linguas igneas Spiritus, propter quod eis dicebat: Vos autem baptizabimini Spiritu sancto non post multos hos dies. CAPUT VI. De emissione hirci, et pompa. (IBID.) Tunc offeret hircum viventem, et posita utra que manu super caput ejus, confiteatur omnes iniquitates filiorum Israel et universa delicta atque peccata eorum; quae increpans capite ejus, emittit eum per hominem paratum in desertum. Cumque portaverit hircus portans omnes iniquitates eorum, in terram solitariam, et demissus fuerit in deserto, etc. (Ex Hesychio.) 108.0426C| Eadem etiam nunc iterare propter eos qui in luce offendunt, opus habemus. Probatur enim quia nulli iniquo vel maligno, sed ipsi Deo efficiuntur, etiam ea quae nunc in hoc hirco vivo sanciuntur. Primum quidem, quia utramque manum capiti hirci sacerdos imponit: Manuum enim impositio in sacrificio ministrabat benedictionem, aut peccatorum remissionem, aut sancti Spiritus adventum, aut expiationem intelligibilem. Quomodo ergo in hunc in quo sors inimici et ejus qui contra Deum militat, sicut aiunt hi, qui illius partis sunt, haec quae dicta sunt sacerdos acturus erat? vel quomodo in ipso filiorum Israel iniquitates et injustitias et peccata redemit? confiteri quippe inimicus peccata non sinit, sed imo suggerit ut occultemus animae vulnera, ut non inveniamus 108.0426D| medicum qui medicamentum possit imponere, salutemque praestare, propterea mox ut increpatus est David a Nathan: Peccavi Domino, exclamavit, et illico Propheta subdidit: Et Dominus transtulit peccatum tuum, non morieris (II Reg. XII). Verumtamen quia blasphemare fecisti inimicos Domini, etc. Unde et per hominem paratum emitti legislator hircum in solitudinem dixit. Praeparatum autem, id est, accedentem, sive adeuntem, et nec dignitatem hujus dicit: utrum levita, an sacerdos, aut quispiam de populo esset, qui hoc ageret. Ergo cum omnibus Christum praesentem esse significat hircus. Quemadmodum enim per carnem in primo immolabatur, sic nunc vivens propter divinitatem dicitur. 108.0427A| Sed quia unus et impassibilis et passibilis est, necessarie et viventi manus sacerdos imponit ut manus impositione ostendatur, quia vivens est verbum Dei, impassibile, immortale, hoc pro nobis carnem suscipiens sacrificium suscepit; recte ergo in ipso iniquitates et injustitias et peccata sacerdos pronuntiavit. Hic est de quo Isaias propheta dicebat: Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui revelatum est (Isa. LIII). Brachium Domini Filium appellans Patri consubstantialem. De quo et ea quae sequuntur subdidit: Languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit; ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras, attritus est propter scelera nostra, disciplina pacis nostrae super eum, et livore ejus sanati sumus; sic aperte super se 108.0427B| peccata nostra et injustitias et iniquitates portavit. Et propterea secundum LXX ait: Imponet eas super caput haedi vivi. Hujus enim figura est, quod et ex spinis coronam imponi capiti suo Christus permisit, quia in spinis peccata solent accipi. Propter quod et Adam spinas germinare terra praecipitur, si quidem et ipse ex inobedientia peccata germinavit. Sed et Salomon ait: Spinae nascuntur in manu temulenti (Prov. XXVI), peccati plenas esse actiones ejus significans; sic ergo legis accipiens verba, non ignorabis intentionem ejus atque virtutem: sed et invenies paratum hominem per cujus manum hircus vivens in eremum mittitur; Christus enim ipse omnia sui sacrificii factus est et sacerdos et sacrificium, et cultrum et altare; ipse est et praeparatus homo, paratus 108.0427C| pro nobis ad passionem, ita ut ipse per Isaiam dicat: Ego autem non contradicam; retrorsum non abii, corpus meum dedi percutientibus, et genas meas vellentibus, faciem meam non averti ab increpantibus et conspuentibus in me (Isai. L). Ad quem et David dicit incarnationis ejus mysterium significans, per quod nostrum regnum adeptus est: Dominus regnavit, decorem induit, induit Dominus fortitudinem et praecinxit se virtutem. Etenim firmavit orbem terrae, qui non commovebitur: parata sedes tua ex tunc (Psal. XCII). Christus ergo intelligibilis Aaron semetipsum etiam nunc per haedum vivum immolans: ipse per hominem paratum, sive in manu hominis parati, id est, per propriam virtutem; ipse enim cum sit et homo paratus, ostensus est. Et emittit hircum viventem 108.0427D| in solitudinem, sive in terram inviam et desertam, viam suam et immortalem et impassibilem divinitatem, ad invia nobis loca et ab omni malitia deserta, secundum quod Joannes ait: Videns Jesus, quia omnia dedit ei Pater in manus, et quia a Deo exivit, et ad Deum vadit. Expiabit enim sacerdos qui unctus fuerit, et cujus initiatae manus, ut sacerdotio fungatur pro patre suo; sive ut LXX: Deprecabitur, inquit, sacerdos quemcunque unxerit, et quicunque consummatus fuerit, manus suas consecrare ad patrem suum: ut Christum sine aliqua dubietate ostenderet; quia enim Christus patres secundum carnem Judaeorum sacerdotum principes habebat, filii enim et ipsi Abraham, sicut et Christus fuit, ostendit lex, 108.0428A| ut quia Judaeorum sacerdotes non poterant, sicut ait Paulus (Hebr. IX), accedentes, perfectos facere: impossibile enim erat sanguine taurorum et hircorum auferre peccata; recte ipse Christus in sacerdotium unctus, et manus per crucem consummans expiat nos, de quo in alio loco recte lex dicit: Sacerdos quem unxerint et consummaverint, manus sacerdotium ministrare post patrem suum. Primum enim hunc Pater unxit, secundum quod ait David: Propterea unxit te Deus, Deus tuus (Psal. XLIV): Unxit autem dicens: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech (Psal. CIX). Et postea ab hominibus qui ministraverunt passioni et sacrificio unctus est. Crucis enim sacrificium et agnum et sacerdotem et liberatorem nostrum ostendit, propter 108.0428B| quod ad ejus planiorem demonstrationem et subtiliorem figurae manifestationem, semel, inquit, in anno faciet hoc, quod semel factum est, unigeniti sacrificium ostendere cupiens, in quo dictum est: Christus semel oblatus ad multorum exhaurienda peccata, secundo sine peccato apparebit exspectantibus se in salutem (Hebr. IX). Adamantius enim in homeliis super Leviticum de his duobus hircis aliter interpretatus est. Dicit enim illum hircum qui immolatus est Domino typum tenere illorum qui salvantur, et ad sortem Domini pertinent, sicut pauper ille Lazarus, qui in sinu Abrahae ab angelis translatus est (Luc. XVI). Eum vero hircum qui in eremum dimissus est, reprobos significare, vel populum Judaicum, qui pro suis peccatis a conspectu Domini abjici merentur, 108.0428C| sicut ille dives purpuratus, post mortem in inferno sepultus est. Hominem quidem paratum per quem hircus apompeus in eremum ductus est, Dominum Salvatorem vel sanctos angelos ejus, unde recipit quisque operis sui mercedem condignam, vult intelligi. Hinc et beatus Ambrosius in epistola sua ad Symplicianum ait: Sicut enim duo sunt in agro, et unus eorum assumitur, alius derelinquitur, ita sunt duo hirci, unus qui ad sacrificium est utilis, alius qui in desertum dimittitur: hoc nulli usui, neque edendus, neque epulandus, a sacerdotum filiis. Sicut enim ex his quae alimentorum sunt, quod bonum est editur, quod inutile aut malum projicitur, ita et bona opera epulatoria dicimus, quae sint esui. Non placebit ergo Domino si manducet sacerdos 108.0428D| sacrificium in quo fraus sit oblationis, non sedulae confessionis sinceritas: et ideo hircus iste in desertum dimittendus est, ubi erraverunt patres nostri, erraverunt in eo, et non potuerunt ad resurrectionis terram pervenire, sed interiit a terra memoria eorum. Denique sunt epulatoria opera. Audi: Et erunt sabbata terrae vobis escae. Epulatoria enim et refectoria requies in Deo, quae facit animi tranquillitatem, unde etiam et nos in sermone requiescamus. Sed nos diversorum auctorum sensus ponentes, quem potissimum eligat lectoris judicio derelinquimus. CAPUT VII. De hostiis non immolandis nisi ad ostium tabernaculi. (CAP. XVII.) Et locutus est Dominus ad Moysen dicens: 108.0429A| Loquere Aaron et filiis ejus, et cunctis filiis Israel, et dices ad eos: Iste est sermo quem mandavit Dominus dicens: Homo quilibet de domo Israel, si occiderit bovem vel capram in castris vel extra castra, et non obtulerit ad ostium tabernaculi oblationem Domino, sanguinis reus erit: Sic peribit de medio populi sui. Ideo offerre debent sacerdoti filii Israel hostias suas quas occidunt in agro, ut sanctificentur Domino ante ostium tabernaculi testimonii, et immolent eas hostias pacificas Domino, fundetque sacerdos sanguinem super altare Domini, et ad ostium tabernaculi testimonii, et adolebit adipem in odorem suavitatis Domino, et nequaquam ultra immolabunt hostias suas daemonibus cum quibus fornicati sunt. Legitimum sempiternum erit illis, et posteris eorum. (Ex Hesychio.) 108.0429B| Praesens sanctio demonstrat quae non simpliciter ad Moysen, sed Aaron et filios ejus et ad omnes filios Israel praecepit. Sed aperte manifestans, quia haec legis praeceptio, non magnum, non perfectiorem quempiam, non imperfectum ignorare vult, quod expedit eis scire, id est, quia temporalis est litterae lex, ut tempore expleto, non jam circa ipsam frustra et supervacue nosmetipsos occupemus. Quis autem est temporum finis? Omnimoda loci ipsius perditio, in quo sacrificia offerri praecepit, comminando, praecipiens eum qui intra castra, sive foris, extra tamen tabernaculum testimonii sacrificium Dei explentem, interire de populo, ut quando tabernaculum testimonii et templum, quod ad ejus imaginem factum est, disperditum fuerit, cognoscatur quia finem habent 108.0429C| omnia quae ibi fieri lex praecepit, etiam illa Deo non placent? Neque enim disperdidisset locum, in quo peragi omnimodo secundum legem debuisset quod discis etiam sic; justas enim actiones, id est, non occidere, non adulterari, non furari, non falsum testimonium dicere, patrem et matrem honorare, diligere proximos, servos liberos facere, jejunare frequenter vel orare, non circumscribit loco, quia semper sunt utilia, et cum evangelica conversatione communia. Haec autem quae secundum semetipsa sunt superflua, sed causae cujusdam sunt exquisita gratia, concludit loco, ut cognoscant quia temporalia sunt, omnia enim quae loco serviunt, servire etiam ordinata sunt tempori. Deputata sunt igitur loco sacrificia, emundationes mortuorum, et seminis fluxum 108.0429D| patientium, et leprosorum, et menstruatarum, quia et haec per sacrificia effectum habent; similiter Azyma, et figuratum Pascha, Scenopegia, Pentecosten, nec non Neomeniae et Sabbata; oportebat enim omnimodo sacrificia etiam in istis offerri: quia autem haec mysteriorum Domino implendorum figuras habebant, in superioribus sufficienter ostendimus. Ergo quicunque et nunc figuras peragere destructi conantur loci, sanguinem effundunt, id est, communem conversationem polluunt, in communi peccant, sicut et hi qui sanguinem fundunt, similiterque sanguinem ejus qui ab eis in errorem mittitur, fundunt, perditionis enim ei causa efficiuntur. Et nequaquam ultra immolabunt hostias suas daemonibus, cum quibus fornicati 108.0430A| sunt; sive ut LXX: Et non immolabunt ultra sacrificia sua supervacuis. (Ex eodem.) Cum eis a Deo praeceptum fuisset: Non facies tibi idolum, nec omnem similitudinem eorum quae in coelo sunt sursum, et in terra deorsum, et quaecunque in aquis subtus terram, vitulum fecerunt conflatilem, et vitulo sacrificium obtulerunt, causa gastrimargiae, sumere sacrificia volentes, paedagogus eorum lex, Deo eos offerre sacrificia praecepit, ut in haec occupati, ab omni idololatriae sacrificio semetipsos abstineant, et haec sancit, quae lex eos prohibens ab idolorum sacrificiis, simul docere etiam figuras mysteriorum futurorum potuissent. Bene autem servire idolis fornicationem appellavit, aperte nos docens quia nostras animas Deus sibi ad salutem despondit, et ideo fornicatio 108.0430B| dicitur ab illo discessio. Insuper terret eos qui in carne fornicantur, et docet quale est fornicationis peccatum, ut idolorum cultum fornicationem, et ad daemones confugium fornicationem nominaret, et ad ipsos dicens: Homo de filiis Israel, et de advenis qui peregrinantur apud vos, qui obtulerit holocaustum sive victimam, et ad ostium tabernaculi testimonii non adduxerit eam, ut offeratur Domino, interibit de populo suo. (Ex eodem.) Et si eadem dicere legislator videtur, verumtamen populum, cui ab eo lex imponitur cautum reddit, eadem quippe frequenter dicens, ostendit hoc mandatum necessarium esse, nimisque utile; verumtamen nec frustra ad ipsum rursus dicit, sed supra quidem occidentem solummodo, ut aliquod faceret sacrificium, non tamen omnimodo et 108.0430C| reliqua sacrificii facientem poenae subjecit, ait enim: Qui occiderit bovem aut ovem, sive in castris vel extra castra, et non obtulerit ad ostium tabernaculi oblationem Domino. Ibi prohibitus intelligitur ab eo quod tentavit, hic autem non ita; sed qui obtulerit holocaustum sive victimam, et ad ostium tabernaculi testimonii non adduxerit eam, ut offeratur Domino, consummatum sive perfectum sacrificium dicens, intantum ut holocaustum fieret, eamdem tamen et in hoc poenam praecepit. Qui enim initium fecit hoc attrectandi et prohibitus est, nihil differet ab eo qui complevit. Sed et utriusque poena perditio de populo est, ita ut non possit ultra hic in populo degere, neque de circumcisione gloriari neque de genere Abraham semetipsum ornare, aut Israelita dici, 108.0430D| sed inter praeputium habentes et alienigenas constituatur: hoc est disperdi quempiam de populo suo. Sed etiam illud prae omnibus notari oportet, quod non solum eos qui ex filiis Israel sunt, haec praecepit custodire, sed cum ipsos et proselytos, sive advenas qui peregrinantur inter eos, id est, gentiles; hi enim non eis conjuncti sunt, sed apud eos sunt, quia apud eos quidem sumus, ut pote legem eorum et prophetas, et promissam eis haereditatem habentes, adhaeremus autem non ipsis sed Deo. Praeterea secundum LXX homo homo dicit, cum liceret simpliciter dicere hominem; duplicat tamen, ut ostendat tam eum qui in circumcisione quam qui in praeputio adhaeret Deo, hoc debere custodire mandatum. Secundum 108.0431A| vero litteram illud quod dicit, quicunque occiderit bovem, aut ovem, aut capram, sive in castris, sive extra castra, et non obtulerit ad ostium tabernaculi oblationem Domino, etc. (Ex Augustino.) Non de his dicit quae occiduntur ad usum vescendi vel si quid aliud, sed de sacrificiis. Prohibuit enim privata sacrificia, ne sibi quisque quodammodo sacerdos esse audeat, sed illuc offerat, ubi per sacerdotem offeruntur Deo; ita enim nec vanis sacrificabunt, nam et hoc in ea consuetudine cavendum praemonuit. Cum ergo non liceret offerri sacrificia nisi in tabernaculo, cui templum postea successit: unde et rex Israel Jeroboam vitulos facere ausus est, quibus populus sacrificaret, ne hujus legis necessitate educerentur ab eo qui sub regno ejus erant, dum pergunt 108.0431B| Hierusalem, ut in templo Dei offerrent sacrificia sua, in quo facto, a Domino condemnatus est? Merito quaeritur quomodo licite sacrificaverit Elias extra templum Dei, quando et ignem de coelo impetravit, et prophetas daemoniorum convicit? Quod mihi non videtur alia ratione defendi, quam illa qua defenditur et Abrahae factum, quod filium Deo jussus voluit immolare. Cum enim jubet ille qui legem constituit aliquid fieri quod in lege prohibuit, jussio ipsa pro lege habetur, quoniam auctor est legis. Non enim deesse possent miracula alia praeter sacrificium, quibus superarentur et convincerentur prophetae lucorum, sed spiritus Dei qui fuerat in Elia, quidquid in hac re fecit, contra legem esse non potest, quia dator est legis. CAPUT VIII. De sanguine non comedendo. (IBID.) Homo quilibet de domo Israel et de advenis qui peregrinantur inter eos, si comederit sanguinem, obfirmabo faciem meam contra animam illius, et disperdam eam de populo suo, quia anima carnis in sanguine est, et ego dedi illam vobis ut super altare in eo expietis pro animabus vestris, et sanguis pro animae piaculo sit. Idcirco dixi filiis Israel: Omnis anima ex vobis non comedet sanguinem, nec ex advenis qui peregrinantur inter vos. ( Ex Hesychio. ) Septuaginta etiam incedunt, Homo, homo, quod quomodo oporteat intelligi superius diximus. Ergo oportet mandati hujus etiam litteram custodire et nullatenus comedere sanguinem: hoc enim et apostolos invenies praecepisse, 108.0431D| quando de quibusdam Judaicis observationibus contentione in Antiochensi Ecclesia facta ad eos relata est quaestio, qui legem posuerunt, solventes quaestionem hanc et definientes: Visum est ergo Spiritui sancto, et nobis, nihil amplius imponere vobis oneris quam haec necessaria, ut abstineatis vos ab immolatis simulacrorum et sanguine, et suffocato, et fornicatione (Act. XV). [ Ex Augustino. ] Vitale aliquid est in sanguine, quia per ipsum maxime in hac carne vivitur, qui in omnibus venis per corporis cuncta diffunditur. Ipsam vitam corporis vocavit animam, non vitam quae migrat ex corpore, sed quae morte finitur; qua locutione dicimus istam vitam temporalem esse, non aeternam; mortalem, non immortalem, cum sit immortalis 108.0432A| animae natura, quae ablata est ab angelis in sinu Abrahae, et cui dicitur, Hodie mecum eris in paradiso, et quae in tormentis ardebat inferni. Secundum istam ergo significationem qua perhibetur anima etiam haec temporalis vita, dixit apostolus Paulus: Non enim facio animam meam pretiosam mihi (Act. XX); ubi se ostendere voluit et mori paratum pro Evangelio: nam secundum significationem qua anima dicitur illa quae migrat ex corpore, magis eam pretiosam faciebat, cui tantum meritum conquirebat. ( Ex Hesychio. ) Praeterea sanguinem quidem proprie homicidium, omnem autem sanguinem omne fraternum odium intelligamus: Quia qui odit fratrem suum homicida est sicut Joannes scripsit (I Joan. III). Dicimus ergo omnem sanguinem 108.0432B| injustitiam dolosorum, virum enim sanguinum et dolosum abominabitur Dominus (Psal. V); et quicunque proximorum nocent vitae per insidias quaslibet, ita ut homicidio sanguinis comparetur. Et propterea ab omni sanguine abstineri oportet, scientes quia super animas quae talem sanguinem comedunt, de quibus dicebat David: Qui devorant plebem meam sicut escam panis (Psal. XIII), faciem suam obfirmat Deus, videlicet Christum: ipse est enim imago Patris, quia qui vidit Filium, videt et Patrem: ipse etiam judex est, et necessario ad comminandum his qui malorum sunt operatores, disperdam, ponitur; quod demonstrat David dicens: Vultus autem Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum (Psal. XXXIII). Hic animam sanguinem comedentem 108.0432C| perdit de populo ejus, de communi videlicet hominum genere. Quod autem dicit, quia anima omnis carnis in sanguine est, et ego dedi illum vobis ut super altare in eo expietis pro animabus vestris, mysticum Christi sanguinem significans: sanguis enim ipsius pro animae piaculo erit. Sanguis super altare ad expiationem animarum nostrarum, pro anima expians, hic est utique quem effudit pro nobis Crucifixus, et expiationem sive propitiationem generi humano praestitit, primitias offerens. Propter quod recte dicit: Et sanguis pro animae piaculo sit. Anima enim ejus primum quidem, quae ab eo plasmata, deinde quia nostrae eam consubstantialem animae cum incarnaretur accepit, ut ipse pro nobis redderet, quam nos debebamus, mortem. Quia ergo 108.0432D| Christus sanguinem suum ad expiationem animarum nostrarum dedit, et ab omni nos homicidio omnique alia iniquitate, quae homicidio proxima est, docet ut abstineamus: communis enim lex est, et contra omnes extenditur: Homo quicunque de filiis Israel et de advenis qui peregrinantur apud vos, si venatione atque aucupio ceperit feram vel avem quibus vesci licitum est, fundat sanguinem ejus, et operiat illud terra. Anima enim omnis carnis in sanguine est: unde dixi filiis Israel: Sanguinem universae carnis non comedetis, quia anima carnis in sanguine est, et quicunque comederit illud interibit: Multum cura est Deo ut alterutrum nobis minime noceamus. ( Ex Hesychio. ) Propterea percutienti maxillam, cedi, et non cum eo 108.0433A| judicio contendere, similiterque et de eo qui auferet nobis pallium Jesus praecepit, ut ne quidem ex contentione ad nocendum proximo provocemur, sed imo ut eum qui injuste contra nos agit per nostram patientiam corrigamus. Nihil enim amplius quam injustitia et avaritia et alternum coarctat vitam nostram; ad hoc intendens legislator, sanguinis mandatum non frustra recapitulavit. Sed quia quidam quidem fraudibus quibusdam et machinationibus, variisque dolis nocere popularibus, quasi ignorantes solent perimere, etiam hujusmodi molimina perspexit; nam vide quid praecipiat: Si venatione atque aucupio ceperit feram vel avem quibus vesci licitum est, fundat sanguinem ejus et operiat illud terra. Quod venatio maxime injustitia, injustitiam autem non quamlibet, 108.0433B| sed eam ad sanguinem tendit, vitamque ipsam quodammodo per dolum fraudemque injustitiam patientis nocet, in divina Scriptura accipi soleat, de quo audi David dicentem: Captabunt in animam justi, et sanguinem innocentem condemnabunt (Psal. XCIII). Et rursus: Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium (Psal. CXXIII). Si quis ergo venationem ceperit, id est, peccantem viderit eum qui venatione ex infirmitate vel ex simplicate expositus est, hunc enim dicimus esse qui capitur, propter quod dixit: feram aut avem quibus vesci licitum est. Per feram, de vulgo quempiam, carnalem tamen et pastionibus incubantem, significans, expertemque commistionem causarum; per avem autem eum qui a terrenis semetipsum removet rebus; hujus 108.0433C| modi enim homines a violentis et avaris in causis saecularibus consumuntur, illa videlicet incongrua malignaque comessatione de qua Paulus prohibebat dicens: Si autem ad invicem comeditis, videte ne ab invicem consumamini (Gal. V). Aut, ut qui prius erant justi, inter ea quibus vesci licitum est, id est inter munda, recte nominantur; verumtamen si quis peccantis, velut inferius jacentis et poenitentia sepulti, effundit quidem sanguinem, id est, peccatum quod peccavit, effundit autem illud ad orationem accedens et confessionem, quemadmodum ait et David: Effundam in conspectu ejus orationem meam (Psal. CXLI), operiat illud terra: peccata enim confitentium terra operit, ut pote inferius remanentia et poenitentia mortificata, et quorum prohibitus est clamor ad 108.0433D| coelos ascendere, quemadmodum Sodomorum ascendebat, nec enim volebant poenitentiam agere. Secundum hanc igitur intentionem, legislator ea quae dicta sunt ponens addidit: Anima enim omnis carnis in sanguine est; deinde adjicit: Unde dixi filiis Israel, id est, dico, De sanguine universae carnis non comedetis, quia anima carnis in sanguine est, contestans ab omni iniquitate abstineri. Contestans autem non exponere ea quae contra voluntatem commissa sunt fratrum peccata, sed tradere terrae ejus qui captus est, id est, visus, sanguinem cooperientes illud venia et compassione. Sanguinem enim comedens et animam qui diffamat proximi peccatum, recte putatur, quia animae mors peccatum est. CAPUT IX. Non comedendum de morticino aut a bestia capto. (IBID.) Anima quae comederit morticinum aut captum a bestia, tam de indigenis quam de advenis, lavabit vestes suas, et semetipsum, aqua, et contaminatus erit usque ad vesperum, et hoc ordine mundus fiet. Quod si non laverit vestimenta sua, nec corpus, portabit iniquitatem suam. ( Ex eodem. ) Morticinum esse peccatorem, ut pote qui crudelem peccati sustinet mortem, a bestiis autem captum non tantum simpliciter sed valde peccatorem, in tantum ut maligni in eo operentur daemones, sicut fuit Judas, qui diabolo ingredienti in corde suo Christum tradidit, olim diximus, cum pollutionum sacrificia legislator exponeret, sed illic quidem eum qui tetigit morticina 108.0434B| aut a bestiis capta, id est, qui communicavit sive particeps fuit cum his qui praedicti sunt; dicit hic autem eum qui comedit, videlicet qui totum illius peccatum suum proprium fecit, suamque malignam intentionem explevit, ex malo quod ille commisit: sicut fuerunt Annas et Cayphas, qui non simpliciter Judae participes sunt proditionis effecti, ipsi enim ementes, proditionis ei dederunt pecuniam, et olim esurientes, vel desiderantes mortem Domini, ad pascendam nutriendamve suam intentionem, et ad satisfaciendum desiderio per Judam praevaluerunt. Hujusmodi comedere morticina et a bestiis capta dicuntur, qui necesse habent lavare vestimenta sua et corpus; lavat autem vestem suam et corpus, qui mundat semetipsum totum, id est, interiorem exterioremque 108.0434C| suum hominem, quia intra vestimenta corpus est, sicut intra exteriorem hominem homo interior, quomodo autem lavat? Aut per baptismum, aut per abundantiam lacrymarum, imitantium aquas baptismatis; qui autem hoc non facit, portabit iniquitatem suam, retributionem videlicet injustitiae: sic enim divinam Scripturam in peccatis poenas restituere invenies comminantem. Unde Ezechiel Deum induxit dicentem: Non parcet oculus meus super te, et non miserebitur, sed vias tuas ponam super te, et abominationes tuae in medio tui erunt. CAPUT X. De observandis praeceptis et judiciis Domini. (CAP. XVIII.) Et dixit Dominus ad Moysen: Loquere 108.0434D| filiis Israel, et dices ad eos: Ego Dominus Deus vester: juxta consuetudinem terrae Aegypti in qua habitastis non facietis; juxta morem regionis Chanaan, ad quam ego introducturus sum vos, non agetis, neque in legitimis eorum ambulabitis. Facietis judicia mea, et praecepta mea servabitis, et ambulabitis in eis. Ego Dominus Deus vester. Custodite leges meas atque judicia, quae faciens homo, vivet in eis. ( Ex Hesychio. ) Praecipiens ergo ea quae nunc dicta sunt: Ego sum Dominus Deus vester, inquit, ut creatorem et Dominum discentes eum qui mandavit, summo studio ea quae praecepta sunt ab eo custodiamus: sic ergo sanctionis totius intentionem explanavit. Quae est autem haec? ut ab omni iniquitate abstineamus, et 108.0435A| quae virtutis sunt agamus, juxta consuetudinem terrae Aegypti, et juxta morem terrae Chanaan nihil facere, sic ab omni iniquitate abstineri praecepit. Septuaginta autem pro consuetudine studia interpretati sunt, quia malignas adinventiones et fabulas solet divina Scriptura appellare, malorum studia, ut pote Ezechiel dicente, post iniquitates quas Deus in templo seniores Israel agere ostendit: Et dixit ad me Dominus: Vides, fili hominis? Et rursus: Conversus videbis studia majora horum. Non solum ergo a fornicatione, et avaritia, et a superbia, sed et a divinationum et auguriorum abjectionibus et veneficiis praecepit abstinere, sed et a magiis et similibus aliis, ita ut Moyses in Deuteronomio diceret: Quando ingressus fueris terram quam Dominus Deus tuus dederit 108.0435B| tibi, cave ne imitari velis abominationes illarum gentium, nec inveniatur in te qui sciscitetur et observet somnia atque auguria, nec sit maleficus, nec incantator, nec pythonas consulat, nec divinos, et quaerat a mortuis veritatem, omnia enim haec abominatur Dominus, omnis qui haec facit: pro abominationibus enim his Dominus disperdet eos ex te. Ab his ergo abstineri prius oportet, et sic nobis dicit: Facietis judicia mea, et praecepta mea servabitis, et ambulabitis in eis, id est, movemini et conversamini in eis, et nullo tempore vacetis ab eorum correctione. Deinde rursus subdidit: Ego Dominus Deus vester, custodite leges meas atque judicia, quae faciens homo vivet in eis. Sed quaeri pertractarique dignum est cui in uno loco legis bis dixit fieri judicia sua, et praecepta 108.0435C| sua custodiri? vel cur dicat bis: Ego Dominus Deus? Ergo quia duo sunt Testamenta, Vetus et Novum, unde et ipse per Jeremiam dixit: Dabo vobis testamentum novum, non secundum testamentum quod dedi patribus vestris, in die qua apprehendi manum eorum ut educerem illos de terra Aegypti (Jer. XXXI), recte secundo judiciorum praeceptorumve memoriam facit, ut etiam illa ostenderet quae erat postea sanciturus, de quibus nunc addidit: Quae faciens homo vivet in eis; in ipsis enim vera vita credentibus in Christum perficitur, de qua in Evangelio Dominus dicebat: Haec est voluntas Patris mei ut omnis qui videt Filium et credit in eum, habeat vitam aeternam (Joan. VI). Valde ergo rationabiliter secundo dicit: Ego Dominus Deus vester, contestans quia ipse Dominus 108.0435D| et priora judicia sive praecepta et posteriora sancivit; quae qui fecerit, vivet in eis, non in prioribus judiciis et praeceptis. Vide quid addidit: Ego Dominus. CAPUT XI. Non licere ad proximam sanguinis accedere, ut revelet turpitudinem ejus (IBID.) Omnis homo ad proximam sanguinis sui non accedet, ut revelet turpitudinem ejus. Ego Dominus. Turpitudinem patris tui et turpitudinem matris tuae, non discooperies: mater tua est, non revelabis turpitudinem ejus. Turpitudinem uxoris patris tui non discooperies, turpitudo enim patris tui est. Turpitudinem sororis tuae ex patre sive ex matre, quae domi vel 108.0436A| foris genita est, non revelabis. Turpitudinem filiae filii tui vel nepotis ex filia non revelabis, quia turpitudo tua est. Turpitudinem filiae uxoris patris tui quam peperit patri tuo et est soror tua non revelabis. Turpitudinem sororis patris tui non discooperies, quia caro est patris tui. Turpitudinem sororis matris tuae non revelabis, eo quod caro sit matris tuae. Turpitudinem patrui tui non revelabis, nec accedes ad uxorem ejus quae tibi affinitate conjungitur. Turpitudinem nurus tuae non revelabis, quia uxor filii tui est, nec discooperies ignominiam ejus. Turpitudinem uxoris fratris tui non revelabis, quia turpitudo fratris tui est. Turpitudinem uxoris tuae et filiae ejus non revelabis. Filiam filii ejus, et filiam filiae ejus non sumes ut reveles ignominiam ejus, quia caro illius sunt, et talis 108.0436B| coitus incestus est. Sororem uxoris tuae in pellicatum illius non accipies, nec revelabis turpitudinem adhuc illa vivente. (Ex Augustino). Sed diligentius haec secundum historiam intuenda sunt: Turpitudinem patris tui et turpitudinem matris tuae non revelabis. Turpitudinem eorum cum matre concumbere, ibi est enim turpitudo patris et matris, nam postea prohibet et novercae ubi dicit: Turpitudinem uxoris patris tui non revelabis, turpitudo enim patris tui est; ubi exposuit quomodo in matre utriusque turpitudo est patris et matris, in noverca enim tantum patris. Turpitudinem sororis tuae ex patre tuo aut ex matre tua quae domi est nata, vel quae foris nata est, non revelabis turpitudinem earum; quae domi nata est intelligitur ex patre, quae foris nata est intelligitur 108.0436C| ex matre, si forte de priore viro eam mater susceperat, et cum illa in domum venerat quando patri ejus nupsit. Quem monet Scriptura ne revelet turpitudinem sororis suae, hic videtur non prohibuisse, et quasi praetermisisse concubitum cum sorore de utraque parente nata; non enim dicit: Turpitudinem non revelabis sororis tuae ex patre et ex matre, sed, ex patre aut ex matre; verum quis non videat etiam illud esse prohibitum multo maxime. Si enim non licet sororis turpitudinem revelare ex quolibet parente natae, quanto magis ex utroque? Quid est autem quod, interposita prohibitione concubitus etiam cum suis neptibus, sive de filio, sive de filia, sequitur et dicit: Turpitudinem filiae uxoris patris tui non revelabis? Si enim hucusque dixisset, intelligeremus 108.0436D| etiam cum filia novercae prohibitum fuisse concubitum, quam ex priore viro noverca peperisset, nec hujus qui prohibetur soror esset, vel ex patre vel ex matre; cum vero addidit: ex eodem patre soror tua est, non revelabis turpitudinem ejus, manifestat de sorore factam esse istam prohibitionem, cum fuerit ex patre et ex noverca, de qua jam superius dixerat: an ideo iterum hoc apertius voluit prohibere, quia superius sobobscurum fuit, saepe enim hoc facit Scriptura. Turpitudinem fratris patris tui non revelabis, et ad uxorem ejus non introibis, exposuit quid dixerit, turpitudinem fratris patris tui, id est, patrui tui non revelabis, hoc est enim ad uxorem ejus non introibis. In uxore quippe patrui tui voluit 108.0437A| intelligi turpitudinem patrui, sicut in uxore patris turpitudinem patris. Turpitudinem uxoris fratris tui non revelabis, turpitudo fratris tui est: quaeritur utrum hoc vivo fratre an mortuo sit prohibitum, et non parva quaestio est: si enim dixerimus de vivi fratris uxore locutam Scripturam, uno generali praecepto, quo prohibetur homo ad uxorem accedere alienam, etiam hoc utique continetur. Quid est ergo quod tam diligenter has personas, quas appellat domesticas, propriis prohibitionibus distinguit a caeteris? Non enim et quod prohibet de uxore patris, hoc est de noverca, vivo patre accipiendum esse, et non potius mortuo; nam vivo patre quis non videat multo maxime prohibitum, si cujuslibet hominis uxor aliena prohibita est maculari adulterio? De his personis 108.0437B| ergo videtur loqui, quae possent non habentes viros in matrimonium convenire, nisi lege prohiberentur, sicut fertur esse consuetudo Persarum. Sed rursus si fratre mortuo intellexerimus prohibitum esse ducere fratris uxorem, occurrit illud quod excitandi seminis causa, si ille sine filiis defunctus esset, jubet Scriptura esse faciendum, ac per hoc collata ista prohibitione cum illa jussione, ne invicem adversentur intelligenda est exceptio: id est, non licere cuiquam defuncti fratris ducere uxorem, si defunctus posteros dereliquit, aut etiam illud esse prohibitum ne liceret ducere fratris uxorem etiam, quae a fratre vivo per repudium recessisset. Tunc enim sicut Dominus dicit (Marc. X): Ad duritiam Judaeorum Moyses permiserat dare libellum repudii, et per hanc 108.0437C| dimissionem potuit putari, quod licite quisquam sibi uxorem copularet fratris, ubi adulterium non timeret, quoniam repudio discessisset. Turpitudinem mulieris et filiae ejus non revelabis, id est, ne putet quisquam licere sibi ducere filiam uxoris suae. Simul enim mulieris et filiae ejus non licet revelare turpitudinem ejus, id est, ambabus misceri et matri et filiae. Filiam filii ejus et filiam filiae ejus non accipies, etiam neptam uxoris de filio vel de filia duci prohibuit uxorem. Super sororem ejus non accipies in zelum: hic non prohibuit superducere, quod licebat antiquis propter abundantiam propagationis, sed sororem sorori noluit superduci. Quod videtur fecisse Jacob, sive quia nondum fuerat lege prohibitum, sive quia suppositae alterius fraude deceptus est, ad 108.0437D| illam magis de placito veniebat, quam posterius accepit, sed injustum erat priorem dimitti, ne faceret eam moechari. Hoc autem, quod ait in zelum, utrum ideo positum est, ne sit zelus inter sorores, quod inter illas quae sorores non essent contemnendum fuit? an ideo potius ne propter hoc fiat, id est, ne hoc animo fiat ut in zelum sororis soror superducatur? (Ex Hesychio.) Illud opportune intuendum est quod dicens: Omnis homo ad proximam sanguinis sui non accedet, ut revelet turpitudinem ejus, addidit: Ego Dominus. Et quid opus erat hoc addi, cum semel, et hoc initio praesentis sanctionis, dixerit, Ego Dominus Deus vester, sed aperte illud ostendit quia is quae haec sancit, ipse est qui nobis et carne 108.0438A| conjunctus est, nostraeque cognationis effectus est particeps. Unde injustum est ut magnitudinem cognationis ejus injuriemus. Cum autem haec ita se habeant, intelligendum est sanciri spiritaliter. Non vult enim nos revelare quaelibet peccata a cognatis amicisve nobis credita fuerint, nec prodere turpes actiones illorum, ne forte patiamur quod Cham, qui patris nuditatem videns non cooperuit, sed fratribus egrediens patefecit (Gen. IX). In patre ergo et matre et sorore, et quoscunque alios cognatos enumeravit, cum carnalibus et illos oportet accipi, de quibus Paulus dicit: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem, juvenes ut fratres, anus ut matres, juvenculas ut sorores (I Tim. V). Deinde cunctam nobis qui fideles sumus cum omnibus qui ejusdem sunt 108.0438B| fidei conquirere cupiens cognationem, sic rursus dicit: Multi unum corpus sumus in Christo, singuli autem alterius membra (Rom. XII). Unde et impium revelare cujuslibet praedictorum turpitudinem appellavit, quia spiritalis cognationis praevaricatio ad Deum tendit, postquam cum eo habemus cognationem vinculi spiritalis. Verumtamen nec hoc praeterire oportet eum qui diligenter meditatur legis eloquia, quia secundum Septuaginta decem graduum cognationis numerum in praesenti posuit legislator, cujus numeri omnia mandata sunt legis, ostendens quia quisquis turpitudinem revelat carnalium spiritaliumve cognatorum, totius legis invenitur esse transgressor. Quare? Quia alienum est a charitate, quod agit, quae est legis plenitudo. Hoc enim quod 108.0438C| ait Paulus: Non adulterabis, non occides, non furtum facies, non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc verbo restauratur. Diliges proximum tuum, sicut teipsum. Dilectio proximi malum non operatur; plenitudo legis est dilectio (Rom. XIII). Planior autem fit intellectus, si ipsam perscrutemur litteram: Omnis homo ad proximam sanguinis sui non accedet, ut revelet turpitudinem ejus; ut non accedamus ad cognatos in lege cognitionis praesumentes, et per hoc eos tentantes, ac deinde actiones eorum turpes cognoscentes prodamus eos. Unde et nimis opportune subdidit: Ego Dominus, id est, manifestans hominum peccata, sed quaecunque confessi fuerint et orando exposuerint, tegens et dissipans, ita ut ne quidem vestigium eorum reperiatur. 108.0438D| Sororem uxoris tuae in pellicatum ejus non accipies, nec revelabis turpitudinem adhuc illa vivente. (Ex Hesychio.) Recte haec praecipiuntur, quia in pace vocavit nos Dominus Deus. Qui enim cum omnibus nos pacem habere vult, etiam per Paulum dicens: Si possibile est, quod ex vobis est cum omnibus hominibus pacem habetote (Rom. XII). Multo magis pacatos nos vult esse cum proximis, quod subvertit, si simul quis uxori sororique ejus jungatur, ut sorores quippe simul habitent, et ut inter simul habitantes excitetur zelus, unde contentio rixaque generatur. Post hoc lex praecepit, non oportere in Judaica conversatione ecclesiasticam accipere, nec simul pascha, quod in figura est, cum eo, quod est intelligibile 108.0439A| celebrare; nec festivitatem azymorum celebrantes, Christi panis coenam sumere, quae sunt vera azyma, nec circumcisionem simul praedicare et baptisma. Memoramini autem illius qui dixit: Ecce ego Paulus dico vobis: Si circumcidamini, Christus vobis nihil prodest (Gal. V). Sed et si forte quis Judaica conversatione usus est, negligendo eam mortificet, id est, intutiorem atque inefficacem reddat, et tunc ei quae est Ecclesiae misceatur, quae soror quidem illius, quia eamdem legem habet, eosdemque prophetas, sed aemula est: non quod ipsa zeletur, sed quod haec illius zelum patiatur, quia divitiae ejus ad nos per ipsam devolutae sunt, in tantum ut Paulus de his qui ex circumcisione sunt, ad Galatas qui ex gentibus erant, diceret: Aemulantur vos non bene, sed 108.0439B| excludere vos volunt (Galat. IV). Quia autem non Ecclesia Synagogam zelatur, sed ipsa a Synagoga zelum patitur, manifestum est ex eo quod non secunda uxor primam, sed prima aemulatur secundam: sicut ex desiderio viri subingrediente solet, unde et Lia zelabatur Rachel. Ad mulierem quae patitur menstruam non accedes, nec reveles foeditatem ejus. Id est, ad menstruatam mulierem non accedes: segregabatur enim secundum legem propter immunditiam. Hoc cum superius satis sufficienter prohibuisset, quid sibi vult, quod etiam hic hoc iisdem praeceptis voluit adjungere? An forte ne in superioribus quoniam dictum est, ne figurate accipiendum putaretur, etiam hic positum est, ubi talia prohibita sunt quae etiam tempore Novi 108.0439C| Testamenti, remota umbrarum veterum observatione, sine dubio custodienda sunt: quod videtur etiam per prophetam Ezechielem significasse, qui inter illa peccata quae non figurate sed manifeste iniquitates sunt, etiam commemorat, ad mulierem menstruatam si quis accedat, et inter justitiae merita si non accedat. Qua in re non natura damnatur, sed concipiendae proli noxium perhibetur. Cum uxore proximi tui non coibis, nec seminis commistione non maculaberis. Ecce ubi rursus prohibet adulterium quod cum aliena uxore committitur; quod etiam in Decalogo prohibetur. Unde apparet illa ita prohibita, ut etiam mortuis viris suis, non ducant uxores, quarum prohibet turpitudinem revelari. CAPUT XII. Prohibet omnem immunditiam contra naturam. (LEVIT. XVIII.) De semine tuo non dabis, ut consecretur idolo Moloch, vel secundum Septuaginta: Praesto esse principi, nec pollues nomen Dei tui: Ego Dominus. Cum masculo non dormies coitu femineo, quia abominatio est, cum omni pecore non coibis, nec maculaberis cum eo; mulier non succumbet jumento, nec miscebitur ei, quia scelus est. (Ex Hesychio.) Bene hae interpretationes stylo conjunctae sunt: praesens enim legislatoris intentio est a libidinibus et a nefariis commistionibus, et a fornicatione tam sensibili quam intelligibili cohibere eum qui accipit legem, et propterea non eum praecepit ei quae in menstruis constituta est propter pollutionem concubitus 108.0440A| contra legem misceri, sed nec uxori proximi. Adulterium enim ista commistio non conjugium est: unde cum dixisset: Cum uxore proximi tui non coibis, addidit nomen, nec seminis commistione maculaberis, hoc explanans, quia jam non est hoc conjugium; neque enim polluerat eum qui commiscebatur: quia honorabile est conjugium et thorus immaculatus (Hebr. XIII): sed cum sensibili fornicatione, et ab intelligibili nos removere maximo studio nititur, propter quod subdidit: De semine tuo non dabis servire Moloch; sive ut Septuaginta, principi. Cui autem principi nostra translatio et reliqui Interpretes ostenderunt. Ipsi enim Moloch pro eo, quod est principi, consone ediderunt; idolum autem hoc fuisse, etiam Stephanus concionans, maxime autem Amos 108.0440B| ante eum, prophetans demonstravit; ait enim: Et portastis tabernaculum Moloch vestro, et imaginem idolorum vestrorum sidus Dei vestri, quae fecistis vobis (Amos V). Semen autem non solum cognatos, sed omnem nostram actionem et doctrinam intelligamus, ut nec actionem nostram demus ad serviendum idolis: quia radix omnium malorum cupiditas (II Tim. VI), quae est idolorum servitus; sed talia doceamus quae non ad erroris idolorum impietatem pertinent. Sic enim intelliges non oportere ad mulierem quae in menstruis constituta est ingredi ad revelandam turpitudinem ejus, ut non in errore paganorum nos misceamus: hujus enim figuram gerere eam quae in menstruis constituta est, superius ostendimus, cum de mentruatis et fluxum sanguinis patientibus mulieribus interpretandi 108.0440C| necessitate sermo habitus est. Sed nec revelemus foeditatem ejus, ut non dicamus neque deducamus ad medium actiones eorum malas, non quasi eis parcentes, sed propter eos qui audiunt quia nocet audientibus. Propter quod dicit Paulus: Quae enim in occulto ab eis fiunt, turpe est dicere (Ephes. V). Sed uxorem proximi refugiamus ut non polluamur in ea, gentilis videlicet et idololatrae, qui proximus noster propter naturam et propter cognationem dicitur. Propter quod et Dominus inquisitus a scriba: Et quis est proximus meus? (Luc. X) eum qui descenderat ab Hierusalem in Jericho, et in latrones inciderat, videlicet daemones, et neque a sacerdote, neque a levita sanatus est, sed a Samaritano, proximum dixit. Cum hujusmodi ergo muliere 108.0440D| non concumbis, ut tali seminis commistione maculeris: ut non paganorum sapientiae, intantum communicemus, neque intantum in ea incumbamus, ut aliquam pollutionem ex ea in dogmate conquiramus; nec polluamus nomen Dei nostri, quod communiter in omnia quae dicta sunt intelligamus: quia polluit nomen Dei, non solum fornicationis turpitudine et aliquibus actionibus idolorum utens, sed et si quis ex paganorum errore et ea quae appellatur apud eos philosophia, subintroducit in divina Ecclesiae dogmata; quod quidam patientes in sortem haereticorum lapsi sunt, et facti sunt extra Ecclesiam; ut pote polluentes nomen Dei, id est, injuriantes et quodammodo coinquinantes, quia non oportet ea quae sunt 108.0441A| mortuorum super vitam inducere, sed custodiendum est Pauli mandatum scriptum a Spiritu, Quae participatio justitiae ad iniquitatem? Aut quae societas Christi ad Belial? (II Corinth. VI.) Hoc enim et ipse quodammodo legislator significans in his quae dicta sunt, cum subdidit: Ego Dominus, qui gloriam habeo omnibus incommunicabilem, quanto magis daemonibus, qui corruptores sunt animarum, et idolis earum. Ipsis autem verbis sanctionem terribiliorem facit ex eo quod mediam eam sicut cernis his de quibus nunc loquitur posuit: praecedentibus quippe his quae modo discussa sunt, rursus proponit quia non debet cum masculo virili coitu concumbi, sed nec cum pecore coiri necessario in hoc utroque mandans tanquam utrumque contra naturam est, sed insuper quia jumentorum 108.0441B| est, et ut vir viro, foedo coitu misceatur, quod fugiendum atque adversandum est. Sed et Paulus haec demonstravit, ad poenam ea docens et iram Dei et perditionem committentium peragi. Sed et reliqui Interpretes pro abominabili, Symmachus ineffabile, Aquila infectum ediderunt, hoc quidem actione, illud autem etiam verbo vel narratione, non esse portabile, nec legitimum dicentes. Nos autem praeter haec masculum qui virilia agit intelligamus hominem, de quo David dicebat: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum (Psal. I). Et rursus: Fiat manus tua super virum dexterae tuae (Psal. LXXIX). Hunc effeminari non oportet, nec dissolvi ejus, quam habet in virtute perseverantiam. Hoc enim opportune cum viro, muliebri coitu misceri intelligitur; sed 108.0441C| quemadmodum alium effeminatum fieri non oportuit, ita nec nos nefariis voluptatibus acquiescere, quae recte quadrupedia, ut pote in terram intendentia, et actiones quae virum deceant non habentes, dicta sunt: in terram namque intendunt quadrupedia et manuum carent usu, quae in actiones dignas hominibus accipiuntur, quia proprie hominum est manibus laborare. Non ergo oportet cum his coire, ex quibus quis polluitur: qui enim moratur in delectationibus, sive voluptatibus, ita ut concumbat in eis, hic et semen effundere dicitur, propter hoc quia polluitur ab eis, sive quia delectatur in eis, et frequenti usu seminat eas quodammodo aut ab eis seminatur semine aliquo, quod inimicus dormientibus nobis et negligentibus, in mundum seminavit, 108.0441D| polluens valde, ita ut et a sacro tabernaculo debeat hic qui talis est, ut polluens expelli, alienusque esse a Dominica area, qui per malum semen factus est zizania. Legem autem non vir solus, sed et mulier necessario custodit, illa utique quam Salomon laudat: Mulier bona benedicetur, timorem autem Dei laudat. CAPUT XIII. Populus Dei non sequetur contaminationes et errores gentium. (IBID.) Ne polluamini in omnibus his quibus contaminatae sunt gentes, quas ego ejiciam ante conspectum vestrum, e quibus polluta est terra; cujus ego scelera visitabo ut evomat habitatores suos. Custodite 108.0442A| legitima mea atque judicia. (Ex Hesychio.) Non parvo modo pollui in praedictis peccatis, indignatio et poena, quae in eis definita est demonstrat. In nullo enim eorum oportet pollui. Nam qui in uno pollutus fuerit, in omnibus polluitur, quia ea, quae sibi ad invicem conjuncta sunt, lex ostendere cupiens, in unum omnia collegit, quae intantum sunt gravia, ut gentes etiam integras perderent, et terram polluerent, pollutamque respui facerent, et eos qui in ea talia commiserunt evomeret atque renueret, non quia poterat expellere a se vel evomere, vel sicut Theodotion edit, respuere eos, sed eosdem nocentes, quasi ingemiscit naturaliter in transgressionibus suis, quemadmodum Paulus dicit: Quia ipsa etiam creatura ingemiscit et parturit usque adhuc (Rom. VIII). 108.0442B| Deus autem tam gemitum ejus vindicat, quam legem suam et creaturam, ut pote propriam quae demonstrat ex his quae nunc dixit, cujus ego scelera visitabo; et haec quidem nos docet per litteram lex. His autem conjuncta sunt et non contraria, si per spiritalem intellectum gentes in his omnibus pollutas daemones intellexerimus, gentes siquidem hi propter multitudinem dicuntur. Cum enim nimis sint iniqui et omni laetantur malitia, maxime tamen fornicatione, et nefaria fornicatione, ac multo magis idololatria, gaudent, quia in his corpus et anima maculatur, et totus homo qui et terra appellatur per hoc polluitur: sed visitat Deus terram, videlicet hominum genus, et scelus. Sive ut Septuaginta: injustitiam ejus in eam, id est, quae est ab ipsa et in semetipsa committitur. Ab ea quidem quia 108.0442C| abominabiles sunt peccantes, et si a daemonibus ad hoc protrahuntur. In semetipsa autem, quia accipientes occasionem illi ex nostra negligentia, contumeliam ingerunt nostrae naturae. Sequitur: Et non faciet ex omnibus abominationibus istis tam indigena, quam colonus qui peregrinantur apud eos: Omnes enim exsecrationes istas fecerunt accolae terrae, qui fuerunt ante vos et polluerunt eam. Cavete ergo ne et vos similiter evomat, cum paria feceritis, sicut evomuit gentem, quae fuit ante vos. Omnis anima quae fecerit de abominationibus istis quippiam, peribit de medio populi sui. (Ex Hesychio.) Tam incolam, id est, eum qui a patribus in lege nutritus est, et ab infantia doctus est litteras, quam proselytum, et qui adjunctus est nobis, id est eum qui deforis 108.0442D| nobis adjectus est, qui interius sumus, recedere ab abominationibus oportet, et nullatenus haec facere, quae colebant antiquiores qui terram nostram polluerunt. Hi enim antiquiores quidem nobis sunt in conditione, quia invisibiles sunt creaturae. Polluerunt autem hominum genus, inobedientiam ei Adam et alia post illum mala suggerentes, veluti mendacium, homicidium et quaecunque his similia sunt; ita ut Dominus de diabolo diceret: Ille ab initio mendax et homicida est (Joan. VIII). Suggesserunt autem eis qui mentem lubricam et vergentem ad malum habebant; nam nec Abel, nec Seth, nec Enoch, nec Noe, nec aliis justis suggerere potuerunt, vel magis suggesserunt, sed non obtinuerunt, sed 108.0443A| irrisi sunt ab eis et recesserunt: neque enim inimici cogitationes ignorantes justi, sicut ait Apostolus: Non enim ignoramus cogitationes ejus. Scientes autem eas ab eis se custodiunt, sed illos quidem intelligibilis nostra terra, visitata a Deo per Salvatoris adventum evomuit, ergo et eos quoque intelligibilis terra abhorret et emovet illos. Non enim jam in hominum portione, sed in daemonum ordinabuntur, perdentur enim eorum animae. Hoc autem in gehenna fit, ubi maxime locus et sors daemonum est. Quod manifestat Christus dicens: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus (Matth. XXV). Custodite mandata mea: Nolite facere quae fecerunt hi qui fuerunt ante vos, et ne polluamini in eis: Ego 108.0443B| Dominus Deus vester. (Ex Hesychio.) Vere in duobus, vel tribus testibus stabit omne verbum. Hoc enim legislator confirmare volens de eisdem, ecce tertio praecepit: Et custodite, inquit, mandata mea; nolite facere quae fecerunt hi qui fuerunt ante vos; ut ostendat quia non hominis cujuslibet, sed ipsius Dei sunt 108.0444A| mandata: qui quomodo debeant custodiri non verbo tantum, sed et opere incarnatus per suam conversationem ostendit, ut non faciamus autem omnia quae fecerunt hi qui fuerunt ante nos. Sed vide quibus praesentem sanctionem confirmavit verbis: Ne polluamini in eis, quia ego sum Dominus Deus vester; omnes nos a pollutione mundare volens, quia imagine ejus circumdati sumus, et polluta quidem ea a qualibet earum quae vetitae sunt malarum et nefariarum actione necessario irascitur, munda autem conservata intantum placet, ut etiam inhabitet in nobis; quod manifestat Paulus utrumque, ait enim sic: Nescitis quoniam templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis? Quicunque ergo templum Dei violaverit, disperdet illum Deus. Templum enim Dei 108.0444B| sanctum est, quod estis vos (I Cor. III). Consummatam ergo sanctificationem custodientes, totam in nobis habemus inhabitantem Trinitatis plenitudinem, si tamen templum Dei sumus, videlicet Patris, Christi autem corpus et membra, et Spiritus sanctus in nobis habitat, in Christo Jesu Domino nostro. LIBER SEXTUS. CAPUT PRIMUM De custodia praeceptorum et observatione sabbati. 108.0443| (LEVIT. XIX.) Locutus est Dominus ad Moysen dicens: 108.0443C| Loquere ad omnem coetum filiorum Israel, et dices ad eos: Sancti estote, quia et ego sanctus sum, Dominus Deus vester: unusquisque patrem et matrem suam timeat; sabbata mea custodite; ego Dominus Deus vester. Nolite converti ad idola, nec deos conflatiles facietis vobis; ego Dominus. ( Ex Hesychio. ) Recte sanctificationem praeposuit, quia omnis virtutis est ad fundamentum, quam quia sectari modis omnibus oportet, legislator ostendens, convenienter ait: Sancti estote, quia sanctus ego sum Dominus Deus vester, id est, si vobis placet placere Deo aut adesse vobis eum, vel magis esse cum eo vultis, Dei enim praesentia et conjunctio omnes a vobis insidias laesionemque removet, sanctificationem consequimini. Sanctus autem conjungi profanis non 108.0443D| patitur, propterea Paulus dicebat: Nescitis quia templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis? Quicunque autem templum Dei violaverit, disperdet illum Deus. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos (I Cor. III). Superaedificans autem mandata super hoc fundamentum, extra quod nemo potest ponere aliud: Unusquisque, ait, patrem et matrem suam timeat: per sanctificationem quidem puram mentem erga Creatorem mandans, per honorem autem patris et matris impendi naturae benignitatem, quae parentibus honorem, sed et timorem deberi a filiis, sicut Dominus dedit. Deinde legis mandata recapitulare volens, id est, non occides, non furaberis, non adulterabis, non perjurabis, non assumes nomen Domini Dei tui in vanum, non concupisces uxorem proximi 108.0444B| tui, et ut breviter continentiam a malo praeciperet, Sabbata mea custodite rationabiliter subdidit, quia verum sabbatum est, nullum corruptionis opus operari. Nam et omne opus servile in sabbato non fieri 108.0444C| Moyses praecepit, aperte ab operibus carnis, quae sunt fornicatio, immunditia, et similia his, cavere praecipiens eum, qui sabbatum celebrare vult secundum legem spiritus. Sed nec causam sabbati ignorare oportet, sic etenim virtutem legis quae de eo est, sciemus. Quando ergo sabbati mandatum Dominus dedit, nusquam prius invenies apud divinam Scripturam sabbatorum nomen, ut manifestum sit quia sabbatum omne vacationem carnalium et saecularium rerum praecepit: unde omne opus lex prohibens quae faciunt ad omnem animam et subdidit, per hoc aperte ostendens: quia a corporalibus nos vacare desiderat, et quae ad juvamen sunt animae et provectum pertinentia operari. Verum enim sabbatum 108.0444D| est, nihil materiale, nihil ad terram hominem deprimens, et ad corruptionem carnalem trahens, agere. Cum hoc autem quid aliud nunc Deus praecepit, nolite converti ad idola, nec deos conflatiles facietis vobis: Ego Dominus. Non converti autem ad idola est, non condescendere his, quae idolorum lex multa profanaque exigit. Sed nec conflatiles deos facietis vobis: non solum in animalium formis, sed nec in pecuniarum thesauris, nec in auri aut argenti massis; haec enim deos suos faciunt hi qui ea faciunt et congregant, intantum sub earum dominio constituti, ut timeant ex eis vel quantulumcunque contingere. Quid autem haec necesse habemus, qui pro omnibus possidemus divitiis eum qui dicit: Ego Dominus, id est, qui volatilia nutrio, qui lilia agri vestio, 108.0445A| qui ex nihilo feci, factaque nutrivi, atque haec omnia rursus ad indigentiam redigere valeo. Si immolaveritis hostiam pacificorum Domino, ut sit acceptabilis, eo die quo fuerit immolata, comedetis eam, et die altero. Quidquid autem residuum fuerit, in diem tertium, igne comburetis. Si quis post biduum comederit ex ea profanus erit, et impietatis reus portabit iniquitatem suam, quia sanctum Domini polluit, et peribit anima illa de populo suo. ( Ex Hesychio. ) Omnia quidem, ut ita dicam, Moyses legis capitula, bis terque populo praecepit: frequenti traditione memoriam eorum auditoribus profligans, multo magis tamen mandata quae necessariora sunt, sicut et praesens mandatum, propter quod et illud proponens, pridem cum de sacrificiis praeciperet, cum et nos 108.0445B| plene de hoc in primo libro hujus Leviticae interpretationis discussimus: ecce nunc rursus recapitulavit, ut et nos breviter recapitulemus quae tunc permulta diximus. Sacrificium enim salutare immolari praecipiens, ipsum recte innuit, in quo ea quae pertinent ad salutem operamur: huic autem, ut sit placabilis, oportet immolari: haec utique omnimodo assequentes, quae acceptabilia Deo sunt. De quo dixit Paulus, cum quomodo oporteret assequi remotam et quietam vitam in omni pietate et pudicitia Timotheo scribens, ostendit: Hoc bonum et acceptum coram Salvatore nostro Deo, qui omnes homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire (I Tim. II). Comedere autem de sacrificio eo die quo immolatum est, et alio, est, ut in praesenti vita 108.0445C| quaecunque ad salutem pertineant operemur: hodie autem et crastinum in praesenti saeculo, divina Scriptura solet accipere. De qua re testem Jaeobum producamus scribentem, Ecce nunc qui dicitis, hodie aut crastino ibimus in illam civitatem, etc. (Jacob. IV). Dies autem tertia quia in ipsa a mortuis Dominus noster resurrexit, figuram futuri saeculi et mortuorum resurrectionis gerit, in quo jam non licet operari, sed qui nunc operati sunt illic ad retributionem veniunt. Qui ergo sic hic vivit, tanquam illic quaedam praesentium operaturus sit, et propterea comedere tertia die sacrificium pacificorum, sive salutare dicitur, opus attrectat a legislatore prohibitum, virtutem imperfectam relinquens, velut illuc operaturus sit, et hujus sacrificium rectissime acceptum non 108.0445D| est, nec vita correcta est, sed qui talem sibimetipsi operatur virtutem, iniquitatem suam portabit, prius quidem imperfecte operans, deinde ut ingerens calumniam divinae legi, et dogma disseminans impium atque alienum. Hujus anima peribit de populo suo; in populo autem qui salvetur non ordinabitur, quia reliquit imperfectam vitam, quae eum salvare poterat si eam consummasset. CAPUT II. De pauperum et peregrinorum cura tempore messis et vindemiae. (IBID.) Cum messueris segetes terrae tuae, non tondebis usque ad solum, super faciem terrae, nec remanentes spicas colliqes; neque in vinea tua racemos et grana 108.0446A| decidentia congregabis, sed pauperibus et peregrinis carpenda dimittes: Ego Dominus Deus vester. ( Ex Hesychio. ) Vult legislator ut nos invicem diligamus, amatoresque pauperum nos esse desiderat, semperque eleemosynae studere, nunc quidem dantes egentibus, nunc autem non exigentes quae nobis debent, sed et concedentes eis colligere quascunque reliquias omnium bonorum quae a Deo sunt donata nobis repererint, et imitari eum, qui donavit non tantum misericordem, sed et qui multae miserationis est atque dicitur; et propterea metentes aut omnino vindemiantes, iterare eodem tempore ipsam messuram vindemiamque non praecepit, sed nec ex toto metere, aut vindemiare sancivit, sed relinquere quasdam omnimode pauperi, et proselyto de messione 108.0446B| et vindemia reliquias, et Deo qui fructus ipsos oriri facit, operatoriis gratiarum actionibus compensare. Mystice ergo per ea quae nunc dicta sunt, legislator doctoribus Judaeorum praecepit nequaquam totius legis interpretationem eos attrectare, sed cedere quaedam pauperi et proselyto, doctoribus videlicet gentium: Pauperes etenim hi sunt, quia spiritu pauperes esse praecepti sunt, et ad eos dicebatur: Beati pauperes spiritu, quia ipsorum est regnum coelorum (Matth. V); proselyti autem ut nunc semetipsos cognationi Abrahae subinferentes, et ad Deum accedentes, modo per fidem. Ergo hoc quod legitur: Non occides, non adulterabis, doceant et Judaeorum doctores, quaecunque autem necessariam habent contemplationem et interpretationem, veluti ea quae 108.0446C| sunt de mundationibus, de sacrificiis et alia similia, doctoribus Ecclesiae cedant. Et quae decidunt de messura eorum, id est, quaecunque cernunt eos trans gredientia, quae videlicet ignorant. Hos ergo racemos sibimet colligere Judaei et in suis divitiis thesaurizare non possunt, quia eorum vitam minime sunt zelati, pauperi autem eos et proselyto relinquunt. Nobiscum enim sunt prophetae, et quotquot justi apud populum Judaicum fuerunt, intantum ut memoriae eorum a nobis annis singulis honorentur, quod apud illos non fit, ut experimento cognoscatur veridicum divinum eloquium. CAPUT III. Ponuntur mandata, et exigitur justum de proximo judicium. (IBID.) Non facietis furtum, non mentiemini, nec decipiet unusquisque proximum suum, non perjurabis in nomine meo. Non pollues nomen Dei tui: ego Dominus. (Ex Augustino.) Illud de furto positum est in Decalogo: Quod autem dicit, neque meutiemini, neque calumniam faciet unusquisque proximo, mirum si non eo praecepto continetur quod ibi positum est, Neque falsum testimonium dices adversus proxi mum tuum, quoniam neque calumnia sine mendacio fieri potest, quod falsi testimonii generalitate concluditur. Sed utrum haec aliqua compensatione admittenda sint, magna quaestio est, sicut de mendacio pene omnibus videtur, quod ubi nemo laeditur, pro salute mentiendum est. Utrum ergo ita et de furto? 108.0447A| An furtum fieri potest ubi nullus laeditur? quin imo fieri potest etiam, quando ei cui fit consulitur, tanquam si quisque hominum volenti se occidere gladium furetur. Nam calumnia, nescio utrum cuiquam ad ejus utilitatem fieri possit, nisi forte quod ad majus gaudium fiebat, quo post ea fruerentur, quod Joseph de scypho calumniabatur fratribus suis, quibus etiam explorationis falsum crimen intenderat; quanquam si definitionibus ista determinare tentemus, fortasse furtum non est, nisi quando alieno occulte ablato proximus laeditur, et calumnia non est. nisi quando falsi criminis objectione proximus laeditur: mendacium autem non possumus dicere, tunc tantummodo esse quando proximus laeditur. Cum enim falsum ab sciente dicitur, procul dubio mendacium 108.0447B| est sive illo quisquam, sive nemo laedatur. Proinde magna quaestio de mendacio, utrum possit aliquando justum esse mendacium, facile solveretur fortasse si sola praecepta intueremur non exempla. Nam quid isto praecepto absolutius, non mentiemini? Sic enim dictum est quomodo non facies tibi idolum, quod factum non potest aliquando justum esse, et quomodo dictum est non moechaberis. Quis autem dicat aliquando moechiam justam esse posse? et non furaberis secundum definitionem illam furti, justum esse furtum nunquam potest; et non occides, quoniam cum homo juste occiditur, lex eum occidit non tu. Nunquid ita dici potest, cum homo juste mentitur, lex mentitur? sed exempla faciunt difficillimam quaestionem. Mentitae sunt obstetrices 108.0447C| Aegyptiae, et bona illis Deus retribuit; mentita est Raab pro exploratoribus terrae, et ideo liberata est. An ex quo dictum est in lege, non mentiemini, ex illo intelligendum est, nec in tali causa licere mendacium, in quali causa legitur Raab esse mentita? Sed magis credibile est, quia injustum erat mendacium, ideo prohibitum? non quia prohibitum, ideo factum injustum? fortassis ergo sicut de obstetricibus diximus, non hoc in eis remuneratum, quod mentitae sunt, sed quod infantes Hebraeos liberaverunt, ut propter hanc misericordiam illud peccatum veniale, sit factum, non tamen existimetur non fuisse peccatum: sic etiam de Raab intelligendum est remuneratam in illa liberatione exploratorum, ut propter eamdem explorationem venia sit data mendacio, ubi 108.0447D| autem venia datur, manifestum est esse peccatum. Sed illud cavendum est, ne ita quisque existimet etiam caeteris peccatis si propter liberationes hominum fiant, ita venia posse concedi: multa enim mala intolerabilia et nimium detestanda istum consequuntur errorem. (Ex Hesychio.) Fines nobis bonae conversationis legislator ostendit, simulque et peccata quam ad se invicem habeant cognationem tradit. Quae enim nos parva putamus, maxima sunt, siquidem in mendacio, singulis ut ita dicam diebus solemus delinquere, vel loco, vel studio, similiterque jurisjurandi praevaricatione. Haec autem intantum sunt prava, ut ea furto conjungeret, et recte, quia furtum operatur plerumque mendacium, propter 108.0448A| quod Zacharias propheta falcem quam contemplatus est, longitudinis cubitorum viginti, et latitudinis cubitorum decem, contra fures eam et contra perjuros exacutam demonstravit: ait enim: Ingredietur in domum furis et perjuri (Zach. III). Sed et omnibus peccatis cooperatur mendacium. Devitemus autem et mendacium, in quo quidam sub specie veritatis delinquunt, calumniam facientes proximo magis mente quam lingua, quemadmodum hi qui dixerunt de Domino: Hic dixit, Possum solvere templum hoc, et in tribus diebus aedificare illud (Joan. II); locutus fuerat quidem haec Dominus quando Judaei ad eum dixerunt: Quod signum ostendis nobis quia haec facis? ipse autem ad eos: Solvite templum hoc, et in tribus diebus aedificabo illud, sed 108.0448B| non secundum illam dicens hoc intentionem secundum quam hi qui contra eum testimonium dabant dixerunt, dicebat enim de templo corporis sui, illi autem haec sicut de templo dicta Judaeorum asseverabant: unde eos et falsos testes Spiritus appellavit. Pro perjurio autem Septuaginta edunt: Non levabitis nomen meum in injustum. Jusjurandum vero in injusto est, non solum quod praevaricatur, sed etiam quod injuste custoditur, veluti quale illud fuit quod Herodes filiae Herodiadis jurans, Joannis Baptistae caput abscidit (Matth. XIV); oportebat enim hoc eum jusjurandum non praebere; postquam tamen juravit, non custodire, quia talia sacramenta nec initium sumere Deus vult, sed nec sumentia ad finem pervenire. Unde dicens, non levabitis nomen meum in 108.0448C| injusto, addidit, et non profanabitis nomen Domini Dei vestri. Quod Hieronymi translatio edit: Non pollues nomen Dei tui. Quomodo autem quis illud profanat dico, id est, malefaciendo, quia jusjurandum transgredi non potest, nam Deus per quem juravit intantum bona vult. Qui etsi promiserit de quibusdam terribilia, illi autem poenituerint, non tardat mutare sententiam, suumque sermonem refragare, ut quiddam nobis pietatis impendat, propter quod addidit: Ego Dominus, qualis de quo ait Jonae prophetia, quando Ninivitae jejunaverunt et oraverunt, et poenituit Deum dè malitia, quam locutus est, ut faceret eis, et non fecit (Jonae. III). Multa autem et alia hujusmodi prophetae dixerunt. Sequitur: 108.0448D| Non facies calumniam proximo tuo, nec vi opprimes eum. Non morabitur opus mercenarii apud te usque mane. Non maledices surdo, nec coram caeco pones offendiculum, sed timebis Deum tuum, quia ego sum Dominus. (Ex Augustino. ) Omnia enim quae prohibentur committi in proximum, ad hoc unum referenda sunt quod dictum est: Non nocebis proximo; nam quod sequitur, Non rapies, nisi ad hoc referatur ne rapiendo noceatur, aliquando evenit ut non rapiendo quisque noceat. Nam gladius insanientis rapiendus est, et si non fecerit quis ut oportuerit, magis nocuerit. ( Ex Hesychio. ) Vides quemadmodum paulatim lex ejus qui legem accepit colat mentem, et ea quae videntur parvula peccata conjungit 108.0449A| magnis, ut timore definitae in majoribus peccatis poenae et a minoribus abstineamus. Sicut enim eis sociantur mandato, ita et in poena sociantur. Quia qui legem totam servaverit, peccaverit autem in uno, factus est omnium reus (Jacob. II). Sed nec frustra calumniae vim conjunxit; quae enim differentia est apud eum qui rebus suis caret, sive vi, sive armis, forsitan aut potentia qualibet, vel per circumventionem judiciorum, aut fraude, vel quolibet alio simili modo his careat; sed et qui die tota operatus est ut acciperet mercedes, ex quibus cum filiis et uxore et parentibus exspectantibus easdem mercedes viveret, et non accepit, sed dilatus est, nonne calumniam et vim patitur, non solum in cibo; sed et per haec etiam in vita? vita enim in cibo quotidiano 108.0449B| ducitur; ergo et si crastino recipiat, quia praeterito die, in quo laborem sustinuit, permansit jejunus, vim pertulit et calumniam passus est. Et quod aliis substantia est, hoc sunt mercedes laborantibus. Ergo recte vis etiam horum privatio dicitur. Sed et qui maledicit surdo, multum nocet; et qui ponit coram caecis offendiculum, in quo pedibus offendant. Is quidem qui surdus est, dum maledicitur nocetur, non solum quia de eo detrahitur, sed quia emendare, aut haec cavere in quibus de eo detrahitur non potest; sed nec caecus ab offendiculo qui ei ponitur, custodire se potest: evenit autem, et huic et illi, ex utroque mors; caeco quidem dum conteritur per offendiculum; surdo autem maledicto, quasi de principe detraxisset, aut aliud quidpiam fecisset, quod 108.0449C| ei periculum ingereret, semetipsum minime corrigenti. Et hoc quod videtur esse parvum, quod a multis saepe ludentibus delinquitur, transit ad mortem; unde nimis opportune David, beatum dixit eum qui in cathedra pestilentiae, id est deridentium, non sedit (Psal. I). Nos autem ad eadem rursus exsequenda pergamus. Non enim solum pecuniarum calumniam et vim lex prohibuit, sed et omnem aliam, et multo magis eam quae est in spiritalibus, ut non gloriam arripiamus alterius, nec quod alterius labore collectum est, in nobismetipsis attrahamus; propter quod et Paulus dicebat: Non enim in aliena regula in his quae parata sunt gloriari (II Cor. X); et rursus donatum sibi dicit evangelizare, non ubi nominatus est Christus, ne super alterius fundamentum aedificaret 108.0449D| (Rom. XV). Alterum autem alterius interpretatio est: nolebat enim praedicare, ubi alter praedicavit, ut non mercedes abriperet alienas. De his enim mercedibus ait legislator: Non morabitur opus mercenarii apud te usque mane. Non jam praedicantibus, sed adhuc discentibus mandans non negligere, nec otiosum apud se sinere doctorale verbum; mercenarius enim Dei est, qui praedicat verbum ejus. Merces autem ejus est retributio praedicationis, veraci existente hujus rei teste Paulo, qui dicit: Quae est ergo merces mea, ut Evangelium praedicans sine sumptu ponam Evangelium Christi? (I Cor. IX.) Septuaginta autem edunt: Non dormiet merces mercenarii tui apud te usque mane; quia enim dormire 108.0450A| negligentes dicuntur demonstrat Dominus, discipulis mandatum dans: Vigilate, quia nescitis qua hora Dominus vester venturus sit; sed et quando dormientibus hominibus, videlicet negligentibus, seminare dicebat inimicum zizania. Mane autem futurum saeculum est, quia nocti praesentis vitae succedit, et lux inexstinguibilis in eo habitat. Non ergo oportet otiosum esse apud nos doctorum verbum, per omne hoc tempus cui futuri temporis mane succedit, quia et in hoc avaritia et injustitia in doctoribus exercentur, mercedem perdentibus quae eis ex provectu discipulorum deberetur. Per surdum autem et caecum, eos qui inobedientiae et ignorantiae morbo detinentur lex innuit, ad quos Isaias dixit: Surdi, audite, et caeci, intuemini ad videndum (Isa. XLII). Hi non maledicendi 108.0450B| sunt, sed admonendi, si tamen eos converti volumus. Unde Paulus eum qui docet in mansuetudine docere eos qui contradicunt doctoribus Ecclesiae praecepit; sed nec offendiculum eis falsa dicentes aut agentes debemus effici. Hoc enim ipse Paulus prohibens atque corrigens scripsit: Si quis viderit eum qui habet scientiam in idolio recumbentem, nonne conscientia ejus, cum sit infirma, aedificabitur ad manducandum idolothita (I Cor. VIII). Sic legis tam littera quam spiritu juvari possumus. Sequitur: Non facies quod iniquum est, nec injuste judicabis, nec consideres personam pauperis. Nec honores vultum potentis. Juste judica proximo tuo: Non eris criminator et susurro in populis. Non stabis contra sanguinem proximi tui. Ego Dominus. ( Ex Hesychio ). 108.0450C| Non quamlibet justitiam, sed summam et perfectam studeri lex, maxime in praesentibus, constituit, recto itinere ordineque procedens, ut prius videatur pauperibus legem constituere, deinde potentibus, ac deinde principatus et potestates habentibus, ut et per hoc ostenderet personam non deberi accipi. Non furtum enim nec calumniam facere, nec jurare in injusto, etsi divitibus vel potentibus aliquando contingit, verumtamen propria pauperum quodammodo sunt peccata: per paupertatem enim furari et calumniari et transgredi sacramenta compelli videntur, ita ut Sapiens ille in Proverbiis diceret: Divitias et paupertatem ne dederis mihi, ne forte satiatus illiciar ad negandum, aut egestate compulsus, furer et perjurem nomen Dei mei (Prov. XXX). Vi autem opprimere 108.0450D| et mercedibus privare, et irridere surdum aut caecum, quia quaedam eorum sunt potentiae, quaedam vero prodigae quodammodo vitae et deliciarum contumeliam generantium peccata, praecipue personis divitum et potentum, lex sanciri dicitur. Personam autem accipere in judicio, hi qui magistratuum praesident vel judicum tribunalibus, quos judicantes nec quidem pauperum personas oportet accipere. Nemo enim Deo misericordior est, qui misericors et miserator super omnes appellatur: Verumtamen judicii tempore nequaquam jam ita appellari vult, sed justus, teste David, qui dicit: Deus judex justus fortis et longanimis (Psal. VII). Nec quidem potentis oportet admirari personam in judicio, quia Deo nullus est 108.0451A| potentior; ipsius autem est judicium. Ipse enim, nobis judicantibus, causantis personam suscipit; cujus rei testis est idem Moyses, in Deuteronomio ita dicens: Non respicies personam in judicio, secundum parvum et minorem judicabis. Non distinguas personam hominis, quia judicium Dei est (Deut. I, 16). Ergo si vis personae donare potentis, personae Dei dona: donas autem, si ad partem te justitiae contuleris, illic enim habet personam, quia justus Dominus, justitiam dilexit, aequitatem vidit vultus ejus (Psal. X). Quamobrem etiam nunc juste judicari proximo praecepit. Oportet enim nos nosse quia in quo judicio judicaverimus, in eodem judicabimur. His addidit: Non eris, inquit, criminator et susurro in populis; vel, sicut Septuaginta edunt, Non ambulabis 108.0451B| in dolo in gente tua: non stabis contra sanguinem proximi tui. ( Ex Hesychio. ) Dolo sanguinem conjunxit, videlicet homicidium, sicut et David psallit: Virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus (Psal. VII); et iterum: Viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos (Psal. LIV). Gladius enim occultus est dolus, ensis exacutus et latens, ita ut David rursus diceret, Sicut novacula acuta fecisti dolum (Psal. LI); sed nos ab eo velociter recedamus, expavescentes illum pro peccati vicinia, cui meruit esse conjunctus; nec contra sanguinem proximi stemus, sed omnes insidias et collegium quod pro qualibet iniquitate fit, fugiamus: quia quidam singulariter infirmi, et per semetipsos nocere non valentes, misceri solent multitudini, et necesse est ut quando 108.0451C| plures simul conveniunt, malitia valentior inveniatur. Hic enim commodat manum, alter linguam, alius his quae aguntur consensum praebet, alter innuit, et ita malitiae consummatur insania. Sequitur: Ne oderis fratrem tuum in corde tuo, sed publice argue eum, ne habeas super illo peccatum. Non quaeres ultionem, nec memor eris injuriae civium tuorum. Diliges amicum tuum sicut teipsum. Ego Dominus, leges meas custodite. ( Ex eodem. ) Ne oderis fratrem tuum, addidit, in corde tuo, quia frequenter in personis peccantium personam odio eos habentium indui compellimur. Unde Paulus Thessalonicensibus praecipiebat: Si quis non obedit verbo nostro per epistolam, hunc notate, et non commisceamini cum illo ut 108.0451D| confundatur. Hoc autem dum fit, odii praebet praesumptionem; quorum enim aliorum, nisi odientium et adversantium est non commisceri? Sed hanc aversationem non praecepit in corde fieri, ait enim: Non commisceamini ei ut confundatur, et erubescens omnimodo emendetur (II Thess. III). Qui autem emendabat eum cui non commiscebatur, nullatenus eum odisse in corde suo poterat. Quod confirmans etiam hoc addidit, Et nolite quasi inimicum existimare illum, sed corripite ut fratrem. Omnem autem justitiam explens, et per singulas species vitae quodammodo legem ponens, confirmationem mandatis quam oportet apponit, quam si custodierimus nemo nostris nocere divitiis, nemo nostrum thesaurum 108.0452A| furari poterit. Est autem confirmatio haec.: Et diliges amicum, sive, ut Septuaginta, proximum tuum sicut teipsum: habens in modico totam legem, et per unum tibi hoc mandatum omnia custodire facile est. Charitas enim, ait Paulus, proximo malum non operatur. Plenitudo ergo legis charitas est (I Cor. XIII). Sed et omnem vitam nostram esse in bonis facit; si enim diligo proximum sicut meipsum, et forsitan filios non habuero, aut divitias, aut decorem, aut mundi gloriam, aut potentiam, video autem proximum habentem, gaudeo, et nihilominus, tanquam ego haec habeam, laetor ego: in illo enim et ego habeo. Idipsum autem et in spiritalibus, in quibus maxime eam, quae ad proximos pertinet, dilectionem custodire debemus, et non invidere operantibus justitiam, 108.0452B| nec morderi quando alii secundum Christum glorificantur, quando in verbo doctrinae locupletantur, quando abundant divinis donis; sed imitandus est Christus, qui in tantum nos dilexit, ut apostolis majora signa facere quam ipse fecit concederet. Unde et nunc dicens, Diliges amicum tuum, sive proximum sicut teipsum, addidit: Ego Dominus, leges meas custodite. Quantum vero nos Deus dilexerit, ipso dicente cognosce: Ait enim: Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis (Joan. XV). ( Ex Augustino. ) Quaeri autem potest quid sit quod cum supra dixisset: Non odio habebis fratrem tuum in animo tuo; arguendo argue proximum tuum, et non accipies propter ipsum peccatum, consequenter 108.0452C| adjunxit, et non vindicetur manus tua, utrum pro eo quod est non punitur? Animo enim bono facies cum disciplinam peccati proximo imponis, ne accipias peccatum ejus negligendo. Ad hoc enim pertinet quod ante posuit: Non odio habebis proximum tuum in animo tuo. Videri enim potest ei qui arguitur quod oderis eum, cum non sit in animo tuo; an non vindicetur manus tua hoc potius admonet, ne quaeras vindicari manum tuam, nec ulciscendi libidine rapiaris: nam quid est aliud vindicari velle, nisi laetari vel consolari de alieno malo? Et ideo dictum est, Non irasceris filiis populi tui; sic enim recte ira definita est, quod sit ulciscendi libido. Quidam vero codices habent, Et non vindicabitur manus tua, id est, ne arguendo vindicare te velis, sed potius consulere 108.0452D| illi quem arguis. CAPUT IV. Ne jumenta alterius generis simul coeant, ne ager diverso semine seratur, etc. (IBID.) Jumenta tua non facies commisceri cum alterius generis animantibus: Agrum, sive, ut Septuaginta, vineam tuam non seres diverso semine. Vestem quae ex duobus texta est non indueris. ( Ex Hesychio. ) Haec quodammodo ad litteram videntur esse ridicula. Unde nec ita ea custodiri a prophetis et spiritalibus invenimus, quemadmodum Judaeorum filii infirme imperfecteque viventes, qui lac amant et solidum cibum non capiunt. Nam intende quid ad Sadoch sacerdotem et Nathan prophetam et ad Banayan 108.0453A| David dicebat: Ponite filium meum Salomonem in mulam meam (III Reg. I); dicens enim meam, ostendit quia et ipse in mulam sedebat. Si autem jumenta commisceri alterius generis animantibus, id est, asinum equo commisceri lex vetuit, et abominabile hoc erat, oportebat et ea quae fiebant, et ea quae nascebantur ex eis procul dubio abominari. Sed et si vestimentum ex duobus fieri non vult, quomodo Sapiens ille de forti muliere haec in Proverbiis dicit: Invenit lanam et linum et operata est utile manibus suis (Prov. XXXI); et rursus: Ex bysso et purpura vestimenta ejus (Ibid.). Nec enim utilia sunt vestimenta. Bonum autem indumentum ejus, sive utile dixit esse vestimentum, unum quidem de lana et lino. Aliud autem rursus ex bysso et purpura 108.0453B| confici intelligamus. Sed quid hoc sit Paulus aperte Corinthiis scribit: Non potestis calicem Domini bibere et calicem daemoniorum. Non potestis mensae Dei participare et mensae daemoniorum: et rursus: Qui in lege justificamini, a gratia excidistis. Neque enim Judaicis seductionibus, nec errori gentilium oportet fideles commisceri. Jumenta ergo, id est, populares homines, non permittamus alterius generis animantibus, id est, non sectari circumcisionem et baptisma, alterius enim jugi est circumcisio gravis et importabilis. De quo dixit Petrus: Quid tentatis Deum, superimponere jugum in cervicibus discipulorum, quod nec patres nostri, nec nos portare potuimus? (Act. XV.) Alterius est autem baptisma Christi et levis jugi, quod nobis Christus imposuit, 108.0453C| dicens: Tollite jugum meum, etc. Et rursus: Jugum enim suave est, et onus meum leve. Sed nec vineam sive agrum creditum nobis vario serere debemus semine, ut non contraria divinis doctrinis Ecclesiam doceamus; quemadmodum prava sapientes haeretici Christo nuptias per suam praesentiam benedicente atque dicente, Non ea quae ingrediuntur nocent homini, prohibentes nubere, et praecipientes abstinere a cibis quae Deus creavit eis (I Tim. IV), sibimet impietatis praeparant mortem. In quibus necessario secundum Septuaginta subdidit, Ego sum Dominus Deus vester, ab omni nos hujusmodi continentes esse malitia cupiens; et qui per Evangelium dixit ad eos qui male legem et ad suam voluntatem accipiunt: Nolite judicare secundum faciem, sed justum judicium 108.0453D| judicate (Joan. VII). Vestimentum autem abominabile ex duobus contextum induitur, qui dicit se Christum adorare et adorat daemones, qui Solis justitiae se asserens militem, etiam visibilem hunc et qui ad ministerium creaturae datus est, solem placat, vel reliqua sidera aut aliquid hujusmodi, sicut Manichaei et alii multi haeretici faciunt. Non vult enim nos cum simus Dei, diabolicis immisceri negotiis, neque simul orationibus et incantationibus vacare, nec phylacteriis Ecclesiae Dei sanctorumque virorum vel e diverso pravorum veneficorum simul indui, et ea quae sunt daemonum circumducere sancto Spiritui, in quo, ait Paulus, signati sumus (Ephes. I). Recedit enim, ut pote perpessus contumeliam, et 108.0454A| obtinebit immundus spiritus, et patietur hujusmodi quod Saul pertulit. CAPUT V. Quid faciendum sit ei qui dormierit cum muliere ancilla, etc. (IBID.) Homo si dormierit cum muliere coitu seminis, quae sit ancilla etiam nubilis et tamen pretio non redempta, nec libertate donata: vapulabunt ambo et non morientur, quia non fuit libera. Pro delicto autem suo offeret Domino ad ostium tabernaculi testimonii arietem; orabitque pro eo sacerdos et pro delicto ejus coram Domino, et repropitiabitur ei, dimitteturque peccatum. (Ex Hesychio.) Quantum inter libertatem et servitutem intersit, ostendere per ea quae nunc dicta sunt legislator intendit. Nam in ea quae 108.0454B| libera est desponsata, adulterium esse delictum ejus qui cum ea fornicatus est asserit, mortisque poenae eum subjacere sancivit. In ancilla autem nubili, quod Septuaginta ediderunt, custodita homini, id est, desponsata, absolvens a poena, sacrificium jubet offerre eum qui in eam peccavit, ex hac sensibili servitute intelligibilem voleus ostendere. Neque enim praecepit in ancillas quaslibet, quanto magis desponsatas, delictum fornicationis admitti, sed ancillam desponsatam sive custoditam homini, Judaeorum dicit Synagogam, quae legi custodita est, nec despondi Christo priusquam moreretur, legis littera poterat. Unde et Paulus dicebat: Ergo, fratres, et vos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit (Rom. VII). Ipse autem ancillam esse Judaeorum 108.0454C| Synagogam haec dicens docuit, quia Abraham duos filios habuit, unum ex ancilla et unum de libera (Galat. IV). Deinde quam voluit ancillam intelligi, exponens subdidit: Quae sunt per allegoriam dicta. Haec enim sunt duo Testamenta, unum quidem ex monte Sina, in servitutem generans, quae est Agar. Sina autem mons est in Arabia conjunctus ei quae nunc est Hierusalem quae servit (Ibid.). Cum hac ergo si quis dormierit coitu seminis, id est, qui hujus particeps effectus fuerit doctrinae: in tantum ut conjungatur ei et coeat cum ea, per legis videlicet conversationem. Quasi unum reperiuntur hi qui sibi conjugali consortio sociantur. Semen autem in doctorali verbo accipi debere multipliciter in hoc Levitico libro pridem demonstravimus. Quicunque ergo haec antequam per 108.0454D| adventum Christi liberaretur fecerat, recte non moriebatur. Nam etsi secundum litteram et non secundum spiritum legem accipiebat, quemadmodum Judaeorum docet Synagoga, unde et ancilla juste nominatur, quia legislatoris intentionem ignorabat; servus autem, sicut dicit Christus, nescit voluntatem domini sui, et propterea delinquere dicebatur, remissionemque necessariam habebat, quia Dominicum praeceptum non secundum Dominicam studebat voluntatem. Verumtamen quia non adhuc erat liberata, et propterea occulta erat legis contemplatio, unde et tempus videbatur habere conversatio litterae, nec morti subjici dicuntur, et visitationem eis promisit. Nam quod nostra translatio habet Vapulant ambo; 108.0455A| Septuaginta dicunt, Visitatio erit eis et non morientur. Visitationem autem eis promisit, id est, a legis servitute libertatem. Mos enim est divinae Scripturae, libertatem visitationem appellare. Nam et liberationem servitutis Aegypti, visitationem invenimus Deum nominantem, quando ad Moysen dicebat: Convoca seniores filiorum Israel, et dices ad eos: Dominus Deus patrum vestrorum apparuit mihi, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, dicens: Visitans visitavi vos (Exod. III). Sed quia primi Judaei hanc salutem et liberationem, ut pote etiam alios seducentes, habebant necessariam, cum his qui dormit, id est, qui miscetur, ut seminis eorum et doctrinae particeps efficiatur, huic per sacrificium praestatur remissio, sed per Christi: hoc enim sacrificium significans, 108.0455B| arietem pro peccato praecepit offerri, et per ejus oblationem sacerdotem deprecari. Quis est autem hic qui primo omnium mundo deprecatus est, et quis aries qui pro peccato offertur, et cur ante ostium tabernaculi testimonii ad sacrificium deducatur, sed et qui proprie debet intelligi peccatum delicti? Ea quae de sacrificiis olim sancita sunt et exposita perscrutans, invenies Christum in eis velut in imagine figuratum, qui per crucem immolatus cum aliis omnibus peccatis, etiam hoc ignovit quod Judaeorum commisit populus, et is qui erat ei mixtus ex gentibus, qui etiam dormire cum eis dicitur, legem non secundum intentionem legislatoris accipiendo. Haec autem non importune in hoc loco, sed imo nimis opportuno tempore, quo jumenta non oporteret alterius 108.0455C| generis jumentis conjungi, id est, non liceret eos qui sub jugo facti sunt Christi Judaicum jugum suscipere significavit. Confirmans enim hoc, praesentia subdidit, per quae ostendit quia et ante adventum Christi quicunque exterorum illis commiscebatur, opus habebat intelligibilis arietis sacrificio ad propitiationem suam, conferens illud mente et describens apud semetipsum per figuras veritatem. Sic enim non solum non condemnari ex obveniente sibi virtute Judaicae litterae, sed etiam liberari ab ea, et a morte infidelitatis, spiritaliter legem accipiens, et sacrificia ejus ad Christum referens, poterat. CAPUT VI. De auferendis praeputiis arborum in terra Chanaan. (IBID.) Quando ingressi fueritis terram et plantaveritis 108.0455D| in ea ligna pomifera, auferetis praeputia eorum; poma quae germinant immunda erunt vobis, nec edetis ex eis. Quarto anno omnis fructus eorum sanctificabitur laudabilis Domino, quinto autem anno comedetis fructus, congregantes poma quae proferunt. Ego Dominus Deus vester. (Ex Hesychio.) Permanet in intentione etiam nunc legislator, quam habuit prius aliis verbis praecedentibus similia sanciens, ostendens quidem nec habere fructum bonum Judaeorum populum ante Domini praesentiam potuisse. Cur enim triennio fructum ejus omnis ligni non esse esibilem dicebat, sed nec ullo modo mundum, sed et mundationem quarto anno necessariam habentem? Et quae erat haec mundatio? non aspersio, non sacrificium, 108.0456A| non aliud quidpiam hujusmodi, quale alio loco lex ad litteram praecepit. Ergo vacat necessario ad contemplationem spiritus eum qui non solum meditari legem, sed et aliquod ex ea percipere commodum cupit. Terram ergo Deus dat, quam ipsum dare decet, id est, divinam Scripturam quae virtutum fructus ferat, quae habet illam vitam, et colit sive operatur, quam David colere et operari promittit. Ubi enim Deo placere magis homo quam in mandatis et operibus bonis potest? Ait enim: Placebo Domino in regione vivorum (Psal. CXIV). De quibus ipse dicit: Qui vero exspectant Dominum haereditate possidebunt terram (Psal. XXXVI). Possidebunt enim plenam Dei spiritu Scripturam, et quae ex ea sunt bona, quae Deum exspectans, mandatorum quae in ea continentur 108.0456B| retributionem promittit. Hanc terram ingredi quidem filii Judaeorum praecepti sunt, et acceperunt priores. Primi enim sacras susceperunt litteras, propter quod et lignum, quod edi potest, id est, mandata quae diximus, plantare jussi sunt, hi quidem eas meditantes, hi autem et praedicantes. Quia enim plantationi lignorum meditatio legis et praedicatio, propter eum profectum qui per partes provenit, assimilatur, audi David dicentem: Et in lege ejus meditabitur die ac nocte, et erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum (Psal. I). Paulus autem de praedicatione quam praedicavit Corinthiis scripsit: Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit (I Cor. III). Sed mandata quidem bona nimis 108.0456C| erant, propter quod et lignum edibile appellatur. Illi autem modo quo debebant non operabantur, secundum litteram lege utentes. Erat ergo eorum fructus, operatio videlicet legis, triennio immundus. Dicit autem triennium a tempore legis usque ad David tempus, et a David usque ad transmigrationem Babyloniae, et a transmigratione Babyloniae usque ad adventum Domini. Sic enim et Matthaeus distinxit. Quia ergo quarto hoc anno omnem fructum ipsius legis sanctum et laudabilem Domino commendavit, non tamen vel tunc esibile illud esse Judaeis dixerat, illud sine aliqua dubitatione probavit, quia totus legis fructus in adventu Domini est. Hujus enim tempus secundum ordinem temporum superius nominatorum annus recte nominabitur quartus sanctus 108.0456D| laudabilis Deo, quia Christus eum fructiferum faciebat, quemadmodum oportet etiam nos fructificare docens. Recte ergo sanctus erat, ut pote a Sancto sanctorum perfectus; sed et laudabibis: omnia enim quae Christus operatur, bonae famae sunt atque gloriosa, ita ut etiam ab ingratis Judaeis glorificentur. Cum enim paralyticum portantem super humeros grabatum vidissent, glorificabant Deum, qui talem potestatem dedisset hominibus (Matth. IX). Unde non simpliciter sed laudabilem Domino fructum hunc lex appellavit. Necdum autem erat populo edibilis, necdum enim hic secundum spiritum Christi conversationem adeptus fuerat, sed in anno quinto, in apostolica videlicet generatione. Illinc enim ipse Judaeorum 108.0457A| populus, id est, hi qui ex eis crediderunt, et gentes omnes esibilem legis fructum, operationem videlicet, habuerunt. (Ex Gregorio.) Secundum tropologiam vero, ligna pomifera sunt opera virtutibus fecunda. Praeputia itaque lignorum auferimus, cum de ipsa inchoationis infirmitate suspecti, primordia nostrorum operum non approbamus. Poma autem quae germinant immunda ducimus, nostrisque esibus non aptamus, quia cum primordia boni laudantur operis, dignum est ut hoc animum non pascat operantis, ne dum accepta laus suaviter carpitur, fructus operis intempestive comedatur. Qui ergo inchoatae virtutis ab humano ore laudem receperit, quasi plantati ligni ante tempus pomum comedit. Hinc per Psalmistam Veritas dicit: Vanum est vobis 108.0457B| ante lucem surgere, surgite postquam sederitis (Psal. CXXVI). Ante lucem quippe surgere, est priusquam claritas aeternae retributionis appareat, in praesentis vitae nocte gaudere: sedendum ergo prius est, ut post recte surgamus, quia quisquis nunc sese sponte non humiliat, nequaquam hunc sequens gloria exaltat. CAPUT VII. De variis caeremoniis, comedendi, tondendi, augurandi, etc. (IBID.) Non comedetis cum sanguine. Non augurabimini, nec observabitis somnia. Neque in rotundum tondetis comam, nec radetis barbam. Et super mortuo non incidetis carnem vestram, neque figuras aliquas et stigmata facietis vobis: Ego Dominus. (Ex Hesychio.) 108.0457C| Ab omni fermento malitiae mundum esse fidelem vult, et propterea nunc quidem prohibet a servitute legis litterae, et Judaicam doctrinam demonstrat inutilem. Nunc autem rursus ad errorem gentilium sermonem vertit. Neque enim omnia quae nunc vetita sunt studentur, quippe cum non solum sint ridicula, sed etiam et noxia studentibus ea, quod maxime ostendit Ecclesiastes; ait enim: Qui observat ventum, non seminat; et qui considerat nubem, nunquam metet (Eccli. XI). Augurium ergo non solum vox avis cujuslibet aut volatus appellatur, qui vel prohibet a quadam actione, vel etiam studiosius imminet accelerandam, sed et signis uti loquentium, praetereuntium, obviantium, et quorumdam in itinere obvenientium offendiculorum, taliumque aliorum est. Ab avibus 108.0457D| enim augurium, sed et aliorum signorum observatio dicitur. Aruspicium autem est, transeuntes considerare aves, et propter has in desertam ab hominibus viam egredi, ut avium volatum aut voces quales sint perscrutentur, et ex eis cognoscant quae futura sunt. Quod accusare est Deum, quia ea quae homini, quem secundum suam imaginem omnium animalium principem constituit, abscondita, haec in irrationabilibus avibus credidit, et ab eis quidpiam discit quae nec ab spiritalibus viris, sed nec a Deo qui illis revelat potest discere, sicut hi qui in praedicto errore seducti sunt arbitrantur. Insuper nec comam in rotundum aspectu capitis, sicut et Symmachus edidit, quemadmodum etiam hi facere consueverunt qui barbaricas 108.0458A| student comas: propter quod hoc Septuaginta sisyn, forsitan propter magnitudinem concursorum capillorum, appellaverunt. Non oportet autem hoc fieri, sed contentos esse naturalibus ornamentis, et nihil exquirere, nisi forsitan Creatorem aliquid indiguisse ad perficiendum animal accusamus. Sed nec cincinnos nutrire in honore daemonum capillis aliis fortiores, et hoc vovere, student enim hoc pagani caput puerorum offerre daemonibus: unde de hoc maxime oportet putari legislatorem praecipere. Sed nec barbam radere, vel, secundum Septuaginta, corrumpere faciem barbae. Nec incisuras in corpore sibi facere eos qui flent supra mortuos, etiam hoc enim pagani consueverunt. Sic enim affligi supra mortuos oportet, ut nec faciem laedat, nec corpus corrumpat. A quibus 108.0458B| nos Paulus prohibens ait: Nolo vos ignorare, fratres, ut non contristemini sicut et caeteri qui spem non habent (I Thess. IV). Nam quodlibet eorum quae praedicta sunt agere non est spem habere resurrectionis mortuorum, quia tanquam illis corruptis semetipsos dissipant atque corrumpunt. Prohibet etiam stigmata fieri in corpore, undique decoris legislator curam gerens, et non cedens abuti carne in quolibet horum, quae quidem ipsis nocent, totumque animal foedum reddunt. Comedere enim super montes, quod Septuaginta in initio praesentis legis posuerunt, pro eo quod nostra editio habet, non comedetis cum sanguine, propter eos qui idolorum festivitatibus consueti sunt prohibuit. Hoc enim et Oseas accusans populum Judaeorum 108.0458C| dixit: Spiritus fornicationum decepit eos et fornicati sunt a Deo suo: super vertices montium incensum adolebant, et super colles sacrificabant (Ose. IV). Sed videamus praeter haec quae nos jubeat cavere, secundum spiritalem contemplationem, non comedere super montes, id est, cogitationibus superbis non pasci, de quibus Isaias ait: Omnis mons et collis humiliabitur (Isa. XL); non augurari, non aruspicari, ut non intendentes daemones, secundum eorum voluntatem vivamus, neque cor nostrum volucribus tradamus, quae rapiunt semen pietatis a nobis, sicut Dominus in parabolis evangelicis dixit. Comam non tondeamus, vel sicut Septuaginta, sisyn de capillis capitis non faciamus; capilli enim nostri pro cogitationibus accipiuntur, propter quod dixit Dominus: Vestri 108.0458D| autem et capilli capitis omnes numerati sunt (Matth. X); ipsi enim, ut pote judici et corda scrutanti, numeratae sunt omnes nostrae cogitationes. Non oportet ergo eas agitare quempiam vel concutere, sed nec offerre diabolo, quod faciunt quidam et de sensibilibus capillis crinem offerentes, sicut superius diximus. Insuper non oportet, sicut diximus, barbam radere, vel secundum Septuaginta, corrumpere faciem barbae, quia perfectionis nostrae signum barba est, virtutes autem designant veram nostram perfectionem, quas incongruum est corrumpere, operantes non vere, sed sub falso et ficto habitu. Nec incisiones facere super anima bonum est, in corpore sunt enim delectationes quae ad nocendam animam incidunt 108.0459A| corpus et corrumpunt. Sed et stigmata, id est, malae doctrinae dogmata, quia inhaerent et infiguntur animae per quaedam blandimenta vel syllogismos, vel per quemlibet alium modum docentium intelligamus. Praecepit ergo nobis lex et ab his abstinere, quia impressa vel immersa sicut solent stigmata, difficulter abolentur. CAPUT VIII. Ubi vetat prostitui filiam, et praecipit sanctuarium Dei metuendum. (IBID.) Ne prostituas filiam tuam ne contaminetur terra et impleatur piaculo. (Ex Hesychio.) Si enim patres, quos oportet filios emendare, ad fornicationem eos hortantur provocantes aut viventes turpiter, ut ipsi ad imitationem parentum ad malum illiciantur piaculo, vel secundum Septuaginta fornicatione, 108.0459B| terra completur, et ad omnem speciem impietatis proficit, quia eos qui eruditores esse debuerunt, ad malum pueri paedagogos habent. Sed nec animam nostram, quae nobis filia unigenita est, ita ut David diceret, Libera a leonibus animam meam, et de manu canis unicam meam (Psal. XXXI, XXXIV), prostituamus, a Deo illam discessionem docentes, ne fornicante anima fornicetur et corpus. Hoc enim terra ut pote, quod de terra ortum est et in terram revertetur, appellatur. Et impleatur piaculo, vel sicut Septuaginta adulterio: ebrio quippe sessore equus defértur in praeceps, et a Deo recedente anima, omnis iniquitas dominatur in corpore. Sabbata mea custodite, et sanctuarium meum metuite: 108.0459C| Ego Dominus. (Ex Hesychio.) Sicut uno existente speciali sabbato, septima videlicet die, omne aliud legitimum otium sabbatum appellatur, sic cum generalis fit abstinentia a malo. Hoc enim revera studet legislator sabbatum, et per singula quaeque recedere nobis a malo praecepit. Hoc enim fulciens addidit: Sanctuarium meum metuite, vel sicut Septuaginta sancta mea timebitis; quia quemadmodum eos qui quo debent modo accedunt ad ea sanctificant, sic hi qui inique praesumunt in eis, et non prius semetipsos sorde malitiae purgant, atque sic ad munda accedunt, corrumpunt sive disperdunt, sicut Nadab et Abiu, et filios Heli; unde et Paulus de his qui incircumspecte mystica percipiunt, subdidit: Propterea multi in vobis infirmi, et imbecilles, et dormiunt multi 108.0459D| (I Cor. II), unde et nunc legislator addidit: Ego Dominus, id est, sanctus et in sanctis habitans, et necessario exigens sanctorum vindictam. CAPUT IX. De non sequendis magis et ariolis, nec adeundis veneficis. (IBID.) Nec declinetis ad magos, nec ab ariolis aliquid sciscitemini, ut polluamini per eos. (Septuaginta autem edunt:) Non sequamini ventriloquos et veneficis non adjungemini, ut polluamini in eis: Ego sum Dominus Deus vester. (Ex Hesychio.) Maxima diabolici erroris et fraudis species, ventriloquorum est exquisitio. Unde et Paulus puellam inveniens spiritum habentem phitonis, quamvis daemonium magna de ipso et Syla praedicaret et diceret: Hi homines 108.0460A| servi Dei excelsi sunt, qui annuntiant vobis viam veritatis (Act. XVI), malum tamen spiritum increpans effugavit. Pessimum est etiam et veneficis adhaerere, quia daemonum inimicorum nobis et pestilentium nomina dicunt: qui etsi ad breve tempus ut in errorem mittant, videntur operari aliquid, quod ad corporalem sanitatem vile et parvum, quale etiam imperiti medici operari possunt: verumtamen nec hoc ut boni, neque ut bene volentes hominibus operantur, sed in servitutem illos redigere, et a Deo separare cupientes. Sed nec ventriloquos, id est, falsos prophetas sequamur, qui nomina Dei aliena a Deo docent et prophetant, qui ventriloqui juste dicuntur, quasi de intelligibili ventre sui cordis fabulas quasdam, id est, falsas doctrinas et prophetias proferentes. 108.0460B| Sequitur: Coram cano capite consurge, et honora personam senis, et time Dominum Deum tuum: Ego sum Dominus. (Ex Hescychio.) Bonum est quidem et eum, qui jam ad canitiem pervenit, honorare. Habet enim tempus aliquid amplius procul dubio ad prudentiam, sed et honorem quem provectioribus impendimus, nos quoque a minoribus merebimur, atque ex hoc ordo bonus vitam nostram in honestate custodiens nobis profligatur. Canum autem vere senem, id est, eum qui sapientia profectus est, intelliget, de quo ait Moyses: Interroga patrem tuum et annuntiabit tibi, seniores tuos et dicent tibi (Deut. XXXII). Sed et Paulus: Presbyteri duplici honore digni habeantur, maxime qui laborant in verbo et doctrina. Sequitur: CAPUT X. De cura advenarum, de mensura, statera, regula et pondere justo. (IBID.) Si habitaverit advena in terra vestra et moratus fuerit inter vos, ne exprobretis ei, sed sit inter vos quasi indigena, et diligetis eum quasi vosmetipsos: fuistis enim et vos advenae in terra Aegypti: Ego Dominus Deus vester. (Ex Hesychio.) Terram nobis a Deo datam, esse culturam virtutum, bonamque ejus doctrinam, superius diximus. Si quis autem ad hanc accesserit advena, videlicet volens converti ad nostram fidem, et terrae illius civis conscribi, de qua Paulus ait: Accepistis ad Sion montem et civitatem Dei viventis Hierusalem coelestem, et multorum millium angelorum frequentiam et Ecclesiam primitivorum 108.0460D| qui conscripti sunt in coelis (Hebr. XII), non affligamus eum, id est, non aggravemus contra eum jugum, ut modo genito et noviter credenti graviora mandata imponamus, ut non sicut Pharisaei et scribae peccemus, quos accusans Dominus dicebat: Alligant onera gravia et importabilia, et imponunt ea super humeros hominum, ipsi autem digito suo non volunt ea movere (Matth. XXIII). Non ergo eum, qui credit ad fidem hoc facientes et quaedam legalia ab eo exigentes, affligamus eum. Sit autem nobis sicut indigena qui nutritus est in fide, et crevit in pietate. Unde et Petrus hoc evidenter sanciens, ad eos, qui volebant circumcidere de gentibus credentes, dicebat: Quid tentatis Dominum, imponere jugum super cervices discipulorum, quod nec patres nostri nec nos potuimus 108.0461A| portare? Sed per gratiam Jesu Christi credimus salvari sicut et illi (Act. XV). In hoc ergo unumquemque advenam, sive ut Septuaginta dicunt, proselytam, sicut nosmetipsos diligamus, ut illa praecipiamus eis tantum, per quae nosmetipsos, si ea egerimus, salvari credimus. Nolite facere iniquum aliquid in judicio, in regula, in pondere, in mensura, statera justa et aequa sint pondera: justus modius, aequusque sextarius: Ego Dominus Deus vester, qui eduxi vos de terra Aegypti. Custodite omnia praecepta mea et universa judicia et facite ea. Ego Dominus. (Ex Hesychio.) Similis est etiam haec sanctio praecedentibus, quando post lucrum litterae ejus, etiam spiritum perscrutati fuerimus. Non ergo fieri oportere injustum in judicio in 108.0461B| praecedentibus praecepit. Nunc autem nec in mensuris injuste agere, nec in pondere, nec in stateris praecepit, ne forte his ipsis quae quasi termini sunt justitiae ad injustitiam utamur. Pro terminis enim justitiae vendentibus et ementibus, aut alio quolibet modo contrahentibus mensurae dantur, et pondera, quemadmodum leges judicantibus: unde de non faciendo injustum judicium, et de non immutandis stateris et ponderibus, sed et de sextario modiove habendo justo, id est, de omni mensura vini aut olei, additur ab omni utique injustitia, quae erga proximum geritur, tam in majoribus quam in minoribus praecepit abstinendum. Quia quod injustum est, ubique abominabile est. Placet autem Deo semper quod justum est. Praeterea quod diviti possessio 108.0461C| agri et domus est, hoc et pauperi mensura vini et tritici, et panis pondus est, et alia ex quibus vitam quotidianam ducit. Sed nec injustum in judicio mentis faciamus, nec mensuras et stateras ejus, quae naturaliter nobis insita est justitiae corrumpamus, aliter nostra, et aliter proximi peccata judicantes. Ait enim Dominus: In quo judicio judicaveritis, judicabimini, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis (Matth. VII). Quod ipse interpretans, quemadmodum deberet intelligi subdidit: Quid autem vides festucam in oculo fratris tui, trabem autem quae in oculo tuo est non vides? Sed nec in ponderibus et stateris et mensuris divinis noceamus, sed justas stateras et mensuras et pondera, id est, leges Scripturae divinae custodiamus. 108.0461D| Nullatenus eis stateram aut pondus super imponentes proprium, et neque hoc quod Pharisaei patiamur. De quibus Dominus in Evangeliis dicebat: Quare transgredimini mandata Dei propter traditiones vestras (Matth. XV). Illa enim ad memoriam nostram quia haec locutus est, lex revocans subdidit: Ego Dominus Deus vester, qui eduxi vos de terra Aegypti: custodite omnia praecepta mea, et universa judicia et facite ea. Evangelica mandata demonstrans quae ex auctoritate Dominus praecepit. CAPUT XI. Idolo Moloch non immolandum. Magis non adhaerendum. Parentibus non maledicendum. (CAP. XX.) Locutus est Dominus ad Moysen dicens: 108.0462A| Haec loquere filiis Israel: Homo de filiis Israel et de advenis qui habitant in Israel. Si quis dederit de semine suo idolo Moloch, morte moriatur. Populus terrae lapidabit eum, et ego ponam faciem meam contra illum, succidamque eum de medio populi sui: eo quod dederit de semine suo Moloch, et contaminaverit sanctuarium meum, et polluerit nomen sanctum meum. Quod si negligens populus terrae, et quasi parvipendens imperium meum dimiserit hominem qui dedit de semine suo Moloch, nec voluerit illum occidere, ponam faciem meam super hominem illum et cognationem ejus, succidamque ipsum, et omnes qui consenserunt ei ut fornicaretur cum Moloch, de medio populi sui. (Ex Hesychio.) Cujus rei gratia de iisdem bis et ter aliquando lex praecepit, frequenter in praecedentibus diximus, quia 108.0462B| propter memoriam legentium hoc faciat. Unde eadem recapitulans mandata, nova quaedam eis interserit, ut non superflua videatur legum repetitio, et inquisitione novorum etiam anterioribus studiosius intendamus. Hujus rei gratia actiones quasdam in praeteritis prohibens, poenam earum tacuit, ut quae sit haec vel qualis quaerentes, ea quae inferius sancit, scrutemur. In his enim poenas inseruit, quas tunc praetermisit. Olim ergo prohibens de semine suo Moloch, sive secundum Septuaginta principi, dari. Erat autem hoc idoli cujusdam vel daemonis nomen. Secundum quod Stephanus Amos introduxit dicentem: Et recepistis tabernaculum Moloch, et sidus Dei vestri Rempham, figuras quas fecistis ut adoretis eas (Amos V). Est autem Moloch vel Melchom, ut 108.0462C| saepe etiam legitur idolum Ammonitarum, quod interpretatur rex vester, et sidus Dei vestri Rempham, id est, facturae vestrae, vobis pro Deo suscepistis. Significat autem luciferum, cujus cultui Sarracenorum gens, ob honorem Veneris erat mancipata. Nunc ergo idipsum rursus contestans contra peccantem, judices, ultoresque non solum principes populi, sed et totam Synagogam et populum facit. Populus enim, inquit, terrae lapidabit eum. Nec his contentus addidit: Et ego ponam faciem meam contra illum, succidamque eum de medio populi sui, per hoc omnes erigens et provocans contra eum qui talia commisit. Sed et terrorem indicens, si neglexerint, et non cum studio praeceptam poenam suis in eum exercuerint manibus, utpote in tantum irato Deo, ut 108.0462D| ipse aperte praedictam sententiam contra eum ferret. Cur autem? Quia de semine suo dedit Moloch, ut contaminaret sanctuarium meum, ac pollueret nomen sanctum meum. Quicunque enim filium, aut cognatum, aut discipulum, aut amicum, aut quemcunque de suo nomine vel cognatione, aut doctrina, principi saeculi hujus qui nunc operatur in filiis diffidentiae dederit, vovens eum et consecrans daemonibus, hic quidem ad sacra daemonum, alter autem mista virili muliebrique vita. Utrumque enim erat paganis consuetudo, et his qui in errore illorum labebantur. De quibus Deus per Amos dicit: Quia isti cum fornicariis corrumpebantur, et cum 108.0463A| effeminatis sacrificabant. Polluit Dei sancta, quomodo? quia polluit nomen sanctum ejus. Contaminat ergo et polluit nomen ejus, qui ei dedit imaginem, et per hanc ipsum qui sanctificavit, qui et spiritum vitae ei ex sua gratia insufflavit: quia spiritu malo et adverso Deo corrumpitur, et Dominicam imaginem in daemonum servitutem redigit, regalemque margaritam a porcis permittit pollui; idem est et quisquis de cognatione et de doctrina sua avaritiae offert, et ad avaritiam operibus aut verbis consuefacit eum qui quocunque modo discipulis ejus vel cognatus est, servum eum daemonum devotum idolis sive consecratum, militemque maligni principis hujus saeculi efficiens. Radix enim omnium malorum avaritia, quae est idolorum servitus (II Tim. 108.0463B| VI; Gal. V). Dicimus autem hoc ipsum et contra eos qui adulterium docent; suggerentes nefarias actiones, suadentes turpitudinem, polluentes sancta Dei, id est, signatorum Deo corpora, quorum caro templum Dei et Spiritus sancti est habitaculum. Propterea eos qui sic mala et abominabilia operibus aut verbis docent, non unius praecepit, sed omnium puniri manibus ut pote omnium inimicus et adversarius, et omnium gloriae, sicut praedictum est, nocens. Quod si negligens populus terrae et quasi parvipendens imperium meum, dimiserit hominem qui dederit de semine suo Moloch, nec voluerit illum occidere, id est, si hi qui nutriti sunt in scientia neglexerint eum qui talia docet. Haec est enim vera et recta terra, de qua ait David: Spiritus tuus bonus deducet me in 108.0463C| terra recta (Psal. CXLII), quia malum est maxime tale peccatum non exsequi et impunitum dimitti. Quid est quod sequitur, et super cognationem ejus, eos videlicet qui student similia, qui cognati sunt propter similitudinem actionis et doctrinae. Ait ergo: Succidamque ipsum et omnes qui consenserunt ei, ut fornicarentur cum Moloch, de medio populi sui. Malum est enim permittere aut consentire etiam eos qui foris sunt fornicari a Deo et adhaerere intelligibili principi: multo magis autem de medio populi sui, hoc est enim totum gregem lupis cedere, et omnes oves feris tradere. Si quidem de medio populi inimicis rapere permittimus, aut si manum porrigimus rapienti. Qui enim consentit et tacet accusare 108.0463D| eum quem arguere necesse est, vel admonere, vel increpare, hic non effugiet divinum judicium. Ponit autem faciem suam super eum Deus, illam de qua David dicebat: Vultus autem Domini super facientes mala, ut disperdat de terra memoriam eorum (Psal. XXXIII). Non solum ergo qui talia faciunt, sed et qui consentiunt facientibus. Sequitur: Anima quae declinaverit ad magos et ad ariolos et fornicata fuerit cum eis, ponam faciem meam contra eam, et interficiam illam de medio populi sui. Sanctificamini et estote sancti, quia ego Dominus Deus vester; custodite praecepta mea et facite ea: ego Dominus qui sanctifico vos. Non qualecunque peccatum esse declinare ad magos, sive, ut Septuaginta, ventriloquos 108.0464A| quos vel veneficos praediximus. In utroque enim a Deo receditur, sive sensibiles phitonicos et veneficos, sive intelligibiles dicas, id est, eos qui in nomine Dei falsa prophetant, deceptores et adulatores, qui veneficis sermonibus, auditus multorum corrumpunt, ut a veritate quidem auditus avertant, ad fabulas autem et errorem convertantur (II Tim. IV). Et propterea ponere faciem suam judex, et disperdere eos de populo suo comminatus est. Addidit autem: Sanctificamini, et estote sancti: ostendens quia quotquot illos secuti sunt, polluti sunt et abominabiles atque immundi, utpote quia abominabilibus verbis et pravis dogmatibus consenserunt, insuper addidit: Custodite praecepta mea et facite ea: Manifestans et per hoc quod praevaricationem illi praeceptorum Dei doceant, 108.0464B| sive legem doceant, sive divina se interpretari mandata fingant, et propterea eos et sequaces eorum aversatur. Sed et brevem conclusionem verbis addidit dicens: Ego Dominus, qui sanctifico vos, id est, cur cum his qui alia contra meam legem aut meam doctrinam dicunt, corrumpimini? Ego enim sum Dominus qui sanctifico vos. Sequitur: Qui maledixerit patri suo et matri, morte moriatur; patri matrique qui maledixerit, sanguis ejus sit super eum, sive (ut Septuaginta) reus est: ut hoc nomen ad ipsum Deum referatur. Isaias enim dixit: Nunquid non Deus unus fecit vos? nunquid pater omnium vestrum (Isa. LXIV)? Et rursus: Domine, pater noster es tu, nos vero lutum, et tu fictor noster, et opera manuum tuarum omnes nos. (Ex Hesychio.) 108.0464C| Recte ergo quicunque patri detrahit, sed et matri, morte mulctatus est. Ingratus est enim naturae, benefactores blasphemat per quos a Deo esse percipientes, et per quos mediantes generati sumus. Et injuriat Creatoris organa, ut labores, quos patiuntur in nostra generatione taceamus. Nam quia maximam poenam contra hunc qui hujusmodi est, id est, mortem praecepit. Ostendens quia valde recte et rationabiliter talem se poenae scripsisse sententiam subdidit: Patri matrique qui maledixerit, sanguis ejus erit super eum, vel sicut Septuaginta, reus est; ad satisfaciendum de poenae magnitudine, mentionem et recapitulationem faciens peccati. Si ergo haec in eo qui sensibiles maledicit patres, multo magis qui blasphemat Christum. Ipse enim nos spiritaliter regeneravit; 108.0464D| igitur qui ejus mysterium et gratiam injuriat baptismatis, non obediens voci Dominicae. Si quis non fuerit regeneratus ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum coelorum, hic monte morietur pessima, alienatus a regno coelorum, et aeternae vitae detrimentum sustinens. Qui et propterea reus est, quia praedicante Domino, et praedicante nihil durum nec grave, neque quod temporis et materiae aut artis disciplinae egeret, sed tantummodo mundi cordis et fidei, iste sponte hoc Domini aversatus est. CAPUT XII. Prohibetur adulterium et fornicatio, addita poena praevaricantibus. (IBID.) Si maechatus fuerit quis cum uxore alterius, 108.0465A| et adulterium perpetraverit cum conjuge proximi sui, morte moriatur et moechus et adultera, hoc est, qui adulteraverit et quae adulterata est. (Ex Augustino.) Hic aliquid distare voluit inter quemlibet virum et proximum, quamvis multis locis proximum pro omni homine ponit. Sed quae est ista locutio, ut cum jam dixisset de viro, hoc idem repetierit de proximo, cum sit consequens, ut multo magis ab uxore proximi abstinendum est, si ab uxore cujuslibet viri abstinendum est? Nam si prius de proximo dixisset, ne putaretur uxorem licere adulterare, non proximi addendum fuit de quolibet viro. Nunc vero si quod minus est non licet, quanto minus licet quod majus malum est? Nam si non licet adulterare uxorem cujuslibet viri, quanto magis proximi? An forte ista repetitio 108.0465B| tanquam exponit quid prius dictum sit ut ideo intelligat homo quantum malum sit adulterare uxorem viri, quia si hoc fecerit, uxorem proximi adulterat. (Ex Hesychio.) Proximus est enim omnis homo hominis. Quantum ergo sensibile adulterium malum, tantum est intelligibile deterius: nam illi carni, hi autem spiritui contumeliam faciunt, et hi homini, illi autem ipsi Deo. De quibus Oseas dicit: Omnes adulterantes quasi clibanus succensus a coquente (Oseae VII), in corde suo adulterium intelligibile accusans. Ab omni enim populo Judaeorum hoc committebatur, corrumpente legem legisque dogmata. Quicunque ergo illius viri, de quo ait Paulus: Despondi vos uni viro virginem castam exhibere 108.0465C| Christo (II Cor. XI), moechatur mulierem, videlicet Ecclesiam, de qua idem ait: Viri, diligite mulieres vestras, sicut et Christus dilexit Ecclesiam (Ephes. V). Moechatur autem verbis turpibus disseminans non eam doctrinam propriam et non Christi, sicut ait Paulus: Turpis lucri gratia. Morte moriatur et moechus et adultera, id est, qui alienum superseminat verbum, et Ecclesia quae in se talia patitur seminari. Hanc enim sicut diximus uxorem intelligamus: Primum quidem veri conjugis videlicet Christi, deinde et conjugem ejus, cui a Christo credita est Ecclesia, sacerdotis aut forte doctoris. Quotquot enim aemulando Christum, et ad suum odium verbum corrumpunt, circa fidem naufragantes. Sicut Hymenaeus et Alexander, quos tradidit 108.0465D| Paulus Satanae, ut discerent non blasphemare (I Tim. I); horum adulterium in personam Christi reputatur: quicunque autem aemulatione hominum qui regendas Ecclesias sunt sortiti, tale quippiam faciunt, ut eorum doctrinam subruant quod Paulus Alexandrum fecisse dixit aerarium. Ait enim: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit, reddat ei Dominus secundum opera sua, quem et tu devitu. Multum enim restitit verbis nostris (II Tim. IV). Horum adulterium in proximum reputatur, cum sacerdotem videlicet sive conductorem propter cujus aemulationem ad talem justitiam progreditur. Sed et hujus mors est poena, quam et si non specialiter contra Christum, tamen contra hominem 108.0466A| contendens, corrumpit Christi opus, gregemque dispergit, propter quod socius ejus efficitur poenae, quicunque ab eo corrumpi se patitur. Qui dormierit cum noverca sua, et revelaverit ignominiam patris sui, morte moriantur ambo: sanguis eorum sit super eos. Si quis dormierit cum nuru sua, uterque moriantur, quia scelus operati sunt; sanguis eorum sit super eos (Ibidem). [Ex Hesychio.] Dictasunt haec in hoc Levitici libro a legislatore superius, sed illic quidem, non revelabis turpitudinem patris tui et matris, nec non sororis et nurus et reliquorum per ordinem dixit, quando et nos haec exponentes, non solum turpis cognatorum et nefariae commistionis aversationem legem praecipere, sed et de non revelandis 108.0466B| quae cognovimus, neque quae diffamandis carnalium spiritaliumve cognatorum peccatis, dicta esse exposuimus. His autem Deus, Si dormierit addidit, illum procul dubio deducens ad medium, qui eamdem actionem pravam quam proximum egisse cognovit, nihilominus agit, nec peccati societatem erubescens, etiam sic existit proditor in quo et mortis poenam legislator recte definivit. Bene autem novercae nurum conjunxit, quia hoc quidem in patre a filio delinquitur, illud autem in filium a patre. Similis autem impietas est filium patris, aut patrem filii denudare sive diffamare peccatum, cum et ipsi in similibus deliquerunt. Ad quos Paulus dicebat: Propter quod inexcusabilis es, o homo omnis qui judicas: 108.0466C| in quo enim alium judicas, teipsum condemnas. Eadem enim agis quae judicas (Rom. II). Qui dormierit cum masculo coitu femineo, uterque operatus est nefas, morte moriantur: sit sanguis eorum super eos. (Ex Hesychio.) Quia injuria naturae est hoc peccatum ostendit, tam novitas ejus quam facinus: ergo non frustra poenam in illo mortis lex decernit. Nos autem hujusmodi et auditum aversamur. Caveamus autem et eum qui fortis est animo, atque ideo appellatur masculus. Vir enim ubique in divina Scriptura perfectus virtutibus nominatur, unde et Paulus ait: Donec occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi (Ephes. IV). Caveamus ergo verbis incongruis effeminare vel actionibus et dissolvere hujus 108.0466D| animae virtutem, dum cum eo videlicet et nos dissolvamur, utriusque enim sicut cernis, poena mors est. Sequitur: Qui supra uxorem filiam duxerit matrem ejus, scelus operatus est, vivus ardebit cum eis, nec permanebit tantum nefas in medio vestri. (Ex Hesychio.) Nimis recte sic saevam poenam huic minatus est delicto: eos enim qui ex matre geniti sunt, ab his qui a filia geniti sunt, cum unus fit pater, incertum est utrum fratres an avunculos oporteat appellari: nam cum pater unus sit, fratres eos cogit aestimari. Ex duabus autem parentibus cum una sit mater, alia filia, avunculos hos qui de matre sunt geniti, ab his qui nati sunt de filia compellit necessitas appellari. Et 108.0467A| hoc quidem valde secundum litteram custoditur, et cavetur hujusmodi incesta commistio generisque confusio. Quia autem omnis peccati mater concupiscentia est, oportet et hoc praevaricari, ut si qua nobis peccati concupiscentia fit, usque ad hanc resistamus, et non ei conjungamus actionem. Qui autem conjungit, in igne incenditur, non solum autem ipse, sed et desiderium peccati, insuper et actio ipsa. Quo igne? De quo dixit Christus: Ignem veni mittere in terram et volo ut accendatur (Luc. XII), id est, administrationem spiritus, qui ipsos peccatores de medio auferet, eorumque peccata. Si enim spiritu, ait Paulus, acta carnis mortificetis, vivetis. Qui cum jumento et pecore coierit morte moriatur, pecus quoque occidetur; et mulier quae succubuerit 108.0467B| jumento simul interficietur cum eo, sanguis eorum super eos. Quaeritur quomodo sit reum pecus cum sit irrationale nec ullo modo legis capax! An quemadmodum transferuntur verba modo locutionis quae Graece appellatur metaphora, ab animali ad inanimale sicut dicitur, improbus ventus, vel iratum mare, ita et hic translatum est, a rationali ad irrationale. Nam pecora inde credendum est jussa interfici, quia tali flagitio contaminata, indignam refricant facti memoriam. (Ex Hesychio.) Nimia contra populum Judaeorum legislator utitur districtione, quia intantum iniqui atque libidini dediti erant, ut ad exteras etiam concupiscentias aberrarent, et propterea cum quadrupedibus viri mulierisque commistionis mentionem 108.0467C| faciens, mortis esse hujusmodi poenam demonstravit. Tu autem forsitan superfluam esse fidelibus hanc legem judicabis. Neque enim, inquis, egent hujusmodi jure censeri. Non autem est superflua, sed nimis ejus nos juvare spiritalis potest contemplatio: Si quadrupedia voluptates pravas et deorsum terram contuentes intelligamus, ut pote omni humana carentes actione et propterea appellatas quadrupedia, quia quadrupedia manus sicut homines non habent, atque ideo maxima nostra cognatione carent. Quicunque ergo vir aut mulier ad alienigenas voluptates intantum incumbit, ut ne quidem per desidiam ab eis capiatur, sed imo valde eis cohaereat et cum eis coeat, ut commistionem cum eis diuturnam et perseverantem habeat, reus est is 108.0467D| qui talis est mortis. Hic est enim nefariarum libidinum finis, qui operantibus eas punitis recte ipsae etiam mori dicuntur. Neque enim per se subsistentes, quia nulla est peccati substantia in peccatoribus operantibus, quibus tamen perditis, et ipsi simul pereunt. Sequitur: Qui acceperit sororem suam filiam patris sui, vel filiam matris suae, et viderit turpitudinem ejus, illaque conspexerit fratris ignominiam, nefariam rem operati sunt: occidentur in conspectu populi, eo quod turpitudinem suam mutuo revelaverint, et portabunt iniquitatem suam. (Ex Augustino.) Quid ait in hoc loco viderit nisi concumbendo cognoverit sicut in lege dicitur: Cognovit uxorem suam, pro eo quod 108.0468A| est, mistus est ei. Et quid ait: Peccatum suum accipient, cum de poena eorum loqueretur, nisi quia et ipsam poenam peccati, peccatum voluit appellari. (Ex Hesychio.) Tolerabile esse hoc a multis putabatur, sororibus filiae patris vel filiae matris misceri, quia et Abraham de Sara dicebat: Soror mea est (Gen. XII), ex patre et non ex matre, quod quidem non omnimodo sic est sicut habere putatur historia. Nam eos qui ex Thare patre Abraham geniti sunt, Moyses narrans nusquam Sarae mentionem fecit. Quod si et sorori suae Abraham nupsit, ante tamen quam cognosceret Deum? Malum est ergo sororibus conjugii societate misceri, unde illud lex prohibuit. Cum ergo haec sic se habeant, nullatenus a praedicta contemplatione recedamus. Turpitudinem autem 108.0468B| sororis ex patre aut ex matre, revera illum intellige videre et accipere qui turpem actionem a patre aut matre, id est, in qua pater aut mater deliquit, non solum videt, sed et accipit per similem et parem actionem, et nefarius est, hic non solum perscrutans quae non oportuit, sed et superaedificans et conjungens se perpetratae a parentibus pravitati, quae soror ejus, quasi pravi pravitas appellatur. Sed ut quid diffamavit eam et disseminavit? Latentia enim plurimos parentum peccata diffamant filii quando agunt similia: unde hunc qui talis est disperdi in conspectu populi, vel sicut Septuaginta: in conspectu filiorum generis sui, id est, videntibus similia cogitantibus praecepit. Hi enim filii generis ejus recte dicuntur. Cur autem in conspectu horum 108.0468C| ut unius poena et caeteri pudicitiam discant. Interempto autem peccatore et peccatum simul interit, quemadmodum semel in praecedentibus diximus. Sequitur autem: Qui coierit cum muliere in fluxu menstruo, et revelaverit turpitudinem ejus, ipsaque aperuerit fontem sanguinis sui, interficientur ambo de medio populi sui. (Ex Hesychio.) A menstruata abstineri legislator non frustra praecepit, sed hominem suadens ad pudicitiam castitatis, quae eum diligentiam habere, ex qua sanctificatio provenit volens, et non in modum porcorum continue mulieribus misceri, et ad communem corruptionem vacare, sed ex coacta abstinentia usum facere ad continentiam. Sed quemadmodum disperdi eos de populo suo praecepit, cum purgationem ei 108.0468D| qui dormivit cum menstruata superius indixisset? Dixit enim: Si coierit cum ea vir tempore sanguinis menstrualis, immundus erit septem diebus. Deinde post haec purgationum sacrificia narrans subdidit: Ista est lex ei, qui fluxum seminis patitur, et qui polluitur, et quae sanguinis fluxum patitur, in menstruis suis, et in fluxu seminis patiente in fluxu suo masculo et feminae et viro si dormierit cum menstruata, sic purgari, et hunc sicut et alios non puniri vult, ergo contemplemur menstruatam gentilium sapientiam, longe enim a Deo, sed et de volatu avium et cursu siderum et mensuris coeli dicens atque docens. Cum hac ergo pessimum est dormire, id est, delectari in ea et diu coire, sed et revelare et palam 108.0469A| proferre turpitudinem ejus, tradendo eas quae apud eum sunt eletas et errores quos habet et frontem totius erroris exponentem: quia his publicatis revelat et ipsa fluxum sanguinis sui, id est, ea quae sunt de sacrificiis idolorum subintroducens, propter quod non simpliciter dixit, interficientur, sed addidit: de medio populi sui, vel secundum Septuaginta ex genere suo; quia qui sapientiam tradit gentilium, quae praevaricatur Creatorem nostrum, et scientiam ejus, et pietatem, non est justum jam ut nominetur homo, sed et imaginem Dei semetipsum ignorando, Creatorem privavit, et ideo interficitur de medio populo, sive de genere suo, ut non jam sapientia nominetur, sed careat quod habuit falso nomine atque ficto, teste Paulo qui ait: Sapientia hujus 108.0469B| mundi stultitia est apud Deum (I Cor. V). Turpitudinem materterae et amitae tuae non discoperies, qui hoc fecerit, ignominiam carnis suae nudavit; portabunt ambo iniquitatem suam. (Ex Hesychio.) Nec sororibus praecepit eorum qui nos genuerunt commisceri, tam propter generationes, ut non confundantur, quam ut competentem reverentiam parentibus conservemus, propter eos et a sororibus eorum abstinentes, quod similiter et secundum spiritum intelligis, ut non solum velentur parentum peccata silentio et tradantur oblivioni, sed et eorum qui eis sociati sunt, unde et eorum fratres esse dicuntur. Sileamus autem illorum peccata, quia nudatis illis latere nec parentes possunt, unde ait: Ignominiam carnis suae nudavit. Qui autem hoc faciunt, 108.0469C| cui poenae submittuntur? portabunt ambo, inquit, iniquitatem suam, Septuaginta autem addunt, sine filiis morientur, quia non invicem sua pondera portant, sed diffamant atque disseminant cognatorum, tam secundum carnem quam secundum spiritum peccata, sine virtutibus morientur: quod est pessima sterilitas, filii etenim nos tempore judicii non juvant, virtutes autem juvant, quarum causa videlicet coronamur; quarum sterilitate animam aegrotare miserrimum est. Ornari autem hujusmodi filiorum generatione beatitudinis est: et hoc est cum Isaia dicere: A facie tua, Domine, concepimus et quasi parturivimus et peperimus spiritum salutis [justitiam], non fecimus in terram (Isa. XVI), et haec intelligis et quae subsequuntur. 108.0469D| Qui coierit cum uxore patrui vel avunculi sui, et revelaverit ignominiam cognationis suae, portabunt ambo peccatum suum, absque liberis moriuntur. Secundum aliam editionem ita legitur: Quicunque dormierit cum cognata sua, turpitudinem cognationis suae revelabit, sine filiis morientur. (Ex Augustino.) Quaeritur quousque sit intelligenda ista cognatio, cum ex longo gradu liceat utique accipere uxorem, semperque licuerit? Sed intelligendum est, ex his gradibus quos prohibuit non licere, et secundum ipsos dictum: Quicunque dormierit cum cognata sua, ubi et aliqua non commemorata, intelligenda dimisit, sicut sororem de utroque parente, sicut uxorem fratris matris, id est, avunculi. Nam de 108.0470A| uxore patrui primum prohibuit, quamvis haec non cognatio, sed affinitas perhibetur. Sed quid est, sine filiis morientur, cum filii ex hujusmodi conjunctionibus et ante nati sunt, et hodieque nascantur? An hoc intelligendum est lege Dei constitutum, uti quicunque ex eis nati fuerint, non deputentur filii, id est, nullo parentibus jure succedant. Sequitur: Qui duxerit uxorem fratris sui, rem facit illicitam, turpitudinem fratris sui revelabit, absque filiis erunt. (Ex Hesychio.) Ostendit ergo legislator, quia maxime filiorum causa a creatore, societate praecepit naturam conjungi, ea quippe quae nunc tanquam abominabilia incongruaque prohibuit. Est enim revera incongruum, et jumentorum vitae proximum, 108.0470B| uxoribus fratrum et cognatorum, vicinorum videlicet, commisceri. Et haec in alia parte legis, id est, in libro Deuteronomii, non solum praecepit, sed etiam compulit dicens: Quando habitaverint fratres simul, et unus ex eis absque liberis mortuus fuerit, uxor defuncti non nubet alteri, sed accipiet eum frater ejus, et suscitabit semen fratris sui, et his similia. Cum autem frater non fuerit, avunculum aut eum qui aliter est ex patris cognatione, ducere mulierem defuncti sine filiis, praecepit, quemadmodum et Booz Ruth secundum legem cognationis accepit. Sic libidinis quidem causa fugit cognatorum commistionem societatemque prohibet; quando autem rursus oportet a tribulationibus sublevare vel casibus, praecipit et vult nuptias, non in pollutione corruptionis, 108.0470C| sed ad successionem generis, conjungi. Propter quod et eum qui sic miscetur sine filiis mori praecepit. Ait enim: Absque filiis erunt, quia filiorum procreationes legem male utendo confudit. Quid ergo est mori sine filiis? Hoc enim in hac lege quaerere maxime necessarium est: utrum filios eorum qui uxoribus fratrum avunculorumque nupserunt, in terimi praeceperit; et quomodo ait: Non morientur patres pro filiis, nec filii pro patribus? sed nullate nus eos mori praecepit; sine filiis autem illos mori dixit, secundum Septuaginta duntaxat interpretum editionem, ut non reputetur eis filiorum successio, nec filiis suam relinquant haereditatem. Hoc autem ostendit etiam Symmachus, edens planius, sed et Theodotion, qui pro eo quod dictum est, sine filiis 108.0470D| morientur, sine filiis erunt uterque ediderunt. Unde et spiritalem interpretationem et resolutionem similem habet superioribus. Custodite leges meas atque judicia et facite ea: ne et vos evomat terra quam intraturi estis et inhabitaturi. (Ex Hesychio.) Non nobis sufficit partem quamdam conservare legis, nec unum aliudve mandatum ad correctionem vitae peragere, sed omnia praecepta et judicia custodire necesse habemus, quaecunque a Deo jussus legislator scripsit. Haec enim dicit praecepta, vel de quibus ipse dubitans inquirebat Deum, et illo didicit judicante, sicut in filio Israelitidis mulieris, qui locutus est blasphemiam. Leges enim quae ita prolatae sunt, judicia nominat. Per haec autem totam hanc 108.0471A| legem breviter significavit, de qua nihil oportet transgredi, ut non ejiciatur, id est, projiciatur praevaricator. Hoc est enim emovere. Quod et Symmachus, similiter Theodotion abjicere edidit. Evomi autem unde? De terra videlicet, in qua nos Deus introduci promittit. Quae sit autem haec ex subsequentibus disce. CAPUT XIII. De possidenda terra et cavenda omni immunditia in ea. (IBID.) Nolite ambulare in legitimis nationum quas ego expulsurus sum ante vos. Omnia enim haec fecerunt, et abominatus sum eos. Vobis autem loquor, possidete terram eorum quam dabo vobis in haereditatem, terram fluentem lacte et melle: ego Dominus 108.0471B| Deus vester, qui separavi vos a caeteris populis. (Ex eodem.) Non solum ad Judaeos haec dicta sunt, quia ab omnibus gentibus propter circumcisionem et legem Moysis separatos se esse credunt, sed ad omnes qui accedunt servire Deo. Hoc enim ambulare maxime in gentium legitima non licet. Gentium autem sive nationum quarum, quas ego expulsurus sum, ait, vos; quod caeteri inter pretium ediderunt, Quas ejicio ego facie vestra, Septuaginta autem, a vobis, id est, daemonia: haec enim a facie fidelium expulit, dominantia eis prius, cum in impietate persisterent, et nec unus uni, sed multi uni dominabantur. Quod probat Maria Magdalene de qua septem ejecit daemonia; et qui vinctus erat catenis, dicit enim ei: Legio nomen est mihi, quia multi sumus 108.0471C| (Matth. IX). Haec ergo quae lex prohibuit ab illis commissa sunt, aut ipsis per se agentibus, aut in hominibus operantibus, propter quod eos Deus abominatus est, et nos in haereditatem illorum introduxit, in terram fluentem lac et mel: non dixit, habentem, ut de hac sensibili terra accipias quod dictum est, sed fluentem. Quae est autem terra quae lac et mel fluat? Delicias igitur dicit futuri saeculi, et bona quae nobis Deus post resurrectionem mortuorum donat; quae lac et mel appellavit, quia eis nihil est suavius in his quibus nunc utimur cibis neque dulcius, sed et sine labore eorum cibus est, nullius operationis vel praeparationis egens: sic enim bona futuri saeculi sine labore erunt et aliquo dolore, nullius studii, nullius apparatus, nullius operationis 108.0471D| egentia. Et quis nobis haec dat? aperte sequentia verba legislatoris ostendunt, ego Dominus Deus vester, qui separavi vos a caeteris populis: hoc autem Christus fecit; ipse enim in Evangeliis ab omnibus gentibus non solum intelligibilibus, sed sensibilibus, distinguit eos qui in eum credunt; ait enim: Ne cogitetis dicentes, Quid comedemus aut quid bibemus, aut quid vestiemur; haec enim omnia gentes inquirunt (Matth. VI). Ergo aperte nos separatos esse a gentibus vult sublimiorem sectando conversationem. Separate ergo vos jumentum mundum ab immundo; avem mundam ab immunda. Ne polluatis animas vestras in pecore et in avibus, et cunctis quae moventur in terra, et quae vobis ostendi esse polluta. Eritis 108.0472A| sancti mihi: quia sanctus sum ego Dominus, et separavi vos a caeteris populis ut essetis mei. (Ex. eodem.) Jumenta sive pecora quia populares homines intelligat lex, volatilia autem contemplatores qui ad sublimitatem vacant scientiae, aperte a nobis et cum quibus oportebat Scripturarum probationibus ostensum est, cum de sacrificiis et cibis quadrupedum volatiliumque diceremus. Quia ergo omnis popularis mundus propter simplicitatem a pluribus judicatur, similiterque et qui ad scientiam divinam semetipsos tradere atque occupare videntur, quod non ita se habet. Oportet enim popularem prudentem esse in bono, in malo autem, sicut ait Paulus, simplicem. Hic enim qui talis est, mundus est; qui autem talis non est, immundus est. 108.0472B| Sed et qui contemplandis divinis vacat, necessarium habet mundum cor, mundamque conscientiam, et fidem non fictam. Qui autem haec non habent, in vaniloquia convertuntur, non intelligentes neque de quibus loquuntur, neque de quibus affirmant, sicut ad Timotheum scriptum est. Necessario ergo et horum illorumque mundos separari praecepit atque immundos, ut ab his abstineamus, illis commisceamur. Sed multam sapientiam suam etiam nunc legislator ostendit, de quadrupedibus quidem et volatilibus ita distinguens, in reptilibus autem terrae non ita. Cuncta enim quae moventur in terra immunda sunt, qui terrena videlicet sapit, cujus deus venter est, qui veneno pascitur constitutarum in pulvere voluptatum; de ipsis siquidem sicut cernis distincte 108.0472C| narrat dicens: Et cunctis quae moventur in terra, et quae vobis ostendi esse polluta. Ergo omnes qui terrenis pascuntur actionibus, etsi fidelium fingant habitum, ut immundi separati sunt, et inter immunda distincti sunt, a quorum nos omnimodo malis abstinere desiderat, propter quod addidit: Eritis sancti mihi, quia sanctus ego sum Dominus; qui forma vobis conversationis effectus sum, qui tantum aversatus sum terrena, ut nec haberem quo reclinarem caput; qui etiam meis discipulis mandavi; Non possideatis aurum neque argentum, neque aes in zonis vestris, non peram in via, nec duas tunicas, neque calciamenta, neque virgam (Matth. X). In tantum ergo eorum quae in terram repunt, nihil nos sapere aut agere studet. CAPUT XIV. De pythonicis et poena eorum. (IBID.) Vir sive mulier in quibus pythonicus vel divinationis fuerit spiritus, morte moriantur, vel lapidibus obruant eos: sanguis eorum sit super illos. (Ex eodem.) Hoc ipsum pythonicum esse vel divinum, sive, ut Septuaginta, incantatorem, nimiae iniquitatis est: qui enim talis est, et ipse corruptus est, et alios procul dubio in sua iniquitate corrumpit; unde praecepit lapidibus eum obrui: quia nec sensibile quid agimus, sed fabulas de corde veluti superfluos et vanos sermones, vel quaedam quasi incantantia blandimenta incongruis doctrinarum sermonibus studeamus, ut popularium sive simplicium seducamus 108.0473A| auditus, ad nutriendos ventres nostros, atque explere nostras voluptates alias talibus exquisitionibus cupientes. Aperte enim intelligibiles pythonicos et pravos incantatores Romanis scribens Paulus vas electionis expressit. Rogamus autem vos, fratres, ut observetis eos qui dissensiones inter vos et offendicula praeter doctrinam quam vos didicistis faciunt, et declinate ab eis. Qui autem sunt hi in subsequentibus explanavit: Hi enim Domino nostro Christo non serviunt, sed suo ventri, et per dulces sermones et benedictiones seducunt corda innocentum. CAPUT XV. Quomodo sacerdotes se habere debeant in morte civium et ducendis uxoribus. CAP. XXI.) Dixitque Dominus ad Moysen: Loquere 108.0473B| ad sacerdotes filios Aaron, et dices ad eos: Ne contuminetur sacerdos in mortibus civium suorum, nisi tantum in consanguineis aut propinquis, id est, super patre, ac matre, et filio, et filia, fratre quoque et sorore virgine, quae non est nupta viro: sed nec in principe populi sui contaminabitur. Septuaginta autem, non polluetur ex subito in populo suo ad profanationem suam. (Ex Hesychio.) Littera quidem a mortuorum pollutionibus fugere sacerdotes praecepit, sed non haec est legis intentio, neque de hoc legislator loqui proposuit, sed aliquid majus intellexit, et quod nimis de sacerdotibus necessario diceretur: quia enim ipsos inspicere quando negligunt populi peccata, dicitur secundum quod in Osea scriptum est: Peccata populi mei comedent, et ad iniquitatem 108.0473C| eorum sublevabant animas eorum (Ose. IV). Non quidem omnia quaecunque populus peccat, ipsis oportet imputari, sed intendenda est illa ab Ezechiele propheta dicta divisio: Fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel, et audies de ore meo verbum et annuntiabis eis ex me: si dicente me ad impium, Morte morieris, non annuntiaveris ei, neque locutus fueris, ut avertatur a via sua impia et vivat, ipse impius in iniquitate sua morietur, sanguinem autem ejus de manu tua requiram. Si autem tu annuntiaveris impio, et ille non fuerit conversus ab impietate sua, et via sua impia, ipse quidem in iniquitate sua morietur, tu autem animam tuam salvasti (Ezech. III). Hoc autem apertius, sed et subtilius, in praesenti legislator exposuit: In animabus, inquit, non contaminentur 108.0473D| inter cives suos, in quibus, in peccantibus videlicet, quae pollutione complentur, et aliis quidem secundum quosdam modos pollutionis auctores fiunt, maxime tamen sacerdotibus et doctoribus quando eos neglexerunt. Verumtamen in his, ait, non contaminetur in mortibus civium suorum, id est, quando nihil inventi fuerint quod eis expediebat omisisse: sed ipsi quidem quod ad se pertinuit fecisse, et Dei legem praedicasse, illi autem nolentes obedire mortem sibimet conduxerunt inobedientia: non ergo in his hi qui praesunt polluuntur, sed in propinquo et proximo suo, in patre et in matre, in filiis et filiabus, in fratre et sorore virgine, quae non est nupta viro. 108.0474A| Oportet enim sacerdotem diligentiam adhibere et populo ut non peccet, sed praecipue domui suae et cognatis; propter quod Paulus ait: Haec praecipe ut irreprehensibiles sint. Si quis autem suorum, et maxime domesticorum, curam non habet, fidem negat, et est infideli deterior (I Tim. V). Et rursus: Si autem quis suae domui praeesse nescit, quomodo Ecclesiae Dei curam habebit? (I Tim. III.) In filio, et filia, et fratre, et sorore virgine, videlicet peccantibus, necessario sacerdos polluitur, ut pote, qui debet quotidie, sed et omni hora, ea quae ad salutem pertinent eos instituere, et vigilare circa eos ut non peccent talia quae morte sunt digna. Hoc autem ipsum et in matre, et in patre intelligendum est. Filium quippe doctorem patris matrisque sacerdotalis dignitas 108.0474B| facit: dicens quidem sororem quae non est nupta viro, ostendit per hanc quia si cognati sacerdotis semetipsos separaverint, et domus quodammodo alia semetipsos separantes facti fuerint, nullam patiuntur in peccantibus his pollutionem; quandiu autem eis adhaerent, propinquitatis et cognationis legem custodientibus, contaminationis eorum recte participes efficiuntur, quia nec ignorare eorum peccata, ut pote cohabitantium, possunt, quod eis et contaminationis causam parit. Unde ergo dicens quod in his contaminarentur, subsequenter addidit, secundum Septuaginta, non polluetur, subito in populo suo ad profanationem ejus. Quid per hoc aliud ostendit? nisi quia polluitur quidem et in populo peccante sacerdos, sed non subito. Quae autem 108.0474C| accedunt in extraneis culpis, haec non illico sacerdotem contaminant, sed quando ipsi quidem permanserint in peccatis, sacerdotes autem eos curare neglexerint. Non frustra autem addidit, profanationem, sed illud per hoc verbum innuens quia quando sacerdos polluitur, secundum praedictam causam, populi peccatis, negligens videlicet et non agens quae modis omnibus sacerdotem oportebat, profanus, id est, nudus sacerdotii dignitate, invenitur unus et ipse de multis: profani enim hi qui non sunt sanctificati dicuntur, et multum recte, quia ea quae sunt sacerdotis non egerunt. Sequitur: (Ex eodem.) Non radent caput nec barbam, neque in carnibus suis facient incisuras. Vinci a sacerdotibus 108.0474D| etiam tristitiam quae de morte solet accidere, lex recte praecipit, ut pote qui et ipsi spem vitae futurae habent et populum docent. Sed extra haec non solum in propriis peccatis vigilare eos, et mentes habere sanas, sed etiam in alienis, in his quae nunc dicta sunt evidenter praecepit. Quomodo autem, disce: caput et barba sapientiae est et perfectionis nostrae signum; propter quod caput nostrum appellatur Christus, in quo sapere debemus maxima quaeque atque perfecta, teste Paulo, qui dicit: Donec occurramus omnes in virum perfectum, et mensuram aetatis plenitudinis Christi (Ephes. IV). Recte autem et barba significat perfectionem sapientiae, quia in his qui ad juvenilem venerunt aetatem, et intelligere jam quae sunt utilia valentibus barba nascitur. 108.0475A| Quoniam ergo mortuos peccatores non solum Dominus, sed et Paulus appellat, cum dicit: Et cum essemus mortui peccatis nostris, convivificavit nos in Christo. (Ephes. II). Non oportet sacerdotes maxime caput aut barbam radi super mortuum, id est, super peccatorem. Neque enim oportet cogitationes, quae sicut capilli ornatus sunt capitis, et ipsae ornatus sunt nostrae sapientiae, quando tamen sunt ordinatae atque sobriae, sacerdotem corrumpere alio peccante, sed conservare integros, ut possit exhortari, obsecrare, arguere, increpare, secundum quod Paulus ad Timotheum scripsit: Argue, increpa, obsecra, in omni patientia et doctrina (II Tim. IV). Quomodo autem hoc fiat, subdidit: Tu autem vigila, in omnibus labora, opus fac evangelistae (Ibid.). 108.0475B| Ergo sacerdos qui non exhortatur et arguit peccantem, non vigilat: qui autem non vigilat, radere caput et barbam secundum virtutem praedictorum recte dicitur. Sed neque facere in carne sua concisiones super mortuo sacerdotem decet, id est, non scandalizari in peccatore, nec offendere peccante aliquo, neque carnalem ex hoc sumere sapientiam ad incitationem similis iniquitatis; incisura enim sapientia carnis est, quod de Judaeis, qui carnaliter vivunt et sapiunt terrena, ait Paulus. Videte canes, videte malos operarios, videte concisionem. Sancti erunt Deo suo, et non polluent nomen ejus, incensum enim Domini et panes Dei sui offerunt, et ideo sancti erunt. Quomodo polluunt sacerdotes nomen Dei, Malachias propheta exposuit: Vos sacerdotes, 108.0475C| qui polluitis nomen meum, et dixistis: In quo polluimus te? Offertis super altare meum panem pollutum (Malach. I); et his similia addens subdidit: Si offeratis caecum ad immolandum, nonne malum est; et si offeratis claudum et languidum, nonne malum est? (Ibid.) Et rursus: Magnum est nomen meum in gentibus, dicit Dominus. Vos autem polluistis illud, in eo quod dicitis: Mensa Domini deserta est (Ibid.). Ergo in peccato sacrificiorum, nomen Dei polluunt sacerdotes. Sequitur porro: Scortum et vile prostibulum non ducet uxorem, nec eam, quae repudiata est a marito, quia consecratus est Deo suo, et panes propositionis offeret. Sit ergo sanctus, quia et ego sanctus sum Dominus qui sanctifico vos. (Ex Hesychio.) Si ergo a Deo datam 108.0475D| nobis sanctificationem nos sacerdotes custodiamus, sanctificamus per nostram sanctificationem eum qui sanctus secundum naturam est. Et [In] nobis duntaxat, qui in conformibus et participibus ejus gloriae voluit sanctificari, hac transformatione usus est, quasi figurate et typice loquens; verumtamen eos qui sanctificantur ab eo, scortum et vile prostibulum ducere non vult: aperte contra Judaeorum Synagogam intendens, quae quia meretrix est, audi Dominum in Isaia dicentem: Quomodo facta est mevetrix civitas fidelis Sion, plena judicii? Justitia habitavit in ea, nunc autem homicida (Isa. I). Sed et in Osea: Et auferam fornicationem ejus in medio ejus, et adulterium ejus de medio uberum ejus (Ose. 108.0476A| II). Insuper et David praedicat profanationem ejus; ait enim Deo: Profanasti in terra sanctitatem ejus, destruxisti omnes materias ejus (Psal. LXXXVIII). Sanctificatio autem Judaeorum Synagoga eorum erat procul dubio. In ipsa enim erat et sacrificium tabernaculi, in qua eorum consummabantur legitima. Ipsa est et repudiata a Deo tanquam a viro suo, qui ei per electionem vir factus fuerat, sed quia postea eam culpabilem reperit, propterea repudiavit. Quia autem omnino ejecta est, vocem audi quam Oseas protulit: Judicate matrem vestram, judicate, quia ipsa non uxor mea, et ego non vir ejus (Ose. II). Audi autem et quam Isaias propheta tradidit: Sic dicit Dominus: Quis est hic libellus repudii matris vestrae quo dimisi eam? (Isa. L.) Ubi autem est repudium 108.0476B| et missio, manifestum est quia uxor erat, de qua haec dicebat. Non vult ergo eam uxorem sacerdotem ducere, ut non aliqua eorum quae ad eam pertinent legitimorum praedicet, nec utatur eis quibus illa secundum litteram utebatur; id est, ut neque sacrificia irrationalium et purificationes sensibiles, hi quibus intelligibilia credita sunt, agant. Sacerdotis filia si deprehensa fuerit in stupro, et violaverit nomen patris sui, flammis exuretur. Grave est quidem etiam cujuslibet viri fornicari filiam, maxime tamen sacerdotis, quia secundum quod dixit Paulus: Oportet sacerdotem filios habere subditos, cum omni castitate. Ita ut non dicatur de eo quod sequitur: Si quis autem suae domni praeesse nescit, quomodo Ecclesiae Dei curam habebit? Propterea Judaeorum 108.0476C| Synagoga non solum uxor, sed et filia Dei appellata in prophetis invenitur. Sed utrumque ipsa depravans, indigna donis apparuit, et propterea aliena facta est, ita ut Deus per Isaiam diceret: Relinquetur filia Sion sicut umbraculum in vinea: et sicut tugurium in cucumerario, et sicut civitas quae vastatur (Isa. I). Ipsa profanata et adulterata est. De hac invenies Deum per prophetiam in Osea dicentem: Filiis ejus non miserebor, quia filii fornicationis sunt, quia fornicata est mater eorum (Ose. II). Nam et igne exusta est, quod manifestat templum et civitas haec Hierusalem antiqua, adhuc ostendens incendii reliquias. Ergo vera et irrefragabilis est spiritalis legis contemplatio. Neque enim solum succensa est, sed secundum quod ait lex: 108.0476D| funditus exusta est. CAPUT XVI. De eminentia pontificis ne polluatur, et ut virginem ducat uxorem, etc. (IBID.). Pontifex, id est, sacerdos maximus inter fratres suos, super cujus caput fusum est unctionis oleum, et cujus manus in sacerdotio consecratae sunt, vestitusque est sanctis vestibus, caput suum non discooperiet, vestimenta sua non scindet, et ad omnem mortuum non ingredietur omnino: super patre quoque suo aut matre non contaminabitur. Nec egredietur de sanctis, ne polluat sanctuarium Domini, quia oleum sanctae unctionis Dei sui super eum est: ego Dominus. (Ex Augustino.) Intelligitur ea quae supra 108.0477A| dixit in luctu facere eum prohibitum, id est, caput nudare cydari, et vestimenta scindere. Vestimenta enim scindere lugentibus erat antiquorum, sicut de Job scriptum est, cum ei filii ejus ruina nuntiarentur oppressi (Job. I). Nudare autem caput cydari, propterea lugentis esse potuit, quia detractio est ornamenti. Quod vero ait, secundum Septuaginta, Super omnem animam mortuam non introibit, quomodo dicat animam mortuam, corpus mortuum, difficile est intelligere; ea tamen scripturarum est usitata locutio, quae nobis inusitatissima est. Nomen ergo rectricis suae etiam corpus accipit anima destitutum, quoniam reddendum illi est in resurrectione: sicut aedificium quod appellatur ecclesia, etiam cum inde Ecclesia exierit, qui homines sunt, nihilominus ecclesia dicitur. Sed cum corpus non accipiat animae 108.0477B| nomen in homine vivente, quomodo tunc vocetur anima cum caruerit anima, mirum est. Porro si animam mortuam intellexerimus a corpore separatam, ut ipsam separationem mortem dixisse videatur, id est, ut anima mortua sit, dirempta a corpore, non natura sua perdita: non enim et cum dicimur mortui peccato, natura dicimur interiisse, sed quod jam peccato non utimur, ut sic intelligatur anima mortua, id est, corpore mortua, quod eo uti desierit, cum in sua natura vivat. Quomodo potest quisquam intrare super animam mortuam, quod sacerdos iste prohibetur, cum quisquis intrat, super mortuum corpus intret, non super animam, quae discessit a corpore? An ipsam vitam temporalem animae vocabulo appellavit: quae utique mortua est 108.0477C| in defuncto corpore, anima illa migrante quae mori non potest, non quod ipsa vita anima fuerit, sed quod per animae praesentiam subsistebat, nomen ejus acceperit, sicut distinximus cum de sanguine loqueremur, quod dictum sit: Anima omnis carnis sanguis ejus est; est enim et ipse sanguis mortuus in corpore mortui: non autem cum abscedente anima abscessit. Vetuit ergo Scriptura summum sacerdotem etiam super patris vel matris funus intrare, quod secundum non prohibuit. Sequitur enim: Super Patrem suum et matrem suam non inquinabitur. Ordo est autem verborum, super patrem suum non inquinabitur, nec super matrem suam. Et de sanctis non exibit, eo procul dubio tempore quo suorum 108.0477D| funera celebrantur, sicut ei septem diebus quibus sanctificabatur de sanctis est exire prohibitus. Non autem semper: sane si uxores ducere vel filios gignere non vetabantur summi tunc sacerdotes, magna oritur quaestio, cum lex etiam conjugali concubitu immundum hominem dicat usque ad vesperam, etiam cum abluerit corpus suum aqua, et jubeatur summus sacerdos propter incensum continuationis bis in die quotidie intrare ultra velum ubi erat altare incensi, nec quemquam immundum ad sancta fas esset accedere, quomodo id quotidie summus sacerdos implebat, si filios procreabat? Nam si aegritudo illi accidisset, quis loco ejus fungeretur? Si quis inquirat, responderi potest quod 108.0478A| gratia Dei non aegrotabat. Nunquid sic etiam de filiorum procreatione responderi potest? Unde fit consequens ut aut continens esset aut diebus aliquibus intermitteretur incensum; aut si illud intermitti non posset, quod non nisi per summum sacerdotem necesse esset imponi, non fieret immundus coitu conjugali, merito praecipuae sanctificationis suae. Aut si etiam ad ipsum pertinet quod de omnibus filiis Israel in consequentibus dicit, ut nullus eorum accedat ad sancta, si cui aliquid acciderit immunditia, illud pro peccato restat accipere quod nonnullis diebus non imponebatur incensum. Quod autem super funus patris sui summus sacerdos prohibetur intrare, quaeri potest quomodo jam esse poterat summus sacerdos nondum mortuo patre suo, cum eos patribus 108.0478B| succedere jubeat? Ideo necesse erat, nondum sepulto summo sacerdote, continuo substitui sacerdotem, propter continuationis incensum, quod per summum sacerdotem quotidie oportebat imponi. Quanquam illa quaestio de aegritudine summi sacerdotis manet, sive moriturum necesse erat diebus aliquibus aegrotare, nisi forte et hoc ita solvatur ut dicatur non solere summos sacerdotes nisi subito mori, non procedente aegritudine, sicut de ipso Aaron Scriptura testatur. Advertendum est quoties dicit: Ego Dominus, qui sanctifico eum, loquens de sacerdote, cum hoc etiam Moysi dixerit, et sanctificabis eum. Quomodo ergo et Moyses sanctificat et Dominus. Non enim Moyses pro Domino, sed Moyses visibilibus sacramentis per ministerium suum, Dominus autem invisibili gratia per spiritum suum, 108.0478C| ubi est totus fructus, etiam visibilium sacramentorum; nam sine ista sanctificatione invisibilis gratiae visibilia sacramenta non prosunt. Merito autem quaeritur utrum etiam ista invisibilis sanctificatio sine visibilibus sacramentis, quibus visibiliter homo sanctificatur, pariter nihil prosit: quod utique absurdum est. Tolerabilius enim quisque dixerit, sine illis istam non esse, quam si defuerit, non prodesse, cum ista sit omnis utilitas illorum. Sed etiam hoc quod sine illis ista esse non possit, quomodo recte dicatur intuendum est: nihil quippe profuit Simoni Mago visibilis baptismus, cui sanctificatio invisibilis defuit. Sed quibus ista invisibilis quoniam adfuit, profuit, etiam et visibilia sacramenta perceperunt 108.0478D| similiter baptizati. Nec tamen Moyses, qui visibiliter sacerdotes sanctificabat, ubi fuerit ipse ipsis sacrificiis vel oleo sanctificatus ostenditur; invisibiliter vero sanctificatum negare quis audeat, cujus tanta gratia praeeminebat. Hoc et de Joanne Baptista dici potest. Prius enim baptizat quam baptizatus apparuit, unde eum sanctificatum nequaquam negare possunt; id tamen in eo factum visibiliter non invenimus antequam et ministerium baptizandi veniret. Hoc et de latrone illo cui se cum crucifixo Dominus ait: Hodie mecum eris in paradiso (Luc. XXIII). Neque enim sine sanctificatione invisibili tanta felicitate donatus est. Proinde colligitur invisibilem sanctificationem quibusdam adfuisse atque profuisse 108.0479A| sine visibilibus sacramentis, quae pro temporum diversitate mutata sunt, ut alia tunc fuerint, et alia modo sint; visibilem vero sanctificationem, quae fieret per visibilia sacramenta, sine ista invisibili posse adesse, non posse prodesse. Nec tamen ideo sacramentum visibile contemnendum est, nam contemptor ejus invisibiliter sanctificari nullo modo potest. Hinc est quod Cornelius, et qui cum eo erant, cum jam invisibiliter infuso sancto Spiritu sanctificati apparerent, baptizati sunt tamen (Act. X), nec superflua judicata est visibilis sanctificatio, quam invisibilis jam praecesserat. (Ex Hesychio.) Quis est sacerdos magnus inter fratres suos, nisi utique ille de quo dixit David: Magnus Dominus et magna virtus ejus, et sapientiae 108.0479B| ejus non est numerus (Psal. CXLVI). Quis enim virtutem ejus considerare, quis numerare sapientiam aut comprehendere potest? quia cum Deus sit propter dispensationem actorum pro nobis mysteriorum, etiam sacerdos effectus est. Recte ergo hic magnus sacerdos, ut pote qui semetipsum pro nobis hostiam et oblationem obtulit, appellatur; propter quod et servos fratres suos dicere passus est, id est sanctos, qui semper ejus faciunt voluntatem. Ait enim: Quicunque fecerit voluntatem Patris mei, ille meus et frater, et soror, et mater est (Matth. XII). Super hujus caput oleum unctionis effusum est, de quo dixit: Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi, virga recta est virga regni tui; dilexisti justitiam et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus, 108.0479C| oleo laetitiae prae participibus tuis (Psal. XLIV); concordantia huic legi dicens, non solum quia unctionis uterque memoriam facit, sed quia sicut David excellere semetipsum in ipsa unctione suis participibus protestatur. Quod enim dixit: prae participibus, super participes tuos sine aliqua dubietate intelligitur; sic eum etiam legislator maximum dixit inter fratres suos, id est, superiorem. Quod autem maxime in praesenti oportet intueri historia, cum secundum Septuaginta editionem addere debuisset, cui effusum est super caput oleum unctionis, non sic ait, sed maximus de fratribus ejus, qui effudit super caput ejus. Quia enim Christi caro est quae suscepit unctionem in semetipsum communicatae sive unitae 108.0479D| divinitatis, ex hac autem carne fratres ejus et cognati effecti sumus, recte ait: Pontifex, id est, maximus sacerdos inter fratres suos, super cujus caput effusum est unctionis oleum, ut aperte inveniatur hoc quod intelligendum est, maximus inter fratres, id est, carnis suae. Ipsa est enim quae suscepit unctionis oleum, hujus sacerdotis, et consecratas fuisse manus, sive, ut Septuaginta, consummatas, per crucis confixionem manifestum est. Tunc enim quemadmodum hi qui secundum legem sunt sacerdotes, in sanguinem vituli et arietis consummabant sive consecrabant manus suas, sic et ipse proprio sanguine suas manus consecravit sive consummavit, de quo ait Paulus: Et qui cum esset Filius, didicit ex his quae passus est obedientiam, et consummatus 108.0480A| factus est omnibus obtemperantibus sibi, causa salutis aeternae appellatus a Deo pontifex juxta ordinem Melchisedech (Hebr. V). Et rursus: Decebat enim eum propter quem omnia et per quem omnia quia multos filios in gloriam adduxerat, auctorem salutis eorum per passionem consummare (Ibid.). Hic et vestimentis illis indutus est quae David in psalmis cantabat: Dominus regnavit, decorem induit, induit Dominus fortitudinem et praecinxit se virtutem (Psal. XCII). Hic caput suum non discooperiet, nec vestimenta sua conscindet: Caput suum non discooperuit, quia a Patre suo, qui ejus caput appellatur, nec passiones carnis sustinens separatur; sed nec vestimenta conscindit, id est, carnis. Ex quo enim Verbum caro factum est, inest totus suae carni, et 108.0480B| nunquam ab ea nec a crucifixa, nec a sepulta, nec aliud quodlibet passa, quae ad naturam nostram pertinet, se abscidit. Quod si vis audire de excelsioribus indumentis ejus, accipe verba prophetica: Amictus, inquit, lumine sicut vestimento: abyssus sicut amictum vestimentum ejus (Psal. CIII). [ Ex Adaman tio. ] Hic est mei magni pontificis habitus, quo judicatur profunda scientiae et sapientiae luce vestitus, quae vere sancta sunt indumenta. Non, inquit, auferet de capite suo cydarim. Et prius jam diximus cydarim genus esse operimenti quod capiti superpositum pontifici praestat ornatum. Hic ergo magnus pontifex meus, nunquam deponit sacri capitis ornatum. Quid sit autem caput Christi, ab Apostolo disce, qui dicit: Caput autem Christi Deus (Ephes. V). 108.0480C| Merito igitur istum capitis sui, qui Deus est, nunquam deponit ornatum, quia semper est Pater in Filio, sicut Filius semper in Patre. Et vestimenta sua non disrumpet. Vere hic est qui vestimenta sua non disrumpit, sed semper ea munda, semper integra, semper casta servavit. Sequitur: (IBID.). Et ad omnem mortuum non ingredietur omnino: super patre quoque suo et matre non contaminabitur. Septuaginta autem dicunt: Super omnem animam mortuam non ingredietur. (Ex Hesychio.) Quomodo autem anima moritur cum sit condita immortalis, audi prophetam dicentem: Anima quae peccaverit ipsa morietur, impietatis utique morte. Haec est enim animae mors quam maxime gentes passae sunt quae nec legem Dei, nec aliam ejus scientiam 108.0480D| habuerunt. Super animam ergo mortuam, vel omnem mortuum non ingredietur, quia etsi omnium peccata portavit, verumtamen impollutus permanet, et nec gentium peccatis polluitur. De his enim, secundum LXX, omni animae mortuae ut pote contra omnes effusa impietate et idololatria dicitur. Et nec super patre et matre, super populum videlicet Judaeorum, ex quibus est secundum carnem, et propterea appellatur ejus pater et mater, contaminabitur; nec de sanctis egredietur; et si peccatoribus condescendere elegit, permanet tamen sanctus et in sanctis requiescit, et a sanctis, qui in coelo sunt, angelis circumdatur. (Ex Adamantio.) Omnis ergo homo in patre et 108.0481A| matre pollutus est, solus vero Jesus Deus meus in hac generatione mundus ingressus est, et in matre non est pollutus. Ingressus est enim corpus incontaminatum, ipse enim erat qui et dudum per Salomonem dixerat: Magis autem cum essem bonus, veni ad corpus incoinquinatum (Sap. VIII). Non est ergo contaminatus in matre, sed ne in patre quidem. Nihil enim Joseph in generatione ejus praeter mysterium praestitit et affectum, unde et pro fideli ministerio patris ei vocabulum Scriptura concessit. Sic enim Maria ipsa dicit in Evangelio: Ecce ego et pater tuus dolentes quaerebamus te (Luc. II). Sic ergo solus est hic sacerdos magnus, qui neque in patre pollutus sit, neque in matre. Videamus autem si adhuc possumus aliquid sublimius et pro dignitate 108.0481B| tanti pontificis invenire. Pater omnium verus dicitur Deus, matrem autem Apostolus Jerusalem dicit esse coelestem. Omnes ergo qui peccant contaminantur in Patre, a quo creati sunt; sive enim egimus aliquid impium, sive locuti sumus, sive cogitavimus contra Deum, cum non credidimus Deo, contaminati sumus in Patre; sed atque utinam tunc solum per incredulitatem factum sit, cessatum vero sit postquam credidimus! Sic ergo etiam in matre contaminamur, si credentes Deo vel Ecclesiam laedimus, vel libertatem matris coelestis indigna peccati servitute foedamus. Solus vero Dominus noster Jesus Christus, qui peccatum nescit, neque in patre, neque in matre contaminatus est. Et de sanctis non exibit. Sed nec polluet 108.0481C| sanctuarium Domini, quia oleum sanctae unctionis Dei sui super eo est. (Ex Hesychio.) Ergo et si videris eum cum publicanis et cum meretricibus conversantem, et dicentem peccatoribus: Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam (Matth. IX), tamen in nullo horum contaminabitur, actionis eorum enim malae particeps non efficitur. Unde non polluit sanctuarium Dei, id est, Spiritum sanctum. De ipso enim ait: Quia oleum sanctae unctionis Dei sui super eo est: concordans et ipse de Christo Isaiae verbis: Spiritus Domini super me, propter quod unxit me (Isa. LX). Spiritus autem pollutio, id est, injuria et contristatio est, omnis peccati pollutio; propter quod et Paulus a peccatis abstinentiam docens, dicebat: Nolite contristare 108.0481D| Spiritum sanctum Dei, in quo signati estis in die redemptionis. Sic de maximo sacerdote et praecedentia intelligis, sed et subsequentia. Nec enim incompatientem quemdam et immansuetum eum qui primus est sacerdos, legislator vult, ut ad nullum mortuum accedat, aut suadere nobis vult: quia tanta sanctificatio qua pontifex indui dicitur, de mortuorum visione pollueretur. Ego Dominus: Virginem ducet uxorem; viduam et repudiatam et sordidam atque meretricem non ducet, sed puellam de populo suo, ne commisceat stirpem generis sui, vulgo gentis suae, quia ego Dominus, qui sanctifico eum. (Ex Hesychio.) Seipsum esse legislatorem et impletorem hujus sanctionis maxime ostendens. 108.0482A| Ego Deus necessario addidit. Qualis autem, subsequentibus edocuit verbis, Virginem ducet uxorem de populo suo, sive, ut Septuaginta, de genere suo: quia genus Christi propter carnem, omne hominum genus est, cuilibet certum est. Hic ex hac, uxorem virginem, id est, Ecclesiam in eum credentium duxit. De qua Paulus dicebat: Despondi vos uni viro virginem castam exhibere Christo (II Cor. XI). Viduam et repudiatam et sordidam atque meretricem non ducet. Judaeorum Synagogam viduam in prophetis appellatam novimus; ad quam dixit: Tondere et gaude super filios tuos teneros (Mich. I); dilata viduitatem tuam sicut aquila. Sed et de populo Judaeorum, sive proditore Juda, communis enim eorum est indignitas, dicit, fiant filii ejus orphani, et uxor ejus 108.0482B| vidua (Psalm. CVIII). Ipsam autem repudiatam et viduam, secundum ea quae ante paululum dicta sunt intelligimus. Repudiata est enim a Dei societate cum idolis fornicans, propter quod eam in conjugio accipere non patitur, ut intelligas quia eam conversationem quae in umbris et figuris est prohibuit, et in nullo ei communicare vult hos qui ei exspectant per vitam bonam fidemque cohaerere. Unde cum semel dixisset: Puellam virginem de populo, sive genere accipiet, non contentus fuit, sed subdidit, viduam et meretricem et repudiatam non accipiet. Secundum Septuaginta autem, virginem de genere suo accipiet; ut primum illud quidem de omni intelligas Ecclesiae corpore, hoc autem secundum, de anima omni. Quemadmodum enim societas fidelium, 108.0482C| sic et anima uniuscujusque sponsa Dei et Ecclesia est. (Ex Adamantio.) Si quis nostrum peccaverit, abjectus est, etiam si non abjiciatur ab episcopo, sive quod liceat, sive quod interdum ad gratiam judicetur, ejectus est, tamen ipsa conscientia peccati, nec prodest hominis gratia, cum Christus hujusmodi animam tanquam abjectam non recipiat in conjugium. Igitur neque viduam, sicut supra diximus accipiet, neque ejectam, neque pollutam. Polluta dicitur, quae etiam si non ex integro complevit peccatum, tamen hoc ipso quod cogitavit, quod voluit, optavit, etiam si non admisit, polluta est, et a magno pontifice non eligitur, valde enim puram, valde mundam, et sinceram requirit animam, quam 108.0482D| sibi jungat: Quia qui se junxerit Domino, unus spiritus est (I Cor. VI). Unde etiam ostenditur hoc, quod sint differentiae peccatorum. Qui peccaverit peccatum ad mortem, abjectus sit. Qui autem non peccat ad mortem, sed inferius aliquid, pollutus sit. Sponsa autem Christi neque abjecta, neque polluta potest esse, sed virgo incontaminata, incorrupta et munda. Sed et meretricem non accipiet. Quae est enim anima meretrix? quae ad se recipit amatores, de quibus dicit Propheta: Meretricata es, post amatores tuos. Qui sunt isti amatores, qui intrant ad animam meretricem, nisi contrariae potestates et daemones, qui desiderium capiunt pulchritudinis ejus? Pulchra namque a Deo creata est anima, et 108.0483A| satis decora. Audi quomodo ipse Deus dicit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram (Galat. I), vide cujus decoris, cujus pulchritudinis est anima. Imaginem habet et similitudinem Dei. Hanc pulchritudinem contrariae potestates cum aspiciunt, id est, diabolus et angeli ejus, concupiscunt speciem ipsius. Et quia non possunt sponsi ejus fieri, meretricari cupiunt cum ea. Si ergo susceperis, o homo, in cubili animae tuae adulterum diabolum, meretricata est anima tua cum diabolo; si receperis angelos ejus, si spiritus diversos, qui peccare te suadeant, meretricata est cum eis anima tua. Si spiritus irae, seu invidiae, si superbiae, si impudicitiae ingressus fuerit ad animam tuam, et receneris eum, consenseris ei loquenti in corde tuo, 108.0483B| delectatusque fueris his quae tibi secundum suam mentem suggerit, meretricatus es cum eo. Meretricem ergo non accipiet sacerdos magnus, et non contaminabit semen suum in populo suo. Quod sit istud semen quod contaminari non vult, in Evangeliis scriptum est, Quia, qui seminat, verbum seminat. Non vult ergo contaminari verbum Dei ab his qui seminant. Qui sunt autem qui seminant? Qui verbum Dei in Ecclesia proferunt. Ex isto semine verbi Dei quod seminatur, Christus nascitur in corde auditorum. Hoc enim et Apostolus dicit, Donec formetur Christus in vobis (Galat. IV). Concepit ergo anima ex hoc semine verbi et conceptum format in se verbum, donec pariat spiritum timoris Dei. Sic enim per Prophetam dicunt animae sanctorum: A 108.0483C| timore tuo, Domine, concepimus in utero et parturivimus et peperimus spiritum salutis tuae, fecimus super terram. Iste est sanctarum animarum partus, iste conceptus, ista sunt sancta conjugia, quae conveniunt et apta sunt magno pontifici. (Ex Hesychio.) Cur autem desponsatam sibi non vult participem fieri Judaicae conversationis, ipse subinfert: Ne commisceat stirpem generis sui vulgo gentis suae. Septuaginta autem, et non profanabit semen ejus in populo suo. Ergo profanatio fidelium est. Hi enim sunt semen et plebs, nostri sacerdotis Judaicis moribus sociari. Et propterea Paulus dicebat: Evacuati estis a Christo, qui in lege justificamini, a gratia excidistis. His subdit: Ego Dominus, qui sanctifico eum, id est, propterea opus non habet legis 108.0483D| figuras, nec sacrificia, nec purificationes, quoniam ego Dominus, pro omnibus illis et sacrificium efficior et purificatio. Et quodcunque dixeris pertinere ad illam sanctificationem. Qui autem quando viduae et meretricis et repudiatae mentionem fecit, has, inquit, non accipiet: dicimus hoc et de haereticorum conventiculis legislatorem dixisse. Viduatae sunt enim Dei scientia, propter quod et a piorum communione expulsi sunt, sed et fornicantur in incongruis et nefariis dogmatibus. Ergo recte viduam praeposuit, secundam repudiatam, tertiam meretricem subdidit. Harum nullam sibi Dominus ad societatem ducet, ut non polluant fidelium semen, quia corrumpunt mores bonos colloquia mala. CAPUT XVII. Homo de semine Aaron habens maculam non offeret panes Deo. Item ut sacerdos caveat ab his quae consecrata sunt filiorum Israel. (IBID.) Locutusque est Dominus ad Moysen dicens: Loquere ad Aaron: Homo de semine tuo, per familias, qui habuerit maculam, non offeret panes Domino suo, nec accedet ad ministerium ejus: Si caecus fuerit, si claudus, sive parvo, vel grandi, vel torto naso; si fracto pede, vel manu, si gibbus, si lippus, si albuginem habens in oculo; si jugem scabiem, si impetiginem in corpore, vel herniosus: omnis qui habuerit maculam de semine Aaron sacerdotis, non accedet offerre hostias Domino, nec panes Deo suo. 108.0484B| Vescetur tamen panibus qui offeruntur in sanctuario, ita duntaxat ut intra velum non ingrediatur, nec accedat ad altare, quia maculam habet, et contaminare non debet sanctuarium meum: Ego Dominus, qui sanctifico vos. Si secundum litteram hanc sanctionem accipere volumus, quomodo legislatoris esse justa videbitur intentio, neque enim voluntate sua maculae hominibus eveniunt? Quomodo ergo non incongruum est in his quae sponte non fiunt, sacerdotem ab officio repelli? Quid autem? Et si quis hoc ipsum legis cognoscens praeceptum, sacerdotis invidens, membrum ejus, manum vel pedem aut oculum, aut aliquid aliud attrivit? Aut si pugnans contra alienigenas et pro sanctis Dei, armatus (praeesse enim bellis sacerdotes in Deuteron. Moyses 108.0484C| praecepit) vulnus accepit, ex quo, quaelibet ei ex praedictis maculis eveniret, putasne dignus erat propter hoc de sacerdotio removeri? In tantum enim non sunt corporum maculae abominabiles Deo, ut Dominus illuminat caecos (Psal. CXLV), David diceret; sic pulchritudinem non elegit, nec robustum corpus, nec quod videtur bene positum, ut ad Samuelem diceret de majori filio Jesse, quia speciem Deo placere putaverat: Non respicias ad vultum ejus, neque ad altitudinem staturae ejus, quoniam abjeci eum (I Reg. XVI); atqui rex non sacerdos erat qui ungebatur. Regi autem necessaria erat species, et magnitudo corporis, sed quid his addidit? Nec juxta intuitum hominis judico: Homo videt ea quae patent, Deus autem intuetur cor. Cor enim scrutatur 108.0484D| si maculam habeat, et eos qui immaculati sunt animo, hos electos judicat. Eos autem qui maculam in anima habent reprobat. Si enim malum est claudicare pedibus, aut oculos infirmos habere, et a Deo separant, quomodo Isaac, quomodo Jacob caligare permisit et salutem perdere visionis? Etenim Isaac non cognovit Jacob Esau fingentem personam. De Jacob autem dictum est: Oculi Israel caligaverant pro nimia senectute, et clare videre non poterat. (Ex Gregorio.) Per maculas ergo corporum vitia describit animorum, unde considerandum valde est quia cum causam populi electus praesul suscipit, quasi ad aegrum medicus accedit. Cujus si adhuc in opere passiones vivunt, qua praesumptione percussum 108.0485A| mederi properat, qui in faciem vulnus portat? Ille ergo, ille modis omnibus debet ad exemplum vivendi pertrahi, qui carnis cunctis passionibus moriens, jam spiritualiter vivit qui prospera mundi post posuit, qui nulla adversa pertimescit, qui sola interna desiderat. Cujus intentione bene congruens, nec omnino per imbecillitatem corpus, nec valde per contumeliam repugnat, qui ad aliena cupienda non ducitur, sed propria largitur; qui per pietatis viscera citius ad ignoscendum flectitur, sed nunquam plusquam deceat ignoscens, ab arce rectitudinis inclinatur; qui nulla illicita perpetrata, sed perpetrata ab aliis ut propria deplorat; qui ex affectu cordis alienae infirmitati compatitur: sicque in bonis proximi, sicut in suis profectibus laetatur; 108.0485B| qui ita se imitabilem caeteris in cunctis, quae agit insinuat, ut interius non habeat quod saltem de transactis erubescat, qui sic studet vivere ut proximorum quoque corda arentia doctrinae valeat fluentis irrigare; qui orationis usu et experimento jam didicit quod obtinere a Domino quae poposcerit possit. Hinc est, quod superna voce, morum vitia per corpora infirma signantur, dum ad Moysen Dominus dicit. Loquere ad Aaron: Homo de semine tuo per familias, qui habuerit maculam, non offeret panes Deo suo, nec accedet ad ministerium ejus. Ubi et repente subjungitur: Si caecus fuerit, si claudus, si vel parvo et grandi, vel torto naso, si fracto pede, si manu, si gibbus, si lippus, si albuginem habens in oculo, si 108.0485C| jugem scabiem, si impetiginem in corpore, vel ponderosus. Caecus est qui supernae lumen contemplationis ignorat, qui praesentis vitae tenebris pressus, dum venturam lucem nequaquam diligendo conspicit, quo gressum operis porrigat nescit. Hinc et per prophetantem Annam dicitur: Pedes sanctorum suorum servabit, et impii in tenebris conticescent (I Reg. II). Claudus vero est, quidem quo pergere debeat aspicit, sed per infirmitatem mentis vitae viam perfecte non valet tenere quam vidit, quia ad virtutis statum defluxa consuetudo non erigitur, cum quo desiderio innititur, illuc gressus operis efficaciter non sequuntur. Hinc etenim Paulus dicit: Remissas manus et dissoluta genua erigite, et gressus rectos facite pedibus vestris, ut non claudicans erret, magis 108.0485D| autem sanetur (Isa. LV). Parvo autem naso est, qui ad tenendam mensuram discretionis idoneus non est, Naso quippe odores fetoresque discernimus. Recte ergo per nasum discretio exprimitur, per quam virtutes eligimus, delicta reprobamus. Unde et in laude sponsae dicitur: Nasus tuus sicut turris quae est in Libano (Cant. VII); quia nimirum sancta Ecclesia, quae ex causis singulis temptamenta prodeant per discretionem conspicit, et ventura vitiorum bella ex alta consideratione deprehendit. Sed sunt nonnulli qui dum aestimare se hebetes nolunt, saepe se in quibusdam inquisitionibus plusquam necesse est exercentes, ex nimia subtilitate falluntur. Unde hic quoque subditur: Vel grandi et torto naso. Nasus 108.0486A| etenim grandis et tortus est discretionis subtilitas immoderata, quae dum plusquam decet excreverit, actionis suae rectitudinem ipsa confundit. Fracto autem pede vel manu est, qui viam Dei pergere omnimodo non valet, atque a bonis actibus funditus exsors vacat, quatenus haec non ut claudus saltim cum infirmitatem teneat, sed ab his omnimodo alienus existat. Gibbus vero est quem terrenae sollicitudinis pondus deprimit, ne unquam ad superna respiciat, sed solis his, quae in infimis calcantur intendat, qui et si aliquando aliquid ex bono patriae coelestis audierit, ad hoc nimirum perversae consuetudinis mole praegravatus cordis faciem non attollit, quia cogitationis statum erigere non valet, quem terrenae usus sollicitudinis curvum tenet. Ex horum 108.0486B| quippe specie Psalmista dicit: Incurvatus sum et humiliatus sum usquequaque (Psal. CXVIII). Quorum culpam quoque semetipsam Veritas reprobans ait: Semen autem quod in spinis cecidit, hi sunt qui audierunt, et a sollicitudinibus et divitiis et voluptatibus vitae euntes, suffocantur et non referunt fructum (Matth. XIII). Lippus vero est cujus quidem ingenium ad cognitionem veritatis emicat, sed tamen hoc carnalia opera obscurant. In lippis quippe oculis pupillae sanae sunt, sed humore defluente infirmantia palpebra grossescunt, quorum quia infusione crebro atteritur, etiam acies pupillae vitiatur. Et sunt nonnulli quorum sensum carnalis vitae operatio sauciat, qui videre recta subtiliter per ingenium poterant, sed 108.0486C| usu pravo per actum caligant. Lippus itaque est, cujus sensum natura exacuit, sed conversationis pravitas confundit. Cui bene per Angelum dicitur: Collyrio inunge oculos tuos ut videas (Apoc. III). Collyrio quippe oculos ut videamus inungimus, cum ad cognoscendam veri luminis claritatem, intellectus nostri aciem medicamine bonae operationis adjuvamus. Albuginem vero habet in oculo, qui veritatis lucem videre non sinitur, quia arrogantia sapientiae seu justitiae caecatur. Pupilla namque oculi nigra videt, albuginem tolerans nil videt, quia videlicet sensus humanae cogitationis si stultum se, peccatorumque intelligit, cognitionem intimae claritatis apprehendit. Si autem candorem sibi justitiae seu sapientiae 108.0486D| tribuit, a luce se supernae cognitionis excludit, et eo claritatem veri luminis nequaquam penetrat, quo se apud se per arrogantiam exaltat, sicut de quibusdam dicitur: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt (Rom. I). Jugem vero habet scabiem, cui carnis petulantia sine cessatione dominatur in monte. In scabie etenim fervor viscerum ad cutem trahitur, per quam recte luxuria designatur. Quia si cordis temptatio usque ad operationem prosilit, nimirum fervor intimus usque ad cutis scabiem prorumpit, et foras jam corpus sauciat, quia dum in cogitatione voluptas non reprimitur, etiam in actione dominatur. Quasi enim cutis pruriginem Paulus curabat abstergere cum dicebat: Temptatio vos non 108.0487A| apprehendat nisi humana (I Cor. X). Ac si aperte diceret, Humanum quidem est in corde temptationem perpeti, daemonicum vero est certamine temptationis et in operatione superari. Impetiginem quoque habet in corpore quisquis avaritia vastatur in mente; quae si in parvis non compescitur, nimirum sine mensura dilatatur. Impetigo quippe sine dolore corpus occupat, et absque occupati taedio excrescens, membrorum decorem foedat; quia et avaritia capti animum, dum quasi delectat, exulcerat, dum adipiscenda quaeque cogitationi objicit, ad inimicitias accendit, et dolorem in vulnere non facit, quia aestuanti animo ex culpa abundantiam promittit. Sed decor membrorum per impetiginem perditur, quia aliarum quoque virtutum 108.0487B| pulchritudo per hanc depravatur, et quasi totum corpus exasperat, quia per universa vitia animum supplantat, Paulo attestante, qui ait: Radix omnium malorum est cupiditas (I Tim. VI). Ponderosus vero est qui turpitudinem non exercet in opere, sed tamen ab hac cogitatione continua sine moderamine gravatur in mente, qui nequaquam quidem usque ad opus nefarium rapitur, sed ejus animus voluptati luxuriae sive ullo repugnationis obstaculo delectatur. Vitium quippe est ponderis, cum humor viscerum ad vires labitur, quae profecto cum molestia dedecoris intumescunt. Ponderosus ergo est qui totis cogitationibus ad lasciviam defluens, pondus turpitudinis gestat in corde, et quamvis prava non exerceat opera, ab his tamen 108.0487C| non evellitur mentis intuitu, nec ad usum boni operis in aperto valet assurgere, quia gravat hunc in abditis pondus turpe. (Ex Hesychio.) Quisquis ergo quolibet horum vitiorum subjicitur, panes Domino offerre prohibetur, ne profecto diluere aliena delicta non valeat is quem adhuc propria devastant, quia immaculatum esse conversatione et animo sacerdotem oportet, quem sicut Moyses duodecim maculis mundum esse praecepit: tot enim eas invenies secundum Septuaginta dinumeratas. Sic et Paulus, duodecim conservare eum qui sacerdotium sortiturus est, praecepit, dicens: Oportet episcopum irreprehensibilem esse, sicut Dei dispensatorem (I Tim. VI). Quis autem irreprehensibilis, nisi impollutus. Deinde unde colligatur irreprehensibilem 108.0487D| eum esse a qualibus maculis aut passionibus carendo, in subsequendo ostendit: Non superbum, non iracundum, non vinolentum, non percussorem, non turpis lucri cupidum: sed hospitalem, benignum, castum, justum, sanctum, continentem, amplectentem eum qui secundum doctrinam est fidelem sermonem. Duodecim ergo et ipse custodire sacerdotem vult. Et quamobrem ei tanta superimponit, in praecedentibus dixit: Oportet enim episcopum irreprehensibilem esse, sicut Dei dispensatorem. Qui autem dispensat quae Dei sunt, opus habet eos quorum dispensator est virtutibus praecedere. Nam quomodo illis dispensare, quomodo disponere poterit? Quia autem legislator comedere de sanctis praecepit unam quamlibet 108.0488A| praedictarum macularum habentem, intra velum tamen et ad altare, corpus videlicet Christi, id est, ministrare sic et hoc forsitan in Ecclesiis invenies custodiri. Si quis enim approbatus fuerit sacerdotem maculam habuisse aliquando animae, et ab ea cessavit, sanctis quidem communicare non prohibetur; ministrare autem hunc qui talis est non licet, nec ad velum accedere, et ad altare, id est, ad corpus Domini ut ejus ministerium peragat. Hoc etenim velum et altare Paulus Hebraeis scribens, docuit: Habemus altare, de quo comedere non habent potestatem hi qui tabernaculo serviunt, videlicet Dominici corporis. Hoc enim Judaeis, propter incredulitatem et servitutem litterae uti non licet. Hoc ipsum autem, et velum dici ab ipso disce: 108.0488B| Habentes ergo confidentiam in introitum sanctorum per velamen, id est, carnem ejus. Ad hoc solum, qui maculam habet animae non ingreditur. Quamobrem? Quia maculam habet, et non debet contaminare sanctuarium meum. Contaminatio enim sanctorum atque injuria est, tales ad ministerium offerri, in quibus offendit populus, et qui cognoscunt eorum maculas scandalizantur. Propter quod et Paulus, testimonium bonum habere ab eis qui foris sunt (Coloss. IV), sacerdotem vult. Lex autem confirmavit ea quae dicta sunt ex eo quod dixit: Ego Dominus, qui sanctifico vos. Ego, quis? qui praecipio et mando. Perfecti estote, quemadmodum et Pater vester coelestis perfectus est. In quo enim macula licet una praedictarum est, hic non est perfectus. 108.0488C| Locutus est ergo Moyses ad Aaron et ad filios ejus, et ad omnem Israel, cuncta quae sibi fuerant imperata (Cap. XXI). Quae sunt haec quae locutus est? Ea videlicet quae praedicta sunt, quae Deus quidem ad Moysen locutus est. Moyses autem Aaron et filiis ejus et populo, sicut ostendunt ea quae nunc lecta sunt tradidit, non frustra haec lege distinguente. Sed ut Moyses dignitatem commendaret et ostenderet aperte, quia aliis quidem pauca, ipsi vero omnia Deus loqueretur, propter ejus justitiam et imaginem quam gerebat Christi: similiter et nos docens habere mentem ad quaecunque majores et perfectione dixerint, scientes quia continue ipsi superna operatione fruuntur. Locutus quoque est Dominus ad Moysen, dicens: 108.0488D| Loquere ad Aaron et filios ejus, ut caveant ab his quae consecrata sunt filiorum Israel, et non contaminent nomen sanctificatorum mihi, quae ipsi offerunt; ego Dominus. Dic ad eos et ad posteros eorum: Omnis homo qui accesserit de stirpe vestra ad ea quae consecrata sunt, et quae obtulerunt filii Israel Domino, in quo est immunditia, peribit coram Domino: Ego sum Dominus (cap. XXII). [Ex Augustino.] Ablata est omnis dubitatio neminem sacerdotum, vel summorum, vel secundorum, debuisse accedere ad sancta, si immunditia ejus in ipso esset. Erat ergo consequens continentia sacerdotis, ne propter filiorum procreationem aliquibus diebus non imponeretur continuationis incensum, quod a solis summis sacerdotibus 108.0489A| bis in die solebat imponi, mane et vespere: quandoquidem post coitum conjugalem etiam loto corpore immundus erat usque ad vesperam, a quo id necesse erat imponi. Quod autem ait, quae sanctificant filii Israel, intelligendum est, offerendo sacerdotibus offerendum per eos Domino. Et notandum sanctificationis genus, quod fit voto et devotione offerentis. Sed utrum sicut isto modo sanctificantur ea quae offeruntur ab hominibus, ita et ipsi homines eodem modo seipsos sanctificare dicantur, cum in aliqua re seipsos vovent. (Ex Hesychio). Observandum est in Scripturis, non qualiscunque dignitas sacerdotii. Huic enim sorte datum est ut mediator sit inter Deum et homines, et per hanc genus nostrum creatori reconciliatur. In lingua sacerdotum nexus 108.0489B| et absolutio nostrorum peccatorum consistit. Ostendit autem Malachias quantae dignitatis sit sacerdos, et quae ab eo oporteant exspectari: Quia labia, inquit, sacerdotis custodiunt scientiam, et legem exquirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est (Malach. II). Propterea cum his quae ante sancita sunt de sacerdotibus etiam haec praecepit: Caveant ab his quae consecrata sunt filiorum Israel, et non contaminent nomen sanctificatorum mihi, quae ipsi offerunt. Si autem isti abominabiliter et inordinate, et extra omnem religiositatem populi oblationibus, et his quae quocunque modo sanctificata offeruntur, contaminant nomen sanctificatorum; sive secundum Septuaginta nomen sanctum Dei. Primum quidem ipsum, ut qui eos tales elegerit blasphemare faciet. 108.0489C| Deinde et populum offendere in sanctis cogunt, et putare quod superfluum sit Dei ministerium et justitia et judicium. Quantum vero Deus, si sacerdos, sive filii ejus, id est, discipuli peccaverint in sancta, irascatur, ostendunt ea quae Heli et filiis ejus contigerunt; propterea subdidit: Ego Dominus: Dices ad eos: Ego Dominus, qui irascor videlicet et vindico. Quid autem dixit? Dices ad eos, et ad posteros eorum: Omnis qui accesserit de stirpe vestra ad ea quae consecrata sunt, quae obtulerunt filii Israel Domino, in quo est immunditia, peribit coram Domino. Ego sum Dominus. Primum quidem seminis sacerdotalis memoriam faciens, aperte illud significavit, quia non solum sacerdotem, sed omnem sanctorum ministrum etiamsi sortem in eis ultimam habeat, et 108.0489D| novissimam, praesentem jubeat sanctionem custodire. Dicens autem de stirpe vestra, ostendit quod semper custodire hoc oporteat praeceptum, ut qui immunditiam in semetipso habet animae. Sic enim Septuaginta edunt: Non solum ministerio et mystico officio se abstineat, sed nec tangat ea quae oblata sunt, neque de eis sumat. Mundus enim ad munda debet accedere. Si quis autem non sic accedit, peribit coram Domino, semperque hunc Deus aversatur, et ab omni repellit participatione, et communione spiritus? Hoc autem aversatio proprie hic intelligitur; quod Septuaginta dicunt perire coram Domino. Teste David, qui ait: Non avertas faciem tuam a me: et Spiritum sanctum tuum, ne auferas a me (Psal. 108.0490A| L). In his autem vera animae perditio sive exterminatio est, id est, illa de qua Dominus in Evangeliis dicebat: Timete eum, qui potest et animam et corpus perdere in gehennam. Ergo non frustra subdidit: Ego Dominus: sed ostendens, quia qui haec dicit, ipse est qui solus animam perdere potest. CAPUT XVIII. Leprosus aut patiens fluxum seminis de stirpe Aaron non vescetur de sanctificatis. (CAP. XXII.) Homo de semine Aaron, qui fuerit leprosus, aut patiens fluxum seminis, non vescetur de his quae sanctificata sunt mihi, donec sanetur. Qui tetigerit immundum super mortuo, et ex quo egreditur semen quasi coitus, et qui tangit reptile, et quodlibet 108.0490B| immundum cujus tactus est sordidus, immundus erit usque ad vesperum, et non vescetur de his quae sanctificata sunt; sed cum laverit carnem suam aqua et occubuerit sol, tunc mundatus vescetur de sanctificatis, quia cibus illius est. Morticinum et captum a bestia, non comedent nec polluentur in eis: ego Dominus. (Ex Hesychio.) Comedere sancta pollutos usque dum mundentur non vult, sed nec omnino eos per abstinentiam prohibere, propterea eum qui uno quolibet horum pollutus est hic enumeravit immundum esse usque ad vesperum dicens: Non vescetur de his quae sanctificata sunt, sed cum laverit carnem suam aqua, et occubuerit sol. Vesperum et occasum solis poenitentiam; aquam vero qua in eam lavat, lacrymam dicens, de qua David dixit: Lavabo per 108.0490C| singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo (Psal. VI). Idem autem vesperam sic nobis poenitentiae et gaudium ex ea significavit, dicens: Ad vesperum demorabitur fletus, et ad matutinum laetitia (Psal. XXIX). Quando ergo lacrymis quis poenitentiae ablutus fuerit, tunc sancta comedet, quia panis ejus est ille, de quo Dominus in Evangeliis dicebat: Et panis quem ego dabo caro mea est (Joan. VI). Quod et nunc panis memoriam faciens, et quos oporteat de eo comedere distinguens addidit: Morticinum et captum a bestia non comedent, nec polluentur in eis; ego sum Dominus: ut hoc quod dictum est, ego Dominus, audiens intelligas hunc dicentem: Ego sum panis, qui de coelo descendi. Per morticinorum autem et a bestia captorum 108.0490D| prohibitionem non oportere mensae Domini participari et mensae daemoniorum praecepit. In his enim sunt vere morticina et a bestiis capta. Quod autem frequenter de hac sanctione diximus, dici et nunc necessarium est; prodest enim audientibus, id est, quia leprosos et seminis fluxum patientes, non sensibiles legislator abominatur, neque voluntarie, sed inviti hanc passionem sustinent, sed eos qui animam leprosam, aut fluxum seminis patientem habent, propterea dicens, leprosus et fluxum seminis patiens, non vescetur donec sanetur, quomodo oporteret hoc intelligi interpretans addidit: Qui tetigerit immundum super mortuum, sive secundum Septuaginta, omnem immunditiam animae. Immunditia autem 108.0491A| animae peccata sunt, quarum quaedam leprosae sunt, quaedam fluxum seminis patientes, sicut a nobis in his quae de leprosis dicta sunt, et seminis fluxum patientibus approbatum est. Et rursus dicens: Et ex quo egreditur semen quasi coitus, et qui tangit reptile: et quodlibet immundum, cujus tactus est sordidus, ut tibi etiam hujus manifestaret intellectum, illud autem intelligere tibi, maxime mandati hujus legis utile est atque juvans, quod non solos sacerdotes, sed omnes ministrantes non praesumere sine metu sanctorum perceptionem vult, intuerique traditam a lege distinctionem, quae poenitentes quidem praecepit ad sancta accedere, ante autem poenitentiam prohibet. Qui autem ex semine sunt Aaron sacerdotes, quoniam Christum esse nostrum sacerdotem 108.0491B| didicisti, et hujus figuram Aaron gerere, illos intelliges sine aliqua dubietate, qui baptismatis adoptionem habent, et semen cognatique ejus, et omne quod dixeris ad conjunctionem ejus recte appellantur. Unde et genus electum et regale sacerdotium, et gens sancta propter cognationem ejus appellantur. Ad quos ergo et quae sequntur dicit: Custodient praecepta mea, ut non subjaceant peccato, et moriantur in sanctuario cum polluerint illud; ego Dominus, qui sanctifico illos. Ergo praecepta Domini, id est lex, custodiam districtam et obedientiam intransgressibilem necessariam habentia, sicut perficientibus ea et sanctificationis et justificationis et salutis causa efficiuntur, sic peccati et mortis transgredientibus, quod in omni quidem est lege et in omni mandato, 108.0491C| multo magis tamen in sanctorum perceptione. Quisquis enim ad ea extra quam oportet accesserit, judicium sibi sumit et mortem. Nam et Paulus de talibus Corinthiis scribebat: Qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit, non dijudicans corpus Domini; propterea inter vos multi infirmi et imbecilles, et dormiunt multi (I Cor. XI), id est, moriuntur. Secundum hoc igitur verbum legislator sancivit: Custodient praecepta mea, ut non subjaceant peccato et moriantur per ea. Et quae est causa quae infert mortem? Cum polluerit illud. Injuria enim sanctuarii et pollutio est, sordidum quempiam ad munda accedere. Ego sum Dominus, qui sanctifico illos, id est, qui peccatores mundatos duntaxat, in sanctorum communionem recipio, aversor 108.0491D| autem quando polluti et iniqui permanent. Omnis alienigena non comedet de sanctificatis; inquilinus sacerdotis, et mercenarius non vescentur eis. Necessarium hoc mandatum est, ne forte adjacere omnibus fidelibus et impiis mensam spiritalem putemus; nec quia vitae panis mysterium Dominicum dicitur, propterea oportere percipere illum etiam eos qui adhuc a fide alieni sunt arbitremur. Alienigenae ergo sunt omnes qui Dei legem non suscipiunt, nec evangelicae participes efficiuntur gratiae. Nihil enim in proximum affinitati Dei, neque cognatum scientiae ejus, de eo intelligere possunt: unde et alienigenae, sicut qui a daemonibus seducuntur et cognationem eorum amplectuntur. Hi enim a nobis et a Deo 108.0492A| alieni recte appellantur. De quibus David psallebat: Eripe me et libera me de manu filiorum alienorum (Psal. CXLIII). Inquilinus autem sacerdotis est, qui non pure in ejus aulam ingreditur, neque reverentiam dignam ei praebet aut diligentiam. Quemadmodum enim inquilinus solummodo pro sua agit utilitate, et per singulos dies exspectat migrare, non autem pertinet ei, si jura domus quidam diripiant aut subtrahant: sic sunt hi qui in divina aula propter suas utilitates, gloriae forsitan aut quaestus pecuniarum, aut alterius hujusmodi ministrant causa, non autem diligentiam exhibent, ne quis eorum corrumpat ordinem, ne quis male divinis aulis et iniquis utatur. Hoc ipsum et mercenariorum dicimus, de quo Dominus: Mercenarius et qui non est pastor, cujus 108.0492B| non sunt oves propriae, videt lupum venientem, et dimittit oves, et fugit, et lupus rapit oves et dispergit. Mercenarius autem fugit, quia mercenarius est, et non pertinet ad eum de ovibus (Joan. X). Hos recte a sanctorum prohibet perceptione; neque enim sunt digni participari eis, quae vel desidiose, vel propter aliquod commodum agunt. Quem autem sacerdos emerit, et qui vernaculus domus ejus fuerit, hi comedent ex eis. Qui alienigenas, impios videlicet et infideles a participatione divinorum prohibuit, ostendit quia in his si mutentur ab errore, et ad Christum accedant, permittit quae sancta sunt. Nemo enim alienigena per naturam est, sed voluntate quidam sibi asciverunt alienationem a Deo. Quotquot ergo ex his intelligibilis sacerdos possidet emptitios, 108.0492C| id est, quotquot emit per evangelicam doctrinam et gratiam: haec est enim Domini conquisitio, et verum argentum est, Argentum igne examinatum terrae purgatum. Redemit autem eos qui volunt ei servire. Alii autem nulli: sicut Petrus dixit: Pretio empti estis, nolite fieri servi hominum; sed et vernaculi ejus, id est, qui in fide ejus nutriti et intelligibili domo Christi, videlicet Ecclesiae, educati sunt, per parentum fidem. Hi de panibus ejus mysticis et vivificantibus comedent. Sequitur: Si filia sacerdotis cuilibet ex populo nupta fuerit, de his quae sanctificata sunt et de primitiis non vescetur; sin autem vidua vel repudiata absque liberis reversa fuerit ad domum patris sui, sicut puella consueverat, aletur cibo patris sui. Omnis alienigena comedendi ex eis 108.0492D| non habet potestatem. Quod autem nostra translatio habet, Si filia sacerdotis cuilibet ex populo nupta fuerit homini alienigenae, non nobis sufficit in fide nutriri Christi, sed et permanere, et crescere in ea, et nulli alienigenarum, id est, alterius a Deo dogmatis, aut alterius legis vel actionis commisceri; nec quia de patribus sumus fidelibus, ideo jam in sanctis praesumamus, nisi et ipsi fideles persistamus: propterea filia intelligibilis sacerdotis, id est, anima omnis regenerata ab eo per baptisma. Si vero alienigenae conjuncta fuerit, quae ad alienigenas, verbi gratia, Judaeos, paganos, aut haereticos pertinent agens, et societatem eorum amplectens, primitias sanctificatorum, id est, corpore mystico non vescetur. 108.0493A| Sin vero filia sacerdotis effecta per eam quae dicta est regenerationem, alienigenae conjuncta fuerit, haereticum quid agens vel Judaicum vel gentile, et vidua facta fuerit vel repudiata, relinquens errorem funditus et quodammodo sepeliens illum, et ab iniqua semetipsam absolvens commistione, reversa fuerit in domum suam paternam, id est, Ecclesiam, et secundum juventutem suam, in qua fervebat cum sacris dogmatibus fidei nutriebatur, juvenescens virtutibus et virago ab illis appellata, de quibus Dei Spiritus ad Christum in Canticis dicebat: Unguentum effusum est nomen tuum, propterea adolescentulae dilexerunt te (Cant. I), de panibus patris sui, id est, Christi comedat, si enim matrem Ecclesiam unusquisque nostrum, et patrem Christum habet. 108.0493B| Omnis alienigena comedendi ex eis non habet potestatem, id est, qui aliena Christo et legibus ejus et gloriae agit. Ejus enim lex est: Non dabitis sanctum canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos (Matth. VII). Sequitur: Qui comederit de sanctificatis per ignorantiam, addit quintam partem cum eo, quod comedit, et dabit sacerdoti in sanctuarium, nec contaminabunt sanctificata filiorum Israel, quae offerunt Domino, ne forte sustineant iniquitatem delicti sui, cum santificata comederint: Ego Dominus, qui sanctifico eos. Sancta sanctorum sunt proprie Christi mysteria, quia ipsius est corpus, de quo Gabriel ad Virginem dicebat: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi, ideo quod nascetur ex te 108.0493C| sanctum, vocabitur Filius Dei (Luc. I). Sed et Isaias: Sanctus Dominus, et in altis habitat [Al., Sanctum nomen ejus in excelso ] (Isa. LVII), in sinu videlicet Patris. Ab hoc enim non solum alienigenas et inquilinos et mercenarios sacrificio prohibuit, sed nec per ignorantiam percipere praecipit. Per ignorantiam autem percipit, qui virtutem ejus et dignitatem ignorat, qui nescit quia corpus hoc et sanguis est secundum veritatem; sed mysteria quidem percipit, nescit autem mysteriorum virtutem. Ad quem Salomon dicit, vel magis Spiritus qui in eo est: Quando sederis, ut comedas cum principe, diligenter attende, quae posita sunt ante te (Prov. XXIII). Aperte et ipse compellens et cogens eum, qui ignorat, addere quintam partem; haec 108.0493D| enim quinta addita intelligere nos intelligibiliter divina et mystica facit. Quid sit autem quinta, ipsa te verba legislatoris docere possunt; ait enim: Addit quintam partem cum eo quod comedit. Et quomodo ejus quod jam comedit et consumpsit addere quis quintam potest: neque enim aliud aut aliunde, sed de ipso et cum eo; vel sicut Septuaginta, super ipsum jubet addi quintam. Ergo quintam ejus super ipsum sermo est, qui prolatus est ab ipso Christo super Dominicum mysterium; ipse enim liberat nos ab ignorantia, removetque nos additos carnale quidpiam et terrenum de sanctis arbitrari, sed divine ea et spiritaliter accipi sancit, quod quinta proprie nominatur, quia qui in nobis est divinus Spiritus, et 108.0494A| sermo quem tradidit, quinque qui in nobis sunt componit sensus. Et non solum nostrum gustum producit ad mysterium, sed et auditum et visum et tactum et odoratum; ita ut nihil in eis minoris rationis, et infirmae menti proximum, de his videlicet, quae valde superna sunt, suspicemur. Quicunque ergo sanctificata per ignorantiam comederit, ignorans eorum virtutem sicut diximus, addit quintam ejus super eo vel cum eo, et dabit sacerdoti in sanctuarium: sanctificationem enim mystici sacrificii, et a sensibilibus ad intelligibilia translationem sive commutationem ei, qui verus est sacerdos, videlicet Christo, oportet dari, id est, ipsi de eis miraculum cedere et imputare, quia per ejus virtutem et prolatum ab eo verbum, quae videntur tam sanctificata 108.0494B| sunt, quam cunctum carnis excedunt sensum. Recte ergo addidit: Nec contaminabunt sanctificata filiorum Israel, quae offerunt Domino, ne forte sustineant iniquitatem delicti sui, cum sanctificata comederint. Qui enim Christo suorum ministeriorum sanctificationem imputant, et addentes sibimetipsis quintam quae prolata est, videlicet verbum ejus, quod nostros producit sensus ad sublimiora, non contaminant Sancta sanctorum, ut pote qualia oportet de eis intelligentes, sed nec inducunt super se, iniquitatem delicti in comedendo Sancta sanctorum; nec enim ut ad communem cibum, sed sicut ad mysticum et terribile et coeleste accedunt: ad quem, qui temere accedunt, non simpliciter peccant, iniquitatem delicti sui portare dicuntur. 108.0494C| Delictum autem proprie a legislatore dicitur peccatum, quod in Deum committitur, et ea, quae ad hoc pertinent in sacrificiis, quae pro delictis offeruntur, pridem ostendimus. Unde et nunc, cum dixisset: Ne forte sustineant iniquitatem delicti sui, recte subdidit: Ego Dominus, qui sanctifico eos; hoc ostendens, quia delictum, id est, impietas in Deum, incompetens sanctorum perceptio appellatur, tendit enim ad Deum sanctificantem. CAPUT XIX. Hostiae quae offeruntur Domino, ut acceptabiles sint immaculatae erunt. (IBID.) Locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Loquere ad Aaron et ad filios ejus, et ad omnes filios 108.0494D| Israel, dicesque ad eos: Homo de domo Israel et de advenis qui habitant apud vos, qui obtulerit oblationem suam, vel vota solvens, vel sponte offerens, quidquid illud obtulerit in holocaustum Domini ut offeratur per vos, masculus immaculatus erit ex bobus, et ex ovibus, et ex capris. Si maculam habuerit non offeretis, neque erit acceptabile. Homo qui obtulerit victimam pacificorum Domino vel vota solvens, vel sponte offerens, tam de bobus quam de ovibus immaculatum offeret: ut acceptabile sit, omnis macula non erit in eo. (Ex Hesychio.) Non solum sacerdotes a pollutione mundos esse, sed et oblationes quae a populo offeruntur praecipit: ut tu cognoscas, qui es fidelis Deo, et qui oblatio ei per holocaustum intelligibilis sacrificii factus es, quia omni pollutione mundam esse comversationem 108.0495A| tuam oportet, et impollutam, quemadmodum sacerdotes, studeas, quia et Christus, quae ut agerent apostoli praecepit, haec omnia eos tradere discentibus praecepit gentibus. Ait enim: Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, docentes eos custodire quaecunque mandavi vobis (Matth. XXVIII). Sive ergo, qui secundum confessionem, sive secundum omnem conditionem suam, holocaustum Deo promisit, vitam videlicet perfectam, hoc est verum holocaustum, a pollutione munda debet esse ejus oblatio, neque enim aliter suscipietur. Offeret autem per confessionem, sicut Septuaginta dicunt, qui in quacunque necessitate constitutus, et ex ea compunctus conversationem quamdam Deo per votum 108.0495B| pollicetur. Secundum supradictorum autem editionem electionem invenimus dictam, ubi nos sponte dicimus. Utramque enim hanc oblationem, sive eam quae ex necessitate, sive eam quae sponte fit, proponit Psalmista dicens: Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea. Et quae locutum est os meum in tribulatione mea. Et rursus: Voluntaria oris mei beneplacita fac, Domine (Psal. XCV). Horum primum quidem praedictum votum sive confessionem, sine aliqua dubietate intelligimus, electionem autem sive spontaneam oblationem, hoc quod secundo loco dictum est. Oportet autem sive operator mandati sit, qui offert holocaustum (hic est enim ex armentis offerens), sive simplex (quia hic est ex ovibus), sive 108.0495C| ex pecoribus (hic est enim de capris), masculum esse quod offeret, id est, cum mente virili et forti et stabili, et cum valenti fide atque inconcussa offerri, ut offerens talis sit qualis ille quem Salomon in Proverbiis dicebat: Virum fidelem labor est invenire (Prov. XX). Idem est, et si sacrificium pacificorum offeret quis, id est, non illam quae perfecta est in philosophia vitam, veluti ea quae est in non possidendo, vel in virginitate, de quibus Dominus dicebat: Non omnes capiunt verbum hoc (Matth. XIX): sed mediocrem quae nobis procurat omnimodo salutem, et si non assequitur ea quae ad prophetarum et apostolorum mensuram tendunt: Stella enim a stella differt in claritate, secundum quod Paulus dicebat (I Cor. XV), sed et hic masculum necesse est 108.0495D| offerat immaculatum. Haec et filii Israel, et advenae videlicet, et qui nunc ad fidem venerunt, adjectique sunt nobis ex errore exteriori, similiter custodiant. Ex quo enim aliquis vitam promiserit Deo perfectam et consummatam, non jam praetendere, quod tempus multum in errore fuerit poterit, quia nec tempore virtus eget ut discatur, mox enim ut eam affectaverimus, et quemadmodum utamur discimus; verumtamen et ovem sensibilem si offeras Deo, aut bovem, aut capram, aut aliquid hujusmodi, ut verbi gratia, sacerdotibus primitiae dentur, aut ut pauperes ex eo pascantur, aut sanctis aliquod ministerium fiat, aut divini templi constructio, vel aliquod aliud opus quod ad ipsum pertinet Deum: et propterea 108.0496A| holocaustum dicitur, pollutione careat etiam haec oblatio. Sed quae sit haec pollutio, lex tacuit, nobis dans intelligere veram pollutionem et cavere; est autem haec, ex rapina et injustitia, aliave avaritia offerre, abominabile est enim apud Deum, et non acceptum ei. Sequitur ergo: Si caecum fuerit, si fractum, si cicatricem habens, si papulas aut scabiem vel impetiginem, non offeretis ea Domino, neque adolebitis ex eis super altare Domini. Bovem et ovem, aure et cauda amputatis, voluntarie offerre potest; votum autem ex his solvi non potest. Omne animal quod vel contritis, vel tonsis, vel sectis ablatisque testiculis est, non offeretis Domino, et in terra vestra hoc omnino non facietis. De manu alienigenae non offeretis panes Domino Deo 108.0496B| vestro, et quidquid aliud dare voluerint, quia corrupta et maculata sunt omnia, non suscipietis ea. (Ex eodem.) Aliud hic videtur legislator innuere multa consideratione dignum. De his enim quae offeruntur altario nunc ei sermo est. Sunt autem qui mysticum et sanctorum officium sortiuntur. Per sanctionem ergo anteriorem mundam esse a pollutione populi oblationem praecipiens, quod necessario in uniuscujusque conversatione intellectum est, nunc dinumerat quos non oporteat altario offerre. Et primum dicit ex eis, caecum. Qui enim ignorantiam habet Dei, quomodo ministrabit Deo? Nec ipse dignitatem sciens ejus ad ministerium vocatur, nec aliis valens exponere: unde et negligens circa eos erit, nesciens divinorum quibus ministrat virtutem? 108.0496C| Quales erant quidam Judaeorum, de quibus Deus apud Isaiam dicebat: Videte, quoniam omnes nescierunt, universi canes muti non valentes latrare (Isa. LVI). Confractum vel contritum, secundo loco posuit. Cujus enim manus aut pedes, actiones videlicet et ad Deum itinera confracta contritave sunt, nec hic quidem altari ministrare dignus est, cui convenit illud, quod Psalmista ait: Contritio et infelicitas in viis eorum (Psal. XIII). Sed nec qui linguam incisam, secundum Septaginta, habet, id est, si quis per sordidam vitam fiduciam docendi perdidit. Cui ait David: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas (Psal. XLVIII). Papulas habens vel scabiem detractor intelligitur, quia pessimus ejus morbus, et asperrimum est ejus vulnus. 108.0496D| Nullo enim medicamine facile potest mitigari. Impetiginem habens, fornicator est; maculat enim suum corpus, propter quod Paulus dicebat: Qui autem fornicatur, in corpus suum peccat (I Cor. VI). Nullum ergo horum deputari ad ministerium altaris, spiritus legislatoris vult, et propterea ait: Non offeretis ea Domino, nec adolebitis ex eis super altare Domini. Sive secundum Septuaginta: Non offerent haec Domino, et non dabitur de eis super altare Domino. Sacrificium autem pacificorum non addit, quemadmodum superius, ut omnimodo intelligas de his qui mysteriis ministrant dici. Hi etiam holocaustum esse opus habent, vitam perfectam et consummatam agentes. Quid autem his addidit: 108.0497A| Bovem et ovem, aure et cauda amputatis, voluntarie offerre potest, votum autem ex his solvi non potest. Omne animal, quod vel contritis, vel tonsis, vel sectis ablatisque testiculis est, non offeretis Domino. Disciplina ergo multa, et quae decebat legislatorem ad hujus distinctionem sermonis usus est, quam et in superioribus custodiri oportet. Aurem autem amputatam habet, qui inobedientiae morbo languet, qui detractionibus gaudet, qui delectatur turpibus auditibus, qui bonos sermones aversatur. Caudam amputatam habet, qui de novissimis non cogitat, quia cauda est extrema pars corporis. Sunt ergo proprie caudam amputatam habentes, qui ea quae sunt novissima, abjecta ac vilia et minima pendunt; qui nihil sibimet in futuris 108.0497B| saeculis thesaurizant, qui futuris non provident, qui dicunt: Manducemus et bibamus, cras enim moriemur (Isa. XXII). Contritis testiculis est qui paulatim crescente malitia conterit suam in virtutibus prolem, et signa per quae vir possit agnosci, qui et recte reprobatur, quia sibimetipsi in talibus nocuit. Tonsis testiculis est, qui illatis sibi tentationibus tribulationibusque cessit, animaeque suae fortitudinem perdidit [ Al., prodidit]. Non enim oportet hoc perpeti, nec omnino cedere imminenti hosti atque affligenti. Sectis ablatisque testiculis est, qui una actione prava nimisque impia, et stante sicut cultrum et auferente, quemadmodum nimis effera et direptrix manus, semetipsum abscidens, et auferens a conjunctione Dei, quae 108.0497C| est in virtutibus, secundum quod diximus, privatus prole, et si quis virilis cognitionis quorumdam ipse se subjecit. Alter est siquidem qui paulatim conteritur, et alter qui subito semetipsum atque una mala actione prole virtutum privat; quemadmodum Simon pecuniis emere donum Dei existimans, et effectus a sorte ejus alienus. Sed unam harum macularum quispiam vel nunc dictarum vel quae pridem dinumeravimus habens, haud mandatorum est operator: et propterea vitulus, ut simplex et ovis ex hoc appellatur, secundum quod Septuaginta edunt, pro eo quod nostra translatio habet voluntarie offerre potest. Occides ea tibimetipsi, ut non omnimodo illos aversemur, nec in parte inimici deputemus, sed doceamus eos et exhortemur: Nunquid 108.0497D| qui cadit non adjiciet ut resurgat? (Psal. XL.) aut qui aversus est, non revertetur? Occidi autem dicuntur mortificari peccato, per admonitionem ut justitiae vivant. Hae autem occisiones nobis fiunt. Nobis enim illis licet commisceri, sed pro voto non offeramus ea Deo, id est, ad ministerium ejus mysticum non eos ordinemus. Ergo quamlibet praedictarum macularum habentes, si poenitentiam egerint super ea, et occisi fuerint, mortificatione peccati, suscipiamus quidem eos, et ut membrum communis corporis habeamus, quia Christus venit in hunc mundum peccatores salvos facere (I Tim. I). Altario autem offerri eos non licet. Hac, ut puto, distinctione et Paulus scribens ad Corinthios usus 108.0498A| est: Scripsi vobis in epistola: Non commisceri fornicariis: non utique fornicariis mundi hujus, aut avaris, aut rapacibus, aut idolis servientibus, debueratis enim ex hoc mundo exisse. Nunc autem scripsi vobis in epistola: Non commisceri. Si quis frater nominatur aut fornicator est, aut idolis serviens, aut avarus, aut detractor, aut ebriosus, aut rapax, cum hujusmodi nec cibum sumere (I Cor. V). Fratres nominans illic eos qui altario ministrant, quia maxime eos qui doctrinae sortiti sunt dignitatem, et quibus praeesse populis creditum est. Hi enim si quid tale habuerint, modis omnibus oportet societatem eorum aversari, quia super populum abundare virtutibus hi qui praesunt necesse habent, et ipsi maxime esse sine macula. Nam quomodo 108.0498B| alios emundare a pollutionibus possunt? De quibus etiam haec legislator praecepit. Et in terra vestra hoc omnino non faciatis, et de manu alienigenae non offeratis panes Domino Deo vestro, et quidquid aliud dare voluerint quia corrupta et maculata sunt omnia non suscipiatis ea. Nec nos ergo in terra nostra quibusdam talium macularum studium demus. Est autem terra nostra bona conversatio, quae praecepta est per divinas Scripturas, quam a Deo colere percepimus. Sed nec alienigenae, videlicet qui doctus est et adjectus est deforis talia dona offerente medii simus, quia corruptio in eis est, nos autem Deo incorrupto servimus; maculam habent, nos autem in Ecclesia ministramus, cui dictum est ab Sponso: Tota pulchra es, proxima mea, et macula 108.0498C| non est in te (Cant. IV). Et de qua Paulus dicebat: Ut exhiberet sibi gloriosam Ecclesiam non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi (Ephes. V). Propter quod nihil maculam habens a nobis offertur. CAPUT XX. Bos, ovis et capra septem a partu diebus cum matre sint; offerri possunt die octavo, hostiae pro gratiarum actione eodem die comedi debent, etc. (IBID.) Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens: Bos, ovis et capra cum genita fuerint, septem diebus erunt sub ubere matris suae; die autem octavo et deinceps offerri poterit Domino. Sive ille bos, sive illa ovis non immolabuntur, una die, cum foetibus suis. Mater omnis animalis utique natura est, sub hac omne genus hominum 108.0498D| peccatorum et justorum septem diebus est, ab octavo autem jam non. Nam etsi operator quis sit mandatorum vel simplex vel peccator, aut ex peccatore, septem diebus, id est, per omne praesens saeculum, oportet eum sustinere quaecunque natura desiderat; quemadmodum et de Salvatore dicere praesumpsit Paulus, ostendens quia ex nostra natura secundum carnem factus absque peccato, omnia passus est quae erant naturae. Quia autem pueri communicaverunt sanguini et carni similiter, et ille participavit iisdem. Sed quando vitam praesentem egressi fuerimus, et in die bona mortuorum resurrectionis constituti fuerimus, ex tunc et deinceps omne videlicet saeculum futurum non jam sub matre quae dicta 108.0499A| est erimus, neque enim his naturalibus necessitatibus subjacebimus: Octava autem die offerri poterit. Quod Septuaginta sic edunt: Dona autem et hostias Domino, id est, perfecta et integra hi qui in hac vita praeparaverunt oblationem suam. Sciendum est autem, quod quoniam mutabilis est nostra vita, mutationesque multas et voluntates suscipit, octava die oblatio accepta in saeculo scilicet futuro fit, propter quod dixit Salomon: Ante mortem ne laudes quemquam hominem (Eccli. XI). Cum autem haec ita se habeant, matrem rursus Ecclesiam et gratiam quae in ea est intelligamus. De qua Salomon in Proverbiis dicit: Audi, fili, disciplinam patris tui, et ne dimiseris legem matris tuae. Quando ergo aliquis gratia Evangelii generatus fuerit, secundum quod ait Paulus: 108.0499B| In Christo enim Jesu per Evangelium ego vos genui (I Cor. V), sub intelligibili matre Ecclesia vel gratia septem dies, totam videlicet praesentem vitam, quae in septem diebus volvitur, erit legibus ejus et sanctionibus obediens, sic enim octava die in tempore resurrectionis, donum erit et hostia Domino, quia hujusmodi non solum animas, sed et corpora sacrificium sanctum placitumque suscipit. Tu autem, propter haec et quod sequitur disce. Sive ille bos, sive illa ovis, non immolabuntur una die cum foetibus suis. Hic nominibus ipsis aliud rursus ostendit. Non oportet enim eos, qui Pascha evangelicum celebrant, quod nobis Ecclesia tradidit, legale Pascha peragere. Quod bovem et ovem legislator dicens significavit: quia haec praecepit Moyses in die paschali, 108.0499C| quod traditum est Judaeis immolare, ait enim: Et immolabis Pascha Domino Deo tuo, oves et boves, sicut Deuteronomii liber ostendere potest. Foetus autem horum, sive paschalis hujus, sive Veteris Testamenti, et ejus quae in figuris est traditionis, Dominicae Paschae per figuram significationem habet; sed illud praecedebat in typo, istud sequebatur in veritate: propter quod et Christus primum celebravit figuratum Pascha, post coenam autem intelligibile tradit, et angustante eam tempore, pro die horam immutavit, vel magis etiam diem. Si enim ad vesperam quartae decimae diei, coena Judaice paschalis festivitatis celebratur. Post hoc autem Christus propriam tradidit coenam. Post vesperam ergo quartae decimae diei tradidit. Quod autem post vesperum est tempus, alterius diei initium 108.0499D| omnimodo est. Oportebat enim hoc fieri ad ostensionem temporis, quia quando vetus finem sumpsit, tunc novum incepit. Aut forte vetus illos lex significat, de quibus et Isaias dicebat: Puer natus est nobis, Filius datus est nobis (Isa. IX): in Christo enim haec, et quae sequuntur, dicta sunt. Hic ergo foetus sive secundum Septuaginta filiis, non eadem die, in qua vitulus et ovis Judaicae festivitatis occidebatur. Quartadecima enim die Pascha celebrantes, in crastinum Jesum crucifixerunt. Sequitur: Si immolaveritis hostiam pro gratiarum actione Domino, ut possit esse placabilis, eodem die comedetis eam, non remanebit quidquam in mane alterius diei: ego Dominus. Custodite mandata mea, et facite ea: 108.0500A| ego Dominus. Ne polluatis nomen sanctum meum, ut sanctificer in medio filiorum Israel: ego Dominus, qui sanctifico vos, et eduxi de terra Aegypti, ut essem vobis in Deum: ego Dominus. (Ex Hesychio.) Sicut satisfactionem non habet, si quis inchoante Novo Testamento veteribus serviat, et evangelica praedicatione currente, secundum litteram vivat, injuria est enim ejus, qui utraque sanxit, si non temporibus ab eo distinctis obediamus: sic sine ulla venia est putare quempiam vel omnino cogitare, quia in futuro tempore operandum aliquid eorum quae nunc nobis ad operandum praecepta sunt, conservatur: Si immolaveritis, inquit, hostiam pro gratiarum actione Domino, evangelicam ei conversationem promittentes. Haec est enim gratiarum actionis hostia Domino, 108.0500B| quia quaecunque ad laudem ejus et gloriam pertinent, peragit. Quod demonstrat Dominus apostolis, dicens: Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant bona vestra opera, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est (Matth. V). Immolatur Domino, ut possit esse placabilis; quod Septuaginta ediderunt, acceptum vobis immolabitis, id est, ad suscipiendum digne praedictam conversationem agamus, perficientes eam et non imminutam relinquentes, propter quod et subdidit: Eodem die comedetis ea, non remanebit quidquam in mane alterius diei. In tempore enim hoc, in quo hoc praedictum est sacrificium, permittimur comedere illud, id est, operari et complere debemus. Nihil autem de eis in mane relinquere, ut aliquid remaneat reliquiarum 108.0500C| nostrae conversationis incorrectum neque inconsumptum aliquid de virtutibus et inoperatum in futuro saeculo custodiamus, quando jam non est licitum operari. Qui recte mane dicitur, id est, quia nox praesens vita, propterea quae in ea nunc est nebula nominatur. Ego Dominus: custodite mandata mea, et facite ea. Ego Dominus, qui hic quidem legem constituo, ibi autem judico: qui intelligibilia talenta meis servis in praesenti saeculo ad operandum dedi, in futurum autem rationes cum eis pono et talentorum operationem exigo. Ego Dominus: ne polluatis nomen meum sanctum. Pollutio enim est creatoris et blasphemia, si in eodem nos ordine vel actu, quo nunc sumus resuscitet. Quid enim commutat mundum hunc, si in eisdem doloribus et laboribus 108.0500D| erimus? Ut sanctificer in medio filiorum Israel. Non dixit sanctificor, sed sanctificer: futurum ostendens tempus, in quo in medio verorum filiorum Israel sanctificatur; Aegypti enim exitum non frustra memoratus est, illud demonstrans, quia quemadmodum, qui egressi sunt de Aegypto, non jam ea quae Aegypti sunt agebant; sic et quando nos Deus eduxit de praesenti vita, non jam agere ea quae in ea sunt possumus: est enim Aegyptus intelligibilis, praesens mundus, quia Aegyptus contenebratio interpretatur. Tenebris enim et secundum quod diximus nebula, sive caligine praesentia sunt repleta, in tantum ut Joannes de Domino diceret: Lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt (Joan. I). Propter 108.0501A| quod nos Dominus Deus, videlicet ex intelligibili Aegypto hac educit, ut sit noster Deus: non quia nunc non est, sed quia non omnes eum confitemur, neque cognoscimus: tunc autem confitebimur, tunc omnes subjiciemus, tunc erit Deus omnia in omnibus. CAPUT XXI. In quo praeceptum de observandis feriis, et oblationibus in illis offerendis. (CAP. XXIII.) Locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Hae sunt feriae Domini, quas vocabitis sanctas. Sex diebus facietis opus; dies septimus, quia sabbati requies est, vocabitur sanctus. Omne opus non facietis in eo: sabbatum Domini est, in cunctis habitationibus vestris. 108.0501B| Si subtiliter attendas haec quae dicta sunt in praesentibus legislatoris verbis, invenies eum non solum contemplationi legis, sed et in littera ipsa intentionem interponentem spiritus. Dicens enim: Hae sunt feriae Domini, quas vocabitis sanctas, hae sunt festivitates meae, mox subdidit: Sex diebus facietis opus. Oportet quidem hoc tacere, dicere autem quae sequuntur: Dies septimus quia sabbati requies est, vocabitur sanctus. Sed feriis connectens, sex diebus facietis opus, ostendit quia prima feria sive festivitas apud legem operari est, operari autem bona. Propterea enim ait: Sex diebus facietis opus, quia omnia bona valde, quaecunque Deus in sex diebus constituit. Secunda autem festivitas praecedentibus his operibus, 108.0501C| septimae diei requies est, quam festivitatem nemo celebrare, qui non operatus est bona opera et digna Deo, poterit. Nam nec frustra: Deus quippe erat qui loquebatur, qui frustra non loquitur. Prius ait: Sex diebus facietis opus, et post hoc: Dies septimus, qui sabbati requies, est vocabitur sanctus. Sed ad ostensionem, ut si quis ad imitationem Dei bona agit, et consequitur, hoc enim est in sex diebus operari, hic intelligibili requiescit sabbato, de quo Paulus dicebat: Timeamus, ne forte relicta pollicitatione introeundi in requiem ipsius videatur ex vobis aliquis deesse (Hebr. IV). Qui enim ingressus est in requiem ejus, etiam ipse requievit ab operibus suis, sicut et a suis Deus. Adjiciens autem nimis subsequenter, in cunctis habitationibus 108.0501D| vestris, ut et per hoc significaret de saeculo futuro se loqui. Praesens enim mundus peregrinatio est, habitatio autem est quae sequitur. Nemo enim nostrum de illis mansionibus seu habitationibus migrat, quas semel sortiti fuerimus. Sequitur: Hae sunt ergo feriae Domini sanctae, quas celebrare debetis temporibus suis. Mense primo quartadecima die mensis ad vesperum Phase Domini est, et quintadecima die mensis hujus solemnitas Azymorum Domini est. Septem diebus azyma comedetis, dies primus erit vobis celeberrimus, sanctusque. Omne opus servile non facietis in eo, sed offeretis sacrificium in igne Domino, septem diebus: dies autem septimus erit celeberrimus et sanctior, nullumque servile fiet in eo. 108.0502A| Age nunc, si licet, Judaeos interrogemus cujus rei gratia non quartadecima die festivitatem agere jussit, in quo Pascha imaginarium fiebat, sed memoriam quidem facit ejus. Festivitatem tamen prima azymorum, quae erat post illam, fieri definivit, manifestum est autem ex his quia scire eum is qui legem accipit, quid intersit inter figuram et veritatem desiderat, et quia figuras scire quidem, quoniam deducunt ad veritatem: dignum est festivitatem agere tunc, quando veritas quae in figuris continetur, advenerit. Memoriam siquidem facit quartaedecimae, quia figuram habebat. Festivitatem autem agere quintadecima praecepit, quia in ipsa verum est Pascha, de quo Paulus dicebat: Pascha nostrum immolatus est Christus (I Cor. V). Sed ipsos jam sermones 108.0502B| discutiamus: Hae sunt feriae Domini sanctae, quas celebrare debetis temporibus suis. Quare non dixit feriae Domino, sed feriae Domini; aut forsan illud auditorem legis contestans, quia non simpliciter festivitates has, de quibus est sermo, celebrari Deo lex praecepit, sed quia ejus sunt propriae. Quia quemadmodum festivitates imperatoris sunt, in quibus victorias et trophaea contra hostes erexit, Salvavit gentes, civitates acquisivit: sic et Christi, in quibus nostrum genus salvavit, et nostram captivitatem conquisivit, et haereditatem ex gentibus sibimetipsi, regale sacerdotium, gentem sanctam, populum acquisitionis constituit (I Petr. II). Dicens, temporibus suis, non dixit sic de festivitatibus eorum: non illis, qui serviunt figurae, sed fidelibus, 108.0502C| et suscipientibus festivitatem, has competere festivitates ostendens: quarum una est, de qua haec dicit: Mense primo quartadecima die mensis ad vesperam, Phase Domini est. Primum mensem, tempus Dominicae passionis recte dicimus, in quo conveniunt maxime et haec ad Moysen verba a Deo dicta: Mensis hic vobis principium mensium, primus erit vobis in mensibus anni (Exod. XII). Initium enim et ingressus novae vitae et nunc a nobis inchoatae conversationis est, vespertina tempora, in quibus Dominus advenit, dici, Joannes docuit: Dixit enim, Filioli, novissima hora est. Ad vesperum Pascha dominicum factum est: qui passus non mox tempora finivit, sed reliquit novissimae horae et vespertinae reliquias, in quibus oporteat 108.0502D| praedicationem currere, et in quo omnem terram penetret salutare verbum. Sed et ad vesperum sive medio vespertinorum Pascha proprium praeveniens, crucem suam Christus celebravit; die enim imaginariae festivitatis paschalis, quae erat quartadecima, post coenam supersensibile verum Pascha, quod ad ejus mysterium pertinebat discipulis tradidit. Ergo et nox erat jam quando panem Judas de coena illa accipiens ad Domini traditionem exibat. Sequenti autem die, quae fuit quintadecima, Pascha crucis implebat; propter quod in quintadecima die mensis hujus festivitatem hanc agere legislator praecepit, et ipsam celebritatem, solemnitatem azymorum Domini praedicavit. Si enim celebrare ejus Pascha proprie 108.0503A| et vere volumus, azymi ab omni malitia esse debemus, et multo magis a Judaico errore et vetustate; unde et postquam Paulus dixit: Pascha nostrum immolatus est Christus, subdidit: Ergo epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis (I Cor. V). Et non ad tempus, sed omni nostra vita a fermento malitiae mundi esse debemus, et propterea ait: Septem diebus comedetis azyma: per septenarium numerum de omni nobis vita praecipiens. Et dies primus erit vobis celeberrimus, et sanctus; omne opus servile non facietis in eo. Illud enim omnimodo servile esse opus, spiritus innuit, de quo ait Dominus: Amen, amen dico vobis, qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. I). Si enim verum celebramus 108.0503B| Pascha, peccati servitium fugiamus, quia Christus, qui pro nobis passus est, a peccato nos et servitute ejus liberavit. Non quia prima die omne opus servile non fieri praecepit, aliis autem diebus ideo opera agi servilia praecepit; vide enim quid subdidit: Sed offeretis sacrificium in igne Domino, sive ut Septuaginta: Offeretis holocaustomata Domino septem diebus: dies autem septimus erit celebrior et sanctior, nullumque opus servile facietis in eo. Holocaustomata ergo septem diebus offerri praecipiens, abstineri etiam ab omnibus operibus servilibus in eis praecepit. Quomodo enim quis holocaustum Deo offerat, diabolo dignus, aut servilia agens? Deinde non solum primam, sed et septimam propterea nominavit, ut in prima et septima, totam 108.0503C| comprehenderet vitam humanam: illa enim initium, ista autem finem habet, in qua omnia comprehenduntur. Sequitur: Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Cum ingressi fueritis in terram quam ego dabo vobis, et messueritis segetes terrae vestrae, feretis manipulos spicarum primitias messis vestrae ad sacerdotem, qui levabit fasciculum coram Domino, ut acceptabilis sit pro vobis; altero die sabbato sanctificabit illum atque in eodem die quo manipulus consecratur caedetur agnus immaculatus anniculus in holocaustum Domino. Et libamenta offerentur cum eo, duae decimae similae conspersae oleo in incensum Domino, odoremque suavissimum: liba quoque vini quarta pars hin, panem et 108.0503D| polentam et pultes, non comedetis ex segete usque ad diem quo offeratis ex ea Deo vestro, praeceptum est sempiternum in generationibus cunctisque habitaculis vestris. Numerabitis ergo ab altero die sabbati in quo manipulum obtulistis primitiarum, septem hebdomadas plenas, usque ad alteram diem expletionis hebdomadae septimae, id est, quinquaginta dies, et sic offeretis sacrificium novum Domino ex omnibus habitaculis vestris, panes primitiarum duos de duabus decimis similae fermentatae quos coquetis in primitias Domini, offeretisque cum panibus septem agnos immaculatos anniculos, et vitulum de armento unum, et arietes duos. Et erunt in holocaustum cum libamentis suis in odorem suavissimum Domino. Facietis et hircum 108.0504A| pro peccato, duosque agnos anniculos hostias pacificorum. Cumque elevaverit ea sacerdos cum panibus primitiarum coram Domino, cedent in usum ejus. Et vocabitis hunc diem celeberrimum atque sanctissimum: Omne opus servile non facietis in eo. Legitimum sempiternum erit in cunctis habitaculis et generationibus vestris. Quidam autem Judaeorum inveniuntur Pentecostes festivitatem celebrare, a prima enim azymorum, non autem a die in qua manipulus primitiarum, in crastinum, secunda videlicet die, computantes, celebrari sibimet Pentecosten praedicant. Propter quod eis Dominus improperans quod etiam secundum litteram non implerent legem, dicebat: Et nemo ex vobis facit legem. Ecclesia autem facit, sicut nunc ostenditur, 108.0504B| Locutusque est Dominus ad Moysen dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Cum ingressi fueritis terram, et caetera. Terram a Deo datam evangelicam doctrinam et conversationem frequenter docuimus: ipsa enim terra dicitur propter fructus virtutum quae ex ea oriuntur, ab ipso autem data est; neque enim mediatore ad hanc usus est, sed proprio eam annuntiavit ore. Quando ergo ingressi sunt et messuerunt segetes ejus, hi qui susceperunt salutare verbum: illi enim sunt et messores intelligibilis segetis, ad quos Dominus dicebat: Messis quidem multa, operarii autem pauci. Rogate ergo Dominum messis ut mittat operarios in messem suam (Luc. X). Quibus etiam verbi mysterium credidit, tunc enim messis 108.0504C| sic matura erat, ut Dominus diceret: Levate oculos vestros et videte regiones, quia albae sunt ad metendum olim. Manipulum autem primitiarum, intelligibilis sacerdos Christus corpus proprium offerebat: quia enim capitulum sive summa messis verbi videlicet Salvatoris, et divinae praedicationis, mortuorum erat resurrectio, verus manipulus et verae primitiae nostrae messis tunc intelligibilis sacerdos Christus corpus proprium a mortuis suscitavit. De quo Paulus dicebat: Nunc autem Christus resurrexit a mortuis primitiae dormientium (I Cor. XVI). Sed quando hoc factum est? Altera die primae offeret illud sacerdos. Esse autem primam diem dominicae passionis ea quae ante hoc diximus ostenderunt, in qua Dominus 108.0504D| suam hostiam non sine ratione dispensavit. Sed quia prima azymorum haec et prima paschalis festivitatis dicebatur, altera autem dies passionis, resurrectio fuit. Primum enim manipulum primitiarum sacerdotem ostendit offerentem, post hoc autem ait: Atque in eodem die quo manipulus consecratur, caedetur agnus immaculatus anniculus in holocaustum Domino; volens nos in die qua celebramus Domini resurrectionem, et manipuli intelligibilem oblationem celebramus, non oblivisci Dominici sacrificii, ex quo nobis est oblatio manipuli: sed caedere agnum immaculatum anniculum in holocaustum Domino, intelligibilem agnum Domini traditionem immolantes mystice et offerentes. Ipsius autem ut 108.0505A| sacrificium caedentis memoriam fecit, neque enim aliter, sed per ejus mediationem et virtutem a sensibili ad intelligibilia transferuntur, ea quae in illo sacrificio peragunt. Et quod hoc est sacrificium: Duae decimae similae conspersae oleo. Oportet enim scire perfectam humanitatem et perfectam divinitatem contemplari, id est, in unum convenire, in oleo, id est, per eam, quam circa nos habet, compassionem: sed enim sacrificium odor suavitatis Domino invenitur, sapientibus nobis de eo quod digna sunt. In quibus autem sacrificium et per quos agitur, quomodo celebratur intelligibilis agni oblatio, quod sequitur, ostendit: neque enim in sanguine, nec per irrationabilia animalia, sacrificium a nobis Deus 108.0505B| suscipit, secundum quod sequentia demonstrant. Ait enim: Liba quoque vini quarta pars hin, panem et polentam; quia dubium futurum erat forsan a quibus mysterium sacrificii, quod per Christum est, quod superius diximus celebratur. Habes ecce intelligibilis Melchisedech oblationem, quae in pane et vino perficitur, in qua quarta pars hin, in libris vini offertur; ut per quartam evangelicam traditionem, quae in libris quatuor est, per libationem vero, Dominicum sermonem significaret, cum ait: Hic est sanguis meus qui pro vobis effundetur (Marc. XIV; Matth. XXVI; I Cor. XI), sine imminutione enim significare, legislatori visum est, Christi mysterium, propter quod et subdidit: Et polentam et pultes non comedetis ex segete usque ad diem quo offeratis ex 108.0505C| ea Deo vestro. Praeceptum est sempiternum in generationibus, cunctisque habitaculis vestris. Oblatio enim praesentium donorum quam esse mysterium Unigeniti ostendimus, reconciliavit nos Deo, et cibum nobis novae polentae et pultum praestitit. Haec autem legislator dicens, et resurrectionis describens secundum modum quem oportebat gratiam, de Pentecoste quam nos celebramus sermonem connectit dicens: Numerabitis ergo ab altero die sabbati, in quo obtulistis manipulum primitiarum, septem hebdomadas plenas, usque ad alteram diem expletionis hebdomadae septimae, id est, quinquaginta dies, et sic offeretis sacrificium novum Domino. Quia hujus Pentecostes neque tempus, neque numerus a populo Judaeorum custoditur, sufficienter in superioribus ostensum 108.0505D| est. A nobis autem cum contemplatione et ad litteram custoditur. Planius enim legislator intentionem suam demonstrare volens, ab altero die sabbati numerari praecepit, quinquaginta dies, Dominicum diem procul dubio volens intelligi. Hic enim est altera dies sabbati: in hac enim resurrectio facta est, qua hebdomades numerantur septem usque ad alteram diem expletionis hebdomadae. Dominica rursus die Pentecostes celebramus festivitatem, in qua sancti Spiritus adventum meruimus, non frustra eo septem hebdomadarum adventum custodientes, sed ut nos cognosceremus, quia nihil vetus, nihil saeculare praecepit Deus agere, nihilque corruptioni veteri proximum qui eum cupiunt percipere. 108.0506A| Et novum sacrificium Domino tunc offerri jussit: adveniens enim spiritus, totam nostram vitam renovavit, quando confirmavit Christi traditionem, et stabilivit conversationem quam in illis perfecit. Ait enim: De meo accipiet, et annuntiabit vobis (Joan. XVI). Propter quod non in alia hebdomadis die advenit, sed in qua resurrectio facta est, et manipulus intelligibilis oblatus est, ut et hoc probaret, quia nova conversatio, quae nos renovavit, liberando a corruptione vetustatis, resurrectione Christi et sancti Spiritus adventu correcta est. Manifestat autem oblatio ipsam speciem hostiae quam praecepit fieri: Et sic offeretis sacrificium novum Domino, ex omnibus habitationibus vestris; panes primitiarum duos ex duabus decimis similae fermentatae, 108.0506B| quos coquetis in primitias Domini, et offeretis cum panibus septem agnos immaculatos anniculos, et vitulum de armento unum, et arietes duos. Novum sacrificium dicens, legis sacrificia, ut vetera, exclusit: evangelica autem pro illis introduxit. Deinde addens, de habitationibus vestris, Ecclesiam significavit, eique offerri quae dicta sunt aptavit. Neque enim dixit, ex omnibus habitaculis, sed ex omnibus habitaculis vestris, ut absolute ostenderet aliquod habitaculum praecipuum, de quo ait David: Beati qui habitant in domo tua (Psal. LXXXIII); et rursum: Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae. Et panes quidem primitiarum duos, id est, legem et Evangelium: panes enim sunt cibum animarum fidelium 108.0506C| continentes. Sunt autem et primitiarum, sive ut Septuaginta, separati: quoniam omni quidem sapientia sunt praecipui, ab ea autem, quae exterior est separati videlicet et sejuncti. Sunt ergo ex duabus decimis similae fermentatae, ex doctrina, quae perfectam Dei divinitatem et perfectam humanitatem tradit. Nec aliter coqui, nisi per talem doctrinam possunt, sed primitiarum sunt Domino. Primus enim Dominus cum legem perfecit, et Evangelium, et post hoc docuit: Audistis quia dictum est antiquis, non occides; ego autem dico vobis, omnis qui irascitur fratri suo sine causa, reus erit judicio (Matth. V); conjunxit enim hic legem Evangelio, propter quod ejus primitiae dicuntur. Quod et Lucas confirmans, primitias veras 108.0506D| nobis ostendens, scripsit: Primum quidem sermonem feci de omnibus his, o Theophile, quae coepit Jesus facere et docere (Act. I). Offerre autem cum eis septem agnos immaculatos anniculos praecepit, dona significans quae sunt spiritus de quibus Salomon in Proverbiis dicebat: Sapientia aedificavit sibi domum, erexit columnas septem (Prov. IX). Planius autem Isaias tradidit: Et requiescit super eum spiritus Domini (Isa. XI). Nec tacuit quae, vel cujus numeri essent dona, subintulit enim: Spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et implebit eum spiritus timoris Domini. Agnos autem haec appellat dona, ad ostensionem, quia Spiritus 108.0507A| sanctus unum est cum Christo. De quo dictum est: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Unde nemo potest dicere, Christus Jesus, nisi in Spiritu sancto (I Cor. XII). Ergo non extra rationem, cum septem agnis vitulum ex armento, praesens continet oblatio, sed evidenter significat illum ex armento Abraham, Isaac, et Jacob et David secundum carnem factum: huic arietes duos immaculatos conjunxit, excellentia mandata et virtutes, quas sequi alias velut oves oportet. In his enim, ut pote intelligibilem inimicum ventilantibus munimen et indemnitatem habent. Quae sunt autem haec? Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes et da paupeperibus, et veni, sequere me (Matth. XIX). Maximum quippe mandatum est vendere quae habet 108.0507B| et dare pauperibus; maximum etiam sequi Christum, ut cum despectu quippiam possidendi, etiam omnia agere secundum voluntatem Domini studeamus: hoc est enim eum sequi. Haec ergo mandata ut pote propter immaculatam vitam et perfectam constituta, arietes appellantur, quia arietes omni gregi excellentiores sunt. Horum sacrificia et libatio, scientiae videlicet et correctio, odor suavitatis est Domino illi, de quo Paulus dicebat: Deo autem gratias qui semper nos triumphat in Christo Jesu, et odorem scientiae suae manifestat per nos, quia Christi bonus odor sumus (II Cor. II). Verumtamen non usque ad haec oblationem Pentecostes constituit: dicit autem et reliqua, quia maxime spiritui, cujus praedicta festivitas est, perfectio competit. Quid ergo ait? facietis 108.0507C| et hircum pro peccato; poenitentiae introducens sermonem. Duosque agnos anniculos, hostias pacificorum; illa Pauli mandata significans: Pacem sequemini cum omnibus et sanctimoniam, sine quibus nemo videbit Deum (Hebr. XII): quae quia per Apostolicam linguam expressa erant, offerri ea praecepit cum panibus primitiarum quos esse Christi doctrinam diximus. In sequentibus autem rursus addit: Cumque elevaverit ea sacerdos cum panibus primitiarum coram Domino, secundum Septuaginta autem sic: Et separabit ea sacerdos separatione cum panibus primitiarum ante Dominum, cum duobus agnis, significans cui Domino; cedentque in usus ejus, id est, sacerdoti offerenti ea, videlicet Christo. Ipse enim noster sacerdos, ipse noster etiam Dominus 108.0507D| est, ipsius sicut panes primitiarum, sic et agni mandatorum praedictorum sunt. Ipse enim erat qui in Paulo loquebatur: ipse omnia quae dicta sunt obtulit; pacem enim de qua Paulus mandat, primus Dominus discipulis annuntiavit, et sanctimoniam sicut Sanctus sanctorum super omnes custodivit. Nam ipse erat de quo Gabriel Virgini dixit: Propterea et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei. Verumtamen, si vis diei de quo sermo est comprehendere excellentiam, confirmationem eorum quae de eo dicta sunt respice: Et vocabitis hunc diem celeberrimum atque sanctissimum: omne opus servile non facietis in eo; legitimum sempiternum 108.0508A| erit in cunctis habitaculis et generationibus vestris. Quid ergo in ea est, quod in his excellet? Ecce enim et alios dies sanctos appellat, sed et de hoc primum inquit: Et appellabitis hunc diem celeberrimum; et post hoc: Atque sanctissimum, ut in eo cognosceres, quid et cum aliis commune, et quid in se proprium haberet: in ipso enim gentium vocationem non praedicari solum, sed et operari coepit, quando Parthi, et Medi, et Elamitae, et qui habitant Mesopotamiam, Judaeam et Pamphiliam, omnesque reliquae gentes quas Lucas dinumeravit, audire apostolos linguis suis magnalia Dei loquentes (Act. II), praedicantesque coeperunt. Nullum ergo opus servile in illo die faciamus, id est, quod ad 108.0508B| servitutem pertinet: sed legitimum sempiternum in cunctis habitaculis et generationibus nostris servemus, nihil servile operandum in tempore, quo ad nos venit Spiritus: Quia ubi spiritus Domini, ibi libertas, sicut Paulus scribit (II Cor. III). Sequitur: Postquam autem messueritis segetem terrae vestrae, non secabitis eam usque ad solum, nec remanentes spicas colligetis, sed pauperibus et peregrinis dimittetis eas: Ego Dominus Deus vester. Quia pietate plena sunt quae nunc lege praecipiuntur apertum est, propter quod ea custodiri et secundum litteram oportet, sed majus eorum lucrum contemplatio possidet. Tu autem hoc in eis nota, quia cum similia his superius praecepisset, non tamen eadem sancivit. 108.0508C| Hoc autem verborum ipsa immutatio demonstrat. Ibi etenim ait: Non complebitis messionem vestram. Hic autem: Non secabitis eam usque ad solum, ut differentiam ipsam ex permutatione verborum intelligamus. Terram fidelium esse praedictam a lege Dei conversationem, frequenter ostendimus. Hujus messio post resurrectionem Salvatoris a mortuis et adventum sancti Spiritus floruit. Et non quidem omnem scientiam quam habituri sumus, quando ad ipsum Deum venerimus, tradit verbum praedicationis. Sunt autem quae relinquit, ut pote quae nunc nobis relevari non possunt, et propterea legem hanc in praedictis festivitatibus interposuit, et ait: Postquam messueritis segetem terrae vestrae, non secabitis eam usque ad solum. In eo quod dicit, non secabitis 108.0508D| eam usque ad solum, ea significavit quae nobis ad plenam scientiam et perfectam desunt, propter quod et subdidit: Nec remanentes spicas colliges, ut non contendamus, neque frustra conemur ea quae nostram fugiunt scientiam. Et propterea quae de messura cadere dicuntur, colligere nec possumus, sed relinquamus ea Christo: quem significans, legislator addidit: Pauperibus et peregrinis dimittes eas. Sive secundum Septuaginta, pauperi et proselyto relinques ea. Et quis est hic? Audi quod sequitur: Ego Dominus Deus vester. Pauper autem et hic dicitur, quia propter nos pauper factus est cum dives esset, ut illius paupertate nos divites essemus. Sed et advena, quia et si in propria venit, 108.0509A| sui tamen eum non receperunt (Joan. I). Huic ergo eas relinques, solus autem scit quae nobis remanent, propter quod nec colligere possumus, quae ut ipse colligat, separata sunt, teste Paulo, qui dicit: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et ininvestigabiles viae ejus. Sequitur: Locutusque est Dominus ad Moysen dicens: Loquere filiis Israel: Mense septimo prima die mensis erit vobis sabbatum memoriale, clangentibus tubis, et vocabitur sanctum. Omne opus servile non facietis in eo, et offeretis holocaustum Domino. Septenarium numerum evidentem gerere et indubitabilem consummationis figuram, sive uniuscujusque nostram, sive generalem, multa quidem et alia ostendunt, 108.0509B| illud autem maxime, quia Deus in die septima cessavit ab operibus suis, dans nobis et ipsa requiem nostram conjicere, de qua Paulus ait: Qui enim ingressus est in illam requiem, requievit ipse ab omnibus operibus suis, quemadmodum et a suis Deus. Sed initium consummationis temporum Domini est adventus, propter quod illud novissimam horam Joannes Evangelista appellavit, ait enim: Filioli, novissima hora est. Sed et Jacobus: Ecce judex ante januam stat. Hoc tempus, primam septimi mensis, sicut principium consummationis recte lex appellavit. Est autem nobis requies, quia nos operibus malis carere fecit, et a jugo gravi liberavit. Venite enim, inquit, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam (Matth. XI). Et rursus: Discite 108.0509C| a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris. Hoc et memoriale tubarum est: praedicat enim Salvatoris resurrectionem, quae memoriale est communis mortuorum resurrectionis, quae in voce tubarum magnarum et terribilium efficietur in jussu Dominico in voce archangeli, in tuba Dei, sicut Paulus docuit. Hoc tempus vocabitur sanctum Domino, quia vocationem quae in sanctificatione est possidet, ex qua adoptio quae ad eum pertinet vocatis efficitur. Omne opus servile non facietis in eo, et offeretis holocaustum Domino. Non est enim jam tempus opera servilia agere, quia sufficit praeteritum tempus ad voluntatem gentium, in quo gesta sunt opera servilia, et debemus quemadmodum 108.0509D| exhibuimus membra nostra arma iniquitatis, ad iniquitatem, ita exhibere membra nostra arma justitiae in sanctificationem: hoc est enim verum holocaustum. Sequitur etiam: Locutus quoque est Dominus ad Moysen dicens: Decimo die mensis hujus septimi, dies expiationum erit celeberrimus, et vocabitur sanctus, affligetisque animas vestras in eo, et offeretis holocaustum Domino. Omne opus non facietis in tempore diei hujus, quia dies propitiationis est, ut propitietur vobis Dominus Deus vester. Omnis anima quae afflicta non fuerit in die hoc peribit de populis suis; et quae operis quippiam fecerit, delebo eam de populo suo, nihil ergo operis facietis in eo; legitimum sempiternum erit 108.0510A| vobis in cunctis generationibus et habitationibus vestris, sabbatumque requietionis est, affligetis animas vestras. Die nono mensis, a vespere usque ad vesperum, celebrabitis sabbata vestra. Ostendere propitiationem nobis, a peccatis videlicet liberationem in humilitate et afflictione animae acquiri, legislator desiderat. Hanc autem agere a vespera debemus, id est, ex ipsa poenitentia sic incipientes, quia et Christus initium suae praedicationis poenitentiam fecit; sed poenitentiae vitam bonam superaedificare, perfectamque, et virtutibus consummatum necesse habemus, et propterea subdidit: Et offeretis holocaustum Domino: omne opus non facietis in tempore diei hujus. In holocaustomate quidem consummatam vitam et perfecte inhaerentem Deo, in non 108.0510B| faciendo autem omne opus terrenorum operum abstinentiam ostendit. Ergo et nimis consequenter addidit: Quia dies propitiationis est, ut propitietur vobis Dominus Deus vester, utraque haec ostendens, quia et hoc est tempus ad propitiationem nobis a Deo donatum, in quo peccata nostra veniens Dominus diluit, et quia in quo haec exspectamus tempore, nihil debemus terrenorum agere. Deinde legem protrahens, et Christo advocationem praebens, qui dixit: Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris (Matth. XI), ait: Omnis anima quae afflicta non fuerit in die hoc peribit de populis suis, neque enim sequitur Christum qui haec sancivit, et in tantum semetipsum humiliavit, ut Paulus de 108.0510C| eo diceret: Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis (Philip. II), sed et qui operis quippiam fecerit, delebo eum de populo suo. Nihil ergo operis facietis in eo, legitimum sempiternum erit vobis in cunctis generationibus et habitationibus vestris. Sic hoc dixit, tanquam si populo Judaeorum praeceptum sit; sic autem se non habet, omnibus enim lex communis est, quia et ad omnes Dominus dicebat: Operamini non cibum qui perit; nihil volens nos operari terrenum. Bene ergo et sapienter custodiam vocationis perducere ad majorem contemplationem volens, addidit: Sabbatum requietionis est, vel sicut Septuaginta: Sabbata sabbatorum erunt vobis, ut per hoc intelligibile intelligamus sabbatum, 108.0510D| quod Judaeorum excedebat infirmitatem, quemadmodum et Sancta sanctorum, propter quod eis nec sabbata erant, sed et Canticorum cantica: non intelligunt enim eorum quae ibi scripta sunt virtutem. Et omne quod secundum legem Anagogen recipit, hoc excedere Judaeorum mensuras intelligamus. Jam autem vide quibus sermonibus usus est: Et affligetis animas vestras, die nono mensis a vespero usque ad vesperum celebrabitis sabbata vestra. Recapitulat enim humilitatis verbum, quia frequenter illud Christus docuit, quasi coronam autem illam et basim virtutem, atque subsistentiam apostolis constituit. Inquisitus enim, quis major est in regno coelorum, respondit, quicunque humiliaverit se, 108.0511A| et reliqua. Quod autem dixit: A vespero usque ad vesperum, aperte volentis est semper superfluorum et vanorum vacationem studeri, unde et Dominus nec causam dicere concedit: praecepit enim neque de tunica, neque de veste litigari, sed nec cogitari quid comedatur, aut quid bibatur, aut quid vestiatur; verum ipse docens et sabbatorum annuntians sabbatum, in quo omne opus cessat, et sola quae Dei sunt ostenduntur, sola corriguntur quae utilia sunt atque expediunt animae. Sequitur: Et locutus est Dominus ad Moysen dicens: Loquere filiis Israel: A quintodecimo die mensis hujus septimi, erunt feriae tabernaculorum septem diebus Domino; dies primus vocabitur celeberrimus atque sanctissimus. Omne opus servile non facietis, et 108.0511B| septem diebus offeretis holocausta Domino. Dies quoque octavus erit celeberrimus atque sanctissimus et offeretis holocaustum Domino: Est enim coetus atque collectae: omne opus servile non facietis in eo. Hic superare sapientiam saeculi et transitorium ejus nosse, et temporale, non solum ait legislatorem significare, sed et oportere oculum habere ad saeculum futurum. Hoc ergo et per numerum et per tabernacula, sine aliqua dubitatione, invenies figuratum. Quintadecima siquidem die inchoari festivitatem praecepit. Ex septem autem et octo hic est numerus compositus, quorum unus quidem praesens saeculum, alter autem figurat futurum. Unde et festivitatem septem diebus consummari praecipiens, alios rursus dies celeberrimos 108.0511C| atque sanctissimos commemoravit, et nec denumeravit eam cum septem; sed posuit sequentem et semotam ab aliis, sicut futurum saeculum sequitur quidem praesens, aliud autem quam hoc est. Septem ergo diebus festivitatem tabernaculorum appellavit: quicunque enim, ut tabernaculo, praesente mundo utitur, hic festivitatem in eo habere et laetari propter futuri exspectationem potest. Et quicunque scit, quia si terrena domus habitationis hujus dissolvatur, aedificatio non manu facta eum in coelis suscipit. Primam autem septem dierum celeberrimam atque sanctissimam appellavit: qui enim scit praesentibus tanquam tabernaculo uti, prima dies, id est, initium et principium a sanctificatione vocationis incipit. Propterea et nimis consequenter ait: 108.0511D| Omne opus servile non facietis, quia nulli in saeculo serviunt qui tanquam tabernaculum et transitoria ea quae in eo sunt intendunt. Sed et septem diebus holocausta offerri praecepit, ostendens oportere per omne tempus perfectam conversationem sequi; quando ergo sic praesentem vitam percurrimus, tunc celeberrimum atque sanctissimum octavum diem, saeculum videlicet futurum habemus, vocante nos in praeparata sanctis bona eo qui nos et in hac conversatione vocavit. Nam Septuaginta sic ediderunt: Dies octavus vocalis, sanctus erit. Tunc ergo offerimus holocaustum Domino, quae hic praeparaverimus: Est enim coetus atque collectae, vel sicut Septuaginta, egressus est, quia hinc exitus, illic 108.0512A| habitatio est, sicut Paulus ait: Cupio dissolvi et esse cum Christo (Phil. I). Omne opus servile non faciemus, quia sicut angeli Dei tempore illo erimus. Sed et hoc nota quomodo eadem de primo et octavo dicit, quia unum quodammodo utraeque virtutes sunt: resurrectionis quippe dies, quae est substantia futuri saeculi, initiumque ejus et basis. Primus quidem sicut principium in Christo conversationis et exordium futurorum est, octavus autem, ut qui praesenti succedit saeculo, quem septimus numerus figurare dicitur. Hae sunt feriae Domini, quas vocabitis celeberrimas atque sanctissimas, offeretisque in eis oblationes Domino, holocausta et libamenta, juxta ritum uniuscujusque diei, exceptisque sabbatis Domini donisque vestris, 108.0512B| et quae offeretis ex voto, vel quae sponte tribuetis Domino. Vide illas Apostolicas voces: Semper gaudete, sine intermissione orate, in omnibus gratias agite. Consona videntur esse haec praesentibus Mosaicae sanctionis verbis. Ecce enim festivitates quasdam praecipuas legislator exponens, quas et celeberrimas atque sanctas nominavit, permiscuit eis quotidiana libamina et sacrificia: Hae sunt enim, inquit, feriae Domini quas vocabitis celeberrimas atque sanctissimas. Et cum oporteret hanc aut illam dicere, non sic dixit, sed subdidit: Offeretisque in eis oblationes Domino holocausta et libamenta juxta ritum uniuscujusque diei. Et ipse nos gaudere et festivitatem agere et sine intermissione orare vult: hoc est enim quotidiana libatio, et sacrificium sive holocaustum, quae 108.0512C| tunc offerre possumus, quando corpora nostra hostiam vivam Deo exhibuerimus, et membra nostra quae sunt super terram mortificaverimus, paratique fuerimus ire ad Deum, cum Paulo dicentes: Ego enim jam delibor, et tempus resolutionis meae instat. Nam propter hoc addidit: Exceptisque sabbatis Domini, donisque vestris, et quae offertis ex voto, vel quae sponte tribuitis Domino, aperte illud tradens, quia super declinationem malorum (hoc enim est sabbatum), et super alias justitias quas Deo secundum tempus promittimus: aliquando enim ei jejunium, aliquando possessionum oblationem, vel in periculis venientibus nobis vel voluntarie promittimus. A quinto decimo ergo die mensis septimi quando congregaveritis omnes fructus terrae vestrae, celebrabitis 108.0512D| ferias Domini septem diebus. Die primo et die octavo erit sabbatum, id est, requies. Sumetisque vobis die primo fructus arboris pulcherrimae, spatulasque palmarum, et ramos ligni densarum frondium, et salices de torrente, et laetabimini coram Domino Deo vestro, celebrabitisque solemnitatem ejus septem diebus per annum. Legitimum sempiternum erit in generationibus vestris, mense septimo festa celebrabitis, et habitabitis in umbraculis septem diebus. Omnis qui ex genere est Israel manebit in tabernaculis, ut discant posteri vestri quod in tabernaculis habitare fecerim filios Israel cum educerem eos de terra Aegypti, ego Dominus Deus vester. Locutusque est Moyses super solemnitatibus Domini, ad filios Israel. 108.0513A| A quintodecimo ergo die mensis septimi. Esse mensem septimum completionem sive plenitudinem temporum diximus: quintusdecimus autem ut pote ex septem et octo constans, evangelicam praedicationem quae ex praesenti vita et futura consistit significat, hanc componens, illam praeparans, quando congregaverimus omnes fructus terrae, ab operibus videlicet terrenis cessantes, festa celebremus septem dies, id est, totam nostram demus vitam in divina festivitate celebranda. Die autem primo requies, et octavo die requies. Non jam septimo cum numero septem dierum festivitatem agi proposuisset, sed octavo. Primum quidem, quia his qui secundum litteram legem tenent, festivitatem celebrare non licet: novo enim segregatus est populo, qui scit legem 108.0513B| secundum spiritum accipere, et octavum honorare, quem diximus significare mortuorum resurrectionem. Secundo, quia unam virtutem habent et primus et octavus, qui enim octavus ipse et primus, quia ipse est principium futuri saeculi, deinde primus dies, qui est initium factae praedicationis in fine saeculorum, requiem continet: requiescere enim nos facit, cum nos a peccatorum laboribus liberat, per donum baptismatis. Hic autem legislator cum festivitatem praedicasset, septem dierum, primum ejus diem requiem appellavit. Tacet autem sequentes dies, ut per hoc significet oportere virtutibus operam dare. Deinde ad octavum diem transferat requiem, ostendens quia fidelis et servientis legi Dei vera requies futuri saeculi est: quid ergo nos in tota vita operari, 108.0513C| et unde inchoare operationem oportet. Sumetisque vobis die primo, fructus arboris pulcherrimae, spatulasque palmarum, et ramos ligni densarum frondium, et salices de torrente, et laetabimini coram Domino Deo vestro, celebrabitisque solemnitatem ejus septem diebus. Quod oporteat per omnem vitam virtutibus operam dare, quas in fructibus et ramis praedictorum lignorum significavit, ipse numerus septem dierum absque ulla dubietate confirmat. Quia vero ex ipsa inchoare debemus vocatione, ex qua praedicta est Christi intelligibilis requies, quae prima est festivitatis dies, manifestum est, quem diem quidem superius appellavit requiei: nunc autem in eo, fructus arboris pulcherrimae sumere praecepit, illos videlicet quos in primo psalmo 108.0513D| David cantavit: Et erit sicut lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo (Psal. I). Sumere autem et palmarum spatulas, id est, juvenescentia justitiae genimina: Justus enim sicut palma florebit, ut David dixit (Psal. XCI): sed quia de palma nihil est, quemadmodum nec de eis qui juste vivunt, quod respui possit: sume et ramos ligni densarum frondium. Omnes quidem virtutum fructus, maxime autem misericordiam: oportet enim eam esse continuam et permanentem, quod Ecclesiastes commendans: Oleum, inquit, de capite tuo non deficiat (Eccle. IX). Et in Proverbiis: Non dicas, vade et revertere et crastina dabo tibi, cum statim possis 108.0514A| dare. Sume et salices; et secundum Septuaginta, at non ramos, id est, continentiae castique [ ἄγνου] conjugii; salix enim continentiam signat, quia fructum non facit, sicut nec continentes qui sunt veri eunuchi, qui castraverunt se propter requiem coelorum, fructum quemlibet sensibilem faciunt; ad quos Deus per Isaiam prophetam dicit: Non dicat eunuchus, quia lignum aridum ego sum, quia dabo eis in domo mea, et in muris locum, et nomen melius quam a filiis et filiabus, nomen sempiternum dabo eis (Isa. LVI). Dicimus autem salicem gerere etiam orationis, necnon poenitentiae figuram: sic ergo et illud quod a David dictum est, intelligamus: Super flumina Babylonis illic sedimus et flevimus dum recordaremur 108.0514B| tui, Sion. In salicibus in medio ejus suspendimus organa nostra (Psal. CXXXVI). Orationis enim et poenitentiae lacrymae. De quibus ait Isaias: Sicut salices super praeterfluentes aquas (Isa. XLIV). Sed haec de torrente sumere, de praesenti videlicet vita, torrens enim propter transitum, sive decursum, simul autem et propter hiemem quam habet diversarum tentationum atque tribulationum recte nominatur: ita ut David de Christo diceret, qui et ipse de mundo et de ejus tribulationibus, ut pote similis nobis effectus gustavit: De torrente in via bibet, propterea exaltavit caput (Psal. CIX): exaltavit enim in cruce pendens, crucifigitur autem, quia ex nostro torrente bibere semel elegit. Qui ergo haec agit, septem diebus, totum videlicet 108.0514C| tempus, laetari potest: sed laetari ante Dominum, non impiorum et peccatorum gaudio: Non est enim gaudere [pax] impiis dicit Dominus (Isa. XLVIII), quippe qui in voluptatibus et corruptionibus festivitatem habent: sed in Domino laetari. Quid est autem coram Domino laetari? id est, in eo credere et pro eo pati. Celebrabitisque festivitatem ejus septem diebus per annum, legitimum sempiternum erit in generationibus vestris. Mense septimo festa celebrabitis, et habitabitis in umbraculis septem diebus, ut toto praesenti saeculo, quemadmodum tabernaculo utamur. Sic enim id Ezechias appelavit dicens: Quievit generatio mea, ablata et convoluta est a me, quasi tabernaculum pastorum. Non enim transitum vel decursum ejus ignoramus, divitias congregantes vel 108.0514D| domos magnas aedificantes. Sed quemadmodum Paulus ait intendamus: Quia tempus breve est, ut ementes sicut non ementes simus, et possidentes quasi non possidentes, et utentes mundo hoc ut non utentes, praeterit enim figura hujus mundi. Omnis qui ex genere est Israel, manebit in tabernaculis, ut discant posteri vestri, quod in tabernaculis habitare fecerim filios Israel cum educerem eos de terra Aegypti. Ego Dominus Deus vester. Vides quia figurae hae populo Judaeorum, et imagines majorum mysteriorum data sunt? Et propterea habitare in tabernaculis, et tabernaculorum festivitatem celebrare jussi sunt, ut non obliviscerentur liberationis Aegyptiae, sed hoc quidem secundum litteram. Spiritaliter 108.0515A| autem, ut reminiscamur, quia de intelligibili Aegypto liberati sumus, id est, ab intelligibilis Pharaonis servitute, quae est secundum corruptionem laterum praesentis saeculi, qua si quis plene carere vult, in tabernaculis habitet, Deum suum imitans dicentem: Vulpes foveas habent, et volucres coeli nidum: Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet (Matth. VIII; Luc. IX). Manebit autem omnis qui ex genere Israel est, sive secundum Septuaginta, indigena, id est, vere nobilis, verus Israelita, Abrahae haeres, qui patriam et genus et domos paternas reliquit, et in tabernaculis cum Isaac Jacob cohaeredibus promissionis habitat. 108.0516A| Quia autem non septem tantum diebus habitare in tabernaculis verum Israelitam legislator vult, sed per hunc numerum omnem vitam significat, filii Jonadab, filii Rechab, et ea quae de eis scripta sunt per Jeremiae prophetiam docent. Habet enim sic: Et obedivimus voci Jonadab filii Rechab patris nostri in omnibus, quae praecepit nobis, ita ut non biberimus vinum cunctis diebus nostris, nos et mulieres nostrae, filii et filiae nostrae, et non aedificaremus domos ad habitandum et vineam et agrum et sementem non habuimus, sed habitavimus in tabernaculis et obedientes fecimus juxta omnia quae praecepit nobis Jonadab pater noster (Jerem. XXXV). LIBER SEPTIMUS. CAPUT PRIMUM. De oleo offerendo ad concinnandas lucernas in tabernaculo Domini. 108.0515| (CAP. XXIV.) Locutus est Dominus ad Moysen dicens: Praecipe filiis Israel, ut offerant tibi oleum de olivis purissimum ac lucidum ad concinnandas lucernas jugiter extra velum testimonii in tabernaculum foederis, ponetque eas Aaron vespere usque in mane coram Domino, cultu rituque perpetuo, in generationibus vestris: Super candelabro mundissimo ponentur semper in conspectu Domini. Candelabrum dicimus esse Evangelicam conversationem in qua Christus lucernae modo splendere virtutes fecit. Nemo enim, inquit, accendens lucernam ponet eam sub modium, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo 108.0515C| sunt (Matth. V). His lucernis oleum additur eleemosyna, quia et jejunium et virginitas et oratio et justitia et omnis actio bona, per misericordiam dilectionis pauperum irrigantur, et custodiuntur inexstinguibiles: quod manifestant lampades quinque fatuarum virginum, quae quia dilectionis pauperum minus habuerunt oleum, a sponso exclusae sunt (Matth. XXV). Sed oportet oleum esse olivarum purissimum, ut non ex injustitia neque ex rapacitate dilectioni pauperum serviamus, neque ad ostentationem; de olivis autem est, si ex bonis laboribus et ex justitiae pecuniis vel possessione perficiatur, hae enim olivae umbrosae et fructuosae recte appellantur: lucidissimum autem, ut non pro gloria humana eleemosynam faciamus. Oportet ergo lucernam hanc 108.0515D| semper accendi extra velum videlicet corporis Christi, hoc enim esse intelligibile velum per multa praecedentia demonstratum est: In tabernaculo autem foederis sive ut Septuaginta, testimonii, id est, in coelo, in quo habitare Deum manifestum est, Utrumque ergo a legislatore dictum est: si enim quaecunque facimus pauperibus, haec tanquam sibi facta is, qui propter nos factus est pauper, imputat, recte ante corpus Dominicum lucernae eleemosynae incenduntur; sed tamen et in coelo, ibi enim suos thesauros, misericordes praemittunt. Propter quod succendat eam Aaron, sive secundum Septuaginta, 108.0516B| et filii ejus: Christus enim qui est verus sacerdos, pauperum compassionem cepit, imitantur autem eum, quicunque ejus lucrari adoptionem volunt. Ponetque eas Aaron, vel sicut Septuaginta, incendent eas Aaron et filii ejus a vespere usque mane, id est, sine cessatione, quia et Salomon dicebat: Oleum de capite tuo non deficiat (Eccle. IX), ut oporteret eleemosynae lucernam incendere continue ostendens. Et hoc ipsum coram Domino, sicut ipse Dominus dixit: Te autem faciente eleemosynam, nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua, ut eleemosyna tua sit in abscondito, et pater tuus qui videt in abscondito reddet tibi (Matth. VI). Hanc legem habeamus cultu, rituque perpetuo, in generationibus nostris. Super candelabro mundissimo, 108.0516C| id est, Evangelicam conversationem, secundum quod jam diximus. Ab omni enim haec ironia et hypocrisi munda est, ut pote lucernas eleemosynae ante Dominum, et non ante homines incendens. Usque mane autem incendamus, in praesenti videlicet saeculo, quando enim mane illuxerit futuri saeculi, jam non est tempus orationis, et eleemosynae, quod aperte significans Salomon ait: Ne dicas amico tuo, vade et revertere, et crastino dabo tibi, cum statim possis dare, nescis enim quid superventura pariat dies (Prov. XXVII): id est, festina, et non differas, ne forte deducaris ad loca in quibus operari tempus non habes, sed rationes illic necesse sit reddi, de his quae hic operati fuerimus. Praeterea nobis solvere tempus est legislatoris intellectum: candelabrum 108.0516D| mundum quidem, quia peccatum non habuit, nec dolus inventus est in ore ejus, candelabrum autem, quia ipse est lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Joan. I). Super hoc incenditur lucerna Spiritus sanctus: igneus enim est substantia et operatione, unde in specie ignearum linguarum super discipulos descendit. Huic purissimum oleum offerre, id est, vitam mundam, debemus, scientes quod non omnium est incendere illum, sed solius intelligibilis Aaron et filiorum ejus: Christus enim ipse plenus erat Spiritu dicens: Spiritus Domini super me, propter quod unxit 108.0517A| me (Isa. LX), super quem in specie columbae de coelo descendebat; sed et: Ignem veni mittere super terram, et volo ut accendatur (Luc. XII). Cum hujus lucernae ignem significaret, dicebat, nam et ipse filiis suis tradidit, quando insufflans apostolis dicebat: Accipite: Spiritum sanctum, et caetera (Joan. XX). Sed lucerna ista aliter non incenditur nisi per vitam mundam et per conversationem lucidissimam sive claram, qui autem talis non est, spiritus in eo exstinguetur: neque enim sine causa Paulus contestabatur: Spiritum nolite exstinguere (I Thes. V), in nobis esse incendere ejus operationem, et exstinguere, aut studentes ea quibus incendatur, aut negligentes evidenter ostendens. CAPUT II. De simila exhibenda, ad faciendos panes propositionis. (IBID.) Accipies quoque similam et coques ex ea duodecim panes, qui singuli habebunt duas decimas, quorum senos altrinsecus super mensam purissimam coram Domino statues, et pones super eos thus lucidissimum, ut sit panis in monumentum oblationis Domini. Per singula sabbata mutabuntur coram Domino, suscepti a filiis Israel foedere sempiterno, Eruntque Aaron et filiorum ejus, ut comedant eos in loco sancto, quia Sancta sanctorum est, de sacrificio Domini jure perpetuo. Memento mysticae mensae, de qua nulli sumere praeceptum est, excepto intelligibili Aaron, id est, Christo: ipse enim eam primus initiavit, sed et filiis ejus, qui ab eo facti sunt christi et induti sunt eo, quam tamen comedere in loco 108.0517C| sancto jussi sunt. Est vero et Sanctum sanctorum, ut sanctificationem habeant praecipuam, et indispicabilem. Illi panes fient ex duabus decimis: Dei enim et hominis sunt ejusdem, in utroque perfecti. Ponuntur seni altrinsecus, mystica mensa ponitur quidem hic, ponetur etiam in futuro saeculo. Sex autem panes, positio una, quia perfectus quidem numerus, sicut et mysterium ipsum perfectum et perfectos facit eos qui hoc fruuntur, in sex autem diebus haec visibilis facta est creatura, sextaque die homo productus est, propter quem Christus mysticam praeparavit mensam. Verumtamen et omnes simul recte duodecim panes sunt, quia primi Dominicam coenaverunt apostoli, qui erant duodecim numero. (Ex Adamantio.) Possumus vero et aliter 108.0517D| dicere: Omnis sermo Dei panis est, sed est differentia in panibus; est enim aliquis sermo qui ad communem proferri possit auditum, et edocere plebem de operibus misericordiae ac totius beneficentiae, et iste est panis qui communis videbitur. Est vero alius qui secreta contineat, et de fide Dei vel rerum scientia disserat; iste panis mundus est, et ex simila confectus; iste in conspectu Domini semper ponendus est, et super mensam mundam proponendus; iste solis sacerdotibus sequestratus est, et filiis Aaron aeterno munere condonatus. Verum ne putes haec nos propriis sensibus excogitata narrare, et non divinis observasse voluminibus, proferam tibi de Scripturis quomodo apud diversos 108.0518A| viros panis diversitas pro merito uniuscujusque servata est. Refertur in Genesi (Capp. XVIII, XIX) quod Abraham patriarcha angelos suscepit hospitio, similiter autem et Lot; sed Abraham, qui meritis praecellebat, panes ex simila apposuisse describitur, quos et eucrifias [ εὐκρυφὰς] id est, occulta sacre conditos, nominavit: Lot vero, eo quod non habuit similam, ex farina panes hospitibus apposuit, non quod ita pauper esset ut non habuerit similam, qui in divitiis non inferior patruo scribitur, sed utriusque meritorum differentia per haec designatur indicia, quod is quidem cui erant a Domino mysteria revelanda, et ad quem dicebatur: Num celabo a puero meo Abraham quod facturus sum? qui imbuendus erat et edocendus de occultis et secretis 108.0518B| Dei, ille panes ex simila scribitur habuisse; ille vero ad quem nihil sacramenti deferebatur, sed ratio praesentis salutis et vitae, panes communes ex sola farina scribitur habuisse confectos. Et tu ergo, si habes scientiam secretorum, si de fide Dei, de mysterio Christi, de sancti Spiritus unitate potes scienter cauteque disserere, panes ex simila offeres Domino; si vero communibus uteris ad populum monitis, et moralem scis tantummodo locum tractare qui ad omnes pertinet, communem te obtulisse noveris panem. Sed videamus jam quae sit confectio in istis panibus propositionis qui ante Dominum poni semper jubentur. De duabus, inquit, decimis sit panis unus; duas quidem decimas dixit, sed cujus mensurae sint istae decimae non comprehendit, 108.0518C| cum utique consequens fuisset, si de quantitate similae volebat agnosci, ipsam cujus duas decimas sumi jubebat, nominare mensuram. Quae ergo ista res est, cujus mensura et modus nec comprehendi potuit, nec nominari? Decimus numerus ubique perfectus invenitur, totius enim numeri ex ipso ratio et origo consurgit. Competenter igitur auctor et origo omnium Deus sub hoc numero videtur ostendi. Jam si in Ecclesia de solo Patre loquar, et ipsius solius laudes proferam, unius decimae panem feci; aut si de Christo solo fecero sermonem, et ipsius enumeravero passionem, et resurrectionem praedicavero, unius decimae obtuli panem. Si vero dixero quia Pater semper cum Filio ejus, et ipse facit opera sua, vel etiam si dixero quia Pater in 108.0518D| Filio est, et Filius in Patre, et qui videt Filium, videt et Patrem, et quia Pater et Filius unum sunt, ex duabus decimis similae mundae obtuli unum panem, panem verum qui vitam dat huic mundo (Joan. VI). Haeretici non faciunt de duabus decimis unum panem, negant enim creatorem Deum Patrem Christi esse, neque Vetus et Novum Testamentum unum faciunt panem, et unum Patrem in utroque Instrumento profitentur; nos autem in Lege et Evangeliis unum atque eumdem inesse sanctum Spiritum dicimus, et isto quoque modo ex duabus decimis unum panem propositionis offerimus. Qui ergo separant Christum a creatore Deo Patre suo, haeretici et Judaei, qui solum Patrem recipiunt, et Verbum sapientiam 108.0519A| ejus Christum non recipiunt, non faciunt ex duabus decimis unum panem. Nos autem mensurae quidem ipsius, id est, substantiae nomen vel rationem comprehendere aut invenire non possumus: confitentes tamen Patrem et Filium, unum facimus panem ex duabus decimis, non ut panis unus ex una decima fiat, et alius ex alia, ut sint ipsae duae decimae separatae, sed ut sint duae istae decimae una massa et unus panis. Quomodo duae decimae una massa fit? quia non separo Filium a Patre, nec Patrem a Filio: Qui enim videt me, inquit, videt et Patrem (Joan. XIV). Fiunt ergo panes singuli ex duabus decimis, et proponuntur duabus positionibus, id est, duobus ordinibus. Si enim una positio fieret, confusus et permistus esset sermo de 108.0519B| Patre ac Filio, nunc autem unus quidem est panis, una enim est voluntas, et una substantia, sed duae sunt positiones, id est, duae personarum proprietates: illum enim Patrem qui non sit Filius, et hunc dicimus Filium qui non sit Pater, et hoc modo duas decimas in uno pane servamus, et duas positiones ante Dominum profitemur. Sed revera magni, ut ita dicam, cujusdam pictoris, et valde artificis est, diligenter istas servare mensuras, et ita temperare de Patre et Filio sermonem, conjungere ubi oportet, et rursum ubi competit separare, ut neque duae mensurae aliquando desint, neque unquam non unus panis appareat. Duodecim ergo panes ex ista simila fieri mandantur, secundum numerum tribuum quae tunc erant carnalis Israel, in quo mihi videtur forma totius 108.0519C| naturae rationabilis contineri: duodecim namque putantur esse generales ordines rationabilis creaturae, quorum figura erat in illis duodecim tribubus, in quibus erat unus quidam ordo regalis, qui Judas nominatur; alius erat ordo sacerdotalis, et Levi appellatur; erat et alius erat ordo Judae vicinus, qui Benjamin dicitur, in quo ordine templum Dei et altare collocatum est; alius ordo Issachar, et Zabulon, et Ephraim, aliique quos nominatim designat Scriptura divina, quorum rationem non est hujus temporis explicare. Est tantum uniuscujusque tribus vel ordinis panis ante Dominum, et licet sit aliqua tribus quae non ex libera, sed ex concubina Israel descendat, et ex parte libera, ex parte servilis sit, tamen pro omnibus ex duabus decimis panis proponitur 108.0519D| ante Dominum, et in universis duae decimae similaginis constant. Proponi autem jubentur ante Dominum super mensam mundam. Quis est nostrum qui ita habeat mensam mundam, ut panes super eam Domino offerantur? In istius corde, in istius mente Domino panes offeruntur. Ad hujus potentis mensam si sedeas coenaturus intelligibiliter, intellige quae apponuntur tibi (Prov. XXIII), hoc est spiritaliter adverte quae dicuntur ab eo, ut et tu facere possis quod additur. Ait enim: Sciens quia talia te oportet praeparare. Super hos, thus lucidissimum ponitur, sive, ut Septuaginta, etiam sal, sed thus prius; gratiarum enim actionem, id est, oblationem, quae principatum tenet in Dominica coena significat thus, non solum 108.0520A| quia immolatur Deo, sed quia et multas, sicut dicunt medici, sanat oculorum aegritudines. Sal autem apostolorum doctrinam significat, ad quos dicitur: Vos estis sal terrae (Matth. V). Recte autem in multis locis mysticae mensae ipsi apostoli et doctrina eorum ponuntur, quia quemadmodum ipsis Dominus, sic ipsi nobis divinae coenae communionem tradiderunt. Duodecim ergo panes in mensa tabernaculi, duodecim sunt apostoli, et omnes doctrinae illorum sequaces in Ecclesia, qui quoniam usque ad consummationem saeculi populum Dei alimoniis verbi reficere non desinunt, panes duodecim propositionis nunquam de mensa Domini recedunt. Et bene iidem panes, non de qualibet farina, sed de simila fieri jubentur, quia nimirum quicunque aliis verbum vitae ministrant, 108.0520B| primo ipsos necesse est virtutum frugibus operam dare, quatenus ea quae praedicando admonent, etiam faciendo commendent. Bene etiam iidem panes seni altrinsecus super mensam statui praecipiuntur, propter concordiam scilicet charitatis et societatis; nam et Dominus binos ad praedicandum discipulos misisse perhibetur, figuraliter insinuans quia sancti doctores nunquam ab invicem vel in assertione veritatis, vel in affectu dilectionis discrepant. Et thus lucidissimum super panes ponitur, in monimentum oblationis Domini, quando piae sanctorum actioni ac doctrinae oratio pure superadditur, quo per haec utraque rite sociata, semper memoria sacrae oblationis in conspectu summi arbitri appareat. Bene autem per singula sabbata panes coram 108.0520C| Domino mutari mandantur: panes namque per sex dies operando in mensa Domini fuerant positi; sabbato novis mutantur, cum doctores quique sanctae Ecclesiae, completo tempore sui sancti laboris, aeterna in coelis quiete remunerantur, et alios post se in idem opus laborandi in verbo sub ejusdem spe retributionis relinquunt. Coquebantur autem panes ante sabbatum, ut Josephus scribit, duo et duo divisim ante sabbatum, et sabbato mane oblati super sacram mensam ponebantur seni, ad alterutros conversi, duabus pateris aureis superpositis thure plenis, quae permanebant ad aliud sabbatum, et tunc pro illis alii deportabantur; illi vero sacerdotibus exhibebantur, et thure incenso in igne sacro in quo omnia holocausta fiebant, aliud thus super alios panes adjiciebatur. Imponebantur 108.0520D| ergo panes sabbato in mensa Domini, ea utique intentione ponentium, ut transacto sabbato ibidem per septem operandi dies manerent, his quoque transmissis, altero superveniente sabbato, in refectionem summi sacerdotis et filiorum ejus consummarentur: quia nimirum in primordio nobis Deo devotae conversationis accipienda requies, et vita aeterna promittitur, ea tamen conditione, ut per labores et opera bonae vitae temporalis ad eam pertingere debeamus. (Ex Hesychio.) Solumque Aaron et filios ejus hujus cibi esse participes praecepit, comedere non ubique, sed in loco sancto; sit autem nobis locus sanctus, prius quidem aula Dei, deinde nostra corpora, quando sunt a pollutionibus munda, 108.0521A| ita ut et nobis conveniant haec Pauli verba, templum enim Dei sanctum est, quod estis vos. Insuper elevans ejus gloriam et mysterii dignitatem efferens in sublime, addidit: Sanctum sanctorum est, de sacrificio Domini jure perpetuo. Ergo sancta est quidem oratio, sancta divinae Scripturae lectio et interpretationis ejus auditio; sancta sunt, ut breviter dicam, omnia quae in Ecclesiis Dei secundum legem ejus dicuntur et aguntur. Sancta autem sanctorum de sacrificio Domini, de omnibus videlicet quae offeruntur et aguntur ad ejus gloriam, mensa est quam de sacrificio suo Christus proponit. CAPUT III. De blasphemo quomodo ex Domini praecepto morti adjudicatus sit. (IBID.) Ecce autem egressus filius mulieris Israelitidis, quem pepererat de viro Aegyptio inter filios Israel, jurgatus est in castris cum viro Israelita. Cumque blasphemasset nomen Domini, et maledixisset ei, adductus est ad Moysen. ( Vocabatur autem mater ejus Salamith, filia Dabri de tribu Dan. ) Miseruntque eum in carcerem, donec nossent quid juberet Dominus. Qui locutus est ad Moysen dicens: Educ blasphemum extra castra, et ponant omnes qui audierunt manus suas super caput ejus, et lapidet eum omnis populus. (Ex Adamantio.) Duos ergo Scriptura proposuit litigantes, unum ex integro Israelitam, qui litigavit quidem, sed non peccavit; istum vero cujus peccatum designat, maxima ex parte istum 108.0521C| esse Aegyptio genere indicat adversum quem litigat Israelita: et forte competenter et rationabiliter litigat. Nam et in Exodo Israelita superat, et Aegyptius cadit. Igitur et ego hodie si veritatem defendam, si pugnem pro ecclesiastica fide adversum eum qui ex parte quidem credit Christo, et recipit Scripturas, sed non integre sensum earum, nec fideliter recipit, litigo adversum eumdem qui ex matre quidem Israelita est, ex patre vero Aegyptius. Si qui ergo et fidei credulitate et professione nominis Christianus est et catholicus, iste ex utraque parte Israelita est: qui vero professione quidem Christianus est, intellectu autem fidei haereticus et perversus est, iste matrem quidem Israelitidem, patrem vero Aegyptium habet. Quomodo ergo hoc accidit? Cum 108.0521D| Scripturas quis legit, et litteram quidem sequitur, intellectum vero repudiat spiritalem, hic matrem quidem Israelitidem habet, id est litteram, sensum vero quia spiritalem non sequitur, sed carnalem, iste est ei Aegyptius pater, et ideo adversum catholicum litigat eum qui ex utraque parte Israelita est, quia et secundum litteram Israelita est, et secundum spiritum Israelita non est, sicque secundum litteram quidem Israelita est, secundum spiritum vero Aegyptius. Quid ergo est utrisque litigantibus necessarium? Ille qui carnalem sequitur sensum, tanquam de Aegypto genus ducens, nomen nominat et maledicit: nominat enim nomen Dei, et cum maledicto nominat, negat enim eum creatorem esse 108.0522A| mundi, negat esse patrem Christi. Nos vero qui ex utroque genere Israelitae sumus, et litteram et spiritum in Scripturis sanctis defendimus, et litigamus adversum eos qui ex media parte Israelitae videntur, et dicimus quia neque secundum litteram maledici oportet, neque secundum spiritalem intelligentiam blasphemari, maledicus enim non solum in Deum, sed etiam in proximum, apostoli Pauli sententia a regno Dei excluditur. Vide enim quomodo dicit Apostolus: Nolite errare, neque fornicarii, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque maledici, regnum Dei possidebunt (I Cor. VI). Videte inter quae crimina, inter adulteros, inter masculorum concubitores, inter avaros, quos alibi dicit, idolis servientes, 108.0522B| etiam maledicos posuit, et a regno Dei cum illis pariter exclusit. Videant ergo si qui os suum quotidiana pene consuetudine hoc vitio insuescunt, quid eis periculi immineat; putantes aut leve et facile hoc esse peccatum, non facile cavent: sed considerent Apostolum, quomodo maledicum a regno Dei excludit, et Deus per Moysen, quomodo maledicum puniri jubet. Unde et ego valde admiratus sum quod in hoc loco quem habemus in manibus Scriptura non aperte designavit quia iste qui ex Aegypto genus ducit maledixerit Deum, sed tantum posuit quia nominans maledixerit, et reliquit in medio, vel de Deo, vel de homine suspicandum. Unde mihi videtur idcirco noluisse aperte de Deo pronuntiare, ne de hominibus videretur dedisse licentiam, 108.0522C| et ideo vel de Deo, vel de homine siluisse, ut de utroque caveretur. Verum quoniam sententiam Apostoli proposuimus qua dicit maledicos a regno Dei excludendos, aliquid exposcit iste sermo solatii, ne omnimodis desperationem videamur indicere his qui quotidiana pene maledicendi consuetudine rapiuntur, et ori suo adhibere custodiam vel ostium negligunt. Promissionis futurae non unus est modus, neque simplex species, sed sicut docuit ipse Dominus in Evangelio cum beatos dicit pauperes spiritu, et ipsorum affirmat esse regnum coelorum, et iterum beatos dicit mites, nec tamen eis coelorum regna, sed terrae haereditatem promittit; dicit beatos et pacificos, sed ne ipsis quidem regnum coelorum dedit, filios tamen eos Dei esse pronuntiat, et cum diversis 108.0522D| diversa repromittat, omnes beatos dicit qui ad promissa perveniunt, non tamen omnibus coelorum regna concessit. Potest ergo fieri ut aliquis in caeteris forte operibus et actibus emendatus sit et perfectus, subripiatur ei tamen in oris vitio lapsuque sermonis; huic, etiamsi secundum Apostoli sententiam negantur regna coelorum non tamen alterius beatitudinis abscinditur locus: verumtamen eo magis si qui in caeteris perfectus est, laborare etiam in hoc debet, ne ei subripiens pravae consuetudinis vitium, coelorum regna, quod est omnium beatitudinum culmen, eripiat, quamvis Dominus dixerit: In domo Patris mei mansiones multae sunt (Joan. XIV). Possumus adhuc addere etiam illud quod natura peccati similis 108.0523A| est materiae quae igni consumitur, quam aedificari Paulus apostolus a peccatoribus dicit, qui supra fundamentum Christi aedificant ligna, fenum, stipulam (I Cor. III). In quo manifeste ostendit esse quaedam peccata, ita levia, ut stipulae comparentur, cui utique ignis illatus diu non potest immorari; alia vero feno esse similia, quae et ipsa non difficulter ignis assumat, verum aliquanta tardius tanquam in stipulis immoretur; alia vero esse quae lignis conferantur, in quibus pro qualitate criminum diutinum et grande pabulum ignis inveniat. Ita ergo unumquodque peccatum pro qualitate vel quantitate sui poenarum justa persolvit. Verumtamen, quid opus est fidelibus et his qui cognoverunt Deum de poenarum qualitatibus cogitare? Quid opus est ligna, 108.0523B| quid fenum, quid vel ipsam stipulam fundamento Christi supraponere? Cur non aurum magis vel argentum, vel pretiosos lapides, pretioso supraponimus fundamento, ubi cum ignis accesserit, nihil inveniat quod absumat? Nam si accesserit ad stipulam, ex stipula favillas reddet et cineres; si vero accesserit ad aurum, aurum purius reddet. Haec nobis dicta sint pro his qui negligunt oris maledici consuetudinem resecare, qui etiamsi non ex corde maledicant, etiamsi non voto et animo iniquo proferant maledicta, tamen immunditiam labiorum secundum Isaiae (Isai. VI) verbum et inquinamenta oris incurrunt. Iste tamen, qui licet matre Israelitide, Aegyptio tamen progenitus est patre, exiit, et nominans nomen maledixit, de quo ego puto quod nisi 108.0523C| exiisset, non litigasset adversum verum Israelitam, nec nominans maledixisset. Exiit enim a veritate, exiit a timore Dei, a fide, a charitate, sicut superius diximus. Quomodo si per haec quis exeat de castris Ecclesiae, etiamsi per episcopi vocem minime abjiciatur, sicut e contrario interdum fit ut aliquis non recto judicio eorum qui praesunt Ecclesiae depellatur et foras mittatur, sed si ipse non ante exiit, hoc est, si non ita egit ut mereretur exire, nihil laeditur in eo, quod non recto judicio ab hominibus videtur expulsus, et ita fit ut interdum ille qui foras mittitur, intus sit, et ille foris sit qui intus retineri videtur. (Ex Hesychio.) Non oportet ergo Israelitae mulierem, et sapientiam spiritalis Scripturae, exteriori 108.0523D| sapientiae coire, ita ut et subjiciatur, et eum qui ex eis nascitur, videlicet eum qui ex utraque docetur, non solum filium Israelitidis, sed et filium Aegypti esse, cum sapiat videlicet quae Aegyptii sunt, et exteriori sapientiae se conjungat, et ea quae illinc sunt dogmata obtinere velit. Si autem aliquando hoc fiet, et quispiam talis fuerit inter filios intelligibilis fidelis Israel et in castris, quod est Ecclesia (quam Jacob in figura per somnium videns dicebat: Castra Dei sunt haec [Gen. XXXII] ); et qui est ex Israelitide et Israelita rixentur, qui magnus est et mundus, et qui se sapientiae Dei totum dedit et qui dicit sicut Paulus: Sapientiam loquimur inter perfectos, sapientiam autem non hujus mundi, nec principum 108.0524A| saeculi hujus qui destruentur (I Cor. II); rixentur autem de verbis aut dogmatibus contendentes, et blasphemaverit filius mulieris Israelitidis nomen (fit enim hoc quando is qui sapientia exteriori laesus est, mentionem facit Christi; vide enim quia nimis subtilitatem sequens legislator ait: Cumque blasphemasset nomen; quod autem tacet, necdum enim quando hoc sanciebatur erat notum, quia necdum natus erat is qui ex Virgine et Spiritu sancto incarnatus est, de quo dixit Gabriel: Et vocabis nomen ejus Jesum, ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum [Luc. I]; Paulus autem quantum sit hoc nomen ostendens ait: Et dedit ei Deus nomen super omne nomen, ut in nomine Jesu Christi omne genu flectatur coelestium, terrestrium, et infernorum 108.0524B| [Philip. II]]; quando ergo is qui in sapientia confidit et intendit exteriori, quae dicit parvum magnum et maximum et gradus, quod impossibile est, exquirit in Divinitate, blasphemaverit nomen Christi (blasphemat autem Filium qui eum patri dicit minorem), extra castra necessario expellitur, et ab Ecclesia educitur. Qui autem audierunt ponent manus suas super caput ejus, ostendentes per caput quia caput viri Christus, caput Christi Deus est, quia qui Filium blasphemavit, et Patrem in illo blasphemavit. Et lapidabit eum populus universus, qui occidunt, et disperdunt eum qui blasphemavit: sed et haec verba hujus sanctionis opportune nota, quomodo adduxerunt eum ad Moysen. Ipse autem non ex auctoritate agit, nec profert contra eum sententiam, sed 108.0524C| misit eum in carcerem ut dijudicaret per praeceptum Domini; nam Mosaica lex odio quidem habet etiam ipsa filium blasphemantis, quod manifestum est ex eo quod frequenter Trinitatis insinuat mysterium, non quidem aperte, nec sic plane de ea loquitur sicut Evangelium; et propterea eum ad judicium mandatorum Domini reservavit. Quorum autem? Illorum videlicet qui dicunt: Qui non credit in Filium, jam judicatus est (Joan. III). Et rursus: Si non credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris (Joan. VIII); multaque alia talia in evangelicis praeceptis dicta. Sequitur porro: Et ad filios Israel loqueris: Homo qui maleaixerit Deo suo, portabit peccatum suum; et qui blasphemaverit nomen Domini, morte moriatur. Lapidibus opprimet 108.0524D| eum omnis multitudo, sive ille civis, sive peregrinus fuerit. Qui blasphemaverit nomen Domini morte moriatur. Novum hic et quod conturbet aures multorum, secundum editionem vero LXX sic praecepit: Homo homo quicunque maledixerit Deo, peccatum accipiet: qui autem nominat nomen Domini, morte moriatur. Et blasphemando Deum nominare nomen Domini gravius est, nam ille quidem peccatum accipit solummodo, ille autem et poenam mortis sustinet. Quae enim differentia est inter Dominum et Deum? non hic iste ipse est qui dixit: Audi, Israel, Deus, Deus tuus, Dominus unus est; et rursus: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo? Quomodo ergo qui quidem maledicit Deo peccatum accipit, 108.0525A| qui autem nominaverit nomen Domini morte morietur? Aut cujus rei gratia omnino poenae submittitur, qui nominat nomen Domini? Invenies enim Isaiam exsultantem in hoc et dicentem: Domine, extra te alium nescimus, nomen tuum nominamus. Quod ergo nomen Domini quis nominans, sub maledicto et sub poena mortis efficitur? Siquidem aliquod latens nomen, et quod nos ignoramus legislator nunc dicit, quod in Scriptura sacra non est manifestatum, quomodo quispiam hoc nominet quod non didicit, nec ad medium proferre potest? Vide autem quid nobis Deus per Moysen manifestaverit: Cumque descendisset Dominus per nubem, stetit cum eo Moyses invocans nomen Domini, quo transeunte coram eo ait, Dominator Domine Deus misericors et clemens 108.0525B| (Exod. XXXIV). Non autem hoc nobis manifestaret si nos hoc non nominare voluisset. Sed aliud nunc per praesentia legislator demonstrat: illam enim blasphemiam quam sciendo quis committit, hanc sub poenam maximam esse et non venialem vult; et hoc dicit aperte quod in Evangeliis Dominus ait: Omne peccatum et blasphemia dimittetur hominibus, qui autem dixerit contra Spiritum sanctum non dimittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro (Matth. XII). Blasphemiam Spiritus eam quae in scientia Dei committitur blasphemiam appellans, quia scientia donum est specialiter Spiritus, ita ut Paulus diceret: Huic datur quidem per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae (I Cor. XXII). Quamobrem et nunc intelligis maledicere quidem Deum qui non sciendo 108.0525C| blasphemat. Unde nec blasphemare eum Symmachus, sicut filium mulieris Israelitidis, scripsit, sed detrahere; dixit enim, homo qui detraxerit Deo suo. Et per hoc maxime ostenditur quia per nimiam ignorantiam ea de Deo quae de homine habet, in quibus locum habet detractio, dicere; verumtamen et sic peccatum accipit, quia dum deberet scientiam habere, non habet. Nominare autem nomen Domini in maledicendo ait eum qui in scientia blasphemat; hi autem proprie Dominum nominant qui ejus scientiam conquisierunt per Spiritum: Nemo enim potest dicere, Dominus Jesus, quemadmodum Paulus ait, nisi in Spiritu sancto (I Cor. XII). Quia ergo scientes blasphemant, recte sunt sine venia, sive a patribus scientiam habent, et appellantur propter hoc cives, 108.0525D| sive modo eam didicerunt, et propterea sunt peregrini. Cum nominant ergo nomen Domini, recte morientur, id est, cum nominant et blasphemant. Vides enim quia et ille Israeliticae mulieris filius, quia nominavit nomen et blasphemavit, poenam sibi superinduxit? Sed et in hac sanctione hoc quod videtur dubium, Aquila planius edidit; ait enim: Vir quando blasphemaverit Deum suum, et acceperit iniquitatem sibi, et denominans nomen Domini, morte moriatur. Non dixit nominans, sed denominans, ut hunc de quo nunc sermo est, simul blasphemare et nominare ostenderet. Ergo eum qui blasphemat et nominat nomen Domini, videlicet Spiritum (ait enim Paulus: Dominus enim spiritus est [II Cor. III] ), hunc mori 108.0526A| et occidi legislator praecepit: est autem is qui sciendo blasphemat, sicut semel diximus. CAPUT IV. De lege talionis percutientis aut interficientis proximum. (IBID.) Qui percusserit et occiderit hominem, morte moriatur. Qui percusserit animal, reddet vicarium, id est, animam pro anima. Qui irrogaverit maculam cuilibet civium suorum; sicut fecit, fiat ei: fracturam pro fractura, oculum pro oculo, dentem pro dente restituet, qualem inflixerit maculam, talem sustinere cogatur. Qui percusserit jumentum, reddet aliud. Qui percusserit hominem, punietur. Aequum judicium sit inter vos, sive peregrinus, sive civis peccaverint, quia ego sum Dominus Deus vester. Qui percusserit et occiderit hominem, sive secundum LXX, qui percusserit 108.0526B| animam hominis morte moriatur. Et quis hominis percutit animam, nisi qui eum illicitat ad impietatem, qui eum ad blasphemos trahit sermones, in quibus meretur pessimam peccati mortem, quae vera est mors animae? Propter quod morte mori, hunc qui talis est praecepit. Hic tamen animam dicens hominis, animalem maxime hominem dicit, id est, eum qui non potest intelligere quae sunt Spiritus. De quo ait Paulus: Animalis autem homo non percipit ea quae sunt Spiritus (I Cor. II). Stultitia enim est illi, et non potest intelligere quia spiritaliter exanimatur, quem qui percusserit, morte moriatur. Sed et si percusserit animal, videlicet eum qui pecoris modo vivit, de quo ait David: Homo cum in honore esset non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus similis 108.0526C| factus est illis (Psal. XLVIII), reddet vicarium, id est, animam pro anima. Nec enim quia peccatorem aut popularem, et non habentem discretionem subtilem de Deo, errare fecit, venia omnino dignus est, si autem non sic percusserit ut perfecte eum ad impietatem perduceret, et ex toto eum errare faceret a Deo, omnino autem quaedam ei dixerit aut egerit, et maculam peccati irrogaverit, secundum hoc et poenam sustinebit. Ait enim: Qui irrogaverit maculam cuilibet civium suorum; sicut fecit, fiat ei: fracturam pro fractura, sive ut LXX, contritionem pro contritione, oculum pro oculo, dentem pro dente. Sive enim virtutem quam habuit civis sive proximus, ille mala docens, aut suadens, aut scandalizans, aut detrahens, aut calumnians contrivit, 108.0526D| sive oculum ejus, videlicet scientiam, unum quodlibet praedictorum agens, caecavit, aut dentem, virtutem verborum excusserit (dentes enim pro verbis Scriptura accipere solet, quod ostendit David dicens: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machera acuta [Psal. LVI]; de Christo Jacob patriarcha in benedictionibus dicebat: Pulchriores sunt oculi ejus vino, et dentes lacte candidiores [Gen. XLIX], clari enim et aperti evangelici Christi sermones sunt super lac legale); necessario ergo eorum quae dicta sunt aliquid nocens similem et ipse sustinet maculam, in judicio videlicet futuro. Si enim alterius virtuti nocuit, aut contrivit, ipsius conteretur, si scientiam obscuravit, ejus scientia 108.0527A| pro nullo habebitur, si vero doctoralibus nocuit, et ejus sermones infructuosos ei atque inutiles judex efficiet. Propter quod et Paulus dixit: Qui autem conturbat vos, portabit judicium quicunque est ille (Galat. V); sive parvus, sive magnus, sive scientiam habens plurimam; sive parvam, sive nunc didicerit, sive prius, sive civis fide, sive peregrinus. Cum autem haec ita se habeant, necessaria erat Judaeis et litterae sanctio, quia non capiebant audire: Si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe illi et alteram (Matth. V). Sed cum essent malevoli, unusquisque hoc proximum exacturus erat, et non ipse agere. Recte ergo eis oculum pro oculo, dentem pro dente dare dicebatur, ut metu alternae poenae a violentiis et homicidiis abstinerent. Sequitur: 108.0527B| Locutusque est Moyses ad filios Israel: et eduxerunt eum qui blasphemaverat extra castra, ac lapidibus oppresserunt, feceruntque filii Israel sicut praeceperat Dominus Moysi. Audivimus nunc quemadmodum de castris eduxit eum qui blasphemavit, lapidibusque eum opprimi praecepit; propterea indignationi et opus addidit, et legem tibi etiam experimento ipso confirmatam ostendit, ut et tu blasphemare Deum timeres, et fugeres illud timens peccati magnitudinem quod non solum principes, sed omnem multitudinem, vindicare praecipit. Communis enim debet esse omnibus contra blasphemos pugna, quia communi nostro benefactori, communi nostrae vitae, ex quo omnes et esse et bene esse habemus, detrahere tentant, ejus quidem gloriae nihil nocentes, nos autem 108.0527C| ab eo separare et expellere volentes. CAPUT V. De requie anni septimi post ingressum in terram sanctam. (CAP. XXV.) Locutusque est Dominus ad Moysen in monte Sinai, dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos; Quando ingressi fueritis terram quam ego dabo vobis, sabbatizes sabbatum Domino. Sex annis seres agrum tuum, et sex annis putabis vineam tuam, colligesque fructus ejus: septimo autem anno sabbatum erit terrae, requietionis Domini: agrum non seres, et vineam non putabis. Quae sponte gignit humus non metes, et uvas primitiarum tuarum non colliges quasi vindemiam: annus enim requietionis est terrae; sed erunt vobis in cibum, tibi et servo tuo, ancillae et mercenario tuo, et 108.0527D| advenae qui peregrinantur apud te: jumentis tuis et pecoribus omnia quae nascuntur praebebunt cibum. Terram quam et Deo nobis dare placet, et nobis expedit accipere, ex qua veram vitam conquirere possumus, id est conversationem bonam, quae est secundum ejus legem atque mandata quae nobis dedit. De qua ait David: Doce me facere voluntatem tuam, quia tu es Deus meus; Spiritus tuus sanctus deducet me in terra recta (Psal. CXLII). Hanc si intraverimus, sex annis serere nostrum agrum, et putare vineam, et colligere fructus qui in ea nascuntur possumus, id est, usque dum in hac vita et in creatura hac visibili sumus, quam sex dierum numerus recte significat, quia in sex diebus constituta sunt quae videntur 108.0528A| omnia. Septimo autem anno sabbatum et requies erit terrae; quando enim intelligibile nostrum venerit sabbatum, id est, praesentis saeculi requies, de qua ait Paulus: Ergo relinquitur sabbatismus populo Dei (Hebr. IV), quem signat dies septima, quia septima die requievit Deus ab omnibus operibus suis, videlicet visibilibus, propterea tunc operationis non est tempus: et ideo nec agrum legis tunc serere, nec evangelicam vineam putare possumus. Ager enim a nobis lex recte intelligitur, quia senior filius, qui junioris populi aemulus est, qui imaginem populi Judaeorum gerit, de agro, videlicet operatione legis, reverti dicitur; vinea autem evangelica sine aliqua dubietate praedicatio est, Christus enim ei occasionem et materiam dedit, qui dixit: Ego sum vitis, 108.0528B| vos autem palmites, et Pater meus agricola est (Joan. XV). Nec ergo colere legalia aut evangelica mandata post exitum de hac vita aut transitum poterimus; sed nec ea quae sponte nascuntur metere, id est, nec quaecunque naturalis lex ad operationem hominibus suggerit, haec est enim quae sponte gignitur, quia extra meditationem librorum et omnem doctoralem auditum suggerit et exhortatur quae sunt utilia, et cogitationes nobis adjuvantes animam praestat. Sed nec uvas primitiarum, sive ut Septuaginta, uvam sanctificationis vindemiare tunc necesse habemus. Et quae sit sanctificationis uva sciunt qui imbuti sunt Christi mysteriis. Sed erunt vobis in cibum, tibi et servo tuo, ancillae et mercenario tuo, et advenae qui peregrinatur apud te, jumentis tuis et pecoribus tuis. 108.0528C| Quaecunque enim nunc operati fuerimus, horum ibi fructum percipimus, et illud psalmi nobis aptabitur: Beati omnes qui timent Dominum: labores manuum tuarum quia manducabis, beatus es, et bene tibi erit (Psal. CXXVII). Beatitudinem enim describit futuri saeculi, in qua beatum est eum quidem quemdam cibum invenire: Beatus enim, ille ait, qui comederit panem in regno coelorum (Luc. XIV). Multo magis autem beatum est, et servos habere, et ancillas et mercenarios, et advenas, jumenta et pecora, sive secundum Septuaginta, et bestias. Species enim haec discipulatum praebentium nobis in sancta Dei conversatione sunt diversae, servi quidem et ancillae quotquot nobis ad discipulatum semetipsos subdiderint, vel a nobis empti fuerint de exteriori servitio; mercenarii autem 108.0528D| nostri, qui a nobis invitati sunt, non tamen tantum subjecti ut et servi et ancillae nominentur: advenae, sive ut LXX, inquilini, adjacentes nobis, neque enim dixerunt inquilinos, sed inquilino adjacenti ad te, quotquot in vita ista per philosophiam quasi inquilini sunt, non tamen exterioribus adjacent, sed nobis, qui in terram bonam ingressi sumus, et possidemus eam, et quae ad eam pertinent. Sed et si quem idiotam sive popularem juvabimus, hi enim sunt jumenta. Insuper et si quem infidelium vel impiorum, qui recte pecora, vel sicut LXX, bestiae nominantur mansuetae, facientes relinquere silvas, et ad terram venire nostram fecerimus. Secundum editionem vero LXX, ubi legitur: Cum introieritis in terram quam 108.0529A| ego dabo vobis, et requieverit terra quam ego dabo vobis sabbata Domini: sex annis seminabis agrum tuum, et sex annis putabis vineam tuam, et congregabis fructum ejus. Anno autem septimo sabbati requies erit terrae sabbata Domino. (Ex Augustino.) Quaeritur quomodo intelligendum sit, cum introieritis in terram quam dabo vobis, et requieverit terra, sex annos seminabis agrum tuum, et caetera, quasi tunc fieri praeceptum sit quando terra requieverit, cum propterea terra requiescat, quoniam hoc fit. Requiem enim terrae septimo utique anno vult intelligi, quo jussit nihil in ea quemquam operari per agriculturam. Sed nimirum longum hyperbaton facit obscuritatem huic sensui: videtur ergo hic esse ordo verborum: Cum introieritis in terram quam ego dabo vobis, et requieverit 108.0529B| terra quam ego dabo vobis, sabbata Domini, quae ab se surgunt, agrum tuum non metes, et uvam sanctificationis tuae non vindemiabis: annus requiescendi erit terrae. Et erunt sabbata terrae esca tibi, et puero tuo, et puellae tuae, et mercenario tuo, et inquilino qui applicitus est ad te, et pecoribus tuis et bestiis quae sunt in terra tua, omne quod nascetur ex eo in escam. Interposuit autem exponendo quomodo terra requiescat, et ait: Sex annis seminabis agrum tuum, et sex annis putabis vitem tuam, et congregabis fructum ejus. Anno autem septimo sabbata, requies erit terrae, sabbata Domini. Agrum tuum non seminabis, et vitem tuam non putabis. Et per hoc quod ait, non putabis, omnem culturam eo anno prohibitam debemus accipere. Neque enim si putanda 108.0529C| non est, aranda est, aut adminiculis suspendenda, vel quodlibet aliud, quod ad culturam ejus pertineat, adhibendum; sed quomodo solet a parte totum intelligi, ita per putationem omnis cultura significata est; et per agrum atque vineam, cum et illum seminari, et hanc putari prohibuit, omnis agri genus intelligendum est. Neque enim in oliveto vel quolibet alterius generis agro aliquid operandum est, de quibus tacuit. Quod vero ait, et erunt sabbata terrae esca tibi, et puero tuo, et puellae tuae, et caetera, satis aperuit, nec Dominum agri prohibitum vesci eis, quae non adhibita cultura illo anno sponte nascantur, sed fructus redigere prohibitum. Sic ergo permissus est aliquid inde in escam sumere, quomodo transiens, ut 108.0529D| hoc solum caperet quod statim vescendo consumeret, non quod in usus reponeret. CAPUT VI. De observatione Jubilaei et legitimis ejus. (IBID.) Numerabis quoque tibi septem hebdomadas annorum, id est, septem septies, quae simul faciunt annos quadraginta novem: et clanges buccina mense septimo decima die mensis propitiationis tempore in universa terra vestra. Sanctificabisque annum quinquagesimum, et vocabis remissionem cunctis habitatoribus terrae tuae: ipse est enim jubilaeus. Revertetur homo ad possessionem suam, et unusquisque rediet ad familiam pristinam, quia jubilaeus est, et quinquagesimus annus. Non seretis neque metetis sponte in 108.0530A| agro nascentia, et primitias vindemiae non colligetis ob sanctificationem jubilaei, sed statim oblata comedetis. Anno jubilaei redient omnes ad possessiones suas. Hic interrogandi sunt Judaei: Si septimam, sicut ipsi dicunt, diem legislator honorans, vacare in ipsa ab agri operibus aliisque talibus praecepit, cujus gratia et quinquagesimo anno cessare ab operibus praecepit? Si enim hebdomadae hebdomadarum ad novem et quadraginta numerari annos colliguntur, non oportebat quinquagesimum vacare, nisi forsan aliquid significaret, et mysteria lex exponeret, quae necdum tempus erat aperte propter auditorum infirmitatem aperiri. Quae sint autem haec, audi: Duplex quaedam infertur a Deo omnium visibilium consummatio, una quidem uniuscujusque nostrum, alia autem communis 108.0530B| humani generis, ipsorumque horum quae hanc quae nunc est conversationem constituunt. Sed nec quando omnes, et hoc nimis scienter legem dans Deus nobis innuit his et superioribus verbis: in superioribus quidem, uniuscujusque finem insinuans, his autem consummationem totius generis humani mundique visibilis. Numerabis ergo tibi septem hebdomadas annorum, sive, ut Septuaginta, septem ergo numerabis tibi requies annorum; sabbata autem pro requiebus reliqui interpretum ediderunt. Et quid hoc est? Septem enim ait hebdomadas annorum septies, et sunt septem hebdomades annorum quadraginta novem anni; quia enim in hebdomade dierum totum saeculum humanum dividitur, quando hic ipse in semetipso multiplicatus fuerit, et tota saeculi completa 108.0530C| fuerit volubilitas, cujus tempus Creator definivit, diu semetipsum volvens ad finem pervenit. Et propterea ille finis temporis hebdomadarum recte appellatur, qui quadragesimus nonus annus est. Sed oportet etiam sequentem quinquagesimum, sicut ait hic legislator, succedere, in quo mortuorum fit resurrectio; post enim finem resurrectio sequitur, quae quomodo et quemadmodum proveniat dicit quidem Paulus, similiter autem et legislator praesentibus subdidit verbis, ait enim: Et clangetis buccina mense septimo in universa terra vestra, illam tubam significans de qua Paulus scribit Thessalonicensibus: Quia ipse Dominus in jussu, in voce archangeli, in tuba Dei descendet de coelo, et mortui qui in Christo 108.0530D| sunt resurgent incorrupti (I Thess. IV); oportet enim mortuorum resurrectionem suscitantem eos praecedere tubam. Unde in quadragesimo et nono anno, in quo communem diximus consummationem fieri, tuba cani praecipit. In mense autem septimo, decima mensis propitiationis tempore clanges buccina in universa terra vestra, recte praecipit, per propitiationem manifestans, quia propter bonitatem erga nos, et clementiam erga omne genus humanum, communis resurrectionis dispensat mysterium, misericordiam impendens Adam, qui per inobedientiam in terram reverti jussus est. Si enim non misertus propitiatusve fuisset, non eum a corruptione terrena liberasset. Dixit autem, omnem terram, quia totius erit humani generis resurrectio; per septimum autem 108.0531A| mensem et decimam diem, eum qui haec egit, videlicet Christum, intelligens, mense enim septimo aetatis mundi venit, cujus mensem primum dicimus eum qui fuit in paradiso; secundum, usque ad diluvium; tertium, usque ad Abraham; quartum, usque ad tempus quo descensum est in Aegypto; quintum, usque ad captivitatem in Babyloniam; sextum, usque ad adventum Christi; septimum, ipsum Domini adventum. Nam etsi non omnes hae differentiam quamdam inter se aetates habent, tamen temporum signa sicut menses habent; sed decimam diem propter imperfectionem addit, perfectus quippe numerus est decimus: propitiationem nostram per crucem atque passionem Christus peregit, unde et ovem quam Moyses praecipit immolari, perfectam esse et decima 108.0531B| die separari praecepit, hujus gerentem imaginem de quo nobis nunc sermo est. Quid autem his addidit? Sanctificabisque annum quinquagesimum, et vocabis remissionem cunctis habitatoribus terrae tuae. Septuaginta autem addunt, annus remissionis erit vobis significatio haec, et sanctificabitur, id est, in sanctimonia hunc exspectate, et sancta de eo cogitate, sed et sanctimoniam in eo corrigite, reminiscentes illum qui dixit, Pacem sequimini cum omnibus et sanctimoniam, sine qua nullus videbit Deum. Sed et omnibus qui sunt in terra remissionem annuntiemus prolatae contra nos propter Adam sententiae, significatio haec est; signum est enim mortuorum resurrectio Christi victoriae, per quam vicit inimicum, omnia subjiciens sibi, et destruens mortem, quemadmodum Paulus 108.0531C| ait: Oportebat enim eum regnare donec ponat inimicos sub pedibus suis, novissima autem inimica destruetur mors (I Cor. XV). Sed significatio haec per evangelicam praedicationem efficitur, Christus enim adveniens eam significavit atque praedicavit: tunc revertetur homo ad possessionem suam, et unusquisque redibit ad familiam pristinam. Vel, sicut LXX, ad patriam suam; possessio enim nostra est et indemptio [adeptio] futuri saeculi, quia illam non ad tempus, sed in perpetuum possidemus, et nec nunc quidem hujus, nunc autem illius, sed semper ejusdem est firma, et quae non possit auferri possessio, de qua Dominus dicebat: Thesaurizate vobis thesauros in coelo, ubi nec tinea nec aerugo corrumpunt, nec fures effodiunt et furantur (Matth. VI). Sed ad familiam 108.0531D| pristinam redimus, vel sicut Septuaginta, ad patriam nostram ambulabimus; manifesta est enim quaedam amantium hospitalitatem patria, sive familia, cui Abraham praeest; manifesta castorum, cui Joseph princeps est; manifesta zelatorum, cui Elias primatum tenet: quarum haereditatem percipimus, quando horum quae hic sunt remissio et significatio, contra mortem victoria peracta fuerit, in quinquagesimo anno, qui post hebdomadem hebdomadarum, id est, post communem finem veniet, sicut semel ostensum est; tunc non possunt seminari, neque meti sponte in agro nascentia; nec primitias vindemiae colligi; neque enim tempus est in quo nobis per operationem conquiramus aliquam sanctimoniam, quam in 108.0532A| hac vita non conquisivimus in saeculo futuro, sed frui his quae hic operati fuerimus. Sequitur: Quando vendes quidpiam civi tuo, vel emes ab eo, ne contristes fratrem tuum, sed juxta numerum annorum jubilaei emes ab eo, et juxta supputationem frugum vendet tibi. Quanto plus anni remanserint post jubilaeum, tanto crescit pretium; et quanto minus numeraveris temporis, tanto minoris et emptio constabit, tempus enim frugum vendet tibi. Nolite affligere contribules vestros, sed timeat unusquisque Deum suum, quia ego Dominus Deus vester. Esse aliquam venditionem, cujus sine argento contractus provenit, aperte nos Isaias docuit, cum ait: Omnes sitientes venite ad aquas, et qui non habetis argentum properate, emite et comedite (Isa. LV). Propter quod sic 108.0532B| dicebat Petrus condemnans Simonem: Pecunia tua tecum sit in perditionem, quia donum Dei aestimasti pecunia possideri. Bonum et vere beatum est, quod spiritale est, non tamen cujus possessionem fas sit pecunia adipisci. Talem et nunc venditionem et possessionem spiritalem lex proponit. Ait enim: Quando vendes quidpiam civi tuo, vel emes ab eo, id est, aliquam doctrinam; aut dederis, aut acceperis, id est, aut docueris, aut edoctus fueris: haec est enim bona possessio quae ad possessionem futuri transmittit saeculi. Bene autem conjunxit: Quando vendes quidpiam civi tuo, vel emes ab eo; alterutrum enim sunt divitiae, alterutrum possessio, discipuli atque doctoris, quod demonstrat Paulus Corinthiis scribens: Quia gloria vestra sumus, sicut et vos nostra in die 108.0532C| Christi Jesu (II Cor. I). Ne contristet ergo homo fratrem, id est, ut non super virtutem discipulis ingeramus, sed quae eis sunt possibilia, id est, virginitatem ei cui possibilis est, illi videlicet de quo ait Paulus: Qui statuit in corde suo firmus, non habens necessitatem, potestatem autem habet suae voluntatis, et hoc indicavit in corde suo custodire virginem suam (I Cor. VII); conjugium ei qui non capit virginitatis verbum; idem enim dixit: Et qui tradit nuptui virginem suam benefacit, et qui non tradit melius facit; et rursus: Si quis autem turpem se videri existimat super virgine sua, quod sit superadulta, et ita oportet fieri; quod vult faciat, non peccat si nubat: Et rursus: Melius est nubere quam uri. Idem et de omni virtute eam quae secundum possibilitatem est, nos 108.0532D| ipse Deus exigit, et in alterutris ministrare vult; nam Pharisaeos reprehendebat ut pote gravia aliis praecipientes, ait enim: Alligant onera gravia et importabilia, imponunt ea in humeros hominum (Matth. XXIII). Nimis ergo consequenter legislator addidit, sed juxta numerum annorum jubilaei, emes ab eo; vel, sicut LXX, secundum numerum annorum post significationem possidebis a proximo: significationem, secundum quod jam dictum est, adventum Dominicum intelligens, et quae ad eum pertinens annuntiata est evangelica praedicatio, quae nobis futuram contra mortem victoriam, requiemque futuri saeculi significavit. Ex quo ergo significatio haec fit nemo durum portat jugum, nec onus grave gerit; 108.0533A| sed secundum numerum annorum, id est, secundum suam virtutem, quia anni hominis aetatem ostendunt, ex qua manifestus sit quis, quid possit secundum corpus; quod magis explanans subdidit, juxta supputationem frugum vendet tibi, secundum quod habet virtutem operari et fructificare, reddat magistro fructum discipulus. Quanto plus anni remanserint post jubilaeum, tanto crescit pretium. Et quanto minus numeraveris tempus, tantum minoris et emptio constabit. Tempus enim frugum vendet tibi. Si potest multa operari, multum fructum exiges; si autem pauca, parvum: nam hic quidem trigesimum, alter autem sexagesimum, alter vero centesimum fructum ferre exigitur. Nec negligenter hoc a legislatore, sed ex opere studetur, nam ait iterum: 108.0533B| Nolite affligere contribules vestros, sed timeat unusquisque Deum suum, quia ego Dominus Deus vester. Non affliget homo contribulem, id est, non ei grave onus imponat, et supra virtutem ejus: sed timeat unusquisque Deum suum, qui dicit, tollite jugum meum, quia suave est; et onus meum, quia leve est (Matth. XI). Ego Dominus Deus vester, id est, qui de virginitate apostolis praecepi et dixi: Non omnes capiunt verbum hoc, sed qui potest capere capiat (Matth. XIX). Sic unumquemque inde exigit secundum virtutem suam. Et hoc quidem lucrum est contemplationis spiritus. Habet autem et littera non parvam instructionem: compati enim proximo, et in contractibus sensibilibus, et nullatenus gravem quempiam neque onerosum vult esse, nec de pauperum necessitatibus 108.0533C| negotiari, nec studere seu festinare possessiones eorum sibi conquirere, domum domui conjungere, agrum agro apponere; sed tribuere opus habentibus, et quae paulatim dederunt de fructibus recipere, qui de agris colliguntur, ipsum enim debitum donare, et neque hoc quod mutuum datum est recipere, perfectae hoc vitae est, quam non omnes capiunt, qui autem capiunt, beati sunt. Sequitur: Facite praecepta mea, et judicia mea custodite, et implete ea, ut habitare possitis in terra absque ullo pavore, et gignat vobis humus fructus suos quibus vescamini usque ad saturitatem, nullius impetum formidantes. Nullatenus enim nos vacare licet, infirmi sumus a legis operatione, sed operari procul dubio etiam secundum virtutem vult, virtutem enim nostram 108.0533D| conscientia nostra convincit, sicut ait Paulus: Cogitationum invicem accusantium vel excusantium (Rom. II). Omnes ergo justitias Dei, omnia ejus judicia prius custodiamus, et postea faciamus; custodiamus non corrumpentes intentionem eorum, sed districte custodientes et immutabiliter, veluti si quis eleemosynam operari velit, non proximo nocens operetur, neque si pauper est, ipse rapiat divitum pecunias, ut praebeat pauperibus; Deus enim eleemosynam ex justitia offerri vult. Hoc autem et in unoquoque mandato dicimus, ut prius ejus intentionem et finem custodiamus et sic in eorum operationem proficiamus; tunc enim in terra intelligibili confidenter habitabimus, in divina videlicet lege 108.0534A| spiritalis Scripturae et bonae conversationis, quam nobis Deus possidere et colere praecipit, quando ejus intentionem non fuerimus transgressi; tunc gignit fructus suos quibus vescamur usque ad saturitatem; et nullius impetum formidemus; qui enim custodit intentionem legis et qui operatur, hic ejus colliget fructus, et comedet eos ad saturitatem, et sine formidine in ea inhabitat, quia legislatoris intentionem non transgreditur, nec conscius sibi est contra legem in lege Dei conversari. Sequitur: Quod si dixeritis: Quid comedemus anno septimo, si non severimus neque collegerimus fruges nostras? Dabo benedictionem vobis anno sexto, et faciet fructus trium annorum; seretisque anno octavo, et comedetis veteres fruges usque ad nonum annum, donec nova 108.0534B| nascantur, edetis vetera. Valde dignum est, ut prius juvemur, id est, de utilitate litterae hoc intendendum est, atque hujusmodi lucrum sectandum; duorum enim annorum vacationem terrae praecipiens non vult deficere, neque conturbari eos qui legem percipiebant, quid comedant, aut unde comedant, sed ait: Dabo benedictionem meam vobis. Quam vero? quia non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei (Matth. IV). Quomodo ergo Christi mandatum quidam tanquam impossibile et laboriosum accusant quod dixit: Non cogitetis in crastino. Ecce enim etiam lex similia praecipit, et de integris tribus annis jubet non cogitare eos qui virtutem legislatoris intendunt. Praeterea per tres annos uniuscujusque nostrum consummationem et 108.0534C| communem retributionem quae est post resurrectionem necessario intelligimus. In unoquoque enim horum comedemus quaecunque hic operati fuerimus. Propter quod ait: Quod si dixeritis: Quid comedemus anno septimo? id est, uniuscujusque nostrum consummationem; manifestum est enim quia et in communi, in qua resurrectio fit, et in retributionem eumdem cibum habebimus. Audi quod tibi de his Deus responsum per legem dat: Dabo benedictionem meam vobis anno sexto, et faciet fructus trium annorum. Benedictio Patris Filius est, ipse enim maledictum illatum Adae disperdidit, propter quod et in eo oportere nos benedici David psalmista et propheta docuit: Benedictio Domini super vos, benediximus vobis in nomine Domini (Psal. XXVIII). Nomen 108.0534D| Domini Filium dicens evidenter, quia quemadmodum nomen manifestat unumquemque, etiam qui non videtur, sic et Christus apparens cognosci fecit Patrem in semetipso, quamvis invisibilem. Hic in sexto anno venit tanquam in perfectione, hanc enim senarius numerus significat, quod ut in novissimo tempore rursus reformatio proveniret: in cujus dierum numero homo formatus est: quamobrem quemadmodum formationis sexta dies, sic sextus annus reformationis recte appellatur. Quod autem illic sextus dies, sextus autem hic annus dicitur, hoc ideo fit quia multa inter formationem nostram et reformationem temporum decurrerunt spatia. Ergo non frustra sexti anni legislator mentionem fecit: 108.0535A| in hoc enim Christus veniens, dedit nobis acquirere fructus, quibus in propria nostrorum uniuscujusque consummatione, et in communi resurrectione atque retributione nutriri possimus, praestans generi humano abundanter fructificare virtutes, et tantum ut hi qui circa horam undecimam conducti sunt ad operandum, cum illis qui mane conducti fuerint, denarii acciperent mercedem. Sequitur: Terra quoque non vendetur in perpetuum, quia mea est, et vos advenae et coloni mei estis; unde cuncta regio possessionis vestrae sub redemptionis conditione vendetur. (Ex Augustino.) Et terra non venundabitur in profanationem, alii codices habent, in confirmationem, quam mendositatem in alterutris prius in Graeco accidisse arbitror, propter verbi similem 108.0535B| sonum; βεβήλωσις enim profanatio dicitur; βεβαίωσις autem confirmatio. Sed ille sensus apertus est, et terra non venundabitur in profanationem, id est, ne quis auderet terram quam accepit a Deo vendere profanis, qui ea utantur ad impietatem cultumque deorum alienorum atque falsorum. Illud autem subobscurum est, non venundabitur terra in confirmationem, quod puto non intelligendum, nisi ne ita venditio confirmetur, ut eam non recipiat venditor tempore remissionis, sicut praeceptum est. Quod vero sequitur, utrique sensui potest congruere, sive legatur: Et terra non venundabitur in profanationem, sive in confirmationem. Secutus quippe adjunxit, Mea enim est terra, propter quod proselyti et incolae vos estis ante me, 108.0535C| et per omnem terram possessionis vestrae mercedem dabitis terrae, alii autem codices habent, redemptionem dabitis terrae. Sensus ergo hic est: Non venundabitur terra in profanationem, id est, illis qui ea utantur in injuriam Creatoris; aut in confirmationem, id est, ut eam emptor perpetuo possideat, nec certo secundum Dei praeceptum intervallo annorum restituat venditori. Mea enim est, inquit, terra, unde secundum meum praeceptum ea uti debeatis. Atque ut ostenderet suam esse non ipsorum, quid ipsi in ea essent, consequenter adjunxit dicens: Propter quod proselyti et incolae vos estis ante me, hoc est, quamvis proselyti, id est, advenae sint vobis, quae ex alienigenis adjunguntur genti vestrae, ut incolae, id est, non in terra propria manentes: 108.0535D| tamen etiam vos omnes ante me advenae estis et incolae. Hoc Deus dicit, sive Israelitis, quod aliarum gentium terram quas expulit, eis dederit; sive omni homini, quoniam ante Deum qui semper manet, et sicut scriptum est, coelum et terram implet, utique praesentia sua, omnis homo advena est nascendo, et incola vivendo, quoniam compellitur migrare moriendo. Si attenuatus frater tuus vendiderit possessiunculam suam, et voluerit propinquus ejus, potest redimere quod ille vendiderat, sin autem non habuerit proximum, et ipse pretium ad redimendum potuerit invenire, computabuntur fructus ex eo tempore quod vendidit, et quod reliquum est, reddet tempori; sicque recipiet possessionem suam, 108.0536A| quod si non invenerit manus ejus ut reddat pretium, habebit emptor quod emerat usque ad annum jubilaeum: in ipso autem omnis venditio redit ad Dominum et possessorem pristinum. (Ibid.) [Ex Hesychio.] Uniuscujusque ergo hominis possessio, bona conversatio est, quam sortiti sumus a Deo, de qua Paulus dicebat, unusquisque in qua vocatione vocatus est, fratres, in eadem maneat (I Cor. VII), apud Deum, hic enim virginitatem, ille autem castum conjugium, alter vitam justitiae, alius autem silentium remotionemque causarum, hic sacerdotium, ille pauperum patrocinium, alter alia, unusquisque secundum propriam virtutem possidet, sed quando per desidiam cogitationes nostrae infirmatae fuerint, tunc ex parte de propria cadimus possessione. 108.0536B| Si attenuatus frater tuus, sive secundum Septuaginta, si ad paupertatem pervenerit frater tuus, qui est tecum, fratrem nostrum et qui nobiscum est, intellexit confidelem, in cujus cogitatione quando venerit peccatum in paupertatem labitur, et pauper vere est, qui divitias perdidit spiritales, factus qualis ille de quo David dixit: cum eum qui in cogitationibus peccatorum constitutus erat exponeret hominem: Egens sum ego, et in laboribus a juventute mea, exaltatus autem humiliatus sum et confusus (Psal. LXXXVII). Quando ergo hic qui talis est, partem propriae bonaeque possessionis, quae ei sorte obvenerat vendiderit, cogitationem peccati suscipiens, vendit enim hic adversario suam mentem, quemadmodum Deus Judaeis dicebat: Ecce peccatis 108.0536C| vestris venundati estis (Isa. XXX), veniet affinis et propinquus ejus, secundum spiritum cognatus et confidelis, et legem cognationis operibus ostendens, et liberabit venditionem fratris sui, illud implens quod Paulus scribebat: Fratres, si comprehensus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spiritales estis hujusmodi instruite in spiritu mansuetudinis, considerans teipsum, ne et tu tenteris; alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi (Galat. VI). Si enim invicem onera nostra exhortationibus, commonitionibus, opportunisque consiliis portaverimus, liberare fratrem a paupertate possumus et redimere, quam ipse ex negligentia possessionem cum deberet vendidit, et modo quodam fit communis possessio, si autem alicui non fuerit proximus 108.0536D| vel propinquus, forsitan enim non ostendit opportuno tempore erga alium compassionem, ipse semetipsum salvare debet, et propriam substantiam redimere, et propterea ait: Sin autem non habuerit proximum, et ipse pretium ad redimendum potuerit invenire, computabuntur fructus ex eo tempore quo vendidit, et quod reliquum est, reddet emptori, sicque recipiet possessionem suam. Quis ergo nostrum idoneus est, aut potest ex desidia aut pravitate mentem venditam liberare, ut non ex toto pereat abalienante, nisi vita bona et actio repellens quaecunque inventi fuerimus in mente peccantes? Oportet ergo cogitare quantum tempus praedictas mentes ei qui solet eas cogitationibus malis emere, et in servitutem 108.0537A| redigere vendiderimus, et si verbi gratia, desiderium nostrum avaritiae cogitatus invasit, nos recuperemus mentem nostram, ut eas etiam quae de justo sunt pecunias, et possessiones despiciamus, si gastrimargiae captivitatem suggessit, nos intentionem jejunii districti, et omnium ciborum continentiam recuperemus, sic enim possessionem nostram recipere majori inimico quem devicerimus possumus. Sin autem hoc factum non fuerit, quid eveniat, disce, et si non invenerit manus ejus ut reddat pretium: oportet enim sicut diximus, quando non praeveniens quis propinquus spiritalis commoverit, quando malas cogitationes sine laesione repellimus, subsequi cogitationem et actionem ex qua liberari possimus, quaecunque reperti fuerimus male alienasse: 108.0537B| Habebit emptor, quod emerat usque ad annum jubilaeum; in ipso enim omnis venditio redit ad dominum et ad possessorem pristinum. Si ergo neque per fraternam doctrinam, neque per aliquam virtutem, nostras cogitationes emendaverimus, et receperimus quod de nostra possessione alienatum est, dominabitur ejus qui eam per negligentiam nostram possedit, usque ad opus enim peccatum perducitur, et non aliter intelligibilem nostram possessionem recipimus, nisi in tempore jubilaei; sive ut Septuaginta, remissionis, qui perfectus est annus, qui omnes in se horas habet, et omnium modorum circuitum; peractum peccatum, et per multum tempus manens, non aliter fas est corrigi, et liberare mentem in qua dominatus est is, qui male nostra 108.0537C| conquisivit, nisi per perfectam poenitentiam, in qua jejunium, et oratio et cilicium, et eleemosyna et lacrymae peraguntur; per haec enim remissio nobis plena conquiritur. Qui vendiderit domum intra urbis muros, habebit licentiam redimendi, donec unus impleatur annus. Si non redemerit, et anni circulus fuerit evolutus, emptor possidebit eam, et posteri ejus in perpetuum, et redemi non poterit, etiam in jubilaeo: sin autem in villa fuerit domus quae muros non habet, agrorum jure vendetur; si ante redempta non fuerit, in jubilaeo revertetur ad dominum. Aedes Levitarum quae in urbibus sunt, semper possunt redimi; si redemptae non fuerint, in jubilaeo revertentur ad dominos, quia domus urbium Levitarum pro possessionibus sunt inter 108.0537D| filios Israel: suburbana autem eorum non veneunt, quia possessio sempiterna est. Si ad unum hoc intentionem legislator habuisset, ut possessiones non caderent ab aliis ad alios, erat quippe etiam hoc utile, quia de sufficientia, secundum quod diximus lex curam gerit, cujus putas rei gratia, quando non fuerint intra annum, sicut ait, redemptae, propriae esse conquirentium jussae sunt, sed nec hoc simpliciter, sed imo subtilem quamdam custodiens divisionem, quaecunque enim intra muros sunt munitarum civitatum, intra annum redimi solummodo liceret, quaecunque autem in non muratis, licentiam haberi liberandi eas semper permisit, levitarum autem domos, sive in muratis, sive in non muratis 108.0538A| sint, semper redimi praecepit, agros autem vendere omnes prohibuit. Haec autem distinctio, tam infructuosa est ad faciem litterae quam ostendit, quia lex fuit quidem quando habuit juvamen de littera, non tamen semper, nec de omni, propter quod ei contemplatio spiritalis necessaria est, utilitas autem hinc intendenti perpetua, et de omni mandato legis provenit. Jam nunc ergo praesentis sanctionis discutiamus virtutem, in praecedentibus uniuscujusdam possessionem, proponens ait enim: Si attenuatus frater tuus vendiderit possessiunculam suam, specialem uniuscujusque conversationem procul dubio exposuit, hic autem non jam de conversatione speciali, sed totius Synagogae vel Ecclesiae loquitur, in quibus Judaeorum quidem Synagoga in eo quod 108.0538B| manet usque nunc apud conquirentem inimicum et adversarium serviens, Ecclesiae autem gentium quodammodo libertatem accipiunt, sed et Judaeorum collegiorum, quomodo quaedam per quosdam intelligibiles levitas, id est, apostolos salventur, nimis secundum quod Deum decet exponit dicens: Qui vendiderit domum intra urbis muros, habebit licentiam redimendi, donec unus impleatur annus. Haec de Judaeorum Synagoga intelligamus, quae inhabitabatur quidem: propterea enim eam Deus per Moysen, et ut habitaretur constituit, licet ipsa haec non custodierit ab his, in quibus inhabitanda erat. Propter quod et Dominus Judaeis dicebat: Domus mea, domus orationis vocabitur, vos autem fecistis eam speluncam latronum (Matth. XXI). Erat autem 108.0538C| in civitate murata in Hierusalem, habebat enim murum legem: hanc vendidit quispiam non tamen dicit venditorem, neque propinquum, neque proximum, sicut supra appellavit; neque enim unus erat hanc vendens, sed totus Judaeorum populus male vivens qui neque frater, neque cognatus dignus erat appellari. Unde eum etiam populum Sodomorum et Gomorrhae Deus per Isaiae prophetiam appellavit: Audite, inquit, verbum Domini, principes Sodomorum; auribus percipite legem Dei nostri populus Gomorrhae (Isai. I). Alibi autem ad eos rursum propheta dicebat: Cui debitori vendidi vos? ecce venditi estis in iniquitatibus vestris (Isai. XXX). Sed licebat eis hanc venditionem redimere in anno, in quo Christus omni generi humano maxime populo 108.0538D| Judaeorum redemptionem peccatorum praedicavit, quem annum, nunc quidem legislator innuit: aperte enim Isaias exhibuit: Spiritus Domini super me, eo quod unxit Dominus me, ad annuntiandum mansuetis misit me, ut mederer contritos corde, ut praedicarem captivis indulgentiam, et clausis apertionem, ut praedicarem annum placabilem Domini, et diem ultionis Deo nostro. Si autem redempta non fuerit usque dum impleatur annus, confirmabitur domus quae est in civitate quae habet muros viri emptoris, posterorumque ejus in perpetuum, et redimi non poterit, etiam in jubilaeo (Isai. LXI). Dominatus est enim Judaeorum Synagogae, qui emit eam inimicus, et posteris ejus in perpetuum; omni videlicet 108.0539A| praesenti tempore, hoc enim appellatur per ejus posteros vel generationes, quod Septuaginta edunt, quia praesentis temporis potestatem habet contra eos qui conjunguntur ei, et redimi non poterit etiam in jubilaeo, sive ut Septuaginta, in remissione. Qua remissione? nisi utique illa quam eis Dominus crucifixus dixit: Pater, dimitte illis, quia nesciunt quid faciunt. Sed peccatum renovaverunt post datam remissionem malitiosi effecti, et praeterito non sufficiente peccato, addiderunt alia deteriora quae circa sepulcrum, et post resurrectionem, et post in coelos ascensionem, contra ipsum Christum, et contra chorum apostolorum praesumpserunt. Sin autem in villa fuerit domus quae muros non habet, agrorum jure vendetur, si ante redempta non 108.0539B| fuerit, in jubilaeo revertetur ad dominum. Domos ergo quae in villa sunt, quod Ecclesiae gentium debeant intelligi, Isaias nobis propheta demonstrat dicens: Lauda, sterilis quae non paris, decanta laudem et hinnire quae non pariebas, quoniam multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum, dicit Dominus (Isai. LIV). Ergo quae in villa, sive ut Septuaginta in aulis sunt domus, gentium Ecclesiae intelliguntur. Quod adhuc planius in posterioribus ejusdem prophetiae ostenditur: Fige non parcas, extende funes tuos et paxillos tuos conforta, adhuc ad dexteram et sinistram extende, et semen tuum gentes haereditabit, et civitates desertas inhabitabit. Ecce desertas civitates sine muro, videlicet eas quae sunt gentium appellavit: neque enim habebant legis 108.0539C| murum, et desertae erant errore idolorum, quorum domus in villis, quas Septuaginta in aulis dixerunt, quas et esse Ecclesias diximus, agrorum jure vendentur; vel secundum Septuaginta ad agrum terrae aestimabuntur. Cujus agri? Illius utique quem Dominus dicit: Simile est regnum coelorum thesauro abscondito in agro, quem qui invenit homo abscondit, et prae gaudio illius vadit, et vendit omnia quae habuit, et emit agrum illum (Matth. XIII). Dicit autem agrum evangelium, in quo thesaurus, Christus est mysterium. Hujus ergo agri jure vendentur, vel ad hunc agrum aestimabuntur, quia ei sunt proxime, non legi, quamobrem semper redimi possunt, vel secundum Septuaginta liberatae per omnia erunt. Ex quo enim Dominus venit, usque ad secundum adventum 108.0539D| ejus, per partes gentes redimuntur, et per remissionem evadunt, quam ipse omni generi humano per crucem procuravit, crux enim est vera remissio. Aedes levitarum quae in urbibus sunt, semper possunt redimi, si redemptae non fuerint, in jubilaeo revertentur ad dominos, quia domus urbium levitarum pro possessionibus sunt inter filios Israel. Non frustra Levitas quispiam dicat appellari apostolos, sed quia de Levitis dictum est: In terra eorum nihil possidebis, nec habebis partem inter eos, ego pars et haereditas tua in medio filiorum Israel, hoc autem in apostolis proprie impletum est, qui dicebant confidenter ad Dominum: Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te; quid putas erit nobis? 108.0540A| (Matth. IX). Horum ergo aedes quae in urbibus sunt, sive secundum Septuaginta domus civitatum eorum possessiones quotquot eos secuta sunt, fide et conversatione, Judaica collegia recte intelliguntur, quia prius propter eos ire ut ad oves quae fuerant perditae domus Israel a Christo jussi sunt. Ergo ad sortem eorum pertinebant illi atque possessionem, semperque poterant redimi; et hoc historia Actuum apostolorum demonstravit, multa enim Judaeorum per apostolos ab errore dixit liberata collegia. Non solis autem licuit apostolis hanc peragere redemptionem, sed et discipulis eorum: sed tamen hanc secundum illorum oportebat effici doctrinam, ut illis imputaretur qui exordium facto praebuerunt, qui posuerunt dogmata. Si redemptae non fuerint, in 108.0540B| jubilaeo revertentur ad dominos. Quare autem hoc dictum sit, sequitur: Quia domus urbium levitarum pro possessionibus sunt inter filios Israel, id est, propter apostolorum cognationem: intelligibilium enim levitarum apostolorum possessio in medio filiorum Israel erat, sicut cognovimus, quia Petrus et Joannes sortem apostolatus in praedicatione eorum qui ex circumcisione erant perceperunt. Sed et alio modo, apostolis possessio in medio filiorum Israel erat, circumcisionem enim habebant et ipsi, et secundum legem Israel semper vixerant, propter quod et eorum erant ipsae domus civitatum, ab ipsis enim erant liberatae, et quicunque salvati sunt, per eos salvati sunt. Et cum indigni essent, propter blasphemiam quam commiserunt in crucem, 108.0540C| et quam rursus post resurrectionem praesumpserunt, honore tamen apostolorum qui et ante crucem crediderunt, et in cruce, vel etiam post crucem permanserunt, in fide suscepti sunt. Et quia hoc verum est, disce ab Isaia dicente: Nisi Dominus exercituum reliquisset nobis semen, quasi Sodoma facti essemus, et quasi Gomorrha similes fuissemus (Isai. I). Si enim non relictum esset apostolorum semen, nihil prohiberet in modum Gomorrhae et Sodomae omnem plebem Judaicam perire, sed apostolorum causa non omnes perierunt, quorum virtutes et possessiones quales erant, in paucis his considera verbis: Suburbana autem eorum non veneunt, quia possessio sempiterna est. Quorum? Apostolorum videlicet: hi enim esse Levitae dicti sunt; 108.0540D| horum suburbana sive agri non venduntur, id est, conversationes et virtutes et doctrinae, haec enim agrorum vice colebant, ita ut Paulus de eis diceret: Quis plantavit vineam, et de fructu ejus non edet? (I Cor. IX.) Et rursus: Dignus est operarius mercede sua (I Tim. V). Et rursum: Nunquid de bobus cura est Deo? An de nobis utique dicit, quia debet in spe qui arat arare, et qui seminat in spe fructus percipiendi (I Cor. IX)? Et rursus: Si nos vobis spiritalia seminavimus, magnum est, si vestra carnalia metamus? (Ibidem.) Hae ergo doctrinae separatae erant civitatibus eorum, quae et per ipsos consistebant, et per ipsos salvabantur, et vendi non poterant, quia ad ipsos dicebatur: Gratis accepistis, gratis 108.0541A| date. Unde et Simonem emere volentem donum Spiritus, ejus portione sive sorte privavit. (Ex Adamant.) Secundum tropologiam vero, haec referamus ad nos, quibus lex Christi si eam sequamur nec possessiones in terra, nec in urbibus domus habere permittit, et quid dico domus? nec plures tunicas, nec multam concedit possidere pecuniam: Habentes enim, inquit, victum et vestitum, his contenti sumus (I Tim. VI). Quomodo ergo nos datas de domibus sive intra civitatem muratam positis, sive in vicis quibus muri non sunt observabimus leges? Invenimus in aliis Scripturae locis, quod sermo divinus majore quodam sacramento nominat domum, ut cum dicit de Jacob, et quasi pro laude ejus ponit: Erat enim, inquit, Jacob homo 108.0541B| simplex habitans domum (Gen. XXV). Et iterum invenio de obstetricibus Hebraeorum scriptum: Et quia, inquit, timebant Deum obstetrices fecerunt sibi domos (Gen. I). Videmus ergo quod obstetricibus quidem faciendorum domorum causa fuerit timor Dei: Jacob vero simplicitas et innocentia causam dederit, ut habitaret domum; denique Esau, quia malus fuit, non est scriptum de eo quia habitaverit domum, nec de alio aliquo scriptum est, quia aedificaverit sibi domum, qui non habuerit timorem Dei; quae est ergo ista domus? et quale aedificium est?. Paulus apostolus exponit apertius cum dicit: Domum habemus non manufactam aeternam in coelis (II Cor. V). Haec est ergo domus quam aedificare nemo potest, nisi timeat Deum; haec est domus quam exstruere, 108.0541C| vel habitare nemo potest, nisi in simplicitate mentis et puritate cordis. Sed quomodo accidere solet, ut etiam qui bene aedificaverit, et domum cibi coelestem bene agendo, et bene vivendo ac recte credendo construxerit, incurrat alicujus peccati debitum et hanc a crudelissimo feneratori venundari cogatur, ac labores suos transfundere in alium, pietas et clementia legislatoris occurrit, ut intra certum tempus redimi possit: Si tamen invenerit, inquit, manus tua pretium quod restituas. Quale pretium? Poenitentiae sine dubio lacrymis congregatum, et manibus, id est, labore boni operis inventum. Annus autem iste intelligi potest, quem venit vocare Dominus annum acceptum, quo dimittat confractos in remissionem, et salutem delicta sua confitentibus praebeat (Isa. 108.0541D| LXI). Quod autem dicit domum in civitate muratam, recte ut ego arbitror, domus quae in coelis est dicitur, in civitate murata intelligitur, murus est enim hujuscemodi domibus, ipsum coeli firmamentum; sed talem domum rari quique habere possunt, illi fortassis qui super terram ambulantes, conversationem habent in coelis; et de quibus dicit Apostolus, Dei aedificatio estis (I Cor. III). Caeteri autem in vicis habent domos, quibus non est murus: est tamen eis adjacens ager fecundus, illis fortassis qui sibi habitaculum praeparant in terra viventium, et in illa terra quam mansuetis Dominus promittit dicens: Beati mites, quoniam ipsi haereditatem possidebunt terram (Matth. V). Istas ergo domos, si forte aliquis 108.0542A| sicut supra exposuimus lapsus acciderit, semper est recuperandi facultas. Ut verbi gratia dicam: Si nos aliqua culpa moralis invenerit quae non in crimine mortali, non in blasphemia fidei, quae muro ecclesiastici et apostolici dogmatis cincta est, sed vel in sermonis vel in morum vitio consistat, hoc est vendidisse domum quae in agro est, vel in vico cui murus non est; haec ergo venditio, et hujusmodi culpa, semper reparari potest, nec aliquando tibi interdicitur de commissis hujusmodi poenitudinem gerere, in gravioribus enim criminibus, hoc est, in infidelitate perseverare, corde impoenitenti usque ad finem vitae in iniquitate perdurare, et de misericordia omnipotenti Dei desperare, quod est blasphemia in Spiritum sanctum, quid de hoc sentiendum sit, ipsius 108.0542B| veritatis sententia in Evangelio nobis manifestat. Ista vero communia quae frequenter incurrimus, semper poenitentiam recipiunt, et sine intermissione redimuntur. Quod si sacerdotalis fuerit, inquit, ista domus vel levitica ubicunque fuerit, sive in civitate sive in agro semper habet redemptorem. In hoc loco sacerdotalem sensum et leviticam intelligentiam quaero; non enim inferior esse debet auditor horum si fieri potest, illo ipso qui haec scripsit et sanxit. Quid est ergo quod sacerdos et levita, domus suae semper habent redemptionem? et ubicunque fuerit habet redemptionem, spiritalem intelligentiam. Sacerdos mens Deo consecrata dicitur; et levita appellatur is qui indesinenter assistit Deo, et voluntati ejus ministrat. Perfectio ergo in intellectu, et 108.0542C| opere in fide et actibus sacerdos et Levites accipiendus est, huic itaque perfectae menti si acciderit aliquando domum quam habet non manufactam aeternam in coelis vendere, et manus alterius dare, sicut contigit aliquando magno patriarchae David cum de tecto suo Uriae Ethei aspexit uxorem, statim eam redimit, statim reparatur, statim enim dicit: Peccavi; imo vero aliquid adhuc sublimius in hoc sensu debemus inspicere. Quomodo domus sacerdotum et levitarum, id est, perfectarum mentium semper delicta redimantur, semperque purgentur, si quando Scripturas divinas legimus, et sanctorum Patrum in his delicta aliqua recensemus, si secundum apostoli Pauli sententiam dicimus, Quia haec omnia in figura contingebant illis, scripta 108.0542D| sunt autem propter commonitionem nostram (I Cor. X). Hoc modo semper domus eorum redimitur, quia semper pro culpis eorum purgatio et satisfactio a doctoribus adhibetur ostendentibus ex divinis Scripturis, formas fuisse haec et imagines rerum futurarum; non quibus arguerentur delicta sanctorum, sed quibus ostenderetur peccatores impios in partem sanctorum, societatemque conscisci. Nunquam ergo sacerdotalis possessio a sacerdote separatur, etiam si ad tempus fuerit ablata, etiam si fuerit distracta; semper redimitur, semper reparatur; velut si diceret: Charitas quae perfecta est omnia patitur, omnia sperat, omnia tolerat: charitas nunquam excidit (I Cor XIII). Sic ergo et possessio ac domus cunctorum 108.0543A| nunquam cadit, nunquam aufertur, nunquam ab eorum jure separatur. Quomodo enim separari a sacerdotibus domus potest, quae aedificata est supra fundamentum apostolorum et prophetarum, in qua est ipse angularis lapis Jesus Christus? (Ephes. II.) Quod autem possit aliquando domus ista distrahi, hoc est, hujusmodi aedificatio incidere in peccatum, audi apostolum Paulum, quo modo et alibi dicit: Ut sapiens architectus fundamentum, inquit, posui, alius superaedificat; unusquisque autem videat quomodo superaedificet: fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, qui est Christus Jesus. Si quis autem supra fundamentum hoc aedificat aurum, argentum, lapides pretiosos, lignum, fenum, stipulam (I Cor. III). Vides ergo quia potest 108.0543B| supra fundamentum Christi aedificari ligna, fenum, stipulam, hoc est opera peccati, quae qui aedificat, sine dubio vendidit domum suam emptori pessimo diabolo, a quo unusquisque peccantium peccati pretium consequitur, satisfactionem desiderii sui, hoc si forte incurrerit aliquis, quod absit, cito redimat, cito reparet dum tempus est reparandi, dum poenitentiae locus est, deprecantes in commune, ne aeternae domus habitatione fraudemur, sed digni habeamur recipi in aeterna tabernacula. CAPUT VII. De usuris non accipiendis. (IBID.) Si attenuatus fuerit frater tuus, et infirmus manu, et susceperis eum quasi advenam et peregrinum, et vixerit tecum, ne accipias usuras ab eo, nec 108.0543C| amplius quam dedisti; time Deum tuum, ut vivere possit frater tuus apud te, pecuniam tuam non dabis ei ad usuram, et frugum super abundantiam non exiges: ego Dominus Deus vester qui eduxi vos de terra Aegypti, ut darem vobis terram Chanaan, et essem vester Deus. (Ex Hesychio.) In praesenti lege duo sunt quae mirari legislatoris oporteat, id est, sapientia et pietas: sapientia quidem, quia quae sunt sublimia per ea quae videntur humilia exponit; pietas autem quae est in custodia litterae et contemplationis spiritalis. Littera si quidem pauperis exigit subventionem, et neque claudi erga eum viscera petenti mutuum, nec negotiari de paupertate ejus superabundantiam exigendo, et usuram percipiendo, et lucrum de pietate captando. Spiritus autem anagoge demonstrat 108.0543D| quomodo oporteat uti eis qui illa paupertate pauperes facti sunt, de qua David clamabat: Cito nos anticipet misericordia tua, quia pauperes facti sumus nimis (Psal. LXXVIII). Sic ergo secundum ordinem his quae dicta sunt intendimus: Si attenuatus fuerit frater tuus et infirmus manu, et susceperis eum quasi advenam et peregrinum, et vixerit tecum, fratrem uniuscujusque hic aequalem dignitate et conversatione dicit: hic si in operatione virtutum infirmatus fuerit, hoc est enim infirmari manu, propter quod Aquila si excederit, inquit, frater tuus et culpaverit manus ejus tecum, auxiliari ei, secundum LXX interpretum sensum nos tanquam proselyto et inquilino vult. Proselytus autem noster sive advena est, qui nunc 108.0544A| ad fidem venit; inquilinus autem noster, qui necdum propriam domum habet, sed nostra admonitione et diligenti instructione eget ut protegatur, et non quemadmodum sine domo huc et illuc erret; sic ergo auxiliamur infirmo fratri ut vivat nobiscum, et nullatenus moriatur, a conversatione Dei alienus effectus, vivens nobiscum, id est, per nos et per nostram doctrinam, quemadmodum quibusdam cibis bonis confortatus. Oportet autem ei sicut infirmo condescendere, et mederi quae secundum virtutem ejus sunt. Propterea subdidit, ne accipias usuras ab eo, nec amplius quam dedisti, ne forte cum infirmus factus sit, et a priori regula imminutus, abundantius ab eo virtutum operationem exigamus, sed provocemus eum manumque ejus ut infirmi sustentemus, 108.0544B| caputque eum tantummodo legis et divinorum mandatorum, id est, ut non peccet exigentes; ergo nimis necessarie addidit, time Deum tuum, et, ego Dominus Deus vester. Cujus jugum suave est, qui hominem modis omnibus quidem non peccare exigit, virtutes autem exigit secundum possibilitatem. Propter quod de virginitate sanciens, non omnes capiunt, inquit. Sed et de non possidendo docens: Si vis, inquit, perfectus esse (Matth. XIX); in mandato praedixit: Si ergo frater tuus vivit apud te, pecuniam tuam non dabis ad usuram, et frugum superabundantiam non exiges. Sed Paulum imitare dicentem: Factus sum infirmis infirmus (I Cor. IX). Nihil eos ad virtutis rationem exigas plus a priore virtute. Si autem dicas forsitan eos posse, sed infirmos se fingere, 108.0544C| hoc jam non est tuum, sed illius est qui scit quid vere possumus, qui dixit ad illum, qui talentum abscondit: Oportebat te dare pecuniam meam nummulariis, et ego veniens cum usuris utique exegissem eam (Luc. XIX). Et non est condemnatus quia usuram non accepit, sed quia pecuniam non dedit; sibimetipsi enim paterfamilias exactionem reservavit usurae. Vide ergo quam conclusionem mandato addidit: Ego Dominus Deus vester, qui eduxi vos de terra Aegypti, ut darem vobis terram Chanaan, ut essem vester Deus. Et quid in praesenti loco hoc commemorare legislator eguit? Sed modis omnibus illud demonstrare volens, quia quemadmodum populum de terra Aegypti, et de populo peccatori eduxit, et in terram Chanaan alterius populi rursus peccatoris 108.0544D| introduxit, sed illinc quidem eos eduxit, ut non sub Aegyptiorum si adhuc terram habitarent dominio tenerentur, in terram autem Chananaeorum introduxit, quia expulsis gentibus non erant jam in eorum servitio redigendi, sed et terra emundata carebat malis habitatoribus, sic nos Deus sub dominatione quidem redigi peccatorum non patitur, sed neque eorum societatem, usque dum sunt peccatores amplecti. Quando autem eorum terra emundata fuerit, praecipit cum eis esse, et simul habitare, et dare eis nostram pecuniam CAPUT VIII. Qualiter tractari debeat is qui ex filiis Israel serviet alteri. (IBID.) Si paupertate compulsus vendiderit se tibi 108.0545A| frater tuus, non eum opprimes servitute famulorum, sed quasi mercenarius et colonus erit; usque ad annum jubilaeum operabitur apud te, et postea egredietur cum liberis suis, et revertetur ad cognationem suam, et ad possessionem patrum suorum, mei enim servi sunt, et ego eduxi eos de terra Aegypti. Non veniant conditione servorum; ne affligas eum per potentiam, sed metuito Deum tuum. Multa littera ipsa pietate plena est; sed multo magis spiritalis intellectus. Quantum enim libertas animae melior est a libertate corporis, tantum spiritalis contemplatio his qui ejus possunt fructus percipere clariora donat quam littera, quia littera quidem nullatenus nos his quae fratribus eveniunt abuti vult, id est, confidelibus; sed vel si quis eorum nobis venditus fuerit, a qualibet 108.0545B| humilitatis necessitate, nullatenus ab eo servitium servi exigamus. Quem enim semel fratrem per adoptionem Christi habuimus, quomodo deinceps servum suum habebimus? Unde et Paulus scribens de Onesimo ad Philemonem dicebat: Propterea recessit ad horam, ut aeternum reciperes, non jam ut servum, sed pro servo fratrem charissimum, maxime mihi, quanto magis autem tibi et in carne et in Domino. Et rursus: Qui autem fideles habent dominos, non despiciant quia fratres sunt (I Tim. VI). Insuper autem et Spiritus praecepit etiam aliud quando aliquem fratrum et aequalem nobis vocatione et conversatione venditum, humiliatum tamen in virtutibus, id est, infirmatum deprehenderimus, et hunc converterimus correptionibus exhortantes, nullatenus 108.0545C| eo abuti; sed ut modeste et humiliter ad eum accedamus. Propter quod et in verbis ipsis intende: Si paupertate compulsus vendiderit se tibi frater tuus, non eum opprimes servitute famulorum, sed quasi mercenarius et colonus erit. Quia paupertas animae est infirmitas consequendarum virtutum. Si ergo tibi fideli et colenti Deum, humiliatus frater venditus fuerit, redemptionem et pretium animae ejus, tuam doctrinam et exhortationem suscipiens, et quemadmodum suum dominum existimans, non serviat tibi servitute servi, sed subdetur quidem, verumtamen libertate illa de qua ait Paulus: Libertate qua liberavit nos Christus (Galat. V). Invenies autem alibi eumdem rursum scribentem: Pretio empti estis, nolite fieri servi hominum (I Cor. IX). Propter quod 108.0545D| ait legislator: Quasi mercenarius et colonus erit, vel sicut LXX, inquilinus, quia horum uterque subjectus est quidem huic cujus domum habitat, et in agro operatur, propter paupertatem, nec domum propriam, nec agrum habens, non tamen propter hoc aufertur libertatis dignitas: quemadmodum et eum, qui per nos a peccato conversus est, oportet, si ante peccatum frater noster secundum aequalitatem gratiae honoremque conversationis fuit, nam et si propriam nunc domum justitiae, aut agrum proprium virtutis non habet, cum aliquando habuisset, unde non dixit mercenarius aut colonus, vel inquilinus erit, sed quasi mercenarius et colonus vel inquilinus erit tibi. In nostris enim habitare opus habet 108.0546A| et operari, id est, ad nostras exhortationes regulasque vitae, et exempla, quae a nobis susceperit; spes tamen est eum ad suam recurrere dignitatem, quando integram et perfectam egerit poenitentiam. Hoc enim manifestans legislator subdidit: Usque ad annum jubilaeum operabitur apud te. Quia post perfectam poenitentiam, sicut integre mundatus et propterea perfectus operari et apud se potest, et postea egredietur, sicut aiunt Septuaginta, in remissione, cum liberis suis; non solus enim ipse liber efficitur, sed et quae ab eo genitae fuerant virtutes antequam sub venditionem peccati redigeretur. Propterea et revertetur ad cognationem suam, et ad possessionem patrum suorum, recipiens conversationis sortem, et partem gratiae, quae ab initio sorte perceperat 108.0546B| a Deo, qui proprie noster pater est, de quo ait Paulus: Quia autem estis filii, misit Dominus Spiritum Filii sui in cordibus vestris clamantem, Abba Pater (Galat. IV). Cur autem haec sanciens Deus tanta pietate utatur, ipse legis demonstravit verbis: Mei enim servi sunt, et ego eduxi eos de terra Aegypti. Ut ergo qui semel ejus facti sunt servi, et per eum intelligibili servitute Aegypti caruerunt, hanc eos perdere dignitatem non vult, nec quia ad modicum quis lapsus est, propterea eum in perpetuum perdere antiquam dignitatem desiderat, ideoque ait: Non veneant conditione servorum. Similia dicens Paulo: Pretio empti estis: nolite fieri servi hominum (I. Cor. IX). Sed et hoc addidit Ne affligas eum per potentiam, sed metuito Deum tuum. Oportet enim moderari 108.0546C| nos jugum convertentium, et timere Deum nostrum, qui dixit: In quo judicio judicaveritis judicabimini, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis (Marc. IV). CAPUT IX. Servi et ancillae de aliis nationibus sint, non ex filiis Israel. (IBID.) Servus et ancilla sint vobis de nationibus quae in circuitu vestro sunt, et de advenis qui peregrinantur apud vos, vel qui ex his nati fuerint, in terra vestra, habebitis famulos, et haereditario jure transmittetis ad posteros ac possidebitis in aeternum; fratres autem vestros filios Israel ne opprimatis per potentiam. Gentes quae in circuitu nostro sunt quae necdum crediderunt, spem tamen fidei et salutis habent, 108.0546D| quia ipsis missum Evangelium est: sicut Paulus in Antiochia ad Judaeos dicebat: Ecce convertimur ad gentes, sic enim praecepit nobis Dominus (Act. XIII), de his nobis servi et ancillae conquirantur, id est qui per verbum docentur; unde et eos qui docuerunt dominos appellant, quod demonstrat in Philippis, custos carceris, qui ad Paulum et Syllam dicebat: Domini, quid me oportet facere ut salvus fiam? (Act. XVI.) Sed et de advenis, sive ut Septuaginta, filiis inquilinorum qui peregrinantur apud nos, conquiramus. Dicit autem inquilinos hic Judaeos qui habitant quidem in lumine nostro, non tamen ei volunt oculos mentis accommodare, abscondentes ejus lucernam sub modio. Propter quod non simpliciter inquilinos 108.0547A| Septuaginta ediderunt, sed filiorum inquilinorum qui sunt in vobis, quod a Theodotione et Symmacho planius scriptum est: A filiis inquilinorum qui habitant in vobis. De quibus dixit David: Inhabitabunt et abscondent (Psal. LV). Cum enim sunt in nobis qui legem ipsam et prophetas, quos et nos habemus, habent, inhabitant tamen non eadem sapientes de lege et prophetis quae nos. Suam enim justitiam constituere quaerentes, justitiae Dei non sunt subjecti. Sed hoc abscondent, et recte inhabitant, sicut qui semetipsos a libera et fiduciali habitatione excludentes; unde Dominus quia inhabitant propter infidelitatem innuens dicebat: Servus non manet in domo in aeternum (Joan. VIII), quod est inhabitantium proprium; sed ait legislator, 108.0547B| secundum Septuaginta, et de cognatis ipsorum quicunque fuerint in terra vestra, erunt vobis in possessione. Cognati enim Judaeorum propter infidelitatem haeretici sunt, quia non plene sicut et illi sentiunt, et eadem quidem nobis praedicant mysteria, non tamen in eisdem rectis et perfectis et integris in Deum dogmatibus. Unde sunt quidem in terra nostra, sed inquilini: Hos habebitis, inquit, in famulos et haereditario jure transmittetis ad posteros, ac possidebitis in aeternum. Quoscunque enim ex gentibus et infidelibus aut ex Judaeis, aut ex haereticis lucrati fuerimus, et Deo obtulerimus, servosque et ancillas acquisiverimus, impendentes pro eis doctrinae pecuniam, hi in nostra perpetua possessione sunt; sed et filiis nostris, id est, discipulis, dividere eos, 108.0547C| id est, tradere eorum discipulatum possumus. Quod manifestat Paulus, cujus filii quidem erant, sicut discipuli Titus et Timotheus; nam Timotheo dilectissimo filio in fide, et Tito dilectissimo filio secundum communem fidem, ad eos scribens praescribebat; deinde huic Ephesios, huic Cretenses distribuit. Nam illi quidem scribebat: Sicut rogavi te ut remaneres Ephesi, cum irem in Macedoniam, ut annuntiares quibusdam ne aliter docerent (I Tim. I). Tito autem: Hujus rei gratia reliqui te Cretae, ut ea quae desunt corrigas, et constituas per civitates presbyteros quos ego tibi constitui (Tit. I). Sed et quid restet inter illos quos de foris lucrati fuerimus, et aequales nostros fratres qui forsitan humiliati corriguntur, scire etiam nunc nos legislator volens, haec ad communem orationem 108.0547D| praedictorum scripsit: Fratres autem vestros filios Israel non affligetis per potentiam, non quia alios quos lucrati fuerimus, exterius in servitutem redigere, aut conterere laboribus praecepit; nusquam enim hoc in sanctione hac dixisse videtur, sed quia non aequali potestate in illis et istis uti possumus; aliud est enim infidelis ad fidem perductus, aliud fidelis lapsus, et a nobis admonitus. CAPUT X. De redemptione ejus, qui se vendiderit advenae aut peregrini. (IBID.) Si invaluerit apud vos manus advenae atque peregrini, et attenuatus frater tuus vendiderit se ei, 108.0548A| aut cuiquam de stirpe ejus, post venditionem potest redimi qui voluerit ex fratribus suis, emet eum et patruus et patruelis, et consanguineus et affinis. Quia lex pertinere sibi secundum litteram de libertate indigenarum Israelitarum ostendit; propterea eum qui in eis deterius propter paupertatem aut aliquam aliam necessitatem egit proselytis vel inquilinis qui de his quidem foris sunt geniti adhaeserunt, servire non patitur; sed redimi eum ab aliquo suorum cognatorum praecipit. Vide quomodo hoc custodiri et secundum anagogen spiritualem oportet. Ait enim: Si invaluerit apud vos manus advenae atque peregrini, sive ut LXX, inquilini, et attenuatus frater tuus vendiderit se ei aut cuiquam de stirpe ejus, id est, si hic qui ad fidem ex gentibus aut ex Judaeis, 108.0548B| aut omnino haereticis noviter nostrae fidei conjunctus, clarus est virtutibus, ita ut potens sit in arguendo et exhortando peccantes; hujus enim proprie manus invalescit, sive ut LXX invenit, quia per suam actionem invenire, et aliorum conversationem et exhortationem potest; deinde et frater tuus, qui olim eruditus est in verbo, sed et qui aequalis tibi est secundum sortem conversationis, hoc est enim frater attenuatus, id est, non inveniens exhortantem, et consilium dantem, advenae sive peregrino vel inquilino se vendiderit, id est, ei qui noviter ex gentibus, aut de Judaeis, aut secundum quod diximus haereticis credenti, vendatur autem ei illo verbum doctorale propter conversationem ejus impendente: quia incongruum est eum qui olim in clara scientia 108.0548C| et conversatione notus fuit, sub eo qui noviter ad fidem venit agere, non est enim parva res discipulatus, sed multi temporis vitae etiam non modicus decursus, ad perfectionem necessarius recte redimitur. Qui voluerit ex fratribus suis, emet eum, id est, quispiam eum similis honoris, similisque scientiae et conversationis per suam doctrinam redimat, et faciat non opus habere admoneri ab eis quos ipse debuit admonere, ut pote qui in scientia profecit eos qui adhuc modo geniti sunt. Patruus ergo et patruelis et consanguineus et affinis redimet eum; patres nostri sunt secundum spiritum, qui nos genuerunt per Christi doctrinam. Propter quod et Paulus Corinthiis scribebat: Nam et si multos paedagogos habetis in Christo, sed non multos patres, in Christo 108.0548D| enim Jesu per Evangelium ego vos genui (I Cor. IV). Quotquot ergo fratres horum, id est sacerdotes, sicut et ipsi sunt, et doctores, aut et filii fratrum, aut discipuli quidem illorum, in eamdem autem quam ille scientiam et doctrinam provecti, sunt enim, fratres patris dicuntur recte, qui enim consanguinei et affines sunt ejus qui eget consilio et exhortatione, id est, ut qui ejusdem dignitatis et conversationis fuerunt, hi rursus redimunt, Pauli memores vocis: Si quis autem suorum, et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior (I Tim. V). Et quia oportet ad omnes quidem bonum ostendere; maxime autem ad domesticos fidei (Gal. VI). Hi enim nobis consanguinei per carnem Christi 108.0549A| sunt, quia de carne ejus et de ossibus ejus sumus. Sequitur: Si autem et ipse potuerit, redimet se, supputatis duntaxat annis a tempore venditionis suae usque ad annum jubilaeum; et pecunia qua venditus fuerat juxta annorum numerum et rationem mercenarii supputata. Si plus fuerint anni qui remanent usque ad jubilaeum, secundum hos reddet et pretium; si pauci, ponent rationem cum eo juxta annorum numerum, et reddet emptori, quod reliquum est, annorum quibus ante servivit, mercedibus imputatis; non affliget eum violenter in conspectu tuo. Quod si per haec redimi non potuerit, anno jubilaeo egredietur cum liberis suis; mei enim sunt servi filii Israel, quos eduxi de terra Aegypti: ego Dominus Deus vester. Tantum de libertate nostra, 108.0549B| et honestate, et gloriatione in bonis, et confidentia sancti Spiritus agit, ut uumquemque nostrum sub servitute peccati constitutum virtutibus praecipiat redimi, et correctionibus, si, verbi gratia, cilicium et cinerem, et lacrymas, et eam quae in his est confessionem lucrari volumus; et quaecunque cum his annum continent jubilaei sive remissionis, ad hujusmodi enim probationem praesentia exposuit. Sin autem et ipse potuerit redimere se, supputatis duntaxat annis a tempore venditionis suae usque ad annum jubilaei. Si enim pauper factus est per peccatum qui prius dives fuit in virtutibus et correctionibus, recte se semetipsum liberavit, dum sufficiat ad exhortationem propriam, verumtamen nec hic integrum de se confidat, ut qui semel aut infirmatus est, 108.0549C| exhortatione et consilio egens, computat apud semetipsum, id est, secum tractat et disceptatur. Computabit autem ab anno quo semetipsum vendidit ei, usque ad annum jubilaei sive remissionis, a quo videlicet peccans eguit consilio et doctrina, usque dum integram et omnimodam peragit poenitentiam, in qua remissionem accipiens, aequalis ei fiat, qui penitus non peccavit. Quid autem tractabit? Quibus virtutibus et correctionibus eam quae per studiosam poenitentiam est remissionem apprehendere et praecedere possit. Sicut enim qui pecuniam reddit redemptori annum remissionis exspectare opus non habebat, erat autem quinquagesimus, qui jubilaeus dicebatur: sic qui peccatum ad delendum illud, aequales sive pares virtutes exquirit, praecedit 108.0549D| poenitentiam actionibus bonis se redimens: quod demonstrat Zachaeus, qui cum plurimorum plurima sustulisset, non eguit sacco et cinere, et lacrymis et oratione. Hic enim nobis est annus remissionis, sic omnia habens quae nobis fructificent remissionem. Non indiguit autem, quia peccata quidem erant pecuniaria; ipse autem ea quae abrepta fuerant promisit reddere in quadruplum, dimidium autem suorum distribuere pauperibus. Propter quod Christus ad eum: Hodie salus domui huic facta est (Luc. XIX), suscipiens pecunias redemptionis ejus dixit. Si autem plus fuerint anni qui remanent usque ad jubilaeum, secundum hos reddet et pretium; si pauci, ponet rationem cum eo juxta annorum numerum, et 108.0550A| reddet emptori quod reliquum est annorum quibus servivit, mercedibus imputatis. Primum ergo secundum haec reddit pretium, id est secundum ea quae peccavit qui semetipsum redimere vult, ut forsitan ex gula peccavit, per jejunium corrigat; sin autem ex verbositate, studeat taciturnitatem, si ex incautela oculorum in mulieris concupiscentiam cecidit, agat non videre mulieres, neque omnino eis obvium fieri. Deinde si vult celerem sibi redemptionem parare, intendat pecuniis conquisitionis suae, verbo videlicet et doctrinae, quod eum intelligere proprium peccatum, et subdi admonenti fecit, et si viderit multum minus esse ad annum remissionis, et ad correctionem videlicet definitae ei poenitentiae, magis operetur virtutes, et la boriosam lucratur poenitentiam. 108.0550B| Si autem hoc rursus parum operatus fuerit, si non per virtutes, per lacrymas autem et suspiria et similia alia remedia peccato necesse habet. Et non affliges eum in labore in conspectu tuo. Quid autem hoc est? Ut eum qui per virtutem peccatum respuit, non ei superimponas districtae poenitentiae pondus; semel enim semetipsum bonis operibus redemit. Ergo nimis recte subdidit quae sequuntur: Quod si per haec redimi non potuerit, anno jubilaeo egredietur cum liberis suis. Quis autem aequalibus peccato virtutibus semetipsum non redemit, in anno jubilaei sive remissionis id est, in perfecta et districta poenitentia, quemadmodum frequenter diximus, et ipsum redimi praecepit. Sed et bona opera, quae prius quam peccasset egit, filii uniuscujusque 108.0550C| nostrum sunt. Si autem vis cognoscere quae sit perfecta poenitentia, Ninivitas intende, qui praedicaverunt jejunium, et induti sunt sacco a majore usque ad minorem, et exclamaverunt ad Deum intente, et cum toto animo; et averterunt se unusquisque a via sua mala, et ab injustitia quae in manibus eorum erat (Jon. III). Sic enim Deus eorum poenitentiam suscepit, ut propheta subderet, misertus est Deus super malitia quam locutus fuerat ut faceret eis et non fecit. Et quae est causa quae poenitentiam delere peccata faciat, et facit mundam poenitenti profligari redemptionem, ita ut nec opus habeat alium jam admonentem, neque sub jugo alterius agere doctrinae? Mei sunt enim servi filii Israel, quos eduxi de terra Aegypti. Quomodo autem eos eduxit? Suspirantes 108.0550D| videlicet, sicut liber nobis Exodi demonstravit, ipse et nunc unumquemque in poenitentia suspirantem liberat, et ab intelligibili Aegypto redimit. CAPUT XI. Ubi prohibet Deus idola facere, vel titulos erigere. (CAP. XXVI.) Ego Dominus Deus vester, qui illa egi et haec praecepi, non facietis vobis idolum, et sculptile; nec titulos erigetis, nec insignem lapidem ponetis in terra vestra: ut adoretis eum. Ego enim sum Dominus Deus vester, custodite sabbata mea, et pavete sanctuarium meum: ego Dominus. Non solum nobis quomodo peccantes libertatem habeamus, sed nec aliorum doctrina aut exhortatione egeamus, lex mandat, ut propheticum illud in nobis impleretur verbum: 108.0551A| Et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum dicens: Cognosce Dominum, quia omnes scient me, a minore usque ad majorem eorum; quia propitius ero iniquitatibus eorum, et peccatorum illorum jam non recordabor amplius (Jerem. XXXI). Quomodo enim? Hoc erit si non solum ab aperto idolorum cultu quem prohibet legis littera, sed et ab occulto abstineamus: de qua Paulus dicebat: Radix omnium malorum avaritia, quae est idolorum servitus (Ephes. V); quemadmodum nobis etiam nunc legis spiritus abstinentiam mandat. Et non faciemus nobis idolum et sculptile; sive, ut Septuaginta manufictiles domos aedificantes et agros aliquos possidentes, nec sculptile in eis figurantes, nostram quodammodo atterentes amore eorum 108.0551B| mentem. Nec titulos nobis sive statuam in his erigamus, volentes per eam memoriam nostram extendere in futuras generationes; sed nec lapidem insignem erigamus: auri, verbi gratia, aut argenti cumulum, aut lapidum qui videntur esse pretiosi: lapides enim et hi de terra aequales aliis lapidibus sunt; et sic avarorum visus in his quemadmodum paganorum in idolis seducuntur, propter quod et insignis lapis dictus est. Nos autem nihil tale patiamur, nec insignes nobis lapides efficiantur divitiae ut secundum intentionem earum vivamus, secundum intellectum Septuaginta interpretum; et non quaecunque praeceperint faciamus, et desideriis earum serviamus, adoremusque eas et colamus, in conservando eas. Custodiamus autem et sabbata ab 108.0551C| omni alio malo, et abstinentiae vocationique studentes, et agentes ut operibus praesentis mundi careamus, atque ab eis quiescamus; hoc enim intelligibile et verum sabbatum est, quod non populi est ingrati, sed ipsius Dei, quemadmodum in Isaia dicebat: Beatus vir qui fecit hoc: et filius hominis qui apprehendit istud, custodiens sabbatum ne polluat illud (Isa. LVI). Si non distinguere ab illis volebat, de quibus in initio prophetiae dicebat: Neomenias et sabbatum et festivitates altas non feram (Isa. I). Quod autem Dei est sabbatum, aut quomodo illud non profanare quis potest, subinfert: Quiescite agere perverse, etc. Ergo a malis abstinere sabbati est impletio; sed et sanctuarium est, paveamus, sanctimoniam studentes, id est castitatem et pudicitiam; haec 108.0551D| est namque vitae perfectae et consummatae capitulum sive summa: propter quod etiam hoc novissimum posuit, tunc dicit ad nos Deus: Ego Dominus Deus vester, qui sum quidem sanctus, sed et in sanctis requiesco, interimens et disperdens omnes qui tabernaculum meum polluerint et templum meum pollutionibus voluptatum violaverint. CAPUT XII. Praedicuntur bona custodientibus praecepta Domini, et mala violantibus. (IBID.) Si in praeceptis meis ambulaveritis, et mandata mea custodieritis et feceritis ea, dabo vobis pluviam in temporibus suis, et terra gignet fructum suum, et pomis arbores replebuntur. Et apprehendet messium 108.0552A| tritura vindemiam; et vindemia occupabit sementem, et comedetis panem vestrum in saturitate, et absque pavore habitabitis in terra vestra; dabo pacem in finibus vestris, dormietis et non erit qui exterreat; auferam malas bestias, et gladius non transibit terminos vestros. Persequimini inimicos vestros, et corruent coram vobis, persequentur quinque de vestris centum alienos; et centum ex vobis decem millia, cadent inimici vestri in conspectu vestro gladio; respiciam vos et crescere faciam; multiplicabimini et firmabo pactum meum vobiscum. Comedetis vetustissima veterum, et vetera novis supervenientibus projicietis. Ponam tabernaculum meum in medio vestri, et non abjiciet vos anima mea, ambulabo inter vos, et ero vester Deus, vosque eritis populus meus. Ego Dominus Deus 108.0552B| vester, qui eduxi vos de terra Aegyptiorum ne serviretis eis, et qui confregi catenas cervicum vestrarum ut incederetis erecti. Quia autem a Judaeis invenimus omnimodo haec secundum litteram impleta. Multi enim Dei prophetae custodientes ejus mandata, et in praeceptis ejus ambulantes, in multa fuerunt afflictione constituti, nec panem suum cum satietate, sed cum egestate comederunt: quemadmodum Ezechiel cui ab ipso hoc Deo praeceptum est. Sed et Paulus eos qui in lege et prophetis justificati sunt, exponens dicebat: Circumierunt in melotis, et in pellibus caprinis, humiliati, afflicti, quibus dignus non erat mundus (Hebr. XI). Illud autem magis intendere in his quae dicta sunt oportet, quia custodientibus Dei mandata triginta benedictiones in praesenti lex posuit. 108.0552C| Sic enim eas numero invenies unamquamque benedictionem ab alia per conjunctionem in LXX editione discernens; quia tot annorum existens Dominus, de quo ait Paulus: Ut occurramus omnes in virum perfectum in mensuram aetatis plenitudinis Christi (Ephes. IV). Venit ad baptismum, quatenus donationis perfectionem per aetatem quam agens baptizatus est, nuntiaret et ostenderet, et sic perfectus secundum tempus factus, praedicare evangelium coepit in quo omnis est vitae et donationis plenitudo, et conversationis retributionisque quae hic significavit. Ait enim: Et dabo vobis pluviam in temporibus suis. Dicit autem verbum Dei, ut pote descendentem de coelo gratiae, de quo Moyses sic dixit: Attende coelum et loquar, et audias terra verba ex ore meo, exspectetur 108.0552D| sicut pluvia eloquium meum (Deut. XXXII). Hoc non qualecunque bonum est in tempore suo percipere, sed manifesta est Dei bonitatis ostensio, quemadmodum non accipere aversationis est; propter quod Deus irascens populo Judaeorum, per Isaiam prophetam minatus est, dicens: Et relinquam vineam meam, et non putabitur, nec fodietur, et ascendent in eam sicut in agro inculto spinae, et nubibus mandabo ne pluant super eam pluviam (Isa. V). Quid enim nobis ex accipienda pluvia in tempore proficit, et terra gignit fructum suum, id est corpus nostrum, hujus enim boni fructus sunt castitas, sobrietas, abstinentia. Et pomis arbores replebuntur; sive, ut LXX, ligna campi dabunt fructum suum, ligna autem campi 108.0553A| sunt animae motus, ut pote qui sunt motibus intelligibilis nostrae terrae, videlicet carnis, sublimiores; horum enim fructus veritas, justitia, mansuetudo, compassio et his similia. (Ex Origene.) Habemus intra nosmetipsos et ligna camporum, quae fructum suum producunt. Quae sunt ista ligna camporum, dicet fortassis auditor: quid iterum hic seminiverbius ait? Quid undique verba conquirit, ut explanatione lectionis effugiat? Quomodo intra nos ligna esse docebit, et arbores? Si non temere obtrectes, jam nunc audies: Quia non potest arbor bona malum fructum facere, neque arbor mala bonum fructum facere (Matth. VII). Habemus ergo arbores intra nos sive bonas sive malas, et quae bonae sunt fructus malos afferre non possunt, sicut 108.0553B| quae malae sunt, fructus non afferre bonos. Vis tibi et arborum ipsarum, quae intra nos sunt, vocabula et appellationes expediam? Non est ficus nec malus, nec vitis, sed una arbor justitia vocatur, alia prudentia, alia fortitudo, alia temperantia nominatur. Et si vis majorem adhuc arborum multitudinem, disce quibus fortassis digne putabitur, consitus etiam paradisus Dei est. Ergo alia arbor pietas est, et alia arbor sapientiae est, et alia disciplinae est, et alia scientiae boni et mali: super omnia vero est et arbor vitae, adhibeam testem sapientissimum Salomonem, dicentem de sapientia: Lignum vitae est, inquit, omnibus qui amplectuntur eam (Prov. III). Si ergo sapientia lignum vitae est, sine dubio et aliud lignum est prudentiae, et aliud justitiae. Neque enim 108.0553C| consequenter diceretur ex omnibus virtutibus, solam sapientiam meruisse quae lignum vitae dicatur, caeteras autem virtutes nequaquam similis sortis suscepisse vocabula. Ligna ergo campi dabunt fructum suum: Apprehendet messium tritura vindemiam, et vindemia occupabit sementem. (Ex Hesychio.) Quia enim tritura terrae colligit fructus, vindemia arborum recte fructus corporis, aut fructus animae comprehendere sive occupare, quia hoc quidem maxime benedictionis est, uno eodemque tempore stabile et fecundum corpus atque animam in virtutibus possidere. Comprehendet autem sive occupabit vindemia sementem. Congregans enim anima virtutes suas, mox alias desiderat usque dum illas attigerit divitias, ad quas Paulus festinavit, et propterea dicebat: 108.0553D| Fratres, ego me non arbitror comprehendisse: unum autem quae quidem retro sunt oblitus, in his autem quae in priora sunt, extentus, secundum intentionem sequor ad palmam supernae vocationis Christi (Phil. III). Propter quod et bonum sequitur semen plenum salutaribus actionibus, ut bene conveniat quod sequitur: Et comedetis panem vestrum in saturitate. Si enim panis noster virtus est, de qua Dominus dicebat: Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam (Joan. VI). Hic illud ad satietatem comedet, id est, operatur, qui in perpetuo ejus appetitum habet. Et absque pavore habitabitis in terra vestra, dabo pacem in finibus vestris; vel secundum Septuaginta, et bellum non transibit per 108.0554A| terram vestram: Quod nostra translatio paulo post dicit: Gladius non transibit terminos vestros, et dabo pacem in terra vestra. Si enim corpus stabile fuerit et anima fructificet, securi in terra nostra habitabimus: Quia caro non concupiscet adversus spiritum (Gal. V). Unde nec bellum per terram transibit, neque enim habebit tempus in resurrectione concupiscentiarum, de quibus ait Jacobus: Unde bella et lites in vobis? Nonne hinc ex concupiscentiis vestris, quae militant in membris vestris; quibus destructis, pax in terra nostra, lege Dei refrenata, profligatur. Et dormietis, inquit. In retributionis autem specie etiam hoc Scriptura sacra posuit; dormitio enim ut pote requies mors sanctorum dicitur: iniquorum autem non est ita. Cui testis est Ecclesiastes: Saturitas 108.0554B| autem divitis non sinit dormire eum (Eccl. V). Propter quod nunc consequenter addidit: Et non erit, qui exterreat. Qui enim sic vixit, quemadmodum in superioribus dictum est, non habebit qui eum terreat tempore mortis, quae nobis dormitio est, propter spem mortuorum resurrectionis. Non habebit autem qui exterreat, nihil sibi conscius, de quo terreatur. Auferam malas bestias, videlicet daemones. Bestiae enim sunt ex simili malitia, primum sicut latentes, deinde ut venenum importabile et mortiferum habentes. Persequimini inimicos vestros. Non possunt enim ante faciem eorum, qui secundum legem vivunt stare. Et corruent coram vobis. Qua morte? quae est utique per jejunium et orationem. Hoc enim modo nostri intelligibiles inimici daemones 108.0554C| interimuntur, ut nequaquam ultra contra nos possint reviviscere. Unde et Dominus apostolis inquirentibus, cur mutuum et surdum daemonium, ejicere minime potuissent, respondit: Hoc genus non ejicitur nisi per jejunium et orationem. Persequentur quinque de vobis centum alienos (Matth. XVII), sive, ut Septuaginta, expellent quinquaginta. Centum quinquaginta dicimus spiritalem hominem, quia die Pentecostes Spiritus de coelo descendit. Ergo spiritalis ille qualem Paulus dicebat: Spiritalis autem judicat omnia et ipse a nemine judicatur (I Cor. II), id est, qui scientiam perfectam habet ad subtilem eorum quae agenda sunt discretionem, hic quamvis validum daemonem, verbi gratia, qui est ex eis supra centum, 108.0554D| et qui Legio appelletur propter multitudinem obedientium ei malorum spirituum et cooperantium, valet superare atque vincere. Et centum e vobis decem millia. Qui enim non solum scientiam habet subtilem, sed et vitam perfectam atque consummatam, hic duplex quodammodo spiritalis est, et propterea centenario numero honorandus est, sicut duplicem fructum ferens in spiritu atque perfectum: de quo, majorem Christus non dicit, sed frequenter bonam terram insinuans dicebat: Affert fructum trigesimum, et sexagesimum et centesimum (Matth. XIII). Hic ergo millia hostium subjicere, omnes videlicet contrarias virtutes, ut pote qui virtutum habet perfectionem, potest. Quomodo autem subjicit? In verbo utique Dei. Ait enim: Et cadent inimici vestri in conspectu 108.0555A| vestro gladio. Illum dicens quem Paulus sic scribens exposuit: cum enim prius dixisset, inimicorum millia, id est, non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates, adversum mundi rectores tenebrarum habrum, adversus spiritalia nequitiae in coelestibus, subinfert: Propterea accipite armaturam Dei, quam sigillatim dinumerans ait: Et gladium spiritus, quod est verbum Dei. Respiciam vos: Quid est enim melius quam respici a Deo, cujus respectus salus est? Aversatio mors est. Et crescere faciam, et multiplicabimini: Auget nos quidem, cum parva bona quae agimus, maxima facit apparere; multiplicat autem, pauca crescere faciens in multis. An non augens nostras virtutes et magnificans dicebat: Quandiu fecistis 108.0555B| uni de minimis his, mihi fecistis? (Matth. XXV.) Et multiplicans rursus, Paulum scribere faciebat: Non enim occides, non adulterabis, non concupisces, et si quod est aliud mandatum, hoc verbo instauratur: Diliges proximum tuum sicut teipsum (Rom. XIII), multa mandata efficiens hoc unum mandatum, ut nos assequentes illud divites efficiamur. Nimis ergo opportuna sunt quae sequuntur: Firmabo pactum meum vobiscum. Ejus quidem pactum sunt praedicta, per retributiones autem illud firmat. Quod manifestant quae sequuntur. Comedetis vetustissima veterum; sive, ut Septuaginta, id est, quae vobis per legem et prophetas promissa sunt, et vetera veterum, quae per Patriarchas in eorum benedictionibus promisit. Et vetera novis supervenientibus projicietis. Quae 108.0555C| sunt nova? Evangelica videlicet. Nam cum maxima sint ea quae per patriarchas, legem et prophetas pollicita sunt, tamen per Evangelium promissa majora sunt: propter quod horum comparatione illa a nobis superflua judicantur. Ecce enim capitulum, quod totam benedictionem confirmat, infert, id est, quae per evangelicam acta sunt et impleta gratiam: Ponam tabernaculum meum in medio vestri, vel, sicut Septuaginta: Constituam testamentum meum vobiscum, quod est hoc, in quo nova promisit, cujus sic propheta Jeremias memoriam facit: Et constituam vobis testamentum novum, non secundum testamentum quod disposui patribus vestris (Jerem. XXXI). His enim conjuncta sunt et quae sequuntur maxime: Et non abominabitur anima mea vos. (Ex Augustino.) Animam 108.0555D| suam Deus voluntatem suam dicit; non enim est animal habens corpus et animam; neque substantia ejus ejusmodi est, cujusmodi creatura ejus, quae anima dicitur, quam ipse fecit, sicut per se jam ipse testatur dicens: Et omnem flatum ego feci: quod eum de anima hominis dicere, consequentia manifestant. Sicut ergo cum dicit oculos suos et labia sua, et caetera vocabula membrorum corporalium, non utique accipimus eum, forma corporis esse definitum, sed illa omnia membrorum nomina non intelligimus nisi effectum operationum atque virtutum, ita ut cum dicit, Anima mea, voluntatem ejus debemus accipere. Perfecte quippe simplex illa natura, quae Deus dicitur, non constat ex corpore et spiritu, nec 108.0556A| ipso spiritu mutabilis est, sicut anima, sed spiritus est Deus, et semper ei idem esse, apud quem non est commutatio (Jacob. I). Hinc autem acceperunt Apollinaristae occasionem, qui dicunt animam non habuisse mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Jesum, sed tantum verbum et carnem fuisse, cum diceret: Tristis est anima mea usque ad mortem, sed ipso ejus actu qui nobis per evangelicam declaratur historiam sic apparent humanae animae officia, ut hinc dubitare dementis sit. Ambulabo inter vos et ero vester Deus, vosque eritis populus meus. (Ex Hesychio.) Aperte autem etiam haec a propheta praedicta, sicut LXX editio continet, scripta sunt: Hic Deus noster, non reputabitur alius ad eum: post haec in terra visus est, et cum hominibus conversatus est (Baruch. 108.0556B| III): quod non egisset, si nos aversaretur. Non ergo nos abominatus est, sed et inambulare in nobis per carnem voluit, et fieri noster Deus, cum esset et prius, sed ignotus, quia nos errori conjuncti eramus. Ex quo autem nos proprio emit sanguine, Deus noster factus est, et non suam, plebem suam fecit. Et quis est qui haec fecit? Ego Dominus Deus vester, qui eduxi vos de terra Aegypti ne serviretis eis. Quod si vis cognoscere haec, Exodi verba, sed et Evangelii, per ordinem discute. Dixit autem Dominus ad Moysen: Vidi afflictionem populi mei in Aegypto, et clamorem ejus audivi, propter duritiam eorum qui praesunt operibus; et sciens dolorem ejus, descendi liberare eos de manibus Aegyptiorum, et educere de terra illa in terram bonam et spaciosam, quae fluit lac 108.0556C| et mel (Exod. III). Et quis sit qui introducit in promissionis terram? ipse Deus, qui haec Moysi dixit ostendit: Ecce ego mitto angelum meum, qui praecedat te, et custodiat te in via, et introducat ad locum quem paravi. Angelum filium appellans, quia voluntatem patris nobis annuntiavit: De quo ait Isaias: Puer natus est nobis, filius datus est nobis, cujus principatus super humeros ejus, et appellabitur magni consilii angelus, admirabilis, consiliarius, Deus fortis, etc. (Isa. IX.) CAPUT XIII. In quo multiplices plagae transgredientium mandata Dei praedicuntur. (IBID.) Quod si non audieritis me, nec feceritis mandata mea; si spreveritis leges meas et judicia mea 108.0556D| contempseritis, ut non faciatis ea quae a me constituta sunt, et ad irritum perducatis pactum meum, ego quoque haec faciam vobis, visitabo vos velociter in egestate et ardore qui conficiat oculos vestros et consumat animas; frustra seretis sementem, quae ab hostibus devorabitur. Ponam faciem meam contra vos et corruetis coram hostibus vestris, et subjiciemini his qui oderunt vos; fugietis nemine persequente. Quae bona eos qui obediunt Dei mandatis exspectant, sufficienter lex superius dixit; quae autem evenire transgredientibus comminata est, ea quae nunc sanciuntur ostendunt: quorum quando ad litteram singula discutimus, invenimus populum Judaeorum horum passum, quaedam secundum litteram, omnia autem secundum 108.0557A| spiritum. Quod si non audieritis me nec feceritis mandata mea; si spreveritis leges meas et judicia mea contempseritis, ut non faciatis ea, quae a me constituta sunt, et ad irritum perducatis pactum meum. Qui non audiunt mandata Dei, et qui judicia contemnunt? nisi qui traditionem seniorum intendentes, et legislatoris intentionem transgredientes, ad hoc quod eis videbatur legem exponebant, qui dicebant, sicut ait Dominus: Quicunque dixerit patri aut matri: Donum quodcunque ex me tibi proderit; et non honorificabit patrem suum et matrem suam (Matth. XV), id est, quicunque dixerit parentibus: Vota sunt Deo ea quae habeo; ipsi enim ea, munus et oblationem obtuli, eos qui genuerunt honorare non cogitur. Qui sunt qui non ejus omnia faciunt mandata? Nisi qui 108.0557B| anethum et acyminum decimant et mentham, relinquunt autem judicium et misericordiam et fidem (Matth. XXIII). Cum Deus eis per prophetam dicat: Indicabo tibi, o homo, quid Dominus quaerat a te, utique facere judicium, et diligere misericordiam et sollicitus ambulare cum Deo tuo (Mich. VI). Propter quod Dominus ad eos, ut pote non omnia implentes legis praecepta, sed quae ejus sunt gravia relinquentes, et quae minima agentes, dicebat: Haec oportebat facere, et illa non omittere. Sed et mandata Dei illi proprie transgrediuntur, et eis maxime inobedientes sunt, qui exteriorem faciem eorum, non autem intentionem Dei conservant. Planius ergo Aquila et Theodotion et Symmachus edidisse inveniuntur. Nam ille quidem ait: Si constituta mea reprobaveritis: illi 108.0557C| autem: Si subtilitates meas renueritis. Dogmata Dei et subtilitatem, quae in spiritalem mandatorum intellectum erat, transgrediuntur, quia Novo Testamento concordat, infirmare evangelicam gratiam per hoc volentes: quod eos arguens ait: Et ad irritum perducatis pactum meum. Quid autem per hoc minatus est? Nimis enim similis poena est praevaricationi eorum: Ego quoque haec faciam vobis. Quomodo? Visitabo vos velociter in egestate. Nimis enim agentes eos Dominus per verbum suum fecit, intantum ut ad invicem dicerent: Durus est hic sermo, quis potest eum audire? (Joan. VI.) Sicut ergo sponte legis intellectum transgrediebantur, ut evangelicum testamentum irritum deducerent, qui illinc habebat exordium, sic eis et ipse obscura verba dicebat, et difficile suorum 108.0557D| dogmatum faciebat comprehensionem. Sed jam quae sequantur agnosce: Ardore qui conficiat oculos vestros; sive, secundum Septuaginta, Scabiem autem et morbum regium calentem oculos vestros et anima vestra distabescente. Scabies autem morbus est corporis, sed manifestus in superficie carnis, et corio ejus decurrens. Morbus autem regius, id est, hectaria, fit quidem ex accensione; manifestus autem etiam hic est in superficie carnis, et pellis decurrens, et multo magis oculis insidens: latere autem horum morborum neutrum potest. Tales erant animarum Judaicarum morbi manifesti et mali, et nequaquam ultra latentes. Aemulantes enim Domini verbis et miraculis, non jam morbos suos abscondere 108.0558A| poterant, sed clamabant palam atque praedicabant: Quid faciemus, quia hic homo multa signa facit? Si dimittimus eum sic, venient Romani, et tollent nostram et locum et gentem (Joan. XI). Ergo non quia legi aut prophetis contraria docebat, nam nimis eis consona docuit, sed sui amoris causa, suique causa negotii, sermonibus ejus non obediebant. Hoc ergo perculsi morbo, oculos suos conficiebant et animas consumebant, non solum exardescentes furore, et invidia corrupti, sed ut semel infirmati mente, et cogitationes non nimis sanas ad discretionem factorum dictorumve habentes in Dominicis verbis, et miraculis, interiores suos oculos conficiebant, et animam consumebant, ita ut ad eum clamarent: Usquequo animam nostram tollis? Si tu es 108.0558B| Christus, dic nobis palam (Joan. X). Quod utique, quia animae infidelitatis consumptioni subjacentes erant. Sed et Joannes haec de eis dicit: Propterea non poterant credere, quia rursus dixit Isaias: Excaeca cor populi hujus, et aures ejus aggrava, nequando oculis suis videant, et auribus audiant, et corde intelligant (Isa. VI). Cernis quia quemadmodum fecerunt ipsi, sic et Christus fecit eis; quia enim ejus irritum facere pactum sive testamentum studuerunt, recte eorum oculos et cor excaecavit, et ardorem sive hecteriam conficientem oculos eorum et animas consumentem eis dedit. Sed quid his addidit? Frustra seretis sementem, quae ab hostibus devorabitur; frustra enim illis prophetarum et legis proferuntur 108.0558C| semina, et doctorales illinc seminant sermones non habentes terram fertilem ad intelligibilium dogmatum fructum. Unde nec cibo eorum fruuntur, sed devorant ea adversarii eorum, qui in Christo credunt, quos ipsi sibi per infidelitatem et invidiam contrarios fecerunt. Et ponam faciem meam contra vos, secundum propheticam illam vocem: Vultus autem Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum, et corruetis coram hostibus vestris (Psal. XXXIII). Gentiles enim, quos inimicos sibi judicant, coram eis cadunt, in salute eorum offendentes. Unde Symmachus pro cadere offendetis, ait, ante inimicos vestros. Quid autem aliud addidit? Persequentur vos odio habentes vos, et fugietis nullo persequente. Hic quodammodo contrarium esse videtur, 108.0558D| quod dicitur. Si enim ab hostibus persecutionem patiuntur, quomodo nullo persequente fugiunt? Sed persequuntur vos, non ad expellendum legislator accepit, sed quod currendo imminerent ad salutem eorum festinantes. Unde, Persequentur vos, in servitutem redigent vos, Symmachus: Erudiunt in vobis, Theodotion edidit. Talem autem nobis et Paulus persecutionem demonstrat: Sequor autem si comprehendam, in quo et comprehensus sum (Phil. III). Gentes ergo et si cum David de Judaeis dicunt: Nonne qui te oderant, Deus, oderam illos? (Psal. CXXXVIII.) Verumtamen eorum instat saluti, festinatque et orat: Scit enim quia assumptio earum, sicut ait Paulus, vita est ex mortuis, et plenitudo earum 108.0559A| salus mundi (Rom. XI). Hi autem fugiunt nullo persequente. Non enim quemadmodum illi nostrae saluti invident, sic et nos illorum: unde eos nec persequimur, nec cum nos aversantur, aversamur, sed implemus quod Isaias propheta dixit: Dicite odientibus vobis: fratres nostri; et abominantibus, ut nomen Domini glorificetur, et videatur in exsultatione eorum et illi erubescant (Isa. LXVI). Sequitur: (IBID.) Sin autem nec sic obedieritis mihi, addam correptiones vestras septuplum propter peccata vestra, et conteram duritiam superbiae vestrae, daboque coelum vobis desuper sicut ferrum, et terram aeneam. Consumetur incassum labor vester; non proferet terra germen, nec arbores poma praebebunt. Si ambulaveritis ex adverso mihi, nec volueritis audire me, addam 108.0559B| plagas vestras usque septuplum propter peccata vestra, immittamque in vos malas bestias agri, quae consumant et vos et pecora vestra, et ad paucitatem cuncta redigant, desertaeque fiant viae vestrae. Quod si nec sic volueritis recipere disciplinam, sed ambulaveritis ex adverso mihi, ego quoque contra vos adversus incedam, et percutiam vos septies propter peccata vestra, inducamque super vos gladium ultorem foederis mei. Cumque confugeritis ad urbes, mittam pestilentiam in medio vestri, et trademini hostium manibus. Postquam confregero baculum panis vestri, ita ut decem mulieres in clibano coquant panes, et reddant eos ad pondus, et comedetis et non saturabimini. Talibus distinctionibus non frustra legislator usus est. Nam nunc quidem ait: Sin autem nec sic obedieritis mihi; 108.0559C| deinde quasdam correptiones denumerans, subinfert: Si ambulaveritis ex adverso mihi; et rursus, alias plagas exponens addidit: Quod si nec sic volueritis recipere disciplinam, sed ambulaveritis ex adverso mihi. Sed ideo, ut diximus, his distinctionibus usus est, quia frequenter Christus suscipere populum Judaeorum voluit, illi autem non obediebant, ita ut ad eos clamaret: Jerusalem, Jerusalem, quae occidis prophetas et lapidas eos qui ad te missi sunt, quotiens volui congregare filios tuos, sicut gallina congreget pullos suos sub alas, et noluisti. Illud ergo maxime in his quae dicta sunt attendamus: quia cum septem correptiones comminatus fuerit, sic eas subdidit: Contritionem enim duritiae superbiae, et dationem coeli ferri et terrae aeneae, et incassum eorum consumi 108.0559D| laborem, et terram non proferre germen, nec arbores poma praebere minatus est. Haec autem sex sunt non septem: Hoc idem autem invenies et reliquas correptiones percurrens. Ergo per hoc manifestum est quia septenarius numerus totius praesentis vitae figura et signum est, quae per septenarium numerum volvitur. Et quia septem ex eis correptiones sive vindictas vel plagas inferre, omnimodam poenam et integram vindictam ut pote non venialia nec poenitentia digna peccantibus minatus est, ita ut finem in eis illud acciperet propheticum eloquium: Quid cogitatis contra Dominum? consummationem ipse faciet. Non consurget duplex tribulatio, quia sicut spinae se invicem complectuntur, sic convivium 108.0560A| eorum pariter potantium consumentur. Quasi stipula ariditate plena ex te exivit, cogitans contra Dominum malitiam, mente pertractans praevaricationem (Nahum. I). A quo autem cogitatio contra Dominum egressa est mala cogitans, et contraria praeceptis ejus, nisi a populo Judaeorum? de quo Isaias dicebat: Vae illis, quia consilium cogitant malum contra semetipsos dicentes: Circumveniamus justum, quia inutilis est nobis; fructus ergo laborum suorum manducabunt (Isa. III). [Al., Vae animae eorum, quoniam reddita est eis mala. Dicite justo, quoniam bonae, quoniam fructum adinventionum suarum comedet. ] Intende autem ordinem, quo, utitur legislator ad comminationem: Sin autem nec sic obedieritis mihi, addam correptiones vestras septuplum, propter peccata 108.0560B| vestra; Septuaginta autem ediderunt: Si usque ad haec non audieritis me, usque ad hoc ad quod praecedentia ostenderunt, ubi egestatem ardoremque dixit: quae quomodo oporteat accipi, in praecedentibus exposuimus. Si ergo usque ad hoc inobedientes fuerint, ut neque ex his quae dicta sunt emendentur, septies illos dixit corripi, id est, perfectam correptionem in peccatis eorum evenire. Quibus autem non dicit, ut eorum peccata hoc ipsum, quod non emendati sunt ex praedictis intelligamus. Et quod addidit: Et conteram duritiam superbiae vestrae, non voluerunt enim Christi libertatem suscipere, dicentes: Semen Abrahae sumus, et nulli servivimus unquam (Joan. VIII). Hanc eorum duritiam superbiae contrivit, servire eos gentibus faciens. Dabo coelum 108.0560C| vobis desuper sicut ferrum; nullam enim ex eo visitationem penitus sunt adepti. Et terram aeneam; terra enim divinae Scripturae quam possident, infructuosa eis est, cum non ab eis intelligitur quo oportet modo: ergo aenea propterea est. Ad cujus rei ostensionem addidit: Consumetur incassum labor vester. Labor enim quem in divinis Scripturis ostendunt, incumbentes traditioni litterae, incassum consumitur, qui plene non possunt legem secundum litteram uti, ablato loco, in quo littera omnem divinum cultum legis conclusit. Nimis ergo convenit, quod sequitur: Non dabit terra germen suum, nec arbores poma praebebunt. Neque enim exterior eorum homo, qui appellatur terra, fructificat, quia in gastrimargia vivunt, et de 108.0560D| eis dictum est: Quorum Deus venter, gloria in confusione eorum (Phil. III). Sed nec mentes, quae sunt agri ligna, sicut insertae quidem corpori, sed tamen eo excelsiores fructus Deo praebent, quod germinare nos in pietate vult. Si ambulaveritis ex adverso mihi. Neque enim recto corde ad Deum incedunt; convertunt enim ejus viam, legis et prophetarum sensus subvertentes, ut suam inobedientiam per hoc atque praevaricationem colerent. Propter quod infert: Nec volueritis audire me, addam vobis plagas vestras usque ad septuplum propter peccata vestra. Non jam correptiones, sed plagas, validiorem nunc poenam praecedenti et aequatem eorum iniquitatibus exponens, quam hanc: Immittamque in vobis malas 108.0561A| bestias agri, quae consument vos, et pecora vestra et ad paucitatem cuncta redigant, desertaeque fiant viae vestrae. Quia enim semetipsos a Dei via repulerunt, recte super eos bestias agri daemones immittuntur, dominari eis permissi, qui eos et consumunt. Quidquid enim videntur justitiae agere, Deus sibi non imputat, quod demonstrat Paulus dicens: Justitiam suam quaerentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. X). Et rursus: Israel autem sectando legem justitiae, in legem justitiae non pervenit (Rom. IX). Necesse est ergo ut eum comedant daemones, qui eorum pecora, id est, pecoribus similes homines, pravum videlicet populum atque imperitum consumunt, siquidem nullus est in illis intellectus, nihil Dei servitio dignum cogitare consueverunt, 108.0561B| sed sicut jumenta in modum freni, stultis praepositorum suorum traditionibus ducuntur. Propter quod sunt daemonum cibi et ad paucitatem rediguntur, tam multitudine quam dignitate; desertaeque eorum fiunt viae, quippe quae nec aquam habent vitae, nec susceptionem sive hospitalitatem intelligibilem, nec producentes se, vel quasi ad manum deducentes aut custodientes. Quod si nec sic volueritis recipere disciplinam, sed ambulaveritis ex adverso mihi, ego quoque contra vos adversus incedam. Adversa poena utar, quemadmodum adversa est legi vestra praevaricatio. Cum enim meditari eam videamini, intentionem ejus non servatis. Sic et ego adversam vobis superinducam poenam, non vos corripiens illis quibus flagellabam prius, quando 108.0561C| mortiferos serpentes, et incendium, et terrae hiatus et similia super vos inducebam, sed alias. Quae sunt autem hae? sequentia legentes sciemus. Et percutiam vos septies propter peccata vestra. Prius corripiam, deinde percutiam; procedens enim poena ut pote contra inobedientes fortior efficitur. Inducamque super vos gladium, ultorem foederis mei. Gladius spiritus, quia verbum Dei sit, frequenter diximus. Hoc verbum in linguis Ecclesiae magistrorum vindicat judicium foederis sive Testamenti evangelici: convincit enim eos qui Novum transgrediuntur, nec Vetus custodire posse. Et vindicatur Evangelium cum inimici legis ostenduntur, quia Evangelii gratiam transgrediuntur. Sed et legislatoris sapientiam obstupesce, quomodo opportune subdit: Cumque fugeritis 108.0561D| ad urbes, mittam pestilentiam in medio vestri. Intelligibiles civitates prophetae sunt; manifestum est autem. Et quibus Deus Jeremiae dicebat: Ego quippe dedi te hodie, in civitatem munitam (Jerem. I). Quemadmodum ergo in civitates muratas qui fugit, si amicus est, salvatur; si autem inimicus, facilius perimitur in earum ambitu circumdatus: sic ad propheticos libros et in eorum testimonia amici fidei confugientes, munitionem salutemque inveniunt: inimici autem et infideles cito captivi pereunt. Propter quod quando ad prophetas Judaei fugiunt, declinantes eum qui est in doctis viris spiritalem gladium, pestilentiam ait se mittere in medio eorum; illic enim moriuntur etiam nullo arguente, non valentes 108.0562A| cunctis de Christo prophetiis sic aperte repugnare. Et trademini hostium manibus, videlicet intelligibilium. Postquam confregero baculum panis vestri. Rarescit enim apud eos doctoralis panis, maxime salutaris. Quomodo autem? Audi quae sequuntur: Ita ut decem mulieres in uno clibano coquant panes, et reddant eos ad pondus, et comedetis et non saturabimini? Nihil habent Judaei quod doctrinam vires habere nutriendi faciat, exceptis decem praeceptis, quia veram prophetarum expositionem, ut pote concordantem Salvatoris nostri dispensationi, fugiunt, reliqua autem legis nolunt intelligibiliter accipere, nec spiritaliter suscipere, sed secundum litteram solam, quod stare non potest. Primum quia locus destructus est in quo erant sacrificia, et mundationes, 108.0562B| et oblationes, et reliqua quae pertinent ad servitutem litterae. Deinde multa in eis erant non tam studio quam risu digna ad custodiendum atque operandum. Nec contrarium est sabbati mandatum, quia etsi decem mandatis insertum est, non tamen ex eis est. Si ergo mandatum speciale ponamus: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, de domo servitutis, perfectum mandatorum decem numerum inveniemus. Dehinc aperte requiem intelligibilem significat, in qua nullum opus hujusmodi licet nos agere. Haec ergo sola panem operantur populo Judaeorum in clibano uno, legali videlicet; et reddunt eos ad pondus supradictos panes, id est, ad sensibilem districtionem. Neque enim dilatant doctrinam sicut Evangelium, neque adulterii 108.0562C| doctrinam ostendunt ad custodiam, ne quidem respiciendi mulierem, nec homicidii, et ne quidem irascendum: unde nec satiantur Judaeorum panibus, qui ex eis sunt nutriti, arctam quamdam doctrinam, nihilque habentem ubertatis, spiritalisque largitatis sumentes. (IBID.) Sin autem nec per haec audieritis me, sed ambulaveritis contra me, et ego incedam adversum vos, in furore meo contrario, et corripiam vos septem plagis propter peccata vestra, ita ut comedatis carnes filiorum vestrorum et filiarum vestrarum. Destruam excelsa vestra, et simulacra confringam. Cadetis inter ruinas idolorum vestrorum et abominabitur vos anima mea intantum, ut urbes vestras redigam in solitudinem, et deserta faciam sanctuaria vestra. Nec recipiam 108.0562D| odorem ultra suavissimum, disperdamque terram vestram, et stupebunt super eam inimici vestri, cum habitatores illius fuerint; vos autem dispergam inter gentes, et evaginabo post vos gladium, eritque terra vestra deserta et civitates destructae. Tunc placebunt terrae sabbata sua cunctis diebus solitudinis suae, quando fueritis in terra hostili, sabbatizabit et requiescet in sabbatis solitudinis suae, eo quod non requieverit in sabbatis vestris, quando habitabatis in ea. Et qui de vobis remanserint, dabo pavorem in cordibus eorum in regionibus hostium. Terrebit eos sonitus folii volantis, et ita fugient, quasi gladium. Cadent nullo sequente, et corruent singuli super fratres suos quasi bella fugientes. Nemo vestrum inimicis 108.0563A| audebit resistere: peribitis inter gentes, et hostilis vos terra consumet. Quod si et de his aliqui remanserint, tabescent in iniquitatibus suis, in terra inimicorum suorum, et propter peccata patrum suorum, et sua affligentur, donec confiteantur iniquitates suas, et majorum suorum, quibus praevaricati sunt in me, et ambulaverunt ex adverso mihi., Ambulabo igitur et ego contra eos et inducam illos in terram hostilem, donec erubescat incircumcisa mens eorum. Tunc orabunt pro impietatibus suis: et recordabor foederis mei, quod pepigi cum Jacob, et Isaac, et Abraham. Terrae quoque memor ero; quae cum relicta fuerit ab eis, complacebit sibi in sabbatis suis, patiens solitudinem propter illos. Ipsi vero rogabunt pro peccatis suis, eo quod abjecerunt judicia mea, et leges meas despexerunt. 108.0563B| Attamen cum essent in terra hostili, non penitus abjeci eos, neque sic despexi ut consummarentur, et irritum facerem pactum meum cum eis. Ego enim sum Dominus Deus eorum, et recordabor foederis mei pristini, quando eduxi eos de terra Aegypti, in conspectu gentium, ut essem Deus eorum; ego Dominus Deus. Quia non solum legislator Moyses, sed etiam et propheta erat, ipse demonstravit de Christo, specialiter prophetans his verbis: Prophetam vobis suscitabit Dominus, de fratribus vestris, sicut me (Deut. XVIII). Bene autem sibi Christi similitudinem custodivit, quia praeter alia in quibus similitudinem ejus gerebat, quemadmodum Dominus de fine mundi dixit, ita et hic ea quae futura erant populo Judaeorum in praesenti lege conscripsit: multas siquidem fuerunt 108.0563C| captivitates experti, multaque flagella pertulerunt; sed ea quae nunc per partes dicit, ad illam captivitatem pertinent, quae propter iniquitatem in Christo commissam a Romanis depopulantibus eis contigit. Cognoscis autem, si subtilius nosse vis ea, quae eis evenerunt ex Josephi Historia, in qua eos et filios comedisse, et reliqua praesentium comminationum sustinuisse descripsit. Quorum plurima etiam nunc nostris ad cernendum adjacent visibus: deserta eorum terra, civitates depredatae, ab hostibus desolata provincia ipsique peregrinantes apud inimicos suos gentiles cum metu continuo. Verumtamen quemadmodum non solum haec secundum litteram perpessi sint, sed ad ipsam considerationem spiritus. Dupliciter enim peccantes in legis transgressione et 108.0563D| legislatoris blasphemia, duplices et poenas recte patiuntur, quod hoc modo disce. Ambulaverunt enim Christo ex adverso, subvertentes miracula ejus, et de doctrina ejus detrahentes; et cum per invidiam insidiarentur tanquam contra Deum agentem divini amoris doctorem fallaciter asserebant, sed et ipsa in ira eis contrarius effectus, hoc modo eis usus est, quia enim judicium fiat et poena commissae in eo iniquitatis captivitas quam sustinuerunt, quam non tamen propter hoc Romanos inferre fecit. Necdum enim ejus vindicabant gloriam, sed quomodo qui eorum imperio resistebant, cum pridem collatores eorum fuissent, tributisque eorum, et legibus atque magistratibus obedientes, sed furorem ex adverso 108.0564A| exercens adversus eos Deus superinduxit contra eos iram, ut vindicaretur per Romanum imperium, tanquam ipsius praedicatores exstitissent. Et corripuit eos septem plagis, secundum peccata eorum, multiplicans eorum poenam; et non uno modo vindicavit, quia nec ipsi uno peccaverunt modo, sed et carnes filiorum suorum et filiarum suarum comedunt, id est, discipulos suos quos quasi in filiis sibi assumunt ad eamdem doctrinam verbis callidis, animamque corrumpentibus comedentes. Sed et excelsa eorum ad desertum perduxit, et simulacra confregit; excelsa quippe eorum principes et doctores, quos intendentes, sicut in sublimi constitutos, vel sicut Septuaginta, statuas, vitam suam componere debuerunt. Sed quia nihil habebant 108.0564B| sanum neque forte, sed infirma omnia et corruptibilia virtutis schemata, et imitationis, quae tempore corrumpuntur atque putrescunt, unde et apud Septuaginta, lignea manufacta dicebantur, desolavit ea, arguens eorum vanam hypocrisim. Cum ipsis autem et populares qui in eis intendebant; posuitque cadavera eorum inter ruinas idolorum ipsorum, id est, membra populi et actiones coacervans super actiones idolorum ipsorum Pharisaeorum atque Scribarum, quibus sicut idolis utebantur, relinquentes Deum, et illorum seductionibus intendentes. Propterea ait: Abominabitur vos anima mea. Quae anima? quam pro nobis posuit, ut nos de servitute redimeret peccatorum mortis. Haec ergo Judaeos abominabitur, atque in 108.0564C| perpetuum eos aversatur, quia ejus opus quantum ad eos pertinuit ad irritum perduxerunt, concessum per eam donum renuentes. Propter quod urbes eorum redegit in solitudinem, fecitque deserta sanctuaria. Nullum enim inveniunt de propheticis libris fructum, neque aliquam studere sanctimoniam valent, nec recipit odorem suavissimum, neque enim suscipit eorum orationem, disperdiditque terram eorum, omne Vetus Testamentum, non quia ipsum ex toto desolavit, sed illis desolatum et invium fecit, habitare autem in ea fecit gentes. Propter quod ait: Stupebunt super eam inimici vestri cum habitatores illius fuerint. Gentes siquidem inimici sunt Judaeorum, quia illi elegerunt inimicitias habere cum Deo, et cum illis, quos Paulus inimicos crucis Christi (Phil. 108.0564D| III) vocat. Habitant autem in Judaeorum terra, in Veteri Testamento, et habitantes stupescunt eum, qui in lege et prophetis talia locutus est, qui vitae illic fundavit exordia. Insuper ait: Vos autem dispergam in gentes: non solum sensibili hac dispersione, sed et intelligibili. Quae sit autem haec, disce: Et evaginabo post vos gladium, eritque terra deserta et civitates dirutae. Dei enim verbum quod est spiritus gladius ubique in gentibus decurrens, et omnem terram circumdans, consumit Judaeorum filios, et disperdit eos de sanctis Dei, ostendens quod nullam cum eis communionem habeant, unde deserta terra et civitates expulsis eis de habitatione sua inveniuntur. 108.0565A| Tunc placebunt terrae sabbata sua cunctis diebus solitudinis suae, quando fueritis in terra hostili, sabbatizabit et requiescit in sabbatis solitudinis suae, eo quod non requieverit in sabbatis vestris quando habitabitis in ea. Terram esse intelligibilem Scripturam Dei et conversationem quae in eis est saepe ostendimus, sed Judaeorum quidem Vetus Testamentum, gentium autem quae inimicae sunt Judaeis, novum. Quia ergo sabbatum vacationem significat, Judaeis maxime hoc nunc legislator innuit: quia nihil nunc invenientes ex lege et prophetis quod ipsi facere volunt, sed destructa eorum pene omni superficie litterae, propter quod facti sunt in terra inimicorum suorum, id est, in evangelico Testamento; facti sunt autem, et si non sponte, tamen ex necessitate, ipsum enim et 108.0565B| nolentibus sacrificia et purificationes azymorum et tabernaculorum festivitates et reliqua cessare fecit, difficultatem patientes in meditationem ejus discedunt, et hanc vacationem pro sabbato suscepit, et ab eis sacra Scriptura, nimisque etiam super priorum sabbatorum vacationem placebit. Sed cur? Quia non est speciosa laus in ore peccatoris (Eccli. XV). Sed ait: Et qui de vobis remanserint, dabo pavorem in cordibus eorum in regionibus hostium: terrebit eos sonitus folii volantis. Quotquot enim ex eis relicti sunt adhuc studentes Scripturam sacram, pavent in terra inimicorum suorum: in Novo Testamento sicut diximus. Timent enim ex fatuitate et corde caecato commixtionem ejus, et completur: Illic trepidaverunt timore ubi non erat timor (Psal. XIII). Propter 108.0565C| quod et admirans legislator ait: Terrebit eos sonitus folii volantis, folium, legis litteram appellans. Hujus enim sonitus eos persequitur, et timorem nostrum eis indicit: quia, verbi gratia, audiunt custodiendum diem sabbati, vident autem nos nihil de eodem mandato despicabile sapere, neque terrenum neque a cultura terrae, sed a mala actione vacationem ducentes, offendunt in nobis et commisceri nobis fugiunt. Folium autem recte legis littera accipitur: quia quemadmodum arborum fructus foliis tegitur, sic sub legis littera spiritus absconditur. Propter quod nos de quibus dictum est: Si vindemiatores ingressi fuissent in te, saltim reliquissent racemum tibi (Abd. III); nudamus folium litterae, ut fructum spiritus inveniamus; hi autem qui hoc ignorant sicut inimicos 108.0565D| nos habent, et fugiunt nos, sicut qui fugit gladium: Et cadent nullo persequente. Neque enim nos eos persequimur, sed ex sui cordis duritia persecutionem patiuntur. Nam vide quid subdidit: Et corruent singuli super fratres suos, quasi bella fugientes. Quando enim cum eis loquimur, et legis prophetarumque contra eos testimonia de Christo et evangelicis mysteriis proferimus, coarctati hi quidem hoc; illi autem illud dicunt, et unusquisque super fratrem ruit; infirma enim omnes dicunt, et consistere propter hoc in alternis non valent verbis, et conturbantur quasi bella fugientes nullo persequente, nos autem non persequimur eos, nec ut noceamus, sed ut juvemus, atque ut lucremur eos disceptamus cum eis. Quid ergo hinc 108.0566A| patiuntur? Nemo vestrum inimicis audebit resistere, peribitis inter gentes, et hostilis vos terra consumet. Consumit enim eos evangelicum Testamentum, totius eorum conterens erroris substantiam, unde nec resistere inimicis suis, qui salvari volunt eos per fidem, possunt. Sed et pereunt inter gentes, in lapide angulari offendentes, et nec legis quidem litteram respicere volentes, ut pote qui in eam non habent fiduciam. Quod et si de his aliqui remanserint, tabescent in iniquitatibus suis, in terra inimicorum suorum. Quicunque enim ex eis qui conversi sunt, remanent permanentes in legis studio, et hi propter peccata sua quae in terra inimicorum suorum, id est, in evangelico Testamento secundum quod diximus, propter transgressionem ejus pereunt; haec 108.0566B| sunt enim modis omnibus peccata quae in eo committuntur: Et propter peccata sua et propter peccata patrum suorum quia praevaricati sunt et despexerunt me. Ea enim quae nunc eis evenerunt, patrum peccatis ascribunt; propter quod et tabescent in eis, pro eis confitentes, quia praevaricati sunt Deum in temporibus anterioribus, non bona hoc mente, sed mala facientes, ut poenam quae super eos venit propter iniquitatem quam in Christo commiserunt molliant: nam infert: Et ambulaverunt ex adverso mihi: ambulabo et ego contra eos, et inducam illos in terram hostilem. Quemadmodum enim illi reputant Deum circumvenire ex adverso ei ambulantes, et alia pro aliis interpretationibus legis et prophetarum, quae confirmant Christi mysterium dicentes, quod est 108.0566C| adversantium proprium, sic et ipse ambulabit cum eis adversus, et inducet eos in terram hostilem, id est, in Evangelio quod gentibus dedit, ex quo duobus modis pereunt: primum, quia Judaicam justitiam destruit; deinde quia apud gentes est, quibus aemuli sunt, et contentioso adversus eas animo salvari non volunt, ita ut Deus per Moysen diceret: Ad aemulationem vos adducam in non gentem (Deut. XXXI), Paulus autem: Secundum Evangelium quidem inimici propter vos (Rom X): Et rursus: Sicut enim vos cum inimici essetis, reconciliati estis Deo (Rom. XI; Rom. V), sic et hi nunc non crediderunt in vestra misericordia: Tunc erubescet incircumcisa mens eorum, et tunc orabunt pro iniquitatibus suis; sive ut LXX: Et peccata sua placita habebunt, id est, poenas quas 108.0566D| patiuntur pro peccatis. Sic enim quod dictum est in Osea intelligimus: Peccata populi mei comedent (Ose. IV). Quid autem hoc sit, in subsequentibus manifestavit: Et ad iniquitatem eorum sublevabunt animas eorum. Ergo peccata populi comedere, est pro eis poenas sustinere; dignaque se pati peccatis suis dicent, et si quaedam peccata sua confitentur, quaedam tegunt, quae in Christum commiserunt. Et recordabor foederis quod pepigi cum Jacob, et Isaac, et Abraham. Cujus rei gratia, non secundum ordinem temporis et generis, Abraham coepit, sed Jacob; vel sicut LXX non dicunt testamentum Jacob, et Isaac et Abraham, sed testamenti Jacob, et testamenti Isaac, et testamenti Abraham: tria quodammodo testamenta invenies, 108.0567A| ut legem videlicet et prophetas commendaret et Evangelium, quorum quia antiquior lex est, secundo vero loco prophetae, novissimum Evangelium ostendere voluerunt, quia Evangelium etsi novissimum gratia, sed a Deo praeponitur atque ideo prius ejus memoriam facit; primum Jacob, qui novissimus est, tempore et ordine mentionem fecit, ut cognationem autem inter se habentia similiter conjunxit, et in his in quibus legis prophetarumque mentionem facit, in his se et Evangelii dicit mentionem facere. Nimis autem hoc, ea quae sequuntur confirmant: Terrae quoque memor ero, quae cum relicta fuerit ab eis; sive, ut LXX, relinquitur ab eis. Ergo quia benedictio maxima terrae est a Deo in memoriam haberi diligens intelligibilem terram Deus, id est, suas 108.0567B| Scripturas et memoriam eorum, et non oblivione relinqui illas a Judaeis fecit, quia malitiose interpretantes non bene meditabantur, injuriabant eas, primum quidem dicentes et non facientes; deinde despicabiliter interpretantes, et quod in eis erat optimum spiritalem intelligentiam tegentes. Unde et consequenter addidit: Complacebit sibi in sabbatis suis, id est, dum desolata ab eis remanet. Gaudet enim Dei lex Judaeorum fruens desolationem, quam ipsi sibimet intulerunt, propter quod et solitudinem illam pati propter eos dixit: Ipsi vero rogabunt pro peccatis suis, eo quod abjecerint judicia mea et leges meas despexerint. Duplicia, inquit, bona expulsa Judaeorum plebe, de Scripturis sacris provenerunt, nec ipsae enim injuriantis, propter quod et gaudent non 108.0567C| legi ab eis. Neque enim ita legunt sicut prius cum sint dispersi, omnique carentes praesumptione, sed etiam ipsi peccatorum suorum et praevaricationis divinae legis conscii sibi effecti sunt. Admirandum est etiam quod ad totius sanctionis conclusionem fastigiumque addidit, et intelligendum quia aperte qui in Moyse, ipse etiam in Paulo et in omnibus apostolis locutus est. Attamen cum essent in terra hostili, non penitus abjeci eos neque despexi, ut consumerentur, et irritum facerem pactum meum cum eis. Ego enim sum Dominus Deus eorum, et recordabor foederis mei pristini, quando eduxi eos de terra Aegypti, in conspectu gentium, ut essem Deus eorum; ego Dominus. Haec si vis per singula cognoscere, Paulum lege, quomodo 108.0567D| eos non despexerit Deus in terra hostili, id est, in evangelico Testamento, nec consumpsit eos ut irritum faceret pactum suum pristinum. Neque enim ad irritum illud deduxit ex toto, sed et salutis spem reliquit, non omnibus autem, sed reliquiis, sicut Paulus ait proferens Isaiae prophetae testimonium: Si fuerit numerus filiorum Israel sicut arena maris, reliquiae salvae fient (Rom. IX). Dico ergo: Nunquid repulit Deus plebem suam? Absit; recordabitur etiam foederis sui pristini, quando filios Israel de terra Aegypti eduxit. Et in quo recordabitur? Ut esset eorum Deus in conspectu gentium. Ad quorum manifestam demonstrationem sufficiant tibi haec apostolicae verba sapientiae: Non enim volo vos ignorare mysterium, 108.0568A| fratres, hoc, ut non sitis apud vosmetipsos sapientes, quia caecitas ex parte contigit in Israel, donec plenitudo gentium introiret, et sic omnis Israel salvus fieret (Rom. XI). Bene ergo ad totius verbi conclusionem Dominus dixit: Ego Dominus Deus, qui omnium hominum salutem volo; atque etiam ideo Judaeorum licet post tot iniquitates salvaturus reliquias. Sequitur: Haec sunt praecepta atque judicia et leges, quas dedit Dominus inter se et filios Israel, in monte Sina, per manum Moysi. Non otiose intendas quae dicta sunt, conclusionem enim verbis suis legislator adjecit, ex qua usque ad certum tempus firmam velit esse legis litteram, sine aliqua dubitatione manifestavit. Judicia ergo, secundum quod semel diximus, proprie 108.0568B| dixit, quae, Deo judicante de quibusdam capitulis quae ignorantes interrogaverunt, dicta sunt; praecepta autem, quae non hoc modo, sed a semetipso legislator nullo interrogante sancivit. Deinde succincte totius sanctionis dispensationem compleri volens, subdidit: Et leges, quas dedit Dominus inter se, et inter filios Israel. Propter quod et reliqui interpretes, exceptis Septuaginta, leges, ediderunt: differentiam legis hoc verbo demonstrare cupientes. Quid autem est, quod dixit inter? Nisi quia procul dubio usque dum ipse veniat, de quo ait Isaias: Ipse veniet et salvabit nos. Tunc aperientur oculi caecorum, et aures surdorum audient (Isa. XXXV), et quaecunque in illa prophetia continentur. Tunc nequaquam ultra secundum superficiem litterae, sed quemadmodum ipse exposuerit, 108.0568C| oportet legem custodiri, ad evangelicam gratiam translatam et ad perfectiorem conversationem. CAPUT XIV. Qualiter vir sive mulier votum quod fecit observare debeat. (CAP. XXVII.) Locutusque est Dominus ad Moysen dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Homo qui votum fecerit, et spoponderit Deo animam suam, sub aestimatione dabit pretium: si fuerit masculus, a vicesimo usque sexagesimum annum, dabit quinquaginta siclos argenti ad mensuram sanctuarii; si mulier, triginta. Quinto autem anno usque ad vicesimum, masculus dabit viginti siclos; femina decem. Ab uno mense usque ad annum quintum pro masculo dabuntur quinque sicli, pro femina tres. Sexagenarius et 108.0568D| ultra masculus dabit quindecim siclos, femina decem. Si pauper fuerit et aestimationem reddere non valuerit, stabit coram sacerdote, et quantum ille aestimaverit et viderit eum posse reddere, tantum dabit. Plena sunt haec etiam legislatoris verba prudentiae, maxime opportuna, conservata tempori. Quae enim oporteat agi, quae minime, in superioribus praecipiens, nunc etiam dignitatem ea peragentium ex toto vel ex parte, per haec quae dicuntur exponit, et quid sit perfecta vita, quid autem adhuc in provectu constituta, quid initium cognitionis Dei habens, quid vero quae virtutum opera clara, perfectaque percurrit, sed et infirmatus, non tamen recedens ab ea, differentes aetates describens exposuit: Dicit autem sic: 108.0569A| Homo qui votum fecerit et spoponderit Deo animam suam, id est, quicunque promiserit animam suam Deo, omnemque ei suam vitam offerre voluerit, erit pretium masculi a vicesimo anno usque ad sexagesimum annum, quinquaginta siclis argenti, ad mensuram sanctuarii. Si quis ergo a vicesimo anno est, id est, pubes, fortis, validus, sufficiens omnes virtutes operari, et subjicere intelligibiles inimicos, omnibus actionibus et operibus. A viginti enim annis et supra, vide quid de hac aetate dicebat: Omnis masculus a viginti annis et supra. Omnes qui ambulant in virtute sua, fortitudinis enim maxime his qui illud agunt tempus, in praedictis testimonium praebuit verbis, ita ut pote hac aetate et currere valentem et arma portare, multumque habentem in agendo fervorem 108.0569B| caloremque, hujus pretium, id est, conversatio et vita et retributio quam pro semetipso Deo offert et promittit, quinquaginta sicli, sive drachmae sunt. Quinquagenarius enim numerus spiritalem figurat vitam, quia in quinquagesimo die sancti Spiritus adventus factus est, sed et in anno quinquagesimo liberatio fit omnis debiti, et terrae restitutio, multaque in eo alia bona Judaeis per legem disposita sunt. A viginti annis autem usque ad sexaginta annos. Intra haec enim tempora aetas et intellectum perfectum et fortitudinem et filiorum procreationem habet, ut ex sensibilibus nos intelligibilia cogitemus. Ergo qui intellectum maturum et perfectum habet et fortitudinem, ut quae intellexit agat, hic filios comparare alios Deo per suam conversationem, vel doctrinam 108.0569C| impendens, potest. Hujus pretium animae quinquaginta didrachmae perfectus fructus est, et perfectionis corona, quae et martyrium habebit, et rerum despectum et omnem illam perfectionem quam Dominus dicebat: Eritis perfecti, sicut Pater vester coelestis perfectus est (Matth. V). Hoc autem quando masculus fuerit, id est, quando semper fortis; hoc enim hic masculum dicit, Feminae autem erit aestimatio triginta sicli, sive didrachmae, ut sint drachmae sexaginta, fructum videlicet sexagenarium, magnum quidem et ipsum, sed centenario minorem, propter quod et feminae introduxit personam, quae minor est a virili. Ergo et mulieres quando ad mensuram summam pervenerint, provectaeque fuerint ad perfectionem, fortes possunt appellari, ut pote quae suam transgressae 108.0569D| sunt infirmitatem, intentionemque fortitudinis resumentes. Propter quod et spiritus Dei in Proverbiis dicebat: Mulierem fortem quis inveniet? (Prov. XXXI) cui rerum despectus deest. Alia autem agit perfecte, quae de omnium rerum continentia lex corrigere jubet ei qui secundum eam vivit: Hujus aestimatio est triginta sicli, sive didrachmae, id est, sexagenarius fructus; quem et Paulus figurans dicebat: Vidua eligatur non minor sexaginta annorum (I Timoth. V): per aetatem numerumque annorum manifestare volens quas virtutes et actiones exhibere debeat vidua, quae a Deo eligitur, quae in divinis scribitur libris, et quae potest in numero Hierusalem coelestis degere. Propter quod et subdidit, insinuans 108.0570A| quod non tantum ei de aetate aut annis, quantum de virtutibus quae per haec significantur, cura erat: Unius viri uxor, si filios educavit, si hospitio recepit, si sanctorum pedes lavit; si tribulationem patientibus subministravit, si omne opus bonum subsecuta est. Sed haec quidem perfectus et per omnia consummatus homo. Vide autem et eum cui hoc deest; sed tamen ad illud provehi desiderat: A quinto autem anno usque ad vicesimum masculus, dabit viginti siclos, sive ut Septuaginta didrachmas. Hic eum qui necdum quidem est perfectus, sensatum tamen hominem dicit, et qui proficere coepit. Sensus enim per numerum quinque annorum innuit, quia tot sunt numero; provectus autem qui ad juventutem tendit et ad perfectionem, a quinque annis et usque ad vicesimum 108.0570B| annum est. Viginti enim annorum inter fortes etiam pugnare valentes numeratus est a lege, sicut Numerorum liber ostendit. Hujus ergo pretium erit viginti didrachmae, id est, drachmae quadraginta, oboli quadringenti. Jejuniorum autem atque orationis provectum quadraginta drachmarum numerus significat, quia tot diebus jejunasse et Moysen et Eliam, et ipsum Dominum didicimus, quando a diabolo tentabatur. Quadringentorum autem numerus quid significat aut quam demonstrat conversationem, ostendit, quod dictum est in libro Regum, quando reditus navis, quae mittebatur a Salomone ad Sophiram, dicebat: Ait enim secundum Septuaginta: Et venit ad Sophira: Sophir [ Al., Ophir] autem interpretatur bonum: Et accepit 108.0570C| inde auri quadringenta et viginti talenta, et adduxit regi Salomoni (III Reg. IX). Quid ergo? Sic bonum est; sic per jejunium et orationem exerceri et provehi ad illam vitam, ad quam Moyses et Elias superaedificantes jejunio atque orationi, etiam alias virtutes provecti sunt; sed et Dominus insinuare semetipsum per praedicationem et signa generi humano incipiens, jejunium et orationem suae conversationis principium fecit. Quicunque ergo sensatus quidem est, et proficere incipit; non tamen nimis sed medie, ut praesumptione conversationis jejunii non possit ornari, hujus pretium decem didrachmarum, id est, viginti drachmarum et obolorum ducentorum est. In custodia enim decem mandatorum, quae duplicatur secundum litteram et spiritum, conversatio hujus 108.0570D| est, inter quas jejunium non est praeceptum: sublimior enim est ad eam pertinens conversatio, quae legislatores et prophetas et omnes qui profecerunt decet. Et necdum quidem conversatio ejus habet perfectionem. Opus enim habet mansuetudinem, perfectamque charitatem, quae est in zelo Christi, perducit tamen ad perfectionem. Ab uno ergo mense usque ad annum quintum, pro masculo dabuntur quinque sicli, sive quinque didrachmae: pro femina tres, unius mensis intelliges eum qui nunc est genitus in fide. Ad quem Petrus dicebat: Sicut modo geniti infantes rationabiles sine dolo lac concupiscite, ut crescatis in eam salutem, si tamen gustastis, quia dulcis est Dominus (I Petr. II). Hujus pretium usque 108.0571A| ad quinquennem aetatem, id est, conversatio et vita, quinque didrachmarum argenti, id est, decem drachmae; oboli autem centum. Conversatio ergo modo geniti quinque didrachmae sunt, ut ministeriis duplices sensus habeat, id est, ut quae sensibiliter audit, haec intelligibiliter suscipiat: sic etiam videns, et gustans, et odorans, et tangens; perducit enim hoc eum ad perfectionem. Propter quod et centum obolorum pretium habet. Numerus autem, sicut dictum est, perfectus est. Ergo procul dubio eum qui nunc mysteriorum particeps effectus est, necdumque ad agendum processit, sed in fide interim probatur, sicut adhuc infantem, et necdum tempus ad ostensionem virtutum habentem demonstrat. Si autem minor is, qui talis 108.0571B| est, fuerit, ita ut conveniat in eo feminae persona, minor autem est, ut simplicior et non valde discretus, hujus pretium est tres didrachmae, fides Patris et Filii et Spiritus sancti, ut non hanc transgrediatur, sed corde credat, sicut ait Paulus, ore autem confiteatur. Sic enim ei haec tria non solum confitenti lingua, sed et fide credenti fiunt duae drachmae, fit autem et huic talis fides ad perfectionem mediocrem; tres enim didrachmae, sex sunt drachmae; sex autem drachmae sexaginta sunt oboli. Hic autem talis numerus mediocrem perfectionem gerit; propterea et populus Israel sexcentorum millium, quod sunt sexaginta myriades, numerum habent. Sensibilis enim Israel habebat quidem et mediocriter perfectos, qui in lege constituti Evangelicam 108.0571C| conversationem aliquatenus agebant. Sunt autem quibus mediocre legis et prophetarum erat studium, propter quod et similia myriades erant. Sed nec mille millia, nec myriae myriades, et semper in eis esset perfectio: haec enim angelorum, et secundum Evangelicam vitam conversantium est. Angeli enim et ipsi quando profecerint efficiuntur. Sexagenarius autem et ultra masculus, dabit quindecim siclos sive didrachmas; femina autem decem. Et quis est hic qui maximam conversationem per virginitatem, verbi gratia, vel non possidendo virtutibus, quae aliis promittit, et post haec infirmatus est; cognovisti enim, quia eum qui viginti annis usque ad sexaginta annorum est, omnibus legislator praeposuit. 108.0571D| Deinde nunc post omnes eum qui sexaginta annis et supra est, ait, per hoc quod dixit: super animae senectutem et infirmitatem ejus, qui maximam conversationem proposuerat, procul dubio designat. Qui ergo per virginitatis vel despectu possidendi conversationem promittit et proponit, deinde infirmatur complere propositum, audit a Paulo: Si quis autem turpem se existimat super virginem suam, eo quod fuerit super adulta (I Cor. VII). Ostendit quoddam infirmatum et ad senectutem deductum propositum, et sic oportet fieri, quod vult, faciat, non peccat si nubat. Et rursus: Si nupseris, non peccasti; et si nupserit, virgo non peccavit; tribulationem autem carnis habebunt hujusmodi. Ego autem vobis parco, hoc autem 108.0572A| dico, fratres, tempus breve est: reliquum est, ut et qui habent uxores, tanquam non habentes sint: et qui lugent, sicut non lugentes: et qui gaudent, quasi non gaudentes; et qui emunt, tanquam non possidentes; et qui utuntur hoc mundo, tanquam non utantur. Praeterit enim figura hujus mundi, volo autem vos sine sollicitudine esse (Ibid.). Propterea et quindecim didrachmae erit pretium ejus, quae sunt drachmae triginta. Tres enim vitae fructificationes de bona terra Christi proposuit. Per centenarium virginitatis, et non possidendi, per sexagenarium continentiae, per tricenarium casti conjugii vitam designans. Si autem infirmior hujusmodi est, forsitan enim in fornicationem hic, qui talis est, decidit: unde et femina dicitur, nec sic respuendus 108.0572B| est, sed habet pretium decem didrachmas: custodiam enim mandatorum Dei, quam viginti esse drachmas et obolos ducentos ostendimus, offert Deo et in hoc conversationem habet per custodiam mandatorum justificatus. Si autem dicas quomodo Dominus annorum erat triginta, dum solus esset vere perfectus, cum nos in centenario numero dicamus perfectionem esse, post hunc autem in sexaginta, tertio autem in triginta? Disce, quia solus quidem fuit vere perfectus; verumtamen sic omnium doctor et primitiae massae totius effectus, ex omnibus temperatam conversationem figurat et proponit. Sive enim virginitatem velis, ipse ex virgine virgo est, et virginitatem docuit; sive nuptias et nubere praecepit, et nubentes benedixit; sive abstinentiam, 108.0572C| etiam hoc docuit. Similiter et fidei cursus, sive perfectorum simplicium est. Quia ergo in praesenti differentias innuit, et quodammodo vitam distinguebat hominum, et hujus quidem esse pretium quinquaginta didrachmas, ait: hujus triginta, hujus viginti, hujus decem, hujus quinque, hujus tres, hujus quindecim, hujus decem; colligentur autem haec parum. Quid de centum quinquaginta minus habentia? Haec autem in quinque divisa faciunt prope tricenarium numerum. Vide quemadmodum nec legislator ignoravit temperamentum, quod Christus in nostra vita et conversatione fecit; nec evangelista numerum temperamentum habentem ignoravit. Propter quod eum non plenorum triginta annorum venisse ait ad baptismum. Ait enim: Et ipse Jesus erat 108.0572D| incipiens quasi annorum triginta (Luc. III). Et cur hoc? Quia et qui nimis perfectam, et qui mediocriter perfectam, et qui minorem vitam studet, non perfecte pervenit ad mensuram; nimis enim habet omnimodo, quia Dei solius est perfectio; sed minus habet tantum in quantum veniam in hoc, quod minus est, dat. Unde et centum quinquaginta septem minus sunt; hic enim quadraginta tres praedictus numerus colligitur: per septenarium autem numerum manifeste venia significatur. Si autem pauper fuerit et aestimationem reddere non valuerit, stabit coram sacerdote, et quantum ille aestimaverit, et viderit eum posse reddere, tantum dabit: Nunc dicit de eo qui multum peccavit. 108.0573A| Et propterea Aquila pro paupere, si excesserit, edidit. Hic ergo, si offerri Deo vult, coram sacerdote stabit, ut quantum viderit eum posse, aestimet eum reddere, regulam ei vitae imponens, quae est secundum virtutem mensuramque philosophiae, indicens quam eum probaverit posse portare; verbi gratia, si locuples est, ut distribuat pecunias; si sanus est, ut jejuniis et orationibus aliisque operibus bonis vacet; si autem locuples est et sanus, quaecunque divitiae et salus ei suggerunt agere jubetur. Si autem neutrum, in oratione flere; et ut breviter dicamus, quodcunque eum viderit per corpus, aut per substantiam, aut per aliam valetudinem, aut facultates posse peragere. Animal autem, quod immolari potest Domino, si quis voverit, sanctum erit, et mutari non 108.0573B| potest, id est, nec melius malo, nec pejus bono. Quod si mutaverit, et ipsum quod mutatus est, et illud, pro quo mutatum est, consecratum erit Domino. Quia ipsas quae ex nobismetipsis offeruntur oblationes, quosdam habere gradus, et differentias legislator exposuit. Ecce enim etiam eorum qui quolibet modo sic nobis efficiuntur, ut etiam pecora nostra nominentur, propter hoc quod nimis subjecti sunt, aut quia non eis ad nostrum ministerium, quemadmodum pecoribus utimur. Quando sancta sit oblatio, per haec quae dicta sunt exponit. Praecepit autem ut non nos poeniteat de his quae offerimus Deo. Ergo siquidem de his obtulerimus pecoribus, quae mos est offerri Deo. Mos autem est ut ei immaculata et munda offerantur; munus nostrum illico sanctificatur, et jam 108.0573C| non est fas, ut nos de eo poeniteat: veluti, si filium vel discipulum, vel servum aut alium, qui sub manu nostra est, Deo obtulerimus, neque mutare malum ad melius, aut bonum ad malum. Malum autem hic dicit, quidquid non pravum est modis omnibus et mundum est; si autem immundum est, non est de illis quae mos est offerri Deo. Esse autem de his quae immolari possunt Domino, hanc oblationem legislator dixit, sed malum hic dicit, quod est deterius. Sic enim manifeste et Symmachus tradidit: Non reddit melius pro deteriori, aut deterius pro meliori: ut non hunc filium aut servum offerentes Domini servitio et ministerio, recipere eum in nostrum ministerium et utilitates velimus, promittentes offerre meliorem forsitan vel deteriorem. Neque enim licet, propter quod 108.0573D| et Anna de Samuel dicebat: Si respiciens respexeris ad humilitatem ancillae tuae et memineris mei, et dederis ancillae tuae sexum virilem, dabo eum in conspectu tuo datum, usque ad diem mortis ejus (I Reg. I). Quod si mutaverit ad ipsum, quod mutatum, et illum pro quo mutatum est, consecratum erit Domino. Ut et hunc quem antea obtulimus, et eum quem postea cum prima oblatione sanctificemus, et utrosque Deo concedamus; hoc enim non nos permittit in his quae offerimus poenitentiam agere, sed et percutit inimicum qui nobis poenitere suggessit, dum videt duplicatam nostram oblationem, quam ille per poenitentiam intercipere voluit. CAPUT XV. De eo qui voverit animal immundum, sive domum suam, seu agrum, et quid faciendum sit. (IBID.) Animal immundum, quod immolari Domino non potest, si quis voverit, adducetur ante sacerdotem, qui dijudicans utrum bonum an malum sit, statuet pretium. Quod si dare voluerit is qui offert, addit supra aestimationem quintam partem. Inquirendus est Judaeus, quomodo hoc mandatum stare juxta litteram possit? Si enim offerri non licet, nec donum erit acceptabile, quomodo utrumque legislator tanquam sibi repugnans atque resistens scripsit? Sed aliquid evangelicae proximum largitati modis omnibus innuit et condescensioni, quam gratia novit. Sic ergo ea quae dicta sunt intelligamus. Non licebat Deo offerri de pecoribus 108.0574B| quae non simul et ungulam findebant et ruminabant. Haec enim lex habebat immunda. Cujus autem erat aenigma, id est, ungulam non findere? Non distinguere legis litteram et spiritum scientis; non autem ruminare ejus qui non continue meditationis legis habebat studium, et qui lingua solum, non etiam corde eam ad meditationem revocat. Si ergo aliquis filium talem vel servum, vel discipulum Deo offerat, qui autem ad meditandas sacras Scripturas, aut ad divisionem contemplationis non ex malitia, sed ex infirmitate minor sit, necdum est quidem munus Deo; neque enim quasi oblitus sit ejus legislator memoriam facit. Adducit autem eum ante sacerdotem, et statuit pretium ejus sacerdos, dijudicans utrum bonum an malum sit: ut imperfecto enim condescendens, 108.0574C| moderatum ei jugum imponit, id est, eam quae mediam inter bonum malumque conversationem est, aut a malo declinatio, et provectus ad meliora. Hoc enim forsitan proprie dicimus esse inter deterius et melius, quod pro eo quod dictum est, utrum bonum an malum; edidit Symmachus: statuit pretium sacerdos, si quomodo proficiens donum esse eorum quae Deo offeruntur possit. Quod si dare voluerit is qui offert, addet super aestimationem quintam partem. Et quid hoc est? In quinque numero sensus sunt: horum nobis quinta pars mens est. Ab ipsa enim gubernantur, sive enim hac non valde habentes se juvant. Horum ergo quinque virgines, quae ad nuptias non susceptae sunt, figuram gerunt. Quinque enim non habuerunt sapientiam, unde absolute et fatuae 108.0574D| nominatae sunt (Matth. XXV). Ergo si quis vult redimere eum, qui propter praedictas causas immundis comparatur pecoribus, acuere hunc opus habet et facere intelligentem. Sic enim semetipsum gubernare, et non necesse habere alterius paedagogo potuerit. Sequitur: Homo si voverit domum suam et sanctificaverit Domino, considerabit eam sacerdos utrum bona an mala sit, et juxta pretium quod ab eo fuerit constitutum venundetur. Si autem ille quivoverat, voluerit redimere eam, dabit quintam partem aestimationis supra, et habebit domum. Quod si agrum possessionis suae voverit et consecraverit Domino, juxta mensuram sementis aestimabitur pretium. Si triginta modiis hordei seritur 108.0575A| terra, quinquaginta siclis vendet argenti. Si statim ab anno incipientis jubilaei voverit agrum, quanto valere potest, tanto aestimabitur. Si post aliquantum temporis, supputabit sacerdos pecuniam, juxta annorum qui reliqui sunt numerum, usque ad jubilaeum et detrahetur ex pretio. Quod si voluerit redimere agrum ille qui voverat, addet quintam partem aestimatae pecuniae, et possidebit eum. Non qualiscunque hic paritur [quaeritur] quaestio. Paulo post enim ad finem legislator sic dicit: Omne quod Domino consecratur, sive homo erit sive anima, sive ager, non vendetur nec redimi poterit; quomodo ergo ibi quidem redimi oblata prohibuit, hic autem domum et agrum postquam sanctificata sunt, praecipit redimi: aut forsitan omnimodo aliam hic intentionem, 108.0575B| aliam illic offerentis novit: ibi quidem, ut nequaquam ultra tractet quod obtulit, sed ut penitus illud consecraret Deo; propter quod non ait quemadmodum hic: Si consecraverit domum suam aut agrum possessionis suae, sed omne quod Domino consecratur, eorum enim quae offerebantur Deo nihil licebat in usum humanum ultra reverti. Sed nec sacerdos illis uti poterat. Demonstrat autem hoc ea, quae est Amalecitarum, historia. Praeceptum est enim Saul ut anathema essent omnia Amalec spolia, et quod concessit populo quaedam de gregibus et armentis accipere, maledictum grande iramque sustinuit, et nullatenus ei ad satisfactionem suffecit, cum irasceretur Samuel et inquireret quae est vox gregis hujus in auribus meis et vox armentorum, 108.0575C| quam ego audio (I Reg. XV); ipseque responderet alia ad prophetam verba; et quae erant? De Amalec adduxi ea quae acquisivit populus, meliora gregis et boum, ut immolentur Domino Deo tuo, reliqua occidimus. Ergo aliud est sanctificare Deo, licet enim ei qui sanctificavit, hoc modo utique nunc nobis legislator ostendit; aliud est anathema quid facere. Hujus enim usus prohibitus est. Similis autem huic et intellectus suscipi debet contemplationis, sed de anathemate quidem dicemus, quando ad illam partem sanctionis pervenerimus. Nunc autem quid sit domum sanctificare, quid agrum doceamus, nutu suggerente spiritus, hoc primo loco dicentes, quia aliud est sanctificare Deo, aliud sanctum esse; aliud offerri ei aliquid, aliud non opus habere oblatione: 108.0575D| sed esse Dei et offerentis non egere. Quod enim sanctificatur et offertur, eo quo offertur sanctificari incipit. Ergo prius non erat sanctum. Quod autem incipit sanctificari, hoc opus habet et provectum et per partes augmentum. Quod autem olim sanctum est, et olim est Dei, hoc nihil minus habet, sed est perfectum, nec ullo additamento egens: propterea bonum quidem est et doctrinis aliorum ad sanctificationem uti; melius tamen in tantum proficere, ut quis et semetipsum, et eos qui ejus sunt, ad sanctificationem perducat, quod non omnis viri est, sed solius sensati. Et haec sunt quae in hoc loco significare legislator intentionem habet. Sanctificat ergo domum Deo qui familiam 108.0576A| suam et cognationem et intelligibilem domum in sanctimoniam conversari vult, ut Ecclesia sit et appelletur; quemadmodum multi fidelium domos suas propter sanctificationem ecclesias habebant, sicut Paulo scribente ad Romanos audivimus: Salutate Priscam et Aquilam adjutores meos in Christo Jesu; qui pro mea anima cervices suas posuerunt: quibus non ego solus gratias ago, sed et omnes Ecclesiae gentium et domestica eorum Ecclesia (Rom. XVI). Quicunque ergo hanc habet intentionem, ipse autem per se non est idoneus ad opus perducere ea quae intendit, hujus domum sacerdos utrum bona an mala sit considerabit, et sicut aestimaverit, sic erit. Quare utrum bona an mala, ut quia domus est ex multis personis et differentibus constat, in quibus 108.0576B| multi condescensione egent, non valentes agere aut sapere quae perfecta sunt, nihil eis injungat grave, sed uniuscujusque pensans virtutem, a malo eos declinare et ad virtutes eos proficere jubeat. Sin autem ille qui voverat voluerit redimere eam, dabit quintam partem aestimationis supra et habebit domum; id est, si domus Dominus, qui eam sanctificare vult, cum non fuisset sancta prius, neo potuisset Ecclesia appellari; nam et sanctificata utique esset, quod nunc se ita non habet, sed exordium capit sanctificationis: si ergo hic redimi domum suam vult illud absolute mundans ejus quod eam sanctificationem egere sacerdotis exhortationem necessariam habere faciebat; redimit autem eam per doctrinam et vitae formulam, liberans eos et diluens 108.0576C| quidquid eis obviabat ad sanctimoniam, quid faciet? Dabit, sive, secundum Septuaginta, adjiciet quintam partem aestimationis supra; sacerdotis enim doctrinae, cui domum ab initio suam obtulit ut eam aestimaret, id est, definitionem imponeret ad quam deberet stare sive conversari, ipse adjiciet coversari, ipse adiciet hoc quod est intellectus; hoc enim est quinta, id est, ut quae dicuntur suscipiat et superaedificet sacerdotis sermonibus; frequentior enim commemoratio sensatos et intelligentes homines facit. Et sic habebit domum; non perdens sanctificari Deo, nec in damnum ei convertitur; sed habebit eam, quia ei sanctificatio propriae domus ascribitur, non solum ut offerenti, sed et ut docenti: sicque suae domui bene praepositus et recuperans eam sibi sacerdos quodammodo 108.0576D| invenitur. Quia Paulus eum qui scit praeesse suae domui, ad episcopatus electionem atque dignitatem sublimavit (I Tim. III). Propter quod Aquila, pro eo quod dictum est: qui eam sanctificavit, redimit: Si sanctificans ad finem fecerit, edidit. Quid autem ex hoc discimus? Quia si domus sibi principatum et gubernationem, qui sanctificavit, vindicat, et hanc ipse acquirere vult. ad finem autem facere secundum legem est, aliis sicut cognatum praeponi, haec faciat quae in praesenti legislator jussit. His autem ita se habentibus, quod proprie argentum divinorum eloquiorum doctoralis exhortatio sit, audi David dicentem: Eloquia Domini eloquia casta, argentum igne examinatum probatum terrae purgatum 108.0577A| septuplum (Psal. XI); et Jeremiam: Frustra conflavit conflator, scoria ejus non est consumpta (Jer. VI). De Judaeis dicit, quia nihil eis verba exhortantium proderant. Sed et Paulum audi dicentem: Si quis superaedificat super fundamentum hoc aurum, argentum, lapides pretiosos (I Cor. III). Quod si agrum possessionis suae voverit et consecraverit Domino, juxta mensuram sementis aestimabitur pretium. Agrum Scripturam esse divinam nemo dubitat. Cujus vitis proprie Christus, et agricola Pater est: in quo absconditus thesaurus, id est, salutaris praedicatio; quem qui invenerit operator agri, vendet omnia quae habet, quemadmodum Dominus in Evangeliis ait (Matth. XIII), ut emat agrum illum. In hoc agro diversa est uniuscujusque possessio, id est, 108.0577B| modus, quem sibi ex ea ad sapiendum obtinere potuerit. Si ergo consecraverit Domino hanc homo, cum non prius sancta fuerit, sed nunc incipiat consecrari, gubernatorem conversationis suae, cum ipse non sit idoneus semetipsum gubernare, sacerdotem eligat: Consecrari enim hic ea quae deputata sunt sacerdoti legislator appellavit. Juxta mensuram sementis aestimabitur pretium, ut quantum seminatus est, videlicet edoctus. Doctrinae enim verbum in semine accipere Scriptura divina solet: tantum ei sacerdos indicat, et quantum fuerit eruditus de doctrina bona, legitima et spiritali, et non quam homines seductores pagani, verbi gratia, vel Judaei, sive haeretici, docent; propter quod postquam dixit: Juxta mensuram 108.0577C| sementis, addidit: Si triginta modiis hordei seritur terra, quinquaginta siclis venumdetur argenti; sive ut Septuaginta, quinquaginta didrachmas argenti. In quibus Vetus et Novum Testamentum intellige. Et per modum sive chorum hordei, Vetus Testamentum ostendit, quia hujus seminis pinguior cibus est; per quinquaginta autem didrachmas, tam quod spiritale est quam quod perfectum simul innuit; perfecta enim doctrina etiam spiritalis est. Sed quando haec regula sive definitio integre ei indicenda, quando minuenda sit per condescensionem, per sequentia disce: Si autem statim ab anno incipientis jubilaei voverit agrum, quanto valere potuerit, tanto aestimabitur. Sin autem post aliquantum temporis, supputabit sacerdos pecuniam juxta annorum 108.0577D| qui reliqui sunt numerum, usque ad jubilaeum et detrahetur ex pretio. Duorum hic annorum remissionis sive jubilaei memoriam facit, baptisma aperte insinuans et poenitentiam. Uterque enim annus remissionis est, quia perfectam remissionem, unus quidem per donum gratiae, alter propter eos qui vacant in oratione et jejuniis aliisque operibus quae perficiunt poenitentiam, possidet. Si ergo simul quis gratiae viam, quam elegit gubernari per sacerdotem et produci vult, hoc eum sacerdos exigat, quod cum doceretur ex perfecta et spiritali doctrina praecepit nullo modo ei condescendens, neque enim habet necesse, ut pote qui per donum renovatus est, sed in doctrina quam accepit plene eum permanere facit. 108.0578A| Si autem deest illi de dono quod percepit, deciditque ab eo in conversatione, hoc est enim aliquantum temporis jubilaei sive remissionis consecrare agrum, recte ei reputabit sacerdos argentum in annos reliquos usque ad annum remissionis sive jubilaei, ut reliquum ei tempus definiat ad poenitentiam? Et detrahetur ex pretio: quod enim minus fecit, et detrimentum pertulit, et deterius conversatus est, hoc dono minuitur et infirmior effectus est, et propterea abjectior, et non jam talis est qualis cum acciperet donum fuit: verumtamen et hic volens redimere agrum suum poterit, id est, semetipsum gubernare et docere, adjiciens quintam partem argenti ad pretium suum; addens doctrinae sacerdotis proprium intellectum, ut intelligens eruditusque sui 108.0578B| gubernator doctorque efficiatur. Sic enim intelligibilis ager, quem consecravit offerens sacerdoti, ab eo possidebitur; et non ab alio conversatio et virtus, quam studet sive ex toto, sive ex parte: sed ipsi qui agit reputabitur. Divisioni enim legislatoris intende, quemadmodum sanctificare sive consecrare domum vel agrum volentem consecrationem prius facere vult, sicque ei praecipit redimere, quae sanctificata sunt, Et tunc, inquit, possidebit eum, hoc procul dubio mandans, quia oportet quidem nos per sacerdotum doctrinam, et regulam, et leges, nostram conversationem gubernare, quando eam prius sanctificamus; sed oportet et proficere, et illorum doctrinae nostrum adjicere intellectum. Propter quod Paulus ad Timotheum 108.0578C| scribebat: Intellige quae dico: dabit enim tibi Dominus in omnibus intellectum (II Tim. II). Et tunc possidebimus proprie quae egerimus sanctificationis proxima; sin autem hanc divisionem non fuerimus intuiti, vide quid patiemur. Sequitur enim: Si autem noluerit redimere, sed alteri cuilibet fuerit venundatus, ultra eum, qui voverat, redimere non poterit, quia cum jubilaei venerit dies, sanctificatus erit Domino, et possessio consecrata ad jus pertinet sacerdotum. Ecce damnum ejus qui semper ab alio opus habet gubernari, et non proficit, nec juvatur ex aliorum doctrina, sed suus semper ipse dux est ad agenda utilia, per praesentia aperte legislator ostendit. Qui enim consecravit agrum et postea redemit, 108.0578D| ille est qui suam conversationem alii gubernare permisit, posteaque adjutus est et conquisivit intellectum, ut jam esset, sicut ait propheta, docibilis Dei, et disponere apud semetipsum possit in futuro quae expediunt, hic agrum suum sibi recipiens conquisivit. Qui autem nihil proficit ex alterius gubernatione, nec acquisivit intellectum, sed semper opus habens ab alio doceri et talis existere quales fuerunt quidam Judaeorum, quibus Deus per propheticam vocem exprobrans talia dicebat: Quia electi sunt ex utero, edocti ab infantia usque ad senectutem (Ose XI); et rursus: Ephraim sicut columba insensata non habens cor (Ibid.); quia si malos doctores invenerit, mala modis omnibus operatur: ut 108.0579A| qui non habet discretionem, quaerere non potest mercedem virtutis quam egerit. Et propterea proprium agrum dicitur non redimere, sed veniente jubilaeo, id est, tempore remissionis transeunte, in quo remissio locum habet, est autem praesens vita, vide quale quantumque sit quod patietur: Possessio sanctificata erit Domino; conversatio enim, quam semel consecutus est, etiamsi alter erat qui gubernabat, sancta erit Domino. Sed quemadmodum et possessio consecrata ad jus pertinet sacerdotum: possessio enim ejus et lucrum ei qui continue gubernavit reputabitur. Si ager emptus est, et non de possessione malorum sanctificatus fuerit Domino, supputabit sacerdos juxta annorum numerum usque ad jubilaeum pretium: 108.0579B| et dabit ille qui votum voverat Domino. In jubilaeo autem revertetur ad priorem dominum qui vendiderat eum, et habuerat in sortem possessionis suae. Omnis aestimatio siclo sanctuarii ponderabitur. Siclus viginti obolos habet. Primogenita quae ad Deum pertinent, nemo sanctificare poterit et vovere: sive bos, sive ovis fuerit, Domini sunt. Maximam justitiam legis littera et spiritus ostendit: littera siquidem agrum possidentis alienum, ut sanctificent Deo et offerant sacerdotibus, ut eorum sit creditus ager non vetuit, quia non specialiter suam obtulit; sicut enim emptus ejus tunc erat, sic autem qui de vendentis fuerat possessione recte alienus est. Praecipit ergo computare sacerdotem agri pretium usque ad jubilaeum, et sic pro eo dare pretium; in jubilaeo autem 108.0579C| reverti ac reddi priori Domino, id est, ei qui propter paupertatem rem propriam vendidit, et ad certum eam tempus alienavit. Ab hoc ergo et ad spiritalem intelligentiam transit: Si ager emptus, et non possessione majorum sanctificatus fuerit Domino, supputabit sacerdos juxta annorum numerum usque ad jubilaeum. Agrum qui possidet, quem emit, et non est suae possessionis is qui intelligibilem paupertatem patientem exhortari valet, arguereque eum, atque movere ad poenitentiam. Intelligibilem enim terram, quam ille possidebat, de qua David psallebat: Spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam (Psal. XIV), ipse possidet, non permittens eam ex toto corrumpi, sed lucrans fratris virtutem vel vitam, de qua ille per negligentiam 108.0579D| cecidit. Si igitur ea sanctificaverit Domino, id est, obtulerit sacerdoti: audisti enim quia in praesenti sanctificari Deo dicit ea quae sacerdotibus sorte obvenerunt. Offerri autem, quomodo? id est, oportet eum qui culpavit emendari, et sanctam ejus efficere conversationem. Supputabit sacerdos juxta annorum numerum usque ad jubilaeum pretium, et dabit ille qui votum voverat Domino. Recte sacerdos simul cum eo qui movit fratrem ad poenitentiam, quia ille quidem districte ejus actionem et conversationem, ut pote quia ipse eum correxit, hic autem ut sacerdos novit veram atque perfectam redemptionem, supputavit, sive probavit, qualem ei oporteat poenitentiam 108.0580A| indici. Supputant autem usque ad jubilaei pretium, id est, ex his quae de poenitentia in divina dicta sunt Scriptura. Ipsa enim aestimatio est anni jubilaei sive remissionis. Et dabit ille qui votum voverat Domino; sive, secundum Septuaginta, et reddet pretium in die illa sanctum Domino; in tempore enim, in quo secundum hanc rationem ea quae sunt de poenitentia definiuntur, sive indicuntur ei, cum necessaria est definitio ejus sancta Domino invenitur. Bene autem dixit, dabit, vel sicut Septuaginta, reddet, non reddent: nam etsi communi consilio sacerdotis et ejus qui movit peccatorem ad poenitentiam, de ea definitio constituitur quae aestimatur; verumtamen ille eum offert qui fratrem culpantem compungi fecit. Huic enim et obediet. Sed et ipse 108.0580B| obligatur in emendatione ejus qui poenitentiam agit, ut pote qui semel ejus correctionis fecit exordium. Qui autem non illico cum definitur poenitentia penitus mundatur, sed quando eam perfecte egerit, propterea ait: In jubilaeo autem revertitur ad priorem dominum, qui vendiderat eum. Ergo definitio quidem poenitentiae in illa die sancta mox fiet, in qua a sacerdote et exhortatione ejus, qui poenitentiam acturus erat per divinam Scripturam, quomodo eam debeat agere aestimatur. Tunc autem poenitens possessionem suam, agrumque et conversationem recipiet, quando ad annum pervenerit jubilaei sive remissionis. Omnis aestimatio siclo sanctuarii ponderabitur. Siclus, sive didrachma, viginti obolos habet; ut omnis aestimatio sive definitio 108.0580C| sanctis fiat ponderibus, id est, his quae sunt de sacra Scriptura: exteriora enim pondera veluti philosophorum, in quibus etiam ipsi vitas conversationesque pensant, non sunt sancta, quia scientiam imperfectam possident. Sed nec haereticorum pondera sancta sunt: cauteriata est enim eorum conscientia; sed sancta sunt ea quae sunt in divina Scriptura, in quibus viginti oboli sunt. Siclum sive didrachma, id est, decem mandata, secundum litteram et secundum spiritum intellectum, sicut evangelica gratia insinuat, et qui in ea dicit: Non arbitremini, qui veni solvere legem, aut prophetas; non veni solvere, sed implere (Matth. V). Ergo quicunque aut legem irritam facit, aut Evangelium tenuit, hic non habet didrachma, nec hujus doctrinam ut sanctificantem 108.0580D| recipimus: haereticos autem et Judaeos, quorum alii quidem gratiam, alii legem negant, aequaliter respuimus. Primogenita quae ad Deum pertinent nemo sanctificare potest et vovere, sive bos, sive ovis fuerit, Domini sunt. Pecora eos qui nobis obedientes sunt, filios et servos, et discipulos in praecedentibus diximus: Horum primogenitum, id est, qui nobis sic parens et obediens fuerit, ut et aliis obedientiae et parendi ducatum praebeat. Et propterea hic quidem primogenitum dicitur; alibi autem de eo legislator dicit: Omne masculinum adaperiens vulvam sanctum Domino vocabitur (Exod. XXXIV). Adaperit enim vulvam generandorum filiorum, qui obedire secundum Deum et cum pia subjectione incipit. Qualis 108.0581A| verbi gratia erat Paulo Timotheus, et propterea de eo ad Corinthios scripsit: Qui est filius meus dilectus in Domino, ipse vos commonefaciat vias meas, quae sunt in Christo Jesu. Hunc qui talis est nemo sanctificet, non quia indignus est sanctificatione, sed ut qui non egeat sanctificari: est enim olim sanctus. Didicisti enim quomodo et superius dicebamus, quia aliud est sanctum esse aliquid Deo, aliud autem initium sanctificationis sumere? Illud enim melius ac superius est, ut pote quod olim perfectum est et melioratione non eget. Quia ergo filius, qui tantum honorat patrem et matrem ut aliis fiat talis honoris exemplum; honorans autem propter pietatem, id est, propter obedientiam legis, et sciens quia Deo hunc offert honorem qui honorari patrem 108.0581B| praecepit: primum horum mandatum, quod est in promissione; secundum, quod Paulus dixit, implevit. Servi autem qui Domino pure subduntur propter mandatum, de quibus dicit: Servi, obedite dominis carnalibus cum timore et tremore in simplicitate cordis sicut Domino, non ad oculum servientes, sicut hominibus placentes, sed sicut servi Christi (Ephes. VI), obedientiam Deo ostendunt: hoc autem idem faciet et discipulus, sic magistro [obediens] ad honorem Dei, qui per Paulum sancivit: Obedite praepositis vestris et subjacete eis: ipsi enim pervigilant pro animabus vestris: obedite et subjecti estote (Hebr. XIII). Ad Deum referre ea quae sunt hujus obedientiae et subjectionis evidenter unusquisque horum 108.0581C| dicitur: et sive per bonam simplicitatem placens est Deo, sive per studiosam mandatorum operationem, et qui debeat bos propter hoc aut ovis nominari Domini, uterque est. Quod si immundum est animal, redimet qui obtulerit juxta aestimationem, et addet quintam partem pretii: si redimere noluerit, vendetur alteri. Quia immundus omnis peccator est, manifestum est: Immundus enim est, inquit Salomon, ante conspectum Domini omnis iniquus; iniquus enim est, quia tam meditari quam discernere legem, cum ruminat et ungulam findit, legislator jussit: quicunque unum ex his minus habet, id est, quicunque obediens quidem est, et vehementer subditus patri, aut domino, aut magistro, non tamen legis sicut oportet 108.0581D| meditari aut distinguere novit, primogenitus quidem in pecoribus est sicut obedientiae dux, immundus autem est, quia non habet hoc quod habere mundum legislator jussit. Si ergo eum pater, aut dominus, aut magister vult redimere, secundum aestimationem ejus redimetur, et addet quintam partem pretii. Addet quintam, cum intellectu ei doctrinam offerens, in sapientiam eum gubernans, et non insipienter regens; insensati enim patris, et domini, et magistri est obedientiam, quae ad se pertinet, et docere filium, vel discipulum, vel servum, et non disponere ejus vitam, ut secundum legis scientiam operetur, permittereque eum indoctum esse in lege et imperitum. Addat igitur subjectioni 108.0582A| et doctrinae intellectum. Ipse enim solus in praesenti minus est, propter quod dixit: Addet quintam partem pretii, quia pretium habet obedientia. Unde non ait: Aestimavit eum sacerdos sicut supra dixit, sed sicut olim, pretium habentem. Si autem non redemerit quis filium, aut servum, aut discipulum [quem] possidet; ipsius enim eum redimere est, et per prudentem admonitionem sensatum efficere, secundum modum qui dictus est, alienatur ab hujus possessione. CAPUT XVI. Quae consecrantur Domino non possunt redimi, sed permanere debent in illius possessione. (IBID.) Omne quod Domino consecratur sive homo erit, sive animal, sive ager, non vendetur, nec redimi 108.0582B| poterit. Quidquid semel fuerit consecratum, sancta sanctorum erit Deo; Et omnis consecratio, quae offertur ab homine, non redimetur, sed morte morietur. Quae differentia est inter anathematizare et sanctificare secundum litteram per ea quae superius discussa sunt ostendimus, ubi hoc quod anathematizatum est nullo modo in usum humanum, nullius, ne quidem sacerdotis, fas esse reverti, diximus, secundum Amalecitarum historiam. Non solum autem hoc, sed quia quaecunque jure belli ac de inimicis cum quibus non oportebat amicitiam jungere, spolia sumebant post victoriam et depraedationem, haec faciebant anathema, et non a semetipsis, sed Deo praecipiente: quaecunque enim prophetae praecipiunt, 108.0582C| manifestum est quia Dei praecepta sunt. Ergo et nos quodcunque intelligibilibus inimicis, id est daemonibus, pugnantes, cum quibus nobis non licet amicitias jungere, contra quos inimicitias et incommutabiles habemus. Propter quod Dominus dicebat: Non veni mittere pacem in terram, sed gladium, propter quod dividet hominem adversus patrem, et filiam adversus matrem (Matth. X), et scindit compassionem generis, ut deorsum relinquentes carnis compassionem, facilius incorporeos perimamus inimicos, sive hominem, sive pecus, sive agrum pro spolio ex bello quod contra eos habemus, atque victoriam conquisiverimus, consecrare quidem Deo haec debemus, sic autem consecrare, ut nihil in eis habeamus nostrae voluntatis. Sed sive suae potestatis 108.0582D| quispiam est, hoc enim est vere homo, quid dicimus autem eum qui nullatenus nobis subjectus est, sed aequalis nobis est secundum conversationem, sive eum qui nobis subjectus est, et propterea pecus nominatur, intelligibiles hostes vincentes acquisiverimus; sive de agro possessionis, id est, ex qua sortiti sumus, conversationem in spoliis et tropaeis sumpserimus, contra inimicos intelligibiles pugnantes, nec venundare haec possumus, nec redime re opus habemus, quia omne consecratum sanctum sanctorum est Domino. Quomodo autem audi: non potest aliquis exspoliare inimicum antequam eum perfecte subjiciat, sicut Dominus Judaeis dixit: Quomodo potest aliquis ingredi in domum fortis et vasa 108.0583A| ejus diripere, si non prius alligaverit fortem, et tunc vasa ejus diripiat (Luc. XI). Tunc autem plene intelligibilem hostem subdimus, id est diabolum, ligareque eum et depraedari et consecrare Deo spolia ejus possumus, quando ejus omnes vicerimus machinas, omne contriverimus caput, omnemque speciem peccati declinaverimus, cuncta mundi desideria vicerimus, cunctasque virtutes assecuti fuerimus: tunc enim eum ligatum habemus et praedicari possumus. Sic autem diripientes et eum praedicta victoria devincentes, quodcunque diripuerimus, Deo recte offerimus. Sanctum autem sanctorum perfectum consummatumque habemus, nec nostra exhortatione nec aliorum egens, quod nec additamentum aliquod, nec provectum 108.0583B| opus habet. Quomodo enim? Quia omne peccatum evasit, omnem autem virtutem operatum et alienatum est mundo mundoque crucifixum. Nimis ergo consequenter addidit: Et omnis consecratio quae offertur ab homine non redimetur, sed morte morietur. Quo morte? Qua Paulus dicebat: Vivo autem jam non ego, vivit autem in me Christus. Et rursus: Sic et vos aestimate vos mortuos quidem peccato, viventes autem Deo in Christo Jesu, talis ergo, sicut qui usque ad culmen virtutis proficit, et mensuras contigit, id perfectionis est; mortuus enim saeculo est, et a praesentibus alienus, et olim a mundi migravit sapientia; recte sanctus sanctorum Domino est, qui sanctum sanctorum imitatus est secundum possibilitatem suam. CAPUT XVII. De decimis terrae ex frugibus et pomis quomodo possint redimi. (IBID.) Omnes decimae terrae, sive de frugibus, sive de pomis arborum, Domini sunt, et illi sanctificantur. Si quis autem voluerit redimere decimas suas, addet quintam partem earum. Omnium decimarum bovis et ovis capraeque quae sub pastoris virga transeunt, quidquid decimum venerit, sanctificabitur Domino. Non eligetur: nec bonum nec malum, nec altero commutabitur: si quis mutaverit, et quod mutatum est, et pro quo mutatum est, sanctificabitur Domino et non redimetur. Quaeris forsan cujus rei gratia fructum quidem terrae redimi decimam praecipit, boum autem et ovium non praecipit? Quod Judaeus 108.0583D| dicere non potest, quia soli servit litterae, in qua maxime multa quaestionem recipientia legislator interponit, ut angustati ad spiritum currant, et sciant quia littera tunc est bona quando illa usi fuerint velut instrumento et ministra, spiritus. Differentiam ergo discipulorum legis hic proponit, et quemadmodum in primogenitis mundis et immundis, quidam cum obedientia, et bonam legis meditationem et scientiam conquisiverunt, quidam autem sunt qui solam obedientiam habent; sic et hic quidam operantes mandata sapientiam terrenam habent, et propterea redemptione necessario egent; quidam nec redimi opus habent, sed nec mutari 108.0584A| debent, sicut perfecti semper et consummati: fruges ergo in praesenti lex messionem quae est de semine dicit; similiter et poma arborum secundum tempus suum. De his autem decima pars Deo secundum legem debetur, utrumque autem hoc ad legis fructificationem accipi oportet; siquidem Dominus bonam terram fructum afferentem triginta et sexaginta et centum, eos qui suscipiunt verbum et faciunt eum, in parabola seminum evangelicorum exponens dixit; David autem nunc clamat: Justus ut palma florebit (Psal. XCI); et rursus: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Domini (Psal. LI); nunc autem breviter describens justum: Et erit, ait, sicut lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod 108.0584B| fructum suum dabit in tempore suo (Psal. I). Hujus ergo decima sancta est. Sancta enim horum actio est et studium est: quia qui legis mandata operans, spem in praesentes retributiones ponit, terrena sapit, quales erant quidam Judaeorum, ad quos ut pote terrae haerentibus, Dominus dicebat: Vos deorsum estis, ego desursum sum. Sed et Paulus de eis dixit: Qui terrena sapiunt, nostra autem conversatio in coelis est (Philip. III). Hoc autem nunc innuit; neque enim simpliciter dixit: Omnis decimae terrae, sed et omnes decimae terrae praedixit, et tunc subdidit, sive de frugibus, ut praedicaret aperte eum qui intentionem exspectatione terrenorum bonorum legis mandata operatur, et si sancta ejus decima, id est, mandati operatio est, verumtamen non grande 108.0584C| juvamen eorum est ex tali operatione circa retributionem quam non oportet a Deo exspectari ab eis qui terrenis inhiant. Unde si vult quivis sibimetipsi decimam hanc acquirere, addat quintam, id est, intelligentiam, ut quae sursum sunt sapiat, et ea quae sursum sunt quaerat (Coloss. III), quemadmodum Paulus scribebat. Qui enim legis sic mandata operatur, non perdit lucrum ejus, quia decima ejus efficitur. Ergo ejus qui terrena sapit decima sancta quidem est, sed non ei, quia non intelligibiliter mandatum operatur, nec scit quod lucrum in ea exspectet, aut quam retributionem in ea speret. Bovis autem et ovis, et quaecunque sub numero sunt et sub virgam transeunt; dicit enim eos qui sub virga numerantur crucis, quibus ut numerentur fides Dei et amicitia 108.0584D| donat; quisquis enim fidelis est Deo, hic ejus et amicus invenitur. Quod demonstrat Abraham, de quo dictum est: Credidit Abraham Deo et reputatum est ei ad justitiam, et amicus Dei appellatus est (Rom. IV). Qui enim amici Dei numero digni habentur, licet sint immensae multitudinis, et non solum si numerum, sed etiam si mensuram excesserint, audi David dicentem: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus, nimis confortatus est principatus eorum, dinumerabo eos et super arenam multiplicabuntur (Psal. CXXXVIII): hi terrenam non habent sapientiam, nec in his quae agunt corruptibilem retributionem quaerunt, propter quod non speciale quippiam illorum, sed quodcunque egerint, mandatum 108.0585A| sanctum Deo est. Sed nec eligetur inter bonum et malum, id est, inter deterius et melius: non est enim eorum facilis discretio, quia etsi alterutrum superent, quemadmodum stella stellam in gloriam differentes, sed omnes in coelo sunt, ut revera sequentes coelestia, et a solo eo qui idoneus est discernere sanctos cognoscuntur; secundum hanc rationem oportet intelligi, non eligetur nec bonum nec malum, nec altero commutabitur. Cum enim nullus de eis sit qui respui possit, quem quo commutabis, aut quid magis eligas, nostrae non est dijudicare virtutis. His ergo superaedificans addidit quae sequuntur: Si quis mutaverit, et quod mutatum est, et pro quo mutatum est, sanctificabitur Domino et non redimetur; quia enim omnium cursus divinus 108.0585B| et sublimis, et supernae conversationi proximus est, frustra conaris hunc respuere: alium autem pro eo introducere, et consecrare Deo quasi meliorem, non est tuum; nec tuum est hoc discernere, neque hunc illo inter sanctos appellare deteriorem, quod etiam ex historiae facto cognosce: Paulus aliquando et Barnabas inter semetipsos contenderunt. Barnabas enim dicebat debere assumi Marcum; Paulus autem dicebat eum, qui semel recessit a Pamphylia, et qui non concurrit eis in opere, non debere assumi. Facta est autem inter eos talis contentio [dissensio], ita ut discederent abinvicem. Et Barnabas assumpto Marco navigaret Cyprum; Paulus autem eligens Silam, traditus est gratiae Dei (Act. XV). Vides quomodo mutavit melius, sicut aestimavit, deteriore. 108.0585C| Ipsum autem, quod mutatum est, et pro quo mutatum est, factum est sanctum; Silam enim sicut aptiorem Marco ad ministerium praedicationis elegit, non tamen expulsus est Marcus; Barnabas quippe, eum assumens, abiit Cyprum, et cum eo praedicabat et in tantum erat magnus, ut et evangelista unus de quatuor fieret. Ergo Paulus retractans et cognoscens quia nullus sanctorum respuendus est, nec potest aliquis eorum qui perfecte profecerunt hunc dicere deteriorem, nec illum meliorem, ipse rursus Marcum assumpsit, et ad Timotheum scribebat: Assumens Marcum deduc 108.0586A| tecum; est enim mihi utilis in ministerio (II Tim. IV). Non ergo intendatis quis inter hos bonus aut malus, sed nec commutes alterum altero, et non redimetur. Cui enim nihil minus est, qua redemptione eget? Praeter alia quae in praesenti dicta sunt, ostendere legislator vult quia hi qui a nobis docentur, quando fiunt perfecti, nihil jam nostro magisterio egent, et propterea immundorum primogenita redimi ait, mundorum autem nequaquam, sed nec ea quae Deo consecrata sunt, nec haec de quibus nunc sermo est, perfecta enim demonstrata sunt, ut pote quae intentionem divinam coelestemque gerunt. Quem enim finem libri hujus praeceperit esse spiritus, hunc in sequentibus intuere. Haec sunt praecepta quae mandavit Dominus Moysi 108.0586B| ad filios Israel in monte Sinai. Et cujus rei gratia non ipsis filiis Israel, sed Moysi ad filios Israel? Quia populus erat infirmior, tantam legis sanctionem capere non valens, in qua, sicut in speculis, claras formas suorum mysteriorum Deus ostendit. Tu ergo si non vis de vulgo esse, sed qualis Moyses fuit, praebe temetipsum obedientem, mundosque habentem omnes animae sensus, et dic Deo: Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua (Psal. CXVIII); relinque materiam carnis, et spiritus divitias sequere; dic cum David: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, Domine, super mel et favum ori meo (Ibid.), ut et tibi quemadmodum et Moysi mandet suamque tibi credat sapientiam: Melior est enim negotiatio ejus argento et auro primo, 108.0586C| fructus ejus pretiosior est cunctis opibus, et omnia quae desiderantur, huic non valent comparari: longitudo dierum in dextera ejus; in sinistra ejus divitiae et gloria: viae ejus, viae pulchrae, omnes semitae illius pacificae (Prov. III). Lignum vitae est his qui apprehenderint eam, et qui tenuerit eam beatus: fili mi, audi doctrinam patris tui, id est Dei, et non discedas a lege matris tuae, id est sapientiae: coronam enim gratiarum dabit capiti tuo, id est Christum, et torques aurea sit circa collum tuum (Prov. I), id est Spiritus sanctus, cui est gloria in saecula saeculorum. Amen. db0of3rxd5ezgzrsbmbq85mq6xbyxnt 0 62908 267600 228635 2026-05-28T16:20:34Z Demetrius Talpa 13304 267600 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Remigius Antissiodorensis |OperaeTitulus=Enarrationes in Psalmos |OperaeWikiPagina=Enarrationes in Psalmos (Remigius Antissiodorensis) |Annus=saeculo IX |Genera=Commentaria in Sacram Scripturam |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/index.php?app=browser Corpus Corporum] |Editio=J. P. Migne }} '''[[Patrologia Latina/131|Migne ''Patrologia Latina Tomus 131'']]''' Enarrationes in Psalmos Enarrationes in Psalmos (Remigius Antissiodorensis), J. P. Migne 131.0843C *[[Enarrationes in Psalmos (Remigius Antissiodorensis)/1]] DIVERSA DIVERSORUM IN PSALMOS PRAEAMBULA.(Ex Bibliotheca Maxima Veterum Patrum.) 131.0133| Quid significet IN FINEM, quod frequenter invenitur in titulis psalmorum. 131.0133D| Finem duobus modis accipimus. Primus est iste communis atque moralis, quando res aliqua ad extremum deducta pervenerit, nec ulterius potest prodire, quae motus sui terminum probatur accipere. 131.0134D| Sic enim dicimus finitum cibum, qui sedula comestione consumptus est; finitam pecuniam, quae docetur expensa, et caetera quae hoc modo probatur edici. Secundus dicitur finis perpetuus atque perfectus, quem modo quaerimus: qui tunc nobis protendi magis 131.0135A| ac dilatari incipit, quando ad eum mens devote pervenerit. Finis ergo legis ac plenitudo, Christus est, sicut Apostolus dicit (Rom. X): Finis enim legis Christus ad justitiam omni credenti; ad quem dum pervenerimus, nihil ultra perquiremus: sed ipso beatitudinis fine contracti, plenissima jucunditate perfruimur, cujus amor tantum proficit, quantum intellectus noster Domino praestante clarescit, et ideo quoties in titulis psalmorum finem reperies, ad Dominum Salvatorem nostrum aciem mentis intende, qui est finis sine fine et bonorum omnium contemplativa perfectio. Quare PSALMI dicuntur. Genus est musicorum, hoc est cithara, decem chordas habens, cui propter hoc psalterium nomen 131.0135B| est additum, quia ejus plectro desuper chordae pulsantur. Quando autem inferius tangitur, cithara nuncupatur. Ex quo intelligere debes, psalterium desuper canens, non carnalia aut terrena, sed spiritualia et coelestia personare. Quare psalmi tunc per ista organa canebantur? Quia populus carnalis erat, qui per hujusmodi delectationes fuerat ad idololatriam depravatus, et necesse fuit eum simili dulcedine ad Deum revocari. Austerioribus eum monitis curari nolebant. Dum enim concurrunt, quasi cantica et melodias audire, verba Dei in eorum mentes salubri et consueta dulcedine serebantur. Magis enim tenetur, quidquid libenter auditur. Simul etiam ut haec magis quam turpia discerent decantare. 131.0135C| Hac ergo causa David choros cantorum cum principibus suis octoginta et octo in Paralipomenon legitur ordinasse, ut magnitudo sonitus organorum et vocum populi cor et delectatio terrori mista compungeret. Quomodo solvitur quod dicitur, defecerunt laudes David, et postea inveniuntur psalmi David? Sic: sciamus in quo psalmo finiuntur: in septuagesimo scilicet primo, qui Salomonis titulatur, et ad Salomonem omnino non pertinet, sed ad Christum. Merito ergo laudes David in laude Christi finitae sunt, quia lex et prophetae usque ad Joannem praedicaverunt (Matth. XI). In Salomone ( sic ) quoque intitulatur unus, Oratio Moysi hominis Dei, id est, sive duodecim, 131.0135D| juxta Hebraeos, qui aiunt sequentes psalmos usque ad nonagesimum nonum titulum non habentes, octogesimo octavo esse jungendos, sicut in libro prophetarum, quorum tempora non notantur. Quid est diapsalma? Ubicunque Septuaginta diapsalma posuerunt, in Hebraeo non habetur diapsalma, sed SELA, hoc est semper: diapsalma interpretatur percantatio. Ipsum autem verbum sela ipsi Septuaginta in finem, sunt interpretati, in psalmo septuagesimo dicentes: Etenim Dominus habitabit in finem. Ita et ipsi non intellexerunt sela. Quidam sane putant cessationem Spiritus sancti esse diapsalma; sed cum in finem tertii psalmi in 131.0136A| Hebraeo habeat diapsalma, superfluum est cessationem Spiritus sancti nominare, cum etiam, si hoc nomen poneretur, nemo dubitaret in finem esse cessatum, sed in nono psalmo canticum diapsalmis dicitur, quod utique impossibile est; et quis posset cantando cessare, aut cessando cantare? De his autem qui sine titulis sunt traditio etiam talis est, ut cujus auctoris praescriptio praecesserit, caeteri qui sine titulo sequuntur ipsius esse credantur. Sciendum tamen est quod apud Hebraeos omnes psalmi permisti fuerunt et inordinati: quos quidem primus Esdras in unum volumen coegit, et in ordinem numerumque disposuit, ac titulos apposuit: ac per hoc occultum sacramenti mysterium alios aliis praetulerit ordine. Decorus et mirabilis ordo, numero 131.0136B| quidem mystico terminatus, sed sacris virtutibus infinitus. Hic autem totus ordo psalmorum, quantum humanum ingenium investigare praevaluit, duplici mysterio noscitur esse decursus. Primum, sicut auctoritate Patrum dictum est, Novi et Veteris Testamenti sacramenta complectitur. Septem quippe decades referuntur ad Sabbatum, quod ad primam illam pertinet sine dubio culturam: octo vero decades quae sequuntur nostro tempori deputantur, qui resurrectionem Domini die octava pia devotione veneramur. Secundo, quia sicut quinquaginta diebus superducto diluvio criminibus suis terra diluta est, sic psalmorum spiritualis abyssus peccatis inquinata corda mortalium usque ad judicii tempus perpetua inundatione purificat. 131.0136C| Psalmi omnes qui inscribuntur ipsi David, ad Christi pertinent sacramentum, quia David dictus est Christus. Denique psalmi qui fugam passionemque David explicant, ostendunt fugam passionemque Dominicam. Illi autem qui in finem inscribuntur perfectionem bonorum operum produnt, quia hic finis dissimilis est aliis finibus, cum ille habeat hic replementum: Finis enim legis Christus ad justitiam omni credenti (Rom. 10). Pro torcularibus, pro aeternorum munerum fructibus hymnus est. Pro his qui haereditabunt retributionem sanctorum, sive Ecclesia, quae est corpus Christi, et haereditatem capiet regni coelorum. Pro octava. Quidam hunc numerum Evangeliis deputant, 131.0136D| eo quod continentur in his beatitudines, per quas venitur in regnum Dei; sive illius arcae octo animae. In dedicatione vel consummatione tabernaculi perfectio Ecclesiae intelligitur. Pro his qui commutabuntur. Pro populi Judaici ac gentilitatis, vel Synagogae et Ecclesiae commutatione, providet. Pro occultis. De adventu filii Dei pronuntiat, qui Judaeis occultus fuit. Canticum resurrectionis. Ipsius Dominicae resurrectionis veritas. Oratio Moysi hominis Dei. Ad legem Dei revertitur, 131.0137A| eo quod ipsa nos Redemptoris resurrectione satiare pronuntiat. Psalmus in Salomonem, id est pacificum, quod est in Christo, qui est pax nostra In confessione vero docet ut jugiter homo Deum et voce fateatur et corde. Illi sane qui res gestas secundum litteram narrant, verticem spiritalis intelligentiae cognoscuntur habere. Psalmus filiorum Core per passionem Christi redimendum populum praefiguravit: quia Core interpretatur calvitium, quia Dominus noster Jesus Christus in loco Calvariae crucifixus est. Pro verbis Chusi filii Jemini. Hoc est, quod Chusi, relicto David, ad Absalom transiit, qui erat hostis patris sui, sicut Judas Christi. 131.0137B| In assumptione matutina. Quia Dominus resurgens mane assumpserit captivitatem, reducens secum ex inferis. In prima Sabbati. In ipsa resurrectione. Priusquam liniretur. Antequam resurrectione clarificaretur. In remuneratione delictorum, utique suorum. Canticum graduum coelestem designat ascensum. Psalmus ergo ille qui in medio canticorum graduum est, tanquam turris pulcherrima ponitur. Sed nec sine mysterio arbitror esse, quod hic liber in tribus quinquagenariis constat scriptus. Primus enim remissionem peccatorum praestat. Secundus ad spem invitat regni coelestis. Tertius nos ad regnum aeternae beatitudinis mittit. 131.0137C| Diapsalmae vero, quae semper interpretantur, docent ut animae semper in his exerceatur fidelis intentio. In primo libro Paralipomenon legitur (I Par. XXV), cum David propheta devota Domino aetate senuisset, quatuor juvenes ex Israelitico populo elegisse, qui psalmos quos ipse Domini aspiratione protulerat, organis, citharis, nablis, tympanis, cymbalis, tubis, propriaque voce in magna jucunditate supernae gratiae personarent. Quae suavis adunatio, tribus partibus divisa constabat. Rationalis pertinebat ad humanam vocem, irrationalis ad instrumenta musica. Communis autem de utrisque partibus aptabatur, ut et vox hominis certis modulationibus ederetur, et instrumentorum 131.0137D| melos consona jucunditate conjungeretur. Sic suavis illa et jucunda musica, Ecclesiam catholicam tali actu praedicabat quae ex diversis linguis varioque concentu in unam fidei concordiam erat Domino praestante creditura. Ex quo numero indita nomina frequenter in titulis invenimus, ut Idithun, Asaph, filii Core et his similia: non quia ipsi (ut quidam volunt) auctores fuissent psalmorum, sed quoniam impositi artificibus, administratores eorum rerum probabiles exstiterint, ut honorem de tali commemoratione sumerent, qui officio sancto devotis mentibus serviebant, maxime quia et nomina eorum intellectus rerum congruos indicare noscuntur. 131.0138A| Non enim supradicti viri ad psalmos faciendos electi sunt, sed eos congregatos tantum legimus ad canendum; psalmographos autem fuisse historia nulla testatur: et praesumptuosum est dicere, quod nulla possit auctoritate probari. Psalmos autem ad solum prophetam David pertinere certis declaratur indiciis. Denique in Apocalypsi volens istud opus intelligi, solius David meminit, dicens: Haec dicit sanctus et verus, qui habet clavem David, qui aperit, et nemo claudit; claudit, et nemo aperit (Apoc. III). In Evangelio quoque Pharisaeis Dominus dicit: Quomodo ergo David in spiritu vocat eum Dominum, dicens: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis? (Matth. XXII.) Unde probatur universos psalmos non multorum existere, sed tantum ipsius quem a Domino constat 131.0138B| esse nominatum. Usus quoque catholicae Ecclesiae, Spiritus sancti inspiratione, generaliter et immobiliter tenet ut quicunque eorum cantandus fuerit, qui ex diversione praenotatur, lector aliud praedicare non audeat, nisi Psalmus David; quod si essent proprii aut Idithun, aut filiorum Core, aut Asaph, aut Moysi, eorum nomina utique praedicarentur: sicut et in Evangeliis quando aut Marci, aut Lucae, aut Matthaei, aut Joannis vocabulo pronuntiantur; quod etiam secutus Pater Augustinus, congruenter omnes psalmos dicit esse Davidicos. Psalterium est, ut Jeremias ait, in modum Δ litterae formati ligni sonora concavitas, obesum ventrem in superioribus habens, ubi chordarum fila religata, disciplinaliter plectro percussa, suavissimam dicuntur 131.0138C| reddere cantilenam. Huic citharae positio esse videtur contraria, dum quod ista in imo continet, conversa vice gestat in capite. Hoc autem genus organi canorum atque singulare aptatur corpori Domini Salvatoris, quoniam sicut istud de altioribus sonat, sic et illud gloriosae institutionis superna celebrat, sicut ipse in Evangelio ait: Qui de terra est, de terra loquitur; qui autem de coelo venit, super omnes est; et quod vidit et audivit, hoc testatur (Joan. III). Unde quidam et hoc opus Davidicum, ideo psalmos dictos esse praefiniunt, quia de superno culmine resonare noscuntur. Cognosce ergo quod isti tantum pro excellentia sui dicantur psalmi, qui hoc volumine continentur. Psalterium Graecum nomen est, et Latine organum 131.0138D| vel laudatorium dicitur, quia Hebraei NABLUM vocant. Psalmus a psallendo nomen accepit, vel a psalterio, vel ἀπὸ τοῦ ψάλλειν, hoc est, a tangendo. Psalmus est cum ex ipso solo instrumento musico, id est psalterio, modulatio quaedam dulcis et canora profunditur. Canticum est quod ad honorem Dei cantatur, quando quis libertate propriae vocis utitur, nec loquaci instrumento cuiquam musico consona modulatione sociatur; hoc et quod etiam nunc in divinis laudibus agit. Psalmus cantici erat cum, instrumento musico praecinente, canens chorus sociatis vocibus acclamabat, divinis duntaxat sermonibus obsecutis. Canticum psalmi erat cum, choro ante canente, ars instrumenti musici in unam convenientiam 131.0139A| communiter aptabatur, verbaque hymni divini suavis copula personabat. De multifaria inscriptione titulorum. Quasdam superscriptiones psalmorum per allusionem consimilem constat spiritaliter intuendas, quia si litteram consideres, extraneum est, cum non ea invenias in psalmis, quae continentur in titulis. Si vero trahantur ad typicum intellectum, nimis videntur accommodae. Ut est illud, ubi res gestae significantur: Cum fugit a facie Absalom; ubi locus, ut est: Cum esset in deserto Idumaeae; ubi dies, ut est: In prima Sabbati; ubi Hebraea nomina, ut est: Idithun; ubi facta est comparatio gestorum, ut est: Commutavit vultum suum coram Abimelech; vel specie rerum consimilium, id est, pro torcularibus. Quapropter in 131.0139B| superscriptionibus titulorum sive psalmum, sive canticum, sive psalmum cantici, sive canticum psalmi, in finem, sive aliquid de sexta quam diximus complexione reperire potueris, aut singulatim unum, duo vel tria, sive quatuor eis inserta cognoveris, ad illas virtutes trahe [quas] cuicunque inesse dicimus, quia rerum istarum commemoratio ad similitudinem occultae intelligentiae posita subtiliter invenitur. Istae enim ante fores psalmorum tanquam sacra vela pandent, per quae, si aciem mentis intendas, rarescentibus quibusdam filis, facile eorum penetralia contueris. Nam per titulum uniuscujusque psalmi intellectus habetur. Quis enim tot causas, tot diversitates nominum putet otiosas, cum nefas sit credere divinas Scripturas aliquid supervacuum continere, 131.0139C| cum sit scriptum: Amen dico vobis, quod iota unum aut unus apex non praeteribit a lege donec omnia compleantur? (Matth. V.) Quid enim titulus nisi clavis? et sicut in domum nemo ingreditur nisi per clavem, ita uniuscujusque psalmi intellectus non intelligitur nisi per titulum; in cujus enim persona cantatur, per ipsum intelligitur aut in persona Christi, aut Ecclesiae, aut prophetae. Inter expositores psalmorum, de hoc nomine quaedam noscitur evenisse diversitas. Hieronymus, Hebraicae linguae doctissimus inquisitor, continuationem Spiritus sancti esse confirmat, dicens: Quidam diapsalma commutationem metri esse dixerunt, aut pausam Spiritus sancti; nonnulli, alterius sensus exordium aut rhythmi distinctionem, et quia psalmi tunc 131.0139D| temporis juncta voce ad organum canebantur, cujusdam musicae varietatis esse signaculum. Nobis nil horum videtur, cum Aquila, qui verborum Hebraeorum diligentissimus explicator est, verbum Hebraicum SELA semper transtulerit; quod Septuaginta Interpretes et Symmachus et Theodotion diapsalma transtulerunt. Invenimus in psalmorum fine quorumdam diapsalma positum, ut est in fine tertii psalmi, et in fine vicesimi tertii; et in psalmis multis penitus non invenitur. Ex quo animadvertimus hoc verbum superiora pariter et inferiora nectere, et docere sempiterna esse quae dicta sunt, ut sciamus non tantum ad praesens tempus, verum etiam ad aeternum, vel quae sequantur, vel quae praecesserunt, pertinere. 131.0140A| Sciendum autem apud Hebraeos in fine librorum unum e tribus solere subnecti, ut amen scribant, aut sela, aut salom, quod exprimit pacem. Igitur ut nos solemus ad distinctionem rei alterius subsequentis, medium interponere, explicit, aut feliciter, aut istiusmodi, ita Hebraei ea quae scripta sunt roborant, et dicunt, Amen, aut In sempiternum, scripta et scribenda commemorantes ponunt sela; aut transacta feliciter protestantes, pacem in ultimo subnotantes salom. Ista Hieronymus. Haec Augustinus. Beatus autem Augustinus, rerum obscurarum subtilissimus indagator, inter ardua sine offensione discurrens, hanc potius partem elegisse cognoscitur ut magis divisio esse videatur, nominis ipsius discutiens 131.0140B| qualitatem. Sympsalma quippe dicitur vocum adunata copulatio. Diapsalma vero sermonum rupta continuatio; docens ubicunque repertum fuerit, aut personarum aut rerum fieri permutationem. Merito enim tale nomen illic interponitur, ubi vel sensus vel personae dividi comprobantur. Unde et nos congrue divisiones faciemus ubicunque in psalmis diapsalma potuerit inveniri. Tribus modis psalmi dicuntur de persona Domini Jesu Christi pro instructione fidelium: primum, per id quod ad humanitatem ejus noscitur pertinere, ut illud secundi psalmi: Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum; et in vicesimo psalmo: Desiderium animae ejus tribuisti ei, etc. Secundo, quod aequalis et coaeternus ostenditur Patri, ut illud ejusdem secundi psalmi: 131.0140C| Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te; et in centesimo nono: Tecum principium in die virtutis tuae. Tertio, a membris Ecclesiae, cujus ipse dux et caput est Christus, ut est illud: Longe a salute mea verba delictorum meorum; et in sexagesimo octavo: Deus, tu scis insipientiam meam, et delicta mea a te non sunt abscondita: quod dictum pro unoquoque fidelium debemus accipere. Caeterum delicta a Christo probantur funditus aliena. Sive enim caput loquatur, sive umbra, unus est Christus, et capitis est proprium loqui etiam in persona membrorum. Ipsam nostram consuetudinem advertite, primo quomodo loqui in membris nostris non potest nisi caput; jam vero caput nostrum quomodo loquatur in persona omnium membrorum, 131.0140D| advertite. In angustia tibi aliquis pedem calcat? Calcas me, dicit caput. Vulneravit tibi aliquis manum? Vulnerasti me, dicit caput. Sic ergo audiamus Christum loquentem; sed unusquisque agnoscat ibi vocem suam tanquam haerens in Christi corpore. De ipso enim et Ecclesia dictum est: Erunt duo in carne una, id est in uno corpore. Aliquando dicit verba in quibus nullus nostrum inveniat suam personam, quia ad solum caput pertinent. Hoc si animo recondimus, nulla confusione trahemur; nam si uno modo locutus fuisset tantum, qui ejus geminam substantiam potuisset agnoscere, cum etiam nunc in tam evidentissima distinctione naturam divinitatis et humanitatis Domini Christi aliqui nitantur sacrilega 131.0141A| voluntate confundere? Multa quoque secundum litteram commonet, multa spiritaliter jubet, personas decenter subito immutat, ut nunc Christus Dei Verbum, incarnatus et homo factus, caput Ecclesiae; nunc ipsa Ecclesia, nunc homo justus, nunc poenitens loqui videatur, ut omnia necessaria tangat atque concludat. Ubique plenissimum coelestium sanctum vibrat eloquium, et multiplici diversitate virtutum propter humani generis largiendam salutem, regni sui adornanda mysteria pius Redemptor insinuat. Haec ideo praefati sumus, ut cum ventum fuerit ad loca talia, intrepidus lector audire possit quod de se salubriter didicisse cognoscitur. Ordo autem psalmorum non secundum existentiam temporum, sed pro qualitate ponitur dictorum. Testante 131.0141B| enim Regum historia, tertius psalmus David cum fugeret a facie Absalom filii sui, quinquagesimo psalmo actu posterior est, quoniam post culpam adulterii et homicidii, Absalom filii ejus persecutio noscitur contigisse; sed pro virtute sua competenti numero probatur aptatus. Tenere enim illum locum tertium oportuerat, qui et sanctae Trinitatis potentiam, et triduanae resurrectionis in se mysteria continebat. Nam per liberationem David resurrectio Domini congrue significatur. Talem autem de ordine rationem omnium psalmorum invenire nobis esse difficile profitemur, quod inde terminatum atque suspensum Patrum etiam auctoritas reliquit. Per totum Psalterium quatuor psalmi sunt qui integrum alphabetum apud Hebraeos habere monstrantur, 131.0141C| id est: centesimus decimus, centesimus undecimus, centisimus decimus octavus, centesimus quadragesimus quartus, quia isti indicant laudes Domini, ipsa largiente meritorum devotione, cantandas. Tres autem psalmi sunt qui, subtractis quibusdam litteris, integrum alphabetum non continent, id est: vicesimus quartus, qui sextam et nonam decimam litteram non habet; tricesimus tertius, qui sextam litteram non habet; tricesimus quintus, qui sextam decimam litteram minus habet; qui ostendunt tales in Ecclesia psallere, quibus non adeo omnium bonorum operum arridet integritas. Sicut enim illi completis litteris omnibus excellentium merita videntur indicare justorum, sic isti quasdam litteras minus habentes, illos designant qui non adeo universis meritis repleti sunt, 131.0141D| sed tamen in secundo concilio habitare noscuntur. Nam cum omnes litterae apud Hebraeos significantias suas habent, credere fortasse dignum est, cui deest aliquod elementum, eum quoque significationes ipsius non habere. Textus totius Psalterii secundum numerum apostolorum in duodecim partibus concluditur, ut quod apostoli fecerunt, hic contineri noscamus. In Psalterio namque carnalis vita Domini describitur: primum, natura deitatis; secundum, multitudo nitentium exstinguere Dominum; tertium, quartum, admonitio Prophetae, ut desinant Judae mala facere; quintum, oratio Christi ad Patrem, u in resurrectione ejus mundus proficiat; sextum, 131.0142A| verba poenitentis; septimum, Christi ut eis subveniatur a Patre; octavum, omnia referuntur ad Christum allegorica similitudine; nonum, laudes Domini per alleluiaticos titulos qui significant, Laudate Dominum; decimum, graduales, ut nos perducant ad Salvatorem; undecimum, hymnidica exsultatione laudamus sanctam Trinitatem; duodecimum, septem psalmi relinquuntur, in fine, qui totam gloriam Trinitatis concelebrant. Epistola Hieronymi ad Damasum papam. Beatissimo papae Damaso sedis apostolicae urbis Romae Hieronymus. Supplex precor ego cliens tuus, ut vox ista a psallentibus in sede Romana die noctuque canatur in fine psalmi cujuslibet, sive matutini, sive vespertini, hoc est, praecipe ut semper dicant: 131.0142B| Gloria Patri, et Filio, et Spiritui sancto. Sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen. Istud carmen laudis omnibus psalmis conjungi praecipias, ut fides trecentorum et octodecim Nicaeni concilii, et nostro ore pari consortio declaretur. Alleluia semper cum omnibus psalmis affigatur, in omni loco communiter respondeatur nocturno tempore. In Ecclesia autem a resurrectione Paschae usque ad Pentecosten Psalterium finiatur. Inter dierum quinquaginta spatia, pro novitate sancti Paschae, vox ista laudis cantetur in Aleph, quod est Alleluia. Dicta sancti Augustini, quot sint virtutes psalmorum. « Canticum psalmorum animas decorat, invitat angelos in adjutorium, effugat daemones, expellit tenebras, 131.0142C| efficit sanctitatem. Homini peccatori refectio mentis est, delet peccata, simile est eleemosynis sanctorum, parit fidem, sicut sol illuminat, Deum ostendit, diabolum offendit, voluntatem illicitam exstinguit. Oleum misericordiae est, sors laetitiae, pars angelorum electa; asperitatem lenit, omnem furorem deprimit, iracundiam frangit: laus Dei assidua, simile est melli. Canticum psalmorum carmen electum est apud Deum. Omne peccatum expellit, vinculum charitatis commendat. Omnia perpetrat, omnia suffert, omnia implet, omnia docet, omnia significat, animam magnificat, os purificat, cor laetificat, turrim excelsam aedificat, hominem clarificat, sensum aperit, omne malum occidit, perfectionem instruit, excelsa demonstrat, desiderium regni coelestis dat, 131.0142D| pacem inter corpus et animam facit. Ignem spiritalem in corde succendit, omnium vitiorum sollicitudinem tollit: certamen bonorum est, quotidie radicem omnium malorum expellit, sicut lorica induta et sicut galea defendit. Spes salutis est, consolatio doloris, perfectio laboris, notitia veri luminis, fons sanctitatis, hominem juvenem castigat, regnum Dei super terram dat, taedium animae detrahit, tuba mirabilis est. Qui diligit canticum psalmorum assidue, non potest agere peccatum. Qui habet laudem Dei in corde suo, postremo apud Deum gaudebit, et animam suam in coelo mirificabit. Psalmi orant pro futuris, gemunt de praeteritis, gratulantur pro beneficiis, sperant de misericordia, timent pro culpa, ex 131.0143A| lapideo corde lacrymas educunt. Angelorum opus, laus Christi perfecta est, pronuntiatio adventus Christi, incarnationis, resurrectionis spem, et suppliciorum metus admonet, gloriae pollicitatio est, mysteriorum revelatio, tribuit facundiam et felicitatem, honorem et gloriam, doctrinam et intellectum. Canticum psalmorum omnibus diligendum, quia omnes virtutes multiplicat, omnes inveniuntur in psalmis. Si vis agere confessionem et poenitentiam, canta duo: Domine, ne in furore tuo arguas me; et duo: Domine, exaudi. Beati quorum. Miserere mei, Deus. De profundis. Si vis orare, dic: Ad te, Domine, levavi animam meam. In te, Domine, speravi. Inclina, Domine Deus, in adjutorium. Deus, in nomine tuo. Deus misereatur nostri. Exaudi, Domine, justitiam 131.0143B| meam. Si vis Deum laudare, dic psalmos qui intitulantur, Alleluia, et quorum initium est: Confitemini, Laudate, Benedic. Si in tribulationibus humanis, vel spiritualibus afflictus sis tentationibus, et tibi videris a Deo derelictus, canta: Deus, Deus meus, respice in me. Exaudi, Deus, orationem meam cum deprecor. Salvum me fac. Usquequo, Domine Deus, auribus nostris. Miserere mei, Deus. Exaudi, Deus, orationem et ne despicias. In te, Domine, speravi. Post haec accepta quiete: Benedicam Dominum. Benedic, anima mea. Si tibi fastidiosa vita fit, et supernam jam desideras videre patriam, canta: Quemadmodum. Quam dilecta. Deus, Deus meus, ad te de luce vigilo. Si te vis exercere in divinis laudibus et mandatis coelestibus, canta: Beati immaculati. Et licet ad obitum 131.0143C| mortis, hujus hymni virtutem compleveris, nunquam perfecte, ut puto, illum intelligere poteris, in quo nullus versus est in quo non sit vel via Domini, vel vel mandatum seu praeceptum Dei, vel verba, lex, vel justificationes, vel sermones, vel judicia. In omni tempore sive prosperitatis, sive adversitatis, hymnum trium puerorum canta. In Psalterio inveniuntur omnes divini libri ex parte. » Sciendum est quod psalmi non fuerunt antea praetitulati ut nunc sunt, sed a Septuaginta interpretibus prius conjuncti, et deinceps post migrationem Jerusalem ab Esdra propheta, Spiritu sancto inspirante, in isto ordine quo nunc sunt, fuerunt positi atque praetitulati. Quos Septuaginta quamvis sanctus Augustinus affirmet fuisse inclusos in singulis cellulis 131.0143D| quando interpretati sunt, sanctus tamen Hieronymus hoc minime concedens, ait: Si inclusi fuissent, non interpretes, sed magis prophetae dicti fuissent. Et hoc cognitum est quod coacti fecerunt, dicunt auctores, quia ipse rex Ptolomaeus unum Deum colebat sicut Hebraei, et ideo pro amore illius Hebraeorum Scripturas in suum jussit transferri eloquium. Titulus est clavis gratiae. Sicut per clavem in domum ingredimur, ita per titulum psalmum intelligimus. Intentio hujus prophetiae est consolari genus humanum, quod primi parentis culpa de maxima beatitudine in maximas miserias dejectum erat, nec inde poterat resurgere nisi in Dei misericordia. Aut ita: Propheta intendit in hoc opere omnes contemporaneos 131.0144A| et futuros ad hoc invitare, ut conformando se Christo, in quantum membra caput imitari valent, totam in eo spem aeternae beatitudinis ponant. Primus psalmus non habet titulum, quia ipse quasi titulus totius libri est, agens de illo ad quem totius libri intentio referenda est. Primi psalmi intentio est ostendere illum per quem resurgere valeamus a miseria in quam dejecti fuimus. Si quaeratur quare ista prophetia frequentius aliis recitetur in Ecclesia, respondeo quia tota dispensatio hic copiosius quam in aliis demonstratur, et quia verba unicuique justo vel peccatori ita amplificari possunt, ut his quasi propriis uti possit; et quia majori affectu et compunctione humanam mentem commovet, quam aliae, hic quaedam ascribuntur Christo 131.0144B| secundum humanitatem, quaedam secundum divinitatem, quaedam secundum utrumque. Et illa quidem quae secundum humanitatem humanae naturae ejus conveniunt, ideo proponuntur ut in quibusdam nos conformantes sibi in eo speremus; quae vero secundum sublimitatem divinitatis vel secundum utrumque ei competunt, ad hoc referuntur ut per conformitatem illi famulari non dubitemus, qui tantus est ut nobis secundum vitium nostrum retribuere non nequeat. Sicut in mundanis libris, ita et in divinis quaeri potest ad quam partem philosophiae spectet. Ecclesiastes enim tendit ad physicam, in quo quaeritur initium et finis omnium rerum quae in mundo sunt, et omnia vanitati subjacere ostenduntur. Proverbia vero 131.0144C| tendunt ad ethicam. Canticum canticorum ad theoricam, id est, ad contemplationem divinarum rerum. Ubi autem quid minus habetur in Graeco ab Hebraica veritate, Origenes de translatione Theodotionis hic in loco addidit signum, ponens asteriscum * id est stellam, quae quod prius absconditum videbatur illuminet. Ubi autem quod in Hebraeo non est, in Graeco invenitur, ÷ obelon, id est jacentem virgulam praeposuit, quam nos Latini veru possumus dicere, quo signo ostenditur confodiendum quod in authenticis libris non est. I II III IIII V VI a b g d e st α β γ δ ε ϛ alpha beta gamma delta e breue episimon mia dyo tria tessara pente hex VII VIII IX X XX XXX z e longum th i k l ζ η θ ι κ λ zeta eta theta iota cappa lambda hebda octo ennea deca icosi triaconta XL L LX LXX LXXX XC m n x o p yi μ ν ξ ο π ? my ny xi o breue pi cofe tessaracota, penteconta, hexeconta, hepteconta, ogdoaconta, enneaconta, C CC CCC CCCC r s t y ρ σ τ υ rho sigma tau ypsilon hecaton diacosii tracosii tetracosii D DC DCC DCCC ph ch pf o φ χ ψ ω phi chi psi o longum pentacosii, hexacosii, heptacosii, ogdoacosii. Epistola B. Hieronymi ad Paulam de Alphabeto Hebraeorum. 131.0145A| Nudius tertius cum centesimum octavum decimum psalmum tibi insinuare conarer, et dicerem omnem moralem locum in eo esse comprehensum, studiosissime perquisisti quid sibi velint Hebraicae litterae quae in psalmo quem legebamus videbantur insertae. Respondi secundum ordinem litterarum eum esse compositum, quod videlicet ex prima littera, quae apud Hebraeos Aleph vocatur, octo versus inciperent, in capite singulorum versuum eadem littera inserta. Rursus ex sequenti Beth totidem versus exordium sumerent; ac postea ex Gimel idem numerus compleretur; atque ita usque ad Thau, quae apud eos extrema littera est, psalmum esse conscriptum: 131.0145B| et ex singulis quibusque elementis secundum interpretationem eorum debere intelligi quae sequerentur. Hoc item flagitasti ut interpretationes singularum edicerem litterarum. Dixi, fateor. Verum quia propter barbariem linguae memoria labitur omne quod diximus, desideras commentarium fieri, ut si in aliquo forte titubaveris, oblivionem lectio consoletur. Ac priusquam de singulis disseram, scire debes quatuor psalmos secundum ordinem Hebraeorum incipere elementorum: centesimum decimum, et centesimum undecimum, et hunc de quo nunc scribimus, et centesimum quadragesimum quartum; verum in prioribus singulis litteris singulos versiculos, qui trimetro iambico constant esse subnexos; inferiores vero tetrametro iambico constare, sicuti 131.0145C| et Deuteronomii canticum scriptum est (Deut. XXXII). In centesimo decimo octavo singulas litteras octoni versus sequuntur. In centesimo quadragesimo quarto singulis litteris singuli versus deputantur. Sunt qui et alios psalmos putant hoc ordine incipere; sed falsa eorum opinio est: non enim habent integrum alphabetum. Verum jam complendum est quod petisti, ut sensum uniuscujusque elementi interpretatio annexa significet. ALEPH, interpretatur doctrina; BETH, domus; GIMEL, plenitudo; DALETH, tabularum; HE, ista; VAU, et; ZAIN, haec; HETH, vita; THET, bonum; IOD, principium; CAPH, manus; LAMED, disciplinae sive cordis; MEM, ex ipsis; NUN, sempiternum; SAMECH, adjutorium; AIN, fons sive oculus; PHE, os ab ore, non ab osse dictum intellige, ne litterarum 131.0145D| ambiguitate fallaris; ZADE, justitiae; COPH, vocatio; RES, capitis; SIN, dentium; THAU, signa. Post interpretationem elementorum, intelligentiae ordo dicendus est. Prima connexio est, doctrina, domus, plenitudo tabularum; quia videlicet doctrina Ecclesiae, quae domus Dei est, in librorum reperiatur plenitudine divinorum. Secunda connexio est, ista; et, haec, vita. Quae enim 131.0146A| alia potest esse vita sine scientia Scriptuarum, per quas etiam ipse Christus agnoscitur, qui est vita credentium? Tertia connexio est, bonum principium, quia quamvis nunc sciamus universa quae scripta sunt, tamen ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus, et nunc per speculum videmus in aenigmate. Cum autem meruerimus esse cum Christo, et similes angelis fuerimus, tunc librorum doctrina cessabit, et tunc videbimus facie ad faciem bonum principium sicuti est (I Cor. XIII). Quarta connexio est, manus, cordis sive disciplinae. Manus intelligimus in opere, cor et disciplina intelliguntur in sensu, quia nihil facere possumus, nisi prius quae facienda sunt scierimus. 131.0146B| Quinta connexio est, ex ipsis, sempiternum, adjutorium. Hoc explanatione non indiget, sed omni luce manifestius est ex Scripturis aeterna subsidia ministrari. Sexta connexio est, fons sive oculus, oris, justitiae, secundum illud quod in quarto numero exposuimus. Septima connexio est, quae et extrema, quod et in ipso quoque septenario numero sit mysticus intellectus, vocatio, capitis, dentium, signa. Per dentes articulata vox exprimitur; et his signis ad caput omnium, qui est Christus, pervenitur. Oro te, quid hoc sacratius sacramento? Quid hac voluptate jucundius? Qui cibi, quae mella dulciora, quam Dei scire prudentiam, in atria ejus intrare, 131.0146C| sensum Creatoris inspicere, et sermones Domini Dei tui, qui ab hujus mundi sapientibus irridentur, plenos discere sapientia spiritali? Habeant sibi caeteri, si velint, suas opes: gemma bibant, serico niteant, plausu populi delectentur: et per varias voluptates, suas divitias vincere nequeant. Nostrae divitiae sint in lege Domini meditari die ac nocte, pulsare januam non patentem, panes Trinitatis accipere, et saeculi fluctus, Domino praeeunte, calcare. Saluta Blaesillam et Eustochium tirunculas nostras. Saluta Felicianam, vere carnis et spiritus virginitate felicem. Saluta reliquum castitatis chorum et domesticam tuam ecclesiam, cui omnia, etiam quae tuta sunt timeo, ne dormiente patrefamilias, inimicus homo zizania superseminet (Matth. XIII). Quamvis enim dicere audeant: 131.0146D| Ego civitas firma, civitas quae non oppugnatur (Isa. XXVII, sec. LXX), nullus, hostili obsidento exercitu, securus est. Nemo, ut beatus Cyprianus ait, satis tutus, periculo proximus. Exemplar epistolae, si accipere voluerit φιλοπονοτάτη nostra Marcella, tribuito, et memento mei, obsecrans ut Dominus noster Jesus Christus conterat Satanam sub pedibus nostris velociter (Rom. XVI). Amen. REMIGII PRAEFATIO. 131.0145| 131.0145D| Prophetia est divina inspiratio vel cognitio mysteriorum 131.0146D| Dei, et fit per occultam inspirationem vel 131.0147A| per angelicam administrationem. Per angelicam administrationem, tribus modis: dictis, vel factis, vel visione. Dictis, ut: Ave, Maria, gratia plena (Luc. I). Factis, ut Gedeoni dubitanti ducere filios Israel contra Madianitas, et signum quaerenti, datum est signum, quod in priori nocte vellus, super aream extensum, madidum fuerit et area sicca; in sequenti, area madida et vellus siccum (Jud. VI). Vellus prius madidum significavit Judaicum populum, prius doctrina verbi Dei irrignum. Area sicca, gentilitas est, super quam Dominus nondum pluerat doctrinam fidei. Area postea madida, sicco vellere, significavit verbum Dei transmigraturum a Judaeis ad gentes; unde illud: Vobis oportuit primum evangelizare verbum Dei, sed quia illud repellitis, ecce convertimur ad gentes 131.0147B| (Act. XIII). Visione, ut Paulus qui raptus est usque ad tertium coelum (II Cor. XII), et Joannes in Apocalypsi. Cum vero non sit nisi unum coelum, non videtur Paulus materialiter raptus usque ad tertium coelum. Videtur ergo commodius sic posse accipi, ut primum coelum, id est, prima cognitio sit sensus; secundum, ratio; tertium, intellectus; ad quem raptus, audivit arcana verba quae non licet homini loqui. Per occultam inspirationem fit prophetia tribus modis: de praeterito, de praesenti, de futuro. De praeterito, ut Moyses: In principio creavit Deus coelum et terram (Gen. I). De praesenti, ut Elisabeth ad beatam Mariam: Unde mihi hoc, ut veniat mater Domini mei ad me? (Luc. I.) Et Joannes: Ecce Agnus Dei (Joan. I). De futuro, ut haec tota prophetia David, quae vocatur Psalterium. 131.0147C| Quoddam musicum instrumentum est, quod vocatur Hebraice nablath, Graece psalterium, Latine organum. Hoc instrumento modulavit David laudes psalmorum, quos cantabant centum quinquaginta viri circa arcam foederis, cum reduceret de Silo in Jerusalem. Reducta arca, constituit trecentos succentores, qui assidue succinerent psalmodiam in templo Domini in Jerusalem. Quibus praefecit quatuor praecentores, Eman, Ethan, Asaph, Idithun. Et ab hoc instrumento nominavit prophetiam psalmorum, Psalterium: non sine ratione, quia formam illius instrumenti mystice gestare videtur. Psalterium, ut diximus, musicum instrumentum est, triangulatum, habens decem chordas super se extensas; quod inferius percussum, dulcem sonum desuper reddit. Ita et nos 131.0147D| si psalmodiam, id est dulce melos, Deo canere volumus, non solum voce, sed et corde inferiorem nostri partem percutere debemus, id est carnem affligere. Quanto enim carnem affligimus, tanto magis superior pars nostra, id est spiritus, Deo placet. Quod organum digne Deo modulari non valemus, si fides sanctae Trinitatis desit, quia sine fide impossibile est placere Deo (Hebr. I). In decem chordis, decem verba legis accipimus: quae observando, et carnem macerando, et in fide sanctae Trinitatis perseverando, 131.0148A| jucundum psalterii organum desuper in Spiritu sancto resonamus. Intitulatur autem his tribus modis: Incipit liber Psalmorum; vel: Incipit liber Hymnorum; vel: Incipit liber Soliloquiorum Dei. Psalmorum, id est divinarum operationum. Hymnorum, id est laudum Dei. Hymnus est laus Dei metrice composita. Hinc Arator: Psalterium lyrici composuere pedes. Soliloquiorum Dei: vel quia melius ac familiarius et dignius aliis prophetis hic de Christo prophetavit, tanquam ille cui Spiritus sanctus ostenderat eum de stirpe sua nasciturum; vel quia ad Christum maxime haec prophetia referenda est. Narrantur autem a prophetis aliquando futura per praeterita, aliquando 131.0148B| praeterita per praeterita, aliquando futura per futura, aliquando praesentia per praeterita. Et non mirum quia Spiritui sancto, qui per os prophetarum loquitur, nihil est praeteritum vel futurum, quia aeternitas apud eum est, id est omnium rerum praesens status: et ideo aliquando denuntiat res secundum quod apud eum sunt; aliquando, secundum quod apud nos se habent. Sicut in mundanis libris, ita et in divinis quaerere potest unusquisque ad quam partem philosophiae spectet. Sed sicut in illis, ita et in istis quidam ad physicam, ut Ecclesiastes (in quo quaeritur initium et finis rerum omnium quae in mundo sunt, et ostenduntur omnia haec vanitati subjacere), et Genesis; quidam ad ethicam, ut Proverbia et Evangelia ex parte, quidam ad theoricam, 131.0148C| ut Cantica canticorum et Evangelia ex parte, quae nos ad contemplationem divinorum mittunt. In divinis non habetur logica, sed loco logicae theorica habetur. Sciendum quod omnes psalmi a David compositi sunt, licet non omnes ejus nomine intitulentur. Ezras scriba, qui titulos apposuit, alios sub nomine David intitulavit, alios sub nomine diversarum personarum, ut Asaph, Eman et aliarum. Sed hoc vel causa mysterii, vel interpretationis nominum, quae illis psalmis convenit, quibus tales tituli appositi sunt. Intentio istius prophetiae est, sicut et aliorum, in toto libro consolari humanum genus, quod primi parentis culpa de maxima beatitudine in maximas miserias dejectum est, nec inde posse resurgere, nisi per Dei misericordiam. In unoquoque 131.0148D| tamen psalmo propria intentio quaerenda est. Et est intentio Prophetae in hoc primo psalmo ostendere quomodo et per quem ab illo casu et ab illa miseria in qua humanum genus jacet et versatur, resurgere valeat, scilicet per Christum, imitando eum: quia per nos cecidimus, sed per nos resurgere non valemus. Primus psalmus titulum non habet, quia quasi titulus est totius libri; aperit enim ad quem tota libri intentio sit referenda. Nunc ad psalmi primi expositionem, Deo juvante, accedamus. ENARRATIONES IN PSALMOS. 131.0149| PSALMUS PRIMUS. 131.0149A| « Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit: sed in lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte. Et erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo. Et folium ejus non defluet, et omnia quaecunque faciet prosperabuntur. Non sic impii, non sic, sed tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terrae. Ideo non resurgent impii in judicio, neque peccatores in consilio justorum, quoniam novit Dominus viam justorum, et iter impiorum peribit. » ENARRATIO. Beatus vir. Quasi dicat: Olim venit quidam in hunc mundum, qui non fuit vir, sed sine viribus, quia incentivis vitiorum succubuit; et ideo infelix, quia abiit a lege Domini Dei sui per delectationem vetitorum; stetit per consensum, sedit per operationem et consuetudinem, propterea de summa felicitate decidit in summam miseriam, de vita ad mortem, de immortalitate ad mortalitatem; et secum, velut radix, omne humanum genus tanquam ramos in ima dejecit. Sed veniet quidam vir, et bene vir quia fortis, quia insuperabilis. Beatus, quasi bene auctus, scilicet vir perfectus, quia cum aliis dentur dona Spiritus sancti ad mensuram, in eo habitavit omnis plenitudo divinitatis corporaliter (Joan. III; Rom. XII; 131.0149C| Col. II), id est integre et solide, ut ait propheta: Et requiescet super eum Spiritus Domini, Spiritus sapientiae et intellectus, etc. (Isa. I).-- Qui non abiit. Qui non recedet a lege Domini Dei sui, quemadmodum ille infelix, delectatione peccati periens, scilicet in consilio impiorum. Consilium impiorum fuit serpentis et Evae. Consilium dicitur excogitata ratio. Et serpens cum non posset per se Adam seducere, seduxit Evam, et per Evam Adam, callide satis per vitium quod est virtuti proximum, per cupidinem honoris, dicens: Eritis sicut dii, scientes bonum et malum (Gen. III). Inde et dicitur quod in forma serpentis diabolus Adam et Evam seduxerit, quia nullum vitium facilius serpit in animum hominum 131.0149D| quam ambitio, non quod formam serpentis induerit, cum in specie humana hominem facilius decipere posset. Aliter, in consilio impiorum. Consilium omnium impiorum est sua quaerere, non quae sunt Dei. Christi animum nec elationis cupido subrepsit: qui non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens, etc. (Phil. II.) Nec ullam peccati habuit delectationem, nec quaesivit sua, sed quae Dei Patris. Propheta hic 131.0150A| loquitur de Christo capite, et ideo videtur sufficere quae dixit. Qui non abiit. Quia si non delectatus est, multo minus consensit; si non consensit, multo minus fecit. Sed ut ostenderet eodem ordine resurgendum a triplici morte animae a contrario quo cecidimus, et in Christo esse nobis formam resurgendi, ideo hoc illi attribuit. Potest et aliter legi, ut haec dictinctio apte conveniat, sed diversis personis ut ostendat modos resurgendi, ita: Beatus vir qui non habuit ullam delectationem peccati, ut Maria, Joannes, et ille beatus, qui, etsi delectatus est, etsi consensit, non tamen in actum duxit, quamvis non adeo beatus ut superiores. Et in via peccatorum non stetit. Via peccatorum omnis illicita cogitatio est in qua stamus, 131.0150B| cum consensum praebemus. Sed Christus, qui nec unquam illicita cogitavit, multo minus consensit. Peccatores et impii hic pro eodem accipiuntur. Et in cathedra pestilentiae non sedit. Id est, qui peccatum in operationem non duxit. Qui enim nec cogitavit, nec consensit, multo minus fecit peccatum. Cathedra regum est vel magistrorum. Quod est dicere, regnum terrenum noluit. Cum enim viderent homines eum qui de quinque panibus et duobus piscibus quinque millia hominum saturasset, terrenis commodis inhiantes regnum ei offerre cogitaverunt: quorum cogitationi sic obviavit: Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam (Joan. IV). Quia illi ad hoc eum volebant regem constituere ut necessaria illis provideret. Non ideo potestatem 131.0150C| terrenam sprevit quin eam possit sine peccato habere; sed quia eam mortales sine peccato et aliorum incommodo habere nesciunt, ne daret eis occasionem et exemplum perditionis, noluit regnum terrenum quod vere est pestilens semper ad elationem. Quisquis ex consuetudine peccat quasi ex necessitate jam peccat, et talis vix ulterius peccantem impugnat, et fit saepius ut ad noxia trahat quos dum peccantes jam tueri contendit, in cathedra nimirum sedet pestilentiae, id est perditionis, non solum se perdens, sed, quod est pessimum, quibus potest est auctor perditionis. Auctoris autem et cathedra est et sedere. Christus autem verbo et exemplo bonae operationis semper auctor exstat, et ideo in cathedra pestilentiae non sedit. 131.0150D| Tres lapsus Adae, teste Augustino, trinam animae mortem praefiguraverunt. Sicut mors est separatio animae a corpore, ita mors est separatio animae a Deo. Sicut enim corpus vivit adhaerendo animae, ita anima vivit adhaerendo Deo. Est quippe in nobis Eva, est et Adam. Duae sunt vires humanae animae: una, qua corpus vivificatur, quae potest dici animalitas, et hoc ex corporis affinitate. Et ratio, quae 131.0151A| refrenat animalitatem ne extendat se ad concupiscendum illicita: quia, ut ait Apostolus, caput mulieris vir, caput viri Christus, caput Christi Deus (I Cor. XI). Quod si ratio non refrenat ut vir, sed consentit carnalitati delectando vel confitendo vel operando, in similitudine Adae tres casus facit, recedendo a capite suo Christo et uxori adhaerendo. Has tres mortes animae significant tres mortui illi quos suscitavit Christus. Filia archisynagogi quam in domo resuscitavit significat animam intus mortuam delectatione peccati (Matth. IX; Marc. V). Qui enim viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo (Matth. V). Sed haec animae mors non adeo est valida, quia per puellam significatur: quae quasi adhuc pudica est, cum nondum consensu 131.0151B| polluta est, et facile ab eo potest resurgere, scilicet Dominica oratione. Quod in eo ostenditur quia Dominus porrexit manum et levavit eam. Filius mulieris viduae quem Dominus in porta suscitavit (Luc. VII) significat animam mortuam ex consensu peccati. Peccatum, cum usque ad consensum perducit, non longe est ab operatione. Quae foris est haec mors validas, nec ab ea possumus resurgere nisi digna poenitentia. Quod significatur per hoc quia juvenis erat. Et Dominus dixit ad eum: Adolescens, tibi dico, Surge (Joan. XI). Lazarus jam fetidus quem tamen Dominus resuscitavit de monumento, significat animam illam quae usque ad operationem peccatum perducit, et ex longa consuetudine et nimio vitiorum fetore jam in 131.0151C| desperationem suae restaurationis cecidit. Peccator, cum in profundum venerit, contemnit (Prov. XVIII). Tales Dominus resuscitare dignatur, sed maxima poenitentia et magno labore. Quod significatur per hoc quia Dominus voce magna clamavit: Lazare, veni foras. Beatus vir qui non cogitavit malum, nec consensit, nec docuit operando vel docendo. Et quia non sufficit declinare a malo, nisi quis studeat facere bonum, subdit: Sed in lege Domini voluntas ejus. Hoc unum refertur ad illa duo, non abiit, nec stetit: quia utrumque ad voluntatem. Aliud est, esse in lege; aliud est, esse sub lege. Qui amore virtutum peccare nolunt cum lege sunt et in lege, quia justo non est lex posita (II Tim. I). Qui autem timore poenae legem custodit sub lege est, 131.0151D| quia ex necessitate bene agit, non ex voluntate. Timor servorum est, amor filiorum: et ideo voluntas filii Dei in lege Patris fuit. Et in lege ejus meditabitur die ac nocte. Ad augmentum boni addit studium voluntati, superius ubi dixit in cathedra pestilentiae non sedit, ad quod etiam istud refertur: Die ac nocte, vel omni tempore, vel in prosperitate et adversitate. Prosperitas Christi fuit, resurrectio et ascensio; adversitas, ante passionem et in passione. Nec prosperitas Christum extulit ut a lege Domini recederet, nec adversitas sic conturbavit. Huc usque Propheta de capite Christo. Potest et sic intelligi ut ipsemet Christus de se haec omnia dicat, ut Joannes: Hic est discipulus ille qui testimonium perhibet de 131.0152A| his et scripsit haec (Joan. XXI), quia solent homines familiarius de se et ad se loqui. Potest et sic intelligi ut ad tria tempora referatur: ante legem, sub lege, sub gratia; ut ita dicatur, Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, scilicet qui ante legem a Deo creatore suo non recessit serviendo potius creatori quam creaturae, ut Abel (Gen. IV) et alii ante legem. Impios vocat, idololatras; consilium eorum, creatorem contemnere et creaturas colere. Et ille beatus, qui in via peccatorum non stetit. Peccatores vocat transgressores legis, Judaeos scilicet sub lege; viam eorum, carnalem intelligentiam, id est: beatus ille qui spiritaliter legem intelligit, et ille beatus qui in cathedra pestilentiae non sedit sub tempore gratiae. Haeretici sedent in cathedra 131.0152B| pestilentiae, quia perversa doctrina multos seducunt: Et ille erit beatus qui viam Dei in veritate docebit. Sed in lege Domini, istud non mutatur usque: Et erit tanquam lignum. Et iste beatus vir erit tanquam lignum, id est, conformans Christo. Et deinceps ad Christum: Et erit tanquam lignum, et ideo quia nunquam recedet a lege Domini Dei sui erit sicut illud lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, id est, in irriguo loco. Talis arbor tempestive dat frondes, et flores et fructus: ita et Christus. Ipse Christus nominavit se lignum, ut ibi: Si in viridi ligno haec faciunt, in arido quid fiet? (Luc. XXIII.) Hic non ponitur simpliciter lignum, sed lignum plantatum, id est arbor. Et Dominus arborem se nominavit Judaeis facta ejus recipientibus et 131.0152C| dicta, ipsum autem contemnentibus, dicens: Aut facite arborem bonam et fructus ejus bonos: aut facite arborem malam et fructus ejus malos (Matth. XII). Et arbor illa quae plantata fuit in medio paradisi Christum figuravit. Aquae tribus modis accipiuntur in divina pagina: pro donis Spiritus sancti, pro fluxu carnalium concupiscentiarum, pro populis. Ideo istud diverse potest intelligi. Et erit Christus tanquam lignum, id est, talis erit, tam benignus, tam efficax ut decet esse istud lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, id est, ille homo qui conceptus est in beata Maria non secundum carnalem concupiscentiam, sed secus decursus aquarum, id est, secundum abundantiam donorum Spiritus sancti, ut illud, Spiritus sanctus superveniet in te, 131.0152D| et virtus Altissimi obumbrabit tibi (Luc. I). Spiritus sanctus veniens in beatam Mariam ab omni aestu illicitarum concupiscentiarum eam protexit et totum ejus amorem in Deum direxit. Et qui ex tali operatione tam purus natus fuit nihil illicitum perpetrare potuit; bene decursus, quia Spiritus sanctus supervenit, et, quia ejus operationi nihil obstare potest, omnes illicitas cogitationes a Maria removit. Quod lignum, id est Christus, fructum suum, id est fideles suos, Ecclesiam suam dabit in tempore suo. Omne tempus suum est, sed illud maxime visum est suum in quo magis notus et clarificatus est, scilicet cum esset triginta annorum, et docere coepit et post adventum sancti Spiritus, cum 131.0153A| in omnem terram exivit sonus apostolorum. Unde dicitur: Nondum erat Jesus clarificatus, quia Spiritus sanctus nondum erat datus (Joan. VII). Vel tempore suo, id est, in consummatione saeculi, cum tradiderit regnum Deo et Patri, quando novissima destruetur mors (I Cor. XV). Vel erit tanquam lignum, id est, sicut ille homo qui venit in hunc mundum, non in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati (Rom. VIII), quia sine peccato conceptus est et natus; sed tamen similis in poena peccati, quia mortalis, quia passibilis. Vel, secus decursus aquarum, id est, juxta naturam populorum in qua aliis decedentibus superveniunt alii. Spiritus sanctus aqua dicitur, quia, sicut aqua abluit exteriores sordes, ita Spiritus sancti gratia interiores. Et non mirum, si fructum 131.0153B| suum dabit, quia folium ejus non decidet, id est, verba ejus non erunt inefficacia. Et si quibusdam non operentur, tamen hoc verum est quod non sunt inefficacia, quia talibus non sunt verba qui aure cordis ea non percipiunt. Ideo verba Dei foliis comparantur, quia sicut folia arbores, ita doctrina Christum ornat, et, ut fructus latet in foliis, ita et beatitudo fidelium regitur in doctrina Christi. Et omnia quaecunque faciet prosperabuntur, sive in se, sive in suis: in se, sive in dictis sive in factis; in suis, sive sint prospera sive adversa. In hoc est Dei providentia mirabilis, quia etiam malis suorum utitur ad bonum. Quosdam enim permittit cadere, ut fortiores surgant, ut Petrum in negatione, et Thomam in dubitatione, 131.0153C| vel etiam ad suam et aliorum utilitatem, ut Petrus, qui in suo casu didicit quanta mansuetudine subditorum vita sit corrigenda. Non sic impii, scilicet ut illa omnia cooperentur in bonum, cum etiam illa quae eis videntur bona cooperantur in malum, ut illud, Prosperitas stultorum perdet illos (Prov. I). Impios vocat Deum ignorantes, ut Judaei, gentiles et haeretici qui erunt comparabiles pulveri non solidato ab imbre, quem ventus prohibet a facie, id est, desuper faciem terrae, quia carentes humore verbi Dei propter impietatem suam, a vento, id est, a diabolo vel prima suggestione repellentur a cognitione Dei, qui est terra viventium, id est, a facie. Facies pro cognitione accipitur, quia secundum faciem de qualibet re cognitionem habere solemus. 131.0153D| Ideo non resurgunt impii, id est, idololatrae; in judicio, id est, ut judicent vel judicentur, quia jam damnati sunt. Resurgentium alii resurgunt ad judicium, alii non ad judicium resurgunt. Qui resurgunt ad judicium, aut judicabuntur ad salutem jam purgati in purgatoriis, aut ad damnationem ut illi quorum perditio non est in hac vita manifesta. Resurgentium non in judicium, alii non judicabuntur, quia judicabunt alios, ut sancti apostoli et alii perfecti in Ecclesia, alii non judicabuntur quia jam evidenter damnati sunt, non solum apud Deum, sed apud Ecclesiam, ut gentiles, Judaei, et haeretici, et illi qui in criminalibus peccatis praesentem vitam sine confessione et digna poenitentia finiunt, licet ignoretur ab 131.0154A| Ecclesia, neque peccatores scilicet resurgunt praevaricatores legis Judaei et falsi Christiani ab hoc ut sint in consilio justorum, quia hic noluerunt esse in consilio justorum. Hoc ideo dicit, ne de sacramentis praesumerent, scilicet ut judicent vel judicentur in bonum, sicut nec impii; nam soli pii, resurgent in judicio, vel ut judicent, vel ut judicentur in bonum, et hoc ideo, quia novit Dominus viam justorum, id est, probavit et dilexit viam, id est, vitam bonam. Impii et peccatores ideo non resurgent eo modo, quoniam iter impiorum, id est, vita quam ipsimet sibi elegerunt, peribit a dignatione Dei. Aliter: impii tanquam pulvis dissipabuntur, quia circumferentur idololatrae omni vento doctrinae (Eph. IV), vel afflatu superbiae, 131.0154B| ut ille qui dixit, Ponam sedem meam ad aquilonem, et similis ero Altissimo (Isa. XIV). A facie terrae, a visione Dei, qui est terra viventium. Ut illud, Tollatur impius ne videat faciem Dei (Isa. XXVI), ideo fiet, quia impii, id est idololatrae, non resurgunt a casu primi parentis et proprio in judicio, scilicet ut in hac vita justo judicio perpendant quam justum sit ut minor serviat majori, servus Domino, creatura Creatori, et ab eo recedere sine quo esse non potest, et creaturam venerari. Neque peccatores, id est transgressores legis resurgent in concilio justorum. Concilium justorum est ut quae Dei sunt quaerant, non quae sua, ut non sibi, sed Deo placeant, et propterea iter impiorum peribit, id est, vita et labor eorum sine mercede erit. 131.0154C| Qui enim non habuit partem in resurrectione prima non habebit partem in resurrectione secunda (Apoc. XX). Quod iter impiorum peribit, ostendit a contrario, quoniam novit Dominus non solum cognitione, sed etiam dignatione, viam justorum, vitam et actum. PSALMUS II. PSALMUS DAVID. « Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum adversus Dominum et adversus Christum ejus. Dirumpamus vincula eorum et projiciamus a nobis jugum ipsorum. Qui habitat in coelis irridebit eos et Dominus subsannabit eos. Tunc loquetur ad eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos. Ego autem constitutus sum rex 131.0154D| ab eo super Sion montem sanctum ejus, praedicans praeceptum ejus. Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te. Postula a me et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae. Reges eos in virga ferrea et tanquam vas figuli confringes eos. Et nunc, reges, intelligite; erudimini, qui judicatis terram. Servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore. Apprehendite disciplinam ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa. Cum exarserit in brevi ira ejus, beati omnes qui confidunt in eo. » ENARRATIO. Quare fremuerunt gentes? Quidam a Beatus vir usque Beati omnes qui confidunt in eo, unum psalmum 131.0155A| dicunt esse. Hieronymus hanc rationem dat quod sit unus, quia a beatitudine incipit et in beatitudine desinit, et beatus Paulus unum ostendit in Actibus Apostolorum (Act. XIII). Qui autem diversum psalmum habent a superiori modo intitulant: Psalmus David. Psalmus, id est operatio. Hac ratione per psalmum accipitur operatio. quia psalterium, ut sonum reddat, manu tangitur. Per manum accipimus operationem. David interpretatur manu fortis vel visu desiderabilis, in quo significatur Christus qui est manu fortis, quia vicit diabolum et spolia ejus distribuit. Quosdam enim dedit apostolos, quosdam prophetas, alios doctores (Eph. IV). Visu desiderabilis est, quia non solum homines, sed et angeli desiderant eum videre. Ipse enim est cibus angelorum et 131.0155B| hominum, ut enim panem angelorum manducaret homo, rex angelorum factus est homo. Dicamus ergo ita: Operatio quae in hoc psalmo intelligitur est Christi, et haec est intentio ostendere ut quicunque velint regnare cum Christo, ejus persecutiones non recusent, quia si compatimur, et conregnabimus (Rom. VIII; Tit. II). Sive unus psalmus sit cum superiori, sive ab eo diversus, in voce Christi legitur, et continuatur cum superiori ita: Ego in hunc mundum veni peccatores salvos facere, nec malum feci, nec malum docui, et ideo, quare fremuerunt gentes? id est, ad quam utilitatem suam? certe nullam, imo ad suam damnationem et ad meam gloriam. Gentes, id est gentiles, Pilatus et Herodes fremuerunt, id est, sine ratione ut leones in me fremitum dederunt. 131.0155C| Per gentes accipiuntur pagani qui geniti sunt, non regenerati. Et populi, id est Judaei, quare meditati sunt inania? id est inefficacia, a veritate vacua. Collegerunt enim concilium, dicentes: Si dimittimus eum sic, omnes credent in eum. Ab illo ergo die cogitaverunt interficere eum (Joan. XI). Inania haec fuerunt, quia illa mors Christi exaltatio fuit. Et jam totus mundus post eum abiit. Astiterunt reges terrae. Duobus modis potest legi illud. Quasi dicat, non solum gentes, scilicet minores milites Romani, sed etiam reges majores astiterunt illis, id est, adjuverunt illas adversum me. Reges terrae, id est terreni, terrena amantes et coelestia contemnentes. Et non solum populi Judaeorum, id est, minores, 131.0155D| sed et principes saeculi, Annas et Caiphas. Et illi et isti convenerunt in unum, scilicet consilium, scilicet adversus Dominum illum qui est Dominus dominorum, id est, adversus Patrem. Ideo adversus Patrem, quia et adversus Christum ejus, id est, voluntatem ejus, quia verbum Patris est ejus voluntas. Aliter, astiterunt reges terrae. Non solum fremuerunt voce, sed astiterunt, id est, appropiaverunt operatione. Ille appropinquat ad nocendum qui laborat ut perficiat, et populi Judaeorum non solum meditati sunt inania, sed etiam omnes in unam sententiam convenerunt adversus Dominum eorum auctorem, et adversus Christum ejus mediatorem Dei et hominum, dicentes: Dirumpamus vincula eorum, id est, Christi et Christianorum. 131.0156A| Vincula, id est, rationes et doctrinas quibus nos attrahere volunt sub jugum fidei: Et projiciamus a nobis jugum ipsorum, id est, fidem, vel jugum, id est, legem qua nos coercere volunt a jucunda consuetudine, Non moechaberis, Non furtum facies (Exod. XX; Matth. XIX). Per vincula, blandam doctrinam qua ad fidem alliciunt intellige. Per jugum, duram legem quae post fidem Christianis imponitur. Ipsi cogitaverunt vincula Christi disrumpere et jugum ejus a se projicere, sed frustra, quia ille qui habitat in coelis, id est, in praedicatoribus suis, scilicet Spiritus sanctus, irridebit eos. Coeli dicuntur sancti praedicatores, quia compluunt verbis, coruscant miraculis, intonant minis. Irridebit eos. Divina Scriptura saepe Deo attribuit quod 131.0156B| in aliis operatur. Sic irridebit eos, id est, ostendet dignos risu, cum non poterunt efficere quod voluerunt, ut illud: Omnes incipient illudere ei, dicentes: Hic homo coepit aedificare et non potuit consummare (Luc. XIV). Et non solum irridebit, sed et quod gravius est, subsannabit, cum non solum ostendet pravae voluntatis inefficaces, sed etiam post se abire faciet; ut qui prius fuit persecutor Christi postea fiat praedicator Christi. Irrisio fit ore, subsannatio in rugas naso contracto. Vel, irridebit eos, his dando in reprobum sensum, id est, in tenebras interiores. Et post, subsannabis eos mittendo in tenebras exteriores. Aliter: Disrumpamus vincula eorum. In persona Christi. Quasi dicat: Ipsi convenerunt adversus Dominum, et adversus me Christum ejus. Sed nos, 131.0156C| o praedicatores mei, disrumpamus vincula eorum, Judaeorum vel gentilium, scilicet eorum blanditias, quibus nos retrahere volunt a praedicatione fidei, et projiciamus a nobis jugum ipsorum, id est, minas eorum contemnamus. Et bene possumus, quia ille qui habitat in nobis coelis praedicatoribus suis irridebit eos. Istud non mutatur. Tunc loquetur in ira sua. Tunc, id est, postquam irridebit et subsannabit quosdam convertendo, ad incredulos loquetur in ira sua, qui prius in misericordia locutus est: Venite, filii, audite me, timorem Domini docebo vos (Ps. XXXIII). Ponet incredulos a sinistris, et dicet eis: Esurivi, et non dedistis mihi manducare (Matth. XXXV), etc. Haec dicet tunc in ira sua, id est, justa vindicta. Et post haec, in furore 131.0156D| suo conturbabit eos, dicens: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum (Ibid.). Nec ira, nec furor, nec aliqua mentis commotio cadit in Deum, sed ex effectu ipso haec videtur. Ego autem constitutus sum rex ab eo. Illi convenerunt adversus Dominum et adversus me Christum ejus, dicentes: Eradamus eum de terra (Jer. XI). Sed frustra. Ego autem per illam passionem et mortem constitutus sum rex, et non super paleam, tamen super grana, id est, super Sion. Sion interpretatur specula, et significat illos quorum conversatio in coelis est (Phil. III), qui ea quae retro sunt obliviscentes in anteriora se extendunt. Tales etiam montes dicuntur, propter eminentiam virtutum et stabilitatem fidei: montem sanctum ejus, id est, 131.0157A| quem ipse sanctum fecit. Ad hoc additum est sanctum, ne intelligeretur mons ille Sion. Et quia etiam locus ille sanctus dicebatur, quia erat juxta Hierosolymam, ideo addidit: praedicans praeceptum ejus. Ad hoc praedicans, ut dentur mihi gentes in haereditatem et termini terrae in possessionem. Duobus modis legitur istud. Ad hoc ego praedico, ut dentur mihi gentes in haereditatem, et quia hoc a quibusdam varie posset accipi, determinat, et termini terrae, id est, omnes gentes. Aliter, ut dentur mihi gentes in haereditatem. Haereditas ad hoc colitur, ut pascat, ita et Christus ad hoc praedicat Ecclesiae suae, ut eam reficiat, ut illud, Meus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei (Joan. IV). Ecclesia est haereditas Christi quae eum pascit, et Christus 131.0157B| similiter haereditas Ecclesiae est eam reficiens. Et non solum gentes, scilicet minores, sed ut termini terrae, id est illi qui ab amore terrenorum se jam contraxerunt, id est, perfecti viri dentur mihi in possessionem. Possessio solet dici illa quae in domo est, et illa propinquior est et magis chara: ita et illi sunt chariores Deo qui jam saeculo abrenuntiaverunt. Revera dabo tibi, quia Dominus, id est, Deus Pater, dixit ad me, id est, mecum disposuit istud. Postula a me, id est, talem te fac ut postulare possis, id est, assume inferiora ut minor fias, quia postulare non dicitur, nisi minor a majore. Nisi enim homo fieret, pro nobis postulare non posset. Et dabo tibi gentes in haereditatem, et possessionem tuam terminos terrae. Hoc expositum est. 131.0157C| Et merito eas tibi dabo in haereditatem, quia tu es Filius meus, id est, voluntas mea, nam ego genui te, id est, de essentia mea procedere feci: et hoc non temporarie, sed hodie, id est, aeternaliter. Semper Filius procedit a Patre, nunquam tamen deserit Patrem, quia ejus voluntas nunquam ab eo dissentit, ut nostra. Hoc non est dictum ad humanitatem Filii, sed ad divinitatem. Aliter non solum super Sion constitutus sum rex, id est, super Judaeos, sed etiam super gentes. Quod probat non qualicunque auctoritate, sed maxima, scilicet auctoritate Dei Patris. Filius meus es tu, non gratia vel adoptione tantum, sed natura. Merito dabuntur tibi gentes ideo, quia ad hoc tu es idoneus. Tu reges eos in virga ferrea, id est inflexibili justitia, non in humana justitia quae 131.0157D| facile mutatur: quia quod semel est justum apud eum nunquam erit injustum: vel quod injustum nunquam erit justum. Tanquam vas figuli confringes eos. Hoc modo reges eos, eos, inquam, formatos a primo parente, vasa lutea non in honorem, sed in contumeliam. Confringes, auferendo ab eis quod luteum est ut reformetur in melius. Aliter: Reges eos in virga ferrea, scilicet tibi obedientes, inobedientes vero confringes tanquam vas figuli, scilicet facile, quia tales contra te fragiles sunt. Et nunc, reges, intelligite. Et quia constitutus sum rex vester, et vos estis haereditas mea, et per hoc facti reges qui prius fuistis servi peccati. Ideo reges, quia valetis regere quod in vobis luteum 131.0158A| est ratione et imperio animi, nunc confringamini ut vas figuli. Intelligite, id est, rationabiliter agite, ne vos in superbiam erigat quod reges vocavi, quia superbia etiam in bene factis cavenda est. Erudimini a me, qui, cum in forma Dei essem, non rapinam arbitratus sum esse aequalem Deo, sed humiliavi me potius factus obediens Patri usque ad mortem (Phil. II), quia sub illo humiliari regnare est. Si compatimini, et conregnabitis (II Tim. II). Qui judicatis terram, id est, qui jam per gratiam reges facti, judicatis, id est, damnatis quod in vobis terrenum est, scilicet vitia carnis vestrae. Vel per reges, inferiores in Ecclesia per illos qui judicant terram praelatos accipimus. Exsequitur quod dixit, intelligite. Servite Domino in timore. Hoc est intelligere, scilicet intelligenter agere, 131.0158B| perpendere justo judicio quam dignum sit ut creatura serviat Creatori suo, servus domino. In timore animi scilicet timete, ne animus vester se erigat, quod justificati estis, quod reges estis; servite potius illi cui servire regnare est. Et ne servitium vos humiliet et contristet, exsultate, quia hoc modo regnatis. Exsultate ei, id est, in gaudio ei servite, non gaudio carnali in gula et ebrietate, sed cum tremore in afflictione carnis, quia hoc est gaudium mentis. Tremor corporis est: timor animi. Apprehendite disciplinam. Exsequitur quod dixit, erudimini. Apprehendite, id est, magno desiderio capite et amate disciplinam, id est, flagella mea, id est, qui vult sequi Christum debet sicut ille ambulavit et ipse ambulare (I Joan. II). Non coronatur, nisi qui legitime certaverit (II Tim. II). 131.0158C| Ideo disciplinam patris amate, quia quem pater diligit corripit (Hebr. XII): ideo apprehendite, ne irascatur Dominus, quoniam scilicet ejus disciplinam (Sap. XII), non apprehenderitis. Ita, ut dictum est, non cadit in Deum. Unde illud prophetae: Tu autem, Domine Sabaoth, omnia cum tranquilitate judicas (Jer. XI). Irascatur, id est, videatur iratus, cum vos juste damnabit. Et pereatis de via justa, a doctrina justorum qua omnes justificabuntur, dati in tenebras interiores, id est, in reprobum sensum. Aliter ne pereatis de via justa: hoc est, ne cadatis a Christo, quae est via quae ducit ad vitam (Joan. XIV), dum non vultis ejus disciplinam pati. Quasi dicat: Quid nobis nocet de via illa perire? Multum tandem 131.0158D| venietis ad aeternam miseriam. Quod ostendit per contrarium, quia beati omnes erunt qui confidunt in eo. Et hoc erit tunc, cum ira ejus quae modo in vobis ardet, dando in tenebras interiores exardescet, id est, valde ardebit mittendo in tenebras exteriores. PSALMUS III. PSALMUS DAVID CUM FUGERET A FACIE ABSALOM FILII SUI. « Domine, quid multiplicati sunt qui tribulant me? multi insurgunt adversum me. Multi dicunt animae meae: Non est salus ipsi in Deo ejus. Tu autem, Domine, susceptor meus es, gloria mea et exaltans caput meum. Voce mea ad Dominum clamavi, et exaudivit me de monte sancto suo. Ego dormivi, 131.0159A| et soporatus sum, et exsurrexi, quia Dominus suscepit me. Non timebo millia populi circumdantis me. Exsurge, Domine, salvum me fac, Deus meus. Quoniam tu percussisti omnes adversantes mihi sine causa, dentes peccatorum contrivisti. Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua. » ENARRATIO. Psalmus David cum fugeret a facie Absalom filii sui. Legitur in historia quod Absalom persecutus sit David patrem suum volens ei auferre regnum suum, et abstulit partem, scilicet Israeliticam tribum (II Reg. XV), et Judas cum parte Judaeorum persecutus est Christum (Joan. XVIII), de qua persecutione 131.0159B| ad Christum ait hic psalmus: Domine, quid multiplicati sunt? Unde hic titulus convenienter huic psalmo ab Ezra est appositus, quia quod ibi historialiter factum est in David carnali, factum est et hic in sipiritali David, id est Christo, figuraliter. Absalom interpretatur patris pax, non quod Absalom pacem in patrem haberet, cum assidue eum persequeretur: sed quia pater in eum pacem habebat, quantum ad se. Quoties enim sui dirigebant aciem contra eum, rogabat ut viderent ne Absalom periret: mortuum quoque diu flevit fletu magno. Ita et in Juda Christus pacem habuit; quia in nocte illa qua eum tradebat, a coena cum non repulit, sacramentum corporis et sanguinis sui cum caeteris discipulis ei tradidit, osculum ei non negavit (Matth. XXVI), filius fuit 131.0159C| quia unus discipulorum de quibus Dominus: Non possunt filii sponsi lugere quandiu cum illis sponsus est (Matt. IX). Psalmus David, id est, operatio quae in hoc psalmo intelligitur, est David spiritualis, id est Christi, praefigurata in historiali David, cum fugeret a facie Absalom filii sui. Fugit ille Absalom, et Christus fugit Judam, quia surgens a coena, recessit ab eo in montem Oliveti, ut oraret; ille autem ivit ad Judaeos, ut eum traderet (Joan. XVIII): vel recessit a corde ejus, ut diabolus intraret, quia non erat digna habitatio Dei cum fur esset, et loculos habens ea quae mittebantur portabat (Joan. XII). Et est intentio capitis in hoc psalmo, exemplo suo hortari membra sua in multis et magnis tribulationibus non deficere, etiamsi ab his qui intus 131.0159D| sunt persecutionem patiantur, si ad eamdem gloriam pervenire volunt ad quam et ipse pervenit. Et hoc differt haec intentio a superiori, quia ille psalmus egit de persecutione quae fit ab his qui foris sunt; hic autem de illa quae fit etiam ab illis qui intus sunt, id est, a falsis fratribus, et hortatur nos suo exemplo in tribulationibus ad quem sit confugiendum. Vox capitis: Domine. quid multiplicati sunt qui tribulant me? Quid, id est, in quantum, ut etiam de numero discipulorum augeretur numerus persequentium. Vel quid, id est, ad quid? ad suam confusionem et ad meam clarificationem. Hoc ad exhortationem et consolationem suorum. Revera tribulant, id est affligunt 131.0160A| me in carne, quia multi insurgunt, id est intente surgunt. Adversum me, id est, non ut sequantur, sed ut persequantur. Vere adversum me, quia multi dicunt animae meae, id est, vitae meae, vel non solum corpori, sed etiam animae: Non est salus ipsi in Deo ejus, nedum resurrectio; nec etiam aliqua salus in Deo ejus, scilicet cujus Filium se facit. Quasi dicat, Deus dereliquit eum: quia hoc putabant, ideo persequebantur. Si eum cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent (I Cor. II). Sed mentiuntur. Tu autem, Domine, susceptor meus es, id est defensor meus. Susceptor dicitur, qui causam alterius suscipit ad defendendum; susceptus, qui suscipitur, vel susceptor humanitatis meae. Hic videtur quod in hoc psalmo humanitas Christi loquitur 131.0160B| ad divinitatem. Gloria mea, id est, gloriatio humanitatis meae. Quia ego, in quantum homo, ignominia mea: vel gloria mea in quo est solum gloriandum. Qui enim gloriatur, in Domino glorietur (Jer. IX; I Cor. I). Ideo gloria mea, quia exaltans caput meum, id est, mentem meam, quae carnalitatis caput est, erigens ne deficiat in tribulationibus. Et merito me exaltas: quia sic oravi, ut exaudiri dignus essem. Ego clamavi, id est, irremisse bona operatus sum: voce mea, id est, cordi consona, quia ex magno desiderio operatus sum bona ad Dominum, scilicet nullum aliud postulans praemium, quia si quis bene operatur, et aliud petit quam Dominum, non exaudietur a Domino. Amen dico vobis, receperunt mercedem suam (Matth. VI). Et quia tam 131.0160C| idonee clamavi, exaudivit me de monte sancto suo, id est, de me qui mons sum propter eminentiam virtutum et stabilitatem fidei, sancto, id est, sanguine uncto. Soli martyres proprie sancti dicuntur, alii beati vel justi. Vel, sancto suo, id est, quem sanguine martyrii sui consecravit. Vel, de monte sancto suo, id est, de justitia quam mihi dedit praecipuam, qui est mons, Justitia tua sicut montes Dei (Psal. XXXV). Vera innocentia summa est justitia. Illa est natura innocentia quae nec nocet sibi, nec alii, et haec fuit in Christo. Haec etiam fuit causa quare exaudiretur. Vere exaudivit. Nemo enim tollet animam meam a me (Joan. X). Potius ego dormivi sponte patiendo. Dormitio est enim transitus de vigilatione ad somnium, 131.0160D| sicut expergefactio transitus ad vigilationem, et soporatus sum, id est, sponte mea mortuus sum, et exsurrexi cum volui. Et sicut ego optavi, ita et vos orate, fideles mei, ut exaudiamini. « Dicunt quidam, si Christus voluntarie mortuus est, quid ergo peccaverunt occidentes eum? Sed considerandum est, non quod fiat solum, sed quomodo fiat. » Omne enim peccatum quodammodo bonum est, quodam autem modo malum. Bonum est, quantum ad justitiam Dei in cujus dispositissima domo nihil fit injuste. Malum autem, quantum ad voluntatem ejus facientis. Qui enim peccat ex culpa praecedente hanc poenam habet: quae poena ex justitia Dei est etiam in primo peccato; hoc processit ex libertate arbitrii. Ideo exsurexi, quia 131.0161A| Dominus suscepit me. Ille me suscepit de sepulcro qui me suscepit in Virginis utero. Vel suscepit me, quia ego susceptus ejus sum; et quia Dominus suscepit me, Non timebo millia populi circumdantis me, caput et membra. Bene, circumdantis, quia pauci sunt veri Christiani ad numerum infidelium, et quia ego caput non timeo, exsurge, Domine, id est, perfice quae coepisti, ac meos praedicatores exsurgere a timore mentis, ut cum fiducia praedicent; et sic salvum me fac, in futuro, id est, meos, et debes, quia tu es Deus meus. Quisque facit sibi Deum, quem maxime diligit: libibidinosus Venerem, vinosus Bacchum, Epicurus ventrem. Ego vero et mei te solum et diligunt et habent Deum. Vel, exsurge, Domine, id est, notitiam tuam da diligentibus qui quanto plures 131.0161B| convertentur tanto minus praedicatores timebunt. Quotidie Christus exsurgit, cum ejus resurrectio nescientibus manifestatur. Quoniam tu percussisti omnes adversantes mihi sine causa. Ideo non timebo millia populi circumdantis me, quoniam tu percuties eos, tandem separabis eos ab Ecclesia tua ut paleam a granis in judicio. Et hoc unde scio? Quoniam jam percussisti omnes adversantes mihi sine causa. Ideo quod sine causa mihi adversantur, hoc indicat illos a te percussos, id est, datos in reprobum sensum. Dentes peccatorum, id est, maledica verba quibus nos lacerant, contrivisti, id est ad nihilum redegisti. Non est salus illi in Deo ejus. Jam ad nihilum redacti sunt. Vel dentes, id est, auctores perditionis eorum qui eos quasi devorant, dum sibi incorporant et faciunt 131.0161C| esse quod sunt, ut dictum est Petro scilicet in bonum: Macta et manduca (Act. X). Domini est salus. Bene dixi, salvum me fac, nam Domini est salus, non mea: et quia tua est, o Domine, super populum tuum benedictio tua. Benedictio, id est, multiplicatio virtutum et bonorum operum super populum tuum, ut illud, Benedicat nos Deus, Deus noster (Ps. LXVI), id est, multiplicet. PSALMUS IV. IN FINEM IN CARMINIBUS. PSALMUS DAVID. « Cum invocarem, exaudivit me Deus justitiae meae, in tribulatione dilatasti mihi. Miserere mei, et exaudi orationem meam. Filii hominum, usquequo gravi corde, ut quid diligitis vanitatem et 131.0161D| quaeritis mendacium? Et scitote quoniam mirificavit Dominus sanctum suum: Dominus exaudiet me, cum clamavero ad eum. Irascimini et nolite peccare: quae dicitis in cordibus vestris et in cubilibus vestris compungimini. Sacrificate sacrificium justitiae, et sperate in Domino. Multi dicunt: Quis ostendit nobis bona? Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine; dedisti laetitiam in corde meo. A fructu frumenti, vini et olei, multiplicati sunt. In pace in idipsum dormiam et requiescam. Quoniam tu, Domine, singulariter in spe constituisti me. » ENARRATIO. In finem psalmus David, canticum, vel in carminibus. 131.0162A| Per canticum accipimus gaudium. In titulis psalmorum saepe invenitur canticum psalmo appositum, vel in carminibus. Ideo quaesitum est an omnis psalmus esset canticum, vel, e converso, an quidam psalmi essent canticum, vel e converso. Sed inventum est quod in quibusdam psalmis praecedit psalmus, et sequitur canticum, in quibusdam praecedit canticum, et sequitur psalmus. Significat quod priores ejus partes consolentur nos ad laborem, posteriores ejus partes consolentur nos per gaudium; priores invitant ad gloriam, posteriores hortantur nos ad laborem. In quo autem psalmo praecedit in titulo psalmus, et sequitur canticum, priores ejus partes hortantur nos ad laborem, posteriores invitant ad gloriam. Sicut et in hoc psalmo, Cum invocarem, in finem psalmus 131.0162B| David, id est, bona operatio quae intelligitur in hoc psalmo, est David, et quia est David carnalis, est et spiritalis, ideo determinat in finem, id est, haec operatio sic intelligenda est esse David, ut illum intelligamus qui est finis, ideoque duobus modis: vel, quia est consummatio, non consumptio legis et prophetarum: vel, quia est omnium bonorum perfectio, quia omnia bona imperfecta usque ad eum qui est summum bonum. Omne enim imminutum perfici habent. Et est canticum, id est, ostendit nobis post bonam operationem gaudium et praemium laboris. Et hic bona operatio et praemium operationis ostenditur nobis exemplo capitis. Ipse titulus ostendit intentionem. Vox capitis: Vos fideles mei qui per multas tribulationes ad regnum tenditis, si pervenire 131.0162C| vultis, invocate Deum, id est, intus vocate in corde, non solum in voce: vel, vocate Deum in vos, ut nihil petatis in praemium laboris vestri, nisi ipsum, et exaudiet vos, quia me caput hoc modo exaudivit. Et hoc est quod dicit: Cum invocarem, exaudivit me Deus. Deus dico justitiae meae, id est, qui me docuit quomodo juste peterem, quia ipse dat et velle et posse pro bona voluntate (Phil. II). Vel, ideo Deum vocavi, et non alium, qui ab eo est omnis justitia, non in divitiis vel aliis hujusmodi Sed quia dulcius et familiarius videtur loqui cum Deo quam de Deo, ideo convertit sermonem ad ipsum, postquam fidelibus suis ad exhortationem de Deo locutus est. Vere exaudisti me, et in me, et in 131.0162D| meis, quia in tribulatione dilatasti mihi, id est, dilatatum cor dedisti mihi non strictum ut non solum diligerem amicos, sed etiam inimicos. Arcta est enim via quae ducit ad vitam (Matth. VII), et tamen non curritur nisi dilatato corde: Hoc caput de se, sic autem de membris suis: Dilatasti mihi, id est, meis in tribulatione, scilicet ut ipsa tribulatio non videretur eis angusta, sed dilatasti gaudium, quia tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum (Rom. II). Unde Apostolus, Non solum autem, sed et gloriamur in tribulationibus, scientes quia tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio vero spem, spes autem non confundit, quia charitas Dei 131.0163A| diffusa est in cordibus per Spiritum sanctum qui datus est nobis (Rom. V). Miserere mei. Hic patet quod Christus non de se tantum loquitur in hoc psalmo, Miserere mei, id est, perfice quod coepisti. Clarifica me in te, et quosdam in meis spe, scilicet perfectos. Miserere his qui adhuc infirmi sunt, ut illos dilates et perficias, et exaudi orationem meam. Exaudi, id est, imple orationem meam quae est pro augmento virtutum, scilicet ut crescant in virtutibus. Oramus ut veniant bona, deprecamur ut avertantur mala. Aliter: Exaudivit me Deus justitiae meae, hoc modo exaudivit dando justitiam quam petebam. Revera, o Deus, dedisti mihi justitiam, quia in tribulatione dilatasti mihi et quia exaudisti me justificando, miserum conservando, scilicet ut nil orem 131.0163B| nisi quod dignum sit, quemadmodum Paulus qui oravit quod non debuit, propter quod dictum est ei: Sufficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate perficitur (II Cor. XII). Et quia Deus exaudivit me eum invocantem, ergo et vos exaudiet, si eum invocaveritis. Propter quod dico: Filii hominum, scilicet Adam et Evae in vetustate et in originalibus vitiis perseverantes, nolentes fieri Dei, usquequo, id est quandiu. Jam venit Filius Dei qui vos filios suos quaerit facere, usque ad ejus adventum de ignorantia quodammodo fuistis excusabiles, nunc autem minime: gravi corde, scilicet eritis? Quandiu amabitis haec terrena? quae (ut ait beatus Gregorius) pondus sunt, non subsidium, quia potius a vera beatitudine vos retrahunt quam eo perducant: ut quid diligitis 131.0163C| vanitatem? Ut quid, id est, in quantum diligitis vanitatem, id est haec temporalia bona quae sunt vanitas, id est, tantum umbra veri boni: et non solum diligitis, sed etiam quaeritis mendacium, scilicet haec eadem terrena quae, cum umbra sint tantum veri boni, mentiuntur, quia non solvunt quod promittunt. Opes non dant sufficientiam, honores non solvunt potentiam, et caetera ad eumdem modum, et tamen videntur hoc promittere. Ad quid ergo, id est, ad quod commodum, diligitis vanitatem, quaeritis mendacium? Aliter, filii hominum, ac si dicat: De aliis non est mirum si non invocant, cum non sint filii hominum, sed potius filii eorum qui se denominaverunt. Vos autem Judaei, qui estis filii hominum, id est, patriarcharum et prophetarum per doctrinam, 131.0163D| qui vere homines fuerunt quia ratione usi sunt, et qui vobis Dei cultum multis modis insinuaverunt: usquequo gravi corde eritis? quid ultra exspectatis? Jam venit ille quem patres vestri vobis praedixerunt, scilicet ego. Venite, filii, audite me (Psal. XXXIII), ut quid diligitis vanitatem et quaeritis mendacium, dicentes, Messias nondum venit? Quasi dicat, nolite diligere vanitatem, et nolite quaerere mendacium, et mirificabit vos Dominus. Et ut hoc credatis verius, scitote, id est nolite dubitare, quia mirificavit Dominus, id est, miro modo clarificavit faciendo de mortali immortalem me sanctum suum, in hoc sanctum, id est, purum, quia non dilexi vanitatem, et non quaesivi mendacium. Ita 131.0164A| et vos, si haec non quaesiveritis, clarificamini. Dominus exaudiet me. Ac si dicat: Imitamini me, quia sum vobis non solum exemplum, sed adjutorium. Quia invocavi, id est digne vocavi Deum, exaudiet me, quia jam clarificavit; et exaudiet me, cum clamavero ad eum, etiam pro vobis. Quasi dicat, quid faciemus ut et nos exaudiamur? Irascimini praeteritis peccatis, et nolite peccare, quia non sufficit deflere peccata quae gessimus, nisi postmodum deflenda non admittamus. Quae dicitis, id est, cogitatis in cordibus vestris; in cordibus ea tantum dicite, et non cogitanda non erumpant in factum. Et tamen, quia peccatum est in corde etsi non venit ad actum, in cubilibus vestris, id est, in corde compungimini, id est, ipsam etiam conscientiam peccati emendate per 131.0164B| poenitentiam, id est, poeniteat vos et cogitasse. Aliter: Irascimini, id est, ira vos concutit: sit tantum, et non commotio animi, et non etiam factum hoc est, et nolite peccare. Et quia non solum ira ad peccatum nos impellit, ideo subdit: Quae dicitis, id est, quaecunque alia vitia praeter iram dicitis in cordibus, quae sint digna poenitentia, in cordibus tantum dicite, id est, cogitate, et non exeant ad operationem; et tamen de his vitiis quae tantum in cogitatione sunt, etsi levia sint, in cubilibus, id est, in cordibus vestris de his compungimini, scilicet conterite caput serpentis, sicut dictum est Evae et serpenti: Tu conteres caput illius, et ipse insidiabitur calcaneo tuo (Gen. III). Caput serpentis est initium peccati, id est suggestio diaboli. Illam debemus conterere compunctione et 131.0164C| oratione, dum est parvula, ne crescat usque ad actum. Unde illud: Beatus qui tenebit et allidet parvulos suos ad petram (Psal. CXXXVI). Per calcaneum accipitur consummatio peccati, quia hoc maxime observat diabolus, ut perficiamus: ad hoc insidiatur, ad hoc laborat. Notandum quod non dicit, Nolite irasci, quia hoc non est nostrae potestatis: ex poena enim peccati hoc habemus ut carnalitas nostra diversis concupiscentiis subjaceat. Sed habemus rationem mentis quae has refrenet, ne usque in actus prorumpant. Ait enim Apostolus: Ego autem mente servio legi Dei, carne autem legi peccati (Rom. VII). Et si usque ad actus perducantur, quomodo corrigantur? Et hoc modo, ut supra dictum est: Sacrificate sacrificium justitiae, scilicet puniendo 131.0164D| in vobis iram et alia vitia, per singula vitia quasi singulas victimas mactate Deo, amputando superbiam, taurum; amputando lasciviam, haedum; amputando libidinem, hircum: ita et in aliis. Et hoc est sacrificium justitiae, cum nos ipsi punimus vitia nostra judices in nobisipsis constituti. Et sic sacrificando sperate in Domino. Nam qui non sacrificat non speret. Hic canticum psalmi aperitur. Aliter: Irascimini ultionem sumendo de peccatis jam perpetratis, et nolite ultra peccare. Et post abnegationem vitiorum sacrificate sacrificium justitiae; id est, recte vivite Et sic sperate praemium laboris vestri, tamen in Domino, ut ipse sit praemium, non aliud. Vos qui sic vivitis, sperate aeterna praemia. Nam sunt multi qui 131.0165A| non sperant, dicentes: Quis ostendet nobis bona? scilicet illa quae promittis. Quis ascendit in coelum qui illa videret et nobis renuntiaret? aut quis ostendet nobis mala, scilicet illa tormenta quae dicitis esse apud inferos? Frustra hoc dicunt, quia tu, Domine, ostendisti nobis dando nobis rationem ad similitudinem tuam. Nam signatum, id est, sigillatum, et in ipso sigillo Spiritus sancti, est super nos lumen vultus tui, Domine, id est, lux illa quae imaginem tuam in nobis facit apparere. Vel lumen vultus tui, id est claritas imaginis tuae quae in nobis obscurata est in Adam, scilicet vera ratio, qua tibi similes sumus, antecedente sigillo sancti Spiritus in nobis reformata est. Et hoc est quod sequitur: Dedisti laetitiam, id est Spiritus sancti gratiam in corde meo, quia charitas 131.0165B| Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis (Rom. V). Aliter: Dedisti laetitiam in corde meo, signando lumen vultus tui, id est rationem super nos, id est, in superiori nostro, scilicet in anima: dedisti, id est, ostendisti mihi tuam laetitiam, scilicet aeternam beatitudinem, non foris quaerendam, sed in corde meo, id est, in sola spe, et nondum in re. Illi autem qui dicunt, Quis ostendet nobis bona, ideo ignorant hanc beatitudinem, quia multiplicati sunt, id est, multis impliciti, et multis sollicitantur. A fructu, id est utilitate sui frumenti, non tui, scilicet Christi de quo dicitur: Nisi granum frumenti cadens in terram, mortuum fuerit, ipsum solum manet (Joan. XII). Ego sum panis vivus (Joan. VI). Sui vini, non tui. Vinum Domini, imitatio passionis 131.0165C| Christi, de quo corpus fidelium denuntiat, ut corpus beati Laurentii et aliorum multorum. Quia calix Domini inebrians quam praeclarus est (Psal. XXII). Et olei sui, non tui. Oleum Domini est gratia Spiritus sancti. Oleum autem peccatorum carnis delectatio vel adulatio. Per haec tria, frumentum, vinum, oleum, quae adversum carnis praecipitia sunt caetera carnalia intelliguntur. Ego autem perfecta Ecclesia, quia beatitudinem meam in his non quaero, dormiam in hac vita secundum oblivionem omnium temporalium negotiorum. In pace, id est, in appetitu aeternorum bonorum quae sunt pax, quia ibi nulla tumultuantur vitia: pace, dico, tendente in ipsum, scilicet ubi aliud non sequitur nisi ipsa pax. Et postea requiescam sancta in aeterna quiete, cum mortale hoc 131.0165D| induet immortalitatem, cum novissime inimica destruetur mors (I Cor. XV). Causa quare hic dormiam et post requiescam. Quoniam tu, Domine, constituisti me singulariter in spe, id est, in sola spe haereditatis meae, scilicet ut non foris quaererem beatitudinem meam in his transitoriis. PSALMUS V. IN FINEM PRO EA QUAE HAEREDITATEM CONSEQUITUR PSALMUS DAVID. « Verba mea auribus percipe, Domine, intellige clamorem meum. Intende voci orationis meae, rex meus et Deus meus. Quoniam ad te orabo, Domine, mane exaudies vocem meam. Mane astabo tibi, et videbo quoniam non Deus volens 131.0166A| iniquitatem tu es. Neque habitabit juxta te malignus, neque permanebunt injusti ante oculos tuos. Odisti omnes qui operantur iniquitatem, perdes omnes qui loquuntur mendacium. Virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus: ego autem in multitudine misericordiae tuae introibo in domum tuam, adorabo ad templum sanctum tuum in timore tuo. Domine, deduc me in justitia tua propter inimicos meos, dirige in conspectu tuo vitam meam. Quoniam non est in ore eorum veritas, cor eorum vanum est. Sepulcrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant: judica illos, Deus. Decidant a cogitationibus suis, secundum multitudinem impietatum eorum expello eos, quoniam irritaverunt 131.0166B| te, Domine. Et laetentur omnes qui sperant in te, in aeternum exsultabunt, et habitabis in eis. Et gloriabuntur in te omnes qui diligunt nomen tuum, quoniam tu benedices justo. Domine, ut scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos. » ENARRATIO. In finem pro ea quae haereditatem consequitur. Psalmus David. In hoc psalmo figurate intelligitur quod olim historialiter est actum in Sara et Agar, una libera, altera ancilla (Gen. XXI; Gal. IV): libera cum filio haereditatem accepit. Agar ancilla cum filio haereditate privata est. Per Saram liberam et filium ejus catholica significatur Ecclesia: per Agar ancillam et filium ejus ecclesia malignantium, falsorum Christianorum et haereticorum significatur 131.0166C| et ejus proles qui, quamvis ab Abraham, id est, Christo, generati sunt secundum baptismum et quaedam alia sacramenta, tamen non consequentur haereditatem, cum exigentibus eorum pravis meritis generatio illa magis in servitutem quam in libertatem vergat. Titulus sic exponitur: Psalmus iste, id est, praesens exhortatio bonae operationis est David, id est, Christi dirigentis in finem, id est in consummatum bonum eos quos hortatur pro ea, id est, catholica Ecclesia quae haereditatem consequitur, a qua haereditate contraria pars exterminabitur. Est autem hujus psalmi intentio proponere exemplum eorum qui ad haereditatem perveniunt, et eorum qui ea privantur, ut discant qui ad haereditatem vocantur quos imitari debeant, quos fugere 131.0166D| et quomodo illuc pervenire. Ecclesia catholica tendens ad promissam haereditatem, id est, ad aeternam beatitudinem, cernens multa impedimenta in via, id est, in hac vita, timens ne non perveniat, invocat auxilium ejus qui est via illuc, ductor et ipsa haereditas (Joan. XIV). Verba mea auribus percipe, Domine. Ut dignus sit exaudiri orat quanto affectuosius valet. O Domine, hoc ideo quia ego servus tuus, verba mea, ideo mea quia cordi consona, scilicet perfecta, auribus percipe, id est, ne dedigneris audire. Non hoc dicitur quod sit circumscriptus, quia audire Dei non est aliud quam nutum suae voluntatis evidenter ostendere, sed ex humana consuetudine hoc dictum est, 131.0167A| qui verba quibus aures adhibent auditu digna ostendunt. Vel, auribus percipe, id est, tu qui habes vim percipiendi sensualia, judica verba mea an sint digna exauditione, intellige clamorem meum. Quanto major est clamor quam verba, tanto majus est intelligere quam auribus percipere. Quasi dicat: Mea valida postulatio te ad misericordiam inclinet, scilicet ut efficias quod peto, quia tuum intelligere facere est. Adhuc majus postulat: Intende voci orationis meae. Quia ego intense et sine intermissione clamo, ideo et tu intende, id est irremisse exaudi. Aliter: quia sine tuo auxilio nihil possum, intende voci orationis meae, id est, irremissam fac ut et tu irremisse exaudias. Tu enim jubes quod vis, et facis quod vis. Orationis meae, quae sit de profectu 131.0167B| virtutum, et per hoc possumus accipere superius et clamorem pro gemitu, quia rex meus es, quia tu me regis: vel, quia alium regem nolo habere voluntate propria nisi quem habeo Deum natura, ne devium, a via justitiae, et Deus meus, id est, virtus mea: Deus virtus est, et qui orat, id est, virtutes quaerit, Deum quaerit et merito illius Deus dicitur δέος, timor, inde Deus, quia timor Deum cognoscere facit. Vel, rex meus, Christe, Deus meus Pater, id est, Creator meus. Et revera intendes, quoniam et clamavi et semper clamabo in me et in posteritatibus meis usque ad consumationem saeculi, et hoc est, quoniam orabo, o Domine, et ad te, ut tota mea oratio ad te dirigatur, ut tu sis modus petitionis meae, et quia te et ad te orabo, exaudies vocem meam non nocte, sed 131.0167C| mane. Tota haec vita quasi nox est, quia multis et magnis ignorantiae et vitiorum tenebris involvitur. Transacta haec corruptibili vita, cum mortale hoc induet immortalitatem (I Cor. XV), veniet mane, id est initium diei nunquam deficientis. Tunc enim fulgebunt justi sicut sol in regno Patris eorum (Matth. XIII), claritate virtutum splendidi, nullam maculam corruptionis habentes. Hoc modo exaudies, quia mane, id est, remotis ignorantiae et totius corruptionis tenebris, luce virtutum et immortalitatis splendidus, astabo tibi, assidue tecum stabo. Quod hic non est. Stamus enim hic cum Deo, sed non astamus, quia appropinquamus bene vivendo, male autem vivendo ab eo recedimus. Vel astabo tibi, id est tuae cognitioni prope stabo: quia nunc cognosco ex parte, tunc 131.0167D| autem cognoscam sicut et cognitus sum (I Cor. XIII). Et tunc cum ero jam totus lucidus, non habens maculam neque rugam, videbo scilicet aperte. Videmus enim nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem (I Cor. XIII). Vel, mane, id est, tempestive et sine dilatione exaudies vocem meam in hac vita praeceptis tuis consulendo, et vires administrando ne deficiam in via. Et merito me tempestive exaudies, quia ego mane astabo tibi, id est, tempestive, ut ille qui avidus est ad laborem summo mane incipit. Mane incipiam et astabo tibi, id est, assiduus ero. Revera mane astabo tibi, quia non nocte, quoniam non Deus volens iniquitatem tu es. Et hoc est quod dicit: Neque habitabit juxta te malignus. Ac si 131.0168A| dicat: Soli justi hanc haereditatem consequentur, quia injusti privabuntur ea (Deut. IV; Heb. XII). Malignus, id est immundus detractor, odiosus, in cujus corde sola malitia habitat. Non habitabit juxta te ut habeat haereditatem, quia tenebrae non possunt manere juxta lucem. Et cum tu sis ignis consumens, non potest tibi adhaerere. Si quis enim aedificaverit supra fundamentum hoc, lignum, fenum, stipulam, omne hoc quale sit ignis probabit (I Cor. III). Neque injusti, id est, operarii iniquitatis, scilicet Judaei, haeretici et alii falsi Christiani, permanebunt ante oculos tuos, quia eorum poenitentiam misericorditer exspectas, quia fidei et sacramentorum cum fidelibus tuis participes esse concedis, sed non permanebunt. Aliter: per malignum, Judaeum male lege utentem; 131.0168B| per injustos, falsos Christianos possumus accipere. Vel per malignum, diabolum; per injustos, membra ejus. Et ne quis ideo desperet, quia malignos et injustos haereditate privavit, cum vix sit aliquis qui penitus vitio careat in hac vita, ideo determinat de quibus dicat, consolando justos. Odisti omnes qui operantur iniquitatem. Magna Dei misericordia non odit illos qui operati sunt, sed qui operantur, id est, qui perseverant. Bene, odisti: quia qui odit aliquid vel ab eo recedit, vel a se illud separat, sic et Deus impios, non quod odium sit in eo. Potest et sic accipi ut per malignum universaliter accipiamus omnem iniquum sive paganum, sive Judaeum, sive falsum Christianum, qui omnes quasi unus sunt in iniquitate, et ad hos sit redditum, 131.0168C| Omnes qui operantur iniquitatem. Per injustos, possumus accipere haereticos, qui etiam pluraliter inducuntur propter diversas sectas. Et de his dicitur: Perdes omnes qui loquuntur mendacium, non qui locuti sunt. Quanto majus est perdere quam odio habere, tanto majus est peccatum mentiri quam male agere non qualicunque mendacio, sed mendacio quod semper in actu est, ut haereticorum. Potest Deus aliquem odio habere qui tamen vivat. Quem vero perdit ad nihilum redigitur. Sunt enim quaedam mendacia satis venialia, ut ea quae fiunt pro ludo, pro aliorum vita conservanda et aliis multis modis, sed qualitercunque fiat pecatum est. Bene dicit, perdes quia Deus vera essentia est. Qui autem mentitur, illud dicit quod non est, et esse non esse penitus 131.0168D| destruit. Quam magnum sit peccatum haereticorum ostendit, vocans haereticum virum sanguinum. Merito, quia fundit sanguinem animarum, id est, fidem qua vivunt animae justorum. Justus enim meus ex fide vivit (Rom. I; Hebr. II). Ideo haereticorum mendacium majus est aliis peccatis, quia alia peccata solum illum qui agit occidunt: hoc autem et illum qui mentitur, et omnes quos in errorem mittit. Quem virum sanguinum, eumdem dicit: virum dolosum duabus de causis: vel, quia aliud habet in corde et aliud in lingua, cum sciat non esse verum quod dicit, et tamen quadam praesumptione verum asserere conatur. Non enim ignorantia haereticum facit, sed jactantia. Vel ideo dolosum, quia admiscet vera 131.0169A| falsis, ut eo facilius fallere possit. Aliter: virum sanguinum et dolosum abominabitur Dominus. Si volumus superius accipere generaliter dictum, odisti omnes qui operantur iniquitatem, erit probatio in parte, quia et virum sanguinum, id est, homicidam abominabitur Dominus: perdes omnes qui loquuntur mendacium, quia non solum virum dolosum qui mentitur, sed etiam illum qui veritatem dicit ut decipiat, ut qui planam viam ostendit ut in turbam praedonum mittat. Isti omnes exhaeredabuntur. Ego autem, catholica Ecclesia, introibo in domum tuam coelestem Jerusalem, scilicet supernorum civium societatem. Introibo, ut lapis in aedificium: in multitudine misericordiae tuae, id est, non in meis meritis. Ideo in multitudine, quia magnum est introire 131.0169B| vel cum multis quos misericordia tua introire faciet: ideo introibo, quia adorabo prius. Hic exponit illud adorabo, scilicet ad templum sanctum tuum, vel ut perveniam in timore tuo, scilicet casto, non fornicario quem charitas foras mittit (I Joan. IV). Hoc modo orabo: Domine, deduc me in via tua, quia in via sum, id est, in provectu, fac me ire de virtute in virtutem: hoc est, in justitia tua, non mea substantia, dirige viam meam, id est, vitam meam in conspectu tuo, ut tuis oculis sit digna: vel viam tuam, id est, mandata tua fac, ut ea recte intelligam. Et fac propter inimicos meos haereticos, quia in illa via mihi insidias ponunt. Ideo dirige vias meas, quoniam non est in ore eorum, id est, in verbis eorum veritas. In verbis ideo non est veritas, quia cor eorum vanum 131.0169C| est, id est, non habent veritatem, vel vanum, id est, per elationem annihilatum, tractum a fumo qui quanto altius ascendit tanto magis evanescit. Ut illud, Dicentes enim esse sapientes, stulti facti sunt et evanuerunt in cogitationibus suis (Rom. I). Sepulcrum est patens guttur eorum, eorum, id est, doctrina eorum similis est amplo et profundo sepulcro, quod uno cadavere recepto non clauditur, sed semper patet ut devoret, semper fetorem emittit nocuum. Linguis suis dolose agebant, non tuis, o Deus, quia ad hoc eas eis dedisti ut veritatem loquerentur. Ideo suis quia ad mendacium eis utuntur. Dolose agebant, id est, deceptorie agebant. Bene, agebant, quia imperfecte, interdum vera, interdum falsa proferendo. Et quia tales sunt judica illos, Deus. Hoc potest legi et 131.0169D| in bonum et in malum. In bonum: o Deus, judica illos, id est, damna eos tales quales se fecerunt, scilicet damna in eis vitia eorum, id est, decidant a cogitationibus suis, id est, ipsa eorum conscientia accuset eos, vel separentur a pravis cogitationibus suis. Secundum multitudinem impietatum eorum expelle eos, quoniam irritaverunt te, Domine, id est, secundum multas miserationes tuas deleatur multitudo peccatorum eorum. Ideo cadant a cogitationibus suis, quoniam pravae sunt, quoniam irritaverunt te, Domine, id est, irritum duxerunt, dum conati sunt legem tuam destruere: vel irritaverunt, id est, te, dulcissimum cibum naturaliter, sibi et aliis insipidum fecerunt. Febricitanti etenim palato dulcis cibus 131.0170A| insipidus fit. Et prius conversione inimicorum laetentur omnes qui sperant in te. Laetentur hic in spe, et post in aeternum exsultabunt, id est, plenarie gaudebunt, cum duplicem stolam immortalitatis accipient. Et bene dixit prius, laetentur, et post, exsultabunt, quia laetitia est animi, exsultatio vero corporis. A salto, inde exsulto: et fideles prius laetantur de resurrectione animae, quae est prima stola, et post plenarie gaudent de resurrectione corporis, quae est secunda stola. Et merito exsultabunt, quia tu habitabis in eis. In malum sic potest accipi quod dictum est, Judica illos, Deus. Quia incorrigibiles sunt et tuis fidelibus multum nocent, o Deus, judica illos, id est, damna, separa paleas a granis. Et hoc non optando dicit Ecclesia, sed prophetando. Judica, id est, damna et hic et in futuro. Decidant a cogitationibus 131.0170B| suis in hac vita, id est, propter pravas cogitationes suas in quas ceciderunt pravis meritis suis praecedentibus. Decidant, id est, in deteriora cadant de errore in errorem corruendo, et in futuro expelle eos ab haereditate sua secundum multitudinem impietatum eorum, id est, multum expelle, quia multae sunt impietates eorum. Quoniam irritaverunt, id est, spreverunt quasi vile quid te, Domine, qui es Dominus omnium. Et postquam separata erit palea a grano, tenebrae a luce, laetentur adepta haereditate omnes qui sperant in te, non in alio, et merito laetentur, quia in aeternum exsultabunt, ut prius dictum est. Ideo exsultabunt, quia habitabis in eis, qui modo habitas in eis per operantem gratiam, inhabitabis tunc secundum praesentiam et manifestationem 131.0170C| tui ipsius: Et, quod majus est, gloriabuntur in te, id est, perfectam gloriam se adeptos videbunt in te summum bonum. Omnes qui diligunt scilicet modo, nomen tuum, id est Dominus. Dominus nomen est illi. Illi hoc nomen diligunt qui Deo voluntarie serviunt. Ideo gloriabuntur, quoniam tu benedices justo. Bene justo: omnes enim unum sumus in Christo, id est, augebis et multiplicabis omnem gratiam et omnes virtutes, quia quod modo habent in spe tunc habebunt in re, nunc ex parte, tunc perfecte. Revera, gloriabuntur in te, o Domine, et non in alio, quia tu coronasti nos, id est, circumvallasti et munisti quasi corona militium, scuto, id est protectione bonae voluntatis tuae: vel coronasti nos post victoriam, 131.0170D| non meritis nostris, sed ut scuto bonae voluntatis tuae praevenisti voluntatem nostram, quia tu dedisti velle, dedisti et perficere: tu enim operaris in nobis per gratiam tuam, et opus misericordiae tuae in nobis coronas. PSALMUS VI. IN FINEM IN CARMINIBUS PRO OCTAVA, PSALMUS DAVID. « Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me. Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum: sana me, Domine, quoniam conturbata sunt ossa mea. Et anima mea turbata est valde: sed tu, Domine, usquequo? Convertere, Domine, et eripe animam meam: salvum me fac propter misericordiam tuam. Quoniam 131.0171A| non est in morte qui memor sit tui: in inferno autem quis confitebitur tibi? Laboravi in gemitu meo, lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo. Turbatus est a furore oculus meus, inveteravi inter omnes inimicos meos. Discedite a me, omnes qui operamini iniquitatem, quoniam exaudivit Dominus vocem fletus mei. Exaudivit Dominus deprecationem meam, Dominus orationem meam suscepit. Erubescant et conturbentur vehementer omnes inimici mei: convertantur et erubescant valde velociter. » ENARRATIO. Psalmus David pro octava in finem in hymnis: octavus accipitur dies judicii. Quidam, perverse intelligentes, septem millia annorum pro septem diebus 131.0171B| accipiebant. et post, sequi octavum, id est, judicii diem, et sic diem judicii certum se invenisse putabant. Quibus haec verba Domini contradicunt: Non est vestrum nosse tempora vel momenta quae Pater posuit in sua potestate (Act. I), et alia multa: potest autem sic intelligi: Ex quo omnia coeperunt quae variationibus subjacent, totum illud tempus septem diebus volvitur, ideo tota haec vita in septenario potest accipi. Transacta hac rerum vertigine, sequitur octava, in qua non erit opus varietate temporum, quia dies illa non variabitur, nec vertetur in tenebras. Aliter: sex diebus operatus est Dominus. In creatura uniuscujusque potest accipi etiam unius diei spatium in qua operari licet. Septima dies accipitur spatium illud quod est inter transitum 131.0171C| hujus vitae et communem resurrectionem. Octava dies est resurrectionis. Aliter: duae sunt generationes, una carnalis, altera spiritalis. Carnalis generatio fuit a primo homine usque ad Christum. Haec fuit prima, carnaliter vixit, quamvis in ea aliqui spirituales fuerunt, ut Abraham, Isaac et Jacob, qui in Spiritu sancto Deo servierunt, tamen carnales dicti sunt, quia carnales observationes acceperunt, et in umbra fuerunt. Spiritalis generatio accipitur fidelium ab adventu Christi usque in finem saeculi, quae generatio spiritalis dicitur, quia vivit in nomine spiritus et non in vetustate litterae (I Cor. XV), et haec est secunda generatio. Prius enim carnale, deinde quod spiritale (Rom. VII). Hae duae generationes referuntur ad septenarium numerum, qui constat ex quatuor et tribus. 131.0171D| Quatuor referuntur ad primam generationem, quia carnaliter vixit, quia caro constat quatuor elementis. Ternarius ad tres animae potentias refertur. Est enim rationalis, irascibilis, concupiscibilis. Rationem habet ad discernendum inter appetenda et non appetenda; deinde concupiscentiam, ut sciat bona concupiscere; iram, ut sciat malis irasci. Sed quia ex affinitate corporis haec saepe hebetantur, ideo adhibetur doctrina ad illuminandam rationem, virtus ad refrenandam nimiam iram et nimiam concupiscentiam. Post hunc septenarium veniet dies octavus, in quo remunerabitur quisque bene usus hoc septenario, in corpore et anima ad gloriam, male vero usus ad poenam. Psalmus, id est, bona operatio hujus psalmi, 131.0172A| est David, id est, Christi in corpore suo. David dico dirigentis in finem, et est haec actio pro octava, id est, pro exspectatione judicii, et est accipienda in hymnis, quia bene hymnizat Deo fidelis anima, cum per poenitentiam se affligit. Gaudium etenim est angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente (Luc. XV). Est autem in hoc psalmo vox cujusque infirmi fidelis, considerantis octavam illam, id est, tremendam diem judicii ad quam omnes venient judicandi, alii ad beatitudinem, alii ad poenam, et suo exemplo alios ad poenitentiam et vocationem divinae misericordiae hortantis. Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me. Te invoco, qui es Dominus omnium. Scio quia venies judicaturus alios in furore, et alios in ira tua; rogo te, ut hic me judices dum tempus 131.0172B| est misericordiae et dies salutis. Sicut furor major est quam ira, quia ira brevis, furor est longus; ita arguere majus est quam corripere. Saepe qui arguuntur accusantur: accusationem sequitur damnatio, correctio fit ad emendationem; et quia in futuro judicio alii arguuntur in furore (non quod furor cadat in Deum; furor enim est magna animi commotio ad vindictam), scilicet quia gravi supplicio: duplici enim contritione conterentur (Jer. XVII) alii in ira, ut qui supra fundamentum fidei aedificaverunt lignum, fenum, stipulam, salvabuntur; quod sic tamen, quasi per ignem (I Cor. III); o Domine, antequam ad judicandum venias, dum tempus est misericordiae, miserere mei, id est misericorditer, me hic corripe, et opus est, quoniam infirmus sum. Delictum primi parentis 131.0172C| poenam contraxit magnae infirmitatis in omnes posteros. Non enim quod volo, hoc ago; sed quod odi malum, illud facio (Rom. VII).-- Infirmus sum, non solum in corpore, sed etiam in anima. Et hoc est quod dicit: Sana me, Domine, qui es animarum medicus, quoniam conturbata sunt ossa mea, id est, virtutes quae sunt animae robur vel carnalitatis, conturbatae sunt, id est, confusae et obscuratae ex infirmitate illa quam a primo parente contraxi. Et ne quis ossa corporea acciperet, exponit quid per ossa velit intelligere. Et anima mea turbata est valde. Aliter: quia infirmus sum in carne, infirmus in virtutibus, ideo anima mea turbata est valde ad compunctionem et ad gemitum. Et quia ego ad poenitentiam turbatus sum, tu, Domine, usquequo 131.0172D| turbaris? et quandiu differs sanare? Medicus aegroto confitenti suam infirmitatem medicinam negare non debet. Ne ultra turberis, vel ne differas misereri, potius convertere, Domine; sicut aversus fuisti avertenti, ita convertere convertenti. Deus nec avertitur, nec convertitur; sed ejus conversio miserationis est ostensio, sicut aversio cum misericordiae subtrahit manum. Et eripe animam meam, haerentem vepribus carnalium delectationum. Et ereptum salvum me fac, id est, da perseverantiam in bono, ut bonus medicus qui sanatum conservat, ostendendo quid vitare et quid sumere conveniat. Propter misericordiam tuam, non meritis meis. Non habeo aliud pretium. Ideo eripe, ideo salva, ut 131.0173A| memor sim tui, id est, ut laudem te. Nam si hoc non feceris, non laudabo. Nam ero in morte, quia non est in morte qui memor sit tui (I Petr. II). Aliter: Ideo libera scilicet animam meam a carnalibus desideriis, quae militant adversus eam, quoniam, si non eripias, interficient me, id est, separabunt a te, qui es vita mea; et si mortuus, non ero memor tui, ut redeam ad poenitentiam per confessionem. Ideo post eruditionem, id est, post poenitentiam conserva, ne iterum lapsus, in profundum vitiorum recidam, ubi jam desperatio est. Et hoc est quod dicit: In inferno autem quis confitebitur tibi? Aliter: eripe animam meam, sed modo dum tempus est misericordiae, ne in peccatis moriar, quia in morte non est qui memor sit tui ad poenitentiam. 131.0173B| In inferno autem quis confitebitur tibi, ita ut exaudias? Nullus. Ibi enim infructuosa est poenitentia, ut illius divitis, Pater Abraham, miserere mei (Luc. XVI). Vel confitebitur, id est, nullus laudabit te. Aliter: eripe, salvum me fac: quia non sum in morte, id est, in perseveratione peccati, et tui contemptu. Peccator cum in profundum venerit, contemnit (Prov. XVIII). Quod ostendo per hoc quia memor sum tui, id est, quia oro ad te: quod per repugnans ostendo: Non enim est in morte qui memor sit tui. Ego dico quod non sim in morte, ideo quia memor sum tui, qui in inferno multo minus sum: in inferno, id est, in desperatione, quae omnibus peccatis inferior est. Quod ostendo per hoc, quia confiteor tibi miseriam meam, et peccatum meum, 131.0173C| non tuum. Nam quis desperatus confitebitur tibi, id est, ad honorem tuum, te removendo a culpa, sicut ego facio? In desperatione enim positi, confitentur aliquando peccata sua non tibi, sed contra te, cum dicunt se tales a te creari debuisse, ut peccare non possent, et sic quodam modo se justos judicant, et te accusant. Aliter: eripe, libera, quia non sum in morte, id est, non sum mortuum membrum, cui non est opus medicina. Quia memor sum tui, id est, misericordiae tuae cognosco te medicum, cognosco te misericordem, ego dixi, Libera, salvum me fac propter misericordiam tuam; et tamen in quantum valeo, volo promereri. Quia laboravi in gemitu meo, id est, studiose ingemui, et non solum laboravi, lavabo per singulas noctes lectum 131.0173D| meum: lavabo, id est, purificabo per gemitum lectum meum, id est, conscientiam meam, scilicet omnia illa emendabo quae intus commisi. Conscientia accipitur pro lecto, quia ibi quisque quiescit, id est, consentit vel legi Dei, vel legi peccati: vel quia ibi est justorum requies. Ad hoc enim purgatur a sordibus vitiorum, ut ibi sit placida et pura quies animae. Per singulas noctes, id est, per singulas malus cogitationes; vel lectum meum, id est, delectationes carnales. Per singulas noctes, id est, per singula vitia in quibus delectatus sum. Et non solum conscientiam vel delectationem, cui consentit spiritus, sed etiam stratum meum, id est, inferius meum. quod semper animo subjacere debet, 131.0174A| lacrymis meis exterioribus rigabo, velut hortum, ut aptum fiat fructificare Deo: vel corpus stratum dicitur, quia ab infirmo animo varie versatur. Universum stratum ejus versasti in infirmitate ejus (Psal. LX). Tanti laboris causam subdit: Turbatus est oculus meus, id est, ratio vel mens: ille scilicet oculus qui multis corporalibus oculis dignior est. Ratio enim discernere facit mala a bonis, damnationem a salvatione. Illa turbatur, cum futuram damnationem praevidet, et nos illam meruisse considerat. A furore, id est, a damnatione futuri judicii in octava: vel a furore, id est, poena quam accipimus in primo parente: vel a furore, quia non in mansuetudine et patientia judico et in me et in aliis, sed in ira. Ideo interior oculus turbatus est, 131.0174B| cernens furorem tuum venturum in octava. Quia inveteravi inter omnes inimicos meos. Non solum veteravi, sed etiam inveteravi, id est, valde vetus factus sum per consuetudinem et perseverantiam peccatorum inter omnes inimicos meos, ita ut omnium peccatorum eorum particeps factus sim. Vel inveteravi, id est, qui membrum novi hominis esse coeperam per fidem et innocentiam, in membrum veteris hominis redactus inter omnes inimicos meos ut unus sim omnium peccatorum, qui mihi prius inimici fuerunt. Vel inveteravi, id est, factus sum ut valde vetus vestimentum, quod nec usui, nec ornamento aptum est, mihi usui, Ecclesiae ornamento per doctrinam. Fidelis anima considerans magnam Dei misericordiam qui dicit: Nolo mortem 131.0174C| peccatoris, sed ut magis convertatur et vivat; et: In quacunque die peccator conversus ingemuerit, salvus erit (Ezech. XVIII); post veram peccati confessionem non dubitat se exauditam, ita exsultando dicens: Exaudivit Dominus vocem fletus mei. Ita et vos, quicunque exaudiri vultis, date vocem fletus. Vos autem qui operamini iniquitatem, id est, qui confiteri ea non vultis, sed in eis perseveratis, Discedite a me hic affectione, post autem et corpore, scilicet in octava. Ostendat quomodo exaudita sit: Exaudivit Dominus deprecationem meam, quae fuit pro peccatis: ut illud, Domine, ne in furore tuo.--Dominus orationem meam suscepit, scilicet quae fuit pro perseverantia in bono, ut illud: Salvum me fac propter misericordiam tuam.--Erubescant 131.0174D| et conturbentur vehementer omnes inimici mei. Hoc potest legi et in bonum, et in malum. In bonum, ita: quia ego per erubescentiam peccatorum et dignam compunctionem exaudiri merui, ideo hortor omnes inimicos meos, ut recognoscant peccata sua, ad quem finem tendant. Nam finis illorum mors est (Rom. VI). Et erubescant se ea perpetrasse, et post verecundiam conturbentur ad compunctionem et poenitentiam; convertantur, scilicet ad Dominum: et erubescant, non dilatione aliqua, sed valde velociter. In malum, ita: Erubescant omnes inimici mei, et conturbentur nunc jam judicati, excaecati, et dati in reprobum sensum; vel erubescant, in illa octava, pro erubescent; non optio, 131.0175A| sed prophetatio et divinae sententiae aggratulatio est, cum viderint nos esse in gloria, dicentes: Hi sunt quos habuimus in derisu (Sap. V), et conturbabuntur timore magno, id est vehementer: convertantur postea ad videndum sua tormenta, et tunc erubescant aeterna erubescentia; et hoc valde velociter, id est, sine dilatione. PSALMUS VII. IN FINEM PSALMUS DAVID, QUEM CANTAVIT DOMINO PRO VERBIS CHUSI FILII JEMINI. « Domine Deus meus, in te speravi; salvum me fac ex omnibus persequentibus me, et libera me. Nequando rapiat ut leo animam meam, dum non est qui redimat, neque qui salvum faciat. Domine Deus meus, si feci istud, si est iniquitas 131.0175B| in manibus meis, si reddidi retribuentibus mihi mala, decidam merito ab inimicis meis inanis. Persequatur inimicus animam meam et comprehendat, et conculcet in terra vitam meam, et gloriam meam in pulverem deducat. Exsurge, Domine, in ira tua, et exaltare in finibus inimicorum meorum. Et exsurge, Domine Deus meus, in praecepto quod mandasti, et synagoga populorum circumdabit te. Et propter hanc in altum regredere: Dominus judicat populos. Judica me, Domine, secundum justitiam meum, et secundum innocentiam meam super me. Consumetur nequitia peccatorum, et diriges justum, scrutans corda et renes Deus. Justum adjutorium meum a Domino, qui salvos facit rectos corde. Deus judex 131.0175C| justus, fortis et patiens, nunquid irascetur per singulos dies? Nisi conversi fueritis, gladium suum vibrabit: arcum suum tetendit, et paravit illum. Et in eo paravit vasa mortis, sagittas suas ardentibus effecit. Ecce parturit injustitiam, concepit dolorem, et peperit iniquitatem. Lacum aperuit et effodit eum, et incidit in foveam quam fecit. Convertetur dolor ejus in caput ejus, et in verticem ipsius iniquitas ejus descendet. Confitebor Domino secundum justitiam ejus, et psallam nomini Domini altissimi. » ENARRATIO. In finem psalmus David, quem cantavit Domino pro verbis Chusi filii Jemini (II Reg. XVI et XVII). Cum Absalom persequeretur David, erat quidam Achitophel 131.0175D| cujus dolis instruebatur ad omne malum. Quidam autem Chusi, amicus David, contulit se ad Absalom, ut omnia consilia Achitophel investigare, et ea David proderet, ut eum cautum faceret de illa persecutione. De illis consiliis non videtur hic psalmus agere: et ideo ab historia ad mysterium revocantur. Achitophel interpretatur fratris ruina: significat autem Judam, qui Christi ruinam, id est mortem, meditatus est, qui omnium apostolorum fratrem se nominavit: Vade, dic fratribus meis (Joan. XX). Chusi silentium interpretatur, significans dispensationem illam, qua usus est Deus Pater per Filium suum ad redemptionem generis humani. Quod cum fieret, incognitum erat: et adhuc est incognitum, 131.0176A| nisi quibus Dominus revelare voluit; ut illud: Mysterium a saeculis absconditum apostolis revelavit Deus per Filium suum (Col. I, Eph. III), hoc est illud silentium, quod caecitas ex parte contigit in Israel, ut plenitudo gentium intraret (Rom. XI), et quod Judas et quod Judaicus populus molitus est ad ruinam unius hoc fieret ad salvationem multorum. Jemini interpretatur dexter, significans dextrum, id est, propitium Deum hoc silentium esse operatum. Psalmus, id est bona operatio, de qua hic psalmus agit, est David, id est perfecti fidelis, qui est de corpore David scilicet tendentis in finem, id est in Christum. Quem psalmum, id est quam bonam operationem, et quasi gratiarum actionem cantavit, id est, exsultanter operatus est, Domino, id est, ad honorem 131.0176B| Domini, pro verbis, id est, revelatione, Chusi, id est silentii, quia dignatus est ei revelare quomodo per humilitatem, et obedientiam superbiam illius contrivit, qui per superbiam primum parentem de paradiso dejecit, quomodo cantet, quomodo gratias agat pro hac manifestatione sequentia psalmi ostendunt, ubi ostendit se ejus humilitatem et patientiam imitari, dicens: Si feci istud, etc. Quod Chusi fuit filius Jemini, id est, quod silentium processit a propitio Deo, ideo illi merito gratias agit. Est autem intentio Prophetae in hoc psalmo ostendere qualiter quisque perfectus se custo dire debeat. Quanto enim quisque perfectior, tanto cautior debet esse, scilicet nunquam remisse agere, quia etsi exteriores hostes jam vicit, ab interiori hoste tamen cavendum est, 131.0176C| ne per superbiam dejiciat. Quod vitium etiam in benefactis cavendum est, et qualiter aliis se exemplum praebeat patientiae et humilitatis, invocando auxilium Dei, et humilitatem et justitiam Dei imitando. Vox perfecti ante adventum Christi. Domine, cujus servum me exhibeo, in te speravi, non in me, non in alia re: ideo, quia tu es Deus meus, non ego, ut infelix ille primus parens, et quia in te speravi, salvum me fac ex omnibus persequentibus me. Superatis vitiis omnibus, salvum me fac, id est, custodi me in arce virtutum jam locatum. Superatis omnibus vitiis carnalibus, mente servio legi Dei, carne autem legi peccati (Rom. VII). Semper caro concupiscit adversus spiritum, spiritus adversus carnem (Gal. V). Nunquam bonis bella desunt. Ideo 131.0176D| o Domine, non rogo ut non sit fomes peccati in corpore meo, sed precor ut non regnet ibi peccatum. Salvum me fac, ut animus meus imperet, caro serviat: vel salvum me fac ex omnibus persequentibus me. Omnes qui volunt pie vivere in Christo Jesu persecutionem patiuntur (II Tim. III); ideo salvum me fac, id est, fac me constantem in virtutibus, ut eorum et minas et blanditias contemnere valeam. Et libera me, non ab illis quos jam superavit, sed nequando rapiat ut leo animam meam. Oratio haec perfectorum est, qui solius diaboli insidias metuunt, qui, superatis omnibus vitiis, etiam in bene factis timendus est, ne per superbiam a culmine virtutum dejiciat: nequando rapiat animam meam, quasi alienam 131.0177A| et non suam, sed tuam ovem, ille qui est ut leo, scilicet fortis et insuperabilis nisi a te. Unde illud: Inimicus vester diabolus tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret (I Petr. V). Dum non est qui redimat nisi tu, ad hoc quod dixit, Libera me. Neque qui salvum faciat, ad illud, salvum me fac. Domine Deus meus. Haec repetitio ex magna affectione est. Si feci istud. Ac si dicat: Tu debes me redimere, ut debes salvum facere, quia sensi illud quod mihi revelasti, et inquantum valeo, imitari studeo. Tu obediens Patri fuisti, persecutores tuos humiliter tolerasti, bona pro malis reddidisti: et ego si haec omnia non observavi, non sim dignus quem redimas. Domine Deus meus, si feci istud, si est ulla iniquitas in manibus meis, id est in operibus, 131.0177B| id est, si ulla mea iniquitate illos ad persequendum provocavi, si scilicet feci quod non debui; si reddidi mala retribuentibus mihi mala pro bonis; id est, si feci quod etiam justum videtur apud mortales, ut redderem mala pro malis. Ac si dicat: Si illis qui sine praecedenti culpa me persequebantur non reddidi malum, quod magnae fuit patientiae, id est, si non feci quod debui. Si ego homo hominem in ira superavi, decidam inanis, id est vacuus a gloria et a victoria, superatus ab inimicis meis interioribus. Ut enim ait beatus Gregorius: Dum foris ulcisci quaerimus, intus graviter ferimur. Omnis enim prius peccat in se quam in alterum: jam enim antequam foris alii noceat, innocentiam intus perdidit, et sic dum victoriam foris obtinere credit, quod gravius 131.0177C| est, intus superatus est, et hoc merito. Quid enim sibi arrogat homo, qui dum ab homine sumit vindictam ipse a diabolo vincitur? Ita potius vindicanda est quam homo. Scilicet persequatur inimicus animam meam, suggerendo mala, et comprehendat; alligando eam per consensum, et sic conculcet in terra vitam meam, id est, conculcando et sibi subjiciendo faciat vitam meam terrenam, ut possim esse cibus suus. Dictum est enim ad peccatorem: Terra es et in terram ibis (Gen. III), et ad serpentem: Terram manducabis (Ibid.).-- Et gloriam meam in pulverem deducat, id est, testimonium conscientiae meae. Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae (I Cor. I). Deducat, id est, de conscientia ducat in pulverem apud eos qui sunt pulvis, ut foris apud homines 131.0177D| quaeram gloriari: vel in pulverem, id est in terrena quae sunt pulvis, ut non quaeram gloriam nisi in illis. Hic tota vis sententiae est. Istud est maximum. Quasi dicat: Sed non est iniquitas in manibus meis, nec reddidi retribuentibus mihi mala, et ideo exsurge, Domine, in ira tua bona, vindicta digna perfecto viro. Quasi dicat: Non ego superer ab inimico, imo inimicus a te superetur, et spolia ejus auferas. Exsurge, Domine, per cognitionem, qui modo quasi jaces apud persecutores meos per ignorantiam: fac ut te cognoscant, ut te sequantur. Et hoc fac in ira tua, ostendendo illis iram tuam, id est damnationem et poenam suae impietatis futuram. Et exaltare, id est glorificare; ut lauderis 131.0178A| in finibus inimicorum meorum, id est, in illis qui modo sunt possessio daemonum, vel in illis qui sunt fines, id est, in arce omnium inimicorum, scilicet in pessimis, quemadmodum in Paulo. Et ut exalteris in finibus inimicorum, exsurge, Domine Deus meus, in praecepto quod mandasti, id est, appare et manifestare in praecepto quod mandasti: scilicet primis parentibus, scilicet in obedientia et humilitate, ut per illam convertas eos ad te; ut discant per humilitatem eum vincere qui per superbiam primum parentem superavit. Et, cum sic apparueris, synagoga populorum circumdabit te, id est, congregatio fidelium et infidelium circumdabit te: illi ad imitandum, isti ad perdendum. Et propter hanc, scilicet synagogam fidelium et infidelium, 131.0178B| regredere in altum, id est, redi in altum. Propter synagogam fidelium redi in coelum, ut te jam non hominem tantum cognoscat, et ut Spiritum sanctum mittas qui eam confirmet, ut Petrus qui antea Dominum coram ancilla negavit, post adventum sancti Spiritus confirmatus, coram rege eum confiteri non timuit. Propter infidelium synagogam in altum regredere, ut augeatur eorum caecitas: videntes enim per plurima signa quod Deus esset, quem morti tradiderunt, non ausi sunt confiteri, ne sanguis innoxius exquireretur ab eis: hoc modo potest legi, scilicet in bonam partem, ab Exsurge, Domine, in virtute tua: usque, Judica me, Domine, secundum justitiam meam. Potest et in malam partem accipi, ita: continuatio eadem quae supra. Exsurge, Domine, 131.0178C| id est, o Christe, in altum ascende, a cognitione eorum te remove. Pone tenebras latibulum tuum, et hoc in ira tua, scilicet eorum incorrectioni iratus. Et exaltare in finibus inimicorum meorum. Repetitio. Vel exaltare, id est, magnitudinem et potentiam tuam etiam in illis exerce, fac eos flagellum tuum, utere eis ad tuorum fidelium salutem, et suam damnationem. Virga furoris mei Assur, ipse autem non cognovit (Isa. X). Exsurge, Domine, id est, altum et inscrutabilem et incognoscibilem illis te fac. In praecepto quod mandasti, id est, in humilitate videant te humilem, et non cognoscant Deum. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent (I Cor. II). Et synagoga populorum circumdabit te. Istud exponitur ut supra. Dominus judicat populos. 131.0178D| Hoc duobus modis accipi potest. Uno ita: Ego dixi, Regredere in altum, id est, ascende ad Patrem unde venisti; sed ego, cui jam revelasti secreta tua, video quod aliis ad salutem est aliis esse ad damnationem. Ideo dico, Dominus judicat populos occulto judicio: ideo rogo te ut me judices ad salutem. Alio modo ita: Appare in humilitate, et revertere in coelum, et post non venies nisi ad judicandum manifeste: et hoc est, Dominus judicat populos, id est, judicabit. Notandum quod dicit, revertere. Divinitas, quae ubique est, neque descendit, neque ascendit. Humanitas non descendit, quia de Virgine assumpta est, cum tamen dicatur: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo (Joan. III). Sed est dicendum 131.0179A| quod divinitas Verbi hoc modo descendisse visa est, cum per Dominici hominis carnem se nobis manifestavit. Rediit, cum nobis eam subtraxit. Et quia in futuro judicabis manifeste, antequam illuc veniam, judica me hic prius. Flagella, ure, proba aurum tuum. Vel quia hic etiam judicas occulto judicio, alios faciens flagella, alios flagellari, judica me, Domine, puni, flagella secundum justitiam meam, id est, ad probationem: ita enim postulat justitia mea; qui enim justus est, non habet quod purgetur, sicut purum aurum non habet quod deponat in igne, ita et justus ad hoc flagellatur, ad hoc judicatur, ut ejus justitia augeatur. Et secundum innocentiam meam. Justitia est facere bona; innocentia, deserere mala. Quae utraque non a me est, sed super me, id est 131.0179B| desuper. Et quia hoc est probatio mea, non damnatio, consumetur, id est perficiatur, in me nequitia peccatorum. Exerceant in me iniquitatem suam quousque possunt, quia quanto illi magis sordescunt, tanto ego purior fio: sicut ignis, quanto plus sordium contrahit ab auro, tanto illud fit purius, et de sua natura nihil amittit. Vivit impius pio, et hoc modo diriges justum, id est, justitia justi crescet. Sicut enim nequam exercendo nequitiam injusto, fit nequior: ita justus per patientiam fit justior. Et hoc est directio justi, ut procedat de virtute in virtutem. Tu, Deus, hoc facies, qui perfectus es medicus, qui scis quod in nobis punias: quia tu es Deus scrutans corda, id est, consilia cordium quae recta sunt, et renes, id est, delectationes quae pravae sunt, 131.0179C| quia in renibus viri luxuriae sedes est, id est, tuscis quando animus consentit delectationi carnis, vel quando caro spiritui obedit. Vel corda, id est intentiones, et renes, id est fines intentionum: quia omnis intentio aut tendit ad bonam delectationem, aut ad malam. Justum adjutorium meum a Domino. Quasi dicat: Ego non timeo tormenta impiorum cum sim justus, quia adjutorium meum justum est a Domino: nam solvat omnes rectos corde. Vel non timeo ut Dominus me judicet in futuro judicio, id est manifesto, quia modo in occulto judicio adjutorium meum a Domino justum, dum me flagellat temporaliter peccantem temporaliter, in exemplum justi judicii sui, scilicet ut per hoc ostendat quam juste aeternaliter peccantem aeternaliter puniat, ut 131.0179D| qui non parcit Filio, non parcat et servo. Temporaliter peccat, qui peccare sponte desinit: aeternaliter peccat, qui si semper viveret semper peccaret. Et quia salvos facit rectos corde, nolite ergo, justi, timere. Vos autem, impii, cavete vobis, quia Deus, qui modo occulte vos judicat excaecando, vibrabit gladium suum, id est, Filium suum, quem vagina carnis tectum misericorditer vobis misit. Vibrabit, id est deteget, cum manifeste per eum judicabit: Pater enim non judicat quemquam, sed judicium omne dedit Filio (Joan. V), et hoc ideo, quia Deus est justus judex. Nec ulla impotentia impedit ejus judicium, quia fortis est. Quasi dicat: Si justus est et fortis, quare ergo peccantem assidue non judicat? 131.0180A| Quia est patiens. Et hoc ostendit: Nunquid irascetur per singulos dies? Et hoc facit, ut convertamini: Non enim vult mortem peccatoris, sed ut convertatur (Ezech. XVIII). Et Apostolus: Nescis quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? (Rom. II). Quod si ideo quia differt poenam, putas eum non judicaturum, et ideo secure peccas, thezaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei. Et hoc est quod sequitur: Nisi conversi fueritis, gladium suum vibrabit. Revera in futuro judicabit manifeste, quia nunc judicat in occulto, Arcum suum jam tetendit. Arcum, id est divinam Scripturam, jam tetendit, quia duritia Veteris Testamenti flexa est nervo Novi. Ibi oculum pro oculo, dentem pro dente (Exod. XXI): hic autem, Nolo mortem peccatoris, 131.0180B| sed ut convertatur et vivat (Ezech. XVIII): vel hoc modo flexa, quia inclinata est ad capacitatem fidelium per expositores et praedicatores sanctos, et tendendo paravit illum, ut esset aptus ad intelligendum. Et in eo, scilicet arcu, paravit vasa mortis, id est, praedicatores sanctos qui salutiferum liquorem inde accipientes, infundunt aegris et sauciis mentibus hominum, ut expellant diri serpentis mortiferum venenum. Vel vasa mortis in malum eosdem apostolos, qui contemnentibus eorum doctrinam vasa mortis fiunt recipientibus, vasa vitae. Aliis enim sumus odor mortis in mortem, aliis odor vitae in vitam (II Cor. I). Et hoc est quod sequitur: Sagittas suas ardentibus effecit. Eosdem praedicatores effecit sagittas suas, quae stimulant corda fidelium ad amorem 131.0180C| Dei: et hoc fecit ardentibus charitate. Aliter: In eo paravit vasa mortis, haereticos qui venenum pravae intelligentiae inde sumentes, mortificant et se alios prave docendo: et eosdem effecit sagittas suas, id est, stimulos ardentibus in dilectione Dei et proximi. Excitaverunt enim multos ad discutiendam et aperiendam divinam Scripturam, ut ait Apostolus: Oportet haereses esse, ut qui probati sunt manifesti fiant (I Cor. XI). Dixit, Deus vibrabit gladium suum, id est, manifeste mittet Filium suum ad judicandum; et hoc inde potest sciri, quia jam occulte judicat in sacra Scriptura alios in mortem excaecando, alios in vitam illuminando. Et ut ostendat illam manifestam damnationem non ex judicis crudelitate futuram, sed ex propriis impiorum 131.0180D| meritis, subjungit: Ecce parturit injustitiam, et concepit dolorem. Quasi dicat: Nonne vides quomodo thesaurizat sibi iram in die irae? Vel potest dici de haereticis, hoc modo: Vere sunt vasa mortis: Ecce parturit injustitiam, et concepit dolorem. Si de omnibus impiis dicimus, ita: Ecce concepit dolorem, sicut mulier cum voluptate semen concipit, unde postea habet magnum dolorem; ita iste concipit in corde delectationem earum rerum, quae magnos dolores ei facient, cum nec sine maximo dolore derelinquuntur, nec retineri possunt. Et ideo parturit, id est, meditatur parere per consensum injustitiam, dum cogitat perficere malum. Ex eo enim quod mala concepit, meditatur fieri mendax, perjurus, 131.0181A| injustus, et caetera hujusmodi. Et peperit iniquitatem, id est, in actum perduxit. Lacum aperuit. Talis similitudo est: Ille qui aperit foveam, et effodit eam faciens profundam, postea incidet in eam foveam quam fecit aliis ipse prior, quia in ipsa meditatione jam peccavit in se. Omnis enim prius peccat in se quam in alterum, cui hoc solum nimis nocuit quod voluit. Vel exponit quod dixit: Ecce parturit injustitiam et concepit dolorem, lacum aperuit, ad hoc quod dixit, concepit dolorem. Aperuit lacum, cum consensit in malum. Et effodit eum, cum fraudi operam dedit, vel cum laboravit ut in actum perduceret: et hoc ad illud, parturit injustitiam. Et incidit in foveam quam fecit, ad illud, et peperit iniquitatem. Convertetur dolor ejus in caput ejus. Si ad 131.0181B| similitudinem, ita: sicut ille qui magnam parat foveam, tandem incidit in eam; et quidquid aggregavit, ruens super ejus caput, eum opprimit: ita quidquid mali impius aedificavit in tota vita sua, cadet super eum cum tandem inde damnabitur. Aliter: Convertetur dolor ejus in caput ejus, cum cogitavit malum foris operari in proximum, antequam proximo foris noceat, convertetur intus in caput ejus, id est in mentem, ut illam prius percutiat, et non solum in caput, id est in mentem, sed iniquitas ejus descendet in verticem ipsius, id est discretionem, ut illam perimat quae est mentis vertex, id est summa pars. Dictum est hoc ad similitudinem, quia in vertice capilli separantur, in diversas partes capitis descendentes. Si accipiamus de solis haereticis, dicemus: 131.0181C| Ecce vide quomodo fiunt vasa mortis. Concepit enim iste ex illo arcu dolorem, id est veneniferum intellectum, et ideo parturit justitiam, dum conatur pravum intellectum suum aliis asserere. Qui enim verum dicit, non laborat. Et peperit iniquitatem, cum aliis persuasit: lacum aperuit, errorem praedicando ad casum multorum. Sicut in lacu profundo obscuritas est, ita in haereticorum doctrina, et effodit eum multo labore et multis assertionibus confirmando, et incidit in foveam quam fecit, non solum in futuro judicio inde damnandus, sed etiam prius in occulto dum permittitur in caecitate sua vivere. Ostendit quomodo incidit. Convertetur dolor ejus in caput ejus. Increduli et haeretici occulte judicantur, et post manifeste. Ego autem servus tuus, qui cognosco 131.0181D| ad hoc fieri occultum judicium tuum modo, ut justus justificetur et crescat de virtute in virtutem, Confitebor Domino, et gratias agam et laudem dicam, secundum justitiam ejus, qua me castigat ut pater filium, et non solum laudabo ore, sed psallam, id est bene operabor, quia non est speciosa laus in ore peccatoris (Eccli. XV); nomini tuo, id est, ad laudem tuam, non meam. Aliter: Dicit Hieronymus Chusi non fuisse filium Jemini, sed Arachi, et secundum eum Chusi interpretatur Aethiops. Per hunc potest diabolus accipi et ejus membra, scilicet omnes persecutores. Qui Chusi est filius Jemini. Jeminus de progenie Benjamin fuit, sicut et Saul et Semei, qui capite asperso pulvere insultavit David, vocans 131.0182A| cum virum sanguinis, virum Belial (II Reg. XVI): illi omnes persecutores David de progenie Benjamin fuerunt. Et secundum hoc potest legi in persona David prophetae, vel alicujus perfecti de priori populo. Quem cantavit, id est exsultanter operatus est, pro verbis, id est, pro minis vel blanditiis, Chusi, id est, persecutoris filii Jemini. In persona illorum potest legi psalmus, ita ut supra in principio. Domine Deus meus, in te speravi, salvum me fac. Quasi dicat: Veni, Domine, et noli tardare. Aliter in persona capitis. Psalmus David, id est, Christi capitis, quem cantavit, id est, exsultanter complevit, Domino, id est, ad honorem Domini, pro verbis Chusi, id est pro manifestatione illius secreti quod per eum disposuit David: dico filii Jemini, id est, propitii Dei. 131.0182B| Non quod haec locutus sit quae in psalmo dicuntur, sed quod inevidentia rei ostenditur hoc potuisse fieri et dici, sicut in omnibus psalmis est habendum. Vox Dominici hominis: Domine Deus meus, in te speravi, quantum ad humanitatem: salvum me fac, caput et membra: ex omnibus persequentibus me Judaeis, et libera me a persequentibus Judaeis, ut per me mei salventur. Nequando rapiat ut leo animam meam Judaicus populus: animam, id est vitam. Dum non est qui redimat neque qui salvum faciat, si tu non redimis. Domine Deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis, id est, si obedientiam a te injunctam et humilitatem non implevi, et caetera, ut supra: decidam merito ab inimicis meis, persecutoribus Judaeis, inanis, id est, vacuus a gloria resurrectionis: 131.0182C| hoc modo persequatur inimicus animam meam, Judaicus populus persequatur ut occidat. Et conculcet vitam meam in terra, me morti tradendo. Et gloriam meam mei capitis et meorum in pulverem deducat, ut tantum corpus meum solvatur in pulverem, et non resurgat. Si autem ego et feci quod jussisti, factus tibi obediens usque ad mortem, et reddidi non mala pro malis, sed bona pro malis, Exsurge, Domine, id est recede ab eis. Excaeca cor illorum ut me persequantur: Si enim cognoscerent, non crucifigerent in ira tua. Nisi enim illis iratus esses, non adeo ab eis recessisses. Et exaltare in finibus inimicorum meorum, id est, non tantum appareat magnitudo potentiae tuae in bonis, sed etiam in malis. Utere eis in bonum, fac eos flagellum tuum: 131.0182D| crucifigant me et interficiant ad meorum vitam et suum interitum. Exsurge, Domino Deus meus, ab illis recede, meis autem exsurge, id est, cognitionem tuam illis praebe, vel exsurge, id est, fac me exsurgere, ut ascendam in coelum, et mittam in eis Spiritum sanctum, qui charitate impleat corda eorum. In praecepto quod mandasti, id est, in charitate. Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem sicut dilexi vos, et in hoc cognoscent vos, quia mei estis discipuli, si dilectionem habueritis invicem (Joan. XIII, XV). Et synagoga populorum circumdabit te, id est, congregatio fidelium ad imitandum, et quia in hac fidelium synagoga erunt quidam habentes Christianum nomen, non opera, ideo addit etiam, propter 131.0183A| hanc, non solum propter synagogam persequentium, in altum regredere, recede ab eis: hoc est quod Apostolus dicit: In illis diebus stabunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes (II Tim. V), etc.; et: refrigescet charitas multorum (Matth. XXIV). Ad quid illa omnia fiant, subjungit. Dominus judicat populos, salvandos et non salvandos: non salvandos, praecedentibus meritis hic excaecat, ut in futuro damnentur. Salvandos judicat justificando, ut in futuro coronentur. Et quia tu, Domine Pater, judicas populos, hos ad salvandum, illos ad perdendum, judica me in meis secundum justitiam meam, et caetera usque in finem, ut supra. PSALMUS VIII. IN FINEM PRO TORCULARIBUS PSALMUS DAVID. 131.0183B| « Domine Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra! Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos. Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et ultorem. Quoniam videbo coelos tuos opera digitorum tuorum, lunam et stellas quae tu fundasti. Quid est homo quod memor es ejus? aut filius hominis, quoniam visitas eum? Minuisti eum paulominus ab angelis, gloria et honore coronasti eum, et constituisti eum super opera manuum tuarum. Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves universas, insuper et pecora campi. Volucres coeli et pisces maris, qui perambulant semitas maris. Domine Dominus noster, quam admirabile est nomen 131.0183C| tuum in universa terra! » ENARRATIO. Psalmus David pro torcularibus. Nihil de torcularibus agit hic psalmus, et hic titulus ideo non accipitur ad litteram. Pro torcularibus igitur, id est pro Ecclesiis, in quibus nunc agitur, ut affectu et opere probi separentur ab improbis, quomodo in torcularibus vina a vinaceis, in area grana a paleis, et vino tamen et granis, ut ad maturitatem venirent, necessaria erant hujusmodi integumenta. Vivit enim impius pio. Aliter: Pro torcularibus, id est martyribus, quorum anima est quasi vinum, corpus quasi vinacea; et sicut in torcularibus vinum separatur a vinaceis, et vinum portatur in cellaria ad servandum, vinacea projiciuntur porcis comedenda: ita hic 131.0183D| martyrum animae pressura martyrii separantur a corpore, et mittuntur in aeternam requiem; corpora vero projiciuntur, comedenda a terra. Aliter: Verbum Dei est quasi uva: quod dum pervenit ad aures hominum per praedicatores, quasi uva ad torcular venit, ibi Verbum quasi integumentum remanet, intellectus autem sicut vinum reconditur in memoria et non acescit, sed diffunditur in disciplinam morum et habitum mentis. Propheta loquitur in hoc psalmo praevidens Filium Dei in hunc mundum venturum in forma humana ad redemptionem hominum, et ad aedificationem Ecclesiae suae, hac intentione, quia credimus quod non vidimus, ideo pluribus attestationibus opus est ad fidem; ideo etiam 131.0184A| tot prophetiae de Christo datae sunt. Sequitur: Domine Dominus noster: tu qui per naturam omnium es Deus, factus noster per gratiam, quia cum voluntatem suam dignatus est Judaico populo per legem aperire, quasi spiritualiter per gratiam Deus eorum factus est; quam admirabile est nomen tuum (fama tua) in universa terra, qui prius tantum in Judaea notus eras (Psal. LXXV). Bene, in universa terra: quia non est gens aliqua, de qua aliqui non sint in Ecclesia. Hic titulus aperitur pro torcularibus, id est in Ecclesiis. Vere admirabile, id est valde laudabile, quoniam elevata est magnificentia tua super coelos. Tribus modis potest hoc dici: Magnificentia tua, id est magnificus tuus Christus qui emphatice ipsa magnificentia dici potest: elevata est super coelos: 131.0184B| hoc materialiter, quia ascendit usque ad octavum coelum. Aliter: super omnes prophetas et apostolos, qui magni quidem sunt, sed omnibus illis major est Christus. Quia unxit eum Deus oleo laetitiae prae participibus suis (Psal. XLIV), qui coeli dicti sunt, ut illud: Coeli enarrant gloriam Dei (Psal. XVII). Aliter: Super coelos, id est praeconia divinarum Scripturarum, quae magnum te praedicant, sed major est gloria tua quam fama: quae Scripturae coeli dicuntur, quia caelant divina mysteria, vel quia digito Dei, id est Spiritu sancto ibi insculptae sunt variae formae sacrorum intellectuum, historiae moralitatis et mysterii. Coelum etiam est instrumentum ferreum ad caelandum, id est ad sculpendum aptum, vel quia in eis omnium hominum vitae forma impressa est: et 131.0184C| hoc modo possumus dicere: Magnificentia tua elevata est super coelos: quia quidquid in illis Scripturis per sculpturam Spiritus sancti elevatum est et informatum, multo minus apparet quam in Christo, qui est omnium Scripturarum veritas et finis. In hoc gloria mea, o Christe, major est, quam praeconia Scripturarum de te. Quia ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem, id est perfectam fecisti laudem tuam, in hoc quod ad praedicandum nomen tuum non potentes hujus saeculi, non divites, non sapientes elegisti, sed ignobiles, pauperes (I Cor. I). et infantes, id est, ineloquentes, quantum ad mundanam eloquentiam, ut fides credentium pure appareat esse in virtute tua, non in sublimitate sermonis. Et, lactentium, adeo infantium, ut lac sugerent, id est 131.0184D| simplicem doctrinam tuam, nondum valentes capere solidum cibum divinitatis tuae, antequam Spiritus sancti eruditione crescerent in virum perfectum. Aliter, lactentium, id est quanquam essent infantes quantum ad humanam eloquentiam, tamen essent lactantes, id est apti ad nutriendum parvulos Ecclesiae. Et quod tales elegisti, propter inimicos tuos fecisti. Inimici Dei sunt omnes qui suam gloriam quaerunt, non Dei. Exponit quod dixit propter inimicos tuos: Ut destruas inimicum scilicet tuae et ultorem suae laudis, scilicet philosophum, Judaeum carnaliter sapientem, et haereticum. Quia elegit Deus infirma mundi, ut confundat fortia: et ignobilia, ut confundat nobiles: et quae stulta sunt elegit, ut confundat sapientia 131.0185A| (I Cor. I). Aliter: ex ore infantium illorum qui clamabant hosanna (Matth. XXI), perfecisti laudem tuam; quia ibi apparuit quanta sit laus et virtus tua, cum et illi te laudaverunt: et cum illos fecisti te praedicare, propter inimicum fecisti Judaicum populum qui te negabat, et ultorem suae legis, ut in puerorum sapientia damnares senum stultitiam. Quoniam videbo coelos tuos: hoc continuatur superius ad illud quod diximus coelos accipi fideles sanctos, vel sanctam Scripturam, hoc modo: Verum est quod dixi, quia magnificentia tua superat coelos; quod manifeste probabitur, quia ego in posteris meis videbo coelos tuos, scilicet fideles sanctos, coruscantes miraculis, compluentes verbis. Si ad sacram Scripturam, videbo ex caelata Scriptura tua illos coelos 131.0185B| factos: opera digitorum tuorum, id est quos digiti tui coelos fecerunt; et ideo magnificentia tua superat illos. Ex diversis donis Spiritus, facti sunt viri sancti coeli. Quae dona in digitis ideo accipiuntur, quia in nullo membro tanta est divisio, quanta in manu per digitos. Et Spiritus unus est, sed diversa dona: lunam et stellas; hos vocat coelos: lunam, id est universalem Ecclesiam, quae lunae comparatur, quia aliunde accipit splendorem; vel quia perfectionem habet modo in anima, imperfectionem in corpore; vel quia plenitudinem habet in perfectis, minuitur in imperfectis. Stellas: vel singulas Ecclesias, vel singulos fideles in Ecclesia. Qui a se differunt in decore vitae, ut stella a stella differt in claritate (I Cor. XV). Quae vel quas tu fundasti fundamento fidei, 131.0185C| ut nullo tentationum vento, nulla tribulationum tempestate possent moveri: fundatae enim sunt supra petram (Matth. VII). Quid est homo, quia memor es ejus? cum admiratione et gaudio legendum. Video quod homines per magnificum tuum facis coelos, facis lunam et stellas. Quid est homo? quod magnum et quod dignum apud te? Video enim fragilem, nullius pretii, et indignum tua dignatione, sed sua culpa, non natura: quia tu creasti eum ad imaginem et similitudinem tuam (Gen. I). Ex hoc manifestum est, quod magnum quid est homo apud te, quod memor es ejus. Bene memor, quia per inobedientiam recesserat a te, et venerat in regionem longinquam (Luc. XV): sed tu per misericordiam tuam memor quod ratione tibi similis creatus esset, eum evocasti 131.0185D| per Filii tui obedientiam. Aut filius hominis, quia visitas eum? Notandum quod dicit, homo et filius hominis. In homine vult intelligi omnem peccatorem, Adam scilicet qui de humo factus ad humum se totum inclinavit, et omnem qui vetustate ejus nascitur et manet. Filius hominis, Christus, et omnis qui ejus imaginem gestat, recte accipitur. Qui Christus filius hominis est, non hominum: quia de sola Virgine natus est sine admistione virili, sine concupiscentia carnali. Hujus imaginem gestat omnis qui veterem hominem exuit cum actibus suis, deponens naturam illam quam ab eo ille contraxit, et induit novum hominem, qui secundum Deum creatus est in sanctitate (Col. III): aut Filius hominis, Christus 131.0186A| filius Virginis. Et ille quantum ad humanam naturam quid est? non dico quod memor es ejus, quia non recessit a te: sed quoniam visitas eum. Bene visitas, sicut medicus venit ad infirmum, quia infirmus non potest ad eum venire. Ita divinitas Christi ejus humanitatem, quae sese erigere non poterat, visitavit et ad superna levavit. Magnam gloriam contulisti homini per Filium hominis. Revera magnum est apud te quod illum visitas. Ostendit quomodo visitavit. Minuisti eum ab angelis, quantum ad humanam naturam, quia mortalem fecisti, quia passibilem: sed tamen paulominus. Ideo paulominus, quia non necessitate mortalis vel passibilis fuit, ut caeteri hominum, qui longe inferiores sunt angelis, sed propria voluntate. Et quia infirmus, ideo eum visitasti: 131.0186B| quod inde patet, quia gloria et honore coronasti eum. Gloria resurrectionis, et honore ascensionis; quia sedere fecisti ad dexteram tuam. Aliter: Coronasti eum gloria, id est, in tenebris inferni, ubi nullus locus, nulla est distinctio, circumcinxisti eum magna luce, et honore, cum idem rediit circumdatus multitudine angelorum ministrantium ei. Et multa corpora sanctorum cum eo surrexerunt (Matth. XXVII).-- Et constituisti eum super opera manuum tuarum: post ascensionem, id est, super ordines angelorum, qui dignitate quadam merito sunt dicendi opera manuum ejus, cum respectu aliarum creaturarum quasi studiosius creati videantur. Et est dictum a simili, quia illis operibus quae perfectius fieri volumus proprias manus adhibere solemus. Et non solum 131.0186C| constituisti eum super superiores creaturas, sed et inferiores illi subjugasti. Omnia subjecisti, scilicet ei alia praeter angelos, sub pedibus, id est, sub sacramentis incarnationis ejus, ut per ea vel salventur credendo et conservando, vel pereant contemnendo; omnia, praeter eum qui subjecit ei omnia, scilicet oves, id est, simplices in Ecclesia, et boves, id est praedicatores, qui in Ecclesia quasi in area triturant, quia pedibus, id est, doctrina excutiunt grana a paleis, cum de peccatoribus faciunt justos, exuentes eos a palea peccatorum, vel separantes fideles ab infidelibus. De quibus dicitur: Non alligabis os bovi trituranti (Deut. XXIV, I Cor. IX). Nota quod boves femineo genere posuit, quae aptae sunt ad foetum: ita et apostoli, cum sint triturantes in 131.0186D| minoribus, sunt etiam procreantes alias boves, ut nunquam deficiant praelati Ecclesiarum. Ut illud: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii (Ps. XLIV). Ideo et universas addidit. Insuper et pecora campi. Ideo insuper, quia hi qui persequuntur diversi sunt a superioribus ordine vitae. Et pecora campi, id est voluptuosos, ardua, id est, laborem fugientes, deditos gulae et luxuriae. Volucres coeli, id est elatos, coelestia rimantes, et sibi per superbiam hoc attribuentes, ut astrologi. Vel volucres coeli, potentes hujus saeculi, Deum per superbiam blasphemantes. Et pisces maris, id est, hujus saeculi curiosos: qui perambulant semitas maris, id est, qui cogitationibus suis ea perquirunt quae transitoria et cito vanescentia 131.0187A| sunt, ut semitae maris. Nota quod dicit maris, non fluminis vel rivi: per hoc enim ostendit, eorum inquisitionem nimis amplam, non astrictam aliqua mensura. In his tribus generibus, bestiis terrae, volucribus coeli et piscibus maris, possunt notari illae tres tentationes diaboli, quibus Dominus tentatus fuit: gula, superbia, vana gloria: gula in bestiis terrae, superbia in volucribus coeli, vana gloria in piscibus maris. Et propter haec omnia, Domine Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra! PSALMUS IX. IN FINEM PRO OCCULTIS FILII PSALMUS DAVID. « Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo; narrabo omnia mirabilia tua. Laetabor et exsultabo in te, psallam nomini tuo, Altissime. In convertendo 131.0187B| inimicum meum retrorsum, infirmabuntur et peribunt a facie tua. Quoniam fecisti judicium meum et causam meam; sedisti super thronum qui judicas justitiam. Increpasti gentes, et periit impius; nomen eorum delesti in aeternum, et in saeculum saeculi. Inimici defecerunt frameae in finem; et civitates eorum destruxisti. Periit memoria eorum cum sonitu, et Dominus in aeternum permanet. Paravit in judicio thronum suum, et ipse judicabit orbem terrae in aequitate, judicabit populos in justitia. Et factus est Dominus refugium pauperi, adjutor in opportunitatibus, in tribulatione. Et sperent in te qui noverunt nomen tuum, quoniam non dereliquisti quaerentes te, Domine. Psallite Domino qui habitat in Sion; annuntiate 131.0187C| inter gentes studia ejus. Quoniam requirens sanguinem eorum recordatus est, non est oblitus clamorem pauperum. Miserere mei, Domine; vide humilitatem meam de inimicis meis. Qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes laudationes tuas in portis filiae. Sion. Exsultabo in salutari tuo: infixae sunt gentes in interitu quem fecerunt. In laqueo isto, quem absconderunt, comprehensus est pes eorum. Cognoscetur Dominus judicia faciens; in operibus manuum suarum comprehensus est peccator. Convertantur peccatores in infernum, omnes gentes quae obliviscuntur Deum. Quoniam non in finem oblivio erit pauperis, patientia pauperum non peribit in finem. Exsurge, Domine, 131.0187D| non confortetur homo: judicentur gentes in conspectu tuo. Constitue, Domine, legislatorem super eos, ut sciant gentes quoniam homines sunt. Utquid, Domine, recessisti longe, despicis in opportunitatibus, in tribulatione? Dum superbit impius, incenditur pauper: comprehenduntur in consiliis quibus cogitant. Quoniam laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquus benedicitur. Exacerbavit Dominum peccator, secundum multitudinem irae suae non quaeret. Non est Deus in conspectu ejus; inquinatae sunt viae illius in omni tempore. Auferuntur judicia tua a facie ejus, omnium inimicorum suorum dominabitur. Dixit enim in corde suo: Non movebor a generatione in generationem sine malo. Cujus maledictione os plenum 131.0188A| est et amaritudine et dolo: sub lingua ejus labor et dolor. Sedet in insidiis cum divitibus in occultis, ut interficiat innocentem. Oculi ejus in pauperem respiciunt; insidiatur in abscondito quasi leo in spelunca sua. Insidiatur ut rapiat pauperem: rapere pauperem dum attrahit eum. In laqueo suo humiliabit eum: inclinabit se et cadet, cum dominatus fuerit pauperum. Dixit enim in corde suo: Oblitus est Deus, avertet faciem suam, ne videat in finem. Exsurge, Domine Deus, et exaltetur manus tua ne obliviscaris pauperum. Propter quid irritavit impius Deum? Dixit enim in corde suo: Non requiret. Vides quoniam tu laborem et dolorem consideras, ut tradas eos in manus tuas. Tibi derelictus est pauper; orphano tu eris adjutor. Contere brachium 131.0188B| peccatoris et maligni: quaeretur peccatum illius, et non invenietur. Dominus regnabit in aeternum et in saeculum saeculi: peribitis, gentes, de terra illius. Desiderium pauperum exaudivit Dominus, praeparationem cordis eorum audivit auris tua. Judicare pupillo et humili, ut non apponat ultra magnificare se homo super terram. » ENARRATIO. Psalmus David in finem, id est, haec operatio est Christi dirigentis in finem, id est, in consummationem pro occultis filii. Quia absolute posuit filii, quam locutionem excellentia petit Christi, accipitur ut illud: Si vos Filius liberaverit, liberi eritis (Joan. VIII). Ejus occulta multa sunt, praecipue tamen haec, prior ejus in humilitate adventus, quem sequitur manifestus. 131.0188C| Occultum etiam fuit quod insertus est oleaster (Rom. XI). Ad quod ut instrumento usus est Christus caecitate Israel. Occultum est et hoc, quod Deus in hac vita tribus modis judicat, dum quisque aut flagellis exercetur, ut viri perfecti, quibus non est opus correctione: aut monetur poena ad conversionem: aut, si admonitionem contemnit, praeparatur ad poenam. Pro occultis ergo filii, id est, pro occultis suis. Vox Christi capitis, gratias agentis, et hortantis membra sua ad laudem Dei pro omnibus ejus beneficiis suo exemplo. Confitebor tibi, Domine, id est, landem dicam nomini tuo. Est confessio laudis, est et peccati. In toto corde meo, id est plene, tuae dispositioni in nullo contradicens. Vel in toto corde, id est, nulla parte cordis aliud habens, nisi quod ad laudem tuam pertineat, 131.0188D| et tibi totum vacet. Et cum alii te laudent, narrabo omnia mirabilia tua, id est, in quae tu voluisti et disposuisti per me narrare. Vel narrabo, id est manifestabo, quia omnia per eum Deus fecit, omnia mirabilia, visibilia et invisibilia (Joan. I): multa miracula Filius Dei operatus est, et per se et per suos, occulte et manifeste. Occulte, faciendo de impio pium, de persecutore discipulum. Manifeste vero, infirmos sanando, mortuos resuscitando, quod minus est quam quod occulto, majus est enim animam resuscitare quam corpus. Majus enim fuit Paulum persecutorem convertere (Act. IX), quam Lazarum de monumento resuscitare (Joan. XI.). Unde Dominus: Qui credit in me, opera quae ego facio, 131.0189A| et ipse faciet, et majora horum faciet (Joan. XII). Omnia quae Deus Pater disposuit fieri ad reparationem generis humani, per Filium suum ostendit: ideo bene Filius dicit, Narrabo omnia mirabilia tua. Et te laudando, perfecte gaudebo; quia et in anima, et in corpore, laetabor in anima, et exsultabo in corpore, in te, non in me, non in alia re. Et ut hoc possim, psallam: faciam me psalterium, et inferioris partis percussionem gratanter suscipiendo, desuper in spiritu humilitatis dulce melos resonabo: et hoc faciam tuo nomini, id est ad laudem tuam, ut per me crescat laus tua, Altissime. Quis enim cognovit sensum Domini (Rom. XI)? Vel in hoc, Altissime, in convertendo inimicum meum retrorsum, laudabo te et gratias agam, non in praeterito vel in praesenti tantum, sed semper 131.0189B| in me et in meis, in convertendo inimicum meum retrorsum. Inde tibi gratias ago semper, quia inimicus generis humani qui primum hominem superavit, et post se abire fecit, princeps hujus factus mundi, me etiam tentando ( venit enim princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam [Joan. XIV] ), retrorsum datus est, ut in illis solummodo dominetur qui retro sunt in terrenis, nolentes se in anteriora extendere (Phil. III). Quia ille qui humano generi dux mortis erat, modo retrorsum abiit tentando, persequendo ut canis. Aliter: Quia inimicum meum quemque infidelem, qui primus non cognoscens infirmitatem suam, putabat se non egere medico, convertes retrorsum, ut post me abeat, me medicum quaerat. Et secundum hanc sententiam recte sequitur, infirmabuntur. Ideo 131.0189C| retrorsum convertentur quia infirmabuntur, id est, qui sibi prius fortes videbantur infirmos se cognoscent et sic peribunt quod fuerunt. Ut illud: Vivo jam non ego, vivit vero in me Christus (Gal. II). A facie tua, id est a cognitione tua, postquam te Deum creatorem suum cognoscent. Quia inimicus ille unus est in se, et multi in membris suis, ideo post singulare plurali utitur. Secundum priores sententias sic istud aptatur: Infirmabuntur hoc modo: inimicum caput et membra convertes retrorsum, quia infirmabuntur, inefficaces fient hic, et postea peribunt, id est penitus recedent, a facie tua, id est a praesentia tua. Tollatur impius ne videat faciem Dei (Isa. XXVI). Ideo peribunt, quoniam fecisti, id est, facies, o Pater, judicium, quod ipsi putabant suum, illud facies 131.0189D| meum. Ut illud: Expedit ut unus moriatur pro populo, et non tota gens pereat (Joan. XI). Sicut nauta ventum dicit suum quo utitur, et causam, scilicet judicii, quam suam putabant, fecisti meam. Quae fuit? ne forte mundus post eum abeat. Et ut illud judicium meum fieret, sedisti super thronum, id est, recte judicasti. Thronus est judiciaria sedes. Tunc judex dicitur sedere in throno, cum illa sede non abutitur. Aliter: Sedisti super thronum qui judicas justitiam, id est, humanitatem meam, parasti tibi sedem judicariam, ut ex illa mundum judicares. Ut illud: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi (II Cor. V). Et illud: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio (Joan. V). Quod judicat Filius, 131.0190A| judicat Pater et Spiritus, sed attribuitur judicium Dominico homini, quia si ex sola potentia divinitatis homines judicaret, quodammodo ex infirmitate et impotentia se possent excusare. Nunc autem humanitate Filii nobis proposita, qui bona ille fecit quae a nobis exquiruntur, et mala vitavit, ad exemplum illius omnes judicabuntur. Ostendit quomodo peribunt. Sedendo super thronum tuum, increpasti gentes, arguisti eas de incredulitate et impietate per me et meos apostolos. Et periit impius, factus fidelis. Et hoc non ad tempus, sed delesti nomen eorum, illud nomen quod ipsi sibi acquisiverunt, in aeternum, id est, in saeculum, id est, aeternitatem et finem hujus saeculi, quod vocatur tempus, id est, hujus volubilitatis. Et non mirum si periit impius, quia inimici 131.0190B| frameae, id est opiniones erroris vel persequentes Christum, defecerunt contra gladium Dei bis acutum, scilicet contra veridicas sententias Novi et Veteris Testamenti. In finem, id est in Christum, qui est gladius Dei, scilicet contra praedicationem Christi. Vel in finem, id est penitus. Et postquam opiniones erroris destructae sunt, civitates destruxisti, id est, societates et conventicula malorum, ut fierent civitates tuae. Vel civitates accipiemus pectora malignantium, ubi sunt et curia dolosa et consilia. Illius curiae princeps est veritatis inimicus: ejus perniciosissimi satellites, corporis sensus et membra: plebs vero, carnales concupiscentiae varie tumultuantes. Has civitates destruxisti, cum omnia eorum consilia ad bonum direxisti. Et hoc modo periit memoria eorum, 131.0190C| id est, fama illa, quam sibi in terrenis acquisierant ad memoriam sui post hanc vitam cum magno sonitu et magno tumultu, postquam cognoverunt in his non esse gloriandum. Vel memoria impiorum, ut jam non regnet peccatum in corpore eorum (Rom. VI): et hoc cum sonitu, id est, magna reclamatione totius orbis. Vel hoc modo: cum sonitu, quia non potuerunt exuere veterem hominem cum actibus suis, et induere novum (Col. III) sine magno tumultu et magno conflictu. Aliter: In convertendo inimicum meum retrorsum, diabolum scilicet, cui tentanti Christum, ut eum seduceret, quemadmodum in primum hominem fecit (Gen. III), dictum est a Domino: Vade, Satanas, non tentabis Dominum Deum tuum (Joan. X). Et non solum, sed etiam ministri sui Judaei persequentes 131.0190D| infirmabuntur, non valentes in me perficere quod voluerunt: quia nemo tollet a me animam meam, sed ego pono eam a meipso (Ibid.). Hic infirmabuntur, et postea in futuro judicio peribunt a facie tua cum videbunt in quem transfixerunt, quia tunc plane cognoscent me non fuisse solum hominem. Ideo infirmabuntur, quia judicium illud quo me judicaverunt, meum fecisti, ut occulte mihi militarent, dans pati judicem hominum. Quia etsi illi foris judicarent in corpore, tu tamen sedisti judiciaria potestate super thronum, id est, animam meam quam tibi fecisti sedem, carnem meam scabellum pedum tuorum. Ideo anima Christi dicitur sedes divinitatis, quia etsi aliis animabus est excellentior, tamen deitate 131.0191A| inferior. Qui judicas justitiam. Ac si dicat: Tu in anima mea sedisti non judicandus, ut ego homo, sed judicaturus, qui semper juste judicas, ideo etiam fecisti judicium meum, quia juste judicatus sum. In damnatione mortis hoc fecisti, postea increpasti gentes per praedicatores, mittendo Spiritum sanctum post ascensionem meam, qui disciplinam et sapientiam eos doceret, sicut ipse dixi: Ego dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere omnes adversarii vestri (Luc. XXI). Increpasti gentes, gentiles de idololatria, Judaeos de incredulitate. Et periit impius, diabolus dux mortis: nomen eorum, scilicet infidelitatis, delesti de libro tuo, qui est liber vitae et mortis (Apoc. XX), id est, de memoria tua: et scripsisti in libro vitae, id est, in Christo: scilicet in fide 131.0191B| Christi, ut fideles et Christiani dicantur in aeternum et in saeculum saeculi. Cum averterit se impius ab impietate sua quam operatus est, omnium iniquitatum ejus non recordabor amplius (Ezech. XVIII): et sic illi qui prius erant frameae inimici, id est diaboli, per quos jugulabat Christum et suos, defecerunt ab inimico, quia eum deseruerunt in finem, id est in Christum. Ad hoc illum deseruerunt, ut Christum sequerentur. Et civitates destruxisti, id est, omnes turbati animi motus. Non solum destructae sunt omnes, sed etiam memoria eorum periit, ut nec memores sint ultra idololatriae et impietatis suae: cum sonitu, id est, irrationabili tumultu, vel cum sonitu, id est, magna fama totius orbis et admiratione. Inimicus humani generis, qui non erat Dominus, sed 131.0191C| tyrannus periit: quia servus non manet in domo. Et Dominus fuit judicatus ad mortem, permanet, id est, vivit, quia filius manet in domo in aeternum, et non solum permanet, sed etiam paravit in judicio thronum suum, id est, in eo quod judicatus et damnatus sum ab hominibus, constitutus sum judex a Domino. Vel in occulto judicio paravit thronum suum, id est coelestem sedem, quia per humilitatem prioris adventus homo ille meruit coelum: vel thronum suum, id est Ecclesiam suam, de qua judicat gentes. Et, quia judex constitutus est, ipse, scilicet tam humilis, tam justus, judicabit orbem terrae, id est, perfectos Ecclesiae qui se orbem fecerunt, qui principium fini junxerunt: in aequitate, id est, in se qui est aequitas, id est perfectio, 131.0191D| totus teres atque rotondus, in quem ruit fortuna semper manca, scilicet dabit eis perfectam beatitudinem. Nunc cognosco ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum (I Cor. XIII). Populos autem, id est incredulos, judicabit in justitia, damnando eos secundum merita sua. Vel orbem terrae, id est totum mundum, judicabit in aequitate, reddens unicuique secundum opera sua (Matth. XVI): ideo in aequitate, quia in justitia, non in misericordia: quia modo tantum est tempus misericordiae, tunc justitiae. Et factus est Dominus refugium pauperi. Quasi dicat: Et interim dum veniat ad judicium, pauperi, id est, illi qui in hac vita nihil habere cupit, quod vel viventem deserat, vel ab eo moriente deseratur, factus est adjutor: quia est illi quasi arx ad quam mente confugiat. 131.0192A| Unde Boethius: « Noster dux contrahit copias suas in arcem. At nos desuper irridemus illos circa inutiles sarcinulas occupatos. Bene, factus refugium: quia sua humanitas est humilitas et patientia. Et ex humilitate glorificatio fidelium suorum: in tribulatione magna est consolatio. » Quasi dicat: Si ipse est eis refugium, quare ergo tribulari permittit? Ad eorum utilitatem, ut bonus medicus, alios curat, alios curatos conservat. Et hoc est quod dicit: Adjutor est in tribulationibus, non destitutor in opportunitatibus; permittit corpus foris tribulari, quod solet ex licentia animum aggravare (Sap. IX). Sed hoc modo animum intus adjuvat, et hoc ad custodiam; ut illud: Datus est mihi stimulus carnis meae, angelus Satanae, ut me colaphizet (I Cor. XII). Et post: Nam 131.0192B| virtus in infirmitate perficitur (Ibid.). Aliter: pauperes Christi ut possint esse amatores Dei, in quo est summum bonum, revocandi sunt ab amore saeculi. Quod commodius non potest fieri quam per tribulationes: et hoc modo adjutor in opportunitatibus, in tribulatione. Flagellat enim omnem filium quem recipit (Hebr. XII). Et quia pauperes se fecerunt, quia quae non sunt deseruerunt, opus est ut in te, id est, in hoc quod est, sperent qui noverunt nomen tuum. Non alii. Isti sunt veri pauperes. Ego sum qui sum (Exod. III); et: Qui est, misit me ad vos (Ibid.); hoc nomen soli illi diligunt, qui ea quae non sunt spernunt. Aliter: Dominus nomen est illi. Quod nomen non novit, qui ei meritum non exhibet famulatum. Ideo sperent, quoniam et si tribulentur, 131.0192C| non dereliquisti quaerentes te, Domine: te dico, non fugacia, non transitoria. Et quia non estis derelicti, Psallite Domino qui habitat in Sion, id est, qui de inhabitando facit vos speculam, ut de specula veniatis, ad visionem. Specula hic sumus, id est, in spe vivimus. Non enim hic habemus manentem patriam, sed a longe eam videmus et salutamus (Hebr. XIII): et ideo non mirum si in hac patria, quae aliena est, tribulamur. Et ideo ut perveniatis ad patriam psallite Domino, id est, bene operamini. Ac si dicat: Servite Domino; et non solum operemini, sed etiam annuntiate non in uno loco, sed inter gentes, id est, in medio nationis pravae neminem timentis, studia ejus, id est voluntates, quomodo pro salute hominum homo fieri voluit, pati, mori et resurgere. Et 131.0192D| nolite timere qui occidunt corpus (Matth. X), quia non sine magna mercede haec patiemini. Quoniam Dominus cujus studia annuntiatis, requirens sanguinem eorum in judicio, ad hoc ut vindicet, recordatus est: quia differt usque ad futurum judicium patientes coronare, inferentes vero damnare, videtur esse oblitus: ideo dicit, recordatus est, id est recordabitur, sed quia non est oblitus, ideo corrigit. Imo non est oblitus clamorem pauperum. Aliter: Annuntiate inter gentes studia ejus: quoniam si non annuntiaveritis. erit requirens sanguinem; id est, interitum eorum de manu vestra. Dicit Dominus: Si non annuntiaveris impio iniquitates suas, ipse in peccatis suis morietur, sanguinem vero ejus de manu tua requiram 131.0193A| (Ezech. III, XXXIII). Si autem a mundo patimini propter justitiam, beati eritis (I Petr. III), quia recordatus est, non est oblitus clamorem pauperum. Aliter: Annuntiate inter gentes studia ejus, haec scilicet: Quoniam requirens sanguinem eorum recordatus est, et non est oblitus clamorem pauperum, subaudis dicentium: Miserere mei, Domine, id est, fac ut haec flagella non sint ad poenam, sed ad probationem. Vel hoc modo miserere: Vide humilitatem meam, id est, devocationem et oppressionem, id est, ostende te videre, tribuendo mihi praemium, illis poenam, vel humilitatem, id est, dejectionem meam, quae venit in me de inimicis meis serpente et Eva. Aliter: Vide humilitatem meam, id est, devotionem meam devocatam ab inimicis meis. Continuatio alio modo, 131.0193B| scilicet in voce capitis, ad id quod supra dixit, Quoniam non dereliquisti quaerentes te, Domine, et ut non derelinquas, miserere mei, Domine, in meis, quia membra sunt, Psallite Domino. Interpositio. Tu miserere, quia potes: qui exaltas, id est elevas et liberas, me de portis mortis, id est pravis cupiditatibus, per quas est introitus ad mortem. Vel de portis mortis, id est, quinque sensibus corporis, per quos anima ad interitum exit consentiendo eis: vel de falsis praedicatoribus, vel de humanis judiciis, quae saepe injusta sunt. Inde sumptum, quia antiqui judices in porta judicabant, ad terrorem, ut ingredientes et egredientes mali poenam cernerent, boni praemium. Ad hoc exaltas, ut annuntiem omnes laudationes tuas, visibiles et invisibiles, Sion, id est Ecclesiae, filiae, scilicet cui 131.0193C| multa diligentia adhibenda est ad custodiam castitatis, et illam annuntiationem faciam in portis, id est in virtutibus, ut sermonem doctoris vitae bonae exemplum praecedat. Aliter: in portis filiae Sion, id est, in ecclesiasticis sacramentis, vel initiamentis fidei, vel in puris sensibus, vel in manifesto. Et hoc confidenter. Quia etsi foris tribuler, exsultabo intus: dedisti enim laetitiam in corde meo (Psal. IV). In salutari tuo, id est, in salvatione tua. Quia pater quem diligit, corripit (Prov. III). Aliter in voce capitis: Sperent in te, quoniam non dereliquisti quaerentes te, Domine. Et hoc faciant meo exemplo, quia ego caput etsi tribuler foris, exsultabo intus in salutari tuo, id est, salvatione hic occulta, in futuro manifesta; et merito: gentes enim non solum in futuro 131.0193D| manifeste damnabuntur, sed etiam modo damnatae sunt in occulto judicio. Infixae sunt, id est, intus fixae in corde, gentes, omnes increduli. In interitu quem fecerunt, scilicet foris interficiendo corpus nostrum, interfecerunt animam suam. Ostendit quomodo infixae sunt. In laqueo isto, id est, in doloso consilio: quem absconderunt, id est occulte invenerunt, comprehensus est, id est captus, pes eorum, id est amor. Et hoc modo occulte damnantur, et ad poenam praeparantur. Amor est quasi pes animae: qui si ad malum tendit, est cupiditas; si ad bonum, charitas. Et quia tam potenter judicat Deus, ut non ferro, non lapide, non ligno, nec aliquo utatur hujusmodi ad judicium impiorum, ut terreni 131.0194A| judices solent, sed tantum subtrahendo illis manum misericordiae suae, non corripiendo eos, inde Ecclesia congratulando dicit: Cognoscetur Dominus judicia faciens: faciens judicia scilicet hujusmodi. Cognoscetur Dominus non qualiscunque, sed simpliciter, scilicet Dominus dominantium. Tandem cognoscetur, cum peccator luet nolens quod perpetravit volens. Ostendit quae judicia. In operibus manuum suarum comprehensus est peccator, id est, captus ut mus in muscipula. Et quia eorum mala opera et eorum doli illos capiunt, non servos tuos: convertantur peccatores in infernum, id est, omnes praevaricatores legis, de peccato in peccatum ruentes, descendant in profundum peccatorum. Aggratulatio divinae sententiae, non optatio. Et non solum praevaricatores 131.0194B| legis, sed etiam omnes gentes quae obliviscuntur Deum, id est, quae Deum prae oculis mentis non habent, secure peccantes, et convertentur. Quoniam non in finem oblivio erit pauperis, quia etiam ante finem, id est, ante manifestum judicium, quod in fine erit, occulte judicabit impios, dando eos in reprobum sensum. Aliter: Non erit oblivio pauperis, id est Christi, qui cum dives esset, factus est pauper pro nobis (II Cor. VIII): in finem, id est usque dum finiatur, id est, ad nihilum deveniat ejus labor et patientia. Sed quia multi sunt in corpore illius pauperis, ideo dicit: patientia, id est, perseverantia pauperum in tribulatione, quae fit ad interfectorum palmam et interficientium damnationem, non peribit in finem. Et ut eorum patientia non pereat, 131.0194C| exsurge, Domine, scilicet fer opem, qui illis videris jacere et superatus esse in tuis. In hoc ipso quod putant nos superatos, potius ipsi superentur. Non confortetur homo: vetus scilicet; imo confortetur novus, scilicet filius hominis. Hoc modo exsurge. Judicentur gentes in conspectu tuo, id est, intus in anima, ubi tu solus vides: dum ipsi foris judicant, judicentur intus. Aliter: Ut non pereat patientia pauperum, exsurge, Domine, in manifesto judicio. Non confortetur homo peccator ille, qui modo confortatur tribulando pauperes tuos; dum ignorat se hoc modo in occulto puniri, aperte sciat se puniri dum luat nolens, quod perpetravit volens: et tamen interius non sit sine poena. Judicentur gentes in conspectu tuo, hoc modo: Constitue, Domine, legislatorem super eos. 131.0194D| Bono ordine videtur procedere: praemissis membris, inducit caput. Ad tantam enim iniquitatum suarum consummationem pervenient ut, contempto Filio Dei Christo, eligant antichristum, ut eo duce eant in aeternam poenam. Quia noluerunt habere me latorem tuae legis, super se habeant latorem suae legis, scilicet pravae, antichristum et ministros suos; coacervent sibi magistros prurientes auribus. Sciant gentes, scilicet illum solum legislatorem: et hoc ideo, quoniam homines sunt, id est, peccatores et inveterati. Quasi dicat: Hanc caecitatem mentis patiantur, ut solum latorem legis mortis ament, quia latorem legis vitae spreverunt. Aliter: Sciant gentes, id est, gentiliter viventes, quoniam homines sunt: quoniam, 131.0195A| Graece ὅτι, pro quod. Sciant, pro scient, in futura damnatione: quia quod modo dantur sic in reprobum sensum, quasi quaedam praeparatio est futurae poenae. Quod dicit, constitue, ordine rerum dicit, non creatione; ut illud: Faciens bonum et creans malum (Isa. XLV). Et quia videt futuram nimiam persecutionem sub tempore illius legislatoris, adeo ut pauperes illi, quorum est regnum coelorum, derelicti videantur, ad consolationem eorum cum admiratione quadam dicit: Ut quid, Domine, recessisti longe? O Domine, ut, id est inquantum, videris a nobis recessisse, dum nimium tribulamur foris, et non aperte vindicas? Quid, id est cur, recessisti? Subdit causam ad consolationem. Hic color vocatur subjectio. Despicis in tribulatione, id est, videris despicere 131.0195B| tuos, dum non statim eripis: sed hoc facis in opportunitatibus, id est, in magnis commodis, istis scilicet: dum superbit impius, incenditur pauper. Gustata amaritudine, magis desideratur dulcedo. Quanto magis tribulatio hujus vitae exacerbat pios, tanto magis desiderant vitam illam ubi nulla persecutio erit. Si enim hic essent in laetitia semper, non tanto opere desiderarent. Et haec est utilitas quam pressura in fidelibus operatur. Impii autem nulla persecutione occulte damnantur: quia comprehenduntur in consiliis quibus cogitant, id est, vincula illis fiunt prava consilia sua, quae eos trahunt in interitum. Et non mirum, quia ex Dei ira non est qui eos corripiat. Imo laudatur peccator in desideriis animae suae, id est, in peccatis: et iniquus benedicitur: 131.0195C| et ideo nemo putat peccantem, si non corripitur, sed potius laudatur impunitus, quia lingua adulantium alligat animas in peccatis. Exacerbavit Dominum peccator. Quasi dicat: In hoc patet quod secundum impoenitens cor accumulavit sibi iram Dei, quia non corripit eum ut pater. Et quod eum exacerbavit, in hoc ostenditur: Secundum multitudinem irae suae non quaeret, id est, non visitabit eum paterna correctione, sed dabit eum in manus suas. Si tibi auferat Deus oculum corporis, iratum credas. Cum tibi oculum claudit animae ut illum non conspicias, cum fert in peccando prosperitas inquinatas cogitationes et consilia, non iratum putas? Nemo igitur impunitate peccati gaudeat. Deus non quaeret eum, vel ipse non quaeret Deum. Bene, quaeret quasi perditum. 131.0195D| Ostendit quomodo Dominum exacerbavit. Non est Deus in conspectu ejus. Adeo secure peccat ut nullum respectum divini judicii habeat. Et ideo inquinatae sunt viae illius, id est, cogitationes sordibus vitiorum, omni tempore. Auferuntur judicia tua a facie ejus. Ostensio, quomodo non sit Deus in conspectu ejus. Animus enim male sibi conscius dum peccat impunitate extollitur, quasi judicaturum esse obliviscitur Deum. Et hoc ideo, quia omnium inimicorum suorum dominabitur. Prosperitas enim stultorum perdet eos (Prov. I). Hoc spiritualiter de ipso antichristo capite omnium impiorum dicitur: cujus inimici erunt omnes amici Christi, quorum dominabitur quantum ad corpus, quia sine contradictione permittetur in 131.0196A| eos saevire, ad eorum salvationem et suum interitum. Aliter: dominabitur non in re, sed in opinione sua, superbus ex impunitate. Unde et sequitur: Dixit enim in corde suo: Non movebor ab hac prosperitate mea: ero sine malo, id est, sine ullo incommodo, a generatione hac in futuram generationem. Nisi Deo placerem, non sic in omnibus prosperarer. Aliter: Non movebor, id est, non promovebor ad Dominum ab una generatione in aliam sine eorum malo. Aliter, in bonum, ut ex quadam commiseratione dicat Christus: O Pater, quia peccator cum permittitur peccare non est impunitus, sed potius punitur occulto judicio, quod ipse ignorat: ideo rogo, convertantur peccatores in infernum, id est, quadam mentis agilitate attendatur, quae poenae sequantur eorum 131.0196B| impunitatem, et sic convertantur a via sua mala omnes: et peccatores, id est, legis scriptae transgressores, et gentes attendant hoc. Quoniam non in finem, id est semper, oblivio erit pauperis, quia Dominus vindicabit eum, et ideo convertantur a persecutione ejus, Christi scilicet, qui in membris suis patitur. Haec patientia pauperum, qui sunt membra illius pauperis, non peribit in finem, id est, usque dum finiantur, id est, annihilentur. Et ut convertantur, exsurge, Domine: qui modo in cordibus eorum quasi mortuus jaces, resurge illis per cognitionem. Non confortetur homo, vetus scilicet, id est caro: fac eos cognoscere infirmitatem suam et sic deponant superbiam, et quaerant te medicum. Et ut homo non confortetur, judicentur gentes hic ante illud manifestum 131.0196C| judicium. In conspectu tuo, id est, intus in corde, ubi tu solus vides, ibi damnentur vitia et assumantur virtutes. Hoc modo exsurge. Constitue, Domine, legislatorem, tuae scilicet, super eos, id est, Christum: fac ut in eum credant, eum principem habere velint. Hoc modo constitue: Sciant gentes illum legislatorem solum. Et dignum est, quoniam homines sunt, id est rationabiles. Et quia gentes tam diu distulit revocare, ideo admirando dicit: Ut quid, Domine, recessisti ab eis longe, id est, tam longo tempore? Video quare. Despicis eas, non adjuvando in tribulatione, permittens illas tentari ab inimico et superari: et hoc facis in opportunitatibus, istis scilicet dum superbit impius, dum peccator qui impius est, quia te creatorem suum non veneratur, superbit, id 131.0196D| est, gloriatur de impietate sua, qua iram Dei et damnationem promeruit: factus pauper, id est, cognoscens paupertatem et miseriam suam, nec posse resurgere nisi per misericordiam illius quem prius contemnebant, incenditur dolore cordis ad compunctionem, vel incenditur ad amorem Dei. Cui enim plus donavit, plus diligit (Luc. VII). Qui autem pauperes non effici volunt comprehenduntur in consiliis quibus cogitant. Istud non mutatur, et caetera usque in finem. Nunc revertamur illuc. Cujus, antichristi, os plenum est maledictione, id est detractione, et amaritudine in Deum, et dolo in proximos. Sub lingua ejus, id est in corde, labor et dolor: earum rerum amor quae illi erunt labori, et aliis dolori. Ostendit 131.0197A| quae sint illa quae sunt labor et dolor. Sedet in insidiis, id est, moratur, et quadam diligentia insidias parat cum divitibus, id est superbis, sibi omnia arrogantibus: in occultis, ubi non sit facile discernere quid sit tenendum, ut: Parce aetati tuae; Respice uxorem et filios tuos; Consule parentibus tuis. Ad hoc parat has insidias, ut interficiat innocentem, separando eum a Christo vita sua, et faciat nocentem. Hae sunt illae insidiae. Oculi ejus in pauperem respiciunt quadam falsa miseratione. Tu es juvenis, non potes modo jejunare, vigilare, et hujusmodi pati; veniet tempus horum. Et per illam simulatam miserationem insidiatur in abscondito, id est in corde, quasi leo in spelunca sua. Sicut leo latet in spelunca, ut foris eum non timeant bestiae, et sic 131.0197B| illuc appropient, dum nusquam ejus terror apparet, donec exeat et aperte devoret: ita antichristi crudelitas quadam adulatoria praedicatione et quibusdam miraculis multos seducet. Et quos hoc modo seducere non poterit, variis suppliciis velut leo violenter, invadet. Haec omnia ideo tam diligenter describit de antichristo et ejus membris, ut suos cautos reddat. Minus enim laedunt jacula quae praevidentur. Hinc alibi: Attendite a falsis prophetis qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces (Matth. VII). Duae persecutiones fuerunt in Ecclesia: aperta et violenta; primo tempore violenta, fraudulenta in medio, quemadmodum per hae reticos et falsos fratres: validissima, et ex his duabus juncta, in fine tempore antichristi: qui quos 131.0197C| non poterit attrahere miraculis, coget minis: quoniam ut leo in spelunca insidiatur, apte subjungit: Insidiatur, scilicet blandis verbis, ut tandem si non poterit blanditiis, violentia quadam rapiat pauperem. Insidiatur rapere pauperem dum attrahit eum. Et ut melius possit attrahere, in laqueo suo humiliavit eum, id est, vilificabit his qui ad sua stupebunt miracula. Sed non impune quia inclinavit se, id est, intus corruet, datus in reprobum sensum, eo ipso quo foris irrogabit supplicia. Ostendit illam indignationem: Cadet cum dominatus fuerit pauperum; ipsa damnatio erit ei dejectio et quaedam praeparatio poenae, haec est miserrima inclinatio mentis, dum qui intus caecatur, et ultimo servatur judicio, nec de peccatis suis aperte punitur, credens Deum impotentem 131.0197D| vel injustum. Impotentem, hoc modo: Dixit enim in corde suo, Oblitus est Deus, et ideo non punit. Injustum, hoc modo: Avertit faciem suam, ne videat in finem, id est in terram quae ultima est omnium elementorum. Quasi dicat: Non curat Deus mortalia. Et quia impunitate sceleris (ut sibi videtur) te contemnit: Exsurge, Domine Deus. O Domine, exsurge ad manifestum judicium. Et potes, quia tu es Deus: Exaltetur manus tua, id est, Filius tuus, qui in humilitate et misericordia primum venit, modo manifesto judicio altus appareat, id est, Deus: Ne obliviscaris pauperum, id est, apapreat quod non es oblitus. Et merito non oblivisceris. Propter quid irritavit impius Deum? Sine causa revera 131.0198A| irritavit. Dixit enim in corae suo: Non requiret peccata mea ad puniendum, quia non videt ea: si enim videret, jam punisset. Sed frustra hoc dixit, quia tu vides modo et differs judicium, praeparando eos ad poenam, ad hoc ut tradas eos postea in manus tuas, id est, ut postea gravius punias, ideo quoniam tu consideras, id est, simul vides laborem inferentium supplicia et dolorem patientium. Et merito, tibi enim derelictus est pauper, qui omnia dimisit ut tibi adhaereret. Orphano tu eris adjutor. Multi sunt pauperes, qui non sunt orphani. Pupillus est, qui patre est privatus: orphanus, qui patre et matre. Orphanus est ille, cui mortuus est mundus et ipse mundo, qui nullam consolationem hujus mundi quaerit. Et ideo contere brachium peccatoris et maligni, 131.0198B| id est, fortitudinem ejus ad nihilum redige. Et revera conteres, quia quaeretur peccatum illius, et non invenietur. Non quaeritur aliquid nisi in loco. Peccatum illius hic habuit locum, quia vivit impius pio: quandiu habet aurum quod purgari possit, utilis est fornax, ut lima ferro. Ita impii locum habuerunt in Ecclesia, quandiu sine offensa esse non potuit. Flagellum enim Dei fuerunt. Quaeretur peccatum illius ubi locum habeat, et non invenietur ideo qui amplius peccatum non erit in illis. Quod causa fuit cur impii essent cum piis. Dominus regnabit in aeternum et in saeculum saeculi. Peribitis, gentes, de terra illius, id est, omnino separabimini ab Ecclesia sua: quaerit in terra, quia stabilis in illo. Aliter: Contere brachium peccatoris, id est, damna opus peccatoris, id 131.0198C| est, male agentis. Aufer ei potestatem peccandi. Et maligni, id est, semper mala cogitantis, ut haeretici, quia non ultra necessarii erunt. Quaeretur enim peccatum illius, scilicet pauperis, et non invenietur; quia post judicium sine macula erit ante thronum Dei (Apoc. XIV): non habebit quod possit purgari, quia Dominus regnabit in illo. Ideo vos, gentiles, peribitis de terra illius, quia desiderium pauperum exaudivit Dominus, scilicet ut judicarentur. Et non solum judicarentur, sed etiam, o Deus, auris tua, id est clementia tua, audivit praeparationem cordis eorum, id est, regnum quod sibi praeparaverunt per patientiam et exspectationem: vel praeparationem, id est meditationem. Hoc desiderium, judicare pupillo, cui mortuus est mundus. Sed quia inde quaerunt 131.0198D| vanam gloriam, ideo determinat qui sit verus pupillus: et humili non alta quaerenti. Ad hoc judices, ut non apponat ultra magnificare se homo, id est, peccator antichristus: super terram, id est super Ecclesiam. Ponit, cum fraudulenter se super Ecclesiam magnificare quaerit; apponit autem, cum minis et tormentis sibi eam subjugare conatur. PSALMUS X. IN FINEM PSALMUS DAVID. « In Domino confido; quomodo dicitis animae meae: Transmigra in montem sicut passer? Quoniam ecce peccatores intenderunt arcum, paraverunt sagittas suas in pharetra, ut sagittent in obscuro rectos corde. Quoniam quae perfecisti, destruxerunt: 131.0199A| justus autem quid fecit? Dominus in templo sancto suo: Dominus in coelo sedes ejus. Oculi ejus in pauperem respiciunt, palpebrae ejus interrogant filios hominum. Dominus interrogat justum et impium: qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam. Pluit super peccatores laqueos: ignis et sulphur et spiritus procellarum, pars calicis eorum. Quoniam justus Dominus et justitias dilexit: aequitatem vidit vultus ejus. » ENARRATIO. Psalmus David in finem. Psalmus, id est, bona exhortatio, accipitur in hoc psalmo David, prophetae scilicet dirigentis in finem, id est in Christum, in quo est omnium bonorum perfectio; est autem haec hujus psalmi intentio. David propheta praevidens 131.0199B| per spiritum quosdam futuros in Ecclesia, quasi tauros cervicosos per superbiam, nolentes catholicae fidei unitatem cum caeteris fidelibus servare, nec a Deo postulare intelligentiam Scripturarum, sed sibi omnia attribuendo sinistra interpretatione earum ad hoc niti, ut soli scire, soli justi esse videantur, et dum suam gloriam quaerant, non Dei, parvulos in fide ab uberibus matris Ecclesiae segregare, et sui erroris vestigia sequi satagere, spem quidem religionis in verbis praetendentes, factis autem penitus abnegantes: existimans parvulis Christi subveniendum, qualiter sacrae fidei impugnatoribus sit resistendum, suo exemplo ostendit, dicens: In Domino confido. Tota fides mea in Christo est; per illum solum credo me justificari et salvari; ille 131.0199C| est mihi mons, ille refugium. Quia Dominus meus est, qui est Deus per naturam. Vos autem qui homines estis infirmi ut ego, quomodo dicitis animae meae: Transmigra in montem? ac si dicat: Quomodo audetis persuadere animae meae, quae tam bene locata est, et quae in nullo alio confidit nisi in Domino: transmigra in montem, id est, transi ad nos, ubi est mons, ubi est Christus, quasi de valle et de humili loco, de simplicitate fidei illius quam tenes in qua facile potes decipi? Apud nos bene instrueris, ubi est mons, id est, celsitudo virtutum et perfecta vita, ubi nemo valet te seducere. Non omnium est fides, nos soli habemus eam; soli justificare possumus, quia justi sumus. Transmigra dico, sicut passer, id est, sicut parva avis, quae non valens raptoribus resistere, 131.0199D| ardua conscendit et ibi nidificat: vel etiam cavens sibi in plano a laqueis et a frequentia hominum. Et ita tu caute transi ad nos, qui erimus tibi tutela. Hieronymus omnes parvas aves, passeres dicit nominari. Aliter: Quomodo dicitis animae meae ut transmigret ad vos, quasi ut ibi assumat pennas cum sit sicut passer, scilicet plumata pennis virtutum, ut apta sit volare ad regnum coelorum? Aliter: Quomodo dicitis animae meae, Transmigra ad nos: et haec mihi non ad bonum, sed ut sim sicut passer, id est, vagus et instabilis in fide ad meam perditionem? Quoniam ecce peccatores intenderunt arcum. Hoc potest duobus modis legi: vel in persona prophetae, vel in persona 131.0200A| haereticorum. In persona prophetae, hoc modo: quia ad instructionem parvulorum loquitur, ideo convertit se ad eos et dicit: Illi dicunt, Transmigra ad nos; sed non est illuc transmigrandum. Causa quare. Quoniam ecce, id est, vide quod non est aliud nisi deceptio; peccatores qui se justos faciunt, et montes nominant, intenderunt arcum: Scripturae sacrae rigorem, sinistrae interpretationis nervo incurvaverunt. Sagittas suas, id est, toxicatas sententias, paraverunt perverso intellectu in pharetra, id est in corde, ad hoc ut sagittent rectos corde, id est, simplices et ad regulam fidei directos, in obscuro positos, id est in ignorantia, non valentes adhuc illa altiora discutere. Revera scio quod ad hoc paraverunt sagittas, id est, sententias pravas, ut sagittent 131.0200B| rectos corde. Quoniam quae perfecisti, destruxerunt, quae praecepta illa quae tu, o Domine, perfecisti, id est, digito tuo scripsisti immutabilia et indissolubilia, quia quod semel justum est apud te, nunquam erit injustum, et e converso: illa destruxerunt, non quantum ad ea, quia dixisti, Verba autem mea non praeteribunt (Luc. XXI), sed quantum ad suum errorem et pravum intellectum. In persona haereticorum, ita: Transmigra ad nos, transi huc ubi altitudo est, ubi soli perfecti sunt, soli justi. Sicut passer: ideo, quia periculose moraris inferius, vivendo inter peccatores, qui Scripturam sacram tibi male interpretantur, et hoc modo simplicitatem tuam decipere volunt. Iterum propheta: Ipsi sub specie pietatis haec dicere videntur, sed non est illis credendum. 131.0200C| Ideo, quoniam quae perfecisti, o Domine, destruxerunt. Tu perfecisti laudem tuam in parvulis: sed ipsi destruxerunt eos, avertendo a te, dicendo solos justos esse in Ecclesia. Justus autem quid fecit? O haeretice, qui dicis nos esse peccatores, et ideo non esse de corpore Christi, nec posse quemquam per nostrum ministerium incorporari Christo, dic mihi: Justus autem, scilicet Christus, qui solus justus est, justificans omnes, quid fecit. Quid illi imputatis, quod corpus ejus scinditis et ab eo separatis, cum nullus justificetur nisi per ipsum, sive per ministerium peccatoris sacramenta fidei accipiat, sive per ministerium justi hominis? Vos autem dicitis, nullum posse justificari nisi per ministerium justi alicujus. Nonne corpus Christi separatis ab eo, 131.0200D| et potentiam ejus vobis usurpatis? Aliter: Justus autem quid fecit? Quasi dicat: Vos peccatores contemnitis, et a corpore Christi segregatis. Nunquid Christum in hoc imitamini? Nonne ipse cum peccatoribus conversatus est? Nonne sciebat Judam furem esse et loculos habere? et tamen ad praedicandum eum misit cum caeteris apostolis; et in coena illa qua eum tradidit, eucharistiam corporis et sanguinis sui, manibus suis confectam, ore suo commendatam, ei cum caeteris tradidit. Hoc autem ideo fecit, ut ostenderet donum Dei non esse ex merito dantis, sed ex fide accipientis: nec irritum fieri, etiamsi super talem administretur qualis erat Judas. Revera mentimini, quia dicitis apud vos solos 131.0201A| esse fidem Christi, per vos solos homines posse Christo incorporari. Quia Dominus, scilicet omnium Deus, est Dominus, non vos. In templo sancto suo non vestro, quia solus ille est qui justificat. Templum enim Dei sanctum est: quod estis vos (II Cor. III). Si quis autem violaverit templum hoc, disperdet illum Deus. Justus autem, scilicet Christus, quid fecit? In quo vos offendit, quod ejus corpus scinditis? Non impune hoc facitis. Quoniam Dominus in templo sancto suo. Si quis autem violaverit hoc templum, disperdet illum Deus. In coelo est sedes ejus, id est, in his quos coelos fecit propter eminentiam virtutum. Fideles vocat et templum et coelos; sed minores possunt dici templum: majores, coeli. Oculi, ejus in pauperem respiciunt. Ac si dicat: Sedet quidem 131.0201B| in coelo, hoc est in sanctis, sed quos ipse coelos fecit respectu misericordiae suae, non merito illorum, non vestro. Vel respiciunt ad vindicandum pauperem, id est, humilem nihil de se praesumentem. Et non solum in pauperem oculi respiciunt, sed etiam palpebrae ejus interrogant filios hominum. Palpebrae ejus, id est, apertio vel opertio sacrae Scripturae suae. Ad similitudinem dictum, quia palpebrae aliquando aperiunt oculos, aliquando claudunt. Interrogant filios hominum, id est regeneratos et innovatos a vetustate primorum hominum. Interrogant, id est, inquirunt et discutiunt qui illi sint qui impatienter accedant et contemnant, et obscuritatibus fatigentur, non exerceantur: et qui illi sint qui patienter accedant; et obscuritatibus non fatigentur, 131.0201C| sed exerceantur ut inveniant, et interrogant iterum qui illi sint qui apertione inflantur, non illuminantur: et qui illi qui inde non inflantur, sed nutriuntur. Exponit quod dixit: Dominus interrogat, scilicet per palpebras, justum et impium: ut dictum est. Justus ei respondet pro competentia sua, scilicet exercetur humiliter cum clauduntur: illuminatur autem cum aperiuntur; et ideo salvabitur. Qui autem diligit iniquitatem, scilicet cum clauduntur ei sacrae Scripturae, contemnit; cum aperiuntur, inflatur: ut haereticus posset dicere, damnabitur. Sed magis dicit quia ostendit proprio gladio eum jam jugulatum per apolopasin dicens: Odit animam suam. Quasi dicat: Et ab hujusmodi Ecclesiae parvulis cavendum est: quia taliter pluit super peccatores laqueos. Bene, 131.0201D| pluit: quia praedicatores dicuntur nubes, sive boni, sive mali: ut illud, Mandabo nubibus meis, ut non pluant meretrici illi (Isa. V). Pluit super peccatores laqueos, id est doctrinam erroris sui mittit, non super corda justorum quos fallere non potest, quibus Dominus pluit imbrem matutinum et serotinum. Sed super peccatores, id est, super eos quorum corda arida sunt imbre verbi Dei. Et ideo et erroris magister, et ejus erroribus illaqueati, damnabuntur et hic et in futuro. Hic ignis, id est fervor concupiscentiarum eos consumens, et sulphur, id est fetida operatio, et post in futuro judicio spiritus procellarum, spiritus maligni eis inferentes procellas et turbinem poenarum, erit pars calicis eorum, id est poenae quae 131.0202A| per calicem illis dantur, id est, ad mensuram: quia sicut probi praemium ad mensuram accipient, prout quisque meruit, ita et improbi poenam. Aliter: Justus autem quid fecit? Quasi dicat: seductores illi paraverunt illis sagittas suas, id est, fecerunt ut sagittent rectos corde, et hoc ideo, quia destruxerunt verba quae tu perfecisti, quae, quantum ad tuam veritatem, sunt indissolubilia, illa destruxerunt quantum ad se pravum intellectum. Justus autem, id est, filius tuus, cui omne judicium dedisti, et qui omnia juste judicat, quid fecit? Hanc interrogationem facit ad consolationem bonorum justorum, et ad terrorem malorum. Fecit ut qui justi sunt justificentur adhuc: et qui in sordibus, sordescant adhuc (Apoc. XXII): illi ad majus praemium, isti ad majorem 131.0202B| damnationem. Et hoc est quod dicit in primis de justis, Dominus in templo sancto suo. Dominus ille, qui est omnium Dominus per naturam, in illis quos a sordibus vitiorum mundat, ut templum sanctum suum, est Dominus proprie per gratiam, quia possidet eos: et colit, ut augeatur in eis gratia. In illis est Dominus qui sunt templum suum, id est, in minoribus, qui audiunt mandata Dei, et servant ea in sacrario cordis. In coelo est sedes ejus, id est, in illis quos per eminentiam virtutum fecit coelos sedet, ut per illos judicet, vel in eis delectetur: oculi ejus in pauperem respiciunt: illi qui sunt coeli, id est doctores per eum illuminati et facti oculi ejus, ut illud: Si oculus tuus scandalizat te (Matth. V), etc. In pauperem respiciunt, id est in simplicem 131.0202C| fidelem, nondum divitem in scientia. Ad hoc, ut eum instruant qualiter sibi caveat a laqueis viventium. Palpebrae ejus, ut supra. Interrogant filios hominum, id est omnes homines. Quasi dicat: Ego dixi, palpebrae. Imo Dominus interrogat per illas palpebras justum et impium, id est, inquirit per eas qui sit justus et qui sit impius. Ad hoc inquirit, ut hunc remuneret, et illum damnet. Qui autem diligit, id est de omnibus legit, iniquitatem, odit animam suam, ut supra. Ut dictum est, hoc fecit justus. Dominus in templo sancto suo est, et oculi ejus in pauperem respiciunt. Et hoc modo pluit super suos misericordiam suam. Pluit autem super peccatores, id est, in malitia perseverantes et doctrinam ejus prave accipientes. Sicut enim ex eadem terra producuntur grana ad 131.0202D| similaginem, et palea ad comburendum; sic ex eadem doctrina alii sane intelligentes salvantur, alii prave intelligentes damnantur; laqueos, id est, errores quibus trahantur ad damnationem: et quia laqueis errorum ligati trahuntur, ideo pars, id est portio, calicis, id est, praemii quod per calicem illis dabitur, ut supra ignis, sulphur, spiritus procellarum. Supponit causas cur justis praemia, peccatoribus irrogantur supplicia. Quoniam justus Dominus, et ideo justitias dilexit; et quia justitias dilexit, ideo justos coronabit. Vultus autem ejus, id est cognitio, non dilexit injustos, sed vidit aequitatem, id est judicium. Ah hoc eos videt, ut non dimittat impunitos. PSALMUS XI. IN FINEM PSALMUS DAVID PRO OCTAVA. 131.0203A| « Salvum me fac, Domine, quoniam defecit sanctus, quoniam diminutae sunt veritates a filiis hominum. Vana locuti sunt unusquisque ad proximum suum; labia dolosa, in corde et corde locuti sunt. Disperdat Dominus universa labia dolosa, et linguam magniloquam. Qui dixerunt: Linguam nostram magnificabimus, labia nostra a nobis sunt: quis noster Dominus est? Propter miseriam inopum et gemitum pauperum nunc exsurgam, dicit Dominus. Ponam in salutari, fiducialiter agam in eo. Eloquia Domini eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplum. Tu, Domine, servabis nos, et custodies 131.0203B| nos a generatione hac in aeternum. In circuitu impii ambulant, secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. » ENARRATIO. In finem pro octava psalmus David: id est bona operatio, quae intelligitur in hoc psalmo, est David, scilicet prophetae, et cujusque perfecti fidelis de priori populo in finem, id est, in Christum, per spiritum tendentis, et toto desiderio in eum suspirantis. Pro octava, id est, perfecta salvatione, quae necessaria est natis in hoc decursu hujus corruptibilis vitae, quae septenario volvitur. Quisque fidelis de priori populo, cui adventus salutaris innotuit per spiritum, cernens per leges et carnales observationes perfectam salvationem minime dari posse, quia lex 131.0203C| per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est (Joan. I): et tamen ille prior populus adhuc rudis, carnalibus institutis deducendus erat a visibilibus ad invisibilia. Invocat illum, in quo per spiritum praevidet perfectam salutem affuturam, sic dicens: Salvum me fac, Domine. Tu qui es Dominus, veni ut salvum me facias perfecta salvatione, illa scilicet quae non mutetur: quia servi tui prophetae hoc non potuerunt, nec carnales observationes impositae tantum usque ad tempus correctionis. Salvum me fac, tibi conformando in novitate spiritus, et opus est, quoniam defecit sanctus ab illa sanctitate et perfectione virtutum, in qua creatus homo cecidit. Vel nunc veni, quia tempus est miserendi, quia nullus 131.0203D| invenitur sanctus. Omnes enim peccaverunt et egent gloria Dei (Rom. III): vel non invenitur alius ad hoc idoneus. Defecit sanctus, et merito: quoniam diminutae sunt veritates a filiis hominum, id est, quia mandata tua vera in se et sancta per inobedientiam non sunt impleta, non solum ab hominibus, id est Adam et Eva, sed etiam a filiis hominum, id est eorum posteris. Aliter: Non solum ab his qui se dehominaverunt, adorando opera manuum suarum, sed ab his qui sunt filii hominum, scilicet patriarcharum, et prophetarum. Erant ante adventum Christi multi justi et multae veritates: sed diminutae, quia caput, id est veritas, nondum venerat; omnes enim ad inferos descendebant. Quomodo ab uno 131.0204A| speculo imagines multae, sic veritas in se una, in sanctis multae. Hoc modo imminutae: Vana locuti sunt, mandata Dei loquentes ore, factis autem abnegantes. Hoc de Judaeis. Si autem de omnibus, terrena persuaserunt voce et vita unusquisque, non pauci, sed omnes, ad proximum suum, quem sicut seipsum diligere deberent, habentes scilicet labia dolosa, parati ad decipiendum. Disperdat Dominus universa labia dolosa. Hoc duobus accipi potest: in bonum, mutando in melius; in malum, disperdat, id est, disperdet et destruet Dominus ille, cujus servos prius contempserunt, universa labia dolosa omnium sibi aggratulantium, et de se praesumentium, linguam magniloquam, praesumentem, et peccata excusantem. Vel hoc modo magniloquam. 131.0204B| Qui dixerunt, Linguam nostram magnificabimus, id est, eloquentiam magnam nobis comparabimus: labia nostra, id est, eloquia quae nobis comparavimus, a nobis sunt, id est, nostram partem defendunt, adversariorum impugnant; vel a nobis sunt, id est, nos ipsi nostra diligentia adinvenimus: non indigemus aliis praeceptis vel aliis defensoribus; et ideo quis noster Dominus est? Cujus alterius praecepta recipiemus qui nobis dominetur, vel quis in aliqua causa nobis praevalet? Nullus. Quasi dicat: Haec praesumptuosa verba philosophorum, Scribarum et Pharisaeorum qui dicebant: Moyses dedit nobis legem, et multa hujusmodi, quae servi Christi qui praemissi fuerunt destruere non valuerunt. Dominus eorum, id est Christus, veniens 131.0204C| in carne, disperdet, id est varie destruet, scilicet per se et per suos apostolos, vel disperdet, id est variis assertionibus destruet, dum ad praedicandum eliget stulta et contemptibilia. Ego dixi, disperdat: et revera sic faciet; nam Dominus ille qui servos prius misit, dicit scilicet per spiritum: Nunc exsurgam. Quasi dicat: Qui in servis meis quos contempserunt visus sum jacere, nunc exsurgam mittendo Filium, faciam ut per eum meam potentiam cognoscant. Et hoc faciam propter miseriam inopum, id est gentilium, qui nullam opem habent propriam vel alienam. Et propter gemitum pauperum, id est Judaeorum, qui non inopes, sed pauperes, quia etsi in se pauperes sint, opem tamen habent mandatorum Dei. Ponam in salutari, id est 131.0204D| in Christo, quod non posui in servis, scilicet perfectam et manentem salvationem: et non posui in carnalibus institutis. Et qui prius per servos quasi remisse egi, in eo agam fiducialiter, id est, sine timore omnes arguens, nulli parcens. Unde illud: Et erat docens tanquam potestatem habens, non sicut scribae (Matth. VII); et: Venit enim princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam (Joan. XIV). Et merito fiducialiter; dicit enim perfectus ille: Quia eloquia Domini eloquia casta. Casta in se ad similitudinem: quia ut casta mulier semper eodem modo habet se erga virum, ita et eloquia Christi immutabilia sunt: quod semel in eis est justum nunquam erit injustum, et e converso. Aliter: Eloquia Domini 131.0205A| casta: quia sincere et gratis tam in Veteri quam in Novo Testamento fideliter sunt praedicata, quae doctrina hic commendatur. Aliter: Casta, ut mors pallida: non quod sit, sed quod faciat, et illa similiter casta, quia castos facientia. Eadem sunt alia similitudine, argentum igne examinatum. Sicut enim argentum igne coctum melius in longum et latum extenditur, ita et haec eloquia per gratiam sancti Spiritus pure et digne accepta extendunt fideles in longum, id est, in perseverantiam bonorum operum et spem vitae aeternae: et in latum, quia in tribulatione dilatantur in charitate, ut non solum amicos, sed et inimicos diligant. Probatum terrae, id est Ecclesiae, non ab ea, sed eam probans. Vel probatum terrae, ut sit probatum nomen. Purgatum septuplum, 131.0205B| scilicet quia pectora fidelium septiformi gratia Spiritus sancti purgant. Hanc commendationem praedicationis Christi ideo praemittit Propheta, ut postea verius credatur. Et quia Pater in te aget confidenter, tu, Domine, non alius, servabis nos, quos primus parens perdidit, conformando tibi, et servatos custodies nos a generatione hac, scilicet tam prava, ne ab ea devocemur, in aeternum, id est in aeternitatem, tranferendo scilicet in octavam, id est perfectam beatitudinem. Impii autem non pervenient illuc, qui ambulant in circuitu, id est in septenario, quo volvitur hoc omne tempus: alligati his caducis quae volvuntur ut rota. Filios autem hominum, id est, fideles imitantes fidem patriarcharum et prophetarum, multiplicasti, id est, multipliciter 131.0205C| ditasti, secundum altitudinem tuam, id est gloriam coelestem, reputando eos in spirituali semine Abrahae, non carnali, cui dictum est: Multiplicabo semen tuum sicut stellas coeli (Gen. XXII), hoc de spiritali: et sicut arenam maris, hoc de carnali. Vel, multiplicasti filios hominum, id est ditasti, non a fructu frumenti, vini et olei sui, sed secundum altitudinem tuam, elevando eos de virtute in virtutem. Aliter: In circuitu impii ambulant, id est ambulabunt, quia non intrabunt in illam octavam, cum semper in miseria volvantur. Illos tamen multiplicasti, id est, multos plures fecisti quam tuos, quia multi vocati, pauci vero electi (Matth. XX). Et hoc fecisti secundum altitudinem tuam, id est secundum inscrutabile consilium tuum: vel ut quid ergo vivunt? 131.0205D| Multiplicasti filios hominum secundum altitudinem tuam. PSALMUS XII. IN FINEM PSALMUS DAVID. « Usquequo, Domine, oblivisceris me in finem? usquequo avertis faciem tuam a me? Quandiu ponam consilia in anima mea, dolorem in corde meo per diem? Usquequo exaltabitur inimicus meus super me? Respice et exaudi me, Domine Deus meus. Illumina oculos meos, ne unquam obdormiam in morte; nequando dicat inimicus meus: Praevalui adversus eum. Qui tribulant me, exsultabunt si motus fuero; ego autem in misericordia tua speravi. Exsultabit cor meum in salutari tuo, cantabo 131.0206A| Domino qui bona tribuit mihi, et psallam nomini Domini altissimi. » ENARRATIO. In finem psalmus David. Hic psalmus potest legi in persona ejusdem, cujus et superior, et sic continuari: Quia tu, Domine, servabis nos, et non alius. Usquequo oblivisceris me, id est, quandiu confundis me ab exspectatione tua? Prae nimio desiderio hoc dicit, non ex dubitatione aliqua. In finem, id est, in aeternum. Vel, scio quandiu in finem, id est, usque ad praefinitum tempus a Patre. Usquequo avertis faciem tuam, id est, Filium tuum, in quo tu cognosceris, ut illud: Qui videt me, videt et Patrem (Joan. XIV). Nec oblivio cadit in Deum, nec aversio, 131.0206B| sed dicitur oblitus et aversus, cum differt quod desideratur ad humanum modum, quia solent prophetae per similitudines loqui. Eodem modo sic subditur, in finem; vel in finem, id est, sine interrogatione. Et in illa exspectatione positus, quandiu ponam consilia, prophetarum scilicet consolationes et rationes eorum, in anima mea, quae tabescit tui desiderio, mallem te videre quam promissiones audire. Vel consilia, id est deliberationes, quid sit mihi faciendum, quid vitandum, ut possim tandiu exspectare. Vel illud: Putas videbo? Putas durabo? Quandiu ponam dolorem in corde meo, quem habeo ex absentia tua? Quod tamen consilium et quem dolorem non habeo nisi per diem, id est, per tuam illuminationem. Vel per diem, id est per singulos dies. Vel 131.0206C| tandiu erit hoc, quandiu ponam consilia in anima mea. Usquequo exaltabitur inimicus meus super me? id est, diabolus cum membris suis, quandiu insultabit mihi quasi una exspectanti, dicendo per singulos dies, Ubi est Deus tuus? Ne avertas, sed respice: et ne obliviscaris, sed potius exaudi me, Domine Deus meus. Hoc modo exaudi: Illumina oculos meos, oculos mentis, id est rectas cogitationes. Qui oculi excaecati, imo obscurati sunt in primo parente. Illumina per veram lucem, id est, Christum tuum qui erit nobis liber vitae. Mitte eum, ut per ejus conformationem valeam te cognoscere, te amare. Hoc autem ideo facias, ne unquam obdormiam in morte, id est, contra illam lucem dormiam in peccatis, cessando a virtutibus. Adeo dormiam, ut paulatim 131.0206D| oculos claudendo in minoribus peccatis, a somno virtutum descendam in mortem, id est, criminale peccatum, quod nos a Deo separat vita nostra. Unde illud: Est peccatum ad mortem, pro hoc non rogo ut quis oret (I Joan. V), scilicet tantum, quia non sola oratione valet purgari. Scilicet, nequando dicat inimicus meus, Praevalui adversus eum, id est, superavi eum, quia recessit a Deo suo, et consensit mihi. Quomodo praevalere tibi potest ille? Si motus fuero, scilicet a te, qui tribulant me, exsultabunt. Vel si motus fuero a bono proposito meo. Ego autem scilicet non movebor, et hanc fiduciam non ex me habeo, sed inde quia in misericordia tua speravi. Et ideo non in morte dormiam, sed potius exsultabit cor 131.0207A| meum in salutari tuo, id est, in salvatione Christi tui qui revera veniet. Cor meum non solum in sua salvatione exsultabit, sed et in redemptione corporis mei. Exsultatio enim corporis est, ut ad illam exsultationem merear pervenire. Interim non otiosus ero. Cantabo enim, id est, frequenter et sine intermissione cordis eum laudabo, illi Domino qui creando bonum bona tribuit mihi, id est misericordiam, et non illi qui mala tribuit, scilicet per superbiam me dejecit. Et ut perfecta sit laus mea, psallam, id est, castigabo corpus meum et in servitutem redigam. Et hoc faciam non ad meam laudem, sed nomini Domini altissimi, ut videntes alii probitatem et constantiam meam, glorificent Deum qui tales servos habet. Aliter in persona cujusque perfecti, post primum adventum 131.0207B| desiderantis secundum adventum Christi, in quo dabitur vera pax et perfecta salvatio, quando novissima destruetur mors. Quorum unus fuit qui dixit: Cupio dissolvi et esse cum Christo (Phil. I). Usquequo, Domine, oblivisceris me in finem? id est quandiu differs producere me in finem hujus miseriae et hujus certaminis, quod est inter interiorem hominem et exteriorem? Usquequo avertis faciem tuam, id est, praesentiam tuam et veritatem tuam a me: Video enim te nunc, sed per speculum, tunc autem facie ad faciem. Nunc ex parte, tunc perfecte, sicut a te perfecte cognitus sum (I Cor. XIII). Et dum differs ad judicandum venire, quandiu ponam consilia in anima mea, id est, quandiu ero in adversitatibus et pugna, ubi opus est consilio: scilicet 131.0207C| quandiu in me repugnabit lex carnis legi mentis? quando labor tolletur de corpore mortis hujus? Quandiu ponam dolorem in corde meo, quem habeo de tua absentia per diem, ut supra. Aliter: Tandiu haec patiar quandiu ponam consilia in anima mea, id est quandiu pugna erit inter corpus et animam, scilicet quandiu mortalis ero: ideo ad te clamo: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Dominum nostrum Jesum Christum (Rom. VII).-- Et quandiu ponam dolorem in corde meo per diem, ut supra. Usquequo exaltabitur inimicus meus super me? Inimicus, id est diabolus, qui laborat ut me devoret, quandiu regnabit in hoc mortali corpore, erigendo carnem adversus spiritum, 131.0207D| servum adversus Dominum? Caetera ut supra. PSALMUS XIII. IN FINEM PSALMUS DAVID. « Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Corrupti sunt et abominabiles facti sunt in studiis suis; non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Dominus de coelo prospexit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum. Omnes declinavarunt, simul inutiles facti sunt; non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Sepulcrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant, venenum aspidum sub labiis eorum. Quorum os maledictione et amaritudine plenum est, veloces pedes eorum ad 131.0208A| effundendum sanguinem. Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt; non est timor Dei ante oculos eorum. Nonne cognoscent omnes qui operantur iniquitatem, qui devorant plebem meam sicut escam panis? Dominum non invocaverunt: illic trepidaverunt timore, ubi non erat timor. Quoniam Dominus in generatione justa est, consilium inopis confudistis; quoniam Dominus spes ejus est. Quis dabit ex Sion salutare Israel? cum averterit Dominus captivitatem plebis suae exsultabit Jacob et laetabitur Israel. » ENARRATIO. In finem psalmus ipsi David, id est, haec exprobratio quae agitur in hoc psalmo ad haec fit, ut dirigatur in finem, id est perfectam beatitudinem, 131.0208B| attribuendo David, id est, Christo, non corpori, sed capiti ipsi. Est ergo in hoc psalmo vox Christi exprobantis duritiam cordis Judaeorum, eo quod non cognoverunt tempus visitationis suae (Luc. XIX): et ostendentis quae poena incredulos sequatur, quae autem gloria fideles: et secundum hanc lectionem fit quaedam transjectio, ut gravius videatur dictum, hoc modo. Dixit insipiens. Ordo autem narrationis ab illo versu incipit. Dominus de coelo prospexit super filios hominum. Dominus, id est, Deus qui omnibus dominatur per naturam: de coelo, id est, de me Christo homine: prospexit, id est, longe oculos misericordiae suae inclinavit, non enim aliter melius hominibus suam cognitionem manifestare potuit, 131.0208C| quam per humanam naturam; super filios hominum, id est, Judaeos filios patriarcharum et prophetarum: qui propter excellentiam homines dici possunt, ad aliorum comparationem. Est autem per similitudinem dictum. Solent potentes et duces exercitus loca eminentiora ascendere, et deorsum aspicere qui sint prompti ad pugnam, qui non: qui strenue se habeant, qui prae ignavia sonitum tubae audire non valeant. Et illi duces, in alto positi, ex parte videri solent et ex parte non videri: ita et divinitas Verbi latuit in Christo per humanitatem, apparuit autem per Divinitatem, faciens opera quae nemo alius fecit. Ad hoc Divinitatem, quae per se invisibilis erat et incomprehensibilis, per humanitatem meam videris ostendere: ut videat, id est, videre faciat et 131.0208D| probet, si est de illo populo intelligens Deum, scilicet conformando se mihi Dominico homini per fidem. Aut non tantum intelligens, sed etiam requirens, scilicet opere. Ad hoc enim suam humanitatem hominibus exemplo proposuit, ut per eum cognoscerent si Divinitatem intelligere et operibus quaerere homines possent. Quod enim homo Christus fecit, homini possibile esse ostendit. Sed non invenit, quia insipiens ille populus dixit in corde suo, id est cogitavit, quod gravius fuit quam ore dicere, Non est Deus. Quidam illorum nec prophetam eum credidit. Dixit enim: Si hic esset propheta, sciret utique quae est mulier quae tangit eum (Luc. VII). Quasi dicat: Et in hoc non est auctor accuvandus, 131.0209A| quia corrupti sunt, scilicet ab integritate bonae naturae suo vitio. Et intantum, quod abominabiles, id est, odibiles et exhaeredati facti sunt in studiis suis, id est, adinventionibus propriis, non Dei. Quod inde patet, quia non est, scilicet in eis, qui faciat bonum, id est, Dei voluntatem, ad quam faciendam creati sunt. Intantum quod non est usque ad unum. Usque, est inclusivum et exclusivum. Usque ad unum, id est, nec unus. Hic est inclusivum. Vel, usque ad unum, id est, usque dum perveniant ad unitatem corporis mei, ubi una fides, unum baptisma. Nulli enim bonum operari possunt, qui extra illam unitatem sunt. Unde illud: Movebatur aqua (Joan. V), et senabatur unus. Vel ad comparationem, id est, tot sunt mala operantes ut bene facientes nec 131.0209B| unius dici possint ad illorum comparationem, ut illud: Ooliba, justificasti sororem tuam Sodomam (Ezech. XVI), quia tot et tantae sunt iniquitates tuae, ut Sodoma prius impia, tua comparatione justa videri possit; ut illud: Descendit hic justificatus in domum suam ab illo (Luc. XVIII). Non est qui faciat bonum. Nam faciunt malum: quod et sequitur: Omnes declinaverunt a voluntate Domini, non solum gentes quae legem non acceperunt, sed etiam Judaei; simul, scilicet cum gentibus, id est, facti sunt Judaei similes gentibus. Hoc dictum est ad exaggerationem criminis: inutiles facti sunt aliis, ut is qui sibi inutilis et perniciosus civis patriae alitur. Non est qui faciat bonum, ut supra. Hoc modo inutiles. Sepulcrum patens est guttur eorum. Ad hoc apertum est semper, 131.0209C| ut foetorem nocivum malae persuasionis emittat, vel ut deglutiat mortuos, id est separatos a Deo: linguis suis dolose agebant. Magister, scimus quia verax es (Matth. XXII). Vel de omnibus dictum: venenum aspidum sub labiis eorum, id est, in corde eorum malitia illa quae est insanabilis ut illud venenum. Aliter: Aspis timens incantaionem Marsi, qui ejus venenum vult habere contra alia venena: hoc est enim ejus natura ut alia venena expellat, si invenit in animali: si non, subito interficit. Ne audiat, unam aurem terrae adhibet, alteram cauda premit. Ita isti ut non audiant mandata Dei aurem cordis praesentibus bonis velut terrae affigunt, praeteritae vitae delectationes alii replicant. Et ideo, Contritio et infelicitas: contritio in corpore, infelicitas in anima. 131.0209D| Vel infelix contritio, scilicet summa damnatio in viis eorum, id est, in operibus. Unde illud, Qui offenderit in lapidem hunc confringetur: super quem vero ceciderit, conteret eum (Matth. XXI). Qui enim offendit Filium Dei non credendo confringitur intus, quia omne robur animi amittit. Super illum cadit Christus, quem ultimo judicio conterit duplici contritione. Et hoc ideo, quia viam pacis, id est, Christum qui dicit, Venite ad me, qui laboratis (Matth. XI), non cognoverunt. Nam si cognoscerent Deum, timerent. Et hoc est, Non est timor Dei ante oculos eorum, id est, in mente eorum. Quasi dicat: Modo nolunt viam pacis, id est me per misericordiam cognoscere, sed aliquando cognoscent per poenam. Quod 131.0210A| interrogando subjungit: Nonne cognoscent omnes qui operantur, non qui operati sunt, iniquitatem? hanc scilicet qui devorant plebem meam sicut escam panis, id est, assidue: quia panis quotidianus victus est. In hoc quod dicit plebem, ostendit in voce capitis esse legendum hunc psalmum. Ideo devorant, quia Deum non invocaverunt scilicet ipsum de ipso, sed aliud, scilicet terrena. Dilexerunt enim magis tenebras quam lucem (Joan. III): et ideo trepidaverunt timore ubi non erat timor. Timuerunt enim perdere mundum, et non timuerunt perdere Deum (Joan. XI). Ut, Si dimittimus eum sic, omnes credent in eum. Revera cognoscetis me, viam pacis, per poenas. Quoniam Dominus, scilicet ego Christus, in generatione justa est, id est, in plebe sua quam vos devoratis, 131.0210B| quae justa est, quia Creatori suo servit et magis diligit lucem quam tenebras. Vos autem consilium inopis confudistis, id est, confusum et indiscretum putastis consilium inopis, id est humilis de se nihil praesumentis: ideo quia Dominus spes ejus est, id est, quia non vidistis in eo pompam hujus saeculi. Et non frustra in eum speravit, quia ipse dabit Salutare Israel. Et hoc probat, quasi dicat: Constat vobis, o Judaei, quod quis, id est aliquis, ex Sion, scilicet veniens, id est, ex Judaica tribu, dabit Salutare Israel, id est fideli populo eum videnti per fidem. Quis alius dabit, nisi Dominus cujus humilitatem contempsistis? Aut hic aut alius. Revera iste. Et hoc quando? Cum averterit Dominus, id est, removebit: captivitatem, id est passibilitatem et mortalitatem 131.0210C| qua captiva tenetur: plebis suae. Quae aversio captivitatis hoc modo fiet: Exsultabit, id est, gaudebit, scilicet in spe eadem plebs facta Jacob, id est, progrediens de virtute in virtutem. Jacob enim hoc nomen habuit, cum peregrinaretur et esset in progressu. In reditu ad patriam luctans cum angelo, Israel nominatus est (Gen. XXXV). Et post facta Israel, id est videns Deum, laetabitur plenarie, facie ad faciem videns quem prius per speculum videbat (I Cor. XIII): vel Jacob facta, id est supplantatrix accipiens primogenita Judaici populi, id est haereditatem quae illi promissa fuit. PSALMUS XIV. PSALMUS DAVID. « Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo? aut 131.0210D| quis requiescet in monte sancto tuo? Qui ingreditur sine macula et operatur justitiam. Qui loquitur veritatem in corde suo, qui non egit dolum in lingua sua. Nec fecit proximo suo malum, et opprobrium non accepit adversus proximos suos. Ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus, timentes autem Dominum glorificat. Qui jurat proximo suo et non decipit: qui pecuniam suam non dedit ad usuram, et munera super innocentem non accepit. Qui facit haec non movebitur in aeternum. » ENARRATIO. Psalmus iste, Domine quis habitabit, sic cum superiori continuatur, quasi dicat: Ego dixi quod 131.0211A| tunc dabit Salutare Israel, cum averterit Dominus captivitatem plebis suae: sed nullus sibi in hoc applaudat, quia non omnes computandi sunt in illa plebe. Quicunque autem volunt esse ejus plebis audiant descriptionem militum Christi. Quae sententia ut auctorabilior sit, quaerit Filius a Patre qui illi sint qui hic strenue se habeant in tabernaculo, id est in castris, ubi donativa dabuntur. Domine, cujus auctoritati est concedendum, cum sint plures raram habitationem habentes: quia ad tempus credunt, et in tempore tentationis recedunt (Luc. VIII): quis habitavit, id est assidue manebit in tabernaculo tuo? id est, in hac temporali ecclesia. Militia est vita hominis super terram (Job VII): quae domus est militantium, scilicet in ecclesiasticis institutis: inde 131.0211B| et contubernium dicitur, quasi contubernium societas tabernaculi. Aut quis requiescet post laborem praesentis vitae in monte sancto tuo? id est in excelso habitaculo, in illo palatio coelestis Hierusalem, ubi magna est celsitudo, magna munitio: ubi nullus inimicus includitur, nullus amicus excluditur. Sancto, quia soli sancti in illa civitate habitant, scilicet superni cives. Sequitur competens ordinatio horum militum. In primis ponuntur fortes et loricati, deinde plebeii. Responsio Domini Patris: Qui ingreditur sine macula, id est, qui vivit sine criminali peccato quod animam maculat: non tamen sine naevo, id est, levi. Unde illud, Erit autem agnus sine macula (Exod. XII). Nota, ingreditur vel intus in cognitione, vel hoc tabernaculum ingreditur ut ibi innocenter 131.0211C| vivat. Et quia non sufficit cessare a malo, ideo sequitur: Et operatur justitiam, id est edictum regis sui implere laborat, praetermissis aliis virtutibus. Ideo justitiam ponit, quia mater est omnium aliarum et major: quia caeterae tantum habentem delectant, haec et alios. Potest haec esse propositio sequentium, Qui loquitur veritatem in corde suo, quia parum est veritatem dicere, nisi etiam ita sit in corde. Diabolus veritatem dicebat, Quid nobis et tibi, fili Dei? (Matth. VIII.) et tamen non habitabat in tabernaculo Domini. Et ille qui non egit dolum in lingua sua, id est, qui non est locutus ad deceptionem aliorum. Et ille qui nec fecit proximo suo malum. Augustinus: Omnem hominem proximum accipe, scilicet ejusdem naturae et ejusdem creationis. Malum, id est aliquod damnum in 131.0211D| corpore, vel in anima, vel extraneis rebus. Hoc totum perfectorum est. Nec solum non fecit opprobrium non accepit adversus proximos, id est, non libenter aut temere criminatori vel detractori credidit, vel qui non accusatur quasi noxius a proximis. Ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus qui plus amat creaturam quam Creatorem, aurum, argentum. Vel aliter: Malignus, id est diabolus: in conspectu ejus, id est in intellectu: ad nihilum deductus est, id est pro nihilo habetur: quia factus ex nihilo, postquam perdidit bonitatem naturae, redactus est ad nihil. Et dum nihil est, fortis vir non timet eum. Aliter: Malignus, id est diabolus ad nihilum deductus est, cum in nulla suggestione ei praevaluit in 131.0212A| conspectu, id est providentia animi ejus. Aliter: in conspectu ejus, id est in ejus cognitione: malignus, id est diabolus qui per se posse praevalere videtur, deductus est ad nihilum, id est ad creaturas quae de nihilo creatae sunt: scilicet cognoscit diabolum illos solummodo posse vincere quos a vera et semper incommutabili specie ad creaturam et commutabile desiderium vertit, ut ad pecuniam vel aliquid horum quae hujus mundi sunt, eisque se subjicit: tunc eum quasi super se deducit. Timentes autem Dominum glorificat. Contra illud ad nihilum deductus est in conspectu ejus, id est, illos glorificat qui potius serviunt Creatori quam creaturae. Hinc ad gregarios milites transit. Et ille habitabit in tabernaculo, et post, requiescet in palatio, qui jurat proximo suo 131.0212B| homini et non decipit mentiendo. Augustinus: In humanis contractibus jurare licet, sed ideo prohibetur, ne assiduitas perjurare faciat. Et ille qui pecuniam suam non dedit ad usuram, sed accommodavit gratis exspectans praemium a Deo. Pater qui de imperfectis loquitur. In pecunia alia omnia accipiuntur: haec magis solet ad usuram dari. Et munera super innocentem non accepit, id est, qui corruptus pecunia causam justam non depressit. Unde illud prophetae: Vae vobis qui muneribus justificatis impium, et justitiam justi aufertis ab eo (Isa. V). Qui facit non solum supradicta, sed etiam haec minora, non movebitur, id est non separabitur in aeternum: quia neque in tabernaculo, neque in palatio. Potest etiam legi aliter iste psalmus Dixit insipiens, sub eadem tamen persona 131.0212C| qua prius et eadem intentione, scilicet Augustini hoc ordine, ut prius de gentibus dicatur Dixit insipiens in corde suo, Non est Deus, scilicet in rebus. Corrupti sunt et abominabiles facti sunt, ut supra. In studiis suis, colentes opera manuum suarum, et caetera ut supra, usque: Dominus de me filio suo prospexit, id est prospicere se ostendit etiam super filios hominum. Hic de Judaeis: ut videat, id est cognosci faciat si est in illis intelligens, id est fidelis aut requirens Deum opere: vel de coelo, id est de patriarchis et prophetis. Sed nec in his inventus est intelligens aut requirens Deum, licet secundum carnem essent filii hominum, id est, patriarcharum et prophetarum: et licet legem ac mandata acceperint, secundum litteram 131.0212D| omnia accipientes. Si qui autem inventi sunt requirentes Deum in lege vel in tempore gratiae, illi non jam filii hominum, sed Christiani vocantur. Qui enim dicebant, Nos Moysi discipuli sumus (Joan. IX), illi erant filii hominum, et non intelligebant nec requirebant Deum. Bene requirens: quasi perditum in primo parente. Caetera ut supra, usque. Consilium inopis, id est, Christi: qui cum esset dives factus est pauper propter nos (II Cor. VIII): cujus consilium fuit ut vos redimeret ut humilitatem et patientiam vos doceret: illud confudistis, id est contemptibile duxistis computando inter et contemptibilia: ideo quoniam Dominus spes est, id est, quoniam non eum similem vobis vidistis. SALMUS XV. TITULI INSCRIPTIO IPSI DAVID. 131.0213A| « Conserva me, Domine, quoniam speravi in te: dixi Domino, Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges. Sanctis qui sunt in terra ejus mirificavit omnes voluntates meas in eis. Multiplicatae sunt infirmitates eorum, postea acceleraverunt. Non congregabo conventicula eorum de sanguinibus, nec memor ero nominum eorum per labia mea. Dominus pars haereditatis meae et calicis mei; tu es qui restitues haereditatem meam mihi. Funes ceciderunt mihi in praeclaris: etenim haereditas mea praeclara est mihi. Benedicam Dominum qui tribuit mihi intellectum, insuper et usque ad noctem increpuerunt me renes mei. Providebam 131.0213B| Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris est mihi ne commovear. Propter hoc laetatum est cor meum, et exsultavit lingua mea, insuper et caro mea requiescit in spe. Quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis Sanctum tuum videre corruptionem. Notas mihi fecisti vias vitae, adimplebis me laetitia cum vultu tuo: delectationes in dextera tua usque in finem. » ENARRATIO. Tituli inscriptio, Psalmus ipsi David. Hieronymus: Tres sunt tituli qui inscribuntur: unus super tumulos mortuorum, alter in liminibus civitatis vel domorum, tertius in victoria regis. Hujus tituli inscriptio est de victoria Christi regis Judaeorum, id est regis omnium 131.0213C| confitentium: Jesus Nazarenus Rex Judaeorum. Iste psalmus ideo dicitur esse inscriptio hujus, quia continet scriptam causam illius victoriae. Agit enim de obedientia Christi, propter quam Deus illum exaltavit et dedit illi nomen quod est super omne nomen (Philip. II). Sequitur in titulo, Psalmus ipsi David. Est enim in hoc psalmo vox ipsius capitis. Agit et de mutatione carnalium observationum, et de reprobatione Judaeorum, et susceptione gentium, et de Christi resurrectione et ultima clarificatione: et haec omnia ad instructionem fidelium. VOX CHRISTI IN PASSIONE. Domine Pater, conserva me, sicut usque modo interius servasti animam meam immunem ab omni peccato, et dando patientiam et constantiam, ita 131.0213D| nunc conserva, id est, simul cum anima serva corpus, ne descendat in corruptionem. Vel me caput et corpus simul serva, quia in mea resurrectione est eorum redemptio. Et debes, quoniam in te speravi, non in alio, ut infelix ille primus parens. Qui vult servari, in te speret. Quod in hoc ostendo: Dixi Domino, scilicet in Spiritu sancto, scilicet eo modo quod dicendum fuit: Nemo enim potest dicere, Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto (I Cor. XII); hoc dixi: Deus meus es tu, id est praecipuus: non ego ut illi, quibus dictum est, Eritis sicut dii (Gen. III). Faciant sibi alii alios deos ad confusionem suam: ego nihil aliud nisi te ad gloriam meam. Ideo tibi hoc pretium salvationis meae offero, non aliud: quia 131.0214A| tu Dominus dominantium non indiges aliquo, ut caeteri domini qui bonis servorum indigent. Te enim indiget servus, non tu servo. Et hoc est, Quoniam bonorum meorum non eges, vel incarnatione, morte et resurrectione mea. Hoc autem fructu. Sanctis qui sunt in terra ejus, id est, illis quos ego feci sanctos, quia jam sunt in terra viventium per spem, mirificavit, id est, desiderabiles fecit, omnes voluntates meas, ostendendo suas pravas, meas rectas, suas foedas, meas honestas: ita ut essent in eis, id est, in opere haberent. Quibus etiam innotui, quid profuerit et humanitas meae Divinitatis, et Divinitas humanitatis. Profuit humanitas Divinitatis, quia mortuus est propter delicta nostra: et Divinitas humanitatis quia resurrexerit propter justificationem 131.0214B| nostram (Rom. IV). Hoc mirificavit sanctis, id est, omnibus fidelibus de quacunque gente, qui sunt in terra viventium per fidem et spem. Aliter: Miri fitcavit Dominus Pater omnes voluntates meas in sanctis, qui sunt in terra ejus, quia invocavi eum eo modo quo est invocandus, scilicet quia dixi Domino: Deus meus es tu. In hoc patet quod mirificavit illis voluntates meas, quia multiplicatae sunt infirmitates eorum: quae prius latebant, aut nullae videbantur iniquitates multiplicatae sunt, id est multipliciter apparuerunt. Ut illud: Peccatum revixit: ego autem mortuus sum (Rom. VII), quia prius aliquando vivebam. Et hoc: Cognoverunt per me librum eorum: videntes enim vitam meam rectam, cognoverunt suam pravam. Postea, id est, postquam, 131.0214C| cognoverunt suam infirmitatem, acceleraverunt, scilicet ad medicum. Unde illud: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Dominum nostrum Jesum Christum (Rom. VII). Acceleraverunt dico, sed non eo modo quo prius, scilicet ut diversa sint eorum conventicula, quia unus erit conventus, quia ibi in fide Christi non est servus neque liber, non est masculus neque femina, non est barbarus neque Scytha (Col. III), aut de sanguinibus, multis scilicet hostiis, quia ad unam hostiam, et unum sanguinem meum. Et hoc est quod dicit: Non congregabo conventicula eorum de sanguinibus. Non congregabo, quia convocabo. Non enim solos Judaeos recipiam, quorum synagoga interpretatur 131.0214D| congregatio. Conventicula scilicet Judaeorum, ut domus Jacob, domus Levi, quae parva fuerunt ad comparationem omnium gentium, ut illud, Et venient ad eam omnes gentes (Isai. II; Jer. XVI). De sanguinibus scilicet taurorum, vitulorum, hircorum, qui valebant tantum ad emundationem carnis, quia ad proprium sanguinem meum illos convocabo, qui emundabit eorum conscientiam ab operibus mortuis ad serviendum Deo viventi (Hebr. IX). Nec memor ero nominum eorum. Non ultra erunt inimici, nec servi, nec justi, quia amici, quia liberi, quia justi: per labia mea, id est, praecones meos prophetas, quia ego ipse qui loquebar in illis, adero. Aliter: Quae conventicula et sanguines, scilicet fuerunt, per labia mea, id est, ego illa praecepi. Et si illa servaverunt quae 131.0215A| ego per servos fieri praecepi, multo magis erunt servanda quae ego ipse praecipiam. Non memor ero nominum eorum per labia mea, id est, per pacem et reconciliationem meam. Ipse enim est pax nostra, qui fecit utraque unum, conciliaus quae in coelis et quae in terra sunt (Eph. II; Col. I); labiis enim osculum pacis damus. Aliter: Per labia mea congregabo, non aliena. Ego ipse ostendam eis vcra sacrificia, quia caro mea verus est cibus, et sanguis meus verus est potus (Joan. VI). Nihil enim in me invenient quod non sit sumendum. Dominus pars haereditatis meae. Ac si dicat: Ego eos ideo ad unum convocabo, quia ipsimet se non separabunt. Nam unum tantum petent, non multa, scilicet Dominum. Dominus pars haereditatis meae, id est Ecclesiae meae, quae est mea haereditas, 131.0215B| quia me pascit, me delectat. Omnia in duo divisa sunt, in creaturam et Creatorem. Alii portionem suam in creaturis sibi constituunt, scilicet in his caducis; haereditas autem mea, solum Dominum. Et erit pars calicis mei, scilicet ipsius Ecclesiae, quae est meus calix, quia me recreat: propterea enim in cruce dixi: Sitio (Joan. XIX). Aliter: Calicis mei, per imitationem, ut illud, Calicem Domini biberunt, et amici Dei facti sunt. Ecclesiae per similitudinem dicitur et haereditas et calix. Quae haereditas mea est, et calix meus, non ex me, sed a te, quia tu es qui restitues haereditatem meam mihi, perditam in Adam; non ego Dominicus homo, sed tu Deus. Aliter: Non congregabo conventicula eorum de sanguinibus, quia Dominus erit pars haereditatis meae per me assumptum 131.0215C| hominem, pars erit corporis mei. Et ipse mandat meos, non sanguines victimarum. Unde illud, Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet et ego in eo (Joan. VI). Et erit pars calicis mei, id est ejusdem corporis: quod ideo dicitur calix Christi, quia cum plenitudo divinitatis habitet in illo perfecte (Col. II), corpori ejus ad mensuram datur. Aliter: Tu es qui restitues haereditatem meam. Populus Judaicus fuit mea haereditas. Hanc perdidi, quia vinea mea electa conversa est in amaritudinem (Isai. V; Jer. II), ut me crucifigeret: Facti sunt rami olivae, ut intersereretur oleaster (Rom. XI). Sed tu, Domine, restitues, quia reliquiae salvae fient. Et ne quis sibi frustra applaudat in illa haereditate, determinat qui illi sint, quos velit dicere 131.0215D| suam haereditatem. Funes, id est, mensurae et termini illius haereditatis. Et bene, mensurae, quia novit Dominus qui sunt ejus (II Tim. II), ad similitudinem dictum, quia agri funibus mensurantur. Ceciderunt mihi, id est, gratia tua sorte mihi contigerunt. In praeclaris, id est candidis, non habentibus maculam neque rugam: maculam incredulitatis, rugam haeresis. Vel in praeclaris, in victoria. Illi enim sunt mei, qui caruem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis (Gal. V). Sed quia mundo non ita visi sunt, imo pannosi et contemptibiles, ut illud: Spectaculum facti sumus mundo et angelis et hominibus, omnium peripsema usque adhuc (I Cor. IV); ideo subjungit: Etenim haereditas mea praeclara est 131.0216A| mihi. Et per illam haereditatem benedicam Dominum qui tribuit mihi intellectum cognoscendi illam, scilicet conservandi vel discernendi meos a non meis. Insuper, scilicet benedicam Dominum de hoc, quia usque ad noctem increpuerunt me renes mei. Renes, id est inferior pars mea, caro scilicet, increpavit, id est erudivit. Saepe enim increpatione fit eruditio. Usque ad noctem, id est usque ad tenebras mortis. In his enim omnibus quae in corpore pertuli, obedientiam et humilitatem et patientiam didici. Aliter: Insuper benedicam Dominum, quod renes mei, Judaei scilicet, quorum renibus natus sum, increpuerunt me, id est duriter arguerunt usque ad mortem: quia ibi exemplum humilitatis et patientiae meis praebui. Aliter: Insuper benedicam 131.0216B| Domino, quod renes mei, id est, infirmiores partes, increpuerunt usque ad mortem, et in infirmitate mortuus sum; sed renes mei fuerunt, id est delectationes, id est, non solum benedico te de hoc quod spiritus promptus est, sed quod etiam caro delectata est. Desiderio enim desideravi hoc pascha (Luc. XXII). Illum merito benedico, quia in passione ne deficerem, providebam, id est, porro videbam, Dominum remuneratorem, vel mihi assistentem, in conspectu meo, id est, intus in corde, ubi est verus intuitus, semper, id est, et in passione et in morte. Et merito illum providebam, quoniam a dextris est mihi, id est, in potioribus, vel fautor et propitius mihi et meis; ne commovear, scilicet ab eo simul cum his qui me devorare conantur, quorum pedes moti sunt. Vel 131.0216C| ideo illum benedicam, et non alium: quoniam a dextris est mihi, id est, illum praecipuum habeo. Propter hoc, scilicet quia non commovear, laetatum est cor meum, id est, intus laetabar, etsi foris paterer. Vel propter hoc scilicet, quia tu hoc modo restitues mihi haereditatem meam. Et cum laetitia cordis exsultavit, id est, exsultanter tibi gratias egit lingua mea, ut illud: Pater, gratias ago tibi (Joan. XI). Insuper, id est, non solum anima gaudebit, sed et caro mea requiescet, id est, jacebit in sepulcro. In spe, hac scilicet, quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis me sanctum tuum videre corruptionem, scilicet corporis mei. Jacuit enim caro Christi in sepulcro; sed corruptum non est, quia tertia die resurrexit. Aliter: Insuper, id est, non solum ego caput, sed et 131.0216D| caro mea, id est Ecclesia. Unde Apostolus: Erunt ambo in carne una. Hoc autem dico in Christo et Ecclesia (Eph. V). Requiescet in morte a laboribus hujus vitae. In spe, scilicet resurgendi. Et merito, quoniam non derelinques animam meam in inferno, id est, quod vident praecessisse in capite, non desperant de membris illi adhaerentibus. Notandum quod alibi dicit: Quae utilitas in sanguine meo dum descendo in corruptionem? (Psal. XXIX.) Sed hoc dictum de vulnere lateris et fixura clavorum, non de corruptione corporis Christi in sepulcro. Revera non dabis videre corruptionem: imo notas mihi fecisti, id est, meis per me vias vitae, scilicet humilitatem, patientiam, perseverantiam: ut me imitando, 131.0217A| ad vitam redirent per humilitatem, unde per superbiam ceciderant. Vel, vias vitae, id est mandata. Unde dicitur: Si vis ingredi ad vitam, serva mandata (Matth. XIX). Hoc antea fecisti. Adimplebis autem me laetitia, id est, perfecte implebis; cum vultu tuo, id est, cum ego et omnes mei mecum fruemur gaudio praesentiae tuae. Tunc adimplebis, qui modo implesti gaudio meae resurrectionis. Hoc modo adimplebis: Delectationes, non una, sed multae: tu enim eris omnia in omnibus (I Cor. XV). In dextera tua, id est, in illis qui erunt ad dexteram tuam, id est, in digniori parte, vel in favore tuo; usque, id est semper, in finem, scilicet tendens illarum delectationum, et nunquam perveniens. PSALMUS XVI. ORATIO DAVID. 131.0217B| « Exaudi, Domine, justitiam meam; intende deprecationem meam. Auribus percipe orationem meam, non in labiis dolosis. De vultu tuo judicium meum prodeat, oculi tui videant aequitatem. Probasti cor meum et visitasti nocte, igne me examinasti: et non est inventa in me iniquitas. Ut non loquatur os meum opera hominum, propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras. Perfice gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea. Ego clamavi, quoniam exaudisti me, Deus: inclina aurem tuam mihi, et exaudi verba mea. Mirifica misericordias tuas, qui salvos facis sperantes in te. A resistentibus dexterae tuae custodi me, ut pupillam oculi. Sub umbra alarum 131.0217C| tuarum protege me a facie impiorum qui me afflixerunt. Inimici mei animam meam circumdederunt, adipem suum concluserunt, os eorum locutum est superbiam. Projicientes me nunc circumdederunt me: oculos suos statuerunt declinare in terram. Susceperunt me sicut leo paratus ad praedam, et sicut catulus leonis habitans in abditis. Exsurge, Domine, praeveni eum, et supplanta eum: eripe animam meam ab impio, frameam meam ab inimicis manus tuae. Domine, a paucis de terra divide eos in vita eorum, et de absconditis tuis adimpletus est venter eorum. Saturati sunt filiis, et diviserunt reliquias suas parvulis suis. Ego autem in justitia apparebo conspectui tuo; satiabor cum apparuerit gloria tua. » ENARRATIO. Oratio ipsi David. Iste psalmus est oratio attribuenda David, id est Christo, non corpori, sed ipsi, cum sit utrumque oratio. Orationem et deprecationem Hieronymus in hoc loco hanc differentiam dicit habere. Oratio ut pro adeptione vel perseverantia bonorum; deprecatio, ut non veniant, vel ut auferantur mala. Orat ergo Christus in hoc psalmo, ut judicium illud suum quod fuit ad salutem hominum reveletur mundo, ut credentes salvi fiant. Orat etiam, ut fideles sui protegantur ab impiis ne devocentur. Exaudi, Domine, justitiam meam, quae adversatur justitiae Adae. Ac si dicat: Quia tua voluntas auctorem 131.0218A| salutis hominum per passionem consummari, justum est ut tibi obediam: et quia obediens sum, justitia mea pro me et pro meis orat apud te. Intende, id est, irremisse considera depracationem meam, id est, orationem pro peccatis hominum. Inde totus hic psalmus inscribitur oratio, quia est vel in prece, vel in deprecatione; quod utrumque oratio est. Et non solum orat justitia mea, sed etiam orationem meam auribus percipe, id est, clementer audi, quae est in labiis non dolosis, id est, quae digna est tuis auribus, quia est cordi consona. Non enim omnis qui dicit, Domine, Domine, dignus est exauditione (Matth. VII). Hoc oro, in hoc exaudi: De vultu tuo judicium meum prodeat. Judicium, illud quo judicatus sum pati pro salute mundi, meum, id est mihi utile et 131.0218B| meis, prodeat, id est, manifestetur processisse de tuo vultu, id est de tua voluntate, non Judaeorum dispositione. Hoc modo manifestum fiat. Oculi tui, id est, praedicatores quos oculos Ecclesiae facis, videant, id est intelligant, aequitates, id est aequalitates, in mea clarificatione et eorum damnatione. Aliter: Judicium meum, quo ego me obtuli hostiam pro peccatis hominum, prodeat, id est appareat, processisse de tua dispositione, non de mea temeritate. Oculi tui, qui falli non possunt, videant et cognoscere faciant aequitatem, scilicet meam: quia aequum fuit ut a te missus, tuo imperio obedirem. Aliter: omne judicium, id est omnis discretio mea, prodeat, id est exeat, de vultu tuo, id est, de circumspectione tua. Et non solum ego, sed oculi mei, id est, praedicatores per quos ego meis 131.0218C| provideo: vel oculi tui eodem modo videant aequitatem, id est, intelligant justum esse, ut opere impleant quod verbo docent. Et hoc faciunt meo exemplo. Tu enim probasti cor meum, et probum et constans fecisti: et visitasti, quasi infirmum ut confirmares, nocte, id est, tribulatione: quae nox dicitur a simili, quia turbat. Igne, id est, valida tribulatione, quae ignis dicitur quia urit, me examinasti, id est, peccata hominum in me confudisti. Et non est inventa in me iniquitas, quia in nullo horum recessi a mandatis tuis. Ita fac ut nec in illis inveniatur iniquitas, scilicet fac ut os meum, id est doctores mei, non loquatur opera hominum, id est, hujus saeculi vanitates quas homines amant, sed potius tua opera et tuas victorias, et hoc faciant me imitando, quia ego propter verba labiorum 131.0218D| tuorum, quia tu mandasti mandata tua custodiri nimis (Psal. CXVIII), custodivi vias duras. Aliter: Revera oculi tui videbunt aequitates, quia probasti cor meum, et visitasti nocte, ut supra. Igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas. In his omnibus obedientiam meam et humilitatem cognoscent et imitabuntur. Adeo in illa examinatione aequitatem servavi, ut in tribulatione maxima etiam os meum non loquatur stultum quid contra te loquens, sicut de Job dicitur: In omnibus his non peccavit Job labiis suis neque stultum quid contra Deum locutus est (Job I, II). Et Christus sicut ovis ad occisionem ductus est et non aperuit os suum (Isa. LIII). Opera hominum, scilicet pessima, fuerunt in me: quia morte turpissima condemnaverunt. 131.0219A| Quod dicit simpliciter opera hominum, excellentiam ostendit. Et tamen propter verba labiorum quorum, id est, ut implerem quod de me prophetae praedixerunt, qui fuerunt labia mea, ego custodivi vias duras. In Hebraeo, vias latronum, hoc est vias omnis carnis dicit David de morte. Via latronum, mors crucis quae latronibus et sacrilegis deputata erat. Custodivit vias latronum Dominus, quando inter duos latrones crucifixus (Luc. XXIII), etsi esset mors suis factis indigna, tamen patienter pertulit. Aliter: Ut non loquatur os meum opera hominum, ita non est inventa in me iniquitas, ut aliud non prodeat ex ore meo nisi laus tua. Si enim ad laudem meam hoc dicerem, opera hominum dicerem, non tua. Aliter: Tanta est tribulatio, ut non loquatur os meum opera hominum, 131.0219B| id est, quod non sit opus ut ego loquar, quia opera hominum foeda in me, et nimis crudelia per se satis loquuntur. Propter verba labiorum tuorum, id est, quia tu jussisti, ego custodivi vias duras, id est, multa tormenta. Aliter: Propter verba labiorum tuorum, id est, propter pacem et reconciliationem, quam promisisti mundo per me; quia labiis osculum pacis damus. Ego custodivi vias duras, id est, mandata tua difficilia non mihi, sed incipientibus. Hieronymus? Quomodo duras, cum dicatur: Jugum meum suave est, et onus meum leve (Matth. XI)? Sed leve volentibus, grave nolentibus. Aliter: Propter verba, id est, minas futurae damnationis, labiorum uorum, id est praeconum, apostolorum et prophetarum; ut illud: Genimina viperarum, quis vos liberabit a ventura ira? (Luc. III). Ego custodivi 131.0219C| vias duras, id est, magna tormenta in meis, ut illa futura tormenta evaderem. Et quia custodivi vias duras non est inventa in me iniquitas. Sed tu, Domine, perfice quod in me incepisti et in membris meis. Perfice gressus meos. id est, omnes affectus et voluntates meorum praedicatorum, in semitis tuis, id est, in arctis mandatis. Ita perfice, ut non moveantur ab eis vestigia mea, id est, exempla humilitatis et patientiae meae. Perfice in mebris, quia in me jam perfecisti, quoniam exaudisti me, Deus. Ideo exaudisti, quia ego clamavi, id est, fidem tuam aperte nuntiavi; vel clamavi, eo modo quo ad te clamandum fuit, id est, irremisse egi, vel libera et valida intentione ad te preces direxi. Ideo inclina nunc aurem tuam mihi oranti pro illis 131.0219D| etiam qui futuri sunt mei. Inclina aurem, ut medicus aegrotis qui non valent per se surgere quia in lecto peccatorum jacent, quorum infirmitatem in me suscepi. Hoc modo exaudi vocem meam. Misericordias tuas per me mundo exhibitas mirifica, id est desiderabiles illis fac vel mirabiles ostende, ne vile scant, declarando eas per doctores tuos. Ad hoc mirifica, ut sperent in te, et sperando salventur; qui salvos facis sperantes in te. Et quia salvos facis sperantes in te, a resistentibus dexterae tuae, id est, mihi capiti et meis, custodi me ut pupillam oculi, a simili. Aliter: pupilla est illa pars per quam oculus videt et discernit, sic et Christus est pupilla Ecclesiae suae, quia ille solus discernit suos a non suis. Dicit 131.0220A| ergo: fac ut praedicatores tui qui sunt oculus Ecclesiae, humilitatem meam imitentur, sine qua intelligere et videre non valent quae videnda sunt, sicut non valet oculus videre sine pupilla. Taliter custodi: Sub umbra alarum tuarum protege me. Superveniat obumbratio Spiritus sancti per geminas alas, id est, dilectionem Dei et proximi, et protegat ab omnium incentivorum nocivo aestu. Unde illud: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi (Luc. I). Aliter: Protege me intelligentia duorum Testamentorum in corpore meo, sicut gallina pullos suos protegit sub alis, ne rapiat eos milvus, id est diabolus. A facie impiorum qui me afflixerunt, id est ab imagine Judaeorum et haereticorum, ne devocer in corpore meo ab imagine 131.0220B| et similitudine tua, et conforment illi. Et opus est ut protegas. Inimici mei animam meam concluserunt. Judaei Christum, et impii haeretici et alii Ecclesiam, non ad imitandum, sed ad perdendum. Animam meam circumdederunt circumventionibus multis, minis et blanditiis; quidquid enim in corpore fecerunt, in animam machinati sunt, ut illam a te devocarent. Et inimicus diabolus non intelligit quid homo cogitet, nisi per exteriores motus: et in quo unumquemque delectari videt, ut intus capiat, diversas suggestiones infert. Adipem suum concluserunt, id est obligaverunt et involverunt se malitia et laetitia temporali, ut non manducarent me panem vivum, qui in similitudinem mannae de coelo descendi. Per adipem malitia designatur quem in veteri lege manducare 131.0220C| prohibentur, quia cor eorum malitia incrassatum erat (Matth. XIII): propterea in cantico Deuteronomii dicitur: Recalcitravit dilectus, incrassatus, impinguatus, dilatatus de malitia (Deut. XXXII). Recalcitravit, quia mandata observare noluit. Dilectus fuit, quia manna de coelo illi pluit. Et quia adipati erant temporali laetitia, os eorum locutum est superbiam. Nolumus hunc regnare super nos (Luc. XIX). Projicientes me prius in meis, vel respuentes doctrinam meam prius, vel projicientes extra civitatem quasi pollutum, et quasi ex mea morte pollueretur civitas, vel nunc scilicet cum praemissi sunt, nunc circumdederunt, id est, nunc tandem consummaverunt iniquitatem suam, spuentes in me, et colaphis caedentes, et tandem turpi morte condemnantes. Et 131.0220D| non mirum si haec in auctorem vitae fecerunt, quia oculos suos, id est, mentem qua divinitatem quae in me operabatur videre debuerunt, statuerunt, id est, firmiter proposuerunt declinare, id est, deorsum inclinare in terram, id est, corpus meum, id est, tantum me hominem credere voluerunt, et non Deum: vel amorem cordis in terrena, ut magis diligerent mundum quam Deum. Vel cum omni intentione circumdederunt ut perderent: quod in hoc ostendebatur, quia oculos in terra figebant. Susceperunt me, vel Judaei a discipulo, vel Pilatus et ejus ministri a Judaeis, sicut leo paratus ad praedam, principes illi ferocissimi qui me crucifixerunt: et sicut catulus leonum Judaica plebs vel ejus proles, habitans in abditis, 131.0221A| id est quasi in occultis consentiendo. Minores enim etsi aperte eum non damnaverunt, tamen peccaverunt occulte, quia in morte ejus consenserunt. Non enim soli qui mala agunt rei sunt, sed et qui consentiunt (Rom. I). Exsurge, Domine, fer opem, qui in humilitate mea visus es jacere. Praeveni eum, scilicet diabolum, cujus instinctu haec faciunt. Veniat ad me, et in me non habeat quidquam (Joan. XIV). Vel in laqueo mortis quem mihi paravit capiatur ipse. O mors, ero mors tua (Ose. XIII). Et supplanta eum, ut in morte mea per quam credidit se exaltari, humilietur. Vel ipse insidiatur calcaneo meo, sed tu caput ejus contere (Gen. III). Hoc modo exsurge: Eripe animam meam ab impio, ut eam apud inferos non detineat: vel animam meorum, qui indigni captivi 131.0221B| detinentur apud inferos: Frameam tuam, id est, me gladium tuum, per quem jugulandus est inimicus, ab inimicis manus tuae. Aliter: Praeveni eum, Judaicum populum: excaecetur intus malitia sua, ut factum eorum vindicta praeveniat. Et post cum crediderit exaltari in me, supplanta eum, id est, dejice. Credidit enim per meam mortem obtinere locum et gentem (Joan. XI), sed per eam utrumque amittat: ille supplantator, cui aliquid sub planta ponitur ut exaltetur, et post subtrahitur ut gravius cadat. Supposita est eis infirmitas carnis meae, et elati sunt: subducta est postea cum resurrexi, et cediderunt. Hoc modo supplanta: Domine, a paucis de terra divide eos. Etsi in terra morientium simul crescat zizania et triticum usque ad messem (Matth. XIII), tamen divides 131.0221C| eos quandoque a paucis, id est ab electis de terra viventium. In vita eorum, scilicet paucorum, ubi divites cum paucis resurgent ad vitam, multi opprobrium: quia venter eorum, id est memoria, adimpletus est de absconditis tuis, id est iniquitatibus quas tu ignoras, vel ignorantia et oblivione tui. Aliter secundum historiam: In vita eorum, scilicet ista quam solam amant, divide eos de terra sua. Quod factum est tempore Titi et Vespasiani, quando capti sunt et venundati, et in captivitatem dispersi. Quia de absconditis tuis adimpletus est venter eorum, ut supra. Quasi dicat: Ad quid haec Judaeorum dejectio? Caecitas ex parte contigit in Israel, ut plenitudo gentium intraret, et sic, scilicet exemplo correctus, omnis Israel salvus fieret (Rom. XI). Saturati sunt, 131.0221D| id est, pleni gaudio meae passionis et mortis et non sibi solum, sed etiam filiis suis sunt saturati, adeo ut et filiis partem praebeant: Sanguis ejus super nos et super filios nostros (Matth. XXVII). Et dimiserunt reliquias suas, id est, superabundantiam damnationis suae parvulis suis, id est posteris, ut judicetur sanguis Christi in tertiam et quintam generationem. Aliter: Saturati sunt, id est, satisfecerunt voluntati suae pravae, non suae utilitati, sed filiis, qui eorum cognoscentes damnationem, et Dei in morte clarificationem, conversi sunt ad fidem, et reliquias suas, id est, spirituales intelligentias, quasi illi supervacuas duxerunt: dimiserunt parvulis suis, id est, humilibus de progenie eorum, apostolis et reliquiis 131.0222A| illis qui in fine salvabuntur. Aliter: Saturati sunt, morte Domini: quia sicut Jonas fuit in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus, ita et in corde terrae, id est, in terrenorum Judaeorum, fuit mors Christi (Matth. XII; Joan. II): quia in quinta feria toto die et sequenti nocte inde cogitaverunt, in sexta crucifixerunt, in septima depositus est de cruce, et sepultus jacuit in terra, usque dum post tres dies, id est, prima Sabbati mane resurgeret. Et reliquias suas, id est, resurrectionem, dimiserunt parvulis suis, qui in ejus resurrectione simul surrexerunt a morte infidelitatis. Et secundum mortalitatem potest hoc modo legi: Domine, a paucis divide eos, antequam de terra tua omnino dividantur, separentur etiam hic in vita eorum, etsi non in carne, tamen affectione, 131.0222B| a paucis, id est ab electis. Non sint hic cum eis in resurrectione prima, ut postea non habeant societatem cum eis in resurrectione secunda. Ego autem in justitia apparebo conspectui tuo. Quasi dicat ille: Me projecerunt extra civitatem, et societate eorum indignum judicaverunt: sed a te non sum rejectus, quia apparebo conspectui tuo in gloria ascensionis. In justitia, quia justum est ut justus justificetur. Illi hic satiati sunt porcina, id est malitia: ego autem ibi satiabor, qui modo quasi pransus sum, in clarificatione mea: satiabor, id est, plenum gaudium habebo, cum apparuerit gloria tua, id est, cum praesentabo tibi Ecclesiam tuam, cum tradidero regnum tibi Deo Patri, in quo tua apparebit gloria: vel cum gloria illa manifestabitur in re, quae nunc latebat in 131.0222C| spe: quia videbunt te sicuti es, qui nunc per speculum vident (I Cor. XV). PSALMUS XVII. IN FINEM PUERO DOMINI DAVID, QUI LOCUTUS EST DOMINO VERBA CANTICI HUJUS, IN DIE QUA ERIPUIT EUM DOMINUS DE MANU OMNIUM INIMICORUM EJUS, ET DE MANU SAUL, ET DIXIT: « Diligam te, Domine, fortitudo mea. Dominus firmamentum meum et refugium meum, et liberator meus. Deus meus adjutor meus, et sperabo in eum. Protector meus et cornu salutis meae, et susceptor meus. Laudans invocabo Dominum, et ab inimicis meis salvus ero. Circumdederunt me dolores mortis, et torrentes iniquitatis conturbaverunt me. Dolores inferni circumdederunt me, 131.0222D| praeoccupaverunt me laquei mortis. In tribulatione mea invocavi Dominum, et ad Deum meum clamavi. Et exaudivit de templo sancto suo vocem meam, et clamor meus in conspectu ejus introivit in aures ejus. Commota est et contremuit terra, et fundamenta montium conturbata sunt et commota sunt, quoniam iratus est eis. Ascendit fumus in ira ejus, et ignis a facie ejus exarsit; carbones succensi sunt ab eo. Inclinavit coelos et descendit, et caligo sub pedibus ejus. Et ascendit super cherubin et volavit super pennas ventorum. Et posuit tenebras latibulum suum, in circuitu ejus tabernaculum ejus, tenebrosa aqua in nubibus aeris. Prae fulgore in conspectu ejus nubes transierunt, 131.0223A| grando et carbones ignis. Et intonuit de coelo Dominus, et Altissimus dedit vocem suam; grando et carbones ignis. Et misit sagittas suas, et dissipavit eos: fulgura multiplicavit, et conturbavit eos. Et apparuerunt fontes aquarum, et revelata sunt fundamenta orbis terrarum. Ab increpatione tua, Domine, ab inspiratione spiritus irae tuae. Misit de summo et accepit me, et assumpsit me de aquis multis. Eripuit me de inimicis meis fortissimis, et ab his qui oderunt me, quoniam confortati sunt super me. Praevenerunt me in die afflictionis meae, et factus est Dominus protector meus. Et eduxit me in latitudinem, salvum me fecit quoniam voluit. Et retribuet mihi Dominus secundum justitiam meam, et secundum puritatem 131.0223B| manuum mearum retribuet mihi. Quia custodivi vias Domini, nec impie gessi a Deo meo. Quoniam omnia judicia ejus in conspectu meo, et justitias ejus non repuli a me. Et ero immaculatus cum eo, et observabo me ab iniquitate mea. Et retribuet mihi Dominus secundum justitiam meam, et secundum puritatem manuum mearum in conspectu oculorum ejus. Cum sancto sanctus eris, et cum viro innocente innocens eris. Et cum electo electus eris, et cum perverso perverteris. Quoniam tu populum humilem salvum facies, et oculos superborum humiliabis. Quoniam tu illuminas lucernam meam, Domine Deus meus, illumina tenebras meas. Quoniam in te eripiar a tentatione, et in Deo meo transgrediar murum. Deus meus, impolluta 131.0223C| via ejus, eloquia Domini igne examinata: protector est omnium sperantium in se. Quoniam quis Deus praeter Dominum? aut quis Deus praeter Deum nostrum? Deus qui praecinxit me virtute, et posuit immaculatam viam meam. Qui perfecit pedes meos tanquam cervorum, et super excelsa statuens me. Qui docet manus meas ad praelium, et posuisti ut arcum aereum brachia mea. Et dedisti mihi protectionem salutis tuae, et dextera tua suscepit me. Et disciplina tua correxit me in finem, et disciplina tua ipsa me docebit. Dilatasti gressus meos subtus me, et non sunt infirmata vestigia mea. Persequar inimicos meos et comprehendam illos, et non convertar donec deficiant. Confringam illos, nec poterunt stare: cadent subtus pedes 131.0223D| meos. Et praecinxisti me virtute ad bellum, supplantasti insurgentes in me subtus me. Et inimicos meos dedisti mihi dorsum, et odientes me disperdidisti. Clamaverunt, nec erat qui salvos faceret: ad Dominum, nec exaudivit eos. Et comminuam eos ut pulverem ante faciem venti, ut lutum platearum delebo eos. Eripies me de contradictionibus populi, constitues me in caput gentium. Populus quem non cognovi servivit mihi, in auditu auris obedivit mihi. Filii alieni mentiti sunt mihi, filii alieni inveterati sunt, et claudicaverunt a semitis suis. Vivit Dominus, et benedictus Deus meus, et exaltetur Deus, salutis meae. Deus, qui das vindictas mihi, et subdis populos sub me, liberator 131.0224A| meus de inimicis meis iracundis. Et ab insurgentibus in me exaltabis me, a viro iniquo eripies me. Propterea confitebor tibi in nationibus, Domine, et nomini tuo psalmum dicam. Magnificans salutes regis ejus, et faciens misericordiam Christo suo David, et semini ejus usque in saeculum. » ENARRATIO. In finem puero David, qui locutus est ad Dominum verba cantici hujus, in die qua eripuit eum Dominus de manu omnium inimicorum suorum et de manu Saul. Diligam te, Domine. Secundum historiam hunc psalmum cantavit David, quando, mortuo Saul et aliis inimicis suis, liberatus est ab eorum persecutionibus: sed non pro se tantum has laudes 131.0224B| Deo cantavit, sed pro redemptione illa vera et perfecta, quam vidit futuram in Christo vero David et ejus membris. Agit enim hic psalmus de victoria passionis Christi, et de gloria ejus resurrectionis, et de institutione et conformatione corporis sui, et quomodo vel per quos acta haec sint. Titulus sic construitur et exponitur: Verba cantici hujus, id est exsultativae laudis, referenda sunt in finem, id est in Christum, scilicet attribuenda David puero Domini. Abjecto Saul, dictum est a Domino: Elegi virum secundum cor meum (Psal. LXXXVIII). Unde merito ille David, puer, id est electus Domini, est dictus. Et Christus qui has laudes Deo Patri cantat, puer Domini dictus est; ut illud: Hic est filius meus dilectus (Matth. III): et, Puer natus est 131.0224C| nobis (Isa. IX), et vere puer, quia purus et sine macula. Quae scilicet verba locutus est ad Dominum, id est in consideratione illius diei qua eripuit eum Dominus de manu omnium inimicorum suorum: quod factum est in ipso capite, quod resurrexit et in coelum ascendit. Et de manu Saul, id est mortis. Secundum nominis interpretationem, per Saul mors intelligitur. Interpretatur enim appetitus, quia filii Israel contra voluntatem Dei appetiverunt eum sibi in regem. Et de morte dictum est: Deus non fecit mortem (Sap. I), impii autem accersierunt eam sibi manibus et pedibus. Haec ereptio perfecta non erit, nisi cum novissima destruetur mors, cum Christus tradet regnum Deo et Patri (I Cor. XIII): tunc tandem Christus totus, id est in capite et membris ereptus 131.0224D| erit de manu omnium inimicorum suorum, et de manu Saul. VOX CHRISTI. Diligam te, Domine. Quia video quod tandem me eripies de manu omnium inimicorum et Saul, diligam te: non dico dilexi, tantum vel diligo, quia charitas nunquam excidet fides et spes evacuabitur, cum venerit illa ereptio, cum evacuabitur quod ex parte est, sed dilectio crescet. Et merito, quia tu firmas me in illa dilectione, tu es fortitudo mea. Per te ego considerate pericula suscipio, et labores meos perpetior. Ut suos etiam cohortetur ad laudem Dei, convertit se ad eos, dicens: Dominus firmamentum meum: quia in primo parente per superbiam infirmatus 131.0225A| sum, per ejus gratiam non sum confirmatus. Et refugium meum, ad quem intus secure confugitur, cum quis foris resistere nequit. Et liberator meus: tandem liberat non solum ab inimicis, sed etiam a mortalitate. Prae nimio gaudio multiplicat laudes: Deus meus per naturam, adjutor meus per gratiam, ne deficiam sub onere. Et ideo sperabo in eum: non ero similis illi qui in se speravit, et cecidit. Hoc modo factus est adjutor per gratiam. Protector meus, et non qualiscunque, sed cornu salutis meae, id est qui de carnali et fragili facit me spiritualem et fortem, et quasi naturam meam me excedere facit; ut illud: In carne enim ambulantes, non secundum carnem militamus (II Cor. X); sicut cornu cum sit de carne, in duritiam tamen versum excedit 131.0225B| carnem, et in aliam transit naturam. Aliter: Cum diversa animalia diversis armis se protegant, lupus dente, equus pede, tu mihi es cornu, quia das firmam rationem qua valeam ventilare inimicos et praecipue haereticos. Aliter: Non erigo cornu superbiae contra te, sed tu es cornu, id est firma celsitudo salutis meae, erigens spem meam ad te. Et non solum protector et cornu, sed, quod est majus, factus es susceptor meus, id est infirmitatis meae. Hoc pro corpore. Vel, susceptor meus, id est causae meae. Hoc modo suscepit me. Misit Deus Pater Filium suum sibi coaeternum, de summo, id est de sinu Patris. Misit, id est in humilitate apparere fecit, qui invisibilis erat in suis. Et accepit me, scilicet formam servi, non angeli, non alicujus dignioris rei. Nusquam enim 131.0225C| angelos apprehendit: et assumpsit me, id est, corpus meum, quod est Ecclesia: de aquis multis, id est de multis populis, quia non solum congregavit eam de Judaea, sed de cunctis terris. Aquae dicuntur populi (Apoc. XVII) ad hanc similitudinem, quia per decessionem et successionem, in decursu semper sunt ut aquae. Vel, de aquis multis, id est de fluxu carnalium delectationum, vel de multis baptismatibus. Quia cum unum sit baptisma, et omnia vitia ibi demerguntur praeterita, sicut Aegyptii demersi sunt in mari Rubro (Exod. XIV), ut nec unus superesset. Significat enim mare Rubrum baptismum, qui sanguine Christi sanctificatus et ruber factus est ad demergenda vitia potens: tamen dividitur secundum baptizatorum sequentia merita. Alii enim sic baptizantur, ut in 131.0225D| illa puritate maneant, ut ita toti mundi sint, et non indigeant nisi ut pedes lavent a pulvere (Joan. XIII), id est, cogitationes ab illicitis. Alii quaedam addunt crimina, sed venialia. Aliis autem nihil prodest, quia redeunt penitus ad vetustatem prave vivendo, sicut legitur de illo mari: Qui divisit mare Rubrum in divisiones (Psal. CXXXV). Quot enim tribus fuerunt Israeliticae, totidem in partes est divisum. Et quia me caput accepit et assumpsit in membris, laudans invocabo Dominum. Non solum vocabo Dominum, sed invocabo, id est, in me vocabo, ut ipse sit et quod rogo, et a quo rogo. Et hoc faciam laudans, id est, laudabiliter vivens. Talibus enim hostis promeretur Deus. Et hoc modo 131.0226A| ab inimicis meis salvus ero; ab his scilicet: Circumdederunt me dolores mortis, id est, illi in quibus erant dolores, illi qui ad mortem ducunt, scilicet passiones invidiae. Invidebant enim me vivere. Et torrentes iniquitatis, id est, subiti impetus iniquorum et cito transeuntes, sicut aqua subito mota pluviali augmento et cito decrescens; conturbaverunt me, id est, parvo tempore me morte contristaverunt: post triduum enim resurrexi. Conturbatio enim subitus motus est et cito transiens. Ac si dicat: Sola invidia eorum fuit causa meae mortis, sed nihil illis profuit: quia ille eorum impetus subito crevit, et subito cessavit, sicut aqua mota a pluvia. Mortuus enim jacui in sepulcro, sed non nisi per tres dies. Dolores inferi, id est, dolentes de amissione terrenarum 131.0226B| rerum. Sicut sunt superni dolores, illi scilicet qui sunt de amissione coelestium: ita et inferi, de amissione terrenarum rerum ducentes ad inferos. Iniquitates et dolores, emphatice dictum. Audiebant enim amatores hujus saeculi: Perit mundus et concupiscentia ejus (I Joan. II). Neminem calumniaveritis, Nemini injuriam faciatis. Praeoccupaverunt me, quasi ignorantem quantum ad eorum opinionem, laquei mortis, id est, causae innexae causis ad mortem meam tendentes. Vel insidiae eorum paraverunt mihi mortem quasi nescienti. Ab inimicis meis salvus ero. Et opus est salvatione, quia dolores mortis, id est, passibilitates illae quas habeo ex mortalitate mea, circumdederunt me, id est, carnem meam. Et ideo torrentes iniquitatis, ut supra, conturbaverunt: propterea 131.0226C| voluerunt me conturbare. Dolores inferi, id est dolores inferioris mei, id est carnis meae, quae est inferior pars mea; circumdederunt me, id est, fortius me amplexati sunt: et non mirum, quia praeoccupaverunt me in primo parente, scilicet in massa, laquei mortis, id est, causae mortalitatis. Ex massa enim contraxi etsi non culpam, tamen poenam. Ego autem feci quod meum fuit: confugi ad preces. Vel invocavi, id est, in me vocavi Dominum remuneratorem: in tribulatione mea, non illorum, quia illis non profuit. Invocavi Dominum, id est, intus vocavi in corde, ubi libera est vox et exauditio prompta. Quem Dominum? Et ad Deum meum clamavi, id est, irremisse egi. Vel invocavi pro me, clamavi pro meis. Et exaudivit de templo sancto suo: quia eum invocavi, 131.0226D| non alium: vocem meam, factam pro me, non ad humanum favorem: et clamor meus factus pro meis: in conspectu ejus, id est, in corde factus, vel irremissa operatione, ubi praesto est semper conspectu ejus, introivit in aures ejus, id est, exaudiri meruit. Quam exauditionem effectus ostendit. Data vel accepta veteri lege per servum, commota est terra. Resurgente Domino, per quem lex adimplenda erat et invocanda, commota est materialiter, et corda terrenorum similiter de infidelitate ad fidem, quod significabat terraemotus. Et non solum terra, sed etiam Judaea contremuit, id est, simul cum Judaea tremuit tota terra, scilicet gentilitatis terra, id est, terreni omnes timuerunt. Quare timuerint post subjungit: 131.0227A| Et non solum minores, sed etiam fundamenta montium, id est, principes majores, ut Gamaliel legis doctor, et Joseph ab Arimathia, in quibus minores principes confidebant: conturbata sunt de peccatis, et commota de infidelitate ad fidem: vel, fundamenta montium, id est, spes terrenarum rerum, in quibus montes, id est superbi, confidebant, conturbata sunt: quia non confidebant in eis homines ut prius, postquam audierunt: Omnis caro fenum (I Petr. I); et: Praeterit mundus et concupiscentia ejus (I Joan. II). Unde illud: Et ascendet Dominus nubem levem et ingredietur Aegyptum, et confringentur idola Aegypti (Isa. XIX). Et Apostolus ad Timotheum: Praecipe divitibus hujus saeculi non confidere in incerto divitiarum (I Tim. VI). Aliter: Fundamenta montium, 131.0227B| id est idola, in quibus montes, id est daemones, colebantur: Vel, montium, id est, in quibus montes, id est, superbi hujus saeculi confidebant, conturbata sunt, id est, confusa vel dissipata: et commota de cordibus hominum, vel de honore illo priori. Sive hoc modo, sive illo accipiantur, conturbata sunt et commota: ideo quoniam iratus est eis, scilicet Dominus, id est, iram suam et futuram damnationem illis innotuit. Unde illud: Genimina viperarum, quis vos liberabit a ventura ira? Facite ergo fructus dignos poenitentiae (Luc. III). Hoc modo commota sunt. Ascendit fumus, postquam cognoverunt peccata sua, id est, lacrymosa deprecatio; in ira ejus, id est, in cognitione irae ejus. Fumus fit ex duabus rebus, ex igne et aqua. Per ignem compunctio, per aquam lacrymae, 131.0227C| per fumum, ut dignum est, deprecatio; ut illud: Et ascendit fumus aromatum (Apoc. VIII). Et post: Quae sunt orationes sanctorum (Apoc. V). Et post fumum ignis exarsit, id est charitas, a facie ejus, id est a cognitione. Cognitio enim Dei eos ad amorem suum accendit. Carbones succensi sunt ab eo, id est, illi quibus exstinctus erat amor Dei in primo parente, modo succensi sunt, illuminati per gratiam Dei accepta luce veritatis. Unde illud: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino (Rom. III). Si ad incarnationem Christi referimus quod dictum est: Misit de summo et accepit me; sic istud legimus: Inclinavit coelos, quasi quaeratur, quomodo carbones succensi sint? Inclinavit coelos, id est, humiliavit justos virtutibus sublimatos, ut 131.0227D| descenderent ad omnia toleranda. Et quia Dominus in eis est, et ipse cum eis descendit. Et tamen caligo, id est, caliginosi fuerunt, sub pedibus ejus: quia quamvis calcarent eos secundum exterius, tamen conculcabantur ab eis quantum ad interius. Aliter: Inclinavit apostolos faciendo eos condescendere nostrae capacitati. Et hoc modo caligo, id est caliginosi, sub pedibus ejus, id est sub affectionibus, facti boni. Vel, caligo, id est, diabolus conculcatus est. Et ascendit super Cherubim, quanquam descendit; quia ipsa quae putabatur descensio, potius fuit ascensio. Si autem ordine legimus superiora, dicendo: Protector meus et cornu salutis meae, et susceptor meus: et quia susceptor meus, laudans invocabo Dominum, 131.0228A| et caetera usque huc, Inclinavit coelos: referemus hoc ad incarnationem Christi, et ostendimus quo ordine superiora sint facta. Inclinavit Deus Pater coelos, id est, summa imis conjunxit, coelestia terrenis, divinitatem mortalitati. Et descendit, id est, se hoc modo minoravit, formam servi accipiens (Phil. II). Et caligo, id est obscuritas, Scripturarum quae fuit in prophetis, sub pedibus ejus, id est apostolis. Ut illud: Tunc aperuit illis sensum ut intelligerent Scripturas (Luc. XXIV). Vel, caligo, id est, illi qui prius caligine peccatorum obvoluti erant, cognoscentes eum, fuerunt sub pedibus ejus, id est affectionibus, id est, venerati sunt eum. Vel sub pedibus ejus fuit caligo, quia mundus eum non cognovit (Joan. I). Aliter: et caligo, id est, obscuritas et lux incomprehensibilis 131.0228B| sub pedibus ejus, id est, in carne latuit, scilicet divinitas Verbi; qualitercunque hoc dicatur quod sequitur, scilicet: Et ascendit super Cherubim, sic continuatur: Ego dixi, Inclinavit coelos et descendit: et tamen licet in humanitate descendit, per Divinitatem ascendit super Cherubim, id est, altus et incomprehensibilis; et lux inaccessibilis fuit illis qui fuerunt Cherubim, id est pleni scientia: quanto enim magis ad eum acceditur, tanto magis ipse recedit; quanto plus scitur, eo magis ignoratur. Ascendit super Cherubim, id est, transcendit omnem scientiam et cogitationem perfectorum; et ut ostendat quam inaccessibiliter recessit, dicit: Volavit, id est, in altum se extulit, non semel, sed ut dici possit quoties et quantum, volavit super pennas ventorum, 131.0228C| id est, super agilitatem omnium spirituum. Nullus enim spiritus adeo velox est ut eum possit comprehendere, sive anima sit, sive angelus. Aliter: exaltatus est super plenitudinem scientiae, ut nemo ad eum perveniat nisi per charitatem. Plenitudo enim legis charitas (Rom. XIII). Et ne aliquis illum corporeis imaginibus informare velit, incomprehensibilem ponit. Volavit, inquam, super pennas ventorum, id est, geminas charitatis vel virtutum alas sanctarum animarum; quae licet tollantur in auras libertatis; incomprehensibilis est illis scientia Deitatis: sua enim charitas omnium praecellit charitatem, et sua virtus omnem virtutem. Posuit tenebras latibulum suum, id est, fecit ut tenebrosi essent, in quibus ipsi latenter salutem suorum operaretur: ut illud: 131.0228D| Virga furoris mei Assur (Isa. X), ipse vero non cognovit. Et quanquam in caliginosis operaretur occulte, tamen in circuitu ejus tabernaculum ejus, id est, tabernaculantes et militantes ei in circuitu ejus sunt, id est, eum manifeste operari cognoscunt et per eos ipse manifeste operatur. Et opus fuit ut per tabernaculantes, id est apostolos, aperto operaretur: quia tenebrosa aqua in nubibus aeris, prae fulgore in conspectu ejus, id est, obscura doctrina fuit in prophetis continentibus aerem, id est apostolos. In eorum enim doctrina apostoli consistunt. Obscura fuit doctrina prophetarum prae fulgore in conspectu ejus, id est, ad comparationem illius splendoris et illius manifestationis, quae fit illis qui sunt in conspectu ejus, 131.0229A| id est, qui cum viderunt et cognoverunt, ut apostoli. Aliter: Posuit tenebras, id est, corda hominum quae tenebrosa sunt, quia non videntur, latibulum suum, ut in eis lateret per occultam spem; et ideo in circuitu ejus tabernaculum ejus, id est, aperte ei militant tabernaculantes. Aliter: Posuit tenebras latibulum suum, id est, in obscuritatibus sacramentorum latere voluit. Et tamen in circuitu ejus tabernaculum ejus, id est, tabernaculantes ei, ad eum se convertunt: et eum se habere veraciter in illis sacramentis cognoscunt, vel veraciter per illa sacramenta in eis operatur. Et quia dixit, in circuitu ejus tabernaculum ejus, ne quis putet se non aliam clarificationem adepturum nisi hanc scilicet quod Deum per sacramenta habet, subjungit: Tenebrosa est aqua in nubibus 131.0229B| aeris, id est, et in aere, id est apostolis, in nubibus aeris, id est prophetis. Tenebrosa est aqua, id est doctrina: nulli enim eum laudare et explicare verbis valent sicuti est. Prae fulgore, id est, ad comparationem illius fulgoris, id est illius claritudinis, quae erit in conspectu ejus, id est in visione ejus, cum videbimus eum sicuti est (I Joan. III), et cum fulgebunt justi sicut sol in regno Patris eorum (Matth. XIII). Secundum superiorem modum ubi diximus, inclinavit coelos, id est coelestia, Deus factus homo descendit: possumus dicere, Posuit tenebras latibulum suum, id est obscuras Scripturas. In circuitu ejus tabernaculum ejus, id est, illi, qui circa eum fuerunt et eum viderunt, ut apostoli, tabernaculum ejus fuerunt, id est, aperte militaverunt, et 131.0229C| aperte eum docuerunt. Quasi dicat: Et haec ejus incarnatio et manifestatio non subita, quia aqua, id est, doctrina hujus manifestationis fuit in nubibus aeris, et si tenebrosa, id est obscura. In hoc enim verbum est verum, quia alius est qui seminat, et alius qui metit (Joan. IV). Alii laboraverunt, et vos in labores eorum introistis. Prophetae seminaverunt Christum et ecclesiastica instituta, apostoli autem messuerunt. Nubes transierunt. Quasi dicat: Per tabernaculantes, id est apostolos, nubes transierunt, id est, prophetiae translatae sunt a Judaeis ad gentes: vel, nubes transierunt, id est, obscuritas Scripturarum revelata est. Hieronymus: Prae fulgore in conspectu ejus, id est, prae claritate spiritus quem acceperunt eum videntes. 131.0229D| Nubes, id est apostoli, transierunt, de Judaeis, ad gentes scilicet Spiritu sancto eos ducente. Grando fuit in illis, id est, terror et comminatio futurae poenae, contundens vitia hominum. Et carbones ignis, id est igniti, incendentes corda hominum ad compunctionem infimorum, et desiderium supernorum, Quasi dicat: Et hoc non ex ipsis apostolis, quia intonuit de coelo Dominus, id est de apostolis. Exponit quod dixit, intonuit. Et Altissimus, scilicet ille qui volavit super pennas ventorum, dedit vocem suam, non illorum. Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis (Matth. X): intonuit, id est, terribiliter praedicavit. In qua voce fuit grando et carbones ignis. Ipse dedit vocem suam. Et misit sagittas suas, id est, apostolos vel evangelistas: 131.0230A| ipse eos misit, non ipsi. V el saggitas, id est, verba sua. Et dissipavit eos, scilicet ad quos missi sunt. Alii enim sagittati sunt ad mortem, alii ad vitam. Aliis sumus odor mortis in mortem, aliis odor vitae in vitam (I Cor. II). Vel, dissipavit eos, scilicet quos misit. Misit enim eos in universum mundum (Marc. XVI). Fulgura multiplicavit, id est miracula; ut illud: Deo cooperante et sermonem confirmante, sequentibus signis (Ibid.). Et conturbavit eos ad quos missi sunt, id est ad punctionem et poenitentiam commovet. Et tunc apparuerunt fontes aquarum, id est, apostoli et evangelistae, in quibus erant aquae, id est, varia dona Spiritus sancti, apparuerunt, id est, aperte praedicaverunt de Christo, et per eos revelata, id est detecta et aperta, sunt fundamenta 131.0230B| orbis terrarum, id est, scripturae prophetarum, in quibus totus orbis, id est Ecclesia, fundata est, vel aquae latentes, scripta prophetarum: fontes aquarum, expositores eorum illi modo apparuerunt, ut Augustinus, Hieronymus et alii. Et per eos revelata sunt fundamenta orbis terrarum, ut supra. Vel, fontes aquarum, id est, renati aquis baptismatis. Et haec omnia, o Domine, ab increpatione tua facta sunt: tu enim increpasti eos salubri increpatione: O stulti et tardi corde ad credendum in omnibus quae locuti sunt prophetae (Luc. XXIV)! Aliter: Dixi quod Dominus misit sagittas suas, et conturbavit eos: fulgura multiplicavit, et conturbavit eos; sed hoc factum est ab increpatione tua, Domine, non a sagittis, non a fulguribus: sed ab 131.0230C| inspiratione spiritus irae tuae; quia tu inspirasti eos illo spiritu qui eis notificaret iram tuam, ut a timore inciperent. Domine, a timore tuo parturivimus (Isa. XXVI). Misit de summo et accepit me. Si ibi dispensationem incarnationis Christi accipimus, ubi dictum est. Inclinavit coelos et descendit, istud sic accipiamus, quasi et haec omnia isto modo facta sunt. Misit Deus Pater scilicet Spiritum sanctum de summo, id est de coelis, vel de sua celsitudine: et accepit, id est, corpus meum. Et taliter assumpsit me, id est, meos de aquis multis, ut supra. Hoc modo assumpsit: Eripuit me caput de inimicis meis fortissimis, de Judaeis in passione, de diabolo et ejus angelis in inferno; fortissimis, quia morti me tradiderunt. Fortis est qui nostra tollit, fortior, qui nos ipsos 131.0230D| laedit: fortissimus, qui interficit. Et ab his etiam qui oderunt me, in corpore scilicet, qui odio mei multos persequuntur. Multi enim non viderunt, et tamen odio habuerunt. Et opus fuit ut eriperet, quoniam confortati sunt super me, id est, praevaluerunt mihi in carne. Si ad Christum, ab his qui oderunt me, id est, qui nullam aliam causam habuerunt ut essent mihi inimici, nisi solum odium. Quod odio habuerunt, in hoc patet quoniam confortati sunt, id est, unanimiter insurrexerunt super me. Quomodo confortati sunt, ostendit. Praevenerunt me, id est, praevaluerunt mihi exterius. In die afflictionis meae, id est, in tempore mihi constituto ad passionem meae, id est, mihi utili, non eis. Praevenerunt in die afflictionis, 131.0231A| sed non praevenient in die clarificationis. Et hoc ideo, quia factus est Dominus protector meus (Psal. LXXV) in capite et in membris, et protegendo eduxit me caput in latitudinem, gentium scilicet, quia prius in sola Judaea notus, post mortem in omnibus gentibus, vel hoc modo protexit meos, ne devocarentur. Eduxit me in illis, et me in eis. Eduxit, id est, extra angustias carnis duxit per spem in latitudinem futurae retributionis, ubi nulla erit angustia: vel hic eduxit in latitudinem charitatis, ut etiam inimicos diligerem. Hoc modo eduxit me caput in latitudinem gentium: Salvum me fecit, resuscitando. Vel hoc modo eduxit meos in latitudinem, quia me caput eorum salvum fecit, quoniam voluit, non merito meo. Amavit enim me foedam, ut faceret 131.0231B| pulchram. Ejus voluntas meam voluntatem praevenit. Et tamen quanquam ex gratia illis totum sit, retribuet mihi Dominus in die clarificationis secundum justitiam meam, id est, secundum humilitatem et obedientiam meam, cum tamen non sit mea. Et secundum puritatem manuum mearum retribuet mihi, id est, innocentiam operum. Illa est vera innocentia, quae nec sibi nocet, nec cuiquam. Ostendit illam justitiam. Quia custodivi vias Domini, id est, mandata, Nec impie gessi a Deo meo. Hoc modo custodivi, a contrario. Ideo custodivi, quoniam omnia judicia ejus in conspectu meo, id est, in mente mea. In omni opere meo semper attendi judicia ejus, quae sunt quatuor: duo de praesenti, et duo de futuro. Flagella corrigendorum, et tentationes probandorum, 131.0231C| praemia justorum, poena impiorum. Et in hoc patet, quia justitias ejus, id est mandata, custodivi, quod est dicere per contrarium, non repuli a me. Alia est justitia Christi, alia hominum. Justitia Christi est pro aliis pati; ut illud: Oportebat eum qui multos filios adducturus erat in gloriam Patris, auctorem salutis eorum, per passionem consummari (Hebr. II). Hucusque Christus de se tantum, ab illo loco: Et retribuet mihi Dominus. Nunc de membris. Et ero in membris meis cum eo hoc modo, quia immaculatus. Nota quod non dixit, sine peccato: sed immaculatus, id est, sine criminali peccato, quod qui facit, non est cum eo. Et hoc non, ad tempus, sed observabo me ab iniquitate mea, id est, perseverabo in innocentia mea. 131.0231D| Et ideo retribuet mihi Dominus in membris meis secundum justitiam meam, ut supra. In conspectu oculorum ejus. Quae justitia et puritas non fuit ad laudem humanam, sed in conspectu Dei, ut ille solus videret quantum ad meritum. Vel, retribuet mihi in conspectu oculorum ejus, id est, cum eum videbo facie ad faciem, non per speculum (I Cor. XIII). Et revera retribues, quia cum sancto, id est, cum eo qui est vere sanctus, sanctus eris: tu natura sanctus, eris sanctus cum illo, qui erit gratia sanctus. Tua sanctitas ejus sanctitatem in eo praecedit, et in eo operatur, et ideo scio quia opus misericordiae tuae coronabis: similiter et in aliis accipitur usque Et cum perverso perverteris: non ut eum perversum 131.0232A| facias, sed ejus perversio, scilicet a te aversio, faciet te a misericordia in judicium verti; ut in Levitico: Si ambulaveritis a me perversi, et ego ambulabo contra vos furore perverso (Lev. XXVI). Aliter: Revera retribuet mihi, id est meis, meritum, secundum justitiam meam: et hoc in futuro, id est, in conspectu tuo; quia hic cum sancto sanctus erit, id est, sanctus te sanctum habebit, et innocens innocentem: et cum electo a te prius, ut illud: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos (Joan. XV), electus eris, id est, de omnibus deliget. Cum perverso perverteris, id est perversus habebit te perversum, praecipue Judaicus populus: qui cum Deum unum coluerit, et ejus mandata acceperit, videns gentilem recipi, qui semper idola coluit, dixit: Non est aequa via Domini 131.0232B| (Ezech. XVIII). Ideo perversus Judaicus populus habet te perversum, quoniam tu populum humilem salvum facies, et oculos superborum humiliabis, id est, quia tu superbis resistis, ut Judaeis, et humilibus das gratiam (Jac. IV), ut gentibus, ideo oculos superborum humiliabis, quia nihil vident nisi per alium. Vel hoc videtur perversis, id est, veram justitiam ignorantibus perversum, quod confitentes peccata sua salvos facies, quos illi damnare solent. Et quoniam tu populum humilem, id est, confitentem tibi peccata sua, et se accusantem, te justum ponentem salvabis, ideo, Domine Deus meus, illumina tenebras meas, id est, fac me interiori oculo videre et cognoscere peccata et ignorantias meas: ideo a te hoc 131.0232C| peto, et non ab alio, quoniam tu illuminas lucernam meam, id est oculum interioris hominis, id est intellectum; quia sicut lucerna per se non lucet, sed aliunde accipit lumen, ita intellectus interior non videt quae recta sunt nisi a tua luce. Secundum aliam vero sententiam hoc modo continuatur: Quia cum sancto sanctus eris, id est, quia nullus potest esse sanctus sine te sancto, ideo, Domine Deus meus, illumina tenebras meas, id est gentiles, qui adhuc sunt tenebrae, per mei autem praedestinationem illumina, per fidem vocando da illis cognitionem tui: quoniam tu illuminas, non alius, lucernam meam, id est, illos qui jam illuminati sunt, apostolos et alios fideles. Ideo te hoc rogo, quia tuum est hoc facere, scilicet quoniam tu populum humilem, gentilem 131.0232D| scilicet, salvum facies, se humiliantem et confitentem peccata sua. Notandum quod lucernam singulari, tenebras vero plurali numero ponit: ideo videlicet quia quicunque lucent una luce lucent, qui autem errant diversis erroribus errant. Ideo rogo ut illumines oculos qui adhuc sunt in tenebris, vel ut peccata cognoscere facias, quoniam tu, o Deus, in te eripiar a tentatione, et non in alio, id est, a spiritu luxuriae et avaritiae. Et in Domino meo, non in idolis, transgrediar in meis murum, quem superbia erexit inter creaturam et Creatorem, peccata peccatis augendo: illum transibo per humilitatem, subdendo me Creatori meo. Nemo venit ad me, nisi Pater meus traxerit eum (Joan. VI): vel 131.0233A| ego caput in te Patre eripiar a tentatione, Judaeorum, et in Deo meo, id est Creatore meo, non in manufactis diis, transgrediar murum in illis, qui futuri sunt mei praeordinatione. Et hoc est quod sequitur: Deus meus Creator, qui solus potes, eripies me de contradictionibus populi, Judaici scilicet qui mihi semper contradixit. Non est hic homo a Deo (Joan. IX). Et: Daemonium habes (Ibid.). Alii dicebant, quia bonus est: alii dicebant, non (Joan. VII). Et constitues me in caput gentium, ut me habeant caput. Pro una Judaea dabis mihi, Deus, gentes. Et vos, qui auditis me nominare eum Deum meum, facite eum vestrum Deum, ideo, quia impolluta via ejus, per quam venit ad vos, id est, incarnatione mea sine virili admistione: vel fides per quam ad eum venitur, 131.0233B| ideo impolluta, quia impollutos facit. Et quia eloquia Domini igne examinata, id est, pura et purgata per Spiritum sanctum, quia protulit facientia examinatos, id est purgatos. Et quia protector est omnium sperantium in se, ideo in eo sperate. Potest et istud ordine legi, ut ita dicatur: Revera transgrediar murum in Deo meo: per naturam Deo, per gratiam meo; quia Deus meus protector est omnium sperantium in se, id est, qui eum habent Deum suum. In eo merito est sperandum, quia impolluta est via ejus, vel qua ad nos venit, id est charitas, vel qua ad eum venitur, id est fides. Non est polluta, ut est via deorum non verorum. Quem ergo fructum habuistis tunc in illis, in quibus nunc erubescitis (Rom. VI)? Et quia eloquia Domini igne examinata, id est, pura 131.0233C| et vera, quod eloquia falsorum deorum non sunt: Spiritus enim sanctus ignis consumens, qui ea examinavit, disciplinae effugiet fictum (Hebr. XII; Sap. I). Vel, igne examinata, id est, in tribulationibus probata: hoc modo, quia protector est omnium sperantium in se. Et bene potest facere. Nam quis Deus alius est dominus regeneratione praeter Dominum, illum scilicet, cujus gratia regenerati sumus? Aut quis alius Deus est Deus creatione praeter Deum nostrum? Aut hic, aut alius? Sed non alius, quod per hoc ostendo. Deus qui praecinxit me virtute, est Dominus recreatione, qui praecinxit me caput virtute, id est, apostolis virtuosis. Vivo ego, dicit Dominus, quia omnibus his velut vestimento vestieris (Isa. XLIX). Et posuit immaculatam, id est sine crimine, viam meam, 131.0233D| id est, viam meorum. Aliter: Praecinxit me virtute, id est, meos qui erant fluxi diversis erroribus infidelitatis, vel carnalibus delectationibus. Praecinxit virtute, id est, sobrietate quae haec restringit. Aliter: Praeter alias virtutes quas daturus erat, praecinxit me, id est meos, virtute, id est fide, quae singulariter est dicenda virtus propter eminentiam et dignitatem, cum sit fundamentum aliarum virtutum. Vel, praecinxit me virtute illa quae singulariter necessaria erat ad hujusmodi cinctorium. Solius enim fidei est principaliter, ut qui fluxi sunt diversis erroribus infidelitatis per eam coarctentur. Unde alibi: Et fides cinctorium renum ejus (Isa. XI). Et posuit, id est, ordinabiliter et firmiter statuit, immaculatam viam 131.0234A| meam, id est charitatem non admittentem in se maculam alicujus gravis peccati, scilicet quae omnia vitia excludit, et omnes virtutes admittit, per quam viam secure ad eum venirem. Unde in Canticis canticorum: Ordinavit in me charitatem (Cant. II). Vel, virtute, id est continentia, quae latos sinus cupiditatis et luxuriae et aliorum vitiorum restringeret: et in hoc apparet hunc solum esse Deum recreatione, et ideo jure diligendus. Et ille est Deus meus qui perfecit pedes meos, id est, perfectos in virtute et scientia fecit apostolos meos, de quibus dicitur: Beati pedes pacem portantes (Isa. LII): tanquam cervorum, ut lutum et spinas hujus vitae transiliant, ut ait Apostolus: Arbitror omnia ut stercora (Phil. V). Et super excelsa statuens me, id est, meos apostolos 131.0234B| videlicet tales fecit, ut non eis sufficeret neglexisse omnia terrena, et habere conversationem in coelestibus; sed, quod maximum est, obtutu rationis suae in ipsum summum bonum irreverberatis oculis aspicerent, ut beatus Joannes omnia transiliendo dixit: In principio erat Verbum (Joan. I); vel, perfecit pedes meos, id est, affectiones meorum in virtutibus, ut essent tanquam pedes cervorum, ut supra. Et super excelsa statuens me, id est, anchoram spei illorum in coelestibus fixit. Et ille est verus Deus, qui docet manus meas ad praelium, id est, operarios meos apostolos, scilicet mihi militantes. Quos vocat pedes, eosdem vocat manus, diversa similitudine, ut illud: Estote fortes in bello, et pugnante cum antiquo serpente (I Petr. V; Apoc. XX). Et posuisti ut arcum 131.0234C| aereum, id est, inflexibilem et irremissum, brachia mea, eosdem doctores qui brachia dici possunt, quia totam terram amplexati sunt praedicando. Saepe in sacra Scriptura similitudo ab impossibili sumitur, ut hic: quia arcus aereus non invenitur, sed si inveniretur, tales isti essent. Aliter: Qui docet manus meas, id est opera meorum: ad bellum, id est, qui sic docet meos operari, ut possint pugnare adversus insidias diaboli: Quia non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem (Eph. VI). Unde illos sic docet: State ergo succincti lumbos vestros in charitate, induti lorica justitiae (Ibid.). Et posuisti ut arcum aereum brachia mea, id est, bonas intentiones meorum irremissas fecisti, ad similitudinem, quia brachia extenduntur, ita et intentiones. Et ut 131.0234D| non deficerem, dedisti mihi protectionem salutis tuae: hoc modo scilicet, Dextera tua suscepit me in membris meis. Dextera tua, id est, dignitas et propitiatio, assumpsit humanitatem meam, vel dextera, id est, auxilium tuum: quod in hoc apparet, quia disciplina tua correxit me in finem, id est, castigatio et flagellatio tua, virga sive baculus, scilicet ablatio rerum, vel aegritudo, vel tribulatio ab aliis illata, correxit me, id est meos, si quando a mandatis tuis recesserunt in finem, id est in me, qui sum finis, id est consummatio vitae eorum, ut discerent mihi conformari: vel correxit meos in finem, ne lasciviendo et prave vivendo non pervenirent ad propositum illud bravium. Quem enim diligit Pater, corripit 131.0235A| (Prov. III). Unde Apostolus: Omnis disciplina in praesenti non videtur gaudii, sed moeroris, postea autem reddit fructum pacatissimum (Hebr. XII). Et disciplina tua ipsa me docebit perseverare et ad destinatum finem pervenire. Nota quod ipsa non solum dextera, id est clementia tua, me docet pervenire ad destinatum finem, sed etiam flagellatio. Et in illa disciplina dilatasti gressus meos, id est apostolos, per quos gradior in notitiam hominum. Dilatasti, id est, in tanta amplitudine intus posuisti ut etiam inimicos diligerent, vel gauderent in tribulatione: ita tamen ut essent subtus me, id est, ut me magistrum et praecessorem habeant, quemadmodum Petro volenti procedere et dicenti magistro suo Christo, praedicenti suam passionem, 131.0235B| Domine, absit a te: responsum est a Domino, Vade retro, Satanas (Matth. XVI). Et in hoc quia subtus me sunt, non sunt infirmata vestigia mea in eis, quia in omnibus me imitati sunt. Sicut misit me Pater et ego mitto vos (Joan. VI). Aliter: Dilatasti gressus meos subtus me, id est, affectiones carnales meorum adeo in dilatatione, id est in gaudio, posuisti, ut in tribulationibus suo superiori congauderent; ut nec caro resisteret spiritui, nec spiritus carni: et in hoc non sunt infirmata vestigia mea, id est, imitatores mei, vel praecepta mea. Et per illos persequar inimicos meos, incredulos bona persecutione, vel affectus carnales. Et comprehendam illos ut me sequantur, qui prius praecedere volebant. Et non convertar donec deficiant, id est, donec 131.0235C| carnales affectus subdantur spiritui, vel donec persecutores fiant imitatores, confringam illos persecutores: mactabo quod sunt, et faciam illos quod sum; vel carnales affectus confringam, id est, adeo carnem affligendo diminuam, ut affectionibus spiritus subdantur. Cadent subtus pedes meos, vel persecutores calcabuntur a meis, vel sub illorum dominio erunt. Et conculcabis leonem et draconem: vel carnales affectus subdentur rationi. Et hoc non ex me, sed ex te: quia tu praecinxisti me virtute ad bellum: virtute, id est virtuosis: vel me, id est, meos praemunisti virtute, id est temperantia, quae maxime carnales affectus restringit. Et per illos vel hoc in modo inimicos meos dedisti mihi dorsum, ut qui conversi esse noluerint, fiant aversi vel dorsum: ut 131.0235D| qui prius volebant praecedere, sequantur. Et odientes me, id est, nolentes converti, permanentes in odio pravo, disperdidisti: vel foris, tempore Titi et Vespasiani, vel intus ut nulla eorum vota rata essent; quod in hoc patet: quia clamaverunt, nec erat qui salvos faceret. Clamant enim quotidie Judaei valida intentione pro salute, nec salvantur: quia in Salvatorem non credunt. Ad Deum scilicet Patrem clamaverunt, nec exaudivit eos: quia non clamant per Mediatorem. Vel clamabunt in futuro positi in poenis, ut liberentur: nec salvabuntur, quia Salvator, ad eos hic clamavit, et audire noluerunt. Quicunque erubuerit me coram hominibus, et ego erubescam eum coram Patre meo (Luc. IX). Et comminuam eos, 131.0236A| scilicet illos non exauditos, ut pulverem ante faciem venti. Elatio eorum perdet eos, vel aridos et carentes imbre verbi Dei tradam ventis, id est, variis delectationibus, ut ab illis diminuatur, si quid in eis solidum fuit; ut lutum platearum delebo eos: illos ita comminutos, delebo ut lutum platearum, sicut lutum quod in plateis, id est latis viis jacet, ab hominibus conculcatur et foetet, ita ab omnibus istud conculcari faciam: et potero, nam tu eripies me de contradictionibus populi: constitues me in caput gentium, ut supra. Et merito quia populus quem non cognovi servivit mihi: gentilis populus quem non cognovi, id est, cognoscere feci corporali praesentia vel legis eruditione, obedivit mihi. In auditu auris obedivit mihi, qui nec miracula vidit, nec meam praesentiam. Ex 131.0236B| comparatione ostendit hos eligendos, illos reprobandos. Filii autem Judaei, quos filios habui, quibus haereditatem promisi, alieni, id est diaboli: de quibus dictum est: Vos ex patre diabolo estis (Joan. VIII), mentiti sunt, dicentes, Hic est filius Joseph (Matth. XIII; Joann. VI): vel, Venerunt discipuli et furati sunt eum (Matth. XXVIII); mihi, id est, ad meam utilitatem. Filii alieni inveterati sunt, id est, in vetustate primi hominis permansere, nolentes conformari novitati meae; ideo inveterati quia claudicaverunt a semitis suis, id est, a suis pravis inventionibus claudicaverunt, non habentes dextrum pedem, vel in lege spiritualem intellectum, vel in fide Trinitatis Christum. Illi claudicaverunt, et me delere cogitaverunt; sed Dominus, 131.0236C| id est, ego vivit. Unde Apostolus: Mortuus est ex infirmitate carnis, sed vivit ex virtute Dei (II Cor. XIII). Ideo Benedictus Deus meus, id est, augmentetur per me et ita per me exaltetur, id est, magnus appareat, Deus salutis meae; hoc modo exaltetur, Magnificans salutes regis ejus, id est, crescere faciens salutationes datas per me regem ejus hoc modo: Et faciens misericordiam Christo suo David, eum resuscitando, et semini ejus, id est, imitatoribus ejus resuscitando, interius perducendo ab hac resurrectione usque in saeculum (II Reg. XXII), id est in aeternitatem. Merito es tu a me benedicendus, quia tu es Deus qui das vindictas mihi de Judaico populo: subdendo eum mihi: vel qui das potestatem meis ligandi atque solvendi, ut illud: Ecce do vobis potestatem 131.0236D| calcandi super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici (Luc. X). Liberator meus de inimicis meis iracundis, me de Judaeis clamantibus: Crucifige, crucifige (Luc. XXIII); Ecclesiam, ab haereticis; unumquemque de Ecclesia, a vitiis. Et non solum liberas, sed ab insurgentibus in me exaltabis me, ponendo ad dexteram tuam, ubi ipsi nihil possunt: et tandem a viro iniquo, id est diabolo, eripies me, id est meos, convertendo ab infidelitate ad fidem. Propterea confitebor tibi, scilicet pro illa ereptione, laudabo te, vel confessionem peccatorum tibi faciam in illis qui nationes adhuc, id est nati, sed non sunt renati. Et psalmum dicam, id est, bonae operationi insistam, nomini tuo, id est, ad laudem tuam, non 131.0237A| meam: quia tu das et velle et facere pro bona voluntate (Phil. II). Magnificans salutes ad illum versum continuatur: Exaltetur Deus salutis meae, ut supra dictum est. PSALMUS XVIII. IN FINEM PSALMUS DAVID. « Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum. Dies diei eructat verbum et nox nocti indicat scientiam. Non sunt loquelae neque sermones, quorum non exaudiantur voces eorum. In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. In sole posuit tabernaculum suum, et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo, exsultavit ut gigas ad currendam viam; a summo coelo egressio ejus. 131.0237B| Et occursus ejus usque ad summum ejus: nec est qui se abscondat a calore ejus. Lex Domini immaculata convertens animas: testimonium Domini fidele: sapientiam praestans parvulis. Justitiae Domini rectae, laetificantes corda: praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos. Timor Domini sanctus, permanens in saeculum saeculi: judicia Domini vera, justificata in semetipsa. Desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum et dulciora super mel et favum. Etenim servus tuus custodit ea, in custodiendis illis retributio multa. Delicta quis intelligit? ab occultis meis munda me, et ab alienis parce servo tuo. Si mei non fuerint dominati, tunc immaculatus ero, et emundabor a delicto maximo. Et erunt ut complaceant eloquia 131.0237C| oris mei, et meditatio cordis mei in conspectu tuo semper. Domine, adjutor meus, et redemptor meus. » ENARRATIO. In finem psalmus David, id est, haec bona exhortatio, quae in hoc psalmo intelligitur, est David prophetae dirigentis infideles, praecipue Judaeos quibus haec prophetat, in finem, id est, in gratia Christi, qui est finis et consummatio legis et prophetarum. Intentio Prophetae est in hoc psalmo ad exhortationem et salubrem admonitionem commendare omnibus, et praecipue Judaeis, gratiam Novi Testamenti, consummatam per Christum: Quia lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est (Joan. I): ut credentes salventur, increduli autem 131.0237D| eo gravius damnentur, quo magis illis innotuit. Commendat autem hanc gratiam ex praedicatoribus ejus, et ex discretione praedicationis, et ex amplitudine ipsius praedicationis: quia omnibus linguis et in omnem terram. Et per auxesin, comparando eam veteri legi administratae per servum. Coeli enarrant gloriam Dei. Ac si dicat: Exteriores coeli enarraverunt, quando nato Domino nova stella apparuit (Matth. II), et quando coeli aperti sunt super eum, et vox audita est: Hic est Filius meus dilectus (Matth. III); vobis Judaeis enarraverunt gloriam Dei, id est Filium Dei, in quo Deus Pater gloriosus apparuit. Et non solum illi exteriores coeli, sed etiam quidam interiores quorum anima sedes Dei est, qui 131.0238A| mente a terrenis ad coelestia sublevati erunt. Tales coeli enarrant, id est, evidenter narrabunt gloriam Dei, hanc scilicet quod non ex operibus justitiae quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit: et hoc est magna gloria Dei. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei, justificati gratis (Rom. III). Et hoc est, enarrant gloriam Dei, id est, misericordiam exhibitam per Filium, in qua Deus glorificandus est. Et opera manuum ejus annuntiat firmamentum. Quod supra gloria hic opera; quod supra coeli, hic firmamentum, diversa similitudine, id est, iidem praedicatores Novi Testamenti a Spiritu sancto corde confirmati, et firmamentum facti contra impetus saevientium, et hanc gloriam respuentium: annuntiant opera manuum ejus, id est, propria opera 131.0238B| Dei, id est, ea opera quae nullus facere potuit nisi solus Deus. Et hanc annuntiationem faciunt cum magna discretione, quia dies diei eructat verbum, id est, perfecti perfectis cum magna meditatione divinitatem Verbi annuntiant, id est, sapientiam. Nunc autem dies, id est, illi qui illuminati sunt a Christo vero sole; ut illud: Illuxit nobis sol justitiae (Mal. IV); alii diei eructat verbum, quia eructatio ab intimis ducitur, et significat doctrinam quae fit cum magna meditatione et intima cogitatione. Quod eructare bene jungitur ad Verbum, id est Divinitatem, scilicet ad sapientiam, quia sapientia est divinarum rerum cognitio. Unde Apostolus: Sapientiam loquimur inter perfectos (I Cor. II): quorum eructantium unus fuit qui dixit, In principio erat Verbum (Joan. I). Et 131.0238C| nox nocti indicat scientiam, id est, imperfecti imperfectis ostendunt simpliciter humanitatem Christi: quae dicitur scientia, quia scientia est de humanis; unde Apostolus: Nihil enim judicavi me scire inter vos, nisi Christum Jesum, et hunc crucifixum (I Cor. II). Nox dicuntur imperfecti, quibus sol ille verus nondum illuxit, qui noudum altitudinem divinitatis capere valent, tales non eructant verbum; sed indicant, id est, simplicibus verbis ostendunt scientiam, id est incarnationem Verbi, vel possunt dicere quod illi iidem qui dies diei eructant verbum, condescendentes parvulis Ecclesiae, facti nox indicant nocti scientiam; unde illud: Lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis solidum cibum capere (I Cor. III). Et hanc annuntiationem faciunt in plenitudine 131.0238D| omnium linguarum, scilicet non sunt loquelae, id est linguae, neque sermones, id est varietates, in ipsis linguis, quorum sermonum voces non audiantur a praedicatoribus Novi Testamenti: ita proprie, ut eorum sermones videantur, non alienae linguae. Unusquisque apostolorum habuit omnes linguas; quod figurabat, quod ille quem praedicabant ex omnibus omnium linguarum unus Christus congregandus erat. Et quia omnes linguas noverunt, ideo in omnem terram exivit sonus, id est praedicatio, eorum, id est, in omnem ambitum terrae. Bene exivit, quia prius in Judaea praedicaverunt; unde illud: Incipientes ab Jerusalem quae est in medio terrae (Luc. XXIV): ibi enim natus, ibi passus, ibi prius praedicatus. Et in 131.0239A| fines orbis terrae, id est, in adjacentes insulas verba eorum. Aliter: Non sunt loquelae, neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. Quasi dicat: Nec ibi tantum enarraverunt illas linguas, vel gloriam Dei illis linguis ubi eas didicerunt a Spiritu sancto docti, qui eis apparuit in specie ignis, foenum carnis eorum consumpturus, aurum eorum probaturus; sed in omnem terram exivit sonus eorum. Aliter: In omnem terram, id est, in omnes vocatos et sacramentis ecclesiasticis initiatos. Exivit sonus eorum, id est praedicatio, quae illis fuit sonus: quia aure solum corporis receperunt, et non aure cordis, quae est auris audiendi: tales nominantur tantum terrae. Et non tantum in orbem terrae, id est, perfectos qui se jam mente contraxerunt a terrenis, sed etiam in 131.0239B| fines orbis terrae, id est, excellentiores excellentioribus. Verba eorum illis fuerunt verba, qui et aure cordis perceperunt, et opere compleverunt. Eorum dico, dicentium: Deus in sole posuit tabernaculum suum, id est carnem suam, in qua ad tempus Deo Patri militavit; posuit in sole, id est, manifestatione bonorum operum, quia infirmos curavit, mortuos suscitavit, peccatores justificavit. Unde per contrarium: Qui amat tenebras, odit lucem, vel, in sole, id est in labore, ad exemplum suorum. Aliter: Tabernaculum, id est Ecclesia in qua militat posuit in sole, ut supra. Et, ut suae Ecclesiae praeberet exemplum bonae operationis et laboris, ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo; ad similitudinem sponsi, qui exiens de thalamo, id est nuptiali lecto, 131.0239C| incedit variis ornamentis ornatus: ita Christus de utero beatae Mariae, in quo sibi sponsam, id est Ecclesiam suam, assumendo nostram carnem copulavit, omnibus virtutibus ornatus exivit; et praecipue humilitate, qua superbiam inimici erat destructurus. Ipse taliter ornatus exsultavit, id est, exsultanter ivit, ut gigas, id est ut fortis, ad currendam viam, non ut detineretur in via; humilitate enim per charitatem fuit infra omnes, majestate vero supra omnes. Ejus charitas et humilitas non est passa eum retardari, ut dedignaretur pati indigna corporis et abjecta. Potentia vero ejus divinitatis non permisit attineri in morte, nec ulla adversa formidare. Ideo in via cucurrit; non est detentus in via. Quam viam ipse subjungit. A summo coelo egressio ejus, id est, a 131.0239D| Patre procedit Verbum, qui summum coelum dici potest, non essentia majestatis, quae una est in tribus personis, sed ordine quo hominibus notificari voluit. Primum coelum est Pater et summum, quia ab eo procedit Filius, id est, voluntas per quam omnia operatur: quae non est aliud in essentia quam ipse est Pater, quia in Deo nulla est diversitas, nullum accidens. Secundum coelum est Verbum a Patre procedens. Tertium coelum est charitas, id est, dilectio et concordia voluntatis Dei Patris: quia nunquam ejus voluntas mutatur, vel ab eo dissentit. Et occursus ejus usque ad summum ejus. Sic ipsum Verbum quodammodo processit a Patre, quando in carne assumpta se manifestavit, ut nihil inveniret quod 131.0240A| sibi occurreret, id est aequale esset, praeter summum ejus a quo summo egressus est, id est Patre. A summo coelo, id est a Patre, egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus, id est, non invenit quod sibi occurreret usque ad summum ejus, id est usque dum rediit ad aequalitatem Patris, rediit tamen competenter accepto. Aliter: Coeli enarrant gloriam Dei. Quam gloriam? In sole posuit tabernaculum suum. Potest et sic continuari: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. Et ideo patet quod in sole, id est, in aperto et in amplitudine, non in angulo aliquo terrae, non in occulto, ut quidam haeretici dicunt, tabernaculum suum, id est Ecclesia sua; ut hoc sit dictum contra haereticos quosdam, qui dicunt: Ecce apud nos est Christus, 131.0240B| transite ad nos. Hoc secundum Augustinum. Nec est qui se abscondat a calore ejus. Hucusque fuerunt verba apostolorum: nunc redit Propheta ad verba sua. Quasi dicat: Et ideo quia tam potens est et tam manifeste praedicatus, non est qui se abscondat, id est, excusare possit a calore ejus, id est, a cognitione vel a munere. Sicut enim magnus ignis calet et splendet, ita Christus calet; quia nullus est qui non habeat aliquod munus suae gratiae quo eum possit agnoscere, nec etiam paganus aliquis. Nullus se excusare potest de cognitione, quia nullus est vacuus a munere. Invisibilia enim ipsius per ea quae facta sunt, intellecta, conspici possunt per rationem hominibus datam (Rom. I). Et non mirum, si nullus se possit excusare de hac gloria; quod eam non possit intelligere 131.0240C| vel observare, quia lex Domini, id est lex gratiae, quae est Christus et ejus mandata. Lex enim per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est (Joan. I). Illa lex Domini immaculata, id est, immaculatos faciens, quia lex servi maculata, propter difficultatem praevaricatores faciens. Jubere enim potuit, non adjuvare ut impleretur. Hic per auxesin novam legem commendat, comparando eam veteri. Vere immaculata, quia convertens animas a servitute in libertatem: a timore in charitatem. Jam non dicam vos servos, sed amicos meos (Joan. XV). Vel lex servi convertebat manum vel oculum timore; haec animas convertit ab illiciti amore. Testimonium Domini fidele, quia non fallit: nihil enim testatur quod non sit verum. Testimonium 131.0240D| servi infidele, quia saepe fefellit: male tamen intellectum Vetus Testamentum, scilicet carnaliter, haec dicitur operari. Nam per se lex illa et a Domino est, et sancta, et immaculata et non fallit. Tibi dabo terram hanc et semini tuo (Gen. XV), carnaliter hoc acceperunt, et ideo decepti sunt, multi enim illam non viderunt, et alia hujusmodi multa. Legem vocat idem quod testimonium: lex est, quia coercet. Testimonium in promissis, hoc modo fidele: Sapientiam praestans parvulis, id est, sapienter scire et operari omnia quae audivi a Patre meo, nota feci eis. Nemo novit Patrem nisi Filius et cui voluerit Filius revelare (Matth. XI): parvulis, id est humilibus. Confiteor tibi, Domine Pater, quia abscondisti haec a sapientibus, 131.0241A| et revelasti ea parvulis (Luc. X). Testimonium servi fuit infidele, quia haec abscondit parvulis. Unde Dominus: Vae vobis, Scribae et Pharisaei, qui habetis claves sapientiae; nec vos intratis, nec alios intrare permittitis (Matth. XXIII). Justitiae Domini rectae: ejus justificationes, quas ipse docet, sunt rectae; quia quod jubet facere, ipse facit; jubet verbo, quod monet exemplo; servus autem saepe docet, quod facere vel non potest vel non vult. Alligant enim onera gravia et importabilia, et imponunt in humeros hominum, digito autem suo nolunt ea movere (Ibid.). Laetificantes corda: quia per dilectionem bona operari docent, non per timorem. Praeceptum Domini, id est, Novum Testamentum, lucidum, sine velamento carnalium observationum. Unde illud: Et non sicut 131.0241B| Moyses velatam habet faciem (II Cor. III): illuminans oculos interioris hominis. Timor Domini, castus, scilicet non timens accedere ut servus, sed timens recedere ut filius; sanctus, id est sanctificans. Timor autem servi, poena afficiens: Permanens in saeculum saeculi, non perit ut ille poenalis quem foras mittit charitas. Judicia Domini vera, tribuendo cuique secundum opera sua; quod enim semel apud eum justum est, nunquam mutatur: et econverso, quod semel injustum nunquam fit justum. Ideo vera, id est immutabilia, quia justificata in semetipsa. Judicia hominum ideo saepe sunt injusta, quia aliunde justificantur; saepe quod unus injuste judicat, alter qui melius scit, illud corrigit; Domini autem judicia semper vera, quia aliunde non justificantur. Quis 131.0241C| enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit (Rom. XI)? Quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Desiderabilia sunt illa judicia super multum aurum pretiosum et super multum lapidem pretiosum, vel super multum desiderabilia, et dulciora super mel et favum, id est, meliora sunt quam omnia pretiosa hujus saeculi et jucunda. Aliter, si altius insistere volumus: Dicit B. Paulus: Si quis aedificavit super fundamentum hoc, aurum, lapides pretiosos, salvus erit (I Cor. III). Illi sunt aurum et lapides pretiosi, qui purgati et probati, exspectant ut in thesaurum Dei deferantur. Et hi desiderant judicia Dei super aurum et lapidem pretiosum, id est, plus diligunt voluntatem Dei quam suam, quia ejus voluntatem suae voluntati praeponunt. Illi sunt mel, qui soluti 131.0241D| vinculis carnis, non re sed mente, ut illud: Cupio dissolvi et esse cum Christo (Philip. I), exspectant diem illam in qua deferantur in epulis Dei. Illi sunt favus, qui circumdati carne, non concreti, exspectant expressionem manus non opprimentis, sed exprimentis Dei, ut eliquentur a temporali vita in aeternam; isti sunt, qui adeo jam sunt purgati intus, quod licet in mundo adhuc versantur, tamen facile ab ejus amore separari possunt; nec opus est ut in torculari, id est gravi pressura premantur, ut discant mundum deserere. Et hi desiderant Domini judicia super mel et favum, id est, plus quam se. Vel desiderant ut supra se veniant, quia intrepidi exspectant judicem. Desiderabilia sunt natura servo 131.0242A| tuo. Etenim servus tuus custodit ea, id est, justus qui non servat, non diligit: Si diligitis me, mandata mea servate (Joan. XIV). Et merito, quia in custodiendis illis retributio multa, non solum in futuro, sed etiam in praesenti. Nunquam enim virtus est sine praemio, sicut nec vitium sine poena: habet enim hic praemium bonae conscientiae, ille vero supplicium de praemio vitiorum; aut virtus est inane nomen, aut recte petit inde praemium experiens vir. Et Apostolus: Cogitationum accusantium, aut etiam defendentium (Rom. II). Multa est illa retributio, quae et hic et in futuro. Servus tuus ea custodit. Et merito. Nam delicta quis intelligit? scilicet custodienda. Nullus, quia etiam ille qui non est servus tuus. Aliter: Servus tuus custodit ea, quia intelligit. Nam delicta 131.0242B| quis intelligit? Nullus. Si tenebrae videntur, et delicta intelliguntur. Videre, est a tenebris recedere: et intelligere, a delicto recedere, de his dico qui in delictis sunt sicut de illis qui in tenebris fuerunt. Aliter: Servus tuus custodit ea. Sed illi sunt pauci, qui intelligere possint delicta, et custodire tua judicia. Nam delicta quis intelligit, ita ut sunt intelligenda? scilicet ut vitet ea? Pauci, imo per se nulli. Ideo ab occultis meis munda me. Aliter: Quia servus tuus custodit ea, vel quia in custodiendis illis est retributio multa, ideo ab occultis meis munda me, id est, originalibus delictis, quae occulte a parentibus quasi haereditario jure descendunt: et ab alienis, id est, ab his quae non a parentibus contraxi, scilicet ab his quae postea addidi, parce servo tuo, qui non 131.0242C| pepercisti liberto tuo. Aliter: Occultum fuit peccatum quando diabolus peccavit, quia superbiam in occulto et a se habuit. Alienum fuit, per quod Adam cecidit: quia a diabolo alienus erat. Dicit ergo: Ab occultis meis, id est, a malis cogitationibus, munda me, id est, munda cor meum. Et ab alienis, id est, a malis persuasionibus aliorum parce ne consentiam. Servo tuo, id est meis, qui per superbiam a te recedere nolunt, sed per humilitatem tibi subdi volunt. Ideo parce servo tuo, quia non pepercisti liberto tuo, id est Adae ab aliena persuasione, qui praeceptis tuis obedire noluit, volens esse liber: Eritis sicut dii (Gen. III). Ideo rogo ut a propriis mundes, et ab alienis parcas, quia si mei non fuerint dominati, tunc immaculatus ero, id est, criminali 131.0242D| peccato quod maculat. Nota quod non dicit, Si mei me non fuerint: sed addit, dominati. Non enim potest esse, quandiu sumus in hoc corruptibili corpore, ut non sit in nobis peccatum; sed tunc dominatur cum consentimus et voluntatem nostram ei subdimus. Unde Apostolus: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore (Rom. VI). Et propterea munda me et parce, scilicet ut nec propriis cogitationibus pravis subdat, nec alienis persuasionibus. Et emundabor a delicto maximo, id est, a superbia quae est maximum delictum: qui cum caetera sint timenda tantum in male factis, istud etiam in benefactis est cavendum. Hoc primum ingessit se recedentibus, hoc etiam ingerit se redeuntibus. Et erunt 131.0243A| ut complaceant eloquia oris mei, scilicet cum emundatus fuero a superbia, tunc tibi placere studebo et ore et corde, et non hominibus. Superbia enim hominum gloriam quaerit. Et hoc est quod dicit: Et meditatio cordis mei in conspectu tuo semper; ut tu videas, tibi placeat soli. Domine, adjutor meus et Redemptor meus. Hoc versus cum illo jungitur, Ab occultis meis munda me, Domine, adjutor meus: caetera sunt interposita. Adjutor, in bonis: Redemptor, in malis. Vel Redemptor per fidem; adjutor, justificando. PSALMUS XIX. IN FINEM PSALMUS DAVID. « Exaudiat te Dominus in die tribulationis, protegat te nomen Dei Jacob. Mittat tibi auxilium de sancto, et de Sion tueatur te. Memor sit omnis sacrificii 131.0243B| tui, et holocaustum tuum pingue fiat. Tribuat tibi secundum cor tuum, et omne consilium tuum confirmet. Laetabimur in salutari tuo, et in nomine Dei nostri magnificabimur. Impleat Dominus omnes petitiones tuas: nunc cognovi, quoniam salvum fecit Dominus Christum suum. Exaudiet illum de coelo sancto tuo, in potentatibus salus dexterae ejus. Hi in curribus, et hi in equis: nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus. Ipsi obligati et ceciderunt; nos autem surreximus et erecti sumus. Domine, salvum fac regem, et exaudi nos in die qua invocaverimus te. » ENARRATIO. In finem psalmus David. In superiori psalmo Propheta 131.0243C| commendavit passionem Christi, qua credentes salvantur. In isto autem, commendat resurrectionem Christi, qua credentes justificantur. In illo ostenditur quid nobis profuerit mortalitas divinitatis: in isto vero quid profuerit divinitas mortalitatis. Jesus Christus enim mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram (Rom. IV). Praevidens Propheta per spiritum gloriam resurrectionis Christi futuram, et cum Christo omnes credentes resurrecturos, optando fundit preces ad Deum Patrem, non ex aliqua dubitatione, sed ex nimio desiderio sic dicens: Exaudiat te Dominus, scilicet, o Christe, quia tu es adjutor meus et Redemptor, Dominus Pater cui omnem exhibes obedientiam, exaudiat te, resuscitando in die tribulationis, id est in tempore ad 131.0243D| passionem disposito. Protegat te, id est tuos, nomen Dei Jacob, id est, invocatio nominis Dei Jacob, id est junioris populi, scilicet luctatoris et praeripientis primogenita prioris populi, id est Judaici, scilicet dignitatem et honorem illum qui promissus fuit Judaico populo, qui primogenitus fuit quia prius electus est quam gentilis. Nomen Dei Jacob, id est, invocatio nominis Dei Jacob, et non Dei Esau, qui dixit: Jacob dilexi, Esau odio habui; et: Major serviet minori (Gen. XXV; Rom. IX): qui deponit potentes et exaltat humiles (Luc. I), protegat te humilem, et ejus nomen invocantem, a persecutione superborum Judaeorum: sicut protexit Jacob humilem et ejus nomen invocantem, a persecutore Esau. 131.0244A| Mittat tibi auxilium de sancto. Tibi, id est tuis, mittat auxilium de te sancto. Vel tibi capiti mittat auxilium de sancto, id est de tuis faciendo eos sanctos, sanctificando membra tua, augeat auxiliatores tuos, quemadmodum manus et alia membra capiti auxilio sunt. Et de Sion, id est de specula, scilicet de spe coelestium gaudiorum, tueatur te, id est circumspiciat tibi, id est tuis. Sicut in Sion erant speculatores Jerusalem, ita spes coelestium gaudiorum sit tuis munitio, de qua sibi provideant. Memor sit omnis sacrificii tui, id est, memores faciat tuos omnium injuriarum tuarum, quas passus es ante crucis patibulum: quae Deo sacrificium acceptabile fuerunt pro delictis hominum. Et holocaustum tuum, quo tu voluisti te totum offerre Deo in ara crucis, pingue 131.0244B| fiat, id est, vertatur in laetitiam resurrectionis; ut sicut mortuus es propter peccata nostra, ita et resurgas propter justificationem nostram: holon, totum; causton, incensum; inde holocaustum dicebatur illa hostia quae tota incendebatur. Tribuat tibi secundum cor tuum, id est voluntatem, ut possis ponere, cum velis, animam tuam, et iterum eam resumere cum velis, et non secundum cor inimicorum tuorum. Et omne consilium tuum confirmet, tam de reprobandis Judaeis quam de salvandis gentibus. Quasi aliquis dicat: Cur tantopere rogas pro salvatione Christi? Ad hoc: Laetabimur in salutari tuo. Ego et mei similes laetabimur in ejus salvatione Christi tui, quod mors illi ultra non dominabitur. Laetabimur hic in spe ejusdem resurrectionis jam 131.0244C| intus salvati per fidem. Et Magnificabimur plenaria salvatione, cum mortale hoc induerit immortalitatem: tamen prius in nomine Domini Dei nostri, scilicet conformati ei scilicet a Christo Christiani et dicti, et facti ejus corpus. Impleat Dominus omnes petitiones tuas. Praecedens versus interpositus fuit. Nunc continet optationes. Impleat Dominus omnes petitiones tuas, tam quas mortalis fundes pro nobis, quam illas quas fundes immortalis factus, ad dexteram Patris sedens. Et revera implebit, quia Dominus exaudiet illum pro se et pro suis de coelo sancto suo, id est, de potentia divinitatis illius, qui est coelum sanctum suum, id est, de divinitate Verbi. Et revera exaudiet quia salvum faciet Dominus Christum 131.0244D| suum. Et revera hoc erit, quia ego nunc, scilicet longe antequam fiat, cognovi quoniam salvum fecit Dominus Christum suum Et hoc inde patet, quia salus dexterae ejus, id est, salus danda humanitati per dexteram ejus, id est per divinitatem, erit in potentatibus, id est, valde potens, nunquam convertetur in infirmitatem. Et nos hoc modo salvati magnificabimur in nomine Domini Dei nostri. Illi autem qui salvantur per sinistram tantum gloriantur in divitiis et potentiis hujus saeculi: ideo, quia obligati sunt in illius cupiditate. Aliter secundum ordinem: Impleat Dominus omnes petitiones tuas. Et revera implebit, quia ego nunc cognovi, antequam fiat, per spiritum: vel nunc, cum maxime opus erat in die tribulationis, quoniam salvum fecit Dominus Christum 131.0245A| suum, resuscitando et ad dexteram suam collocando. Exaudiet etiam illum sedentem ad dexteram suam de coelo sancto suo, id est, de emissione Spiritus sancti tui, qui est ejus coelum. Exauditus est in terra, ut resuscitaretur: exauditus est in coelo, ut Spiritus sanctus mitteretur. Et hoc inde patebit, quod illum exaudiet de coelo sancto suo: quia in potentatibus salus dexterae ejus, id est, salus data nobis per Filium, qui est ad dexteram, ejus erit nobis potentialis, scilicet aeterna et indeficiens salus, quae nec morbis afficitur, nec moeroribus sauciatur; vel, in potentatibus, ut etiam quando infirmamur, tunc potentes simus, salus dexterae aeterna; ut illud: In dextera ejus pax et securitas (Prov. III). Salus sinistrae, temporalis; ut illud: In sinistra vero illius 131.0245B| divitiae et gloria. In eo quod dicit. Exaudiet illum de coelo, ostendit praemissas optationes non esse ex dubietate, sed ex affectione maxima. Hi in curribus, et hi in equis. Quasi dicat: Illi autem, quorum salus est in sinistra, gloriantur in volubilibus et in potentiis hujus saeculi. Hi invocant te in curribus, scilicet venientes ad invocationem, confidentes magis in volubilibus hujus saeculi quam in te, et ideo salus est illis non in potentatibus, sed in infirmitatibus: non in dextera, sed in sinistra: Et hi in equis, id est, in superbia et dignitatibus. Tractum ab illis, qui de toto Israel tribus vicibus in anno ascendebant Hierosolymam ad orandum. Nos autem, quibus dabis laetitiam salutaris tui, invocabimus non in illis, sed in nomine Domini Dei nostri: ut clarificetur in nobis nomen 131.0245C| illius, qui est Deus creatione, et Dominus recreatione. Aliter: Hi in curribus, et hi in equis confidunt, quemadmodum faciebat Esau et sui: Nos autem, scilicet Jacobitae praeripientes primogenita eorum, invocabimus in nomine Domini Dei nostri, quemadmodum Jacob faciebat; non in alio fiduciam ponemus. Et merito, quia ipsi obligati sunt, ad currus et ad equos, pravis cupiditatibus suis vel finibus vitiorum. Et ceciderunt, ab illa salute: quia ligati et incurvati ad terrena, non valent mente se erigere ad coelestia. Nos autem, scilicet qui invocamus nomen Domini Dei nostri, surreximus, id est, surgemus ab illa inclinatione mentis, scilicet ab infidelitate ad fidem; et erecti sumus per operationem. Et, o Domine, ut surgamus et erigamur, salvum fac regem, 131.0245D| resuscitando et ad dexteram tuam ponendo, ut quemadmodum nobis hic in passione sua contulit exemplum pugnandi, ita ad dexteram tuam interpellet pro nobis, ipse hostia, ipse sacerdos. Exaudi nos in die, id est, in puritate mentis, vel in luce fidei, qua die invocaverimus te. Non enim in nocte exaudis. PSALMUS XX. IN FINEM PSALMUS DAVID. « Domine, in virtute tua laetabitur rex, et super salutare tuum exsultabit vehementer. Desiderium cordis ejus tribuisti ei, et voluntate labiorum ejus non fraudasti eum. Quoniam praevenisti eum in benedictionibus dulcedinis: posuisti in capite ejus coronam de lapide pretioso. Vitam petiit a te, et 131.0246A| tribuisti ei: longitudinem dierum in saeculum et in saeculum saeculi. Magna est gloria ejus in salutari tuo: gloriam et magnum decorem impones super eum. Quoniam dabis eum in benedictionem in saeculum saeculi, laetificabis eum in gaudio cum vultu tuo. Quoniam rex sperat in Domino, et in misericordia Altissimi non commovebitur. Inveniatur manus tua omnibus inimicis tuis, dextera tua inveniat omnes qui te oderunt. Pones eos ut clibanum ignis in tempore vultus tui: Dominus in ira sua conturbabit eos, et devorabit eos ignis. Fructum eorum de terra perdes; et semen eorum a filiis hominum. Quoniam declinaverunt in te mala; cogitaverunt consilia quae non potuerunt stabilire. Quoniam pones eos dorsum; in reliquis 131.0246B| praeparabis vultum eorum. Exaltare, Domine, in virtute tua cantabimus et psallemus virtutes tuas. » ENARRATIO. In finem psalmus David. Eadem intentio est in hoc psalmo, quae fuit in superiori: sed ibi optando egit de resurrectione; hic autem ipsam resurrectionem merito factam commendat. Jungitur autem cum superiori, sic: Dixi: Domine, salvum fac regem, et merito debes salvum facere, quia, o Domine Pater, in virtute tua, id est, in Verbo sibi unito, quod ex te habet, laetabitur rex: qui Rex est super omnes reges, qui solus regit, solus dirigit, scilicet omnia tibi attribuens, nihil de se praesumens, ut infelix Adam. Laetabitur prius in sua salvatione, et vehementer exsultabit plenaria 131.0246C| exsultatione super salutare tuum, id est, salvationem humani generis sibi impositam, laetitia animi: exsultatio corporis. Et merito exsultabit, quia desiderium cordis ejus tribuisti ei. Quod fuit ponere animam cum vellet et iterum resumere (Joan. X): vel ut moreretur propter peccata nostra, et resurgeret propter justificationem nostram (Rom. IV). Et voluntate labiorum ejus non fraudasti eum, id est, voluntate pacis et reconciliationis per se datae mundo. Ipse enim pacificavit quae in coelis et quae in terra sunt. Unde Apostolus: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum (Eph. II): unde angeli concives nostri, prius inimici, quasi translati in regnum alterius Domini, nato illo qui venerat pacem dare mundo, concinunt: Gloria in excelsis Deo, 131.0246D| et in terra pax hominibus bonae voluntatis (Luc. II). In labiis quibus osculum (quod est signum pacis) damus, pacem intelligimus. Aliter: Voluntate labiorum, id est praeconum ejus, non fraudasti eum, scilicet qui haberent eamdem voluntatem circa Ecclesiam suam, quam et ipse habuit conservandi eam, et patiendi, et moriendi pro ea; unde Apostolus: Quotidie morior pro vobis, fratres (I Cor. XV), vel, voluntate labiorum ejus non fraudasti eum, scilicet denegando ei voluntatem labiorum ejus, quin habeat tales praecones quales voluerit, vel quin ad eamdem gloriam praecones ejus perveniant in qua ipse est. Volo, Pater, ut ubi ego sum, ibi sit et minister meus (Joan. XVII). Revera non fraudabis. 131.0247A| Quoniam praevenisti eum, id est praevenies, in benedictionibus dulcedinis, id est, immunitate peccati. In Adam omnes praeventi sunt maledictione; iste solus fuit inter mortuos liber (Psal. LXXXVII). Praevenisti eum, id est, prius in eum gratiae munera contulisti, ut esset primogenitus in multis fratribus (Rom. VIII) quantum ad juniorem populum Novi Testamenti: quem illi capiti ut corpus, post mortis experientiam aptasti, quasi victori coronam capiti post victoriam. Vere his benedictionibus praeventus, quia de Spiritu sancto conceptus. Praeventus est Adam plenitudine amaritudinis in quo omnes moriuntur (I Cor. XV); praeventus est Christus in benedictionibus dulcedinis, in quo omnes vivificabuntur. Vel, praevenisti, quia nullus ante eum 131.0247B| qui non prius sub maledicto; hic autem immunis fuit primus in genere humano, et solus ab omni peccato. Posuisti in capite ejus coronam de lapide pretioso. Quia praeventus fuit benedictionibus dulcedinis, id est mortis amaritudinem superavit. Et post victoriam posuisti in capite ejus coronam de lapide pretioso, id est, circumdedisti eum pretiosorum apostolorum ordine claro. Supradixit, desiderium cordis ejus tribuisti ei, et hoc ostendit, dicens: Vitam petiit a te, et tribuisti ei. Christus resurgens ex mortuis jam non moritur (Rom. IV). Longitudinem dierum in hoc saeculum, et in saeculum saeculi, id est, vitam semper manentem tribuisti in membris. Vel longitudinem dierum tribuisti in membris, quia regni ejus non erit finis (Luc. I). Et in illa vita 131.0247C| magna est gloria ejus in salutari tuo, quia sedere eum fecisti in dextera tua. Vel hoc modo magna est, quia non solum ille est glorificatus, sed etiam gloriam et magnum decorem impones super eum, id est, addes ei fideles, gloriosos miraculis, decoros virtutibus: qui enim vult in Christo manere, sicut ille ambulavit, debet et ipse ambulare: vel dedisti ei, scilicet assumpto homini Dominico, potestatem glorificandi suos et decorandi, gloriosos facere in victoria, decoros in palma. Hoc modo impones. Quoniam dabis eum in benedictionem in saeculum saeculi, ut per eum omnibus detur benedictio, id est, omnium bonorum incrementum: et enim non ad tempus, sed in saeculum saeculi. Et tandem laetificabis eum in gaudio, plenario scilicet, quando associabitur ei corpus suum. 131.0247D| Cum vultu tuo, id est, cum manifestabitur praesentia tua. Et merito dabis eum in benedictionem, quoniam rex, scilicet Dominicus homo sperat in Domino, non in se, ut Adam qui datus est in maledictionem. Et in misericordia Altissimi, id est, ita sperat et in se et in membris, ut totum attribuat misericordiae Altissimi, et ideo non commovebitur, scilicet ab illa spe. Quasi dicat: Qui autem non sperant in misericordia Altissimi movebuntur ab illa spe, et ideo dabuntur non in benedictionem, sed in maledictionem; et ideo, o Domine, compatiendo illis commotis a spe et misericordia tua, opto ut inveniatur manus tua, id est, auxilium misericordiae tuae tam Judaeis quam gentibus, omnibus inimicis tuis: quaerant misericordiam tuam 131.0248A| et invenient eam; unde Apostolus: Qui vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire (I Tim. II). Quod si te quaerere noluerint, inveniat dextera tua, id est, vindicta, omnes qui te oderunt. Et hoc prophetando non optando. Hoc modo dextera tua inveniet eos in futuro judicio qui manum misericordiae tuae hic invenire noluerunt in die salutis: Pones eos ut clibanum ignis ardentis intus in conscientia, cum videbunt gloriam filiorum Dei et suam ignominiam. Ecce computati sunt inter filios Dei (Sap. V). Vae nobis! Quid profuerunt divitiae? quid jactantia? Clibanum ignis, id est, ignitum. Clibanus est fornax cui os clauditur, ut intus ardeat. In tempore vultus tui, id est, praesentiae tuae quae eos terrebit In tempore judicii vultum tuum timebunt qui tempore gratiae 131.0248B| manum despexerunt. Et post, Dominus in ira sua, magna scilicet sibi competenti, conturbabit eos, dicens: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum (Matth. XXV). Et tunc devorabit eos, id est, penitus absorbebit eos, non intus tantum, sed animam et corpus. Et non solum eos, sed fructum, id est, opera eorum de terra perdes, de terra viventium; opera eorum quae hic locum habuerunt in terra morientium tollentur de terra viventium, quia fulgentes ut sol, et quasi purum aurum receptum in thesaurum Dei; sancti non habebunt quod purgari debeat. Et semen, id est, imitatores eorum, a filiis hominum, id est, ab imitatoribus eorum qui se non denominaverunt. Et merito. Quoniam declinaverunt in te mala, mala quae timuerunt, id est, mortem et amissionem loci et gentis 131.0248C| declinaverunt a se in te dicentes: Expedit ut unus moriatur homo pro populo, et non tota gens pereat (Joan. XVIII). Potest etiam hoc ad omnes referri tam Judaeos quam gentiles, et ad membra Christi, quia dicebatur omnibus, Perit mundus et concupiscentia ejus (I Ioan. II). Timentes mundani perdere mundum quem diligebant interficiebant hujus doctrinae praedicatores. Cogitaverunt consilia quae non potuerunt stabilire omnes tam Judaei quam gentes, quia interficientes corpus Christi putabant eos perdere: ipsi autem servabantur transeuntes de morte ad vitam: vel, in Christum specialiter Judaei: Domine, recordati sumus quod seductor ille dixit, Post tres dies resurgam: Jube ergo custodiri sepulcrum (Matth. XXVII), et caetera. Non fuit istud stabilitum, quia nolentibus eis 131.0248D| resurrexit: Quasi dicat: Et unde illis miseris quod mala sua in te declinaverunt? Ex occulto Dei judicio dabuntur in reprobum sensum praecedentibus eorum malis meritis. Quoniam pones eos dorsum, ut qui noluerunt ad te converti sint a te aversi, quia odio habuerunt lucem, conversi ab ea, ament tenebras: vel, pones eos dorsum tuum, scilicet ut propter nimiam eorum impietatem non eos respiciat misericordia tua. Et ideo in reliquiis tuis praeparabis vultum eorum, id est, voluntatem pravam eorum et impudentem ostendes in reliquiis tuis, id est, in tuo inferiori, scilicet in carne tua in quam tantum saevierunt. Summum Christi, divinitas, deinde anima, infimum et quasi abjectum, caro. Aliter: In reliquiis tuis, id est, in his terrenis 131.0249A| quae tu reliquisti et tui praeparabis, id est, valde parabis vultum, id est, voluntatem, eorum, ut haec amando coelestia contemnant. Aliter: Ego dixi pones eos dorsum, id est, abjicies eos, tamen non omnino, quia vultum eorum, id est, benevolentiam quae illis debebatur qui facti sunt dorsum praeparabis, id est, manifestabis in reliquiis tuis, id est in illis qui in fine residui erunt de populo, quia reliquiae salvae fient. Vel, illum vultum praeparabis in reliquiis tuis, id est, in Elia et Enoch quorum praedicatione reliquiae convertentur. Et ut inveniatur manus tua et exaltetur dextera, scilicet ut convertantur vel judicentur inimici tui, Exaltare, Domine, resurge, exaltare a mortalitate in immortalitatem: in virtute tua, id est, in potentia divinitatis tuae; ideo hoc opto, quia in tua 131.0249B| resurrectione cantabimus in corde et psallemus in opere virtutes tuas, id est, humilitatem et obedentiam et caeteras virtutes tuas imitabimur, quibus omnes inimicos tuos superasti. Vel cantabimus ore, psallemus opere. PSALMUS XXI. IN FINEM PRO DAVID PRO SUSCEPTIONE MATUTINA. « Deus Deus meus, respice in me, quare me dereliquisti longe a salute mea verba delictorum meorum. Deus meus, clamabo per diem, et non exaudies: et nocte, et non ad insipientiam mihi. Tu autem in sancto habitas, Laus Israel. In te speraverunt patres nostri, speraverunt, et liberasti eos. Ad te clamaverunt, et salvi facti sunt: in te speraverunt, et non sunt confusi. Ego autem sum vermis et non homo, opprobrium hominum et abjectio 131.0249C| plebis. Omnes videntes me, deriserunt me: locuti sunt labiis, et moverunt caput. Speravit in Domino, eripiat eum: salvum faciat eum, quoniam vult eum. Quoniam tu es qui extraxisti me de ventre, spes mea ab uberibus matris meae. In te projectus sum ex utero: de ventre matris meae Deus meus es tu, ne discesseris a me. Quoniam tribulatio proxima est, quoniam non est qui adjuvet. Circumdederunt me vituli multi, tauri pingues obsederunt me. Aperuerunt super me os suum, sicut leo rapiens et rugiens. Sicut aqua effusus sum, et dispersa sunt omnia ossa mea. Factum est cor meum tanquam cera liquescens in medio ventris mei. Aruit tanquam testa virtus mea, et lingua mea adhaesit faucibus meis, et in pulverem mortis 131.0249D| deduxisti me. Quoniam circumdederunt me canes multi, concilium malignantium obsedit me. Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea. Ipsi vero consideraverunt et inspexerunt me, diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem. Tu autem, Domine, ne elongaveris auxilium tuum a me, ad defensionem meam conspice. Erue a framea, Deus, animam meam, et de manu canis unicam meam. Salva me ex ore leonis, et a cornibus unicornium humilitatem meam. Narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae laudabo te. Qui timetis Dominum, laudate eum: universum semen Jacob, glorificate eum. Timeat eum omne semen Israel, 131.0250A| quoniam non sprevit neque despexit deprecationem pauperis. Nec avertit faciem suam a me, et cum clamarem ad eum exaudivit me. Apud te laus mea in Ecclesia magna, vota mea reddam in conspectu timentium eum. Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum, vivent corda eorum in saeculum saeculi. Reminiscentur et convertentur ad Dominum universi fines terrae. Et adorabunt in conspectu ejus universae familiae Gentium. Quoniam Domini est regnum, et ipse dominabitur Gentium. Manducaverunt et adoraverunt omnes pingues terrae, in conspectu ejus cadent omnes qui descendunt in terram. Et anima mea illi vivet, et semen meum serviet ipsi. Annuntiabitur Domino generatio ventura, et annuntiabunt 131.0250B| coeli justitiam ejus populo qui nascetur, quem fecit Dominus. » ENARRATIO. In finem pro assumptione matutina psalmus David. Hic psalmus est attribuendus David, id est, Christo dirigenti in finem, id est perfectionem pro assumptione matutina, id est, pro resurrectione sua quae facta est valde mane cum adhuc tenebrae essent (Joan. XX), quando mortalitas assumpsit immortalitatem, ad similitudinem solis qui paulatim depulsis tenebris ascendendo vires assumit. Sic, Christo resurgente, paulatim fidelium mentes illuminavit. In Hebraeo cerva, pro matutina quod idem valet ad similitudinem: quia sicut cerva summo diluculo ex ipsa luce gratulatur et alta conscendit, sic humana natura ex 131.0250C| sua resurrectione laetabitur. Christus caput nostrum in hoc psalmo agit secundum humanitatem cum Patre de gloria suae resurrectionis, et de fructu ipsius resurrectionis, et de gloria justorum et de excaecatione impiorum. Praemittitur autem ejus passio ut major appareat ejus resurrectio, quia quanto majus certamen eo major victoriae laetitia. Et in ipso certamine passionis orat ut eripiatur, in persona veteris hominis sic dicens: Deus, qui es omnium Deus per naturam, Deus meus, specialiter per gratiam vel per singularem obedientiam, respice in me, id est in auxilium meorum, qui usque modo despexisti me. Hic apparet quod Christus non in sui persona hic rogat, qui immunis est a peccato, sed suscepit delicta nostra, ut 131.0250D| nobis tribueret justificationem suam. Orat ergo in vice nostra: Respice in me, id est libera me, longe es a salute mea, ut illis videtur qui dicunt: Si Filius Dei est, descendat de cruce, et liberet eum si vult (Matth. XXVII), quia si non liberas videris dereliquisse me. Quare me dereliquisti? id est, quare, eo modo non liberando quo persecutores dicunt, permittis videri esse derelictum a te? Hanc inquisitionem ideo facit, ut diligenter causam aperiat. Haec est causa quare non vis ut descendam de cruce, sed ut resurgam de sepulcro: Verba delictorum meorum longe sunt a salute mea, verba illa venenata serpentis antiqui, eritis sicut dii (Gen. III). Quae fuerunt verba delictorum, id est, verba inobedientiae et omnis 131.0251A| peccati. Meorum, id est, omnium eorum propter quos ad passionem veni liberandum, longe sunt a salute mea, hac scilicet ut vivus de cruce descendam. Non enim hoc postulant ut de cruce descendam, sed ut in cruce moriar: hoc enim solum est eis pretium redemptionis. Aliter: Quare me dereliquisti, id est, quare videris dereliquisse, dum non respicis in me liberando de cruce? Ideo verba delictorum meorum, id est, deprecationes meorum quae sunt delictorum, id est pro delictis, longe a salute mea, id est, non postulant ut ego descendam de cruce, quia tunc non liberarentur mei, id est, mihi praedestinati. Aliter: Quare me dereliquisti? Quasi dicat: Haec verba quod dico, respice et dereliquisti, quae sunt longe a salute mea, id est, a me qui sum immunis ab omni peccato, 131.0251B| non sunt mea, id est pro me, quae nunquam despexisti, nunquam dereliquisti, sed sunt verba delictorum meorum, id est pro delictis meorum, quae ego porto; ut illud: et iniquitates nostras ipse portavit, et languores nostros ipse abstulit (Isa. LIII). Vel, merito possum videri derelictus, et neque me solum dereliquisti a tali salute, sed etiam meos. Deus meus, clamabo ad te per diem, id est, per illos qui in membris meis perfectione et claritate virtutum dies possunt dici. Et non exaudies, quemadmodum per Paulum qui ter Dominum rogavit ut auferretur ab eo stimulus carnis, et non est exauditus. Nam dictum est ei: Sufficit tibi gratia mea. Nam virtus in infirmitate perficitur (I Cor. XII). Et clamabo nocte, id est, in illis qui propter ignorantiam mysteriorum Dei 131.0251C| nox dici possunt: et non exaudies, doces enim non esse clamandum verbis delictorum. Aliter: Clamabo inimicis per diem, id est, prosperitatem hujus saeculi, ut manent. Et nocte, id est, adversitate, ut prosperetur. Et non exaudies. Et quod non exaudies, non ad insipientiam mihi, sed facies ad sapientiam, hanc scilicet ut discant mei te eis sapere plus vel melius providere quam ipsi sibi. Medicus es: non facis secundum voluntatem infirmantium, sed secundum salvationem, facis cognoscere, cum non praestas quae postulant verbis delictorum, non esse poenam ad damnationem, sed medicinam ad salutem. Aliter: Ideo dico, respice, quia, quare me dereliquisti, id est, videtis me dereliquisse? Clamabo per diem scilicet verbis delictorum, nec exaudies, et hoc quod non exaudies, 131.0251D| facis mihi non ad insipientiam, ut insipiens fiam, sed ad magnam sapientiam, scilicet ut discant mei non esse orandum verbis delictorum. Aliter, in persona capitis: Deus meus, clamabo per diem, id est, per totum illud passionis tempus quod fuit ante noctem, id est, crucis mortem, et non exaudies, quia permittis conspui, irrideri, verberari et multa indigna pati. Et nocte, id est, in crucis poena, cum sol obscurabitur. Et non exaudies, quia permittis in cruce mori. Et hoc mihi facies non ad insipientiam, sed ad magnam sapientiam. Oportebat enim eum, qui multos filios adducturus erat in gloriam Patris, auctorem salutis eorum per passionem consummari (Hebr. II). Tu autem in sancto habitas. Quasi dicat: Tu videris me 131.0252A| dereliquisse, quia tot indigna pati permittis et foris non liberas: tu autem, scilicet non derelinquis, quia in sancto habitas, me scilicet assumpto homine quem inhabitando sanctum facis, operando occulte salutem, me foris non salvando: Laus Israel, id est, qui nunquam tuos deseris, scilicet per quem est laudabilis omnis Israel, id est, omnis qui te videt per fidem et spem: Laus Israel, cujus habitatione laudabilis efficitur Israel, vel, quem solum merito laudat Israel, quia nunquam derelictus, et hoc ostendit per partes. In te speraverunt patres nostri, Moyses et Aron et alii multi speraverunt et liberasti eos de manu Pharaonis et Aegyptiorum, et de manu omnium inimicorum suorum. Ad te clamaverunt, sicut in deserto, et salvi facti sunt: misisti eis manna, dedisti aquam de petra. In te 131.0252B| speraverunt et non sunt confusi, quia et interius et exterius salvati. Dedisti eis quod promisisti, scilicet terram promissionis, et vitam longaevam et procreationem filiorum. Ego autem sum opprobrium hominum, Judaeorum dicentium ad ignominiam: Tu discipulus ejus sis, nos Moysi discipuli sumus (Joan. IX). Et non solum hominum in quibus possunt majores intelligi, sed etiam abjectio plebis, id est, vilissimorum de illo populo. Extra civitatem enim me ejecerunt, conspuerunt faciem meam, alapas dederunt. Ac si dicat: Omnes illi, quia in te speraverunt, non sunt a te derelicti, ego autem, scilicet videor derelictus, cum tamen sim illis omnibus major, quia sum vermis, scilicet natus de Virgine matre sine patre, quemadmodum vermis de solo ligno vel terra, scilicet sum homo 131.0252C| supra homines quia immunis a peccato. Et, quanquam homo supra homines, tamen non homo tantum, quia Deus, quia Verbum caro factum est (Joan. I). Vermem eum vocat propheta qui ait: Noli timere, vermis Jacob (Isa. XLI). Omnes videntes me, scilicet humilitatem, et patientiam meam et nullum adjutorem, aperte deriserunt me, dicentes: Ave rex Judaeorum, locuti sunt labiis mala quae in corde habebant, et moverunt caput insultando, scilicet omni genere irrisionis me deriserunt, scilicet dicentes: Speravit in Domino, Filium Dei se fecit, eripiat eum de manibus nostris, salvum faciat eum faciendo descendere de cruce, quoniam vult eum, scilicet salvare (Matth. XXVII). Quasi dicat: Illi putant me derelictum, quia aperte non liberas ea liberatione qua ipsi putant me liberandum, 131.0252D| si mecum esses. Tu autem, Domine, ne discesseris a me, scilicet da mihi constantiam in passione, et resuscita a morte, quia nullus est qui eripiat nisi tu: quoniam tu es qui extraxisti me de ventre nullo hominum me concipiente, viam aperiente. Ex tua solius operatione humanam sumpsi naturam, ad te solum maxime pertineo: ideo non discedas a me, quia tu es spes mea. Tamen ab uberibus matris meae, scilicet ex infirmitate qua ubera materna suxi spem habeo in te non ex divinitatis potentia, vel, ab ipsa pueritia quae pronior solet esse ad malum. Et merito tu es spes mea, quia in te projectus sum ex utero, id est, ab aliis omnibus longe remotus qui conjecti sunt in Adam: porro jactus sum in te, quia natus 131.0253A| sum ad imaginem et similitudinem tuam, ut ait Apostolus: Induite novum hominem qui secundum Deum creatus est (Ephes. IV). Et revera in te, quia tu es Deus meus, non ego, ut infelix Adam. Et quod te Deum habeo, de venire matris meae est hoc, id est, ex illa natura quam accepi in utero matris. Nam de te non es tu Deus meus, sed Pater meus. Aliter, secundum ordinem: Deriserunt me. Et hoc ideo, quoniam tu es qui extraxisti me de ventre, id est, quia tu voluisti ut pro eis mortalis et passibilis fierem, et talis in quem haec omnia fieri possent, qui in divinitate aequalis mihi factus es spes mea ex humanitate. Et quia, me tantum humiliasti, noli me deserere. Aliter: Ideo me persecuti sunt, ideo deriserunt, quia dissimilis illis eram nulla alia de causa. Et hoc est quod dixit, Quoniam tu es qui 131.0253B| extraxisti me de ventre, id est, de umbra et obscuritate legis quae est quasi venter Synagogae. Hoc modo extraxisti, factus spes mea ab uberibus matris meae, id est, a carnalibus observationibus legis in qua natus sum, ut in tua justitia confiderem, non in justitia legis, quia ex operibus legis nullus justificatur, sed per gratiam tuam (Rom. III). Datae sunt enim carnales observationes, non ut justificarent, sed ut rudem illum populum quasi elementis quibusdam erudirent, ut tandem a carnalibus ad spiritualia transirent. Et merito tu es spes mea, quia in te projectus sum ex utero, in te solum posui spem meam exiens de utero, id est, de umbra legis in lege gratiae. Et quia in te projectus sum, ideo tu es 131.0253C| Deus meus, scilicet spes mea de ventre matris meae, scilicet ex quo me inde extraxisti. Ergo ne discesseris a me. Ostende modo quod mecum sis, me resuscitando a mortuis, sicut tunc cum extraxisti de utero matris. Et opus est ut non discedas, quoniam tribulatio proxima est, quoniam non est qui adjuvet, nisi tu. Ostende quomodo sit proxima, Circumdederunt me vituli multi, scilicet lasciviens plebs Judaica, non ad imitandum, sed ad persequendum. Tauri pingues obsederunt me. Principes Judaeorum, tauri propter superbiam, pingues, id est, adipati malitia, Aperuerunt super me os suum, dicentes, Crucifige (Joan. XIX); vel, mortis sententias in me dederunt, quae sententiae suae fuerunt, id est, ex mendacio, non ex veritate, sicut leo rapiens quando cum gladiis et fustibus comprehenderunt (Matth. VI), 131.0253D| et rugiens vociferando in me. Sicut aqua effusus sum viliter et sine ulla jactura, ut illis videbatur. Et dispersa sunt omnia ossa mea, id est, fortes mei, apostoli scilicet: quia sicut caro in ossibus roboratur, ita et corpus Christi quod est Ecclesia in apostolis roboratur, dispersa sunt, id est, in diversas partes fugerunt. Factum est cor meum tanquam cera liquescens in medio ventris mei, id est, Scripturae sacrae, in quibus latebat voluntas mea, infirmatae sunt in medio ventris mei, id est, in corde infirmorum meorum. Aruit tanquam testa virtus mea, id est, virtus meorum aruit in illis, id est, defecit, sicut humor deficit cum exsiccatur testa ad ignem, ita virtus meorum paulatim coepit evanescere accedente 131.0254A| igne passionis. Et lingua mea adhaesit faucibus meis: omnes mei quasi muti facti sunt qui prius erant lingua mea, id est, praedicatores mei. Et in pulverem mortis deduxisti me, id est permisisti me in sepulcro includi, quasi solvendum in pulverem. Aliter: Illi me circumdederunt, illi sententias mortis in me dederunt, et in sepulcro clauserunt, sed frustra, quia effusus sum per totum mundum sicut aqua, scilicet aliis in ruinam, aliis in salutem: non credentibus, in ruinam, credentibus in ablutionem criminum. Unde illud: Ecce hic positus est in ruinam et in resurrectionem multorum (Luc. II). Et ut effunderer, dispersa sunt omnia ossa mea, id est, praedicatores mei firmati a Spiritu sancto, ut essent quasi ossa et robur corporis mei dispersi sunt ad 131.0254B| praedicandum in universum orbem. Factum est cor meum tanquam cera liquescens in medio ventris mei, id est, post ignem passionis aperta est et manifestata Scripturarum duritia in medio ventris mei, id est, in memoria meorum firma, ad similitudinem, quia quod in medio est solet firmius inhaerere. Memoria accipitur pro ventre ea similitudine, quia sicut in ventre multa reconduntur ita et in memoria. Aruit tanquam testa virtus mea. In igne passionis non est infirmata virtus mea, ut illi putabant, sed aruit, id est, firmata est sicut testa: quia de passibili factus sum impassibilis, de mortali immortalis, tanquam testa prius humida et fragilis, apposita ad ignem indurescit. Et post passionem lingua mea, id est, lingua meorum, adhaesit faucibus meis, id 131.0254C| est, non cessaverunt mei a praedicatione. Tunc enim videtur lingua faucibus inhaerere, cum frequens est in locutione. Et per illos, in pulverem mortis deduxisti me, id est, in corda gentilium duxisti qui prius erant pulvis mortis, id est, aridi et sine humore verbi Dei. Ille dicitur mortuus pulvis qui sine humore est, et facile a vento rapitur. Aliter: Tu autem in me sancto habitas, quod illi non credunt qui sic dicunt: In te speraverunt patres nostri, speraverunt, et liberasti eos. Hic nihil mutatur, nisi quod in persona persequentium haec dicuntur usque, Ego autem, scilicet non videor illis dignus tua salvatione, quia sum ita vilis, et ita videor conculcandus ut vermis, et non videor illis homo et ideo 131.0254D| opprobrium hominum, ut supra: Locuti sunt labiis; Vah qui destruis templum Dei (Matth. XXVII). Et moverunt caput, insultando. Et merito foris moverunt caput, quia removerant intus in cordibus suis Christum verum caput, et assumpserant sibi multa inimicorum capita. Et caetera ut supra, usque, et in pulverem mortis deduxisti me. Et bene deduxisti, non enim potuerunt occidere nisi permissi. Hinc fit transitus ad illum versum, Tu autem, Domine, ne elongaveris auxilium tuum a me, quia morti me tradere permittis, noli elongare meam resurrectionem usque ad communem resurrectionem, sed ad defensionem meam conspice: scilicet visa morte mea, cogita de resurrectione mea, vel, ad defensionem meam, scilicet dando robur, ne in tormentis devocet. Et opus 131.0255A| est tua defensione, quoniam circumdederunt me canes multi, inimico blandientes, contra auctorem salutis oblatrantes: Non hunc, sed Barrabam (Joan. XVIII). Foderunt manus meas et pedes meos, crucis clavis affigentes. Dinumeraverunt omnia ossa mea, id est, sic in cruce extenderunt, ut omnia ossa mea comminuerent ad numerandum. Ipsi vero, scilicet tam excaecati, tam crudeles. Alii enim miserti sunt. Consideraverunt me clamantem Eli Eli (Matth. XXVII; Marc. XV), et despexerunt. Aliter: ipsi non mutati, non ad misericordiam moti, consideraverunt, id est diligenter notaverunt omnia quae passus sum nullo subveniente. Et inspexerunt me, id est inferius tantum aspexerunt, non superius attendentes me hominem, et non cognoscentes Deum. Diviserunt sibi 131.0255B| vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem. Quaedam vestis fuit inter vestimenta Domini quam milites sicut alia non diviserunt, interula scilicet. Hanc, quia consuta non erat sed desuper contexta noluerunt scindere, sed sortes miserunt cui contingeret; ipsi tam crudeles in me exstiterunt. Tu autem, Domine, cui obedivi in his omnibus, ne elongaveris auxilium tuum, quia multum appropinquabit impugnatio eorum. Illi conspexerunt ad impugnationem meam, tu autem conspice ad defensionem meam, scilicet resuscita me. Aliter: Circumderunt me in meis canes multi, lacerantes meos canino dente. Concilium malignantium obsedit me, id est meos, ut illud, sederunt principes et adversum me loquebantur (Ps. CXVIII). Foderunt manus meas et pedes meos, id est, dolose 131.0255C| cogitaverunt subvertere opera mea et affectiones meas ut illud, Domine, recordati sumus quia seductor ille dixit, Post tres dies resurgam: jube ergo custodiri sepulcrum (Matth. XXVII). Similiter opera et voluntates meorum foderunt, cum eos interficiendo salutem hominum quam operabantur et desiderabant destruere voluerunt. Dinumeraverunt omnia ossa mea sicut diligenter meos praedicatores quaesierunt ad damnandum, ut certum numerum eorum scirent. Ipsi vero consideraverunt et inspexerunt me, id est, meos in spectaculum sibi fecerunt tanquam eorum ludibrium, ut illud, Spectaculum facti sumus (I Cor. IV), ut captivi qui ducebantur ad publicum spectaculum. Diviserunt sibi vestimenta mea, aliqui de illo populo apostolos meos qui sunt vestimenta 131.0255D| mea, ut illud, Vivo ego, dicit Dominus (Isa. XLIX), quia his omnibus velut vestimento vestieris. Partiti sunt, putantes diversam fidem esse in eis ut illud, Ego sum Pauli, ego autem Cephae (I Cor. I): vel, vestimenta mea, id est, sacramenta Ecclesiae quibus vestior. Alii enim putaverunt in baptismo unam immersionem debere fieri, alii duas et in aliis similiter. Et super vestem meam miserunt sortem, ad similitudinem militum qui vestem desuper contextam, non manibus consutam, non diviserunt, sed sortiti sunt quidam charitatem non valentes scindere ut alia sacramenta, qui haec non unum in plura dividit, sed plura in unum colligit, sortiti sunt, id est, gratia Dei velut sorte contingere intellexerunt. Charitas desuper 131.0256A| contexta dicitur, quia praecedit charitas Dei charitatem nostram, ut illud, Charissimi, diligamus Deum quoniam Deus prior dilexit nos, et Deus charitas est (I Joan. IV). Tu autem, Domine, ne elongaveris auxilium tuum a me: ad defensionem meam conspice. Istud non ad hanc sententiam jungitur, sed ad priorem. Hoc modo, conspice, Erue a framea, id est a morte, causam pro effectu; vel, ad damnationem Judaeorum, unde illud, lingua eorum gladius acutus (Ps. LVI); animam meam vitam meam. Et de manu canis, id est, de potestate Judaici populi caeco more latrantis, unicam meam, id est, solam sine peccato, vel, tibi unicam, vel de manu inferni qui canino more omnes avide devorat, vel erue me de morte, ut hoc modo unica mea, id est, Ecclesia unice delecta eripiatur 131.0256B| de potestate diaboli. Salva me ex ore leonis, diaboli vel terrenae potestatis. Et a cornibus, id est, a superbia Judaeorum, unicornium, in lege singulariter superbientium et gentium assumptionem respuentium; vel, ideo unicornium, quia uno intellectu legis alios ventilant, vel, a satellitibus daemonum humilitatem meam. Et quo fructu te petis liberari? Narrabo nomen tuum fratribus meis. Hucusque de passione Christi, deinde de ejus resurrectione. Augustinus dicit haec quae sequuntur non adeo esse necessaria, sed pro commodo causae suae inducit, propter haereticos quosdam futuros qui dicerent Ecclesiam Christi non esse nisi in una parte terrarum, ut Donatistae qui in sola Africae, id est, apud se dicebant Christum esse, trahentes testimonium de Canticis canticorum: Ubi 131.0256C| cubes in meridie? (Can. I.) Narrabo nomen tuum, id est, gloriam tuam, fratribus meis, apostolis scilicet. Et per illos in medio Ecclesia laudabo te non in Judaea tantum, sed in communi Ecclesia quae erit conjuncta ex utroque pariete Judaici populi et gentilis; vel, in communi catholicae Ecclesiae, non in quadam parte, dicens: Qui timetis Dominum, laudate eum, non pauci, sed omnes, nolite quaerere vestram laudem, sed Creatoris nostri. Ostendit per partes qui sint timentes Dominum universum semen Jacob, glorificate eum, id est, omnes pertinentes ad Jacob, sive Judaei, sive gentes dando terrena, mercando coelestia, quae retro sunt obliviscentes, in anteriora vos extendentes. Timeat eum omne semen Israel. Euntes in profectu, vel semper luctantes, qui minores sunt hortatur 131.0256D| glorificare: Israelitas, qui sunt majores timere; scilicet illis opus esse laude et operatione qui sunt in profectu, ne deficiant istis opus esse timore, ne per elationem cadant. Ideo timeat timore casto, quoniam non sprevit deprecationem pauperis, meam scilicet qui cum dives essem factus sum pauper (II Cor. VIII); non sprevit me deprecantem pro me, neque despexit deprecantem pro meis, quemadmodum inimici fecerunt. Nec avertit faciem suam a me, scilicet paupere, qui prius averterat a divite Adam, qui non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo (Phil. II). Et in hoc apparet quia, cum clamarem ad eum, exaudivit me. Clarificavi et iterum clarificabo (Joan. XII). Et ideo apud te laus mea, 131.0257A| id est, meorum apud te ut non solus Judaeus tibi soli placeat. In Ecclesia magna, facta magna et aucta virtutibus per resurrectionem meam, quae prius parva erat morte mea; vel in Ecclesia magna, id est, toto orbe diffusa, contra haereticos. Vota mea reddam in conspectu timentium eum, id est, mysterium corporis et sanguinis mei offeram cum his qui tuo timore hoc celebrant. Et reddendo vota edent pauperes, id est, humiles, omnia Domino attribuentes et nihil de se praesumentes, edent me, id est, sacramentum corporis et sanguinis mei sument, et saturabuntur imitando me et seipsos tradendo: quia edere Dominum, hoc est, eum in omnibus velle imitari et illi uniri. Et in illa saturitate laudabunt Dominum, quia haec est vera laus Dei in omnibus pro 131.0257B| posse Christum imitari. Illi laudabunt qui prius requirunt eum per fidem et spem vel, requirunt eum, illi enim requirunt qui quaesiti a Domino et redempti eum toto desiderio petunt, omnia alia postponentes ut illi adhaereant. Et merito laudabunt quia corda eorum, id est, desideria cordis eorum, vivent in saeculum saeculi. Et non solum pauperes de Judaico populo, sed etiam gentiles reminiscentur Domini, qui prius obliti erant. Et convertentur ad Dominum qui prius aversi erant dantes honorem creaturis quem deberent Creatori; universi fines terrae, id est, de tota terra. Et conversi adorabunt in conspectu ejus, id est, in corde puro ubi ipse solus conspicit, vel in conspectu ejus non in conspectu hominum, universae familiae gentium, id est, de universis familiis gentium. Hoc iterum contra haereticos. 131.0257C| Potest et hoc totum de gentibus dici, ut illud prius dictum est de Judaeis, id est, apostolis et aliis credentibus. Vota mea, id est, eadem vota quae ego persolvi, scilicet vota omnium pretium redemptionis eorum, quod ego persolvi morte mea, eadem reddam, non ego ipse in me, sed in conspectu timentium eum, id est, in intellectu eorum qui cognoscunt misericordiam Dei per me exhibitam, et eum timent timore casto. Et non solum fideles Judaei qui prius divites erant in cognitione mandatorum Dei, sed etiam pauperes, id est, gentiles inopes mente, quantum ad cognitionem Dei, edent et saturabuntur, et sic laudabunt Dominum qui requirunt eum. Isti sunt illi pauperes qui comedent, scilicet requirentes eum: hoc modo requirent. Reminiscentur et convertentur 131.0257D| ad Dominum. Et non solum de universis finibus terrae, sed etiam adorabunt in conspectu ejus, id est, digna ejus acceptione, universae familiae gentium, id est, majores et minores. Et merito, quoniam Domini est regnum, id est, quia jam facti sunt regnum Domini in victoria crucis qui prius erant regnum inimici. Et ipse, scilicet qui Dominus est, non tyrannus, dominabitur gentium misericordi dominio, qui prius fuerant sub crudeli tyranno. Manducaverunt et adoraverunt omnes pingues terrae. Hoc potest sic legi ut referatur ad hoc quod dixit, universae familiae gentium, et revera universae, quia pauperes et divites. De pauperibus dictum est, nunc subjungit de divitibus. Aliter: Dictum est quia edent pauperes, 131.0258A| scilicet pauperes et re et spiritu: illi edent Dominum, quia alium cibum animae suae in hoc mundo desiderabunt. Et illi qui hic eum edent, saturabuntur, quia sic eorum animam amor Dei reficiet ut ultra nihil desiderent, quia tandem erit omnia in omnibus (I Cor. XV). Et non soli pauperes, sed etiam omnes pingues terrae, id est, omnibus modis pingues, scilicet vel divites in terrenis, vel malitia saginati. Etiam tales manducaverunt Dominum non corde, sed ore, et adoraverunt foris, non intus. Et quanquam tales foris manducent et adorent in conspectu hominum, et per hoc se stare putent in Domino, tamen in conspectu ejus cadent, scilicet intus in anima ubi ipse solus videt, omnes illi qui descendunt in terram: quorum cor illo pane sursum non erigitur desiderio, 131.0258B| sed ad terrena descendunt per illicitam cupiditatem. Qui enim corpus et sanguinem Domini sumiti indigne, judicium sibi manducat et bibit. Probet autem seipsum homo (I Cor. XI). Pingues terrae manducabunt et non saturabuntur: imo per illam manducationem cadent, id est damnabuntur, quia magis terrena quam Deum desiderabant. Et anima mea, id est, anima meorum, illi scilicet adhaerendo, non terrenis, vivet. Haec est enim vita aeterna ut cognoscant te verum Deum (Joan. XVII). Illi possunt dici anima Christi qui omnia reliquerunt et secuti sunt ejus voluntatem, ut apostoli et alii perfecti viri. Et semen meum, id est, imitatores mei, serviet ipsi, scilicet imperfecte, ut a servitute tandem veniat in libertatem. Aliter: Anima mea, id est, perfectorum meorum illi vivet mortua 131.0258C| saeculo, vivet soli Deo; illi soli serviet. Et semen meum, id est, imitatores meorum, qui tamen mihi deputantur, serviet ipsi non hominibus. Et hoc non in brevi, annuntiabitur enim Domino generatio ventura. Tangit quod in Veteri Testamento praefiguratum est, quando dictum est: Si cujus frater sine haerede mortuus fuerit, supertes frater ducat ejus viduam et suscitat semen fratri suo (Deut. XXV). Ita Christo Ecclesiae sponso mortuo secundum carnem, et post, ab oculis fratrum sublato, quasi sine haerede, quia adeo pauci erant sui, ut quasi nulli viderentur; fratres defuncti, id est, apostoli, eam assumpserunt et verbo fidei multos filios genuerunt, non sibi, sed Domino. Unde dicitur: Annuntiabitur, id est, ascribitur Domino, non praedicatoribus Novi 131.0258D| Testamenti, generatio ventura. Ego plantavi, Apollo rigavit, Deus autem incrementum dedit (I Cor. III). Et hoc modo, quia annuntiabunt coeli, id est, praedicatores alti virtutibus et miraculis justitiam ejus, non suam populo qui nascetur per gratiam. Quis est ille? quem fecit Dominus. Veterem populum fecit Adam sui conformatione, scilicet servus: novum vero populum fecit Dominus, quia gratis justificavit sine praecedentibus meritis. Peccatores enim nos ipsos fecimus, justos autem sola Dei misericordia. Aliter: Quoniam tribulatio proxima est, id est, quia non in rebus extraneis, sed in meipso res agitur, et ideo adjuva in passione ne deficiam. Quoniam non est qui adjuvet, inimici circumdederunt, amici fugerunt. 131.0259A| Obsederunt me consiliis et accusationibus. Et non solum hoc, sed etiam aperuerunt super me os suum. Ostendit quomodo: Sicut leo rapiens et rugiens: Crucifige, crucifige (Joan. XIX). Sicut aqua effusus sum, id est, tam viliter occisus, ut aqua effunditur. Et nunc dispersa sunt omnia ossa mea, id est, discipuli, qui debebant esse robusti in fide, fugerunt, juxta illud prophetae: Percutiam pastorem et dispergentur oves gregis (Zach. XIII; Matth. XXVI). Dicit, quare fugerunt. Factum est, etc., id est, doctrina mea annihilata est in illis, qui cum debuissent esse firmi, venter, id est debiles, facti sunt. Et non mirum, quia virtus mea, id est potentia mea, aruit tanquam testa, id est fragilis eis visa est. Et ideo desperaverunt, quia lingua mea adhaesit faucibus 131.0259B| meis, quia nihil contradixit. Et ideo quia deduxisti me in pulverem mortis, id est, putaverunt me ita deduci in mortem, ut fierem pulvis sicut alii. Lingua mea, id est meorum, adhaesit faucibus meis, id est, adhaerebunt Scripturae quae est os meum. Et sic per eos deduces me ad cognitionem eorum qui erant pulvis mortis, id est, aridi; carentes rore Spiritus sancti. Apud te laus mea in Ecclesia magna; ubi tu laudaberis, laudabor et ego. Ego enim et Pater unum sumus (Joan. X). Hoc ideo dicit, ne aliquis propter praedictam ejus humilitatem eum Patri coaequalem esse dubitaret. Hoc modo laudabo; vota mea, id est meipsum, reddam, scilicet sicut cum Patre ante saecula praeordinavi; et hoc faciam in conspectu timentium eum, id est, ita ut timentes eum intelligant 131.0259C| quid sint illa vota, et propter quod sint vota, non propter diversitatem, sed propter loca et personas. Quid sint intelligent, scilicet Dominicum corpus esse, non solum commemorationem, ut quidam haeretici voluerunt, cum tamen Dominus aperte dixisset: Hoc est corpus meum, quod pro vobis tradetur (Matth. XXVI). Et: Hic est sanguis meus qui pro vobis fundetur (Marc. XIV); et sic sententiae quae sequitur: Hoc facile in meam commemorationem (Luc. XXII), nulla dubitatio relinquitur. Panis autem et vinum a Christiana veritate dicuntur, non quod naturam panis et vini post consecrationem in se retineant, nisi quantum ad speciem et saporem et odorem. Illi namque qui carnem in utero Virginis 131.0259D| assumptam Verbo suo personaliter et ineffabiliter unire potuit, qui etiam mortalia corpora nostra imperii sui potentia faciet immortalia, panis et vini materiam in sui corporis et sanguinis naturam transferre possibile est. Signa etiam sacramenta haec mystica ratione vocantur, non Christi, sed nostri. Magna enim in eis signa et mysteria continentur. Nam materia illa, panis scilicet ex qua corpus Domini cum sacerdotali benedictione et Deo cooperante conficitur, ex granis plurimis mola attritis, conspersione aquae conjungitur. Vinum quod in sanguinem transfertur, ex acinis multis torcularis aut alicujus ponderis impressione conficitur. Grana vero et acina 131.0260A| cultorum labore cooperante, procreantur. Ita et nos praedicatorum cultura in fide generati conspersione baptismatis, postea vero bonis operibus dediti, et afflictionum exercitio atttriti, multi unum corpus efficimur. Unde Apostolus: Ita multi unum corpus sumus in Christo (Rom. XII). Aqua vero, quae defluens est, hoc ad sacramentum conficiendum ad figuram nostri vino admiscetur: ita et nos ad modum aquae fluentis, in mortes defluentes, passionis Dominicae mysterio efficiente, Christo copulamur gratiae adoptione. Cum vero corpus hoc a fidelibus accipitur signum est corpora nostra adhuc mortalia per Christi passionem esse reparanda. Per sanguinis autem acceptionem, animarum intelligimus reparationem: circa sanguinem potius anima commoratur. Et 131.0260B| quamvis hoc sacramentum a pluribus accipiatur, non tamen (ut videtur) in parte est divisum; sed totum in singulis est et indivisum, Andrea apostolo sic testante: Agnus tanquam sacrificatus est, integer perseverat et vivus. Suscipitur autem propter sustentationem et imitationem in praesenti, propter remunerationem tandem futuram. Unde etiam viaticum dicitur. Et pauperes Christi hoc modo intelligentes edent scilicet illud sacrificium et saturabuntur, id est imitabuntur, si oportuerit. Et hoc modo laudabunt qui requirunt eum, non aliud, per illud sacrificium: et tandem vivent corda eorum, id est animae, quia in corde magis principatur anima. Et non solum pauperes, sed etiam illud sacrificium manducabunt et adorabunt (quo et saturabuntur) divites terrae. Si soli 131.0260C| pauperes adoraturi et salvandi essent, non utique Paulus ad instruendum eos discipulum suum sic admoneret: Praecipe divitibus hujus saeculi saeculi non superbe sapere (I Tim. VI). PSALMUS XXII. PSALMUS DAVID. « Dominus regit me, et nihil mihi deerit: in loco pascuae ibi me collocavit. Super aquam refectionis educavit me, animam meam convertit. Deduxit me super semitas justitiae propter nomen suum. Nam etsi ambulavero in medio umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es. Virga tua et baculus tuus, ipsa me consolata sunt. Parasti in conspectu meo mensam adversus 131.0260D| eos qui tribulant me. Impinguasti in oleo caput meum, et calix meus inebrians quam praeclarus est. Et misericordia tua subsequetur me omnibus diebus vitae meae. Et ut inhabitem in domo Domini in longitudinem dierum. » ENARRATIO. Psalmus David. In hoc psalmo vox est Ecclesiae, recogitantis miseriam suam quam incidit ex culpa primi parentis, nunc autem cognocentis salvationem suam factam per Christum in assumptione illa matutina. Agit itaque grates Deo enumerando beneficia ejus, et hortatur alios ad amorem Dei. Dicit itaque: 131.0261A| Dominus regit me. Rerum Dominus, cui jure servio. Adam prevaricator me distorsit, et a pascua vitae, id est a mandatis Dei, me infeliciter revocavit. Dominus Christus verus pastor, qui animam suam dedit pro ovibus suis (Joan. X), modo regit me, id est, doctrina vitae dirigit. In Hebraeo habetur, pascit: quod idem valet, quia pastus animae doctrina Dei est. Et quia talis pastor me pascit, nihil mihi deerit, quod ad salutem et veram refectionem pertineat. Ipse enim in Scripturis sacris mentem meam dirigit. Ideo nihil deerit, quia ut bonus pastor in loco pascuae, id est, in intellectu sacrae Scripturae, in quo est magna animae refectio, vel in spe futurae beatitudinis, ibi me collocavit: ibi, id est, in tanta certitudine, et in tanta abundantia omnimode me 131.0261B| locavit, quae prius fluctuabam quaerendo pascua, id est beatitudinem nunc hac, nunc illac; nunc in opibus, nunc in honoribus et aliis hujusmodi. Et ut bonus pastor postquam collocavit me per fidem et intellectum in loco pascuae, non ibi deseruit, sed educavit me, id est enutrivit, super aquam refectionis, id est doctrinam Novi Testamenti, quae dicit: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos (Matth. XI). Aliter Ecclesia posita in loco pascuae, id est in spe futurae beatitudinis, ostendit quomodo illuc pervenerit, per gratiam scilicet. Super aquas refectionis educavit me, id est, posuit mihi fundamentum aquam baptismi, id est, fidem quae in baptismo accipitur quasi fundamentum: quia sine fide impossibile est placere Deo (Hebr. XI). 131.0261C| Et super illam aquam educavit me. Hoc modo animam meam convertit, prius aversam a Creatore ad creaturas, ab immutabili ad mutabilia. Et postquam convertit animam meam per fidem, deduxit me super semitas justitiae, id est fecit me ire de virtute in virtutem. Tractum a pastoribus, qui gregem suum deducunt de loco ad locum, id est, de una pascua ad aliam. Et hoc fecit propter nomen suum glorificandum in me, non merito meo. Notandum quod dicit, Super semitas justitiae; quasi dicat: Non solum docuit me custodire mandata facilia, quae via possunt dici, quia a multis propter facilitatem frequentantur; sed etiam arcta, quae semitae dici possunt, quia a paucis insistuntur propter difficultatem. In hoc apparet quod super semitas 131.0261D| justitiae deduxit: quia etsi inter impedimenta hujus saeculi verser, ducatu illius securus incedam, non timens labi in aliquod crimen quod me separet ab eo. Et hoc est quod dicit. Nam etsi ambulavero in medio umbrae mortis, id est, licet vivam inter illos qui in hac vita obumbrant alios divitiis, vel potentia, vel honoribus, non ad salutem, sed ad perditionem. Non timebo ex eorum supereminentia mala, scilicet ut ab eis devocer: et hoc non ex me, sed quoniam tu mecum es, tam providus pastor, tam bene vigilans supra gregem suum. Vel in medio umbrae mortis, id est, in communi conversatione hujus vitae, quae non est vera mors, sed umbra, id est imago ultimarum tenebrarum, exteriorum scilicet. 131.0262A| Non timebo mala, non timebo incidere vitia, quae mala possunt dici criminalia. De quibus dictum est, Non regnet peccatum in vestro mortali corpore (Rom. VI). Est peccatum ad mortem, pro hoc non dico ut quis oret (I Joan. V), scilicet tantum. Vel in medio umbrae, id est in communi illius ignorantiae quae est mortis, id est, quam habeo ex mortalitate et passibilitate. Non timebo mala, ut grex ille non timet aliqua mala, scilicet vel incursus luporum, vel raptus furum, vel aliquid hujusmodi, qui bonum habet pastorem. Ideo non timebo mala; quia virga tua et baculus tuus, ipsa me consolata sunt: ut discretus pastor habes virgam, qua errantes oves et agnos leniter corrigas; habes baculum, quo majora animalia et fortiora ab erratu coerceas; 131.0262B| virga tua, id est, mitis disciplina, qua me errantem corripis, scilicet infirmitas vel aliqua hujusmodi adversitas: Et baculus tuus, id est, gravis tribulatio, ipsa me consolata sunt. Quasi dicat: Non solum quod parcis, in eo consolaris me; sed et in eo quod flagellas: quia quem Pater diligit corripit (Hebr. XII). Aliter: Virga tua, id est flagellatio tua, parva vel magna: et baculus tuus, id est sustentatio tua: Fidelis Deus qui non patietur vos tentari supra id quod potestis (I Cor. X), ipsa me consolata sunt. Nam aliam consolationem quaesivi: hoc modo sunt consolata; quia si foris amaritudo tribulationis, tu tamen parasti mensam, id est refectionem in conspectu meo, id est, in oculis animae meae juxta illud: Quando enim infirmor, tunc fortior 131.0262C| sum et potens (II Cor. XII). Et in Canticis canticorum: Nigra sum, et formosa (Cant. I): Adversus eos qui tribulant me, id est, hoc fecisti contra quam illi putent: illis enim disciplina tua in praesenti non gaudium videtur, sed moeror (Hebr. XII). Aliter: Non solum disciplina tua me consolata est, sed etiam parasti in conspectu meo mensam, id est, doctrinam legis tuae, qua non jam ut parvulus lacte nutriar, sed in virum perfectum eruditus, spirituali dente ruminans ejus sententias, possim resistere perversis. Haec est illa mensa quae post laborem me reficit. Et hoc modo impinguasti caput meum, id est mentem meam, in oleo, id est spirituali laetitia, et eadem doctrina tua, quae est oleum mentis meae: ideo quia eam exhilarat promissio ne praemii post laborem. Calix meus 131.0262D| inebrians, spirituali gaudio ita mentem meam replens, ut non sentiam mala exteriora. Hoc modo facta calix inebrians, quam praeclarus est mihi, etsi non aliis ita videatur. Aliter: Imitatio passionis tuae, mihi facta calix inebrians, id est dulcis potus; et faciens oblivisci omnia tormenta, quam, id est valde, praeclarus est; etsi aliis videatur obscuritas et ignominia mihi videtur magna claritudo. Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini mei Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo (Gal. VI). Quasi dicat: Non solum doctrina tua me consolatur, sed etiam imitatio passionis tuae. Et misericordia tua subsequetur me. Quasi dicat: Praecessit misericordia tua vocando per fidem: secuta 131.0263A| est in custodiendis mandatis, et subsequetur me omnibus diebus vitae meae, et tandiu subsequetur, usque dum inhabitem in domo Domini, id est, usque dum a tabernaculo isto in quo ad tempus milito, veniam ad Jerusalem, id est ad visionem pacis, in qua habitat Dominus, et ibi manebo in longitudinem dierum, id est, in claritate nunquam deficienti. PSALMUS XXIII. PSALMUS DAVID IN PRIMA SABBATI. « Domini est terra, et plenitudo ejus; orbis terrarum et universi qui habitant in eo. Quia ipse super maria fundavit eum, et super flumina praeparavit eum. Quis ascendet in montem Domini? aut quis stabit in loco sancto ejus? Innocens manibus et mundo corde, qui non accepit in vano 131.0263B| animam suam, nec juravit in dolo proximo suo. Hic accipiet benedictionem a Domino, et misericordiam a Deo salutari suo. Haec est generatio quaerentium eum, quaerentium faciem Dei Jacob. Attollite portas, principes, vestras, et elevamini, portae aeternales, et introibit Rex gloriae. Quis est iste Rex gloriae? Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelio. Attollite portas, principes, vestras, et elevamini, portae aeternales, et introibit Rex gloriae? Quis est iste Rex gloriae? Dominus virtutum ipse est Rex gloriae. » ENARRATIO. Psalmus David in, prima Sabbati. Sabbatum vocatur tota hebdomada apud Hebraeos, nominata ab ultimo die. Prima Sabbati est dies resurrectionis, 131.0263C| ante cujus ortum Dominus resurrexit. Totum illud, tempus Domini, quod fuit ante resurrectionem a lapsu Adae, nox dici potest propter tenebras peccatorum, quibus humanum genus involvebatur, et caecitatem mentis. Totum autem tempus hoc de resurrectione Dominica usque ad finem saeculi potest vocari: prima Sabbati, id est prima dies hebdomadae, in qua Christus verus sol, assumpta immortalitate, mundo lucem dedit nunquam deficientem. Est ergo psalmus iste David prophetae in consideratione illius, diei, qua Christus victor a mortuis resurrexit, devicto mortis principe, et ejus regno spoliato: hortantis omnes scilicet hujus mundi principes, et praecipue Judaeos rebelles et incredulos, ut Christo victori congaudeant, et triumphantem cum gaudio 131.0263D| suscipiant, ad similitudinem principum hujus saeculi, qui triumphatores suos redeuntes cum magno gaudio suscipiunt, et ampliant portas suas, ut ingredientibus et egredientibus cum pompa nihil obstet. Dixit ergo: Principes hujus saeculi, attollite vestras portas, id est, auferte a vobis cupiditatem vestram et timorem, per quas est introitus ad mortem: hae sunt principales portae ad omne peccatum quod ducit ad mortem. Omnes hortatur, sed praecipue principes; quia hi maxime per has portas ad infernum descendunt. Et, o aeternales portae, amor proximi et timor Dei castus, scilicet elevamini, quae jacuistis usque modo prostratae a casu primi parentis: nunc apparete in hominibus, ut 131.0264A| per vos introeat Christus corda fidelium. Et introibit Rex gloriae, non rex ignominiae. Reges terreni sunt reges ignominiae: ex ignominia enim, id est, ex virtutum defectu, homo hominem sibi regem fecit, qui coerceret ab illicitis. Non enim est justis lex posita, sed injustis (I Tim. I). Si enim manerent homines quales creati sunt a Deo in primis parentibus, non esset alius alio inferior. Christus est Rex gloriae, quia regendo gloriosos facit, cui servire regnare est. Responsio principum: Quis est iste Rex gloriae? Etsi haec verba non dicantur, in evidentia tamen rerum apparet Propheta: Dominus fortis in passione; et potens in resurgendo: vel, fortis, quia superavit mortem: potens, scilicet potens in praelio contra diabolum, eum vincens et spolia ejus distribuens; 131.0264B| vel fortis in carne, potens Deitate; vel fortis, quia vicit fortem, id est diabolum; potens, quia spoliavit infernum. Dominus potens in praelio: repetitio haec, aggratulatio est. Deinde convertit se ad principes tenebrarum, qui illas auferendas portas in hominibus erexerant et dicit: O principes, id est daenes, qui usque modo principatum habuistis in hominibus, attollite vestras portas, scilicet vitia per quae ingredimini ad homines, Et, o aeternales portae, id est virtutes, elevamini in cordibus hominum, quae prius dejectae, fuistis. Cum enim servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae (Rom. VI). Responsio daemonum: Quis est, iste Rex gloriae. Resp. Dominus virtutum, Dominus angelorum, ipse est Rex gloriae, non alius. Potest et sic legi, ut in primis fiat allocutio ad bonos 131.0264C| angelos, hoc modo. O principes, scilicet cives superni qui inter concives vestros homines principatum tenetis, attollite in hominibus portas vestras, id est, adjuvate, ut virtutes vestrae quas nunquam deseruistis erigantur in hominibus, quae usque modo dejectae jacuerunt. Et, o aeternales portae, id est angelicae virtutes, quae semper in eis fuistis et semper eritis, elevamini in hominibus Et introibit Rex gloriae, ut supra. Responsio angelorum: Quis est iste Rex gloriae? nos Patrem et Filium semper simul vidimus: iste Rex gloriae quis est? Hoc possunt dicere illi spiritus qui semper cum Deo fuerunt, et nunquam missi sunt ad cognoscendam humanitatem Christi: Dominus fortis et potens, ut supra. Deinde fit conversio sermonis ad malos angelos, ut supra. Attollite 131.0264D| portas, principes, vestras. Hoc non mutatur. Quasi dicat: Ego hortor vos, o principes, ut victori Christo Regi gloriae congaudeatis, et illi aperiatis. Et merito, quia Domini est terra, quae prius erat inimici terra, id est, omnes illi qui initiati ecclesiasticis sacramentis, hoc modo culti, terra dici possunt. Et plenitudo ejus, scilicet est Domini, id est, perfecti illius terrae, scilicet Ecclesiae, illi scilicet qui sunt pleni fide et bonis operibus. Et haec terra non in quadam parte mundi, ut quidam volunt, est ejus, sed orbis terrarum. Et ne quis acciperet dictum esse de hominibus bonis scilicet, et malis in eo quod dixit, orbis terrarum, id est, in toto orbe terrarum, determinat quos dicat esse in victoria illa acquisitos. 131.0265A| Hoc modo: Dixi quod orbis terrarum sit Domini, scilicet universi qui habitant in eo, non qui inhabitantur qui mundum sibi subjugaverunt, non ipsi mundo subjecti sunt. Potest et sic legi, ut orbis terrarum sit expositivum illius quod dixit, plenitudo ejus. Quasi dicat: Hoc est plenitudo terrae illius quae facta est Domini, orbis terrarum, id est, perfecti illi qui possunt dici orbis, id est, extremitas terrarum, quia contraxerunt se omnino a vitiis et concupiscentiis hujus saeculi, quorum conversatio in coelis est. Et universi qui habitant in coelis, id est, omnes illi qui per imitationem in illis perfectis firmiter manent. Ac si dicat: Perfecti viri et eorum imitatores sunt plenitudo, et haec plenitudo est Domini. Et merito orbis terrarum est Domini: 131.0265B| quia ipse super maria fundavit eum, id est, in his quae prius mare fuerunt, id est, omnino seculares et procellosi, variis animi motibus semper agitati, fundavit hunc orbem faciendo de infidelibus fideles, de persecutoribus discipulos, quemadmodum de Saulo Paulum, ut per maria accipiamus majores principes, scilicet reges et tetrarchas. Et super flumina praeparavit eum, id est, de illis qui satellites principum hujus saeculi erant suos fecit convertendo. Aliter: Ipse super maria fundavit eum, id est, super fluctuationes hujus mundi, quibus involvebatur ab initio, stabilivit Ecclesiam suam in fide ut jam conculcetur hic mundus et contemnatur ab ea. Fides enim Christi quasi mons est, super quem fundata est, ut procellae hujus saeculi non possint 131.0265C| eam movere, quasi infirmo et altiori loco fundatam. Et super flumina praeparavit eum, id est, super potentes vel cupidos hujus saeculi, ut ait Salomon: Omnia flumina intrant mare, et mare non redundat (Eccle. I); ita et potentes hujus saeculi quanquam multa acquirant, nunquam tamen satiantur. Super haec flumina est praeparata Ecclesia, ut illos praedicet et convertat. Et quia dictum est: Domini est terra, ne quis sibi frustra applaudat, putans se esse ejus terram, cum non sit, describit qui sunt ejus terra, praemittens interrogationem. Quasi dicat: Ego dixi terram Domini fundatam esse super maria et elevatam. Quis ascendet in montem Domini, vel ad Christum qui est mons praeparatus in vertice montium? quis ascendet gradibus virtutum, 131.0265D| ut sit terra ejus? Vel in montem, id est, in Ecclesiam elevatam a terrenis ad coelestia fide et spe. Ego dixi, quis ascendet? aut potius dico, quis stabit in loco sancto ejus? id est, quis perseverabit; quia multi ascendunt, et non perseverant; ad fidem enim accedunt, quae est locus sanctus, sanctificans recte credentes, qui non stant in ea otiose viventes; fides enim sine operibus mortua est (Jac. II). Is ascendit, hic stabit: Innocens manibus, id est operibus, qui nec sibi nocet mala operando, nec alteri. Et mundo corde, id est, ab omni mala cogitatione. Ostendit qui sit mundo corde: Qui non accepit, id est, non acceptam et gratam fecit in vano, id est in transitoriis, animam suam, scilicet qui sibi non fecit gratiam ullius 131.0266A| delicti, nec animo suo. Et propterea etiam nec juravit proximo suo in dolo, id est ad deceptionem. Saepe enim qui vana hujus saeculi grata animo suo faciunt, ut ea obtineant, in perjurium cadunt. Hic scilicet, non alius, accipiet benedictionem a Domino, id est, talis vir erit terra illa cui benedicet Dominus, juxta illud Apostoli: Terra autem accipiens imbrem et proferans herbam opportunam illis a quibus colitur, in benedictione erit (Hebr. VI), id est, in incremento virtutum. Et ideo talis vir erit in incremento virtutum, quia accipiet misericordiam a Deo, qui dat et velle et perficere pro bona voluntate (Phil. II). Salutari suo, id est, a quo solo salvari desiderat. Haec est generatio. Quasi dicat: Ista sola quae tam innocenter vivit, et non alia, est generatio quaerentium 131.0266B| Dominum per fidem et bonam operationem in hac vita. Et post quaerentium faciem, id est praesentiam, Dei Jacob, id est, illorum qui sunt imitatores Jacob, temporalia spernentes, et aeterna desiderantes; qui non aliud praemium suae innocentiae quaerunt, nisi vultum Dei. Vel, haec est generatio quaerentium Dominum, id est, hoc modo ut dixi, generantur illi qui quaerunt Dominum. PSALMUS XXIV. PSALMUS DAVID. « Ad te, Domine, levavi animam meam, Deus meus, in te confido, non erubescam. Neque irrideant me inimici mei: etenim universi qui sustinent te, non confundentur. Confundantur omnes iniqua agentes 131.0266C| supervacue. Vias tuas, Domine, demonstra mihi, et semitas tuas doce me. Dirige me in veritate tua et doce me, quia tu es Deus salvator meus et te sustinui tota die. Reminiscere miserationum tuarum, Domine, et misericordiarum tuarum quae a saeculo sunt. Delicta juventutis meae et ignorantias meas ne memineris. Secundum misericordiam tuam memento mei tu, propter bonitatem tuam, Domine. Dulcis et rectus Dominus, propter hoc legem dabit delinquentibus in via. Diriget mansuetos in judicio, docebit mites vias suas. Universae viae Domini misericordia et veritas, requirentibus testamentum ejus et testimonia ejus. Propter nomen tuum, Domine, propitiaberis peccato meo multum est enim. Quis est homo qui timet Dominum? 131.0266D| legem statuit ei in via quam elegit. Anima ejus in bonis demorabitur, et semen ejus haereditabit terram. Firmamentum est Dominus timentibus eum, et testamentum ejus ut manifestetur illis. Oculi mei semper ad Dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos. Respice in me et miserere mei, quia unicus et pauper sum ego. Tribulationes cordis mei multiplicatae sunt, de necessitatibus meis erue me. Vide humilitatem meam et laborem meum, et dimitte universa delicta mea. Respice inimicos meos, quoniam multiplicati sunt: et odio iniquo oderunt me. Custodi animam meam, et erue me, non erubescam, quoniam speravi in te. Innocentes et recti adhaeserunt mihi, quia sustinui 131.0267A| te. Libera, Deus, Israel ex omnibus tribulationibus suis. » . ENARRATIO. Psalmus David. In hoc psalmo vox est illorum qui suam miseriam attendunt, et suam fragilitatem adeo magnam, ut etiam quivis vermiculus possit eis nocere. Vel dum de se nimium homo praesumpsit, et quod amisit per superbiam et inobedientiam non posse recuperare nisi per humilitatem et obedientiam, imitando Christum. Potest legi in persona Christi primus et secundus versus hoc modo: Ad te, Domine Pater, levavi animam meam, toto desiderio ad te eam direxi, non ad terrena dejeci. Deus meus, non erubescam non surgendo, qui dixi: Solvite templum hoc, et post triduum reaedificabo illud 131.0267B| (Joan. II), quia in te confido, non in me, non in alio. Neque irrideant me inimici mei Judaei, ut dicant: Hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare (Luc. XIV). Et revera non erubescam te sustinens, tua mandata custodiens. Etenim universi qui sustinent te, non confundentur. Hucusque in persona capitis. Legitur autem totus in persona cujusque fidelis, sic agentis cum Domino Deo suo: Ad te, Domine, scilicet habendum, levavi animam meam, toto desiderio a terrenis eam levavi ad te, non contra te, ut infelix Adam. Et merito, quia tu es Deus meus, non ego, non aliud. Et quia tu es Deus meus, Domine, in te confido, omnem fiduciam meam in te conjicio. Maledictus homo qui confidit in homine (Jer. XVII). Et quia in te confido, non in me, ut infelix 131.0267C| Adam, qui rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, non erubescam, ut usque modo feci, factus ex praesumptione mea adeo infirmus, ut vilissimus vermiculus me affligere valeat: redde mihi humiliato et confidenti in te illam valitudinem, quam perdidi per superbiam. Neque irrideant me inimici mei, quia in te confido: carnales et spirituales inimici, qui in te non confidunt, non irrideant me superatum et a te devocatum. Et revera non confundar, quia sustinui te, id est, pondus praeceptorum tuorum: vel cum patientia exspectavi te remuneraturum. Etenim universi qui sustinet te, non confundentur, scilicet ab exspectatione sua. Confundantur potius iniqua agentes. Illi potius erubescant, qui supervacue, id est, nimis inefficaciter sunt iniqua agentes, scilicet 131.0267D| odio habentes servos tuos diligentes eos: si in persona Christi, iniqua agentes possumus accipere Judaeos, in Deum auctorem salutis, mortem machinantes supervacue, id est inefficaciter. Et ut non confundar, ut non irrideant inimici, vias tuas, Domine, demonstra mihi, id est, mandata tua ostende, quae me non permittant errare. Et semitas tuas, id est, arcta et difficilia praecepta, edoce me, id est, evidenter doce, ut non in illis fallar. Doce, dico, ut non sciam tantum, sed ut opere compleam: quia hoc est perfecta doctrina, scilicet in illis mandatis. Dirige me in veritate tua, id est, in mandatis tuis quae vera sunt, quia ego in mendacio meo tortuosus sum. Et hoc modo doce me. Ideo rogo ut tu doceas, quia tu 131.0268A| es Deus salvator meus, id est, potens me salvare. Et ideo te, id est, tua mandata vel te remuneratorem sustinui, id est, cum patientia exspectavi, tota die, id est assidue: vel in prosperis et in adversis. Domine, dirige me: et hoc fac recordando misericordiae et obliviscendo delictorum. Reminiscere miserationum tuarum, Domine, et misericordiarum tuarum quae a saeculo sunt. Ab initio mundi misericors fuisti, qui nec hominem peccantem sine spe veniae, in corruptionem cadere et a te recedere permisisti. Misericorditer hominem foris formasti, misericorditer intus reformasti: qui me perditum revocasti, revocatum misericorditer conserva. Aliud est miseratio, aliud misericordia. Miseratio est misericordiae exhibitio, misericordia vero compassio. Delicta juventutis meae, 131.0268B| et ignorantias meas ne memineris. Delicta juventutis, id est, gravia peccata; quia juvenes temerarii sunt, et temeritate gravius fit commissum. Et ignorantias meas, id est, leviora peccata, quia quod ignoranter committimus, minus peccamus; vel, delicta, id est originalia, quae in ipso primordio contraxi a parentibus; et ignorantias, id est, actualia, quae ignoranter commisi, postquam juvenis factus sum, id est, innovatus a vetustate primi parentis. Et ignorantias meas: haec sunt illa delicta juventutis, quia aliquis per fidem innovatus promisit, fideliter implere studet: cavet de futuris, mundatus de praeteritis, nisi si qua levia ex ignorantia committit, a quibus vix est ullus ita perfectus qui sibi cavere queat. Haec delicta ne memineris, id est, ne serves tandem ad poenam, sed misericorditer 131.0268C| hic ea delendo obliviscaris. Et ut ea non serves ad judicium, memento mei tu: quia ego mei sum oblitus, cum a mandatis tuis recessi. Secundum misericordiam tuam, quam non merui, non secundum iram quam merui. Et hoc non merito meo, sed propter bonitatem tuam, Domine. Sed nemo haec audiens sibi applaudat in peccatis, securus de venia propter bonitatem tuam: quia dulcis est Dominus in misericordia, vocando ad poenitentiam, donando delicta. Et post misericordiam rectus est, quia reddit unicuique juxta opera sua. Et propter hoc, scilicet quia rectus est, quia incorruptus, post misericordiam nihil dimittet impunitum. Et hoc est quod dicit, legem dabit, id est, flagella et correctiones, delinquentibus in via, id est, in mandatis Domini quae sunt via ad 131.0268D| vitam: vel in via, id est, in Christo qui est via ad vitam, dabit legem delinquentibus, quia Christus lex est, id est liber et forma bonis imitandi quae fecit et docuit, malis vitandi quae ipse vitavit et prohibuit. Aliter: Quia rectus est, dabit legem, id est, flagella, delinquentibus in via, id est in hac vita, ut in eo quod temporaliter punit temporaliter delinquentes, ostendat quod aeternaliter puniet aeternaliter delinquentes. Temporaliter peccat, qui, si longaeva vita daretur, cessaret: aeternaliter vero peccat, cui aufertur facultas, non voluntas. Diriget mansuetos in judicio: in tali judicio, id est, in hujusmodi lege diriget mansuetos. Nam immansuetos non diriget, imo disturbabit: tractum ab animalibus, 131.0269A| quae si sint mansueta, si deviaverint, flagellando in viam reducuntur; sin vero immansueta et indomita, flagellis caesa magis exorbitant et efferantur. Et hoc modo castigando, docebit mites vias suas: nam immites sic removebit a viis suis. Quae sint illae viae ostendit: Universae viae Domini misericordia et veritas. Omnes viae illae per quas ad nos venit, sunt misericordia et veritas. Misericordia, per quam sine praecedentibus meritis veniam donat. Veritas, quia post misericordiam vocationis et veniae digne ultimo judicio merita cujusque examinat. Primus ejus adventus fuit in misericordia, secundus erit in veritate, id est, in incorruptione, in quo solum merita requiret: et has vias docebit mites, ut cognoscant misericordiam Dei, non merita sua: 131.0269B| et per hoc non superbiant, sed humilientur, juxta illud: Quid enim habes quod non accepisti? Si accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? (I Cor. IV,) Et post praerogatam misericordiam attendant judicium futurum, quo reddet unicuique juxta opera sua (Rom. II): et ideo studeant facere bona. Non omnibus sunt misericordia et veritas, sed solum, requirentibus testamentum ejus, id est, satagentibus fieri ejus haereditas, et requirentibus testimonia ejus testamenti, id est, praeconia prophetarum diligenter quaerentibus qui testati sunt illud testamentum. Hieronymus: Ille miseretur, qui requirit testamentum ejus Novum, et testimonia, id est, prophetas et apostolos, quorum testimoniis est Ecclesia congregata. Redit ad illud quod dixit: Memento mei tu 131.0269C| propter bonitatem tuam, Domine: caetera fuerunt interposita. Ideo rogavi, ut mei memor esses non secundum meritum, sed secundum misericordiam, quia propter nomen tuum, Domine, scilicet glorificandum, propitiaberis peccato meo. Et revera propitiaberis: multum est enim, id est multum mihi videtur. Quasi dicat: Locum propitiationi tuae jam paravi. Augustinus: Eatenus Deus ignoscit, quatenus tu cognoscis; unde Dominus ad Saül: Cum esses parvus in oculis tuis, magnus apparebas in oculis meis; cum autem magnus factus es in oculis tuis, parvus fuisti in oculis meis (I Reg. XV). Ne quis autem sibi in hoc applauderet, quod dictum est: Propitiaberis peccato meo, multum est enim, dicens: Et mihi propitiabitur, quia meum peccatum multum est, ostendit 131.0269D| quis ille sit cui multum videatur, scilicet timenti Dominum. Et ideo quaerit: Quis est homo qui timet Dominum? Quia autem multi sunt qui dicunt se timere Dominum, et non timent timore perpetuo; quia qui dicit se timere Dominum, et mandata ejus non custodit, mendax est (Joan. II); juxta illud: Beatus vir qui timet Dominum, in mandatis ejus volet nimis (Psal. CXI); ideo subjungit certa signa, quibus cognoscitur timens Dominum casto timore. Scilicet, legem statuit ei, id est, stabile propositum non declinans ad dexteram neque ad sinistram in via quam elegit, id est, justitia. Hieron.: Legem statuit in via qua ut ad ea quae elegit deflectatur, sicut in Moyse: Hodie statui ante oculos tuos ignem 131.0270A| et aquam, bonum et malum, vitam et mortem, elige vitam et vives (Eccli. XV). Et hoc est quod dicit: Ipse proponit et indicat quid sit eligendum. Aliud signum: Anima ejus, id est cor ejus, in bonis demorabitur: semper insistet bona; declinans a malis; vel in bonis illis quae vere bona sunt illa sola desiderabit, scilicet aeterna. Et ideo semen ejus haereditabit terram, id est, bona opera ejus eum excolent, ut fiat haereditas Domini. Haereditabit, id est, faciet haeredem, vel per opera justitiae haereditatem accipiet terram viventium. Et tertium signum: Firmamentum est Dominus timentibus eum. Timor hominum infirmat, timor Domini confirmat. At ut tandem manifestetur illis; ut non deficiant antequam eum videant. Et quia ipse est firmamentum timentibus 131.0270B| eum, ideo oculi mei, cordis scilicet, quibus Deus videtur, semper ad Dominum liberatorem. Et merito, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos, id est, omnes affectiones meas a sollicitudinibus hujus saeculi eruet, ut anima mea libero gressu ad eum tendere possit, vel, de laqueo, id est, de insidiis diaboli. Et ut evellar, respice in me humiliatum, qui prius despexisti superbum: in me, id est, in auxilium meum. Et miserere mei, id est, fac me perseverare in illa ereptione. Et opus est ut tu evellas, quia unicus et pauper sum ego. Ordo praeposterus: pauper sum, id est, non sufficio mihi ad hoc; et unicus, id est solus: non habeo alios praeter te, quorum auxilio vel exemplo nitar. Revera nequeo me eruere. Quia tribulationes cordis mei multiplicatae sunt, supra 131.0270C| modum creverunt; quia tribulant prospera, tribulant adversa, tribulant diversae suggestiones animi seu corporis. Merito multis tribulationibus, cui necesse est multis fulciri ne labatur. Quot et quantae sunt infirmitates et passibilitates carnis, in fame et siti, in frigore, statione, sessione et aliis multis? quibus, ne labamur, quotidie fulciri indigemus? In his omnibus cor tribulatur, ne impediant et devorent. Et ideo erue me, id est libera de necessitatibus meis, id est, da ut mortale hoc induat immortalitatem, et corruptio incorruptelam (I Cor. XV). Necessitates vocat indigentias et passibilitates, quas necessario patitur dum in hoc corruptibili corpore quasi carcere manet: cui proposita fuit sufficientia et indigentia, mortalitas et immortalitas: declinans ab 131.0270D| immortalitate et sufficientia, necessario incipit in earum contraria. Et ut eruas, inquantum valeo, promereri satago: vide humilitatem meam, quam tibi exhibere studeo. Et laborem meum, id est, perseverantiam qua assidue laboro humiliare tibi carnem meam, ut te sessorem recipiam. Castigo enim corpus meum, et in servitutem redigo (I Cor. IX). Et dimitte universa delicta mea, scilicet ignorantias meas, quas committo necessitate viae. Nemo enim ita lotus, quin pulverulentos pedes habeat, iter post lavationem faciens: ita nullus aqua baptismatis ita purificatus, quin vel levioribus peccatis aspergatur in hac via, id est in hac corruptibili vita. Et ut me eruas de necessitatibus, non solum mea 131.0271A| delicta dimittas, sed etiam respice inimicos meos, ut convertas eos: sic enim securus tibi serviam si non sit impugnator. Quoniam multiplicati sunt: qui ideo sunt inimici, quoniam ad multas vanitates sunt detorti a fructu frumenti, vini et olei sui (Psal. IV). Et quia multiplicati oderunt me non multis beati quaerentem, sed uno: iniquo odio, quia salutem eorum diligo. Est et justum odium; ut illud: Perfecto odio oderam illos (Psal. CXXXVIII). Et quia iniquo odio me odiunt, custodi animam meam, scilicet a conformatione eorum, etsi non carnem meam. Et tandem erue me, totum separando ab illis, et ponendo ad dexteram tuam. Non erubescam tandem, scilicet ab exspectatione mea, quoniam speravi in te, scilicet promerendum: 131.0271B| vel in te adjutorem, non alium. Aliter: Erue me a perplexitate hujus vitae postquam custodieris ab inimicorum conformatione, quae perplexitates multae sunt, amicorum persuasio, filiorum delectatio, amor parentum. Erue me in his implicitum et impeditum, ne devocer: Qui amat patrem et matrem plus quam me non est me dignus (Matth. X). Ideo etiam custodi, quia innocentes et recti adhaeserunt mihi. Innocentes, a malo declinantes, et recti, id est, bono insistentes, adhaeserunt mihi imitatione et conformitate, ut per me tibi jungantur: sicut membra capiti per collum junguntur, ita per praedicatores et perfectos minores Christo junguntur, eos imitando. Ideo mihi adhaeserunt, quia sustinui te, id est, mandata tua custodivi, vel te remuneratorem cum patientia exspectavi. Et propterea 131.0271C| me erue, ne me deficiente deficiant et isti qui te quaerunt. Et ut adhaereant, o Deus, libera Israel, id est, desiderantes videre te: ex omnibus tribulationibus suis, carnalibus et spiritalibus, ne ab his devocentur. Non rogo ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos a malo (Joan. XVII). PSALMUS XXV. PSALMUS DAVID. « Judica me, Domine, quoniam ego in innocentia mea ingressus sum et in Domino sperans non infirmabor. Proba me, Domine, et tenta me, ure renes meos et cor meum. Quoniam misericordia tua ante oculos meos est, et complacui in veritate tua. Non sedi cum consilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. Odivi Ecclesiam malignantium, 131.0271D| et cum impiis non sedebo. Lavabo inter innocentes manus meas, et circumdabo altare tuum, Domine. Ut audiam vocem laudis, et enarrem universa mirabilia tua. Domine, dilexi decorem domus tuae, et locum habitationis gloriae tuae. Ne perdas cum impiis, Deus, animam meam, et cum viris sanguinum vitam meam. In quorum manibus iniquitates sunt: dextera eorum repleta est muneribus. Ego autem in innocentia mea ingressus sum; redime me et miserere mei. Pes enim meus stetit in directo: in Ecclesiis benedicam te, Domine. » ENARRATIO. Psalmus David. Iste psalmus attribuitur David, id est, perfecto cuique pertinenti ad David. Est autem 131.0272A| vox perfecti, orantis et agentis cum Deo suo, ut quemadmodum in hac vita mortaliter ab impiis separatur, ita in futura localiter separetur: vel ut hic temporaliter uratur, secetur, flagelletur, ne tandem cum impiis damnetur. Judica me, Domine. Non formido judicium tuum, imo rogo ut veniat et separet me a societate impiorum, quam habeo non mente, sed corpore. Difficilis oratio et formidanda maxime, illius rogare judicium, in cujus conspectu coeli vix mundi reperiuntur (Job XV), si non caetera sequerentur merita unde perfectus vir confidens sibi de merito, subdit: Quoniam ego in innocentia mea ingressus sum, id est, quoniam post innocentiam quam mihi praerogasti per gloriam tuam, sic in ea permansi, ut sperem me in ea habere 131.0272B| aliquod meritum. Ille innocenter vivit, qui nec sibi obest, nec alteri. Ingressus sum, id est, in hac vita vixi, quae quasi quidam ingressus est in futuram. Dico, ingressus sum. Et non infirmabor, id est, perseverabo in illa innocentia, tamen de me non praesumens, sed in Domino sperans, scilicet audeo de me hoc promittere. Et ut non infirmer, tenta me, Domine, id est, duc me in experientiam laborum, et sic proba me, id est probatum me mihi ostende firmum. Multi enim sibi probati videntur, qui se non cognoscunt, sed in tentatione probantur; ut Petrus, qui sibi satis constans videbatur, cum diceret: Etiamsi oportuerit me mori tecum, non te negabo (Matth. XXVI). Potest et sic continuari: Ego dixi quod non infirmabor; ne quid tamen occultorum meorum me lateat, ostende me 131.0272C| mihi, scilicet proba me, Domine, et tenta me, id est, fac ut nec delecter in vanis, nec cogitem de terrenis. Et ut tentatus prober: ure renes meos et cor meum. Si quid est in delectationibus carnis meae vel cogitationibus cordis mei quod sit absumendum, adhibe ignem amoris tui, qui illud totum absumat et quasi aurem in fornace probatum me reddat (Sap. III); amor tuus omnia terrena a delectationibus meis amputet, et omnia vana a cogitationibus; vel, in tentationum aestu fac ut delectationes et cogitationes meae non absumantur. Et merito rogo ut uras, ut seces; vel merito rogo ut tentes, ut in certamen ducas: quia scio in hoc esse misericordiam tuam, qua velut pater flagellas omnem filium quem recipis (Heb. XII); scio mihi hoc esse ad consummationem, non ad consumptionem. 131.0272D| Et hoc est quod dicit, quoniam misericordia tua ante oculos meos est, ante oculos cordis mei. Et ideo complacui mihi in veritate tua, id est, in mandatis tuis, quae vera sunt: vel in fide Christi tui, qui prius mihi displicui in mendacio meo; vel in veritate tua quam tu me docuisti, scilicet te esse Deum meum, non gulam, non ventrem, non aliquam creaturam. In hac veritate complacui. Non sedi cum consilio vanitatis, id est, non delectatus sum in ludicris hujus saeculi, vel in meditatione terrenarum rerum. Et cum iniqua gerentibus non introibo, id est, cum irreligiosis et non timentibus Deum, non ponam absconditam conscientiam meam ideo, quia odivi ecclesiam malignantium, id est, conventum cogitantium 131.0273A| mala. Et cum impiis, id est, nec Deum nec proximum diligentibus, non sedebo, delectando in eorum impietate: hi sunt haeretici. Lavabo autem, id est purificabo, manus meas, id est opera mea, inter innocentes, id est imitando innocentes, et hoc modo ens inter eos, ad similitudinem sacerdotis, qui prius se lavat, et sic ad altare accedit. Et post lavationem manuum circumdabo altare tuum, Domine, id est, fidem tuam quam dedisti mihi, in qua locus est veri sacrificii, ornabo bonis operibus, ut altare ornatur palliis et aliis ornamentis. Vel, circumdabo altare tuum, id est, aram cordis mei ornabo variis virtutibus: ubi vota vel vovenda, sunt et solvenda. Ideo ornabo vel fidem meam bonis operibus vel cor meum virtutibus, ut audiam, scilicet a spiritu in me praesidente, vocem 131.0273B| laudis; ut aure cordis audiam, id est, intelligam quae sit vox illa quae te laudat, scilicet bona vita et bona conversatio. Vel audiam vocem laudis, scilicet veram et cordi consonam: tunc intelligimus vocem laudis cum ex puro corde vocem procedere intelligimus. Quae est illa vox laudis? Haec: et enarrem universa mirabilia tua, interiora et exteriora: quod hominem mirabiliter creas foris, mirabilius autem intus recreas. Majus enim de Saule persecutore discipulum facere quam Lazarum de monumento resuscitare, quidquid boni habeo, tibi attribuam: quidquid mali, mihi. Vel intelligam qualiter laudandus sis, et enarrem aliis. Ideo inter innocentes lavabo manus, vel ideo circumdabo altare tuum: quia, o Domine, dilexi decorem domus tuae, id est, perfectos qui 131.0273C| sunt ornamentum Ecclesiae tuae, qui sunt lapides pretiosi. Et locum habitationis gloriae tuae, id est, illos in quibus inhabitat gloria tua, qui nihil sibi, sed totum misericordiae tuae attribuunt. Et ideo, quia hic moraliter separatus sum ab impiis, ne perdas cum impiis, Deus, animam meam; quia non fuerunt mecum in generatione prima, non habeam partem cum eis in generatione secunda: cum impiis, id est, cum illis qui ab impietate sua nunquam recedunt. Et cum viris sanguinum, id est, cum odio habentibus fratrem suum, id est haereticis. Omnis enim qui odit fratrem suum, homicida est (I Joan. III), ne perdas vitam meam, id est, ne damnes. Illi merito damnantur, in quorum manibus, id est operibus, iniquitates sunt, id est, qui nunquam operantur nisi injustitiam. Dextera 131.0273D| eorum, id est, si qua eorum opera videntur bona, repleta est muneribus. Est enim munus a manu, munus a lingua, munus ab officio. Tales putant pietatem esse quaestum; nolunt quidquam operari, nisi ad laudem humanam. Ego autem ingressus sum, id est, vixi in innocentia mea praerogata, id est perseveranter in ea egi, non perfunctorie. Et ideo redime me ad conformationem eorum; quandiu enim in hoc tabernaculo sum, implicitus sum eorum perplexionibus, conversando cum eis. Et tandem miserere mei, id est, a miseria hujus vitae me eripias, faciendo de mortali immortalem, de passibili impassibilem. Et debes misereri, quia pes meus, id est, tota affectio cordis mei, stetit in directo, id est, perseveranter 131.0274A| egit in mandatis tuis quae directa sunt. Vel in justitia, vel in directo, id est in te, quia pes animae meae non est lapsus ad malum, tua misericordia est. Et ideo benedicam te, Domine, in Ecclesiis, id est, augmentabo laudem tuam, subinferendo dilectioni tuae dilectionem proximi. PSALMUS XXVI. IN FINEM PSALMUS DAVID PRIUSQUAM LINIRETUR. « Dominus illuminatio mea et salus mea, quem timebo? Dominus protector vitae meae, a quo trepidabo? Dum appropiant super me nocentes, ut edant carnes meas. Qui tribulant me inimici mei, ipsi infirmati sunt, et ceciderunt. Si consistant adversum me castra, non timebit cor meum. Si exsurgat adversum 131.0274B| me praelium, in hoc ego sperabo. Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae. Ut videam voluptatem Domini, et visitem templum ejus. Quoniam abscondit me in tabernaculo suo in die malorum, protexit me in abscondito tabernaculi sui. In petra exaltavit me, et nunc exaltavit caput meum super inimicos meos. Circumivi et immolavi in tabernaculo ejus hostiam vociferationis; cantabo, et psalmum dicam Domino. Exaudi, Domine, vocem meam qua clamavi ad te; miserere mei et exaudi me. Tibi dixit cor meum, exquisivit te facies mea, faciem tuam, Domine, requiram. Ne avertas faciem tuam a me, ne declines in ira a servo tuo. Adjutor meus esto, ne derelinquas me, neque despicias me, Deus 131.0274C| salutaris meus. Quoniam pater meus et mater mea dereliquerunt me, Dominus autem assumpsit me. Legem pone mihi, Domine, in via tua, et dirige me in semita recta propter inimicos meos. Ne tradideris me in animas tribulantium me, quoniam insurrexerunt in me testes iniqui, et mentita est iniquitas sibi. Credo videre bona Domini in terra viventium. Exspecta Dominum, viriliter age: et confortetur cor tuum et sustine Dominum. » ENARRATIO. Psalmus David priusquam liniretur. Tribus vicibus unctus legitur David: prius in domo patris a Samuele misso a Domino post reprobationem Saul (I Reg. XVI); secundo in Hebron, tertio in Jerusalem, quando constitutus est rex super Israel 131.0274D| (II Reg. II et V). Et ante hanc ultimam et perfectam unctionem cantavit hunc psalmum Domino. Ungebantur autem prius hae duae personae, rex et sacerdos: in quibus Christus praefigurabatur verus Rex et verus Sacerdos, unctus non corruptibili oleo, sed plena gratia Spiritus sancti: factus immortalis Rex, et assistens Deo Patri verus Pontifex, semper interpellans pro nobis (Hebr. VII): cujus corpus, id est Ecclesia, prius nunc ungitur ante baptismum, et post in baptismo, praesignans illam tertiam et veram unctionem, quae in capite suo, id est Christo, jam completa est; et tandem in ejus membris complebitur, cum mortale hoc induet immortalitatem, et corruptibile incorruptionem (I Cor. XV): tum 131.0275A| erimus veri reges, quia tunc spiritus vere reget et dominabitur carni: et veri sacerdotes, offerentes nos ipsos Deo hostiam vivam, sanctam, Deo placentem (Rom. XII). Est ergo in hoc psalmo vox corporis Christi, laborantis et orantis, priusquam veniatur ad illam aeternam unctionem, quae non sacramentis temporaliter praemonstratur, et ita agentis cum Deo suo: Dominus illuminatio mea. Ego mihi tenebrae, ego mihi caecitas; sed Dominus illuminavit me per fidem, ut possim eum contemplari hic spe, tandem in re. Hic dedit notitiam, ibi dabit contemplationem sui. Et salus mea. Ego mihi sum infirmitas praeter eum, sed ipse est salus mea, nunc interim intus et tandem foris, nunc ex parte, tunc perfecte. Et ideo, quem 131.0275B| timebo? Quis poterit eum mihi auferre? Nullus. Ideo securus sum, quia Dominus protector vitae meae, a quo trepidabo? Quasi dicat: intus non timebo ne devocer, quia Dominus est illuminatio mea. Nec exteriores hostes timebo, quia Dominus est protector vitae meae: protegit mortalis mortalem, et est securus; protegit me mortalem Immortalis, a quo trepidabo? Trepidatio, corporis est: nullus locus relictus est trepidationi. Ideo, in carne non trepidabo, quia dum appropinquant super me nocentes, facti superiores me, quantum ad exterius, vel ad hoc ut mihi praevaleant, non mihi praevalent, non mihi nocent, quia ad hoc appropiant, ut edant carnes meas, id est, ut carnales affectus in me absumant, et me ut aurum probent, et ideo non trepidabo. Qui tribulant me inimici mei, quantum 131.0275C| ad exterius, ipsi infirmati sunt, non valentes me devocare. Et ceciderunt, interius damnati caecitate cordis. Si enim prius intus infirmati cecidissent, non tantopere ad tribulandum me operam darent. Et ideo quia ipsi infirmantur, non ego: vel quia Dominus est clypeus meus, si consistant adversum me castra, non timebit cor meum, id est, si consilia impiorum, vel conspirans contradicentium multitudo (utrumque solet esse in castris) consistant non mecum, sed adversum me, non timebit cor meum, etiamsi timeat corpus meum: Fidelis Deus, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis (I Cor. X). Etiam si exsurgat adversum me praelium, id est gravissima persecutio, in hoc ego sperabo, id est, ipsum praelium erit mihi spes: vel in hoc quod sequitur, potest hic notari 131.0275D| similitudo de aliquo, qui invaderet terram alicujus: post invasionem poneret castra, post locata castra invaderet eum gravissimo praelio. Ille tunc confidens in aliquo potente, nihil de se curaret. Ideo non timebo, et in hoc sperabo, quia illud peto quod mihi auferri non potest. Unam petii a Domino: unam petitionem, non multas; vel, unam rem quae semper una est, nunquam variatur: hanc requiram irremisse: haec est illa una, ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae: ut qui modo sum in luctu et in tabernaculo, tandem inhabitem in domo Domini, id est, coelesti beatitudine, in qua est requies et pax vera tanquam in domo. Omnibus diebus vitae meae, id est in illa aeternitate, quae et nocte carebit et morte. 131.0276A| Et non solum inhabitem, sed etiam ut videam voluptatem Domini, id est, impleam: vel videam faciem Domini facie mea, id est praesentia. Vel, quid Dominus voluit per hoc quod me illuminavit? et quid in sacramentis ecclesiasticis temporaliter praefiguravit? Et visitem, id est perpetuo videam, templum ejus, id est, Christum jam unctum perfecta unctione jam immortalem factum, in quo velut in sacrario inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter (Col. II). Ego jam factus templum ejus, id est, configuratus corpori claritatis ejus, jam factus verum corpus ejus. Aliter: Haec est illa una, ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae, id est, ut in tota hac vita nullae tribulationes et nullae adversitates auferant me de numero illorum qui tenent unitatem et veritatem 131.0276B| fidei Christi. Et post videam, id est intelligam, voluptatem Dei, id est, intersim consiliis Domini, vel voluptatem, id est, dilectionem Dei. Et visitem, id est, frequenter videam: templum ejus, id est, locum sanctum, illum quem ipse frequentat. Dictum hoc per similitudinem. Magnum enim videtur in domo alicujus potentis, interesse consiliis ejus. Et revera, inhabitabo, quia certum pignus inde habeo, quoniam abscondit me in tabernaculo suo, id est, absconditam et inimicis incognitam posuit vitam meam in tabernaculo suo, id est in sacramentis ecclesiasticis, in quibus malitia sua exercetur. In die malorum, id est, in tempore tribulationis: vel in Ecclesia sua, in qua est militia Christiana; abscondit me, id est, tutatus est me, segregando a peccatoribus. Et non 131.0276C| solum abscondit, sed ut bonus imperator protexit me ab impetu inimicorum. Vel, in tabernaculo suo abscondit, id est, fecit me corpus Christi, qui est tabernaculum divinitatis suae. In abscondito tabernaculi sui, id est, in Christo qui hujus tabernaculi absconditum est, quia raptus in coelum, vel quia occulte in sacramentis ecclesiasticis intelligitur. Hoc modo abscondit nos in Christo, quia naturam nostram secum in coelum assumpsit. Et ubi caput, illuc et membra. Juxta illud Apostoli: Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo (Col. III). Et haec spes magna nobis protectio est contra saevitiam inimicorum. Sicut ipse nobiscum deorsum fuit in humana natura, quae nobis abscondita est, ita et nos erimus cum illo sursum. Vel protexit me in abscondito 131.0276D| tabernaculi sui, id est, in corde credenti ad justitiam: adeo me constantem fecit in fide, ut nihil curarem de tormentis. Quod est illud absconditum? Petra. Unde Apostolus: Petra autem erat Christus (I Cor. X). In illa petra exaltavit me per spem, quia cum sim membrum corporis ejus, ubi ipse est, ibi quandoque ero et ego. Et non solum per spem me exaltavit in petra, sed etiam nunc inter hostes exaltavit caput meum super inimicos meos; ut quanquam illi sint superiores in carne mea, ego tunc illis praevaleam in mente mea. Vel in petra exaltavit me, id est, in Christo: et hoc modo exaltavit, quia nunc exaltavit caput meum, id est Christum, super inimicos meos factum superiorem omnibus inimicis suis, in 131.0277A| quo et me exaltavit per spem, vel in petra, id est in fide Christi, exaltavit me, dando mihi constantiam praedicationis et confessionis. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem (Rom. X). Circuivi et immolavi. Quasi dicat: Et in his omnibus exsecutus est in me officium boni imperatoris. Ego autem quid feci? Secutus sum officium strenui militis. Circuivi et immolavi in tabernaculo ejus hostiam vociferationis, id est, gratia ejus in me vacua non fuit (I Cor. XV). Circuivi, id est, circumspexi me undique ad similitudinem strenue militantium, omnem sollicitudinem subinferens ministro in fide mea virtutem, in virtute scientiam, in scientia abstinentiam, in abstinentia patientiam, in patientia pietatem, in pietate fraternitatis dilectionem, in dilectione 131.0277B| fraternitatis charitatem (II Petr. I), et quod ista mecum assunt et superent in malo, immolavi hostiam jubilationis, id est, ineffabilis laudis, id est, in toto corde in te glorior, non in me. Aliter: Circuivi mente universas creaturas, coelum et terram, et ornatus eorum, et omnia mihi locuta sunt laudem tuam in suo decore et suo ordine: et inveni in his quid tibi immolarem, scilicet hostiam jubilationis, id est, immensam laudem et immensam laetitiam cui nulla verba sufficiant; quia jubilum est ineffabilis laus: vel consideravi fidem orbis terrarum, in qua exaltatum est caput meum super eos qui me persequebantur: et in ipso tabernaculo ejus, id est, in Ecclesia toto orbe diffusa, ineffabiliter laudavi Dominum. Et non solum laudavi, sed semper laudabo. Cantavi 131.0277C| corde psalmum Domino, non mihi, totum ad laudem ejus. Vel, hic jubilavi, et tandem cantabo et psalmum dicam Domino: corde et corpore totus laudabo eum, cum jam immortalis factus, nihil habeo quod ei displiceat. Et ut possim cantare et tibi psallere. Exaudi, Domine, vocem meam qua clamavi, id est, validam intentionem meam qua irremisse egi ad te, non aliud, ut me illumines. Miserere etiam mei, dando illam salutem veram: et sic exaudi me, id est, ostende te exaudisse. Et debes exaudire, quia tibi dixit cor meum, non alii. Hoc est quod dixit: O Domine, facies mea, id est praesentia, te exquisivit, id est, tuam praesentiam ex omnibus rebus quaesivit; te solum ex omnibus ad beatitudinem sufficere credidit, et non solum quaesivit, sed faciem tuam, Domine, requiram: 131.0277D| nunquam desistam antequam perveniam. Et ideo ne avertas faciem tuam a me, scilicet in quaerendo, id est, ne permittas me errare et aliud quaerere. Neque declines in ira a servo tuo in inveniendo, ut non aliud inveniam quam te, sicut illi faciunt qui non sunt servi tui; dictum a simili, quia cui dominus terrenus irascitur, avertit ab eo faciem suam. Ne declines in ira, sed potius adjutor meus esto, dando notitiam veritatis et perseverantiam. Ne derelinquas me in quaerendo et inveniendo, da ut et te solum quaeram, et te inveniam. Et ut non derelinquas me, neque despicias me, quod mortalis immortalem requiro. Deus, tu es salutaris meus, id est, qui solus me salvare potes. Et opus est ut tu non derelinquas, 131.0278A| quoniam pater meus, et mater mea, carnalis, scilicet Adam et Eva, dereliquerunt me, id est, exhaeredaverunt. Et quia exhaeredatus eram et projectus, Dominus autem assumpsit me, id est, assumptum et adoptivum suum me fecit, assumendo naturam meam. Aliter: Ne despicias me, Deus salutaris meus, quem usque modo merito despiciebas, cum filius essem diaboli et Babyloniae, quem pater meus diabolus, et mater mea Babylonia derelicti a me dereliquerunt me. Sicut duae sunt generationes, una fidelium, altera infidelium: ita duo patres et duae matres, una quae generat in confusionem, id est Babylon, quae interpretatur confusio: altera quae generat ad vitam, id est Jerusalem. Vir Babylonis, diabolus: vir Jerusalem, Deus. Dominus autem assumpsit me. Conversio 131.0278B| ad auditores, ut hortetur ad congratulationem. Potest et sic continuari: Nec miremini si ego tam pie clamabo ad Deum, quia pater meus et mater mea Adam, et Eva exposuerunt me in mortem per inobedientiam, Dominus autem assumpsit me de massa perditorum. Et, o Domine, quia me es dignatus assumptum tuum facere, legem pone mihi, id est, statoriam fac voluntatem meam ut legem; ne permittas me perfunctorie, et hoc fac in via tua, id est in Christo tuo, vel in praeceptis tuis. Et non solum ponas legem, sed etiam dirige me in semita recta, id est, in arctioribus mandatis tuis: fac me arcta mandata tua custodire; vere cedam a voluntate mea: et hoc fac propter inimicos meos evadendos, carnales et spirituales scilicet: Ne tradideris me in animas 131.0278C| tribulantium me, id est, ne aberrando permittas me cadere in formationem malorum. Et si tradas me in manus eorum, non tamen tradas in voluntates eorum. Ideo noli me tradere in animas eorum, quia insurrexerunt in me testes iniqui, non solum aperte inimici, sed etiam tales qui falsa mihi dicunt de me, ut recedam a te, dicentes etiam beatitudinem esse in his perfunctoriis, et non ea esse deserenda. Et mentita est iniquitas, id est, viri illi iniqui irreligiosi mentiuntur beatitudinem esse quaerendam hic in terra morientium: sibi, id est, ad suam damnationem, non meam. Ideo non mihi, quia credo videre bona Domini, non bona hujus saeculi, scilicet non perfunctoria, sed aeterna bona, in terra viventium, id est, in Ecclesia illa quae omnes habebit immortales, scilicet 131.0278D| in superna civitate sancta Jerusalem: exspecta Dominum. Ac si dicat quod ut fiat, exspecta Dominum. Exhortatio ad quemque fidelem, vel ad se potius. Quasi dicat, talia credo me visurum esse. Sed non coronabitur nisi qui legitime certaverit (II Tim. II). Exspecta Dominum, scilicet remunerationem, id est, patienter persevera in mandatis Domini; noli deficere: et exspectando viriliter age, id est, noli habere manus dissolutas et genua debilia, sed incessanter operare. Et viriliter agendo confortetur cor tuum, et sic tribuletur caro tua, quia flagellat pater filium quem recipit (Hebr. XI). Si moram fecerit, sustine Dominum, id est, pondus praeceptorum Domini, vel exspecta eum quia eruet te terra morientium, qui 131.0279A| propter te dignatus est suscipere terram morientium, et mori inter manus morientium. PSALMUS XXVII. PSALMUS IPSI DAVID. « Ad te, Domine, clamabo; Deus meus, ne sileas a me: nequando taceas a me, et assimilabor descendentibus in lacum. Exaudi, Domine, vocem orationis meae dum oro ad te, dum extollo manus meas ad templum sanctum tuum. Ne simul tradas me cum peccatoribus, et cum operantibus iniquitatem ne perdas me. Qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem in cordibus eorum. Da illis secundum opera eorum, et secundum nequitiam adinventionum ipsorum. Secundum opera manuum eorum tribue illis, redde retributionem 131.0279B| eorum ipsis. Quoniam non intellexerunt opera manuum ejus, destrues illos et non aedificabis eos. Benedictus Dominus, quoniam exaudivit vocem deprecationis meae. Dominus adjutor meus et protector meus et in ipso speravit cor meum, et adjutus sum. Et refloruit caro mea, et ex voluntate mea confitebor ei. Dominus fortitudo plebis suae et protector salvationum Christi sui est. Salvum fac populum tuum, Domine, et benedic haereditati tuae: et rege eos, et extolle illos usque in aeternum. » ENARRATIO. Psalmus ipsi David. In hoc psalmo vox est capitis, orantis Dominum Patrem vel Verbum sibi personaliter unitum, ut sicut a se non recessit, sed eum in passionem confortavit, et a morte resuscitavit: ita 131.0279C| nec a membris suis recedat, cognitionem sui illi dando et erudiendo, ut non tandem pereant cum ignorantibus Deum, sed in aeterna gloria cum Christo capite suo glorificentur. Ad te, Domine, clamabo: o Domine Verbum, ego Dominicus homo quem suscepisti, ad te scilicet promerendum, non ad aliud, clamabo, id est totam intentionem cordis dirigam ad te liberatorem: non enim ad te clamat, qui aliud a te quam te postulat. Et merito quia tu es Deus meus; sicut es, ita te praecipuum mihi facio. Et ideo ne sileas a me, id est, ne separes unitatem Verbi tui ab humilitate mea, sed eum a morte resuscita: dictum per similitudinem, quia ille tacet a quo verbum recedit. Et non pro me tantum oro, sed etiam nequando, id est, aliquando: 131.0279D| taceas, id est recedas, a me, id est a meis, scilicet a conditione et eruditione meorum: et tunc assimilabor, id est, valde similes erunt mei, descendentibus in lacum, id est, in profundam caecitatem et ignorantiam, scilicet illi quibus Verbi tui lumen non innotuit; et ideo in maximas hujus saeculi miserias ceciderunt: dictum ad similitudinem doctorum, qui auditoribus suis quibus irati sunt, silent, et sic eis doctrinae verba subtrahunt. Aliter: Ne sileas a me in passione, ne quando taceas a me in morte. Et si in morte a me tacueris, ero similis descendentibus in lacum: non solum cadentibus in lacum, sed descendentibus in inferiorem lacum, id est, non solum cadentibus in mortem, sed etiam descendentibus a 131.0280A| morte in putredinem et resolutionem, quae est inferior lacus miseriae. Et ut non sim similis descendentibus in lacum in me vel in membris meis, exaudi, Domine, vocem deprecationis meae: vocem, id est, validam et liberam intentionem deprecationis, quae fit pro auferendis malis. Exaudi dico, dum oro, scilicet ego qui sum immunis a peccato: et hoc facio ad te, scilicet promerendum. Nec tamen oro, sed dum extollo manus meas, scilicet in cruce extendendo, vel manus, id est, opera mea, extollo, id est magnifico, faciens ea quae nemo hominum fecit. Ad templum sanctum tuum, id est, ad salutem eorum, qui credentes futuri sunt, templum sanctum tuum, id est, ut constituam tibi Ecclesiam tuam. Ne sileas a me et ne taceas, scilicet ne simul tradas me cum peccatoribus, 131.0280B| id est, cum latronibus cum quibus poenam sustineo, id est, non permittas me cum illis et aliis peccatoribus putrescere in sepulcro. Aliter: Ne simul tradas me, id est, meos in reprobum sensum, a specie invisibili et aeterne incommutabili, ad speciem visibilem et temporaliter commutabilem simul cum peccatoribus, qui traditi sunt in desideria cordis sui in immunditiam, ut faciant ea quae non conveniunt. Noli meos hic ita judicare et ita excaecare, ut illi sunt. Et in futuro cum operantibus iniquitatem ne perdas me, id est, cum his qui timorem Domini postponentes, justitiae Dei non sunt subjecti, ne damnes me damnatione perpetua. Non solum cum illis qui gravius peccant, sed etiam cum his qui loquuntur pacem cum proximo suo, me Christo, qui factus sum eorum 131.0280C| proximus per carnis assumptionem et misericordiam dicentes: Magister, scimus quia verax es (Matth. XXII). Mala autem in cordibus eorum. Si licet censum dare Caesari an non? (Ibid.) vel de omnibus inimicis corporis Christi dicit: scilicet, non solum perdas meos cum aliis operariis iniquitatis, sed etiam quod minus est, cum his qui loquuntur pacem, id est, dolum cum proximo suo, cum omni homine proximo per carnis cognationem: ostendit quod nec tales immunes sunt a poena, et minus ponendo, majus etiam non relinquitur. Nullum enim hominum decipere licet. Mala autem in cordibus eorum, id est, deceptiones: quis dolus est, cum aliud agitur, et aliud simulatur? Illis autem da secundum opera eorum. Si de inimicis capitis, id est, Judaeis ita: Quanquam aliis ad 131.0280D| salutem valeat quod fecerunt, secundum opera tamen ipsorum, id est, secundum intentionem operum da eis. Et non solum secundum opera, sed etiam secundum nequitiam adinventionum ipsorum, id est, secundum quod nequiter adinvenerunt, etsi ad actum perducere non valuerunt: similiter et de eis potest accipi qui in membra Christi et mala agunt et perverse cogitant. Aggratulatio divinae sententiae, vel prophetatio. Aliter: Da illis secundum nequitiam adinventionum ipsorum, id est, secundum quod nequiter excogitant in eos retorqueatur. Fallere alios cogitant exterius, fallantur ipsi interius. Secundum opera manuum eorum tribue illis, apertius dicitur, id est, secundum illa opera quae intenderunt manus eorum, 131.0281A| et non secundum hoc quod tu operatus es. Si autem de Judaeis persecutoribus Christi, ita: Secundum illa opera quae adeo fuerunt crudelia et nefaria in me ut vere possint propter excellentiam dici opera manuum eorum, id est, propria, tribue illis. Quasi dicat: Qui misericordiam recipere noluerunt, dignum est ut sentiant judicium, et hoc, non ex crudelitate, sed ex justitia: mala pro bonis reddiderunt, mala inveniant in praemio: redde retributionem eorum ipsis, id est, quia pro veritate quam audierunt voluerunt fallaciam retribuere, fallacia ipsorum ipsos fallat. Et merito, quoniam non intellexerunt opera Domini, Patris scilicet qui per Filium salutem mundo operari instituit, non intellexerunt id est, non intelligenter ierunt. Et, non intellexerunt in opera manuum 131.0281B| ejus, id est, Christi et praedicatorum ejus, scilicet miracula quae ipse manifeste operatus est, et sui discipuli, quae ei testimonium perhibebant de bono. Et ideo merito, destrues illos, id est, eorum facta et consilia, non tamen ad eorum salvationem, et non aedificabis eos, destrues vitia eorum, quia tandem auferetur eis facultas mala operandi, et non aedificabis in eis virtutes. In meis autem qui destructi in vitiis aedificabuntur in virtutibus: Benedictus scilicet erit Dominus, id est, augmentatus et multiplicatus, sicut bonus rex in multitudine exercitus sui. Et merito, quoniam scilicet in illis exaudivit, id est, valde complevit vocem, id est, validam et liberam intentionem deprecationis meae, id est, factae pro peccatis illorum qui futuri erant mei. Et si paleae projiciantur, 131.0281C| grana tamen servantur. Hoc modo exaudivit Dominus, Pater vel Dominus, Verbum, adjutor meus, scilicet humanitatis meae in passione, ne deficerem, et protector meus, in morte, resuscitando. Et ideo in ipso speravit cor meum, id est, meorum, ut quandoque et ipsi resurrecturos se credant. Et hoc ideo, quia ego caput eorum adjutus sum. Quomodo adjutus exponit, et scilicet hoc modo adjutus sum: Refloruit caro mea, mea in re, meorum in spe, refloruit, id est, ad immortalitatem rediit: quae quantum ad massam defloruerat et quasi aruerat in Adam. Et ideo confitebor ei confessionem laudis ex voluntate mea, id est, ex charitate factus jam immortalis et sine peccato in membris meis, non ex timore poenae quae venit ex conscientia peccati, cum 131.0281D| jam non erit duplex voluntas in meis, nec erit lex carnis repugnans legi mentis, sed totum una voluntas. Nota quod dixit, refloruit. Floruit enim in Adam caro humana per naturam in immortalitatem, si servasset obedientiam, refloruit per gratiam et humilitatem, ut fructificaret Deo, quae per inobedientiam defloruit, ut sterilis esset. Et merito mei illum laudabunt et glorificabunt, quia Dominus est fortitudo plebis suae, scilicet suam justitiam destruentium, et Dei justitiam in se constituentium, nihil boni sibi attribuentium, sed Deo. Et tandem est protector salvationum Christi sui, id est, defendet a mortalitate et corruptione salvatos et redemptos per me, Christum suum. Et, o Domine, quia tu solus adjutor, 131.0282A| tu protector, salvum fac populum tuum, id est, custodi in innocentia populum, quem tu fecisti tuum per gratiam tuam. Et benedic, id est, incrementum virtutum da haereditati tuae, id est, illis quos dedisti mihi in haereditatem: de quibus dixisti: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam (Psal. II). Et rege eos, id est, dirige in mandatis tuis, et regendo extolle eos, id est, magnifica: crescere fac de virtute in virtutem, usque in aeternum, id est, usque dum ad aeternitatem perveniant. PSALMUS XXVIII. PSALMUS DAVID IN CONSUMMATIONE TABERNACULI. « Afferte Domino, filii Dei, afferte Domino filios arietum. Afferte Domino gloriam et honorem, afferte Domino gloriam nomini ejus, adorate Dominum 131.0282B| in atrio sancto ejus. Vox Domini super aquas, Deus majestatis intonuit, Dominus super aquas multas. Vox Domini in virtute, vox Domini in magnificentia. Vox Domini confringentis cedros, et confringet Dominus cedros Libani. Et comminuet eos tanquam vitulum Libani, et dilectus quemadmodum filius unicornium. Vox Domini intercidentis flammam ignis, vox Domini concutientis desertum, et commovebit Dominus desertum Cades. Vox Domini praeparantis cervos, et revelabit condensa, et in templo ejus omnes dicent gloriam. Dominus diluvium inhabitare facit et sedebit Dominus rex in aeternum. Dominus virtutem populo suo dabit, Dominus benedicet populo suo in pace. » ENARRATIO. 131.0282C| Psalmus David consummationis tabernaculi, vel in consummatione tabernaculi. David, postquam reducta est arca a captivitate Philistinorum et dimissa est in Silo, aedificavit tabernaculum in quo hortabatur populum ut offerret sacrificia Deo. David figuram Christi tenet, arca Ecclesiae. Sicut David reduxit arcam de captivitate, ita Christus Ecclesiam de potestate diaboli. Est ergo in hoc psalmo vox David prophetae considerantis per spiritum futuram liberationem Ecclesiae de potestate diaboli, et hortantis fidelem populum ut consument, id est perficiant tabernaculum, id est Ecclesiam, offerentes se ipsos et eorum imitatores in constructionem hujus tabernaculi opportunitate accepta a Christo, quia jam prius computavit sumptus et quae necessaria sunt ad perficiendum, 131.0282D| praedicando et praeparando corda hominum. In hoc quod vox Domini septies repetitur possunt notari septem dona sancti Spiritus, quorum auxilio pectora fidelium praeparantur ad construendum hoc aedificium. Potest psalmus ordine legi, potest autem commodius ibi incipi ad exponendum, vox Domini super aquas, et usque ad finem duci, ut a fine recurratur ad principium hoc modo: Vox Domini, id est praedicatio Filii Dei qui est Rex regum et Dominus dominantium, intonuit super aquas, id est, de nube carnis terribiliter praedicavit super populos Judaicos, scilicet in primis terribiliter praedicavit per se et per suos: velut, Genimina viperarum, quis vos liberabit a ventura ira? Facite ergo 131.0283A| fructus dignos poenitentiae (Luc. III). Vel, vox Domini Patris super aquas, id est, super Christum in aquis baptismi: Hic est Filius meus dilectus (Matth. III). Cujus Dominus? Deus majestatis, Deus magnae potentiae intonuit: Dominus intonuit super aquas multas, quasi dicat, non solum super Judaicum populum, sed super omnes gentes, juxta illud: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti (Matth. XXVIII). Vox Domini in virtute, scilicet danda, quia dat virtutem perficiendi, vel, quia non loquebatur sicut Pharisaei, sed sicut potestatem habens (Marc. I). Vox Domini et in se et in suis in magnificentia, id est, in miraculis multis, juxta illud: Deo cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis (Marc. 131.0283B| XVI). Ostendit quomodo in magnificentia. Vox Domini, dico confringentis cedros, id est, humiliantis elatos gentium et submittentis jugo fidei, confringendo eorum superbiam per poenitentiam. Et non solum cedros gentium, sed etiam humiliantis cedros Libani, id est, elatos de Judaico populo qui fortiores erant aliis superbis, et magis restiterunt praedicationi Christi, armati Scripturis divinis. Per cedros Libani ideo accipimus superbos Judaeos, quia Libanus est mons in Judaea et interpretatur candidatio, et Judaei candidati erant ad comparationem gentium per illuminationem mandatorum et cognitionem Dei. Quod dicat: Hoc modo confringentis. Et comminuet eos, superbos significatos per cedros, tanquam vitulum Libani, id est, sicut Christum, ut fiant imitatores 131.0283C| humilitatis Christi qui in Libano, id est, populo Judaeorum natus et nutritus fuit, ut immolaretur pro salute mundi, quemadmodum in illo monte vituli nutriebantur destinati ad immolationem. Et hoc modo eos comminuet tanquam vitulum Libani, quia dilectus, id est, quisque fidelis de populo illo, humiliabitur quemadmodum filius unicornium, id est, Christus secundum carnem Filius Judaeorum qui unicornes dicuntur propter unam legem quam habent per quam in superbiam se erigunt, vel spem terrenorum bonorum quae sola putant sibi promissa. Aliter: Quasi quaeratur, fuit ille vitulus imminutus? Revera, quia dilectus, id est, Filius Dei, cui dictum est: Tu es Filius meus dilectus (Marc. I), erit quemadmodum filius unicornium, id est, quilibet filius Judaeorum, 131.0283D| scilicet mortalis, passibilis. Aliter: Dilectus, id est, Filius Dei comminuetur, non secundum divinitatem, sed ad eum modum ad quem ipse fuit Filius unicornium, id est, secundum illam naturam quam a Judaeis assumpsit: et ideo in magnificentia, quia vox Domini est intercidentis, id est dividentis, flammam ignis, id est, furentem persequentium iracundiam, quia alios ascivit charitati suae, alios reliquit in malitia sua; vel diminuentis incendium inferni, subtrahendo ei populum multum et ad se convertendo. Vel, intercidentis flammam, id est, quia auxilium illius inter persecutores suis subvenit, vel intercidentis flammam, id est, flammam cupiditatis et concupiscentiarum, id est, facientis ut non usque ad incendii consummationem 131.0284A| perveniant, juxta illud: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore (Rom. VI). Et ideo in magnificentia, quia vox Domini est concutientis desertum, id est, gentes ad finem commoventis in quibus nullus erat sulcus praedicationis, vel animam quae ante erat deserta a Deo, occupantibus vitiis. Quod dicat et hoc modo concutientis, commovebit Dominus desertum Cades, id est, sancta verba legis aperiet, quae prius deserta erant ab intelligentia, educendo inde salubrem affluentiam doctrinae, quemadmodum in desertum Cades quod desertum erat penuria aquarum. De petra bis virga percussa largissimas produxit aquas, ut inhabitaretur quod prius desertum erat (Num. XX). Cades enim semen legis interpretatur. Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, cum 131.0284B| loqueretur in via et aperiret Scripturas (Luc. XXIV)? Aliter: Commovebit Dominus desertum Cades, id est, illos quos intus consumebat et devastabat a quiete prava conscientia, quae est velut tinea pannos consumens, commovebit, ut a prava conscientia dando hominibus virtutem et constantiam bonae operationis. Cades enim interpretatur commotio tineae, qua et illam commotionem faciet per praedicatores suos. Nam vox, id est, praedicatio Domini est vox praeparantis servos, id est, praedicatores expeditos ad transilienda hujus saeculi spineta, id est, sollicitudines et venenum serpentis antiqui absumentes, et per illos revelabit, id est, aperiet condensa, id est, opacitatem Scripturarum et obscuritatem sensuum. Et tunc in templo ejus omnes dicent gloriam, quia etiam qui 131.0284C| prius contradicentes erant ut haeretici convicti doctrina apostolorum dabunt gloriam Deo, compaginati cum aliis in unitatem fidei. Et non mirum, quia Dominus diluvium inhabitare facit, quod quasi incredibile visum est, gentes omnibus erroribus fluitantes, per fidem stabilitas, facit ut ipse in eis habitet. Vel, non mirum si omnes opera Dei laudabunt, quia Dominus faciet arcam inhabitare diluvium, id est, Ecclesiam suam hunc mundum, ubi ita jactabitur sicut arca in diluvio, et tamen non submergetur. Ut dictum est, vox septies repetita septiformam gratiam sancti Spiritus significat, qua Ecclesia constituitur. Et tamen quanquam essent diluvium, Dominus sedebit in illis in aeternum rex, quia reget eos, non permittens ultra fluctuare. Et non mirum quod 131.0284D| diluvium inhabitare facit, quia Dominus scilicet rerum cui omnia obediunt, virtutem, id est, constantiam, populo suo, fideli scilicet, suo per gratiam Dominus benedicet, id est, incrementum virtutum dabit populo suo in pace, id est, in observantia bonae vitae. Vel, consummabit, id est, perficiet tabernaculum suum, cum ultima destruetur mors (I Cor. XV), et cum venerit quod perfectum est (I Cor. XIII): in pace, id est, in aeterna requie. Ergo, quia Dominus servos praeparavit ad aedificationem hujus tabernaculi, Afferte Domino, scilicet vos ipsos quasi lapides vivos per fidem et operationem in consummationem hujus tabernaculi, filii Dei, apostoli in adoptione filiorum recepti. Afferte Domino, id est, ad consummationem 131.0285A| tabernaculi Domini, filios arietum, id est, imitatores vestros: apostoli dicuntur arietes, quia sunt duces gregum, vel utroque cornu inimicos ferientes, id est, testimonio Scripturarum Veteris et Novi Testamenti, vel, Domino, id est, ad honorem Domini. Hoc modo afferte: Afferte Domino gloriam, illi attribuite justitiam vestram. Et honorem recte vivendo, ut videntes opera vestra bona glorificent Patrem vestrum. Afferte Domino gloriam, non vestram, sed nomini ejus, id est, ad laudem ejus. Et sic, scilicet non vacuis manibus, nec genibus remissis, adorate Dominum, non aliud postulantes nisi ipsum. In atrio sancto ejus, id est, in hac temporali Ecclesia, quae est atrium domus Domini, id est, coelestis beatitudinis, ac similitudine, quia ut 131.0285B| atrium est ante domum, ita haec temporalis Ecclesia praecedit illam supernam. Et sicut in atrio dominorum stant ferentes xenia, exspectantes adventum domini, ita et nos in hac temporali Ecclesia exspectare debemus cum opinione bonorum operum: vel, in atrio sancto ejus, id est, in conscientia pura, ad hanc similitudinem quia in atrio solent odoriferae herbae plantari, ita et in conscientia virtutes, vel, in atrio, id est, in fide. Quasi dicat: Ego dico, afferte, adorate, et potestis, quia vox Domini super aquas, si ordine volumus legere. PSALMUS XXIX. PSALMUS CANTICI IN DEDICATIONE DOMUS DAVID. « Exaltabo te, Domine, quoniam suscepisti me, nec delectasti inimicos meos super me. Domine Deus 131.0285C| meus, clamavi ad te, et sanasti me. Domine, eduxisti ab inferno animam meam, salvasti me a descendentibus in lacum. Psallite Domino, sancti ejus, et confitemini memoriae sanctitatis ejus. Quoniam ira in indignatione ejus, et vita in voluntate ejus. Ad vesperum demorabitur fletus et ad matutinum laetitia. Ego autem dixi in abundantia mea: Non movebor in aeternum. Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem. Avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus. Ad te, Domine, clamabo, et ad Deum meum deprecabor. Quae utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem? Nunquid confitebitur tibi pulvis, aut annuntiabit veritatem tuam? Audivit Dominus, et misertus est mei; Dominus factus est adjutor meus. Convertisti 131.0285D| planctum meum in gaudium mihi, conscidisti saccum meum et circumdedisti me laetitia. Ut cantet tibi gloria mea, et non compungar: Domine Deus meus, in aeternum confitebor tibi. » ENARRATIO. Psalmus David in dedicatione domus. Hic psalmus continet vocem capitis congratulantis de resurrectione, in se jam completa in re, et in membris per speciem. Unde Apostolus: Suscitavit Dominum a mortuis, et nos suscitabit per virtutem suam (II Cor. IV): Constructa est domus Domini, quando in utero Virginis natura nostra assumpta est a Verbo Dei. Dedicata autem est, quando innovata facta est immortalis 131.0286A| et impassibilis. Et haec domus construitur in nobis, cum verbum fidei accipimus. Dedicatur autem nunc in spe, et tandem in re, cum mortale hoc induet immortalitatem (I Cor. XV), cum jam nihil aliud in nobis erit nisi laus Dei. Agit ergo in hoc psalmo caput nostrum exsultando cum Domino Deo suo, de sua resurrectione scilicet quod fundamentum hujus domus jam dedicatum sit. Ostendit etiam qualiter corpus suum quod est Ecclesia nunc dedicata in spe, tandem etiam valeat dedicari in re. Exaltabo te, Domine. Propheta in consideratione hujus dedicationis sic introducit caput nostrum loquens, et in se, et in membris suis: Domine, cui me per obedientiam servum exhibeo, Exaltabo te, id est, notificari et laudari te faciam per me, quia 131.0286B| qui honorificat Filium honorificat et eum qui illum misit (Joan. V). Et merito exaltabo, quoniam suscepisti me. Me caput suscepisti de sepulcro, qui prius suscepisti de Virginis utero. Nec delectasti inimicos meos super me. Non adeo delectasti inimicos meos Judaeos ut essent super me, ut me superarent. Delectasti in morte, sed contrivisti in resurrectione. Hoc modo suscepisti. Domine, eduxisti ab inferno animam meam. Et hoc modo salvasti me, id est, carnem meam a descendentibus in lacum, id est, in corruptionem: non enim computruit in sepulcro caro mea cum aliis. Aliter: Exaltabo te, Domine, exaltabunt te mei libere laudantes in victoria, tandem absorpta morte. Et merito quoniam suscepisti me, id est meos a morte et a passibilitate, nunc interim 131.0286C| in spe, et tandem in re: vel, suscepisti hic causam meorum contra adversarios impugnantes. Nec delectasti inimicos meos super me, non enim valuerunt meos devorare. Occiderunt corpus, animam autem non potuerunt occidere. Revera non delectasti, quia Domine Deus meus, quem mei praecipuum habent, clamavi ad te, id est, irremisse egerunt mei, et sanasti me, id est, sanabis et dedicabis meos dando immortalitatem, nunc interim in spe et tandem in re, hoc modo sanasti meos. Domine, eduxisti animam meam, id est, meorum, ab inferno, id est, a consummata nequitia, scilicet ut non descenderent in criminale peccatum; quod quasi inferus est animae. Salvasti me, id est, meos: a descendentibus in lacum, id est, a conformatione 131.0286D| illorum qui in fetore vitiorum nimium delectati, jam in desperationem venerunt, super quos puteus clausit os suum. Habentes itaque tantam spem, scilicet quod corpus vestrum saucium mortalitate, et passibilitate tandem sanabitur in communi dedicatione, Psallite Domino, id est, bene operando laudate Dominum, sancti ejus, habentes sanctitatem per gratiam ejus, sperantes in vobis quod in Christo creditis. Et confitemini memoriae sanctitatis ejus, quia memor fuit ut sanctitatem vobis redderet quam amisistis culpa primi parentis, memor quantum ad vos, non quantum ad se. Hoc modo sanctificavit, quoniam vita scilicet vobis est reddita in voluntate ejus, id est, in me qui nunquam recessi 131.0287A| a voluntate ejus. Et ira, id est, poena mortis in indignatione ejus: id est, in Adam, qui per inobedientiam factus est indignatio Dei. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur (I Cor. XV). Ad vesperum demorabitur flectus. Quasi dicat: Et illa ira quae incoepit ad vesperum, recedente ab humano genere in Adam sole justitiae et veritatis, durabit usque ad vesperum, id est, quandiu durabit haec vita quae vesperum potest dici, quia ex quo declinavit sol justitiae et veritatis ab humano genere, non redit perfecte usque ad communem resurrectionem. In praesenti vita fletum habet homo, quando recordatur bonorum quae perdidit in Adam. Et ad matutinum, scilicet quando communis venerit resurrectio, redeunte claritate 131.0287B| illa quam perdidimus in Adam: erit laetitia, id est, gaudium immortalitatis et impassibilitatis. Cum enim Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria (Col. III). Aliter: Quae ira non solum Adae nocebit, sed etiam iste fletus et haec ira demorabitur omni respicienti ad vesperum, id est, ad occasum Adae. Et laetitia demorabitur omni respicienti ad matutinum, id est ad Christum qui est matutinum, id est, verus sol, qui noctem infidelitatis expulit: vel ad similitudinem, ad vesperum demorabitur fletus, vespere Dominus positus est in sepulcro, et fleverunt illum discipuli, et in matutino tertiae diei rediit laetitia, resurgente Domino de sepulcro. Et humanum genus post praevaricationem Adae mortale factum vespere positum est in 131.0287C| sepulcro, scilicet recedente ab eo Sole justitiae et veritatis, et mansit in sepulcro, id est, in immortalitate ille ante legem et sub lege. Tertia die resurrexit, id est, sub gratia, in re, quantum ad caput, id est, Christum; in spe vero, quantum ad ejus membra. Potest et sic continuari et dici. Et vita scilicet aeterna sola vita sine morte in voluntate ejus. Et tamen quanquam vitam habeatis in spe ad vesperum demorabitur fletus, id est, tota hac praesenti vita poena peccati in vobis manebit. Quasi dicat: Et unde ille fletus? Ex culpa. Dixit, Adam creatus et positus in abundantia et plenitudine virtutum, conditione tamen dixit, id est, cogitavit. In abundantia mea scilicet positus, quam per me habere possum, non movebor ab ea in aeternum, et ex hac praesumptione 131.0287D| cecidit ab illa perfectione, factus mortalis et passibilis. Ego autem, scilicet Dominicus homo praeventus in benedictionibus, solus hominum a peccato immunis veniens in mundum, ut ab hac miseria homines educerem, dixi in mea abundantia, scilicet in plenitudine rationis meae: non movebor scilicet a voluntate Domini ullis tentationibus vel passionibus in aeternum, et hoc non ex me, sed tu praestitisti virtutem, id est, constantiam decori meo, id est, immunitati meae vel rationalitati. Et tamen avertisti faciem tuam a me, id est, videris avertisse, quanquam non ego a te ut Adam. In hoc videris avertisse, quia factus sum conturbatus in morte, permisisti enim pati me et mori. Aliter: Psallite Domino, 131.0288A| sancti ejus, grates reddite Deo, quoniam ira, id est, brevis vindicta, ira enim furor brevis est. In indignatione ejus, id est, in culpa vestra qua merito indignatus est Dominus, scilicet temporali morte solvistis delictum: vita autem aeterna non ex merito, quia cadere per nos potuimus, sed per nos surgere non potuimus, sed ex voluntate ejus, id est, sola misericordia. Et ideo psallite, quia ad vesperum, id est, usque ad finem hujus vitae quae occasum habet, demorabitur fletus, scilicet mortalitatis et passibilitatis. Et laetitia scilicet resurrectionis et immortalitatis, id est, non temporalis, sed ad matutinum, id est, ad lucem illam quae nunquam deficiet, cum mortale hoc induet immortalitatem, scilicet in communem resurrectionem cum dedicatur domus, fiet, cum induemur 131.0288B| stola secunda. Quasi dicat: Et ille fletus, non ex injustitia judicis, sed ex merito meo. Hic Christus loquitur in persona veteris hominis: qui enim dignatus est sumere infirmitatem nostram, non dedignatur sumere vocem nostram. Ego autem, Quasi dicat, illam iram promerui, quia dixi, id est, in abundantia mea: non movebor in aeternum, non movebor ab hac abundantia. Non obediam praecepto auctoris, dicentis: In quacunque die comederitis morte moriemini, sed consentiam voci serpentis suadentis: Eritis sicut dii (Gen. III). Ero Deus, ero immortalis. Sed, o Domine, praestitisti decori meo, id est, mihi decoro virtutem, id est, constantiam, in voluntate tua, non in merito meo: quod immortalis fui per te habui; quod ex hoc intellexi, Avertisti 131.0288C| faciem tuam a me, id est, subtraxisti mihi manum tuam, et factus sum conturbatus, id est, mortalis. Et quia factus sum conturbatus ego Adam, quantum ad humanam naturam quam suscepi: in Adam enim omnes moriuntur (I Cor. XV). Ego immunis a peccato, ad hoc missus ut faciam voluntatem, ut eos redimam. Ad te, Domine, clamabo, id est, libera et valida intentione orabo pro me, ut resurgam a morte. Et ad Deum meum deprecabor pro peccatis et mortalitate meorum, scilicet dicens: Quae utilitas in sanguine meo, id est, in morte mea, dum descendo in corruptionem? id est, si putrescat caro mea et non resurgat? Quid proderit mors mea, si non sequatur resurrectio mea? Nihil enim nobis mori profuit, nisi redimi profuisset. Nunquid si non resurrexero, 131.0288D| confitebitur tibi pulvis, id est, laudabit te gentilis populus redemptus per me? Qui prius fuit pulvis, id est, sine imbre verbi Dei, solutus, agitatus omni vento doctrinae et errorum, et non valens resistere vento elationis. Aut nunquid annuntiabit aliquis scilicet praedicator illi pulveri veritatem tuam quae promissa fuit in prophetis complenda per me, si non resurrexero? Nullus. Aliter: Nunquid confitebitur pulvis, id est, nunquid confessionem peccatorum tibi faciet mortuus, ut resipiscat? Aut annuntiabit scilicet pulvis pulveri, id est, mortuus mortuis veritatem, id est, salvationem vestram. In inferno nulla est redemptio. Vivis est hoc faciendum. Et ideo resuscita me. Audivit Dominus, scilicet me sic orantem, 131.0289A| et in hoc apparet quia misertus est mei, id est, meorum. Hoc modo est eorum misertus: resuscitando me. Dominus factus est adjutor meus in passione et in morte. Hoc modo factus est mihi adjutor: O Domine, convertisti planctum meum in gaudium mihi, id est, tristitiam passionis et mortis in laetitiam resurrectionis convertisti, scilicet conscidisti saccum meum, id est, carnem meam similem carni peccatrici habentem non peccatum, sed in poenam peccati lancea perforari permisisti, clavis affigi. Saccus est vestis poenitentium facta de pilis caprarum et haedorum, et ponitur pro carne peccatrice, quae quasi indumentum est animae. Habuit Christus saccum, sed non habuit opus sacci: de quo dicitur, qui peccatum non fecit (I Petr. II). Et circumdedisti 131.0289B| me laetitia scilicet resurrectionis, ad hoc ut cantet tibi gloria mea, id est, ut laudet te resurrectio mea, quia in mea laude laudabunt te omnes quibus proderit resurrectio mea. Et amplius non compungar stimulo mortis, juxta illud: Mors illi ultra non dominabitur (Rom. VI). Et ideo, Domine Deus meus, in aeternum confitebor tibi, facta dedicatione domus meae, non deerit tibi laus mea. Aliter: Convertisti planctum meum, id est, meorum, in gaudium mihi resuscitando eos interius nunc interim, id est, dedisti eis stolam primam. Conscidisti saccum meum, id est, carnem peccati destruxisti meis in morte mea, juxta illud, Jesus Christus mortuus est propter delicta nostra (Rom. IV). Et circumdedisti me, id est, meos laetitia immortalitatis in spe, scilicet ut in 131.0289C| mea resurrectione sperent se tandem dedicari immortalitate et impassibilitate, cum in communi resurrectione accipient stolam secundam. Ad hoc dedicabuntur, ut cantet tibi gloria mea, id est, ut gloriosa resurrectio meorum laudet te. Et merito te laudabo in illis, quia non compungar, id est, non compungentur ultra conscientia peccati vel timore judicii. Et ideo, Domine Deus meus, in aeternum confitebor tibi in illis confessione laudabili. PSALMUS XXX. IN FINEM PSALMUS DAVID PRO EXSTASI. « In te, Domine, speravi, non confundar in aeternum: in justitia tua libera me. Inclina ad me aurem tuam, accelera ut eruas me. Esto mihi in Deum protectorem et in domum refugii, ut salvum 131.0289D| me facias. Quoniam fortitudo mea et refugium meum es tu, et propter nomen tuum deduces me, et enutries me. Educes me de laqueo hoc quem absconderunt mihi, quoniam tu es protector meus. In manus tuas commendo spiritum meum, redemisti me Domine Deus veritatis. Odisti observantes vanitates supervacue. Ego autem in Domino speravi, exsultabo et laetabor in misericordia tua. Quoniam respexisti humilitatem meam, salvasti de necessitatibus animam meam. Nec conclusisti me in manibus inimici, statuisti in loco spatioso pedes meos. Miserere mei, Domine, quoniam tribulor; conturbatus est in ira oculus meus, anima mea et venter meus. Quoniam defecit in dolore 131.0290A| vita mea, et anni mei in gemitibus. Infirmata est in paupertate virtus mea, et ossa mea conturbata sunt. Super omnes inimicos meos factus sum opprobrium vicinis meis valde, et timor notis meis. Qui videbant me, foras fugerunt a me, oblivioni datus sum tanquam mortuus a corde. Factus sum tanquam vas perditum, quoniam audivi vituperationem multorum commorantium in circuitu. In eo dum convenirent simul adversum me, accipere animam meam consiliati sunt. Ego autem in te speravi, Domine: dixi, Deus meus es tu, in mamanibus tuis sortes meae. Eripe me de manu inimicorum meorum, et a persequentibus me. Illustra faciem tuam super servum tuum, salvum me fac in misericordia tua, Domine: non confundar, 131.0290B| quoniam invocavi te. Erubescant impii et deducantur in infernum, muta fiant labia dolosa. Quae loquuntur adversus justum iniquitatem in superbia et in abusione. Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te! Perfecisti eis qui sperant in te, in conspectu filiorum hominum. Abscondes eos in abscondito faciei tuae a conturbatione. Proteges eos in tabernaculo tuo a contradictione linguarum. Benedictus Dominus, quoniam mirificavit misericordiam suam mihi in civitate munita. Ego autem dixi in excessu mentis meae; Projectus sum a facie oculorum tuorum. Ideo exaudisti vocem orationis meae, dum clamarem ad te. Diligite Dominum, omnes sancti ejus, quoniam veritatem requiret Dominus, et 131.0290C| retribuet abundanter facientibus superbiam. Viriliter agite, et confortetur cor vestrum, omnes qui speratis in Domino. » ENARRATIO. Hic psalmus accipiendus est in finem David, id est, in finalem scilicet Christum, qui finis dicitur consummans, non consumens, in eodem, non in aliud, et attribuitur ipsi Christo, id est, in voce capitis legendus est psalmus: dico exstasis, id est, excessus mentis. Exstasis Graece dicitur ἔκστασις, et interpretatur Latine excessus. Excessus autem in hoc loco, excessus mentis accipitur. Quae fit dupliciter: vel cum mens humana erigit se ad divina, et vocatur intentio ad superna vel revelatio, ut cum sancti viri in sola speculatione sunt: quorum unus fuit 131.0290D| beatus Paulus qui carne in terra positus, mente vero ad coelestia transvolans, raptus est usque ad tertium coelum (II Cor. XII): qui etiam dicit, sive mente excidimus, Deo, sive sobrii sumus, vobis (II Cor. V). Sed videntes quod in illa alta intelligentia sibi soli vivunt, charitas Dei cogit illos condescendere infirmitati proximorum, ut et ipsi quandoque cum eis ascendere valeant ad eorum excelsa imitantes Dei virtutem et Dei sapientiam, Christum qui cum dives esset in se factus est pauper pro nobis (II Cor. VIII): suscepit humanitatem nostram, ut nos divinitati suae tribueret esse participes. Vel fit mentis excessus ad inferiora, ut dictum est, et vocatur pavor. Humanae mentis status est, cum sensu vel opinione 131.0291A| vel ratione discernit: cum autem se erigit ad intellectum qui solius Dei est, excedit se ipsam; vel, cum alienatur et turbatur vel ratio vel sensus pavore inferiorum. Uterque excessus in hoc psalmo non incongrue accipi potest: cum enim in titulo praemittitur exstasis, magnum quia et divinum nos exspectare monet, ut sequentia psalmi extendunt. Non enim possunt sic cum Deo loqui, nisi illi quorum conversatio in Ecclesia est. Agit autem hic psalmus de passione Christi et persecutione corporis sui, in quo pavor accipitur, non quantum ad Christum qui etiam si solum homo esset, tamen non est credibile eum timuisse mortem, cum tam certus esset de resurrectione: imo exsultanter ad 131.0291B| passionem ivisse, teste Augustino; sed, quantum ad ejus membra. Qui enim dignatus est sumere naturam nostram non dedignatus est in se transferre pavorem nostrum juxta illud: Tristis est anima mea usque ad mortem (Matth. XXVI). Et Petro: Venio Romam iterum crucifigi. Quid mirum si in passione Dominus non timuit? Multi in corpore suo mortem non timuerunt, imo laetanter eam susceperunt, ut beatus Andreas qui cantando ibat ad crucem. Potuit hoc miles, et non potuit imperator. Est autem utilis iste pavor, quia facit nos timere de nostro, sperare autem de Dei dono. Et commendatur nobis in hoc psalmo praecipue charitas quae facit compagem: compages autem tendit ad unitatem, unitas vero servat charitatem, charitas ducit 131.0291C| ad clarificationem. Vox capitis transferentis in se vocem membrorum. In te, Domine, speravi, non in me qui ex me nihil habeo nisi pavorem et infirmitatem. In me deficio, sed in te proficio: ideo non confundar in aeternum, quia temporaliter confundar, non enim aliter in te sperarem: Temporaliter confunditur qui praeterita peccata respiciens horrescit, horrescens erubescit, erubescens corrigit. Unde Apostolus: Quem ergo fructum habuistis tunc in illis in quibus nunc erubescitis (Rom. VII)? Illi in aeternum confunduntur qui peccata sua Dei judicio reservant. Confusio dicitur peccatorum, quia simul multa conglobantur et ante oculos peccantis ad erubescentiam ponuntur. In te judicii erit aeterna erubescentia, quia infructuosa. Vae nobis! Quid nobis 131.0291D| profuit jactantia? Quid divitiarum superbia? Ecce omnia transierunt (Sap. V). Et, ut sic non confundar, in tua justitia libera me ab illa confusione, destrue in me meam justitiam et constitue tuam (mea justitia est malum pro malo reddere. Tu autem solus justus) quam circa nos ostendisti, reddens bonum pro malo, qua de impio facis pium, de infideli fidelem, de lupo agnum. Et ut liberes, inclina ad me aurem tuam, id est, dispone circa me misericordiam, ad similitudinem, ut medicus aegroto. Accelera ut eruas, scilicet me ab illa confusione. Hoc non ideo dicit, ut precibus impetret citius fieri, quia illud immutabile est, sed ad consolationem ostendit cito futuram illam ereptionem, scilicet finita hac temporali vita quae, quantum ad 131.0292A| aeternitatem, vix aliquid spatii habere videtur. Quasi dicat: Et scio quia cito erues me de fovea illius confusionis. Interim dum veniat tempus ereptionis, Esto mihi in Deum protectorem, tu sis clypeus meus contra jacula inimicorum carnalium et spiritualium. Et in domum refugii, id est, esto mihi placatus per misericordiam, ut qui te iratum fugi ad te placatum refugiam. Ita esto in domum refugii, ut salvum me facias, quia infirmus sum, sana me ut ad te possim venire. Nam si sanus non fuero, non potero ad te fugere. Ideo tu esto protector, quoniam tu es fortitudo mea, nam ego mihi infirmitas, et ideo refugium, quia refugium meum es tu, non potentia, non divitiae, nec quidquam aliud nisi tu. Merito eum protectorem et refugium invocat, qui in nullo alio confidit. Et tu deduces 131.0292B| me, scilicet de fovea peccati, ut veniam ad te de virtute in virtutem, propter nomen tuum glorificandum in me, non merito meo. Et, ut educas, enutries me, id est, sapientiam tuam infirmitati meae incomprehensibilem ad capacitatem meam inclinabis. Sicut mater eamdem escam cujus sumendae puer idoneus non est per carnem trajicit, et lac puero praebet, sic Dominus, sapientiam suam ut lac nobis faceret, carne indutus venit ad nos, et sic nos edutos de fovea peccati velut parvulos de utero enutrivit. Educes me etiam de laqueo hoc quem absconderunt mihi. Quia parvulus sum, ne decipiar, liberabis me ab insidiis inimici diaboli et membrorum ejus. Duo sunt laquei quibus insidiae fiunt fidelibus, terror quo frangat, et error quo alliciat: quos qui evadere 131.0292C| cupit, duae sunt portae quas contra claudere debet, timor et cupiditas: timor claudendus est contra terrorem, cupiditas contra errorem. Et hoc, exemplo capitis nostri, qui tentatus a diabolo per ambitionem et delectationem, cum ei dictum est: Haec omnia tibi dabo, si procidens adoraveris me, januam cupiditatis clausit, dicens: Vade Satanas, (Matth. IV). Sequitur, Reliquit eum diabolus paululum (Luc. IV). Ideo paululum, quia postea eum per passionem vincere tentavit, ut qui per errorem vincere non potuit vinceret per terrorem. Sed Dominus timoris januam contra terrorem passionis clausit, quia pro nobis pati non timuit. Haec omnia, ut dictum est, caput nostrum in voce membrorum loquitur. Tu educes quoniam tu es protector meus, protegens me ab insidiis 131.0292D| inimicorum devorare me quaerentium. Et quia tu es meus protector, in manus tuas commendo spiritum meum. Vitam meam tibi commendo, ut in tempore necessitatis et periculi conserves, tractum ab his qui tempore persecutionis rem suam fideli amico commendant, ut tempore certo servatam reddant. Ideo commendo, quia redemisti me, id est, meos redimes a laqueis inimicorum et tandem ab omni periculo. Ideo dico redemisti, quia certus sum quod redimes, quia, o Domine, tu es Deus veritatis, nullum fallens in prontissis, promittis enim liberationem sperantibus in te. Et, quia es amator veritatis, odio habes mendaces. Odisti omnes observantes vanitates supervacue, id est, sperantes in nobilitate 131.0293A| temporali, in potentia, in honoribus supervacue, id est, inutiliter, non enim beatitudinem praestare valent. Ille etiam observat vanitates supervacue qui timendo moritur, id est, qui timendo mortem temporalem quam tamen effugere non potest mentitur, et hoc modo mortem differt, non vitat, et fugiendo mortem moritur antequam moriatur. Ego autem qui non observo vanitates in Domino speravi, et ideo exsultabo, scilicet corpore, cum mortale hoc induet immortalitatem. Et laetabor scilicet mente, Ubi est mors victoria tua? Ubi est mors stimulus tuus (I Cor. XV)? Et hoc in misericordia tua, non in merito meo. In hac misericordia salvasti de necessitatibus animam meam. Multae sunt necessitates fragilitatis humanae: cor alterius videre non potest, vult ad 131.0293B| vitam pervenire sine morte et non potest, diligit inimicum saepe et persequitur amicum, videt quod est bonum et tamen facit malum. A quibus omnibus nullus liberari potest nisi per misericordiam Dei, quia cadere potuimus per nos, sed per nos surgere non possumus. Unde Apostolus: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Dominum nostrum Jesum Christum (Rom. VII). Ideo sequitur: Quoniam respexisti humilitatem meam. Qui me superbum in has necessitates conjecisti humiliatum ab his eripuisti. Nec conclusisti me in manus inimici, scilicet ne illaqueatus terrore vel errore in peccatis perseverando morerer, et sic cum eo vinctus in poenas traderer. Ideo non conclusisti, quia statuisti in loco spatioso pedes 131.0293C| meos, id est, affectiones meas in charitate dilatasti, scilicet fecisti ut per dilectionem justitia mihi esset facilis quae sine charitate olim erat difficilis. Huc usque vox Christi in membris suis perfectioribus de se jam securis. Sed quia charitas hic maxime commendatur quae compagem facit, et in uno corpore, si infirmatur unum membrum, compatitur illud quod sanum est, perfectiora membra Christi secura, jam de se in pavorem mentis posita, pro infirmis fratribus quos ab unitate et veritate fidei errare vident sic orant: Miserere mei, Domine, compatienti infirmis fratribus, perfice quod incoepisti: sicut me dilatasti, ita et illos dilata qui adhuc infirmi sunt, et ideo in angustiis. Quoniam tribulor, non pro me, sed pro commembris meis, videns illos astare theatralibus; 131.0293D| quos olim in Ecclesia tua vidi delectare in laudibus tuis, video illos fugere laborem, sequi voluptatem, spernere veritatem, diligere vanitatem. Ideo tribulor, quia conturbatus est oculus meus, oculus mentis conturbatus est, id est, ratio. Nondum excaecatus in ira, id est, brevi furore, nondum in odio, quam habeo videns illos in vanitate permanere, sed timeo ne ira vertatur in odium, et ideo miserere. Anima mea, et venter meus, id est, interiora mea turbata sunt. Intus absumor, intus aestuo, quia irasci licet, clamare non licet: non enim clamando et corripiendo illos proficerem qui incorrigibiles sunt: imo exacerbarem, et ideo interius turbor. Miserere mei, scilicet illos emendando, quoniam 131.0294A| defecit in dolore vita mea. Vita quae mihi est jucunda in fratrum profectu defecit in dolore, id est, tabescit dolendo de eorum defectu, juxta illud Apostoli: Tunc vivimus, si vos statis in Domino (I Thess. III), Et anni mei, id est, longaeva vita defecit in gemitibus, non in claris vocibus, videns illos in perversum ire, qui mihi essent gaudium, si starent in Domino. Unde Apostolus: Gaudium meum et corona mea (Phil. IV). Infirmata est in paupertate virtus mea, in paupertate, id est, inopia cibi, quia subtrahitur mihi refectio illa quam in eis debui habere, quos mihi incorporare volui: virtus mea defecit, id est, robur quod ex illo cibo habere debui. Et non solum ego conturbor qui in corpore Christi mediocris sum, sed etiam ossa mea, id est, firmiores in 131.0294B| Ecclesia et perfectiores, conturbata sunt, fratrum iniquitatibus exaggeratio doloris. Et ideo conturbatus sum, quia vicinis meis, id est, jam ad fidem appropinquantibus, factus sum opprobrium: detestantur me et blasphemant super omnes inimicos meos valde, id est, magis quam paganos vel Judaeos: qui pejus viderunt quosdam de Ecclesia vivere quam pagani vel Judaei qui aperte sunt inimici Ecclesiae. Pejor enim est qui intus male vivit quam qui foris. Qui foris sunt, quasi infructuosa ligna sunt fabro apta, qui intus, sarmenta sunt vite praecisa quae solus ignis exspectat. Nota quod vir perfectus dicit, factus sum opprobrium. Non enim solis illis imputatur qui prave vivunt, sed dicitur, vide, quam prave Christiani vivunt. Et notis meis, id est, jam initiatis sacramentis 131.0294C| fidei factus sum timor. Omnes aequaliter timent, nescientes quos imitari debeant, cum illi qui nuper religiosi apparebant, modo tam inordinate se habent. Et non solum vicini, non solum noti, sed etiam qui videbant me, id est, profecti, cognoscentes secreta mea, intelligentes Scripturas, foras fugerunt a me, id est haereses fecerunt, ab unitate et veritate fidei exierunt: et illis fugientibus, oblivioni datus sum, id est, amplius curant reminisci, tanquam mortuus, scilicet quilibet, separatus jam a corde eorum factus sum tanquam vas perditum, id est, sicut vas confractum, inutile et nulli usui aptum: vel, sicut illud vas quod est perditum nullus eo utitur ad quod maxime fuit paratum, ita ego ab eis derelictus ad quorum utilitatem institutus 131.0294D| sum inutilis vivo. Quasi dicat: Ideo, quia pro multis orando in paucis proficio, Quoniam audivi vituperationem multorum, et laudem paucorum, pauci laudantur ex nobis, et multi vituperantur: multorum dico, commorantium in circuitu, id est, amantium haec terrena quae volubilia et transitoria sunt. In eo, scilicet circuitu dum convenirent simul, dum omnes in hoc consentiunt ut transitoria diligant, contemnant aeterna: non solum in eo convenerunt, sed etiam adversum me, scilicet accipere animam meam consiliati sunt, id est, laboraverunt ut seducerent alios qui adhuc in Ecclesia sunt. Ego autem in te speravi Domine. Quasi dicat: Sed ego non defeci omnino in dolore illo, quia in hominum perversitatibus 131.0295A| paucos imitatione dignos attendens, salvare tamen quaerens, in te speravi. In quo non est omnino quod offendat amantem. In te speravi, id est, omnem fiduciam meam in te posui. Ideo in te speravi, quia offensus consideratione hominum, ac per hoc te attendens, video te ultra hominem. Homo proficit, homo deficit: tu semper idem es. Et propterea dixi, scilicet in corde meo. Deus meus es tu, et ideo in te sperandum. Et merito, quia in manibus tuis, id est, in dono gratiae tuae sortes meae, id est, haereditas mea quae mihi ex misericordia tua quasi per sortem venit, quod aliam portionem non quaero nisi te ex gratia tua est; sicut in mittenda sorte non hominum merita, non personarum fit acceptio, sed ille assumitur cui casus dederit, ita in Dei electione potest 131.0295B| esse aliquis ordo, quantum ad eum qui omnia cum consilio facit, sed, quia nos illud ignoramus, ejus electionem gratiam merito vocamus. Aliter: quod vestem illam habeo quae per sortem, id est, gratiam tuam datur, scilicet charitatem qua Deum diligo et proximum, in manibus tuis est, hoc est, in dono tuo, non in merito meo. Et quia in te speravi, eripe me de manibus inimicorum meorum, id est, ab hominibus iniquis qui sunt manus persequentium, id est, spiritalium inimicorum, et a persequentibus me, id est, diabolo et angelis ejus. Non permittas me capi laqueis eorum, vel de manibus eorum scilicet qui per errorem mihi insidiantur. Et a persequentibus, id est, aperte impugnantibus per errorem. Et tandem illustra faciem tuam super servum tuum, 131.0295C| id est, ostende benevolentiam tuam in me, dando mihi resurrectionem et immortalitatem, separa grana a paleis, grana assumantur in horreum tuum, salvum me fac in misericordia tua, non in merito meo. Domine, cui voluntarie me servum exhibeo, non confundar aeterna confusione, ut illi qui te Dominum habere volunt. Quoniam invocavi te. Parvum videtur hoc meritum ad hoc quod optat, sed si bene attendatur, magnum est. Multi vocant Dominum, non propter Dominum, sed propter aliud, si enim ab alio habere possent quod desiderant, non eum orarent, non illi adhaererent. Sed illi soli Dominum invocant qui in hospitium cordis sui Dominum vocant et cor suum omni vitiorum sorde purgant, ut tale hospitium Dominus ingredi non dedignetur. 131.0295D| Erubescant impii qui te non invocant. Et hoc modo erubescant, deducantur in infernum. Merita eorum deducant eos ex adverso, ut cum servi tui sint ad dexteram, illi dedantur ad sinistram: hi in vitam aeternam, illi in supplicium aeternum (Matth. XXV), vel deducantur hic in infernum, id est, in consummatam nequitiam. Et tandem muta fiant labia dolosa, labia inimicorum Christi et Ecclesiae, qui cum viderint illos quos habuerunt in derisum (Sap. V), in gloria, se autem in miseria, non ultra poterunt contradicere veritati. Ostendit quae sint illa labia dolosa, scilicet quae hic loquuntur adversus justum iniquitatem. Judaei adversus Christum, Non habemus regem nisi Caesarem (Joan. XIX). Et increduli 131.0296A| et haeretici adversus fidelem populum, isti pacem annuntiant, illi bellum inferunt: isti salutem, illi mortem: isti amicitiam, illi odium. In superbia, sequendo quae Christus contemnenda monstravit. Et in abusione, id est, contemptu, quia amatores mundi contemptores sunt fidei. Et Judaei in Christum superbe locuti sunt: Nolumus hunc regnare super nos (Luc. XIX). Et in abusione, Ne forte veniant Romani, et tollant nostrum locum et gentem (Joan. XI). Quasi dicat: Ideo loquitur adversus justum iniquitatem, quia non attendunt quam dulcis est Dominus. Sed ego qui jam gustavi, dico: Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine. Nec oculus vidit, nec auris audivit quae praeparavit Deus diligentibus se (I Cor. II). Sed febricitanti palato non ita sapit, nec lippientibus 131.0296B| oculis ita videtur. Hic non pleniter accipiunt praemium, sed in futuro exspectant. In Deo, nihil est quod bonis displiceat, nihil autem quod malis placeat. Quam abscondisti timentibus te, ut soli illi ad eam perveniant: nihil dulcius immortalitate sapientiae, sed a timore incipitur, et quandiu timetur, non pervenitur ad eam, sed servatur ut pervenias. Perfecisti, id est, perfecte ostendisti eis qui sperant in te in conspectu filiorum hominum, id est perfecte credentibus. Qui erubuerit me coram hominibus, erubescam et ego eum coram Patre meo (Luc. IX). Haec est illa dulcedo quae ab oculis impiorum abscondita est, dabitur autem perfecte illis qui non timent confiteri Dominum in conspectu, id est, praesentia filiorum hominum, id est, peccatorum pertinentium 131.0296C| ad vetustatem Adae et Evae, et non ad novitatem Christi. Abscondes eos ab oculis filiorum hominum in coelo, non in paradiso, sed in abscondito faciei tuae, id est, in secreto loco praesentiae tuae, quo non est fas ulli impiorum accedere, vilescat tibi quidquid est praeter cum, habitet in te, habitabis in eo. Esto domus illius, erit domus tua, absconditam paravit tibi faciem suam visione sua, praesentia sua tuebitur te. A conturbatione hominum, id est, a persecutione peccatorum, et interim dum ad illam dulcedinem tendunt, proteges eos, scilicet a devotione inimicorum. In tabernaculo tuo, id est, in ecclesiasticis institutis in quibus tibi militant, a contradictione linguarum, ut unitatem et veritatem fidei teneant, haereses non incurrant, contradicant haereticorum 131.0296D| linguae. Tu, o christiane, ad tabernaculum fuge, regulam tene. Aliter: Abscondes eos in abscondito faciei tuae, id est, intus in corde, ubi facies, id est, praesentia tua abscondita est, a conturbatione hominum, ut illuc confugientes desuper irrideant, foris conturbantes. Quemadmodum ille qui munitam domum habet, illuc se recipit a facie tempestatis, ita ad conscientiam puram in qua Deus inhabitat, quisque fidelis recurrit et a turbine persecutionum tutus manet, et non solum intus proteges, sed etiam foris. Proteges eos in tabernaculo tuo a contradictione linguarum, foris, id est, in manifesto proteges in tabernaculo tuo, id est, in sacramentis ecclesiasticis a contradictione linguarum, ut tenentes unitatem et veritatem fidei non timeant pravum 131.0297A| dogma haereticorum. Et in his omnibus beneficiis, vel habentes ergo tantam spem per misericordiam Dei, dicamus: Benedictus Dominus, id est multiplicetur et crescat in suis. Quoniam mirificavit misericordiam suam mihi, id est, magnam et mirabilem mihi ostendit salvationem suam in civitate munita alibi circumstante, id est, in catholica Ecclesia, quae prius in Judaea tantum parva, nunc munita est populorum frequentia per circulum terrae illam priorem ambiente et muniente. Prius fuit Ecclesia in sola Judaea, quia ibi fuit laus Dei, ibi sacramenta, ibi quodammodo accensa sunt quaedam ligna, id est, apostoli igne divini Spiritus, et exierunt et combusserunt omnes sylvas per circuitum, id est, gentilitatem undique per circuitum illius prioris civitatis, 131.0297B| ad amorem Dei praedicando accenderunt, et sic illam priorem civitatem ampliaverunt et munierunt; vel in civitate munita, id est, Jerusalem in medio mundo posita, ibi mirificavit misericordiam suam, quia ibi natus, ibi passus, ibi ascendit. Vel, munitam civitatem dicit Ecclesiam catholicam undique per fidem munitam, vel Jerusalem coelestem munitam angelorum frequentia. Et ut illa misericordia, id est, redemptio et salvatio mirificaretur, Ego autem dixi in excessu mentis meae: Projectus sum a facie oculorum tuorum, cogitans me in primo parente transgressorem praecepti tui, quem ex magna misericordia similem tibi creaveras, immortalem feceras, in gloria paradisi posueras, quandoque ad majorem gloriam transferendum. Dixi, id est, cogitavi. Projectus sum a facie 131.0297C| oculorum tuorum. Tantae sunt iniquitates meae originales quod, si respicis merita, non sum dignus quem oculi tui videant, id est, misericordiam praestes, et hoc cogitavi in excessu mentis meae, id est, in pavore: ideo, scilicet quia humilis me accusavi, quia me recognovi, exaudisti vocem orationis meae, id est, liberam et validam intentionem exaudisti misericorditer redimendo. Et hoc fecisti, dum clamarem ad te, non ad aliud. Hoc est quod alibi dicit: Si dicebam, motus est pes meus, ad illud, Ego dixi in excessu mentis meae: Projectus sum a facie oculorum tuorum. Misericordia tua, Domine, adjuvabit me (Ps. XCIII), ad illud, Ideo exaudisti vocem orationis meae. Et quia Dominus tam misericors est et tam promptus ad ignoscendum, Diligite Dominum, non mundum, id est, in 131.0297D| dilectione ejus perseverate qui prior dilexit vos, qui vos impios dilexit ut faceret justos, nunc sancti facti, diligite eum. Diligite eum suo merito qui prior vos dilexit absque vestro merito. Ideo nolite a dilectione cessare, quoniam veritatem requiret Dominus, scilicet ut perseveretis in bonitate et in custodia mandatorum ejus. Qui enim dicit se diligere Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est (I Joan. II); veritatem requiret ad remunerandum. Et converso retribuet abundanter facientibus superbiam, id est, perseverantibus in peccatis. Abundanter enim peccantes, abundanter patientur tormenta. Et ideo certi de praemio, Viriliter agite, nolite deficere in laboribus, et confortetur cor vestrum in spe tantae mercedis, etsi caro infirmetur, omnes qui 131.0298A| speratis in Domino, non in saeculo, scilicet qui praemium laboris vestri speratis a Domino, et non in alia re nisi in ipso Domino. In voce capitis exposuimus psalmum sub persona membrorum. Potest autem exponi in voce et in persona ipsius capitis, hoc modo: In te, Domine, speravi, ego Dominicus homo, o Domine Verbum, in te est spes corporalitatis meae, non speravi in me, ut miser Adam. Et ideo, non confundar in aeternum, confusus sum in passione, non confundar in morte, qui dixi, Post tres dies resurgam. Et ut non confundar, in tua justitia libera me, scilicet a morte, scilicet in humilitate et obedientia per quam justificas, qui Adam destituisti in sua justitia. Hoc modo libera: Inclina ad me aurem tuam, ad infirmitatem humanitatis 131.0298B| divinitatem tuam inclina, ut, cum moriar ex infirmitate carnis, resurgam ex potentia divinitatis. Accelera ut eruas me, scilicet de fovea mortis, ne differas me resuscitare usque in communem resurrectionem. Esto mihi in Deum protectorem in passione et in domum refugii in morte. Ideo quoniam tu Verbum, es fortitudo meae humanitatis et refugium. Et quia tu es protector et refugium, deduces me de morte in vitam, vel de contradictione Judaici populi, et constitues me in caput gentium. Et enutries me, id est ex perfectis perfectum corpus mihi adaptabis, humilitatis meae exemplo illos quasi lacte nutriens, propter nomen tuum scilicet per me clarificandum: hoc modo deduces: Educes me de laqueo hoc, quem absconderunt mihi, id est, de 131.0298C| morte qua me velut laqueo vinctum in sola Judaea detinere putaverunt, ut munus post me non iret, liberabis. Absconderunt quantum ad me velut laqueo quantum ad se, non quantum ad me, quoniam tu es protector meus, in manus tuas commendo spiritum meum, in potentiam tuam trado animam meam exeuntem a corpore, ut eam reddas cum postulo, id est, ex divinitate tua potestatem habeam ponendi animam meam et iterum assumendi eam. Ideo tibi commendo, quia tu redemisti me, id est, redimes, a morte, Domine Deus veritatis, qui nunquam fallis in promissis. Tu enim per prophetas resuscitaturum me promisisti et quia Deus veritatis, odisti observantes vanitates supervacue, scilicet Judaeos qui, ne amitterent locum et gentem, inutiliter 131.0298D| me occiderunt (Joan. XI). Ego autem in Domino speravi, exsultabo et laetabor in misericordia tua, ut supra, hac scilicet, salvasti animam meam, id est, vitam meam, me resuscitando de necessitatibus, id est, de morte et passibilitate. Quoniam respexisti humilitatem meam, id est, assumpsisti mortalitatem meam, vel obedientiam meam respexisti, qui despexisti inobedientiam Adae. Et salvando, Nec conclusisti me in manus inimici, id est, in potestate Judaici populi, ut per mortem detinerent me in angustiis Judaeae. Clausisti me in potestate illorum, quia mortuus suum, sed non conclusisti, quia resurrexi. Fractum est vas unguenti mei, et effusum est unguentum meum, id est, odor notitiae meae per totum 131.0299A| mundum: ideo non conclusisti pedes meos, id est, praedicatores, in loco spatioso, id est, in tota gentilitate. Accensae sunt faces in Judaea quae exierunt et totum mundum incenderunt. Miserere mei, Domine. Quasi dicat: Resuscitatus et omni passibilitate ereptus jam non terreor morte, sed miserere mei, perfice in eis quod incepisti in me, quoniam tribulor non in me, sed in meis, id est, crudelitas persecutorum magnum mihi timorem incutit inde, quia conturbatus est oculus meus interior, id est, ratio meorum conturbata est in ira quam promeruit primus parens. Mens meorum, quae debuit vir esse et Evam, id est carnem suam, regere, si sub capite suo maneret, recedens a capite suo, id est a Deo, infirmata est. Et anima mea, id est, sensualitas infirmata 131.0299B| est, quia vir Evae, id est ratio, noluit esse sub capite suo, nec Eva, id est, sensualitas, noluit esse sub suo capite, id est, sub dominio rationis, nec valet eam ratio refrenare, quin extendat manus ad illicita. Et venter meus, id est, caro meorum conturbata est non valens concupiscentiis resistere. Et ideo tribulor, quoniam vita mea, longaeva vita quam debuit homo habere, si a praecepto Domini Dei sui non decederet, defecit in dolore, id est in verbo illo unde semper est dolendum, Eritis sicut dii (Gen. III). Et anni mei, id est, anni meorum aeterni qui futuri erant, defecerunt in gemitibus, id est, in verbo illo unde semper est ingemiscendum. Infirmata est in paupertate virtus mea, id est, sensualitas, et caro mea quae ante praevaricationem firma erat nunc laborat 131.0299C| indigentia plena: in nullo enim habet sufficientiam. Et ossa mea, id est, ratio et intelligentia conturbata sunt, id est, confusa in cognitione veri. Pro quibus necessitatibus auferendis veniens homo Dominus immunis a peccato, factus sum opprobrium vicinis meis, Judaeis qui secundum carnem erant vicini: super omnes inimicos meos, id est, magis me despexerunt quam aliquem gentilium quos canes et immundos vocabant: quasi dicat tanta et tam indigna pati non dignatus sum. Et timor, scilicet factus sum notis meis, id est, discipulis. Nos sperabamus quia ipse esset redempturus Israel (Luc. XIV). Qui videbant me, id est, intelligebant Deum per miracula, foras fugerunt a me, id est, a divinitate ad humanitatem se converterunt, qui 131.0299D| prius Deum putabant solum hominem me crediderunt. Oblivioni datus sum a corde eorum tanquam mortuus, scilicet quilibet tanquam vas perditum, id est, tanquam vas inutile et nulli usui aptum, ideo, quoniam audivi, id est, patienter tuli vituperationem multorum commorantium in circuitu, id est, delectantium in terrenis; ideo me nihil posse putaverunt, quia multa indigna patiens in nullo restiti: vel, commorantium in circuitu, id est, quaerentium beatitudinem in vanitatibus et nunquam ad medium, id est, ad veram beatitudinem pervenientium. In eo scilicet circuitu commorantes, id est, amantes ea magis quae ad perditionem trahunt quam ea quae ad salvationem, dum unanimes essent in damnationem meam, qui ad salvationem 131.0300A| eorum veneram, accipere animam meam consiliati sunt, id est, non solum me, sed etiam meos persecuti sunt ut perderent. Ego autem in te speravi, Domine: istud et caetera quae sequuntur, magis in persona suorum dicit caput, quam in sua. PSALMUS XXXI. INTELLECTUS DAVID « Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum, nec est in spiritu ejus dolus. Quoniam tacui, inveteraverunt ossa mea, dum clamarem tota die. Quoniam die ac nocte gravata est super me manus tua, conversus sum in aerumna mea, dum configitur spina. Delictum meum cognitum tibi feci, et injustitiam meam 131.0300B| non abscondi. Dixi: Confitebor adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei. Pro hac orabit ad te omnis sanctus in tempore opportuno. Verumtamen in diluvio aquarum multarum, ad eum non approximabunt. Tu es refugium meum a tribulatione quae circumdedit me, exsultatio mea a circumdantibus me. Intellectum tibi dabo, et instruam te in via hac qua gradieris, firmabo super te oculos meos. Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus. In camo et freno maxillas eorum constringe, qui non approximant ad te. Multa flagella peccatoris, sperantem autem in Domino misericordia circumdabit. Laetamini in Domino et exsultate, justi, et gloriamini, omnes recti corde. » ENARRATIO. Cum in omnibus psalmus sit intellectus, huic maxime et spiritualiter attribuitur nomen illud, quod commune est, propter dignitatem et excellentiam, ut, cum dicitur Apostolus, intelligitur Paulus; Propheta, Isaias; Urbs, Roma. Continet enim intellectum cuique fideli maxime necessarium ad salvationem, hunc scilicet, ante fidem non esse jactanda merita, quippe quae nulla sunt; accepta fide per gratiam, non esse praesumendum de impunitate, nec esse pigrum in bona operatione; et si quid boni fecerit, non sibi, sed totum gratiae Dei attribuere. Vox Prophetae. Quasi dicat: Video homines velle esse beatos, sed diversi diversa de beatitudine constituunt. Hoc autem catholicum, 131.0300D| hoc verum. Beati quorum remissae sunt iniquitates, non illi quorum nullae sunt, quia illi nulli sunt, sed quorum iniquitates, originales scilicet et actuales, remissae sunt. scilicet per gratiam Dei, quae prius intensae erant etiam sub lege, juxta illud, Ad perfectum nihil duxit lex (Hebr. VII), quotquot ante salvi facti sunt, ideo salvi facti sunt: quia credebant futurum quod modo credimus impletum; juxta illud, Sancti per fidem vicerunt regna (Hebr. XI); et, Abraham credidit Deo, et reputatum est ei ad justitiam (Gen. XV); et, cum venisset lex, revixit peccatum (Rom. VII). Hieronymus: Tribus modis remittuntur peccata, per baptismum, per charitatem, per martyrium. Beati quorum 131.0301A| remissae sunt iniquitates per baptismum, et quorum tecta sunt peccata per charitatem, juxta illud, Charitas operit multitudinem peccatorum (I Petr. IV). Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum, per martyrium. Nunc sunt remissae in aqua baptismi. Et sunt beati, quorum tecta sunt peccata, actualia scilicet post baptismum commissa. Tecta, dico, non ab infirmo, sed a medico. Tegit infirmus vulnera ad hoc ut morbum augeat: tegit medicus medicaminibus ut sanet. Quorum tecta sunt peccata medicamento poenitentiae, non ut ea Deus non videat, sed ut non ita videat ut puniat. Quod tegitur non videtur, non imputatur; quod non imputatur non punietur. Si tu tegis peccata tua non confitendo vel defendendo, Deus ea detegit. Si autem tu te humilias, et accusas 131.0301B| et detegis, Deus ea tegit. Subjungit quomodo tecta: Beatus vir, id est, immortalis, vel laudabilis, vel gloriosus cui non imputavit Dominus peccatum, non imputavit ad poenam, quia hic delevit per misericordiam. Aliter: Quasi dicat, beati sunt illi qui per baptismum salvi facti sunt accepta remissione peccatorum per gratiam. Et illi beati qui post baptismum peccaverunt quidem, quia ceciderunt in criminalibus, sed per confessionem et poenitentiam emendaverunt. Sed ille est vir beatus et bene vir, quia fortiter fecit et magis beatus quam illi, cui non imputavit Dominus peccatum, id est, qui post remissionem peccatorum sic custodivit animam suam a peccato immunem, ut nihil committeret tam magnum quod ei Dominus imputet: quia non commisit nisi venialia, et quae 131.0301C| Dominica oratione, vel psalmodia, vel letania, vel eleemosynis leviter emendare potuit. Ideo non imputavit, quia nec est in spiritu ejus dolus. In illius spiritu est dolus qui aliud est et aliud simulat. Intus habet injustitiam, foris clamat justitiam: quod notari potest in Pharisaeo et Publicano. In spiritu Publicani non fuit dolus, quia quod ex se erat non tacuit. Humiliavit, se accusavit, stans a longe, et non audens oculos ad coelum levare, sed percutiens pectus suum, dicebat: Deus propitius esto mihi peccatori (Luc. XVIII). Huic non imputavit Dominus peccatum, quia descendit justificatus in domum suam ab illo, id est, ad comparationem Pharisaei. Pharisaeus autem tacuit quod clamandum fuit, et clamavit quod tacendum erat: tacuit peccata, clamavit merita, et ideo etiam si justitiam 131.0301D| aliquam et meritum habuit per superbiam perdidit, sibi attribuens quod a Deo accepit. Quasi dicat: Ille est beatus, in cujus spiritu non est dolus. Quia e converso ille non est beatus, in cujus spiritu est dolus, quod mihi experto credendum. Inveteraverunt enim ossa mea dum clamarem tota die, quoniam tacui. Hoc in persona cujusque pertinentis ad veterem hominem, dicit: Quia, per humilitatem nolui pertinere ad novum hominem, per superbiam in veteri homine permansi. Hoc maxime potest referri ad Judaicum populum qui significatur in Pharisaeo, sicut gentilis in Publicano. Ossa mea, id est, robur meum, scilicet virtutes et justitia, inveteraverunt, id est, infirmata sunt, et non potui per me vitiis resistere, 131.0302A| sicut possem, si non in me, sed in Domino confiderem. Qui in Domino juvenis esse potui in me senex factus sum. Quoniam tacui, dum clamarem: tacui peccata, clamavi merita; tacui unde proficerem, clamavi unde deficerem; tacui a confessione, clamavi in laude. Tota die, id est, assidue, ut ille Pharisaeus qui per vanitatem sua benefacta jactabat. Sed tandem conversus sum ab illo falso clamore ad verum, scilicet ut non defenderem peccata, sed accusarem, nec jactarem merita, sed damnarem. Et hanc conversionem feci in aerumna mea, attendens in me magnam miseriam, scilicet assiduam tribulationem flagellorum tuorum, vidi justitiam quae mihi facilis videbatur esse difficilem sine tua gratia. Cognovi multa vitia 131.0302B| me invadere, nec meis viribus posse resistere. Et hoc ideo, quoniam gravata est super me manus tua, quae humiles sublevat, superbos gravat. Potentia tua multum me superbum depressit, quia peccatum mihi dominari permisit, justitiam difficilem fecit, quae potestas haec omnia sublevaret, si non de me, sed de illo praesumere vellem. Die ac nocte, id est assidue. Conlusit enim Deus omnia sub peccato, ut omnium misereretur (Rom. XI). Vel die ac nocte, id est, et in prosperis et in adversis, quia nec in prosperis ab hac miseria sum relevatus, nec in adversis. Vel conversus sum a laude in accusationem mei. Dum configitur spina, id est, dum frangitur superbia, et inclinor ad humilitatem per legis prohibitionem. 131.0302C| Spina est os quod animalis corpus rigidum tenet; ea fracta, incurvatur. Tunc ego conversus sum in aerumna mea, id est, attendendo miseriam meam, dum configitur spina, id est, dum conscientia mea quae prius sibi applaudebat de innocentia putans peccata non esse quae erant peccata, dum illa conscientia configitur, id est, pungitur et excitatur spinis prohibitionum tuarum. Antea enim nesciebam hoc peccatum esse quam lex diceret, Non occides, Non moechaberis (Rom. VII). Vel gravata est super me manus tua dum configitur spina, id est, facta est mihi justitia difficilis, quae prius videbatur facilis, dum data est lex tua quae pupugit conscientiam meam, juxta illud Apostoli, Ante legem enim peccatum mortuum erat, ego autem vivebam; cum autem 131.0302D| venisset lex, peccatum revixit, ego autem mortuus sum. Nam concupiscentiam nesciebam esse peccatum nisi lex diceret (Exod. XX), Non concupisces. Vel dum clamarem tota die desiderio temporalium rerum, et non sine causa, quia manus tua, id est, potentia, gravata est super me, id est, gravem vindictam accepit de me pro peccato primi parentis. Die ac nocte, id est assidue. Hoc modo conversus sum. Delictum meum cognitum tibi feci, qui prius non attendebam vel defendebam: ego ipse damnavi, ego ipse confessus sum delictum, id est, quod non feci quod debui. Et injustitias meas non abscondi, scilicet quia feci quod non debui: quod enim medicus tegit, sanatur; quod tegit infirmus, nutrit 131.0303A| vulnus. Si non tegis tu perdendo, tegit Deus medendo. Revera non abscondi, quia dixi, id est, cogitavi, istud scilicet, Confitebor injustiam meam Domino, confitebor ei peccata mea adversum me, id est, me accusando. Non imputavi Deo, vel fato, vel fortunae, vel constellationi, vel diabolo, ut multi faciunt. Et quia me adeo humiliavi, tu remisisti impietatem peccati mei, id est, defensionem peccati quae erat ex superbia. Magna commendatio misericordiae Dei. Nondum vox in ore, et jam ad cor auris Dei. Non enim dicit, confessus sum: est autem dixisse, confessum esse. Pro hac, scilicet impietate, id est, dimissione peccati, dimittenda, vel pro hac venia peccatorum, orabit ad te omnis sanctus, id est, orabit 131.0303B| te ut ad te perveniat, non propter aliud. Omnis sanctus, id est, omnis qui vult fieri sanctus. Nullus enim sanctificabitur, nisi cui tu dimiseris peccata. Orabit dico, in tempore opportuno, id est, in tempore gratiae, scilicet in tempore incarnationis Christi; quotquot enim sanctificati sunt vel ante adventum Filii Dei, vel post, per ejus fidem salvi facti sunt: ante adventum, credentes futurum quod post adventum credimus factum. Tempus opportunum est, de quo dicit Apostolus: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis (II Cor. VI). Quanquam dixerim in tempore opportuno, verumtamen in diluvio aquarum multarum ad eum non approximabunt, id est, in multiplicitate variarum doctrinarum non 131.0303C| accedent ad ejus misericordiam, scilicet imputando culpam suam vel constellationi secundum quosdam philosophos, vel fortunae secundum alios, et aliis hujusmodi. Qui per compendium ad eum possent venire, id est, confitendo peccata sua, et se humiliando possent habere placatum, per circuitum eundo accusant. Quasi dicat: illi multitudine excusationem non approximabunt. Ego autem approximabo, quia a quo fugi per superbiam, ad illum refugiam per humilitatem. Tu es refugium meum: ad te volo confugere, non te accusare, te in corde quasi arcem refugii habere satago, non me, non hominem, non mundum qui perit. A tribulatione quae circumdedit me, non demersit, quia contuli copias meas in arcem desuper irridens occupatos curis istius saeculi. Et post exsultatio 131.0303D| mea in te erit mihi; et nunc etiam es tu exsultatio, sed in spe. Et quia in re adhuc est tribulatio, erue me a circumdantibus me, scilicet ab aquis multis, vel a tribulationibus carnis, ut per eas non devocer. Quasi dicat: Dixi, Confitebor, et tu remisisti, haec mihi dicens, Intellectum tibi dabo, illum scilicet, quem dedi in prima creatione, quia cum in honore esses, id est, in dignitate naturae rationalis, et non intellexisti ut moribus exornares, vita excoleres, comparatus es jumentis insipientibus, et similis factus es illis (Psal. XLVIII), oblitus Dei tui, sine quo stare in illa dignitate non potuisti. Nunc autem quia ad me per humilitatem redis, intellectum dabo tibi ad beatitudinem necessarium, ut scias de nullo esse 131.0304A| praesumendum, nisi de sola Dei tui misericordia. Et in illo intellectu instruam te, ut quod bene intelligis, morum honestate compleas, In via hac qua gradieris, id est, in hac vita in qua non eris piger, sed semper gradiens de virtute in virtutem. Vel in honesto proposito quod eliges, firmabo super te oculos meos, id est, nunquam a te recedet misericordia mea, quia semper ad me respiciet humilitas tua, ut ibi, Oculi mei semper ad Dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos (Psal. XXIV). Ergo in tanto honore positi, et habentes tantam spem per misericordiam Dei, intelligenter et rationabiliter vivere, Nolite fieri sicut equus, qui sine discretione tam portat suum sessorem quam alium. Et mulus tam alterius indifferenter onus sustinet, quam 131.0304B| sui domini. Vel nolite esse sine rectore, ne lascivientes per abrupta cadatis, sicut equus et mulus cum sine rectore sunt, per devia vadunt: vel nolite de viribus vestris praesumere, qui intellectum habetis, sicut facit equus et mulus quibus non est intellectus. Sed, o Domine, qui malunt esse equi et muli quam tibi approximare, in camo et freno, id est, in magna refrenatione et magna contritione, maxillas eorum constringe, id est, superbam vocem eorum comprime, discant non jactare merita, sed tibi per humilitatem confiteri peccata. Illorum superbiam deprime, verba legis tuae in ore eorum pone, quae eos refrenent a superbia et vago gressu, qui euntes per circuitum, non approximant ad te. Quod si approximare noluerit, multa flagella, id est, multa poena, 131.0304C| erit peccatoris, id est, in peccato perseverantis. Sperantem autem in Domino, non in meritis suis, non in saeculo, misericordia circumdabit, id est, muniet, et hic per flagella, et in futuro per remunerationem. Et ut illius misericordia vos circumdet, laetamini in Domino, non in saeculo, cujus laetitia transitoria est. Laetamini mente, et exsultate in corpore, in spe tamen justi, quia injusti in saeculo exsultant, non in Domino. Et tandem gloriamini perfecta gloria in re omnes recti corde. Nam distorti corde non in Domino gloriantur; cum dicant aut Deum non esse in rebus, sed casu omnia contingere, ut pagani; vel si dicunt Deum esse, dicunt eum injustum, ut falsi Christiani, cum vident se in labore, et alios Deum non timentes in requie; se pauperes, illos divites: vel 131.0304D| dicunt eum sola coelestia curare, infirma despicere. Recti autem corde sunt, qui suam voluntatem ad Dei voluntatem dirigunt; et si eos conturbat humana infirmitas, consolatur eos divinae aequitatis judicium. Et si aliter quam velint contingat, voluntatem Dei suae voluntati praeponunt: hi semper in Domino gloriantur. PSALMUS XXXII. IN FINEM PSALMUS DAVID. « Exsultate, justi, in Domino, rectos decet laudatio. Confitemini Domino in cithara, in psalterio decem chordarum psallite illi. Cantate ei canticum novum, bene psallite ei in vociferatione. Quia rectum est verbum Domini, et omnia opera ejus 131.0305A| in fide. Diligit misericordiam et judicium, misericordia Domini plena est terra. Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum. Congregans sicut in utre aquas maris, ponens in thesauris abyssos. Timeat Dominum omnis terra, ab eo autem commoveantur omnes inhabitantes orbem. Quoniam ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt. Dominus dissipat consilia gentium, reprobat autem cogitationes populorum, et reprobat consilia principum. Consilium autem Domini in aeternum manet, cogitationes cordis ejus in generatione et generationem. Beata gens cujus est Dominus Deus ejus, populus quem elegit in haereditatem sibi. De coelo respexit Dominus, vidit omnes filios hominum. De praeparato 131.0305B| habitaculo suo respexit super omnes qui habitant terram. Qui finxit sigillatim corda eorum, qui intelligit omnia opera eorum. Non salvatur rex per multam virtutem, et gigas non salvabitur in multitudine virtutis suae. Fallax equus ad salutem, in abundantia autem virtutis suae non salvabitur. Ecce oculi Domini super metuentes eum, et in eis qui sperant super misericordia ejus. Ut eruat a morte animas eorum, et alat eos in fame. Anima nostra sustinet Dominum, quoniam adjutor, et protector noster est. Quia in eo laetabitur cor nostrum, et in nomine sancto ejus speravimus. Fiat misericordia tua, Domine, super nos, quemadmodum speravimus in te. » ENARRATIO. Psalmus iste cum superiori continuatur, et est vox Prophetae, hortantis omnes fideles, ut justificati gratis per gratiam Dei (Rom. III), non amplius exsultent in saeculo, cujus gaudium finem habet: sed in Domino, in quo sine fine gaudebunt, et innovati cantent canticum novum, quod cantatur non voce, sed nova vita: scilicet novam humilitatem, voce animositatis deposita, novam charitatem, novam justitiam, induentes novum hominem qui secundum Deum creatus est (Eph. IV). Dicit itaque: Exsultate, justi, in Domino. Quasi dicat: Dixi supra, Exsultate, justi, iterum dico, exsultate, justi, non in saeculo quod injustorum est, quorum gloria finem habet; sed exsultate, id est, extra vos saltate, 131.0305D| non in vobis gaudentes, sed in Domino: tantum illi attribuite, in quo aeterna est exsultatio. Ideo vos, justi, exsultate in Domino, in omnibus gratias agite Deo, quia rectos scilicet, et non alios decet collaudatio. Non enim est speciosa laus in ore peccatoris (Eccli. XV). Peccator in prosperis benedicit Deum, in adversis vituperat, quia est distortus corde. Recte autem qui Dei voluntatem suae voluntati praeponunt, et qui sciunt omnia sibi cooperari in bonum, semper Deum laudant, ut Job, Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit, ita factum est, sit nomen Domini benedictum (Job I). Vos qui justi estis, qui per gratiam redempti estis, ad novum hominem pertinentes, exsultate in Domino, id est, in novitate vitae 131.0306A| ambulate (Rom. VI), quia rectos decet talis laudatio. Justi sunt illi, qui jus suum non negant Domino. Hoc modo exsultate: Confitemini Domino in cithara, id est, mortificate membra vestra, quia cithara de inferiori sonat. Et in psalterio psallite, id est, spiritum roborate, quia psalterium desuper sonat. Vel laudate eum in cithara, id est, in inferioribus gratia Dei vobis collatis, per sex opera misericordiae Deo gratias agite: esurienti panem porrigite, et nudum vestite. Vel in prosperis hujus saeculi et adversis Deum benedicite. Et in psalterio, id est, de superiori, psallite, subjungentes dilectioni Dei dilectionem proximi, rapientes alios ad amorem Dei obsecrando, hortando, monendo, rationem reddendo. Quibus tribus modis fit eleemosyna: duobus modis 131.0306B| de superiori, scilicet primum cum nos ipsos impendimus, quod praecipuum est; secundum, cum proximum ad charitatem Dei trahimus. Tertium de inferiori, cum in carnalibus proximis ministrando, Deo servimus. In psalterio decem chordarum psallite illi, id est, decem verba legatis desuper data, spiritualiter implete, diligendo Deum et diligendo proximum. Cum enim decem sint praecepta, tria pertinent ad dilectionem Dei, septem ad dilectionem proximi. Chorda cum sit, primum extenditur, deinde siccatur, et post torquetur. Ita et nos si volumus fieri tale instrumentum Deo per similitudinem, extendere nos debemus, crucifigentes carnem nostram cum vitiis et concupiscentiis. Siccare nos debemus, id est, a carnalibus desideriis subtrahere; 131.0306C| torqueri etiam debemus, id est, tormenta aliunde illata patienter tolerare, qui duo ex his in nobis sunt, unum extra. Quasi dicat: et hoc facientes, Cantate ei canticum novum, scilicet deponentes mendacium, simulationem, odium, invidiam, detractionem et omnem malitiam, quae sunt veteris hominis, quasi modo geniti infantes, rationabiles, sine dolo virtutes novi hominis induite, qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis (I Petr. I.) (Ephes. IV). Vetus canticum est, animositas, superbia, odium. Novum vero canticum, est, mansuetudo, humilitas, charitas. Et non solum cantate ore, sed bene psallite ei, id est, bene operando laudate eum in vociferatione, id est, omni mentis intentione, vel ineffabiliter. Alibi, in jubilatione. Ideo Dominum laudate, 131.0306D| et ei vivite: Quia rectum est verbum Domini: omnis promissio ejus vera; nihil promittit, et non reddit. Et omnia opera ejus quae jubet fieri, sunt in fide, scilicet neminem fallentia. Nulla enim sunt sine retributione: qui misericorditer dignatus est remunerationem promittere, fideliter vult persolvere. Teneamus fidelissimum debitorem, quia habemus misericordissimum promissorem: fideliter exhibebit, si fideliter exigamus. Quia opera ejus sunt in fide, et nostra sint in fide. Possumus et sic dicere: Cantate Domino canticum novum, id est, canticum fidei, quia sine fide impossibile est placere Deo (Hebr. XI). Sed quia fides sine operibus otiosa est (Jac. II), ideo subdit: Bene psallite ei, id est, 131.0307A| jubilatione vel vociferatione, id est, operando cum magna intentione. In tantum eum laudate, ut verba laudibus deficiant, quia jubilum est laus Dei verbis inexplicabilis. Ideo in fide operamini, quia rectum est verbum Domini, scilicet verbum fidei: unde propheta: Verbum breviatum faciet Dominus super terram (Isa. X); de quo Apostolus: Hoc est verbum fidei quod praedicamus (Rom. IX). Illud verbum rectum est, quia est in operatione; unde sequitur: Et omnia opera ejus in fide. Nullus potest bene operari extra fidem, sive hoc, sive illo modo; quod sequitur, sic continuatur. Revera sunt in fide, quia omnia aut sunt misericordia, aut judicium: et hoc in fide, quia nunquam sine remuneratione. Diligit misericordiam: ergo et nos diligamus misericordiam. 131.0307B| Quae major potest esse hac Dei misericordia, quod aversos vocat, quod condonat, quod patiens est super peccatores donec convertantur? Hortatur pigros, consolatur afflictos, docet studiosos, obliviscitur praeterita, promittit futura. Non deserit laborantes et in illo confidentes; donat unde sibi sacrificetur, tribuit unde placetur: vel alia causa quare sit cantandum, quia diligit misericordiam qua vocat, qua justificat, et judicium, quo suos flagellat, malos excaecat. Diligit et judicium, quia discernit inter justum et impium, justis dans praemium, dans injustis poenam. Ita et nos diligamus judicium, juste judicemus. Multi putant se bene agere, cum defendendo causam pauperis, vertunt jus in injustitiam: quod non est faciendum, quia nec 131.0307C| misericordia debet impedire judicium, nec judicium misericordiam. Si volumus pauperi subvenire, post judicium misericordiam faciamus, vel postulemus a fonte. Probat quod misericordiam diligat. Misercordia Domini plena est terra, id est, Ecclesia, quae est terra Domini et ejus haereditas, est plena operariorum misericordiae Domini. Ostendit per quos operarios implevit hanc terram. Verbo Domini coeli firmati sunt, id est, doctrina et operatione Filii. Coeli, id est, apostoli pluentes doctrinis, tonantes minis, coruscantes miraculis, firmati sunt in fide, spe et charitate. Filius Dei Verbum dicitur, quia interpretatur vobis voluntatem Dei. Et spiritu oris ejus, id est, Spiritu sancto misso de 131.0307D| coelis, ab ore ejus, id est, Christo, qui est os Patris, quia per illum nobis locutus. Hic ostendit quod Spiritus sanctus a Filio procedit: ab illo spiritu omnis virtus eorum, scilicet quod sunt tonantes minis, coruscantes miraculis: hic Trinitas notatur. Huc usque ostensio misericordiae. Diligit et judicium, congregans sicut in utre aquas maris, id est, reservans ibi fluitantes voluntates amaricantium persecutorum, compescens eas ut non saeviant nisi eo permittente, ut habeat unde filios erudiat et servos puniat; probet pios, et damnet impios; suos milites coronet, et persequentium rabiem retundat: vel persecutorum saevitiam quae olim aperte et passim vagabatur collegit et constrinxit in paucis, ut quamvis habeant voluntatem, non tamen possint 131.0308A| nisi permissi, sicut aqua in utre non exit, nisi cum vult ille qui in potestate habet utrem. Ponens in thesauris abyssos, non solum alios, sed etiam perditissimos, etiam desperatos in camera sua habet repositos; illi etiam in potestate sua sunt, ut nihil possint nisi permissi, ut habeat unde tribuat donaria militibus suis, unde coronet bonos, damnet malos, suos probet, impios consumat. Ergo timeat Dominum omnis terra, id est, omnes illi qui terram, id est, corpus suum ita excoluerunt, ut tandem immortalem recipiant, illum solum timeant cui omnia obediunt necessitate. Saevit serpens, timeat Dominum; saevit leo, timeat Dominum; saevit tyrannus, timeat Dominum: nihil enim plus haec possunt, nisi quantum ille permiserit. Nec moveatur aliquo 131.0308B| horum, scilicet a suo proposito. Ab eo autem, scilicet Domino, commoveantur omnes inhabitantes orbem, ut quo ille jusserit moveantur, euntes de virtute in virtutem, omnes perfecti qui agrum suum orbiculatum fecerunt, omni enormitate amputata, id est, qui carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis, et sic inhabitant illum orbem et non inhabitantur; illi timeant Dominum timore casto, et non mundum, qui nihil potest in eos, nisi permissus. Aliter: Et spiritu oris ejus, id est, spiritu Christi, omnis virtus eorum, scilicet apostolorum. Quod sequitur ad istud sic continuatur: Ejus dico: qui est congregans, scilicet per illos coelos, aquas maris, id est, hujus saeculi fluctus et persecutiones quasi in utrem, ut in paucis jam saeviat istud saeculum, 131.0308C| cum jam per doctrinam apostolorum major pars conversa sit ad fidem. Et ne aliquis gloriaretur temeraria exsultatione, dicens: Nihil ergo timendum, quia congregatae sunt aquae maris, subjungit: Timeat Dominum omnis terra. Exsultet, quia misericordia Domini plena est terra. Timeat autem peccare et ab eo recedere. Dominum solum timeat Ecclesia et non alia, quia alia omnia in ejus sunt potestate et nihil possunt nisi eo permittente. Quoniam ipse dixit, et facta sunt, scilicet creatione prima; vel, ipse dixit, id est, permisit, et facta sunt quaecunque fiunt, sive quae ipse fecit, sive quae fieri permittit, et nihil fit eo non permittente. Et bene in eo quod dicit, facta intelligimus omnia, quia factum est quoddam incertum et confusum, hoc solo certum 131.0308D| quod factum est. Et ideo quod dicit, dixit, minus intelligitur quam quod dicit, mandavit, quia quod mandamus ratum esse volumus. Ipse mandavit, et creata sunt. Et quae separatim post recreata sunt in sanctificationem omnia ex eo sunt, et nihil possunt haec vel illi nisi per eum. Et ideo Dominus dissipat consilia gentium quaerentium nomen ejus delere, sanctos ejus morti tradere, et a Deo suo devocare. Gentes autem non dissipant consilium Domini. Reprobat autem cogitationes populorum, Judaeorum scilicet: Jube ergo custodiri sepulcrum, ne forte veniant discipuli ejus, et furentur eum et dicant plebi, Surrexit a mortuis (Matth. XXVII): populi autem non reprobant consilium Domini. Et reprobat consilia 131.0309A| principum, scilicet Annae et Caiphae, qui dicit: Expedit vobis ut unus moriatur homo pro populo (Joan. XI); vel omnium principum quaerentium sua, non quae sunt Dei. Principes autem non reprobant consilium Dei. Et hoc est quod sequitur: Consilium autem Domini in aeternum manet, scilicet ut resurgeret et humanum genus redimeret, scilicet, cogitationes cordis ejus a generatione in generationem, quia ejus consilium quod fuit dispositionis antiquae, reparationis novae, felicitatis aeternae, permanet et in generatione prima et generatione secunda immutabile. In prima fuit prophetatum, in secunda impletum, vel in generationem temporalem, in generationem aeternam. In aliis minus est cogitatio quam consilium. Consilium est cogitata ratio, sed in Deo 131.0309B| idem est: ideo hic indifferenter ponuntur. Hoc est illud consilium Domini ut gens sua eligat sibi Deum ad beatitudinem, in quo solo est vera beatitudo. Nullus enim beatitudinem veram habere potest a se inferiori, omnes volunt esse beati, sed illi soli sunt beati qui supra se beari quaerunt. Quasi dicat: Revera consilium Domini in aeternum manet quia beata est gens cujus est Dominus voluntate, Deus ejus necessitate quae non alium Dominum elegit in haereditatem sibi, id est, populus per gratiam acquisitus. Elegit dico per gratiam, non per meritum, hoc modo, De coelo respexit Dominus, id est, de humanitate Verbi per quam se ad infirmitatem nostram divinitas inclinavit, respexit Dominus, qui prius in Adam despexit, et respiciendo vidit, id est, misericorditer elegit, 131.0309C| omnes filios hominum, id est omnes Judaeos futuros per gratiam suam imitatores patriarcharum et prophetarum. Et non solum de coelo respexit, sed etiam de praeparato habitaculo suo, id est, de apostolis quos per gratiam suam tales fecit in quibus habitaret, respexit super omnes qui habitant terram, id est, misericordiam suam exhibuit super omnes illos de gentibus qui terram, id est, carnem suam sic colunt, sic spinis et tribulis emundant ut quandoque illam immortalem recipiant tales inhabitant, et non inhabitantur. Qui ut idonei fierent ad electionem finxit singulatim corda eorum, id est, informavit et aptavit corda eorum, dando illis diversa dona sancti Spiritus. Unde Apostolus: Unusquisque proprium donum habet ex Deo (I Cor. VII); vel sigillatim, id est, sigillando et imprimendo 131.0309D| illis imaginem suam. Vel, singillatim, id est, singulis sigillum Spiritus imprimens. Et non solum corda finxit, sed intelligit omnia opera eorum. Misericordia Dei magna non dicit, intelligere facit: sed, ipse in illis intelligit juxta illud, Domino cooperante (Marc. XVI), vel intelligit, scilicet qua intentione fiant: intelligit, id est, videt quia omnia sunt nuda et aperta oculis ejus; ad hoc videt ut ea dirigat. Et revera isti soli beati, isti soli salvi qui per gratiam justificantur, et non ex meritis: nam alii minime. Et hoc ostendit a majori, quia neque potentes ut reges, neque fortes ut gigantes qui alios salvare non possunt; nam nec seipsos. Non salvatur rex salvatione vera per multam virtutem. Quasi dicat: salvatur rex, 131.0310A| sed non per pompam suam. Et gigas, id est, robustus non salvabitur in multitudine virtutis suae. Ideo per hoc non salvantur, quia fallax est equus ad salutem. Equus, id est, dignitas et pompa saecularis videtur promittere beatitudinem, sed non persolvit, si ad regem volumus istud conferre. Si autem ad gigantem, hoc modo: Fallax equus, id est, humanum corpus quod est sine intellectu ut equus, et quod sine sessore, id est, animi regimine, per abrupta fertur. Fallax est ad salutem, quia impedimentum est animae. Aliter, in bonam partem: Non salvatur rex per multam virtutem. Etiam ille qui carnalibus concupiscentiis resistit, vel diabolum et angelos ejus impugnat, si de se praesumit, non salvatur: quia fallax est equus, id est, homo ad salutem, non habeat Deum 131.0310B| sessorem suum: quia neque volentis neque currentis, sed miserentis est Dei (Rom. IX). Job de Deo dixit: Balteum regum dissolvit, et renes eorum fune praecingit (Job XII). Hoc dictum est de illis qui regunt illicitos motus bene, et praesumunt de se: illorum balteum dissolvit, id est, permittit eos cadere, ut Petrus qui negavit, Thomas qui dixit, Omnes cum eo moriamur (Joan. XI), primus se in pedes conjecit. Joannes, qui supra pectus in coena recubuit (Joan. XIII), relicta sindone nudus aufugit (Marc. XIV): et hoc ad utilitatem illorum, quia postea praecinget renes eorum constantia. Salvatur rex, salvatur et gigas. In multitudine autem suae virtutis non salvabitur. In quo ergo salus? Ecce quasi in evidenti est, Oculi Domini, id est, respectus misericordiae Domini super 131.0310C| timentes eum, ut evellat de laqueo pedes eorum, ne ad eum respicientes in foveam cadant vel laqueum. Et in eis qui sperant super misericordia ejus, id est, qui sic eum timent ut in alio non sperent, vel qui sperant in ejus remuneratione. Timor enim sine spe, desperatio est: spes autem sine timore, praesumptio. Ad hoc sunt oculi Domini super justos, ut tandem eruat a morte aeterna animas eorum, et interim alat eos in fame, id est, in tempore famis: quia facit in hoc tempore esurire justitiam, et illa refici. Unde quia reficit in tempore famis et tandem in diebus plenitudinis saturabit, anima nostra sustinet Dominum, quem habet misericordissimum promissorem, exspectat fidelissimum debitorem, si moram seram fecerit, sustinet pondus praeceptorum ejus. Et merito, 131.0310D| quoniam adjutor in perficiendo in bonis, et protector noster est, scilicet in malis, ne deficiamus. Et ideo merito illum sustinet, illum exspectat: quia in eo laetabitur cor nostrum, etsi tribuletur caro nostra. Et in nomine sancto ejus speravimus, non in nostro, ut Adam qui voluit sibi esse Deus: speravimus hoc nomine quod est Deus, quia δέος timor, et nos eum timentes, speravimus in sancto qui sanctos facit, vel in nomine hoc, scilicet Deum, exhibentes ei dignum servitium, et nos humiliantes, speravimus. Et ut laetemur, fiat misericordia tua, id est, remuneratio tua, Domine, super nos. Ad illum modum ad quem in te speravimus, qui multum sperat multa illi remunerantur, unicuique pro modo suo. PSALMUS XXXIII. PSALMUS DAVID CUM MUTAVIT VULTUM SUUM CORAM ABIMELECH, ET DIMISIT EUM, ET ABIIT. 131.0311A| « Benedicam Dominum in omni tempore: semper laus ejus in ore meo. In Domino laudabitur anima mea; audiant mansueti et laetentur. Magnificate Dominum mecum, et exaltemus nomen ejus in idipsum. Exquisivi Dominum, et exaudivit me, et ex omnibus tribulationibus meis eripuit me. Accedite ad eum et illuminamini, et facies vestrae non confundentur. Iste pauper clamavit, et Dominus exaudivit eum, et de omnibus tribulationibus ejus salvavit eum. Immittet angelus Domini in circuitu timentium eum, et eripiet eos. Gustate et videte quoniam suavis est Dominus: beatus vir qui sperat 131.0311B| in eo. Timete Dominum, omnes sancti ejus, quoniam non est inopia timentibus eum. Divites eguerunt, et esurierunt: inquirentes autem Dominum non minuentur omni bono. Venite, filii, audite me: timorem Domini docebo vos. Quis est homo qui vult vitam, diligit dies videre bonos? Prohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Diverte a malo, et fac bonum; inquire pacem, et persequere eam. Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. Vultus autem Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum. Clamaverunt justi, et Dominus exaudivit eos, et ex omnibus tribulationibus eorum liberavit eos. Juxta est Dominus his qui tribulato sunt corde, et humiles spiritu salvabit. 131.0311C| Multae tribulationes justorum, et de his omnibus liberabit eos Dominus. Custodit Dominus omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur. Mors peccatorum pessima: et qui oderunt justum, delinquent. Redimet Dominus animas servorum suorum, et non delinquent omnes qui sperant in eo. » ENARRATIO. Psalmus David, cum immutavit vultum suum coram Abimelech, et dimisit eum, et abiit. Legitur in libro Regum (I Reg. XXI), quomodo David interfecit Goliath Philistaeum, et pro hoc negotio venit in gratiam Saul regis Israel, ut etiam daret ei filiam suam Michol, et conviva regis esset; sed postea cum in choro canentium audivit Saul praelationem David, Saul 131.0311D| percussit mille, et David decem millia, in millibus suis indignatus rex, voluit interficere David: fugiens autem David a facie Saul, venit in terram Philisthinorum ad Geth civitatem Achis. Cumque hoc nuntiatum foret Achis, misit legatos qui David apprehenderent, et ad eum ducerent ut interficeretur. Sed misericordia Dei praeveniente, cecidit Spiritus sanctus super eum, et mutavit vultum suum, simulans se arreptitium. Decorus enim erat aspectu, et affectabat se, et tympanizabat ad portam civitatis, et ferebatur manibus suis, et procedebat ad ostium portae, et saliva decurrebat per barbam ejus; et cum eum vidisset Achis, putans cum insanire, dixit? Cur adduxistis mihi hominem furibundum? Nunquid desidero arreptitium? Non curavit 131.0312A| de eo. Et dimisit David, et abiit. Cum autem historia narret vultus mutationem factum coram Achis, titulus autem habeat coram Abimelech, potest dici quod Achis proprium nomen illius regis esset, Abimelech autem commune omnium regem Philisthinorum, ut Pharao Aegyptiorum, Caesar Romanorum, vel mutatio nominum trahit nos ad mysterium. In David intelligimus Christum, in Goliath diabolum, quem superbum Christus humilis devicit, sicut David parvus magnum Goliath jactantem suas vires, et ostentantem Israelitis arma sua. Abimelech interpretatur patris mei regnum. Regnum David, patris Christi secundum carnem, fuit populus Judaicus: et coram Judaico populo mutavit Christus vultum suum, quando sacrificium illud quod erat in 131.0312B| populo illo secundum ordinem, Aaron transtulit in corpus et sanguinem suum secundum ordinem Melchisedech, qui in figura hujus sacrificii obtulit Deo panem et vinum (Gen. XIV; Hebr. VII): et haec mutatio facta est, quando in coena illa qua tradebatur, accepit panem et benedixit, et fregit, et dedit discipulis suis, dicens: Hoc est corpus meum. Similiter et vinum accipit (Matth. XXVI; Marc. XIV; Luc. XXII), et sanctificando mutavit in sanguinem suum. Et cum hoc faceret, quodam modo ferebatur in manibus suis, quod in specie, panis magis corpus suum accipi voluit, quam alia: quia vinum corpus dementat, ita et imitatio passionis Christi sanctos martyres adeo inebriavit, ut ab humana mente omnino in divinam transferret, et terrena penitus oblivisci 131.0312C| faceret. Et in hac traditione corporis et sanguinis sui, commendavit nobis humilitatem suam qui, cum dives esset, factus est pauper pro nobis (II Cor. VIII): et Rex angelorum factus est homo, ut panem angelorum manducaret homo. Tanta enim erat humana superbia ut nec patriarcham, nec prophetam, nec alium aliquem hominem imitari dignaretur. Ut ergo haec superbia se humiliaret, factus est Deus homo, ut homo fieret Deus. Immortalis formam mortalem induit, ut mortalis assumeret immortalem: descendit ille, ut nos ascenderemus. In hac autem mutatione vultus, id est sacrificii, in quo voluntas Dei quodam modo ostendebatur, quia per haec temporalia instituta voluit ostendere vera, et aeterna, affectabat se. Quae major affectio, quam quod 131.0312D| Deus immortalis per multa indigna et multa probra subiret mortem temporalem, ut humanum genus a morte aeterna eriperet? Tympanizabat ad portam civitatis, quia corpus suum in cruce affixum clavis extendit, ut corda hominum quae pervia erant diabolo clauderet inimico, et aperiret Deo. Et procidebat ad ostium portae, id est, humiliabat se usque ad initium fidei nostrae, quae fides introitus est in Ecclesiam. Salivae autem in barbam defluebant, quae salivae puerorum sunt, quia verba Domini quibus corporis sui et sanguinis commendatio fiebat, infantilia Judaeis videbantur, in quibus verbis Divinitas per humanitatem latebat, quia in barba fortitudo notatur: cum enim diceret: Nisi manducaverit quis 131.0313A| carnem filii hominis, et biberit ejus sanguinem, non habebit vitam (Joan. VI): multi audientes et ignorantes opus divinitatis in his latere, abierunt retrorsum, etiam ex discipulis, dicentes: Durus est hic sermo, et quis poterit eum audire (Joan. VI)? Putabant enim ut carnem suam, quam videbant, eis vellet dare ad manducandum. Et conversus Dominus ad discipulos suos undecim, dixit: Nunquid et vos vultis abire? Respondit Petrus pro omnibus: Domine, ad quem ibimus? Verba vitae habes (Ibid.). Spiritus est qui vivificat, caro autem infirma est (Ibid.). In his qui retrorsum abierunt, non intelligentes commutationem hujus sacrificii, intelligitur Achis, qui interpretatur quid est hoc? et significat ignorantiam, apud quos cum a Pharisaeis et summis sacerdotibus 131.0313B| et scribis ad mortem quaereretur, in porta civitatis manentibus tympanizabat, id est, apostolis in fide jam positis quae est introitus ad Jerusalem coelestem, sonum dulcem de tympano protulit, doctrinam scilicet carnis suae mortificandae. Et quia ille populus incredulus commendationem veri sacrificii intelligere noluit, et exemplum humilitatis Christi non recepit, dimisit eum Christus et abiit, id est, transtulit ad gentes, ut per hoc salvarentur. Et est vox Christi in hoc psalmo, commendantis novum sacrificium corporis et sanguinis sui: et proponentis in se exemplum humilitatis humano generi, qui, cum in forma Dei esset, exinanivit semetipsum formam servi suscipiens (Phil. II). Benedicam Dominum in omni tempore. Ego, qui 131.0313C| hactenus benedixi Dominum ad horam per legalia sacrificia secundum ordinem Aaron in populo Israelitico, nunc benedicam novo sacrificio secundum ordinem Melchisedech, qui et tempore et dignitate prior fuit, cui Abram decimas dedit, in quo Aaron decimatus fuit. Et hoc faciam in populo Christiano, sumendo corpus et sanguinem meum, id est, imitando humilitatem meam, non ad horam, sed omni tempore, quia hoc sacrificium non est ad tempus institutum. Scilicet semper laus ejus, scilicet erit, in ore meo, id est, et in prosperis et in adversis. Superbi hujus saeculi prosperitate elati in prosperis benedicunt, in adversis maledicunt ore corporis et ore cordis. Dominus dedit, Dominus abstulit (Job I). Hoc modo benedicam: In Domino laudabitur anima 131.0313D| mea: vita mea per se vituperabilis laudabitur, id est laudabilis erit, in Domino, id est, in misericordia et in donis Domini: nihil mihi attribuam. Audiant, scilicet hanc humilitatem meam, mansueti, humiles audiant et imitentur, id est, discant animam suam in Domino laudare, et non in se, non in saeculo, et laetentur vera laetitia. Ideo mansueti audiant hoc sacrificium immutatum et intelligant, quia superbi audire noluerunt, qui dixerunt: Durus est hic sermo (Joan. VI), et laetentur in exemplum mei, non contristentur ut illi qui dixerunt: et quis poterit eum audire? (ibid.) Et quia in hac laetitia non est locus invidiae, et omne bonum in commune collatum pulchrius enitescit, nolo solus habere, nolo solus accedere, 131.0314A| ut amatores saeculi ad hoc quod diligunt, sed quotquot possum, volo mecum trahere ad amorem Dei, obsecrando, admonendo, orando, rationem reddendo. O vos, mansueti, magnificate Dominum mecum, bene operando: humiliamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet (I Petr. V) mecum: ut sicut ego vivo propter Patrem, ita et vos propter eum. Et exaltemus nomen ejus in idipsum. In nobis magnum faciamus eum recte vivendo, et alios ad amorem illius trahendo, scilicet exsultatione tendente in idipsum, id est in Deum, scilicet in omnibus ejus misericordiam commendantes, vel in invicem aliter alterius onera portando, et sic legem Christi implendo (Gal. VI); et in hoc me habete exemplum, quia Christus: exquisivi Dominum: ex omnibus illis gloriam 131.0314B| quaesivi, illum solum amavi. Et quia illum solum quaesivi, exaudivit me, scilicet hac exaudiditione. Et ex omnibus tribulationibus meis eripuit me, tam exterioribus quam interioribus. Ergo, meo exemplo, accedite ad eum animo, non loco, non eo modo quo illi accesserunt qui me crucifixerunt: sed sumendo corpus et sanguinem Christi, et imitando ejus humilitatem. Et hoc modo accedendo illuminamini a tenebris ignorantiae, ut non sitis Achis, scientes quid sit sacrificium illud, et quid notet et propter quid sit juxta illud Apostoli: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus (Ephes. V), qui est lux vera: ipse enim est nobis liber et exemplar vitae. Et post ejus illuminationem facies vestrae non erubescent. Interiores scilicet conscientiae 131.0314C| jam mundatae, vel exteriores, non confundentur ante verum judicem, neque hic erubescent de paupertate et ignominia. Quasi dicat: Et ut facies vestrae non confundantur, imitamini humilitatem meam, qui cum dives essem, factus sum pauper pro vobis (II Cor. VIII); ita et vos nolite gloriam vestram quaerere, sed Dei. Iste pauper, id est, ego humilis, non praesumens nisi de sola Dei misericordia, clamavit, id est, omni intentione ad Deum se erexit. et non fuit confusus, quia Dominus exaudivit eum, ex omnibus tribulationibus ejus salvavit eum. Ergo et vos exaudiet, si humiles fueritis, si ad eum clamaveritis. Et revera potestis clamare, quia habetis me non solum exemplum, sed et auxilium, quia angelus Domini, scilicet Christus 131.0314D| magni consilii angelus (Isa. IX), immittet, id est immissionem faciet, id est auxilium suum, in circuitu timentium eum, id est, ad defensionem illorum qui eum timent. Et eripiet eos, hic ab interiori confusione, et tandem exteriori. Vel immittet angelum Dominus in circuitu timentium eum, et eripiet eos, quia quisque fidelis habet angelum bonum qui eum custodit, sicut in Evangelio: Angeli eorum semper vident faciem Patris (Matt. XVIII). Ergo quia me habetis exemplum, habetis et auxilium, gustate Dominum, sumite corpus ejus et sanguinem: et videte, id est intelligite, quoniam suavis est Dominus. Ac si dicat: Sumite sacrificium corporis et sanguinis mei, et intelligite quid sumatis, quia in exemplum humilitatis 131.0315A| et patientiae meae hoc sumitis, ut sicut ego gloriam meam non quaesivi, sed Domini, ita et vos: sumite cum timore et reverentia, et videbitis quoniam suavis est Dominus. Sicut ego de morte transivi ad vitam, de passione ad suavitatem et gloriam, ita, et vos comedentes me, id est, imitantes passionem et humilitatem meam in hac vita, videbitis tandem quoniam Dominus, qui modo amarus videtur propter passionum tolerantiam, suavis est in remuneratione. Gustate et nolite esse Achis, id est, error et ignorantia, ut dicatis: Quomodo iste poterit nobis dare carnem manducare (Joan. VI)? Si ignoras, gusta et vide, quoniam suavis est Dominus. Si autem non intelligis, rex Achis immutat faciem suam, et recedit a te. Et quia suavis est Dominus in remuneratione, 131.0315B| beatus vir qui sperat in eo: quia etsi nunc videatur miser, tandem beatus erit, cum mortale hoc induet immortalitatem (I Cor. XV). Et quia spes sine tempore praesumptio est, timete Dominum timore casto, timentes eum offendere. Quasi dicat: Timendo eum non mentiar, non fraudem faciam, non ero avarus, non ambitiosus, et ideo pauper: ad hoc, quoniam non est inopia timentibus eum: veri boni inopia non est timentibus eum, quia habent eum in quo sunt omnia bona, et si pauperes videantur, non habentes haec falsa bona, tamen intus divites sunt, et quandoque foris indigentia supplebitur. Et ideo nolite timere pauperes fieri in his falsis bonis propter eum, quia divites hujus saeculi, abundantes divitiis et sibi sufficere credentes, tamen eguerunt illo 131.0315C| vero bono: foris divites, intus sunt pauperes. Quasi dicat: Timentibus Deum non est inopia, nam non timentibus est inopia. Vel vos, gentes, quae pauperes estis, id est, quae ad justitiam vobis non sufficere creditis, accedite ad eum, quia nihil vobis in eo deerit. Divites, id est, Judaei, qui sibi in lege et terrenis bonis sufficere putaverunt, eguerunt pane Verbi Dei. Unde propheta: Ecce ego mittam in vos famem non panis, sed audiendi Verbi Dei (Amos VIII). Et quanquam eguerunt illo vero bono, tamen esurierunt naturali intentione, quia naturaliter omnes ad beatitudinem tendunt, etsi quosdam devius error abducit. Inquirentes autem Dominum, scilicet intus quaerentes passibus animi non corporis, illum in 131.0315D| quo est verum et summum bonum, non minuentur omni bono, imo augebuntur, quia nunc habent ex parte, et tandem habebunt perfecte. Nullo bono minuentur, quia habebunt illum in quo est omne bonum. Et quia non est inopia timentibus eum, venite, filii, passibus fidei: et si dixerim vos timere, tamen filii estis juxta illud: Quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri (Joan. I): venite bene operando; si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite (Joan. VIII), audite me aure audiendi. Timorem Domini docebo vos, id est, qualiter debeatis Deum timere, ut nihil vobis desit in ullo bono. Et ne quisquis dicat se timere Dominum, determinat quis sit qui Dominum timeat timore casto. Quis est homo, scilicet qui timet Dominum? Ille qui vult vitam, 131.0316A| id est, qui in Dei studio, in Dei opere suo ad hoc tendit, ut Deo adhaereat, in quo est vera vita. Et ille vult vitam, qui diligit videre dies bonos, id est, qui non delectatur in diebus malis, sed omni intentione ad illam vitam tendit, in qua nulla erit adversitas. Aliter: Quis est homo qui vult vitam, et diligit videre dies bonos? Quisque dicit, ego: ergo fac ea quae sequuntur. Prohibe linguam tuam a malo, ut eundo per circuitum accuses Creatorem, cum te accusando, possis de compendio eum placare. Prohibe linguam tuam a malo, quia perfectus est qui non peccat in lingua, a malo, id est a detractione: et labia tua ne loquantur dolum: labia cordis non circumveniant fratrem dolose. Mors et vita in manibus linguae (Prov. XVIII). Et alibi: Cultus justitiae, silentium 131.0316B| et pax (Isa. XXXII). Declina a malo; non sufficit, quia non est satis non spoliare pauperem, nisi eum vestias. Dives ille qui in inferno cruciabatur, non legitur quod de rapina vixerit, sed quod sua cum Lazaro non divisit (Luc. XVI). Ideo sequitur: Et fac bonum, omne quod potes. Nihil prodest si destruis et non aedificas; si destruis vitia, et non aedificas virtutes: nam habeo Dominum adjutorem. Et faciendo bonum, noli quaerere hic mercedem, sed inquire pacem, id est, remunerationem: ne tibi dicatur: Recepisti mercedem. Et persequere eam, id est, ne desistas. Et potes eam inquirere, quia oculi Domini, id est, respectus misericordiae Domini, super justos, id est, super eos qui voluntatem Domini Dei sui suae voluntati praeponunt. Et aures ejus in 131.0316C| preces eorum, quia nihil desiderant nisi quod desiderandum est, id est, exauditio ejus et dispositio misericordiae in preces eorum. Etsi enim non videantur exaudiri interdum cum clamant, in tribulationibus tamen exaudiuntur, quia tribulatio patientiam operatur (Rom. V): quidquid sibi utile rogant justi, praesto est ad tribuendum gratia Dei. Et ne quis pravus hoc audito diceret: Secure peccabo, quia Deus justos tantum videt, non me; addit: Vultus autem Domini super facientes mala, non ad salvandum, sed ut perdat de terra scilicet viventium memoriam eorum, id est, famam et gloriam, quam sibi paraverunt in terra morientium. Non ideo perdet quod ibi sit; sed quia ipsi putant se habituros sicut hic. Dictum est, Et aures ejus in preces eorum: 131.0316D| et merito, quia clamaverunt justi, scilicet ad Dominum, id est, liberam et validam intentionem oris et operis ad eum direxerunt, id est, idoneos et dignos ejus exauditione fecerunt irremisse agendo. Et ideo Dominus exaudivit eos: quod mihi patet, quia ex omnibus tribulationibus eorum liberavit eos. Hic liberavit, quia magis profuerunt tribulationes quam obessent, et tandem penitus liberabit. Et non mirum si eos liberat, quia juxta est. Clamaverunt tres pueri et liberati sunt manifeste (Dan. III): clamaverunt Machabaei, similiter justi, et non sunt liberati, et tamen utrique vera salvatione sunt liberati (II Mach. VII). Juxta est Dominus, id est, auxilium Domini praesto est non omnibus qui tribulantur, sed illis qui 131.0317A| tribulatio sunt corde, id est, qui in tribulationibus cor suum, id est, superbiam cordis conterunt et humiliant; quod et subjungit, et humiles spiritu, non contra Dominum murmurantes de injustitia, sed ejus paternam disciplinam ut boni filii humiliter suscipientes, salvabit nunc interim interiori salvatione, et tandem etiam exteriori. Aliis tribulatis non est prope, sed longe juxta illud: Ego sum Deus de prope, et Deus de longe (Jer. XXIII). Quasi dicat: Ego dixi, ex omnibus tribulationibus liberabit justos. Nam multae sunt tribulationes justorum. Omnes enim qui pie volunt vivere in Christo, persecutionem patiuntur (II Tim. III), de omnibus his liberabit eos, tandem in praemio. Interim autem custodit Dominus omnia ossa eorum, id est, omnes virtutes 131.0317B| quae sunt robur animae. Dando patientiam, custodiet ut in nulla virtute et nullo bono proposito deficiant. Unum ex his, scilicet ossibus, non conteretur, etsi conteratur os corporis, etsi frangatur, et diminuatur, ossa animae non solum non frangentur, imo robustiora fient: carnis enim domatione spiritus roboratur. Justorum ossa custodit Dominus, injustorum autem confringet. Et ideo mors peccatorum pessima, quia in eo quod optimum habent, moriuntur, id est, in anima. Mors enim animae, est separari a Deo suo, sine quo vivere nequit: etsi moriantur in deliciis, pessima est quia non moriuntur laboribus. Sed quia nullus est sine peccato, ne hoc fideles deterreret, subjungit: Et qui oderunt justum, delinquent. Quasi dicat: Et illi soli delinquent 131.0317C| in vitam, et incurrent hanc mortem, qui oderunt me justum, salvatorem et reconciliatorem eorum, qui sacramentum corporis et sanguinis mei odio habent, contemnentes me, Achis similes. Quia multa sunt genera peccatorum, et non esse peccatorem in hac vita difficile est, cujus peccatoris mors sit pessima, determinat. Hic est enim modus humanae justitiae, ut vita mortalis quantumlibet proficiat, quia sine delicto esse non potest, in hoc non delinquat, dum sperat in eum in quo est remissio peccatorum. Redimet Dominus, scilicet ab illa pessima morte, per quam a temporali miseria transitur in aeternam, animas servorum suorum; et hoc ideo, quia non delinquent, scilicet gravissimo delicto, non credendo in eum in quo est remissio peccatorum: 131.0317D| omnes qui sperant in eo. PSALMUS XXXIV. IN FINEM PSALMUS IPSI DAVID. « Judica, Domine, nocentes me, expugna impugnantes me. Apprehende arma et scutum, et exsurge in adjutorium mihi. Effunde frameam, et conclude adversus eos qui persequuntur me: dic animae meae: Salus tua ego sum. Confundantur et revereantur quaerentes animam meam. Avertantur retrorsum et confundantur cogitantes mihi mala. Fiant tanquam pulvis ante faciem venti, et angelus Domini coarctans eos. Fiant viae illorum tenebrae et lubricum, et angelus Domini persequens eos. Quoniam gratis absconderunt mihi interitum 131.0318A| laquei sui, supervacue exprobraverunt animam meam. Veniat illi laqueus quem ignorat, et captio quam abscondit apprehendat eum, et in laqueum cadat in ipsum. Anima autem mea exsultavit in Domino, et delectabitur super salutari suo. Omnia ossa mea dicent: Domine, quis similis tibi? Eripiens inopem de manu fortiorum ejus, egenum et pauperem a diripientibus eum. Surgentes testes iniqui, quae ignorabam interrogabant me. Retribuerant mihi mala pro bonis, sterilitatem animae meae. Ego autem cum mihi molesti essent, induebar cilicio. Humiliabam in jejunio animam meam, et oratio mea in sinu meo convertetur. Quasi proximum, et quasi fratrem nostrum sic complacebam, quasi lugens et contristatus 131.0318B| sic humiliabar. Et adversum me laetati sunt, et convenerunt: congregata sunt super me flagella, et ignoravi. Dissipati sunt, nec compuncti tentaverunt me: subsannaverunt me subsannatione, frenduerunt super me dentibus suis. Domine, quando respicies, restitue animam meam a malignitate eorum, a leonibus unicam meam. Confitebor tibi in Ecclesia magna, in populo gravi laudabo te. Non supergaudeant mihi qui adversantur mihi inique, qui oderunt me gratis et annuunt oculis. Quoniam mihi quidem pacifice loquebantur, et in iracundia terrae loquentes, dolos cogitabant. Et dilataverunt super me os suum: dixerunt, Euge, euge, viderunt oculi nostri. Vidisti, Domine, ne sileas: Domine, ne discedas a 131.0318C| me. Exsurge et intende judicio meo, Deus meus, et Dominus meus in causam meam. Judica me secundum justitiam tuam, Domine Deus meus, et non supergaudeant mihi. Non dicant in cordibus suis, Euge, euge animae nostrae; nec dicant: Devoravimus eum. Erubescant et revereantur simul, qui gratulantur malis meis. Induantur confusione et reverentia, qui maligna loquuntur super me. Exsultent et laetentur, qui volunt justitiam meam: et dicant semper: Magnificetur Dominus, qui volunt pacem servi ejus. Et lingua mea meditabitur justitiam tuam, tota die laudem tuam. » ENARRATIO. In hoc psalmo vox est capitis nostri suo exemplo docentis in tribulationibus orandum, ut liberemur 131.0318D| ab inimicis interioribus et exterioribus. David interpretatur manu fortis, quia nostram mortem sua morte devicit: visu desiderabilis, quia vitam aeternam promisit. Quid autem fortius ea manu, quae tetigit loculum: et resedit mortuus? (Luc. VII.) Quid fortius ea manu, quae mundum devicit, diabolum ejecit non armata ferro, sed clavis affixa ligno? Quid desiderabilius visu eo, quem ut videre possent sancti martyres, qui eum non viderunt, per omnia tormentorum genera ad eum venire non dubitarunt? Totus Christus hic loquitur et hic orat, prius in se passus, et nunc quotidie patiens in membris suis. Judica, Domine, nocentes me. O Domine Pater! vel, Domine Verbum, age quod agis, exerce potentiam 131.0319A| tuam. Judica illos qui judiciaria potestate tuum judicium subvertere conantur; da eos in caecitatem mentis: nisi enim pravis meritis eorum exigentibus intus excaecati essent, nequaquam in auctorem salutis eorum sententias mortis darent, Judaei in Christum, et alii increduli in praedicatores hujus salutis. Vel judica inter me Christum et Judaeos persequentes, id est, discerne et inter Ecclesiam et suos persecutores, ut his fiat ad damnationem eorum persecutio, qua me et meos persequuntur, mihi et meis ad gloriam. Et hoc modo judica. Expugna impugnantes me. Ipsi judicant me et meos manifesto judicio, sed tu judica eos occulto. Expugna, id est, supera intus impugnantes me foris, Judaeos me impugnantes et membra mea. Vel diabolum et angelos 131.0319B| ejus expugna, ut meis non praevaleant. Et ut expugnes, apprehende arma et scutum, id est, animam meam et meorum potentia divinitatis tuae sustineat: quae animae sunt arma, quia per illas militas et vulneras inimicos, quia scutum sunt, quia et se protegunt et alios: et haec tamen arma aliis armis numerantur, juxta illud Apostoli: In omnibus sumentes scutum fidei et galeam salutis et gladium spiritus, quod est verbum Dei (Eph. VI). Aliud est in divinis armis, aliud in humanis. In divinis, unum in diversis accipitur, ut fides pro scuto et galea. In humanis, minime. Tu apprehende, quia arma quantumlibet sunt apta ad pugnam, per se nihil faciunt, nisi forti manu gestentur. Magnum etiam fidelibus praebet propheta spectaculum, cum inducit Deum armatum pro 131.0319C| suis stare. Et sic armatus, exsurge in adjutorium mihi, me sublimando, adversarios deprimendo. Deus immutabilis est: sed tunc dicitur jacere, cum nos permittit deficere. Tunc vero dicitur exsurgere cum nos armis virtutum ad pugnam parat, et fortes ad resistendum facit. Hoc modo exsurge in adjutorium mihi. Effunde frameam, id est, multiplica gladium tuum, fideles tuos, per quos vigiles inimicos meos. Vel frameam tuam, id est me Christum tuum, qui sum framea, id est, gladius tuus. Non enim veni mittere pacem in terram, sed gladium (Matth. X; Luc XI). Effunde, id est, in gentium notitiam educ, ut ad imitationem meae, multae frameae fiant. Et hoc modo conclude, id est, muni me et meos; quanto enim mei frameati plures erunt, tanto magis munitus ero. Vel, 131.0319D| conclude, scilicet ora inimicorum: et fac fideles per confirmationem mei ita circumspectos, ut non habeant adversarii quid contradicere: imo habeant per innocentiam et bonos mores revereri, adversus eos qui me persequuntur. Dic animae meae, id est, fac intelligere animam meam et meorum, a te solo esse salutem. Illi dicunt humano cordi Deum non esse adjutorem, ut aliena auxilia petens ab eis opprimar; sed tu dic animae meae: Salus tua ego sum. Dic animae meae, id est, dicere nunquam desiste: et ita dic ut audiam: non est dici nisi audienti, tunc dices, si audiam. Adae illud dicere non dedisti, quando illicito delectatus, assensum praebuit (Gen. III): Salus tua ego sum, et ideo nullum damnum sibi 131.0320A| putet anima mea, obedire tibi usque ad mortem. Et effusa framea, id est, clarificata resurrectione et ascensione mea, mihique divulgata, confundantur et revereantur illi, qui prius quaerebant perdere animam, id est, vitam meam et meorum: confundantur, attendentes peccata sua: erubescant et revereantur, scilicet judicium meum pro illis peccatis. Et reverendo judicium meum, avertantur retrorsum, ut imitatores fiant, qui prius praecedere volebant, et suum errorem defendebant. Et sic confundantur; scilicet bona confusione, cogitantes mihi mala, non solum facientes mihi et meis. Si autem retrorsum converti noluerint, fiant tanquam pulvis ante faciem venti, id est, pereant confusione aeterna. Hic duo genera carnalium persecutorum notat. Unum, eorum qui sic expugnantur, 131.0320B| ut de numero persequentium devota pietate transeant in numero fidelium. Alterum, eorum qui sic expugnantur, non ut Christo concorporentur, sed ut scilicet ab eo separati, cum impiis damnentur. Vel hoc modo in malum. Dixit superius; Dic animae meae: Salus tua ego sum: et dicta illa salute meis, confundantur, id est excaecentur interius: et revereantur, id est, timeant resurrectionem. Quaerentes animam meam ad damnationem, avertantur retrorsum, id est, cadant retro, quia ille casus est gravior. Ille cadit retro, qui peccat, et sua peccata non considerat: ille in faciem, qui sua peccata proponit ante se. Quasi dicat: In mea clarificatione meis sic contingat: justus justificetur adhuc: alienus, qui in sordibus est, sordescat adhuc (Apoc. XXII). Qui nolunt 131.0320C| averti, fiant tanquam pulvis ante faciem venti. Sicut pulvis non potest stare contra ventum; ita isti sine soliditate fidei non valeant resistere vento tentationis, et angelus Domini, malignus spiritus, Domini per naturam, vel quia nihil potest nisi permissus a Domino; sit coarctans eos, id est, undique per varias tentationes eos ad praecipitium impellens. Fiant viae illorum tenebrae et lubricum, et angelus Domini persequens eos; id est, in hac via similes sint iter facienti per tenebras et lubricum, cui ad lapsum et impulsor accedit: sint in tenebris positi, id est in ignorantia et caecitate mentis, et in lubrico, id est, luxuria. Luxuriosam vitam ducant, quae est ad casum prona; et tamen non desit illis persecutor diabolus. Haec non optando dicit, sed prophetando. Hieronymus: 131.0320D| Non cognoscant lumen veritatis, nec firma statione consistant, sed gressus eorum qui in hac passione grassantur, lubrici fiant, et angelo claritatis Dominicae affligantur. Quasi dicat: Et hoc illis eveniat non ex divina injustitia, sed eorum merito; quoniam gratis absconderunt mihi interitum laquei sui: qui meus interitus foris, intus fuit eis laqueus; in hoc enim laqueati sunt, quo me laqueare putaverunt. Laqueus eorum contritus est, id est, temporalis interitus, quia ego resurrexi; sed illi in mortem aeternam ceciderunt, de qua non resurgent: laquei sui quia non me, sed seipsos illaqueaverunt in vindictam: supervacue exprobraverunt animam meam, id est, multa probra vitae meae imposuerunt. Vah! qui 131.0321A| destruis templum Dei (Matth. XXVII); Non est hic homo a Deo (Joan. IX); sed supervacue, id est, mendaciter et sine veritate, nihil enim potuerunt probare. Vel interitum laquei sui absconderunt, causas causis innectentes: sui, scilicet non ex vero, sed ex mendacio. Vere sui laquei interitum paraverunt, et non mei, quia veniet illi, scilicet populo Judaeorum, laqueus quem ignorat, scilicet captio Titi et Vespasiani: vel persecutoribus Ecclesiae veniet laqueus quem ignorant, in eo quod eam injuste persequuntur; quia funiculis peccatorum suorum intus ligantur, unde ad damnationem trahantur: et captio quam abscondit, populus Judaicus, id est, mortem quam mihi paravit absconse ad illaqueationem et interitum totius mundi, apprehendat eum, vel peccatorem. Cadat in ipso, scilicet 131.0321B| laqueo mortis: quem mihi paraverunt vel in ipso, ut semper in ipso sint, illis illaqueatis. Anima autem, id est, mei Christi, id est vita mea, erepta de laqueo mortis, exsultabit in Domino, non in mundo, ut illi laqueati. Et delectabitur super salutari suo, id est, de salvatione sua desuper data, non in terrenis, ut illi qui illaqueati sunt funibus peccatorum. Et non solum anima mea Christi, sed omnia ossa mea, id est, fortes mei, imitantes constantiam meam, dicent: Domine, quis similis tibi? Dicetur illis, Adora solem, adora lunam, adora statuam Jovis; sed illi cognoscentes haec omnia esse opera tua, dicent: Domine, quis in creaturis similis tui? Nullus, quia tu, et non alius, es rapiens inopem, id est, fidelem humilem, in nullius ope confidentem, nisi in tua, de manu, 131.0321C| id est potestate, fortiorum ejus. Quantum ad corpus Christum jam eripuisti: et quotidie eripis ejus membra interius, non permittens ullis tentationibus apostatare, scilicet eripiens egenum, id est, illum qui se sibi non sufficere credens credit se egere misericordia Dei. Et pauperem, id est, illum qui sibi non sufficiens ad salutem, diviti Deo adhaeret: a diripientibus eum, Christum a Judaeis et Ecclesiam a suis peccatoribus. Qui diripientes sunt multi. Nam surgentes, id est, contra me se erigentes, testes iniqui, Judaei et alii increduli, dantes testimonium falsitatis et testimonium mortis in auctorem vitae: Si non esset hic malefactor, non tibi tradidissemus eum (Joan. XVIII). Et revera iniqui testes, quia quae ignorabam, interrogabant me, id est, peccata quae ego per experientiam 131.0321D| nesciebam, interrogando mihi imponebant. Et in illa interrogatione, retribuebant mihi mala pro bonis: quod iniquissimum est. Qui non reddit bonum pro bono, ingratus est; qui autem malum pro malo, malus est: qui vero malum pro bono, iniquus est; id est, retribuebant mortem, quae mala erat quantum ad eorum intentionem, pro vita: haec mala, scilicet sterilitatem animae meae, id est vitae meae. Ego illis abundantiam, ipsi mihi sterilitatem; ego medicinam, ipsi vulnera; ego salutem, ipsi mortem; ego illis imbrem verbi Dei, ipsi non recipientes, fecerunt se infructuosos, similes illi arbori cui maledixit Dominus: quae culta, non reddebat fructus, sed folia (Marc. XI): scilicet reddentes verba non facta; in 131.0322A| verbis numerositatem, in factis sterilitatem. Aliter: Sterilitatem animae meae. dum regnari se non patiebantur ad vitam, sterilitatem reddebant animae meae, id est, desiderio meo. Ego autem quasi feci unde illi deficerent, et mei proficerent: quia delictum eorum salus gentibus scilicet, cum mihi molesti essent, id est, cum me propter habitum miseri molestarent, induebar cilicio, id est, latui infra metas humanitatis, non ostendens illis divinitatem meam per miracula: in nullo enim in passione ostendere noluit potentiam suam: Si enim cognovissent, non eum crucifixissent (I Cor. II), et in hoc nobis exemplum humanitatis et patientiae praebuit. Induebar cilicio, id est, latebam in similitudine carnis peccati. Et tamen quanquam mihi sterilitatem afferrent, quanquam 131.0322B| mihi cibum subtraherent, non irascebar, ut alii domini solent, subtracto cibo. Sed in illo jejunio humiliabam animam meam, id est, humilem me illis ostendebam. Ego daemonium non habeo (Joan. VIII). Tu es Christus Filius Dei vivi? Tu dicis (Matth. XVI). Et quanquam in illis esset sterilitas, tamen oratio mea in sinu meo convertetur. Ad illos convertetur, qui praefigurati sunt per manum mundatam a lepra in sinum reductam. Manus enim Moysi educta de sinu leprosa (Exod. IV), significat rescisos a corpore Christi propter lepram, id est, criminalia peccata. Manus sanata in sinum reducta significat per poenitentiam mundatos, et revocatos in Ecclesiam: in sinu meo convertetur, id est, a filiis irae convertetur in filios misericordiae, ut illos convertat, et in illis 131.0322C| non sit infructuosa, qui in sinu misericordiae Dei ad vitam praedestinati sunt: quidam enim in passione conversi sunt. Aliter quasi dicat: Ipsi mihi sterilitatem suam dabant, id est, se steriles et infructuosos, ego autem cum mihi molesti essent, id est, despicerent propter habitum pauperis, induebar cilicio, id est, quosdam ex illis peccatoribus feci indumentum meum et conformavi eos mihi. Et tamen humiliabam, id est, extenuabam et macerabam animam meam jejunio, quia non tot manducabam quot volebam. Solum enim latronem comedi et alios paucos (Luc. XXIII). Quanquam possent cognoscere in me unde meus cibus fierent, quia oratio mea non exibit foras ad alios: sed convertetur intus in sinum meum ad Verbum mihi personaliter unitum. Non enim orabam foris ad 131.0322D| alios, ut caeteri hominum. Vel quanquam humiliabar, quanquam non irascebar, tamen oratio mea in sinu meo convertetur, id est, habebam Deum, in me ipso, per quem possem vindicare in eos. Sed ideo humiliabam, quia complacebam, scilicet mihi in admonitione illorum, sic quasi aliquis gaudet in admonendo fratrem vel proximum. Et tamen sic humiliabar ab eis quasi lugens et contristatus, id est, ut possem comparari lugenti et contristato: ideo quasi lugens et contristatus, quia illi quos salvare cupiebam, et convenerunt, id est, unanimes in hoc facti sunt, non ut post me irent, sed adversum me, et quod deterius est, non coacti, non cum timore aliquo, sed laetati sunt, id est, laetanter fecerunt. Et ipsis sic 131.0323A| convenientibus, congregata sunt super me flagella, et, hoc sine mea culpa, quia ignoravi non poenam sed causam poenae quia nulla erat mea culpa. Dissipati sunt, id est, dissentientes, a se inventi sunt. Alii dicebant, quia bonus est: alii autem non (Joan. VII): nec tamen a persecutione mea destiterunt: vel hoc modo dissipati, id est, divisi. Aut duo Christi sunt, aut hic est. Vel timidi facti sunt pro miraculis pro obscuritate solis, pro terrae motu, nec tamen sunt compuncti. Tentaverunt me potius. Si Filius Dei est, descendat nunc de cruce (Luc. XXIII). Subsannaverunt me subsannatione, scilicet aperta irrisione: Ave, rex Judaeorum (Matth. XXVII). Frenduerunt super me dentibus suis, Crucifige, crucige (Joan. XIX). Domine, quando respicies? Ex persona 131.0323B| suorum hoc dicit, quibus longum videtur differri vindictam usque in communem resurrectionem. Cur non modo vindicas? Cur nos modo non coronas? Qui videris despexisse in poena, cur non respicis in judicio? Quasi dicat: Scio cur differs: non facis hoc taedio, sed amore, non ex inopia, sed ex ratione. Tu enim potens es dare, sed ego impotens accipere. Non ex impotentia hoc facis, sed ex opportunitate, ut in communi resurrectione majus sit gaudium. Restitue animam meam, animam Christi tui, a malignitate eorum, in tempore praedestinato, a morte quam mihi paraverunt maligni, et unicam meam, id est Ecclesiam meam, unice dilectam. Vel animam meam, quia unica vel sola a peccato immunis: libera a leonibus, id est, a ferocitate Judaeorum. Restitue a leonibus, id est, 131.0323C| libera ab his, qui ut leones lacerant carnem ejus. Vel a leonibus, id est, a crudelitate diaboli et ministrorum ejus. Et quo fructu peto me erui? Hoc: confitebor tibi in Ecclesia magna, id est ampla: continenti bonos et malos, grana et paleas: in populo gravi laudabo te, non in palea, id est, non in illis quos ventus tentationum sublevat et dissipat, sed illis qui fide et opere firmi et stabiles nullis tentationibus moventur, in his ostendam te laudabilem. Et ut possim te laudare in populo gravi, non supergaudeant mihi, qui gavisi sunt in morte non supergaudeant non resurgenti Judaei, qui adversantur mihi inique: quia infirmi medico, servi Domino, creatura Creatori. Ostendit quomodo inique. Qui oderunt me gratis, id est sine causa, et annuunt oculis, id est, dolose mecum 131.0323D| agunt, pacem verbis praetendentes, opere autem bellum. Vel annuunt oculis, ut Judas: Ipse est, tenete eum (Matth. XXVI). Aliter pro membris: O Domine, ut te laudem meis, non supergaudeant mihi, id est meis, qui adversantur mihi inique. Non supervaleant paleae granis, scilicet ut plures imitentur vitam impiorum, quam fidem et vitam sanctorum, qui gravitatem morum et sanctitatem vitae habent. Quasi dicat: Et non mirum si cum meis dolose agunt, quoniam mihi quidem, qui immunis sum a peccato, qui ut medicus ad aegrotum veni, pacifice loquebantur, id est dolose. Magister, scimus quia verax es (Matth. XXII). Et loquentes, scilicet pacifica, in iracundia terrae, id est, in prava ira et injusta quae erat pro terrenis, quia 131.0324A| timebant amittere locum et gentem (Joan XI). Dolos cogitabant, id est, mortis causas callide exquirebant: et tandem, dilataverunt super me os suum, id est, mortis sententias in me dederunt. Reus est mortis (Matth. XXVI). Et gavisi sunt de morte mea; quia dixerunt: Euge, euge! bene evenit: viderunt oculi nostri, quod prius speravimus, ut qui promittebat vitam, moreretur. Ubi nunc facta tua? ubi mirabilia? Si Filius Dei est, descendat de cruce (Matth. XXVII). Vidisti, Domine. Quasi dicat: Ipsi viderunt passionem meam, viderunt mortem meam qui possunt decipi: sed tu, Domine, qui non potes falli, vidisti poenam, vidisti et causam: et ideo ne sileas, scilicet a judicio, qui visus es silere scilicet in poena mea: ne sileas in causa mea, ostende causam meam esse meliorem causa 131.0324B| Judaeorum, me resuscitando. Si non descendi de cruce, resurgam de sepulcro. Et, me resuscitato, ne discedas a me, id est a meis, dando illis constantiam per fidem, spem, et charitatem, qui dixisti: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus (Matt. XXVIII). Exsurge, Domine, id est, ostende potentiam tuam in resurrectione mea: qui visus es jacere in morte mea. Et ita exsurge: intende judicio meo, id est, irremissum te fac in discernendo causam meam a causa illorum, cum quibus poena est par. Et hoc est quod sequitur, Deus meus necessitate, et Dominus voluntate. Intende in causam meam. Non discernor ab impiis quantum ad poenam: discernor autem a te quantum ad causam: ostende in resurrectione mea causam meam disparem fuisse a causa latronum, cum quibus poena 131.0324C| par fuit. Judica me secundum justitiam tuam, hoc modo discerne me ab impiis. Judaei judicaverunt me secundum justitiam suam, sed tu judica secundum justitiam tuam: non enim merito peccati mortem subii, sed causa obedientiae; et ideo justum est ut me resuscites, o Domine! cui voluntarie servio. Deus meus, creatione. Ideo judica secundum justitiam tuam, ut non supergaudeant mihi. Si gaudent de mea morte, tristentur de resurrectione. Vel non supergaudeant meis, devocando eos qui gaudent de eorum interitu, scilicet non dicant in cordibus suis, id est, in cogitationibus, etsi dicunt in labiis, Euge, euge! animae nostrae; bene contigit voluntati nostrae: ideo bene quia devoravimus eum, deglutivimus et transjecimus in corpus nostrum, devocando 131.0324D| a Deo suo, et nobis conformando. Imo diminuantur ipsi, ut absorbeantur in corpus populi sancti, quem in suum absorbere volebant: quod praefiguravit vitulus ille conflatilis quem Aaron fecit de inauribus mulierum Hebraearum, dum Moyses esset in monte Sinai, accipiens duas tabulas Testamenti a Domino: cui sacrificaverunt filii Israel, dicentes: Isti sunt dii tui, Israel (Exod. XXXII); quem vitulum Moyses, descendens de monte, accepta lege, diminuit et redegit in pulverem, et dedit populo bibere. Hoc modo transeant in corpus tui populi. Erubescant, scilicet de peccato suo, et revereantur, id est, timeant de resurrectione mea, et sic convertantur. Non solum qui faciunt, sed etiam similiter illi qui 131.0325A| gratulantur malis meis, id est, consentientes ut totus mundus post eum abeat. Et non solum erubescant, sed induantur confusione, id est, magna erubescentia peccatorum suorum operiantur; et reverentia, id est, timore judicii, qui maligna loquuntur super me, id est, mendacia sua, et hi omnes facti mei, exsultent scilicet in corpore spe resurrectionis, et laetentur nunc in mente resuscitati interius illi, qui volunt justitiam meam, id est, qui suam justitiam deseruerunt, et misericordiae Dei subjiciuntur. Et dicant semper: Magnificetur Dominus, id est, humilient se, nihil sibi attribuant nisi malum: illis solis magnus videtur Dominus qui se humiliant, et se parvos recognoscunt. Semper, id est, et in prosperis, et in adversis. Illi omnes se humiliando 131.0325B| magnificentiam Dei in se recognoscunt, qui volunt pacem servi ejus, id est, qui gratanter accipiunt reconciliationem datam per me Christum servum ejus, qui dixi: Pacem meam do vobis, exteriorem scilicet in spe, pacem relinquo vobis (Joan. XIV), scilicet interiorem ad bellum exterius. Vel semper magnificetur Dominus, et non servus. Servus humilietur, et Dominus magnificetur; et tunc fatui lingua, qui primus maligna loquebatur super me, lingua non oris, sed cordis, meditabitur justitiam tuam, id est, divulgabit per mundum fidem tuam qua sola credentes justificantur, et hoc non tota die, id est, omni tempore laudem tuam. Videtur hoc impossibile, ut quis incessanter laudet Dominum, sed recte attendentibus possibile est. 131.0325C| Exercet quis aliquod negotium? Non circumveniat in eo aliquem, in hoc laudat Deum. Colit agrum? Non transgrediatur terminum vicini sui: et in hoc laus Dei. Utitur cibo? non ut ventrem distendat, sed ut ad laborem sit promptior, se reficiat, et in hoc laudat. Dormit? Non rumpat somnum aliquo malo opere. Et in omni innocentia operum se praeparet ad laudem Dei, et sic nunquam cessat a laude. PSALMUS XXXV. IN FINEM SERVO DOMINI PSALMUS DAVID. « Dixit injustus ut delinquat in semetipso, non est timor Domini ante oculos ejus. Quoniam dolose egit in conspectu ejus, ut inveniatur iniquitas 131.0325D| ejus ad odium. Verba oris ejus iniquitas et dolus, noluit intelligere ut bene ageret. Iniquitatem meditatus est in cubili suo, astitit omni viae non bonae, malitiam autem non audivit. Domine, in coelo misericordia tua, et veritas tua usque ad nubes. Justitia tua sicut montes Dei, judicia tua abyssus multa. Homines et jumenta salvabis, Domine, quemadmodum multiplicasti misericordiam tuam, Deus. Filii autem hominum in tegmine alarum tuarum sperabunt. Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos. Quoniam apud te est fons vitae, et lumine tuo videbimus lumen. Praetende misericordiam tuam scientibus te, et justitiam tuam his qui recto sunt 131.0326A| corde. Non veniat mihi pes superbiae, et manus peccatoris non moveat me. Ibi ceciderunt qui operantur iniquitatem; expulsi sunt, nec potuerunt stare. » ENARRATIO. Hic psalmus agit contra illos qui sibi adversantur ne bene vivant, non quia non intelligunt, sed quia nolunt. Aliud enim est velle intelligere, et impediri humana fragilitate, quia corpus corruptibile aggravat animum, et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem (Sap. IX), et aliud, quod cor humanum periculosius contra se agit, nolens intelligere divina mandata, ut quasi ignorantia se excuset. Et sunt haec hujusmodi: Quod tibi non vis, aliis ne feceris (Tob. IV; Matth. V), et alia multa quae facile intelliguntur. 131.0326B| Hi sunt qui nolunt consentire adversario suo dum sunt in via cum eo, id est, nolunt acquiescere sermoni Domini, qui eis contradicit quandiu in peccatis delectantur. Isti sunt qui amant peccata sua, et nolunt ea cognoscere ut deserant; et si cognoscant, vel per se, vel per alios, defendunt. Et timentes judicium hominum, occulte peccant, quia magis timent judicium hominum quam judicium Dei. Contra hujusmodi agit propheta in hoc psalmo, cupiens eos ad meliora deducere. Inde sic habet titulus: psalmus iste attribuitur David prophetae, vel cuique perfecto in corpore Christi servo Domini; qui enim ad hoc laborat, ut convertat impium ab errore viae suae, salvabit animam ejus a morte et operiet multitudinem peccatorum 131.0326C| (Jac. V); et in hoc bene servit Deo, servo Dominico, scilicet dirigenti in finem, id est, consummatum bonum. Injustus, ille scilicet qui n peccatis suis delectatur cum deberet odio habere, dixit, id est, proposuit, non ignoravit, quasi ex industria secum disposuit, ut delinquat, id est, ut peccet, ut a mandato recedat, et ut homo non videat, cujus judicium magis timet quam Dei: ut in semetipso delinquat, id est, in absconso, ubi ipse solus conscius sit, noluit participem habere ut celaretur, vel sibi ipsi nocuit prius. Nonne Deus videt? Non est timor Dei ante oculos ejus, non habet Dei judicium prae oculis cordis. Quod autem Deum non timeat, per hoc ostendit, quoniam dolose egit in conspectu ejus, imo ubi 131.0326D| solus Deus conspicit: hoc modo dolose egit, mavult ignorare praecepta Dei et male agere, quam intelligere et bene agere, et hoc est dolose agere quia hoc modo per ignorantiam vult defendere delictum suum. Vel hoc modo dolose egit, ut, id est, quasi, inveniatur iniquitas ejus ad odium: simulavit quaerere peccatum ut cessaret, ut odio haberet cognitum; sed quia dolose, inventum non odit ut sanetur, sed defendit. Dicit enim, Multi hoc faciunt quod feci, aut omnes. nunquid omnes perdet Deus? Aut si nollet haec fieri, nunquid viverent qui haec agunt? Et quia non ad odium quae sunt, sed dolose, cognita iniquitate quid faciat, subjungit: Verba oris ejus iniquitas, scilicet defendit, non damnavit peccatum postquam cognovit, 131.0327A| postquam intellexit quam magnum fuit. Emphatice dictum iniquitas, id est augmentative; adeo enim prava sunt verba peccatum defendentia, ut non solum iniqua, sed ipsa iniquitas possint dici. Et dolus. Hoc modo dolus, Noluit intelligere ut bene ageret. Intellexit quid esset bonum, sed noluit sic intelligere ut bene ageret. Intellexit malum, et tamen fecit. Intellexit bonum, et noluit facere. Et non mirum si in verbis iniquitas, quia iniquitatem meditatus est in cubili suo, id est in corde vel in conscientia; ubi sibi requiem parare debuit, ibi inquietudinem paravit. Si quis foris persecutionem patitur, in domum fugit, ut ibi inveniat requiem; si autem ibi invenit rixantem uxorem et litigiosam, nusquam est ei requies; ita 131.0327B| si quis foris tribulatur, puram habeat conscienciam: ibi sapientia inhabitet, foris sit vitiorum rixa; et sic consolabitur, et requiem sibi inveniet. Foris erunt pugnae, intus gaudium. Intra, inquit, in cubile (Matth. VI), id est, in cor tuum; ibi ne tumultum rerum ex depravata conscientia patiaris, claude ostium, id est, nihil exterius amittas aut petas. Aliter: iniquitatem meditatus est in cubili suo, id est interrupit suam quietem causa malitiae, sicut aliquis causa honesti negotii. Astitit omni viae non bonae, id est, consensit malae operationi alterius, et hoc totum non ex impotentia vel ignorantia, sed quia noluit intelligere ut bene ageret. Aliena peccata imitatus est et amavit. Malitiam autem, id est propria peccata non odivit, id 131.0327C| est, non fecit quod faciendum esset, ut si non posset non peccare propter peccatum quod in carne est, vel odio haberet. Alii enim pugnant contra diabolum, et vincunt; alii pugnant et vincuntur, quia de se praesumunt; alii nec pugnant, nec vincuntur, sed traduntur captivi: hi sunt qui malitiam non odio habent. Ordo: verba sunt iniqua, quia cogitatio prava; et quia cogitatio prava, ideo et mala opera: Domine, in coelo misericordia tua. Quasi dicat: Tales non salvabuntur, quia, o Domine, misericordia tua, in qua sola est salus, est in coelo, id est, in solis illis quos tu facis coelos, quos multis virtutibus sublimas et ornas. Et veritas tua, id est, veritas mandatorum tuorum, est scilicet potens usque ad nubes constituendas quia veritas mandatorum 131.0327D| tuorum non solum illuminat, sed etiam ad hanc perfectionem provehit quosdam, ut fiant nubes, id est, doctores aliorum, pluentes doctrinis, tonantes minis, coruscantes miraculis. Justitia tua sicut montes Dei, propter eminentiam virtutum; vel sicut montes Dei, quia quemadmodum sol oriens illustrat montes prius, deinde refulget in valles, ita Christus, verus sol, prius illustravit apostolos, deinde per illos nos quasi valles, scilicet eorum auditores. Sic e contrario judicia tua abyssus multa, id est, damnati in profundo vitiorum sunt velut abyssus multa. Aliter: Judicia tua abyssus multa, quasi dicat: quod quosdam ex misericordia tua sic sublimas, ut coeli possint dici et nubes et montes, quosdam 131.0328A| autem permittis non intelligere ut bene agant, ut illud: Jacob dilexi. Esau autem odio habui (Malac. I; Rom. IX); in hoc sunt judicia tua abyssus multa, id est, inscrutabilia, quare hunc eligis, illum autem reprobas. O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! (Rom. XI.) Potest et sic continuari: Injustus statuit in semetipso ut delinquat, id est, injustus per se peccat. In unoquoque autem coelo apparet misericordia Dei, hoc est, justi operantur per misericordiam Dei. Et veritas tua, id est, impletio misericordiae tuae est valens usque ad nubes constituendas. Potest et haec intentio dari psalmo. Propheta, vel quilibet perfectus agit in hoc psalmo contra illos qui dicunt se peccare vel propter constellationem, vel propter fatum, vel propter infirmitatem naturae. Et hoc modo 131.0328B| volunt se excusare de peccato suo, et Deum accusare. Quasi dicat propheta: Falso quaeritur de natura sua genus humanum; non enim ex imbecillitate, sed ex proprio arbitrio peccant homines; et ideo non est auctor accusandus, sed ipsi. Dixit injustus ut delinquat in semetipso, id est, statuit apud se proprio arbitrio peccare non, coactus ulla necessitate. Quasi dicat: Et unde hoc quod statuit delinquere. Non est timor Dei ante oculos ejus, id est, non attendit Deum judicem esse vel creatorem in rebus. Et in hoc non est auctor accusabilis, sed potius ipse. Nam cum Deus dedisset ei intellectum, quo posset intelligere non esse delinquendum, tamen deliquit: quod est dolose agere. Et caetera ut supra, usque, Domine, in coelo misericordia tua, quod ad hunc modum sic 131.0328C| continuatur cum superiori, quasi dicat: Dixit injustus ut delinquat ex infirmitate naturae; sed non est verum, quia, o Domine! in coelo, id est, in Christo coelo coelorum, scilicet justo justorum, posita est misericordia tua ad condonanda peccata, et ad faciendam justitiam: quod non esset, si homines quod agunt ex necessitate agerent. Et veritas tua ad remuneranda merita, est scilicet non solum in coelo, sed descendit usque ad nubes, id est, praedicatores, ut etiam illi hanc misericordiam et hanc veritatem pluant mundo. Et revera in Christo est misericordia tua, quia qui illi sunt ita virtutibus sublimati, ut sint alti sicut montes, et ita stabiles in fide illi sunt. Justitia tua, Dei, non ex meritis suis. Et judicia tua abyssus multa, ut supra. Et quanquam hi sint abyssus, illi justitia, 131.0328D| tamen utrosque salvabis, sed diversa salvatione, quia homines et jumenta salvabis, Domine. Sicut salvas jumenta, dando illis alimenta unde lacunam ventris impleant, et caetera corpori satisfacientia, et homines, id est, in vetustate illius praemanentes qui homo fuit, non filius hominis, carnales scilicet intra bestias deputabis, ut aliam vitam non quaerant nisi hanc. Homo enim cum in honore esset, non intellexit: comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis (Psal. XLVIII) Et, o Deus, quod tales etiam aliquo modo salvas, ad eum modum facis quemadmodum multiplicasti misericordiam tuam, id est, secundum multiplicasti misericordiam tuam, quae non deest illis hic in temporali 131.0329A| salvatione, aliis in aeterna. Quasi dicat: Homines, id est carnales, terrenis solis beantur curamentis, et illis solis gaudent, Filii autem hominum, id est pertinentes ad filium hominis, confermati ei in justitia et sanctitate, habentes haec temporalia, non sperabunt in eis ut illi; non erunt hic habentes beatitudinem, sed sperantes. Non enim habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus (Hebr. XIII); illi dicentes, In tegmine alarum tuarum, id est, protectione geminae charitatis, vel Novi et Veteris Testamenti, non in potentia saeculari, non in divitiis. Nemo enim ascendit in coelum per se, nisi filius hominis qui descendit (Joan. III), omnes alii portantur. Dixit Moyses: Quicunque gibbo premitur, ad sacerdotale officium non accedat 131.0329B| (Lev. XXI). Ideo sperabunt, quia inebriabuntur ab urbertate domus tuae, id est, donis spiritualibus decurrentibus a domo coelesti. Bene inebriabuntur, quia sicut vinum immodice sumptum mentem aufert, ita et magnitudo spiritualis laetitiae mentem fidelibus aufert humanam, et transfert in divinam. Et torrente voluptatis tuae potabis eos, id est, voluptuoso potu spiritualis gratiae potabis eos, qui venit ad eos quasi torrens, omnia obstacula terrenarum cogitationum amovens, et omne lutum terrenae voluptatis diluens. Regnum coelorum vim patitur et violenti rapiunt illud (Matth. XI): quia quemadmodum aliquis rapit aliquid per vim, ita fideles rapiunt regnum Dei, quia impelluntur a spiritu Dei quasi per vim. 131.0329C| Revera tu potabis eos torrente, quoniam apud te, non apud alium est fons vitae, id est Christus, per quem vita datur. Et in illo lumine tuo, per quem illuminas oculos mentis, videbimus lumen, id est te. Qui videt me, videt et Patrem (Joan. XIV). Et ut te lumen videamus, id est, ut te intelligamus, non est hoc nostrae opis, sed tu mitte quem missurus es (Exod. IV), ut tandem perfruamur luce aeternitatis tuae. Praetende misericordiam tuam scientibus te, id est volentibus te scire. Et justitiam tuam, non suam, id est, fidem qua justificas praemitte his qui recto sunt corde, id est illis qui omnem voluntatem suam ad tuam dirigunt. Et, praetensa misericordia tua, custodi me, ne quod habeo ex misericordia, amittam per superbiam. Non veniat mihi pes superbiae, 131.0329D| ut me erigam contra me mihi aliquid attribuendo. Unus pes est ille, non duo; ideo facilis ad dejectionem. Non veniat mihi pes superbiae, id est, affectio prona ad lapsum. Pede superbiae disceditur a te primo et postremo, quia principium omnis peccati, quo apostatatur a te Domino, superbia; et cum de justitia quisquam possit sategerit, extrema perditio est gloriari in se, non in Domino. Adam primi peccatoris manu impulsus in superbiam abiit non pede corporis, sed affectione animi; et hoc principium peccati (Eccle. X) non mihi contingat secundo homini. Et si non habuero pedem superbiae, manus peccatoris, id est impulsio angeli apostatae, non moveat me, scilicet a te, quae movit in primo parente. 131.0330A| Ideo hoc rogo, quia ibi ceciderunt qui operantur iniquitatem, id est omnes illi qui perseverant in malitia ibi, id est in superbia. Prius superbuit apostata angelus, qui in veritate non stetit: deinde eo suadente illi, quos ejecit Deus de paradiso, qui operantur iniquitatem, omnes ex eo habent quia ceciderunt in Adam per superbiam impulsu primi peccatoris. Et quia post casum expulsi sunt de paradiso, non potuerunt stare, id est, resurgere qui potuerunt cadere. Expulsi sunt, scilicet ab interiori paradiso, id est a testimonio conscientiae, a quo quisque prius scilicet per peccatum expellitur: et ideo nec potuerunt stare in exteriori paradiso, ideo exteriorem requiem amiserunt. Quandiu enim in requie fuerunt et exterius in ea perstiterunt. Aliter: Praetende misericordiam 131.0330B| tuam, ut valeamus te lumen intelligere in lumine tuo, de illo lumine procedentem: Praetende misericordiam tuam, id est justitiam tuam, prior esto ad subveniendum, ut non labamur a te pede superbiae, et demur in opus peccati, non sit prior te iniquitas ad nocendum. Unde cum cautam Dominus faceret Ecclesiam, ait: Illa tuum observabit caput, tu autem ejus calcaneum (Gen. III). Serpens observabit quando tibi veniat pes superbiae, id est amor apostatandi, ut te dejiciant, tu autem ejus caput serva: Initium omnis peccati superbia (Eccli. X). Per pedem superbiae, possumus accipere quod supra dictum est: Ab occultis meis munda me (Psal. XVIII). Per manum peccatoris, et ab alienis parce servo tuo. Ibi ceciderunt, id est in superbia omnes qui operantur iniquitatem, 131.0330C| id est, increduli, et omnes qui perseverant in peccatis, juxta illud: Qui cum justitiam Dei cognovissent, non sicut Deum glorificaverunt (Rom. I), et ceciderunt, quia tradidit illos Deus in desideria cordis eorum (Ibid). PSALMUS XXXVI. PSALMUS IPSI DAVID. « Noli aemulari in malignantibus, neque zelaveris facientes iniquitatem. Quoniam tanquam fenum velociter arescent, et quemadmodum olera herbarum cito decident. Spera in Domino, et fac bonitatem: et inhabita terram, et pasceris in divitiis ejus. Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui. Revela Domino viam tuam, et spera in eo, et ipse faciet. Et educet quasi lumen justitiam 131.0330D| tuam, et judicium tuum tanquam meridiem: subditus esto Domino, et ora eum. Noli aemulari in eo qui prosperatur in via sua, in homine faciente injustitias. Desine ab ira et derelinque furorem; noli aemulari ut maligneris. Quoniam qui malignantur exterminabuntur: sustinentes autem Dominum, ipsi haereditabunt terram. Et adhuc pusillum, et non erit peccator: et quaeres locum ejus, et non invenies. Mansueti autem haereditabunt terram, et delectabuntur in multitudine pacis. Observabit peccator justum, et stridebit super eum dentibus suis, Dominus autem irridebit eum, quoniam prospicit quod veniet dies ejus. Gladium evaginaverunt peccatores, intenderunt arcum suum. Ut decipiant 131.0331A| pauperem et inopem, ut trucident rectos corde. Gladius eorum intret in corda ipsorum, et arcus eorum confringatur. Melius est modicum justo, super divitias peccatorum multas. Quoniam brachia peccatorum conterentur, confirmat autem justos Dominus. Novit Dominus dies immaculatorum, et haereditas eorum in aeternum erit. Non confundentur in tempore malo, et in diebus famis saturabuntur, quia peccatores peribunt. Inimici vero Domini mox ut honorificati fuerint et exaltati, deficientes quemadmodum fumus deficient. Mutuabitur peccator, et non solvet: justus autem miseretur et retribuet. Quia benedicentes ei haereditabunt terram, maledicentes autem ei disperibunt. Apud Dominum gressus hominis dirigentur, 131.0331B| et viam ejus volet. Cum ceciderit, non collidetur: quia Dominus supponit manum suam. Junior fui, etenim senui, et non vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem. Tota die miseretur et commodat, et semen illius in benedictione erit. Declina a malo et fac bonum, et inhabita in saeculum saeculi. Quia Dominus amat judicium, et non derelinquet sanctos suos, in aeternum conservabuntur. Injusti punientur, et semen impiorum peribit. Justi autem haereditabunt terram, et inhabitabunt in saeculum saeculi super eam. Os justi meditabitur sapientiam, et lingua ejus loquetur judicium. Lex Dei ejus in corde ipsius, et non supplantabuntur gressus ejus. Considerat peccator justum, et quaerit mortificare eum. Dominus autem non 131.0331C| derelinquet eum in manibus ejus, nec damnabit eum cum judicabitur illi. Exspecta Dominum et custodi viam ejus; et exaltabit te, ut haereditate capias terram; cum perierint peccatores, videbis. Vidi impium superexaltatum et elevatum sicut cedros Libani. Et transivi, et ecce non erat; quaesivi eum, et non est inventus locus ejus. Custodi innocentiam et vide aequitatem, quoniam sunt reliquiae homini pacifico. Injusti autem disperibunt, simul reliquiae impiorum interibunt. Salus autem justorum a Domino, et protector eorum in tempore tribulationis: Et adjuvabit eos Dominus: et liberabit eos; et eruet eos a peccatoribus, et salvabit eos quia speraverunt in eo. » ENARRATIO. 131.0331D| Psalmus ipsi David, id est, haec bona operatio attribuenda est perfectioribus in corpore Christi, qui instruunt minus perfectos, cum eos aberrare sentiunt. Imperfecti Christiani semper perturbantur, cum viderint malos feliciter vivere, copia rerum temporalium circumfluere, dignitatibus eminere, domum incolumem habere, gaudiis suis non deesse, nihil triste vitam illorum interpellare: vident nefandissimos mores, copiosissimas facultates: et dicunt eis corda illorum, nullum esse judicem in rebus, sed omnia agi casibus et fortuitis motibus. Nam si Deus curaret haec infima gubernare, illorum iniquitas non tantum floreret, et mea innocentia non tantum laboraret. Sed quia divina Scriptura omni 131.0332A| morbo animi dat medicamentum suum taliter aegrotantibus, taliter apud se cogitantibus temperat poculum saluberrimum, ut discant non murmurare contra Dominum: quia prosperitas malorum est eis ad summam perniciem, et adversitas bonorum eis ad summam gloriam Noli aemulari in malignantibus, id est, noli invidiam habere, vel noli irasci in malignantibus, id est, in flore et prosperitate maligne agentium, cum tu benigne vivas et tamen labore et inopia premaris. Neque zelaveris facientes iniquitatem, id est, ne imiteris vel ames facientes mala, et tamen florentes, quorum priora florent, posteriora arescent: eorum priora sunt in latitudine, posteriora in angustiis. Tua priora in angusta via sunt; posteriora erunt in 131.0332B| magna dilatatione. Potius posteriora eorum considera, quoniam tanquam fenum velociter arescent: hoc est, posteriora eorum vacua erunt a gloria. Omnis caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos agri (Isa. XL). Et quemadmodum olera herbarum cito decident, id est, quemadmodum olus ens inter alias herbas: olus est quaedam herba, quae superficietenus adhaeret humi, et viret tantum in hyeme; et sole redeunte in aestate, illico arescit. Huic comparabiles sunt gaudentes in terrenis, non habentes firmam radicem charitatis amore inhaerentis huic mundo, qui est comparabilis hyemi; sed sole surgente, id est, Christo veniente ad judicium, arescet eorum gloria. Mortui enim nunc estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo (Col. III). Cum Christus apparuerit 131.0332C| gloria vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria. Potius quam illos imiteris et illis invideas qui nunc florent, et post arescent, spera in Domino, ut posteriora tua floreant: noli gaudere in saeculo, sed exspecta gaudium a Domino. Et ut possis sperare, fac bonitatem, noli otiosus esse. Injucunda est lux lippis: nec est sperandum, ut jucundam habeas lucem, nisi a tenebris desuescas. Et, scilicet faciendo bonitatem, inhabita terram, id est Ecclesiam, in institutis ecclesiasticis te exerce, ab eis non recedas: quia non est locus veri sacrificii extra catholicam Ecclesiam; vel inhabita terram, id est corpus tuum cole, ut tandem consequaris immortale et impassibile. Et cum inhabitaveris Ecclesiam, pasceris in divitiis ejus, id est in Domino, qui est divitiae illius 131.0332D| terrae. Si autem ad carnem refertur, pasceris in divitiis ejus tandem, cum mortale hoc induet immortalitatem (I Cor. XV). Quae sint divitiae illius terrae, subjungit. Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui. Illi qui in saeculo delectantur, hic accipiunt petitionem carnis suae, scilicet marcescibilem gloriam et cito transituram; sed tu non in alio delecteris nisi in Domino, et accipies immarcescibilem gloriam, quam petit cor tuum. Illi amant tenebras, tu lucem: illi habent peritura, tu quaere aeterna. Et ut possis sperare, revela Domino viam tuam, id est, talia opera fac quae sint digna oculis Domini, non quantum ad cognitionem qua non indiget, sed quantum ad dignationem. Aliter: Quasi dicat: Volo delectari 131.0333A| in Domino, sed nequeo implere. Ad hoc indica Domino infirmitatem tuam, et spera in eo: quia non est in eo sperare, nisi bene operantis. Et ipse faciet. Quid faciet? Educet quasi lumen justitiam tuam, id est, fidem tuam qua justificaris, quae modo nulla videtur quantum ad remunerationem, in remuneratione manifestam omnibus faciet. Et judicium tuum tanquam meridiem, id est, bonum propositum tuum quo elegisti sequi Dominum, promittentem ea quae non videntur, potius quam mundum dantem ea quae videntur et non permanent, educet de tenebris ignorantiae tanquam meridiem, id est, ita omnibus in remuneratione notum faciet, sicut meridianam lucem. Et ideo subditus esto Domino, omni obedientia et humilitate ei serviens. Et ut possis esse subditus, 131.0333B| ora eum de perseverantia. Qui stat, videat ne cadat (I Cor. X); perseveret bonum opus, perseveret oratio: nondum accipis mercedem. Ille dare potest, sed tu nondum potes accipere. Quasi dicat: Ecce subditus sum et oro eum, sed nonne vides quomodo ille perversus male operans, florens, per iniquitatem elatus, non me dignatur agnoscere? in his quomodo durabo? Ad hoc. Noli aemulari, id est, ne invidus sis ei qui prosperatur in via sua, non in via Dei quae arcta est, id est, qui prosperatur in desideriis carnis suae, quia tribulabitur in perventione: tu in via tribularis, in perventione prosperaberis. In hac vita tu incedis per angustam viam, ille per latam: sed ille angustiabitur, tu vero dilataberis. Illius via lata est, et ducit ad mortem: tua arcta est, et ducit ad 131.0333C| vitam. Noli invidens esse in homine faciente injustitias, id est, in prosperitate ejus qui magis diligit mundum quam Deum, creaturam quam Creatorem: quod injustum est. Potius desine ab ira, noli turbari: ira furor brevis est de prosperitate malorum et labore bonorum: et derelinque furorem, id est, noli adeo turbari de flore malorum, ut excaecetur oculus mentis: potius consule oculum fidei, in qua haec abrenuntiare dictus es, non haec tibi in praemio promissa sunt, sed aeterna bona: quia furor est, non ratio, irasci contra Dominum, et murmurare contra eum. Furor major est quam ira. Hunc furorem derelinque. Noli aemulari ut maligneris: si in animo habes iram, nunquam ad hoc pervenias, ut malignum imiteris, ut nequam efficiaris; noli indignari 131.0333D| quod ipse hic abundat, et tu non; quia non sunt haec vera bona, non haec tibi promissa sunt, potius attende Dominum tuum qui haec contempsit: nihil pateris quod ipse passus non sit. Quoniam qui malignantur, exterminabuntur a terra viventium, extra terminos haereditatis filiorum Dei erunt. Tollatur impius ne videat gloriam Dei (Isa. XXVI). Vel hic exterminabuntur non bene colentes terram suam, non regentes terrenos motus: et ideo non haereditabunt eam impassibilem. Sustinentes autem Dominum, id est, pondus praeceptorum Domini in nullo contra Dominum murmurantes, vel cum patientia si moram fecerit exspectantes, ipsi haereditabunt terram, vel terram viventium, vel terram suam, quam hic 131.0334A| bene coluerunt, tandem possidebunt immortalem et impassibilem. Et hoc cito erit: adhuc pusillum, scilicet sustine, quia parva est mora hujus temporis, quantacunque nobis videatur, comparata aeternitati, adeo ut nec punctum ad eam possit dici. Quis enim finitum infinito comparet? Laborandum est aeternum pro aeterna mercede, sed non vult hoc misericordia Dei: pro parvi temporis labore, aeternam vult dare mercedem, et ideo sustine adhuc, id est, cum patientia exspecta pusillum. Et non erit peccator, id est, usus peccatoris. Non quin sit, cum dicatur: Et ibunt hi in supplicium aeternum (Matth. XXV); sed illud erit potius non esse, quam esse. Hic est peccator, hic habet locum apud Deum, qui utitur illo ad probationem bonorum, sicut diabolo usus est 131.0334B| ad probandum Job (Job I): ita est hic locus ejus, quomodo est in fornace aurificis, locus paleae: ardet palea, et aurum purgatur: sic saevit impius, ut justus purgetur. Postquam purgati fuerint justi, non erunt qui in eos saeviant ad purgandum. Aliter: Non erit peccator, id est, diabolus non habebit in te quidquam: Quaeres locum ejus et non invenies. Peccatum est locus diaboli, quod adhuc non erit; vel hoc modo non erit peccator, quaeres locum ejus, et non invenies; ibi separabitur a te, quia ultra non habebit locum, non poterit tibi utilis esse sicut hic fuit, quia vivit impius pio. Qui malignantur, exterminabuntur. Mansueti autem, scilicet portantes jugum Domini, juxta illud: Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde (Matth. XI); haereditabunt 131.0334C| terram, a qua illi exterminabuntur, id est Jerusalem sanctam, quae liberabitur de peregrinatione ista: vel terram, id est, carnem suam quam hic excoluerunt possidebunt immortalem et impassibilem, et hae erunt deliciae ipsorum. Delectabuntur in multitudine pacis: in Deo, in quo est multa pax, id est abundantia perfecta: Ipse erit omnia in omnibus (II Cor. XV), et ideo ibi erit multa pax, quia nulla perturbatio, nulla anxietas. Interim autem non deerit persecutor: pugnandum est, quia non coronabitur nisi qui legitime certaverit (II Tim. II). Observabit peccator justum, diligenter quaeret locum ad decipiendum. Et stridebit super eum dentibus suis, id est, graves et mordaces sententias in eum dabit ad hoc ut devocet. Sed quae cura justo? Nihil ei poterit nocere. Dominus 131.0334D| autem, in quo justus confidit, irridebit eum, id est, risu dignum ostendet justo, ut cum ille nitatur vulnerare hujus tunicam, propria transfigit viscera. Hujus carnem vulnerat, sed suam occidit animam. Ideo irridebit, quoniam prospicit quod veniet dies ejus, scilicet dies examinationis, dies perditionis: priora ejus florent, sed posteriora arent. Ergo noli invidere, sed prospice diem ejus, et vide quia aut convertetur, et tuus erit: aut perseverabit, et a te sequestrabitur. Ostendit quomodo veniat dies ejus perditionis. Gladium evaginaverunt peccatores, ut interficerent corpus. Intenderunt etiam arcum suum, id est, paraverunt occultas insidias, quibus animam devocarent: sed vide, quia gladius eorum intret, id est, 131.0335A| intrabit in corda ipsorum: quia dum nituntur corpus justorum occidere, occidunt animam suam. Et arcus eorum confringatur, id est insidiae eorum frustrabuntur. Ad hoc intenderunt arcum, ut decipiant pauperem, id est justum de se non praesumentem, et inopem, id est Dei opem quaerentem. Ad hoc evaginaverunt gladium, ut trucident, id est, foris terribiliter occidant rectos corde, dirigentes cor suum ad voluntatem Dei. Ergo noli aemulari impio, noli illi invidere: quia melius est modicum justo, super divitias peccatorum multas; scilicet sperare ea quae non videntur: et si des quod peccatoribus modicum et vile videatur, melius est justo quam multum florere in mundo. Vel aliter continuatur ad hoc quod dixit, et arcus eorum confringatur; quasi aliquis dicat: 131.0335B| Quomodo confringetur? Nonne mea aufert? nonne assidue mihi insultat? Ad hoc melius est justo modicum, id est, sola necessaria melius valent recte viventi, quam multae divitiae injustorum. Nec hoc etiam diu erit quod tibi noceat: Quoniam brachia peccatorum conterentur, id est, divitiae et potentia in quibus peccatores confidunt, diminuentur. vel fortitudo eorum diminuetur in gehenna, ut illius divitis qui apud superbos splendide epulabatur, apud inferos torquebatur (Luc. XVI). Et quid interim? Confirmat autem justos Dominus. Christus milites suos suo exemplo corroborat, ut non invidentiam habeant flore malorum, ut non recusent eorum sustinere pressuram: quod passus est imperator, non dedignentur digne pati. Quis nos separabit a 131.0335C| charitate Christi (Rom. VIII)? Ille pro impiis mortuus est, et nos pro justo non moriemur? Ideo justos confirmat, quia novit Dominus dies immaculatorum, id est, diligit conversationem bonorum. Et ideo haereditas eorum in aeternum erit: ideo caro eorum bene culta, quae hic fuit mortalis et passibilis, ad hoc perducetur, ut sit aeterna et impassibilis. Hoc modo erit aeterna. Non confundentur in tempore malo, in tempore futuri judicii, quod impiis erit malum, non confundentur ab exspectatione sua: sed potius saturabuntur in diebus famis malorum; ubi mali patientur famem, isti saturabuntur. Nam peccatores non saturabuntur, quia peribunt. Aliter: Interim dum ad illam haereditatem perveniant, non confundentur in tempore malo, id est, in hoc tempore tribulationis: 131.0335D| quia tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatio vero spem, spes autem non confundit (Rom. V). Et in diebus famis, id est, in hoc tempore in quo sunt dies famis, ubi beati qui esuriunt et sitiunt justitiam (Matth. V), saturabuntur interiori saturitate, juxta illud Apostoli: Gloriamur in tribulationibus (Rom. V). Quia peccatores peribunt: ideo justi saturabuntur vel hic, vel in futuro, quia soli peccatores non saturabuntur. Peccatores cum tribulantur, nullum locum habent consolationis, nec interius: exterius foris patiuntur, intus conscientia illos non consolatur. Revera peribunt. Nam inimici Domini mox ut, id est, postquam honorificati fuerint, terrenis divitiis et honoribus, et inde exaltati, id est 131.0336A| elati: quod erit mox, quia breviter durabunt: deficientes deficient, ascendendo descendent, hic interiori defectu, et tandem exteriori: quemadmodum fumus, qui quanto altius ascendit, tanto magis evanescit. Merito hoc illis eveniet, quia mutuabitur peccator, et non solvet: a Deo accepit quod homo est, non bos, asinus; quod quinque sensibus discernit, et non solvet inde debitum, scilicet non aget gratias Deo sibi miserendo, bene vivendo, et aliis subveniendo, dando externa bona et interna. Justus autem scilicet non confundetur in tempore malo, quia mutuo accipiet et solvet. Et hoc est quod dicit: Justus autem miseretur, scilicet sibi, non polluendo animam suam, non recedendo a mandatis Domini, juxta illud: Miserere animae tuae, et eris placens Deo (Eccli. 131.0336B| XXX). Et tribuet scilicet aliis, scilicet pauperibus externa bona: quia quod pauperibus tribuit, Deo tribuit: Quod uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis (Matth. XXV). Si feneras, non speras: si non feneras, non speras: si feneras hominem, id est, si das homini tua ad usuram, non speres inde praemium: fenera Deum, id est, da Deo tua ad usuram, da pauperi qui tibi solvere non potest: et accipe Dominum fideijussorem, et magnum tibi crescit fenus: dabit vel tribuet in terrena bona, scilicet lucrifaciet alios, proponendo se exemplum bonae vitae. Quasi dicat: Justus tribuet, peccator non tribuet. Quare justus. Quia benedicentium est, id est, voluntarie bonam vitam instituentium haereditare, id est, excolere terram suam, id est, vitam suam, quam tandem haereditabit 131.0336C| aeternam. Maledicentium autem, id est, malam vitam voluntarie instituentium, disperire, id est, non colere terram suam. Et hoc est quod dicit: Quia benedicentes ei haereditabunt terram; maledicentes autem ei disperibunt. Quasi dicat: Non tantum non haereditabunt, sed disperibunt maledicentes ei, id est, contemnentes eum. Quasi dicat: Et hoc quod bene dices ei haereditatem terram, non a se, sed a Domino, quia apud Dominum gressus hominis dirigentur. Non est hominis dirigere viam suam. Apud Dominum gressus hominis, justi scilicet, id est, ejus voluntates omnes ad exemplum Christi Domini sui directae fient, ut sint apud Dominum, id est, ad voluntatem Domini. Salomon (Prov. XVI): Hominis est praeparare viam suam, sed Domini est dirigere. Distorti 131.0336D| erant affectus nostri, extra viam eramus; sed venit Christus, vocavit nos, justificavit, sanguinem suum pro nobis fudit, et sic in viam reduxit. Tentatus est, passus est pejor: non hoc possumus pati quod ipse prior non sit passus: et viam ejus volet: igitur sequamur voluntarie cum praecedente, non attendentes quo eamus, sed quo perveniamus: patimur temporalia mala, perveniamus ad aeterna scilicet bona. Et ideo homo viam insistet, per quam Christus ivit. Et quia viam volet, id est, quia Christum imitabitur, cum ceciderit, non collidetur: hoc est velle viam ejus, tribulationes pati, et non deficere; pati exterius, et non deficere interius. Unde alibi: Custodit Dominus omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur 131.0337A| (Psal. XXXIII). Cum ceciderit in aliquas tribulationes, non collidetur: illa afflictio non erit ei ad dejectionem, sed potius ad exaltationem, quia Dominus supponit manum suam: ideo auxilio et exemplo suo eum sublevat quia prior passus est. Aliter: Firmat manum ejus, id est, opera ejus. Hieronymus. Septies cadit justus, et resurgit (Prov. XXIV). Cadit cogitatione, delectatione, verbo. Resurgit confessione, spe, fide et opere. Et ideo justus, quia justus ex fide vivit (Rom. I). Et revera justus non collidetur quia Dominus non derelinquet eum, dirigendo gressus ejus: quod mihi experto credite. Junior fui, etenim senui. Hic loquitur Ecclesia tota, quae una est in sacramentis, sed in personis diversa: et ideo quasi unus homo tota loquitur. Junior fui, id est, ferventior 131.0337B| in charitate, cum primitiva eram in Abel, in patriarchis. Et revera junior, nam senui: jam enim refriguit charitas. Et non in juventute, nec in senectute vidi justum derelictum interius, quin Dominus semper dirigeret gressus ejus, et si multi visi sunt derelicti, quantum ad exterius. Vel junior fui, id est, parvula, quia in paucis tempore Abel justi sine fecunditate adhuc. Et hoc ostendit: Etenim senui, id est, crevi et multiplicata sum in senecta haberi. Et non vidi justum derelictum, scilicet a pane verbi Dei: quia nunquam lex Dei, id est ejus voluntas, recedit de corde et ore ejus. Ejus ori nunquam Christus abfuit. Nec semen ejus, id est imitatores ejus, quaerens panem, scilicet vitae, panem verbi Dei non habens, et ideo mendicans. Vel semen ejus, id 131.0337C| est, bona opera quae hic seminavit, sine fructu, id est sine mercede: tunc semen quasi quaerit panem, cum non crescit in fructus. Ostendit quomodo justus nunquam pane vitae scilicet careat, quia semper habet. Tota enim die, id est assidue, juxta illud: et in lege ejus meditabitur die ac nocte (Psal. I); miseretur, scilicet sibi, ensem illum rationis quo accinctus est non permittens rubigine consumi. Et commodat aliis eumdem panem, non cessat alios obsecrando, admonendo, hortando, rationem reddendo, ad charitatem Dei attrahendo. Et sic subjungit dilectioni Dei, dilectionem proximi. Tota die miseretur et commodat, id est, nunquam lex Dei, id est, voluntas Dei recedit de corde ejus: quando legit, manducat; quando inde cogitat, ruminat; ut sit mundum 131.0337D| animal et non immundum quod deglutit, id est, obliviscitur quod audit, juxta illud Salomonis: Incomparabilis thesaurus quiescit in ore sapientis, stultus autem deglutit illum (Prov. XXI). Augustinus dicit: « Miseretur, id est, feneratur; pauca dat, et multa recipit: sic et justus dat terrena, ut accipiat coelestia: dat peritura, ut accipiat aeterna. » Si feneras, non speras, si non feneras, non speras; si feneras hominem, non speras a Deo mercedem; fenera Deum, et accipies mercedem; accommoda pauperi, fac eum debitorem, accipe Deum fideijussorem. In coelis jam sedet, in terris tamen non dedignatur solvere debitum pro paupere, qui se in paupere dicit accipere: Quod uni ex minimis meis fecistis, mihi 131.0338A| fecistis (Matth. XXV). Tota die miseretur et commodat. Nunquam charitas est otiosa: si habet exteriora bona, tribuit ea: si ea non habet, tribuit bonam voluntatem. Non ergo derelinquitur justus, sed potius non deserente se Deo, comparabilis est illi, qui motus intus misericordia, in actum ducit eam. Vel perseveranter miseretur animae suae, placens Deo, ut faciat sibi proximum in via Dei socium. Et ideo semen ejus in benedictione erit: comparabilis erit ei, qui quod seminat multiplicatum recipit. Centuplum enim accipiet, et vitam aeternam possidebit (Matth. XIX). Ergo declina a malo, et fac bonum: quod est aequipollenter dictum: Noli aemulari, noli invidiam habere in flore malorum; potius fac bonum, quia non erit irremuneratum: vides quia nullus invidus remunerabitur. 131.0338B| Et sic inhabita, scilicet terram tuam, in saeculum saeculi: sic eam accipies immortalem et impassibilem. Quasi dicat: Certa legitime, et coronaberis (II Tim. II). Si non seminaveris, non metes. Ideo declina a malo et fac bonum, quia Dominus amat judicium, hoc scilicet, id est, hanc discretionem. Vel declina a malo et fac bonum, et faciendo haec, multa mala sustinebis: sed noli deficere, quia Dominus amat judicium: Quem enim diligit castigat (Prov. I): et in judicio, id est in flagellatione, non derelinquet sanctos suos, ut videtur malis, sed potius per hoc conservabit: pro temporali flagello in aeternum conservabuntur. Et si priora horum videntur arida, posteriora florebunt. Injusti autem, quorum priora nunc florent, punientur, id est, eorum posteriora 131.0338C| arescent. Et semen impiorum, id est opera mala quae hic seminaverunt, peribit, id est, non erunt in benedictione, id est, multiplicatione, quia irremunerata erunt. Justi autem, qui modo videntur derelicti, haereditabunt terram. Vel carnem quam hic coluerunt, immarcescibilem recipient. Vel terram viventium, id est, aeternam beatitudinem. Et hoc non ad tempus, sed inhabitabunt in saeculum saeculi super eam, scilicet stantes, id est, firmiter et stabiliter habentes. Interim autem os justi interius, id est cor, meditabitur sapientiam, id est, regem et voluntatem Dei: et lingua ejus loquetur judicium, id est discretionem, et sibi miserebitur, et aliis tribuet illum, docebit proximum quid debeat probare, quid improbare. Lex Dei ejus in corde ipsius: haec est illa 131.0338D| sapientia quam meditabitur, et illud judicium quod aliis loquatur. In corde ipsius, quia voluntarie operabitur in lege. Et ideo non supplantabuntur gressus ejus, id est, cogitationes ejus non decipientur, ut devocetur a malo. Nam non desunt supplantatores. Considerat enim peccator justum, id est, vitam illius diligenter inquirit: et hoc non ad imitandum, sed quaerit mortificare eum, id est, devocare a justitia, sed non mortificabit: Dominus autem, cujus legem assidue meditatur, non derelinquet eum in manibus ejus. Linquit quidem in manibus exterioribus, quia permittit ab eo affligi, sed non derelinquet interius, quia non devocabitur secundum voluntatem ejus. Hoc modo non derelinquet, quia etsi impius hic 131.0339A| damnet eum, Dominus tamen nec damnabit in futuro judicio, cum judicabitur illi, scilicet pio de impio, vel non derelinquet eum in manibus ejus, traditum foris in manibus ejus, cum conceditur illi adeo flagellare pium, quantum velit, et jam tum cum judicabitur illi, scilicet impio de pio, id est, cum judicabitur pius secundum voluntatem impii, quia illud judicium fiet ad probationem pii et ad damnationem impii. Et quia non derelinquet te in manibus impii, ergo noli aemulari, sed exspecta Dominum, scilicet remuneratorem et liberatorem cum omni patientia. Et hoc modo exspecta: Custodi viam ejus, quam ipse tibi praemonstravit, viam patientiae et humilitatis. Viriliter age, a bono opere nunquam desistas: et exaltabit te de virtute in virtutem; adeo exaltabit, 131.0339B| ut haereditate capias terram. Vel terram viventium videbis ex compendio, cum tu ad dexteram, illi erunt ad sinistram. Aliter: Et exaltabit te tandem, ut haereditate capias terram, quia etiam hic te exaltabit. Consule oculum fidei, et videbis, scilicet te exaltatum, id est elevatum et beatum, cum perierint peccatores, id est, cum tradentur in reprobum sensum, juxta illud: Manus suas lavabit in sanguine peccatoris (Psal. LVII). Cum enim justus videt impium derelictum a Deo propter iniquitatem suam, in casu illius sibi cavet magis. Et revera peribunt impii, quia ego attendens ejus priora, vidi impium superexaltatum et elevatum sicut cedros Libani, in divitiis, in honoribus, in potentia. Et transivi, scilicet agilitate mentis ad ejus novissima, scilicet ab hac falsa 131.0339C| felicitate ad veram: et ecce non erat; non quod omnino non esset, sed dum quaesivi eum, non est inventus locus ejus; quia planato ferro, non est opus lima. Aliter: Quare dico, exspecta? quare dico, custodi? Quia vidi impium non custodientem et non observantem, hic exaltatum in terrenis. Et transiens ad novissima ejus, non inveni eum sic abundantem. Et quia vides florem malorum cito casurum, tuam felicitatem appropinquare, noli malis invidere quod florent; noli illos imitari, sed potius custodi innocentiam; noli tibi ipsi nocere, noli murmurare contra Dominum. Et vide potius, id est, intellige aequitatem, id est, justitiam Dei: non enim sine ratione malos florere permittit hic, bonos autem laborare. Judicia Dei non ideo injusta, quia occulta. Vide aequum esse 131.0339D| laborare in vinea, ut nummus recipiatur in vesperis (Matth. X). Ideo custodi innocentiam, quoniam sunt reliquiae homini pacifico, id est, patienter agenti et non murmuranti contra Dominum de temporali felicitate: sunt reliquiae, id est, illi reservatur post mortem aeterna felicitas: a simili, sicut pauperi qui de suo non habet, reservantur reliquiae de mensa divitis. Aliter: Non est inventus locus ejus, scilicet divitis. Quasi aliquis dicat: Non ergo licet hic abundare? inquit, licet, sed custodi innocentiam: habes sacellum argenti, et custodis ne tibi subtrahatur, et innocentiae damnum negligis? Et vide aequitatem, id est directionem: non dirigas oculos ad praesentia: et videbis quoniam sunt reliquiae homini pacifico, scilicet post 131.0340A| mortem habebit vitam. Injusti autem, qui non custodiunt innocentiam, disperibunt: variis tormentis cruciabuntur, vel hic excaecabuntur interius. Et simul reliquiae impiorum interibunt, id est, et posteriora eorum arescent. Justo utilia sunt et priora quibus humiliatur, et posteriora quibus exaltatur. Injustis contra perditioni sunt et priora quibus exaltantur, et posteriora quibus dejiciuntur. Salus autem justorum a Domino. Quasi dicat: Quod justi hoc modo salvantur, custodiendo innocentiam, videndo aequitatem, a Domino est, non ab ipsis. Et protector est eorum contra impugnatores in tempore tribulationis, id est, in hac vita. Et quia ipse est eis salus, ipse protector adjuvabit eos Dominus, scilicet in perficienda obedientia. Et liberabit eos, a conformatione 131.0340B| malorum: et tandem eruet eos a peccatoribus, separando grana a paleis. Et salvabit eos perenni salvatione, quia grana sunt, et non palea. Et merito, quia speraverunt in eo, non in mundo. Ergo noli aemulari, noli invidentiam habere in malignantibus: sed potius spera in Domino et fac bonitatem, quia et te adjuvabit, et te salvabit. PSALMUS XXXVII. PSALMUS DAVID IN REMEMORATIONE SABBATI. « Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me. Quoniam sagittae tuae infixae sunt mihi, et confirmasti super me manum tuam. Non est sanitas in carne mea a facie irae tuae; non est pax ossibus meis a facie peccatorum meorum. Quoniam iniquitates meae supergressae sunt caput 131.0340C| meum, et sicut onus grave gravatae sunt super me. Putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae a facie insipientiae meae. Miser factus sum et curvatus sum usque in finem, tota die contristatus ingrediebar. Quoniam lumbi mei impleti sunt illusionibus, et non est sanitas in carne mea. Afflictus sum et humiliatus sum nimis, rugiebam a gemitu cordis mei. Domine, ante te omne desiderium meum, et gemitus meus a te non est absconditus. Cor meum conturbatum est, dereliquit me virtus mea; et lumen oculorum meorum, et ipsum non est mecum. Amici mei et proximi mei adversum me appropinquaverunt et steterunt. Et qui juxta me erant, de longe steterunt: et vim faciebant, qui quaerebant animam meam. Et qui inquirebant mala mihi, locuti sunt 131.0340D| vanitates, et dolos tota die meditabantur. Ego autem tanquam surdus non audiebam, et sicut mutus non aperiens os suum. Et factus sum sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones. Quoniam in te, Domine, speravi, tu exaudies me, Domine Deus meus. Quia dixi: Nequando supergaudeant mihi inimici mei: et dum commoventur pedes mei, super me magna locuti sunt. Quoniam ego in flagella paratus sum, et dolor meus in conspectu meo semper. Quoniam iniquitatem meam annuntiabo, et cogitabo pro peccato meo. Inimici autem mei vivunt et confirmati sunt super me, et multiplicati sunt qui oderunt me inique. Qui retribunt mala pro bonis, detrahebant 131.0341A| mihi, quoniam sequebar bonitatem. Ne derelinquas me, Domine Deus meus, ne discesseris a me. Intende in adjutorium meum, Domine Deus salutis meae. » ENARRATIO. Si volvamus omnem scripturam quae de David invenitur, nusquam inveniemus David recordasse Sabbati. Recordatio, praeteritorum est. Cum autem Sabbatum per singulas hebdomadas redeat, non invenitur illud recordasse, sed observasse. Sed inducitur hic quidam recordans illius requiei, quam habuit humanum genus in primo parente, scilicet quod immortale fuit creatum et impassibile conditione, tamen et quandoque futurum immortale et impossibile sine conditione, scilicet ut nec mori posset, nec pati. Sabbatum enim interpretatur requies: 131.0341B| hic, inquam, considerans illam requiem perditam culpa primi parentis, et considerans futurum Sabbatum, cum vel requies vel poena aeterna manet quemque, cum hic sit in malis, ne deteriora eveniant, orat et dicit: Domine, ne in furore tuo arguas me. Futurum est enim, ut in futuro judicio quidam in ira emendentur, quidam in furore arguantur: illi qui in ira, sic tamen quasi per ignem. Sed illa poena adeo erit gravis, ut si omnia tormenta quae hic reis inventa sunt, simul conferantur, gravior erit ignis ille et intolerabilior. Qui autem in furore, mittentur in ignem aeternum: ideo utrumque deprecatur, tanquam dicens Deo: Quoniam ista magna et multa sunt quae patior, quaeso ut illa tibi sufficiant ad vindictam 131.0341C| culpae quam promerui: et incipit illa enumerare, satisfaciens Deo, et offerens illa quae patitur, ne deteriora patiatur, ostendens se hic libenter pati omnia, ut tandem illa evadat. O Domine, ure, seca, corripe hic, argue, dum tandem ne in furore tuo arguas me, id est, gravissima et aeterna poena. Neque tunc in ira tua corripias me: quia qui tunc in ira corripientur, salvabuntur quidem, sed per gravissimam poenam. Hi sunt qui super fundamentum aedificaverunt lignum, fenum, stipulam (I Cor. III): non quod furor aut ira in Deum cadat, sed quod patientibus ita videbitur. Si autem in voce capitis, sic dicemus: Domine Deus Trinitas, usque ad plenitudinem temporis genus humanum pro maxima parte in furore arguisti, in ira corripuisti: quia 131.0341D| mulctatos prima morte, morte interioris hominis omnes idololatras, in mortem corporis conjecisti: tandem si incipit judicium a domo tua, revocatos amore resurrectione prima per me, ne in ira tua argue, ne in furore tuo corripe. Etsi visitas iniquitates in virga, etsi misces amaritudinibus universa, ne in furore, ne in ira tua ista eveniant: etsi mortem subeunt corporalem, tamen quos misericordia tua per me restituisti resurrectione prima in homine interiori, spe felici restituendos se esse gaudeant resurrectione secunda exteriore, et quasi quaesiturus esses, quae causa, Domine, ut ita pro tuis agendum susceperis? ad hoc, quoniam sagittae tuae infixae sunt mihi, id est, humano generi, et mihi, 131.0342A| quantum ad illam naturam. Non est sanitas in carne mea, id est, in inferioribus membris, quia et ipsa terram tuam experiuntur in Adam. Non est pax ossibus meis, id est, firmioribus meis, quia non sunt ipsa a peccato immunia. Vel in voce Ecclesiae: ideo noli in futuro furore judicare et in futura ira, quoniam sagittae tuae infixae sunt mihi: sufficiat tibi haec temporalis vindicta, et poena quam modo patior. Jam enim vindicas, sagittae tuae infixae sunt mihi, patior in primi parentis culpa: quod enim illi fuit poena, nobis factum est natura. Unde Apostolus: Fuimus et nos aliquando natura filii irae (Eph. II), id est, portantes vindictam. Hae sunt sagittae, mortalitas, fames, sitis, somnus, et caetera hujusmodi. Sagittas vocat, dolores animi et corporis quos patimur: 131.0342B| vel sagittas dicit verba Dei, quae infixa sunt in cordibus nostris, quibus fit ut recordemur Sabbatum: et ipsa recordatio Sabbati, et nondum receptio, facit nos nondum gaudere et agnoscere non esse sanitatem in ipsa carne. Quasi dicat: et haec tua animadversio qua modo vindicas, magna est, quia confirmasti super me manum tuam, id est, fecisti meam poenam continuam: ad similitudinem magistri, cujus manus non recedit a dorso pueri. Haec est illa manus, haec est illa miseria. Non est sanitas in carne mea a facie irae tuae, id est, a praesentia irae tuae. Ex quo vindicasti in primo parente, adeo continua est miseria humani generis, ut assidue nobis repraesentet iram tuam. Portamus corpus mortale, plenum tentationibus, plenum sollicitudinibus, 131.0342C| obnoxium doloribus corporalibus, nexum indigentiis, mutabile, languidum et cum sanum est, quia utique nondum plene sanum. Nam unde dicebat, non est sanitas in carne mea, nisi quia ista quae hujus vitae dicitur sanitas, bene intelligentibus et Sabbatum recordantibus, non est utique sanitas? Si non manducaveris, inquietat fames, et alia hujusmodi multa, iste naturalis quidam morbus est, qui in Adam fuit solum poena. Et non solum in carne sum infirmus, sed etiam non est pax ossibus meis, id est, viribus animae meae quae sunt ossa, id est, robur hominis: ex carne enim infirmatur homo, sed ratione animi confirmatur. Et quia dixit, a facie irae tuae, ne videretur illa poena esse ex injustitia judicis, dicit: a facie peccatorum meorum, id est, 131.0342D| a praesentia; cum enim assidue cerno poenam, assidue etiam reminiscor culpae. Ante oculos habeo iram tuam, ante oculos habeo peccata mea originalia et actualia. Ideo non est pax ossibus meis, id est, nulla requies animae meae. Quoniam iniquitates meae supergressae sunt caput meum, id est, peccata mea in primo parente erexerunt caput, id est mentem meam, ut se erigeret contra te caput suum: Et eritis sicut dii (Gen. III), quia caput mulieris vir, caput viri Christus, caput Christi Deus (I Cor. XI). Et illae iniquitates supergressae sunt caput meum, id est, erigendo mentem meam depresserunt eam, et per vindictam tuam ceciderunt super eam, ut jam non valeat uti libertate sua, velut ira et concupiscentia, quae deberent rationi subjacere: 131.0343A| quia perfecta discretione debemus irasci quibus irascendum est, et concupiscere quae concupiscenda sunt. Hae supergressae sunt caput meum, id est, vicerunt rationalitatem. Et non parum supergressae sunt, sed sicut onus grave gravatae sunt super me. Aliter: Confirmasti super me manum tuam, sicut dictum est: et post hanc miseriam est mihi alia: Non est sanitas in carne mea, id est, affligor exterius omni afflictione: et hoc a facie irae tuae, quia timeo iram tuam futuram. Non est pax ossibus meis, id est, affligor omni afflictione interiori, propter illud judicium futurum: a facie peccatorum meorum, tam originalium quam actualium. Hieronymus: « Quoniam iniquitates meae supergressae sunt caput meum, cognosco magna peccata mea et praevalere viribus meis: vel quia iniquitates 131.0343B| meae extulerunt caput, et quasi leves volabant, acceperunt pondus vindictae quod deprimeret: sicut onus grave gravatae sunt super me, id est, reversae sunt in me et gravatae. » Quasi dicat: Et quod gravius est, Putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae, id est, peccata in baptismo dimissa. Et hoc modo sanata, rursum in consuetudinem duxi, quod dum fit, necesse est mortuum jam foetere, quemadmodum vulnus intactum corrumpitur et putet. In eo quod dicit cicatrices, intelliguntur peccata quasi sanata. Aliter: A qua gravatione gravissimi oneris cicatrices meae, id est, originalia peccata deleta in baptismo, corrupta sunt per actualia: et sic putruerunt, id est, gravissima facta sunt; quia gravius torquetur aliquis veniens ab baptismum, si postea peccat, 131.0343C| quam si non veniret ad baptismum: quia melius est viam veritatis ignorare, quam post agnitam relinquere. Et hoc a facie insipientiae meae, id est, cognosco ex insipientia mea hoc contigisse: quia sicut sapientia est sibi in posterum cavere, sic insipientia est sanatum in posterum sibi non cavere. Hieronymus: « Porcorum mos est coeno pro bonis odoribus uti: non sum talis. Nam mihi mea vulnera foetent, et ideo poenitentiam desidero. » Unde, a qua corruptione et a qua putredine miser factus sum, id est, continua miseria afflictus sum exterius. Et curvatus sum, scilicet interius multimoda incurvatione, quia rationalitas extenditur non solum ad necessaria, sed etiam illicita, usque in finem, quantum potui incurvari et deprimi, vel usque in mortem, a 131.0343D| qua incurvatione tota die, id est assidue, contristatus ingrediebar, id est, vivebam, ex quo Sabbati recordari coepi. Unde in Canticis canticorum: Ecce tu pulchra es, amica ma; oculi tui columbarum (Cant. I, 4); quia columba gemitum habet pro cantu, et perfecti in Ecclesia mundo fallaciter et perniciose blandienti adgemunt, cui alii congaudent. Et merito contristatus, quoniam lumbi mei impleti sunt illusionibus, et non est sanitas in carne mea. Repetitio - idem est quod supra, non est sanitas in carne mea, non est pax ossibus meis. In lumbis est delectatio, in delectatione procreatio. Et ex anima omnes cogitationes procreantur, quae delectationes plenae sunt illusionibus, id est, vanitatibus et phantasmatibus multis, 131.0344A| adeo ut nec Dominicam orationem valeat quis ex corde cantare, quin multa impediant et mentem alienent. Et non est sanitas in carne mea, ut dictum est. Aliter: Domine, ne in furore tuo arguas me, in judicio, quando peccatores condemnabuntur, hic me arguas: Furor et ira intelligitur diabolus, id est, noli me judicare per diabolum, sed per teipsum, vel arguere verbis, corripere flagellis. Quoniam sagittae tuae infixae sunt mihi, id est, verba tua impressa sunt menti meae. Et confirmasti super me manum tuam, id est, non impotens fuisti ad me deprimendum. Non est sanitas in ossibus meis, id est, non purum corpus meum, juxta illud, Scio quia non habitat in me, hoc est, in carne mea, bonum (Rom. VII). Non est pax ossibus meis, ut supra. Quoniam iniquitates 131.0344B| meae supergressae sunt caput meum, quasi dicat: Tot sunt iniquitates meae, ut ego eas portare non possim; sed caput meum, id est Christus, suas eas fecit, et iniquitates nostras ipse portavit (Isa. LIII); ideo ipse portavit, quia sicut onus grave gravatae sunt super me. Et non mirum, quia putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae, a primo homine usque ad Christum, peccata humani generis deterioraverunt, usque dum venit Samaritanus ille, qui alligavit vulnera infundens vinum et oleum (Luc. X), id est, passionem et Spiritus sancti gratiam. A facie insipientiae meae, scilicet cicatrices meae corruptae sunt: quia infirmitatem Christi, insipientiam putavi; cujus incarnatio magna fuit sapientia. Miser factus sum et curvatus usque in finem, id est, 131.0344C| usque ad Christum. Et quia lumbi mei impleti sunt illusionibus, id est, quia anima mea et interior mens, a vero defecit: et quia non est sanitas in carne mea, afflictus sum, scilicet in corpore, et humiliatus sum nimis, scilicet interiori, quia me erexi contra mandata tua; unde rugiebam, id est, cum magno dolore intus lamenta dabam, ut rugitus possit dici. A gemitu cordis mei, non a gemitu carnis. Gemitus carnis est, pro amissione terrenorum: gemitus vero cordis, pro amissione quietis. Domine, ante te omne desiderium meum. Quasi dicat: Et gemendo quid desiderem, et quare gemam, tu, Domine, scis; quia non desidero nisi quod desiderandum est, scilicet requiem illam et beatitudinem, quam amisi in primo parente, pro qua semper est orandum, quia dictum 131.0344D| est: Sine intermissione orate (I Thess. I). Qui semper clamat, semper desiderat; qui semper desiderat, semper orat. Qui cessat ab amore cessat ab oratione. Qui sunt qui cessant ab amore? De quibus dicitur: Ex abundantia iniquitatis refrigescet charitas multorum (Matth. XIV). Frigus enim charitatis silentium est cordis, fervor vero charitatis clamor est cordis. Si semper flagrat charitas, semper clamas; si semper clamas, semper desideras; si semper desideras, semper oras. Ergo semper desidera, ut semper ores. Et quia tu scis, id est, probas desiderium meum, quod est secundum voluntatem tuam, ideo gemitus meus a te non est absconditus. Quamvis enim aliquando foris gaudere videat, et gemitus meus non 131.0345A| semper veniat ad aures nominum, tamen semper est coram te. Et merito gemo, quia cor meum conturbatum est; timeo latrones, timeo damna temporalia, motus terrae, et coeli undique sollicitudo incutitur. Et non est mirum si cor conturbatur, quia dereliquit me virtus mea, id est constantia mea; factus sum inconstans: vel virtus, id est, rationalitas Ideo autem derelictus sum a virtute, quia lumen oculorum meorum, lumen cordis, sine quo cor humanum in tenebris est, id est Deus, ipsum non est mecum, ipsum scilicet, sine quo esse non possum. Quasi dicat: Pro qua virtute restituenda, pro quo lumine reddendo, pro qua turbatione auferenda, ego solus inter omnes mortales ad hoc idoneus, factus sum obediens Patri usque ad mortem (Phil. II). Et quia me sic humiliatum viderunt, 131.0345B| ad cumulum miseriae meae, amici mei, id est, qui amici deberent esse, ut infirmi medico, servi Domino, creatura Creatori, gentes scilicet, et proximi mei, Judaei secundum carnis cognationem proximi, appropinquaverunt, scilicet corpore, sed adversum me, corde, dicentes: Crucifige (Matth. XV). Et steterunt, scilicet adversum me, id est, adversum salutem suam. Sicut Christus antea in Ecclesia locutus est, ita nunc Ecclesia loquitur in Christo. Aliter: Virtus meorum, id est, rationalitas, dereliquit meos in tantum, quod lumen oculorum meorum, id est, Divinitas mihi unita, sine qua esse non possum quantum ad veram essentiam, ipsa non est mecum quantum ad reputationem illorum, quia tantum putant me esse hominem, et ideo amici mei qui deberent 131.0345C| esse, et proximi quantum ad carnem, appropinquaverunt non ad imitationem, sed adversum me. Et praeterea illi qui juxta me erant, id est discipuli, qui me cognoverant, de longe steterunt, ut Petrus, qui ad vocem ancillae me negavit (Joan. XVIII), ut illud: Stabant omnes noti ejus a longe (Luc. XXIII). Et quia amici desuererunt, ideo vim faciebant qui quaerebant animam meam, id est vitam meam, ad perdendum, illi ideo faciliorem accessum habuerunt. Et qui inquirebant mala mihi, id est mortem, cum non haberent ullam veram causam, locuti sunt vanitates, id est mendacia, Hunc audivimus subvertentem gentem nostram (Luc. XXIII). Et, Hic dixit: Possum destruere templum hoc, et in triduo reaedificare illud (Matth. XXVI). Et quia locuti sunt vanitates, 131.0345D| ideo dolos tota die meditabantur. Ego autem, qui ad hoc veneram, ut exemplum patientiae et humilitatis darem, tanquam surdus non audiebam, et sicut mutus non aperiens os suum, id est, non respondi, tanquam nec audirem, nec loqui possem. Et factus sum sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones. Apertius id ipsum dicit, non ideo eos in passione non redarguit, quin haberet unde argueret, qui saepe illis respondit: Vae vobis, scribae: Quid me tentatis, hypocritae (Matth. XXII, XXIII)? Sed tacuit in passione, ut adimplerentur Scripturae, Sicut ovis ad occisionem ductus est (Isa. LIII), ut nobis formam patientiae daret. Si enim de cruce descenderet, non videretur potentiam estendere, 131.0346A| sed impatientiam exhibere. Majus signum potentiae fuit de sepulcro surgere, quam de cruce descendere. Ideo illis non contradixi, ideo omnia patienter sustinui, quoniam in te, Domine, speravi, tibi causam meam commisi. Hic monet suos, quid agendum sit in tribulationibus, quia cum posset resistere, noluit, sed speravit in Domino. Et quia in te speravi, tu exaudies me, Domine Deus meus. Ergo, o fidelis vir, si causa tua non auditur per terrenum judicem, noli desperare, noli deficere; quia si hic non exauditus fueris, exaudieris in coelo: si hic a terreno judice accipies sententiam, a Deo accipies in coelo coronam. Et alia causa cur factus sum sicut homo non audiens. Quia dixi, id est, mecum illud statui, ut in patientia perseverarem, ideo ne aliquando 131.0346B| supergaudeant mihi inimici mei, id est, ne Judaei mihi insultent in passione deficienti, vel alii inimici insultent meis in tribulatione devocatis. Et ne pedes mei, id est, opera vel affectiones meorum, commoveantur, id est, a te recedant, deficientes in tormentis, et sic inimici super me magna loquantur, multas et magnas blasphemias. Et revera scio quia deficientes meos irridebunt, si moti fuerint pedes meorum, quia jam saepe talia fecerunt. Dum commoventur pedes mei, super me magna locuti sunt. Et ideo non habui redargutiones, quia voluntarie ad passionem veni, non ex necessitate. Quoniam ego in flagella paratus sum, et hoc ideo, quia dolor meus, id est, meorum, quem habent ex transgressione primi parentis et propriis commissis, 131.0346C| in conspectu meo semper, donec doleam, quemadmodum in conspectu medici est vulnus. Bene dixi, dolor meus: quoniam iniquitatem, scilicet illorum, meam annuntiabo ego Christus, non enim iniquitatem feci, sed suscepi. Et non solum nuntiabo iniquitatem esse meam, sed cogitabo pro peccato meo, id est, meorum dolendo. Ita et tu quisque fidelis imitare Christum, non solum confitere peccatum tuum, sed cogita ut deleas. Fluant lacrymae, fiant eleemosynae: gaudeat pauper de tuo dato, ut et tu gaudens de Dei dato; eges tu, eget ille; eget ille tui, eges tu Dei. Exple tu hic foris ejus indigentiam, ut et Deus tuam interiorem suppleat inopiam. Vel ideo super me magna locuti sunt, quoniam ego in flagella paratus sum, quod ipsi non putant, sed in flagella 131.0346D| coactum. Quod si intelligerent obedientiae esse quod flagellor, quia Nemo tollit a me animam meam (Joan. X), non super me magna locuti essent. In flagella paratus sum, ut patiar illa flagella quae illi essent passuri. Quasi dicat: Ego in flagella paratus sum, inimici autem mei, tam mei quam meorum, vivunt, id est florent in hac vita, et ideo confirmati sunt super me, id est, praevaluerunt in causa mihi et meis quantum ad exterius, praevaluerunt enim mihi Judaei in passione mea et meis, verberando et occidendo. Et in illa confirmatione multiplicati sunt, id est, multi inventi; plures enim facti sunt persecutores, quam imitatores. Qui oderunt me inique. Quomodo inique subjungit: Qui retribuunt mala pro bonis, detrahebant 131.0347A| mihi; hoc quid nequius? Qui reddit mala pro malis, bonus non est; qui non reddit bona pro bonis ingratus est; qui autem mala pro bonis, iniquus est: mala pro bonis, odium pro dilectione, perditionem pro salute, mortem pro vita; detrahebant mihi non propter aliam causam, nisi quia sequebar bonitatem, id est, quia dissimilis illis eram et contrarius operibus eorum. Ne derelinquas me. Quasi dicat: Sed tu ne des sanctum tuum videre corruptionem (Psal. LI). Domine, per gratiam, Deus meus per naturam. Ne discesseris a me, non resuscitando, ut illi putant, vel ne derelinquas meos, dando constantiam in tribulatione, et ne discesseris a meis liberando ab inimicorum devocatione. Et ut ne derelinquas, ut ne discedas, Indende in adjutorium meum, id est, da auxilium 131.0347B| libero arbitrio quod dedisti. Domine Deus salutis meae, qui es Dominus Deus per naturam, factus es Deus salutis per gratiam. Vel non solum non discedas a me Christo, sed potius facie intende in me extensum in cruce, dando mihi resurrectionem. Domine Deus salutis meae, id est, qui dedisti me meis auctorem salutis. PSALMUS XXXVIII. IN FINEM PRO IDITHUM, CANTICUM DAVID. « Dixi: Custodiam vias meas, ut non delinquam in lingua mea. Posui ori meo custodiam, cum consisteret peccator adversum me. Obmutui et humiliatus sum, et silui a bonis, et dolor meus renovatus est. Concaluit cor meum intra me, et in meditatione mea exardescet ignis. Locutus sum in lingua mea: Notum fac mihi, Domine, finem 131.0347C| meum. Et numerum dierum meorum quis est, ut sciam quid desit mihi. Ecce mensurabiles posuisti dies meos, et substantia mea tanquam nihilum ante te. Verumtamen universa vanitas, omnis homo vivens. Verumtamen in imagine pertransit homo, sed et frustra conturbatur. Thesaurizat, et ignorat cui congregabit ea. Et nunc quae est exspectatio mea? Nonne Dominus et substantia mea apud te est? Ab omnibus iniquitatibus meis erue me, opprobrium insipienti dedisti me. Obmutui, et non aperui os meum: quoniam tu fecisti: amove a me plagas tuas. A fortitudine manus tuae ego defeci in increpationibus: propter iniquitatem corripuisti hominem. Et tabescere fecisti sicut araneam animam ejus, verumtamen vane conturbatur 131.0347D| omnis homo. Exaudi orationem meam, Domine, et deprecationem meam; auribus percipe lacrymas meas. Ne sileas, quoniam advena ego sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei. Remitte mihi, ut refrigerer priusquam abeam, et amplius non ero. » ENARRATIO. Historialiter nihil in hoc psalmo agitur de Idithum, qui fuit unus de illis quinque quos constituit David praecentores psalmorum (I Par. XXV), sed ex interpretatione nominis quaerenda est intelligentia veritatis. Interpretatum enim nobis est Idithum, transiliens eos. Est in hoc psalmo vox transilientis eos, scilicet humo adhaerentes, terrae incurvatos, de 131.0348A| infimis cogitantes, in terrenis spem ponentes. Hic itaque transiliens, mundum contemnens, terrena omnia conculcans, elegit sibi vivere in quibusdam spiritalibus gaudiis, quae gaudia in hac vita adhuc manentibus, maxime sunt in divinis Scripturis, ubi investigatio utilis fit labore inquisitionis et dulcedine inventionis. Sed cum omnia mundana jam calcaret, omnes hujus voluptates contemneret, in sola lege Domini meditaretur, in ea sola delectaretur, de ea aliis frequenter loqueretur, de ea aliis prodesse studeret; intellexit non ibi esse morandum, sed adhuc altius ascendendum: quia studio dicendi perdidit diligentiam cognoscendi. Et cum videret paucos imitatores, multos autem calumniatores, et verborum venatores, falsitatem defendentes, contra veritatem stare paratos, 131.0348B| et assiduitate loquendi difficile esse in lingua non cadere, non enim frustra in homine posita est, periculo loquendi, statuit silentium remedium, dicens secum: Sufficit mihi delectatio intelligentiae coram Deo, quid mihi opus est captando loqui, et dare aditum calumniantibus? Dixi ergo, Custodiam vias meas. Titulus in finem. Haec proferuntur pro Idithum, id est, in persona transilientis. Et est Prophetae intentio in hoc psalmo ostendere qualiter omnia mundana a fidelibus sint transilienda, et ad quem tendendum, quo perveniendum. Dixi, id est, statui mecum et deliberavi, custodiam vias meas, id est, omnia opera mea et omnes sensus meos caute observabo, adeo ut non delinquam in lingua mea, quod valde est difficile: Perfectus 131.0348C| enim est omnis qui non peccat in lingua (Jac. III). Qui custodit linguam suam, custodit animam suam (Prov. XXI). Et: Cultus justitiae, silentium et pax (Isa. XXXII). Et: Eloqui me poenitet, tacere nunquam. Et post deliberationem posui ori meo custodiam, non propter bonos, sed cum consisteret peccator adversum me, id est, cum calumniator staret cum aliis ad audiendum, non ut imitaretur si qua bona audiret, sed adversum me, id est, paratus calumniari si qua audiret poenitenda: aut cum intelligere nequivit, diceret me nihil dicere. Obmutui. Timens malorum calumniam inter conservos cibaria non dispensavi, cum mihi credita esset dispensatio. Et ideo obmutui, quia foris non erogavi, intus a Domino accipere non merui. Dictum est illi servo qui Domini sui acceptum 131.0348D| talentum erogare timuit: Ligatis manibus et pedibus, mittite eum in tenebras exteriores (Matth. XXV). Si autem illi sic dicitur, qui non fuit cursor ad perdendum, sed puer ad erogandum, quid illis dicetur, qui acceptum talentum luxuriose vivendo perdunt? id est, scientiam quam a Domino acceperunt luxurioso otio dederunt. Et humiliatus sum, id est, afflictus. Et ideo afflictus, quia silui a bonis, quod non debui: et sic dolor meus renovatus est; ut qui prius dolebam de calumnia malorum, et ideo tacui, postea dolerem quod creditam a Domino dispensationem conservis denegarem. Et cum essem inter has duas necessitates positus dicendi et tacendi: dicendi, quia talentum Domini acceperam, ut ad 131.0349A| mensuram darem, tacendi ne malis locum calumniandi concederem, Concaluit cor meum intra me, id est, coepit esse inquietum cor meum, conflictatum intus gemino calore, positus inter eos qui calumniari parati erant, et eos qui affectabant instrui, affligebar in utroque: in his, ne projicerem margaritas ante porcos; in illis, ne erogarem cibaria conservis. Videbam insensatos, et non arguebam, et me sic tacentem zelus domus tuae comedebat (Psal. LXVIII). Et in hoc aestu etsi multa transilierim, cogitavi tamen adhuc altius ascendendum esse et quaerendum tutiorem locum. Et in illa mea meditatione exardescit ignis, id est, quoddam desiderium accendit cor meum cognoscendi finem meum. Et post desiderium locutus sum in lingua mea, non ei quem 131.0349B| erudirem, sed a quo erudirer; in lingua mea, id est, in lingua cordis, vel in sermone mihi convenienti, qui jam haec mundana transilieram, haec locutus sum. Notum mihi fac, Domine, finem meum: finem sine fine, non cursum meum, ut non respiciam ad ea quae jam transilivi, sed ad ea prospiciam quae restant. Transilivi jam multa, et veni in quaedam meliora his quae transilivi, sed restat adhuc quo sit ascendendum. Nullus enim in hac vita perfectus, cui adhuc desit quo ascendere possit; audi Apostolum: Fratres, ego me nondum arbitror apprehendisse (Phil. III). Unum autem quae retro sunt obliviscens, in anteriora me extendens, secundum intentionem sequor ad palmam supernae vocationis. Ideo iste transiliens dicit: Notum mihi fac, Domine, finem meum, id est te, ultra quem non est quidquam 131.0349C| desiderandum. Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis (Joan. XIV), id est, fac me te solum cognoscere ad desiderandum, ut omnis mea intentio ad te promerendum intendat, et desiderium meum nusquam moretur, donec ad te perveniat, quia in te solo est beatitudo vera et perfecta. Et si multum proficiat homo, nusquam tamen cessandum, donec ad illum finem perveniatur. Vel finem meum, id est, modum loquendi et modum tacendi, quia tempus loquendi et tempus tacendi (Eccle. III). Et numerus dierum meorum quis est, id est, ostende mihi non ad scientiam, sed ad experientiam, certitudinem illorum dierum, id est, illius aeternitatis quae est in illo fine qui numerus est, quia est illorum dierum qui non pereunt, non fluunt per tempora: fuit, vel 131.0349D| erit; sed est, semper in illis est, vel, secundum aliam sententiam, qua diximus modum loquendi et modum tacendi, ostende mihi numerum dierum meorum, id est, compensationem illius temporis quod vere est, ut hujus compensatione sciam quid loquendum sit, et quibus, et quid non: vel doce me semper tendere ad illos dies qui sunt, ut illorum compensatione pro nihilo ducam quidquid patior in his diebus qui non sunt. Ad hoc illum numerum ostende, ut sciam quid desit mihi: scilicet praesentia tua, quia nunc cognosco ex parte (I Cor. XIII). Hoc enim deest mihi hic laboranti, hic est ille denarius: et quandiu mihi deest, non me dico perfectum, 131.0350A| sed imminutum; hunc mihi ostende, mentem meam ad hunc dirige: comparatione enim illius quod est, attendens ista quae non ita sunt, et plus videns mihi deesse quam adesse, ero humilior ex eo quod deest, quam elatior ex eo quod adest. Quasi dicat: Et revera deest mihi ad perfectionem. Ecce mensurabiles posuisti dies meos, id est breves et cito transeuntes. Dies meos, id est, quos ego mea culpa mihi mensurabiles feci: cum essent a te dati sine mensura. Et non solum dies mensurabiles facti sunt, sed substantia mea, quam hic habeo, quam mihi ex nihilo dedisti, tanquam nihilum est ante te, id est, ad comparationem illius substantiae et illius claritudinis, quam habiturus sum in praesentia tua. Verumtamen universa vanitas omnis homo vivens, id 131.0350B| est, quamvis nihil sit, tamen miser homo hoc non attendit. Omnis homo vivens, id est, omnis homo vivens secundum hominem, id est, in eo quod homo est, non in eo quod imago Dei est, est universa vanitas, id est, laborando incurrit omnimodam vanitatem animae et corporis; quia et cogitat et laborat in terrenis, quae ad nihilum tendunt. Quasi dicat: Et non adeo esset mirum, si homo vanis deditus, diu in illis permaneret; verumtamen, id est, licet sit homo multimoda vanitas, in imagine pertransit, id est, sic cito haec omnia vana deserit, ut imago transiit in speculo. Consideravit enim se, et abiit, et statim oblitus est qualis fuerit (Jac. I). Sed tamen miser homo, hoc non attendens, frustra conturbatur. Timet hoc non acquirere, timet perdere: et sollicitatur multis modis pro se, pro uxore, pro filiis. Revera 131.0350C| vane, quia thesaurizat, et ignorat cui congregabit ea, quia incertus est de ejus vita cui congregat: miser non attendit quam cito ab ipsa vanitate decidat, imo de posteritate cogitat. Aliter: Quanquam omnia mundana transilierim, infima calcaverim, in sola lege Dei delectationem habuerim, in dispensando Dominico talento sollicitus fui: et in illa dispensatione fructuavi, finem etiam qui sine fine est, quaesivi, numerum dierum meorum scire laboravi; ubi sit vera essentia, cognovi: verumtamen quandiu in hoc mortali corpore vivo, quandiu ne cadam laboro, quandiu bona et mala mea incerta habeo, universa vanitas sum, quantum ad ea quae sub sole habeo, non quae supra solem. Nam omnis homo hic vivens, sive inhaerens, sive pertransiliens, est universa 131.0350D| vanitas. Dicit Ecclesiastes: Vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Quid habet amplius in omni opere suo, quaecunque laborat homo sub sole (Eccle. I)? subjacet enim merito peccati multimodae vanitati; cupit enim dormire, vigilare, esurit, sitit, et caetera hujusmodi, quae omnia vana sunt. Verumtamen in imagine pertransit homo, id est, quamvis in his quae sub sole habet, vanitati subjaceat; tamen in his quae supra solem habet, non subjacet vanitati, quia pertransit homo, id est vivit, vel pertransit hanc vanitatem in imagine, id est, in eo quod imitatur imaginem ad quam creatus est, id est rationem, scilicet cum proprium finem desiderat. Et tamen quanquam mente 131.0351A| sit supra solem, et in ea non subjaceat vanitati, tamen corpore sub sole est, et ideo vane conturbatur omnis homo. Thesaurizat, et ignorat cui congregabit ea, ut supra. Et nunc, quae est exspectatio mea? Quasi dicat: Quia jam omnia haec mente transilivi, in caducis spem non posui, quae est ergo exspectatio mea? Nonne Dominus? Scilicet in quo nihil est vanum, nihil transitorium. Revera Dominus, qui dedit ut ista contemnam, dabit seipsum. Quasi dicat: Merito te Dominum exspecto remuneratorem, quia substantia mea apud te est, id est, veram essentiam nusquam habeo nisi in te, id est, in praesentia tua: quia tu solus es, et nullus est, nisi tibi adhaerens. Et ut tandem mea substantia apud te sit, ab omnibus iniquitatibus meis erue me, non solum ab his quas 131.0351B| jam transilivi, ne in eas revolvar, sed ab his quae restant necessitate viae. Nullus enim adeo perfectus, quin ex humana conditione contrahat aliquas iniquitates. Si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est (I Joan. I). Aliter: Intelligo perfectionem meam, intelligo et imperfectionem: imperfectus sum, quia nondum te apprehendi, in quo est perfectio mea. Perfectus, quia scio quid mihi desit: ideo rogo ut me eruas ab iniquitatibus impedientibus ut pervenire possim. Opprobrium insipienti dedisti me. Tu erue, quia tu dedisti me opprobrium insipienti, id est, quia te, non aliud quaero: quia ea quae non videntur, spero: risus factus sum insipienti, id est, illi qui terrenis et praesentibus tantum gaudet, in futurum sibi non providet: 131.0351C| vel satis permisisti ut essem opprobrium insipienti, sufficiat tibi hactenus. Cupio dissolvi et esse cum Christo (Phil. I): vel ideo erue, quia ut erui dignus essem opprobrium insipienti dedisti me, et ego obmutui, in nullo contradixi. Vel ad hoc quod dixit, satis opprobrium insipienti dedisti me, satis obmutui, et non aperui os meum ad contradicendum, et hanc patientiam habui non ex me, sed quoniam tu fecisti, scilicet me patientem, Deus, ideo obmutui, quia tu fecisti mihi illud opprobrium ex justa vindicta tua. Sed, o Domine, amove a me plagas tuas: quidquid enim patior in hoc mortali corpore intelligo esse flagella tua. Quare dico tua? Quia in increpationibus defeci, factus mortalis et passibilis, a fortitudine manus tuae, quae non fuit impotens ad vindicandam culpam et transgressionem 131.0351D| humani generis. Et hoc non ex injustitia tua, sed ex merito meo: quia propter iniquitatem, scilicet suam, non tuam, id est, propter transgressionem, corripuisti hominem, scilicet primum, et me et totum genus humanum in illo. Ac si dicat: Video me in malis, video me in poenis, et apud te non video iniquitatem. Si ergo ego in poena sum, et apud te iniquitas non est, nonne restat ut pro iniquitate erudieris hominem? Et hoc modo corripuisti. Tabescere fecisti sicut araneam animam ejus, id est, talem fecisti vitam hominis, qualis est aranea: quae si vel facile tangitur, cito frangitur, et mittit tabem. Tabem reddidisti humanam vitam merito peccati, ut de ea non incongrue dici possit: Quid superbit terra et cinis (Eccli. X)? Quoniam 131.0352A| in vita sua projicit intima sua, ad similitudinem: sicut aranea, producendo intima sua, componit fragile opus et in ipso opere moritur: sic homo, projiciendo intima sua, id est, amittendo rationalitatem, quod maximum habet, studet in his transitoriis, in quibus cito moritur. Verumtamen, id est, quamvis non lateat tanta calamitas, tamen vane conturbatur omnis homo, id est, circa haec vana sollicitatur quae cito transeunt: omnis homo, id est, humane vivens. Et ut ego non sic conturber, exaudi orationem meam, Domine, factam pro perseverantia virtutum, et deprecationem meam, pro peccatis commissis: auribus percipe, id est, ostende te percepisse, lacrymas meas, id est, lacrymosas preces. Ne sileas, id est, ne iratum te mihi ostendas, quia iratorum dominorum est 131.0352B| silere: ideo noli a me iratus recedere, quoniam ego sum apud te tantum hic advena et peregrinus, id est, ens apud te in spe, intelligo me hic esse advenam: quia hic non habeo manentem civitatem, sed futuram inquiro (Hebr. XIII). Et non solum advena, qui de prope potest esse, sed peregrinus, qui multum est remotus: sicut omnes patres mei, scilicet intellexerunt patriarchae et prophetae et apostoli. Et ut ego apud te possim esse, remitte mihi: intensa sunt peccata mea; sed ea relaxa dimittendo, ut refrigerer ab aestu vitiorum in conscientia; da mihi testimonium bonae conscientiae, priusquam abeam, id est, recedam ab hac vita, vel priusquam abeam, scilicet a te, in quo est mea substantia. Nam si irrefrigeratus abiero, amplius non ero: sicut hic temporaliter non fui 131.0352C| in vero esse, ita nec post tempus ero in vera essentia. PSALMUS XXXIX. IN FINEM PSALMUS DAVID. « Exspectans exspectavi Dominum, et intendit mihi. Et exaudivit preces meas, et eduxit me de lacu miseriae et de luto faecis. Et statuit supra petram pedes meos, et direxit gressus meos. Et immisit in os meum canticum novum carmen Deo nostro. Videbunt multi et timebunt, et sperabunt in Domino. Beatus vir cujus est nomen Domini spes ejus, et non respexit in vanitates et insanias falsas. Multa fecisti tu, Domine Deus meus, mirabilia tua, et cogitationibus tuis non est qui similis sit tibi. Annuntiavi et locutus sum: multiplicati sunt super numerum. Sacrificium et oblationem 131.0352D| noluisti, aures autem perfecisti mihi. Holocaustum et pro peccato non postulasti: tunc dixi, Ecce venio. In capite libri scriptum est de me, ut facerem voluntatem tuam; Deus meus, volui, et legem tuam in medio cordis mei. Annuntiavi justitiam tuam in ecclesia magna: ecce labia mea non prohibebo: Domine, tu scisti. Justitiam tuam non abscondi in corde meo, veritatem tuam et salutare tuum dixi. Non abscondi misericordiam tuam et veritatem tuam a concilio multo. Tu autem, Domine, ne longe facias miserationes tuas a me: misericordia tua et veritas tua semper susceperunt me. Quoniam circumdederunt me mala, quorum non est numerus: comprehenderunt me iniquitates 131.0353A| meae, et non potui ut viderem. Multiplicati sunt super capillos capitis mei et cor meum dereliquit me. Complaceat tibi, Domine, ut eruas me: Domine, ad adjuvandum me respice. Confundantur et revereantur simul qui quaerunt animam meam ut auferant eam. Avertantur retrorsum et revereantur, qui volunt mihi mala. Ferant confestim confusionem suam, qui dicunt mihi: Euge, euge. Exsultent et laetentur super te omnes quaerentes te, et dicant: Semper magnificetur Dominus: qui diligunt salutare tuum. Ego autem mendicus sum et pauper: Dominus sollicitus est mei. Adjutor meus et protector meus tu es: Deus meus, ne tardaveris. » ENARRATIO. 131.0353B| Verus David, id est Christus, caput nostrum, ostendit in hoc psalmo nullum posse justificari nisi per fidem, non ex operibus legis, non ex libero arbitrio, ut Porphyrius voluit, qui dicebat non esse sibi opus fidem in baptismo accipere, quia jam mortificatus esset interius. Et qui sint qui per fidem justificentur, exemplo suo praemittit, ostendens patientiam esse necessariam, ut reportemus repromissiones: orat etiam pro gentibus, Judaeis per fidem concorporandis, ut fiat unum ovile et unus pastor. Exspectans exspectavi Dominum. Ex magna affectione talis dictionum geminatio solet fieri. Quasi dicat: Ego veni, non ut facerem voluntatem meam, sed ejus qui misit me (Joan. VI): quod oportuerat fecisse primum hominem; habeo misericordissimum 131.0353C| promissorem; exspecto fidelissimum exhibitorem; praebeo me humilem exactorem. Exspectans, id est, cum patientia obedientiam complens, exspectavi Dominum, non quemlibet hominem promissorem, non impotentem, sed omnipotentem: qui, etsi differt quod promisit, non tamen aufert. Et quia patienter exspectavi, intendit mihi, id est, intuitus est me ad utilitatem meam. Quasi dicat: Ita et vobis patientia necessaria est. Majus est quod dicit, mihi: quasi diceret, me, quia vultus Domini etiam super facientes mala. Et hoc modo intendit. Exaudivit preces meas, factas pro peccatis meorum; quas ex nimia affectione meas dico: quod in hoc apparet, quia eduxit me de lacu miseriae, id est, de lapsu peccatorum eduxit meos per confessionem et poenitentiam; 131.0353D| lacus miseriae, est peccatorum multiplex lapsus et profunditas: in quo lacu alii sunt supra, alii infra. Supra sunt humiles deprecatores et lacrymosi clamatores; infra vero, superbi contemptores: hi ibi remanent, illi inde educuntur. Et de luto faecis, id est, de sordibus lubricis hujus saeculi. In luto notantur sordes, in faece lubricum, id est, eduxit meos etiam de illis peccatis, in quibus pronior est lapsus, scilicet ambitione et luxuria; et postquam eduxit, statuit supra petram pedes meos, id est, affectiones meorum firmavit in me petra, ut me imitarentur, mihi conformes fierent, ut ultra non relaberentur in lutum; et postquam eorum affectiones firmavit, ut amplius non amarent caduca, 131.0354A| direxit gressus meos, id est, opera meorum quae prius erant distorta. Et immisit in os meum, in os cordis, canticum novum, id est novam vitam; qui prius cantabant canticum vetus, nunc canticum novum. Sicut exhibuistis membra vestra servire iniquitati ad iniquitatem, ita nunc exhibete ea servire justitiae in sanctificationem (Rom. VI), scilicet carmen Deo nostro, ut recte viventes, nihil nobis, sed totum gratiae Dei attribuamus: quia illud fuit vetus canticum, de nobis praesumere et ad quam utilitatem istud novum canticum? Magna, quia videbunt multi successores illos cantare novum canticum, id est, innocentem vitam ducere, Deum laudare: et timebunt, scilicet cantare vetus canticum, scilicet prave vivere et mundum laudare. Et sic sperabunt 131.0354B| in Domino, in quo est sperandum: ideo in Domino quia desperabunt de saeculo. Nullus sperat in Domino, nisi qui prius desperat de mundo: et ideo inimicus mundi efficitur, ut Domini amicus fiat. Et talis bene vir dicitur, et beatus: et quia illud canticum non ore corporis, sed cordis cantatur, ideo dicit: Videbunt et non audient, Hic ordo semper in Ecclesia viget, ut alii praecedant, et alii illos imitentur, et hos illi minores. Et quo fructu in Domino sperabunt, audi. Beatus, id est bene auctus, erit vir, cujus est nomen Domini spes ejus, id est, qui dignum exhibendo obsequium, idoneum se facit, ut in illud nomen, quod est Dominus, sperare valeat. Et posteaquam in eum spem fixit, non respexit in vanitates, id est, oculos cordis non retorsit ad haec 131.0354C| transitoria: quia nemo mittens manum ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei (Luc. IX). Et quia non respexit, in insanias falsas, id est, ad ludos hujus saeculi et ad spectacula theatri, quae hominem insanum faciunt: falsas, nihil veritatis habentes. Quasi dicat: Merito ad hoc non respexit, quia potius est respiciendum ad spectacula et mirabilia Dei. Nam multa fecisti tu, Domine Deus meus, mirabilia tua, ad quae potius respiciendum; in illis est sana et sobria ebrietas. Mirabatur aliquis in theatro aurigam regentem currum sine laesione? videat Deum specialiter regentem omnes illicitos motus, et se illos regere cum eo, et laudet Deum. Miratus est ibi funambulum? miretur in Ecclesia mariambulum, non solum pedibus corporis, ut 131.0354D| Petrus (Matth. XIV), sed, quod est mirabilius, spiritualiter pedibus cordis. Mare etenim est saeculum istud, quia amarum multis sollicitudinibus, venti, variae tentationes, fluctus, persecutiones, praelia, seditiones: quae omnia calcant sancti et contemnunt. Audiat quisque Dominum clamantem: Exspecto vos, luctamini, adjuvabo, vincite, coronabo. Et illa mirabilia scilicet fecisti tuis cogitationibus, non indigens alieno auxilio: et ideo non est qui similis sit tibi. Ergo in te sperandum. Superius dixit, Exspectans exspectavi Dominum, caetera interposita sunt. Nunc ostendit quomodo exspectavit. Exspectans Dominum Redemptorem, Ego Christus annuntiavi, scilicet opere, et locutus sum ore. Poenitentiam agite, 131.0355A| appropinquavit regnum coelorum (Matth. IV). Multiplicati sunt super numerum, venientes ad fidem: creverunt super numerum electorum, quia multi vocati, pauci vero electi (Matth. XX). Multi implent parietes Ecclesiae, qui ad vanitates hujus saeculi facile relabuntur. Ego annuntiavi novam vitam, nova instituta. Et opus fuit, quia instituta legalia amplius noluisti, imposita tantum usque ad tempus correctionis. Sacrificium, scilicet legale, quod erat in agni immolatione, et oblationem legalem, quae offerebatur in die octavo, ut pro Domino par turturum (Luc. VIII): noluisti jam postquam venit plenitudo temporum, sed significata horum: ubi venit corpus, praeteriit umbra. Hoc sacrificium noluisti: aures autem perfecisti 131.0355B| mihi, id est, perfectam obedientiam mihi dedisti et meis, ut faciant seipsos hostiam viventem, sanctam, Deo placentem per humilitatem et obedientiam: holocaustum, scilicet legale, id est, illud sacrificium quod totum incendebatur. Et pro peccato, id est, illud sacrificium quod offerebatur pro peccato mundando, quod nominabatur peccatum; scilicet cinis vitulae, non ultra postulasti. Tunc, id est, postquam tempus correctionis venit, dum medium silentium tenerent omnia, id est, dum omnes philosophi tenerent commune silentium de reparatione generis humani quomodo fieret, et nox in suo cursu iter haberet, id est, dum haec ignorantia permaneret, omnipotens sermo tuus, Domine, a regalibus sedibus venit, id est, Filius tuus incarnatus 131.0355C| est. Dixi, Ecce venio ut faciam voluntatem, id est, statui incarnari, et hoc ideo, quia tu ita disposuisti. In capite libri scriptum est de me, ut facerem voluntatem tuam. Ego secundum humanitatem sum liber, ad quod exemplar omnes libri scribuntur, id est ad cujus conformationem omnes justi fiunt, hujus libri caput est divinitas. In capite ergo libri, id est, in voluntate tua qui es caput meum, scriptum est, id est, dispositum et praeordinatum de me, ut facerem voluntatem tuam, id est, ut tibi in omnibus obediens essem, quia tu es Deus meus. Et hanc legem, scilicet voluntatem tuam volui in medio cordis mei, id est, toto desiderio complevi. Et non solum per me, sed etiam per praecones meos annuntiavi justitiam tuam, id est, fidem justificantem. Justus autem meus 131.0355D| ex fide vivit (Habac. II; Rom. I). In ecclesia magna, id est, in ecclesia gentium, non in sola Judaea, annuntiavi et annuntiabo. Ecce labia mea non prohibebo, id est, praecones meos non sinam prohiberi, quia, O Domine, tu scisti illa labia, id est, tales fecisti meos praecones qui non possunt prohiberi. Et ideo justitiam tuam non abscondi in corde meo, id est, in corde meorum, justitiam quae ex fide est, vel justitiam secundum quam justum esse perpenditur, ut qui credit corde, non taceat ore, abscondunt quidem ad aedificationem suam, sed non abscondunt ad aedificationem proximi. Nam veritatem tuam et salutare tuum dixi, id est, dicent mei praecepta tua, sine quibus nemo sibi de salute praesumat. 131.0356A| Nihil enim praecepisti quod non juste vereque praecipiendum fuerit. Non abscondi misericordiam tuam qua vocas, qua condonas, et veritatem tuam, qua merita remuneras, a concilio multo ante reges et praesides. Ibant apostoli gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati (Act. V). Quasi dicat: Ipsi abscondunt, ipsi praedicabunt, sed tu Deus qui potes, incrementum da. Tu autem, Domine, ne longe facias miserationes tuas a me. id est, ab illis qui futuri sunt mei. Alias oves habeo quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere (Joan. X), circumdatas innumeris malis et innumerabili iniquitate, fac eos cognoscere iniquitatem suam, et ad fidem justificantem converti. Et certus sum quia non longe facies ab his, nam misericordia 131.0356B| tua qua vocas, qua condonas, et veritas tua, qua merita remuneras, semper susceperunt me; id est, meos ab Abel justo usque nunc, et sicut cum priori populo misericorditer egisti, sicut promittebas, ita nunc eruas meos, qui adhuc in idololatria sunt, me jam exhibito. Et opus est ut non differas, quoniam circumdederunt me, id est meos, qui futuri sunt mei, mala quorum non est numerus. Etsi in majoribus malis aliquis numerus sit, in minoribus nullus; sabulum etsi minutis lapillis colligitur, tantum tamen in navi potest esse ut eam pondere suo demergat, quemadmodum magna saxa. Comprehenderunt me iniquitates meae, id est, tot sunt, quod obduxerunt cor meorum ex gentibus praedestinatorum, quas iniquitates ego meas voco, propter magnam affectionem, 131.0356C| et adeo comprehenderunt, quod non potui, scilicet cor erigere, ut viderem, scilicet illas iniquitates, non sufficiunt sibi ad cognoscendam infirmitatem suam et quaerendum te medicum, nisi tuum succurrat auxilium. Revera comprehenderunt, quia multiplicati sunt super capillos capitis mei, id est, infinitae sunt; et ideo cor meum dereliquit me, id est meos, scilicet ad cognoscendam lucem veritatis. Ergo quia ipsi non possunt eruere, complaceat tibi, Domine, ut eruas me, quia mihi placet ut adducantur. Complaceat tibi, Domine, ut eruas meos a caecitate cordis, et a tenebris peccatorum. Domine, ad adjuvandum me respice, adjuva liberum arbitrium quod dedisti. Hoc modo erue, hoc modo adjuva. Confundantur miraculorum exhibitione, et revereantur resurrectionis cognitione, 131.0356D| simul, id est, non solum de gentili populo, sed etiam Judaei, qui quaerunt animam meam ut auferant eam, scilicet ad perdendum, non ad fruendum. Convertantur retrorsum, ut te praeferant non se, qui volunt mihi mala, id est, qui bona dicunt mala voluntate. Magna est lex Christiana, sed quis potest eam implere? Ferant autem confestim, id est sine dilatione, confusionem suam, id est, erubescant quod dolus eorum in me non proficit, qui dicunt mihi, Euge, euge, id est, qui adulantur et laudant peccata mea, scilicet qui maledicendo benedicunt. Ideo dicit confestim, quia ab his maxime est cavendum, qui adulatorie nos laudant et favent in rebus pessimis. Duo sunt genera pravorum: Unum, quod maledicendo benedicit; aliud, 131.0357A| quod benedicendo maledicit, cum laudat male agentes; sed uterque cavendus, quia mala intentione uterque loquitur. Et ex opposito, exsultent exterius hic in spe, et tandem in re, et laetentur interius resurrectione prima, super te, scilicet firmati per fidem, spem et charitatem, omnes quaerentes te, propter te, non propter aliud. Et dicant, quasi haec sit eorum exsultatio: Semper magnificetur Dominus, id est, omnia opera ejus magnificata nobis fiant, sive vocet peccatores ad veniam, sive invitet probatos ad palmam. Qui diligunt salutare tuum, id est salvationem tuam. Hoc dicant de te, de se autem non dicant. Illi dicunt, Euge, euge. Ego autem mendicus sum, id est, insufficiens mihi ad salutem. Et pauper affectione, cupiens diviti Deo adhaerere, qui potens est dare 131.0357B| supra quam petimus, et ideo quia de me non praesumo, sed de Deo, Dominus sollicitus est mei. Hoc modo: adjutor in bonis proficientibus, protector in malis, ne devocent, ideo tu adjutor, quia ego perditor: tu protector, ego destructor, Deus per naturam omnibus, meus per gratiam. Ne tardaveris adjuvare, ne tardaveris protegere. Aliter: Illi qui diligunt salutare tuum, dicant: Semper magnificetur Dominus. Et ut ipsi hoc possint dicere, ego eorum caput factus sum mendicus et pauper, id est, suscepi habitum egeni et pauperis, ut eos ditarem, et ideo Dominus sollicitus est mei in passione, ne deficiam in morte, ut resurgam. Tu, dico, sollicitus es mei, qui es adjutor meus, ut perficiam: protector ne deficiam, et ideo ne tardaveris resuscitare, corpus mihi aptare. PSALMUS XL. IN FINEM PSALMUS DAVID. 131.0357C| « Beatus qui intelligit super egenum et pauperem, in die mala liberabit eum Dominus. Dominus conservet eum, et vivificet eum, et beatum faciat eum in terra, et non tradat eum in animam inimicorum ejus. Dominus opem ferat illi super lectum doloris ejus, universum stratum ejus versasti in infirmitate ejus. Ego dixi, Domine, miserere mei: sana animam meam, quia peccavi tibi. Inimici mei dixerunt mala mihi: Quando morietur et peribit nomen ejus? Et si ingrediebatur ut videret, vana loquebatur, cor ejus congregavit iniquitatem sibi. Egrediebatur foras et loquebatur in idipsum. Adversum me susurrabant omnes 131.0357D| inimici mei, adversum me cogitabant mala mihi. Verbum iniquum constituerunt adversum me: Nunquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat? Etenim homo pacis meae in quo speravi, qui edebat panes meos, magnificavit super me supplantationem. Tu autem, Domine, miserere mei, et resuscita me, et retribuam eis. In hoc cognovi quoniam voluisti me, quoniam non gaudebit inimicus meus super me. Me autem propter innocentiam suscepisti, et confirmasti me in conspectu tuo in aeternum. Benedictus Dominus Deus Israel a saeculo, et usque in saeculum: fiat, fiat. » ENARRATIO. Hic psalmus est veri David, id est, Christi ostendentis 131.0358A| nullum posse salvari nisi per fidem, majestate sua adjuvando et adjutorium suum coronando. Quasi dicens: Ego, quem prophetae hactenus praedixerunt ad redemptionem generis humani venturum, ecce adsum. Et beatus qui non fuerit scandalizatus in me (Matth. XI), id est, qui intelligit me non solum hominem, sed et Deum. Beatus qui intelligit super egenum et pauperem, id est, qui me Christum sic pauperem intelligit, ut etiam divitem cognoscat, qui intelligit carnis infirmitatem, non tamen ignorans in carne divinitatem. Hic est ille pauper qui ex magna affectione, cum dives esset in coelo, pauper factus est in terra (II Cor. VIII): dives Deus, pauper homo: summus Deus, homo humilis, cujus paupertas, nostrae sunt 131.0358B| divitiae; illius infirmitas, nostra salus. Beatus erit qui modo super egenum et pauperem, id est, super habitum egeni et pauperis intelligit. Si enim te turbat quod mortem attendis, quod crucem cogitas, age de illo egeno et paupere, sed intellectualiter, et nota quod solus Christus, caput et corpus, vere pauper est et egenus. Praeter Christum autem omnes vanitatis fastu beatitudinem fastidiunt: quibus dies judicii mala erit, quia de eo capite intellectualiter non egerunt. Si enim intellectualiter egissent, adhaesissent, haec erit illa beatitudo, in die mala liberabit eum Dominus, cum venerit non jam occultus in humanitate, sed manifestus in majestate. Hic in die mala te liberabit ex eo quod Deus est; ex eo autem quod homo est resuscitabit te. Vel, beatus qui intelligit, 131.0358C| id est, intelligenter agit super egenos et pauperes, quia si super illos, tunc et super illum qui dixit: Esurivi, et dedistis mihi manducare (Matth. XXV). Hoc modo liberabit in die mala. Dominus conservabit eum quasi triticum in horreum, cum palea dabitur in combustionem, conservabit duplici conservatione, interiori et exteriori. Et vivificabit eum ut duplici conservatione conservet, vivificabit tunc quod nunc mortale est. Et nunc interim beatum faciet eum, scilicet beatitudine prima, ut sic veniat ad beatitudinem secundam, in terra, scilicet morientium, hoc modo: Non tradet eum in animam inimicorum ejus, et si tradet in animam, id est, consensum, ut conformetur illis. Quod ut verius credatur futurum, optat Christus caput, et orat ut fiat. Inimicus 131.0358D| ille diabolus qui leo fuit interficiendo martyres, videns quod hoc modo nihil proficeret, quia occisi triumphabant, factus est draco, veneno coepit agere, scilicet coepit suggerere per suas blanditias, dicens: Magna est lex Christiana, sed quis eam potest servare? Sed Christus et sui et leonem et draconem conculcant. Et illi intelligenti ut non tradatur in animam inimicorum, opem feret illi super lectum doloris ejus, id est, faciet sua ope ut animus ejus, animus cujusque hominis, non jaceat in carne quasi aegrotus in grabato, id est, non delectetur in ejus desideriis; quae caro est lectus doloris in ea quiescere volentibus, quia multis amaritudinibus ejus gaudium versatur, sed faciet ut qui super lectum 131.0359A| doloris jacuit regendo, et castigando et in servitutem redigendo carnem, sanus portet grabatum suum, et non ut aegrotus ab eo portetur. Et opus est ut Dominus ferat opem, vel revera habet lectum doloris. Nam universum stratum ejus versasti in infirmitate ejus, id est, totum corpus humanum in quo infirmus humanus animus velut in strato quiescere quaerit versabile fecisti, ut nulla ibi sit requies, cum modo dulcia in amara vertantur, modo amara in dulcia, et sic diversis tribulationibus peccato primi hominis inquietasti, et comparabile fecisti aegroto qui prae nimia aegritudine commovet totum lectum. In infirmitate ejus ideo sic eum infirmasti, quia infirmus fuit et instabilis in praecepto Domini Dei sui. Aliter, ut non idem accipiamus stratum; quod lectum doloris 131.0359B| universum stratum ejus, id est, omnes delectationes carnis in quibus humanus animus sine peccato delectari potest, ut in praediis, in domibus, in uxore, in filiis, quod est ei stratum in infirmitate ejus, quia adhuc infirmum gerit animum, versasti, id est, fecisti ut omnes carnales delectationes miscerentur amaritudinibus, ut per amaritudinem inferiorum discat amare meliora, ne viator tendens ad patriam amet stabulum pro domo. Pro qua infirmitate humani generis curanda, pro quo lecto doloris auferendo ego veniens, dixi, Domine, miserere mei. Insistenda vis pronominis: ego, scilicet a peccato immunis, solus homo ad hoc idoneus, solus erga homines tantae affectionis, dixi, Domine, miserere: non dico meorum, cum tamen pro eis orem, sed ex 131.0359C| multa affectione dico, mei. Et in hoc exemplum humilitatis praebui. Hoc modo miserere. Sana animam meam, id est, meorum, qui se juste a te infirmatos cognoscunt. Per se cadere potuit homo, sed per se resurgere non potest. Sana animam meorum multiplici vulnere peccatorum sauciam, ut tandem et corpus sanes. Tu miserere, tu sana quia tibi peccavi, tu solus sanus mederis, tu solus sine peccato misereris. Tibi peccatores et desperati reservantur, ut nimium aegrotans bono medico. Ego, dixi, miserere, sana, inimici autem mei qui deberent esse amici, dixerunt mala mihi, id est, ad meam gloriam, scilicet ista mala: Quando morietur et peribit nomen ejus? ut non ultra nominetur, non ultra praedicetur. Aliter: Inimici mei dixerunt mala mihi. Describit egestatem 131.0359D| illam et paupertatem, tanquam sic dicens: Beati qui intelligunt in me supra quam vident in me, caeterum inimici mei dixerunt mala mihi, et ideo minime beati. Quasi dicat, quid mirum de aliis? Nam et si ingrediebatur, id est, si aliquis amicitiam et societatem praetendit, simulans ingredi, id est, mecum vel cum meis conversari, ut Judas et illi de quibus dicit Apostolus, propter subintroductos falsos fratres qui subintroierunt explorare libertatem nostram (Gal. II), ad hoc ingrediebatur, ad hoc nobiscum versabatur, ut haberet quod proderet, non quod crederet, et non tantum ut videret, sed etiam vana loquebatur, amorem praetendebat in ore, quem in corde non habebat. Magister bone, scimus quia verax es (Matth. XXII). 131.0360A| Et hoc non ad meum damnum, sed ad suum, quia cor ejus congregavit iniquitatem sibi, non mihi, quia secundum iniquitatem suam et impoenitens cor thesaurizat sibi iram, in die irae et furoris justi judicii Dei (Rom. II). Et quia intus fuit in dolo, egrediebatur foras, a societate et a vinculo charitatis exivit, et loquebatur in idipsum, scilicet in id quod alii qui aperte erant inimici, ut Judas et alii contra Ecclesiam, vel in idipsum, id est, contra Dominum. Et non solum ingredientes, sed etiam adversum me susurrabant omnes inimici mei, tam ingredientes quam egredientes. Venite, occidamus eum, et habebimus haereditatem ejus (Matth. XXI). Et non mirum si adversum me susurrabant, quia prius adversum me cogitabant mala, id est, mortem, cum ego illis vitam, 131.0360B| sed mihi, id est ad meam gloriam, mihi, quantum ad illorum voluntatem, mala, sed sibi quantum ad rem. Et tandem post cogitationem, post murmurationem, verbum iniquum, id est, injustam sententiam constituerunt adversum me. Reus est mortis (Matth. XXVI). Ipsi me ad mortem damnaverunt, sed quae cura? Nunquid non resurgam? Et hoc ostendit per simile. Nunquid ille qui dormit non adjiciet ut resurgat. Utique adjiciet. Quod enim ipsi mortem putabant, dormitio mea fuit: quia spontanea, non coacta. Primus Adam dormivit ut fabricaretur Eva (Gen. II), secundus Adam dormivit ut fabricaretur Ecclesia. Et quomodo haec fient? Vel quid dicam de aliis? Etenim homo pacis meae, id est, qui mihi ostendebat pacem dando osculum (Joan. II), in quo 131.0360C| speravi, non quantum ad me, ipse enim sciebam quid esset in homine, sed in quo mei sperare potuerunt, quia mecum versatus, in conscientia provectus, vel in quo sperare debui quantum ad communem gratiam. Esurivi enim, et caetera: speravi enim in illo esse cibum meum qui edebat panem meum, qui reficiebatur eadem doctrina qua et ego; vel, qui mecum vescebatur magnificavit super me supplantationem, id est, plus me supplantavit quam alii. Dixit enim, ipse est, tenete eum, et ducite caute (Marc. XIV). Quasi diceret: Diligenter eum custodite ne amittatis, quia novi ejus opera et ejus consilia. Inimici mei ad mortem me damnaverunt. Tu autem, Domine, cui in hoc obedio, miserere mei, id est, praebe meis misericordiam me resuscitando. Hoc modo miserere. 131.0360D| Resuscita me, et retribuam eis, vel in bonum convertendo, vel in malum judicando eos, post meum judicium judex constitutus; vel etiam hic retribuam temporaliter, nam post quadraginta duos annos captivati et interfecti sunt a Tito et Vespasiano. Et revera retribues, quoniam non gaudebit inimicus meus super me resuscitato qui gavisus est de me mortuo. Et in hoc cognovi quoniam voluisti me, id est, quoniam placuit tibi obedientia mea et sacrificium meum. Quasi dicat: inimicus meus non gaudebit, ego autem gaudebo. Me autem suscepisti de sepulcro, vel susceptum tuum fecisti propter innocentiam, quia solus intra mortuos liber (Ps. LXXXVII) exsolvi quod non rapui (Ps. LXVIII). Et non solum 131.0361A| resuscitasti, sed confirmasti me, id est, immortalem et impassibilem posuisti, in conspectu tuo, etsi in conspectu eorum ad tempus permisisti videri infirmum, praeligendum sane ad tempus infirmari ut in aeternum confirmeris. Unde benedictus sit, id est, multiplicetur et crescat in membris Dominus cui servit Israel. Deus Israel, id est, Deus qui facit de proficiscentibus pervenientes, a saeculo scilicet isto praesenti, et usque in saeculum, fiat, fiat. Fiat haec benedictio in priori populo, fiat et in posteriori. PSALMUS XLI. IN FINEM INTELLECTUS FILIIS CORE. « Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te Deus. Sitivit anima mea ad Deum fortem vivum: Quando 131.0361B| veniam et apparebo ante faciem Dei? Fuerunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie: Ubi est Deus tuus? Haec recordatus sum, et effudi in me animam meam, quoniam transibo in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei. In voce exultationis et confessionis, sonus epulantis. Quare tristis es, anima mea? Et quare conturbas me? Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi, salutare vultus mei et Deus meus. Ad me ipsum anima mea conturbata est, propterea memor ero tui de terra Jordanis et Hermoniim a monte modico. Abyssus abyssum invocat in voce cataractarum tuarum. Omnia excelsa tua et fluctus tui super me transierunt. In die mandavit Dominus misericordiam suam et nocte 131.0361C| canticum ejus. Apud me oratio Deo vitae meae, dicam Deo: susceptor meus es. Quare oblitus es mei, et quare contristatus incedo, dum affligit me inimicus? Dum confringuntur ossa mea, exprobraverunt mihi qui tribulant me inimici mei. Dum dicunt mihi per singulos dies: Ubi est Deus tuus? quare tristis es, anima mea? et quare conturbas me? Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi, salutare vultus mei et Deus meus. » ENARRATIO. Hic psalmus praeferendus est in finem, id est, Christum; psalmus, dico, intellectus, id est, mittens nos ad intellectum, hunc scilicet ut attendamus miserias praesentis vitae, et toto desiderio ad illum tendamus ubi nulla erit gaudii perturbatio, propositus 131.0361D| hic intellectus filiis Core ad discendum. Historialiter nihil agitur de Core vel ejus filiis, sed nominis interpretatio mittit nos ad intelligentiam veritatis. Interpretatur enim Core calvus vel calvaria, in quo Christum intelligimus qui calvus fuit, quia nihil superflui habuit, nihil in Verbo vel in facto habuit otiosum et non dignum imitatione. Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus (Joan. V). Ejus carnem comedimus cum facta ejus imitando pensamus, bibimus et sanguinem cum pro eo sanguinis effusionem non timemus; nihil in eo fuit quod comedendum non esset; vel, ideo calvus dicitur, quia per Eliseum calvum praefiguratus fuit, cui ascendenti in montem quadraginta duo pueri Hebraeorum insultantes 131.0362A| dixerunt: Ascenae calve, quibus ipse maledixit; postquam maledictionem exierunt duo ursi de silva qui eos devorarent. Per Eliseum, ut dictum est, Christus accipitur, per pueros insultantes, stultos Judaeos qui Domino insultantes, dixerunt: Crucifige, crucifige (Joan. XIX), quia calvus erat, id est, immunis a peccato, et dissimilis operibus eorum; per duos ursos de silva exeuntes, Titum et Vespasianum accipimus, qui eos quadragesimo secundo anno post Domini mortem, quod praefiguravit numerus puerorum, devastavit, multis modis afflixit; vel ideo calvus dicitur, quia in Calvariae loco crucifixus est, qui locus dicitur Calvariae a nudatis ossibus mortuorum qui ibi crucifigebantur, et est in hoc psalmo vox Core capitis nostri proponentis filiis, id est, 131.0362B| imitatoribus suis hunc intellectum, ut qui vult post eum ire abneget semetipsum, discat mundum quem male amat, deserere, ut Deum vitae fontem possit sitire. Et inducit hoc per simile, ut quicunque vult Deum desiderare sit similis cervo in velocitate, nihil eum detineat in hac vita. Et in hoc etiam sit similis: mos est cervorum serpentes de cavernis educere et devorare, et tunc sitientes magno desiderio ad fontem currere, ut ibi deponant senium et innoventur; ita et hic volens desiderare Deum fontem vitae, prius exstinguat in se serpentes iniquitatis, sibilat luxuria, sibilat avaritia, sibilat ambitio, monet deserere rectum potius quam amittere commodum; morderis a serpente, et non eam interficis; refrena avaritiam, rege libidinem, compesce caetera 131.0362C| carnis illicita desideria, et exstingue serpentes iniquitatis, et tunc vere tibi hic intellectus proponetur, tunc haec verba recte tibi convenient, scilicet impigre exstinctis serpentibus. Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea, id est, mei Core, scilicet Christi, exstinctis serpentibus vitiorum quas assumpsi, non quas naturaliter habui qui peccatum non feci. Ad te Deum hauriendum. Et quia cervus et ad lavandum et ad bibendum potest fontem desiderare, ideo determinat quomodo desideret. Sitivit anima mea, scilicet venire ad Deum fortem a quo est omnis fortitudo mea, per quem fortis fio ad exstinguendos serpentes iniquitatis meorum, vivum, per quem est mihi et meis vera vita. Hieronymus: 131.0362D| Ad Deum fortem vivum, non ad mortua simulacra. Et in hoc desiderio dixi: Quando veniam et apparebo ante faciem Domini? sitio in cursu, satiabor in adventu, scilicet quando immortalis factus revertar ad Patrem tempore constituto, cum completa fuerit obedientia mea; prius sedendum, prius humiliandum, postea ero immortalis et impassibilis ut conspectui tuo sim dignus astare quo impietati aspirare fas non est. Quasi dicat: Revera veniam, et apparebo, quia fuerunt mihi lacrymae meae, id est, meorum ex miseria temporali, quas ex magna affectione meas dico; panes, id est, refectio, die ac nocte, id est, omni tempore, vel die, ante passionem; nocte, in passione. Dum 131.0363A| dicitur mihi quotidie: Ubi est Deus tuus? id est dum tamen contemptui indesinenter habeor, quasi nullo auxilio, nulla sublevatione Deus adsit. Aliter: Dum meditor, dum in via sum, antequam appaream, fuerunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte; quia bibere nondum poteram fontem illum, avidius lacrymas meas manducabam. Non enim dicit, factae sunt lacrymae meae potus, ne ipsas sitire videretur. Si quis sitiens manducat eo amplius sitit, ita et qui in hoc desiderio est lacrymas ex praesenti peregrinatione vice panum habeat. Consume autem serpentes iniquitatis si vis plenius sitire fontem veritatis, quae sitis nunquam fit nisi die ac nocte, prosperitate hujus vitae et adversitate. De miseria praesenti sufficienter attendas, quod attendere ad sitim illam citandam 131.0363B| vicem panum habet. Dum dicitur mihi et meis quotidie: Ubi est Deus tuus? Hic homo non est a Deo (Joan. IX). Hic homo cum sit, facit seipsum Deum (Joan. X). Et, si Filius Dei est, descendat de cruce (Matth. XXVII). Et meis dicitur: Ubi est Deus tuus? Ab his qui creaturam Deum habent ostendit digito simulacrum suum, et dicit: Ubi est Deus tuus? Nusquam est. Haec recordatus sum, id est, illis sic dicentibus, in memoria habui contemptus illorum ut perseverem. Et effudi in me animam meam, juxta illud Isaiae: Cum effuderis esurienti animam tuam (Isa. LVIII), recordando eorum contemptum, magis desideravi te, fudi animam meam in me: id est, humiliavi me, attendi quid creatura debeat Creatori, quid inferior superiori, quid servus Domino, et non 131.0363C| solum fudi in me, sed effudi extra me ad desiderium tui. Aliter: Illis sic improperantibus, recordatus sum haec mihi esse praeordinata et imposita a te, et haec recordando effudi animam meam, id est, extra me fudi ad recognoscendum gloriam proxime futuram pro obedientia. Et ita effudi extra, ut prius funderem in me, ut supra. Et merito effudi, merito me humiliavi, quoniam hoc modo, scilicet complendo obedientiam transibo usque ad domum Dei scilicet constituendam, id est, Ecclesiam quae domus est, ad comparationem synagogae quae transitoria fuit, in qua Deus habitat per fidem et spem, ideo transibo, quia veniam prius in locum tabernaculi, id est, exsolvam legalia. In templo enim est praesentatus et circumcisus (Luc. II), quia non venit solvere legem, 131.0363D| sed implere (Matth. V). Tabernaculi dico, admirabilis, legalia enim instituta mirabilia fuerunt, non in temporalibus institutis, sed in horum significatis. Aliter: Ideo me humiliavi, ideo obedientiam complevi, quoniam sic transibo usque ad domum Dei restaurandam, id est, super coelestem Jerusalem, veniens prius in locum tabernaculi admirabilis, locus tabernaculi in terra, homines fideles Deo militantes, in quibus admirandum est membrorum obsequium quia jam non regnat in eis peccatum, ut obediant ei ad iniquitatem (Rom. VI), sed obediunt justitiae in sanctificationem; admirandum etiam quomodo anima Deo militet, refrenando cupiditates, virtutes colendo. Ego transibo bene operando et docendo, usque ad domum 131.0364A| Dei constituendam, et hoc non ex justitia aut ex necessitate, hilarem enim datorem diligit Deus (II Cor. IX), sed in voce exsultationis, id est, exsultativa voce quae non fit nisi juncta bona operatione quia exsultatio corporis est, et confessionis, id est, laudis tuae, totum tibi attribuens, talis exsultationis, qualis solet esse sonus epulantis juxta illud beati Andreae: O bona crux, diu desiderata. Et beatus Laurentius: Assatum est corpus meum, modo versa in corde tuo, id est, cogita qualem constantiam habui, et hoc videns manduca me, id est, imitare; ut panem angelorum manducaret homo, id est, ut reficeretur eadem contemplatione divina qua reficiuntur angeli, rex angelorum factus est homo. Et quandoquidem humiliando me transibo usque ad domum Dei constituendam. 131.0364B| Quare tristis es, anima mea? id est, quare praetendis quamdam tristitiam a mortalibus in te transsumptam? et quare conturbas me? id est quamdam perturbationem praetendis? Coepit enim Jesus pavere et taedere (Luc. XXII). Et, Tristis est anima mea usque ad mortem (Matth. XXVI). Non ex coactione, sed ex voluntate, non ex necessitate, sed ex affectione, qui enim potestatem habuit cum vellet, ponendi animam suam, potuit et in se transferre tristitiam suorum. Et quia non ea necessitate, spera in Domino et noli turbari. Istud spera, quoniam adhuc confitebor illi, id est, futurum est ut mei confiteantur, illi prius inimici tandem facti mei, hanc confessionem: tu es salutare vultus mei, tu es Deus meus, id est, cognoscent te verum Deum et quem misisti Jesum Christum (Joan. XVII), 131.0364C| vel Deus meus, Deus creatione, meus recreatione, ens vultus mei, id est, meae naturae, est salutare, id est, salvator meus, unde alius propheta: Spiritus ante faciem nostram, id est, invisibilis Deus, factus visibilis assumendo naturam nostram, et Spiritus narium nostrarum Christus Dominus (Thren. IV). Quod alibi dicitur Spiritus sanctus incarnatus sic accipitur. Pater est Spiritus, id est, quoddam invisibile incorporeum, et illud sanctum idem dicitur de Filio, idem de Spiritu sancto. Deus, ex eo quod Verbum, salutare; ex eo quod homo, Ad me ipsum anima mea conturbata est. Quasi dicat: Ideo non est tristandum animae meae, quia ad me ipsum conturbata est, non extra me: quia nemo tollet a me animam meam, sed ego pono eam (Joan. X). Aliter: ad me 131.0364D| ipsum se referens anima mea, id est, ad susceptam ab homine mortalitatem et passibilitatem, conturbata est, quia in me ipso passibilis eram, quanquam essem et Deus, tristis fuit anima mea, coepi pavere et taedere. Sed quorsum ista conturbant? ut commemoretur et convertatur ad me genus humanum, attendens prius promissa et accipiens post exhibita. Propterea quia potens sum ponere animam meam cum volo, et iterum sumere, memor ero tui de terra Jordanis, id est, faciam tui quosdam memores de populo Judaico se humiliante, et in se descendente, ut apud te exaltetur. Jordanis enim interpretatur descensus. Et de terra Hermoniim, id est, quosdam de gentilitate faciam tui memores, se anathematizantes, 131.0365A| id est, se relinquentes ut tibi uniantur. Hermon interpretatur anathema eorum: et est in terra gentium: scilicet a monte modico, id est, illos tui faciam memores, qui mons erunt propter virtutum excellentiam, modicus in humilitate: hoc modo faciam tui memores de terra Hermoniim. Nam abyssus abyssum invocat, id est, profundus et magnus intellectus illorum de Judaea invocat abyssum, id est, intellectum gentium ad conformationem suam, id est, venientes ad fidem de circumcisione gentes ad fidem trahent (Joan. IV), in voce cataractarum tuarum, id est, exponendo eis illas voces. In hoc enim verbum est verum, quia alii sunt qui seminant et alii qui metunt. Cataractae dicuntur occultae viae per quas aquae coelestes decurrunt. Et bene doctores ex 131.0365B| circumcisione gentes poterunt ad fidem trahere vel majores, quia omnia excelsa tua, id est, supplicia futura quae adhuc suspendis, quae nunc minaris futura promerentibus, et fluctus tui, id est, passiones illae quae nunc assidue influunt et turbant ex humana infirmitate et passibilitate, transierunt, scilicet ab eis super me imposita et super me consummata; quidquid enim illi meruerunt ex culpa, ego persolvi ex gratia. Excelsa jam transierunt in re, fluctus in spe: vere languores nostros ipse abstulit, et dolores nostros ipse portavit (Isa. LIII): non ita transierunt fluctus, quin simus mortales et passibiles, sed hoc modo, quia non ducunt nos ad aeternam mortem. Et excelsa tua, id est, gravis damnatio extrema super me considerata ab inferentibus, quia ipsi putaverunt 131.0365C| me dignum illa damnatione. Transierunt, ab illis dico, non ab omnibus, sed ab illis qui attendunt in die, id est, in prosperitate misericordiam Domini sibi exhibitam ad consolationem. Et nocte, id est, in adversitate intelligunt canticum, id est, laudandum esse Dominum. Multi enim cadunt ad suam utilitatem et aliorum, et adversitas temporalis multis fit ad utilitatem, ut discant mundum male blandientem contemnere, et Deum desiderare in quo vera et summa felicitas est. Unde Job: Si bona suscepimus de manu Domini, mala quare non sustineamus? (Job. II) Dominus dedit, Dominus abstulit: Sit nomen Domini benedictum (Job I). Quam misericordiam in die cantandam et nocte canticum, Dominus mandavit, scilicet per me, id est, invisibilis et incomprehensibilis 131.0365D| Deus per assumptionem carnis meae ostendit, qui in die, id est, ante passionem misericordiam ejus cantavi, et nocte, id est, in passione ejus, canticum. Aliter: Super me transierunt. Transierunt ab eis quibus debebantur super me imposita, et hoc ideo quia in die, id est, in prosperitate, scilicet usque ad tempus passionis meae, quando quasi prosperandum mihi fuit ut implerem quae implenda erant, mandavit per me Dominus, id est, notam fecit generi humano misericordiam suam, id est, ea notificavi quae de reparatione illius ante passionem meam notificanda erant. Et nocte canticum ejus, id est, in passione mea proposui omnibus quid sit faciendum in talibus, scilicet in omnibus misericordiam 131.0366A| ejus laudandam, quia misericors est cum parcit in prosperitate, cum non meremus nisi flagella; misericors cum flagellat ad tempus, ut in aeternum conservet. Et ut possint in die misericordiam cantare et in nocte canticum, offeram Deo sacrificium, sed illud non quaeram extra me, apud me enim, id est, in me oratio quam offeram Deo, scilicet vitulum labiorum, id est, laudem oris cum innocentia cordis et puritate operis, Deo dico auctori vitae meae, id est, meorum haec illa oratio: Dicam Deo: Susceptor meus es, nihil meritis meis attribuam, sed totum gratiae tuae. Tu suscepisti me de sepulcro et meos de massa perditorum. Et quia Deus est susceptor meus, quare oblitus es mei? id est, meorum, id est, quare videris oblitus dum permittis cadere? Et quare contristatus 131.0366B| incedo? id est, incedunt mei timentes casum? Dum affligit me inimicus, in tantum ut etiam ossa mea confringantur, id est, fortes mei vel patientia mea superentur et devocentur nimia persecutorum crudelitate et confractis ossibus, exprobraverunt mihi qui tribulant me inimici mei; improperaverunt mihi Deum meum, dum dicunt mihi per singulos dies, id est, assidue, Ubi est Deus tuus? Quasi dicat: Etsi foris videaris oblitus, intus minime, si differs, non tamen aufers. Aliter, secundum Hieronymum: Dum exprobraverunt mihi qui tribulant me inimici mei, dum ego te per poenitentiam et afflictionem corporis et animae placare desidero, inimici mei putantes me incassum haec facere, dicunt: Ubi est Deus tuus? Dicunt haec in evidentia rei, dum tormentis a Deo 131.0366C| removere satagunt et verbis, putantes me derelictum cum foris patior et non evidenter liberor, attendentes quid patior, non quare patior. Et quia tanta commoda futura sunt ex mea affectione, vel quia in die mandavit Dominus misericordiam et nocte canticum. Quare tristis es, anima mea? et quare conturbas me? id est, quare praetendis quamdam tristitiam et conturbationem, non ex coactione, sed ex voluntate, haec toties caput nostrum repetit, ut suos consoletur et exhortetur suo exemplo, ut non deficiant in laboribus hujus vitae transitoriae positi in spe aeternae felicitatis, scilicet visionis Dei, et quia non ex coactione, spera in Deo, et merito, quoniam adhuc confitebor illi, salutare vultus mei et Deus meus, id est, etsi modo tanta pro eis patior, tamen 131.0366D| mei adhuc confitebuntur corde, et ore dicent: Dens meus, salvator est vultus mei, id est, est homo ut ego. Aliter, in persona Ecclesiae: Ubi est Deus tuus? Illi quidem de suis diis in praesenti possunt agere demonstratione, non autem oculos habent quibus videatur Deus meus, quia invisibilia ejus per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur (Rom. I), animus per ministeria corporis quaedam faciens non est insufficiens ut per se alia non sentiant, ut enim se videat per se a corporeis sensibus se subtrahit, et confert se ad interiores, atque ministeria corporis non sufficiunt, splendorem, sonoritatem, odorem, saporem, lenitatem virtutum, vel contra, vitiorum sentire. Haec recordatus sum, et effudi in me animam 131.0367A| neam. Constitui et ipse quaerere de Deo meo, ut non solum crederem, sed etiam de illo aliquid viderem. Sentio aliquid esse ultra animam meam. Si enim in se remaneret non effusa super se, non videret nisi se. Supra ipsam autem attingendus Deus est, supra animam est domus Dei, ad quam ut ascendat effundit se supra se. Conscensio autem ista non est nisi per viam Ecclesiae, quia habet in secreto domum altissimam, habet tabernaculum in terra, in quo dum ambulas, si tibi rerum tumultus non obstrepit, duceris in interioris et intelligibilis soni jucunditatem, ut omnia externa contemnas raptus ad internam illam laetitiam, sed quia licet illuc rapiamur, tamen quandiu sumus in corpore peregrinamur a Domino (II Cor. V), sequitur, Quare tristis 131.0367B| es, anima mea? quare turbaris? Non ad Deum, sed ad me ipsum anima mea conturbata est. Spera in Deo, quia incertum habeo; si apparuero ante faciem Dei, non erit quod eam conturbet. Ad me ipsum merito turbatur, quia sentit mutabilitatem; ad Deum non turbatur, quia sentit incommutabilem: Justitia Dei semper est, mea autem si hodie est, cras non. Vis autem non turbari? Ne remane in te ipso, ne de te praesumas. Jordanis interpretatur descensus, quia in me nihil nisi infirmitas in me humiliabor, de te praesumam. Quod est, memor ero tui de terra, id est, descendam ut liberer, non ascendam ne elidar. Hermon, anathema, ergo quae mea sunt anathematizabo, ut displicendo mihi placeam illi. Ad illum respirabo de monte parvo ut me faciat magnum. Abyssus abyssum 131.0367C| invocat, abyssus est immensa profunditas. Ergo profunditas haec profunditatem intellectoris exigit, et hoc in voce praedicatorum. Sic enim justus justum lucratur, et sic non mihi praesumendum. Aliter: Propterea conturbatus in me ad te suspiro quia audio in voce Scripturarum quod si me nunc habet abyssus iniquitatis, ipsa vocabit aliam, id est de ipsa transibo ad abyssum gehennarum. Judicia tua abyssus multa (Ps. XXXV), quia et hic interioribus tenebris damnas, et post exterioribus; quid ergo? Irrumpant in te suspensiones ejus, id est, excelsa quae minatur, et fluctus, id est, quae jam sentis, vel idem est quod abyssus abyssum invocat; et quid ad haec? Mandat tibi Dominus in prosperis misericordiam, attende, dum securus es, disciplinam Verbi Dei, et 131.0367D| liberabit te; quod non patebit nisi in adversis. Propterea apud me oratio, Judica me, Deus etc. PSALMUS XLII. PSALMUS DAVID. « Judica me, Deus, et discerno causam meam de gente non sancta: ab homine iniquo et doloso erue me. Quia tu es Deus fortitudo mea, quare me repulisti? et quare tristis incedo, dum affligit me inimicus? Emitte lucem tuam et veritatem tuam; ipsa me deduxerunt, et adduxerunt in montem sanctum tuum et in tabernacula tua. Et introibo ad altare Dei, ad Deum qui laetificat juventutem meam. Confitebor tibi in cithara, Deus Deus meus, quare tristis es anima mea? et 131.0368A| quare conturbas me? Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi, salutare vultus mei et Deus meus. » ENARRATIO. Iste psalmus potest per se legi, ut sit vox capitis pro sua resurrectione: vel jungitur cum superiori hoc modo. Supra dixit, omnia excelsa tua et fluctus tui super me transierunt, id est, considerata sunt ab inimicis super me imponenda, quia ipsi deputant me dignum illa extrema damnatione gravissima et praesenti persecutione. Judica me Deus. Judicant de me impii quod injustum est, judica tu quod justum est; judicant alii, sed non discernunt, par labor, sed dispar conscientia. Tu hoc modo judica. Discerne causam meam. Etsi 131.0368B| poena nunc sit par cum impiis et labor, fac ut per finem discernatur causa, fac me resurgere, ut hoc modo causa cognoscatur dispar. Erue me de gente non sancta, id est, de gente illa quae se sanctam facit, et non est, id est, ab homine iniquo et doloso, haec est gens non sancta. Quid iniquius quam ut infirmus occidat medicum, servus Dominum, impius justum? dolosus erat idem Judaicus populus, cum diceret: Nobis non licet occidere quemquam (Joan. XVIII). Dentes tamen eorum arma et sagittae, et linguae eorum gladius acutus (Psal. LVI), cum dicerent: Crucifige, crucifige (Joan. XIX). Ideo tu erue, tu discerne, quia tu es, Deus, fortitudo mea, per quem ego et mei fortes sumus, id est, constantes in passione. Vel per quem ego et mei sumus futuri 131.0368C| fortes, quando erimus immortales et impassibiles qui modo apparemus debiles. Et quia tu es fortitudo mea, quare me repulisti? id est, quid causae est quod in tantum permittis affligi ut videar derelictus? Et quare tristis incedo, id est, quid consilii, quae utilitas quod tristis est anima mea usque ad mortem? quod paveo et taedeo transformando in me pavorem meorum, tristis dico, dum affligit me inimicus Judaicus populus. Magna utilitate generis humani sum ego repulsus et mei. Ad hoc caecitas contigit in Israel, ut plenitudo gentium intraret (Rom. XI): ut mitteretur per totum mundum quasi exercitus verbum Dei. Ergo quia Judaei repulerunt, emitte me lucem tuam de cavea Judaeorum in notitiam gentium, lucem, id est divinitatem quae illuminat tenebras 131.0368D| cordis. Et veritatem tuam, id est, praecepta tua in omnibus vera. Et revera educes, quia ipsa, non dico deducent, sed jam deduxerunt sic certum est, quasi jam sit praeteritum. Ipsa, id est lux tua, scilicet divinitatis tuae potentia, et mandata tua vera, deduxerunt me hominem de Judaico populo, et adduxerunt in montem sanctum tuum, scilicet constituendum, id est Ecclesiam tuam virtutibus sublimatam, ut ex utroque pariete fiat unum templum; et in tabernacula tua. Quod montem hoc vocat tabernacula, diversa similitudine. Tabernaculum est Ecclesia temporalis, quia in illa militant qui ad palmam tendunt; cum audis tabernaculum, peregrinationem attende, hostem cave, de praelio satage ut tandem 131.0369A| post victoriam quiescas. Potest et sic legi: Verbum tuum lux tua, veritas tua personaliter mihi unita, ut ex ipsius Dominici hominis persona accipias, idoneum me facient per experientiam passionis introduci per gloriam resurrectionis in intima coelorum, et inde misso Spiritu in tabernacula, id est Ecclesiam temporaliter militantem. Et quod sequitur, introibo, priorum sit persecutio. Sed priusquam deducat, introibo ad altare Dei per ascensionem. Quod est illud altare? ad Deum, id est divinam contemplationem, qui Deus laetificat juventutem meam, id est, me innovatum et meos. Ille laetificat juventutem meam qui prius contristavit vetustatem meam. Aliter: et post tabernaculum constitutum introibunt mei ad altare Dei, id est, ad videndam 131.0369B| altitudinem Dei. Bene: introibo, quia modo foris sumus in peregrinatione. Ad illud altare ille solus accedit qui ad istud securus accedit; illic inveniet vitam suam qui in isto discernit causam suam: quale hic sacrificium? ipse qui intrat assumetur in holocaustum. Sed interim, dum illuc tendo, non ero otiosus. Confitebor tibi in cithara, ego caput, et membra in me, experiendo passionem et mortem. In meis, mortificando membra quae sunt super terram, ac de inferioribus ministrando, ut reddant a suo inferiori dulce melos Deo. Et merito, quia tu Deus creatione, meus singulari gratia, meorum recreatione, qui me immunem facis a peccato, qui meos ita affecisti ut nolint conformari vetustati Adae, sed sequi voluntatem tuam. Et quoniam haec 131.0369C| omnia commoda futura sunt ex mea afflictione, quare tristis es anima mea? et quare conturbas me? ut supra, non ex necessitate, sed ex propria voluntate. Et quia non ex necessitate, spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi, id est confitebuntur mei ad honorem illius. Salutare vultus mei, et Deus meus, id est, Salvator est existens vultus mei, id est homo et Deus. PSALMUS XLIII. IN FINEM FILIIS CORE AD INTELLECTUM. « Deus, auribus nostris audivimus, patres nostri annuntiaverunt nobis opus quod operatus es in diebus eorum et in diebus antiquis. Manus tua gentes disperdidit et plantasti eos: afflixisti populos 131.0369D| et expulisti eos. Nec enim in gladio suo possederunt terram, et brachium eorum non salvavit eos. Sed dextera tua, et brachium tuum et illuminatio vultus tui, quoniam complacuisti in eis. Tu es ipse rex meus et Deus meus, qui mandas salutes Jacob. In te inimicos nostros ventilabimus cornu, et in nomine tuo spernemus insurgentes in nobis. Non enim in arcu meo sperabo, et gladius meus non salvabit me. Salvasti enim nos de affligentibus nos, et odientes nos confudisti. In Deo laudabimur tota die, et in nomine tuo confitebimur in saeculum. Nunc autem repulisti et confudisti nos, et non egredieris in virtutibus nostris. Avertisti nos retrorsum post inimicos nostros, et qui oderunt nos diripiebant sibi. Dedisti nos tanquam 131.0370A| oves escarum, et in gentibus dispersisti nos. Vendidisti populum tuum sine pretio, et non fuit multitudo in commutationibus eorum. Posuisti nos opprobrium vicinis nostris, subsannationem et derisum his qui sunt in circuitu nostro. Posuisti nos in similitudinem gentibus, commotionem capitis in populis. Tota die verecundia mea contra me est, et confusio faciei meae cooperuit me. A voce exprobrantis et obloquentis, a facie inimici et persequentis. Haec omnia venerunt super nos, nec obliti sumus te, et inique non egimus in testamento tuo. Et non recessit retro cor nostrum, et declinasti semitas nostras a via tua. Quoniam humiliasti nos in loco afflictionis, et cooperuit nos umbra mortis. Si obliti sumus nomen Dei nostri, 131.0370B| et si expandimus manus nostras ad Deum alienum. Nonne Deus requiret ista? ipse enim novit abscondita cordis. Quoniam propter te mortificamur tota die, aestimati sumus sicut oves occisionis. Exsurge, quare obdormis, Domine? exsurge, et ne repellas in finem. Quare faciem tuam avertis? oblivisceris inopiae nostrae et tribulationis nostrae? Quoniam humiliata est in pulvere anima nostra, conglutinatus est in terra venter noster. Exsurge, Domine, adjuva nos, et redime nos propter nomen tuum. » ENARRATIO. Hic psalmus, id est, bona operatio hujus psalmi perducens in finem, id est, consummationem, propositus est a filiis Core, id est, imitatoribus passionis 131.0370C| Christi, aliis minoribus filiis Core ad intellectum hunc, scilicet ut intelligant, cum Deus haec temporalia subtrahit, nec semper praestat quod petunt, et saepe miscet dulcia amaris, ad utilitatem meorum haec fieri. Volentes itaque hoc consilium Dei infirmioribus aperire, ne in talibus tabescant, sancti martyres quaerunt ab ipso Deo quid causae sit, ut, cum patres nostros filios Israel praesentibus consolationibus expleverit et in futuro eorum posteros evidenter liberabit, modo se ab Ecclesia sua quas subtrahit ut multis pressuris subjaceat, et sic tandem aperuit consilium Dei, hoc scilicet ut retrahat ab amore saeculi male dulcis, et doceat amare coelestia et aeterna quae eis laborantibus sunt promissa. Vel intelligant illa quae historialiter apud priores patres 131.0370D| facta sunt, id est, victoriam de hostibus significare istam spiritalem victoriam de vitiis quae vere agitur ut hoc intelligentes magis magisque mortificent viti in se. Deus, auribus nostris audivimus, auribus audiendi id est, intellectu cognovimus. Quasi dicant sancti martyres: Domine, qui multa beneficia praestitisti priori populo et multa nobis praestaturus es in futuro, quare nos deseris in hoc medio? Et enumerat beneficia prioris populi, deinde futura, in medio ostendit pressuram et aperit causam. Patres nostri, qui nos in fide genuerunt, patriarchae, prophetae, apostoli, annuntiaverunt nobis in Scripturis suis, opus quod operatus es in diebus eorum qui nobis 131.0371A| nuntiaverunt quo persequeretur unus mille, et duo fugarent decem millia. Et in diebus antiquis, id est, apud priores eorum, scilicet istud opus, Manus tua, id est, potentia tua gentes disperdidit, Aegyptios, Jebusaeos, Madianitas. Et plantasti eos, id est, stabiliter posuisti patres nostros in loco eorum. Vel moraliter: Manus tua gentes disperdidit, id est, vitia, et plantasti eos in virtutibus, afflixisti populos, id est, populositatem, id est, culturam idololatriae, et expulisti eos a tuis. Revera tu hoc fecisti. Nec enim in gladio suo possederunt terram, id est, in virtute sua. Et brachium eorum, id est, robur exterius non salvavit eos ab hostibus, sed dextera tua, id est, propitiatio tua, et brachium tuum, id est, tua fortitudo, et illuminatio vultus tui, quoniam talibus signis 131.0371B| adfuisti ut praesens intelligereris, vel quod visibiliter illis aderas. Et hoc non ex eorum meritis, sed quoniam complacuisti in eis, id est, cum illis egisti ut lauderis in illis. Vel moraliter: Revera tu expulisti vitia, quia ipsi non possederunt terram suam in brachio suo, id est, in virtute sua, et robur interius eorum non salvavit eos a vitiis. Sed dextera tua, id est, Filius tuus qui est brachium tuum, et illuminatio vultus tui, id est, visitatio gratiae tuae per quam dedisti consilium contra vitia. Et non propter aliud, nisi quod complacuisti tibi in eis. Tu es ipse rex meus et Deus meus. Quid ergo? Aliter tunc, aliter nunc. Mutata sunt tempora, sed non est mutatus Creator temporum, et inde mirum quod idem tunc qui nunc: alia autem tunc, alia nunc. Illa beneficia 131.0371C| transierunt, tu ipse scilicet non mutatus, es rex meus, quantum ad hominem, et Deus meus, quantum ad Verbum. Qui mandas salutes Jacob, id est, qui mandasti per angelum salvationem temporalem Jacob, id est priori populo. Nunc autem mandas per Filium salvationem interiorem Jacob, id est, juniori populo. Novissime enim locutus est nobis in Filio (Hebr. I). Quasi dicat: Et cum haec ita se habeant, quare tanta mala patimur? Haec de praeterito. Quid autem de futuro? in te cornu ventilabimus inimicos nostros. Cornu de carne est, sed in duritiam versum excedit illius naturam, ita Christus carnem nostram suscepit, sed immunis a peccato fuit. In te cornu, per quem excedimus omnem carnalitatem, separabimus tandem paleam a granis, id est, separabimus 131.0371D| extrema ventilatione a nobis inimicos nostros qui modo concreti sunt. Et tunc in nomine tuo spernemus insurgentes in nobis, in nomine tuo praesumentes, id est, in invocatione nominis tui. Vel, quia nomen Christianum retinebimus fide et opere, entes vere Christiani, spernemus modo insurgentes in nobis. Et revera per te. Non enim in arcu meo sperabo, id est, in mediocribus meritis meis, vel occulta virtute. Et gladius meus, id est, majora merita, vel manifesta virtus non salvabit me vel meos a conformatione malorum. Salvasti enim nos de affligentibus nos, loquitur de futuris tanquam de praeteritis, quia tam vera sunt quasi jam facta. Haec salvatio erit quando mortale hoc induet immortalitatem (I Cor. XV), et odientes 131.0372A| nos confudisti confusione mala, ut dicant: Nos insensati, vitam illorum aestimabamus insaniam (Sap. V), quia nostra separatio erit illorum confusio. Quasi dicat: Et illis confusis, nos gloriabimur, non erimus otiosi in Deo, id est, in misericordia Dei nobis exhibita qui suum opus in nobis coronabit, laudabimur, laudabiles erimus. Vel, laudabimur in invicem tota die, id est, tota illa vita quae mortem non habebit. Et in nomine tuo scilicet glorificando, non nostro, vel, quia a Christo Christiani confitebimur tibi in saeculum, cum tu eris omnia in omnibus. Beati qui habitant in domo tua, Domine, in saecula saeculorum laudabunt te (Psal. LXXXIII). Nunc autem, scilicet in hoc medio tempore, tu qui hoc modo egisti cum priori populo, qui tandem acturus es tam misericorditer in 131.0372B| futuro, repulisti nos, id est, videris repulisse quantum ad tribulationem, et confudisti nos, quantum ad devocationem, quorumdam, vel, repulsi ab invisibili sublimitate multum provolvimur in re, confundimur autem exterius, non in conscientia; eximus contra inimicos, sed corpore invalidi. Nam non egredieris, Deus, in virtutibus nostris. Eximus ad inimicos, sed tua, per te nobiscum non procedit. Quod in hoc apparet quia avertisti nos retrorsum post inimicos nostros, scilicet quosdam ex nobis nimia tribulatione devocatos qui facti sunt sequaces inimicorum. In Hebraeo, Dedisti terga nostra hosti, significat illos qui urgente persecutione defecerunt in fide, ut sequerentur inimicos, redeuntes mente in Aegyptum ad ollas carnium, volentes temporaliter 131.0372C| gaudere. Et qui oderunt nos diripiebant sibi, conformando nos sibi. Hoc modo diripiebant. Dedisti nos tanquam oves escarum, quantum ad reputationem illorum, ad hoc putant nos esse natos ut interficiamur. Quaedam oves reservantur ad fetum, aliae ad interfectionem et comestionem ut arietes, vel tanquam oves facile deducibiles, quantum ad devocatos. Et in gentibus dispersisti nos, quia quidam timentes devocationem fugiebant de una civitate in aliam. Vel dispersisti nos, ut unusquisque sibi nos raperet in gentibus, hoc est in pressura gentium; Vendidisti populum tuum sine pretio, multos martyres ad mortem dedisti, et paucos convertisti. Videmus quos dedisti, et non videmus quos acceperis. Et non fuit multitudo in commutationibus eorum, et 131.0372D| si aliquos accepisti, illi non multi fuerunt. Olim unus de tuis fugabat mille, modo e converso unus illorum decem millia ex nobis interficit. Multum est quod summum martyrem das in mortem, et illo fortiter agente non fiunt multi Christiani. Non fuit, quomodo solent immutari pauca multis, in tuis commutationibus, sed dissipabuntur potius conventus laudantium te. Hieronymus: Vendidisti populum tuum sine pretio, quibus dicitur: Venditi estis in peccatis vestris (Isa. L). Nullus ita emit eum a te, ut tu sanguine tuo. Et non fuit multitudo in commutationibus vestris. Vilior enim erat merces, id est non est commutatio facta. Nam Dominus populum quem emit, non auro, neque argento, sed proprio cum sanguine comparavit 131.0373A| (I Pet. I). Posuisti nos opprobrium vicinis nostris. Potest sic legi, ut huc usque de gentibus sit dictum, nunc autem dicatur de Judaeis, vel, ut universaliter dicatur de Judaeis et gentibus qui omnes vicini sunt propter cohabitationem. Vel, vicini dicuntur qui jam voluntate appropinquaverunt ad fidem nostram et conformitatem, videntes nos tam indigne tractari reputabant nos fore eis maximo opprobrio si converterentur ut et ita cruciarentur. Et non tantum vicinis, sed etiam subsannationem et derisum his qui in circuitu nostro sunt, id est longe a nobis, vel, in multitudine circa nos paucos undique persequentes ut nusquam possimus evadere. Subsannationem et derisum, id est omne genus irrisionis. Subsannationem his qui indignantur quod nos praedicamus Jesum crucifixum. 131.0373B| Et derisum sapientibus Graecis qui nostram praedicationem stultitiae deputant, juxta Apostolum: Nos autem praedicamus Jesum et hunc crucifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam (I Cor. I). Posuisti nos in similitudinem gentibus. Haec est illa irrisio in similitudinem, id est in proverbium, cum verbis alicui improperent ut dicant: Tam turpiter moriaris, ut magister ille Christianorum, vel ut Laurentius: vel, si cogitent, cum aliquem volunt cruciari, ut ad nostram similitudinem faciant. Et non solum proverbium, sed etiam commotionem capitis in populis, id est ut ex nobis habeant causam commovendi caput, cum viderint nos taliter cruciari, moventes capita sua dicent: Heu miseri! quanta stultitia vos vexat? unde haec nova insania quod non 131.0373C| parcitis juventuti vestrae, sed potius appetatis mortem quam vitam? Sicut moverunt caput exterius et interius contra te, sic contra nos. Unde pro devocatione illa et insultatione, tota die verecundia mea contra me est, id est, ante me assidue. Et confusio faciei meae cooperuit me, id es totus coopertus sum confusione, laborans, et gemens et non habens foris adjutorem; et si intus habeam, a voce exprobrantis, id est vituperantis nostram sectam, et obloquentis, id est verbis impugnantis, a facie inimici, id est a terrore interius, et persequentis exterius. Haec omnia venerunt super nos, nec obliti sumus te. Ecce intellectus hic aperitur cur Deus haec omnia fieri permittat. Quasi dicat: sic fecisti cum patribus, sic facturus es nobis quandoque. Quod autem in medio 131.0373D| tempore sic nobiscum agis magno consilio uteris, scilicet ad hoc facis ut sciant quod a te gratis sunt facti, a te gratis reparati: veniant ergo super nos haec omnia; gratis te colimus, nihil te colendo quaerimus nisi te, tu eris omnia in omnibus. Nec obliti sumus te, subauditur quaerere, te desiderare, quod forsitan faceremus, si felicitas temporalis nullis misceretur amaritudinibus. Nos fortiores non sumus obliti, et si infirmi rediissent mente in Aegyptum ad ollas carnium: quod inde apparet, quia inique non egimus in testamento tuo, id est in promissione quam tibi fecimus, promisimus enim tibi abrenuntiare diabolo et pompis ejus, et te solum sequi: et si caro fuit infirma, spiritus 131.0374A| fuit promptus (Matth. XXVI). Inique agit qui pactum non solvit. Habet autem quasi pactum creatura rationalis, ut servus fidelis Creatorem et Dominum prae se faciat, seipsum sibi abneget, diabolum quantum possit abrenuntiet. Dico, non sumus obliti, nam non recessit retro cor nostrum a te, scilicet a mandatis tuis; et si caro recessit, cor non recessit, non recurrimus in Aegyptum ad ollas carnium, non retro aspeximus ad ea quae dimisimus. Imitamini ergo nos inferiores, filii Core, hanc viam insistite. Et scilicet non declinasti semitas nostras a via tua, id est, non permisisti opera nostra recedere a mandatis tuis. Vel ideo non inique egimus in testamento tuo, quia tu declinasti, id est, pendere fecisti semitas nostras a via tua, quae nobis est semita, id est, arcta via, tibi 131.0374B| est via lata et spatiosa: fecisti ergo ut in semitis nostris viam tuam imitaremur, sicut a Christo tuo prius fuit moriendum, post resurgendum et intrandum in gloriam, ita et nos maluimus ex tempore humiliari prius: prius enim est certare quam coronari, humiliari quam exaltari. Aliae viae nostrae, aliae tuae: nostrae, per prosperitates, tuae per amaritudines. Et tu ostendisti nostras vias alias esse a tuis, dicens nobis: Latas vias ambulare vultis? nolite: hac itur ad vitam, hac ad mortem. Quod non declinasti semitas nostras a via tua, vel quod pendere eas fecisti a via tua, in hoc patet, quoniam humiliasti nos in loco afflictionis. Non gloriabitur quis in loco exsultationis nisi humiliatus fuerit in loco afflictionis, id est, in vita praesenti in qua quoquo te vertas, nulla 131.0374C| pax, nulla perfectio, neque est gaudere in triumpho, nisi sategerit in praelio. Vel, in loco afflictionis, id est, in corpore humilias nos ad tribulandum, vel compati nos fecisti devocatis. Et revera magna fuit afflictio in qua nos humiliasti, quia cooperuit nos umbra mortis, id est, temporalis mors nos multum oppressit, quae quasi umbra sunt futurae et aeternae mortis. Vel, umbra mortis, id est, illi qui nos sua potentia, vel suis divitiis, vel sua mala conversatione obumbrant ad mortem. Vel, umbra mortis sunt quos premit ignorantia veritatis. Dico, non recessit retro cor nostrum, nam si recessisset tu vindicares. Nam si obliti sumus nomen Dei nostri, scilicet non reddendo ei jus suum in nobis, timendo eum ut creatura Creatorem suum, et si expandimus manus nostras ad 131.0374D| Deum alienum, id est, praetulimus Creatori creaturam, Nonne Deus requiret ista? scilicet ad vindicandum requiret itique. Nam ipse novit abscondita cordis. Quasi dicat: non solum exteriora, sed et occulta consilia cujusque, quo animo quidque faciat vel patiatur, scilicet ipse novit cur haec omnia mala patiamur, quia, o Domine, propter te scilicet promerendum, non propter terrena, mortificamur exterius tota die, id est, assidue. Nam aestimati sumus sicut oves occisionis, id est, stulti et seductibiles, sicut oves sponte ad occisionem euntes, vel facile seductibiles, quantum ad devocatos. Aliter: Dico, non recessit retro cor nostrum, et hoc cum quadam fiducia. Nam si expandimus manus nostras ad Deum alienum e 131.0375A| obliti sumus nomen Dei nostri, eveniant nobis omnia mala. Diceret aliquis: Nonne Deus injustus est, cum permittet nos tanta pati? non. Nam nonne requiret a malis hanc tribulationem? Revera requiret, quia ipse novit abscondita cordis, id est, non solum cor, sed intentionem cordis quae occulta est; ipse novit qua intentione haec patimur, quoniam, o Domine, propter te mortificamur. Et quia propter te mortificamur, o Domine, exsurge his qui nos persequuntur; illis enim dormis adhuc, qui te resurrexisse non credunt, qui te mortuum tantum hominem attendunt. Ergo, exsurge etiam in notitiam gentium ut cesset jam devocatio, cesset tribulatio. Alias oves habeo quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere ut fuit unum ovile et unus pastor (Joan. X). Quare 131.0375B| obdormis, Domine? Exciteris in cordibus eorum qui te mortuum confitentur, et resurrexisse non credunt, ut tandem desinentes nos persequi, non usque in finem extremae mortis intereant. Quare faciem tuam avertis? Quasi dicat: oblitus nostri videris esse, dum qui timent eos qui occidunt corpus desunt nobis. Oblivisceris inopiae nostrae. Copia nostra est multitudo credentium, inopia nostra eorum devocatio et eorum subtractio, quorum salutem esurimus. Quasi dicat: oblitus videris inopiae nostrae, dum devocari multis tribulationibus permittis tuos, et in hoc nos pauperari, illos vero ditari qui nos persequuntur. Revera inopes facti sumus, quoniam humiliata est in pulvere anima nostra, id est, animales inter nos sunt humiliati in conformatione 131.0375C| illorum qui sunt pulvis, vel ita sumus conculcati sicut pulvis. Conglutinatus est in terra venter noster, id est, infirmiores nostri adhaeserunt terrenis. Ergo, o Domine, exsurge, scilicet adjuva nos in persiciendo vocationem gentium. Et redime nos, scilicet tuos qui devocantur, propter nomen tuum, scilieet glorificandum. Vel, quare faciem tuam avertis dum oblivisceris inopiae nostrae, et tribulationis nostrae? id est, videris praesentiam tuam subtrahere illis, et oblivisci eos in quorum tribulatione nos tribulamur. Inopia sunt illi qui nolunt spoliari, sed supervestiri; abundantia autem sunt, qui gaudent in tribulationibus. Quoniam humiliata est in pulvere anima nostra. Ac si dicat: Vere faciem tuam avertis, quia anima nostra, id est, illi qui deberent nos vivificare, 131.0375D| humiliati sunt ab his qui pulvis sunt, Conglutinatus est in terra venter vester, id est, infirmi nostri quasi glutine conjuncti sunt terrenis. PSALMUS XLIV. IN FINEM PRO HIS QUI COMMUTABUNTUR FILIIS CORE AD INTELLECTUM, CANTICUM PRO DILECTO. Eructavit cor meum verbum bonum, dico ego opera mea regi. Lingua mea calamus scribae velociter scribentis. Speciosus forma prae filiis hominum, diffusa est gratia in labiis tuis, propterea benedixit te Deus in aeternum. Accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime. Specie tua et pulchritudine tua intende prospere, procede et regna. Propter veritatem et mansuetudinem et justitiam, et deducet te 131.0376A| mirabiliter dextera tua. Sagittae tuae acutae, populi sub te cadent, in corda inimicorum regis. Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi, virga directionis virga regni tui. Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem: propterea unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis. Myrrha, et gutta et casia a vestimentis tuis, a domibus eburneis, ex quibus delectaverunt te filiae regum in honore tuo. Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata varietate. Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam et obliviscere populum tuum et domum patris tui. Et concupiscet rex decorem tuum, quoniam ipse est Dominus Deus tuus, et adorabunt eum. Et filiae Tyri in muneribus, vultum tuum deprecabuntur omnes devites plebis. Omnis gloria ejus filiae regis ab intus 131.0376B| in fimbriis aureis circumamicta varietatibus. Adducentur regi virgines post eam, proximae ejus afferentur tibi. Afferentur in laetitia et exsultatione, adducentur in templum regis. Pro patribus tuis nati sunt tibi filii: constitues eos principes super omnem terram. Memor ero nominis tui, Domine, in omni generatione et generatione. Propterea populi confitebuntur tibi in aeternum, et in saeculum saeculi. ENARRATIO. Psalmus iste cantatur de sanctis nuptiis, de sponso videlicet et sponsa, de rege et plebe, de salvatore et salvandis, et proponitur filiis Core agentibus scilicet pro his qui commutabuntur, id est, pro commutatis ad intellectum recipiendum: quae sunt etiam canticum pro dilecto. Vel, potest construi praeposterato 131.0376C| ordine ut dicamus: haec verba sunt canticum pro dilecto, verba, dico, proposita filiis Core ad intellectum. Hoc nomen Core cum auditur non debemus ad irrisionem accipere, ne in sensu puerili inveniamur comparabiles pueris illis qui sancto Dei Eliseo prophetae typum Christi gerenti insultabant, dicentes: Ascende calve, ascende calve (IV Reg.). Quos pueros stulte garrulos et in perniciem suam maledicentes bestiae exeuntes de silva devoraverunt. Ab imitatione horum puerorum nos revocat Apostolus, dicens: Nolite pueri effici sensibus (I Cor. XIV), cum tamen magister ipsius nos invitet ad imitationem pueri cum dixit: Nisi efficiamini sicut parvulus iste, non intrabitis in regnum coelorum (Matth. XVIII). Consideret igitur quisque ad quid magister nos invitet, et quid 131.0376D| nobis discipulus interdicat, ut quem delectat imitatio parvuli non delectet ignorantia, sed innocentia. Pueri autem illi qui sancto Dei calvo insultabant praefigurabant illos qui, ex nimium pueruli sensu, stabant ante lignum sacrum Dominicae crucis, dicentes: Si Filius Dei es, descende de cruce (Matth. XXVII); qui a bestiis sunt dovorati, quoniam a diabolo interius sunt mortificati, vel a bestiis devorati sunt, id est, a Tito et Vespasiano afflicti et condemnati qui dicuntur bestiae egredientes de silva, id est, a gentibus missi, quae gentes silvis comparantur, quoniam nullam adhuc receperunt culturam. Quod quadraginta duo ex illis pueris fuerunt a bestiis devorati, praefigurabat quadraginta duos annos qui fuerunt, 131.0377A| a passione Christi usque ad destructionem Jerusalem. Pro his qui commutabuntur: quae sit ista commutatio omnis commutatus in seipso potest agnoscere; consideret qui fuerit, quid modo sit; consideret mundum prius idola adorantem, modo vero Deum colentem. Hanc commutationem etiam pagani recognoscunt, cum viderint templa sua deserta, Ecclesias Dei refertas. Vel ad intellectum sunt haec proposita filiis Core ut non sint caeci, sicut illi de quibus dictum est: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent, vel ad intellectum, ut intelligant ad quem pertineat haec commutatio, ad Christum videlicet, dilectum super omnes dilectos. Canticum pro dilecto. Solent scholastici componere carmen cantandum in nuptiis in laudes sponsi et 131.0377B| sponsae quod vocatur epithalamium: ad hanc similitudinem hic psalmus est in laudes sponsi Christi et sponsae ejus Ecclesiae. Laudatur hic ille de quo in Canticis canticorum dicitur: Osculetur me osculo oris sui (Cant. I.) Gaudeat ergo sponsa Ecclesia se amatam a tanto sponso, quoniam dilexit eam foedam ut faceret pulchram, quam sanguine suo lavit ut non haberet maculam, in cruce extendit ut non haberet rugam. Quem sponsum Dominus Pater in hoc psalmo nobis commendat, ut majoris sit auctoritatis, prius, secundum ineffabilem generationem illam qua ipse Filius a Patre genitus est, postea vestiens eum humanitate et inducens eum cum magna potentia, ut jungat sibi sponsam suam Ecclesiam, deinde inducens sponsam decenter ornatam et dignam 131.0377C| tanto sponso. Eructavit cor meum verbum bonum. Ne putaremus Dominum Patrem indigere conjugio in generatione Filii sui, ostendit nobis ipsam generationem non ab alio, sed a se ipso factam, sic dicens: Cor meum, id est intima substantia mea et secreta essentia mea eructavit, id est, genuit, verbum bonum, id est, Filium mihi aequalem et consubstantialem. De hoc Verbo dictum est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I). Ut autem per bonum intelligamus Verbum aequale Patri et consubstantiale, ipsum Verbum caro factum nobis insinuat cum dicit: Quid me interrogas de bono? Nemo bonus nisi solus Deus (Matth. XIX). In hac responsione non divisit se a Deo, sed potius univit tanquam 131.0377D| si diceret: Cum tu dicis mihi, magister bone (Marc. X), Deum me esse confiteris, quia nemo bonus nisi solus Deus. Qualiter Dominus Pater generasset Verbum suum ex corde suo, quamdam similitudinem in nobis ipsis possumus comprehendere, sicut ab infimis summa possunt comprehendi, a creatura Creator. Quisque enim sapiens architectus aedificaturus fabricam ex corde suo generat consilium in quo disponit ipsam fabricam qualiter aedificanda sit, et jam placet ei fabrica, non in specie aedificii, sed in probatione consilii. Facta autem jam fabrica, jam non sibi soli placet, sed etiam videntibus, et sic laudatur consilium in quo prius eam sic disposuit, quia non appareret talis in specie aedificii, nisi praecessisset 131.0378A| in approbatione consilii. Qualiter autem per fabricam subjectam oculis intelligimus praecessisse consilium sapientis, sic, si oculum mentis ad superiora vertamus, in nobis ipsis possumus intelligere sapientiam Patris praecessisse in dispositione nostrae creationis: consideremus nosipsos, coelum, et terram, et omnes ornatus eorum, homines videlicet in terra, Angelos, Virtutes, Principatus in coelo, et intelligamus Verbum necessario, quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil (Joan. I). Quod ipse Pater hic testatur sic. Dico ego opera mea esse regi, id est, huic Verbo regi facto, dispono opera mea regenda, quia ei soli innotesco; mea secreta, ut sit expositio superioris, sic: Dico ego opera mea regi, id est, Verbum eructo cum quo omnia opera mea 131.0378B| dispono. Ne Verbum illud transitorium intelligamus, supponitur: lingua mea calamus scribae velociter scribentis. Linguam pro verbo, calamum pro scripto, causam videlicet pro effectu posuit. Tanquam si dicat. Verbum meum non est transitorium, sed est calamus scribentis, id est, comparabile verbo scripto et permanenti. Scribae, dico, velociter scribentis, id est, sine mora multa comprehendentis. Sunt scribae quidam qui uno puncto totam dictionem vel orationem comprehendunt, cui velocitati verbum Patris quodam modo comparatur, quia nihil est velocius quam semel omnia dixisse. Unde illud: Semel locutus est Deus (Job XXXIII). Nam nunquam secundo loquitur, quia si perit primum, dicat secundum: et si non perit primum, non proferat secundum. Istud 131.0378C| dicere Patris nunquam hahuit principium, nunquam habuit finem: quia verbum illud attingit a fine usque ad finem fortiter, suaviter disponens omnia (Sap. VIII). Dicit Augustinus in hoc loco: « Vereor ne id quod dico, a tardioribus aliquando possit intelligi: dicam tamen, sequatur qui potest, ne non dictum non sequatur qui potest. Speciosus forma prae filiis hominum. » Quasi dicat: Tu Verbum, tu rex speciosus forma, id est, in formosa divinitate prae filiis hominum. Nota quia posset dicere, prae angelis, sed quia verum hominem eum constituit, ideo prae filiis hominum dixit. Speciosus dico, quia diffusa est, id est, diffundetur gratia in labiis tuis, id est, in praecordiis tuis, vel in praesentia tua. Unde illud: Lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta 131.0378D| est (Joan. I). Gratia Domini est: quia ipse omnia gratis fecit, perditos quaesivit, inventos in humero reportavit, praeterita condonavit, futura promisit. Propterea benedixit te Deus in aeternum, id est, ut diffunderetur gratia in labiis tuis, benedixit te Deus, id est, multiplicavit te Deus, id est, ego Pater, multiplicatione in aeternum tendente. Primum hominem benedixit, sed non in aeternum, quia in inobedientiam cecidit, vel istud sit effectus ad hoc quod dixit: Diffusa est gratia in labiis tuis, et quia diffundetur, benedixit te Deus, id est, promissionibus tuis benedixit in aeternum, quia sine fine permansurae sunt. Promissiones autem servi, umbrae fuerunt et transitoriae, carnaliter intellectae. Accingere gladio tuo super femur tuum, 131.0379A| potentissime, id est tu speciosus forma, ut debelles aerias potestates, accingere, id est, accinctus sis gladio tuo, id est, divino eloquio quod est gladius spiritus, et hoc super femur tuum, id est, super humanam naturam tuam potenter scilicet accingere gladio, hoc gladio separavit Dominus filium a patre, filiam a matre, murum a socru sua (Matth. X). Pater iste est diabolus a quo separatum est humanum genus per praedicationem Domini. Mater est Synagoga a qua separata est filia, id est, Ecclesia ex Judaeis congregata. Nurus est Ecclesia ex gentibus constituta quae erit adversus Synagogam quae socrus ejus est, mater videlicet Christi, ex qua secundum carnem natus est. Nurus ista significabatur ab Aethiopissa, quam duxit Salomon sibi reginam (III Reg. III). Et sic duo adversus 131.0379B| tres, pater et mater adversus filium et filiam et nurum. Nam socrus et mater in Synagoga intelliguntur. Specie tua et pulchritudine tua intende, id est, tu accinctus gladio, sis intensus in speciosa pulchritudine tua, id est, in abundantia virtutum positus, in qua miser Adam positus, remittebatur cum deberet intendi. Et sic intensus in te ipso, prospere procede ad debellandos inimicos: et regna, id est, vince propter veritatem, scilicet Evangelii, quae de te fiet. Unde Apostolus: Exhortatio nostra non de errore, neque in dolo, neque de immunditia (I Thess. II). Et regna etiam propter mansuetudinem inter tormenta habitam, quia in passione humilis et mansuetus apparebis. Et regna etiam propter justitiam in parte exhibitam et in parte exhibendam. Exhibita est, ut illud: Qui justus est 131.0379C| justificetur: et qui sordidus est, sordescat (Apoc. XXII). Quod hic videmus impletum. In futuro autem exhibetur justitia, quando incorruptus judex digna quaeque ultimo judicio requiret, vel propter justitiam tuorum, scilicet abnegantium saecularia desideria et sobrie et juste viventium: et deducet te mirabiliter dextera tua, id est, potentia tua undique ducet te in notitiam hominum, et hoc mirabiliter, quia eris faciens divina et patiens humana. Et qualiter hoc fiet? Quia sagittae tuae acutae, id est, verba praedicationis tuae sunt acuta, corda hominum videlicet pungentia, et amorem divinum excitantia. Quibus sagittis populi percussi sub te cadent, id est, se tibi humiliabunt in corde inimicorum regis, id est, in hoc quod tibi regi cor inimicum habuerunt cadent 131.0379D| et resurgent habentes cor amicum tibi. Hac sagitta percussus cecidit Saulus et surrexit Paulus: cecidit persecutor, et surrexit egregius praedicator (Act. IX). Et in taliter percussis erit sedes tua Deus, id est, in illis sedebis non transitorie, sed in saeculum saeculi, id est, aeternaliter, et tu merito in illis regnabis, quia virga regni tui, id est regimen quo regis tibi subjectos, est virga non distortionis, sed directionis. Unde alibi: Reges eos in virga ferrea (Ps. II), cum regimen aliorum sit flexibile et distortionis. Et vere virga regni tui est virga directionis, quia tu dilexisti justitiam: et hoc inde apparet, quia odisti iniquitatem, et propterea, id est, ut diligeres justitiam, unxit te Deus omnium, Deus tuus, id est, ego pater tuus tibi in 131.0380A| omnibus consentiens. Et qua unctione? Oleo laetitiae, id est, spirituali jucunditate, et hoc prae consortibus tuis, id est prae omnibus illis, quorum consors es in humana natura. Et quia dixit illum prae omnibus unctum esse ostendit unctionem illorum esse magnam, ut inde ejus unctionem intelligamus admirabilem, cum prae illis unctus sit. Quasi dicat: Unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis, quod magnum est, quia myrrha et gutta et casia, id est, omnia odoramenta virtutum spirabunt a vestimentis tuis, id est ab apostolis tuis et apostolicis viris. Unde illud: Vivo ego, dicit Dominus (Isa. XLIX), quia his omnibus velut vestimento, indueris. Vestimenta Dei dicuntur sancti: quia sicut homini nihil est vicinius vestimento, sic Deo nihil est vicinius sanctis. A domibus eburneis. 131.0380B| Domus eburneae sunt illi quos vestimenta vocavimus. Nam in eis habitat etiam Dominus et dicuntur eburneae domus propter castitatem et sermonis nitorem. Nam elephas cujus ossa ebur sunt castissimum animal dicitur. Ex quibus delectaverunt te filiae regum, id est ex odoramentis illis quae spirabunt a vestimentis tuis, delectabunt te filiae regum, id est Apostoli in fide generati qui carnem domant, spiritum roborant; et hoc in honore tuo quoniam licet ab eis in fide generantur, non ab eorum nomine vocabuntur, sed tuo: quia nulli vocabuntur Petrini vel Paulini, sed omnes Christiani, et sic per vestimenta et per domos eburneas astitit regina a dextris tuis, id est, in propitiatione tua. Nam quae a sinistris erunt erunt concubinae significatae per octoginta concubinas Salomonis. 131.0380C| Numerus autem concubinarum excellens numerum reginarum, significabat quia multi sunt vocati, pauci vero electi (Matth. XX). Regina autem stabit in vestitu, id est, in doctrina deaurata, id est, bonis sententiis confirmata; circumdata varietate, subaudis linguarum, quoniam variis linguis Ecclesia Christi adunata est. Vel in vestitu deaurato, id est, bonis moribus adornata, et circumdata varietate, scilicet virtutum. Vel in vestitu deaurato, id est in membris solidis, non crepantibus in tribulatione. Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam. Convertit se ad reginam quasi dicat: Tu regina jam facta etiam filia, audi promissa, et intellige impleta: et qualiter dico ut audias? Inclinando aurem tuam, id est, humiliter audi regis tui mandata, et obliviscere populum tuum, id est 131.0380D| carnalia constituta, vel populum Babyloniae, cui populo rex fuit diabolus. Obliviscere etiam domum patris tui, diaboli, id est, nullam habeas societatem cum impiis, et debes oblivisci populum et domum patris tui, quia concupiscet Rex decorem tuum, id est, te decoram fieri qui te dilexit foedam, ut faceret pulchram; et sit tibi magnum quod rex te concupiscet, quoniam ipse, rex videlicet, est Dominus Deus tuus. Et te etiam obliviscente populum et domum patris, adorabunt eum: et (pro etiam) filiae Tyri, scilicet filiae gentium, ut sic per Tyrum quae fuit civitas vicina Judaeis terram gentium intelligamus. Quae filiae Tyri adorabunt eum in muneribus, id est, in largis eleemosynis per quas omnia munda fiunt eis (Luc. II). 131.0381A| Has eleemosynas quaerere Dominum in voce pauperis ipsemet notificat, dicens: Esurivi, et dedistis mihi manducare (Matth. XV). Vel secundum interpretationem nominis accipiamus gentes iterum. Nam Tyrus interpretatur angustia eorum: ubi proprie gentes intelliguntur, quae nimie angustiabantur de peccatis suis: Vultum tuum, id est, ecclesiastica instituta tua in quibus apparet voluntas tua, deprecabuntur divites plebis. Ad istos divites loquitur Paulus amicus sponsi istius, dicens sic ad Timotheum: Praecipe divitibus hujus saeculi non superbe sapere, neque sperare in incerto divitiarum, sed in Deo vivo qui praestat nobis omnia abundanter ad fruendum (I Tim. VI). Sed divites sint in operibus bonis, facile tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum 131.0381B| bonum, ut apprehendant vitam aeternam. Et quoniam solent munera eleemosynarum aliquando fieri ad favorem hominum, ne haec filia regis in se ipsa gloriaretur et ab aliis laudem quaereret, subsequitur: Omnis gloria ejus filiae regis, id est Ecclesiae, fit ab intus, id est in conscientia, quia gloria nostra debet esse testimonium conscientiae bonae et interrogationis in Deum, et haec gloria fit in fimbriis aureis, id est, in fine bono, ut sic in fimbriis finalitatem accipiamus, et in aureis bonitatem. Nam qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. XXIV). Circumamicta varietatibus, id est, variis populis, vel varietatibus virtutum. Per hanc etiam filiam conversam a gentibus, adducentur regi virgines, id est, alia Ecclesia, 131.0381C| ut sic accipiamus Ecclesiam angelicam caeterasque quae post primitivam Ecclesiam conversae sunt. Quae virgines adducentur post eam, id est, post primitivam Ecclesiam, ita ut proximae sint ejus, id est, imitatrices fidei ejus. Et istae tales afferentur tibi, id est, ad honorem tuum. Afferentur dico, non in moerore et tristitia, sed in laetitia et exsultatione. Unde illud: Non accepistis spiritum servitutis iterum in timore (Rom. VIII). Adducentur ipsae virgines in templum regis, id est, ad hoc ut ipsae sint templum. Et ne quis ideo putaret Ecclesiam Christi non esse crescendam, quia non supersunt apostoli et primi praedicatores, subsequitur: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii. Quasi dicat: Licet non supersint patres tui, id est, a te constituti, tamen non decrescet 131.0381D| Ecclesia tua, quia nati sunt tibi filii, quia pro apostolis nati sunt Gregorius, Augustinus et caeteri plures, quos constitues principes super omnem terram, et sic per illos memor ero nominis tui, id est, celebrare faciam nomen tuum in omni generatione et generationem. Et vere per illos hoc fiet, quia propterea, id est, quia sufficiunt praedicatores, confitebuntur tibi populi, id est, sufficient consequaces: et hoc erit in aeternum, quod est, in saeculum saeculi. PSALMUS XLV. IN FINEM FILIIS CORE PRO ARCANIS PSALMUS DAVID. « Deus noster refugium et virtus, adjutor in tribulationibus quae invenerunt nos nimis. Propterea non timebimus dum turbabitur terra, et transferentur 131.0382A| montes in cor maris. Sonuerunt et turbatae sunt aquae eorum, conturbati sunt montes in fortitudine ejus. Fluminis impetus laetificat civitatem Dei, sanctificavit tabernaculum suum Altissimus. Deus in medio ejus non commovebitur, adjuvabit eam Deus mane diluculo. Conturbatae sunt gentes et inclinata sunt regna, dedit vocem suam, mota est terra, Dominus virtutum nobiscum, susceptor noster Deus Jacob. Venite, et videte opera Domini qui posuit prodigia super terram, auferens bella usque ad finem terrae. Arcum conteret, et confringet arma et scuta comburet igni. Vacate et videte quoniam ego sum Deus, exaltabor in gentibus et exaltabor in terra. Dominus virtutum nobiscum, susceptor noster Deus Jacob. » ENARRATIO. 131.0382B| Vox est in hoc psalmo filiorum Core, illorum qui praedicante Petro apostolo, ut legitur in Actibus apostolorum, recognoverunt arcana Domini, illa videlicet qualiter omnes ad quos venit Spiritus sanctus omnibus linguis loquerentur: recognoverunt etiam quam altus et excelsus apud Deum factus esset ille quem manibus suis crucifixerunt, ut Spiritu sancto idiotas impleret et linguas infantium faceret disertas, et compuncti corde dixerunt: Quid faciemus, viri fratres? Et Petrus ait: Poenitentiam agite, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini nostri Jesu Christi (Act. II). Possumus et intelligere arcana illa de quibus ait Apostolus: Nolo vos ignorare, fratres, mysterium hoc quia caecitas ex 131.0382C| parte contigit in Israel, donec plenitudo gentium intraret (Rom. II). Ut autem haec arcana intelligamus exhortantur nos filii Core qui haec loquuntur, sic dicentes: Deus noster refugium, id est, Deus nostrae naturae assumptor est nobis refugium, et virtus, id est virtuosum refugium: adjutor in tribulationibus, id est, in conscientia mala, quae invenerunt nos nimis. In hac tribulatione solus est adjutor qui solus peccata dimittit. Hae tribulationes inveniunt nos, quando aliis praedicantibus peccata recognoscimus. Invenimus nos ipsi tribulationes, quando sine admonitore peccata flemus: in utroque tamen adjutor noster Deus, et propterea, id est, quia eo adjuvante exclusus est tumultus conscientiae, non timebimus dum turbabitur terra, id est, gens judicata in terrenitate 131.0382D| perdurans. Et non timebimus dum transferentur montes in cor maris, id est, dum apostoli transferendi sunt a Judaeis in corda gentilium qui mari comparantur, quoniam idololatriae amaritudine tegebantur, ad quorum comparationem gens Judaeorum terra dicitur, quia amaritudine gentium tanquam mari circumdabatur his montibus, id est, apostolis dixit Dominus in Evangelio: Si habueritis fidem tanquam granum, sinapis dicetis huic monti: Tollere et mittere in mare, et fiet illud (Matth. XVII et XXI) De se ipso dixit huic monti qui praedicatoribus apostolis missus est in mare, id est, in notitiam gentium. Sonuerunt et turbatae sunt aquae eorum. Ecce ostendit qualiter montes transferendi sunt in cor maris: quia sonabunt, 131.0383A| id est, voces emittent ipsi montes: et conturbatae sunt aquae eorum, id est doctores gentium, et non ipsi doctores tantum destruentur, sed etiam montes, id est, principes terreni conturbabuntur in fortitudine ejus qui erit nostrum refugium: et hoc non mirum, quia fluminis impetus laetificat civitatem Dei, id est, abundans gratia Spiritus sancti confortabit collectionem sanctorum: et ipse Altissimus sanctificavit tabernaculum suum, id est, sibi tabernaculantes: vel sic, Et transferentur montes in cor maris, et tunc in ipsa translatione, id est, in ipsa praedicatione Evangelii sonabunt ipsae gentes et turbabuntur doctores eorum, dicentes: Quis est annuntiator uovorum daemoniorum? (Act. XVII.) hoc dictum est apud Athenienses. Ephesi autem in theatro 131.0383B| suo tantum strepitum fecerunt pro Diana sua ut clamarent quasi per duas horas: Magna Diana Ephesiorum (Act. XIX). Et conturbati sunt montes, id est, principes terreni confisi in fortitudine ejus, scilicet maris. Sed quid fecit civitas Dei? Fluminis impetus laetificavit eam, sanctificavit tabernaculum suum Altissimus. Et quomodo sanctificavit? Quia Deus est in medio, id est, in firmitate cordis ejus, et ideo licet saeviat mare, licet montes conturbentur, non commovebitur civitas ipsa a praedicatione Evangelii, quia Deus adjuvabit eam mane, id est, indilate; diluculo, id est, in resurrectione sua in diluculo facta; vel diluculo, id est, metu mortis consumpto, et sic conturbatae sunt gentes et inclinata sunt regna, id est, principes terreni. Et quo ordine istud fiet? Nam 131.0383C| Dominus virtutum, id est, virtuose omnia faciens, nobiscum ens. Quod alius propheta dicit, Emmanuel (Isa. VII): susceptor noster, id est, nostrae naturae assumptor, Deus Jacob, id est, prioris populi, dedit vocem suam, et inde mota est terra, scilicet gentium. Et quia Dominus visitat vos, o gentes, venite ergo, non passibus pedum, sed passibus fidei, et videte, id est, intelligite opera Domini, quae ipse Dominus virtutum nobiscum susceptor noster Deus Jacob, posuit prodigia, id est, admiranda super terram, id est, infra terrenos. Et quae sunt opera? Auferens bella usque ad finem terrae, quod alius propheta dicit, convertent gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces (Isa. II). Arcum conteret et confringet arma. Ecce qualiter bella auferet. 131.0383D| Nam arcum, id est, occultam impugnationem, et scuta, id est protectionem vanae praesumptionis comburet igni. De quo igne dictum est: Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat? (Luc. XII.) Hoc igne comburet Dominus scuta dicens: Vacate, id est, vacui estote unde pleni estis, implemini unde vacui estis. Quasi dicat: Evacuate saccos vestros palea et implete eos granis, et sic videte quoniam ego Deus quem hominem videtis, exaltabor in gentibus et exaltabor in terra. PSALMUS. XLVI. IN FINEM PRO FILIIS CORE. « Omnes gentes, plaudite manibus, jubilate Deo in voce exsultationis. Quoniam Dominus excelsus, terribilis, 131.0384A| rex magnus super omnem terram. Subjecit populos nobis et gentes sub pedibus nostris. Elegit nobis haereditatem suam, speciem Jacob quam dilexit. Ascendit Deus in jubilo, et Dominus in voce tubae. Psallite Deo nostro, psallite: psallite regi nostro, psallite. Quoniam rex omnis terrae Deus, psallite sapienter. Regnabit Deus super gentes, Deus sedet super sedem sanctam suam. Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham, quoniam di fortes terrae vehementer elevati sunt. ENARRATIO. Quia ad vos, o gentes, gratia Dei pervenit, omnes plaudite manibus, id est, bene operamini: Jubilate Deo in voce exsultationis, id est, in voce exsultativa. Nota quia utrinque, et voce et manibus, est plaudendum 131.0384B| Deo, quoniam si tantum voce quis plaudat, non bene, quia pigrae sunt manus; si tantum manibus, non bene, quia muta est lingua, et ideo concordent manus et lingua, illa confiteatur, illae operentur. Jubilate Deo in voce exsultationis, quoniam Dominus excelsus qui hic videbatur infimus, terribilis qui inter Judaeos fuit despectibilis, rex magnus, qui hic apparuit humilis et parvus, super omnem terram gentium et Judaeorum. Subjecit populos nobis, id est, nobis praedicantibus subjugavit Judaeos et gentes sub pedibus nostris. Et elegit nobis conformandam haereditatem suam, hanc videlicet, speciem Jacob quam dilexit, id est, illos qui Jacob imitati sunt. Et psallite, quia Deus ascendit in jubilo, id est, in magno gaudio apostolorum. Nam magnum gaudium erat eis quando 131.0384C| naturam suam in tantum videbant exaltari. Dominus in voce tubae, id est in angelica voce ascendit cum ipsi dixerunt: Viri Galilaei, quid statis aspicientes in coelum? (Act. I.) Ac si dicant: Videte ascendentem, credite in absentem, sperate venientem, et per misericordiam ejus semper vobis sentite praesentem. Et quia Deus in tanto jubilo ascendit: ergo psallite Deo nostro, psallite, patri videlicet psallite regi nostro filio, psallite Spiritui sancto, et merito, quoniam rex omnis terrae Deus est, et inde psallite sapienter, id est, in cordibus vestris, quia non sapienter psallit qui voce tantum psallit, psallite, quia Deus regnabit super gentes, Deus sedet super sedem sanctam suam, vel Ecclesiam. Ut autem regnaret, principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham, id est, credentes adhaeserunt 131.0384D| sibi. Et hoc unde? Quoniam dii fortes, id est apostoli constantes, terrae, id est, de mundo electi, vehementer elevati, id est, signis glorificati sunt ut congregarentur principes cum Deo. Unde Apostolus Evangelium nostrum non fuit ad vos in sermone tantum, sed in Spiritu sancto et in plenitudine multa (I Thess. I): vel sic principes populorum, id est, gentium congregati sunt cum Deo Abraham, facti filii Abraham non secundum generationem, sed secundum imitationem. Et quoniam illi electi sunt, cum Dominus non fuisset missus ad eos, dii fortes, id est, Judaei qui multum praesumebant de terra sua, id est, de se ipsis, vehementer elevati sunt, superbiendo contra Dominum. PSALMUS XLVII. PSALMUS CANTICI FILIIS CORE SECUNDA SABBATI. 131.0385A| « Magnus Dominus et laudabilis nimis in civitate Dei nostri, in monte sancto ejus. Fundatur exsultatione universae terrae mons Sion, latera aquilonis, civitas regis magni. Deus in domibus ejus cognoscetur, cum suscipiet eam. Quoniam ecce reges terrae congregati sunt, convenerunt in unum. Ipsi videntes sic admirati sunt, conturbati sunt, commoti sunt; tremor apprehendit eos. Ibi dolores ut parturientis, in spiritu vehementi conteres naves Tharsis. Sicut audivimus, sic vidimus in civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri, Deus fundavit eam in aeternum. Suscepimus, Deus, misericordiam tuam, in medio templi tui. Secundum 131.0385B| nomen tuum Deus, sic et laus tua in fines terrae: justitia plena est dextera tua. Laetetur mons Sion, et exsultent filiae Judae propter judicia tua, Domine. Circumdate Sion, et complectimini eam, narrate in turribus ejus. Ponite corda vestra in virtute ejus; et distribuite domos ejus, ut enarretis in progenie altera. Quoniam hic est Deus Deus noster in aeternum et in saeculum saeculi; ipse reget nos in saecula » . ENARRATIO. Audivimus in superioribus quid congrue posset intelligi per primam Sabbati, audiamus et hic quid conferat secunda. Non latet plures in fide regeneratos, totam septimanam apud Hebraeos quondam Sabbatum vocari, et primam feriam et secundam feriam 131.0385C| primam Sabbati et secundam Sabbati esse appellatas, et quia in prima feria conditor humani generis lucem divisit a tenebris, ejus resurrectio per primam Sabbati congrue potest denotari: quia tunc revera lux a tenebris est divisa, quando immortalitas a mortalitate est divisa. Secunda autem Sabbati, qua dictum est, Dominum fecisse firmamentum, non incongrue Ecclesiam denotat, quia ipsa pro membris suis dignioribus, quae hujus mundi tentationibus nunquam cedunt, nomine firmamenti digne notatur. Unde Apostolus: Debemus nos firmi infirmitates infirmorum sustinere (Rom. XV). Hanc Ecclesiam videns Propheta ex omni genere construendam, exhortatur posteros suos, ne se ab aedificio hujus Ecclesiae subtrahant, sed studeant ut ibi sint gemmae, lapides 131.0385D| vivi, angulari lapidi, Christo videlicet, conjuncti. Magnus Dominus, Pater, et laudabilis nimis in civitate Dei nostri, id est, in Ecclesia per Deum videlicet constructa: laudabilis et in monte sancto ejus, id est, in Christo: et quia magni regis magnam decet esse civitatem, audi quanta sit haec civitas, quae fundatur exsultatione universa in monte Sion, id est, ab exsultantibus totius Judaeae, quae per montem Sion intelligitur: latera aquilonis, civitas regis magni, id est, illi desperatissimi, in quibus refrixit charitas: vel latera aquilonis, id est, illi qui adhaerent dicenti: Ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo (Isa. XIV), sunt civitas regis magni. Per aquilonem intelligimus frigus charitatis, quoniam ex 131.0386A| aquilone solet venire majus frigus: vel legamus montes Sion, sic fundatur exsultatione universa terra, id est, in omni terra construetur haec civitas. Nam montes Sion, id est Judaicus populus, et latera aquilonis, id est gentilitas, sunt civitas regis magni. Deus autem in domibus ejus, scilicet civitatis, cognoscetur, cum suscipiet eam, scilicet civitatem tuendam. Et contra quos? Ecce puta: Quoniam ecce reges terrae congregati sunt in concilium, convenerunt in unum, id est, ad unam voluntatem, ut destruerent ipsam Ecclesiam. Sed tandem ipsi reges, volentes eam destruere, admirati sunt, id est admirabuntur, videntes sic, id est, Ecclesiam tot fundari miraculis, conturbabuntur de peccatis suis, commovebuntur ad poenitentiam: tremor enim futuri 131.0386B| judicii apprehendit eos. Vel sic: Deus in domibus ejus cognoscetur, cum suscipiet eam sibi personaliter uniendam. Et quibus signis cognoscetur Deus in domibus? ecce, vide. Quoniam reges terrae congregati sunt, convenerunt in unum, id est, in angularem lapidem, Christum videlicet, ut sibi per fidem jungantur. Et quomodo hoc fiet? Quia ipsi videntes sic fundari Ecclesiam, admirati sunt, conturbati sunt, commoti sunt, tremor apprehendit eos. Haec non mutantur a superiori sententia: ibi dolores ut parturientis, id est, in illa commotione et in illo tremore sunt dolores non infructuosi, sed in laetitiam vertendi, quia sunt dolores poenitentium, tandem salutem parientium, unde Isaias: A timore tuo, Domine, concepimus, et parturivimus spiritum 131.0386C| salutis (Isa. XXVI.) Hic concepit vetus, et nascitur homo vetus. In spiritu vehementi conteres naves Tharsis, id est, superbiam gentium, praesumentem de prosperitate hujus saeculi, et in ea quasi vento deportatam valido timore futuri tui judicii. Quid per Tharsis intelligendum sit, diversi diversa dicunt. Nam quidam volunt Tarsis, intelligere Ciciliam, eo quod ejus metropolis Tharsus dicitur, de qua fuit Paulus apostolus: et in hac civitate negotiationes navium maxime exercebantur. Volunt etiam quidam intelligere Carthaginem, quoniam ejus primordia floruerunt navigationibus. Nam quando Dido Carthaginem condidit, naves quae paratae erant ad mercationem in regione a qua discessit, assumpsit ad fugam, consentientibus principibus 131.0386D| illius regionis: quae condita Carthagine, ad negotiandum non defecerunt: unde nimium ipsa civitas superba facta est; et ideo per naves Tharsis superbia gentium non incongrue denotatur, praesusumens in incertis divitiarum, tanquam in flatibus ventorum: vel ex interpretatione nominis possumus habere eamdem sententiam. Tharsis enim interpretatur exploratio gaudii, ubi intelliguntur gentes quae gaudium suum in velificationibus hujus saeculi explorabant. Tremor apprehendit eos, dicentes: Sicut audivimus prophetatum, sic vidimus completum in civitate Dei nostri, id est, in ecclesia: ut sicut audivimus in promissionibus, sic vidimus in exhibitionibus in civitate Dei nostri. Et quare 131.0387A| voco eam Dei? Quia Deus fundavit eam in aeternum. Fundamentum istius civitatis Christus est, unde illud: Fundamentum aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est (I Cor. III). Suscepimus, Deus, misericordiam tuam in medio templi tui, id est, in illis qui in templo tuo medii sunt, firmi, bene scilicet fundati, ne in fide titubent. Templum vocantur nomine tenus omnes initiati sacramento fidei: in istis medii dicuntur, qui nomen suum, hoc videlicet quod est templum, per bona opera possident: et ne quis hos medios, quibus exhibita est misericordia Domini, paucos putatet, subsequitur: Secundum nomen tuum, Deus, sic et laus tua in fines terrae, id est, laus tua diffundetur in omni terra, sicut diffusum est nomen tuum: quia sicut 131.0387B| non est terra in qua non sit exauditum nomen tuum, sic nulla erit in qua non laudaberis. Et sic justitia plena est dextera tua, id est, multi erunt justi stantes in tua dextera, licet multi sunt vocati, pauci electi (Math. X). Vel sic, suscepimus, Deus, misericordiam tuam, id est, misericordem Christum tuum, in medio templi tui, id est, in judaico populo, qui dicitur templum tuum medium, a gentibus videlicet undique circumscriptum; sed non tamen ibi tantum notus, quoniam secundum nomen tuum, o Deus, diffundetur laus tua in fines terrae, vel ubique vel in illos qui in finem terrenitatis suae disposuerunt: et sic erit dextera tua plena justitia, id est, filiis tuis: multos habebit imitatores, unde laetetur mons Sion, id est, Judaea, et exsultent filiae Judae, id est gentes. 131.0387C| Juda dicitur confessus. Secundum quam interpretationem convenit gentibus, ut dicantur filiae Judae, quae exsultent propter judicia tua, Domine: quibus aliquando separandi sunt localiter ab his, a quibus separati sunt moraliter. Vel propter judicia tua, Domine, quod ipsi per gratiam tuam de massa praeditorum assumpti sunt, vel quod ex delicto Judaeorum salus gentibus pervenit. Circumdate Sion et complectimini eam. Admonet initiatos sacramento fidei, quos superius templum vocavit, ad imitationem illorum quos ibi medios dixit. Quasi sic dicat: Vos qui per sacramentum fidei templum estis, circumdate Sion, id est, firmos in fide, et hoc non ad destructionem, sed complectimini eam, id est imitamini: et quae narratis, narrate in turribus ejus, 131.0387D| in fide apostolorum, qui turres dicuntur pro eminentia virtutum, id est quia sunt inexpugnabiles et defensio minus perfectorum, sunt et in porta, per quos quisque ingredi potest ad vitam. Ex his tribus fuit Paulus commendans sic praedicationem suam: Licet angelus de coelo aliud evangelizet vobis quam nos evangelizavimus, anathema sit (Gal. I). Si superius legimus, Suscepimus, Deus, misericordiam tuam de Christo, erit hic admonitio ad Ecclesiam gentium, ut circumdent Sion, id est, conversos ex Judaeis, dictos Sion praesentia contemnentes, futura exspectantes. Et sic dicit, Circumdate Sion et complectimini eam, narrate in turribus ejus. Ponite corda vestra in virtute ejus Sion, id est, non 131.0388A| ore tantum narretis, sed in virtute, id est, in charitate, quae facit omnes virtuosos, et distribuite domos ejus, id est, discernite quae domus sit munda et quae non: vel distribuite domos ejus, considerantes cui data sint genera linguarum, cui interpretatio sermonum, et caetera ut ex unoquoque quod nobis utile est, quaeratis ad imitandum et sciendum. Et quare dico ut distribuatis? ut enarretis, id est, notum faciatis per bona opera vestra non tantum convictoribus vestris, sed in progenie altera? id est, per cognationes vestras. Et quid narretis? Quoniam hic susceptus in medio templi, vel hic constructor civitatis est Deus Deus noster, quem hominem videmus: Deus dico, in aeternum, quod est, in saeculum saeculi: et ipse, non alius, angelus videlicet vel 131.0388B| archangelus, reget nos in saecula. PSALMUS XLVIII. IN FINEM PRO FILIIS CORE PSALMUS DAVID. « Audite haec, omnes gentes; auribus percipite omnes, qui habitatis orbem. Quique terrigenae, et filii hominum: simul in unum dives et pauper. Os meum loquetur sapientiam et meditatio cordis mei prudentiam. Inclinabo in parabolam aurem meam, aperiam in psalterio propositionem meam. Cur timebo in die mala? iniquitas calcanei mei circumdabit me. Qui confidunt in virtute sua, et in multitudine divitiarum suarum gloriantur. Frater non redimit, redimet homo? non dabit Deo placationem suam. Et pretium redemptionis animae suae, et laborabit in aeternum, et vivet adhuc 131.0388C| in finem. Non videbit interitum, cum viderit sapientes morientes: simul insipiens et stultus peribunt. Et relinquent alienis divitias suas, et sepulcra eorum domus illorum in aeternum. Tabernacula eorum in progenie et progenie; vocaverunt nomina sua in terris suis. Et homo, cum in honore esset, non intellexit: comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis. Haec via illorum scandalum ipsis, et postea in ore suo complacebunt. Sicut oves in inferno positi sunt, mors depascet eos. Et dominabuntur eorum justi in matutino, et auxilium eorum veterascet in inferno a gloria eorum. Verumtamen Deus redimet animam meam de manu inferi, cum acceperit me. 131.0388D| Ne timueris cum dives factus fuerit homo, et cum multiplicata fuerit gloria domus ejus. Quoniam cum interierit, non sumet omnia, neque descendet cum eo gloria ejus. Quia anima ejus in vita ipsius benedicetur, confitebitur tibi cum benefeceris ei. Introibit usque in progenies patrum suorum, usque in aeternum non videbit lumen. Homo, cmm in honore esset, intellexit: comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis. » ENARRATIO. Magna et inusitata nequitia est in hominibus: quia cum ipsi debeant vivere secundum voluntatem Dei, volunt Deum vivere secundum voluntatem 131.0389A| suam: et cum ipsi nolunt corrigi, volunt Deum depravari, non arbitrantes justum esse quod Deus vult, sed non quod ipsi volunt. Quod faciunt illi, quibus grave est hoc quod vident malos florere, bonos laborare: qui tales nolentes Deo servire pro futuris, sed tantum ad hoc, ut bene sit eis in praesenti, murmurant contra Dominum. Dicit autem sic: Audite haec, omnes gentes, id est, tam gentiles quam Judaei: auribus percipite omnes, qui habitatis orbem, id est, per quos ipsos orbiculatos virtute fecistis. Nota quod dixit, auribus percipite, omnibus dixit, audite: sed quoniam praevidit quosdam sic audituros, ut etiam operentur, quosdam non, praedixit quod futurum praevidit. Auribus enim audiunt, qui id quod audiunt, in exhibitione operis ostendunt. Quique 131.0389B| terrigenae, id est, qui haereditates terrenas requiritis: et filii hominum, id est, imitatores prophetarum: dives et pauper in unum, id est, in eamdem fidem venientes, audite. Nam os meum loquetur sapientiam. Et quia multi unum habent in ore, et aliud in corde, ut attentius eos reddat ad audiendum, dicit: Et meditatio cordis mei prudentiam loquetur. Quasi dicat: Non dolose vobis praedico: quia quod in ore sonat, ex corde processit. Inclinabo in parabolam aurem meam, id est, ut cor meum sapientiam meditetur, aurem meam interiorem humiliabo illi qui interius tandem videt et instruit, et tamen in parabolam: quia quantumcunque hic quis humiliatur ad audiendum, et quantumcunque perfecte intelligat per parabolam, idem quasi per aenigma intelligit; 131.0389C| quia quandiu in hoc tabernaculo ingemiscimus, quasi in imperfectione suspiramus. Aperiam in psalterio propositionem meam, id est, in opere meo prius ostendam quod praedico. Nam qui recto ordini praedicationis vult insistere, conveniens est ut quod aliis praedicat, in seipso per bona opera recognoscat. Unde illud: Quae coepit Jesus facere et docere (Act. I), et hoc est quod dicit, id est, iste hic notat, cum dicit se inclinare aurem in parabolam, et aperire in psalterio propositionem suam, ut aliis possit praedicare: et ecce propositum, quod vult aperire in psalterio. Cur timebo in die mala? Hic in se transfert personam in Christo pie vivere volentium. Quasi dicat: Cur ego et alii timebimus in die judicii; cum in libro nostro habeamus illud, per quod vitare timorem 131.0389D| possumus? Nam ubi homo non offenditur nisi voluerit, cur ibi timebit: Iniquitas calcanei mei circumdabit me. Ac si dicat: Est necessarium ut ego et alii carnali iniquitate circumdemur. Calcaneus dicitur pars illa corporis, quae terrae semper adhaeret, ubi merito ambitio et caeterae carnales iniquitates intelliguntur, quia semper circa terrena versantur: vel iniquitas calcanei mei circumdabit me, id est, finalis iniquitas, quae in benefactis cavenda est, circumdabit me ex necessitate. Haec iniquitas potest intelligi superbia, sine qua pauci reperiuntur. Nam non sunt plures qui in benefactis suis in se non gloriantur: quia haec est iniquitas quae se primum ingessit recedentibus. De hac iniquitate dictum est. 131.0390A| Mulier conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo suo (Gen. III). Calcaneo insidiatur serpens, quia fini boni operis superbiam admiscere studet: vel potest esse responsio superioris, sic: Cur timebo in die mala: Quia iniquitas calcanei mei circumdabit me, si timuero. Qui confidunt in virtute sua, etc. Ac si dicat: Illis est timendum in die mala, qui confidunt in virtute sua, id est, qui de merito sibi praesumunt. Et in multitudine divitiarum suarum gloriantur, et in nobilitate amicorum suorum sperant. Istud tertium non ponitur, sed intelligitur per probationem subsequentem: Frater non redimit, redimet homo? Quasi dicat: Non est confidendum in virtute et in multitudine, quia non redimet. Et quod non redimet, probatur a majori, quia non redimet amicus: et quod 131.0390B| amicus non redimet, sic ostenditur. Frater, id est Christus, cujus fratres sumus, quia ejus cohaeredes, non redimit, et quia ipse non redemit, redimet autem homo? non: et quia Christus non redemit, subjungitur. non dabit placationem suam, id est, non satisfecit Deo pro suis peccatis, ut dignus esset redimi a fratre. Nam non est dispositum a Deo, ut aliis prosit illa redemptio, nisi illis qui student Christum imitari: quod non faciunt illi, qui Deo non dant placationem suam pro peccatis suis. Placationem dare Deo pro peccatis est lacrymas effundere, eleemosynas dare, etc. Et hac de causa etiam non redemit frater eum, quia non dedit pretium redemptionis animae suae, id est, non confessus est ad salutem animae suae, et ideo laborabit in 131.0390C| aeternum, id est duplici contritione conteretur: et tamen vivet, id est floret, adhuc, id est ex tempore, in finem tamen. Nam qui in hac vita florent, eorum labor erit in aeternum. Qui autem laborant, eorum vita erit in aeternum. Non videbit interitum, cum viderit sapientes morientes, simul insipiens et stultus peribunt. Ecce quare in finem vivet, quoniam non attendit interitum suum, id est mortem interiorem suam cum viderit sapientes mori exterius: putat enim non nocere sibi hoc quod male vivit, cum commune sit ei cum bonis mori exterius, et ideo simul ad aeternum interitum insipiens, qui nescit sibi cavere in posterum, et stultus qui non attendit nihil esse in hac vita praeter miseriam, peribunt: et relinquent alienis divitias suas: quia licet filiis relinquant, tamen 131.0390D| alienis, cum ad salutem eorum eas non dispendunt. Sed licet quasi alieni sint, quia de salute patrum non solliciti sunt, tamen in hoc se filios volunt ostendere, quia sepulcra eorum putant esse domos illorum in aeternum, quod tamen non est, quia si in sepulcris homo semper maneret, anima in inferno cruciatum non sentiret. Haec talia sepulcra vocaverunt nomina sua, id est vocare faciunt in terris suis, id est in praediis suis. Invocatio nominis solebat fieri in sepulcro, quia solebant amici mortuorum accipere panem et vinum; et sedentes in sepulcro, invocare nomina mortuorum, suo ventri servientes, non spiritibus mortuorum: quia si prodesset inebriatio hominum in sepulcris facta, non 131.0391A| sic arsisset lingua divitis in inferno: quia ex vino in suo sepulcro consumpto, nec una gutta super ipsius ardentem linguam descendebat (Luc. XVI). Haec invocatio non tantum fit in sepulcris, sed in tabernacula, id est domos in quibus temporaliter fuerunt in progenie hac praesenti, et progeniem futuram, vocaverunt, id est vocare faciunt nomina sua. quia in anniversariis solebant convenire ad domos, ut ibi inebriati nomina mortuorum invocarent. Homo, cum in honore esset, non intellexit. Ecce causa quare stultus et insipiens peribit, quia cum essent in honore, id est ad imaginem Dei creati, non intellectualiter se habuerunt: et ideo comparatus est jumentis insipientibus: et hoc non in majoritate aliqua, sed similis factus est illis, de ventre tantum sollicitus. Et 131.0391B| quid de eis? Haec via illorum scandalum ipsis, id est tantum Deum honorant, ut sint de illis, quibus dicitur: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me (Isa. XXIX; Matth. XV): et sic ejus posteriora pejora sunt prioribus: quia cum prius erat apertus paganus, modo sub nomine religionis occultus est et deterior; et postea in ore suo complacebunt: quia si aliquis reprehenderit vitam eorum, et dixerit haec terrena non esse attendenda, ipsi in ore suo confitentur verum esse, corde tamen non imitantur. Usque huc descripsit Spiritus sanctus illos, qui arbitrantur non esse felicitatem praeter honorem saeculi; et post obitum non attendentes, nisi quemadmodum illis procurentur funera pomposa, et ibi eorum nomina invocentur. Nunc autem 131.0391C| quid de eis eventurum sit praedicit sic: Haec via illorum scandalum ipsis, et postea in ore suo complacebunt: et ideo sicut oves devorati, et nulli tribulationi resistentes, positi sunt in inferno, id est in excaecatione mentis, et mors depascet eos, id est diabolus qui minister mortis est, erit pastor eorum, et tandem dominabuntur eorum justi in matutino, id est in illo vero mane, quod non habebit succedentem noctem. Nam tunc judicabunt sancti nationes, et dominabuntur populis, vel sic, mors depascet eos, id est diabolo erunt refectio, qui in devoratione eorum quasi in cibo delectatur. Unde dictum est serpenti: Super pectus tuum gradieris, et terram comedes (Gen. III), et sic justi qui despectui hic habebantur ab eis, dominabuntur eorum in matutino, et auxilium 131.0391D| eorum quorum mors est pastor, veterascet, id est interisse patebit; auxilium dico praesumptum a gloria eorum, id est a flore quem habuerunt in hac vita, vel auxilium eorum veterascet a gloria eorum remotorum, vel propter gloriam quam hic habuerunt, quia eatenus erunt inglorii, quatenus hic fuerunt gloriosi, verumtamen Deus redimet animam meam. Quasi dicat: Justi in futuro dominabuntur, et interim quid? Tribulatio et omnis miseria erit sanctis. Sed quae cura? Quia licet tribulentur hic, tamen redimet eos de manu inferi, id est, de potestate tenebrarum, cum acceperit me, sibi conformem fecerit. Vel dominabuntur justi in matutino, et tamen non erit in medio, non in umbra videlicet et legalibus 131.0392A| constitutis, sed tamen redimet animam meam de manu inferi cum acceperit me, id est, cum Verbum meam naturam sibi invisendam assumpserit. Ne timueris cum dives factus fuerit homo, et cum multiplicata fuerit gloria domus ejus. Quasi dicat: Quia florentes in hoc mundo in inferno ad ultimum ponentur, et tu dominaberis, qui hic despectus videris. Ne timueris ergo sperare futura et postponere praesentia cum dives factus fuerit homo, et cum multiplicata fuerit gloria domus ejus, id est, noli aemulari in eo qui prosperatur in via sua, quoniam cum interierit, non sumet omnia, quia nihil secum portabit praeter peccata, neque descendet cum eo gloria ejus, quae facta est sibi pomposo funere. Et quare non descendet? Quia anima ejus in vita ipsius, id est, in hac praesenti, 131.0392B| quam ipse tantum credit vitam, benedicetur ab adulatoribus, quia ad cumulum miseriae suae non desunt sibi adulatores, et ipse confitebitur tibi cum benefeceris ei, id est, cum in prosperitate est, tunc tantum laudabit te. Et sibi quid inde? Introibit usque in progenies patrum suorum, id est, ad illam miseriam perveniet, ad quam pervenit progenies patrum suorum, Cain videlicet et caeteri, et ibi non videbit lumen usque in aeternum, id est quandiu durabit aeternitas. Et hoc quare? Quia cum ipse esset homo in honore positus, non intellexit: comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis, ut superius. PSALMUS XLIX. PSALMUS ASAPH. 131.0392C| « Deus deorum Dominus locutus est, et vocavit terram. A solis ortu usque ad occasum, ex Sion species decoris ejus. Deus manifeste veniet, Deus noster et non silebit. Ignis in conspectu ejus exardescet, et in circuitu ejus tempestas valida. Advocavit coelum desursum, et terram discernere populum suum. Congregate illi sanctos ejus, qui ordinant testamentum ejus super sacrificia. Et annuntiabunt coeli justitiam ejus, quoniam Deus judex est. Audi, populus meus, et loquar Israel, et testificabor tibi Deus, Deus tuus ego sum. Non in sacrificiis tuis arguam te, holocausta autem tua in conspectu meo sunt semper. Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos. Quoniam meae sunt omnes ferae silvarum, jumenta in montibus 131.0392D| et boves. Cognovi omnia volatilia coeli, et pulchritudo agri mecum est. Si esuriero non dicam tibi: meus est enim orbis terrae et plenitudo ejus. Nunquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo? immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. Et invoca me in die tribulationis, eruam te et honorificabis me. Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum? Tu vero odisti disciplinam, et projecisti sermones meos retrorsum. Si videbas furem, currebas cum eo, et cum adulteris portionem tuam ponebas. Os tuum abundavit malitia, et lingua tua concinnabat dolos. Sedens adversus fratrem tuum 131.0393A| loquebaris, et adversus filium matris tuae ponebas scandalum: haec fecisti et tacui. Existimasti inique quod ero tui similis: arguam te, et statuam contra faciem tuam. Intelligite haec qui obliviscimini Deum, nequando rapiat et non sit qui eripiat. Sacrificium laudis honorificabit me, et illiciter quo ostendam illi salutare Dei. » ENARRATIO. Quoniam non defuerunt in priori populo, qui intelligerent sacrificium constitutum secundum ordinem Aaron, esse immutandum in sacrificium secundum ordinem Melchisedech constitutum: placuit Spiritui sancto, in persona illorum per Prophetam hunc praenotari psalmum, ut in hoc psalmo colligerent secum suos contemporaneos et posteros ad intelligendum 131.0393B| quod carnalis observantia in spiritualem intellectum esset immutanda, et quod haec mutatio esset futura per ipsum Dominum nostrum. Hoc etiam hic notatur, ne Judaeis mira videatur legis suae destructio: quia ipse Dominus venit, et novam attulit. Dicit autem sic Asaph: Deus deorum Dominus locutus est, id est, Deus a quo omnes qui dii sunt, deificati sunt, non ex superbia geniti, sed per gratiam ejus justificati, et sic dii facti: ipse dico, qui nobis per Moysen legem dedit, qui in prioribus temporibus per servos locutus est, ipse nunc locutus est nobis, non per angelum vel per prophetam, sed per seipsum (Hebr. II); unde illud: Ecce ego qui loquebar, ipse adsum (Isa. LII). Et loquendo quid elegit? vocavit terram a solis ortu 131.0393C| usque ad occasum, non solum Africam, ut quidam dicunt, vocavit, sed tantam vocavit, quantam fabricavit. In hac tamen vocatione non separavit Africam. Gaudeat ergo Africa de unitate, non superbiat de divisione. Ex Sion species decoris ejus. Quasi dicat: Licet terra ab ortu solis usque ad occasum vocata sit, tamen species decoris ejus, id est, qui Evangelii ejus pulchritudo dicuntur, venient ex Sion, id est ex Judaeis, quia apostoli, qui species dicuntur Evangelii, reddentes ipsum Evangelium aliis speciosum, ex Judaeis nati sunt. Vel sic: A solis ortu, id est, ab illis in quibus aliquo modo per cognitionem legis sol verus resplenduit, usque ad illos in quibus penitus cecidit sol. Vocavit terram, sed tamen ex Sion processit prius species decoris ejus; unde illud: Confirma 131.0393D| hoc, Deus, quod operatus es in nobis, a templo sancto tuo quod est in Jerusalem (Psal. LXVII). Deus deorum Dominus locutus, vocavit terram, dicens: Audi, populus meus, et loquar Israel, quia si non audis, etsi loquar, tibi non loquar, et testificabor tibi, quod ego Deus Abraham et Isaac, Deus tuus sum, si audis, et si non audis, ego bono meo Deus sum, malo autem tuo Deus tuus non sum. Non in sacrificiis tuis arguam te. Ecce quod testificatur se non amplius requirere sacrificium secundum legalia instituta factum, quod dicit, Non arguam te in sacrificiis tuis, id est, non requiram a te, etsi pingues tauros et caetera animalia mihi mactaveris, quid autem tunc? Holocausta autem tua in conspectu meo sunt semper, id 131.0394A| est, flagrantia charitatis incendens te totum, est mihi placabilis. Incenditur homo totus, quando interior homo flagrantia charitatis incensus, membra corporis ad usum suum sic rapit, ut ad illicita nunquam resurgant. Nec accipiam de domo tua vitulos. Quasi: Ecce sacrificia de quibus non arguam te, nam vitulos de domo tua, et hircos de gregibus non requiram a te; quoniam si vellem talia, a te non requirerem, cum meae sint omnes ferae silvarum, et jumenta in montibus et boves. Et ne istis remotis, aliquis vellet sibi offerre volatilia et fructus agri, removet et ista, sic: Cognovi omnia volatilia coeli, et pulchritudo agri mecum est; et ideo: si esuriero, non dicam tibi, quia meus est orbis terrae et plenitudo ejus. Sed nunquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem 131.0394B| hircorum potabo? Non: immola Deo sacrificium laudis. Ne ipsi quibus contradixit, deinceps vellent vacui apparere in conspectu suo, ostendet eis sacrificium quo ipse placatur, sic: Immola Deo, a quo habes quidquid boni habes, sacrificium laudis, bona opera tua, videlicet, ut hoc videntes alii glorificent Patrem vestrum qui in coelis est (Matth. V): et redde Altissimo vota tua, teipsum videlicet. Nam quis quis bene cogitat quid vovendum sit Deo, nihil Deo acceptabilius potest invenire, quam ut seipsum voveat et reddat. Et invoca me in die tribulationis. Quasi dicat: Hoc fructu dico ut mihi immoles sacrificium laudis, quia si immolaveris, et postea invocaveris me in die tribulationis, ego eruam te ab ipsa tribulatione, et honorificabis me, nihil praesumendo de te. 131.0394C| Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas? Quasi dicat: Sic locutus est Dominus populo suo, non suo autem, videlicet peccatori, dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum? Cum non sit speciosa laus in ore peccatoris (Eccli. XV), qui hic audit Deum contradicentem peccatori ne praedicet, intelligat eum alibi dicentem: Quae dicunt, facite: quae faciunt, nolite facere (Matth. XXIII). Intelligat et Paulum dicentem: Sive veritate, sive occasione Christus annuntietur (Philip. I), et caetera. Sed haec dicta sunt, ne timeant qui audiunt, ne vile sit verbum Dei a quocunque audiunt. Peccatori autem interdicitur ne praedicet, ut sic non sint securi qui bona dicunt et mala faciunt. Nam sunt qui dicunt: Non perdet nos Deus, 131.0394D| per quorum os tanta bona voluit dici populo suo, quos tales arguit Dominus, sic: Quare enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum? Tu vero odisti disciplinam. Quasi dicat: Non debes assumere testamentum meum per os tuum, quia tu odisti disciplinam, id est, eruditionem paternam, quia quando parco, cantas et laudas: quando castigo, murmuras, quasi nunc tantum essem Deus cum parco, et non Deus tuus cum castigo, cum tamen omnes quos amo, et castigo et arguo (Prov. III; Apoc. III). Et projecisti sermones meos retrorsum, ubi non videantur a te, sed honorent te. Et hoc quomodo? Quia si videbas furem, currebas cum eo, illi consentiendo, licet corporaliter talis non esses, et cum adulteris portionem 131.0395A| tuam ponebas, consentiendo iterum eis, et praeter ista peccata, os tuum abundavit malitia, id est detractione proximi, et lingua tua concinnabat dolos, id est, ornatis verbis protulit dolos erga proximum. Et quomodo? Quia sedens, id est, immoratus es in deliberatione illa, quod notatur persedens. Nam qui stans vel transiens facit aliquid, non videtur adhibere voluntatem facto, qui autem sedet, otium quaerit ut faciat. Quod hic dicit: Sedens adversus fratrem tuum loquebaris, detrahendo sibi et sic adversus filium matris tuae ponebas scandalum. Fratres dicuntur perfectiores in fide, qui sunt filii patrum, habiles solido cibo refici, quibus cum detrahitur, scandalizantur filii matris, qui adhuc quasi lacte et non solido cibo nutriuntur. Nam cum a quibusdam 131.0395B| Paulus detrahebatur, dicentibus: Epistolae quidem graves sunt et fortes, praesentia autem corporis infirma, et sermo contemptibilis (II Cor. X): illi qui minus perfecti erant in fide, scandalizabantur. Haec fecisti, videlicet cucurristi cum fure, portionem ponebas cum adultero, et tacui, a severitate mea, differendo vindictam ut faceres poenitentiam, et ideo existimasti inique quod ero tibi similis, dimittendo videlicet peccatum tuum impunitum, et ideo arguam te de peccato tuo, et statuam contra faciem tuam, ut tandem sic cognoscas multum esse peccatum tuum, quod non facerem, si tibi multum prius esset. Nam cui multum est peccatum, ei ignoscit Deus. Unde illud: Si nosmetipsos dijudicaremus, non utique a Deo dijudicaremur (I Cor. XI). Hucusque 131.0395C| praeposterato ordine introduxit Asaph Christum, loquentem non manifeste, sed occulte: quia ipse cum in se esset fortis, infirmus in carne apparuit. Nam oportebat eum videri, ut non intelligeretur: contemni, ut occideretur; et sic occultus inter Judaeos ambulavit, mira faciens, mala patiens, donec in ligno suspenderetur. Et Deus noster, qui in primo adventu sic occultus venit, veniet manifeste et non silebit judicando qui tunc non siluit monendo, et non silebit in judicio, qui tunc non siluit in praecepto. Ignis in conspectu ejus ardebit. Ignis iste paleam incinerat, aurum purgat, sed mutemus vitam, ut non timeamus poenam, et in hoc quisque studeat, quia et si fieri posset ut dies judicii non fieret, tamen non esset male vivendum: quia si 131.0395D| nulla alia poena immineret peccatoribus nisi separatio a facie Dei, tamen in quantalibet essent affluentia divitiarum, non videntes a quo creati sunt, et separati ab illa dulcedine veritatis ejus, se plangere deberent: quod noverunt illi, qui utcunque veritatis illius dulcedinem sentire coeperunt. Qui autem non desiderat faciem, timeat vel ignem, et quem non invitant praemia, terreant supplicia. Vile est tibi quod pollicetur? contremisce saltem quod minatur. Et in circuitu ejus tempestas valida, quae separabit agnos ab haedis, quae ventilabit omne granum a paleis separando (Matth. XXV, III). Et qualiter hoc fiet? Advocavit coelum desursum, id est, judicatores suos: et terram, id est, ipsos judicandos, discernere 131.0396A| in ipsis populum suum a populo non suo. Et quia vos coeli vocandi estis ad hoc ut judicetis, et nunc congregate illi sanctos ejus, qui ordinant testamentum ejus super sacrificia, id est, qui promissiones ejus digniores faciunt sacrificiis suis, existimantes non esse condignas passiones hujus temporis ad futuram gloriam (Rom. VIII), vel qui ordinant testamentum ejus super sacrificia, id est, qui ponunt ejus promissiones super bona opera sua, de virtute in virtutem euntes (Psal. LXXXIII), et vobis congregantibus annuntiabunt coeli justitiam ejus, hanc videlicet, quoniam Deus judex est, et reddens unicuique secundum opera sua. Vel sic advocavit terram discernere populum suum, et bene potest, quoniam Deus judex est, omnia in veritate discernens. Et quandoquidem 131.0396B| Deus occultus in primo adventu veniet, manifestus in secundo, intelligite haec verba Domini, qui obliviscimini Deum dicentem: Sacrificium laudis, id est, opera bona non praesumptuose, sed in laude Dei facta, honorificabit me, et illic, id est, in sacrificio laudis, est iter quo ostendam illi salutare Dei, id est Jesum Christum. Vel ostendam illi salutare Dei, quia diligam eum, et manifestabo meipsum ei, et ideo haec intelligite, ne quando rapiat vos, mittendo in tenebras exteriores, et non sit qui eripiat, quia non est judicium contra Dominum. PSALMUS L IN FINEM PSALMUS DAVID, QUANDO VENIT AD EUM NATHAN PROPHETA, QUANDO INTRAVIT AD BETHSABEE. « Miserere mei Deus, secundum magnam misericordiam 131.0396C| tuam. Et secundum multitudinem miserationum tuarum, dele iniquitatem meam. Amplius lava me ab iniquitate mea, et a peccato meo munda me. Quoniam iniquitatem meam ego cognosco, et peccatum meum contra me est semper. Tibi soli peccavi, et malum coram te feci, ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea. Ecce enim veritatem dilexisti, incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi. Asperges me, Domine, hyssopo, et mundabor, lavabis me et super nivem dealbabor. Auditui meo dabis gaudium et laetitiam, et exsultabunt ossa humiliata. Averte faciem tuam a peccatis meis, et omnes iniquitates meas dele. Cor mundum 131.0396D| crea in me Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis. Ne projicias me a facie tua, et Spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Redde mihi laetitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me. Docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur. Libera me de sanguinibus, Deus Deus salutis meae, et exsultabit lingua mea justitiam tuam. Domine labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam. Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem: utique holocaustis non delectaberis. Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non despicies. Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion, ut aedificentur muri Jerusalem. Tunc 131.0397A| acceptabis sacrificium justitiae, oblationes et holocausta, tunc imponent super altare tuum vitulos. » ENARRATIO. Proponitur omnibus fidelibus in hoc psalmo peccatum David non in patrocinium peccandi, sed in exemplum resurgendi: ut qui peccaverunt cum David, discant resurgere cum David. Quod sit illud peccatum, titulus psalmi aperit: Psalmus David, cum venisset ad eum Nathan propheta, quia intravit ad Bethsabee. Hic titulus sumptus est de historia (II Reg. XI). Bethsabee uxor erat aliena, scilicet Uriae Ethaei. Hanc cum vidisset David, deambulans in solario post meridiem, euntem lavatum, ejus pulchritudine captus est; cum esset rex et propheta, longe erat mulier, 131.0397B| sed prope erat hostis qui eum invasit, scilicet libido. Et in hoc monemur otium fugere. Quandiu enim David passus est persecutionem Saul, nihil tale commisit. Cognita quae esset, et vocata ad se cognovit, quae concepit ex eo. Volens itaque David crimen celare, misit ad Joab principem militiae suae, ut remitteret ei Uriam. Quem de praelio redeuntem rex benigne suscepit, et tandem in domum suam descendere jussit, sequente cum regio cibo. Qui non intravit ad uxorem suam, sed mansit nocte illa in domo David cum servis illius: quo cognito, postquam ab eo quaesivit cur in domum ad uxorem suam non introisset, et ille dixisset indignum fore ut dominus suus Joab in periculo esset cum toto exercitu, et ipse voluptati operam daret: misit per eum rex 131.0397C| litteras ad Joab, ut educeret exercitum contra hostes et ubi pugna vehementior esset, ibi poneret Uriam, ut ab hostibus interficeretur; et sic auctum est adulterium homicidio: deinde duxit Bethsabee uxorem. Post hoc factum missus est ad eum Nathan propheta a Domino (II Reg. XII), qui eum argueret de tanto commisso, qui per similitudinem ad rem accedens, dixit regi duos fuisse: unum qui haberet centum oves; alterum, vicinum ejus, qui non haberet nisi unam, quam in sinu suo foveret, quae de calice ejus biberet, et de pane suo ederet. Veniente autem hospite, illum alterum dimisisse omnes oves suas, et abstulisse vicino suo illam unicam, et dedisse hospiti ad epulandum: quid inde judicaret. Qui non intelligens parabolam, severam sententiam dedit, 131.0397D| quod mori deberet, et in quadruplum reddere ovem. Cui propheta: Tu es ille. Qui noluit defendere peccatum suum, sed humiliavit se ad poenitentiam quousque audivit: Noli timere, quia transtulit Dominus a te peccatum tuum. Attendenda haec infirmitas carnis, recordanda verba Apostoli: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore (Rom. VI); non dixit, non sit, sed, non regnet. Inest peccatum, cum delectaris: regnat, si consenseris. Admonemur exemplo David non relaxare carnalem cupiditatem: admonemur etiam; non extolli in prosperis. Nam periculosior est res prospera animo, quam adversa corpori, amovet etiam desperationem, cum David tanti criminis reus non desperavit. Iste psalmus sicut 131.0398A| cautos facit qui non ceciderunt, ita desperatos non vult. Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam. Cujus magna est miseria, magna erit misericordia. Illi parvam rogent misericordiam, qui parum, id est ignoranter, peccaverunt. Grave est quod habeo, sed ad te omnipotentem confugio. De lethali vulnere desperarem, si te talem medicum non cognoscerem. Et secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam. Miseratio est exhibitio misericordiae, id est, secundum multiplicem misericordiae exhibitionem quam praebuisti humano generi ab inito mundo. Attendis enim contemptores, ut corrigas: nescientes, ut doceas: confitentes, ut ignoscas, dele iniquitatem meam, quae fuit quia feci 131.0398B| alii quod mihi fieri nolui, ideo hic dele per misericordiam, ne in futurum reserves ad poenam. Amplius lava me ab iniquitate mea. Necesse habent lavare, qui minus peccaverunt, me autem amplius, id est, multo plus quam ego petere sciam. Vel, qui peccata lavas ignorantis, amplius lava peccata scientis, ab iniquitate mea, et a peccato meo munda me. Iniquitas fuit in illum, cujus uxorem abstulit; peccatum in se, quia in hoc transgressor legis factus est. Scio enim quoniam magnum peccatum est contrectare alienam uxorem, virum ejus nescientem, et ideo nec contradicentem, interficere; ideo miserere, dele, lava: quoniam iniquitatem meam ego cognosco, id est, quia ego punio, tu noli punire. Quasi aliquis dicat: Nescis quid petas, nescis quem invoces. Justus est, justitiam 131.0398C| ab eo auferre non potes, et quia justus est, odit peccatum tuum, et si odit, non dimittet impunitum. Quid ergo? Rogas misericordiam ut auferas judicium? Nolo, scio quod justus est, et ab eo nequeo justitiam auferre. Imploro quidem misericordiam, sed attendo justitiam, sed ideo nolo ut me punias, quia ego peccatum meum punio; magna mihi misericordia videtur, si me peccatum meum punire permittas, ut tibi non reservetur. Cognosco peccatum meum: nam coram me est semper; non habeo post me ut non videam, quemadmodum tunc habui, quando tam severam sententiam in alios dedi. Quia enim suum peccatum non cognoscebat, ideo alieno non ignoscebat, ideo tam severe judicabat; sed usus est Deus lingua illius quasi ferramento ad resecanda 131.0398D| vulnera cordis ejus. Tu miserere, tu munda, quia tibi soli peccavi. Tu solus mederis, solus peccata dimittis. Ille solus est justus punitor, qui in se non habet quod puniatur, et ideo tibi soli, quia malum coram te feci: alios latere potuit peccatum meum, te autem celare non potui, quia omnia sunt nuda et aperta oculis tuis (Hebr. IV). Intantum tibi soli, intantum tu es justus, ut justificeris in sermonibus tuis, id est, ut etiam in sermonibus tuis justus sis, cum omnis homo praeter te sit mendax, et vincas, scilicet omnes judicatos; omnes enim juste judicari possunt, quanquam multum justi, multum provecti, tu solus injuste, quia solus a peccato immunis. Cum judicaris, o Pater in Filio, Verbum in assumpta humanitate 131.0399A| hoc futurum praevidit, ut Filius Dei veniret judicandus. Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum. Quasi dicat: Et non solum judicatus vincis omnes judicatos in tali scelere quale meum est, in hoc quod illi juste, tu injuste; sed etiam omnes homines, quia omnes sunt peccatores, tu autem solus sine peccato. Et transfert in se omne humanum genus: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum. In quibus subjungit: Et in peccatis concepit me mater mea, id est, in concupiscentia carnali concepit. Quae carnalis delectatio ex peccato primi parentis in carne nostra viget. Non ideo in peccatis concipiuntur homines, quia peccatum est misceri conjugibus, opus hoc castum in conjuge non habet culpam, sed origo peccati secum trahit quasi ex radice debitam poenam. Non enim 131.0399B| maritus, quia maritus est, mortalis est, erat enim et Dominus mortalis, sed non de peccato suscepit poenam nostram, sed non culpam nostram. Merito ergo in Adam omnes moriuntur, in Christo autem omnes vivificabuntur (I Cor. XV). Ergo miserere, dele, munda, et opus est. Ecce veritatem dilexisti, id est, justum judicium, intantum ut nec illis parcas quibus ignoscis, aut enim illi punient, aut tu, et ideo praerogas misericordiam, ut serves judicium, ignoscis confitenti, ut tu non punias, sed seipsum punienti. Et quia veritatem dilexisti, quia nullum peccatum impunitum dimittis, praerogasti misericordiam, ut servares judicium. Nam misso propheta tuo qui me corripuit, qui peccatum meum me cognoscere fecit ut punirem, manifestasti mihi incerta et occulta sapientiae tuae, ut 131.0399C| etiam tam graviter lapsis veniam non negares, quod disposuisti per sapientiam tuam qua hominem creasti, et creaturam tuam in eis perditam roborasti, quae usque adhuc aliis incerta fuerunt. In qua incertitudine Ninivitae poenitentiam egerunt. Dixerunt: Quis scit si convertatur et ignoscat Deus (Joel II; Jon. III)? Haec sunt illa incerta: Asperges me, Domine, hyssopo, et mundabor, id est, dabit mihi humilitatem. Hyssopus herba est quae pulmonem purgat: et est humilis. In pulmone qui inflatur, tumor superbiae accipitur, contra quem morbum humilitas medicinam praehet, id est, humilitate et charitate te amplectar, ut illa herba adhaeret saxo; confitebor tibi peccatum meum, non defendam, displicebo mihi, ut tibi placeam, lavabis me, taliter aspergendo a peccatis meis. Et 131.0399D| super nivem dealbabor, quia intus in anima: cujus major est lavatio quam corporis, sicut majus est anima quam corpus Aliter: Tibi soli peccavi, et malum coram te feci. Alii si peccant regi qui judex positus est, peccant et Deo; rex si peccat, soli Deo peccat, quia solus Deus punit eum. Ergo miserere, Domine, mei, ut justificeris in sermonibus tuis, id est, ut verax inveniaris in promissis tuis, qui mihi per Spiritum sanctum promisisti: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam (Psal. XIII); videor enim indignus de cujus progenie Filius Dei carnem assumat, si a tanto scelere non emundes, et vincas scilicet illos, qui negant te mihi promissa solvere debere, cum judicaris ab illis indignus qui solvas, cum 131.0400A| sim tanti criminis reus. Et ideo miserere, dele, lava, et opus est, quia si non esset haec nova iniquitas, tamen haberes ex veteri multum quod in me punires. Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea, ut supra. Et hoc dicens, quod in iniquitatibus conceptus sum, non refundo culpam in auctorem, sed veram tibi facio confessionem, quam tu diligis. Ecce enim veritatem dilexisti, id est veram confessionem, et ideo quia tanta est iniquitas mea, miserere. Et scio quia misereberis, quia incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi; cognovi enim per spiritum consilium dispositionis antiquae, reparationis novae, felicitatis aeternae, quod aliis incertum est. Mittes Filium tuum, in quo nobis erit occulte vera remissio. Et illo hyssopo, o Domine, 131.0400B| asperges me, id est, conformatione illius qui significatur per hyssopum. Nam quemadmodum hyssopus valet ad reprimendam inflationem pulmonis, sic conformatio Christi, id est, humilitas valet ad nostram superbiam deprimendam; vel quemadmodum hyssopi fasciculus intinctus sanguine vitulae valet ad exteriorem mundationem leprosorum: ita effusio sanguinis Christi valet ad nostram exteriorem mundationem. Lavabis me, scilicet exterius, et super nivem dealbabor, scilicet interius. Aliter: Ideo miserere, quia promisisti regnum justis, ergo nisi me et alios justifices, nullum invenies cui des, sed miserere, justifica, et hoc modo vincas illos, qui negant fieri reparationem post lapsum, vel qui dicunt pro uno peccatore te auferre regnum justis, 131.0400C| haec est illa hyssopus, illa humilitas. Auditui meo dabis gaudium: gaudebo audire reprehensionem tuam, et non loqui contra te, non defendere peccatum. Unde Joannes: Amicus autem sponsi stat et audit, et gaudio gaudet (Joan. III). Haec est vera humilitas, sibi displicere ut placeat Deo, quidquid peccati est, sibi imputare: quidquid justitiae, Deo. Et exsultabunt ossa humiliata: anima mea humiliata gaudebit, quae per superbiam in moerorem venit. Aliter: Et tandem post illam mundationem et lavationem, auditui meo dabis gaudium, ut audiam: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum (Matth. XV). Et tunc exsultabunt ossa humiliata, id est, virtutes nunc humiliatae et facile revincibiles, ibi erunt fortes et invincibiles. Et ut ossa exsultent, averte 131.0400D| faciem tuam a peccatis meis, id est, dele peccata mea, ut ea non tandem punias. Merito rogat Deum avertere faciem a peccatis suis, qui inde non avertit faciem suam, a peccatis autem faciem, non a me. Et non solum ab his peccatis quae modo feci, sed omnes iniquitates meas dele, originales et actuales. Hoc modo dele: Cor mundum crea in me, Deus, quia meum cor ego pollui de opere iniquitatis. Et spiritum rectum, quem ego distorsi, innova in visceribus meis, id est in interiori meo, qui inveteravit et defecit in me. Et me innovatum ne projicias a facie tua, id est, ne permittas cadere in peccatum ulterius. Et deinceps Spiritum sanctum tuum, id est, a te datum, scilicet spiritum compunctionis et poenitentiae, ne 131.0401A| auferas a me. Redde mihi laetitiam salutaris tui. Solebam mihi applaudere de cognitione adventus Filii tui, sed nunc non est gaudendum, cum sim injustus; ideo justifica, ut de illo adventu valeam laetari: ipse enim ab inferis est educturus suos quos ibi inveniet. Et in hac laetitia spiritu principali, id est Spiritu sancto, qui spiritus est omnium bonorum spirituum, confirma me. Nullus salvari potest sine illo salutari, ita enim a sanctis patribus dispensatio susceptae carnis credebatur, ut a nobis facta creditur. Quasi dicat: Et quo fructu hoc petis? Magno. Docebo iniquos vias tuas: injusti meo exemplo non desperabunt, sed per me agnoscent vias tuas, id est, misericordiam et judicium. Et meo exemplo impii ad te convertentur. Et ut meo exemplo impii ad te convertantur, 131.0401B| libera me de sanguinibus, id est, carnalibus concupiscentiis, ne occidar amplius intus; Deus Deus salutis meae, subaudis auctor. Et exaltabit lingua mea justitiam tuam, non meam, scilicet fidem justificantem, vel quod tu non vis mortem peccatoris. Revera liberabis. Nam, o Domine, labia mea aperies, labia cordis clausa ex peccato, aperies ad laudem tuam, per gratiam justificando. Et os meum, scilicet exterius, annuntiabit laudem tuam, quae multiplex est. Hominem enim ut sit, creas, peccantem, non deseris, confitenti ignoscis, et ut sit securus, mundas. Sacrificium laudis tibi offeram, quia aliud sacrificium non vis, quoniam si voluisses sacrificium, scilicet exterius, dedissem oves et boves et victimas multas. Illo tempore erat David quo victimae animalium offerebantur 131.0401C| Deo, et videbat haec futura tempora. Nos ergo in his vocibus sumus. Nihil ergo offeremus? intus habes quod offeras. Utique holocaustis, scilicet victimarum, non delectaberis. Nam sacrificium, scilicet Deo placens, spiritus contribulatus, repugnando carni, cor contritum poenitentia, et humiliatum a superbia, vel ad hoc humiliatum, ut semper sibi in futurum caveat. Hieronymus: « Multi habent cor contritum, et non humiliatum: quia plangunt quod fecerunt, et postea in idipsum redeunt. » Et ut sacrificium laudis tibi non solum a me, sed a multis fiat: Benigne fac, Domine, Sion, id est, mitte quem missurus es (Exod. IV). Sion, id est, Ecclesiae tuae, quae obliviscens quae retro sunt in anteriora se extendit (Phil. III). In bona voluntate tua, id est, in Christo tuo, vel non 131.0401D| in merito suo, sed in misericordia tua, ut aedificentur muri Jerusalem, id est, ut perficiantur fideles, quorum perfectione constructa erit Jerusalem, id est, civitas pacis, civitas illa quam nullus hostis intrabit, a qua nullus civis excludetur. Vel aedificentur muri Jerusalem, id est, immortalitas et impassibilitas. Qui muri destructi sunt in primo parente. Tunc, id est, aedificata Jerusalem, acceptabis sacrificium justitiae, id est justum sacrificium, scilicet ipsos justos, nunc acceptas sacrificium pro peccato spiritum contribulatum, tunc laudis solius acceptabis, id est, frequenter et sine intermissione accipies. Beati qui habitant in domo tua, Domine: in saecula saeculorum laudabunt te (Psal. LXXXIII). Oblationes, scilicet veras 131.0402A| et holocausta vera, cum totum absumet flamma ignis divini, scilicet haec holocausta. Tunc imponent seipsos vitulos, id est, puros et innovatos, super altare tuum, id est, super intimam mentis devotionem. PSALMUS LI. IN FINEM INTELLECTUS DAVID, CUM VENIT AD EUM DOEG IDUMAEUS, ET NUNTIAVIT SAULI: VENIT DAVID IN DOMUM ABIMELECH. « Quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate? Tota die in justitiam cogitavit lingua tua: sicut novacula acuta fecisti dolum. Dilexisti malitiam super benignitatem, iniquitatem magis quam loqui aequitatem. Dilexisti omnia verba praecipitationis lingua dolosa. Propterea Deus destruet te 131.0402B| in finem, evellet te, et emigrabit te de tabernaculo tuo, et radicem tuam de terra viventium. Videbunt justi et timebunt, et super eum ridebunt et dicent: ecce homo qui non posuit Deum adjutorem suum. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum, et praevaluit in vanitate tua. Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei, speravi in misericordia Dei in aeternum et in saeculum saeculi. Confitebor tibi in saeculum quia fecisti, et exspectabo nomen tuum, quoniam bonum est in conspectu sanctorum tuorum. » ENARRATIO. Nota historia (I Reg. XXI). David fugiens a facie Saul venit ad Abimelech sacerdotem, et accepit gladium in templo reconditum, quo Goliath fuerat 131.0402C| occisus, et accepit ab eo panes propositionis, simulato negotio, recessit festinanter ab eo. Erat autem tunc ibi Doeg Idumaeus, princeps pastorum Saul. quando David venit ad Abimelech. Iratus autem Saul, quaesivit quid causae esset quod nullus ei proderet David; venit Doeg, et dixit: Vidi David in domo Abimelech; ita commotus Saul praecepit servis suis, ut interficerent Abimelech et totum sacerdotale genus illius civitatis. Doeg vero adhuc in nequitia sua aestuans, irruit in eum, et interfecit Abimelech et omnes sacerdotes illos, cum nullus aliorum auderet manum extendere in sanctos Domini. Historialiter nihil tale agitur in hoc psalmo, unde ad mysterium trahimur. In David, Christum accipimus his de causis quibus saepe est dictum; in Saul, regnum terrenum. 131.0402D| Saul interpretatur appetitus, et Judaei contra voluntatem Dei appetierunt sibi Saul in regem, et Dominus eum elegit non permansurum, sed ad populum illum corrigendum. Per appetitum accipimus mortem, de qua dictum est: Deus non fecit mortem, nec laetatur in perditione hominum (Sap. I); impii autem accersierunt sibi eam manibus et pedibus, et amplectentes defluxerunt per eam. Saul persequebatur David, et regnum terrenum persequitur filios regni coelestis, vel mors. Ex eo enim omnis persecutio, quod mortales sumus; nisi mortales essemus, non esset quod nobis faceret inimicus. Abimelech interpretatur patris mei regnum: Doeg, motus: Idumaeus, terrenus. Venit David in domum Abimelech et Christus 131.0403A| in terram Judaeorum, quae regnum David patris sui fuit secundum carnem; venit per incarnationem: quem videns motus terrenus, id est illi qui movebantur propter terrena, quae Christus contemnenda dicebat, accusaverunt eum apud terrenos principes. Misit Saul qui persequerentur David, sed David evasit eorum manus, non tamen sine sanguine, quia interfecti sunt sacerdotes. Ita et in persecutione Christi evasit Verbum, sed caro ejus occisa est. Potest haec persecutio generaliter referri ad corpus Christi, id est ad omnes illos qui in David volunt esse David, id est in Christo Christiani, quos terrena amantes, apud hujus saeculi principes accusare non cessant. Vel ad persecutionem Antichristi, quae maxima erit. Unde dictum est: Veniet tempus quale non fuit ex eo quo 131.0403B| gentes esse coeperunt, quo tempore omnes sacerdotes interficientur, id est omnes Christiani, in quorum domo, id est, in quorum pectore David, id est, Christus erit quem Antichristus persequetur, sed occidere non poterit; non enim poterit Christianis Christum auferre. Constructio tituli. Haec verba hujus psalmi referuntur in finem temporum, id est, plenitudinem, ut intelligas haec facta historialiter, et sunt intellectus, quia intelligimus in his prius tribulandum, postea gaudendum, attribuendus David prophetae, id est, dignioribus membris, vel propositus ab ipso capite aliis, ut intelligant quod omnibus impiis propositum est devorare pios. Intellectus dico, significatus in illo historiali negotio, cum Doeg Idumaeus id est, cum Judas et Judaei moti pro terrenis, id est, loco 131.0403C| et gente, venerunt ad Saulem, id est, ad principes, ad Pilatum et alios, dicentes: Venit David in domum Abimelech. Ecce conversatur inter nos, si dimittimus eum sic, venient Romani et tollent nostrum locum et gentem (Joan. XI). Vel cum venit Doeg Idumaeus, id est, quique persecutores moti pro terrenis, venerunt ad Saulem, id est, ad saeculares potestates, accusare illos in quorum corda venit Christus per conformationem. Et est intentio Prophetae in hoc psalmo ostendere, prius oportere tribulari, postea clarificari: prius sedendum, postea surgendum, quemadmodum David post multas persecutiones ad regnum pervenit, et Christus, martyrum caput, prius passus, postea clarificatus est 131.0403D| Tu qui es potens in iniquitate, id est cui Deus permittit posse exercere crudelitatem et odium in sanctos suos, quod iniquum est, vel in divitiis et potentia saeculari: quia omnis dives aut est iniquus, aut haeres iniqui, quae potentia non est potentia, sed impotentia; non est gloria, sed ignominia: quid gloriaris in matitia? Quandoquidem malitia est quam exerces, quid gloriaris in ea? Sic gloriaris tanquam si insano permitteretur potestas se perimendi, occidis sanctorum corpus, hoc et scorpius, hoc et una febris, hoc et vermiculus valet; sed occidis animam tuam; illorum animam conservas. Quid ergo in his gloriaris? Qui gloriatur, potius in Domino glorietur (I Cor. I). Ostendit illam malitiam: Tota die, id est assidue, sine lassitudine, sine intervallo, quando enim 131.0404A| non facis, cogitas, injustitiam cogitavit lingua tua. Non est officium linquae cogitare, sed loqui, sed perversus pervertit, quia in ore stultorum cor eorum (Eccli. XXI), scilicet qui non ante cogitant quam loquantur. Sicut novacula acuta fecisti dolum, id est fraudulentam persecutionem tuam sic fecisti expeditam ad nocendum, ut est novacula acuta ad incidendum. Vel sicut novacula, etsi multum sit acuta, tamen non valet secare nisi infirma, ita et dolus tuus in corpus valet, et non in animam. Vel, ut dicatur de Judaeis, Novacula ad hoc acuitur, ut praeparet nitorem vultus, eodem modo Deus praeparaverat Judaeos per legem, ut nitorem vultus sui per eam in aliis pararent. Sed sicut novacula acuta quae nitorem debet facere, facit dolum, vertendo se ad incidendam carnem: 131.0404B| ita et Judaei verterunt se ad occidendum, non solum servos, sed etiam filium. Et hoc iniquitas. Dilexisti malitiam super benignitatem; quod naturaliter superius est, habuisti inferius: et quod naturaliter inferius, habuisti dignius. Nullus liquor magis petit superiora quam oleum, cui assimilantur opera misericordiae, quae sicut desuper sunt, ita et semper desuper haberi deberent; sed tu cum utrumque esset ante oculos tuos, magis dilexisti malitiam quae postponenda foret, quam benignitatem quae foret praeponenda. Et non solum in corde hanc perversionem fecisti, sed etiam dilexisti loqui iniquitatem magis quam aequitatem ad proximum. Nihil iniquius quam contraire Deo suo, quam denegare Deo jussuum in se et in aliis. Dilexisti omnia verba praecipitationis, 131.0404C| susurrationes, detractiones, rixas, adulationes. Haec omnia ab aliis libenter audisti, cibos amaritudinis non das ventri, et cibos iniquitatis das animae? Miser, naufragium fugis, et plumbum amplecteris? verba dico, entia in lingua dolosa, in lingua fraudulenta. Quid gloriaris in talibus. Non est in his gloriandum, si vis considerare non priora tuae nequitiae, sed posteriora, scilicet ad quam malum finem te deducet, quia Deus propterea destruet te multimoda destructione eunte in finem, scilicet semper quaerente finem, et nunquam inveniente. Et hic evellet te ut infructuosam arborem de tabernaculo tuo, id est, de Ecclesia; non hic militabis, non hic hostem cavebis in tabernaculo, ut tandem gaudeas in palatio? In tabernaculo Dei est quisque, quantum 131.0404D| ad naturalem intentionem, quia naturalis intentio ad bonum nos omnes ducit, sed devius error abducit quosdam. Et emigrabit te, id est, emigrare te faciet de tabernaculo tuo, id est, non eris hic in tabernaculo, non habebis partem in resurrectione prima. Si ad Judaeos, de legalibus institutis. Et evellet radicem tuam de terra viventium. Radix nostra est charitas, fructus, bona opera, opus est ut opera tua de charitate procedant, et tunc est radix tua, et ideo nec viriditatem habent, quia non manent in radice charitatis. Videbunt justi. Hic est intellectus, de quo titulus. Quasi dicat: Et haec eorum perditio non erit sine magno fructu bonorum. Nam videbunt justi, id est, attendent non tantum priora eorum, quae modo 131.0405A| florent, sed posteriora impiorum, quae arida erunt. Et timebunt ne talia posteriora incurrant, cavebunt sibi hic a gloriatione impiorum. Unde alibi: Manus suas lavabit in sanguine peccatoris. Intelligent hanc eorum gloriationem esse eorum destructionem, quia inimici Domini mox ut honorificati fuerint et exaltati, deficientes quemadmodum fumus deficient (Psal. XXXVI). Et super eum ridebunt. Quasi dicat: Et hoc intelligendo facti super eum, in eo quod non ponent spem in caducis, sed erigunt ad superna, corpore quidem infra eum, sed mente super eum ridebunt, id est, gaudebunt, et ridendo dicent: Ecce homo qui non posuit Deum adjutorem suum, hic est qui maluit conformari Adae quam Christo, ideo Deus destruet eum. Vel tandem in novissimis gaudebunt, facti superiores 131.0405B| istis, judicando illos a quibus hic judicati fuerunt, et tunc irridendo eos, dicent: Ecce homo qui non posuit Deum adjutorem suum, despective dictum, ut illud: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est (Gen. III). Ecce apparet quod homo est, quod fragilis, qui maluit sibi Deus esse, ut miser Adam, quam ponere Deum adjutorem suum; sarcasmos figura, id est, hostilis irrisio. Sed potius speravit in multitudine divitiarum suarum. Nota: Non dicit, habuit divitias, sed speravit in eis. Joseph habuit divitias, sed non speravit in eis, ad utilitatem aliorum habuit. Non sibi hic applaudat pauper pannosus qui non habet divitias. Multi enim pauperes sunt in arca corporis, qui divites sunt in arca cordis, et econverso: unde dicitur in Evangelio: Beati pauperes 131.0405C| spiritu (Matth. V). Et praevaluit, scilicet nobis; majorem se nobis fecit, in vanitate sua. Nihil vanius quam pluris facere nummum quam Deum. Ille quia in multitudine divitiarum (divitias vocat, opes, potentias, honores, voluptates, et caetera talium) speravit, ideo tandem destruetur. Ego autem, sicut oliva fructifera. Quasi dicat: Ille in multitudine divitiarum suarum speravit, ideo radix ejus evelletur: ego autem, sicut oliva cujus radix nutritur, non eradicatur, tandem fructifera in domo Dei, plena fructus, plena omni jucunditate; cum Deus erit omnia in omnibus (I Cor. XV), et si modo arida. Ego, inquam, ut oliva, confitebor tibi in saeculum in domo Dei, constitutus in palatio, qui hic militavi in tabernaculo, veram confessionem faciam, tunc vere 131.0405D| te laudabo, cum nihil erit in me quod tibi displiceat. Et merito, quia tu fecisti illam confessionem, vel me olivam fructiferam. Et ideo tandem confitebor, quia hic speravi in misericordia Dei perducente in aeternum et in saeculum saeculi, non in divitiis. Et exspectabo nomen tuum. Interim dum in tabernaculo sum, cum patientia sustinebo, non properanter agam sicut Adam volens ante tempus fieri Deus: omnes quidem sancti, dii erunt; sed hoc nomen non prius vere accipient, quam cum Deus erit omnia in omnibus. Prius satagendum fuerat circa obedientiam sicut creaturae, ut tandem fieret Deus promotus in angelicam claritatem. Adam, quia praeparavit se sibi Deum facere, morte mulctatus est. Non propter 131.0406A| aliud exspectando nisi quoniam bonum est in conspectu sanctorum tuorum, etsi non in conspectu malorum; vel exspectabo nomen tuum in conspectu sanctorum tuorum, vel in communi resurrectione et ideo, quoniam bonum est exspectare vel illud nomen. Aliter: Illis damnatis, ego autem hic in domo Dei, id est, in Ecclesia praesenti, sicut oliva fructifera tarde florens, quia bonorum est arere in hoc saeculo, et hoc ideo, quia speravi in misericordia Dei, non in divitiis, in misericordia dico, perducente in aeternitatem, id est, in saeculum saeculi, tandem confitebor, cum Deus erit omnia in omnibus, Caetera non mutantur. PSALMUS LII. IN FINEM PRO MAHALETH INTELLECTUS DAVID. 131.0406B| « Dixit insipiens in corde suo, Non est Deus. Corrupti sunt et abominabiles facti sunt in iniquitatibus, non est qui faciat bonum. Deus de coelo prospexit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Nonne scient omnes qui operantur iniquitatem, qui devorant plebem meam ut cibum panis? Deum non invocaverunt, illic trepidaverunt timore, ubi non fuit timor. Quoniam Deus dissipavit ossa eorum qui hominibus placent: confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos. Quis dabit ex Sion salutare Israel? cum converterit Deus captivitatem plebis suae, exsultabit Jacob et laetabitur Israel. » ENARRATIO. 131.0406C| Nota est historia (I Reg. XXVI). David fugiens Saulem, venit ad Achis regem Geth, et sub eo militavit, accepta ab eo Sicelech parva civitate, et ibi locata uxore et filiis et tota substantia sua, David misso ad praelium, venerunt Amalechitae latrunculi; et, rapuerunt uxorem David et filios, et civitatem combusserunt. Rediens autem David insecutus est eos, et comprehendit, et occidit, et spolia reduxit. Amalech interpretatur lingens terram, Sicelech, conversio. Per uxorem David accipimus sanctas animas; per filios, bona opera; per David, Christum. In Sicelech locavit David uxorem et filios, et Christus sanctas animas et bona opera in conversis locat, id est, fidelibus, quas sanctas animas simul 131.0406D| cum bonis operibus Amalechitae, id est, terram lingentes, saeculi terrena amantes, per multas tribulationes saepe captivas ducunt, cum devocant et conformant, sed Christus liberat Ecclesiam suam ab Amalechitis, persequens eos cum exercitu suo, id est, cum praedicatoribus suis, et occidens illos, alios in bonum, alios in malum. Titulus ita construitur: Verba hujus psalmi referuntur in finem, id est, finalem David, qui psalmus est intellectus David prophetae, vel cujusque perfecti fidelis; intellectus dico, significatus vel habitus, pro Amalech, id est, in ea historia quae habet quomodo David persecutus est Amalech, vel secundum Hebraicam veritatem, pro maeleth, id est, pro parturiente vel gemente, scilicet pro 131.0407A| oppressione Ecclesiae quae est comparabilis parturienti. Nam sicut mulier parturiens est in dolore, Ita et Ecclesia in hoc saeculo. Et in hunc modum legitur tantum in persona Ecclesiae, secundum alium potest et in voce capitis legi. Hic psalmus et si in verbis cum superiori, Dixit insipiens, idem videatur: differt tamen in hoc, quia ille Christo, hic omnibus fidelibus attribuitur: ille in primo adventu, hic accipitur in secundo. Et est intentio Prophetae ostendere prius pressuram Ecclesiae, deinde consolationem, ut illud, cum converterit Deus captivitatem plebis suae, exsultabit Jacob et laetabitur Israel. Potest et sic dici, quod prior psalmus factus sit ante istud gestum negotium, et quia Propheta intellexit per hoc quod historialiter ibi egit, significari ereptionem 131.0407B| Ecclesiae de manu Amalechitarum, ideo hanc prius repetitionem fecit. Introducit Propheta Christum loquentem de persecutoribus fidelium, tam gentibus quam Judaeis, et ostendentem qui sit finis persecutorum et eorum qui tribulantur. Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Insipiens populus, qui Filium et sapientiam Dei recipere noluit, dixit in corde suo, id est, per se adinvenit, non ex auctoritate librorum. Dominus non est Deus quia Judaeis scandalum, gentibus stultitia videbatur (I Cor. I), illum credere Deum, qui sic ignominiose tractabatur, vel qui putat Deo placere facta mala non esse putat Deum. Si enim Deus est, justus est; si justus est, displicet ei injustitia. Qui autem putat ei placere iniquitatem, negat Deum esse judicem in 131.0407C| rebus. Cassiodorus: Vox capitis pro reparatione eorum de quibus Apostolus: Scimus quod omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc (Rom. VIII), et confusionem eorum qui eos tribulant, ita ut ipsi inexcusabiles sint, et auctor inexcusabiles. Verbum dicere, proprie est linguae, non cordis; sed quia cogitationes nostras potentia divinitatis intelligit, recte dictum est insipientis cor dicere, quod ad aures Domini potest venire, non ad ignoscendum, sed ad judicandum. Quasi dicat: et unde illis tanta insipientia? Corrupti sunt, a bona natura in primo parente, et intantum quod abominabiles, id est, exhaeredati facti sunt in iniquitatibus suis, a se inventis, et intantum corrupti, quod non est qui faciat bonum. Dominus de coelo prospexit super filios 131.0407D| hominum. Hic oritur una quaestio: Si respicit Deus de coelo ut videat si est intelligens, non omnia novit Deus. Altera: si non est qui faciat bonum, quis est maeleth, id est, qui hic parturit inter malos? Prior sic solvitur. Plerumque ita loquitur divina Scriptura, ut quod dono Dei creatura facit Deus facere dicatur. Inde est, tentat vos Dominus Deus vester, (Deut. XIII) ut sciat si diligitis eum, id est, ut scire vos faciat. Iterum: Quare de coelo, si hoc homines faciunt? Audi Apostolum: Nostra conversatio in coelis est (Phil. III), corde vides, sed non vides nisi sursum habeas. Aliter sic: Fecit Deus filios hominum Dei, quia ex Filio Dei fecit filium hominis. Donavit Deus hominibus benefacere ex se, non ex illis. Filii hominum 131.0408A| sunt, quando male faciunt; filii Dei, quando bene. Ergo tolle quod homines filii Dei sunt, remanet quod filii hominum sunt, et sic non est qui faciat bonum; quasi dicat: Quod illi tales sint, plane advertant qui filii Dei sunt, vel, insipiens dixit, non est Deus, sed falso. Nam revera est, quia Dominus de coelo prospexit super filios hominum, id est, per humanitatem Verbi misericordiam suam disposuit super filios hominum, tam Judaeos quam gentiles, vel de coelo, id est, de praedicatoribus suis, quorum conversatio in coelis est; per illos enim misericordiam suam omnibus notificavit, tam Judaeis quam gentibus, unde ipsi inexcusabiles. Ad hoc de coelo prospexit, ut videat, id est, videre faciat, si est intelligens, scilicet Deum per 131.0408B| fidem, aut requirens per operationem. Cum enim humana infirmitas Deum capere non valeret, in forma humana Filium suum misit, qui verbo et opere ad cultum Dei homines revocare instituit, qui apud mortales fecit divina, patiens humana: misit etiam praedicatores suos, qui hominibus hoc notificarent, sed nullum invenit intelligentem Deum in eo quod erant filii hominum, aut Deum requirentem: quia omnes declinaverunt a via veritatis, simul inutiles, scilicet Deo, facti sunt tam Judaei quam gentes, intantum quod non est qui faciat bonum per se, non est usque ad unum, vel nullus; vel adeo non attendunt Deum esse judicem in rebus qui Deum intelligere noluerunt de coelo super se misericorditer prospicientem. Nonne cognoscent tandem 131.0408C| per supplicia hunc esse Deum, quem tantum esse hominem putaverunt, vel judicem esse in rebus, omnes illi qui operantur iniquitatem in me, et qui devorant, scilicet devorando, plebem meam, vel bona eorum subtrahendo, cujus caput ego sum, ut cibum panis, id est, assidue? Cognoscent utique quoniam Deus sprevil, id est, excaecavit eos, ideo quia Deum non invocaverunt, id est, in se non invocaverunt. Ille Deum invocat in se, qui se facit possessionem Deo. Illic trepidaverunt timore, ubi non erat timor, sicut Judaei qui timuerunt perdere locum et gentem, vel gentes quae timebant idola quae ipsae sibi fabricaverant. Quasi dicat: Unde illis tanta excaecatio, ut ibi timerent ubi non erat timor? Quoniam Deus dissipavit ossa eorum qui hominibus placent, id est, 131.0408D| student placere hominibus potius quam Deo, et quia ad humanum favorem effusi sunt, confusi sunt et interius, quoniam Deus sprevit, id est, excaecavit eos. Quasi dicat: Illi dicunt, Non est Deus. Quis ergo alius dabit salutare Israel, id est, quis veniens ex Sion dabit illis quos faciet Israel, id est, Deum videntes et cognoscentes, salutare, id est, salvationem aeternam nisi ipse? Quis separabit grana a paleis? Revera Dominus, cum converterit, id est, simul verterit interius et exterius captivitatem plebis suae. Hic notatur secundus adventus. Tunc exsultabit Jacob, qui hic fuit proficiscens, et laetabitur Israel, factus perveniens. PSALMUS LIII. IN FINEM IN CARMINIBUS, INTELLECTUS DAVID, CUM VENISSENT ZIPHEI, ET NUNTIASSENT SAULI: NONNE DAVID ABSCONDITUS EST APUD NOS? 131.0409A| « Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua judica me. Deus, exaudi orationem meam; auribus percipe verba oris mei. Quoniam alieni insurrexerunt adversum me, et fortes quaesierunt animam meam, et non proposuerunt Deum ante conspectum suum. Ecce enim Deus adjuvat me, et Dominus susceptor est animae meae. Averte mala inimicis meis, in veritate tua disperde illos. Voluntarie sacrificabo tibi, et confitebor nomini tuo, Domine, quoniam bonum est. Quoniam ex omni tribulatione eripuisti me, et super inimicos 131.0409B| meos despexit oculus meus. » ENARRATIO. Hic titulus ex historia est sumptus (I Reg. XXVI). David fugiens Saulem, latuit in Hebron. Quam rem scientes Ziphei dicti a vico Ziph, accusaverunt eum apud Saulem, dicentes: Ecce David absconditus est apud nos. Saul persequebatur David, et regnum terrenum persequitur filios regni coelestis. Ziph vicus est, et interpretatur flos, inde Ziphei, florentes, quod in isto mundo peccatoribus datum est; vita nostra, inquit Apostolus, abscondita est cum Christo in Deo (Col. III), latet Christus hic, quantum ad majestatem, in qua judicaturus est: latet quantum ad laborem piorum et florem impiorum, quia malunt sancti in hoc mundo arescere et pauperes esse et 131.0409C| obscuri, quantum ad gloriam temporalem, quam hic florere. Non autem latet Christus quantum ad nomen suum, quod etiam illi praedicant, qui eum factis negant. Ziphei, id est, amantes florem hujus vitae, accusant David latentem, scilicet Christianos volentes in hac vita latere contemnentes hujus mundi vanam gloriam, et hoc faciunt maxime apud saeculares potestates, quarum potentias et honores isti contemnunt. Haec referuntur in finem, id est, in consummationem temporum, ubi in spiritu Deo servitur, et sunt intellectus David, id est, fidelis animae, cupientis in David esse David vel Christi, et ab eo propositus aliis, intellectus dico, habendus in carminibus, id est exsultatione. Hoc enim habent sancti intelligere, hic esse gaudendum in tribulatione, quia 131.0409D| tandem haec tristitia vertetur in gaudium: intellectus dico significatus tunc cum venerunt Ziphei et dixerunt ad Saul: Judaei de Christo ad suos principes (Joan. XVI), et alii infideles de corpore Christi ad terrenos principes: et est vox Ecclesiae intelligentis florem hujus vitae caducum et cito transeuntem: quia omnis caro fenum et omnis gloria ejus quasi flos agri (Isa. XL): atque ideo in hac vita florere contemnit; sed elegit potius hic arere dum hiems est, et florem suum in radice occultare, ut tandem suo tempore floreat. Et propterea ab amatoribus mundi multas pressuras patitur, in quibus pressuris quid agendum sit ostendit, scilicet orandum et bono proposito perseverandum. Deus in nomine tuo salvum me fac, vel me missum 131.0410A| in nomine tuo, glorificando, si ad caput, vel me gloriantem in nomine tuo, si ad membra. Alii quaerunt salutem in suo nomine, in divitiis, in honoribus, in potentiis: sed tu salvum me fac, me dico, intelligentem alibi non esse salutem nisi in nomine tuo, illo scilicet quod apud saeculi florentes probrosum et ignominiosum ducitur, id est, crucifixum: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi (Gal. VI). Illo nomine salvantur, qui Christi crucem non erubescunt, quibus mundus crucifixus est, et ipsi mundo (Ibid.). Qui enim sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis (Gal. V). Unde Apostolus ad Timotheum: Noli erubescere Christum crucifixum, et me vinctum ejus (II Tim. I). Malo suo gloriatus est Adam in suo 131.0410B| nomine, qui sibi voluit fieri Deus, Et in virtute tua libera me. Ipsi volunt me in infirmitate perdere, qui in suo nomine gloriantur, sed tu libera me in virtute, id est, in divinitate mihi unita, si ad caput: si ad membra, judica me, cum veneris in virtute, qui modo apparuisti despectus. Modo concreti sunt Ziphei ad David, id est, amatores hujus saeculi et amatores Dei: sed tu, Deus, judica, id est, discerne grana a paleis, florem illorum a nostro. Praesumptuosa nimis foret haec petitio a tanto judice petere judicium, in cujus conspectu nec coeli mundi sunt (Job. XV), si non praecederet misericordia. Quasi dicat: Postea non timebo judicium tuum, si me in nomine tuo salvum feceris, quod judicium mihi erit non ad poenam sed ad discretionem. Deus, exaudi orationem 131.0410C| meam factam pro perseverantia meorum, si caput: si membra, exaudi orationem cordis: auribus percipe verba oris mei, quae in ore profero, id est, in evidentia rei ostende te percepisse; si caput, verba facta pro meis. Et opus est ut salvum facias, quoniam alieni, non cognatione, sed flore, et si illis sonet oratio mea, non audiunt, quia non intelligunt; temporalibus enim gaudentes, non noverunt aeterna: si caput, alicui facti, qui filii esse debuerunt. Insurrexerunt non ad me defendendum, sed adversum me: et fortes, quantum ad suam reputationem, vel de se praesumentes, quaesierunt animam meam, id est, vitam ut perderent, si caput: si membra, animam meam ad subvertendum. Et hoc ideo, quia non proposuerunt Deum ante conspectum suum, non intellexerunt 131.0410D| super egenum et pauperem, si caput: si membra, non proposuerunt Deum ante conspectum suum, quia saeculum illud habuerunt ante conspectum cordis, magis dilexerunt tenebras quam lucem (Joan. III). Ipsi insurrexerunt, sed quae cura? Ecce enim Deus adjuvat me. Hoc modo: vel et si non apparet foris, tamen intus adjuvat: et Dominus susceptor est animae meae resuscitando, si caput: si membra, suscepit animam meam, ut non devocaretur, vel suscepit Christus causam meam agendam. Averte mala inimicis meis. Averte a me, et converte in illos: quia timebant interficia Romanis, et amittere locum et gentem propter me, cogitaverunt me interficere; sed interficiantur a Romanis, et amittant 131.0411A| locum et gentem: non optatio, sed prophetatio. In veritate tua, id est, in vero judicio disperde illos, id est, dissipa et divide per totum mundum, qui in falsitate sua me perdere voluerunt: si membra, ipsi mihi mortem paraverunt temporalem, incurrant aeternam: et hoc non ex crudelitate, sed ex vero judicio; vel in bonum compatiendo dictum. O Deus, mala quae ipsi putant esse bona, scilicet florem praesentis vitae, averte a corde eorum: et in virtute tua, id est, in veritate praeceptorum tuorum aisperde illos. Verte impios et non erunt (Prov. XII): quanquam non meruerint, tu tamen ex bonitate tua hoc fac: vel averte mala inimicis meis. Modo florent, sed igni servantur. Et in veritate tua disperde illos, quos in infirmitate tua tolerasti. Voluntarie sacrificabo tibi. Si 131.0411B| caput, ipsi quaesierunt animam meam quasi nolentem, sed ego sponte obtuli tibi illud sacrificium: si membra, merito Dominus susceptor est animae meae: quia, o Domine, voluntarie, id est, gratis, sine praemio temporali, sacrificabo tibi, crucifigendo carnem cum vitiis et concupiscentiis. Et hoc non mihi attribuam, sed confitebor nomini tuo, totum tibi attribuam quod boni agam ideo nomini tuo, et non alii, quoniam bonum est, quia nihil invenio bonum per se. Et vere praeter illud tibi tandem post sacrificium laudabo te, cum eris omnia in omnibus. Et hoc quod bonum sit, mihi experto credendum est: quoniam ex omni tribulatione eripuisti me, me caput resuscitando exterius, membra interius in re, exterius in spe. Et super inimicos meos despexit oculus 131.0411C| meus, tandem in judicio, cum judex positus ero super eos. Ideo despexit, quia certum est quasi jam factum tibi. Hic altitudine cordis ad te perveniens: inde super illos despexi, et vidi quod omnis caro fenum, Unde alibi: Transivi, et ecce non erat (Psal. 36). PSALMUS LIV. IN FINEM IN CARMINIBUS INTELLECTUS DAVID. « Exaudi, Deus, orationem meam, et ne despexeris deprecationem meam: intende mihi, et exaudi me. Contristatus sum in exercitatione mea, et conturbatus sum a voce inimici, et a tribulatione peccatoris. Quoniam declinaverunt in me iniquitates, et in ira molesti erant mihi. Cor meum conturbatum est in me, et formido mortis 131.0411D| cecidit super me. Timor et tremor venerunt super me et contexerunt me tenebrae. Et dixi: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam? Ecce elongavi fugiens et mansi in solitudine. Exspectabam eum qui salvum me fecit, a pusillanimitate spiritus et tempestate. Praecipita, Domine, divide linguas eorum, quoniam vidi iniquitatem et contradictionem in civitate. Die ac nocte circumdabit eam super muros ejus iniquitas et labor in medio ejus et injustitia. Et non defecit de plateis ejus usura et dolus. Quoniam si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique. Et si is qui oderat me super me magna locutus fuisset, abscondissem me forsitan ab eo. Tu vero homo unanimis, dux meus et notus meus. Qui simul 131.0412A| mecum dulces capiebas cibos in domo Dei ambulavimus cum consensu. Veniat mors super illos; et descendant in infernum viventes. Quoniam nequitiae iu habitaculis eorum, in medio eorum. Ego autem ad Deum clamavi, et Dominus salvabit me. Vespere et mane et meridie narrabo et annuntiabo, et exaudiet vocem meam. Redimet in pace animam meam ab his qui appropinquant mihi, quoniam inter multos erant mecum. Exaudiet Deus et humiliabit illos, qui est ante saecula. Non enim est illis commutatio, et non timuerunt Deum: extendit manum suam in retribuendo. Contaminaverunt testamentum ejus, divisi sunt ab ira vultus ejus, et appropinquavit cor illius. Molliti sunt sermones ejus super oleum, et ipsi sunt jacula. Jacta super Dominum 131.0412B| curam tuam, et ipse te enutriet; non dabit in aeternum fluctuationem justo. Tu vero Deus deduces eos in puteum interitus. Viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos, ego autem sperabo in te, Domine. » ENARRATIO. In finem, id est, in Christum. Finis legis. Christus. In hymnis, id est, in laudibus. Sive enim tribulemur, sive laetemur, ille laudandus est qui in tribulationibus erudit et in laetitia consolatur. Nos cum Christo in coelo per spem, ipse nobiscum in terra per charitatem. Ergo cum audimus intellectus ipsi David, admoneamur et intelligat Ecclesia in quo malo nunc sumus, et de quo ut liberemur optamus. Intelligere debemus ad imaginem Dei nos esse factos, 131.0412C| intelligere debemus honorem nostrum. Si hoc intelligimus, videmus istam regionem non esse gaudii, sed moeroris. Dominus noster Jesus Christus caput nostrum qui non est dedignatus formam nostram, id est, formam servi suscipere, dignatur nobis servis suis et formam orandi et exemplum vivendi dare, ut nobis iste psalmus declarat. Exaudi, Deus, orationem meam factam pro perseverantia meorum qui jam initiati sunt sacramentis fidei. Et ne despexeris deprecationem meam: Potest enim fieri ut exaudiatur quis et postmodum despiciatur, quod evenit eis qui mundi istius bona desperantes accipiunt et post despiciuntur, quia nequaquam aeterna appetierunt Exaudi deprecationem 131.0412D| factam pro his qui praedestinati ad fidem nondum venerunt, ut convertantur ab errore suo, vel pro iisdem fidelibus orationem, ut perseverent in bono proposito, deprecationem, ut auferatur saeculi amor; hoc modo exaudi: Intende mihi et exaudi me; ad similitudinem: Cum enim tranquillum quis accommodat vultum benignum praebet auditum. Quia me irremissum facio in oratione, et te irremissum fac in auditione. Et opus est exauditione, quia contristatus sum in exercitatione mea. Exercitatio est honesti laboris continuatio. Hic Dominici hominis vitae cursus breviter describitur. Exercitatio enim ejus fuit insignis in miraculis, in doctrina. Quam exercitationem quia vidit non proficere contristatus est non pro se, sed, pro salute illorum quos perire 131.0413A| videbat, ad similitudinem boni medici qui in his quos curare vult videt artem suam parum proficere. Et ne haec tristitia intelligatur manens, subjungit: Conturbatus sum a voce inimici: Qui amicus debuit esse factus est inimicus cujus vox in omnibus mihi contradicit. Daemonium habes (Joan. VIII). Hic homo non est a Deo (Joan. IX). Nolumus hunc regnare super nos (Luc. XIX). Et a tribulatione peccatoris; cum peccator sit et indigeat mea salute, tribulant me verberando, colaphizando, peccatoris, id est, transgressoris. Quae tribulatio potius dicenda est peccatoris quam mea, quia cum me parat tribulare exterius tribulatur interius. Quare voco suam? Quoniam declinaverunt in me iniquitates, quia declinare voluerunt mortem, et amissionem loci et gentis per 131.0413B| meam mortem, quam potius per mortem meam incurrerunt: vel, suas iniquitates imposuerunt mihi facientes me hostiam pro peccatis suis, ut Numantini qui captivum prius bene tractabant, et postea extra civitatem ducentes et imponentes ipsi omnia peccata sua lapidabant, putantes per hoc purgari. Putaverunt enim Judaei quod in morte Christi purgaretur locus et gens. Et in ira quam habuerunt pro amissione loci et gentis molesti erant mihi. Irati mihi unde sibi irasci debuerunt: suo enim peccato, non meo captivati sunt, putaverunt enim, quia regem se nominavit, iram Romanorum principum incurrere cum Judaeus esset, et ideo illi irati erant. Unde, quia molesti erant quia declinaverunt in me iniquitates, cor meum conturbatum est in me. Conturbatum 131.0413C| est ad horam, sed in me, non extra me. Hoc voluntate mea, quia voluntarie, non coactus, transtuli in me conturbationem meorum. Et quia voluntate veni ad passionem, non necessitate, formido mortis, id est, mors aliis formidabilis cecidit, id est, mortua est, super me scilicet etiam veniens. Id enim juris quod in aliis habebat perdidit veniens ad illum in quem nihil juris habuit. O mors, ero mors tua, morsus ero inferne (Ose. XIII). Ostensio quomodo super eum venit mors. Timor scilicet animi et tremor corporis venerunt super me. Vera mortis descriptio. Et post mortem et tremorem contexerunt me tenebrae, quia mortuus nihil lucis habet: vel tenebrae, id est tenebrosi, caeci et ignorantes quid facerent, contexerunt me undique me lumen mundi tegere putaverunt 131.0413D| ponentes in crucem, de cruce in sepulcro, claudentes etiam sepulcrum. Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, et mundus eum non cognovit. In propria venit et sui eum non receperunt (Joan. I). Augustinus: « Est autem quaedam civitas omnibus confusa gentibus nihil habens non dignum confusione. Civitas autem, quia qui in ea sunt hoc quo confundi debuerant munimentum sibi ducunt, contradicentes Christo tam non credendo quam male vivendo: muri confusionis humanae, sublimiores factu impietatis, de quibus saepe dicitur: Si hic fieret Christianus, quid remaneret paganus? Casuri sunt hi muri septimo areae circuitu (Jos. VI), id est, opere septiformis 131.0414A| Spiritus: plateae, impii: in quibus compita omnium concupiscentiarum, et forum tumultum omnium rerum: et quasi occurreret. Si ita est in civitate quae est extra Christum, requiesce tu intus in his qui in Christo, ne quaere solitudinem. Quod queror, inquit, attingit scilicet falsos fratres in quibus intus laboro quoniam exteriores tolerarem. » Possunt et ad membra Christi haec referri, ut Christus pro membris suis sic dicat? Contristatus sum in exercitatione mea, id est, contristantur mei multum laborantes in doctrina me imitando, et nihil proficientes vel parum: vel, in exercitatione mea, quia mali cum mali sint exercent bonos: si bonus es, non habes inimicum nisi malum. Porro tibi ea bonitatis regula praefixa est ut imiteris bonitatem Patris tui, qui 131.0414B| solem suum oriri facit super bonos et malos. Sed talis, cum extendit dilectionem ut etiam diligat inimicos, multorum rabie circumvallatus quadam humana infirmitate succubuit, vidit se penetrari mala persuasione diabolica, ut odium induat adversum inimicos: reluctans odic ut perficeret dilectionem in ipsa lucta turbatus est, hoc modo contristatus. Conturbatus sum interius, dum hac pugnat charitas, hac odium. A voce, id est, a contradictione, et non solum a contradictione, sed etiam a tribulatione peccatoris. Duo sunt genera inimicorum: unus occultus, et alter apertus; unus interior, alter exterior: uterque auferre conatur a nobis id unde superari potest. Exterior nititur auferre facultatem, interior vero charitatem. Cum enim ille interior 131.0414C| hostis adversum nos excitat exteriorem non tam facit ut auferat facultatem quam ut interius in nobis feriat charitatem. Amandus est ergo hostis exterior, ut sic vindicatur interior. Ideo turbatus sum timens amittere charitatem et verti in odium. Quoniam declinaverunt in me iniquitates, id est, proprias iniquitates mihi imposuerunt; cum ipsi essent impii et blasphemi, dixerunt me impium et blasphemum. Et in ira, id est, in injusto furore, non in justa causa molesti erant mihi: et ideo cor meum conturbatum est in me, id est, intus aestuavi. Qua de causa, subjungit: Et formido mortis cecidit super me, id est, timui ne ex eorum nimia perversione a charitate verterer in odium. Quod odium est mors animae, sicut e contrario dilectio vita. Exponit 131.0414D| quomodo formido mortis venit super eum. Timor et tremor venerunt super me, ut supra. Et non mirum, quia contexerunt me tenebrae, id est, timui ut tenebrae undique me involverunt. Qui enim odit fratrem suum in tenebris est (I Joan. II). Et dixi: Quis dabit mihi pennas sicut columbae? Quasi dicat: Contristatus et conturbatus arguendo illum populum, obsecrando, increpando, et parum proficiendo dixi: Quis dabit mihi pennas, scilicet resurrectionem et impassibilitatem mihi dico, sicut columbae, in simplicitate et innocentia vel in hoc simili, quia sicut illa turbata aliqua molestia avolat a nido, non tamen longe recedens, sed circumvolans ita ego, etsi corpus eis subtraham, non tamen affectionem; 131.0415A| vel sicut columbae, ut sim similis illi columbae quae emissa de arca noluit morari in lutosis locis, sed rediit ad arcam (Gen. III) ubi quietem invenit, ita ego nolens manere in lutosis cordibus Judaeorum transibo ad gentes in quibus requiescam, quia ibi inveniam humilitatem et mansuetudinem. Super quem requiescam, nisi super humilem et mansuetum et trementem verba mea (Isa. LX)? Pennae dicuntur a pendendo, columba, quasi cellae alumna, id est domestica, secundum Isidorum. Et assumptis pennis volabo et requiescam. Vel, in coelum ascendam, et ibi sedebo ad dexteram Patris, vel, recedam a Judaeis per praedicatores meos, et requiescam in gentibus, quia immortalis et impassibilis factus melius potuit venire in notitiam gentium quam mortalis. 131.0415B| Quis mihi hoc dabit, scilicet praeter me? Nullus. Et quia infirmus sum ex humanitate, sed sum potens ex divinitate, Ecce. Quasi dicat: In hoc apparet, quia ex mea virtute pennas sumpsi non aliena, quia elongavi, longe recessi, fugiens lutulenta corda Judaeorum, et mansi in solitudine, id est, in cordibus gentilium qui infructuosi erant et inculti lege, et prophetarum scriptis et patriarcharum exemplis; vel, ecce feci quod volebam. Et merito hoc potui facere, quia exspectabam eum qui salvum me fecit a pusillanimitate spiritus et tempestate: quia cum patientia obedientiam implens ego Dominicus homo non properanter egi, sed exspectabam eum, scilicet Verbum mihi personaliter unitum, qui tandem salvum me fecit ideo, quia eum exspectavi a pusillanimitate spiritus, 131.0415C| id est, imbecillitate, ut in Petro et in aliis discipulis qui, prius pusilli animi, fuerunt post Christi avolationem firmati. Et a tempestate mea, id est, a saevissima persecutione. Et in hoc exemplum vitae praebet Christus caput membris suis quod illis sit agendum, cum multum laborent in subditis et parum proficiant, scilicet confugiendum vel corpore in aliquem secretum locum, vel intus ad tranquillam mentis sedem: ut quia laborando et praedicando proficere non possunt, prosint eis vel orando, ne cum talibus versando odium incidant, quod illis est prohibitum, quid dictum est, Diligite inimicos vestros (Matth. V). Et tu, Domine, qui salvum me fecisti a tempestate Judaeorum, quia iniquitates suas in me declinaverunt, Praecipita eos et divide linguas eorum. 131.0415D| Tres historias hic tangit: submersionem factam sub Noe (Gen. VII), divisionem linguarum factam in aedificatione turris (Num. XVI), absorbitionem Dathan et Abiron, qui duo spreverunt Aaron constitutum a Domino sacerdotem per manum Moysi fratris sui et accepto thuribulo coeperunt sacrificare in tabernaculo; sed aperta est terra, et deglutivit Dathan et Abiron duces impietatis illius. Caeteram multitudinem consentientem istis, consumpsit ignis de coelo veniens (Num. XVI). Non hoc dicit optando, sed prophetando et aggratulando divinae sententiae. O Domine, quia se erexerunt contra te, praecipita eos de dignitate et altitudine regni et sacerdotii, dimergantur in profundum miseriae, ducantur 131.0416A| in captivitatem et in servitutem gentium. Et divide linguas eorum, id est, in varias linguas gentium dissipentur, ut cum modo sint unius linguae, fiant multarum: vel divide linguas eorum, excaecati sint intus et divisi. Dicant alii quia bonus est: alii non, sed seducit turbas (Joan. VII). Hoc modo divide, ut in promissis salvari credentes, id est, in carnalibus observationibus, non teneant complentia: credentes solum sacerdotium secundum ordinem Aaron recipiant sacerdotium permanens secundum ordinem Melchisedech, et sic tandem neutrum habeant. Nihil enim de his modo secundum legem agunt, et non mirum, quia non potest vetus absque novo impleri, quia in illo sunt promittentia, in isto complentia: et in hoc non est refundenda culpa in 131.0416B| auctorem. Quoniam vidi iniquitatem et contradictionem in civitate. Digni sunt hac poena, quoniam cives sunt et non civiliter vivunt, et ideo gravius debent perire. Civitas enim est congregatio hominum ad jure vivendum. Et Judaei ad comparationem gentium cives erant, quia legem acceperant quae eos congregare debuit ad jure vivendum. In hac civitate iniquitas erat in opere, ad hoc quod dixit, praecipita: omnia eorum opera erant contra Dominum, contradictio in verbis, ad hoc quod dixit, divide. Et non solum haec sunt in illa civitate, sed in omnibus majoribus et minoribus: et non ad tempus, sed dicta nocte, id est, assidue circumdabit eam civitatem iniquitas omnis super muros ejus, circumdabit, id est, amplectetur multitudinem populi illius, quae est 131.0416C| sibi munimento quasi murus, intantum ut iniquitas sit super illos muros, ut superet caput, id est, mentem eorum. Sic caeci sunt ut nihil agant ratione vel lege quod alibi. Et in verticem ipsius iniquitas ejus descendet (Psal. VII). Et in medio ejus, id est, in majoribus qui sunt quasi ossa in medio posita, labor, id est, oppressio subditorum, et justitia, id est, injusta judicia. De quibus dicitur: Vae vobis qui justificatis impium pro muneribus, et justitiam justi aufertis ab eo (Isa. V), vel super muros ejus iniquitas, id est, super praelatos qui eam muniunt, labor, id est bellum, seditio, et hoc ideo, quia ibi injustitia, vel, super muros ejus iniquitas, id est, super custodiam angelorum, ut major sit iniquitas quam angelorum custodia. O, boni habent angelos custodes, 131.0416D| sed mali quamcunque custodiam a se repellant: et in medio ejus, id est, in communi tam apud principes quam apud plebem, labor et injustitia, id est, laboriosa injustitia. Vel ipsi modum in aedificandis muris excedunt, et ipsos muros studio pravitatis superant. Ostendit ex parte quae injustitia. Et non defecit de plateis ejus usura, id est, in manifesto habent usuram, quod perditissimum est. Omne enim malum exsecrabilius redditur, cum publica praesumptione tractatur. Et dolus, id est, circumventio et fraus, vel, de plateis ejus, id est praelatis, ad similitudinem, quia sicut per plateas incedimus, sic praelatorem vita moribus ad imitandum est exemplar. De illis plateis non defecit usura illa pessima, 131.0417A| quam qui exercet frustra Dominicam orationem cantat, cum gravius sumitur vindicta quam sit offensa, ut pro colapho homicidium. Et si publice id non audent dolose faciunt: et ideo, Domine, praecipita, divide linguas eorum, quia injuste vivunt, a quibus maxime cavendum. Nulla enim pestis efficacior ad nocendum quam familiaris inimicus. Quoniam si inimicus scilicet apertus maledixisset mihi, sustinuissem utique. Tolerabilius enim videtur quod probatur suscipi non inopinatum: si inimicus ille qui civis non est, qui idola colit, maledixisset mihi, denegando in se jus suum Creatori suo, sustinuissem utique, id est, ab hac praesenti poena parcerem ei, eo quod non fui praenuntiatus illi populo ferendum videretur. Et si is qui oderat me scilicet aperte, qui se civem non simulabat, 131.0417B| super me magna locutus fuisset, mihi contradicendo, abscondissem me forsitan ab eo, forsitan, id est, vere subtraherem mei ei, ut sic eum placarem: vel abscondissem me a poena, dissimulando ejus peccatum. Tu vero, Judaee homo, id est, rationalis, quantum ad gentiles, qui se denominaverunt, unanimis secundum similitudinem, vel, qui esse debuisti unanimis. Dux meus, quem ego ad hoc institui ut esses dux et magister aliorum instructus per legem. Et notus meus secundum consanguinitatem, qui mecum capiebas dulces cibos, id est, qui praecepta Dei dulcia mecum capiebas in Synagoga, quia et ipse Christus legitur in Synagoga librum accepisse et in eo legisse (Luc. IV), simul, id est, eodem tempore. Et in domo Dei ambulavimus cum consensu, id est, 131.0417C| in domo Dei concordes sacrificiis interfuimus. Quo me perducis tuo scelere? Utique ut hoc dicam, Veniat mors super illos. Hic tangit illam tertiam historiam. Sicut incendium mortificavit consentientes majoribus Dathan et Abiron (Num. XVI), sic incentiva vitiorum devastent istorum minores. Et descendant eorum praelati in infernum viventes, id est, scientes descendant in profunditatem vitiorum. De quibus dictum est, Vae vobis qui habetis claves sapientiae, neque ipsi intratis, nec alios intrare permittitis (Luc. XI). Sicut Dathan et Abiron, quos vivos deglutivit terra, et merito, quoniam nequitiae in habitaculis eorum, id est, in corpore quod contaminaverunt de opere iniquitatis. Et in medio eorum, id est, in corde. Aliter in bonum: O Domine, quia cives sunt, quia populus 131.0417D| ille est dux meus et notus meus, veniat mors super illos: Verte impios, et non erunt (Prov. XII). Et descendant in infernum viventes, id est, recognoscant peccata sua, et resculpant ea ut sint viventes. Et opus est, quoniam nequitiae in habitaculis eorum et in medio eorum, id est, quoniam de opere iniquitatis contaminaverunt carnem et cor suum. Ubique hic commendatur nobis exemplum vivendi in capite nostro, et ostendit quid praelati debeant agere super subditorum incorrectione. Illi qui taliter vivunt triplici damnatione peribunt: vel, illi mihi contradicunt, illi gratis me odio habent: ego autem illis non restiti, illos non maledixi, sed ad Deum clamavi, id est, totam intentionem ad 131.0418A| Deum direxi pro perseverantia. Quasi dicat: ita et vos facite in hujusmodi negotio. Et me clamantem salvavit vespere, mane et meridie, id est, in passione quae vesperi incepit salvavit dando patientiam, mane salvavit dando resurrectionem. Quae mane facta est cum adhuc tenebrae essent, et meridie salvavit per ascensionem quae eo tempore facta est. Et ego in membris meis narrabo vespere patientiam meam et annuntiabo mane vitam resurrectionis. Et meridie exaudiet vocem meam. Sicut meridie me clarificavit, ita et meos meridie, id est, in communi resurrectione, cum maxima claritudo veri solis erit, exaudiet me clarificando, illos, vel vespere et mane id est, in prosperitate, quia tunc est aer temperatus: narrabo et annuntiabo, scilicet clamandum ad Dominum, 131.0418B| et meridie, id est, in adversitate, quia tunc est aer ferventissimus: hoc modo exaudiet. Augustinus: « Et tu annuntia vespere patientiam morientis, mane gloriam resurgentis, meridie aeternitatem cum Patre residentis, ubi interpellans pro suis, exaudiet vocem meam hanc: » Redimet in pace animam meam, in pace, ut det mihi dilectionem, et in eos qui intus, et in eos qui foris. Redimet in pace animam meam, vitam meam redimet a mortalitate et passibilitate: in pace nunquam valente oppositum, meam in re, nunc meorum in spe, vel in tanta pace, ut etiam diligam inimicos. Ab his qui appropinquant mihi. Et quia appropinquare et in bonum potest accipi, determinat quomodo appropinquabunt, vel, ideo separabit me ab illis, quoniam inter multos erant mecum, 131.0418C| id est, quoniam hic cum meis fuerunt concreti, ut palea cum grano, quae multa est ad comparationem grani, vel secundum aliam translationem: In multis erant mecum, et hoc modo propinquant: nam mecum erant in baptismo, in Evangelio, in solemnitatibus, in paucis non mecum, sed in his paucis in quibus non mecum, non eis prosunt multa in quibus mecum. Hoc dicit ne aliquis desperet. Si enim commutari, id est, converti vellent, utique salvarentur. Multa haec sunt Apostoli: Si linguis hominum loquar et angelorum, et caetera: usque, charitatem autem non habeam, nihil sum (I Cor. XIII). Illa numero plura, haec pondere majora. Ergo in his omnibus sacramentis mecum, in charitate non mecum. Revera redimet animam meam ab illis, quia me exaltabit, 131.0418D| illos dejiciet. Exaudiet Deus, scilicet me humiliatum exaltando, et humiliabit tandem illos hic elatos, et poterit, quia est ante saecula, Verbum scilicet mihi unitum, quem illi mortalem putaverunt. Ideo tandem humiliabuntur, quia non est illis hic commutatio. Nolunt commutari de morte ad vitam, quia conculcant sanguinem justi in quo facta est illa mutatio. Vel ideo humiliabuntur, quia non erit illis tunc commutatio. Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur (I Cor. XV): quia impii immortales quidem erunt, sed passibiles. Et merito hoc illis eveniet, quia non timuerunt Deum quem quasi hominem damnaverunt, id est, me. Et ideo extendit manum suam in retribuendo, id est, multum illis retribuet 131.0419A| quia et hic et in futuro, et hoc ostendit, Contaminaverunt testamentum ejus, id est, permisit illos contaminare legem, attendentes tantum promissa, et non attendentes complentia, accipientes vetus, non recipientes novum, id est, recipientes sacrificium Aaron, et Melchisedech respuentes: hoc de Judaeis. Si autem de haereticis, contaminaverunt testamentum Dei, id est, sacras Scripturas pravo intellectu, vel hoc modo: Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, et seminibus, quasi in multis: sed quasi in uno, et semini tuo, qui est Christus (Gal. III). In hoc ergo Christo promissum est testamentum. In semine tuo benedicentur omnes gentes. Tu qui dimisisti unitatem omnium gentium, o haeretice, et in parte remansisti, contaminasti testamentum ejus. Et hoc 131.0419B| modo contaminaverunt Judaei legem Dei, quia divisi sunt in illo testamento, separantes vetus a novo: illud recipientes, istud respuentes, sacrificium secundum ordinem Aaron recipientes, et sacrificium secundum ordinem Melchisedech respuentes. Vel, haeretici divisi sunt ab unitate Ecclesiae, in qua una fides, unum baptisma: vel, divisi sunt, id est, dividentur a non contaminantibus testamentum, ut palea a grano, sive Judaei, sive falsi Christiani: ab ira vultus ejus, id est, ab ira justi judicii ejus, quae in vultu, id est, praesentia Dei manifestabitur. Vel, dividentur, id est, separabuntur ab ira vultus ejus, id est, ab irato vultu. Tollatur impius ne videat gloriam Dei (Isa. XXVI), vel divisi sunt, ut dictum est, Judaei in testamento, vel haeretici in sacra Scriptura. Ab 131.0419C| ira vultus ejus, id est, excaecati sunt interius ab occulta ira Dei quae est in illius vultu, etsi non sit in vultu hominum. Et appropinquavit cor illius. Caecitate facta in Israel, appropinquavit cor illius, id est, voluntas Dei ut plenitudo gentium intraret, vel haereticis divisis a sano intellectu, vel Judaeis non recipientibus Novum Testamentum, et dicentibus, Durus est hic sermo: et quis poterit servare? (Joan. VI). Putantibus carnem Christi frustratim debere incidi, et sacrilego more comedi, cum Christus diceret: Nisi manducaveritis carnem filii hominis et biberitis ejus sanguinem (Ibid.) Illis retrorsum abeuntibus, appropinquavit cor illius, id est, voluntas illius, quae erat spiritualiter intelligenda in illis sacris verbis, appropinquavit, scilicet non contaminantibus testamentum 131.0419D| ejus. Et hoc modo appropinquavit. Molliti sunt sermones ejus super oleum, id est, penetrabiles facti et molles a duritia illa, quam ipsi intellexerunt qui dixerunt, Durus est hic sermo (Ibid.), quemadmodum Petro qui pro aliis discipulis dixit: Domine, ad quem ibimus? Verba vitae habes (Ibid.): spiritus est qui vivificat, caro autem infirma est (Matth. XXVI), id est, verba tua spiritualiter intellecta vivificant; carnaliter vero intellecta mortificant. Super oleum, id est, magis quam oleum penetrat usque ad ossa sermones autem Dei usque ad medullas cordium: vel, haereticis contaminantibus testamentum Dei, et dividentibus se ab unitate catholicae fidei, appropinquavit cor illius, quia voluntates divinae quae latebant in Scripturis 131.0420A| indiscussae apparuerunt, quia excitati sunt multi ad investigandas sacras Scripturas, juxta Apostolum: Oportet haereses esse, ut qui probati sunt inter vos manifesti fiant (I Cor. XI). Molliti sunt sermones ejus, id est, intellecti, et ipsi sunt jacula. Quasi dicat: Etsi sint molles, tamen sunt jacula ad convincendos falsos fratres contra haereticam pravitatem, corda inimicorum transfigentia, ignem divini amoris in eis excitantia, interficientia persecutorem et excitantia, discipulum. Ergo quia Dominus me exaudivit, meo exemplo jacta super Dominum cogitatum tuum, omnem sollicitudinem tuam in eum projice, noli contaminare testamentum ejus, et ipse et enutriet in sermonibus suis, ut proficias de virtute in virtutem, et tibi justo non dabit fluctuationem in aeternum: 131.0420B| etsi ad tempus det tibi commotionem mentis, non dabit ut maneat in aeternum, ut in Petro non mansit. Aliter: Jacta super Dominum curam tuam. Quasi dicat, molliti sunt sermones ejus, et, o Christiane, si adhuc duri sunt tibi, noli despicere, noli ad infidelitatem divertere. Ideo tibi durus est, quia adhuc lacte es nutriendus. Jacta super Dominum curam tuam, et non dabit in aeternum fluctuationem justo, quia erit tibi portus salutis. Tu vero, Deus, deduces eos in puteum interitus. Quasi dicat, illos autem qui nolunt jactare curam in te, Tu, quasi dicat, quem necesse est esse judicem, quia Deus de tenebris somniorum duces in tenebras tormentorum. Viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos, si hoc ad Judaeos refertur, sic jungitur 131.0420C| cum superiori. Diceret aliquis: Nonne proderunt eis legalia instituta? non, quia illi viri sanguinum, id est, interfectores Christi, non solum facientes, sed consentientes pravo intellectu legis Dei se et alios perdentes, non dimidiabunt dies suos, id est, non separabunt tempora sua, id est, Vetus Testamentum a Novo. Sicut credunt illud esse servandum, istud non, quia juncta sunt, illa sunt promittentia, ista complentia: et qui unum sine altero vult sequi, neutrum habet: vel de omnibus tam Judaeis quam gentibus, quasi dicat, revera deduces eos in puteum interitus, quia viri sanguinum fundentes sanguinem animarum et corporum, et dolosi, id est, circumvenientes fratres in negotio, non dimidiabunt dies suos, id est, non separabunt dies 131.0420D| istos a diebus aeternis, putantes nullam esse vitam nisi istam. Vel hoc modo non dimidiabunt, ut simul serviant nunc Deo, nunc Mammonae vicissim. Quia non potestis duobus Dominis servire (Matth. VI), dicit sermo divinus, non potest hoc simul esse. Gregorius: « Dies suos nequaquam dimidiabunt, quia perversam mentem suam nec in extremis mutabunt. » Cassiodorus; Hos tales dicit non implere dies suos, quando cum sibi longam vitam promittunt, repentinus eis superveniet interitus. Nam omnium dies in praedestinatione noscuntur esse definiti. Ego autem caput et membra scilicet dimidiabo. Et causa, quare? Nam sperabo in te, Domine, super te jactabo curam meam, et ideo illi deducentur in puteum interitus. PSALMUS LV. IN FINEM PRO POPULO, QUI A SANCTIS LONGE FACTUS EST IN TITULI INSCRIPTIONE IPSI DAVID, CUM TENERENT EUM ALLOPHYLI IN GETH. 131.0421A| « Miserere mei, Deus, quoniam conculcavit me homo: tota die impugnans tribulavit me. Conculcaverunt me inimici mei tota die, quoniam multi bellantes adversum me. Ab altitudine diei timebo, ego vero in te sperabo. In Deo laudabo sermones meos, in Deo speravi, non timebo quid faciat mihi caro. Tota die verba mea exsecrabantur, adversum me omnes cogitationes eorum in malum. Inhabitabunt et abscondent ipsi, calcaneum meum observabunt. Sicut sustinuerunt animam meam, pro nihilo salvos facies illos, in ira populos confringes. 131.0421B| Deus, vitam meam annuntiavi tibi, posuisti lacrymas meas in conspectu tuo. Sicut et in promissione tua, tunc convertentur inimici mei retrorsum. In quacunque die invocavero te, ecce cognovi quoniam Deus meus es. In Deo laudabo verbum, in Domino laudabo sermonem: in Deo speravi, non timebo quid faciat mihi homo. In me sunt, Deus, vota tua, quae reddam laudationes tibi. Quoniam eripuisti animam meam de morte, et pedes meos de lapsu, ut placeam coram Deo in lumine viventium. » ENARRATIO. Constructio tituli. Haec quae aguntur in hoc psalmo referuntur in finem temporum, ut non ad historiam accipiantur, id est, in plenitudinem temporum 131.0421C| attribuenda David, capiti et corpori, id est, Christo vero David. Tunc cum allophyli, id est, alienigenae vel potione cadentes Judaei et eorum similes, scilicet increduli, inebriati dulci fortuna hujus vitae, tenuerunt in Geth, id est in torculari, scilicet in pressura, ne mundus abiret post eum, facta tunc pro populo, id est, pro eruditione populi, ut Deus eruat eum ab illo populo qui a sanctis longe factus est inscriptione tituli, id est, remotus ab his qui inscriptionem tituli receperunt, qui scriptus est a Pilato super caput Jesu, tribus linguis scriptus, quasi tribus testibus confirmatus: Jesus Nazarenus rex Judaeorum. Omnes qui Jesum regem humiliter recipiunt, et sub illo rege vivunt, hunc titulum recipiunt; qui autem Christum regem habere nolunt 131.0421D| inscriptione hujus tituli longe fiunt a sanctis qui dixerunt Pilato: Noli dicere, rex Judaeorum, sed quia ipse dixit regem se Judaeorum (Joan. XIX). Quibus ille ignoranter praebuit testimonium veritatis, dicens: Quod scripsi, scripsi. Quasi dicat: Quid mihi suggeritis falsitatem? Non commuto veritatem, populus longe factus a sanctis, Judaicus principaliter qui se dicit regem non habere nisi Caesarem: secundo, omnis populus qui pro regno terreno Deum in se regnare non permittit. Est autem rex ad terrena terrenus, ad coelestia coelestis, nec in hoc peccaverunt, quod regem appellaverunt Caesarem, sed in eo quod respuerunt Christum regem quem habere regem nolunt, 131.0422A| corpus ejus, id est, Ecclesiam persequuntur. Nos cum Christo in coelo per spem, ipse nobiscum in terra per charitatem qui in membris suis quotidie paritur usque ad consummationem saeculi. In coelo jam sedebat cum in terra diceret: Saule, Saule, quid me persequeris (Act. IX)? Quos persecutores in hoc psalmo tolerare jubemur et ad orationem confugere: proprie autem longe fiunt a sanctis qui corde, non corpore. Legitur autem David, cum fugeret Saul, apud Allophylos peregrinatus, non tentus: nec legitur de inscriptione aliqua tituli illius David, quod nos ad mysterium ab historia revocat, ut in David Christum intelligamus, quem non solum tenuerunt, sed adhuc tenent Allophyli in Geth. Corpus enim Christi, quandiu est in hac vita, ab his qui 131.0422B| longe sunt a Christo tenetur in Geth, id est, in torculari, scilicet in pressuris. In torculari autem utilis fit pressura, quidquid pressurarum patiuntur sancti a diversis utile est, operatur enim probationem. Attendant ergo hunc psalmum qui in pressuris sunt, non tamen astringitur vox illis qui extra passionem. Est autem vox Christi, maxime in persona membrorum. Attende, o Christiane, psalmum, qui cum premeris, noli recusare pressuram, sed ut tibi utilis fiat, confuge ad orationem, una sis, et manabis vinum dignum poculo regis. Miserere mei, Deus, oppressi in Geth, capitis et membrorum ut haec pressura ad probationem fiat, non ad perditionem. Et opus est, quoniam conculcavit me homo, omnis longe factus a sanctis. Quam 131.0422C| gravissima et ignominiosa pressura me premit, quia etiam sub pedibus calcat. Alludit ad titulum, ubi dictum est, in torculari. Mei, membra mea, et hoc non ad tempus, sed tota die, id est, tota hac vita impugnans male vivendo, doctrinam respuendo, tribulavit me. Sed o Christiane, ne defice in conculcatione, attende quem invoces. Quasi enim primus in torculari botrus fuit in tribulatione Christus, a quo botro calix ille inebrians profluxit. Tota die, id est, toto tempore: Nemo ergo dicat, fuit prius tribulatio, nunc non est. Si non tribularis, non es Christianus. Conculcaverunt me inimici mei tota die, quia dixit, homo, ne quis de uno accipiat tantum, determinat quid per hominem velit accipi, scilicet omnes illos qui sunt membra hominis, id est, diaboli, 131.0422D| de quo dictum est: Inimicus homo hoc fecit (Matth. XIII). Quae membra diaboli, semper nituntur conculcare membra Christi. Tota die, id est, tota hac praesenti vita. Et possunt conculcare, quoniam multi bellantes adversum me. Ideo bellantes, quia ab altitudine diei, subaudis deficiunt, id est, a cognitione majestatis illius diei cujus duodecim horae sunt duodecim apostoli (Joan. XI). Qui dies in alto latens non est cognitus a populo, qui a sanctis longe factus est. Sed nunquid ab hac altitudine timebo, ut ab ea judicer? Non, potius illi timebunt, secundum quamdam translationem et non ego, quia in te sperabo, scilicet in altitudine illius diei vel ab altitudine diei tuae? Quasi dicat: inimici mei et multi sunt et alti 131.0423A| id est, potentes, sed nunquid eos timebo propter multitudinem vel propter altitudinem, cum illa potentia sit diei, id est, temporalis et cito transitoria, quasi unius diei? Subauditur, non. Et supponit causam. Ego vero quasi justus, mansuetus et pius spero in te justo, mansueto et pio. Vel, timebo ego ab altitudine diei, ut deficiam sub onere in meridie, sicut illi qui mane portant, et postea deficiunt. Ego, non, sed potius illi timebunt ab altitudine diei, id est, a vero sole veniente ad judicium. Et ut ego possim sperare, in Deo laudabo Verbum, id est, Filium Patri coaeternum. Laudabo, non ero illis similis, qui eum regem habere nolunt, sed quasi hominem contemnunt. In Domino laudabo sermones, id est, praedicationem de eo factam, vel omnes sermones. 131.0423B| Sermones enim tuos aut mendaces habebis, et ideo tuos, aut si veraces erunt, et si eos a Deo, non a te putabis habere; veraces erunt, sed tu mendax. Aliter: Timebunt autem quandoque qui modo superbiunt, qui modo alti sunt. Ego vero interim timere praecligo, ut non desperare tibi cogar. Et in illa spe non ero otiosus, sed faciam officium sperantis, quia in Deo scilicet existens, laudabo sermones meos, id est laudabiles faciam, tum dignitate bonae vitae, tum veritate. Ille laudabiles facit sermones qui prius bene operatur, deinde praedicat, juxta illud: Quae coepit Jesus facere et docere (Act. I). Et ideo non dico tantum, sperabo sed speravi semper in Deo, et ideo non timebo quid faciat mihi caro, id est carnalis, cito transiens, cito interiturus. 131.0423C| Qui antea dixerat: Miserere mei, Deus, quoniam conculcavit me homo, quomodo nunc dicit, non timebo quid faciat mihi caro? Ibi respexit ad culturam, hic autem prospicit ad vinum quod inde manat. Et ideo: Non timebo quid faciat mihi caro, quia caro nihil potest nisi in carnem. Et quid facit caro? Tota die, id est, assidue verba mea exsecrabantur. Hic apparet quod unus loquitur. Verba mea in te laudabilia blasphemant: quae dico mea, ita tamen, ut a te data. Augustinus: « Roga, et non eris vacuus; confitere tuum, et non eris ingratus. » Adversum me omnes cogitationes eorum; quasi dicat: non solum voces sunt adversum me, sed etiam omnes cogitationes. Sed quia adversum eum possent esse, et tamen in bonum, ideo dicit, in malum. Ostendit quomodo omnes 131.0423D| eorum cogitationes in malum, quoniam inhabitabunt. Aliqui illorum inhabitare se mecum simulabunt, in Ecclesia suscipiendo baptisma, suscipiendo nomen Christianum, velut Judas qui falsus frater erat, qui in numero discipulorum erat, et abscondent, id est in corde dolos tegent, insidias parabunt tanquam falsi fratres qui introierunt explorare libertatem nostram: ostendit quomodo abscondent: ipsi calcaneum meum observabunt, id est, lapsum in lingua vel opere, ut habeant quod accusent, ita observabunt: Sicut sustinuerunt animam meam, id est, quemadmodum illi quibus anima, id est vita mea gravis fuit et molesta ad videndum. Qui enim amat tenebras, odit lucem (Joan. III). Cassiodorus: « Revera 131.0424A| in malum, quia malum intestinum, vulnus insanabile, quia quando plus tegitur tanto amplius incurabili putredine sauciatur. » Vel, secundum aliam translationem, Sustinuit anima mea, et est sensus: Sustinuit illos anima mea etiam falsos fratres, ita mihi dicens: Suffer illos, ora pro illis. Pro nihilo salvos facies illos, id est sine labore vel gratis, et in hoc docet tales esse tolerandos: undecim enim discipulos elegit Deus ad probationem, ut illos imitando ad perfectionem ducamur, undecim ad tentationem quae fidelibus utilis est, pro nihilo, id est, sine praecedentibus meritis suis salvos faciet, ut latronem qui de latrocinio ad judicium, de judicio ad crucem, de cruce in paradisum ivit. Aliter: Sicut sustinuerunt animam meam. Sed et ego orabam pro illis, hoc 131.0424B| sciens quia pro nihilo, id est, facile salvos facies illos, vel, illis gravis erat vita mea, et hoc sine eorum damno, quia, o Deus, tu salvos facies illos, id, est resuscitabis a morte, sed pro nihilo, id est pro nulla eorum utilitate. Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur (I Cor. XV). Et revera pro nulla eorum utilitate, quia in ira quam meruerunt confringes eos duplici contritione. Vel in bonum. Hoc modo salvos facies: In ira populos confringes, evacuando nequitiam, donando gratiam, quia erunt in ira territi, tribulationibus vexati, fide firmati, gratia salvati. Hoc modo confringes, hoc modo salvabis: quia ego nuntiavi illis vitam meam, quam foeda, quam prava olim fuit: nunc vero quam pulchra, quam sancta per gratiam tuam, et hoc tibi attribuens non 131.0424C| mihi, ut sim illis in exemplum resipiscendi, juxta Apostolum, qui prius fui persecutor, blasphemus: nunc autem misericordiam consecutus sum, ut in me ostenderet divitias misericordiae suae (I Tim. I). Non ideo annuntiamus vitam nostram Deo, ut ipse cognoscat, sed humilitatem nostram attendens ignoscat. Ego nuntiavi illis vitam meam, quam vitam prius tibi nuntiavi. Et tu posuisti lacrymas meas, id est lacrymosas preces in conspectu tuo, id est exaudisti eas. Sicut et in promissione tua: tu enim promisisti, In quacunque die peccator conversus ingemuerit, salvus erit (Ezech. XXXIII). Si autem illud in malum accipitur, In ira populos confringes, tunc, Deus vitam meam, sic ad superiora jungitur: Ipsi inhabitabunt et abscondent. Ego tamen annuntiavi vitam meam, id 131.0424D| est, proposui me illis exemplum bonae vitae. Si autem in persona capitis legimus dictum, Deus vitam meam, sicut et caetera hucusque, etsi quaedam pro membris, eodem modo dicemus: Illi inhabitabunt et abscondent. Ego autem, o Deus, vitam meam illis nuntiavi, id est, proposui illis ad imitandum tibi, id est, ad honorem tuum. Et tu posuisti lacrymas meas, id est, lacrymosas preces factas pro meis, in conspectu tuo, sicut et in promissione tua. Tu enim dixisti, in semine tuo benedicentur omnes gentes (Gen. XXII). Tunc, id est, narrata illis vita mea, convertentur inimici mei retrorsum, ut imitentur qui prius procedere volebant. Et ecce in illa conversione cognovi quoniam Deus meus es tu, omnium Deus per naturam, meus 131.0425A| per gratiam, fecisti te possessorem meum, fecisti me possessionem tuam: et non solum nunc, sed in quacunque die invocavero te. Et quia fecisti me possessionem tuam, in Deo laudabo Verbum: non ero illis similis, qui Filium Dei regem habere nolunt, laudabo, id est, fide et opere ostendam laudabilem Filium, in Deo, id est, in majestate Dei Patris. In Domino laudabo sermonem meum, qui si est verax ex illo est, in Deo speravi, et ideo non timebo quid faciat mihi homo. Nihil enim potest homo nisi quod homo in corpus potest, in animam vero nihil ille qui tantum est homo; potius illum timebo qui potest et animam et corpus mittere in gehennam (Matth. X). Et in his omnibus persolvam vota, non ero ingratus. Sed illa vota tua sunt: quia omne datum optimum, et omne 131.0425B| donum perfectum desursum est (Jac. I). Et illa vota, illa sacrificia non extra me accipiam, sed ubi nullus hostis auferre potest; In me sunt, Deus, vota tua, quae tibi reddam, scilicet laudationes. Si volumus Deo sacrificare, non extra petamus quod offerre volumus. In nobis est laudis incensum, fidei sacrificium: quidquid offerimus, accendatur charitate. Quoniam eripuisti animam meam de morte. Haec est illa vita quam annuntiavit illi. Mortuus eram, per te vivo. In me sunt vota laudis quae tibi reddam. Amo Deum meum, nemo mihi illum aufert. Animam meam eripuisti de morte infidelitatis, vel de morte vitiorum. Et pedes meos, id est omnes affectiones meas de lapsu, vel, pedes, id est opera. Ut placeam coram Domino in lumine viventium, ut ambulans coram Deo 131.0425C| placeam ei in lumine, id est in Christo, qui est lumen quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Joan. I); vel, in lumine viventium, lumen viventium fidelium est ut gratis Deum colant, vel, lumen viventium prudentia, sicut tenebrae insipientium stultitia. Si quis in voce capitis vult totum psalmum legere, ita dicet: Ita exsecrabunt verba mea et calcaneum meum omnes, utpote qui sustinentes erant animam meam, id est, quibus vita mea gravis erat ad videndum. Et quoniam vita mea fuit illis oneri, et propterea mala supradicta mihi intulerunt, pro nihilo salvos facies illos, id est, nullo merito illorum praecedente. Sola misericordia salvabit eos, remittendo peccata: vel quemadmodum pro nihilo, id est, immerito gravedini vitam meam habuerunt, 131.0425D| ita pro nihilo, id est, sine merito salvos facies illos, in quo maxima Dei percipitur misericordia; et ita ad hoc perveniens, ut salvos facias, confringes populos, id est, vitia populorum in ira tua, id est, in consideratione irae tuae futurae, hoc scilicet ordine; Deus, vitam meam annuntiavi tibi, posuisti lacrymas meas in conspectu tuo, id est, illi qui mei futuri sunt annuntiabunt tibi vitam suam actam, et tu posuisti lacrymas meas in conspectu tuo, id est, illos pro quibus fudi lacrymas, quemadmodum ad monumentum Lazari lacrymatus est (Joan. XI), non pro Lazaro, sed pro significatis morte Lazari. In conspectu tuo, id est, in beneplacito praesentiae tuae. Sicut et in promissione tua, id est, sicut tu promisisti et ego promisi, quod 131.0426A| notatur et per, etc. Tunc, id est, in illa annuntiatione vitae suae. Qui erant inimici convertentur retrorsum, ut fiant sequaces. In quacunque die invocavero te. Ne dicat aliquis conversionem istam tantum ad eos pertinere qui in primitiva Ecclesia, statim post resurrectionem sunt conversi. In quacunque die, sive in primitiva, sive in subsecutiva Ecclesia, invocabunt te mei. Ecce cuncti statim in experientia percipient, quia Deus illorum es, id est, misericorditer agens cum eis. In Deo laudabo verbum, in Domino laudabo sermonem. Postquam cognoverint te propitium sibi Deum, laudabilia facient scripta sua quae mittent Ecclesiis, vel praedicationem in conventu fidelium, et sermonem suum quem ad aliquem dirigent, vel Verbum, id est, Filium tuum, ut supra. 131.0426B| Potest hic Trinitas notari, in Deo, in Domino, in Deo: caetera ut supra. PSALMUS LVI. IN FINEM NE DISPERDAS DAVID, IN TITULI INSCRIPTIONE, CUM FUGERET A FACIE SAUL IN SPELUNCAM. « Miserere mei, Deus, miserere mei, quoniam in te confidit anima mea. Et in umbra alarum tuarum sperabo, donec transeat iniquitas. Clamabo ad Deum altissimum, Deum qui benefecit mihi. Misit de coelo, et liberavit me: dedit in opprobrium conculcantes me. Misit Deus misericordiam suam et veritatem suam, et eripuit animam meam de medio catulorum leonum, dormivi conturbatus. Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus. Exaltare super coelos Deus, 131.0426C| et in omni terra gloria tua. Laqueum paraverunt pedibus meis, et incurvaverunt animam meam. Foderunt ante faciem meam foveam, et inciderunt in eam. Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum, cantabo, et psalmum dicam Domino. Exsurge, gloria mea, exsurge, psalterium et cithara, exsurgam diluculo. Confitebor tibi in populis, Domine, et psalmum dicam tibi in gentibus. Quoniam magnificata est usque ad coelos misericordia tua, et usque ad nubes veritas tua. Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua. » ENARRATIO. Caput nostrum Christus, sicut passus est ut suos doceret in hac vita pati, et resurrexit ut spem resurgendi daret, ita et oravit ut eos orare doceret, 131.0426D| quemadmodum in hoc psalmo in quo mensuram charitatis insinuat. Concordat enim verbis Evangelii quibus dicitur: Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam quis ponat pro amicis suis (Joan. XV), quoniam, si deficis sub praecepto, confirmat te suo exemplo. Si autem exemplum tibi difficile videtur, incipe, et juvabit te qui dedit et auxilium. Titulus hic est. Haec verba referuntur in finem, id est, in illum ad quem omnes justi tendunt, quo adepto, nihil ultra desideratur, id est, in Christum; instituta ad hoc ut quisque fidelis ne corrumpas inscriptionem tituli David, subtrahendo te dominio illius, et denegando illi regnum in te, quod tamen habet, velis, nolis, quemadmodum Judaei qui dixerunt: Nolumus 131.0427A| hunc regnare super nos (Luc. XIX); et, regem non habemus nisi Caesarem (Ibid.), cum scriptus esset ille titulus tribus linguis quasi tribus testibus confirmatus, dixerunt ad Pilatum. Noli scribere rex Judaeorum, sed quia ipse dixit, rex sum Judaeorum: quibus ille respondit: Quod scripsi, scripsi (Joan. XIX). Quasi diceret: Ut quid mihi suggeritis falsitatem? non corrumpo veritatem, quia a saeculis sic est dispositum non potest mutari. Revera rex est: si homines eum nolunt regem, angeli tamen habent. Inscriptionem dico factam tunc cum fugeret David spiritualiter in speluncam. David fugiens Saul, latuit in spelunca, humilis, mansuetus et pius, fugiens superbum, immansuetum et impium: in qua etiam spelunca partem chlamydis ejus abscidit, in testimonium quod 131.0427B| eum occidere potuisset (I Reg. XXIV). Ita et Christus, quem superbia Judaeorum persequebatur et impietas justum, humilem et pium, latuit a cognitione Judaeorum in humana natura quasi in spelunca. Voluit videri, ut non cognosceretur, non cognosci, ut contemneretur; occulte inter homines ambulavit, faciens divina, patiens humana, donec in ligno suspenderetur, vel, cum latuit in sepulcro. Ibi enim qui eum persecutus? quia nulla historia legitur de titulo David qui hic est appositus, hoc trahit nos ad mysterium. Miserere mei, Deus, miserere mei. Augustinus: Qui cum Patre miseretur tui in te clamat, miserere mei. Vox Christi capitis. Miserere mei, Christi latentis in spelunca, resuscitando et educendo in notitiam 131.0427C| gentium, miserere meorum in me, Deus, scilicet qui potes. Et debes, quoniam in te confidit anima mea, et meorum, quod per con notatur. Confidit, dico, et semper confidam. Et in umbra alarum tuarum sperabo, id est sub protectione duorum Testamentorum, vel in gemina charitate, vel, sub protectione misericordiarum tuarum protege me a frigore abundantis iniquitatis, et est metaphora ab avibus. Donec transeat iniquitas, id est tota hac praesenti vita, quia, sicut decedentibus justis semper succedunt alii, ita in hac vita decedentibus iniquis succedunt alii. Et merito sperabo, quia clamabo in me et in meis ut clamandum est, quia fervor charitatis clamor est cordis: hac semper aestuabit cor meum. Ad Deum altissimum, qui non exaudit nisi clamantem. 131.0427D| Quia altissimus est, non dissolutis manibus, non genibus debilibus intendendum est mecum. Altissimus est et proximus: Deus de longe, Deus de prope. Exhibitio praeteritorum spem praebet futurorum: longe a peccatoribus salus (Psal. CXVIII). Juxta est Dominus his qui tribulato sunt corde (Psal. XXXIII), Et hoc magna spe, quia clamabo ad Deum qui jam bene fecit mihi. Si enim cum inimici essemus (Rom. V). bene fecit, multo magis nunc. Misit de coelo et liberavit me. Hic Christus loquitur in humana natura, Deus Pater misit de coelo, id est de sede majestatis suae, non angelum, non archangelum, non quamlibet subjectam creaturam, quasi misericordiam indigenti, sed Filium misit, misit servientem 131.0428A| omni petenti. Misit itaque Verbum suum, de quo dictum est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum (Joan. I). Et liberavit me de mortalitate et passibilitate, de conculcatione Judaeorum, et in mea liberatione liberavit et meos in spe. Dedit autem in opprobrium conculcantes me, Judaeos scilicet conculcantes sanguinem justi et contemptui habentes, magnum opprobrium, quia regnum et sacerdotium in quo maxime gloriabantur amiserunt, de civitate illa maxima in qua Dominum occiderunt ejecti sunt; et, in eadem paschali solemnitate captivati, diversi per mundum capsarii Christianorum facti sunt, quia servant libros legis et prophetarum quibus gentiles convincantur et fideles aedificentur, similes facti sunt caeco habenti speculum et 131.0428B| se ipsum in eo non videnti, sed praebenti aliis ad videndum: et tandem dabit in aeternum opprobrium similes cum illis qui conculcant Christum in membris suis. Quod autem misit, subjungit: Misit Deus misericordiam suam, id est, verbum suum infirmitati humanae compatientem. Et veritatem suam, et per illum misit veram cognitionem sui qua in coelestibus, ut et homines eum agnoscerent. Et eripuit animam meam, id est, vitam meam et meorum in me: de medio catulorum leonum, id est, de communi sententia, leonum, id est, principum Judaeorum et catulorum leonum, id est, Judaicae plebis quae, consentiendo crudelitati principum, facta est quasi catulus leonum. Et opus fuit ut eriperet, quia dormivi, id est, animam posui. Sed quia dormire 131.0428C| ambiguum est, quod de dormitione mortis hoc velit intelligi hoc modo determinat, conturbatus. Descriptio mortis: Dormivi conturbatus. Qui te conturbaverunt? filii hominum, id est, filii patriarcharum et prophetarum secundum carnem; non secundum imitationem. Quibus armis? Noli attendere cessantes manus, sed attende armatum os: quia dentes eorum arma. Reus est mortis (Matth. XXVI). Dentes, id est mordacia verba. Et sagittae, id est occulta consilia. Occidamus eum, ne forte mundus post eum abeat (Joan. XII). Et lingua eorum, id est mortis sententia, gladius acutus. Crucifige, crucifige (Joan. XIX). Sed quae cura quid illi in me machinentur? Exaltare super coelos, Deus. Exalta me hominem super angelos et archangelos, vel super patriarchas 131.0428D| et prophetas, ut per me Filium tuum exaltatum exalteris tu, Deus altus et gloriosus. Et gloria tua, gloria resurrectionis, unde tu eris gloriosus, exaltetur super omnem terram. Judaei noluerunt tibi gloriam dare in Judaea: sed tu, gloriam tuam manifesta per totum mundum, etsi non super paleas, tamen super grana. Istud fuit exsultanter interpositum, nunc redit ad illud. Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae: laqueum paraverunt pedibus meis, id est, impedimenta affectioni et intentioni meae paraverunt, quae fuit ut resurgerem, et mundus post me abiret; illi autem occiderunt, in sepulcro posuerunt, munierunt sepulcrum cum custodibus: vel, secundum Cassiodorum, 131.0429A| « pedibus meis, id est, crepationi et promissioni meae, quia per hos pedes per mundum gradior in notitiam hominum. Increpatio de praeteritis vel praesentibus, promissio de futuris. » Vel, pedibus meis, id est, apostolis. Et incurvaverunt animam, id est, humiliaverunt quantum ad illorum opinionem, vel, morte presserunt et de coelo deponere voluerunt. Foderunt ante faciem meam foveam, ne ego proficerem; mortem mihi occulte et quasi ignoranti paraverunt. Sed ante faciem meam, id est, me sciente, me non ignorante eorum consilia. Et ipsi inciderunt in eam, non ego, quia mors mea fuit eorum excaecatio: vel, inciderunt in mortem aeternam. Confirmat nos his verbis, quasi dicens: Quid mihi facere potuerunt qui me persecuti 131.0429B| sunt? Se ipsos potius damnaverunt, ita et vobis nihil possunt facere. Quasi dicat, ipsi mihi parant foveam, quasi ignoranti et quasi invito: sed, paratum cor meum, Deus, ad mortis experientiam voluntarie obediens sum; paratum etiam cor meum, id est, meorum ad offerendum tibi sacrificium, et ideo cantabo corde, et psalmum dicam opere Domino, id est, honorem Domini: vel, ideo paratum cor meum, quia hoc modo, ero tibi canticum, id est delectatio. Et, ut ego cantem, exsurge, gloria mea. O corpus meum, nunc ignominia mea, factum gloria mea per immortalitatem et impassibilitatem, exsurge de sepulcro. Tu, dico, psalterium et cithara, faciens divina, patiens humana: faciens divina, psalterium; patiens humana, cithara. 131.0429C| In uno instrumento duo organa. Et quia hoc exsultanter dictum est, non dubitative, ideo subjungit: Exsurgam, et hoc, diluculo. Exsurgam, dico, et ad magnam utilitatem, quia confitebor tibi in populis, Domine, id est, in Judaeis faciam tibi fieri confessionem laudis, et non solum in Judaeis, sed etiam psalmum dicam tibi in gentibus, id est, in gentili populo, id est, bene operando faciam te laudari in gentibus. Merito te laudabunt Judaicus populus et gentilis, quoniam magnificata est usque ad coelos misericordia tua, et usque ad nubes veritas tua. Videtur ordo praeposterus, quia veritas in coelis, id est, in angelis qua praepollent ubi pure et simpliciter paretur voluntati divinae: ad nubes vero, id est, praedicatores constituendos, opus fuit misericordia. 131.0429D| Potest tamen et in ordine sic legi: Domine, in coelo misericordia tua, quia homines miseros tu miseraris, et praebendo illis misericordiam, commutatione resurrectionis angelis associas, qui coeli dicuntur propter eminentiam virtutum, et sic in coelo misericordia. Et veritas tua, id est, vera cognitio qua angeli praepollent, descendit usque ad nubes, id est, usque ad homines tectos nube carnis, quia dedisti illam veram cognitionem et hominibus. Vel, misericordia tua, id est, misericors tuus magnificatus est usque ad coelos constituendos. Et veritas tua, in qua impletae sunt omnes promissiones, est valens usque ad nubes constituendas, ut non solum faciat coelos, id est, virtutibus sublimes, sed etiam 131.0430A| nubes, id est, praedicatores pluentes doctrinis, tonantes minis, coruscantes miraculis. Quod ut fiat, exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram, gloria tua. Exaltare, non quod Deus in se exaltari possit, sed exaltare apud notitiam hominum, assumptum hominem exaltando, ut, te exaltato, exaltetur super omnem terram gloria tua. PSALMUS LVII. IN FINEM NE DISPERDAS DAVID IN TITULI INSCRIPTIONE. « Si vere utique justitiam loquimini, recte judicate, filii hominum. Etenim in corde iniquitates operamini in terra, injustitias manus vestrae concinnant. Alienati sunt peccatores a vulva, erraverunt ab utero, locuti sunt falsa. Furor illis secundum similitudinem 131.0430B| serpentis, sicut aspidis surdae et obturantis aures suas. Quae non exaudiet vocem incantantium, et venefici incantantis sapientem. Deus conteret dentes eorum in ore ipsorum, molas leonum confringet Dominus. Ad nihilum devenient tanquam aqua decurrens, intendit arcum suum donec infirmentur. Sicut cera quae fluit, auferentur: super cecidit ignis, et non viderunt solem. Priusquam intelligerent spinae vestrae rhamnum; sicut viventes, sic in ira absorbet eos. Laetabitur justus cum viderit vindictam, manus suas lavabit in sanguine peccatoris. Et dicet homo: si utique est fructus justo, utique est Deus judicans eos in terra. » ENARRATIO. Haec verba hujus psalmi referuntur in finem, id est, 131.0430C| in Christum, ad quem finem omnes justi tendunt, ad hoc proposita, ut tu, populus Judaicus, non disperdas David, id est, Christum in inscriptione tituli, id est, in mutatione regni sibi ascripti et acquisiti sanguine suo. Praecipue Judaei ad hoc monentur, deinde totum humanum genus, ut redempti per Christum non alium sibi regem constituant. Praevidit Propheta Christum apud Judaeos nasciturum in carne ad reparationem generis humani, et futurum ut Judaei, etsi ex multis praeconiis eum intelligentes nasciturum, tamen in eum non credentes, veritatem de eo in ore dicerent, sed malitiam in corde gestarent: Horum duritiam increpat sermo divinus, et omnium tam Judaeorum quam gentium qui hoc modo David, id est, Christum disperdere, id est, a se removere conantur, 131.0430D| loquentes veritatem in solis labiis. Dictum est de Judaeis: Populus hic labiis me honorat, cor autem ejus longe est a me (Isa. XXIX). Monet ergo Propheta ut sint verba in vita et labia in factis. Si vere utique justitiam homines loqui volunt, si Christum regem a se repellere nolunt, nemo est qui, inquisitus de veritate, non respondeat id quod verum est, id est, quod facile est, quia manus Psalmatoris in cordibus hominum naturaliter legem vitae inscripsit: Quod tibi non vis, alii ne feceris (Tob. IV). Hic omnis justitia et omnis lex continetur, non solum quod vitandum, sed quod sit sequendum. Hoc omnes intelligunt, id est, habet omnis homo quod ei displicet furtum, homicidium, adulterium et quod non vult 131.0431A| sibi fieri. Si qui autem putant aliquid deesse, scripsit Deus legem et posuit ante oculos hominum, ut justitiae inexcusabiles essent, ut alterutra alteram confirmet. Unde dictum est: Praevaricatores legis, redite ad cor (Isa. XLVI). Sed quia non sufficit veritatem scire, nisi etiam facere quis studeat, sic omnes hortatur sermo divinus, et praecipue Judaeos utraque lege eruditos, quasi ita proponens: Scio quia veritatem de Christo loquimini dicentes: Magister, scimus quia verax es (Matth. XXII): Et, Magister bone, quid faciendo vitam aeternam possidebo? (Matth. XIX.) Sed si justitiam, id est, veritatem loquimini, et illam vere, id est, sine dolo, scilicet ut aliud non sit in ore quam in corde. Utique et si eam loquimini uti decet, recte judicate, id est, recte discernite quid 131.0431B| sit veritatem loqui, non est enim speciosa laus in ore peccatoris (Eccli. XV), sint verba cordi consona, filii hominum, id est, filii patriarcharum et prophetarum qui in hac veritate perstiterunt, vel filii hominum, id est, mortales. Quasi dicat: Ideo vos ista moneo, quia in corde aliter agendum quam ratio monstrat, et disponitis et actu expletis. Etenim in corde iniquitates operamini. Quasi dicat: non solum cogitatis mala in corde, sed etiam in corde operamini ea. Augustinus: « Quidquid cogitatur et in actum non ducitur, non ideo quod quis non vult, sed quia non potest, pro facto, Deus reputat. » Si quis viderit mulierem ad concupiscendum eam jam moechatus est eam in corde suo (Matth. V). Quasi dicat: In corde peccatis et delectatione et consensu, quae jam est secunda 131.0431C| mors. Et hoc facitis in terra, quae ad hoc vobis data est, ut aequitatem servetis, vel, in terra, id est, in terrenis affectionibus, in ira, odio, invidia, vel terrenis dediti, et non sufficit vobis mala operari in corde, sed praebetis membra vestra arma iniquitatis. Injustitias manus vestra concinnant, id est, mala opera continuant. Non enim resipiscitis a peccatis. Haec est concinnatio peccati. Fecit quis adulterium? timens propalari, interfecit hujus rei suspectum. Forte hujus caedis quis conscius fuit? illum quoque perimere cogitavit, et non cogitavit ut se redimeret a laqueis inimici. Unde Isaias: Vae illis qui trahunt iniquitates suas ut restim longam (Isa. V). Quasi dicat: Et unde illis miseris tanta excaecatio? Alienati sunt peccatores a vulva. Peccatores, id est, legis Dei transgressores, 131.0431D| non solum scriptae et naturalis, alienati sunt a vulva, id est, reprobati sunt a Deo in ipsa conceptione secundum praescientiam Dei juxta illud: Jacob dilexi, Esau autem odio habui (Mal. I). Erraverunt ab utero, id est, postquam nati sunt, semper in errore et perfidia perseveraverunt; locuti sunt falsa, id est, ipsam perfidiam ore manifestaverunt, si de Judaeis, Non est hic homo a Deo qui Sabbatum non custodit. Et, daemonium habes (Joan. IX, VII et VIII). Vel, alienati sunt a vulva catholicae matris, id est, in ipsis initiamentis Ecclesiae, in quibus quasi in ea ad vitam concipi debuerunt, alienati sunt, non recte illa sacramenta suscipientes Judaei legalia instituta, haeredici ecclesiastica sacramenta. Et ab utero, id est, a 131.0432A| parturitione illius matris erraverunt. Si Judaei, ab Ecclesiae utero in quo debuerunt informari et instrui: vel haeretici, antequam in utero illius matris formati et eruditi essent, exeuntes ab ea, et praedicare praesumentes quod non didicerunt, abortivum fecerunt. Quam parturitionem Ecclesiae si patienter feras, formaris, si impatienter, excuteris dolore quidem matris, sed malo tuo. Furor illis secundum similitudinem serpentis. Quasi dicat: Et hic talis furor ideo est, quia praedicatores veritatis audire nolunt, quomodo legitur de Stephano quod clauserunt aures et ierunt in lapides. Furor illis secundum similitudinem serpentis, cujus serpentis naturam subjungit: Sicut aspidis surdae non naturaliter, sed obturantis aures suas. Componitur obturo, ex ob et ture. Sacerdotes jacentes 131.0432B| in templo, et soliti audire divinas voces, ture implebant aures famulorum, ut non audirent: Non omne, quod ad similitudinem ducitur, re ipsa probatur. Non ideo incantator hic ducitur ad similitudinem, ut hortetur fieri incantatos. Aspis enim ab incantatore de tenebrosa caverna in lucem evocatur, recusans audire voces quibus se cogi sentit, allidit unam aurem terrae, et de cauda obturat alteram. Et praedicator tenebrosis mentibus incantat, ut eas in lucem veritatis educat. Si praesens vita te delectat, aurem terrae affixisti. Si tuis praeteritis delectaris, quo jam tergum ponere oportet, ut ea quae nobis promittuntur indamus, aurem de cauda obturasti. Sapienter Stephanus incantabat, quia Judaei non poterant resistere sapientiae et Spiritui qui loquebatur. 131.0432C| Sed ut aspides surdi erant Judaei, quia obturaverunt aures suas, et impetum fecerunt unanimiter in eum (Act. 7). Quamvis obturent aures, quanquam veritatem in dolo loquantur, tamen Deus conteret dentes eorum in ore ipsorum, id est, maledica verba, quibus lacerare nituntur caput et membra, destruet propriis sermonibus et propriis verbis eorum: ut cum dixerunt: In qua potestate haec facis? et Dominus: Et vos respondete mihi, Joannis baptisma de coelo est, an ex hominibus (Matth. XXI.) Si dicerent, ex hominibus, timebant lapidari, quia Joannes summus propheta habebatur. Si de coelo, posset eis dici: Quare ergo mihi non creditis quem Joannes praedicat? et ita confusi abierunt. Et illud: Haec mulier modo deprehensa est in adulterio, et lex jubet hujusmodi 131.0432D| lapidare (Joan. VIII). Si diceret Dominus debere lapidari, minueret tantam famam pietatis: si negaret lapidandam, judicaretur legis praevaricator. Inclinavit autem se Jesus, et scripsit in terra: Si quis sine peccato vestrum, primus mittat in eam lapidem. Quasi diceret: Lex data est et servanda, sed videte si vos ipsi eam custodiatis. Turpe est doctori, cum culpa redarguit ipsum. Et illud: Si licet censum dari Caesari, an non? Si diceret debere dari, arguerent eum quod tributarios eos vellet facere: si negaret, dicerent eum velle ut iram Romanorum principum incurrerent. Sed ait Dominus: Afferte mihi numisma census: quo allato, quaesivit: Cujus est imago haec, et superscriptio? Dicunt: 131.0433A| Caesaris. Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo (Matth. XXII): id est, nummus Caesaris reddatur Caesari, nummus Dei, qui in vobis est, reddatur Deo: et sic propriis eorum sermonibus convicti sunt. Et molas leonum, id est, violentas et apertas damnationes, ut, Crucifige, crucifige (Joan. XIX). Confringet Dominus quando resurrexit, et mors illi ultra non dominata est. Et, Domino confringente, ad nihilum devenient tanquam aqua decurrens, comparabiles sunt hiemalibus aquis quae ad tempus tument, mox defuturae. Ideo cessabunt, quia Deus intendit arcum suum, id est, comminationes per bellatores suos, illud facit, minas facit, et nondum ferit. Ad hoc autem minatur, ut infirmos se sentiant quibus minatur, juxta illud: Domine, quid me vis 131.0433B| facere (Act. IX)? Et hoc est quod dicit, donec infirmentur. Quod si se erigant, si infirmari noluerint, ne time, quia haec est eorum praesens damnatio. Sicut cera enim quae fluit, auferentur ab essentia sua, quae est adhaerere Deo. Quomodo auferentur, et a quo igne? Supercecidit ignis superbiae, concupiscentiae et irae, et non viderunt solem. Magna ira Dei, quod impii traduntur desideriis suis pravis, ut non valeant resistere concupiscentiis. Hic est ille ignis a quo absumuntur penitus, et deficiunt ab essentia sua, devastantibus eos concupiscentiis suis. Inde dicuntur fluxi et soluti: unde? nisi ab igne concupiscentiae, etsi hanc poenam esse pauci attendant. Quid autem ait, Propterea tradidit illos Deus in concupiscentiis (Rom. I). Quod aperte pro poena 131.0433C| posuit, ut est: Si quis enim fecerit furtum, lumen oculorum amisit. Age ergo, si amitteret lumen corporis, planum omnes haberent non parcere Deum illi; et, cui pereat lumen cordis, illi parcit? Supercecidit ignis, id est, magno pondere eos pressit. Vel, supercecidit ignis, a potentia et a vindicta Dei venit ille, animum consumens et obtenebrans. Et illo igne devastati et excaecati non viderunt solem justitiae, Dominum Christum non cognoverunt, a quo illuminari debuerunt. Unde dicitur: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus (Eph. V). Unde dicturi sunt in judicio: Sol non ortus est nobis, et justitiae lumen non luxit nobis (Sap. V). Ignis ille est incentiva vitiorum. Et ille ignis absorbet eos sicut viventes, sicut in ira. Quasi 131.0433D| dicat: non solum post mortem sensuri sunt iram Dei, sed et nunc irae est Dei quod adhuc viventes ignis eos concupiscentiae absumit. Propterea autem sicut viventes, quia non est haec vera vita, vel, quia vivere videntur, cum vere mortui sint. Non enim in anima eorum per quem vivit anima, id est Deus, sicut in ira, quia post mortem praefixa et vera ira, vel quia scriptum est: Tu autem, Domine virtutum cum tranquillitate judicas (Sap. XII). Non enim Deus irascitur, sed videtur iratus quibus infert. Et quia hoc de temporali eorum poena dictum vult intelligi, ideo increpative convertens se ad eos, dicit: Priusquam intelligerent spinae vestrae rhamnum. Quasi dicat: Talibus poenis jam traditi estis vos impii antequam 131.0434A| manifestis tormentis appareat quorsum vestra voluptas temporalis vergat. Rhamnus genus spinarum dicitur esse quod primo quasi herba est, post in spinas surgit, id est, antequam ista voluptas, quae spinosa est, id est, plena multis sollicitudinibus, evadat in poenam, supercadit ignis concupiscentiarum qui prohibet eos videre solem justitiae. Et merito, quia nolunt medicinam compunctionis, cadit super eos ignis poenalis. Quantus ignis super quem cadit solem justitiae non videt, quia datus in concupiscentias a Deo recedit: Laetabitur justus cum viderit vindictam. Quasi dicat: et hoc non videbit, id est, non intelliget scilicet poenam esse impunitatem scelerum, non misericordiam. Et ille laetabitur cum viderit hanc esse vindictam Dei, cum mali traduntur in desideria 131.0434B| cordis sui. Non laetabitur de vindicta, sed quia manus suas lavabit in sanguine peccatoris, id est, opera sua mundabit in perditione peccatoris, non gaudebit de impunitate scelerum ut ille. Sed per compunctionem et poenitentiam emundabit opera sua a peccatis. Lapsus enim praecedentis corrigit sequentem. Unde Salomon: Stulto pereunte, sapiens astutior fit (Prov. XIX). Si justus est, quid habet quod lavetur? Sed justus ex fide: fidelis enim jam incipit vocari justus. Hic cum videt vindictam quae fit impiis in hac vita pensat eam, et in alterius proficit poena. Et lavando manus, dicet homo, id est, ratione utens: Si utique est fructus justo in terra, id est, in hac vita, sicuti est: justus enim non solum in futura vita habet justitiae praemium, sed etiam in praesenti, quia gaudet 131.0434C| in spe. Vel hunc fructum habet quod non permittitur gaudere de impunitate peccati, vel hunc, ut qui justus est justificetur adhuc (Apoc. XXII): sicut impius hunc fructum habet suae injustitiae et in hac vita, ut cum in sordibus sit sordescat adhuc (Ibid.). Quasi dicat: Si hic fructus est justo in hac vita, ut justificetur adhuc, ergo necessarium est ut qui in sordibus est sordescat adhuc. PSALMUS LVIII. IN FINEM NE DISPERDAS DAVID, IN TITULI INSCRIPTIONE QUANDO MISIT SAUL ET CUSTODIVIT DOMUM EJUS, UT INTERFICERET EUM. « Eripe me de inimicis meis, Deus meus, et ab insurgentibus in me libera me. Eripe me de operantibus iniquitatem, et de viris sanguinum salva 131.0434D| me. Quia ecce ceperunt animam meam, irruerunt in me fortes. Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, Domine: sine iniquitate cucurri et direxi. Exsurge in occursum meum, et vide, et tu, Domine Deus virtutum, Deus Israel, intende ad visitandas omnes gentes, non miserearis omnibus qui operantur iniquitatem. Convertentur ad vesperam, et famem patientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ecce loquentur in ore suo, et gladius in labiis eorum: quoniam quis audivit? Et tu, Domine, deridebis eos, ad nihilum deduces omnes gentes. Fortitudinem meam ad te custodiam, quia, Deus, susceptor meus es: Deus meus, misericordia ejus praeveniet me. Deus ostendit mihi super 131.0435A| inimicos meos, ne occidas eos, nequando obliviscantur populi mei. Disperge illos in virtute tua, et depone eos, protector meus, Domine. Delictum oris eorum, sermonem labiorum ipsorum, et comprehendantur in superbia sua. Et de exsecratione et mendacio annuntiabuntur in consummatione, in ira consummationis, et non erunt. Et scient quia Deus dominabitur Jacob et finium terrae. Convertentur ad vesperam, et famem patientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ipsi dispergentur ad manducandum: si vero non fuerint saturati, et murmurabunt. Ego autem cantabo fortitudinem tuam, et exaltabo mane misericordiam tuam. Quia factus es susceptor meus et refugium meum in die tribulationis meae. Adjutor meus, tibi psallam, 131.0435B| quia, Deus, susceptor meus es, Deus meus misericordia mea. » ENARRATIO. Dominus noster Jesus Christus, caput nostrum, orat in hoc psalmo, et orando docet nos orare. Docet etiam nos de peccatis non desperare, imo pro his sollicitos esse, cum Judaei, tanta phrenesi arrepti, ut medicum et salvatorem suum occiderent, poenitentiam agentes, multi salvandi sunt; et gentes penitus Deum oblitae, manufacta adorantes, non penitus sunt rejectae. Quomodo nobis non sit desperandum, ostendit titulus hoc modo: Haec referuntur in finem, ut saepe jam dictum est, ad hoc proposita, ne tu quisque qui salvari cupis, ne disperdas inscriptionem tituli David, id est Christi, denegando ei regnum in te, 131.0435C| non credendo in eum, et prave vivendo: inscriptione dico, facta quando misit Saul, et caetera. Legitur in historia (I Reg. XIX), quod Saul misit ad domum David, qui comprehenderent noctu et occiderent, sed Michol filia Saul, uxor David, liberavit eum, ponens idolum pro eo, et cooperiens in lecto. Inscriptus est titulus Rex Judaeorum, quod nos ab historia ad mysterium trahit. Non est autem corruptus, quia Christus moriendo Rex est constitutus; quod dicit, quando misit Saul ad custodiendam domum, ad corpus Christi refertur. Mortuus autem Christus in sepultura est positus, ad quam quasi domum Saul, id est regnum Judaeorum, custodes adhibuit ut interficeretur, non quantum ad caput quod jam mortuum erat, sed quantum ad corpus. Hoc enim erat Christum maxime 131.0435D| occidere, gloriam resurrectionis auferre, in quo vocanda erat Ecclesia corpus Christi. Eripe me de inimicis meis, Deus meus. Vox capitis. Deus omnium per naturam, meus per singularem gratiam, qua sum immunis a peccato, vel per singularem obedientiam. Eripe me caput de inimicis meis Judaeis, qui mihi praecipue inimicantur, ut cum me morti tradant, non ibi detinear; vel a diabolo et ministris ejus libera, non ut tribulentur, sed ut illis non incorporentur. Et ab insurgentibus in me libera me, omnibus tam Judaeis quam gentibus persequentibus membra mea. Et de viris sanguinum salva me, quasi non solum insurgentibus, sed etiam interficientibus, Judaeis praecipue, qui quasi jus haereditarium 131.0436A| posteris suis meum sanguinem reliquerunt (Matth. XXVII), ipsi me caput interfecerunt, illi membra occiderunt. Et opus est ut eripias, quia ecce ceperunt animam meam, id est vitam meam, quantum ad illorum opinionem: quod in hoc apparet, quia irruerunt in me fortes, id est, membra illius qui fortis, id est, de se praesumens, dictus est. Unde dictum est, Fortis alligavit fortem (Matth. XII), bene, irruerunt et non praevaluerunt: quia venit princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam (Joan. XIV); vel de temporalibus praesumentes, vel, quod pejus est, suam justitiam constituentes, de meritis nimium praesumentes. Irruerunt in me, id est, me velut hoedum, id est peccatorem, deputantes occiderunt, ideo ab Agno redimi non meruerunt. Illi irruerunt, sed in me nullum 131.0436B| peccatum invenerunt. Neque iniquitas mea, neque peccatum meum, Domine. Iniquitas in alios, peccatum in me, non sum transgressus legem tuam. Non enim veni solvere legem, sed implere (Matth. V). Ergo gratis irruerunt. Nam sine iniquitate cucurri, et direxi. Nulla illecebra hujus vitae detinuit ad currendam virtutum viam, et meo exemplo alios direxi: factus est Christus particeps nostrae infirmitatis et nostrae iniquitatis, ut per hoc quod communicavit nostram infirmitatem, solveret nostram iniquitatem: et hoc est quod dicit, direxi. Sed tu, Domine, exsurge in occursum meum, id est, occurrat auxilium tuum proposito meo. Et vide, id est, da videri quid curram, quid dirigam, juxta quod dicitur Abraham: Nunc cognovi quod times Dominum (Gen. XXII). Fac 131.0436C| illos cognoscere et credere, non esse distortum quod regula inconcussae veritatis est directum; vel exsurge in occursum meum, id est, da intelligi excellentiam tuam per resurrectionem meam, ut ei intelligatur occurrere, id est, convenire aequalitas mea. Et post resurrectionem intende ad visitandas omnes gentes, qui visitasti Judaicam gentem per me. Intende per praedicatores tuos, ut visites omnes gentes, quasi infirmas et non valentes se erigere, nisi aliena ope. Tu, dico, intende, qui potes, qui es Deus virtutum, id est, supernorum civium. Idem Deus Israel, id est, hominum videntium te. Vel Deus virtutum, gubernando eas ne ruat: factus Deus Israel, redimendo a peccatis. Et hoc modo visita omnes gentes, miserere omnibus operantibus aequitatem. Hoc est aequitas, ut 131.0436D| qui peccatum et vult ut Deus non puniat, ipsemet puniat, ipse judicet. Si quid boni facit, non sibi, sed Deo attribuat; si quid mali, sibi imputet, et non refundat culpam in auctorem. Quod Deus odit, ipse odiat: quod Deo displicet, et illi displiceat, si ei placere desiderat. Non autem miserearis omnibus qui operantur inquitatem. Hoc da intelligi, quod duobus modis accipitur. Uno, ita: Nulli omnino iniquitati parcit Deus quam admittit homo. Iniquitatem admittis? prorsus impunita non erit, si tu non punis, punit Deus. Vis ut Deus non puniat? punias tu. Altero, ita: Est quaedam maxima iniquitas, quam qui operatur, Deus illi non miseretur, cum defenduntur peccata non quod dicatur peccatum non esse peccatum: 131.0437A| nemo enim est adeo exsors ab humana natura ut dicat furtum vel homicidium et caetera hujusmodi, non esse crimen; sed bonum faciens, sibi imputat, malum Deo: cum facit quis perjurium, furtum, adulterium et talia multa, judicat malum esse, sed imputat Deo, dicens: Si Deus nollet, non hoc facerem. Aliter: Intende ad visitandas omnes gentes, et si non paleas, tamen grana. Non autem miserearis omnibus qui operantur iniquitatem, scilicet illam spiritalem, et maxime scilicet qui Dominum vitae auctorem interfecerunt. Non solum occiderunt servos, sed et filium. Et revera visitabis omnes gentes, quia convertentur ad te ab idolis suis, et si ad vesperam, id est sero, scilicet in sexta aetate, vel ad vesperam, id est, post ascensionem, et post missionem Verbi 131.0437B| Dei. Et famem patientur, famem verbi Dei, juxta illud: Ecce inducam famem super terram, non famem panis neque sitim aquae, sed famem audiendi verbum Dei (Amos VIII). Ut canes, id est, similes canibus qui recurrunt ad vomitum, vel ut canes, id est avide, vel cognoscentes et confitentes se peccatores et immundos. Vel non solum convertentur, sed etiam esurient alios sibi incorporare, ipsi existentes ut canes, id est, comparabiles canibus, vel ut canes, id est, vigilantes et latrantes, id est, docentes. Canes summa sagacitate et velocitate lupos et latrones a praesepibus arcent suis latratibus: ita fideles de gentibus, de quibus hic agitur, facti praedicatores, ut Ambrosius, Augustinus, Hieronymus et alii multi, et infideles, haereticos, falsos Christianos ab Ecclesia 131.0437C| repellunt. Et circuibunt civitatem, id est, Ecclesiam gentium, praedicando, muniendo ab occursu haereticorum et falsorum Christianorum. Ut canes, crapulam malam eructabat, qui dicebat: Jejuno bis in Sabbato (Luc. XVIII); famem bonam patiebatur, qui dicebat: Deus, propitius esto mihi peccatori (ibid.). Ecce, subaudis quomodo circuibunt, scilicet praedicando. Nam loquentur in ore suo, id est, convenienti, non erubescentes coram regibus sermones Dei. Et hoc cum magna fiducia, quia gladius in labiis eorum. Gladius bis acutus, id est, verbum Dei: bis acutus, vel quia utroque Testamento percutit, vel quia prius resecat propria auctoris vitia, deinde aliena. Unde Apostolus: Castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte cum aliis praedicaverim, 131.0437D| ipse reprobus efficiar (I Cor. IX), scilicet hic gladius, Non veni pacem mittere in terram, sed gladium (Matth. X). Quoniam quis audivit? Hoc enim dicere, hoc stomachari. Domine, quis credidit auditui nostro (Isa. LIII)? Est niti gladio. Vix est cui reveletur brachium Domini, quantum ad desiderium et famem praedicantium. Et tu tamen, Domine, deridebis eos, id est, quanquam illis difficile videatur, tibi tamen facile erit conversionem facere de omnibus gentibus; et hoc modo ostendens praedicatores tuos quasi dignos risu, quia omnes gentes ad nihilum deduces, in eo quod gentiliter vivunt, omnes, scilicet illos, qui inter gentes sunt grana. Vel revera loquentur in aperto verbum Dei, et illud erit quasi 131.0438A| gladius in ore eorum, nullius vitia palpans, sed omnia resecans putrida: et ideo cum tanta fiducia agent. Quoniam quis audivit, subaudis, talia? virginem parere, mortuum vitam dare. Non sunt haec humana, sed divina: et ideo cum magna fiducia. Et tu, Domine, deridebis eos. Quasi dicat: Cum gentibus sic facies; et tu quem ipsi contempserunt, deridebis eos, scilicet operantes iniquitatem Judaeos, ostendes in futuro dignos risu. Omnes autem gentes quantum ad grana deduces ad nihilum in eo quod gentes, id est gentiliter viventes. Fortitudinem meam ad te custodiam. Quasi dicat: Et illa gentium conversio fiet per fortitudinem meam et meorum, quia mea fortitudo et meorum accusabit infirmitatem eorum. Quam fortitudinem ego custodiam, si ad te referam, 131.0438B| si nihil de me praesumam. Et mei similiter suam perseverantiam ad te custodient. Fortitudo animae est sapientia et virtus: sed neque per se sapit, neque per se valet. Est autem quaedam regio certa incommutabilis veritatis: ad quam accedens, illuminatur; recedens, tenebratur. Merito ad te, quia tu Deus susceptor meus es: Deus omnium per naturam, susceptor meorum per gratiam: Deus omnium creatione, meorum susceptor recreatione, vel susceptor causae meorum contra impugnatores. Et ideo est Deus meus, id est, illum mihi Deum facio, id est illum praecipuum habeo. Et in hoc apparet quod meus, quia misericordia ejus praeveniet me: praeveniet jam ut incipiam illi haerere. Praeveniet, ut perseverem, qui dedit velle, dabit et perficere. Vel ad 131.0438C| caput, praeveniet me, quia immunem a peccato creavit. Praeveniet etiam ante clarificationem, ut cognoscat Deus, sicut per vocem Centurionis dixit: Vere Filius Dei erat iste (Matth. XXVII). Vel ante clarificationem praeveniet, quia constantem in passione faciet. Et hoc scilicet quod ejus misericordia me praeveniet, Deus ostendit mihi super inimicos meos, in his quibus misertus non est, ostendit Deus quantum sit quod misertus est mei. Non enim cognoscuntur bona virtutum, nisi ex comparatione vitiorum. Corpus enim Christi transgressum inimicos suos ex illa supereminentia Dei quam habet, videt manifeste quantum acceperit, quantum illi amiserint. Sicut in consideratione plumbi vel ferri ostenditur quanti sit aurum, ita ostendit Deus quantam circa meos habuerit 131.0438D| misericordiam, in illis erga quos exercuit justitiam suam, ut faceret eos vasa in contumeliam. Et tamen, o Domine, quanquam sint inimici, quanquam meruerint, ne occidas eos interius, jam occisos eos exterius, ne deleas eos de terra. Ne quando obliviscantur populi mei, id est, ne populi gratia aliquando obliviscantur illius populi qui fuit meus, semper habeant in exemplo ne superbiant: quia si ego non peperci naturalibus ramis, id est Judaeis, multo minus parcam inserto oleastro (Rom. XI), id est, gentili populo si superbiat. Multae sunt causae, pro quibus Judaei non sunt statim de terra deleti. Ad custodiendam domum ejus, id est sepulcrum. Nullum poterunt habere refugium, quin convicti eum resurrexisse 131.0439A| confiteantur. Prophetias et libros veteris legis aut non haberemus ex toto, vel si haberemus, correcti non essent. Cum B. Hieronymus secundum Hebraicam veritatem fere omnia scripta septuaginta Interpretum correxisset, et nos etiam adhuc si dubitamus in aliqua littera, ad eos recurrimus. Prophetia etiam non impleretur, quae dicit: Reliquiae Israel salvae fient (Isa. X; Rom. IX). Et ideo ne interim occidas eos, quod inutile esset: quod autem necessarium est, hoc age, disperge illos per mundum in virtute tua, qui praesumentes de sua, tuae justitiae subjecti esse noluerunt. Et depone eos a sacerdotio, a regno, a superbia sua. Tu dico, Domine protector meus, ne deficiam sub onere tribulationis, protector contra impugnatores. Noli illos occidere, sed occide delictum oris eorum, 131.0439B| hoc scilicet, Regem non habemus nisi Caesarem (Joan. XIX). Sermonem labiorum ipsorum. Sanguis ejus super nos et super filios nostros (Matth. XXVII). Et comprehendantur, id est convincantur, in superbia sua. Ostendatur illis a te quanta fuerit eorum superbia, cum talia dicerent, et talia facerent in vitae auctorem. Da illum vivere, quem omnino exstinguere quaesierunt, et sic comprehendas. Advertent enim se frustra et de sola superbia vitam voluisse occidere, sicque sentiant factum suum irritum cessisse, facinus de superbia remansisse, et per hoc convertentur. Et de exsecratione et mendacio annuntiabuntur in consummatione, id est, per annuntiationem et praedicationem erunt in consummatione, id est, perfectione reparationis suae. Quidam ex ipsis non de 131.0439C| merito suo, sed de exsecratione, id est maledicto, quia quasi maledictum eum crucifixerunt. Maledictus autem omnis qui pendet in ligno (Deut. XXI), id est homo. Non enim poterat crucifigi ex divinitate, et de mendacio corruptorum testium reparabuntur ad vitam, qui occiderunt vitam. Et hoc ex divitiis bonitatis divinae, scilicet in ira consummationis. Vel annuntiabuntur in consummatione, ut prius de exsecratione, id est, de eo quod prius exsecrantes erant. Tu discipulus illius sis (Joan. IX). Et mendacio, id est, de eo quod prius mendaces, quia corrumpunt custodes, ut dicerent falsum testimonium, quod venissent discipuli ejus, et illis dormientibus furati essent Jesum (Matth. XXVII). De his omnibus annuntiabuntur, id est docebuntur, 131.0439D| ut discant Christi nomen non exsecrari, discant de eo non mentiri, ad hoc, ut sint in consummatione, id est, in numero consummatorum, id est bonorum. In ira, quam illis demonstravit interius imminere sibi, et qua consumerentur in futuro, nisi consummarentur in praesenti. Et hoc in ira consummationis, id est, in demonstratione futurae irae imminentis quae sequitur non conversos, irae dico, consummantis eos. Et non erunt, scilicet impii et blasphemi, ut antea. Et tunc scient, quia Deus dominabitur Jacob et finium terrae. De qua ira Apostolus: Ubi abundavit peccatum, id est, postquam cognoverunt se peccatores et infirmos, et ideo egere medico, qui suum meritum prius constituebant, et hanc cognitionem habuerunt 131.0440A| ex eo, quod sibi imminere iram Dei intellexerunt: superabundavit gratia (Rom. V), id est, remissio peccatorum gratis data. Tunc, inquam, scient, quia Deus cujus potentiam non intellexerunt cum dicerent, Regem non habemus nisi Caesarem (Joan. XIX), dominabitur Jacob, id est Judaici populi, et non solum Jacob, sed et finium terrae, id est, gentium. Et hoc illis ostendetur, quia convertentur, subaudis ad fidem Christi, a quo prius erant aversi, licet ad vesperam, id est, tarde post interfectionem Christi. Antea enim debuerunt converti cum illis praedicaret, vel ad vesperam, id est in finem mundi, cum reliquiae salvae fient (Rom IX.) Et famem patientur ut canes, id est, humiliabunt se, cognoscent se peccatores et egere misericordia Dei ut gentes, quas prius 131.0440B| canes, id est immundos, judicabant, cum de sua justitia praesumerent, vel patientur famem lucrandi alios, et sibi incorporandi. Meliores tunc canes erunt, quam modo homines, cum legem in qua modo delinquunt, fideliter defensare contendent, et ferocem belluam religiosis latratibus insequentur; vel convertentur ad vesperam, id est, ad auditionem mortis vespertinae. Et circuibunt civitatem. Ut canes circuibunt civitatem, scilicet vigilantes et latrantes, id est docentes populum Judaeorum. Vocatur autem haec civitas circumstantiae, quia ista una gens circumdata est toto mundo. Praedicando ergo per totum mundum, circuibunt illam civitatem, ipsi, scilicet qui primi impugnabant nomen Christi, dispergentur per totum mundum ad manducandum, id est, ad lucrandum 131.0440C| alios. Si vero non fuerint saturati, et murmurabunt. Haec est illa fames, id est, si non poterunt tot lucrari quot volent. Murmurabunt contra Dominum, dicentes? Domine, quis credidit auditui nostro (Isa. LIII)? Quasi dicant: Nullus. Quasi dicat: Et totum hoc non erit per illos. Ego autem, scilicet caput in membris meis ex utraque pariete conjunctis, cantabo fortitudinem tuam, id est, frequenter et assidue praedicabo resurrectionis triumphum, arguendo, obsecrando, increpando. Et exaltabo, id est, exsultando proferam meis misericordiam tuam, qua vocas, qua justificas, mane, id est, cum jam te videbunt, remotis tenebris incredulitatis. Ideo tuam misericordiam, quia factus es susceptor meus, in passione dando constantiam, et meorum in me. Et refugium meum, 131.0440D| resuscitando, vel refugium meorum, ad quem confugiant interius, cum tribulantur exterius. In die tribulationis meae capitis et membrorum, vel susceptor meus redditur ad hoc quod dixit, misericordiam meam; refugium meum, ad hoc quod dixit fortitudinem tuam; Adjutor meus, dando perseverantiam in obedientiam, tibi psallam, id est, ad honorem nominis tui bene operabor. Et merito tibi, quia tu Deus creatione, susceptor meus es, de massa perditorum separans. Deus autem meus, in eo quod es misericordia mea factus creatione secunda. Deus, quia creasti; misericordia, quia bonum recreasti. Potest et sic legi: Intende ad visitandas omnes gentes; non autem miserearis omnibus qui operantur iniquitatem, 131.0441A| id est, Judaeis singularem iniquitatem operantibus, auctorem vitae eorum occidentibus. Et tamen illi, id est Judaei, convertentur, etsi ad vesperam, id est, tarde, scilicet post ascensionem Domini. Multi enim ad praedicationem apostolorum sunt conversi. Et famem patientur ut canes, id est, cognoscent se peccatores et egere misericordia Dei, ut canes, id est ut gentiles, quos ipsi prius de justitia et lege praesumentes, canes, id est, immundos vocabant. Prius enim isti non crediderunt, ut delictum istorum esset salus gentibus, ut postea salus gentium esset horum salvatio. Et circuibunt civitatem, ut prius dictum de gentibus. Et gladius in labiis eorum, id est, verbum Dei in ore eorum, verbum dico, gladius subaudis ad interficiendum, juxta illud, Aliis sumus odor mortis 131.0441B| in mortem (II Cor. II). Ideo gladius et non medicina, quoniam quis audivit? subaudis illos: vix aliquis. Et quia verbum Dei audire noluerunt, tu, Domine, deridebis eos, tandem ultimo judicio eos examinans, ostendes eos dignos risu, quod se erexerunt contra te, quia ad nihilum, id est ad perditionem aeternam, deduces omnes gentes, id est, in gentilitate permanentes. Ego autem fortitudinem meam ad te custodiam, illi vero ad se, et ideo cadent. Ne tamen occidas eos, scilicet exterius, ne deleas eos de terra. Ne quando populi illi obliviscantur mei, id est legis meae, non enim omnes digni sunt morte. Potius occide eos interius, hoc modo, duc eos in confusionem. Disperge eos in virtute tua, occide delictum oris eorum. Cognoscant se deliquisse, et comprehendantur, 131.0441C| id est, convincantur in superbia sua, cognoscant se superbe egisse contra te et sine ratione. Et non solum comprehendantur in superbia sua, sed de exsecratione et mendacio annuntiabuntur in consummatione, id est, cognoscentes exsecrationem fuisse quod fecerunt et mendacium, annuntiabuntur a doctoribus in consummatione, id est, in perfectione, et hoc in ira consummationis, non consumptionis, ostensa illa ira imminente eis. Et tunc scient quia Deus quem tantum hominem putaverunt, dominabitur Jacob et finium terrae, id est, super Judaeos et super gentes. Et revera finium terrae, id est gentium, quia convertentur ad vesperam, id est, in ultima aetate illae gentes. Secundum hanc lectionem et caetera in hunc modum, ut supra. PSALMUS LIX. IN FINEM PRO HIS QUI COMMUTABUNTUR IN TITULI INSCRIPTIONE IPSI DAVID IN DOCTRINAM, CUM SUCCENDIT MESOPOTAMIAM SYRIAE ET SYRIAM SOBAL, ET CONVERTIT JOAB, ET PERCUSSIT EDOM IN VALLE SALINARUM DUODECIM MILLIA. 131.0441D| « Deus, repulisti nos et destruxisti nos: iratus es, et misertus es nobis. Commovisti terram, et conturbasti eam: sana contritiones ejus, quia commota est. Ostendisti populo tuo dura, potasti nos vino compunctionis. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Ut liberentur dilecti tui, salvum fac dextera tua, et exaudi me. Deus locutus est in sancto suo, laetabor et partibor Sichimam, et convallem tabernaculorum metibor. 131.0442A| Meus est Galaad, et meus est Manasses, et Ephraim fortitudo capitis mei. Juda rex meus, Moab olla spei meae. In Idumaeam extendam calceamentum meum, mihi alienigenae subditi sunt. Quis deducet me in civitatem munitam: quis deducet me usque in Idumaeam? Nonne tu, Deus, qui repulisti nos, et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris? Da nobis auxilium de tribulatione, et vana salus hominis. In Deo faciemus virtutem, et ipse ad nihilum deducet tribulantes nos. » ENARRATIO. Legitur in libro Regnorum David omnes istos superasse, quos in titulo legimus; sed non ibi invenitur eum aliquid succendisse. Hoc ergo additum trahit nos ad mysterium. In finem ergo, hoc est, in Christum, 131.0442B| referenda sunt haec, qui multis modis finis dicuntur, et dicuntur pro his, id est, in persona illorum, qui commutantur, id est, qui de tenebris fiunt lux in tituli inscriptione. Scriptus est titulus super crucem Domini. Hic est rex Judaeorum (Matth. XXVII). Mutantur in hujus tituli inscriptione, qui in regnum Christi transeunt a regno diaboli: qui deserunt mundum, et sequuntur Deum. Sequitur: ipsi David in doctrina. Mutantur, non ut sibi vivant, sed ipsi. In doctrina, hoc est, qui regnum terrenum nec terrena appetunt, ut ipse ait: Regnum meum non est de hoc mundo (Joan. XVIII). Fecit autem Christus hanc mutationem, ignem mittendo in terram, non ignem materialem, sed carnalem. Et percussit ea non materiali gladio, sed verbo divino. Succendit illo igne 131.0442C| Syriae Mesopotamiam, id est, illam Mesopotamiam quae erat in Syria. Mesopotamia interpretatur elevata vocatio: Syria, sublimis. Succendit ergo Judaeos vocatos ad fidem, elevatos per legem, sublimes tamen, id est, de se praesumentes, hoc in eis combustum est. Sobal interpretatur vana vetustas. Percussit ergo Syriam Sobal, id est, gentiles morantes in vana vetustate, id est, in divitiis, in potentia hujus saeculi, et in doctrina saeculari, et in his omnibus sublimes, id est, majores Judaeis, quia elegit Deus infirma, ut confundat fortia, et quae stulta sunt, ut confunderet hujus saeculi sapientes (I Cor. I). Et convertit Joab: Joab, id est, inimicus, convertit inimicum, id est diabolum retro, quia principem mundi ejecit foras. Vel convertit inimicum, faciendo de injusto 131.0442D| justum. Vel Joab interpretatur pater, quia conversos quosdam patres fecit, id est praedicatores. Ideo terrenus imperator percussit verbi divini gladio terrae adhaerentes ut adhaererent Deo. Et omnes hos percussit in valle Salinarum. Per vallem humilitas: per salinas, sapor est intelligendus; quia conversi ad Christum, humiliantur sapienter, id est pro aeternis, non fatue, id est pro temporalibus. Non enim pro his patiuntur. Salinae sunt foveae juxta mare, ubi aqua marina colligitur ad sal conficiendum. Et percussit haec gladio divini verbi, administrante illum gladium septiformi gratia sancti Spiritus. Cujus septenarii partes sunt tres et quatuor, quae ad se invicem multiplicata, reddunt duodecim. Per quatuor, accipimus quatuor 131.0443A| mundi partes: per tria, fidem sanctae Trinitatis, qua totus mundus a quatuor partibus convocatus est gladio verbi Dei et administratione septiformis gratiae sancti Spiritus. Et percussit haec millia, id est, ad perfectionem et unitatem, quia mille tertia unitas est. Fideles Christi taliter communicati, ut dictum est, referunt gratiarum actiones Deo de sibi collatis beneficiis: et eo majores, quo majorem commeruerant dejectionem, a qua sunt liberati, orantes pro commutatione futura, ostendentes etiam qua confidentia illam orare praesumant. Deus, repulisti nos et destruxisti nos. Quasi dicat, creasti nos perfectos, tecum commanere fecisti, sed indignos commanere tecum, quia transgressores, repulisti nos ab interiori paradiso, et ideo ab exteriori, 131.0443B| quia in Adam omnes moriuntur (I Cor. XV), sed in Christo omnes vivificabuntur. Et destruxisti nos, subaudis male aedificatos, vel nos immortales et impassibiles creatos conditione, culpa praeveniente fecisti mortales et passibiles, et hoc faciendo, iratus es vitiis nostris: et misertus es nobis; iratus es, factis nostris, misertus es, facturae nostrae. Nihil enim odisti eorum quae fecisti (Sap. XI). Iratus es, vetustatem destruendo. Misertus es innovando, hoc modo misertus es. Commovisti terram, per fossores tuos terrenitatem, id est, carnales delectationes, vocando nos. Et conturbasti eam in conscientia peccati, scilicet commovisti terrenos, vocando ad quaerendam misericordiam. Conturbasti eos, quia fecisti recognoscere suam malam conscientiam. Sana ergo contritiones ejus, 131.0443C| mortalitatem et passibilitatem, vel contritiones conscientiae malae. Quia commota est, scilicet ad poenitentiam, non digna sanari, si non esset mota. Ostendisti populo tuo dura. Quasi dicat: Ideo etiam debes misereri, quia cum tu passus sis pro nobis, reliquisti nobis exemplum, ut sequamur vestigia tua, et hoc est quod sequitur: Ostendisti, in propria persona tua, dura et multum difficilia ad imitandum populo tuo. Ad similitudinem: sicut David historialiter populis suis devictis duram legem imposuit, et multis laboribus subjugavit; ita et tu tuis, ut amplius non erigant cervicem suam contra te. Unde Salomon in libro Sapientiae: Fili mi, accede ad servitutem Domini, et sta in justitia et timore, et praepara animam tuam ad tentationem (Eccli. II.) Et beatus Petrus: Tempus est ut 131.0443D| exeat, flagellum a domo Dei (I Petr. IV): Si ejus initium a nobis est, quis erit finis in illis qui non recipiunt Evangelium Dei? Si justus vix salvabitur, injustus et impius ubi parebunt? Vel ostendisti populo tuo dura, quae prius videbantur delectabilia. Primus enim labor est, ut displiceas tibi; secundus, pro eo qui mutatus est, ferre tribulationes. Potasti nos vino compunctionis. Hoc modo ostendisti. Potasti nos vino compunctionis, non peremptionis. Ipsa tribulatio nobis est refectio, quia non est perditio perdens, sed medicina urens. Sicut delectatio in terrenis prius nobis fuit, ita ipsa compunctio est nobis vinum. Revera potasti nos vino compunctionis in temporali tribulatione, et non peremptionis: quia dedisti metuentibus 131.0444A| te significationem, ut fugiant a facie arcus, id est, per tribulationes temporales significasti tuis fugere a ventura ira, quae quo magis differtur, eo gravior veniet: sicut arcus quanto magis retro contrahitur, tanto magis ante se sagittas emittit. Uris tuos igne temporali, ut non reserves aeterno. Vel, ut fugiant a facie arcus, id est, a manifestatione illius irae quam arcus tuus, id est, Scriptura sacra minatur illis, qui tribulationes quas meruerunt, patienter tolerare nolunt. Ad hoc fugiant, ut liberentur electi tui tandem ab illa ira, ab ira, id est, extrema damnatione fugiant, facti tui electi. Cognoscunt enim se hic pro parvis tantum affligi ideo ut sibi a majoribus caveant, quibus aeterna poena reservatur. Et quia hoc mihi ostendisti, quia haec dedisti, et si exterius 131.0444B| flagelles, salvum me fac interius a conformatione malorum, dextera tua eousque salvum fac, ut tandem colloces ad dexteram tuam. Et ut salvum facias, exaudi me, subaudis orantem pro perseverantia; orantem, ut hic succensos et destructos tandem consoletur dextera tua. Et revera salvum faciet, quia Deus locutus est in sancto suo, id est, in Christo sancto sanctorum, quia novissime diebus istis locutus est nobis in filio (Hebr. I), in quo promisit hanc salvationem, juxta illud: Et mittam vobis salvatorem qui vos praecedat et introducat in terram pro qua juravi patribus vestris (Exod. XXIII). Ergo quia in illo loco locutus est hanc salvationem qui non fallit, laetabor ego Ecclesia, et merito, quia dividam Sichimam. Sichima humerus interpretatur. Ergo dividam 131.0444C| portantes onus, ut alios premat pondus praeceptorum, alios jugum meum quod levat, non deprimit. Alios premit jugum diaboli, alios jugum Christi. Illos dividam, quia hos assumam; illos rejiciam, secundum historiam, Jacob rediens a Luban socero suo, moratus est in Sichimis (Gen. XXXI). Ibi Rachel idola patris, quae secum abduxerat, occultavit sub fasce herbae, cum pater persequeretur et ea exquireret a Jacob. Per idola possumus gentes accipere colentes idola, quas gentes dividet Ecclesia, quia alios assumet, alios in malitia et in errore suo deseret: secundum nominis interpretationem, per Sichimam Judaicum populum, sub jugo legis positum, ut dictum est. Et convallem tabernaculorum metibor. Jacob pergens inde, scilicet a Sichima, tabernaculatus 131.0444D| est in quadam valle, in qua magna pascua erant, et ibi diu moratus est, pascens armenta sua et oves, et recreans se et familiam suam. Per hoc possumus accipere Judaicum populum, qui erat quasi oves pascuae, quos Deus pavit pabulo verbi sui in lege. Hoc metibor ego Ecclesia, quia alios ad spiritual pabulum assumam, alios in carnali relinquam. Meus est Galaad, quod interpretatur acervus testimonii, id est, mei sunt martyres, qui interpretantur testes, qui testimonium Dei in se coacervant, testimonium veritatis conservantes usque ad sanguinis effusionem. Meus est Manasses: Manasses et Ephraim, filii Joseph. Manasses oblitus, id est, omnis ille est meus, qui jam non meminit illius confusionis, 131.0445A| quando ignominia erat esse Christianum, scilicet omnes confessores mei sunt. Et Ephraim fortitudo capitis mei. Ephraim, fructificans. Caput Ecclesiae Christus, cujus capitis fortitudo est multiplicatio fidelium. Cecidit Christus in passione, et secuta est fructificatio in resurrectione, quia granum, nisi cadens in terram mortuum fuerit, non multiplicabitur (Joan. XII). Juda rex meus, id est Christus, qui de tribu Juda, ille est horum omnium caput et rector. Moab olla spei meae. Hucusque videtur enumerasse suos de Judaico populo, nunc de gentibus. Moab, id est, sine lege viventes, gentiles scilicet. Olla spei meae, id est, olla fervens, populus tribulatione affligens me. Est olla spei meae, id est, fervens ad meam spem: quia tribulatio patientiam 131.0445B| operatur, patientia autem probationem, probatio vero spem (Rom. V). In Moab intelliguntur abutentes naturali lege, scilicet gentilis populus. Moab natus est de filia Loth, mala utente patris concubitu (Gen. XIX), unde Moabitae, contracti de peccato. Praefigurat autem illos qui mala utuntur lege, qui generant Moabitas, id est opera mala, unde tribulatio bonis. In Idumaeam extendam calceamentum meum. Hoc modo tribulatio est olla spei, quia extendam calceamentum meum, id est praedicatores meos qui me muniunt ut calceamentum: vel fide, quae munit Ecclesiam a luto hujus saeculi et spinis. Vel calceamentum Evangelium extendam in Idumaeam, id est, innocentiam Idumaeae, id est, gentilitatis terrenis deditae, quia Idumaea terrena interpretatur. 131.0445C| Mihi alienigenae, id est allophyli, subditi sunt, qui interpretantur potione cadentes, scilicet ebrii dulci fortuna hujus vitae. Etiam illi jugum meum recipient: vel Moab olla spei meae: ad similitudinem. Quasi dicat: Etiam perditissimi sunt mihi facti spes saturitatis, ut olla solet esse spes cibi et refectionis: vel Idumaea sanguinea. Quasi dicat: Et haec omnia faciam non mea ope: nam quis deducet me, de angustia Judaici populi, in civitatem munitam, id est, ut fiam civitas magna, frequentia totius orbis munita: quae etiam dicitur civitas circumstantiae, quia circumdat Judaicam terram tanquam in medio positam? Quis deducet me usque in Idumaeam, id est sanguineam, scilicet gentilitatem fundentem sanguinem corporis et animae? Haec inquisitio 131.0445D| non dubitando fit, sed gratulando. Potest et sic dici: Quis deducet me in Idumaeam, ut tam ampla fiam, quod etiam in terrenis regnem, ut etiam illi me venerentur, qui nolunt a me proficere: quia, ut dictum est, Idumaea interpretatur terrena. Nonne tu, Deus, subaudis deduces, qui repulisti nos? subaudis in Adam, et nunc etiam repellere videris: quia non exibis in virtutibus nostris, id est, quia aperte non agis nobiscum, ut cum patribus nostris egisti, quando unus persequebatur mille, et duo fugabant decem millia; sed potius pateris nos affligi exterius, ut liberes interius. Et quia non egredieris in virtutibus nostris, quia foris non liberas, da nobis, interius, subaudis, auxilium, de tribulatione, subaudis 131.0446A| exteriori, id est, fac ut per patientiam nostram et consolationem tuam, ipsa tribulatio fiat nobis ad probationem. Ideo rogo interiorem salvationem et non exteriorem, quia vana est salus hominis, id est, quia exterior nulla est. Et quia vana est salus hominis, in Deo faciemus virtutem, id est, fortes erimus patiendo, perseverando hic; et tandem ipse ad nihilum deducet tribulantes nos convertendo, vel tandem inefficaces reddendo. Vel salvum fac non in sinistra tua, id est, in his temporalibus, sed in dextera tua, id est, in beatitudine aeterna. Et quia illa rogo quae roganda sunt, exaudi me. Quod revera faciet Deus Pater, quia locutus est hoc, id est promisit se sic petentes exauditurum in sancto suo, id est, in Filio suo. Quodcunque petieritis Patrem in nomine meo, 131.0446B| dabit vobis (Joan. XVI). Potest et sic dici: Revera salvum faciet, quia Deus Pater locutus est in Sancto, id est, loquetur in Filio suo, sic dicens: Laetabor, id est, laetanter complebo obedientiam, et partibor Sichimam, eodem modo ut supra. Et convallem tabernaculorum, id est, humiliter mihi militantes, vel Judaeos habentes pastorem assumam. Et Manasses: id est, populus obliviscens quae retro sunt, et in anteriora se extendens, meus est. Ephraim fortitudo capitis mei, id est, caput meum forte, per hoc quod est fructificans post mortem. Juda, id est, omnis confitens, rex meus, constituo regem. Moab olla spei meae, id est, refectio mea. Extendam etiam in Idumaeam, id est in sanguineos, calceamentum meum, id est, incarnationem vel apostolos meos, et sic subditi 131.0446C| erunt mihi alienigenae. Quo duce hoc fiet? Me duce, non in quantum homo, sed in eo quod Deus. Nam quis deducet me, et caetera. Nonne tu, Deus, qui repulisti nos in Adam, vel videris nunc repulisse quantum ad exterius? Revera videris repulisse, quia non das illis exteriorem salvationem, et caetera ut supra. PSALMUS LX. IN FINEM IN HYMNIS PSALMUS DAVID. « Exaudi, Deus, deprecationem meam; intende orationi meae. A finibus terrae ad te clamavi; dum anxiaretur cor meum, in petra exaltasti me. Deduxisti me, quia factus es spes mea, turris fortitudinis a facie inimici. Inhabitabo in tabernaculo tuo in saecula; protegar in velamento alarum tuarum. Quoniam tu, Deus meus, exaudisti orationem 131.0446D| meam, dedisti haereditatem timentibus nomen tuum. Dies super dies regis adjicies, annos ejus usque in diem generationis et generationis. Permanet in aeternum in conspectu Dei, et misericordiam et veritatem ejus quis requiret? Sic psalmum dicam nomini tuo in saeculum saeculi; reddam vota mea de die in diem. » ENARRATIO. Verba hujus psalmi referenda sunt in finem, id est, in illum qui finis est, non in historialem David attribuenda ipsi David, id est, dignioribus membris: habenda in hymnis, id est in laudibus. Agit ergo Ecclesia in perfectioribus membris gratias Deo, quod fecit eos fines terrae, quod in petra exaltavit, quod 131.0447A| deduxit, quod haereditatem dabit. Potest etiam legi in voce capitis, sed pro membris. Exaudi, Deus, deprecationem meam, id est orationem factam pro peccatis meis, quae contraxi et quotidie contraho necessitate viae; vel pro peccatis commembrorum, quae infirmiora sunt: quae mea reputo, quia in uno corpore si patitur unum membrum, compatiuntur et alia membra (I Cor. XII). Intende orationi meae, factae pro perseverantia bonae vitae. Et merito exaudies: quia a finibus terrae ad te clamavi: ideo devotione et opere omnem intentionem meam ad te promerendum direxi a finibus terrae, id est, omnes terrenas concupiscentias in me finiens, a medio terrae, procul me amovens: dum anxiaretur cor meum, id est, dum nolui hic esse absque 131.0447B| labore et tentatione. Scio enim quia nemo non tentatus, sibi est agnitus. Nemo coronabitur nisi qui vicerit (II Tim. II); nemo victor erit nisi qui certaverit; nemo autem certabit nisi hostem habuerit. Dum anxiaretur cor meum, id est, dum augeretur timens non solum in his quae hic amara, sed etiam in illis quae videntur dulcia: anxiaretur dico, non tamen superaretur: ideo autem non vinceretur, quia in petra exaltasti me, vel exemplo humilitatis et patientiae Christi Filii tui conformando solidasti, ut sicut ille tentatus est et passus, et non est motus, ita et ego illius vestigia sequens. Exaltasti dico a turbine hujus procellosae et aerumnosae vitae. Et exaltavit in petra: deduxisti me per semitam justitiae, ut per eas ad patriam redirem. Tu deduxisti, quia dux in teipso 131.0447C| prius tentatus, prius passus. Et in te duxisti, quia tu via; juxta illud: Quae coepit Jesus facere et docere (Act. I). Hoc modo docuit, per quam viam sit eundum, scilicet prius faciendum et postea docendum: et ad se ducit, quia ipse patria est. Nemo enim extra illum ad patriam perveniet: ideo tu es ductor mihi tendenti ad patriam, quia factus es spes mea. Desperarem illuc pervenire, nisi tu praecederes per dura, per aspera, moriendo et resurgendo: ostendisti moriendo laborem, resurgendo praemium. Duae sunt vitae: una quam habemus, alia quam speramus. Nullam prius scivimus, nisi hanc mortalem et transitoriam; nec desiderare nisi haec temporalia bona: ille duas vitas esse docuit, unam laboris, alteram praemii; unam habemus in re, alteram in spe. Toleremus 131.0447D| ergo illam in qua sumus, exemplo illius, ut tandem perveniamus ad illam quam speramus; et non solum spes, sed et turris fortitudinis, id est, firma munitio, a facie, id est, a terrore et persecutione inimici, ut non laedere possint. Hoc modo est ipse firma turris. Patiuntur quidem martyres Christi, sed non deficiunt in certamine, quia intrant munitam turrim. Cogitant quomodo Dominus eorum hic tentatus sit, passus, mortuus, et tandem resurrexit in gloria, et quare haec omnia pertulit: et talem finem sperando, non vincuntur ullis terroribus, nec eos possunt laedere jacula inimicorum, imo habent unde jacula in eos spargant. Et quia tu mihi spes, tu turris, Quis me separabit a charitate Christi? an 131.0448A| fames? an nuditas? an persecutio? an gladius? (Rom. VIII.) ergo inhabitabo in tabernaculo tuo, id est, militabo in Ecclesia tua, non inde dimovebor in saecula, usque dum ad aeternitatem perveniam: vel in saecula, id est, per omnia haec tempora: saeviat aperte leo, saeviat occulte draco, veniant perturbationes, veniant scandala, Ego tamen inhabitabo in tabernaculo tuo, in fide, spe et charitate. Hoc tamen non ope mea, sed protegar ab inimicis: in velamento alarum tuarum, gemina charitate amplectar, qua non solum te, sed et inimicum diligam propter te. Et revera protegar, quoniam tu, Deus meus, quem solum diligo, ad quem clamo, exaudisti orationem meam, id est exaudies factam pro perseverantia: quod in hoc certum erit, quia 131.0448B| dedisti, id est, dabis vel jam dedisti Christo in re, nobis in spe, haereditatem, id est, immortalitatem et impassibilitatem, non omnibus, sed timentibus nomen tuum, non solum te, sed etiam nomen tuum timore casto: scilicet timentibus separari a te, qui es timor, quia Graece δέος, unde et Deus Latine, timor. Solent mortales filii mortuis parentibus in haereditatem succedere, sed viventes filii tibi viventi et in aeternum regnanti succedunt. Haec est illa haereditas, scilicet aeternitas, quam tuis dabis. Dies super dies regis adjicies. Ad dies hujus regni finiendos, adjicies regi nostro dies aeternos: ad dies qui nocte clauduntur, adjicies dies qui nulla nocte clauduntur. Etsi rex in aeternum regnabit, et regni ejus non erit finis, qui sunt illi qui timent nomen 131.0448C| Dei. Et quia minus videtur dictum, dies, ideo auget: annos ejus, subaudis adjiciet, usque in diem generationis et generationis, id est, usque in tempus generationis quae nunc est, et futurae. Sed sive dies dicantur, sive anni, minus dicitur quam est. Ostendit quae sit illa futura generatio: permanet in aeternum in conspectu Dei talis et tantus, ut dignus sit conspectu Dei. Et quia tantus est rex ille, et regni ejus non erit finis, omnes quaerant ejus misericordiam et veritatem. Sed quis est qui requiret misericordiam ejus, id est, diligenter inquiret, ita ut inveniat misericordiam, qua non considerat merita, sed donat peccata: veritatem, qua veraciter et immutate solvit promissa; quis ille erit qui diligenter quaeret haec? Qui misericordiam facit indigenti, veritatem 131.0448D| servabit in promissis: vel in praeceptis Dei ambulabit quae vera sunt. Multi enim quaerunt ejus misericordiam scriptis, non factis: ut sciant ad lucrum temporale, non ut faciant; tales non requirunt, id est, non diligenter et ut quaerenda sunt, quaerunt: ideo nec inveniunt. Nec requirunt ea secundum quamdam translationem, quia non quaerunt ad honorem Dei, sed ad suum commodum. Quasi dicat: Ego dixi: quis requiret, ille scilicet, qui psalmum dicet nomini tuo, id est, qui sciet, et quod sciet, bene operabitur ad hoc, ut nomen tuum inde glorificetur, non suum. Sic psalmum dicet, ut reddat, vota sua, id est, seipsum quem Deo vovit, de die in diem, id est, de hac vita tendens in futuram. 131.0449A| Quasi dicat: Quidquid alii faciant, ego sic psalmum dicam. Aliter: Dedisti haereditatem timentibus nomen tuum, id est, praedicatoribus tuis dedisti fidelium multitudinem, quam colerent vomere doctrinae: hanc scilicet haereditatem: Dies super dies regis adjicies, id est, ad praecedentes fideles Christi claros luce fidei, addes alios fideles illuminatos verbi fidei. Ego dixi dies, imo annos ejus, id est, multitudinem et successores ejus. Adjicies usque in diem generationis generationum, id est, semper crescet numerus fidelium usque in diem, id est tempus illius generationis, quae est generatio generationum. Rex autem quid? Permanet in illis, id est, regnat in eis in aeternum in conspectu Dei, id est, in gloria Dei Patris. Ergo quis requiret ejus misericordiam, 131.0449B| ut postea veritatem inveniat, ut ubi rex est, illic et minister ejus sit? Caetera ut supra. PSALMUS LXI. IN FINEM PRO IDITHUN PSALMUS DAVID. « Nonne Deo subjecta erit anima mea: ab ipso enim salutare meum. Nam et ipse Deus meus, et salutaris meus, susceptor meus, non movebor amplius. Quo usque irruitis in hominem? interficitis universi vos, tanquam parieti inclinato et maceriae depulsae. Verumtamen pretium meum cogitaverunt repellere, cucurri in siti: ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant. Verumtamen Deo subjecta esto, anima mea, quoniam ab ipso patientia mea. Quia ipse Deus meus et salvator meus, adjutor meus, non emigrabo. In Deo salutare 131.0449C| meum, et gloria mea: Deus anxilii mei, et spes mea in Deo est. Sperate in eo, omnis congregatio populi, effundite coram illo corda vestra, Deus adjutor noster in aeternum. Verumtamen vani filii hominum, mendaces filii hominum in stateris, ut decipiant ipsi de vanitate in idipsum. Nolite sperare in iniquitate, et rapinas nolite concupiscere: divitiae si affluant, nolite cor apponere. Semel locutus est Deus, duo haec audivi, quia potestas Dei est, et tibi, Domine, misericordia, quia tu reddis unicuique juxta opera sua. ENARRATIO. Haec quae aguntur in hoc psalmo, referuntur in finem, id est, in Christum, et est psalmus ipsi David attribuendus, id est, dignioribus membris pro Idithun, 131.0449D| id est, in persona Idithun. Idithun interpretatur transiliens, eos scilicet in infimis positos, terrena amantes. Hic miles Christi qui in hoc psalmo inducitur, contempta mundi felicitate, omnes mundum amantes transivit, omnes suos devocatores contempsit: et in quemdam sublimem locum se contulit, unde illos despiceret quasi in infimis positos, sed in hoc uno milite Christi, multi intelliguntur. Videndum est ergo quousque ascenderit, quos etiam transilierit, ubi positus sit: sed videtur ascendisse in quemdam spiritualem et tutum locum, de quo loco infra positos respiciat non ut lapsum timeat, sed ut alios excitet in inferioribus positos ad imitationem sui, et eos pigritiae arguat: et laudat locum, 131.0450A| non ut inde superbiat dum se ostendit sic esse elatum, ut tamen sub Domino Deo suo sit, sed ut alios ascenderet hortetur. Transivit autem omnes mundi amatores, contemnens omnium quos transilivit impedimenta, scilicet haereticorum blanditias et deceptiones falsorum Christianorum insultationes et insidias, infidelium apertas persecutiones: quos sic alloquitur, quasi dicens: Ut quid mihi blanditias intenditis? cur insultatis? cur minas infertis? cur mortem paratis? Nunquid me devorare et iter meum impedire putatis? quidquid machinemini, quidquid in me operemini. Nonne Deo subjecta erit anima mea? Et illi subjecta, nunquid casum timet? Minime. Quantumcunque enim ascendam, non timeo lapsum, dum sub 131.0450B| illo sim positus. Securus transcendam, dum ad illum conscendam. Revera illi semper subjecta erit anima mea, quia sibi mundum subjecit. Non enim se subjecit Deo, qui subjacet mundo. Et merito Deo subjecta erit, nam ab ipso salutare meum, id est Christus Dominus in quo est salus mea, in quo salutari est mihi exemplum patientiae. Et revera ipse salvare potest, quia cum sit homo, non est solum homo. Homo enim potest sibi homini esse damnatio, non autem potest sibi homini esse salvatio. Nam et ipse, ut Pater qui misit illum, est Deus meus. Et quia Deus, ideo et salutaris meus. Hoc modo est Deus meus, quia est susceptor causae meae ad defendendum. Et ideo non movebor a Deo meo amplius. Movit me prius manus peccatoris, cum sub eo esse nolui, dum 131.0450C| me in superbiam erexi. Sed nunc sub illo positus, non timebo lapsum. Quod alibi, Non veniat mihi pes superbiae (Psal. XXXV): hoc modo, Nonne Deo subjecta erit anima mea. Quod ibi, Et manus peccatoris non moveat me (Ibid.): hic, non movebor amplius. Et quia Deo innititur anima mea, et amplius non movebor: ergo quousque irruitis in me hominem, attendentes humanitatem meam, et non attendentes divinum praesidium? Quousque, id est, usque ad quem finem, irruitis exsecrando, insultando, insidiando, persequendo, occidendo? Nunquam militi Christi bella desunt, quia duae sunt civitates nunc simul mistae: una Jerusalem, altera Babylonia; una haec, una illa. Unus hic rex, unus ibi; unus hic populus, unus ibi; isti pugnant pro justitia, illi pro injustitia; 131.0450D| isti pro veritate, illi pro falsitate. Isti ut destructa construant, illi ut constructa destruant, et tamen haec civitas ex illa congregatur. Non enim prius spirituale, sed quod carnale: illa prior tempore, haec autem prior dignitate. Quod autem haec ex illa procedat, praefiguravit Jerusalem quae constructa est secunda civitas, destructa priori, cum tamen prima civitas quam Cain aedificavit, per se sit constructa. Frustra irruitis in hominem, quia perfert homo quod potest homo, tamen ejus auxilio qui pro homine factus est homo. Revera irruitis, quia interficitis vos universi, scilicet et qui intus estis et extra misti et separati, nunc tolerandi, quandoque separandi. Irruitis, incumbitis mihi tanquam parieti inclinato, id 131.0451A| est, tanquam si paries qui cito dejici possit quasi inclinatus ad ruinam: quia vobis humilior, vestrae saluti me inclino, et tanquam maceriae depulsae. Maceria est siccus murus sine cemento, qui impulsus facile dejicitur. Aliter: Nolite irruere, nolite interficere, si non attenditis injustitiam, saltem vestram attendite damnationem: quia nos foris interficiendo, universi interficitis vos interius. Interficiendo corpus nostrum, interficitis animam vestram: dum incumbitis mihi tanquam parieti inclinato et maceriae depulsae: quia cadit pius ad damnationem impii, sicut paries super illos qui incaute dejiciunt. Verumtamen pretium meum cogitaverunt repellere. Quasi dicat: Ego illos de innocentia conveni, ego illos sic monui, et tamen cum non possent me apertis impugnationibus 131.0451B| movere ab incepto cursu, invidentes mihi, quia honor bonorum torquet cor impiorum, cogitaverunt per insidias pretium meum, id est, coronam meam, bravium meum avertere, dum cursum meum parabant impedire, ne consummarem hanc meam vitam, exprobrando difficilem, et nulli possibilem dicendo. Hic notantur falsorum Christianorum impedimenta, qui blanditiis et malis persuasionibus militibus Christi, occulte impedimenta parant, erubescentes aperte impugnare. Ipsi impedimenta parabant: sed ego cucurri nulla hujus vitae illecebra detentus, nullius minis vel terroribus retractus. Et in siti cucurri, id est in desiderio transformandi mihi eos, et trajiciendi in corpus Christi: quae sitis praefigurata est in capite illius vituli, quod Moyses descendens de monte, 131.0451C| accepta lege, in ignem misit et diminuit, et in aqua miscuit et dedit populo bibere (Exod. XXXII). Caput vituli quod fuit caput idoli, significat populum Babyloniae, qui populus in ignem tribulationum mittitur, et per Moysen, id est, doctorem, eruditio comminuitur, id est, humiliatur ad poenitentiam et post mittitur in aquam, id est, baptizatur, et sic transfertur in corpus fidelium. Et opus erat ut illos mihi conformarem, quia ore suo scilicet doloso benedicebant, et corde suo maledicebant: ore praetendentes veritatem, ut sic facilius et occultius ducerent ad mendacium, et corde tegentes falsitatem. Hic notatur haereticorum pravitas. Verumtamen, id est, quanquam tot impedimenta et tot insidiae mihi parentur, o anima mea, sustine omnia: et ut sustinere valeas, subjecta esto Deo, qui dat tolerantiam. Et merito Deo, quoniam 131.0451D| ab ipso patientia mea. Venit dolor meus, veniet requies mea, ponitur nunc aurum in fornace, ut purgatum veniat ad lucem: fornax, mundus; palea, iniqui; aurum, justi; ignis, tribulatio; aurifex, Deus. Quod vult ergo artifex, facio; ubi me ponit, tolero; jubeor ego tolerare, novit ille purgare, licet palea ardeat ad incendendum me, illa in cinerem vertitur, ego sordibus careo: quare? quia Deo subjicitur anima mea, quoniam ab ipso patientia mea, quae necessaria hic est, ut reportemus promissionem. Et ideo etiam illi subjecta esto, quia ipse Deus omnium per naturam, est Deus meus per gratiam vocando, et salvator meus gratis justificando, adjutor meus conservando; 131.0452A| vel adjutor glorificando, et ideo non emigrabo. Migrabo de tabernaculo, sed non emigrabo de palatio; quia in Deo erit tunc salutare meum, id est, interior salvatio; et gloria mea, id est, honor immortalitatis: ipse enim erit omnia in omnibus. Interim autem dum in via sum, dum nondum perveni, est Deus auxilii mei, ut non deficiam; et ideo spes mea in Deo est, ut perveniam ad coronam. Ergo meo exemplo sperate in eo, et non in mundo, congregatio omnis populi: sive infra positi, sive extra, aperti inimici vel occulti, quia ipse vos salvabit, et ipse glorificabit. Et ut in eum possitis sperare, effundite, id est evacuate, corda vestra coram illo, non coram hominibus; vel effundite coram illo, consideratione illius, vel dum ille suscipiat; vel exite, transcendite 131.0452B| corda vestra, ut de illo cogitare sufficiatis. Transit, quidquid corde concipis praeter ipsum. Ipse manet, in eum effunde quidquid sollicitudinis concipit cor tuum. Tunc ipse videt, cum veram confessionem peccatorum facimus; effundite dico, lacrymabiliter deprecando, humiliter confitendo, veraciter poenitendo, non fallaciter credendo. Ideo coram illo effundite, quia quod per vos non potestis, ipse faciet. Deus adjutor noster hic perducendo in aeternum. Adjutor est vocando, justificando, conservando. Sed licet eos moneam in Deo sperare, et non in saeculo, Verumtamen vani filii hominum, id est, vanis dediti, scilicet temporalibus commodis; mendaces, decipientes alios; filii hominum, id est, imitatores primorum, subaudis entes in stateris, vel simulantes aequitatem, 131.0452C| ad hoc ut decipiant ipsi de vanitate, subaudis temporali, id est, de hac falsitate in idipsum, subaudis tendentes, id est, in aeternam vanitatem et in aeternam damnationem, scilicet de tenebris temporalibus in aeternas. Ut decipiant ipsi de vanitate in idipsum, quamvis diversi et multiplices sint errores, de vanitate tamen omnes idipsum sentiunt, qui ejus sunt civitatis, qui regem habent diabolum. Ergo miserandi, semper monendi; unde dicit: Nolite sperare. Sicut hic fefellerunt alios, ita et ibi fallentur: non quod ibi falsa sint tormenta, sed quantum ad boni reputationem, nullius pretii sunt; vel mendaces sunt filii hominum in stateris, id est, in commerciis suis, a parte totum; quia pondus et pondus, mensura et mensura, abominatio apud Deum (Prov. 131.0452D| XX). Augustinus: « Attendis cui libras, et non attendis quo libraris. » Ipsi de vanitate in idipsum, id est, omnes in vanitate concordes. Nolite sperare in iniquitate. Quasi dicat: Ego dixi, sperate in eo. Si autem in eo sperare vultis, nolite sperare in iniquitate, id est in divitiis, quae sunt mammona iniquitatis, quia omnis dives aut iniquus, aut haeres iniqui. Verumtamen vani filii hominum, ex quadam compassione interposuit Idithun: hoc ad divites. Vos autem pauperes, rapinas nolite concupiscere. Rapis tu quisque aliena, et nescis a quo rapiaris. Rapis pecuniam, perdis innocentiam: et sic interius rapit te leo ille, qui rugiens circuit quaerens quem devoret (I Petr. V). O iniquum commercium, o damnosum 131.0453A| lucrum, acquirere pecuniam, ut amittas justitiam! Noli ergo rapere, noli de paupertate timere; quia qui pascit latronem, pascit innocentem; quia pascit damnandum, pascet salvandum. Vel nolite putare ut divitiae ex iniquitate acquisitae vobis prosint, cum inde benefacitis. Quasi dicat: Dives, noli aliena rapere, quia non cogit necessitas. Audi. Divitiae si affluant, nolite cor apponere, id est, non eas ametis, non in eis speretis, non ibi cor figatis, ne simul effluatis. Quod enim affluit, potest et effluere: vana iniquitas, florere ad tempus. Miles Christi Idithun; qui huc usque locutus est ad eos quos infra se vidit, invitans eos ad cursum, hortans omnes spem ponere in Domino, et dehortans sperare in saeculo, supponit utriusque rei rationem, et convertit se ad 131.0453B| Deum, quasi familiarius sic loquens, quasi sic dicens: Sperandum est in te, o Domine, et non est sperandum in vanitatibus hujus saeculi; quia, o Deus, tu reddes unicuique juxta opera sua: injustis poenam, justis coronam. Et hoc facies ex potestate et ex misericordia, quia potestas Dei est, et tibi, Domine, misericordia: potestas qua malos damnas; misericordia, qua bonos remuneras. Potestas, id est, justitia est in eo, ne praesumas de misericordia, ne autem desperes de justitia, misericors est. Potestate superbos humilias, misericordia humiles exaltas. In his duobus omnia scripta vel dicta patriarcharum, prophetarum et apostolorum, continentur. Amemus ergo misericordiam, timeamus potestatem, et sic amemus misericordiam, ut non contemnamus 131.0453C| potestatem; sic timeamus potestatem, ut de misericordia tamen non desperemus. Timeamus ergo ejus supremam potentiam: quidquid vult facere, potest, et tamen nihil facit nisi juste, etsi interdum occulte. Potestatem habet diabolus, sed sub illo. Nihil enim potest nisi permissus, et quantum permissus, et quando permissus. Ex potestate Deus permittit suos tribulari: ex misericordia facit proventum, ut possint sustinere (I Cor. X). Et hoc quasi dicat: Ex me non habeo quod vobis dico, sed audivi haec duo de potestate Dei et de misericordia, a Deo scilicet cui subjecta est anima mea. Quasi sic dicat: Transiliendo omnia mundana, multa audivi, multa cognovi, inter quae et haec duo humano generi necessaria, scilicet ut misericors sit Deus et potens. Et non mirum, 131.0453D| quia ascendi etiam usque ad hoc, ut intelligerem, quod semel locutus est Deus, id est, genuit ex se Verbum, vel omnia fecit in Verbo antequam herent, sine initio et sine fine. Quaestio: Quomodo semel, si duo audivit? Per multos quidem et multa locutus est, sed id totum ab eo qui semel locutus est, quia solum genuit verbum. Ad quod iste transilierat, et semel omnia fecit in Verbo antequam fierent. Ante enim fuerunt simul in dispositione consilii, quam in species producerentur. Et quia haec duo audivi et a Deo accepi, nolite ergo contemnere me haec utilia vobis persuadentem. Aliter in voce capitis: Docet caput nostrum membra sua quomodo mundus iste sit transiliendus, proponens se suis exemplum. 131.0454A| Anima primi Adam non fuit subjecta Deo, et ideo a manu peccatoris mota humanitas Christi. Nonne Deo subjecta erit anima mea? Erit utique, quia non mihi veniet pes superbiae. Ab ipso enim, scilicet Verbo mihi unito, salutare meum, non a me homine: a se enim sibi homini damnatio, a Deo autem salvatio. Nam et ipse, scilicet Verbum, est Deus meus creatione prima, salutaris meus, id est, meorum creatione secunda, susceptor meus de massa perditorum vel de sepulcro, et ideo non movebor amplius. Motus sum prius in massa, sed non amplius moriar. Et quia Deus salvator meus, ergo quousque irruitis in hominem, o Judaei, ad interficiendum? et quasi illi dicant: Nos non quaerimus te interficere: Certe, inquit, universi vos interficitis, etsi in gladiis, tamen 131.0454B| in linguis vos irruitis mihi, qui sum tanquam paries inclinatus et maceria depulsa opprimens vos per mortem meam: verumtamen quanquam admonui pretium meum, ne in nomine meo omne genu flectatur, ore suo benedicebant, Viam Dei in veritate doces (Matth. XXII): et corde suo maledicebant, Non est hic homo a Deo (Joan. IX). Si de falsis Christianis, confitentur se nosse Deum, factis autem negant. Deus auxilii. Non ego mihi ipse auxilium, non ego gloria, sed gloria mea Deus auxilium dans. Sperate in eo, habentes me exemplum, effundite coram illo corda vestra, evacuate vitiis, ut impleantur virtutibus. Adjutor noster, quantum ad massam hoc dicit, secundum illud Apostoli: Si nosipsos judicaremus, non utique judicaremur (I Cor. XI). PSALMUS LXII. PSALMUS DAVID, CUM ESSET IN DESERTO IDUMAEAE. 131.0454C| « Deus, Deus meus, ad te de luce vigilo. Sitivit in te anima mea, quam multipliciter tibi caro mea. In terra deserta, invia et inaquosa, sic in sancto apparui tibi, ut viderem virtutem tuam et gloriam tuam. Quoniam melior est misericordia tua super vitas, labia mea laudabunt te. Sic benedicam te in vita mea, et in nomine tuo levabo manus meas. Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea, et labiis exsultationis laudabit os meum. Si memor fui tui super stratum meum, in matutinis meditabor in te, quia fuisti adjutor meus. Et in velamento alarum tuarum exsultabo, adhaesit anima 131.0454D| mea post te, me suscepit dextera tua. Ipsi vero in vanum quaesierunt animam meam, introibunt in inferiora terrae: tradentur in manus gladii, partes vulpium erunt. Rex vero laetabitur in Deo, laudabuntur omnes qui jurant in eo, quia obstructum est os loquentium iniqua. » ENARRATIO. Idumaea interpretatur terrena, et significat vitam humanam. Desertum Idumaeae est saeculum praesens, ubi multis et magnis miseriis subjacetur. Quod enim desertum majus, quod periculosius, quam illud, quod dum quis peregrinus ingreditur, non invenit habitatores, et ideo nullam consolationem? Exire non potest, quia viam ignorat. Manere difficile, quia 131.0455A| non invenit refectionem, cum ibi sit aquae penuria. Tale fuit hoc saeculum et adhuc est, quantum ad se quousque Deus misertus nostri, misit Filium suum in hoc desertum, qui et ipse inhabitavit, et suos inhabitare fecit, et viam aperuit qua exeundum esset, et aquam dedit, id est verbum doctrinae suae, qua reficeremur, qua cum Deo loquentes, consolationem haberemus. Instruit ergo nos caput nostrum, verus David, in voce sua et membrorum quid in hoc deserto positi agere debeamus. In quo beati qui esuriunt et sitiunt justitiam (Matth. V), qui sentiet in sitiendo, sentiet in reficiendo. Sitiendi locus hic, non reficiendi; macrescendi, non saginandi. Deus, scilicet omnium per naturam, Deus meus per gratiam, ad te vigilo, non ad desertum istud: te 131.0455B| solum desidero. Ille ad Deum vigilat, qui saeculo dormit. Duae sunt dormitiones, sicut duae vigiliae: una corporis, altera animae. Dormitio corporis interdum est necessaria, ut per quietem recreetur quo sufficiat motibus semper agentis animae. Dormitio animae est, oblivisci Creatoris sui; unde dicitur: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus (Eph. V). Vigilia animae est, Deum suum semper in memoria habere, illum sitire, illum desiderare, bona conversione et vita ad illum tendere. De qua vigilia hic dicit, vigilo, id est, bona operatione et omni studio cor meum ad te promerendum se extendit. De luce, id est, de tua illuminatione; tu dedisti mihi hanc lucem, id est, hunc intellectum; juxta Apostolum: Fuistis aliquando tenebrae, nunc 131.0455C| autem lux in Domino (Ibid.). Vel vigilo, id est, studiosa et assidua operatione sollicitor. Ad te, id est, ad mandata tua exsequenda. De luce ad similitudinem, id est, studiose sicut boni operarii, qui summo diluculo surgunt ad opus. Cassiodorus: Ipsa repetitio venerandi nominis, affectum piae deprecationis ostendit, Deus, Deus meus. Ideo ad te vigilo, quia sitivit in te anima mea. Nemo enim ad Deum vigilat, nisi eum prius sitiat. Sitis animae desiderium est; sitivit anima mea in te, id est, desideravit non ea bona quae sunt in hoc deserto, sed ea quae sunt in te, scilicet aeternam requiem, aeternam beatitudinem, quae nusquam est nisi in te. Subjacet enim multis passionibus, cupit, metuit, dolet, gaudet: hinc ira turbat, odium, invidia, et innumera hujusmodi. 131.0455D| Et ideo sitivit anima mea in te multipliciter, id est, propter multiplicem passionem, multiplicem desiderat curationem. Et non solum anima, sed et caro mea sitivit in te, exspectans resurrectionem, ut anima beatitudinem; sed et illa quam multipliciter, id est multo plus quam anima; quia anima impassibilis, caro autem mortalis et passibilis. Non caro sitivit, sed anima, considerans multiplicem defectum carnis: quia vigilat, et in hoc lassatur; dormit, et in hoc lassatur; stat, sedet, comedit, esurit: et in his omnibus lassitudo et satietas, et ideo nulla requies. Et hanc sitim habebo in hac vita ubi sitiendum est: quia est plena indigentiis, scilicet in terra deserta et invia et inaquosa. Deserta est 131.0456A| haec via: quia quantum ad se, nullus eam excolit, nullus inhabitat. Invia est, quia quantum ad se, nullam habet viam quae ad vitam ducat, imo plena est multis erroribus. Inaquosa est, quantum ad se: quia non habet aquam vivam qua reficitur anima, scilicet spiritualem gratiam vel doctrinam verbi Dei; sed veniens Filius Dei in hanc desertam terram, coluit eam virtutibus, opere et doctrina per se et per suos: et viam ostendit qua exiremus, et ad patriam rediremus, scilicet exemplum vitae suae nobis proposuit, ut tandem de hac corruptione transiremus ad incorruptionem, sicut ipse mortuus est et resurrexit, et aquam dedit qua hic interim reficeremur, id est doctrinam Verbi sui, praecepta sua, quibus familiariter cum eo loqueremur. Sic, id est 131.0456B| sitiendo in te, in sancto subaudis desiderio, apparui tibi, id est complacui, dignus fui ut me videres: quod non fit nisi per humilitatem. Sicut per superbiam a Deo recedimus, ita in humilitate Deo apparemus, confitendo et infirmitatem nostram, sitim nostram. Ad hoc apparui, ut viderem, id est ut me cognoscere faceres virtutem tuam; virtutem, quam habeo quod anima mea non recedit a te sitiens, te desiderans: tuam esse, non meam. Et gloriam tuam, id est immortalitatem et incorruptionem, quam nunc habeo in spe, quandoque habiturus in re: tuam esse, non meam: vel omnem meam virtutem et omnem gloriam, a te esse. Quid enim habes quod non accepisti (I Cor. IV)? Aliter sic: id est ut prius hic sitiret anima mea et caro, apparui tibi, quia 131.0456C| novit Dominus qui sunt sui (II Tim. II). Vidisti me, ut viderem te: ita apparui, ut hoc attribuam. Appareamus ergo ei in sanctitate, ut virtutem ejus videamus et gloriam, id est Christum. Ut viderem virtutem tuam, et infirmitatem meam: et gloriam tuam, meam autem ignominiam. Et sicut in te gloriandum est, non in me, ideo tuam virtutem et gloriam tuam. Quoniam melior est misericordia tua super vitas. Vita illa animae et corporis, quam mihi dedisti per misericordiam tuam, sine praecedentibus meritis meis, gratis vocando, gratis peccata condonando, gratis justificando, melior est super vitas illas omnes, qua suppetunt sibi mortales in diversis studiis. Et quia vita illa sancta quam dedisti mihi per misericordiam tuam, melior est omni vita quam 131.0456D| ego mihi possem appetere, labia mea (si Christus meorum) laudabunt te, non me. Exteriora labia non erubescant te confiteri coram hominibus. Sic, id est laudando exterius, benedicam te in vita mea, id est laudabiliter vivendo multiplicabo laudes tuas, et non solum ego laudabo te verbis et opere, sed ad exemplum aliorum levabo manus meas, id est bonam operationem meam aliis proponam ad imitandum. Gregorius: Sic fiant opera vestra in aperto, quatenus intentio sit in occulto; quod sequitur: Et alios levabo in nomine tuo glorificando, non meo; ut videntes opera vestra bona glorificent Patrem vestrum (Matth. V), hoc petens a te, sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea. Adeps est 131.0457A| pinguedo illa quae interiora amplectitur: pinguedo, obesitas et crassitudo circa cutem. Repleatur ergo anima mea, non caro mea non adipe nec pinguedine, quia vile esset quod peterem, quod etiam brutis animalibus praestas; sed sicut adipe, id est sapientia, qua carens anima, sicca est et macra: et sic pinguedine repleatur, id est operatione sanctarum virtutum, per quam operationem foris eniteat sapientia animae; ut sic saginata, tandem fiam tibi acceptabilis hostia, offerens tibi vitulum labiorum, quod et sequitur: Et labiis exsultationis laudabit os meum. Modo labia orationis dum sum in terra deserta, sitio. Quandiu enim sitis, durat oratio; sed cum cessabit sitis, cessabit oratio et sequetur laudatio. Omnis fortitudo animae in his duobus consistit, sapientia 131.0457B| et virtute. Aliter: Labia mea laudabunt te hoc modo, vel benedicam te in vita mea: quod vivo et quod tibi adhaereo, tibi attribuam, non mihi, totum misericordiae tuae: et in nomine tuo levabo manus meas, id est, orabo levatis manibus ad te, imitando illum qui pro me orando extendit manus in cruce. Per manus, opera accipimus, quia manibus operamur. Orantes levamus manus, ut si opera ab oratione discrepant, fiant orationi consona. In nomine tuo, id est principaliter te petam in levando manus; vel, levabo in nomine tuo: si bonum facio, in te mihi bonum erit, non in me. Sic, subaudis haec faciam, hac intentione, hoc desiderio, ut anima mea quae modo sitit, modo amara est, repleatur sicut adipe et pinguedine, id est, virtutum 131.0457C| abundantia et aeterno gaudio. Et tunc labiis exsultationis laudabit os meum, ut supra. Et revera laudabo te, tandem exsultando, quia nunc interim in matutinis meditabor in te in studio operum meorum: quia qui studiosi sunt, in matutinis surgunt ad opera. Meditabor in te, assiduus ero in illis operibus, in meditatione tui, quia ad honorem tuum faciam omnia. Ideo in te, quia tu fuisti adjutor meus, ut perficerem ea. In matutinis meditabor, id est in labore. Si memor fui tui super stratum meum: a majori, id est, si te quieti praeposui. Qui dum quietus est super Christum meditatur: dum ad opus venitur, memor est Christi. Si quietem quam habere potui, propter te interrupi: vel ut in persona capitis dicatur, et tunc repleta anima mea, id est meorum, sicut 131.0457D| adipe et pinguedine labiis exsultationis laudabit os meum, id est meorum. In quo illa laus, ostendit. Laudabunt te in matutinis, id est in suis resurrectionibus: quia quot justi, tot matutini. Fulgebunt justi sicut sol in regno Patris eorum (Matth. XIII). Tunc meditabuntur in te, id est, omnis eorum cogitatio erit in laude tua, quia jam non erit aliud amplius unde solliciti sint: Amplius enim non erit neque luctus, neque clamor, neque ullus dolor (Apoc. XXI). Ideo te laudabunt, quia tu fuisti adjutor meus, id est meorum, ut ad illam beatitudinem pervenirent. Ego tunc laudabo te in matutinis, si hic memor fui tui super stratum meum. Nemo est qui non sit memor strati sui, scilicet qui non consentiat carni. Sed 131.0458A| si memor est Dei super stratum, id est, magis Deum diligit quam carnalia desideria, in matutino suo laudabit eum et tunc exsultabo ego et mei in velamento alarum tuarum, id est in protectione tua, vel in dilectione Dei et proximi. Ideo ibi in tua protectione exsultabo, quia adhaesit anima mea, id est, glutino charitatis firmiter tibi vincta fuit hic: sed tamen post te, non ut te vellet praecedere vel tecum ire, ut Petrus, qui dicebat Domino: Propitius esto, Domine, tibi, et ne facias hoc: cui a Domino dictum est: Vade retro, Satanas (Matth. XVI). Quasi dicat: Non te oportet praecedere, sed sequi. Qui dispositione sua in Christo vult vivere, praecedere vult, non sequi: tene autem charitatem sic, ut in omnibus Christum sequaris interim in permistione, ut 131.0458B| suscipiaris postmodum ad dexteram ejus in separatione. Et ut anima mea tibi adhaereret, me suscepit dextera tua, id est, propitiatio tua de massa perditorum: vel, si caput, divinitas me hominem suscepit de sepulcro. Vel ego ad dexteram; ipsi autem Idumaei qui me occiderunt, quid? Introibunt in inferiora terrae, id est, disponent pro terrenis occidere Christum. Qui enim contra salutem suam quae sunt terrena sequitur, dum inferiorem se terra facit, sub terra est; et quid de illis? amiserunt locum et gentem, quod ut non amitterent, Christum occiderunt (Joan. XI). Quomodo dati sunt in gladium Romanorum? quia rejecerunt Agnum Dei, dicentes: Regem non habemus nisi Caesarem? (Joan. XIX.) Et quid rex? laetabitur in Domino; non occidet in eo quod Deus, sed 131.0458C| gloriantur. Et quid sui? gloriosi commorant in eo vivere: confusi autem sunt et dispersi, qui conjurarunt contra eum, dicentes: Oportet unum mori; ipsi vero qui non adhaeserunt, quibus fuit propositum exemplar bene vivendi, si vellent, quaesierunt animam meam, id est, vitam meam, non ad imitandum, sed ad prodendum: sed in vanum. Tria fuerunt quibus maxime quaesierunt vitam Domini ad perdendum, sed frustra: ut nomen illius deleretur de terra, ut mundus post eum non abiret, quod ex magna fuit invidia, ut non amitterent locum et gentem. Sed crevit nomen ejus, quia mortuis resurrexit: et crevit fama ejus per totum mundum. Jam mundus post eum abiit, et ipsi amiserunt locum et gentem, et ideo in vanum quaesierunt animam meam. 131.0458D| Ideo quaerent animam meam ad perdendum, quia pluris facient terrena quam se, scilicet introibunt in inferiora terrae. Ille intrat terram, qui terrae, id est carni suae, consentit. Ille autem intrat in inferiora terrae, qui quae infra sunt pluris facit quam se. Et quia quaesierunt perdere animam meam, tradentur in manus gladii, id est, in potestatem gladiatorum Titi et Vespasiani. Et erunt partes vulpium, id est praeda Romanorum principum; qui principes vulpes dicuntur propter dolositatem. Vulpes inter alias bestias animal est omnino subdolum, quod et fraudibus cibum quaerit, et salutem suam callida illusione custodit. His merito callidi homines comparantur, qui simulata versutia iniquitates suas efficere 131.0459A| moliuntur. Quod bene ad Herodem refertur, de quo Dominus dixit: Ite et dicite vulpi illi, non apprehendat prophetam extra Jerusalem (Luc. XIII). Et in Canticis canticorum: Capite nobis vulpes quae demoliuntur vineas (Cant. II). Vel partes vulpium fuerunt Judaei, quando dixerunt: Regem non habemus nisi Caesarem (Joan. XIX). Tunc enim vulpem sibi regem elegerunt. Vel introierunt Judaei in inferiora terrae, id est, absconderunt se in foraminibus terrae ad tuendam temporalem vitam, quando ut Christum occiderent praeposuerunt terrena, dicentes. Ne forte veniant Romani, et tollant nostrum locum et gentem (Joan. XI). Et in hoc fuerunt partes vulpium, id est dolosi ut vulpes, quae in cavernis terrae se abscondunt: vel partes vulpium 131.0459B| prophetia de Josepho et aliis principibus Judaeorum, qui post incendium civitatis et interfectionem suorum extracti sunt de cavernis terrae in quibus latebant. Rex vero Christus, quem ipsi interfecerunt, constitutus Rex in eo quod occisus, laetabitur in Deo, id est, in vita data a Deo. Et non solum rex, sed laudabunt omnes qui jurant in eo: causa pro effectu, id est, vivent in aeternum, ut Christus caput eorum, prius laudabiliter viventes omnes qui firmiter eis vitam suam promittunt. Ideo isti laudabunt, quia obstructum est os loquentium iniqua: locuti sunt Judaei iniqua, quando Creatorem suum spreverunt, et vulpem regem elegerunt: quando dixerunt, Regem non habemus nisi Caesarem. Vulpes in agnum valuerunt, sed victi sunt a leone. Ecce resurrexit, vicit leo 131.0459C| de tribu Juda (Apoc. V): et sic clausum est os dicentium, Reus est mortis (Matth. XXVI). Quia et rex resurrexit, et mundus jam post eum abiit. Vel sic, revera rex laetabitur, quod omnibus erit patentissimum, quia obstructum est os loquentium iniqua. Non habent quod dicant qui dixerunt, Regem non habemus nisi Caesarem. Majus est quod dicit rex, quam si diceret: Ego rex, quia ille solus absolute rex antonomastice dicitur. PSALMUS LXIII. IN FINEM PSALMUS DAVID. « Exaudi, Deus, orationem meam cum deprecor; a timore inimici eripe animam meam. Protexisti me a conventu malignantium, a multitudine operantium iniquitatem. Quia exacuerunt ut gladium linguas suas, intenderunt arcum rem amaram, 131.0459D| ut sagittent in occultis immaculatam. Subito sagittabunt eum, et non timebunt: firmaverunt sibi sermonem nequam. Narraverunt ut absconderent laqueos: dixerunt, Quis videbit eos? Scrutati sunt iniquitates, defecerunt scrutantes scrutinio. Accedet homo ad cor altum, et exaltabitur Deus. Sagittae parvulorum factae sunt plagae eorum, et infirmatae sunt contra eos linguae eorum. Conturbati sunt omnes qui videbant eos, et timuit omnis homo. Et annuntiaverunt opera Dei, et facta ejus intellexerunt. Laetabitur justus in Domino, et sperabit in eo, et laudabuntur omnes recti corde. » ENARRATIO. In hoc psalmo Christus caput nostrum proponit 131.0460A| nobis tolerantiam passionis suae, et gloriam resurrectionis, ut exemplo illius non terreantur sancti martyres membra sua: nec deficiant in tribulatione, sed fortiter certent, ut post certamen perveniant ad clarificationem: quia ubi caput, illic et membra sequentur. Exaudi, Deus, orationem meam cum deprecor. Deus Pater, exaudi orationem quia sanguis meus fusus in ara crucis orat pro membris meis. Amoris haec vis est, ut his quos amamus, etiamsi absentes sint, haereamus, dum affectum insitum nequaquam aut locus divellit, aut tempus. Cum deprecor, non ut non occidantur, sed ut occisi non superentur. Scilicet a timore inimici eripe animam meam, id est, animam meorum eripe a timore inimici, et subde 131.0460B| timori tuo: liberi ab illorum timore, subdantur servituti tuae. Multi enim martyrum Christi occisi sunt, sed non superati: quia in fide et testimonio Christi perstiterunt: alii mortui absorpti, alii vivi absorpti. Illi mortui sunt absorpti qui increduli conculcant sanguinem justi: illi autem vivi absorpti qui in Christum credentes, in tribulatione defecerunt, translati in corpus inimicorum. Illi, quia mortui erant, absorpti: isti, quia absorpti, mortui. Ergo a timore inimici eripe animam meam qui jubes: Nolite timere eos qui occidunt corpus (Matth. X). Et revera eripies animam meorum a timore inimici, quia me caput eorum protexisti a conventu malignantium. Hoc quasi certum pignus inde habeo, quia collegerunt pontifices Judaeorum et Pharisaei concilium, dicentes: Si 131.0460C| dimittimus eum sic, omnes credent in eum (Joan. XI). Magna invidia. Cogitaverunt ergo ut interficerent eum; sed frustra, quia resurrexit: et mundus post eum abiit. A multitudine operantium iniquitatem, scilicet illam maximam: visis tot tantisque miraculis, quod caecos eorum illuminavit, leprosos mundavit, infirmos curavit, mortuos resuscitavit, increduli eum occiderunt: haec est illa iniquitas, Quia et si non interfecerunt gladio, exacuerunt ut gladium linguas suas. Quod alii gladio, hoc illi fecerunt lingua. Hoc fuit maximum acumen Judaeorum, cum dicerent: Nobis non licet occidere quemquam (Joan. XVIII). Quasi dicerent: Occidamus, et non occidamus. Sic occidamus, ut non ipsi occidisse judicemur. Magna stultitia: non licet occidere, et licet occidendum 131.0460D| tradere. Hinc illud solvi potest, quod unus evangelista Dominum crucifixum hora tertia, alter dicit hora sexta. Cum enim Judaei clamarent, Crucifige, crucifige, hora tertia: quod apparitores potestatis fecerunt manibus hora sexta, hoc transgressores legis fecerunt lingua hora tertia (Matth. XV; Luc. XXIII; Joan. XVI). Intenderunt arcum, id est, insidias paraverunt, dicentes: Sic occidamus, ut non occidisse videamur. Simulaverunt aequitatem: sed simulata aequitas duplex est iniquitas. Et in hoc simulaverunt aequitatem, quando dixerunt: Non licet eos mittere in corbonam, quia pretium sanguinis est (Matth. XXVII). Quanta vesania, non licet pretium sanguinis ponere in arcam, et licet ipsum sanguinem 131.0461A| ponere in conscientiam? Intenderunt arcum, insidias paraverunt: et intenderunt rem amaram, hanc scilicet: subverterunt pecunia discipulum collegam Christi, ut per eum traderetur. Ad hoc intenderunt arcum ut sagittent, id est, occidant in occultis, id est, latenter eum quem nihil latet, immaculatum, illum scilicet qui maculas peccatorum auferre venerat. Subito sagittabunt eum, id est incaute et inconsiderate, attendentes hominem, et non attendentes Deum. Et non timebunt. Durum cor, quod non timuit judicem illum injuste damnare, quem nullus judicum potest fallere. Durum cor, quod non timuit illum ligatum tradere, qui venerat mundum a peccatis solvere. Durum cor, quod non timuit illum occidere, qui venerat mundum a morte liberare. 131.0461B| Timuit potestas, quia Pilatus verberatum eum illis tradidit, non inveniens in eum causam mortis, non ut eum damnaret, sed ut eorum crudelitati satisfaceret. Timuit potestas et non contremiscit Judaeorum immanitas: lavit manus potestas, et ipsi sanguine polluerunt conscientias. Revera non timuerunt, quia firmaverunt sibi sermonem nequam. Hic fuit ille nequam sermo, Reus est mortis (Matth. XXVI). Quod firmaverunt quando dixerunt, Crucifige, crucifige; et potestas: Regem vestrum crucifigam? Et illi, Regem non habemus nisi Caesarem (Joan. XIX), et tertio confirmaverunt, quando potestas dixit: Nullam invenio in eum causam; et illi: Sanguis ejus super nos et super filios nostros (Matth. XXVII). Sed sibi firmaverunt, id est, ad suam damnationem, 131.0461C| non Dei: ipse mortem occidit, illi occisi sunt quia in se iniquitatem occidere noluerunt. In Domino mors occisa est, in illis iniquitas vixit, in qua mortui sunt. Aut enim tu occidis iniquitatem, aut ipsa te. Si vis eam occidere, noli hostem quaerere extra te, intus eum habes. Duae enim sunt partes animae: una quae adhaeret carnalitati, illa vocatur spiritalis, ista sensualis. Haec est Eva nostra, quae adhuc extendit manum ad illicita, et ad peccatum nos trahit, si non sit subjugata viro suo, id est, spiritali patri, qui et caput ejus est, quia caput mulieris vir (I Cor. XI). Narraverunt ut absconderent laqueos, id est, inierunt consilium quomodo occulte quantum ad se eum occiderent, vel in sermone caperent, 131.0461D| juxta illud: Haec mulier modo deprehensa est in adulterio (Joan. VIII). Et illud: Licet censum dare Caesari annon? (Matth. XXII.) Dixerunt, non in voce, sed in corde: Quis videbit eos? Sed hoc dicebant, hoc machinati sunt in eum quem nihil latet. O Judaee, dicis, quis videbit? sed videt qui fecit te. Qui enim fecit hominem, scit quid est in homine, et non opus est ut quis ei testimonium perhibeat de homine: hi sunt illi laquei. Scrutati sunt, id est, diligenter investigaverunt iniqua consilia, quibus viderentur eum juste damnasse: haec scrutati sunt. Tradatur non 131.0462A| per nos, sed per discipulum occidatur, sed a judice; totum faciamus et nil fecisse videamur: sed defecerunt scrutantes scrutinia, id est acuta consilia. Ideo defecerunt, quia simulata innocentia haec erat. Subdebant enim, Crucifige. Anima enim avertens se a luce justitiae, quanto magis quaerit quid inveniat contra justitiam, tanto plus a luce repellitur, et in tenebrosa demergitur. Merito ergo isti recedentes a justitia defecerunt. Ideo defecerunt, quia accedet homo, id est, sponte sua humanitas mea accedet ad cor altum, id est, ad eorum profunda consilia, et in homine Deus. Et exaltabitur Deus, illuc ascendet exaltatus, unde non descendit humiliatus: vel accedet homo, id est humanitas: ad cor altum, id est, ad inscrutabile 131.0462B| consilium Dei, quia noluit videri, ut non cognosceretur; non cognosci, ut contemneretur; contemni, ut crucifigeretur: vel ideo defecerunt, quia ad eorum consilia accedet homo. Non enim teneretur nisi homo et non solum homo, quia et cor altum, id est, Deus: Ego enim et Pater unum sumus (Joan. X). Occidit homo et exaltatur Deus: non apud homines, qui in homine humiliatus est, in homine quoque exaltato est exaltatus. Accedet homo ad cor altum et exaltabitur Deus: ille idem qui verus homo comprobatus est esse in passione, verus Deus apparuit in resurrectione. Ideo Deus exaltabitur, id est, potentia divina manifestabitur, quia sagittae parvulorum factae sunt plagae eorum. Omnia eis in contrarium 131.0462C| versa sunt: plagae eorum comparabiles sunt sagittis parvulorum, quia inefficaces et invalidae fuerunt: vel in caput eorum revertentes, sicut sagittae parvulorum incaute in altum jactae. Ideo sagittae parvulorum, quia infirmatae sunt contra eos linguae eorum, id est, verba quae ipsi putaverunt commoda ad causam suam, contra causam suam fuerunt: quia ad eam confirmandam maxime valuerunt. Surrexit enim Christus: corrupti sunt vigiles, quia eadem avaritia quae captivavit discipulum comitem Christi, captivavit militem custodem sepulcri. Dicite: Dormientibus nobis discipuli eum tulerunt (Matth. XXVIII): infirmum hoc fuit: quid enim? Si dormiebant, quomodo Judaei testes? Testis enim non est confirmare, 131.0462D| nisi quod vidit, vel audivit. Si autem non dormierunt, cur non prohibuerunt? Hoc illos dicere constituerunt, unde magis teneantur: vel unde se sua magis confirmare putaverunt, inde magis infirmaverunt. Amiserunt enim et locum et gentem. Infirmatis linguis eorum, conturbati sunt omnes qui videbant, id est, cum timore suam salutem operati sunt illi qui videbant, id est, intelligebant eos infirmatos et inefficaces, vel apostoli et caeteri discipuli qui intelligebant eos male agere, contristati sunt. Et omnis homo, id est, ratione vigens, timuit eorum consortium, vel timuit illis. Et conversi vel discipuli post 131.0463A| timorem annuntiaverunt opera Dei, quae Deus Pater operatus est per Filium ad reparationem generis humani. Et facta ejus, id est, haec intellexerunt, quia decebat eum qui multos filios adducturus erat in gloriam Patris, auctorem salutis eorum, per passionem consummari (Hebr. II), juxta illud, Oportebat pati Christum (Luc. XXIV). Portavit in cruce insultantes, in sepulcro vigiles. Cur? Moriendum erat propter morituros, et resurgendum propter resurrecturos. Haec prius intellecta non sunt: Laetabitur justus in Domino, qui justus erat in morte Domini, sicut apostoli et alii multi laetabuntur in ejus resurrectione. Et sperabit in eo, non in se, non in mundo, sed in illo sperabit resurgere, qui mortuus est et resurrexit: et non solum justus qui eum vidit sperabit 131.0463B| resurgere: sed laudabuntur, id est, laudabiliter vivent ut et ipsi possint sperare, omnes recti corde: illi regunt suum cor, quibus Dei dispositio et voluntas in omnibus placet, non sua. Aliter: Postquam facta Dei intellexerunt eo resurgente, qui prius non intellexerunt eo moriente dixerunt: Quid faciemus, viri fratres? Et illi, Poenitentiam agite (Act. II), accedentes ad unitatem fidei: et qui tunc fuerunt, et qui nunc sunt, facti unus ex fide; laetabitur in Domino, id est, in resurrectione Domini, sperans et ipse in eo resurgere. Et sperabit in eo, quia apertum jam cur voluit mori et resurgere et sic laudabuntur tandem, Venite, benedicti Patris mei (Matth. XXV), omnes recti corde: cum illi damnabuntur qui sunt distorti corde, quibus placet suum consilium et displicet consilium 131.0463C| Dei. PSALMUS LXIV. IN FINEM PSALMUS CANTICI DAVID CANTICUM JEREMIAE ET EZECHIELIS DE POPULO TRANSMIGRATIONIS, CUM INCIPERENT PROFICISCI. « Te decet hymnus, Deus, in Sion, et tibi reddetur votum in Jerusalem. Exaudi orationem meam, ad te omnis caro veniet. Verba iniquorum praevaluerunt super nos, et impietatibus nostris tu propitiaberis. Beatus quem elegisti et assumpsisti, inhabitabit in atriis tuis. Replebimur bonis domus tuae: sanctum est templum tuum, mirabile in aequitate. Exaudi nos, Deus, salutaris noster, spes omnium finium terrae et in mari longe. Praeparans 131.0463D| montes in virtute tua, accinctus potentia, qui conturbas profundum maris, sonum fluctuum ejus. Turbabuntur gentes, et timebunt qui habitant terminos a signis tuis: exitus matutini, et vespere delectabis. Visitasti terram et inebriasti eam, multiplicasti locupletare eam. Flumen Dei repletum est aquis, parasti cibum illorum, quoniam ita est praeparatio ejus. Rivos ejus inebria, multiplica genimima ejus, in stillicidiis ejus laetabitur germinans. Benedices coronae anni benignitatis tuae, et campi tui replebuntur ubertate. Pinguescent speciosa deserti, et exsultatione colles accingentur. Induti sunt arietes ovium, et valles abundabunt frumento: clamabunt, etenim hymnum dicent. » ENARRATIO. 131.0464A| Res gesta memoratur in titulo. Notum est quomodo populus Dei, Israel scilicet ductus est captivus in Babylonem (IV Reg. XXV). Et cum essent illi captivi, Jeremias, qui erat de eodem populo, praedixit illis reditum in Jerusalem post septuaginta annos, et restaurationem templi (Jer. XXV, XXIX). Aggeus autem in reditu, sua auctoritate et consilio adjuvit templum reaedificare (Agg. I, II). Haec autem in figura contingebant illis (I Cor. X), ideo nostram in his attendamus peregrinationem. Duae illae civitates umbra fuerunt duarum civitatum, quae in hac vita simul mistae sunt. Babylonia civitas fuit in ultimis finibus Persidis opulentissima et potentissima. Jerusalem civitas fuit in partibus Syriae, quam Jebusei aedificaverunt, 131.0464B| et appellata est Jebus: illa destructa, aedificata est Jerusalem. Sicut Babylonia major et potentior fuit, ita et nunc major est numerus infidelium; quia multi vocati, pauci vero electi (Matth. XX): et sicut illa afflixit populum Israeliticum, ita infidelis populus nunc affligit populum Dei; quia nunc misti sunt, quandoque autem separandi: sed et nunc separati sunt, etsi non corpore, affectione tamen; quia duo amores faciunt has duas civitates, amor Dei et amor saeculi. Interroget ergo quisque conscientiam suam, et videat quem amet. Si amat mundum, civis est Babyloniae. Exstirpet ergo cupiditatem, et plantet in se charitatem, ut de populo Babyloniae transeat in populum Dei, quia de illo populo colligitur iste: prior enim ille est tempore, iste prior dignitate: 131.0464C| prius animale, deinde spirituale. Si autem amat Deum, civem coelestis Jerusalem se cognoscit, peregrinum se hic esse intelligit. Toleret ergo captivitatem, et sic speret reditum in patriam suam. Hanc reversionem praedicit nobis Jeremias qui interpretatur excelsus, scilicet Ecclesiae doctores, mente ad superna erecti, terrena despicientes, docent nos exire mundum non passibus corporis, sed passibus animae, id est, amorem a mundi confusione subtrahere, quia Babylonia interpretatur confusio: et ad visionem pacis suspirare, quia Jerusalem visio pacis interpretatur, et sic incipiamus proficisci: quia mundi omnia paulatim deserere et coelestia amare, hoc est incipere exire de captivitate: et credendo incipiamus templum Dei reaedificare, id est nosipsos. 131.0464D| Templum Dei vivi estis vos (I Cor. III). Hoc templum modo aedificatur, cum incipimus proficisci: et quandoque perficietur, cum pervenerimus, cum mortale hoc induet immortalitatem (I Cor. XV). Per Aggeum qui interpretatur festivus, Christum intelligimus verum sacerdotem, in quo vere sabbatizamus: in quo verum festum facimus, vacantes a vitiis; qui nos juvat in redeundo, qui facit nos vivos lapides, aptos in aedificium illius templi, in se angulari lapide utrumque populum unum faciens. Haec captivitas incepit in Adam, et in Christo quodam modo finita est: spe enim salvi facti sumus (Rom. VIII), et tandem finietur, cum mortale hoc induet immortalitatem Reditus filiorum Israel post septuaginta annos, significat 131.0465A| hanc nostram peregrinationem finiendam transacto hoc saeculo volubili, quod volvitur in septenario, id est, numero septem dierum: vel hoc modo septenario, quia in septenario accipitur vita cujusque unius diei, in qua operari concessum est. Septimum est illud spatium temporis, in quo post hujus vitae transitum exspectatur resurrectio; octavum, ipsa resurrectio: vel quia septenarius constat ex ternario et quaternario, in quaternario accipimus carnalem generationem; quia corpus quatuor elementis constat, scilicet illos qui carnaliter vixerunt ante adventum Domini. Per ternarium accipimus spiritales, qui fuerunt post adventum Domini propter triplicem animae potestatem quia est rationabilis, irascibilis et concupiscibilis, quibus adduntur duo, 131.0465B| doctrina et virtus. Transacto ergo hoc septenario, id est, completo numero fidelium, qui de utraque generatione est assumendus, finietur ista captivitas. Tituli constructio: Verba hujus psalmi referuntur in finem, scilicet temporum, scilicet intelligenda fieri postquam venit plenitudo temporum. Psalmus David, id est, bona operatio cujusque fidelis. Unus fuit David, sed non semper unus intelligitur: quae operatio est canticum, id est, exsultatio de verbo peregrinationis, id est, de cognitione peregrinationis, quae cognitio fit cum incipiunt proficisci, vel quod canticum fit cum incipiunt proficisci. Vox est ergo in hoc psalmo omnium fidelium, attendentium quod quandiu sumus in hoc corpore, peregrinamur a Domino. De qua peregrinatione jam exit, qui radice charitatis in 131.0465C| coelestibus jam fixit cor suum, et sic hymnizat Deo: Te decet hymnus, Deus, te decet laus vera cordis et operis, non Jovem, non Apollonem, non saeculum istud: tibi soli decenter hymnitur, non in Babylonia, sed in Sion, id est, in populo illo qui speculator est, id est, qui hic se non habere manentem civitatem (Hebr. XIII) attendit, sed futuram inquirit, a longe eam salutans. Duae civitates sunt: una confusionis, altera divinae visionis. Qui inter cives confusionis, adhuc peregrinaris suspira ad patriam tuam, canta ex re, non solum voce. Te decet hymnus, Deus, in Sion, quia non est speciosa laus in ore peccatoris (Eccli. XV), ideo in Sion, et non in Babylonia. Et tibi reddetur votum in Jerusalem. Si innovaris, 131.0465D| jam non in Babylonia cantas: vota reddis, si in finem perseveras. Hic vovendum, ibi reddendum, ubi erit vera pax, verum gaudium. Si quis bene cogitat quid voveat Deo, voveat et reddat seipsum, et ut me innovatum tibi tandem offeram in Jerusalem exaudi orationem meam, factam pro perseverantia ut illuc perveniam, non detinear captivus in Babylonia: ideo exaudi, ut perveniam: quia ad te, in quo est visio pacis, omnis caro veniet, id est, de omni genere hominum, sive masculus sive femina, sive liber, sive servus, dives vel pauper, veniet ad te et hic resurrectione prima, et postmodum resurrectione secunda, qua rapiemur obviam Christo in aera 131.0466A| (II Thess. IV): vel ideo tu exaudi, quia ad te convertetur omnis homo, quia tu solus Redemptor: vel quia dixit in Sion et in Jerusalem, ne videatur solummodo de Judaico populo dictum, determinat quos velit accipere: vel si in persona Judaeorum, notus in Judaea tantum premitur, per hoc captivamur a gentibus; sed futurum est quando ad notitiam veniet omnis caro per Verbum caro factum. In te benedicentur omnes gentes (Gen. XII): vel acturi sunt ante tribunal tuum tam boni quam mali. Et opus est ut exaudias, quia verba iniquorum praevaluerunt super nos: verba serpentis et Evae nimis iniqua, Eritis sicut dii (Gen. III). Nimis dominati sunt nobis, quia captivaverunt, quia ejecerunt nos 131.0466B| de paradiso: vel quia quisque in qua patria natus est illius et linguam et mores discit, dicit iste jam de Babylonia in qua natus est, redire cupiens in Jerusalem: Vere mendacium coluerunt patres nostri (Jer. XVI), prava nos docuerunt, scilicet dimittere Creatorem, qui nos fecit, et adorare ea quae fecimus: dimittere Creatorem et adorare creaturam, vel dogmata philosophorum et fatuitas gentilium: praevaluerunt dico, sed non demerserunt; quia iniquitatibus nostris tu propitiaberis: loquitur ad Christum quasi ad pontificem. Propitiatio est miseratio exhibita post sacrificium: ita et Christus volens propitiari populo suo, factus est sacerdos, orans ad Patrem elevatis in cruce manibus: ut possis dicere, Dirigatur 131.0466C| oratio mea sicut incensum in conspectu tuo (Ps. CXL). Hostiam obtulit, quia in ara crucis se ipsum immolavit, ipse pontifex, ipse hostia: ipse propitiator, ipse propitiatio: et quibus tu propitiaberis, beati erunt; sed quia unitatem elegit non multiplicitatem, non haereticos, non schismaticos, ideo convenienter dicit: Beatus quem elegisti per gratiam, et assumpsisti per aequitatis regulam: quia quos vocas per gratiam, illos postea assumis per justitiam: vel quem tu, Pater, elegisti vocando, et assumpsisti de massa perditorum per Verbum tuum. Et revera beatus, quia inhabitabit in atriis tuis, id est, non dimovebitur ullis adversitatibus ab hac temporali Ecclesia; qui inhabitabit in atrio, non excludetur 131.0466D| a palatio. Inhabitabit ideo dicit, quia multi habitant hanc temporalem Ecclesiam, sed non inhabitant; quia ad tempus credunt, et in tempore tentationis recedunt. Atrium est habilis locus ante domum, ita et in ornamento virtutum haec temporalis Ecclesia praecedit illam quae mansura est in aeternum. Inhabitabit in atriis tuis, id est, perseverabit in hac temporali Ecclesia, et tandem replebimur in bonis domus tuae, ut intelligamus in illo beato multos: ideo dicit replebimur, quia etsi sit in charitate unitas, in personis tamen est distinctio: prius pleni sumus bonis domus Dei, id est, angelicis virtutibus, sed illa bona evacuavimus: sed tandem replebimur in illis bonis, 131.0467A| quibus plena est domus tua, id est, angelica creatura quam inhabitas: vel illis bonis, quibus plena est domus tua, id est, Christus scilicet immortalitate et impassibilitate, vel virtutibus Christi tui: vel in illis bonis, quibus illi sunt pleni in quibus habitas. Et ne quis bona ista putet aurum, argentum, vestes pretiosas, quibus domus mortalium ornantur, subjungit: Sanctum est templum tuum, id est, qui sunt domus tua, sunt templum tuum: quod templum mirabile est, id est, desiderabile et amabile non in divitiis, scilicet non in auro, non in argento, sed in aequitate, id est justitia. Si enim aequitas in illis mirabilis non esset, multi sancti pannosi, senes decrepiti, despicabiles viderentur, qui tamen propter aequitatis decorem in honore habentur. Vel replebimur 131.0467B| in bonis domus tuae, id est Ecclesiae, quae diversis munerum spiritualium excubat bonis, si praesentia bona volumus accipere. Sanctum est templum tuum. Si Christum accipimus, sanctum est templum in quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis (Col. II), ut domus sit Ecclesia, templum Christus. Et ut illis bonis repleamur, vel quia beatus est quem tu assumpsisti, exaudi nos, Deus salutaris noster: mitte quem missurus es (Exod. IV), salutaris noster, assumendo naturam nostram. Tu exaudi, qui es spes non solum Judaeae, sed omnium finium terrae, id est, in quo omnes gentes omnium finium terrae, id est, qui habitant in finibus gentium, id est, in insulis marinis: ad illos enim usque pervenit notitia tua. Vel omnium finium terrae, id est, gentilium, ambientium 131.0467C| nos cultam terram. Vel omnium finium terrae, id est, omnium illorum qui se a terrenis contraxerunt, non corpore, sed affectione. Et spes in mari longe, id est, etiam illi in te sperabunt qui sunt mare, id est amari, et in profundo hujus saeculi versantes, et ideo longe a te: vel in mari, expositivum est illius, omnium finium terrae: ut dicat non solum finium terrae, id est, in mari, scilicet in insulis, sed etiam in longo mari: id est, in remotis insulis. Quomodo spes gentium futurus sit ostendit, scilicet mittendo doctores suos usque ad fines terrae, qui eum ducent in notitiam omnium gentium. Hoc modo factus est Deus spes omnium finium terrae: Praeparans montes, id est, apostolos prius a te illuminatos, deinde alios transfundentes lumen tuum: in virtute tua, non sua: quia 131.0467D| in se infirmi, in te fortes: infirma mundi elegit Deus ut confunderet fortia (I Cor. I): tua dico, accinctus potentia, id est, illis potentibus ministris. Aliter: Praeparans montes in virtute tua, id est, in Christo eminuit virtus tua, qui Christus erit accinctus potentia, id est, potenti carne immuni a peccato, qui per illos montes virtutibus et miraculis conturbas profundum maris ab bonum, etiam profunda corda impiorum amaricantium profunditate peccatorum et secundum hanc sententiam qui conturbas sonum fluctuum ejus, id est, timere facis contradicentes et persequentes. Vel conturbas profundum maris, id est diabolum: sonum fluctuum ejus, id est, vatum et philosophorum murmura et inconditos fremitus. Inde turbabuntur, quia videbunt sanctos suos et vates 131.0468A| impotentes et multos: vel sonum fluctuum ejus, id est visiones principum. Et quia haec videbunt in majoribus, turbabuntur gentes, id est minores. Et timebunt qui habitant terminos, id est, qui neque carnales sunt, nec omnino justi: vel in malum: Qui conturbas per illos montes profundum moris, id est, profunda corda impiorum, ut commoveantur contra montes. Revera conturbata erunt, nam sonum fluctuum ejus, subaudis quis per se sustinebit, ubi magnum quid incurrit? Solet defectio verborum fieri. Nisi quia Dominus erat in nobis, cum insurgerent homines in nos, forte vivos deglutissent nos (Ps. CXXIII). Sonum fluctuum, id est, minas et terrores persecutorum ejus maris. Exponit quid per mare velit intelligi. Turbabuntur gentes: sed quae cura? Tandem 131.0468B| timebunt non solum alii viciniores, sed etiam illi qui habitant terminos terrae, id est remotissimi: vel timebunt prius, qui post timorem se inhabitando facient terminos. Timebunt dico, a signis, id est miraculis, non montium, sed tuis, Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis (Marc. XVI). Quid inde quod timebunt et credent? Exitus matutini et exitus vespere delectabis, id est, facies eos exire prosperitatem, quae significatur per matutinum; et adversitatem, quae significatur per vesperam: ut neque extollantur prosperitate, nec frangantur adversitate. Si non delectat te exitus, non laborabis exire. Quid lucreris et ipse damneris? Ecce verbum Domini quod te delectet, quo traheris ad non consentiendum ei, qui tibi aliquid promittit ut justitiam deseras, 131.0468C| ut fraudem facias, mane tibi est: quod tibi lucrum blanditur, et laqueus est: habes qua exeas, qua evadas: recurre ad verbum Dei. Quid prodest homini si universum mundum lucretur, animae vero detrimentum patiatur? (Matth. XVI). Quod si minus tecum agitur ut committas aliquid, vespere tibi est, quod turbaris, quod quasi irruente nocte gravaris, sed habes et hic qua evadas, verbum Dei. Nolite, inquit, timere eos qui occidunt corpus (Matth. X), et sic delectabit te exitus matutini et exitus vespere, quia utrumque contemnere faciet: hoc modo delectabis: Visitasti terram qui prius erant mane, factos ad terram, aptos ad cultum: visitabis justificando, et praeparando corda eorum ad sulcationem verbi tui. Et inebriasti eam; multiplicasti locupletare eam, id 131.0468D| est, spirituali gratia et multiplicibus donis ditasti. Per quos autem ministros visitabit? Flumen Dei repletum est aquis. Quasi dicat: Aranda est terra illa, et prius irriganda: sed prius flumen Dei, id est primitiva Ecclesia Judaeorum, a qua rivi emanaverunt, totam terram irrigantes. Illud flumen repletum est aquis, id est, spiritualibus donis et praedicatione veritatis, et sic terra illa irrigavit, et per illud flumen irrigando terram, parasti cibum illorum, scilicet panem vitae et intellectus illis dedisti: qui prius fuerant mare, nunc sunt facti culta terra. Cibus iste non dentibus manditur, sed animi aviditate devoratur, de quo dictum est: Panem angelorum manducavit homo (Psal. LXXVII). Tu parasti, quoniam ita est praeparatio ejus, scilicet, cibi per gratiam, non per 131.0469A| meritum. Et quia ex te habent totum, o Domine, ut flumen illud repleatur aquis, tu inebria rivos ejus, id est apostolos, ex quibus ipsum flumen magis et magis augeatur, et per illos rivos inebria genimina ejus, id est, multiplica successores in eodem populo, et sic postea gentilis populus germinans in stillicidiis ejusdem fluminis, id est, in levioribus doctrinis; juxta illud: Lac vobis potum dedi, non escam (I Cor. III). Laetabitur, id est, cum laetitia succedet Ecclesiae de Judaeis. Aliter: Multiplicasti locupletare eam, id est, multiplicibus donis ditare disposuisti illam terram. Quasi aliquis dicat: Et unde illa multiplicia dona? Flumen Dei, id est, Spiritus sanctus a Patre et Filio emanans, repletus, id est, multipliciter est plenus aquis, id est, spiritualibus 131.0469B| donis, non ab alio, sed a se plenus. Et tu, Deus, per illud flumen mittendo Spiritum et inebriando corda, parasti cibum illorum qui facti sunt terra tua, dando dona singulis convenientia pro modo cujusque. Tu hoc facis: quoniam ita est praeparatio ejus terrae: nisi a te, parari non posset. Rivos ejus inebria, quod alibi sulcos, id est, corda illius terrae vomere praedicationis proscissa repleas gratiarum ejusdem fluminis. Et multiplica genimina ejus, id est, multiplica in Christo generatos ubique terrarum. Et tunc germinans, id est, rudis ad fidem accedens, laetabitur in stillicidiis ejus fluminis, videns mundum jam plenum credentibus ex omni parte. Et hoc modo reparando, Benedices coronae anni benignitatis tuae. Annus benignitatis, tempus reparationis. Anni fuerunt, 131.0469C| anni sterilitatis. Coronae anni, gloriosi victores, triumphantes cum Christo de diabolo. Illi coronae, id est, illis victoribus, qui erunt in anno benignitatis, id est, tempore reparationis. Benedices, id est, multiplicare facies numerum fidelium tuorum. Et campi tui, id est, qui corona, id est, humilis populus, quem tu tuum fecisti per gratiam, replebuntur ubertate, abundantia virtutum. Per hos accipimus Judaeos jam humiliatos. Pinguescent etiam speciosa deserti, id est gentiles, qui prius erant inculti, facti speciosi timore verbi Dei, exstirpatis inde sentibus vitiorum, pinguescent virtutibus et adipe bonorum operum. Et colles tui, id est, eminentes inter alios, scilicet eorum doctores, exsultatione accingentur, id est, undique stipabuntur 131.0469D| exsultanti turba fidelium. Exponit quod dixit: Colles exsultatione accingentur. Induti sunt, subaudis multo vellere, arietes ovium, id est, praedicatores, duces gregum Christi, undique erunt fidelium multitudine velut lana cooperti. Et valles abundabunt frumento, id est, virtutibus et bonis operibus, frumento abundabunt non hordeo quod foris tegitur, et intus latet, id est, opera bona in aperto facient, ut videntes alii glorificent Dominum eorum. Et tunc omnes colles et campi clamabunt, et hoc probat. Etenim hymnum dicent, id est, corde et opere Deum laudabunt. Aliter: Benedices coronae anni benignitatis tuae. Hucusque dixit populum Dei rediturum de Babylonia in Sion: dehinc de remuneratione quam recepturi 131.0470A| sunt, qui in captivitate detenti non sunt: o Domine, quia tu propitiaberis hic iniquitatibus nostris, benedices, incrementum dabis, coronae, multitudini fidelium te ambientium: vel victoribus qui hic inter mundanas illecebras victores exstiterunt: coronae dico anni benignitatis tuae, id est, tibi praeparatae in tempore plenitudinis, cum benignitatem tuam humano generi exhibuisti. Et campi tui, Judaei culti vomere verbi tui, omnimoda ubertate replebuntur, cum Deus erit omnia in omnibus. Pinguescent speciosa deserti, id est, qui de gentili populo facti erunt speciosi, id est fideles prius sine humore verbi Dei, omni laetitia replebuntur: et tunc colles, id est, praelati in utroque populo exsultatione accingentur, id est, magna laetitia, portantes manipulos suos. Inde 131.0470B| exsultabunt, quod non frustra laboraverunt. Induti sunt, subaudis exsultatione, cum mortale hoc induet immortalitatem (I Cor. XV). Arietes ovium, id est, duces gregum Christi; et valles, id est, eorum subjecti, abundabunt frumento, id est, pane angelorum. Et cum viderint illum quem diu esurierunt, facie ad faciem, tunc clamabunt. Quid clamabunt, subjungit: Etenim hymnum dicent, id est, votum reddent in Jerusalem. Beati qui habitant in domo tua, in saeculum saeculi laudabunt te (Psal. LXXXIII). PSALMUS LXV. IN FINEM CANTICUM PSALMI RESURRECTIONIS. « Jubilate Deo, omnis terra; psalmum dicite nomini ejus, date gloriam laudi ejus. Dicite Deo: Quam terribilia sunt opera tua, Domine: in multitudine 131.0470C| virtutis tuae mentientur tibi inimici tui. Omnis terra adoret te, et psallat tibi, psalmum dicat nomine tuo. Venite et videte opera Dei; terribilis in conciliis super filios hominum. Qui convertit mare in aridam: in flumine pertransibunt pede, ibi laetabimur in ipso. Qui dominatur in virtute sua in aeternum, oculi ejus super gentes respiciunt: qui exasperant, non exaltentur in semetipsis. Benedicite, gentes, Deum nostrum, et auditam facite vocem laudis ejus. Qui posuit animam meam ad vitam, et non dedit in commotionem pedes meos. Quoniam probasti nos, Deus, igne nos examinasti, sicut examinatur argentum. Induxisti nos in laqueum, posuisti tribulationes in dorso nostro, imposuisti homines super capita 131.0470D| nostra. Transivimus per ignem et aquam, et eduxisti nos in refrigerium. Introibo in domum tuam in holocaustis, reddam tibi vota mea quae distinxerunt labia mea. Et locutum est os meum in tribulatione mea. Holocausta medullata offeram tibi cum incenso arietum, offeram tibi boves cum hircis. Venite et audite, et narrabo, omnes qui timetis Deum, quanta fecit animae meae. Ad ipsum ore meo clamavi, et exaltavi sub lingua mea. Iniquitatem si aspexi in corde meo, non exaudiet Dominus. Propterea exaudivit Deus et attendit voci deprecationis meae. Benedictus Deus, qui non amovit orationem meam et misericordiam suam a me. » ENARRATIO. 131.0471A| Canticum psalmi, id est, exsultatio et laetitia operationis bonae, scilicet resurrectionis Domini nostri. Canticum psalmi, est hymnus spiritualis scientiae ex operibus adeptae. Psalmus cantici, est praedicatio boni operis existentis per scientiae et cognitionis doctrinam. Hanc exsultationem continet hic psalmus, scilicet gaudium victoriosissimae resurrectionis Domini nostri Jesu Christi, quae praecessit in capite, et sequetur in corpore, hic in spe et tandem in re. Hanc resurrectionis spem Judaei sibi soli attribuebant, praesumentes de justitia meritorum, praesumentes etiam quod de genere patriarcharum et prophetarum erant: et ad illos solos specialiter prophetica dicta directa erant. Horum contumaciam propheta 131.0471B| in hoc psalmo contundit, agens pro fide gentium vocatarum ad eamdem spem. Jubilate Deo, omnis terra, vocata ad gloriam resurrectionis. Jubilus est tanta laetitia cordis, quanta verbis exprimi non possit. Omnis terra, id est catholica Ecclesia: quisquis partem facit, abscissus de toto, ululare vult, non jubilare. Jubilate, id est, erumpite in vocem gaudiorum, si non potestis verborum, non sola Judaea, sed omnis terra posita in spe resurrectionis gloriae filiorum Dei, in capite praemissa, prius de morte tristis Psalmum dicite nomine ejus, id est, bene operamini non ad humanam laudem, sed ad honorem Dei. Psallere, est musico instrumento pulsu manuum voci concordare: psalmus est melos redditum ex illo instrumento quod 131.0471C| vocatur psalterium. Jubilate in vobis, psalmum dicite ad alios. Qui intus jubilat ad audientiam Dei, psallat ad audientiam hominum: non autem sibi, sed nomini ejus: ut alii videntes opera vestra bona, glorificent Patrem vestrum (Matth. V). Et jubilando, Date gloriam laudi ejus. Qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. I). Vos, gentes, nolite imitari superbientes Judaeos, qui de justitia meritorum praesumentes, invident gentibus gratiam Evangelii, quod eis peccata condonentur, quasi non habeant quod eis condonetur, cum tamen scriptum sit: Omnes enim peccaverunt et egent gloria Dei (Rom. III); et tanquam justi operarii ipsam resurrectionis gloriam praemium sibi promittunt, putant se esse sanos cum sint aegrotantes: atque 131.0471D| ideo periculosius aegrotant, qui si mitius aegrotarent, nunquam phrenetici medium occiderent. Sed date gloriam laudi ejus, id est, de justitia nolite nobis gloriam dare, sed Deo. Jubilantes et gaudentes, nolite vobis gaudere, ne per superbiam amittatis quod per humilitatem accepistis, sed potius terreamini, videntes alios per superbiam abjectos: dicite, non in ore, sed in corde Deo, id est, ad laudem Dei: Quam terribilia sunt opera tua, Domine, id est, cum timore et tremore vestram salutem operamini. Abscissa est olea, et tu oleaster insertus, Noli altum sapere, sed time (Rom. XI), noli extolli super ramos praecisos. Non enim tu radicem portas, sed radix te. Si enim Deus naturalibus ramis non pepercit, 131.0472A| multo minus tibi parcet (Ibid.): qui cum sterilis esses per naturam, insertus es in pinguedinem oleae. Augustinus: « Fratres mei, sicut non est insultandum veteri fracturae, ita nec novae, id est haereticis, sed pro eis orandum. Potens est enim Deus iterum inserere illos (Ibid.). Fusus sanguis Christi donatus est homicidis, non dicam deicidis: et quem fuderunt per insaniam, jam bibunt per misericordiam. Revera timenda sunt opera tua, quia in multitudine virtutis tuae mentientur tibi inimici tui. Alii inimici ad hoc de sibi contrariis mentiuntur, ut eorum potentiam et gloriam minuant: sed tui inimici ad hoc mentiuntur, ut emineat virtus tua. In multitudine virtutis tuae, id est, ut multa ostendatur virtus, id est potentia tua: mentientur tibi, id est ad gloriam tuam: inimici tui, 131.0472B| Judaei: in nullo tanta et tam manifesta apparuit virtus Dei, quam in resurrectione. Majus fuit a morte resurgere, quam non mori. Hanc virtutem ipse Dominus prius commendavit cum diceret: Generatio prava et perversa signum quaerit, et signum non dabitur ei, nisi signum Jonae prophetae. Sicut fuit Jonas in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus, sic erit filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus (Matth. XII; Joan. II). Sicut illum vivum cetus evomuit, ita et Christum terra: et interim eamdem virtutem resurrectionis commendavit, cum Judaei quaererent, In qua potestate haec facis? (Matth. XXI.) Et ille: Solvite templum hoc, et post triduum reaedificabo illud (Joan. II). Increduli Judaei visis multis virtutibus multisque miraculis, 131.0472C| cum causas mortis in eum quaererent et non invenirent, adduxerunt multos falsos testes, ad ultimum adduxerunt illos qui dicerent: Possum destruere templum istud, et post triduum reaedificare illud (Matth. XXVI). Augustinus: Mentiris, o Judaee false testis: dixit enim, Solvite: voluntarie moritur, non necessitate: ponit animam, nemo tollit. Mentiti sunt ergo, ut crucifigereris: ideo crucifixus, ut morereris; ideo mortuus, ut resurgeres: resurrexisti, ut credentes salvarentur. Iterum te moriente et a morte resurgente, mentiti sunt non sibi, sed tibi. Inimici tui positi sunt custodes ad sepulcrum. Videntes eum resurgere, dixerunt veritatem; sed eadem avaritia quae captivavit discipulum comitem Christi, captivavit militem custodem sepulcri. Auctus 131.0472D| est numerus mentientium ut augeretur numerus credentium: contra mendaces apparuisti veracibus, sed quos tu fecisti. Augustinus: « Age, false testis. Si vigilabas, quare non prohibebas? Si dormiebas, unde scis quod factum sit? » Mentiris tibi et Christo. Mentiris, sed me de vera potentia certum facis. Dubitaturus fortasse fueram: sed non sinit manifesta falsitas tua, nec possum a tanta falsitate non dissentire. Ergo pro ablata Judaea omnis terra adoret te, id est, te veneretur ut Deum, non contemnat ut hominem, quia pars terrae adhaesit mendacio, generalitas admonetur ad veritatem: tibi se humiliet, quia paulo ante fuisti humillimus inter manus mentientium, altissimus super verticem laudantium angelorum. 131.0473A| Adoret ore, et psallat opere, tibi, non sibi: ut videntes bona opera, glorificent te. Et quod te adorat, tibi psallit, quia gratiae tuae est, inde psalmum dicat nomini tuo. Venite ab omni terra credendo, relinquite mentientes Judaeos: et videte, id est, intelligite opera Domini, haec scilicet: Terribilis in consiliis super filios hominum. Ne attendatis formam qua homo inter homines, sed consilium terribile quo super homines. Filii hominum crucifigentes, excaecati; crucifixus, est exaltatus; quae illi moliti sunt in mortem unius, iste convertit in salutem multorum; quae eorum callida consilia machinata sunt ad perditionem, iste justo judicio exercuit aliis ad salvationem; aliis ad caecitatem, ut tandem excaecati humiliarentur, humiliati confiterentur, confessi illuminarentur. 131.0473B| Et in hoc terribilis, quia convertit mare in aridam, id est, mundum amaricantem curis perniciosis, saevientem fluctibus persecutionum, convertit in aridam, id est, in terram, ut sitiat dulcem aquam, scilicet gratiam sancti Spiritus et doctrinam Verbi Dei. Et conversos eousque promovit, quod in flumine pertransibunt pede, id est, ex facili. Flumen est mundus totus: quia dum hoc decedit, illud succedit: vel ipse ordo, ipsa in rebus habendi necessitas, quoddam flumen est. In hoc flumine pede, id est, ex facili transitur, si qui in eo sunt, in aridam convertentur, non illigentur, credant in Christum. Sic non erit quaerendus equus, quia ejus humilitas transportabit: ut quod mortale est et fluxum, tandem fiat immortale et incorruptibile: vel pede, id est, Christo 131.0473C| duce, credendo in eum, qui pede, id est humilitate, non equo, id est, elatus superbia, transivit hunc mundum, pertransibunt flumen, id est, superabunt saeculum istud. Ibi, id est, in illa transitione sive in praesenti, sive in futura, laetabimur hic in spe, in illa re: non in meritis nostris, sed in ipso qui dominatur in virtute sua resurgendo: qui prius servivit in infirmitate: in propria virtute dominatur, non in aliena, ut homo qui in multitudine militum regnat. Ibi laetabimur non solum Judaei, sed et gentes; quia oculi ejus super gentes respiciunt, id est, vocat gentes ad misericordiam, non solum Judaeos, sicut scriptum est: Gentes autem super misericordia honorare Deum (Rom. XV). Et ideo quia omnes egent misericordia, tam Judaei quam gentiles, qui exasperant, id est, qui 131.0473D| litigant indignantes de vocatione gentium, et sic Deum sibi exasperant, id est, iratum reddunt, non exaltentur in semetipsis, id est, non glorientur in meritis suis, imo humilientur in se, confitentes se peccatores et egere misericordia, ut in Deo exaltentur. Unde quia oculi ejus super gentes respiciunt, benedicite, gentes, Deum nostrum, id est, communem Judaeorum et gentium. Judaei agant de justitia sua; sed vos, gentes, benedicite Deum de misericordia vobis collata, et auditam facite vocem laudis ejus, id est facite ut audiatur: quia omnes peccaverunt et egent gloria Dei (Rom. III), non sua. Benedicite, id est, humiliamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet (I Petr. V). Ab omnibus gentibus jure est benedicendus, id est laudandus, 131.0474A| in quo omnes gentes benedictionem accipiunt, sicut in primo maledictionem acceperunt, cui dictum est: In quocunque die comederitis ex eo, morte moriemini (Gen. III). Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur (I Cor. XV). Vel benedicite in vobis, auditam facite, aliis. Ideo benedicite Deum nostrum, id est, illum quem nos Judaei benedicimus, quia non solum vobis praestitit misericordiam, sed et nobis, illum benedicite, quem ego David benedico: Qui posuit animam meam ad vitam, id est humiliavit animam meam, fecit intelligere peccatum meum, ut hoc modo viveret; juxta illud: Conclusit Deus omnia sub peccato, ut omnium misereretur (Rom. XI). Vel positam in morte in Adam, posuit ad vitam in se: 131.0474B| vel humiliavit animam meam multis angustiis, per quas deducat eam ad vitam aeternam. Et non dedit in commotionem pedes meos, id est, in tribulationibus fecit me ita perseverantem, ut affectiones meae nullo modo commoverentur. Nemo enim mittens manum in aratrum, retro debet respicere (Luc. IX). Non dedit in commotionem, sed potius in probationem, quoniam probasti nos, Deus: vel hoc modo continuatur. Quasi dicat: Unde erant movendi pedes? Quia per multas tribulationes introitur in regnum Dei. Quoniam probasti nos, Deus, id est in experimentum duxisti, ut cor nostrum probaremus, quod nobis ante laborem incognitum erat. Toleranda sunt flagella corripientis, ut non sit tandem sententia punientis. Hoc modo probasti: igne nos examinasti, 131.0474C| igne tribulationis, non ut absumeres, sed ut sordes auferres. Sicut examinatur argentum. Non incinerasti ut paleam, sed puros reddidisti ut argentum. Hoc modo examinasti. Induxisti nos in laqueum, corporis non mentis: qui corpus quidem necteret, sed animae vincula solveret: non ut absumeremur, sed ut liberationes tuas experiremur. Posuisti tribulationes in dorso nostro male prius erecto: id est fecisti nos incudem tuam. Erecti eramus superbiendo, incurvasti nos ut humiliaremur. Hoc modo posuisti tribulationes: Imposuisti homines super capita nostra. Vidimus superiores, qui nobis erant pejores; sed nos illaesi transivimus per ignem et aquam. Similitudo ab olla, quae si sit bene cocta igne, non dissolvitur aqua: ita et nos fuimus solidati in passione, 131.0474D| ut blanditiae non possent nos dissolvere: et tandem postquam nos probasti, induxisti nos in refrigerium; subjungit: Introibo in domum tuam. Vel hic eduxisti nos in refrigerium mentis, postquam transivimus per ignem et aquam, non ut frigescamus, sed ut quieti magis ferveamus. Introibo in domum tuam super coelestem Jerusalem, supernorum civium societatem, in holocaustis, ubi me offeram totum absumptum igne divino, cum corruptibile hoc induet incorruptionem (I Cor. XV), et anima erit sine offensa, tunc reddam tibi vota mea, id est, meipsum quem tibi hic vovi. Quisquis bene cogitat quid voveat Deo, voveat seipsum et reddat totum. Quae vota prius in tribulationibus distinxerunt labia mea, id est, 131.0475A| distincte separaverunt a non vovendis. Haec distinctio, ut te accuses, illum laudes; a te tibi nihil boni, ab illo nihil mali; te egentem, illum sufficientem: te peccatorem, illum misericordem; te mendacem, illum veracem. Et offeram tibi ea quae locutum est os meum, scilicet os cordis voci consonum. In tribulatione mea, id est quam tribulationem cognovi meam, id est mihi utilem, quia tribulatio patientiam operatur (Rom. V). Haec vovi, haec locutum est os meum in tribulatione mea. Holocausta medullata offeram tibi, id est sacrificia illa quae plena erunt interiori charitate, non exteriori, desiderando non transitoria, sed aeterna. Quasi dicat: Hic ignis tribulationis talem hostiam parat. Offeram tibi boves, id est contumaciam legis retractantes et leni jugo Christi colla submittentes. 131.0475B| Cum hircis, id est cum illis qui prius fetidi peccatis, postmodum poenitentia et eleemosynis ea mundantes, in bonis operibus perseverant. Haec in voce Ecclesiae. Si autem in persona unius fidelis, offeram tibi holocausta medullata, id est pinguia et acceptabilia: cum incenso arietum, id est lasciviam in me mactando, offeram tibi boves, superbiam mactando, cum hircis damnando fetorem vitiorum. Vel holocaustum damus Deo spiritum contribulatum: sed tunc medullatum, cum intus gerimus fidem et operationem. His duabus rebus diligenter completis, perfectus efficitur Christianus. Et haec holocausta offeram cum incenso arietum, id est cum oratione praelatorum. Imitando eos, offeram tibi boves cum hircis: boves, praedicatores vomere verbi Dei corda 131.0475C| hominum sulcantes: hirci, hirsuti spinis vitiorum. Sed et hos offert Ecclesia postquam convertuntur. Hircus fuit latro, qui confessus est Domino in cruce (Luc. XXI): respexit eum Dominus, et factus est bos ejus, praedicator ejus. Et quia mihi Dominus tantam misericordiam contulit, ergo venite passibus fidei, audite aure interiori, id est diligenter intelligite, non de sola Judaea, sed omnes qui timetis Deum. Non enim datur audire, id est intelligere quae intelligenda sunt, nisi timentibus Deum timore casto, id est: diligentibus timor Dei aperiat aures, ut sit qua intret quae narraturus sum. Quanta fecit animae meae. Ideo audite, ut et vestrae animae eadem faciat. Haec sunt illa bona quae mihi fecit. Prius ad alium clamabam, et ore alieno, non meo: sed ipse me docuit 131.0475D| ad quem clamarem, et quomodo. Ad ipsum clamavi, id est non propter aliud: quod clamare non est paternae vetustatis, sed gratuitae novitatis: ore meo, non alieno, juxta illud, prout ducebamini, euntes (I Cor. XII). Prius enim ad creaturam ibam more paternae traditionis: vel ore meo, id est voce cordi consona: et ideo meo, quia exsultavi sub lingua mea, id est in corde. Si aliud clamas ore, aliud affectas corde, non ad ipsum clamas tuo ore. In ore ergo ita clamandum, ut nulla exsultatio sit sub lingua, id est in corde, nisi in his qui bene sonant in ore: et quantum donat divina gratia animae Christianae, si illum solum praedicet, in illo exsultet. O summum bonum, super omnem enim gloriam protectio: ideo 131.0476A| exaltavi sub lingua mea. Nam si aspexi iniquitatem in corde meo, cum esset aequitas in ore, non exaudiet Dominus. Proprium hoc est corporis Christi. Deprehensus forsan est aliquis? Male, inquies, fecit, perverse fecit: et quod in alio clamas, forsan ipse affectas: nec quia fecit, sed quia deprehensus est, clamas, id est facere disponebas, nisi lex contrairet: Dilectio autem foras mittit timorem (I Joan. IV). Non est aspicienda iniquitas, sed despicienda. Digna est despici ut calcetur, non aspici ut ametur. Intus tibi omne perversum displiceat, si placere vis illi qui intus videt. Propterea, id est, quia clamavi ut clamandum fuit, exaudivit Deus. Ita et vos exaudiet, si recte ad eum clamaveritis. Revera exaudivit, quia attendit, id est, quia attentum se ostendit fuisse, 131.0476B| voci deprecationis meae: factae pro peccatis. Unde benedictus Deus, id est, multiplicetur in suis, qui non amovit orationem meam factam pro perseverantia, id est, non distulit dare quod oravi. Et non amovit misericordiam suam a me, qua vocat, qua justificat. PSALMUS LXV. IN FINEM IN HYMNIS PSALMUS CANTICI DAVID. « Deus misereatur nostri, et benedicat nobis: illuminet vultum suum super nos, et misereatur nostri. Ut cognoscamus in terra viam tuam, in omnibus gentibus salutare tuum. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes. Laetentur et exsultent gentes, quoniam judicas populos in aequitate, et gentes in terra dirigis. 131.0476C| Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes: terra dedit fructum suum. Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus, et metuant eum omnes fines terrae. » ENARRATIO. Hic sequens psalmus potest jungi cum superiori: quia priores illi, David et alii, videbant Domini resurrectionem futuram et gentium concorporationem, orant ut adducantur illae: aliae oves. Hic titulus est secundum Augustinum, secundum Hieronymum ita: Unus fuit David, sed non semper unus in hoc nomine intelligitur, sicut in hoc psalmo vox est omnium fidelium. Inquit Dominus: Ego sum vitis vera, vos palmites, et Pater meus agricola est (Joan. XV). Quia ergo corpus Christi vinea Dei est, rogat Dominum 131.0476D| vineae, ut eam colat et benedicat, ut fructum plurimum afferat. Orant etiam primitivi, ut concorporentur multi. Hic psalmus refertur in finem, id est in perfectionem, ut perficiatur corpus Christi: et est accipiendus in hymnis, id est, laudibus: quia magna laus Dei est, multiplicatio fidelium: et est psalmus cantici, id est, operatio exsultationis: quia haec operari et hoc optare, magnum gaudium. Ecclesia supplicationem suam dirigens, ad necessarii nominis currit auxilium, dicens: Deus misereatur nostri. Bene enim prius misereri petit, qui de meritis non praesumit. Prius enim fuit ut misereretur errantibus, et postea benedictionis suae dona praestaret. Cantemus ergo ista, oremus 131.0477A| ista, deprecemur ista, non voce inani, sed corde veraci: non voce sterili, sed corde feraci. Deus misereatur nostri, id est, justificet nos per gratiam suam. Et benedicat nobis, id est, multiplicet virtutibus, vel multiplicet nos: hac benedictione benedicat: illuminet vultum suum super nos. Quamdam singularem benedictionem petit, quam soli boni optant, non in istis temporibus, quae voluit Deus esse communia bonis et malis: quia si bonis ea tantum daret, putarent mali propterea tantum Deum colendum. Si tantum malis daret, timerent boni infirmi converti, ne forte illis ista deessent: rursus, si solis bonis ista auferrentur ipsa sola putaretur poena qua mali punirentur. Quod ergo Deus dat ea bonis, consolatur timentes: quod malis, admonet bonos ut alia desiderent. 131.0477B| Et quia hanc benedictionem non petit, audiamus. Illuminet vultum suum super nos, non quantum ad se illuminet, quia non potest illuminari lumen omnia illuminans: sed vultum suum, id est, voluntatem super nos illuminet, dando nobis notitiam suae voluntatis. Vel impressisti nobis vultum tuum, id est, fecisti nos ad imaginem tuam quam obscuravimus. Mitte radium sapientiae tuae, expelle tenebras nostras, ut fulgeat in nobis imago tua, id est ratio. Et post illuminationem vultus sui misereatur nostri hac miseratione: Ut cognoscamus in terra viam tuam, non in una parte tantum, sed in omnibus gentibus salutare tuum, id est, Christum. Quod supra terra, hoc hic in omnibus gentibus: quod ibi via, hoc hic salutare. In hac terra morientium ostende nobis viam, 131.0477C| quae ducat ad terram viventium: viam illam quae non fallit, scilicet Christum tuum qui dixit: Ego sum via et veritas et vita (Joan. XIV). Via est, quia in se ducit: veritas, quia per se ne erremus: vita quia ad se ducit, ut in ipso requiescamus. Et ut illum cognoscant, confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur iniquitatem suam, confiteantur gratiam tuam, se accusent, te laudent, se reprehendant, te glorificent. Confiteantur tibi populi Judaici, confiteantur tibi omnes populi. Omnes enim peccaverunt (Rom. III). Et hanc confessionem faciam non in tristitia, sed laetentur et exsultent gentes. Si plorant ante judicem confessi latrones, merito exsultabunt ante Deum confessi fideles, et hoc ideo, quia misericors est. Exigit confessionem, ut liberet humilem. Inveniat te punitorem 131.0477D| tuum, ut mittat tibi salvatorem suum. Damnat non confitentem, quia merito punit superbientem. Ideo confitentes tibi et se punientes exsultent, quia tunc confitentur qui judicas populos in aequitate, humiles salvando, superbos damnando. Quasi aliquis dicat: Non est inde laetandum quia judicat populos in aequitate. Ad hoc et gentes in terra diriges, diriges in terra morientium, ut non timeant cum judicabuntur in terra viventium. Corrigantur itaque in terra merientium, ut judicati, non damnentur in terra viventium. Ergo quia per misericordiam prius dirigis quam judices, confiteantur tibi populi, Deus, confessione laudabili, non soli Judaei, sed confiteantur tibi populi omnes. Ideo te laudent, quia terra dedit 131.0478A| fructum suum. Terra prius sterilis ante confessionem, nunc culta per dexteram tuam, id est, Christum, dedit fructum boni operis. Haec dextera et tonat et pluit. Timeamus tonantem, excipiamus compluentem. Et quia jam compluta est terra ad fructum, non eam deserat cultor suus in fructu, sed benedicat, id est, multiplicet nos Deus Pater, benedicat nos Deus noster Filius, benedicat nos Deus Spiritus sanctus, et sic multiplicet, ut tandem metuant eum omnes fines terrae, ut tota terra Creatorem colat, non creaturam. Sicut bonae terrae est fructum facere, ita boni servi Dominum metuere. Potest et sic dici: Terra dedit fructum suum. Prior terra, id est, primus homo non dedit fructum suum: id est, non exhibuit obedientiam quam debebat: secundus homo de coelo 131.0478B| coelestis, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo; factus est obediens usque ad mortem: dedit fructum suum (Phil. II). Vel terra dedit fructum suum, quia innovati bonum operantur, non timore poenae, sed amore justitiae. PSALMUS LXVII. IN FINEM PSALMUS CANTICI DAVID. « Exsurgat Deus, ut dissipentur inimici ejus: et fugiant qui oderunt eum, a facie ejus. Sicut deficiet fumus, deficiant: sicut cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei. Et justi epulentur et exsultent in conspectu Dei et delectentur in laetitia. Cantate Deo, psalmum dicite nomini ejus: iter facite ei qui ascendit super occasum, Dominus nomen illi. Exsultate in conspectu ejus, turbabuntur 131.0478C| a facie ejus patris orphanorum et judicis viduarum. Deus in loco sancto suo: Deus, qui inhabitare facit unius moris in domo. Qui educit vinctos in fortitudine: similiter eos qui exasperant, qui habitant in sepulcris. Deus cum egredereris in conspectu populi tui, cum pertransires in deserto, terra mota est: etenim coeli distillaverunt a facie Dei Sinai, a facie Dei Israel. Pluviam voluntariam segregabis, Deus, haereditati tuae, et infirmata est, tu vero perfecisti eam. Animalia tua habitabunt in ea, parasti in dulcedine tua pauperi Deus. Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa. Rex virtutum dilecti dilecti, et speciei domus dividere spolia. Si dormiatis inter medios cleros, pennae columbae deargentatae et posteriora dorsi ejus in pallore 131.0478D| auri. Dum discernit coelestis reges super eam nive dealbabuntur in Selmon: mons Dei, mons pinguis. Mons coagulatus, mons pinguis: ut quid suspicamini montes coagulatos? Mons in quo beneplacitum est Deo habitare in eo: etenim Dominus habitabit in finem. Currus Dei decem millibus multiplex, millia laetantium: Dominus in eis, in Sinai, in sancto. Ascendisti in altum, cepisti captivitatem, accepisti dona in hominibus. Etenim non credentes inhabitare Dominum Deum. Benedictus Dominus die quotidie, prosperum iter faciet nobis Deus salutarium nostrorum. Deus noster, Deus salvos faciendi, et Domini Domini exitus mortis. Verumtamen Deus confringet capita inimicorum 131.0479A| suorum, verticem capilli perambulantium in delictis suis. Dixi: Dominus, Ex Basan convertam, convertam in profundum maris. Ut intingatur pes tuus in sanguine, lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. Viderunt ingressus tuos, Deus, ingressus Dei mei, regis mei, qui est in sancto. Pervenerunt principes conjuncti psallentibus, in medio juvencularum tympanistriarum. In ecclesiis benedicite Deo Domino de fontibus Israel. Ibi Benjamin adolescentulus in mentis excessu. Principes Juda duces eorum, principes Zabulon et principes Nephthalim. Manda, Deus, virtuti tuae, confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis. A templo tuo in Jerusalem tibi offerent reges munera. Increpa feras arundinis, congregatio taurorum in vaccis populorum, ut excludant 131.0479B| eos qui probati sunt argento. Dissipa gentes quae bella volunt, venient legati ex Aegypto; Aethiopia praeveniet manus ejus Deo. Regna terrae, cantate Deo, psallite Domino. Psallite Deo, qui ascendit super coelum coeli ad orientem. Ecce dabit voci suae vocem virtutis: date gloriam Deo super Israel, magnificentia ejus et virtus ejus in nubibus. Mirabilis Deus in sanctis suis; Deus Israel ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae, benedictus Deus. » ENARRATIO. Propheta in Spiritu sancto praevidens praemium quod habituri sunt amici Dei, et poenam quam habituri sunt inimici et in hac vita, et in futura, praemonstrat nobis utrumque praemium et poenam: 131.0479C| ut per poenam deterreat malos, et per praemium invitet bonos. Dicit autem sic: Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus. Quasi dicat: Moriatur, sepeliatur, resurgat, in coelum ascendat, Spiritum sanctum mittat, et sic exsurgat Deus in notitiam hominum. Et dissipentur inimici ejus, id est, excaecentur sibi inimicantes interius; vel dissipentur exterius, ut Judaei, qui amisso regno undique dissipati sunt: vel dissipentur bona dissipatione, ut ex inimicis fiant amici. Et fugiant qui oderunt eum a facie ejus; haeretici videlicet, habentes eum odio, fugiant a facie ejus, id est, a sanctis in quibus apparet facies sua: quam per eos sic operatur quasi praesens adsit, a quibus fugiant inimici ejus timendo, licet non latendo. Hoc tamen in multis 131.0479D| vidimus, qualiter non ausi essent in conspectu sanctorum apparere; vel fugiant ab irato ad placatum, juxta illud: Quid faciemus, viri fratres? (Act. I.) Sicut deficit fumus, deficiant. Nota quia fumus ab igne datus, quanto plus in altum extenditur, tanto citius evanescit. Isti quoque ab igne odiorum in altum elati, ponentes in coelum os suum, magno defectu defecerunt: quia capto insultaverunt, pendentem irriserunt; unde victores tumuerunt, mox victi evanuerunt. Vel deficiant in interiori suo, id est, recognoscant se esse defectos, per superbiam suam, sicut deficit fumus; et sic assumendo humilitatem, deponant superbiam. Peccatores autem permanentes in superbia sua, sic pereant a facie Dei, 131.0480A| subaudis remoti, sicut fluit cera a facie ignis, quia sicut cera igni apposita non potest durare, sic peccator ante faciem Dei non potest permanere: quia dictum est: Tollatur impius ne videat gloriam Dei (Isa. XXVI). Et alibi: Pones eos ut clibanum ignis in tempore vultus tui (Psal. XX). Et justi epulentur et exsultent in conspectu Dei. Peccatores pereant a facie Dei, justi autem epulentur et exsultent, id est, tanto gaudio exsultent in conspectu Dei, id est, in interiori suo, ubi ipse tantum conspicit, quanto gaudio solent exsultare epulantes, licet in conspectu hominum adversa patiantur: et sic tandem delectentur in laetitia, ubi interius et exterius spirituali jucunditate replebuntur. Ut autem delectemini, cantate Deo interius, psalmum dicite nomini ejus, id 131.0480B| est, exterius sic operamini, ut nomen ejus laudabiliter per vos divulgetur. Iter facite ei, ut per speciosos pedes Judaeorum evangelizantium, pervia fiant corda credentium. Unde Isaias: Parate viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri (Isa. XL), iter facite ei; ei dico; qui ascendit super occasum, id est, cujus ascensus est in illis, in quibus occubuit vetustas, et refulsit novitas. Ipse enim ascendendo corda hominum per notitiam suam, destruit in eis veterem hominem, et vivificavit novum: vel qui ascendit super occasum, id est, mundum, quem ipse fecit in occasum devicta morte; vel qui ascendit super occasum, id est, super illos qui desperatissimi fuerunt, et semper in occasu; quia sol justitiae eis non refulsit. Et ei merito paratur iter, quia Dominus 131.0480C| est nomen illi; non illud quod Judaei dederunt ei, Daemonium habes (Joan. VII). In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia (Luc. XI.). Iter facite ei: et in faciendo itinere, licet in conspectu hominum multa patiamini adversa; nolite tamen deficere nec contristari, sed semper exsultate in conspectu ejus, id est, in interiori vestro: Illi autem qui vobis resistunt turbabuntur remoti, a facie ejus; ejus dico, patris orphanorum, illorum videlicet, qui per gladium Spiritus praecisi sunt a spe carnalis patris, et tantum spem in Deo posuerunt; et judicis viduarum. Viduae sunt illi, qui per verbum Dei a spe saecularis copulationis sunt praecisi, et tantum amplexum veri sponsi desiderant, quorum judex est Dominus, defendens eos ab omni impugnatione diabolica. 131.0480D| Et qualiter sit pater et judex subjungitur: Nam ipse Deus est in loco sancto suo, id est, in viduis et orphanis, faciendo eos locum sanctum suum; et ipse Deus facit inhabitare illos, in quibus et ipse habitat, in domo, id est, in Ecclesia sua, ita ut sint unius moris, id est, unanimes et idem consentientes: juxta illud: Multitudinis credentium erat cor unum et anima una (Act. IV): qui educit vinctos in fortitudine. Ecce qualiter facit eos inhabitare in domo, educendo eos Judaeos a vinculis peccatorum, quibus impediti erant ne ambularent in viis praeceptorum: et hoc in fortitudine sua non eorum meritis, vel fortitudinem dando eis quam prius non habebant: et non tantum victos educit, sed similiter eos educit qui 131.0481A| exasperant, id est, Deum amarificant defendendo peccata sua. Qui tales habitant in sepulcris, id est, jam interius mortui vivunt. De quibus dictum est: Peccator cum in profundum venerit, contemnit (Prov. XVIII). Nota per vinctos, illos qui jam habent voluntatem respiciendi, sed impediunt eos vincula peccatorum ne resurgant: quos educit Dominus in fortitudine, et facit eos inhabitare in domo sua. Educit etiam eos qui sunt in sepulcris, id est, illos qui in peccatis versantur, nullam habentes voluntatem resurgendi. Haec duo genera peccatorum significantur per mulierem decem et octo annis a diabolo ligatam, et tandem a Domino solutam (Luc. XIII), per Lazarum quatriduanum, et a Domino de sepulcro resuscitatum (Joan. XI). Hic idem Dominus qui haec 131.0481B| mirabilia operatus est in corporibus, mirabilius operatur quotidie in moribus. Mirabilius enim est, mortuam animam vivificare, quam Lazarum de sepulcro vocare, et in vitam carnis restaurare: Deus, cum egredereris in conspectu populi tui, cum pertransires in deserto terra mota est. Ecce qualiter educit vinctos et in sepulcro habitantes: nam terra mota est, id est, terreni movebuntur, cum tu, o Deus, egredieris in conspectu populi tui, id est, cum per bona opera intelligeris esse in notitia populi tui. Tunc enim Deus egredietur in conspectu populi, quando ipse populus sic operatur, ut Deus inde glorificetur. Cum pertransieris in deserto, id est, cum undique in notitiam gentium deduceris. Et hoc quomodo fiet? Nam coeli distillaverunt, id est, 131.0481C| apostoli distillabunt a facie Dei Sinai, id est, a cognitione Dei dantis legem in Sinai; et facie Dei Israel, non Israel secundum carnem, sed veri Israel, recipientis gratiam et non praesumentis de carnali observantia, quia scriptum est: Benedictionem dabit, qui legem dedit (Psal. LXXXIII.) Qui dedit legem quae terreat de se praesumentem, dabit benedictionem, quae liberet in se sperantem. Pluviam voluntariam segregabis, Deus, haereditati tuae. Hoc distillaverunt coeli: pluviam voluntariam, id est, imbrem verbi Dei, voluntarie et non per merita hominum attributam, quam pluviam segregabis haereditati tuae; id est, tuis electis tantum illam pluviam commendabis, quia non est omnium fides. Et infirmata est, haereditas scilicet recognoscens peccata sua, et 131.0481D| nihil sibi tribuendum sentiens ipsa infirmata est; tu vero, hoc est, in rei veritate, eam perfectam fecisti. Unde Apostolus: Qui fui, inquit, persecutor et blasphemus, sed misericordiam consecutus sum (I Tim. I). Vel sic infirmata est haereditas in se tolerando tribulationes, tu vero confirmasti eam, et sic perfectam reddidisti: nam virtus in infirmitate perficitur (II Cor. XII). Pluviam voluntariam segregabis, Deus, haereditati tuae, in qua haereditate habitabunt animalia tua, non amplius sua: tibi subdita, non sibi libera. Et hoc quomodo? Nam tu Deus, parasti illam, subaudis haereditatem, pauperi, et non diviti; egenti, non sibi sufficienti: et hoc in dulcedine, id est, in tua gratia, et nullius merito. Nota 131.0482A| per haereditatem apostolos, primo videlicet praedicatores, quibus specialiter saluberrima pluvia fuit divisa, ut alios complueret saluberrimo imbre divini eloquii, in quibus habitabunt animalia Domini, fideles videlicet per eos conversi, et in eis semper habentes unde reficiant se. Dictum est istud ad similitudinem alicujus praeordinantis locum aptum in curia sua, ubi ponat annonam suam, et ubi postea ponat animalia nutrienda: haec praeordinavit Dominus in Ecclesia. Praemisit apostolos salubri cibo repletos, ex quibus animalia sua sumerent cibaria. Dicimus aliter superius. Qui educit vinctos in fortitudine, similiter eos qui exasperant, qui habitant in sepulcris. Et hoc quomodo? Terra mota est, id est, terreni movebuntur: 131.0482B| et hoc ideo, quia coeli distillabunt a facie Dei Sinai, a facie Dei Israel. Et quid distillabunt? Pluviam voluntariam, quam tu, Deus, segregabis haereditati tuae: et haec omnia non esse repentina, sed olim praefigurata. Nam tu, Deus, haec omnia praefigurasti, cum egredereris in conspectu populi tui, Judaici videlicet, educendo ipsum populum de Aegypto, praecedens ipsum in die in columna nubis, et in nocte in columna ignis (Exod. XIII, XIV): significans per columnam nubis, quae in die praecessit, te mitem adventurum in judicio illis qui sunt in die, id est, illis quibus refulsit sol justitiae: per columnam ignis, quae in nocte praecessit, significatur horribilis adventus Domini ad illos, qui plus amant tenebras quam lucem. Quod deductus est populus per desertum, significabat 131.0482C| Ecclesiam in hoc mundo, quasi in deserto habitam; tunc terra mota est materialis, praefigurans terram spiritualem pro peccato suo esse commovendam. Coeli exteriores tunc distillaverunt manna omnis saporis cibum, et coeli post interiores distillaverunt verbum divinum, notificando Christum incarnatum, omnis saporis cibum saluberrimum, de quo ipse testatur: Sanguis meus verus est potus, et caro mea vere est cibus (Joan. VI). Stillaverunt etiam coeli Moyses et alii pluviam voluntariam, legem videlicet in tua gratuita voluntate datam. Quam legem segregasti haereditati tuae, Judaico videlicet populo; et infirmata est pluvia, id est, lex ipsa, sed tu perfecisti eam: lex infirmabatur, quando intellexerunt homines impossibile esse aliquem salvari per legem carnaliter 131.0482D| intellectam. Quam perfectam fecit Dominus, mutando eam ex carnali intellectu in spiritualem: et sic quod carnalis observantia non potuit, hoc gratia supplevit. Perfecisti eam, subaudis pluviam; et in ea perfecta habitabunt animalia tua. Et merito in ea habitabunt. Nam tu, Deus, parasti, id est, perfectam fecisti ipsam pluviam pauperi, id est, ad opus pauperis tui: et hoc in dulcedine tua, non in pauperis merito. Et hoc modo parasti. Dominus, Pater, dabit verbum evangelizantibus virtute multa, id est, multa constantia, multis signis; juxta illud: Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis (Marc. XVI). Nota quia Dominus promisit verbum evangelizantibus, cum dixit: Dum steteritis ante reges 131.0483A| (Marc. XIII), etc. Dominus dabit verbum evangelizantibus: Dominus dico, rex virtutum dilecti dilecti. Quid sit iste dilectus innotuit paterna vox, dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui (Matth. III); virtutes istius dilecti sunt apostoli caeterique praedicatores, alios virtuosos in fide facientes. Repetitio nominis, magnam fidem et devotionem erga dilectum ostendit prophetantis. Rex virtutum dilecti, et electi subaudis, dividere spolia, id est, genus humanum a fortis armati captivitate liberatum. Et cui divisit? Speciei domus, id est, ad decorem Ecclesiae suae. Quosdam enim fecit apostolos, quosdam prophetas, alios vero evangelistas (Eph. IV), ex illis in quibus fortis armatus confidebat. Si dormiatis inter medios cleros. Convertit se ad auditores, 131.0483B| ut incitet eos ad evangelizandum. Quasi dicat: Dominus dabit verbum evangelizantibus, prioribus videlicet in Ecclesia: et non tantum illis, sed etiam vobis, si dormiatis inter medios cleros, id est, si quiescatis inter duo testamenta, non recedentes ab auctoritate illorum; sed quidquid ortum fuerit, auctoritate illorum duorum testamentorum confirmetur, ut sic omnis contentio tranquilla pace finiatur. Nota effectum hic poni pro causa. Testamenta enim sunt causa dandae haereditatis, quae haereditas hic intelligitur per cleros. Cleronomia enim Graece, Latine haereditas: inde cleronomos, haeres. Haereditas autem quia nulla datur, nisi quem testamenta notant, ideo per cleros testamenta intelliguntur: quod efficit et quod efficitur; quod dicit: Si dormiatis inter medios cleros: vos dico 131.0483C| existentes pennae columbae, id est, Ecclesiae quae est columba, quia innocua et sine felle amaritudinis; columbae dico, deargentatae, propter nitorem divini eloquii, vel ita purae, ut non crepet sub malleis tribulationum: et ejus etiam columbae posteriora dorsi, id est, humeri ejus sunt idonei ad ferendum onus Domini: quod volentibus est suave, nolentibus difficile; et hoc in pallore auri, id est, in charitate et sapientia perfecti vel operatione bona designatur. Pallor auri est quasi viror: quia cum rubicundum aliquid pallet, quasi viride apparet. Et quia omnia in charitate debent virescere, merito per virorem charitas designatur. Nota Graecam positionem, inter medios cleros. Nam ipsi ubi nos solemus ponere, inter me et te: ponunt, medium meum et tuum. Haec positio 131.0483D| maxime habet vim, ubi extrema aliquam habent inter se affinitatem, quemadmodum Vetus et Novum Testamentum; vel aliter; Dominus dabit verbum evangelizantibus, si vos evangelizantes dormiatis inter medios cleros, id est, inter duas haereditates, carnalem videlicet quam promisit Vetus Testamentum ad litteram acceptum: et spiritualem, quam per gratiam in spe jam exspectamus. Sic quiescatis, ut carnalem non ardenter assumatis, nec illam impatienter exspectetis. Haec enim dormitio bona est, ut istam contemnamus in qua sumus haereditatem, et aliam certam teneamus jam in spe, licet nondum in re. Ab illo autem abest sonus, qui hanc terrenam haereditatem ardenter et cupide assumit. Hic enim 131.0484A| talis rapitur in fluctus et in flagitia quaeque desiderando, ut acquirat; vel timendo, ut amittat: et ideo quiescendum est vobis inter duas haereditates, quia si sic dormiatis, eritis pennae columbae, eam multum videlicet exaltantes, et sublimiter praedicantes. Et posteriora dorsi ejus, id est, posteriores subeuntes illud idem onus Domini, quod priores subierunt, erunt in pallore auri, id est, in charitate perfecta et conversatione bona: quia dum posteri incitantur bona fama priorum, semper Ecclesiae adduntur pennae quibus volet in altum, et quibus sublimiter exaltetur, et gloriose praedicetur, vel sic: Rex virtutum dilecti, dilecti, et speciei domus dividere spolia; in qua domo eritis vos, si dormiatis inter medios cleros, id est, si quietem reputetis inter duas haereditates sic 131.0484B| consistere a cohibitione cupiditatum, a terrenis, et in spe aeternae felicitatis usque in finem perseverando, ultimum diem vitae vestrae claudatis, ut sic per dormire, mortem carnis accipiamus. Illi enim bene moriuntur, qui praesentem haereditatem contemptui habent, dum tamen aeternam nondum teneant re, sed in spe. Qui autem sic moriuntur erunt pennae columbae, id est, Ecclesiae deargentatae, id est, nitore divini eloquii eruditae. Quod autem per has pennas designantur fideles manifestat Apostolus, dicens: Simul rapiemur obviam Christo in aera (I Thess. IV), et sic semper cum Domino erimus. Quod dicit, pennae columbae deargentatae, velociter se deportantes obviam Christo in aera, et posteriora illorum qui hic fuerunt dorsum Ecclesiae, onus ejus portantes, erunt 131.0484C| in splendore auri, id est, in regia potestate: regum est enim auro adornari. Si dormiatis inter medios cleros, dum discernit coelestis reges, id est, quandiu ordinat et disponit coelestis homo secundus, qui de coelo coelestis: discernit dico, vos reges super eam, subaudis regendam, refrenantes in vobis et in aliis legem carnis, et confortantes legem mentis; unde illud: Carnem macerant, spiritum roborant. Nive dealbabuntur in Selmon. Ne aliquis putaret hos reges in se ipsos posse purgari, dicit, dealbabuntur in Selmon, id est, in umbra Christi. Ipse enim eos obumbrabit et proteget ab incentivis vitiorum: faciens eos nive candidiores, vel nivi comparabiles; ipse dico, mons Dei. Unde Isaias: Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium 131.0484D| (Isa. II), etc. Mons iste est mons pinguis, habens videlicet omnem pinguedinem unde qui adulti sunt reficiantur. Nam in eo invenit quisque perfectus unde se reficiat. Ipse etiam mons coagulatus, aptus videlicet unde parvuli tanquam lacte nutriantur. Et ut eumdem intelligamus pinguem et coagulatum, repetit: mons pinguis. Et quandoquidem iste mons tantum est mons pinguis et coagulatus, ut quid ergo alios suspicamini montes coagulatos? Alii enim dicunt Joannem Baptistam, alii Eliam, alii Jeremiam, aut unum ex prophetis (Matth. XVI); et hoc frustra: nam iste est mons in quo beneplacitum est Deo habitare, id est, in quo habitat Deus: et ut habeat inhabitationem superiorem aliis habitationibus, subjungit: in eo 131.0485A| quia sic inhabitat, ut in eo sit omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Ipsi enim soli sine mensura concessit Deus Spiritum suum: aliis autem in quibus habitat, ad mensuram dedit: quia non omnibus omnia, sed alii sunt data genera linguarum, alii interpretatio sermonum (I Cor. XII), etc. Etenim Dominus habitabit in finem. Quasi dicat: Merito excellentius in isto monte habitat Deus. Nam iste mons existens Dominus, habitabit in aliis montibus, reducendo eos in se, finem: et per eum inhabitat Pater alios montes quos inhabitat, qui montes sunt currus Dei, quia a Deo velut sapienti auriga reguntur. Currus iste multiplex est decem millibus: et non tantum in decem millibus multiplicamur, sed etiam per millia millium laetantium, ideo quia Dominus 131.0485B| est in eis. Et quomodo in eis? in Sinai in sancto, id est, in completione sancti mandati. Et quomodo istud fiet? Ascendisti in altum, id est, ascendes in coelum, et accipies captivitatem; quia genus humanum a diabolo prius captivatum recaptivabis: accepisti dona in hominibus, id est, ipsos homines accipies in donis tuis. Nam non credentes inhabitare Dominum Deum in omnibus, eos vocando et justificando, fecisti dona tua. Vel accepisti dona in hominibus, id est, tales fecisti homines, ut donum illud quod acceperunt a Patre, et tu videaris accepisse. Nam cum ipsi acceperunt Spiritum sanctum, tu in eis recepisti: quia sine te nihil possunt. Nota Christum non immerito accipere dona in suis, quia ex affectione nimia in suis patitur adversa: dixit enim 131.0485C| Petro: Venio Romam iterum crucifigi, ut per hoc se ostenderet in Petro pati. Accepisti dona in hominibus, quia etiam in non credentibus inhabitabit Dominus Deus, id est, in desperatissimis qui tibi dixerunt: Daemonium habes (Joan. VII). Unde: Benedictus Dominus die hac praesenti et quotidie, id est, omni die futura: vel diem quotidie numerando. Prosperum iter faciet nobis, ut eum portemus cujus currus sumus: vel prosperum faciet iter nobis, ut ad eum veniamus, reddens nos invincibiles ad omnes tribulationes: quia Deus est salutarium nostrorum, id est, nostrae salvationis: et Deus noster, id est, nostrae naturae, quia et Deus faciendi nos salvos: sed tamen salus illa per mortem carnis ventura est, et inde non indigentur humana conditio, quod moritura 131.0485D| est, exitus Domini Domini, id est, illius Domini, qui antonomatice dicitur Dominus, de hoc mundo erit exitus mortis. Ipse enim ut potentiam suae salutis ostenderet, mori voluit: sed quanquam ejus exitus sit exitus mortis, tamen Deus non minus est potens super inimicos suos. Nam confringet capita inimicorum suorum, id est, superbiam inimicorum suorum dissipabit, vel salubri subjectione, vel damnabili exsecratione: confringet etiam verticem capilli perambulantium in delictis suis. Per verticem capilli adhuc majorem superbiam notat, quam per caput. Notat enim magnam sublimitatem superbiae perambulantium in delictis suis, id est, illorum quibus delicta sunt delectatio; vel aliter: Confringet Deus capita 131.0486A| inimicorum suorum: inimicorum dico, perambulantium verticem capilli, et hoc in delictis suis. Inimici hic accipiuntur aeriae potestates, quarum capita sunt illi, qui persuasionibus suis caput suum contra Deum male erexerunt. Hi tales inimici, quia nullo sensu corporis concipi possunt, perambulare dicuntur verticem capilli, ubi sensus corporis nullus est: ipsi enim tales inimici sic versantur circa hominem, ut non sentiantur ab eo, donec ab eis ad illicita trahantur Perambulant in delictis suis, suadendo videlicet hominibus delicta quae sua sunt, quoniam tandem inde punientur cum dicturus est Dominus: Ite, maledicti, in ignem aeternum qui paratus est diabolo et angelis ejus (Matth. XXV). Confringet Dominus capita inimicorum suorum. Nam dixit Dominus, id est disposuit, 131.0486B| istud videlicet, convertam aliquos ex Basan, id est, ex illis qui confusi sunt in siccitate sua. Interpretatur enim Basan confusio vel siccitas. Convertam gratiam meam etiam in profundum maris, id est, ad illos qui in profunditate saeculi istius male fluctuantis, et in amaritudinem omnia contrahentis conversantur. Ut intingatur pes tuus in sanguine; quasi dicat: Intantum, o Domine, convertes aliquos ex Basan et de profunditate maris, ut quisque conversus ex illis, pes tuus factus, intingatur in sanguine; id est, non dubitabit in testimonium effusi sanguinis tui, sanguinem suum fundere: vel pes tuus intingatur in sanguine, id est, tu ipse pro nimia affectione in passione illorum patieris; unde illud: Venio Romam iterum crucifigi. Et lingua canum tuorum ex inimicis 131.0486C| ab ipso, id est, praedicatores tui qui sunt canes, non illi canes de quibus dictum est, Canes muti non valentes latrare (Isa. LVI), sed canes fideles et circa domum Domini sui fideliter latrantes. Hi canes erunt conversi ex inimicis, et hoc non per se, sed ab ipso qui gratis omnia justificat. Et hoc quomodo fiet? Viderunt ingressus tuos, Deus, id est recognoscent ingressus tuos, qualiter per humanam naturam mundo innotuisti: et non tantum tuos ingressus sic recognoscent, sed etiam ingressus, id est, apostolos qui sunt gressus Dei mei, qui me creavit prima creatione, Regis mei, qui me regeneravit: qui est in sancto, id est, in unoquoque a se sanctificato: vel in sancto, in Christo; unde illud, Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi (II Cor. V); vel aliter: 131.0486D| Intingatur pes tuus in sanguine, et hoc tuo exemplo. Nam videbunt gressus tuos, quibus de hoc mundo egressus es: mortem tuam videlicet, quam tu exemplum tuis reliquisti, ut non dubitarent sanguinem pro te effundere, saluberrime verbi tui praecepto moniti, sic: Majorem charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis (Joan. XV). Ingressus Dei mei, regis mei, qui est in sancto: et hoc modo videbunt tuos ingressus. Praevenerunt principes conjuncti psallentibus, id est, praedicatores primi conjuncti psallentibus, id est, associati aliis bene operantibus, praevenient ut tuos gressus annuntient: et hoc in medio juvencularum tympanistriarum. Juvenculae hic designant Ecclesias novas 131.0487A| nova gratia decoratas, in quibus Ecclesiis annuntiandi sunt gressus Domini. Tympanum fit ex corio sicco in ligno extenso: unde tympanizantes sunt illi, qui a carnalibus desideriis sunt exsiccati, et in virtutibus extensi; juxta illud: Carnem macerant, spiritum roborant, in Ecclesiis benedicite Deo. Ne per hoc quod nominavit juvenculas et tympanistrias, vellent conversi ex Basan in carnali delectatione Domino benedicendum intelligere, subjungit ubi Domino benedicendum sit. Quasi dicat: Vos conversi ex Basan, in ecclesiis benedicite Deo, de fontibus Israel, subaudis inebriati, vel de fontibus confirmati et instructi: ut nunquam doctrina vestra ab eis dissonet; unde alibi: Narrate in turribus ejus (Ps. XLVII). Ibi Benjamin adolescentulus. Benedicite de fontibus Israel, 131.0487B| inter quos fontes erit Benjamin, id est, Paulus de tribu Benjamin natus: adolescentulus, quia novissime fuit electus: in mentis excessu. Excessus mentis fit in stupore vel in elatione. In stupore mentis fuit Paulus, quando adeo percussus, jacuit per tres dies sine visu et auditu (Act. IX). Fuit etiam in sublimitate mentis cum dixit: Scio hominem ante annos quatuordecim (sive in corpore, sive extra corpus, nescio, Deus scit) raptum hujusmodi usque ad tertium coelum (II Cor. XII). In qua etiam Ecclesia erunt principes Juda duces eorum, principes Zabulon et principes Nephthalim. Volunt quidam in hoc versu omnes apostolos intelligi de tribu istorum esse natos, quod non habemus unde confirmemus, sicut non habemus unde improbemus: quare quaerendae sunt 131.0487C| nominum interpretationes. Judas interpretatur confessio: ubi martyres intelliguntur, qui praecipuam fidem in Ecclesia habent, et pro ea maxime certant. Et quoniam certantibus pro fide opus est corroboratione et fortitudine, ne deficiant in certamine, subjungitur. Principes Zabulon. Zabulon interpretatur habitaculum fortitudinis, ubi spes intelligitur, quae maxime corroborat martyres pro fide certantes: quia dum sperant aeterna, non gravat eos mutare temporalia. Principes Nephthalim. Nominis interpretatio est dilatatio, ubi intelligitur dilatatum praemium, quod recepturi sunt qui hic legitime certant in fide: nam qui perseveraverit usque in finem, salvus erit (Matth. X, XXIV). Vel aliter: Ibi Benjamin adolescentulus. Jacob benedicens 131.0487D| filiis suis, dixit Benjamin: Fiat Benjamin lupus rapax, mane comedens praedam, vespere dividens spolia (Gen. XLIX). In hac benedictione non specialiter Paulus notari potest, sed omnes illi qui, mane expulsa infidelitatis tenebrositate, quadam aviditate quasi comedendo sumunt verbum Dei: et vespere, id est, illi qui nocte ignorantiae adhuc offuscantur, dividunt spolia, id est, praedicatores bonos mittunt ad alios, ut convertantur, velut Paulus qui misit Timotheum et Titum in annuntiationem fidei. Spolia dicuntur fideles, quoniam diabolo ablati sunt, a quo captivi tenebantur. Nota per praedam verbum Dei, juxta illud: Regnum Dei vim patitur, et violenti rapiunt illud (Matth. XI). Principes Juda duces eorum, 131.0488A| id est, principes fidei erunt duces eorum qui sunt in Ecclesia: et principes Zabulon, id est, principes spei, et principes Nephthalim, id est, charitatis, quae charitas dicitur dilatatio, quoniam in charitate sic quidam extenduntur, ut pro inimicis orent. Nota Benjamin in excessu mentis, id est, in sublimitate, scilicet de se impio in se pium, de se animali in se spiritualem, de se homine in se Deum. Manda, Deus, virtutem tuam. Quasi dicat: Ut te benedicant conversi ex Basan in Ecclesiis, manda, Deus, Pater, id est, commenda virtutem tuam, id est, Verbum tuum incarnatum, quod virtus tua est. Unde Paulus, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam (I Cor. I). Vel manda virtutis tuae benedictionem illam, ut per virtutem omnis fiat benedictio; vel manda virtutem 131.0488B| tuam, id est, charitatem quam habuisti erga homines: quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est (Rom. V). Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis, id est, gratiam illam quam nobis tribuisti, confirma, id est, similem nobis et gentibus firmam redde, incipiendo a templo tuo quod est in Jerusalem; ibi enim prius verbum Dei praedicatum est. Sed quia excaecati recipere noluerunt, conversi sunt praedicatores ad gentes. Confirma hoc quod operatus es in nobis. Nam si confirmaveris, reges, id est apostoli tui, offerent tibi munera: nam Petrus offeret tibi conversos ex circumcisione; Paulus ex praeputio; Thomas Indos, et quisque suos quibus praedicavit: vel aliter, confirma hoc quod operatus es in nobis. Nam si confirmaveris, offerent 131.0488C| tibi reges munera, incipientes a templo tuo, et usque in Jerusalem supercoelestem pervenientes. Et ut tibi offerant, increpa feras arundinis, id est, homines irrationabiliter viventes, et ideo feris comparabiles. Sunt etiam arundo, quia circumferuntur omni vento doctrinae. Vel increpa feras dissipatrices arundinis, id est, doctrinae sacrae, quae per arundinem intelligitur, quoniam arundo solebat esse apud antiquos causa scripturae. Unde alibi, lingua mea calamus scribae (Psal. XLIV). Vel arundini comparantur haeretici: quia sicut arundo in lutoso loco fixa est, sic haereticus quisque in lutoso intellectu se submergit. Congregatis taurorum in vaccis populorum, ut excludant eos qui probati sunt argento. Quasi dicat: Ideo dico ut increpas feras arundinis. Nam futura est 131.0488D| congregatio taurorum, id est, illorum qui sunt indomitae cervicis, et ideo tauris comparabiles. Et ubi haec congregatio futura sit ostendit. In vaccis populorum, inter illos videlicet, qui inter populos vaccis sunt comparabiles. Nota vaccam taurum libere sequi. Unde animas seductibiles quae leviter sententiis haereticorum subvertuntur, intellige vaccis comparabiles, quas notat Apostolus ubi dicit: Qui intrantes domos vestras, captivas ducunt mulierculas, oneratas peccatis (II Tim. III). Ad quod autem futuri sint haeretici, subjungit: Ut excludant eos, id est, ut per eos manifesti fiant, qui probati sunt argento, id est, eruditi in divino eloquio. Unde Apostolus: Oportet esse haereses, ut qui probati sunt, 131.0489A| manifesti fiant (I Cor. XI); vel aliter, ut excludant eos qui probati sunt argento, id est, ex toto segregent perfectos ab imperfectis, subtrahendo magistros discipulis, et sic eos sibi incorporent; et ideo increpa feras arundinis hoc modo: Dissipa bella interiora, quia dissipasti bella exteriora. Dissipa gentes quae bella volunt, id est, haereticos qui student contentioni, et non correctioni; et destructioni, et non aedificationi. Unde Apostolus: In novissimis, inquit, temporibus discedent quidam a fide, attendentes spiritibus erroris et doctrinis daemoniorum, loquentium mendacium in hypocrisi (I Tim. IV); hos tales dissipa. Et vere dissipabis, quia venient legati ex Aegypto, per quos confundentur haeretici. Aegyptus interpretatur tenebrae, et significat homines in corde tenebrosos, 131.0489B| ex quibus illuminatis et conversis de infidelitate ad fidem, facti sunt legati Domini, ut per eos notificaretur verbum ejus illis, qui adhuc versabantur in tenebris. Unde Apostolus: Pro Christo legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos (II Cor. V). Obsecramus pro Christo reconciliamini Deo. Aethiopia praeveniet manus ejus Deo. Per Aethiopes intelliguntur moribus denigrati, qui praevenient manus Domini, id est, vindictam suam, adhaerentes Deo, confitentes peccata sua, et hic punientes, ne Dominus puniat in futuro, quia quorum peccata hic non puniuntur, a Domino tandem in futuro punienda sunt. Quare ne a Domino puniamur, praeoccupemus faciem ejus in confessione (Psal. XCIV). Habet alia translatio: Aethiopia festinat manus suas dare 131.0489C| Deo, id est, talia opera facere quae sunt Deo acceptabilia; vel aliter: Aethiopia praeveniet manus ejus, id est, opera sua, Deo, subaudis adhaerens. Ejus ad Aethiopiam referendum est, ut tantum valeat manus ejus, quantum si diceret manus suas. Nam, teste Augustino, in feminino genere positum est in Hebraeo. Nota quomodo Aethiopia praeveniet manus suas, id est, opera sua. Praecedet enim confessio, ut subsequantur opera, quia si prius bene operarentur, viderentur peccata per meritum condonari. Regna terrae, cantate Deo. Propheta visis omnibus quae per Christum et praedicatores suos futura erant, exhortatur illos qui convertendi sunt, ut in ejus laudem prorumpant. Quasi dicat: Quia haec omnia pro vobis futura sunt, vos ergo, regna terrae, id est, qui 131.0489D| ex terra regnum Dei facti estis, gratis videlicet vocati, cantate Deo interius, psallite Domino exterius: psallite Deo, dico, qui ascendit super coelum coeli, id est, super omnem coelestem rationabilem creaturam, quae est coelum coeli, id est, hujus inferioris rationabilis creaturae, et usque ad orientem, id est, usque ad Patris aequalitatem, ubi ipse semper oritur, et ejus ortus non fuit initium, nec erit finis. Unde illud: Visitavit nos oriens ex alto (Luc. I). Et alibi: Oriens et splendor lucis aeternae (Sap. VII); vel ad litteram, qui ascendit super coelum coeli, juxta illud: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo (Joan. III). Ipse enim tantum per se ascendit in coelum: alii autem omnes qui ascendunt, 131.0490A| per illum habent ascendere; vel aliter, qui ascendit super coelum coeli. Coelum fuit humana natura, verbo Patris personaliter unita, quia Christus etiam in humana natura sua compluit alios coelos, apostolos videlicet, imbre verbi Dei. Intonuit autem minis, coruscavit miraculis. Super hoc coelum ascendit Deus Filius, quando ipsam humanam naturam secum exaltavit, et in paterna confessione collocavit, quod dicit, psallite Deo qui ascendit super coelum coeli, id est, super seipsum coelum, id est, humanam naturam suam, ad orientem; id est, ad Patris aequalitatem. In hac autem ascensione maxime intellexerunt discipuli sui illum esse verum Deum et verum hominem. Ecce dabit vocem virtutis voci suae, psallite Deo. Nam opus est, quia qui prius 131.0490B| dedit vocem humilitatis cum dixit, tristis est anima mea usque ad mortem (Matth. XXVI), dabit vocem virtutis, dicens: Ite, maledicti, in ignem aeternum (Matth. XXV). Nam qui venit humilis judicandus, veniet in virtute judicaturus. Et ut non timeatis vocem virtutis, date gloriam Deo, nihil praesumentes de vobis in bonis operibus; et ideo dico, ut gloriam detis Deo, quia tunc cum dederit vocem virtutis, erit magnificentia ejus super Israel, id est, super omnes videntes Deum, et virtus ejus in nubibus. De nubibus istis dictum est a Domino: Mandabo nubibus meis, ne pluant super meretricem illam (Isa. V). Et illud: Amen dico vobis, amodo videbitis Filium hominis venientem in nubibus coeli (Matth. XXVI): in istis nubibus erit virtus Domini. De qua virtute 131.0490C| dixit Paulus: Mortui resurgent incorrupti et nos immutabimur (I Cor. XV); vel in hac vita dabit virtutem nubibus suis. Unde idem Paulus: Habemus, inquit, thesaurum istum in vasis fictilibus (II Cor. IV), ut sublimitas sit virtutis Dei, non ex vobis. Vel virtus ejus in nubibus, quia veniet cum senioribus populi in virtute magna. Et ne aliud putares quod praemisit, in nubibus, sequitur: Mirabilis Deus in sanctis suis, dans videlicet aeterna bona pro temporali labore. Deus Israel ipse dabit virtutem, id est, resurrectionem; vel hic dabit suis virtutem, ut omnia possint per eum. Unde Paulus: Omnia, inquit, possum in eo qui me confortat Christus (Phil. IV). Dabit fortitudinem, id est, carnis incorruptibilitatem. Et cui dabit? Plebi suae, nunc fragili, nunc 131.0490D| infirmae, nunc dicenti: Quandiu sum in corpore, peregrino a Domino (II Cor. V). Unde benedictus Deus per quem haec omnia futura sunt. PSALMUS LXVIII. IN FINEM PRO HIS QUI COMMUTABUNTUR, PSALMUS IPSIUS DAVID. « Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae usque ad animam meam. Infixus sum in limo profundi, et non est substantia. Veni in altitudinem maris, et tempestas dimersit me. Laboravi clamans, raucae factae sunt fauces meae: defecerunt oculi mei, dum spero in Deum meum. Multiplicati sunt super capillos capitis mei, qui oderunt me gratis. Confortati sunt qui persecuti sunt me 131.0491A| inimici mei injuste: quae non rapui tunc exsolvebam. Deus, tu scis insipientiam meam et delicta mea a te non sunt abscondita. Non erubescant in me, qui exspectant te, Domine, Domine virtutum. Non confundantur super me, qui quaerunt te, Deus Israel. Quoniam propter te sustinui opprobrium, operuit confusio faciem meam. Extraneus factus sum fratribus meis, et peregrinus filiis matris meae. Quoniam zelus domus tuae comedit me, et opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. Et operui in jejunio animam meam, et factum est in opprobrium mihi. Et posui vestimentum meum cilicium, et factus sum illis in parabolam. Adversum me loquebantur, qui sedebant in porta: et in me psallebant, qui bibebant vinum. Ego vero orationem meam ad te, Domine, tempus beneplaciti 131.0491B| Deus. In multitudine misericordiae tuae exaudi me, in veritate salutis tuae. Eripe me de luto ut non infigar, libera me ab his qui oderunt me, et de profundis aquarum. Non me demergat tempestas aquae, neque absorbeat me profundum, neque urgeat super me puteus os suum. Exaudi me, Domine, quoniam benigna est misericordia tua: secundum multitudinem miserationum tuarum respice me. Et ne avertas faciem tuam a puero tuo: quoniam tribulor, velociter exaudi me. Intende animae meae et libera eam, propter inimicos meos eripe me. Tu scis improperium meum, et confusionem meam, et reverentiam meam. In conspectu tuo sunt omnes qui tribulant me: improperium 131.0491C| exspectavit cor meum et miseriam. Et sustinui qui simul contristaretur, et non fuit: et qui consolaretur, et non inveni. Et dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, et in retributiones, et in scandalum. Obscurentur oculi eorum, ne videant, et dorsum eorum semper incurva. Effunde super eos iram tuam, et furor irae tuae comprehendat eos. Fiat habitatio eorum deserta, et in tabernaculis eorum non sit qui inhabitet. Quoniam quem tu percussisti, persecuti sunt, et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Appone iniquitatem super iniquitatem eorum, et non intrent in justitiam tuam. Deleantur de libro viventium, et cum istis non scribantur. Ego sum pauper et dolens, salus tua 131.0491D| Deus suscepit me. Laudabo nomen Dei cum cantico, et magnificabo eum in laude. Et placebit Deo super vitulum novellum, cornua producentem et ungulas. Videant pauperes et laetentur: quaerite Deum, et vivet anima vestra. Quoniam exaudivit pauperes Dominus, et vinctos suos non despexit. Laudent illum coeli et terra, mare et omnia reptilia in eis. Quoniam Deus salvam faciet Sion, et aedificabuntur civitates Judae. Et inhabitabunt ibi, et haereditate acquirent eam. Et semen servorum ejus possidebit eam: et qui diligunt nomen ejus, habitabunt in ea. » ENARRATIO. 131.0429A| Commutatio fit duobus modis: vel de bono in pejus, vel de bono in melius; quarum unam ex se habet homo, aliam ex gratia. Ex se enim habet quisque de bono quod commutatur in pejus. Hoc enim tradux primus reliquit posteris, cum per inobedientiam a Deo recessit (Gen. III). Hanc talem commutationem notat idem Propheta alibi, dicens: Spiritus vadens et non rediens (Psal. LXXVII). Salomon etiam notat hanc eamdem commutationem taliter: Omnis homo qui ambulaverit in iniquitate, non revertetur (Prov. II; Sap. XVI). Per se, intelligendum est. Nam ex se habet quisque ut cadat, a se non habet ut resurgat. Habet enim ex gratia resurgere tantum; ubi jam notatur commutatio de malo in melius. De cujus commutationis causa loquitur psalmus iste. Nam in 131.0492B| hoc psalmo notatur vox Christi agentis de passione sua, quae commutationis de malo in bonum fuit causa. Ipse enim Dominus per passionem transivit de temporali labore ad aeterna bona, nos autem in eodem transitu in spe transivimus haec temporalia, et exspectavimus aeterna, quae omnis secure potest exspectare, qui veterem hominem exuit et novum induit. Sic enim quisque debet commutari de malo in melius, ad quam commutationem admonemur voce dominica, commendante nobis passionem suam ad imitandum. Nota etiam hic quaedam caput nostrum loqui, quae suae dignitati conveniunt, quaedam, quae nostrae infirmitati necessaria sunt. Dicit autem sic Caput nostrum: Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae 131.0492C| usque ad animam meam. In hoc versu tam pro membris quam pro se ipso orat Caput nostrum, sic dicens: Deus Pater, salvum me fac in me et in meis, ut mihi quidem resurrectionem concedas exteriorem, meis autem interiorem. Et opus est ut salves, quoniam intraverunt aquae, id est, turba seditiosa furentis populi circumdedit me, et usque ad animam meam, subaudis auferendam. Nota hic populum nomine aquae jure designari, qui nunquam in eodem statu permanet, sed more fluentis aquae semper volvitur, cadens de vitio in vitium; vel populus etiam Judaeorum maxime in morte Domini similitudinem aquae gerebat, quia sicut aqua circa hominem volvitur donec eum submergat, ita populus Judaeorum 131.0492D| volvebatur circa Dominum, quo usque cum morti tradidit. Volvebatur enim circa eum, insidias ei ponendo, eum capiendo, judicando tandem, occidendo. Quod hic notatur, Intraverunt aquae usque ad animam meam. Et quomodo intraverunt? Infixus sum in limo profundi, id est, inter illos detentus sum qui limum suum, id est, terrenitatem suam profundam, id est, porro a fundo, fecerunt. De quibus dicitur: Peccator cum venerit in profundum, contemnit (Prov. XVIII). Nota omnes homines esse in limo, quia omnes ex limo creati sunt, et aliquando necessitate viae habent peccare; qui autem spernentes novitatem, vetustati omnino consentiunt, in profundo limo reputantur; sed qui in his non consentiunt, in alto limo 131.0493A| sunt, de terra quasi aurum facientes, cum veterem hominem exuunt, et novum induunt; et animalem vitum postponunt, et spiritualem attendunt. Et non est substantia. Causa supponitur quare in limo infixus sit, cum dicit: Non est substantia. In substantia non sunt omnes qui a vero esse deviant. Substantia enim dicitur res permanens in creatione sua. Qui autem novum hominem inducere volunt, sed veteri in omnibus obediunt, in substantia non sunt, quia verum esse amiserunt, velut isti a quibus Dominus detentus est in passione: quoniam si essent in substantia, id est, in plasmatione illa, in quam Deus illos creavit, non esset detentus ab eis quem Deus genuit; vel aliter: Intraverunt aquae usque ad animam meam; et hoc ideo, quia infixus sum in limo 131.0493B| profundi, id est, in natura humana, quae est quasi limus profundus, quia est mortalis et passibilis; et ideo non est substantia, id est, non appareo esse in vera essentia mea, in qua aequalis Patri sum omnipotenti. Nota quia nunquam aequalitatem Patris amisit, in qua semper permansit. Sed quoniam formam pauperis visus est assumpsisse, a pluribus opinabatur non in divinitate regnare. Veni in altitudinem maris, et tempestas demersit me. Priori sententiae sic continuatur: Infixus sum in limo profundi, id est detentus sum in profunditate terrenorum, et hoc non ex potestate illorum a quibus detentus sum, sed ego voluntate mea veni in altitudinem maris, id est in profunditatem saecularium more maris fluctuantium, et in amaritudine conversantium: et ideo 131.0493C| tempestas, id est, furor seditiosi populi, demersit me, ut absorberer a ceto, et vivus evomerer; quod praefiguratum erat in Jona (Jon. II) re, non voce. Nota mare istud cum deberet esse rationabile, omnimoda depressum caecitate. Nam mare rationabile se calcabile plantis Domini praebuit; ventis commotum, cessavit. Mare istud irrationabile non tantum ad saluberrimam vocem ejus non quievit, sed etiam demersit, quia morti eum tradidit. Aliter: Infixus sum in limo profundi, id est, in mortalitate carnis; et non est substantia, id est, non apparui in divitiis meis, quia veni in altitudinem maris, in qua altitudine laboravi clamans, istud videlicet: Vae mundo a scandalis (Matth. XVIII), et caetera quibus deterrerem homines ut cessarent a peccatis, et viam insisterent 131.0493D| aeternae salutis. Et dum hoc clamarem, raucae factae sunt fauces meae, id est, comparabilis factus sum homini raucam vocem emittenti, et ideo nulli ad audiendum delectabilem. Nam pene nullus fuit cui vox mea in imitatione mei placeret. Et tandem defecerunt oculi mei, id est, ad mortem se paraverunt, dum spero in Deum meum, id est, dum aliam causam non haberent mortis meae, nisi quia me a spe Dei mei cessare non viderunt. Aliter: Laboravi clamans, raucae factae sunt fauces meae. Non legitur quod in passione Dominus laborasset in clamore, quia dicitur: Sicut ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente se obmutescit, sic non aperuit os suum (Isa. LIII); quare intelligendum est 131.0494A| ante passionem quod dicit, laboravi clamans, raucae factae sunt fauces meae, id est, ita sedulus fui in clamore salutis eorum, sicut ille qui pro suscepto suo tantum laborat in causa, ut raucus fiat: quod tamen non profuit, quia oculi mei, id est, apostoli mei, defecerunt in fide, dum ego tamen spero in Deum meum, id est, dum spem meam in nullo minutam esse viderunt. Defecerunt illi in fide, quibus Dominus quasi peregrinus apparuit, et dicentibus: Nos putabamus quod redempturus esset Israel (Luc. XXIV). Multiplicati sunt super capillos capitis mei. Quasi dicat: Defecerunt oculi mei: nam qui oderunt me gratis nulla praemissione culpae meae, multiplicati sunt facti super capillos capitis mei, id est, plures apparebant quam essent capilli capitis mei, quia in tantum 131.0494B| augmentati sunt inimici, ut etiam discipulum meum in augmentationem numeri sui assumerent. Nota per capillos caput adornari, ubi intelliguntur illi, qui in tempore passionis a Domino non recesserunt; sed quia pauci fuerunt, qui tunc temporis adhaerebant Domino, ideo dicit: Multiplicati sunt super capillos capitis mei, quia plures erant decalvantium quam adornantium, qui oderunt me gratis, quia neminem laesi, qui pro salute omnium veni. Et ne tantum odium intelligeremus, subjungit: Confortati sunt ad effectum deducendo, videlicet quod in mente conceperunt, inimici mei injuste. Nihil enim injustius quam opprimere qui venit salutem dare. Quae non rapui, tunc exsolvebam. Factus est hostia pro peccato, cum nullum unquam perpetrasset peccatum. 131.0494C| Rapuit angelus a Deo apostatando, cum dixit: Ponam sedem meam ad Aquilonem, et ero similis Altissimo (Isa. XIV). Rapuit primus parens, cum consensit diabolo ex calice superbiae sibi mortem propinanti. Tendebat enim ut Deus esset, et venit ad hoc ut bonus non esset; hoc peccatum solvit Dominus non manu armata, sed clavo in cruce fixa. Deus, tu scis insipientiam meam. Ne quaereres causam quare exsolvisset, cum non rapuisset, subjunxit quare solvisset, ut mundus cognosceret eum ad hoc missum esse, ut Patri obediret: quod dicit, Quae non rapui, tunc exsolvebam: et tu Deus Pater scis, id est probas, insipientiam meam, quia ipsi insipientiae reputant. Et quia tu probas, probatur non esse insipientia, quia quidquid a Deo probatur non est 131.0494D| insipientia: Quod stultum est Dei, sapientius est hominibus (I Cor. I). Pro insipientia habebant Judaei Deum qui se omnia posse dicebat, pati, colaphizari, conspui, occidi. Quam autem insipienter haec omnia fiebant non latebat Deum Patrem, quia nihil commeruit pro quo pati voluit. Unde Petrus apostolus: Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus (I Petr. II). Et delicta mea, quae secundum eorum opinionem delicta fuerunt, a te non sunt abscondita, cum tamen omne delictum a te est absconditum, non quod non cognoscas, sed quia non probas. Nota delicta quae imponebant Domino, quia, cum viderent eum Sabbato hominem curare, murmurabant dicentes: Hic homo non est a Deo, qui 131.0495A| Sabbatum non custodit (Joan. IX). Haec et his similia pro delictis habebant Judaei, cum tamen essent facta nona, quod dicit: Delicta mea a te non sunt abscondita, et ideo non erubescant in me, subaudis non resuscitato, qui te, Domine, remuneratorem exspectant, te dico, qui es Dominus virtutum, id est coelestium exercituum, quod minime opinantur stulti. Non confundantur super me non resuscitato qui quaerunt te, Deus Israel, bonis operibus per me mediatorem, quoniam propter te sustinui opprobrium. Rogo ut non confundantur mei, me non resuscitato. Et vere non confundentur, quoniam ego propter te tantum sustinui opprobrium, id est convicia mihi illata, ex culpa mea non sustinui, sed ut tibi tantum obedirem. Hoc nullus hominum de se potest dicere, quia etsi aliquis 131.0495B| sit qui judicatur de furto, et non sit reus furti, perpetravit tamen aliud aliquid unde judicari promeruit: Operuit confusio faciem meam, confusio est, quam conscientia mordet interius; quae confusio operuit faciem Domini, quantum ad Judaeorum opinionem, quia eum totius delicti reum putabant, quod dicit: Operuit confusio faciem meam. Unde extraneus factus sum fratribus meis, et peregrinus filiis matris meae. Fratres vocat, qui in fide firmiores fuerunt, ut apostoli, quibus extraneus factus est, quia relicto eo fugerunt. Filii matris fuerunt illi, ex quibus secundum carnem natus fuit: quibus factus est peregrinus, quia etsi aliquis fuit qui recepit eum non recepit eum ut fratrem, sed quasi peregrinum, parum honoris videlicet sibi impendens; quod dicit, 131.0495C| et peregrinus filiis matris meae; et hoc ideo; Quoniam zelus domus tuae comedit me, id est, indignatio domus tuae, videlicet quod non patienter tuli illos qui domum tuam dehonestabant, se videlicet faciendo domum luxuriae totiusque turpitudinis, cum se deberent facere domum tuam, domum videlicet castitatis, mansuetudinis et pietatis. Et ob hoc zelus, id est, indignatio haec de tua domo comedit me, id est, interius momordit me, et propter hoc opprobria exprobrantium tibi per me; quia qui honorificat Filium honorificat Patrem, et qui improperia dicit Filio dicit et Patri (Joan. V): quod dicit, exprobrantium tibi ceciderunt super me. Et ego tamen licet mihi improperassent, sitiendo salutem illorum operui in jejunio animam meam, id est, multa macie affectus 131.0495D| sum quia populus ille quem esuriebam me in mortem dedit, vel, operuit in jejunio animam meam, id est, animositatem meam in ipso jejunio repressi, quia ad apertam vindictam non surrexi: et hoc factum est mihi in opprobrium, quia mihi dixerunt: Nonne bene dicimus quia Samaritanus es tu et daemonium habes? (Joan. VIII.) Ego autem posui vestimentum meum cilicium, id est me in similitudine miseri ostendi, quia carnem meam, quae pro peccato hominum mortalis facta est, in quam saevirent, illis opposui occultata divinitate mea. Vel, ad similitudinem legatur, ut sicuti cilicium et perturbatorum vestis est, ita utilem exhibui illis carnem meam, vel ipsos qui cilicium fuerunt, quoniam et motibus 131.0496A| omnino perversi fuerunt. Ad me conversos vestimentum posui, latronem videlicet et centurionem. Et factus sum illis in parabolam, id est, in similitudinem improperii, quam cum volebant aliis improperare, me in similitudieem induxerunt, dicentes: Sic moriaris tu, sicut ille mortuus est. Adversum me loquebantur qui sedebant in porta, et in me psallebant qui bibebant vinum, id est, non tantum extraneus factus sum fratribus meis, sed etiam illis qui sedebant in porta, judices videlicet, quorum sedes fuit in porta ut juste judicarent, adversum me, subaudis opprimendum, loquebantur. Et in me psallebant qui bibebant vinum, id est, qui temporali jucunditate ebrii fuerunt, vel qui vino erroris potati fuerunt. Ego vero orationem meam ad te, Domine, 131.0496B| subaudis direxi, dicens: tempus est beneplaciti tui, subaudis implendi, gratuitae gratiae humano generi faciendae. Et ideo exaudi me orantem, subaudis, pro meis, in multitudine misericordiae tuae. Magna est enim eorum miseria, subveniat multitudo misericordiae tuae: exaudi me et in veritate salutis tuae, verax videlicet apparendo in dando mihi salutem, id est, carnis incorruptibilitatem. Eripe me de luto ut non infigar. Hactenus pro se ipso caput nostrum oravit, deinceps pro membris suis sic orat: Eripe me, id est, meos de luto, id est, de his qui in luto permanserunt, ut non infigar, id est, ut non infigantur illi, subaudis, incorporati. Quasi dicat: Non rogo ut sic eripias, ut ab eis persecutionem non patiantur, sed sic eripe, ut eis non incorporentur: et ut illud 131.0496C| fiat, libera me, id est meos, ab his qui oderunt meos et me ipsum. Et de profundis aquarum, id est, de profunditate peccatorum, hoc modo: non me demergat tempestas aquae. Tempestas aquae accipitur vel pro minis aperte saevientium, vel pro blanditiis adulantium, de qua tempestate rogat caput nostrum, suos liberari, sic non me demergat tempestas aquae, ut consentiam vel blanditiis adulantium, vel minis aperte furentium: vel si quando consentiam, non absorbeat me profundum, id est, non perveniam ad actum cum his qui in profunditate peccatorum conversantur, vel si ad actum pervenero, non urgeat super me puteus os suum, id est, non claudatur super me profunditas iniquitatis. Clauditur in profunditate iniquitatis qui post perpetrationem non facit confessionem, 131.0496D| sed parat peccati defensionem. Hi tales in futuro non liberantur, quoniam qui hic non est in confessione non erit ibi in liberatione. Nam qui hic est defensor peccati ejus non erit Dominus liberator. Ut autem ipse sit liberator, sit quisque hic accusator. De capite sic potest dici: Non urgeat super me puteus os suum, id est, non claudatur super me juxta illud: non dabis sanctum tuum videre corruptionem (Ps. XV); quia, si remanerem in morte, comparabilis essem cuique super quem clausisset puteus os suum, ita videlicet ut taceat confessionem et clamet defensionem. Exaudi me, Domine, quoniam benigna est misericordia tua. Nota misericordiam tunc maxime benignam, quando quisque suam expertus 131.0497A| est miseriam, sicut pluvia maxime acceptabilis est terrae, postquam ipsa terra diu est in siccitate. Quod hic dicit, Exaudi me, Domine, quoniam benigna est misericordia tua. Quasi dicat: Experti sunt mei suam miseriam, experiantur tuam misericordiam, id est, piam affectionem tuam, et sic secundum multitudinem miserationum tuarum, id est, secundum multam exhibitionem misericordiae, respice in me, id est, in meos, qui despexisti eos secundum multitudinem irae tuae. Et ut respicias, ne avertas faciem tuam a puero tuo, id est, a meis qui jam facti sunt pueri, id est, humiles veri et pueri, cum prius essent superbi, et velociter exaudi me, id est, meos, quoniam tribulor, id est, mei tribulantur. Quasi dicat: Ne differas misericordiam, quoniam mei recognoscunt 131.0497B| suam miseriam. Et ut velociter exaudias, intende animae meae et libera eam, occulte subaudis, et eripe me, id est, meos, propter inimicos meos, subaudis convertendos vel excaecandos. Nota duobus modis Deum liberare suos fideles, aperte et occulte. Occulte enim liberavit Machabaeos, quos rex Antiochus tenuit captivos, in qua liberatione excaecatus est Antiochus (II Mach. VII), quia dum exterius potentiam suam exercuit, et sic eis praevalere putavit, Deus eum interius excaecavit, quia interius eos esse liberatos non intellexit in quos exterius saevivit. Aperte liberavit etiam tres pueros Dominus sub potestate regis Nabuchodonosor (Dan. III). Haec talis liberatio fit pro confessione inimicorum ut, dum illi virtutem Domini aperte fieri viderant, ad fidem convertantur, 131.0497C| ut Nabuchodonosor, qui conversus aliis virtutem Domini nuntiavit (Dan. IV). Tu scis improperium meum et confusionem meam et reverentiam meam. Quasi dicat: Justum est ut me eripias in meis, quia tu scis quanta passi sunt propter te improperia et tu scis confusiones et reverentias, quas passus sum in meis, non quantum ad te, sed quantum ad eorum opinionem. Improperium fuit quando dixerunt: Blasphemavit. Quid adhuc egemus testibus. (Matth. XXVI?) Confusio fuit, quando clausis oculis suis eum colaphizabant, dicentes: Prophetiza, quis est qui te percussit (Ibid.). Est autem confusio, quando conscientia mordet hominem interius: quod maxime putabant Judaei, qui putabant eum ignorare quis eum percussisset, et sic in conscientia sua confusionem 131.0497D| haberet qui prius se omnia scire dicebat. Reverentia, id est pudor, qui ingenuam frontem etiam de falsi criminis objectione facit rubere. Haec omnia fuerunt in Christo, quantum ad Judaeorum opinionem, non quantum ad rei veritatem, quia non potuit esse confusio in conscientia tam sancta, neque erubescentia in fronte tam libera. Aliter: Eripe meos. Et opus est, ut eripias, quia tu scis improperium meum, id est, meorum, et confusionem meam, id est, meorum. Improperium est, quod ab inimico infertur, licet cui inferatur in conscientia sua ex ipso improperio patiatur, velut sancti viri, cum eis improperabatur quod in Christum crucifixum et in latronem mortuum crederent, nihil erubescentiae 131.0498A| passi sunt in conscientia sua. Paulus enim non satis arbitrabatur non erubescere Christum crucifixum, sed in eo tantum gloriari voluit, cum dixit: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi (Gal. VI). Confusionem passi sunt minus perfecti, quando interius erubescebant, et eos conscientia mordebat de hoc quod eis improperabatur, quia in mortuum crederent, apud quos plus valuit lingua humana quam promissio divina. In conspectu tuo sunt omnes qui tribulant me. Quasi dicat: Tu scis improperium meum, nam illi qui me tribulant, in conspectu tuo sunt et te non latent, me etiam non latent, quia improperium exspectavit cor meum et miseriam illorum; subaudis ut recognoscerent videlicet se miseros, et conversi poeniterent: vel, sic ipsi 131.0498B| tribulant me, quasi nescientem et nolentem subire tribulationes. Cor autem meum exspectavit improperium, id est, sponte recepi passionem, quia nemo tollit a me animam meam, sed ego pono eam (Joan. X), et iterum sumo eam. Et exspectavit etiam cor meum miseriam illorum delendam: et sustinui, id est, attendi qui contristaretur, id est, qui mecum doleret simul, id est, de eadem re de qua ego dolui, de errore videlicet eorum qui miseriam suam nolebant attendere: et non fuit, aliquis, subaudis qui de perditione Judaeorum contristari vellet. Nota discipulos in morte Domini contristari, sed non tristabantur de perditione Judaeorum, unde Dominus contristatus est. Sunt enim contristati de morte ejus tantum, quia etsi crederent quodam modo eum resurrecturum et amplius eum 131.0498C| non moriturum, tamen dolebant quia vita, in qua tam sancte et tam pie eum vivere videbant, per mortem erat mutanda. Qui consolaretur, et non erat, Quasi dicat: Exspectavi etiam qui mecum consolaretur de salute Judaeorum, si converterentur, et non inveni, sed potius illi, quorum miseriam delendam exspectavi, et de quorum salute consolari volui, dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto, quia, se ipsos quos esurivi ut sapidum cibum et suavem, dederunt mihi fellitam escam, et, quos jucundum potum sitivi, se acidum exhibuerunt mihi potum. Eorum enim sitiebam ego novitatem, et ipsi propinabant mihi vetustatem. Propinant adhuc omnes vetustatem, et offerunt Deo fellitam escam ad comedendum qui, perverse vivendo, Evangelicae veritati 131.0498D| contradicunt, et Dominum non resurrexisse credunt. Hi tales a fidelibus sunt tolerandi, et non interficiendi, quod ipse Dominus notavit, cum gustasset et noluisset bibere. In hoc enim admonuit, quia impii essent gestandi, sed non incorporandi, tolerandi, sed non interficiendi. Ipse enim fel gustavit, sed non sibi incorporavit. Vel ad litteram potest legi dederunt in escam meam fel. Non legitur quod fel dedissent Domino comedere, sed notum est ante passionem Dominum cum discipulis suis sanctissimum Pascha comedisse, escam videlicet dulcem et suavem, in quam escam admiscebant fel Judaei, quando ei in cruce pendenti acetum cum felle mistum ad bibendum propinabant: quod dicit hic, Et dederunt in 131.0499A| escam meam fel, id est, super escam quam cum discipulis meis comederam, posuerunt fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Quare, Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, id est, apparatus, quem mihi parabant, fiat eis in perditionem et in retributiones, id est, recognoscant hoc eis esse in retributionem meritorum suorum, quia illud promeruerunt quod illaquearentur ubi me illaqueare putabant. Et in scandalum fiat eis mensa eorum, quia in me lapidem offensionis, et petram scandali offensi sunt. Vel aliter: Fiat mensa eorum, id est, Scriptura ex qua refici putabant, fiat in laqueum, et hoc coram ipsis, id est, eis scientibus, quia dum Scripturam haberent ex qua quid faciendum esset cognoscere poterant, quasi laqueus eis parabatur, dum Scripturam intelligere 131.0499B| noluerunt; vel si intellexerunt, fingebant se non intelligere, et hoc fiet eis in retributiones et in scandalum. Et hoc quomodo? Obscurentur oculi eorum, interiores subaudis, ne videant quod videndum est. Et dorsum eorum semper incurva, ad terrena, subaudis, onera portanda. Nam justum est ut qui nolebant attendere sursum corda me tuendo, curvarentur ad terrena. Effunde super eos iram tuam, et furor irae tuae comprehendat eos hoc modo: Fiat habitatio eorum deserta, id est, civitas illa in qua ipsi habitant, ab ipsis fiat deserta. Et quoniam dixit habitatio, ne quis intelligeret hic esse permanendum, subjungit: et in tabernaculis eorum non sit qui inhabitet: ut sic ostenderet unde esset migrandum, quia tabernacula sunt tuguria in expeditione militantium, et non in eodem 131.0499C| loco permanentium. Vel sic: Fiat habitatio eorum deserta, id est, domus eorum, qua assidue morabantur, fiat ab eis deserta. Nam justum est ut non permittantur ibi habitare ubi permissi sunt contra Dominum clamare. Amiserunt locum furoris. Utinam vel nunc recognoscerent locum quietis! et in tabernaculis eorum, id est, in templo Salomonis et in templo Domini, in quibus quasi in tabernaculis habitabant, non sit qui inhabitet ex multitudine Judaici populi. Et cur? Quoniam quem tu percussisti, id est, percussibilem mortalitate et passibilitate fecisti, persecuti sunt, inquantum eis licuit. Percussit Deus mortalitate et passibilitate primum hominem, ab eo per inobedientiam recedentem, in quo omnis posteritas in eodem vulnere vulnerata est. Christus autem, 131.0499D| quia secundum hominem in ea natus est progenie, ex eo non fuit alienus vulnere, quia mortalis et passibilis factus est, quem Judaei persecuti sunt: quod hic dicit, quoniam quem percussisti, persecuti sunt, et super dolorem, mortalitatis subaudis, addiderunt dolorem vulnerum meorum, quia mortem acceleraverunt: vel, super dolorem vulnerum meorum, id est, super mortem meam addiderunt, quia custodes pretio corrumpebant, ut me resurrexisse negarent, vel super dolorem vulnerum meorum addiderunt, dolorem meum, subaudis, quia non satis fuit eis servos meos ad vineam missos occidisse, nisi me haeredem etiam occidissent: vel, super dolorem vulnerum meorum addiderunt dolorem vulnerum meorum, 131.0500A| quia, me occiso, saeviebant in apostolis et in caeteris membris meis occidendis. Et ideo, Appone iniquitatem super iniquitatem eorum, ut ex iniquis patribus iniqui filii generentur, velut de peccato cadant in peccatum. Vel, appone iniquitatem super iniquitatem eorum, ut, me interfecto, dent pretium custodibus, qui me non resurrexisse dicant. Et non intrent in justitiam tuam, id est, non reputentur cum justis tuis, sed potius, deleantur de libro viventium, vel de divina praedestinatione in qua iniqua praesumptione se scriptos dicebant. Et cum justis non scribantur, quantum ad tuam aequitatem, et hoc ideo, quia ego sum pauper et dolens reputatione illorum, sed quae cura? Quia salus tua, id est, Verbum tuum mihi personaliter unitum, suscepit me in gloria resurrectionis 131.0500B| et immortalitate carnis vel sic, Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur: ego autem et mei non deleamur, sed potius ascribamur, quia sum pauper et dolens, et hoc mihi et meis ad salutem, quia salus tua, o Deus, suscepit me, quae neminem suscipit, nisi seipsum pauperem recognoscat. Et quia salus tua me suscepit, laudabo nomen Dei cum cantico, id est cum mentis hilaritate, et magnificabo eum in laude, nihil de me praesumendo. Unde alibi: Date gloriam laudi ejus (Ps. LXV). Et haec laus placebit Deo super vitulum novellum, cornua producentem et ungulas, id est, super omnia sacrificia legis. Praeceptum fuit in lege ut vitellus novellus producens cornua et ungulas assumeretur in quodam sacrificio: per quem vitulum hic accipiuntur omnia 131.0500C| legalia, quia super omnia legalia placet Deo, si nomen ejus cum cantico laudatur. Quare videant pauperes primitivos in Ecclesia laudantes, et imitando eos in laude laetentur. Quaerite Deum, et vivet anima vestra. Apostropham facit ad auditores, ut incitentur ad laudem, dicens: Quaerite Dominum non ut vivat corpus, quod faciunt et pecora, sed quaerite Dominum, et vivet anima vestra, licet corpus non occidatur. Et merito quaerendus est, quoniam jam ex longo tempore ipse Dominus exaudivit pauperes et vinctos suos, id est, praeceptis suis astrictos non despexit. Unde laudent illum coeli, id est, majores in Ecclesia, et terra, id est, minores, qui jam terra facti sunt ut coli possint: laudet eum mare, id est, fluctus gentium, et omnia reptilia in eis, id est, omnes illi laudent qui 131.0500D| sustentantur per coelum et terram et mare. Vel aliter, vinctos suos non despexit. Vinctus est omnis homo in primo parente vinculo mortalitatis et passibilitatis: omnes autem illos qui se vinctos attendunt non despexit Dominus, sed juvat eos potius sublevare compedes quibus vincti sunt: unde laudent illum coeli et terra, id est, haec omnia sint materia laudandi Deum his qui vincti sunt. Laudant Dominum per coelum et per terram et per mare, qui ex istis non quaerunt nisi quantum necesse est eis, quandiu vinculis astricti sunt, quod est victus et vestitus, quia his sublevant compedes quibus gravati sunt, ne eos gravent. Si autem ultra necessitatem quidem quaerunt, jam non sublevant vincula sua sed potius gravia 131.0501A| faciunt, et multum ab eis gravantur. Nam quisque in ferro materiali vinctus, si vult sublevare ferrum ne nimis eum gravet, non multos apponit pannos quibus sublevet, quia si multum apponeret, jam non tantum non sublevaret, sed etiam gravius sibi ferrum faceret. Quare quisque vinctus laudet Dominum per coelum et per terram, nihil ab eis assumendo unde compedes onerentur, quibus vinctus est. Et merito in his omnibus laudandus est Dominus. Quoniam ipse Dominus salvam faciet Sion, id est, constituet Ecclesiam primitivam. Et aedificabuntur civitates Judae: ex confitentibus aedificabitur civitas, id est, Ecclesia. Et inhabitabunt ibi, id est, illi qui sunt in civitate Judae, gentes videlicet humiliter confitentes, inhabitabunt Ecclesiam ex Sion factam. Et haereditate acquirent 131.0501B| eam, quia ex ipsa primitiva reficientur alii conversi, et semen servorum ejus possidebit eam, id est, quique imitatores praedicatorum suorum possidebunt eam, subaudis haereditatem. Et ne quique usurparent sibi illam haereditatem, dicentes: Semen Abrahae sumus (Joan. VIII), et ideo haereditatem illam possidebimus, subjungit: Qui diligunt nomen ejus, habitabunt in ea. Nam qui in fide Abraham imitantur, illi tantum possidebunt illam haereditatem, non qui filii sunt Abrahae secundum carnem. PSALMUS LXIX. IN FINEM PSALMUS DAVID IN REMEMORATIONE, EO QUOD SALVUM FECIT EUM DOMINUS. « Deus in adjutorium meum intende: Domine, ad 131.0501C| adjuvandum me festina. Confundantur et revereantur qui quaerunt animam meam. Avertantur retrorsum et erubescant qui volunt mihi mala. Avertantur statim erubescentes qui dicunt mihi: Euge, euge. Exsultent et laetentur in te omnes qui quaerunt te, et dicant semper: Magnificetur Dominus, qui diligunt salutare tuum. Ego vero egenus et pauper sum, Deus, adjuva me. Adjutor meus et liberator meus es tu, Domine, ne moreris. » ENARRATIO. Rememoratio fit duobus modis. Fit enim, quando quisque timens severitatem et judicium Domini, peccatorum suorum recordatur. Fit etiam, quando quisque recordatur se peccatorem fuisse, et per gratiam Dei se esse liberatum. De hac rememoratione intitulatur 131.0501D| psalmus iste, quia eorum vox est in hoc psalmo qui recordantur salutis suae per gratiam Domini sibi administratae. Titulus sic construitur: In finem referuntur haec verba: et est psalmus, David attribuendus, factus in rememoratione. Et quia rememoratio duobus dicitur modis, determinat de qua rememoratione dicat, eo quod salvum me fecit Dominus. Ingressus Augustino in hoc psalmo talis est: « Gratias grano tritici, quia mori voluit et multiplicari: gratias Domino et Salvatori nostro Jesu Christo, qui mortem nostram subire non dedignatus est, ut dignos nos vita faceret. Granum illud singulare fuit, sed fecunditatem multiplicationis in se habuit. In multis enim granis passionem suam imitantibus exsultamus, 131.0502A| quando natalitia sanctorum martyrum celebramus, quorum vox est in hoc psalmo. » Nam est vox contribulatorum et in passione periclitantium, sed de capite suo praesumentium. Audiamus martyres hic loquentes, et loquamur cum illis ex affectione cordis, licet non ex similitudine passionis. Ipsi enim jam sunt coronati, nos adhuc periclitamur. Nam fortasse tempora nostra pleniora sunt scandalis, quam sua essent, quia licet non patiamur aperte diabolum saevientem per leonem, patiamur cum occulte saevientem per draconem. Cessavit persecutio paganorum, sed non malevolentia male cogitantium et blasphemantium, a quibus persecutionem patiuntur fideles: quoniam etsi mala non exercent in corporibus sanctorum, tamen mala facta 131.0502B| eorum arguunt sanctos. Nam sanctus Loth non persecutionem passus est in corpore suo, sed malefacta Sodomorum et Gomorrhaeoruum ei fuerunt passio. Patiuntur fideles male facta quorumdam in Ecclesia: in festivitatibus martyrum et caeterorum sanctorum ad Ecclesiam concurrunt, non ut ibi velint pacem habere, sed insanire, non orare, sed insultare. Quorum talium symphonias et modulationes patiuntur sancti, quia propositum est omnibus piis pati persecutionem ab impiis. Pro quibus talibus orandum est ut, dimissa insania, aliquando intra parietes Ecclesiae percutiant pectus suum dicentes: Deus, propitius esto mihi peccatori (Luc. XVIII), et sic nobiscum dicant: Deus, in adjutorium meum intende, id est, intensum te fac ut me adjuves: Domine, ad adjuvandum 131.0502C| me festina. Nota quod non ideo rogat Dominum ad adjuvandum festinare, quod ejus auxilium unquam sit tardum, quia semper adjutor est in opportunitatibus: quia cupienti animo nihil satis festinatur, et debilis humana natura cui nihil satis festinari videtur, dicit quod hic loquitur: Domine, ad adjuvandum me festina. Confundantur, id est, dignos se confusione recognoscant, et revereantur futurum judicium, qui quaerunt animam meam ad oppressionem, non ad imitationem. Avertantur retrorsum, id est, inefficaces fiant qui praecedere volebant, et retrorsum ponantur, id est, nos imitari studeant: et erubescant non tantum qui mala fecerunt, sed erubescant etiam qui mala mihi volunt. Nota hic diversa tempora persecutionum: unum, quando impetus paganorum saevit in Christianos; 131.0502D| aliud quando mala voluntas Christianorum persequitur fideles; quod adhuc durat in Ecclesia, queniam et si baptizati sunt reges pagani et persecutores caeteri, non est tamen baptizatus diabolus, qui occulte saevit per occultos, id est, per malos Christianos. Avertantur statim erubescentes qui dicunt mihi: Euge, euge. Nota duo genera inimicorum, vituperantium et adulantium. Et quoniam saepe magis devocat lingua adulatoris quam manus interfectoris, dicit: Avertantur statim, id est, indilate, et erubescentes de vita praeterita, qui dicunt mihi: Euge, euge, id est, qui adulatorie laudant quod laudandum non est: illi avertantur. Ex opposito autem exsultent et laetentur in te, non in se, omnes qui quaerunt te bonis 131.0503A| operibus, et qui diligunt salutare tuum, dicant semper, id est, in omni tempore, magnificetur Dominus, nunquam servus, magnificetur in prosperis, quia consolatur: magnificetur in adversis, quia corrigit. Peccator es? magnificetur, quia te vocat; confiteris? magnificetur, quia ignoscit; juste vivis? magnificetur, quia regit; perseverabis? magnificetur, quia te glorificabit. Dicant semper: Magnificetur Dominus: de se autem dicat unusquisque, Ego vero egenus et pauper sum, et ideo tu, Deus, adjuva me qui damnasti me rebellem adversum te. Et debes adjuvare, quia tu es adjutor meus in bonis, et liberator meus in malis: et ideo tu, Domine, ne moreris, id est, ne permittas ut mihi videaris morari, et ne mihi videatur tardum quod a te est praevisum et 131.0503B| servatum mihi, cum opus est. Nam, cui videtur tardum quod a te est promissum, potest contingere ut deficiat sub onere, et quaerat in itinere quod promissum est tantum in perventione. Quare timeamus Dominum dicentem: Mementote uxoris Loth (Luc. XVII). Notum est quia Loth juste vixit inter Sodomitas, et ideo a Domino admonitus est ut dimitteret Sodomam, et iret ad quasdam civitates ubi salvaretur a perditione quae imminebat Sodomitis. Uxor autem ejus, quia longa videbatur via, volens habere in itinere quod promissum fuit in perventione, respexit et in statuam salis mutata est (Gen. XIX). Nec hoc frustra, quia nobis debet esse condimentum. Ne nobis videatur tardum quod divinitus est promissum, attendamus eam remanentem, et transeamus; attendamus 131.0503C| eam respicientem, et extendamus nos in anteriora, obliviscentes ea quae retro sunt, ut tandem cum Apostolo possimus dicere: De reliquo reposita est mihi corona justitiae (II Tim. IV). PSALMUS LXX. PSALMUS DAVID FILIORUM JONADAB ET PRIORUM CAPTIVORUM. « In te, Domine, speravi, non confundar in aeternum, in justitia tua libera me et eripe me. Inclina ad me aurem tuam, et salva me. Esto mihi in Deum protectorem et in locum munitum, ut salvum me facias. Quoniam firmamentum meum et refugium meum es tu. Deus meus, eripe me de manu peccatoris, et de manu contra legem agentis et iniqui. Quoniam tu es patientia mea, Domine: 131.0503D| Domine, spes mea a juventute mea. In te confirmatus sum ex utero, de ventre matris meae tu es protector meus. In te cantatio mea semper, tanquam prodigium factus sum multis, et tu adjutor fortis. Repleatur os meum laude, ut cantem gloriam tuam, tota die magnitudinem tuam. Ne projicias me in tempore senectutis: cum defecerit virtus mea, ne derelinquas me. Quia dixerunt inimici mei mihi, et qui custodiebant animam meam consilium fecerunt in unum. Dicentes: Deus dereliquit eum, persequimini et comprehendite eum, quia non est qui eripiat. Deus, ne elongeris a me: Deus meus, in auxilium meum respice. Confundantur et deficiant detrahentes animae meae, operiantur 131.0504A| confusione et pudore qui quaerunt mala mihi. Ego autem semper sperabo, et adjiciam super omnem laudem tuam. Os meum annuntiabit justitiam tuam, tota die salutare tuum. Quoniam non cognovi litteraturam, introibo in potentias Domini: Domine, memorabor justitiae tuae solius. Deus, docuisti me a juventute mea, et usque nunc pronuntiabo mirabilia tua. Et usque in senectam et senium, Deus, ne derelinquas me. Donec annuntiem brachium tuum generationi omni quae ventura est. Potentiam tuam et justitiam tuam, Deus, usque in altissima quae fecisti magnalia: Deus, quis similis tibi? Quantas ostendisti mihi tribulationes multas et malas! et conversus vivificasti me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. Multiplicasti magnificentiam 131.0504B| tuam, et conversus, consolatus es me. Nam et ego confitebor tibi in vasis psalmi veritatem tuam, Deus, psallam tibi in cithara, sanctus Israel. Exsultabunt labia mea cum cantavero tibi, et anima mea quam redemisti. Sed et lingua mea tota die meditabitur justitiam tuam, cum confusi et reveriti fuerint qui quaerunt mala mihi. » ENARRATIO. Magnum Dei donum est et magna scientia hominis, attendere et intelligere quod quidquid sit ex gratia Dei sit, et nihil per se sit. Nam qui per se vult esse tendit ad non esse. Qui autem per gratiam Dei studet existere manet in vero esse. Gratia iste est, per quam cum non essemus facti sumus ex impiis pii, ex incestis casti, ex servis liberi, ex 131.0504C| damnatis in regno assumpti. Hanc gratiam ubique commendat Apostolus, et ideo Judaeos habuit inimicos, qui de littera praesumebant, et sic a gratia resiliebant: commendat etiam Apostolus in se ipso gratiam istam, ubi dicit: Ego sum minimus apostolorum, qui non sum dignus vocari apostolus, quia Ecclesiam Dei persecutus sum (I Cor. XV): sed nunc misericordiam consecutus sum, quoniam ignorans in incredulitate hoc feci (I Tim. I). Et paulo post eamdem commendat gratiam, sic: Fidelis sermo, et omni acceptione dignus, quia Jesus Christus venit in hunc mundum peccatores salvos facere, quorum primus ego sum (Ibid.). Nota quia primus non tempore, sed peccati magnitudine: sed misericordiam consecutus sum, ut in me primo peccatore ostenderet omnem 131.0504D| potentiam [ patientiam] suam, ad informationem eorum qui credituri sunt in vitam aeternam (Ibid.). Tanquam si diceret: Nulli est desperandum de peccatis suis, quia mihi qui tanta commisi condonata sunt peccata. Consideret ergo quisque mihi condonata esse peccata, et non desperet, licet multa eis sint peccata: sed potius conversus imploret Dei misericordiam, et speret peccatorum veniam. Ipse enim Dominus dicit in Evangelio, commendans gratiam suam sic: Non veni vocare justos, sed peccatores, neque est opus sanis medicus, sed male habentibus (Matth. IX). Hanc gratiam commendat ubique psalmus iste, cujus titulus talis est: Psalmus David filiorum Jonadab et priorum captivorum. Jonadab 131.0505A| interpretatur spontaneus Domini. Quis autem est spontaneus, nisi qui gratis colit Deum? Unde illud, Voluntarie sacrificabo tibi (Psal. LIII). Hunc Jonadab commendat nobis et Jeremias in prophetia sua. Dicit enim quia ipse Jonadab praecepisset filiis suis, ne vinum biberent et ne in domibus, sed in tabernaculis tantum habitarent Filii, quia in praecepto patris perseveraverunt, ideo benedici a Domino meruerunt; non quod Domini praeceptum esset ne vinum biberent, sed quia in praecepto patris permanebant (Jer. XXXV). Quod Scriptura praecipit sic: Filii, obedite patribus vestris (Eph. VI; Col. III). Obediendum est semper patri, nisi contra praeceptum Domini aliquid praecipiat. Istorum obedientia proponitur nobis in hoc psalmo, ut eam imitemur, et comparatur haec obedientia 131.0505B| inobedientiae priorum captivorum, ut per obedientiam filiorum Jonadab culpetur inobedientia filiorum Israël, quibus praedixit Jeremias quia captivi ducendi essent in Babyloniam, nec in hoc divinae voluntati resisterent, quia aliter non potuit quam ut captivi ducerentur: praedixit etiam captivitatem, ut se corrigerent, sed quia corrigi noluerunt: ideo captivi duci meruerunt. Istorum inobedientia et filiorum Jonadab obedientia coloratus est psalmus iste: quorum videlicet obedientia commendatur nobis ut eam sectemur: inobedientia autem culpatur, ut eam fugiamus. Quod dicit, priorum captivorum, mittit nos ad historiam, qua legitur quod in primo, et secundo et tertio ducti sunt in captivitatem filii Israël: sed quoniam de nulla illarum psalmus loquitur, 131.0505C| intelligamus primam captivitatem, in qua captivati sumus per inobedientiam primi parentis. Hanc captivitatem notat Apostolus sic: Venundati sumus sub peccato (Rom. VII). Et paulo post, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Video autem aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati et mortis (Ibid.). In hac civitate juste omnes detenti sumus, quia dimisimus imperatorem, et secuti sumus desertorem, imperator Deus, desertor diabolus. Imperator dedit praeceptionem, diabolus suggessit fraudem. Ubi ergo oculus tuus inter praeceptionem et fraudem? Credidisti quod promisit desertor, et invenisti quod minatus est imperator. Vox est in hoc psalmo Prophetae, commemorantis filiorum Jonadab et priorum 131.0505D| captivorum. Nam filiorum obedientiam nobis commendat, et in commendatione obedientiae filiorum culpatur inobedientia captivorum. Possunt etiam ipsi filii Jonadab iidem esse qui primi captivi, ut sic legamus psalmum, quatenus ipsi, captivitatem suam attendentes, cum Propheta dicant: In te, Domine, speravi, non confundar in aeternum. Quasi dicat: Speravi in me, et confusus sum: in te spem meam rejeci, et ideo non confundar in aeternum, id est aeternaliter, licet ad tempus patiaris me confundi onere mortalitatis et passibilitatis. Et ut non confundar, libera me hic interius in tua justitia, me vocando et justificando: et eripe me, tandem exterius ut exuto onere mortalitatis induar, gloria 131.0506A| incorruptibilitatis. Ecce hic notantur filii Jonadab in obedientia perseverantes, gratiam quaerentes, suam captivitatem attendentes. Si autem primos captivos accipimus, eos qui adhuc in captivitate remanentes, per gratiam Domini liberari non quaerunt, intelligimus hic inculpari illorum inobedientiam, cum filiorum Jonadab proponitur nobis obedientia. Potest esse etiam in hoc psalmo vox capitis nostri, transferentis in se vocem membrorum, et sic pro eis dicentis: In te, Domine, speravi, non confundar in aeternum, in justitia tua libera me. Et ut me eripias et liberes, inclina ad me aurem tuam, tu altus ad me humilem; tu medicus ad me aegrotum: et inclinatus, salva me taliter: Esto mihi in Deum protectorem, id est, Deus protector, ne opprimar ab inimicis, et inveniam 131.0506B| te locum munitum, ut ex te habeam quod contra inimicorum tela jaciam. Nam munitiorem locum te non potest invenire qui ad te confugit. Legitur quia quidem habens habitaculum in firmissimo monte vidit regem transire cum multitudine magna bene armata, qui confidens in aedificio forti, sprevit regem dicens: Non loquor de te. Cui rex respondit: Neque ego de te. Nota, si securus iste fuit ab hostibus pro munitione terreni loci, quanto securior potest esse qui confugerit ad Deum, qui fecit coelum et terram? Quod hic dicit: Esto mihi in locum munitum, ut salvum me facias. Et tuum est me salvum facere, quoniam tu es firmamentum meum, id est, me firmum faciens in proposito, et tu es refugium meum, quia non invenio quo te fugiam iratum nisi 131.0506C| refugiam ad te placatum. Et quia tu es refugium, tu, Deus meus, eripe me de manu, id est, de potestate peccatoris, non mihi praevaleat. Et quos intelligat per peccatorem, subjungit: De manu contra legem agentis, id est, de potestate Judaici populi in lege praevaricantis, me eripe, et iniqui qui aequitatem legis non recipit. De quo dictum est: Qui sine lege peccaverunt sine lege peribunt (Rom. II). Ne quis opponeret: Quare rogas liberari de persecutione? patere, resiste, subjungit: Quoniam tu es patientia mea, Domine. Quasi dicat: Clamandum est mihi ad te: nam sine te non possum, quia tu es patientia mea, id est, patiens sum, et tu, Domine, spes mea a juventute mea, id est, ex tempore invocationis meae, in qua invocatione factus sum juvenis, habilis videlicet 131.0506D| ad pugnam computatus in procinctu exercitus tui, armatus fide, spe et charitate, et non tantum es spes mea a juventute mea, sed etiam confirmatus sum in te ex utero, id est, ex eo tempore ex quo initiatus sum sacramento fidei. De ventre matris meae tu es protector meus, id est, postquam exivi de ventre matris meae, id est Ecclesiae; ut non tantum mihi prodessem, sed etiam aliis, es tu protector meus, et ideo in te est cantatio mea semper. Et quia in te spero, tanquam prodigium factus sum multis, similis stulto, videlicet quia postpono praesentia, et exspecto futura, et ne ego deficiam in spe, tu es mihi adjutor fortitudinis, quia fortitudinis exemplum dedisti in te ipso. Et quia tu es fortis. ergo repleatur os meum laude, 131.0507A| ut cantem gloriam tuam, meam ignominiam, et cantem magnitudinem tuam, et parvitatem meam: tota die, in prosperis et in adversis, in prosperis, quia consolaris, in adversis, quia corrigis. Et, ut cantem gloriam tuam, ne projicias me in tempore senectutis, subaudis, deponendae, id est, in tribulatione quando mihi maxime necessarium est ut deponam senectutem, et recipiam juventutem, vel, quandiu in mortalitate carnis conversamur, tempus est senectutis, quia facile labimur, et ideo opus est ut a Deo sustineamur, velut iste rogat, dicens: Ne projicias me in tempore senectutis, et ne derelinquas me, cum deficiat virtus mea, tunc cum nihil de me praesumo. Et opus ut non derelinquas, quia dixerunt inimici mei mihi, subaudis, improperando, qui custodiebant animam meam, subaudis, opprimendam, consilium fecerunt in unum, in 131.0507B| eamdem voluntatem convenientes, et dicentes: Persequimini et comprehendite eum. Et potestis, quia non est qui eripiat, nam Deus dereliquit eum. Quod alibi dicitur: Non est salus illi in Deo ejus (Psal. III). Ipsi sic me persequi conantur, sed tu Deus, ne elongeris a me, sed respice in auxilium meum, quia Deus meus es. Et quomodo volo ut me eripias? Confundantur, id est, dignos se confusione recognoscant, et deficiant, id est, invictoriosi existant: detrahentes animae meae, existimantes videlicet levitatem meam esse insaniam, vel detrahentes animae meae et etiam cujusque, subaudis, animae, persuadent ut cum Domino rixetur, defendendo peccata sua: est etiam dictum ad similitudinem avium quibus detrahuntur pennae, ne volare possint. Illi detractae sunt pennae qui est in 131.0507C| peccati defensione. Caret enim ratione, per quam in auras libertatis quasi pennis deportari deberet. Operiantur confusione et pudore qui quaerunt mala mihi. Confusio est, quando conscientia mordet hominem interius; pudor est, quando exterius erubescentiam demonstrat: quod dicit, operiantur confusione et pudore. Quasi dicat: Interius et exterius confundantur qui quaerunt mala mihi: Ego autem semper sperabo, et super omnem laudem tuam, id est, super omnem laudem priorem, adjiciam laudem tuam posteriorem: laudandus erat Dominus in primo homine, quem de terra ad imaginem et similitudinem suam creavit, et eum in paradiso collocavit (Gen. II): laudandus esset, si post inobedientiam totam massam, quae a primo parente processit, justo judicio damnasset, tamen super 131.0507D| omnem laudem adjicienda est laus, quia per gratiam a peccato traducis liberati sumus: vel, sic adjiciam super omnem laudem tuam, id est, attendam te excedere omnes laudationes virorum: vel, adjiciam super omnem laudem tuam, juxta Apostolum. Ei, inquit, qui potens est facere superabundanter quam petimus aut intelligimus (Eph. III): quod hic dicit, adjiciam, id est, adjicere te intelligam super omnem laudem tuam a nobis factam, quia plura in nobis operaris quam nos intelligere possumus. In voce autem capitis sic dicemus: Adjiciam super omnem laudem tuam: laudandus est Dominus in dispositione et in gubernatione rerum temporalium, 131.0508A| laudandus est in eminentia coeli, in fecunditate terrae, in circumcisione maris, in multiplicatione creaturae ubique nascentis, in Israelitico populo ab Aegyptia servitute liberato, in lege data, in Evangelica gratia ubique divulgata: sed super omnem laudem istam adjiciet homo Dominicus laudem suam, quia carnem resuscitavit non amplius morituram quod ante eum nullus facere potuit. Os meum annuntiabit justitiam tuam, quia per fidem salvati sumus: et os meum annuntiabit tota die salutare tuum, id est, tuam salvationem et meam perditionem. Et unde mihi hoc? Quia non cognovi litteraturam, id est, non sum de illis qui de littera praesumunt, et a gratia resiliunt: vel, non cognovi litteraturam, id est, perfunctorie aliquid agere improbavi. Nam qui dicit, et non facit voluntatem Dei comparabilis est illi qui potens est 131.0508B| quidem legere, sed quod legit ore non capit corde, quod dicit: Quoniam non cognovi litteraturam, sed potius introibo in aulam, subaudis discernendam ut in eo tantum glorier qui me propter potentiam suam redemit. Domine, memorabor justitiae tuae solius, meae captivitatis, tuae liberationis: et hoc non ex me, sed ex te, quia tu, Deus, docuisti me ex juventute mea, id est, ex tempore innovationis meae, et usque nunc, subaudis, doces, et ideo pronuntiabo mirabilia tua. Quid mirabilius quam consilium reparationis humanae gratiae tuae esse, et non ex alicujus merito? Docuisti me ex juventute et usque nunc, et docebis etiam usque in senectam et senium. Senectus est, quando aliquis prae senectute gravis fieri incipit; senium, quando est in decrepita aetate. Per haec duo longitudinem 131.0508C| temporis denotat. Quasi dicat: Docebis me memorem esse tuae justitiae omni tempore in juventute et senectute. Quod habet alia translatio: in presbyterum et gerontam, ubi sententia eadem est, quia presbyteros apud Graecos dicitur senior, geron senex gravis dicitur; vel aliter, Deus, docuisti me ex juventute mea. Juventus fuit in Ecclesia in primo tempore, quando sancti martyres, armati fide, spe et charitate, usque ad sanguinis effusionem pro fide tenenda certabant. Quod dicit, usque nunc docuisti, nostrum tempus designat in quo jam non pro certamine fidei martyrizantur, quoniam ex abundantia iniquitatis refrixit charitas multorum. Quod dicit, in senectam et senium, per hoc notat ultimum 131.0508D| tempus, quando pro persecutione Antichristi multi a fide discedent. Deus, ne derelinquas me. Quasi dicat: Tu qui docuisti me ex juventute mea, ne derelinquas me, donec annuntiem per me et per successores meos, brachium tuum, id est, potentiam tuam, generationi non tantum illi quae post futura est, sed omni quae ventura est. Nota fuisse quosdam haereticos qui asserebant fidem catholicam usque ad tempus permansuram, et post, ex toto destruendam: quorum errorem ut destrueret, dicit quod omni generationi annuntianda sit potentia Domini: quod dicit. Ne derelinquas me, donec annuntiem brachium tuum generationi quae ventura est, et donec annuntiem potentiam tuam et justitiam tuam, id est, gratiam 131.0509A| justificantem, eundo etiam usque in altissima magnalia quae tu fecisti, considerabo, videlicet illa supercoelestia, principatus, virtutes, dominatus, potestates, ad tuam gratiam pertinere: quia, quod bene vivunt, ex te habent, non ex se. Et quando quidem tu, Deus, tantus es, quis similis est tibi? Nullus videlicet, quia mihi volenti in primo parente tibi esse similis, quantas tribulationes, id est, quam graves ad tolerandum, et multas et eas malas mihi ostendisti: voluit tibi esse similis qui dixit: Ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo (Isa. XIV), et discessit a te in regione dissimilitudinis. Voluit etiam miser Adam tibi esse similis, quando desertori credidit dicenti: Comedite, et eritis sicut dii (Gen. III). Credidit quod promisit diabolus, et invenit quod minatus 131.0509B| est Dominus et plus valuit apud eum qui defecit quam qui eum fecit, in quo multas tribulationes mihi et malas ostendisti, sed non irreparabiliter me damnasti, quia conversus ab ira ad misericordiam, vivificasti me, id est, in vitam posuisti me. Et hoc, quomodo? de abyssis terrae iterum reduxisti. Nota quod dicit, reduxisti, quia non reducitur aliquis, nisi prius sit eductio. Eduxit Deus hominem de vilitate terrae, mirabiliter eum creando. In magnum enim quiddam promota est terra, quando homo de terra plasmatus est ad imaginem et similitudinem Dei in vilitatem suam. Terra recidit, quando homo per inobedientiam a Deo defecit, sed rursus ad summa terrae reducitur: quando Verbum ex terra assumpsit hominem a peccato immunem, sic reduxit, 131.0509C| id est, iterum duxit hominem de abyssis terrae, mirabiliter eum reformando in interiore quia spe salvi facti sumus (Rom. VIII). Ecce planum est quod dixit reduxisti: ostendamus iterum quod tunc erit, quando caro mortalis in immortalitatem resurget, quia sic iterum et iterum deducitur homo a Domino: quod dicit de abyssis terrae iterum reduxisti. Et unde hoc scio? Nam multiplicasti magnificentiam tuam, id est, justitiam tuam intantum multiplicasti, [ ut ] cum filiis tuis non parceres, et sic conversus consolatus es me. Nam et ego non tantum in capite meo, sed etiam in me ipso confitebor tibi in vasis psalmi veritatem tuam, Deus, psallam tibi in cithara, sanctus Israel; vasa psalmi sunt psalterium. Nota inter psalterium et citharam, quia psalterium sonum reddit in superiori, 131.0509D| per quod designat animam quae superior pars est in homine, cithara reddit sonum in inferiori, et notat carnem quae inferior pars est in homine, per quam carnem citharizat homo, quando haec inferiora indigentibus praebet: quod hic dicit, psallam tibi in cithara sanctus Israel, et sic tandem exsultabunt labia mea cum cantavero tibi, quia nunc aliquando canto mihi. Et qualiter exsultare debet in labiis, subjungit: Anima mea quam redemisti, subaudis exsultabit, et non tantum anima, sed etiam lingua mea exterior tota die meditabitur justitiam tuam. Bene dicit, meditabitur: quia non est ibi opus voce elementari. Et quando hoc erit? Cum ex opposito confusi et reveriti fuerint, in consideratione sua, qui hic quaerunt 131.0510A| mala mihi, existimantes vitam meam esse insaniam. PSALMUS LXXI. PSALMUS DAVID IN SALOMONEM. « Deus, judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis. Judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio. Suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam. Judicabit pauperes populi, et salvos faciet filios pauperum, et humiliabit calumniatorem. Et permanebit cum sole et ante lunam, in generatione et generationem. Descendet sicut pluvia in vellus, et sicut stillicidia stillantia super terram. Orietur in diebus ejus justitia et abundantia pacis, donec auferatur luna. Et dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine 131.0510B| usque ad terminos orbis terrarum. Coram illo procident Aethiopes, et inimici ejus terram lingent. Reges Tharsis et insulae munera offerent, reges Arabum et Saba dona adducent. Et adorabunt eum omnes reges, omnes gentes servient ei. Quia liberabit pauperem a potente, et pauperem cui non erat adjutor. Parcet pauperi et inopi, et animas pauperum salvas faciet. Ex usuris et iniquitate redimet animas eorum, et honorabile nomen eorum coram illo. Et vivet, et dabitur ei de auro Arabiae, et adorabunt de ipso semper, tota die benedicent ei. Erit firmamentum in terra in summis montium, superextolletur super Libanum fructus ejus, et florebunt de civitate sicut fenum terrae. Sit nomen ejus benedictum in saecula, ante 131.0510C| solem permanet nomen ejus. Et benedicentur in ipso omnes tribus terrae, omnes gentes magnificabunt eum. Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus. Et benedictum nomen majestatis ejus in aeternum, et replebitur majestate ejus omnis terra: fiat, fiat. » ENARRATIO. Salomon interpretatur pacificus. Quae interpretatio nominis Christo capiti nostro convenit, quoniam ipse per mortem suam inimicitias nostras solvit, et Deo Patri nos reconciliavit: ipse etiam murum erectum inter nos et coelestem rationabilem creaturam dissolvit, et mox cum illis in se angulari lapide univit; ipse etiam super pacem reconciliationis addidit pacem immortalitatis in quem hujus psalmi verba 131.0510D| referuntur. Propheta enim praevidens in spiritu prophetico eum in carne venturum, diligenter exponit ea quae in diebus illis futura sunt, ut cum viderint increduli ea evenisse quae de eo prophetata sunt, eum venisse non dubitent, sed humiliter adorent. Dicit autem sic Propheta. Deus, judicium tuum regi da. Quasi dicat: Deus Pater, mitte quem missurus es, ut per ipsum judicatum tandem judices mundum, quia scriptum est: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio (Joan. V). Ipse enim merito mundum judicat, qui in mundo conversatus, et a principibus mundi judicatus est. Et justitiam tuam filio regis. Repetitum est quod prius dixit. Nam quod prius 131.0511A| dixit, judicium, hoc sonat hic, justitiam. Quid aliud est ipsum judicium, quam justitia? Quem prius vocavit regem, hic vocat filium: utrumque enim et pater et rex est. Istae autem repetitiones multum eloquia divina commendant, sive per eadem, sive aliis verbis eadem sententia repetatur: et maxime tales repetitiones reperiuntur in psalmis, et in eo genere sermonis ubi animi movendus est affectus. Vel aliter, Deus judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis: ipse quasi Filius justitiam praedicaret, opere videlicet et verbo. Unde illud: Quae coepit Jesus facere et docere (Act. I). Quod Deus Pater, rex vocatur, testatur Paulus, dicens: Regi autem saeculorem immortali, invisibili, soli Deo (I Tim. I), etc. Vel, filium regis possumus accipere Judaicum populum quem 131.0511B| Dominus Pater assumpsit in adoptionem filiorum per legem datam. Deus, judicium tuum regi da: judicare populum tuum, id est, ad judicandum populum tuum in justitia, ut per justitiam discernat populum suum a non suo, et tandem videlicet pauperes tuos, id est, illos qui volunt esse pauperes tui, non divites sui, in te abundantes, sibi egentes. Et ubi judicabitur? in judicio, subaudis futuro. Qui sint pauperes Domini, Paulus manifestat sic: Si distribuero omnes facultates meas pauperibus, et si dedero corpus meum ita ut ardeam, charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest (I Cor. XIII). Quasi dicat: Si omnia mea do pauperibus, et pauper Dei non fuero, nihil prodest. Charitas enim non inflatur, nec est vera charitas Dei in eo qui ingratus est sancto 131.0511C| Spiritui ejus. In hac paupertate fuit sanctus Job, pauper antequam etiam illas magnas divitias amisisset. Dicat pauper iste cum aliis pauperibus: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis (I Cor. II). Illi enim qui de meritis suis praesumunt non sunt pauperes Domini nec sibi volunt justitiam dari a Deo, sed ex semetipsis eam habere confidunt, ignorantes Dei justitiam et volentes suam statuere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. X): hi tales non sunt pauperes Dei, sed divites sui. Pauper autem Dei clamat: Judica me, Deus, et discerne causam meam (Psal. XLII). Suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam. Quasi dicat: Da regi judicare populum tuum, et ut judicet montes, id est, 131.0511D| illos qui in saeculo sunt eminentiores, florentes divitiis, sublimati honoribus, suscipiant pacem populo tuo Judaico in praedicando, et colles justitiam. Colles sunt iterum eminentiores in saeculo, sed ipsis montibus subditi: vel aliter, Suscipiant montes pacem populo. Montes sunt qui excellenti sanctitate eminentes sunt in Ecclesia, qui sunt idonei et alios docere sic loquendo, ut fideliter instruantur sic vivendo, ut salubriter imitentur: colles autem sunt illi qui obedientia sua, excellentiam sanctitatis eorum qui dicuntur montes, imitantur. Nota quod dixit, suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam. Excellentes quippe in sancta Ecclesia, vigilanti intentione paci debent consulere, ne propter 131.0512A| suos honores superbe agendo, schismata faciant in Ecclesia, unitatis compage disrupta. Colles etiam accipere debent justitiam, id est, obedientiam, sic ut imitentur ipsos montes in hoc quo imitandi sunt, montem montium eis proponendo: non ut dicant, ego sum Pauli, ego vero Cephae, sed omnes dicant, Christi (I Cor. I). Haec est justitia, non apponere servos Domino nec aequare: sed dicat unusquisque: Levavi oculos meos in montes: et unde auxilium meum? A Domino qui fecit coelum et terram (Psal. CXX). Qualiter autem imitandi sunt montes, unus ex montibus ostendit, sic: Estote imitatores mei, sicut et ego Christi (I Cor. IV): et alibi, Pro Christo legatione fungimur tanquam Deo exhortante per nos (I Cor. V). Obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo. Hi 131.0512B| montes suscipiant pacem populo, id est, verbum reconciliationis populo, subaudis, praedicandum. Et colles justitiam, id est, imitantes eorum eminentiam. Ut montes fiant, suscipiant justitiam, id est, eorum obedientiam, ut sic fiat quod de justitia et pace scriptum est: Justitia et pax osculatae sunt (Psal. LXXXIV). Quod per justitiam obedientia potest denotari, notat Apostolus ubi dicit: Sicut per inobedientiam unius hominis, peccatores constituti sunt multi: ita et per obedientiam unius justi constituentur multi (Rom. V). Judicabit pauperes populi. Quasi dicat: Vere suscipiant montes verbum reconciliationis: quod notat Paulus: Deus, inquit, reconciliavit nos sibi per Christum, et posuit in nobis mysterium reconciliationis (II Cor. V): quod hic notatur, quia ipse 131.0512C| Deus judicabit pauperes meos, pauperes populi, id est populum illum qui se pauperem reputat: et tandem salvos faciet filios pauperum. Si autem montes in saeculo elatos accipimus, sic continuabimus: Deus, judicium tuum regi da, et vere dabis, quia ipse judicabit, id est, discernet pauperes populi, id est, apostolos, et salvos faciet filios pauperum, id est, imitatores apostolorum judicabit: iidem possunt esse pauperes et filii pauperum, quia eadem civitas est Sion et filia Sion. Et humiliabit calumniatorem. Calumniator est qui alienam innocentiam nititur ducere in culpam, exquisita aliqua dolositate, et machinata aliqua calliditate. Nullus ideo melius quam diabolus hic calumniator agnoscitur: calumnia enim ejus est: Nunquid gratis colit Job Deum (Job I)? 131.0512D| Sic enim voluit innocentiam sanctissimi viri in culpam ducere, si hoc posset efficere, ut pro terrenis diabolo serviret, sed humiliavit eum Dominus gratia sua, suos juvans ut gratis Deum colant, humiliavit etiam eum non in Judaeis, quibus ipse calumniator usus est tanquam vasis suis, operans in filiis diffidentiae. Humiliatus est enim quia ille, quem occiderant, resurrexit, et per mortem suam mortis imperium destruxit: humiliavit etiam eum, quia multos de tenebris in lucem reduxit, quia, cum diabolus extendit manum suam ad illicita, cum Christum videlicet rapere voluit, perdidit illos in quibus potestatem prius habuit: vel, nomine calumniatoris reprobus populus intelligitur, qui ex maxima parte, dum 131.0513A| peccata excusare contendit, calumniam ingerit Creatori: unde illud Salustii: Falso queritur de natura sua genus humanum. Hunc populum reprobum humiliat Dominus, quia sordescere facit. Unde illud, Qui in sordibus est, sordescat adhuc (Apoc. XXII). Et permanebit cum sole, id est, quandiu volvitur tempus. Unde illud, Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi (Ps. XLIV). Et, ne intelligeremus eum deinceps permansurum, et ante tempus non fuisse, subjungit, ante lunam. Quasi dicat, omne tempus praecessit. Qualiter autem velit ante lunam intelligere, subjungit generationes generationum, ut istud sit expositio prioris. Vel sic: permanebit cum sole, id est, cum paterna claritate vel aequalitate, et fuit ante lunam, id est, ante Ecclesiam dignitate, utpote qui immunis 131.0513B| a peccato in humana natura conceptus est: vel ante lunam, quia Ecclesia praecessit aeternitate sua, et permanebit in generatione generationum. Nota Ecclesiam non incongrue per lunam designari, quia sicut luna a sole illuminatur, sic Ecclesia non habet lumen, nisi a vero sole, a Domino videlicet, illuminetur. Descendet sicut pluvia in vellus. Praescripsit Propheta qualiter Dominus venturus sit: quia sicut pluvia sine strepitu et sine sensu descendit in vellus, et ipsum vellus non corrumpit: ita verbum patris descendit in uterum virginis, sine sensu carnali, sine corruptione virginis, quia ipsa erat mater nesciens virum. Et sicut stillicidia stillantia super terram: quia sicut stillae cadentes super terram, non submergunt, sed irrigant ipsam terram: ita Dominus 131.0513C| in humano genere conversatus est, irrigando ipsum, non destruendo. Vel aliter: Descendet sicut pluvia in vellus. Mittit nos ad historiam quae narrat quid factum sit in tempore judicis Gedeon. Ipse enim admonitus a Domino, quatenus irrueret in Philistaeos, petiit signum futurae victoriae, hoc ut vellus in area positum complueretur et area sicca maneret, et rursum secundo petiit, ut area complueretur, et vellus siccum maneret (Judic. VI). Quod ita factum est: non autem sine mysterio. Vellus enim prius irrigatum significat populum Judaicum qui prius divino Verbo fuit complutus. Ibi enim Dominus matrem, in qua formam servi acciperet et hominibus appareret, elegit: ibi discipulos, quibus hoc idem praecepit, dicens: In viam gentium ne abieritis, et in 131.0513D| civitates Samaritanorum ne introieritis (Matth. X). Sed quia populus ille in duritia permanens, divinum non recipit eloquium, factum est quod significatur per vellus siccum et aream complutam. Nam ablatum est divinum eloquium a Judaeis, et divulgatum est gentibus, et sic est area compluta, quia sicca gentium corda rore divini eloquii sunt irrigata: quod dicit, Descendet sicut pluvia in vellus, et sicut stillicidia stillantia super terram. Et quid in diebus ejus futurum sit, dicit: Orietur in diebus ejus justitia, id est, fides quemque justificans, et abundantia pacis, quia pax in illis diebus non protenditur ad amicos, sed etiam inimicos. Unde istud, Audistis quia dictum est antiquis: Diliges amicum tuum, et odio habebis 131.0514A| inimicum tuum. Ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos (Matth. V). Haec abundantia pacis donec auferatur luna, id est, donec Ecclesia, devicta morte, assumatur immortalitate: vel secundum aliam translationem, donec extollatur luna per gloriam resurrectionis, in aeternum regnatura cum illo qui in gloria resurrectionis eam praecessit. Et dominabitur a mari, orientali subaudis, usque ad mare occidentale, incipiendo subaudis, a flumine Jordanis videlicet, procedens usque ad terminos orbis terrarum. Nota quod hic evidenter expressit, inde voluisse Christum potestatem suam jam commendare, unde et discipulos coepit eligere a flumine, scilicet Jordane, ubi super baptizato Domino, cum descenderet Spiritus sanctus, sonuit vox de 131.0514B| coelo: Hic est filius meus dilectus (Matth. III). Hinc ergo doctrina ejus incipiens, et magisterii coelestis auctoritas, dilatatur usque ad terminos orbis terrae, cum praedicatur Evangelium regni in universo orbe in testimonium omnibus gentibus (Matth. XXIV). Vel aliter: Dominabitur a mari, subaudis Judaeorum, usque ad mare gentilium. Nota quia Judaei, licet cognitionem legis receperant, tamen mare dici possunt, quia terrenis inhiantes, tempestatibus saeculi quasi fluctibus maris inquietabantur; gentilis autem populus, quoniam nulla in cognitione Deum recepit, merito maris nomine designatur; quod dicit, dominabitur a mari usque ad mare, incipiendo a flumine, usque ad terminos orbis terrarum perveniendo: et eo dominante, Coram illo procident Aethiopes, id est, humiliabuntur 131.0514C| qui prius fuerunt teterrimi in moribus, et inimici ejus terram lingent, eum venerando subaudis. Vel inimici ejus, id est, haeretici, lingent terram, id est, delectabuntur in terrenis, assumendo sibi terrenorum auctoritatem ut sic confirment aliis quod perverse intelligendo in scripturis acceperunt. Reges Tharsis et insulae. Ostendit qualiter coram illo procident reges, quoniam reges Tharsis et insulae munera offerent. Tharsis interpretatur exploratio gaudii, ubi intelliguntur qui gaudium suum in terrenis exprobrabant, qui jam facti reges, se ipsos videlicet et alios bene regentes, offerent munera, seipsos videlicet, digna munera Deo: interpretatur etiam Tharsis, contemplatio, ubi significantur qui coelestia contemplantur et terrena obliviscuntur. Contemplari enim 131.0514D| pertinet ad futura, considerare, ad praesentia. Insulae dicuntur terrae, eo quod in salo sunt positae. Ubi intelliguntur homines, qui a fluctibns saeculi quasi motione maris quatiuntur. Hi tales facti stabiles, et in nullo periclitantes, offerent munera Domino. Reges Arabum et Saba dona adducent. Nota, quia nihil adducitur nisi quod ambulat: ubi jam intelligitur, quod in diebus ejus de immolandis victimis non dabitur praeceptum, sed dona ista, quae adducenda sunt, homines videntur significare quos in societatem Christi et Ecclesiae regum adducit auctoritas. Arabum interpretatur campestris vel humilis, ubi intelliguntur gentiles qui humiliati inter dona Dei reputantur. Saba interpretatur incensa, ubi interpretantur illi, qui 131.0515A| igne divini amoris incenduntur, ut inter dona Dei computentur, quod dicit, reges Arabum et Saba dona adducent. Et ut breviter includatur, adorabunt eum omnes reges terrae, id est, omnes omnino reges, et omnes gentes servient ei. Et merito, quia liberavit pauperem, peccata videlicet humiliter confitentem, a potente, id est, a principe terrenae potestatis. Et quem pauperem sit liberaturus, subjungit, et pauperem cui non erat adjutor, et illum qui non praesumit sibi salutem dari de meritis suis, vel de libero arbitrio, vel aliquo adjutore alio, excepto Domino. Et quomodo liberabit? Non secundum merita illorum, sed ipse parcet pauperi et inopi, id est, peccata pauperis et inopis non reputabit, et sic animas pauperum salvas faciet. Et hoc quomodo? Redimendo animas eorum ex 131.0515B| usuris et iniquitate, de peccato veniant in peccatum. Usura enim est, quando ex peccato praecedenti aliquis promeretur ut iterum peccet; vel iniquitas est peccatum et usura poena peccati. Et merito usura poena peccati est appellata, quia plus mali invenitur in suppliciis quam commissum est in peccatis. Verbi gratia: Homicida corpus hominis tantum perimit, animae autem nihil nocere potest: ipsius corpus et anima perditur in gehenna. Redimet ergo ex usuris, redimendo peccata quae debebant ampliora supplicia. Redimet autem ab iniquitate adjuvando per gratiam, et etiam ad faciendam justitiam. Et honorabile nomen eorum coram illo, et sic contemptibile fit coram hominibus. Unde alibi: Etenim haereditas mea praeclara est mihi (Psal. XV). Et vivet, et ideo quia 131.0515C| vivet, dabitur ei de auro Arabiae, id est, de praecipuis sapientibus gentilitatis. Aurum enim sapientiam notat, et Arabia gentes. Unde scriptum est: Accipite prudentiam et sapientiam sicut aurum probatum (Prov. VIII et XVI): vel aurum dicitur quasi ab aura, unde [per] aurum Arabiae splendidissimae intentiones gentium denotantur. Nota non sine pondere esse quod dicit, vivet, quia si, de eo quod communiter vivent homines, diceretur, non esset magna causa quare ei aurum Arabiae daretur, et ideo cum pondere intelligendum est, vivet, quasi dicat, resurgens a mortuis non amplius moriturus. Neque enim omnes vivimus, qui quandoque morituri sumus exterius, et quotidie per peccata morimur interius. Sequitur: Et adorabunt de ipso semper, id est, omni 131.0515D| tempore, de ipso, id est, de ipsius corpore implendo, ut membra ejus videlicet multiplicentur, et sic tota die benedicent ei: vel orabunt de ipso semper accipientes quod orant vel propter ipsum promerendum. Et hoc merito, quia ipse erit firmamentum in terra, ubi nulla firmitudo fuit ante eum. Ipse autem veniens, stabilivit eos in doctrina stabili et nunquam mutanda. Unde Paulus: Si quis, ait, vobis evangelizavit praeter id quod accepistis a nobis, anathema sit (Gal. I). Ipse etiam erit firmamentum in summis montium, quia in eo complebuntur omnia dicta et facta, quae per summos montes, id est, per prophetas et patriarchas revelata sunt: superextolletur super Libanum fructus ejus, illi videlicet, quos eligit sibi fructus 131.0516A| de mundo. Unde illud: Ego vos elegi de mundo, ut eatis et fructum afferatis, et fructus vester maneat (Joan. XV). Super Libanum fructus ejus, id est, super omnem candorem saecularem. Libanus interpretatur candidatio, vel, fructus ejus, id est, charitas extolletur super Libanum. Unde illud Pauli: Adhuc supereminentiorem viam vobis demonstro (I Cor. XII). Hoc enim in primo ponitur munerum divinorum, ubi ait: Fructus autem spiritus est charitas (Gal. V). Et florebunt de civitate sicut fenum terrae. Quoniam absolute positum est, de civitate, intelligamus civitatem Dei vel Jerusalem. Si autem civitatem Dei accipimus, fenum quasi triticum accipiemus. Unde in Genesi: Producat terra lignum et omne fenum suum (Gen. I). Non fenum siccum hic accipiendum est, sed fenum 131.0516B| viride quasi frumentum fructificans. Vel aliter: Florebunt de civitate sua, subaudis sicut fenum terrae, quod hodie est et cras in clibanum mittitur (Matth. IX). Ex quibus omnibus quae dicta sunt superius, sit nomen ejus benedictum, id est, multiplicatum in saecula, id est, quandiu volvuntur tempora. Et merito, quia ante solem, id est, ante omnem temporalem dispositionem, permanet nomen ejus, et in ipso, subaudis nomine, benedicentur omnes tribus terrae, quia omnes gentes magnificabunt eum. Unde benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus per se et per suos, et benedictum sit nomen majestatis ejus in aeternum, id est, divinitas ejus multiplicetur non in se, sed in cognitione hominum. Quod et futurum est, quia replebitur majestate ejus omnis terra. Fiat 131.0516C| haec multiplicatio in priori populo, fiat et in posteriori. PSALMUS LXXII. DEFECERUNT HYMNI DAVID FILII JESSE, PSALMUS ASAPH. « Quam bonus Israel Deus his qui recto sunt corde! Mei autem pene moti sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei. Quia zelavi super iniquos, pacem peccatorum videns. Quia non est respectus morti eorum, et firmamentum in plaga eorum. In labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur. Ideo tenuit eos superbia, operti sunt iniquitate et impietate sua. Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum, transierunt in affectum cordis. Cogitaverunt et locuti sunt nequitiam; iniquitatem in excelso locuti sunt. Posuerunt in coelum os suum, et lingua eorum transivit in terra. Ideo convertetur 131.0516D| populus meus hic, et dies pleni invenientur in eis. Et dixerunt: Quomodo scit Deus, et si est scientia in excelso? Ecce ipsi peccatores et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias. Et dixi: Ergo sine causa justificavi cor meum, et lavi inter innocentes manus meas; et fui flagellatus tota die, et castigatio mea in matutinis. Si dicebam: Narrabo sic, ecce nationem filiorum tuorum reprobavi. Existimabam ut cognoscerem hoc, labor est ante me: donec intrem in sanctuarium Dei, et intelligam in novissimis eorum. Verumtamen propter dolos posuisti eis; dejecisti eos dum allevarentur. Quomodo facti sunt in desolationem, subito defecerunt, perierunt propter iniquitatem suam. Velut 131.0517A| somnium surgentium, Domine, in civitate tua imaginem ipsorum ad nihilum rediges. Quia inflammatum est cor meum, et renes mei commutati sunt; et ego ad nihilum redactus sum, et nescivi. Ut jumentum factus sum apud te, et ego semper tecum. Tenuisti manum dexteram meam; et in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria suscepisti me. Quid enim mihi est in coelo? et a te quid volui super terram? Defecit caro mea et cor meum: Deus cordis mei, et pars mea Deus in aeternum. Quia ecce qui elongant a te, peribunt: perdidisti omnes qui fornicantur abs te. Mihi autem adhaerere Deo bonum est: ponere in Domino Deo spem meam: ut annuntiem omnes praedicationes tuas in portis filiae Sion. » ENARRATIO. 131.0517B| Non frustra in hoc titulo David filius Jesse dicitur, cum superiores psalmi intitulati sint nomine David, sed sine commemoratione patris. Quod autem hic ponit Jesse, qui fuit pater David secundum carnem, in hoc videtur notare quosdam ex filiis Israel carnaliter sapientes et terrenis adhaerentes. Nota est enim historia, qualiter filii Israel divina potentia per mare Rubrum ducti sunt, cum hostes insequentes submersi sunt (Exod. XIV). Notum est etiam qualiter per multos annos idem populus per desertum erraverit, Moyse existente duce et Aaron. Huic populo factae sunt promissiones multae: promissa est enim eis terra Chanaan, subjectio inimicorum, fecunditas uxorum, filiorum, honor 131.0517C| saecularis. Haec omnia receperunt et pro magno habuerunt, et plurima pars eorum Deo serviendum esse pro terrenis intellexit; sed Dominus, qui haec omnia eis concessit, non ut in istis remanerent, sed ut per haec alia futura crederent, subtraxit eis bona temporalia, ut vel sic addiscerent aeternis adhaerere. Populus autem, magis optans terrena quam coelestia, ea quae viderentur, quam ea quae non viderentur, cum vidisset quod sibi subtraherentur, et gentibus darentur, murmurabat contra Dominum, quoniam gentes Deum non colentes reciperent bona temporalia, et in omnibus prosperarentur: illi autem qui Deum colebant, in miseria et in labore fuerunt: pro istis omnibus sic secum in mente contendebant. Aut Deus scit omnia, aut 131.0517D| nescit. Sed quoniam periculosum fuit confiteri creantem omnia ignorare aliqua dicebant: Si scit, aut curat, aut non curat. Ut non curet, repugnat Scriptura, quia scriptum est de eo: Fortiter suaviter que disponens omnia (Sap. VIII). Cum autem curat, quomodo patitur ut qui eum non colunt, floreant et ornentur; et qui eum colunt, laborent et destruantur? A taliter murmurantibus ex defectione rerum temporalium, defecerunt laudes quae habendae erant pro acquisitione bonorum coelestium. Sed quia non defuerunt in populo illo, qui intellexerunt in radice promissa, videlicet in promittentibus, haec omnia esse quasi umbra, et vera bona futura; quorum vox est in hoc psalmo exhortantium taliter murmurantes, 131.0518A| quatenus cessent a murmuratione, et magis velint exspectare quae non videntur quam his adhaerere quae videntur. Nam qui his adhaerent, perituri sunt ad ultimum; et qui non adhaerent, sunt coronandi. Et est psalmus Asaph, id est, operatio attribuenda cuidam congreganti: facta ideo quia defecerunt laudes David. David dico non spiritualis, sed carnalis; quod notatur per filii Jesse. A spirituali enim David nunquam defecerunt laudes; dicit autem sic Asaph: Quam bonus Israel Deus his qui recto sunt corde! Quasi dicat: Quam incomparabiliter est bonus Deus Israel, id est, videntium Deum, his qui recto sunt corde, id est, illis qui suam voluntatem dirigunt secundum voluntatem Dei, licet distortis corde parvus 131.0518B| et perversus videatur. Quod alibi dicitur: Cum sancto sanctus eris, et cum perverso perverteris (Psal. XVII); non quod Deus sit perversus, sed quia perverso videtur esse perversus; quia lippienti oculo claritas solis non resplendet, sed obscura videtur, quia claritatem recte intueri non potest. Mei autem pene moti sunt pedes. Assumit hic Asaph vocem illorum, a quibus defecerunt laudes. Quasi dicat: Quam bonus Israel Deus! ego autem hoc non attendi, quia pedes mei, id est, affectiones meae, pene moti sunt, ad lapsum, subaudis; pene effusi sunt gressus mei, ad errandum, eos imitando qui non via recta incedebant. Pene dicit, qui tandem resipuit, ut in posterioribus psalmi denotari potest. Quare autem moti sunt pedes, subjungitur: Quia zelavi, id est, indignatus 131.0518C| sum, vel invidentiam habui, super iniquos, considerationem meam extendens, vel super illos esse volens. Et cur hoc? Videns videlicet pacem peccatorum, Deum vere non colentium. Et quam pacem? Pacem terrenam, pacem mutabilem, pacem non ex gratia, sed ex judicio. Hanc pacem dum desiderarem, et pro illa Deo servire vellem, pene moti sunt pedes mei; et ideo etiam moti sunt, quia non est respectus morti eorum; id est, mors quam ipsi promeruerunt, non respicit eos; et non est firmamentum in plaga eorum, quoniam si aliquando plagas patiuntur et corriguntur, eorum plagae non sunt firmae, sed transitoriae, quia in labore hominum non sunt, id est, non tantum laborant neque affliguntur in correctione quantum illi laborant qui homines 131.0518D| sunt, ratione videlicet utentes, et non idola, sed verum Deum adorantes. Vel aliter, pacem peccatorum videns. Et quare habent pacem? Ad eorum videlicet judicium, quoniam non est respectus morti eorum, id est, mors quam ipsi promeruerunt, non respicit eos, id est, non avertit se ab illis, sed semper eos exspectando intuetur; et firmamentum in plaga eorum, quoniam plagae quae eis servantur, non sunt transitoriae, sed firmae et nunquam mutandae. Et quare hoc? Quia hic in hac vita non sunt in labore hominum, illorum videlicet qui secundum hominem vivunt. Quasi dicat: Ideo damnabuntur tandem cum servis, quia hic non sunt in labore cum filiis; et cum illis non flagellabuntur, quia flagellat 131.0519A| Deus omnem filium quem recipit (Prov. III); ideo tenuit eos superbia. Quasi dicat: Quia Dominus pacem eis concedit, et cum filiis non corrigit, ideo tenuit eos superbia, id est, in sua potestate redegit, ne sobrie viverent, in seipsis operti sunt iniquitate, id est, ne juste viverent quantum ad proximum, impietate operti sunt, ne pie viverent quantum ad Deum, quibus frustra praeceptum illud Pauli: Sobrie et juste et pie vivamus in hoc saeculo (Tit. II). Quod isti non attenderunt, et ideo tenuit eos superbia, operti sunt iniquitate et impietate sua. Quae iniquitas non venit ex necessitate, quod dicit: prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum. Quasi dicat: Inexcusabilis est iniquitas eorum, quia non processit ex macie, sed quasi ex adipe. Ex macie procedit iniquitas, quando 131.0519B| aliquis pauper non habens necessaria, perpetrat iniquitatem, auferendo videlicet proximo bona sua; cum tamen esset toleranda potius omnis necessitas, quam minima perpetranda iniquitas. Quasi ex adipe prodit iniquitas, quando a divitibus, quibus fluunt rerum divitiae, res rapiuntur alienae: ex adipe etiam procedit iniquitas, quando dedignatur correctionem suam audire. Vel iniquitas ex adipe procedit, quando quisque qui alios corrigere deberet, timens ne ei temporalia subtrahantur, divitibus etiam in malefactis adulatur. Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum: et transierunt, id est, excesserunt metas humani generis, quia se fragiles non recognoverunt, venientes in affectum cordis, id est, in omnem affectum carnalis delectationis tendebant. Et quomodo 131.0519C| hoc? Cogitaverunt et locuti sunt nequitiam, id est, prius nequitias apud se deliberaverunt, et post locuti sunt, sic venientes de peccato in peccatum: quia culpam geminat, qui excogitatam nequitiam divulgat: et duplex peccatum est, malum excogitare, et hoc quasi in bonum propagare. Iniquitatem in excelso locuti sunt. Quasi dicat: Locuti sunt nequitiam, et hoc non qualicunque modo, sed in excelso, id est in publico, gloriati sunt de nequitia sua, et in cathedra pestilentiae praesidentes, aliis nequitiae dederunt auctoritates. Unde Paulus: Auferatur clamor de medio vestrum (Ephes. IV). Et sic posuerunt in coelum os suum, id est, contra Deum male locuti sunt, in illum videlicet, quem nulla lingua sufficit laudare; non timuerunt blasphemias jactare. Et lingua eorum 131.0519D| transivit in terra, id est, humanam possibilitatem et metas humani generis, licet in terra esset posita, id est, in fragili vase et cito mutabili. Nota qualiter lingua eorum transivit. Non cogitant enim se subito posse mori, cum talia loquuntur: sed quasi semper victuri, grandia minantur. Hi tales quam fragili vase cooperti sunt, nesciunt quod scriptum est: Exiet spiritus et revertetur in terram suam (Psal. CXLV). Vel sic: Lingua eorum transivit omnes in terra, id est in stabilitate positos, contemnendo eos in affectione cordis sui, dum sibi bona temporalia attribuerentur, et aliis auferrentur. Ideo convertetur populus meus hic. Quasi dicat: Quoniam illi ex tempore florent, ut postmodum aeternaliter pereant, ideo convertetur 131.0520A| populus meus hic; id est, populus meae nationis, cujus ego pars sum: hic, id est mihi similis; et in illo converso dies pleni invenientur, quia in eorum consideratione erunt tantum dies aeternitatis, qui pleni sunt affluentia bonorum: invenientur dies pleni, id est, vita plenitudinis temporum, in quibus temporibus praedicabant apostoli temporalia esse contemnenda et aeterna exspectanda. Vel aliter: Posuerunt in coelum os suum, et lingua eorum transivit in terra. Quasi dicat: Ideo convertetur populus meus hic. Quorsum haec descriptio pravorum? ut convertatur populus meus hic a pravo intellectu suo ad meum intellectum habendum, ut contemnatur videlicet terrena felicitas. Et opus est ut convertantur, quia dixerunt, ab eo aversi: Quomodo scit Deus omnia, 131.0520B| cum mali gaudent terrena felicitate, et boni laborant in afflictione? Et si est scientia in excelso, possumus dicere quia non curat gubernare haec infima; et ecce quare, quia ipsi peccatores, Deo videlicet non servientes, sunt abundantes in saeculo: quia obtinuerunt, id est contra nos tenuerunt divitias; et dixi: Ergo sine causa justificavi cor meum, confitendo peccata; et lavi inter innocentes manus meas? id est, frustra pie et innocenter vixi, adjungendo alios innocentes? et frustra fui flagellatus tota die, id est, assidue; et castigatio mea fuit in matutinis, id est, non differebatur; sed comparabilis factus sum illi cujus poena esset in foribus, ut interficeretur quam cito de domo egrederetur: et hoc totum frustra, quia illi qui tibi non serviunt, eorum differtur poena, 131.0520C| vel nulla est. Ipsi ornantur divitiis: qui tibi serviunt, premuntur miseriis et angustiis. Haec omnia postquam consideravi, conversus ad meipsum dicebam: Si narrabo sic, me videlicet sine causa justificatum, frustra pie et innocenter vixisse, frustra castigatum et flagellatum, quia careo bonis temporalibus, quibus abundant bonorum persecutores. Ecce nationem, id est, auctoritatem, filiorum tuorum, Abraham videlicet et Isaac, reprobavi, id est, contempsi, quia nullus illorum mecum consentit in hoc, ut contemptis aeternis, possideantur aeterna: nec flagellandum esse pro temporalibus, sed pro aeternis; et sic omnibus visis, existimabam utile mihi, subaudis fore, ut cognoscerem illud, qualiter Deus humana disponat, et se colentibus temporalia 131.0520D| subtrahat, et non se colentibus habere permittit, et hoc subaudis cognoscere et inquirere est labor ante me, id est, major me; ut illud: Qui post me venit, ante me factus est (Joan. I). Labor est dico, ante me, donec intrem, videlicet consideratione, in sanctuarium Dei, in occultam dispositionem Domini; et intelligam in novissimis eorum, id est, considerem novissima eorum, qui hic terrenis inhiant, et in spe coelestium non laborant. Potest et sic distingui: Existimabam ut cognoscerem hoc, qualiter videlicet mali in hac vita florere permittuntur; sed labor est ante me, donec intrem in sanctuarium Dei, et intelligam in novissimis eorum, quando ipsi puniendi sunt. Verumtamen propter dolos 131.0521A| posuisti eis. Quasi dicat: Licet dixerim eos puniendos in novissimis eorum, tu tamen in praesenti jam damnasti eos, quia propter dolos, quibus videlicet convictores suos decipere solent, vel propter dolos in signis et non in significatis, in promittentibus et non in promissis, permanserunt, posuisti eis, subaudis dolum. Et hoc quomodo? Dejecisti eos dum allevarentur; quia in hoc ipso quo se putabant elevari, misera dejectione depressi sunt. Quomodo facti sunt in desolationem, subito defecerunt, perierunt, propter iniquitatem suam? Asaph, qui in hoc psalmo loquitur, praevidens futuram desolationem illorum, quorum hic in terrenis sunt solatia, quasi condolendo eis sic clamat: Quomodo, id est quam misere et irrecuperabiliter, facti sunt in desolationem? 131.0521B| nam subito defecerunt, qui divinam vitam sibi ipsis promiserunt; et sic perierunt propter iniquitatem suam, non propter examinantis Dei injustitiam. Et quomodo peribunt? Velut somnium surgentium, id est, comparabiles erunt somniantibus se habere divitias, qui tamen nihil habent dum evigilent: ita isti felices sibi videntur dum manet ista nox; sed dum a somnis hujus carnalis vitae excitati fuerint, recognoscent se esse pauperes, et se quasi in somnis possedisse temporales divitias attendent; quod dicit: Velut somnium surgentium. Et tu, Domine, in civitate tua imaginem ipsorum, id est, in comparatione tuorum fidelium, ad nihilum rediges, id est, ex toto destrues; et magis ipsorum qui in sua civitate tuam imaginem destruxerunt, non rationabiliter 131.0521C| vivendo et imaginem terreni hominis imitando; et ideo imaginem ipsorum ad nihilum rediges, meam autem reaedificabis; quia inflammatum est hic cor meum, desiderio tui subaudis; renes mei, carnales videlicet, commutati sunt, in spiritualem delectationem; et ad nihilum redactus sum, ut te in me magnificarem, et nescivi, id est, si quandoque peccavi, ignoranter hoc feci post commutationem carnalis delectationis. Et iterum ut jumentum factus sum apud te, mansuetum videlicet animal et aptum ad portandum onus tuum leve, et sic ero semper tecum: et hoc non ex merito meo, sed tu tenuisti manum dexteram meam, id est, meam potentiam juvisti ad hoc, ut esset in dextera acquirens potiora, coelestia videlicet, et non terrena: quia per dexteram coelestia, 131.0521D| et per sinistram terrena intelliguntur. Unde illud in Canticis: Laeva ejus sub capite meo et dextera illius amplexabitur me (Cant. II). Habent quidam libri, manum dexterae sententia tamen eadem. Et in voluntate tua, id est, in beneplacito tuo, non in merito meo, deduxisti me, de virtute in virtutem; et cum gloria suscepisti me, qui gloriamur in spe resurrectionis, quae in te praecessit capite. Aliter: Imaginem ipsorum ad nihilum rediges. Et merito, quia eorum exemplo inflammatum est cor meum, desiderio videlicet terrenorum: et renes mei, id est, spiritualis delectatio mea mutata est, et facta est carnalis; et ego ad nihilum redactus sum, permanens videlicet in vetustate, et nescivi ea quae scienda 131.0522A| erant; sed ut jumentum factus sum apud te, irrationabiliter videlicet vivens, et quae ad usum corporis pertinebant tantum quaerens; et licet sic aversus, tamen ego tecum semper fui, in hoc videlicet quod non consensi his qui dixerunt bona temporalia a te non esse quaerenda, sed ab alio; et ideo locum veniae quodammodo promerui. Et tu tenuisti manum dexterae meae, ut non amplius quaererem ea quae ad sinistram pertinent, sed quae per dexteram intelliguntur. Potest et adhuc aliter legi: Subito defecerunt, perierunt propter iniquitatem suam, velut somnium surgentium; sed tu, Domine, imaginem ipsorum, imaginem videlicet terreni hominis, quam ipsi imitati sunt ad nihilum, tu reaedificasti ponendo eos in civitate tua, id est. intra societatem tuorum fidelium. Et unde hoc scio? 131.0522B| Quia in me ipso hoc expertus sum, quoniam imaginem terreni hominis in me destruxisti, et tuam reaedificasti; quod dicit, quia inflammatum est cor meum desiderio terrenorum, et renes mei commutati in carnalia desideria, et ad nihilum redactus, id est, ad ea quae nihil sunt tendebam: et hoc ideo, quia nescivi ea quae scienda erant; sed ut jumentum factus sum apud te, irrationabiliter videlicet vivens; sed tamen ego semper tecum fui, non credens alium datorem terrenorum nisi te: et ideo tenuisti manum dexteram meam, ut jam non amplius se extendat ad terrena; et in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria suscepisti me, et ecce gloria, quia quid mihi est in coelo? id est, quantum est illud quod mihi a te paratur in coelo. Quia illud nec oculus vidit, nec 131.0522C| auris audivit, nec in cor hominis ascendit (I Cor. II). Et quandoquidem tanta est gloria, ego miser quid volui a te super terram? Id est, quam nihil fuit in comparationem futurae gloriae, quod a te quaesivi in terra? Et unde habui hoc quaerere? Ex defectu carnis videlidet et cordis; quod dicit, defecit caro mea, tam in me videlicet quam in Adam; et cor meum defecit, id est, ratio mea obfuscata est, ut non quaererem quae quaerenda erant: sed amodo Deus erit cordis aggratulatio; et Deus erit pars mea, et hoc in aeternum. Alii autem assumant sibi partem mundum, et ideo eorum pars est transitoria. Et opus est, o Deus, ut tu sis mihi pars; nam qui non eligunt partem, ipsi peribunt. Quod dicit: Pars mea Deus in aeternum. Et ecce quare te Deum partem 131.0522D| assumam: quia qui elongant se a te, mundum videlicet, et non te, sibi partem assumendo, peribunt. Nam tu perdidisti omnem qui fornicatur abs te, subaudis recedendo. Fornicatur ille, qui Deum colit propter aliud quam propter seipsum, velut illi qui eum colunt pro terreno commodo. Neque enim uxor quaelibet caste amat maritum suum, quae plus amat eum pro divitiis quam pro seipso. Mihi autem adhaerere Deo bonum est. Quasi dicat: Illos qui fornicantur perdidisti, ego autem non fornicabor, quia mihi adhaerere Deo bonum est, id est, delectabile mihi videtur, mundum contemnere et Deo adhaerere. Et quomodo adhaerere? Spe scilicet, non in re. Spe enim salvi facti sumus (Rom. VIII). Quasi dicat: Volo 131.0523A| ponere in Domino Deo spem meam, id est, sic volo adhaerere ut in illo tantum spem meam ponam, in qua spe et in quo amore nolo solus esse, velut illi qui mundum amant, in incesto amore suo nolunt habere socios. Mihi autem sic delectabile est tibi Deo adhaerere, ut annuntiem omnes praedicationes tuas, ut sic annuntiando mihi adjungam socios in amore tuo. Et quibus annuntiabo? Sion, id est illis qui sunt in contemplatione futurorum; qui sunt etiam filia, quoniam eis tanta diligentia est adhibenda ut in casto amore Dei perseverent, quanta diligentia custodiendae sunt filiae ne ante tempus legalis conjugii fiant fornicariae. Haec annuntiatio facienda est in portis, id est in virtutibus, quae portae sunt ad supernam vitam; quia cavendum est praedicatori, 131.0523B| ut id quod verbo praedicat, opere compleat; vel in portis, id est in manifesto, annuntiabo praedicationes tuas, et non occulte. Unde illud: Qui me erubuerit coram hominibus, et ego erubescam eum coram angelis Dei. Et qui me confessus fuerit coram hominibus, et ego eum confitebor etiam coram Patre meo (Luc. IX; Matth. X). Vel in portis, id est in apostolis tuis, eorum auctoritatibus videlicet confirmando quidquid in tua praedicatione annuntio. Unde alibi: Narrate in turribus ejus (Psal. XLVII). PSALMUS LXXIII. INTELLECTUS ASAPH. « Utquid, Deus, repulisti in finem, iratus est furor tuus super oves pascuae tuae? Memor esto congregationis tuae, quam possedisti ab initio. 131.0523C| Redemisti virgam haereditatis tuae: mons Sion, in quo habitasti in eo. Leva manus tuas in superbias eorum in finem: quanta malignatus est inimicus in sancto! Et gloriati sunt qui oderunt te, in medio solemnitatis tuae. Posuerunt signa sua, signa; et non cognoverunt sicut in exitu super summum. Quasi in silva lignorum securibus exciderunt januas ejus in idipsum; in securi et ascia dejecerunt eam. Incenderunt igni sanctuarium tuum; in terra polluerunt tabernaculum nominis tui. Dixerunt in corde suo cognatio eorum simul: Quiescere faciamus omnes dies festos Dei a terra. Signa nostra non vidimus, jam non est propheta, et nos non cognoscet amplius. Usquequo, Deus, improperabit inimicus; irritat adversarius nomen tuum 131.0523D| in finem? Utquid avertis manum tuam et dexteram tuam de medio sinu tuo in finem? Deus autem rex noster ante saecula, operatus est salutem in medio terrae. Tu confirmasti in virtute tua mare, contribulasti capita draconum in aquis. Tu confregisti capita draconis, dedisti eum escam populis Aethiopum. Tu dirupisti fontes et torrentes; tu siccasti fluvios Ethan. Tuus est dies, et tua est nox: tu fabricatus es auroram et solem. Tu fecisti omnes terminos terrae, aestatem et ver, tu plasmasti ea. Memor esto hujus, inimicus improperavit Domino, et populus insipiens incitavit nomen tuum. Ne tradas bestiis animam confitentem tibi, et animas pauperum tuorum ne obliviscaris 131.0524A| in finem. Respice in testamentum tuum, quia repleti sunt qui obscurati sunt, terrae domibus iniquitatum. Ne avertatur humilis factus confusus; pauper et inops laudabunt nomen tuum. Exsurge, Deus, judica causam tuam: memor esto improperiorum tuorum, eorum quae ab insipiente sunt tota die. Ne obliviscaris voces inimicorum tuorum; superbia eorum qui te oderunt ascendit semper. » ENARRATIO. Asaph. Istius nominis est Latina interpretatio, congregans vel congregatio: Graeca voce, synagoga. Per congregationem autem potest accipi tam congregatio hominum quam animalium. Sed quoniam usus habet ut per Synagogam semper Judaicum populum 131.0524B| accipiamus, et hic quoque per Asaph eumdem populum designemus; et non qualescunque in populo illo accipiendi sunt hic, sed illi tantum qui in semine sunt reputandi, non inter paleas numerandi; non filii Abrahae sunt secundum carnem, sed qui eum imitantur secundum fidem. Ut autem tales intelligamus, notat nobis hoc vocabulum intellectus, quod jungitur Asaph. Nam eorum vox est hoc psalmo, qui receperunt Vetus Testamentum, et qui per illud Novum Testamentum intellexerunt esse futurum. In quibus duobus Testamentis praecepta sunt eadem; quia haec praecepta, Non moechaberis, Non furtum facies, et caetera, utroque Testamento sunt eadem. Promissa autem duorum Testamentorum sunt diversa, quia promissa Veteris Testamenti 131.0524C| sunt haec: Terra Chanaan, terra copiosa, abundans lacte et melle; regnum temporale, subjectio inimicorum, fecunditas uxorum et filiorum; Novum autem Testamentum tibi promittit regnum coeleste, subjectionem vero inimicorum de quibus dictum est: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus potestates tenebrarum (Eph. VI). Sic sunt promissa diversa duorum Testamentorum; sed nota quia promissa Veteris Testamenti praecedebant, quia prius animale, deinde quod spiritale. Primus enim homo de terra terrenus, secundus homo de coelo coelestis (I Cor. XV), ad imaginem vero terreni pertinet Vetus Testamentum, ad imaginem coelestis Novum; sed tamen utriusque Testamenti idem est auctor. Nam qui per Vetus Testamentum 131.0524D| promisit regnum temporale, ipse etiam per Novum promisit regnum coeleste; sed praecessit Vetus promittens temporalia, quia carnalis populus inducendus erat per temporalia, ut sic disceret amare coelestia; quia ipsa temporalia quae praecedebant, signa fuerunt coelestium et ea promittentium. Regnum enim temporale significabat regnum coeleste: subjectio inimicorum exteriorum, subjectionem inimicorum interiorum; genus diversarum victimarum significabat Christum pro salute hominum in cruce suspensum. Quare? Quia impleta sunt omnia quae significabantur per illa, debent cessare promittentia: venit enim Christus, a prophetis diu pronuntiatus. Signa enim eum venisse manifestant, quia 131.0525A| non sunt prophetae, non est sacerdotium, non est unctio; mutata sunt etiam sacramenta, et facta feliciora, et magis salubriora, quia sacramenta Veteris Testamenti promittentia salutem, sacramenta Novi sunt dantia salutem. Haec omnia impleta videt miser populus Judaicus, et tamen adhuc Christum venisse dubitat. Recepit prius temporalia, et pro magno habuit; Deus autem qui eis dedit, non pro magno habuit, quia etiam ea concessit malis; quod non fecisset, si ea pro magno habuisset: quia bona illa vera tantum recepturi sunt boni; sed populus Judaicus, receptis bonis temporalibus, non praesumebat de eo qui dedit ea; sed timens ea amittere, machinatus est eum occidere. Dixerunt enim: Si dimittimus eum sic, venient Bomani et tollent nostrum 131.0525B| locum (Joan. XI); et occiderunt eum, et amiserunt locum et gentem, et civitatem in qua eum occiderunt, ipsi occisi amiserunt, et eo tempore quo Dominum occiderunt, ut ex tempore admonerentur quare talia paterentur. In paschali enim solemnitate, quando omnes convenerant festum celebrare, Dominum occiderunt, ipsi autem ad eamdem celebrationem convenientes obsessi sunt a Romanis principibus et multa millia hominum sunt occisa, et civitas eorum est subversa. Sic Deus justus, licet non per justos homines, licet non per bonos, juste ab interfectoribus suis se vindicavit. Hanc eversionem deplorat Asaph in hoc psalmo, et distinguit in hoc planctu vera bona a non veris; ut tu quisque videas per quae transeas et quae exspectes, quae relinquas 131.0525C| et quibus inhaereas. Et quare videndum est quibus inhaereas. Quia si excusabiliter inhaerebant terrenis, quibus nondum revelata sunt divina promissa per Novum Testamentum, multo inexcusabilius eis inhaeremus, quibus jam per Novum Testamentum revelata sunt divina promissa. Dicit autem sic Asaph: Utquid, Deus, repulisti in finem, iratus est furor tuus? Nota quia magna est affectio lamentantis, et pia deprecatio deplorantis, ea quae tam longe sunt futura deplorare quasi praesentia, ut sic ostendat quam piam affectionem erga illos habeat. Quasi dicat: Deus Pater, ut, id est quare nos repulisti? utquid, id est, ad quam utilitatem nostram fuit illa repulsio? Repulisti nos in finem, id est, omnimoda 131.0525D| repulsione; vel repulisti nos dirigendo, in te finem, qui finis es totius bonitatis et justitiae. Et utquid iratus est furor tuus, id est, ad quid augmentata est ira tua, super oves pascuae tuae, quas tu fovisti et nutrivisti? Hoc ideo quia terrenis adhaerebamus, te pastorem non cognovimus. Memor esto congregationis tuae. Quasi dicat: Si sic agendum fuit cum paleis, tamen reservanda sunt grana. Et ut reserves, memor esto congregationis tuae, quam tu, videlicet quasi grana inter paleas, conservasti: quam possedisti ab initio, id est a tempore primi justi, Abel videlicet, quia ex eo tempore non defuerunt in populo illo qui in semine essent reputandi; vel ab initio, id est, a tempore illo ex quo Abraham fuit 131.0526A| deductus de Ur Chaldaeorum, vel a tempore Moysi et Aaron. Memor esto congregationis tuae. Et debes memor ejus esse, quia tu redemisti ab Aegyptiaca servitute virgam haereditatis tuae, id est, ad hoc ut esset tibi haereditas recte et quasi per virgam mensurata. Et quae est illa haereditas? Mons Sion, id est populus Judaicus, in quo haereditaris, ita ut in eo esses, quia multoties talia signa in eis visa sunt, ut tu praesens adesse videaris. Vel sic, redemisti virgam haereditatis tuae, id est, ipsam haereditatem redemisti signo virgae tuae; vel redemisti ipsam haereditatem ad hoc ut per eam multa signa faceres, sicut per virgam Moysi operatus est: legitur enim (Exod. IV) quod Moyses petivit signum a Domino, ut crederet ei Pharao et Israeliticus populus; cui 131.0526B| Dominus praecepit ut virgam quam in manu tenebat in terram projiceret: projecta est virga et versa in serpentem; Moyses autem aufugit timore perterritus: seu, Domino praecipiente, reversus, accepit caudam serpentis, et priorem formam recepit virga. Videamus mysterium hujus facti. Virga in serpente, Christus fuit in morte. Nam per serpentem proprie mors denotari potest, quia serpens primae mortis causa fuit. Eo enim suadente cecidit Adam in mortem. Fuga Moysi timorem et dubitationem quam discipuli habuerunt in morte Domini, designat. Illi enim qui dixerunt, Nos putabamus quod redempturus esset Israel (Luc. XXIV), quodammodo in morte Domini desperabant et ab eo jam mente recedebant. Accepit Moyses serpentem per caudam, et restituta 131.0526C| est virga. Quid per hoc voluit intelligi? Cauda serpentis, posteriora Christi, resurrectionem et ascensionem, denotat. Quae duo cum discipuli mente attingerent et corde crederent, jam serpens mutatus est in virgam, quia de quo mortuo desperabant, eum vivum postea adorabant. Thomas enim, qui prius dubitavit, ponens manum in latus ejus, dixit: Dominus meus et Deus meus (Joan. XX). Potest etiam cauda serpentis posteriora Ecclesiae denotare. Nam si quis ad posteriora Ecclesiae respexerit, eam attingere non dubitabit, licet eam prius quasi serpentem et mortuam abominatus fuisset: sic virga in serpente, Christum in morte et Ecclesiam periclitantem in tribulatione designat. Alibi etiam Christus per serpentem denotatur. Legitur quod Israeliticus populus 131.0526D| multa in deserto passus sit a serpentibus, et ex illis multi mortui sunt ex percussionibus serpentum. Quae plaga ut cessaret, praecepit Dominus Moysi ut serpentem aeneum faceret, et eum in ligno alte poneret, ut si quis laesus esset a serpentibus, serpentem illum intueretur et sic sanaretur; et impletum est praeceptum Domini, et sanati sunt multi (Num. XXI). In hoc serpente tria notantur, quod aeneus fuit, et imaginem serpentis habuit, et mortuus fuit: per aes, quia durabilius est omni metallo, divinitas Christi denotatur; imago serpentis significat Christum in similitudine carnis peccatricis, et non in carne peccatrice; mortuus ille serpens mortem Christi designat, quam si quis intuetur fide et opere, 131.0527A| videlicet eam imitando, sanatur ab omni percussione serpentum, id est ab omni impugnatione daemonum. Leva manus tuas in superbias eorum in finem. Quasi dicat: Memor esto congregationis tuae; et ut memor sis, leva manus tuas, id est, exerce potentiam tuam in superbias eorum, id est, contra superbias Romanorum, dirigendo eas in te finem; vel in finem, id est finali levatione, leva manus tuas contra eos. Et opus est, quia inimicus, id est populus Romanus, multum maligne egit in sancto loco, subaudis tuo, destruendo. Quod dicit: Quanta malignatus est inimicus in sancto! et in tantum gloriati sunt de victoria sua qui oderunt te, gentiles videlicet, qui maxime dicuntur te odisse, quia tui cognitionem nunquam receperunt. Et ubi gloriati sunt? In medio solemnitatis 131.0527B| tuae, id est in eo loco ubi tua solemnitas deberet fieri. Nota quia congregati Judaei ad paschalem solemnitatem, perierunt a Romanis; et merito hoc tempore perierunt, quia in eadem solemnitate Christum occiderunt; quod dicit: Et gloriati sunt qui oderunt te, in medio solemnitatis tuae et ecce quomodo, quia posuerunt signa, militaria subaudis, signa dico sua signa. Signa ista possumus dicere aquilas, dracones caeteraque quibus exercitus Romanorum uti solebat in praelio: vel signa sua, signa videlicet phantastica et deorum suorum, a quibus responsum forsitan acceperant se habituros victoriam; quorum signa posuerunt super summum, id est super templi summitatem, sicut in exitu viarum, subaudis, solet fieri. Mos enim fuit antiquitus ut, 131.0527C| facta victoria, in exitibus viarum signa ponerentur, ut esset monimentum victoriae. Haec talia signa quae solebant poni in exitu, posuerunt ipsi super templum; et non cognoverunt, non ex eorum voluntate, sed ex divino nutu hoc processisse: non cognoverunt se esse instrumentum irati, non regnum placati. Solet enim Deus facere quod frequenter faciunt homines, qui colligunt qualecunque sarmentum, et corrigunt inde filios; quibus correctis, sarmentum mittunt in ignem, et filiis servant haereditatem: ita Deus per impios probat pios, et frequenter per temporalem potentiam damnandorum exercet disciplinam salvandorum. Vel sic: Posuerunt signa, dico sua, id est suae victoriae; et non cognoverunt sicut erat in exitu super summo, 131.0527D| id est, non intellexerunt hoc de summo, id est, de paterna dispositione exisse, et non ex Deorum suorum responsione. Potest aliter legi superius: Quanta malignatus est inimicus in sancto! et hoc merito, quia gloriati sunt qui oderunt te, Judaei videlicet, in medio solemnitatis tuae; quia quando tuam solemnitatem debuerunt celebrare, non timuerunt te occidere. Quanta malignatus est inimicus in sancto quia posuerunt signa sua, signa, et non cognoverunt sicut in exitu super summum; et non tantum hoc fecerunt, sed etiam januas ejus, subaudis templi, exciderunt securibus, quasi fieret in silva lignorum, id est, ita irreverenter januas templi inciderunt sicut inciderent silvam lignorum. Silva lignorum est, ubi 131.0528A| non reperiuntur arbores utiles ad aedificia, sed ligna igni tantum comburenda; quod dicit: quasi in silva lignorum securibus exciderunt januas ejus in idipsum, id est, in eamdem voluntatem convenientes; in securi et ascia dejecerunt eam, ipsam civitatem videlicet. Per securim et asciam notantur omnia genera instrumentorum quibus ipsi Romani usi sunt in destructione civitatis. Incenderunt igni sanctuarium tuum; sanctuarium dico, solum in terra illa factum. Polluerunt tabernaculum nominis tui, quia in tabernaculo quod nomini tuo fuit consecratum, fecerunt equorum stabulum; et dixerunt, id est statuerunt, in corde suo, et omnes cognatio eorum simul cum illis consenserunt, istud dicentes: Quiescere faciamus dies festos Dei a terra, expellendo 131.0528B| eos videlicet omnes qui in suo nomini sabbatizant; et hoc merite patimur quia signa nostra non vidimus. Ostendit hic Asaph Judaeos merito fuisse talia passos, quia signa quae annuntiabant impleta esse quae promittebantur cognoscere noluerunt; quod sic dicit: Signa nostra non vidimus. Vidimus utique. Nam jam non est propheta; quod nobis est signum eum venisse, quia prophetatum fuit: Cum venerit sanctus sanctorum, cessabit unctio (Dan. IX). Et nos non cognoscet amplius. Quasi dicat: Dicendum est quia non veniet amplius. Veniet utique, sed non veniet eo modo quo prius venit. Venit enim mitis, veniet terribilis. Venit judicandus, veniet judicaturus. Venit, et offendistis in eum jacentem; cavete eum desuper venientem. Usquequo, Deus, improperabit inimicus? Asaph, intelligens et videns sic deprimi Judaeos 131.0528C| a principibus Romanis, quasi eis condolendo dicit: Deus Pater, usquequo, id est quandiu, improperabit inimicus populo tuo? et usquequo irritabit adversarius, id est gentilis populus, nomen tuum hoc, quod est Deus? Erit hoc in finem: Et utquid avertis manum tuam et dexteram tuam, id est Judaicum populum, qui fuit manus tua; et non qualiscunque, sed dextera, quia per eum in fortitudine magna multa operatus es signa: quandiu avertis eum de medio sinu tuo, id est de firma societate tuorum, erit hoc in finem, id est, omnimoda aversione? vel avertis eos, dirigendo in te finem. Nota hic historiam de Moyse (Exod. IV.), quando manum retraxit de sinu, et facta est lepra plena; reposuit eam 131.0528D| iterum jubente Domino, et recepit colorem caeterae carni similem. Manus subtracta de sinu significat illos qui a societate fidelium separati sunt quasi leprosi, id est peccatorum maculis contaminati; sed cum jam revertuntur ad societatem fidelium, mundantur a peccatis: quod notat manus in sinum reducta. Quod hic dicit: Utquid avertis manum tuam et dexteram tuam de medio sinu tuo in finem? Quasi dicat: Ne patiaris manum tuam de sinu tuo extrahi, sed permitte eam reponi, et recipiat colorem carni similem, et cognoscat Creatorem. Vel aliter, incenderunt igni sanctuarium tuum, in terra polluerunt tabernaculum nominis tui; et merito hoc passi sunt Judaei, quia dixerunt, id est statuerunt, 131.0529A| in corde suo cognatio eorum simul, id est, cum illis consensit in hoc, Quiescere faciamus omnes dies festos Dei a terra. Ac si dicat: Non sit inter nos deinceps qui festum faciat Deo, et Sabbatum custodiat: et hoc adeo quia signa nostra non vidimus, per quae intelligamus se curare de nobis. Jam non est propheta, qui consoletur nos in afflictione; et ideo nos non cognoscet amplius, quia non veniet amplius ad liberandum nos; frustra enim sunt prophetica dicta, quae eum pro nostra salute annuntiabant venturum. Usquequo, Deus, improperabit inimicus? Hos duos versus praecedentes dixit Asaph in voce Judaeorum, nunc iterum vocem assumit propriam; quasi dicat: Dicunt Judaei Christum non venisse; sed tu, Deus, usquequo improperabit 131.0529B| tibi inimicus, id est, usquequo non recognoscetur ab inimico, id est, Judaico populo? Cum constat eum Sanctum sanctorum venisse, usquequo irritat adversarius nomen tuum, id est, quandiu patieris Judaicum populum irritum habere nomen tuum, Christianum videlicet, et illud quasi vanum impugnare? Et ut quid avertis manum tuam? Ecce iterum dolet persecutionem Judaeorum. Quasi dicat: Tu Deus, et si repellis de populo tuo paleas, utquid avertis manum tuam et dexteram tuam, id est, utquid repellis illos qui manus tua futuri sunt, grana videlicet qui inter paleas reservantur, de medio sinu tuo, id est de tua protectione? et hoc in finem, id est finali aversione? vel avertis eos in te finem subaudis dirigendo. Deus autem Rex noster ante saecula. Quasi 131.0529C| dicat: Nos dubitabamus Christum venisse. Deus autem rex noster ante saecula, subaudis ens, operatus est salutem, firmam fidem sui, in medio terrae, id est in medio gentium, quae usque modo quasi terra culta fuerunt et nos quasi coelum; nunc autem gentes coelum sunt et nos terra: ipsi vigilant, quia salutem receperunt, credentes Christum venisse; nos stetimus, quia eum venisse adhuc dubitamus. Vel sic: Deus autem rex noster, id est nostrae naturae assumptor, operatus est salutem ante saecula, a Patre praedestinatam. Et quomodo operatus est salutem? Quia tu Deus confirmasti in virtute tua, id est in tua constantia, mare, id est amaritudinem gentium, contra te semper existentium; contribulasti 131.0529D| capita draconum in aquis, id est, superbiam malignorum spirituum in aquis baptismatis contrivisti: quod praefiguratum fuit quando mare Rubrum stare fecisti, ut Israeliticum populum sicco vestigio transmigrare faceres, et principes in ipso mari submergeres (Exod. XXIII). Nota quia mare stabat, et populus Israeliticus in motu erat. In mare quod stabat, gentes intelligamus in fide stabiles: Judaei autem ambulabant, quia adhuc de fide dubitantes, terrenis motibus adhaerent. Tu confregisti capita draconis, id est superbiam ipsius principis draconum, quod praefiguratum fuit in capite vituli confracto a Moyse (Exod. XXXII). Dedisti eum, id est ipsum draconem secundum corpus suum, escam, id est refectionem, populis Aethiopum, id est illis quibus dictum est: 131.0530A| Eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino (Ephes. V); qui aliquando fuerunt Aethiopes, id est denigrati, nunc autem splendidissimi; quia adeo confirmasti, ut sunt sancti apostoli, quibus membra draconis fuerunt refectio, quia eos sibi secundum fidem incorporabant. Unde Petro dictum est: Occide et manduca (Act. X). Haec talis esca fuit praefigurata, quando Moyses vitulum illum quem adorabat Israeliticus populus, in pulverem redegit, et positum in aqua eis ad bibendum dedit (Exod. XXXII). Vitulus ille redactus in pulverem significat infideles, qui igne divini amoris, elationes et superbias suas humiliter confitendo, incenduntur, et sic aqua baptismatis aspersi, fidelibus incorporantur. Vel aliter, dedisti eum escam populis Aethiopum, quia 131.0530B| persecutiones infidelium quasi escas et refectio fuerunt fidelibus. Tu dirupisti fontes et torrentes. Quasi dicat: Tu confirmasti mare, tu contribulasti capita, et hoc taliter, quia fontes, id est apostolos tuos, in quibus erant fontes aquae salientis in vitam aeternam, dirupisti, id est, per diversos rivos duxisti. Dirupisti etiam torrentes. Torrentes sunt illi qui operibus Deo contradicunt, sed tamen aliis verbum praedicationis administrant; et hoc ad similitudinem, quia torrens est aqua de monte aliquo descendens cum impetu, et cito deficiens: ita et isti impetu oris fluunt: et in operibus tamen sicci sunt, per quos tamen Dominus salutem suorum operatur. Unde in Evangelio: Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei: quae autem dixerint vobis, 131.0530C| servate et facite: secundum opera eorum nolite facere; (Matth. XXIII). Tu siccasti fluvios Ethan. Ethan interpretatur fortis vel robustus; ubi intelliguntur philosophi et elati saeculares de se praesumentes: quorum fluvios exsiccavit Dominus, quia eorum turgidam potestatem et vanam doctrinam ad nihilum redegit. Exsiccavit enim Dominus inflatam potestatem quasi turgidam vesicam Pilati, cum sibi dixit: Non haberes in me potestatem, nisi tibi desuper datum fuisset (Joan. XIX). Per suos etiam multas doctrinas haereticorum et vanas elationes saecularium destruxit. Unde Paulus: Elegit stultos et ignobiles, ut confuuderet mundi sapientes et nobiles (I Cor. I). Tuus est dies et tua est nox. Quasi dicat: Vere tu 131.0530D| dirupisti fontes, quia tuus est dies, id est, qui perfecti sunt a te ipsam habent perfectionem. Dies sunt illi qui altioribus insistunt et ea aliis praedicant: nox, qui circa historiam et moralem sensum conversantur in instruendo alios. Unde illud: Dies diei eructat verbum et nox nocti indicat scientiam (Psal. XVIII). Potest esse etiam ille idem nox qui et dies est, velut Paulus fuit dies et nox: dies tunc quando dixit: Sapientiam loquimur inter perfectos (I Cor. II); nox fuit quando dixit: Lac vobis potum dedi, non escam (I Cor. III). Tuus est dies, et tua est nox; et merito, quia tu fabricatus es auroram et solem. Aurora sunt incipientes jam lucere in virtutibus, sol, qui alios illuminant: vel aurora dicuntur carnaliter 131.0531A| sapientes: sol, spirituales. Tu fecisti omnes terminos terrae. Termini terrae sunt perfecti praedicatores, qui aliis terminant quid sit sectandum et quid fugiendum, vel termini terrae sunt illi qui per proprium donum Spiritus sancti terminati sunt ab aliis et distincti. Unde illud: Unusquisque enim proprium donum habet a Deo (I Cor. VII). Aestatem et ver tu plasmasti. Per aestatem intelliguntur spiritu ferventes, et per ver, virtutibus vernantes: vel per aestatem intelliguntur fructum colligentes; per ver, bene operari incipientes: quod dicit, aestatem et ver tu plasmasti ea, non ipsa se. Unde illud: Dei enim donum est, non ex operibus, ut ne quis glorietur (Eph. II). Memor esto hujus, inimicus improperavit Domino. Asaph videns haec omnia ad salutem gentium 131.0531B| facta, et intelligens quia multa operatus esset Deus in oleastro inserto, rogat ut haec eadem operetur in naturali oliva, cujus rami fracti sunt. Quasi dicat sic: Tu, Domine, plasmasti aestatem et ver, id est, qui in gentibus spiritu ferventes et simplices in fide fecisti, tu memor esto hujus, subaudis tuae plasmationis factae in gentibus, ut idem facias in Judaico populo, in granis scilicet, non in paleis. Et quare dico, non in paleis? Quia inimicus, id est palea, de populo illo, improperavit Domino, dicens: Nos scimus quia homo iste peccator est (Joan. IX). Et populus insipiens incitavit nomen tuum, sic: Si Filius Dei es, descende de cruce (Matth. XXVII); et illud: Recede a nobis, scientiam viarum tuarum nolumus (Job XXI). Memor esto hujus; et ut memor sis ne tradas bestiis 131.0531C| animas confitentes tibi, id est, ne permittas conformari bestiis, id est bestialiter viventibus, animam illorum qui humiliter confitentur tibi, velut illi: Quid faciemus, viri fratres (Act. II)? Et animas pauperum tuorum ne obliviscaris in finem; sed respice in testamentum tuum, id est in tuam promissionem, non amplius in nostram: in promissiones Novi, non in promissiones Veteris. Promittit enim Novum Testamentum istud: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII); et illud: Et ego diligam eum et manifestabo ei meipsum (Joan. XIV). In hoc Testamentum respice, ut illis qui acceperunt tabulas haereditatem serves, granis videlicet non paleis. Et quare non paleis? Quia repleti sunt iniquitatem qui obscurati sunt terrae domus, id est, 131.0531D| qui cor suum domus terrae fecerunt, ut terrena videlicet ibi tantum reponantur, et non spiritualia. Unde alibi: Introibunt in inferiora terrae (Psal. LXII.) Ne avertatur humilis, id est humiliter peccata confitens, factus confusus, si avertitur. Pauper et inops, aeterna sola videlicet desiderantes, laudabunt nomen tuum. Et ut laudent, exsurge, Deus, judica causam tuam, id est tuorum, ne frustra videatur videlicet causa illa propter quam contemnunt praesentia et exspectant futura. Memor esto improperiorum tuorum, eorum videlicet quae ab insipiente sunt tota die. Insipientes sunt, nescientes sibi in posterum cavere, a quibus fit improperium fidelibus, quod exspectant futura et contemnunt praesentia; hujus talis improperii 131.0532A| memor esto sic: Ne obliviscaris in tuo judicio voces inimicorum tuorum, ut a te ipsi inimici recipiant quod inde promerentur; superbia eorum qui te oderunt, ascendit semper, id est contra te semper augmentatur eorum superbia. Ascendit eorum contra te superbia, ascendat contra eos tua vindicta. PSALMUS LXXIV. IN FINEM, NE CORRUMPAS, PSALMUS CANTICI ASAPH. « Confitebimur tibi, Deus, confitebimur, et invocabimus nomen tuum. Narrabimus mirabilia tua: cum accepero tempus, ego justitias judicabo. Liquefacta est terra, et omnes qui habitant in ea; ego confirmavi columnas ejus. Dixi iniquis: Nolite inique 131.0532B| agere; et delinquentibus: Nolite exaltare cornu; nolite extollere in altum cornu vestrum, nolite loqui adversus Deum iniquitatem. Quia neque ab oriente, neque ab occidente, neque a desertis montibus, quoniam Deus judex est. Hunc humiliat, et hunc exaltat, quia calix in manu Domini vini meri plenus misto. Et inclinavit ex hoc in hoc: verumtamen faex ejus non est exinanita, bibent omnes peccatores terrae. Ego autem annuntiabo in saeculum, cantabo Deo Jacob. Et omnia cornua peccatorum confringam, et exaltabuntur cornua justi. » ENARRATIO. Psalmus iste tumori superbiae medicinam humilitatis 131.0532C| apportat: hoc agens, ne quisque superbus de se praesumat, nec humilis de Deo desperet, quia promissio ejus certa est et rata et inconcussa, omni carens dubitatione, quae consolatur afflictos. Et quare afflictos? Quia vita hominis super terram nihil est nisi afflictio. Unde Job: Militia est vita hominis super terram (Job VII). Nec tamen prospera vita est tanta eligenda, et adversa vitanda, sed utraque cavenda: illa, ne frangat; ista, ne corrumpat, ut unicuique homini, in quocunque statu rerum degit, non sit refrigerium nisi Deus, nec gaudium nisi in ejus promissis. Vita enim ista quemlibet fallit redundans felicitate. Deus autem fallit neminem, quia verax est in promissis; et eum tenemus fidelissimum promissorem, qui se promittendo 131.0532D| fecit debitorem. Sed quia homini ad Deum converso, mutandae sunt divitiae, et delectationes mutandae sed non subtrahendae: est enim tantum delectatio nostra non in re, sed in spe: hoc agit psalmus iste ut certam spem habeamus, ut inducamur in id quod speramus. Nam cujus delectatio est tantum in spe non fallitur. Unde illud: Delectare in Domino (Psal. CXXXVI). Et ne cito videremur habere pro quo delectamur, subjungitur: Et dabit tibi petitiones cordis tui (Ibid.). Unde ergo delectaris, si non habes quod petis; nisi quia habes eum fidelissimum debitorem, qui promittendo fecit ut deberet? Titulus exponitur, ne corrumpas. Quid est, non corrumpas? Exhibe videlicet quod promisisti, 131.0533A| fidem veram et spem, tendens in finem, id est in Christum, videlicet spe, et non in mundum re. Nam qui mundum in re tenent, et non Christum spe, illi tandem neque erunt in re, neque in spe, cum illi quo modo sunt in spe, gloriabuntur in re. Psalmus Asaph cantici, id est a cantico habendus. Asaph iste videtur Christum notare, quia iste praecipue in populo illo alios congregavit et sibi conformes fecit; cujus vox est in hoc psalmo, exhortantis nos ut humiliter Deo confiteamur, et non superbe de nobis praesumamus. Dicit autem sic: Confitebimur tibi, Deus, confitebimur, et invocabimus nomen tuum. Nota prius confitendum, et post invocandum, quia quem invocas in te vocas. In te autem non venit Deus vocatus, si tu fueris 131.0533B| elatus, quia ad elatum non accedit, sed ad humiliter confitentem. Faciamus ergo confessionem, non ut eum delectet, sed ut nos mundet. Mundemus templum nostrum per confessionem, in quo veniet invocatus. Omnia alta ut attingamus, nos extollimus et erigimus; et si nos non sufficimus, machinamenta et scalas quaerimus, ut ea attingamus: Deus altus est, sed ab alto non attingitur: ipse enim prope est his tantum, qui obtriverunt cor. Tritura autem cordis, pietas et humilitas est: qui autem obterit cor, sibi irascitur. Quare tu quisque te habeas iratum, ut sentias eum placatum: habeas te accusatorem, ut invenias illum defensorem; fac confitendo tibi propitium, quem negando non facis nescium: confitere ut avertat faciem suam a peccatis 131.0533C| tuis, et non a te; avertatur ab eo quod tu fecisti, non ab eo quem fecit. Ipse enim fecit hominem, tu fecisti peccatorem; ipse etiam potens est avertere faciem tuam a peccante, et non avertere ab humiliter confitente. Unde illud: Excelsus Dominus, et humilia respicit, et alta a longe cognoscit (Psal. CXXXVII). Respicit humiles per peccatorum remissionem, elatos cognoscit per justam damnationem. Quare confiteamur, ut invocemus, quod dicit: Confitebimur, tibi, Deus, confitebimur, et invocabimus nomen tuum. Nota hanc repetitionem non esse factam causa loquacitatis, sed causa confirmationis, ne te poeniteat esse confessum, quoniam bonus est cui confessus es. Unde alius psalmus: Confitemini Domino, quoniam bonus (Psal. CXXXV). Et quia bonus est, ne timeas 131.0533D| confiteri: quoniam non confiteris insultatori nec punitori, sed peccata ignoscenti. Time confiteri homini judici, post confessionem peccata punit: secure confitearis Deo, qui post confessionem ignoscit. Et invocabis nomen tuum, ut ex te pleni simus, qui per confessionem evacuati sumus. Et unde sit impletus, subjungit: Narrabimus mirabilia tua. Quasi dicat: Ego et mei narrabimus mirabilia tua, quae mirabiliter operaris in corporibus, et quae mirabilibus operaris in moribus. Cum accepero tempus, ego justitias judicabo, quasi dicat: Notificatis mirabilibus tuis, ego praecipue justitias judicabo, non parcendo contemnenti, qui nunc dono confitenti; gratias illi qui prius voluit justitiam narrare et praedicare, 131.0534A| quam judicare: quia si prius judicaret quam praedicaret, quis absolveretur? et quis liberaretur? Nullus utique. Quare amemus praedicantem, ut securi exspectemus eum judicantem. Ipse accepit tempus judicandi justitias, nos accepimus tempus faciendi. De eo dictum est: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine (Psal. C). Quare ut non timeamus peccatorum punitorem, amemus peccatorum donatorem. Cum accepero tempus, justitias judicabo. Quis accepit tempus judicandi? Non Filius Dei per quem facti sumus, sed filius hominis per quem refecti sumus: non qui assumpsit, sed qui assumptus est. Ipse enim qui assumptus est, mutatus est in melius: qui assumpsit, non mutatus in pejus. Ipse enim exinanivit semetipsum (Phil. II), inferiorem naturam 131.0534B| assumendo, non ab aequali degenerando, assumens quod non erat, manens quod erat, a nullo accipiens tempus illud judicandi, sed semper habens illud. Liquefacta est terra, et omnes qui habitant in ea. Quasi dicat: Merito justitias judicabo, quia terra, id est, populus Judaicus, qui deberet aliis esse terra, per quem reficerentur, liquefacta aliquo fluit, id est, a liquidis et veris praeceptis per cupiditatem discessit; quia quanto quisque per cupiditatem inferius delectatur, tanto plus a creatore recedit: et quanto superius delectatur, tanto propior intelligitur. Et omnes qui habitant in ea, id est, non tantum Judaea liquefacta est, sed omnes illi qui in ea habitare deberent, exemplum bonae operationis ab ea assumendo. Ego autem confirmavi columnas ejus, id est, apostolos in 131.0534C| passione mea comitantes, confirmavi in resurrectione. Columnae dicuntur apostoli quia per eos fulciti erant: et suppositi Judaei et caeteri, ne caderent. Potest sic continuari: Ego autem cum accepero tempus justitias judicabo; et nunc interim quid? liquefacta est terra, et omnes qui habitant in ea; ego autem confirmavi columnas ejus; et per ipsas columnas dixi iniquis: Nolite inique agere. Dixit quidem, sed nos non audivimus. Et quia non audivimus eum ut sani staremus, audiamus eum vel ut lapsi resurgamus: et quia sani non sumus audiamus medicum venientem ad languidum. Et delinquentibus: Nolite exaltare cornu. Quasi dicat: Dixi ne inique agerent, illis autem qui a delicto se non abstulerunt, dixi: Nolite exaltare cornu. Quasi dicat: Si 131.0534D| peccatis per cupiditatem, nolite peccatum defendere per elationem. Nolite, dico, extollere in altum cornu vestrum, id est, nolite confirmare oppugnantiam vestram in Deum jugum Dei detrectantes: nolite loqui adversus Deum iniquitatem, ponendo videlicet eum injustum, et non curare res humanas. Ipse enim loquitur iniquitatem, cum videt malos florere, bonos laborare, dicit Deum non gubernare humana; quod hic prohibet, nolite loqui adversus Deum iniquitatem. Unde alibi: Non declines cor meum in verba malitiae (Psal. CXL): quia neque ab oriente, neque ab occidente, neque a desertis montibus, quoniam Deus judex est. Quasi dicat: Nolite loqui adversus Deum iniquitatem, quia judex qui nos judicabit, non venturus est 131.0535A| tantum ab oriente, neque ab occidente, neque a desertis montibus: quoniam Deus est qui judicat, et ideo necessario ubique praesens: et hunc, videlicet Judaicum populum, se exaltantem et de se praesumentem, humiliat, et hunc, id est, gentilem populum, se humiliantem exaltat, quod notatum est per Publicanum et Pharisaeum, quia Publicanus se humiliavit, et exaltatus est: Pharisaeus se extulit, et humiliatus est (Luc. XVIII); quod dicit: hunc humiliat, et hunc exaltat. Et quare? Quia calix in manu Domini vini meri plenus misto, id est, comparabilis est potenti pincernae, qui ex calice propinaret amicis suis dulce vinum, et inimicis acidum; quod dicit, quia calix, id est, remuneratio est in manu Domini, calix dico, plenus vini meri, justa videlicet retributione, quia 131.0535B| multum juste judicabit; sed unicuique retribuet juxta meritorum aequalitatem; est etiam plenus misto, quia boni inde bibent vinum dulce, mali acidum: quod tamen merum est, quantum ad ipsum Dominum, et inclinavit ipsum calicem ex hoc potato in hoc, subaudis potandum, vel ex hoc vase bonorum, in hoc vas malorum. Verumtamen licet ipse calix inclinetur, faex ejus non est exinanita, id est, non est inde effusa, quia nulla est ibi faex, sed merum vinum, quantumcunque inclinetur. Et ne putaremus peccatores nihil habere ibi quod biberent, quia faece caret, subjungit: bibent omnes peccatores terrae, pro sua videlicet competentia; bibent enim acidum, licet merum. Ego autem et mei non sic bibemus, quia annuntiabo in saeculum, alios videlicet construendo: 131.0535C| et cantabo Deo Jacob, sicuti videlicet cantandum est. Vel aliter: Hunc humiliat et hunc exaltat. Et quomodo hoc? Quia in manu Domini est calix, lex quae reficit et potat: calix dico plenus meri vini, id est, merorum praeceptorum; plenus etiam misto, id est, carnalibus sacramentis, in quibus quasi in faece latet Novum Testamentum. Et inclinavit ipsum calicem ex hoc in hoc, id est, ex notitia Judaici populi in notitiam gentium: sed tamen faex non est exinanita, id est, non est inde effusa, sed resedit in fundum, quia carnalia sacramenta apud Judaeos remanserunt. Bibent omnes peccatores terrae, ex hoc videlicet calice, quidam merum vinum, quidam faecem. Judaei enim qui in carnalibus sacramentis permanserunt, faecem bibunt. Ego autem annuntiabo 131.0535D| vinum merum bibendum, et hoc in saeculum; sic cantabo Deo Jacob, et omnia cornua peccatorum confringam: elationem videlicet de justitia sua praesumentium. Et exaltabantur cornua justi. Cornua justi sunt pietas, humilitas, caeteraeque virtutes; cornua peccatorum sunt elatio et superbia, quae tandem a Domino confringentur. Confringamus ergo cornua nostra, ne a Domino confringantur. Si non dixit Deus: Nolite inique agere, paremus elationem et defensionem: si autem dixit, praeoccupemus confessionem: quia tunc confessio erit sera, et defensio nulla. PSALMUS LXXV. IN FINEM IN CARMINIBUS. CANTICUM AD ASSYRIOS. PSALMUS ASAPH. 131.0536A| « Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus. Et factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion. Ibi confregit potentias arcuum, scutum, et gladium, et bellum. Illuminans tu mirabiliter a montibus aeternis: turbati sunt omnes insipientes corde. Dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis. Ab increpatione tua, Deus Jacob, dormitaverunt qui ascenderunt equos. Tu terribilis es, et quis resistet tibi? extunc ira tua. De coelo auditum fecisti judicium, terra tremuit et quievit. Cum exsurgeret in judicium Deus, ut salvos faceret omnes 131.0536B| mansuetos terrae. Quoniam cogitatio hominis confitebitur tibi, et reliquiae cogitationis diem festum agent tibi. Vovete et reddite Domino Deo vestro, omnes qui in circuitu ejus affertis munera, terribili, et ei qui aufert spiritum principum, terribili apud reges terrae. » ENARRATIO. Assyrii interpretantur dirigentes; quia in illo populo fuerunt plures qui se direxerunt secundum carnalia sacramenta, secundum litteram intelligentes, non secundum spiritum: contra tales loquitur Asaph in hoc psalmo, constituens pedes suos in viam salutis dirigere, humiliter videlicet confitendo, et sic se bonum pacis faciendo in quibus habitat Deus. Dicit autem sic: 131.0536C| Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus. Solent gloriari Judaei cum audierint hunc versum, quasi de solo Propheta diceret, Notus in Judaea Deus. Ut autem non de solis Judaeis hoc accipiamus, adhaereamus interpretationi nominis, ut sic intelligamus de quibus agat psalmus. Interpretatur Judaea confessio: confiteri autem non solis convenit Judaeis, sed etiam gentibus Dei: quibus omnibus dicit Propheta: Notus in Judaea Deus, et magnum nomen ejus; non nomen ignominiosum: homo videlicet, quod ab humo dicitur: sed hoc nomen quod est Deus, notum in Israel, id est, videntibus Deum. Ipsi enim intelligunt super egenum et pauperem. Nota quod dicit, Notus in Judaea Deus. Non enim hic accepit, qui in manifesto Judaeus est, sed qui in occulto: 131.0536D| non qui circumciditur in praeputio, sed qui circumcisus est in corde; quod dicit: Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus. Et sic factus est in pace locus ejus, videlicet Dei: in pace, id est, in illis qui pacem in se fecerunt, habentes concordiam cum moribus sanctis, et litigium cum vitiis. Nam non potest esse quandiu homo in hoc tabernaculo ingemiscit, ut fomes peccati eum non inquietet: sed ei consentire non debet, sed si surrexerit, talem faciat ut in eo non inveniat arma iniquitatis, quibus extendat manum ad proximum: vel si surrexerint alii motus illiciti, non inveniant instrumenta iniquitatis. Unde Paulus: Est peccatum in mortali nostro corpore, sed non regnet (Rom. VI). 131.0537A| Nota hic ordinem bonum. Nam oportet ut quisquis in Judaea, id est, per confessionem peccatorum recipiat remissionem, ut sic Deum videre mereatur nunc per fidem, postea secundum spem: et sic postquam est Judaeus et Israel, restat ut sit Hierosolymitanus, ut sic pacem habeat cum Deo, quia quandiu quisque confiteri dedignatur, quasi cum Deo per elationem rixatur; quia quandiu displicet Deo quod nobis placet, cum eo rixamur. Ipsi enim displicet ebrietas, nobis placet; ipsi displicet furtum, nos laudamus furem; ipsi placet novitas, nobis vetustas: et sic ab ejus imagine in qua creati sumus, nosmetipsos exterminavimus. Sed si quandoque nobis placuerit quod ipsi placet, jam cessamus a rixis; et pacem cum eo facimus, reformando nos suae imagini: 131.0537B| quod dicit: Et factus est in pace locus ejus; et tandem habitatio ejus in Sion, id est, in veris contemplationibus, non contemplantibus ea quae videntur, sed quae non videntur. Et ibi, id est, in Sion et in vera Judaea, confregit potentias arcuum, id est, occultas insidias; scutum, id est, protectionem vanae praesumptionis, et gladium, id est, apertas impugnationes, et bellum, peccati videlicet defensionem: quia nullum bellum magis displicet Deo quam peccati defensio. Ibi confregit potentias arcuum. Et hoc quomodo? Quia tu Deus illuminans eris mirabiliter a montibus aeternis, id est, alios illuminabis per apostolos tuos, qui dicuntur montes, quoniam eis primum refulsit lux vera, et per eos descendit in valles: et hoc mirabiliter, sequentibus 131.0537C| videlicet signis et prodigiis: et conturbati sunt, et turbabuntur, omnes insipientes corde, quia cum audierint, Nolite confidere in incerto divitiarum (I Tim. VI), turbabuntur, velut illi qui dixerunt: Qui est iste novorum daemoniorum praedicator (Act. XVII)? et unde habent quod turbabuntur: quia dormierunt somnum suum, id est, delectationem habuerunt in terrenis, quae tamen quasi per somnium possidebant, quia temporalia nihil sunt. Si non credis, dormis, evigilabis, nihil esse videbis: quod dicit dormierunt somnum suum, id est, terrenis obcaecati, facti sunt comparabiles dormientibus in stramine, et somniantibus se jacere super culcitras et pallio coopertos; qui cum excitantur, vident nihil esse quod somniaverunt: ita qui in hac nocte carnis terrenis adhaerent, 131.0537D| tandem nihil esse terrena intelligent, et eis adhaesisse dolebunt; quod dicit: Et nihil invenerunt, id est, nihil tandem inventi sunt, omnes viri divitiarum in manibus suis, quia ex omnibus divitiis nihil invenerunt in manu retribuentis, nisi quod hic ponitur in manu pauperis, et ideo quia ibi vult habere manus plenas, hic attendat vacuas manus pauperis. Ab increpatione tua, Deus Jacob, dormitaverunt, qui ascenderunt equos. Quasi dicat: Ideo nihil invenient tandem quia cum deberent excitari ab tua increpatione, id est, a tua praedicatione, Deus Jacob, futura attendentes videlicet, dormitaverunt, id est, aures suas terrenis obturaverunt; et sic clamor qui alios solet excitare, eos fecit obturare: 131.0538A| quia quanto saepius admonebantur terrena dimittere, tanto dulcius fuit eis adhaerere: et hoc ideo, quia ascenderunt equos superbiae, videlicet praesumentes de saeculari dignitate, de nobilitate parentum, et de caeteris ad mundum pertinentibus: et ideo tu, Domine, qui illuminas a montibus aeternis, Tu terribilis es, subaudis futurus, cum veneris in majestate Patris, terribilis videlicet malis, blandus justis; et tunc quis resistet tibi? Nullus videlicet, quia ex tunc, id est ex eo tempore, erit ira tua perpetua, nunc autem et misericordia. Quare qui vult securus esse in tempore irae, operetur bene in tempore misericordiae. Et qualiter veniet ira tua? Quia de coelo auditum fecisti judicium, in tuba videlicet angelorum. Unde illud: Canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupti 131.0538B| (I Cor. XV): et sic terra tremuit et quievit, id est, terreni homines trement et quiescent, quia non habebunt locum postea infideles saevire, quia ipsi erunt in perpetuo igne. Et quando erit hoc? Cum exsurget in judicium Deus, id est, cum manifeste venerit ad judicandos malos: et non tantum exsurget ad judicium, sed etiam exsurget ad hoc, ut salvos faciat omnes mansuetos terrae. De quibus dictum est: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram (Matth. V): vel aliter: Nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis. Et unde hoc? Quia primi parentes qui ascenderunt equos apostasiae, scilicet ut a veritate recederent, dormitaverunt, id est excaecati sunt: et hoc a tua increpatione. O Deus, judica ascensores, justo judicio, quia juste obcaecati 131.0538C| sunt, qui tuam obedientiam custodire dedignati sunt: et tu Deus illuminans, terribilis es, et quis resistet tibi? et nullus utique. Malo enim suo restitit tibi primus homo: quia ex tunc ira tua, subaudis incepit: et major adhuc futura, quia judicium tuum facies auditum de coelo, id est, ex angelica tuba manifestabis judicium: et tunc terra tremuit et quievit, cum exsurgeret in judicium Deus, ut salvos faceret omnes mansuetos terrae. Sententia eadem quae prius: vel sic: Ex tunc fuit ira tua, major tamen adhuc futura. Et unde hoc scimus? Quia judicium, id est, iram illam futuram, fecisti auditum, id est manifestum, de coelo, id est, de homine Dominico vel de unoquoque coelo, id est, praedicatore tuo. De hoc judicio dicit Paulus: In revelatione Domini Jesu 131.0538D| de coelo cum angelis virtutis ejus, dantis vindictam in flamma ignis iis qui noluerunt audire Deum, et qui non obediunt Evangelio veritatis ipsius (II Thess. I). Hoc judicio manifestato, terra tremuit, id est, terreni homines tremuerunt, et quieverunt perverse agere. Unde illud: Quiescite agere perverse, discite benefacere (Isa. I). Et quando tremuit terra? Cum exsurgeret in judicium Deus, id est, cum audissent a praedicatoribus Dominum resurrexisse, et ad judicium venturum. Ad hoc enim resurrexit, ut judicaturus veniret. Voluit judicari mitis, ut veniret judicare terribilis; quod dicit: cum exsurgeret in judicium Deus. Et non tantum notificatum est eis, ut Deus exsurgeret in judicium, sed etiam ut salvos faceret omnes mansuetos 131.0539A| terrae. Et merito, Domine, salvos facis mansuetos terrae, quoniam ipsi operantur quod tibi placet: quoniam cogitatio hominis, rationabiliter videlicet viventis, confitebitur tibi, et reliquiae cogitationis, id est, sollicitudo de praeteritis, et cautela de futuris, diem festum agent tibi: quia non ex tristitia, sed cum hilaritate bene operantur: quod gaudium erit Deo. Nota quia prima cogitatio hominis debet esse in confessione fideli: postea reliquiae cogitationis, ut semper sit sollicitus de praeteritis, et cautus de futuris: quia quanto sollicitior est de praeteritis, tanto cautior erit de futuris. Nam qui negligens est de praeteritis, potest contingere ut iterum peccet. Vovete Domino Deo vestro. Quasi dicat: Ut diem festum agatis, vovete vos ipsos, et reddite Domino Deo vestro. Nam 131.0539B| necesse est ut qui vovet etiam reddat, quia vovendo se debitorem fecit et melius est non vovere quam post votum non solvere. Audi quid sit vovendum. Quisquis cogitat quid bene voveat, seipsum voveat et reddat: hoc debetur, hoc exigitur. Sunt etiam vota quaedam hominibus communia, quaedam specialia communia, ut qui furabatur, jam non furetur: et a caeteris vitiis abstinere, quod profitetur omnis qui baptizatur. Specialia vota sunt, quando aliquis vovet monachum fieri, vel aliquid aliud; quod dicit: vovete et reddite Domino Deo vestro; et hoc ita fiet, quia omnes qui sunt in circuitu ejus, id est, qui eum in medio et communem omnibus putant, afferent munera, seipsos videlicet; quod alibi dicitur: Reges Arabum et Saba dona adducent (Ps. LXXI). Nota quod 131.0539C| dicit, in circuitu ejus afferent munera: illi enim qui communem eum esse non credunt, dicentes: Ecce apud nos Christus, non afferent ei munera, sed illi tantum qui in circuitu ejus sunt, afferent munera. Et cui afferent? Terribili et ei qui aufert spiritum principum, id est, per cujus potestatem deprimitur elatio terrenorum principum: terribilis est etiam apud omnes reges terrae: apud illos qui terrenitatem suam bene regunt; quia initium sapientiae, timor Domini (Psal. CX). PSALMUS LXXVI. IN FINEM PRO IDITHUN, PSALMUS ASAPH. « Voce mea ad Dominum clamavi, voce mea ad Deum, et intendit mihi. In die tribulationis meae 131.0539D| Deum exquisivi manibus meis nocte contra eum, et non sum deceptus. Renuit consolari anima mea, memor fui Dei, et delectatus sum et exercitatus sum, et defecit spiritus meus. Anticipaverunt vigilias oculi mei: turbatus sum, et non sum locutus. Cogitavi dies antiquos, et annos aeternos in mente habui. Et meditatus sum nocte cum corde meo, et exercitabar, et scopebam spiritum meum. Nunquid in aeternum projiciet Deus? aut non apponet ut complacitior sit adhuc? Aut in finem misericordiam suam abscindet, a generatione in generationem? Aut obliviscetur misereri Deus: aut continebit in ira sua misericordias suas: Et dixi: Nunc coepi: haec mutatio dexterae Excelsi. Memor fui operum Domini, quia 131.0540A| memor ero ab initio mirabilium tuorum. Et meditabor in omnibus operibus tuis, et in adinventionibus tuis exercebor. Deus in sancto via tua; quis Deus magnus sicut Deus noster; tu es Deus qui facis mirabilia. Notam fecisti in populis virtutem tuam, redemisti in brachio tuo populum tuum filios Jacob et Joseph. Viderunt te aquae, Deus, viderunt te aquae et timuerunt, et turbatae sunt abyssi. Multitudo sonitus aquarum: vocem dederunt nubes. Etenim sagittae tuae transeunt, vox tonitrui tui in rota. Illuxerunt coruscationes tuae orbis terrae, commota est et contremuit terra. In mari via tua, et semitae tuae in aquis multis, et vestigia tua non cognoscentur. Deduxisti sicut oves populum tuum manu Moysi et Aaron. » ENARRATIO. 131.0540B| Loquitur in hoc psalmo Asaph transiliens, et transiliendo nos hortatur ad transilitionem, ut perveniamus ad Christum, videlicet qui finis est, ad quem iste transiliens Asaph jam transilivit. Quid autem transiliendum sit, ut ad illum finem perveniamus, docet nos textus ipsius psalmi. Etenim tandiu transiliendum est quidquid nos impedit, quidquid irretit, quidquid illaqueat, quidquid volatum nostrum onere aggravat, donec ad illud perveniamus, ultra quod nihil est, in quo omnia sunt et ex quo quod est, est; et ideo qui istius psalmi animam vult imitari, id est, intellectum ejus tenere, necesse est ut carnalia desideria transiliat, pompam saeculi et illecebram calcet: nihil proponat sibi in quo subsistat, nisi illum a 131.0540C| quo sunt omnia, in quibus omnibus iste transiliens laborat, ut ad eum finem perveniat, Christum videlicet, ultra quem nihil est et infra quem omnia facta sunt et ex quo omnia quae sunt esse habent. Titulus sic exponitur: In finem referunt haec verba, et est psalmus Asaph, factus pro Idithun, id est, pro transilitione, et sic dicit: Voce mea ad Dominum clamavi, voce mea ad Deum, et intendit mihi. Quasi exhortando alios sic dicat: Qui sitit veniat, et bibat (Joan. VII): et inde mihi experto credendum est, quia ego clamavi ad Dominum voce mea, voce videlicet intenta, voce cordi consona: non ut populus ille cui dictum est, Populus hic labiis me honorat, cor autem ejus longe a me (Isa. XXIX; Matth. XV; Marc. VII, 6). Et quia multum intente clamant 131.0540D| ad Deum pro divitiis acquirendis, pro damnis devitandis, id est, pro salute, pro sospitate domus suae, pro temporali felicitate, pro saeculari dignitate, et postremo pro sanitate corporis, quae patrimonium est pauperis; et sic vix aliquis clamat ad Dominum propter ipsum promerendum quasi suavius sit quod dat, quam ipse qui dat, ne istum arbitremur emisisse vocem propter aliud habendum, quam solum Deum, qui voluntate sacrificavit Deo, qui omnia transilivit, qui ultra se nihil vidit, nisi eum a quo creatus est; ideo subsecutus ait: Voce mea ad Deum tantum promerendum, subaudis clamavi, et ipse intendit mihi, id est, intensum adjutorium mihi fecit, ut non frustra clamarem, vel intensum fecit 131.0541A| clamorem meum et hoc ideo, quia ego in die tribulationis meae, id est, in hac praesenti vita, quae dicitur tentatio, et ideo tribulatio; Unde illud: Militia est vita hominis super terram (Job VII): Deum exquisivi, id est, extra omnia quaesivi, quia omnia alia quaerere contempsi: et hoc manibus meis, id est operibus meis, operando videlicet quod bonum est. Nota quia multi, cum sint in tribulationibus, clamant ad Dominum non propter Dominum, sed ut per eum possint tribulationes evadere: velut cum quis incarceratur, clamat ad Dominum, ut per eum possit exire carcerem; si famem patitur, ut habeat unde reficiatur; si etiam febrim patitur, clamat ad eum ut sanetur: iste autem transiliens qui hic clamat non quaerit tribulationes evadere, nisi ut securus 131.0541B| possit Deo adhaerere. Tribulationes autem fidelium sunt mortalitas et passibilitas, a quibus cum liberantur, secure Deo adhaerent, quia eum facie ad faciem vident; quod hic optans dicit: In die tribulationis, die dico tribulationis, existente nocte et contra eum, id est, coram eo, et non ad effectum hominum bene operatus sum. Unde illud: Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis. Cum facis eleemosynam, noli tuba canere ante te, sed fac in abscondito; et Pater tuus qui videt in absconso, reddet tibi (Matth. VI). Nota, quia vita fidelium et dies et nox potest dici: dies, quantum ad vitam fidelium; Unde Paulus: Abjiciamus opera tenebrarum, et induamur arma lucis; sicut in die honeste ambulemus (Rom. XIII). Nox dicitur, quantum ad perfectionem claritatis, 131.0541C| quae est in angelica vita quod sic comprobat Petrus: Habemus certiorem propheticum sermonem, cui vos benefacitis insistentes quasi lucernae in obscuro loco, donec dies elucescat, et verus sol oriatur in cordibus vestris (II Petr. I): quod dicitur, In die tribulationis meae Deum exquisivi, manibus meis nocte contra eum; et non sum deceptus quaerendo Deum, juxta quod ipse ait: Quaerite et invenietis (Matth. VII). Et quomodo non sit deceptus inquirendo Deum, subjungit: Renuit consolari, id est, consolationem habere, anima mea in terrenis, per quod scio me non esse deceptum inquirendo Deo. Vel sic continuatur: In die tribulationis meae Deum exquisivi: et ideo eum tantum exquisivi, quia renuit consolari anima mea in his quae retro sunt, omnino consolationem 131.0541D| hominis respuens. Nota quod dicit, renuit consolari anima mea. Ipse enim transire volens omnia consideravit, consortes suos in terrenis florentes: et ibi defectio tenuit eum pro peccatoribus derelinquentibus legem Domini (Ps. CXVIII). Vertit se in dexteram partem, nec ibi videbatur ei tutum laxare habenas gaudii sui: quia si ibi laxaret, et aliquid adversitatis contingeret, tanto major sequeretur tristitia, quanto major praecessit laetitia, et ideo anima ejus omnino reclusit se a terrena felicitate; quod dicit: renuit consolari anima mea in his quae retro sunt, extendens me ad ea quae priora sunt (Phil. III); quia memor fui Dei tantum, et delectatus sum in hoc quod memor fui ejus: et quia exercitatus 131.0542A| sum in instructione aliorum; sed defecit spiritus meus, id est, virtus mea, videns hoc quia per me non potui invenire aliquid quod dignum erat dicere. Et unde defecit spiritus? Quia anticipaverunt vigilias oculi mei, id est, comparabilis factus sum homini prae aliis vigilias capienti, et pro magna assiduitate vigiliarum caliginosos oculos habenti; quia oculi mei interiores obscurati sunt: et inde turbatus sum, insufficientem me videlicet inveniens, et non sum locutus, qui timui aliquid dicere unde calumniarer, et inde calumniatores haberent materiam peccandi; et ideo tutius mihi videbatur silentium habere: et in ipso silentio cogitavi dies antiquos, id est, mihi proposui dies antiquorum parentum, ad quos per inobedientiam devenerunt: et annos aeternos in mente 131.0542B| habui, id est, dies aeternitatis ad quos perventuri essent primi parentes, si in obedientia perstitissent, semper in mente habui: quia ex eorum inobedientia percepi defecisse spiritum meum, et illos aeternos meditatus sum nocte, id est, interrupta quiete: vel nocte, id est, in ipsa tribulatione, et hoc cum corde meo, id est, tota intentione, et hoc, non ad horam, sed exercitabar in assiduitate hujus meditationis, et scopebam spiritum meum, id est, rationabilitatem meam fodi et resculpsi, evacuando eam a terrenis, ut sic invenirem quod investigare incepit, vel scopebam, id est planabam, spiritum meum a terrenis: vel scopebam spiritum meum, dicens: Nunquid in aeternum projiciet Deus servos suos? Non vel sic scopebam spiritum meum. Et quid invenisti? Istud 131.0542C| videlicet, quod Dominus non irascetur in aeternum servis suis. Nunquid removebit servos, et dissolvet compeditos, et in aeternum praecludet ira misericordiam? Unde Isaias: Non in aeternum ero vindex in vobis, nec per omne tempus ulciscar in vos: spiritus enim ex me processit, et omnem statum ejus ego feci: propter peccatum autem paululum quid contristavi eum, et percussi eum, et averti faciem meam ab eo, et abiit tristis, et ambulavit vias suas, et sanavi eum (Isa. LVII); quod dicit: Nunquid in aeternum projiciet Deus, et non apponet ut complacitior sit? id est, ut magis sibi placeat homo quam modo placeat: aut in finem misericordiam suam abscidet a generatione hac praesenti tendens in generationem futuram? aut obliviscetur misereri Deus? aut continebit in ira sua 131.0542D| misericordias suas, id est, praecludet ira misericordiam? Non. Et dixi post hanc inquisitionem, Nunc coepi, quod scopendo spiritum meum investigare incepi: et haec mutatio, per quam ego mutatus sum de ignorantia in scientiam, est dexterae Excelsi, id est, imputanda potentiae divinae, et non meo merito. Ut autem hanc mutationem assequi possem, memor fui operum Domini, dispositionis videlicet antiquae, reparationis novae, felicitatis aeternae. Et hujus operis memoriam duxi tua mirabilia, legalia videlicet instituta, ad hoc esse data, ut significarent opera Domini quae futura erant, et sic intellexi significata per significantia, et non tantum memor fui, sed etiam meditabor, id est, frequenter cogitabo in 131.0543A| omnibus operibus tuis, quam potens sis et mirabilis, qui operaris velle et pro bona voluntate perficere: et in adinventionibus tuis exercebor, id est, in tuis praeceptis, quae tu invenisti ad salutem omnium exercendo laborabo. Unde illud: Adinvenit omnem viam scientiae et disciplinae, et tradidit illam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo (Baruch. III). Meditabor in omnibus operibus tuis: et ecce opus tuum mirificum, quia vita tua, Deus, in sancto, id est in Christo. Unde ipse: Ego sum via et veritas et vita (Joan. XIV). Et illud: Nemo venit ad patrem nisi per me (Ibid). Via iste est, qua venitur de servitute in libertatem, qua de incesto fit castus, de condemnato in regnum assumptus. Quis ergo Deus est magnus sicut Deus noster? Nullus utique, quia tu es Deus qui facis mirabilia: 131.0543B| fecit Elias, et alii, mirabilia, sed non soli, quia tuo adjutorio fecerunt: tu autem nullius indiges adjutorio, sed solus facis mirabilia et in exteriori et in interiori: caeci vident, claudi ambulant, paralytici sunt sanati, mortui resuscitati: et interius operaris mirabilia, quia qui fuerunt ebriosi, facti sunt sobrii; qui incesti, facti sunt casti; qui fuerunt raptores, facti sunt donatores. Aliter superius legitur et dixi, Nunc coepi, quod quaesivi scrutando spiritum, et haec mutatio, quod Deus non projiciet nos in aeternum, quod non oblitus est misereri, quod non praecludit ira misericordiam, est dextera Excelsi, id est, Filio Dei imputanda: quia ipse est qui nos reconciliavit Deo Patri. Et unde hoc scio? Quia memor fui operum Domini, quae significata fuerunt per legalia 131.0543C| instituta: vel sic, scopebam spiritum meum, et inveni quod non projiciet Deus in aeternum, quod non praecludet ira misericordiam: et his omnibus consideratis, dixi, id est, apud me proposui, nunc, id est, omnibus istis inventis, coepi, id est, in initio tantum sum, quantum ad perfectionem scientiae verae. Unde illud: Cum consummaverit homo, tunc incipiet (Eccli. XVIII). Et haec mutatio, quod in his omnibus me imperfectum recognosco, quod modo incipere me considero, est dexterae Excelsi, id est, potentiae divinae, quae non impotens se vindicare in me, in primo videlicet parente. Memor fui operum Domini. Quasi dicat: Licet nunc his omnibus consideratis, in initio tantum sum, tamen non desistam ab inquisitione: 131.0543D| sed memor ero operum Domini et mirabilium tuorum, o Deus, ab initio factorum. Et meditabor in omnibus operibus tuis, et in adinventionibus tuis exercebor. Et quantumcunque meditor, quantumcunque me exerceam, nihil per me possum, sed via tua quae ducit me ad hoc; investigem eam in Spiritu sancto, per quem habeo incipere et perficere. Quis Deus magnus sicut Deus noster? tu es Deus qui facis mirabilia. Et quae mirabilia? Notam fecisti in populis virtutem tuam, Christum videlicet. Unde Paulus: Nos praedicamus Christum crucifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam (I Cor. I): ipsis autem vocata Judaeis et Graecis Christum Dei virtutem et sapientiam. Redemisti in brachio tuo, id est, potentia tua vel in Christo. Unde illud, Et brachium Domini 131.0544A| cui revelatum est (Isa. LIII)? Redemisti in brachio tuo filios Jacob et Joseph. Populum videlicet Judaeorum et gentium, evangelizando pacem his qui prope erant et qui longe, creans duos populos in uno corpore. Viderunt te aquae, Deus, id est, populus Judaeorum intellige: viderunt videlicet et timuerunt praeterita peccata, et timuit sonitus aquarum, id est, profunda corda gentilium: vel profundi intellectores eorum turbabuntur ad poenitentiam, et sic audita est multitudo sonitus aquarum, sonus videlicet confitentis populi et poenitentis. Et unde hoc? Quia nubes de quibus dictum, Mandabo nubibus meis ne pluant super eam imbrem (Isa. V), istam dederunt vocem, quia in omnem terram exivit sonus eorum (Psal. XVIII). Etenim sagittae tuae, id est, verba apostolorum 131.0544B| tuorum corda impugnantia transeunt, quia non in aure remanserunt, sed usque ad capacitatem cordis penetraverunt et vox tonitrui tui, id est, vox comminantis praedicationis, audita est in rota, id est, in orbe terrae, quae pro rotunditate vel mobilitate, rotae comparatur. Illuxerunt coruscationes tuae, id est, tua signa apparuerunt orbi terrae. Unde illud, Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis (Marc. XVI). Unde commota est terra, videlicet Judaeorum, et contremuit se vixisse: inde facta est in mari via tua, id est, Christus innotuit gentibus, et semitae tuae, id est, ardua praecepta sunt notificata in aquis multis, et tamen vestigia tua, id est signa tua, non cognoscentur a multis Judaeis, a quibus tamen maxime deberent cognosci: quia tu deduxisti sicut oves 131.0544C| populum tuum in manu Moysi et Aaron. Nota quod dicit, sicut oves: quia non sunt verae oves, quia pastorem suum verum non cognoverunt: vel aliter, Commota est et contremuit terra, populus Judaicus videlicet in malum: et ideo in mari facta est via tua. Unde Apostolus, Quia repulistis verbum Dei, ecce convertimur ad gentes (Act. XIII): et semitae tuae in aquis multis. Et quomodo hoc? Quia tu deduxisti sicut oves populum tuum, gentilem videlicet, in manu Moysi veri et Aaron. Christus est verus Moyses, quia verus assumptus: et Aaron, quia vere est montanus, quia ipse est mons montium. Unde illud: Erit novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium (Isa. II): quod dicit, deduxisti sicut oves 131.0544D| populum tuum in manu Moysi et Aaron: et tamen adhuc non cognoscuntur vestigia tua a Judaeis. PSALMUS LXXVII. INTELLECTUS ASAPH. « Attendite, popule meus, legem meam: inclinate aurem vestram in verba oris mei. Aperiam in parabolis os meum, loquar propositiones ab initio Quanta audivimus et cognovimus, ea et patres nostri narraverunt nobis, non occultata a filiis eorum in generatione altera. Narrantes laudes Domini et virtutes ejus, et mirabilia ejus quae fecit. Et suscitavit testimonium in Jacob, et legem posuit in Israel. Quanta mandavit patribus nostris, nota facere ea filiis suis, ut cognoscat generatio altera Filii qui nascentur, et exsurgent, et narrabunfiliis 131.0545A| suis. Ut ponant in Deo spem suam, et non obliviscantur operum Dei, et mandata ejus exquirant. Ne fiant sicut patres eorum, generatio prava et exasperans. Generatio quae non direxit cor suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus, filii Ephraim intendentes et mittentes arcum, conversi sunt in die belli. Non custodierunt testamentum Dei, et in lege ejus noluerunt ambulare. Et obliti sunt benefactorum ejus, et mirabilium ejus quae ostendit eis. Coram patribus eorum fecit mirabilia in terra Aegypti in campo Taneos. Interrupit mare, et perduxit eos, et statuit aquas quasi in utre. Et eduxit eos in nube, diei et tota nocte in illuminatione ignis. Interrupit petram in eremo et adaquavit eos velut in abysso multa. Et eduxit 131.0545B| aquam de petra, et eduxit tanquam flumina aquas. Et appossuerunt adhuc peccare ei, in iram excitaverunt excelsum in inaquoso. Et tentaverunt Deum in cordibus suis, ut peterent escas animabus suis. Et male locuti sunt de Deo: dixerunt: Nunquid poterit Deus parare mensam in deserto? Quoniam percussit petram, et fluxerunt aquae, et torrentes inundaverunt. Nunquid et panem poterit dare, aut parare mensam populo suo? Ideo audivit Dominus, et distulit: et ignis accensus est in Jacob, et ira ascendit in Israel. Quia non crediderunt in Deo, nec speraverunt in salutari ejus. Et mandavit nubibus desuper, et januas coeli aperuit. Et pluit illis manna ad manducandum, et panem coeli dedit eis. Panem angelorum manducavit homo, cibaria misit 131.0545C| eis in abundantia. Transtulit Austrum de coelo, et induxit in virtute sua Africum. Et pluit super eos sicut pulverem carnes, et sicut arenam maris volatilia pennata. Et ceciderunt in medio castrorum eorum, circa tabernacula eorum. Et manducaverunt, et saturati sunt nimis: et desiderium eorum attulit eis, non sunt fraudati a desiderio suo. Adhuc escae eorum erant in ore ipsorum. Et ira Dei ascendit super eos. Et occidit pingues eorum, et electos Israel impedivit. In omnibus his peccaverunt adhuc, et non crediderunt in mirabilibus ejus. Et defecerunt in vanitate dies eorum, et anni eorum cum festinatione. Cum occideret eos, quaerebant eum, et revertebantur, et diluculo veniebant ad eum. Et rememorati sunt quia Deus adjutor est 131.0545D| eorum, et Deus excelsus redemptor eorum est. Et dilexerunt eum in ore suo, et lingua sua mentiti sunt ei. Cor autem eorum non erat rectum cum eo, nec fideles habiti sunt in testamento ejus. Ipse autem est misericors, et propitius fiet peccatis eorum, et non disperdet eos. Et abundavit ut averteret iram suam, et non accendit omnem iram suam. Et recordatus est quia caro sunt, spiritus vadens et non rediens. Quoties exacerbaverunt eum in deserto, in iram concitaverunt eum in inaquoso. Et conversi sunt et tentaverunt Deum, et sanctum Israel exacerbaverunt. Non sunt recordati manus ejus die qua redemit eos de manu tribulantis. Sicut posuit in Aegypto signa sua, et prodigia sua in 131.0546A| campo Taneos. Et convertit in sanguinem flumina eorum, et imbres eorum ne biberent. Misit in eos coenomyiam, et comedit eos: et ranam, et disperdidit eos. Et dedit aerugini fructus eorum, et labores eorum locustae. Et occidit in grandine vineas eorum, et moros eorum in pruina. Et tradidit grandini jumenta eorum, et possessionem eorum igni. Misit in eos iram indignationis suae, indignationem et iram et tribulationem, immissiones per angelos malos. Viam fecit semitae irae suae, non pepercit a morte animarum eorum, et jumenta eorum in morte conclusit. Et percussit omne primogenitum in terra Aegypti, primitias omnis laboris eorum in tabernaculis Cham. Et abstulit sicut oves populum suum, et perduxit eos tanquam gregem in deserto. Et 131.0546B| deduxit eos in spe, et non timuerunt, et inimicos eorum operuit mare. Et induxit eos in montem sanctificationis suae, montem quem acquisivit dextera ejus. Et ejecit a facie eorum gentes, et sorte divisit eis terram funiculo distributionis. Et habitare fecit in tabernaculis eorum tribus Israel. Et tentaverunt, et exacerbaverunt Deum excelsum, et testimonia ejus non custodierunt. Et averterunt se, et non servaverunt pactum: quemadmodum patres eorum, conversi sunt in arcum pravum. In iram concitaverunt eum in collibus suis, et in sculptilibus suis ad aemulationem eum provocaverunt. Audivit Deus, et sprevit et ad nihilum redegit valde Israel. Et repulit tabernaculum Silo, tabernaculum suum ubi habitavit in hominibus. Et tradidit in 131.0546C| captivitatem virtutem eorum, et pulchritudinem eorum in manus inimici. Et conclusit in gladio populum suum, et haereditatem suam sprevit. Juvenes eorum comedit ignis, et virgines eorum non sunt lamentatae. Sacerdotes eorum in gladio ceciderunt, et viduae eorum non plorabantur. Et excitatus est tanquam dormiens Dominus, tanquam potens crapulatus a vino. Et percussit inimicos suos in posteriora, opprobrium sempiternum dedit illis. Et repulit tabernaculum Joseph, et tribum Ephraim non elegit. Sed elegit tribum Juda, montem Sion quem dilexit. Et aedificavit sicut unicornis sanctificium suum in terra, quam fundavit in saecula. Et elegit David servum suum, et sustulit eum de gregibus ovium, de post foetantes accepit 131.0546D| eum pascere Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam. Et pavit eos in innocentia cordis sui, et in intellectibus manuum suarum deduxit eos. » ENARRATIO. In hoc psalmo continentur, quae in veteri populo facta narrantur. Recentior autem et posterior populus admonetur, ut caveat ne sit ingratus beneficiis Dei, ejusque in se provocet iracundiam, cujus humiliter debet suscipere gratiam. Cum autem hic opera aperte videntur dici atque narrari, primitus nos monet atque attentos facit titulus psalmi: neque enim frustra scriptum est, intellectus Asaph, nisi forsitan non quod superficies litterae sonat, scilicet interius 131.0547A| aliquid intelligentem quaerunt ista lectorem. Narraturus autem ea quae non videntur indigere expositore, sed tantum auditore: Aperiam, inquit, in parabolis os meum, loquar propositiones ab initio. Quis ergo audet parabolas et propositiones quasi manifestas transitorie percurrere, quae suis nominibus indicant se altius investigari oportere? Parabolae enim rerum similitudines prae se gerunt: et notum est quod in parabolis rerum similitudines quae dicuntur, rebus de quibus agitur comparantur: ut in illa parabola, Exiit qui seminat seminare semen suum (Matth. XIII). Semen verbo Dei comparatur, quia ejus similitudinem gerit in illa parabola. Propositiones autem quas Graeci προβλήματα vocant, quaestiones sunt, habentes aliquid in se magnum, quod disputatione sit solvendum. 131.0547B| Quis ergo audeat parabolas et propositiones transitorie legere quasi manifestas, et non potius summa vigilantia intendat, ut ad earum fructus perveniat? Dicit autem sic Asaph: Attendite, popule meus, legem meam. Asaph iste Christus intelligitur, quia ipse maxime in populo illo ad hoc laborabat, ut sibi alios aggregaret: et ad nos etiam pertinet admonitio quae fit in hoc psalmo, quoniam de nobis dictum est etiam: Salva nos, Deus salutaris noster, et congrega nos de nationibus (Psal. CV): quoniam si cavenda erant priori populo tormenta significantia, multo magis cavenda sunt nobis tormenta significata. Nos enim sumus in quos fines saeculorum devenerunt: et quaecunque illis in figuram contigerunt, ad nostram correctionem facta sunt 131.0547C| (I Cor. X). Et ideo si eis fuerunt vitanda mala significantia, vitanda sunt nobis magis mala figurata: quia sicuti significata bona digniora sunt in nobis quam bona significantia, ita in malis sunt graviora mala, quae significata sunt. Attendite, popule meus, legem meam. Quasi dicat: Qui attenditis legem servi, attendite legem Domini, videlicet non secundum litteram, sed secundum spiritum: quia littera occidit, spiritus autem vivificat (II Cor. III). Inclinate aurem vestram in verba oris mei, id est, humiliter attendite. Nota idem esse legem et verba: sed repetit ad commendationem, sic: Inclinate aurem vestram in verba oris mei. Quid est inclinare aurem, nisi humiliter audire? Humiliter autem audit, cujus aurem inclinat charitas, non cujus cervicem erigit vetus animositas. 131.0547D| Aperiam in parabolis os meum, loquar propositiones ab initio. Quasi dicat: Ideo dico ut inclinetis aurem, quia ego aperiam os meum in parabolis, id est, in sermonibus rerum similitudinem prae se gerentibus. Et utinam qui hic dignatur os aperire in similitudinem rerum, dignaretur os aperire in expositionibus ipsarum rerum; quia et si aliquid dignum ad audiendum exprimimus, in sudore tamen panem nostrum comedimus. Haec verba in Augustino reperies, in expositione istius versus: Loquar propositiones ab initio istius congregationis factas. Initium fuit Vetus Testamentum, finis est Novum: vel initium istius congregationis fuit, quando per Moysen et Aaron congregati sunt ut educerentur de terra Aegypti. Nota 131.0548A| quia propositiones sunt quaestiones aliquid habentes in se, quod de disputatione solvendum est: et in hoc differunt propositio et parabola. Parabola similitudinem exprimit, propositiones autem sine similitudine intelligi possunt; quod dicit: Aperiam in parabolis os meum, loquar propositiones ab initio: quia quanta audivimus in Veteri Testamento promissa, et cognovimus ea in Novo Testamento impleta, et hoc patres nostri narraverunt nobis. Nota quia licet Dominus in Evangelio praecipiendo dicat Nolite vocare vobis patrem, super terram, unus est enim Pater vester qui in coelis est (Matth. XXIII): tamen non praecipit auferri nomen hoc honoris ab usu loquendi, quod aetate vel similitudine curae impositum est: sed ideo dicit, Nolite vocare vobis patrem super terram, ne alii attribueretur 131.0548B| gratia praeter illum, cui specialiter attribuendum est, illi videlicet qui omnia parat. Nota quia hic caput nostrum se in numero populi illius ponit, ut piam affectionem suam erga illos ostendat: quod dicit: Quanta audivimus et cognovimus ea et patres nostri narraverunt nobis: et ideo non sunt occultata a filiis hominum, filiis dico, existentibus in cognatione sequente, videlicet per successionem prolis, ut altera fuit generatio filiorum, quia patres in littera sunt obcaecati, filii per spiritum illuminati. Narrantes laudes Domini et virtutes ejus, et mirabilia ejus quae fecit. Quasi dicat: Patres nostri narraverunt nobis; patres dico narrantes laudes Domini: et ideo narrantes, quia virtutes annuntiaverunt, et non qualescunque virtutes, sed mirabiles virtutes quas fecit, 131.0548C| istas videlicet: Et suscitavit testimonium in Jacob, id est, fidem sine lege datam suscitavit in Jacob, id est, in supplantatoribus et contra vitia luctantibus: et legem posuit, id est, firmiter stabilivit in Israel: non in Israel secundum carnem, sed secundum spiritum. Unde illud: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est (Joan. I). Nota quia fides dicitur testimonium ideo, quia lege et prophetis testificata est: vel idem potest intelligi per testimonium et per legem: lex enim male utentibus, testimonium quo convincantur puniendi legitime utentibus, est testimonium quo demonstretur ad quem confugiant liberandi. Et legem posuit in Israel. Illos qui Israel sunt secundum carnem, lege quasi onere gravi oneravit: quia veniente mandato, revixit peccatum (Rom. VII). Nec frustra positum 131.0548D| est, suscitavit: quia nihil suscitatur quod prius sopitur, in illis vero lex naturalis est sopita, sed per legem scriptam est resuscitata: quod dicit, et suscitavit testimonium in Jacob, in quo testimonio quanta mandavit patribus nostris, Moysi videlicet et Aaron, vel aliis patribus carnaliter intelligentibus: mandavit, sed non intellectum dedit. Et quid mandavit? nota facere ea filiis suis: quia licet ipsi intellexissent, ab aliis tamen carnaliter intelligentibus perceperunt filii quod intelligendum erat: quia ipsi carnaliter observabant legem, donec filii per gratiam intellexerunt quid lex figuraret: quod dicit, Quanta mandavit patribus nostris, nota facere ea filiis suis, ut cognoscat generatio altera, subsequens videlicet vel 131.0549A| alterata in spiritu. Et quae est generatio? Filii qui nascentur ex ipsis patribus, et exsurgent, vel non cor suum cum patribus suis de lege carnaliter sapientes ponent, sed exsurgent animo. Cor cum Domino sursum erigant, mysterium videlicet in lege investigantes et narrabunt filiis suis: istud videlicet, ut ponant in Deo spem suam, satagentes circa mandata Domini, quia non spem suam in Deo ponunt, qui non circa ejus mandata satagunt. Et non obliviscantur operam Dei, id est, non sint ingrati beneficiis Dei, qui operatur velle et pro bona voluntate perficere. Et mandata ejus exquirant, non tantum ut sciant, sed ut impleant et hoc ideo, ne fiant sicut patres eorum, generatio videlicet prava, id est distorta, et exasperans, id est, Deum amarificans: generatio dico, quae non 131.0549B| direxit cor suum. Nota: quicunque non habent cor directum, et si videantur esse directa, non habent opera: Deus autem rectus est, et quicunque vult rectum cor habere, necesse est ut complanetur incommutabili justitiae Dei et rectitudini, cui haec generatio non fuit complanata: et hoc ideo, quia non est creditus cum Deo spiritus ejus, id est, non habuit fidem quae impetrat quod lex imperat. Quando enim cum operante spiritu Dei cooperatur spiritus hominis, tunc impletur quod Deus jubet. Hoc autem non potest fieri, nisi credendo in eum qui justificat impium. Et vere dicitur istud dictum, ad expressionem gratiae divinae, quae non tantum operatur remissionem peccatorum, sed facit spiritum hominis operari cum spiritu Dei et ipse habet creditum spiritum cum 131.0549C| Deo, qui credit se non posse facere justitiam sine Deo, et hoc est credere in Deum, quod majus est quam credere. Creditur enim homini, sed nullus credit in hominem. Credere autem in Deum est, credendo adhaerere in bene cooperando bona operanti Deo. Filii Ephraim intendentes et mittentes arcum, conversi sunt in die belli. Nota aperte totum hic intelligi per filios Ephraim, videlicet caeteros Judaeos et ab ea parte a qua potissimum melius sperandum fuerat: quoniam cum Jacob caligassent oculi, praecepit Joseph filio suo, ut adduceret filios suos Ephraim et Manassen, ut ab eo acciperent benedictionem. Joseph adducens eos, statuit Manassen ad dexteram, quia major erat aetate, et Ephraim ad sinistram. Jacob autem prophetico 131.0549D| spiritu videns quia primi erunt novissimi, et novissimi primi (Matth. XX), varicatis manibus dedit benedictionem, dexteram ponens super Ephraim (Gen. XLVIII). Sic Abel junior fratri suo praelatus est, Isaac Ismaeli, Jacob Esau, David majoribus fratribus cunctis praelatus est (Gen. IV, XXI et XXVII; I Reg. XVI); in quibus omnibus significatur quia Judaico populo praeferendus erat Christianus. Littera sic exponitur: Filii Ephraim, illi videlicet qui videbantur meliores, intendentes arcum, jactantes videlicet bona opera sua, et mittentes sagittas, id est, emittentes verba promittentia, quia dicebant: Quaecunque locutus est Dominus, audiemus et faciemus (Exod. XXIV), et tamen conversi sunt in die belli, id est, in die tentationis 131.0550A| defecerunt; vel ad similitudinem legamus: Filii Ephraim intendentes et mittentes arcum, conversi sunt in die belli, id est, comparabiles facti sunt illis, qui in die pacis armis praeluderent, et in die belli fugam inirent: quia ipsi in die auditionis omnia promittebant, et die actionis nihil boni faciebant; quod dicit, conversi sunt in die belli: et ecce qualiter, quia non custodierunt testamentum Dei, id est, promissiones Domini in Novo Testamento factas. Et in lege ejus noluerunt ambulare: quia etsi exterius ostenderent secundum legem ambulare, tamen interius ei contradicebatur. Et obliti sunt benefactorum ejus, et mirabilium ejus qua ostendit eis: quibus admonebantur a Deo non recedere; et ecce mirabilia: Coram patribus eorum, Moyse et Aaron et aliis 131.0550B| senioribus Israel, fecit mirabilia in terra Aegypti, in campo Taneos. Interrupit mare, Rubrum videlicet, et perduxit eos, et statuit aquas, id est, statorias fecit quasi in utre, subaudis concludendas. Haec in nobis mystice aliquid designant, quia ipsa in terra Aegypti intelliguntur. Multa operatus est mirabilia in interiori, licet non in pluribus operatus sit in exteriori: et hoc in campo Taneos, id est in illis qui custodientes mandata Domini, humiliati sunt. Tanis enim interpretatur mandatum: campus vero humiles designat; quia non salvabuntur per mandatum, nisi humiles. Quod mare interruptum est, significat baptismum, in quo omnes hostes nostri submerguntur, quia peccata originalia et actualia abluuntur: sed interrumpitur postea, quia etsi omnes aequaliter 131.0550C| recipiunt in baptismate remissionem peccatorum, non tamen omnibus est ad salutem: quia his qui post resurrectionem baptismatis a Deo apostatant, est ad perditionem: quia melius est viam veritatis ignorare, quam post agnitam retrorsum abire (II Petr. II). Et statuit aquas quasi in utre, id est, fluida carnalia nostra desideria statoria fecit, quasi in utre concludenda: quia sic ea sub potestate nostra redegit, ut non amplius nos immergant, nisi eis consentire velimus. Et deduxit eos in nube diei, et tota nocte in illuminatione ignis. Hoc illis historialiter factum est, ut securi irent: nos autem deducti sumus in nube diei, id est, sub protectione splendidissimae carnis Christi, quae per nubem intelligitur. Unde illud, Ascendet Deus in nubem levem et ingredietur 131.0550D| Aegyptum, et confringet omnia idola ejus (Isa. XIX). Et tota nocte, id est, in die tribulationis deducet nos Dominus in nube diei, et tota nocte in illuminatione ignis, id est, in donis Spiritus sancti: vel in nube praecessit in die, quoniam justis mitis apparebit quasi in nube levi. Et in nocte praecessit in igne, quia terribilis apparebit injustis: et hoc igne justi illuminabuntur, impii autem ardebunt: interrupit petram in eremo, et adaquavit eos velut in abysso multa. Nota quia prius ex aquis rupes fecit. hic de rupe aquas produxit. Percussit enim Moyses virga bis silicem, et emanaverunt, inde aquae largissimae (Num. XX). Petra percussa, Christus est. Unde illud, Petra autem erat Christus (I Cor. X). Quod bis 131.0551A| percussa est petra, significat quia Christus in duplici ligno crucis extensus fuit, et in illo extenso emanaverunt aquae largissimae: quia prophetica dicta in morte sua intelligibilia facta sunt, quia vela templi scissa sunt, omnis obscuritas prophetici sermonis destructa est: ex quibus propheticis dictis multi divites potati sunt. Unde illud: Si quis sitit, veniat ad me et bibat (Joan. VII); quod dicit: Interrupit petram in eremo, et adaquavit eos velut in abysso multa. Et quomodo hoc? Quia eduxit aquam de petra, et deduxit tanquam flumina aquas. Et licet haec omnia his fecisset, tamen adhuc apposuerunt peccare ei, id est, contra eum; sic videlicet: in ira concitaverunt eum in inaquoso, quia in arido loco aquam tentando petierunt, quasi impotens esset Deus aquam 131.0551B| in arido loco dare, qui mare divisum fecit stare. In inaquoso provocant Excelsum ad iram, qui in mentis ariditate de terreno commodo invocant. Et tentaverunt Deum in cordibus suis, ut peterent escas animabus suis. Nota qualiter Deum tentabant: quia quod ore rogabant, Deum non posse facere in corde dubitabant. Sunt adhuc multi, qui animabus suis, id est, animalitati suae escam petunt, velut illi qui Deum non propter se, sed propter terrena colunt, quasi suavius sit quod dat, quam ipse qui dat. Et male locuti sunt de Deo; dixerunt: Nunquid poterit Deus parare mensam in deserto? Hic notantur illi, qui non credentes, dixerunt: Nunquid carnem suam et sanguinem suum dabit nobis per partes ad comedendum et ad bibendum 131.0551C| (Joan. VI)? quoniam jam percussit petram, et fluxerunt aquae, et torrentes, id est, doctrinae inundaverunt. Et quia istud fecit, Nunquid et ideo poterit dare panem aut parare mensam populo suo? Hanc murmurationem talem audivit Dominus, et distulit eos videlicet in terram promissionis ducere, cum per paucos dies illuc possent pervenire, nisi essent a patria differendi et in eremo conterendi: vel distulit poenam, ut infidelem satiaret eorum concupiscentiam: et prius fecit quod infidelis populus eum facere non posse credebat, deinde intulit quod eum pati oportebat, quod dicit, audivit Dominus et distulit, et ignis accensus est in Jacob: in moribus videlicet; et ira ascendit, id est augmentata est, in Israel. Ignis iste incentiva vitiorum 131.0551D| notat, quae interius hominem devastant: quod dicit, Et ignis accensus est in Jacob et ira Dei ascendit in Israel: et hoc ideo, quia non crediderunt in Deo, nec speraverunt in salutari ejus, id est, salvari per Deum. Et Dominus audivit, quid? Mandavit nubibus desuper et januas coeli aperuit, ut abundanter mitteret eis quod missurus erat. Ecce notat quare distulit poenam, ut per hoc videlicet quae sequuntur, eorum satiaret cupiditatem. Et pluit illis manna ad manducandum, et panem coeli, non in terra eleboratum, dedit illis; et quis sit subjungit: Panem angelorum manducavit homo. Panem angelorum ideo dicit, quoniam panis ille quem comedebant, significabat panem illum, Verbum videlicet Patris, 131.0552A| unde reficiuntur. Unde illud: Omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt, et eumdem potum spiritalem biberunt (I Cor. X). Cibaria misit eis in abundantia. Et quomodo hoc? Transtulit Austrum de coelo, in terram subaudis, quia malam intemperiem aeris destruxit, et temperiem bonam eis dedit. Et induxit in virtute sua Africum, et pluit super eos sicut pulverem carnes: et non qualescunque carnes, sed sicut arenam maris volatilia pennata. Non frustra dicit pennata, cum omnia volatilia sunt pennata: sed quia dicturus erat, ceciderunt in medio castrorum eorum, praemisit volatilia pennata, ut admirationi habeas volatilia cecidisse. Et manducaverunt et saturati sunt nimis, et desiderium eorum attulit eis: quia non sunt fraudati a desiderio suo: quia 131.0552B| refectionem quam petebant, abundanter tribuit eis Dominus. Et adhuc escae eorum, videlicet carnes, erant in ore ipsorum: et tamen ingrati beneficiis omnibus promeruerunt hoc quod ira Dei ascendit super eos, qui spem suam in Deo posuissent, ut non tantum ministrasset eis carnalia, sed spiritualia. Nam qui mandavit nubibus desuper, et januas coeli aperuit, et pluit illis manna ad manducandum, et panem coeli dedit, et cibaria misit eis in abundantia, ut pasceret incredulos, non inefficax est nec impotens, credentibus verum panem de coelo dare, quem significavit manna, qui verus cibus est angelorum: hoc est, Verbum Patris, quod incorruptibiliter pascit, Et panem angelorum manducavit homo. Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I): 131.0552C| quod Verbum per angelicas nubes universo orbi pluitur, et apertis praedicatorum cordibus, tanquam in vasis coelestibus, non murmuranti nec tentanti synagogae, sed Ecclesiae credenti, et in Deo spem suam ponenti praedicatur. Et qui transtulit Austrum de coelo, et induxit in virtute sua Africum, et pluit super eos sicut pulverem carnes, et sicut arena maris volatilia pennata, potens est et non tunc tantum, sed credentium parvam fidem carne editis vocum signis et per aerem transcurrentibus, tanquam volatilibus pascere, non tamen ab aquilone venientibus: et ibi frigus et caligo praevalent, id est, eloquentia quae huic mundo favet, sed transferendo Austrum de coelo ad terram, ut qui parvuli sunt in fide, audiendo terrestria, nutriantur ad capienda 131.0552D| coelestia. Unde Dominus in Evangelio: Si terrena dixi vobis, et non creditis, quomodo si dixero vobis coelestia, credetis (Joan. III)? Translatus fuit Paulus de coelo, ubi mente Deo excessit, ut eis contemperans esset quibus dicebat: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Lac vobis potum dedi, et non escam (I Cor. III). Ipse enim Paulus audierat in coelo arcana, quae non licet loqui in terra, personantia quasi per volatilia: et qui transtulit Austrum, induxit Africum, id est, per meridianos ventos lucescentes et praedicatorum ferventes spiritus, nobis ut eis conformaremur, insinuavit. Et ceciderunt in medio castrorum eorum, quia ipsi de coelo translati, ultro venientes ad homines, afferebant 131.0553A| eis verba divinitus missa, ut unusquisque in suis fidelibus et circa sua tabernacula congregarent hujusmodi volatilia, ut sic omnes nationes gentium Deum adorarent. Non tantum missi sunt extranei praedicatores; sed etiam multi suos cives habebunt praedicatores; sed etiam sylvestrem et caeteros suos cives. Repetamus litteram: quod sparsim diximus, in orationibus litterae convenire faciamus. Et mandavit nubibus desuper: venientes, quia a Deo non recedunt ut desuper sunt, quia aliis sunt superiores et digniores. Unde illud, Narrate in turribus ejus (Psal. XLVII). Et januas coeli, id est, corda praedicantium aperuit. Et merito apostoli janua coeli dicuntur, quoniam per eos coelos intrarunt: et eorum linguae claves coeli factae sunt, et per illos apostolos 131.0553B| pluit manna ad manducandum. Manna istud non manditur dentibus, sed aviditate animae sumitur. Nec frustra posuit ad manducandum, quia multis praedicatur verbum, qui ex eo non reficiuntur. Unde illud: Et volucres coeli comederunt illud (Matth. XIII). Et: Panem coeli dedit eis (Joan. VI). De hoc pane dictum est: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie (Matth. VI); et ipse Dominus: Ego sum panis vivus qui de coelo descendi (Joan. VI). Panem angelorum manducavit homo. Hunc panem ut comederet homo, rex angelorum factus est homo, quando quisque incarnatione Domini et morte reficitur. Cibaria misit eis in abundantia. Quae sunt: in mysterio crucis resurrectionem habere. Neque enim frustra voluit sic extendi, nisi ut nos moneret 131.0553C| extensam habere charitatem et immobiles esse ad cupiditatem. Et quomodo haec omnia sint, subjungitur: quia transtulit Austrum de coelo, id est calidum ventum, apostolos videlicet calore fidei ferventes, et alios ad fidem impellentes, transtulit de coelo, id est, de alta contuitione coelestium, ut in terras flarent, humanae capacitati condescenderent. Et induxit in virtute sua Africum, id est, spiritus praedicantium nobis vitam dando insinuavit, et in virtute sua, et non ex merito praedicantium hoc factum est: juxta illud, ut sublimitas sit virtutis Dei, et non ex nobis (II Cor. IV). Et pluit super eos sicut pulverem carnes. Carnes sunt cibi delectabiles, quibus vescuntur adulti: ubi intelligimus praedicationem subtilem 131.0553D| et solidam, qua reficiendi sunt perfecti; ut: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum (Joan. I). De hac tali praedicatione dixit Paulus: Sapientiam loquimur inter perfectos (I Cor. II), quod dicit, et pluit super eos sicut pulverem carnes. Et quomodo hoc hic notat per volatilia pennata. signa videlicet vocum per aera voltilia pennata, Per arenam maris, notatur abundantia divini sermonis, quod prius notabatur per pulverem: vel sic, et pluit super eos carnes sicut pulverem: quia sicut pulvis vento rapitur et in aerem deducitur, ita a quibusdam vento elationis sermo divinus auferebatur. Unde illud: Et exortae spinae suffocaverunt illud (Matth. XIII). Et sic arenam maris volatilia pennata. Sicut in arena maris nullus exoritur fructus, ita in 131.0554A| cordibus infidelium nullum habet divinus sermo provectum. Et ceciderunt in medio castrorum eorum, quia unusquisque in suo loco audivit fidei praedicatores. Et manducaverunt, id est, reficiebantur; et quidam eorum saturati sunt nimis, haeretici videlicet, sinistra interpretatione interpretando Scripturas, et desiderium eorum attulit eis, quia permisit eos in perverso intellectu obcaecari: et sic non sunt fraudati a desiderio suo, quia intenderunt arcum suum, ut sagittent in occultis immaculatum. Et adhuc escae eorum erant in ore ipsorum, id est, carnalis intellectus erat eis semper in ore: quia, etsi bene intelligebant, tamen non ore hoc ostendebant. Et ira Dei ascendit super eos. Ostendit superius quare distulit, videlicet quae ascendit super eos. Et occidit 131.0554B| pingues eorum, id est, superbos et alta sapientes, et electos Israel impedivit, ne prodessent quibus paterno affectu cupiebant prodesse: quoniam non defuerunt in populo illo qui corrigerent alios; sed impediti sunt, quoniam non erat ibi aliquis qui corrigi vellet. Unde propheta: Linguam tuam faciam adhaerere palato tuo, quoniam domus exasperans est (Ezech. III). Vel electos Israel impedivit, quia condoluerunt pereuntibus: unde, confusio faciei meae cooperuit me (Psal. XLIII): vel electi Israel sunt sacerdotes, qui impediuntur aliquando a Domino pro peccatis subditorum, quae juste corrigenda essent: sed ex nimia compassione naturae humanae, nimium parcent peccantibus, non attendentes quia compassio debetur naturae, et rectitudo culpae. Debet enim judicium 131.0554C| fieri de unoquoque peccante; sed si postea viderit praelatus qui humiliter agit poenitentiam, suo arbitrio relinquitur, ut sui misereatur: in omnibus his, subaudis correcti praemonitione, ut amplius peccarent, peccaverunt adhuc, et hoc ideo quia non crediderunt in mirabilibus ejus; et defecerunt dies eorum in vanitate, cum possent proficere in veritate: et anni eorum cum festinatione: quia semper ad mortem tendebant, de vitio ad vitium, cadentes desperando in peccatis: hoc ostendebat quod mortem interiorem optabant. Cum occideret, quaerebant eum, et revertebantur, et diluculo, id est, vigilanter et studiose, veniebant ad eum, et tunc tandem rememorati sunt quia Deus adjutor est eorum in bonis, et Deus excelsus redemptor eorum est in malis. Et dilexerunt 131.0554D| eum in ore suo, id est, ore ostendebant se Dominum diligere: et lingua sua mentiti sunt ei. Cor autem ipsorum non erat rectum cum eo, nec fideles habiti sunt in testamento ejus: quoniam testamentum suum adhortatur, ut eum diligamus non pro terrenis, sed pro se tantum: huic autem testamento non erant fideles, quia non faciendo quae docuit, fidem ei non habuerunt: et ideo cor ipsorum non erat rectum cum eo, quia rectum cor habere cum Domino, est quaerere Deum propter Deum. Haec historialiter apud illos facta sunt, fiunt etiam apud nos mystice; quia cum occidit, id est, justo judicio aliquem punit, vel nos ipsos flagellat, quaerimus eum invocando ejus misericordiam ut parcat: et 131.0555A| revertimur ad eum sub specie humilitatis, quia ab eo discessimus per peccatum elationis: et non qualicunque ad eum reversione revertuntur, sed diluculo, id est, multum studiose ad eum venimus, et ad memoriam reducimus, quoniam ipse tantum est adjutor in bonis, et redemptor in malis: et sic ostendimus ore quod eum diligamus: et tamen mentimur, quia cor nostrum non est rectum cum eo, nec fideles sumus in ejus testamento: quoniam eum diligimus tantum pro devitandis malis temporalibus, vel pro acquirendis bonis, cum tantum diligendus sit propter seipsum: ipse autem est misericors et propitius fiet peccatis eorum in posteris, etsi non in patribus. Et non disperdet eos, quia reliquiae Israel salvae fient (Rom. IX). Solent hunc locum multa notare 131.0555B| ad impunitatem peccati, et si tales perseveraverint usque in finem, quales ipsi fuerunt: quod frustra tamen credunt quia quod dicit, propitius fiet peccatis eorum, ad posteros referendum est, qui in novissimis temporibus convertendi sunt: quod dicit, propitius fiet peccatis eorum, et non disperdet eos: et abundavit misericordia sua ut averteret iram suam. Necesse enim fuit ut subveniret abundans misericordia in posteris, quia prius multiplex praecessit ira in patribus, et non accendet in posteris omnem iram suam quam promeruerunt, quia non repulit plebem suam quam praescivit (Rom. XI). Et recordatus est quia caro sunt, id est, attendit eos mole carnis esse aggravatos, et reparatione mediatoris habere opus. Quia sunt spiritus vadens et non rediens, quia quisque ex 131.0555C| se habet ut a Deo recedat, redire autem non habet nisi gratia Dei eum revocet. Unde in libro Sapientiae: Omnis qui ambulaverit per viam iniquitatis, non revertetur: per se intelligendum est. Quoties exacerbaverunt eum in deserto. Repetit quod seperius dixerat, ut ostendat eos merito in se provocasse iram Dei, cum sint ingrati tam beneficiis sibi a Deo illatis, quam plagis causa eorum Aegyptiacis illatis: et sic dicit, Quoties exacerbaverunt eum, id est, quam infinito numero eum sibi acerbum fecerunt in deserto, concitando eum in iram in inaquoso, subaudis loco, ubi aquam petierunt. In inaquoso Dominum in iram provocant, qui in mentis ariditate permanent. Et conversi sunt ad Deum placandum, et iterum tentaverunt eum, et sanctum Israel exacerbaverunt: quia 131.0555D| non sunt recordati manus, id est, potentiae ejus ostensae, illa subaudis die qua redemit eos de manu tribulantis, id est, de potestate Pharaonis et principum Aegyptiorum: non sunt etiam recordati sicut, id est qualiter, posuit in Aegypto signa sua et prodigia sua in campo Taneos. Est in hoc mysterium tale. Sunt enim multi qui in mentis ariditate Deum naturaliter dulcem, sibi acerbum reddunt, non recordantes potentiae Domini, et diei qua mirabiliter sanguine suo eos redemit de manu tribulantis, id est, de potestate principis tenebrarum, cujus jugo tenebantur: nec etiam recordantur quanta signa et prodigia, minora videlicet et majora miracula, in Egypto, id est, in hoc mundo, ubi non sunt nisi 131.0556A| tenebrae et afflictio: et hoc in campo Taneos, id est, in illis qui humiliati sunt per mandatum ejus. Et convertit in sanguinem flumina eorum et imbres eorum, ne biberent. Imbres sunt aquae in cisternis collectae, quibus admistus est sanguis, ut essent impotabiles Aegyptiis. In mysterio flumina convertuntur in sanguinem in his qui de causis rerum carnaliter sentiunt; vel, flumina sunt doctrinae quae in sanguinem convertuntur, quando pravo intellectu impotabiles redduntur: imbres sunt praedicatores proprii, quos convertit Dominus in sanguinem, quando quisque excaecatus eos abhorret audire quasi sanguinem bibere. Quod per imbres qui hic in cisternis ponuntur, notantur praedicatores, ostendit auctoritas sic: Bibe aquam de cisternis tuis (Prov. 131.0556B| V). Misit in eos cynomyiam, et comedit eos: et ranam, et disperdidit eos. Cynomyiae sunt muscae caninae, quibus plagabantur Aegyptii: et quae significant homines canonis mores habentes nullam reverentiam patribus suis impendentes, cum tamen dictum sit: Obedite patribus vestris tantum in Domino (Eph. VI): vel per caninas muscas carnalia desideria notari possunt, eo quod infestant hominem; quia lex corporis semper repugnat legi mentis (Col. I). Per ranas notatur loquacitas vana, qua disperduntur qui in ea delectantur. Et dedit aerugini fructus eorum, et labores eorum locustae. Aerugo est occulta aura sive vermiculus nocens in fructibus, quae designat occultam superbiam, multum fructibus et bonis operibus contrariam: locusta, quia laedit 131.0556C| ore, testimonium notat infidele, quo qui nituntur, omnem laborem boni operis perdunt: vel per locustam notantur instabiles in fide, quia et locusta instabile est animal. Et occidit in grandine vineas eorum, et mores eorum in pruina. Vineam populum significare notum est; ut illud: Vinea enim Domini Sabaoth domus Israel est (Isa. V). Populus autem tunc grandinatur, quando ex iniquitate auferendi aliena contendit. Moti sunt arbores, uberrime fructum reddentes, insimul habentes maturos fructus, et seminaturos, et incipientes maturescere: ubi notatur charitas, in qua omnia bona opera habent radices: et sic per pruinam destruentem moros frigus designatur charitatis: quia ubi abundabat iniquitas, refrigescet charitas (Matth. XXIV). Et tradidit 131.0556D| grandini jumenta eorum et possessionem eorum igni. Jumenta grandinata, damnum notant pudicitiae: quia concupiscentia ex quo oritur, fructus est nobis communis cum pecoribus. Si autem refrenatur concupiscentia ut regaliter fiat, est virtus pudicitiae. Et nota quia hic per jumenta possunt accipi uxores, quia ipsae sunt jumenta, id est, quasi adjuvamenta ad servandam pudicitiam: quae scilicet occiduntur in grandine, quando quisque traditus in reprobum sensum, turpitudinem in masculos operatur. Unde Paulus: Hujusmodi tradidit Deus in reprobum sensum, ut facerent quae non decerent, in se et in alios turpitudinem operantes (Rom. I). Et possessionem eorum igni. Non habetur in Exodo, quod aliqua possessio 131.0557A| eorum sit igni tradita: sed interposuit hic Propheta, ut sic admoneret lectorem quaerere mysterium, et non tantum in superficie litterae remaneret. Per possessionem hic notatur patientia; quia de ea dictum est: In patientia vestra possidebitis animas vestras (Luc. XXI): quia ipsa patientia facit possessores. Unde illud: Patientia est nobis necessaria, ut reportemus promissiones (Heb. X). Haec patientia igni comburitur, quando unanimitate ira expellitur. Et misit in eos iram indignationis suae, id est, suae indignationi competentem: et ideo indignationem et iram: quae ira fuit tribulatio immissa per angelos malos, non quia non inferat Deus etiam per bonos qualia vult, sed utitur malis sicut bonis ad reproborum ultionem. Bonis usus est in vindictam Sodomorum, 131.0557B| quia legitur Abraham eos recepisse in hospitio, per quos Dominus annuntiavit suam vindictam (Gen. XVIII). Quod bonis autem inferat temporalem correctionem per bonos angelos, hoc non invenitur; sed utitur tantum malis in correctione bonorum, velut de Job legitur (Job I). Immissio ista facta per angelos malos est obduratio cordis, quae fit per angelos malos tantum, ut persistentes in peccato graviores poenas merantur, quanto graviora vel ulteriora committerent. Viam fecit semitae irae suae. Semita irae Dei est, quando permittit aliquem trahi funiculis peccatorum, ut committat criminalia pro quibus interius excaecatur, ut quandoque exterius puniatur. Et non pepercit a morte animabus eorum, et jumenta eorum in morte conclusit. Jumenta in 131.0557C| morte conclusa, notant illos qui per concupiscentiam carnis quae hominibus cum pecoribus est communis, relicta pudicitia, usque ad mortem ruunt. Et percussit omne primogenitum in terra Aegypti: primitias laborum eorum in tabernaculis Cham. Per primogenita occisa notatur justitia, in qua humanum genus est associabile, quia nullus est qui non habeat aliquantulam justitiam; sed perit justitia, quando quisque juste vivere desinit; vel, potest notari per primogenita percussa, amissio fidei, quae prima est in fidelibus: quia locus veri sacrificii extra catholicam Ecclesiam non est. Per primitias omnis laboris notantur bona opera, quae in tabernaculis pereunt, id est, in illis qui quadam calliditate quasi sub specie religionis bene operantur. Cham enim interpretatur 131.0557D| callidus. Et abstulit sicut oves populum suum, et perduxit eos tanquam gregem in deserto. Ostensis plagis quas intulit Dominus Aegyptiis nolentibus dimittere populum, ostendit qualiter Dominus liberavit populum suum de potestate eorum, sic: Et abstulit sicut oves populum suum; quod nunc etiam interius nobiscum agitur, quando efficimur secundum spiritualia pascua oves Dei, ambulantes in hoc saeculo tanquam in deserto. Et eduxit eos in spe terrae, videlicet promissae, et non timuerunt deduci, quia inimicos eorum cooperuit mare. Nos etiam deducimur, in spe salvi sumus: et inimicos nostros, id est, vitia nostra operuit mare, unda videlicet baptismatis: et induxit eos in posteris suis, in montem 131.0558A| sanctificationis suae, montem quem acquisivit dextra ejus. Mons sanctificationis est Ecclesia, quam acquisivit Christus Dei dextra. Et ejecit a facie eorum gentes, et sorte divisit eis terram in funiculo distributionis; in hoc notans quia ejiciendi sunt a facie fidelium suorum maligni spiritus gentilium errorum, ut inhabitet in eis unus atque idem Spiritus dividens singulis prout vult, quasi funiculo res ageretur. Sorte dividitur terra electis: quia quod eliguntur, non est ex meritis, sed ex gratia, quae eis quasi per sortem evenit. Et habitare fecit in tabernaculis eorum tribus Israel. Tabernacula ista significant coelestem Jerusalem, ubi angeli apostatae quasi in tabernaculis ad horam fuerunt, unde expulsi sunt, ut, quandoque tribus Israel, id est, collectio Deum 131.0558B| videntium, in eorum loco assumatur. Et tentaverunt et exacerbarunt Deum excelsum, et testimonia ejus non custodierunt. Quasi dicat: Licet haec omnia fecisset Dominus causa populi illius, ipsi tamen his omnibus ingrati fuerunt, quia tentando eum acerbum fecerunt, non custodientes ejus testimonia, id est, ejus promissa, quoniam ejus promissa fuerunt coelestia, quae significabantur in terrenis; quae coelestia non quaesierunt, sed tantum terrenis adhaeserunt, sicut et nos eum tentando exacerbamus, quando id ab eo petimus quod petendum non est. Sunt enim ejus promissa: Petite et accipietis (Joan. XIV, XVI): quae nos non servamus, quia in ejus nomine nihil petimus. Et averterunt se et non servaverunt pactum, quemadmodum patres eorum conversi sunt in arcum 131.0558C| pravum. Ecce ostendit qualiter testimonia ejus non custodierunt, quia avertendo se a Deo, pactum illud quod cum Domino pepigerunt, istud videlicet: Omnia quae locutus est Dominus, faciemus (Exod. XXIV), terrenis adhaerendo, non servaverunt. Nos etiam quodam pacto cum Deo convenimus, quia in baptismate mundo et omnibus pompis ejus abrenuntiamus, quod quia non custodimus, pactum infringimus. Quemadmodum patres eorum conversi sunt in arcum pravum, id est, comparabiles facti pravo arcui: quia sicut arcus parvus cito remittitur, ita ipsi in pravam intentionem conversi, remissi facti sunt circa mandata Dei; vel, pravus arcus est, qui cum tenditur in anteriora, retro percutit: ita mali cum intendunt aliis nocere, et quasi sagittae iniquitatis percutere, 131.0558D| revertitur ad eos sagitta: quia nemo non prius in se quam in alterum peccat; vel arcus pravus est, quia ad jactatum unum deficit: Hi sunt qui ad tempus credunt, et in tempore tentationis recedunt (Luc VIII): in iram concitaverunt eum in collibus suis, quia unusquisque excelsum locum sibi elegit ubi Deum offenderet, et hoc ostendit: quia in sculptilibus suis ad aemulationem eum provocaverunt, id est, idolis vanis sacrificantes, Deum ad indignationem et invidentiam provocabant. Nos etiam in collibus eum in iram concitamus, quomodo in elatione mentis eum offendimus: et sculptilibus ad aemulationem provocamus, quando idolis mentis satisfaciemus. Sunt enim plures qui colunt idolum avaritiae et idolum luxuriae: quasi 131.0559A| cervicosi tauri ruentes in venerem. Audivit Deus et sprevit, id est, haec omnia consideravit: et ideo sprevit eos, quia ad nihilum redegit valde Israel, quando ab Allophylis et a caeteris victi sunt: nunc etiam spernit, quando quemque promerentibus peccatis suis hoc, ab interiori inimico vinci permittit. Et repulit tabernaculum Silo, tabernaculum suum ubi habitavit in hominibus: id est, inter homines, non quod in manufactis habitat Deus, secundum illud: Nolite confidere in verbis mendacii, dicentes: Templum Domini, templum Domini, templum Domini est; Non enim templum in eo, nisi quantum ad vos, cum quibus et in quibus habitabo in loco isto, si benedixeritis vias vestras (Jer. VII): sed habitare in omnibus illis dicebatur, propter manifesta signa quae per eos 131.0559B| operatus est. Silo interpretatur avulsus vel abruptus: ubi notantur illi, qui a mandatis Domini sunt abrupti, et, avulsi, quorum tabernaculum ad inhabitandum non elegit. Et tradidit in captivitatem virtutem eorum et pulchritudinem eorum in manus inimici. Virtus et pulchritudo eorum fuit arca Domini, quam ceperunt Allophyli, et cum idolis suis in templo posuerunt: sed cum insequenti die deus eorum in medio templi truncatis manibus jacens inveniretur, populusque magna plaga afficeretur, remiserunt eam tandem non sine muneribus in Israel (I Reg. IV, V). Nota mysterium in istis: Arca Dei, ecclesiastica significat instituta, quae quisque ponit cum idolis, qui eis receptis adhuc terrenis adhaeret nimium. Sed quia dictum est, Omnia transibunt, verbum autem 131.0559C| Domini manet in aeternum (Isa. XL), merito idolum inventum est truncatis manibus: quia et si aliquantulum floris videantur habere terreni, tamen ad ultimum videbuntur nihil esse: quia omnis caro fenum, et omnis gloria sicut flos agri (Isa. XL). Virtus nostra et pulchritudo sunt baptismus et caetera, quae in manus inimici traduntur quando quisque se salvari putat per fidem tantum, velut multi qui negligendo bene operari dicunt: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit (Marc. XVI): non attendentes, quia fides sine operibus mortua est (Jacob. II). Et conclusit in gladio populum suum, et haereditatem suam sprevit. Hoc fit et in Ecclesia, quia multi in gladio cadunt, quando aperte impugnantur ab hostibus et vincuntur: juvenes illorum, 131.0559D| id est, illos qui deberent esse strenui ut resisterent inimicis, armati fide, spe, charitate, ut possint resistere adversus insidias diaboli, comedit, id est, consumpsit ignis tribulationis, vel ignis incentivorum. Vel aliter: Juvenes eorum comedit ignis, ut per juvenes accipiamus temerarios, et ad quodque malum paratos, quos tales tandem consumet ignis peccatorum. Hic iterum admonemur insistere allegorico sensui, quia ignis aliquos juvenes ibi consumpsisse non habetur in historia. Et virgines eorum non sunt lamentatae, id est, nullus fuit qui lamentaretur virgines desolatas et corruptas. Nota per virgines, Ecclesiae sterilitatem in bono opere, quamvis aliquis lamentatur; vel, nota per virgines illos qui in castitate 131.0560A| boni operis deberent permanere; ut tandem secundo conjugio castissimi sponsi copula copularentur: sed non caste vivendo, ab eo fornicati sunt discedentes: quod vix aliquis deplorat. Sacerdotes eorum in gladio ceciderunt et viduae eorum non plorabantur. Sacerdotes isti fuerunt Ophni et Phinees filii Heli, qui mortui sunt in bello, ubi capta est arca Domini; quod uxor alterius audiens, quae jam erat in partu, prae tristitia abortiendo cecidit mortua (I Reg. IV). Sacerdotes sunt episcopi et caeteri praelati in Ecclesia, qui cadunt in gladio, quando per timorem cessant a sermone divino. Viduae eorum sunt Ecclesiae desolatae, et a pastoribus viduatae, de quorum consolatione pauci dolent. Et excitatus est tanquam dormiens Dominus. Ostensis 131.0560B| malis quibus afflictus populus Domini, sequitur vindicta inimicorum; quod dicit, excitatus est tanquam dormiens Dominus, videtur Dominus dormire, quando differt subvenire, sed excitatus est tanquam potens crapulatus a vino, subaudis excutitur, quia tales firmiter dormiunt et vix excitantur: ubi notatur, quia Dominus diu distulit subvenire suis. Sed tandem excitatus est, et percussit inimicos suos in posteriora, opprobrium sempiternum dedit illis: vel aliter, Excitatus est tanquam dormiens, tanquam potens crapulatus a vino, quia licet firmiter et diu obdormivisset, tamen excitatus potens fuit inferre vindictam inimicis suis; quod sequitur, Et percussit inimicos eorum in posteriora, legitur in historia, quod Allophyli, dum haberent arcam in captivitate 131.0560C| in sedibus suis, magnas passi sunt plagas, qua de plaga ut liberarentur, fecerunt anos aureos, et in arca posuerunt, ut sic remitterent illam filiis Israel (I Reg. V). Hoc etiam nunc agitur in Ecclesia in illis, qui in posteriora se extendunt, et quae anteriora sunt dimittunt: quia malorum posteriora, in plagis et in miseriis tantum erunt. Et opprobrium sempiternum erit eis, quoniam aeternali poena torquebuntur, qui hic temporalibus prosperantur. Et tabernaculum Joseph repulit, et tribum Ephraim non elegit. Per Joseph et Ephraim (qui majoris meriti videbantur in populo illo, quorum unus in Aegypto sublimiter fuit exaltatus, alter in accipienda benedictione fratri fuit praepositus,) notantur illi qui pro magno a Domino terrena petunt, et sic a Domino reprobantur. 131.0560D| Sed elegit tribum Juda, montem Sion quem dilexit, id est, humiliter confitentes. Tribus Juda electa est propter David, id est, propter Christum, quia ex ejus progenie Christus secundum carnem natus est; quod dicit, sed elegit tribum Juda, humiliter videlicet confitentium, montem Sion quem dilexit, id est, eminentes in contemplatione futurorum: et sic aedificavit in terra, id est, in Ecclesia sanctificium suum, id est, sanctificationem suam: sanctificium dico, existens sicut unicornium, illorum videlicet qui in uno cornu; id est, singulari spe ad superna se erigunt. Unde illud: Unam petii a Domino, hanc requiram (Ps. XXVI). Terram istam fundavit in saecula: semper est mansura, licet alii discedant, et alii succedant; 131.0561A| vel sic: Aedificavit sanctificium suum, id est, populum suum in terram, quam fundavit in saecula, id est, mittendo illum in similitudinem terrae, quantum ad id quod terra non movetur. Et elegit David servum suum, et sustulit eum de gregibus ovium, quia de pastorali officio pecorum assumptus est in regnum: de post foetantes accepit eum, id est, de illo qui erat post foetantes, id est, foetas oves, assumptus est, et in priori loco hominum positus est. David iste Christum significat, qui ablatus fuit de regno Judaeorum, et ad regnum gentium translatus: sed tamen non sic est ablatus Judaeis, ut nullos ibi haberet fructus, sed ablatus de illis, postquam quidam eorum foetantes inventi sunt in fide et in bona operatione: quia ex illo populo 131.0561B| erant apostoli, caeterique fideles fide pleni, et infidelitate vacui. Pascere Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam. Ecce quare elegit David, ut pasceret Jacob videlicet servum suum, id est, attendentes futura, et postponentes praesentia: et Israel haereditatem suam, id est, illos qui contemplantur non ea quae videntur, sed quae non videntur, vel, per Jacob, notantur populi gentium, et per Israel populus Judaeorum (I Cor. IV.): et pavit eos in innocentia cordis sui. Quasi dicat: Elegit David pascere, id est, ad hoc ut pasceret Jacob et Israel David, et factum est quia pavit, id est refecit, eos in innocentia cordis sui, David videlicet, ut ejus cordis innocentiam imitando, reficerentur: et in intellectibus manuum suarum deduxit eos, id est, non tantum in 131.0561C| innocentia cordis superavit eos, sed etiam deduxit eos in intellectibus manuum operum suorum: ut sicut ipse videlicet prius fecit et docuit, ita et ipsi postea facerent: vel in intellectibus manuum suarum deduxit eos, in tali videlicet intellectu, quem suae manus operatae sunt in eis, quia eos fecit in imaginem et similitudinem suam: quia sic est, Deus, ut homo sit. Nota: videretur convenientius si sic dixisset, et pavit eos in innocentia manuum, et in intellectu cordis deduxit eos: sed quia multi sunt qui habent manus innocentes, et non habent cor innocens, ideo sic dicere noluit, ut innocentiam cordis commendaret. PSALMUS LXXVIII. PSALMUS ASAPH. 131.0561D| « Deus, venerunt gentes in haereditatem tuam, polluerunt templum sanctum tuum, posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam. Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae. Effuderunt sanguinem eorum tanquam aquam in circuitu Jerusalem, et non erat qui sepeliret. Facti sumus opprobrium vicinis nostris, subsannatio et illusio his qui in circuitu nostro sunt. Usquequo, Domine, irasceris in finem, accendetur velut ignis zelus tuus? Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt, et in regna quae nomen tuum non invocaverunt. Quia comederunt Jacob, et locum ejus desolaverunt. Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquarum, cito anticipent nos misericordiae tuae, quia pauperes 131.0562A| facti sumus nimis. Adjuva nos, Deus salutaris noster, et propter gloriam nominis tui, Domine, libera nos, et propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum. Ne forte dicant in gentibus: Ubi est Deus eorum? et innotescat in nationibus coram oculis nostris. Ultio sanguinis servorum tuorum qui effusus est, introeat in conspectu tuo, gemitus compeditorum. Secundum magnitudinem brachii tui, posside filios mortificatorum. Et redde vicinis nostris septuplum in sinu eorum, improperium ipsorum quod exprobraverunt tibi, Domine. Nos autem populus tuus et oves pascuae tuae, confitebimur tibi in saeculum. In generatione et generationem annuntiabimus laudem tuam. » ENARRATIO. 131.0562B| Prophetiam istam quam hic videmus promissam manifeste novimus impletam; non tamen, cum hoc a David diceretur, legimus aliquid tale ex adversitate gentium contigisse civitati illi Jerusalem, quale hic dicitur, et templo Domini, quod jam tum adhuc non fuit aedificatum. Mortuo namque David, Salomon filius ejus templum aedificavit: dicit ergo David quasi praeteritum, quod in spiritu vidit. Vidit futurum, nec est mirandum quod hoc ideo dicitur, quia non ignoranti dicitur, quo revelante patiuntur; sed amat fidelis anima ex affectu cordis cum Deo loqui quae a Deo didicit: et ei dicere quae novit, tanquam discipulus magistro non ignoranti, sed indicanti, ac per hoc videlicet probanti quod docuit, vel reprehendenti 131.0562C| quod non docuit. Solent enim in orationibus Deo dici quae vindicans fecit, et adjungit pia petitio, ut misereatur et parcat. Hoc enim modo ista Deo dicuntur, a quo dicuntur, tanquam ipsi quibus acciderunt talia loquerentur, et est haec deploratio et deprecatio, prophetatio, quia Propheta praevidit in spiritu persecutionem illam quam passi sunt Judaei a Tito et Vespasiano post resurrectionem Domini Jesu Christi, et ideo deplorat eam in hoc psalmo. Sed potest alicui in mente occurrere, quod populus ille non esset haereditas Christi eo tempore quo haec facta sunt, quia eum morti tradidit et resurgenti non credidit, alios sanctos martyres suos interfecit. Sed quoniam non defuerunt in populo illo qui reputandi essent in semine, 131.0562D| potest secundum illos populus haereditas Domini dici. Hinc enim fuit Joseph nutritius Domini, hinc ipsa beatissima Virgo Maria, hinc ipse Dominus, hinc Simeon justus, et Anna vidua, hinc et alius Joseph, quia et ipse exspectavit redemptionem Israel: hinc beatus Joannes et parentes ejus, hinc turba praecedentium et subsequentium Dominum, hinc pueri illi qui in laudem Domini clamabant: Hosanna, benedictus qui venit in nomine Domini (Joan. XII), hinc tria millia hominum qui una die crediderunt (Act. II), hinc quinque millia qui alia die crediderunt (Act. IV), hinc multi caeteri fideles, secundum quos populus ille haereditas Dei dicitur incongrue. Potest etiam haec prophetatio esse de persecutione 131.0563A| illa quam passus est Israeliticus populus sub Antiocho rege, ubi septem Machabaei crudelissime sunt passi, sed gloriosissime sunt coronati (II Machab. VII); vel potest esse prophetatio ista de persecutione quam post resurrectionem Domini nostri Jesu Christi passa est sancta Ecclesia, ex praeputio et circumcisione collecta, et in angulari lapide in salvatore nostro Jesu Christo conjuncta, qui duos populos quasi duos parietes ex diverso venientes in se novum hominem univit, in cujus corpore clamamus: Abba, Pater (Rom. VIII): Abba, quantum ad ipsos, Pater quantum ad nos. Haec haereditas non tantum est Patris, sed etiam Filii, non quod Pater moriens sibi eam reliquit, sed quod eam moriendo redemit, et resurgendo eam majestative possedit, quam ex 131.0563B| utroque populo collegit, quia, licet dixisset: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel (Matth. XV), ipse tamen alibi dixit: Alias oves habeo quae non sunt ex hoc ovili (Joan. X), ubi gentes designavit. Paulus etiam hoc idem confirmat: Dico autem Christum ministrum fuisse circumcisionis, gentes autem super misericordia honorare Deum (Rom. XV), et utrosque conjungens, dixit: Laetamini, gentes, cum plebe ejus. Dicit autem sic Asaph: Deus, venerunt gentes in haereditatem tuam, id est, contra Judaicum populum, quia tua haereditas dicitur. Polluerunt templum sanctum tuum, quia ubi deberet coli nomen tuum, ibi idola sua posuerunt. Posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam, id est, comparabilem fecerunt Jerusalem custodiae pomorum, 131.0563C| quia sicut tugurium factum ad custodiam pomorum, collectis pomis, deseritur, ita et Jerusalem, quibusdam suis interfectis, facta est desolata et deserta. Posuerunt morticina servorum tuorum, escas volatilibus coeli. Ecce magnam notat occisionem, quia tanta erat quod volatilia, quae per aera volabant, fetore corrumpebant, et attrahebant, ut ipsis corporibus pascerentur: carnes sanctorum tuorum bestiis terrae, id est, non tantum posuerunt corpora sanctorum tuorum escas volatilibus coeli, sed bestiis terrae, porcis videlicet immundis, tradiderunt corpora sanctorum tuorum devoranda. Et ecce quomodo, quia fuderunt sanguinem ipsorum tanquam aquam, id est, abundanter vel jugiter, et sine respectu peccati, quia non plus curabant in effusione 131.0563D| sanguinis sanctorum quam si aqua effunderetur, ubi peccatum non timeretur: et hoc non solum in Jerusalem, sed in circuitu Jerusalem, et non erat qui sepeliret, quia tot interficiebantur quot sepeliri non poterant; vel, non fuit aliquis qui curaret eos sepelire, ut sic notetur magna immanitas et crudelitas eorum, quia in sepelitione scilicet notatur pietas, in non sepelitione notatur immanitas et crudelitas. Facti sumus opprobrium vicinis nostris, gentibus videlicet quae nobis erant vicinae. Et ut magnum ostendat opprobrium, subjungit: Subsannatio et illusio his qui in circuitu nostro sunt. Taliter possunt haec legi, si de persecutione Judaeorum psalmus accipitur. Si autem de persecutione Ecclesiae, psalmus 131.0564A| legatur sic, dicens: Deus, venerunt gentes in haereditatem tuam, id est, Ecclesiam, ad destruendam eam, non imitandam. Polluerunt templum sanctum tuum. Polluitur tunc templum Domini, quando aliquis, initiatus sacramento fidei, ab hac compellitur ut Christum neget. Posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam, id est, Ecclesiam suam desertam fecerunt, sicuti collectis pomis desertum fit tugurium in quo prius custodiebantur poma, quia persequentibus gentibus deserta est Ecclesia collecta, videlicet sanctorum martyrum spiritibus quasi dulcissimis pomis a Dominico horto in coelestem mensam collatis. Posuerunt morticina servorum tuorum, quia receptis spiritibus sanctorum ab agricola, tradita sunt corpora volatilibus coeli devoranda, velut de Stephano 131.0564B| legitur, qui post interfectionem ejectus est extra civitatem: vel sic, Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, id est, corpora sanctorum tuorum fuerant esca, id est, refectio volatilibus coeli mobilibus videlicet, et in te elatis qui in occisione sanctorum delectabantur quasi in esca, velut tortor ille Laurentii, cui dictum est: Jam versa et manduca, quia, licet istud aliter posset intelligi, potest tamen sic intelligi, quod tormentatio beati martyris sibi esset refectio. Carnes sanctorum tuorum bestiis terrae, id est, bestialiter viventibus et terrenis adhaerentibus, datae sunt carnes sanctorum ad refectionem. Effuderunt sanguinem ipsorum tanquam aquam, videlicet in littore, vel abundanter, vel ad lapsum, quia in effusione aquae solet fieri lapsus, 131.0564C| vel, tanquam aquam, id est, ad lavationem quibusdam, quia non defuerunt qui constantiam illorum imitarentur. Sed tamen licet quidam essent qui meorum interfectione alluerentur, tamen, ad comparationem persecutorum, non erat qui sepeliret, id est, qui in se reconderet interfectionem ipsorum, imitando eos. Nota per circuitum Jerusalem exaggerationem interfectionis, quia non in uno loco tantum haec erat interfectio, sed ubique circuibat Ecclesiam interfectio gentium; et sic facti sumus opprobrium vicinis nostris, his videlicet qui prope nos erant, a quibus est tanto gravius, quanto fit crebrius, his qui patiuntur: et non tantum his qui prope nos erant, facti sumus opprobrium, sed etiam subsannatio et illusio sumus his qui in circuitu nostro sunt, quia 131.0564D| et interius nos derident, et gestu corporis nos subsannant: quia subsannatio fit, quando in despectu alicujus nasus et frons in rugam contrahuntur. Usquequo, Domine, irasceris in finem, accendetur velut ignis zelus tuus? Ista et caetera quae sequuntur indifferenter dicuntur de utraque lectione; quasi dicat: tu, Domine, in cujus praesentia haec omnia fiunt, usquequo, id est, quandiu durabit ira tua in finem? Et usquequo accendetur zelus tuus, id est, indignatio tua, velut ignis? Quasi dicat: Accendetur velut ignis incinerans, et non purgans: potius accendatur ut purget quam ut incineret. Ita non est perturbatio divinae mentis, sed vindicta iniquitatis: quia dictum est, Tu, Domine Sabaoth, qui omnia cum 131.0565A| tranquillitate judicas, et cum magna reverentia disponis (Sap. XII). Zelus Domini est indignatio, vel exactio castitatis, quia constringitur fidelis anima, ne fornicando a Domino discedat; et hoc fit ad similitudinem viri viriliter habentis uxorem sub sua potestate, ne, si sui juris uxor fiat, aliquid turpe faciat contra maritum. Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt, et in regna quae nomen tuum non invocaverunt. Quasi dicat: Contra tuos accendetur zelus tuus, ut ignis purgans et non incinerans: in gentes autem quae te non noverunt, effunde iram tuam, id est, plenarie ostende eis te esse iratum. Et in regna quae nomen tuum non invocaverunt, plenarie effunde iram tuam, et merito effundes iram tuam quia comederunt Jacob, id est, sibi fideliter incorporabant 131.0565B| quosdam interius, cogendo eos in suam sententiam transire, et locum ejus, id est, singula loca sanctorum tuorum desolaverunt, vel locum ejus, id est, ecclesiastica instituta, in quibus firmiter stare et locari deberent fideles, desolata reddiderunt, quia, interfectis sanctis, quasi ecclesiastica instituta desolata sunt. Nota exaggerationem irae, ubi dicit, in gentes quae te non noverunt, quia servus, qui novit dominum suum et committit digna plagis, vapulabit paucis (Luc. XII), quia quodammodo se recognoscit esse de familia domini, cum eum cognoscere non spernit, et sic minus in commissis castigari promeruit. Servus autem, qui voluntatem domini cognoscere dedignatur, multis vapulabit (Ibid.); velut hic de gentibus dicitur: Effunde iram tuam in 131.0565C| gentes quae te non noverunt, et in regna quae nomen tuum non invocaverunt, quia comederunt Jacob, et locum ejus desolaverunt. Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquarum. Quasi dicat: Illis appareas iratus, nobis autem placatus non reducendo videlicet ad memoriam iniquitates antiquorum patrum, ut non punias videlicet, sed ignoscas pro quibus tamen potius deberemus damnari quam corrigi, et cito anticipent, id est, ante capiant nos misericordiae tuae quam ad lapsum perveniamus. Et opus est, quia pauperes facti sumus nimis, id est, nos ipsi non sufficimus ad salutem nostram, quia sumus infirmi, nimis imbecilles, sed adjuvet misericordia tua debilitatem nostram, imbecillitatem nostram intelligamus praecepta tua ne 131.0565D| damnandi veniamus ad judicium. Adjuva nos, Deus salutaris noster. Nota, quia iste nec gratiae ingratus, nec arbitrio libero contrarius. Nam qui adjuvari rogat, aliquam scintillulam liberi arbitrii in se retinet, ex quo habet ut incipiat. Sed quia non est hominis dirigere viam suam (Prov. XVI, et Jer. X.), rogat adjuvari per gratiam; quod dicit, adjuva nos, Deus salutaris noster, et propter gloriam nominis tui, id est, ut glorificetur nomen tuum, libera nos de malis et propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum, dando videlicet ut tribulationes quas patimur, nobis sint propitiatio peccatorum, ne peccatis exigentibus cedamus idololatris: ne forte dicant in gentibus: Ubi est Deus eorum, negando Deum ex toto esse, vel 131.0566A| nobis improperando dicunt: Ubi ille quem futurum promittebatis? Quasi dicat: Ecce apparet quia de vobis nullam curam habet. Et ne illud dicant, innotescat in nationibus coram oculis nostris ultio sanguinis servorum tuorum, qui effusus est, id est, manifesta fiat ultio sanguinis servorum tuorum, facta in nationibus, id est, in gentibus coram oculis nostris, etsi ipsos lateat, quia non recognoscunt se esse interius excaecatos. Et introeat in conspectu tuo gemitus compeditorum, illorum videlicet qui compediti et aggravati sunt mortalitate carnis. Nam illi se compeditos dolent quibus vita mortalis est moerori, et mors honori, juxta illud: Cupio dissolvi et esse cum Christo (Phil. II, 1); vel sic: Introeat in conspectu tuo gemitus compeditorum, id est, sapientiae praeceptis 131.0566B| astrictorum. Hic quaeritur, cum Dominus dicat: Diligite inimicos vestros, bene facite his qui oderunt vos (Matth. V), qualiter sancti optent vindictam de inimicis, ut in Apocalypsi, Vindica sanguinem nostrum, Deus noster (Apoc. VI)? Et illud, laetabitur justus cum viderit vindictam (Psal. LVII). Sed dicendum est, quia licet boni quaerant vindictam de inimicis, non tamen ad hoc quaerunt, ut gaudeant de poena inimici, sed ideo, quia volunt eum corrigi ad correctionem aliorum, ut illud: laetabitur justus cum viderit vindictam, manus suas lavabit in sanguine peccatoris (Ibid.). Etiamsi vindicta reservatur usque in finem, non gaudet bonus de poena inimici, sed de justitia Domini, ut qui in hac vita volunt esse participes malorum, ibi non sint in praemio bonorum; 131.0566C| mali autem e contrario optant vindicari ab inimicis suis, quia ad hoc quaerunt non ut gaudeant de Dei justitia, sed de inimicorum poena. Secundum magnitudinem brachii tui posside filios mortificatorum. Quasi dicat: Sic introeat in conspectu tuo gemitus compeditorum, ut possideat magnitudo brachii tui filios mortificatorum, quia in te, non in se possunt, sicut Apostolus: Omnia, inquit, possum in eo qui me confortat (Phil. IV). Filii mortificatorum sunt imitatores martyrum, quia ipsi martyres interius mortificant se cum vitiis et concupiscentiis, et exterius a persecutoribus mortificantur. Et redde vicinis nostris septuplum in sinu eorum. Quasi dicat: Possideat magnitudo potentiae tuae filios mortificatorum, vicinis autem nostris 131.0566D| retribue septuplum, videlicet plenariam retributionem, ut per septiformem gratiam Spiritus sancti se confusos recognoscant, et in sinu tuo gratiam quaerant: et sic redde improperium ipsorum quod exprobraverunt tibi, Domine, ut illud, videlicet, quod aliis improperabant, eis improperetur causa tui. Vel aliter: Redde vicinis nostris septuplum, id est, plenariam vindictam in corpore videlicet et anima, quae, per partes septenarii, quaternarium videlicet, et ternarium, intelligantur. Nam corpus, quod elementis quatuor constat, per quaternarium intelligitur, anima vero per ternarium, propter tres virtutes suas, rationem videlicet, iram, concupiscentiam; quod dicit, redde vicinis nostris septuplum in sinu eorum, firmiter 131.0567A| videlicet, non cadat ab eis, et redde eis improperium ipsorum quod exprobraverunt tibi, Domine, ut ipsi videlicet perdantur in hoc quod putant nos perdere. Nos autem populus tuus, et oves pascuae tuae, confitebimur tibi in saeculum: et tandem annuntiabimus laudem tuam in generatione et generationem, ibi videlicet ubi omnes gentes, quae hic succedunt, quasi una generatio erunt. PSALMUS LXXIX. IN FINEM PRO HIS QUI COMMUTABUNTUR, PSALMUS PRO ASSYRIIS, TESTIMONIUM ASAPH. « Qui regis Israel, intende: qui deducis velut ovem Joseph. Qui sedes super Cherubim, manifestare 131.0567B| coram Ephraim, Benjamin et Manasse. Excita potentiam tuam, et veni, ut salvos facias nos. Deus, converte nos et ostende faciem tuam, et salvi erimus. Domine Deus virtutum, quousque irasceris super orationem servi tui? Cibabis nos pane lacrymarum, et potum dabis nobis in lacrymis in mensura. Posuisti nos in contradictionem vicinis nostris, et inimici nostri subsannaverunt nos. Deus virtutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus. Vineam de Aegypto transtulisti, ejecisti gentes, et plantasti eam. Dux itineris fuisti in conspectu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram. Operuit montes umbra ejus et arbusta ejus cedros Dei. Extendit palmites suos 131.0567C| usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus. Ut quid destruxisti maceriam ejus, et vindemiant eam omnes qui praetergrediuntur viam? Exterminavit eam aper de silva, et singularis ferus depastus est eam. Deus virtutum, convertere; respice de coelo, et vide, et visita vineam istam. Et perfice eam quam plantavit dextera tua, et super filium hominis quem confirmasti tibi. Incensa igni et suffossa, ab increpatione vultus tui peribunt. Fiat manus tua super virum dexterae tuae, et super filium hominis quem confirmasti tibi. Et non discedimus a te: vivificabis nos, et nomen tuum invocabimus. Domine Deus virtutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus. » ENARRATIO. 131.0567D| In hoc psalmo cantatur de adventu Domini nostri Jesu Christi, et de vinea ejus: et cantat eum Asaph correctus et illuminatus, plenus videlicet Spiritu sancto: et est psalmus pro his qui commutabuntur. Commutatio est vel in pejus, vel in melius. De hac autem commutatione quae est in pejus, non loquitur hic psalmus, cum de adventu Domini loquitur, qui fuit causa commutationis in melius: quia sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur (I Cor. XV); et est testimonium quia testatur de rege et de plebe, de pastore, et sacerdote et de grege, de Christo et vinea ejus, totum videlicet mysterium divinarum Scripturarum, Christum 131.0568A| videlicet et Ecclesiam, quia omnis scriptura vel de Christo vel de Ecclesia est: et pro Assyriis, id est, pro dirigentibus, ut, qui prius fuerunt generatio prava et exasperans, deinceps dirigant se secundum voluntatem Domini. Dicit autem sic: Qui regis Israel, intende, id est, intensum te fac huic regimini, regendo videlicet Israel, id est, Judaicum populum. Et qui deducis velut ovem Joseph, populum videlicet gentium, qui per Joseph intelligitur, quia augmentatus est in priori populo, ut ex utroque fieret unum. Vel, potest alicui occurrere in mente qualiter Joseph a fratribus fuit venditus, et in Aegypto exaltatus, et sic ad memoriam ducamus sub quo sumus, et cum quibus, videlicet Israel, id est, cum Judaico populo prius credenti, quia salus 131.0568B| ex Judaeis est (Joan. IV): et ideo tu, oleaster, noli altum sapere, sed time, non tu enim radicem portas, sed radix te (Rom. XI). Qui sedes super Cherubim, manifestare. Cherubim est Ecclesia Dei, et interpretatur plenitudo scientiae, sed tamen non desperet humana fragilitas, quia quisque fidelis est sedes Dei, sicut scriptum est: Anima justi, sedes est sapientiae. Habeat etiam quisque charitatem et habet plenitudinem scientiae, quia plenitudo legis est charitas (Rom. XIII), qui manet in charitate, in Deo manet et Deus in eo (I Joan. IV); quod dicit: Qui sedes super Cherubim, manifestare, id est, manifestus appareas coram Ephraim, id est, coram fructificantibus in bono opere, et Benjamin, id est, coram illis qui sunt filii dexterae, non quaerentes videlicet terrena quae ad 131.0568C| sinistram pertinent, sed coelestia ad dexteram pertinentia: vel coram Benjamin, id est, coram illis qui bene operantur, non ad favorem, quod ad sinistram pertinet: et Manasse. Manasses interpretatur oblivio, ubi intelliguntur illi qui obliviscuntur ea quae retro sunt, in ea se extendunt quae anteriora sunt, et in istis omnibus intelliguntur illi qui reputandi sunt in semine. Quasi dicat: Manifestare, illis qui annumerandi sunt granis, licet non manifestes illis qui dimittendi sunt inter paleas. Excita potentiam tuam, et veni, ut salvos facias nos. Quasi dicat: Sopita fuit potentia tua, quando persecutor tibi praevaluit, non quod persecutor voluit, sed quia consensisti: quod etiam praefigurasti, quanto Jacob luctatus est cum angelo. Ipse enim Jacob praevaluit, non 131.0568D| quod ipse voluit, sed quia angelus consentit, Jacob etiam a victo angelo benedictionem petiit, et angelus eumdem benedixit, et latitudinem femoris ejus tangens, claudum eum dimisit (Gen. XXXII): ita Dominus eumdem Judaicum populum benedixit, et claudum eum fecit: benedixit, quantum ad apostolos et caeteros fideles, claudum fecit quantum ad incredulos. Quod dicit, excita potentiam tuam, quasi dicat: Mortuus ex infirmitate, resurge ex majestate (II Cor. XIII), et veni in notitiam nostram, quem prius non novimus. Vidimus enim miracula te facientem, et tamen morientem, et ideo non putabaris illis esse quod eras. Unde illud, Vidimus eum non habentem speciem neque docorem (Isa. LIII). Sed 131.0569A| nunc videamus te resurgentem, et ascendentem et in dextra Dei sedentem. Et veni ut salvos facias nos, Deus, converte nos. Quasi dicat: Inimici tui quaerunt avertere a te, sed tu, converte eos ab errore idololatriae, et ostende faciem tuam, et salvi erimus. Quia prius obtegisti potentiam tuam nube carnis, et velamento infirmitatis, et aegrotavimus, nunc autem ostende faciem tuam; ut intelligamus super egenum et pauperem, et salvi erimus, juxta illud, Post haec in terris visus est, et cum hominibus conversatus est (Baruch. III). Et quia sicut oravi, facies, Filium tuum mittendo, videlicet ut nos convertat, tu, Domine Deus, non tantum hominum, sed etiam coelestium virtutum, quousque irasceris? id est, quandiu remanebit ira tua super orationem servi tui, id est, 131.0569B| super hoc quod orat servus tuus: vel, irasceris in orationem servi tui super, id est, desuper venientem, quia quod orat servus tuus, hoc non habet ex se, sed a te. Quasi dicat: Ecce jam non orant inimici tui, sed servi, et de carcere educti, et adhuc irasceris, non tamen ut vindex saeviens, sed ut Pater corrigens, quia scriptum est: Fili mi, accedens in servitutem Domini sta in justitia et tremore, et praepara animam tuam ad tentationem (Eccli. II): et illud, flagellat Deus omnem filium quem recipit (Hebr. XII). Et ideo tu quisque si detractes flagellari, cur desideras recipi? quod dicit, Domine, Deus virtutum, quousque irasceris super orationem servi tui? quousque videlicet cibandi sumus? quod sequitur sic, cibabis nos pane lacrymarum. Quasi dicat. Licet tu nobis 131.0569C| irasceris, tamen in ipsa ira cibabis nos pane lacrymarum, id est, reficies nos lacrymis nostris tanquam pane. Et potum dabis nobis in lacrymis in mensura, quia, etsi patiaris nos tribulari, non tamen sine mensura. Unde illud, unicuique nostrum data est gratia secundum mensuram (Eph. IV). Et illud: Fidelis est Deus, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis (I Cor. X). Posuisti nos in contradictionem vicinis nostris. Ecce qualiter cibasti nos pane lacrymarum, quia posuisti nos in contradictionem vicinis. Ecce aperte novimus impletum quod hic est prophetatum, quia multi ex illo populo coelesti sunt praedicatores, qui praedicabant Christum incarnatum, mortuum et redivivum, rem incredibilem, sed rei incredibili fidem signa fecerunt. Contradicebantur, 131.0569D| sed contradictor vincebatur, quia qui prius persecutor erat, factus est postea humilis imitator. Sed quia praecessit flamma furoris et flamma persecutionis, quae tamen ipsis praedicatoribus refectio fuit, ideo dicit: Cibabis nos pane lacrymarum, et potum dabis nobis in lacrymis in mensura. Posuisti nos in contradictionem vicinis nostris, et in tantum quod inimici nostri subsannaverunt nos, sed tu, Deus virtutum, converte nos ad te, quos ipse molitur avertere: et ostende faciem tuam, Filium tuum videlicet, et salvi erimus. Et debes salvos facere, quia jam coepisti, quando vineam, id est, Judaicum populum de Aegypto transtulisti, ejecisti gentes, et plantasti eam, videlicet in terram promissionis. Et 131.0570A| hoc etiam referri potest ad Ecclesiam, quia ipsa est vinea de Aegypto translata, id est, de potestate tenebrarum in regnum lucis assumpta; ejecisti gentes, id est gentium errores, et plantasti eam in fide, videlicet catholica. Et dux itineris fuisti in conspectu ejus; quia in die praecessisti in nube, et in nocte in igne, significans Filium tuum incarnatum, Ecclesiae praecessurum de nube carnis et in donis Spiritus sancti. Et plantasti radices ejus et implevit terram, intantum quod operuit montes umbra ejus. Ut magna multitudo populi denotetur, comparavit populum ipsum vinae plantatae et intantum extensae, quod umbra ejus montes operiret: vel sic, plantasti radices ejus, patriarchas videlicet, in quibus, quasi fructus in radice, praenotabatur Ecclesia, et operuit 131.0570B| montes umbra ejus: montes sunt prophetae, quos operuit umbra Ecclesiae, quia ipsi umbratice et figuraliter Ecclesiam praedicabant. Et arbusta ejus cedros Dei. Arbusta sunt palmites, de viti vera procedentes, minores videlicet in Ecclesia: qui operiunt cedros Dei, supereminentes videlicet in virtutibus operiunt, id est, circumdant, quando ipsi, eminentes conscendendo illis qui sunt arbusta, dimittunt altam contuitionem mentis, et eis praedicant quae capere possunt, instruendo eos per carnalia, quia non possunt capere spiritualia. Vel operuerunt arbusta cedros Dei, quia plures qui sunt arbusta, sustentantur ab unoquoque qui cedrus est, et est dictum ad similitudinem, quia sicut unus truncus sustentat plures palmites vitium, ita ab uno praedicatore 131.0570C| sustentantur plures, quia circumcisio a Petro et praeputium in Paulo. Extendit palmites suos, id est, generationes populi usque ad mare, et usque ad flumen, subaudis Jordanis, propagines ejus, quia ultra Jordanem non leguntur habitasse Judaei; vel sic, Extendit palmites, id est, generationes Ecclesiae usque ad mare gentium, et usque ad flumen, Judaeorum videlicet, extendit propagines ejus. Ut quid destruxisti maceriam ejus, et vindemiant eam omnes qui praetergrediuntur viam? Asaph videns tanta fecisse Dominum, ut populus Judaicus exaltaretur, admiratur, et quasi admirando quaerit: Ut quid, id est, ad quam utilitatem eorum, destruxisset Deus maceriam ejus, id est, munitionem ejus, regnum videlicet et sacerdotium unde muniti esse putabantur, et vindemiant 131.0570D| eam, id est dissipant et decipiunt omnes qui praetergrediuntur viam. Christum videlicet, qui vera est via. Et ostendit qualiter vinea dissipata sit, quia exterminavit eam aper de silva, id est, Vespasianus de silva, id est, de gentili populo missus, qui silvae comparabatur, quoniam nullam receperunt divinae praedicationis culturam. Nota quod dicit, exterminavit, quia extra terminum suum positi sunt, quia extra civitatem sunt ejecti et ubique dispersi. Et singularis ferus, Titus, videlicet singulariter saeviens, depastus est eam. Nota depastus, quia ipse exercuit adhuc in eis majorem saevitiam quam pater suus Vespasianus. Potest etiam ad Ecclesiam referri quod dicit: Ut quid destruxisti maceriam ejus? ut 131.0571A| maceriam intelligamus sanctos martyres, quibus munitur Ecclesia, quos vindemiant et dissipant omnes qui per viam non incedunt, id est, Christum non imitantur, quos exterminat aper de silva, quisque videlicet immundus, et vomere praedicationis incultus, et nota hoc per aper de silva, quia porcus est animal immundum, et silva terra inculta. Deus virtutum, convertere. Quasi dicat: Sic destructa est maceria vineae, sic ipsa vinea exterminata: sed tu, Deus virtutum, coelestium subaudis, converte ab ira ad misericordiam, respice de coelo, id est, de Filio tuo, et visita vineam istam, visita, dico, eam perficiendo, non assumendo aliam, quod dicit, et perfice eam quam plantavit dextera tua, id est, potentia tua; et perfice eam fundatam super Filium hominis, Christum 131.0571B| videlicet, qui vere fundamentum est. Unde illud: Nemo potest fundamentum ponere praeter id quod positum est, quod est Christus Jesus (I Cor. III), quem confirmasti tibi, id est, immunem a peccato fecisti. Incensa igni et suffossa, ab increpatione vultus tui peribunt. Quasi dicat: Dixi ut perficeres vineam, et tu perficies, ita ut neque altitudo, neque profundum separent ipsam vineam a te. Nam ab increpatione vultus tui peribunt incensa igni, id est, peccata malo amore commissa, quia amor malus inflammat opera mala, et suffossa, id est, timore malo commissa, quia timor [timet] malus humiliatur a bonis, et est dictum ad similitudinem, quia sicuti murus cum suffoditur casum minatur, ita quisque timore malo percussus est pronus ad lapsum, quia sicut esse 131.0571C| bonum procedit a timore bono et amore, ita omne malum procedit ex malo timore et amore. Solent enim aggredi devocatores quos devocare volunt, blanditiis, promissionibus, et multi amore malo excaecati corrumpuntur, sed felix anima quae contra promissiones illas proponit sibi medicinam salutis. Quid enim prodest homini si universum mundum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? (Matth. XVI.) Felix est etiam illa anima quae nec minis corrumpitur, proponendo sibi hoc divinum praeceptum: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere (Matth. X), attendens etiam diligenter, quia mundus nulli injusto plus promittit quam Deus justo. Nam quid majus hac promissione: Venite, benedicti Patris mei? 131.0571D| (Matth. XXV.) Nec potest mundus justis tanta minari quanta minatur Deus injustis, quibus dicturus est: Ite, maledicti, in ignem aeternum (Ibid.). Fiat manus tua super virum dexterae tuae et super Filium hominis quem confirmasti tibi. Quasi dicat: Da ei potestatem omnis carnis, quia Filius hominis est, et confirmasti tibi quando vox tua paterna audita est, in quo bene complacui (Matth. III). Et non discedemus a te, quia tu vivificabis nos, hoc faciendo, ut gratis te colamus: mortui enim eramus, quando imaginem primi hominis portabamus, et Deum coluimus propter terrena, et nomen tuum invocabimus. Et ut invocemus, Domine Deus virtutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus. PSALMUS LXXX IN FINEM PRO TORCULARIBUS PSALMUS IPSI ASAPH, QUINTA SABBATI. 131.0572A| « Exsultate Deo adjutori nostro, jubilate Deo Jacob, sumite psalmum, et date tympanum: psalterium jucundum cum cithara. Buccinate in neomenia tuba, in insigni die solemnitatis vestrae. Quia praeceptum in Israel est, et judicium Deo Jacob. Testimonium in Joseph posuit illud, cum exiret de terra Aegypti: linguam quam non noverat, audivit. Divertit ab oneribus dorsum ejus, manus ejus in cophino servierunt. In tribulatione invocasti me, et liberavi te: exaudivi te in abscondito tempestatis, probavi te apud aquam contradictionis. Audi, populus meus, et contestabor te: 131.0572B| Israel, si audieris me, non erit in te Deus recens, neque adorabis deum alienum. Ego enim sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti: dilata os tuum, et implebo illud. Et non audivit populus meus vocem meam, et Israel non intendit mihi. Et dimisit eos secundum desideria cordis eorum, ibunt in adinventionibus suis. Si populus meus audisset me, Israel si in viis meis ambulasset: pro nihilo forsitan inimicos eorum humiliassem, et super tribulantes eos misissem manum meam. Inimici Domini mentiti sunt ei, et erit tempus eorum in saecula. Et cibavit illos ex adipe frumenti, et de petra melle saturavit eos. » ENARRATIO. Psalmum istum cantat Asaph aliis qui sunt Asaph, 131.0572C| et agit de rebus significatis per res factas quinta sabbati. Nam legitur quod in quinta sabbati Dominus dixisset: Producant aquae omne reptile (Gen. I), ubi significantur illi qui per fontem baptismatis sunt regenerati, et est pro torcularibus: in torculari fit pressura et conculcatio, et discernuntur ibi duo, vinum quod eliquatur in cellarium, et vinacea quae contemplanda projiciuntur in trivium. Discernitur etiam oleum ab amurca; oleum in apothecis recondendum, et amurca in trivium ad conculcandum; et est expositio tituli talis: in finem referuntur haec verba: dicta pro torcularibus, id est, pro pressura, pressura dico, discernente res significatas per res creatas quinta sabbati, et est Psalmus Asaph, sic dicentis: Intremus, inspiciamus, timeamus, gaudeamus, 131.0572D| appetamus, fugiamus, quia haec omnia in psalmo invenire poterimus. Exsultate Deo adjutori nostro. Quasi dicat. Vos qui usque modo exsultavistis in mundo deceptore vestro, et diabolo desertore vestro, et ventre seductore vestro, deinceps exsultate Deo adjutori nostro. Et si non sufficiant vobis voces, non tamen desinat exsultatio, sed jubilate Deo Jacob. Quasi dicat: Quod potestis proferre, exsultate, quod non potestis, jubilate. Jubilus enim est tanta laetitia mentis quanta non potest exprimi sono vocis. Sumite psalmum et date tympanum. Psalmus ponitur hic pro psalterio, effectus videlicet pro causa. Psalterium vero, quod superius sonat, spiritualia designat; tympanum vero, 131.0573A| quod inferius sonum reddit, carnalia opera designat: et hortatur nos hic Propheta, ut divinis verbis respondeamus carnalibus operibus, quod idem Apostolus exhortatur, condolens et reprehendens dicit, quod nemo sibi communicaverit in ratione dati et accepti (Phil. IV.) Quod idem manifestius alibi dicit: Si vobis spiritualia seminamus, magnum est si vestra metamus carnalia (I Cor. IX)? Tanquam si diceret: Si avidi estis in spiritualibus sumendis, devoti sitis in carnalibus erogandis, et desideratis suscipere spiritualia, ne sitis pigri erogare carnalia, sumite voces nostras, et exhibete manus vestras, quod dicit, Sumite psalterium, id est, spiritualia ab ore praedicantis, et date tympanum exhibendo carnalia. Et quare hoc? Quia psalterium cum cithara est jucundum 131.0573B| Deo. Nam qui sumit spiritualia et praebet carnalia dulce melos reddit Deo. Buccinate in neomenia tuba. In superioribus egit de dilectione Dei, hic autem hortatur dilectioni Dei subinferre dilectionem proximi, ut qui diligit Deum, diligat et proximum. Quasi dicat: Sumite psalmum, buccinate in neomenia, id est, praedicate novam vitam aperte et cum fiducia. Nota per neomeniam novam vitam. Neon enim novum dicitur, mene luna; unde mensis dicitur, et sic insimul neomenia novam vitam designat. Tuba autem, quia grossam vocem habet, apertam fiduciam notat, quia nova vita aperte et confidenter debet praedicari, et hoc in insigni die solemnitatis vestrae, solemnitatis videlicet novae reparationis, antiquae dispositionis, aeternae felicitatis. In hac 131.0573C| solemnitate buccinandum est cuique fideli, quia praeceptum in Israel est, et judicium Deo Jacob. Nota quia post praeceptum necessarium sequitur judicium, quia ipse dator praecepti dixit: Ego in judicium veni in hunc mundum, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant (Joan. IX). Et quid hoc, nisi ut elati humilientur, et humiles exaltentur? Testimonium in Joseph posuit illud, id est, praeceptum datum Israel, est testimonium Joseph, populi videlicet augmentati, id est, gentilis, testimonium dico salvationis, impletum, damnationis neglectum. Vel potest menti nostrae occurrere, qualiter Joseph venditus a fratribus sit exaltatus, ut Christum intelligamus a populo suo contemptum, et in gentibus post passiones sanctorum martyrum exaltatum, cum 131.0573D| exiret de terra Aegypti. Convenit et populo multiplicato quod dicit, cum exiret de terra Aegypti, mystice non addidit terram quoniam et ipsi ad quintam Sabbati pertinent. Ipsi etiam de Aegypto exierunt, quando de potestate diaboli et tenebrarum liberati sunt, quia nihil aliud populi Israelitici transitus per mare Rubrum in figura praetendebat, nisi transitum fidelium per baptismum. Unde testis est Apostolus: Nolo enim vos, fratres, ignorare, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et per mare transierunt, et omnes in Moyse baptizati sunt (I Cor. X). Quid ergo aliud significabat transitus per mare Rubrum, nisi sacramentum baptizatorum? Quid aliud insequentes Aegyptii, nisi abundantiam peccatorum? Premunt 131.0574A| Aegyptii, urgent usque ad mare: instant et peccata usque ad baptismum, sed desperas tu aliquis propter conscientiam malam tibi non remitti peccata, time ne remaneat aliquid peccatorum si vixit aliquis Aegyptiorum: linguam quam non noverat audivit. Quid audivit populus baptizatus, nisi mundum debere contemnere, et corda sursum erigere? quia dictum est eis: Transit mundus et concupiscentia ejus (I Jaan. II). Divertit ab oneribus dorsum ejus. Quis divertit ab oneribus dorsum, nisi ille qui dixit? Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos (Matth. XI). Onera ista, sarcina sunt peccatorum. Unde alibi, et sicut onus grave gravatae sunt super me (Psal. XXXVII). Quod dicit, divertit ab oneribus dorsum ejus, et quasi diceres, quibus oneribus? 131.0574B| Manus ejus in cophino servierunt. Per cophinum significantur opera servilia. Mundare enim, stercorare, terram portare, cophino fit: illi autem quasi in cophino terram portant qui in corde suo sarcina peccatorum aggravantur. Nam, omnis qui facit peccatum servus est peccati (Joan. VIII). Divertit ab oneribus dorsum ejus, dicens: in tribulatione invocasti me. Quae est major tribulatio quam peccatorum sarcina? Quod enim in eis fuit afflictio Aegyptiorum, hoc in nobis facit sarcina peccatorum, quod dicit, in tribulatione invocasti me, et liberavi te. Recognoscat unaquaeque Christiana conscientia si devote transierit mare Rubrum; si cum fide credendi et observandi linguam quam non noverat audivit, cognoscat se in tribulatione esse exauditam. Ipsa 131.0574C| enim magna tribulatio erat, premi sarcinis peccatorum, sed relevata est inde conscientia, et gaudet, quia conscientia, quae heri premebatur, hodie gratulatur. In tribulatione invocasti me, et liberavi te. Et quomodo hoc? Quia exaudivi te in abscondito tempestatis, non in tempestate magna, sed in angustia cordis, ubi tempestas peccatorum te opprimebat. Sed quia aliquis, postquam exauditus et baptizatus, multos exaltare patitur hostes, subjungit: Probavi te ad aquas contradictionis. Aquae contradictionis sunt, insultatores, detractores, dehortatores, minantes etiam ubi possunt ut quemque fidelem a fide devocent. Apud istos probatur quisque, quando non erubescit praedicare quod potest defendere, et inter blasphemias peccatorum, ore enuntiat quod corde 131.0574D| credidit. Si enim exauditur in abscondito tempestatis, corde creditur ad justitiam: quando autem apud aquam contradictionis probatur, ore confessio fit ad salutem (Rom. X). Quanta fuit contradictio apud aquas, senserunt majores nostri, quando verbo Dei et ministerio Christi acriter resistebant gentes, quia tunc fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania (Psal. II). Tunc leo ille forti viro Samsoni venienti ad deducendam sibi sponsam de Philisthaeis, Christo videlicet descendenti ad habendam Ecclesiam de gentibus, fremens ibat ei obviam. Sed quid egit? Accepit et tenuit, fregit et dissipavit leonem illum, et factus est in manibus ejus tanquam haedus caprarum (Jud. XIV). Quid enim aliud fieret populus ille, nisi languidus 131.0575A| peccator? Occisa autem illa feritate, jam non sic fremit regia potestas, non sic fremit populus gentium, non vadit obviam leo: sed quod dignum est jam invenitur in ore ejus favus mellis, quia etiam a principibus gentium constructae sunt leges pro Christiana religione defendenda, et sic aquae contradictionis exsiccatae sunt. In tribulatione invocasti me, et liberavi te, dicens: Audi, populus meus, et contestabor te. Quod ab initio psalmi usque ad hunc versum audivimus ad oleum pertinebat; quod restat, ad amurcam torcularis pertinet, et magis est dolendum et cavendum, sed tamen audiendum, ut, qui oleum se recognoscit, gaudeat, et qui adhuc periclitatur timeat ne amurcam incurrat. Quod dicit, audi, populus meus, et contestabor, te, id est, te ipsum habeo 131.0575B| testem, et tibi loquor. Non enim populo alieno loquor, non populo non pertinenti ad torcular. Judicate, inquit, inter me et vineam meam (Isa. V). Quod dicit, audi, populus meus, et contestabor te: istud videlicet, Israel, si me audieris, non erit in te Deus recens. Quid recentius Deo illo, qui noviter allatus de officina in templum, noviter fusus, et ideo confusus? Hujusmodi deos faciunt sibi pagani; alii vero, haeretici scilicet multi faciunt recentes deos, affirmantes Filium inaequalem Patri, convenientes in vanitate cum paganis. Manichaei etiam alio modo recentem Deum faciunt sibi, dicentes Deum pugnantem contra gentem tenebrarum, timentem ne invadatur, satagentem ne corrumpatur: hoc modo se sibi fictitio confundentes, etsi non in templis, tamen (quod 131.0575C| pejus est) in corde suo idola posuerunt, et falsorum ridendorumque simulacrorum ipsi templa facti sunt. Haec idola intus: est magnum opus, et locum Deo venienti, non recedenti, mundare. Omnes autem qui sic sibi deos faciunt, dissentientes secundum diversa simulacra, et fidem falsitate variantes, in uno ad ultimum conveniunt, quia a terrenis cogitationibus non recedunt: opinio eorum est diversa, vanitas tamen una, quia ad ea quae posteriora sunt se extendunt, obliviscentes ea quae anteriora sunt; ideo Samson caudas vulpium colligavit, et ibi ignem alligavit, ut incenderet segetes Philistinorum (Jud. XV). Vulpes istae haereticos et dolosos significant qui, in posterioribus convenientes, quasi cauda colligati 131.0575D| ignem trahunt corrumpentem segetem Philistinorum, alienigenarum videlicet, non filiorum, quia novit Dominus qui sunt ejus (II Tim. II) et non permittit segetes, id est, bona opera suorum haereticorum incendi. Istae etiam vulpes significantur in Canticis canticorum, ubi dicitur: Capite nobis vulpeculas exterminantes vineas, latentes in cavernis tortuosis (Cant. II). Capiunt vulpem qui de falsitate convincunt haereticum et dolosum. Vulpes autem solent habere foveas, ut ex una parte intrent, ex alia exeant, et ideo necesse est ut, qui vulpes capere desiderat, ad utrumque foramen retia ponat. Sic agendum est cum dolosis, qui in duplici intellectu quasi in cavernis morantur, velut illi qui quasi vulpes dolosae ad Dominum accesserunt, dicentes: In 131.0576A| qua potestate haec facis? Sed quia novit eos esse vulpes et dolose quaerentes, ad utrumque foramen velut rete eis tetendit, dicens: Et vos, respondete mihi unum sermonem: Baptismum Joannis unde est? de coelo, an ex hominibus? Sed ipsi, ex utraque parte sentientes tetendisse unde caperet eos, dixerunt intra se: Si dixerimus, de coelo, dicturus est: Quare ergo non creditis? Ille enim Christo testimonium perhibuit. Si dixerimus de terra, lapidabit nos populus, quia ut prophetam eum habent. Sentientes ergo hac atque hac esse unde caperentur, responderunt: Nescimus. Et Dominus: Neque ego dico vobis in qua potestate haec facio (Matth. XXI). Quasi dicat: Quia dicitis vos nescire quae scitis, neque ego dico vobis quod quaeritis, quia ex nulla parte 131.0576B| exire ausi estis, in vestris tenebris remansistis. Obtemperemus ergo et nos, si possumus, verbo Dei dicenti: Capite nobis vulpes illas exterminantes vineas. Videamus et nos si quasdam vulpeculas capere possumus, proponamus ad utrumque foramen rete, ut unde vulpes exire voluerit, capiatur. Verbi gratia: Manichaeo facienti sibi Dominum recentem dicamus, et interrogemus eum: Substantia Dei corruptibilis est, an incorruptibilis? Elige quod vis, o Manichaee, et exi qua vis, sed non effugies. Si respondes, corruptibilis, non ab Apostolo tantum, sed a te ipso merito lapidaris. Si autem incorruptibilem, quomodo ergo timuit gentem tenebrarum? Quid factura erit incorruptibili gens corruptionis? Quid ergo restat, nisi dicamus, Nescimus? Sed tamen, 131.0576C| si hoc non dolo, sed ignorantia dicitur, non remanet in tenebris, sed ex vulpe fit ovis. Audi, populus meus, et contestabor te, id est, te ipsum testem faciam in hoc: si audieris me, non erit in te Deus recens, id est, in corde tuo, in imaginem phantasmatis tui, in deceptione erroris tui, non erit Deus recens, sed Deus sempiternus secundum deitatem Patris, recens secundum hominem, nullis egens bonis, nulla timens mala. Hic Deus antiquus novum facit hominem, recens Deus facit vetustum. Non adorabis Deum alienum, quia si in mente non cogitas Deum falsum, non adorabis Deum fabricatum. Et quare non adorabis Deum alienum? Quia ego Dominus Deus tuus sum tantum. Unde illud: Ego sum qui sum. Et: Qui est, misit me ad vos (Exod. III). 131.0576D| Qui eduxi te de terra Aegypti: dilata os tuum, et implebo illud. Quasi dicat: Angustias pateris in corde tuo propter recentem Deum: frange simulacrum vanum, dejice de conscientia tua idolum fictum, dilata os tuum confitendo et amando, et implebo illud lumine veritatis et amore Dei veri, non ficti, amore sempiterni Dei, non recentis: hoc dixi ego Dominus populo meo. Et non audivit populus meus vocem meam, et Israel non intendit mihi, id est, non intensum se fecit mihi clamanti ad eos, ut dilatarent os, et adimplerem illud; et ideo dimisi eos secundum desideria cordis eorum, id est, secundum terrena et carnalia, non secundum spiritualia, et ideo a me dimissi, ibunt in adinventionibus suis, id est secundum 131.0577A| affectionem cordis eorum. Ecce torcular, aperta sunt foramina, et exit etiam amurca. Unde illud dictum est: ibunt in adinventionibus suis. Et quare sic ibunt? Quia me audire noluerunt. Nam, si populus meus audisset me, Israel si in viis meis ambulasset, id est, in praeceptis meis non deviasset, ego humiliassem inimicos eorum forsitan pro nihilo, subaudis, habendos. Forsitan hic positum est objurgative, non dubitative. Et super tribulantes eos misissem manum meam, id est, potentiam exercuissem contra tribulationes eorum. Nota, licet Dominus dicat super tribulantes misissem manum meam, tamen nihil fieri potest, nisi quod ab eo permittitur tam in bonis quam in malis. Sed quia in filiis diffidentiae inimicus diabolus licentius operatur quam in bonis, 131.0577B| quia in illis quasi in proprio bove arat, in nullis tamen nisi permissus, ideo sic dicitur: Si populus meus audisset me, et si in viis meis ambulasset, pro nihil forsitan inimicos eorum humiliassem, et super tribulantes eos misissem manum meam: et non audivit populus meus. Quia ipsi, facti inimici Domini, mentiti sunt ei, id est ad honorem ejus, et erit tempus eorum, id est, dies dominationis eorum erit in saeculo hoc praesenti, non in futuro: quia hic dominantur, ibi torquebuntur; vel, tempus animadversionis, poenae cor videlicet, erit in saecula, quia hic incipiet, ibi nunquam finiet, hic excaecantur interius ut tandem ibi crucientur exterius, quod dicit: Inimici Domini mentiti sunt ei: et tamen, licet essent inimici, cibavit eos ex adipe frumenti, id est, ex sacramentis 131.0577C| fidei, et de petra melle saturavit eos. Mel unde saturati sunt sapientia Christi fuit, in qua multi delectantur, in cogitatione videlicet sacramentorum, et in solutione parabolarum ejus et clamant. Nihil melius, nihil dulcius intelligi vel dici potuit. Hoc mel non de quolibet homine, sed de petra confluxit, petra autem erat Christus (I Cor. X). PSALMUS LXXXI. PSALMUS ASAPH. « Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos dijudicat. Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccatorum sumitis? Judicate egeno et pupillo, humilem et pauperem justificate. Eripite pauperem, et egenum de manu peccatoris liberate. Nescierunt, neque intellexerunt, in tenebris ambulant: 131.0577D| movebuntur omnia fundamenta terrae. Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes. Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus cadetis. Surge, Deus, judica terram, quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus. » ENARRATIO. Propheta in hoc psalmo contra Judaeos loquitur, minores et majores: exhortando majores, ut si injuste judicaverunt in servis ad vineam missis occidendis, et minores injuste consenserunt; saltem misso haerede, majores non injuste judicent, vel minores injuste eis consentiant. Et dicit sic Asaph: Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos dijudicat. Quasi dicat: Vos laboratis ad hoc ut 131.0578A| haeredem missum ad vineam interficiatis. Deus autem, Verbum videlicet caro factum, stabit in synagoga deorum, non idolorum, non falsorum deorum, sed illorum de quibus in sequentibus dicit: Ego dixi: Dii estis. Nam sic dii sunt omnes qui imitando eum participes facti sunt ejus divinitatis, sicut et ipse particeps factus est nostrae humanitatis. Nota quod dicit, Deus stetit, non quia est Dei stare, vel accubare, vel locale esse, sed quia qui stat, erectus esse videtur; ideo semper est incommutabilis rectitudo, et ideo quasi stare Deus describitur. In medio autem deos dijudicat, alios faciens apostolos, alios faciens prophetas; vel, dijudicat deos, ante deos faciendo alia vasa in honorem, alia in contumeliam. Nota quod dicit, nam qui est in medio aequaliter a circumstantibus 131.0578B| videtur, et quia Deus communis est omnibus, recte in medio positus dicitur. Unde illud: Medius vestrum stetit quem vos nescitis (Joan. I). Usquequo judicatis iniquitatem? Quasi dicat: Si judicatis iniquitatem in servis occidendis missis ad vineam, tamen ne injuste judicetis misso haerede. Praemissi enim fuerunt prophetae ut vineam colerent, quos vel contumeliis affecistis, vel omnino occidistis. Misso autem haerede, tandem cavete injuste judicare, vos o majores. Vos autem minores, usquequo facies peccatorum sumitis, id est, usquequo patribus vestris conformamini, inique eis consentiendo? Judicate egeno et pupillo. Pupillus est qui patre caret, licet matrem habeat. Quod convenit Domino, quia sicut aeternaliter voluit esse sine matre, ita temporaliter 131.0578C| voluit esse sine patre: quod dicit, judicate egeno et pupillo, id est, ad honorem egeni et pupilli, et humilem in hoc judicio factum, et pauperem, cum dives esset, pro nobis factum, justificate, id est, justum aliis praedicate. Eripite pauperem, et egenum de manu peccatoris liberate. Hoc dictum est ad minores, quia cum tot essent de minoribus ut principes eos timerent, non debuissent consentire ut principes injuste Christum occidendum tradiderint, quia quoties aliquis injuste vindicatur a principibus, debet a populo liberari, si hoc videt populus quod sine rixa possit fieri. Nescierunt neque intellexerunt. Quasi dicat: Ego sic adorsus sum majores, ne injuste judicarent; et minores, ne injuste consentirent: ipsi tamen majores nescierunt, neque minores intellexerunt, quia 131.0578D| si majores cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent (I Cor. II); vel, si intellexissent minores, nunquam Barrabam petiissent dimitti, et Jesum crucifigi, quod dicit, nescierunt neque intellexerunt. Et hoc quare? Quia in tenebris ambulant, repellentes a se veram lucem, quae illuminat omnem hominem. Unde illud: Lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt (Joan. I). Movebuntur omnia fundamenta terrae. Omnes in omni praelati terra moti sunt vel ad fidem vel ad perturbationem. Vel movebuntur fundamenta terrae, spes videlicet terrenorum, in quibus confidebant terreni principes. Unde illud: Transit mundus et concupiscentia ejus (I Joan. II). Vel ad litteram dicamus, 131.0579A| movebuntur omnia fundamenta terrae, quia, Domino pendente in cruce, terraemotus factus est magnus. Ego dixi: Dii estis et filii Excelsi omnes. Superius continuatur sic: Deus stetit, dicens: Ego dixi: Dii estis et filii Excelsi omnes. Quasi dicat: Vos omnes, si imitati me essetis, deos facere proposui, assumendo vos mecum, ut mihi essetis cohaeredes. Vos omnes vocavi filios Excelsi, filios non a substantia ejus genitos, sed per gratiam assumptos: Vos autem sicut homines moriemini, id est, in peccatis vestris permanentes, imitando primos parentes vestros, qui per inobedientiam a Deo apostataverunt. Et sicut unus de principibus cadetis. Unus fuit de principibus qui dixit: Ponam sedem meam ad aquilonem et ero similis Altissimo (Isa. XIV); sed quia nimis 131.0579B| se extollere voluit, ideo cadere meruit: cujus exemplo omnes cadunt qui per elationem se extollunt. Surge, Deus, judica terram, quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus. Ipsi, imitando primos parentes, moriuntur: tu autem surge, ut judices terram, id est, patere te judicari secundum humanitatem, resurge secundum divinitatem; et sic judica terram, id est, gentem Judaicam, quae statuit oculos suos declinare in terram; quod facturus es, quia resurgens haereditabis in omnibus gentibus, quoniam Deus Pater dabit tibi gentes haereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae. PSALMUS LXXXII. CANTICUM PSALMI ASAPH. « Deus, quis similis erit tibi? ne taceas, neque 131.0579C| compescaris, Deus: quoniam ecce inimici tui sonuerunt: et qui oderunt te, extulerunt caput. Super populum tuum malignaverunt consilium, et cogitaverunt adversus sanctos tuos. Dixerunt: Venite et disperdamus eos de gente, et non memoretur nomen Israel ultra. Quoniam cogitaverunt unanimiter, simul adversum te testamentum disposuerunt, tabernacula Idumaeorum et Ismaelitae: Moab et Agareni, Gebal, et Ammon, et Amalec, alienigenae cum habitantibus Tyrum. Etenim Assur venit cum illis, facti sunt in adjutorium filiis Lot. Fac illis sicut Madian et Sisarae, sicut Jabin in torrente Cisson. Disperierunt in Endor, facti sunt ut stercus terrae. Pone principes eorum sicut Oreb, et Zeb, et Zebee, et Salmana; 131.0579D| omnes principes eorum, qui dixerunt: Haereditate possideamus sanctuarium Dei. Deus meus, pone illos ut rotam, et sicut stipulam ante faciem venti. Sicut ignis qui comburit silvam, et sicut flamma comburens montes, ita persequeris illos in tempestate tua, et in ira tua turbabis eos. Imple facies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine. Erubescant et conturbentur in saeculum saeculi; et confundantur, et pereant. Et cognoscant quia nomen tibi, Dominus, tu solus Altissimus in omni terra. » ENARRATIO. Propheta, praevidens tribulationes quas ab impiis passurus erat Christus in corpore suo, et maxime in 131.0580A| ultimis temporibus, quando Antichristus saeviet contra fideles, praedicit eas, ne fideles cum viderint imminere tribulationes, admirando deterreantur, cum tanto tempore praedictum sit eis quod eos tribulari oporteret, quia jacula praevisa minus nocent; et sic dicit: Deus, quis similis erit tibi? ne taceas, neque compescaris, Deus. Quasi dicat: Deus, qui inter impios computari voluisti, cum latronibus crucifigi; sed tamen quis priorum erit tibi similis, cum in gloria apparueris? Nullus utique. Vel aliter: Miserum humanum genus tibi assimilari studet, dum eligit agi ex propria dispositione, quod fit tua praedestinatione et voluntate; sed tamen quis tibi similis? Nullus utique; et tamen pateris similari tibi impios, 131.0580B| non subjici tibi. Vel potest psalmus iste continuari sic: Tu haereditabis in omnibus gentibus, sed prius in infirmitate cum impiis deputaberis, inter latrones crucifixus eris. Cum autem apparueris in gloria, quis priorum erit tibi similis? Ne taceas, neque compescaris, Deus. Tacuit prius, quando sicut ovis ductus est ad occisionem, et non aperuit os suum (Isa. LIII); tacuit a judicio, licet non a praecepto. Secundo autem veniens, ne taceas a judicio, licet taceas a praecepto, neque compescaris, Deus. Compescuisti te, quando dixisti te posse habere a Patre duodecim legiones angelorum, qui te defenderent: et tamen capi, conspui, flagellari, crucifigi te permisisti, Quoniam ecce inimici tui sonuerunt. Ecce cur dico, ne taceas, quoniam inimici tui, compresso omni metu, 131.0580C| sonuerunt adversus tuos; et ideo dico ne compescaris, quoniam qui te oderunt extulerunt caput, id est, potentiam suam exercuerunt contra tuos. Et quoniam extulerunt, subjungitur: Super populum tuum malignaverunt consilium, id est, deliberato consilio voluerunt se extollere super populum tuum, minores videlicet, et non tantum contra populum malignaverunt consilium, sed etiam cogitaverunt adversus sanctos tuos, dicentes unusquisque alii: Venite et disperdamus eos de gente, et non memoretur nomen Israel ultra. Et quare hoc? Quoniam cogitaverunt unanimiter, simul adversus te testamentum disposuerunt, id est pactum inierunt contra tuos: tabernacula Idumaeorum, id est terrenorum; et Ismaelitae, id est sibi et non Deo obedientes. Moab et 131.0580D| Agareni, Gebal, et Ammon, et Amalec, alienigenae cum habitantibus Tyrum. Etenim Assur venit cum illis, facti sunt in adjutorium filiis Lot. Per Hebraea nomina intelliguntur omnes inimici Christi, a quibus sui tribulantur; et ut qui sint videamus, interpretationes horum nominum inquiramus. Moab interpretatur, lege abutens; Agareni, alienigenae; Gebal, vallis vana, id est fallaciter humilis: ubi intelliguntur hypocritae, qui se humiles ostendunt exterius, cum tamen elatio mentis extollat eos interius; Ammon, populus turbidus; Amalec, lingens terram; alienigenae sunt Philisthaei, potione videlicet cadentes, quos inebriavit felicitas saecularis; et hi omnes venient cum habitantibus Tyrum. Tyrus interpretatur 131.0581A| angustia, ubi notantur terreni, angusti vel amore acquirendi vel timore perdendi. Quare omnes isti sic pactum inierunt? Etenim Assur venit cum illis; facti sunt in adjutorium filiis Lot. Assur interpretatur elatus. Quis iste elatus, nisi diabolus, qui operatur in vasis suis, ut oppugnent populum Dei? Et hi juvant filios Lot. Lot interpretatur declinans: per quem intelliguntur angeli apostatae, qui declinaverunt a non esse ( sic ) in infirmam miseriam. Filii Lot sunt, qui, declinantes a vera discretione, in satellitium illud angeli apostatae se contulerunt. Mali enim instrumenta sunt diaboli quibus impugnat sanctos. Fac illis sicut Madian et Sisarae, sicut Jabin in torrente Cisson. Disperierunt in Endor, facti sunt ut stercus terrae. Pone principes eorum sicut Oreb, Zeb, 131.0581B| et Zebee, et Salmana. Istud non est maledictio, sed est confessio et congratulatio divinae justitiae: et hi omnes quorum nomina hic audivimus, ab Israelitico populo sunt dispersi et victi. Potest etiam hodie fieri haec dispersio, si ad interpretationem nominum recurramus. Interpretatur enim Madian declinans judicium, ubi intelliguntur illi qui justitiam suam statuere volunt, ut justitiae Dei non sint subjecti. Sisara est exclusio gaudii, quoniam ab impiis tandem omne excludetur gaudium. Jabin est sapiens in generatione sua; ubi designantur illi qui in mundanis sapientiis student, cum tamen sapientia hujus mundi stultitia sit apud Deum. Cisson interpretatur duritia eorum, ubi notantur illi qui in mentis ariditate permanent. Unde illud: Tentaverunt Deum in inaquoso (Psal. 131.0581C| LXXVII), quod dicit, fac illis sicut Madian et Sisarae, sicut Jabin in torrente Cisson. Et quoniam rogat et prophetat Moab et caeteris qui malignaverunt consilium Domini, id fieri quod factum est Madian et caeteris, subjungit quid passi sint, quia disperierunt in Endor, facti sunt ut stercus terrae. Unde illud: Computruerunt jumenta in stercore suo (Joel. I). Endor interpretatur fons carnalis generationis.--Pone principes eorum sicut Oreb, Zeb, Zebee et Salmana. Oreb interpretatur siccitas; Zeb, lupus; Zebee, victima lupi; Salmana, umbra commotionis. Hi omnes victi sunt a filiis Israel. Ad quorum similitudinem prophetat hic Propheta interituros persecutores fidelium. Et ut breviter eos comprehendat, subjungit: Omnes principes eorum, qui dixerunt: Haereditate possideamus sanctuarinm 131.0581D| Dei, tu, Deus meus, pone illos ut rotam, ut in circuitu videlicet ambulent. Rota in anterioribus deponitur et in posterioribus surgit: ubi intelliguntur illi qui, obliviscentes ea quae anteriora sunt, in posterioribus se extollunt: vel pone illos ut rotam, id est, instabiles redde eos, dejiciendo eos in hoc quod putant elevari; et sicut stipulam ante faciem venti, id est, comparabiles fiant stipulae quae facile vento cedit, velut illi facile tentationi cedunt. Unde illud: Et tanquam pulvis projiciet ventus a facie terrae (Psal. I). Sicut ignis qui comburit silvam, et sicut flamma comburens montes, ita persequeris illos in tempestate tua, et in ira tua turbabis eos. Quasi dicat: Dico ut ponas eos sicut rotam; et hoc fiet quia facile erit tibi persequi 131.0582A| illos in tempestate tua, in tremendo tuo judicio, et in ira tua turbare, dicens: Ite, maledicti, in ignem aeternum (Matth. XXV). Facile igni comburere silvam propter sterilitatem, et sicut facile est flammae comburere montem, id est herbam siccam in montibus positam. Et quomodo hoc? Quia implebis facies eorum ignominia, qui hic neglexerunt faciem tuam decoram et gloriosam: et tunc quaerent nomen tuum, Domine, sed tarde, quia inutilis erit eis ibi poenitentia. Erubescant de conscientia mala, et conturbentur se segregari a consortio bonorum, quod erit in saeculum hujus saeculi subsecutivum; et confundantur et pereant, et sic tandem cognoscant datum nomen tibi Dominus, cum dicent: Nos insensati existimavimus vitam illorum esse insaniam, et reliqua (Sap. III); 131.0582B| et cognoscant quia tu solus Altissimus in omni terra, quia boni et mali tibi subjecti sunt, utens etiam malis ad salutem tuorum, ut illud: Virga furoris mei Assur, ipse vero non cognovit (Isa. X). Vel aliter, imple facies eorum ignominia; et tamen aliqui ex illis quaerent nomen tuum, quia erubescent de conscientia mala, et conturbabuntur ad poenitentiam, et peribunt in hoc quod erant, quia ex impiis pii efficientur; et sic cognoscent quia nomen est tibi Dominus: quod tantum illi cognoscunt, quia se voluntarie facient servos; et cognoscent quia tu solus Altissimus in omni terra, tam infructifera quam non infructifera. PSALMUS LXXXIII. IN FINEM PRO TORCULARIBUS FILIIS CORE PSALMUS. 131.0582C| « Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum! concupiscit et deficit anima mea in atria Domini. Cor meum et caro mea exsultaverunt in Deum vivum. Etenim passer invenit sibi domum, et turtur nidum sibi, ubi ponat pullos suos. Altaria tua, Domine virtutum, rex meus et Deus meus. Beati qui habitant in domo tua, Domine, in saecula saeculorum laudabunt te. Beatus vir cujus est auxilium abs te: ascensiones in corde suo disposuit, in valle lacrymarum, in loco quem posuit. Etenim benedictionem dabit legislator, ibunt de virtute in virtutem, videbitur Deus deorum in Sion. Domine Deus virtutum, exaudi orationem meam: auribus percipe, Deus Jacob. Protector noster, aspice, Deus, et respice in faciem Christi 131.0582D| tui, quia melior est dies una in atriis tuis super millia. Elegi abjectus esse in domo Dei mei, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum. Quia misericordiam et veritatem diligit Deus, gratiam et gloriam dabit Dominus. Non privabit eos qui ambulant in innocentia: Domine virtutum, beatus homo qui sperat in te. » ENARRATIO. Psalmus iste, cujus titulus habet in finem pro torcularibus, nihil videtur agere de prelo, vel de fixinis [fiscinis], vel de lacu, vel de caeteris instrumentis quae pertinent ad visibilia torcularia; sed admonet Spiritus sanctus quatenus ea intelligamus in hoc psalmo quae mystice intelliguntur per haec visibilia 131.0583A| torcularia: quapropter quid agatur in his visibilibus recordemur, et per hoc videamus qualiter illa mystice fiant in Ecclesia. Uva certe pendet in vitibus et oliva in arboribus, et libero aere, dum sic pendent, fruuntur. His duobus fructibus solent parari torcularia, quia uva non est vinum, nec oliva oleum, antequam in torculari premantur. Sic et homines quos praedestinavit Deus conformes fieri imaginis Filii sui (Rom. VIII), qui magnus in passione expressus est botrus, antequam accedant ad servitutem, deliciosa fruuntur libertate. Sed quoniam scriptum est: Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia et tremore, et praepara animam tuam ad tentationem (Eccli. II): unusquisque accedens ad servitutem Dei, recognoscat 131.0583B| se ad torcularia accessisse, quia ibi tribulabitur, ibi comprimetur et affligetur, non ut in hoc mundo pereat, sed ut in apothecas Dei diffluat. Et quoniam hoc non fit nisi per pressuram, merito Ecclesia hujus temporis comparatur torcularibus. Sequitur, filiis Core. Core interpretatur clavus. Clavus iste, Christus in Calvariae loco crucifixus, et a quodam calvo praefiguratus, Eliseo videlicet propheta. Ut hujus calvi filii simus nos adhortatur Psalmus iste, ne insultemus ei velut pueri stulte garruli insultabant calvo illi calvi istius typum gerenti; qui a bestiis devorati sunt (IV Reg. II). Quare cavendum est nobis ne insultantes a bestiis devoremur, principibus videlicet tenebrarum: quare simus ejus filii, id est imitatores, 131.0583C| non mundi amatores. Neque enim frustra pecunia, quae in hoc mundo amatur, rotunda formatur: ut scilicet ostendat se mobilem et instabilem, et sic deterreat amatores suos. Dicit autem sic Asaph: Quam dilecta tabernacula tua, Domine, non tantum hominum, sed etiam virtutum coelestium, id est, castra tua in quibus recipies dilectos tuos, quam incomparabiliter sunt dilecta. Et quia dilecta sunt, concupiscit anima mea in atria Domini, coelestem videlicet Jerusalem, quae atriis comparatur, quoniam omni delectatione plena invenitur, sicut atria in quibus plantantur herbae dulces, flores pulchri, ut homines ibi delectentur. 131.0583D| Concupiscit anima mea et concupiscendo deficit, a terrenis videlicet, quomodo alibi defecit spiritus meus (Psal. LXXVI). Illa in se defecit, et ideo in te proficit, quia nullus in te proficit, nisi qui defectum suum attendit. Nota quia tabernacula, licet alibi accipiantur domus militiae, hic tamen non incongrue accipiuntur pro coelesti habitatione; quia ibi quisque tutus erit quasi forti castro munitus, ibi nulla erit sollicitudo, ibi neque nubent neque nubentur (Marc. XII). Vel sic: Quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum; id est, domus tuae militiae, in quibus tuos quasi in tabernaculis affligis, Ecclesiae videlicet istius temporis, quam dilectae sunt tuis! quia non solum tribulamur, sed et in tribulationibus gloriamur. 131.0584A| Concupiscit et deficit anima mea in atria Domini. Quasi dicat: Ideo dilecta sunt tabernacula tua, in quibus modo affligimur, quia anima mea in illis, subaudis posita, concupiscit conscendere in atria Domini, quia ex istis tabernaculis ad illa atria suspiramus: hic seminamus, ibi metemus, quia ubi ploratur, ibi seminatur. Unde illud: Euntes ibant et flebant, mittentes semina sua (Psal. CXXV). Sed quod in fletu seminant, illud in exsultatione metent; unde illud: Venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suos (Ibid.). Cor meum, et caro mea exsultaverunt in Deum vivum. Quasi dicat: Ideo quia tabernacula tua dilecta sunt, cor meum, id est interior mens, et caro mea, id est exterior 131.0584B| mens, exsultaverunt in Deum vivum, per quem vere vivitur, per quem est omne quod est. Et merito exsultaverunt caro mea et cor meum: etenim passer invenit sibi domum, et turtur nidum ubi reponat pullos suos. Passer est avis querula, significans fideles animas, quae attendunt in hac peregrinatione omnia esse caduca et transitoria, ideo queruntur sibi prolongari exsilium et se differri a patria: quia in hoc desiderio ingemiscunt, ipsi quasi domum invenerunt, ubi jam in spe inhabitant, et ad quam quandoque perventuri sunt. Turtur est avis gemens, significans homines bene operantes, famelicos saturantes, nudos vestientes, infirmos visitantes; et quoniam multi hoc faciunt, sed frustra, quia fide carent, ideo dicit quia invenit 131.0584C| nidum, id est fidem et ecclesiastica instituta, ubi reponat pullos suos, id est bona opera sua, quia veri sacrificii locus non est extra catholicam Ecclesiam. Nota quod bene dicit, quod passer invenit sibi domum et turtur nidum, quia fidelis anima quae hic nunc est in amore supernae habitationis, in qua jam per spem inhabitat, quandoque habitura est majorem cum illuc pervenerit; ideo quasi domum invenisse dicitur, quia ejus amor nunquam deficiet; quia cum pulchritudo sit insatiabilis, charitas erit indefectibilis; quia cum tria sint, fides, spes, charitas (I Cor. XIII), fides et spes transibunt, charitas tantum remanebit: et quoniam fides est ad tempus permansura, ideo nido comparatur. 131.0584D| Nota quia caro turturi comparatur, propter dolores plurimos quibus affligitur: quod dicit, et turtur nidum ubi reponat pullos suos. Et quid nidum vocet, subjungit: Altaria tua, Domine virtutum, rex meus, id est recreans, Deus meus, creans me. Per altaria fides et ecclesiastica instituta denotantur, quoniam sicut in altari fiunt oblationes, ita in fide bonorum operum confirmationes, quia impossibile est sine fide quemquam salvari. Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te. Nota quod omnis beatus, vel habendo vel agendo beatus est. Ille autem qui habitat in domo Domini beatus est et habendo et agendo: 131.0585A| habendo, quia Deum possidet qui est ei omnia in omnibus: agendo etiam est beatus, quia in aeternum Deum laudabit. Laus ista non est ex necessitate, sed ex voluntate et summa voluptate. Omnis autem dispositio humanorum actuum fit ex necessitate: in domo autem Domini nulla est necessitas, sed pulchritudo insatiabilis, quam comitatur amor indefectibilis, et ideo laus indefectibilis. Potest sic continuari versus iste, Quam dilecta tabernacula sunt tua, Domine! ideo beati qui habitant in domo tua, Domine, nec tantum beati qui sunt in perventione, sed etiam qui sunt in itinere; quod dicit: Beatus vir cujus est auxilium abs te, hoc est, qui in hac peregrinatione a te habet auxilium, ut a peregrinatione suscipiatur ad patriam. Et unde sit beatus, subjungitur, 131.0585B| disposuit ascensiones in valle lacrymarum, ubi difficile est ascendere; sed si vis ascendere, necesse est amare in hac lacrymabili valle. Vallis lacrymarum est vita ista misera, in quam decidimus per lapsum primi parentis. Eramus enim in ipso in monte gaudii, sed apostatavit primus parens, et ejectus est de summitate virtutum in profunditatem vitiorum et in vallem lacrymarum. In qua valle quis positus, si non vult submergi, necesse est ut disponat ascensiones, eundo in locum quem posuit Deus primo homini ad inhabitandum. Vel sic, Disposuit ascensiones in valle lacrymarum, positus in loco quem ipse homo sibi posuit, et ad quem culpa sua eum descendere coegit. Et quomodo disponit homo in corde suo ascensiones? Nam qui dedit legem deprimentem, 131.0585C| dabit et gratiam sublevantem; quod dicit: Etenim legislator dabit benedictionem, id est gratiam sublevantem, et quemque bonum multiplicantem, quod impossibile erat facere legi, quia lex neminem justificavit, sed omnia sub peccato conclusit. Venit mandatum, et revixit peccatum (Rom. VII). Nesciebatur enim concupiscentia esse peccatum donec lex diceret: Noli concupiscere. Unde Apostolus. Lex subintravit ut abundaret delictum; ubi autem abundavit delictum, superabundavit et gratia (Rom. V); quia qui per legem fuerunt dejecti et aegrotati, per gratiam sunt erecti et sanati, quod auctoritate Evangelii comprobatur. Erat Hierosolymis Probatica piscina, quinque porticus habens, ubi jacebat multitudo infirmorum, etc. (Joan. V). Aqua illa habens quinque porticus notat Judaicum 131.0585D| populum, quinque libris Moysi circumseptum: ubi jacebant aegroti, quia omnes qui carnaliter legem intellexerunt, per quinque libros Moysi administratam, jacuerunt aegroti. Sed, veniente angelo, movebatur aqua, et sanabatur unus. Angelus iste est Christus, magni videlicet consilii angelus (Isa. IX). quo veniente mota est aqua, id est turba Judaica in mortem ipsius: ad quam mortem quisquis credendo accessit, sanatus est, videlicet a peccatis mundatus. Sed unus tantum sanatus est, quia multiplicitatem rejecit, unitatem elegit. Omnes enim electi unum debent esse in Christo, quia unus Christus, una fides, unum baptisma (Ephes. IV). Ecce qualiter gratia sublevavit quos lex depressit; quod hic dicit, etenim legislator dabit benedictionem; 131.0586A| non recens Deus videlicet, sed priorum temporum, dabit benedictionem, id est gratiam sublevantem; et sic ibunt de virtute ad virtutem, de virtute videlicet operationis in virtutem contemplationis. Virtutes operationis sunt fortitudo, temperantia, prudentia, justitia. Quae cessabunt quando videbitur Deus deorum in Sion, id est in contemplatione, quia non erit ibi hostilis invasio contra quam necessaria sit fortitudo; nulla surgent ibi incentiva, quae refrenanda sint temperantia; nullus erit ibi egenus, cui per justitiam communicandae sint res aliquae prae inopia sua; nullum erit malum, quod per prudentiam a bono sit discernendum: quia ibi videbitur Deus deorum in Sion. Deus videlicet Christianorum, et per gratiam, ut dii sint, assumptorum. 131.0586B| Domine Deus virtutum, exaudi orationem meam. Videns Asaph qui hic loquitur, quia adhuc gauderet in spe, nondum in re, rogat perseverantiam bonorum operum, ne a spe illa decidat. Quasi dicat: Ut videam Deum deorum, tu Domine Deus virtutum, exaudi orationem meam, factam pro incremento virtutum: et auribus percipe, Deus Jacob, ut sicut ex Jacob fecisti Israel, ita ex me facias Deum videntem; et tu, protector noster, aspice per gratiam, qui despexisti per iram; et respice in faciem Christi tui, id est, innotescere fac nobis Christum tuum, ut per illum eamus de virtute in virtutem: vel, respice in faciem Christi tui, id est, in illos in quibus apparet facies et voluntas Christi tui: et ideo rogo ut exaudias et aspicias, quia in atriis tuis, id est in coelesti 131.0586C| Jerusalem, est melior dies una, id est continua quam nulla nox interpolat, quam non praecedit dies hesternus, quam non urget crastinus, quia dies est sine fine mansura; et haec dies est melior super millia dierum nostrorum, secundum tempora dispositorum, quia ibi pulchritudo insatiabilis, lux indefectibilis. In istis sunt omnia mobilia et cito transitoria: et ideo elegi abjectus esse in domo Dei, ubi nullus est tamen abjectus quia si posset esse ut illic aliquis vilis et abjectus haberetur, ego tamen mallem ibi esse vilis et abjectus, quam habitare cum Domino in tabernaculis peccatorum: vel sic quia melior est dies una, ideo elegi abjectus esse in domo Dei, id est in hac Ecclesia ubi despiciuntur fideles, magis quam cum dominio versari in tabernaculis peccatorum, consentiendo 131.0586D| pravis operibus eorum; et hoc ideo quia scio quod non repellet Dominus humiliantes se: quia hic eos adjuvat, ibi remunerat: quia diligit misericordiam, qua vocat ad fidem, et justificat impium. Diligit et veritatem, quia remunerat operatorem per dilectionem: vel, diligit veritatem, quia verax in promissis. Dabit gratiam, id est perseverantiam bonorum operum, et gloriam, id est immortalitatem carnis. Et vere dabit gratiam et gloriam, quia non privabit bonis eos qui ambulant in innocentia, id est, illos qui vivunt innocenter. Et quandoquidem non sunt privandi bonis qui ambulant in innocentia, Domine virtutum, ergo beatus homo qui sperat in te. PSALMUS LXXXIV. IN FINEM FILIIS CORE PSALMUS. 131.0587A| « Benedixisti, Domine, terram tuam, avertisti captivitatem Jacob. Remisisti iniquitatem plebis tuae, operuisti omnia peccata eorum. Mitigasti omnem iram tuam, avertisti ab ira indignationis tuae. Converte nos, Deus salutaris noster, et averte iram tuam a nobis. Nunquid in aeternum irasceris nobis? aut extendens iram tuam a generatione in generationem? Deus, tu conversus vivificabis nos, et plebs tua laetabitur in te. Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam, et salutare tuum da nobis. Audiam quid loquatur in me Dominus Deus, quoniam loquetur pacem in plebem suam, et super sanctos suos et in eos qui convertuntur 131.0587B| ad cor. Verumtamen prope timentes eum salutare ipsius, ut inhabitet gloria in terra nostra. Misericordia et veritas obviaverunt sibi, justitia et pax osculatae sunt. Veritas de terra orta est et justitia de coelo prospexit: etenim Dominus dabit benignitatem, et terra nostra dabit fructum suum. Justitia ante eum ambulabit, et ponet in via gressus suos. » ENARRATIO. In hoc psalmo loquitur quidam ex filiis Core aliis filiis Core, prophetando eis adventum Salvatoris nostri Jesu Christi; et exhortatur eos ut non tantum de adventu ejus congratulentur, sed etiam passionem ejus imitentur. Dicit autem sic: Benedixisti, Domine, terram tuam, avertisti captivitatem 131.0587C| Jacob. Quasi praeteritum dicit Propheta quod in spiritu praevidet futurum. Quasi dicat: Domine, Verbum tuum benedixisti, id est, benedicens terram tuam; humanam videlicet naturam, personaliter eam tibi uniendo. Nota hanc terram esse benedictam, in omnibus videlicet virtutibus multiplicatam, quia in ea habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter et solide. Avertisti captivitatem Jacob. Captivitas ista non est in exteriori, sed in interiori. Non enim nos liberavit a barbaris nationibus, quas nondum incurrimus, sed a mortuis operibus. De hac captivitate dicit Paulus: Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in legem peccati et mortis (Rom. VII). 131.0587D| Quis etiam liberator sit istius captivitatis, ipse Paulus sub hac captivitate clamans ostendit: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum (Ibid.). Vel sic, Benedixisti, Domine, terram tuam, id est humanam naturam a te creatam, quae maledicta fuit in primo parente, cui dictum est: Maledicta terra in opere tuo (Gen. III). Avertisti captivitatem Jacob. Et quomodo hoc? Quia remisisti iniquitatem plebis tuae, quae intensa fuit in primo parente, quia omnes involvit, et nulli remittitur nisi illi qui intensam eam intendit. Confiteris ergo te esse in captivitate, ut dignus sis liberari a captivitate. Nam qui hostem 131.0588A| suum non intelligit, quomodo invocat liberatorem? operuisti omnia peccata eorum: operuisti, dico, ut non videres, id est, illa in plebe tua non vindicares. Et ecce qualiter operuisti peccata eorum, quia mitigasti omnem iram tuam, tam in originali peccato quam in actuali. Nota iram Domini mitigatam, non penitus ablatam, quia etsi condonata sunt peccata, tamen adhuc in nobis manet peccatorum poena: etsi cessavit ira quantum ad damnationem, non desiit adhuc ad probationem. Avertisti ab ira indignationis tuae. Quasi dicat: Nunc mitigasti iram, et quandoque avertes te ab ira indignationis tuae, eam penitus auferendo et tuos gloria incorruptibilitatis coronando. Converte nos, Deus salutaris noster, 131.0588B| et averte iram tuam a nobis. Quoniam de futuro ista dicuntur, quamvis verba praeterita sonant, sequitur et dicit: Converte nos, Deus, aversos a te; tu dico, salutaris noster, et averte iram tuam a nobis. Ecce constat nondum factum esse quod dicebat esse factum: quia orat ut fiat. Nam cum prius dixit, avertisti captivitatem, operuisti peccata ut de futuro dicere se ostenderet, ad orationem se convertit, sic: Converte nos, Deus salutaris noster, et averte iram tuam a nobis. Ex ira Dei mortales sumus: ira Dei in istam terram in egestate et labore vultus nostri manducavimus panem. Hoc enim audivit Adam, quando in illo omnes eramus, quia in Adam omnes moriuntur (I Cor. XV): quod ille audivit usque ad nos pervenit. 131.0588C| Nondum enim nos eramus, sed in Adam eramus, et ideo quidquid in eo divina sententia sancitum est, hoc usque ad nos pervenit, ut moreremur. Ea autem peccata parentum non pertinent ad filios, quae faciunt parentes jam natis filiis. Jam enim filii nati ad se pertinent, et parentes ad se. Itaque illi qui nati sunt, si tenuerint vias parentum suorum malas, necesse est ut portent et merita illorum. Si autem mutaverint se, et non fuerint imitati parentes malos, incipiunt habere meritum suum, non meritum parentum. Usque adeo non obest tibi peccatum patris, si te immutaveris: ut nec patri tuo obsit, si se immutaverit. Nunquid in aeternum irasceris nobis, aut extendes iram tuam a generatione in generationem? 131.0588D| Quasi dicat: Dico ut convertas nos adversos a te, et avertas iram tuam a nobis, conformando nos illi quem missurus es (Exod. IV), quod et tu facies, quoniam non permanebit ira tua in aeternum; quod dicit, nunquid in aeternum irasceris nobis; aut extendes iram tuam a generatione carnali in generationem spiritualem, ut sicut ira tua permansit in veteri populo, sic permaneat in populo gratiae? Fuit enim prima generatio mortalis de ira tua, erit altera generatio immortalis de misericordia tua. Deus, tu vivificabis nos. Quoniam promisit iram Domini mitigandam et non in aeternum mansuram, ne hoc sibi quisque putaret ex merito fieri, subjungit: Deus, tu convertis, id est, tu vocas nos ad versionem, 131.0589A| tu vivificabis nos, ut sic intelligamus quod non solum vivificatio nostra ex te sit, sed etiam justificatio ac cenversio, ut vivificemur, et plebs tua, non amplius sua, laetabitur in te, et non in se. Malo enim suo laetabitur in se, bono autem suo laetabitur in te. Nam, quando voluit habere gaudia de se, invenit luctum in se. Nunc vero, quia totum gaudium nostrum Deus est, qui vult, secure in illo gaudeat qui non potest perire. Omnia enim terrena, in quibus homo gaudium sibi proponit, peritura sunt, et hominem ad perditionem secum trahunt. Gaude ergo in illa luce quam non praecedit hesternus dies, nec sequitur crastinus. Quae sit illa lux ipsemet ostendit: Ego sum, inquit, lux mundi (Joan. VIII): Ecce, dicendo, ego sum lux mundi, vocat te ad se: cum vocat te, convertit te; 131.0589B| cum convertit te, sanat te, cum sanaverit te, videbis conversorem tuum, cui dicitur: et plebs tua laetabitur in te. Et ut laetetur in te; ostende nobis, Domine, misericordiam tuam, et salutare tuum da nobis, id est, hominem ostende hominibus, et salutare tuum da nobis, Deum videlicet in majestate sua nobis diis factis contemplari. Ecce magna misericordia, quia ut panem angelornm manducaret homo, redemptor angelorum factus est homo. Ecce materna affectio, quia cum indigni eramus in soliditate majestatis suae comedere, a se ipso nobis lac praebuit et effudit cum nobis invisibilis in humana natura apparuit, et fecit se talem, qualis possit ab hominibus capi. Deum enim Christum nullus hominum capere poterat, sed factus est hominibus homo, servavit se Deum diis, de quibus 131.0589C| dictum est: Vos autem, dii estis et filii Excelsi omnes (Psal. LXXXI). Isti dii videbunt ipsum sicuti est, si permanent in eo qui nunc in Domino Deo credunt: quia qui nunc gaudet in spe, quandoque gaudebit in re, quia videbit eum sicuti est. Hoc enim ipse promisit, et manifestabo ei meipsum (Joan. XIV). Quare ergo non videmus adhuc patrem nostrum? Quia nondum apparuit quid erimus. Et quid erimus, Joannes in Epistola sua manifestat: Scimus, inquit, quia cum apparuerit, similes ei erimus, quia videbimus eum sicuti est (I Joan. III). Audiam quid loquatur in me Dominus Deus. Quasi dicat: Oravi Dominum ut ostenderet nobis misericordiam suam: quod revera faciet, quia intus audio quid loquatur in me Dominus Deus. Et quid audio? Quoniam loquetur pacem in plebem suam. Unde 131.0589D| Apostolus: Veniens, inquit, Dominus evangelizavit pacem his qui prope erant (Eph. II), pacem de qua dicitur, In me pacem habebitis, in mundo autem pressuram (Joan. XVI): vel illam qua erit Deus omnia in omnibus (I Cor. XV); vel aliter: Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam, et ut ostendas, ego inquantum possum me idoneum faciam, quia cohibebo me ab omni strepitu mundi, et, obturans aurem contra tumultuantem hujus vitae inquietudinem, vertam me ad interius meum, ut audiam non aure exteriori, sed aure interiori, aure videlicet audiendi quid in me loquatur Dominus Deus. Et merito audiam, quoniam loquetur pacem in plebem suam futuram. Pax quidem ubi nullum bellum est, ubi nulla 131.0590A| contradictio, ubi nullus resistit, nulla adversitas est: haec talis pax non est hic quaerenda, quia nullus est sanctorum cui non sit conflictus cum diabolo, et qui non luctetur cum vitiis et concupiscentiis, refrenando videlicet illicitos motus. Et quia in hoc mundo non potest esse pax vera, amemus illam quae futura est, et in illo mundo per spem reficiamus, quia, cum venerit, erit finis totius pugnae, sine qua modo nec sanctus est. Nam nullus justus est alienus a poenis peccati, fame, siti, lassitudine, contra quae pugnandum est, quia ab illis impugnamur. Pugnat enim, et quaerimus cibo refici: iterum ipsa cibi defectio erit nobis refectio. Si ad superfluitatem eum capimus, fatigamur: sedere quaerimus, et iterum deficimus, si in sessione diu perseveramus. 131.0590B| Quare, cum non sit refectio vera, contemnamus ea quae nos impugnant, et amemus ea quae loquitur Dominus, veniens in plebem suam. Et, ne Judaicus populus sibi applaudens diceret: Nos sumus populus ejus, nobis tantum annuntiabitur pax illa, determinat super quos sit ventura pax illa, sic: Et super sanctos suos, et in eos qui convertuntur ad cor. Non tantum sola Judaea erit plebs ejus, sed ex omnibus colligetur plebs sua, quia ex omnibus erunt aliqui sancti, et ex omnibus convertentur aliqui ad cor. Convertuntur autem ad cor qui attendunt se ad imaginem Dei esse creatos, et qui resculpunt cor suum ab illicitis et variis cogitationibus terrenorum quibus impediuntur ne coelestia tantum contemplentur: quibus saepe dicitur: Redite, praevaricatores, ad cor 131.0590C| (Isa. XLVI). Verumtamen prope timentes eum salutare ipsius. Quasi dicat: Licet omnibus convertentibus ad cor pax illa futura sit, tamen prope timentes eum, id est, qui ei serviunt ex timore, non ex amore, prope Judaeos videlicet, erit salus ipsius, quoniam salus est ex Judaeis (Joan. IV). Et qualiter salutare sit prope eum, ipse exponit: ut inhabitet gloria, id est, Verbum caro factum (Joan. I), in terra nostra, Judaeorum videlicet, quoniam ibi corporaliter habitavit, inde praedicare coepit, inde apostoli et illuc prius missi, ibi templum, ibi sacrificabatur, inde videlicet Virgo Maria quae Christum peperit, ibi mirabilia fecit, postremo tantum honorem illi genti detulit, ut, cum eum interpellaret quaedam mulier Chananaea, salutem quaerens filiae suae; diceret ei: Non sum missus nisi 131.0590D| ad oves quae perierunt domus Israel (Matth. XV). Hoc ergo Propheta in spiritu praevidens ait: Verumtamen prope timentes eum salutare ipsius. A Judaeis enim tantum timebatur, quia ipsi ab eo carnalia petebant: timebatur ab eis ne daret illos in captivitatem, ne terram illis auferret, ne in grandine contunderet vites eorum, ne faceret steriles uxores eorum. Haec enim carnalia promissa Dei tenebant, et ideo eum timebant. Gentes autem similiter terrena petebant, sed non a Deo, quia ab idolis suis omnia sibi dari crediderunt. Ut inhabitet gloria in terra nostra, in qua gloria omnia condonantur delicta. Misericordia et veritas, qua implentur promissa, obviaverunt sibi, quia haec duo in Christo conveniunt. 131.0591A| Veritas in eo fuit, quantum ad Judaeos, quia eis promissus fuit, ibi divina eloquia fuerunt. Misericordia, ubi? in illis qui dimiserant Deum suum et converterant se ad daemonia: sed nunquid et eos despexit? Non, quia per misericordiam eos vocavit. Quomodo si diceret, voca et istos longe fugitivos qui multum a me recesserunt. Voca, et invenient me quaerentem se, quia ipsi volebant quaerere me. Ecce qualiter in Christo misericordia et veritas obviaverunt sibi. Sequitur, Justitia et pax osculatae sunt. Hoc ad nos pertinet, quia, veniente Christo, justitia et pax per gratiam ejus in hominibus convenerunt. Nota quia si non amaveris pacem, non habebis. Amant enim se duo ista justitia et pax, et osculantur se, ut, qui fecerit justitiam, inveniat pacem. Oportet ergo ut 131.0591B| praecedat justitia, et sequatur pax; justitia dicit: Non furtum facies, non adulterabis (Exod. XX); non facias alteri quod pati non vis (Tob. IV; Matth. XXVII). Haec forsitan contemnis, et dicit tibi pax: Quid me quaeris? Amica sum justitiae, quemcunque invenero inimicum amicae meae, ad illum non accedo. Vis ergo venire ad pacem? fac justitiam. Unde alius psalmus dicit: Declina a malo, et fac bonum (Psal. XXXVI). Hoc enim facere est justitiam, et sic inquire pacem; et sequere eam et justitiam, et justitia et pax se osculantur sic. Quod autem ut fiat, Veritas de terra orta est, id est, Christus qui de semetipso dicit: Ego sum via, et veritas, et vita (Joan. XIV). De Virgine Maria nascetur, et sic justitia, id est fides, justificans, de coelo prospexit, scilicet de homine Dominico 131.0591C| nos prospiciet. Et unde hoc? Etenim Dominus dabit benignitatem, id est, abundantem gratiam, et sic terra nostra, quae prius germinavit spinas et tribulos, dabit fructum suum, fructum videlicet bonae operationis: et hoc non ex merito, sed ex gratia Dei, quia justitia, Christus videlicet a quo processit omnis justitia, ante eum ambulabit: fungitur videlicet vice legati, reconciliationem faciens inter summa et ima, et ponet gressus suos, id est, affectiones suas, in via, id est, in hominibus jam via sua factis. Possunt superius quaedam aliter legi, sic: Et super sanctos suos, id est, grana in Judaico populo, et in eos qui convertuntur ad cor. Hoc de gentibus dictum est, quae aversae erant a corde, quia vim rationis amiserant, Deum ignorabant, idola 131.0591D| adorabant, creaturas Creatori praeponebant; conversae fuerunt ad cor, id est, ad rationem insistendam, quando se immundos et quasi porcos intellexerunt, peccata attenderunt, medicum sibi necessarium putaverunt. Verumtamen prope timentes eum. Quasi dicat: Licet pax Domini, sive pax futura, vita scilicet aeterna, sive reconciliatio ipsa, per sapientiam Dei Patris humano generi exhibita, futura sit super eos qui convertuntur ad cor, tamen superest ut qui stat, videat ne, cadat (I Cor. XII), ut illi, videlicet qui conversi sunt ad cor suum, timeant ne iterum per praevaricationem suam a corde recedant, quia prope taliter timentes est salutare ipsius, ad hoc videlicet, ut inhabitet gloria, Christus 131.0592A| videlicet, in terra nostra, id est, in corpore nostro sibi conformato. Unde Paulus: Ut sciat unusquisque possidere vas suum in sanctificatione et honore, non in passione desiderii, sicut gentes quae ignorant Deum (I Thess. IV). Vel sic, ut inhabitet gloria immortalitatis, relinquitur ut per inobedientiam quam servamus homini Dominico, revertatur gloria incorruptibilitatis ad terram nostram. Misericordia et veritas obviaverunt sibi. Quasi dicat: Sic loquetur Dominus pacem super sanctos suos et in eos qui convertuntur ad cor, quia misericordia et veritas convenient in ipso, justitia et pax osculatae sunt in nobis, quia, justificati per ipsum, pacem cum Deo habebimus per ipsum (Rom. V). Et quomodo hoc? Quia veritas de terra orta est, id est, vera confessio orietur ex 131.0592B| hominibus, quia nihil verius quam ut homo confiteatur se esse peccatorem. Quod attendens publicanus percutiebat pectus suum, dicens: Deus, propitius esto mihi peccatori (Luc. XVIII). Ecce veritas de terra orta est, quia confessio peccatorum ab homine facta est. Sed quid sequitur? Amen dico vobis, descendit hic justificatus in domum suam ab illo (ibid.). Ut autem cognoscamus quia veritas confessionem significat, audiamus Joannem dicentem: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus, et veritas in nobis non est (I Joan. I). Quoniam autem facta confessione, fides justificans de coelo, id est, de divinitate nos prospiciat, ille idem Joannes subjungit, dicens: Si confiteamur peccata nostra, fidelis est et justus ut remittat nobis peccata, 131.0592C| et purget nos ab omni iniquitate (ibid.); tanquam si diceret divina scientia: Parcamus huic homini, quia ipse non parcit sibi: ignoscamus, quia ipse se agnoscit. Conversus est ad se puniendum, convertar ego ad eum liberandum. Ecce qualiter justitia de coelo prospexit, hoc autem non ex merito, sed ex gratia. Etenim Dominus dabit benignitatem, id est, gratiam abundantem ut incipiat delectare justitia, quem primo delectabat iniquitas; et qui primo gaudebas ebrietate, gaudeas nunc sobrietate; quem primum delectabat aliena rapere, delectet nunc propria largiri: et sic terra nostra dabit fructum suum, et hoc ideo, quia justitia, id est, confessio nostra quae est hominem justificans. Unde illud: Corde creditur 131.0592D| ad justitiam (Rom. X). Ante eum ambulabit, id est, Domino beneplacita erit, quia sic ponet gressus suos in via, id est, affectiones suas in hominibus. PSALMUS LXXXV. ORATIO DAVID. « Inclina, Domine, aurem tuam, et exaudi me, quoniam inops et pauper sum ego. Custodi animam meam, quoniam sanctus sum: salvum fac servum tuum, Deus meus, sperantem in te. Miserere mei, Domine, quoniam ad te clamavi tota die: laetifica animam meam servi tui, quoniam ad te, Domine, animam meam levavi. Quoniam tu, Domine, suavis et mitis, et multae misericordiae omnibus invocantibus te. Auribus percipe, Domine, orationem 131.0593A| meam, et intende voci deprecationis meae. In die tribulationis meae clamavi ad te, quia exaudisti me. Non est similis tui in diis, Domine, et non est secundum opera tua. Omnes gentes, quascunque fecisti, venient et adorabunt coram te, Domine, et glorificabunt nomen tuum. Quoniam magnus es tu et faciens mirabilia, tu es Deus solus. Deduc me, Domine, in via tua, et ingrediar in veritate tua: laetetur cor meum, ut timeat nomen tuum. Confitebor tibi, Domine Deus meus, in toto corde meo, et glorificabo nomen tuum in aeternum. Quia misericordia tua magna est super me, et eruisti animam meam ex inferno inferiori. Deus, iniqui insurrexerunt super me, et synagoga potentium quaesierunt animam meam, et non proposuerunt te in 131.0593B| conspectu suo. Et tu, Domine Deus, miserator et misericors, patiens et multae misericordiae, et verax. Respice in me et miserere mei: da imperium tuum puero tuo, et salvum fac filium ancillae tuae. Fac mecum signum in bonum, ut videant qui oderunt me, et confundantur, quoniam tu, Domine, adjuvisti me, et consolatus es me. » ENARRATIO. Nullum majus donum praestare posset hominibus Deus Pater quam quod Verbum suum, per quod omnia condidit, illis caput faceret, et ipsos homines tanquam membra ei coaptaret, et cum Patre Deus esset et cum hominibus homo: qui et orat pro nobis, et orat in nobis, et adoratur a nobis. Orat pro nobis, quia sacerdos et victima est, quotidie apud Deum 131.0593C| Patrem interpellans pro nobis. Orat in nobis, quia caput nostrum est. Nec hoc mirum, si sunt in una voce Christus et Ecclesia sua, quia sunt in uno corpore. Oratur a nobis, ut Deus noster: oratur in forma Dei, orat in forma servi: hic Creator, ibi creatura: ejus oratione titulatur psalmus iste. Ipse enim orat in hoc psalmo, non ex necessitate, sed ut nos doceat orare, et formam orandi nobis instituat. Dicit autem sic: Inclina, Domine, aurem tuam et exaudi me. Caput nostrum ex forma servi sic dicit: Domine, Verbum, inclina aurem tuam et exaudi me: tu serve, in forma Domini tui, sic. Inclina, Domine, aurem tuam, et exaudi me. Ipse vere inclinat aurem, sed tu non erigis cervicem: humiliato enim appropinquat, et ab elato se elongat. Nota quia humano modo loquitur, cum dicit: 131.0593D| Inclina, Domine, aurem tuam, et exaudi me. Quia solent homines, cum rogantur ab amicis, quamdam affectionem praemonstrare, et sic amicos exaudire: quod dicit, Inclina, Domine, aurem tuam, et exaudi me. Quasi dicat: Aeger sum, et non possum me erigere ad te, quia non est hominis dirigere viam suam (Jer. X), tu autem, more fidelis medici, inclina ad me aurem tuam, et exaudi me. Et debes me exaudire, quoniam inops, id est sine ope, nullum adjutorium habens nisi in te, et pauper sum ego, id est, in omnibus insufficiens. Nota quia inops et pauper, id est, humilis et confitens, tantum exaudiuntur, non enim ad saturatum et ad jactantem se quasi nihil sibi desit inclinatur auris Dei. Dives enim Pharisaeus 131.0594A| jactabat multa, inops publicanus confitebatur: hic exauditus est, ille damnatus (Luc. XVIII). Nec tamen dicendum quod nullo modo Deus exaudiat divites, quia si divites nati sunt, in amplo videlicet patrimonio et in magna familia, vel ad eum locum humanarum rerum ascenderunt ubi ditati sunt, possunt exaudiri, tantummodo de divitiis non praesumant, sed abjiciant a se omnia quae circumfluunt ad praesumptionem, attendentes Paulum dicentem: Praecipe divitibus hujus saeculi, non superbe sapere, nec sperare in incerto divitiarum (I Tim. VI). Hoc attendit Abraham, quem Scriptura plurimum auri et argenti habere, et divitem in terra esse annuntiat. Ipse enim intantum pro nihilo habebat divitias ut jussus a Domino, immolare filium non dubitaret (Gen. XXII) cui divitias 131.0594B| servabat; hoc etiam attendit Job, qui in magnis divitiis innocenter vixit, et, amissis omnibus, Deo benedixit (Job I). Imitentur ergo divites saeculi hos duos patres, et inclinabit eis Dominus aures velut inopibus et pauperibus: quia novi contribulatum cor eorum, et non oberunt eis divitiae, nisi peccent in praesumptione; sicut ad salutem non prodest paupertas, si desit humilitas; quia Lazarus pauper et ulcerosus merito inopiae suae non est ab angelis susceptus, neque dives peccato divitiarum suarum ad tormenta missus (Luc. XVI), sed in paupere humilitas est glorificata, et in divite superbia damnata. Custodi animam meam, quoniam sanctus sum. Fuerunt quidam qui dixerunt, Verbum Patris sumpsisse carnem et non animam: quorum errorem ut non 131.0594C| imitemur, audiamus ipsum Deum orantem et dicentem: Custodi animam meam, quoniam sanctus sum. Hanc causam nullus potest praetendere ut exaudiatur, nisi ille qui sine peccato erat in hoc mundo, peccatorum non commissorum, sed omnium dimissorum. Ipse enim est sanctus, non ab aliis sanctificatus, sed omnes alios sanctificatos sanctificans, et ideo secure dicat: Custodi animam meam, quoniam sanctus sum. Si autem in voce membrorum dixerimus, dicemus: Custodi animam meam, id est meorum, quoniam sanctus sum, id est, sancti sunt mei, scilicet per gratiam sanctificati. Unde Paulus: Et hoc quidam fuistis, sed abluti estis, sed sanctificati estis (I Cor. VI). Et hoc modo potest accipi quoniam sanctus sum, ut sit confessio non ingrati, nec superbia 131.0594D| elati: quia si dixeris te sanctum esse ex te, mendax es et superbus. Hanc superbiam redarguit Apostolus: Quid enim habes quod non accepisti? (I Cor. IV.) Rursus fidelis in Christo et membrum Christi, si dixeris te non esse sanctum, ingratus es. Dicat ergo quisque non de se praesumat: Custodi animam meam, quoniam sanctus sum. Salvum fac servum tuum, Deus meus, sperantem in te, non praesumentem de se. Ecce hic apparet quia sanctus ille non est superbus, quia in Domino se sperare dicit. Miserere mei, Domine, quoniam ad te clamabo tota die. Clamabat corpus Christi tota die, id est omni tempore, quia usque in finem saeculi durabunt pressurae, pro quibus clamandum est et gemendum unicuique in suis diebus, 131.0595A| ut nunc videlicet clamet, qui nunc vivit: quo mortuo, succedit haereditas: et clamet sic ut clamor sit tota die, id est, usque in finem saeculi extendatur; vel, clamavi tota die, id est, tota mentis claritate, abjiciendo omnes cogitationes tenebrarum: laetifica animam servi tui, qui contristasti animam servi tui vel potius liberti tui, Adam videlicet, qui ab egregia et gloriosa servitute tua descendit ad infimam et turpissimam libertatem suam quod dicit, laetifica animam servi tui. Et debes facere, quia ad te, Domine, animam meam levavi. Nota quia ut animam tuam leves ad Dominum, non indiges funibus vel machinis aliis, quibus leves animam tuam ad Dominum, sed affectiones bonae sunt tibi gradus ad Dominum, iter tuum voluntas tua est: amando 131.0595B| ascendis, negligendo descendis; stans in terra in coelo es si diligis Deum. Non enim sic levatur cor quomodo corpus: quia corpus ut levetur, locum mutat: cor autem ut levetur voluntatem mutat. Quoniam ad te, Domine, animam meam levavi, et merito ad te, quoniam in mundo nihil habet anima mea nisi pressuram et amaritudinem: et unde dulcescat non habet, nisi se ad te levet. Quoniam tu, Domine, es suavis, id est dulcis, et mitis, patienter tolerando nos donec perficias. Quomodo autem Deus nos patienter tolerat, leve est unicuique inspicere, ad se ipsum velit descendere: quia vix est aliquis, qui beatissimam illam orationem, in qua Deo familiariter et attente loqui deberet, sic finire possit, ut phantasmata et illusiones vanae non incurrant. Unde alibi: 131.0595C| Quoniam lumbi mei impleti sunt illusionibus. Sed in his omnibus patitur nos Deus donec perficiat, et donec cor nostrum inveniamus: ut digne eum oremus. Unde David: Inveni, Domine Deus, cor meum ut orarem ad te (II Reg. VII). Tolerat in nobis hoc Deus, quod nemo judicum vel amicorum pati vellet: quia non est amicus qui non indigne ferret, si collocutorem suum ad alium se vertere videret et velle confabulari alii, postquam secum loqui disposuit. Nullus est etiam judicum qui non indignaretur, si alicui locum secum loquendi constituit, et ille se subito ad alium verteret, et cum eo loqui inciperet. Quoniam tu, Domine, suavis et mitis, et multae misericordiae: quoniam gratis vocas, et 131.0595D| vocatos gratis justificas; vel multae misericordiae quia in nobis tua dona remuneras, qui das bona velle, et pro bona voluntate bene operari: vel contra multas iniquitates es tu multum misericors omnibus invocantibus te, id est, qui te vocant in se. Non repugnat istud Scripturae alibi dicenti: Invocabunt, et non exaudiam eos (Prov. I); quia non exaudiuntur nisi Deum in se vocant, sed pecuniam et caetera quae amant in se vocant. Illi autem qui Deum in se vocant, semper exaudiuntur. Unde in Evangelio: Petite, et accipietis (Matth. VII). Et illud: Unam petii a Domino, hanc requiram (Psal. XXVI). Pete ergo quid petendum est et accipies: ne petas mortem inimici tui, quia in hac petitione non es dignus ut exaudiaris, sed dices: Non petam mortem inimici, sed vitam filii. Quid ergo 131.0596A| mali petam? Nihil mali petebas, sicut tu sentiebas. Nam quid si ille raptus est, ne malitia mutaret intellectum? sed peccator iniquus erat, et ideo volebam eum vivere, ut corrigeretur: tu volebas eum vivere ut melior esset. Quid si Deus noverat pejorem futurum si viveret? Unde ergo nosti quod illi prodesset mori an vivere? Si ergo non nosti, redi ad cor tuum; dimitte Deo consilium tuum; invoca ergo Deum tanquam Deum; ama eum tanquam Deum; illo nihil melius est; in illo tantum gaudium et securitas, quia homini nullum est gaudium certum, nec in seipso, nec in alio: quia omnes aut mali sunt, et necesse est eos pati; aut boni, sed timendum est ne mutentur in malitiam. Sic ergo nihil est ex quo sit certum gaudium nisi Deus. Ipse est enim 131.0596B| perfecte bonus, et in bonitate permansurus semper, quod dicit: Quoniam tu, Domine, suavis et mitis, et multae misericordiae omnibus invocantibus te. Et quia tu es, Deus, suavis et mitis, et ideo, Domine, auribus percipe, id est, pia exauditione percipe orationem meam, id est, meorum, factam pro incremento virtutum, et intende voci deprecationis meae, id est, intensum te fac meis deprecantibus pro dilecto suo. Et ecce quare tu exaudire debes: quia in die tribulationis meae, id est, in tempore peregrinationis meae, in hac vita videlicet; quia quisque a Deo peregrinatur et affligitur, clamavi ad te, subaudis promerendum, quod effectus indicat, quia tu exaudisti me: quia non potest non exaudiri, qui ad te revera clamaverit. Et merito ad te clamatur, quia non est 131.0596C| similis tui in diis. Fingant sibi deos quos volunt pagani, et conducant fabros argentarios, aurifices, expositores, sculptores, ut faciant sibi deos: in his omnibus non est similis tui, Domine, quia ipsi sunt oculos habentes, et non videntes, etc. Nota quia dixit, Non est similis tui: hoc quidem dici potest; sed in quanto sit Deus similis, dici non potest, quia quod non sit Deus, intelligi potest, quia non angelus, vel creatura aliqua: quid autem sit Deus, explicari non potest: quia non vidit oculus, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit (I Cor. II). Ipse enim est ineffabilis et incircumscriptum lumen; quod dicit: Non est similis tui in diis, Domine, id est, in diis quos colunt pagani: vel in diis, id est, in illis qui 131.0596D| non ex natura tna, sed ex gratia tua dii facti sunt: quia licet multi in humano genere admirandi sint, ut Abraham, Isaac et Jacob et caeteri patriarchae et prophetae, apostoli, sancti martyres plurimi et excellentissimi, tamen non est similis tui in diis, Domine: et hoc ideo, quia non est aliquis agens secundum opera tua, et ecce quae opera, quia omnes gentes quascunque fecisti, id est, ex omnibus gentibus a te factis, venient aliqui et adorabunt coram te, Domine, id est, in interiori suo ubi tu vides, non tantum in templo Hierosolymitano: et glorificabunt nomen tuum, non amplius suum. Vel sic: Non est similis tui, Domine, in diis gentium: et hoc probat a majori, quia non est agens secundum opera tua tibi similis, et ideo omnes gentes quascunque fecisti, 131.0597A| venient et adorabunt coram te, Domine. Attendendum est quod dicit, Domine; quia in eadem persona servus et Dominus: Dominus, in eo quod Verbum; servus, in eo quod homo. Christus ergo ad se ipsum loquitur: quia homo ad Verbum sibi personaliter unitum. Et glorificabitur nomen tuum in aeternum: et merito, quia magnus es tu, ita ut nullus magnus in humano genere tibi possit comparari; juxta illud: Propheta magnus surrexit in nobis (Luc. VII). Tu faciens mirabilia etsi alii facere videantur, et tu es Deus solus: et ideo deduc me, Domine, in via tua positum, et fac me perseverare in praeceptis tuis: quia non veni ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me, Patris (Joan. VI): et ingrediar, id est, ingrediantur mei, id est, vivant in 131.0597B| veritate tua, id est, in praeceptis tuis; et laetetur cor meum, id est cor meorum, ita ut timeant etiam nomen tuum: quia qui stat, cavendum est ei ne cada (I Cor. X). Vel sic: Deduc me, Domine, in via tua, id est, meos jam positos in via tua, imitando Christum videlicet, qui sum via tua, deduc me, id est, perseverare fac me in mandato tuo: et sic ingrediantur in veritate tua, appetendo quod appetendum praecipis, non illud quod contradicis: vel ut Adam, quem posuisti in via, id est in mandato tuo: cui dixisti: De ligno illo non comedas (Gen. II); sed non deduxisti, quia in obedientia non perstitit: laetetur cor meum ut timeat nomen tuum. Quod revera fiet, quia futurum est quod confitebor tibi, Domine Deus meus, in toto corde meo, id est, mei confitebuntur 131.0597C| tibi laudantes te ex omni corde: et glorificabo nomen tuum eundo in aeternum: et hoc juste, quia misericordia tua magna est super me, id est super meos: et ecce quomodo, quia eruisti animam meam, id est, animam meorum ex inferno inferiori. Nota quia est infernus superior et inferior. Vita enim ista quantum ad dignitatem illam in qua sunt angeli, infernus dici potest: sed infernus inferior, poena quae consequitur post hanc vitam, a qua eruuntur animae sanctorum: quod hic dicit, eruisti animam meam ex inferno inferiori, id est, ex poena infernali, licet non eruisset animas eorum ex hac vita, in qua passi sunt multas tribulationes et miserias: vel eruisti animam meam ex inferno inferiori, id est, ex peccato criminali, licet non ex peccato veniali. Vel ad litteram dicamus: 131.0597D| Eruisti animam meam ex inferno inferiori, id est, a loco tormentorum, licet non a loco tenebrarum. Legitur enim quod omnes sancti ante resurrectionem Domini mortui, descenderunt ad inferos: ubi erant in tenebris, sed non in poenis, non in illo loco unde dives respexit Lazarum in sinu Abrahae repositum: quod dicit, eruisti animam meam ex inferno inferiori. Et opus fuit ereptione, quia iniqui, o Deus, insurrexerunt super me, id est meos: et synagoga, id est, congregatio, potentium quaesierunt animam meam ad deprimendam: non ad imitandam, et non proposuerunt Deum in conspectu suo. Deum non proponit in conspectu suo, qui non cogitat, servum Dei quam iniquum sit ab obedientia revocare. 131.0598A| Potest legi in persona capitis quod dicit eruisti animam meam ex inferno inferiori, ex peccato videlicet, etsi non ex poenis peccati: vel eruisti animam meam ex inferno inferiori, id est, ex corruptione carnis in sepulcro. Unde alibi: Non dabis sanctum tuum videre corruptionem (Psal. XV). Ipse enim sicut nascendo venit in mundum, ita moriendo descendit in infernum; sed non ibi remansit, quia, suis inde liberatis, cum potestate rediit. Deus, iniqui insurrexerunt in me. Istud continuatur ad superius, quasi dicat: Deduc me, Domine, in via tua: et opus est, quia iniqui insurrexerunt super me: vel, secundum aliam translationem, praetereuntes iniqui insurrexerunt super me. Si de capite hoc legimus, Judaeos praetereuntes legem accipiemus: quia ipsi legem 131.0598B| acceperunt, et praetereundo praevaricati sunt: pagani autem, qui legem non acceperunt, praetereuntes legem non sunt: nemo enim praeterit quod non accipit. Si autem de corpore Christi versus legitur, accipiemus legem praetereuntes, malos Christianos, qui quotidie insurgunt in corpus Christi, de quibus quotidie tribulationem patitur. Et synagoga potentium quaesierunt animam meam, id est, congregatio principum, clamantium et dicentium: Crucifige, crucifige eum (Joan. XIX). Quaesierunt animam meam. De quibus alibi: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus (Psal. LXV). Non percusserunt, sed clamaverunt, clamando crucifixerunt. Et non proposuerunt Deum in conspectu suo, quia non intellexerunt super egenum et pauperem: et ideo 131.0598C| tu, Domine Deus, miserator in exhibitione, et misericors in affectione, patiens, quia portas donec superficias: et multae misericordiae praedestinando, et verax in actum ducendo: respice in me et miserere mei, dando imperium tuum mihi puero tuo: transeat videlicet patiendi tempus, et veniat tempus judicandi. Pater enim non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio (Joan. V). Ipse enim videbitur terribilis qui visus est contemptibilis: demonstrabit in judicio potentiam, qui ostendit in cruce patientiam: apparebit in judicio homo, sed in claritate: quia sicut vidistis eum ire, dixerunt angeli: Sic veniet (Act. I). Forma hominis veniet ad judicium, ideo videbunt illum et impii: sed non in forma Dei videbunt 131.0598D| quem soli mundo corde videbunt. Apparens ergo in hominis forma, dicet - Ite, maledicti, in ignem aeternum (Matth. XXV), ut impleatur quod dixit Isaias: Tollatur impius ne videat gloriam Dei (Isa. XXVI): quia in forma qua aequalis est Patri, eum videbunt. Da imperium tuum puero tuo, et salvum fac filium ancillae tuae, Virginis videlicet Mariae, quae se ancillam nominare non erubuit, dicens: Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum (Luc. I); vel sic: Da imperium tuum puero tuo, id est pueris tuis, apostolis videlicet, quibus dictum est: In regeneratione cum sederit filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel (Matth. XIX); et salvum fac filium ancillae tuae, id est, Ecclesiae 131.0599A| tuae, quia licet ex paganis matribus nati sunt, tamen inquantum regenerati sunt, sunt filii Ecclesiae, quae est ancilla Domini. Fac mecum signum in bonum. Quasi dicat: Ut des imperium puero tuo, fac mecum signum in bonum futurum, signum videlicet resurrectionis, quod ideo in bonum futurum est, quia multis erit ad salutem: quia spe jam salvi facti sumus (Rom. VIII), ut quandoque exterius resurgamus. Hoc signum promisit Dominus Judaeis signum quaerentibus, dicens: Generatio prava et adultera signum quaerit, et signum non dabitur ei nisi signum Jonae prophetae (Matth. XII): hoc jam in capite factum est. Dicat enim unusquisque, fac mecum, Domine, signum in bonum: quod fiet in adventu Domini, quia tunc canet tuba, et mortui resurgent incorrupti (I Cor. XV). 131.0599B| Fac mecum, Domine, signum in bonum, ut videant qui me oderunt, quoniam tu, Domine, adjuvisti me in certamine, et consolatus es me in tribulatione: vel, adjuvisti me, reducendo animam meam de inferno: et consolatus es me, corpus meum resuscitando de sepulcro: et ideo confundentur qui me oderunt, vel nunc salubriter, vel quandoque inutiliter. Salubris confusio est verecundiam habere de praeteritis peccatis: et per pecuniam corrigere, quod fuit commissum per negligentiam. Praebet modo nobis Deus aditum salubris confusionis, si non contemnamus medicinam confusionis. Qui autem salubriter nolunt confundi, confundentur quandoque inutiliter, quandoque deducent eos ex transverso iniquitates eorum, et dicturi sunt: Quos aliquando habuimus in derisum 131.0599C| et in similitudinem improperii, nos insensati, vitam illorum aestimabamus insaniam, etc. (Sap. V). PSALMUS LXXXVI. FILIIS CORE PSALMUS CANTICI. « Fundamenta ejus in montibus sanctis: diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Jacob. Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei. Memor ero Rahab et Babylonis, scientium me. Ecce alienigenae et Tyrus et populus Aethyopum, hi fuerunt illic. Nunquid Sion dicet: Homo, et homo natus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus? Dominus narrabit in scripturis populorum et principum, horum qui fuerunt in ea. Sicut laetantium omnium habitatio est in te. » ENARRATIO. 131.0599D| Quoniam qui sint filii Core et quid psalmus cantici satis audivimus et notavimus, ea quasi nota praetereamus, et quid intendat psalmus explicemus. Civitas quaedam in hoc psalmo praeponitur et commendatur, cujus cives sumus, et unde peregrinamur quandiu mortales sumus, ad quam tandem perveniremus, si viam ejus insistimus, quae omnino quasi dumetis et sentibus interclusa non inveniebatur. Rex ipsius civitatis se viam fecit ut ad eam perveniemus: ambulantes ergo in Christo; et adhuc peregrinantes donec perveniamus, toto desiderio suspiremus, eam amemus, optemus, nunquam lingua mentis de ejus amore taceamus: et quid de ea quidam 131.0600A| ejus civis plenus Spiritu sancto dicat audiamus cujus vox talis est: Fundamenta ejus in montibus sanctis. Nota quia nihil praemissum est in littera, ad quod possit referri id quod dicitur in principio psalmi, fundamenta ejus in montibus sanctis: sed quoniam fundamenta alicujus civitatis solent construi in montibus, non dubium est quin hic velit intelligi civitatem quamdam qui hic loquitur, cujus amore repletus Spiritu sancto captus, et multa de ejus pace, communione, de aeterna quiete, de indefectibili laude secum in mente volvens erumpit in hoc: Fundamenta ejus in montibus sanctis, quasi jam de ipsa civitate aliquid dixisset, ut sic continuaretur verbis prolatis quae interius acceperat: et quasi dicerent aliqui et quaererent, 131.0600B| cujus civitatis fundamenta dixisset in montibus posita, subjungit: Diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Jacob. Quasi dicat: Civitas ista cujus civitatis fundamenta in montibus sita praenotavi, est Sion, cujus portas diligit Dominus super omnia tabernacula Jacob. Quae sint istius civitatis fundamenta, ostendit sic Paulus (Ephes. II): Superaedificati super fundamentum apostolorum et prophetarum, et ne quis ipsos apostolos et prophetas, in quibus est fundamentum civitatis, putaret per se posse stare, ideo subsecutus ait: Ipso summo existente lapide angulari Christo Jesu; quia in eo connectuntur duo populi, populus videlicet ex circumcisione et praeputio, velut duo parietes ex diverso 131.0600C| venientes, angulari lapide conjuncti, in unam constructionem domus convenirent. In hujus civitatis constructione non est quaerendum, quod in aedificiis nostris invenitur: quia ibi aliud est fundamentum quam porta: ibi quod est in imo non erit in summo; quia corpora ex quibus construuntur aedificia nostra, non ubique esse possunt, nec semper. In hac autem civitate quam commendat nobis psalmus iste, angularis qui est in fundo, et in summo: quia divinitas nullas patiens angustias corporis ubique praesto est, et ideo ad eam undique similitudo duci potest: et totum potest esse in similitudinibus, quia nihil horum est in proprietatibus. Ipsa enim divinitas est mons montium, fundamentum fundamentorum, porta portarum. Sunt etiam 131.0600D| fundamenta apostoli et prophetae hujus civitatis, quia eorum auctoritas infirmitatem nostram sustentat; ipsi etiam sunt portae, quia per ipsos intramus in regnum Dei; ipsi enim praedicant in nobis, ut viam nobis aperiant. Unde illud: Linguae eorum claves coeli factae sunt: ipsi etiam ex quibus aedificatur civitas, sunt lapides vivi, quadrati artificiosa manu Domini. Non enim frustra ex quadratis lignis aedificata est arca Noe, quia ipsa gessit figuram Ecclesiae, cujus parietes debent esse quadrati homines. Quare quadrati? Ut in omni tentatione sint stabiles et firmi: et si impellantur et quasi vertantur, non cadant. Quadratus enim lapis in quacunque parte vertitur, stat firmiter. Diligit Dominus 131.0601A| portas Sion super omnia tabernacula Jacob, id est, super omnia legalia instituta, quia alibi dicitur: Et placebit Deo super vitulum novellum (Psal. LXVIII). Notandum est tamen, quod iidem qui sunt in tabernaculis Jacob, erunt in Sion. Sed quia tabernacula figuram gerebant illius futurae civitatis, praecessit enim civitas carnalis, ut sequeretur spiritualis, ideo dixit: Diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Jacob. Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei. Prosequitur commendare civitatem istam, quasi dicat: O civitas Dei, quam gloriosa, id est, quam digna admiratione sunt dicta de te ab ipso conditore tuo, quia dixit: Memor ero Rahab et Babylonis, scientium me, id est, memores faciam scientes et intelligentes me Rahab, populi videlicet cum diabolo fornicantis, et Babylonis, 131.0601B| id est confusi. Audiamus quomodo sit memor Rahab et Babylonis. Dixit enim: Mando nubibus meis, ut pluant super meretricem istam (Isa. V), super Ecclesiam videlicet ex gentibus. Vel sic: Memor ero Rahab et Babylonis, scientium me, id est apud scientes me; ducam in memoriam Rahab et Babyloniam, ut ipsi in aedificium hujus civitatis assumantur. Unde Paulus: Nobis, inquit, revelavit Deus per Spiritum sanctum, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis (I Cor. II). Rahab fuit meretrix in Jericho, quae suscepit exploratores filiorum Israel, et per fenestram submisit quando quaerebantur ab inimicis suis: cui praeceperunt, ut ingruente persecutione civitatis, suspenderet funem coccineum, ut hoc signo salvaretur et familia sua, quod factum est (Jos. II): et 131.0601C| in figura mysterii, qui vult sanari ab hostili persecutione, necesse est ut in fenestra, id est in fronte sua, funem coccineum suspendat, id est signum sanguinis Christi habeat, quo ipse quasi fune trahitur, et in charitate Domini ligatur. Ecce alienigenae et Tyrus et populus Aethiopum, hi fuerunt illic. Ostendit quae gloriosa dicta sunt de civitate Dei: quia qui in Babylone fuerunt peregrini despectissimi, venientes intra aedificium hujus civitatis, facti sunt pulcherrimi et splendidissimi. Ecce alienigenae, Philisthaei videlicet potione cadentes, et Tyrus, id est angustiati in terrenis: et populus Aethiopum, id est nigerrimi moribus hi fuerunt illic, id est in aedificio hujus civitatis. Et hoc quomodo? Quia ut ipsi in hac civitate comprehendantui, homo natus est in ea, 131.0601D| id est Christus nascetur homo factus: et ipse qui natus est in ea, fundavit eam ens altissimus. Nota quia idem qui nascitur in civitate, erit fundator civitatis: quia nascetur in ea secundum hominem, fundavit eam secundum divinitatem. Et nunquid, o Sion, dicet hoc homo, id est nunquid humanus intellectus ea expediet? non, quia quod stultum est Dei sapientius est hominibus (I Cor. II). Quis ergo tunc dicet? Dominus narrabit in scripturis populorum, id est in scripturis factis ad instruendos populos: et in scripturis principum horum qui fuerunt in ea, id est in scripturis quae ab ipsis principibus nuntiandae sunt aliis. Nota aenigma insolubile, si non eluxisset in tenebris lumen cordis: quia dixit, Nunquid 131.0602A| Sion dicet homo? et tamen dicit, Dominus narrabit in scripturis populorum, non quas scripserunt populi, sed quae populis succedentibus et discendentibus passim innotuerunt. Vel sic: Homo natus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus: et hoc, o Sion, nunquid dicet homo? id est audet homo hoc dicere? Audet utique, quia Dominus narrabit et innotuit hoc in scripturis populorum, id est in scripturis quas scripserunt illi, qui potiores erant in significante Sion, id est, in temporali, in qua natus est Deus, in eo quod dicit, homo. Sicut laetantium omnium habitatio est in te. Quasi dicat: Merito gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei, quia habitatio omnium habitantium in te, erit habitatio sicut laetantium, id est, vere laetantium. Sicut laetantium dicit, 131.0602B| ne si simpliciter diceretur, laetantium, occurreret talis jucunditas, qualem habere solent homines in poculis, in prandiis, in honoribus saeculi. Extolluntur enim homines et laetitia quadam insaniunt: in illa autem habitatione est quaedam jucunditas, quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit (I Cor. II). PSALMUS LXXXVII. CANTICUM PSALMI FILIIS CORE IN FINEM PRO MAELETH AD RESPONDENDUM, INTELLECTUS HEMAN EZRAHITAE. Domine Deus salutis meae, in die clamavi et « nocte coram te. Intret in conspeetu tuo oratio mea, inclina aurem tuam ad precem meam. Quia repleta est malis anima mea, et vita mea inferno 131.0602C| appropinquavit. Aestimatus sum cum descendentibus in lacum, factus sum sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber. Sicut vulnerati dormientes in sepulcris, quorum non es memor amplius, et ipsi de manu tua repulsi sunt. Posuerunt me in lacu inferiori, in tenebrosis et in umbra mortis. Super me confirmatus est furor tuus, et omnes fluctus tuos induxisti super me. Longe fecisti notos meos a me: posuerunt me abominationem sibi. Traditus sum, et non egrediebar: oculi mei languerunt prae inopia. Clamavi ad te, Domine, tota die expandi ad te manus meas. Nunquid mortuis facies mirabilia, aut medici suscitabunt et confitebuntur tibi? Nunquid narrabit aliquis in sepulcro misericordiam tuam, et 131.0602D| veritatem tuam in perditione? Nunquid cognoscentur in tenebris mirabilia tua, et justitia tua in terra oblivionis? Et ego ad te, Domine, clamavi, et mane oratio mea praeveniet te. Utquid, Domine, repellis orationem meam, avertis faciem tuam a me? Pauper sum ego et in laboribus a juventute mea: exaltatus autem, humiliatus sum et conturbatus. In me transierunt irae tuae, et terrores tui conturbaverunt me. Circumdederunt me sicut aqua tota die: circumdederunt me simul. Elongasti a me amicum et proximum, et notos meos a miseria. » ENARRATIO. Quoniam quid sit canticum psalmi, qui sint filii 131.0603A| Core, ex superioribus psalmis satis audivimus et scimus, in caeteris exponendis moremur: pro Maeleth ad respondendum Jezrahelitae. Maeleth verbo Hebraeo chorus significatur. Quid autem in choro fiat, attendendum est. Ibi enim maxime cavendum est, ut praecentori in choro canenti, succentores concorditer in choro respondeant. Chorus autem qui hic notatur Ecclesia est, in qua Christus praecentor est, et chorus martyrum succentores et respondentes concorditer praecentori. Quod ipse autem praecinit, Petrus ostendit, dicens: Christus pro nobis passus est (I Petr. II). Ecce praecentorem habemus. Notat etiam succentores: Vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia ejus (ibid.). Nam in hoc sibi respondetur. Unde Joannes: Sicut Christus pro 131.0603B| nobis animam suam posuit, ita et nos debemus animas pro fratribus ponere (I Joan. III): hoc enim est sibi respondere. Cavendum etiam unicuique, ut si velit esse aemulator Dominicae passionis, charitatem habeat: quia sine charitate non concorditer ei respondet. Unde Paulus: Et si tradidero corpus meum ita ut ardeam, charitatem autem non habuero, nihil prodest (I Cor. XIII). Intellectus Heman. Heman interpretatur frater ejus. Eos enim fratres suos Christus facere dignatus est, qui sacramentum crucis intelligunt; et non solum de illa non erubescunt, verum etiam in illa fideliter gloriantur, ut unicuique dicatur: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est (Joan. I). Vel intellectus Iezraelitae. Iezraelita interpretatur orientalis advena. Haec enim quisque 131.0603C| Heman debet attendere, quod ab Oriente, splendidissima videlicet regione, per primum parentem depulsus sit, et in Occidentem missus, ubi sunt caduca et transitoria: et ideo studeat unusquisque concorditer respondere, ut illuc redeat per concordiam, unde decidit per inobedientiam. Constructio tituli, talis est: Canticum psalmi propositum filiis Core in finem perseverantibus, ad respondendum pro Maeleth, id est pro choro: quia hoc cavendum est cuique respondenti, ut concordiam et charitatem respondeant: ut qui diligit Deum, diligat et proximum; ut sic exigant qui respondeant bonis eorum, juxta illud: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi (I Cor. IV, XI): et iste est intellectus Heman, id est, fratris: et Israelitae, id est, vere videntis Deum: vel 131.0603D| Heman Iezraelitae, id est attendentis se esse orientalem advenam. Vox est in hoc psalmo Dominici hominis, commendantis nobis passionem suam et exhortantis fratres suos non sperare nisi in Deo, in quo solo est salus, ad quem solum clamandum est sine intermissione; et quaeritur, cum psalmus iste idem habet negotium cum superioribus, quare sic sit intitulatus, pro Maeleth ad respondendum, cum ipse solus non hortatur concorditer respondere, quia plures alii de passione Domini tractant et forsitan huic psalmo diversus titulus appositus est, ne si omnes psalmi qui idem habent negotium, eisdem titulis intitularentur, fastidio caperetur lector. Dicit autem sic Christus: 131.0604A| Domine Deus auctor salutis meae, clamavi ad te in die, id est, in tempore prosperitatis: et nocte, id est, in ipso tempore passionis: et hoc coram te, id est, in beneplacito tuo et non in favorem hominum: et ideo intret, id est, non repellatur, oratio mea confusa in conspectu tuo. Sed introitus orationis est acceptio orationis: et est dictum ad similitudinem quia solent potentes legatos amicorum quos amant intromittere in conspectu suo: inclina aurem tuam ad precem meam, id est, meorum: et opus est ut intret oratio mea in conspectu tuo, quia repleta est malis anima mea. Animam Christi repletam vitiis non tantum dicere, sed etiam nefas est cogitare. Quibus ergo malis est repleta? Nisi malum forte accipiamus dolores carnis, 131.0604B| in quibus compatiebatur anima corpori sibi juncto. Unde illud: Tristis est anima mea usque ad mortem (Matth. XXVI). Hos autem humanae infirmitatis affectus non suscepit Dominus ex conditione necessitatis, sed ex voluntate miserationis, ut transfiguraret se in corpus suum, quod est Ecclesia: cui caput esse dignatus est, id est, membra sua in sanctis et fidelibus suis, ut si alicui eorum inter humanas tentationes contristari et dolere contingeret, non ideo ab ejus gratia se putaret alienum: et non esse ista peccata, sed humanae infirmitatis indicia. Vel aliter: Repleta est malis anima mea, malis videlicet Judaeorum, pro quibus in passione dixi: Pater, ignosce illis quia nesciunt quid faciunt (Luc. XXIII). Et alibi de iisdem malis dicitur: Et sustinui qui simul contristaretur, 131.0604C| et non inveni (Psal. LXVIII). His talibus malis Paulum apostolum, praecipuum membrum in corpore Christi, legimus et audivimus confitentem animam esse repletam, cum diceret tristitiam sibi esse magnam et continuum dolorem cordi suo pro fratribus suis secundum carnem, qui sunt Israelitae, pro quibus dixit: Optabam anathema esse pro fratribus meis carnalibus (Rom. IX). Et vita mea inferno appropinquavit, id est, destructioni prope fuit, vel similis habita est vita mea vitae illorum, qui inferno digni sunt: vel ipsis qui sunt infernus nihili habita est vita mea. Vel, de membris dicamus sic: Inclina ad preces meas, id est, meorum: et opus est quia repleta est anima meorum malis, vitiis videlicet carnalibus; et vita mea inferno appropinquavit: et ego 131.0604D| ipse aestimatus sum ab illis cum descendentibus in lacum, id est, similem me putabant aliis hominibus descendentibus in lacum, id est, in hujus vitae miseriam: et factus sum inquantum ipsi existimabant, sicut homo sine adjutorio; quia dixerunt: Comprehendite eum, quia non est qui liberet eum (Psal. LXX), cum ego tamen solus inter mortuos, id est, in societate videlicet mortuorum reputatus, liber essem, id est, sine peccato: quod summa libertas est: quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. VIII): liber dicitur Dominus inter mortales, quia in similitudine carnis peccatricis apparuit, sed non peccator. Ipse etiam non coactus, sed spontaneus mortem subiit. Unde illud: Potestatem habeo 131.0605A| ponendi animam meam, et iterum sumendi eam (Joan. X): quod dicit, factus sum sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber: et tamen aestimatus sum ab illis sicut vulnerati, id est, sicut caeteri qui vulnerati - sunt sagittis Domini, mortalitate videlicet et passibilitate. Unde illud: Sagittae tuae infixae sunt mihi (Psal. XXXVII). Et aestimatus sum ab illis, sicut illi qui dormiunt in sepulcris, quorum Deus non est memor amplius, quantum ad hanc vitam, quos videlicet in sepulcro positos exspectare oportet usque ad communem resurrectionem. Et ipsi de manu tua repulsi sunt, id est, illos qui me talem existimabant, ita a te rejecisti, ut amplius eos revocando, non supponas eis manum misericordiae: quia ipsi existentes in profundo iniquitatis, contemnunt: vel, 131.0605B| de manu tua, id est, de potentia tua videntur esse repulsi, quia licite operantur quod volunt, ac si nullam potentiam super eos haberes: vel, dormientes in sepulcris accipiuntur illi, qui in sepulcris, id est, in corpore illo et in desideriis corporalibus, quae sunt quasi sepulcrum animae, tantam habent delectationem, quantam haberent in dormitione: quorum non est memor amplius Deus, ut eos revocet, quia jam tradidit eos in reprobum sensum: vel, non est memor amplius eorum, quantum ad existimationem: quia ita libere peccant quasi Dominus omnia peccata eorum esset oblitus, ut amplius non puniret eos. Posuerunt etiam me existimatione sua in lacu inferiori, id est, inter illos qui in profundum iniquitatis ceciderunt: et in tenebrosis, id est, non solum posuerunt me 131.0605C| in lacu inferiori, sed etiam tenebrosis me comparaverunt, id est, in illis qui sunt in interiori homine mortui: et in umbra mortis, id est, in ignorantia veritatis, quae mortem infert: et hoc non merente, sed te volente; nec eorum voluntate, sed tua permissione; quia super me confirmatus est furor tuus, id est, ira tua non tantum est commota, sed etiam confirmata super me: quia firmiter quosdam opinari fecisti, me esse derelictum a te: et omnes fluctus tuos, id est, omnia pericula quae extra solent procedere, induxisti super me. Quod alibi dicitur, omnia excelsa tua et fluctus tui super me transierunt (Psal. XLI). Et ostendit qualiter induxit fluctus Dominus dicens: Longe fecisti notos meos a me, id est, parentes meos, 131.0605D| a quibus natus sui, longe a me fuerunt affectione, licet non corpore. Posuerunt me abominationem sibi, quia abominando me dixerunt caeco a me illuminato: Tu discipulus illius sis (Joan. IX): et tandem traditus sum a discipulo meo, et non egrediebar, id est, non manifestavi divinitatem meam, sed patienter tuli eos in carne mea saevire. Quod alibi dicitur: Induebar cilicio (Psal. XXXIV). Oculi mei exteriores languerunt, id est, in morte claudebantur: et hoc prae inopia, id est, humana imbecillitate quae est in me: vel, oculi mei, id est apostoli mei, qui praecipui fuerunt in corpore meo, languerunt, id est, debiles facti sunt: prae inopia subaudis spei, quia in spe defecerunt cum me mori in cruce viderunt. Nota quia solent exteriores oculi languere subtracto cibo: 131.0606A| ita et apostoli languebant prae inopia quando eorum visui Dominus subtrahebatur, a quo assidue spiritualiter reficiebantur. Ipse enim de se dixit: Ego sum panis vivus qui de coelo descendi (Joan. VI). Oculi mei languerunt prae inopia: ego tamen inobedientia non destiti, sed semper clamavi ad te Deum promerendum: tota die expandi ad te manus meas. Si accipimus expansionem manuum in cruce, non potest dici quod tota die expandisset; quia in sexta hora fuit crucifixus, et in vespere sepultus: unde videtur convenientius, ut per manus accipiamus bona opera, quae ipse semper expandit, quia nunquam a bene operando cessavit, sed semper opus bonum opere bono continuavit; quod dicit, expandi ad te manus meas: et hoc tamen non prodest omnibus, 131.0606B| quia mortuis in anima non prodest; quod dicit, Nunquid mortuis facies mirabilia, scilicet valere, aut nunquid medici suscitabunt illos, id est, doctores vel praedicatores mei, quorum doctrina sanantur vulnera mentis: et confitebuntur tibi? Non, quia a mortuo perit confessio tanquam non sit (Eccli. XVII). Nunquid narrabit aliquis in sepulcro, id est, illis quos jam in se clausit profunditas peccatorum, misericordiam tuam per me mundo exhibitam? Et nunquid narrabit aliquis veritatem tuam, in perditione, id est, illis qui jam iverunt in perditionem peccatorum? Et quia possunt narrari mirabilia Domini inter peccatores, sed inutiliter eis, quia non aure audiendi audiunt, subjungit: Nunquid cognoscentur in tenebris, id est, in tenebrosis hominibus, 131.0606C| luce sapientiae carentibus, mirabilia tua quae per me facta sunt; et nunquid cognoscetur justitia tua qua justificas impium, in terra oblivionis, id est, in illis qui jam terra sunt, et obliti sunt se fuisse rationabilem creaturam? Non. Et quia video non prodesse talibus mirabilia tua, ideo averti me ab illis, et ad te, Domine, convertor pro reliquiis salvandis: et hoc non frustra, quia oratio mea praeveniet te, vim exauditionis apud te obtinebit: quod apparebit mane, id est, in reliquiarum salvatione, vel in communi salvatione, omnium resurrectione, quando omnis caligo noctis discedet, et verum mane orietur: quod dixit, et mane oratio mea praeveniet te. Et quandoquidem ante te veniet oratio mea, ut quid, Domine, 131.0606D| repellis, id est, repellere videris, orationem meam, id est meorum, et utquid avertis faciem tuam a me, id est, a meis, quasi eis iratus? Non ad eorum damnationem avertis, sed ad salvationem: quia per hoc pauper sum ego, id est, mei pauperes efficiuntur et humiliantur, et in laboribus a juventute mea, id est, mei laborant a tempore innovationis eorum. Exaltatus autem, id est, mei exaltati sunt in prosperitatibus, ne deficiant in labore: et iterum humiliatus sum, id est, humiliati sunt mei per adversa ne superbirent in prosperitatibus: et sic conturbatus sum in membris meis, ad hoc videlicet, ut in me, id est, in meis transirent irae tuae, quae manent in infidelibus et in illis qui nolunt se mihi incorporari: et terrores tui, id est, 131.0607A| terrores futuri judicii conturbaverunt me, id est, meos. Circumdederunt me sicut aqua tota die. Ad hoc continuatur quod dixit, Exaltatus autem humiliatus sum et conturbatus. Et quomodo? Quia circumdederunt me, id est meos, infideles, sicut aqua quae undique involvit, et hoc tota die, id est, assidue: et circumdederunt me simul tam interiores inimici, quam exteriores, et elongasti a me, id est, a meis, amicum, id est, quemlibet qui deberet eis esse amicus: et proximum quemlibet secundum carnem, et notos meos, id est, illos qui deberent noti esse meis, eamdem videlicet fidem cum illis participantes, elongari permisisti a meis, et hoc a miseria, id est, propter miseriam quam ipsi passi sunt ab inimicis Ecclesiae: leguntur haec eadem in persona capitis quae dicta 131.0607B| sunt superius, sic: Clamavi ad te, Domine, tota die: expandi ad te manus meas: pro quo clamore et manuum expansione, de morte me resuscitabis; quia cum constat quod per me facturus es mirabilia, aut per me mortuum facies mirabilia mortuis, aut per me vivum vivis; sed per me mortuum non facies mirabilia, mortuis: quod dicit: Nunquid mortuis (subaudis in corpore) facies mirabilia, id est, reparationem humani generis? Aut nunquid medici, id est praedicatores mei, suscitabunt illos mortuos, si hoc est quod non resurrexero, et confitebuntur tibi? Nunquid narrabit aliquis eorum misericordiam tuam, id est, reparationem humani generis, illis qui sunt clausi in sepulcro, et veritatem tuam in perditione, id est, illis qui, peccatis suis exigentibus, ad locum perditionis 131.0607C| devenerunt? Vel sic: Nunquid narrabit aliquis in sepulcro misericordiam tuam, id est, in consideratione mei sepulti et non resuscitati? Et quis narrabit veritatem tuam in perditione, id est, praecepta tua vera, sive remunerationem tuam, si periero? Et nunquid cognoscentur me manente in tenebris mirabilia tua et justitia, id est, fides justificans, nunquid cognoscetur in terra oblivionis, id est, in corpore meo oblivioni tradito, si non resuscitatus fuero? Vel sic: Nunquid cognoscentur in tenebris, id est, in illis qui jam sunt in loco tenebrarum, et justitia tua in terra oblivionis, id est, in illis qui jam sunt in illo loco, ubi digne deberent tradi oblivioni? et ego ad te, Domine, clamavi. Quasi dicat: Ego videns quia per me mortuum nulla essent futura 131.0607D| mirabilia, ideo clamavi ad te, Domine, ut me resuscitares, et oratio mea praeveniet te, id est, praecedet, ut exauditio tua subsequatur: quod apparebit mane, id est, in resurrectione mea facta mane: vel, oratio mea mane, id est, in sedulitate facta praeveniet te, id est, placebit tibi. Et quia praeveniet te oratio mea, ut quid repellis, id est, repellere videris, orationem meam, qua in cruce ad te clamabo, dicens: Domine Deus meus, respice in me: et utquid avertis faciem tuam a me? Ideo videlicet, quia ego solus videor tibi idoneus ad reparationem humani generis; quod dicit, Pauper sum ego, id est, humilis appareo, ut per me humilem humana superbia recipiat medicinam: et sum in laboribus a juventute mea, id est 131.0608A| ex eo tempore quo quisque pronior est ad lapsum. Exaltatus autem sum apud te, humiliatus apud homines, et conturbatus eorum persecutione. Ad quid autem sit conturbatus subjungit: In me transierunt irae tuae, id est, ira tua quae assensu fuit contracta in humanum genus propter peccatum primi hominis, juxta quod propheta dicit: Propter peccata populi mei percussi eum (Isa. LIII). Haec ira in me posita transiit, quia per me placata est, et terrores tui, non a te facti, sed a te permissi, conturbaverunt me. Et quomodo? Quia circumdederunt me sicut aqua, quae undique involvit tota die, id est assidue, et circumdederunt me simul, minores videlicet et majores: minores, male consentiendo; majores, male judicando: et ideo elongasti a me amicum, id est, quemlibet qui 131.0608B| deberet esse amicus meus, et proximum secundum carnem, et notos meos secundum fidem: et hoc a miseria, id est, propter miseriam a Judaeis mihi illatam. PSALMUS LXXXVIII. INTELLECTUS ETHAN EZRAHITAE. « Misericordias Domini in aeternum cantabo. In generatione et generationem annuntiabo veritatem tuam in ore meo. Quoniam dixisti: In aeternum misericordia aedificabitur in coelis, praeparabitur veritas tua in eis. Disposui testamentum electis meis, juravi David servo meo: Usque in aeternum praeparabo semen tuum. Et aedificabo in generatione et generationem sedem tuam. Confitebuntur 131.0608C| coeli mirabilia tua, Domine, etenim veritatem tuam in Ecclesia sanctorum. Quoniam quis in nubibus aequabitur Domino: similis erit Domino in filiis Dei? Deus qui glorificatur in consilio sanctorum, magnus et terribilis super omnes qui in circuitu ejus sunt. Domine Deus virtutum, quis similis tibi? potens es, Domine, et veritas tua in circuitu tuo. Tu dominaris potestati maris, motum autem fluctuum ejus tu mitigas. Tu humiliasti sicut vulneratum superbum, in brachio virtutis tuae dispersisti inimicos tuos. Tui sunt coeli, et tua est terra: orbem terrae et plenitudinem ejus tu fundasti, aquilonem et mare tu creasti. Thabor et Hermon in nomine tuo exsultabunt: tuum brachium cum potentia. Firmetur manus tua, et exsultetur dextera 131.0608D| tua: justitia et judicium praeparatio sedis tuae. Misericordia et veritas praecedent faciem tuam: beatus populus qui scit jubilationem, Domine, in lumine vultus tui ambulabunt et in nomine tuo exsultabunt tota die, et in justitia tua exaltabuntur. Quoniam gloria virtutis eorum tu es, et in beneplacito tuo exaltabitur cornu nostrum. Quia Domini est assumptio nostra, et sancti Israel regis nostri. Tunc locutus es in visione sanctis tuis: et dixisti: Posui adjutorium in potente, et exaltavi electum de plebe mea. Inveni David servum meum, oleo sancto meo unxi eum. Manus enim mea auxiliabitur ei, et brachium meum confirmabit eum. Nihil proficiet inimicus in eo, et filius iniquitatis non apponet 131.0609A| nocere ei. Et concidam a facie ipsius inimicos ejus, et odientes eum in fugam convertam. Et veritas mea et misericordia mea cum ipso, et in nomine meo exaltabitur cornu ejus. Et ponam in mari manum ejus, et in fluminibus dexteram ejus. Ipse invocabit me, Pater meus es tu: Deus meus, et susceptor salutis meae. Et ego primogenitum ponam illum, excelsum prae regibus terrae. In aeternum servabo illi misericordiam meam et testamentum meum fidele ipsi. Et ponam in saeculum saeculi semen ejus, et thronum ejus sicut dies coeli. Si autem dereliquerint filii ejus legem meam, et in judiciis meis non ambulaverint: si justitias meas profanaverint, et mandata mea non custodierint: visitabo in virga iniquitates eorum, et in verberibus 131.0609B| peccata eorum. Misericordiam autem meam non dispergam ab eo, neque nocebo in veritate mea. Neque profanabo testamentum meum, et quae procedunt de labiis meis, non faciam irrita. Semel juravi in sancto meo, si David mentiar. Semen ejus in aeternum manebit. Et thronus ejus sicut sol in conspectu meo, et sicut luna perfecta in aeternum, et testis in coelo fidelis. Tu vero repulisti et despexisti, distulisti Christum tuum. Avertisti testamentum servi tui, profanasti in terra sanctuarium ejus. Destruxisti omnes sepes ejus, posuisti firmamentum ejus formidinem. Diripuerunt eum omnes transeuntes viam; factus est opprobrium vicinis suis. Exaltasti dexteram deprimentium eum, laetificasti omnes inimicos ejus. Avertisti 131.0609C| adjutorium gladii ejus, et non es auxiliatus ei in bello. Destruxisti eum ab emundatione, et sedem ejus in terra collisisti. Minorasti dies temporis ejus: perfudisti eum confusione. Usquequo, Domine, avertis in finem, exardescet sicut ignis ira tua? Memorare quae mea substantia: nunquid enim vane constituisti omnes filios hominum? Quis est homo qui vivet, et non videbit mortem? eruet animam suam de manu inferi. Ubi sunt misericordiae tuae antiquae, Domine, sicut jurasti David in veritate tua? Memor esto, Domine, opprobrii servorum tuorum (quod continui in sinu meo) multarum gentium. Quod exprobraverunt inimici tui, Domine, quod exprobraverunt commutationem Christi tui. Benedictus Dominus in aeternum: 131.0609D| fiat, fiat. » ENARRATIO. Ethan interpretatur robustus. Iezraelita, orientalis advena. Qui autem vult esse robustus, necesse est ut robur suum et fortitudinem suam non sibi ipsi, sed Deo tribuat. Nam qui sibi attribuit quod fortis sit, ipse amissa fortitudine debilis efficitur. Quod attendebat ille qui dixit: Fortitudinem meam ad te custodiam (Psal. LVIII). Hic taliter robustus loquitur in hoc psalmo commendans nobis misericordiam Domini Dei, quae in suis fidelibus in aeternum mansura est. Dicit autem sic: Misericordias Domini in aeternum cantabo. Quasi dicat: Audite, attendite, patienter exspectate: 131.0610A| quia cantabo misericordias Domini, in aeternum vos ducturas, vel in aeternum mansuras. Quasi dicat: ita in Adam temporalis, misericordia autem Domini quae praecludet iram, erit aeternalis. Nota quia pluraliter dicit, misericordias: quia cum multae praecedant iniquitates nostrae, necesse est ut subsequantur ejus multae misericordiae; quod dicit, misericordias Domini, id est, reparationem humani generis, in aeternum cantabo: et non tantum cantabo misericordias, sed etiam annuntiabo veritatem tuam, id est, completionem misericordiae promissae, duraturam in generatione et generationem: et hoc annuntiabo in ore meo, id est, in ore cordi consono: quia non dissimulabo ore quod concipio corde. Nota quod dicit, annuntiabo veritatem tuam in ore 131.0610B| meo. Quasi dicat, Duo sunt: unum tuum, aliud meum. Tua est veritas, meum est os: et ideo annuntiabo veritatem tuam, quia, nisi annuntiavero, servus non ero; si autem ex meo annuntiavero, mendax ero, quia omne bonum a te processit: quod dicit, annuntiabo veritatem tuam in ore meo; et hoc secure faciam, quoniam tu dixisti: Misericordia, id est, reparatio humani generis, aedificabitur in aeternum mansura. Et hoc ita fiet, quia in coelis praeparabitur veritas tua in eis, id est, veritas praeceptorum meorum praeparabitur in coelis, id est, in apostolis tuis, in quibus promissio tua complebitur, ita ut in eis sit: quia non erit eis erubescentia praedicare veritatem tuam, quam poterunt signis et rationibus defendere, Disposui testamentum electis 131.0610C| meis, juravi David servo meo. Usque in aeternum praeparabo semen tuum. Non tantum misericordia aedificabitur in aeternum, sed etiam dixisti: Disposui testamentum, novum videlicet per gratiam datum electis meis, id est filiis meis, qui proposui vetus testamentum servis. Unde istud: Quos praedestinavit, hos et vocavit (Rom. VIII); quod dicit: Disposui testamentum electis meis: et dixisti etiam, Juravi David. Fuit certus David quando dixit, et certior fuit quando juravit quia juratio Deitatis est firmatio promissionis. Aedificabo in generatione et generationem sedem tuam, id est, in aeternum. Nota semen David praeparatum in aeternum: quia imitatores Christi, qui nasciturus erat de semine David, in aeternum manebunt, et ejus sedes aedificata est 131.0610D| in generatione et generationem: et sic quod David carnali fuit promissum, in David spirituali, qui ex semine ejus fuit, est completum. Confitebuntur coeli mirabilia tua, Domine. Quasi dicat: Veritas tua praeparabitur in coelis, et ideo ipsi coeli confitebuntur mirabilia tua, id est, laudabunt mirabilia tua. Quid mirabilius, quam qui heri fuit ebrius hodie est sobrius; qui heri fuit incestus, nunc castus; qui heri fuit damnatus, nunc in regnum assumptus? In his mirabilibus tu quisque lauda Deum; lauda eum, quia mortui sunt resuscitati: plus lauda eum, quia perditi sunt redempti: quod dicit, Confitebuntur coeli mirabilia tua, Domine. Quasi dicat: Quid mirabilius quam quod Deus sic dilexit mundum, ut Filium 131.0611A| suum unigenitum daret? (Joan. III.) hoc promisit, et non est mentitus. Nihil mirabilius effectu hoc de hoc facto. Etenim veritatem tuam in Ecclesia sanctorum. Quasi dicat: Vere confitebuntur coeli mirabilia tua, quoniam annuntiabunt veritatem tuam in Ecclesia sanctorum, id est in congregatione fidelium. Et merito tuam annuntiant veritatem, et non suam: quoniam nullus tibi comparari potest ex omnibus quos tu fecisti sanctos: quod dicit, Quoniam quis in nubibus aequabitur Domino nubium? Nota quia eos Deus vocat nubes, qui prius appellati sunt coeli. Coeli dicti sunt, quia splendore suae sanctitatis nos irradiant: nubes dicuntur, quia sanctitas eorum carne quasi nube tegitur, ne nos videamus eorum interiora. Quod enim a nube descendit, videmus; 131.0611B| quod autem fit in nube, non videmus: ita imbrem sanctae praedicationis ab apostolis manantem videmus: quod autem intra eos contineatur nisi eis nobis revelantibus, scire non possumus, quoniam non est hominis scire occulta alterius cordis, et quis similis erit Domino, Filio Dei videlicet, in filiis hominum? Nullus utique, quia ipse est natus, caeteri adoptivi. Ipse est filius per naturam, alii per gratiam: ipse est Deus qui glorificatur in consilio sanctorum. Consilium sanctorum est, non quaerere quae sua sunt, sed quae Dei; non terrenis inhiare, sed coelestia desiderare. In hoc consilio glorificatur merito ipse solus, quia ipse solus est magnus, alii parvi: ipse terribilis super omnes qui in circuitu ejus sunt. Hic quaeritur, cum Deus sit incircumscriptum 131.0611C| lumen, et nullo loco comprehendi potest, quomodo aliquid circa se habeat. Sed quia ex gente Judaica matrem unde carnem assumeret, habuit: ibi habitare corporaliter voluit, ibi etiam praedicare voluit: non incongrue quantum ad gentem illam, dicitur habere circa se aliquid: quia gens Judaica a gentibus circumdabatur, et eorum persecutione opprimebatur, quia gentibus videlicet Dominus fuit terribilis, quia in ejus nomine plura eorum idola, in quibus confidebant, sunt confracta: et ipsae gentes ejus timore cogebantur sectam suam dimittere. Vel aliter: Terribilis super omnes qui in circuitu ejus sunt, id est super eos qui circumeunt ut ejus imitatores fiant. Et quandoquidem tu solus es magnus, tu solus terribilis, o Domine Deus, non tantum hominum, sed 131.0611D| etiam virtutum coelestium, quis similis est tibi? Nullus utique, quia tu potens es, Domine, et veritas tua in circuitu tuo, id est circuit te semper, quia a te ipso habes veritatem, caeteri habent non a se, sed a te. Unde illud: Oratio mea in sinum meum convertetur (Psal. XXXIV). Vel veritas, id est completores veritatis tuae, sunt in circuitu tuo, id est in tuo asseclatu, et te circumdant ut imitatores tui existant. Tu dominaris potestati maris. Quasi dicat: Vere tibi in nubibus nullus aequabitur: nullus tibi similis, quia tu dominaris potestati maris, id est amaritudini gentium. Motum autem fluctuum ejus tu mitigas, id est comminationes principum, qui cum quodam impetu quasi fluctus saeviunt, mitigabis, non ex toto dissipabis, quia etsi 131.0612A| aperte non saeviat leo, saevit tamen occulte draco. Potens es, Domine, et veritas tua, id est praecepta tua vera erunt in circuitu tuo: quia licet in gente Judaica nasci voluisti, non tamen in gentibus quae sunt in circuitu tuo, notificari renuisti: et tunc, videlicet quando veritas tua annuntiabitur in circuitu tuo, fiet quod dictum est: Venit leo obviam Samsoni, ad desponsandam sibi uxorem de Philisthaeis venienti (Judic. XIV). Tunc fremet leo, id est mare amaritudo gentium: sed quae cura? Tu dominaris potestati maris, motum autem fluctuum ejus tu mitigas: et tu humiliatus, humiliabis superbum sicut vulneratum, id est, sicut quemlibet qui pro gravi vulnere cederet inimico. Nam quis, dato tanto humilitatis exemplo, non deponeret superbiam? nullus utique: levabis manum 131.0612B| brachii virtutis tuae, id est, in forti virtute tua disperdes inimicos tuos, ut fiant tibi amici, qui cessabunt colere creaturam, et adorabunt verum Creatorem. Tui sunt coeli et tua est terra. Quasi dicat: Merito dico eos disperdi in brachio virtutis tuae: quia coeli per quos fiet dispersio, tui sunt: et tua est terra quam colunt, id est, ipsi qui dispergentur per coelos, tui erunt: quia orbem terrae, id est terram orbiculatam, infra perfectos videlicet in virtute; et plenitudinem ejus terrae, id est adhuc perfectiores quam illi qui sunt orbis, tu fundasti, id est, super fundamentum, Christum videlicet, qui verum est fundamentum, aquilonem et mare tu creasti, id est, desperatissimos in quibus refrixit charitas, qui per aquilonem intelliguntur, et mare, id est, amarificantes se ipsos et 131.0612C| alios, tu confirmasti ad hoc, ut fierent orbis terrae et plenitudo. Et ipsi autem quid? Thabor et Hermon exsultabunt in nomine tuo, id est, illi qui aliquando fuerunt tenebrae, nunc autem lux in Domino, abnegantes impietatem et saecularia desideria, exsultabunt in nomine tuo glorificando. Thabor et Hermon sunt montes duo, significantes Judaeam et gentilitatem. Thabor, quia interpretatur veniens lumen, non incongrue Judaeos designat, ex quibus processit Christus lumen verum illuminans omnem hominem venientem in hunc mundum (Joan. I). Hermon interpretatur anathematizatio, ubi intelliguntur gentes, se ipsas anathematizando, a cultura idolorum recedentes, et Christum imitantes: quod dicit Thabor et Hermon, id est Judaei et gentes, exsultabunt in nomine 131.0612D| tuo. Et merito, quia tuum brachium, id est, tuum robur, erit cum potentia, id est, potentia tua erit potens potentia, quia in aeternum mansura: aliorum vero infirma, quia ad tempus mansura. Firmetur manus tua, et exaltetur dextera tua, Quasi dicat: Thabor et Hermon exsultabunt in nomine tuo: quod ut fiat firmetur, id est, consolidetur in eis, manus tua, id est, potestas tua: quae faciat eos hic in nomine tuo exsultare; et tandem exaltetur dextera tua, quando videlicet agni separandi sunt ab haedis. Nota quia hic firmatur manus ut ibi exaltetur dextera: quia hic fideles iunocenter vivunt cum nocentibus merito dicitur manus simpliciter firma esse: ibi autem quia separandi sunt boni a malis, merito 131.0613A| exaltabitur dextera: quia nunc venit mitis, tunc veniet terribilis. Justitia et judicium praeparatio sedis tuae. Quasi dicat: Vere exaltabitur dextera tua, quia justum judicium praeparabit tibi sedem. Interim autem quid? Misericordia, id est, remissio peccatorum: et veritas, id est, completio promissionis, praecedent faciem tuam, quia tu videlicet venturus es in majestate Patris. Et quando quidem tu tantus es, beatus ergo populus qui scit jubitationem, id est, qui probat tibi esse jubilandum ineffabili affectione cordis, per quam digne sit jubilus: quia jubilare est tantam laetitiam mentis habere, quantam nullus potest verbis exprimere. Alia continuatio: Misericordia et veritas praecedent: et quia praecedent, ergo beatus ille qui attendendo misericordiam ipsam et 131.0613B| veritatem, scit jubilare, sicut et prius. Domine, in lumine vultus tui ambulabunt. Quasi dicat: Vere sunt beati qui sciunt jubilare, quia ipsi ambulabunt, id est, delectabunt, in lumine vultus tui, id est, tua cognitione illuminati: et in nomine tuo exsultabunt tota die, id est continue: et justitia tua exaltabuntur, non quaerentes suam statuere justitiam, sed tuam: et merito tuam, quia virtus eorum tu es: et ideo attendunt se esse virtuosos non a se, sed a te: et ideo non in se, sed in te gloriabuntur: et in beneplacito tuo, id est, in bona voluntate tua, non in meritis nostris, exaltabitur cornu nostrum, id est, sublimitas nostra vel defensio nostra, Quia Domini est assumptio nostra. Quasi dicat: Vere in tuo beneplacito exaltabitur cornu nostrum, quia assumptio nostra 131.0613C| qua assumpti sumus de massa perditorum, est Domini: quia ipse nos assumpsit, et non ipsi nos: et est ipsa assumptio regis nostri, id est, hominis Dominici in omni bonitate nos regentis. Tunc locutus est in visione sanctis suis. Quasi dicat. Vere assumptio nostra erit Domini, quia hominis videlicet Verbo Patris assumpti: quia tu Deus Pater locutus es in visione, id est, manifeste vel multiplici revelatione sanctis tuis: tunc videlicet quando dixisti, Misericordia aedificabitur in aeternum: locutus es dico, et dixisti per facta patriarcharum et dicta prophetarum. Et quid dixisti? Posui adjutorium, illorum videlicet qui salvandi sunt, in quodam potente, id est, in Filio meo qui omnia potenter aget, spolians principatus et potestates, confidenter transduxit eos 131.0613D| triumphans in semetipso: et exaltavi electum, id est, Filium meum super omnia mihi dilectum nasciturum, de plebe mea, id est de gente Judaica, quia salus ex Judaeis est. Inveni David servum meum. Quasi dicat: Dixisti, posui adjutorium in potente: et dixisti etiam, Inveni David servum meum, David videlicet spiritualem non carnalem. Unde alibi: Inveni David virum secundum cor meum: et unxi eum oleo sancto meo (I Reg. XV; Act. XIII), spirituali videlicet jucunditate. Unde alibi: Unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis (Ps. XLIV): quod et hic dicit, Oleo sancto meo unxi eum. Quod inde apparet, quia manus mea, id est potentia, auxiliabitur ei in suis, et brachium meum, id est, robur meum confirmabit 131.0614A| eum intantum, quod mihi erit coaequalis; et nihil proficiet in eo, id est, ad nullum effectum veniet, et si incipiat: inimicus, id est persecutor: et filius videlicet iniquitatis, id est, serpens malignus, non apponet nocere ei. Nocuit vero primo homini, sed non addet nocere huic. Tentabit eum, sed non apponet hoc ut noceat: quia eum tentando non superabit. Et concidam, id est concidi faciam, inimicos ejus a facie, id est, a cogitatione ejus, quia qui prius erant inimici ejus, a sanctis praedicatoribus praecidentur a corpore infidelium, et coaptabuntur corpori fidelium: et hoc totum erit a facie ipsius, id est, praecogitatione ipsius. Hoc enim praefigurabatur, quando Moyses caput vituli in pulverem redegit, et Judaeis ad bibendum dedit (Exod. XXXIII). Caput 131.0614B| vero vituli infideles significabat, et qui in humilitate per cognitionem Domini contriti, fidelibus erant concorporandi: quod dicit, Et concidam a facie ipsius inimicos ejus, et odientes eum in fugam convertam: quia qui nunc sunt inimici, ad eum confugiendo fient amici, et veritas mea, id est, impletio promissionis. Unde Apostolus: Per ipsum, inquit, amen Deo (II Cor. I). Et misericordia mea, id est, reparatio humani generis, erit cum ipso et in nomine meo, subaudis glorificando, exaltabitur cornu ejus, id est sublimitas ejus. Et ponam in mari manum ejus, id est, in gentibus erit ejus potestas, et in fluminibus ponam dextram ejus; quia principes majori potentia subdi debent Deo, quam subditi, quia major vis Domini apparuit in conversione regum, quam in conversione 131.0614C| pauperum. Quod dicit, Ponam in mari manum ejus, et in fluminibus dexteram ejus. Et merito, quia ipse et non alius invocabit me, dicens: Pater meus es tu secundum Divinitatem, Deus meus secundum humanitatem, susceptor salutis meae, quia Verbum tuum me hominem in homine a peccato suscepit. Et ego primogenitum ponam illum, excelsum prae regibus terrae. Quasi dicat: Ipse invocabit me, et hoc non frustra: quia ego ponam eum primogenitum, id est, digniorem omni creatura. Unde Paulus: Ut sit ipse primogenitus in multis fratribus (Rom. VIII). Solebant antiquitus primogeniti filii esse majoris dignitatis in domibus patrum caeteris filiis, secundum quod homo Dominicus merito dicitur primogenitus, quia super omnem creaturam 131.0614D| exaltatus, et per eum omnis qui est exaltatus est elevatus. Excelsum prae regibus terrae. Ut illud: Adorabunt eum omnes reges (Psal. LXXI). In aeternum servabo illi misericordiam meam in suis. Quod alibi: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi (Matth. XVIII). Et testamentum meum, id est pactum meum, quod promisi haereditatem meam fidelibus dandam, erit fidele, id est, probabile ipsi, videlicet in suis, quia nullus credet promissionibus meis, nisi huic capiti quasi membrum adaptetur. Et ponam in saeculum saeculi semen ejus, id est, firmiter statuam imitatores ejus, subaudis duraturos: et thronum ejus, illos videlicet qui sunt ejus sedes, ponam sicut dies coeli, id est, in claritate eos permanere 131.0615A| faciam, detersa omni noctis caligine: vel, ponam illos sicut dies coeli, id est, aeternaliter mansuros. Nota eos dies accipi per sedem et per thronum, quia qui imitantur eum ipsi ejus semen sunt, et thronus, quia in eis ejus sedes est. Sed quia fastidium generaret idem verbum bis repetitum, ideo diversis verbis idem ostendit: vel possunt accipi per thronum majores, per sedem minus perfecti. Si autem dereliquerint filii ejus legem meam. Quasi dicat: Ego promisi me positurum semen in saeculum saeculi: sed si dereliquerint filii ejus legem meam hoc modo, quod in judiciis meis non ambulaverint, id est, si non delectantur in judicio meo, id est, in discretione mea vera, ut multi monachi sunt, quos prius gravat servitium Domini, licet perfecti sint filii 131.0615B| futuri, de quibus hic dicitur: Si in judiciis meis non ambulaverint, et si justitias meas profanaverint, porro a fano, id est a sanctitate fecerint, et mandata mea non custodierint, id est dilectionem Dei et proximi non habuerint: visitabo in virga correptionis iniquitates eorum, et in verberibus paternis, non servilibus, peccata eorum. His verberibus non dedignetur quisque flagellari: quia melius est corrigi flagello patris, quam perire blandimento praedonis. Unde Paulus: Si extra disciplinam, ait, estis, cujus omnes participes sunt, ergo non filii, sed adulteri estis (Hebr. XII). Misericordiam autem meam non dispergam ab eo. Quasi dicat: Quanquam filios David visitaturus sim in virga, si deliquerint, tamen misericordiam meam, id est promissiones meas, non dispergam ab eo, id 131.0615C| est non auferam ab ipso David; neque nocebo ei: et hoc in veritate mea, subaudis dico: vel non nocebo ei in veritate mea, id est, in vero judicio meo, quo in virga correptionis visito iniquitates eorum. Unde alibi: Omnia quaecunque faciet prosperabuntur (Psal. I). Exerceat ergo disciplinam Domini, non auferat misericordiam: caedat contumacem, dum tamen filio servet haereditatem. Neque nocebo in veritate mea, neque profanabo testamentum, id est pactum, meum: et quae procedunt de labiis meis, id est quae promissa sunt per labia praeconum meorum, non faciam irrita. Nota quia profanaret testamentum, si non adimpleret promissum. Semel juravi in sancto meo. Quasi dicat: Ideo non faciam irrita quae procedunt de labiis meis, quia semel juravi in 131.0615D| sancto meo, subaudis constituendo, sancto videlicet sanctorum: vel in sancto meo, id est in sanctitate mea secundum quod juramentum impossibile est mentiri. Unde illud: Per memetipsum juravi, dicit Dominus (Gen. XXII). Et quid juravit? Semen ejus in aeternum manebit, et thronus ejus sicut sol in conspectu meo, id est, sedes illius erit in conspectu meo, id est, in interiori suo, id est, in anima, ubi ego solus conspicio: ibi erit sicut sol, fulgens videlicet in virtutibus, et hoc quantum ad animam, quae hic resurget in resurrectione prima, ut tandem refulgeat in conspectu Dei. Quantum autem ad corpus, erit thronus ejus sicut luna, non luna quae suscipit crementum et detrimentum, sed luna quae perfecta est 131.0616A| in aeternum, id est quae perfectionem suam aeternaliter habebit. Unde Paulus: Oportet, inquit, corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem (I Cor. XV). Nota quod dicit, Sicut luna perfecta in aeternum, quia etsi hoc sit quod luna non sit duratura in aeternum, non minus valet ad similitudinem, quia solet ab impossibili similitudo trahi; ut illud: Colatis culicem, et sorbetis camelum (Matth. XXIII); quod dicit sicut luna perfecta in aeternum, et hujus rei est testis in coelo fidelis, Christus videlicet: quia nec fallit, nec falli potest. Ipse enim, inquit Apostolus, suscitavit nos per virtutem suam (I Cor. VI). Hoc juravi David in sancto meo; si autem David mentiar, nunquid alicui verum dicam quantum ad Verbum suum, cum quo omnia 131.0616B| disposuit. Neque enim opus est ut secundo juret: quia semel jurando omnia stabilivit, nec aliquem unquam fefellit. Tu vero repulisti et despexisti. Usque huc verba fuerunt Domini, promittentis David mirabilia, quae superius sunt notata; hic vero jam redit Propheta ad verba sua, quasi sic dicat: Tu, Domine Deus, promisisti mihi quod non auferres misericordiam tuam a me, neque profanares testamentum meum et caetera multa: et tamen non exhibes quod promisisti mihi, quod non auferres misericordiam tuam a me, quia tu vero, id est revera repulisti. Praeteritum dicit pro futuro, quasi repellere videberis: et despicere, id est, deserere videberis populum tuum cui praesum. Repulsus fuit David carnalis, quando per Absalonem filium suum multas passus 131.0616C| est tribulationes: despectus etiam fuit populus cui praefuit, quando in captivitate detentus fuit. Sequitur: Distulisti Christum tuum, id est, me unctum tuum differes a promissionibus tuis, quia quae mihi promisisse videris, complebis in David filio tuo, cujus typum gero. Ecce nota David cum dicit, repulisti et despexisti, eumdem esse ad alium David, ut in eo videamus completa quae hic videntur esse promissa: sed etiam faciendum est in aliis, ut prophetia vera sit. Prophetatum fuit duobus fratribus filiis Rebeccae, Major serviet minori (Gen. XXV): cum tamen nunquam legitur quod major frater Esau servisset Jacob, sed potius legitur quod Jacob reversus cum uxoribus suis de Mesopotamia, praemissis muneribus, cecidisset in faciem Esau ut adoraret eum 131.0616D| (Gen. XXXIII). Sed quoniam hi duo fratres significabant populum priorem et posteriorem, eundum est ad ipsos populos, in quibus est completum quod de duobus fratribus fuit prophetatum. Major enim populus, Judaicus videlicet, servit minori, gentili populo videlicet: quia hoc portat Judaeus, unde convincatur paganus. Vel aliter, distulisti Christum tuum, id est, me unctum tuum, cum me, videlicet passis tot persecutionibus, tandem super cunctum populum regem constituisti. In hac vero dilatione notabatur, quia Christus in corpore suo differendus erat a promissionibus, et multa passurus antequam impleretur corpus ejus. Evertisti testamentum servi tui, id est, pactum tuum quod pepigisti cum servo tuo, evertes: 131.0617A| et profanasti in terra sanctuarium ejus, id est, templum tuum, quod solum erat in terra Judaica, profanabis, id est, agentibus pollui permittes. Destruxisti, id est, destrues omnes sepes ejus, regnum videlicet et sacerdotium, quibus muniti erant Judaei: firmamentum ejus formidinem, id est, majores qui deberent aliis esse firmamentum, id est, alios defendere, illos posuisti formidinem, id est, terrore conturbari perinisisti: quia nullus erat ex majoribus, qui auderet surgere in defensionem minorum: et sic diripuerunt cum omnes transeuntes viam, pagani videlicet, qui transeunt viam veram Christum, non credentes. Vel qui transeunt viam temporalem, id est, sola transitoria attendentes: et factus est opprobrium vic nis suis, id est gentibus; et exaltasti dexteram deprimentium 131.0617B| eum, et laetificasti, id est, laetificabis omnes inimicos ejus in eorum victoria; et avertisti adjutorium gladii ejus, id est, nulla spes defensionis erat eis in gladio; et hoc ideo, quia tu non es auxiliatus ei in bello; et destruxisti eum ab emundatione, id est, a fide vera, quae mundat interius corda; et sedem ejus judiciariam collisisti in terra, subaudis dejectam, et minorasti dies temporis ejus, quoniam regnum et sacerdotium abstulisti, quae aeternaliter habere putabantur; et perfudisti eum confusione, id est, undique confundes eum. Vel aliter possumus dicere. Tu vero repulisti et despexisti, distulisti Christum tuum; ut non tantum de Judaeis quae sequuntur, sed communiter de corpore Christi cui factae sunt promissiones. Quasi dicat Propheta: Tu, Pater, dixisti, Misericordia 131.0617C| aedificabitur in aeternum: tu jurasti David servo tuo, Christo videlicet, Praeparabo in aeternum semen tuum, et aedificabo in generatione et generationem sedem tuam; haec et caetera te facturum Christo tuo promisisti, et tamen repulisti, id est, repellere videberis eum in suis: et despicies suos, id est, despectabiles fieri permittes; et distulisti, id est, differes Christum tuum, id est, corpus Christi tui implere: quia non statim facies omnes credere in eum: totus enim Christus est corpus et caput, salvator et Ecclesia. Sed differebatur impletio Christi, quia fides cum magno labore crevit, per quam sibi membra digna coaptata sunt; quod dicit, distulisti Christum tuum, et evertisti testamentum tuum, id est, pactum servi tui: et profanasti, id est, pollui permittes, sanctuarium 131.0617D| ejus, id est, sanctos suos in terram dejectos, id est, terrenis confirmatos. Profanatur sanctuarium tunc, quando hi qui receperunt fidem, timore compulsi, cedunt his qui in terra sunt et cunctis idolis sacrificant. Quod alibi: Polluerunt templum sanctum tuum (Psal. LXXIII). Vel profanasti in terra sanctuarium ejus, id est, vitam sanctorum ejus insaniam existimari facies ab his qui terra sunt. Destruxisti omnes sepes ejus, id est, munitionem suorum auferes ab illis. Et quomodo hoc? Quia pones firmamentum ejus formidinem, id est, illos qui excellentes erunt in sanctitate, quorum exemplo minores confirmandi essent, pones in formidine: quia ipsi formidabunt confortare minores: 131.0618A| vel ipsos qui sunt firmamentum pones formidinem, id est, causam formidabunt confortare minores. Vel ipsos qui sunt firmamentum pones formidinem, id est, causam formidinis; quia interficiuntur majores, traduntur in formidinem minores: et sic diripient eum in suis omnes transeuntes viam, gentiles videlicet, qui Christum sibi viam non faciunt: et factus est opprobrium vicinis suis, et exaltasti dexteram, id est, potestatem deprimentium eum, et laetificabis omnes inimicos ejus in victoria, quam habituri sunt in sanctis suis, quando in corpora sanctorum saevire permittuntur; et avertisti adjutorium gladii, id est, similem facies eum in suis homini, cui non sit adjutorium gladius suus in bello. Vel gladius sanctorum potest esse verbum praedicationis, 131.0618B| quo succincti tuti debent esse: sed adjutorium ejus gladii avertitur ab illis, quando pro ipsa praedicatione persecutionem patiuntur; quod hic dicit: Avertisti adjutorium gladii ejus, et non es auxiliatus ei in bello, id est, non videberis auxiliari suis in bello persecutionis et tribulationis, et destruxisti, id est, destruere permittes suos ab emundatione, id est, ab omni munditia elongatos quantum ad existimationem malorum. Unde Paulus: Facti sumus peripsema omnium (I Cor. IV). Et sedem ejus in terra collisisti, id est, sanctos ejus in quibus sedes sua esse deberet, in terra dejectos: id est, terrenis conformatos collisisti, id est, collidi permisisti: vel sedem ejus in terra collisisti, id est, sanctos ejus in corpore affligi permisisti. Minorasti dies temporis ejus, id 131.0618C| est, vitam filiorum suorum abbreviasti, non quantum ad te, sed quantum ad illos qui diuturnam vitam desiderabant: ut eorum solatio et auctoritate sustentarentur, velut de beato Martino legitur: Cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? Perfudisti eum confusione, id est, undique patieris suos confundi, interius, videlicet et exterius, sed tu, Domine, usquequo avertis faciem tuam ab illis? Avertes te in finem, id est, in finali aversione? Quasi dicat: Si sic agi voluisti cum paleis, mitius constitue agendum cum granis ut, separata palea, grana recondantur in horrea. Exardescet sicut ignis in ira tua, sicut ignis incinerans et non purgans? Nequaquam, Domine: sed memorare quae mea substantia, id est, quam sancta et quantae dignitatis sit substantia, 131.0618D| Christus videlicet, qui ex carne mea nasciturus est, cui velut capiti adaptandi sunt homines velut membra ejus, sicut ignis consumptionis, sed potius sicut ignis consummationis. Nota Christum proprie dici substantiam, quia ab eo sustentatur quisque qui in fide fideliter operatur; quod dicit: Memorare quae mea substantia: quod revera facies, quia non vane constituisti filios hominum. Vani enim essent constituti, si non ipsi capiti membra coaptarentur: quod dicit sub interrogatione, Nunquid vane constituisti omnes filios hominum? Non. Sed memorare potius in illis, quis est homo, id est, qualis et quam sanctus sit homo, qui vivet, et ita, quod non videbit interiorem mortem, et eruet animam suam de manu 131.0619A| inferi, id est, de potestate tenebrarum, quia morietur in carne, sed resurget in majestate. Ubi sunt misericordiae tuae antiquae, Domine, id est, in eo replebuntur tuae misericordiae, id est, ante mundi constitutionem dispositae a te: sicut jurasti David in veritate tua. Nam firmiter promisisti te redempturum per eum humanum genus. Memor esto, Domine, opprobrii servorum tuorum, opprobrii dico multarum gentium, quod continui in sinu meo: quia illud occulte per spiritum prophetiae praevidi futurum in servis tuis; vel sic: Memor esto, Domine, opprobrii servorum tuorum, id est, illorum qui patiuntur opprobrium quod continui in sinu meo, id est, illud opprobrium video futurum in illis, qui in sinu meo sunt, id est, in illis qui adhuc ex carne mea nascituri 131.0619B| sunt. Vel sic: Memor esto, Domine, opprobrii servorum tuorum, opprobrii dico multarum gentium, id est, quod multae gentes improperant; illius opprobrii memor esto, ut ipsae gentes illud opprobrium patiantur pro te: quod opprobrium continui in sinu meo, id est, in occulto cordis mei, ubi video gentes adhuc incorporandas fidelibus, ut impleatur corpus Christi; vel sic: Memor esto servorum tuorum, id est, illorum qui patiuntur opprobrium quod opprobrium, id est, quos patientes opprobrium continui in sinu meo, id est, significari video per manum reductam in sinum; vel continui in sinu meo, id est, quod mihi placitum intus apud me reposui: quia video in spiritu quod non reputabitur illis qui passuri sunt opprobrium illud pro opprobrio, sed pro magna gloria. 131.0619C| Memor esto opprobrii quod exprobraverunt inimici tui, Judaei videlicet: quod exprobraverunt commutationem, id est mortem, Christi tui. Mors enim dicitur commutatio, quia per mortem commutatus est de morte in vitam, de corruptione in incorruptionem: ex qua commutatione sit benedictus Dominus in aeternum. Fiat ei benedictio in priori populo, fiat et in posteriori. PSALMUS LXXXIX. ORATIO MOYSI HOMINIS DEI. « Domine, refugium factus es nobis a generatione in generationem. Priusquam montes fierent aut formaretur terra et orbis, a saeculo et usque in saeculum tu es Deus. Ne avertas hominem in humilitatem, et dixisti: Convertimini, filii hominum. 131.0619D| Quoniam mille anni ante oculos tuos tanquam dies hesterna quae praeteriit. Et custodia in nocte, quae pro nihilo habentur, eorum anni erunt. Mane sicut herba transeat, mane floreat et transeat: vespere decidat, induret et arescat. Quia defecimus in ira tua, et in furore tuo turbati sumus. Posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo, saeculum nostrum in illuminatione vultus tui. Quoniam omnes dies nostri defecerunt, et in ira tua defecimus. Anni nostri sicut aranea meditabuntur, dies annorum nostrorum, in ipsis septuaginta anni. Si autem in potentatibus, octoginta anni: et amplius eorum labor et dolor. Quoniam supervenit mansuetudo, et corripiemur. Quis novit potestatem 131.0620A| irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare. Dexteram tuam sic notam fac, et eruditos corde in sapientia. Convertere, Domine, usquequo, et deprecabilis esto super servos tuos. Repleti sumus mane misericordia tua: et exsultavimus, et delectati sumus in omnibus diebus nostris. Laetati sumus pro diebus quibus nos humiliasti, annis quibus vidimus mala. Respice in servos tuos et in opera tua, et dirige filios eorum. Et sit splendor Domini Dei nostri super nos, et opera manuum nostrarum dirige super nos, et opus manuum nostrarum dirige. » ENARRATIO. Distinguitur nobis in hoc psalmo vita veteris hominis et novi, vita mortalis et vita vitalis, poena 131.0620B| videlicet veteris hominis, et gloria novi hominis; et intitulatur psalmus iste nomine Moysi, non quod Moyses fecisset eum, sed quia ipse ens minister Veteris Testamenti et Propheta Novi, in ipso ministerio discrevit nobis vitam veterem et vitam novam. Vitam enim novam insinuavit mysterio suo, si spiritualiter intelligitur. Ad veterem autem pertinet vitam, si carnaliter intelligatur: et dicitur oratio Moysi, quia homo ille Dei amabat ad Deum orare, et frequenter cum Deo familiariter confabulari. Dicitur etiam oratio hominis Dei, non servi Dei: quia quos vocat ad vitam aeternam Dominus, non jam duriter vocat eos ut servos, sed admonet ut filios et amicos. Unde illud: Jam non dicam vos servos, sed amicos Dei. (Joan. XI) Audiamus ergo quid in hoc psalmo 131.0620C| distinguatur. Fugiamus, appetamus: fugiamus poenam veteris hominis, et appetamus gloriam novi hominis. Dicit autem Propheta sic: Domine, refugium factus es nobis a generatione in generationem. Quasi dicat: Domine Verbum, factor omnium, tu factus es nobis refugium: quia, assumendo hominem, certum dedisti nobis ad te refugium; et hoc a generatione carnali, in generationem spiritualem, quia aeternale nobis es refugium: et ad te confugientibus sustentaculum. Priusquam montes fierent, aut formaretur terra et orbis, a saeculo et in saeculum tu es Deus. Quasi dicat: Merito dico, ad te confugiendum, non ad hominem, quia ante omnem creaturam tu es Deus; non dicit, Tu fuisti, sed tu es Deus, quia non convenit fuisse, cui omnia 131.0620D| sunt praesentia. Unde ipsemet: Ego sum qui sum (Exod. III). Vel sic: Dixi, tu factus es refugium, et tamen licet te factum nominavi, tu es Deus priusquam montes fierent, id est, priusquam rationabilis supercoelestis creatura a te fieret, id est priusquam formaretur terra, id est homo, et priusquam formaretur orbis, id est, priusquam ipsa terra orbiculata fieret, id est, antequam homo in abundantia virtutum positus esset: quia a saeculo et usque in saeculum, id est, ab aeterno et usque in aeternum tu es Deus. Nota, quia in creatione angelorum nulla praecessit materia, bene eum dixisse, priusquam montes fierent; in creatione autem hominis, quia terra materia praecessit, bene dixit, formaretur terra, quia tunc terra quasi formositatem 131.0621A| recepit, quando ad esse hominis deducta fuit. Ne avertas hominem in humilitatem. Factus es nobis refugium: et ideo ne avertas, id est, ne averti permittas, hominem, in hoc subaudis positum. Avertisti eum, permisisti usurpantem sibi nomen quasi futurus Deus esset, ne avertas eum in necessitate dejectionis suae, quia in humilitatem, id est, humilem se erga te fecit. Cessavit enim a culpa, et ideo tu cessas ab ira. Avertisti elatum, ne avertas eum humiliatum; vel sic: Ne avertas hominem, id est, ne permittas averti a sublimitate tua in humilitatem, id est, in haec infima, ut, relictis coelestibus, terrena concupiscat, et ideo dico, ne avertas, quoniam tu dixisti: Convertimini ad me, filii hominum; et opus est ut ad te convertantur, quia quantumcunque vitam longaevam 131.0621B| duxerint, quantumcunque opus prolixum extenditur, tamen aeternitati tuae comparatum nihil reperitur: quod dicit, Quoniam mille anni ante oculos tuos tanquam dies hesterna quae praeteriit. Quasi dicat: Ideo dico quod convertendum sit filiis hominum ad te, quoniam anni isti temporales, etsi mille, ante oculos, id est comparati annis illis qui sunt ante oculos tuos, id est, qui tibi placent, sunt tanquam dies hesterna quae praeteriit, id est, quae jam non est, quia omnia temporalia sunt tanquam non sunt: et custodia in nocte quae pro nihilo habentur eorum anni erunt. Quasi dicat: Comparavi annos istius vitae diei hesternae, ut autem adhuc magis transituros ostendam, dico quia anni isti sunt sicut custodia in nocte, id est, tanquam quarta pars noctis: et adhuc minus 131.0621C| dicam, anni isti erunt eorum, id est, computati inter illa quae pro nihilo habentur. Ecce magnam ostendit dejectionem, cum ostendit nos agere dies finiendos, et annos pro nihilo habendos. Mane sicut herba transeat, mane floreat et transeat, vespere decidat, induret et arescat. Ecce Propheta jam aggratulatur divinae justitiae, quae vindicat se juste in hominem. Quasi dicat: Luat homo quod commisit, qui perventurus erat ad aeternitatem completa obedientia, experiatur corruptionem, qui cecidit per ignorantiam: transeat mane, id est, infantia cujusque, quae est sicut herba quae nunc videlicet viret, et cras arescet: mane floreat, et infantia in adolescentiam vel juventutem veniat, et transeat, ibi considerando quia nihil sunt dies vitae istius, et vespere decidat, et in senectutem 131.0621D| cadat, et induret in senio, et arescat in decrepita aetate, quoniam eum fatigat tussis indesinenter. Vel sic: Mane floreat et transeat, vespere decidat, id est, in senectutem moriendo cadat, et induret in cadavere, ubi membra uniuscujusque rigida fiunt, et arescat in pulvere. Vel sic: Mane sicut herba transeat, id est, voluntas cujusque bona transeat sicut herba, et non perveniat ad actum bonum. Voluntas mane cooperatur, quia in voluntate primum refulget lux justitiae. Mane floreat, id est, bona voluntas ad actum deducatur, et transeat, non habendo perseverantiam in bono opere: sed vespere decidat, id est, in peccatis cadat, non relucente ei sole justitiae: quia tunc quisque quasi vespere cadit, quando declinat a bonis, 131.0622A| et incurrit mala. Induret in peccatis suis, jam in reprobum sensum traditus: et arescat, id est inutilis fiat, sicuti pulvis quem prae nimia ariditate projicit ventus a facie terrae. Quia defecimus in ira tua. Quasi dicat: Quare hoc dicat ut transeat mane sicut herba? quia defecimus in ira, id est, talem defectum exigebat ira tua. Quam commeruimus, quia haec omnia ex poena peccati habemus, quia propter peccatum in ira tua defecimus, et infirmi facti sumus: et in furore tuo turbati sumus, intantum quod infirmitatem nostram morte finire trepidamus. Et quia defecimus, ex hoc constat, quia posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo, id est quod non es oblitus peccatorum nostrorum, quae commisimus in primo parente, et saeculum nostrum, id est illud 131.0622B| saeculum quod nosipsi nobis fecimus, posuisti in illuminatione vultus tui, id est in claritate tuae praesentiae, ubi semper conspiceres et nos quasi pro illo corrigeres. Quod effectus indicat, quoniam omnes dies gentium defecerunt: et ideo apparet quod in ira tua defecimus, id est quod propter iram tuam in defectum venimus. Anni nostri sicut aranea meditabuntur: dies annorum nostrorum in ipsis, septuaginta anni. Nota quia, sicut aranea inutiliter laborat in tela perficienda, in qua tandem ipsa interficitur, huic comparantur anni nostri, in quibus inutiliter meditamur quomodo terrena acquiramus, in quibus acquisitis irretimur et ad mortem trahimur. Unde illud: Quid superbit terra et cinis? (Eccli. X.) Quoniam in vita sua projicit intima sua Dies annorum 131.0622C| nostrorum. Quasi dicat: Non tantum anni nostri, id est diutinus labor noster erit inutilis, sed et dies nostri, id est quisque labor noster erit inutilis, brevis est et comparatur araneae et inutili. In ipsis, septuaginta anni. Quasi dicat: Quia dies nostri et anni sunt sicut aranea, id est meditantur sicut aranea, ideo abbreviata est vita nostra, quod in ipsis diebus in quibus robur crescit, inveniuntur tantum septuaginta anni, cum in vita antecessorum nostrorum fuerint anni plures. Mathusalem enim vixit nongentis et sexaginta quinque annis (Gen. V). Nota quia licet praecessores nostri eamdem poenam peccati in primo parente commeruerint quam nos commeruimus, tamen non ita dominabatur in eis sicut in nobis, quia non tantum dediti fuerunt terrenis 131.0622D| sicut nos sumus. Si autem in potentatibus, octoginta anni: dicitur quia robur hominis crescat usque ad septuaginta annos, et sic stat usque ad octoginta annos, et postea decrescit: quod dicit, Si in potentatibus considerantur anni, ita videlicet, ut robur non decrescat, erunt octoginta anni, et quod amplius est, id est quod superest ultra octoginta annos, est labor et dolor eorum qui agunt, transitorios annos, et hoc unde processit? Quia supervenit mansuetudo, et corripiemur, id est manifesta correptio: et sic corripiemur mansuete, ne tandem corripiatur severe. Vel aliter, in ipsis septuaginta anni. Septuaginta qui constat ex secunda unitate, denario videlicet per septenarium multiplicato, pertinet 131.0623A| ad veterem vitam, quae volvitur circulo septenarii numeri: et sic possumus accipere per septuaginta studium terrenorum, quod dicit, quia anni nostri sicut aranea meditabuntur, ideo in ipsis sunt septuaginta, id est appetitus temporalium quae septem dierum circulo notantur. Nota quia idem accipitur, per septuaginta et septem, hac vicinitate, quia septenarius multiplicatus per denarium septuaginta facit, et hoc iterum conveniunt, quia sicut in septenario sunt septem primae unitates, ita et in septuaginta sunt septem unitates. Vel, per septenarium potest accipi male sabbatizantium studium, ideo quia Judaei, litterae insistentes, septimam diem, Sabbati videlicet, celebrarunt. Vel potest accipi, per 70 luctus et moeror in captivitate conversantium, 131.0623B| quoniam Judaei per septem decades, id est per 80 annos in civitate detenti fuerunt, ubi praefigurabatur luctus et moeror noster, quos patimur quandiu vitam in hoc septenario ducimus, et hoc est quod dicit, in ipsis, septuaginta anni. Si autem in potentatibus agamus annos nostros, id est si regno coelorum vim faciamus, erunt septuaginta anni. Regno Dei vim facimus, quando carnalibus desideriis resistimus, coelestibus adhaeremus. Unde illud, A tempore Joannis regnum coelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud (Matth. XI). Nota per octoginta studium aeternorum quae octavo die ventura sunt, in fine videlicet mundi, quando septenarius numerus finietur: vel, quia octava die Dominus resurrexit, quam octavam diem celebramus in signo venturae celebrationis, quae ventura est post communem 131.0623C| resurrectionem, potest accipi per octoginta studium vere sabbatizantium. Nota idem accipi per octoginta, quod per octo, ideo quoniam ex octo decies multiplicato constituitur octoginta, et sicut octo in se habet octo primas unitates, ita octoginta in se habet octo secundas unitates. Potest etiam accipi per octoginta felicitas ad patriam redeuntium, quoniam Judaei, qui detenti fuerunt in captivitate, per septem decades (id est, per septuaginta annos) detenti sunt in captivitate, et in octava decade reversi in patriam, ubi nostra reversio praefigurabatur, quando, induta immortalitatis tunica, ad patriam revertemur: quod dicit, Si in potentatibus annos nostros agamus, erunt anni nostri octoginta, id est, agentur tunc anni nostri in studio aeternorum, vel in studio vere sabbatizantium, 131.0623D| vel in felicitate ad patriam redeuntium, quoniam quicunque regno Dei vim facit, hoc attendit, et quod est amplius eorum annorum, id est, quod amplius consideratur in istis annis, est sanctis labor et dolor. Amplius consideratur in istis annis a sanctis, quando sollicitudinem gerunt pro his quae necessaria sunt victui et vestitui, quibus nullus sanctus carere potest; sed eis labor pro talibus sollicitudinem gerere, et dolent, quia eos oportet pro talibus esse sollicitos. Vel aliter: Quod amplius est annorum eorum, id est, quod amplius attendit quisque in annis istis, quam quod haec temporalia quae ad septenarium pertinent, sunt transitoria, et illa quae futura sunt aeterna: et quod amplius iterum quisque attendit 131.0624A| in istis terrenis, quam quod ipsa fuerunt data ad hoc ut futura in istis intelligantur, illud labor hic, et dolor in futuro. Nam qui hic adhaeret terrenis bonis quasi veris, laborat pro eis acquirendis, et cum de hac vita migraverit, erit ei dolor perpetuus. Et quomodo hoc? Quia corripiemur gravi correptione quando supervenit mansuetudo, id est, quando apparebit in majestate, videlicet terribilis, qui nunc omnibus mitis. Quis novit potestatem irae tuae? Quasi dicat: Quandoquidem ira tua qua nos corripis, tanta est, o Domine, quis est ille qui novit digne iram tuam potentem, qua tu parcendo punis, et puniendo parcis? Parcendo parcit Dominus, quia quos exterius ditat, interius excaecat: flagellando parcit, quia quos exterius tribulari permittit, interius invincibiles 131.0624B| custodit, quod dicit, Quis novit potestatem irae tuae, et quis dinumerare iram tuam prae timore tuo, ad hoc videlicet, ut te timeat: vel iram tuam prae timore tuo dinumerare, id est, copiam prosperitatum quam in ira tua quibusdam concedis, quis digne dinumerat prae timore tuo, ut comparet videlicet copiam prosperitatum numero poenarum? Nam ad hoc exaltat Deus quosdam, ut dejiciat: et ad hoc quosdam prosperat, ut capiantur. Dexteram tuam sic notam fac, et eruditos corde in sapientia. Quasi dicat: Ut dignoscamus iram tuam, notam fac nobis dexteram tuam, id est, Filium tuum, sic videlicet, ut eum imitando, dinumeremus iram tuam prae timore tuo, et notos fac nobis eruditos corde in sapientia, id est, illos quos tu exterius sapientia tua erudisti, ut eorum 131.0624C| exemplo dinumeremus quae dinumeranda sunt inter copiam prosperitatum et numerum poenarum. Quod ut fiat, convertere, Domine, usquequo, id est, quousque opus est conversione tua: et deprecabilis esto super servos tuos, qui fuisti exorabilis super liberos tuos. Quod revera facies, quia repleti sumus, id est, replebimur mane, id est, transacta nocte hujus vitae, tua misericordia: et exsultavimus exterius, et delectati sumus, id est, delectabimur in interiori nostro in omnibus diebus nostris, diebus videlicet sempiternis, quando te videbimus facie ad faciem (I Cor. XIII.) Et unde hoc nobis? Quia laetati sumus, id est, laetabimur pro diebus quibus nos humiliasti, id est, in quibus nos tribulari permisisti, et pro annis quibus vidimus mala, quia nullus ibi laetatur, nisi 131.0624D| qui hic tribulatur: nulli patria est dulcis, nisi cui peregrinatio est gravis. Respice in servos tuos et in opera tua, et dirige filios eorum. Quasi dicat: Ut ibi laetemur, hic interim respice in servos tuos; respice, dico in opera tua, quia quod tui servi facti sunt, hoc est tuum opus, non eorum, et ideo, dirige filios eorum, id est, bona opera eorum, vel filios, id est, imitatores eorum in bonis operibus, et ut hoc fiat, sit splendor, id est, imago Domini Dei nostri, ratio nostra videlicet, per quam eum imaginari debemus, illa sit super nos, id est, dominetur nobis, non deprimatur a sensualitate. Et opera manuum nostrarum dirige super nos, ut ad superna videlicet tendant, et non pro mercede terrenorum fiant. Et quia omnia 131.0625A| opera bona unum debent esse in radice charitatis, ideo et singulariter dicit: Et opus manuum nostrarum dirige. Quasi dicat: Sic dirigas opera nostra, sint unum opus, id est, ad unum finem charitatis tendant. PSALMUS XC. LAUS CANTICI IPSI DAVID. « Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione Dei coeli commorabitur, Dicet Domino: Suceptor meus es tu, et refugium meum: Deus meus, sperabo in eum. Quoniam ipse liberabit me de laqueo venantium, et a verbo aspero. Scapulis suis obumbrabit tibi, et sub pennis ejus sperabis. Scuto circumdabit te veritas ejus, non timebis a timore nocturno. A sagitta volante in die, a negotio perambulante 131.0625B| in tenebris, ab incursu et daemonio meridiano. Cadent a latere tuo mille, et decem millia a dextris tuis, ad te autem non appropinquabit. Verumtamen oculis tuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis. Quoniam tu es, Domine, spes mea, altissimum posuisti refugium tuum. Non accedet ad te malum, et flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo. Quoniam angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis. In manibus portabunt te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum. Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem. Quoniam in me speravit, liberabo eum, protegam eum, quoniam cognovit nomen meum. Clamavit ad me, et ego exaudiam eum: cum ipso 131.0625C| sum in tribulatione, eripiam eum, et glorificabo eum. Longitudine dierum replebo eum, et ostendam illi salutare meum. » ENARRATIO. Canticum ponitur pro exsultatione. Sed quia neque in hoc psalmo aliquis vellet exsultare de humana infirmitate, appositum est laus cantici, ut laudabile canticum intelligatis, canticum videlicet quod pertinet ad divinam virtutem, et non ad humanam infirmitatem. Nam Propheta, sicut incarnationem Domini, mortem et resurrectionem praevidens, ad instructionem omnium dixit, ita etiam praevidens ejus tentationem, aperuit eam ad nostram utilitatem, ut, per ejus tentationem instructi, 131.0625D| non cedamus tentatori, nihil tamen de nobis praesumentes, sed totum gratiae suae attribuentes. Hoc enim exemplum humilitatis reliquit nobis, quia, licet esset homo immunis a peccato, licet Verbum Patris personaliter esset unitum, non tamen ad vindictam contra tentatores insurrexit. Sed, cum dictum est sibi: Daemonium habes, humiliter respondit: Daemonium non habeo (Joan. VIII). Ipse etiam tentatus est, idque ideo ne a tentatore vinceretur Christianus; non fuit sibi tentatio necessaria, sed fuit nostra doctrina. Ambulemus ergo in illo qui se pro nobis viam fecit, quia, si in illo ambulamus, ducet nos ad se vitam per viam. Dicit autem sic Propheta: Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione 131.0626A| Dei coeli commorabitur. Quasi dicat: Praecessit quidam in humano genere, positus in abundantia virtutum; sed in se confidens, non permansit: homo autem secundus, qui venturus est, habitabit, id est, in obedientia perseverabit, non in suo adjutorio confidens ut Adam, sed in adjutorio Altissimi, et ideo in protectione Dei, non qualiscunque, sed coeli commorabitur, id est, simul morabitur interius videlicet et exterius, quia nec cogitatione a Domino Deo suo apostatabit; hic talis dicet Domino: Susceptor meus es tu, id est, defensor meus, et refugium meum, Deus meus, non ego mihi Deus, ut Adam, qui sibi voluit esse Deus, hoc dicet Domino, dicet ad exhortationem proximi: sperabo in eum, et hoc ideo quoniam ipse liberavit me in meis de laqueo venantium et a verbo 131.0626B| aspero. Venatores isti sunt diabolus et angeli ejus qui semper, quasi venando, hominem insequuntur ut capiant; tendunt etiam sibi laqueos quibus capiantur. Nam suggerit ei amorem et cupiditatem rerum temporalium, sed Dominus ab his laqueis suos liberat, dando eis ut claudant ostium cordis contra suggestionem cupiditatis. Nota quia solent laquei et retia tendi non in via, sed juxta viam, ita diabolus illis qui sunt in via, id est qui perfecte Christo adhaerent, non tendit laqueum, quia Christus illos ducit per se viam ad se vitam; illis vero qui sunt juxta viam, id est minus in fide perfectis, tenditur rete ut capiantur, quos tamen Dominus liberat, ducendo eos ad perfectionem, quod dicit, quantum ipse liberavit me de laqueo venantium. 131.0626C| Verbum asperum est omne verbum detractionis vel insultationis male viventium, etiam si sibi blandiendo loquantur, dummodo ut seducant; asperum verbum dicitur, a quo verbo aspero liberat Deus suos, dans eis fortitudinem, ut neque blanditiis cedant, neque minis. Nota, quia sicuti, tensis laqueis vel retibus, solent lapides in sepes mitti ut sic deterreantur aves, ut ad laqueum veniant, sic solet proponi fidelibus verbum asperum in minis et blanditiis, ut, vel timore perterriti, cadant in laqueos, vel amore eorum quae sibi blandis verbis proponuntur, pedem vinciant laqueis. Scapulis suis obumbravit tibi, et sub pennis ejus sperabis, quasi dicat: Dicet Domino, dicet proximo, dicet etiam 131.0626D| sibi aggratulando. Merito sperabis in eum, quoniam obumbrabit tibi, id est proteget te interius scapulis suis, in praesentia sua te custodiens scilicet, et dictum est ad similitudinem, quia, qui inter scapulas tenet aliquem pectori suo conjunctum, quasi praesentem habet, sic Dominus quasi scapulis obumbravit quem sibi praesentem facit, quod dicit, scapulis suis obumbrabit tibi, et sub pennis ejus sperabis, protectus tam in te quam in tuis. Haec dicuntur de similitudine, non de proprietate, quia solent aves, et maxime gallinae pullos suos sub alis protegere, et ibi fovere. Gallina etiam pro nimia affectione quam habet erga pullos suos se hispidam et debilem facit, ita Dominus suos quasi sub pennis fovet, quos nimia affectione sua custodit ne fiant praeda diaboli. 131.0627A| Vel aliter: Scapulis suis obumbrabit tibi. Solent aves quaedam, ut aquila, pullos suos scapulis portare et sic circumducere, donec discant volare, ne, cum primitus volare incoeperint, casum patiantur, ita Dominus, dum infirmi sumus, portat nos donec nos perficiat, ne si nos dimiserit, casum pro imperfectione patiamur, quod dicit, Scapulis suis obumbrabit tibi, id est defendet te in tuis et sub pennis ejus, id est sub charitate Dei et proximi obumbratus sperabit in tuis. Vel aliter: Scapulis suis obumbrabit tibi. Solet fortitudo notari in scapulis. Fortitudo autem Domini notatur in eis miraculis quibus ipse obumbrat suos et sustentat, quia, cum verbis eorum signa fidem subministrant, ipsi praedicatores per miracula quasi fortitudine quadam sustentantur, 131.0627B| quia ferventiores fiunt in fide, quando per miracula veri praedicatores comprobantur; et sub pennis ejus sperabis, id est in praeceptis mandatorum tuorum, quibus fideles in auram libertatis quasi per pennas deportantur. Scuto circumdabit te veritas ejus, et ideo non timebunt qui tuti erunt a timore. A sagitta volante in die, a negotio perambulante in tenebris, ab incursu et daemonio meridiano. Hic proponit duo et illa geminat, ut fiant quatuor quibus impugnantur fideles quos circumdat veritas Domini. Impugnantur enim levi persecutione et gravi, quibus cedunt illi qui adhuc sunt quasi nox, nescientes reddere Christianismi sui rationem: impugnantur etiam levi et gravi persecutione, quibus iterum cedunt quidam, qui quasi dies sunt, scientes 131.0627C| videlicet reddere rationem Christianismi sui. Sed quia veritate quasi scuto sunt circumdati, hic omnibus tentati permanent illaesi: quod dicit, Non timebis interius a timore nocturno, id est, a persecutione levi quae fit ignorantibus, qui quasi nox sunt adhuc propter ignorantiam rationis, quam deberent reddere pro fide sua. In timore notatur persecutio levis, quoniam timor solet praecedere factum. Non timebis etiam a sagitta volante in die. Per sagittam notatur persecutio levis, quia sagitta levius vulnerat quam gladius: quod dicit volante in die notat eam fieri in illis qui sunt quasi dies, scientes rationem reddere fidei suae; quod dicit, non timebunt tui a sagitta volante in die, id est, a persecutione levi quae fit scientibus. Non 131.0627D| timebis etiam in tuis a negotio perambulante in tenebris, id est, a persecutione vehementi quae, pro magnitudine, negotium quasi negans otium dicitur; quae perambulat in tenebris, nescientes temporalia esse contemnenda, et aeterna tantum speranda, non timebis etiam ab incursu et daemonio meridiano, id est, ab instantia vehementis persecutionis quae fit scientibus se ad aeterna vocatos, cedunt tamen nimiis molestiis. Per daemonium notatur tribulatio, per incursum instantia tribulationis: per meridianum duo notantur, et fervor tribulationis, et illi quibus fit ipsa tribulatio, quoniam et ipsi quodammodo fervere videbantur ideo quia sciebant reddere rationem Christianismi. Cadent a latere tuo mille, et 131.0628A| decem millia a dextris tuis. Quasi dicat Propheta: Merito dicis tibi aggratulando, non timebis a daemonio meridiano, quia multi per daemonium meridianum victi sunt. Nam illi etiam qui quantum ad opinionem suam tecum in judiciaria sede sessuri erant ut alios judicarent, veniente fervore tribulationis, perdiderunt id quod praesumptuose sibi promittebant. Nota quia, Petro interrogante et dicente, Ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te, quid ergo erit nobis? respondit Dominus: In regeneratione, cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos, judicantes duodecim tribus Israel (Matth. XIX). Hoc attendentes plurimi sua reliquerunt, et se sessuros cum Domino ad judicandum sperabant. Sed, quia in bono quod faciebant, non de Deo, sed de se 131.0628B| praesumebant, ceciderunt a latere Domini, a judiciaria sede, non quod ibi fuerunt, sed quia sibi praesumptuose promittebant, quod dicit: Cadent a latere tuo mille et decem millia a dextris tuis. Sunt etiam multi qui, attendentes Deum praecipientem, Vende omnia quae habes, et da pauperibus (Ibid.), vendunt omnia quae habent, et largissimas eleemosynas faciunt, sed quia hoc non in conspectu Dei, sed ad favorem hominum faciunt, ideo cadent a dextris Domini, non quod ibi fuerunt, sed quia se venturos putabant. Nota, quia plures sunt qui in dextris judicandi sunt quam illi qui in latere sessuri sunt judicantes, ideo dixit, cadent a latere tuo mille, et decem millia a dextris tuis, ad te autem, id est, ad tuos non appropinquabit casus ille, quia etsi appropinquat 131.0628C| tormentum carni, tamen non laedit locum fidei. Verumtamen oculis tuis considerabis, et retributionem peccatorum videbis. Illi cadent a latere tuo propter injustitiam persecutionis persequentium te, sed tamen illi persecutores, licet floreant, non impune persecuti sunt eos. Quoniam oculis tuis, id est, tua discretione considerabis hoc non impune factum esse, et videbis, id est, videri facies hoc esse ad tribulationem peccatorum quod alios persequi permittuntur. Vel sic, illi videntur cadere a latere tuo et dextris tuis, verumtamen oculis tuis considerabis, id est, tua discretio hoc attendet illos non fuisse a dextris tuis, neque ad latus tuum, et videbis, id est, alios videre facies, hoc esse eis retributionem peccatorum quod cadunt, quia non in te, sed in se, 131.0628D| in benefactis suis gloriati sunt. Vel aliter: cadent a latere tuo mille quasi dicat Propheta: Merito aggratulando dicis tibi, in tuis non timebis, quia cadent a latere tuo, id est, ab his qui vere sunt in latere tuo mille, scilicet pericula, vel, mille tentationes et decem millia tentationum vel periculorum cadent a dextris tuis, quia quantumcunque geminentur pericula sive tentationes, non nocebunt tuis. Hoc autem ideo, quia tibi, id est, tuis non appropinquabit periculum aliquod, quia etsi persecutores tormentum inferant carni, tamen non laedunt locum fidei. Frustra ergo tribulantur? Non, quia licet ipsi non vincuntur a tribulatione, tu tamen oculis tuis considerabis eos non frustra tribulari, quoniam 131.0629A| est eis tribulatio ad probationem, et tu videbis hoc esse ad retributionem peccatorum eis qui inferant tribulationem aliis. Quasi dicat: In tua discretione est quia non frustra infertur tribulatio, quia infertur ad probationem patientium, et ad damnationem inferentium. Quoniam tu es, Domine, spes mea, altissimum posuisti refugium tuum. Hic iterum vox capitis est. Quasi dicat: Merito mihi aggratulor in meis, et merito non timeo in illis, quoniam tu, Domine, factus es spes mea, id est, spes meorum, dando eis per me quid sperare debeant, quia resurrectio quae praecessit in me capite, subsequetur et in membris, et ita factus es spes meorum. Noverat enim humanum genus mori posse, sed non noverat resurgere posse, et sic habebat quod timeret, non habebat 131.0629B| quod speraret. Ut autem spes eis adderetur, ille, qui dedit propter disciplinam timorem mortis, dedit propter praemium spem resurrectionis: quod dicit, Tu es, Domine, spes mea, et posuisti me refugium tuum, quia, quod humanum genus ad me veniens certum habet refugium, hoc ex tuo est, quia altissimum me fecisti. Quid altius quam de carne mortali facere carnem immortalem, et de corruptibili incorruptibilem? Vel sic: Posuisti altissimum refugium tuum, quia per me deleta sunt peccata hominum, juxta illud Pauli: Quem posuit propitiatorem per fidem in sanguine ipsius, ut ipse sit verax, justificans eum qui ex fide est Jesu (Rom. V). Vel sic: Altissimum posuisti refugium juxta illud: Dedit illi nomen quod est super omne nomen (Phil. II). Non 131.0629C| accedet ad te malum, et flagellum non a propinquabit tabernaculo tuo. Vox Prophetae quasi sic dicentis: Vere Dominus factus es spes in tuis, quoniam non accedet ad te, id est, ad tuos malum, quia licet exterius saeviat persecutor, interius factus est Deus adjutor, flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo. Tabernaculum istud est corpus Christi, in quo ipse secundum carnem militavit, in quo multa passus est flagella, quia capiebatur, flagellabatur, conspuebatur et ad ultimum in cruce suspendebatur. Sed, quoniam resurrexit, et incorruptibile corpus assumpsit, huic tabernaculo non amplius appropinquabunt flagella: quod dicit, et flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo. Quoniam angelis suis mandavit de te Deus Pater, id est, propter te, ut tibi subministrarent 131.0629D| obsequium servitutis. Unde illud: Et apparuit angelus confortans eum (Luc. XXII). Haec confortatio non fuit ad necessitatem, sed ad servitutis exhibitionem, fuit etiam ad nostram doctrinam, quia unusquisque fidelium habet angelum confortantem se in bonis operibus. Unde illud: angeli eorum semper vident faciem Patris (Matth. XVIII): quod dicit, quoniam angelis suis mandavit de te, istud videlicet, ut custodiant te in omnibus viis tuis, et ideo, quia mandavit, in manibus portabunt te, id est, exhibitionem servitutis tibi impendent, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum, id est, ne pedes tui, id est, apostoli et caeteri quibus ingressurus es quasi pedibus in notitiam gentium, offendant ad lapidem, id est, ad legis 131.0630A| duritiam, ut illud videlicet quod deberent facere ex amore faciant ex timore, velut Judaei qui Deo servierunt ex timore, non ex amore, et ideo legem in tabulis lapideis scriptam receperunt, quia dura corda eorum ad amorem non erexerunt, sed in timorem depresserunt. Ut autem charitas Dei diffunderetur in cordibus fidelium, ab angelorum manibus deportatus est in coelum Dominus, ut sic ad discipulos mitteretur Spiritus sanctus, qui auferret timorem et praestaret amoris plenitudinem, ut illud videlicet quod prius fuit difficile timentibus facile fieret amantibus. Unde Apostolus: Non accepistis, inquit, spiritum servitutis iterum in timore, sed libertatis spiritum in amorem (Rom. VIII) quod dicit: In manibus portabunt te a conspectu hominum in coelum. 131.0630B| Et quis fructus inde? Ne forte offendas ad lapidem pedem tuum, id est, ne praedicatores tui similes efficiantur illis qui offendunt ad lapidem offensionis, velut Judaei qui in legem tabulis lapideis conscriptam offendebant, facientes bona quae faciebant non ex amore, sed ex timore. Nota quia non erat Dominus ab angelis deportatus, quod necesse erat ei reportari ab eis, sed ipsa deportatio fuit servitutis exhibitio. Super aspidem et basiliscum ambulabis. Basiliscos interpretatur regalis, unde basiliscus rex serpentium dicitur, et sic per basiliscum diabolus intelligitur qui caput est totius serpentinae malitiae: per aspidem intelliguntur quique haeretici et caeteri venenosi qui veneno suo fidelium animas mortificant, super quos tamen Dominus ambulabit in suis; et conculcabis 131.0630C| leonem et draconem, id est, tui conculcabunt aperte saevientes et occulte insidiantes. Quoniam in me sperabit, liberabo eum. Quasi dicat: Deus Pater mandavit de te angelis suis, dicens: liberabo eum, id est, anchoram spei suae in me fixit, protegam eum in suis ab aestu vitiorum: et hoc, ideo quoniam cognovit nomen meum, hoc scilicet quod est Dominus, quod cognoscunt illi qui bonis operibus profitentur se esse servos Domini. Clamabit ad me, et ego exaudiam eum tam in se quam in suis. Eum ipso sum in tribulatione, suorum. Unde illud, Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII); eripiam eum a persecutione temporali, et glorificabo eum gloria aeternali, eripiam eum non ut audiat verba aspera, sed ne, erubescendo ea, cadat in muscipulam 131.0630D| diaboli, et tandem glorificabo eum, quia longitudine dierum aeternalium replebo eum, et ostendam illi salutare meum, ut illud, ostendam illi meipsum (Joan. XIV). PSALMUS XCI. PSALMUS CANTICI IN DIE SABBATI. « Bonum est confiteri Domino, et psallere nomini tuo, Altissime. Ad annuntiandum mane misericordiam tuam, et veritatem tuam per noctem. In decachordo, psalterio, cum cantico, in cithara. Quia delectasti me, Domine, in factura tua, et in operibus manuum tuarum exsultabo. Quam magnificata sunt opera tua, Domine! nimis profundae factae sunt cogitationes tuae. Vir insipiens non 131.0631A| cognoscet, et stultus non intelliget haec. Cum exorti fuerint peccatores sicut fenum, et apparuerint omnes qui operantur iniquitatem, ut intereant in saeculum saeculi: tu autem Altissimus in aeternum, Domine. Quoniam ecce inimici tui, Domine, quoniam ecce inimici tui peribunt, et dispergentur omnes qui operantur iniquitatem. Et exaltabitur sicut unicornis cornu meum, et senectus mea in misericordia uberi. Et despexit oculus meus inimicos meos, et ab insurgentibus in me malignantibus audiet auris mea. Justus ut palma florebit, sicut cedrus Libani multiplicabitur. Plantati in domo Domini, in atriis domus Dei nostri florebunt. Adhuc multiplicabuntur in senecta uberi, et bene patientes erunt, ut annuntient. Quoniam 131.0631B| rectus Dominus Deus noster. et non est iniquitas in eo. » ENARRATIO. Propheta, videns Judaeos litteram attendentes, et non spiritum, Sabbatum grossum celebrare, et non delicatum, hortatur nos in hoc psalmo Sabbatum delicatum celebrare. Quod Sabbatum delicatum est serenitas conscientiae, tranquillitas mentis, requies cordis, cessatio ab operibus malis, quia non prodest manus abstinere ab opere, nisi mens etiam cesset a crimine, quia melius est arare quam saltare, et fodere quam usque ad crapulam bibere. Judaei vero, Sabbatum grossum celebrantes, hoc non attendebant, sed manus eorum feriabatur ab opere, mens eorum promptior erat in perpetrando scelere. Non 131.0631C| attendebant quia illud Sabbatum signum erat futurae requiei, ad quam nullus perveniet, nisi quem conscientia liberum esse defendit. Quod autem Sabbatum illud, quod Judaeis fuit injunctum ad celebrandum, sit signum futurae requiei, notat liber Geneseos, qui, cum praecedentes dies per mane et vespere determinet, septimam illam diem videlicet Sabbatum, in quo Dominus ab opere requievit, per vesperum non determinavit, quia requies illa, quae per hoc Sabbatum futura designatur, nullis tenebris offuscatur, sed in purissima claritate aeternaliter agitur. Quod dicitur Dominus ab operibus requievisse, non ideo dicitur quod laborem aliquem passus sit in opere, sed praefigurabat quid futurum, 131.0631D| videlicet in fidelium congregatione, quia ad requiem veram quae per Sabbatum futura denotatur, a nullo fidelium sine labore pervenitur, ut hoc figuraret quasi ab opere septima die requievit. Titulus sic exponitur: Psalmus, id est, haec operatio est, cantici, id est, exsultationis: cantici dico, habendi in die sabbati, id est, in consideratione verae requei quae est in serenitate conscientiae: et quoniam serenitas conscientiae procedit ex confessione, ideo in confessione habet psalmus initium. Confessio autem est duplex, vel quando Dominum laudamus ex benefactis nostris, vel quando nosipsos accusamus in confitendo quod male fecimus. Dicit autem sic: Bonum est confiteri Domino. Confitere ergo Domino, accusando te ipsum in malefactis tuis, laudando 131.0632A| eum in benefactis suis; quod dicit, bonum est confiteri Domino, et psallere nomini tuo, scilicet glorificando. O Altissime, in hoc videlicet psallendum est nomini tuo, ut annuntiet unusquisque esse misericordiae tuae quod consolaris in prosperis, et esse tuae justitiae quod corrigis in adversis. Quod dicit, bonum est psallere nomini tuo ad annuntiandum misericordiam tuam esse in mane, id est, in prosperis ne deficiant tui, et veritatem tuam, id est justitiam esse per noctem, id est, in adversis, ne impune peccetur a tuis. In decachordo psalterio. Quasi dicat: Bonum est psallere nomini tuo. Psallendum autem est in decachordo psalterio, ita videlicet ut, in anima nostra quae in superiori nostro admodum psalterii sonum reddit, decem praecepta legis 131.0632B| observemus, et hoc non ex tristitia, sed cum cantico, id est, cum mentis hilaritate, quia coactum servitium non est Deo placitum. Unde illud: Hilarem datorem diligit Deus (II Cor. IX). Psallendum est etiam in cithara, id est, in carnis mortificatione, quia necesse est quemque, ut bene psallat, crucifigere carnem cum vitiis et concupiscentiis: vel in cithara, id est, in officio corporis, in exhibitione videlicet eleemosynarum et caeterarum virtutum quae corpore administrantur. Quia delectasti me, Domine, in factura tua. Quasi dicat: Merito tibi psallendum est, quia cum in mea factura essem contristatus, delectasti me, Domine, in factura tua, cum per te videlicet regnaturus sum. Unde Apostolus: Ipsius, inquit, factura sumus, creati in operibus 131.0632C| bonis (Eph. II). Et quia delectasti me in factura tua, ideo in operibus manuum tuarum exercebor, id est, tibi attribuam quod boni operor, quia non ego operor, sed manus tuae, id est, potentiae tuae, in me operantur si quid boni operor. Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Delectasti me, Domine, in factura tua, et haec opera tua quod me delectari facis in factura tua, quam magnificata sunt, id est, quam magna habenda sunt. Et nimis profundae factae sunt cogitationes tuae, id est, quod exaltando alium dejicis, et alium humiliando exaltas, non est humanae mentis investigare. Vel sic: Psallendum est nomini tuo in cithara. Quod autem psallentes in cithara permittis laborare, et non psallentes florere, 131.0632D| bona opera tua, Domine, quam magnificata sunt, et nimis profundae factae sunt cogitationes tuae, in quibus haec omnia apud teipsum disponis: quod enim vir insipiens, id est, ille qui nescit sibi cavere in posterum, solam vitam temporalem existimans, non cognoscet, et stultus non intelliget haec. Stultus est ille qui, cum sit in summa miseria, putat se esse in maxima felicitate, velut plures qui ad hoc exaltantur, ut dejiciantur. Quod dicit, stultus non intelliget haec, et dicit quae. Cum exorti fuerint peccatores, id est, extra alios orti sicut fenum, quod hodie viret et cras in clibanum mittitur (Matth. VI), et non intelliget quod cum apparuerint omnes qui operantur iniquitatem, ut, id est, qualiter intereant in saeculum saeculi, id est, aeternaliter. Hoc autem ex hoc procedet, 131.0633A| quia tu, Domine, in aeternum, scilicet regnaturus veniens Altissimus ut fenum sicces, id est, ut exsicces eos velut sol, qui ab Alto veniens cum fervore fenum exsiccat. Vel sic simpliciter, Ipsi interibunt aeternaliter: tu autem, Domine, quem hic humilem contemnunt, eris Altissimus, et hoc in aeternum. Quoniam ecce inimici tui, Domine, quoniam ecce inimici tui peribunt. Quasi dicat: Non attendunt, ut intereant, cum tamen revera peribunt. Quoniam ecce inimici tui peribunt. Et ecce futurum est, quia tempus breve est, et ut confirmet eos perituros, repetit, ecce peribunt, et hoc ideo, quoniam inimici tui sunt, et dispergentur omnes qui operantur iniquitatem, quia separabuntur agni ab haedis, et, illis dispersis, exaltabitur cornu meum, id est sublimitas 131.0633B| mea sicut unicornis. Unicornes sunt illi qui una spe, quasi uno cornu, se erigunt ad coelestia. Unde illud: Unam petii a Domino, hanc requiram (Psal. XXVI). Et senectus mea in misericordia uberi. Per senectutem notantur novissima fidelium, quae erunt in misericordia uberi, id est abundanti, quia, cum nunc misericordia in vocatione et justificatione, tunc erit abundans quando temporali labore aeterna dabitur requies. Merito novissima fidelium senectus dicuntur, quia, sicuti in senectute, capilli qui prius fuerunt nigri fiunt albi, ita et ibi, qui prius laboraverunt temporali certamine, gaudebunt aeterna requie, ubi nulla nigritudo erit morum perversorum. Et despexit oculus meus inimicos meos. Quasi dicat: Quia senectus mea erit in misericordia uberi, ideo 131.0633C| oculus meus, interior videlicet, despicit inimicos meos. Et insurgentes in me malignantes, id est quando malignantes insurgunt, ut in me forma eorum appareat, ut me sibi conforment, audiat auris mea a veritate intus sibi praesidente, quod non sit fidelis ex tempore florere: sed justus ut palma florebit, tarde videlicet, quia necesse est post multas tribulationes quemque fidelem intrare in requiem (Act. XIV), notatur etiam in palma, quia inferius circa radicem sit hispida, et superius floribus adornanda sit. Et sicut cedrus Libani multiplicabitur, quia plantati in domo Domini, in Ecclesia, videlicet in charitate fundati (Ephes. III), florebunt in atriis domus Dei nostri, id est in coelesti Jerusalem, ubi recondita sunt quaeque 131.0633D| delectabilia: et hoc adhuc exspectandum est, et sic multiplicabuntur in senecta uberi, et interim erunt hic bene patientes, quia patientia necessaria est, ut reportemus repromissiones (Hebr. X). Quod dicit, Et erunt bene patientes, ut annuntient quoniam rectus est Dominus Deus noster in correctione filiorum suorum, et non est iniquitas in eo, cum parcit servis fugitivis. PSALMUS XCII. LAUS CANTICI DAVID, IN DIE ANTE SABBATUM QUANDO FUNDATA EST TERRA. « Dominus regnavit, decorem indutus est: indutus est Dominus fortitudinem, et praecinxit se. Etenim firmavit orbem terrae, qui non commovebitur. 131.0634A| Parata sedes tua ex tunc, a saeculo tu es. Elevaverunt flumina, Domine, elevaverunt flumina vocem suam. Elevaverunt flumina fluctus suos, a vocibus aquarum multarum. Mirabiles elationes maris, mirabilis in altis Dominus. Testimonia tua credibilia facta sunt nimis, domum tuam decet sanctitudo, Domine, in longitudinem dierum. » ENARRATIO. Terra, quae dicitur fundata, significat genus humanum quod in die ante Sabbatum, id est in sexta mundi aetate, in fide a Domino est stabilitum et fundatum. Dies ante Sabbatum sexta feria dicitur, in qua hominem creavit, quem etiam per inobedientiam a se diffluxum in sexta mundi aetate per fidem regeneravit, et in sexta hora diei sanguine suo redemit. 131.0634B| Ut autem sciamus quae aetas hic ante Sabbatum per fidem designatur, ab initio ipsa tempora mundi distinguamus. Est autem prima aetas, quasi prima dies, ab Adam usque ad Noe. Secunda aetas, quasi secunda dies, a Noe usque ad Abraham. Tertia aetas, quasi tertia dies, ab Abraham usque ad David. Quarta aetas, quasi quarta dies, a David usque ad transmigrationem Babylonis. Quinta, a transmigratione Babylonis usque ad praedicationem Joannis. Sexta, a praedicatione Joannis usque ad finem mundi. Septima erit dormientium, octava resurgentium. In sexta vero aetate fundata est terra, quia genus humanum per praedicationem Joannis et caeterorum in fide est fundatum, quod diffluxit per inobedientiam primorum parentum. De hac fundatione 131.0634C| loquitur Propheta in hoc psalmo, exhortans tam suos contemporaneos quam praeteritos, ut in fide fundari a Domino et a suis non renuant. Dicit sic Propheta: Dominus regnavit. Quasi dicat: Qui ante saecula regnavit in divinitate, nunc regnat in carnis humilitate. Et quomodo regnavit? Decorem indutus est, id est, sobrietatem et decorositatem induit, indutus est fortitudinem, et praecinxit se ad firmandum orbem terrae. Nota quia ad diversos refertur quod dicitur, indutus est decorem et fortitudinem. Decorem induit, quantum ad illos qui dixerunt, quia bonus est (Joan. VII). Quantum ad illos qui dixerunt: non, sed seducit turbas (Ibid.), indutus est fortitudinem, quia patienter 131.0634D| eos tulit. Nos etiam induamus decorem et fortitudinem. Si aliquis est, cui placent bona opera nostra, induamus decorem, gratias Deo referendo quod a nobis exemplum bonae operationis capi possunt. Si autem aliquis est, cui displicent bona opera, induamus contra illum fortitudinem, patienter eum tolerando. Vel sic, Dominus regnavit, id est, sibi regnum obtinuit et ideo regum more ornatus est, quia induit decorem et fortitudinem, id est decoros et fortes; et sic praecinxit se in suis, ut expeditus esset ad operandum: quod alibi, et praecinxit se virtute ad bellum (Psal. XVII), vel indutus est sobrietatem et patientiam. Etenim firmavit orbem terrae. Quasi dicat: Indutus est Dominus fortitudinem, et praecinxit se, et hoc effectus indicat, quia 131.0635A| per illos virtuosos firmavit orbem terrae, id est, in fide stabilivit, faciendo quosdam orbes rotundos, videlicet virtutibus, qui orbis non commovebitur, id est, non amplius patietur instabilitatem et recessum a Deo, quia in eo orbe parata est sedes tua, o Deus, ex tunc, id est, ex tempore Joannis Baptistae, ex quo homines in fide coeperunt fundari. Sed nunquam sedem tuam dicam a tempore illo praeparari, tamen tu es Deus a saeculo, id est, ab aeterno in aeternum. Elevaverunt flumina, Domine. Ostendit qualiter sit parata sedes Domini, quia flumina, id est, praedicatores saeculi, de quibus dictum est: Qui biberit aquam quam ego do ei, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae (Joan. IV et VII). Haec flumina elevaverunt se in sublimitate mentis. Elevaverunt eadem flumina 131.0635B| vocem suam, ad exhortationem aliorum elevaverunt flumina illa et fluctus suos, id est, comminationes, dicentes: Nisi poenitentiam egeritis, peribitis (Luc. XIII). Et hi fluctus processerunt a vocibus aquarum multarum, quia alii praedicatores multi consonabant apostolis prius praedicantibus, et sic factae elationes maris mirabiles, quia elati inter gentes intumuerunt contra praedicationem sedis Domini et fluctus praedicatorum. Quod tamen non fuit curandum, quia Dominus fuit mirabilis in altis fluctibus maris deprimendis, et hoc modo per elationes maris, testimonia tua credibilia facta sunt nimis, quia hoc quod tu testatus es, in mundo pressuram habebitis, in me vero pacem (Joan. XVI), in se ipsis experti sunt praedicatores tui; et non hoc conturbet aliquem, quia 131.0635C| sanctitudo talis, id est, quae per tribulationem talis efficitur, decet domum tuam, Ecclesiam videlicet tendentem in longitudinem dierum, id est, in aeternitatem. Vel aliter: Parata sedes tua ex tunc, a saeculo tu es, et tunc quando sedes tua, o Deus, praeparabatur, elevaverunt flumina, id est, mundani philosophi exaltati sunt in elatione mentis, elevaverunt etiam vocem suam ut disputationibus vanis contrairent praedicatoribus tuis: Elevaverunt et flumina, id est, principes gentium fluctus suos, id est, verba comminata, et hoc processit a vocibus aquarum multarum, id est, a consonantia multorum populorum, et factae sunt mirabiles elationes maris: et e contra Dominus mirabilis factus est in altis illis elationibus deprimendis, et sic, quasi illis depressis, 131.0635D| testimonia tua, id est, miracula tua quae testabantur tui, nimis facta sunt credibilia. Nimis, ideo quia signa confirmabant dicta eorum. Unde illud: Domino cooperante et sermonem confirmante, sequentibus signis (Marc. XVI). Et haec talis sanctitudo decet domum tuam, id est, Ecclesiam tuam tendentem in longitudinem dierum. PSALMUS XCIII. PSALMUS DAVID QUARTA SABBATI. « Deus, ultionum Dominus, Deus ultionum libere egit. Exaltare, qui judicas terram, redde retributionem superbis. Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur? Effabuntur et 131.0636A| loquentur iniquitatem, loquentur omnes qui operantur injustitiam. Populum tuum, Domine, humiliaverunt, et haereditatem tuam vexaverunt. Viduam et advenam interfecerunt, et pupillos occiderunt. Et dixerunt: Non videbit Dominus, nec intelliget Deus Jacob. Intelligite, insipientes in populo, et stulti, aliquando sapite. Qui plantavit aurem, non audiet? aut qui finxit oculum, non considerat? Qui corripit gentes, non arguet, qui docet hominem scientiam? Dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt. Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum. Ut mitiges ei a diebus malis, donec fodiatur peccatori fovea. Quia non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet. 131.0636B| Quoadusque justitia convertatur in judicium, et qui juxta illam omnes qui recto sunt corde. Quis consurget mihi adversus malignantes? aut quis stabit mecum adversus operantes iniquitatem? Nisi quia Dominus adjuvit me, paulominus habitasset in inferno anima mea. Si dicebam: Motus est pes meus, misericordia tua, Domine, adjuvabit me. Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, consolationes tuae laetificaverunt animam meam. Nunquid adhaeret tibi sedes iniquitatis, qui fingis laborem in praecepto? Captabunt in animam justi et sanguinem innocentem condemnabunt. Et factus est mihi Dominus in refugium, et Deus meus in adjutorium spei meae. Et reddet illis iniquitatem ipsorum, et in 131.0636C| malitia eorum disperdet eos, disperdet illos Dominus Deus noster. » ENARRATIO. Solent minus eruditi, id est, minus perfecti in corpore Christi, quod est Ecclesia, perverse cogitare, tacite dolere, in vocem etiam aliquando murmurando prorumpere, videntes florem malorum et laborem bonorum; illos regnare, istos servire; illos exaltari, istos deprimi; illos abundare, istos egere; et dicunt se frustra credidisse, et sic incitantur ad malitiam eorum, vel, si non audent propter infirmitatem, quia timent humanum judicium, licet servent manus innoxias, mentem tamen coinquinant et inter caeteras iniquas cogitationes habent caput iniquarum 131.0636D| cogitationum, dicentes quod Deus averterit oculos suos a fidelibus, et dicunt quod Deus non curet gubernare haec infima; vel dicunt cum aequaliter diligere bonos et malos, vel, quod pejus est, bonos insectari, malis favere, et, cum sic murmurant, nulli damnum faciunt, sibi tantum maximum malum inferunt, quia non habent veram innocentiam. Vera enim innocentia est quae nec sibi nec alteri obest. Hanc innocentiam illi observabant de quibus dictum est: Qui potuit transgredi, et non est transgressus, et facere malum, et non fecit (Eccli. XXXI). Hos dolores et iniquas cogitationes procurat psalmus iste, exhortando ipsos murmurantes ne contra florem malorum habeant invidiam, et in labore 131.0637A| bonorum habeant patientiam. Nam unusquisque qui vere est Christianus, cum videt taliter murmurantes, dolet et irridet, et dicit: Non est hominis investigare cur Deus patiatur bonos laborare et malos florere; sufficit mihi scire laborem bonorum esse temporalem, et florem malorum. Et haec dicendo, proponit sibi patientiam contra felicitatem malorum et miseriam bonorum. Quam patientiam docet psalmus iste, cui talis praeponitur titulus: Psalmus David quarta Sabbati. In quarta Sabbati legitur Deus fecisse luminaria in firmamento (Gen. I), solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis (Psal. CXXXV). Haec luminaria quantumcunque homines mentiuntur de eis, quantaecunque cadant grandines, quantacunque fiant pericula, a 131.0637B| statu suo non moventur, sed cursum suum qui sibi est a Deo dispositus peragunt. Per haec talia luminaria significantur illi de quibus dicit Apostolus: Omnia facite sine disceptatione et murmuratione, ut sitis irreprehensibiles et sinceri, immaculati filii Dei, in medio nationis pravae et perversae, ubi lucetis velut luminaria fixa in firmamento, verbum vitae continentes (Phil. II). Lucent illi, velut luminare in firmamento, qui in Scripturis sacris promissiones Domini attendunt. Nam qui eas attendunt, ipsi quasi in firmamento cursum suum peragunt, habentes undique patientiam et in hoc, videlicet quod vident malos florere, bonos laborare. Qui vero hoc impatienter ferunt, ipsi quasi in firmamento cadunt, non recte statum cursus sui perficientes. Et quoniam 131.0637C| psalmus iste patientiam proponit, merito intitulatus est quarta Sabbati, non quod psalmus agat de rebus creatis quarta Sabbati, sed de rebus significatis per res creatas quarta Sabbati. Nam vox eorum est in hoc psalmo, qui significantur per luminaria quarta Sabbati in firmamento posita, et dicunt: Deus ultionum Dominus, Deus ultionum libere egit. Quasi dicat: nullus invideat malis in flore suo, nec doleat si boni laborant, sed cor sursum semper habeat, quia Deus est Dominus ultionum, scilicet agendarum, a quo non erit impunitum omne malum. Deus est ultionum dico, quia libere egit in Verbo, et ideo libere aget in judicio. Libere egit in Verbo, ut scriptum est: Et erat loquens tanquam vir potestatem 131.0637D| habens, non tanquam Scribae et Pharisaei eorum (Matth. VII). Libere egit, passurus; et ideo neminem timebit, cum veniet judicaturus. Ut autem libere agas in judicio, nascere, morere et exsurge, et sic, exaltare, qui judicas terram, id est qui judicas eos qui terra sunt, et redde retributionem superbis. Superbi sunt, qui nolunt peccata sua confiteri: quibus reddet Dominus secundum opera sua. Vel si continuatur. Libere egit in Verbo, et ideo libere agit in judicio. Populus vero malignus non intellexit cum libere egit in Verbo. Ut autem intelligat populus te libere acturum in judicio, exaltare qui judicas terram: redde retributionem superbis, qui te noluerunt hic humilem cognoscere: vel libere agit in judicio, quia apud eum non erit personarum acceptio, sed unicuique 131.0638A| reddet secundum opera sua. Usquequo peccatores, Domine, usquequo gloriabuntur? Artificiose agitur in hoc psalmo contra minus eruditos et murmurantes contra Dominum, quia qui hic loquitur ut competentius ad gaudium et ad patientiam secum ducat, prius vocem eorum in se transfert, et sic eis quasi condolendo repraesentat vocem illorum, ut et ipsi postea assumant vocem istorum. Qui consolatur amicum, non competentius hoc faciet quam si cum amico se dolere ostendat, quoniam sic levius secum dolentem ad gaudium ducere potest. Quod sic dicit: Usquequo peccatores, Domine, gloriabuntur? id est quousque patieris peccatores agere quae volunt? et quousque gloriabuntur in felicitate sua? Et ecce apparet in quo gloriantur. Effabuntur et loquentur 131.0638B| iniquitatem. Ordo est praeposteratus, quia prius apud se loquentur, et postea aliis extra loquentur. Quid loquentur? Cogitant apud se quod Deo non displiceat mala vita eorum: quia si displiceret, vel penitus eos e vita auferret vel sic eos florere non permitteret, et, haec cogitando, surgunt contra alios in defensionem peccatorum. Quod dicit, effabuntur et loquentur iniquitatem: loquentur, dico, omnes qui operantur injustitiam, quia operando loquentur. Et ecce iniquitas quam loquuntur. Quia populum tuum, Domine, humiliaverunt in fide, sibi conformando humiliandos reddiderunt, et haereditatem tuam, perfectos videlicet, quia a te usque ad perfectionem culti sunt, quos non potuerunt humiliare, vexarunt, id est multis tribulationibus afflixerunt. Et 131.0638C| quae sit haereditas quam vexaverunt, subjungit: Viduam et advenam interfecerunt et pupillos occiderunt. Vidui sunt omnes illi qui se a copulatione diaboli separant cui quisque copulatur, quando in peccatum cadit. Advenae sunt illi qui intelligunt se non habere hic manentem civitatem, sed futuram inquirunt (Hebr. XIII). Pupilli sunt qui relinquunt parentes mundanae civitatis. Hi tales saepius vexati sunt ab impiis, et dixerunt in ipsa vexatione contra Dominum murmurantes: non videbit Dominus suos sic plagari ab impiis, quia si videt, cur patitur? et si patitur, non est justus; et sic possent ad hoc venire ut non esset Deus, quia qui aufert justitiam aufert et deitatem. Quod dicit, Non videbit 131.0638D| Dominus, nec etiam intelliget Deus Jacob, quod adhuc majus est. Intelligite, insipientes in populo: Propheta, praevidens eos sic injuste contra Dominum murmurare, redarguit eos de murmuratione sua, quasi dicat: Vos, qui estis insipientes populi, attendentes florem malorum temporalem, non poenam aeternalem, et laborem bonorum temporalem non gloriam sempiternam, intelligite, insipientes, id est, intelligenter agite, oculos videlicet ad futura levate, et intelligetis quia videt Dominus et intelliget. Quod dicit, intelligite, insipientes in populo, et, vos stulti, aliquando sapite: qui hic floretis et qui vobis bene putatis esse. Cum male est, aliquando sapite, id est, tandem recognoscite florem vestrum ex tempore esse, ut futura bona inquiratis quae aeterna sunt, Qui plantavit 131.0639A| aurem, non audiet? aut qui finxit oculum, non considerat? Quasi dicat: Intelligite vos insipientes istud: Qui plantavit aurem in aliis, non audiet ipse? aut qui finxit oculum, non considerat omnia? Qui corripit gentes per prophetas, per apostolos, martyres quoque zelum Dei habentes, non arguet ipse in futuro? Vel, qui corripit gentes in parte, non arguet in toto? Et qui docet hominem scientiam, id est, qui facit hominem scientem non nescit omnia? Scit utique. Quia Dominus non tantum scit opera, sed etiam cogitationes hominum, scit dico, non ut probet, sed ut vanas eas attendat. Quod dicit, quoniam vanae sunt, et si scit, consequitur ut animadvertat, alioquin justus non esset. Beatus homo quem tu erudieris, Domine: Quasi dicat: Dominus scit cogitationes hominum: 131.0639B| homo autem nescit cogitationes Dei, et ideo relinquat homo cogitationes suas vanas, et perscrutetur cogitationes Dei veras. Nam homo ille, quem tu erudieris, Domine, ut attendat quod vis attendi, beatus est, et de lege tua docueris eum. Lex Domini docet hic pati quemque tribulationes et pressuras in hoc mundo, ut in se veram pacem inveniat, regnum suum venale habeat, pro quo laborare praecepit. Et esset laborandum aeternaliter pro regno illo, sed quia, si labor esset aeternalis, nulla esset gloria quam habituri essent laborantes, ideo ex tempore laborare praecepit quibus aeternam gloriam promisit, nec etiam pro magna gloria et aeterna magno tempore laborare praecepit. Non enim dixit: Labora per mille annos, per centum, sed labora quandiu vixeris: quod tamen 131.0639C| potest contingere ut post tres dies non vivas, ut post aeternam gloriam recipias. Vel sic: Dominus scit cogitationes hominum: et tamen permittit bonos laborare, malos florere. Quem autem, o Domine, tu laborem erudiri permittis, et de lege tua docueris eum, ad quid doces? Ut mitiges ei a diebus malis, id est, mitigationem facias ei, poenitentiam ei reddendo, donec fodiatur peccatori fovea, id est, perficiatur iniquitas peccatorum; quae ipsi peccatori erit fovea, quia ipse peccator qui non vult attendere Deum ad poenitentiam vocantem, thesaurizat sibi iram in die irae justi judicii Dei (Rom. II). Quia non repellet Dominus plebem suam. Quasi dicat: Vere mitigabitur Dominus in se credenti a diebus malis, quia non repellet Dominus plebem suam. Quid videtur malis dum saeviunt 131.0639D| in ea: et quia flagellat Dominus omnem filium quem recipit (Hebr. XII), et haereditatem suam non derelinquet, conservando ab impugnantibus eam, quoadusque justitia, id est, justus et perfectus quisque convertatur ad hoc, ut ad judicium veniat cum Domino, vel judicandus, vel judicaturus. Judicaturus, secundum hoc: Sedebitis super thronos judicantes (Luc. XXII), etc. Vel sic: quoadusque justitia, Christus videlicet, qui nunc est absconditus, convertatur in judicium, id est, in manifesto veniet ut judicet alios. Et qui juxta illam, id est, qui erunt illi qui in judicio suo sessuri sunt in latere Christi qui hic nobis est justitia. Omnes videlicet qui recto sunt corde, id est, omnes illi quorum cor hic complanatur incommutabili regulae 131.0640A| justitiae ejus. Vel sic: Quandoquidem justitia convertetur in judicium, qui sunt hic juxta illam, id est, qui sunt illi qui juste vivunt? Omnes qui recto sunt corde. Quis consurget mihi adversus malignantes? aut quis stabit mecum adversus operantes iniquitatem? Ecce ille qui in hoc psalmo loquitur, cum superius se posuisset in vocem murmurantium, jam ipsos murmurantes in voce secum assumit sua, ut nunc secum gaudeant quibus ipse superius condoluit. Quasi dicat sic unusquisque: Intelligo ita esse faciendum, malos tolerandos; sed hoc per me non possum, et quis mihi erit auxilio interim? Quod dicit, quis consurget mihi, id est quis consurgere me faciet adversus malignantes? Aut quis stabit mecum, id est quis me immobilem facit, ut non cadam adversus 131.0640B| omnes qui operantur iniquitatem? Dominus qui adjuvit me. Et quomodo adjuvit? Nam anima mea habitavit in inferno, consentiendo illis quibus florem temporalem Deus permisit habere, et paulo minus habitasset, id est multum parum distabat quod non ibi perseverasset, non quia Dominus adjuvit me. Et quomodo adjuvit? Dixi, motus est pes meus, id est afflictio mea mota est ab optatione floris malorum, et ipse audivit me, et non tantum audivit me post confessionem, sed etiam si dicebam, motus est pes meus, id est, mox ut fragilitatis meae mobilitatem recognoscebam, tua misericordia, Domine, adjuvabat me, quia similis erat tua misericordia cum mea confessione. Ecce habes, quia si tu agnoscis quod Deus ignoscit, et eatenus ignoscit quatenus 131.0640C| tu agnoscas. Quod subsequens versus demonstrabit. Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, consolationes tuae laetificaverunt animam. Quasi dicat: Misericordia tua adjuvabat me, et hoc non modicum, quia multi fuerunt mei dolores et secutae sunt multae tuae miserationes vel consolationes. Praecesserunt vulnera mea amarissima, secuta sunt medicamenta tua suavissima, et sic laetificaverunt animam meam in hoc videlicet quod intelligo quia nullus impius erit tibi sedes. Quod interrogando dicit: Nunquid adhaeret tibi sedes iniquitatis? Id est nunquid tandem eliges tibi sedes illos qui operantur iniquitatem? Tu dico, qui fingis laborem in praecepto, id est, qui facis laborare in praecepto tuo manentes 131.0640D| Unde Petrus: Tempus est ut incipiat judicium a domo Dei. Et si initium a vobis, quis finis erit in illis qui non obediunt Evangelio? Si justus vix salvabitur; impius ubi parebit (I Petr. IV)? Vel aliter: Qui fingis laborem in praecepto, id est, ipsum laborem quem patiuntur, tu facis esse praeceptum tuum, quia in labore eorum praeceptum tuum intelligitur. Et ecce qualiter in praecepto fingis laborem. Quia captabant in animam justi, id est insidianter egerunt contra animam justi, Christi videlicet, et ideo captabant in animam justi cujusque membri, videlicet Christi, et sanguinem innocentem condemnabant, id est sanguinem Christi, quantum in se fuit, condemnabant, et ideo condemnabant sanguinem cujusque justi ex corpore Christi: sed inde non est curandum, quia factus 131.0641A| Dominus, mihi in refugium tandem et interim donec superatus ab inimicis ad eum refugiam, est Deus meus in adjutorium spei meae, adjuvans me videlicet, ut non deficiam in spe mea, et tunc quando ad eum refugiam, reddet illis iniquitatem ipsorum, non secundum hoc quod mihi est praestitum a malitia ipsorum, sed secundum quod ipsi intendebant, quia, licet ex iniquitate Judae magna gratia sit nobis praestita, ipse tamen pretium suae recepit malitiae; quia non intendebat facere ad nostram salutem, sed ad Domini sui perditionem, et ideo illi et complicibus ejus reddet Dominus iniquitatem ipsorum. Et quomodo reddet? In malitia eorum disperdet eos, disperdet illos, dico, Dominus Deus noster. PSALMUS XCIV. LAUS CANTICI IPSI DAVID. 131.0641B| « Venite, exsultemus Domino, jubilemus Deo salutari nostro. Praeoccupemus faciem ejus in confessione, et in psalmis jubilemus ei. Quoniam Deus magnus Dominus, et rex magnus super omnes deos. Quia in manu ejus sunt omnes fines terrae, et altitudines montium ipsius sunt. Quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, et siccam manus ejus formaverunt. Venite, adoremus, et procidamus, et ploremus ante Dominum qui fecit nos, quia ipse est Dominus Deus noster. Et nos populus pascuae ejus, et oves manus ejus. Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra. Sicut in irritatione, secundum diem tentationis in deserto. Ubi tentaverunt me patres vestri, probaverunt 131.0641C| me, et viderunt opera mea. Quadraginta annis offensus fui generationi illi, et dixi: Semper hi errent corde. Et isti non cognoverunt vias meas, et juravi in ira mea: Si introibunt in requiem meam. » ENARRATIO. Canticum, sicuti scitis, ponitur pro exsultatione. Ne autem de humana virtute in hoc psalmo exsultare vellet aliquis, appositum est laus cantici, ut per haec duo intelligamus de divina virtute in hoc psalmo exsultandum esse. Est vox capitis nostri in hoc psalmo revocantis dispersos Israel, filium videlicet illum qui, accepta parte substantiae suae, abiit in regionem dissimilitudinis, ubi luxuriose vivendo dissipavit 131.0641D| bona sua, et ad ultimum tanta necessitate coactus est ut porcos pasceret (Luc. XV). Filius iste qui, accepta portione sua, a patre discessit, genus humanum significat quod, accepta portione, id est ratione, in qua illud Deus ad imaginem suam formavit, discessit a Deo in regionem dissimilitudinis, id est in dissimilem vitam, quia non potuit ab eo discedere corpore, qui ubique praesens fuit divinitate, sed discessit ab eo affectione, et dissimiliter studuit vivere a Deo, et, coactus necessitate, porcos pavit et daemonia coluit quae per porcos designantur: quoniam nullum animal immundius porco reperitur. Humanum genus, sic a Deo apostatum, revocavit homo Dominicus in hoc psalmo, sic: Venite, exsultemus Domino. Quasi dicat: Qui 131.0642A| usquemodo exsultavistis diabolo, mundo deceptori vestro, deinceps exsultate Deo qui per me mundum sibi reconciliari voluit (II Cor. V) et a me moneri, ut qui Dei sunt jungantur mihi, et venite, non incessu pedum, sed affectionum. Exsultemus Domino, jubilemus Deo salutari nostro, meo videlicet et vestro; meo, per naturam: vestro, per gratiam; et praeoccupemus, id est praeveniamus faciem ejus, scilicet venturi ad judicium, et hoc in confessione, id est in laude ejus. Confessio est duplex, quia est confessio, vel gementis, vel laudantis: quae utraque ad laudem Domini pertinet. Nam laudabilem confessionem ad laudem Domini pertinere non dubium est. Confessio etiam gementis fit ad laudem Domini, quia quanto major est exaggeratio in peccato confitentis, tanto 131.0642B| major est laus ignoscentis. Quod dicit, praeoccupemus faciem ejus in confessione, et in psalmis jubilemus, id est in bonis operibus. Jubilat in psalmis qui in bonis operibus majorem habet voluntatem quam possit ostendere per actionem. Quoniam Deus magnus Dominus. Quasi dicat: Huic jubilandum est, quoniam, cum alii falso magni dicuntur, ipse est Deus magnus Dominus, et rex magnus super omnes deos. Non deos gentium quibus praeferri nihil est, sed super illos qui per gratiam suam dii facti sunt, quibus praeferri magnum est. Et vere ipse est rex magnus super omnes deos, quia in manu ejus, id est in potestate ejus sunt omnes fines terrae, id est Judaei qui terrenitati suae finem posuerunt, et altitudines maris, id est quique eminentes in illo populo virtutibus, 131.0642C| ipsius sunt, quoniam, quidquid boni operantur, ex ipso habent. Unde Apostolus. Deus, inquit, operatur in vobis et velle et perficere (Phil. II). Ecce jam aedificatus est paries unus in domo Domini, populus videlicet ex circumcisione. Notatur etiam ille alius paries, id est populus ex praeputio, sic: Quoniam ipsius est mare, et ipse fecit istud. Quasi dicat: Vere est rex magnus, quoniam ipsius est mare, id est gentilis populus, sale amaritudinis plenus, et ipse fecit illud, non ut mare remaneret, sed ut arabilis terra fieret. Et siccam manus ejus formaverunt, id est, ex ejus potentia factum est hoc, quod mare illud fieret terra sicca, semper sitiens imbrem salutis super se venientem. Ecce collecti sunt duo parietes, 131.0642D| adjungatur ergo lapis angularis, et ex illis fiat unum aedificium. Venite, adoremus. Quasi dicat: Quandoquidem magnus est Dominus, ergo venite passibus fidei, adoremus, id est, veneremur eum, et procidamus, humiliando nosmetipsos, ut eum digne adoremus, et si aliquem conscientia prava gravat, ploret coram Domino pro peccato perpetrato. Quod dicit, procidamus et ploremus ante Dominum qui fecit nos, me quidem, id est, humanam naturam Verbo personaliter unitam, ipse caput, vos membra. Vel, qui fecit nos, id est, qui nos recreavit in operibus bonis. Unde Apostolus, ipsius, inquit, factura sumus, creati in operibus bonis (Eph. II). Et merito ploramus ante eum, quia ipse est Dominus Deus noster, et nos, populus pascuae ejus, et oves manus 131.0643A| ejus. Convenientius videretur dixisse, populus ejus et oves pascuae ejus. Sed ut ostenderet populum ab eo pasci velut oves, dixit: et nos populus pascuae ejus, et oves, non quas ipse emit vel furto accepit, sed manus ejus, quas videlicet fecit, et quia populus et oves estis, ergo si audieritis vocem ejus per me, videlicet missum haeredem, vel per apostolos meos, nolite obdurare corda vestra, et hoc dico, hodie, id est, quandiu hoc tempus agitur adhortor vos non obdurare corda vestra. Unde Apostolus: Videte, inquit, fratres, ne sit in aliquo vestrum cor malum incredulitatis discedendi a Domino Deo vero vivo, sed adhortamini vos per singulos dies donec hodie cognominatur, ut non obduret quis cor ex vobis fallacia peccati (Hebr. III). Nolite obdurare corda vestra, sicut scilicet factum 131.0643B| est in irritatione, id est, in provocatione Dei facta, sed non tantum in ipsa die, sed secundum diem tentationis factae in deserto: secundum diem, id est, post diem ubi tentaverunt patres vestri me, videlicet Verbum quod in principio erat apud Deum (Joan. I), probaverunt et tamen viderunt opera mea, per quae poterant intelligere quod non eram probandus. Quadraginta annis offensus fui generationi huic. Quadraginta anni significant omnem cursum vitae nostrae, in qua in hoc mundo quasi in deserto erramus, et saepius Deum offendimus. Et dixi: Semper hi errant corde, et isti non cognoverunt vias meas, id est, praecepta mea quibus innocenter gradi debent, quibus juravi in ira mea: Si introibunt in requiem meam. Tunc nulli scilicet introibunt. Vel, si introibunt, id est, non introibunt. 131.0643C| Vel, non cognoverunt vias meas, et ideo non intrabunt in requiem meam, ut juravi in ira mea. PSALMUS XCV. PSALMUS DAVID, QUANDO DOMUS AEDIFICABATUR POST CAPTIVITATEM. « Cantate Domino canticum novum, cantate Domino, omnis terra. Cantate Domino, et benedicite nomini ejus, annuntiate de die in diem salutare ejus. Annuntiate inter gentes gloriam ejus, in omnibus populis mirabilia ejus. Quoniam magnus Dominus et laudabilis nimis, terribilis est super omnes deos. Quoniam omnes dii gentium daemonia, Dominus autem coelos fecit. Confessio et pulchritudo in conspectu ejus, sanctimonia et magnificentia 131.0643D| in sanctificatione ejus. Afferte Domino, patriae gentium, afferte Domino gloriam et honorem, afferte Domino gloriam nomini ejus. Tollite hostias, et introite in atria ejus, adorate Dominum in atrio sancto ejus. Commoveatur a facie ejus universa terra, dicite in gentibus: Quia Dominus regnavit. Etenim correxit orbem terrae qui non commovebitur, judicabit populos in aequitate. Laetentur coeli, et exsultet terra, commoveatur mare et plenitudo ejus, gaudebunt campi et omnia quae in eis sunt. Tunc exsultabunt omnia ligna silvarum a facie Domini, quia venit, quoniam venit judicare terram. Judicabit orbem terrae in aequitate et populos in veritate sua. » ENARRATIO. 131.0644A| Legitur (IV Reg. XXV, I Esdr. V) templum Domini, quod a Salomone aedificatum est, a Chaldaeis fuisse destructum, et iterum ab Jesu magno sacerdote reaedificatum. Domus ista humanam naturam significat quae in primo parente a vero Salomone est aedificata, id est, in abundantia virtutum posita, sed postea destructa est, etiam a Chaldaeis captivata, quando primus homo serpenti male persuadenti succubuit: quia comedit vetitum, amisit abundantiam virtutum, expertus est quod minatus est Dominus, et non invenit quod promisit diabolus. Minatus est Dominus, si comederit, mortem: diabolus promisit divinitatem; sed homo concedens serpenti, comedit: et non 131.0644B| tantum non effectus est Deus, sed etiam miser factus est et captivus. Restituta est domus ista, id est, humana natura quoniam Verbum quod in principio erat apud Deum (Joan. I), humanam assumpsit formam, ut hominem revocaret ad gloriam. Ut autem in hoc aedificio simus adhortatur nos Propheta in hoc psalmo, laudando illum qui nos fecit hujus domus aedificium, et dicit sic: Vos, qui usquemodo imitando veterem hominem, vetus canticum ululastis, vos, deinceps cantate Domino Patri canticum novum, novam gratiam, novam humilitatem. Cantate Domino Filio, omnis terra, non solum Judaea, non solum Africa, sed etiam omnis terra. Cantate Domino Spiritui sancto, et benedicite, non nomini vestro, 131.0644C| sed nomini ejus glorificando. Nota quod tres personae deitatis sunt in essentia unitatis, ideo cum dixisset illis tribus personis cantandum esse aequaliter, subjunxit: Benedicite nomini ejus; annuntiate de die in diem salutare ejus. Quasi dicat: Cantate Domino, omnis terra. Vos autem ex Judaeis, annuntiate de die in diem, id est, omni tempore, salutare ejus, Christum videlicet per quem restituta est captivitas hominis. Vel sic, annuntiate de die in diem salutare, id est, de virtute in virtutem praedicate salutare ejus, vel, sic annuntiate eundo de die Filio in diem Patrem, ut per opera videlicet Filii notificetis opera Patris, cum idem Pater sit et Filius. Unde illud, Qui videt me, videt et Patrem (Joan. XIV). 131.0644D| Vel annuntiate de die Patrem in diem Filium. Unde illud, Credite in Deum, et in me credite (Ibid.). Annuntiate inter gentes opera ejus. Dixit: annuntiate de die in diem salutare ejus. Et quasi diceret: Ubi vis ut annuntiemus? determinat eis ubi annuntiare debeant, quasi aedificator alicujus aedificii, congregatis artificibus, deponeret unicuique opus suum, et diceret: Tuum sit operari in angulo illo, et tuum in illo. Quod dicit, annuntiate inter gentes opera ejus, resurrectionem videlicet et ascensionem dicit; et annuntiate in omnibus populis mirabilia ejus, hoc videlicet, quod Dominus qui parvus nasci voluit, parvus inter homines habitavit, parvus praedicavit, 131.0645A| parvus mortuus est, ipse resurgendo factus est magnus et laudabilis nimis ascendendo, terribilis venturus super omnes deos, quos per gratiam suam deificavit, id est, qui participationem deitatis veri Dei dii dici possunt, quia sunt quidam qui dicuntur dii et non sunt veri dii, sicut dii gentium qui non sunt dii, sed daemonia. Quod dicit, quoniam omnes dii gentium daemonia, est quasi dicat: Quod dixi deos, non retuli ad deos gentium, quoniam ipsi sunt daemonia, et sic parum esset Dominum praeferri illis. Dominus autem fecit illos coelos, quos prius deos nominavi, et quibus magnum est Dominum praeferri. Confessio et pulchritudo in conspectu ejus. Quasi dicat: Hoc modo factus est terribilis et laudabilis, quia 131.0645B| confessio et pulchritudo sunt in conspectu ejus, id est, in interiori homine ubi suus conspectus est. Vis esse pulcher? confitere foeditatem tuam, et Dominus dabit tibi benignitatem (Psal. LXXXIV). Sanctimonia, id est, sanctitas et magnificentia sunt in sanctificatione ejus, id est, in illis quos sanctificat. Nota quod praedixit, sanctimonia, post magnificentia: quia prius justificat quam magnificet. Nam nihil est quod de te magnum exspectes, si justitiam non ames. Afferte Domino, patriae gentium, afferte Domino gloriam et honorem, afferte Domino gloriam nomini ejus, quasi dicat: Quando quidem Dominus a Judaeis annuntiatus est magnus et laudabilis, et hoc inter vos, o gentes, ergo patriae gentium, non regio 131.0645C| una, sed omnes patriae gentium, afferte Domino patriae gloriam, et hoc afferte Domino Filio gloriam, et haec videlicet operantes, ut per vos glorificetur Dominus, afferte Domino Spiritui sancto gloriam nomini ejus: ut qui gloriatur, in Domino glorietur: Tollite hostias, bona opera videlicet, quae sunt hostia laudis, vobiscum assumite, quia non debet servus apparere in conspectu Domini vacuus: et introite in atria ejus, id est, bene vivite in Ecclesia sua, quia non prosunt hostiae nisi cum fide, quia veri sacrificii extra catholicam Ecclesiam non est locus. Adorate Dominum in atrio sancto ejus, id est, omnibus communem credite: et sic etiam vobis praedicantibus alius commoveatur motu poenitentiae a facie ejus, id est, a cogitatione ejus, quae per vos in gentibus 131.0645D| crescit in universa terra; et dicite in gentibus, Dominus regnabit in adventu secundo, quia jam regnavit in adventu primo: et hoc effectus indicat, quia correxit orbem terrae, qui non commovebitur a fide sua, et tandem judicabit populos in aequitate, unicuique reddens secundum opera sua. Et tunc laetentur coeli, id est, quique fideles, qui pro nitore veritatis coeli dicuntur: et exsultet terra vomere praedicationis bene culta; et tunc commoveatur mare et plenitudo ejus, id est, saeviat gentilis populus et complices sui, tamen gaudebunt campi, id est, humiles et bene fructificantes: et omnia quae in eis sunt, id est, omnia opera eorum gaudebunt, id est, eos gaudere facient, quoniam nullum bonum opus eorum remanebit 131.0646A| irremuneratum; et tunc in illo gaudio exsultabunt omnia ligna silvarum, in aedificium domus Domini assumpta. Ligna silvarum sunt gentiles, qui prius quasi silva fuerunt, a nullo videlicet culti, sed praecisi sunt de oleastro, et inserti in olivam bonam; et ideo exsultabunt tandem a facie Domini quia venit primo adventu dans misericordiam; et exsultabunt, quando in secundo adventu veniet judicare terram, et tunc judicabit orbem terrae, id est, perfectiores quos assumpsit de terra, in aequitate sua eos recipiendo, id est, justis suis eos associando; et populos, incredulos videlicet judicabit in veritate sua, justo eos judicio damnando. PSALMUS XCVI. PSALMUS IPSI DAVID, QUANDO TERRA EI RESTITUTA EST. 131.0646B| « Dominus regnavit, exsultet terra, laetentur insulae multae. Nubes et caligo in circuitu ejus, justitia et judicium correctio sedis ejus. Ignis ante ipsum praecedet, et inflammabit in circuitu inimicos ejus. Illuxerunt fulgura ejus orbi terrae: vidit, et commota est terra. Montes sicut cera fluxerunt a facie Domini, a facie Domini omnis terra. Annuntiaverunt coeli justitiam ejus, et viderunt omnes populi gloriam ejus. Confundantur omnes qui adorant sculptilia, et qui gloriantur in simulacris suis. Adorate eum, omnes angeli ejus. Audivit et laetata est Sion. Et exsultaverunt filiae Judae propter judicia tua, Domine. Quoniam tu, Dominus altissimus super omnem terram, nimis exaltatus es super omnes deos. Qui diligitis Dominum, odite 131.0646C| malum, custodit Dominus animas sanctorum suorum, de manu peccatoris liberabit eos. Lux orta est justo, et rectis corde laetitia. Laetamini, justi, in Domino, et confitemini memoriae sanctificationis ejus. » ENARRATIO. Terra defluxit, quando humanum genus per inobedientiam a Deo recessit. Restituta est in parte, quando populo Judaico lex data est. Sed quia populus ille legis praevaricator factus est, iterum terra defluxit. Defluxit etiam, quando Petrus apostolus, qui prius constantiam promisit, ad vocem ancillae Dominum negavit; sed restituta est in eo terra, quando, interrogante Domino, Petre, amas me? respondit: 131.0646D| Amo, Domine; sed, cum hoc tertio quaesivisset, contristatus Petrus dixit: Tu scis, Domine, quia amo te (Joan. XXI), et sic deleta est culpa ex trina confessione, quae crevit ex trina negatione. Restituta est terra, quando multi conversi ex praedicatione Petri dixerunt inter se: Quid faciemus, viri fratres? Et Petrus: Baptizetur unusquisque in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, et baptizati sunt plurimi (Act. II). Restituta est ad plenum terra, quando, misso Spiritu sancto, ab apostolis Verbum vitae praedicatum est in gentibus. Expositio tituli talis est. Psalmus huic David, id est, vero David attribuendus est, factus quando restituta est terra. Et nota, licet vox sit Prophetae in hoc psalmo, tamen negotium 131.0647A| illud, unde tractat psalmus, Christo attribuendum est, quia quod terra restituta est, hoc per eum fuit. Potest etiam accipi de resurrectione Domini quod dicit, restituta est terra, quia tunc caro Christi quam assumpsit de virgine restituta est, quando gloria immortalitatis induta est. Quae terra, id est, caro Christi quasi defluxit, quando immortalitate et impassibilitate tegebatur. Dicit autem Propheta sic: Dominus regnavit, exsultet terra, laetentur insulae multae. Quasi dicat. Dominus Verbum carnem assumpsit, in qua plurima passus, mortuus est et resurrexit, ascendit, misit Spiritum sanctum inter discipulos, et sic regnavit, id est, regnum ubique terrarum sibi obtinuit, quia praedicantibus apostolis fides ubique crevit, et sic Dominus regnavit. Unde exsultet 131.0647B| terra jam vomere praedicationis bene culta, et non tantum exsultent illi qui in solida terra habitant, sed etiam laetentur insulae multae ad fidem vocatae. Vel, laetentur insulae multae, id est, Ecclesiae plures jam factae, quae insulis comparari possunt, quantum sicut insulae circumdatae sunt mari, et alliduntur fluctibus maris, ita Ecclesia circumdata est fluctibus hujus saeculi, et ab eis impellitur. Sed quid facit? Frangit ipsos fluctus, et non frangitur ab illis, velut scopuli maris cum impelluntur ad littus, non frangunt littus, si firmum fuerit, sed potius ab ipso littore franguntur. Nubes et caligo in circuitu ejus. Quasi dicat: Dominus regnavit taliter, quia nubes et caligo in circuitu ejus. Nubes sunt apostoli, caligo prophetae, quoniam quae apostoli expresserunt, eadem 131.0647C| prophetae occulte quasi quadam caligine tecta praedixerunt. Hi prophetae et apostoli in circuitu ejus sunt, praecinentes videlicet gloriam Domini, ut regnum ejus in fide cresceret. Justitia et judicium correctio sedis ejus. Praeposteratum est, quia oportet ut prius sit judicium, discretio videlicet boni et mali, ut subsequatur justitia: quia nemo justificatur, nisi qui hoc judicium attendit. Haec duo sunt correctio sedis ejus, quia per haec duo corriguntur illi qui sedes ejus sunt futura. Et quomodo: quia ignis, id est, amor bonus qui inflammat, ante ipsum praecedet, et ignis iste inflammabit inimicos ejus, comburendo in eis nociva, in circuitu eos ponendo, ut eum videlicet circumeant imitatione bonorum operum. De hoc igne dictum est: Ignem veni mittere 131.0647D| in terram, et quid volo nisi ut accendatur? (Luc. XII.) Quod dicit, et inflammabit in circuitu inimicos ejus, et quo ordine hoc factum est? Quia illuxerant fulgura ejus, id est, splendores miraculorum ejus orbi terrae, id est, illis qui recipiendo culturam bonam, orbis futuri erant in virtutibus, videlicet perfecti. Haec fulgura vidit terra, et commota est motu poenitentiae, et non quaelibet terra commota est, sed montes sicut cera fluxerunt, id est, elati in saeculo, recepto igne charitatis, omissa duritia sua, dissoluti sunt per lacrymas poenitentiae. Quod dicit, montes sicut cera fluxerunt a facie Domini, id est, propter cognitionem Domini, a facie Domini mota est omnis terra, quia non soli Judaei fidem receperunt. Vel aliter dicamus 131.0648A| superius: Dominus regnavit, exsultet terra, laetentur insulae multae, et tamen licet ipse regnavit, nubes et caligo in circuitu ejus: quia quibusdam obumbratus est ne eum viderent, et tamen licet nubes et caligo erant in circuitu ejus, quantum ad quosdam, justitia et judicium fuerunt correctio sedis ejus, id est, in correctione illorum qui futuri erant sedes ejus. Ignis ante ipsum praecedet. Causam reddit quare nubes et caligo in circuitu ejus. Quia ignis invidiae ante ipsum praecedet, non quod ab eo veniat ignis ille, sed quia ipsi ponunt ignem ipsum inter se et Deum, et ideo obumbratus est eis Dominus, ne eum videant: et ignis iste inflammabit inimicos ejus illicitis desideriis, et hoc in circuitu, id est, usquequaque. Illuxerunt fulgura ejus orbi terrae. Ostendit qualiter justitia et 131.0648B| judicium sunt correctio sedis ejus, quia illucent fulgura orbi terrae. Quae fulgura? Videlicet terra commota ad poenitentiam. Nam etiam montes sicut cera fluxerunt, id est, duritia superborum in mollitiem versa est, sicut cera quae apponitur igni. Et hoc quod montes fluxerunt, est a facie Domini, a qua commota est omnis terra, et quomodo hoc? Quia annuntiaverunt coeli, id est, apostoli justitiam ejus, et sic viderunt, id est, intellexerunt omnes populi, non solum Judaei. Et quia omnes populi viderunt gloriam ejus, confundantur ergo in consideratione sua omnes qui adorant sculptilia, et qui gloriantur in simulacris suis, quia non sunt adoranda simulacra, nec etiam angelus adorandus est, quia legitur in Apocalypsi, cum 131.0648C| quidam voluisset adorare angelum pro miraculis quae fecit, quod ipse prohibuisset ne adoraretur, dicens: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum et fratrum tuorum (Apoc. XIX et XXII). Adorate Dominum, omnes angeli ejus. Quasi dicat: Viderunt omnes populi gloriam ejus, unde adorate eum, omnes angeli ejus. Audivit hoc Sion quod populi viderunt gloriam ejus, et laetata est. Quod alibi dicitur: Audierunt qui erant in Judaea, quia gentes receperunt verbum Dei, et benedicebant Deum (Act. XI). Et exsultaverunt filiae Judae, id est, Ecclesia ex Judaeis, propter judicia tua, Domine, quia recognoverunt gentes esse dignas ut concorporarentur Judaeis, unde Petrus: In veritate comperi quoniam non est personarum acceptor Deus (Act. X). 131.0648D| Ipse enim Petrus dubitans utrum Cornelius baptizandus esset, certificatus est quoniam Spiritum sanctum vidit eum recepisse: quod nulli contigit ex Judaeis quod ante baptismum Spiritum sanctum recepisset. Exsultaverunt filiae Judae merito, quoniam tu Dominus es Altissimus super omnem terram; quia non tantum Judaeorum, sed etiam gentium Deus. Et exaltatus es super omnes deos ante factos, nimis exaltatus es usque ad aequalitatem Patris ascendens; et ne quis desperaret, cum dicit eum Altissimum, quasi prae altitudine attingere eum non posset, dat praeceptum quod attingendus sit, et dicit: Qui diligitis Dominum, edite malum. Quasi dicat: Dominus est Altissimus, 131.0649A| vos autem qui altitudinem ejus attingere vultis, odite malum; et si persecutio impiorum vobis supervenerit, nolite timere, quia licet saeviant contra carnem, non possunt tamen impedire resurrectionem. Quia custodit Dominus animas sanctorum suorum, et de manu peccatorum liberabit eos tandem, et ut tandem liberet eos, lux orta est justo, id est, lux interior lucebit unicuique justo, et rectis corde laetitia, id est, ut non solum in spe gaudeant, sed etiam in tribulatione. Unde laetamini, justi, in Domino, quorum tantum est gaudere, quia impiis non est gaudere. Et confitemini memoriae sanctitatis ejus, id est, laudate eum in hoc, quod memor fuit vestri ut vos sanctificaret, cum immemores 131.0649B| essetis in damnatione vestra. PSALMUS XCVII. PSALMUS DAVID. « Cantate Domino canticum novum, quia mirabilia fecit. Salvavit sibi dextera ejus, et brachium sanctum ejus. Notum fecit Dominus salutare suum, in conspectu gentium revelabit justitiam suam. Recordatus est misericordiae suae et veritatis suae domui Israel. Viderunt omnes termini terrae salutare Dei nostri. Jubilate Deo, omnis terra, cantate, et exsultate, et psallite. Psallite Domino in cithara, in cithara et voce psalmi, in tubis ductilibus et voce tubae corneae. Jubilate in conspectu regis Domini, moveatur mare et plenitudo ejus: orbis terrarum 131.0649C| et qui habitant in eo. Flumina plaudent manu simul, montes exsultabunt a conspectu Domini, quoniam venit judicare terram. Judicabit orbem terrarum in justitia, et populos in aequitate. » ENARRATIO. Vox est in hoc psalmo Prophetae exhortantis nos, ne in vacuum gratiam Dei recipiamus (II Cor. VI), ne sanguinem justi conculcemus (Hebr. X), sed in magna affectione tempus visitationis recognoscamus (Luc. I), Christum imitando vetus canticum postponamus, et novum canticum cum eo cantemus. Quod dicit: Cantate Domino canticum novum. Novum canticum, nova charitas, nova humilitas, quod vetus 131.0649D| homo nescit cantare. Quia mirabilia fecit, tunc videlicet, quando filium viduae resuscitavit (Luc. VII), sed mirabilius fecit, quando perditos a morte redemit. Salvavit sibi dextera ejus, et brachium sanctum ejus. Ostendit qualiter mirabilia fecit. Nam dextera ejus et brachium ejus, Christus videlicet, potentia et fortitudine sua salvavit, id est, salvationem humano generi attulit et hoc sibi a Domino, Patri videlicet, ut qui vivunt, jam non amplius sibi vivant (II Cor. V), sed Domino. Salvantur sibi qui interius salvantur, non amplius redeuntes ad vomitum. Et quomodo salvavit? Notum fecit Dominus salutare suum, id est, Christum suum. In conspectu gentium revelavit justitiam suam, id est, fidem justificantem 131.0650A| notificavit gentibus. Et quare hoc? Quia recordatus est misericordiae suae, id est, reparationis humano generi faciendae, recordatus est veritatis suae promissae domui Israel, quia illis promissio fuit ibi facta de restauratione humani generis. Et sic viderunt omnes termini terrae, id est, omnes illi qui terrenitati suae terminum posuerunt, viderunt salutare Dei nostri, et ideo jubilate Domino, omnis terra, id est, tantam licentiam in vobis concipite, quantam non sufficitis in voce exprimere. Cantate etiam interius, et exsultate exterius, et sic psallite, id est, bona opera cum mentis hilaritate perficite, quia hilarem operatorem diligit Deus. Psallite Domino, dico, in cithara, id est, in carnis mortificatione. Unde Apostolus: Mortificate membra vestra quae sunt super 131.0650B| terram (Col. III). Psallite etiam in tubis ductilibus. Tubae ductiles sunt tubae aereae quae, cum tunduntur malleis, in longitudinem et latitudinem crescunt. Mallei nostri sunt diaboli et vasa eorum, tunsio est eorum tribulatio et persecutio quibus malleis quisquis tunsus, crescat in perseverantiam boni operis, crescat etiam in latitudinem, id est, in charitatis extensionem, quae charitas non ultra extendi potest, quam ut ad inimicos quisque habeat charitatem, velut ille qui dixit: Domine, ne statuas illis hoc peccatum (Act. VII), quia nesciunt quid faciunt (Luc. XXIII). Psallite etiam vocem tubae corneae, id est, sic operamini ut in carne existentes, omnes carnales affectiones excedatis, et hoc ad similitudinem cornu quod, adhaerendo carni, in aliam indurescit naturam. 131.0650C| Unde Paulus: Etsi adhuc in carne militamus, jam non tamen secundum carnem vivimus (II Cor. X). Jubilate in conspectu regis Domini. Quasi dicat: His omnibus modis psallentes, jubilate in interiori vestro ubi conspicit rex vester, et vobis jubilantibus, moveatur mare, id est, gentilitas motu poenitentiae vel motu irae, et non in parte moveatur mare, sed plenitudo ejus, id est, ubique moveatur: orbis terrarum etiam moveatur, id est, perfecti quodammodo adhuc moveantur ad incrementum virtutum, et omnes qui habitant in eo orbe, id est, omnes qui imitantur perfectos jubilent in conspectu regis Domini, jubilate, quia flumina, id est, praedicatores sancti, de quorum ventre fluent aquae vivae (Joan. VII), plaudent manu simul, id est, bona operatione vobiscum. Plaudent et 131.0650D| montes, id est, elati in saeculo exsultabunt a conspectu Domini, quoniam venit Dominus judicare terram, nunc occulto judicio, et tandem judicabit orbem terrarum in justitia, et populos in aequitate. PSALMUS XCVIII. PSALMUS DAVID. « Dominus regnavit, irascantur populi: qui sedet super Cherubim, moveatur terra. Dominus in Sion magnus, et excelsus super omnes populos. Confiteantur nomini tuo magno, quoniam terribile et sanctum est, et honor regis judicium diligit. Tu parasti directiones, judicium et justitiam in Jacob tu fecisti. Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate scabellum pedum ejus, quoniam sanctum 131.0651A| est. Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus, et Samuel inter eos qui invocant nomen ejus. Invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos: in columna nobis loquebatur ad eos. Custodiebant testimonia ejus, et praeceptum quod dedit illis. Domine Deus noster, tu exaudiebas eos: Deus, propitius fuisti eis, et ulciscens in omnes adinventiones eorum. Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate in monte sancto ejus, quoniam sanctus Dominus Deus noster. » ENARRATIO. Psalmus David. Omnes sancti patriarchae et prophetae et praedicatores consuluerunt nobis in scripturis suis, velut filius Ecclesiae, non ut deesset nobis, sed ex ipsis haberemus, unde aedificati 131.0651B| essemus. Hoc etiam sanctus propheta David in hoc psalmo attendebat, proponens nobis ut ubique quaeramus Dominum, quaeramus eum hic misericordem, ne tandem experiamur eum saevissimum judicem. Ipse enim non deserit desiderantem se, qui redemit negligentem se. Unde sic dicit: Dominus regnavit, irascantur populi, qui sedet super Cherubim, moveatur terra. Quasi dicat: Quaerite Dominum qui regnavit, id est, regnum in gentibus sibi obtinuit, principem mundi foras ejecit: et eo regnante, irascantur populi. Prophetatio est spiritus praedicentis, non praeceptum jubentis. Praedicit enim Propheta, quae in spiritu vidit futura: quia postquam Dominus ascendit, missus est Spiritus sanctus inter discipulos: ut per eum instructi, 131.0651C| non timerent mortem quam sciebant destructam per resurgentem. A quibus cum Dominus coepit praedicari, irati sunt populi multi: irati sunt cum coepit praedicari qui eos fecit, qui adoraverunt quod fecerunt: irati sunt Domino suo pro idolo suo, cum deberent irasci servo: quia dignior est servus eorum, quam idolum suum. Servum enim fecit Dominus eorum, idolum vero faber eorum. Qui sedet super Cherubim, id est, qui sibi elegit sedem plenos dilectione. Cherubim namque interpretatur plenitudo scientiae. Quoniam autem charitas plenitudo est praeceptorum, non incongrue qui in charitate perfectus est, Cherubim est appellatus. Quod dicit, Qui sedes super Cherubim, regna; sed unde moveatur terra, id est, quis in terra cor positum habens, 131.0651D| Dominus tamen in Sion magnus, id est, in speculantibus ea quae non videntur, non ea quae videntur. Magnus apparet Dominus, licet his qui in terra sunt, videatur parvus: et excelsus super omnes populos, non tantum Judaeos, sed etiam super gentiles. Et quandoquidem tu Dominus magnus es in Sion, ergo confiteantur omnes nomini tuo magno glorificando, qui noluerunt confiteri nomini tuo parvo: et merito nomini tuo confitendum est, quoniam terribile est non amantibus, sanctum amantibus, quibus dicitur: Sancti estote, quia ego sanctus sum (Lev. XI, XIX). Vel terribile erit in futuro, cum nunc sit sanctum: et honor regis, id est, rex honorabilis diliget judicium, ut quisque videlicet habeat discretionem inter 131.0652A| bonum et malum, ut declinet a malo et faciat bonum. Vel qui vult esse honor regis, id est, talis ut per eum honorificetur rex, diligat judicium: attendat quia judex suus nullum peccatum dimittat impunitum, et hoc attendendo, judex suus fiat: quod non potest, nisi peccare desistat. Tu parasti directiones, judicium et justitiam in Jacob tu fecisti. Quasi dicat: Confiteantur nomini tuo, et bene possunt: quia tu parasti eis directiones, id est, quosdam directores, quorum exemplo dirigerentur ad confessionem: et sic judicium: id est, discretionem parasti, et postea justitiam: et hoc in Jacob, id est, in illis qui mutant praesentia pro futuris. Exaltate Dominum Deum nostrum. Quasi dicat: Quandoquidem ut confiteremini, vobis paratae sunt 131.0652B| directiones, exaltate Dominum Deum nostrum bene operando, ut videntes opera vestra bona, etc. Et adorate scabellum pedum ejus, quoniam sanctum est. Nota quid scabellum debeat vocari. Ipse enim Dominus dixit: Coelum est mihi sedes, et terra scabellum pedum meorum (Isa. LXVI). Quid igitur faciemus? Adorabimus terram? Timeo adorare terram, ne damner ab eo qui fecit coelum et terram. Ipse enim tentatori suo dixit: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies (Matth. IV). Sed quia Spiritus dixit, Adorate scabellum pedum ejus, videndum est qualiter terra adoranda sit, quam ipse dixit esse scabellum pedum suorum. Ipse enim terram sumpsit de terra, carnem scilicet de Virgine Maria. Hanc terram nullus adorando peccat. Quod dicat: 131.0652C| Adorate scabellum pedum ejus, id est, veneramini inferiorem naturam ejus, quoniam sanctus est. Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus. Quasi dicat: Exaltate Dominum nostrum: et debetis, quia Moyses et Aaron quos tanti habetis, et quorum filii vos estis, in sacerdotibus ejus computati sunt. Et Samuel inter eos qui invocant nomen ejus: invocabant Dominum ut servi, et ipse exaudiebat eos ut Dominus: in columna nubis, id est, in mysterio, quasi nube tecta loquebatur, et ipsi custodiebant testimonia ejus: unde ipse major eis probatur, quia ipsi ab eo quasi a Domino testimonia acceperunt. Et custodiebant praeceptum quod dedit illis: et tu, Domine Deus noster, exaudiebas eos, ut Dominus; propitius fuisti eis in hoc quod propitiandum erat eis: et ulciscens 131.0652D| in omnes adinventiones eorum: quia si aliquando peccabant, disciplina tua correxit eos ut filios. In Moyse et Aaron possumus videre inventiones suas quae corrigendae erant. Moyses enim cum videret rixari Aegyptium cum Hebraeo, ira commotus, interfecit Aegyptium, et sabulo eum cooperuit, ne si discoopertum eum dimisisset, reus homicidii inveniretur. Iterum cum insequenti die rixari videret duos Hebraeos inter se, redarguit eos de commistione rixae. Quorum unus respondit ei, indignando dicens: Nunquid et me vis interficere sicut heri interfecisti Aegyptium? Timens Moyses ne manifestaretur culpa sua, aufugiens dimisit fratres suos, quibus necessarius esse potuit, si remansisset 131.0653A| (Exod. II). Ecce pro his duabus inventionibus, pro ira videlicet qua commotus perpetravit homicidium, et pro timore quo perterritus fratres in periculo dimisit, promeruit ut Dominus ab eo vindictam sumeret. Aaron etiam corrigendus erat in adinventionibus suis, quia in infirmitate carnis victus concessit populo illi cui praeerat ut vitulum conflatilem ad adorandum facerent (Exod. XXXII). Has inventiones Moysi et Aaron Dominus vindicavit, quia in terram promissionis non perduxit (Num. XX). Sed quia hoc in figura contingebat, convenientius accipiamus, tribulationes et contradictiones plurimas quas passi sunt in populo illo, esse vindictas Domini, quia gravis est multum sanctis iniquitas infidelium. In Samuele quantum ad humanum 131.0653B| oculum nihil fuit, quod ulciscendum esset: quia a pueritia in templo instructus, in templo Domini fuit in veritate (I Reg. III). Sed quoniam unicuique artifici in aedificio suo quod etiam aliis bene factum videtur, esse malum apparet, possumus dicere quod Dominus cujus oculis omnia praesunt, etiam in Samuele aliquid corrigendum videbat: quia nullus est ita sanctus, ut omnino careat peccato. Exaltate Dominum Deum nostrum. Quasi dicat. Quandoquidem omnibus propitiator est Dominus, ergo exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate eum in monte sancto ejus, in Christo videlicet, qui mons praecisus est de monte sine manibus concidentium. Unde in Daniele: Vide lapidem praecisum de monte sine manibus, et crevit in montem magnum, ut impleret 131.0653C| faciem terrae (Dan. II). In hoc monte adorandus est Dominus, quoniam ipse est Dominus Deus noster. PSALMUS XCIX. PSALMUS IN CONFESSIONE. « Jubilate Deo, omnis terra, servite Domino in laetitia. Introite in conspectu ejus in exsultatione. Scitote quoniam Dominus ipse est Deus, ipse fecit nos, et non ipsi nos. Populus ejus et oves pascuae ejus, introite portas ejus in confessione: atria ejus in hymnis confitemini illi. Laudate nomen ejus quoniam suavis est Dominus: in aeternum misericordia ejus, et usque in generationem et generationem veritas ejus. » ENARRATIO. Psalmus in confessione. In hoc psalmo est vox 131.0653D| Prophetae hortantis ad laudem Deo referendam pro beneficiis pristinis humano generi exhibitis, et dicit: Jubilate Deo, omnis terra. Potest continuari superiori, ubi dictum est. Quoniam sanctus Dominus Deus noster. Quare Jubilate Deo, omnis terra. Quasi dicat: Ad laudem Dei verba non sufficiunt, sed jubilatione opus est ut tantum in Domino gaudeatis quantum verbis explicare non potestis. Nota quod dicit, omnis terra: quia qui ubique seminavit benedictionem, undique quaerit jubilationem, et necesse fuit ut undique seminaret benedictionem, quia Adam ubique seminaverat confusionem. Seminavit enim in quatuor partibus mundi confusionem. quod notatur in nomine 131.0654A| suo, sumpto a principalibus litteris quatuor nominum, quatuor principalium plagarum mundi. A, prima littera ejus nominis, ab ἀνατολή, quod Graece significat orientem sumpta est. D littera, quae secunda reperitur in nomine ipso, sumpta est à δύσις, quod Graece notat occidentem A, quod tertium locum obtinet, sumitur ab ἄρκτος, quod significat septentrionalem plagam. M, quartum locum obtinens, sumitur a μεσημβρία, quod significat meridianam plagam. Servite Domino non in tristitia, sed in laetitia, id est, in mentis hilaritate. Et merito ei serviendum est in laetitia, quia servitus Dei est libera, cui non servit necessitas, sed charitas. Introite in conspectu ejus in exsultatione. Dictum est ad similitudinem principum, quia principes ante conspectum suum 131.0654B| ponere illos solent, qui eis serviunt ad placitum suum. Vel sic: Introite in conspectu ejus, id est, conscientiam vestram ubi ipse conspicit, mundate: ut eam sordibus evacuetis, et virtutum moribus adornetis. Et scitote quoniam ipse est Dominus Deus noster, faciens vos servire in laetitia, id est, sibi jubilare. Et ipse fecit nos, et non ipsi nos. Quod nos ipsi in nobis fecimus, hoc damnandum est: quod autem ipse fecit, hoc vere salutis est: et ideo populus et oves pascuae ejus, introite portas ejus in confessione gemebunda: quia qui vult ad eum intrare, necesse est ut confitendo gemat peccata sua. Hoc enim debet esse initium introeuntis ad eum: quod dicit, Introite portas ejus in confessione: et atria ejus, id est, Ecclesiam ejus ingressi, jam confitemini 131.0654C| illi in hymnis, id est, in laudabili confessione confitemini illi, et tandem in futuro laudate nomen ejus, quoniam suavis est Dominus, id est, reparatio antiqui lapsus, facta per misericordiam, est in aeternum durabilis: et veritas, id est, completio misericordiae promissae, est in generationem et generationem. PSALMUS C. PSALMUS IPSI DAVID. « Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine. Psallam et intelligam in via immaculata, quando venies ad me. Perambulabam in innocentia cordis mei, in medio domus meae. Non proponebam ante oculos meos rem injustam, facientes praevaricationes odivi. Non adhaesit mihi cor pravum, declinantem a me malignum non cognoscebam. Detrahentem 131.0654D| secreto proximo suo, hunc persequebar. Superbo oculo et insatiabili corde, cum hoc non edebam. Oculi mei ad fideles terrae, ut sedeant mecum: ambulans in via immaculata, hic mihi ministrabat. Non habitabit in medio domus meae qui facit superbiam: qui loquitur iniqua, non direxit in conspectu oculorum meorum. In matutino interficiebam omnes peccatores terrae, ut disperderem de civitate Domini omnes operantes iniquitatem. » ENARRATIO. Psalmus David. Vox est capitis nostri in hoc psalmo, docentis ne quis propter misericordiam praesumat de impunitate peccatorum, quia sequitur 131.0655A| judicium: nec quisquam in melius mutatus, exhortatur judicium; quoniam praecedit misericordia. Haec duo, misericordia et judicium, solent in hominibus esse mutabilia; quia multi misericordia victi perdunt severitatem judicii: et cum aliquando rigidum volunt tenere judicium, amittunt misericordiam. Christus vero nec propter misericordiae bonitatem perdidit judicii severitatem, nec propter severe judicandum postponi misericordiae bonitatem, sed utrumque custodit sine commutatione. Nunc enim est tempus misericordiae, quandoque veniet tempus exercendi judicii, et dicit: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine. Psallam et intelligam in via immaculata, quando venies ad me. Quasi dicat: Domine Pater, misericordiam 131.0655B| quam per me mundo exhibuisti, et judicium quod per me facturus es quandoque, cantabo, id est, meis notificabo: et hoc tibi, id est, gratiae tuae, et non meritis attribuam. Psallam et intelligam, id est, intelligenter agam, in via immaculata, id est, positus, et hoc non per me, sed ideo, quia tu venies ad me, id est, Verbum tuum mihi homini personaliter uniendo: perambulabam in innocentia cordis mei, in medio domus meae. Quasi dicat: Vere ad me venisti, quia ex hoc quod ad me venisti, perambulabam in innocentia cordis mei, id est, in corde innocenti: et hoc in medio, id est, in firma conscientia mea, quae domus dicitur, firmum videlicet receptaculum. In hac domo si quis male habet, nusquam bene habebit. Si quis autem purgatam habet conscientiam suam, etsi exterius 131.0655C| undique male habet, tamen si ingreditur ad conscientiam suam, invenit sibi requiem. Nota quod dicit, perambulabam. Perambulabat in innocentia cordis, quia tam ad inimicos quam ad amicos extendit latitudinem charitatis. Non est enim vera innocentia, nisi talis sit quae nec sibi nec alteri noceat. Nocet sibi, si contra inimicum odio accensus fuerit, etsi nullum damnum inimico intulerit. Quod dicit, Perambulabam, id est, ubique ambulabam: et hoc in innocentia non manus tamen, sed et cordis mei: et hoc in medio domus meae, id est, in conscientia mea, licet hominibus aliter visum sit. Potest etiam de membris dici, perambulabam in innocentia cordis mei, in medio domus meae, id est, in illis qui dicuntur medii et firmiores in domo mea, 131.0655D| id est, in Ecclesia mea. Vel potest etiam referri superior versus ad membra, sic: Misericordiam et judicium, id est, piam affectionem quam habuisti erga humanum genus: et judicium verum, ut creatura videlicet serviat suo Creatori. Cantabo, id est, cantabunt tibi mei, o Domine, id est, gratiae tuae hoc attribuent, non meritis suis. Vel tibi cantabunt, quia de misericordia tua praesument: ita tamen, ut de judicio tuo satagant, ita ut parati illud exspectent: et psallam, id est, psallent mei et intelligent: quia non labiis tantum, sed et fine et vita psallent, habentes spiritum sapientiae et intellectus, in via immaculata scilicet positi: et hoc tunc quando Tu venies ad me, id est, quando mundo per me innotesces. 131.0656A| Cantabunt, psallent et intelligent, et hoc ex populo meo. Quia ego prius perambulabam in innocentia cordis mei, in medio domus meae, non proponebam ante oculos meos, id est, beneplacitum habui, rem injustam, id est, injuste factum quodlibet: facientes praevaricationem odivi, id est, praevaricatores tam scriptae legis quam naturalis odio habui, in hoc quod odio habendi erant. Non adhaesit mihi cor pravum, id est, cor a via recta distortum, non placuit mihi, licet aliquando conversatus essem cum hominibus perverse agentibus. Declinantem autem a me, id est, a mandatis meis non cognoscebam dignatione, licet eum cognoscerem animadversione irae: detrahentem etiam secreto proximo suo hunc persequebar in hoc quod persequendus erat, 131.0656B| ut cui prius erat detractor, fieret amator; juxta illud: Si peccaverit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum solum (Matth. XVIII). Superbo oculo et insatiabili corde cum hoc non edebam. Duo notantur hic, superbus et avarus. Avaro enim semper est cor insatiabile, sicuti superbo oculus est elatus, et non humiliter inclinatus: quorum, videlicet superbi et avari, est cibus, impietas et injustitia. Hoc cibo non vescuntur illi, qui pium cor habent in Domino, quia cibus eorum est justitia. Unde illud: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur (Matth. V). Vel ad litteram possumus legere, si ad membra volumus referre, quod dicit, Superbo oculo et insatiabili corde, id est, cum hoc non edebant mei. Unde Paulus: Si quis 131.0656C| non obedierit sermonibus nostris, hunc per epistolam nobis notate, et cum eo non commisceamini: non ut inimicum eum habeatis, sed ut fratrem eum corripiatis (II Thess. III). Et alibi: Cum ejusmodi nec cibum sumere (I Cor. V). Vel sic: Cum hoc cibum edebam voluntate, licet actione. Recepit Dominus peccatores, et manducavit cum illis, sed in voluntate non consensit: ipse enim tantum cum eis comedit ad correctionem illorum. In hoc enim se magistrum ostendit, cum ad eorum correctionem cum illis comedit. Oculi mei ad fideles terrae. Quasi dicat: Superbos et avaros contempsi: oculi autem mei, id est, respectus misericordiae meae, est ad fideles terrae, id est, ad illos qui fideliter terrenitatem suam colunt. Et quid hoc illis? Ut tandem 131.0656D| sedeant mecum in regno meo. Ambulans in via immaculata, hic mihi ministrabat. Sed qui facit superbiam non habitabit in medio domus meae, id est, non placebit cordi meo, vel non habitabit in Ecclesia mea. Qui loquitur iniqua, non direxit se in conspectu oculorum meorum. Et quid tandem de illis? in matutino interficiebam omnes peccatores terrae. Nox est quandiu agimus vitam istam transitoriam, in qua permittuntur impii cum impiis vivere: sed veniente matutino, id est, omnium resurrectione, in qua terminabitur omnis tenebrositas noctis, interficientur omnes peccatores: et qua interfectione sint interficiendi, subjungit: Ut disperderem de civitate Domini omnes operantes 131.0657A| iniquitatem. Nam interfectio peccatorum erit separatio a congregatione fidelium: quod tunc erit, quando agni separabuntur ab haedis. Vel aliter: In matutino interficiebam omnes peccatores terrae. Matutinum est principium diei. In principio autem interficiendi sunt omnes peccatores terrae, quia surgente illicito motu ex suggestione diaboli, interficiendi sunt peccatores terrae, id est, diabolus et angeli ejus removendi sunt a nobis: ne usque ad actum iniquitatis nos perducant, a quorum suggestione illiciti motus surrexerunt in nobis. Quod dicit, In matutino interficiebam, id est, interficiendos esse putabam omnes peccatores terrae, ut sic disperderem, id est, mei disperderent de civitate Domini, id est, de anima sua justa omnes operantes iniquitatem. Unde 131.0657B| serpenti dicitur: Mulier conteret caput tuum (Gen. III). Caput serpentis conteritur, quando illiciti motus ne ad actum perveniant, interficiuntur. Unde illud: Beatus qui tenebit et allidet parvulos tuos ad petram (Ps. CXXXVI). PSALMUS CI. ORATIO PAUPERIS CUM ANXIATUS FUERIT, ET CORAM DOMINO EFFUDERIT PRECEM SUAM. « Domine, exaudi orationem meam, et clamor meus ad te veniat. Non avertas faciem tuam a me: in quacunque die tribulor, inclina ad me aurem tuam. In quacunque die invocavero te, velociter exaudi me. Quia defecerunt sicut fumus dies mei, et ossa mea sicut cremium aruerunt. Percussus sum ut fenum, et aruit cor meum, quia oblitus sum 131.0657C| comedere panem meum. A voce gemitus mei adhaesit os meum carni meae. Similis factus sum pelicano solitudinis, factus sum sicut nycticorax in domicilio: Vigilavi, et factus sum sicut passer solitarius in tecto. Tota die exprobrabant mihi inimici mei: et qui laudabant me, adversum me jurabant. Quia cinerem tanquam panem manducabam, et poculum meum cum fletu miscebam. A facie irae et indignationis tuae, quia elevans allisisti me. Dies mei sicut umbra declinaverunt, et ego sicut fenum arui. Tu autem, Domine, in aeternum permanes, et memoriale tuum in generationem et generationem. Tu exsurgens misereberis Sion, quia tempus miserendi ejus, quia venit tempus. Quoniam placuerunt servis tuis lapides ejus, et 131.0657D| terrae ejus miserebuntur. Et timebunt gentes nomen tuum, Domine, et omnes reges terrae gloriam tuam. Quia aedificavit Dominus Sion, et videbitur in gloria sua. Respexit in orationem humilium, et non sprevit precem eorum. Scribantur haec in generatione altera, et populus qui creabitur, laudabit Dominum. Quia prospexit de excelso sancto suo, Dominus de coelo in terram aspexit. Ut audiret gemitus compeditorum, ut solveret filios interemptorum. Ut annuntient in Sion nomen Domini, et laudem ejus in Jerusalem. In conveniendo populos in unum et reges, ut serviant Domino. Respondit ei in via virtutis suae: Paucitatem dierum meorum nuntia mihi. Ne revoces me in dimidio dierum meorum, in generationem et generationem 131.0658A| anni tui. Initio tu, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt coeli. Ipsi peribunt, tu autem permanes, et omnes sicut vestimentum veterascent. Et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur: tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Filii servorum tuorum habitabunt, et semen eorum in saeculum dirigetur. » ENARRATIO. Oratio pauperis cum anxiatus fuerit, et effuderit preces et orationes suas Domino. Pauper iste cujus oratio in hoc psalmo notatur, est ille de quo dicitur: Qui cum dives esset, pro nobis factus est pauper (II Cor. VIII). Dives in aequalitate Patris regnans: sed pauper factus est, quando Verbum, quod in principio 131.0658B| erat apud Deum (Joan. I) formam servi accepit (Phil. II), in qua nos a peccatis redemit. Ex hoc paupere sunt omnes divitiae nostrae, tam interiores quam exteriores. Ab eo enim habemus aurum, argentum caeterasque possessiones. Ab eo etiam habemus interiores divitias, castitatem caeterasque virtutes quibus divites fiunt fideles. Quod dicitur pauper iste anxiatus esse, non ex se habuit anxiari, sed ex nobis, pro quibus carnem assumpsit, crucifigique voluit: pro quibus etiam in hoc psalmo orat, ut illuc ducantur per gratiam, unde cecidimus per primi parentis inobedientiam. Hunc anxiatum pro nobis quisque attendat, et anxietur, considerando in quanta gloria in Adam creatus esset, et ad quantam 131.0658C| per eum cecidit miseriam: et hoc attendendo, coram Domino, non coram hominibus, ostendat precem suam. Domine, exaudi orationem meam, et clamor meus ad te veniat. In hac oratione capitis nostri, quaedam attribuuntur suae personae, quaedam nostrae infirmitati conveniunt. Et dicit sic: Domine pater, exaudi orationem meam, id est, meorum, factam pro perseverantia virtutum: et clamor meus, id est, irremissa operatio meorum, ad te veniat. Clamor accipitur et in bono et in malo: in bono, ut dictum est Moysi: Quid clamas? (Exod. XIV.) In malo, ut illud: Clamor Sodomorum venit ad me (Gen. XVIII). Et Paulus: Auferatur clamor de medio vestri (Eph. IV). Quasi dicat: Video esse non posse, ut omnino auferatur 131.0658D| iniquitas a vobis; sed cavete vobis, ne clamor sit in vobis, id est, ne exemplum sitis aliis peccandi. Unde alius: Etsi non caste, tamen caute. Ne avertas faciem tuam a me humiliato, quia avertisti ab Adam elato. In quacunque die tribulor in meis, inclina ad me aurem tuam. Ecce jam est caput nostrum superius, et dicit se tribulari. Ubi ergo tribulator, nisi in corpore? Quod in corpore tribuletur, manifeste ipsemet ostendit, dicens: Saule, Saule, quid me persequeris? (Act. IX.) Et Petro dicit: Venio Romam iterum crucifigi. Quod dicit In quacunque die tribulor, inclina ad me aurem tuam, id est, vim exauditionis apud te obtineat oratio mea. Cum ego humilio me, quasi me extollo: tu longe non sis a me, si me humilio, tu inclina ad me aurem tuam. In quacunque 131.0659A| die invocavero te in meis, velociter, id est, indilate, exaudi me. Velociter ideo, quia quae tu vis, desidero: quia non jam terrenus terrena desidero, sed a prima captivitate liberatus, coelestia desidero: de quo desiderio tu ipse dicebas: Apud te loquentem ecce adsum. Tu ergo pauper qui jaces ante januam divitis Dei, dic: Qua egestate mendicas, qua indigentia pulsas? Dic ut aperiatur tibi ostium. Quia defecerunt sicut fumus dies mei. Quasi dicat: Opus est ut velociter exaudias me in meis, quia dies mei, id est meorum, defecerunt, id est, ad defectum venerunt, sicut fumus in altum ascendens, et cito evanescens. Sic superbi homines ascendunt, id est tumescunt: et ideo ossa mea ut cremium aruerunt. Ossa dicuntur tortiores in Ecclesia, quia sicut caro quae mollis est, 131.0659B| sustentatur ossibus quibus adhaeret: ita infirmiores in Ecclesia adhaerent perfectioribus, et ab eis sustentantur; et quoniam multitudinis credentium cor debet esse unum et anima una (Act. IV), saepe contingit ut fortiores in Ecclesia, condolendo imperfectis quos vident incurrere scandalum, quasi aridi appareant, sicut cremium quod siccum remanet in sartagine, expresso sagimine. Nam magnus est dolor perfectis in Ecclesia, quando vident minus eruditos scandalum incurrere. Vel aliter quod dicit, et ossa mea sicut cremium aruerunt: et hoc unde: Percussus sum in primo parente, et aruit cor meum, id est, robur rationis meorum sicut fenum quod hodie est, et cras in clibanum mittitur (Matth. VI): et quare in primo parente percussus sum? Quia oblitus sum comedere panem meum, 131.0659C| id est, divinis praeceptis quibus homo refici debet, me reficere renui. Quod divina praecepta homini debent esse refectio, ipse Dominus in Evangelio dicit: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei (Matth. IV). Hunc panem oblitus est primus homo comedere, qui, diabolo suggerente, muliere praevaricante et suadente, tetigit vetitum cibum, et oblitus est praeceptum (Gen. III); sed sequitur post oblivionem commemoratio. Manducemus panem illum, qui de se ipso dixit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi (Joan. VI). Manducemus panem illum, ut vivamus: non manducemus sicut manducaverunt patres nostri manna, et mortui sunt (Ibid.). A voce gemitus mei adhaesit os meum carni meae. Sunt quidam qui non 131.0659D| gemendo quod gemere deberent, vel gemendo quod non gemere deberent, se gemendos faciunt. Gemunt enim amissam pecuniam, sed non gemunt amissam justitiam; gemunt nummum amissum, non coeleste regnum eis ablatum; fraudem faciunt, et gaudent. Sed quoniam perfectiores in fide non possunt dimittere quin eis ex charitate condoleant, ideo adhaesit os meum, id est, fortiores in membris meis, adhaeserunt carni meae, minus videlicet eruditis: fortes adhaeserunt debilibus, validi invalidis: et hoc a voce gemitus mei, id est, meorum gementium illos qui se gemendos faciunt, quoniam eis condolendo adhaerent: et ideo opus est ut velociter eos exaudias. Vel aliter, oblitus sum manducare: quia a 131.0660A| voce gemitus mei, voce videlicet serpentis, de qua semper est gemendum meis, hanc scilicet, Comedite, et eritis sicut dii (Gen. III): ex hac adhaesit os meum, id est, interior homo meus, consensit carni meae. Adam enim meus consensit Evae, quia robur rationalitatis meae sensualitate mea depressum est. Et pro hac voce gemitus, similis factus sum in meis pelicano solitudinis, factus sum sicut nycticorax in domicilio. Pelicanus est avis quae nascitur in ripis Nili, amans solitudinem: ubi intelliguntur sancti praedicatores volentes de talento sibi commisso lucrum Domino quaerere, attendentes sententiam Domini dicentis: Serve nequam, quare pecuniam meam non dedisti nummulariis, ut ego veniens cum usura reciperem illam? (Matth. 131.0660B| XXV; Luc. XIX.) Et hoc attendentes, conservat se in solitudine, id est, in locum gentium, ut ibi lucrum Domino quaerant: inter quos quasi in solitudine morantur, quia neminem suae sectae inveniunt ibi. Et factus sum sicut nycticorax in domicilio. Nycticorax est avis alio nomine dicta bubo, quae exercet cantum suum in nocte, et amat esse in domicilio, id est, in domibus desertis. Domicilium est enim domus deserta et destructa, ubi ablato tecto remanent tantum parietes. Et hic notantur praedicatores iidem qui notati sunt per pelicanum, vel alii iterum Domino lucrantes in domicilio, id est, in illis qui receptione fidei jam quasi domus constructa fuerunt, sed quia per infidelitatis culpam postea a fide discesserunt, quasi domicilium facti 131.0660C| sunt, tecto carentes fidei. Habet alia translatio, in parietinis et in dirutis. Vigilavi, et factus sum sicut passer solitarius in tecto. Quasi dicat: Similis factus sum pelicano in quibusdam membris meis, et ejusdem vel in aliis vigilavi, id est, in inquietudine perseveravi, et factus sum sicut passer, avis videlicet querula, et solitarius fui in tecto. Hic notantur illi, qui fidem adhuc habent, sed nimis secundum carnem vivunt, inter quos praedicator quisque passer est, quaerens eos nimis consentire carni suae: et est solitarius in tecto, quia cum caeteri sub carne sua quasi sub tecto conversantur, ipse carnem suam domando ut spiritum roboret quasi subjecto non est, sed in tecto, jam lege mentis superans legem carnis. Aliter posset hoc notari in membris Domini 131.0660D| quod dicit, similis factus sum pelicano solitudinis. Per pelicanum solitudinem amantem, notantur illi qui omne onus saeculi postponunt, et ad solitudines se conferunt, ut ibi contemplationi Dei solummodo vacent. Sunt et alii qui similiter pompam saeculi postponunt; sed et ab his qui in saeculo sunt, quodammodo pendent, victum et vestitum ab eis quaerentes: et hi tales notantur, ubi dicitur, factus sum sicut nycticorax in domicilio. Sunt etiam alii qui inter homines vigilant, id est, in inquietudine laborant, ut alios in fide aedificent: et hi tales notantur per hoc quod dicitur: Vigilavi, et factus sum sicut passer solitarius in tecto. Possunt etiam haec tria genera avium et locorum in capite 131.0661A| nostro notari, ut de seipso caput hoc dicat sic: A voce gemitus mei adhaesit os meum carni meae. Pro quo gemitu dolendo sum factus similis pelicano solitario. Dicitur quia pelicanus pullos suos statim de calido ovo eductos rostro suo interficit: quibus interfectis, nimio dolore se affligit per tres dies continuos; et in tertia die seipsum prae maximo dolore dilacerando, sanguinem suum fundit: quo sanguine conspersi pulli reviviscunt: ubi Christus intelligitur, qui humanum genus occidit in hoc quod occidendum erat. Idololatras enim ad colendum Deum revocavit. Ipse enim sanguinem suum, ut nos revivificaret, effudit. Unde illud: Ego occidam, ego vivere faciam: percutiam, et ego sanabo (Deut. XXXII). Fuit etiam pelicanus Christus solitarius, qui solitaria 131.0661B| nativitate natus fuit. Nullus enim unquam praeter illum sine peccato natus fuit. Vel similis factus pelicano solitudinis. Juxta illud: Filius hominis non habet ubi caput reclinet (Luc. IX). Factus sum sicut nycticorax in domicilio. In domicilio conversatus est, quando inter dirutos, id est, legis praevaricatores conversari voluit, ipse enim dilexit tenebras eorum, non ut in tenebris remanerent, sed adhuc converterentur. De eis enim dixit: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel (Matth. XV). Ibi praedicavit, ibi miracula fecit, ibi ad ultimum mori voluit. Factus sum sicut nycticorax in domicilio. Vigilavi tandem, id est, a mortuis resurrrexi: et factus sum sicut passer solitarius in tecto, quia ego singularis in coelum ascendi. Unde illud: Nemo ascendit 131.0661C| in coelum, nisi qui de coelo descendit, filius hominis qui est in coelo (Joan. III). Vel sic: Vigilavi, id est, inquietudini datus sum: vel, vigilavi, id est, vigilanter egi. Unde illud: Justus cor suum tradit ad vigilandum diluculo ad Dominum qui fecit illum (Eccli. XXXIX). Et factus sum sicut passer solitarius in tecto, id est, habitus sum ab illis comparabilis avi illi, quae excluditur de domo, et in tecto solitaria moratur. Unde quia factus sum sicut passer, tota die exprobrabant me inimici mei; vel sic: Licet ego ad hoc natus sim, ut auferam vocem gemitus meorum, tamen tota die, id est, continue exprobrabant mihi inimici mei, dicentes: Daemonium habes (Joan. VIII): et his similia: et qui laudabant me ore, adversum me jurabant corde: ore enim dicebant: Magister, 131.0661D| scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces (Matth. XXII): et tamen apparuit postea, quod adversabantur mihi in corde, quasi conjurati essent adversum me. Et quare hoc? Quia cinerem tanquam panem manducavi, id est, peccatores pro inutilitate cineri comparabiles, in corpus meum trajiciebam tanquam panem, id est, tanquam justos qui pro soliditate boni operis panes dicuntur: et poculum meum, id est, fortes in corpore meo miscebam cum fletu, id est, cum illis qui pro multitudine peccatorum fletus dicuntur et illos pro se flere cogunt: et ideo adversum me jurabant Judaei, quia ad corpus meum perficiendum tam impios quam pios elegi. Unde illud: Quare magister vester cum publicanis 131.0662A| et peccatoribus manducat? (Matth. IX.) Adhuc etiam improperatur a paganis, praedicatoribus in Ecclesia, quod ipsi pervertant mores et disciplinas hominum, quia dicunt praedicatores dare libertatem peccandi cum promittunt locum poenitentiae et spem veniae, non attendentes quia Dominus ne desperatione pejus viverent, promisit indulgentiae portum: et ne iterum pro spe veniae pejus viverent, diem mortis fecit incertum: prudentissime utrumque constituens, et revertentes quo reciperentur, et differentes quo terreantur. A facie irae et indignationis tuae, quia elevans allisisti me. Quasi dicat: Quod ego cinerem manducabam, hoc fuit a facie indignationis tuae, id est, a cognitione irae tuae, quia elevans allisisti me, id est, meos elevatos allidi permisisti. 131.0662B| Elevatus fuit homo, quia omnia animalia vivacitate rationis excellebat. Ipse enim in libero arbitrio positus fuit, sic creatus ut non moreretur, si peccare destitisset. Sed quia ab obedientia cecidit, et liberum arbitrium suum quasi non haberet vim discretionis, in malum convertit, ideo allisus fuit. Neque enim juste plus ab eo quam ab aliis animalibus obedientiam Dominus exegisset, si caeteris animalibus in vivacitate non praeesset. Dies mei sicut umbra declinaverunt. Quasi dicat: Quia elevans allisisti me, ideo dies mei, id est dies meorum, sicut umbra declinaverunt, et ego in meis, sicut fenum arui. Nota quia merito agunt dies declinantes, qui in stabilitate et aeternitate noluerunt permanere. Tu autem, Domine, qui aeternus es, et cujus nomen vivet in 131.0662C| saecula, permanes in aeternum, et memoriale tuum, id est, misericordia tua quae digna est memoria, permanet in generationem et generationem. Et quomodo hoc? Quia tu exsurgens per me, misereberis Sion, id est, Judaici populi. Et vere misereberis, quia tempus est miserendi ejus, juxta illud: Quando venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant, redimeret (Gal. IV). Et vere misereberis, quia venit tempus; juxta illud: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis (I Cor. VI). Quoniam placuerunt servis tuis lapides ejus. Quasi dicat: Hoc modo misereberis Sion, quoniam lapides ejus, id est, prophetae qui sunt fundamentum ejus Sion placuerunt servis, id est, apostolis tuis intelligibiles erant prophetae: et ipsi apostoli exponendo 131.0662D| dicta prophetarum, miserebuntur terrae, id est, illos qui adhuc terra sunt, facient dignos tua miseratione, ut sic de terra fiant lapides vivi in aedificium Sion: quia potens est Deus, qui pulverem ex nihilo plasmavit, ex ipso pulvere lapides facere. Et timebunt gentes nomen tuum, Domine, et omnes reges terrae gloriam tuam. Ecce jam constructus est paries unus civitatis Sion, paries videlicet ex circumcisione, ut et veniat paries de praeputio: ut illi duo parietes juncti in unum angularem lapidem, construant civitatem. Et timebunt, quasi dicat: Non tantum misereberis Sion, sed etiam gentes timebunt timore filiali, non servili, nomen tuum, Domine; juxta illud: Dico Jesum ministrum fuisse circumcisionis, 131.0663A| gentes autem super misericordia Deum honorare (Rom. XV). Et non quaelibet gens timebit nomen tuum, Domine, sed omnes reges terrae timebunt gloriam tuam, id est, resurrectionem tuam valde gloriosam. Et vere vocato pariete ex circumcisione veniet paries ex praeputio. Quia illis duobus conjunctis, aedificavit Dominus Sion spiritalem, non carnalem, a qua tandem videbitur in gloria sua, non in infirmitate sua, in qua visus est ab illis qui crucifixerunt eum, sed in majestate Patris, et in multitudine angelorum. Et ut tandem videatur in gloria sua: Respexit, id est, respiciet hic in orationem humilium, et non sprevit precem eorum pro delictis factam. Scribantur haec in generatione altera, et populus qui creabitur laudabit Dominum. Quasi dicat: Non solum respiciet 131.0663B| Dominus illos qui erant in primitiva Ecclesia, sed etiam illos qui post futuri sunt: quia haec quae impleta sunt in primitiva Ecclesia, scribentur, id est, notabuntur, esse scilicet futura in generatione altera, id est, in generatione posteriori; et sic populus qui creabitur, laudabit Dominum, non erubescens confiteri Domino coram hominibus. Vel sic: Quia gentes timebunt nomen tuum, Domine, ideo hoc quod Dominus videt, aedificabit Sion, promissa scilicet in generatione prima, scribantur, id est, notificentur, in generatione altera esse completa: quoniam quod videbatur Judaeis esse promissum, hoc in gentibus est adimpletum, et populus qui creabitur in bonis operibus, laudabit Dominum. Quia ut laudaret eum, prospexit de excelso sancto suo, id est, de me homine 131.0663C| assumpto. Dominus de coelo in terram aspexit, ut de terra coelum faceret. Ad quid aspexit? Ut audiret gemitum, id est, dolorem mortalitatis et passibilitatis, compeditorum, id est, astrictorum vinculis disciplinae suae. Unde dictum est: Injice pedem tuum in compedes ejus, et collum in torques ejus (Eccli. VI). Nullus ergo subterfugiat disciplinam. Hic blanditur corrigendis, ne tandem experiantur judicium judicis saevientis. Toleremus compedes, quia tandem compedes solventur, et in coronam vertentur. Quod dicit: Ut audiret gemitum compeditorum, et solveret filios interemptorum, id est, imitatores martyrum qui exterius interempti sunt ab inimicis, et ipsi interius seipsos mortificaverunt. Ut annuntient in Sion nomen Domini et laudem ejus in Jerusalem. Solvet 131.0663D| filios interemptorum a vinculis peccatorum, ut soluti annuntient in Sion, id est, in Ecclesia nomen Domini: et laudem ejus in Jerusalem. Quae major laus sua, quam ut fidelis pastor animam suam daret pro ovibus suis? Annuntient in Sion nomen Domini, et laudem ejus in Jerusalem: in conveniendo populos in unum, id est ad hoc ut populi conveniant in unum; id est, in unam charitatem et fidem, ut non sit schisma inter eos: quia qui salvari volunt, oportet ut in unum conveniant. Movebatur aqua, et sanabatur unus (Joan. V). Unde et illud: Multitudinis credentium erat cor unum et anima una (Act. IV); quod dicit: In conveniendo populos in unum: et non tantum populi quilibet in unum convenient, sed reges 131.0664A| convenient ad hoc, ut serviant Domino. Respondit ei in via virtutis suae. Quasi dicat: Annuntiabunt laudem ejus in Jerusalem, et ipsa laus respondet eis invocatis. Ipsi enim invocati respondent Domino: respondet ei in vita sua, non lingua sua. Non enim respondent Domino illi qui vocati perverse vivunt, qui post seminationem spinas et tribulos proferunt, sed illi respondent Domino, qui post vocationem bonis operibus respondent, Deo gratias agendo: quod dicit, Respondit ei, id est, gratias agit quisque vocatus in viam virtutum, scilicet in illo qui de seipso dicebat: Ego sum via, veritas et vita (Joan. XIV). Nota quod dicit, In via virtutum. Virtus Domini est gloria resurrectionis ejus. Non enim apparuit ante resurrectionem populis, sed maxime latuit 131.0664B| ex infirmitate crucifixionis: quia postea ubique praedicatus est ex virtute resurrectionis, quia post resurrectionem, ascensionem, Spiritus sancti missionem, ubique auditum est verbum Domini: et sic vocati respondent bene operando in via virtutis suae, id est, in gloria resurrectionis suae: quia non est laus Ecclesiae, credere tantum in Christum crucifixum, mortuum; sed laus ejus est, credere in Christum crucifixum, mortuum et redivivum; vel sic: Respondit ei Jerusalem, non Jerusalem quae servit cum filiis, non illa de qua dictum est: Jerusalem, Jerusalem, quoties volui congregare filios tuos quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti! (Matth. XXIII.) Haec vocata non respondit in laude, Jerusalem autem cui dictum est: Laetare, sterilis 131.0664C| quae non paris, erumpe et clama, quae non parturis: quia multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum (Isa. LIV; Gal. IV). Haec vocata, respondet Domino in via virtutis suae, non in sua infirmitate: quia nihil in se invenit quod de se loqueretur, nisi vocem infirmitatis, hanc videlicet: Ego dixi, Domine, miserere mei: sana animam meam, quia peccavi tibi (Psal. XL): et ideo respondit in via virtutis suae, id est, credendo resurrectioni. Unde illud: Si credideris quod Deus Pater suscitavit eum a mortuis, salvus eris (Rom. X). Respondit, dicens: Paucitatem dierum meorum nuntia mihi, id est, fac attendere meos paucitatem dierum meorum, dies paucos in quibus Ecclesia perseveratura est usque ad consummationem saeculi, ne consentiant illis qui dicturi 131.0664D| sunt Ecclesiam non esse generalem, et in brevi finiendam. Propheta vel Christus, qui hic loquitur, praevidens quosdam esse futuros qui post receptionem fidei, Ecclesiam essent impugnaturi, dicentes Ecclesiam non esse generalem, sed in partibus Donati tantum eam esse, et ibi in brevi finiendam, contra quos dicit: Paucitatem dierum meorum nuntia mihi. Quasi dicat: Constat quia multiplicitas dierum aeternaliter perseveratura est: sed paucitatem dierum meorum nuntia mihi, id est, mihi sub terminatione pone, ut attendam Ecclesiam perseveraturam usque in finem. Unde illud: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII). Et ne illud intelligeretur in partibus Donati 131.0665A| tantum, ideo subsecutus ait: Praedicabitur Evangelium hoc in toto orbe terrarum in testimonium omnium gentium, et tunc finis erit (Matth. XXIV). Paucitatem dierum meorum nuntia mihi, ad hoc videlicet, ne revoces me in dimidio dierum meorum, id est, ne me revocari permittas in dimidio dierum meorum, id est in imperfectione dierum temporalium. Nota quia tunc permitteret eum revocari in dimidio dierum, si ad hoc deduceretur, ut sententiae faveret inimicorum haereticorum dicentium, Ecclesiam usque ad consummationem saeculi non durare: quod dicit: Ne revoces me in dimidio dierum meorum: in generationem et generationem anni tui. Quasi dicat: Ideo rogo ut nunties paucitatem dierum meorum, et non multiplicitatem: quia anni 131.0665B| tui, id est multiplicitas dierum, quando tu eris omnia in omnibus, erit in generationem et generationem, id est aeternaliter: tunc videlicet, quando omnes generationes quae hic succedunt et decedunt, coram te erunt generatio una in qua generatione erunt anni tui, id est, aeternitas tua. Et non tantum tunc erit aeternitas tua, sed etiam fuit ante omnia, quia, tu, Domine, in initio, id est, in aeternitate tua, vel in Filio tuo fundasti terram, id est Ecclesiam, et opera manuum tuarum sunt coeli, id est, si aliqui sunt coeli, id est, sedes Dei, hoc non est per se, sed per opera manuum tuarum: quia tu in illis operatus es quidquid in eis boni est. Et tamen licet sint coeli et opus manuum tuarum, tamen ipsi peribunt, tu autem permanebis. Nota quod dicit, peribunt: quia 131.0665C| si perituri sunt, secundum corpus peribunt: et si secundum corpus, ubi resurrectio, quam negare nefas est? Constat ergo quia non sic peribunt, ut non resurgant. Peribunt in ipsa resurrectione: quia cum assumpserit corruptio incorruptionem, peribit in eis corruptio quae praecessit: peribit in eis quod fuit animale, et remanebit quod fuit spirituale. Quod dicit, ipsi peribunt, tu autem permanebis. Et vere peribunt quia omnes veterascent: et hoc ideo, quia sunt vestimentum: corpus enim quasi vestimentum est animae, et ideo necessario veterascent. Et sicut opertorium quod pro vetustate mutabitur, mutabis eos. Et vere mutabis, quoniam ipsi mutabuntur de corruptione in incorruptionem. Tu autem, id est, qui fuisti ab initio, idem ipse es permansurus, incommutabilis 131.0665D| videlicet: et anni tui aeternales non deficient, in quibus annis filii servorum tuorum habitabunt. Nota quod dicit filios habitare, et non servos: quia si apostoli qui servi fuerunt, non habitabunt ibi, quomodo filii eorum, id est, imitatores eorum habitabunt? Non sic intelligendum est, ut servi non inhabitent, sed per hoc quod dicit: filii servorum, notat nullum in vetustate permanentem illuc pervenire: sed oportet ut qui illuc pervenire desiderant, novitatem induant. Quod notabatur in filiis Israel, quando nullus illorum qui mare Rubrum transierunt, terram promissionis intravit, nisi Caleb scilicet et Josue (Num. XIV), in quibus duobus notabantur duo qui intraturi sunt veram terram, 131.0666A| caput videlicet et corpus, id est, Christus et Ecclesia. Quod dicit: Filii servorum tuorum habitabunt, id est, bona opera servorum tuorum habitabunt, id est, erunt causa quare servi tui habitabunt in illis annis, quia tales filios quales praemittimus ibi inveniemus: quia ad hoc praemittuntur filii nostri, id est, opera nostra, ut ibi parent nobis necessaria. Quod notabatur per Joseph, quia ad hoc praemissus fuit, ut patri provideret necessaria. Filii servorum tuorum habitabunt, et semen eorum in saeculum dirigetur. Potest et aliter legi superius ubi dicitur, Respondit ei in via virtutis suae, quasi dicat: Populus qui creabitur, laudabit Dominum hoc modo, quia respondet ei in via virtutis suae in imitatione ejus, ut sicut ipse dedit animam pro ovibus, ita 131.0666B| et ipse populus animam pro fratribus dare non dubitavit: et sic respondit ei, dicens: Paucitatem dierum meorum nuntia mihi, id est, fac me attendere quam pauci sunt dies mei. Ne revoces me, id est, ne me revocari permittas in dimidio, id est, imperfectione dierum meorum, ut attendam videlicet hos dies imperfectos et non aeternos. Vel sic: Ne revoces me in dimidio dierum meorum, id est, a cursu hujus vitae, donec satagam de adipiscendis aeternis. Et quare hoc? Quia anni tui futuri sunt in generatione generationum. Caetera non mutantur. PSALMUS CII. PSALMUS IPSI DAVID. « Benedic, anima mea, Domino, et omnia quae intra me sunt, nomini sancto ejus. Benedic, anima 131.0666C| mea, Domino, et noli oblivisci omnes retributiones ejus. Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas. Qui redimit de interitu vitam tuam, qui coronat te in misericordia et miserationibus. Qui replet in bonis desiderium tuum: renovabitur ut aquilae juventus tua. Faciens misericordias Dominus, et judicium omnibus injuriam patientibus. Notas fecit vias suas Moysi, filiis Israel voluntates suas. Miserator et misericors Dominus, longanimis et multum misericors. Non in perpetuum irascetur, neque in aeternum comminabitur. Non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis. Quoniam secundum altitudinem coeli a terra, corroboravit misericordiam 131.0666D| suam super timentes se. Quantum distat ortus ab occidente, longe fecit a nobis iniquitates nostras. Quomodo miseretur pater filiorum, misertus est Dominus timentibus se, quoniam ipse cognovit figmentum nostrum. Recordatus est quoniam pulvis sumus, homo sicut fenum dies ejus: tanquam flos agri sic efflorebit. Quoniam spiritus pertransibit in illo, et non subsistet, et non cognoscet amplius locum suum. Misericordia autem Domini ab aeterno et usque in aeternum super timentes eum. Et justitia illius in filios filiorum, his qui servant testamentum ejus. Et memores sunt mandatorum ipsius ad faciendum ea. Dominus in coelo paravit sedem suam, et regnum ipsius omnibus 131.0667A| dominabitur. Benedicite Domino, omnes angeli ejus, potentes virtute, facientes verbum illius, ad audiendam vocem sermonum ejus. Benedicite Domino, omnes virtutes ejus, ministri ejus qui facitis voluntatem ejus. Benedicite Domino, omnia opera ejus: in omni loco dominationis ejus, benedic, anima mea, Domino. » ENARRATIO. Vox est in hoc psalmo perfectorum in corpore Christi exhortantium animas suas, id est animalitates suas, quatenus cum orationibus suis concordent et benedicant Dominum. Vel potest esse perfectorum ad minus perfectos: quia ipsi propter infirmitatem carnis, cui se objiciunt, animalis nomine designantur. Hos tales secum trahunt ad 131.0667B| benedicendum Dominum in hoc psalmo. Quasi dicat unusquisque: In omni munere Domini et salvatoris nostri Jesu Christi, in omni consolatione, in omni correptione, in gratia illa qua condonavit peccata, et non retribuit secundum merita. Benedic, anima mea, Domino: benedic, dico, non tantum lingua, sed etiam vita. Ipse enim non ad hoc quaerit benedictionem nostram, ut sibi proficiat, sed ut nos proficiamus in eo. Non enim hoc quaerit, quo recepto, se a nobis avertat; sed quod nos ad eum pervenire faciat. Et omnia quae intra me sunt, nomini sancto ejus. Non loquitur hic ad intestina, jecur videlicet et caetera, ut benedicant Dominum; sed quod prius intellexit per animam, hoc iterum pro nimia affectione quam habet in hac exhortatione, 131.0667C| aliis verbis expressit. Vel possumus virtutes animae, rationem, intellectum, caeterasque virtutes quae infra animam sunt, intelligere: quas licet vox oris sileat, tamen non debent silere interiora a benedictione Domini. Alternet pro tempore sonus vocum, perpetua sit vox interior. Cum convenis ad Ecclesiam, hymnum dic: sonat vox tua laudes Dei. Dilexisti quantum potuisti: discessisti? sonat anima tua laudes Dei. Negotium agis? benedicat anima tua Domino. Cibum capis? vide quid ait Apostolus: Sive manducatis, sive bibitis, omnia in gloriam Dei facite (I Cor. X). Audeo dicere, cum dormis, benedicat anima tua Dominum. Non te excogitatio flagitii excitet. Si te excitet dispositio furti, innocentia tua, 131.0667D| etiam te dormiente, est vox animae tuae. Benedic, anima mea, Domino. Repetitio ista ad exhortationem valet. Ut autem semper benedicat Dominum, noli oblivisci omnes retributiones ejus: quia si oblivisceris, tacebis. Retributiones ejus non potes ante oculos habere, nisi ante oculos tuos omnia tua habeas peccata. Non sit ante oculos tuos dilectio praeteriti peccati, sed damnatio: quia si a te est damnatio, a Deo erit remissio. Nota quia dixit retributiones, non tributiones: quia aliud debebatur nobis, et aliud redditum est nobis. Ipse enim prius tribuit tibi ut viveres; ut cunctis animalibus vi rationis praeesses, ad ejus imaginem et similitudinem te formavit (Gen. I); sed tu pro tantis bonis quid retribuisti? Praevaricationem, blasphemias, contradictiones, injurias 131.0668A| multas, pro quibus promeruisti judicium, non misericordiam: sed ipse Dominus bona pro malis retribuit, quia dixit: Confitere, et ignosco. Hoc quaerit Dominus pro omnibus malis quae fecisti, similitudinem suam in qua te creavit: ad quam tu per confessionem peccatorum redis. Non plus quaerit quam nummum suum (Matth. XXII), id est, animam suam, in qua vim rationis per monetam suam impressit. Non quaerit ut de tuo tribuas, sed de suo. De tuo enim nihil nisi peccatum habes, quod sibi non vult tribui. Retribue ei ergo de suo, lauda eum in veritate; quia si de tuo volueris, mentiris. Nam qui loquitur mendacium, de suo loquitur. Qui vero veritatem, de Deo loquitur: quia ab eo habemus quidquid boni loquimur vel facimus. Quare noli oblivisci 131.0668B| omnes retributiones ejus, has videlicet: Quia propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, remittendo tibi peccata tua. Et quia post resurrectionem peccatorum adhuc carnem mortalem, in qua titillationes multas pateris, portas: ideo subsecutus ait: Qui sanat omnes infirmitates tuas, id est, infirmas cogitationes carnis quodam medicinali dolore sanat. Toleremus enim medicinalem dolorem, attendentes futuram sanitatem; quasi toleremus medicum graviter secantem et urentem, non tamen certi de futura sanitate, multo magis toleranda est medicinalis manus Domini, quae nec fallitur. Ipse dedit praeceptum quid tangeres, et quid non tangeres ad retinendam sanitatem, et noluisti eum audire: saltem nunc audi ad recipiendum. Quod dicit: Qui sanat omnes infirmitates 131.0668C| tuas. Qui etiam tandem redimit de virtute vitam tuam, quando hoc mortale induet immortalitatem (I Cor. XV), qui coronat te, qui hic dat tibi legitime certare, unde postea coroneris. Vel coronat te in futuro misericordia, id est, promissione sua, et miserationibus, id est, in promissionum exhibitionibus. Nota quod dicit, In misericordia. Ipse enim in misericordia nos coronat, qui sua dona in nobis remunerat. Qui replet in bonis desiderium tuum: qui dat tibi perficere, quod bene desideras. Vel in futuro replebit desiderium tuum in bonis, quando eum facie ad faciem videbis. Et ne quis hanc repletionem desiderii hic exspectare vellet, subjungit: Renovabitur ut aquilae juventus tua: hic notatur resurrectio, in qua omnia vetera renovabuntur ut 131.0668D| juventus aquilae. Dicitur aquila, cum senectute pressa fuerit, ex immoderatione crescentis rostri cibum capere non posse. Pars enim superior rostri supereminet inferiorem partem: et incurvata pars superior circa inferiorem, non sinit aquilam os aperire, ut sit intervallum aliquod inter inferiorem partem et superiorem: quia superior pars aduncata, impedit eam ne os aperiat, et sic gravatur languore senectutis et inopia comedendi. Quam cum diu patitur, tandem accedit ad petram, et ibi collidit et percutit superiorem partem: qua crescente, nimis edendi aditus claudebatur: et hoc diu faciens, caret rostri onere quo cibus impediebatur. Accedit ad cibum, et omnia reparantur. Et post senectutem 131.0669A| tanquam juventus aquilae redit vigor omnium membrorum, pennarum nitor; volat ad excelsa sicut aquila: fit in ea quasi quaedam resurrectio. Videamus ergo et nos, si quid sit quod impediat nos ad comedendum panem nostrum et percutiamus vetustatem ad petram: petra autem est Christus (I Cor. X), in qua renovabitur tandem juventus nostra sicut aquilae. Et interim donec ad renovationem illam veniamus, consolatur nos in hoc deserto, donec veniamus ad patriam. Quod dicit: Faciens misericordias Dominus. Quibus faciat misericordiam, Evangelium declarat, dicens: Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur (Matth. V). Quae sit mensura misericordiae, iterum Evangelium declarat dicens: Diligite inimicos vestros, benefacite 131.0669B| his qui oderunt vos (ibid.). Et Paulus: Si esurierit inimicus tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi (Rom. XII). Et illud: Omni petenti da (Luc. VI). Attendat ergo quisque qui vult misericordiam, et nulli sit immisericors: omni petenti se det, ut a Domino tandem plene recipiat. Hoc praeceptum videtur repugnare illi quod alibi dicitur: Desudet eleemosyna in manu tua, donec invenias justum cui tradas eam. Quid ergo dicemus? Dictum est: Ne suscipias peccatorem (Eccli. XII): et tamen dicitur, omni petenti te da. Da peccatori, non ut peccatori, sed ut justo. Homo peccator occurrit tibi? Cum dico: Homo peccator occurrit tibi, duo nomina ponam non superflua. Unum enim nomen quod est homo, opus Dei significat: peccator vero, opus 131.0669C| hominis. Noli ergo dare operi hominis, sed operi Dei. Operi hominis das, quando in quo peccator est, hoc tibi placet ut des. Nam qui venatori vel joculatori dat pro ipsa arte quam exercet, non dat operi Dei, sed operi hominis. Quia si homo tantum esset, et venator non esset, non dares: et ideo honoras in eo non naturam, sed artem vel vitium: et iterum, si justo des, si des discipulo Christi aliquid cujus indiget, et non ibi cogites quia discipulus Christi, quia minister Dei est, quia dispensator Dei est, sed cogites aliquod commodum temporale, ut fortasse causae tuae sit necessarius; vel ideo ei das, ut mitior sit tibi, si sic dederis, justo non das: sicut non dedit homini quando dedit venatori. Ut autem nullus attendat, cum dederit justo, sibi postea ex ipsa datione 131.0669D| futurum temporale commodum, audiat quisque Dominum dicentem in Evangelio: Qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet (Matth. X). Non sufficit enim justum recipere, nisi in nomine justi recipiatur. In nomine autem justi justum recipit, qui in eo quod justus est tantum attendit in ipsa receptione, et non attendit aliquod commodum inde habere. Illis autem qui sic exhibent misericordiam, in aliis facit misericordiam. Et ne quis diceret, Si omnibus misericordiam fecero, si tam inimicos quam amicos dilexero, ecce impune feram omnia, ecce perit correctio disciplinae morum, subjungitur: et judicium omnibus injuriam patientibus. Quasi dicat: Non timendum est alicui injuriam patienti, 131.0670A| quasi impunitum maneat in illo quod fert, licet ipse qui patitur propter misericordiam servandam non ulciscatur injuriam illatam: quia Dominus omnibus hic in nomine suo injuriam patientibus, faciet judicium ab illis qui inferunt eis injuriam; juxta illud: Mihi vindictam, ego retribuam (Deut. XXXII), dicit Dominus. Non prohibet Dominus quin correctio fiat a praelatis in subditos: tantummodo cavendum est, ne ipsa correctio animo ultionis, sed animo dilectionis fiat. Debet enim quisque corrigere servum suum malum et filium luxuriosum, sed caveat unusquisque ut id quod in alio corrigit in seipso incorrectum non permittat. Neque enim mulier adultera ante Dominum adducta, lapidanda non erat; sed ut deprimeret superbiam illorum, qui volunt alterius 131.0670B| vindicare peccata, non attendentes quia in seipsis vindicanda sunt plura. Dixit enim: Qui sine peccato est vestrum mittat in eam lapidem (Joan. VIII). Quasi dicat: Lex sancta est, et nihil injuste praecipit, ideo necesse est ut sancti sint ministri legis: et qui volunt corrigere alterius facinora, prius in seipsis damnent propria. Lapidet ergo adulteram conscientiam suam, qui mulierem vult lapidare adulteram. Vel sic dicamus: Faciens misericordias Dominus, quemque suum justificans: et judicium omnibus injuriam 4patientibus, hoc videlicet ut qui justus est, justificetur adhuc (Apoc. XXII). Notas fecit vias suas Moysi. Quasi dicat: Dominus facit misericordias et judicium, et has vias suas notas Moysi. Per Moysen quisque electus accipiendus est; et ideo mavult ponere 131.0670C| Moysen quam alium electum, quia ipse minister legis fuit, et illi notas fecit Dominus vias suas, has videlicet quia facturus est misericordiam in illis qui sunt erga illos misericordes, et judicium omnibus injuriam patientibus. Hoc notum fecit etiam Moysi, ne quisque superbe judicaret de peccatis alterius, antequam satisfaciat Deo de propriis. Quod dicit, notas fecit vias suas Moysi, et per Moysen notificavit filiis Israel voluntates suas, quia per Moysen data est lex, quae omnes sub peccato comprehendit: quia veniente mandato, revixit peccatum. Nesciebatur concupiscentia esse peccatum, nisi lex diceret: Non concupisces (Rom. VII). Misericors Dominus in promissis, et miserator in exhibitionibus, longanimis, quia portat nos donec perficiat, et multum misericors, in hoc 131.0670D| quia peccatur, et tamen vivitur. Accedunt peccata, et prolongatur vita: vocat nos minis, vocat nos blandimentis: et Dominus haec faciens, non in perpetuum irascetur nobis, neque in aeternum comminabitur. Quod jam experti sumus, quia cum peccatores essemus, justificati sumus: cum mala promeruimus, ipse bona retribuit. Quod dicit: Non secundum peccata nostra facias nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuas nobis. Quoniam secundum altitudinem coeli a terra, corroboravit misericordiam suam super timentes se: quia sicuti terra undique a coelo protegitur, et ab eo lumen habet, et ab eo rore irrigatur et pluvia imbrificatur, ita quos protegit misericordia Dei undique protegit, et 131.0671A| ab ea illuminantur, et sapientia veritatis imbrificantur. Quantum distat ortus ab occidente, longe fecit a nobis iniquitates nostras. Alia similitudo qualiter misericordiam faciat Dominus: quia quantum distat ortus solis ab occasu, tantum distat ortus gratiae a casu culpae; quia sicut casus culpae est aeternalis, ita et ortus gloriae. Alia iterum similitudine ostendit, qualiter corroborata sit misericordia Domini super timentes se. Quia quomodo miseretur pater filiorum, ita misertus est Dominus timentibus se. Et hoc ideo, quoniam ipse cognovit figmentum nostrum, id est fragilitatem nostram. Et recordatus est quia pulvis sumus: et quod homo, sicut fenum sic arescit: dies ejus tanquam flos feni sic efflorebit: quia cum modo floreat, cras arescet. Et hoc unde? Quoniam spiritus 131.0671B| pertransibit in illo. Transire, est de bono ad bonum; pertransire, est ultra terminos ire, bonum dimittere, malo inhaerere. Unde illud: Spiritus vadens, quia non rediens (Psal. LXXVII); quod dicit: Quoniam spiritus pertransibit in illo, et non subsistet in vivacitate rationis, in qua creatus fuit a Deo spiritus hominis: et non cognoscet amplius locum suum, quia per se non potest redire ad priorem statum. Misericordia autem Domini ab aeterno, et usque in aeternum, scilicet duratura est super timentes eum, reducens spiritum eorum, si quando vult transire, vel etiam si pertransit: et justitia illius existens scilicet in filios filiorum, id est, dominantis in omnes generationes. Ejus justitia datur his qui servant testamentum ejus, id est, pactum ejus. Et qui memores sunt mandatorum 131.0671C| ejus ad faciendum ea, non ad sciendum tantum. Et opus est unicuique ut faciat mandata Domini, qui sedem suam judiciariam, in qua judicaturus est illos qui non faciunt mandata sua, paravit in coelo, et regnum ipsius omnibus dominabitur tam piis quam impiis. Vel sic: Memores sunt mandatorum ejus ad faciendum ea. Quasi quaereres: Quis potest mandata facere? Dominus, inquit, paravit in coelo sedem suam, id est, in his qui per observationem mandatorum coeli facti sunt, et ipse eos ad hoc ut possint mandata ejus observare. Et regnum ipsius omnibus dominabitur. Ergo Benedicite Deo Patri, omnes angeli ejus, id est, omnes qui ejus legatione fungimini, potentes virtute, in operandis miraculis, facientes verbum illius, hoc opere videlicet implentes, quod verbo 131.0671D| annuntiatis: ad hoc videlicet, ut alii audiant per hos voces sermonum ejus: quia persuadet qui verbo et opere praedicat. Benedicite Domino, omnes virtutes ejus, Domino scilicet Filio; benedicite, ministri ejus qui facitis voluntatem ejus. Benedicite Domino Spiritui, omnia opera ejus in omni loco dominationis ejus. Benedic, anima mea, Domino. Benedictio in capite, benedictio in fine. In benedictione incipimus, in benedictione finimus, in benedictione regnemus. PSALMUS CIII. PSALMUS IPSI DAVID. « Benedic, anima mea, Domino: Domine Deus meus, magnificatus es vehementer. Confessionem et decorem induisti, amictus lumine sicut vestimento. 131.0672A| Extendens coelum sicut pellem, qui tegis aquis superiora ejus. Qui ponis nubem ascensum tuum, qui ambulas super pennas ventorum. Qui facis angelos tuos spiritus, et ministros tuos ignem urentem. Qui fundasti terram super stabilitatem suam: non inclinabitur in saeculum saeculi. Abyssus, sicut vestimentum, amictus ejus; super montes stabunt aquae. Ab increpatione tua fugient, a voce tonitrui tui formidabunt. Ascendunt montes, et descendunt campi, in locum quem fundasti eis. Terminum posuisti quem non transgredientur, neque convertentur operire terram. Qui emittis fontes in convallibus, inter medium montium pertransibunt aquae. Potabunt omnes bestiae agri, exspectabunt onagri in siti sua. Super ea volucres 131.0672B| coeli habitabunt, de medio petrarum dabunt voces. Rigans montes de superioribus suis, de fructu operum tuorum satiabitur terra. Producens fenum jumentis, et herbam servituti hominum. Ut educas panem de terra, et vinum laetificet cor hominis. Ut exhilaret faciem in oleo, et panis cor hominis confirmet. Saturabuntur ligna campi, et cedri Libani quas plantavit: illic passeres nidificabunt. Herodii domus dux est eorum: montes excelsi cervis, petra refugium herinaceis. Fecit lunam in tempora, sol cognovit occasum suum. Posuisti tenebras, et facta est nox: in ipsa pertransibunt omnes bestiae silvae. Catuli leonum rugientes ut rapiant et quaerant a Deo escam sibi. Ortus est sol, et congregati sunt, et in cubilibus suis collocabuntur. 131.0672C| Exibit homo ad opus suum, et ad operationem suam usque ad vesperam. Quam magnificata sunt opera tua, Domine! omnia in sapientia fecisti, impleta est terra possessione tua. Hoc mare magnum et spatiosum manibus, illic reptilia quorum non est numerus. Animalia pusilla cum magnis; illic naves pertransibunt. Draco iste quem formasti ad illudendum ei: omnia a te exspectant, ut des illis escam in tempore. Dante te illis, colligent: aperiente te manum tuam, omnia implebuntur bonitate. Avertente autem te faciem, turbabuntur: auferes spiritum eorum, et deficient et in pulverem suum revertentur. Emittes spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis faciem terrae. Sit gloria Domini in saeculum, laetabitur 131.0672D| Dominus in operibus suis. Qui respicit terram, et facit eam tremere: qui tangit montes, et fumigant. Cantabo Domino in vita mea, psallam Deo meo quandiu sum. Jucundum sit ei eloquium meum; ego vero delectabor in Domino. Deficiant peccatores a terra et iniqui, ita ut non sint: benedic, anima mea, Domino. » ENARRATIO. Psalmus ipsi David. Quia omnes Christiani propter unitatem corporis Christi unum corpus sunt, et omnes animae propter unitatem fidei una anima sunt: ideo pro tantis muneribus Domini, pro tot tantisque beneficiis gratiarum ejus dicat unusquisque: Benedic, anima mea, Domino. Et merito benedic, 131.0673A| anima, Domino, quia tu Domine Deus meus, magnificatus es vehementer. Non magnificatur Dominus in seipso, nec minuitur: sed in nobis magnificatur, quando opera sua in nobis apparent. Confessionem et decorem induisti. Quasi dicat: Vere magnificatus es vehementer: quia confessos et sic factos decoros induisti, id est, vestimentum tibi fecisti. Nota, si vis esse decorus, confitere: et a confessione incipies decorari: Dominus enim ut a foeditate in decorem transires, cum esset decorus, factus est foedus. Decorus in hoc, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum (Joan. I). Foedus in hoc quia in hoc formam servi accepit (Phil. II), ut cum nostram foeditatem participaret, nos suo decore decoraret. Quod dicit, confessionem et decorem 131.0673B| induisti, amictus lumine, id est, circumdatus illis qui prius fuerunt tenebrosi, velut vestimento. Unde illud: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino (Ephes. V). Extendens coelum sicut pellem: Quasi dicat: Hoc modo indues confessos et decoros, quia extendes coelum, id est, Scripturam sacram, quae coelo comparatur, quia divina celat mysteria, sicut pellem, id est, sicut famam mortalium sanctorum. Et quod per pellem mortalitas intelligitur, in Genesi notatur: quia postquam praevaricati sunt primi parentes, fecit eis Dominus tunicas pelliceas (Gen. III), designans per hoc quia mortales essent facti. Per pellem mortalitas intelligitur, quia pellis a mortuo animali abstrahitur. Nota scripturam extensam sicut pellem, quia mors sanctorum 131.0673C| ubique divulgata scripturas eorum fecit authenticas. Mors sanctorum plus est divulgata, sicut etiam caeteri praedicatores per mortem suam pluribus noti facti sunt, et sic morte eorum divulgata, scriptura eorum facta est authentica. Quod dicit: Extendens coelum sicut pellem: qui tegis aquis superiora ejus: scias, quia divina Scriptura habet superiora et inferiora praecepta, quae superius per psalmum et tympanum sunt notata saepius. Sunt enim inferiora praecepta Scripturae, manum pauperi praebere: et caetera quae per corpus ministrantur. Superiora praecepta sunt, observare diem Sabbati, et caetera quae nos hortantur insistere divinae contemplationi. Haec superiora praecepta comparata charitati teguntur, id est, quasi vilia habentur: non quod vilia sint 131.0673D| in se, sed quia charitas excellentior est omnibus praeceptis: quia in charitate pendet lex et prophetae (Matth. XII). Plenitudo enim legis est charitas (Rom. XIII). De qua dicit Paulus: Adhuc excellentiorem viam vobis demonstro (I Cor. XII), et caetera. Charitas aquis comparatur, quia sicut aqua durum quodque molle reddit, ita charitas dura hominum corda mollit et irrigat, ut fructum boni operis producant: quod dicit, Qui tegis aquis superiora ejus, id est, quasi vilia superiora ejus Scripturarum praecepta apparere facis aquis, id est, charitati comparata. Vel sic: Extendens coelum sicut pellem. Pellis postquam abstrahitur a pellito, ne putrescat, extenditur; ut extensa, in durabilitatem vertatur: ita 131.0674A| Scriptura a sacra quasi extenditur, quando ne oblivioni tradatur, ubique divulgatur. Qui legis aquis superiora ejus. Superiora Scripturae accipi possunt, dilectio Dei et proximi: quae aquis teguntur, quia spiritalibus donis ut permaneant, uniuntur et confirmantur. Per aquas enim spiritualia donantur, quia ab interioribus sordibus animam mundant. Quibus spiritualibus donis confirmatur charitas et quaeque virtutes: quoniam quod quisque habet charitatem caeterasque virtutes, hoc ex dono Dei habet: quia, omne datum optimum, et omne donum perfectum, desursum est, descendens a Patre luminum (Jac. I). Vel sic: Extendens coelum sicut pellem. Possunt per coelum praedicatores notari, juxta illud: Coeli enarrant gloriam Dei (Psal. XVIII). Praedicatores 131.0674B| isti extenduntur sicut pellis, quia sicut pellis protenta protegit quemque ab ardore solis, ita praedicatores per eorum imitationem quemque protegunt ab incentivorum aestu. Solebant antiquitus ex pellibus fieri tentoria, ut calor solis non noceret habitatoribus tentoriorum. Ad hanc similitudinem dicuntur praedicatores extendi, quia super quos extenduntur, nullus accedit ad eos aestus incentivorum. Quod dicit, Extendens coelum sicut pellem, quia tegis aquis superiora ejus, id est, majora praecepta quae praecipiunt ipsi praedicatores, confirmas spiritualibus donis, quia quod ipsi praedicatores in Scripturis sciunt discretionem bonorum, hoc donum Spiritus sancti est. Nota quia praedicatores in discretione praeceptorum habent superiora et inferiora. 131.0674C| Inferiora tunc praecipiunt, quando litteram exponunt et moralitatem docent: in superioribus versantur praeceptis, quando mysticum sensum Scripturarum aperiunt, et haec superiora teguntur aquis; quia quidquid praecipiunt sancti praedicatores, ex dono Spiritus sancti habent: quod dicit, Qui tegis aquis superiora ejus. Qui ponis nubem, id est, sanctos praedicatores tuos, ascensum tuum: quia quod ad te ascenditur, hoc est per ministerium praedicatorum. Vel per nubem potest intelligi Scriptura, quae exposita causa est, quare aliquis ascendat ad Dominum. Qui ambulas super pennas ventorum. Per ventum, animae sanctorum intelliguntur: quia sicuti res est incorporea et corpus movet, ita anima cum sit incorporea, vivificat corpus et movet. Per pennas 131.0674D| intelligitur dilectio sanctorum: quia per dilectionem Dei et proximi deportantur in auras libertatis. Sed super omnes pennas ventorum ambulat Dominus, quia ejus dilectio ambulat super omnem dilectionem, quia ipse prior dilexit nos. Unde illud: Majorem charitatem nemo habet quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis (Joan. XV); et illud: Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret (Joan. III). Vel sic: Qui ambulas super pennas ventorum, quia non diligentes te prior dilexisti. Unde Apostolus: Non, inquit, quasi nos dilexerimus Deum, sed quoniam ipse prior dilexit nos (I Joan IV). Potest et ad litteram intelligi quod dicitur, Qui ambulas super pennas ventorum. Vento nihil est velocius: 131.0675A| super cujus tamen pennas ambulat Dominus, quia omnem velocitatem transcendit, quia ubique praesens est. Qui facis angelos tuos spiritus, et ministros tuos ignem urentem; quasi dicat: In hoc etiam magnificaberis vehementer, quia angelos tuos, id est, ministros tuos, vel legatos facis esse spiritus, id est spirituales: quia non corpori serviunt, sed spiritu fervent in Domino. Et ministros tuos ignem urentem: quia interius flamma charitatis ardent, et in aliis desideria incentivorum incendunt. In hoc etiam magnificatus es vehementer, quia fundasti terram, id est Ecclesiam, super stabilitatem suam. Stabilitas Ecclesiae Christus est, quia super eum fundata est Ecclesia. Unde Apostolus: Fundamentum aliud nemo potest ponere praeter id quod est positum 131.0675B| quod est Christus Jesus (I Cor. III), super quem Ecclesia fundata, non inclinabitur in saeculum saeculi. Unde illud: Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi (Psal. XLIV). Abyssus sicut vestimentum amictus ejus. Quanquam Ecclesia super Christum fundata non inclinetur in saeculum saeculi, tamen immensitas persecutionum quasi vestimentum circumdabit Ecclesiam: super montes stabunt aquae. Hoc legitur in tempore diluvii contigisse, quando aqua omnem altitudinem montium cooperuit (Gen. VII). In quibus montibus coopertis praefigurabatur, quia montes, id est, qui eminentes erant in Ecclesia, cooperiendi erant gravi persecutione populorum, quod in primitiva Ecclesia factum esse legimus, quia omnes tunc clamabant, Preme, preme, et premebant, 131.0675C| exstingue, ne appareant. Tunc etiam sancti apostoli qui fortiores erant, latebant. Sed quae cura? Ab increpatione tua fugient illi quorum immensitas persecutionum operuit praedicatores, quia increpati saluberrima increpatione, cessabant a persecutione. Unde illud: Argue, obsecra, increpa (II Tim. IV). Quod dicit, Ab increpatione tua fugient: a voce tonitrui tui formidabunt, id est, a comminatione futuri judicii formidabunt, et ipsi ascendunt montes, id est, elati in honore saeculi, ascendunt ad obtinendam Ecclesiam: et campi descendunt, quia recognoscentes per superbiam suam male se ascendisse, descendunt per humilitatem imitando quos ascendendo despiciebant: descendunt in locum quem fundasti eis. Unde illud: Unicuique proprium donum 131.0675D| datum est a Deo (I Cor. VII; Eph. IV). Vel aliter: Ascendunt montes et descendunt campi: quasi dicat: Persecutores a voce tonitrui tui formidabunt, et tunc ascendunt montes, et descendunt, id est, manifesti fient majores et minores in sancta Ecclesia. Et dictum est ad similitudinem quod dicit, Ascendunt montes, et descendunt campi. Tempore enim diluvii supereminebat aqua montes: sed aqua decrescente, visi sunt ascendere quia apparebant, qui prius aqua cooperti erant. Sic tempore persecutionis cooperuit immensitas persecutionum minores et majores in Ecclesia. Sed jam cessante persecutione, visi sunt ascendere, quia sine timore verbum vitae praedicabant. Terminum posuisti quem non transgredientur: 131.0676A| quia nullus persecutor habet potestatem inferendae persecutionis, nisi tantum quantum ei ire permittitur a te. Tu enim scis quousque persecutio sit utilis tuis. Quod dicit, Terminum posuisti quem non transgredientur, neque convertentur operire terram, id est, Ecclesiam eorum persecutione, licet quisque audiat sonitum lituorum, tamen non est exhorrendum diluvium: qui etsi occulte tentationes patiantur fideles, tamen non timendum est, ut extra subdantur persecutoribus. Qui emittis fontes in convallibus; quasi dicat: Terminum posuisti quem non transgredientur, hoc modo emittendo fontes, id est, praedicatores, ex quibus saluberrimae potionis emanat aqua. Hos fontes emittis in convallibus, id est, undique in cordibus fidelium et humilium, qui se fecerunt valles, id 131.0676B| est humiles: inter medium montium pertransibunt aquae. Aquae doctrinas notant praedicantium, quae pertransibunt inter medium montium: quia eadem doctrina erit communis praedicatoribus posterioribus quae fuit prioribus: quia nulla in eis erunt schismata, quia idem sapiunt praedicatores extremi quod apostoli qui fuerunt praedicatores primi: quia unus Deus, una fides, unum baptisma (Eph. IV). Potabunt omnes bestiae agri, quasi dicat: Emittis fontes in convallibus, ex quibus potabunt omnes bestiae agri, id est, Judaei, qui licet bestialiter viverent, tamen agro comparantur, quia cognitione legis terra culta quodammodo facti sunt. Exspectabunt onagri in siti sua. Onager est asinus silvestris, designans populum gentilem: qui aquas procedentes de fontibus in siti sua 131.0676C| exspectabunt: quia quanto irrationabilius caeteris se vixisse cognoverunt, tanto majori sitis ardore desiderabunt illas aquas potare, et super ea, id est praeter ea, volucres, id est, instabiles et vagi, id est, nullum terminum sui volatus tenentes, jam facti volucres coeli, scientes quid eis volandum est, habitabunt, repleti fontibus missis in convallibus et dabunt vocem de medio petrarum: quia eorum doctrina non discordat a doctrina apostolorum, quorum doctrina in petra, id est, in Christo, fuit fundata. Vel de medio petrarum, id est, de testimoniis Scripturarum quasi de petris voces dabunt. Vel sic: Super ea, id est, super ipsos fontes, prophetas videlicet et apostolos, in quorum auctoritate consistendum est, volucres coeli habitant, quia in dictis apostolorum 131.0676D| spiritales viri fundati sunt. De medio petrarum dabunt vocem. Rigans montes de superioribus suis; quasi dicat: Tu, Domine, emittis fontes in convallibus, rigans montes de superioribus suis, id est, de dictis prophetarum imbuis apostolos tuos. Unde illud: Quoniam placebant servis tuis lapides ejus (Psal. CI): vel rigans montes de superioribus suis, id est, de spiritualibus donis, quae superiora sunt praedicatorum: quia quod bene praedicant, hoc donum sancti Spiritus est. De fructu operum tuorum satiabitur terra: quia ex doctrina montium, quae doctrina est fructus tuorum operum, replebuntur subditi: et ut satientur: producens fenum jumentis. Jumenta sunt praedicatores, quasi adjumentum Domini, ut corpus 131.0677A| suum perficiatur: quibus producit fenum, quia a subditis victui et vestitui necessaria eis praeberi jubet; unde Apostolus: Ita, ait, Dominus ordinavit, ut qui Evangelium annuntiant de Evangelio vivant (I Cor. IX); unde illud: Communicet is qui catechizatur verbo, ei qui se catechizat in omnibus bonis (Gal. VI): et herbam servituti hominum. Idem per herbam intelligitur, quod per fenum: et per servitutem, quod per jumentum. Ut educas panem de terra; quasi dicat: Ad hoc producis fenum jumentis, ut sic educas de terra superiori inferiori terrae panem verum, id est, coelestem praedicationem, quo in fide roborentur fideles, et reficiantur. Ad hoc enim subministrantur praedicatoribus victui et vestitui necessaria, ne in subditis reficiendis deficiant: quod 131.0677B| dicit, ut educas panem de terra, et vinum laetificet cor hominis: ne vinum quod cor hominis dementat, sed quod cor hominis laetificat, jucunditas videlicet doctrinae Dei, et imitatio passionis Domini, unde inebriantur fideles, juxta illud: Et calix meus inebrians, quam praeclarus est! (Psal. XXII.) Ut exhilaret faciem in oleo. Quasi dicat: Ad hoc educes panem de terra, ut exhilaret faciem in oleo, id est, ut terra inferior exhilaretur gratia spirituali: et panis, videlicet verbi Dei, confirmet cor hominis: et hoc ordine. Saturabuntur ligna campi, plebes videlicet humiles. Saturabuntur et cedri Libani, id est, potentes in saeculo, quas plantavit, id est, firmiter stabilivit Dominus in fide, ut illud: Omnis plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur 131.0677C| (Matth. XV): et illic, id est, in cedris Libani, passeres nidificabunt: quia ipsi potentes in saeculo, allodia sua amantes Ecclesiam Dei, conferent coenobiis: in quibus sic nidificabunt passeres, id est, fideles quaerentes sibi prolongari patriam, sustentabuntur copiis illorum, quibus ditatae sunt Ecclesiae: et sic nidificabuntur in ipsis Ecclesiis, ne fiant praeda diaboli. Herodii domus est dux eorum. Herodius avis est nidificans in petra quam invenit firmiorem, et ut tutius sit, etiam in marinis scopulis nidum facere desiderat. Petra autem haec in qua domus est herodii Christus est, in quo quisque fidelis debet nidificare. Illic, id est, in cedris Libani, nidificabunt passeres: sic tamen, ut domus herodii, id est Christus, principaliter dux sit eorum, qui licet per cedros Libani 131.0677D| sustentantur, tamen Christus principaliter est dux eorum: et montes excelsi, id est, eminentes in virtutibus, erunt refugium cervis, id est, qui apti sunt, spinosas et lubricosas vias et in montana conscendunt. Et tamen petra, id est Christus, principale refugium erit cervis, quae erit refugium herinaceis, id est, in peccato hispidis et acutis. Et hoc modo pane educto de terra, et saturatis lignis campi, et plantatis cedris Libani, in quibus passeres nidificabunt. Fecit Deus lignum, id est Ecclesiam, in tempora duratura, ad quam contruendam sol cognovit occasum suum, non sol iste quem nos intuemur, sed Christus, cujus radio aeternaliter illuminantur sui. Ipse cognovit occasum suum, quia mortem suam praescivit, 131.0678A| et probavit quia non est mortuus ex necessitate, sed ex voluntate. Sol cognovit occasum suum: quo occasu jam imminente, Posuisti tenebras et facta est nox. Tenebrae positae sunt in cordibus discipulorum, dubitantium Dominum resurrecturum: nox facta est, id est, caecitas mentis facta est in illis qui clamaverunt, Tolle, tolle, crucifige eum (Joan. XIX): in hac nocte pertransibunt omnes bestiae silvae, id est, totus Judaicus populus ad fidem non conversus transibit in hac caecitate mentis, quia de uno peccato in aliud cadit: quia de crucifixione ad custodiam sepulcri, de custodia sepulcri ad mendacium quando discipulos eum esse furatum mentiebantur: et sic venient Catuli leonum rugientes ut rapiant. Catuli sunt angeli apostatae, habentes caput sibi leonem illum, de quo 131.0678B| dictum est: Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret (I Petr. V). Hujus leonis catuli undique insidiantur ut rapiant: et quia malae voluntati suae non est par potestas, quaerant a Deo escam sibi. Esca eorum est revocare creaturam a Creatore suo: quam escam a Deo quaerunt, quia non plus possunt quam ab eo permittuntur. Ortus est sol, et congregati sunt: quasi dicat: Catuli leonum undique rapiunt. Sed quae cura? Quia ortus est sol, id est resurget Dominus, et congregabuntur diabolus et membra ejus infra terminos constitutos. Et dictum est ad similitudinem ferarum, quae in noctis tenebrositate vagantur: et veniente die, in speluncis occultis se reponunt. Ita angeli qui ante adventum Domini pene omnibus dominantes, late 131.0678C| vagabantur, post notitiam ubique divulgatam, congregati sunt, quia non ita late vagantur ut prius: et in cubilibus suis collocabuntur. Cubilia daemonum corda sunt impiorum, in quibus collocati sunt: quia non jam per impios ita manifeste impugnant Ecclesiam, sicut primis temporibus: et sic illis collocatis, Exibit homo ad opus suum: quia praedicatores ad colendam vineam Dei secure exibunt. Unde illud, Messis quidem multa, operarii autem pauci (Matth. IX): et exibit de illa civitate omnis ille qui voluerit esse homo, ad operationem sine conditione usque ad vesperum, id est, usque ad finem saeculi, in quo sicut Apostolus ait, Mittet eis Deus operatorem erroris, ut credant mendacio, et judicentur omnes qui non credunt veritati, sed consenserunt iniquitati (II Thess. II): 131.0678D| vel sic: Sol cognovit occasum, et sic: Posuisti tenebras, et facta est nox: quia contigit caecitas in Israel, ut plenitudo gentium intraret (Rom XI): et in ipsa nocte, id est, in ipsa mentis caecitate, pertransibunt omnes bestiae silvae, populus videlicet Judaeorum, qui de detractione occulta transiit ad concilium, de concilio ad traditionem, de traditione ad crucifixionem: et sic ad custodiam sepulcri, de custodia sepulcri ad mendacium, de mendacio ad interdictionem ne quis in nomine ejus loqueretur: vel sic: In ipsa pertransibunt omnes bestiae silvae, id est, in Judaeis obcaecatis pertransibunt diabolus et angeli ejus. Catuli leonum rugientes, ut rapiant. Catuli fuerunt minores in populo Judaeorum qui consentientes principibus, rugiendo 131.0679A| clamabant: Crucifige eum (Joan. XIX). Si autem bestiae silvae, diabolum et angelos ejus notant, ipsis Judaeis excaecatis pertranseuntes, erit causa quod dictum est: Catuli leonum rugientes, ut rapiant. Ideo facta in cordibus Judaeorum caecitas, quia ipsi Judaei catuli leonum existentes rugierunt ut raperent Dominum, clamantes: Tolle hunc et dimitte nobis Barrabam (Joan. XVIII). Et quaerant a Deo escam sibi, id est, in corpore Domini carnali voluntati suae satisfecerunt. Quae esca est a Deo sibi concessa quia non est mortuus ex eorum voluntate, sed paterna dispositione. Quaerant a Deo escam sibi. Sed quae cura? Quia ortus est Sol justitiae, id est, Christus qui verus est sol, resurget a mortuis, et mors illi ultra non dominabitur (Rom. VI). Quo resurgente congregati 131.0679B| sunt Judaei; quia Domino adhaerentes, etiam in suis cubilibus collocabuntur: quia in secretis locis occulte consiliati sunt ut interdicerent ne quis in ejus nomine loqueretur (Act. IV). Ortus est sol. Quo sole oriente, exibit homo ad opus suum et ad operationem suam usque ad vesperum. Versus iste non mutatur. Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Videns Propheta Dominum tam in se quam in suis magnificatum, congaudens prorumpit in hanc vocem congratulationis, dicens: O Domine, haec opera tua, quibus haec omnia disponis, quam magnificata sunt, id est, quam magna in consideratione mea facta sunt! Et non mirum si opera tua magna sunt; quia per magnificum tuum omnia facta sunt, nam in sapientia fecisti, id est, in Filio tuo ineffabiliter 131.0679C| disposuisti. Per quam sapientiam impleta est terra possessione tua: quia Omnia subjecisti sub pedibus ejus (Psal. VIII). Et non tantum terra, id est, Judaicus populus impletus est possessione tua, sed etiam, Hoc mare magnum et spatiosum manibus, impletum est possessione tua, id est creatura tua. Mare, ut saepe audivimus, gentilem significat populum. Quod mare magnum est in Domino, et manibus spatiosum est, id est, operibus sanctorum, quia ibi in pluribus habent exercere sua opera sancti: et illic, id est, in possessione Domini, sunt reptilia, id est, repentinae suggestiones, pugnantes contra sanctos, ne operentur bonum opus suum in subditis. Horum reptilium non est numerus, quia angeli apostatae ubique et innumerabiles 131.0679D| seminant suggestiones; quod dicit, Illic reptilia quorum non est numerus, et illic sunt animalia pusilla cum magnis: illic haeretici in majoribus et in minoribus errantes, in majoribus errant, qui Trinitatem non credunt: in minoribus, qui ecclesiasticis institutis non consentiunt. Quod dicit, Animalia pusilla cum magnis, et tamen illic, id est, inter animalia et reptilia naves, id est, Ecclesiae congregatae, pertransibunt per bonum gubernatorem Dominum nostrum Jesum Christum. Navibus Ecclesia comparatur, quia in fluctibus saeculi, ne quasi in mari periclitetur, a Christo gubernatur. Draco iste quem formasti ad illudendum ei, id est: diabolus, princeps reptilium et animalium, repugnabit ne mare istud magnum fiat possessio tua: quem tu formasti 131.0680A| ad illudendum ei, quia fecisti eum ut illudatur a sanctis tuis: quia quos putat absorbuisse, et sibi ex toto incorporasse, per sanctos tuos extrahis, ut tibi incorporentur, quia armilla tua maxillam ejus penetrasti. Armilla res est rotunda, nullum habens principium vel finem: per quam gratia Domini designatur, quam licet nos percipimus, tamen ex merito nostro non habemus, sed ab eo descendit cui nec principium nec finis est. Per gratiam Domini maxilla draconis perforata est: quia quos devorare cupit, gratia sua liberat et educit. Et dictum est ad similitudinem balenae, quae id quod absorbere putat, per maxillam perforatam amittit. Quod dicit: Draco iste quem formasti ad illudendum ei: et omnia reptilia et animalia, et ipse draco caput eorum a te exspectant, 131.0680B| ut des illis escam in tempore, sed a te praeviso. Et: Dante te illis, id est te permittente, colligent unde se reficiant. Nil colligunt nisi a te permissi: et aperiente te manum tuam, id est, manifestante Christum tuum, omnia implebuntur bonitate, id est, gratia tua. Omnia dico, quae implenda sunt in te. Aperiente te manum tuam, implebuntur. Te autem avertente faciem, id est, respectum gratiae tuae, turbabuntur turbationibus illicitis, et sic eis turbatis, auferes spiritum eorum, spiritum videlicet pronum in defectum, vadentem et non redeuntem: quia non est hominis dirigere viam suam: et sic deficient in se, ut proficiant in te: et in pulverem suum revertentur, considerantes se esse pulverem, et nihil per se posse. Vel sic: Auferes spiritum eorum, juxta illud: 131.0680C| Nolite cogitare quomodo aut quid loquamini (Matth. X): et sic deficient, et in pulverem suum revertentur. Et sic emitte spiritum tuum, spiritum videlicet humilitatis quo se humilient: et creabuntur in operibus bonis, et sic renovabis faciem terrae, id est, conscientiam terrenorum, quae inveterata fuit, quando aversa facie turbabantur. Conscientia facies dicitur, quia sicut quisque visa facie exteriori alterius eum ab alio discernit, ita interroganti conscientia sua seipsum recognoscit. Sit gloria Domini in saeculum. Propheta pro omnibus superius a Domino ineffabiliter dispositis hortatur nos ut Dominum glorificemus, juxta illud: Qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. I). Et dicit: Sit gloria Domini non tantum in futuro, sed etiam in saeculum istud quod nunc est: 131.0680D| et sic laetabitur Dominus in operibus suis, id est, placebit sibi in perfectione operis sui Sit gloria Domini: Domini dico, qui respicit terram, id est, terrenos homines, et facit eum tremere, de futuro judicio. Unde Paulus: Cum timore et tremore vestram operamini salutem (Phil. II). Ut illud: Super quem requiescit spiritus meus, nisi super humilem et mansuetum, et trementem verba mea? (Isa. LXVI.) Sit etiam gloria Domini, qui interiori tactu tangit montes, id est, superfluitate temporalium exaltatos, et fumigant, id est, lacrymosam deprecationem fundunt. Unde non solum qui in carne pro corporalibus cantabunt, pro his cantabunt, sed ego quoque tanto ante tempore exsultans, Cantabo Domino in vita mea, cantabo 131.0681A| voce, psallam opere Deo meo, non ad horam, sed quandiu sum; vel sic: Cantabo in vita mea praesenti, et tandem in futuro psallam Deo meo quandiu sum, in immutabili, in eo esse permaneam: quod erit aeternaliter, quia omnia tempora transibunt. Et psallam, Jucundum sit ei eloquium meum, id est, placeat sibi confessio mea, quae extra loquitur in littera omnia quae injuste perpetravi. Vel sic: Jucundum sit ei eloquium meum, id est, placeant sibi ea quae per Spiritum sanctum locutus sum de eo: Ego vero, quidquid alii faciant, delectabor in Domino: et intantum ut exemplo meo provocati peccatores deficiant a terra, id est, a terreno opere suo; et iniqui deficiant, ita ut non sint quod prius fuerunt: quod ut fiat, benedic, anima mea, Domino. PSALMUS CIV. ALLELUIA. 131.0681B| « Confitemini Domino, et invocate nomen ejus, annuntiate inter gentes opera ejus. Cantate ei et psallite ei, narrate omnia mirabilia ejus. Laudamini in nomine sancto ejus, laetetur cor quaerentium Dominum. Quaerite Dominum, et confirmamini: quaerite faciem ejus semper. Mementote mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et judicia oris ejus. Semen Abraham servi ejus, filii Jacob electi ejus. Ipse Dominus Deus noster, in universa terra judicia ejus. Memor fuit in saeculum testamenti sui, verbi quod mandavit in mille generationes. Quod disposuit ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac. Et statuit illud Jacob in praeceptum, 131.0681C| et Israel in testamentum aeternum, dicens: Tibi dabo terram Chanaan, funiculum haereditatis vestrae. Cum essent numero brevi, paucissimi et incolae ejus: et pertransierunt de gente in gentem, de regno ad populum alterum. Non relinquit hominem nocere eis, et corripuit pro eis reges. Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari. Et vocavit famem super terram, et omne firmamentum panis contrivit. Misit ante eos virum; in servum venundatus est Joseph. Humiliaverunt in compedibus pedes ejus, ferrum pertransiit animam ejus, donec veniret verbum ejus. Eloquium Domini inflammavit eum: misit rex et solvit eum, princeps populorum et dimisit eum. Constituit eum dominum domus suae, et principem 131.0681D| omnis possessionis suae. Ut erudiret principes ejus sicut semetipsum, et senes ejus prudentiam doceret. Et intravit Israel in Aegyptum, et Jacob accola fuit in terra Cham. Et auxit populum suum vehementer, et firmavit eum super inimicos ejus. Convertit cor eorum ut odirent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus. Misit Moysen servum suum, Aaron quem elegit ipsum. Posuit in eis verba signorum suorum, et prodigiorum in terra Cham. Misit tenebras, et obscuravit, et non exacerbavit sermones suos. Convertit aquas eorum in sanguinem, et occidit pisces eorum. Et edidit terra eorum ranas in penetralibus regum ipsorum. Dixit, et venit coenomyia, et cinifes in 131.0682A| omnibus finibus eorum. Posuit pluvias eorum grandinem, ignem comburentem in terra ipsorum. Et percussit vineas eorum et ficulneas eorum, et contrivit lignum finium eorum. Dixit, et venit lucusta et bruchus, cujus non erat numerus. Et comedit omne fenum in terra eorum, et comedit omnem fructum terrae eorum. Et percussit omne primogenitum in terra eorum, primitias omnis laboris eorum. Et eduxit eos cum auro et argento, et non erat in tribubus eorum infirmus. Laetata est Aegyptus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos. Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem. Petierunt, et venit coturnix, et pane coeli saturavit eos. Dirupit petram, et fluxerunt aquae: 131.0682B| abierunt in sicco flumina. Quoniam memor fuit verbi sancti sui, quod habuit ab Abraham puerum suum. Et eduxit populum suum in exsultatione, et electos suos in laetitia. Et dedit illis regiones gentium, et labores populorum possederunt: ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant. » ENARRATIO. Psalmus iste primus est de alleluiaticis psalmis. Interpretatur enim Alleluia, laudate Dominum: et commendat nobis Propheta in hoc psalmo illos de priori populo, qui Deum non amaricaverunt, qui contra eum non murmuraverunt, semen videlicet Abrahae, filios promissionis, pertinentes ad haereditatem testamenti aeterni: hos admonet Propheta, quatenus serviant 131.0682C| Deo, non propter temporale bonum, quod commune est bonis et malis, sed gratis Deum colant, non quaerentes aliquod mercedis emolumentum propter ipsum Deum: et haec faciant laudando, invocando, per fidem bene operando, non ad suam, sed ad Domini gloriam. Proponit nobis psalmus adhuc aeternas promissiones, factas sanctis patriarchis et prophetis patribus nostris: et per haec nos hortando, ut simus filii illorum imitando et sperando. Dicit etiam eos non esse derelictos temporalibus bonis in quibus posuit exemplum fidei his qui de carne eorum sunt propagati, et qui fidem eorum volunt imitari. Dicit autem sic: Confitemini Domino, et invocate nomen ejus. Quoniam titulus psalmi talis est, Alleluia: quod interpretatur, 131.0682D| laudate Dominum; oportet ut in confessione quam hic nobis promittit Propheta, in laudibus accipiamus: et eum laudando, invocemus nomen ejus. Exaudit eum invocantem, sed quem videt laudantem, quem probat amantem. Quod dicit, Confitemini Domino, et invocate nomen ejus: et quoniam qui diligit Deum, debet diligere proximum, ideo subjungit: Annuntiate inter gentes opera ejus; quasi dicat: Sic amate Dominum, ut et ametis proximum. In hoc enim experiri voluit Dominus quo affectu amaretur a servo, cum, Petro dicente, Tu scis, Domine, quia amo te, dixisset: Pasce oves meas (Joan. XXI): quod etiam hic Propheta docet cum dicit: « Annuntiate inter gentes opera ejus. » Cantate ei ore, 131.0683A| et psallite ei opere: narrate omnia mirabilia ejus, quae narranda sunt, ea tamen moderatione, ne spargatis margaritas ante porcos. Laudamini, id est, laudabiliter vitam instruite, et hoc nomine sancto ejus glorificando, non vestro nomine. In hoc glorietur qui gloriatur, dicit Dominus, scire et nosse me (Jer. IX). Laudamini in nomine sancto ejus, ut vestro ex populo laetetur cor quaerentium Dominum. Vos quaerite Dominum in simplicitate cordis, et confirmamini, id est, inquirendo illum firmi estote. Quaeramus ergo eum, ut quaerendo accedamus, accedendo illuminemur, illuminati corroboremur: illuminemur, ne per caecitatem quod videndum est non videamus. Ad hoc corroboremur, ne propter infirmitatem, quod faciendum esse viderimus non 131.0683B| faciamus. Quaerite faciem ejus semper. Facies ejus notitia est ipsius: quae si semper quaeritur, quando invenietur? quare quaeramus eum in hoc tempore semper, ut in futuro inveniamus. Hic enim est tempus quaerendi, hic inveniendi. Hic vere est tempus quaerendi, cum etiam invenitur, adhuc quaeritur: quia licet inventus sit per fidem, tamen quaeritur per spem. Charitas enim invenit eum per fidem, et quaerit eum per spem, ad quam cum pervenerimus, nihil est quod ultra quaeramus: quod per fidem inveniatur Dominus, Scriptura testatur, dicens: Quaerite Dominum, et cum inveneritis derelinquat impius viam suam, et vir iniquus cogitationes suas (Isa. LV). Nisi autem fide inventus, adhuc per spem quaereretur, non diceret Paulus: Quod non videmus, per 131.0683C| patientiam exspectamus (Rom. VIII): quod etiam Joannes notat, dicens: Cum apparuerit in gloria sua, consimiles ei erimus, et videbimus eum sicuti est (I Joan. III), id est facie ad faciem: vel fortasse quod dicit, Quaerite faciem ejus semper, potest intelligi de futuro: quia ibi cor erit semper quaerentium, et ideo semper quaerentium, quia perfecte amantium. Et hoc quare? Quia facie ad faciem contemplantium, et hoc modo semper quaeretur Dominus. Quid enim est aliud semper Dominum quaerere, nisi quaerendo nunquam fastidire? illum enim quasi semper quaerimus, quem nunquam praesentem fastidio habemus. Mementote mirabilium ejus. Hucusque exhortatus est nos Propheta, ut Dominum laudemus, invocemus, ejus opera annuntiemus. Nunc autem 131.0683D| sequuntur promissiones aeternae patribus nostris factae, quorum filii nos debemus esse imitando et sperando. Quaerite faciem ejus semper. Si autem multum est quantum ad vos eum prout est quaerere et videre, ejus opera saltem attendite, et per opera ejus quantum potestis, cognoscite. Ipse enim cum dixisset: Ego sum qui sum (Exod. III), sciens hoc nullius intellectu capi posse, contemperavit verba sua et dixit: Ego sum Deus Abraham (ibid.), ut per creaturas suas intelligibilem se daret, cum hoc quod est nemini pateret. Mementote mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus, et judicia oris ejus. Mirabilia ejus, minora miracula ejus sunt; prodigia, majora: judicia oris ejus, mandata ejus, quae ad salubriter 131.0684A| vivendum suis proposuit. Semen Abraham servi ejus, filii Jacob electi ejus. Mementote mirabilium ejus. Et ne quis, quia dixit Abrahae, vellet tantum intelligere eos qui ex carne Abrahae sunt propagati, subjungit: Ipse Dominus Deus noster, in universa terra judicia ejus. Memor fuit testamenti sui, id est pacti sui, in saeculum saeculi extendendi: memor fuit etiam verbi quod mandavit extendi in mille generationes. Ecce notatur quia non dicit hic de praecepto carnalis observantiae, neque de Judaeis tantum cum in populo illo non essent mille generationes. Mille autem generationes notant illos, qui discedente generatione et succedente, praecepto fidei vivunt, quousque ex omnibus generationibus una generatio perficiatur. Millenarius autem numerus quia perfectus est, non 131.0684B| incongrue per mille generationes notatur generatio illa, cui nihil deest ad perfectionem. Verbum autem quod mandavit, praeceptum fuit fidei: quo vivendum est justo, donec perveniamus ad spem quod dicit: Verbi quod mandavit: verbi dico, quod disposuit ad Abraham, cum dixit: In semine tuo benedicentur omnes tribus terrae (Gen. XXVIII): et memor fuit testamenti sui ad Isaac facti, de quo dictum est: In Isaac vocabitur tibi semen (Gen. XXI). Et statuit illud verbum suum Jacob in praeceptum fidei, ut propter praeceptum fidei ad testamentum aeternum veniret, id est in aeternam promissionem. Hic etiam notatur, quia promissiones Domini factae Judaeis non sunt accipiendae de temporali regno et sacerdotio, quia temporale regnum et sacerdotium non 131.0684C| aeternaliter habuerunt. Vel sic: Statuit illud in testamentum aeternum: quia ex ipso verbo et praecepto impleto, daturus erat eis testamentum mansurum in aeternum. Dicens: Tibi dabo terram Chanaan, funiculum haereditatis vestrae, id est, ad distribuendam vobis in haereditatem. Hoc promisit illis, cum adhuc essent numero brevi, et nihil erga Dominum promeruissent - paucissimi etiam fuerunt antequam patres primi in Aegypto in posteris essent multiplicati: et incolae ejus terrae fuerunt, quia Abraham veniens de Ur Chaldaeorum, accola fuit in terra Chanaan. Et pertransierunt de gente in gentem. Quod potest accipi, quoniam Abraham propter instabilitatem terrae Chanaan, transtulit se in terram gentium caeterarum. Et pertransierunt de regno ad 131.0684D| populum alterum: quia de terra Chanaan in Aegyptum se transtulerunt. Superius ostendit ipse promissiones aeternas, hic nunc ostendit non esse derelictos in temporali necessitate. Quod ait de regno, nondum in terra Chanaan regnum constitutum erat, sed semen eorum multiplicatum in Aegypto, ibi regnaturum erat. Pertransierunt de gente in gentem. Et hoc non mirum, quia Dominus non reliquit hominem nocere eis, et corripuit pro eis reges: quia rex Gerarorum, et rex Aegyptiorum, accensi pulchritudine uxoris Abrahae, voluerunt eam rapere; sed admoniti fuerunt divinitus, ne haec facerent (Gen. XII, XX): quibus verbis corripuisset eos Dominus non legitur: potest tamen esse quod sine 131.0685A| verbis a Domino in interiori suo correcti sunt. Nota significari per transitum illius populi de gente in gentem, et de regno ad regnum, quia fideles Domini de regno mutabili ad regnum incommutabile perducendi sunt. Corripuit pro eis reges, dicens: Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari. Vide quod dicit christos, cum in tempore illo nullus fuisset christus, id est unctus. Sed quoniam futurum praevidit Propheta, ideo quasi praesens annuntiavit. Vel potest esse, quod eo tempore christi qui latenter Christiani fuerunt. Nam nullus ante Christum vel post Christum reconciliatus est Deo, nisi per fidem, quam nunc tenet universa terra. Et vocavit famem super terram. In superioribus, notificavit bona temporalia, quibus 131.0685B| consolati sunt patres nostri, in sequentibus autem proponuntur mala. Causa eorum afflicti sunt inimici: quod dicit, Vocavit famem super terram. Nota quod dicit, vocavit. Vocari enim non solent, nisi res animatae, spiritus videlicet et corpora sensibilia. Fames vero, cum sit pernicies ex inedia contracta, vocari non potest: quare dicamus, Vocavit famem, id est, principem famis, angelum scilicet malum, per quem fames inducitur super terram; vel sic: Vocavit famem, id est, praecepit esse famem super terram: et omne firmamentum panis contrivit: quia tam granum satum, quam non satum dissipavit; a qua fame ut liberaretur populus ille, Misit ante eos virum: in servum venundatus est Joseph. Quod ipse venundatus est, ex dispositione Domini fuit: non 131.0685C| ex potestate fratrum, qui tamen odio suo satisfacere putabant. Humiliaverunt in compedibus pedes. Hoc licet taceat historia, non tamen minus credendum est, cum hoc Spiritus sanctus per os Prophetae annuntiat futurum; ferrum, id est, difficultas et tribulatio gravis humanae miseriae, pertransiit animam ejus. Tribulatio per ferrum etiam alibi notatur, cum beatissimae Virgini dicitur: Et tuam ipsius animam pertransibit gladius (Luc. II). Nulla enim potuit esse major tribulatio, quam ut mater filium in cruce pendere videret; quod dicit: Ferrum pertransiit animam ejus, donec veniret verbum ejus. Verbum videlicet, quo interpretatus est somnium Pharaonis, quod tamen non ex se habuit, quia eloquium Domini inflammavit eum; juxta illud: An quaeritis experimentum 131.0685D| illius qui in me loquitur Christus (II Cor. XIII)? Misit rex, et solvit eum: princeps populorum, et dimisit eum: et constituit eum dominum domus suae, et principem omnis possessionis suae. Ut erudiret principes ejus sicut semetipsum, id est, semet scivit scilicet eruditum: et senes ejus prudentiam doceret. Hoc tacet historia, sicut et illud quod prius dictum est de compedibus. Inde credendum est, quia potuit esse ut non tantum Aegyptiis in tempore famis provideret, sed etiam interius eos de prudentia doceret. Et intravit Israel in Aegyptum, et Jacob accola fuit in terra Cham. Ecce quod superius dictum est, Pertransierunt de gente in gentem. Terra Cham idem est quod Aegyptus: et vocatur 131.0686A| Cham a filio Noe, Cham videlicet, cujus primitus fuit terra Chanaan, de quo gens Aegyptiaca nata est: cui Cham maledixit Noe, prophetans de eo quod futurus esset servus fratrum suorum (Gen. IX). Et quid per hoc voluit intelligi, nisi quod Cham in posteris suis ejiciendus erat de terra Chabaan, quam possessuri erant fratres sui? Et auxit populum suum vehementer, et firmavit eum super inimicos ejus. Convertit cor eorum ut odirent populum ejus: non quod auctor esset odii, sed cum suos exaltaret, Aegyptii invidentes, eis in odium conversi sunt. Misit Moysen servum suum, Aaron quem elegit ipsum. Posuit in eis verba signorum suorum: non ut loquendo signa fierent, sed sicut verba significant res de quibus agunt, ita facta illorum, aliorum factorum signa 131.0686B| fuerunt; quod dicit: Posuit in eis verba signorum suorum, et prodigiorum in terra Cham. Et ecce prodigia et signa: quia misit tenebras et obscuravit, et non exacerbavit sermones suos, id est, non exacerbavit, reddidit injunctam suis negationem: quod fieret, si non recepti essent ab his quos missi fuerant. Nunc autem quia obedientes fuerunt Moysi et Aaron filii Israel, ideo non exacerbavit Dominus sermones suos: convertit aquas eorum in sanguinem, et occidit pisces eorum, et dedit terram eorum ranis, quia nihil visum est in terra praeter ranas; vel edidit terra eorum ranas, quia undique tanta abundantia ranarum fuit, ac si undique ex ipsa terra editae essent; in penetralibus, id est, in cubilibus regum ipsorum editae sunt ranae. Dixit, id est, praecepit, 131.0686C| et venit coenomyia, et cinifes in omnibus finibus eorum. Coenomyia, musca canina; cinifes, minor musca. Posuit pluvias eorum grandinem, et ignem comburentem in terra ipsorum. Et percussit vineas eorum et ficulneas eorum, et contrivit lignum finium eorum. Dixit, et venit locusta, et bruchus, cujus non erat numerus. Eadem plaga est bruchus et locusta: quia locusta est parens, bruchus est fetus. Et comedit omne fenum in terra eorum, et comedit omnem fructum terrae eorum. Et percussit omne primogenitum terrae eorum, primitias omnis laboris eorum, id est, omnia primogenita in quibus nutriendis laboraverunt. Et eduxit eos cum argento et auro: quia unusquisque mutuo accepit vasa argentea et aurea a vicino suo, quasi ituri essent in desertum ad sacrificandum 131.0686D| Deo, et reversuri ut vasa redderent. Aurum et argentum ab hominibus iniquis acceperunt, quia merces eorum pro labore suo esse debuit, quia plus laborando deservierunt, quam eis abstulerunt. Nec in eo tamen quod Aegyptios deceperunt, a quibus sibi argentum et aurum accommodari petierunt, putandus est Deus hujusmodi dolos eis qui sursum habent corda, vel jubere, vel si fecerint approbare. Magis enim per ipsa Dei verba utique ab illo qui cor eorum videbat, et cupiditates examinabat Dominus. Quod dicit: Et eduxit eos cum argento et auro: et non erat in tribubus eorum infirmus, superius commemoravit plagas quas intulit inimicis, nunc beneficia commemorat quae contulit amicis: 131.0687A| non tamen eodem ordine narratae sunt hic plagae, quo narratae sunt in historia: quia laudatio est libera a lege narrantis et historiam texentis. Laetata est Aegyptus in profectione eorum, non in prima profectione, quando ab Aegypto ducti sunt, sed in profectione illa quam fecerunt postquam mare Rubrum transierunt; et quare tunc laetata est Aegyptus? Quia incubuit timor eorum super eos. Timuerunt enim, illis submersis qui insecuti sunt eos, ne reverterentur ut interficerent Aegyptios, quia pauci erant de Aegyptiis, qui domi vivi remanserunt. Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem. Petierunt, et venit coturnix, et pane coeli saturavit eos. Pane coeli ideo dicit, quia manna quod comederunt Judaei significabat panem 131.0687B| illum verum qui de coelo descendit, ex quo pane omnes reficiuntur, et sine quo nullus esse potest (Joan. VI). De quo pane dicitur: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie (Luc. XI). Dirupit petram, et fluxerunt aquae: abierunt in sicco flumina. Et hoc ideo: Quoniam memor fuit verbi sancti sui, quod habuit ad Abraham puerum suum, cui dixit: In semine tuo benedicentur omnes tribus terrae (Gen. XXII). Et eduxit populum suum in exsultatione, et electos suos in laetitia. Et dedit illis regiones gentium, et labores populorum possederunt. Haec omnia attribuit suis Dominus, non ut pro istis temporalibus sibi serviatur, nec mala securitate torpescant; sed ut remoti a saecularibus curis, libentius atque sollicitius Deo serviant, juxta illud: Primum quaerite 131.0687C| regnum Dei, et omnia adjicientur vobis (Matth. VI). Quod dicit: Ut custodiant justificationes ejus et legem ejus requirant. PSALMUS CV. ALLELUIA. « Confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Quis loquetur potentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus? Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore. Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui; visita nos in salutari tuo, ad vivendum in bonitate electorum tuorum, ad laetandum in laetitia gentis tuae, ut lauderis cum haereditate tua. Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, iniquitatem fecimus. Patres nostri 131.0687D| in Aegypto non intellexerunt mirabilia tua, non fuerunt memores multitudinis misericordiae tuae. Et irritaverunt ascendentes in Rubrum mare, et salvavit eos propter nomen suum, ut notam faceret potentiam suam. Et increpuit mare Rubrum, et exsiccatum est, et deduxit eos in abyssis sicut in deserto. Et salvavit eos de manu odientium, et redemit eos de manu inimici. Et operuit aqua tribulantes eos, unus ex eis non remansit. Et credi derunt verbis ejus, et laudaverunt laudem ejus. Cito fecerunt, obliti sunt operum ejus, et non sustinuerunt consilium ejus. Et concupierunt concupiscentiam in deserto, et tentaverunt Deum in inaquoso. Et dedit eis petitionem ipsorum, 131.0688A| et misit saturitatem in animas eorum. Et irritaverunt Moysen in castris, Aaron sanctum Domini. Aperta est terra, et deglutivit Dathan, et operuit super congregationem Abiron. Et exarsit ignis in synagoga eorum, flamma combussit peccatores. Et fecerunt vitulum in Horeb, et adoraverunt sculptile. Et mutaverunt gloriam suam in similitudinem vituli comedentis fenum. Obliti sunt Deum qui salvavit eos, qui fecit magnalia in Aegypto, mirabilia in terra Cham, terribilia in mari Rubro. Et dixit ut disperderet eos, si non Moyses electus ejus stetisset in confractione in conspectu ejus. Ut averteret iram ejus ne disperderet eos, et pro nihilo habuerunt terram desiderabilem. Non crediderunt verbo ejus, et murmuraverunt in tabernaculis suis: 131.0688B| non exaudierunt vocem Domini. Et elevavit manum suam super eos, ut prosterneret eos in deserto. Et ut dejiceret semen eorum in nationibus, et dispergeret eos in regionibus. Et initiati sunt Beelphegor, et comederunt sacrificia mortuorum. Et irritaverunt eum in adinventionibus suis et multiplicata est in eis ruina. Et stetit Phinees et placavit, et cessavit quassatio. Et reputatum est ei in justitiam, in generationem et generationem usque in sempiternum. Et irritaverunt eum ad aquam contradictionis, et vexatus est Moyses propter eos, quia exacerbaverunt spiritum ejus. Et distinxit in labiis suis, non disperdiderunt gentes quas dixit Dominus illis. Et commisti sunt inter gentes, et didicerunt opera eorum: et servierunt 131.0688C| sculptilibus eorum, et factum est illis in scandalum, et immolaverunt filios suos, et filias suas daemoniis. Et effuderunt sanguinem innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum suarum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaan. Et infecta est terra in sanguinibus, et contaminata est in operibus eorum, et fornicati sunt in adinventionibus suis. Et iratus est furore Dominus in populum suum, et abominatus est haereditatem suam. Et tradidit eos in manus gentium, et dominati sunt eorum qui oderunt eos. Et tribulaverunt eos inimici eorum, et humiliati sunt sub manibus eorum: saepe liberavit eos. Ipsi autem exacerbaverunt eum in consilio suo, et humiliati sunt in iniquitatibus suis. 131.0688D| Et vidit cum tribularentur, et audivit orationem eorum. Et memor fuit testamenti sui, et poenituit eum secundum multitudinem misericordiae suae. Et dedit eos in misericordias, in conspectu omnium qui ceperant eos. Salvos fac nos, Domine Deus noster, et congrega nos de nationibus. Ut confiteamur nomini sancto tuo, et gloriemur in laude tua. Benedictus Dominus Deus Israel a saeculo et usque in saeculum: et dicit omnis populus, Fiat, fiat. » ENARRATIO. Confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Confessio ista propter hoc quod sequitur: Peccavimus cum patribus nostris. gementis est. Sed quoniam alleluia praecedit, oportet 131.0689A| eamdem confessionem in laude Dei accipere, quia nulla confessio est pia et utilis, nisi in qua Deus laudatur. Laus autem ore atque sermone sive ex solo cordis est affectu. Habet autem psalmus iste in hoc laudem Dei, quia qui hic loquitur, eum bonum et misericordem confitetur, vel qui eum talem esse credit. Quod dicit: Confitemini Domino, et hoc ideo, quia bonus est, suavis videlicet omnibus se digne gustantibus. Ideo etiam confitemini quoniam misericordia ejus est in saeculum, id est in aeternum super nos scilicet perduratura. Quis loquetur potentias Domini? aut quis auditas faciet omnes laudes ejus? Impletus divina consideratione, qui hic misericordiam Domini exhortatur poscendam, dicit: Quis loquetur potentias Domini? aut quis faciet omnes laudes 131.0689B| ejus auditas, id est, quis faciet ut audiantur, ostendens eas ita esse loquendas, ut auditoribus praedicentur. Vel fortasse quia sequitur: Beati qui custodiunt judicium et faciunt justitiam, ideo iste qui hic loquitur, impletus consideratione divinorum praeceptorum, quorum opera laudes sunt ejus qui operatur hoc in suis, ait: Quis loquetur potentias Domini? Potentias ideo dicit, quoniam hoc ineffabiliter operatur in suis. Et quis auditas faciet omnes laudes ejus, id est, quis cum audierit faciet omnia opera praeceptorum ejus, quae sunt ejus laudes? quoniam etsi omnia fiunt quae audita sunt, tamen inquantum fiunt, ille laudandus est, per quem haec fiunt: et qui operatur in nobis velle et pro bona voluntate bene perficere. Ideo cum posset dicere 131.0689C| omnia mandata ejus, vel omnia praeceptorum ejus opera, maluit dicere omnes laudes ejus: quia ut dictum est, inquantum fiunt, ipse laudandus est per quem haec fiunt: Quod dicit: Quis loquetur potentias Domini? et quis auditas faciet omnes laudes ejus. Et quia vix aliquis potest implere, ergo beati qui custodiunt judicium, discretionem videlicet boni et mali; et beati sunt qui custodiunt justitiam, ut bonum videlicet quod per fidem faciendum esse intelligunt, in operationem ducant. Veniet enim tempus, ut judicium quod nunc custoditur in fide, etiam exerceatur in operatione: cum justitia convertetur in judicium, id est, cum acceperint justi potestatem judicandi eos recte a quibus judicati sunt hic non recte: quod dicit: Beati qui custodiunt judicium, 131.0689D| et faciunt justitiam in omni tempore, id est ex quo esse incipiunt, et in tempore vivunt. Memento nostri, Domine. Ecce oratio illorum qui conversi de murmuratione veniam precantur. Quasi dicant: Memento nostri in beneplacito populi tui, id est in Filio tuo, de quo dictum est: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui (Matth. III, XVII); vel sic: Memento nostri, Domine, ponendo nos in beneplacito populi tui, id est, inter illos in quibus beneplacitum est tibi, quia non in omnibus fuit placitum bene Domino; visita nos in salutari tuo, id est in Christo. Ipse est enim Salvator, in quo dimittuntur peccata, et sanantur animae, ut possint custodire judicium et facere justitiam. Visita nos in salutari 131.0690A| tuo, ad videndum in bonitate electorum tuorum. Quasi dicat: Ideo rogamus in salutari tuo, ut te videamus in bonitate electorum tuorum, id est in illa suavitate, in qua tantum visuri sunt te electi tui, non illi de quibus dictum est: Tollatur impius, ne videat gloriam Domini (Isa. XXVI), quod dicit: ad videndum in bonitate electorum tuorum, ad laetandum in laetitia gentis tuae, id est, ad hoc te in suavitate videre desideramus, ut cum gente tua laetemur: non enim impius gaudere potest ut lauderis cum haereditate tua. Laudatur Deus cum sua haereditas laudatur, quoniam haereditas ipsa laudatur per ipsum. Peccavimus cum patribus nostris. Quasi dicat: Opus est ut memor sis nostri, quia nos peccavimus cum patribus nostris, 131.0690B| qui in Aegypto peccaverunt. Non quod nati adhuc essemus, sed quia in lumbis eorum eramus. Nota quia sicut Levi cum Abraham decimatus est, quoniam in lumbis ejus fuit, quando dedit sacerdoti Melchisedech decimas (Gen. XIV; Hebr. VII): sic et isti peccaverunt cum patribus suis, in quorum lumbis erant, quando in Aegypto peccaverunt. Quod dicit: Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, quantum ad proximum; iniquitatem fecimus, quantum ad Deum. Aliter: Peccavimus cum patribus nostris, faciendo similia peccatis eorum peccata. Patres nostri in Aegypto non intellexerunt mirabilia tua. Quasi dicat: Peccavimus cum patribus nostris. Et ecce qualiter patres peccaverunt, quia cum in Aegypto essent, Non intellexerunt mirabilia tua, id est, non attenderunt 131.0690C| quid per illa miracula eis praestare volueris, vitam scilicet aeternam, et non temporalem, sed incommutabile bonum quod per patientiam exspectatur: ideo impatienter murmuraverunt et amaricaverunt, et bonis praesentibus atque fallacibus atque fugacibus beatos se fieri quaesierunt. Non fuerunt memores multitudinis misericordiae tuae. Et intellectum redarguit, et memoriam: utroque enim opus erat. Intellectu quippe opus erat, ut intelligerent Deum sibi parare aeterna per temporalia; memoria opus fuit, ut saltem quae temporaliter facta sunt miracula, non obliviscerentur: fideliterque praesumerent, ut eadem potestate quam fuerant experti in Aegypto, Deus illos ab inimicorum persecutione liberaret. Obliti sunt quid eis in Aegypto ob inimicos 131.0690D| eorum conterendos Dominus per tanta prodigia praestitisset. Et ideo quia obliti fuerant, dubitabant utrum liberandi forent, cum ex quatuor partibus periculis circumdati fuerant: a tergo enim insequebantur hostes, ex latere uno montes fuerant quos transire non poterant; ex alio latere desertum quod timebant, ante se mare Rubrum conspiciebant, quod etiam formidabant. Et ideo ascendentes de Aegypto ad terram Chanaan, irritaverunt, dum in mare: mari dico, rubrum formidato. Et tamen salvavit eos propter nomen suum, ut notam faceret potentiam suam. Quod dicit: Ascendentes, propter statum loci dictum est, quia inferior est Aegyptus quam sit terra Chanaan. Et increpuit mare Rubrum et exsiccatum 131.0691A| est, et eduxit eos in abyssis sicut in deserto. In hac increpatione non vocem aliquam coelitus factam, sed potentiam divinam qua id factum est, increpationem appellavit: et salvavit eos de manu obedientium, et redemit eos de manu inimici. Et operuit aqua tribulantes eos, unus ex eis non remansit. Et in his omnibus crediderunt verbis ejus, et laudaverunt laudem ejus. Quia transducti mare Rubrum, hymnum cantabant Domino, dicentes: Cantemus Domino: gloriose enim magnificatus est; et hoc: Cito fecerunt, id est cito a laude illa defecerunt: et obliti sunt operum ejus, quia non cogitaverunt tanta opera Domini erga se non esse inania, sed eos vocare ad aliquam sine fine felicitatem, quae per patientiam sustinenda est; sed festinaverunt beari temporalibus rebus, quae 131.0691B| ideo nemini conferunt aeternam felicitatem, quia non exstinguunt insatiabilem cupiditatem; quod dicit: Non sustinuerunt consilium ejus. Et concupierunt concupiscentiam in deserto, id est rem concupiscibilem, et tentaverunt Deum in inaquoso, id est aquam postulando. Et dedit eis petitionem ipsorum, et misit saturitatem in animas eorum: satisfaciens animalitati eorum: et irritaverunt Moysen in castris, Aaron sanctum Domini. Ex qua irritatione: Aperta est terra, et deglutivit Dathan, et operuit super congregationem Abiron: et exarsit ignis in synagoga eorum; flamma combussit peccatores. Dathan et Abiron duo fuerunt homines, qui Aaron in sacerdotium per Domini praeceptum assumptum contra praeceptum Domini multis sibi consentientibus praecesserunt ad thurificandum: 131.0691C| quos aperta terra deglutivit, caeterosque sibi consentientes ignis consumpsit (Num. XVI). Et fecerunt vitulum in Horeb, et adoraverunt sculptile. Et mutaverunt gloriam suam, id est, Deum qui suos omnes facit gloriosos, in similitudinem vituli comedentis fenum. Obliti sunt Deum qui salvavit eos, qui fecit magnalia in Aegypto, mirabilia in terra Cham, terribilia in mari Rubro: et dixit ut disperderet eos. Et revera essent dispersi, Si non Moyses electus ejus stetisset in confractione, id est in mentis humilitate, in conspectu ejus, eidem plagae offerens se, quia ipsi feriendi erant, dicens: Domine, dimitte populo huic hanc noxam: sin autem, dele me de libro quem scripsisti (Exod. XXXII). In quo demonstratum est, quantum valeat intercessio sanctorum pro aliis apud 131.0691D| Deum. Securus enim erat Moyses de justitia sua: quia, cum deleri non posset, impetravit misericordiam ne eos deleret Dominus quos juste posset, et stetit sic Moyses in confractione in conspectu ejus. Dixit, non autem ideo positum est, quod Deus dixisset: quia si dixisset, revera fecisset; sed propter iniquitatem illorum dictum est, quae videbatur tanta esse, quod merito per illam delendi erant de terra, quasi Deus dixisset: Ut averteret iram ejus ne disperderet eos, et pro nihilo habuerunt terram desiderabilem. Nullo modo culparentur, quia terram desiderabilem habuissent pro nihilo, cum nos etiam regnum temporale pro nihilo habere debemus, ut Jerusalem liberam matrem nostram, quae est in coelis, 131.0692A| vere desiderabilem diligamus: sed potius hic infidelitatis merito redarguuntur, quia in eo quod terram pro nihilo habuerunt, verbis Domini non crediderunt: quibus promisit aeterna per haec temporalia. Non crediderunt verbo ejus, Moysi videlicet: et murmuraverunt in tabernaculis suis, et non exaudierunt vocem Domini, vehementer eos a murmuratione prohibentis. Et elevavit manum suam super eos, ut prosterneret eos in deserto, id est elevando manum distulit percussionem, et ipsi gravius commiserunt peccatum. Et ut dejiceret semen eorum in nationibus et dispergeret eos in regionibus. Et ipsi tamen, licet ad hoc elevasset manum, initiati sunt Beelphegor, id est, idolis gentium sacrificati sunt. Phegor est locus, Beel deus gentium, factus in honorem 131.0692B| cujusdam regis dicti Beel: et comederunt sacrificia mortuorum; quia quod in honore illius regis sacrificabant, hoc sacrificatum comederunt. Et irritaverunt eum in adinventionibus suis: non quod suae essent adinventiones, sed quod gentium adinventiones suas fecerunt: et multiplicata est in eis ruina: et multiplicaretur adhuc, nisi hoc esset quod aliis cadentibus stetit Phinees sacerdos, filius filii Aaron: et placavit Dominum, quia Hebraeum et Madianitidam puellam in adulterio amplexos, apprehensos pariter interfecit (Num. XXV). Et sic cessavit quassatio. Quod si odio eorum, non dilectione fecisset, non esset ei reputatum ad justitiam. Sed quia non odio, sed dilectione factum est, Reputatum est in justitiam, in generationem et generationem usque in 131.0692C| sempiternum: et irritaverunt eum ad aquam contradictionis: et vexatus est Moyses propter eos, quia exacerbaverunt spiritum ejus. Et distinxit in labiis suis. Distinguere labia est dubitanter loqui, quod fecit Moyses in hoc miraculo cum dixit: Nunquid poterimus de petra hac educere aquam (Num. XX)? non attendens quia multa mirabilia per eum Dominus esset operatus: non disperdiderunt gentes quas dixit Dominus illis; quia inducti in terram promissionis, non expulerunt gentes, ut eis praeceptum fuit: et commisti sunt inter gentes; et didicerunt opera eorum, et servierunt sculptilibus eorum, et factum est illis in scandalum: et immolaverunt filios suos, et filias suas daemoniis: et effuderunt sanguinem innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum 131.0692D| suarum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaam. Hoc in historia non habetur: sed ita factum fuisse credendum est Prophetae, qui per Spiritum sanctum hic loquitur: interfecta est terra in sanguinibus, id est, habitatores terrae in effusione sanguinis mortui sunt: et hoc ideo, quia iratus est Dominus furore in populum suum, et abominatus est haereditatem suam: et tradidit eos in manus gentium: et dominati sunt eorum qui oderunt eos: e tribulaverunt eos inimici eorum: et humiliati sunt sub manibus eorum: saepe liberavit eos: ipsi autem liberati iterum exacerbaverunt eum in consilio suo, quaerentes quae sua erant, non quae Dei, et humiliati sunt in iniquitatibus suis. Et Dominus vidit cum tribularentur: et audivit orationem eorum: et memor fuit 131.0693A| testamenti sui, non veteris, sed novi, quod disposuit ad Abraham; et poenituit eum, id est, visus est poenituisse secundum multitudinem misericordiae suae, quia post vindictam iniquitatis tanta fuit gratia salutis quasi poenituisset Dominum tantam sumpsisse vindictam: et dedit eos in misericordias, id est, fecit eos dignos videri misericordia Domini his qui tribulaverunt eos, et hoc in conspectu omnium qui separant eos, ut deinceps non audeant nocere illis. In misericordias pluraliter dicit, quia unusquisque proprium donum habet a Deo. In misericordias tunc datur quisque, quando a captivitate diaboli liberatur per Dominum. Unde ipse Dominus ad Herodem: Ecce ejicio daemonia, et sanitates perficio hodie et cras, et tertia die consummor (Luc. XIII). Ejicit Dominus 131.0693B| hodie daemonia, prius per confessionem delet peccata, et post perficit sanitates, quando in bonis operibus eum cui dimisit peccata confirmat. Consummabitur etiam nobis omnibus in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi (Ephes. IV). Et quia ejectis daemonibus, a quibus captivi tenebamur, perficit Dominus sanitates, ideo cum dixisset, Et dedit eos in misericordias in conspectu omnium qui ceperant eos: tanquam ejectis daemonibus fit oratio, ut perficiat Dominus sanitates. Salvos fac nos, Domine Deus noster, et congrega nos de nationibus. Ut confiteamur nomini tuo sancto et gloriemur in laude tua, dicentes: Benedictus Dominus Deus Israel a saeculo usque in saeculum, id est, ab aeterno et usque in aeternum: et dicet 131.0693C| omnis populus: Fiat ei benedictio in priori populo, fiat et in posteriori. PSALMUS CVI. ALLELUIA. « Confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Dicant qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimici, de regionibus congregavit eos. A solis ortu et occasu, ab aquilone et mari, erraverunt in solitudine in inaquoso, viam civitatis habitaculi non invenerunt. Esurientes, et sitientes anima eorum in ipsis defecit. Et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum eripuit eos. Et deduxit eos in viam rectam, ut irent in 131.0693D| civitatem habitationis. Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Quia satiavit animam inanem, et animam esurientem satiavit bonis. Sedentes in tenebris et in umbra mortis, vinctos in mendicitate et ferro, quia exacerbaverunt eloquia Dei, et consilium Altissimi irritaverunt. Et humiliatum est in laboribus cor eorum: infirmati sunt, nec fuit qui adjuvaret. Et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum liberavit eos. Et eduxit eos de tenebris et umbra mortis, et vincula eorum disrupit. Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Quia contrivit portas aereas, et vectes ferreos confregit. Suscepit eos de via iniquitatis eorum, propter injustitias 131.0694A| enim suas humiliati sunt. Omnem escam abominata est anima eorum, et appropinquaverunt usque ad portas mortis. Et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum liberavit eos. Misit verbum suum, et sanavit eos: et eripuit eos de interitionibus eorum. Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Et sacrificent sacrificium laudis, et annuntient opera ejus in exsultatione, qui descendunt mare in navibus, facientes operationem in aquis multis. Ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo. Dixit, et stetit spiritus procellae, et exaltati sunt fluctus ejus. Ascendunt usque ad coelos, et descendunt usque ad abyssos: anima eorum in malis tabescebat. Turbati sunt et 131.0694B| moti sunt sicut ebrius, et omnis sapientia eorum devorata est. Et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum eduxit eos. Et statuit procellam ejus in auram, et siluerunt fluctus ejus. Et laetati sunt qui siluerunt, et eduxit eos in portum voluntatis eorum. Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Et exsultent eum in ecclesia plebis, et in cathedra seniorum laudent eum. Posuit flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim; terram fructiferam in salsuginem, a malitia inhabitantium in ea. Posuit desertum in stagna aquarum, et terram sine aqua in exitus aquarum. Et collocavit illic esurientes, et constituerunt civitatem habitationis. Et seminaverunt agros, et plantaverunt 131.0694C| vineas, et fecerunt fructum nativitatis. Et benedixit eis, et multiplicati sunt nimis, et jumenta eorum non minoravit. Et pauci facti sunt, et vexati sunt a tribulatione malorum et dolore. Effusa est contentio super principes, et errare fecit eos in invio et non in via. Et adjuvit pauperem de inopia, et posuit sicut oves familias. Videbunt recti et laetabuntur, et omnis iniquitas eorum oppilabit os suum. Quis sapiens, et custodiet haec, et intelliget misericordias Domini. » ENARRATIO. Alleluia, Alleluia. Psalmus iste commendat nobis miserationes Dei prophetatas in nobis, et ideo suavis expertis. Mirum autem si alicui sit suavis, nisi 131.0694D| illi qui in se didicit quod in psalmo audit. Cantatur autem de universa Ecclesia Domini, toto orbe terrarum diffusa, scilicet ex pariete veniente, ex circumcisione, et ex pariete, ex praeputio, in unum angularem lapidem Christum videlicet, qui est pax nostra, qui fecit utraque unum, in quo clamamus, Abba, Pater (Rom. VIII; Eph. IV). Abba, quantum ad Hebraeos: Pater, quantum ad nos. Et quia agit de duobus parietibus, ideo bis habet alleluia: quod alleluia geminatum, constituto tempore cantamus, semper autem cogitamus: quia cum alleluia sit, Laudate Dominum, licet aliquando cesset os carnis, nunquam debet cessare os cordis. Videamus ergo quod in psalmo admoneamur unde gratulemur, unde gemamus, unde auxilium postulemus: ubi desideramus, 131.0695A| unde nobis subveniatur: quid per nos simus, quid per gratiam Dei simus: quomodo superbia nostra conteratur, ut ejus gratia glorificetur: ut unicuique homini in seipso occurrat quod in psalmo audit. Proponit enim nobis psalmus iste quatuor tentationes, quatuor invocationes, quatuor liberationes pro his, quatuor miserationum Domini confessiones: prima enim tentatio est erroris et inopiae verbi Dei; secunda est difficultas vincendarum cupiditatum veteris consuetudinis; tertia est taedii atque fastidii verbi Dei; quarta est tempestatis et periculorum in gubernandis Ecclesiis. Ut autem sciamus discernere has quatuor tentationes, exempla danda sunt. Ponamus ergo hominem primo in hoc quaerentem, secundum veterem vitam seductoria securitate viventem, nihil aliud 131.0695B| post hanc vitam quandoque finiendam esse puniendam esse putantem, habentem cor obrutum veteri consuetudine peccatorum, et illecebris mundi et mortiferis delectationibus consopitum: ut iste excitetur ad quaerendam gratiam, manus Domini excitat eum: et excitatus, intelligit se esse in errore: sed nondum cognoscens viam veritatis, pulsat ubicunque potest: et patitur famem ipsius veritatis, et saepe clamando ad Dominum, tandem exauditur, et perducitur ad viam fidei, ad Christum videlicet, qui de seipso dicit: Ego sum via et veritas et vita (Joan. XIV): et sic positus est in via veritas, viam sciens quid observare debeat. Sed quoniam multi liberati de hac tentatione de se multum praesumendo, volentes repugnare cupiditatibus et veteri consuetudini peccatorum, 131.0695C| inveniunt se difficultate vitiorum circumseptos, quasi muro impossibilitatis erecto: et hoc ideo, quia non de Deo sed de viribus suis praesumebant; hac autem tentatione diu fatigati, exclamant ad Dominum: et Dominus qui prius posuit eos in via veritatis, rumpit vincula difficultatis, constituendo eos in operatione aequitatis: ut jam eis sit facile, quod prius erat difficile, abstinere scilicet a malis, non adulterare, non alienum concupiscere; et sic factum est, quod prius erat difficultas. Haec omnia posset Dominus sine difficultate praestare, sed si hoc sine difficultate haberemus, non tanti boni Dominum largitorem agnosceremus: quia si primitus quisque cum vellet posset et non sentiret ullum adversum se impedimentum, suis viribus tribueret quod se posse sentiret, et non 131.0695D| confiteretur Domino miserationes ejus. Liberatus autem quisquis ab his tentationibus tribus, ab errore et inopia verbi Dei, a difficultate superandi veteres consuetudines, a taedio atque fastidio verbi Dei, jam dignus est ut commendetur ei populus Domini ad gubernandum. Ubi quartam patitur tentationem, naufragium scilicet et seditiosas tempestates, quae solent oriri a cordibus subditorum, ex quibus seditionibus maxime periclitantur praelati: quia ipsi cum subditis suis quasi in navi sunt ubi alii portantur, alii operantur: et omnes simul periclitantur, et in portu salvantur. De his tentationibus et de harum tentationum liberationibus agit psalmus iste cujus initium tale est: Confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in 131.0696A| saeculum misericordia ejus. Dicant nunc qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimici, et de regionibus congregavit eos. Quasi dicat: Qui de manu inimici, id est de potestate diaboli, redempti sunt. Et ne tantum Judaeos esse redemptos intelligerent, dicit: de regionibus congregavit eos. Omnes illi dicant nunc, id est, indilate alter alteri istud: Confitemini Domino, id est laudem dicite: et hoc ideo, quoniam bonus, id est, suavis omnibus est se digne gustantibus. Quare qui vult confiteri gustet, quia non potest confiteri qui gustare noluit. Unde dicturus est suave quod nescit. Vos autem omnes si gustastis quam suavis est omnibus, Confitemini Domino, quoniam suavis est: gustate cum aviditate, cum confessione eructate. Quod dicit, Confitemini 131.0696B| Domino, quoniam bonus, et confitemini etiam, ideo quia misericordia ejus est perducturus nos in saeculum: quia hic praerogatur, ut in aeternum vivatur, et dicant hoc omnes alter alteri, qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimici, et de regionibus congregavit eos. Et ne acciperemus tantum de Judaico populo, non de tota Ecclesia, de toto orbe collecta, quasi de ampla Egypto liberata, et de multis regionibus congregata, sequitur: A solis ortu et occasu, ab aquilone et mari, quasi dicat: Vere congregavit eos de regionibus, quia a solis ortu, id est a Judaico populo, cui per legalia instituta et prophetica dicta sol justitiae ortus fuit; et occasu, id est a gentili populo, ubi semper fuit occasus, congregavit Dominus suos. Quos ipse intelligit per occasum 131.0696C| ostendit. Ab aquilone et mari. Per aquilonem gentes intelliguntur, quia in eis dominabitur calor divini amoris, sed frigus peccati. Mare etiam vocantur, ab amaritudine mentis. Hos tales redemit Dominus, et de regionibus congregavit, et opus fuit ut congregarentur, et redimerentur, quia erraverunt in solitudine in inaquoso, et viam civitatis habitaculi non invenerunt. Ecce jam notatur hic prima tentatio, erroris videlicet et famis verbi Dei, cum dicit eos errasse in solitudine. Quod vocat hic solitudinem superius desertum hoc Idumaeae vocatum est, in quo deserto quisque errat qui illecebris mundi et delectationibus cor sopitum habet. Est etiam in loco inaquoso, quia invenit ibi refectionem, unde exstinguat 131.0696D| sitim erroris. Quod dicit, Erraverunt in solitudine in inaquoso, viam civitatis non invenerunt. In hac solitudine multi viam monstraverunt, ut philosophi multi, Aristoteles et alit multi. Quorum tamen nullus viam dedit ad civitatem habitationis: quia quotquot fuerunt cives Babyloniae, non Jerusalem, fuerunt ducentes suos imitatores ad civitatem confusionis. Potest legi ad similitudinem quod dicit, Erraverunt in solitudine in inaquoso: omnes ambulantes secundum hoc saeculum nequam, ubi toties de viis erratur, comparabiles facti sunt in solitudine positis, quibus non apparet via, quibus siti laborantibus nunquam adsit aqua, quibus incertum sit quanam possint pervenire ad habitationem aliquam. Esurientes et sitientes, anima eorum in ipsis defecit. Ecce pro 131.0697A| quibus in errore tentabantur: quomodo se recognoscentes, dolent se esse in errore: sed adhuc viam veritatis ignorantes, nescientes a quo sint excitati, esuriunt et sitiunt justitiam ubique quaerentes unde reficiantur, velut de Cornelio legitur, qui antequam per Petrum cognosceret viam veritatis, se esse in errore recognovit. A quo errore ut liberaretur orando, eleemosynas faciendo, caeterisque bonis operibus omnibus modis laborabat. Cui tandem dictum est: Corneli, mitte et accersi Simonem qui cognominatur Petrus, hic dicet tibi quid te oporteat facere (Act. X). Quid etiam hic notari potest, ubi dicit: Erraverunt in solitudine, et postea esurientes et sitientes. Per haec duo notatur maxima affectio quam habuerunt, ut civitas habitaculi eis ostenderetur. 131.0697B| Quare autem esurierunt, subjungit: Anima eorum in ipsis defecit, quia ipsi secundum desideria sua viventes, nihil praeter defectum in se invenerunt. Et haec recognoscentes clamaverunt ad Dominum cum tribularentur tribulatione superius notata, et ipse eripuit eos de necessitatibus eorum, id est, de tenebris ignorantiae: quas sibi, relinquendo lucem, necessarias fecerunt: quia qui reliquit lucem necessario tenebras incurrit, cum non sit medium inter tenebras et lucem. Et deduxit eos in viam rectam, id est ad cognitionem veritatis, ut sic irent in civitatem habitationis: non ad civitatem confusionis quo prius ibant, quando in errore fuerunt. Audivimus exclamationem de tentatione prima, audivimus liberationem: sequitur confessio miserationis Domini, 131.0697C| sic: Confiteantur Domino misericordiae ejus. Quasi dicat: Unde quia Dominus deduxit eos in viam rectam, Confiteantur Domino misericordiae ejus, non merita, non vires nostrae: et mirabilia ejus exhibita filiis hominum, ei etiam confiteantur. Et quare hoc? Quia satiavit animam inanem, animam esurientem satiavit bonis. Inanis fuit anima, quandiu in errore fuit: sed recognoscens se esse in errore, esurivit: sed clamando ad Dominum satiata est bonis, verbo videlicet praedicationis. Sedentes in tenebris et umbra mortis. Ecce jam audivimus liberationem primae tentationis, erroris videlicet et inopiae verbi Dei. Ecce qui liberatus est, positus in via veritatis, sciens jam quid oporteat eum facere, audit sibi dici: Non occides, non adulterabis, non furtum 131.0697D| facies (Exod. XX; Matth. XIX), et caetera talia. Haec omnia cum perficere voluerit, de se praesumendo non de Dei adjutorio, incurrit tentationes, scilicet vincendi veteres consuetudines. Et sic jam liberatus a prima tentatione, sedet in tenebris, id est in obscuritate vitiorum, quae obscuritas est umbra mortis, quia deducit ad mortem. Et sic vinctus est in mendicitate et ferro. Et quare vincti? Quia exacerbaverunt eloquia Dei, id est, amara sibi fecerunt praecepta Domini, et concilium Altissimi irritaverunt. Hoc modo, quia pugnando contra suam concupiscentiam, non invocabant eum adjutorem: et sic laborabant, sed vincere non potuerunt: et tandem humiliatum est in laboribus cor eorum, id est, in difficultate 131.0698A| resistendi veteri consuetudini, et sic infirmati sunt, id est, infirmos contra veteres consuetudines se esse recognoverunt. Et non fuit qui adjuvaret, id est, intellexerunt nullum esse adjutorem praeter Deum, et sic clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum liberavit eos: et quomodo hoc? Quia eduxit eos de tenebris, id est de tentatione, quae fuit umbra mortis: et tandem vincula eorum, id est, difficultatem vincendi carnales concupiscentias, disrupit. Unde: Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum: quare dico ut confiteantur? Quia contrivit portas aereas, quibus circumsepti erant, ne exirent ut operarentur, quod bonum operandum esse intellexerunt: et vectes ferreos confregit, ut esset eis facile resistere veteri 131.0698B| consuetudini, quod prius eis erat difficile, cum de se praesumebant. Et quomodo confregit? Quia suscepit eos de via iniquitatis eorum, subaudis ereptos. Et opus fuit ut susciperentur, quia humiliati sunt propter injustitias, subaudis recognitas. Omnem escam abominata est anima eorum. Liberati jam de duabus tentationibus, ecce incurrunt tentationem taedii atque fastidii verbi Dei: quod dicit, Omnem escam, id est, omnem refectionem verbi Dei, legendi vel orandi, abominata est anima eorum, et sic appropinquaverunt usque ad portas mortis. Hoc ideo dicit, ne quisque putares eos de satietate securos, et non magis videres eos fastidio morituros. Et sic clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum liberavit eos. Nam 131.0698C| misit verbum suum, id est, dulcedinem verbi sui, et sic sanavit eos: quia multum erant languidi, dum taedio erat eis bene operari: et sanando eripuit eos de interitionibus eorum, non de terrore, non de fame, non de difficultate vincendi peccata, sed de corruptela eorum. Nam quaedam corruptela est mentis fastidire quod dulce est. Ergo et de hoc beneficio, sicut de caeteris superioribus, Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Sic sacrificent sacrificium laudis, quibus prius erat difficile, omne quod bonum est operari. Sacrificium laudis est, spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum (Psal. L). Unde illud, Sacrificium laudis honorificabit me (Psal. XLIX); annuntient opera ejus in exsultatione, non cum taedio et moerore. Qui descendunt mare 131.0698D| in navibus facientes operationem in aquis multis. Ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo. Ecce hic notatur quarta tentatio periclitationis, scilicet in gubernando populo Dei. Quisquis enim liberatus est ab his tribus tentationibus, dignus est ut et committatur populus Dei gubernandus ubi jam incurrit tentationem gravissimae periclitationis, videlicet naufragii et seditiosae tempestatis, quae solent oriri in cordibus subditorum. Quod descendunt mare, subaudis intrando navibus gubernandis, facientes operatorem in aquis multis, id est, in populis multis. Quod per aquas populi intelliguntur, testis est Joannes in Apocalypsi: ubi interrogans quae essent aquae illae, responsum accepit quod populi essent (Apoc. 131.0699A| XVII). Per mare intelligitur mundus. In quem mundum quisque descendit praedicator, quando compatiendo subditis, periclitatur. Quomodo autem mare descendunt si quaeris, in navibus subaudis gubernandis, id est, in Ecclesiis aedificandis, facientes operationem in aquis multis. Ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus necessaria esse in profundo corde, scilicet danda. Quid profundius cordibus humanis? Inde enim venti plerumque prorumpant et tempestates seditionum, et dissensionibus navim perturbant: et sic fit ut simul periclitentur et hi qui gubernant, et hi qui portantur, id est, praelati et subditi. Dixit et stetit spiritus procellae, et exaltati sunt fluctus ejus. Ideo viderunt opera Domini et mirabilia ejus esse necessaria, quia Dominus dixit, id est, permisit: et stetit 131.0699B| spiritus procellae, id est, contradictio repugnantium subditorum inhorruit vel perduravit. Quid ipse intelligat per hoc quod dicit, spiritus procellae, ostendit per hoc quod sequitur, et exaltati sunt fluctus ejus: quia tunc spiritus procellae dicitur stare in Ecclesia, quando contradictio in cordibus subditorum restringitur. Et iterum: Ascendunt usque ad coelos, magna sperando de subditis: vel ascendunt audiendo, et descendunt ad abyssos timendo; et quare descendunt? Quia anima eorum tabescebat, id est, erubescentiam habuit in malis, a subditis perpetratis. Et sic turbati sunt interius: et moti sunt sicut ebrius, amittentes consilium qualiter possint sedari contradictiones repugnantis populi. Et sic omnis sapientia eorum devorata est: quia ipsi rectores, qua evadendum 131.0699C| erat, ignorabant. Et sic clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum eripuit eos. Et hoc taliter, quia procellam, id est, perturbationem contradicentium subditorum, statuit in auram, id est, in tranquillitate obedientiae. Et sic siluerunt fluctus ejus, id est, contradictio repugnantis populi. Audiamus in hac re vocem cujusdam gubernatoris periclitati, humiliati, atque liberati: Nolo, inquit, fratres, vos ignorare de pressura quae facta est in Asia, quia supra vires et supra modum gravati sumus (II Cor. I). Responsum enim mortis in nobis habuimus, ut non confidentes in nobis simus, sed in Domino qui suscitat mortuos. Siluerunt fluctus ejus. Et laetati sunt praelati, quia siluerunt, et eduxit eos in portum voluntatis eorum, ut non deinceps in mari periclitarentur: 131.0699D| et placato mari, in contradictione populi quasi in portu salvarentur. In mari periclitantur praelati, quando fatigantur contradictione subjecti populi: sed in portu salvantur, quando corda subditorum in obedientiam parantur. Deduxit eos in portum voluntatis eorum. Unde, Confiteantur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum exhibita. Et exaltent eum in ecclesia plebis subjecti, et praelati sedentes in cathedra seniorum, laudent eum. Et hoc juste, quia posuit flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim. In superioribus ostensae sunt nobis quatuor tentationes, quatuor liberationes, et pro his miserationum Domini confessiones; dehinc ostenditur nobis in posterioribus psalmi, quid operetur Dominus communiter 131.0700A| in Ecclesia, qualiter videlicet humilibus dat gratiam, et superbis resistit, ut ostendat misericordiam Domini in omnibus esse. Quod dicit, Posuit flumina in desertum, id est, populum Judaeorum cui fluxerunt cognitio legis et prophetica dicta, desertum fecit, et exitus aquarum in sitim. Ubi iterum Judaicus populus notatur, a quo exierunt divina praecepta quasi aqua: quam nunc posuit in sitim non quod sitiret, sed quia naturaliter sitire deberet. Terram fructiferam posuit in salsuginem, id est, in amaritudinem, ut prae amaritudine non produceret fructus: et hoc non ex justitia Domini, sed a malitia habitantium in ea, scilicet terra. Hoc enim promeruit Judaicus populus, qui de littera legis praesumebat, ut desertum fieret. Ecce audivimus quomodo 131.0700B| superbis Deus resistit, audiamus quomodo humilibus dedit gratiam. Nam posuit desertum in stagna aquarum. Per desertum notatur gentilis populus, omni carens irrigatione coelesti: quod desertum conversum est in stagna aquarum, quia qui prius aridi fuerunt, nunc recipientes aquam, id est, dona Spiritus sancti, fructum boni operis produxerunt. Et collocavit illic esurientes, quia quibus prius ignotum erat verbum Dei, fecit eos esurire panem illum de quo dictum est: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie (Luc. XI). Et constituerunt civitatem habitationis, quia cives Jerusalem non Babyloniae se fecerunt. Babylonia enim civitas confusionis, non habitationis est. Ecce jam constituta civitate, seminaverunt agros, et plantaverunt vineas; quia qui primi 131.0700C| conversi fuerunt ex gentibus, aliis praedicaverunt, et eos quibus praedicaverunt fecerunt agros, ut digni essent excoli vomere praedicationis Dei: et non tantum facti sunt agri, sed etiam plantatae sunt vineae, ut ab eis exspectaretur vinum: id est, verbum divinum quo inebriantur corda hominum. Quod dicit: Et seminaverunt agros, et plantaverunt vineas et fecerunt fructum nativitatis, id est, nativum vel naturalem fructum, quia imitati sunt illos, qui eos in fide nasci fecerunt. Unde illud, Pro patribus tuis nati sunt tibi filii (Ps. XLIV). Et alibi, Imitatores mei estote, sicut et ego Christi (I Cor. IV et XI). Fecerunt fructum nativitatis, et benedixit eis, et multiplicati sunt quidam eorum nimis, id est, modum excedentes, ut jam non quaererent ea quae Dei sunt, 131.0700D| sed quae sua sunt, sinistra interpretatione Scripturam sacram interpretantes. Unde illud, Intenderunt arcum suum, paraverunt sagittas suas in pharetra, ut sagittent in obscuro rectos corde (Ps. X). Quod dicit, Multiplicati sunt nimis: quia ex eorum multiplicatione minoratus est numerus fidelium. Et jumenta eorum non minoravit, id est, simplices in fide non minorari permisit, sed crescere fecit. Novit enim Dominus qui sunt ejus (II Tim. II). Vel sic: Jumenta eorum non minoravit, id est, praedicatores sanctos non deesse permisit, ut illi qui multiplicati sunt, haeretici videlicet, ab ipsis praedicatoribus sanctis, quod tenendum esset, quaerere possent, si vellent. Et pauci facti sunt, id est, illi qui putabantur multiplicati, 131.0701A| facti sunt pauci, quia omnes qui ab unitate separant se, pauci fiunt. Multi enim sunt, sed in unitate, dum non separantur ab unitate. Cum enim coeperit pertinere ad eos multitudo unitatis, in haeresi et in schismate pauci facti sunt. De illis audivimus Apostolum dicentem: In novissimis temporibus instabunt tempora saeva, erunt enim homines se ipsos amantes, totique sibi placentes; sed utinam sibi displicerent, et Deum amarent (II Tim. III). Utinam in difficultatibus clamarent, et de necessitatibus liberarentur, qui de se praesumendo pauci facti sunt, et vexati sunt a tribulatione malorum angelorum, subaudis apostatarum; et dolore futuro quem habebunt quando ex opposito transducent illos eorum iniquitates, cum dicturi sunt: Nos insensati, 131.0701B| existimabamus vitam illorum insaniam (Sap. V), etc. Vel aliter: Multiplicati sunt nimis. Quibus multiplicatis pauci facti sunt. Numeratus est numerus fidelium, quantum ad haereticos, qui nomine tenus in Ecclesia fuerunt. Et vexati sunt illi pauci a tribulatione malorum, id est, haereticorum, et dolore quoniam dolebunt illos ab Ecclesia discessisse. Effusa est contemptio super principes, id est, contemptibiles habiti sunt haeretici, quia principes esse voluerunt. Quae major contemptio quam anathematizatio? De talibus enim dixit Paulus: Si quis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit; et hoc est quod dixit: Effusa est contemptio super principes, quia facti sunt sal infatuatus, projectus foras. Et errare fecit eos in invio, et non in via, subaudis dirigi. 131.0701C| Quia superius in via directi sunt, ad civitatis habitationem pervenerunt. Isti traditi in reprobum sensum et in concupiscentias eorum, semper in invio errant. Quod dicit, errare fecit eos in invio, et non in via, et hoc non inutiliter suis, quia per eorum errorem adjuvit Dominus pauperem, id est, humilem suum, de inopia, de imperfectione illorum, qui ab Ecclesia discesserunt, quia per eos incitantur humiles Domini ad studium inquisitionis et exemplum erroris. Ipsi enim haeretici sunt causa quare fideles diligenter investigent Scripturas sacras et in eis inquirant convenientes sententias, quibus se defendant, ne disputatione haeretica superentur. Unde illud, Oportet haereses esse, ut et qui probati sunt, appareant 131.0701D| (I Cor. XI). Sunt etiam haeretici exemplum timoris his, qui in Ecclesia permanserunt, quia, dum vident haereticos propter praesumptionem vanam, qua de se praesumebant, ab Ecclesia separatos, timent praesumere, ne si praesumpserint, ab unitate Ecclesiae separentur, quia necesse est ut qui stat, videat ne cadat (I Cor. X). Quod dicit: Et adjuvit pauperem de inopia: quia quod haeretici inopes fuerunt veritatis, in hoc adjutus est pauper; et quia singulariter dixit pauperem, ne unum tantum intelligeremus, subjungit: et posuit sicut oves familias, id est, Ecclesias fecit esse sub praelatis suis, sicuti oves sunt sub pastoribus. Quae omnia per divinam potentiam sic ineffabiliter operata videbunt recti, id 131.0702A| est, illi qui cor habent rectitudini Dei complanatum; et laetabuntur horum visione; et omnis iniquitas oppilabit os suum, id est, destruet os haereticorum quando judicabuntur ab illis recte, quos hic nunc judicant non recte; vel intransitive, id est, omnis iniquus, scilicet haereticus. Et quis est sapiens, id est, quis scit sibi cavere in posterum? et custodiet haec, id est, apud se reponet quae superius dicta sunt, ut si quandoque tentatione fatigetur, clamet ad Dominum; et liberabitur, et intelliget msericordias Domini. Et nullum meritum suum, nullas vires, nullam potentiam suam attendat, sed miserationes Domini, qui errantem et inopia verbi Dei indigentem, ad viam reduxit et pavit, qui pugnantem contra difficultatem peccatorum, et colligatum vinculis veteris 131.0702B| consuetudinis solvit, et liberat fastidientem verbum Dei, et taedio quodam pene morientem, missa medicina verbi sui, recreavit: qui periclitantem inter naufragia et procellosa discrimina, mari placato, in portum salutis perduxit; qui eum constituit in populo suo, non ubi superbis resistit, sed humilibus dat gratiam, ut intus manens multiplicaretur, non foras exiens minueretur. Haec omnia videant recti et jucundentur, os autem haereticorum propter iniquitatem obstruatur. PSALMUS CVII. ALLELUIA. CANTICUM PSALMI IPSI DAVID. « Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum: cantabo et psallam in gloria mea. Exsurge psalterium, et cithara: exsurgam diluculo. Confitebor 131.0702C| tibi in populis, Domine, et psallam tibi in nationibus. Quia magna super coelos misericordia tua, et usque ad nubes veritas tua. Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua, ut liberentur dilecti tui. Salvum fac dextera tua, et exaudi me: Deus locutus est in sancto suo. Exsultabo et dividam Sichimam, et convallem tabernaculorum dimetiar. Meus est Galaad et meus est Manasses: et Ephraim susceptio capitis mei. Juda rex meus, Moab lebes spei meae. In Idumaeam extendam calceamentum meum, mihi alienigenae amici facti sunt. Quis deducet me in civitatem munitam? Quis deducet me usque in Idumaeam? Nonne, tu, Deus, qui repulisti nos? et non exibis: Deus in virtutibus nostris. Da nobis auxilium de 131.0702D| tribulatione, quia vana salus hominis. In Deo faciemus virtutem, et ipse ad nihilum et deducet inimicos nostros. » ENARRATIO. Canticum Psalmi David. Vox Christi est in hoc psalmo, commendantis nobis obedientiam suam, quatenus hic eam imitemur, ut in futuro cum ipso glorificemur. Dicit autem sic: Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum. Quasi dicat: Deus Pater, persecutores mei putant sua potestate id agere, ut moriar, et non ex voluntate mea processisse: quod non est, quia cor meum paratum est, paratum, inquam, est implere tuam obedientiam, quia nemo tollet a me animam meam, 131.0703A| sed ego pono eam; et hoc est quod dicit, Paratum cor meum, et etiam meorum. Unde pro tanto beneficio mihi et meis a te dato, cantabo in me ipso, et psallam in meis in mea gloria, id est, in resurrectione mea, qui contristati sunt in morte mea. Et ut cantem et psallam, tu, corpus meum, quod dicitur psalterium et cithara, morere et exsurge, quod revera fiet, quia exsurgam diluculo. Psalterium dicitur caro Christi, propter miracula quae divinitus operabatur, cithara, propter experientiam mortis. Exsurgam diluculo. Et quo fructu hoc? Ut confitear tibi, Domine, in populis Judaeorum, et psallam tibi in nationibus, in populis gentium. Et merito confitebor tibi, quia magna super coelos misericordia tua, id est, adeo abundavit omnibus in misericordia tua, ut faceret 131.0703B| eos per ipsam misericordiam attingere supercoelestem, id est, angelicam creaturam; et usque ad nubes veritas tua, id est, promissiones tuae verae sic implentur, ut ipsi praedicatores nubes constituantur, pluendo verbis, coruscando miraculis, tonando minis. Ut haec omnia fiant, Exaltare super coelos, Deus, me homine subaudis exaltato; et super omnem terram gloria tua, id est, gloriosa resurrectio tua manifestetur, ut sic liberentur dilecti tui, licet non paleae. Et ut liberentur, salvum fac dextera tua, et exaudi me. Et revera exaudies me in meis, quia Deus locutus est in sancto suo, id est, in me sancto suo disposuit se exauditurum genus humanum; juxta illud: « Multifariam multisque modis olim Deus loquens patribus in prophetis, novissime diebus istis 131.0703C| locutus est nobis in Filio (Hebr. I). » Quod dicit: locutus est nobis in sancto suo. Unde exsultabo et dividam assumendo Sichimam, quia unus assumetur, et alter relinquetur (Matth. XXIV). Sichima interpretantur humerus. Ubi intelliguntur illi quibus leve est jugum Domini in humeris suis portare. Et convallem tabernaculorum dimetiar, id est, illos assumam qui in tabernaculo militare volunt. Et meus est Galaad, id est, sancti martyres, qui plura in se exacervant testimonia, non dubitantes testes fieri usque ad effusionem sanguinis. Meus est Manasses, id est, quique obliviscentes ea quae retro sunt, et in anteriora se extendentes; et Ephraim susceptio capitis mei, id est, quique fructificantes Deo, et non sibi suscipientur a capite meo, Deo scilicet mihi personaliter 131.0703D| unito. Vel Ephraim susceptio capitis mei, id est, reclinatorium, ubi quasi deposito capite quiescam; juxta illud: « Vulpes foveas habent, et volucres coeli nidos, Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet (Matth. VIII). » Juda, rex meus, id est, confessi, erunt reges mei et sacerdotes. Moab, id est, quisque sine lege vivens erit lebes, id est, refectio spei meae, quia quanto majorem mihi inferent tribulationem, tanto majorem habeo spei corroborationem vel certitudinem. Et quomodo haec omnia fient? Quia in Idumaeam, id est, in externos extendam calceamentum meum, id est, notificari faciam incarnationem meam. Vel extendam calceamentum meum, id est, pedes calceatos, 131.0704A| praedicatores videlicet, in praeparatione Evangelii pacis. Et sic mihi alienigenae amici facti sunt, id est, fient, vel praedicatione jam facti sunt. « Et quis deducet me in civitatem munitam? quis deducet me usque in Idumaeam? Nonne tu, Deus, qui repulisti nos? » id est, qui repellere nos videris, non dando nobis ut corporaliter vincamus. « Et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris » . Et quia haec facis, « Da nobis auxilium de tribulatione, » ut ipsa tribulatio corroboret nos, ne interius vincamur. Et quare rogo auxilium de tribulatione, quantum ad interiorem hominem? Quia vana est salus exterioris hominis. Et quia vana est salus exterior, ideo nos, abjecta salute illa, « in Deo faciemus virtutem, et ipse ad nihilum deducet » tribulantes nos, id est, pro nihilo 131.0704B| reputare nos faciet persecutiones inimicorum nostrorum. PSALMUS CVIII. IN FINEM PSALMUS DAVID. « Deus, laudem meam ne tacueris, quia os peccatoris et os dolosi super me apertum est. Locuti sunt adversum me lingua dolosa, et sermonibus odii circumdederunt me, et expugnaverunt me gratis. Pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi: ego autem orabam. Et posuerunt adversum me mala pro bonis, et odium pro dilectione mea. Constitue super eum peccatorem, et diabolus stet a dextris ejus. Cum judicatur, exeat condemnatus, et oratio ejus fiat in peccatum. Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter. Fiant 131.0704C| filii ejus orphani, et uxor ejus vidua. Nutantes transferantur filii ejus, et mendicent, ejiciantur de habitationibus suis. Scrutetur fenerator omnem substantiam ejus, et diripiant alieni labores ejus. Non sit illi adjutor, nec sit qui misereatur pupillis ejus. Fiant nati ejus in interitum, in generatione una deleatur nomen ejus. In memoriam redeat iniquitas patrum ejus in conspectu Domini, et peccatum matris ejus non deleatur. Fiant contra Dominum semper et dispereat de terra memoria eorum, pro eo quod non est recordatus facere misericordiam. Et persecutus est hominem inopem et mendicum, et compunctum corde mortificare. Et dilexit maledictionem, et veniet ei: et noluit benedictionem et elongabitur ab eo. 131.0704D| Et induit maledictionem sicut vestimentum, et intravit sicut aqua in interiora ejus, et sicut oleum in ossibus ejus. Fiat ei sicut vestimentum quo operitur, et sicut zona qua semper praecingitur. Hoc opus eorum qui detrahunt mihi apud Dominum, et qui loquuntur mala adversus animam meam. Et tu, Domine, Domine, fac mecum propter nomen tuum, quia suavis est misericordia tua. Libera me, quia egenus et pauper sum ego, et cor meum conturbatum est intra me. Sicut umbra cum declinat, ablatus sum, et excussus sum sicut locustae. Genua mea infirmata sunt a jejunio, et caro mea immutata est propter oleum. Et ego factus sum opprobrium illis: viderunt me, et moverunt 131.0705A| capita sua. Adjuva me, Domine Deus meus, salvum me fac secundum misericordiam tuam. Et sciant quia manus tua haec, et tu, Domine, fecisti eam. Maledicent illi, et tu benedices: qui insurgunt in me, confundantur: servus autem tuus laetabitur. Induantur qui detrahunt mihi, pudore: et operiantur sicut diploide confusione sua. Confitebor Domino nimis in ore meo, et in medio multorum laudabo eum. Quia astitit a dextris pauperis, ut salvam faceret a persequentibus animam meam. » ENARRATIO. In finem psalmus David. Vox est in hoc psalmo capitis principaliter agentis de Juda traditore suo, et per eum de omnibus aliis persecutoribus, quia 131.0705B| sicut illa quae Petro dicebantur, haec videlicet, quaecunque ligaveris (Matth. XVI), etc., ad omnes rectores pertinent, sic et haec quae de Juda dicuntur caeteris persecutoribus adaptantur. Initium psalmi tale est: « Deus, laudem meam ne tacueris, quia os peccatoris et dolosi super me apertum est. » Quasi dicat caput nostrum: Persecutores mei non tacuerunt meam vituperationem, dicentes: Daemonium habes (Joan. VII et VIII), et multa id genus. « Tu autem, Deus Pater, ne taceas laudem meam. » Quae major laus quam notificari hominem esse verum Deum de Deo vero? quod in infirmitate nunc latet revelabitur autem post. Quod dicit: Ne taceas laudem meam: et opus est ut non taceas, quia os peccatoris, id est legis 131.0705C| transgressoris, et dolosi super me apertum, me vituperando. Sed ecce patet quia falsa est vituperatio, quam non tacet peccator et dolosus. Patet etiam quia vera est laus, quam non tacet Deus. Deus enim verax, omnis homo mendax (Rom. III), quia non est homo verax, nisi in quo loquitur Deus. Laus autem maxima est unigeniti Filii Dei, quia hoc ipsum laus est quod est unigenitus Filius Dei praedicatus. Locuti sunt adversum me lingua dolosa, et sermonibus odii circumdederunt me et expugnaverunt me gratis. Tunc locuti sunt adversum eum lingua dolosa, quando eum tanquam magistrum bonum captiosa adulatione laudabant (Matth. XXII). Unde alibi: « Et qui me laudabant adversum me jurabant (Psal. CI). » Circumdederunt me sermonibus 131.0705D| odii, quando aperte clamabant: Crucifige, crucifige eum (Joan. XIX). Et expugnaverunt me gratis, id est sine causa, quia sicuti gratis pie amant, ita impii gratis odio habent. Pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi. Prosequitur qualiter pugnabant contra eum. Nam in hoc quod promeruit ut eum diligerent, detrahebant mihi: ego autem orabam: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt (Luc. XXIII). Et posuerunt adversum me mala pro bonis, et odium pro dilectione mea. Sex sunt in isto genere differentiae quae commemoratae animadverti facillime possunt: Reddere bona pro malis, non reddere mala pro bonis. Reddere bona pro bonis, reddere mala pro malis. Non reddere bona pro bonis, reddere 131.0706A| mala pro bonis. Duae primae retributiones ad bonos tantum pertinent, quia perfecte boni reddunt bona pro malis, et non reddunt mala pro bonis. Duae vero ultimae, non reddere bona pro bonis, et reddere mala pro malis ad iniquos tantum pertinent. De hac autem retributione qua redditur malum pro bono, hic dicitur, et posuerunt adversum me mala pro bonis. Duae autem retributiones, reddere bona pro bonis, et reddere mala pro malis, communes sunt mediocriter bonis, et mediocriter malis. Nam et mediocriter boni reddunt mala pro malis, et mediocriter mali bona pro bonis. « Constitue super eum peccatorem, et diabolus stet a dextris ejus. » Ecce praedicit quid futurum sit populo de persecutione sua, non ex malevolentia, sed aggratulando divinae sententiae, 131.0706B| quasi sic dicat: Quia populus ille me caput habere noluit, ergo constitue super eum peccatorem, id est Antichristum caput habeant, et diabolus stet a dextris ejus, id est opera diaboli habeant potiora. Qui me noluerunt imitari et caput habere venientem in nomine tuo suscipient alium venientem in nomine suo. « Cum judicatur » hic populus interius sic, ut « qui in sordibus est sordescat adhuc (Apoc. XXII): » « exeat condemnatus, » id est, finiat vitam in condemnatione ut quandoque duplici condemnatione condemnetur. Et oratio ejus fiat in peccatum, quia omnis oratio, quae non fit per mediatorem nostrum Jesum, non delet peccatum, sed potius auget, quia fit in praevaricatione. Fiant dies ejus pauci, id est, parum temporis vivat Judas. Et episcopatum ejus, id est, 131.0706C| apostolatum Judae apostoli alius (ut duodenarius numerus adimpleatur) accipiat. Vel, fiant dies ejus pauci, id est dies, quos putant Judaei prolongare in habendo locum et gentem (Joan. XI), minuantur, et episcopatum ejus accipiat alter, me videlicet factum episcopum illius populi accipiat gentium populus. Fiant filii ejus orphani, amisso rege, vel Patre Deo, vel patribus. Nutantes transferantur filii ejus, id est, incerti et instabiles ubicunque, « et mendicent, ejiciantur de habitationibus suis. Scrutetur fenerator, » id est, diabolus, omnem substantiam ejus, id est, omne peccatum illius populi, ut nulla ei condonentur peccata, quia non est reconciliatio nisi per Christum. Fenerator, id est, diabolus, quia, cum aliquis aliquem exterius occidit, diabolus interius 131.0706D| eum occidit, quae occisio gravior est exteriori, quia qui intus occiditur, nisi resipiscat, aeternali igne tandem punietur. Hujus feneratoris substantia peccata sunt, quia in peccatis delectatur, et per peccata quasi esse habet. Et diripiant alieni labores ejus. Hoc historialiter factum est, quando regnum Judaeorum possedit gentilis populus. Vel, labores ejus rapiant alieni, id est, gentes recipiant promissionem factam Judaeis, juxta illud, « Alii laboraverunt, et vos in labores eorum intravistis (Joan. IV). » « Non sit illi adjutor, nec sit qui misereatur pupillis ejus, » id est, reliquiis populi, jam fine facto. Fiant nati ejus in interitum, id est, ad hoc tantum nascantur, ut intereant, in generatione una deleatur nomen ejus, id 131.0707A| est, non regeneretur populus ille, ut ei dimittantur peccata, sed « in generatione una deleatur nomen ejus. » « In generatione una » permanet qui non regeneratur, sine qua regeneratione nullus salvari potest, Domino testante: « Nisi quis renatus fuerit denuo, non potest introire in regnum Dei (Joan. III); » « in memoria redeat iniquitas patrum ejus in conspectu Domini, » ut non tantum puniatur populus ille de peccato proprio, sed etiam de peccatis patrum in Aegypto peccantium: juxta illud, « Vindicabo in tertiam et quartam generationem (Exod. XX), » « et peccatum matris ejus non deleatur: » sed « fiant » iniquitas patrum et peccatum matris « contra Dominum semper, et dispereat de terra memoria eorum, » id est, non recordetur Dominus eorum amplius, ut revocet eos 131.0707B| ad poenitentiam: et hoc eo, id est, ideo, quia populus ille Judaeorum non est recordatus facere misericordiam, ut, occiso capite, cessaret membrorum persecutio. « Et persecutus est hominem inopem et mendicum, et compunctum corde mortificare, » id est, Christum compunctum corde in suis persecutus est populus ille. Compuncti corde fuerunt illi qui dixerunt: Quid faciemus, viri fratres (Act. II)? Et ille qui dixit: Quid me vis facere (Act. IX)? In quibus talibus persecutus est Dominum. Et dilexit maledictionem Judas, vel populus ille dicens: « Sanguis ejus super nos, et super filios nostros (Matth. XXVII). » « Et veniet ei, et noluit benedictionem, et elongabitur ab eo. Et induit maledictionem sicut vestimentum, et intravit sicut aqua in interiora ejus: » interius et 131.0707C| exterius maledictus est Judas, vel populus ille qui abominabilis omnibus factus est exterius, et interius excaecatus: et sicut oleum in ossibus ejus, id est, sicut oleum ossa penetrat, ita eos maledictio. « Fiat ei sicut vestimentum quo operitur, et sicut zona qua semper praecingitur. » Solent qui utuntur laxis vestibus se praecingere, ut expediti sint ad operandum quod volunt. Sic populus ille operatur maledictionem. Et praecingatur, id est, expeditus sit ad omne malum perpetrandum, ut malum non repentinum, sed dispositum faciat. « Hoc opus eorum qui detrahunt mihi apud Dominum, et qui loquuntur mala adversus animam meam. » Quasi dicat: Quod induti sunt maledictione, hoc non injuste evenit eis, quia hoc est opus eorum, id est, hanc maledictionem 131.0707D| operabantur sibi apud Dominum mihi detrahendo, et mala adversus animam meam loquendo. Vel, hoc opus eorum apud Dominum, id est, praescivit ut ita operarentur, apud Dominum, dico, apud quem constat, ut qui in sordibus est, sordescat adhuc (Apoc. XXII). « Et, tu, Domine, fac mecum propter nomen tuum, » Quasi dicat: Hoc illis eveniat. Tu autem Domine, fac mecum, id est, mecum operare propter nomen tuum glorificandum, ut intelligant homines eadem opera esse mea et tua: vel, operare mecum, quasi dicat: ego operor perseverando in obedientia, et tu operare mecum, vertendo ad communem omnium utilitatem quod ipsi faciunt ad unius damnationem. Te rogo ut mecum opereris, quia suavis est 131.0708A| misericordia tua, id est, reconciliatio humani generis quae per mortem meam ventura est. « Libera me, quia egenus et pauper sum ego, et cor meum conturbatum est intra me » quia, etsi tristis appareo, non est mihi tristitia ex potestate inferentium, sed ex propria voluntate tristis appareo. « Sicut umbra, cum declinat, ablatus sum, » quia sicut, declinante umbra, fit nox, ita ex carne mors sequitur, et excussus sum sicut locustae, quia, me relicto, omnes fugerunt (Matth. XXVI); vel excussus sum, id est, excussi sunt mei sicut locustae, quia fugati sunt ubique a persecutoribus. Genua mea infirmata sunt a jejunio, id est, illi qui fortiores fuerunt inter membra mea, apostoli videlicet infirmati sunt a jejunio, id est, a praesentia mea recedentes, a qua semper reficiebantur. 131.0708B| Et tamen licet infirmata sunt, immutata sunt tandem propter oleum, id est, propter donum Spiritus sancti quod receperunt, et non tantum fortiores infirmati sunt, sed etiam caro mea, id est, illi, qui infirmiores fuerunt in membris meis, confortati sunt propter oleum, id est, gratiam Spiritus sancti. Vel sic, caro mea immutata est propter oleum, id est, carnalis intellectus meorum infirmatus, per gratiam Spiritus sancti immutatus. Vel, caro mea immutata est propter oleum, id est, propter suavitatem resurrectionis. Et ego factus sum opprobrium illis, quia sicuti me persequebantur, ita et meos: « viderunt me et moverunt capita sua; » sed, tu, « Domine Deus meus, adjuva me, salvum me fac secundum misericordiam tuam. » Et sciant, id est, intelligant quia 131.0708C| manus tua haec, id est, potentia tua haec omnia fecit, ut sic intelligant quod non haberent potestatem, nisi illis a te data fuisset (Joan. XIX). Quod dicit, « et sciant quia manus tua haec, et tu, Domine, fecisti eam. Maledicent illi, et tu benedices. Qui insurgunt in me confundantur, servus autem tuus, » non dico laetetur, sed laetabitur. Induantur qui detrahunt mihi, pudore, id est, plene confundantur intus et foris, vel ante Deum et ante homines, et operiantur sicut diploide confusione sua. Diplois est vestis duplex, nullam habens partem inversam, ubi notatur plenaria confusio. Confitebor Domino nimis in ore meo, id est, valde in ore meo. Quasi dicat: Illi hoc habeant quod dictum est. Ego autem confitebor Domino nimis, id est, valde in ore meo, id est, consono corde. Et 131.0708D| in medio multorum, id est, in corde fidelium, laudabo eum. Quia astitit a dextris pauperis, id est, qui mihi pauperi et meis pauperibus in dextera, id est, in potiori parte semper fuit, faciens eos diligere dextera, id est, potiora: ad hoc « astitit a dextris pauperis, ut salvam faceret a persequentibus animam meam, » id est, mei et meorum, non ita ut non tribularentur, sed ne eis conformarentur, ut illud: « Pater, non rogo ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos a malo (Joan. XVII). » PSALMUS CIX. PSALMUS DAVID. « Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. 131.0709A| Virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion; dominare in medio inimicorum tuorum. Tecum principium in die virtutis tuae in splendoribus sanctorum, ex utero ante luciferum, genui te. Juravit Dominus, et non poenitebit eum: Tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Dominus a dextris tuis, confregit in die irae suae reges. Judicabit in nationibus, implebit ruinas, conquassabit capita in terra multorum. De torrente in via bibet, propterea exaltabit caput. » Tempus constituit Deus Pater promissis suis, constituit etiam tempus eis quae promisit implendis. Tempus promissionum fuit a tempore prophetarum usque ad tempus Joannis Baptistae, a tempore Joannis Baptistae et deinceps usque ad 131.0709B| finem mundi tempus est implendi quae promisit. Promisit enim hominibus divinitatem, mortalibus immortalitatem, peccatoribus justificationem, abjectis glorificationem, et quidquid promisit, indignis promisit, ut non quasi operibus merces redderetur, sed nomini suo gratia daretur. His promissis adimplendis, non quemlibet principem, aut angelum, aut archangelum, mediatorem promisit, sed unicum Filium, ut, qua via nos perducturus esset ad id quod promisit, per ipsum Filium suum ostenderet et probaret. Unigenitus itaque Filius Dei, venturus ad homines, hominem erat assumpturus, et per id quod promisit, homo futurus, moriturus, resurrecturus, in coelum ascensurus, sessurus ad dexteram Patris, et impleturus in 131.0709C| gentibus quod promisit, et post impletionem promissionum, impleturus ut veniat, et quod praerogavit, exigat, discernat vasa irae a vasis misericordiae (Rom. XXI), reddat impiis quod minatus est, reddat justis quod pollicitus est. Hoc ergo totum prophetandum fuit, praenuntiandum, commendandum, ne subito veniens horreretur, sed creditum exspectaretur, quae omnia Propheta in hoc psalmo nobis pronuntiat et commendat, sic dicendo: « Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis. » Quod versus iste de Domino Filio accipiendus sit, ipsemet Dominus et Salvator noster Dei Filius in Evangelio ostendit, quia, cum quaereret a Judaeis: Cujus Filium Christum dicerent, et respondissent; David: ille continuo respondens, ait: « Quomodo 131.0709D| ergo vocat eum Dominum David, dicens: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis? (Matth. XXII) » Non haec quaesivit Dominus interrogans, ut discere vellet a Judaeis, sed ut eos doceret, si nescirent, ut dicerent: Tu, dic nobis. Sed, quia miseri fuerunt et perditi, maluerunt inflata taciturnitate disrumpi quam humili confessione edoceri. Dicat ergo magister noster, et doceat nos quid sibi respondeamus. Respondeamus illum Filium esse David, sicut Judaei, quia nisi Filius esset David, nequaquam diceret Evangelium: « Liber generationis Jesu Christi Filii David (Matth. I). » « Quomodo ergo David in spiritu vocat eum Dominum, dicens: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis? » Vere 131.0710A| Dominus David, quia « in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I). » Sed quia propter infirmitatem nostram carne despecta jacebamus, « Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. » Ecce filius David, et Dominus David. Ecce recte respondissent Judaei, si eum credidissent Dominum David, de quo ipse David dicit sic: Dixit Dominus Pater Domino meo, secundum humanitatem filio meo, et Domino meo secundum divinitatem. Et quod dicit pro experta malitia, pro completa obedientia: « Sede a dextris meis, » id est, recipe me ad dexteram meam, id est, in priori parte mea, nunquam inde movendus, nulli secundum carnem manifestandus, « donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum, » id est, quoadusque 131.0710B| omnes inimicos suos subdam potestati: quod erit in novissima die, quando unusquisque recognoscet se potentiae Domini obligatum, quia quisque erit sub pedibus ejus, vel victus, vel adoptatus, et habebit ibi, vel locum poenae, vel locum gratiae. Nota quod dicit: Sede. In hoc enim notatur humana natura quae a Verbo Domini assumpta est. Divinitas enim nec sedere, nec stare dicitur. Mirabile est mysterium Christi sedentis ad dexteram Patris. Occultatur, ut credatur; subtrahitur, ut speretur. Haec est justitia ut per fidem speremus in eum quem non videmus, ut, fide mundati, postea videamus illum in quem nunc non visum credimus. De hac justitia, Dominus in coelum ascensurus, dixit: « Cum venerit Paracletus quem ego mittam vobis, ille arguet 131.0710C| mundum de peccato et de justitia et de judicio (Joan. XVI). » Et quid intelligeret justitiam exposuit. « De justitia, inquit, quia ad Patrem vado. » Et haec est justitia vera ut credamus eum ad Patrem ivisse, et ibi ad dexteram ejus sedere quoadusque venturus est judicare tam pios quam impios. « Virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion, dominare in medio inimicorum tuorum, » quasi dicat: « Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis: » quod hoc ordine fiet, quia ipse Dominus Pater, est virga virtutis tuae, id est, sceptrum dominationis tuae, regnum videlicet virtuosum, et hoc incipiendum in Sion, quia salus ex Judaeis est (Joan. XVI). Et dixit etiam Dominus Pater tibi, o Domine Fili, « dominare in medio inimicorum tuorum, » id est, potentiam 131.0710D| tuam exerce in medio paganorum et haereticorum qui tuos undique circumdant. Vel, « dominare in medio inimicorum tuorum, » id est, in cordibus illorum qui ex inimicis fient amici tui. Et merito dominaberis, qui ego tecum principium, et tu meum principium, non quod duo principia sint, sed quia ego in te, et tu in me (Joan. XVII), quod apparebit non in die infirmitatis tuae, sed in die virtutis tuae, id est, in claritate aeternitatis, quae claritas est ineffabilis, lux ineffabilis, fons inexhaustibilis, veritas sine defectu, et ero tecum principium in splendoribus, id est, quando sancti erunt in splendore, id est, in nimia claritate, non jam terrenam carnem gestantes, nec in mortali corpore gementes, sed in gloria incorrutionis 131.0711A| et immortalitatis fulgentes, juxta illud: « Fulgebunt justi sicut sol in regno Patris eorum (Matth. XIII). » Vel aliter: Tecum ero « principium in die virtutis tuae, » et ero principium « in splendoribus sanctorum, » id est, in Spiritu sancto, per quem habent sancti quidquid splendoris habent. Pluraliter dicit, propter diversa dona Spiritus sancti: ex utero ante luciferum genui te, quasi dicat: Vere tecum sum ego principium, quia ego genui te ex utero, id est, ex intima substantia mea et secreto esse meo, ante luciferum, id est, ante omnia opera: lucifer dignior stella est inter caeteras stellas, et ideo sicut constat Dominum Filium fuisse ante luciferum, sic constat eum fuisse ante omnes alias, et sic ante omnia tempora, quia per eum omnia facta sunt: 131.0711B| « juravit Dominus, et non poenitebit eum: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech: » Quasi dicat: Hoc dixit Dominus Pater de regno tuo, o Domine Fili, de sacerdotio autem tuo, quid? juravit Dominus. Ecce jurat Dominus, qui hominem jurare prohibet ne in perjurium prolabatur, et ideo magis Deus, qui in perjurium non potest labi: homo autem, qui per consuetudinem peccandi in perjurium potest cadere, prohibetur non jurare. Tanto enim longius est a perjurio quanto erit longius a jurando. Cur ergo non juret Dominus cum Domini juramentum promissionis sit firmamentum (Hebr. VI)? Jurat homo, et in juramento Deum vocat testem. Hoc est enim jurare, Dominum testificari, et ideo cavendum est, ne in aliqua falsitate 131.0711C| homo Deum adhibeat testem. Si ergo jurando Deum testatur, cur non et jurando Deus testetur seipsum? quod dicit, Juravit Dominus, et non poenitebit eum, per poenitentiam mutatio rerum significatur: quomodo tu, homo, cum aliquid te poeniteat, doles factum quod fecisti, sic quando Deus aliquid praeter spem hominum, id est, praeter quam sperant homines, mutat in aliud, poenitere se dicit usque adeo ut eum poeniteat de poena nostra, si nos poenituerit de mala vita nostra. Juravit ergo Dominus, id est, firmavit, et non poenitebit eum, quia non mutabit, quid juravit? « Tu es Sacerdos in aeternum, » ideo in aeternum quia non poenitebit eum: sed secundum quid Sacerdos? Non secundum ordinem Aaron, qui praecepit offerri hostias et victimas Veteris Testamenti. 131.0711D| Illa enim sublata sunt, everso jam templo, remoto illo sacerdotio, pereunte victima et sacerdotio, sed secundum ordinem Melchisedech. Melchisedech interpretatur summus pontifex, vel rex justitiae. Ipse enim rex fuit, et sacerdos primus offerens in figuram nostri sacrificii panem et vinum, et illius sanctae Eucharistiae quae in corpore et sanguine Domini quotidie conficitur in Ecclesia, et ideo etiam sacrificium Melchisedech dignius est sacrificio Aaron, quia hoc fuit prius, illud posterius. « Dominus a dextris tuis » ens, « confregit in die irae suae reges: » quasi dicat: Tu, pater, jurasti de Filio tuo, et dixisti: « Tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech, » 131.0712A| et merito, quia ipse Filius a dextris tuis ens, confregit in die irae suae reges, id est, in consideratione irae suae futurae reges, id est, in saeculo excellentiores. Et quomodo hoc? judicabit, id est, justa judicia exercebit in nationibus, id est, in gentibus, et judicando implebit ruinas, id est, quosdam humiliari faciet, ut in se exaltentur: et tandem conquassabit capita, id est, cervicositatem et superbiam multorum in terra viventium, sive etiam morientium, et hoc quo ordine fiet? De torrente in via bibet. Torrens hic fluxum mortalitatis significat, de quo torrente Dominus bibit in via, quia etiam mortem in humano corpore gustavit: « propterea exaltabit caput, » quia ei dabitur « nomen quod est super omne nomen (Phil. II). » Potest legi psalmus iste ordine praeposterato 131.0712B| sic: « Dixit Dominus Pater Domino meo » Filio, istud videlicet: Ego « tecum principium, » id est, tibi aequalis ens, quod apparebit in die virtutis tuae, id est, in claritate aeternitatis tuae, quando mihi apparebis aequalis, id est, in gloria illa de qua dictum est: Tollatur impius ne videat gloriam Dei (Isa. XXVI), quia formam hominis videbunt tam impii quam pii. Forma autem gloriae ejus tantum visioni piorum concessa est. Quod dicit: « Tecum principium in die virtutis tuae, « et non solum tecum, o Fili, principium, sed etiam principium in splendoribus sanctorum, id est, cum Spiritu sancto, quia ego Pater in te, Fili, principium et in Spiritu sancto, quia et tu, Filius, et Spiritus sanctus, ex me, non ego ex vobis, cum Filio tamen ego Pater principium, 131.0712C| et cum Spiritu sancto: quia principium Pater, principium Filius, principium Spiritus sanctus. Et ego Pater, o Fili, ex utero ante luciferum genui te. Et, ergo pro experta malitia et completa obedientia, « sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. » Et quasi quaereres, quomodo, vel quo hoc ordine fiet? sic sequitur: « Virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion, dominare in medio inimicorum tuorum. Tecum principium in die virtutis tuae in splendoribus sanctorum, ex utero ante luciferum genui te. » Et hoc quantum ad deitatem. Quantum autem ad susceptionem carnis, quid? « Juravit Dominus, et non poenitebit eum: tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech: Dominus a dextris tuis: » 131.0712D| Quasi dicat: Hoc juravit Dominus Pater de te, Domine Fili, et ipse Dominus ens a dextris tuis, juxta illud: « Qui astitit a dextris pauperis (Psal. CVIII). » « Confringet in die irae suae reges, » id est, in saeculo potentiores humiliabit in die irae suae, id est, eo tempore quo maxime ipsi reges saevire permittentur. Vel in die irae suae, die videlicet novissima, quando ira Domini omnibus apparebit. Et hic interim judicabit in nationibus, id est, in gentibus, et « implebit ruinas, conquassabit capita in terra multorum. » Et quomodo hoc fiet? Quia Dominus Filius, « de torrente in via bibet, propterea exaltabit caput. » PSALMUS CX. ALLELUIA. 131.0713A| « Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo, in consilio justorum et congregatione. Magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus. Confessio et magnificentia opus ejus, et justitia ejus manet in saeculum saeculi. Memoriam fecit mirabilium suorum misericors et miserator Dominus, escam dedit timentibus se. Memor erit in saeculum testamenti sui, virtutem operum suorum annuntiabit populo suo. Ut det illis haereditatem gentium, opera manuum ejus veritas et judicium. Fidelia omnia mandata ejus, confirmata in saeculum saeculi, facta in veritate et aequitate. Redemptionem misit Dominus populo suo, mandavit 131.0713B| in aeternum testamentum suum. Sanctum et terribile nomen ejus, initium sapientiae timor Domini. Intellectus bonus omnibus facientibus eum, laudatio ejus manet in saeculum saeculi. » ENARRATIO. Alleluia, Alleluia, Alleluia, ut superius dictum est, laudate Dominum interpretatur. Quod alleluia geminatum cantamus constituto tempore, a Sabbato videlicet septimanae Paschalis usque ad Sabbatum quod continetur intra dies Pentecostes ut impleantur quinquaginta dies, et hoc totum ad nostram doctrinam et ad figuram. Sicut enim dies illi quadraginta vel septuaginta quae praecedunt diem resurrectionis Dominici corporis moerorem istius significant, sic quinquaginta dies, qui solemniter 131.0713C| gratuita hilaritate succedunt, significant annum jubilaeum in quo quisque a debito solvitur, et servus liber efficitur (Levit. XXV). Quem annum jubilaeum custodiebant Judaei semper post quinquaginta annos, et hoc in figura dierum illorum in quibus qui hic operantur ut servi recipientur ut filii, et, illis laborantibus in hac vita, merces illa solvetur quam primis et novissimis paterfamilias aequalem dedit (Matth. XX). Propterea autem aequalem, quia singuli, primi videlicet et novissimi, singulos denarios sunt recepturi. In consideratione hujus aeternitatis jam existens Propheta, et exhortando alios ne otiosi sint in vinea, ut tandem denarium reciperent in vespera, sic dicit: « Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo, 131.0713D| in consilio justorum et congregatione. » Confessio non semper peccatorum est, sed aliquando laus Dei quae devotione confessionis exprimitur: illa luget, haec gaudet; illa medico vulnus ostendit, haec de sanitate medico gratias agit. Haec confessio quemdam non solum ab omni malo liberavit, sed a malignis hominibus separavit, et ideo audiamus ubi confiteatur Domino. Nam inquit: Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo. Et ut confitear, ero hic in consilio justorum, ut tandem sim in congregatione illorum. Consilium justorum est, non sequi voluntates suas, sed voluntates Domini. In quo consilio qui hic invenitur in congregatione justorum tandem recipietur. Vel sic: « Confitebor tibi, Domine, in 131.0714A| toto corde meo, » positus, subaudis, in consilio justorum, et hoc non in occulto, sed in congregatione, id est, coram hominibus attendens te dicentem: « Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo (Matth. X). » Potest esse vox capitis in hoc psalmo, quasi sic dicentis: Pater me ita exaltavit, sicut praedixit Propheta: et ego exaltatus, confitebor, id est, confitebuntur mei, « in toto corde meo, in consilio justorum et congregatione. » Et merito confitebor Domino, quia opera Domini magna sunt inquirentibus, et sunt exquisita, eundo subaudis, in omnes voluntates ejus: quae sunt opera Domini, nisi peccatoris justificatio, vel peccatoris damnatio, si converti noluerit? et nihil fit praeter voluntatem Domini. 131.0714B| Sicut enim in se confidentem non deserit ejus misericordia, ita ejus justitia nullius iniquitatem permittit impunitam, cum flagellat etiam filium quem recipit (Hebr. XII), et sic quidquid elegeris, non deerit omnipotenti unde suam de te compleat voluntatem: quare eligat sibi homo quodlibet, vel ut per misericordiam salvetur vel ut per justitiam damnetur. Haec sunt « opera Domini exquisita in omnes voluntates ejus. » Non enim sic constituta sunt opera Domini, ut creatura in libero arbitrio constituta, Creatoris superet voluntatem, etiam si contra ejus faciat voluntatem. Non vult Deum ut pecces, nam prohibet. Tamen si peccaveris, ne putes hominem fecisse quod voluit, et Deo accidisse quod 131.0714C| noluit. Sicut enim vult ut homo non peccet, ita vult peccanti parcere, ut revertatur et vivat, ita vult postremo in peccato perseverantem punire, ut justitiae potentiam contumax non evadat, ut quidquid homo eligat, non desit omnipotenti unde suam compleat voluntatem. « Confessio et magnificentia opus ejus, et justitia ejus manet in saeculum saeculi. » Quia opera Domini magna dixit, exsequitur quae sint. Opus enim ejus est confessio, quam operatur in suis, faciendo eos per confessionem magnificos, et justitia ejus manet in saeculum saeculi, quia suis dat perseverantiam, ut in justitia permaneant, et ne ad ollas carnium in Aegypto respiciant (Exod. XVI): quia « sine poenitentia sunt 131.0714D| dona Dei et vocatio Dei (Rom. II). » Vel sic: Justitia ejus qua reddet piis quod pollicitus est, et impiis quod minatus est, « manet in saeculum saeculi. Memoriam fecit mirabilium suorum misericors et miserator Dominus, escam dedit timentibus se. » Quia dixit confessionem opus ejus esse, ut sciamus unde confessio procedat subjungit: quia misericors est Dominus in promissis, et miserator in exhibendis quae promisit, Memoriam faciet mirabilium suorum, id est, memorari facit suos quae olim in figura contingebant, et in illis attendere quae spiritaliter in fine temporum complenda erant. Et qualiter hoc fiet? Escam dedit timentibus se, videlicet quae non corrumpitur, panem illum qui de coelo venit, ex quo reficiuntur 131.0715A| quotidie fideles et refecti intelligunt mirabilia Domini. Memor erit in saeculum testamenti sui. Quasi dicat: Ideo dedit escam timentibus se, quia memor fuit testamenti sui in saeculum, scilicet extendendi, illius testamenti videlicet, quod in semine Abrahae benedicendae essent omnes gentes (Gen. XXII): « virtutem operum suorum annuntiabit populo suo. » Populus Domini sunt hi qui in occulto sunt Judaei; istis annuntiata est virtus Domini, quia spiritaliter intellectum in his, quae olim in figura facta sunt (I Cor. X), receperunt, quia, per mare Rubrum quod transierunt, baptismum intellexerunt. Ipsi exierunt de Aegypto per mare Rubrum, nos exivimus de saeculo per baptismum. Ipsi circumcidebantur carne, 131.0715B| nos circumcidimur circumcisione non manufacta. Ipsi grossum Sabbatum celebraverunt, nos Sabbatum delicatum: quae omnia sunt decus operum Domini, vel virtus operum suorum, quae operatur in suis velle, et pro bona voluntate perseverare (Philip. II). Quod annuntiat cum dicit: « Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. X et XXIV). » « Virtutem operum suorum annuntiabit populo suo. » Ad hoc videlicet, ut det illis haereditatem, id est, ipsas gentes imitari faciet populum suum, et sic adducat alias oves quae non sunt ex hoc ovili (Joan. X). Ut det illis haereditatem gentium, illos, dico, in quibus sunt opera manuum ejus, haec videlicet, veritas et judicium. Nam operando in eis veritatem et judicium, 131.0715C| facit eos idoneos habere gentes in haereditatem, quia « omnis qui facit veritatem, venit ad lucem (Joan. III), » et dignus est imitatione: similiter et qui facit judicium. Unde Paulus: « Quod si nosmetipsos judicaremus, non utique judicaremur (I Cor. II), » « opera manuum ejus, veritas et judicium. » Quae duo, veritas et judicium, non erunt irremunerata, quia fidelia sunt omnia mandata ejus, videlicet neminem fallentia, remunerata, sunt confirmata esse videlicet remuneranda in saeculum saeculi hujus subsecutivum, « facta in veritate et aequitate. » Hoc verum est et aequum ut hic laboretur, et ibi quiescatur. Vel facta sunt in veritate et aequitate. Vera aequitas est, non illa quam lex administrat, 131.0715D| dare « oculum pro oculo, et dentem pro dente (Exod. XXI) » : sed illa est vera aequitas quam Dominus fecit et docuit (Act. I), reddere videlicet bonum pro malo. Unde ipse Dominus in Evangelio: « Audistis, inquit, quia scriptum est, diliges amicum tuum, et odio habebis inimicum tuum. Ego autem dico vobis, benefacite his qui oderunt vos (Matth. V): » « facta in veritate et aequitate » : et quae per haec omnia fient? « Redemptionem misit Dominus populo suo, » Filium suum videlicet incarnari permisit, per quem redemptio humani generis facta est, per quem « mandavit in aeternum testamentum suum. Sanctum et terribile nomen ejus. » Sanctum est nomen Domini, inquantum Deus est, terribile, inquantum judex futurus est. Vel sanctum est piis, 131.0716A| terribile impiis. « Initium sapientiae timor Domini. » Quia dixit: « misericordia Domini timentibus se » : ubi intelleximus Novum Testamentum, non Vetus quod ad horam patribus nostris fuit positum, ne quis ideo putaret legem superflue datam, ostendit quod lex valeat. Quasi dicat: licet Testamentum Novum in aeternum sit confirmatum, tamen nullus judicet legem supervacuam, quia timor Domini per legem notificatus est. Initium sapientiae, id est, bonae vitae, est timor Domini, quia timore poenae debet incipere quisque bene operari, ut tandem perfectius operetur amore, non ex timore, quia perfecta » charitas foras mittit timorem (I Joan. IV): » et hic « intellectus » est « bonus omnibus facientibus eum, » id est, operantibus secundum hunc intellectum, 131.0716B| et « laudatio ejus, » id est, sic operantis, manet in saeculum saeculi, » non ad horam videlicet, quia nemo se laudare putet qui ad horam tantum laudat. PSALMUS CXI. ALLELUIA. REVERSIONIS AGGAEI ET ZACHARIAE. « Beatus vir qui timet Dominum, in mandatis ejus volet nimis. Potens in terra erit semen ejus, generatio rectorum benedicetur. Gloria et divitiae in domo ejus, et justitia ejus manet in saeculum saeculi. Exortum est in tenebris lumen rectis, misericors et miserator et justus. Jucundus homo qui miseretur et commodat, disponet sermones suos in judicio, quia in aeternum non commovebitur. In memoria aeterna erit justus, ab auditione mala non 131.0716C| timebit. Paratum cor ejus sperare in Domino, confirmatum est cor ejus, non commovebitur donec despiciat inimicos suos. Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in saeculum saeculi, cornu ejus exaltabitur in gloria. Peccator videbit et irascetur, dentibus suis fremet et tabescet, desiderium peccatorum peribit. » ENARRATIO. Alleluia: reversionis Aggaei et Zachariae. Hi duo, Aggaeus videlicet et Zacharias, fuerunt sub Dario rege Babylonis, et impleti sunt Spiritu sancto ut inciperent prophetare ea quae ad renovationem templi pertinerent. Sed quoniam quae ibi carnaliter gesta sunt postea adimpleta sunt in fidelibus, non incongrue 131.0716D| templum Domini fideles accipiuntur. Unde illud: Templum Dei sanctum est quod estis vos (I Cor XIII). Et quoniam in hujus templi aedificatione nullus assumitur nisi beatus, ostendit nobis Propheta qualiter beatitudo sit consequenda, exhortando nos ut beatitudinem consequamur, et in templo Domini vivi lapides compaginemur. Dicit autem sic: « Beatus vir qui timet Dominum, in mandatis ejus volet nimis. » Quasi dicat: Beati fieri omnes cupiunt. Ecce praesto habent quod volunt, timeat quisque Dominum et sit beatus. In mandatis ejus volet nimis. Nimis velle esse in mandatis ejus est cum summo desiderio festinare, ut fiat idoneus in coaedificatione templi sui. Potens in terra erit semen ejus. 131.0717A| Quasi dicat: Vere beatus est qui timet Dominum, id est, quisque imitator Domini, erit potens in terra scilicet viventium. Quid potentius quam ut regnum coelorum, quod non solum Zachaeus dimidio rerum suarum, sed et vidua duobus minutis (Luc. XIX et XXI), et tantumdem ibi uterque possideatur? Quid potentius, quam idem regnum thesaurus divitis, et calix aquae frigidae pauperi valeat (Matth. X)? Quod dicit: Potens erit in terra semen ejus, quia generatio rectorum, id est, rectum cor habentium, benedicetur, id est, multiplicabitur. Rectum autem est cor habere, non resistere Patri emendanti, et credere pollicenti. Generatio autem quae tale cor habet, benedicetur, quia gloria et divitiae, id est, gloriosae divitiae, sunt in domo ejus, id est, in corde recto. Gloriosae divitiae sunt testimonium 131.0717B| conscientiae bonae. Unde Paulus: Gloria nostra est testimonium conscientiae nostrae (II Cor. I): quae gloria est in domo ejus, id est, in corde rectae generationis. Vel, in domo ejus, videlicet Domini, id est, in illis qui se domum Dei faciunt. Et justitia ejus manet in saeculum saeculi, id est, justa opera generationis rectae permanent in aeternum. Et unde hoc illis? Quia exortum est in tenebris lumen rectis, id est, illis qui in tenebris fuerunt, orietur lumen rectitudinis. Unde illud: « Eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino (Eph. V). » Lumen autem illud, quod exortum est in tenebris, est Dominus misericors in promissis, miserator in exhibitionibus, justus tam in salvandis piis quam in damnandis impiis. Et ne terreret aliquem quod Dominum dixit justum, quem 131.0717C| prius vocavit misericordem, subjungit: Jucundus homo qui miseretur et commodat. Quasi dicat: Noli timere, vir beate, justitiam Domini, sis jucundus, miserere et commoda, ut non timeas justitiam Domini. Miserere animae tuae, et eris placens Deo (Eccli. XXX), et commoda te aliis exemplum bonum. Nam homo jucundus est, qui sibi miseretur et aliis, juxta illud: Dimittite et dimittetur vobis (Luc. VI): et qui commodat se aliis exemplum bonum. Vel, commodat, id est, proximis necessaria subministrat, attendens Scripturam dicentem: Date, et dabitur vobis (Ibid.). Hic homo talis disponet sermones in judicio, id est, opera sua bona rationabiliter aget in consideratione futuri judicii, ut, cum ad judicium ventum fuerit, non timeat justitiam juste omnia 131.0717D| examinantis Domini. Dictum est, ad similitudinem quod dicit: Disponet sermones suos in judicio, quia sicuti orator bonus sermones suos disponit, praemeditando qualiter unicuique personae sit alloquendum, ut in judicio se defendat: sic facta bona quae hic disponuntur a fidelibus, defendent eos in judicio futuro: quod dicit: Disponet sermones suos in judicio. Quod ex effectu probatur, quia in aeternum non commovebitur. Et tandem « in memoria aeterna erit justus, ab auditione mala non timebit, » quam audient illi qui a sinistris ponentur, cum eis dicetur: Ite, maledicti, in ignem aeternum (Matth. XXV). Vel, non timebit ab auditione mala, id est, a vocibus male persuadentium. Et hoc merito: Quia « paratum » est 131.0718A| « cor ejus sperare in Domino, confirmatum est cor ejus, et non commovebitur » ab hac spe, donec despiciat inimicos suos, id est, donec sibi fiant inferiores in terra viventium, qui in terra morientium conabantur esse superiores. Et ut despiciat, dispersit, dedit pauperibus, id est, disperdet bona saecularia, dando ea pauperibus, et hoc non ad horam faciet, sed justitia ejus manet in saeculum saeculi, id est, perseverans erit in ipsa dispositione. Unde cornu ejus, id est, sublimitas ejus qui hic ab impiis contemnebatur, exaltabitur in gloria, quod cornu exaltatum peccator videbit, et irascetur, quando ex opposito traducent eum iniquitates suae. Dentibus suis fremet, quia hic erit ploratus et stridor dentium (Matth. XXIV): et tabescet, id est, poenitebit, 131.0718B| sed sera poenitentia erit; quia desiderium peccatorum peribit. Vel aliter; Justus « dispersit, dedit pauperibus, peccator » vero « videbit » hoc « et irascetur, » id est, invidebit bonis actibus suis. Dentibus suis fremet et tabescet, id est, quaeret cum avertere, sed hoc frustra, quia desiderium peccatorum peribit. PSALMUS CXII. ALLELUIA. « Laudate, pueri, Dominum, laudate nomen Domini. Sit nomen Domini benedictum, ex hoc nunc et usque in saeculum. A solis ortu usque ad occasum laudabile nomen Domini. Excelsus super omnes gentes Dominus, et super coelos gloria ejus. Quis, sicut Dominus Deus noster qui in altis habitat, et humilia respicit in coelo et in terra? 131.0718C| Suscitans a terra inopem, et de stercore erigens pauperem. Ut collocet eum cum principibus, cum principibus populi sui. Qui habitare facit sterilem in domo matrem filiorum laetantem. » ENARRATIO. Alleluia. Laudate, pueri, Dominum: per puerilem saepe aetatem in Scriptura sacra humilitas nobis commendatur. Unde ipse Dominus in Evangelio: « Sinite parvulos venire ad me, talium est enim regnum coelorum (Matth. XVIII). Saepe etiam per puerilem aetatem superbia vetustatis exprimitur, velut ibi: « Nolite pueri effici sensibus, malitia autem parvuli estote (I Cor. XXIV). » Et, quia psalmus iste pueros ad laudem Dei incitare videtur, nemo adultus dicat, sibi non fieri hic exhortationem, 131.0718D| cum ipse adultus, deposita superbiae malitia, et assumpta humilitate, pueri nomine designetur. Dicit autem sic: Laudate, pueri, Dominum, laudate, dico, nomen Domini. Nomen Domini laudet, qui se voluntarie servum facit, laudate, dicentes: « Sit nomen Domini benedictum ex hoc nunc, » id est, jubilate et usque in saeculum perseverando. Et haec benedictio non tantum sit in Judaea, sed « a solis ortu usque ad occasum, » sit « laudabile nomen Domini. » Per ortum solis Judaei designantur quibus per notitiam legis lumen veri solis illuxit, per occasum vero gentes designantur, quia eis sol verus ante tempus Christi occultabatur. « A solis ortu usque ad occasum 131.0719A| laudabile nomen Domini. » Et merito; quia « excelsus » est « super omnes gentes Dominus, et super coelos gloria ejus, » id est, super sanctos suos maxime apparet gloriosus: Et merito ipse super eos gloriosus apparet, quia « quis » est « sicut Dominus Deus noster, qui in altis habitat, » et ex ejus habitatione alii fiunt alti et gloriosi. Et humilia respicit, id est, humilitatem quaerit in coelo et in terra, id est, in sublimioribus et in inferioribus. « Suscitans a terra inopem, et de stercore » elevat « pauperem. A terra » suscitavit « inopem » qui Judaeos, qui quodammodo quasi terra arabilis fuerunt, ad notitiam verae fidei perduxit. Et pauperem erexit de stercore, quia gentilem populum quasi in stercore jacentem, quia serviebat desideriis et variis voluptatibus, ad sublimitatem 131.0719B| gloriae suae perduxit, ad hoc videlicet, ut collocet eum cum principibus, id est, ipsum gentilem populum prius in stercore jacentem dignum faciet judiciaria sede, et sedere faciet cum principibus populi sui, id est, cum Judaeis qui prius fuerunt populus suus. « Quis sicut Dominus Deus noster, qui habitare facit sterilem, » id est, gentilem populum nihil boni generantem, in domo laetantem, ideo, quia mater filiorum fuit? Unde illud: « Laetare, sterilis, quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis, quia multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum (Isa. LIV). » PSALMUS CXIII. ALLELUIA. « In exitu Israel de Aegypto, domus Jacob de 131.0719C| populo barbaro. Facta est Judaea sanctificatio ejus, Israel potestas ejus. Mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum. Montes exsultaverunt ut arietes, et colles sicut agni ovium. Quid est tibi, mare, quod fugisti, et tu, Jordanis, quia conversus es retrorsum? Montes, exsultastis sicut arietes, et colles, sicut agni ovium. A facie Domini mota est terra, a facie Dei Jacob. Qui convertit petram in stagna aquarum, et rupem in fontes aquarum. Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam. Super misericordia tua et veritate tua, nequando dicant gentes: Ubi est Deus eorum? Deus autem noster in coelo, omnia quaecunque voluit fecit. Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent et non loquentur: 131.0719D| oculos habent, et non videbunt. Aures habent, et non audient: nares habent, et non odorabunt. Manus habent, et non palpabunt: pedes habent, et non ambulabunt: non clamabunt in gutture suo. Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis! Domus Israel speravit in Domino, adjutor eorum et protector eorum est. Domus Aaron speravit in Domino, adjutor eorum et protector eorum est. Qui timent Dominum speraverunt in Domino, adjutor eorum et protector eorum est. Dominus memor fuit nostri, et benedixit nobis. Benedixit domui Israel, benedixit domui Aaron. Benedixit omnibus qui timent Dominum pusillis cum majoribus. Adjiciat Dominus super 131.0720A| vos, super vos et super filios vestros. Benedicti vos a Domino, qui fecit coelum et terram. Coelum coeli Domino, terram autem dedit filiis hominum. Non mortui laudabunt te, Domine, neque omnes qui descendunt in infernum. Sed nos qui vivimus, benedicimus Domino, ex hoc nunc et usque in saeculum. » ENARRATIO. Alleluia, Alleluia. Nota est historia qualiter populus Israeliticus ab iniqua dominatione Aegyptiorum liberatus, per diversos fluctus maris transisset (Exod. XIV). Notum est etiam, qualiter idem populus fluvium Jordanis siccum transivit, cum per eum in terram promissionis intravit (Jos. III). Haec eadem in hoc psalmo narrantur, sed hic quaedam aliter dicuntur quoniam in Exodo reperiuntur, et quaedam hic 131.0720B| tanguntur quae ibi non narrantur. Nusquam enim ibi legitur quod Jordanis conversus sit retrorsum, neque quod montes vel colles gestiissent. Tantum enim de Jordane legitur, quod, cum tangeretur a pedibus sacerdotum arcam Domini portantium, quaedam pars ejus in mare defluxit, et alia pars in molem crevit (Ibid.): ideo in hoc psalmo non tam videtur Spiritus praeterita narrare quam prophetare. Facta enim illa, figurae nostrae fuerunt: et haec dicta, ut nos ipsos recognoscamus hortantur: quia si gratiam Dei, quae data est nobis, firmo corde retinemus, nos sumus Israel semen Abrahae (Joan. VIII). « Nos enim, dicit Apostolus, sumus circumcisio, qui spiritu servimus Deo (Phil. III) » et alibi: Ergo semen Abrahae estis (Gal. III). Et alibi: « Non in circumcisione, sed in praeputio deputata 131.0720C| est Abrahae fides adjustitiam (Rom. IV). Non enim carnaliter circumcisae genti tantummodo factus est pater, cum dictum sit: Patrem multarum gentium te posui (Gen. XVII): quod apertius ostenditur cum ei dicitur: In semine tuo benedicentur omnes gentes (Gen. XXII). Nullus itaque Christianorum se a nomine Israel arbitretur extraneum. Illis enim qui crediderunt ex Judaeis, in quorum numero principaliter invenimus apostolos, in angulari lapide copulamur: Hinc ait Dominus: « Alias oves habeo quae non sunt de hoc ovili, illas oportet me adducere, ut sit unus grex et unus pastor (Joan X). » Quare fidelis populus magis est Israel, et potius videtur esse domus Jacob, quam turba illa Judaeorum? Nam, cum illa, merito perfidiae reprobata, vendiderit primogenita sua, non 131.0720D| ad Jacob, sed ad Esau pertinet. In exitu Israel de Aegypto. Vox Prophetae exhortantis nos ut de Aegypto exeamus, et in Judaea sanctificemur. Quod dicit: « In exitu Israel de Aegypto, domus Jacob de populo barbaro, » id est, cum exibit « Israel de Aegypto, et domus Jacob de populo barbaro, » facta est Judaea, id est, fiet sanctificatio ejus. Aegyptus interpretatur afflictio, et ponitur pro imagine hujus saeculi, ex qua spiritualiter recedendum est, ne simus jugum ducentes cum infidelibus (II Cor. VI), quia sicut populus ille terram promissionis intrare non potuit, nisi prius ab Aegypto exiret, ita nullus coelestis Jerusalem fit civis idoneus, nisi prius huic in saeculo nequam 131.0721A| renuntiaverit. Et sicut populus ille sine divino auxilio exire non potuit, sic nemo corde ab hoc saeculo nequam avertitur, nisi divinae misericordiae munere adjutus. Quod enim semel illic praefiguratum est, hoc in isto fine saeculi quotidianis Ecclesiae fletibus in unoquoque credente completur. Quotidie enim exit Israel de Aegypto, cum fidelis spiritualiter exit de hoc mundo. Unde Paulus: « Nolo vos ignorare, fratres, quoniam omnes patres nostri sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt (I Cor. X), » et caetera. « Domus Jacob de populo barbaro. » Populus barbarus est, qui non novit Deum laudare, sed carnalibus operibus inhaerere. « Facta est Judaea sanctificatio ejus. » Ecce ostendit quo perveniendum sit illi qui exit de Aegypto, in Judaeam 131.0721B| scilicet ubi jam sanctificatur. Quid Judaea nisi confessionem designat? Per quam confessionem quisque exiens de Aegypto sanctificatur, juxta illud: « corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem (Rom. X). Israel potestas ejus. » Unde illud: « Dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus (Joan. XII). » Interroget ergo unusquisque cor suum, si fides illud circumcidit, si confessio purgavit: et facta est illi Judaea sanctificatio ejus, et Israel potestas ejus. Mare vidit, et fugit. Quid per mare, nisi saeculum nequam designatur? quod cuique fidelium est impedimentum, ut non habeat cor per confessionem purgatum? Nam unusquisque in seipso potest videre, cum cor suum Domino vult 131.0721C| applicare, ejusque suavi jugo, recedens a pristinae ignorantiae desideriis, devotum animum subdere, carnalibusque hujus mundi factis relictis in quibus sine fructu laborabat, tanquam in Aegypto latens sub dura dominatione diaboli facere, qualiter saecularia impedimenta succedunt voces dissuadentium, sed dum quisque studet ne impedimento saeculari a bono proposito retrahatur, jam cessantibus impedimentis, mare fugit, ut sine contradictione ad libertatem spiritalem pandatur via. Quod dicit: Mare vidit, et fugit. Hoc Micheas propheta aliis verbis dicit sic: « Secundum, inquit, diem profectionis eorum ex Aegypto, ostendam mirabilia illis. Videbunt nationes, et confundentur ab omni robore eorum, manibus ora sua obstruent, aures illis obsurdentur 131.0721D| (Mich. VII), » et caetera. Jordanis conversus est retrorsum. Hic increpat Spiritus quosdam qui dorsum suum ad Dominum posuerunt, et non faciem. Quisquis enim principium suum deserit et a Creatore suo avertitur, tanquam fluvius in mare, labitur in hujus saeculi amaricantem malitiam. Sed dum se errasse cognoverit, et cor suum per confessionem purgaverit, jam Jordanis conversus est retrorsum, quia ipse humiliatus. Deum sibi redeunti ponit ante faciem, quem recedens sibi a tergo posuerat, et sic fit illi mare saeculi hujus retro, quod ante, cum illic laberetur, fecerat, ut sic obliviscatur ea quae retro sunt, et in ea quae anteriora sunt extendatur (Phil. III), quod converso jam utile est. Jordanis conversus est 131.0722A| retrorsum, id est, illi qui gratiam baptismi perceperunt, sed in hoc saeculo nequam aberrabant, humiliati ad Deum conversi sunt. Unde montes, id est, praelati in Ecclesia, exsultaverunt Deo adjutori, non saeculo deceptori. Exsultaverunt, dico, ut arietes, id est, gregum duces, et colles, id est, imitatores montium, exsultaverunt sicut agni ovium. « Quid est tibi, mare, quod fugisti, et tu, Jordanis, quia conversus es retrorsum? » Propheta videns Deum sic mirabiliter operari in suis, non ignorando, sed congratulando sibi, haec sub interrogatione dicit. « Quid est tibi, mare, quod fugisti, et tu, Jordanis, quia conversus es retrorsum? » Et quid vos, o « montes, exsultastis sicut arietes, et colles sicut agni ovium? » Ecce quare. Quia a facie Domini mota est terra, id est, a 131.0722B| cognitione Domini movebuntur corda terrenorum. A facie Dei mota est terra, Dei, dico, non recentis, sed Dei Jacob. Et quomodo hoc? Quia « convertit petram in stagna aquarum, et rupem in fontes aquarum. » Christus petra fuit, qui durus videtur non intelligentibus, sed conversus est in stagna aquarum, quia tandem duritiam liquefecit, cum intelligibilem se dedit ad irrigandos fideles suos, ut fieret in eis fons aquae salientis in vitam aeternam (Joan. IV). Durus fuit Christus illis, qui turbati nolentes exspectare, donec per Scripturas sacras eis influeret atque inundaret, dixerunt: « Durus est hic sermo, quis potest eum audire (Joan. VI)? » sed duritia in stagna aquarum conversa est, cum ipse, resurgens a mortuis, fidelibus suis Scripturas aperuit, incipiens a Moyse 131.0722C| per omnes prophetas, quia sic oportebat Christum pati (Luc. XXIV), et cum misit Spiritum sanctum (Joan. VII) de quo dicebat: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat (Act. II). Per rupes intelliguntur sancti praedicatores, Paulus et caeteri, qui conversi sunt in fontes aquarum. Unde: « Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam. » De misericordia tua, id est, de restauratione humani generis desuper data, et veritate tua. Veritas Domini est qua complentur promissa. « Ne quando dicant gentes: Ubi est Deus eorum? » Quasi dicat: Da gloriam nomini tuo de misericordia, et veritate: da etiam istud, ne gentes quae deos suos corporalibus oculis videndos ostendunt, quando, id est, aliquando dicant improperando tuis: ubi est Deus 131.0722D| eorum? licet nunc dicant, cum te Deum corporalibus oculis videre non possunt. Veniet autem tempus quando gentes haec non dicent, in novissimo videlicet, quando eis non adhuc credendus praedicabitur, sed jam tremendus ostendetur. Vel non dicant aliquando, ubi est Deus eorum? sed credant potius in eum quem non vident, cum viderint caecos illuminari, leprosos mundari (Luc. VII). « Deus autem noster in coelo omnia quaecunque voluit fecit. » Quasi dicat: Ipsi dicunt: Ubi est Deus eorum, quia eum substantialiter non vident. Deus autem noster praeter quem non est alius, licet in substantia sua videri non potest, omnia quaecunque voluit fecit in coelo, id est, in illis quos coelos fecit, id est, sanctos. 131.0723A| Nota quia non ideo dicit tantum in coelo Deum operari quod vult, quod usquam fiat aliquid praeter voluntatem ejus, in his videlicet qui bene faciunt, sed quia in coelo maxime voluntas sua apparet. Vel, in coelo quod vult operatur, id est, in homine Dominico, a Verbo assumpto, fecit quaecunque voluit. Dii vero gentium nihil operantur, quia non sunt dii, nec etiam homines, quia simulacra gentium sunt argentum et aurum, opera manuum hominum. Unde Augustinus: « Noli addere manus hominum, ut ex eo metallo quod fecit verus Deus, facias falsum deum, imo falsum hominem, quem non pro deo venereris, quem quisquis pro vero homine in amicitiam reciperet, prorsus insaniret. » Et quia « os habent, et non loquentur: oculos habent, et non videbunt. Aures habent, 131.0723B| et non audient: nares habent, et non odorabunt. Manus habent, et non palpabunt: pedes habent, et non ambulabunt: non clamabunt in gutture suo. » Per hoc quod dicit eos non clamare in gutture suo, aufert eis quia nec bestiae possunt esse. Unde similes illis fiant qui faciunt ea, et non tantum qui faciunt, sed etiam omnes qui confidunt in eis fiant similes illis, habentes oculos interiores, et non videant: Manus habent, et non palpabunt, id est, nihil boni operentur. Domus vero Israel, id est, minores in Ecclesia, speraverunt in Domino, et ideo adjutor eorum est in bonis, et protector in malis. Domus etiam Aaron, id est, majores ex Synagoga, qui ideo per Aaron intelliguntur, quia Aaron praelationem sacerdotii in Synagoga tenebat; omnes illi 131.0723C| speraverunt in Domino, et Dominus adjutor eorum et protector eorum est. Et non tantum domus Israel et Aaron sperent in Domino, sed etiam omnes qui timent Dominum sperent in Domino et ipse adjutor eorum, et protector eorum est, et hoc non ex operibus nostris, sed ex vocante gratia (Rom. IX), quia « Dominus memor fuit nostri, et benedixit nobis. Benedixit domui Israel, benedixit domui Aaron, » et de pariete, et circumcisione. Benedixit etiam omnibus qui timent Dominum, id est, parieti de praeputio, pusillis cum majoribus. Et ut plena sit benedictio, adjiciet Dominus super vos numerum fidelium, super vos, et super filios vestros, ut vobis vestris decedentibus substituat alios, ipsisque iterum decedentibus, 131.0723D| alii substituantur: quod et factum est: quia accessit fides omnium gentium, et crevit numerus, non solum sapientium antistitum, sed etiam obedientium populorum, quod dicit: « Adjiciat Dominus super vos, et super filios vestros, » et « vos benedicti » sitis « a Domino, qui fecit coelum, et terram; » id est, majores, et minores: et coelum coeli Domino, subaudis colendum, fecit, quia quorumdam sanctorum mentes in tantum erexit et sublimavit ut nulli hominum, sed ipsi Deo suo docibiles fierent, juxta Apostolum: « Notum, inquit, vobis facio, quia Evangelium quod evangelizatum est a me, non ab homine accepi, neque didici, sed per revelationem Jesu Christi (Gal. I). » Hic idem Apostolus coelum coeli fuit, quia quosdam sic introduxit, velut Timotheum, ut 131.0724A| aliis coelum fierent: quod dicit: Coelum coeli Domino, terram autem, id est, illos qui adhuc imperfecti erant, dedit filiis hominum, subaudis colendos, quia multi per Timotheum ad fidem vocati sunt. Vel coelum coeli possumus hominem accipere Dominicum: quia a nullo magistro, sed a se tantum Domino colebatur. Unde, nos qui vivimus vita interiori, benedicimus Domino, et hoc nunc, id est, indilate et usque in saeculum. Et vere a viventibus benedicendus es, Domine: quia non mortui, id est, illi qui similes sunt simulacris suis, laudabunt te, Domine, neque omnes qui descendunt in infernum, id est, in profunditatem peccatorum, « sed nos qui vivimus, benedicimus Domino ex hoc nunc et usque in saeculum. » PSALMUS CXIV. ALLELUIA. 131.0724B| « Dilexi, quoniam exaudiet Dominus vocem orationis meae. Quia inclinavit aurem suam mihi, et in diebus meis invocabo. Circumdederunt me dolores mortis, et pericula inferni invenerunt me. Tribulationem, et dolorem inveni, et nomen Domini invocavi. O Domine, libera animam meam: misericors Dominus et justus, et Deus noster miseretur. Custodiens parvulos Dominus: humiliatus sum, et liberavit me. Convertere, anima mea, in requiem tuam, quia Dominus benefecit tibi. Quia eripuit animam meam de morte, oculos meos a lacrymis, pedes meos a lapsu. Placebo Domino in regione vivorum. » ENARRATIO. 131.0724C| Alleluia. Cantat in hoc psalmo Alleluia illa, quae peregrinatur a Deo (II Cor. V), ovis illa quae perierat (Luc. XV), filius ille qui mortuus fuerat, et revixit, perierat, et inventus est (Ibid.). Et recognoscens filius iste in Domino tantum esse sperandum, et credendum, instruit nos hic, ut Deum hic amemus, in eum nunc speremus et credamus, ut tandem in regione vivorum sibi placeamus. Cantemus ergo, fratres, et erudiamur, et ut permaneamus cum sanctis, ista cantemus. « Dilexi quoniam exaudiet Dominus vocem orationis meae: quia inclinavit aurem suam mihi. » Tria nobis hic proponuntur, fides, spes, charitas. 131.0724D| Sed quoniam major est charitas (I Cor. XIII), a charitate sic incipit: Dilexi, et hoc ideo, quoniam speravi, quod effectum ostendit. « Quoniam exaudiet Dominus vocem orationis meae. » Pro hoc quod speravit, promeruit ut Dominus exaudiret « vocem orationis » suae. « Quia inclinavit aurem suam mihi. » Unde sciamus aurem Domini nobis inclinatam nisi in hoc quod in eum per fidem credimus? Sic hic tria notantur, fides, spes, charitas: quarum trium altera ex altera procedit. Fides autem accendit spem, et spes dilectionem. « Quia inclinavit aurem suam mihi, et ideo in diebus meis, in diebus » mortalitatis et passibilitatis, quos dies meos fecit in primo homine, privata audacia a Deo recedendo: in illis diebus invocabo Dominum, et opus est, quia « circumdederunt 131.0725A| me dolores mortis, » id est, compedes mortalitatis, et pericula inferni, id est, tenebrae ignorantiae invenerunt me, dum a regione lucis in qua positus fui, discessi: quia si ibi remansissem, non me invenissent dolores mortis vel ignorantiae tenebrae. Et sic ego tandem tribulationem mihi utilem inveni, et dolorem etiam utilem mihi inveni; non inveni tribulationem quam non habebam, sed eam, quam nesciens habebam, tribulationem illam de qua dictum est: « Da nobis auxilium de tribulatione (Psal. LIX). » Inveni etiam dolorem utilem, quia cum putabam beatificari terrenis, et audirem Dominum dicentem, « Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur (Matth. V): » utilius mihi esse attendi lugere quam gaudere. Nec tamen movemur ut quaeramus miseriam, 131.0725B| cum hoc non habemus, sed ut nos inveniamus eam quam nescientes habemus. Nec etiam a nobis quaeritur, ut omnino terrenis careamus, sed ut inde lugeamus, quod amissis coelestibus, terrenis ut nobis necesse est. Agnoscant ergo homines miseriam istam, et lugeant, et faciant eos lugentes beatos, qui se hic semper volunt esse miseros. « Tribulationem, et dolorem inveni, et nomen Domini invocavi, » dicens: « O Domine, libera animam meam, misericors Dominus » in affectionibus: justus, quia flagellat etiam filium quem recipit (Hebr. XII). Invocavi, « et Deus noster miseretur: » quia ipse « Dominus » est « custodiens parvulos, » id est, humiles. Unde mihi experto credendum est, « quia humiliatus sum, et liberavit me. » Et quia liberatus, « convertere, 131.0725C| anima mea, in requiem tuam, » id est, ad Dominum tuum, qui tantum requies est: et hoc quod tu converteris, non ex te habes, sed per gratiam Dei. Quia Dominus benefecit tibi, in hoc videlicet, quia eripuit animam tuam de morte, id est, de originali peccato, vel de carnali crimine, et oculos meos a lacrymis, ut non jam plorem miseriam meam, de qua per spem liberatus sum. Eripuit etiam pedes meos, id est, afflictiones a lapsu, id est, a consensu pravo, qui causa fuit lacrymarum: et ego his omnibus ereptus, placebo Domino tandem in regione vivorum, non in regione morientium. PSALMUS CXV. ALLELUIA. 131.0725D| « Credidi, propter quod locutus sum, ego autem humiliatus sum nimis. Ego dixi in excessu meo: Omnis homo mendax. Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi? Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo. Vota mea Domino reddam coram omni populo ejus, pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus. O Domine, quia ego servus tuus: ego servus tuus et filius ancillae tuae. Dirupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis, et nomen Domini invocabo. Vota mea Domino reddam in conspectu omnis populi ejus, in atriis domus Domini, in medio tui Jerusalem. » ENARRATIO Alleluia. Credidi propter quod locutus sum. Vox 131.0726A| est sanctorum martyrum in hoc psalmo instruentium et docentium nos, ut quod corde credimus ore non taceamus (Rom. X), nec antequam credamus loquamur, sed cum credidimus, loqui etiam non dubitemus: quia non perfecte credunt, qui id quod credunt nolunt loqui. Ad ipsam enim fidem pertinet quod dictum est: « Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram angelis Dei (Luc. XII). » Ex hoc enim appellatus est servus ille fidelis, cui dictum est: « Euge, serve bone et fidelis, intra in gaudium (Matth. XXV), » quia non tantum accepit, sed impendit, et lucratus est. Servus autem ille qui quod accepit proximis non erogavit, missus est in tenebras exteriores (Ibid.). Credamus ergo et loquamur: et speremus praemium loquendo, et timeamus 131.0726B| poenam tacendo. Dicit autem sic: Credidi propter quod, quia credidi, locutus sum, quia qui non loquitur, si opus fuerit, pro credente non est reputandus. Ego autem loquendo humiliatus sum nimis. Pro persecutionibus videlicet et contumeliis affectus tantum ut in stuporem traderer. Notandum est quod dicit: Ego humiliatus sum. In hoc enim vult ostendere se tantum humiliatum, non fidem suam, non praedicationem suam quam praedicavit esse humiliatam. Unde Paulus cum de catena sua loqueretur: « Sermo Dei, inquit, non est alligatus (II Tim. II). » « Ego autem humiliatus sum nimis, et ego dixi in excessu meo, » id est, in pavore mentis meae attendi, nulli homini de se esse praesumendum, quia omnis homo de se praesumens, mendax 131.0726C| est. Quod ego, dum loquendo verbum Dei humiliarer, percepi: quia contritus respexi infirmitatem, et vidi non mihi de me esse praesumendum, quia mendax est qui de se praesumit. Hoc Petrus comperit, dum pro timore Deum negavit, qui, de se praesumendo, prius nunquam negaturum proposuit, et ideo docendus erat in timore, in homine non esse praesumendum, sed de eo qui verax est (Rom. III), et qui ait: « Ego dixi, dii estis, et filii Altissimi omnes (Psal. LXXXI). » In hoc enim quod non sumus mendaces, non homines sumus, sed dii. Vel aliter, Omnis homo mendax, id est, omnis conditionis homo mendax, quia in omni conditione reperiuntur aliqui qui potius mendacio quam veritati student. « Quid retribuam 131.0726D| Domino pro omnibus quae retribuit mihi? » Quasi dicat. Quandoquidem omnis homo in quantum homo est, et de se praesumens, mendax est: et in quantum verax, non a se, sed a Domino habet, « quid » ergo « retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi? » Retribuit Deus bona pro malis cui homines tribuerunt mala pro bonis. Tribuerunt homines mendacium, ipse tribuit veritatem. Calicem salutaris accipiam. Considerans iste quid Domino posset retribuere, et non inveniens quid dignius retribueret quam id quod ipse prior dedit, subsecutus ait: « Calicem salutaris accipiam, » id est, salutiferam passionem Domini imitabor, et in hoc non de me praesumam, sed « nomen Domini invocabo. Vota mea Domino reddam, » me ipsum videlicet et hoc non in occulto, sed coram 131.0727A| omni populo ejus, ut exemplum habeant de me imitandi passionem Domini. Et ideo haec vota reddam, quia pretiosa in conspectu mors sanctorum ejus, etsi in conspectu hominum sit contemptibilis. Vel, pretiosa est, quia magno pretio empta est, proprio videlicet sanguine, quem prior fudit pro nobis: et hoc ideo ne servi suum pro eo dubitarent fundere. « O Domine, quia ego servus tuus, et filius ancillae tuae. » Quasi dicat: quia in conspectu tuo mors sanctorum pretiosa est, ideo, Domine, tibi sacrificabo hostiam laudis, meipsum videlicet pro te finiendo vitam. Et merito Deum voco, quia ego sum servus tuus, emptus videlicet pretioso sanguine tuo, et non tantum emptus, sed naturaliter, quia filius ancillae tuae: ancillae, tamen liberae a peccato, sed ancillae 131.0727B| justitiae, cujus filius adhuc praegnantibus dicitur: « Vos in libertatem vocati estis (Gal. V). » Et alibi eisdem dicitur: « Cum serviebatis peccato, liberi eratis a justitia. Nunc vero liberi a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam (Rom. VI). » Quod nullus erubescat se confiteri filium ancillae Domini, quia quisque filius ancillae, secundum quod omnis creatura subdita est Creatori, et verissimo Deo debet verissimum famulatum: quem cum exhibet, liber est: hanc accipiens a Deo gratiam, ut ei non necessitate, sed voluntate serviat. Ego filius ancillae tuae. Et merito, quia tu disrupisti vincula mea, ne me invincularent inimici: vel disrupisti vincula, id est, difficultatem resistendi moribus 131.0727C| veteris hominis. Pro qua difficultate rupta, « tibi sacrificabo hostiam laudis, et sacrificando nomen Domini invocabo. Vota mea Domino reddam in conspectu omnis populi ejus. » Et quid sit vota reddere in conspectu populi, subjungit: « In atriis domus Domini, » id est, in ecclesiis quae atria dicuntur domus Domini, reddam vota mea, positus in medio tui Israel: nihil attendens in reddendis votis nisi ut ad visionem pacis perveniam, quia tunc gratum est quod redditur, si de pace atque in pace redditur. Ne quis autem existimet atria domus Domini, et omnem populum ejus Judaeos significare, quia sic clausit psalmus iste ut diceret, « in medio tui Jerusalem, » cujus nomine carnales Israelitae gloriantur, audiamus sequentem psalmum sic dicentem: PSALMUS CXVI. ALLELUIA. 131.0727D| « Laudate Dominum, omnes gentes, laudate eum, omnes populi. Quoniam confirmata est super nos misericordia ejus, et veritas Domini manet in aeternum. » ENARRATIO. Laudate Dominum, omnes gentes, laudate eum, omnes populi. Quia tam gentes quam Judaei ad domum Dei vocatae sunt, audiant haec verba qui filii Jerusalem esse noluerunt, cum se ab omni gentium communione praeciderint. « Laudate eum, omnes populi, quoniam » in nostra reparatione « confirmata est super nos misericordia ejus, » id est, promissio 131.0728A| ejus, « et veritas Domini, » id est, completio ejus promissionis « manet in aeternum, » quia licet « transit mundus et concupiscentia ejus (I Joan. II), verbum tamen Domini manet in aeternum (Isa. LX). PSALMUS CXVII. ALLELUIA. « Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordiae ejus. Dicat nunc domus Israel, quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Dicat nunc domus Aaron, quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Dicant nunc omnes qui timent Dominum, quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. De tribulatione invocavi Dominum, et exaudivit me in latitudine Dominus. Dominus mihi adjutor, 131.0728B| non timebo quid faciat mihi homo. Dominus mihi adjutor, et ego despiciam inimicos meos. Bonum est confidere in Domino quam confidere in homine. Bonum est sperare in Domino quam sperare in principibus. Omnes gentes circumierunt me, et in nomine Domini quia ultus sum in eos. Circumdantes circumdederunt me, et in nomine Domini quia ultus sum in eos. Circumdederunt me sicut apes, et exarserunt sicut ignis in spinis et in nomine Domini, quia ultus sum in eos. Impulsus, eversus sum ut caderem, et Dominus suscepit me. Fortitudo mea, et laus mea Dominus, et factus est mihi in salutem. Vox exsultationis et salutis in tabernaculis justorum. Dextera Domini fecit virtutem, dextera Domini exaltavit me, 131.0728C| dextera Domini fecit virtutem. Non moriar, sed vivam, et narrabo opera Domini. Castigans castigavit me Dominus, et morti non tradidit me. Aperite mihi portas justitiae, ingressus in eas confitebor Domino: haec porta Domini, justi intrabunt in eam. Confitebor tibi quoniam exaudisti me, et factus es mihi in salutem. Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. A Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Haec est dies, quam fecit Dominus, exsultemus, et laetemur in ea. O Domine, salvum me fac, o Domine, bene prosperare, benedictus qui venit in nomine Domini. Benediximus vobis de domo Domini, Deus Dominus, et illuxit nobis. Constituite diem solemnem in condensis 131.0728D| usque ad cornu altaris. Deus meus es tu, et confitebor tibi: Deus meus es tu, et exaltabo te. Confitebor tibi quoniam exaudisti me, et factus es mihi in salutem. Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. » ENARRATIO. Superior psalmus qui in se habuit, adjiciat Dominus super vos (Psal. CXIII), insinuavit nobis quibus associati sumus in gratia illius quibus est, et cujus in saeculum misericordia est. Israelitis enim in Christo credentibus (ex eorum numero sunt apostoli Patres nostri), associati sumus in uno angulari lapide, ut simus unus grex sub uno pastore cum illis prioribus. 131.0729A| Quorum vox est in hoc psalmo ad laudem Dei nos instruentium et sic dicentium: « Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus » est, subaudis perduratura. Non potuit laus Dei brevius explicari, quam ut bonus esse confiteretur: sibi enim proprium est soli quod bonus est. Ipse enim, cum audiret, Magister bone, ab eo scilicet qui carnalibus oculis intuens, et divinitatis plenitudinem non intelligens, solum hominem arbitrabatur, respondit dicens: « Quid me interrogas de bono? nemo bonus nisi solus Deus (Matth. XIX, Marc. X, Luc. XVIII). » Quasi dicat: Si bonum me vis appellare, intellige me etiam Deum. « Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. Dicat 131.0729B| nunc, » id est, indilate domus Israel, id est, minores in Ecclesia exhortentur alios, dicentes: « Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus: dicat nunc domus Aaron, » id est, majores etiam dicant: « Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. » Dicant etiam conversi non tantum ex Judaeis, sed etiam « omnes qui timent Dominum: Confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. » Et merito ei confitendum est, quia ego de tribulatione, id est, propter tribulationem mortalitatis et passibilitatis delendam, « invocavi Dominum, et exaudivit me in latitudine Dominus, » in latitudine videlicet dilectionis, ut in charitate ad omnes cor nostrum extenderetur. Arcta 131.0729C| enim via est quae ducit ad vitam (Matth. VII), et non curritur tamen ad illam nisi dilatato corde. Merito Deminum invocavi, quia Dominus mihi adjutor est, et ideo non timebo quid faciat mihi homo. Et quia Ecclesia non solum homines habet inimicos, sed etiam angelos malos a quibus necesse est ut liberetur, subjungit adhuc: « Dominus mihi adjutor, et ego despiciam inimicos meos, » quia, ex quolibet genere inimici surgant, sive ex numero malorum angelorum, sive ex numero malorum hominum, in Dei adjutorio despicientur. Despectis ergo inimicis, non ultra se offerat mihi homo ut in se jubeat spem collocari, quia bonum est confidere in Domino. Et non simpliciter bonum, sed melius « quam confidere in homine. Bonum est sperare in Domino, » et melius 131.0729D| est quam sperare in principibus, id est, in angelis, quia etsi juvant homo et angelus, ille tamen per eos haec operatur qui pro modo eorum et pro nostra necessitate eos facit bonos. Bonum est sperare in Domino quam sperare in principibus, et inde experto mihi credendum est, quia omnes gentes circumierunt me, et hoc factum est in nomine Domini, subaudis glorificando, quia ultus sum in eos, quosdam ex illis mihi concorporando. Hic notantur labores quos passi sunt patres nostri in primitiva Ecclesia, cum dicit: Omnes gentes circumierunt me, quia, cum apostoli singuli singulas provincias susciperent convertendas, non hoc fidelibus est inauditum et incognitum quanta gentium persecutione circumdati sunt, sed gaudendum est, quia victoriam obtinuerunt; 131.0730A| quod notatur ubi dicit « quia ultus sum in eos: Circumdantes circumdederunt me, » id est, nimia circumdatione circumdederunt me, et in nomine Domini glorificando, « quia ultus sum in eos. Circumdederunt me sicut apes. » Notandum est quia, cum apes circumdant favum, mellitum eum reddunt: sic persecutores sua persecutione sanctos circumdantes quasi mellitos eos reddunt, quia eos dulciores et delectabiliores ad imitandum faciunt: quia quanto plus tribulantur sancti, tanto plus eorum constantiam alii student imitari. Et exarserunt sicut ignis in spinis. Ignis cum a pastoribus in spinis ponitur, non truncum laedit, sed quod siccum reperit adhaerens trunco comburit; sic persecutores, cum adhibeant tormenta, non laedunt animam, sed corpus 131.0730B| quod est quasi indumentum animae. Unde illud: « Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere (Matth. X). » « Et in nomine Domini, quia ultus sum in eos. » Vel sic: Circumdederunt me sicut apes. Apes, cum laedunt alios, vitam in vulnere ponunt: sic persecutores cum putant alios laedere seipsos interficiunt morte interiori, quia nemo prius in se quam in alterum peccat; « impulsus, eversus sum ut caderem, et Dominus suscepit me, » id est, sustinuit me ne caderem; juxta illud: « Justus septies in die cadit, et resurgit (Prov. XXIV). » Et quia a Domino, non a meipso substentatus sum, sit fortitudo mea Dominus. Unde Paulus: « Omnia, inquit, possum in eo qui me confortat, et laus mea Dominus (Phil. IV), » 131.0730C| id est, ipse Dominus sit laudandus, non ego, et hoc ideo, quia factus est mihi in salutem, non factus quod prius non eram. Et ideo sit fortitudo mea Dominus, et non ego ipse, quia qui in sua fortitudine confidunt cadunt cum impelluntur. Nullus autem in certamine cadit, nisi cujus fortitudo et laudatio cadit. Sit ergo Dominus fortitudo et laudatio nostra, ut cum eo stemus qui nunquam cadit: et factus est mihi in salutem. Unde sit « vox exsultationis et salutis in tabernaculis justorum, » id est, in fidelium cordibus, ubi putant persecutores esse vocem moeroris et tristitiae, sit vox exsultationis et laetitiae. Unde Paulus: « Non solum, ait, gloriamur in spe, sed etiam gloriamur in tribulationibus (Rom. V), » et haec omnia ex Deo sunt, quia dextera Domini fecit 131.0730D| virtutem, hanc « virtutem, dextera Domini exaltavit me. » Et ne exaltati de nobis praesumeremus, subjungit: dextera Domini fecit virtutem. Quae major virtus quam exaltare humilem, vivificare mortalem, praebere de infirmitate perfectionem, de subjectione gloriam, de passione victoriam, dare auxilium de tribulatione ut afflictis vera salus Dei patesceret et affligentibus vana salus hominis remaneret. Dextera Domini exaltavit me, et ideo non moriar morte interioris hominis consentiendo videlicet persecutoribus meis, sed vivam in Domino, cujus dextera me exaltavit. Unde Paulus: « Vivo, inquit, jam non ego, vivit vero in me Christus (Gal. II), » « et narrabo opera Domini: » quia « neque mors, neque vita separabit me a charitate Christi (Rom. VIII): » sed semper innotescam 131.0731A| aliis sua opera, et merito, quia « castigans castigavit me Dominus » renovando me spiritu interius, licet exterior homo corrumpatur. Non ergo quidquam viribus suis licuisse arbitretur fremitus impiorum in persecutione fidelium, quia paterfamilias saepe per nequissimos servos corrigit filios, cum servis tamen compedes paret, et filiis haereditatem servet. « Castigans castigavit me Dominus, et morti non tradidit me. » Et quia in hac castigatione morti non tradar, vos persecutores mei, aperite mihi persecutione vestra portas justitiae, et ingressus in eas confitebor Domino, id est, gloriabor in Domino, non in meipso. Porta justitiae, ut justus ex fide vivat (Rom. I) et patienter in spe exspectet promissiones quae reservatae sunt ei in futurum. Haec spes magis 131.0731B| accenditur in unoquoque fideli cum sustinet persecutiones ab infideli: « haec porta Domini, justi intrabunt in eam. » Quasi dicat: Ideo rogo ut aperiantur mihi portae justitiae, ut ingrediens confitear Domino, quia haec talis porta est Domini: ipse enim prius intravit per hanc portam, quia prior passus nobis exemplum patiendi reliquit. Per hanc portam intraturi sunt soli justi. « Confitebor tibi, quoniam exaudisti me, et factus es mihi in salutem: » quasi dicat: Dixi ut aperirentur mihi portae justitiae: quod fiet, quia ego jam ingrediens, « confitebor tibi, » o Domine, « quoniam exaudisti me: » etiam in ipsa exauditione « factus es mihi in salutem. » Haec confessio non vulnus medico detegit, sed de sanitate gratias agit. « Factus es mihi in salutem, » et hoc 131.0731C| modo: quia « lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. » Lapis iste Christus fuit, « quem reprobaverunt aedificantes, » Judaei videlicet, qui de littera praesumentes, suam justitiam statuere voluerunt, ut justitiae Dei non essent subjecti (Rom. X). Sed ab illis reprobatus, « factus est in caput anguli, » ut in se uniret novum hominem duos populos, populum videlicet praeputii et circumcisionis. Et hoc quod lapis ille « factus est in caput anguli, a Domino factum est, » quia licet hoc non esset factum nisi passus esset, non tamen ab eis a quibus factus est, lapis angularis processit, sed a Domino: « et est mirabile in oculis nostris, » interioribus videlicet, licet Judaeis sit scandalum, gentibus stultitia (I Cor. I). « Haec est dies quam fecit 131.0731D| Dominus: » quem diem videre Abraham exsultavit: « vidit et gavisus est (Joan. VIII). » Et nos ergo exsultemus, et laetemur in ea, quia haec est dies redemptionis nostrae, non dies miseriae quam ipsi nobis fecimus. Unde superius dictum est. « Et in diebus meis invocabo te (Psal. CXIV). » Haec est dies Domini de qua dictum est: « Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis (II Cor. VI). » « Exsultemus et laetemur in ea, » dicentes: « O Domine, salvum me fac, o Domine bene prosperare: » id est, prosperum iter nobis para: et opus est ut prosperentur tui, quia tu es benedictus qui venturus es in nomine Domini, quaerens ut idonea membra tibi addantur capiti. « Benediximus vobis de domo Domini. » Ecce 131.0732A| vox illorum de primitiva Ecclesia benedicentium posteriores et sic dicentium: Benedictus qui venturus es in nomine Domini. Et nos de domo Domini entes, id est, Deum mente attingentes, benedicimus vobis, id est, annuntiamus, quia Dominus Christus est Deus Deo Patri aequalis: et ipse illuxit nobis, ut intelligeremus quod credimus et vobis nondum intelligentibus, sed credentibus, nuntiaremus. Ut autem et vos intelligatis, « constituite diem solemnem, » separantes vos a carnalibus desideriis, et a mortuis operibus, ut divinae contemplationi satagatis (I Petr. II). Et hoc non segniter agite, sed in condensis, id est in frequentationibus, procedentes « usque ad cornu altaris, » id est, usque ad altiora velaminis (Hebr. VI), ut intelligatis ejus interiorem divinitatem, 131.0732B| qui nobis exteriorem humanitatem lacte nutriendis (Hebr. V) praebere dignatus est. Nota quod dicit, « usque ad cornu altaris. » Mos enim fuit Judaeorum ut in Paschali festo Hierosolymam convenirent, diem solemnem celebraturi. Et quia magna fuit multitudo cum in templo congregabantur, impellebant usque ad cornu altaris, ut ibi starent. Qui ergo diem solemnem constituit procedat ad cornua altaris, intelligens in humanitate divinitatem, ubi altare est excelsum, super quod altare sacrificatur sacrificium laudis. « Constituite diem solemnem in condensis, usque ad cornu altaris, » dicentes: Deus meus es tu, et ego creatura « confitebor tibi, Deus meus es tu, et exaltabo te. Confitebor tibi quoniam exaudisti 131.0732C| me, et factus es mihi in salutem, » dicens etiam proximis: « Confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus. » PSALMUS CXVIII. ALLELUIA. « ALEPH.--Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Beati qui scrutantur testimonia ejus in toto corde exquirunt eum. Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt. Tu mandasti mandata tua custodiri nimis. Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas. Tunc non confundar, cum perspexero in omnibus mandatis tuis. Confitebor tibi in directione cordis, in eo quod 131.0732D| didici judicia justitiae tuae. Justificationes tuas custodiam, non me derelinquas usquequaque. » ENARRATIO. Psalmus iste ab exordio suo ad beatitudinem nos hortatur, quam nemo est qui non appetat. Nullus enim est qui non vult esse beatus. Quid igitur exhortatione opus est ad eam rem quam sua sponte animus appetit humanus? Nam profecto qui exhortatur, id agit ut excitetur voluntas ejus cum quo agit, ad illud propter quod exhortationis adhibetur alloquium. Utquid ergo nobiscum agitur, ut id velimus, quod nolle non possumus? nunc quia omnes beatitudinem quidem concupiscunt, sed quo ordine ad eam perveniatur, 131.0733A| plurimi nesciunt, ideoque hoc docet psalmus iste, qui sic dicit: « Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. » Tanquam si diceret: Scio quid vis, beatitudinem quaeris: ergo si vis esse beatus, esto immaculatus. Illud enim omnes, hoc autem pauci volunt, sine quo tamen non pervenitur ad id quod omnes volunt. Et ubi debes esse immaculatus? In via. Quid autem sit esse immaculatum in via subjungit: Qui ambulant in lege Domini. Illi enim immaculati sunt in via, qui in lege Domini delectantur, per quam legis delectationem pervenitur ad beatitudinem. Non superflue nobis dicitur quod sic exprimitur, sed exhortatio necessaria nostris mentibus adhibetur. Quid 131.0733B| enim boni sit, ad quod multi pigri sunt, id est, immaculatos ambulare in via, quae lex Domini est, sic ostenditur, cum beatos esse qui hoc faciunt, indicat: ut propter illud quod omnes volunt et hoc fiat quod plurimi nolunt. Beatum quippe esse, tam magnum bonum est, ut hoc velint boni et mali. Nec mirum est, quod boni propterea sunt boni, ut sint beati: sed illud est mirum, quod mali ideo sunt mali, ut sint beati. Nam quisquis avaritiae facibus inardescit, libidinibus effluit: ad hoc tendit, ut quoquo modo ad beatitudinem perveniat, cum potius ad summam miseriam deveniat. Quibus via qualiter ad beatitudinem perveniendum sit, ostenditur: tanquam eis sic diceretur. Quo pergitis? quo his 131.0733C| de viis pervenire desideratis? Relinquite malignitatem; qui non potestis amittere beatitudinis voluntatem: frustra tendendo fatigamini, quo perveniendo inquinamini. Sitis ergo immaculati, qui vultis esse beati. Beati vero sunt qui scrutantur testimonia ejus, id est, Scripturas sacras quae testimonium ejus dicuntur, quia eum testantur. Et quoniam multi Scripturas investigant ad hoc tantum ut sciant, non ut habeant quod faciant: ostendit quia beati sint, cum scrutantur testimonia Domini, illi videlicet, qui toto corde exquirunt eum in ipsis Scripturis non tantum intelligendo Scripturas, sed ex praecepto Scripturarum bene operando. « Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt. Illi qui sunt 131.0733D| immaculati, ambulant in lege Domini. Nam illi qui operantur iniquitatem, et ideo maculati, non ambulant, id est, non delectantur in viis ejus. Hic quaeritur cum omne peccatum sit iniquitas, nullus autem sine peccato, qualiter aliquis ambulet in lege Domini, cum illi qui operantur iniquitatem, non ambulant. Nullus enim sine peccato est. Unde Joannes: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosmetipsos seducimus, et veritas Dei in nobis non est (I Joan. I). » Quid ergo dicemus? Nunquid nullus ambulat in lege Domini? Num Paulus non ambulavit qui dixit, « Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi, de reliquo reposita est mihi corona justitiae in illo die? » 131.0734A| (II Tim. IV.) Nunquid et iste sine peccato? nunquid se seducit? Audiamus ipsum dicentem, et se sine peccato non esse confitentem. Dixit enim: « Non quod volo hoc facio, sed quod habitat in me peccatum (Rom. IV). » Ipse enim egit quod noluit, quia tentatus ab illicitis desideriis, consensum non praebuit, nec ad operationem perduxit. Illicita autem desideria a quibus tentabatur operatus est in eo languor carnis, qui peccatum nominatur, quia ex poena peccati contrahitur: et omni reatu criminis in sacramento baptismatis deleto, solus remansit languor, ex quo surgunt illiciti motus: quibus surgentibus, si nullus eis praebetur assensus nullusque laxetur effectus, nulla perpetratur iniquitas; et sic non obest languor carnis, si per eum non 131.0734B| perpetretur opus iniquitatis, iniquitatis dico, vel actionis vel consensus, de qua iniquitate hic dicitur: non enim qui operantur iniquitatem in consensu vel in actu, in viis ejus ambulaverunt. Tu mandasti mandata tua custodiri nimis. Vere qui scrutantur testimonia tua, Domine, beati sunt: quia tu nunquam mandasti nisi quod ad beatitudinem pertinet; mandasti mandata tua custodiri nimis, id est, valde non in scientia tantum videlicet, sed opere. Frustra enim tenetur in scientia, quod non tenetur vita. « Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas. » Audita voce optantis, depone superbiam praesumentis. Nullus enim optat quod in sua potestate sic habet, ut per liberum arbitrium possit efficere quod vult. Ista ergo fidelis anima 131.0734C| videns quia per se non sufficit ut custodiat mandata Domini, sic optat optando, et a Deo adjutorium poscit; quasi dicat: Quia « mandasti mandata tua custodiri, utinam dirigantur viae meae, » id est opera mea, ad custodiendas justificationes tuas, quas tu fecisti et sic docuisti; et ideo rogo vias meas dirigi, quia tunc, id est, directis viis meis, non confundar velut ille cui dici potest: « Hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare (Luc. XIV). » Non confundar « dico, » « cum perspexero in omnibus mandatis tuis, » id est, cum ipsa mandata tua me mihi faciunt speculum. In mandatis enim Domini se quisque, qualis sit, intueri potest; juxta apostolum Jacobum dicentem: « Si quis auditor est verbi et non factor, hic comparatur viro consideranti 131.0734D| vultum nativitatis suae in speculo. Consideravit enim se, et abiit: et statim oblitus est qualis fuerit (Jac. I). » Qui autem perspexerit in legem perfectae libertatis et permanserit, non auditor obliviosus, sed factor operis, hic beatus in facto suo erit. Talis et iste vult esse, ut inspiciat tanquam in speculo mandata Dei, ut non confundatur: quia non auditor eorum vult esse tantum, sed factor: quod dicit: « Tunc non confundar, cum perspexero in omnibus mandatis tuis. » Unde confitebor tibi, id est, laudabo te, in directione cordis, id est, in corde recto, et nunquam a tua voluntate distorto. Et non tantum te laudabo in ipsa operatione, sed etiam in ipsa inchoatione, in eo videlicet quod didici judicia 131.0735A| justitiae tuae, id est, in hoc quod intellexi discretionem illam, quae ex tua justitia processit, discernere videlicet quid servus debeat Domino, quid creatura Creatori. « Justificationes tuas custodiam, non me derelinquas usquequaque: » Quia justificationibus tuis custoditis non confundar, ergo custodiam justificationes tuas. Et ut custodiam, non me derelinquas usquequaque. Si dereliquisti me ut egeam, non derelinquas me ut peream. Vel non derelinquas me ad id quod possim dici quaqua ratione derelictus, ut in me ipso videlicet glorier. A Deo enim derelinquitur, qui in seipso in benefactis gloriatur. « BETH.--In quo corrigit adolescentior viam suam? in custodiendo sermones tuos. In toto corde meo exquisivi te, ne repellas me a mandatis 131.0735B| tuis. In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi. Benedictus es, Domine: doce me justificationes tuas. In labiis meis pronuntiavi omnia judicia oris tui. In via testimoniorum tuorum delectatus sum, sicut in omnibus divitiis. In mandatis tuis exercebor, et considerabo vias tuas. In justificationibus tuis meditabor, non obliviscar sermones tuos. » ENARRATIO. In quo corrigit. Custodiam justificationes tuas. Nam in custodiendo sermones tuos, id est praecepta tua, corrigit viam suam, id est, vitam suam, adolescentior, id est, populus junior, populus videlicet gratiae, portans imaginem novi hominis, verbum videlicet fidei, quod ei praedicatur, per dilectionem 131.0735C| operando. Junior iste est non Cain, sed Abel; non Ismael, sed Isaac; non Manasses, sed Ephraim; non Esau, sed Israel; non Saul, sed David: quorum unusquisque viam suam correxit in custodiendo sermones Domini in quo, scilicet alio? Caeteri vero imitantes veterem hominem, non custodiendo sermones distorserunt vias suas. Et quia qui custodiunt sermones tuos, vias suas custodiunt, ego in toto corde meo exquisivi te, et ideo ne repellas me a mandatis tuis. A mandatis Domini repellitur, qui per gratiam non adjuvatur: et ideo ne repellas me a mandatis tuis, quia licet alii abscondunt argentum et aurum in arca, ego in toto corde meo abscondi, id est reposui, eloquia tua, id est praecepta, ad hoc videlicet, ut non peccem tibi, in memoria tenendo 131.0735D| mandata tua. Peccatur Deo, peccatur proximo; sed prius Deo peccatur: quia quando quisque cogitat peccatum perpetrare in proximo, jam peccat Deo, etsi nullum peccatum perpetraverit in proximo: quia nemo non prius in se, quam in alterum peccat. Vel sic: In corde meo abscondi eloquia tua, ut non darem sanctum canibus neque margaritas spargerem ante porcos: ergo Doce me justificationes tuas, ut discam faciendo quod jam didici memoria tenendo, vel, Tuum est docere, quia tu benedictus es, Domine, id est: naturaliter multiplicatus, et a te quisque docetur in bonum. Doce me justificationes tuas, quia non solum mihi abscondi eloquia tua, sed etiam ad utilitatem proximorum: 131.0736A| « in labiis meis pronuntiavi omnia judicia oris tui, » id est, praecepta quae per os tuum, id est, per sermones didici. Omnia dico, tam occulta quam manifesta, quae fuerunt pronuntianda: et non hoc ex tristitia, vel coactus feci, sed « in via testimoniorum tuorum delectatus sum, » id est mandatorum tuorum, delectatus sum sicut in omnibus divitiis. Et in mandatis tuis, scilicet pronuntiandis, exercebor, id est perseverabo: et considerabo vias tuas, ut quae dicam ore compleam opere. Et in hoc non de me, sed de te praesumo: quia in justificationibus tuis quibus per te, non per me justificatus sum, meditabor, id est assiduus ero, et non obliviscar sermones tuos, quod fecit primus homo, qui oblitus 131.0736B| est verbi Dei sibi dicentis: Ne comedas (Gen. II). GIMEL.-- « Retribue servo tuo, vivifica me, et custodiam sermones tuos. Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua. Incola ego sum in terra, non abscondas a me mandata tua. Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore. Increpasti superbos: maledicti qui declinant a mandatis tuis. Aufer a me opprobrium et contemptum, quia testimonia tua exquisivi. Etenim sederunt principes, et adversum me loquebantur: servus autem tuus exercebatur in justificationibus tuis. Nam et testimonia tua meditatio mea est, et consilium meum justificationes tuae. » ENARRATIO. 131.0736C| Retribue servo tuo. Quasi dicat: Ut non obliviscar sermones tuos, tu, Domine, retribue servo tuo, hoc videlicet, vivifica me. Quatuor sunt retributiones: duae sunt justitiae, reddere videlicet bona pro bonis, et mala pro malis. Mala enim pro malis reddet Deus impiis, quando justo judicio, et peccatorum suorum merito aeternaliter puniendos eos in ignem aeternum mittet. Tertia retributio est gratiae, quam hic exercet Deus, reddens bona pro malis: quae retributio gratiae naturaliter praecedere debet; quia nisi Deus hic redderet bona pro malis, non esset cui in ultimo examine redderet bona pro bonis: hanc retributionem quaerit iste. Quaerit enim a Deo interius vivificari, ut ab eo vivificatus possit custodire 131.0736D| sermones suos; quia qui mortuus est interius, non est dignus ut custodiat sermones Domini. Nota quia non ex toto mortuus fuerat qui hic vivificari rogat. Accepit enim initium bonae concupiscentiae, cum adhuc rogat vivificari, ut possit custodire praeceptum obedientiae. Et quoniam Dei praecepta non per obedientiam custodiuntur, nisi per intelligentiam videantur, ut haberet intelligentiam, subsecutus ait: Revela oculos meos interiores, et considerabo mirabilia procedentia de lege tua, sed observata. Quid mirabilius, quam per custodiam legis Domini, terram, coelum fieri, servum liberum, et tandem perpetuo coronari? Revela oculos meos, et hoc 131.0737A| ideo, quia incola ego sum in terra, id est, de illis ego sum qui dicunt: « Non habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus (Heb. XIII): » et ideo non abscondas a me mandata tua, ut non compleam ea, videlicet operando. Mirum est, quod hic rogat mandata Domini sibi non abscondi, quia ubique Deus vult praedicari: utinam tam multis essent chara quam sunt clara. Illa enim duo mandata, in quibus pendet tota lex et prophetae, manifesta sunt tam fidelibus quam infidelibus: quia Deus amandus est, ideo necessario sciendus est. Sciri autem non potest nisi per eloquia: ideo iste rogat sibi non abscondi eloquia, ut sciendo Deum, Deum amet: et Deum amando, seipsum faciat amare, ut sic 131.0737B| tandem doceatur qualiter proximum debeat diligere; quia nisi quisque sciat ipsum diligere, non potest esse ardens in dilectione proximi, cum scriptum sit: « Diliges proximum tuum sicut teipsum (Lev. XIX). » « Non abscondas a me mandata tua: » et hoc juste, quia concupivit anima mea desiderare, id est, magno desiderio affectabatur anima mea desiderare justificationes tuas, id est, praecepta tua justificantia, et hoc in omni tempore, videlicet quietis et adversitatis; juxta illud: Benedicam Dominum in omni tempore (Psal. XXXIII). Ideo concupivit anima mea desiderare praecepta tua, quia increpasti superbos, id est, primos parentes contra te superbientes, et mandata tua non desiderantes: increpasti, id 131.0737C| est, morte multasti quando dixisti: Maledicta terra in opere tuo (Gen. III). Et non tantum illi sic sunt increpati, sed omnes qui imitantes eorum superbiam, declinant a mandatis tuis, maledicti sunt. Nota quia aliud est per ignorantiam vel per carnis infirmitatem mandata Domini non supplere: aliud, per negligentiam a mandatis Domini declinare; quod superborum est: « maledicti qui declinant a mandatis tuis. » Et ut ego maledictioni non subjaceam, aufer a me opprobrium et contemptum, ne committam aliquid dignum opprobrio, et ideo tibi contemptibilis fiam. Vel, aufer a me opprobrium, ne probrosum sit mihi nomen Christianum, et per hoc ad contemptum veniam. Aufer dico, quia testimonia tua exquisivi. Opus est 131.0737D| etiam ut auferas, quia non desunt qui me dudum conterere quaerunt. Etenim principes terreni « sederunt, et adversum me loquebantur. Loquebantur » dico, tribulationes minando et inferendo. « Servus autem tuus exercebatur in justificationibus tuis. Nam et testimonia tua meditatio mea est, id est, » illa quae tu testabaris meditatus sum semper. Testimonia Domini martyria ejus sunt, in quibus martyriis exemplum praebuit, ut hi qui martyrizarentur, illos diligerent a quibus paterentur: quod hic dicit, Testimonia tua meditatio mea est. Meditatio enim est sanctorum martyrum, illos diligere a quibus patiuntur: cum haec sit meditatio 131.0738A| persecutorum, ut eos habeant odio quos persequuntur. Consilium iterum sedentium principum fuit inventos martyres perdere: consilium patientium martyrum perditos invenire. Et sic illi reddebant mala pro bonis, isti bona pro malis: et sic persecutores occidendo defecerunt; martyres vero moriendo vicerunt. DALETH.-- « Adhaesit pavimento anima mea: vivifica me secundum verbum tuum. Vias meas enuntiavi, et exaudisti me; doce me justificationes tuas. Viam justificationum tuarum instrue me, et exercebor in mirabilibus tuis. Dormitavit anima mea prae taedio, confirma me in verbis tuis. Viam iniquitatis amove a me, et de lege tua miserere mei. Viam veritatis elegi, judicia tua non sum oblitus. 131.0738B| Adhaesi testimoniis tuis, Domine, noli me confundere. Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum. » ENARRATIO. Adhaesit pavimento anima mea; quasi dicat: Licet testimonia tua meditatio mea est, tamen adhuc timeo, quia anima mea adhaesit pavimento, id est corpori, quod est inferior pars hominis, sicut pavimentum inferior pars est aedificii. Et quia « Caro concupiscit semper adversus spiritum (Gal. V), » ideo quandiu anima adhaeret corpori, timendum est et rogandum, ne concupiscentia carnis superet spiritum; quod iste rogat, dicens: Adhaesit pavimento anima mea, et ideo vivifica me, ut comprimatur quod adversus spiritum concupiscitur. Vivifica me, dico, 131.0738C| agentem secundum verbum tuum, id est praeceptum tuum, vel vivifica me secundum verbum tuum, id est promissum tuum. Promisisti enim: In Isaac vocabitur tibi semen, hoc est, « non qui filii carnis, hi sunt filii Dei; sed qui filii sunt promissionis, deputantur in semine (Gen. XXI, Rom. IX). » Vel, vivifica me secundum verbum tuum, quia dixisti: « Convertimini ad me, et ego convertar ad vos (Zach. I). » Et debes vivificare, quia vias meas, videlicet foedas, enuntiavi: confessus sum tibi, et tu exaudisti me delendo peccata, et ideo « doce me justificationes tuas. » Et quia multi docentur in justificationibus sic, ut ea sciant, non ut opere ostendant, ostendit haec fidelis anima qualiter doceri vult; sic: Viam justificationum tuarum, id est, opera praeceptorum 131.0738D| tuorum, instrue me, id est, instrue in me, et sic instructus exercebor in mirabilibus tuis, id est in mandatis tuis, quae mirabilem eum faciunt, qui ea imitatur: nam eum de infima miseria ad summam gloriam perducunt. Opus est ut me instruas, quia dormitavit, id est, tepescit anima mea prae taedio audiendi videlicet verbi Dei. Unde illud: « Omnem escam abominata est anima eorum (Ps. CVI). » Vel, dormitavit anima mea prae taedio, quia taedium est mihi conversari inter peccatores: et ideo tu, Domine, confirma me in verbis tuis, ut violenter agam et promovear. Et ut confirmes, viam iniquitatis, promotionem meam impedientem, « amove a me, et de 131.0739A| lege tua miserere mei, » dando mihi videlicet legis tuae non solum inchoationem, sed etiam consummationem: quod non est volentis neque currentis, sed tui miserentis (Rom. IX), debes misereri, quia inquantum potui, viam veritatis elegi per quam currerem, « et judicia tua non sum oblitus: » ut currerem, adhaesi testimoniis tuis, Domine, dum currerem: et ideo noli me confundere, ut dicatur mihi: « Hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare (Luc. XIX); » sed quo curro pertendam, et quo pertendo perveniam: quod fiet. Quia « viam mandatorum tuorum cucurri cum dilatasti cor meum, » id est, cum cor meum in charitate dilatasti. Unde Apostolus: Cor nostrum, ait, dilatatum est, dilatamini et vos (II Cor. VI). 131.0739B| HE.-- « Legem pone mihi, Domine, viam justificationum tuarum, et exquiram eam semper. Da mihi intellectum, et scrutabor legem tuam, et custodiam illam in toto corde meo. Deduc me in semita mandatorum tuorum, quia ipsam volui. Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam. Averte oculos meos ne videant vanitatem, in via tua vivifica me. Statue servo tuo eloquium tuum in timore tuo. Amputa opprobrium quod justificatus sum, quia judicia tua jucunda. Ecce concupivi mandata tua, in aequitate tua vivifica me. » ENARRATIO « Legem pone mihi, Domine, viam justificationum tuarum, et exquiram eam semper. » Quasi dicat: 131.0739C| Quia ego viam mandatorum tuorum cucurri, ideo, Domine, ne currendo deficiam, viam justificationum tuarum, id est opera tua justificantia, pone mihi legem, non mutandam, sed permanendam, ut semper in lege proficiam. Apostolus dicit: « Justis non est lex posita, sed impiis et peccatoribus (I Tim. I). » Quare potest videri hic esse talis, qui legem sibi rogat poni: sed quia superius dixit, se viam mandatorum Dei cucurrisse in charitate, non est de populo illo durae cervicis, cui lex erat scripta in lapideis tabulis (Exod. XXXI); sed videri potest pertinere ad filios liberae Jerusalem supernae, ad filios promissionis et aeternae haereditatis, quibus Spiritu sancto tanquam Dei digito, non in tabulis lapideis, 131.0739D| sed in cordibus lex scribitur (II Cor. III): non quam memoria teneant et vita negligant, sed quam intelligendo sciant, et diligendo faciant in latitudine amoris, non in angustia timoris. Nam qui timore poenae, non amore justitiae opus legis facit, profecto invitus facit. Quod autem invitus facit, posset fieri, malet utique non juberi: ac per hoc legis quam esse nollet non est amicus, sed potius inimicus: nec est mundus opere qui immundus est voluntate. Talis non potest dicere quod iste dixit in superioribus versibus: « Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum. » Et quia dilatatio charitatem significat, secundum Apostolum dicentem: « Plenitudo legis est charitas (Rom. XIII): » cur ergo iste legem sibi poni rogat, quam si non haberet, non 131.0740A| utique in charitate cucurrisset? Sed quia in lege quam accepit vult proficere, et hoc intelligit sine Deo esse posse, legem sibi poscit poni, non illam quam non habet ut recipiat, sed in illa quam habet magis magisque proficiat: quemadmodum si poculum plenum teneas, et dare sitienti incipias, ipse et haurit bibendo, et poscit desiderando: hoc modo et iste legem sibi poni poscit, dicens: « Legem pone mihi, Domine, viam justificationum tuarum, et exquiram eam semper, » quandiu videlicet opus est exquisitione. Quandiu enim hic vivimus, opus est exquisitione, ut in ea semper proficiamus. Vel exquiritur semper, hic videlicet et ibi. Hic exquiritur ut in ea proficiatur: ibi exquiritur ut qui hic proficit ejus praemio perfruatur. Quia dixit, exquiram 131.0740B| eam semper, et nullus potest exquirere, nisi hoc sibi Deo donante, rogat iste legis exquisitor, ut per spiritum faciat quod per litteram sciebat, sic: « Da mihi intellectum, et scrutabor legem tuam; » quasi dicat: Posita lege, indiget intellectu: et tu da ut scrutetur lex tua. Legem scrutatur, qui secundum altiora praecepta legis operatur. Altiora enim praecepta legis sunt duo illa praecepta, « in quibus pendet tota lex et prophetae (Matth. XXII). » Unde Apostolus: « Adhuc vobis eminentiorem demonstro viam. Si linguis hominum loquar et angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum velut aes sonans aut cymbalum tinniens (I Cor. XII, XIII). » « Da mihi intellectum, et scrutabor legem tuam, et custodiam illam in toto corde meo. » Custodiam dico, 131.0740C| non tantum scientia, sed et vita. Et ut sic custodiam deduc me, id est de virtute in virtutem me duc: me dico, positum « in semita mandatorum tuorum, » id est in arduis praeceptis tuis; juxta illud: « Arcta via est quae ducit ad vitam (Matth. VII), » et non curritur nisi dilatato corde. « Deduc me in semita mandatorum tuorum » et hoc ideo, quia ipsam semitam volui, id est voluntarie observo, non coactione vel timore poenae. Et quia voluntas bona non est ex libero arbitrio, sed ex Dei adjutorio qui dat velle et pro bona voluntate perficere (Phil. II), rogat iste bonae voluntatis affectionem, sic. « Inclina cor meum in testimonia tua; » quasi dicat: Quia volui ipsam semitam, tu inclina cor meum, id est perfice voluntatem in testimonia tua ut gratis te colam videlicet. 131.0740D| Haec enim ubique testatur Scriptura, quod colendus Deus sit gratis, non propter mercedis aliquod emolumentum: et quoniam avaritia plures impedit ne gratis colant Deum, ideo subjungitur et non in avaritiam. Ne autem sola avaritia impedire videatur ut gratis non colatur Deus, subjungit adhuc: « Averte oculos meos » interiores, « ne videant vanitatem, » id est, ne in tuo servitio apponant sibi aliquod temporale commodum, favorem videlicet hominum vel simile, quae omnia vanitas sunt. Unde Salomon: « Consideravi omnia quae sub coelo (Eccli. I), » etc. Nota quia avaritia est proprie philargyria: amor videlicet pecuniae. Ne autem amor pecuniae quemque arguat, audiamus Dominum dicentem in Evangelio: 131.0741A| « Thesaurizate vobis thesauros in coelo (Matth. VI). » Ne iterum in benefactis favorem quaeramus, admonet nos sermo Dominicus: « Cavete justitiam vestram facere coram hominibus, ne videamini ab eis (Ibid.). » Et ne iterum pro necessitate victus et vestitus bene operari vellemus, inquit Dominus: Nolite solliciti esse, dicentes: Quid manducabimus, aut quid bibemus? scit enim Pater vester quid vobis necesse sit (Ibid.). Haec omnia consideravit iste dicens: « Averte oculos meos ne videant vanitatem: in via tua vivifica me. Statue servo tuo eloquium tuum: » statorium mihi fac eloquium tuum, ne ad horam credam, sed semper in tuo eloquio perseverem: et hoc in timore tuo filiali, non servili: et amputabo « opprobrium meum quod 131.0741B| suspicatus sum » de aliis. Suspicabar enim de aliis quos videbam bene operari, ut hoc facerem pro temporali commodo, non ut gratis Deum colerent. Et ut deinceps illud non suspicer, amputa opprobrium meum. Nam temere judicare peccatum est unde Dominus: « Nolite judicare, ut non judicemini (Matth. VII). » Nota quia haec suspicio de proximo potest procedere ex quolibet, qui jam in Dei servitio laborabat pro temporali commodo: quia quod quisque in se sentit, hoc citius de alio suspicatur. Et ideo cum iste qui hic loquitur, rogasset inclinari cor suum ut gratis Deum coleret, rogat a se amputari temeraria judicia, ne hoc videlicet, judicet de proximo, quod prius sentit in seipso. Dicit, « amputa opprobrium meum quod suspicatus sum, quia judicia tua jucunda, » mea amara. 131.0741C| Et ecce qualiter jucunda quia « concupivi mandata tua: » et ideo « in aequitate tua vivifica me, » id est in charitate tua. VAU.-- « Ut veniat super me misericordia tua, Domine, salutare tuum secundum eloquium tuum. Et respondebo exprobrantibus mihi verbum, quia speravi in sermonibus tuis. Et ne auferas de ore meo verbum veritatis usquequaque, quia in judiciis tuis supersperavi. Et custodiam legem tuam semper, in saeculum et in saeculum saeculi. Et ambulabam in latitudine, quia mandata tua exquisivi. Et loquebar in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundebar. Et meditabar in mandatis tuis, quae dilexi. Et levavi manus meas ad mandata tua, quae dilexi, et exercebar in 131.0741D| justificationibus tuis. » ENARRATIO. « Vivifica me, » et ut me vivifices, « veniat super me misericordia tua, Domine, » id est misericors tuus, Christus videlicet per quem multiplicem misericordiam exhibuisti. Veniat super me, non ut me conterat, juxta illud: « Super quem ceciderit lapis ille, conteret eum (Matth. XXI), » sed ut me defendat, quasi caput meum. Quid ipse vocet misericordiam, subjungit: Salutare tuum, id est Salvator tuus veniat secundum eloquium tuum; sic enim promisisti, ut per eum liberares genus humanum. Vel veniat super me, me dico, agentem secundum eloquium tuum. Vel secundum eloquium tuum, ut in semine deputer. Et quia parum 131.0742A| est corde credere, nisi confessio fiat ore (Rom. X), subjungitur: « Et respondebo exprobrantibus mihi verbum. » Quasi dicat: Veniat super me misericordia tua, et ea veniente, respondebo verbum fidei exprobrantibus, id est, improperantibus mihi, de fide mea: quia responsio non ex me procedet, sed ex te. Quia speravi in sermonibus tuis, non in meis: quia sermones mei tui sunt; juxta illud: « Non vos estis qui loquimini, sed spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis (Matth. X). » Et quoniam respondentibus verbum fidei multae parabantur tribulationes ab his, qui verbo fidei repugnabant, rogat haec fidelis anima, quatenus pro imminenti tribulatione non cesset a veritatis praedicatione et dicit, Et ne auferas, id est, ne auferri permittas ullis tribulationibus, de 131.0742B| ore meo verbum veritatis usquequaque, id est, usque ad id, quod ipsum verbum possit dici derelictum quaqua ratione a me. Quasi dicat: Si contigerit ut timore poenae quandoque taceam, non permittas me omnino tacere, sed des mihi per gratiam tuam respicere, ut in Petro notatur. Ipse enim negando fuit derelictus, flendo recreatus, trina confessione coronatus. Ne auferas usquequaque, quia in judiciis tuis super, id est, desuper venientibus, speravi, id est, ipsa flagella tua paterna, quae justo judicio tuo mihi sunt illata, fuerunt mihi causa quare sperarem futuram gloriam. Vel super speravi in judiciis tuis, quia speravi me plus habiturum gloriae, quam paterer poenae. Unde illud: « Existimo quod non sint condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam 131.0742C| (Rom. VIII). » Vel super speravi, id est, super id quod petimus aut intelligimus, speravi me habiturum, juxta illud: « Ei qui potens est superabundanter facere quam petimus aut intelligimus (Ephes. III). » « In judiciis tuis super speravi: et » ideo « custodiam legem tuam, » id est, dilectionem Dei et proximi semper, in saeculum videlicet, et in saeculum saeculi, quod est in futuro, quando Deum plenius amabimus: quia eum quem nunc non videndo amamus, facie ad faciem videbimus: plenius etiam diligetur proximus, quia nullus erit suspicioni locus, ubi alter alteri non erit occultus. Custodiam in futuro legem tuam, et hic ambulabam, id est, ambulabo, in latitudine, id est, in charitate Dei et proximi, quia mandata tua exquisivi, id est, exquiram, 131.0742D| sic et caetera quae sequuntur praeterita accipiuntur futura. Vel potest legi ut habeat vim quod dicit, ambulabam in latitudine, ut sic ostendat fidelis anima se esse exauditam de futuro, cum ostendit sibi esse exhibita quaedam, per quae potest de futuris esse certa. Exhibitio enim praeteritorum est certitudo futurorum: quasi sic dicat: Scio quia ibi custodiam legem tuam, quia inde quasi jam arrham recepi: quia jam nunc « ambulabam in latitudine, » id est, in dilectione Dei et proximi: et hoc non ope mea, sed tua, quia « mandata tua exquisivi: Et loquebar in testimoniis tuis » etiam « in conspectu regum, et non confundebar » declinando a mandatis tuis timore regum. Et meditabar, id est, frequenti cogitatione 131.0743A| versabar, « in mandatis tuis, » in praeceptis tuis quae, id est, quia dilexi ea: et in his omnibus levabo manus meas, id est, opera mea, ad mandata tua quae, id est, quia dilexi. Ipse levat opera ad mandata Domini, qui cum bene operatur, non in se, sed in Domino gloriatur: deprimit opus bonum, qui bene operando quaerit favorem hominum; quod dicit: « Levavi manus meas ad mandata tua, quae dilexi, et exercebor, » id est, perseverabo, « in justificationibus tuis. » Ergo, Domine, quia loquendo, meditando, operando, a praeceptis tuis non declinavi huc vel illuc: « ZAIN.--Memor esto verbi tui servo tuo, in quo mihi spem dedisti. Haec me consolata est in humilitate mea, quia eloquium tuum vivificavit me. 131.0743B| Superbi inique agebant usquequaque, a lege autem tua non declinavi. Memor fui judiciorum tuorum a saeculo, Domine, et consolatus sum. Defectio tenuit me, pro peccatoribus derelinquentibus legem tuam. Cantabiles mihi erant justificationes tuae in loco peregrinationis meae. Memor fui nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam. Haec facta est mihi, quia justificationes tuas exquisivi. » ENARRATIO. Memor esto verbi tui servo tuo, scilicet complendi ut inter benedictos et filios promissionis reputer: quia in quo, id est in verbo illo, mihi spem dedisti. Quasi dicat: Alii spem suam ponunt in auro vel in similibus, ego tantum in verbo tuo, et hoc non infructuose. Nam haec, spes habita in verbo tuo, consolata 131.0743C| est me in humilitate mea, id est in dejectione mea, vel afflictione quam patior in hac vita. Et ideo « consolata est me » spes tua, « quia eloquium tuum vivificavit me, » quia tu promisisti te adjutorem in tribulationibus; juxta illud: « Fidelis Deus qui non patietur vos tentari supra id quod potestis (I Cor. X). » « Haec me consolata est in humilitate mea. » Et ecce unde humilitas processit, quia superbi inique agebant usquequaque. Superbi sunt quos non edomuit damnum immortalitatis et gloriae, quam perdiderunt in primo parente. Hi inique agebant: quia quid iniquius, quam illum odio habere quem scit diligere? Et usquequaque, id est omnimoda ratione inique agebant, quia non tantum non piguit se impios esse, sed pios studebant facere impios. Ego 131.0743D| « autem a lege tua non declinavi, » sed « memor fui judiciorum tuorum a saeculo, Domine, » tandem futurorum in vasa irae, et consolatus sum in vasa misericordiae, quae attendi tua gratia esse salvanda. Et quia memor fui judiciorum in vasa irae. « Defectio tenuit me pro peccatoribus derelinquentibus legem tuam, » id est taedebat me conversari inter peccatores. Et quia consolatus sum in divitiis vasis misericordiae promissis, cantabiles, id est laudabiles, erant mihi justificationes tuae, id est flagella tua justificantia, in loco peregrinationis meae: in hac vita videlicet, ubi quisque peregrinatur a Domino, et ubi non cantandum est, sed gemendum. Et quomodo mihi justificationes tuae erant cantabiles? Quia memor 131.0744A| fui in nocte, id est in tribulatione nominis tui, Domine, illius videlicet nominis quia est Dominus, me voluntarie faciens servum tuum, et custodiendo legem tuam. Et haec custodia legis non ex me processit, sed « facta est mihi » a te, « quia justificationes tuas exquisivi. » Vel haec nox facta mihi, id est ad utilitatem meam, ut sic justificationes tuas et non meas exquirerem. Potest aliter legi superius quod dicitur, « Haec me consolata est in humilitate mea, » ut dicamus: Spes illa quam dedisti mihi in verbo tuo, consolata est me in humanitate mea, id est, in mortalitate mea, a primo parente mihi illata, et ideo « consolata est me, quia eloquium tuum vivificabit me » : ut spem vitae haberem, projectus in mortem. Et unde humilitas processit? Superbi, id est iniqui parentes, 131.0744B| inique agebant ab obedientia Dei recedentes: et hoc usquequaque, id est, omnimoda ratione, quia se sibi deos fecerunt. Ego autem recepta spe verbi tui, « a lege tua non declinavi, » sed « memor fui judiciorum tuorum a saeculo, » id est, ab exordio mundi primis parentibus exhibitorum: et defectio tenuit me, id est, taedium me detinuit, « pro peccatoribus derelinquentibus legem tuam. » Et tamen « cantabiles mihi erant justificationes tuae in loco peregrinationis meae. » Nam « memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam. Haec facta est mihi, quia justificationes tuas exquisivi. » HETH.-- « Portio mea, Domine, dixi custodire legem tuam. Deprecatus sum faciem tuam in toto corde meo: miserere mei secundum eloquium 131.0744C| tuum. Cogitavi vias meas, et converti pedes meos in testimonia tua. Paratus sum et non sum turbatus, ut custodiam mandata tua. Funes peccatorum circumplexi sunt me, et legem tuam non sum oblitus. Media nocte surgebam ad confitendum tibi super judicia justificationis tuae. Particeps ego sum omnium timentium te et custodientium mandata tua. Misericordia, Domine, plena est terra, justificationes tuas doce me. » ENARRATIO. Portio mea, Domine. Quia justificationes exquisivi, ergo Domine, doce justificationes tuas: quod est in fine psalmi. Doce dico ut semper in eis proficiam et debes docere quia tu es portio mea, Domine: alii mundum eligant, ego te mihi partem: et quomodo 131.0744D| hic? Quia dixi, id est, firmiter statui apud me, custodire legem tuam. Ejus enim pars est Dominus. qui legem suam custodit. Lex autem custoditur, quando spiritus vivificandus adjuvat me ne littera occidat. Et quoniam non est hominis ut per se possit custodire legem Domini, et invocandus est Dominus. Sic enim fides impetrat, quod lex imperat; quod iste attendens dicit: « Deprecatus sum faciem tuam. » Quasi dicat: Ut custodiam legem tuam, quia per me non possum, « deprecatus sum faciem tuam, » id est, valde precatus sum adjutorium tuum, et cognitionem tuam in toto corde meo dicens: Miserere mei, gradientis scilicet, secundum eloquium tuum: et debes misereri, quia cogitavi, id 131.0745A| est, proposui mihi, vias meas, foedas, ut avertem me ab illis: et converti pedes meos, id est afflictiones meas, in testimonia tua, id est, in vias tuas pulchras: et intantum, quod: « Paratus sum » ad hoc, « ut custodiam mandata tua, et non sum turbatus, » in illis tribulationibus vel pressuris, cum tamen non desit causa unde turbarer: quia « Funes peccatorum circumplexi sunt me. » Funes peccatorum impedimenta sunt inimicorum, sive spiritualium, sicut diaboli et angelorum ejus: sive carnalium, in quibus ut in filiis diffidentiae operatur diabolus. Ipsi enim augendo peccatum peccato, quasi funes faciunt, et peccatum suum sicut restem longam trahunt, et hinc sanctos implicare conantur, et aliquando permittuntur: sed si implicant corpus, non 131.0745B| implicant animam, quod in isto apparet qui dicit: « Legem tuam non sum oblitus; » sed potius: Media nocte surgebam, id est, fortior fiebam, ad confitendum tibi. Per mediam noctem gravior accipitur tribulatio, in qua tribulatione non afflictio eum dejiceret, sed exercitaret ut surgeret, et ad confitendum fortius proficeret. De hac tribulatione Petrus dixit: « Tempus ut incipiat flagellum a domo Domini (I Petr. IV). Et si initium a nobis, quis finis erit illis qui non obediunt Evangelio? Etsi justus vix salvabitur, impius et peccator ubi parebunt? Media nocte surgebam ad confitendum tibi, » semper attendens « super judicia justificationis tuae, » flagella tua quae justificant. Notandum quod dicit, super judicia, quia eum non gravabant flagella Domini, sed 131.0745C| in eis delectatus est, attendens quia « flagellat Deus omnem filium quem recipit (Prov. III). Surgebam ad confitendum tibi, » id est, intantum quod particeps factus sum omnium timentium te: sic videlicet timentium ut custodiant mandata tua. Et ut plures ostendat esse quorum particeps factus est, subjungit: « Misericordia Domini plena est terra. » Quasi dicat: Benedixisti omnium timentium, quia plena est terra reparatorum per misericordiam Domini. Ergo, Domine, « doce me justificationes tuas, » ut semper in melius proficiam. TETH.-- « Bonitatem fecisti cum servo tuo, Domine, secundum verbum tuum. Bonitatem et disciplinam et scientiam doce me, quia mandatis tuis credidi. Priusquam humiliarer ego deliqui: 131.0745D| propterea eloquium tuum custodivi. Bonus es tu, et in bonitate tua doce me, justificationes tuas. Multiplicata est super me iniquitas superborum, ego autem in toto corde meo scrutabor mandata tua. Coagulatum est sicut lac cor eorum, ego vero legem tuam meditatus sum. Bonum mihi quia humiliasti me, ut discam justificationes tuas. Bonum mihi lex oris tui super millia auri et argenti. » ENARRATIO. « Bonitatem fecisti cum servo tuo, Domine. » Quasi dicat: Tu debes me docere justificationes tuas. Nam tu jam fecisti cum me servo tuo bonitatem, id est, boni suavitatem, id est, talem me fecisti 131.0746A| ut me delectaret bonum. Cui Deus propitius inspirat delectationem boni, et cui donatur charitas Domini, ut per charitatem veniat ad dilectionem proximi, cum eo Deus bonum facit. Nam magnum Dei donum habet, quem delectat bonum. Nam quem delectat bonum, bonum quod facit non facit timore poenae, sed amore justitiae. Quem vero bonum non delectat, opus legis quod facit, facit timore poenae, non amore justitiae. Cum Deus metuitur et non amatur, serviliter fit, non liberaliter: servus autem ejicietur foras: filius in aeternum manet in domo, quia perfecta charitas foras mittit timorem (I Joan. VI). Et est aequipollens dicere quod dicit: « Bonitatem fecisti cum servo tuo. » Quasi diceret: De me servo tuo fecisti filium, et hoc secundum verbum tuum, id 131.0746B| est, secundum promissiones tuas. Vel fecisti cum servo tuo bonitatem, servo tuo agente secundum verbum tuum, id est, praeceptum tuum. « Bonitatem et disciplinam et scientiam doce me. » Ecce qui prius confessus est Dominum secum fecisse bonitatem, rogat hic doceri in bonitate. Et quare hoc, nisi quia in dulcedine bonitatis vult proficere? Nota quod tria ponit, bonitatem, disciplinam, scientiam. Nam cui Deus propitius inspirat boni delectationem, profecto instanter orare debet, quatenus in se tantum audiatur donum, ut non solum pro illo contemnat caeteras delectationes; sed etiam pro illo quaslibet perferat pressuras et tribulationes: et sic suavitati convenienter additur disciplina, quia disciplina est eruditio per molestias: et ideo non quantulaecunque 131.0746C| suavitati, vel charitati addenda est disciplina, sed tam magnae charitati, quae nulla tribulatione possit exstingui. Tertia ponitur scientia, quoniam si magnitudinem suam praecedit scientia, non aedificat, sed inflat. Cum ergo tanta fuerit charitas in bonitate suavi, ut tribulationibus quas adhibet disciplina non possit exstingui, tunc utilis est scientia, ut per scientiam homo consideret quid fuerit, et quid meruerit, et quid a Deo acceperit. Quare recto ordine dictum est, « Bonitatem et disciplinam et scientiam doce me. » Quasi dicat: Doce bonitatem, inspirando charitatem: doce disciplinam, inspirando patientiam: doce scientiam, illuminando intelligentiam: et haec omnia facere debes, « quia mandatis tuis credidi, » id est, haec omnia credidi per te esse 131.0746D| mandata, licet hominibus per homines sint administrata. Et quid opus est ut adhibeas disciplinam, quae me corrigat, et doceat suavitatem praeceptorum tuorum? Quia priusquam humiliarer, deliqui: praecessit enim delictum ut subsequeretur humiliatio. Propterea, quia humiliatus fui ad me rediens, eloquium tuum custodivi, id est, praecepta tua: ne iterum humiliarer. Haec humiliatio in primo parente est accipienda, in quo omnis humana natura velut in radice est vitiata: et quia noluit esse subjecta veritati, subjecta est vanitati: quod profuit vasis misericordiae experiri, ut, dejecta superbia, diligatur obedientia, et pereat non reditura miseria. « Eloquium tuum custodivi: » et « tu, » Domine, « doce me 131.0747A| justificationes tuas in bonitate tua, » id est, fac me attendere ut operando et semper in melius proficiendo experiar quam suavia sunt tua praecepta. Et tuum est, docere, quia tu es bonus, id est, naturaliter suavis: et opus est ut doceas, quia « multiplicata est super me iniquitas superborum, » qui volunt mihi amarificare tua praecepta. « Ego autem in toto corde meo scrutabor mandata tua. » Quasi dicat: Quantumcunque abundet in eis iniquitas, in me tamen non refrixit charitas, « Coagulatum est sicut lac cor eorum. » Vere multiplicata est super me iniquitas. Nam eorum cor induratum est in nequitia sua, juxta illud: « Induratum est cor Pharaonis (Exod. VII, IX). » « Ego vero legem tuam meditatus sum, » ne horum nequitiae consentirem. « Bonum 131.0747B| mihi quia humiliasti me. » Quasi dicat: Ego pro delicto meo humiliatus sum, et hoc mihi bonum quia me humiliasti, ut in ipsa humiliatione videlicet discam justificationes tuas, id est, experiar quam bonum sit servare mandata tua: ipsa enim mali experientia docuit me, quam jucundum sit sub tua manere obedientia. « Bonum mihi lex oris tui. » Aliis argentum et aurum et similia, videntur bona: mihi lex tua bona est « super millia auri et argenti. » Nam plus amat charitas legem Domini, quam cupiditas mille talenta auri et argenti. IOTH.-- « Manus tuae, Domine, fecerunt me, et plasmaverunt me: da mihi intellectum, ut discam mandata tua. Qui timent te, videbunt te et laetabuntur, quia in verba tua supersperavi. Cognovi, 131.0747C| Domine, quia aequitas judicia tua et in veritate tua humiliasti me. Fiat misericordia tua ut consoletur me, secundum eloquium tuum servo tuo. Veniant mihi miserationes tuae et vivam: quia lex tua meditatio mea est. Confundantur superbi, quia injuste iniquitatem fecerunt in me, ego autem exercebor in mandatis tuis. Convertantur mihi timentes te, et qui noverunt testimonia tua. Fiat cor meum immaculatum in justificationibus tuis, ut non confundar. » ENARRATIO. « Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me: da mihi intellectum ut discam mandata tua. » Quasi dicat: Mihi lex oris tui est bonum, et tu « da mihi intellectum ut discam mandata, » id est reforma ut 131.0747D| resurgam in resurrectione prima. Unde illud: « Renovamini spiritu mentis vestrae (Eph. IV). » Et tuum est reformare, quia manus tuae, id est potentiae tuae, fecerunt me secundum animam, et plasmaverunt me secundum corpus. Hac de causa etiam reformabis me, quia, me reformato, qui timent te timore casto videbunt me in tua obedientia perseverantem, et laetabuntur, meo exemplo ad bene operandum provocati: et hoc ideo, quia in verbo tuo, id est in mandato tuo observato supersperavi, id est speravi supra id quod petimus aut intelligimus. Quasi dicat: Ipsi me imitabantur, non inquantum ego meus sum, sed inquantum tibi adhaereo. Unde Paulus: « Imitatores mei estote, sicut et ego Christi (I Cor. IV). » « Speravi 131.0748A| in verba tua, » quia « cognovi, Domine, quia aequitas judicia tua, » id est omnia judicia tua esse aequa, « et in veritate tua humiliasti me » in primo parente: quia cum nolui in tua obedientia permanendo exaltari, juste me humiliasti: morte enim in primo parente me multasti. Et quia in vero judicio tuo me humiliasti, « fiat servo tuo misericordia tua ut consoletur me, » id est recipiam ego servus tuus, non libertus meus, per misericordiam tuam consolationem: quia a te recedendo, per iram tuam recepi desolationem: et hoc fit « secundum eloquium tuum, » quia dixisti: « Convertimini ad me, et ego convertar ad vos (Zach. I). » Vel consoletur agentem « secundum eloquium tuum. » Vel sic: « Fiat misericordia tua ut consoletur me » in futuro, et 131.0748B| hoc « secundum » verbum tuum, dando mihi immortalitatem, quam primo homini pollicitus es, si in obedientia perstitisset, in qua nunc ego sum: et ut tunc me consoletur, Veniant mihi nunc miserationes tuae, id est exhibitiones misericordiae tuae, et vivam tibi adhaerendo, qui moriebar a te recedendo, et debes facere, quia lex tua meditatio mea est, id est, in lege tua semper meditor: in lege tua videlicet fidei, quae per dilectionem operatur. Haec meditatio tantum a mandatis est, ut non refrigescat charitas. Secundum priorem lectionem erit expositio. « Veniant mihi miserationes tuae » ad hoc, « ut vivam: quia lex tua meditatio mea est. » Ego vivam: superbi autem confundantur, ut iniquitas eorum in me non exstinguat charitatem. Confundantur dico, 131.0748C| quia injuste, id est sine causa, iniquitatem fecerunt in me. Ego enim laboravi ad eorum salutem, ipsi ad meam perniciem. Ego autem quantumcunque laboravissent me devorare, exercebar in mundatis tuis. Quare convertantur mihi, id est, associentur mihi, timentes te; juxta illud: Qui Dei est, jungatur mihi, Et qui noverunt testimonia tua. Exponit timentes te ut attendas de quo timore agat. Quasi dicat: Illi qui sic te timent, ut noscant testimonia tua non tantum scientia, sed vita, associentur mihi: quod ut fiat, « In justificationibus tuis, fiat cor meum immaculatum, ut non confundar: » vel hic vel in futuro. CAPH.-- « Defecit in salutari tuo anima mea, et in verbum tuum supersperavi. Defecerunt oculi 131.0748D| mei in eloquium tuum, dicentes: Quando consolaberis me? Quia factus sum sicut uter in pruina, justificationes tuas non sum oblitus. Quot sunt dies servi tui, quando facies de persequentibus me judicium? Narraverunt mihi iniqui fabulationes, sed non ut lex tua. Omnia mandata tua veritas: iniqui persecuti sunt me, adjuva me. Paulo minus consummaverunt me in terra, ego autem non dereliqui mandata tua. Secundum misericordiam tuam vivifica me, et custodiam testimonia oris tui. » ENARRATIO. « Defecit in salutari tuo anima mea, et in verbum tuum supersperavi. » Quasi dicat: Merito fiet cor 131.0749A| meum immaculatum: quia anima mea, id est animalitas mea, defecit in se eundo in salutare tuum, id est in tuam salvationem se continens et in verbum tuum supersperavi. Defectus iste non est culpae et poenae, sed laudabilis et optabilis: quia nec semper defectus ponitur in malo, sicut nec profectus contrarium suum semper ponitur in bono, sed quandoque in malo. Inde Paulus ad Thimotheum: « Novitates verborum et aniles quaestiones devita, proficiunt enim ad iniquitatem (I Tim. IV, VI); » et de quibusdam mulieribus dixit: « Semper addiscunt; et in pejus proficiunt (II Tim. III). » Sic defectus in hoc loco in bono ponitur, quia notat sanctum desiderium: in quo desiderio fuerunt sancti ante incarnationem Domini, ut ille justus Simeon qui dixit: 131.0749B| Putas videbo? putas durabo. O si hic me invenerit illa nativitas! In hoc etiam desiderio fuerunt omnes sancti, post incarnationem exspectantes revelationem quando Dominus judicaturus est vivos et mortuos. « Deficit in salutari tuo anima mea, et in verbum tuum supersperavi, » id est, in promissionibus tuis speravi supra id quod petimus aut intelligimus. Quae promissiones hoc faciunt ut per patientiam exspectetur, quod a credentibus non videtur. Defecerunt oculi mei interiores, id est, ratio animae meae non tantum ipsa animalitas, eundo in eloquium tuum: dicentes affectione desiderii. Quando consolaberis me, dando incrementa virtutum? Felix et iste defectus oculorum, quia non est veniens ex infirmitate animi, sed ex nimietate desiderii. Quando consolaberis 131.0749C| me, opus est enim et consolatione: quia factus sum sicut uter in prutina. Uter est vas ex corio sutum, et factum aptum ad excipiendum vinum et continendum: sed in pruina positum, induratur, et fit inutile vas; sic et homo cum fuisset vas bonum ad suscipiendum liquorem purum, veram videlicet discretionem, induratus est adversus imbrem gratiae Dei merito inobedientiae, et inutilis factus: quod dicit, Quia factus sum sicut uter in pruina: et tamen quantum potui justificationes tuas non sum oblitus. Vel sic: Quando consolaberis me, ut hoc videlicet mortale induat immortalitatem: et debes facere, quia inquantum potui, me ad hoc idoneum feci, « quia factus sum sicut uter » positus 131.0749D| « in pruina. » Vel per utrem possunt notari carnalia desideria, per priunum ros divinae gratiae, per quam cohibentur et restringuntur fluida carnis desideria. Quasi dicat: Obtorpuit in me fervor cupiditatis, ut ferveret in me memoria charitatis: et ideo « justificationes tuas non sum oblitus. Quot sunt dies servi tui? » Videns fidelis anima differri consolationem quam superius rogavit, optans dissolvi et esse cum Christo, dicit: Quot sunt dies servi tui, id est quandiu durabunt dies humiliationis, quos sibi fecerunt servi tui: et ne dies illos finiendos putaremus ante extremum judicium, subjungit. « Quando facies de persequentibus me judicium? » separando videlicet grana a paleis. Fuerunt enim quidam qui dixerunt Ecclesiam finiendam esse ante consummationem 131.0750A| saeculi, contra quos dixit Dominus in Evangelio: « Praedicabitur hoc Evangelium, in universo orbe terrarum: et tunc erit finis (Matth. XXIV). » « Quando facies de persequentibus me judicium? » Opus est enim: nam ut me devocarent, « narraverunt mihi iniqui fabulationes, sed non ut lex tua, » scilicet audiendas; quia in lege tua non tantum me delectant verba, sed veritas. Nam omnia mandata tua veritas. Et quia veritati consensi, iniqui persecuti sunt me, sed tu, Domine, adjuva me. Et opus est adjutorio: quia ipsi peccatores consummaverunt me in terra, et hoc minus paulo, id est multum parum, quantum ad eorum existimationem, quod de me, qui coelum et terram non fecissem. Ego autem licet hoc illis visum sit, 131.0750B| non dereliqui mandata tua. Et ut non derelinquam, tu, Domine, secundum misericordiam tuam mundo exhibitam, vivifica me interiore vivificatione, ne in vacuum gratiam Dei recipiam, et per te vivificatus, custodiam testimonia oris tui. LAMED.-- « In aeternum, Domine, verbum tuum permanet in coelo. In generationem et generationem veritas tua: fundasti terram, et permanet. Ordinatione tua perseverant dies, quoniam omnia serviunt tibi. Nisi quod lex tua meditatio mea est: tunc forte periissem in humilitate mea. In aeternum non obliviscar justificationes tuas, quia in ipsis vivificasti me. Tuus sum ego, salvum me fac, quoniam justificationes tuas exquisivi. Me exspectaverunt peccatores ut perderent me, testimonia 131.0750C| tua intellexi. Omnis consummationis vidi finem, latum mandatum tuum nimis. » ENARRATIO. « In aeternum, Domine, verbum tuum permanet in coelo. » Quasi dicat: A te vivificatus custodiam testimonia oris tui, quae nemo potest custodire, nisi per tuam vivificationem: quia nec angeli qui in coelo, id est, in ipsis angelis, permanet verbum tuum, id est praeceptum tuum, id est, usquequaque ad consummationem saeculi per tuam vivificationem. Et non tantum per tuam vivificationem permanet verbum tuum in coelo, sed etiam in generatione pertinente ad legem, et generatione pertinente ad gratiam, permanet veritas tua, quia tu fundasti terram, 131.0750D| id est, Ecclesiam tuam in fundamento fidei stabilem fecisti: et « permanet, » quia « Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi (Psal. XLIV). » « Ordinatione tua perseverant dies, » id est, omnes qui dies sunt, id est, illuminati: quod possunt perseverare, hoc fit tua dispositione; quoniam omnia, id est, omnes qui dies sunt, « serviunt tibi. Nisi quod lex tua meditatio mea est, tunc forte periissem in humilitate mea. » Videns fidelis anima per quem terra est liberata, in quo sit fundata, per quem manet; dicit: Ego periissem forte, id est pro certo, in humilitate mea, id est in affectione, tunc, id est, quando in primo parente humiliatus sum, nisi quod lex tua meditatio mea est, lex fidei videlicet, non fidei inanis, sed fidei quae per dilectionem operatur (Gal. V), 131.0751A| per quam impetratur gratia: quae gratia id facit in tribulatione temporali, ne miser homo pereat in humilitate mortali. Vel potest sic continuari: Secundum misericordiam tuam vivifica me: et opus est, quia forte periissem in humilitate mea tunc, id est, quando « paulominus consummaverunt me in terra, nisi quod lex tua meditatio mea est: » et ideo « in aeternum non obliviscar justificationes tuas, quia in ipsis vivificasti me. » Et quia tu me vivificasti, salvum me fac dando perseverantiam: quia ego tuus sum, qui primum me esse voluisti, et perditus sum, jam quaero tuus esse ut salver: quoniam justificationes tuas exquisivi, cum tamen multi essent qui me impedire volebant. Nam mora et lima « exspectaverunt peccatores ut perderent me: ego 131.0751B| testimonia tua intellexi: » et « vidi finem omnis consummationis: » quia bonum esse attendi, ut pro summo bono summum paterer laborem. Consummationis finis est, in regno Christi sine fine gaudere. Omnis consummationis vidi finem: et hoc non per me, sed per mandatum tuum nimis latum, id est, per charitatem tuam valde extensam, quia usque ad inimicos diligendos extenditur. Vel sic: Vidi mandatum tuum nimis latum, id est, charitatem tuam usque ad inimicos extensam, esse finem omnis consummationis, id est, totius perfectionis; quia in charitate pendet tota lex et prophetae (Matth. XXII), sine qua irrita est universitas benefactorum, juxta Apostolum dicentem: « Si tradidero corpus meum ita ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil 131.0751C| mihi prodest (I Cor. XIII). » MEM.-- « Quomodo dilexi legem tuam, Domine? tota die meditatio mea est. Super inimicos meos prudentem me fecisti mandato tuo, quia in aeternum mihi est. Super omnes docentes me intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est. Super senes intellexi, quia mandata tua quaesivi. Ab omni via mala prohibui pedes meos, ut custodiam verba tua. A judiciis tuis non declinavi, quia tu legem posuisti mihi. Quam dulcia faucibus meis eloquia tua super mel ori meo! A mandatis tuis intellexi, propterea odivi omnem viam iniquitatis. » ENARRATIO. « Quomodo dilexi legem tuam Domine? tota die 131.0751D| meditatio mea est; » quasi dicat: Quia mandatum tuum valde est latum, ideo dilexi legem tuam eo modo quo diligenda est. Nam tota die, id est assidue, meditatio mea est. Tali meditatione expugnatur cupiditas, quae saepe faciendis legis jussionibus contradicit: quia autem tota die meditatur in lege Domini, omnem expellit a se cupiditatem. « Super inimicos meos prudentem me fecisti mandato tuo, quia in aeternum mihi est. » Quasi dicat: Ideo dilexi legem tuam, quia in ipsa lege fecisti me prudentem super inimicos meos. Inimici fuerunt carnaliter legem intelligentes, illis qui spiritualiter legem intellexerunt, velut filii Agar, qui in servitutem filios generantes inimici fuerunt filiis Sarae (Gal. IV): 131.0752A| quia in mandato Domini temporalia praemia quaesierunt, cum illi ad aeterna tendebant, velut iste qui dicit: « Super inimicos meos prudentem me fecisti mandato tuo, » id est praecepto tuo: et hoc ideo, quia in aeternum mihi est praeceptum tuum suave. Ac si dicat: Ideo in mandatis tuis prudentior sum quam inimici mei: quia ipsi quaesierunt in eis temporalia, et ego aeterna. Ipsi dicunt: Quod intrat in os, coinquinat hominem. Ego dico, Non quod intrat in os, coinquinat hominem: sed cogitationes quae exeunt de corde, ea coinquinant hominem (Matth. XV). Super omnes docentes me intellexi, id est, super illos qui jactabant se esse magistros, et legis esse doctores, intellexi: de quibus dictum est, « Vae vobis qui habetis clavem scientiae, neque vos intratis, 131.0752B| neque alios intrare permittitis (Luc. XI), » super quos intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est, Antiquitus enim dictum est: « Diliges amicum tuum, et odio habebis inimicum tuum (Levit. XIX). » Tua autem testimonia sunt: « Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos (Matth. V). » In quibus testimoniis semper fuit meditatio mea, et hoc super senes, quia mandata tua quaesivi, quaerendo in eis spiritualem intelligentiam, non attendendo carnalem observantiam. Nam ab omni via mala prohibui pedes meos, id est affectiones meas, ad hoc videlicet ut custodiam mandata tua. Et quia non sufficit declinare a malo nisi sequatur bonum, subjungitur: A judiciis tuis, quae tu fecisti, et sic docuisti non declinavi, quia tu legem posuisti mihi, ut qui in finem 131.0752C| perseveraret, hic salvus esset (Matth. X, XXIV): et quia tu posuisti, ideo quam dulcia sunt faucibus meis eloquia tua, faucibus videlicet cordis, et non tantum dulcia sunt mihi ad aedificationem meam, sed etiam ori meo sunt dulcia super mel, ut eructem illa ad aedificationem proximorum: quia plus me delectat proximi aedificatio, quam alia terrenarum rerum dulcedo: et hoc a mandatis tuis intellexi. Mandata Dei intelligit, quia ea in opere ostendit. Unde illud: Cupis sapientiam? serva mandata. (Matth XIX). Ad sapientiam enim pervenitur occultorum per obedientiam mandatorum. Et illud: Qui apponit sapientiam, apponit dolorem (Eccle. I). A mandatis tuis intellexi, « propterea odivi omnem viam iniquitatis, » quia nullus perfecte amat charitatem, qui 131.0752D| non habet odio iniquitatem. NUN.-- « Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis. Juravi et statui custodire judicia justitiae tuae. Humiliatus sum usquequaque, Domine: vivifica me secundum verbum tuum. Voluntaria oris mei beneplacita fac, Domine, et judicia tua doce me. Anima mea in manibus meis semper, et legem tuam non sum oblitus. Posuerunt peccatores laqueum mihi, et de mandatis tuis non erravi. Haereditate acquisivi testimonia tua in aeternum, quia exsultatio cordis mei sunt. Inclinavi cor meum ad faciendas justificationes tuas in aeternum, propter retributionem. » ENARRATIO. « Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis. » Quasi dicat: Ideo odio habui viam iniquitatis, quia verbum tuum, non verbum Christum, sed verbum Christi ad prophetas factum, per apostolos praedicatum, quod continetur in omnibus scripturis, est lucerna pedibus meis, id est affectionibus meis. Lucerna enim non per se, sed per aliud lucet: quia apostoli non per se, sed per Christum lumen verum in splendore lucis corruscabant; ideo praedicationis verbum per apostolos praedicatum, quasi lucerna fuit pedibus. Verum autem quod Christus praedicabat, quia per se nimium fulgoris plenitudine rutilabat, non lucerna, sed lumen dicitur: et lumen in semitis, id est in arctioribus praeceptis. 131.0753B| Ipse enim exemplum fuit nobis arctam viam insistendi, id est arctiora praecepta scientia investigandi, quae in opere debemus experiri: quia quae docuit ore, complevit opere. Et quia verbum quod per praedicatores audimus, non illo inspirante et adjuvante, ad effectum operationis non ducitur, ideo dicitur proprie lumen in semitis Dei. « Juravi et statui custodire judicia justitiae tuae. » Quia verbum tuum est lumen in semitis, ideo juravi, id est sacramento confirmavi: et quasi quaereres quid jurasset, subjungit, et statui, id est immutabiliter proposui, custodire judicia justitiae tuae: quia sic debet mens esse fixa in custodiendis judiciis Domini, ut omnino pro juratione sit accipiendum quod statuet. Tunc 131.0753C| autem custodiuntur justa judicia Domini quando sub justo judice Deo nec peccatum impunitum, nec opus bonum irremuneratum creditur. Et quoniam in custodiendis judiciis Domini sancti multas pressuras et persecutiones patiuntur, quod iste in spiritu prophetico videns dicit, « humiliatus sum usquequaque, Domine, » id est usque ad illam humiliationem quod possum dici quaqua humiliatione humiliatus, quantum ad illos a quibus humiliatus sum. Ipsi enim putabant me ex toto a te esse derelictum. Sed ne pro humiliatione periret verbum fidei rogat vivificari, sic: Vivifica me secundum verbum tuum: quia mortuus fui secundum primi hominis praevaricationem. « Voluntaria oris mei beneplacita fac, Domine, » id est noli reprobare, sed approba voluntaria 131.0753D| sacrificia laudis, ex confessione charitatis, non ex timore necessitatis oblata, et judicia tua, id est praecepta tua, doce me, ulteriorando profectum. Et debes: quia anima mea est in manibus mei semper, id est operibus meis, ut tibi eam offeram. Vel semper sollicitus sum de profectu animae meae, et ideo legem tuam non sum oblitus, cum tamen non desint qui me vellent eam oblivisci. Quia posuerunt peccatores laqueum mihi, ut me irretirent in mandatis suis: pro quo laqueo tamen « de mandatis tuis non erravi, » sed « haereditate acquisivi testimonia tua, » id est pro haereditate reputavi observare mandata tua vel testimonia tua, id est martyria tua acquisivi, haereditati comparabilia. Sicut Christus accepit haereditatem a Patre, sic sancti martyres 131.0754A| quasi pro haereditate acceperunt a Domino, ut testes ejus fierent in martyrio quod multi voluerunt, sed non potuerunt. Nulli tamen potuerunt, nisi quod voluerunt: quia non potuissent, si testimonia Dei noluissent. Et quoniam sancti martyres in testimoniis Domini non quaerunt gloriam hominum vana quaerentium, sed aeternam gloriam brevi tempore patientium, et sine fine gaudentium, subjungit: in aeternum. Quasi dicat. Ideo testimonia tua acquisivi, quia in aeternum sunt me scilicet ducentia: quia exsultatio cordis mei sunt, licet affectio sint corporis: et ideo « inclinavi cor meum ad faciendas justificationes tuas in aeternum propter retributionem. » Ecce quod superius dixit, Inclina: hic dicit, Inclinavi: et quid per hoc intelligimus, 131.0754B| nisi ut ostendat inclinationem sui cordis, et divini esse muneris, et non propriae voluntatis? Sed movet quod dicit, « ad faciendas justificationes tuas in aeternum: » quia opera misericordiae quae fecimus erga proximorum necessitates non sunt aeterna, quia nec ipsae necessitates: quae opera misericordiae, si non fiunt diligendo, nullae sunt justificationes; si autem ex dilectione fiant, justificant: dilectio autem quia manet in aeternum, ideo qui aeternaliter diligit, quaerit habere quod diligit: quod dicit: « inclinavi cor meum ad faciendas justificationes tuas in aeternum propter retributionem. SAMECH.-- « Iniquos odio habui, et legem tuam dilexi. Adjutor et susceptor meus es tu, et in verbum tuum supersperavi. Declinate a me, maligni, 131.0754C| et scrutabor mandata Dei mei. Suscipe me secundum eloquium tuum, et vivam: et non confundas me ab exspectatione mea. Adjuva me, et salvus ero: et meditabor in justificationibus tuis semper. Sprevisti omnes discedentes a judiciis tuis, quia injusta cogitatio eorum. Praevaricantes reputavi omnes peccatores terrae, ideo dilexi testimonia tua. Confige timore tuo carnes meas: a judiciis enim tuis timui. » ENARRATIO. Haec littera signum et exhortatio est, ut quilibet audiens quod hic dicitur: Iniquos odio habui et in hoc Dominus est mihi adjutor, et in eo supersperavi; attentus sit et non perfunctorie vel transeunter accipiendo 131.0754D| existimet contra evangelistarum convenientiam, scilicet nec vitium propter hominem diligendum esse, nec hominem propter vitium odio habendum. Iniquos odio habui. Ego de mandatis tuis non erravi, sed potius iniquos errantes odio habui, et in hoc legem tuam dilexi: quod plus est quam si diceret, complevi: quia non eos ipsos, sed eorum errores odio habui, quod est bonum et perfectum odium. Adjutor et susceptor meus es tu. Et in eo quod iniquos odio habui et habeo, tu es adjutor et cooperator meus: quia ego operor, et tu cooperaris. Et tu mihi adjutor es ad hoc odium inimicorum, et ad dilectionem legis prius fuisti susceptor meus, id est, medicus et curator meus, sanans me a peccatis in 131.0755A| baptismo, et in hoc quod iniquos odio habui, iens in verbum tuum, quia tu hoc jubes, super speravi, id est, vehementiorem habui spem quam dici possit vel cogitari. Et quia iniquos odio habui, declinate a me, maligni, id est, desistite a persuasionibus vestris, quibus me devocare nitimini: et sic vobis cessantibus scrutabor, id est, cum diligentia rimabor mandata Dei mei, nullo impediente. Suscipe me secundum eloquium. Et ut idoneus sim scrutari mandata tua, Suscipe me, Domine, secundum promotionem patrocinio tuo, faciens me vivere secundum eloquium tuum, id est, juxta praeceptum tuum, et sic si me susceperis, vivam, id est, ero sedulus ad impletionem mandatorum tuorum, per quae tenditur ad vitam aeternam, et non confundas me ab exspectatione 131.0755B| mea, id est, ne permittas me confundi, quia diu exspectavi et desideravi ut tu suscipias me. Adjuva me. Prius insinuavit gratiam cum dixit, Suscipe me: modo etiam liberum arbitrium, cum dicit, Adjuva me, id est, cooperare mihi, et te adjuvante salvus ero: et semper meditabor in hoc quia tu es solus justificans. Sprevisti omnes discedentes: ideo oro ut suscipias me, et adjuves me persistere secundum eloquium tuum, quia sprevisti, id est, damnasti omnes discedentes a judiciis tuis, id est, non perseverantes in praeceptis tuis, et merito, quia injusta cogitatio eorum. Omnis enim discedens a praeceptis Domini, aut cogitat et putat illum adeo esse misericordem, ut non puniat creaturam suam, aut impotentem, aut ignorantiam, aut aliquid hujusmodi. 131.0755C| Pro qua cogitatione jure damnatur. Praevaricantes reputavi. Quasi aliquis diceret: Ego non discedo a praeceptis Domini, quia licet peccem, in fide permaneo: ad hoc respondet, non tantum a fide apostatantes, sed omnes peccatores: ita scilicet peccatores, ut sint terrae, id est, ut terra sint et terra permaneant, reputavi praevaricantes, id est. Dei mandata transgredientes, et ideo a judiciis Dei discedentes. Peccatores terrae vocat, criminaliter peccantes: quia sicut terra ponderosior est caeteris elementis, ita capitatia crimina graviora sunt venialibus. Et quia tales a te damnari perpendi, ideo dilexi testimonia tua, ne et me simili modo damnares. Confige timore tuo. Sicut mente te diligo, ita etiam carnes meas, id 131.0755D| est, sensualitates meas, videlicet quinque sensus corporis, vel pravas suggestiones ex carne suborientes, confige timore tuo casto, id est, dilectione tua ita constringas, ut nec velim nec possim aliquid, quod displiceat perficere: ad modum illius qui clavis confixus etiam si velit, nusquam potest membra deflectere. Et justum est ut hoc facias, quia non sum confisus in viribus meis, sed semper timui et timeo a judiciis tuis, id est, a praeceptis tuis excidere. AIN. « Feci judicium et justitiam, non tradas me calumniantibus me. Suscipe servum tuum in bonum, non calumnientur me superbi. Oculi mei defecerunt in salutare tuum, et in eloquium justitiae tuae. Fac cum servo tuo secundum misericordiam tuam, et justificationes tuas doce me. Servus tuus sum ego, 131.0756A| da mihi intellectum ut sciam testimonia tua. Tempus faciendi, Domine; dissipaverunt legem tuam. Ideo dilexi mandata tua super aurum et topazion. Propterea ad omnia mandata tua dirigebar: omnem viam iniquam odio habui. » ENARRATIO. Verum hic habet oculum qui hic loquitur, quia fonte sapientiae potatus, verum habet intellectum, et veterem legem spirituali videt oculo, et operatur spiritualiter quae in ea jubentur. Pro quo Judaei carnalem habentes oculum calumniantur eum: sed ipse orat ne tradatur potestati et voluntati eorum, sed potius illi cessent et convertantur. Feci judicium. Ego dilexi testimonia tua, Domine, et quia ea dilexi, feci judicium, id est, spiritualiter 131.0756B| intellexi quae ad litteram ibi dicta sunt. Et cum intellexissem, feci justitiam, id est, operatus sum secundum quod intellexi: et ideo habui Judaeos calumniatores. Sed quia ego feci judicium et justitiam, non tradas me calumniantibus me. Calumnia dicitur, cum aliquid falso alicui imponitur: vel cum hoc quod per virtutem agitur, per detractionem subvertitur, sicut Judaei de Domino dixerunt: « In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia (Luc. XI). » « Suscipe servum tuum » et non tantum oro, ut non tradas me calumniantibus, id est, ut non deficiam a statu in quo sum, sed etiam suscipe me servum tuum secundum promotionem in bonum, id est, ut eam de virtute in virtutem, vel ut faciam judicium et justitiam melius et melius. Non calumnientur me superbi, 131.0756C| id est, cessent a calumniis, et spiritualem accipiant intellectum. Oculi mei defecerunt. Propter hoc etiam, Domine, suscipe me, quia oculi mei, id est, intellectus et mens mea, defecerunt ab omni mala intentione, et ab omni appetitu exteriorum, tendentes in salutare tuum, id est, in mandata tua, quae observata, salutaria sunt et vita et salus. Et in eloquium justitiae tuae, quae de ore tuo praecepisti juste fieri, fac cum servo tuo. Et quia « oculi mei defecerunt in salutare tuum, fac cum servo tuo secundum misericordiam tuam, » id est, cooperare mihi pro quantitate misericordiae tuae, faciens me deinceps studiosius bene operari: et doce me justificationem tuas, id est, fac me recognoscere justitiam 131.0756D| meam esse tuam non mihi attribuendam. Servus tuus sum ego. O Domine, qui ego servus tuus per omnia tibi obediens, da mihi intellectum, id est, oculum spiritualem magis ac magis, ut sciam testimonia tua, id est, veteris legis scripturam, quae omnia testatur, quae nunc in nova lege observantur. Tempus faciendi. Et nunc, Domine, tempus opportunum est faciendi, hoc ut mihi des intellectum: quia non habentes oculum, et mihi calumniantes, dissipaverunt legem tuam: neque credendo, neque observando quae jubentur in lege: ideo dilexi mandata tua. Et ut dares mihi intellectum, ideo dilexi mandata tua, id est, nova praecepta tua, super aurum et topazion, id est, super omnia quae in temporalibus magis habentur pretiosa. Topazius et pro claritate et pro raritate 131.0757A| nimis est pretiosus. Quanto enim rarior, tanto pretiosior. Propterea ad omnia mandata tua. Non tantum autem ideo dilexi mandata tua, sed etiam propterea dirigebar ad omnia mandata tua secundum exsecutionem operationis, et propterea odio habui omnem viam iniquitatis, id est, vitia carnis et carnalem intellectum legis. « PHE.--Mirabilia testimonia tua, ideo scrutata est ea anima mea. Declaratio sermonum tuorum illuminat, et intellectum dat parvulis. Os meum aperui et attraxi spiritum, quia mandata tua desiderabam. Aspice in me, et miserere mei secundum judicium diligentium nomen tuum. Gressus meos dirige secundum eloquium tuum, et non dominetur mei omnis injustitia. Redime me a calumniis 131.0757B| hominum, ut custodiam mandata tua. Faciem tuam illumina super servum tuum, et doce me justificationes tuas: Exitus aquarum deduxerum oculi mei, quia non custodierunt legem tuam. » ENARRATIO. Ista collectio versuum in hoc differt a praecedenti, quia ibi fuit praecipua causa orare ut non daretur in calumniam Judaeorum. Hic autem praecipua est intentio, ostendere causas erroris illorum. Et ideo hoc elementum interpretatur erravit, scilicet populus Judaicus. In hoc quippe erravit, quia testimonia oris Dei non mirabilia habuit, nec scrutando ea in humilitate fuit parvulus. Mirabilia testimonia tua. O Domine, da mihi intellectum 131.0757C| ut sciam testimonia tua, quia mirabilia sunt, id est, digna admiratione. Et ideo scrutata est ea anima mea, id est, diligenter in eis investigavit intellectum. Multa quippe in lege sunt praecepta, quae nescientibus jure videntur neganda, sicut quod praecipitur caput, non cauda in hostiam offerri, et passer collo retorto sub alas occidi, et Judaici servi auris subula perforari, et multa hujusmodi (Exod. XXI; Lev. V): quae spiritualiter intellecta, magnam praestant aedificationem; sed Judaei non mirantur, quia nec eam intelligunt, nec discere contendunt. Declaratio sermonum tuorum. Responsio est ad hoc: si aliquis diceret: Cum sint mirabilia, quomodo scrutari poteris ea? Quia declaratio sermonum, id est, Evangelium quod declarat sermones tuos, id est, legem 131.0757D| et prophetas illuminat, scilicet me: et quia illuminare non posset secundum litteralem scientiam determinat secundum quod illuminet, scilicet intellectum dat parvulis, id est, humilibus, non superbis: hoc est, humiles facit spiritualiter ea intelligere. Ad hoc pluraliter dicit parvulis, ut designet non quibuslibet scrutantibus dari spiritualem intellectum; sed illis tantum qui in humilitate perseverant. Os meum aperui. Et ut possem ea scrutari, et per declarationem me illuminares, et intellectum mihi dares, os meum aperui, id est, magno appetitu cor meum dilatavi, sicut aliquis cupiens saturari, os exterius aperiret: et attraxi spiritum, id est, recepi in me Spiritum sanctum, qui dat intellectum. Quem 131.0758A| Spiritum sanctum deo consecutus sum, quia mandata tua, id est novam legem, desiderabam, id est, cum desiderio adimplebam. Aspice in me. Os meum aperui: sic dicens apud me. Aspice in me, id est, illumina me secundum intellectum: non dicit, aspice in me, id est, interiori illuminare: et miserere mei, id est, hoc facias ex misericordia: secundum quod judicandum est de diligentibus nomen tuum, quod est Dominus. Passive hic dicitur judicium. Et hoc tantum valet, ac si diceret: Aspice in me ex misericordia, non ex merito. Gressus meos dirige secundum eloquium tuum. Non tantum des mihi intellectum, sed etiam dirige gressus meos, id est, da mihi bonas affectiones ad mandata tua observanda: et non dominetur mei omnis injustitia, id est, nullum 131.0758B| peccatum aut vitium regnet in me. Redime me. Postquam illuminabor, et gressus mei dirigentur, erunt calumniatores mei illi qui neque intelligunt neque observant legem: sed tu, Domine, redime me a calumniis illorum qui homines sunt tantum terrena sapientes. Et determinat secundum quod deberet redimi ab eis. Non oro ut mihi non calumnientur, sed ne devocent me a mandatis tuis, sed perseverem custodiendo illa. Faciem tuam illumina. Dixit superius, Aspice in me, sed per quem hoc faceret non dixit, ideo repetit ut hoc adjungat, dicens: Illumina faciem, tuam, id est, Filium tuum, per quem tu cognosceris velut aliquis per faciem suam: super servum tuum, id est, in superiori meo, qui sum servus tuus. Et ita rogo illuminari, ut doceas me justificationes 131.0758C| tuas, id est, veterem legem secundum fidem et intellectum et operationem. Exitus aquarum deduxerunt oculi mei. Homines mihi calumniantur pro quibus oculi mei deduxerunt exitus aquarum, id est, fontes lacrymarum: non ideo quia me calumniati sunt sed quia legem tuam non custodierunt vel fide, vel intellectu, vel operatione. SADE.-- « Justus es, Domine, et rectum judicium tuum. Mandasti justitiam testimonia tua, et veritatem tuam nimis. Tabescere me fecit zelus meus, quia obliti sunt verba tua inimici mei. Ignitum eloquium tuum vehementer, et servus tuus dilexit illud. Adolescentulus sum ego et contemptus justificationes tuas non sum oblitus. Justitia tua justitia in aeternum, et lex tua veritas. Tribulatio 131.0758D| et angustia invenerunt me, mandata tua meditatio mea est. Aequitas testimonia tua in aeternum: intellectum da mihi, et vivam. » ENARRATIO. Iste fidelis qui in praecedenti parte orat illuminationem et gressuum directionem, et tristatus fuit pro calumniantibus se, hic ostendit se consolatum propter justum judicium Dei, quoniam et illum exaudivit, et inimicos Judaeos excaecavit. In quibus utrisque rebus justum judicium exercuit. Justus es, Domine. Ego cujus oculi deduxerunt exitus aquarum, habeo consolationem ex eo, Domine, quod tu justus es naturaliter: et quod judicium tuum rectum est, id est, illam justitiam quae 131.0759A| naturaliter est in te, exhibes opere. Mandasti justitiam. Vere judicium tuum est rectum, quia dedisti mihi quod longe ante fuit remotum, scilicet testimonia, id est, praecepta tua, justitiam, id est, ut intelligerem veterem legem esse justitiam, quae spiritualiter impleta justificat: et veritatem tuam nimis, sed mandasti, id est, novam legem quae veritas est, et nimis veritas, quantum ad priorem quae umbra fuit. Tabescere me fecit. Ideo dedisti mihi novam legem, quae veritas est, et justitiam: quia zelus meus tabescere me fecit, id est, dilectio quam habui erga inimicos meos, fecit ex eo me languere et nimium dolere, quod ipsi inimici mei obliti sunt verba tua, id est, praecepta tua. Ignitum eloquium tuum. Et ex eo magis tabescendum et dolendum est pro 131.0759B| illis obliviscentibus mandata tua, quia eloquium tuum est vehementer ignitum. Ignis tria operatur: consumit, illuminat, accendit. In praeceptum Domini consumit vitia in hominibus, illuminat secundum scientiam, accendit secundum charitatem. Et quia illi carent his donis omnibus, jure dolendum est pro eis. Et quia eloquium tuum vehementer est ignitum, ego qui sum servus tuus, diligo illud. Adolescentulus sum. Et quanquam diligam illud ego qui sum adoscentulus, id est innovatus, nihil habens in me vetustatis: tamen sum contemptus et despectui habitus, sive ipse reputans me vilem, sive ab aliis contemptui deditus. Sed licet ita videar despectus, tamen justificationes tuas non sum oblitus, id est, non recedo ab observatione legis. Justitia tua. Merito etiam contemptus, justificationes 131.0759C| tuas non obliviscor, quia justitia tua, id est, vetus lex, est justitia deducens in aeternitatem, et lex tua, scilicet nova, veritas est similiter ducens in perennitatem. Tribulatio et angustia. Et non solum contemptus sum, nec enim hoc solum satis vehemens causa esset propter quam oblivisci deberet praecepta Domini; sed etiam tribulatio quae est corporis, et angustia quae est animae, invenerunt me, scilicet idoneum ad patiendum, id est, videns me Deus idoneum et fortem ad perferendas tribulationes et angustias pro salute animae meae, permisit mihi talia fieri. Dicitur enim Deus per angustias et tribulationes, quae sunt quaedam ejus dona, quaerere dignos eo modo coronari, et tales invenit ipsa tribulatio. Nam sunt 131.0759D| quamplurimi, qui si paterentur adversitatem, deficerent. Quibus parcit Deus ne corruant, sed tamen inferioris dignitatis sunt patientibus: quanquam tribulatio et angustia invenerunt me, tamen Mandata tua meditatio mea est, id est, praecepta tua novae legis meditor adimplere. Aequitas testimonia tua, Et merito meditor in mandatis tuis in tribulatione, quia testimonia tua sunt aequitas, id est, justa et honesta in seipsis, et deducentia in aeternitatem. Et quia ita sunt, oro, Domine, intellectum da mihi, et fac me ulterius ea perfectius intelligere: et tunc vivam in aeternum. COPH.-- « Clamavi in toto corde meo, exaudi me, Domine, justificationes tuas requiram. Clamavi ad te, 131.0760A| salvum me fac, et custodiam mandata tua. Praeveni in maturitate et clamavi, quia in verba tua supersperavi. Praevenerunt oculi mei ad te diluculo, ut meditarer eloquia tua. Vocem meam audi secundum misericordiam tuam, Domine, et secundum judicium tuum vivifica me. Appropinquaverunt persequentes me iniquitati, a lege autem tua longe facti sunt. Prope es tu, Domine, et omnes viae tuae veritas. Initio cognovi de testimoniis tuis, quia in aeternum fundasti ea. » ENARRATIO. Hoc elementum indicat hunc fidelem qui loquitur, multis et maximis tribulationibus esse conclusum et circumvallatum: et nullatenus inde posse eripi, nisi divino adjutorio; et ideo instanter invocasse Dominum, 131.0760B| ut det ei perfectiorem intellectum, et exsecutionem mandatorum ejus. Clamavi in toto corde. Cum essem in contemptu, et tribulatio et angustia invenissent me, aliud refugium non quaesivi nisi clamavi. Et hoc non oris clamore sed in toto corde, ut cor tuum vacaret ad clamorem. Sed aliud est clamare corde, aliud in corde: quia etiam voce clamantes, corde clamant. Sed in corde clamare, est sine voce intentionem cordis Domino ostendere. Clamavi ergo in toto corde, dicens: O Domine, exaudi me in hoc tantum ut justificationes tuas requiram, id est, ut quaeram et assidue requiram cum magno desiderio praecepta tua, et observem. Clamavi ad te. Clamavi, inquam, non ad vicinos et amicos, sed ad te volentem et potentem, 131.0760C| ita dicens: Salvum me fac, id est, hanc salutem mihi concedas, ut custodiam, id est, compleam mandata tua. Hic intelligitur salus esse, mandata Domini custodire. Praeveni in maturitate. Et merito debes me clamantem et honesta petentem exaudire, quia ego alios praeveni in maturitate, id est, in adolescentia quae aetas est immatura et indomita ad custodienda mandata tua. Nam juvenes quantum sunt aetate ferventiores, tantum sunt ad superbiam et iram ac luxuriam caeteraque vitia procliviores. Cum ergo adhuc aetate viderer immaturus ad talia, tamen ad te clamavi, et praeveni alios bene vivendo, Et in verbum, id est, in eloquium tuum supersperavi, id est, vehementiorem spem habui super spem quam prius 131.0760D| habui. Semper enim spes crescit cum meritis. Praevenerunt oculi mei. Et ideo debes me exaudire, quia oculi mei ad te directi, praevenerunt alios diluculo, semper mane vigilavi, intentionem mentis meae ad te dirigens continuo. Propter hoc ut meditarer eloquia tua, id est, ut exercerer in mandatis, ad similitudinem illius qui summo mane festinat ad opus suum. Vel diluculo, id est, in luce virtutum, praevenerunt oculi mei alios ad te, id est, tibi ascripsi quidquid in me virtutis fuit, ita ut meditarer eloquia tua. Vocem meam audi. Et quia ego in maturitate praeveni scilicet alios, et oculi mei diluculo praevenerunt, tu, Domine, audi vocem meam, non tantum pro meritis meis, sed secundum misericordiam tuam, id est, secundum gratiam et secundum judicium 131.0761A| tuum, id est, secundum quod tu justum judicas, scilicet secundum meritum etiam meum vivifica me, id est, fac me custodire mandata tua, quod est mihi vita. Vel audi vocem meam secundum misericordiam tuam hic in praesenti, ne deficiam, et in futuro justo judicio vivifica me, dando mihi vitam aeternam. Appropinquaverunt persequentes me. Et justum est ut me appropinquantem justitiae, vivifices: quia « persequentes me appropinquaverunt iniquitati. » Sunt quidam in iniquitate, sed magis magisque semper appropinquant, sed a lege tua longe fiunt. Licet ista conjuncta sint, tamen aliud est a lege Dei elongari, aliud est iniquitati appropinquare. Est enim appropinquare iniquitati, vitia diligere, et mala agere. Longe vero a lege Dei fieri, est virtutes et 131.0761B| bona opera negligere. Vel necessarium est ut me vivifices, quia « persequentes me appropinquaverunt iniquitati, » id est, volentes me sibi conformare, persequendo magis magisque appropinquant deformitati et tenebris, et longe fiunt a lege tua: dictum a similitudine alicujus, qui quanto magis tenebris appropinquaret, tanto magis elongaretur a luce. Prope es tu, Domine. Et ne aliquis putaret eos qui a lege Dei longe fiunt, etiam si poeniteret eos, nunquam posse ad Dominum reverti, dicit: Ex eo quod sunt appropinquantes iniquitati, non habent excusationem quasi non possent habere adjutorem, si vellent respicere, quia tu, Domine, prope es, id est, misericors es et pronus ad subveniendum: et cum tu prope sis, et illi non convertantur, non est tibi 131.0761C| imputandum, cum omnes viae tuae sint veritas, id est, et justa sint judicia tua et vera, in eo ipso quod illos excaecas. Vel ita hac fiducia, ut audias vocem meam oro: quia tu es prope omnibus invocantibus te. Et ideo etiam, quia omnes viae tuae, id est, omnia praecepta tua, sunt veritas, id est, justa, initio cognovi. Ideo etiam oro ut audias vocem meam ut custodiam mandata tua, quia fundasti ea in aeternum, id est, illi cui stabiliter fundasti ea et dedisti, valent ad aeternitatem. Quod ex opposito cognovi de testimoniis tuis, datis initio primis parentibus in quibus non erunt fundata, quia non sunt custodita ab eis. Ideo cognovi ex hoc, quia illos in quibus fundata sunt, id est, a quibus firmiter custodiuntur, ducunt ad vitam aeternam. Nam si primi parentes nostri 131.0761D| propter transgressionem ab aeternis devenerunt ad temporalia, nos propter observantiam mandatorum Dei, a temporalibus sublevabimur ad aeterna. « RES.--Vide humilitatem meam et eripe me, quia legem tuam non sum oblitus. Judica judicium meum et redime me, propter eloquium tuum vivifica me. Longe a peccatoribus salus, quia justificationes tuas non exquisierunt. Misericordiae tuae multae, Domine, secundum judicium tuum vivifica me. Multi qui persequuntur me et tribulant me, a testimoniis tuis non declinavi. Vidi praevaricantes, et tabescebam, quia eloquia tua non custodierunt. Vide quoniam mandata tua dilexi, Domine, in misericordia tua vivifica me. 131.0762A| Principium verborum tuorum veritas, in aeternum omnia judicia justitiae tuae. » ENARRATIO. Ne videretur iste fidelis ex arrogantia talia merita proposuisse, cum dicit: « clamavi, praeveni in maturitate, praevenerunt oculi mei, » subjungit humilitatem, quae caput et origo et finis est omnium virtutum, et singulas confirmat. Sicut enim omnes sensus vigent ex capite, quo ablato, corpus remanet truncus sine nomine, ita omnes virtutes vigent ex humilitate, qua sublata, caeterae nec virtutes sunt nominandae. Iste conformatus capiti quod in humilitate praecessit, et legem ipsius humilitatis dedit, orat ut Dominus eum eripiat a persequentibus, ne consimilis eis efficiatur: et ut in futuro secundum 131.0762B| promissionem suam vivificet eum, praetendit ipsam humilitatem, sic dicens: Vide humilitatem meam. Domine, vide humilitatem meam ad hoc, ut respectu illius eripias me a persequentibus; quia appropinquantes iniquitati, volunt me conformare sibi: et ideo eripe me, quia legem tuam non sum oblitus, id est, ipsam humilitatem, quam tu et verbis praecepisti, dicens: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde (Matth. XI): et exemplo ostendisti, quando te humiliasti ad mortem, et nunquam tradidisti oblivioni. Et ne videretur orare ita eripi, ut nullo modo amplius pateretur, exponit ita: Judica judicium meum. Non oro sic eripi, ut nihil patiar, potius judica hic tale judicium quod sit meum, id est, mihi conveniens, id est, fac 131.0762C| me qui servus tuus sum hic flagellari, ne judicer in futuro. Nam non servi tui hic florentes, in futuro sunt judicandi. Plus dicit, judica judicium, quam si diceret, Fac judicium. Multi enim faciunt judicium, qui hoc quod judicandum est exsequuntur, et non judicant. Et redime me scilicet a futura damnatione. Et non tantum redime me, sed etiam vivifica me, id est, vitam aeternam da mihi secundum promissionem tuam. Longe a peccatoribus salus. Revera vivificabis me et salutem mihi dabis, quem tribulationibus castigare dignaris; sed a peccatoribus longe est ista salus, quos negligis pro peccatis suis: quia justificationes tuas, id est, tribulationes easdem quibus tuos justificas, non exquisierunt, id est, non dilexerunt. Misericordiae tuae multae, Domine. Ne quis 131.0762D| peccator desperet, quia dictum est, longe a peccatoribus salus, subjungit: O Domine, misericordiae tuae multae sunt, id est, multiplices converti volentibus: et ideo, vivifica me secundum judicium tuum, id est, secundum hoc quod juste judicas illum esse judicandum, qui a pueritia vel ab adolescentia in humilitate et aliis praedictis perseveret. Multi qui persequuntur me, et tribulant me. Vivifica me etiam propter hoc, quia non declinavi a testimoniis tuis, cum multi me persequerentur, cum fugarent de civitate in civitatem, et tribularent affligendo. Vidi praevaricantes, et ideo fui persistens in testimoniis tuis: quod etiam ipsis persequentibus et tribulantibus condolui ex dilectione. Et hoc est quod dicit. Vidi praevaricantes, 131.0763A| id est, consideravi et intellexi miseriam persecutorum meorum, legis tuae transgressorum, et ex commiseratione contabui, non propter hoc quia persecuti sunt me, sed « quia eloquia tua non custodierunt. Vide quoniam mandata tua dilexi. » Et quod non declinavi, te habeo testem; tu, Domine, vide quia omnia vides, quoniam non solum a testimoniis tuis non declinavi, sed etiam mandata tua dilexi; quod multo majus est. Et quia meritis meis supradictis ad hoc non sufficio, ut vivifices me, tu, Domine, consideratione misericordiae tuae, vivifica me vita aeterna. Principium verborum tuorum. Ideo autem dilexi mandata tua, quia non propter utilitatem tuam ea fieri praecepisti, sed propter, hoc quia principium verborum tuorum, id est, principalis 131.0763B| et summa intentio ipsorum mandatorum est veritas, id est, justa praecepta data sunt a te. Alii ea solent injungere servis suis praecepta, quae ad suam respiciunt utilitatem. Deus vero ea injungit, quae facientibus sunt utilia, non sibi: in aeternum omnia judicia, justitiae tuae, id est, omnia praecepta tua quae juste fieri judicas justa sunt: et ipsa similiter observata ducunt in aeternitatem. SIN.-- « Principes persecuti sunt me gratis, et a verbis tuis formidavit cor meum. Laetabor ego super eloquia tua, sicut qui invenit spolia multa. Iniquitatem odio habui et abominatus sum, legem autem tuam dilexi. Septies in die laudem dixi tibi super judicia justitiae tuae. Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum. Exspectabam 131.0763C| salutare tuum, Domine, et mandata tua dilexi. Custodivit anima mea testimonia tua, et dilexit ea vehementer. Servavi mandata tua et testimonia tua, quia omnes viae meae in conspectu tuo. » ENARRATIO. Vulnus animae, peccatum est. Iste igitur qui hic agit, intelligit hoc quod multi persequuntur et tribulant eum, sibi esse quasi emplastrum ad curandum vulnus animae, quia licet in tantum virtutum conscenderit arcem, recognoscit tamen se non esse sine peccatis, quae persecutoribus in eo purgantur. Et praesentem tribulationem dicit sibi tantam esse medicinam, ut respectu futurae poenae jam non formidet instantia, sed potius laetetur de promissione Dei, 131.0763D| quae per dentes significatur. Principes persecuti sunt me. Multi persequuntur me et tribulant me, non qualescunque, sed ipsi principes saeculi: quod mihi est super vulnus, id est, medicamentum. Et hoc fecerunt gratis, id est frustra, quia non potuerunt me deflectere. Vel gratis, id est, sine causa, hoc est, sine culpa: quia licet vulnus, id est culpam, habeam contra Deum, quae sanatur eorum persecutione, tamen quantum ad illos sine culpa sum. Et dum paterer et formidarem poenas praesentes, cor meum formidavit a verbis tuis; quibus dicitur: « Eum potius timete, qui potest corpus et animam perdere in gehennam (Matth. X). » Et alibi: « Qui me erubuerit et sermones meos, hunc Filius 131.0764A| hominis erubescet (Luc. IX). » Ab his verbis talibus intantum formidavit cor meum, ut praesentis poenae formidinem omnino expelleret. Laetabor ego super eloquia tua. Considerans ergo praesentem tribulationem levem et momentaneam, et quasi pro nihilo eam reputans, ad comparationem futurae damnationis in omni persecutione constans permansi. Et ideo adhuc mortalis et fragilis laetor et laetabor super eloquia tua, id est, contuens promissiones tuas quibus dixisti: « Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam (Matth. V). » Et: Beati eritis cum vos oderint homines (Luc. VI), etc. Super tales promissiones contuens ego ad similitudinem alicujus qui magnam pecuniam invenerit. Vel his super eloquia tua fundatus, laetabor in futuro, utpote qui invenit spolia multa, id 131.0764B| est, multiplicem gloriam regni coelestis: quod apte spolium dicitur, quia vi quadam acquiritur: juxta illud. « Regnum coelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud (Matth. XI). » Ideo autem dicit, invenit, quia nullum meritum ad illam gloriam sufficere potest, nisi ei detur divina miseratione. Iniquitatem odio habui. Nunc ostenditur qualiter illa praedicta sibi sint medicina. Ad hoc valet mihi persecutio, quod per illam castigatus, jam odio habeo iniquitatem pro qua castigabar. Et plus dicit etiam Abominatus sum, quia mihi nefanda visa est. Et non tantum odio habui iniquitatem, sed etiam legem tuam dilexi, id est, dilectione eam complevi. Septies in die. Et ego ita curatus in persecutione, ut iniquitatem odio habuerim, et legem tuam dilexerim, dixi tibi laudem, 131.0764C| id est hymnum, septies in die, id est, tota hac vita, quae septem dierum numero volvitur: vel per septem horas quas omni die celebramus. Vel ita: Ego positus in die, id est, in luce virtutum, septies, id est, per septiformem gratiam Spiritus sancti laudem dixi tibi, contuens super judicia justitiae tuae, id est, intelligens justo judicio tuo me hic flagellari. Pax multa diligentibus legem tuam. Quasi aliquis diceret: Tu dicis te legem Domini dilexisse, sed hoc non impune: quia multis perturbationibus agitaris, nullam habens pacem. Ad hoc respondet: Non tantum ideo sum sine pace, quia multa pax est diligentibus legem tuam. Anima eorum hic jam est in paradiso. Multa quidem pax est eis, sed non omnimoda, quae tantum erit in futuro. Sed si aliquando sunt in tristitia hic 131.0764D| interim, non erit eis in scandalum, id est, in offensionem peccati, ut per suborientem tristitiam peccent aliquando. Vel non est scandalum, ut pro aliqua tribulatione erubescant confiteri Christum crucifixum, sed in patientia perseverant. Exspectabam salutare tuum, Domine. Et quia dilexi legem tuam, o Domine, per hoc exspectabam salutare tuum, id est, salvationem quam dabis in futuro diligentibus legem tuam. Et propter spem illam novae legis, praecepta quae superaddita sunt praeceptis Veteris Testamenti, ex dilectione observavi. Custodivit anima mea. Pro eadem etiam spe anima mea custodivit testimonia tua, id est, veteris legis praecepta, quae testificantur novam. Et dicit animam suam ea custodisse, quia secundum 131.0765A| carnem ea custodire non esse multum: et dilexi ea, scilicet testimonia, vehementer, id est, omnis intentionis fervore. Servavi mandata. Et quod ego dilexi mandata tua nova, custodivi testimonia tua vetera: non mihi ascribo, sed ideo illa servavi, quia omnes viae meae sive cogitando, sive operando, erant in conspectu tuo, id est, in beneplacito et auxilio tuo. TAU.-- « Appropinquet deprecatio mea in conspectu tuo, Domine, juxta eloquium tuum da mihi intellectum. Intret postulatio mea in conspectu tuo, secundum eloquium tuum eripe me. Eructabunt labia mea hymnum cum docueris me justificationes tuas. Pronuntiabit lingua mea eloquium tuum, quia omnia mandata tua aequitas. Fiat manus tua 131.0765B| ut salvet me, quoniam mandata tua elegi. Concupivi salutare tuum, Domine, et lex tua meditatio mea est. Vivet anima mea et laudabit te: et judicia tua adjuvabunt me. Erravi sicut ovis quae periit: quaere servum tuum quia mandata tua non sum oblitus. » ENARRATIO. Fidelis iste qui hic loquitur, et in tantam conscendit sublimitatem, considerat se in Adam aberrasse et dum ab Jerusalem descendisset, incidisse in latrones, et licet verus pastor jam nonaginta novem oves in deserto reliquisset, et illam quae perierat humeris impositam reportasset (Luc. XV), tamen quia nondum videt se in illa perfectione unde exciderat, orat se in pristinum statum usque reportari. In superiori 131.0765C| etiam parte hujus psalmi ubi dicitur, Adhaesit pavimento anima mea, habetur erravit: sed ibi notatur error post baptismum, hic vero ante baptismum. Orat ergo sibi dari a Deo intellectum veritatis: et ponit hoc signum suae exauditionis, quod exauditus pronuntiaturus et eructaturus sit hymnum Domino. Appropinquet deprecatio mea. O Domine, qui servavi mandata tua et testimonia tua, oro ut deprecatio mea habita in conspectu tuo, id est, pro his de quibus est deprecandum appropinquet tibi hoc scilicet, ut des mihi intellectum juxta eloquium tuum, id est, secundum quod praecepta tua servavi. Aliter: Appropinquet deprecatio mea, id est, faciat me appropinquare bene vivendo ad patriam, unde juste aberravi per Adae et Evae inobedentiam. Intret postulatio 131.0765D| mea. In praesenti da mihi intellectum, et in futuro intret postulatio mea ubi dicitur, Intra in gaudium Domini tui (Matth. XXV) in conspectu tuo, scilicet habita vel facta, scilicet in corde ubi tu solus conspicis: haec scilicet, ut secundum promissionem tuam quam praecepta tua observantibus dedisti, eripias me ab hac poena peccati, id est, a mortalitate et passibilitate, et damnatione perpetua. Eructabunt labia mea. Da mihi intellectum, quia cum docueris me justificationes tuas, id est, cum dederis mihi perfecte scire et exsequi mandata tua, eructabunt, id est, abundantia beneficiorum proferent labia mea hymnum, id est, laudem tibi, hoc est illam plenitudinem legis tuae, quae est in corde meo: labia etiam mea 131.0766A| hymnizabunt tibi apud me, sed tamen in voce. Pronuntiabit lingua mea. Et non tantum apud me ipsum in summitate labiorum ex saturitate mentis laudabo te, sed etiam lingua mea pvonuntiabit eloquium tuum, aliis praedicando. Et non erubesco Evangelium tuum annuntiare, quia omnia mandata tua aequitas, id est, vera et justa sunt. Fiat manus tua. Et quoniam ego non erubescens pronuntiabo eloquium tuum, scio me multa passurum adversa: sed manus tua, id est, protectio tua, fiat super me, ut salvet me, ne in tribulationibus succumbam. Aliter: Quoniam magna multitudo visibilium et invisibilium inimicorum me propter eloquii tui pronuntiationem impugnabit, fiat manus tua, id est, multitudo coelestis militiae veniat mihi ad salutem contra multitudinem 131.0766B| impugnantem. Et ideo fiat manus tua ad salvandum, quoniam prae omnibus elegi mandata tua. Concupivi salutare. Ideo etiam debet manus tua fieri ut salvet me, Domine, quoniam concupivi salutare tuum, id est, salvationem quam tu daturus es: et ita concupivi ut debui, quia lex tua meditatio mea est: et ex praemeditatione complevi legem tuam. Vivet anima mea. Ego concupivi salutare tuum, et vere veniet mihi: et hoc est quod dicit, Vivet anima mea et laudabit te: sicut alibi dicitur, In saecula saeculorum laudabunt te (Ps. LXXXIII): et judicia tua, id est, flagella quae justo judicio tuo patior, adjuvabunt me, ut vivat anima mea: et ut perveniam ad patriam, expurgando scilicet sordes de praeterito et reddendo cautum de futuro, ne ulterius offendam. 131.0766C| Erravi sicut ovis. Ut anima mea tandem ibi vivat, ut desidero et confido ex misericordia tua, non tantum multitudo angelica veniat ut salvet me, sed tu ipse require me ad modum boni pastoris. Et hoc mihi necessarium est, quia aberravi sicut ovis quae perierat. Quaesisti jam. Et opus est ut semper me requiras quandiu hic vivitur. Et ideo tu debes requirere quia servus tuus sum: et quia mandata tua non sum oblitus, id est, ex quo credidi et agnovi mandata tua: fideliter exsecutus sum quod mandasti. PSALMUS CXIX. CANTICUM GRADUUM. « Ad Dominum cum tribularer clamavi, et exaudivit me. Domine, libera animam meam a labiis 131.0766D| iniquis et a lingua dolosa. Quid detur tibi, aut quid apponatur tibi ad linguam dolosam? Sagittae potentis acutae, cum carbonibus desolatoriis. Heu mihi quia incolatus meus prolongatus est, habitavi cum habitantibus Cedar, multum incola fuit anima mea. Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus: cum loquebar illis, impugnabant me gratis. » ENARRATIO. In primis videndum est, quare gradus his psalmis designati, dicantur esse quindecim potius quam decem aut viginti. In templo Salomonis erant quindecim gradus dispositi, per quos erat ascensus ad Sancta sanctorum pontifici semel in anno introeunti 131.0767A| (Exod. XXX, Hebr. IX). Templum illud est Ecclesia, in qua omnes fideles sunt secundum fidei sacramenta. Gradus illi virtutes sunt, per quas animae fideles ascendunt et promoventur ad vera sancta in domum non manufactam, manentem in coelis, ubi Dominus Jesus jam collocatus est in dextera Dei Patris: quo solus intravit, quoniam singularem sublimationem accepit, singulariter exaltari promeruit. Illuc etiam multitudo fidelium per hos quindecim gradus ascendit, quoniam quanto promotiores et altiores in virtutibus sunt, tanto supernae patriae viciniores sunt: tanto magis ad Sancta sanctorum non loco sed similitudine vitae accedunt. Quindenarius constat ex octonario et septenario. Sed per septenarium intelligitur Vetus Testamentum, propter Sabbatum 131.0767B| de cujus observatione praeceptum est in lege. Vel per septem, mundus iste potest accipi, qui septem diebus volvitur a principio sui. Et quoniam observantia Veteris Testamenti ad temporalem et transitoriam remunerationem spectabat, pro sospitate, pro diuturnitate vitae, pro multiplicitate filiorum, pro victoria et pro aliis temporalibus fiebat, ad septenarium et ad ea quae saeculi hujus sunt, Testamentum Vetus pertinebat. Et ideo merito per septem accipitur. Per octonarium vero Novum Testamentum significatur propter octavam diem in qua Dominus noster resurrexit, ubi fuit principium et confirmatio Novi Testamenti. Qui ideo dicitur resurrexisse die octava, non prima: quia non surrexit ad hos dies qui volvuntur per septenarium numerum, sed potius 131.0767C| in aeterna et indefectibili vita: in aeternitate scilicet et in octava die, quae post transitum horum septem dierum est futura, quae non erit alia nisi aeternitas. Vel ideo per octonarium numerum potest accipi Novum Testamentum, quoniam omnis labor noster et omnis operatio nostra bona, scilicet Novi Testamenti observantia, ad octavam et futuram remunerationem spectat. Exsecutio igitur mandatorum Veteris scilicet et Novi, per quindecim gradus designatur, per quos ad vera sancta sanctorum animae fideli datur ascensus. Per septem etiam perveniemus ad octo, quoniam per omnia bona nostra opera quae fiunt in hac temporali vita, perveniemus tandem ad octavam diem, id est, ad coelestis patriae perennitatem. Gradus apud nos tam descensum quam ascensum 131.0767D| significat: ideo per gradum non debemus intelligere descensum, sed solummodo ascensum. Psalmi autem isti qui dicuntur cantica graduum, et sunt quindecim, non ad imitationem illorum graduum qui erant in templo Salomonis facti sunt, cum David longe ante filium praecesserit, hosque psalmos sicut et alios in laude Dei decantaverit: sed gradus illi per Salomonem ad imitationem earumdem virtutum, quae in psalmorum istorum numero designantur, positi sunt, quia idem spiritus qui David docuit hos psalmos in mysterio angelorum decantare, docuit et Salomonem quamdam rerum praefigurationem eadem mysteria in domo Dei, quae est Ecclesia, postmodum agenda praemonstrare. Psalmus autem iste dicitur 131.0768A| canticum graduum, id est, unus de multis gradibus: qui ideo dicuntur cantica, quoniam omnia illa quae in his psalmis designantur, spectant ad futuram remunerationem, ubi laetitia perennis est. Quod vero pluraliter dicit graduum, designat multiplicitatem virtutum et conjunctionem et cohaerentiam, quousque perveniatur ad sancta sanctorum, ad aeternae gloriae regnum. Illi igitur fideles quorum conversatio in coelis est (Phil. III), qui jam pervenerunt ad supremum gradum, ascensus sui gradus et virtutum promotionem aliis hic referunt, ut eos in ascendendo sequantur, et eos in promotione virtutum imitentur, donec illud in eis impleatur quod superius dicitur: « Ibunt de virtute in virtutem: videbitur Deus Deorum in Sion (Ps. LXXXIII). » Sciendum 131.0768B| autem quod aliquando fit gradus de virtute in aliam virtutem, aliquando in eadem virtute fundamento: quia in unaquaque et magis et minus remissi vel intensi esse possumus. Primus gradus est oratio pro fidei fundamento, qui talis esse videtur, ut illi qui jam sunt in templo, in Ecclesia Dei per fidem, orent sibi dari notitiam Scripturarum et autoritatem sanctorum Patrum, ad confirmationem fidei suae contra perfidiam blasphemorum et impugnationem haereticorum. Ad Dominum cum tribularer clamavi. Cum anxiarer blasphemis verbis infidelium et impugnatione haereticorum, qui mihi veram fidem moliebantur excutere, clamavi ad Dominum qui me poterat corroborare: et non sum frustratus, quia exaudivit me. Hoc dicit 131.0768C| quadam anticipatione, ut auditores magis incitet ad clamandum, ac si dicat: Cum hujusmodi tribulatio ingruerit, exemplo meo clamate, et Dominus exaudiet vos: Domine, libera animam meam. Clamavi ergo ita dicens: O Domine, qui potens es, animam meam in rectitudine fidei existentem, et per fidei sacramentum jam viventem, libera a labiis iniquis, id est, a blasphemis verbis perfidorum, qui manifeste fidem tuam impugnant. Et a lingua dolosa, id est, a verbis haereticorum, ne occulto eorum veneno inficiat, qui multa vera et utilia falsitati interserunt, ut eo facilius decipiant. Quid detur tibi. Antequam clamarem, antequam Dominum ut liberaret orarem, ita mecum deliberando meditabar, admirans periculi magnitudinem, et dicens: O tu, anima mea, 131.0768D| quid detur tibi ad linguam dolosam, id est, quae arma possint tibi dari ad devincendam linguam dolosam? aut si non data tibi fuerint quibus possis eam devincere, saltem quid, id est, quod tegimentum, apponatur tibi ne occidaris? Ideo autem quaerit munimen contra linguam dolosam haereticorum, quia majus est ibi periculum, et major difficultas defendendi, ubi dolose agitur, quam ubi manifeste quis impugnatur. Sagittae potentis. Cum hujusmodi arma mihi dari possint, excogitavi, scilicet sagittae potentis acutae, id est, sententiae sacrae Scripturae et cognitio verborum Dei, quae sunt acuta et ad transfigendum corda inimicorum efficacia: et non tantum respectu sui acuta, sed etiam ideo, quia sunt potentis, id est, ab 131.0769A| omnipotenti Deo directa. Dictum est ab illa similitudine, quia si aliquis peritus sagittandi mittit sagittas, efficaces sunt ad interficiendum. Si vero imperitus mittit, licet bonae sint quantum ad se, tamen sunt inefficaces. Sagittae, inquam, potentis possunt mihi dari cum carbonibus non exstinctis, sed desolatoriis, id est, vastatoribus et succendentibus, hoc est, vita et auctoritas sanctorum Patrum, apostolorum scilicet et aliorum doctorum, qui non sunt exstincti carbones ab impugnatione haereticorum, sed sunt igne sancti Spiritus ardentes, et omnem haeresim incendentes et devastantes. Quod si utraque haec tibi dari non possunt, o anima, saltem, id quod utilius est, auctoritas sanctorum Patrum in defensionem tibi apponatur. Heu mihi. Adhuc ostendit 131.0769B| magnitudinem periculi. Clamavi, inquam. Et necesse est ut me exaudias et liberes quia heu, id est, dolor mihi est, quia incolatus meus, id est, peregrinatio mea, in qua differor a patria, videtur mihi nimis esse prolongata. Nec tamen propter solum incolatum doleo, sed quia habitavi cum habitantibus Cedar, id est, cum illis qui tenebras ignorantiae sic patiuntur, ut in illis permaneant et quasi inhabitent. Et ne aliquis putaret eum de incolatu corporis dicere, addit: Multum incola fuit anima mea, id est, antequam clamarem et liberationem orarem, longe remota fuit a patria. Et ut ad veram sanctam sanctorum et ad patriam omnibus fidelibus promissam accederem, necessarium fuit mihi clamare, sagittas acutas et carbones desolatorios habere, ut 131.0769C| anima mea a tanta sui ipsius oblivione ad seipsam rediret, et oculos suos ab hujus mundi deceptionibus elevatos, ad veram patriam intenderet, et magis magisque ad illam accederet. Omnium quidem animae hic sunt incolae, id est peregrinae: sed quorum conversatio in coelis est (Phil. III) non adeo peregrinantur ut aliorum. Cum his qui oderunt pacem. Et non tantum heu mihi pro hoc quod habitavi cum eis, sed quia oderunt me, cum tamen ego cum eis essem pacificus, quod nimis est difficile. Et non solum oderunt, sed etiam impugnaverunt me verbis, quia nondum conscendi ad tormenta. Et hoc gratis, id est, sine causa, nullo modo commerui. Vel gratis, id est, frustra, quoniam me vincere non potuerunt. Cum loquebar illis, id est, quando monita salutis 131.0769D| dabam. PSALMUS CXX. CANTICUM GRADUUM. « Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram. Non det in commotionem pedem tuum, neque dormiet qui custodit te. Ecce non dormitabit neque dormiet qui custodit Israel. Dominus custodit te, Dominus protectio tua super manum dexteram tuam. Per diem sol non uret te, neque luna per noctem. Dominus custodit te ab omni malo, custodiat animam tuam Dominus. Dominus custodiat introitum tuum et exitum tuum, ex hoc nunc et usque in saeculum. » ENARRATIO. 131.0770A| In priori gradu positus in periculo, pro fide clamavit. In hoc vero consecutus jam certitudinem fidei, dicit se exauditum esse, et in cognitione sacrae Scripturae, et in sanctorum Patrum auctoritate Levavi oculos meos. Ego qui in tribulationibus ad Dominum clamavi, exauditus, levavi oculos mentis meae, prius ignorantia et inopia exempli depressos, in montes, id est, in doctrinam vel vitam montium, id est, prophetarum et apostolorum, a quibus auxilium mihi venit et superveniet: quia nullus tantum in divina pagina proficit, quin semper magis magisque proficere possit. Auxilium meum a Domino. Licet dixerim quod ab his mihi veniat auxilium, tamen auxilium meum a Domino potius est dicendum, 131.0770B| qui fecit coelum et terram, id est, qui fecit et eos coelum et me terram. Vel qui fecit majores et minores. Non det in commotionem. Modo faciens conversionem ad auditores vel ad seipsum, orat ut Deus faciat eum constantem in confirmatione fidei, dicens: Dominus non det, id est non permittat, pedem tuum in commotionem, id est, affectionem, vel fidem tuam non patiatur commutari. Et qui custodit te secundum perseverantiam, non dormitet, id est, non permittat te vacillare et hebetem esse in ipsa fide. Ecce non dormitabit. Sicut oravi, ita erit pro certo. Ille qui custodit Israel, videntes et in se credentes, ecce, id est, in praesenti et indilate, quod probari potest et agnosci, non dormitabit, id est, non permittet te nutare, neque dormiet, id est, non patietur 131.0770C| te in tribulationibus deficere. Dominus custodit te. Vere custodit te, quod inde probari potest, Quia ipse Dominus est in rebus potens ad faciendum hoc, et ipse est protectio tua, contra impugnationes. Et non tantum corroboravit te in fide, sed erit etiam existens super manum dexteram tuam, id est, super patientiam et fidem tuam, pro qua tu collocaberis in dextera Dei: quae tua dicitur, quia tu frueris illa. Vel existens super manum, id est super operationem: et hoc determinat, scilicet dexteram tuam, id est, super bonam operationem, in qua proteget te secundum perseverantiam. Per diem sol non uret te. Ita custodiet te, quod sol non uret te per diem, id est, Christus qui est verus sol secundum illuminationem divinitatis, non offuscabit te, id est, non permittet 131.0770D| te scandalizari in fide et intellectu divinitatis suae quin sane de ea sentias: neque luna, id est, ipse idem Christus, qui luna dicitur respectu suae humanitatis, quae fuit mortalis et passibilis, uret te per noctem, id est, in fide humanitatis, ne aliquid sinistram de utraque natura sentias. Dominus custodit te ab omni malo. Et non tantum Dominus custodit te ab haeresi, quae sit de natura divinitatis et humanitatis suae, sed etiam ab omni malo, scilicet hujus mundi, vel haeresi, vel aliqua perfidia, ut nihil prave sentias neque de sacramentis Ecclesiae, neque de resurrectione mortuorum et caeteris. Et si quid secundum corpus patieris pro fidei observatione, Dominus animam tuam custodiet: Dominus custodiat introitum 131.0771A| tuum. Et sicut enuntiavi, sic fiat. Dominus custodiat introitum tuum, id est fidem tuam, per quam intrasti in Ecclesiam: et exitum tuum a fide in mortem, id est, maxime te custodiat in extremis, quia maxime circa finem gravissimae solent esse tentationes. Custodiat, inquam, incipiens hanc custodiam ex hoc nunc, id est, a praesenti nunc, et ita perseveret usque in saeculum, id est, usque ad finem praesentis vitae. PSALMUS CXXI. CANTICUM GRADUUM. « Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi: In domum Domini ibimus. Stantes erant pedes nostri in atriis tuis Jerusalem. Jerusalem, quae aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in id ipsum. 131.0771B| Illuc enim ascenderunt tribus, tribus Domini testimonium Israel, ad confitendum nomini Domini. Quia illic sederunt sedes in judicio, sedes super domum David. Rogate quae ad pacem sunt Jerusalem, et abundantia diligentibus te. Fiat pax in virtute tua, et abundantia in turribus tuis. Propter fratres meos et proximos meos, loquebar pacem de te. Propter domum Domini Dei nostri, quaesivi bona tibi. » ENARRATIO. Iste conscendens post fidei confirmationem, dicit se conscendisse usque ad spem, non quod spes sit altior gradus quam fides, sed quoniam habens utrumque, id est fidem et spem, altior est eo qui unum horum tantum habet. Quod de caeteris gradibus accipiendum 131.0771C| est. Laetatus sum. Postquam adeo munitus fui in fide, ut non solum non deficerem, sed etiam blasphemos et haereticos impugnarem, laetatus sum, id est augmentatam spem habui, in his quae dicta sunt mihi, id est in consideratione promissionis mihi factae a prophetis et apostolis, aliisque sanctis viris, dicentibus: In domum Domini ibimus, id est ad coelestem Jerusalem perveniemus. Cum dixit, mihi, unitatem omnium fidelium denotavit. Cum vero dixit, ibimus, multitudinem conscendentium intellexit. Stantes erant: et intantum certi fuimus nos ituros in domum Domini, quod pedes nostri, id est affectiones nostrae et cogitationes nostrae, stantes erant, id est firmiter manebant, in atriis tuis, o Jerusalem, id est in amplitudine gloriae tuae, ubi nullus possessione 131.0771D| alterius angustabitur, sed omnes spatiose et copiose regnum possidebunt. Jerusalem, quae aedificatur. Ne aliquis putaret illum dicere de terrena Jerusalem, determinat de qua dicat. In atriis illius Jerusalem dico, quae aedificatur adhuc quotidie ut civitas, id est ad modum alicujus terrenae civitatis, quia sicut aliqua civitas aedificatur ex inanimatis lapidibus, ita illa ex vivis, qui quotidie illuc transmittuntur. Facta determinatione, commendat ipsam civitatem. Cujus participatio est ejus rei, quae est tendens in id ipsum, id est in unitatem, id est omnes qui participantur illa, eamdem rem quaerunt, id est Christum, qui erit summum bonum, et omnes eumdem recipient denarium. Illuc enim ascenderunt. Ideo 131.0772A| hanc certitudinem habeo quod ibimus in domum Domini, id est in supercoelestem Jerusalem, quia tribus quae sunt ejusdem conditionis et conspersionis, cujus et nos, illuc ascenderunt: quia sequuntur agnum quocunque ierit (Apoc. XIV). Et non quaelibet tribus, sed tribus Domini, qui erat testimonium Israel, id est qui testatus est Jacob, homines in coelos ascensuros, per visionem scalae, per quam vidit angelos, ascendentes et descendentes (Gen. XXVIII). Et determinat ad quid tribus ascenderunt, scilicet ut laudem darent gloriae Dei, quae videre et laudare summa est eis gloria et requies. Quia illic sederunt. Etiam hoc est mihi argumentum illuc ascendendi, quia illic sederunt sedes in judicio, id est in coelesti Jerusalem jam quieverunt illi, qui futuri 131.0772B| sunt sedes, id est judices in futuro judicio, scilicet apostoli et caeteri sancti: super domum David, dico, sedes sedebunt, id est ipsi qui sunt sedes Dei, sedebunt judicaturi fideles; nam infideles jam judicati sunt. Per tribus, minus perfectos: per sedes, perfectos accipimus: Rogate quae ad pacem sunt Jerusalem. Postquam isti conscendentes, qui adhortationem auditorum hic agunt, certitudinem spei suae, scilicet in Jerusalem perveniendi, ostenderant: tum propter tribus, tum propter sedes quae jam ascenderunt, modo ipsas tribus et sedes orant pro se intercedere, ut et ipsi quandoque illuc perveniat, dicentes: Rogate quae ad pacem sunt Jerusalem, id est valentia ad quietem ducentem nos in Jerusalem, hoc est, precibus apud Deum obtineatis, ut nobis det talia 131.0772C| merita, quibus bene operando mereamur in Jerusalem coelestem conscendere. In quo haeresis illorum destruitur, qui dixerunt sanctis non esse supplicandum, quoniam nescirent quid hic circa pulverem eorum ageretur, cum etiam daemones tantae levitatis et velocitatis sint, ut uno pene eodemque momento, et hic et in Babylonia sint. Sed multo magis haec efficacia credenda est in animabus sanctorum: quae quanto daemonibus sunt beatiores, tanto sunt perspicaciores. Et abundantia diligentibus te. Vos, inquam, sancti Dei, rogate nobis a Deo exhiberi ea quae ad pacem sunt, et beatitudinem, quae in supercoelesti patria est, consequendam sunt valentia. Rogamus etiam et nos pro nobis et pro omnibus aliis ita: O Jerusalem, omnibus qui te diligunt, sit abundantia 131.0772D| pacis, id est quidquid bonorum est, illis proveniat, qui vera dilectione te inhabitare praeoptant. Fiat pax in virtute tua. Modo exponit cui rei abundantiam deposcat. Fiat, inquit, pax, id est quies vera, in virtute tua, id est in Christo qui est auctor et virtus tua, fiat nobis pax ita, ut conformemur ei; et abundantia scilicet in turribus tuis, id est talis pax fiat nobis, qualis fuit in turribus tuis, id est in apostolis. Quod est perfectissimorum, qui istam rationem effundunt ad instructionem aliorum, ut et ipsi per orationem conscendant. Propter fratres meos. Hic ostendit orationis suae intentionem. Quasi dicat: O Jerusalem, ego agens de te loquebar, id est annuntiavi pacem quae est in te, non propter me, sed 131.0773A| propter fratres meos, scilicet alios fideles minus perfectos, et proximos meos, id est magis perfectos, mutua charitate me diligentes, et imitatores meos in bono propter domum Domini. Ostendit quare Jerusalem bona quaesierit, scilicet quia domus Domini est. Ac si dicat: Propter domum Domini Dei nostri aedificandam, id est propter fideles ex quibus construitur domus Domini, et in quibus ipse inhabitat, quaesivi tibi bona, o Jerusalem, id est adducere tibi cives laboravi: unde gaudium fieret augmentatum ad honorem magnificentiae tuae, quod bonum est. PSALMUS CXXII. CANTICUM GRADUUM. « Ad te levavi oculos meos, qui habitas in coelis. Ecce sicut oculis servorum in manibus dominorum 131.0773B| suorum: sicut oculi ancillae in manibus dominae suae, ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum donec misereatur nostri. Miserere nostri, Domine, miserere nostri, quia multum repleti sumus despectione. Quia multum repleta est anima nostra, opprobrium abundantibus et despectio superbis. » ENARRATIO. Post certitudinem spes sequitur gradus ut sperantes se pervenire in coelestem Jerusalem, oculos mentis quos prius ad montes levaverant, ad ipsum Dominum et ad voluntates regis ejusdem civitatis complendas dirigant. Unde iste fidelis sub persona omnium loquens fidelium, ut ostendat in eodem gradu esse, dicit: 131.0773C| Ad te levavi oculos meos, qui habitas in coelis. O Domine, qui regis et inhabitas coelestes creaturas vel sanctos homines, tua gratia coelos, ut ad pacem et supercoelestem habitationem pervenirem, ad te levavi oculos meos, id est rationem mentis meae et omnes affectiones meas a temporalibus phantasiis hujus mundi, ad explendas voluntates tuas intendi. Ecce sicut oculi servorum. Modo singulariter, modo pluraliter agunt isti conscendentes: et plures sunt et unum. Plures, secundum personarum diversitatem: unum, secundum fidem et dilectionem. Vere oculos meos levavi ad te, quia ecce, id est in praesenti vel in manifesto, oculi nostri, interiores, ita sunt erecti ad Dominum Deum nostrum, eousque donec misereatur nostri, id est donec nos ab hac miseria 131.0773D| absolvat saeculi praesentis, et faciat recumbere, et transiens ministret nobis: ita dico, sunt oculi nostri ad Dominum directi, sicut oculi servorum, speculantes diligenti attentione, in manibus dominorum suorum. Dictum a similitudine servorum disciplinatorum, qui magna diligentia inspiciunt in manus dominorum, ut cum signa dederint aliquid agendi, mox obsequantur. Sicut oculi ancillae in manibus dominae suae. Ideo ponit ancillas, quia in illis est major diligentia et cultus erga dominas suas, quam in servis. Ita oculi nostri ad hujusmodi servorum vel ancillarum modum omnis affectio nostra ad exsequendas voluntates Domini est intenta, donec a praesentis onere servitutis absolutos transferat 131.0774A| in regnum libertatis suae. Miserere nostri, Domine. Et ita facias, Domine, miserere nostri: quandoque ducendo in libertatem. Et repetit miserere nostri, quia non sufficit semel dicere quod nimis desiderat evenire. Et necesse ut miserearis, quia multum sumus despicabiles apud homines qui nos ludibrio habent et despectui: quia multum repleta est anima nostra. Non tantum secundum corpus despicabiles: sed anima nostra multum repleta est despectione, quia nos stultos et insanos reputant. Exponit quomodo sint despectui: ita scilicet quod anima nostra opprobrium est abundantibus, id est, locupletibus hujus saeculi, cum viderent nos pauperes: et despectio superbis, qui nos pro humilitate nostra contempserunt. PSALMUS CXXIII. CANTICUM GRADUUM. 131.0774B| « Nisi quia Dominus erat in nobis, dicat nunc Israel, nisi quia Dominus erat in nobis. Cum exsurgerent homines in nos, forte vivos deglutissent nos. Cum irasceretur furor eorum in nos, forsitan aqua absorbuisset nos. Torrentem pertransivit anima nostra: forsitan pertransisset anima nostra aquam intolerabilem. Benedictus Dominus, qui non dedit nos in captionem dentibus eorum. Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium. Laqueus contritus est, et nos liberati sumus. Adjutorium nostrum in nomine Domini, qui fecit coelum et terram. » ENARRATIO. 131.0774C| Hic iterum loquitur eadem multitudo fidelium, non jam exemplum proponens sicut supra, sed simpliciter admonens ut postquam aliquis ad spem conscenderit, et completione mandatorum Dei ita constans exstiterit, ut inde non possit dimoveri, licet multi sint devocantes eum corrosionibus, ipsam constantiam Domino ascribat, non viribus suis. Memores sancti confessores Christi, quod pericula Domino miserante velut impetum torrentis evaserint, fatentur se sola Dei misericordia de tot aerumnis liberatos, et dicunt: Nisi quia Dominus erat in nobis. Quicunque est Israel, id est, videns Deum, ita ut sit promotus ad patriam fide et exsecutione mandatorum Dei, dicat, id est, cogitet et intelligat apud se nunc, id est indilate: 131.0774D| quia nisi Dominus esset in nobis gubernans nos, et confortans in impugnatione et lumine suo rationem nostram illuminando, mentem nostram corroboret: cum homines, secundum carnem ambulantes, exsurgerent in nos, blandis et deceptoriis verbis deglutissent nos vivos, id est, incorporassent nos sibi prudentes et scientes: quia quamvis sciremus eorum sectam esse exsecrabilem, tamen consentiremus illis: quod contingeret sicut illa res quae forte evenit, id est, temere et improvide quantum ad homines. Licet enim essemus prudentes, tamen non possemus nobis providere: cum irasceretur furor eorum in nos. Et nisi Dominus esset in nobis, cum ipsi interius furentes irascerentur exterius adversum nos corrosionibus 131.0775A| et maledicis verbis, forsitan, id est, ut nobis videtur, aqua absorbuisset nos, id est, vel ipsi diffluentes diversis concupiscentiis, et dissolventes alios, vel detractiones et aspera eorum verba, quae erant quasi aqua violenta, quibus stabilitatem mentis nostrae submergerent, et pedem nostrum labefactarent, cum nos in nequitiae suae consensum devocassent. Torrentem pertransivit. Quantum in nobis, non potuissemus subsistere, sed, quia Dominus erat in nobis, anima nostra, de cujus periculo agebatur, torrentem pertransivit, id est, ipsos dolosos et maledictos vehementer instantes invasit, dico quia pertransivit, et hoc forsitan, quia, puto, pertransisset. Dubitative dicunt propter magnitudinem periculi quasi adhuc timentes. Forsitan pertransisset. 131.0775B| Et ut pertransisset anima nostra aquam intolerabilem quantum ad vires nostras, id est, impugnationem eorum intendentem demergere, quam propriis viribus tolerare non sufficeremus, benedictus Dominus. Et, de eo quod anima nostra pertransivit illos, sit Dominus benedictus, id est, gloriosus et exaltatus, qui non dedit nos in captionem dentibus eorum, id est, qui non permisit nos corrosioni et detractioni eorum succumbere. Anima nostra sicut passer. Non tantum corrosionem eorum evasimus, sed anima nostra, cauta sicut passer qui et laqueos et aliarum avium incursum effugit, erepta est de laqueo venantium, id est, de dolis et blandimentis eorum qui nos venabantur. Nulla enim avis est callidior passere ad devitandos laqueos. Ad cujus similitudinem 131.0775C| anima nostra, callida et cauta existens, laqueos sibi paratos sapienter transiens, alta et aeterna mentis celeritate, et spirituali ratione semper appetens, erepta est de captiosis et deceptoriis verbis, quibus nos illaqueare et subvertere moliebantur: et nos ideo erepti sumus, quoniam laqueus deceptionis eorum contritus est, et inefficax factus est, id est, amodo cessabit maledicis et dolosis verbis nobis adversari. Adjutorium nostrum. Et, quod tale adjutorium habuimus, non erat ex meritis nostris, sed in nomine Domini, id est, in misericordia ejus unde ipse est glorificandus; Domini dico, qui bene potuit nos adjuvare, quia ipse fecit coelum et terram, id est, et illos qui jam ascendentes in supremum gradum, coeli facti sunt, et illos qui, minores adhuc in ascensu 131.0775D| positi, necdum omnino terreni esse desierunt. PSALMUS CXXIV. CANTICUM GRADUUM. « Qui confidunt in Domino, sicut mons Sion: non commovebitur in aeternum qui habitat in Jerusalem. Montes in circuitu ejus, et Dominus in circuitu populi sui, ex hoc nunc et usque in saeculum. Quia non relinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorum, ut non extendant justi ad iniquitatem manus suas. Benefac, Domine, bonis et rectis corde. Declinantes autem in obligationes adducet Dominus cum operantibus iniquitatem: pax super Israel. » ENARRATIO. 131.0776A| Postquam isti conscendentes non sibi, sed Deo quod deglutiti et absorpti non sunt, attribuunt, adhuc ulterius promoventur, scilicet ad contemptum temporalium, ut sic omnino confidentiam, quae adhuc certior est quam spes, ponant in Domino et sit conversatio eorum in Jerusalem. Et in hoc instruunt alios exemplo suo, promittentes eis hanc utilitatem inde venire quod et interius et exterius muniantur divinitus. Qui confidunt in Domino. Quicunque sunt illi qui in Domino confidunt, et qui spem et fiduciam in Domino ponunt, non in divitiis et nobilitate, sed in Domino, omnimodam habent confidentiam. Et qui habitat in Jerusalem, id est, cujus conversatio in coelis est (Phil. III), nullus talium commovebitur in aeternum. 131.0776B| quantumcunque impugnetur; sicut mons Sion, id est, Christus qui est fortitudo et refugium Ecclesiae, futura speculantis et praesentia postponentis, non commovebitur in aeternum. Montes in circuitu ejus. Ideo non commovebitur, qui montes, id est, apostoli sunt in circuitu ejus, munientes eam tum praedicatione, tum exemplo, tum etiam interventione. Dictum a similitudine alicujus civitatis inter montes sitae, cui non facile possit assultus fieri. Et non tantum montes, sed ipse Dominus est in circuitu, in defensione populi sui. Et in hoc perseverabit, incipiens ex hoc instanti nunc et usque in finem vitae, juxta illud: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus (Matth. XXVIII). Quia non relinquet Dominus virgam peccatorum. Vere non commovebitur, quia Dominus non 131.0776C| relinquet virgam, id est sceptrum et dominium peccatorum super sortem, id est super electionem justorum, super ipsos scilicet justos qui sunt electi Dei, hoc est non patietur illos ultra vires suas laborare, sicut Apostolus ait: « Fidelis Deus qui non patietur vos tentari supra id quod potestis (I Cor. X). » Et adeo non derelinquet virgam peccatorum super justos, ut justi, non dico non peccent, sed non extendant manus, id est affectiones suas ad iniquitatem, ut nullam habeant voluntatem peccandi. Benefac, Domine. Nunc ad instructionem auditorum, quos in conformitate sui ascensuros invitant, orationem effundunt, ut et ipsi per orationem conscendant, ita dicentes: O Domine, benefac bonis, id est bene operantibus, ut perseverent, et rectis corde, id est innocentibus, 131.0776D| ut sic permaneant. Declinantes autem. Et revera benefaciet Dominus bonis. Declinantes autem in obligationes, id est in peccata, quibus obligantur homines veluti catena, vel, in obligationes, id est persuasiones peccatorum adducet Dominus cum operantibus iniquitatem, id est eadem poena damnabit illos qua operarios iniquitatis, id est eorum devocatores. Ille scilicet Dominus faciet haec qui, existens pax super Israel, aeterna quiete remunerabit videntes se, et spem suam in eo ponentes. PSALMUS CXXV. CANTICUM GRADUUM. « In convertendo Dominus captivitatem Sion, facti sumus sicut consolati. Tunc repletum est gaudio os 131.0777A| nostrum, et lingua nostra exsultatione. Tunc dicent inter gentes: Magnificavit Dominus facere cum eis. Magnificavit Dominus facere nobiscum; facti sumus laetantes. Converte, Domine, captivitatem nostram, sicut torrens in austro. Qui seminant in lacrymis, in exsultatione metent. Euntes ibant et flebant, mittentes semina sua. Venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suos. » ENARRATIO. Post contemptum temporalium adhuc altior est gradus, ut etiam post captivitatis conversionem liberum et jucundum sit eis bene agere. Multi enim sunt omnia temporalia postponentes et bene operantes quibus tamen non est jucundum et delectabile bene agere, quia fortassis, si poena et remuneratio 131.0777B| non sequeretur, a bene agendo cessarent. In quibusdam vero istis gradibus se ponunt in exemplum, in quibusdam simpliciter adhortantur, in quibus utrumque faciunt hi conscendentes. In convertendo Dominus, id est dum converteret Dominus captivitatem Sion, id est servitutem nostri, qui, prius ad modum captivorum, coacti et ex necessitate servivimus in libertatem et jucundam voluntatem. Nostri dico, speculantium futura, facti sumus sicut consolati. Captivitas Sion fuit, quando Ecclesiam Dei quae primitus in paucis erat persecutorum premebat iniquitas. Sed conversa est in libertatem, quando per divinae misericordiae respectum etiam ipsi principes receperunt fidem, jamque licuit credentibus libere Christo exhibere servitutem. Cujus 131.0777C| captivitatis conversio tam jucundos et delectabiles reddidit plurimos, ut jam quasi ex libero arbitrio bene operari delectarentur. Et ipsa tristitiae remotio hic dicitur consolatio. Unde hic dicitur: Facti sumus sicut consolati, quia, quantacunque hic sit consolatio, est quasi umbra et quaedam tantum similitudo futurae consolationis: Tunc repletum est. Et non solum similes facti sumus consolatis in illa conversione captivitatis in libertatem, sed etiam tunc, id est eodem tempore conversionis, os nostrum scilicet interius repletum est gaudio. Et lingua etiam nostra exteriori exsultatione illud celare non potuit. Tunc dicent inter gentes. Sed mali non cognoscunt tantam libertatem et gratiam hic nobis esse concessam. Sed tunc, id est in futuro ubi non poterunt dissimulare, 131.0777D| dicent inter gentes, id est ipsi qui hic gentiliter vixerunt, sive mali Christiani, sive non credentes. Vel etiam hic, aliqui inter gentes, considerantes religionem in populo Christiano florere, et diversa gratiarum bona in sanctis abundare, dicent: Nos illos putavimus insanos (Sap. V), sed Dominus magnificavit suum facere cum eis. Bene facit Dominus cum suis, quanto ut bene operentur efficit, sed magnificat tunc suum facere cum eis, quando bene operari efficit eis jucundum et spontaneum Magnificavit Dominus. Sic dicetur inter gentes. Et revera Dominus magnificavit suum facere nobiscum quemadmodum illi dicunt, facti sumus sicut laetantes, id est ex laetitia Domini complemus mandata. Converte, 131.0778A| Domine. Convertunt se ad orationem, ut quemlibet ascendentem exhortentur in idipsum, dicentes: O Domine, converte captivitatem nostram in libertatem. Ne aliquis putaret hanc captivitatis conversionem ita factam ut non posset intendi et augeri, addit. Quamvis dicamus quod facere tuum, Domine, nobiscum magnificaberis, tamen oramus, converte magis et magis captivitatem nostram in libertatem, quia quandiu in hac vita subsistimus, semper magis et magis in libertatem converti indigemus: libertatem dico, existentem sicut torrens in austro. Tempore flantis austri glacies et nix resolvitur in torrentem, quia omnia repellit obstantia: ita et corda calore sancti Spiritus afflata resolvuntur a glacie vitiorum in libertatem quia omnia hujus saeculi propellens 131.0778B| impedimenta, vi maxima ruit ad patriam. Quasi aliquis diceret: Tu oras libertatem qua plurimas patieris tribulationes: vel, qualis est illa libertas, in qua tot tribulationes sustines? Ad hoc respondes: Quae cura? Si seminem in lacrymis, in gaudio metam quia omnes, qui seminant in lacrymis, id est qui operantur bene in tribulationibus, facient messem in exsultatione, id est fructum bonae operationis recipient pro eo quod hic laboraverunt. Euntes ibant. Et ut seminemus in lacrymis, habemus auctoritatem in antecessoribus, id est in sanctis martyribus qui fuerunt euntes ad mortem. Et determinat quomodo euntes: Ibant et flebant, hoc est mittentes in lacrymis semina sua, id est bonas operationes. Venientes autem. Ita fuerunt euntes ad mortem, ut diximus, 131.0778C| sed, venientes de morte ad vitam, venient non qualitercunque, sed cum exsultatione contra hoc quod hic flebant, portantes manipulos suos, id est recipientes remunerationem bonorum operum. PSALMUS CXXVI. CANTICUM GRADUUM SALOMONI « Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam. Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam. Vanum est vobis ante lucem surgere: surgite, postquam sederitis, qui manducatis panem doloris. Cum dederit dilectis suis somnum, ecce haereditas Domini, filii; merces, fructus ventris. Sicut sagittae in manu potentis, ita filii excussorum. Beatus vir qui implevit desiderium suum ex ipsis, non confundetur 131.0778D| cum loquetur inimicis suis in porta. » ENARRATIO. Istud canticum graduum est commonitorium Salomonis, id est repraesentans ad memoriam casum illius. Salomon enim tantae fuit sublimitatis, ut Spiritus sanctus per os ejus loqueretur, et templum Domini aedificaret in sapientia omnes homines praecellens: et tamen cecidit et non quomodocunque, sed in idololatriam. Quod admonet per istorum quae hic aguntur exhortationem quemlibet, ut licet post contemptum temporalium intantum conscendat, ut ex dilectione bene operetur (Gal. V), non tamen praesumat ullo modo in se sibi promittere securitatem, nisi sessionem prius pergerit, 131.0779A| id est, nisi humilitatem suam ad congruum finem perduxerit, cum praecipue vir tantae dignitatis et sapientiae sic criminaliter corruerit. Ideo autem hic in octavo gradu agitur de securitate, quia securitas nulla est priusquam perveniatur ad octavam. Nisi Dominus aedificaverit domum. Iidem, qui et supra, loquuntur hic ad instructionem auditorum, ac si dicant: Postquam adeo, ut dictum est, conscenderitis, nolite praesumere de custodia vestra, quasi vos possitis custodire bonum quod in vobis est, cum nec prius illud operari possetis, nisi Deus operaretur in vobis, quia nisi Dominus aedificaverit domum, id est, ipse primo aliquem constituisset sibi habitaculum, et animam ipsius, quae domus Dei esse debet, per initia bonorum operum aedificasset, frustra laboraverunt 131.0779B| qui aedificant eam, id est domum, hoc est, frustra laborassent et praelati praedicantes et subjecti obedientes. Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat (I Cor. III). Nisi Dominus custodierit civitatem. Postquam vero aedificati fueritis, et multitudinem virtutum quasi concives congregaveritis, nolite, ut dictum est, de harum custodia in vobis praesumere, quia nisi Dominus custodierit civitatem, id est, animam, in qua virtutes velut cives continentur, frustra vigilat qui custodit eam, id est, in vanum sollicitus est et curiosus qui intendit eam custodire ope sua, sive praedicator, sive praedicatus. Vanum est vobis. Et quoniam civitas non potest custodiri nisi a Domino, ergo vanum est vobis surgere, id est, securitatem vobis promittere 131.0779C| ante lucem, id est, ante luculentam et omnibus conspicuam remunerationem quae erit in communi resurrectione. Et ne quis putaret quod haec dejectio semper deberet manere, addit: Surgite, postquam sederitis, id est, tunc securi estote, quando haec sessio et dejectio vestra scilicet mortalitas et passibilitas peracta fuerit. Et tamen non dicit ut vel tunc possint esse securi nisi custoditi a Domino. Sed illa custodia longe differens erit ab ista, quoniam ita confirmati tunc erunt ut non sit eis voluntas vel desiderium peccandi sicut nec angelis. Quod autem ponit, surgite, postquam sederitis, dicitur a similitudine damnatorum qui in medio placito jubentur sedere in terra, donec de aliis etiam detur sententia, ut similiter damnentur. Tunc dico, surgite, id est, 131.0779D| securi estote, vos scilicet qui manducatis panem doloris. Ac si dicat: Nec tunc omnibus securitatem promitto, sed vobis tantum qui manducatis panem doloris, id est, quibus ista praesens et continua tribulatio, respectu supernorum, delectationi est et refectioni velut panis qui continuus est cibus. Cum dederit dilectis suis somnum. Et quasi pro exspectationis diuturnitate solliciti dicerent. Et quando erit ut peracta sessione possimus surgere? ait: Tunc cum dilectis suis, id est, ad vitam praeordinatis, dederit somnum, id est, aeternam quietem. Et illa quies non differtur, sed ecce, id est, in proximo et quasi in manifesto, scilicet est haereditas Domini, id est, 131.0780A| ipsa quies et remuneratio, quia quantumcunque differatur, tamen quantum ad hoc quod postea non variabitur, jam dicendum est: ecce, quia, etsi sint centum vel mille anni, cito tamen erit ad comparationem aeternitatis. Cum ergo dederit Dominus dilectis suis somnum, id est, requiem post hujus vitae miserias, ecce haereditas Domini statim apparebit, et haec haereditas non qualiscunque erit sed merces filii, id est, talis erit remuneratio suo modo, qualis est illius qui proprie Filius dicitur, hoc est, eamdem suo modo immortalitatem et impassibilitatem habebunt quam Filius Dei, quam tamen per ipsum Filium habebunt. Et hoc intelligitur ubi determinatur de quo filio dicatur. Filii dico, fructus ventris, id est, illius Filii qui dicendus est merito fructus ventris, 131.0780B| id est, fructuosus partus uteri virginalis, ex qua maximus provenit fructus, et maxima utilitas humano generi. Hilarius: « Ostenditur quando debeant surgere qui prius jussi sunt sedere, illo scilicet tempore cum fideles suscipiuntur in requiem, quibus mors somnus est et secura pausatio. » Ecce haereditas Domini, filii, scilicet Ecclesiae, ex aqua et Spiritu sancto regenerati, et isti filii sunt merces fructus ventris, id est, uteris virginalis partus. Merces est omnis ejus haereditas, qui resurgens in coelorum possessionem mittitur, et aeterna cum Domino felicitate gaudebit. Merces enim humanitati reddita dicitur, de qua et secundus psalmus ait: Postula a me et dabo tibi gentes haereditatem tuam. Caeterum divinitas ejus nihil accepit unde cresceret. Sicut sagittae 131.0780C| in manu potentis. Quoniam superius dixerat in vanum aedificantes laborare et custodientes frustra vigilare, ne praedicatores omnino depressi et nihil valere videantur, et dissolutis manibus tepidi efficiantur, consolatur eos ita: Quamvis dixerim vanum est vobis ante lucem surgere filii tamen excussorum, id est, expeditorum ad excutiendas praedas, hoc est, apostolorum imitatores, ita sicut sagittae sunt positae in manu potentis, subaudis sagittarii, quia ibi sunt multum efficaces. Excussores proprie dicuntur qui custodiunt circa castella ad praedas liberandas, et excutiendas. Ita praedicatores constituti sunt ad eripiendas animas a potestate diaboli quae ab eo sunt captivatae. Vel, excussores sunt trituratores frumentum a paleis excutientes. Quod similiter refertur ad praedicatores. 131.0780D| Beatus vir qui implevit desiderium suum ex ipsis. Et, quia filii excussorum sunt sicut sagittae in manu periti sagittarii, beati sunt. Et non tantum ipsi sunt beati, sed etiam beatus est vir quisque qui bonam voluntatem conceptam ex ipsis, id est, exemplis et doctrina eorum, implet secundum operationem. Et hanc beatitudinem ostendit ex parte, quia non confundetur ullo modo, cum loquetur inimicis suis, id est, haereticis vel persecutoribus, caeterisque Deo contradicentibus in porta, id est, in publico: dictum a similitudine fortis militis qui audacter ad portas inimicorum veniret, et ibi loqueretur cum eis. Vel in porta, id est, in Christo ipse manens, et ea quae Christi sunt loquens. PSALMUS CXXVII. CANTICUM GRADUUM. 131.0781A| « Beati omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus. Labores manuum tuarum quia manducabis, beatus es, et bene tibi erit. Uxor tua sicut vitis abundans in lateribus domus tuae. Filii tui sicut novellae olivarum, in circuitu mensae tuae. Ecce sic benedicetur homo, qui timet Dominum. Benedicat tibi Dominus ex Sion, et videas bona Jerusalem omnibus diebus vitae tuae. Et videas filios filiorum tuorum, pacem super Israel. » ENARRATIO. Iterum illi fideles, qui et supra, agunt cum illis quos promoverunt ad hunc gradum ut nunquam sibi securitatem promittant, quandiu sunt in hac vita et exhortantur 131.0781B| illos ad altiorem gradum, scilicet timere, id est, Deum diligere. Et haec dilectio non debet esse otiosa, sed ambulent in viis. Et dicunt quantum quis per haec consequatur beatitudinem, et hic, et in futuro. Beati omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus. Omnes qui timent Dominum vero et casto timore, vera scilicet dilectione supradictorum respectu beneficiorum, et ita ut sint ambulantes et se promoventes in praeceptis ejus, beati sunt. Labores manuum tuarum. Probat eos esse beatos, quia, tu quivis es beatus praesenti beatitudine. Et bene tibi in futura beatitudine erit, quia labores manuum tuarum manducabis, id est, delectationi tibi erunt bona opera quae hic laborasti, hoc est, perfrueris remuneratione bonorum operum, in quibus hic studiosus 131.0781C| eras. Et sicut omnes illi qui timent Dominum, beati sunt, ita et tu quilibet, quem admoneo, si timueris, beatus es. Uxor tua sicut vitis. Exponit quomodo in praesenti sit quisque beatus, ita scilicet quia uxor tua, id est, sensualitas tua quam ratione maritatam bene subegisti, erit sicut vitis abundans multiplicitate bonorum operum in lateribus domus tuae, id est, in omnibus membris exterioribus corporis tui, sicut vitis juxta domum plantata fecundior et abundantior est caeteris alibi plantatis. Filii tui sicut novellae olivarum. Secundum hoc etiam beatus es in praesenti, quia filii tui, id est, opera tua sunt excrescentia in perpetuam pacem, sicut novellae olivarum crescunt in perfectam olivam per quam pax 131.0781D| designatur. Filii tui, dico existentes in circuitu mensae tuae, id est, in respectu Christi qui est mensa, id est, refectio animae nostrae, dictum a similitudine alicujus patris uxorem fetam habentis, qui multum de filiis mensam suam circumstantibus laetatur. Ecce sic benedicetur homo. Exposita beatitudine quam consequentur timentes Dominum, apponit: Ecce sic benedicetur, id est, tali benedictione et beatitudine beatificabitur et sublimabitur homo qui timet Dominum, id est, qui diligit Dominum. Et hoc ecce, id est, in praesenti. Ac si dicat: Proposita est vobis beatitudo, modo videte an velitis amittere tantum bonum quod potestis habere pro dilectione. Ideo proponit eis beatitudinem ut magis alliciat ad dilectionem. Benedicat tibi Dominus. Facta exhortatione, 131.0782A| faciunt orationem ita: Diximus quia sic benedicitur homo, ut dictum est. Et ut ita fiat, benedicat tibi Dominus, id est, sublimet te multiplicando et intendendo in te bona opera. Et hoc ex eo, quia tu jam es Sion, id est, speculans et attendens futura, et non potes custodiri per te. Et hoc modo benedicat te, ut videas bona Jerusalem, id est, ut experiaris ea bona quae pertinent ad coelestem Jerusalem, scilicet bona opera, omnibus diebus vitae tuae, id est, quandiu vixeris. Et videas filios. Et eo modo te benedicat, ut experiaris filios filiorum tuorum, id est, remunerationem bonorum operum, videlicet imperturbabilem pacem dico super Israel, scilicet futuram, vel tendentem super Israel, id est, excedentem fideles Dei, quia non possunt eam viribus suis promereri. PSALMUS CXXVIII. CANTICUM GRADUUM. 131.0782B| « Saepe expugnaverunt me a juventute mea, dicat nunc Israel. Saepe expugnaverunt me a juventute mea: etenim non potuerunt mihi. Supra dorsum meum fabricaverunt peccatores, prolongaverunt iniquitatem suam. Dominus justus concidit cervices peccatorum, confundantur et convertantur retrorsum omnes qui oderunt Sion. Fiant sicut fenum tectorum quod, priusquam evellatur, exaruit. De quo non implevit manum suam qui metit, et sinum suum qui manipulos colligit. Et non dixerunt qui praeteribant: Benedictio Domini super vos, benediximus vobis in nomine Domini. » ENARRATIO. 131.0782C| Postquam isti conscendentes sunt eo modo quo dixi Dominum timentes, debent se ita contemperare ut, in constantia tribulationis, possint dicere quia ab impugnantibus non sint superati. Et ideo invitant alios ut sui exemplo bene operentur, et, si tribulatio eis inde ingruerit, non deficiant. Quam constantiam hic gradus exsequitur: Saepe expugnaverunt me. Quicunque est Israel, id est, qui intantum conscendit ut corde videat Deum dicat nunc, id est, in proximo se ita affectet et praeparet ut possit dicere: Saepe expugnaverunt, id est, impugnaverunt me adversarii mei. Et haec impugnatio processit a juventute mea, id est, ex eo tempore ex quo innovatus sum, vel propter innovationem 131.0782D| meam impugnaverunt me. Saepe expugnaverunt. Quod repetitur, ad confirmationem assertionis fit. Saepe expugnaverunt me a juventute mea. Et ideo saepe, quia non potuerunt mihi praevalere. Si enim semel expugnassent, non secundo vel tertio impugnassent. Supra dorsum meum fabricaverunt peccatores. Determinat quomodo expugnassent. Dorsum meum aedem sibi fecerunt flagellando. In qua fab prolongaverunt, id est, adduxerunt iniquitatem suam, et ex opposito justitiam meam. Quod dicit ad consolationem auditorum ne illis molesta sit tribulatio, cum justitia sua inde crescat. Dominus justus concidit. Ipsi, inquam, extenderunt iniquitatem suam, pro quo Dominus, qui justus est judex, concidit, id est, confringet cervices, id est, superbiam peccatorum. 131.0783A| Et ex opposito intellige quod remunerabit humilitatem meam, et ideo jure debemus esse constantes. Facta autem exhortatione ad conscendentes, orat pro persecutoribus ita: Et ne ipsi omnino in futuro concidantur, utinam omnes qui oderunt Sion, id est, qui odio tantum persequuntur fideles confundantur ex eo quod fuerunt odientes, et convertantur retrorsum, id est, fiant sequaces et imitatores eorum quos volebant praecedere. Fiant sicut fenum: Quod si noluerint converti a pravitate sua, concedo divinae justitiae ut fiant sicut fenum tectorum, id est, fiant comparabiles feno absque utilitate in tecto nascenti secundum hoc scilicet ut exardescat in eis priusquam de hac vita eleventur quidquid utilitatis et bonitatis erat in eis. De quo non implevit, tali scilicet 131.0783B| feno sint comparabiles, de quo non implevit manum suam qui metit: hoc est, quod nullus metere curat. Quod autem sequitur, nec sinum suum qui manipulos colligit, iidem sunt et qui metunt et qui manipulos colligunt, scilicet sancti angeli qui quotidie abducunt fideles ab hac vita in regnum coelorum. In manu vero et sinu qui capacior est, diversitas majoris et minoris dignitatis accipitur. Ac si dicat: Sancti angeli, qui messores sunt in fine mundi, non implebunt de eis manum vel sinum, id est, non colligent eos in numero minus perfectorum qui recipient tricesimum vel sexagesimum fructum, nec in numero magis perfectorum qui recipient centesimum fructum (Matth. XIII). Et non dixerunt qui praeteribant. Et ideo non colligentur ab angelis, quia huic 131.0783C| feno, id est, talibus non dixerunt hi qui viam hujus saeculi et temporalia sunt praetereuntes, et ad patriam tendentes: Benedictio Domini super vos, id est, non effecerunt dicto et praedicatione sua ut benedictio fidei et operationis sublimarentur: hoc est, non profuit eis praedicatio eorum. Nec dixerunt: Benediximus vobis in nomine Domini, id est, sua praedicatione non effecerunt, ut illi, qui benedicti et sublimati erant fide, degentes essent in nomine Domini, id est, ut bene operando darent gloriam nomini Domini. Quasi dicerent: Benediximus quidem vobis, sed non in nomine Domini, ut caeteris fundatis. Quod de falsis Christianis accipiendum est, sicut prior hujus versus pars de infidelibus. Omnes enim peccatores, aut impii sunt, aut infideles, aut falsi 131.0783D| Christiani. Apostoli vero omnibus, tam salvandis quam non salvandis praedicabant. Sed aliis erant odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem (II Cor. II). PSALMUS CXXIX. CANTICUM GRADUUM. « De profundis clamavi ad te, Domine: Domine, exaudi vocem meam. Fiant aures tuae intendentes in vocem deprecationis meae. Si iniquitates observaveris, Domine: Domine, quis sustinebit? Quia apud te propitiatio est, et propter legem tuam sustinui te, Domine. Sustinuit anima mea in verbo ejus, speravit anima mea in Domino. A custodia matutina usque ad noctem, speret Israel in Domino. Quia apud 131.0784A| Dominum misericordia, et copiosa apud eum redemptio. Et ipse redimet Israel ex omnibus iniquitatibus ejus. » ENARRATIO. Post inceptam tribulationibus constantiam, debent reputare fideles suis se viribus nullomodo posse subsistere, sed meritis eorum omnino agitur, licet tantum jam conscenderint, deficiant et non possint perseverare; recognoscant de ipsis profundis tribulationum ad Deum esse clamandum, et clament, ut Dominus, sicut praecepit, constantes eos usque ad noctem mortis custodiat. Poenitentialis etiam iste psalmus habetur. Sed tunc non reputatur gradus. Quod non est mirandum, si unus idemque psalmus diverso modo accipiatur, cum quidquid bene et secundum 131.0784B| fidem possit exponi in singulis psalmis, Prophetam credamus hoc intellexisse. De profundis clamavi. Cum persecutores omni genere tribulationum instarent et me omnibus modis devocarent, ego, positus in abysso tribulationum, de meis viribus diffisus, clamavi ad te, Domine, ad quem clamandum est, quia tu es Dominus potens auxiliari. Et tu, o Domine, exaudi vocem meam, id est, clamorem voce prolatum. Fiant aures tuae intendentes. Et ut ego in clamando extensus fui, ita, Domine aures tuae id est, potentia et facilitas exauditionis tuae fiat intensa in vocem deprecationis meae, conferendo id quod designat vox mei deprecantis: si iniquitates observabis. Exaudi, inquam, vocem meam, et non attendas neque observes iniquitates 131.0784C| meas, quia si tu, Domine, iniquitates observaveris, id est, in memoria habueris, ut districto judicio punire velis vel meas, vel aliorum, Domine bone, quis sustinebit, id est, quis sufferre poterit? Vel, quis sustinebit, id est, quis exspectabit? Si tu iniquitates observares, nullus sufferret. Sed quamvis dixerim quis sustinebit, aliquis tamen sustinebit. Et hoc in me probari potest. Ego te, Domine, sustinui, id est, a te remunerationem cum patientia exspectavi, non quin me intelligerem peccatorem esse, et hoc nullo modo promeruisse, sed ideo, quia apud te, id est, in tua natura est propitiatio, id est, misericordia, quia misericorditer agis, non observans iniquitates quibus defectum patimur; et etiam propter legem tuam observatam à me, id est, propter conditionem quam 131.0784D| nobis proposuisti: Dimittite et dimittetur vobis (Luc VI, VII). Vel ut universaliter dicatur, propter legem, id est, praecepta tua observata. Hoc ideo apponit, ne videretur desperare, et ideo minus alliceret ad clamorem illos quos hic invitat. Sustinuit anima mea. Modo convertit se ad auditores ita: Non tantum sustinuit propter propitiationem ejus et propter legem observatam, sed etiam in verbo ejus, id est, in consideratione promissionis ejus, qua et receptorum veniam promisit poenitentibus et indulgentiam quaerentibus, et sempiternam gloriam promerentibus. Speravit anima mea, scilicet illum remuneratorem pro legitima certatione. Et bene dicit animam suam spirasse; sicut quaedam virtutes proprie sunt corporis sicut 131.0785A| jejunare, vigilare, ita fides, spes, charitas, proprie dicuntur animae. Speravit, inquam, anima mea, non in quolibet, sed in Domino, id est, in consideratione omnipotentiae ejus. A custodia matutina. Quae spes fuit incipiens a custodia matutina, id est, a tempore illuminationis vel consensionis meae, hoc est, a principio sanctitatis meae, et ita perseverabit usque ad noctem, id est, ad mortem. Vel, sicut in Hebraeo habetur, a vigilia matutina usque ad vigilam matutinam; id est, ab incipiente hic illuminatione perseverando usque ad verum matutinum quod post hanc vitam incipiet lucescere. Et sicut ego spero in Domino, sic omnis Israel speret in Domino. Quia apud Dominum. Et merito omnis Israel, id est, omnis fidelis sperabit in Domino, quia apud ipsum est misericordia, 131.0785B| id est, ipse naturaliter est misericors. Et ne quis desperet multitudine peccati, apud Dominum est copiosa redemptio, tam originalium quam actualium criminum, tam criminalium quam venialium. Vel copiosa redemptio, tam gentium quam Judaeorum, Et ipse redimet. Hic copiosa est apud illum redemptio, quia quotidie peccata dimittit. Et in futuro idem ipse redimet Israel ex omnibus iniquitatibus ejus, quia nullus omnino sine macula de hoc mundo transibit qui in oblatione sacrificii et orationibus indigeat absolvi. PSALMUS CXXX. CANTICUM GRADUUM. « Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei. Neque ambulavi in magnis, neque 131.0785C| in mirabilibus super me. Si non humiliter sentiebam, sed exaltavi animam meam. Sicut ablactatus est super matre sua, ita retributio in anima mea. Speret Israel in Domino, ex hoc nunc et usque in saeculum. » ENARRATIO. In hoc psalmo fideles alta conscendentes iterum suos admonent sectatores ut, dum eo usque promoti fuerint quod ad Dominum pro constantia tribulationis clament, adhuc ad altiora conscendant, videlicet ut cum exauditi fuerint in hac re, non glorientur in semetipsis reflectendo oculos suos ad virtutes suas unde possent superbire, sed, ascendentes gradum humilitatis ipsa magnalia quae in se sunt, non sua, sed Dei cognoscant esse, ita dicentes. 131.0785D| Domine non est exaltatum cor meum. O Domine, post beneficia tua supradicta, cor meum non est exaltatum, id est, in mente mea non superbivi, neque elati sunt oculi mei, id est, nullam extrinsecus superbiam ostendi, quae maxime nutibus et elatione oculorum deprehenditur. Neque ambulavi in magnis. Non tantum non superbivi, sed etiam in his in quibus solummodo locus videtur, scilicet in magnis et mirabilibus, sed non in me gloriando, ut conservarem humilitatem meam, hoc est, in virtutibus provectum habui, quae erant tam magnae ut essent etiam mirabiles, sed non ita ut ipsas, virtutes attenderem, dicendo apud me: quatenus sum, quam gloriosus sum, sed magis dicebam: quantum 131.0786A| differo ab aliis qui sunt superiores me in virtutibus. Et hoc ideo feci, quia erant super me, id est, desuper mihi collatae sunt a Domino. Si non humiliter sentiebam, sicut ablactatus. Modo ponit sese sub devotione quadam. Si non humiliter sentiebam, id est, si non semper in bumilitate me continebam post omnes gradus supradictos, sed exaltavi animam meam superbiendo, tunc ita veniat retributio in animam meam, scilicet ut peream sicut periret puer ablactatus, quia adhuc deberet super matrem suam incumbere; si remotus, non sustentaretur aut matris aut alterius ope. Ideo facit hanc devotionem, ut per poenitentiam quam sibi imperat adjutores a superbia removeat. Speret Israel. Et quicunque est Israel, sic speret in Domino, sicut 131.0786B| ego humiliter sentiens speravi vel sicut ego in magnis et mirabilibus non superbivi: sic omnis qui est Israel dum in talibus est, non superbiat et sic speret in Domino, incipiens ex hoc nunc, id est, ex praesenti nunc, et perseveret usque in saeculum. PSALMUS CXXXI. CANTICUM GRADUUM. « Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus. Sicut juravit Domino, votum vovit Deo Jacob. Si introiero in tabernaculum domus meae, si ascendero in lectum strati mei. Si dedero somnum oculis meis, et palpebris meis dormitationem; et requiem temporibus meis, donec inveniam locum Domino, tabernaculum Deo Jacob. Ecce 131.0786C| audivimus eam in Ephrata, invenimus eam in campis Silvae. Introibimus in tabernaculum ejus, adorabimus in loco ubi steterunt pedes ejus. Surge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae. Sacerdotes tui induantur justitiam et sancti tui exsultent. Propter David servum tuum, non avertas faciem christi tui. Juravit Dominus David veritatem, et non frustrabitur eam, de fructu ventris tui ponam super sedem tuam. Si custodierint filii tui testamentum meum, et testimonia mea haec quae docebo eos, et filii eorum usque in saeculum sedebunt super sedem tuam. Quoniam elegit Dominus Sion, elegit eam in habitationem sibi. Haec requies mea in saeculum saeculi, hic habitabo quoniam elegi eam. Viduam 131.0786D| ejus benedicens benedicam, pauperes ejus saturabo panibus. Sacerdotes ejus induam salutari, et sancti ejus exsultatione exsultabunt. Illuc producam cornu David, paravi lucernam Christo meo. Inimicos ejus induam confusione, super ipsum autem efflorebit sanctificatio mea. » ENARRATIO. Fidelium multitudo postquam in tantum conscendit, ut nullo modo superbiat virtutibus, orat hic vitam apostolicam scilicet ut vivat in societate et concordia fratrum non sub suo jure, sed sub alterius potestate. Et, quia nullis meritis suis reputat se illud posse consequi, licet tantum conscenderit, propter David, id est, propter Christum et ejus 131.0787A| obedientiam orat Patrem surgere, id est, hoc efficere. Et hic gradus desiderium dicitur. Memento, Domine, David, o Domine Pater, memento in nobis David, id est, Christi viriliter agentis per omnia. Et omnis mansuetudinis ejus, id est, patientiae et obedientiae ejus, sicut juravit Domino; mansuetudinis ejus, dico, memento, ita per omnia exhibitae sicut ipse Filius Dei Deo Patri juravit, id est, jurejurando confirmavit. Et sicut votum vovit Deo Jacob, id est, luctantium, quia et ipse secundum humanam naturam luctans erat. Jurare, et votum vovere, non verbis hic, sed Dei firma dispositione accipitur, dictum a similitudine hominum aliquid jurantium et firmiter voventium. Si introiero. Si dedero somnum oculis et requiem temporibus meis. Juravit, 131.0787B| ita dicens: Si introiero in tabernaculum domus meae, id est, in habitationem mansionis meae, ut ex delectatione corpori meo acquiescam in aliquo. Et si ascendero in lectum strati mei. Et si dedero somnum oculis meis, quod minus est quam stratum ascendere. Et palpebris meis dormitationem, et requiem temporibus meis: quod fit quando tempora gravantur ad somnum. Hoc nullo modo quievero aut cessavero donec inveniam locum Domino, id est, tales in quibus Dominus habeat locum et requiem suam, et donec inveniam tabernaculum, id est, militantes Deo Jacob, id est, luctatorum subaudis, non ero promissor verax, vel aliquid hujusmodi quod digne possit subaudire. Quod dicit, si introiero in tabernaculum domus 131.0787C| meae, dictum est a similitudine militis alicujus ita devoti erga dominum suum ut nunquam domum suam intrare velit, donec per destructionem inimicorum ad voluntatem domini sui militet. Quod autem dicit, in lectum strati, lectum hic dicit ipsam lecticam, stratum vero, quod desuper ponitur, sicut culcitra, pulvinar, et caetera. Ecce audivimus eam. Hoc dictum est, juravit David, id est, Dominus Jesus, et sicut promisit, ecce completum videmus in praesenti et in manifesto, quia audivimus eam, id est, sedem vel Ecclesiam, quam prius praedixit, locum, in Ephrata, id est, in Judaico populo quem hic intelligimus, tum per locum qui est in Judaea, alio nomine dictum Bethleem, tum propter nominis interpretationem. Ephrata enim interpretatur speculum. 131.0787D| Quod bene Judaeis convenit qui sub umbra legis quasi per speculum in aenigmate contemplabantur quae nunc facie ad faciem videntur (I Cor. XIII). Et quod dicitur, audivimus eam in Ephrata, illi parti attribuitur quae hic ex gentibus loquitur. Et quod sequitur, invenimus eum in campis Silvae, Judaeis ascribitur. Ac si dicant Judaei: Nos invenimus eam, id est, Ecclesiam etiam in campis Silvae, id est, in his qui silva fuerunt, sed jam facti sunt campi, id est, fructiferi. Eam, non est relativum ad aliquam vocem quae in libro sit posita, sed ad significationem loci, introibimus in tabernaculum. Modo exponunt in qua re orent, ut meminerit David in eis, scilicet quia introibimus, id est, introire disposuimus in tabernaculum 131.0788A| ejus, id est, in militia ejus ut stemus adorantes, id est, venerantes eum in loco, id est, in eo statu ubi steterunt pedes ejus, id est, apostoli. Quasi dicat, in conformitate apostolorum, ut unanimes simus voluntate, in qua ipsi firmiter perseveraverunt (Act. II). Et ad hoc adorabimus, id est, per orationem nos id facturos disposuimus. Surge, Domine. Nos disponimus introire in apostolicam vitam et adorare. Et ut possimus introire, tu Domine, surge, id est, potens appare eundo in requiem tuam, faciendo nos tales, in quibus requiescas et delectaberis. Et tunc te surgente, surgat et arca sanctificationis tuae, id est, nos qui, sanctificati et purificati in baptismate sumus arca tua, portantes in nobis tabernacula testamentorum, id est, praecepta Veteris 131.0788B| et Novi Testamenti, et manna, id est, Christum cibum angelorum et panem vitae et intellectus, et virgam Aaron, id est, gubernationem nostram ipsorum, in qua dominamur illicitis motibus. Sacerdotes tui. Modo exponit quomodo orent ut surgant, arca sanctificationis, sic scilicet, Domine, ut sacerdotes tui induantur justitiam, id est, nos qui sumus regale sacerdotium (I Petr. II), nos ipsos immolantes in bona simus operatione. Et sancti tui exsultent, id est, nos ipsi per te sanctificati, secundum puritatem innocentiae simus exsultantes. Propter David. Et hoc nostris meritis non oramus, sed potius propter David quem dilexisti, qui est servus tuus, tibi per omnia obediens: post bonam operationem et innocentiam non avertas faciem christi tui, id est, speciositatem et 131.0788C| pulchritudinem, id est, conformitatem ejus a nobis. Et hoc propter ipsum, sicut superius dixit, Memento mansuetudinis ejus, juravit Dominus David veritatem. Quasi aliquis diceret: Qua fiducia audes conformitatem Christi orare? Ea scilicet, quia Dominus Pater juravit, id est, firmiter disposuit vel promisit David, id est, Domino Jesu Christo filio ejus, veritatem, id est, ipse ipsum qui est Veritas. Et non frustrabitur eam, id est, non decipiet eum in hac promissione: Et quid juravit? De fructu ventris tui ponam super sedem tuam, id est, quosdam, ex his quos generabis in fide, faciam eadem beatitudine immortalitatis et impassibilitatis in regno tuo tecum perfrui. Hoc David promissum est de Christo secundum carnem, hoc Christo de fidelibus secundum spiritum. Si custodierint 131.0788D| filii. Tunc scilicet filii tui sedebunt super sedem tuam, si custodierint testamentum meum, id est, pactum in baptismo mihi promissum, et testimonia, id est, praecepta mea, haec scilicet quae docebo eos, id est, quae ego injungam eis. Et non tantum filii tui, id est, apostoli et caeteri primitivi, sed etiam filii eorum, id est, imitatores eorum sedebunt super eamdem sedem usque in saeculum, id est, aeternaliter. Aliter. Quosdam ex regeneratis qui erunt filii tui faciam reges, id est, seipsos et alios regentes. Et si perseveraverint in praeceptis meis filiosque suos perseverare fecerint, ipsi et filii eorum hic et aeternaliter sedebunt super sedem tuam, hic se ipsos regentes, in futuro conregnantes. Quoniam elegit Dominus 131.0789A| Sion. Vere regnabunt, quoniam Dominus ad hoc elegit Sion quae speculatio dicitur, id est, Ecclesiam quae speculatur futura gratis sine omnibus meritis praecedentibus assumpsit de massa perditorum; elegit quidem eam in habitationem sibi, id est, quam inhabitaret et coleret secundum promotionem virtutum, ita dicens: Haec requies mea, id est, haec Sion erit requies mea, hoc est, talem illam constituam, ut in ea delecter et requiescam, non tantum hic, sed in saeculum saeculi. Hic, id est, in illa Sion habitabo, et hic et in futuro. Quoniam elegi eam ad hoc, ut inhabitem in ea. Viduam ejus. Probat hoc, quod dixit, hic habitabo, ita: Viduam ejus, scilicet Sion, id est, qui in ea desolati sunt temporali jucunditate, benedicens hic sublimando in virtutibus, 131.0789B| benedicam glorificatione futura. Vel benedicens benedicam, id est, multum sublimabo. Pauperes ejus, id est, Sion, id est, eos qui sunt existentes in humilitate, sicut qui attendunt paupertatem suam, saturabo panibus, id est, multiplicitate intellectus sanctarum Scripturarum: quia qui omnia temporalia postponunt ad intelligendum expediti sunt. Easdem vero personas pro diversis causis vocat viduam et pauperes. Sacerdotes ejus. Illos quoque qui non tantum sunt humiles, sed etiam seipsos sacrificium justitiae offerentes, induam salutari, id est, Christo, hoc est, conformitate Salvatoris, bona scilicet operatione. Et sancti ejus, scilicet Sion, exsultatione exsultabunt, de perfecta innocentia gaudebunt. Viduam et pauperes, sacerdotes et sanctos, eos ipsos 131.0789C| qui in hoc psalmo loquuntur, accipimus illuc producam, hic eos ita sublimando, in futuro autem illuc producam cornu David, id est, in eosdem extendam sublimitatem et conformitatem Domini Jesu, non tamen ita, ut ea paritate et quantitate debeant sublimari, sed suo modo. Paravi enim eos lucernam Christo meo, id est, faciam eos recognoscere non se lucem esse, sed lucernam, id est, portare in se Christum qui est lux vera, et ab eo splendorem accipere, quo et ipsi illustrentur, et alios illuminent: inimicos ejus. Illos ita, ut dixi, sublimabo, inimicos autem ejus, id est, Christi, scilicet persecutores vel haereticos, qui ei inimicabantur: induam, id est, circumdabo perpetua confusione, id est, damnatione. Sed sanctificatio mea, id est, sanctificati 131.0789D| mei efflorebunt de virtute in virtutem, vel floribus bonorum operum iu maturitatem aeternae remunerationis, super ipsum videlicet Christum fundati, sine quo nihil esse possunt. Aliter: Illuc, id est, ad sanctos producam cornu David. Et non tantum ad eos, sed etiam inimicos, id est, persecutores ejus induam confusione bona, ut erubescentiam ex eo habeant quod persecuti sunt eum. Et non solum erubescent, sed etiam postea facti sanctificatio mea, in baptismate sanctificati, efflorebunt in promotione virtutum super ipsum fundati in operibus bonis. PSALMUS CXXXII. CANTICUM GRADUUM. « Ecce quam bonum et quam jucundum habitare 131.0790A| fratres in unum. Sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron. Quod descendit in oram vestimenti ejus, sicut ros Hermon, qui descendit in montem Sion. Quoniam illic mandavit Dominus benedictionem et vitam usque in saeculum. » ENARRATIO. Iidem ipsi fideles, qui in superiori psalmo cum humilitate conformitatem Christi et apostolicam vitam oraverunt, adhuc promotiorem gradum ascendunt; scilicet ut postquam consecuti sunt quod quaerebant, in unum cohabitare voluntarie studeant. Ecce quam bonum. Quod oravimus consecuti sumus. Ecce habitamus in unum, hoc est, omnia habemus 131.0790B| communia, et in eadem voluntate existimus apostolicam vitam ducentes. Unde et vos, auditores, discite, quam bonum et quam jucundum est habitare fratres in unum, id est, concordi voluntate ut idem velint. Quod melius et jucundius est quam ut possit voce profiteri. Multi cohabitant, ut Cain et Abel, Esau et Jacob, sed non in unum. Multa etiam sunt bona, et non jucunda, ut jejunare, vitam castigare. Multa vero jucunda et non bona, ut voluptuose vivere. Sed ista fratrum cohabitatio cum sit bona et jucunda, merito est amplectenda. Modo ostendit per similitudinem qualis sit: Sicut unguentum. Vere est bonum et jucundum sicut unguentum in capite, utpote spirituale donum quo perfecti unguntur, ut reges, sacerdotes, existens in potestate Christi qui 131.0790C| est caput nostrum. Et tale donum quod descendit in barbam, id est, in robustos, quoniam robur et sapientia per barbam denotatur. Et exsequitur per partes, de quibus dicat robustis, scilicet in barbam Aaron, id est in apostolos qui primo loco Christo sacerdoti summo adhaerebant. Vel, secundum nominis interpretationem, Aaron dicitur mons vel montanus. Et Christus licet in saeculo conversaretur, semper tamen ipse mons existens, in monte altissimo et in munitione inexpugnabili permansit. Quod descendit in oram. Quod unguentum non tantum descendit, id est, profluxit in barbam Aaron, sed etiam in oram vestimenti ejus, id est, in summitatem vestium ejus, quia unctio spiritualis primo de Christo profluxit in apostolos, quasi de capite in barbam, 131.0790D| deinde per barbam in vestimentum, id est, de apostolis in martyres, qui primi post apostolos ambientes erant Christum, et sic in oram, id est, in extremitatem vestimenti, id est, in omnes fideles Ecclesiae. Per hoc multum commendat hunc gradum, id est, cohabitationem in unum, quia tam praecipuos viros, scilicet apostolos et martyres, in ea fuisse commemorat. Quod unguentum profluxit sicut ros Hermon, id est, utpote gratuitum donum exaltati luminis, id est, Christi, quia hoc donum ipse nulli contulit ante exaltationem suam sicut scriptum est: Nondum erat Spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus (Joan. VII). Hermon interpretatur lumen exaltatum, sive anathema 131.0791A| eorum. Ros qui sine labore hominum ad fructificandam terram descendit, gratuitum donum Dei absque merito designat. Ros itaque Hermon descendit in montem Sion, quia gratia quae prius collata est Judaeis, postquam ipsi anathematizando Christum Jesum, separaverunt se ab eo, venit in Ecclesiam gentium quae mente speculatur Deum, sive, gratuitum donum Dei populo gentium collatum, quod prius fuit anathema, venit in Sion, quando Judaei et gentes in unitate fidei sunt conjuncti. Sive, per montem Hermon, et montem Sion, eminentiores, et perfectiores in Ecclesia accipiamus, in quos largius descendit gratia Spiritus sancti. Quoniam illic mandavit Dominus. Et ideo etiam bonum, et jucundum est in unum habitare, quoniam illic, id est, in illa 131.0791B| cohabitatione existentibus, mandavit, id est, legavit Dominus per doctores suos, benedictionem, id est, sublimationem magis ac magis, magisque in dies secundum promotionem virtutum, et non tantum sublimationem in hac vita, sed etiam vitam usque in saeculum, id est tendentem usque in aeternitatem. PSALMUS CXXXIII. CANTICUM GRADUUM. « Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini. Qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nostri. In noctibus extollite manus vestras in sancta, et benedicite Dominum. Benedicat te Dominus ex Sion, qui fecit coelum et terram. » ENARRATIO. Nunc iidem fideles invitant omnes qui eo usque 131.0791C| ascenderunt ut cor unum et animam unam habeant, ut in eo perseverent, vel, Deo quod promoti sunt, non sibimet ascribant, et omnia quae faciunt respectu coelestis retributionis agant, et pro his omnibus Deum benedicant. Ecce nunc benedicite Dominum. O vos omnes servi Domini, qui in tantum conscendistis, ecce nunc, id est, in praesenti cum nihil vobis aliud jam restat, benedicite Dominum secundum perseverantiam, vel ut Deo ascribatis quod hucusque conscendistis. Qui statis in domo Domini. Vobis, dico, servis Domini, qui statis in domo Domini, id est, in Ecclesia, praeceptis Dei insistentes et nullo modo jacentes. Et sit causa benedictionis, quia statis in atriis domus Dei nostri, id est, in amplitudine dilectionis deducentis 131.0791D| nos in aeternam domum Dei nostri. In noctibus extollite. Benedicite, inquam, Dominum, et extollite manus vestras, id est, opera vestra in sancta, id est, respectu coelestium bene operamini in noctibus, id est, in tota ista vita, ubi sunt varii defectus, quae ad futuram vitam comparata, nihil aliud quam nox est dicenda. Duobus modis homines in nocte esse accipiuntur, vel secundum peccata, ut est illud: Qui dormiunt, nocte dormiunt (I Thess. V). Vel etiam, boni sunt hic in nocte, quantum ad lucem et gloriam futurae vitae. Et benedicite Dominum, id est, ex eo ipso quod manus extollitis in sancta laudate Dominum. Benedicat te Dominus. Modo qui hactenus eos exhortati sunt generaliter, ut ostendatur quia ad 131.0792A| hoc non sufficiunt libero arbitrio, et omnes supra dictos consensus esse ex gratia Dei, singulariter eos alloquuntur dicentes: Dominus progrediens ex Sion, id est, qui Deus et homo est, benedicat te et in promotione et in custodia promotionis. Dominus, dico, qui potens est, qui fecit coelum et terram, id est, majores et minores. PSALMUS CXXXIV. ALLELUIA. « Laudate nomen Domini, laudate, servi, Dominum. Qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nostri. Laudate Dominum, quia bonus Dominus; psallite nomini ejus, quoniam suave est. Quoniam Jacob elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi. Quia ego cognovi quod magnus est Dominus 131.0792B| et Deus noster prae omnibus diis. Omnia quaecunque voluit Dominus fecit in coelo, in terra, in mari, et in omnibus abyssis. Educens nubes ab extremo terrae, fulgura in pluviam fecit. Qui producit ventos de thesauris suis, qui percussit primogenita Aegypti ab homine usque ad pecus. Emisit signa et prodigia in medio tui, Aegypte, in Pharaonem et in omnes servos ejus. Qui percussit gentes multas, et occidit reges fortes. Sehon regem Amorrhaeorum, et Og regem Basan, et omnia regna Chanaan. Et dedit terram eorum haereditatem, haereditatem Israel populo suo. Domine, nomen tuum in aeternum, Domine, memoriale tuum in generationem et generationem. Quia judicabit Dominus populum suum, et in servis suis 131.0792C| deprecabitur. Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent, et non loquentur: oculos habent, et non videbunt: aures habent, et non audient: neque enim est spiritus in ore ipsorum. Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis. Domus Israel, benedicite Domino: domus Aaron, benedicite Domino: domus Levi, benedicite Domino: qui timetis Dominum, benedicite Domino. Benedictus Dominus ex Sion, qui habitat in Jerusalem. » ENARRATIO. In hoc psalmo loquitur Propheta invitans omnes tam de Judaeis quam de gentibus ad laudem Dei, ex consideratione bonitatis ipsius, tum quia gratuito plura bona eis contulit, tum respectu mirabilium 131.0792D| quae multipliciter enumerat in tractatu hujus psalmi. Laudate nomen Domini. O vos, servi Domini, laudate devotione cordis et oris nomen illud quod est Dominus, vel gloria Domini. Qui statis in domo, etc. Hic versus exponendus est, ut supra. Laudate Dominum (Psal. CXXXIII): Ideo etiam laudate Dominum, quia naturaliter bonus est in se. Et non tantum voce laudate eum, sed etiam psallite nomini ejus, id est bene operamini ad gloriam nominis ejus quod est Dominus, quoniam nomen talis Domini non est asperum neque acerbum ut aliorum, sed suave est et nimis delectabile. Vel jucundum et suave est psallere illi. Quoniam Jacob elegit. Hoc etiam sit vobis materia laudis, quoniam Dominus elegit Jacob 131.0793A| sibi, id est eos qui in vobis minus perfecti adhuc in lucta sunt, gratis assumpsit. Et Israel in possessionem sibi, id est perfectiores in vobis, qui jam Deum corde vident. Hos omnes sola misericordia ex perditorum massa assumpsit ad hoc, ut possideat et excolat eos, quasi aliquis haereditatem suam. Quia ego cognovi. Et merito debetis talem Dominum laudare, quoniam non tantum bonus sed magnus est et potens: quod ego plenaria cognitione cognovi, Spiritu sancto mihi revelante. Et Deus noster est non recens, sed antiquorum patrum Deus talis, ut sit prae omnibus diis, sive ab eo sanctificatis, sive ab hominibus falso assumptis. Omnia quaecunque voluit Dominus. Probat quod magnus sit prae omnibus, quia ipse fecit omnia quaecunque voluit in coelo, et in 131.0793B| terra, id est in praelatis et subditis, et non tantum in bonis, sed etiam in malis, quod est in mari, et non solum in qualibuscunque malis, sed in his etiam qui erant abyssi, id est qui in profundo vitiorum fuerunt, fecit quaecunque voluit. Educens nubes. Fecit in coelo quod voluit, hoc scilicet, quod illos qui erant quasi extremi inter homines secundum ignobilitatem et inopiam, educens ab illa extremitate, fecit nubes ad pluendos alios. Et fecit in eis fulgura, id est illuminationem scientiae in pluviam, id est in doctrinam. Per nubes officium, per pluviam doctrina designatur. Quod est dicere: Non tantum injunxit eis officium praedicandi, sed fecit eos ipsum exsequi. Qui producit ventos. Adhuc probat Dominum magnum esse qui talis est quod producit 131.0793C| ventos, id est spirituales eosdem quos nubes dixit, sed nubes propter officium, ventos propter spiritualitatem, de thesauris suis, id est de occulta dispositione sua, in qua fuerunt ante mundi constitutionem (I Petr. I). Et in eo laudandus est, quia percussit primogenita, id est originalia peccata, quae prima nascuntur in hominibus, destruxit, Aegypti, id est eorum qui erant in dejectione et tenebris ignorantiae, ab homine usque ad pecus, id est et eorum qui erant sapientes in saecularibus, ut philosophi vel Judaei et Graeci, et eorum qui secundum simplicitatem pecudibus erant comparabiles, sicut barbari. Et misit signa. Eo igitur modo et ordine delevit primogenita Aegypti. Et misit signa et prodigia, id est mirabilia in publico. Et hoc non in qualibet parte tui, 131.0793D| o Aegypte, sed in medio tui: quia per totum mundum contigere miracula, in Pharaonem, id est in diabolum destruendum qui vere dissipatio dicitur. Et in omnes servos scilicet destruendos, id est ministros ejus scilicet malignos spiritus sibi subjectos qui serviunt ei in dissipatione generis humani. Qui percussit gentes multas. Et non tantum primogenita, id est originalia crimina delevit in baptismo, sed etiam percussit gentes multas, id est multitudinem actualium peccatorum post baptisma per tentationes occurrentium destruxit, et occidit reges fortes, id est talia vitia quae solent fortiter regnare et dominari in quibusdam, et tantam vim habere ut vix se aliquis ab eis expediat Sehon regem Amorrhaeorum. Exponit 131.0794A| quos reges occiderit, scilicet Sehon, id est vehementem tentationem, quae adeo vehemens fuit ut aut jam praevalendo regnaret, aut regnare jam potuisset. Sehon interpretatur calens tentatio, tentatio oculorum, sive lassescens, vel germen inutile. Amorrhaei dicuntur amaricantes. Og, conclusio vel coacervans. Basan, pinguedo, vel ignominia, sive confusio. Chanaan, motus eorum, sive paratus humilitati, vel dejectioni. Non tamen omnino destruxit tentationem quin impugnet, sed in eo quod solet esse Amorrhaeorum, id est secundum hoc quod solet dominari et praevalere, quantum ad consensum his qui sunt Amorrhaei, id est amaricantes Deum in consensu. Quod est dicere: Destruxit et debilitavit impugnationum suggestionem, ut non pervenirent ad consensum, 131.0794B| vel in quibus praevaluit condonavit. Secundum illam interpretationem, qua Sehon dicitur tentatio oculorum, per tentationem hujus sensus, subintelligimus tentationes totius sensualitatis. Maxime enim per oculos tentamur, et sicut beatus Augustinus ait, « iste convenit omnibus aliis. Solet enim dici: Vide quantum fragorem fecit. Vide quam bene sapiat. Vide quam bene redoleat. Vide quam asperum vel lene sit tactu. » Occidit et Og regem Basan. Per Og, malam operationem deducentem in confusionem accipimus, quoniam de operatione multo difficilius, quam de consensu poterit se quisque redimere. Sed Dominus occidit Sehon et Og, id est conclusionem actus cum consensu destruxit. Cum enim per consensum pervenitur ad operationem, 131.0794C| tunc homines sunt conclusi et irretiti, ut non facile possint exire. Quae conclusio habet potestatem ducendi homines in confusionem, id est de vitio in vitium, quandiu sunt in hac vita, et postmodum in aeternam damnationem, et ne currant per singula, occidit omnia regna Chanaan, id est omnem pravam consuetudinem destruxit, per quam homo commovetur, et a Deo recedit in regionem dissimilitudinis, paratus obedire humilitati et dejectioni. Et dedi terram eorum haereditatem. Non solum vitia secundum consensum et operationem in suis destruxit, sed et terram eorum scilicet regum, scilicet sensualitatem carnis quae ex poena peccati semper prona est ad malum, et prava suggerit rationi, et ubi vitia prius regnabant dedit populo suo haereditatem. Et repetit, 131.0794D| haereditatem, ut determinet cui populo eam dederit, scilicet Israel, id est credentibus et videntibus se, ut bene eam excolerent, et ex toto rationi subjugarent, ita ut ejus fructum bonum redderent. Domine nomen tuum. Modo convertit se Propheta ad Dominum cum gratiarum actione pro his omnibus, dicens: O Domine, qui praeterita mala condonasti, et in praesenti deserto securum ducatum contra hostes occurrentes, nomen tuum, id est gloria tua permanebit in aeternum, quia inde gloriosus eris aeternaliter in nobis. Et memoriale tuum, id est significatum illius quod filiis Israel historialiter actum est, perseverabit in praesenti generatione et futura generatione. Quia judicabit Dominus. Ideo 131.0795A| etiam gloria Domini erit in aeternum, quia judicabit populum suum, id est, fideles suos remunerabit postquam de hac vita migraverint. Et adeo remunerando sublimabit, quod ipse in servis suis deprecabitur, id est, rogabitur, ut ipsi sint mediatores et intercessores pro nobis ad eum, sicut quotidie fit in sanctis: dictum a similitudine illius servi, quem dominus suus ita sublimat ut pro aliis conservis intercedere valeat. Simulacra gentium. Dominus haec omnia quae dicta sunt fecit, et ideo talis Dominus merito laudandus est, non simulacra gentium, quae tantum sunt similitudines rerum, et sunt aurum et argentum, vel ex viliori materia. Opera manuum hominum, id est, corporaliter ab hominibus facta, non secundum intellectum habita. Quae, cum habeant 131.0795B| formas humanorum membrorum, nullius eorum fruuntur officio. Neque enim est spiritus in ore ipsorum, ut possint vel ad modum brutorum animalium sonare. Haec simulacrorum vituperatio spectat ad laudem Dei. Ac si dicat: Ideo sic deprimo Deos eorum ut recedant a cultura talium. Quod si noluerint, concedo divinae justitiae ut qui faciunt ea, et qui fiduciam ponunt in eis similes illis fiant in interiori suo, ut eodem modo vim rationis amittant, sicut illa carent corporeis sensibus. Domus Israel, benedicite Domino. Quidquid autem de istis fiat, vos qui estis domus Israel, id est, fideles subditi ex Judaeis, benedicite Domino devotione mentis, et oris et operationis. Et non tantum subditi, sed etiam domus Aaron, id est, praelati, benedicite Domino. Dominus, inquam, 131.0795C| Levi, id est, Aaron, sive qui estis in ministerio sacerdotum Domini, Benedicite Domino. Benedictus Dominus. Simul omnes, benedicite Domino, dicentes: Dominus veniens ex Sion, id est, natus de Judaico populo, qui tantus est, quod habitat in Jerusalem, id est regnat in coelestibus creaturis, sit benedictus, subaudis, in omnibus. PSALMUS CXXXV. ALLELUIA. « Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in aeternum misericordia ejus. Confitemini Deo deorum, quoniam in aeternum misericordia ejus. Confitemini Domino dominorum, quoniam in aeternum misericordia ejus. Qui facit mirabilia magna solus, quoniam in aeternum misericordia ejus. Qui 131.0795D| fecit coelos in intellectu, quoniam in aeternum misericordia ejus. Qui firmavit terram super aquas, quoniam in aeternum misericordia ejus. Qui fecit luminaria magna, quoniam in aeternum misericordia ejus. Solem in potestatem diei, quoniam in aeternum misericordia ejus. Lunam et stellas in potestatem noctis, quoniam in aeternum misericordia ejus. Qui percussit Aegyptum cum primogenitis eorum, quoniam in aeternum misericordia ejus. Qui eduxit Israel de medio eorum, quoniam in aeternum misericordia ejus. In manu potenti et brachio excelso, quoniam in aeternum misericordia ejus. Qui divisit mare Rubrum in divisiones, quoniam in aeternum misericordia ejus. Et eduxit Israel 131.0796A| per medium ejus, quoniam in aeternum misericordia ejus. Et excussit Pharaonem et virtutem ejus in mari Rubro, quoniam in aeternum misericordia ejus. Qui traduxit populum suum per desertum, quoniam in aeternum misericordia ejus. Qui percussit reges magnos, quoniam in aeternum misericordia ejus. Et occidit reges fortes, quoniam in aeternum misericordia ejus. Sehon regem Amorrhaeorum, quoniam in aeternum misericordia ejus. Et Og regem Basan, quoniam in aeternum misericordia ejus. Et dedit terram eorum haereditatem, quoniam in aeternum misericordia ejus. Haereditatem Israel servo suo, quoniam in aeternum misericordia ejus. Quia in humilitate nostra memor fuit nostri, quoniam in aeternum misericordia ejus. Et 131.0796B| redemit nos ab inimicis nostris, quoniam in aeternum misericordia ejus. Qui dat escam omni carni, quoniam in aeternum misericordia ejus. Confitemini Deo coeli, quoniam in aeternum misericordia ejus. Confitemini Domino dominorum, quoniam in aeternum misericordia ejus. » ENARRATIO. Eadem materia est in hoc psalmo, quae et in superiori continetur, nisi quod Propheta hic agens, aliqua hic apponit, quae ibi non habentur. Confitemini Domino, quoniam bonus. O vos omnes fideles, confitemini Domino, id est, laudate Dominum devotione, voce et opere: tum ea consideratione, quoniam bonus est naturaliter; tum quoniam misericordia ejus, quam fecit in humano genere, permanens 131.0796C| est in aeternum: quia non desistet quousque vos perducat in aeternitatem. Confitemini Deo deorum. Ideo etiam laudate eum quia ipse est Deus deorum, id est, excedens omnes deificatos, et quia est Dominus excedens omnes terrenas potestates, et hoc ideo, quoniam misericordia ejus, quae hic in vobis coepit, in aeternum permanebit. Ista particula quasi intercalaris versus subjungitur singulis versibus ad commendandam magnitudinem misericordiae Dei. Qui fecit mirabilia, licet dixerim, deorum et dominorum, tamen solus est Deus et Dominus, faciens mirabilia, non qualiacunque, sed magna, idque solus. Illi tali confitemini quoniam in aeternum misericordia ejus. Qui fecit coelos. Exponit quae mirabilia fecit et assidue facit, scilicet haec, fecit coelos, id est, apostolos 131.0796D| et alios spirituales viros, sublimes vitae dignitate. Et hos fecit in intellectu, id est, in seipso, qui est sapientia Patris nullo extrinsecus adminiculante. Qui firmavit terram, id est Ecclesiam, super aquas baptismatis fundatam, vel superiorem persecutoribus factam, qui fluctibus persecutionum intendebant eam submergere. Qui facit luminaria magna. Fecit etiam unde digne laudandus est, quia fecit luminaria magna, id est, quosdam ex fidelibus illuminavit sapientia, alium plus, alium minus: quosdam faciens in potestatem Dei, ut essent potestatem habentes in scientia: et sic factas solem in perfecta claritate et illuminatione sapientiae: quosdam faciens lunam, id est, minus lucentes in scientia. Et stellas: 131.0797A| id est, adhuc minus scientes, et tamen omnes magna luminaria existentes: ut in potestatem noctis, essent potentes historialis scientiae et illarum rerum, quae pertinent ad finem: quae scientia nox dicitur, comparata ad perfectiorem scientiam. Qui percussit Aegyptum. Et per solem et lunam destruxit tenebras ignorantiae et perfidiae in his qui erant mundum amantes: vel actualia peccata, quae affligunt homines in conscientia, cum primogenitis eorum, id est, cum originalibus peccatis. Qui eduxit Israel. Deletis peccatis, fideles eduxit de medio ipsorum peccatorum vel de massa perditorum: ubi datur intelligi, quod ibi quosdam dereliquisset. Non enim omnes, sed quosdam assumpsit in manu potenti. Eduxit eos in manu potenti, id est, in cooperatione valida, et 131.0797B| brachio excelso, id est, in fortitudine supereminenti omnes alios. Qui divisit mare Rubrum. Ne omnes illi qui exierunt Aegyptum, et in quibus sunt primogenita destructa, certi sint de salute absque bonorum operum exsecutione, exponit quomodo percussit Aegyptum, ita scilicet, quia divisit mare in divisiones, id est, sacramentum baptismatis aliis ad salutem, aliis concessit ad damnationem. Si dixisset solummodo, divisit, tantum in duas partes acciperemus. Sed cum dixit, Divisit mare Rubrum in divisiones, intelligimus multiplices divisiones factas: quia ipsis etiam damnandis baptisma multis modis est in damnationem, aliis per haeresim, aliis per adulterium, aliis per homicidium. Et eodem modo in opposito poterimus videre in salvandis. Et eduxit 131.0797C| Israel. Illos qui fuerunt Israel innovati, eduxit per medium ejus, id est, maris, hoc est, de medio baptismatis extraxit alios ab aliis, salvandos scilicet a damnandis, ut essent dissimiles moribus et vita his qui remanserunt in Aegypto. Et excussit Pharaonem, id est, jugum et dominium diaboli, et virtutem ejus, id est, peccata quae sunt virtus et potestas ejus, excussit ab Israel in baptismo. Qui traduxit populum suum. » Et non tantum insequentes hostes ibi submersit, sed etiam per desertum hujus saeculi postmodum traduxit eos in securitate contra occurrentes hostes. Qui percussit reges magnos, id est, cum iterum post baptisma insurgerent vitia ex prava consuetudine, percussit multitudinem vitiorum quae vitia sunt fortes et praevalentes reges, 131.0797D| de quibus dicit: Et percussit reges fortes, id est, et illa peccata quae jam fortiter tenuerunt ligatos, delevit. Sehon regem Amorrhaeorum. Exponit quos reges percussit, scilicet tentationem calentem et vehementem, quae fuit regenerans in amaricantibus Dominum. Et occidit conclusionem, id est, malam operationem ducentem ad confusionem praesentem et futuram: et dedit terram eorum haereditatem. Terram illam quam reges supradicti possederant, ipsos homines carnales, scilicet eorum sensus, dedit haereditatem Israel servo suo, id est, fidelibus suis, ut possideant eam jure beato. Quia in humilitate. Et merito debetis illi confiteri, tum ideo quia misericordia ejus est in aeternum, tum quia fuit memor 131.0798A| nostri in humilitate nostra, nullis meritis nostris praecedentibus, sed in humilitate et dejectione nostra misertus est nostri. Et redemit nos, id est, ita memor fuit nostri, ut redimeret nos ab inimicis nostris, a quibus capti tenebamur. Qui dat escam omni carni. Ideo etiam confitemini illi, quia praetium illud quod dedit pro redemptione nostra, scilicet corpus suum, dat omnibus redemptis, ut sacramento corporis sui reficiantur. Confitemini Deo coeli, ut jure debetis confiteri: quia Deus est non tantum deorum, ut dixi, sed etiam coeli, id est, coelestium creaturarum. Confitemini Domino dominorum. Post enumerata beneficia repetit superius dictam exhortationem. Quasi dicat: Ergo pro hujusmodi beneficiis confitemini Domino, quoniam in aeternum misericordia 131.0798B| ejus. PSALMUS CXXXVI. PSALMUS DAVID JEREMIAE. « Super flumina Babylonis illic sedimus et flevimus, cum recordaremur, Sion. In salicibus in medio ejus, suspendimus organa nostra. Quia illic interrogaverunt nos, qui captivos duxerunt nos, verba cantionum. Et qui abduxerunt nos, Hymnum cantate nobis de canticis Sion. Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena? Si oblitus fuero tui, Jerusalem, oblivioni detur dextera mea. Adhaereat lingua mea faucibus meis, si non meminero tui. Si non proposuero Jerusalem in principio laetitiae meae. Memor esto, Domine, filiorum Edom, in die Jerusalem. Qui dicunt: 131.0798C| Exinanite, exinanite, usque ad fundamentum in ea. Filia Babylonis misera: beatus qui retribuet tibi retributionem tuam, quam retribuisti nobis. Beatus, qui tenebit et allidet parvulos suos ad petram. » ENARRATIO. Iste psalmus attribuitur fidelibus perfectis, agentibus hic propter Jeremiam, id est, juxta Jeremiae prophetiam, hoc est, habentibus eumdem intellectum de captivitate humani generis, quem Jeremias habebat, cum descripsisset lamentationes ad litteram de captivitate filiorum Israel in Babylone. Sicut enim in negotio illius captivitatis habetur, qualiter filii Israel septuaginta annos defleverunt exsilium et dejectionem suam in Babylonia, et in recordatione 131.0798D| terrestris Jerusalem suspirabant, et desistendo a laude Dei organa sua suspendebant: ita in his verbis referunt fideles miseriam et dejectionem suam, in qua sunt tota hac vita quae volvitur septenario numero. Et ostendunt vehementiam gemitus sui, quem habent pro desiderio coelestis Jerusalem. Et hoc modo verba vitae suspendunt a civibus Babyloniae, quos indignos vident agnitione verbi divini. Et haec relatio fit ad instructionem minus perfectorum, ut et ipsi miseriam suam cognoscentes, similiter agant. Super flumina Babylonis. Nos commorantes super flumina Babylonis, id est, super studia et negotia hujus saeculi, et super res temporales, quae ducunt 131.0799A| et praecipitant homines in confusionem, ita tamen, ut non essemus in illis fluminibus, sed superiores sedimus illic, id est, in magna dejectione et miseria fuimus in ipso scilicet statu in quo eramus periculi vicinitate, licet superiores essemus. Et flevimus, id est, magnum dolorem habuimus, dum recordaremur tui, Sion: quia tui, o Sion, recordati sumus, id est, in consideratione habuimus tam diu prolongari nobis gloriam, quam in te sumus habituri, id est, in salicibus. Tum ideo flevimus, quia tui, o Sion, recordabamur: tum quia inter salices fuimus, a quibus erat verbum Domini removendum. Vel ita continuetur: Non solum flevimus, sed organa nostra in salicibus suspendimus, id est, admonitionem dulciter et misericorditer ex praeceptis diversis resonantem 131.0799B| subtraximus, in consideratione illorum qui erant steriles et infructuosi, de quibus erat nobis desperatio, sicut de fructu salicis. Et in tantum steriles, ut essent in medio ejus, id est, Babylonis, non in extremo, sed in profundo dejectionis et confusionis: jam erant in consummata nequitia, contemnentes jam peccare, quae nequitia ducit ad aeternam confusionem. Et quia ita corruerant, indignum erat ut eis praedicatio fieret, ne eam pro ludibrio haberent. Quia illic interrogaverunt nos. Quasi aliquis diceret: Quare dicitis vos suspendisse organa? Erantne aliqui quaerentes organa? Ad hoc respondet: Vere, quia illic, id est in Babylone, vel inter felices, interrogaverunt nos qui captivos duxerunt nos, id est, maligni spiritus, qui in primo 131.0799C| parente nos captivaverant, rogaverunt nos per salices, id est, per ministros suos organizare verba cantionum, id est, divinae modulationis sermones. Et qui abduxerunt nos, id est, a Deo recedere fecerunt, illi tales quaesierunt a nobis verba cantionum, ut annuntiaremus de vita aeterna, de die judicii, quae sunt verba delectationis, non quantum ad eos, sed quantum ad nos, qui in eis summam delectationem habemus. Haec ergo quaesierunt a nobis, ita dicentes: Cantate nobis Hymnum, id est, vel unum carmen, de canticis Sion, id est, de divinis praeceptis, quae pertinent ad coelestem Jerusalem: an ibi debemus habere uxores, filios, canes, et caetera hujusmodi? Quomodo cantabimus. His talibus dedimus responsum. Quomodo, id est, qua ratione vel 131.0799D| utilitate cantabimus canticum, id est praecepta, Domini in terra aliena? id est, in consideratione vestri, qui estis terra aliena, non apta ferre fructum Domino? Ac si dicerent: Salices estis, et fructum ferre non potestis: ideo non cantabimus vobis. Si oblitus fuero. Quia dixerunt se a salicibus organa suspendisse, ne forte credantur etiam a bonis siluisse, dicit: Licet talibus subtraham admonitionem meam, tamen si oblitus fuero tui, o Jerusalem, id est, si non dicam quae sunt dicenda et praedicanda de te, dextera, id est, bona operatio, mea detur oblivioni, id est in futuro sit irremunerata, vel nesciam bene operari. Adhaereat lingua. Et non tantum in futuro priver remuneratione, sed hic etiam adhaereat lingua 131.0800A| faucibus meis, id est, lingua mea interior adhaereat faucibus meis interioribus, ut neque hic bene cogitem si tui non meminero, id est, si non annuntiavero his quibus est annuntiandum de te. Vel ita continuetur: Si oblitus fuero tui, Jerusalem, oblivioni detur dextera mea. Auferatur mihi omnino facultas bene operandi, et non solum operandi, sed etiam loquendi, et hoc est quod sequitur: Adhaereat lingua mea faucibus meis. Et haec sententia melior priore est. Hic intelligitur verbum Dei ab indignis esse removendum, et dignis proferendum. Si non proposuero. Et tunc detur oblivioni dextera mea, o Jerusalem, si te non proposuero in principio laetitiae meae, id est, ad hoc, ut sis principium laetitiae meae. Quasi dicat: Nulla 131.0800B| est mihi in temporalibus delectatio, ad comparationem illius quam in te habeo. Memor esto. Et quia ego non obliviscar tui, o Jerusalem, et te ponam summum laetitiae meae, multas patiar anxietates a filiis Edom, id est, a filiis Esau, qui edulio lentis a fratre pro primogenitis accepto, dictus est Edom (Gen. XXVII), id est sanguineus. Cujus filii etiam historialiter multum impediebant filios Israel, ne reaedificarent Jerusalem: quod fuit hujus rei significativum. Et tu, Domine, memor esto filiorum Edom. Et remunera nos pro tribulationibus quas patimur a sanguineis Babylonicis, in die Jerusalem, qua plenarie aedificabitur Jerusalem superna ex nobis. Illorum dico filiorum Edom, qui dicunt exhortando, alter ad alterum: Exinanite, 131.0800C| exinanite, id est, evacuate quidquid in ea boni est et virtutis, usque ad fundamentum in ea, id est, ut nec fides remaneat in fidelibus ejus, id est, Jerusalem. Filia Babylonis misera. Et ne hoc quod dicit: Memor esto, Domine, filiorum Edom, videatur causa malevolentiae dictum, vertit se ad ipsos sub persona filiae Babylonis, eosque feminino genere ponit, propter infirmitatem eorum, et quia fornicantur ab sponso et marito suo Christo. O filia Babylonis misera, id est, o vos persecutores filii Edom sanguinolenti, vos putatis vos fortes et beatos in persecutione vestra, sed miseri estis; quia animas vestras in eo occidistis, et dissolute et effeminate agitis, nihilque virilitatis in vobis est, quia omni 131.0800D| pravae suggestioni ceditis: sed ille beatus est qui retribuet tibi retributionem tuam, id est, talem quam retribuisti nobis: tu bene merentibus nobis filios auferre moliebaris: beatus ille qui tibi male merenti filios tuos abstulerit, ne omnino pereant: ille dico, studens te exinanire, id est, in eo quod mala es destruere. Beatus qui tenebit. Exponit de qua dicat retributione. Beatus qui parvulos, id est, filios tuos dum adhuc rudes sunt, et cum converti possunt, tenebit ne tibi consentiant: et allidet eos ad petram, id est, ad Christum eos conjunget, quia pro eorum conversione mercedem accipiet. Aliter: Caro nostra non incongrue accipitur filia Babylonis, quae sibi consentientes in maximam confusionem deducit. Cujus concupiscentias quicunque restringendo eam 131.0801A| afflixerit, parvulosque ejus cogitatus ad Christum alliserit, ne juxta delectationes suas in opera prava convaleant, beatus praedicabitur: quia aeternae beatitudinis remuneratione donabitur. PSALMUS CXXXVII. PSALMUS IPSI DAVID. « Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo, quoniam audisti omnia verba oris mei. In conspectu angelorum psallam tibi, adorabo ad templum sanctum tuum, et confitebor nomini tuo. Super misericordia tua et veritate tua, quoniam magnificasti super omne nomen sanctum tuum. In quacunque die invocavero te, exaudi me: multiplicabis in anima mea virtutem. Confiteantur tibi, Domine, omnes reges terrae, quia audierunt 131.0801B| omnia verba oris tui. Et cantent in viis Domini, quoniam magna est gloria Domini. Quoniam excelsus Dominus et humilia respicit, et alta a longe cognoscit. Si ambulavero in medio tribulationis, vivificabis me: et super iram inimicorum meorum extendisti manum tuam, et salvum me fecit dextera tua. Dominus retribuet pro me: Domine, misericordia tua in saeculum, opera manuum tuarum ne despicias. » ENARRATIO. Iste psalmus attribuendus est ipsi David; id est, Domino Jesu Christo, non quod ipse loquatur in eo, sed quod perfecti qui hic loquuntur, dirigunt sermones suos ad ipsum, proponentes se exemplar minus perfectis, ut exemplo sui confiteantur Domino 131.0801C| tota affectione, et bene operentur ea intentione, ut nihil aliud quaerant quam Dominum. Confitebor tibi, Domine. O Domine, Fili Dei, qui aequaliter Dominus es cum Patre, quod valet ad fidei confirmationem: tibi confitebor in toto corde meo, id est, tota mentis affectione te laudabo. Et merito, quoniam exaudisti orationem meam voce prolatam. Quod plus est quam si determinaret in qua re illum exaudiret; quia potest intelligi quodcunque rogaret. In conspectu angelorum. Non tantum devotione laudabo te, sed etiam psallam, id est, bene operabor, tibi, id est, ad gloriam tuam, in conspectu angelorum, id est, ea intentione qua angeli, qui sola dilectione, non timore te laudant. Vel ideo te laudo, ut tandem sim positus in angelica visione, ut manifeste 131.0801D| cognoscam et videam te facie ad faciem sicut angeli te vident, vel ita operabor, sicut qui semper videor ab angelis, per quos tibi quotidie mea facta renuntiantur. Adorabo, id est, singulariter dirigam petitiones meas ad te, tendens ad hoc, ut sim templum sanctum tuum, id est, tale templum quod te sit dignum, vel ad hominem a te assumptum, qui est templum et habitaculum divinitatis. Et non tantum adorabo, sed etiam confitebor nomini tuo quod est Dominus, id est laudabo te voce et opere. Super misericordia tua. Ostendit quae sit misericordia confitendi. Confitebor autem hic, continet omnia supradicta, scilicet confiteri, psallere, adorare. Confitebor, inquam, tibi super hoc, quia misericordiam et veritatem 131.0802A| humano generi exhibuisti, misericorditer implendo quod promisisti. Et quoniam magnum ostendisti in evidentia resurrectionis sanctum, id est, gloriosum nomen tuum super omne nomen quodcunque nominatur, sive dii, sive angeli, in quacunque die. Et quia potens factus es in resurrectione, oro, exaudi me in quacunque die invocavero te, id est, in omni tempore orationis meae. Et debes exaudire, quia illud orabo, ut multiplices virtutem, non in corpore meo, sed in anima mea. Ac si dicat: Tu potens es exaudire, et hoc oro, pro quibus jure sum exaudiendus. Confiteantur tibi, Domine. Modo ostendit intentionem suam, scilicet ad quod supradicta praemisisset, videlicet ut hoc exemplo confiteantur tibi, Domine Jesu, omnes reges terrae, id est, majores 131.0802B| in mundo, non despicientes ei subdi qui humilis apparuit. Et si reges, tunc multo magis minores debent ei confiteri. Vel ut dicamus de significatis regibus, reges, id est, omnes sensualitatem suam regentes, meo provocati exemplo, confiteantur tibi, id est, laudent te, quia Dominus es. Et ab hac confessione non poterunt se excusare, quia jam omnia verba oris tui audierunt, id est, te ipso docente perceperunt quaecunque ad fidem et ad mores pertinentia praecepisti. Et ideo non est necesse ut ad ista discenda ego eos exhorter. Et cantent in viis Domini, et non tantum confiteantur, sed etiam ad hoc promoveantur ut cantent, id est, ut delectationem habeant, in viis Domini, id est, in praeceptis quibus itur ad Dominum: vel in quibus ipse praecessit, 131.0802C| quod tantum perfectorum est. Et merito debent confiteri Domino et cantare, quoniam gloria, id est remuneratio, quam dabit confitentibus et cantantibus in futuro, magna erit. Quoniam excelsus Dominus. Non est timendum neque formidandum propter hoc opus arduum, quia Dominus excelsus est, id est omnipotens, ad adjuvandum potens. Et quemadmodum est potens, etiam respicit, id est, adjuvat humilia, id est, illos qui de se non praesumunt, et suum auxilium humiliter implorant. Et alta, id est, superbos qui de se praesumuntur, a longe cognoscit, id est, considerat non loco, sed subtractione gratiae. Ac si dicat: Licet ipse sit altus et excelsus, misericordia ejus prope est humilibus, sed longe remota ab his qui se exaltant. Si ambulavero. 131.0802D| Modo asserit quod enuntiavit, convertens se ad Dominum, quadam affectione dicens: Vere tu respicis humilia, quod in me probari potest: quia si ambulavero, id est, perseveravero in medio, id est, in profundo tribulationis vehementis et magnae, vivificabis me, id est, renovabis me in interiori, quantumcunque exterior homo corrumpatur. Et hoc ipsum quod perseveravero, non ex me erit, sed ex respectu misericordiae tuae, id est, te vivificante, et me humilem respiciente. Et non tantum sic vivificabis me, ut non deficiens aequali manu de pugna recedam, sed etiam manum auxilii tui extendes super iram inimicorum meorum ut per auxilium tuum vincam inimicos meos. Et salvum me fecit 131.0803A| dextera tua, id est, tandem pro extensione manus salvum me faciet dextera tua, id est, potentia tua. Dominus retribuet. Modo facit assertionem de alia parte. Vere alta cognoscet Dominus, id est, considerabit ad puniendum, qui cum me salvum fecerit collocando in dextera, ipse Dominus retribuet pro me ipsis inimicis et persecutoribus meis, id est, dabit eis poenam propter me, hoc est, vicem meam, quia ego nolui vindicare, sed exspectavi eum qui dixit: mihi vindictam et ego retribuam (Deut. XXXII). Modo facit orationem de his quae superius dixit, ita dicens: Domine, sicut misericordia tua est in saeculum, id est, quia tu es misericors naturaliter, ita opera manuum tuarum ne despicias id est, bonum opus quod in me incepisti, deficere ne permittas, 131.0803B| sed bonis principiis da meliores exitus, faciens me perseverare in bonis operibus, quae tua sunt, non mea. Quod hac fiducia oro, quia misericordia tua est in saeculum permansura. PSALMUS CXXXVIII. IN FINEM PSALMUS DAVID. « Domine, probasti me et cognovisti me, tu cognovisti sessionem meam et resurrectionem meam. Intellexisti cogitationes meas de longe, semitam meam et funiculum meum investigasti. Et omnes vias meas praevidisti, quia non est sermo in lingua mea. Ecce Domine, tu, cognovisti omnia novissima et antiqua, tu formasti 131.0803C| me, et posuisti super me manum tuam. Mirabilis facta est scientia tua ex me: confortata est, et non potero ad eam. Quo ibo a spiritu tuo? et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in coelum, tu illic es: si descendero in infernum, ades. Si sumpsero pennas meas diluculo, et habitavero in extremis maris: etenim illuc manus tua deducet me, et tenebit me dextera tua. Et dixi: Forsitan tenebrae conculcabunt me, et nox illuminatio mea in deliciis meis. Quia tenebrae non obscurabuntur a te, et nox sicut dies illuminabitur: sicut tenebrae ejus, ita et lumen ejus. Quia tu possedisti renes meos, suscepisti me de utero matris meae. Confitebor tibi, quoniam terribiliter magnificatus es, mirabilia opera tua, et 131.0803D| anima mea cognoscit nimis: non est occultatum os meum a te quod fecisti in occulto, et substantia mea in inferioribus terrae. Imperfectum meum viderunt oculi tui: et in libro tuo omnes scribentur: dies formabuntur, et nemo in eis. Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus: nimis confortatus est principatus eorum. Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur: exsurrexi, et adhuc sum tecum. Si occideris, Deus, peccatores, viri sanguinum, declinate a me. Quia dicitis in cogitatione: Accipient in vanitate civitates suas. Nonne qui oderunt te, Domine, oderam, et super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio oderam illos, inimici facti sunt mihi. Proba me, Deus, 131.0804A| et scito cor meum: interroga me, et cognosce semitas meas. Et vide si via iniquitatis in me est, et deduc me in via aeterna. » ENARRATIO. Tractatus iste attribuitur capiti nostro vero David, eunti in finem, id est, in consummationem justitiae et scientiae, cui tamen nihil defuit in perfectione virtutum, sed ea intentione hic loquitur, ut auditores ejus exemplo provocati, studeant sibi conformari: quia etsi prius quodammodo poterunt excusari, amodo penitus erunt inexcusabiles, si non obedierint, cum perfectum exemplar justitiae et sanctitatis in ipso habeant positum. Domine, probasti me. O Domine Pater, tu probasti 131.0804B| me, id est, misisti me in experientiam mandatorum tuorum, hoc est, fecisti me mandata tua experiri, et cognovisti me, id est, dilexisti me: quia mandata tua explevi. Et quanquam dilexisses et diligas, tamen tu cognosces sessionem meam, id est, placebit me humiliare in passione, et sic ad gloriam resurrectionis pervenire. Vel quasi aliquis diceret: Si cognovit, cur occidi permisit? ait: Tu cognovisti, id est, etsi alios lateat, tu scis tamen ad quid me pati voluisti et resurgere, intellexisti cogitationes. Et non tantum probasti me in praeceptis completis, sed et cogitationes meas intellexisti, id est, tales erant quae dignae essent tuo intellectu, et hoc de longe, id est, ab exordio vitae meae. Semitas meas, id est, arduas et singulares virtutes meas: et funiculum, 131.0804C| id est, sortem haereditatis meae, scilicet salutem humani generis, quae est haereditas mea, investigasti, id est, me investigare fecisti, ut nihil ibi attenderem nisi reparationem humani generis. Dictum a similitudine viatoris, quia post laborem itineris quaerit requiem. Unde habetur in Hebraeo: Accubationem meam investigasti, id est, quietem immortalitatis et impassibilitatis me investigare fecisti. A principio, inquam, ex quo fui, talia me fecisti cogitare, quae digna essent tuo intellectu. Et non solum communes virtutes quae sunt in pluribus, sed etiam singulares quae sunt in paucis, ut virginem esse, et temporalia postponere, solisque divinis invigilare: et supra omnia, dimissionem haereditatis meae, quae est in salvatione hominum, in me investigasti, 131.0804D| id est, an de his sollicitus essem considerasti. Et omnes vias meas praevidisti. Adhuc aliquis intensius dicit ad commendationem sui. Quid dicam singulariter cogitationes et semitas? Potius generaliter dicam, omnes vias praevidisti, id est, praevidere me fecisti et ideo rationabiliter et bene disposui incedere per illas. Et ne aliquis arroganter haec dicta opinetur, non quod sit in re, dicit. Ideo ista sic libere pronuntio, quia non est sermo tantum in lingua mea, sed ex veritate loquor, et ad utilitatem et instructionem auditorum. Ecce, Domine, tu cognovisti. Dixi quia non est sermo id est fallacia, in lingua mea. Et ecce in manifesto est tibi, id est coram te hoc quod loquor, qui non potes falli, et cui 131.0805A| non est mentiri: quia tu cognovisti omnia, novissima, id est praeterita, quanto magis praesentia? Probasti, inquam me, et praevidisti vias meas et per hanc probationem et praevisionem formasti me, id est, formosum et speciosum me fecisti; et post speciositatem mihi collatam quae est profectus perfectionis, posuisti super me manum, id est protectionem, tuam, hoc est, perseverare me fecisti in ea speciositate, idem, in praedictis virtutibus. Mirabilis facta est scientia tua. Hucusque perfectionem justitiae quae fuit in eo, commendavit: et quia plena beatitudo nondum esset in eo nisi perfectam haberet sapientiam, dicit etiam plenariam in se fuisse sapientiam, per hoc quod dicit: Scientia tua, quam inspiras fidelibus, vel qua tu sciri poteris, mirabilis, 131.0805B| id est, digna admiratione et desiderabilis facta est aliis, ex me, quae per primum parentem eam a se rejicientem quasi vilem, facta est contemptibilis: quia dum ego in ea perseverassem et plenarie ipsam sapientiam docuissem, quae prius quasi res vilis aestimabatur, mirabilis et pretiosa, nimisque desiderabilis ab hominibus reputabatur. Quae scientia per Adae inobedientiam debilitata in hominibus, ita ut parvam Dei cognitionem haberent, per obedientiam meam confortata, id est corroborata, est in membris meis: et magis magisque facta est roborata. Et non potero ad eam repellendam a me, etiamsi voluero, id est, non invenio posse ex libero arbitrio, ut eam a me repellam: nec abutar viribus liberi arbitrii, reputans me potentem ad repellendam eam, sicut 131.0805C| Adam in eo potentem se fecit per hoc credens deificari. Aliter: Et quanquam haec scientia per me aliis sit facta mirabilis, tamen non potero ad eam, id est, reputo me non sufficientem ad eam obtinendam per me secundum infirmitatem humanae naturae, nisi te custodiente. In hoc maximam membris praescribit humilitatem, ne evanescant in cogitationibus suis, si promoti fuerint ad aliquam scientiam, cum ille in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae reconditi (Col. II), fateatur se impotentem ad obtinendam eam. Quo ibo a spiritu tuo? Et cum tu me ita formasses speciosum in innocentia morum, et cum ita me illuminasses perfectione cognitionis et scientiae, si modo a te recessero, quo ibo a spiritu tuo, id est, ad quem alium me conferre potero, 131.0805D| unde mihi detur talis formatio, talisque sapientia? Et quo a facie tua fugiam? In quo loco latitare potero, ut effugiam poenas pro recessione mihi debitas, si a te recedere voluero? Nusquam inveniam talem illuminatorem, nec sapientiae datorem. Sed neque manus tuas effugere potero: quia neque in coelo, neque in inferno, neque in medio latebrae locum invenio. Et hoc est quod sequitur: Si ascendero in coelum. Si fieri posset ut absque te possem in coelum ascendere, ut vel a coelestibus creaturis vellem sine te illuminari, vel ut ibi possem a facie tua abscondi, tu illic es, illuminans super coelestes. Hoc enim quod ipsi luminis habent tu es. Et ideo si a te ivero, nec illuminari, nec abscondi ab eis potero. 131.0806A| Et si localiter ad infernum descendero, ut vel ibi abscondar, ne tu me ibi punias, ibi aderis potestatem tuam exercens. Si sumpsero pennas meas. Nec in hoc possum effugere praesentiam tuam, quia si sumpsero pennas meas, id est, agilitates virtutum, quibus aliquis evolat in coelum; ego dico, positus in diluculo, id est, in primordiali illuminatione conversationis, desistendo esse animalis, et habitavero in extremis maris, id est, spem ex toto ponam in extremo maris, scilicet in portu et tranquillitate futurae vitae, quae est extremitas hujus mundani maris aestuantis, tu illic es. Nam manus tua illuc deducet me, id est, operatio tui auxilii ad hoc me deducet, ut diluculo pennas sumam, et hanc spem habeam, et non solum deducet me 131.0806B| ad hoc operatio tua, sed etiam tenebit me dextera tua, id est misericordia tua faciet me ibi perseverare. Hac autem occasione in his verbis ab eo loco, quo ibo a spiritu tuo, videtur aliorum personas in se transtulisse, ut perfectum exemplar justitiae, scientiae et humilitatis se illis ostendat: ut cum ille qui natus erat alium illuminatorem formatorem invenire vel poenas, si a Deo recesserit, effugere non possit, multo minus alii se hoc facere posse credant. Et dixi, forsitan tenebrae. Ad instructionem membrorum suorum loquitur, ne effugiant, si quando patiuntur persecutionem, licet me ita formosum, et scientem fecisses, tamen dixi, id est, intellexi et vidi quod ideo, quia me ita decorasti, tenebrae, id est, Judaei, qui sunt tenebrosi, et secundum 131.0806C| infidelitatem et peccata adversantes luci, conculcabunt me, id est, dabunt me in mortem: et hoc forsitan, id est, motu temerario, nulla provisione rationis. Quod non fiet inutiliter, quia per hoc ipsum quod me in mortem dabunt, non tantum alii, sed etiam nox, id est, ipsi Judaei qui sunt tenebrae, erunt illuminatio mea, id est, illuminati a me, existentes in deliciis meis, id est, inter illos in quibus ego delector. In Hebraeo habetur, Nox quoque lux erit coram me. Quia tenebrae non obscurabuntur. Vere illuminatio mea erunt, id est, a me illuminabuntur, quia tenebrae, id est Judaei, non obscurabuntur a te, id est, tu illuminabis eos. Et quia tu eos illuminabis, ego illuminabo, qui olim erant tenebrae, id est, justo judicio tuo excaecati. 131.0806D| Ac si dicat: Mea est illuminatio, quia tua; quoniam ego et tu unum sumus (Joan. X), subaudis in substantia. Modo ostendit quanta erit illuminatio eorum, ita: Et nox sicut dies illuminabitur, id est, prius existentes tenebrae, illuminabuntur ad modum apostolorum vel in similitudinem claritatis diei: sicut tenebrae ejus, id est noctis, ita et lumen ejus, hoc est, multum peccatores se esse recognoscent: et in quantum se peccatis excaecatos recognoscent, in tantum illuminabuntur. Quia tu possedisti. Quasi aliquis diceret: Quare per mortem tuam potius illuminatio noctis fiet, quam per mortem alterius? Ad hoc respondet: Quia princeps hujus mundi in me non habet quidquam (Joan. XIV), quod in 131.0807A| aliis non erit. Et hoc est quod dicit: quia tu possedisti renes meos, id est, tu possessor et cognitor fuisti omnium affectionum et delectationum mearum: et ideo actualia peccata non commisi, suscepisti me de utero matris meae, id est, patronum et defensorem te habui ex eo tempore quo fui in utero matris meae. Et ideo originale peccatum non fuit in me, cum omnes alii a te suscipiantur in baptismate in remissione originalis peccati. Confitebor tibi, et quia immunis sum ab actuali et originali peccato, tibi confitebor, id est, tibi ascribam et te laudabo. Et hoc etiam tibi ascribo, quod gloriosus factus es per me, quia semper glorificavi te in operibus meis terribiliter, id est, ita viriliter militiam tuam peregi, ut instar boni militis caeteris 131.0807B| fugientibus, ipse solus in campo omnibus aliis incuterem terrorem, nisi bene operarentur, cum in me haberent perfectum exemplar justitiae, quem viderent ejusdem conditionis et naturae. Et ideo etiam per meam mortem nox illuminabitur, quia opera tua fuerunt mirabilia per me, quia humanam rationabilem creaturam quae per inobedientiam Adae quasi infirmum aliquid et debile reputabatur, secundum creationem ostendi gloriosum aliquid esse et dignum admiratione, dum innocenter degebam, et aequali perfectione incedebam. Et satis dignum fuit, ut per me natura humana repararetur, per quem alta et mirabilis ostendebatur. Et sicut opera tua hactenus fuerunt mirabilia per me, ita etiam anima mea nimis, id est, multum cognoscet, id est, attendet ea 131.0807C| esse mirabilia, hoc est, non dissimulabo à cognitione eorum sicut Adam: sed in ipso effectu, id est, in ipsa perseverantia obedientiae meae, ostendam me cognoscere opera tua mirabilia esse. Non est occultatum os meum. In Hebraeo habetur: Non sunt opera ossa mea a te. Exponit quomodo magnificavit Deum, scilicet hoc modo, quia os meum, id est, fortitudo et robur a te mihi collatum, quod est ratio et liberum arbitrium, non est occultatum, id est, non occultabitur a te. Ac si dicat: Gladium et arma quae tu mihi dederis ad praeliandum, non rejiciam neque abscondam, sed more boni militis exeram viriliter pugnando. Et determinat de qua fortitudine dicat, scilicet quam fecisti in occulto, id est, in interiori meo, ubi est ratio. Et substantia mea. Quasi 131.0807D| aliqui dicerent: Non sumus in tali loco, ubi possimus uti viribus nostris si essemus in paradiso sicut Adam fuit, non occultaremus: his occurit. Quasi dicat: Neque in hoc poteritis excusari, quia in hoc etiam me habetis exemplar, quia substantia mea quam dixi os, id est, ratio et liberum arbitrium per quae maxime subsisto, non est occultatum etiam in inferioribus terrae, id est, in hac dejectione mortalitatis et passibilitatis. Adeo vero in superioribus terrae existens, quantum ad dignitatem, ubi facillimum sibi erat rationem exercere, tamen occultavit, licet incommoditate non urgeretur, quia neque frigus, neque calor impellebant eum ad defectum. Imperfectum meum. Quasi aliquis diceret: Cum adeo 131.0808A| perfectus fuisti, quare ergo mortem subisti? Respondet: Non venit hoc ex aliqua culpa mea; sed ex quo? quia oculi tui viderunt imperfectum meum, id est, tibi placuit talis imperfectio mea secundum exterius, ut mortem subirem. Et ideo tibi placuit, quia omnes quicunque sunt dies, id est, perfecte illuminati sicut apostoli, scribentur in libro tuo, id est, in consideratione mea, qui sum eis propositus exemplar justitiae, ut eodem modo patiantur si necesse fuerit. Et in ipsa inscriptione formabuntur ut sint dies, id est, quaedam forma et pulchritudo eis imprimitur, vel imbuitur ad imitationem meam, ut ipsi sint dies, et tum plures informentur eorum exemplo. Dictum est a similitudine scribentis, qui scribendo facit formas ad similitudinem alterius libri. Ipsi, 131.0808B| inquam, formabuntur ad similitudinem mei, nemo tamen formatus per eos subsistet, vel remanebit in eis, subaudis diebus. Hoc est dicere: Licet multi informentur ministerio eorum, nullus tamen in eis remanebit, in hoc ut credat et fiduciam spei in illis ponat, et formam suam eis inscribat, sed in me. Mihi autem nimis. Nemo in eis, sed in me; et hoc est quod dicit: O Deus, amici tui, id est, quicunque te diligent informatione apostolorum, nimis honorificati sunt, id est, sublimati virtutibus, et hoc mihi, id est, ad gloriam meam, non Pauli, neque Cephae, vel aliorum. Et non tantum ab apostolis informati, mihi nimis sunt honorificati, sed etiam principatus eorum, id est, apostoli ipsi qui eis principantur, nimis confortati sunt mihi, id est, hoc 131.0808C| quod ita corroborati sunt in interiori, erit ad honorem meum, quia mihi illud ascribent. Et si principes hoc egerunt, multo magis illi qui sunt sub principatu. Dinumerabo eos. Merito mihi ascribent quod sunt, quia ego dinumerabo eos, id est, eligam ad malitiam meam per certum numerum, de massa perditorum secernendo. Dictum est a similitudine ducis vel imperatoris, qui milites idoneos in expeditionem eligit et scribit. Et ne pauci videantur salvandi, quia dixi, dinumerabo eos, multiplicabuntur, id est, multiplices erunt super arenam, id est, tot erunt quod minus quam arena dinumerari poterunt. Arena enim est res subsistens in cognitione, homines autem pertranseunt ab aspectu nostro, et ideo minus dinumerari possunt. Deo 131.0808D| autem numerabiles sunt. Haec autem multiplicatio non tantum fiet per mortem meam, sed etiam per resurrectionem meam. Et non solum post resurrectionem hanc habebo potentiam, sed etiam adhuc dicam, vivens mortalis sum tecum: quia sicut tu es verus Deus, ita et ego. Per tecum, accipimus diversitatem personarum: per sum, consubstantialitatem nominis ad aeternam potentiam. Istud adhuc accipitur ut illud in Evangelio: « Haec dicebam vobis, cum adhuc essem vobiscum (Luc. XXIV). Si occideris, Deus, peccatores. O Deus Pater, si tu justo judicio occideris aliquos, ideo quia sunt peccatores, dicens: O viri sanguinum, declinate a me: quod declinare, est permittere in peccatis praecipitari; 131.0809A| et ideo scilicet « declinate a me, quia dicitis in cogitatione, » etsi non dicitis exterius Accipiant Christiani civitates, id est, collectiones et conspirationes suas in vanitate: quia sicut ipsi vani sunt, sic alios ducunt in vanitatem, scilicet ut amittant quae videntur, id est temporalia, et adhaereant incertis, id est aeternis, quae non videntur: quae est hostilis irrisio, qua deprimebantur fideles Dei, subaudis, Et ego occidam. « Nonne enim qui oderunt te, Domine, oderam? » Vere odio habui. Cujus odium nihil aliud est nisi interfectio. Et licet eos odio haberem in eo quod mali erant, tamen tabescebam, id est, dolore afficiebar « super inimicos tuos, » id est, super considerationem illorum, qui sunt inimici tui, hoc est, tamen dolebam de perditione illorum, 131.0809B| quia dilexi eos in hoc, quod in eos fecisti. Ac si dicat: Quod tu fecisti in eis, dilexi; quod ipsi fecerant, odio habui. « Perfecto odio oderam illos; » ne aliquis diceret: Tu qui dilectionem jubes, quare oderas illos? dicit: Ego oderam illos perfecto odio et justo, odiens in eis malum, et tamen pro eis tabescens. Et licet ita affectus essem pro eis, tamen inimici facti sunt mihi, male affecti erga me. « Proba me, Deus. » Non orat perseverantiam in his quae de se superius pronuntiavit: O Domine, « proba me, » id est, deduc me in experientiam voluntatis tuae, id est, bonorum operum. Et quia hoc quod dicit: proba me, ambigue posset accipi, id est, tam de affectione quam operatione, determinat dicens: « Et scito cor meum, » id est, ita probes, ut scias 131.0809C| utrum cogitationes, et affectiones meae dignae sint tua cognitione: vel scito, id est, dilige ipsas meas cogitationes, faciendo eas tales quae jure diligantur a te. Interroga me, id est, deduc me in experientiam bonae operationis: quod idem est quod, et « proba me. Et cognosce semitas meas, » id est, talia fac me operari quae digna sint a te cognosci. Et vide si via. Proba voluntates et semitas meas. Et vide, id est, hoc facias respectu misericordiae. Et licet misericordiam praetendam, tamen « si via iniquitatis in me est, » nec probes, nec cognoscas. Et si non est, deduc me in via aeterna, quae ad aeternam vitam deducit, id est, fac me perseverare in via tibi placita, donec ad aeternitatem perveniam. PSALMUS CXXXIX. IN FINEM PSALMUS DAVID. 131.0809D| « Eripe me, Domine, ab homine malo, a viro iniquo eripe me. Qui cogitaverunt iniquitates in corde, tota die constituebant praelia. Acuerunt linguam suam sicut serpentes, venenum aspidum sub labiis eorum. Custodi me, Domine, de manu peccatoris, et ab hominibus iniquis eripe me. Qui cogitaverunt supplantare gressus meos, absconderunt superbi laqueum mihi. Et funos extenderunt in laqueum, juxta iter scandalum posuerunt mihi. Dixi Domino, Deus meus es tu: exaudi, Domine, vocem deprecationis meae. Domine, Domine, virtus salutis meae, obumbrasti super caput meum in die belli. Non tradas me Domine, a 131.0810A| desiderio meo peccatori: cogitaverunt contra me, ne derelinquas me, ne forte exaltentur. Caput circuitus eorum, labor labiorum ipsorum operiet eos. Cadent super eos carbones, in ignem dejicies eos, in miseriis non subsistent. Vir linguosus non dirigetur in terra, virum injustum mala capient in interitu. Cognovi quia faciet Dominus judicium inopis et vindictam pauperum. Verumtamen justi confitebuntur nomini tuo, et habitabunt recti cum vultu tuo. » ENARRATIO. Iste psalmus est David, id est, fidelium viriliter agentium, et respicientium in finem, id est in Christum, in quo finis perfectionis et justitiae et innocentiae et sapientiae habetur, sicut ostensum est in 131.0810B| priori psalmo. In quo fideles instructi ab ipso capite, fidei et justitiae perfectionem considerantes, multitudinem haereticorum circumquaque acutis quaestionibus sibi praelia constituere, et venenum aspidum esse sub labiis eorum, orant in exemplum aliis simile periculum sustinentibus, ut Dominus eripiat eos a conformitate haereticorum et a perfidia eorum. Et ut postea secundum perseverantiam custodiat eos de manu peccatoris diaboli, et ab hominibus iniquis. Eripe me, Domine. Tu, Domine, qui potes, quia Dominus es, eripe me potentia virtutis tuae ab homine malo, sive a diabolo, qui peccatorum contagione pollutus, non jam coelestis dicitur angelus, sed ab humo homo malus, sive ab haereticis in seipsos 131.0810C| peccantibus. « Et eripe me a viro iniquo, » id est, ab eisdem haereticis in alios delinquentibus. Qui cogitaverunt. Quod superius dixit singulariter, hic loquitur pluraliter, quia et una massa est eorum, et secundum singulos, sunt multiplices. Ab his ergo, Domine, oro ut eripias me, ne conformer eis. « Qui cogitaverunt iniquitates, » et tales iniquitates, quas non ex libris, neque ab aliqua auctoritate, sed in corde adinvenerunt ex industria, et post adinventas tota die, id est assidue, constituebant praelia, pugnis quaestionum quibus nos impugnaverunt. Acuerunt linguam. Necesse est ut me eripias, quia non qualitercunque me impugnant, sed in ipsis quaestionibus suis acuerunt linguam suam, id est, acuta et subtili argumentatione, existentes sicut serpentes. Leviter 131.0810D| arrepunt, ut non sentiantur donec percutiant: ita ipsi agunt quibusdam inductionibus suis repentes, ut non possint decipi donec decipiant, nec incedunt recto tramite, sicut nec serpentes, sed flectunt de sententia in sententiam. Et non solum vulnerant sicut quilibet serpentes, sed venenum aspidum, id est, in medio habilis error est sub labiis, id est, sub lingua eorum. Custodi me, Domine. Repetit quod superius dixit, Eripe me, ut ostendat majorem necessitatem eripiendi. Ibi enim non determinavit, an in illa impugnatione esset contra se, an contra alios. Hic jam dicit de seipso. O Domine, inquit, custodi me secundum perseverantiam, de manu, id est, de operatione vel de potestate peccatoris, ejusdem scilicet 131.0811A| quem superius malum hominem dixit, ne efficiar imitator talium in pravitate vitae. « Eripe me ab hominibus iniquis, » ab illis eisdem, ne acquiescam sententiae eorum. Qui cogitaverunt supplantare. Et multum necesse est ut me eripias ab illis qui cogitaverunt supplantare, id est praecipitare, gressus meos, id est, rectitudinem fidei qua incedebam. Et non tantum hoc cogitaverunt, sed etiam absconse paraverunt laqueum mihi, id est, multis bene et utiliter a me dictis, insidiose quaerebant captionem: quia et ipsi superbi, quod proprium est haereticorum, multa bene et utiliter, et rationabiliter exponebant, et quamdam religionem habebant, ut eo facilius possent persuadere falsitatem. Et funes extenderunt. Et ut facilius illaquearent funes, id est, firmas et validissimas 131.0811B| argumentationes, quas nemo posset rumpere sine gratia Dei adjutrice, contexerunt et extenderunt ad hoc, ut mihi essent in laqueum, id est deceptionem. Et unde maxime timendi sunt, juxta iter, id est, juxta auctoritatem Scripturarum sanctarum, posuerunt mihi scandalum, id est offendiculum: modo de Evangeliis, modo de epistolis, modo de reliquorum Patrum scriptis exempla ducentes, et alio sensu exponentes. Ac si dicat: Tum ideo sunt timendi, quia funes extendunt: tum ideo, quia saepe turbant auctoritatem. Et bene dicitur, Juxta viam: quia neque omnino sunt in via, neque omnino recedunt ab ea: ideo minus caveri possunt. Dixi Domino. Convertit se ad auditores, proponens se exemplum illis, et dicens: Et cum juxta te me 131.0811C| impugnarent, non sum confisus in sapientia mea, nec in viribus meis, nec extraneum quaesivi patronum, sed contuli me ad Dominum, et dixi tam voce interiori, quam voce exteriori: O Domine, Deus meus, id est, Creator meus es tu: sicut non potui subsistere in prima creatione nisi per te, ita non possum custodiri nisi per te. Et ideo exaudi vocem deprecationis meae, id est, confer mihi quod designat vox mea deprecatoria. Domine, Domine, virtus. Modo exponit quae sit deprecatio, Domine, Domine: quorum alterum est adjectivum, alterum proprium. Ac si dicat: Tu, Domine, qui Dominus es vere, tu, dico, virtus mea in impugnatione, quae virtus est effectrix salutis meae in futuro. Quod inde probatur, quia hactenus mihi posito in die belli, id 131.0811D| est, impugnatione haereticorum, obumbrasti, id est, obumbrationem et refrigerium mihi fecisti, super caput meum, id est, super mentem meam, ne deficerem in aestu tribulationis. Tu, dico Domine, non tradas desiderium meum peccatori, id est diabolo, vel haereticis, subaudis in potestatem, ut non acquiescam eis. Desiderium quippe meum est, ut perseverem in sinceritate fidei ne corrumpantur sensus mei, sicut corrupti sunt sensus Evae, quando consensit serpenti. Et necesse est ut me non tradas, quia cogitaverunt contra me, id est, ad hoc ut contrarii mihi essent. Ideo ponit praeteritum, ut innuat quia jam inceperunt, et adhuc in eo stant. Ne derelinquas me, ne forte exaltentur, id est, ne doctrina 131.0812A| eorum et magistratus dilatetur, et inde glorientur. In eo autem quod dicit, non tradas desiderium meum, et ne derelinquas me, liberum arbitrium notat cum gratia. Ac si dicat: Ego secundum arbitrium persto in pugna, tu secundum gratiam ne derelinquas me. Caput circuitus. Opus est ut non derelinquas, quia in hoc maxime timendum est, ambages disputationum eorum operirent caput, id est, summam erroris eorum, ut vix aliquis possit ipsos circuitus penetrare. Dictum est a similitudine serpentis, qui multis spiris operit caput, in quo vita sua est, ne facile possit vulnerari in capite. Eodem modo haeretici sententias muniunt diversis rationibus, ne possint labefactari, ut vivat haeresis eorum. Et exponit quod dixit: Labor labiorum ipsorum, id 131.0812B| est, verba quae cum multo labore adinveniunt, operiet, id est, occultabit eos. Cadent super eos carbones. Hic ostendit se non ex diffidentia orasse, sed ad informationem aliorum. Oravi, inquam, ut non exaltentur. Et ita erit. Super quosdam eorum cadent carbones igniti desolatorii, id est, auctoritas apostolorum caeterorumque doctorum magno quodam pondere opprimet eos, ut non habeant quod contra hiscant, juxta illud: « Omnis iniquitas oppilabit os suum (Ps. CVI). » Et non tantum sic opprimentur, sed etiam dejicies eos a superbia sua, projiciendo in ignem, ut flamma Spiritus sancti accendantur et illuminentur. Et quia opprimentur et inflammabuntur, ulterius « non subsistent in miseriis, » id est, in erroribus suis. Vir linguosus. Quidam 131.0812C| illorum qui se humiliant, illuminabuntur, sed vir linguosus, id est, qui in oquacitate sua permanet et superbia, errorem suum defendere nitens, non dirigetur etiam in terra, ubi locus est directionis: sed semper tortuose incedit cadendo de errore in errorem. « Virum injustum mala capient in interitu, » id est, non tantum poena ei continget in praesenti, sed etiam in interitu, id est, cum dissolvetur a corpore, tunc comprehendent eum mala, id est, tunc primum incipient poenae aeternae, quas hic quodammodo fugit. Hic incutit terrorem aliis, ne conformentur haereticis. Cognovi quia faciet Dominus « Virum injustum mala capient, » id est, haereticum quod scio ex hoc, quia cognovi quod « faciet Dominus judicium inopis, » id est, remunerabit in futuro 131.0812D| humiles suos, et pauperes vindicabit, puniendo persecutores qui eos impugnaverunt. Hoc ideo repetitum est, ut ostendatur quia vere propter pauperes patientur poenas. Verumtamen justi. In eo quod ponit vindictam, subintelligitur impugnatio pauperum. Ad hoc respicit illud verumtamen, ita: licet justi impugnentur et puniantur, tamen « confitebuntur nomini tuo, » id est, indesinenter te laudabunt: et ideo tandem in futuro « habitabunt cum vultu tuo, » id est, in praesentia tua permanebunt: vel cum Filio tuo, qui est imago vultus tui. Aliter, quasi aliquis diceret: Unde scis quia « virum injustum mala capient? » Ait: Quia « Dominus hic faciet judicium inopis, » id est, justo judicio suo 131.0813A| hic flagellat quem recipit. Et vindictam pauperum, subaudis faciet, id est, in pauperes suos hic vindicabit quidquid deliquerint. Etsi modo non parcit suis, multo minus in futuro parcet injustis. Sed tamen justi a laude tua non desistent, licet eos judicio tuo punias. Et ideo tandem in futuro « habitabunt cum vultu tuo, » id est, cum Filio tuo, qui est imago tua, de quibus ipse dixit: « Pater, volo ut ubi sum ego, ibi sit et minister meus (Joan. XII, 17). » [[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]] 7q5t9tq7lg8maz6pkjii0ld65snguls 0 63145 267602 228697 2026-05-28T16:26:36Z Demetrius Talpa 13304 267602 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Odo Cluniacensis |OperaeTitulus= Moralia in Job |OperaeWikiPagina=Moralia in Job (Nalgodus Cluniacensis) |Annus=saeculo X |Genera=Commentaria in Sacram Scripturam |Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/index.php?app=browser Corpus Corporum] |Editio=J. P. Migne }} '''[[Patrologia Latina/133|Migne ''Patrologia Latina Tomus 133'']]''' Moralia in Job Moralia in Job (Odo Cluniacensis), J. P. Migne 133.0512B LECTORI. 133.0105A| Sanctissimi Odonis Cluniacensis nostri antistitis secundi opus in Jobum habenti in publicum edere, illud breviter de sensibus quibus sancta Mater Ecclesia catholica sua sensa conceptusque suos non uno modo suis aperire, enucleare, eosque docere solet, ea potissimum ratione perstringendum est, quod instar Magni illius Gregorii suum hocce scriptum Moralium titulo donaverit, in quo praeter moralem, allegorico, typico, tropico, mystico, et aliis id genus utitur sensibus. In ipsa igitur Scriptura sacra octo numero sensus praecipue commendari propriissimis locis comperiuntur, scilicet: litteralis, vel historicus; allegoricus, vel parabolicus; tropologicus, vel etymologicus; anagogicus, vel analogicus; typicus, vel exemplaris; anaphoricus, vel proportionalis; mysticus, vel apocalypticus; et ultimus boarcademicus, vel primordialis. Quorum exempla et loca sequuntur. Et ut melius intelligantur, ex uno loco Scripturae pro omnibus est etiam necesse illos confirmare, expresso ejusdem Scripturae testimonio ex 133.0105B| aliis locis. Locus igitur ille in quem nobis sunt isthaec 133.0106A| omnia exempla reducenda, est Pauli ad Galat., IV, ubi dicit: Haec autem dicta sunt per allegoriam. Jam ergo ex illo loco duos habemus sensus expressos, primum litteralem, secundum allegoricum. Est autem allegoria perpetua et continuata parabola, quando scilicet unum dicitur, et aliud intelligitur. Illi duo sensus probantur ex tertio Joannis, ubi dicit: Scrutamini Scripturas. Est enim ibi commendatio sensus litteralis. Allegoricus autem probatur ex plerisque prophetarum et evangelistarum locis, ubi dicitur: In parabolis aperiam os meum; et: Non nisi per parabolas loquebatur eis. Ergo apparet illos jam duos sensus contineri in Scripturis. Tertius elicitur ex eodem loco, videlicet sensus tropologicus, ubi dicit: Nos esse filios liberae, ut sicut Isaac fuit haeres Abrahae, ita etiam nos simus haeredes promissionis. Est enim tropologia comparatio quaedam moralis ante actorum superioribus temporibus ad nostra usque tempora, ut similiter agamus. Et uno verbo, tropologia est discursus morum. Confirmatur iste 133.0106B| sensus (I Cor. XV), ubi dicit Apostolus: Sicut protulimus 133.0107A| imaginem primi hominis Adam, ita nobis secundi Adam novi hominis vultus referendus est. Sequitur ex eodem loco sensus anagogicus, id est, sensus reductivus a terrestribus ad coelestia. Continetur ubi dicit esse Israelem Dei, et Israelem carnis, id est, ut sicut filii Abrahae illius haeredes fuerunt secundum carnem, in obtinenda terra quam promiserat illi Deus, ita etiam filii Dei erunt haeredes regni sui secundum spiritum in obtinenda promissione vitae aeternae, quae est terra viventium. Confirmatur iste sensus ab apostolo Paulo (Rom. VIII), ubi dicit electos Dei fore glorificandos. Quintus sensus est typicus. Ex hoc ipso loco, id est, in persona una, alius personae repraesentativus. Ita autem se habet. Sicut Abraham habuit duos filios, ita Deus, cujus Abraham fuit typus, habet duo foedera spiritualis contubernii cum hominibus, ex quo nascantur liberi diversi, secundum foedus legis, servi, quorum typus fuit Ismael, et illius soboles perpetuo serviens; 133.0107B| et secundum foedus Evangelii nascuntur liberi, quorum typus fuit Isaac, et suae propagines libertate pietatis donatae in regnum Dei. In quo etiam successit alter typus suimetipsius cum Deo, Jacob cum electis, Esau vero cum reprobis. Confirmatur iste sensus a Christo Domino, ubi dicit de Joanne Baptista: Si me vultis recipere, ipse est Elias. Atqui non erat Elias nisi typicus, nam rejicienda est metempsycosis Pythagorica, qua opinione falsa laborabant etiam aliqui ex Judaeis. Sed ideo est typicus Elias, quia in spiritu et virtute Eliae, hoc est eadem qua Elias, reparavit populum per baptismum suum, ad excipiendum Messiam suo tempore. Sequitur sextus anaphoricus 133.0108A| sensus, qui est relativus temporum, ut qualia fuerint tempora sub Isaaco et Ismaele, talia sint sub Ecclesia et Synagoga, et ut Ismael persequebatur Isaacum, ita Synagoga insectetur Ecclesiam. Probatur iste sensus a Domino, ubi dicit: Cum videritis abominationem desolationis stantem in loco sancto, etc., sicut praedictum est a Daniele. Ostendit enim his verbis talia futura tempora. Superest mysticus. Sensus ille est totus divinus, et in hoc etiam loco continetur in ratione libertatis gloriae, quae cum nulla re humana aut creata omnino comparari potest. Mysticus autem idem est atque ineffabilis, in quo declaratur non posse id concipi intellectu humano, nedum angelico. Quia quodcunque concipere potest homo in intellectu, simul et effari valet sermone. Probatur autem absolute, ubi dicitur apud Isaiam: Non potest ascendere in cor hominis, quod Deus praeparavit diligentibus se. Ultimus sensus boarcademicus, id est, quo ipsa principia rerum comparantur cum 133.0108B| beatitudine aeterna, et tota dispensatione salutis, veluti loquendo de regno Dei quod omnia sint ad Deum ipsum, unde manarunt, reditura. Probatur iste sensus apud IV Esdram XIII, ubi dicit in comparatione electorum Dei esse aurum ex pulvisculo et glebula in visceribus terrae, quia quae optima sunt valde rara creavit Deus. Sed iste sensus est tantum usitatus apud Judaeos cabalistas. Alii sensus sunt celebres in doctoribus: litteralis in Hieronymo, allegoricus in Gregorio, tropologicus in Ambrosio, anagogicus in Augustino, typicus in Basilio et Bernardo, anaphoricus in Clemente, Petri successore, et mysticus in Nazianzeno. SANCTI ODONIS PRAEFATIO. 133.0107| 133.0107C| Cum juxta capacitatem parvitatis meae sedulo lectioni sacrae operam darem, quadam die manibus parvitatis meae liber adhaesit, a beato Gregorio editus in historia sanctissimi Job. Is etenim doctor egregius divino afflatus Spiramine, atque de fonte potatus superno, ceu rutilans flumen in praefati viri Historiam diffundens, tanto eam facundo protelavit eloquio, ut ex ea velut clarificos soles, triginta et quinque ederet libros, quos in codicibus sex arctare decrevit. At dum ego ex his primam legendo percurrerem partem, nimio accensus amore, pellectusque ita est animus dulcedine quadam, ut totum sagax vellet, si posset, mandere librum. Sed quoniam prae ubertate eloquentiae praefati viri, velut parvulus lacte suetus, illo quo fortes aluntur coepi 133.0107D| deficere cibo. His etenim mirabilis doctor divinis nimbibus auctus [imbribus auctus], studuit luculento enodare affatu, eaque in exponendo menti occurrentium sententias Patrum. Ex quibus protensis numerosa in praefatam historiam contraxit volumina, quas nempe norunt quibus sacra non latet Scriptura a sancto viro Paterio nomine mirabili opere abstractas, propriisque voluminibus redditas, lucida sibi reposuisse volumina. Ex quibus et ipse ante biennium in Regnorum libro aggregatis omnibus Patrum sententiis, maxime autem sanctissimi Patris Gregorii, unum quem non puto 133.0108C| temnendum conjunxi libellum. Quapropter fragilitatis sensui, corporisque mei infirmitati, meoque similium utilitati consulens, erexi me contra memet, non fastu arrogantiae turgidus, nec superbiae spiritu tumidus, ventosis favoribus nitens incumbere, Deus scit; sed igne lectionis praefatae historiae flagrans, quam toto nisu memoriter ut intellectam retinere valeam, laborans, hunc operis parvi contraxi libellum. In quo opere nempe nullum meo, ut reor, sensu fuscatum sermonem permiscui, sed ejusdem venerabilis viri dicta perlustrans, eas duntaxat diversorum librorum prolixo sermone expositas, quas supra taxavi, linquens sententias, non abjiciens ut pravas, quas segregatim habeo ut utiles, sensum non meis, sed jam saepe praefati viri verbis 133.0108D| expositum, breviter attraxi, ut potui; atque lectionis causae compendio, unicuique sententiae mysticum moralemque sicut reperi, subjeci sensum, ne vagans animus dum huc illucque quaereret sensum, ut saepe assolet, amitteret intellectum. Libuit etiam primas historiae litteras discretionis causa minio scribere, ut dum historia agnoscitur, expositio historiae utilius carpatur, ne forte dum a rudibus ignoratur sensus patenter expressus, obscurius implicetur. Ergo teneo sibi illa quibus est facultas numerosa aggregare volumina, quibus sensus intellectusque viget, quibus suppetit non tantum 133.0109A| enucleata, verum etiam in aenigmate prolata cognoscere, dum saltem mihi meique similibus concedant 133.0110A| hunc operis exigui penuriae causa coeptum meditari libellum. <poem> EJUSDEM PRAEFATIO METRICA. 133.0109| 133.0109B| Gregorii sancti nitidos percurrere campos Ut coepi, micuere quidem ceu sidera coeli Verba salutifera, nostros componere mores, Quae norunt, nimium et duras mollescere mentes, Lumine praeclaro et tenebras depellere tetras: Cujus ab ore fluens fluvius per compita mundi, Pronesiae [Phronesis] pariterque sophiae clare refulget, Lucidior auro, vitro quoque clarior omni, Mellifluo gustu cuncta redolentia vincens. O mens flenda nimis, se quae subtraxerit istis Mellifluis undis, coelo venientia linquens, Et peritura sequens, nulli quae profuit unquam. O si mille forent doctae mihi millia linguae, Mille meumque sonos posset depromere guttur, Aerea voxque mihi posset dare ferrea verba, 133.0109C| Hac in laude viri, totus quem concinit orbis, Ut digna fieri possent quae pauca relatu, Praesulis in tanti nitor componere carmen, Qui meruit cunctos hominum cognoscere sensus, Et potuit verbis pravos ostendere mores, Qui docuit resecare malos de corpore motus, Et monuit placidos mente recondere mores, Virtutum reserans fontem et pariter vitiorum, Hic modice reflexit iter percurrere sacram Historiam Jobab, cujus per compita mundi Laus veneranda nitet, claro quem climate tensa Ecclesia reboans laudat, hunc arbiter ipse Ore suo laudans, monuit venerari per orbem, Ex qua mirifice ter bina volumina condens Tradidit Ecclesiae plures distincta libellos, 133.0110B| Qui seu prata virent diverso gramine fulta Floribus aspersa redolent pulcherrima visu: Hinc etenim violae rutilant, hinc lilia candent, Emicat hinc rosa, narcissus seu nardus, amomum, Cum variis fragrant unguentis balsama juncta. Hos ego florigeros cupiens percurrere campos, Multigenasque mihi perpes decerpere flores, Extensis manibus nitebar carpere, jamque, Cum subito stupuere meae ceu marmora plantae, Obriguere manus, coepit pallescere vultus, Sensus et extimuit * crebra suspiria jactans Vocibus et magnis quasi sub pondere clamans: Quis, ait, hos hominum poterit percurrere campos, Aut quis hos poterit flores decerpere cunctos? Ut stipatus eat, alacerque quiescat in aevum. 133.0110C| Haec mea nec vis est, tantum nec pectoris exstat Robur, ut eximias valeam comprendere gazas Pauper et exiguus, misero de germine cretus. Magniloqui studeant ista qui grandia poscunt, Est quibus et sensus fortis, quibus exstat anhelus. Sufficiant dum parva mihi quae vascula possunt Exigua retinere mea, ne grandia poscens Amittam modica. Quapropter grandia linquens Hoc opus exiguum coepi non corde cothurno, Arbiter haec novit superus, qui sidera sentit. Non ergo hoc spernant modici, nec illa supremi. Hoc teneant habetes, teneant sed et illa sagaces: Illa sciant juvenes, discant hoc denique noti, Illa quidem norunt magnos, haec pascere parvos: Illa dapes tribuunt, novit hoc porrigere lacten. </poem> LIBER PRIMUS. CAPUT PRIMUM. 133.0109D| VERS. 1. Vir erat in terra Hus, nomine Job: --Idcirco sanctus vir ubi habitaverit dicitur, ut ejus meritum virtutis exprimatur. Hus namque quis nesciat quod sit terra gentilium? Gentilitas autem eo obligata vitiis exstitit, quo cognitionem sui conditoris ignoravit. Neque enim valde laudabile est bonum esse cum bonis, sed bonum esse cum malis. Hinc isdem sibimet attestatur dicens: Frater fui draconum, et socius struthionum. Haec per historiam facta credimus, sed per allegoriam jam qualiter sint impleta videamus. Job namque interpretatur dolens, Hus vero consiliator. Quem vero alium beatus Job suo nomine exprimit, nisi eum de quo propheta loquitur 133.0110D| dicens: « Dolores nostros ipse portavit? » (Isa. LIII, 4.) Qui Hus terram inhabitat, quia in corde populi consiliatoris regnat. Paulus quippe « Christum Dei virtutem, et Dei Sapientiam » dicit (I Cor. I, 24). Atque haec ipsa Sapientia per Salomonem dicit: « Ego sapientia habito in consiliis, et eruditis intersum cogitationibus (Prov. VIII, 12). » Tropice autem si Job dolens, et Hus consiliator dicitur, non immerito per utraque nomina doctus quisque figuratur, qui nimirum consiliatorem animum inhabitat, qui dolens de praesentibus ad aeterna festinat. Cum ergo videt quam sit aeternum quod perdidit, salubre consilium temporale hoc despicere quod percurrit. Unde bene per Salomonem dicitur: « Qui 133.0111A| apponit scientiam, apponit et dolorem (Eccle. I, 18). » Sequitur. Simplex et rectus. Nonnulli namque ita sunt simplices, ut rectum quid sit ignorent. Sed eo verae simplicitatis innocentiam deserunt, quo ad virtutem rectitudinis non assurgunt. Qui dum cauti esse per rectitudinem nesciunt, nequaquam innocentes persistere per simplicitatem possunt. Hinc est quod Paulus discipulos admonet dicens: « Volo vos sapientes esse in bono, simplices autem in malo (Rom. XVI, 19). » Hinc Veritas ait: « Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut colombae (Matth. X, 15). » Sed quoniam in rectitudine justitia, in simplicitate autem mansuetudo designatur, incarnatus Dominus simplicitatem cum rectitudine tenuit, quia nec in mansuetudine districtionem justitiae, 133.0111B| nec rursum in districtione justitiae virtutem mansuetudinis amisit. Unde ei per Prophetam dicitur: « Intende, prospere procede et regna. Dilexisti justitiam (Ps. XLIV, 5, 8). » Tropice namque quisquis aeternam patriam appetit, simplex procul dubio et rectus vivit. Simplex videlicet opere, rectus fide. Sed quisquis in bonis quae agit, non retributionem interius, sed favorem exterius quaerit, simplex non est. Unde per quemdam sapientem dicitur: « Vae peccatori terram ingredienti duabus viis (Eccli. II, 14). » Sequitur. Timens Deum et recedens a malo. --Deum timere est, nulla quae facienda sunt bona praeterire. Unde per Salomonem dicitur: « Qui Deum timet, nihil negligit (Eccle. VII, 19). » Sed quia nonnulli sic bona faciunt, ut tamen a quibusdam malis non recedant, 133.0111C| bene postquam Timens Deum dicitur, recedens quoque a malo esse perhibetur. Scriptum quippe est: « Declina a malo et fac bonum (Ps. XXXVI, 27). » Et Jacobus: « Quicunque, inquit, totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus (Jac. II, 10). » Sed bene hoc ex Redemptoris nostri voce dicitur. Juxta humanitatis enim naturam Deum timuit, quia ut superbum hominem redimeret, mentem pro illo humilem sumpsit. Scriptum namque de illo est: « Et replebit eum spiritus timoris Domini (Isai. XI, 3). » Recessit autem a malo, non quod faciendo contigit, sed quod inveniendo reprobavit. Sancta etiam electorum Ecclesia, simplicitatis suae et rectitudinis vias a timore inchoat. Cui tunc est funditus a malo recedere, cum ex amore Dei coeperit jam 133.0111D| nolle peccare. Qui vero timore bona agit, a malo penitus non recessit, quia eo ipso peccat quo peccare vellet, si multae [si multum] peccare potuisset. Sequitur: VERS. 2. Natique sunt ei septem filii et tres filiae. --Saepe ad avaritiam cor parentis ducit fecunditas prolis. Ut ergo beati Job quam sancta mens fuerit, ostendatur et justus dicitur, et multae prolis pater fuisse perhibetur. MYSTICE. Quid in septenario, nisi summa perfectionis accipitur? A septenario quippe numero, in duodenarium surgitur. Si enim quatuor per tria, vel tria per quatuor ducantur, septem in duodecim vertunt. In septem ergo filiis ordo praedicantium. Unde sancti apostoli, qui Trinitatem in quatuor partibus mundi praedicare mittebantur, duodecim sunt 133.0112A| electi. In tribus vero filiabus, multitudo signatur auditorum. Quae si et per perfectionem operis nequaquam forti virtute permanent, fidem tamen Trinitatis cognitam constanter tenent. Possunt etiam per tres filias tres ordines fidelium designari, Pastorum videlicet, continentium atque conjugatorum. Unde et Ezechiel propheta tres liberatos viros audisse se asserit. Noe scilicet, Danielem, et Job. Septem quippe etiam nobis filii nascuntur, cum per conceptionem bonae operationis sancti Spiritus, septem in nobis virtutes oriuntur. De quibus propheta dicit: « Requiescet super eum Spiritus Domini, Spiritus sapientiae et intellectus, » et reliqua (Isa. XI, 2). Nascuntur et tres sorores. Quia quidquid virile hi virtutum sensus faciunt, fidei, spei charitatique 133.0112B| conjungunt. Neque enim ad donarii perfectionem septem filii perveniunt, nisi in fide, spe et charitate fuerit omne quod agunt. Sequitur: VERS. 3. Et fuit possessio ejus, septem millia ovium, et tria millia camelorum, quingenta quoque juga boum, et quingentae asinae, ac familia multa nimis. --Scimus quia ad majorem dolorem mentem commovent damna majora. Ut igitur ostendatur quantae virtutis exstitit, multum fuisse dicitur quod pariter amisit. Nunquam quippe sine dolore amittitur, nisi quod sine amore possidetur. Quid enim mystice in septem millibus ovibus, nisi Hebraeos a pascuis legis innocenter ad fidem venientes, accipimus? Quid vero in tribus millibus camelorum, nisi ad plenitudinem fidei veniens tota gentilium vitiositas, onusta idolorum 133.0112C| cultibus designatur? Potest namque per camelos, quia commune sunt animal, Samaritanorum vita signari. Qui quasi ruminant, ut camelus, quia ex parte verba legis recipiunt, et quasi ungulam non findunt ut camelus, quia eam pro parte contemnunt. Qui etiam grave onus portant, quia sine spe resurrectionis laborant. Sed quia incarnatus Dominus, et Hebraeorum populum et Samaritanorum quosdam ad fidem perduxit, septem millia ovium, et tria millia camelorum possedit. In Scriptura sacra cameli nomine aliquando ipse Deus exprimitur, ut illud: « Liquantes culicem, et camelum glutientes. (Matth. XXIII, 24). » Aliquando autem populus gentilis. Unde et Rebecca ad Isaac veniens, typum Ecclesiae praeferens, dorso cameli deducitur. MORALITER. 133.0112D| Oves etiam nos possidemus, cum cogitationes innoxias possidemus. Camelos quippe possidemus, si quod altum sapimus, humiliter deponimus, cum cogitationes nostras ad infirmitatis fraternae compassionem flectimus. Quod quidem sine cognitione fidei Trinitatis agere non valemus. Possunt autem per camelos, terrenarum rerum bonae dispensationes intelligi. Quia igitur non se penitus anima ab omni terreno opere disjungit, ungulam non findit, sed tamen ruminat, quia bene dispensando temporalia, coelestia sperat. Quas dum nos Trinitati committimus, camelos possidemus. Sequitur: Quingenta quoque juga boum, et reliqua.--In Scriptura autem sacra boum nomine, aliquando bene operantium vita 133.0113A| signatur, ut illud: « Non alligabis os bovi trituranti (Deut. XXV, 4; I Cor. IX, 9; I Tim. V, 18). » Aliquando hebetudo fatuorum, ut illud Salomonis: « Statimque eam sequitur quasi bos ductus ad victimam (Prov. VII, 22). » Asinorum quoque nomine, aliquando stultorum pigritia designatur, ut illud Moysi: « Non arabis in bove simul et asino (Deut. XXII, 10). » Aliquando immoderata petulantium luxuria, ut illud prophetae: « Quorum carnes sunt ut carnes asinorum (Ezech. XXIII, 20). » Aliquando gentilium simplicitas: unde Jerusalem tendens Dominus, asellum sedisse perhibetur. Quid enim bos, nisi Judaicus populus exstitit, cujus cervicem jugum legis attrivit? Et quid asinus nisi gentilitas fuit? Quam quilibet seductor repetit, quasi brutum animal 133.0113B| quo voluit errore substravit? Quid vero per quingentesimum numerum qui a quinquagenario, qui septem hebdomadibus ac monade addita, adimpletur, nisi requies signatur? Quid per denarium, nisi summa perfectionis exprimitur? Quia ergo ad aeternam requiem pro electorum parte Judaea gentilitasque colligitur, recte quingenta juga boum, quingentaeque asinae haberi perhibentur. MORALITER. Juga etiam boum in usum nostrae possessionis sunt, cum concordes virtutes exarant duritiam mentis. Asinas possidemus, cum lascivientes motus restringimus, vel cum cogitationes intra nos simplices regimus. Dum enim de hoc quod prudenter sapimus, vel quod humiliter ignoramus aeternae pacis requiem quaerimus, quasi intra jubelei [jubilaei] 133.0113C| numerum tenemus. Sequitur: Ac familia multa nimis. --Quia enim ad cognitionem fidei prius stulta mundi collecta sunt, ut post ejus etiam astuta vocarentur, animalium prius multitudo et familia in extremo memoratur. Paulo attestante, qui ait: « Non multi sapientes secundum carnem, non multi potentes, non multi nobiles; sed quae stulta sunt mundi elegit Deus, ut confundat fortia (I Cor. I, 26). » MORALITER. Multam nimis familiam possidemus, cum cogitationes innumeras sub mentis dominatione restringimus. Sicut enim absente domina ancillarum linguae perstrepunt, operis officia negligunt, repente domina veniente, linguae perstrepentes reticent, ad opus revertuntur; sic igitur si domina mentis ratio discedat, cogitationum se clamor multiplicat; ut 133.0113D| autem ratio redierit, cogitationum se tumultuosa turba compescit. Sequitur: Eratque vir ille magnus inter omnes Orientales. --Orientales viros esse praedivites, quis ignorat? Magnus ergo inter Orientales exstitit, quia et divitibus ditior fuit. MYSTICE. Oriens Redemptor noster dicitur, ut illud prophetae: « Ecce vir, Oriens nomen ejus (Zach. VI, 12). » Omnes ergo qui in hunc Orientem fide consistunt, recte Orientales vocantur. Sed quia omnes homines tantummodo homines, ipse autem Oriens, Deus et homo, recte dicitur: Erat magnus inter omnes Orientales. MORALITER. Inter omnes Orientales magni efficimur, cum eis spiritibus qui orienti luci inhaerent, pressa carnalis corruptionis nebula, discretionis 133.0114A| nostrae radiis, in quantum possibilitas suppetit, sociamur. Ut Paulus ait: « Nostra conversatio in coelis est (Phil. III, 20). » Sequitur: VERS. 4. Et ibant filii ejus, et faciebant convivium per domos. --O inaestimabilem paternae institutionis laudem? Et pater dives dicitur, et filii concordes. MYSTICE. Filii per domos convivia facturi ibant, cum praedicatores apostoli in diversis mundi regionibus, virtutum epulas audientibus quasi edentibus ministrabant. Unde et eisdem filiis esurientibus plebibus dicitur: « Date illis vos manducare (Matth. XIV, 10). » Si enim ignorantiae obscuritas sine dubitatione nox est cordis, intellectus non immerito dies vocatur, ut Paulus ait: « Alius judicat diem inter diem. Alius judicat omnem diem (Rom. XIV, 5) » Unusquisque 133.0114B| ergo filius in die suo convivium exhibet, quia sanctus quisque praedicator juxta mensuram illuminatae intelligentiae mentes audientium epulis veritatis pascit. Sic quippe Paulus faciebat, cum dicebat: « Beatiores erunt si sic permanserint, secundum meum consilium (I Cor. VII, 40). » Sorores filii ad convivium vocant, quia infirmis auditoribus sancti apostoli refectionis supernae gaudia praedicant, eorumque mentes pabulo veritatis jejunas divini eloquii epulis pascunt. Scriptura enim sacra aliquando cibus est, ut illud prophetae: « Parvuli petierunt panem, et non erat qui frangeret eis (Thren. IV, 4). » Aliquando potus, ut illud prophetae: « Omnes sitientes venite ad aquas (Isa. LV, 1). » Et in Evangelio: « Si quis sitit veniat, et bibat (Joan. VII, 37). » 133.0114C| MORALITER. Filii per domos convivium faciunt, dum virtutes singulae juxta donum proprium mentem pascunt. In die suo. --Dies uniuscujusque filii est illuminatio uniuscujusque virtutis. Sapientia in die suo convivium facit, quia mentem de aeternorum spe et certitudine replet. Intellectus, cum audita penetrat, et cordis tenebras illustrat. Consilium, convivium facit, cum esse praecipitem prohibet. Fortitudo, cum adversa non metuit, et cibos confidentiae apponit. Scientia convivium facit, quia ignorantiae jejunium superat. Pietas, cum cordis viscera misericordiae operibus replet. Timor in die suo convivium parat, dum premit mentem ne de praesentibus superbiat, de futuris illam spei cibo confortat. Sorores etiam filii ad convivium vocant, cum virtutes 133.0114D| nostrae in omne quod agunt, spem, fidem et charitatem adsciscunt, ut fides, spes et charitas gaudeant in opus bonum, quod unaquaeque virtus administrat. Sequitur: VERS. 5. Cumque in orbem transissent dies convivii, et reliqua.--Cum dicit, mittebat et sanctificabat illos, aperte monstratur quid districtionis erga illos praesens ageret, quibus absens sollicitudine non deesset. Vir quippe sanctus noverat quia celebrari convivia sine culpa vix possent. Nam dum corpus in refectionis delectatione resolvitur, cor ad inane gaudium relaxatur. Unde scriptum est: « Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere (Exod. XXXII, 6). » Quod vero octavo die beatus Job sacrificium offert, 133.0115A| mysterium surrectionis colit. MYSTICE. In orbem dies convivii transeunt, cum praedicationis ministeria peraguntur. Peractis conviviis holocaustum Job pro filiis obtulit, quia pro apostolis de praedicatione redeuntibus Patrem Redemptor exoravit. Mittit Job et sanctificat filios, quia per Spiritum sanctum, qui ex se procedit, discipulorum cordibus Redemptor noster quidquid culpae potuit emundavit. Diluculo holocausta offert, quia tenebras mentis humanae intercessionis suae petitione illustravit. MORALITER. Peracto orbe dierum convivii, mittere ad filios, eosque sanctificare est, post virtutum sensum, intentionem cordis dirigere, ne bona aestimentur, quae mala sunt. Diluculo namque consurgimus, cum compunctionis luce perfusi, humanitatis nostrae noctem deserimus, 133.0115B| et ad veri luminis radios, oculos mentis aperimus: atque holocaustum pro singulis filiis offerimus, cum pro unaquaque virtute Domino hostias nostrae precis immolamus. Holocaustum totum incensum dicitur. Holocaustum dare est totam mentem igne compunctionis incendere. Sequitur: Dicebat, ne forte peccaverint filii mei, et reliqua.--Perfectos esse in opere et sermone docuerat, quibus de sola Pater cogitatione metuebat. Ut enim de alienis cordibus temere non judicemus, sancti viri verbis agnoscimus, qui non ait, ne benedixerint, sed, ne forte benedixerint. Hinc Paulus ait: « Nolite ante tempus 133.0116A| judicare, quoadusque veniat Dominus, qui et illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit consilia cordium (I Cor. IV, 5). » MYSTICE. Deo benedicere est, id est maledicere, de ejus munere sibi gloriam praebere. Unde apostolis redeuntibus a praedicatione Dominus pedes lavit, quia plerumque in bono opere pulvis pravae cogitationis sumitur. Quod dicit, ne forte, nostram ignorantiam suscipit, ut illud: « Filius hominis veniens, putas inveniet fidem super terram? » (Luc. XVIII, 8.) MORALITER. Filii in cordibus Deo maledicunt, cum recta nostra opera non rectis cogitationibus prodeunt, cum se mentes nostrae de se aestimant habere quod sunt, cum de bonis operibus propriam laudem quaerunt. Sequitur: Sic faciebat Job cunctis diebus. --Scriptum quippe est: 133.0116B| « Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. X, 22). » In sacrificio sancta actio, in cunctis diebus constantia sanctae actionis exprimitur. MYSTICE. Sine intermissione holocaustum Redemptor noster immolat, quia sine cessatione Patri suam pro nobis incarnationem demonstrat, quae nostrae oblationis emundatio est. MORALITER. Incassum bonum agitur, si ante tempus vitae deseratur. Hinc reprobis dicitur: « Vae his qui perdiderunt sustinentiam (Eccli. II, 16). » Hinc electis Veritas dicit: « Vos estis qui permansistis mecum in tentationibus meis (Luc. XXII, 28). » LIBER SECUNDUS. 133.0115| 133.0115C| VERS. 6. Quadam die cum venissent filii Dei ut assisterent coram Domino, adfuit inter eos etiam Satan. --Divina enim Scriptura qualitates rerum exprimit terminosque causarum. Aliquando a positione loci, ut Israel verba Dei in monte audire non potuit, postea non crediturus (Exod. XX, 19). Aliquando a positione corporis, ut Stephanus Jesum stantem vidit (Act. VII, 55). Stare enim pugnantis est. Aliquando ab aeris qualitate, ut in Evangelio: « Hiems erat (Joan. X, 22), » nullum credere docens. Aliquando a qualitate temporis, ut ad tradendum Dominum nocte Judas exiit. Quia ergo beati Job tentatio ad victoriam ducitur, a die coepi perhibetur. Dei filii electi angeli vocantur, qui ad nos spirituali praesentia foras exeunt et tamen se internae 133.0115D| contemplationis gaudiis non privant. Veniunt ergo, unde Paulus ait: « Nonne omnes sunt administratorii spiritus, in ministerium missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis? » (Heb. I, 14.) A Deo autem non recedunt, ut Deus ait: « Angeli eorum semper vident faciem Patris (Matth. XVIII, 10). » Satan quippe inter eos a quibus per superbiam recesserat venit, quia etsi beatitudinem perdidit, naturam tamen eis similem non amisit. Eo enim intuitu quo cuncta Deus spiritalia conspicit, 133.0116C| eum etiam vidit, ut illud: « Oculi Domini contemplantur bonos et malos (Prov. XV, 3). » Visus est, sed non vidit, ut caecus a radiis solis perfunditur, cum lumen ejus ipse non videat. Cui dicitur: Unde venis? Nescire Dei reprobare est, ut illud: « Nescio vos (Matth. XXV, 12). » ALLEGORICE. Quadam die venisse Satan dicitur, non quod apud Deum cursus temporis mutatione diei noctisque varietur, sed sacra Scriptura temporaliter editis loquens, temporalibus utitur verbis. Ea quippe vi justitiae immundus spiritus penetratur, quia videlicet mundorum spirituum corda replentur. In die enim Dominus Satanam vidit, quia vias ejus in sapientiae suae incarnatione corripuit. Unde venis? dicere est occulti hostis insidias detegere. Filii Dei electi sunt omnes, qui ad 133.0116D| aeternae patriae vocationem Deo collecti sunt, qui divinitatis praesentia intrinsecus assistebant. MORALITER. Inter filios Dei etiam adest, quia plerumque bonis nostris cogitationibus, quae in corde nostro adventu sancti Spiritus operatione seminantur, antiquus ille callide se subjungit inimicus, ut bene cogitata perturbat. Unde venis ei dicere est ejus nobis insidias declarare. Sequitur: VERS. 7. Circuivi terram et perambulavi eam. --Satan ergo laborans terram circuit; quia quietus 133.0117A| in coeli culmine stare contempsit. Cui non transvolans, sed perambulans circuit, quia in imis peccati pondere gravatur. ALLEGORICE. Satan terram circuit, quia ab Adam ante adventum Domini omnes post se nationes gentium traxit. Circuivit et perambulavit, quia per corda gentium iniquitatis suae vestigia impressit. TROPICE. Satanae terram circuire est carnalia corda perscrutari, et unde occasionem accusationis invenire possit exquirere. Circuit circumveniendo, ut bona tollat et mala inserat. Sequitur: VERS. 8. Nunquid considerasti servum meum Job, quod non sit ei similis in terra, vir simplex et rectus, ac timens Deum, et recedens a malo? --Discutienda quippe est quaenam sit ista locutio. Neque enim vel 133.0117B| a Domino qui summus atque incircumscriptus est spiritus, vel Satan qui nulla carnea natura vestitus, humano modo aereus flatus folle ventris attrahitur. Sed angelis loquitur Deus, cum quidquid agere debeant in ipsa contemplatione veritatis legunt. Quasi enim audientibus dicitur, quod videntibus inspiratur. Vox namque angelorum est, in laude Conditoris ipsa admiratio intimae contemplationis, virtutis divinae miracula. Animarum Deo verba, ipsa sunt eorum desideria. Nam si desiderium sermo non esset, Propheta non diceret: « Desiderium cordis eorum audivit auris tua (Psal. X, 16). » De loqui animabus est, cum retributionis eas certitudine confirmat. Loqui enim Dei est ad diabolum, vias ejus ac negotia animadversione occultae districtionis increpare. 133.0117C| Sicut hic dicitur: Unde venis? Diaboli ei respondere est omnipotenti majestati ejus nil posse celare. Unde hic ait: Circuivi terram et perambulavi eam. Quatuor modis loquitur ad diabolum Deus, tribus diabolus ad Deum. Vias suas insinuat qui ait: Circuivi terram. Electorum innocentiam accusat, qui dicit: Nunquid frustra Job timet Deum? Tentandum postulat, cum dicit: Extende manum tuam, et reliqua. Dicere Dei est: Unde venis? eum increpare. Dicere Dei est: Considerasti servum meum Job, tales electos facere, qualibus diabolus possit invidere. Dicere Dei est: Ecce universa quae habet in manu tua sunt, ad probationem fidelium eum relaxare. Dicere Dei est: In eum ne extendas manum tuam, ab immoderata eum tentatione restringere. Ac per 133.0117D| hoc diabolus non contra Job, sed contra Deum certamen sumpsit. Materia vero certaminis beati Job in medio fuit, et si in sermonibus suis dicimus Job inter flagella deliquisse, Deum dicimus in sua promissione perdidisse. ALLEGORICE. Allegorice Job interpretatur dolens. Dolens vero veraciter per figuram dicitur, qui portare dolores nostros propheta attestante perhibetur. Cui similis in terra non est, et si adoptivus quisque filius ad percipiendam divinitatem proficiat, nequaquam tamen ut Deus naturalis esset accepit, qui servus dicitur, secundum quod Apostolus ait: « Semetipsum exinanivit formam servi accipiens, et reliqua (Phil. II, 7). » Veniens namque inter homines mediator Dei et hominum, 133.0118A| homo Christus Jesus, ad praebendum exemplum vitae hominibus. simplex; ad non parcendum malignis spiritibus, rectus; ad debellandam superbiam, timens Deum; ad detergendam vero in electis suis vitae immunditiam, recedens a malo. De ipso enim per Isaiam dicitur: « Et replebit cum spiritus timoris Domini (Isa. II, 3). » Et Petrus: « Qui peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus (I Petr. I, 22). » Dei autem ad Satan per figuram dicere est: Nunquid considerasti servum meum Job? unigenitum Filium contra eum in forma servi admirabiliter demonstrat. TROPICE. Nunquid considerasti servum meum Job? quem divina inspiratio contra hostem roborat: hunc quasi in Satanae auribus Deus laudat. Laudare quippe ejus est, 133.0118B| et prius bona concedere, et post concessa custodire. VERS. 10. Nunquid frustra Job timet Deum? Nonne tu vallasti eum, ac domum ejus, universamque substantiam per circuitum? operibus manuum ejus benedixisti, et possessio ejus crevit in terra? --Ac si patenter dicat: Qui tot bona in terra recipit, quid mirum est si pro eis sese innocenter gerit? Innocens vere esset, si bonus inter adversa existeret. ALLEGORICE. Quia igitur antiquus hostis redemptorem passibilem vidit, non Deum natum, sed Dei gratia custoditum credidit, unde dicit: Nunquid frustra Job timet Deum? Eum quippe ac domum ejus a Deo vallatam dicit, quia tentando ejus conscientiam penetrare non potuit; substantiam ejus vallatam, 133.0118C| quia electos ejus invadere non praesumit. Operibus manuum ejus benedixisse Deum et possessionem ejus excrescere in terra queritur, quia fides ejus innocentiam hominum praedicantibus apostolis multiplicatur. Possessio quippe excrescere dicitur, dum, laborantibus praedicatoribus, fidelium quotidie numerus augetur. Haec itaque diabolo dixisse est de his tabescendo doluisse. TROPICE. Nunquid frustra Job timet Deum? Ac si diceret, cur laudas, quem protegendo roboras? Despecto enim me dignus tuis laudibus homo esset, si suis contra viribus staret. Sequitur: VERS. 11. Sed extende paululum manum tuam, et tange cuncta quae possidet, et reliqua.--Cum sanctum virum Satan tentare appetit, et tamen 133.0118D| Domino ut manum suam extendere debeat dicit, notandum est quia sibi vires feriendi non tribuit. Hinc est quod in Evangelio legio dicebat: « Si ejicis nos, mitte nos in porcos (Marc. V, 12). » Paululum manum postulat extendi, cum exteriora appetit conteri, quia facere multum non se putat, nisi cum animam sauciat, ut feriendo eam a coelesti patria revocaret. Dei facies respectus ejus gratiae intelligitur. Nisi in faciem benedixerit tibi. Ac si dicat: Ea quae dedisti subtrahe, nam si accepta perdiderit, respectum tuae gratiae sublatis temporalibus non requirit. Si enim ea in quibus delectatur non habuerit, favorem tuum etiam maledicendo contemnit. ALLEGORICE. Redemptorem nostrum quem tranquillitatis 133.0119A| tempore Dei gratia custoditum credidit, peccare posse per passionem putavit. Ac si dicat: Interrogatus afflictionibus, homo et peccator agnoscitur, qui in miraculis Deus putatur. TROPICE. Plerumque enim dum virtutum fructus fecunde reddimus, dum continua prosperitate pollemus, aliquantulum mens erigitur, ut a semetipsa sibi existere bona quae habet, arbitretur. Quae nimirum bona hostis attrectare appetit, sed Deus nonnisi benigne concedit: fitque mira dispensatione pietatis, ut unde malignus hostis cor tentet ut interimat, unde misericors Conditor erudiat ut vivat; quatenus imbecillitate sua cognita, in spe divini adjutorii robustius solident. Sequitur: VERS. 12. Ecce universa quae habet in manu tua sunt, et reliqua.--Consideranda est dispensatio Dei 133.0119B| pietatis, quomodo hostem nostrum permittit et retinet, relaxat et refrenat. Substantiam prodit, sed corpus protegit post persecutori traditurum. Non simul ad omnia relaxat hostem, ne undique feriens frangat civem. Hinc Paulus ait: « Fidelis Deus qui non patietur vos tentari supra id quod potestis, sed faciet cum tentatione etiam exitum ut possitis sustinere (I Cor. X, 13). » Intelligi et aliter potest, pugnatori suo Dominus dividere certamina voluit, ut hostis prius victus denuo veniret, tuncque ei aliud iterum vincendo, concederet, ut eo famulus mirabilis victor existeret, quo contra eum victus hostis se adbellare pararet. ALLEGORICE. Manus Satanae non potestas, sed tentatio accipitur. Redemptor igitur noster qui Judaeam, quae prius substantia ejus fuerat, amisit 133.0119C| per infidelitatem, et post ejus caro patibulo crucis est affixa, quasi prius habita perdidit, et postmodum in semetipso adversarii nequitiam pertulit. TROPICE. Ac si dicat: Electi uniuscujusque bona sic tentanda exterius tribuo, ut tamen ipse noveris quia perseveranter mihi illum in mentis radice conservo. Sequitur: Egressusque est Satan a facie Domini. --Quo exitur ab eo qui ubique est? Hinc namque ait: « Coelum et terram ego impleo (Jer. XXIII, 14). » Sed quandiu Satan, pressus majestatis potentia, appetitum suae malitiae exercere non valuit, quasi ante faciem Domini stetit. A facie autem Domini exiit, quia relaxatus divinitus ab internae retentionis angustia, ad sui desiderii effectum venit. MYSTICE. Sicut superius a facie exiit Domini, quia ad desiderii 133.0119D| sua vota pervenit. MORALITER. A facie Domini exiit, quia per hoc quod usque ad effectum cordis praevalere nequaquam permittitur, exclusus ab intimis exterius vacat, quia etiam si vires mentis plerumque turbat, eo ipso foris est, quo assistente Deo usque ad interitum bonorum corda non vulnerat. Sequitur: VERS. 13. Cum autem quadam die filii et filiae ejus comederent et biberent, et reliqua.--Tunc quippe diabolus tentandi opus elegit quando beatus Job filios in convivio invenit. Quod videlicet nobis Deo dispensante proditur, quia praenuntiat tribulationem laetitia societatis. Boves arantes nuntiat, ut videlicet memorato fructu operis causa crescat doloris. 133.0120A| Aucta est etiam mensura gemituum particula nuntiorum. TYPICE. Beati Job filios ac filias vel apostolorum ordinem, vel cunctorum fidelium diximus multitudinem designasse. Quis autem major Domini filius, nisi Judaicus accipi populus debet, qui ei dudum datae legis fuerat doctrina generatus? Minor autem gentilis populus qui in mundi extremitate collectus est. In domo fratris primogeniti convivantur filii, quia videlicet adhuc sancti apostoli, quibus dictum fuerat, « In viam gentium ne abieritis (Matth. X, 5), » sacrae Scripturae epulis in solius Judaici populi collectione vescebantur. Ut illud: « Non jejunabunt filii sponsi, quandiu cum illis est sponsus, et reliqua (Matth. IX, 15). » VERS. 14. Boves arabant, et asinae pascebantur. --Quid 133.0120B| boves, quam bene operantes? quid aliud asinas, quam quosdam simpliciter viventes accipimus? Quae bene juxta boves pascuntur, quia prudentibus conjuncti tardiores, eorum intelligentia aluntur, dum eis bona sua fraterna charitate credunt. Sabaei autem captivantes interpretantur. Captivantium autem nomine immundi spiritus designantur, qui eos quos sibi subjiciunt, infideliter captivos ducunt. Qui et pueros gladio feriunt, quia tentationis suae jaculis eos vulnerant, quos nondum juvenilis constantia liberos vel robustos servat. Puer qui nuntiat evadens, sermo est propheticus, qui dum fiunt mala omnia quae praedixit, quasi sanus ad Dominum redit. TROPICE. In electorum corde prior bonorum sequentium quasi primogenita proles sapientia nascitur, 133.0120C| quae profecto nostra est fides, ut propheta ait: « Nisi credideritis, non intelligetis (Isa. VII, 9). » In domo ergo fratris primogeniti filii convivantur, dum virtutes nostrae in habitaculo fidei sacri eloquii cibo satiantur. Quid arantes boves, nisi graviores nostras cogitationes accipimus? Quid pascentes intelligimus asinas, nisi simplices motus cordis? Sed plerumque hostis callidus graves cogitationes voluptatis delectatione corrumpit, et motus simplices cordis laude subtilitatis etsi non interimit, subrepens tamen nocet. Aliter. Arantes boves, cogitationes sunt charitatis, quibus praedicando prodesse aliis conamur. Per asinas vero patientia et mansuetudo signari potest. Sed malignus arantes boves subtrahit, cum nos in torporem mergit, ut aliis prodesse 133.0120D| non libeat, etiam cum a propriis vacamus et dum tolerantiam cogitationis vel ad momentum turbat, quasi abstulisse se ab agro cordis asinas exsultat. Aliis ergo pereuntibus, unus ad domum redit, dum turbatis in tentatione motibus, discretio ad conscientiam recurrit, ut quod repentinis incursibus praeoccupata mente perdidisse se pensat, hoc compunctionis studio afflicta recipiat. Sequitur: VERS. 16. Cumque adhuc ille loqueretur, venit alius et dixit: Ignis Dei cecidit e coelo, et tactas oves, etc.--Intuendum quippe est quam callide dicitur ignis Dei. Ac si diceretur: Illius anima animadversionem sustines, quem tot hostiis placare voluisti, ejus iram toleras, cui quotidie serviens insudabas. 133.0121A| TYPICE. Coelum hoc in loco sacerdotes vel Pharisaeos, vel legis doctores non inconvenienter accipimus, ut Moyses ait: « Attende, coelum, et loquar. » Qui per coeleste officium superlucere videbantur. Sed quia ipsi summopere in Redemptoris nostri adversitate commoti sunt quasi ignis de coelo cecidit, dum ad decipiendum imperitum populum ab his etiam qui vera docere putabantur, flamma invidiae exarsit. Quid autem in ovibus atque pueris, nisi innocentes quosque, si tamen adhuc infirmos accipimus? qui dum adversitatem Pharisaeorum ac principum tolerare timuerunt, infidelitatis concrematione consumpti sunt. A praepositorum ovium cordibus flamma invidiae corruit, et quidquid boni in plebibus oriebatur, incendit. Unus 133.0121B| fugit, quia dum impletur praedicta causa malitiae, fallaciae interitum evadit sermo propheticus qui ait: « Et nunc ignis adversarios consumit (Joan. XIX, 6). » MORALITER. Quid per oves, nisi cogitationis innocentia, vel bonorum cordium munditia designatur? Et quia ab aeris potestatibus qui coelum dicitur, contra cogitationum nostrarum munditiam flamma livoris irruit, de coelo ignis venit, qui ignis Dei dicitur, quia etsi non faciente Deo, tamen permittente Deo generatur. Sed unus fugit cum perturbatis cogitationibus discretio non succumbit, ut damna sua animo renuntiet, et quasi dominum ad lamentum vocet. Sequitur: VERS. 17. Chaldaei fecerunt tres turmas. --Ecce iterum ne quid minus de humana adversitate doluisset, 133.0121C| Chaldaeorum turmas irruisse denuntiat. TYPICE. Chaldaei interpretantur feroces, quo nomine designantur persecutionis Domini auctores, qui dicebant: « Crucifige, crucifige (Luc. XXIII, 21). » Tres turmae Pharisaei, Herodiani, et Sadducaei sunt. Camelos rapiunt, dum Samaritanos et quosdam ex Judaea, vel tortuosas mentes infirmantium persuadendo ad interitum trahunt. Pueros etiam gladio feriunt, quia et si qui in populo uti jam ratione potuerant, eis ipsis non virtute rationis, sed potestatis ratione contraibant. A quibus evadens puer qui nuntiat, fugit; quia illis iniqua patrantibus, eos nimirum deserens, sermo propheticus convalescit, qui ait: « Et tenentes legem, nescierunt me (Jer. II, 8). » TROPOLOGICE. Per camelos qui mundum aliquid dum ruminant, immundum 133.0121D| dum nequaquam ungulam findunt habent, supra diximus bonas rerum temporalium dispensationes intelligi. In quibus quo est cura distentior, eo nobis multiplicius insidiatur inimicus. Omnis enim terrenis rebus dispensandis praesidens, occulti hostis jaculis latius patet. Quasi enim tres turmas contra camelos facere, est terrenarum rerum dispensationum studia, modo illicito opere, modo superflua locutione, modo inordinata cogitatione vastare. Unus autem fugiens redit, quia discretionis ratio mentis nostrae oculis occurrit, et sollicita sibimet anima, quod subito impulsu tentationis intrinsecus amittit, intelligit. Sequitur: VERS. 18. Loquebatur ille, et ecce alius intravit et 133.0122A| dixit: filiis tuis et filiabus vescentibus, et bibentibus vinum, et reliqua.--Latenter infert Satan quod ipse contra illum elementa moverit, qui moveri permisit. Quamvis et ipse semel accepta a Domino potestate ad usum suae nequitiae etiam elementa concutere praevalet. Et notandum quia in extremo filiorum mortem intulit, ne vilia pater rei familiaris damna duceret, si illa jam orbatur audiret. Quanquam enim convivia peragi sine culpa vix possint, absit ut tanti viri filios per conviviorum studia ingurgitando ventri vacasse suspicemur. In die ergo primi fratris, filios obruit, quia antiquus hostis in minorum morte subversionis aditum per negligentiam majorum quaerit. MYSTICE. Filii et filiae praedicantes apostoli ac plebes designantur, qui in domo 133.0122B| fratris primogeniti convivari referuntur, quia in habitatione adhuc Judaici populi sacrae praedicationis deliciis vescebantur. Regio deserti, cor infidelium est, quod dum Creator deserit, nullus inhabitator colit. Ventus vehemens a regione deserti irruit, quia in passione Redemptoris nostri contra fideles ejus fortis tentatio a cordibus Judaeorum venit. Vel certe regio deserti immundorum spirituum est multitudo, qui corda persecutorum commoverunt. Domus est synagoga. Quatuor anguli, quatuor ordines regentium, sacerdotum scilicet et Scribarum, et seniorum populi, atque Pharisaeorum. Ab immundis spiritibus quippe ventus, id est tentatio, irruit: et mentes quatuor ordinum malitia persecutionis excitavit. Domus liberos oppressit, quia dum Judaea 133.0122C| incredulitate Dominicae persecutionis cadit, apostolorum fidem desperationis formidine obruit. Unus evadit, quia convaluisse sermo propheticus qui haec nuntiaverat ostenditur, dicens: « Dilectus meus in domo mea fecit scelera multa (Jerem. XI, 15); » et illud: « Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis (Matth. XXVI, 31). » MORALITER. Domus, nostra conscientia est. Quatuor anguli, quatuor sunt virtutes, scilicet: Prudentia, Fortitudo, Temperantia, et Justitia. Regio deserti immundi sunt spiritus, qui a Deo sunt derelicti. Ventus ergo vehemens quatuor angulos domus concutit, quia fortis tentatio occultis motibus quatuor virtutes quatit: quassatis angulis domus ruit, dum pulsatis virtutibus conscientia turbatur. Intra hos 133.0122D| autem quatuor angulos domus filii convivantur, quia intra arcana mentis cor principaliter his quatuor virtutibus ad summae rectitudinis culmen erigitur, et virtutes caeterae, quasi quaedam cordis soboles, se invicem pascunt. Eversa igitur domo, moriuntur filii, quia turbata in tentatione conscientia, obruuntur genitae in corde virtutes. Cum quibus etiam et tres sorores occumbunt, quia in corde nonnunquam per flagella turbatur charitas, per formidinem concutitur spes, per quaestiones pulsatur fides. Unus evadit, quia mentis discretio etiam in tentamenta incolumis permanet, ut dolens animus vires, quas quasi amittere coeperat poenitendo conservet. Sequitur: 133.0123A| VERS. 20. Tunc surrexit Job, et scidit vestimenta sua, et tonso capite corruens in terram adoravit. --Nonnulli magnae constantiae philosophiam putant, si disciplinae asperitate correcti, ictus verberum doloresque non sentiant. Nonnulli vero tam nimis percussionum flagella sentiunt, ut immoderato dolore commoti, etiam in excessu linguae dilabantur. De illis quippe dicitur per prophetam: « Percussisti eos, nec doluerunt. Attrivisti eos, et renuerunt accipere disciplinam (Jer. V, 3). » De istis Psalmista ait: « In miseriis non subsistent (Psal. CXXXIX, 11). » Beatus itaque Job quia verae philosophiae regulam tenuit, contra utraque mira se arte servabat. Quod vestimenta scidit flagelli dolorem sensit. Quod vero adoravit, contra flagellantis judicium non excessit. 133.0123B| Duo enim sunt praecepta charitatis: amor videlicet Dei et proximi. Ut dilectionem proximi exsolveret, impendit luctum; ut Dei non desereret, explevit inter gemitus orationem. Mos veterum fuit ut quisquis capillos nutriendo servaret, eos tempore afflictionis abscinderet: et qui tranquillitatis tempore capillos abscinderet, eos in afflictione enutriret. Beatus itaque Job tranquillitatis tempore capillos servasse ostenditur, eum ad dolorem caput totondisse memoratur. MYSTICE. Surgere Domini est peccatores, qua districto judicio ne derelinquat ostendere. Surrexit quia quando judicio persecutores suos desereret, monstravit. Quid enim vestimentum Domini, nisi Synagoga exstitit? Sicut enim his nunc vestitur, a quibus diligitur, ut Paulus ait: « Ut exhiberet 133.0123C| sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem rugam aut maculam (Ephes. V, 27), » ita cum incarnandum eum prophetis praedicantibus Judaea credidit, adhaerendo nihilominus vestis fuit. Sed vestem scidit, dum in Judaea alios ab infidelitate sustulit, alios in infidelitate dereliquit. Scissa enim vestis erat, de qua Evangelista ait: « Alii autem dicebant quia bonus est, alii autem non, sed seducit turbas (Joan. VII, 12). » Quid per decisos capillos, nisi sacramentorum subtilitas? Quid per caput, nisi summa sacerdotii designatur? Unde ad Ezechielem prophetam dicitur: « Tu, fili hominis, sume tibi gladium acutum radentem capillos, et assumes eum, et duces per caput tuum et barbam (Ezech. V, 1). » Quid per terram hoc loce, nisi peccator homo exprimitur. Primo 133.0123D| enim homini dictum est: « Terra es, et in terram ibis (Gen. III, 1). » Terra ergo nomine peccatrix gentilitas designatur. Mediator igitur noster quasi detonso capite in terram corruit, quia sacramenta legis, a sacerdotio Synagogae sustulit, eamque deserens, ad notitiam gentium venit. Corruere Dominus dicitur, ut illud: « Verbum misit Dominus in Jacob, et cecidit in Israel (Isa. IX, 8). » Bene autem dicitur quod corruens adoravit, quia dum ipse humilitatem carnis suscepit, in se credentibus vota humilitatis infudit. Fecit enim quae fieri docuit, sicut et de ejus spiritu dicitur: « Postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus (Rom. VIII, 26). » Qui Patrem etiam ante passionem pro nobis exoravit. MORALITER. Auditis 133.0124A| ergo adversis surgere est expertis tentationibus mentem ad certamina robustius parare. Vestimenta scindimus, dum discernendo nostra opera retractamus. Quod nostra nos opera velut vestimenta ante Deum tegant, angelus dicit: « Beatus qui vigilat et custodit vestimenta sua, ne nudus ambulet (Apoc. XVI, 15). » Quid moraliter per capillos nisi animi affluentes cogitationes accipimus? Quid per caput, nisi mens ipsa signatur? Caput ergo detondere est cogitationes superfluas a mente resecare. Et detonso capite in terram corruit. Qui repressis praesumptionis suae cogitationibus, quam in semetipsum infirmus sit, humiliter agnoscit. Ergo adversis auditis detondetur caput, cum tentationibus vehementer irruentibus, a praesumptionis suae cogitationibus mens 133.0124B| nudatur. Et notandum quod in terram corruens, adoravit. Ille enim veram Deo orationem exhibet qui semetipsum quia pulvis sit humiliter videt. Sequitur: VERS. 21. Nudus egressus sum de utero matris meae, nudus revertar illuc. --Quia vero omnes nos terra genuit, hanc non immerito matrem vocamus, ut scriptum est: « Grave jugum super filios Adam a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepulturae in matrem omnium (Eccli. XL, 1). » Ac si dicat: Nudum me huc intrantem terra protulit, nudum me hinc exeuntem terra recipiet. MYSTICE. Redemptoris mater juxta carnem Synagoga exstitit, ex qua ad nos per corpus visibilis processit. Sed nudus de utero matris exiit, quia Synagogae carne prodiens, conspicuus ad 133.0124C| gentes venit. Quod bene Joseph qui relicto pallio fugit, signatum est. Nudus quippe ad uterum matris revertitur, cum in mundi hujus termino is qui in saeculo factus homo despicitur, Synagogae suae oculis Deus ante saecula declaratur. Hinc Paulus ait: « Caecitas ex parte contigit in Israel, donec plenitudo gentium intraret, et tunc omnis Israel salvus fiet (Rom. XI, 24). » MORALITER. Ac si tentatus animus, et infirmitatis suae inopia deprehensus dicat. Nudum me in fide prima gratia genuit, nudum eadem gratia in assumptione salvabit. Est namque magnum turbati animi solatium, ut pulsatus vitiis, cum se quasi nudari virtutibus conspicit, ad solam misericordiae spem recurrat, et eo se nudari non sinat, quo se a virtutibus humiliter nudum putat. Sequitur: Dominus 133.0124D| dedit, Dominus abstulit. --Sanctus vir tentante adversario cuncta perdiderat, sed tamen sciens quia contra se Satan tentandi vires, nisi permittente Deo non haberet, non ait, Dominus dedit, diabolus abstulit, sed Dominus dedit, Dominus abstulit. Fortassis enim fuerat dolendum, si quod Conditor dederat, hostis abstulisset, at postquam non abstulit, nisi ipse qui dedit, sua recepit, non nostra abstulit. Addit dicens: Sicut Domino placuit ita factum est. --Si igitur justa placere Domino scimus, pati autem nulla, nisi quae Domino placuerint, possumus, justa sunt cuncta quae patimur, et valde injustum est, si de justa passione murmuramus. Sequitur. Sit nomen Domini benedictum. --Ecce omne quod rectum sensit, 133.0125A| Domini benedictione conclusit. Ut hinc adversarius inspiciat ad poenam suam unde erubescat, quia ipse Deo contumax etiam in beatitudine conditus exstitit, cui homo hymnum gloriae etiam percussus dicit. Redemptor autem noster per hoc quod dictus est, cum Patre dat omnia, per hoc vero quod homo est, a Patre accipit omnia. Dicat igitur de Judaea cum venturum incarnationis ejus mysterium crederet: Dominus dedit: Dicat de Judaea cum exspectatam Incarnationis praesentiam contempsisset: Dominus abstulit. Quod autem Dominus gratias egisset, Evangelium attestatur: accepto enim pane gratias egisse perhibetur (Luc. XXI, 19). Gratias itaque agit, qui flagella alienae iniquitatis suscepit, et qui nil dignum percussione exhibuit, humiliter in percussione benedicit. 133.0125B| Ut hinc videlicet ostendat quid unusquisque in flagello propriae culpae facere debeat, si ille aequanimiter flagella culpae portavit alienae, et quid faciat subditus, si haec fecit Patri aequalis. MORALITER. Tentationibus eruditus crescit, qui et in virtute habita largitatem dantis, et in perturbatione fortitudinis potestatem tollentis agnoscit. Quae tamen fortitudo non tollitur, sed perturbatur, cum a mente humili sedulo custoditur. In hoc vero quod interna perturbatione concutimur, dignum est ut ad Conditoris judicium recurramus, ut inde cor nostrum adjutorio suo majores laudes exhibeat, unde pulsatum verius imbecillitatem infirmitatis suae pensat. Sequitur: VERS. 22. In omnibus his non peccavit Job labiis 133.0125C| suis, etc.--Quia tacito cogitationis motu possumus non loquendo peccare, et de beato Job dictum est non 133.0126A| peccavit, constat quod murmurationis vitium a cogitatione restrinxit. Et cum dicit. Stultum locutus non est, patet quia culpam a lingua compescit. Nec peccavit ergo, nec stulte locutus est, quia nec per conscientiam tacitus tumuit, nec linguam in contumaciam relaxavit. ALLEGORICE. Quod nec peccasse, nec stultum aliquid contra Deum locutus sit Dominus, Petrus attestatur dicens: « Qui peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus (I Petr. I, 22). » MORALITER. Solerti enim cura custodire animus dolens debet, ne cum se intus tentatio stimulat, in verbis forte illicitae locutionis erumpat. Ne de probatione murmuret, ne ignis qui hunc velut aurum concremat, per excessum sermonis illiciti in paleae favilla vertat. Nil vero obstat, si hoc quod de virtutibus 133.0126B| diximus, de his quae in ostensione virtutis dantur donis Spiritus sancti sentiamus « Alii namque prophetiae, alii genera linguarum, alii virtutes curationum » donantur (I Cor. XII, 10). Sed quia haec ipsa dona non semper in mente eodem modo sint, liquido ostenditur. Quod ne se mens in praesumptione elevet, aliquando utiliter subtrahuntur. Aliae namque sunt donationes sancti Spiritus, sine quibus ad vitam nequaquam pertingitur: ut est mansuetudo, humilitas, fides, spes, charitas; aliae quibus vitae sanctitas pro aliorum utilitate declaratur: ut est prophetia, virtus curationum, genera linguarum. Illa ergo sine periculo amitti non possunt; ista plerumque sine dispendio subtrahuntur. Sed cum subtrahuntur dicamus: Dominus dedit, Dominus abstulit. 133.0126C| Sit nomen Domini benedictum. LIBER TERTIUS. CAPUT II. 133.0125C| VERS. 1-3. Factum est cum quadam die venissent filii Dei, et assisterent coram Domino, venisset quoque Satan inter eos, et staret in conspectu ejus, ut diceret Dominus ad Satan: Unde venis? Qui respondens ait, Circuivi terram, et perambulavi eam. Et dixit 133.0125D| Dominus ad Satan: Nunquid considerasti servum meum Job, quod non sit ei similis in terra, vir simplex et rectus, ac timens Deum et recedens a malo? --Haec quia latius superius disseruimus, melius est ut silendo praetereamus. Quamvis quod ei dicitur unde venis? non ut prius dicatur, ac si enim Dei vox dicat: Ecce ab uno, et in infirma carne posito vinceris, qui te contra me auctorem omnium erigere conaris. Unde mox Dominus cum beati Job bona, sicut prius, diceret; haec cum victoriae triumphis enumerans adjungit: Adhuc retinens innocentiam suam. Ac si aperte dicat: Tu quidem malitiam exercuisti, sed ille innocentiam non amisit. Sequitur: Tu autem commovisti me adversus eum, ut affligerem eum frustra. --Quaeramus ergo quomodo frustra, quomodo 133.0126C| non frustra. Quia enim justus est Deus, affligere frustra non potest. Sed rursum quia verax est, aliter non potuit dixisse quam fecit. Necesse quippe erat, ut sanctus vir soli Deo sibique notus, quanta virtute polleret, ad imitandum cunctis innotesceret. Aperta namque aliis virtutis exempla non daret, si 133.0126D| ipse sine tentatione remaneret. Frustra ergo percussus est, cui culpa nulla reciditur, et non frustra, cui virtus ad meritum cumulatur. Quid est quod dicit: Commovisti me? Nunquid Satanae verbis veritas in subditorum suorum cruciatibus accenditur? Absit. Sed quia nos ferire nisi commoti nescimus ipsa divina percussio commotio dicitur, et ad nostra verba, divina voce descenditur, ut ejus factum utcunque capiatur. Sed quia haec jam allegorice supra discussimus, replicare vitamus. Hinc ergo initium sumimus. Itaque ait: Commovisti me frustra. Cum Job Redemptoris nostri speciem teneat, eique una sit cum Patre substantia, unaque potestas, quomodo per Satan motum se adversus eum asserit? Satan itaque ad hujus afflictionem Dominum tunc commovit, 133.0127A| quando in paradisum primum hominem a culmine, justitiae, inobedientiae culpa, prostravit. Nisi enim Adam primus per voluntarium vitium in anima mortem traxisset, Adam secundus sine vitio in carnis mortem non veniret voluntariam. De quo et bene additur frustra. Frustra quippe afflictus est, qui, et culpae ultione pressus est, et culpae contagio inquinatus non est. Hinc est quod Patri quidam sapiens dicit: « Cum sis justus, juste disponis omnia (Sap. XII, 15), » eum quoque qui non debet puniri condemnas. Sequitur: VERS. 4. Pellem pro pelle, et cuncta quae habet homo, dabit pro anima sua. --Saepe enim dum venire ictum contra faciem cernimus, manum palpebris opponimus, ut ab ictu oculos defendamus, et corpus vulneri objicimus, ne in corpore teneriori vulneremur. 133.0127B| Satan ergo haec consuere sciens fieri, dicit: Pellem pro pelle. Ac si aperte dicat: Idcirco Job tot extra se flagella aequanimiter patitur, quia pavet ne ipse feriatur. Sequitur: VERS. 5. Mitte manum tuam, et tange os ejus et carnem, et reliqua.--Superius dixit. Tange cuncta quae possidet, nunc quasi prioris propositionis oblitus, fractus de aliis, alia postulat. MYSTICE. Malignus spiritus Redemptorem nostrum miraculis coruscare conspiciens, clamat: « Scimus quia sis Sanctus Dei (Marc. I, 24). » Qui haec dicens, cognoscendo Dei Filium pertimescit. Sed tamen vim supernae pietatis ignorans, nonnunquam dum passibilem considerat, hominem purum putat. Multos autem substantialis specie in pastorali positos loco didicerat, quia a visceribus 133.0127C| charitatis alieni, valde pro minimo aliena damna pensabant. Hunc ergo quasi ex illis colligens, quia subtractis multis superari non vidit, usque ad ejus carnem per tactum passionis exarsit, velut diceret: Pellem pro pelle, et reliqua. Ac si aperte dicat: Moveri de his quae extra se sunt, negligunt; sed tunc veraciter qui sit agnoscitur, si in seipso quod doleat experitur. Haec per se Satan cum fieri appetit, non verbis, sed desideriis, dixit. Haec per membra sua et verbis et desideriis intulit. Ipse quippe loquitur, cum juxta prophetae vocem ejus sequaces dicunt: « Mittamus lignum in panem ejus (Jerem. XI, 19). » Sequitur: VERS. 6. Ecce in manu tua est, verumtamen animam ejus serva. --Manui itaque adversarii sanctus vir 133.0127D| traditur, sed tamen in intimis adjutoris sui manu retinetur. De illis quippe ovibus erat, de quibus Veritas dicit: « Non rapiet eas quisquam de manu mea (Joan. X, 28). » Et tamen expetenti hosti dicitur: Ecce in manu tua est. Isdem ergo in manu Dei, isdem in manu diaboli. Pius enim adjutor: quia tenuit quem concessit, et dando non dedit, quem adversarii sui jaculis ejectis abscondit. Servare autem animam Satan dicitur, irrumpere non audere, sicut Patri dicimus: « Et ne nos inducas in tentationem (Matth. VI, 18). » MYSTICE. Membrum diaboli Pilatus, corpus ejus sacerdotum principes exstiterunt. Cum ergo se pro nostra redemptione Dominus membrorum Satanae manibus tradidit, quid aliud quam 133.0128A| ejusdem Satanae manum in se saevire permisit? Si igitur potestas Satanae, ejus accipitur manus, ejus manus juxta carnem pertulit; cujus potestatem corporis usque ad sputa, colaphos, flagella, crucem, lanceamque toleravit. Unde et Pilato dixit: « Non haberes in me potestatem, nisi tibi datum esset desuper. Animam vero ejus serva (Joan. XIX, 11). » Non quo hanc tentare prohibetur, sed quo hanc tentare non posse convincitur. Neque enim sicut nos tentatione concutimur, ita Redemptoris nostri anima tentationis est necessitate turbata. Etenim si tentationem exterius est dignatus suscipere, mens tamen ejus exterius divinitatis suae inhaerens, inconcussa permanebat. Potest etiam ejus anima electorum vita signari, et cum Satan ad feriendam Redemptoris 133.0128B| carnem permittitur, ab anima separatur. Quia cum corpus ejus ad passionem accipit, electos ejus a jure suae potestatis amittit. Cumque illius caro per crucem moritur, horum mens contra testamenta solidatur. Sequitur: VERS. 7. Egressus Satan a facie Domini. --Saepius haec sunt superius dicta. Percussit Job ulcere pessimo, a planta pedis usque ad verticem ejus. --Saepe enim multa flagella ex qualitate, si videlicet cum multa sunt, non sint gravia, et saepe gravia ex quantitate, si non sint multa, levigantur. Adversarius vero in sanctum virum non solum per nequitiam, qualitatis ut illud: Percussit Job ulcere pessimo; sed etiam per pondus quantitatis exarsit, ut illud: A planta pedis usque ad verticem ejus. MYSTICE. Corpus Domini 133.0128C| omnes sunt electi. Ab ipso itaque mundi exordio Redemptoris nostri corpus expugnare conatus est. A planta ergo pedis usque ad verticem vulnus intulit qui a puris hominibus inchoans, usque ad ipsum caput Ecclesiae saeviendo pervenit. Nullus itaque electorum in hac vita venit qui non hujus hostis adversa sustinuit. MORALITER. Sic nos quippe divina pietas deserit, ut deserendo custodiat. Sic custodit, ut tamen permisso tentationis articulo, statum nobis nostrae infirmitatis ostendat. A planta nos pedis usque ad verticem hostis vulnerat, quia nimirum cum licentiam percipit, a minimis incipiens, usque ad majora pervenit. Qui corpus lacerat, sed ad animam non pervenit, cum cunctis cogitationibus interior, inter ipsa vulnera delectationum quae suscipit, 133.0128D| arcani propositi intentio resistit, ut quamvis delectatio mentem mordeat, deliberatione tamen sanctae rectitudinis usque ad consensum molliter non inflectat. Sequitur: VERS. 8. Qui testa saniem radebat, sedens in sterquilinio. --Quid testa, nisi lutum? quid sanies, nisi lutum? Luto ergo tergebat lutum. Pensabat quippe vir sanctus unde sumptum fuerat quod gestabat, et corpus quod sibi sanum subdiderat, percussum fragmento fictili curavit. In sterquilinio ponebat corpus, ut ex terra sumptum quae esset carnis substantia, bene proficiens perpenderet animus. Intueri libet quare omnipotens Deus in hoc saeculo sic vehementer despicit, quos sic sublimiter ante saecula 133.0129A| elegit. Idcirco quippe nos sic premit in infimis, quia videt quomodo remuneret in summis. Hinc ergo unusquisque colligat, quid illic sint passuri quos reprobat, si hic sic cruciat quos amat? TYPICE. Quid aliud in manu Domini est testa, nisi caro ex nostrae substantiae luto sumpta? Etenim testa igne solidatur, et caro Domini per passionem robustior exstitit, ut illud Prophetae: « Aruit velut testa virtus mea (Psal. XXI, 16). » Sanies itaque putredo est sanguinis, et peccata carnis, ex longa vetustate pejor sanies est. Vulnus itaque in saniem vertitur, cum neglecta culpa usu deterius gravatur. Redemptor itaque noster corpus suum in manibus persequentium tradens, saniem testa rasit, quia peccata nostra carne sua delevit. Venit, ut scriptum est, « in similitudinem 133.0129B| carnis peccati (Rom. VI, 5), » ut de peccato damnaret peccatum. Testa ergo sanies raditur, cum carne culpa superatur. Qui non in foro ubi lex perstrepit, sed in sterquilinio residet; quia attestante Paulo: « Infirma mundi elegit, ut confunderet fortia (I Cor. I, 17). » Ecce dolens in sterquilinio sedet, quia post perpetratas culpas libenter corda poenitentium possidet. Qui dum mala sua flendo considerant, quasi ante se stercora sese abjiciendo coacervant. Unde per prophetam dicitur: « Ad quem respiciam, nisi ad humilem et quietum? » (Isa. LXVI, 2.) Quotidie etiam nunc usque perversa tolerat, cum a reprobis ejus electi lacerantur. Pravis enim moribus in Ecclesia Redemptoris vitam multi insequuntur, non gladiis, sed malis actibus. Qui non solum pravae 133.0129C| actioni seipsos inferunt, sed etiam justorum rectitudinem inflectere ad perversa moliuntur. MORALITER. Quid per testam nisi vigor districtionis, quid per saniem nisi fluctus illicitae cogitationis accipitur? Percussi ergo testa saniem radimus, cum post pollutionem cogitationis illicitae nosmetipsos aspere dimicando mundamus. Aliter: Per testam fragilitas mortalitatis intelligitur. Testa ergo saniem mundare est mortalitatis cursum fragilitatemque pensare. Cum ergo prava se cogitatio menti influit, quasi ex vulnere sanies decurrit. Sed citius sanies tergitur, si in consideratione nostra fragilitas quasi in manu testa teneatur. Sanies itaque tergitur, cum culpa non solum ab opere, sed etiam a cogitatione resecatur. Hinc Dominus: « Dico, inquit, vobis, quod 133.0129D| si quis viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo (Matth. V, 28). » In sterquilinio sedet, qui infirmitatem suam sollicitus respicit, et se de bonis quae per gratiam percipit, non extollit. In sterquilinio nobis sedere est, ad ea quae illicite gessimus, mentis oculos poenitendo reducere. Sequitur: VERS. 9. Dixit autem illi uxor sua. Adhuc tu permanes in simplicitate tua. Benedic Deo, morere. --Antiquus hostis humanum genus duobus modis tentare consuevit. Ut videlicet corda stantium aut tribulationibus frangat, aut persuasionibus molliat. In utrisque ergo contra beatum Job se vehementer exercuit. Nam patrifamilias intulit damna rerum, 133.0130A| victusque ad subtilia tentandi argumenta convertitur. Cor igitur mulieris tenuit, et quasi scalam qua ad cor viri ascendere potuisset, invenit, sed nihil hac arte praevaluit. Cum enim cor nostrum antiquus hostis sua persuasione non subruit, ad hoc nimirum per linguas adhaerentium subrepit. Hinc enim scriptum est. « A filiis tuis cave, et a domesticis tuis attende (Eccli. XXXII, 26). » Et rursum: « Inimici hominis domestici ejus (Matth. X, 36). » MYSTICE. Cujus speciem male persuadens mulier renuit, nisi quorumlibet carnalium in Ecclesiae sinu positorum? Qui quo verbis professae fidei intus sunt, eo bonos incorrectis suis moribus pejus premunt. Suadent namque nos aliquando verbis, aliquando exemplis illiciunt. Sed hoc ipsum aliquando metu, aliquando 133.0130B| vero audacia agere moliuntur. Quorum Petrus et Sarviae filius speciem tenuerunt. Ille videlicet passione Dominum prohibendo, hic vero maledicentem regi exstinguere cupiens. Sed valde deteriores sunt, qui huic culpae non formidine sed elatione succumbunt. MORALITER. Uxor namque male suadens, est carnalis cogitatio mentem lacescens. Saepe enim et foris flagellis atterimur, et intus carnali suggestione fatigamur. Hinc Jeremias ait: « Foris interficit gladius, et domi mors similis est (Thren. I, 20). » Sed haec aliter aguntur a reprobis, aliter ab electis. Illorum namque corda ita tentantur ut consentiant; istorum non tentationes quidem suscipiunt, sed repugnant. Sequitur: VERS. 10. Respondens autem Job dixit: Quasi una 133.0130C| de stultis mulieribus locuta es. --Ecce ubique hostis frangitur, ubique superatur, quia enim sensus pravae mulieris, non autem sexus in vitio est, nequaquam ait: locuta es quasi una ex mulieribus, sed ex ineptis mulieribus, ut videlicet ostendatur, quia quod pravum sapit, accedentis stultitiae, non autem conditae sit naturae. Sequitur. Si bona suscepimus de manu Domini, mala quare non sustineamus? --Bona, scilicet dona Dei, vel temporalia vel aeterna; mala autem flagella praesentia appellans. De quibus Dominus per prophetam dicit: « Ego Dominus et non, est alter, formans lucem et creans tenebras, faciens pacem et creans malum (Isa. XLI, 7). » Magna quippe consolatio tribulationis est, si cum adversa patimur, 133.0130D| auctoris nostri ad memoriam dona revocemus, nec frangit quod ex dolore obviat, si menti citius hoc quod ex munere sublevat, occurrat. Hinc namque scriptum est: « In die bonorum, ne immemor sis malorum, et in die malorum ne immemor sis bonorum (Eccli. XI, 17). » MYSTICE. Sancti viri tribulationum bello deprehensi, cum uno eodemque tempore alios ferientes, alios suadentes sentiunt, illis opponunt scutum patientiae, istis jacula intorquent doctrinae. Hos docentes corrigunt, illos tolerantes premunt. Insurgentes namque hostes patiendo despiciunt; infirmantes vero cives, compatiendo ad salutem educunt. Quia enim electis dicitur: « Viriliter agite, et confortetur cor vestrum (Psal. XVI, 4), » mentes carnalium quae in fluxa Deo intentione deserviunt, 133.0131A| non immerito mulieres vocantur. Ac si dicatur: Si ad bona aeterna tendimus, quid mirum si temporalia mala sufferamus? Hinc Paulus ait: « Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis (Rom. VIII, 18). » MORALITER. Quisquis subigere vitia appetit, et ab aeterna intentione retributionis culmina verae intentionis gressibus tendit, quo magis vallari se vitiorum bello undique conspicit, eo se virtutum armis robustius accingit, et tanto minus jacula metuit, quanto contra haec jacula venientia fortiter pectus munit. Sequitur: In omnibus his, non peccavit Job labiis suis. --Duobus modis labiis delinquimus, cum aut injusta dicimus, aut justa reticemus. Nam et si aliquando reticere culpa non esset, propheta 133.0131B| non diceret: « Vae mihi, quia tacui (Isa. VI, 5). » Beatus Job in cunctis quae egit, in labiis suis minime peccavit, quia nec contra ferientem superba dixit, nec contra suadentem reticuit. MYSTICE. Sancti viri cum persecutionem foris intusque patiuntur, non solum in Dei injuriis minime excedunt, sed neque contra ipsos adversarios contumeliosa verba jaculantur. Hinc Petrus ait: « Nemo vestrum patiatur quasi homicida, aut fur, aut maledicus (I Petr. IV, 15). » Maledicus enim patitur, qui passionis suae in tempore sui saltem injuria persecutoris effrenatur. Sequitur: VERS. 11. Igitur audientes tres amici Job omne malum quod accidisset ei, et reliqua.--Qui ex condicto ad afflicti consolationem veniunt, et inter se 133.0131C| et erga percussum quantae charitatis fuerint demonstrantur. Quamvis et per hoc quod Scriptura hos tanti viri amicos fuisse testatur, quia boni studii et rectae fuerint intentionis ostenditur, sed tamen haec ipsa illorum intentio eis ad verba prorumpentibus ante districti judicis oculos suborta indiscretione fuscavit. MYSTICE. Amici beati Job, et si bona intentione ad eum conveniunt, haereticorum tamen idcirco speciem tenent, quia ad culpam indiscrete loquendo dilabuntur. Sancta itaque Ecclesia cum vulnera sustinet, cum membrorum suorum lapsus dolet, insuper alios sub Christi nomine tolerat hostes Christi. Ad augmentum namque doloris ejus, etiam haeretici in contentione conveniunt, eamque, quasi quibusdam jaculis, irrationabilibus 133.0131D| verbis figunt. Sequitur: Convenerunt de loco suo. Haereticorum quippe locus ipsa est superbia, sicut e contra humilitas locus bonorum, ut illud Salomonis. « Si ascenderit super te spiritus potestatem habens, locum tuum ne dimiseris (Eccle. X, 4). » Haeretici igitur de loco suo veniunt, quia contra sanctam Ecclesiam ex superbia moventur. Eliphas interpretatur Dei contemptus. Baldad autem vetustas sola. Dum novae vitae conversionem haeretici negligunt, et ex sola vetustate est quod intendunt; Sophar dissipatio speculae, vel speculatorem dissipans. Montes namque fidelium ad contemplanda superna se erigunt, sed dum haereticorum verba pervertere recta contemplantes appetunt, speculam dissipare 133.0132A| conantur. Bene autem loca de quibus veniunt, congrua haereticorum actibus describuntur. Dicitur enim Themanites, austes [auster] Suites, loquens; Naamatites, decor. Prius enim haeretios inordinatus calor accendit, nitor deinde loquacitatis erigit, et tunc demum decoros hominibus hypocrisis offendit. Sequitur: Condixerant enim ut pariter venientes visitarent eum et consolarentur. Condicunt sibi haeretici, quando prava quaedam contra Ecclesiam concorditer sentiunt, et in quibus a veritate discrepant, sibi in falsitate concordant. Haeretici autem qui sanctam Ecclesiam sua docere desiderant, ad eam quasi consolantes appropinquant. Nec mirum si amici nominantur, cum et ipsi traditori dicitur: « Amice, ad quid venisti? » (Matth. XXVI, 30.) MORALITER. Amici 133.0132B| consolari veniunt, sed in contumelias erumpunt, qui vitia insidiantia, virtutum faciem sumunt, sed hostili invectione nos feriunt. Saepe immoderata ira, justitia, dissoluta remissio, misericordia, saepe incautus timor humilitas vult videri. Bene autem dicitur. Condixerant enim sibi. Vicina namque est superbia irae, remissio timori. Condicendo enim veniunt, quae contra nos sibi ex quadam pravitatis cogitatione sociantur. Sequitur: VERS. 12. Cumque elevassent oculos procul, non cognoverunt eum. --Ordo quippe consolationis est, ut cum volumus afflictum quempiam a moerore suspendere, studeamus prius moerendo ejus luctui concordare. Dolentem namque non potest consolari, qui non concordat dolori. Sed inter haec sciendum est, 133.0132C| quia his qui afflictum consolari desiderat, mensuram necesse est dolori quem suscipit ponat; ne non solum dolentem non mulceat, sed intemperate dolens, afflicti animum ad pondus desperationis premat. Amici vero beati Job plusquam necesse fuerat in consolatione doluerunt, qui dum percussionem cernunt, sed percussi mentem nesciunt, ita in immensum luctum versi sunt, ac si percussus vir tantae fortitudinis in plagam corporis, etiam corde cecidisset. MYSTICE. Haeretici quique cum sanctae Ecclesiae facta considerant, oculos levant, quia ipsi videlicet in imis sunt. Sancta quippe Ecclesia appetit hic mala recipere, ut possit ad aeternae remunerationis praemium purgata pervenire. Haeretici igitur quia pro magno praesentia appetunt, eam in 133.0132D| vulneribus positam non cognoscunt. Hic namque quod in illa cernunt, in suorum cordium cognitione non relinquunt. Sequitur: Scissisque vestibus sparserunt pulverem super caput suum in coelum. --Sicut vestimenta Ecclesiae cunctos fideles accipimus, ut illud prophetae: « Omnibus his velut ornamento vestieris (Isa. XLIX, 18), » ita haereticorum sunt omnes qui eis concordant, inhaerentes illorum erroribus involvuntur. Qui dum ad deteriora quotidie ruunt, et sentiendo pejora in multis se partibus scindunt. Sicque fit, ut scissis sequacibus malitia eorum cogitationis aperiatur, ut discordiam dolus patefaciat, quos spiritus gravis concordiae culpa claudebat. Per pulverem, terrenam intelligentiam, 133.0133A| per caput mentem, per coelum praeceptum supernae locutionis accipimus. Pulverem ergo super caput in coelo spargere est, saeculari intellectu mentem corrumpere, et de verbis coelestibus terrena sentire. Super capita igitur pulverem spargunt, quia in praeceptis Dei per terrenam intelligentiam ultra suarum mentium vires nituntur. MORALITER. Afflictos enim nos vitia minime cognoscunt, quia triste cor mox ut pulsaverint reprobata resiliunt, et quae nos laetos quasi noverant, qui penetrabant, moerentes cognoscere nequeunt, quia ipso nostro rigore franguntur. Qui exclamantes ploraverunt. Signatur enim pietas per ploratum, discretio per scissionem vestium, affectus operum per pulverem capitum. Sequitur: VERS. 13. Sederunt cum eo in terra septem diebus 133.0133B| et septem noctibus, et reliqua.--Utrum continuis septem diebus et septem noctibus cum afflicto Job sederint, an certe diebus et noctibus totidem instantia ei crebrae visitationis adhaeserint, ignoramus. Saepe tamen Scriptura totum pro parte, et pro toto partem ponere consuevit. Intuendum videlicet est, quia sunt nonnulli qui et loqui praecipitanter incipiunt, et effrenate coepta effrenatius exsequuntur. Et sunt nonnulli qui tarde quidem loqui inchoant, sed semel inchoantes habere modum locutionis ignorant. Amici igitur beati Job dolorem videntes, diu tacuerunt, sed tarde inchoantes indiscrete locuti sunt, quia parcere dolenti noluerunt. Unde necesse est ut non solum intueamur quid agimus, sed etiam cum quanta discretione peragamus. MYSTICE. 133.0133C| In die quae videmus agnoscimus, in nocte autem aut caecitate nil cernimus, aut dubietate caligamus. Per diem itaque intelligentia, per noctem vero ignorantia designatur. Septenario autem numero summa universitatis exprimitur. Septem enim diebus omne hoc tempus consumitur. Quid est ergo in terra septem diebus et noctibus sedere, nisi quod haeretici, vel his in quibus verum lumen intelligunt, vel in his in quibus ignorantiae tenebras patiuntur, quasi 133.0134A| infirmitati sanctae Ecclesiae se condescendere simulant, et sub blandimentorum specie dolos deceptionis parant. In terra ergo consedere est, aliquid de imagine humilitatis ostendere, ut, dum humilia exhibent, persuadent superba quae docent. Potest etiam per terram ipsa Mediatoris incarnatio designari. Unde ad Israel dicitur: « Altare de terra facietis mihi (Exod. XX, 24, 25, 26). » In terra ergo sedere est vel in hoc quod aliquid de plenitudine veritatis intelligunt, vel in hoc quod suae stultitiae tenebris excaecantur haeretici, incarnationis mysterium negare non posse, veramque Redemptoris carnem cum sancta Ecclesia credere. MORALITER. Cum afflictis nobis vitia sedent in terra, cum imaginem humilitatis ostentant, ut affectum utilitatis subtrahant, 133.0134B| ut dum se unusquisque indignum considerat, res in quibus prodesse proximis poterat, ministrare pertimescat. Sequitur: Et nemo loquebatur ei verbum. --Tacentes enim adversarios hahemus, si vere filios fidei praedicando generare negligimus. Si autem loqui recte incipimus, graves mox contumelias ex eorum responsione sentimus. Nonnunquam tamen haeretici cum torpore inertiae fidelium corda considerant, erroris semen aspergere loquendo non cessant. Cum vero mentes bonorum vident alta sapere, de aerumna hujus exsilii strenue dolere, circumspectione sollicita linguam frenant. Quia vident quod contra corda dolentium in cassum loquentes citius obmutescunt. Unde mox subditur: Videbant enim dolorem esse vehementem. --MORALITER. Si enim 133.0134C| cor veraciter dolet linguam contra nos vitia non habent. Nam cum plene vita rectitudinis quaeritur, supervacua suggestio pravitatis obduratur. Saepe autem si nos fortiter stringimus, vitia ad usum virtutis immutamus. Sed dum iram rationi subjicimus, in sancti zeli ministerium vertimus, si cum superbia erigit, hanc ad defensionem justitiae immutamus: si cum fortitudo carnis illecebrat, pietatis lucra mercemur. LIBER QUARTUS. CAPUT III. 133.0133D| Qui textum considerat, et sensum sacrae lectionis ignorat, non tam se eruditione instruit, quam ambiguitate confundit. Ecce enim beatus Job maledixisse diei suo describitur, dicens: VERS. 3. Pereat dies in qua natus sum. --Quis autem nesciat dies qua natus est nequaquam tunc stare potuisse? Cur ergo vir tantus malediceret rei quam nequaquam subsistere non ignoraret? Si enim subsistenti rei maledixit, perniciose egit. Si non subsistenti rei maledixit, otiose. Ideoque sic otiosa velut etiam perniciosa formidanda sunt. Hinc enim scriptum est: « Omne verbum otiosum, quod locuti fuerint homines, reddent de eo rationem (Matth. XII, 36). » Sequitur: 133.0134D| VERS. 4. Dies ille vertatur in tenebras, non requirat eum Deus desuper et non lustretur lumine. --Dies qui lapsus cursu temporis scitur, cur verti in tenebras dicitur, et qui non subsistit, quomodo umbra volvit? Aut quam noctem tenebrosus turbo possidet, quam nullus status tenet? Aut quomodo optatur solitaria fieri, quae transeundo jam fuerat nulla? Aut lucem quomodo exspectat, quae sensu caret? Sequitur: Quare non in vulva mortuus sum, egressus ex utero non statim perii? Quare exceptus genibus, cur lactatus uberibus? Nunc enim dormiens silerem, et somno meo requiescerem VERS. 11-13.--Nunquid si egressus ex utero statim periisset, retributionis meritum ex hac ipsa perditione perciperet? Nunquid aeterna praemia abortivi 133.0135A| perfruuntur? Quod vero apud nos valet baptismus, hoc egit apud veteres, vel pro parvulis sola fides; vel pro majoribus virtus sacrificii, vel mysteria circumcisionis. Scriptum est: « Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et reliqua (Psal. L, 7). » Veritas autem dicit: « Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto non habet vitam aeternam (Joan. III, 5). » Quid est quod quiescere se asserit, si a reatu originalis culpae nequaquam divina eum sacramenta liberassent? Sequitur: Cum regibus et consulibus terrae. --Quis ignoret quod reges et consules a solitudine procul sint, vel quam difficile ad requiem tendant? Ut illud: « Judicium durissimum in his qui praesunt fiet (Sap. VI, 6). » Et illud: « Cui multum donatum est, multum quaeretur ab eo (Luc. XII, 48). » Sequitur: 133.0135B| Aut cum principibus qui possident aurum. --Rarum valde est ut qui aurum possident ad requiem tendant. Cum Veritas dicat: « Difficile qui pecunias habent intrabunt in regnum coelorum (Matth. XV, 23; Marc. X, 25). » Quia igitur verba haec in superficie a ratione discordant, ipsa jam littera indicat. Sed quid est quod David, qui retribuentibus mala non reddidit (Psal. VII, 5), Gelboe tamen montibus maledixit? (II Reg. I, 21.) Quid moriente Saul montes Gelboe peccaverunt? Hac ergo et aliis sacrae Scripturae maledictionibus discimus, quid apud beatum Job in voce maledictionis inquiramus. Ne quem Deus post verbera remunerat; lector redarguere non intelligens praesumat. Sed sciendum est quod Scriptura duobus modis maledictum memorat. Aliud 133.0135C| videlicet quod approbat, aliud quod damnat. Aliter profertur judicio justitiae, aliter livore vindictae. Hinc scriptum est: « Benedicite, et nolite maledicere (Rom. XII, 14); » et: « Neque maledici regnum Dei possidebunt (I Cor. VI, 10). » Illinc: « Maledicta terra in opere tuo (Gen. III, 17). » Hinc pensandum est, quia cum sancti viri maledictionis sententiam proferunt, non ad hanc ex voto ultionis, sed ex justitia examinis erumpunt, ut Petrus Simoni, ut Elias quinquagenariis. Sed nec illud praetereundum est cur dicit, post haec, post illa, videlicet quae ei acciderunt. Nimis itaque incongruum est, ut suspicemur eum nullo instigante, nullo pulsante, ex impatientia ad vocem maledictionis erumpere, quem nimirum novimus inter tot verbera magna Creatoris praeconia 133.0135D| humili mente reddidisse. ALLEGORICE. Pereat dies in qua natus sum. Per diem nativitatis, omne hoc tempus nostrae mortalitatis intelligi potest. Quisquis igitur jam diem aeternitatis videt, aegre diem mortalitatis suae [sustinet] videt. Et notandum quia non ait: Pereat dies in qua conditus, sed in qua natus sum. In die quippe justitiae homo est conditus, sed jam in tempore culpae natus. Ac si aperte dicat: Dies mutabilitatis pereat, et lumen aeternitatis erumpat. Sed quia duobus modis perire dicimus, vel cum optamus aliquid ut non sit, vel cum optamus ut male sit, liquido hic ostenditur, quia dies iste non ita ut non sit, sed perire optatur, ut male sit, unde et paulo inferius dicitur: Obscuret eum 133.0136A| caligo, et involvatur amaritudine. Hoc autem tempus mutabilitatis non transiturum est ut male sit, sed ut penitus non sit. Ut illud angeli: « Per viventem in saecula, quia tempus jam non erit (Apoc. X, 6-7). » Humana enim anima seu angelicus spiriritus et immortaliter mortalis est, et mortaliter immortalis. Nam beate vivere sive per vitium, seu per supplicium perdit. Essentialiter autem vivere, neque per vitium, neque per supplicium amittit. Igitur diei nomine, vir sanctus apostatam spiritum exprimere voluit, qui in vivendi essentia, etiam moriendo subsistit. Antiquus autem hostis dies est per naturam bene conditus, sed nox est per meritum ad tenebras delapsus. Dies est cum bona promittit, sed nox est cum mentes consentium [consentientium] 133.0136B| erroris tenebris obscurat. De illo enim Paulus ait: « Cum sit angelus tenebrarum, transfigurat se in angelum lucis (II Cor. XI, 14). » Ac si ergo diceret: Pereat antiquus hostis, qui lucem promissionis ostendit, et peccati tenebras contulit. Pereat, id est, licentiam tentandi amittat. MORALITER. Quasi dies quaedam est nobis, cum mundi hujus prosperitas arridet, quae in nocte desinit, quia saepe ad tribulationis tenebras perducit. Hinc propheta ait: « Diem hominis non desideravi, tu scis (Jer. XVII, 16). » Hinc Dominus per Prophetam dicit: « Usque ad noctem increpuerunt me renes mei (Psal. XV, 7). » Potest autem per diem peccati delectatio, per noctem vero caecitas intelligi. Optat igitur perire diem, ut omne quod blandire culpa 133.0136C| cernitur, vigore justitiae interveniente, destruatur. Optat etiam perire noctem, ut caesata mens etiam per consensum perpetrat, animadversione poenitentiae exstinguat. Sed quaerendum nobis est cur in die homo natus dicitur, in nocte autem conceptus. Scriptura sacra tribus modis hominem appellat, scilicet aliquando per naturam, ut illud: « Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram (Gen. I, 26). » Aliquando per culpam, ut illud: « Vos autem sicut homines moriemini (Psal. LXXXI, 7). » Et Paulus ait: « Cum sit inter vos zelus et contentio, nonne homines estis? » (I Cor. III, 3.) Aliquando per infirmitatem, ut illud: « Maledictus qui spem suam ponit in homine (Jer. XVII, 5). » Homo ergo in die nascitur, sed in nocte concipitur, 133.0136D| quia nequaquam a delectatione peccati rapitur, nisi prius per voluntarias mentis tenebras infirmetur. Pereat ergo delectatio, quae in culpa hominem rapuit. Pereat incauta mentis infirmitas, quae usque ad tenebras pravi consensus excaecavit. Sequitur: Dies illa vertatur in tenebras. In tenebras dies vertitur, cum malignus hostis qualis est ex merito saeviens, talis perspicitur in blandimentis latens. Quasi enim lucet dies iste, cum pravitatis ejus persuasio prospera creditur. Sed, cum iniquitas illius sicut est, agnoscitur; dies falsae promissionis tenebris obscuratur. Dies in tenebras vertitur, cum culpa ipso delectationis exordio, ad quem perditionis finem rapiat, videtur. In tenebras diem vertimus, 133.0137A| cum nosmetipsos districte punientes, ipsa delectationis pravae blandimenta per districta poenitentiae lamenta cruciamus, cum flendo insequimur quidquid in corde taciti ex delectatione peccavimus. Sequitur: Non requirat eum Deus desuper et non illustret lumine. --Duas omnipotens Deus ad se intelligendum creaturas fecerat, angelicam videlicet et humanam. Utramque vero superbia percutit. Sed eam redimere debuit misertus, quam in perpetratione culpae ex infirmitate aliquid constat habuisse. Hinc enim Propheta ait: « Recordatus est quia caro sunt (Psal. LXXVII, 39). » Et eo altius angelum apostatam repellere debuit, quo nil infirmum ex carne gestavit. Est adhuc aliud quo et perditus homo reparari debuit, et superbiens spiritus reparari non possit. Quia nimirum 133.0137B| angelus sua malitia cecidit, hominem vero aliena prostravit. Ac si de eo dicatur. Quia ipse tenebras intulit, toleret sine fine quod fecit, nec unquam pristini luminis status recipiat, quia hoc etiam non suasus amisit. MORALITER. Requirit quae judicando discutit, non requirit quae ignoscendo in suo jam judicio impunita dereliquit. Hic itaque dies, id est, haec peccati delectatio a Domino non requiretur, si animadversione spontanea punitur, Paulo attestante qui ait: « Si nosipsos dijudicaremus, non utique a Domino judicaremur (I Cor. II, 31). » In judicio namque Dominus apparens, omne quod tunc redarguit lumine illustrat. Quasi enim sub quadam obscuritate tegitur, quidquid tunc in memoriam non revocatur judicis. Scriptum quippe est: « Omnia 133.0137C| autem quae arguuntur, a lumine manifestantur (Ephes. V, 13). » Quia ergo omne quod tegitur velut in tenebris occultatur, in die extremi judicii non illustratur lumine, quod non discutitur ultione. Scriptum est enim: « Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata (Psal. XXXI, 1). » Sequitur: VERS. 5. Obscurent eum tenebrae, et umbra mortis. --Per umbram mortis oblivio debet intelligi, quia sicut mors interimit vitam, ita oblivio exstinguit memoriam. Quia ergo apostata angelus aeternae oblivioni traditur, umbra mortis obscuratur. Ac si dicat: Sic enim eum erroris sui caecitas obruat, ut nequaquam ulterius ad lucem poenitentiae per divini respectus memoriam resurgat. MORALITER. Diem tenebrae 133.0137D| obscurant quando delectationem mentis inflicta poenitentiae lamenta transverberant. Possunt etiam per tenebras occulta judicia designari. Occulta enim judicia quasi quaedam ante nostros oculos tenebrae sunt, quia perscrutari nequaquam possunt. Unde de Domino scriptum est: « Posuit tenebras latibulum suum (Psal. XVII, 12), » Diem igitur tenebrae obscurant, cum flendo nostrae delectationis gaudium ab illo justae animadversionis radio inscrutabilia ejus judicia misericorditer occultant. In Scriptura enim sacra umbra mortis aliquando oblivio mortis accipitur, ut illud: « Illuminare his qui in tenebris et umbra mortis sedent (Luc. I, 79). » Aliquando imitatio diaboli. De illo quippe dicitur: « Nonne illi 133.0138A| mors (Apoc. VI, 8). » Hinc utique scriptum est: « Sedentibus in tenebris et umbra mortis, lux orta est eis (Matth. IV, 16). » Aliquando mors carnis, ut illud: « Humiliasti nos in loco afflictionis, operuit nos umbra mortis (Psal XLIII, 20). » Vera enim mors est cum anima separatur a Deo. Quia ergo Redemptor solam pro nobis mortem carnis accepit, umbram mortis pertulit, et ante oculos culpam quam fecimus abscondit. Ac si ergo diceret: Ille veniat qui ut a morte carnis et spiritus debitores eripiat, mortem carnis non debens solvat. Sequitur: Occupet eum caligo, et involvatur amaritudine. --Quia enim antiquus hostis a luce intimi ordinis cecidit, nunc semetipsum intrinsecus erroris caligine confundit. Sed post hoc amaritudine involvitur, quia ex merito spontaneae 133.0138B| caliginis aeterno gehennae tormento cruciatur. Quia enim in caligine oculus confunditur, ipsa per poenitentiam mentis nostrae confusio caligo nominatur. Nam sicut caligo nebulosa congerie obscurat diem, ita confusio perturbatis cogitationibus subnubilat mentem. Hinc scriptum est: « Et confusio adducens gloriam (Eccli. IV, 15). » Haec caligo eorum mentem oppresserat, quibus Paulus dicebat: « Quem enim fructum habuistis tunc in illis, in quibus nunc erubescitis (Rom. VI, 21)? » Dies enim amaritudine involvitur, cum ad cogitationem mente redeunte, peccati blandimenta cruciatus poenitentiae sequuntur. Quidquid enim involvitur ex latere omnis partis operitur. Diem ergo amaritudine involvimus, cum pravae delectationis gaudium quod supplicia sequantur 133.0138C| ex omni parte aspicimus, et asperis hoc fletibus circumdamus. Sequitur: VERS. 6. Noctem illam tenebrosus turbo possideat. --Scriptum quippe est: « Ignis in conspectu ejus ardescet, et in circuitu ejus tempestas valida. » Tenebrosus ergo turbo hanc noctem possidet, quia apostatam spiritum a conspectu districti judicis ad aeterna illa supplicia pavenda illa tempestas rapit. Turbine nox ista possidetur, quia superba ejus caecitas districta animadversione percutitur. MORALITER. Quasi enim quidam turbo tempestatis est, concitatus spiritus moeroris. Nam dum peccatum quisque, quod fecit, intelligit, moerore mentem obnubilat, et quasi concusso serenae laetitiae aere, omnem in se tranquillitatem cordis poenitentiae turbine devastat. Hinc 133.0138D| enim scriptum est: « In spiritu vehementi conteres naves Tharsis (Psal. XLVII, 8). » Tharsis interpretatur exploratio gaudii, id est, perpetrationem culpae non blandimenta securae quietis foveant, sed piae desaeviens amaritudo poenitentiae irrumpat. Sequitur: Non computetur in diebus anni, nec numeretur in mensibus anni. --Annum praedicationem supernae gratiae non inconvenienter accipimus. Quia sicut in anno congestis diebus tempus perficitur, ita in superna gratia virtutum multiplex vita completur. Potest per annum etiam multitudo intelligi redemptorum, quia sicut ex dierum multitudine annus dicitur, ita ex collectione bonorum omnium illa electorum innumerabilis universitas expletur. Hinc Isaias ait: « Spiritus Domini 133.0139A| per me (Isa. LXI, 1). » Et post paululum infert: « Ut praedicarem annum placabilem Domino (Ibid., II). » Quid vero per dies, nisi singulae quaeque electorum mentes? Quid per menses, nisi multiplicatae eorum Ecclesiae, quae unam catholicam faciunt, designantur? Illa ergo nox non computatur in diebus anni, quia antiquus hostis superbiae suae tenebris pressus, adventum quidem Redemptoris conspicit, sed nequaquam ad veniam cum electis redit. Hinc enim scriptum est: « Nusquam enim angelos apprehendit, sed semen Abrahae apprehendit (Heb. II, 16). » Possunt dici hi, qui interna luce permanent, angelici spiritus; menses autem, eorum ordines et dignitates intelligi. Singuli quique enim spiritus, quia lucent, dies sunt. Sed quia certis quibusdam dignitatibus 133.0139B| distinguuntur, ut alii Throni, alii Dominationes sint, menses vocantur. Sed quia antiquus hostis nequaquam ad meritum lucis, nequaquam ad ordinem supernorum agminum reducitur, nec in diebus anni, nec in mensibus numeratur. MORALITER. Illuminationis nostrae annus tunc perficitur, quando apparente aeterno judice sanctae Ecclesiae, peregrinationis suae vita completur. Tunc laboris sui remunerationem recipiet, cum expleto hoc belli tempore, ad patriam redit, ut illud Prophetae: « Benedices coronam anni benignitatis tuae (Psal. LXIV, 12). » Dies vero anni hujus sunt singulae quaeque virtutes, menses autem, multiplicia facta virtutum. Ac si ergo districtum judicem exoret dicens: Cum completo sanctae Ecclesiae tempore, extremo te examine manifestas, sic 133.0139C| dona quae contulisti remunera, ut mala quae commisimus, non requiras. Si enim nox illa computatur, omne quod egimus ex pravitatis nostrae aestimatione confunditur; et dies virtutum jam non lucent, si hos in conspectu tuo annumerata nostrae noctis tenebrosa confusio obscuret. Sequitur: VERS. 7. Sit nox illa solitaria. --Nox illa solitaria efficitur, quia districtione perpetua a frequentia supernae patriae separatur. Aliter. Ad perditionem quippe socium hominem fecerat sibi, quem Redemptoris gratia reformat. Solitaria ergo nox efficitur, cum sublatis eis qui electi sunt, solus antiquus hostis cum suo corpore aeternis ignibus gehennae mancipatur. Sequitur: Nec laude digna. --Cum enim humanum genus erroris tenebris pressum, deos lapides 133.0139D| crederet, quid aliud quam noctis tenebras laudavit? Hinc Paulus ait: « Scimus quia idolum nihil est (I Cor. VIII, 4). » Sed quae immolant gentes daemoniis immolant. Sed ecce jam cernimus, quia nox illa non esse digna laude cognoscitur, cum a redempto humano genere, idolorum veneratio reprobatur, et solitaria nox relinquitur, quia cum damnato apostata spiritu ad tormenta non it. MORALITER. Sunt nonnulli qui non solum nequaquam deflent quod faciunt, sed etiam laudare et defendere non desistunt. Et nimirum cum defenditur culpa, geminatur. Contra quod recte dicitur: « Peccasti? ne adjicias iterum (Eccli. XXII, 1). » Ac si ergo dicat: Culpa quam fecimus sola remaneat, nec laudatur et 133.0140A| defenditur, in conspectu nos judicis multiplicius adstringat. Peccare quidem non debuimus, sed utinam non unguentes vel ea quae fecimus sola descramus. Sequitur: VERS. 8. Maledicant ei qui maledicunt diei. --In veteri translatione dicitur: « Maledicant eam, qui maledixit diem, qui capturus est grande cetum. » Antichristi enim his verbis perditio [praevidetur] providetur futura. Malignus namque spiritus, qui per meritum nox est, diem se in mundi finem simulat, cum se quasi Deum hominibus ostendat. Noctem igitur maledicit, qui maledicit diem, quia ille nunc ejus malitiam destruit, qui illustratione adventus sui, tunc etiam potentiam ejus fortitudinis exstinguit. Hujus enim ceti fortitudo in aquis capitur, 133.0140B| quia antiqui hostis versutia baptismi sacramento superatur. Hic autem de electis ejus angelis dicitur: Diem se quippe superbiens spiritus ostentare etiam angelicis potestatibus voluit, cum se quasi in potentia divinitatis super caeteros extollens, tot post se ad interitum legiones traxit. Sed hi qui in auctore suo humili corde perstiterunt, cum errori ejus noctem inesse conspicerent, diem claritatis illius de semetipsis humilia sentiendo calcaverunt, qui nunc nobis doli ejus tenebras indicant, et quam sit illis despicienda facta claritas demonstrant. MORALITER. Illi veraciter mala transacta per animadversionem poenitentiae corrigunt, qui jam ad bona fallentia nulla delectatione rapiuntur. Non quos adhuc noxia alia delectant, falsum est quod cernitur, quia perpetrata 133.0140C| alia deplorant. Aliter: Illi transactas culpas vere puniunt, qui maligni seductoris insidias in ipsa blanda suggestione deprehendunt. Sequitur: Qui parati sunt suscitare Leviathan. --Leviathan quippe additamentum eorum interpretatur, hominum scilicet, quia postquam primam culpam mala suggestione intulit, hanc quotidie augere gravioribus persuasionibus non desistit. Vel certe per exprobrationem additamentum hominum dicitur. Eos namque in paradiso immortales reperit, sed divinitatem promittendo, immortalitatem calliditate subtraxit. Electi enim spiritus superbum apostatam comprimunt, quia humiles hunc sequi noluerunt, ipsisque administrantibus disponitur, ut ad internecionem apti certaminis destruendus funditus quandoque revocetur. 133.0140D| MORALITER. Omnes qui ea quae mundi sunt mente calcant, et ea quae Dei sunt plena intentione desiderant, Leviathan contra se suscitant, quia ejus malitiam instigatione suae conversationis inflammant. Nam qui ejus voluntati subjecti sunt, quasi quieto ab illo jure possidentur. Et quasi dormit, dum sopitus in eorum pravo corde quiescit. Sed excitatur in provocatione certaminis, cum jus amiserit perversae dominationis. Hi ergo contra peccatum forti judicio districtionis se erigunt, qui in suis tentationibus excitare antiquum adversarium non formidant. Sequitur: VERS. 9. Obtenebrentur stellae caligine ejus. --In Scriptura sacra aliquando sanctorum justitia designatur, 133.0141A| ut Paulus apostolus ait: « In medio nationis pravae et perversae, inter quos lucetis sicut luminaria in mundo (Phil. II, 15). » Aliquando hypocritarum fictio demonstratur, ut illud: « Misit draco caudam, et traxit partem stellarum (Apoc. XII, 4). » Ac si ergo dicat: Contra eos quante ( Videtur phrasis corrupta ) humanos oculos, quasi bonis operibus splendent, malitia antiqui hostis obscura praevaleat, et hoc quod ante humana judicia sumpserant, lumen laudis deponant. MORALITER. Stellae quippe noctis caligine tenebrantur, quando et hi qui magnis jam virtutibus splendent, adhuc de obscuritate culpae aliquid retinentes sustinent, ut etiam magna claritate luceant, et tamen adhuc noctis reliqua nolentes trahant. Unde et in terra repromissionis 133.0141B| in medio Ephraim tribui canentes tribu, talarius relinquitur Aliter. Nox est consensus ad culpam, quae ad nos primi parentis est excessu propagata. Nosque jam post poenam ad hanc vitam damnati, cum mortis merito venimus. Multi tamen in tenebris vitae praesentis dum superiora de se exempla exhibent, astrorum more nobis desuper lucent. Qui tamen quantolibet se igne compunctionis accendant, dum corruptibili adhuc carne gravati sunt, aeternum lumen, sicut est, videre non possunt. Dicat ergo: Obtenebrentur stellae caligine ejus. Id est etiam illi in contemplatione sua antiquae noctis adhuc tenebras sentiant, de quibus nimirum constat quod humano generi in hujus vitae caligine virtutum suarum radios expandant. Sequitur: Exspectet lucem, et non 133.0141C| videat. --Lux Dominus est. Ipse quippe ait: « Ego sum lux mundi (Joan. VIII, 12). » Nox vero tenebrosus hostis, cum membris suis est, quae lucem exspectat et non videt. Quia vel hi qui fidem sine operibus retinent cum pro eadem fide in extremo judicio salvare se posse confidunt, spes illorum frustrabitur, ut hi qui pro humana laude in bona actione se exhibent, in cassum advenientem judicem retributionem bonorum operum sperant, Veritate attestante, quae ait: « Amen dico vobis, receperunt mercedem suam (Matth. VII, 2). » Sequitur: Nec ortum surgentis aurorae. --Aurora quippe Ecclesia dicitur, quae a peccatorum suorum tenebris, ad lucem justitiae permutatur. De qua dicitur: « Quae est ista quae progreditur, quasi aurora consurgens? » 133.0141D| (Cant. VI, 9.) In illa igitur luce, quae in districti judicis adventu monstrabitur, corpus damnati hostis ortum surgentis aurorae non videt, quia iniquus quisque suorum caligine meritorum pressus, quanta claritate sancta Ecclesia in internum cordis lumen surgat, ignorat. Quae etiam Ecclesia in judicio adhuc aurora erit, sed in regno dies. Ortus itaque aurorae est exordium clarescentis Ecclesiae, quem videre reprobi nequeunt, quia in conspectu districti judicis malorum suorum pondere pressi ad tenebras pertrahuntur. De quibus propheta ait: « Tollatur impius ne videat gloriam justi (Isa. XXVI, 10). » Aliter: Judaea lucem exspectavit, et non vidit, quia humani generis Redemptorem venturum, quod est prophetando, 133.0142A| sustinuit; sed venientem minime cognovit. Quae et surgentis aurorae ortum non vidit, quia infirma illa sanctae Ecclesiae primordia venerari contempsit. MORALITER. Quantalibet intentione adhuc peregrina mens satagat, videre lucem sicut est, non valet, quia hanc ei damnationis suae caecitas abscondit. Ortus vero est aurorae illa nova nativitas resurrectionis Ecclesiae. Hinc Dominus ait: « In regeneratione cum sederit filius hominis in sede majestatis suae (Matth. XIX, 28). » Sed quantalibet virtute electi nunc fulgeant, penetrare nequeunt quae erit illa novae nativitatis gloria, qua tunc carne ad contemplandum aeternitatis lumen abscondunt. Sequitur: VERS. 10. Quia non conclusit ostia ventris qui 133.0142B| portavit me, nec abstulit mala ab oculis meis. --Quod unicuique homini venter est matris, hoc universo humano generi exstitit illa summa paradisi. Ex ipsa namque humanum genus velut ex ventre prodiit. Sed hujus ventris ostia serpens aperuit, cum persuasione callida in corde hominis mandatum coeleste dissolvit. Nec moveat quod non conclusisse quaeritur, quem aperuisse paradisi januam detestatur. Non conclusit enim dicit, aperuit, et mala non abstulit, irrogavit. Quasi enim auferret, si quiesceret, et quasi clauderet si ab irruptione cessaret. MORALITER. Ostia quippe ventris sunt desideria concupiscentiae carnalis, de quibus per prophetam dicitur: « Intra in cubicula tua, et claude ostia tua (Isa. XXVI, 20). » Nox vero est culpa peccati, quae ostia 133.0142C| ventris aperuit, quia concepto a peccato homini desideria concupiscentiae reseravit, non conclusit, ut supra aperuit, et non abstulit, irrogavit. Sequitur: VERS. 11. Quare non in vulva mortuus sum? et reliqua.--Quatuor quippe modis peccatum perpetratur in corde, quatuor consummatur in opere. In corde namque suggestione, delectatione, consensu et defensionis audacia perpetratur. Iisdem etiam quatuor modis peccatum consummatur, in opere: Prius namque latens culpa agit, postmodum etiam ante oculos hominum sine confusione reatus aperitur, ac hinc in consuetudinem ducitur, ad extremum quoque aut falsae spei seductionibus vel obstinatione 133.0142D| miserae desperationis enutritur. Beatus igitur vir humani generis lapsus aspiciat, et dicat: Quare non in vulva mortuus sum? Id est, in ipsa occulta perpetratione peccati, cur a carnis vita mortificare me nolui? Sequitur: Egressus ex utero, non statim perii? --Id est, postquam ad apertam iniquitatem exii, cur me tunc saltem perditum non cognovi? Periisset quippe in suo judicio, si se perditum cognovisset. Sequitur: VERS. 12. Quare exceptus genibus? --Id est, post apertam culpam, cur me adhuc in illa etiam consuetudo suscepit, ut valentiorem ad nequitias redderet, et pravis motibus sustinens foveret? Sequitur: Cur lactatus uberibus? --Id est, postquam in culpae consuetudinem veni, cur me ad atrociorem nequitiam, vel 133.0143A| falsae spei fiducia, vel lacte miserae desperationis enutrivi? Augetur etiam culpa favoribus enutrita. Hinc Salomon ait: « Fili mi, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas (Prov. I, 10). » Sciendum quoque quod tres illi motus peccantium, juxta discessus sui ordinem facilius corriguntur, quartus vero iste difficilius emendatur. Unde et Redemptor noster puellam in domo, juvenem extra portam, Lazarum de sepulcro, quartum vero non suscitat mortuum. Aliter: Quare non in vulva mortuus sum? Id est, cum serpentis suggestio me conciperet, tunc utinam quae me mors sequeretur, agnovissem, ne usque ad delectationem suggestio raperet, et morti arctius ligaret. Sequitur: Egressus ex utero, non statim perii? Ac si dicat: Utinam ad exteriorem 133.0143B| delectationem exiens, quo interiore lumine privabar, agnovissem, et saltem in ipsa delectatione occumberem, ne per consensum mors acrius puniret! Sequitur: Cur exceptus genibus! Ac si dicat: Utinam minime me consensus subjectis pravis sensibus excepisset, nec ipsa consentio me ad audaciam deterius raperet! Sequitur: Cur lactatus uberibus? Id est, utinam blandiri mihi saltim post mala perpetrata voluissem, ne tanto me nequius astringerem, quanto mollius in illa me foverem! Sequitur: VERS. 13. Nunc enim dormiens silerem, et somno meo requiescerem. --Ad hoc homo in paradiso positus fuerat, ut si se Conditori suo astringeret, ad coelestem angelorum patriam quandoque sine carnis morte transiret, in qua vel peccare, vel mori non 133.0143C| posset. Hoc quietis silentium homo habuit, cum contra hostem suum liberum voluntatis arbitrium accepit, cui quia sua sponte succubuit, mox de se quod contra se perstreperet invenit. Hinc Paulus ait: « Video aliam legem in membris meis (Rom. VII, 23). » Ipsa enim carnis suggestio, quasi quidam clamor est contra quietem mentis, quam ante transgressionem homo non sensit. Sequitur: VERS. 14. Cum regibus et consulibus terrae. --Reges non immerito angelorum spiritus accipimus qui quo auctori omnium familiarius serviunt, eo subjecta potius regunt. Qui bene consules vocantur, quia dum ipsis nuntiantibus voluntatem Conditoris agnoscimus, in eis procul dubio consultum ab angustia nostrae tribulationis invenimus. Cum quibus 133.0143D| homo dormiret, quia nimirum cum eis quiesceret, si persuasoris linguam sequi noluisset. Aliter: Reges sunt sancti praedicatores Ecclesiae, qui et commissos sibi recte disponere, et sua bene regere corpora sciunt. Qui dum desideriorum in se motus temperant, super subjectis cogitationibus lege virtutis regnant. Qui bene etiam consules terrae vocantur, quia exstinctis peccatoribus vitae consultum praebent. Qui et terrenas mentes per exhortationis suae consilium ad coelestia pertrahunt. Consul enim erat qui dicebat: « De virginibus autem praeceptum Domini non habeo, consilium autem do (I Cor. VII, 25). » Sequitur: Qui aedificant sibi solitudines. --Omnes enim qui vel illicita appetunt, vel in hoc mundo 133.0144A| videri aliquid volunt, densis cogitationum tumultibus, in corde comprimuntur. Dumque desideriorum turbas intra se excitant, prostratam mentem pede miserae frequentationis calcant. At contra sancti viri, quia nihil hujus mundi appetunt, nullis procul dubio in corde cogitationum tumultibus premuntur. Solitudines ergo aedificare est a secreto cordis terrenorum desideriorum tumultus expellere, et una intentione aeternae patriae, in amorem intimae quietis anhelare. An non cunctos a se cogitationum tumultus expulerat qui dicebat? « Unam petii a Domino, hanc requiram ut inhabitem in domo Domini (Psal. XXVI, 4). » Et: « Ecce elongavi fugiens, et mansi in solitudine (Psal. LIV, 8). » Et Jeremias ait: « A facie manus tuae solus sedebam, quoniam comminatione 133.0144B| replesti me (Jer. XV, 17). » Sequitur: VERS. 15. Cum principibus qui possident aurum, et replent domos suas argento. --Quos alios principes, nisi sanctae Ecclesiae rectores vocat? Quos indesinenter in loco praecedentium praedicatorum divina dispensatio subrogat. De quibus eidem Ecclesiae Psalmista ait: « Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, » et reliqua (Psal. XLIV, 17). Quid vero aurum nisi sapientiam appellat? Ut illud Salomonis: « Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis (Prov. XXI, 20). » Quid autem per domos nisi conscientiae designantur? Unde sanato cuidam dicitur: « Vade in domum tuam (Matth. IX, 6). » Quid per argentum, nisi eloquia divina figurantur? De quibus per Psalmistam dicitur: « Eloquia Domini, eloquia casta, 133.0144C| argentum igne examinatum (Psal. XI, 7). » Si enim parentem primum nulla peccati putredo corrumperet, nequaquam ex se filios gehennae generaret. Sed hi qui nunc per redemptionem salvandi sunt, soli ab illo electi nascerentur. Eosdem ergo electos aspicit vir sanctus, atque quomodo cum eis quiescere potuisset, intendit. Sequitur: VERS. 16. Aut sicut abortivum absconditum non subsisterem. --Abortivum dicitur, quod ante plenum tempus oritur, exstinctum protinus occultatur. Abortivos enim cum quibus quiescere potuisset omnes vocat, qui ab ipso primordio mundi ante redemptionis tempus exorti sunt, et tamen huic mundo mortificare semetipsos curaverunt. 133.0144D| Qui conscriptae legis tabulas non habentes, quasi ab utero mortui sunt, quia Auctorem suum naturali lege timuerunt. Tempus itaque illud, quod juxta mundi initium mortuos huic saeculo Patres nostros protulit, quasi abortivus uterus fuit. Ibi namque Abel, Enoch et Noe, ibi Abraham, Isaac et Jacob fuerunt. Quia ergo a mundi primordio edita multitudo bonorum ex magna parte nostrae notitiae subtrahitur, abortivum hoc absconditum vocatur. Neque enim tot solummodo justos, usque ad acceptam legem exstitisse credendum est, quot Moyses brevissima descriptione perstrinxit, quod non substitisse dicitur, quia enumeratis paucis eorum frequentia nullo apud nos memoriae scripto retineatur. Sequitur: Vel qui concepti non viderunt lucem. --Hi namque 133.0145A| qui post acceptam legem in hoc mundo nati sunt, Auctori suo ejusdem legis sunt admonitione concepti. Sed tamen concepti lucem minime viderunt, quia ad adventum Dominicae incarnationis, quamvis hanc fideliter apertis prophetarum vocibus excitati crederent, pervenire nequiverunt. Incarnatus quippe Dominus dicit: « Ego sum lux mundi (Joan. VIII, 12). » Atque ipse, Lux ipsa ait. « Multi prophetae et justi desideraverunt videre quae videtis, et non viderunt (Matth. XIII, 17). » Sequitur: VERS. 17. Ibi impii cessaverunt a tumultu. --Corda peccantium per hoc quod strepitus desideriorum possidet, gravis cogitationum instigantium tumultus premit. Sed in hac luce a tumultu impii cessaverunt, quia nimirum Mediatoris adventum ad vitae suae 133.0145B| requiem populi gentiles invenerunt, Paulo attestante qui ait: « Quod quaerebat Israel hoc non est consecutus, electio autem consecuta est (Rom. XI, 7). » In hac luce impii cessant, dum perversorum mentes veritate cognita laboriosa mundi desideria fugiunt, et tranquillitati intimi amoris acquiescunt. Hinc, ipsa Lux ait: « Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos, et discite a me, quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris (Matth. XI, 28, 29). » Sequitur: Ibi requieverunt fessi robore. --Omnes enim qui in hoc mundo fortes sunt, quasi robore fortes sunt, non robore defessi. Qui vero in Auctoris sui amore roborantur, quo magis in concupita Dei fortitudine convalescunt, 133.0145C| eo a propria virtute deficiunt. Hinc Psalmista ait: « Defecit in salutare tuum anima mea (Psal. CXVIII, 81). » Et rursum: « Concupivit anima mea, et defecit in atria Domini (Psal. LXXXIII, 3). » Ac si aperte dicat: Illic requies lucis remunerat, quos hic interius recreans provectus fatigat. Notandum quia non ait in hac luce, sed ibi. Quam enim continere electos conspicit, quasi locum nostrum hanc esse deprehendit. Hinc Psalmista ait: « Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Filii servorum tuorum habitabunt (Psal. CI, 28, 29). » Sequitur: VERS. 18. Et quondam vincti pariter sine molestia. --Justos 133.0146A| enim quamvis nullus desideriorum carnalium possideat tumultus, duris tamen vinculis eos in hac vita positos suae corruptionis molestia ligat. Scriptum quippe est: « Corpus quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem (Sap. IX, 15). » Aliud namque de mente, aliud de corpore tolerant, et contra semetipsos quotidie in interno certamine exsudant. Jure ergo vincti dicimur, quia adhuc incessum nostri desiderii ad Deum liberum non habemus. Hinc Paulus ait: « Cupio dissolvi, et esse cum Christo (Phil. I, 23). » Haec autem vincula in resurrectione rumpenda conspexerat, qui dicebat gaudens: « Dirupisti vincula mea, » et reliqua (Psal. CXV, 17). Bene autem dicitur, quondam vincti; quia 133.0146B| dum illa semper praesens laetitia cernitur, omne quod erit et defluit, quasi jam praeteritum videtur. Dum enim rerum finis attenditur, omne quod praeterit quasi fuisse pensatur. Sequitur: Non exaudierunt vocem exactoris sui. --Exactor ille importunus est persuasor, qui humano generi semel nummum deceptionis contulit, et ob hoc quotidie expetere mortis debitum non desistit. De hoc Veritas dicit: « Et judex tradet te exactori (Luc. XII, 58). » Hujus vox est tentatio miserae suggestionis. Hujus vocem audimus cum tentatione pulsamur, sed non exaudimus cum tentanti resistimus. Cujus vocem justi non exaudierunt, quinimo suggestionem ejus, et si audiunt cum tentantur, non tamen exaudiunt, quia consentire contemnunt. Sequitur: 133.0146C| VERS. 19. Parvus et magnus ibi sunt, et servus liber a domino suo. --Quia in hac vita nobis est discretio operum, erit in illa procul dubio discretio dignitatum: ut quo hic alius alium merito superat, illic alius alium retributione transcendat. Hinc Veritas ait: « In domo Patris mei mansiones multae sunt (Joan. XIV, 2). » Hinc Psalmista ait: « Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo scribuntur (Psal. CXXXVIII, 16). » Tanta enim vis in illa pace nos sociat, ut quod in se quisque non acceperit, se accepisse in alio exsultet. LIBER QUINTUS. 133.0145| 133.0145D| VERS. 20. Beatus etenim Job cum supernam requiem contemplatus diceret, Parvus et magnus ibi sunt, et servus liber a Domino suo. Illico adjungit: Quare data est misero lux? --In Scriptura sacra nonnunquam lucis appellatione prosperitas, noctis autem nomine adversitas designatur. Unde et per Psalmistam dicitur: « Sicut tenebrae ejus, ita et lumen ejus (Psal. CXXXVIII, 12). » Lux enim miseris datur, quando hi qui sublimia contemplantes esse se in hac peregrinatione miseros agnoscunt, claritatem transitoriae prosperitatis non accipiunt, et cum valde 133.0146D| defleant, quia tarde ad patriam redeunt, tolerare insuper honoris onera compelluntur. Sequitur: Et vita his qui in amaritudine animae sunt? --In amaritudine quippe animae sunt omnes electi, quia punire flendo non desinunt quae deliquerunt, vel gravi se moerore afficiunt, quia longe huc a facie Conditoris projecti, adhuc in aeternae patriae gaudiis non sunt. De quorum corde bene per Salomonem dicitur: « Cor quod novit amaritudinem animae suae, in gaudio illius non miscebitur extraneus (Prov. XIV, 10). » Sequitur: 133.0147A| VERS. 21. Qui exspectant mortem et non venit. --Desiderant quippe sancti mortificare se funditus, atque ab omni vita gloriae temporalis exstinguere, sed occultis Dei saepe judiciis, vel praeesse in regimine, vel occupari injunctis honoribus compelluntur. Desideriorum suorum detrimenta tolerant, ut majora lucra conversis aliis reportent. Sequitur: Quasi effodientes thesaurum. --Qui thesaurum effodiunt, illi, appropinquantes in effossione, enixius laborant; sic quippe qui mortificationem suam plene appetunt, quasi effodientes thesaurum quaerunt, et eo in opere delectabilius exsudant, quo jam velut thesaurum praemia propinquiora considerant. Unde Paulus ait: « Non deserentes collectionem nostram sicut est consuetudinis quibusdam, sed consolantes tanto 133.0147B| magis, quanto videritis appropinquantem diem (Hebr. X, 25). » Aliter: Mundo morimur, si relictis visibilibus, in invisibilibus abscondamur. Thesaurum effodimus cum sapientiam perquirimus, de qua Salomon ait: « Si quaesieris illam quasi pecuniam, et sicut thesauros effodies eam (Prov. II, 4). » Quam facile invenit, qui molem a se terrenae cogitationis repellit. Sequitur: VERS. 22. Gaudentque vehementer cum invenerint sepulcrum. --Sicut enim in sepulcro absconditur corpus, ita in divina contemplatione absconditur anima. Mundo adhuc vivimus cum mente foris vagamur, sed mortui in sepulcro abscondimur cum mortificati exterius, in secreto internae contemplationis celamur. Hinc Paulus ait: « Mortui enim estis, et 133.0147C| vita vestra abscondita est cum Christo in Deo (Col. III, 3). » Aliter thesaurum in sepulcro gaudentes quaerimus, cum sacrae Scripturae paginas sapientiam perquirentes voluimus, cum exempla praecedentium perscrutamur, quasi ex sepulcro gaudium sumimus, quia mentis divitias apud mortuos invenimus. Sequitur: VERS. 23. Viro cui abscondita est via, et circumdedit eum Deus tenebris? --Via enim sua viro abscondita est, quia etsi jam in qua sit vitae qualitate considerat, adhuc tamen, ad quem finem tendat, ignorat. Et si jam superna appetit, etsi plenis haec desideriis quaerit, adhuc si in eisdem desideriis permaneat, nescit. Est autem et alia vitae nostrae absconsio, 133.0147D| quia nonnunquam et ad ipsa quae recte nos agere credimus, an in districti judicis examine recta sit ignoramus, Salomone attestante, qui ait: « Est via quae videtur hominibus recta, novissima autem ejus deducunt ad mortem (Prov. XIV, 12). » Sequitur: Et circumdedit eum Deus tenebris. --Tenebris namque homo circumdatur, quia quamvis coelesti desiderio ferveat, quid de semetipso sit dispositum intrinsecus ignorat. Sequitur: VERS. 24. Antequam comedam suspiro. --Comedere est namque animae, supernae lucis contemplationibus pasci. Suspirat ergo antequam comedat, quia gemitu tribulationis afficitur, et postmodum contemplationis refectione satiatur. Sequitur: Et quasi inundantes aquae, sic rugitus meus. --Aquae, 133.0148A| cum inundant, cum impetu veniunt, et crescentibus multipliciter voluminibus intumescunt. Electi vero dum mentis suae oculi divina judicia opponunt, dum de occulta de se sententia trepidant, dum praeteritorum suorum recolunt quae deflent, dumque sibi adhuc futura quae nesciunt pertimescunt, quasi quaedam in eis aquarum more volumina colliguntur, quae in moeroris rugitus, quasi in subjecta littora defluunt, Sequitur: VERS. 25. Quia timor quem timebam venit mihi. --Justi igitur deflent et pavent, et magnis se lamentis cruciant, quia deseri formidant. Et quamvis de correctione gaudeant, eorum trepidam mentem correctio ipsa perturbat, ne malum quod tolerant, non pia percussio disciplinae sit, sed animadversio justae vindictae. 133.0148B| Ut illud Psalmistae: « Quis novit potestatem irae tuae? » (Psal. LXXXIX, 11.) Sequitur: VERS. 26. Nonne dissimulavi? nonne silui? nonne quievi? et venit super me indignatio. --Quamvis quolibet in loco positi, cogitando, agendo, loquendo peccemus, tunc tamen per tria haec animus effrenatius rapitur, cum mundi hujus prosperitate sublevatur. Nam cum auctoritate vocis a nullo restringitur lingua, licentius per abrupta diffrenatur. Sed sancti viri cum mundi hujus potestate fulciuntur, cor ad considerandam suam gloriam reprimunt, linguam ab immoderata locutione restringunt, opus ab inquietudinis vagatione custodiunt. Potestas quippe, cum habetur, et cogitanda est ad utilitatem et dissimulanda propter tumorem. Aliter: Silere est mentem a 133.0148C| terrenorum desideriorum voce restringere. Quiescunt qui terrenarum actionum strepitus pro divino amore postponunt. Sciunt enim quia nequaquam mens ad superna attolitur, si curarum tumultibus continue in infimis occupatur. Quid enim de Deo occupata obtineat, quae de illo apprehendere aliquid etiam vacans laborat? Bene autem in Psalmis dicitur « Vacate et videte, quoniam ego sum Deus (Psal. XLV, 11). » Quia qui vacare Deo negligit, suo sibi judicio lumen ejus visionis abscondit. Sequitur: Et venit super me indignatio. --Magna quippe arte doctrinae dicturus, verbera praetulit recte facta, ut unusquisque hinc consideret, quae peccantibus postmodum supplicia maneant, si etiam justos tam valida 133.0148D| hic flagella castigant. Hinc Petrus ait: « Et si justus vix salvabitur, impius et peccator ubi parebunt? » (I Petr. IV, 18.) Sequitur: CAPUT IV. VERS. 1, 2. Respondens Eliphaz Themanites dixit: Si coeperimus loqui tibi, forsitan moleste accipies. --Eliphaz namque Latina lingua dicitur Domini contemptus. Et quid aliud haeretici faciunt, nisi quod dum falsa de Deo sentiunt, eum superbiendo contemnunt? Loqui namque molliter Eliphaz inchoat, qui haereticorum speciem tenet, qui et primus amicorum loquitur, qui dum loquendi custodiam negligit, usque ad afflicti contumelias excedit dicens: « Tigris periit, eo quod non haberet praedam (Job IV, 11). » Exasperare quippe haeretici auditores suos 133.0149A| in exordio locutionis metuunt, ut vigilanter audiantur, et pene semper blanda sunt quae proponunt, sed aspera quae prosequendo subinferunt. Sequitur: VERS. 3. Sed conceptum sermonem quis tenere posset? --Tria genera sunt hominum qui a se dissidunt: Sunt qui ad loquendum prava concipiunt, et nulla silentii gravitate refrenantur; et sunt qui cum prava concipiunt, magni silentii se vigore restringunt: et sunt qui virtutum usu roborati, usque ad eam celsitudinem provehuntur, ut ad loquendum ne in corde quidem perversa concipiant, quae silendo compescant. Eliphaz itaque ex quo sit ordine ostenditur, cum ait: Sed conceptum sermonem tenere quis poterit? Qui etiam loquendo se offensurum novit. Pravi igitur sicut in sensu leves sunt, ita in locutione 133.0149B| praecipites. Hinc Salomon ait: « Qui emittit aquam, caput est jurgiorum (Prov. XVII, 14). » Sequitur: VERS. 4.-- Ecce docuisti plurimos, et reliqua.--Magnae celsitudinis iste vir fuit, qui inter curam domus, et multiplicium rerum custodiam, affectus pignorum, studiaque laborum, erudiendis caeteris se impendit. Temporalia regenda disposuit, aeterna praedicando nuntiavit. Sed seu haeretici, seu perversi quilibet, cum bona justorum referunt, ea ad argumentum criminis flectunt. Nam sequitur: VERS. 5. Nunc autem venit super te plaga et defecisti. --Ab iniquis vero modo bonorum locuto, aut ejusdem linguae suae adjudicata testimonio in crimine vita succumbat. Qui etiam bona de justis aliis cognita 133.0149C| loquuntur, sed haec ipsa protinus ad cumulum objurgationis pertrahunt. Sequitur: VERS. 6. Ubi est timor tuus, fortitudo tua, patientia tua et perfectio viarum tuarum? --Quae cuncta superiori conjungit sententiae. Sed intuendum valde est, quia quamvis inconvenienter inchoasset, congruenter tamen ordines rerum narrat. Quatuor quippe modis vitam beati Job virtutibus enumerando distinxit, dum et timori fortitudinem, et fortitudini patientiam, et patientiae perfectionem junxit. In via namque Dei timor gignit fortitudinem, ut Salomon ait: « In timore Dei, fiducia fortitudinis (Prov. XIV, 26). » Quia dum mens nostra recto metu Conditori omnium jungitur, potestate quadam supra omnia sublevatur, 133.0149D| fortitudo autem nonnisi in adversitate ostenditur. Unde mox patientia subrogatur, et statim post patientiam viarum perfectio subinfertur. Ille enim perfectus est qui erga imperfectionem proximi impatiens non est. Sequitur: VERS. 7. Recordare, obsecro te, quis unquam innocens periit? et reliqua.--Saepe enim hic et innocentes pereunt, sed ad aeternam gloriam pereundo servantur. Quia hic innocens perit, propheta affirmat: « Justus perit, et nemo est qui recogitet (Isa. LVII, 1). » De rectis Sapientia dicit: « Raptus est ne malitia mutaret intellectum ejus (Sap. IV, 11). » Sequitur: VERS. 8, 9. Quin potius vide eos qui operantur iniquitatem, et seminant dolores, et metunt eos, flante 133.0150A| Deo perisse. --Dolores seminare est fraudulentiam dicere eos, et metere est dicendo praevalere. Vel certe dolores seminant qui perversa agunt, metunt cum de eadem perversitate puniuntur. Fructus quippe doloris est retributio damnationis. Seminant ergo, inquit, dolores et metunt, quia iniqua sunt quae faciunt, et in ipsa iniquitate prosperantur, sicut Psalmista ait: « Polluuntur viae ejus in omni tempore (Psal. IX, 25). » Flare Dei, vindicta retributionis dicitur. Bene itaque qui dolores seminant, flante Deo, pereunt, quia unde foris perversa faciunt, inde ab intimis recte feriuntur. Flare irascendo dicitur, quia is qui in se tranquillus est pereuntibus turbulentus videtur. Sequitur: 133.0150B| VERS. 10. Rugitus leonis et vox leaenae, et dentes catulorum leonum contriti sunt. --Quid enim rugitus leonis appellat, nisi, ut paulo ante praemisimus, severitatem viri? quid vocem leaenae, nisi loquacitatem conjugis? Quid dentes catulorum leonum, nisi edacitatem prolis? Quia enim filii convivantes exstincti sunt, dentium expressione signantur. Quae cuncta dum contrita Eliphas exsultat [exaltat], quasi jure damnata denuntiat. Cujus adhuc duritiam increpationis ingeminat, cum subiungit: VERS. 11. Tigris periit, eo quod non haberet praedam, et catuli leonis dissipati sunt. --Quem enim nomine tigris nisi beatus Job nota varietatis signa? vel aspersum maculis simulationis? Sed nimirum omnis hypocrita tigris est, quia dum mundus color 133.0150C| dissimulatione ducitur, vitiorum nigredine interrumpente variatur. Saepe dum de castitatis munditia extollitur, sorde avaritiae foedatur. Quae videlicet tigris rapit praedam, quia humanis sibi favoribus usurpat gloriam. Quia enim rapta laude extollitur, quasi praeda satiatur. Translatio autem Septuaginta Interpretum non habet tigris, sed, mirmicoleon periit. Mirmicoleon quippe parvum valde est animal formicis adversum? Dicitur autem Latine formicarum leo, vel certe formica et leo. Quid in mirmicoleontis nomine Eliphas in beato Job nisi pavorem et audaciam reprehendit? Ac si aperte dicat: Non injuste percussus es; contra erectos timidus, contra subditos audax fuisti. TYPICE. Leo, propter virtutem, Dominum; propter saevitiam diabolum, designat. De Domino: « Vicit 133.0150D| leo de tribu Juda (Apoc. V, 5). » De diabolo: « Adversarius vester diabolus, sicut leo rugiens (I Petr. V, 8). » Leaenae autem nomine aliquando sancta Ecclesia designatur, quia audax est in adversis, ut isdem Job ait: « Non pertransivit per eam leaena (Job XXVIII, 8). » Aliquando Babylonia propter immanitatem. Catuli autem leonum sunt quilibet reprobi, ad iniquam vitam malignorum spirituum errore generati. Sancti etenim viri sollicite custodiunt semetipsos, ne leo idem antiquus hostis eos sub aliqua imagine virtutis occidat, ne leaenae vox auribus perstrepat, idem ne Babylonis gloria sensum ab amore coelestis patriae avertat, ne catulorum dentes mordeant, id est ne reproborum suasio in corde convalescat. 133.0151A| Sed haeretici jam quasi de sanctitate securi sunt, quia vitae suae meritis cuncta se superasse suspicantur. In tigris etiam nomine propter multiformis astutiae varietatem non incongrue eum signavit, quem superius per leonem. Satan quippe modo stultorum mentes blande persuadet, modo ad culpam terrendo pertrahit. Item per mirmicoleon designatur, quia carnalibus leo est, spiritualibus autem formica. Sequitur: VERS. 12. Porro ad me dictum est verbum absconditum. --Verbum absconditum haeretici audire se simulant, ut auditorum mentibus quamdam praedicationis suae reverentiam obducant. Qui scilicet, ut mira ostendere valeant, nova semper exquirunt, ut Salomon ait: « Aquae furtivae dulciores sunt, » et 133.0151B| reliqua (Prov. IX, 17). TYPICE. Verbum absconditum invisibilis Filius vocatur, de quo Joannes ait: « In principio erat Verbum, » et reliqua (Joan. I, 1). Sed hoc verbum absconditum electorum mentibus dicitur, cum potestas unigeniti Filii credentibus manifestatur. Potest etiam absconditum allocutio intimae aspirationis intelligi, de qua Joannes ait: « Unctio ejus docet nos de omnibus (I Joan. II, 7). » Quae nimirum aspiratio humanam mentem tangendo sublevat, et ex desideriis internis inflammat. Absconditum ergo verbum audire est locutionem sancti Spiritus corde percipere. Quae profecto sciri non potest, nisi a qua haberi potest. Verbum hoc absconditum dicitur, quia illud a quibusdam procul dubio in corde percipitur, quod a maxima parte 133.0151C| hominum nescitur. Vel certe afflatio sancti Spiritus, absconditum verbum est, quia sentiri potest, strepitu locutionis exprimi non potest. Sequitur: Et quasi furtive suscepit auris mea venas susurri ejus. --Venas itaque susurri divini suscepit furtive, qui ad percipiendam virtutis ejus notitiam, deserto publicae praedicationis ostio, pravae intelligentiae rimas quaerit, de quibus Dominus dicit: « Qui non intrat per ostium in ovile ovium, hic fur est et latro (Joan. X, 1). » TYPICE. Venas superni susurri auris cordis furtive suscipit, quia subtilitatem locutionis intimae afflata mens raptim et occulte cognoscit, quia et subtracta a visibilibus invisibilia conspicit, et repleta invisibilibus visibilia perfecte contemnit. Susurrum quippe occulti verbi est, haec ipsa locutio aspirationis internae. 133.0151D| Venae autem susurri dicuntur causarum origines, quibus haec ipsa aspiratio ad montem ducitur. Quasi enim venam susurri sui aperit, cum nobis latenter insinuat quibus modis ad nostrae intelligentiae aurem venit. Aliquando enim amore, aliquando terrore compungit. Aliter: Qui enim susurrat, occulte loquitur, et vocem non exprimit, sed imitatur. Cum ergo Omnipotens se nobis per rimas contemplationis indicat, nequaquam nobis loquitur, sed susurrat, quia et se plene non intimat; quiddam tamen de se humanae menti manifestat. Tunc autem nequaquam jam susurrat, sed loquitur cum ejus nobis certa species revelatur. Hinc Dominus ait: « Palam de Patre annuntiabo vobis (Joan. XVI, 25). » 133.0152A| Et Joannes: « Videbimus eum sicuti est (Joan. III, 2). » Sequitur: VERS. 13. In honore visionis nocturnae, quando solet sopor occupare homines. --In nocturna quippe visione, dubie cernitur. Rimas ergo susurri in pavore nocturnae visionis se percepisse haeretici asserunt, quia ut ea quae docent alta alii ostendant, vix ea se capere posse denuntiant. Sed hinc colligendum est, quomodo audientibus certa esse poterunt quae ipsi dubie viderunt. TYPICE. Horror nocturnae visionis est pavor occultae contemplationis Humana etenim mens, quo altius elevata quae sint aeterna considerat, eo de factis temporalibus gravius tremefacta formidat. Sequitur: Quando solet sopor occupare homines. --Ac si dicant haeretici. Cum homines 133.0152B| interius [inferius] dormiunt, nos ad percipienda superna vigilamus. Figurate autem tribus modis somnus accipitur: aliquando enim mors carnis accipitur, ut Paulus ait: « Nolo vos ignorare, fratres, de dormientibus, » et paulo post: « Ita et Deus eos, qui dormierunt, per Jesum adducet cum eo (I Thess. IV, 13, 14). » Aliquando torpor negligentiae, ut illud: « Hora est jam nos de somno surgere (Rom. XIII, 11); » Et: « Evigilate, justi (I Cor. XV, 34). » Aliquando vero calcatis desideriis terrenis, quies vitae accipitur ut illud: « Ego dormio, et cor meum vigilat (Cant. V, 2). » Quisquis enim ea quae mundi sunt agere appetit, quasi vigilat; quisquis vero internam requiem quaerens, hujus mundi strepitum 133.0152C| fugit, velut obdormiscit. Quia igitur nequaquam notitia interna concipitur, nisi ab externa implicatione cessetur, recte nunc dicitur: Quando sopor solet occupare homines, ut Dominus ait: « Nemo potest duobus dominis servire (Matth. VI, 24). » Sequitur: VERS. 14. Pavor tenuit me, et tremor, et omnia ossa mea perterrita sunt. --Quia enim haeretici, de doctrinae suae altitudine miri videri appetunt, quasi pertimescunt quod dicunt. FIGURATE. Quid per ossa nisi fortia acta accipimus? De quibus Propheta ait: « Dominus custodit omnia ossa eorum (Ps. XXXIII, 21). » Ac si diceretur: Subtilitatis intimae arcana percipiens, unde me apud me fore credidi, ante conspectum judicis inde titubavi. Districtionem quippe 133.0152D| justitiae contemplantes, etiam de ipsis operibus juste pertimescimus, quae nos fortia egisse putabamus. Sequitur: VERS. 15. Et cum spiritus, me praesente, transiret, inhorruerunt pili carnis meae. --Ut incomprehensibilia se cognovisse judicent, non stetisse, sed transisse coram se spiritum narrat. Mystice autem nobis praesentibus transit spiritus, quando invisibilia cognoscimus, et tamen haec non solide, sed raptim videmus. Non ergo stat spiritus, sed transit, quia in suavitate contemplationis intimae diu mens fixa non permanet, quae mox ad semetipsum ipse immensitate luminis reverberata revocatur. Pili carnis sunt quaelibet superflua humanae corruptionis, vel vitae veteris cogitationes. Transeunte ergo spiritu, 133.0153A| pili carnis inhorruerunt, quia ante compunctionis vim cogitationes superfluae fugiunt, ut nil fluxum libeat, quia afflatam mentem etiam contra semetipsam visitationis intimae severitas inflammat. Sequitur: VERS. 16. Stetit quidem cujus non agnoscebam vultum. --Vultum se vidisse incognitum haeretici simulant, ut esse se ei cognitos, qui ab humana mente cognosci non valet, ostendant. TYPICE. Quidam namque non dicimus, nisi de eo utique quem exprimere aut nolumus, aut non volumus. Sed qua mente hoc loco dicitur quidam, exponitur cum protinus subinfertur: Cujus non cognoscebam vultum. Cum enim animus postponens omnia imaginem rerum, phantasmata, substantiamque semper ut est 133.0153B| idem est, et ubique praesens est, cogitat, conspicit hanc. Quam si necdum quid sit apprehendit, agnovit certe quid non sit. Bene autem dictum est: Stetit. Omnis quippe creatura, quia ex nihilo facta est, et per semetipsam ad nihilum tendit. Stare ergo solius Creatoris est, per quem cuncta transeuntem transeunt, et in quo aliquo aliqua ne transeant retinentur. Sequitur: Imago eoram oculis meis. --Saepe haeretici Deum sibi imaginaliter fingunt, quem intueri spiritaliter nequeunt, ejusque vocem quasi aurae levis audire se perhibent, qui ad secreta illius cognoscenda quasi esse se familiariores caeteris gaudent. Non enim ea docent quae publice Deus loquitur, sed quae eorum auri quasi latenter aspirat. MYSTICE. Imago Patris Filius est, sicut 133.0153C| Moyses de formatione hominis ait: « Ad imaginem suam fecit illum (Gen. I, 27). » Et Apostolus. « Qui cum sit splendor gloriae et figura substantiae ejus (Hebr. I, 3). » Cum ergo aeternitas cernitur, prout infirmitatis nostrae possibilitas admittit, imago ejus mentis nostrae oculis antefertur. Quia vero cum in Patre intendimus, hunc quantum accepimus per suam imaginem, id est per Filium, videmus, ut ipse Dominus ait: « Nemo venit ad Patrem nisi per me (Joan. XIV, 6). » Sequitur: Et vocem quasi aurae levis audivi. --Quid enim per vocem aurae levis, nisi cognitio Spiritus sancti? Qui de Patre procedens, et de eo quod est Filii accipiens, nostrae tenuiter notitiae infirmitatis infunditur. Quia igitur humana mens, quantalibet virtute tetenderit, vix de intimis 133.0153D| extrema cognoscit, recte nunc dicitur: Et vocem quasi levis audivi. --Sequitur: VERS. 17. Nunquid homo Dei comparatione justificabitur? --Humana justitia divinae justitiae comparata injustitia est. Quia et lucerna in tenebris fulgere cernitur, sed in solis radio posita tenebratur. Bene autem subditur: Aut Factore suo purior erit vir? --Puriorem autem se vir Factori suo aestimat, si contra flagellum querelam parat, eumque sibi procul dubio postponit, cujus judicium de sua afflictione redarguit. Qui enim mire hominem ex nihilo fecit factum impie non affligit. Quapropter male se rectum putat, qui regulam summae rectitudinis ignorat. Sequitur: 133.0154A| VERS. 18. Ecce qui serviunt ei non sunt stabiles. --Natura quippe angelica etsi contemplatione Auctori inhaerendo in statu suo immutabiliter permanet, eo ipso tamen quo factura est, in semetipsa vicissitudinem mutabilitatis habet. Mutari autem ex alio ad aliud ire est, et in semetipsa stabilem non esse. Sola autem natura incomprehensibilis nescit moveri, quae ab eo quod semper idem est, nescit immutari. Hanc autem in angelis mutabilitatem dicit, quamvis immutabiles sint per hoc quod ei qui semper idem est, vinculis ligantur. Sequitur: Et in angelis suis reperit pravitatem. --Hoc de apostatis spiritibus infertur. Mire autem Deus omnipotens naturam summorum spirituum bonam, sed mutabilem condidit, ut et qui manere nollent ruerent, et qui in conditione 133.0154B| persisterent, tanto in ea jam dignius, quanto ex arbitrio starent. Sequitur: VERS. 19. Quanto magis qui habitant domos luteas. --Luteas quippe domos habitamus, qui in corpora terrena subsistimus, ut Paulus ait: « Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus (II Cor. IV, 7). » Et rursum: « Scimus quia si terrestris domus nostra dissolvatur, » et reliqua (II Cor. V, 5). Sequitur: Qui terrenum habent fundamentum. --Terrenum fundamentum est substantia carnalis, ut Psalmista ait: « Non est occultatum os meum a te quod fecisti in occulto, et substantia mea in inferioribus terrae (Psal. CXXXVIII, 15). » Sequitur: Consumentur velut a tinea. --Tinea de veste nascitur. et eamdem vestem de qua oritur, oriendo corrumpit. 133.0154C| Quasi quaedam vero vestis animae caro est. Ex qua nimirum carnalis tentatio velut tinea nascitur, ac per hanc ad interitum lacerata pervenit. Ac si dicatur: Si illi spiritus immutabiles esse nequeunt, qui nulla carnis infirmitate deprimuntur, qua temeritate se homines in bonis permanere constanter aestimant? Possunt quoque per angelos sancti doctores intelligi, ut illud prophetae: « Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est (Mal. II, 7). » Qui esse omnino sine culpa nequeunt, cum praesentis vitae iter gradiuntur, quantalibet virtute fulgeant, quia eorum gressus tangitur, aut luto illiciti operis, aut pulverea cogitationis. Domus luteas habitant, qui de illecebrosa hac vita carnis exsultant. Hanc Paulus despexerat 133.0154D| habitare dicens: « Nostra conversatio in coelis est (Phil. III, 20). » Qui enim serviunt ei non sunt stabiles quia cum mens ad alta nititur carnis suae cogitatione dissipatur. Pravitas ergo in angelis reperitur, dum ipsos quoque qui veritatem nuntiant, nonnunquam subreptio vitae fallacis gravat Ac si dicat: Si electi mundi hujus iniquitate feriuntur quibus ictibus penetrantur reprobi? Tinea quippe damnum et non solitum facit. Ita iniquorum mentes quia damna sua considerare negligunt, integritatem quasi nescientes perdunt. Amittunt namque a corde innocentiam, ab ore veritatem, a carne continentiam et per accessum temporis, aetatem vitae. Sed haec nequaquam conspiciunt. Sequitur: 133.0155A| VERS. 20. De mane usque ad vesperam succidentur. --De mane usque ad vesperam peccator succiditur, dum a vitae suae exordio usque ad terminum, iniquitatis perpetratione vulneratur, ut Psalmista ait: « Viri sanguinum non dimidiabunt dies suos (Psal. LIV, 24). » Sequitur: Et quia nullus intelligit, in aeternum peribunt. --Nullus intelligit vel eorum qui pereunt, vel eorum qui perditos pereuntium mores imitantur. Ut illud: « Justus periit, et nemo est qui recogitet (Isa. LVII, 1). » Potest etiam per mane prosperitas, vespere hujus mundi adversitas designari. De mane ergo usque ad vesperam reprobi succiduntur, quia et per prospera lascivientes depereunt, et per adversa impatientes ad insaniam exsurgunt. Quos de mane usque ad vesperam culpa 133.0155B| nequaquam succideret, si vel prospera fomentum crederent, vel adversa sectionem sui vulneris aestimarent. Sequitur: VERS. 21. Qui autem reliqui fuerint auferentur ex eis. --Reliquos autem hujus mundi despectos dicit, quos praesens saeculum ad nullius gloriae usum eligit, sed quasi minimos indignosque derelinquit. Sed hos Dominus eligere non dedignatur. Paulo attestante, qui ait: « Quae stulta mundi sunt elegit Deus, ut confundat sapientes; » et: « Infirma mundi elegit, ut confundat fortia (I Cor. I, 27). » Sequitur: Morientur et non in sapientia. --Hoc loco Eliphas cum de electis diceret, qui reliqui fuerint auferentur et eis, illico adjungens: Morientur et non in sapientia, ad illud protinus recurrit, quod sapientius de reprobis 133.0155C| protulit dicens: Et quia nullus intelligit, et reliqua.--Mortem quidem et sapientiam pariter reprobi fugiunt, sed sapientiam penitus deserunt, mortis autem laqueos non evadunt. Et qui quando morituri vivere moriendo potuerant, dum mortem quae procul dubio ventura est metuunt, et vitam simul, et sapientiam perdunt. Sequitur: VERS. 1. Voca ergo si est qui tibi respondeat. --Omnipotens Deus saepe ejus precem in perturbatione deserit, qui praecepta ejus in tranquillitate contemnit. Unde scriptum est: « Qui avertit aurem suam ne audiat legem, oratio ejus erit exsecrabilis (Prov. XXVIII, 9). » Vocare nostrum est humili Deum prece deposcere. Respondere Dei est 133.0155D| effectum precibus praebere. Ac si dicat: Quantumlibet afflictus clames, Deum respondentem non habes, quia vox in tribulatione non invenit quem mens in tranquillitate contempsit. Sequitur: Et ad 133.0156A| aliquem sanctorum convertere. --Ac si deridens dicat: Sanctos quoque invenire in afflictione adjutores non vales, quos habere socios in hilaritate noluisti. Sequitur: VERS. 2. Virum stultum interficit iracundia. --Haec nimirum sententia vera esset, si illata contra tanti viri patientiam non fuisset. Scriptum quippe est: « Tu autem cum tranquillitate judicas (Sap. XII, 18). » Sciendum vero quia quoties turbulentos motus animae sub mansuetudinis virtute restringimus, redire ad similitudinem Conditoris conamur. Quam nimirum similitudinem, cum tranquillitatem mentis ira perturbat, amittit. Per iram sapientia perditur, ut illud: « Ira in sinu stulti requiescit (Eccle. VII, 10). » Per iram justitia relinquitur, 133.0156B| sicut scriptum est: « Ira viri justitiam Dei non operatur (Jac. I, 20). » Per iram lux veritatis amittitur, ut illud: « Sol non occidat super iracundiam vestram (Ephes. IV, 25). » Duobus vero modis iracundia vincitur: Primus est, ut omnes sibi quas pati potest contumelias proponat. Secundus modus est, ut cum alienos excessus aspicimus, nostra quibus in aliis excessimus, delicta cogitemus. Sciendum vero est, quod alia est ira, quam impatientia excitat, alia quam zelus format. Illa ex vitio, ista ex virtute generatur. De hac Psalmista ait: « Irascimini et nolite peccare (Psal. IV, 5). » De hac Salomon ait: « Melior est ira risu (Eccles. VII, 4). » De illa: « Virum stultum interficit iracundia (Job V, 2). » Ac si dicat: Ira per zelum sapientes turbat. Ira vero 133.0156C| per vitium stultum trucidat. Sequitur: Et parvulum occidit invidia. --Invidere enim non possumus, nisi eis quos in aliquo nobis meliores putamus. Parvulus ergo est qui livore occiditur, quia ipse sibi testimonium perhibet, quod eo minor sit, cujus invidia torquetur. Quia nisi ipse inferior existeret, de bono alterius non doleret. Hinc scriptum est: « Invidia diaboli mors introivit in orbem terrarum (Sap. II, 24). » Invidia enim cum mentem tabefecerit, cuncta quae invenerit bene gesta consumit, ut illud Salomonis: « Vita carnium sanitas cordis, putredo ossium invidia (Prov. XIV, 30). » Qui ergo livoris peste plene carere desiderat, illam haereditatem diligat, quam cohaeredum numerus non angustat. Imminutio ergo livoris est affectus urgens internae 133.0156D| dulcedinis, et plena mors ejus est perfectus amor aeternitatis. Quia cum nulla terrena desiderat, nihil est quod ejus erga proximum charitate contradicat. LIBER SEXTUS. 133.0155| 133.0155D| VERS. 3. Ego vidi stultum firma radice, et maledixi pulchritudini ejus statim. --Stultus quippe Judaeorum populus exstitit, qui ipsam incarnationem aeternae Sapientiae sprevit. Qui quasi firma radice convaluit, 133.0156D| quia electorem Vitam temporaliter exstinguendo superavit. Sed hunc Eliphas maledicendo despicit, quia nimirum omnes haeretici quorum tenere speciem amicos beati Job diximus, cum de nomine Christi 133.0157A| gloriantur, Judaeorum perfidiam ex auctoritate reprehendunt. MORALITER. Quasi firma radice stultus in terra figitur, quia totis desideriis in terreno amore solidatur. Cujus enim fortes gloriam aspiciunt, protinus post gloriam quae poena sequatur, attendunt, et tacita intus cogitatione despiciunt. Pulchritudinem quippe stulti maledicere, est ejus gloriam ex considerata damnatione judicare. Statim ac si diceret: Contra stulti pulchritudinem moram in maledictione non habui, quia cum haec cernerem, simul etiam poenam sequentem vidi. Nemini statim maledicerem, si qua me illius gloriae delectatio tenuisset. Sequitur: VERS. 4. Longe fiant filii ejus a salute. --Filii ejus stulti sunt omnes qui perfidiae illius praedicatione 133.0157B| generantur. Qui scilicet a salute longe sunt, qui etsi temporaliter vitam sine afflictione percipiunt, aeterna gravius ultione feriuntur. Sicut de eisdem filiis illius dicitur: « Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui circuitis mare et aridam, ut faciatis unum proselytum, et cum fuerit factus, facitis eum filium gehennae duplo quam vos (Matth. XXIII, 15). » MORALITER. Filii quippe stulti sunt qui in ambitione hujus saeculi, ex ejus imitatione pascuntur, qui profecto a salute longius fiunt, quanto impetratione [in perpetratione] nequitiae nulla infirmitate feriuntur. Sequitur: Et conterentur in porta, et non erit qui eripiat. --Quis portae nomine, nisi Mediator Dei et hominum debet intelligi? Qui ait: « Ego sum ostium. Per me si quis introierit, salvabitur (Joan. 133.0157C| X, 9). » Filii igitur hujus stulti extra portam projiciuntur, in porta conterentur, quia pravae Judaeorum soboles ante Mediatoris adventum in legis observatione floruerunt, sed in ipsa Redemptoris nostri praesentia a divinitatis obsequio perfidiae suae meritis repulsi ceciderunt. Quos nimirum non est qui eripiat. Quia scilicet dum ipsum Redemptorem exstinguere persequendo conati sunt, oblatae sibi remedium ereptionis absconderunt. MORALITER. Sicut urbis aditus porta dicitur, ita est dies judicii porta regni, et per eum ab electis omnibus ad coelestis patriae gloriam intratur. Hinc Salomon ait: « Nobilis in porta vir ejus, quando se viderit cum senatoribus terrae (Prov. XXXI, 23). » Et rursum: « Date ei de fructu manuum suarum, et laudent eum in portis 133.0157D| opera ejus (Prov. XXXI, 31). » Filii igitur hujus stulti ante portum electi sunt, sed in porta conterentur, quia hujus saeculi amatores in praesenti vita superbiunt, sed in ipso regni aditu aeterna animadversione feriuntur. Illos quippe Veritas aeterna adversitate eripit, quos in temporalibus prosperis per disciplinam premit. Qui ergo nunc renuit premi, tunc non valet eripi. Sequitur: VERS. 5. Cujus messem famelicus comedat. --Hujus stulti messis fuerat sacrae legis eloquia. Quam stultus comedet. Quia nimirum gentilis populus verba legis intelligendo edidit, ad quam plebs Judaica sine intellectu laboravit. Hinc Veritas ait: « Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur 133.0158A| (Matth. V, 6). » MORALITER. Habet etiam famelicus messem, quando iniquus quisque donum intelligentiae rectae accipit. Quam nimirum comedit famelicus, quia is qui ad Deum sanctis desideriis anhelat, discit quod audit, agit quod didicerit, et dum doctores pravi recta praedicatione reficiuntur, quid aliud quam stulti fruge satiantur? Sequitur: Et ipsum rapiet armatus. --Antiquus hostis Judaicum populum armatus rapuit, quia in eo vitam fidei fraudulenta suggestione quasi jaculis exstinxit. MORALITER. Antiquus namque hostis quasi inermis vincitur, cum mala aperta suggerens, humanae menti bona omnia simul destruere conatur. Sed armatus venit, quando bona alia intacta deserens, latenter alia corrumpit. Sequitur: Et bibunt sitientes divitias 133.0158B| ejus. --Hujus stulti divitias sitientes bibunt, quia fluentis sacrae locutionis, quae Judaicus populus in superbiae ostentatione possidet, conversae gentilium mentes irrigantur. Unde et eis per prophetam dicitur: « Omnes sitientes, venite ad aquas, » et reliqua (Isa. LV, 1). MORALITER. Saepe stultus habet interni liquoris fontem, sed non bibit, quia ingenium quidem accipit intelligentiae, sed tamen veritatis sententias cognoscere loquendo contemnit. Divitiae quoque mentis sunt verba sacrae locutionis; sed has divitias stultus oculis aspicit, et in ore mentis suae usum minime assumit. Ad comprehendenda enim verba nullo studio amoris elaborat; at contra alius sitim habet, et saepe hoc in divinae legis eruditione quandoque studendo intelligit, quod per negligentiam 133.0158C| ingeniosus nescit. Hinc Salomon ait: « Stellio manibus nititur, et moratur in aedibus regis (Prov. XXX, 21). » Plerumque enim aves quas ad volatum pennae sublevant in vepribus resident. Sequitur: VERS. 6. Nihil in terra sine causa. --Idcirco enim saepe desidiosus ingenium accipit, ut de negligentia justius puniatur, quia quod sine labore assequi potuit, scire contemnit, et idcirco studiosus tarditate intelligentiae premitur, ut eo majora praemia retributionis inveniat, quo magis studio inventionis elaborat. Sequitur: Et de humo non egreditur dolor. --Dolor namque quasi de humo egreditur, cum homo ad Dei imaginem conditus, de rebus insensibilibus flagellatur. Sed quia per occulta merita mentium, aperta prodeunt flagella poenarum, de humo dolor 133.0158D| non egreditur, quo modo sensus nostri malitia exigit, ut a rebus insensibilibus feriatur. Nequaquam poena de ea nascitur creatura quae percutit, sed de ea procul dubio quae peccando vim percussionis extorsit. Sequitur: VERS. 7. Homo nascitur ad laborem, et avis ad volandum. --Ad laborem quippe homo nascitur, quia nimirum is qui sui accepta est ratione praeditus, considerat quod valde sibi sit impossibile, ut haec peregrinationis suae tempore sine gemitu evadat. Sed in eo quod caro flagellis afficitur, mens ad appetenda sublevatur altiora, Paulo attestante, qui ait: « Et licet qui foris est noster homo corrumpatur, tamen is qui intus est, renovatur de die in diem 133.0159A| (I Cor. IV, 16). » Inde enim mens ad summa evolat, unde caro in infimis durius laborat. Potest quoque appellatione hominis carnalium vita signari, unde Paulus ait: « Cum enim sit inter vos zelus et contentio, nonne homines estis et secundum hominem ambulatis? » (I Cor. III, 3.) In hac itaque vita homo ad laborem nascitur, quia carnalis quisque contra se vitia appetit, desideriorum suorum se pondere affligit. Tanto enim quisque hujus mundi veraciter mala sentit, quanto ejus bona inhianter appetit. At contra tanto animus a labore afflictionis se subtrahit, quanto per spem ad summa sustollit. An non quasi avis ad volandum Paulus natus fuerat, qui tot adversa sustinens dicebat: « Nostra conversatio in coelis est? » (Phil. III, 20.) Sequitur: 133.0159B| VERS. 8. Quamobrem ego deprecabor Dominum, et ad Deum ponam eloquium meum. --Ac si aperte diceret: Illum rogo per quem haec tribui scio. Sequitur: VERS. 9. Qui facit magna. --Quis omnipotentis Dei mirabilia perscrutari sufficiat? Quod cuncta ex nihilo creavit, quod ipsa mundi fabrica mira potentiae virtute disposita: et super aereum coelum suspenditur, et super abyssum terra libratur? Bene autem adjunxit: Et inscrutabilia. --Minus enim fuerat magna facere, si tamen quae facta sunt perscrutari potuissent. Sequitur: Et mirabilia absque numero. --Minoris autem esset magnitudinis, si qua inscrutabilia pauca fecissent. Sed inter haec 133.0159C| sciendum est, quia divina miracula et semper debent considerari per studium, et nunquam discuti per intellectum. Saepe enim fit, ut dum nonnulli homines mortuorum corpora in pulverem redacta considerant, et resurrectionis vim colligere ex ratione non possunt, haec ad statum pristinum redire posse desperant. Sequitur: VERS. 10. Qui dat pluviam super faciem terrae, et reliqua.--Omnipotens enim Deus terrae pluviam tribuit, cum arentia corda gentilium supernae gratia praedicationis perfundit; et aquis universa irrigat, quia sterilitatem perditi hominis repletione spiritus ad fructificationem format, sicut per semetipsam Veritas dicit: « Qui biberit aquam, » et reliqua (Joan. 133.0159D| IV, 13). Universitatis autem nomine homo significatur, quia in ipso vera species et magna communicatio universitatis ostenditur. Unde et Veritas discipulis dicit: « Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae (Marc. XVI, 15). » Quamvis hoc loco universa intelligi et aliter possunt, cum enim divites et pauperes, fortes et debiles, sapientes et insipientes spiritus ad suam cognitionem vocat, universa Deus aquis irrigat. Possunt autem universorum nomine ipsae morum dissimilitudines designari. Alius namque elatione erigitur, alius libidine inflammatur, alius avaritia anhelat. Sed universa Deus aquis irrigat, quia vim sui sermonis in singulis juxta morum diversitates format, ut hoc in ejus eloquio quisque inveniat, 133.0160A| per quod virtutis necessariae germen ferat. Sequitur: VERS. 11. Qui ponit humiles in sublime, et merentes erigit sospitate. --In sublime humiles ponuntur, quia ii qui nunc pro Dei amore despecti sunt, tunc cum Deo judices veniunt. Hinc enim Dominus dixit: « Vos qui secuti estis me, in regeneratione cum sederit filius hominis in sede majestatis suae, et reliqua (Matth. XIX, 28). » Tunc moerentes Dominus erigit, quia hi qui ejus desideriis prospera fugiunt, cruciatusque persequentium tolerant, tanto sublimiorem tunc sospitatem recipiunt, quanto nunc a cunctis mundi gaudiis devoti moriuntur. Hinc est enim quod per Salomonem dicitur: « Cor quod novit amaritudinem animae suae, in gaudio ejus non 133.0160B| miscebitur extraneus (Prov. XIV, 10). » Quod tamen de electis Dei etiam in hac vita nihil obstat intelligi. In sublime quippe humiles ponuntur, quia cum se ex humilitate substernunt, altae mentis judicio cuncta temporalia transeunt. Videamus humilem Paulum; ait enim: « Non enim nosmetipsos praedicamus, sed Jesum Christum Dominum nostrum; nos autem servos vestros per Christum (II Cor. IV, 5). » Videamus in sublime jam positum: « An nescitis quia angelos judicabimus? » (I Cor. I, 3); et rursus: « Conresuscitavit, et consedere nos fecit in coelestibus (Ephes. II, 6). » Moerentes etiam Dominus sospitate erigit, qui afflictos suos ad gloriam verae laetitiae soliditate sustulit. Sospitate quippe non insania erecti sunt, qui in bonis actibus 133.0160C| positi ipsi in Domino firmi gratulantur. Nonnulli enim et iniquitates perpetrant, et gaudere non cessant. De quibus dicitur: « Qui laetantur cum malefecerint, » et reliqua (Prov. II, 13). Hi certe non sospitate eriguntur, sed insania, qui superbiunt cum affligi debuerant. Sequitur: VERS. 12. Qui dissipat cogitationes malignorum ne possint implere manus eorum quae ceperant. --Reproborum mentes perversis cogitationibus semper invigilant, sed plerumque eis superna dispensatio obviat. Et quamvis pravitatem consilii nec fracti adversitatibus corrigunt, tamen ne contra bonos praevaleant eorum vires refrenantur. Sequitur: VERS. 13. Qui comprehendit sapientes in astutia eorum, et consilia pravorum dissipat. --Sapientes ergo 133.0160D| Dominus in ipsa eorum astutia comprehendit, quando ejus consiliis humana facta etiam tunc congrue servavit cum resistunt. Astute namque aliquid agere fratres Joseph ausi sunt, ut Dei consilium mutaretur. Sed divino judicio quod declinare conati sunt, renitendo servierunt. Ideo quippe ab eis Joseph venditus fuerat, ne adoraretur (Gen. XXXVII, 28). Sed ideo est adoratus, quia venditus. Sic divinum consilium, dum devitatur, impletur. Sic humana sapientia, dum reluctatur, comprehenditur. Comprehendit etiam Dominus sapientes in astutia eorum, quando et hoc ad pietatis suae obsequium, nostraeque salutis augmentum redigit, quod contra illum humana incredulitas exarsit. Hinc Psalmista ait: « Magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus (Psal. 133.0161A| CX, 2). » Hinc Salomon ait: « Non est sapientia, non est prudentia, non est consilium contra Dominum (Prov. XXI, 30). » Sequitur: VERS. 14. Per diem incurrent tenebras, et quasi in nocte, sic palpabunt in meridie. --Per diem tenebras incurrunt, qui in ipsa veritatis praesentia perfidiae errore caecati sunt. Persecutores igitur Redemptoris nostri, dum divinae virtutis miracula cernerent, et tamen in ejus divinitate dubitarent, in die tenebras passi sunt, quia visum in luce perdiderunt. Hinc est quod de Judaea dicitur: « Occidit sol, cum adhuc esset dies (Jer. XV, 9). » Hinc iterum propheta dicit: « Quid de nocte, custos? quid de nocte, custos? Venit mane et nox (Isa. XXI, 11, 12). » De nocte enim custos venit, quia humani generis protector et 133.0161B| manifestus in carne apparuit, et tamen hunc pressa perfidiae suae tenebris Judaea minime agnovit. De cujus praesentia et nova lux mundo inclaruit, et tamen in corde infidelium vetusta caecitas remansit. Judaei autem aperta Dei miracula viderunt, et adhuc eum quasi palpantes quaerebant, cum dicerent: « Quousque animas nostras tollis? Si tu es Christus, dic nobis palam (Joan. X, 14). » MORALITER. Mens quippe iniquorum bominum cum de aliena melioratione affligitur, de radio lucis obscuratur. Qui quasi in nocte, sic in meridie palpant, quia dum bonum quod vident accusare nequeunt caecati malitia malum quod non vident accusare quaerunt. Bona enim in proximis aperta vident, sed, si qua mala latent, investigant. Quod bene exprimitur, cum Loth protegentibus 133.0161C| angelis, in domo ejus Sodomitae ostium non invenerunt. Sequitur: VERS. 15. Porro salvum faciet egenum a gladio oris eorum, et de manu violenti pauperem. --Ipse quippe pauper est, de quo per Paulum dicitur: « Propter vos egenus factus est, cum dives factus esset (II Cor. VIII, 9). » Potest per oris gladium accusantium Hebraeorum lingua signari, de quibus per Psalmistam dicitur: « Filii hominum, dentes eorum arma, » et reliqua (Psal. LVI, 5). Ipsi quippe clamaverunt: « Crucifige, crucifige (Joan. XIX, 6). » Per violenti vero manum, ipsa crucifigens gentilitas exprimitur, quae in Redemptoris morte Hebraeorum voces opere implevit. Redemptor autem noster et vires gentilium et linguam Hebraeorum moriendo ex humilitate 133.0161D| pertulit, sed ex divinitatis suae potentia resurgendo superavit. Moraliter quippe est quisquis apud semetipsum elatus non est. Unde Veritas dicit: « Beati pauperes spiritu, » et reliqua (Matth. V, 3). Gladius namque oris est, inquitas persuasionis. Manus autem violenti est adversitas potestatis. Ac si ergo diceret: Sed et in se Dominus mentes hominum solidat, ut eas ad perpetrandam nequitiam nec blandimenta suasionum pertrahant, nec dolores suppliciorum frangant. Sequitur: VERS. 16. Et erit egeno spes. --Salvato enim paupere spem egenus recipit, quia resurgente carne Domino, fidelis quisque ad aeternae vitae fiduciam convalescit. Spes quippe in aeternitate animum erigit, 133.0162A| et idcirco nulla mala exterius, quae tolerat, sentit. Sequitur: Iniquitas autem contrahet os suum. --Os enim suum nunc adhuc iniquitas dilatat, quia humani generis lingua infidelium contumeliis lacessere nequaquam cessat. Sed tunc os contrahet, cum hoc quod non vult per studium, per studium claudet. Aliter: Clarescente miraculo resurrectionis Domini, dum copiosa multitudo infidelium credidit, ab Ereptoris sui injuriis contumeliisque cessavit. Os enim suum quod Deum deridendo aperuit, infirmando contraxit. MORALITER. Nunc enim malus bonis derogat, et recta quae agere negligit haec malus obtrectando lacerare non cessat. Sed tunc iniquitas os suum contrahit, cum justos quanta appetat gloria retributionis agnoscit. Tunc malorum lingua digna 133.0162B| tormentorum retributione ligatur. Sequitur: VERS. 17. Beatus homo qui corripitur a Domino. --Prima virtus est, ne perpetrari debeant, sed vitari peccata. Secunda autem, saltem perpetrata corrigere. Sed plerumque culpas non solum imminentes minime vitamus, verum etiam nec commissa agnoscimus. Turpis tamen animus percussione tangitur ut exerceatur, quatenus qui statum suae rectitudinis securus perdidit, afflictus consideret quo jacet. Hinc Salomon ait: « Quem diligit Dominus castigat, flagellat autem omnem filium quem recipit (Prov. III, 12). » Sequitur: Increpationem ergo Domini ne reprobes. --Qui per culpam percutitur, sed ad querelam suae percussionis elabitur, increpationem Domini reprobat, quia hanc injuste se perpeti accusat. 133.0162C| Qui autem non per purgationem criminis, sed per fortitudinis probationem feriuntur, cum causam suae percussionis inquirunt, nequaquam increpationem Domini reprobare dicendi sunt, quia in semetipsis satagunt invenire quod nesciunt. Sequitur: VERS. 18. Quia ipse vulnerat et medetur, percutit et manus ejus sanabunt. --Duobus modis omnipotens Deus vulnerat quos reducere ad salutem curat: aliquando enim carnem percutit, et mentis duritiam suo pavore tabescit. Vulnerando ergo ad salutem revocat, cum electos suos affligit exterius, ut interius vivant. Unde per Moysen dicit: « Ego occidam, » et reliqua (Deut. XXXII, 39); aliquando intus vulnera infligit, quia mentis nostrae duritiam suo desiderio percutit, sed percutiendo sanat, quia terroris sui 133.0162D| jaculo transfixos ad sensum nos rectitudinis vocat. Unde et sponsa dicit: « Vulnerata charitate ego sum (Cant. II). » Sequitur: VERS. 19. In sex tribulationibus liberabit te, et in septima non tanget te malum. --Per senarium numerum praesentis vitae operatio discursusque signatur. Sexto namque die omnia perficiens hominem condidit, et semetipso requievit. Quapropter per septenarium numerum requies designatur. Paterna ergo pietas eruditione praesentis vitae labore nos atterit, sed in adventu judicii a verbere abscondit, ut tanto tunc ad salutem exhibeat, quanto nunc nos flagella durius secant. Sequitur: VERS. 20. In fame eruet te de morte, et in bello de 133.0163A| manu gladii. --Sicut fames carnis est subtractum subsidium corporis, ita et fames est mentis silentium divinae locutionis. Unde recte per prophetam dicitur: « Immittam famem in terram (Ezech. XIV, 13); » non famem panis, neque sitim aquae, sed famem audiendi verbum Dei. Bellum quippe patimur, cum carnis nostrae tentationibus impugnamur. De quo Psalmista ait: « Obumbrasti caput meum in die belli (Psal. CXXXIX, 8). » Quia igitur reprobi dum fame verbi deficiunt, etiam belli gladio transfiguntur, electorum suorum Dominus mentes, dum verbi sui pabulo reficit, contra tentationes corporis fortes reddit. Sequitur: VERS. 21. A flagello linguae absconderis. --Flagellum linguae est exprobatio illicitae contumeliae. Flagello 133.0163B| linguae bonos feriunt pravi, quia eorum opera irridendo persequuntur. Hinc scriptum est: « Ipse liberabit me de laqueo venantium, » et reliqua (Psal. XC, 3). Sancta ergo anima a flagello linguae absconditur; quia, dum in hoc mundo est, honorem laudis non quaerit, nec contumelias detractionis sentit. Sequitur: Et non timebis calamitatem cum venerit. --Habent enim sancti viri contra famem divini verbi pabulum; contra belli gladium continentiae scutum, contra flagellum linguae, protectionem patientiae; contra exterioris calamitatis damnum, interni amoris adjutorium; quo enim eos hostis callidus numerosius tentat, eo circumspecti Dei milites virtutibus divinis ditiores fiunt. Potest etiam flagellum linguae sententia ultimae animadversionis intelligi, 133.0163C| quia districtus judex reprobis dicet: « Discedite a me, » et reliqua (Matth. XXV, 41). Sed justus quisque in tanta districtione sententiae, blanda tunc judicis voce refovetur, cum dicitur: « Esurivi, et dedistis mihi manducare, » et reliqua (Matth. XXV, 3). Et: « Venite, benedicti, » etc. (Matth. XXV, 34). Sequitur: VERS. 22. In vastitate et fame ridebis. --Tunc quippe reprobos fames interficiet, quia suam illis faciem Redemptor abscondet. Ipse quippe de se dixit: « Ego sum panis vivus, » et reliqua (Joan. VI, 51). Et scriptum est: « Tollatur impius, ne videat gloriam Dei. » Vastitas cruciat, quia gehenna concremat. Hinc Psalmista ait: « Pones eos ut clibanum igni, » et reliqua (Psal. X, 10). Sed tunc justus 133.0163D| ridebit, quia cum iniquos omnes extrema ultio percutit, ipse de gloria Domini dignae retributionis hilarescit. Hinc Psalmista ait: « Videbunt justi et timebunt, » et reliqua (Psal. LI, 8). Sequitur: Et bestias terrae non formidabis. --Callidus quippe adversarius, bestia terrae dicitur, quia ad rapiendas mortis tempore peccatorum animas violenta crudelitate effrenatur. Sed tamen de Ecclesia dicitur: « Mala bestia non transibit per eam (Isa. XXXV, 9). » Illi igitur terrae bestiam morientes timent, qui Conditoris sui potentiam viventes non timent. Sancti enim viri quia divinae se formidini medullitus subdunt, omne de adventu adversarii pondus timoris abjiciunt. Hinc Psalmista orat dicens: « Nequando 133.0164A| rapiat ut leo animam meam (Psal. VII, 3). » Ac si ergo diceret: Quia blandiente hoste modo nunc vinceris, hunc postmodum saevientem non timebis. Sequitur: VERS. 23. Sed cum lapidibus regionum pactum tuum. --Quid ergo regionum lapides, nisi Ecclesiarum electos accipimus? Quibus dicitur: « Vos autem tanquam lapides vivi superaedificamini (I Petr. II, 5). » De quibus Ecclesiae pollicetur: « Ecce ego sternam per ordinem lapides tuos (Isa. LIV, 11). » Qui igitur recte vivit, pacto se lapidibus regionum sociat, vitam suam procul dubio ad sanctorum praecedentium imitationem ligat. Sequitur: Et bestiae terrae pacificae erunt tibi. --Non ait pacatae, sed pacificae, quia non pacem habent, sed pacem faciunt. 133.0164B| Terrae ergo bestiae electis pacificae fiunt, quia maligni spiritus cum honorum corda adversantes deprimunt, haec nolentes ad amorem Domini impellunt; et afflicta mens tanto magis ad aeternam patriam reditum dirigit, quantum in hoc aerumnoso exsilio laboriosius vivit. Possunt etiam per terrae bestias motus carnis intelligi, qui dum mentem nostram irrationabilia suadendo lacessunt, contra nos bestialiter insurgunt. Sed cor sub divina lege deprimitur, etiam cum carnis incentiva detumescunt, et si ad tentandum rugiunt, nequaquam tamen usque ad effectum operum quasi ad aperti morsus rabiem exsurgunt. Pacificae itaque sunt, quia motus carnis, etsi per desideria palpitant, aperta tamen nos contradictione non impugnant. Vel certe 133.0164C| pacem nobiscum terrae bestiae faciunt, quia motus carnis dum nos tentando lacessunt, ad amorem quietis intimae impellunt. Sequitur: VERS. 24. Et scies quod pacem habeat tabernaculum tuum. --In Scriptura sacra aliter pax plena dicitur, atque aliter inchoata. De illa quippe dicitur: « Nunc dimittis servum tuum, Domine, in pace (Luc. II, 29). » De ista vero: « Pacem meam do vobis, » et reliqua (Joan. XIV, 27). Pax enim nostra a desiderio Creatoris inchoatur, et manifesta visione perficitur. Tabernaculum igitur justi pacem habere dicitur, quia videlicet ejus corpus quod mente inhabitatur, a perversis desideriorum motibus, sub justitiae dispositione refrenatur. Sequitur: Et visitans speciem tuam non peccabis. --Species quippe nostra 133.0164D| dicitur proximus noster, quia in illo cernimus quod sumus ipsi. Speciem ergo suam visitat quis, cum ad eum quem sibi similem per naturam conspicit, passibus amoris tendit: ut in altero sua considerans, ex seipso colligat qualiter infirmitati alterius condescendat. Hinc Paulus ait: « Factus sum Judaeis tanquam Judaeus, ut Judaeos lucrarer; iis qui sub lege sunt, quasi sub lege essem (cum ipse non essem sub lege), ut eos qui sub lege erant, lucrifacerem; iis quisine lege erant tanquam sine lege essem (cum sine lege Dei non essem: sed in lege essem Christi), ut lucrifacerem eos qui sine lege erant. Factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem. Omnibus omnia factus sum, ut omnes facerem 133.0165A| salvos (I Cor. IX, 10, 22), » Tunc etiam plene vincitur peccatum, cum ex sua similitudine unusquisque perpendit quomodo in dilectione proximi dilatetur. Sequitur: VERS. 25. Et scies quoniam multiplex erit semen tuum. --Cum vero a vitiis caro restringitur, cum mens virtutibus exercetur, restat ut loquendo quisque doceat vitam quam moribus servat. Ille enim uberes fructus praedicationis colligit, qui semina bonae operationis praemittit. Et tanto ejus fecundius praedicationis tribuitur, quanto hoc in ejus pectore perfecti operis exaratione praevenitur. Sequitur: Et progenies tua sicut herba terrae. --Quia de ejus imitatione nascitur, dum arentem praesentis vitae gloriam deserit, spe in aeterna viridescit. Vel certe 133.0165B| justi progenies sicut herba terrae oritur, quia dum vivendo monstrat quod praedicando asserit, multitudo sequentium innumerabilis exsurgit. Sequitur: VERS. 26. Ingredieris in abundantia sepulcrum. --Quid enim sepulcri nomine, nisi contemplativa vita signatur? Activa quoque vita sepulcrum est, quia a pravis nos operibus mortuos tegit. Sed contemplativa perfecte sepelit, quia a cunctis mundi actionibus funditus dividit. Hinc Paulus sepultis dicebat: « Mortui enim estis, » et reliqua (Col. III, 3). Hinc est quod Abraham conjugem mortuam in sepulcro duplici sepelit. Vir quippe perfectus sepulcrum in abundantia ingreditur, quia prius activae vitae opera congregat, et postmodum carnis sensum per contemplationem mortuum, hunc mundo funditus occultat. 133.0165C| Actionis namque tempus primum est: contemplationis extremum. Unde necesse est, ut perfectus quisque prius mentem virtutibus exerceat, atque hanc postmodum in horreum quietis condat. Hinc est quod Jacob pro Rachel servivit, et Liam accepit. Potest etiam per sepulcrum non solum in hac vita nostra contemplatio, sed quies aeternae et intimae 133.0166A| retributionis intelligi. In abundantia ergo sepulcrum ingreditur, qui post congesta vitae praesentis opera a mutabilitate sua plene mortuus in secreto veri luminis occultatur. Unde per Psalmistam dicitur: « Abscondes eos in abscondito vultus tui, » et reliqua (Psal. XXX, 21). Sequitur: Sicut affertur acervus tritici in tempore suo. --Frumentum quippe in segete sole tangitur, quia in hac vita humana, anima respectu superni luminis illustratur. Pluvias percipit, quia veritatis eloquio pinguescit. Ventis concutitur, quia tempestatibus exercetur; et secum crescentes paleas portat, quia nequiorem contra se quotidie vitam peccantium tolerat; atque ad aream deductum triturationis pondere premitur, ut a palearum connexione solvatur. Quia mens nostra coelesti 133.0166B| disciplinae supposita, dum correctionis flagella percipit, a societate carnalium mundior recedit, et relictis paleis, ad horreum ducitur: quia foris remanentibus reprobis, electa anima ad supernae mansionis gaudia aeterna sublevatur. Et in alieno quidem tempore percussiones sentiunt, sed in suo a percussione requiescunt. Electis quippe tempus est alienum vita praesens, unde quibusdam adhuc infidelibus Veritas dicit: « Tempus meum nondum venit, tempus autem vestrum semper est paratum (Joan. VII, 6). » Sequitur: VERS. 27. Ecce hoc ut investigavimus ita est. --Liquet profecto quod in his nil ab eo juxta superficiem dicitur, quia nimirum ante faciem non jacet quod investigatur. Qui ergo haec investigare se indicat, quia in verbis exterioribus interiora quaesierit 133.0166C| demonstrat. Sequitur: Quod auditum, mente pertracta. --Quantalibet enim doctrina mens polleat, gravis ejus imperitia est velle docere meliorem. Unde et ea quae ab inimicis recta prolata sunt, ab interno arbitro non recta judicantur. In eo namque vim suae rectitudinis amittunt, quod auditori non congruunt. LIBER SEPTIMUS. CAPUT VI. 133.0165D| VERS. 2, 3. Utinam apprehenderentur peccata mea quibus iram merui, et calamitas quam patior, in statera! quasi arena maris haec gravior appareret. --Staterae nomine Dei et hominum Mediator exprimitur, qui ad pensandum vitae nostrae meritum venit, ac secum justitiam simul et misericordiam detulit. Sed misericordiae lance praeponderans culpas nostras, parcendo levigavit. Calamitas quidem in statera gravis apparuit, quia malum quod pertulit, nonnisi in praesentia Redemptoris agnovit. Magni autem arena maris est ponderis, sed calamitas hominis arena maris gravior dicitur, quia dura fuisse poena ostenditur, dum per misericordiae judicem culpa levigatur. Sequitur: Unde et verba mea dolore sunt plena. --Justi verba dolore plena sunt, quia quousque praesentia 133.0166D| tolerat, ad aliud loquendo suspirat. Qui enim peregrinationem pro patria diligit, dolorem etiam inter dolores nescit. Sequitur: Vers. 4. Quia sagittae Domini in me sunt. --Sagittarum quippe nomine aliquando praedicationum verba signantur. De his Psalmista ait: « Sagittae tuae acutae, » et reliqua (Ps. XLII, 6). Et Isaias: « Mittam ex his qui salvati fuerint ad gentes in mari, in Africa, in Lydia, tenentes sagittas, in Italiam, et Graeciam (Isa. LXVI, 19). » Aliquando animadversionis sententia designatur, sicut Joas regi per Eliseum dicitur: « Jace sagittam (IV Reg. XIII, 17). » Quo jacente ait: « Percuties Syriam, donec consumas eam (Ibid.). » Ac si ergo diceret: Ego in exsilio damnationis non gaudeo, quia vim percussionis agnosco. Sequitur: Quarum indignatio ebibit spiritum 133.0167A| meum. --Quid est spiritus hominis, nisi spiritus elationis? Sagittae autem Domini spiritum hominis ebibunt, cum supernae animadversionis sententia afflictam mentem ab elatione compescunt, cum supernae sententiae electos quos in peccatis inveniunt, dum vulnerant, immutant, ut duritiam suam transfixa mens deserat, atque ex salutifero vulnere sanguis confessionis currat. Sequitur: Et terrores Domini militant contra me. --Justorum mens non solum perpendit quid tolerat, sed etiam pavet quod restat. Videt qualia in hac vita patitur, metuit ne post hanc graviora patiatur. Hinc Psalmista ait: « In me transierunt irae tuae, et terrores tui conturbaverunt me (Psal. LXXXVII, 17). » MORALITER. Jam quippe per fidem Mediatoris vivimus, et tamen adhuc 133.0167B| per expurgationem vitiorum, quasi sagittas Domini dura animadversionis intimae flagella sustinemus. Sed ecce et divinae correptionis percussione configimur, et tamen adhuc illud est gravius quod de terrore venturi Judicis aeternam animadversionem formidamus. Sequitur: VERS. 5. Nunquid rugiet onager cum habuerit herbam? aut mugiet bos cum ante praesepe plenum steterit? --Per onagrum, agrestem asinum, gentilis populus designatur. Per bovem, plebs Judaica significatur, quae jugo supernae dominationis supposita, ad spem proselytos colligens corda quae valuit vomere legis traxit. Multos enim ex gentili populo, seu Judaeorum, incarnationis Domini mysterium desiderasse, his verbis congnoscimus. De quibus Dominus 133.0167C| ait: « Dico vobis, multi justi et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, » et reliqua (Matth. XIII, 17). Sed tunc onager herbam invenit, cum gentilis populus divinae incarnationis gratiam accepit. Tunc etiam bos vacuum praesepe non habuit, cum plebi Judaicae Domini carnem lex exhibuit, quam diu exspectante prohetavit. Unde et natus Dominus in praesepe ponitur. Ipse enim ex nostra substantia carnem assumens fenum fieri voluit, qui cibum semetipsum mentibus mortalium praebuit dicens: « Qui comedit carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo (Joan. LIV, 56). » Ac si ergo dicat: Idcirco gentilitas gemit, quia eum necdum Redemptoris sui gratia refecit; atque ideo Judaea mugitus dilatat, quia legem tenens, sed legis 133.0167D| auctorem non videns, stans ante praesepe jejunat. MORALITER. Qui alii onagri appellatione signantur, nisi qui in campo fidei constituti, nullius officii loris ligantur? Bovis vero nomine hos signat, quos intra sanctam Ecclesiam ad praedicationis officium suscepti ordinis jugum premit. Herba vero onagri et pabulum bovis est interna refectio populi fidelis Quia enim longe ab interna sapientia positi, aeternam haereditatem non cernimus, velut bruta animalia a desiderata jejunamus. De qua nimirum herba Redemptoris voce dicitur: « Per me si quis introierit, salvabitur, » et reliqua (Joan. X, 9). Sequitur: VERS. 6. Aut poterit comedere insulsum, quod non est sale conditum? --Quisquis enim carnalibus obsequiis 133.0168A| intentus, legem intelligere spiritaliter noluerit, quid aliud quam insulsum cibum comedit? Sed quia praeceptis ejus dura jubentibus gentilitas subdi recusavit, insulsum cibum comedere noluit, quae priusquam spiritus condimentum perciperet, servare vim litterae expavit. Sed in hoc cibo sal Veritas misit, et latere in lege saporem occultae intelligentiae docuit dicens: « Si crederetis Moysi, » et reliqua (Joan. V, 46). Et rursum. « Habete sal in vobis. » Et: « Pacem habete inter vos (Marc. IX, 50). » MORALITER. Verba quippe moresque carnalium, quasi cibum se nostris mentibus ingerunt, in delectationis ventre rapiuntur. Sed doctus quisque insulsa non comedit, quia pravorum dicta factaque dijudicans, ab ore [aure] cordis repellit. Hinc Psalmista ait: « Narraverunt mihi 133.0168B| iniqui fabulationes suas, » et reliqua (Psal. CXVIII, 85). Sequitur: Aut gustare aliquis potest, quod gustatum affert mortem? --Lex namque carnaliter degustata mortem intulit, quia commissa delinquentium dura animadversione distrinxit, et per praeceptum culpam innotuit, et hanc per gratiam non delevit, Paulo attestante, qui ait: « Nihil ad perfectum perduxit lex (Hebr. VII, 19). » Ad Christum vero conversa gentilitas, quae adhuc sonare per verba legis intelligit, angustata sunt desideriis suis. MORALITER. Sancti igitur viri cum aeternis desideriis anhelant, in tanta vitae altitudine se sublevant, ut audire jam quae mundi sunt, grave sibi ac deprimens pondus credant. Valde namque intolerabile aestimant, quidquid illud non sonat, quod intus amant. Saepe enim 133.0168C| mens superna appetit, et stulta in infimis contemnit, nec tamen adhuc pro amore veritatis ad perferendos praesentis vitae cruciatus accingitur. Durum quippe est appetere quod cruciat, sequi quod vitam fugat. Sequitur: VERS. 7. Quae prius tangere nolebat anima mea, nunc prae angustia cibi mei sunt. --Absit enim ne vir sanctus in status sui incolumitate constitutus, amicorum suorum aliquando dicta despexerit. Sed quia beatus Job membrum est Ecclesiae sanctae, ejus etiam voce loquitur. Quia nimirum amoris sui aestibus anxia, cibum Scripturae veteris conversa gentilitas esurit quem dudum superba despexit. Aliter: Quia societatem gentilium Judaea habere contempsit, insulsum cibum sumere fastidivit, et quia divina 133.0168D| sententia proposita morte vetuerat ne plebs Israelitica foedus cum alienigenis jungeret, gustare noluit quod gustatum affert mortem. Sed ad Redemptoris gratiam Judaea veniens, ab Israelitis infidelibus repulsa, dum per sanctos apostolos ad collectionem se gentilium dilatat, quasi hoc in cibo esuriens accepit, quod indignum prius fastidiose despexit, et prae angustia cibos quos dudum contempserat, comedit: quia repulsa a Judaeorum duritia gentiles suscipere populos quos despexerat concupiscit. MORALITER. Mens enim proficiens quae prius dum sola propria curaret, ferre aliena fastidiebat, cum ad toleranda proximi infirma se attrahit, ita ut pro amore veritatis praesentis vitae cruciatus tanto post fortis appetat, 133.0169A| quanto prius infirma fugiebat, haec prae angustia comedit, quae prius tangere nolebat. Sequitur: VERS. 8. Quis det ut veniat petitio mea, et quod expeto tribuat mihi Dominus, et qui coepit ipse me conterat? --Non enim per contumaciam expetit se exstingui, ut injustitiam ferientis accuset, quod verbis sequentibus demonstrat, dicens: « Non contradicam sermonibus sanctis (Job. XI, 10). » Sciendum vero est quia aliquando nos adversarius, aliquando autem conterit Deus. Ex adversarii contritione deficimus a virtute. Per Domini vero contritionem fracti vitiis in virtute laboramus. Hinc scriptum est: « Reges eos in virga ferrea (Psal. II, 9). » Cum enim nos exterius affligit, interius reficit. Et quia plerumque 133.0169B| vitiorum contritionem in nobis Dominus agere inchoat, sed cum mens ex ipso exordio profectus extollitur, adversario aditum pandit. Quapropter sanctus vir exorat dicens: VERS. 9. Qui coepit, ipse me conterat. --Ac si dicat: Hoc quod in me exorsum est, perficere feriendo non desinat, ne desertum me adversario ad contritionem tradat. Sequitur: Solvat manum suam et succidat me.--Solvat manum dicitur, exerceat effectum. Sed cum nos extolli Conditor conspicit, et amorem suum erga nos per verbera non exercet, quia ad ferienda in nos nostra vitia manum ligat. Et cum securos nos ac de virtutum affluentia elatos repente vel flagelli dolor, vel infirmitatis tentatio percutit, protinus a status sui vertice mentis nostrae 133.0169C| elatio succisa cadit, ut de semetipsa nihil audeat, sed infirmitatis suae ictu prostrata manum levantis quaerat. Hinc est quod sancti viri tentari appetunt, flagellari concupiscunt, dicentes: « Proba me, Domine, et tenta me (Psal. XXV, 2). » Et: « Ego ad flagella paratus sum (Psal. XXXVII, 18). » Sequitur: VERS. 10. Et haec mihi sit consolatio, ut affligens me dolore non parcat. --Ac si dicat: Quia hic ideo non parcit, ut in perpetuum parcat. Ex afflictione enim consolor, quia, corruptionis humanae putredinem sciens, ad spem salutis ex vulnere certus reddor. Valde quippe electi formidine tabescunt, cum perpetrasse se illicita novere, sed perscrutantes inveniunt, quia nulla pro illicitis adversa perpessi sunt. Sequitur: Nec contradicam sermonibus sanctis. --Verba 133.0169D| Dei ad nos sunt effectus operationum. In eo ergo nobis loquitur, quod erga nos tacitus operatur. Beatus igitur Job sermonibus Dei contradiceret, si de ejus percussionibus murmuraret. Sed quid de percussore suo sentiat indicat, quem enim ferientem tolerat, sanctum vocat. Sequitur: VERS. 11. Quae est enim fortitudo mea ut sustineam, aut quis finis meus, ut patienter agam? --Sciendum quod alia justorum, atque alia est fortitudo reproborum. Justorum quippe fortitudo est, carnem vincere, propriis voluptatibus contraire, delectationem vitae praesentis exstinguere. Hinc enim sanctis dicitur: « Viriliter agite, » et reliqua (Psal. XXX, 25). Reproborum vero fortitudo est transitoria sine 133.0170A| cessatione diligere, contra flagella Conditoris insensibiliter perdurare. De his propheta ait: « Vae qui potentes estis ad potandum vinum. » Et reliqua (Isa. V, 22). Et: « Ecce occupaverunt animam meam, et irruerunt in me fortes (Psal. LVIII, 4). » Fortes quippe qui mala mundi tolerant pro mundo, ejusque gaudia, ut ita dixerim, quaerentes perdunt, nec tamen haec perdendo fatigantur. Ac si ergo vir sanctus dicat: Mala mundi pro mundo tolerare nequeo, quia jam in ejus desiderio fortis non sum. Dum enim praesentis vitae finem conspicio, cur pro mundo patiar cujus appetitum calco? Sequitur: VERS. 12. Nec fortitudo lapidum fortitudo mea, nec caro mea aenea est. --Quid hoc loco aere aut lapidibus, nisi insensibilium hominum corda signantur, 133.0170B| qui nulla percussione mollescunt? Quo contra electis dicitur: « Tollam vobis cor lapideum, » et reliqua (Ezech. XXXVI, 26). Paulus quoque ait: « Si linguis hominum loquar et angelorum, » et reliqua (I Cor. XIII, 1). Lapidi similis est quisquis a pietatis praecepto durescit, et percussus sonitum humilis confessionis non reddit. Quidam vero metallo aeris in nullo discrepantes, cum flagella supernae percussionis accipiunt, piae confessionis sonitus emittunt. Sed quia humilitatis voces ex corde non proferunt, ad statum salutis reducti, nesciunt quod promiserunt. Ac si ergo vir sanctus dicat: Reproborum similitudine sub disciplinae verbere, nec more lapidum ita obduravi, ut a ministerio confessionis obmutescam, nec rursum quasi aes vocem confessionis 133.0170C| resono, et sensum vocis ignoro. Sequitur: VERS. 13. Ecce, non est auxilium mihi in me. --Patet jam ad cujus speciem percussi animus percurrat, cum in se sibi esse auxilium degat. Plerumque enim virtus avita deterius quam si deesset, interficit; quia dum ad sui confidentiam mentem erigit, hanc elationis gladio transfigit. Sequitur: Et necessarii quoque mei recesserunt a me. --Qui enim infirmum se in semetipsum insinuat, ad majoris adhuc meritum fortitudinis etiam proximis destituitur. Sequitur: VERS. 14. Qui tollit ab amico suo misericordiam, timorem Domini derelinquet. --Amici nomine hoc loco proximus quilibet designatur. Duo sunt praecepta charitatis, amor videlicet Dei et proximi. Per amorem 133.0170D| Dei, amor proximi gignitur; et per amorem proximi, Dei amor nutritur. Hinc scriptum est: « Qui non diligit fratrem suum quem videt, » et reliqua (Joan. IV, 20). Quae tamen divina dilectio per timorem nascitur, sed in affectum crescendo permutatur. Scriptum est enim: « Non agnoscetur in bonis amicus, et non celatur in malis inimicus (Eccli. XII, 8). » Quia nimirum qui ex adversitate proximum despicit, aperte convincitur quod hunc in prosperis non amavit. Et cum omnipotens Deus, ideo quosdam percutit, ut percussos erudiat, et non percussis occasionem boni operis praebeat, quisquis percussum despicit, occasionem virtutis a se repellit, et tanto nequius se contra Auctorem erigit, 133.0171A| quanto hunc nec pium in salute propria, nec justum in alieno vulnere agnoscit. Sequitur: VERS. 15. Praeterierunt me sicut torrens qui raptim transit in convallibus fratres mei. --Saepe reprobi eam fidem quam tenemus, retinent: eadem sacramenta percipiunt, ejusdem religionis veritate continentur, sed tamen cum passionis viscera nesciunt, vim charitatis, qua in Domino flagramus et proximo, non agnoscunt. Recte ergo et praetereuntes vocantur, quia ex uno matris nobiscum gremio per fidem prodeunt, sed in uno charitatis studio erga Deum et proximum non figuntur. Qui enim terrena diligunt, spem supernae patriae deserunt, quasi ex montibus more torrentis valles petunt. Quos tamen hiems praesentis vitae multiplicat, sed aestas venturi judicii 133.0171B| exsiccat, et reproborum laetitiam in ariditatem vertit. Torrentem quippe ad convallem raptim transire est, pravorum mentes ad ima desideria sine obstaculo ac difficultate descendere. Omnis enim ascensus in labore est, descensus in voluntate. Aliter. Si convalles ima poenarum loca intelligimus, injusti quique sicut terrena raptim ad convallem transeunt, quia in hac vita quam totis desideriis appetunt, diu nequaquam ( Videtur hic verbum quoddam deesse ) possunt. Nam quot dies aetatis accipiunt, quasi tot quotidie gressibus ad finem tendunt. In longum quidem voluptatum desideria pertrahunt, Ised ad inferni claustra repente producuntur. Sequitur: VERS. 16. Qui timet pruinam, irruet super eum 133.0171C| nix. --Pruina quippe inferius gelescit, nix autem de superioribus ruit. Et saepe nonnulli dum temporalia adversa pertimescunt, districtionem aeternae adversionis abjiciunt, de quibus dicitur. « Illic trepidaverunt timore, » et reliqua (Psal. XIII, 5). Contra alii in terra homines contra veritatem pavent, ejus veritatis iram coelitus sustinent, et alii cum pati in terra inopiam metuunt, in aeternum sibi abundantiam supernae refectionis abscindunt. Sequitur: VERS. 17. Tempore quo fuerint dissipati peribunt. --Quos enim praesentis vitae sollicitudo ordinat, amissio dissipat, et tunc etiam exterius pereunt, qui intus dudum aeterna negligendo perierunt. Sequitur: Et cum incaluerint, solventur de loco suo. --Iniquus 133.0171D| enim quisque cum incaluerit, de loco suo solvitur, quia in judicio intimae districtionis appropinquans cum jam per cognitionem poenae fervere coeperit, ab ea quae dudum inhaeserat carnis suae delectatione separatur. Hinc contra reprobos dicitur per prophetam: « Et tantummodo sola vexatio intellectum dabit auditui (Isa. XXVIII, 19). » Praesentem vitam ex desiderio retinet, sed de loco suo solvitur, qui oblectamenta carnis desiderans, ejus duritia per supplicium liquatur. Sequitur: VERS. 18. Involutae sunt semitae gressuum eorum. --Omne quod involvitur, in semetipsum replicatur. Sed sunt nonnulli qui recta quidem deliberando appetunt, sed ad consueta semper mala replicantur, 133.0172A| et quasi extra se tensi ad semetipsos per circuitum redeunt. Qui bona quidem cupiunt, sed a malis nunquam recedunt. Esse quippe humiles, sed sine despectu, esse contenti propriis, sed sine necessitate, esse casti, sed sine maceratione corporis, esse patientes, sed sine contumeliis, volunt. Aliter. Saepe namque nonnulli contra quaedam vitia se vehementer accingunt, sed quaedam subigere negligunt. Cumque se contra ista non erigunt, et illa contra se reparant quae subegerant. Alius carnem a luxuria domuit, sed mentem ab avaritia non refrenavit, cumque se in mundo pro exercenda avaritia retinet, erumpente occasionis articulo, etiam in luxuriam labitur, quam jam subegisse videbatur. Aliquando vero involutis gressuum semitis, et nonnulla culpa 133.0172B| devincitur, et alia per aliam perpetratur. Nam saepe furto negationis jungitur, et perjurii deinceps reatu cumulatur, et culpa culpae adjungitur. Quid aliud quam involutis semitis atque innodatis vinculis pravorum gressus ligant? Unde per Isaiam dicitur: « Et erit cubile draconum, et pascua struthionum, et occurrent daemonia, onocentaurus et pilosus clamavit alter ad alterum (Isa. XXXIV, 13). » Quid per dracones, nisi malitia; quid per struthionem, nisi hypocrisis designatur? Et quia Graece onos asinus dicitur, per asinum luxuria designatur; per aurum vero cervix superbiae demonstratur, ut illud: « Tauri pingues obsederunt me (Ps. XXI, 13). » Onocentauri ergo sunt, qui subjecti vitiis luxuriae, inde cervicem erigunt, unde humiliari debuerant. 133.0172C| Pilosus, Graece dicitur πάνας, Latine, incubos. Quorum nimirum forma ab humana effigie incipitur, sed bestiali extremitate terminatur. Nam saepe edendi delectatio servit gulae, et simulat servire indigentiae. Cumque ventrem in ingluviem extendit, membra in luxuriam erigit. Pilosus autem alter ad alterum clamat, cum perpetrata nequitia ad perpetrandam aliam provocat. Sequitur: Ambulabunt in vacuum et peribunt. --In vacuum quippe ambulant qui nihil secum de fructu sui laboris portant. Cuncta enim haec moriens deserit, quae injuste vivens concupivit. At contra in lege dicitur: « Non apparebis in conspectu meo vacuus (Exod. XXIII, 14). » Et de justis dicitur: « Venientes autem venient cum exsultatione, » et reliqua (Ps. CXXV, 6). Sed quia injustus 133.0172D| quisque promerendae vitae meritum bene agendo non providet, in conspectu Dei vacuus apparet. Sequitur: VERS. 19. Considerate semitas Thema, itinera Saba. --Thema, auster, Saba autem rete interpretatur. Quid hic per austrum, qui flatu teporis membra dissolvit, nisi fluxa remissio vivendi? Quid autem per rete, nisi actionis obligatio demonstratur? Qui enim dissoluta mente ea quae terrena sunt appetunt, nec per gressus liberos ad Deum prodeunt, ipsi se suis inordinatis conatibus ligant. Sunt namque plerique, qui non solum aliena non appetunt, verum etiam cuncta, quae possederant in mundo, derelinquunt. Sed dum amori propinquitatis indiscrete 133.0173A| deserviunt, ad ea saepe per affectum cognationis redeunt quae damnarunt. Quo itaque isti, nisi in rete ambulant, quos in praesenti saeculo inchoatae jam vitae perfectio solverat, sed inordinatus amor terrenae cognationis ligat? Hinc Veritas dicit: « Si quis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres, et sorores, adhuc et animam suam, non potest meus esse discipulus (Luc. XIV, 16). » Recte igitur post Thema semitas, Saba itinera memorat, quia quos auster reprobi temporis solverit, hos nimirum rete implicationis tenet. Bene autem pravorum opera describens considerare admonet, quia perversa agere diligimus, sed haec visa in aliis dijudicamus, et ea quae in nobis minus dijudicanda credimus, quam sint turpia in 133.0173B| aliorum actione cognoscimus. Sicque fit, ut ad semetipsam mens redeat, et agere quod reprehendit erubescat. Sequitur: Et exspectate paulisper. --Saepe dum praesentis vitae brevitas quasi perseveratura diligitur, ab aeterna spe animus frangitur, sed repente vitam finiens, aeterna invenit supplicia, quae jam vitare nequeat. Hinc enim dicitur. « Vae his qui perdiderunt sustinentiam (Eccli. II, 16). » Cumque enim mens in praesentibus figitur, vita terminatur, et repente ad supplicia improvisa pervenit. Hinc Psalmista ait: « Pusillum adhuc, et non erit peccator (Psal. XXXVI, 10). » Sequitur: VERS. 20. Confusi sunt quia speravi. --Cum bonis mala reprobi ingerunt. Si hos a spe intima labefactari conspiciunt, effectu deceptionis hilarescunt. Cum 133.0173C| vero bonorum operum spes interior figitur, et nequaquam malis exterioribus ad ima reclinatur, pravorum mentes confusio occupat, quia, dum pervenire ad afflictorum intima nequeunt, incassum existere crudeles erubescunt. Sequitur: Venerunt quoque usque ad me, et pudore cooperti sunt. --Usque ad sanctam quippe Ecclesiam in die judicii reprobi veniunt, quia usque ad ejus conspiciendam gloriam perducuntur, ut ad majora reatus sui supplicia repulsi, videant quod perdiderunt. Tunc vero iniquos pudor cooperit, cum eos in conspectu judicis testis conscientia adducit. Tunc omnis culpa ante oculos reducitur, et mens super gehennae incendio, suo gravius igne cruciatur. De quibus recte per prophetam dicitur: « Domine, exaltetur manus tua, ut quae 133.0173D| vident videant et confundantur (Isa. XXVI, 11). » Possunt etiam haec omnia amicis beati Job congruere. Ac si de eis dicat: Dum me stultis increpationibus ad desperationem flectere nequeunt, ipsi temeritatis suae insania confundantur, videntes corporis vulnera, et mentis conscientiam nescientes. Dum me de injustitia increpare ausi sunt, usque ad me necdum venerunt, sed dura me invectione pulsantes, dum victorem animum inter adversa deprehendunt, quasi ad me venientes erubescunt. Sequitur: VERS. 21. Nunc venistis, et modo videntes plagam meam, timetis. --Ac si aperte dicat: Ego tunc timui Deum, cum, fultus prosperis, flagellorum detrimenta non sensi. Vos qui ex amore Deum non 133.0174A| timetis, ex sola eum percussione formidatis. Sequitur: VERS. 22, 23. Nunquid dixi: Afferte mihi de substantia vestra, et donate mihi, vel, liberate me de manu hostis, et de manu robustorum eruite me? --Haereticorum quippe praedicatio substantia carnalis non inconvenienter accipitur, qua dum perversa fulciuntur, quasi in verbis divites ostendunt. Quam eo sancta Ecclesia non quaerit, quo hanc spiritali intellectu transcendit. Manum quippe hostis, Satanae fortitudinem vocat; et manum robustorum, vires malignorum spirituum appellat. Quos idcirco robustos appellat, quia dum absque carnis infirmitate sunt conditi, pravis eorum assertionibus imbecillitas adjuncta non obviat. Hoc vero quod subsequitur: 133.0174B| VERS. 24. Docete me, et ego tacebo, et si quid forte ignoravi instruite me. --Sub cujus discretionis libramine pendeat, incertum videtur, utrum sit quod intulerat. Nunquid dixi, an certe a superioribus disjuncta sententia promitur, ut quasi per increpationem dicatur? Docete me, et reliqua. Quod tamen utrique distinctioni convenit, quia ab intellectus sano tramite neutrumque recedit. Beatus igitur Job contra mundi divites, pauper, contra potentes oppressus, contra sapientes stultus, doctrinam respondit, quia nec pauper eorum substantiam, nec oppressus adjutorium contra robustos, nec stultus doctrinam sapientiae carnalis quaerit. Sanctus etenim vir, quia mente pulchre super semetipsum rapitur, et pauper inopia 133.0174C| non angustatur, et oppressus nil patitur, et voluntarie stultus, carnalem sapientiam non miratur. Sequitur: VERS. 25. Quare detraxistis sermonibus veritatis, cum e vobis nullus sit qui me arguere possit? --Ac si aperte diceretur: Qua temeritate audita reprehenditis, qui percussionis meae causas ignoratis? Mundus quippe ipse esse debet, qui curat aliena corrigere. Unde ad David dicitur: « Non tu aedificabis mihi templum, quia vir sanguinum es (III Reg. VIII, 9). » Sequitur: VERS. 26. Ad increpandum tantum eloquia concinnatis. --Duo sunt verba noxia humano generi. Unum quod curat etiam adversa laudare, aliud quod studet etiam semper recta corripere. Ex hujus 133.0174D| ergo qualitate beatus Job amicos fuisse redarguit. Sequitur: Et in ventum verba profertis, --in ventum enim proferre est verba otiosa dicere. Nam saepe dum ab otiosis verbis nequaquam lingua compescitur, ad temeritatem quoque stultae increpationis effrenatur. Prius enim loqui aliena libet, et postmodum detractionibus eorum vitam, de quibus loquitur, lingua mordeat; quandoque autem usque ad apertas contumelias erumpat. Hinc Salomon ait: « Qui dimittit aquam, caput est jurgiorum (Prov. XVII, 14). » Et item: « Qui imponit stulto silentium, iras mitigat (Prov. XXVI, 10). » Et Isaias: « Cultus justitiae silentium (Isa. XXXII, 17). » Otiosum quippe verbum est quod ratione justae necessitatis, aut intentione 133.0175A| piae utilitatis caret. Plerumque nimis taciti, dum quorumdam mala respiciunt, et tamen in silentium linguam premunt, eo auctores mortis fiunt, quo virus, quod poterant, ejicere loquendo noluerunt. Hinc propheta ait: « Vae mihi quia tacui (Isa. VI, 5). » 133.0176A| Justus autem cum opportunum considerat, postposita censura silentii, loquendo quae congruunt, in usum se utilitatis impendit. Hinc namque dicitur: « Sapiens tacebit usque ad tempus (Eccli. XX, 7). » LIBER OCTAVUS. 133.0175| 133.0175B| VERS. 27. Super pupillum irruistis, et subvertere nitimini amicum vestrum. --Quantae namque infirmitatis superpendat, insinuat quem pupillum vocat, quia vero ab amore recedere etiam laesa charitas nescit, et subverti velle se queritur, et tamen amicum se esse testatur. TYPICE. Sanctae quippe Ecclesiae populus qui mortui patria est, filius, pupillus, non incongrue dicitur, cujus resurgentis vitam jam quidem per fidem sequitur, sed necdum per speciem contemplatur. Super pupillum vero haeretici irruunt, cum humilitatem fidelis populi importunis falsisque allegationibus affligunt. Tamen amicus est quem nituntur evertere, quia fidelis Dei populus, ipsos quoque quos tolerat persequentes, amando non desinit ad veritatem vocare. Sequitur: 133.0175C| VERS. 28. Verumtamen quod coepistis explete. --Ac si aperte diceret: Nec ante illatas molestias trepido, nec ingratis auditoribus correptionis adjutoria abscondo, quia et malis pressus exerceor, et ipsis misericordiam persecutoribus benigne impendens cresco. Quia enim « charitas patiens est, benigna est (I Cor. IV, 4), » et cum unum ex utroque defuerit, charitas non est: ut a nobis charitas vere teneatur, necesse est quatenus et benignitatem patientia, et patientiam benignitas suffragetur. Beatus igitur Job, quia patiens est, dicat: Verumtamen quod coepistis explete. Et quia benignitate praeditus, dicat: Praebete aurem. --Sequitur: Et videte an mentiar. --Ac si aperte dicat: Ea quae assero nequaquam mihi ex auctoritate credite, sed an vera sint ex ratione 133.0175D| pensate. Neque enim sancta Ecclesia ex magisterio humilitatis instituta recta quae errantibus dicit, quasi ex auctoritate praecipit, sed ex ratione persuadet. Sequitur: VERS. 29. Respondete, quaeso, absque contentione. --Neque enim haeretici inquisitionibus suis veritatem conantur assequi, sed victores videri. Unde fit, ut contentionis certamina exquirant, et de Deo, qui « pax nostra est (Eph. II, 14), » loqui pacifice nesciant, atque ex pacis negotio, rixae inventores fiant. Quibus bene per Paulum dicitur: « Si quis autem videtur contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus (I Cor. XI, 19). » Sequitur: Et loquentes id quod justum est, judicate. --Is namque qui loquitur, dum vel in sui auditoris sententiam exspectat quasi ejus judicio supponitur, a quo auditur. Qui igitur in dictis suis reprobationem metuit, 133.0176B| ipse debet prius examinare quod dicit, quatenus inter cor et linguam, aequus discretusque arbiter sedeat, subtiliter pensans si recta verba offerat, quae utiliter suscipiens ad auditorum judicium lingua perducat. Sequitur: VERS. 30. Et non invenietis in lingua mea iniquitatem, et in faucibus meis stultitia non personabit. --Ac si aperte diceret: Si subtilius vestra perpenditis, verius aliena pensatis. Et cum rectum esse coeperit quod dicitis, justum cognoscitis quod audistis. Sic enim sancta Ecclesia studet prius assertiones hostium falsas ostendere, et tunc praedicamenta virtutis aperire. Per linguam quippe aperta locutio, per fauces vero occulta tractatio designatur. Et quia ea quae per publicam locutionem sancta praedicat Ecclesia, 133.0176C| et jam per intimam fidem servat, in lingua iniquitas non resonat, sed nec in faucibus stultitia, quidquid per linguam praedicationis emanat, hoc per fauces tacitae exspectationis degustat. Sequitur. CAPUT VII. VERS. 1. Militia est vita hominis super terram. --Alia translatio habet tentatio, sed utriusque verbi sensus aspicitur. Quid enim tentationis nomine, nisi pugna contra malignos spiritus exprimitur? Et quid appellatione militiae, nisi contra hostes exercitus designatur? Tentatio itaque ipsa militia est, quia dum contra malignorum spirituum insidias vigilat, in bellorum procinctu proculdubio exsudat. Vita vero hominis tentatio perhibetur esse, quia ab statu conditionis lapsa, et corruptionis suae putredine 133.0176D| subdita, dum sibi ex semetipsa molestias gignit, hoc est jam facta quod tolerat. Sic itaque humana vita tentatio est, ut etsi jam ab iniquitatis perpetratione compescimus, in ipsis tamen bonis operibus, modo malorum memoria, modo seductionis caligine, modo intentionis suae interruptione fuscetur: Tentatio ergo est, quae aut aliena virtutibus ad coeleste praemium non valet assurgere, aut ditata donis spiritualibus aliquando deterius ex occasione virtutum ruit. Militia vero est vita hominis, quia unusquisque, dum quotidie ad vitae terminum per temporum augmenta tendit, augendo vitam vivere desinit. Et dum spatia temporum crescere appetit. ab eodem spatio quod protendendo colligit, crescendo pertransit. Nam cum ordinem militiae locus crescit, toto simul homini deficit. Sequitur: Et sicut dies mercenarii dies ejus. --Mercenarius ad laboris sui 133.0177A| praemium citius pervenire exoptat. Dies itaque hominis aeterna sapientis, recte diebus mercenarii comparantur, quia praesentem vitam, viam non patriam deputant, et mercenarius in alienis laboribus exsudat, sed tamen sibi proprium praemium praeparat. Voce autem Redemptoris dicitur: « Regnum meum non est de hoc mundo (Joan. XVIII, 36). » Omnes ergo qui spe coelestium praediti exercitio vitae praesentis atterimur, in alieno laboramus, et alieno quidem labore fatigamur, sed tamen praemia nostra percipimus, et per hoc pervenimus ad propria, quod pure administramus aliena. Quo contra quibusdam Veritas dicit: « Si in alieno fideles non fuistis, quod vestrum est quis dabit vobis? » (Luc. XVI, 12.) Sciendum quoque est quod mercenarius sollicite curat 133.0177B| inspicere, ne unquam dies vacuus habeatur ab opere. Unde et electus tanto fidentius spe tendit ad praemia, quanto nunc robustius perdurat ad laboris incrementa. Dies cum operibus numerat, ne a labore vacua transeant vitae momenta formidat. Hinc namque dicunt: « Propter te mortificamur tota die (Rom. VIII, 13). » Et: « Scio cui credidi, et certus sum (II Tim. I, 12). » Sequitur: VERS. 2. Sicut cervus desiderat umbram. --Umbram quippe desiderare cervo est, pro tentationis aestu sudoreque operis, aeterni refrigerii requiem quaerere. Hinc scriptum est: « Sitivit anima mea ad Deum vivum, » et reliqua (Psal. XLI, 3). Et: « Heu me, incolatus meus prolongatus est (Psal CXIX, 5). » Et: « Ingrediar in locum tabernaculi Admirabilis, » 133.0177C| et reliqua (Ps. XLI, 5). Sequitur: Et sicut mercenarius praestolatur finem operis ejus. --Mercenarius enim quod grave perpendit ex opere, leve existimat ex remuneratione. Sic quippe quod electis valde esse importabile ex dolore ostenditur, consideratione provida ex remuneratione levigatur. Hinc est quod Paulus quam sit grave quod patitur indicat; « qui in carceribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus frequenter (II Cor. XI, 32) » fuisse testatur. Qui ultra vires gravatum se asserit dicens: « Supra modum gravati sumus, supra virtutem, ita ut taederet nos etiam vivere (II Cor. I, 8); » sed remunerationem considerans ait: « Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam 133.0177D| quae revelabitur in nobis (Rom. I, 18). » Sequitur: VERS. 3. Sic et ego habui menses vacuos, et noctes laboriosas enumeravi mihi. --Electi quippe Conditori rerum serviunt, et saepe rerum inopia coangustantur. Qui igitur per actiones suas praesentia non quaerunt, a mundi compendiis menses vacuos ducunt. Noctes quoque laboriosas tolerant, qui adversitatum tenebras non solum usque inopiam, sed saepe ad corporis cruciatum portant. Potest etiam non inconvenienter intelligi, quod sanctus quisque menses vacuos sicut mercenarius ducit, qui laborem jam sustinet, sed praemium necdum tenet. Hoc tolerat; illud exspectat. Noctes vero laboriosas enumerat, quia adversitates sibi praesentis temporis in virtutibus exercendo coacervat. MYSTICE. Vacuos Ecclesia menses habet, 133.0178A| quae infirmis suis terrenas actiones absque vitae praemio defluentes sustinet. Ipsa noctes laboriosas quae in membris fortibus multiplices tribulationes portat. Mensium quippe nomine, dierum collectio et summa signatur. Per diem ergo unaquaeque actio exprimi potest, per menses autem actuum finis intelligitur. Non solum igitur dies, sed menses vacuos dicimus, cum nos in terrenis actibus sine fructu laborasse, non ex actione principium, sed fine pensamus. Cum enim labores nostros adversitas sequitur, quasi vitae nostrae vacui menses arguuntur, quia ex actionis completione agnoscitur quam frustra in actionibus subdebatur. Sed quia in sacro eloquio nonnunquam nox pro ignorantia ponitur, Paulo attestante, qui venturam vitam scientibus 133.0178B| dicit: « Omnes vos filii lucis, et filii diei estis, non sumus noctis, neque tenebrarum (I Thess., V, 5). » Potest hoc in loco ex eorum persona vox sanctae Ecclesiae accipi, qui post ignorantiae suae caliginem, ad amorem rectitudinis redeunt, et veritatis radiis illustrati, fletibus luunt quod erraverunt. In eis ergo sancta Ecclesia, in quibus ad vitam revertitur, laborem suum aestuanti servo, et desideranti finem mercenario comparat, dicens: Sicut cervus desiderat umbram, et reliqua. Ad aestuantem, menses vacuos reddit, quia quo magis aeternum refrigerium quaeritur, eo magis quam vacue pro ista laboratur. Ad praestolantem vero, laboriosas noctes subintulit, quia quo magis ex termino operis praemium quod assequamur inspicimus, eo magis ingemiscimus 133.0178C| diu nos nescisse quod quaerimus. Quanto enim verius ad Deum revertimur, tanto subtilius labores quos per ignorantiam in hoc mundo pertulimus, dolendo pensamus. Sequitur: VERS. 4. Si dormiero, dicam: Quando surgam? Et rursum exspectabo vesperum. --Si vero ad solam historiam haec verba pensantur, per haec proculdubio animus dolentis exprimitur, qualiter per diversos motus desiderii moestitia impellente varietur. In nocte dies quaeritur, in die vesperum desideratur, quia nimirum dolor non permittit placere quae adsunt. Aliter. Sancta quoque Ecclesia quousque vitam corruptionis ducit, flere mutabilitatis suae damna non desinit. Ac si ergo dicat: In somno resurrectionem desidero, in resurrectione vero vesperum 133.0178D| exspecto, quia quieta exercitium actionis appeto, et exercitata otium quietis quaero. Conditus quippe homo fuerat, ut ab amore Conditoris sui nunquam declinaret. Sed in eo quod pedem ad culpam movit, a dilectione Conditoris in semetipsum protinus cecidit, et salutis suae fortitudinem perdidit. Aliter. Dormire namque in peccatis jacere. Hinc Paulus ait; « Evigilate, justi, » et reliqua (I Cor. XV, 34). Et rursum: « Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, » et reliqua (Ephes. V, 14). Electus igitur quisque cum peccati somno premitur, ad justitiae vigilias exsurgere conatur, sed saepe cum surrexerit, ipsa se extolli magnitudine virtutum sentit. Unde et tentari se praesentis vitae adversitatibus 133.0179A| post virtutes desiderat, ne pejus ex confidentia virtutum cadat. Hinc scriptum est: « Proba me, Domine, et tenta me (Psal. XXV, 2). » In somno quippe peccati, lumen justitiae quaeritur, et cum virtutum prospera mentem levant, adjutrix adversitas desideratur. Exspectamus prospera, formidamus adversa. Vir igitur justus vesperum exspectat, quia cum exerceri hunc tribulatione necesse est, ipsa fit ei adversitas prospera. Potest vesperi nomine etiam peccati tentatio designari. Hinc Moyses ait: « Factum est mane, et factum est vespere (Gen. I, 5). » Mane quippe ad vesperum ducitur, quia nimirum lucem rectitudinis umbra sequitur tentationis. Electi ergo post somnum resurrectionem appetunt, quia et de peccato ad justitiae lumen evigilant, et in ipso 133.0179B| justitiae lumine positi, semper se contra illecebras tentationum parant. Quas nimirum non timent, sed exspectant, quia utilitati suae rectitudinis etiam tentamenta proficere non ignorant. Sequitur: Et replebor doloribus usque ad tenebras. --Et quia modo surgentia vitia bellum carnis excitant, modo devicta animum ad elationem vocant. Bonorum vita usque ad tenebras doloribus repletur, quia quousque tempus corruptionis agit, interna externaque afflictione concutitur, et salutis securitatem non invenit, nisi cum diem funditus tentationis relinquit Sequitur: VERS. 5. Induta est caro mea putredine et sordibus pulveris. --Ac si aperte diceret: Carnalem vitam quam patior, aut labes lubricae operationis polluit, 133.0179C| aut ex vitiorum memoria, caligo miserae cogitationis premit. Consentiendo quippe vitiis putredine atterimur, vitiorum vero imagines in corde tolerando sordibus pulveris foedamur. Aliter. Multi quippe in sancta sunt Ecclesia, qui dum amori carnis inserviunt, foetore luxuriae computrescunt, et sunt nonnulli, qui a voluntate quidem carnis abstinent, sed tamen tota mente in terrenis actibus jacent. Ac si ergo dicat: In illis quos lubricos tolero, carnem videlicet putrescentem gemo. In istis autem quos terram quaerentes patior, quid aliud quam foeditatem pulveris porto? Sequitur: Cutis mea aruit, et contracta est. --In sanctae quippe Ecclesiae corpore hi qui solis exterioribus curis inserviunt, congrue cutis vocantur. Quae nimirum cutis arescendo attrahitur, 133.0179D| quia mentes carnalium, dum praesentia diligunt, et quasi juxta posita concupiscunt, ad futura tendere per longanimitatem nolunt. Qui dum internae spei pinguedinem negligunt, ut attrahantur arefiunt, quia si eorum corda desperatio non siccaret, nequaquam aestus haec pusillanimitatis attraheret. Hanc namque attractionem Psalmista formidaverat, cum siccitatem metuens dicebat: « Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea (Psal. XXVI, 9). » Sequitur: VERS. 6. Dies mei velocius transierunt quam a texente tela succiditur. --Congrua valde similitudine vita carnis telae comparatur, quia sicut tela filis, sic vita mortalis diebus singulis proficit, sed quoad 133.0180A| augmentum proficit, ad incisionem tendit, quia cum tempora percepta praetereunt, ventura breviantur. Velocius ergo dies transeunt, quia tela tarditatem profectus habet, vita autem praesens moram defectus non habet. Ad finem quippe nostri itineris etiam quiescendo pervenimus, et per cursum nostri transitus etiam dormientes imus. Sequitur: Et consumpti sunt absque ulla spe. --Ac si aperte diceretur: Mentis fiduciam in praesenti vita non posui, quia omne quod praeterit, calcando sprevi. Reproborum etenim mens dies praesentes amore constringit, ut sic semper hic appetant vivere, quatenus si valeant, vivendi cursum desiderant nunquam finire. At contra rectorum mens ad aeternitatis intentionem tenditur, etiam cum praesens eam feliciter vita comitatur. 133.0180B| Sequitur: VERS. 7. Memento quia ventus est vita mea. --Ac si aperte diceretur: Transeuntem velociter benignus respice, qui et tanto misericordius a te videri debeo, quanto ipse a consideratione brevitatis meae oculos non averto: Hi etenim vitam carnis quasi permanentem diligunt, quia quanta sit vitae sequentis aeternitas non intendunt. Sancti autem viri, quod ad aeterna cor elevant, quam breve sit quod fine clauditur pensant, et eorum sensui vilescit quod praeterit, quo intellectui radiat, et interlucet quod acceptum nunquam recedit. Sequitur: Nec revertatur oculus meus, ut videat bona. --Ad videnda bona exstinctus oculus non redit, quia ad exhibenda recta opera exuta carne, anima non recurrit. Hinc Salomon 133.0180C| ait: « Quodcunque potest manus tua facere, instanter operare, quia nec opus, nec ratio, nec scientia, nec sapientia erit apud inferos quo tu properas (Eccle. IX, 10). » Sequitur: VERS. 8. Nec aspicit me visus hominis. --Visus quippe hominis est misericordia Redemptoris, quae, insensibilitatis nostrae duritiam cum respicit, emollit. Unde teste Evangelio dicitur: « Respexit Jesus Petrum. » Et: « Recordatus verbi quod dixerat Jesus. » Et: « Egressus foras flevit amare (Luc. XXII, 61, 63). » Exutam vero carne animam nequaquam visus hominis aspicit, quia post mortem non liberat, quem ante mortem gratia ad veniam non reformat. Hinc etenim Paulus ait: « Ecce nunc tempus acceptabile (II Cor. VI, 2). » Et reliqua. Hinc Salomon ait: 133.0180D| « Lignum ubi cecidit, sive ad austrum, sive ad aquilonem, ibi erit (Eccli. II, 3). » Vir igitur sanctus damna humani generis considerat, quod a praesenti saeculo, sine Redemptoris agnitione subtrahitur, atque aeternis ignibus irreparabiliter sepelitur, et ex ejus voce dicit: Nec aspiciat me visus hominis. --Sequitur: Oculi tui in me, et non subsistam. --Ac si aperte diceret, districtus ad judicium veniens, ad salvandum non vides, ad feriendum vides. Quia quem in praesenti vita dispensationis tuae miseratione non respicis, respiciendo postmodum per justitiam exstinguis. Tunc quippe peccator non substitit, quia cum districtus Judex merita subtiliter inquirit, reus ad tormenta non sufficit. Quamvis hoc etiam justorum 133.0181A| voci congruat, quorum mens semper sollicita examina intendit, considerant quam districte judicet bona opera, quam subtiliter penset, et perituros se absque ambiguitate praesciunt, si remota pietate judicentur. Bene autem electionis cursum defectumque humani generis exprimens dicit: VERS. 9. Sicut consumitur nubes et pertransit, sic qui descendit ad inferos, non ascendit. --Nubes quippe ad altiora suspenditur, sed densata vento impellitur ut currat, calore autem solis dissipatur, ut evanescat. Sic nimirum sunt corda hominum, quae per acceptae rationis ingenium ad alta emicant, impulsa autem maligni spiritus flatu, pravis desideriorum suorum motibus huc illucque pertrahuntur. Sed districto respectu superni Judicis, quasi solis calore 133.0181B| liquefiunt, et semel locis poenalibus traditi, ad operationis usum ultra non redeunt. Potest etiam inferni nomine peccatoris desperatio designari, de qua per Psalmistam dicitur: « In inferno autem quis confitebitur tibi? » (Psal. VI, 6.) Et illud: « Impius cum venerit in profundum malorum, contemnit (Prov. XVIII, 3). » Qui autem impietati succumbit, vitam profecto justitiae moriendo derelinquit. Qui vero post peccatum mole desperationis obruitur, quid aliud quam post mortem inferni supplicio sepelitur? A quo via jam reversionis abscinditur. Recte autem corda desperantium comparantur nubibus, quia et caligine erroris obscura sunt, et peccatorum multiplicitate condensa. Sed consumpta pertranseunt, quia claritate extremi judicii irradiata dissipantur. 133.0181C| Sequitur: VERS. 10. Nec revertatur ultra in domum suam. --Sicut domus corporis habitaculum corporale est, ita unicuique mente hoc domus fit, quod ex desiderio inhabitare consuevit. Ad domum igitur suam ultra non revertitur, quia semel quisque aeternis suppliciis traditus ad hoc ubi amore inhaeserat, nullatenus revocatur. Potest etiam domus habitatio cordis intelligi. Unde sanato cuidam dicitur: « Vade in domum tuam (Matth. IX, 6). » Cum ergo quem desperatio obruit, a cordis sui habitaculo foras mittit, et redire introrsus non valet, quia rursus exterius ad deteriora quotidie pulsus cadit. Sequitur: Neque cognoscet eum amplius locus ejus. --Locus quippe hominis, sed non localis, ipse scilicet Conditor exstitit, 133.0181D| qui hunc ut in semetipsum consisteret creavit. De quo Psalmista ait: « Filii servorum tuorum habitabunt (Psal. CI, 29) » Quem nimirum locum tunc homo deseruit, cum, seductoris verba audiens, a conditoris amore discessit. A Conditore ergo suo tanto quisque districtius in judicio non agnoscitur, quanto nunc ad reparationis gratiam nec per dona revocatur. Qui Judex districtus ad examen ultimum veniens in iniquitate durantibus, dixit: « Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum (Matth. XXV, 41). » « Nescio vos, unde estis (Matth. XXV, 12). » Sequitur: VERS. 11. Quare et ego non parcam ori meo. --Ori etenim suo non parcit, qui confiteri malum quod fecit, non erubescit. Hinc Psalmista ait: « Praeveniamus 133.0182A| faciem ejus in confessione (Psal. XCIV, 2). » Hinc rursus scriptum est: « Qui abscondit scelera sua, non dirigetur (Prov. XXVIII, 13). » Sequitur. Loquar in tribulatione spiritus mei. --Tribulationem quippe spiritus lingua commovet, ut reatum pravi operis vox confessionis impugnet. Sciendum quoque est, quia et saepe reprobi peccata confitentur, sed deflere contemnunt. Electi autem culpas suas, quas vocibus confessionis aperiunt, districtae animadversionis fletibus insequuntur. Hinc Psalmista ait: « Iniquitatem meam ego pronuntiabo, » et reliqua (Psal. L, 5). Qui enim mala quae perpetravit insinuat, sed flere recusat, quasi subducta veste vulnus detegit, sed torpente mente, medicamentum vulneri non apponit. Sequitur: Et confabulabor cum amaritudine 133.0182B| animae meae. --Pavore namque districti judicis afflicti, dum quaedam male gesta plangimus, ipsa vim nostrae amaritudinis ad discutiendum nos vigilantius excitant, alia etiam in nobis quae amplius defleamus, invenimus. Nam saepe quae torpentibus latuit, flentibus subtilius culpa innotescit. Habet enim in corde justorum amaritudo animae linguam suam, cum qua afflictam mentem, modo per replicationem donorum Dei, modo per propria actionis suae severiter increpat. Unde et nequaquam dicitur, fabulabor, sed confabulabor, quia vis doloris, quae peccata singula reputans, torpentem animum ad lamenta excitat, quasi ad eum verba confabulationis format. Sequitur: VERS. 12. Nunquid mare sum ego, aut cetus, quia 133.0182C| circumdedisti me carcere? --Ac si aperte diceret: Mare vel cetus, iniqui videlicet, eorumque auctor malignus spiritus, quia effrenari ad solam perpetrandae iniquitatis licentiam appetunt, recte poenae suae carcere constringuntur. Ego autem qui jam aeternitatis tuae libertatem desidero, cur adhuc meae corruptionis carcere premor? Carcere enim homo circumdatur, quia et plerumque virtutum profectibus ad alta exsurgere nititur, et tamen carnis suae corruptione praepeditur. Scriptum quippe est: « Corpus quod corrumpitur aggravat animam (Sap. IX, 15). » Maris nomine corda carnalium tumidis cogitationibus fluctuosa signantur. Ceti vero nomine antiquus hostis exprimitur, qui dum mentes saecularium possidendo penetrat, quasi in eorum 133.0182D| lubricas cogitationes natat. Qui in inferioribus dejectus, ne ad coelestia volare praevaleat, poenae suae pondere coarctatur. Hinc Petrus ait: « Deus angelis peccantibus non pepercit, sed irruentibus in infernum detractos in tartara tradidit in judicio reservare cruciandos (II Petr. II, 4). » Cetus ergo ac mare circumdatione carceris premitur, quia vel malignus spiritus, vel sequaces illius, iniquorum se mentibus colligit, atque in eis undam tumentium cogitationum voluit, ut implere mala quae appetunt, nequeant, superna districtione angustantur. Sequitur: VERS. 13, 14. Si dixero: Consolabitur me lectulus meus, et revelabor loquens mecum in statu meo, terrebis 133.0183A| me per somnia, et per visiones horrore concuties. --In sacro eloquio lectus, cubile, stratum, secretum solet cordis intelligi. Hinc scriptum est: « In lectulo meo per noctes quaesivi quem diligit anima mea (Cant. III, 1). » Et in Psalmo: « Exsultabunt sancti in gloria, laetabuntur in cubilibus suis (Psal. CXLIX, 5). » Quid vero hoc loco somnia vel visiones accipimus, nisi imagines ultimi districtique examinis? Quod jam utcunque per timorem cernimus, sed tamen ut est, veraciter non videmus. Sancti itaque viri ad cordis semper secreta redeunt cum ab hoc mundo, vel ultra votum prospera, vel ultra vires adversa patiuntur, atque externis laboribus fessi quasi stratum vel lectulum cubilia mentis petunt. Ac si ergo aperte diceret: Si exteriora fugiens 133.0183B| introrsus redeo, et utcunque requiescere in cordis cubili concupisco, ibi mihi dum districtionis contemplationem subjicis, quam districtus advenies judex, vehementer me per ipsas meae providentiae imaginationes terres. Et revelabor loquens mecum. --Quia nimirum cum ad mentis nostrae silentium fessi revertimur, quasi in stratu colloquentes, occulta intra nos cogitationum verba versamur. Sciendum quoque est, quod imagines somniorum, aliquando ventris plenitudine vel inanitate fiunt, aliquando illusione, ut illud Salomonis: « Multas curas sequuntur somnia (Eccle. V, 2). » Aliquando per revelationem, ut Joseph admonitus in somnis ut fugeret in Aegyptum. Aliquando cogitatione simul et revelatione, ut illud Danielis: « Tu, rex, cogitare coepisti in 133.0183C| stratu tuo quid esset post te, et qui revelat mysteria ostendit tibi quae ventura sunt (Dan. II, 29). » Sequitur: VERS. 15. Quamobrem elegit suspendium anima mea, et mortem ossa mea. --Quid per animam, nisi mentis intentio? Quid per ossa, nisi carnis fortitudo designatur? Anima ergo suspendium elegit, ut ossa moriantur, quia dum mentis intentio ad alta se sublevat, omnem in se fortitudinem vitae exterioris necat. Sancti enim viri ad alta animum tollunt, et ad amorem supernae patriae in virtutum se studiis accingunt, et hoc quod fortes prius in mundo fuerant, vinculo humilitatis insequuntur. Hinc Paulus ait: « Vivo autem jam non ego, » et reliqua (Gal. II, 20). Hinc: « Hebraeus et Hebraeis secundum legem, 133.0183D| Pharisaeus (Phil. III). » Et rursum. « Sed quae mihi fuerunt lucra, haec arbitratus sum propter Christum detrimenta (Phil. VII). » Sequitur: VERS. 16. Desperavi, nequaquam jam ultra vivam. --Justi quippe desperare est praesentis vitae bona, electione aeternitatis deserere, mansura quaerere, et in rebus temporalibus fiduciam non habere. Sunt nonnulli justorum, qui sic coelestia appetunt, ut tamen honores sibi temporaliter impensos teneant, aliena non ambiant, suis licite utuntur. Et sunt nonnulli justorum, qui ad comprehendendum culmen perfectionis accincti, dum altiora interius appetunt, exterius cuncta derelinquunt. De talibus Paulus ait: « Mortui enim estis, » et reliqua (Col. III, 3). Sequitur: 133.0184A| Parce mihi, Domine, nihil enim sunt dies mei. --Absit enim ne vir sanctus de divinae misericordiae largitate desperet, qui sibi parci desiderat. Sed quia dum bona vitae transeuntis per desperationem deserit, ad obtinenda quae permanent in spe robustius assurgit. Sancti enim viri quo verius summa cognoscunt, eo sublimius terrena despiciunt, et idcirco praesentis vitae dies nihil esse conspiciunt, quia illuminatae mentis oculos in consideratione aeternitatis figunt. Sequitur: VERS. 17. Quid est homo, quia magnificas eum, aut quid apponis erga eum cor tuum? --Hominem Deus magnificat, quia largitate rationis ditat, infusione gratiae visitat, honore illatae virtutis exaltat. Sed cor suum erga eum Dominus ponit, quia post 133.0184B| dona judicium erexit, merita subtiliter pensat, vitae pondera vehementer examinat. Ac si ergo aperte exclamet, dicens: Magnificatur homo spiritali munere, sed tamen caro est: et vias ejus post munera districte considerat, sed tamen si remota pietate judicetur, pondus quod tua subtilitate imminet, ferre, nec sublevatus ad justitiam spiritus valet. Sequitur: VERS. 18. Visitas eum diluculo. --Nos itaque noctis tenebris premimur, cum perpetratione iniquitatis obscuramur. Sed nox in lucem vertitur, cum erroris nostri obscuritas veritatis agnitione radiatur. Diluculo ergo nos Dominus visitat, quia erroris nostri tenebras luce suae cognitionis illustrat. Diluculum dicitur, cum jam nocturna tempora 133.0184C| in charitatem lucis mutantur. Sequitur: Et subito probas illum. --Quia et accedendo corda nostra ad virtutes provehit, et recedendo concuti tentatione permittit. Si enim post virtutum munera, nulla tentatione concuteretur, has se habere animus per semetipsum gloriaretur. Hinc Paulus ad tertium coelum raptus legem repugnantem in membris suis habere se dolet. Sequitur: VERS. 19. Usquequo non parcis mihi, nec dimittis me ut glutiam salivam meam? --Saliva in os ex capite labitur, ab ore vero ad ventrem ducitur cum glutitur. Quid itaque est caput nostrum, nisi divinitas per quam existendi principium sumimus, et creatura sumus? Hinc Paulus ait: « Caput viri Christus. Caput autem Christi Deus (I Cor. XI, 3). » 133.0184D| Ventris nomine mens designatur, quae dum supernum intellectum suscipit, resecta proculdubio omnium membra actionum regit. Hinc Salomon ait: « Lucerna Domini spiraculum hominis, quae investigat omnia secreta ventris (Prov. XX, 27). » Salivae nomine, sapor intimae contemplationis accipitur, quae de claritate Conditoris adhuc in hac vita positos, vix gustu revelationis tangit. Quam glutire non possumus, quia supernae claritatis bono satiari non permittimur. Ac si ergo aperte diceretur: Tunc homini plane parcis, cum hunc ad perfectionem tuae contemplationis admiseris, ut claritatem tuam raptus interius videat, et eum carnis suae corruptio non repellat. Tunc permittis, ut glutiam salivam 133.0185A| meam, --cum me sapore tuae claritatis usque ad abundantiam satietatis infuderis. Sequitur: VERS. 20. Peccavi, quid faciam tibi, o custos hominum? --Ecce fatetur malum quod fecit, sed bonum, quod Deo in recompensatione debeat offerere, non invenit. Ut certe cum dicitur: Quid faciam tibi, quia haec ipsa bona quae agere praecipimur, non Praeceptori, sed nobis prosunt. Hinc scriptum est: « Bonorum meorum non eges (Psal. XV, 2). » Custos autem Deus dicitur, quia si ejus custodia nos minime protegit, ante occulti hostis insidias nostrae sollicitudinis oculus vigilans dormit. Hinc Psalmista ait: « Nisi Dominus custodierit civitatem, » et reliqua (Psal. XII, 6, 1). Sequitur: Quare posuisti me contrarium tibi, et 133.0185B| factus sum mihimetipsi gravis? --Tunc sibi contrarium Deus hominem posuit, cum homo Deum peccando dereliquit. Serpentis quippe persuasionibus captus, hostis ejus exstitit, cujus praecepta contempsit. Sed haec ipsa contrarietas culpae facta est homini pondus poenae, et cervicem cordis erigendam supposuit, quia qui subesse divinis jussionibus noluit, sub suis se necessitatibus stravit. Nam otio tabescit, opere deficit, cibo reficitur, et caetera hujusmodi. Mens quoque modo spe decipitur, modo pavore vexatur. Amat saepe quod despexerat, despicit quod amaverat. Repulsus enim homo a carne, molestias; et in mente quaestiones tolerat, grave nimirum pondus semetipsum portat. Hinc scriptum est: « Grave jugum super filios Adam a 133.0185C| die exitus de ventre matris eorum, usque ad diem sepulturae in matre omnium (Eccli. XL, 1). » Ac si ergo aperte dicat: Cur quasi contrarium tibi hominem despicis, qui certus scio, quia perire vel ipsum quem despicere credideris, non vis? Sequitur: VERS. 21. Cur non tollis peccatum meum, et quare non aufers iniquitatem meam? --Quibus profecto verbis, quid aliud quam desiderium praestolantis Mediatoris innuitur? De quo Joannes ait: « Ecce Agnus Dei, » et reliqua (Joan. I, 29). Vel certe ab humano genere tunc peccatum plene tollitur, cum per incorruptionis gloriam nostra corruptio permutatur. Redemptoris ergo gratiam, vel resurrectionis 133.0185D| soliditatem desiderat, qui iniquitatem suam funditus auferri sperat. Sequitur: Ecce nunc in pulvere dormiam, et si mane me quaesieris non subsistam. --Peccanti primo homini dictum est.: « Pulvis es, et in pulverem ibis (Gen. III, 19). » Mane autem dicitur illa tunc manifestatio mentium, quae in adventu judicis, apertis cogitationibus quasi post noctis tenebras demonstratur. Hinc Psalmista ait: « Mane astabo tibi et videbo (Psal. V, 5). » Quaerere autem Dei est homini subtili interrogatione discutere, et districte discutiendo judicare. Ac si ergo apertius deploret dicens: In praesenti quidem jam carnis mortem patior, et tamen adhuc de venturo judicio graviorem mortem, districtionis tuae sententiam, pertimesco. Sequitur: CAPUT VIII. 133.0186A| VERS 1, 2. Respondens autem Baldath suhites dixit: Usquequo loqueris talia, et spiritus multiplexoris tui? --Injustis semper gravia sunt verba justorum, et quae ad aedificationem prolata audiunt; haec quasi superimpositum pondus ferunt. Vis quippe et summa loquentium quadrifaria qualitate distinguitur. Nam sunt nonnulli quos sentiendi simul ac dicendi amplitudo dilatat. Sunt nonnulli quos sentiendi simul ac dicendi inopia angustat. Sunt nonnulli qui efficaciam dicendi loquendo habent, sed acumen sentiendi non habent. Et sunt nonnulli qui acumini sentiendi subnixi sunt, sed ex inopia locutionis obmutescunt. Sed in beato viro Baldath cum multiplicitatem sermonis 133.0186B| ori tribuit, profecto inopiam cordis reprehendit. Ac si aperte dicat: Abundantia spiritus in sermone oris attolleris, sed sensus indigentia coangustaris. Sequitur: VERS. 3. Nunquid Deus supplantat judicium, et Omnipotens subvertit quod justum est? --Haec beatus Job nec loquens negaverat, nec reticens ignorabat. Sed procaces quippe etiam nota jactanter proferunt, ut loquendo docti videantur. Sciendum vero est, quia divinae justitiae rectitudinem tunc laudant, cum se ad gaudium incolumitas sublevat. Sed si eorum vitam quamlibet breviter vis supernae correctionis attigerit, pulsati protinus consilium divini examinis increpant. Non mirum ergo si hic divinam justitiam laudat, qui nihil adversi ab ea 133.0186C| justitia tolerabat. Sequitur: VERS. 4. Etiamsi filii tui peccaverunt ei, et dimisit eos in manus iniquitatis suae. --Ac si afflictis catholicis errorem praedicatores praedicant: Vitae vestrae providete, et quam perversa teneatis, ex eorum qui inter vos defuncti sunt, damnatione cognoscite, quia Conditori omnium nisi perfidia vestra displiceret, nequaquam a vobis tam numerosos populos interitu saeviente subtraxerit. Sequitur: VERS. 5. Tu tamen si diluculo surrexeris ad Deum, et omnipotentem deprecatus fueris. --Quia enim haeretici tenere lucem veritatis aestimant, sanctam Ecclesiam quasi in erroris nocte positam ad diluculum veritatis vocant, quatenus et per cognitionem 133.0186D| Dei, quasi per diluculum surgant, et per preces poenitentiae peccata diluant. Sequitur: VERS. 6. Si mundus et rectus incesseris. --Mundus videlicet in cogitatione, rectus in opere. Sequitur: Statim evigilabit ad te. --Ac si aperte dicat: Quia is qui nunc tribulationibus tuis virtutem tuae protectionis non exerit, quasi ab adjutorio haesitantis dormit. Sequitur: Et pacatum reddet habitaculum justitiae tuae. --Idem praesentis vitae contrarietates admonet, ut tranquillitatis protinus securitatem probet. Sequitur: VERS. 7. Intantum ut priora tua fuerint parva, et novissima multiplicentur nimis. --Quia perversi temporale gaudium, singulare bonum aestimant, hoc aliis pro magno pollicentur. Si vero habitaculum 133.0187A| justitiae consilium mentis vocat, afflictis catholicis, errorum magistri pacatum habitaculum justitiae promittunt, quasi eos ad sua pertrahunt, profecto a contentione conticescunt. Opes quoque intelligentiae sequentibus spondent crescere, dicentes: Intantum ut priora tua fuerint parva. Subditur: VERS. 8. Interroga enim generationem pristinam, et diligenter investiga patrum memoriam. --Generationem pristinam ac patrum memoriam nequaquam videri, sed investigari admonent, quia hoc in ea nolunt conspici, quod liquido cunctis patet. Subjungitur: VERS. 9. Hesterni quippe sumus, et ignoramus quomodo sicut umbra dies nostri sunt super terram. --Generatio 133.0187B| itaque pristina interroganda proponitur, ut transire tempus vitae praesentis sicut umbra monstretur, quia videlicet si ea quae erant, et jam tranacta [transacta] sunt, ad memoriam reducimus, patenter agnoscimus quam celeriter hoc quoque fugiat quod tenemus. Sequitur: VERS. 10. Ipsi docebunt te, et de corde suo proferunt eloquia. --Notandum quod superius dixerat: Spiritus oris tui. Nunc vero reductis ad memoriam patribus dicit: De corde suo proferunt eloquia. Ac si vitam sanctae Ecclesiae haeretici detestantes dicant: Multiplicitatem spiritus habes in ore, in corde non habes. Sed illi contra te audiendi sunt, qui verba ex corde proferentes recta vivendo docuerunt. Sequitur: 133.0187C| VERS. 11, 12, 13. Nunquid potest vivere scirpus absque humore, aut crescere carectum sine aqua? --Cui Baltath scirpum vel carectum comparet, ipse protinus aperit, cum subjungit: Cum adhuc sit in flore, nec carpatur manu, ante omnes herbas arescit, sic viae omnium qui obliviscuntur Deum, et spes hypocritae peribit. --Scirpi ergo vel carecti nomine, hypocritae vitam signat, quae speciem quidem veritatis habet, sed adhuc manu ususfructum utilitatis non habet. Quae sterilitatis opere arida permanens, solo sanctitatis colore viridescit. Sed neque sine humore scirpus, neque sine aqua carectum proficit, quia hypocritarum vita ad bona opera infusionem quidem superni luminis percipit, sed in cunctis quae agit exteriores laudes appetens, a fructu perceptae 133.0187D| infusionis inanescit. De quibus Veritas dicit: « Multi dicent mihi in illa die: Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus? » et reliqua (Marc. VII, 22). Scirpus in flore est, hypocrita in laude. Acutis vero angulis surgens carectum manu non carpitur, quia exasperatis per arrogantiam sensibus, de pravitate sua hypocrita corripi dedignatur. In flore suo manum carpentis incidit, quia in laude hypocrita positus, si hunc quisque corripere audeat, asperitate sua protinus corripientem secat, et quasi carpentis manu, sic a corripientis animo, quidam, ut ita dixerim, sanguis moeroris currat. Hinc Salomon ait: « Noli arguere derisorem, ne derideat te (Prov. IX, 9). » Juxta carnem quippe justi herba 133.0188A| sunt, propheta attestante, qui ait: « Omnis caro fenum (Isa. XL, 6). » Sed ante omnes herbas scirpus arescere dicitur, quia justis in bono suo permanentibus, ad viriditatem assumptae rectitudinis hypocritarum vita siccatur. Arescunt herbae, etiam reliqua, quia justorum opera cum carnis vita deficiunt. Sed herbarum ariditatem scirpus praevenit, quia priusquam hypocrita de carne transeat, ea quae in se ostenderat, virtutum facta derelinquit. Hinc scriptum est: « Fiant sicut fenum aedificiorum quod priusquam evellatur, exaruit (Psal. CXXVIII, 6). » Quid cunctis operibus suis sperat, nisi honoris reverentiam, gloriam laudis, a melioribus metui, sanctus ab hominibus vocari? Sed permanere spes hypocritae non valet, quia aeternitatem non quaerens, 133.0188B| fugit quod tenet. De quibus Veritas dicit: « Receperunt mercedem suam (Matth. VI, 16), » Sequitur: VERS. 14. Non placebit vecordia sua. --Magna quippe vecordia est, laboriosa agere, et ad auram laudis inhiare, forti opere praeceptis coelestibus inservire, sed terrenae retributionis praemium quaerere. Sed tamen hac ipsa sua vecordia pascitur, quia pro bono opere a cunctis honoratur. Haec vero sua ei vecordia placet interim, sed non placebit cum retributionis tempus advenerit. In poena displicet, quod vecors fuit. Sequitur: Et sicut tela aranearum fiducia ejus. --Bene hypocritarum fiducia aranearum telis similis dicitur, quia omne quod ad obtinendam gloriam exsudat, ventus vitae mortalis 133.0188C| dissipat. Nam quoniam aeterna non quaerunt, bona temporalia cum tempore amittunt. Pensandum quoque est, quod fila araneae per ordinem ducunt, quia sua hypocritae quasi sub discretione opera disponunt. Aranearum tela studiose texitur, flatu dissipatur, quia quidquid hypocrita cum labore peragit, aura humani favoris tollit. Hinc Veritas ait: « Exterminant enim facies suas, » et reliqua (Matth. VI, 16). Sanctitatis nunc fiduciam in ore hominum ponit, sed apparente cordis teste, praeterit omne quod exterius de humano favore confidit. Sequitur: VERS. 15. Innititur super domum suam, et non stabit. --Domus nostrae cogitationis est res quaelibet quam per delectationem inhabitat animus. 133.0188D| Domus itaque hypocritae est delectatio favoris, quam quasi quietus inhabitat, quia per cuncta sua opera ad hanc se intra animum reclinat. Sed domus stare non valet, quia laus cum vita praeterit, et humanus favor in judicio non subsistit. Unde fatuae virgines turbatae dicturae sunt « Date nobis de oleo vestro (Matth. XXV, 8). » Sequitur: Fulciet eam, et non consurget. --Hoc namque quod per se stare non valet, fulcitur ut stet, quia cum vitam suam hypocrita labefactari in judicio conspicit, hanc fulciendo statuere operum enumeratione contendit. Hinc quidam dicturi sunt: « Domine, Domine, in nomine tuo prophetavimus? » et reliqua (Matth. VII, 22). Sed domus laudis tot allegationibus fulta minime consurget, 133.0189A| quia protinus Judex dicit: « Nunquam novi vos, discedite a me, » et reliqua (Matth. XXV, 12). Domus itaque hypocritae surgere non valet, quia per omne quod juxta praecepta coelestia agere potuit, a terrenis animam nunquam levat. Sequitur: VERS. 16. Humectus videtur antequam veniat sol. --Saepe in sacro eloquio Dominus solis appellatione figuratur, sicut per prophetam dicitur: « Vobis autem qui timetis nomen Domini, orietur sol justitiae (Mal. IV, 2). » Scirpus itaque ista in nocte humidus est, sole autem veniente siccatur, quia nimirum hypocrita in tenebris vitae praesentis sanctus ab hominibus creditur, sed dum districtus Judex venerit, quam sit iniquus apparebit. Sequitur: Et in ortu suo germen ejus egredietur. --Herba quaelibet 133.0189B| nascendo e terra producitur, et post, aura et aestibus tangitur, et tunc demum ad proferendum seminis sui germen aperitur. Scirpus vero cum flore suo nascitur, moxque ut a terra surgit, sui secum seminis germen producit. Bene ergo per herbas reliquas sancti quilibet, per scirpum vero hypocrita designatur, quia justi viri prius in opere suae conversationis oriuntur, et ad aeternam patriam venientes exspectata retributione perfruuntur. At contra hypocrita, quae mox in bono opere nascitur, praesentis mundi gloriam recipere conatur. Germen itaque in ortu est remuneratio in inchoatione. Sequitur: VERS. 17. Super acervum petrarum radices ejus densabuntur, et inter lapides commorabitur. --Quid 133.0189C| radicum nomine, nisi latentes cogitationes accipimus? Quae in occulto prodeunt, sed in ostensione operum per apertum surgunt. Lapidum vero nomine in Scriptura sacra homines designantur, sicut sanctae. Ecclesiae per Isaiam dicitur: « Ponam jaspide lapide propugnacula tua, et portas tuas sculptas (Isa. LIV, 12). » Scirpus itaque iste, qui inter lapides commoratur, super acervum petrarum radices densat, quia omnis hypocrita cogitationes in exquirendam hominum admirationem multiplicat. Per omne enim quod hypocritae faciunt, quia occultis cogitationibus laudes hominum requirunt, quas radices scirpi in acervum radices mittunt. Scirpus etiam inter lapides commoratur, quia hypocrita stat ubi mentis suae intentionem solidat. Nam cum attestationem 133.0189D| multorum ambit percipere, quasi in luctatione subsistit. Sequitur: VERS. 18. Si absorbuerit eum de loco suo, negabit eum, et dicet: Non novi te. --De loco suo hypocrita absorbetur, cum a praesentis vitae favoribus morte interveniente separatur. Sed hunc absorptum internus arbiter negat, seque eum nescire denuntiat, quia simulatorum vitam juste reprobando veritas ignorat, nec recognoscit ejus quae egit bona, quia ex recta intentione non protulit. Unde et fatuis virginibus in judicio veniens, dicit: « Amen dico vobis, nescio vos (Matth. XXV, 12). » Sed utinam hypocritis sua perditio sola sufficeret, et nequaquam perversa eorum studia ardentes alios ad vitam duplicatis 133.0190A| instigarent. Hoc namque unusquisque proprium esse solet, ut qualis ipse fuerit, tales sibi alios conjungi vellet. Sequitur: VERS. 19. Haec est enim laetitia viae ejus, ut rursum de terra alii geminentur. --Ac si aperte diceretur: Venientem judicem nequaquam cognoscit, sed multipliciter recipit, quia et laetius in sua iniquitate laetus est, quo et aliis male propagatus est. Cui enim hic non sufficit iniquitas propria, torqueatur necesse est illic et merito reatus alieni. Sequitur: VERS. 20. Deus non projicit simplicem, nec porrigit manum malignis. --Quia nimirum districtus in judicio apparens, et despectum simplicium glorificando erigit, et malignorum gloriam reprobando confringit. Maligni enim vocantur hypocritae, qui 133.0190B| bona non bene faciunt, et recta quaeque sub studio laudis operantur. Manum vero cui porrigimus, hunc videlicet ab imis elevamus. Malignis ergo Deus manum non porrigit, quia quaerentes terrenam gloriam in imo derelinquit, et quamlibet videantur recta esse quae agunt, hos ad gaudia superna non provehit. Ut certe ideo appellantur maligni hypocritae, quia benignitatem erga proximum ostendunt, et dolos suae iniquitatis aperiunt. Quos contra bene per Moysem dicitur: « Non induas vestem ex lana linoque contextam (Deut. XXII, 11). » Per lanam quippe simplicitas, per linum vero subtilitas designatur. Sequitur: VERS. 21. Donec impleatur risu os tuum, et labia tua jubilo. --Ac si aperte diceretur: Vita simplicium 133.0190C| nec ante judicium deserit, et malignorum mentes percutere deserendo, nec priusquam appareat praetermittit. Os quippe justorum tunc risu replebitur, cum eodem corda finitis peregrinationis fletibus, aeternae laetitiae exsultatione satiantur. De hoc risu discipulis Dominus dicit: « Mundus autem gaudebit, et vos tristes eritis, sed tristitia vestra in gaudium convertetur (Joan. XVI, 20). » Jubilum vero dicimus, cum tantam laetitiam corde concipimus quantam sermonis efficacia non explemus, et tamen mentis exsultatio hoc quod sermone non explicat, ore sonat. Bene autem os risu impleri dicitur, labia jubilo, quia in illa aeterna patria cum justorum mens in exsultatione recipitur, lingua in cantu laudis elevatur. Donec autem dicitur, non quod omnipotens 133.0190D| Deus eo usque malignos non sublevet, quousque electos suos ad jubilationis gaudia assumat, ac si post a poena eripiat quos ante in culpa deserens damnat. Sed hoc nequaquam ante judicium faciet, cum dubium hominibus videri possit, an fiat. Nam in electorum suorum jubilo, quia malignis manum non porrigit, ex ipsa jam districtione ultimi examinis constat. Sic namque et per Psalmistam dicitur: « Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedem tuorum (Psal. CIX, 1, 4). » Sequitur: VERS. 22. Qui oderunt te induantur confusione. --Justorum hostes in extremo examine confusio induit, quia cum transacta mala redundare sibi ante 133.0191A| oculos mentis aspexerint, suus eos undique deprimens reatus vestit. Ad poenam quippe tunc factorum suorum memoriam tolerant, qui nunc quasi a sensu rationis extranei peccant gaudentes. Ibi vident quantum debuerint fugere quod amaverunt. Sequitur: Tabernaculum impiorum non subsistet. --Tabernaculum quippe construitur, ut ab aestu corpus et frigore defendatur. Quid itaque hoc loco tabernaculi nomine, nisi aedificatio terrenae felicitatis exprimitur? Per quam super se casura multiplicant, ut se a praesentis vitae necessitatibus, quasi ab aestu et imbribus defendant. Honoribus namque exerceri 133.0192A| ambiunt ne despecti videantur. Terrena aggregando exaggerant, ne inopiae frigore tabescant. Ubi ergo mentis habitationem construunt, ibi tabernacula proculdubio fixerunt. At contra justi nec oblata bona suspiciunt, nec illata mala valde pertimescunt. Sed et cum bonis praesentibus utuntur, ventura mala metuunt. Et dum de praesentibus malis gemunt, bonorum sequentium amore consolantur. Bene ergo dicitur: Tabernaculum impiorum non subsistit. --Quia vitae effugientis amatores, dum studiose in praesentibus construuntur, repente ad aeterna rapiuntur. LIBER NONUS. CAPUT IX. 133.0191B| VERS. 1, 2. Respondens autem Job dixit: Vere scio quod ita sit, et quod non justificetur homo compositus Deo. --Homo quippe suppositus Deo justitiam percipit, compositus amittit. Quia quisquis se Auctori bonorum comparat, bono se quod accepit, privat. Sequitur: VERS. 3. Si voluerit contendere cum eo, non poterit ei respondere unum pro mille. --In Scriptura sacra millenarius numerus pro universitate solet intelligi. Hinc dicitur: « Verbi quod mandavit in mille generationes (Psal. CIV, 8). » Et Joannes ait: « Et regnabunt cum eo mille annis (Apoc. XX, 6). » Quia vero monas multiplicatus in denarium ducitur, denarius per semetipsum ductus in millenarium tenditur, cum 133.0191C| ab uno incipimus, ut ad millenarium veniamus. Quid hoc loco unius appellatione, nisi bene vivendi initium? Quid millenarii numeri amplitudine, nisi ejusdem vitae bonae perfectio designatur? Cum Deo autem contendere est, non ei tribuere, sed sibi gloriam suae virtutis arrogare. Qui enim cum Auctore contendit, unum pro mille respondere non sufficit, quia qui se de perfectione erigit, habere se bene vivendi nec initium ostendit. Sequitur: VERS. 4. Sapiens corde est, et fortis robore. --Sapiens quippe Deus dicitur, quia sapientia et occulta nostra subtiliter cognita percutit. Nunc ut sapiens omnia invisibilis aspicit, et a nobis falli non potest, tunc ut fortis sine ullo obstaculo quos reprobat punit nec vitari potest. Sequitur: Quis resistit 133.0191D| ei, et pacem habuit? --Qui enim cuncta mirabiliter creat, ipse ut creata sibimet conveniant, ordinat. In quo ergo Conditori resistitur, pacis conventio dissipatur. Perversa enim mens unde contra Auctorem se erigit, inde se in semetipsa confundit. Resistere autem dicimus, cum repugnare ejus dispositionibus conamur. Neque enim nostra infirmitas incommutabili ejus sententiae obviat, sed tamen quod explere non valet tentat. Contraire satagit, sed ipso gladio contradictionis frangit. Sequitur: VERS. 5. Qui transtulit montes, et nescierunt hi, 133.0192B| quos subvertit in furore suo. --In Scriptura sacra saepe montium nomine, praedicantium multitudo signatur. De quibus per Psalmistam dicitur: « Suscipiant montes pacem populo (Psal. LXXI, 3). » Sed montes veritas transtulit, cum praedicatores sanctos a Judaica obduratione subtraxit. Hinc dicitur: « Transferentur montes in cor maris (Psal. XLV, 3); » et ipsi aiunt: « Vobis primum oportebat loqui, » et reliqua (Act. XII, 46). Sed hanc ipsam translationem nescierunt hi qui in Domini furore subversi sunt, quia cum de suis finibus Hebraei apostolos pellerent, lucrum se fecisse arbitrati sunt, quod praedicationis lumen amiserunt. Sequitur: VERS. 6. Qui commovet terram de loco suo, et columnae ejus concutiuntur. --De loco quippe suo 133.0192C| terra commota est, cum plebs Israelitica, de Judaeae finibus evulsa, nimirum colla gentibus subdidit, quia subdi Auctori recusavit. Quae scilicet terra columnas habuit, quia in sacerdotes et principes, legis doctores atque Pharisaeos ruitura ejus pertinaciter structura surrexit. Sed translatis montibus columnae concussae sunt, quia subductis a Judaea apostolis, nec ipsi vivere in illa permissi sunt, qui ab illa vitae praedicatores expulerunt. Per Romanum quippe principem Titum protinus Judaea destruitur, atque in cunctis gentibus sparsa dissipatur. Sequitur: VERS. 7. Qui praecipit soli, et non oritur, stellas claudit quasi sub signaculo. --Aliquando namque in sacro eloquio solis nomine claritas praedicatorum 133.0192D| designatur, sicut per Joannem dicitur: « Factus est sol sicut saccus cilicinus (Apoc. VI, 12). » Ipsi etiam stellarum nomine signantur, de quibus dicitur: « Prohibitae sunt stellae pluviarum (Jer. III, 3). » Praedicatores quippe sancti, et sol nostris oculis per diem fiunt, cum contemplationem nobis verae lucis aperiunt. Et velut in tenebris stellae lucent, cum per activam vitam profuturi nostris necessitatibus terrena disponunt. Sed quia expulsis praedicatoribus non fuit qui plebi Judaicae in perfidiae suae nocte remanenti, vel claritatem contemplationis ostenderet, 133.0193A| vel activae vitae lumen aperiret. Veritas quippe quae hanc repulsa deseruit, subtracto praedicationis lumine merito suae pravitatis excaecavit, et quasi sub signaculo stellas clausit, quia dum praedicatores suos per silentium intra semetipsum retinuit, caecis iniquorum sensibus coeleste lumen abscondit. Qui igitur praedicatores suos nunc Judaeae oculis subtrahit, sed postmodum ostendit, quasi sub signaculo clausit stellas, ut absconsis prius et post coruscantibus astrorum spiritualium radiis noctem suae perfidiae, et nunc repulsa non videat, et tunc illuminata deprehendat. Hinc Isaias ait: « Si fuerit numerus filiorum Israel sicut arena maris, reliquiae salvae fiunt (Isa. X, 22). » Et Paulus: « Donec plenitudo 133.0193B| gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fiet (Rom. XI, 25). » Hinc est quod duo illi eximii praedicatores dilata morte subtracti sunt, ut ad praedicationis usum in fine revocentur. De quibus dicitur: « Hi sunt duae olivae et duo candelabra in conspectu Domini terrae (Apoc. XI, 4). » Sequitur: VERS. 8. Qui extendit coelos solus. --Quid namque coelorum nomine, nisi haec eadem coelestis praedicantium vita signatur? De quibus per Psalmistam dicitur: « Coeli enarrant gloriam Dei (Psal. XVIII, 2). » Ipsi igitur coeli, ipsi sol esse memorantur. Coeli scilicet, quia intercedendo protegunt, sol autem, quia praedicando vim luminis ostendunt. Commota igitur terra, coeli extenti sunt, quia cum Judaea 133.0193C| ad vim persecutionis infremuit, apostolorum vitam Dominus in cunctarum gentium cognitione dilatavit. Augusti quippe coeli fuerant, cum una plebs tot egregios praedicatores tenebat, sed solus Deus coelos extendit, qui secreti mira dispensatione consilii praedicatores suos unde permisit in una gente opprimi, fecit in mundi cardines inde dilatari. Sequitur: Et graditur super fluctus maris. --Quid enim maris nomine, nisi in bonorum nece saeviens mundi hujus amaritudo signatur? Hinc scriptum est: « Congregans sicut in utre aquas maris (Psal. XXXII, 7). » Super fluctus ergo maris Dominus graditur, quia cum se procellae persecutionis erigunt, miraculorum ejus obstupefactione franguntur. Qui enim tumores humanae vesaniae mitigat, quasi 133.0193D| erectas in cumulo undas calcat. Tot enim in his fluctibus Dominus gressus posuit, quot superbis persecutoribus miracula ostendit. Unde Psalmista ait: « Mirabiles elationes maris, mirabilis in altis Dominus (Psal. XCII, 4). » Quod bene per Jeremiam Dominus dicit: « Posui arenam terminum mari, praeceptum sempiternum, quod non praeteribit, et commovebuntur, et non poterunt; et intumescent fluctus ejus, et non transibunt illud (Jer. V, 22). » Arenam quippe Dominus mari opposuit, quando ad frangendam mundi gloriam, abjectos et pauperes elegit, sed transire arenam nequeunt, quia despectorum miraculis et humilitate franguntur. Sequitur: 133.0194A| VERS. 9. Qui facit Arcturum et Oriones. --Nequaquam sermo veritatis vanas Hesiodi, Arati et Callimachi fabulas sequitur, ut Arcturum nominans, extremam stellarum septem caudam Ursae suspicetur, et quasi Orion gladium teneat armatus insanus. Haec quippe astrorum nomina a cultoribus sapientiae carnalis inventa sunt. Sed Scriptura sacra idcirco eisdem vocabulis utitur, ut res quas insinuare appetit, notitia usitatae appellationis exprimantur. Quid namque Arcturi nomine, qui in coeli arce constitutus, septem stellarum radiis fulget, nisi Ecclesia universalis exprimitur, quae in Joannis Apocalypsi, per septem Ecclesias, perque septem candelabra figuratur? Quae dum dona in se septiformis gratiae Spiritus continet, claritate summae virtutis 133.0194B| irradians, quasi ab axe veritatis lucet. Et sicut Arcturus semper versatur, et nunquam mergitur, ita sancta Ecclesia persecutiones iniquorum sine cessatione tolerat, sed tamen usque ad mundi terminum sine defectu perdurat. Arcturus ergo dum versatur, erigitur, quia tunc sancta Ecclesia valentius in veritate reficitur, cum ardentius pro veritate fatigatur. Oriones quippe in suo ortu tempestates excitant, et maria terrasque perturbant. Significant autem martyres. Quia dum sancta Ecclesia ad statum praedicationis erigitur, pondus molestiasque persequentium passuri, ad coeli axem quasi in hieme venerunt. Oriones ergo coelum edidit, cum sancta Ecclesia martyres misit. Ex Orionibus itaque hiems horruit, quia crescente sanctorum constantia, frigida 133.0194C| mens infidelium ad tempestatem se persecutionis excitavit. Quid itaque Hyadum nomine, nisi doctores sanctae Ecclesiae signantur? Qui remota tempestate persecutionis, expletis noctibus longis infidelitatibus, tunc sanctae Ecclesiae orti sunt, cum etiam per credulitatis vernum lucidior annus aperitur; vocantur autem Graeco vocabulo yetus, pluviae. Bene ergo Hyadum appellatione expressi sunt, qui ad statum universalis Ecclesiae, sanctae praedicationis, ferunt imbres. Hinc Moyses ait: « Exspectetur sicut pluvia eloquium meum, » et reliqua (Deut. XXXII, 2). Et Isaias: « Mandabo nubibus meis, ne pluant super eam imbrem (Isa. V, 6). » Extensis enim coelis Dominus formavit Arcturum, quia in honorem deductis apostolis, in coelesti conversatione 133.0194D| fundavit Ecclesiam. Formato quoque Arcturo, fecit Oriones, quia roborata fide universalis Ecclesia contra procellas mundi edidit martyres. Editis quoque Orionibus protulit Hyadas, quia convalescentibus contra adversa martyribus, ad infundendam ariditatem humanorum cordium, doctrinam contulit magistrorum. Sequitur: Et interiora austri. --Quid hoc austri nomine, nisi fervor sancti Spiritus assignatur? Quo dum repletus quisque fuerit, ad amorem patriae spiritualis ignescit. Hinc enim dicitur: « Surge, aquilo, et veni, auster, » et reliqua (Cant. IV, 16). Interiora ergo austri sunt occulti illi angelorum ordines, et secretissimae patriae coelestis sinus quos implet calor Spiritus sancti. Illuc quippe 133.0195A| sanctorum animae, et nunc corporibus exutae, et post corporibus restitutae perveniunt, et quasi astra in abditis occultantur. Sequitur: VERS. 10. Qui facit magna et inscratabilia, et mirabilia, quorum non est numerus. --Videlicet magna virtute, inscrutabilia ratione, innumerabilia multiplicitate. Divinae quippe fortitudinis facta tunc verius explemus, cum haec nos non posse cognoscimus. Tunc facundius loquimur, cum ab his obtupescendo reticemus. Hinc Psalmista ait: « Laudate eum in potentatibus ejus, » et reliqua (Psal. XIX, 7). Sequitur. VERS. 11. Si venerit ad me, non videbo eum, et si abierit, non intelligam. --Accessus igitur recessusque Dei a mente nostra minime cognoscitur, quousque 133.0195B| rerum alternantium finis ignoratur, quia et de tentatione incertum est utrum probet, an trucidet, et de donis nequaquam deprehenditur, utrum hic desertos remunerent, an in via nutriunt, ut ad patriam perducant. Ac si ergo aperte deploret dicens: Postquam semel sponte oculos perdidi, quomodo quaesitae noctis caecitatem patior, nec ortum jam nec occasum solis agnosco? Sequitur: VERS. 12. Si repente interroget, quis respondebit ei? --Repente interrogat Deus, cum nos ad districtionem sui examinis inopinatos vocat. Sed interrogationi illius respondere homo non sufficit, quia si remota tunc pietate discutitur, in illo examine etiam justorum vita succumbit. Vel certe interrogat, cum duris nos persecutionibus pulsat, et plerumque qui 133.0195C| percutitur, gemit. Sed respondere non sufficit, quia et ipsa ei percussionis suae adversitas displicet, sed tamen homo tacet, et divina judicia discutere metuit, qui esse se pulverem agnoscit. Hinc Paulus ait: « O homo, tu quis es qui respondeas Deo (Rom. IX, 20). » Sequitur: Vel quis ei dicere potest, cur ita facis? --Auctoris facta semper veneranda sunt indiscussa, quia injusta nequaquam esse possunt. Rationem quippe de occulto ejus consilio quaerere nihil est aliud, quam contra ejus consilium superbire. Ad semetipsam ergo in percussione mens redeat, et quod apprehendere non valet, non requirat. Hinc Paulus dicit: « Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Quare me fecisti sic? » (Ibid.) Sequitur: VERS. 13. Deus cujus irae nemo resistere potest. --Mirandum 133.0195D| valde est, quomodo divinae irae nullum posse resistere dicitur, cum multos saepe restitisse, exemplis exigentibus demonstratur, sicut Moyses, Aaron, Phinees et David. Sed si subtiliter pensamus et verum cognoscimus, quia divinae irae non resistitur, et verum quod multi saepe restiterunt. Omnes enim sancti qui irae Dei obviant, ab ipso accipiunt, ut contra impetum percussionis ejus opponantur, atque, ut ita dixerim, cum ipso se erigunt contra ipsum, et velut nolenti opponitur, quod ab ipso ut fiat imperatur. Cum vero superat, indignatio humana non retinet. Hinc Moyses et dispositae ultionis iracundiam a semetipso repellere non valuit, ut terram intraret repromissionis, qui hanc volente Domino et 133.0196A| a populo amovit. Irae igitur Dei et resisti valet, quando ipse qui irascitur, opitulatur; et resisti omnino non valet, quando se et ad ulciscendum excitat et ipse precem, quae ei funditur, non aspirat. Hinc ad Jeremiam dicitur: « Tu ergo noli orare pro populo, nec assumas pro eis laudem et orationem, quia non exaudiam in tempore clamoris eorum ad me (Jer. VII, 16). » Hinc rursum scriptum est: « Quid clamas super contritione tua? Insanabilis dolor tuus (Jer. XXX, 15). » Sequitur. Et sub quo curvantur qui portant orbem. --Ipsi etenim orbem portant, qui curas praesentis saeculi tolerant. Unde apud Graecos terrae principes βασιλέις vocantur. Laus enim populus interpretatur. Basileus ergo Latine basis populi interpretatur, quia videlicet ipse super se populum 133.0196B| sustinet qui motus illius potestatis pondere fixus regit. Ac si ergo aperte dicat: Et subjectos quondam districte deseris, et erectas potestates gentium misericorditer flectis. Aliter. Angelicae virtutes orbem portant, quae regendi curas administrant, Paulo attestante, qui ait: « Nonne omnes administratorii sunt spiritus, in ministerium missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis? » (Hebr. I, 14.) Ac si ergo diceret: Quis infirmorum hominum tuis nubibus obviet, cujus se formidine et virtutes angelicae inclinant? Vel certe erecti essent illi subtilissimi spiritus, si plene ejus majestatis potentiam attingerent. Sed qui orbem portant, sub Deo curvi sunt, quia divinitatis ejus celsitudinem quam sublevati videant, nec virtutes tamen angelicae comprehendunt. 133.0196C| Sequitur. VERS. 14. Quantus ergo sum ego, ut respondeam ei, et loquar verbis meis cum eo? --Ac si aperte dicat: Si creatura illa hunc considerare non sufficit, quae carne non premitur, qua mente ego de judiciis disputo, qui pondere corruptionis angustor? Verba Dei ad nos sunt judicia illius, quae nostrorum actuum sententiam loquuntur, et verba nostra ad Deum sunt opera quae exhibemus. Sed cum Deo loqui verbis suis non valet homo, quia apud subtile ejus judicium nullam de suis actibus fiduciam tenet. Sequitur: VERS. 15. Quia etiamsi habuero quidquid justum, non respondebo, sed meum judicem deprecabor. --Omnis quippe humana justitia, injustitia esse convincitur, 133.0196D| si districte judicetur. Prece ergo post justitiam indiget, ut quae succumbere discussa poterat, ex solius judicis pietate convalescat. Ac si ergo dicat: Et si ad opus virtutis accrevero ad vitam, non ex meritis, sed venia convalescam. Prece itaque innitendum est cum recta agimus, ut omne quod juste vivimus ex humilitate condiamus. Sequitur: VERS. 16. Et cum invocantem me exaudierit, non credo quod exaudierit vocem meam. --Plerumque etenim mens igne divini amoris accenditur, atque ad intuenda coelestia et arcana sublevatur, sed repentina tentatione percussa, quae intentione forti erecta fuerat in Deum, ab hostis cogitationibus transfixa curvatur. Nam saepe ad hoc usque perducitur, 133.0197A| ut miretur quomodo tam summa comprehendit, quam cogitatio illicita polluit, et rursum quomodo illicita recipit, quam super se validus fervor spiritus rapit. Hinc scriptum est: « Ascendunt usque ad coelos, et descendunt usque ad abyssos (Psal. CVI, 26). » Mens itaque ex ipsa sua mutabilitate fit trepida, et per hoc quod nolens patitur, repulsam se abjectamque suspicatur, sibique certitudinem exauditionis obnubilat. Sequitur: VERS. 17. In turbine enim conteret me. --Peccator quisque in turbine atteritur, qui erectus in tranquillitate videbatur, quia quem diu superna longanimitas tolerat, extremi judicii severitas necat. Hinc Psalmista ait: « Deus manifeste veniet, Deus noster et non silebit. Ignis in conspectu ejus exardescet, et 133.0197B| in circuitu ejus tempestas valida (Psal. XLIX, 3). » Justus autem idcirco tunc non conteritur, quia hic semper sollicite metuit ne conteratur. Sequitur: Et multiplicabit vulnera mea etiam sine causa. --Nonnulli etenim prius a praesenti luce subtrahuntur quam ad proferenda bona malave merita active perveniant. Quos quia a culpa originis salutis sacramenta non liberant, et hic nihil ex proprio egerunt, et illuc ad tormenta perveniunt. Quibus unum vulnus est, corruptibiles nasci, aliud carnaliter emori. Sed quia post mortem quoque aeterna mors sequitur, occulto eis justoque judicio etiam sine causa vulnera multiplicantur. Perpetua quippe tormenta percipiunt, et qui nihil ex propria voluntate peccaverunt. Hinc namque scriptum est: « Non est mundus in 133.0197C| conspectu ejus, nec unius diei infans super terram. » Hinc per semetipsam Veritas dicit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest intrare in regnum Dei (Joan. III, 5). » Quae etiam beato Job non incongrue verba conveniunt. Vulneratum se itaque sine causa asserens, hoc de se foris loquitur, quod de illo Veritas in occulto testatur dicens: « Commovisti me adversum eum ut affligerem eum frustra. » Sequitur: VERS. 18. Non concedit quiescere spiritum meum, et implet me amaritudinibus. --Saepe justis exercitium est virtutis, sola exterius adversa tolerare. Sed ut eorum vires certamen plenae probationis erudiat, nonnunquam et foris tormenta lacerant, et intus tormenta adversarii. Unde vir sanctus impletum se 133.0197D| amaritudiuibus asserit. Sequitur: VERS. 19. Si fortitudo quaeritur, robustissimus est; si aequitas judicis, nemo pro me audet testimonium dicere. --Ille quippe vitae causas examinat, qui has per alienum testimonium non explorat. Quia qui districtus quandoque ostenditur illator poenae, diu tacitus exstitit testis culpae. Hinc etenim per prophetam dicitur: « Ego sum judex et testis (Jer. XXIX, 23). » Hinc rursum ait: « Tacui, semper silui, patiens fui, sicut parturiens loquar (Isa. XLII, 14). » Sequitur: VERS. 20. Si justificare me voluero, os meum condemnabit me; si innocentem ostendero, pravum me comprobabit. --Ac si aperte dicat: Quid de aliis 133.0198A| loquar, qui de me testimonium ipse ferre non valeo? Subdit etiam: VERS. 21. Si simplex fuero, hoc ipsum ignorabit anima mea. --Ac si aperte diceret: Conditoris contra me judicia, qua temeritate redarguo, qui ipsum me infirmitatis caligine ignoro: Unde per prophetam dicitur: « Dedit abyssus vocem suam (Habac. III, 10), » et reliqua. Plerumque enim si scimus bona quae agimus, ad elationem ducimur, si scimus, minime servamus. Quis autem de virtutis suae conscientia non quantulumcunque superbiat? Aut quis rursum bonum in se custodiat quod ignorat? Et contra utraque, quid superest nisi ut recta quae agimus, sciendo nesciamus, ut haec et recta aestimemus, et minima? Sequitur. Et taedebat me vitae meae. --Taedet 133.0198B| justum vivere, quia et operando vitam non desinit quaerere, et tamen ejusdem vitae suae meritum non valet invenire. Subjungitur: VERS. 22. Unum est quod locutus sum: Innocentem et impium ipse consumet. --Ac si aperte diceretur: Hoc apud me verbum cogitationis protuli, quia nec innocens, si districte discutior, apparebo; nec impius, si apud me latere voluero, a superni examinis acumine abscondor. Innocens ergo a Creatore consumitur, quia quantalibet ejus simplicitas fuerit, divinae magnitudinis simplicitate devoratur. Impius quoque a Conditore consumitur, quia Deo cuncta ordinante, ipsis suis se versutiis, ejus impietas judicatur. Vel certe et innocentem et impium ipse consumere dicitur, quia quamvis in meritis vitae divisi 133.0198C| sunt, a primo culpae merito aeque ad carnis interitum pertrahuntur. Hinc Salomon dicit: « Moritur doctus similiter ut indoctus (Eccle. II, 16). » Et rursum: « Cuncta subjacent vanitati, et omnia pergunt ad unum locum. De terra facta sunt, et in terram pariter revertentur (Eccle. III, 19, 20). » Sequitur: VERS. 23. Si flagellat occidat semel, et non de poenis innocentium rideat. --Quis haec non per superbiam prolata crederet, nisi sententiam judicis audiret, qui ait: « Non estis locuti coram me rectum, sicut servus meus Job (Job XLII, 7). » Sed nos qui jam a Deo mente recessimus, et carne ad pulverem redimus, poena duplae mortis astringimur. Sed venit ad nos qui pro nobis sola carne moreretur, qui simplam suam duplae nostrae conjungeret, 133.0198D| et nos ab utraque liberaret. De qua per Paulum dicitur: « Quod autem mortuus est peccato, mortuus est semel (Rom. VI, 10). » Omne desiderium cum desideratur poena est. Hinc Salomon ait: « Spes quae differtur affligit animam (Prov. XIII, 12). » Ridere enim Dei est humanae animae nolle misereri. Ut illud: « Ego quoque in interitu vestro ridebo (Prov. I, 26). » Ac si ergo ex voce eorum qui incarnationis mysterium cupierunt, dicat: Quia vita nostra quotidie flagello vindictae pro culpa atteritur, ille jam veniat qui pro nobis semel sine culpa moriatur, et de innocentium poenis dicatur, ultra non rideat, si ipse carne passibilis appareat, in cujus se desideriis mens nostra castigat. Vel certe risum Dei 133.0199A| laetitia appellat. De innocentium poenis Dominus ridere dicitur, quia quo a nobis ardentius quaeritur, eo suavius de nobis laetatur. Quasi quoddam quippe ex poena gaudium facimus, cum per sancta desideria ejus nos amore castigamus. Hinc Psalmista ait: « Constituite diem solemnem in condensis, » et reliqua (Psal. CXVII, 27). Sequitur: VERS. 24. Terra data est in manus impii, vultum judicum ejus operis. --Terrae nomine caro Christi exprimitur, appellatione impii diabolus designatur. Hujus impii manus fuerunt hi qui in Redemptoris nostri morte grassati sunt. Terra itaque data est in manus impii, quia antiquus hostis Redemptoris mentem corrumpere per se tentando non valuit, sed ejus carnem per suos satellites, ad triduum permissus 133.0199B| exstinxit. Hujus terrae judices, sacerdotes, et principes, Pilatus et illusores fuerunt. Vultus ergo judicum opertus exstitit ab impii malitia, quia mens persequentium eum quem carne tenere potuit, Deum nec per miracula agnovit. Hinc Paulus ait: « Usque in hodiernum diem cum legitur Moyses, velamen est super cor eorum (I Cor. III, 15). » Sequitur: Quod si non ille est, quis ergo est? --Ac si ergo diceret: Quis unquam impius esse putandus est, si ille populus qui ipsam pietatem persecutus est, impius non est? Repente enim privatur a diabolo ad sequaces ejus. Sequitur: VERS. 25. Dies mei velociores fuerunt cursore. --Cursoris officium est quod sequitur annuntiare. Omnes igitur electi qui ante adventum Redemptoris 133.0199C| orti sunt; quia hunc aut videndo tantummodo, aut etiam loquendo nuntiarunt, quasi cursores in mundo fuerunt. Sed quia ante praestolatum Redemptoris tempus subtrahi praevidebantur, transire se velocius cursore dolent, diesque suos esse ingemiscunt, quia usque ad videndam Redemptoris lucem minime tenduntur. Sequitur: Fugerunt, et non viderunt bonum. --Omnia quae creata sunt, bona sunt, ut illud: « Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona (Gen. I, 31). » Sed hoc bonum principaliter bonum est, per quod haec omnia bona sunt. Hinc Veritas ait: « Nemo bonus nisi solus Deus (Matth. X, 18). » Ac si ergo diceret: Ante exspectatum tempus elapsi sunt, qui ad Redemptoris praesentiam pervenire nequiverunt. MORALITER. Ad hoc homo conditus 133.0199D| fuit, ut bonum quod est videre, videre possit, et per augmenta temporum, tendi possit ejus vita tantummodo, non evolvi. Sed qui sponte ad culpam decidit, quod attigit vetitum pertulit decursum, et qui stare ad lucem noluit, fugiendo oculos amisit, quia culpa coepit ad ima decurrere, et se caecitate perculit, ne intus lumen videret. Sequitur: VERS. 26. Pertransierunt quasi naves poma portantes. --Hi qui poma deferentes maria transmeant, ipsi quidem fructuum odore perfruuntur, sed eorumdem fructuum aliis cibos ferunt. Qui igitur antiqui Patres, nisi naves poma portantes exstiterunt? Qui divinae incarnationis mysterium prophetantes, ipsi quidem odore potati sunt, sed nobis fructum 133.0200A| de eadem spei perceptione detulerunt. Quod enim illi exspectando odorati sunt, hoc nos cernendo et percipiendo satiamur. Hinc Dominus ait: « Alii laboraverunt, et vos in labores eorum introistis (Joan. IV, 38). » Vel certe qui navibus poma portant, cum paleis poma miscent, ut illaesa permaneant. Ita nimirum praecedentes in eo quod mysteria spiritualis vitae denuntiant, per interfusam haec historiae stipulam servant, et opertum nobis fructum spiritus deferunt, cum carnalia loquuntur. MORALITER. Naves cum poma portant fructus terrae, videlicet per fluctus ferunt. Terra vero hominis paradisus exstitit; poma etiam fuerunt mandati sermo, concessa possibilitas operis naturae indita, intelligentia Conditoris. Sed quia per crucis mysterium, ad ingenita 133.0200B| naturae bona restringimur, quasi per lignum poma portamus, et dum tot bona munerum servare etiam nunc in tentationibus conamur, aura vitae praesentis impellimur, mutabilitatis nostrae fluctu fatigamur. Aliter. Naves cum poma portant, suavitatem odoris habent, sed gravitudinem ponderis non habent, et humanum genus cum ad superna repetenda se erigit, flagrat quidem odore memoriae, sed ignem non exerit pondus vitae. Paradisi celsitudinem cum ardoris recordatione meminimus, et importunos tentationum fluctus ex carne toleramus. Subditur: Sicut aquila volans ad escam. --Sicut enim aquila quae ad alta evolat, et tamen pro sumendis carnibus terram petit, ita antiqui Patres fuerunt, qui inquantum humanitatis infirmitas admittebat, Creatoris lucem recta mente contemplati 133.0200C| sunt, sed incarnandum hunc in mundi fine praescientes, quasi a solis radii ad terram oculos deflexerunt. Quem dum pro humano genere passurum, moriturumque conspiciunt, quasi de ejus morte semetipsos reficiunt. MORALITER. Aquila etenim alto valde volatu suspenditur, sed per appetitum ventris terram expetit. Sic et humanum genus, in parente primo ad ima de sublimibus corruit. Sed quia cibum vetitum contigit, per ventris concupiscentiam ad terras venit, et quasi carnibus pascitur, cum deorsum corporeis voluptatibus laetatur. Sequitur: VERS. 27. Cum dixero: Nequaquam ita loquar, commuto faciem meam, et dolore torqueor. --Plebs quippe Judaica loqui ut prius noluit, quaecunque praedixerat, negavit. Sed commutata facie torquetur, 133.0200D| quia dum interni sui hominis aspectum, quo agnosci a Conditore potuerat, foeditate perfidiae polluit, a praesentibus malis incipiens, sub aeterna se ultione damnavit. Quasi enim commutata facie ab Auctore non cognoscitur, quae perdita bonae conscientiae fide reprobatur. MORALITER. Saepe enim tacitis urgemur cogitationibus: cur omnipotens Deus condidit hominem, quem periturum praescivit? cur non talem facere voluit, qui perire non possit? Sed cum haec tacita mens interrogat, pavet, ne in superbiae ausum erumpat: et nequaquam ita nos debere loqui dicimus, cum nostrae infirmitatis modum ex inquisitione transeuntes nosmetipsos pavore reprehendimus. Sic facies commutatur, quia quae prius capiens mens 133.0201A| summa requirebat, infirmitatem suam agnoscens, venerari incipit quod ignorabat. Sed in ipsa comminatione dolor est, quia valde affligitur, quod primae culpae merito ad intelligenda ea quae de ipso sunt caecatur. Ori silentium indicit, sed excitatus dolor ex ipso quo restringitur, augetur. Sequitur: VERS. 28. Verebar omnia opera mea. --Quae sint opera beati Job sacer hujus historiae textus ostendit. Quae ergo opera verebatur, qui illa semper exhibuit, ex quibus placari erga iniquitatem solet? Hinc itaque colligimus, ut si veraciter placere Deo cupimus, postquam perversa subegimus, etiam bene gesta timeamus. Deo quippe sunt quae in bonis operibus formidanda sunt desidia videlicet et fraus. Hinc propheta ait: « Maledictus omnis qui facit 133.0201B| opus Domini fraudulenter et desidiose (Jer. XLVIII, 10). » Desidiam quippe minor Dei amor exaggerat. Fraudem vero mala mente possidens proprius amor creat. Contra hanc dicitur: « Excutit manus suas ab omni munere (Isa. XXXIII, 15). » Munus namque a corde est, capta gratia a cogitatione. Munus ab ore est, gloria per favorem. Munus ex manu est, praemium per elationem. Ac si ergo humili confessione diceretur: Quae aperte egerim video, sed quid in his latenter pertulerim ignoro. Sequitur: Sciens quod non parceres delinquenti. --Si enim delinquenti non parcitur, quis ab aeterna morte eripitur, cum a delicto mundus nemo reperitur? An poenitenti parcet, delinquenti non parcet? Quia cum delicta plangimus, delinquentes non sumus? Et cum Petrus negans respicitur, et ad 133.0201C| lacrymas vocatur? Cur Paulus cum Redemptoris nomen in terra conaretur exstinguere, ejus verba meruit de coelo audire? Sed tamen culpa in utroque punita est. Delinquenti ergo Dominus non parcit, quia delictum sine ultione non deserit. Aut enim ipse hoc homo in se poenitens punit, aut hoc Deus cum homine vindicans percutit. Sequitur: VERS. 29. Si autem et sic impius sum, quare frustra laboravi? --Si enim remota pietate discutimur, opus nostrum poena dignum est, quo remunerari praemiis praestolamur, non quod hunc laborasse poenitet, sed quod incertus esset de praemiis, et inter labores dolet. Sciendum vero est quia sancti viri ita incerti sunt, ut confidant; atque ita confidunt, ut tamen ex securitate non torpeant. Sequitur: 133.0201D| VERS. 30. Si lotus fuero quasi aquis nivis, et fulserint velut mundissimae manus meae. --Aquae nivis sunt lamenta humilitatis. Quae profecto humilitas, quia ante districti Judicis oculos caeteris virtutibus praeeminet, quasi per magni meriti colorem candet. Sunt vero nonnulli qui lamenta habent, sed humilitatem non habent. Hi nimirum aquas habent, sed nivis aquas non habent. De quibus aquis nivis quidam ait: « Cor contritum et humiliatum, etc. (Psal. L, 19). » Vel certe aquae fontis vel fluminis ex terra oriuntur, aquae vero nivis aere proruunt. Qui enim pro terrenis bonis in precibus compunguntur, ex terrae aqua perfusi sunt. Qui vero idcirco plorant, quoniam praemia superna desiderant, aqua nivis hos 133.0202A| diluit, quia coelestis compunctio infundit. Per manus enim quid aliud quam opera designantur? Unde de quibusdam per prophetam dicitur: « Manus vestrae sanguine plenae sunt (Isa. II, 15). » Notandum quod non ait: Fulserint mundissimae, sed velut mundissimae, quia quousque poena corruptionis astringimur, quamlibet rectis operibus vivamus, veram munditiam non apprehendimus, sed imitamur. Sequitur: VERS. 31. Tamen sordibus intinges me. --Deus nos intingere dicitur, intinctos sordibus demonstrare, quia quanto ad illum verius per bona opera surgimus, tanto subtilius vitae nostrae sordes agnoscimus, quibus ab ejus munditia discordamus. Ac si ergo aperte dicat: Quamvis lamentis supernae compunctionis infundar, quamvis per studia rectae operationis 133.0202B| exercear, in tua tamen munditia video quia mundus non sum. Sequitur: Et abominabuntur me vestimenta mea. --Vestis nomine corpus designatur, quo induta anima tegitur, ne in subtilitate suae substantiae nuda esse videatur. Hinc Salomon ait: « Omni tempore sint vestimenta tua candida (Eccle. IX, 8). » Et Isaias: « Vestimentum mistum sanguine erit in combustione (Isa. IX, 5). » More enim sacri eloquii vestimenta nostra nos abominari referuntur, quia abominabiles reddunt, sicut per Petrum de Juda dicitur: « Hic possidens agrum de mercede iniquitatis (Act. I, 18). » Quem agrum moriens possidere non potuit, sed possedit, dictum est, possidere fecit. Hanc vestimentorum sordem metuebat Paulus dicens: « Video aliam legem in membris meis, » et reliqua 133.0202C| (Rom. VII, 23). Sequitur: VERS. 32. Neque enim viro qui similis mei est, respondebo, nec qui mecum in judicio ex aequo possit audiri. --Dum cum quolibet ex aequo in judicio contendimus, et quod contra nos dicatur, agnoscimus; et in his quae dicimus, audimus. Quia ergo invisibilis Judex quae facimus videt, quasi quae dicimus audit. Sed quia id quod ei displicet nequaquam plene cognoscimus, quasi quod ipse dixit, ignoramus. Sequitur: VERS. 33. Non est qui utrumque valeat arguere, et ponere manum suam in ambobus. --Durum quippe sonat quod Deum dicit arguere, sed durum non erit si recurrerit ad memoriam, quod ipse per alium 133.0202D| prophetam dicit: « Quiescite agere perverse, » et reliqua (Isa. I, 16). Et rursum: « Et venite et arguite me, dicit Dominus (Isa. I, 18). » In hoc enim quod Dominus se praecipit arguere, aperte insinuat quantam bonis actibus fiduciam praestet. Hinc est quod Dominus dicit: « Quaesivi virum qui interponeret sepem, et staret oppositus contra me ne dissiparem eam, et non inveni (Ezech. XXII, 30). » Sed quanquam praesentis motibus animadversionis obvient, non tamen valent virtute propria ab humano genere supplicia mortis expellere. Redemptor quippe humani generis in hominibus solus justus apparuit, qui et hominem arguit ne delinqueret, et Deo obstitit ne feriret. In utrisque quippe manum posuit, 133.0203A| quia et exempla hominibus quae imitarentur praebuit, et Deo in se opera quibus erga homines placarentur moriendo ostendit. Sequitur: VERS. 34. Auferat a me virgam suam, et pavor ejus non me terreat. --Per legem quippe virga Deus terruerat, cum dicebat: Si quis haec vel illa fecerit morte moriatur. Sed incarnatus virgam abstulit, quia vias vitae per mansuetudinem ostendit. Hinc est quod ei dicitur, « Intende, prospere procede et regna, propter veritatem et mansuetudinem et justitiam (Psal. XLIV, 5). » Timeri quippe quasi Deus noluit, sed quasi Pater ut amaretur inspiravit. Quod liquido Paulus dicit: « Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba 133.0203B| [Pater] (Rom. VIII, 15). » Sequitur: VERS. 35. Loquar, et non timebo eum. --Vir etenim sanctus, quia humani generis Redemptorem venire mitem conspicit, non metum a Domino, sed affectum a Patre sumit, et timorem despicit, quia per adoptionis gratiam ad amorem surgit. Hinc Joannes ait: « Timor non est in charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem (I Joan. IV, 18). » A peccati igitur morte timor nos suscitare non valuit, sed ad statum vitae aspirata mansuetudinis gratia erexit. Sequitur: Neque enim possum metuens respondere. --Respondere quippe cuilibet dicimus, cum factis illius digna opera recompensamus. Deo ergo respondere est, donis ejus praecedentibus nostra obsequia reddere. Dona enim nobis largitur, benignitatem 133.0203C| suam, et erga malos utitur. Respondere homo tot beneficiis debet, sed tamen respondere metuens non valet; quia humani generis Conditorem, qui adhuc serviliter formidat, procul dubio non amat. Nam tunc solum Deo vera obsequia reddimus, cum eos propter amoris fiduciam non timemus, cum nos ad bona opera affectus, non metus, dirigit. Sequitur: CAPUT X. VERS. 1. Taedet animam meam vitae meae. --Cum enim in amore Conditoris mens nostra accenditur, omne desiderium praesentis vitae levigatur. In taedium delectatio vertitur, atque hanc cum errore mens tolerat, cui victa prius reprobo amore serviebat. Sequitur: Dimittam adversum me eloquium meum. --Quasi pro se eloquio suo utitur, qui prava 133.0203D| quae gessit, defendere excusationibus conatur. Sed adversum se eloquium dimittit, qui accusare in se hoc incipit, quod erravit. Sequitur: Loquar in amaritudine animae meae. --Quis culpas suas detestans loquitur, restat necesse est ut has in amaritudine animae loquatur, ut haec ipsa amaritudo puniat, quidquid lingua per mentis judicium accusat. Sequitur: VERS. 2. Dicam Deo: Noli me condemnare. --Qui peccatorem se in amaritudine animae asserit, quid Deo aliud quam ne condemnatur dicit, quia amaritudo praesentis poenitentiae, exstinguit supplicia sequentis irae? Duobus enim modis in hac vita judicat Deus, cum aut per mala praesentia irrogare jam tormenta 133.0204A| incipit sequentia. Unde scriptum est: « Secundo eos qui non crediderunt, perdidit (Jud. V). » Et in psalmo: « Induantur sicut diploide confusione (Psal. CXVIII, 29). » Aut cum tormenta sequentia flagellis praesentibus exstinguit. Hinc Paulus ait: « Cum judicamur a Domino, corripimur, ut non cum hoc mundo damnemur (I Cor. XI, 32). » Et alibi: « Ego quos amo arguo, et castigo (Apoc. III, 19). » Sequitur: Indica mihi cur me ita judices? Ac si diceret: Quia flagellando me judicas, ostende quod ad judicium per flagellum securum reddas. Aliter: Plerumque enim justus flagella ad probationem percipit, sed pro qua tamen specialiter culpa percutiatur minime cognoscit, atque magis in percussione trepidat, quo causam suae percussionis ignorat. Petit ut semetipsum 133.0204B| sibi judex indicet, quatenus quod ille animadvertendo percutit, hoc in se flendo et ipse castiget. Sequitur: VERS. 3. Nunquid bonum tibi videtur si calumnieris, et opprimas me pauperem? --Ac si aperte diceretur: Tu qui summe bonus es, novi quia bonum non aestimas, ut pauperem per calumniam premas. Scio ergo quia non est justum quod patior, et eo magis doleo, quod causas justitiae ignoro. Cum vero se pauperem, non innocentem memorat, non jam de vita audaciam arripit, sed quam se infirmum conspiciat ostendit. Sequitur: Opus manuum tuarum. --Ac si aperte dicat: Impie opprimere non potes, quem te fecisse gratuito recordaris. Sequitur: Et consilium impiorum adjuves? --Quos namque hoc in 133.0204C| loco impios, nisi malignos spiritus vocat? Qui cum redire ipsi ad vitam nequeunt, crudeliter socios ad mortem quaerunt. Quorum nimirum consilium fuit, ut beatum Job divina correptio tangeret, et qui in tranquillitate justus exstiterat, saltem per flagella peccaret. Sed impiorum consilium Dominus non audivit, quia eorum tentationibus carnem justi prodidit, animam negavit. Hoc etiam consilium assidue Dominus destruit, quia pius Conditor cum viribus flagella moderatur, ne virtutem justorum poena transeat persequentium, et per astutiam fortium humana infirmitas excedat. Hinc Paulus ait: « Fidelis autem Deus, qui non patitur vos tentari supra id quod potestis, » et reliqua (I Cor. X, 13). Sequitur: 133.0204D| VERS. 4, 5, 6, 7. Nunquid oculi carnei tibi sunt, aut sicut videt homo et tu vides? Nunquid sicut dies hominis, dies tui, aut anni tui sicut humana sunt tempora ut quaeras iniquitatem meam et peccatum meum scruteris, et scias quia nihil impium fecerim? --Ac si humiliter requirens diceret: Cur me in tempore per flagella examinas, quem apud te perfecte et ante tempora scisti? Cur culpas meas verberibus interrogas, quem per aeternitatis tuae potentiam, nec prius quam conderes ignoras? Oculi quippe carnei, facta temporum, nonnisi in tempore agnoscunt, et humanus visus quodlibet opus sequitur, non percurrit. Dies quoque et anni hominum, a diebus et annis aeternitatis discrepant, quia vita 133.0205A| nostra quae tempore incipitur, et tempore finitur. Deo quippe nec transacta praetereunt, nec adhuc ventura quasi quae non appareant, desunt. Quia is qui semper esse habet, cuncta sibi praesentia conspicit, cum aspiciendo post et ante non tenditur. Sequitur: Cum sit nemo qui de manu tua possit eruere? --Ac si aperte dicat: Quid tibi restat, nisi parcere, cujus virtuti nullus valet obviare? Quo enim nemo est, qui animadversionem tuam ex merito suae virtutis retineat, eo a te facilius tua pietas exigit, ut parcas. Sequitur: VERS. 8. Manus tuae fecerunt me et plasmaverunt me totum in circuitu, et sic repente praecipitas me? --Ac si humiliter dicat. Quia sub justo examine dignum non est tuae placationi quod feci, pensa 133.0205B| misericorditer ne pereat, quod fecisti. Quibus etiam verbis perversum Manichaei dogma destruitur, qui duo principia esse mentiens, a Deo spiritum, a Satana vero carnem conditam asserere conatur. Plasmatum vero se propter imaginem retulit, factum vero totum in circuitu, in eo quod ex carnis constat indumento memoravit. Notandum vero est, quia per hoc plasmatum Dei manibus asserit, misericordiae Judicis dignitatem suae conditionis supponit. Ac si aperte dicat: Cur tanta vilitate despicis, quem tanta dignitate condidisti? Et quem ratione caeteris rebus praefers, cur ex dolore supponis? Sequitur: VERS. 9. Memento, quaeso, quod sicut lutum feceris me. --Ac si aperte dicat: Infirmitatem carnis, et 133.0205C| reatum iniquitatis laxa. Sicut lutum itaque homo est conditus, de limo sumptus, quia quasi aqua infundit pulverem, cum anima rigat carnem. Lutum quippe fit, cum se aqua terrae conspergit. Haec autem quae de exteriori homine dicitur, etiam interiori potest congruere. Sicut lutum quippe homo interior exstitit, quia cum spiritus gratiae terrenae menti infunditur, ut ad intellectum sui Conditoris erigatur. Humana namque cogitatio quae peccati sui sterilitate aruit, per vim sancti Spiritus viridescit. Sequitur: Et in pulverem reduces me. --Ac si patenter postulet dicens: Materiam, quaeso, originis et poenam finis aspice, et culpis citius transeuntis parce. MORALITER. Cum enim per subtractionem spiritus mens electa, ad aliquantulum in tentationem deseritur, 133.0205D| quasi ab humore pristino terra siccatur, ut infirmitatem suam derelicta sentiat, et sine infusione supernae gratiae quantum homo aruit, agnoscat. Sequitur: VERS. 10, 11. Nonne sicut lac mulsisti me, et sicut caseum me coagulasti? Pelle et carnibus vestisti me, ossibus et nervis compegisti me. --Plasmatus quippe homo, sicut lutum factus est, propagatus autem, et sicut lac mulgetur semine, et sicut caseum coagulatur in carne. Carnibus et pelle induitur, ossibus nervisque subditur. MORALITER. Mens etenim cum per sancti Spiritus gratiam ab usu vetustae conversationis abstrahitur, sicut lac mulgetur, quia in quadam inchoationis novae teneritudine et subtilitate 133.0206A| formatur. Sicut caseum coagulatur, quia in constipatione pinguescentis cogitationis astringitur, ut nequaquam jam per desideria defluat, sed in uno amore se colligens, ad solidam reformationem surgat. Pelle quippe et carnibus interior homo vestitur, quia cum ad superna erigitur, carnalium motuum obsidione vallatur. Carnibus et pelle vestimur, sed ossibus et nervis compingimur, quia etsi foris irruente tentatione concutimur, intus tamen nos Conditoris manus roborat contra tentamenta. Sequitur: VERS. 12. Vitam et misericordiam tribuisti mihi. --Angustia quippe Dei laus esset discreta a creati corporis, nisi etiam sequenter exprimeretur mira aspiratio vivificationis. MORALITER. Vita quippe tribuitur, cum malignis mentibus benignitas aspiratur. 133.0206B| Sed vita sine misericordia accipi nequaquam valet, quia ad obtinenda justitiae bona Dominus non adjuvat, si prius misericorditer ante actas nequitias non relaxat. Vel certe vitam et misericordiam nobis tribuit, quia eam qua nos misericordia ad bene vivendum praevenit, etiam subsequenter custodit. Nisi enim misericordiam subroget, servari non valet vita quam praebet. Sequitur: Et visitatio tua custodivit spiritum meum. --Incassum enim nobis Conditor bona tribuit, si non omne quod tribuerit, ipse custodierit. MORALITER. Humanum quippe spiritum superna visitatio custodit, cum hunc virtutibus dilatum, vel flagello percutere, vel compungere amore non desinit. Sequitur: VERS. 13. Licet haec celes in corde tuo, tamen scio 133.0206C| quia universorum memineris. --Ac si aperte dicat: Cur de me trepido, qui et universas gentes colligas, scio. Quod tamen in corde celas, quia hoc adhuc aperto sermone non indicas. Sed quia universorum reminisceris, me procul dubio de venia certum facis. Sequitur: VERS. 14. Si peccavi, et ad horam pepercisti mihi, cur ab iniquitate mea mundum me esse non pateris? --Ad horam Dominus peccato parcit, cum reatum culpae concessis fletibus diluit. Sed ab iniquitate nostra mundos nos esse non patitur, quia volentes culpam fecimus, sed nonnunquam nolentes ejus memoriam cum delectatione toleramus. « Computruerunt et delerioraverunt cicatrices meae, a facie insipientiae meae (Psal. XXXVII, 6). » Ac si aperte dicat: Si culpam 133.0206D| venia abstulit, cur et a memoria non detergit? Sequitur: VERS. 15. Et si impius fuero, vae mihi est, et si justus, non levabo caput. --Impius namque vae habet, justus miseriam, quia aeterna damnatio reprobum sequitur, et electus quisque doloribus transitoriae adversitatis expiatur. Impius caput levat, sed elatus evadere vae, quod sequitur, non valet. Justus laboris sui certamine afflictus, caput levare non sinitur, sed pressus a perpetua afflictione liberatur. Ac si ergo aperte deploret dicens: Aut substratus carnis desideriis, supplicio aeterno subjicior, aut repugnans illicitis motibus poena praesenti crucior. Sequitur: 133.0207A| VERS. 16. Et propter superbiam, quasi leaena capies me. --Leaena cum escam catulis exquirit, inhianter in foveam captionis cadit. Sic nimirum humana mens capta est, quae in libertate arbitrii condita desideria carnis nutrire appetiit, quasi leaena catulis escam quaesivit, atque in captionis suae foveam cecidit, quae suadente hoste ad cibum prohibitum manum tetendit. Quasi leaena ergo captus est per superbiam, quia inde hunc disciplina suae correptionis deprimit, unde transgressionem praecepti non timens, audacter saltum in foveam dedit. Dumque etiam quisque nostrum per culpam aliquid appetit, quid aliud quam praedam in foveam concupiscit? Quem tamen superna miseratio captum a fovea evehit, quia hunc infirmitate cognita ad veniam reducit. Qui dum virtute extollitur 133.0207B| lapsus ad desideria in humilitate religatur. Sequitur: Reversusque mirabiliter me crucias. --Cum Auctorem relinquimus, nec ipsa ullatenus destitutionis damna sentimus. Quo enim longe Conditor deserit, eo mens nostra insensibilibus obdurescit. At si afflatu sancti Spiritus tangitur, ad considerationem protinus evigilat, in coelestium inquisitione se excutit, amoris summi aestibus inardescit; quia omnipotens Deus, unde mentem nostram visitans ad amorem suum erigit, inde hanc per lacrymas gravius affligit. Et dum perflata mens ad summa rapitur, compunctionis suae poenam gaudens miratur. Sequitur: VERS. 17. Instauras testes tuos contra me, et multiplicas iram tuam adversum me, et poenae militant in 133.0207C| me. --Testes enim Dei sunt, qui per exercitium boni operis testantur quae electos secutura sint praemia veritatis. Unde hos quoque quos pro veritate passos agnoscimus, Graeco eloquio μάρτυρες, id est, testes vocamus. Testes quippe suos contra nos Dominus instaurat, cum electorum vitam pravitati nostrae ad arguendos nos instruendosque multiplicat, ut qui praeceptis non accendimur, saltem exemplis excitemur. Sequitur: Et multiplicas iram tuam. --Eo multiplicari ira Dei dicitur quo esse multiplex indicatur, quia ex ea nunc bonorum vita et labore cognoscimus, si emendari, dum tempus est nolumus, quanta post animadversione feriamur. Electos quippe Dei cernimus et pia agere, et crudelia multa tolerare. Hinc ergo colligitur districtus Judex quanta illic feriat 133.0207D| districtione quos reprobat, si hic cruciat quos amat, Petro attestante, qui ait: « Tempus est ut judicium incipiat de domo Dei (I Petr. IV, 17). » Si autem primum a nobis, quis finis eorum qui non credunt Dei Evangelium? Sequitur: Et poenae militant in me. --Consideratis quippe Dei testibus, poenae in nobis militant, quia dum miranda illorum facta conspicimus, vitam nostram quae ex eorum comparatione nobis displicet, studiosa afflictione cruciamus, ut quidquid in nobis polluerunt opera, diluant lamenta. Sequitur: VERS. 18, 19. Quare de vulva eduxisti me? Qui utinam consumptus essem, ne oculus me videret! --Qui nimirum prima oratione jam protulit dicens: 133.0208A| « Quare non in vulva mortuus sum (Job III), » qui hoc quoque quod hic adjicit subdens: Fuissem quasi non essem, de utero translatus ad tumulum. --Illic verbis aliis non aliter adjungit dicens: « Sicut abortivum absconditum non subsisterem, vel qui concepti non viderunt lucem (Ibid., 16). » Quia vero haec superius late digessimus, pro vitando lectoris fastidio exposita replicare devitamus. Sequitur: VERS. 20. Nunquid non paucitas dierum meorum finietur brevi? --Cautum se ac sollicitum vivere ostendit, qui brevitatem praesentis vitae considerans, non ejus usum, sed terminum conspicit, ut ex fine colligat nihil esse quod transiens delectat. Hinc namque per Salomonem dicitur: « Si multis annis vixerit homo, et in his omnibus laetatus fuerit, meminisse 133.0208B| debet tenebrosi temporis, et dierum multorum, qui cum venerint, vanitatis arguentur praeteritae (Eccle. XI, 8). » Sequitur: Dimitte ergo me ut plangam paululum dolorem meum. --Ac si aperte dicat: Flagella tuae percussionis tempera, ut moderatis doloribus aestimare mala quae patior flendo convalescam. Sicut enim moderata afflictio lacrymas exprimit, ita immoderata subducit, quia moeror ipse quasi sine moerore fit, qui afflicti mentem devorans sensum doloris tollit. Flere dolorem suum non valet, qui pravae quidem consuetudini contraire nititur, sed tamen adhuc succrescentibus desideriis carnis gravatur, quia nisi a reatu culpae nos ligavimus misericorditer dimittamur, perfecte flere non possumus hoc, quod in nobis ipsis contra nosmetipsos dolemus. 133.0208C| Sequitur: VERS. 21. Antequam vadam et non revertar ad terram tenebrosam et opertam caligine mortis. --Quid enim terrae tenebrosae nomine, nisi terrae Tartari claustra signantur? Quam aeternae mortis caligo operit, quia damnatos quosque in perpetuum a vitae luce disjungit? Nec immerito infernus terra dicitur, quia quique ab eo capti fuerint, stabiliter tenentur. Scriptum quippe est: « Generatio praeterit, et generatio advenit, terra autem in aeternum stat (Eccle. I, 4). » Non quia ad terram tenebrosam qui culpam deflet, iturus est; sed quia ad hanc procul dubio qui plangere negligit, vadit. Subditur: Non revertar. --Quia nunquam ultra misericordia parcentis liberat, quos semel in locis poenalibus justitia judicandi 133.0208D| damnat. Sequitur: VERS. 22.-- Terra miseriae et tenebrarum. --Miseria ad dolorem, tenebrae ad caecitatem. Ea ergo quae a conspectu districti judicis expulsos tenet, miseriae et tenebrarum terra perhibetur, quia foris dolor cruciat, quos divisos a vero intus caecitas obscurat lumine, quamvis miseriae et tenebrarum terra et aliter intelligi potest. Nam haec quoque terra in qua nascimur, est quidem miseriae, sed tenebrarum non est, quia multa hic corruptionis nostrae patimur, sed tamen adhuc in ea per conversionis gratiam ad lucem redimus. Veritate suadente, quae ait: « Ambulate dum lucem habetis, ne vos tenebrae comprehendant (Joan. XII, 35). » Illa vero simul 133.0209A| miseriae et tenebrarum terra est, quia quisquis ad toleranda ejus mala descenderit, nequaquam ulterius ad lucem reddit. Sequitur: Ubi umbra mortis et nullus ordo. --Sicut mors exterior ab anima dividit carnem, ita mors interior a Deo separat animam. Umbra ergo mortis est obscuritas divisionis, quia damnatus quisque cum aeterno succenditur igne, ab interno lumine tenebratur. Natura vero ignis est ut a seipso et lucem exhibeat et concremationem. Sed transgressorum illa ultrix flamma concremationem habet, et lumen non habet. Hinc enim est quod de reprobis Veritas dicit: « Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, » et reliqua (Matth. XXV, 41). Hinc etiam per Psalmistam dicitur: « Super eos cecidit ignis, et non viderunt solem (Psal. LVII, 133.0209B| 9). » Mirum vero est valde quod dicitur, ubi nullus ordo. Neque enim omnipotens Deus qui mala bene punit, inordinata esse ullo modo vel tormenta sunt [sinit]. Quomodo namque in suppliciis ordo non erit, dum damnatum quemquam juxta modum criminis, et retributio sequitur ultionis? Hinc quippe scriptum est: « Potentes potenter tormenta patiuntur (Sap. VI, 7), » et fortioribus fortior instat cruciatio. Sed sanctus vir post umbram mortis intulit, quanta sit confusio in damnatorum mente subjungit, quia ipsa quoque supplicia quae ordinata per justitiam veniunt, ordinata procul dubio in corde morientium non sunt. Repulsis ergo in suppliciis ordo non erit, quia in eorum morte atrocius ipsa confusio mentis saevit. Quanta enim mira potentia judicantis 133.0209C| aequitas ordinat, ut poena animum quasi inordinata confundat. Vel certe abesse ordo suppliciis dicitur, quia quibuslibet rebus in poenam surgentibus propria qualitas non servatur. Sequitur: Et sempiternus horror inhabitat. --In hujus vitae 133.0210A| tormentis timor dolorem habet, dolor timorem non habet, quia nequaquam mentem motus cruciat, cum pati coeperit jam quod metuebat. Infernum vero et umbra mortis obscurat, et sempiternus horror inhabitat, quia ejus ignibus traditi, et in suppliciis dolorem sentiunt, et in doloris angustia pulsanti se semper pavore feriuntur, ut et quod timent, tolerent, et rursus quod tolerant, sine cessatione pertimescant. De his etenim scriptum est: « Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur (Marc. IX, 48). » Quia ergo et mors perimit et non exstinguit, dolor cruciat, sed nullatenus pavorem fugat, flamma comburit sed nequaquam tenebras discutit; quantum per notitiam praesentis vitae colligitur, supplicia ordinem non habent, quae non suam per omnia qualitatem 133.0210B| tenent. Quamvis illic ignis et ad consolationem non lucet, et tamen magis torqueat, ad aliquid lucet. Nam sequaces quosque suos secum in tormento reprobi flamma illustrante visuri sunt, quorum amore deliquerunt, quatenus qui eorum vitam carnaliter contra praecepta Conditoris amaverunt, ipsorum quoque eos interitus in augmento suae damnationis affligat. Quod profecto Evangelio teste collegimus, in quo, veritate nuntiante, dives ille quem contigit ad incendii aeterni tormenta descendere, quinque fratrum describitur meminisse. Sicut ergo coelestis ignis ardere novit ad solatium puerorum ut vincula incenderet, et tamen ardere ad supplicium nescit ut vestimenta incenderet, ita e diverso gehennae flamma reprobis, et nequaquam lucet ad 133.0210C| consolationis gratiam, et tamen lucet ad poenam, ut damnatorum oculis ignis supplicii et nulla claritate candeat, et ad doloris cumulum dilecti qualiter cruciantur, ostendat. LIBER DECIMUS. CAPUT XI. 133.0209C| VERS. 1, 2. Respondens autem Sophar Naamathites, 133.0209D| dixit: Nunquid qui multa loquitur, non audiet? Et vir verbosus justificatur? --Mos esse procacium solet, ut recte dictis e diverso semper respondeant, ne si ad prolata consentiant inferiores esse videantur. Quibus justorum verba, quamlibet facta [alte] sonuerint, multa [muta] sunt, quia quorum vitia resecant, auditum gravant. Unde et ad crimen trahitur, hoc quod recta praedicatio contra crimina profertur. Nec fallacem quidem Sophar sententiam protulit, quod vir verbosus justificari nequaquam possit, quia dum quisque per verba defluit, perdita gravitate silentii, mentis amittit ( Deest hic substantivum aliquod nomen ). Hinc quippe scriptum est: « Cultus justitiae silentium (Isa. XXXII, 17). » Hinc Salomon ait: « Sicut urbs patens, et absque murorum 133.0210C| ambitu, ita vir qui non potest in loquendo cohibere spiritum suum (Prov. XXV, 28). » Sed 133.0210D| virtus verae sententiae perditur, quae sub discretionis custodia non profertur. Sequitur: VERS. 3. Tibi soli tacebunt homines, et cum caeteros irriseris, a nullo confutaberis? --Imperita mens, ut diximus, veritatis sententias graviter tolerat, et silentium poenam putat. Ferre vocem non valet, quia tenta in vulnere sui reatus dolet, unde mox se ad defensionem praeparat, ut reatus sui verecundiam per verba pravae refutationis tegat. Perversi enim correctionis vocem, contumeliam derisionis putant. Sequitur: VERS. 4. Dixisti enim: Purus est sermo meus, et mundus sum in conspectu tuo. --Quomodo enim beatus Job se mundum dicere potuit, qui ait: « Si justificare me voluero, os meum condemnabit me? » 133.0211A| (Job IV, 20.) Sic habet hoc pravorum malitia, ut cum vera in se flere mala renuit, fingat aliena. Nam quasi solatio facinoris utitur, si falsis vocibus et vita corripientis inquinetur. Sequitur: VERS. 5. Atque utinam Deus loqueretur tecum, et aperiret labia sua tibi. --Ipse quippe homo sibi loquitur, cum per hoc quod sentit nequaquam divinitatis spiritu a carnalis prudentiae intellectu separatur. Unde et adhuc Petro, hoc terrena sapienti, Veritas dicit: « Non enim sapis quae Dei sunt, sed quae hominum (Matth. XVI, 23). » Cui tamen recta confitenti dicitur: « Caro et sanguis revelavit tibi, » et reliqua (Matth. XVI, 17). Quid autem Dei labia, nisi judicia ejus accipimus? Labia itaque sua Deus aperit, cum voluntatem suam hominibus per aperta judicia 133.0211B| ostendit. Quasi enim reserato ore loquitur, cum remota obscuritate dispositionis intimae renuit occultare quod vult. Nam velut clausis labiis sensum nobis suum non indicat, cum occulta judicia cur quid faciat celat. Ac si ergo patienter diceret: Imperitiae tuae potius quam poenae compatior, quia sola carnis prudentia praeditum, a veritatis te spiritu vacuum agnosco. Si enim Dei occulta judicia cognosceres, tam procaces contra illum sententias non sonares. Sequitur: VERS. 6. Ut ostenderet tibi secreta sapientiae et quod multiplex sit lex ejus. --Publica sapientia superna sunt opera, cum omnipotens Deus regit quos creat, perficit bona quae inchoat, et aspirando adjuvat quos visitationis suae lumine illustrat. 133.0211C| Secreta vero sapientia superna sunt opera, cum Dominus quos creavit deserit, cum bona quae proveniendo coeperat, nequaquam prosequendo consummat, cum dona quae contulit minime custodit. Ad haec se Paulus sapientiae illius secreta tetenderat cum dicebat: « O altitudo divitiarum sapientiae Dei, » et reliqua (Rom. XI, 33). Sequitur: Et quod multiplex sit lex ejus. --Quid hoc loco Dei lex accipi, nisi charitas debet? per quam semper leguntur in mente praecepta vitae qualiter in actione teneantur. De hac etenim lege Veritatis voce dicitur: « Hoc est praeceptum meum ut diligatis invicem (Joan. XV, 12). » De hac Paulus ait: « Plenitudo legis dilectio (Rom. XIII, 10). » Sed haec eadem lex multiplex dicitur, quia studiosa sollicitudine charitas 133.0211D| ad cuncta virtutum facta dilatatur. Quae a duobus quidem praeceptis incipit, sed se ad innumerabilia extendit. Hujus namque legis initium, dilectio est Dei, ac dilectio proximi. Sed Dei dilectio per tria distinguitur, proximi autem ad duo praecepta derivatur. Sed haec nimirum duo dum sollicita cogitantur intentione, cor ad innumera virtutum mysteria tendunt, ne vel ad inferenda quae non debet, desideriis inquieta mens ferveat, vel erga exhibenda quae debet, otio resoluta torpescat. Hujus nimirum legis multiplicitatem bene Paulus enumerat diceus: « Charitas patiens est, benigna est, non aemulatur, non inflatur, et reliqua (I Cor. XIII, 4). » Sequitur: Et intelligeres quod multum minora exigaris a Deo, quam mereatur 133.0212A| iniquitas tua. --Dolor quippe flagello temperatur, cum culpa cognoscitur. Si autem culpas perpendimus, profecto aequanimiter flagella toleramus, nec ex dolore ad impatientiam proruit, cum suo judicio conscientia addicit. Sed Sophar sciens quid diceret, sed cui diceret nesciens, non sine magna iniquitate fuit, qui virum justum usque ad objectionem iniquitatis increpavit. Quanquam enim Sophar iniquum vocet, quem superna sententia laudaverat, non tamen a venia reprobatus excluditur, qui ad verba contumeliae, divini amoris zelo promovetur. Citius enim culpa dimittitur, quae nequaquam malitiae studio perpetratur. Sequitur: VERS. 7. Forsitan vestigia Dei comprehendes, et usque ad perfectum Omnipotentem reperies? --Quid 133.0212B| vestigia, nisi benignitatem illius visitationis vocat? Quibus nimirum progredi ad superna provocamur, cum ejus spiritus afflatu tangimur, et extra carnis angustias, sublevati per amorem, agnoscimus Auctoris nostri contemplandam speciem quam sequamur. Nam cum mentem nostram spiritualis patriae amor inflammat, quasi sequentibus iter insinuat. Quae enim necdum cernimus, restat necesse est, ut vestigia sui amoris indagemus, quatenus usque ad contemplationis speciem quandoque mens veniat, quem nunc quasi tergo subsequens per sancta desideria explorat. Hinc Psalmista ait: « Adhaesit anima mea post me (Psal. LXII, 9). » Tunc quippe manifeste Omnipotens reperitur, cum mortalitatis nostrae funditus corruptione calcata, ab assumptis nobis in 133.0212C| divinitatis suae claritate conspicitur. Nunc autem a carnali cogitatione animum infusi Spiritus gratia sublevat, et in contemptum rerum praetereuntium exaltat. Incircumscripti luminis jubar intueri conatur et non valet, quod infirmitate pressus animus, et nequaquam penetrat, et tamen repulsus amat. Sequitur: VERS. 8, 9. Excelsior coelo est, et quid facies? profundior inferno, et unde cognosces? longior terra mensura ejus, et latior mari. --Haec quidem tanto spiritualiter debent intelligi, quanto de Deo quidquam nefas est juxta corporea lineamenta sentiri. Sed coelo est excelsior, quia incircumscriptione sui spiritus cuncta transcendit. Inferno profundior, quia transcendendo subvehit. Terra longior, quia creaturae 133.0212D| modum perennitate suae aeternitatis excedit. Mari latior, quia rerum temporalium fluctus sic regens possidet, ut hos sub omnimoda potentiae suae praesentia coangustando circumdet. Possunt et coeli appellatione, angeli, et inferni vocabulo daemonia designari; per terram vero, justi homines; per mare autem peccatores intelligi. Excelsior itaque coelo est, qui ipsi quoque electi spiritus, visionem tantae celsitudinis perfecte non penetrant. Profundior inferno est, quia malignorum spirituum astutias longe subtilius quam ipsi putaverunt, judicans damnat. Terra longior. Quia longanimitatem nostram, patientia divinae longanimitatis exsuperat. Mari latior. Quia ubique facta peccantium retributionis 133.0213A| suae ultione damnat. Cujus bene potentiam egregius nobis doctor insinuat, cum breviter narrat: « Ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, longitudo, sublimitas et profundum (Ephes. III, 18). » Habet quippe Deus latitudinem, quia et in dilectione sua usque ad collationem persequentium tendit. Habet longitudinem, quia ad vitae patriam nos longanimiter tolerando perducit. Habet sublimitatem, quia ipsorum quoque intelligentiam qui recepti fuerint, in superna congregatione transcendit. Habet profundum, quia damnatis inferius districtionis suae judicium incomprehensibiliter exerit. Ac si ergo despecto diceretur: Profunditatem ejus atque excellentiam quanto tu cognoscere sufficis, qui vel virtute ad summa evehi, vel temetipsum reprehendere 133.0213B| in tentationibus nescis. Sequitur: VERS. 10. Si subverterit omnia, vel in unum coarctaverit, quis contradicet ei? (vel quis dicere ei potest. Cur ita facis? )--Subvertit Dominus coelum, cum, terribili et occulta dispensatione, humanae contemplationis celsitudinem destruit. Subvertit infernum, cum cujuslibet mentem in suis tentationibus pavidam cadere etiam ad deteriora permittit. Subvertit terram: cum fructificationem boni operis adversis irruentibus intercidit. Subvertit mare, cum fluctuationem nostrae titubationis immergenti subito pavore confodit. Coelum etiam simul infernusque coarctatur, cum unam eamdemque mentem, et sublevatio contemplationis illuminat, et importunitas tentationis obscurat. De coelo quippe lux oritur, infernus 133.0213C| autem tenebris possidetur. In unum etiam terra mareque coarctatur, cum unam eamdemque et certitudo solidae fidei roborat, et tamen ex aliquantula mutabilitate perfidiae aura dubietatis versat. Hinc quidem ait: « Credo, Domine, adjuva infidelitatem meam (Marc. IX, 33). » Divinum quippe judicium nec adversitate valet imminui, nec inquisitione agnosci. Sequitur: VERS. 11. Ipse novit hominum vanitatem, et videns iniquitatem nonne considerat. --Vana namque agimus, quoties transitoria cogitamus. Unde evanescere dicitur, quod repente ab intuentium oculis aufertur. Hinc Psalmista ait: « Universa vanitas omnis homo vivens (Psal. XVIII, 6). » Apte autem post vanitatem, 133.0213D| protinus iniquitas adjungitur, quia dum per quaedam transitorie ducimur, in quibusdam noxie ligamur. Cumque mens incommutabilitatis statum non tenet, a semetipsa defluens ad vitia prorumpit. Potest ergo et vanitas culpa intelligi, et iniquitatis nomine reatus gravior demonstrari. Si enim aliquando vanitas culpa non esset, Psalmista non diceret: « Quanquam in imagine Dei ambulet homo, tamen vane conturbatur (Psal. XXXVIII, 7). » Ex vanitate ergo, ut superius dictum est, ad iniquitatem ducimur, cum prius ad levia delicta defluimus, et usu cuncta levigante nequaquam post committere etiam graviora timemus. Hinc Salomon ait: « Qui modica spernit, paulatim decidit (Eccli. XIX, 1). » Si enim curare parva negligimus, insensibiliter seducti, audenter 133.0214A| etiam majora perpetramus. Et notandum quod non videri, sed considerari dicitur. Deus itaque vanitatem hominum novit, iniquitatem considerat, quia nec minora delicta multa deserit, et ad majora ferienda se intentius accingit. Sequitur: VERS. 12. Vir vanus in superbiam erigitur. --Vanitatis quippe finis est, ut cum peccato mentem sauciat, hanc ex culpa audacem reddat, quatenus sui reatus oblita, qui amisisse innocentiam non dolet, justo excaecata judicio simul et humilitatem perdat. Sequitur: Et quasi pullum onagri se liberum natum putat. --Per pullum quippe onagri omne agrestinum genus exprimitur. Agri namque animalia in libertate habent, et ire quo appetunt, et quiescere cum lassantur. Hoc tamen plerumque homini non 133.0214B| licet, quod brutis animalibus licet. Qui ergo implere cuncta quae desiderat, per effrenatam libertatem quaerit, quid aliud quam pullo onagri similis esse concupiscit; ut disciplinae hunc lora non teneant, sed audenter vagus per silvam desideriorum currat. Restat ergo ut si esse jam similes pullo onagri nolumus, in cunctis quae appetimus nutum prius intimae dispensationis exquiramus. Sequitur: VERS. 13. Tu autem firmasti cor tuum, et expandisti ad eum manus tuas. --Firmasti cor non hoc per virtutem dicitur, sed per insensibilitatem, quis autem pertinacia insensibilitatis obdurescit, quasi confirmat, ne hoc jacula superni timoris confodiant. Unde quibusdam per prophetam Dominus dicit: « Tollam a vobis cor lapideum, et dabo vobis carneum 133.0214C| (Ezech. XI, 19). » Per manus opera designantur. Cum culpa igitur manus ad Deum expandere est, contra largitoris gratiam de virtute operum superbire. Qui in conspectu divini Judicis loquens sibi bona quae facit tribuit, ad Deum manus superbiens tendit. Sic profecto contra electos reprobi, sic contra catholicos haeretici effrenantur, quatenus eos quos redarguere ex infirmitate actionis non valent, ex crimine rumoris accusent. Sequitur: VERS. 14, 15. Si iniquitatem quae est in manu tua abstuleris a te, et non manserit in tabernaculo tuo injustitia, tunc levare poteris faciem tuam absque macula. --Omne peccatum aut sola cogitatione committitur, aut cogitatione simul et opere. Iniquitas 133.0214D| ergo in manu est, culpa in opere. Injustitia vero in tabernaculo, iniquitas in mente. Mens quippe nostra tabernaculum non incongrue vocatur, in qua apud nosmetipsos abscondimur, cum foris in opere non videmur. Prius enim iniquitatem a manu substrahi, et post a tabernaculo admonet injustitiam abscidi, quia quisquis jam prava a se opera exterius resecat, necesse profecto est, ut ad semetipsum rediens solerter in mentis intentione sese discernat, ne culpa quam jam in actione non habet, adhuc in cogitatione perduret. Hinc Salomon ait: « Praepara foris opus tuum, et diligenter exerce agrum tuum, ut postea aedifices domum tuam (Prov. XXIV, 27). » Quod si perfecte haec duo tergimus, ad Deum statim sine macula faciem levamus. Interna quippe facies 133.0215A| hominis mens est; in qua nimirum recognoscimus, ut ab auctore nostro diligamur. Quam scilicet faciem levare est in Deo animum per studia orationis attollere. Sed elevatam faciem macula inquinat, si intendentem mentem reatus sui conscientia accusat. Quae ab spei fiducia protinus frangitur, si intenta precibus necdum devictae culpae memoria mordetur. Hinc per Joannem dicitur: « Si cor nostrum non reprehenderit nos, fiduciam habemus ad Deum, et quidquid petierimus ab eo, accipiemus (I Joan. III, 21, 22). » Hinc Salomon ait: « Qui avertit aurem suam ne audiat legem, et reliqua (Prov. XXVIII, 9). » Ut ergo ad precem facies sine macula levetur ante orationis tempora, semper debet sollicite conspici, quidquid potest in oratione reprobari, et tunc etiam 133.0215B| vere sine macula faciem levamus, cum nec prohibita mala nos committimus, nec quae nobis commissa sunt ex proprio zelo, retinemus. Sequitur: Et eris stabilis, et non timebis. --Tanto nimirum minus quisque ante judicem trepidat, quanto in bonis actibus solidius stat. Timorem quippe superat, qui stabilitatem servat, quia dum sollicitus studet peragere quod mansuete conditor imperat, securus cogitat etiam quod terribiliter intendat. Sequitur: VERS. 16. Miseriae quoque oblivisceris, et quasi aquarum quae praeterierunt recordaberis. --Ac si aperte dicat: Si degustas gaudium quod intus permanet, leve fit protinus omne quod foris dolet; mala quippe vitae praesentis tanto durius animus sentit, quanto pensare bonum quod sequitur, negligit. Ac si semel 133.0215C| quisque se ad aeterna erigat, prope nihil esse hic conspicit quidquid ad finem currit. Praesentis vitae adversa tolerat, et quasi nihil esse omne quod labitur, pensat. Bene autem praesentis vitae miserias aquis praetereuntibus comparat, quia calamitas transiens electi mentem nequaquam concussione subruit, sed tamen tactu moeroris [doloris] infundit. Nam minatur quidem per cruorem vulneris, et a suae certitudine non frangitur salutis. Sequitur: VERS. 17. Et quasi meridianus fulgor consurget tibi ad vesperum. --Fulgor quippe meridianus est, in vespere virtutis renovatio in tentatione, ut repentino charitatis fervore mens vigeat, quae jam lumen sibi gratiae occubuisse formidabat. Sequitur: Et cum te consumptum putabis, orieris ut Lucifer. --Saepe 133.0215D| namque tot tentamenta obsident, ut ipsa nos eorum numerositas pene ad lapsum desperationis inclinet. Sed moeroris nostri caliginem conditor conspicit, et subtracti luminis radios infundit, ita ut recta protinus per dona mens vigeat, quam paulo ante decertantia vitia superbiae calce deprimebant. Justus ergo cum se consumptum putaverit, ut Lucifer oritur, qui mox ut tenebrescere tentationum caligine coeperit, ad lucem gratiae reformatur, et in seipso demonstrat diem justitiae, qui casurus paulo ante timuit noctem culpae. Recte autem Lucifero justi vita comparatur. Solem quippe praecurrens Lucifer nuntiat. Et quid nobis sanctorum innocentia, nisi sequentis judicis claritatem clamat? In eorum namque admiratione 133.0216A| conspicimus, quid de majestate veri luminis aestimemus. Aliter: Peccatoris enim lumen in die est, obscuritas in vespere, quia in praesenti vita felicitate attollitur, sed adversitatis tenebris in fine debacchatur. Justo autem meridianus fulgor ad vesperum surgit, quia quanta sibi claritas maneat, cum jam lumen occumbere coeperit, agnoscit. Hinc namque scriptum est: « Timenti Dominum bene erit in extremis (Eccli. I, 13). » Et Psalmista: « Cum dederit dilectis suis somnum, ecce haereditas Domini (Psal. CXXVI, 3). » Qui in hujus quoque vitae adhuc certamine positus, cum se consumptum putaverit, ut Lucifer oritur, qui foris cadens, intus innovatur, et quo magis exterius adversa tolerat, eo verius virtutum lumine interius coruscat, Paulo attestante, qui 133.0216B| ait: « Sed licet is qui foris est, noster homo corrumpatur, tamen is qui intus est renovatur de die in diem (II Cor. IV, 16). » Sequitur: VERS. 18. Et habebis fiduciam, proposita tibi spe. --Tanto namque spes in Deum solidior surgit, quanto quisque pro illo graviora pertulerit, quia nequaquam retributionis gaudium de aeternitate colligitur, quod non hic prius pia tribulatione seminatur. Hinc per Psalmistam dicitur: « Euntes ibant et fiebant, mittentes semina sua. Venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suos (Psal. CXXV, 6). » Hinc Paulus ait: « Si commorimur, et convivemus, si sustinemus et conregnabimus (II Tim. II, 12). » Tanto ergo major fiducia mentem roborat, quanto hanc fortior pro veritate 133.0216C| afflictio angustat. Sequitur: Et defossus securus dormies. --Sicut enim malis praesens securitas laborem, ita bonis praesens labor perpetuam securitatem parit. Defossum se securum dormire posse jam noverat, qui dicebat: « Ego enim jam delibor, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, » et reliqua (II Tim. IV; 6). Aliter: Rebus namque transitoriis occupati pensare negligimus, per quanta pensamus. Sed si reducto considerationis cultu, vomere ager excutitur, quidquid in mente latebat invenitur. Effossi ergo dormiunt, quia dum sua intima vigilanter penetrant, a laboriosis mundi oneribus sub quietis otio occultantur. Sequitur: VERS. 19. Requiesces, et non erit qui te exterreat. --Quisquis 133.0216D| praesentem gloriam quaerit, profecto despectum metuit; at contra quisquis in populo aeternitate desiderio figitur, nec prosperitate attollitur, nec adversitate quassatur. Dum nil habet in mundo quod appetat, nil est quod in mundo pertimescat. Hinc etenim Salomon ait: « Non contristabit justum quidquid ei acciderit (Prov. XII, 21). » Et rursum: « Justus quasi leo absque terrore erit (Prov. XXVIII, 1). » Sequitur: Et deprecabuntur faciem tuam plurimi. --Neque enim justi viri idcirco per innocentiam itinera arcta custodiunt, ut ab aliis exorentur. Sed sive haeretici seu perversi quilibet per hoc quod inter homines quasi innocenter vivunt, videri pro hominibus intercessores volunt, et cum sancta insinuant 133.0217A| loquentes quod ipsi appetunt, hoc aliis pro magno pollicentur. Sequitur: VERS. 20. Oculi autem impiorum deficient, et effugium peribit ab eis. --Quod oculorum nomine vis intentionis exprimitur per Evangelium Veritas dicit: « Si oculus tuus simplex fuerit, totum corpus tuum lucidum erit (Matth. VI, 22). » Oculi ergo impiorum sunt intentiones in eis carnalium desideriorum. Qui idcirco deficiunt quia aeterna negligunt, et sola semper transitoria praestolantur. Carnis vita per momenta deficit, et tamen carnale desiderium crescit. Quorum scilicet oculi tunc superna ultione deficiunt, quia suo judicio a terrena hic deficere delectatione noluerunt. Hinc Psalmista ait: « In illa die peribunt omnes cogitationes eorum (Psal. CXLV, 4). » A quibus et omne 133.0217B| effugium perit, quia eorum malitia ab animadversione districti judicis quo se occultare valeat, non invenit. Nam nunc tot hic habent effugia, quot sibi praeparant delectamenta. Sed quandoque eis effugium perit, quia eorum mens amissis omnibus se solummodo et judicem conspicit. Sequitur: Et spes eorum abominatio animae. --Quid hic peccator totis cogitationibus sperat, nisi ut potestate caeteros transeat? Cunctis rerum multiplicitate obsequentibus mirandus innotescat? Bene ergo spes eorum abominatio dicitur animae, quia ea quae carnales ambiunt, spiritales quique judicio rectitudinis adversantur. Nam quod peccatores voluptatem aestimant, hoc justi procul dubio poenam putant. Ut enim caro mollibus, sic anima duris nutritur. Spes itaque carnalium abominatio 133.0217C| dicitur, quia inde in perpetuum spiritus interit, unde ad tempus caro suaviter vivit. Sequitur: CAPUT XII. VERS. 1, 2. Respondens autem Job, dixit: Ergo vos estis soli homines, et vobiscum morietur scientia? --Quisquis se praeire omnes ratione aestimat, quid iste aliud quam solum esse se hominem exsultat? et saepe contingit, ut cum per rumorem mens in altum ducitur, in despectum humanum, et sui admiratione sublevatur. In cogitatione etenim proprii favoris oritur scientia, sibique de singularitate sapientiae blanditur. Qui ergo solum se sapere aestimat, quid aliud quam hanc eamdem secum oriri sapientiam putat? Sequitur: VERS. 3. Et mihi est cor sicut et vobis, nec inferior 133.0217D| vestri sum. --Ut amicorum superbiam beati Job corrigat, esse se superiorem tacet. Nec praeferendo, sed conferendo indicat, quod de se ii qui sibi longe sunt impares discant. Sequitur: Quis enim haec quae nostis ignorat? Ac si aperte dicat: Cum cunctis sint nota quae dicitis, de doctorum scientia singulariter tumetis? Sequitur: VERS. 4. Qui deridetur ab amico suo, sicut ego, invocabit Dominum, et exaudiet eum. --Saepe infirma mens cum de bonis actibus cura humani favoris excipitur, ad gaudia exteriora derivatur. Cumque laudis suae vocibus inhiat, quod esse coeperat relinquit. Inde ergo a Deo disjungitur, unde in Deo laudanda videbatur. Nonnunquam vero recto operi animus 133.0218A| constanter innititur, et tamen humanis irrisionibus urgetur, et eo seipsum robustius in Deo solidat, quo foris non invenit quo requiescat; fitque Deo tanto proximus, quanto et a gratia humani favoris alienus. In precem protinus funditur, et pressus exterius ad penetranda quae intus sunt mundius loquitur. Quae dum compuncta sese in precibus accingit, inde intra se supernae exauditioni jungitur. Unde extra se ab humana laude separatur. Notandum vero, quam provide interponitur sicut ego. Quia sunt nonnulli quos et humanae irrisiones deprimunt, et tamen divinis auribus exaudibiles non sunt. Hinc Elias quibusdam dicebat: « Clamare voce majori Deus enim est, et forsitan loquetur, aut in diversorio est (III Reg. XVIII, 27). » Sed illum facit humana derisio 133.0218B| Deo proximum, quem ab humanis pravitatibus vitae innocentia servat alienum. Sequitur: Deridetur enim justi simplicitas. --Hujus mundi sapientia est cor machinationibus tegere, sensum verbis velare, quae falsa sunt, vera ostendere; quae vera, fallacia demonstrare. At contra justorum sapientia est, nil per ostentationem fingere, sensum verbis aperire, vera ut sunt, demonstrare, falsa devitare, gratis bona exhibere, mala libentius tolerare quam facere, nullam de injuria ultionem quaerere, pro veritate contumeliam pati lucrum putare. Sed haec justorum simplicitas deridetur, quia ab hujusmodi sapientibus puritatis virtus fatuitas creditur. Omne enim quod innocenter agitur, ab eis procul dubio stultum putatur. Sequitur: 133.0218C| VERS. 5. Lampas contempta apud cogitationes divitum. --Quid hoc loco significatur nomine divitum, nisi elatio superborum? Qui venturum judicis aspectum non habent, dum superbis apud se cogitationibus tument. Quoscunque itaque sequentis vitae amor non humiliat, hoc in loco sacer sermo divites appellat, quia in judicii quique ultione non discrepant, utrum an solis moribus intumescant. Bene itaque justi simplicitas et lampas esse dicitur, et contempta. Lampas, quia interius lucet: contempta, quia exterius non lucet. Intus ardet flamma charitatis, foris nulla gloria resplendet decoris. Lampas ergo contempta justus est, quia superbi quique dum pensare bona sequentia nequeunt pene nil aestimant quos non vident habere quod amant. Lampas 133.0218D| ergo David per innocentiam fuerat, sed tamen valde contempta, quia exteriora cernentibus non lucebat. Quid igitur Paulus, nisi contempta lampas apud divitum congregationes fuit? de quo dicebant: « Epistolae graves sunt et fortes, praesentia autem corporis infirma, et sermo contemptibilis (II Cor. X, 10). » Sequitur: Parata ad tempus statutum. --Statutum quippe contemptae lampadis tempus est extremi judicii praedestinatus dies, quo justus quisque qui nunc despicitur, quanta potestate fulgeat, demonstratur. Tunc enim cum Deo judices venient, qui nunc pro Deo injuste judicantur. Unde electis suis Veritas dicit. « Vos qui secuti estis me, in regeneratione, » et reliqua (Matth. XIX, 28). MYSTICE 133.0219A| Lampas nobis etiam Redemptor noster exstitit, qui pro redemptione nostra in cruce moriens tenebrosis nostris mentibus lucem per lignum fudit. Hinc scriptum est: « Erat lux vera quae illuminat omnem hominem, » et reliqua (Joan. I, 9). Quem tamen apud cogitationes divitum contemptum vidit Evangelista, cum diceret: « In propria venit, et sui eum non receperunt (Joan. I, 11). » Et rursum: « Sprevit autem illum Herodes cum exercitu suo, et illusit 133.0220A| (Luc. XXIII, 11). » Quae in tempore parata, de quo scriptum est: « Cum accepero tempus, ego justitias judicabo (Ps. LXXIV, 3). » Lampas ergo quae nunc contemnitur, ad statutum tempus ventura praeparatur, quia ipse peccata in die ultima judicat, qui nunc peccantium derisiones portat. Hinc Propheta ait: « Tacui, semper silui, patiens fui, sicut parturiens loquar. (Psal. XLII, 14). » LIBER UNDECIMUS. 133.0219| SEQUITUR CAPUT XII. 133.0219B| VERS. 6. Abundant tabernacula praedonum, et audacter provocant Deum. --Quia plerumque mali eo magis contra Deum superbiunt, quo ab ejus largitate et contra meritum ditantur: et qui provocari, bonis ad meliora debuerunt, donis pejores fiunt. Sed intelligendum est nobis, quomodo praedones appellentur, dum protinus addatur: Cum ipse dederit omnia in manibus eorum. --Si enim praedones sunt, violenter abstulerunt. Et dubium non est, quia violentorum non sit adjutor Deus. Quomodo igitur ipse dat, quod hi qui praedones sunt nequiter tollunt? Sed sciendum est, quia aliud est quod omnipotens Deus misericorditer tribuit, aliud quod iratus habere sinit. Nam quod perverse praedones faciunt, hoc dispositor 133.0219C| aequissimus fieri, nonnisi juste permittit, ut et is qui rapere sinitur, caecatus mente culpam augeat, et is qui rapinam patitur, jam in ejusdem rapinae damno, pro alia quam ante perpetravit culpa feriatur. Quod tamen intelligi de rebus quoque spiritalibus potest. Nam plerumque nonnulli doctrinae dona percipiunt, sed ex ejusdem donis intumescunt, et magni prae caeteris videri volunt. Atque omnipotentem Deum provocare est, de ejus donis inter proximos superbire. Qui etiam praedones non immerito vocantur, quia dum loquuntur quae non faciunt, in usu locutionis suae verba justorum tollunt. Sequitur: VERS. 7, 8. Nimirum interroga jumenta et docebunt te, volatilia coeli et indicabunt tibi: loquere 133.0219D| terrae, et respondebit tibi, et narrabunt pisces maris. --Quid per jumenta nisi sensus pigriores? Quid per coeli volatilia, nisi summa atque sublimia sapientes intelligere debemus? De jumentis namque, id est, sensu pigrioribus scriptum est: « Animalia tua inhabitabunt in ea (Psal. LXVII, 11). » Et quia sublimia sapientes in verbis nostri Redemptoris evolant, scriptum est: « Ita ut volucres coeli veniant, et habitent in ramis ejus (Matth. XIII, 32). » Quid vero per terram, nisi terrena sapientes? Unde et primo homini coelestia deserenti dictum est: « Terra es, et in terram ibis (Gen. III, 19). » Quid per pisces maris nisi curiosos hujus saeculi debemus accipere? de quibus Psalmista ait: « Pisces maris 133.0220B| qui per ambulant semitas maris (Psal. VIII, 9). » Qui in magnis rerum inquisitionibus quasi in abditis fluctibus latent. Quid autem cuncta haec inquisita doceant, adjungit dicens: VERS. 9. Quis ignorat quod omnia haec manus Domini fecerit? --Ac si aperte dicat: Sine sensu tardiores, seu sublimia sapientes sine terrenis actibus deditos, seu hujus mundi occupatos inquisitionibus requiras, cuncta haec creatorem omnium Deum fatentur, et de potestate ejus concorditer sentiunt, quamvis sub ea non concorditer vivant. Quod tamen intelligi etiam juxta solam speciem litterae utiliter potest, quia omnis respecta creatura, quasi dat vocem attestationis propriae ipsam quam habet speciem suam, quia dum nostris oculis suas species 133.0220C| ingerunt, se a semetipsis non esse testantur. Eo ipso enim quod creatura sunt, per ostensam speciem Creatori suo quasi vocem confessionis reddunt. Qui quia omnia condidit, qualiter etiam debeant administrari disponit. Sequitur. VERS. 10. In cujus manu anima omnis viventis, et spiritus universae carnis hominis est. --Per manus quippe potestas exprimitur. Anima igitur omnis viventis, et spiritus universae carnis hominis, in ejus potestate est, a quo est ut ipse provideat, qualiter sit qui praestat esse, quod non fuit. Potest vero per animam omnis viventis jumentorum vita signari. Omnipotens autem Deus jumentorum animam usque ad corporeos sensus vivificat, hominum vero spiritum, usque ad spiritualem intellectum tendit. In 133.0220D| ejus ergo manu est anima omnis viventis, et spiritus universae carnis hominis, dum et in illo hoc praestat animae, ut vivificet carnem, et in isto hoc vivificat animam, ut ad intelligendam perveniat aeternitatem. In sacro autem eloquio spiritus hominis aliquando pro anima ponitur, ut illud: « Inclinato capite emisit spiritum (Joan. XVIII, 30), » aliquando pro effectu spiritali, sicut scriptum est: « Qui facit angelos suos spiritus (Hebr. I, 7). » Hoc autem loco si anima omnis viventis ipsa vita corporis signatur, spiritus universae carnis hominis, effectus intelligentiae spiritalis exprimitur. Sequitur: VERS. 11. Nonne auris verba dijudicat, et fauces comedentis, saporem? --Pene nullum latet, quod 133.0221A| quinque sensus corporis nostri, videlicet visus, auditus, gustus, odoratus, et tactus, in omni quod sentiunt atque discernunt, virtutem discretionis et sensus a cerebro trahunt. Ex istis ergo corporalibus exterioribusque interiora et spiritalia colligenda sunt. Intuendum quippe est quia cum una sit sapientia, alium minus, alium majus inhabitat. Alii hoc, alii illud praestat, et quasi cerebri more, nobismetipsis velut quibusdam sensibus utitur, ut quamvis ipsa sibimet nunquam sit dissimilis, per nos tamen diversa et dissimilia operetur semper. Sed in his verbis beatus Job etiam de electis ac reprobis aliquid innuere videtur; quia verba sapientiae quae reprobi audiunt, electi non solum audiunt, sed etiam gustant, ut eis in corde sapiat, quod reproborum non mentibus, sed 133.0221B| solummodo auribus sonat. His etiam verbis beatus Job, amicorum suorum imperitiam, et eorum qui de doctrina sapientiae inflantur, arrogantiam reprobat. Sequitur: VERS. 12. In antiquis est sapientia, et in multo tempore prudentia. --Illa enim dicta in sapientiae radice solidata sunt, quae per vivendi usum etiam actuum experimento convalescunt. Sequitur: VERS. 13. Apud ipsum est sapientia et fortitudo, ipse habet consilium et intelligentiam. --Haec non incongrue de Unigenito summi Patris accipimus, ut ipsum esse Dei Sapientiam sentiamus. Nam Paulus quoque nostro intellectui attestatur dicens: « Christum Dei virtutem et Dei sapientiam, quia apud ipsum semper est (I Cor. I, 24), « quia » in principio 133.0221C| erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1). » Habet autem Deus consilium et intelligentiam: consilium videlicet quia disponit sua; intelligentiam, quia cognoscit nostra. Potest quoque consilii nomine ipsa occulta judicii mota signari, vel quod aliquando tardius delinquentes percutit, non quia iniquorum culpa non conspicitur, sed ut damnationis eorum retinentia, quae pro agenda poenitentia differtur, quasi tarda ex consilio prodire videatur. Sequitur: VERS. 14. Si destruxerit, nemo est qui aedificet. --Omnipotens Deus humanum cor destruit cum relinquit; aedificat, dum replet. Neque enim humanam mentem debellando destruit, sed recedendo, quia ad perditionem sufficit sibi dimissa. Unde plerumque 133.0221D| fit, ut cum audiens exigentibus culpis omnipotentis Dei gratia non repletur, incassum exterius a praedicatore moneatur; quia mutum est os omne quod loquitur, si ille interius in corde non clamet, qui aspirat verba quae audiuntur. Hic Propheta ait: « Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborant qui aedificant eam (Psal. CXXVI, 1). » Sequitur: Si incluserit hominem, nemo est qui aperiat. --Quia omnis homo per id quod male agit, quid sibi aliud quam conscientiae suae carcerem facit, ut hunc reatus animi premat, etiamsi nemo exterius accuset? Qui cum judicante Deo in malitiae suae caecitate relinquitur, quasi intra semetipsum clauditur ne evadendi locum inveniat, quem invenire minime meretur. Nam 133.0222A| saepe nonnulli a pravis actibus exire cupiunt, sed quia eorumdem actuum pondere premuntur, in malae consuetudinis carcere inclusi, a semetipsis exire non possunt. Quia sicut nemo obsistit largitati vocantis, ita nullus obviat justitiae relinquentis. Includere itaque est Dei clausis non aperire. Unde et ad Moysem dicitur de Pharaone: « Ego indurabo cor ejus (Exod. VII, 3). » Sequitur: VERS. 15. Si continuerit aquas, omnia siccabuntur. --Si aqua scientia praedicationis accipitur, ut scriptum est: « Aqua profunda verba ex ore viri, et torrens redundans fons sapientiae (Prov. XVIII, 4); » cum aqua continetur cuncta siccantur, quia si scientia praedicatorum subtrahitur, eorum qui viridescere in spe aeterna poterant, corda protinus 133.0222B| arefiunt, ut in desperata siccitate remaneant, dum fugitiva diligentes, nesciunt sperare mansura. Potest etiam aquae nomine sancti Spiritus gratia designari. Hinc Veritas ait: « Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae (Joan. VII, 38). » Si ergo spiritus gratia ab auditoris mente subtrahitur, arescit protinus qui jam per spem viridescere in audiente videbatur. Quod autem non aquam, sed aquas memorat, pluralitatis appellatione, ad septiformem donorum spiritualium gratiam recurrit. Sequitur: Si emiserit eas, subvertent terram. --Sed sancti Spiritus gratia superno munere juxta vocem praedicantis infunditur, statim terra subvertitur, quia peccatricis mentis duritia, ab immobilitatis suae obstinatione permutatur, ut tanto 133.0222C| se postmodum praeceptis Dominicis flendo subjiciat, quantum superbiendo prius contra Dominum cervicem erigebat. Sequitur: VERS. 16. Apud ipsum est fortitudo et sapientia. --Quia enim omnipotens Deus, pietatis suae mysterio homo factus est, prius mansuetudinis doctrinam protulit, et postmodum in judicio quantae sit fortitudinis ostendit; recte superius sapientia ante fortitudinem memoratur, cum de Patris Unigenito dicitur: « Apud ipsum est sapientia et fortitudo (Dan. II, 20). » Quia vero ad judicandum veniens, in terrore suae virtutis apparebit, et repulsis reprobis, electis suis in regno perpetuo qualiter sit sapientia Patris indicavit; recte in subsequenti sententia apud ipsum esse prius fortitudo, et post, sapientia dicitur. Sequitur: 133.0222D| Ipse novit et decipientem et eum qui decipitur. --De iniquis quidem Dominus dicturus est: « Discedite a me, quia nescio vos (Matth. XXV, 41). » Sed quia scire Dei aliquando cognoscere dicitur, aliquando approbare, et scit iniquum, quia cognoscendo judicat. Neque enim iniquum quempiam judicasset, si nequaquam cognosceret. Et tamen iniquum nescit, quia ejus facta non approbat. Et novit ergo quia deprehendit, et novit, quia non approbat. Novit etenim decipientem, quia plerumque anteriora ejus mala conspicit, et hunc justo judicio cadere etiam in alia peccata permittit. Scriptum est: « Qui nocet noceat adhuc, et qui in sordibus est, sordescat adhuc (Apoc. XXII, 11). » Novit quoque 133.0223A| et eum qui decipitur, quia saepe committunt homines mala quae sciunt, et idcirco permittuntur decipi, ut cadant in mala etiam quae nesciunt. Quod tamen deceptis aliquando ad purgationem, aliquando ad ultionis initium fieri solet. Sequitur: VERS. 17. Adducit consiliarios in stultum finem. --Adducit autem consiliarios in stultum finem, cum etiam bonum quodlibet non bona intentione faciunt, sed ad temporalis muneris retributionem tendunt. Recte etiam consiliarios praedicatores accipimus, qui suis auditoribus consilium vitae praebent. Sed cum praedicator quisque ideo aeterna praedicat, ut temporalia lucra consequatur, profecto in stultum finem deducitur, quia illo per laborem tendit, unde per mentis rectitudinem fugere debuit. Sequitur: 133.0223B| Et judices stuporem. --Omnes enim qui in examinandis aliorum moribus praesunt, recte judices vocantur. Sed cum is qui praeest subjectorum vitam nequaquam sollicite discutit, neque qualiter corrigat agnoscit, in stuporem judex deductus est, quia qui judicare mala acta debuit, nequaquam ea quae judicanda sunt, deprehendit. Sequitur: VERS. 18. Balteum regum dissolvit, et praecingit fune renes eorum. --Quid in fune accipitur, nisi peccatum, sicut in Salomone dicitur: « Iniquitates suae capiunt impium, et funibus peccatorum suorum constringitur (Prov. V, 22). » In renibus autem carnis delectatio accipitur. Regum itaque balteum dissolvit, quando in his qui bene regere sua membra videbantur, propter elationis culpam, castitatis in eis 133.0223C| cingulum destruit, ut eorum membris delectatio peccati dominetur. Sequitur: VERS. 19. Ducit sacerdotes ingloriosos, et optimates supplantat. --Magna sacerdotis gloria est, rectitudo subditorum. Unde bene egregius praedicator discipulis dicit: « Quae est nostra spes, et gaudium aut corona gloriae. Nonne vos ante Dominum? » (I Thess. II, 19.) Sed cum sacerdotes vitam discipulorum negligunt, et nullum de eorum provectibus ante Deum fructum ferunt, quid aliud quam ingloriosi ducuntur? Quia ante districtum judicem nimirum gloriam tunc non inveniunt, quam modo in subditorum suorum moribus praedicationis studio non exquirunt. Sequitur: Et optimates supplantat. --Quia cum mentem regentium justo judicio deserit 133.0223D| haec, internum retributionis praemium non requirit, et in eo supplantatur quod fallitur, ut pro aeterna gloria, de principatu temporali gratuletur. Sequitur: VERS. 20. Commutans labium veracium, et doctrinam senum auferens. --Cum sacerdos non agit bona quae loquitur, ei etiam sermo subtrahitur, ne loqui audeat quod non operatur, sicut per Prophetam dicitur: « Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum? » (Psal. XLIX, 16.) Et plerumque doctor qui docere audet quod negligit agere, cum desierit bona loqui quae operari contempsit, docere incipit subdito prava quae agit. Commutat ergo labium veracium, quia hi qui prius coelestia praedicando veraces 133.0224A| erant, dum temporalia diligentes ad terrena corruunt labium veracium commutatur, et senum doctrina tollitur, quia diligentes temporalia . . . . . suorum praecepta sequuntur ut locum regiminis quasi ad fructum voluptatis teneant, non ad usum laboris. Quod tamen apertius de Judaeis valet intelligi, qui ante incarnationem Domini veraces fuerunt, quia hunc venturum esse crediderunt atque nuntiaverunt. Sed postquam in carne apparuit, hunc esse negaverunt. Labium itaque veracium mutatum est, quia quem venturum dixerant, negaverunt praesentem, et doctrina senum ablata est, quia nequaquam ea credendo secuti sunt, quae patres suos meminerunt praedixisse. Sin vero senes eosdem quoque Judaeos accipimus, qui suadente perfidia, Veritatis verbo 133.0224B| contraire conati sunt; doctrina senum ablata est, postquam hanc Ecclesia ex gentibus videlicet juvencula accepit, quae per Psalmistam dicit: « Super senes intellexi (Psal. CXVIII, 100). » Sequitur: VERS. 21. Effundens despectionem super principes, et eos qui oppressi fuerant relevans. --Cum enim Judaeorum populus in legis mandato permaneret, et cuncta gentilitas nulla Dei praecepta cognosceret, et illi per fidem principari videbantur, et isti in profundo pressi jacuerant per infidelitatem. Sed cum incarnationis Dominicae mysterium Judaea negavit, gentilitas credidit, et principes in despectionem ceciderunt, et hi qui oppressi in culpa perfidiae fuerant, in verae fidei libertate levati sunt. Aliter: Principes etenim non immerito vocantur qui suis semper 133.0224C| cogitationibus principantur, omnesque stultos motus potestate sapientiae comprimunt. Sed saepe contingit, ut in occulto animus de ipsa sua sapientia in elationis fastu sublevetur, et sub eis vitiis corruat, de quibus se victorem fuisse gaudebat. Sed nonnunquam hi qui in vitiis jacere videntur, ad poenitentiae lamenta currunt, seque contra culpas, quibus subjacebant, erigunt; et sub se postmodum carnis suae motus deprimunt, a quibus ante premebantur. Sequitur: VERS. 22. Qui revelat profunda de tenebris, et producit in lucem umbram mortis. --Cum enim quoque mystica de occultis prophetarum verbis a credentibus agnoscuntur, quid aliud quam profunda de tenebris revelantur? Hinc Dominus ait: « Quae dico 133.0224D| vobis in tenebris, dicite in lumine (Matth. X, 27). » Umbra autem mortis erat legis duritia, quae unumquemque peccantem morte corporis punire sanciebat. Sed postquam Redemptor noster asperitatem legalis sanctionis per mansuetudinem temperavit, non jam pro culpa mortem carnis inferni constituit, sed mors quantum timenda esset indicavit. In luce procul dubio umbram mortis produxit. Ista etenim mors in qua caro separatur ab anima; umbra illius mortis est, in qua anima separatur a Deo. In luce ergo umbra mortis producitur, cum intellecta morte spiritus mors carnis minime timetur. Aliter: Profunda enim de tenebris Dominus revelat, quando aperta sententia ex occultis suis consiliis judicat, ut 133.0225A| de unoquoque quae sentiat ostendat. Quia enim videt nunc Creator omnia, et ipse in consiliis non videtur, recte de illo per Psalmistam dicitur: « Posuit tenebras latibulum suum (Psal. XVII, 12). » Umbra enim mortis est prava operatio, quae de imitatione antiqui hostis quasi de corporis lineamentis exprimitur. De quo etiam sub cujusdam significatione dicitur: « Et nomen illi mors (Apoc. VI, 8). » Et plerumque ejus maligna cogitatio mentes hominum latet, atque per hoc quod nescitur amplius praevalet. Umbra ergo in lucem producitur, dum sanctorum mentibus maligna operatio antiqui hostis ut destrui possit aperitur. Sequitur: VERS. 23. Qui multiplicat gentes, et perdit eas, et subversas in integrum restituit. --Intelligi fortasse 133.0225B| valet, quoniam gentes Dominus multiplicat et perdit, quia nascuntur quotidie morituri. Et subversas in integrum restituet, quia resurgunt qui fuerunt mortui. Quod tamen melius accipimus, si hoc, qualiter in earum mente agitur, sentiamus. Multiplicat enim gentes et perdit, quia eas et per fecunditatem sobolis extendit, et tamen in propria infidelitate derelinquit. Sed subversas in integrum restituet, quia quas in infidelitatis casu reliquerat quandoque ad fidei statum reducet. Sequitur: VERS. 24. Qui immutat cor principum populi terrae, et decipit eos ut frustra incedant per invicem. --Cor enim principum terrae immutatum est, cum in Judaea summi sacerdotes et seniores populi illi suo consilio conabantur obsistere, quem prius venturum 133.0225C| esse praedicabant. Cumque ejus nomen persequendo molirentur exstinguere, decepti sua malitia incedere per invicem frustra conabantur. Sequitur: VERS. 25. Palpabunt quasi in tenebris, et non in luce. --Qui enim inter tot miracula aperta trepidat, quasi in tenebris palpat, quia quod tangit non videt. Omnis vero qui errat, nunc huc, nunc illuc ducitur; et quia aliquando ostendebant credere cum dicerent: « Nisi hic esset a Deo, non poterat facere quidquam (Joan. IX, 23). » Aliquando vero hanc a Deo esse denegabant, cum despicientes dicerent: « Nonne hic est fabri filius? Nonne mater ejus dicitur Maria, et fratres ejus Jacobus et Joseph, et Simon et Judas, et sorores ejus nonne apud nos sunt? » (Matth. XIII, 55.) Sequitur: Et errare eos faciet 133.0225D| quasi ebrios. --Videbant quippe eum et suscitare mortuos, et tamen esse mortalem, quia non crederent Deum, quem conspiciebant suscitare mortuum? Sed rursum cum hunc mortalem conspicerent, despiciebant credere hunc immortalem esse Deum. Per hoc ergo quod omnipotens Deus talem se eorum oculis exhibuit, qui possit et divina ostendere et humana pati, errare eos quasi ebrios facit, ut eorum superbia, quae incarnationis ejus mysterium despicere maluit quam sequi, et contra humanitatem ejus se extolleret, inter lucentem divinitatis ejus potentiam miraretur. Quae cuncta quia beatus Job oculis praesentia per prophetiae spiritum facta sunt, recte sequitur: CAPUT XIII. 133.0226A| VERS. 1. Ecce omnia haec vidit oculus meus, et audivit auris mea. --In illo enim ea quae secutura erant videbat assistentia, cui nec futura veniunt, nec praeterita discedunt, sed cuncta simul ante oculos ejus assistunt. Sed utilitatem dicta non habent, si intellectu carent. Sequitur: Et intellexi per singula. --Cum enim aliquid ostenditur vel auditur, si intellectus non tribuitur, prophetia minime est. Vidit namque Pharao per somnium quae erant Aegypto ventura (Gen. XLI, 17). Sed quia nequivit intelligere quod vidit, propheta scilicet non fuit. Aspexit Balthasar rex articulum manus scribentis in pariete (Dan. V, 25), sed propheta non fuit, quia intellectum rei quam viderat non accepit. Ut igitur beatus 133.0226B| Job prophetiae spiritum se habere testetur, non solum audisse et vidisse, sed etiam intellexisse se omnia asserit. Sequitur: VERS. 2. Secundum scientiam vestram et ego novi, nec inferior vestri sum. --Quibus videlicet dictis innotuit quantae humilitatis fuit, qui se eis inferiorem negat, quorum vitam sancte vivendo longe transcenderat. Nam et secundum eorum scientiam se nosse confirmat, qui sciendo coelestia eorum terrenas cogitationes per prophetiae spiritum transibat. Sequitur: VERS. 3. Sed tamen cum Omnipotente loquar, et disputare cum Deo cupio. --Cum Omnipotente loquimur, dum ejus misericordiam deprecamur. Cum eo vero disputamus, dum nos illius conjungentes 133.0226C| justitiae, facta nostra subtili indagatione discutimus. Vel certe cum Deo disputare est eum qui hic ejus praeceptis paruit, cum illo postmodum ad judicandos populos judicem venire, sicut cuncta relinquentibus praedicatoribus dicitur: « Vos qui secuti estis me, in regeneratione cum sederit filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel (Matth. XIX, 28). » Loqui ergo ad orationem, disputare ad judicium pertinet. Vir igitur sanctus modo ad Omnipotentem loquitur, ut cum Omnipotente postmodum disputet. Quia ille cum Deo postmodum judex venit, qui hic ei modo in prece familiaris exstiterit. Sequitur: 133.0226D| VERS. 4. Prius vos ostendens fabricatores mendacii, et cultores perversorum dogmatum. --Liquet enim quia catholicorum figuram non teneant, qui cultores perversorum dogmatum vocantur. Qua in re hoc quoque oportet intendi, quod mendacii fabricatores dicuntur. Sicut enim paries aedificatur lapidibus, ita mendacium sermonibus fabricatur. Sequitur: VERS. 5. Atque utinam taceretis, ut putaremini esse sapientes. --Sicut clausa janua in domo quae intus membra lateant, ignoratur, sic plerumque stultus si tacuerit, utrum stultus an sapiens sit, absconditur, si tamen nulla alia opera prodeant, quae sensum etiam tacentis loquantur. Unde per Salomonem dicitur: 133.0227A| « Stultus, si tacuerit, sapiens putabitur (Prov. XVII, 28). » Sequitur: VERS. 6. Audite ergo correptiones meas, et judicium labiorum meorum attendite. --Bene autem prius correptionem, et postmodum judicium intulit, quia nisi per correptionem prius tumor stulti deprimatur, nequaquam intelligentia judicium justi cognoscitur. Sequitur: VERS. 7. Nunquid Deus indiget vestro mendacio, ut pro illo loquamini dolos? --Deus mendacio non eget, quia veritas fulciri non quaerit auxilio falsitatis. Haeretici autem quia quae prave de Deo intelligunt, ex veritate tueri non possunt, quasi ad probandum radium luminis falsitatis requirunt. Sequitur: 133.0227B| VERS. 8. Nunquid faciem ejus accipitis, et pro Deo judicare nitimini? --Stulti cum prudentium facta conspiciunt, haec eis omnia esse reprehensibilia videntur, suaeque imperitiae atque infirmitatis obliti, tanto intentius de alienis judicant, quanto profundius sua ignorant. At contra justi, et cum pravorum facta redarguunt, semper suae infirmitatis conscii, eos, etsi exterius saeviendo tamen interius compatiendo, reprehendunt; quia illius solius est peccata hominum sine compassione discutere, qui ex naturae suae omnipotentia ignorat peccare. Quia igitur amici beati Job ita ejus facta reprehenderant, ac si in se ipsi reprehensibile nihil haberent. Sequitur: VERS. 9. Aut placebit ei quem celare nil potest? aut decipietur ut homo vestris fraudulentiis? --Fraudem 133.0227C| Deo haeretici exhibent, qui ea astruunt, quae nequaquam ipsi pro quo loquuntur, placent; eumque dum quasi defendere nituntur, offendunt dum in adversitate ejus corruunt, cui videntur ex praedicatione famulari. Unde et per Psalmistam dicitur: « Ut destruas inimicum et ultorem (Psal. VIII, 3). » Quia autem latere Deum nil potest, hoc in eis judicat, quod intus sentiunt, non quod famulari foris videntur. Sequitur: VERS. 10. Ipse vos arguet, quoniam in abscondito faciem ejus accipitis. --Sunt namque nonnulli qui et veritatem in corde sentiunt, et tamen quae falsa sunt de Deo foris loquuntur. Ne enim vinci videantur, et cognoscunt veritatem interius, et tamen hanc interius [exterius] impugnant. Ac si ergo diceret: 133.0227D| Tanto magis de falsitate apud eum estis reprehensibiles, quanto et apud vosmetipsos quod verum est, videtis. Et sunt nonnulli qui quando ad mentem redeunt, Dei justitiam et rectitudinem contemplantur, et orando et flendo contremiscunt: sed postquam contemplatio transierit, sic audaces ad iniquitatem redeunt, ac si post dorsum ejus positi, ad justitiam ejus lumine videantur. Hi itaque apud se in abscondito quasi corporaliter videntem accipiunt faciem Dei. Sequitur: VERS. 11. Statim ut se commoverit turbabit vos, et terror ejus irruet super vos. --Cum sit naturae incommutabilis Omnipotens, in ira judicii perturbabilis non est. Sed humano verbo motus Dei dicitur ipsa 133.0228A| rectitudinis ejus districtio, qua humana pravitas feritur. Justi autem viri ante Deum metuunt, quam ejus ira contra eos moveatur, et ne commotum sentiant, tranquillum timent. At contra perversi tunc jam feriri pertimescunt, cum feriuntur, eosque tunc terror ejus a somno sui temporis exsuscitat, cum vindicta perturbat. Unde per prophetam dicitur: « Et tanto sola vexatio intellectum dabit auditui (Isa. XXVIII, 19). » Sequitur: VERS. 12. Memoria vestra comparabitur cineri. --Omnes qui cogitatione terrena huic saeculo conformantur, per omne quod agunt, huic mundo relinquere sui memoriam conantur. Alii bellorum titulis, alii altis aedificiorum moenibus. Aura enim cinerem spargit, sicut scriptum est: « Non sic impii, non sic, 133.0228B| sed tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terrae (Psal. I, 4). » Recte ergo stultorum memoriam cineri comparat, quia illic ponitur, ubi ab aura rapitur. Sequitur: Et redigentur in lutum cervices vestrae. --Sicut per oculum visus, sic per cervicem solet superbia designari. Cervix itaque in lutum redigitur, cum superbus quisque humiliatur in morte, et elata caro tabescit in putredine. Intueamur enim qualia in sepulcris jacent divitum cadavera. Sequitur: VERS. 13. Tacete paulisper, ut loquar quodcunque mihi mens suggesserit. --Sensum carnis locutos indicat. Quos idcirco silentium restringit, ut ea quae illi mens suggesserit dicat. Ac si aperte dicat. Non ego carnaliter, sed spiritaliter loquor, quia per sensum 133.0228C| spiritus audio, quae per ministerium corporis profero. Sequitur. VERS. 14. Quare lacero carnes meas dentibus meis? --In Scriptura sacra dentes aliquando sancti praedicatores accipi solent, ut illud: « Dentes tui, sicut greges tonsarum, quae ascenderunt de lavacro (Cant. VI, 5). » Aliquando interni accipi sensus solent, ut illud Jeremiae: « Fregit ad numerum dentes meos (Thren. III, 16). » Hoc igitur loco, quia dentes internos sensus accipimus, qui singula quae cogitant, quasi mandunt et comminuunt, atque ad ventrem memoriae transmittunt, considerare magnopere quid agere justi soleant, debemus; qui plerumque si qua in se quamlibet leviter carnalia esse deprehendunt, haec internis sensibus retractantes, 133.0228D| vehementer in semetipsis insequuntur, afflictione se conterunt, magnisque cruciatibus vel minima in se prava dijudicant, atque haec per poenitentiam damnant. Quod idcirco agunt, ut in conspectu aeterni judicis et ipsi inveniri, in quantum possibile est, irreprehensibiles debeant, et hi qui eos sic se judicare conspiciunt, emendare semetipsos a culpis gravioribus inardescant. Sequitur: Et animam meam porto in manibus meis. --Animam in manibus portare est intentionem cordis in operatione ostendere. Ac si igitur contra amicos suos beatus Job dicat: Quare lacero carnes meas dentibus meis, et animam meam porto in manibus meis? Id est cur vel me districte coram hominibus dijudico, vel quid 133.0229A| appetam in opere ostendo, si utilitate proximorum, nec mala dijudicando, nec bona ostendendo proficio? Sequitur: VERS. 15. Etiam si occiderit me, sperabo in ipso. --Nunquam est patientiae virtus in prosperis. Ille autem vere est patiens, qui et diversis atteritur, et tamen ab spei suae rectitudine non incurvatur. De reprobi namque sensu scriptum est: « Confitebitur tibi, cum benefeceris ei (Psal. XLVIII, 10). » Sequitur: VERS. 16. Verumtamen vias meas in conspectu ejus arguam, et ipse erit Salvator meus. --Cum Paulus apostolus dicat: « Si nosmetipsos judicaremus, non utique dijudicaremur (II Cor. XI, 31). » Eo tunc Dominus Salvator invenitur facilius, quo nunc pro timore 133.0229B| Domini peccatum nostrum a nobismetipsis plus redarguitur. Sequitur: Non enim veniet in conspectu ejus omnis hypocrita. --Sciendum quippe est quod duobus modis in conspectu Domini venimus. Unum quidem quod hic peccata subtiliter perpendentes in ejus non conspectu ponimus, et fiendo dijudicamus. Nam quoties conditoris nostri potentiam ad sensum reducimus, toties in conspectu ejus stamus. Unde recte quoque per virum Dei Eliam dicitur: « Vivit Dominus Deus Israel, in cujus conspectu sto (III Reg. XVII, 1). » Alio quoque modo in conspectu Domini venimus, cum in extremo judicio ante tribunal ejus assistimus. Hypocrita igitur per examen ultimum ante conspectum judicis veuit. Sed quia modo culpas suas considerare et deflere 133.0229C| dissimulat, in conspectu Domini venire recusat. Sequitur: VERS. 17. Audite sermonem meum, et enigmata percipite auribus vestris. --Per hoc quod enigmata nominat, figuratas se habere locutiones demonstrat. Unde apte quoque voce fidelis populi subditur: VERS. 18. Si fuero judicatus, scio quia justus inveniar. --Quod ab ejusdem beati Job persona non discrepat, quando hoc ipse foris de semetipso loquitur, quod de illo Veritas hosti ejus interius dixerat: « Vidisti servum meum Job, quod non sit ei similis super terram? » (Job I, 8.) Sed in his verbis quaestio est. Inferius enim dicit: Signasti quasi in sacculo delicta mea. Neque enim simul convenire queunt, 133.0229D| peccata et justitia. Sed sanctus vir sibi iniquitatem tribuens, et omnipotenti Deo purgationem suam, et peccatorem se cognoscit ex se, et justum se factum non ignorat ex munere. Sequitur: VERS. 19. Quis est qui judicetur mecum? veniat. --Sancti viri ita se in operibus suis Deo auctore custodiunt, ut omnino unde accusantur exterius non inveniatur. Sequitur: VERS. 20. Quare tacens consumor? --Tacens enim consumitur, qui de stulta se cogitatione reprehendens, apud semetipsum dente conscientiae mordetur. Ac si aperte dicat: Sicut vixi ut accusatorem exterius nullum timerem, utinam sic vixissem ut intra memetipsum accusatricem conscientiam non haberem? 133.0230A| Tacens enim consumitur, qui intus in re invenit, unde irascatur. Sequitur: Duo tantum ne facias mihi, et tunc a facie tua non abscondar. --Hoc loco quid Dei faciem, nisi animadversionem debeamus accipere? in qua dum peccata respicit, punit. A qua videlicet nullus etiam justus absconditur, si duo quae postulat non amoveantur. Sequitur: VERS. 21. Manum tuam longe fac a me, et formido tua non me terreat. --In quibus videlicet duobus, quid aliud prophetiae vocem, quam tempus gratiae et redemptionis inquirit? Lex namque sub percussionis ultione populum tenuit, ut quisquis sub illa peccaret, protinus morte puniretur. Nec enim plebs Israelitica ex amore Domino, sed ex timore serviebat. Nunquam vero impleri justitia per 133.0230B| timorem potest, quia juxta Joannis vocem: « Perfecta charitas foras mittit timorem (I Joan. IV, 18). » Ac si ergo diceret: Percussionis duritiam remove, formidinis pondus tolle, sed et irradiante gratia dilectionis spiritum securitatis infunde, quia si longe a percussione et formidine non fuero, scio quia a districtione tui examinis non abscondor; quoniam in conspectu tuo justus esse non valet, qui tibi non per dilectionem, sed per formidinem servit. Sequitur: VERS. 22. Voca me, et respondebo tibi, aut certe loquar, et tu responde mihi. --Dum humanis oculis per assumptam carnem Redemptor noster apparuit, sua peccata hominibus aperuit, quae et perpetrabant, et nesciebant. Aliter: Vocare Dei est, nos amando 133.0230C| et eligendo respicere. Respondere autem nostrum est, amori illius bonis operibus parere. Ubi apte subditur. Aut certe loquar, et tu responde mihi. Loquimur namque, cum ejus faciem per desiderium postulamus. Respondit autem Deus loquentibus, cum nobis se amantibus apparet. Sequitur: VERS. 23. Quantas habeo iniquitates et peccata, scelera mea et delicta ostende mihi. --Iste in hac vita justorum labor est, ut semetipsos inveniant, et invenientes flendo et corrigendo, ad meliora perducant. Et quamvis inter iniquitatem atque peccatum nihil distare perhibeat Joannes apostolus, qui ait: « Iniquitas peccatum est (I Joan. III, 4). » Ipso tamen usu loquendi, plus iniquitas quam peccatum sonat, et omnis se homo libere peccatorem fatetur, iniquum 133.0230D| vero nonnunquam erubescit dicere. Inter scelera vero et delicta hoc distat, quod scelus etiam pondus peccati transit, quia cum offerri sacrificium per legem jubetur nimirum praecipitur sicut pro peccato, ita etiam pro delicto. Et scelus nonnunquam in opere est, delictum vero plerumque in sola cogitatione. Sequitur: VERS. 24. Cur faciem tuam abscondis, et arbitraris me inimicum tuum? --Humanum genus contemplationem intimae lucis habuit in paradiso Sed sibimetipsi placens, quo a se recessit, lumen conditoris perdidit, ejusque faciem ad ligna paradisi fugit; quia post culpam videre metuebat, quem amare consueverat. Sed ecce post culpam venit in poenam, ex 133.0231A| poena autem ad amorem redit, quia quisquis fugerit, culpae fructus invenit, atque illam faciem quam timuit in culpa, excitatus requirit ex poena, ut jam caliginem caecitatis suae fugiat, atque hoc ipsum quod auctorem suum non videt, graviter perhorrescat. Sequitur: VERS. 25. Contra folium quod vento rapitur ostendis potentiam tuam, et stipulam siccam persequeris? --Quid est homo nisi folium? Qui videlicet in paradiso ab arbore cecidit, quid est nisi folium? Qui tentationis vento rapitur, et desideriorum flatibus levatur. Mens quippe humana quot tentationes patitur, quasi tot flatibus, motibus movetur. Bene autem post folium, etiam stipula appellatur homo. Qui enim arbor fuit in conditione, folium a semetipso factus est in 133.0231B| tentatione, sed post stipula apparuit in dejectione. Quia enim de alto cecidit, folium; quia vero per carnem terrae proximus fuit, etiam cum stare videbatur, stipula esse memoratur. Sed quia viriditatem intimi amoris perdidit, jam stipula sicca est. Ac si aperte deploret dicens: Cur tanta rectitudine impetis eum, quem sic infirmum esse in tentatione cognoscis? Sequitur: VERS. 26. Scribis contra me amaritudines --Quia omne quod loquimur transit; quod vero scribimus, manet. Deus non loqui, sed scribere amaritudines dicitur, cum diu super nos ejus flagella perdurant. Semel quippe peccanti homini dictum est: « Terra es, et in terram ibis (Gen. III, 19). » Quae in paradiso, data de morte carnis nostrae sententia, ab ipso 133.0231C| initio generis humani usque in finem saeculi non mutatur. « Quis est enim homo qui vivit, et non videbit mortem (Psal. LXXXVIII)? » Sequitur: Et consumere me vis peccatis adolescentiae meae. --Ecce vir justus, quia in juventute sua se peccasse non invenit, adolescentiae facta pertimescit. Vel certe quia prima aetas apta bonis actibus adolescentia est, et justi viri cum magna mentis maturitate proficiunt, nonnunquam ad memoriam actionum suarum initium reducant, seque tantum de suis primordiis reprehendunt, quantum ex gravitate mentis altius profecerunt; quia eo indiscretos se fuisse inveniunt, quo discretionis arcem plenius postmodum consequuntur; recte nunc per sancti viri vocem adolescentiae peccata formidantur. Sequitur: 133.0231D| VERS. 27. Posuisti in nervo pedem meum, et observasti omnes semitas meas, et vestigia pedum meorum considerasti. --In nervo Deus pedem hominis posuit, quia pravitatem illius sorti districtionis suae sententia ligavit. Cujus omnes semitas observat, quia subtiliter singula ejus quaeque dijudicat. Semita enim angustior esse solet quam via. Quia autem vias actiones, non immerito semitas actionum cogitationes accipimus; Deus itaque omnes semitas observat, quia in singulis quibusque nostris, et cogitationes pensat, et vestigia pedum considerat, quia intentiones nostrorum operum quam recte ponantur, ne et hoc quod bonum agitur, non recto desiderio, agatur. Possunt quoque per pedum vestigia, quaedam male acta 133.0232A| designari. Nam pes in corpore est, vestigium in via; et plerumque dum quaedam prave agimus, intuentibus hoc fratribus exemplum malum praebemus. Et quia inflexu, extra viam pedibus sequentibus, vestigia distorta relinquimus dum per nostra opera ad scandalum aliena amoena corda provocamus. Quae tamen cuncta omnipotens Deus subtiliter examinat, atque in judicio singula recompensat. Sed quando homo, qui carnis suae infirmitate constringitur, contra cuncta valeat subtiliter assurgere atque inconcussa cogitatione rectitudinem tenere? Sequitur? VERS. 28. Qui quasi putredo consumendus sum et quasi vestimentum quod comeditur a tinea. --Sicut enim vestimentum de se exorta tinea comeditur, ita homo in semetipso putredinem habet de qua consumatur, 133.0232B| atque hoc est unde consumitur, ut non sit. Aliter: Homo enim quasi putredo consumitur, dum carnis suae corruptione contritus, cui quia immunda tentatio, non aliunde, sed a semetipso nascitur, more tineae carnem tentatio, quasi vestem de qua exit, consumit. Sequitur: CAPUT XIV. VERS. 1. Homo natus de muliere, brevi vivens tempore, repletur multis miseriis. --In sacro eloquio mulier aut pro sexu ponitur, aut pro infirmitate. Pro sexu quippe sicut scriptum est: « Misit Deus Filium suum natum ex muliere, factum sub lege (Gal. IV. 4). » Pro infirmitate vero, sicut per quemdam sapientem dicitur: « Melior iniquitas viri, quam benefaciens mulier (Eccli. XXIV, 14). » Hoc igitur 133.0232C| loco, mulieris nomine, quid nisi infirmitas designatur, cum dicitur. Homo natus de muliere? Ac si apertius dicatur: Quid in se habet fortitudinis, qui natus est de infirmitate? Ecce viri sancti vocibus poena hominibus breviter est expressa, qui et angustatur ad vitam, et dilatatur ad miseriam. Si enim subtiliter consideretur omne quod hic agitur, poena miseriae est. Ipsi etenim corruptioni carnis servire ad necessaria atque concessa miseria est. Sequitur: VERS. 2. Qui quasi flos egreditur, et conteritur, et fugit velut umbra, et nunquam in eodem statu permanet. --Quasi flos enim egreditur, quia nitet in carne, sed conteritur, quia redigitur in putredinem. Quid enim sunt nati homines in mundo, nisi quidam flores in campo? Unde Isaias ait: « Omnis caro 133.0232D| fenum, et omnis gloria ejus, sicut flos agri (Isa. XL, 6). » Homo etenim more floris procedit ex occulto et subito apparet in publico; qui statim ex publico per mortem retrahitur ad occultum. Quaeri enim potest, cur vitae hominis cursum umbrae potius quam soli comparat, nisi quia amisso amore conditoris, calorem cordis perdidit, et in solo iniquitatis suae frigore remansit. Quia juxta Veritatis vocem: « Abundavit iniquitas et refrigescit charitas multorum (Matth. XXIV, 12). » Qui igitur in amore Dei calorem cordis non habet, nec tamen vitam quam diligit, tenet, scilicet velut umbra fugit. Unde recte quoque de illo scriptum est: Quia secutus est umbram. Bene autem dicitur: Et nunquam in eodem statu permanet, quia 133.0233A| dum infantia ad pueritiam, pueritia ad adolescentiam, adolescentia ad juventutem, juventus ad senectutem, senectus transit ad mortem, in cursu vitae praesentis ipsis suis augmentis ad detrimenta impellitur. Sequitur: VERS. 3. Et dignum aucis super hujuscemodi aperire oculos tuos, et adducere tecum in judicium? --Consideravit quippe superius et omnipotentis Dei potentiam, et infirmitatem suam deduxit ante oculos. Se et Dominum pensavit, quis cum quo ad judicium veniat. Vidit hinc hominem, inde Conditorem, id est pulverem et Deum. Et recte ait: Et dignum ducis 133.0234A| super hujuscemodi aperire oculos tuos? Sequitur: VERS. 4. Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine? Nonne tu qui solus es? Ipse,--qui per se solus est mundus, mundare praevalet immunda. Homo enim in corruptibili carne vivens, habet tentationum immunditias impressas in semetipso, quia nimirum eas traxit ab origine. Ipsa quippe propter delectationem carnis ejus conceptio immunditia est. Unde Psalmista ait: « Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea (Psal. L, 7). » LIBER DUODECIMUS. 133.0233| 133.0233B| VERS. 5. Breves dies hominis sunt, numerus mensium ejus apud te est. --Hoc etenim apud nos velut non esse considerat, quanta velocitate transcurrit. Quia vero omnipotenti Deo etiam labentia instant, apud eum esse numerum mensium nostrorum perhibet. Vel certe in diebus brevitas temporis, in mensibus vero quasi multiplicata dierum spatia designantur. Nobis vero dies breves sunt. Sed quia vita nostra ostenditur apud Deum, numerum mensium nostrorum esse memoratur. Unde et per Salomonem dicitur: « Longitudo dierum in dextera illius (Prov. III, 16). » Sequitur: Constituisti terminos ejus, qui praeteriri non poterunt. --Nulla quae in hoc mundo hominibus fiunt, absque omnipotentis Dei consilio occulto veniunt. Nam cuncta Deus secutura praesciens, 133.0233C| ante saecula decrevit, qualiter per saecula disponantur. Statutum quippe jam homini est, quantum hunc mundi prosperitas sequatur, vel quantum adversitas feriat, ne electos ejus aut immoderata prosperitas elevet, aut nimia adversitas gravet. Quod tamen intelligi etiam juxta spiritum valet, quia nonnunquam in virtutibus proficere conamur, et quaedam dona percipimus, a quibusdam vero repulsi in imis jacemus. Nemo enim est qui tantum virtutes apprehendat, quantum desiderat, quia omnipotens Deus interiora discernens ipsis spiritualibus profectibus modum ponit, ut ex hoc homo quod apprehendere conatur, et non valet, in illis se non elevet quae valet. Sequitur. VERS. 6. Recede paululum ab eo, ut requiescat, 133.0233D| donec optata veniat, sicut mercenarii dies ejus. --Hoc loco recede dicitur, vim flagelli amove. Quis enim valet Deo recedente quiescere, cum ipse solus sit requies? Et a quo quisque quanto longe fuerit, fit tanto et inquietus. Itaque sic recede ab eo dicitur, ut intelligas feriendo. Mercenarius quanto longe est a fine operis, tanto et a retributione mercedis. Ita vir quisque sanctus in hac vita positus, dum longe se ab exitu vitae praesentis conspicit, longe se esse ab aeternis gaudiis gemit. Sequitur 133.0234B| VERS. 7. Lignum habet spem; si praecisum fuerit rursum virescit, et rami ejus pullulant. --In Scriptura etenim sacra ligni nomine aliquando crux intelligitur, ut illud: « Mittamus lignum in panem ejus (Jer. XI, 19). » Aliquando autem vir justus aut etiam injustus, ut illud prophetae: « Ego Dominus humiliavi lignum sublime, exaltavi lignum humile (Ezech. I, 24). » Aliquando autem incarnata Dei Sapientia figuratur, ut illud: « Lignum vitae est his qui apprehenderint eam (Prov. III, 18). » Hoc ita loco cum lignum praefertur homini, quid homo, nisi carnalis quisque accipitur? Et quid ligni nomine, nisi justi uniuscujusque vita signatur? Lignum etenim habet spem, si praecisum fuerit, rursum virescit. Quia cum in morte passionis pro veritate afficitur, 133.0234C| in aeternae vitae viriditate recuperatur, et qui hic virebat per fidem, illic virescit per speciem. Et rami ejus pullulant. Quia plerumque ex passione justi fideles quoque ad amorem coelestis patriae multiplicantur, et viriditatem vitae spiritalis accipiunt, dum hunc pro Deo fortiter egisse gratulantur. Sequitur: VERS. 8, 9. Si senuerit in terra radix ejus, et in pulvere mortuus fuerit truncus illius: ad odorem aquae germinabit, et faciet comam quasi cum primum plantatum est. --Quid radix justi, nisi sancta praedicatio, quia ab ipsa oritur, et in ipsa subsistit? Et quid terrae vel pulveris nomine, nisi peccator accipitur? Justi igitur radix in terra senescit, et in pulvere truncus emoritur, quia corda pravorum ejus 133.0234D| praedicatio despecta, cunctis viribus effeta creditur. Et in pulvere truncus emoritur, quia inter manus persequentium corpus illius examinatur. Ad odorem aquae germinat, quia per afflatum sancti Spiritus in electorum cordibus exemplo sui operis germen virtutis facit. Succisor trunco, comam facere est, exstincto corporaliter justo, ipso suae passionis exemplo, multorum corda excitare, et ex fide recta viriditatem veritatis ostendere. Bene autem dicitur: Quasi cum primum plantatum est. Omne quod hic a justis agitur, 133.0235A| secunda plantatio est, quia prima videlicet plantatio, non in opere justorum, sed in praescientia Conditoris est. Potest etiam radix justi ipsa natura humanitatis intelligi ex qua subsistit. Quae videlicet radix senescit in terra, cum natura carnis deficit, in pulverem redacta. Cujus in pulvere truncus emoritur, quia exstinctum corpus a sua specie dissipatur. Sed ad odorem aquae germinat, quia per adventum sancti Spiritus resurgit. Et faciet comam quasi cum primum plantatum est, quia ad illam speciem redit, ad quam percipiendam creatus fuerat, si in paradiso positus peccare noluisset. Quod fortasse de Domino valet intelligi, quoniam et si occidi per passionem potuit, per resurrectionis gloriam rursus ad viriditatem vitae venit. Hujus rami pullulant, quia ex resurrectione 133.0235B| illius multiplicati, longe lateque fideles creverunt. Hujus radix in terra quasi senuit, quia ejus praedicatio Judaeorum perfidiae despecta fuit. Et in pulvere truncus emortuus est. Quia in corde persequentium quod perfidiae suae vento levabatur, despectabilis et contemptus est habitus, quia carne potuit occidi. Sed ad odorem aquae germinavit. Quia per virtutem Dei exstincta caro illius ad vitam rediit, juxta quod scriptum est: « Quem Deus suscitavit a mortuis (I Thess. I, 10). » Et fecit comam quasi cum primum plantatum est. Quia illa apostolorum debilitas, quae in morte illius expavit et negavit, et negando aruit, per resurrectionis ejus gloriam rursus ad fidem viruit. Unde et subditur: VERS. 10. Homo vero cum mortuus fuerit, et nudatus 133.0235C| atque consumptus, ubi, quaeso, est? --Nullus homo sine peccato est, nisi ille qui in hunc mundum non venit ex peccato. Et quia omnes in culpa ligamur, ipsa amissione justitiae morimur. Concessa prius in paradiso veste innocentiae nudamur, interitu etiam carnis subsequente consumimur. Homo itaque peccator moritur in culpa, nudatur a justitia, consumitur in poena. Hanc nuditatem peccatoris filii tegere dignatus est pater, qui eo redeunte dixit: « Cito proferte stolam primam (Luc. XV, 22). » Prima quippe stola est innocentiae vestis, quam homo bene conditus accepit, male a serpente persuasus perdidit. Contra hanc rursum nuditatem dicitur: « Beatus qui vigilat, et custodit vestimenta sua, ne nudus ambulet (Apoc. XVI, 15). » Vestimenta quidem custodimus, 133.0235D| cum praecepta innocentiae servamus in mente, ut cum nos judici culpa nudat, ad amissam redeuntes innocentiam poenitentia operiat. Quia peccator homo illic stare noluit, ubi conditus fuit: hic vero ubi cecidit, diversa ei prohibentur, patriam volens perdidit. A peregrinatione vero sua quam diligit, invitus expellitur. Ubi ergo est, qui in ejus amore non est, ubi verum esse est? Sequitur: VERS. 11, 12. Quomodo si recedant aquae de mari, et fluvius vacuefactus arescat: sic homo, cum dormierit, non resurget. --Mare mens hominis, et quasi fluctus maris sunt cogitationes [ejus] mentis, quae aliquando per iram tumescunt, per gratiam tranquillae fiunt, per odium cum amaritudine defluunt. 133.0236A| Sed cum homo moritur, aquae maris recedunt, quia juxta Psalmistae vocem, « In illa die peribunt omnes cogitationes eorum (Psal. CXLV, 4). » Et rursum de moriente scriptum est: « Amor quoque et odium simul peribunt (Eccle. IX, 6). » Arescit ergo fluvius vacuefactus, quia, subducta anima, vacuum corpus remanet. Quasi enim alveus fluminis vacuus, corpus exanime. Sed in his valde durum videtur esse quod sic homo cum dormierit non resurget. Cur itaque laboramus, si in resurrectionis retributione non tendimus? Quomodo autem dicitur, non resurget, cum scriptum sit: « Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur (I Cor. XV, 51). » Sed subjecta sententia indicat quae discretio in praemissa lateat. Nam subditur: Donec atteratur coelum, non evigilabit 133.0236B| nec consurget de somno suo. --Liquet enim quia non resurget, sed donec atteratur coelum, quia nisi hujus finis advenerit, humanum genus a somno mortis ad vitam non evigilabit. Non ergo quia omnimodo non resurgat, sed, quia ante contritionem coeli humanum genus minime resurgat, insinuat. Sequitur: VERS. 13. Quis mihi hoc tribuat, ut in inferno protegas me? --Quia ante adventum Mediatoris hominis, omnis homo, quamvis mundae probataeque vitae fuerit, ad inferni claustra descendit, dubium non est. Nec tamen ita justorum animas ad infernum dicimus descendisse, ut in locis poenalibus tenerentur: sed esse superiora inferni loca credenda sunt, ut in superioribus requiescerent justi, et in 133.0236C| inferioribus cruciarentur injusti. Unde et Psalmista praevenientem se Dei gratiam dicit: « Eripuisti animam meam ex inferno inferiori (Psal. LXXXI, 13). » Beatus igitur Job, ante Mediatoris adventum ad infernum se descendere sciens, Conditoris sui illic protectionem postulat, ut a locis poenalibus alienus existat. Sequitur: Et abscondas me donec pertranseat furor tuus. --Furor etenim omnipotentis Dei, in hoc quotidie vim suae districtionis peragit, quod viventes indigne suppliciis demergit. Qui furor nunc equidem transit, sed in finem pertransit, quia modo agitur, sed in mundi termino consummatur. Qui tamen iste furor, quantum ad electorum animas in Redemptoris nostri adventu pertransiit, quia eas ab inferni claustris ad paradisi gaudia Mediator Dei et 133.0236D| hominum, dum ipse illuc pie descenderet, reduxit. Sequitur: Et constituas mihi tempus in quo recorderis mei? -- « At ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret (Gal. IV, 4). » Hanc itaque redemptionem vir Domini praesciens, in qua erant multi ex gentilitate liberandi, sicut ipse ait: « Licet haec celes in corde tuo, tamen scio quia universorum memineris (Job X, 13). » Apud omnipotentem Deum tempus sibi constitui suae recordationis petit. Hinc est enim quod in Evangelio Dominus dicit: « Et ego, si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum (Joan. XII, 32). » Omnia videlicet electa. Sequitur: 133.0237A| VERS. 14. Putasne mortuus homo rursum vivet? --Solent justi viri in eo quod ipsi certum ac solidum sentiunt, quasi ex dubietate aliquid proferre, ut infirmorum in se verba transferant. Sed rursum per fortem sententiam infirmantium dubietatem omnimodo contradicunt, quatenus per hoc quod dubie proferre cernuntur, infirmis aliquatenus condescendant, et per hoc quod certam sententiam proferunt, infirmorum mentes dubias ad soliditatem trahant. Sequitur: Cunctis diebus quibus milito, exspecto donec veniat immutatio mea. --Qui itaque immutationem suam tanto desiderio exspectat, quam sit de resurrectione certus, insinuat; et cursum vitae praesentis quantum despiciat, innotescit qui hunc miseriam appellat. Per malitiam quippe semper 133.0237B| ad finem tenditur, et quotidie conclusionis terminus exspectatur. Cursum itaque vitae hujus despicit, et statum soliditatis requirit, qui per hoc, quod mutabiliter militat, ad immutationem suam pervenire festinat. Sequitur: VERS. 15. Vocabis me, et ego respondebo tibi. --Respondere cuilibet dicimus, cum ejus factis congrua ad invicem opera reddimus. In illa igitur mutatione vocat Dominus, et respondet homo, quia ante incorrupti claritatem, incorruptus homo ostenditur post corruptionem. Nunc etenim quousque subditi corruptioni sumus, Auctori nostro minime respondemus, quia, dum corruptio ab incorruptione longe est, similitudo apta nostrae responsioni non est. De illa vero immutatione scriptum est: 133.0237C| « Cum apparuerit, similes ei erimus, quando videbimus eum sicuti est (I Joan. III, 2). » Sequitur: Operi manuum tuarum porrige dexteram. --Ac si patenter dicat: Idcirco creatura corruptibilis persistere ad incorruptionem potest, quia tuae potestatis manu erigitur, et tui respectus gratia, ut persistat, tenetur. Potest quoque dexterae nomine Filius designari, quia « omnia per ipsum facta sunt (Joan. I, 3). » Operi igitur manuum suarum porrexit omnipotens Deus dexteram suam, quia ut abjectum atque in infimis jacens, ad summa erigeret genus humanum, incarnatum ad hoc Unigenitum misit, ex cujus nobis incarnatione datum est, ut qui ex voluntate propria in corruptionem cecidimus, vocanti nos Deo quandoque ad incorruptionis gloriam respondere 133.0237D| valeamus. Sequitur: VERS. 16. Tu quidem gressus meos dinumerasti, sed parce peccatis meis. --Gressus Deus dinumerat, cum singula quaeque nostra opera propter retributionem signat. Quid enim in gressibus, nisi unaquaeque nostra actio designatur? Omnipotens itaque Deus et gressus dinumerat, et parcit peccatis, quia et subtiliter acta nostra considerat, et tamen haec poenitentibus misericorditer relaxat. Sequitur: VERS. 17. Signasti quasi sacculo delicta mea, sed curasti iniquitatem meam. --Signantur quasi in sacculo delicta nostra, quia hoc quod nos exterius agimus, nisi poenitentia interveniente diluamus, in 133.0238A| secreto judiciorum Dei, sub quadam occultatione servatur, ut quandoque etiam de sigillo secreti exeat ad publicum judicii. Unde etiam per Moysen dicit: « Nonne haec congregata sunt apud me, et signata in thesauris meis? In diem ultionis reddam illis (Deut. XXXII, 34, 35). » Cum vero pro malis quae fecimus, disciplinae flagello atterimur, et haec per poenitentiam deflemus, iniquitatem nostram et signat et curat; quia nec inulta hic deserit, nec in judicio punienda servat. Vel certe peccata nostra signantur in sacculo, cum mala quae fecimus, sollicito semper corde pensamus. Quid namque est cor hominis, nisi sacculus Dei? Ubi dum studiose conspicimus per quanta delinquimus, peccata nostra quasi in Dei sacculo signata portamus. Ac si ergo dicat: Quomodo 133.0238B| signas ut poenitendo videam, agis procul dubio ne in retributione videantur. Sequitur: VERS. 18, 19. Mons cadens defluit, et saxum transfertur de loco suo. Lapides excavant aquae, et alluvione paulatim terra consumitur; et hominem ergo similiter perdes. --Hoc crebro agitur, ut cadentibus rupibus saxum ad loca alia transferatur, ut aquae lapides excavent, et paulatim terra alluvionibus consumatur. Sed magna nobis intentione discutiendum est quod infertur: Et homines similiter perdes. Quid est enim hoc quod cadenti monti et saxo translato, quod excavato lapidi, et per alluvionem terrae consumptae perditio humana, nisi hoc quod patenter datur intelligi, quia duo sunt genera tentationum? Unum quod in mente etiam justi hominis 133.0238C| per repentinum eventum agitur, quatenus sic subito tentetur, ut hunc inopinato eventu concutiat et prosternat, casumque suum nonnisi, postquam ceciderit, videat. Aliud vero quod paulatim venit in mentem, et resistentem animum lenibus suggestionibus inficit, et omnes in eo vires justitiae, non nimietate sua, sed assiduitate consumit. Quia ergo alia est tentatio quae justos plerumque subita invasione prosternit, dicatur: Mons cadens defluit, et saxum transfertur de loco suo, id est mens sua sancta, cujus locus justitia fuerat, impulsu subito transfertur ad culpam. Rursum quia alia est tentatio quae se cordi hominis leniter infunditur, omnem duritiam fortitudinis corrumpit atque consumit, dicatur: Lapides excavant aquae. Quia videlicet duritiam 133.0238D| mentis absorbent assidua et mollia blandimenta libidinis, et lentum atque subtile vitium corrumpit durum et forte propositum mentis. Unde subditur: Et alluvione paulatim terra consumitur. Sicut enim influente aqua paulatim consumitur terra, sic leniter subripiente vitio mens etiam fortis absorbetur. Unde bene subjungitur: Et homines ergo similiter perdes, id est, quia cum tentationem justo judicio ejus menti qui stare in alto cernitur, repente dominari permittis, cadere ac defluere facis mentem, et voluntas ad judicium commutatur, quasi ad locum alium transfertur saxum. Sequitur: VERS. 20. Roborasti eum paululum, ut in perpetuum 133.0239A| transiret. --Paululum roboratus est homo, quia vivendi vires ad modicum accepit, ut in perpetuum transeat, ubi ejus vitam terminus non concludat. Sequitur: Immutabis faciem ejus, et mittes eum. --Facies hominis immutatur, cum ejus species morte atteritur. Omittit vero, quia ab his quae volens tenuit, transire ad aeterna cogitur nolens. Sequitur: VERS. 21.-- Sive nobiles fuerunt filii ejus, sive ignobiles, non intelligit. --Sicut enim hi qui adhuc vires [vivi, seu in vivis f. ] sunt, mortuorum animas quo loco habeantur, ignorant, ita mortui vitam in carne viventium post eos qualiter disponatur nesciunt. Quod tamen de animabus sanctis sentiendum non est. Quia qui intus claritatem omnipotentis Dei vident, nullomodo credendum est, quia foris sit aliquid 133.0239B| quod ignorent. Sed carnales quique qui amorem praecipuum filiis impendunt, hoc eos beatus Job nescire postmodum asserit, quod hic vehementer amaverunt. Quod tamen si intelligi spiritaliter debet, non incongrue filiorum nomine opera designantur, sicut de muliere Paulus dicit, quia salva erit per filiorum generationem. Nobiles ergo sunt filii recta opera facientes, ignobiles autem facta perversa. Et saepe homo agere quaelibet bona intentione nititur, sed tamen pro multis quae subrepunt, ejus acta apud omnipotentem Deum qualiter habeantur incertum est. Sequitur: VERS. 22. Et tamen caro ejus dum vivet, dolebit: et anima ejus super semetipsum lugebit. --De conjugibus Paulus dicit: « Tribulationem tamen carnis 133.0239C| habebunt hujusmodi (I Cor. VII, 28). » Quia quisquis in se gaudere appetit, eo ipso jam in luctu est, quo a vera laetitia recessit. Vera quippe laetitia menti Creator est. Sequitur: CAPUT XV. VERS. 1. Respondens autem Eliphaz Themanites dixit. --Crebro jam diximus beatum Job, typum sanctae universalis Ecclesiae, amicos vero illius haereticorum speciem tenere, qui quasi ex defensione Domini, occasionem stultae locutionis inveniunt, et contumeliosa contra bonos verba jaculantur. Quibus cuncta quae a fidelibus sentiuntur, quasi in vento prolata displicent. Unde nunc dicitur: 133.0239D| VERS. 2. Nunquid sapiens respondebit, quasi in ventum loquens? --Nec bonorum verba, dicta rationis aestimant, sed stimulos favoris. Unde et subditur. Et implebit ardore stomachum suum. --Qui ea etiam quae sciunt contumeliose dicere, student semper, ut dictum est, ex Domini defensione palliare. Sequitur: VERS. 3. Arguis verbis eum qui non est aequalis tibi, et loqueris quae tibi non expediunt. --Nullum vero existimant timorem Domini habere, nisi eum quem potuerunt ad suae confessionis stultitiam trahere. Unde adjungit: VERS. 4. Quantum in te est, evacuasti timorem, et tulisti preces coram Domino. --Tulisti, dicitur abstulisti. 133.0240A| Ac si aperte dicat: De tua justitia praesumens Creatoris tui gratiam despicis deprecari. Cum enim vera mala haeretici contra bonos non inveniunt, fingunt quae redarguunt, ut justi esse videantur. Et fit plerumque ut ad aperta contumeliorum verba perveniant. Unde adhuc subditur: VERS. 5. Docuit enim iniquitas tua os tuum, et imitaris linguam blasphemantium. --Iniquitas os docet, quando ex mala vita concipitur, quod pejus dicatur. Ac si ei aperte diceretur: Quod perverse loqueris, ex perversiori vita didicisti. Sed quoniam sancta Ecclesia veram Domini carnem, veram Domini mortem confitens, ab haereticis qui hoc negant, irrogare Deo contumeliam creditur. Unde nunc dicitur: Et imitaris linguam blasphemantium. Sequitur: 133.0240B| VERS. 6. Condemnabit te os tuum, et non ego, et labia tua respondebunt tibi. --Quia enim ex errore confessionis existimant mala adversitatis erumpere, labia sua ei asserunt respondere, ut culpa eloquii sit causa flagelli. Sequitur: VERS. 7, 8. Nunquid primus homo tu natus es, et ante colles formatus? Nunquid consilium Dei audisti, et inferior te erit ejus sapientia? --Ac si verbis apertioribus dicat: Qui de aeterno loqueris, pensa quia temporalis es. Qui de ejus sapientia disputas, pensa quia consilium ignoras. Sequitur: VERS. 9. Quid nosti quod ignoremus? Quid intelligis, quod nesciamus. --Quae videlicet dicta patenter ostendunt, ex qua mentis elatione prodeat, quidquid 133.0240C| quasi ad Dominicam defensionem sonat. Sequitur: VERS. 10. Et senes et antiqui sunt in nobis multo vetustiores quam patres tui. --Quia omnes haeretici a sancta universali Ecclesia sunt egressi testatur Joannes, qui ait: « Ex nobis prodierunt, sed non erant ex nobis (Joan. II, 19). » Sed ut ea quae asserunt commendare stultis mentibus hominum quasi de antiquitate possent, antiquos Patres se habere testantur, atque ipsos doctores Ecclesiae suae professionis magistros dicunt. Cumque praesentes praedicatores despiciunt, de antiquorum Patrum magisterio falsa praesumptione gloriantur, ut ea quae ipsi dicunt etiam antiquos Patres tenuisse fateantur. Sequitur: VERS. 11. Nunquid grande est, ut consoletur te 133.0240D| Deus, sed verba tua prava hoc prohibent. --Ac si ei patenter dicat: Si professione fidei corrigeris, jam dudum consolationem flagellis habere potuisses. Sequitur: VERS. 12. Quid te elevat cor tuum, et quasi magna cogitans, attonitos habes oculos? --Saepe justorum mens ita ad altiora contemplanda suspenditur, ut exterius eorum facies obstupuisse videatur. Sed quia hanc contemplationis vim in occulto agere haeretici ignorant, hoc a justis et recta sapientibus fieri magis per hypocrisim, quam per veritatem putant. Sequitur: VERS. 13. Quid tumet contra Deum spiritus tuus, ut proferas de ore tuo hujuscemodi sermones? --Plerumque 133.0241A| justi aliquibus necessitatibus afflicti, sua opera coguntur fateri. Quod beatus Job fecerat, quem post justitiam flagella deprimebant. Sed cum eorum dicta injusti audiunt, haec per elationem potius quam per veritatem existimant prolata. Ex suis enim cordibus verba justorum pensant, et dici humiliter posset vera bona non aestimant. Sequitur: VERS. 14. Quid est homo ut immaculatus sit? --Eo enim ipso quod dicitur homo, terrenus exprimitur, et infirmus. Homo enim ab humo appellatus est Et quomodo valet esset sine macula, qui sponte sua ad infirmitatem concidit factus de terra. Ubi et additur. Et justus appareat, natus de muliere? --Primam quippe viro injustitiam mulier propinavit in paradiso. Quomodo ergo justus apparebit, qui de illa 133.0241B| natus est, quae injustitiae propinatrix exstitit? Sequitur: VERS. 15. Ecce inter sanctos ejus nemo immutabilis, et coeli non sunt mundi in conspectu ejus. --Hoc coelorum nomine repetiit, quod sanctorum prius appellatione signavit. Nam de eisdem sanctis scriptum est: « Coeli enarrant gloriam Dei (Psal. XVIII, 2). » Quia per naturam omnes in semetipsis propriam mutabilitatem habent. Sed dum immutabili veritati semper inhaerere desiderant, inhaerendo agunt ut immutabiles fiant. Cumque ad hanc se toto affectu tenent, quandoque accipiunt ut super semetipsos ducti, vincant hoc quod in semetipsis mutabiles exstiterunt. Coeli non sunt mundi in conspectu ejus, quia per semetipsos ante districtum judicium, 133.0241C| nec ipsi esse mundi ad perfectum possunt, qui munditiae praedicatores fiunt, Joanne attestante, qui ait: « Si dixerimus, quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus (Joan. I, 8) » et reliqua. Sequitur: VERS. 16. Quanto magis abominabilis et inutilis homo! --Abominabilem scilicet propter immunditiam maculae; inutilem vero propter injustitiam imperfectae vitae. Qui tamen abominabilis et inutilis intelligi et aliter potest. Aliquando enim homo perversus quaedam recte agere videtur, sed per ea quae iniqua sunt, etiam ea ejus quae recta sunt destruuntur. Et quia multum Deo displicent mala, neque illa placent quae videntur bona. Qui ergo in malis suis Deo abominabilis est, in bonis inutilis. Sequitur: 133.0241D| Qui bibit quasi aquam iniquitatem. --Culpa enim quae ab stulto homine, sine ulla retractatione perpetratur, quasi aqua iniquitas bibitur. Sequitur: VERS. 17. Ostendam tibi, audi me, quod vidi narrabo tibi. --Habent hoc omnes arrogantes proprium, ut cum rectum quid vel parum senserint, in usum hoc elationis inflectant, atque unde per intellectum sibimetipsis altiores fiunt, inde per tumorem elationis in foveam cadant. Et ut fortiorem sibi auctoritatem arroget, dicit: Quod vidi narrabo tibi. --Quia vero nonnunquam haeretici de damnatis suis partibus confunduntur, et tamen eorum sententias, quasi cum auctoritate ad medium proferunt, ex quorum stultitia jure reprobantur. Subditur: 133.0242A| VERS. 18, 19. Sapientes confitentur, et non abscondunt patres suos. Quibus solis data est terra, et non transivit per eos alienus. --Solis suis patribus datam terram existimant, quia solos errorum suorum magistros rexisse veraciter Ecclesiam putant. Quis vero alienus, nisi apostata angelus vocatur? Unde per Psalmistam de cunctis simul malignis spiritibus dicitur: « Quomodo alieni insurrexerunt in me, et fortes quaesierunt animam meam (Psal. LIII, 5). » Haeretici igitur, quia doctorum suorum corda apostatae angelo existimant non fuisse subjecta, transisse per eos alienum denegant. Cui videlicet alieno per unumquemque transire est, iniquas in corde ejus cogitationes immittere. Sequitur: VERS. 20. Cunctis diebus suis impius superbit. --Solent 133.0242B| etiam electi in quibusdam cogitationibus suis atque actibus superbire, sed quia electi sunt, cunctis diebus suis superbire non possunt, quia priusquam vitam finiant, ad humilitatis metum [metam] ab elatione corda commutant. Impius vero diebus suis omnibus superbit, quia sic vitam terminat, ut ab elatione minime recedat. Unde bene subditur: Et numerus annorum incertus est tyrannidis ejus. --Superbire minime debuisset, etiamsi annorum suorum certum numerum habere potuisset, ut sciens quantum viveret, praesciret quando se ab elatione removeret. At postquam vita semper incerta est, tanto semper mors subrepens timeri debet, quantum nunquam praevideri valet. Bene autem superbiam impii tyrannidem vocat. 133.0242C| Proprie enim tyrannus dicitur qui in communi republica non jure principatur. Sed sciendum est quia omnis superbia juxta modum proprium tyrannidem exercet, nec intuetur Dominus quantum quisque mali valeat facere, sed quantum vellet. Et cum deest potestas foris, apud se tyrannus est, cui iniquitas dominatur intus. Sequitur: VERS. 21. Sonitus terroris semper in auribus illius, et cum pax sit, ille insidias suspicatur. --Nil autem simplici corde felicius, quia quo innocentiam erga alios exhibet, nil est quod pati ab aliis formidet. At contra mens prava semper in laboribus, quia aut molitur mala quae inferat, aut metuit ne haec sibi ab aliis inferantur, et quidquid contra proximos 133.0242D| excogitat, hoc contra se excogitari a proximis formidat. Fit undique suspecta, undique trepida. Omnis qui ad memoriam venit exquirere contraria creditur. Cui ergo tranquillitas securitatis deest, huic procul dubio terroris sonitus semper in auribus est, et saepe contingit, ut tali cuilibet proximus suus simpliciter loquatur, nil adversum cogitet. Sed cum pax sit, ille insidias suspicatur, quia qui semper dolose agit simpliciter erga se agi non aestimat. Et quia scriptum est: « Impius cum in profundum venerit peccatorum, contemnit (Prov. XVIII, 3). » Involutus iniquitatis suae tenebris, jam de luce desperat. Unde et sequitur: VERS. 22. Non credit quod reverti possit de tenebris, circumspectans undique gladium. --Quia dum 133.0243A| feriri se undique insidiis credit, salute desperata semper ad nequitiam excrescit. Sequitur: VERS. 23. Cum se moverit ad quaerendum panem, novit quod paratus sit in manu ejus tenebrarum dies. --Panis etenim stipendium vitae praesentis, tenebrarum vero dies tempus ultionis accipitur. In hac vita quae . . . . . suo aliquando iste perversus iram superni judicis perpendit praesentem, sed e malo non avertitur, ut etiam ipsa quoque ab ejus interitu valeat averti. Accusante autem se conscientia feriri metuit, sed tamen semper auget quod feriatur. Contemnit enim reditum suum, desperat veniam, superbit in culpa. Sequitur: VERS. 24. Terrebit eum tribulatio, et angustia vallabit eum, sicut regem qui praeparatur ad praelium. --In 133.0243B| omni quod iniquus agit, tribulatione et angustia vallatur, quia cor ejus anxietate et suspectione confunditur. Sciendum quoque, quia rex qui praeparatur ad praelium, sic de hoste suspectus est, ut eumdem, quem ducit, exercitum metuat ne labefactetur, ne destitutione militum, jaculis pateat inimicorum. Iniquus ergo angustia vallatur sicut qui praeparatur ad praelium, quia videlicet falsa agens, falsa loquens, formidat ne suos amittat milites, id est argumenta falsitatis, et veritatis jaculis pateat, si ei fortasse defuerit quod ex fallacia opponat. Sequitur: VERS. 25. Tetendit enim adversus Deum manum suam, et contra Omnipotentem roboratus est. --Haec de ipso iniquorum capite scilicet Antichristo 133.0243C| apertius sentiuntur. Qui contra Deum manum erigens, roborari dicitur, quia parvo tempore permittitur exaltari, ut cum ad modicum gloriari sinitur, eo in perpetuum atrocius puniatur. Sed quia ejus membra sunt omnes iniqui, hoc quod in fine mundi ille tunc singulariter acturus est unus, videamus modo qualiter a malis agatur singulis. Contra Deum quippe manum tendere est in operatione prava despectis Dei judiciis perseverare, et quia tunc magis irascitur cum permittit impleri, quod saltem concipi in cogitatione non debuit. Contra Omnipotentem iniquus iste roboratur, quia prosperari in mala sua actione permittitur, quatenus et perversa faciat, et tamen feliciter vivat, de quo adhuc subditur: 133.0243D| VERS. 26. Cucurrit adversus Deum erecto collo. --Erecto collo adversus Deum currere est, ea quae Creatori displicent cum audacia perpetrare. De quo recte dicitur cucurrit, id est, in malo opere obstaculum de adversitate non habuit, de quo adhuc additur. Et pingui cervice armatus est. --Pinguis cervix est opulenta superbia, affluentibus videlicet rebus quasi multis carnibus fulta. Potens igitur iniquus in pingui cervice armatur contra Dominum, quia rebus temporalibus tumens, contra praecepta veritatis quasi de magnitudine carnis erigitur. Sequitur: VERS. 27. Operuit faciem ejus crassitudo. --Visus quippe in facie, in qua et prima corporis honorabilior 133.0244A| pars est. Non ergo immerito mentis intentio per faciem designatur, quam quolibet vertimus, illud videmus. Faciem ergo crassitudo operit, quia desiderata terrenarum rerum abundantia oculos mentis premit, et hoc quod in eis honorabile esse debuit, ante Dei oculos foedat, quia curis multiplicibus aggravat. Sequitur. Et de lateribus ejus arvina dependet. --Quia arvina pinguedo est carnis, latera dicere solemus divitum, hos quos eis conjunctos cernimus. Arvina de lateribus ejus pendet, quia quisquis potenti et in iniquo adhaeret, ipse quoque de ejus potentia velut ex pinguedine rerum tumet. Qui patroni perversi iniquitatem sequens Deum non timet, quos valet, et quantos valet pauperes affligit, et de gloria temporali cor elevat. Sequitur: 133.0244B| VERS. 28. Habitavit in civitatibus desolatis, et in domibus desertis, quae in tumulis sunt redactae. --Quia enim a conversatione conviventium civitas appellatur, civitates desolatae sunt ipsi obsequentium cunei perversorum, quorum clamoribus perversus iste laudatur, cum ad prava opera per nequitiam rapitur. Domus vero desertae sunt cogitationes pravae quas iniquus iste inhabitat, quia per omne quod agit iniquorum omnium cogitationibus placere appetit. Qui deserti et desolati dicuntur, quia omnipotens Deus et conversationes, et cogitationes talium deserit. Ruentia namque domorum atque civitatum aedificia tumulos faciunt. Quomodo dum pravi quique confusis actionibus sibimetipsis ad 133.0244C| perversa opera junguntur, ostendunt procul dubio, quia aedificia vitae ceciderunt. Sequitur: VERS. 29. Non habitabitur [ditabitur], nec perseverabit substantia ejus, nec mittet in terra radicem suam. --Quod hic non habitabitur dictum est, in quibusdam codicibus reperi non ditabitur. Sed sensus non discrepat, quamvis a se sermo discordet. Ille enim virtutibus dilabitur, cujus mentem non habitat omnipotens Deus. Sed quia superbi cogitatio Auctoris sui gratiam non inhabitat, profecto virtutibus non ditatur. Propter hoc ergo quod interius est vacuus ditatur, non inhabitabitur: propter hoc vero quod transitorie foris tumet, recte subjungitur: Nec perseverabit substantia ejus. --Superbus enim quisque dum contra Dominum roboratur, 133.0244D| dum currit erecto collo, et in pingui cervice contra Auctorem erigitur, stare quasi arbor videtur: sed status ejus sine radice est, quia velut ad levem flatum, sic ad modum occultae sententiae vita ejus eruitur. Sin vero hoc loco terram, aeternae vitae retributionem accipimus, de qua Propheta ait: « Portio mea in terra viventium (Psal. CXLI, 6). » Iniquus iste in terra radicem suam non mittit, quia nunquam ad aeternae vitae desiderium cordis sui cogitationem planat. Quod enim radix arbori, hoc unicuique hominum cogitatio sua est. Sequitur: VERS. 30. Non recedet de tenebris. --Si superbus iste a culpa ad justitiam redire voluisset, de 133.0245A| tenebris recederet: sed quia lucem justitiae non quaerit, de tenebris non recedit. Sequitur: Ramos ejus arefacit flamma. --Quia ipsi quoque qui ei conjuncti sunt, terrenis desideriis aestuant, et dum desideriorum flamma clientium ejus animos accendit, scilicet ramos ejus arefacit, ut fructum boni operis non ferant. Sequitur: Et auferetur spiritu oris sui. --Superbus etenim quisque, quo in hac vita plus valet, eo sibi linguae frena audacius relaxat, ut loquatur perversa quaelibet, et auferetur spiritu oris ejus, quia eo percussionis sententiam accipit, quo oris sui spiritum sub divina formidine non restrinxit. Sequitur: VERS. 31. Non credit frustra errore deceptus, quod aliquo pretio redimendus sit. --Quoties post culpam 133.0245B| eleemosynas facimus quasi pro pravis actibus pretium damus. Unde et per Prophetam de eo qui haec non agit, dicitur: « Non dabit propitiationem suam, nec pretium redemptionis animae suae (Psal. LXXXIV, 89). » Nonnunquam vero divites elati inferiores opprimunt, aliena rapiunt, et tamen quasi quaedam aliis largiuntur. Sed non frustra credit, quod pretio redimendus sit, quia eleemosyna superbi divitis eum redimere non valet, quam perpetrata simul rapina pauperis ante Dei oculos ascendere non permittit. Quod fortasse intelligi et aliter potest. Quia saepe superbi divites, cum eleemosynam tribuunt, non hanc pro aeternae vitae desiderio, sed pro extendenda vita temporali largiuntur. Mortem se posse differre dationibus credunt. Sed non credat 133.0245C| frustra errore deceptus, quod aliquo pretio sit redimendus, quia obtinere ex impenso munere non valet, ut finem debitum evadat, cujus etiam nequitia intercidit vitam. Unde subditur: VERS. 32. Antequam dies ejus impleantur, peribit, et manus ejus arescit. --Praefixi dies singuli Dei praescientia nec augeri possunt nec minui, nisi contingat ut ita praesciantur, ut aut cum optimis operibus longiores sint, aut cum pessimis breviores. Sicut Ezechias augmentum meruit dierum impensione lacrymarum. Et sicut de perversis scriptum est: « Indisciplinatis obviat mors (Isa. XXXVIII, 5). » Sed saepe iniquus quamvis in occulta Dei praescientia longa vitae ejus tempora non sint praedestinata, ipse tamen quia carnaliter vivere appetit, longos dies 133.0245D| animo proponit, et quia ad illud tempus pervenire non valet quod exspectat, quasi antequam dies illius impleantur, perit. Aliter. Sunt namque nonnulli, qui post vitam perditam ad semetipsos redeunt, et accusante se conscientia, perversa itinera relinquunt, commutant opera, antiquae suae pravitati contradicunt, terrenas actiones fugiunt, desideria superna sectantur. Sed priusquam in eisdem sanctis desideriis solidentur, per torporem mentis ad ea quae dijudicare coeperant redeunt, atque ad mala quae fugere disposuerant recurrunt: quia et si quid bonfortasse agere coeperit, priusquam in eo per longitudinem temporis convalescat, ad exteriora delabitur, et perverse deserit quae recte inchoasse videbatur 133.0246A| ( Haec videntur legi debere numero plurali ). Unde apte subditur: Manus ejus arescit. Quia dum exterioribus actibus intempestive involvitur, ab omni nimirum bona operatione siccatur. Unde adhuc bene dicitur: VERS. 33. Laedetur quasi vinea in primo flore botrus ejus. --Si florentem vineam per inaequalitatem aeris immoderatum frigus attigerit, protinus ab omni humore viriditatis arefacit. Et sunt nonnulli qui post perversa itinera sanctas vias sectari appetunt, sed priusquam in eis, ut diximus, bona desideria roborentur, quaedam illos praesentis saeculi prosperitas accipit, quae eos rebus exterioribus implicat et corum mentem dum a calore intimi amoris retrahit, quasi ex frigore exstinguit, et quidquid in 133.0246B| eis de virtutum flore apparere videbatur, interficit. Nonnunquam vero vineam non frigus, sed aestus arefacit. Cumque immoderato calore tangitur, discusso flore botrus tabescit, et plerumque contigit, ut hi qui ad bona opera recta intentione non veniunt, cum placere se hominibus vident, ad exercenda haec eadem opera vehementius accendantur, humanis placitura oculis agere anxie studeant, et quasi sancto desiderio fervescant. Quid itaque istos nisi in flore aestus attingit? Sequitur: Et quasi oliva projiciens florem suum. --Oliva quippe cum in flore est, si immoderata nebula tangitur, a plenitudine fructuum vacuatur. Et quoties quippe inchoantes bona opera ab aspicientibus laudari coeperint, atque in suis laudibus delectari, fit caligo intelligentiae in cogitatione, 133.0246C| ut jam discernere nequeant qua intentione quid faciant, et fructum perdunt operis, velut ex nebula favoris. Sequitur: VERS. 34. Congregatio enim hypocritarum sterilis. --Coepta enim bona non amitteret, si hypocrita non fuisset. Congregant enim hypocritae bona opera, sed eorum sterilis est ipsa congregatio, quia per hoc quod agunt, fructum recipere in aeterna retributione non appetunt, fecundi ac virides in suis operibus humanis oculis videntur, sed in conspectu occulti judicis infecundi et aridi apparent. Sequitur: Et ignis devorabit tabernacula eorum qui munera libenter accipiunt. --Sicut enim corpus in tabernaculo, sic et mens habitat in cogitatione. Sed ignis tabernacula devorat, cum aestus avaritiae cogitationes devastant. 133.0246D| Et fit plerumque ut hypocrita aurum, vel quaeque bona corporalia ab hominibus contemnat; sed quia haec non accipit, majores ab eis laudes recipere quaerat. Sin vero eorum tabernacula debemus accipere, in quibus illorum animae habitant, ignis eorum tabernacula devorat, quia qui hic in mente ardent igne avaritiae, illic etiam in carne concremantur ignibus gehennae. Sequitur: VERS. 35. Concepit dolorem, et peperit iniquitatem, et uterus ejus praeparat dolos. --Dolorem quippe concipit, dum perversa cogitat; iniquitatem parit, cum explere coeperit quod cogitavit. Invidendo, dolorem concipit; derogando, iniquitatem parit. Uteri itaque nomine, recte mens accipitur, quia sicut 133.0247A| proles in utero concipitur, sic cogitatio in mente generatur. Et sicut in ventre cibi, ita in mente continentur cogitationes. Vetus quippe hypocritae praeparat 133.0248A| dolos, quia tanto semper majorem malitiam contra proximos in mente concipit, quanto solus prae omnibus videri innocentior quaerit. LIBER TERTIUS DECIMUS. CAPUT XVI. 133.0247B| VERS. 1, 2. Respondens Job dixit: Audivi frequenter talia. --Electi quippe frequenter aliena mala quasi sua audiunt, et ab his eis crimen impingitur, a quibus crimina impacta perpetrantur. Hac enim responsione beatus Job illud Ecclesiae tempus significat quo, oppressa ab adversariis temporali eorum potentia, quasi dejecta creditur. Unde sequitur: Consolatores onerosi omnes vos. --Sive enim haeretici seu pravi quilibet, cum laborare bonos in adversitate conspiciunt, in eo quod eos consolari appetunt, mala eis persuadere conantur. Unde non immerito bonorum mentibus onerosa fit eorum consolatio, quia inter verba dulcedinis, virus propinare cupiunt erroris. Sequitur: 133.0247C| VERS. 3. Nunquid habebunt finem verba ventosa? --Ventosa enim verba sunt, quae inflationi temporali potius quam rectitudini serviunt. Saepe autem mali etiam bona dicunt, sed quia non bene dicunt, ventosa verba proferunt. Nam dicta eorum etsi quando sana sunt per sententiam, inflata tamen sunt per elationem. Sequitur: Aut aliquid tibi molestum est si loquaris? --Mali viri cum aliis similibus sibi conviciosa verba proferunt, eo citius obmutescunt, quod de se talia mox audiunt, qualia suis auditoribus dicunt. Cum autem bonos viros per vitiosa verba jaculantur, nihil eis molestiae ex convicio nascitur, quia contra tacentes loquuntur, nec compellunt audire quod sunt, quia justi convicia non reddunt, etiam dum coguntur audire quod non sunt. 133.0247D| Sequitur: VERS. 4. Poteram et ego similia vestri loqui. --Narrat justus quid facere poterit, sed ne justitiam deserat, quod facere poterat declinat. Sequitur: VERS. 5, 6. Atque utinam esset anima vestra pro anima mea! Consolarer et ego vos sermonibus, et moverem caput meum super vos. Roborarem vos ore meo, et moverem labia quasi parcens vobis. --Aliquando necesse est ut pravis mentibus quae humana praedicatione corrigi nequeunt, divina flagella optari benigne debeant. Quod cum magno fit amoris studio, videlicet non errantis poena, sed correptio quaeritur, et oratio potius quam maledictio esse monstratur. Notandum quod non ait: Esset anima mea pro anima vestra, sed, Utinam esset anima vestra, pro anima mea. Quia profecto sibi malediceret, si se illis similem fieri optaret, illis vero meliora voluit quos sibi fieri similes quaesivit. Consolamur vero pravos in flagello constitutos, cum de exteriori percussione 133.0248B| interiorem in eis convalescere salutem indicamus. Caput etiam movemus, cum mentem, quae principale nostrum est, ad compassionem inflectimus, eosque inter flagella roboramus, cum doloris eorum vim verbis mitibus lenimus. Sunt namque nonnulli, qui dum interna nesciunt, de malis exterioribus desperabiliter affliguntur. Quod vero non ait, parcens, sed quasi parcens vobis, nequaquam hoc negligenter praetereundum puto, quia sancta Ecclesia disciplinae vigorem cum permistione mansuetudinis servans, aliquando malis, et quasi parcens, parcit, aliquando vero et quasi non parcens, parcit. Sancta ergo Ecclesia cum praedicatores suos quaedam facta malorum sub dispensatione invectionis increpat, labia quasi parcens movet, sed tamen 133.0248C| parcendo non parcit, quia ab invectione culpae generaliter non tacet, quae specialiter tacet. Sequitur: VERS. 7. Sed quid agam? Si locutus fuero, non quiescit dolor meus, et si tacuero, non recedit a me. --Hoc personae beati Job qualiter congruat, nullus ignorat; sed si ad sanctae Ecclesiae typum trahatur, haec et cum loquitur dolor minime quiescit, quando locutione sua perversos minime corrigi conspicit, et cum tacet dolor minime recedit, quia etsi aversata conticuerit, hoc ipsum amplius quod tacet gemit, quia se tacente perversorum culpas excrescere conspicit. Sequitur: VERS. 8. Nunc autem oppressit me dolor meus. --Dolore suo sancta Ecclesia premitur, quando in malitia 133.0248D| sua crescere perversos intuetur. Et quia dum pauci crescunt, etiam infirmi qui in ea sunt, ad sequenda studia pravitatis irritantur, recte additur: Et ad nihilum redacti sunt omnes artus mei. --Sicut enim per ossa fortes, sic per artus infirmi quique designari solent. Membra ergo Ecclesiae ad nihilum rediguntur, quando ex imitatione pravorum in hoc mundo crescentium, infirmi quique deterius informantur. Videntes etenim malorum felicitatem, saepe et ab ipso fidei statu dilabuntur. Bene autem dicitur: Nunc autem, quia videlicet tempus doloris Ecclesiae modo est, et tempus gaudii postmodum. Sequitur: VERS. 9. Et rugae meae testimonium dicunt contra me. --Quid per rugas, nisi duplicitas designatur? Rugae itaque sunt sanctae Ecclesiae omnes qui in ea dupliciter vivunt, qui fidem vocibus clamant, operibus denegant. Has autem rugas in electis suis Ecclesia sancta non habet, quia videlicet nesciunt 133.0249A| aliud foras ostendere, et intus aliud habere. Unde recte egregius praedicator dicit: « Ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam non habentem maculam aut rugam (Ephes. V, 27). » Ac si ergo dicat: Ipsi insequendo increpant, qui nunc in meo corpore positi, duplicitatis suae in se malitiam non emendant. Sequitur: Et suscitatur falsiloquus adversus faciem meam contradicens mihi. --Etiam pacis suae tempore sancta Ecclesia falsiloquium patitur, dum sunt in ea multi qui de aeternitatis promissione diffidunt et tamen se fideles esse mentiuntur. Qui dum praedicationi ejus aperte contradicere non praesumunt, falsiloquium non contra faciem, sed quasi post dorsum patitur. Sed cum tempus malitiae eruperit, is qui nunc metuens derogat, ad contradicendum ante faciem 133.0249B| venit, quia verbis verae fidei apertis vocibus obsistit. Sequitur: VERS. 10. Colligit furorem suum in me. --Habet nunc diabolus contra sanctam Ecclesiam furorem, sed sparsus furor ejus est, quia occultae sunt ejus tentationes quas per singulos movet. Cum vero contra eam aperta persecutione eruperit, furorem suum in ea colligit, quia in afflictione illius tota se intentione constringit. Sequitur: Et comminans mihi, infremuit contra me dentibus suis. --De quo et subditur: Hostis meus terribilibus oculis me intuitus est. --Ille quippe antiquus hostis contra hanc dentibus fremit, eamque terribilibus oculis intuetur, quia per alios crudelia exercet, et per alios quae exerceat providet. Dentes namque hujus hostis 133.0249C| sunt bonorum persecutores atque carnifices, qui ejus membra laniant, dum electos illius suis persecutionibus affligunt. Oculi vero hujus hostis sunt hi qui contra eam provident mala quae fiant, suisque consiliis persecutorum ejus crudelitatem inflammant. Antiquus ergo adversarius fremit contra eam dentibus suis, dum per crudeles reprobos in ea insequitur vitam bonorum. Intuetur eam terribilibus oculis, quia pravorum consiliis non cessat mala exquirere, in quibus hanc semper deterius affligat. Sequitur: VERS. 11. Aperuerunt super me ora sua exprobrantes. --Ora sua reprobi exprobrantes aperiunt, cum et erroris sui mala praedicare non metuunt, et praedicamentis rectae fidei invident. Sequitur: Percusserunt maxillam meam, satiati sunt poenis meis. --Maxilla 133.0249D| quippe Ecclesiae sancti praedicatores sunt, sicut sub Judaeae specie per Jeremiam dicitur: « Plorans ploravit in nocte, et lacrymae ejus in maxillis ejus (Thren. I, 2). » Maxillam quippe perversi feriunt, cum bonos praedicatores insequuntur, et tunc reprobi grande aliquid fecisse aestimant, cum vitam praedicatorum necant. Illa quippe poena eos satiat, quae mentem Ecclesiae praecipue castigat. Sequitur: VERS. 12. Conclusit me Deus apud iniquum, et in manus impiorum me tradidit. --Electorum populus apud iniquum concluditur, cum ejus caro antiqui hostis persecutionibus temporaliter datur. Qui non spiritui, sed manibus traditur impiorum, quia quo 133.0250A| hunc in mente capere nequeunt, eo contra carnem illius crudelius inardescunt. Sequitur: VERS. 13. Ego ille quondam opulentus, repente contritus sum. --In eo quod se repente contritum asseruit, infirmorum mentem improvidam designavit. Qui dum mala quae ventura sunt praevidere nesciunt, tanto eis graviora fiunt, quanto et ab eis inopinata tolerantur. Firmis autem mentibus repente adversa non veniunt, quia, priusquam veniant, praevidentur. Quod tamen nunc quoque sancta Ecclesia in quibusdam retro latentibus patitur, qui post doctrinae opulentiam, subditis aliquando vitiis conteruntur, ut sic in quibusdam malis corruant, ac si verbi pabulum nunquam habuissent. Sequitur: Tenuit cervicem meam, confregit me, et posuit quasi 133.0250B| in signum. --Sicut in malis cervix superbiam, sic in bonis libertatem erectionemque significat. Et quia persecutionis tempore infirmi quidam vera quae sentiunt praedicare libere non praesumunt, recte de hoc hoste dicitur. Tenuit cervicem meam, confregit. --Fortasse autem hi cervicis appellatione signati sunt, qui pacis ejus tempore plus quam decet, eriguntur; et sub occasione defendendae rectitudinis, vitio deserviunt elationis. Qui persecutionis tempore, idcirco adversa plus sentiunt, quia de prosperis extolluntur. Constat nimirum quia idcirco signum ponitur ut sagittarum emissione feriatur. Fidelis autem populus in signum hosti suo est positus, quia eum semper suis persecutionibus affligit. Qui enim in hac vita assidua mala tolerat, velut in signo 133.0250C| positus excipit facientes. Sequitur: VERS. 14. Circumdedit me lanceis suis, convulneravit lumbos meos, non pepercit et effudit in terra viscera mea. --Haec juxta litteram beato Job congrui [congruere] posse videbantur per hoc quod dicitur. Circumdedit me lanceis suis, nisi subderet quod eo scriptum minime legitur. Effudit in terra viscera mea. --Ex qua re necesse est, ut dum hoc juxta litteram invenire non possumus, ea quae in verbis ejus secundum historiam sonant, juxta spiritum requiramus. Sancta Ecclesia lanceis ab hoste suo circumdatur, quando in membris suis ab impugnatore callido tentationum jaculis impeditur. Bene autem circumdare lanceis dicimus, quia antiquus hostis intentionis suae vulnere ab omni parte 133.0250D| nos impetit. Convulneravit lumbos meos. In lumbis quippe luxuria est. Unde et is qui cupiebat voluptatem libidinis a corde exstinguere, praedicavit dicens: « Succincti lumbos mentis vestrae (I Petr. I, 13). » Cum ergo antiquus hostis fidelem populum ad luxuriam pertrahit, hunc procul dubio in lumbis ferit. Ubi notandum quoque est, quod non ait: vulneravit, sed convulneravit lumbos meos. Sicut enim loqui aliquando unius est, colloqui vero duorum, vel fortasse multorum: sic antiquus hostis, quia nos ad culpam sine nostra voluntate non rapit, nequaquam lumbos nostros vulnerare, sed convulnerare dicitur, quia hoc quod nobis ille male suggerit, nos sequentes ex voluntate propria implemus. Sequitur: 133.0251A| Non pepercit. --Ac si dicat: Non destitit. Et effudit in terra viscera mea. Quid aliud sanctae Ecclesiae viscera debemus accipere, nisi eorum mentes, qui ejus quaedam in se mysteria continent, qui ad intima sacramenta deserviunt? Sed antiquus adversarius cum fideles quosdam, qui interioribus sacramentis deservire videbantur, ad saecularia negotia pertrahit, ejus procul dubio viscera in terram fundit. Sequitur: VERS. 15. Concidit me vulnere super vulnus. --In infirmis suis sancta Ecclesia vulnere super vulnus conciditur, quando peccatum peccato additur, ut culpa vehementius exaggeretur. Quem avaritia pertrahit ad rapinam, rapina ducit ad fallaciam, ut perpetrata culpa ex falsitate etiam defendatur, quid 133.0251B| iste, nisi super vulnus concisus est vulnere? Unde quoque et per prophetam dicitur: « Maledictum, et mendacium, et homicidium, et furtum, et adulterium, inundaverunt, et sanguis sanguinem tetigit (Osee IV, 2). » Sequitur: Irruit in me quasi gigas. --Facile quippe inimico resistitur, si non ei vel in multis, vel in uno diutius consentiatur, sin vero ejus suasionibus anima subesse consuerit, quanto se ei crebrius subjicit, tanto eum sibi intolerabiliorem facit, ut ei reluctari non valeat. Sequitur: VERS. 16. Saccum consui super cutem meam, et operui cinere carnem meam. --Quid in sacco et in cinere, nisi poenitentia? Quid in cute et in carne, nisi peccatum carnis debet intelligi? Cum ergo quidam post lapsum carnis ad poenitentiam redeunt, 133.0251C| quasi saccus super cutem consuitur, et cinere caro cooperitur, quia culpa carnis per poenitentiam tegitur, ne in districti Judicis examine ad ultionem videatur. Sequitur: VERS. 17. Facies mea intumit fletu. --Facies quippe Ecclesiae sunt hi qui in locis regiminum positi apparent primi, ut ex eorum specie sit honor fidelis populi, etiamsi quid in corpore latet deforme. Qui nimirum praelati plebibus plangunt culpas infirmantium, seque sic de alienis lapsibus ac si de propriis affligunt. Sequitur: Et palpebrae meae caligaverunt. --Palpebrae enim recte appellatae sunt, qui ad providenda pedum itinera vigilant. Sed cum occulta Dei judicia nec praepositi vigilantes intelligunt, palpebrae sanctae Ecclesiae caligant. Sequitur: 133.0251D| VERS. 18. Haec passus sum absque iniquitate manus meae, dum haberem mundas ad Deum preces. --Absque iniquitate enim manus suae pertulit, « qui peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus (I Petr. II, 22). » Et tamen dolorem crucis pro nostra redemptione toleravit. Qui solus pro omnibus mundas ad Deum preces habuit, quia et in ipso dolore passionis pro persecutoribus oravit dicens: « Pater, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt (Luc. XXIII, 34). » Sequitur. VERS. 19. Terra ne operiat sanguinem meum, neque inveniat locum in te latendi clamor meus. --Peccanti homini dictum est: « Terra es, et in terram ibis (Gen. 133.0252A| III, 19). » Quae scilicet terra Redemptoris nostri sanguinem non abscondit, quia unusquisque peccator redemptionis suae pretium sumens, confitetur ac laudat, et quibus volet proximus innotescit. Terra etiam ejus sanguinem non aperuit, quia sancta Ecclesia redemptionis ejus mysterium in cunctis jam mundi partibus praedicavit. Ipse enim sanguis redemptionis qui sumitur, clamor est nostri Redemptoris. Unde etiam Paulus dicit: « Et sanguinis aspersionem melius loquentem quam Abel (Hebr. XII, 24). » Locum enim latendi clamor ejus in nobis invenit, si hoc quod mens credit, lingua tacet. Sed ne in nobis clamor ejus lateat, restat ut unusquisque juxta modulum suum vivificationis suae mysterium proximis innotescat. Sequitur: 133.0252B| VERS. 20. Ecce enim in coelo testis meus, et conscius meus in excelsis. --Cum enim Filius labefactaretur in terra, erat ei testis in coelo. Testis quippe Filii Pater est, de quo ipse in Evangelio dicit: « Et qui misit me Pater, ipse testimonium perhibuit de me (Joan. V, 37). » Qui recte etiam conscius dicitur, quia una voluntate, uno consilio Pater cum Filio semper operatur. Quod fortasse etiam ad vocem ejus corporis referri valet. Sancta namque Ecclesia idcirco adversa vitae praesentis tolerat, ut hanc superna gratia ad praemia aeterna perducat. Carnis suae mortem despicit, quia resurrectionis gloriae intendit, transitoria sunt quae patitur; perpetua quae praestolatur. De quibus nimirum bonis perpetuis dubietatem non habet, quia fidele jam testimonium 133.0252C| Redemptoris gloriam tenet. Qui recte conscius dicitur, quia naturam nostram non solum creando novit, sed etiam assumendo. Scire enim ejus est nostra suscepisse. Unde etiam per Psalmistam dicitur: « Ipse enim scit figmentum nostrum (Psal. CII, 14). » Quae tamen vox cum beato Job congruere nobis etiam singulis potest. Omnis enim, qui ex eo quod agit, humanas laudes appetit, testem in terra quaerit; qui autem de actibus suis omnipotenti Deo placere festinat, testem se habere in coelo considerat. Sequitur: VERS. 21. Verbosi amici mei, ad Deum stillat oculus meus. --Quid enim per oculum, nisi cordis intentio designatur? Sicut scriptum est: « Si fuerit oculus tuus simplex, totum corpus tuum lucidum erit 133.0252D| (Luc. XI, 34). » Cum ergo verbosi amici sunt, id est, cum et ipsi derogant, qui in fide sociantur ad Deum necesse est ut oculus stillet, quatenus nostra intentio tota in amoris intimi compunctione defluat. Sequitur: VERS. 22. Atque utinam sic judicaretur vir cum Deo, quomodo judicatur filius hominis cum collega suo. --Peccatores quidem nos esse semper agnoscimus, sed tamen saepe in flagello positi, pro quo magis peccato flagellamur, ignoramus. Et nos ipsi subtili inquisitione discutimus, ut sic quomodo possumus causam persecutionis nostrae investigare valeamus, quae dum plerumque nos latet, sit nobis oneri caecitas nostra, et de eo quod patimur plus dolemus. 133.0253A| Quisquis vero cum collega suo ad judicium accedit, et quod sentit, dicit, et quidquid contradicitur agnoscit, et voluerit, pulsat et novit unde pulsatur. Qui enim divina animadversione percutitur, dum novit quidem quia vapulat, sed cur vapulet ignorat, quasi dicit ipse quod sentit, sed quod contra se dicitur nescit, quia ipse quidem ingemiscit in verbere, sed Deus aperte non declarat, pro qua eum feriat ultione. Sequitur: VERS. 23. Ecce enim breves anni transeunt, et semitam per quam non revertar ambulo. --Omne quod transit breve est, etiamsi tardius terminari videatur. In mortis autem semita, per quam non revertimur, ambulamus; non quod ad vitam carnis minime resurgendo reducimur, sed quod ad labores hujus vitae mortalis 133.0253B| vel ad conquirenda praemia laboribus iterum non venimus. Sequitur: CAPUT XVII. VERS. 1. Spiritus meus attenuabitur. --Attenuatur spiritus timore judicii, quia electorum mentes quo amplius extremo judicio propinquare se sentiunt, eo ad discutiendos semetipsos terribilius contremiscunt, et si quas in se carnales cogitationes unquam inveniunt, poenitentiae ardore consumunt, nec cogitationes suas dilatari carnali voluptate permittunt. Sequitur: Dies mei breviabuntur, et solum mihi superest sepulcrum. --Qui enim considerat qualis erit in morte, semper fit timidus in operatione, atque unde in oculis suis jam quasi non vivit, inde veraciter in oculis sui Conditoris vivit. Sequitur: 133.0253C| VERS. 2. Non peccavi, et in amaritudinibus moratur oculus meus. --Ac si aperte dicat: Culpam non feci, et flagella suscepi. Sed hac in re animum movet, qui in multis se historiae locis peccasse confitetur, qua ratione nunc peccasse se abnegat? Sed ad haec ratio celeriter occurrit, quia nec tantum peccavit, ut flagella mereretur, nec tamen sine peccato esse potuit. Redemptor etiam ad ereptionem nostram veniens, et non peccavit, et amaritudinem pertulit, quia poenam nostrae culpae sine culpa suscepit. Sequitur: VERS. 3. Libera me, et pone me juxta te, et cujusvis manus pugnet contra me. --Ipse etenim non peccavit in cogitatione vel opere, ipse in amaritudine moratus est per passionem, ipse liberatus est per 133.0253D| resurrectionem. Ipse juxta patrem positus est per ascensionem, quia profectus in coelum sedet a dextris Dei. Et quia per ascensionis ejus gloriam Judaea in discipulorum ejus persecutionem commota est, recte nunc dicitur Et cujusvis manus pugnet contra me. Sequitur: VERS. 4. Cor eorum longe fecisti a disciplina. --Si enim disciplinae custodiam nossent, nequaquam Redemptoris nostri praecepta contemnerent. Ipsa eos carnis suae mortalitas excitasset ad amorem vitae immortalis. Hoc ipsum namque in hac vita corruptionis nos esse subjectos jam de flagello disciplinae est. Aestu enim et frigore, fame sitique turbari, morbis affici, quandoque etiam exstingui, quid sunt haec alia 133.0254A| quam flagella peccati? Neque hoc ita dicitur, ac si omnipotens et misericors Deus longe cor hominis a disciplina faciat, sed quod sponte lapsum ibi remanere ubi cecidit judicando permittat. Sequitur: Propterea non exaltabuntur. --Quia dum infimis voluptatibus dimissi terrena bona semper desiderant, cor ad superna gaudia nunquam levant. Exaltarentur quippe si mentem ad spem patriae coelestis erigerent. Sed qui per disciplinam custodire vitam minime student, semper per desideria in imis jacent. Sequitur: VERS. 5. Praedam pollicetur sociis et oculi filiorum deficient. --Postquam de multitudine iniquorum, id est de antiqui hostis corpore beatus Job sententiam protulit, mox ad ipsum eorum principem, id 133.0254B| est caput omnium perditorum sententiam vertit, atque a plurali numero ad singularem redit. Perversus itaque iste auctor erroris praedam sociis polliceretur, quia malignis spiritibus pravorum mittit animas, in eorum fine rapiendas. Et oculi filiorum ejus deficient. Quia dum intentiones hominum ad sola terrena speranda excitat, hoc illos amare facit, quod diu tenere non possint. Possunt quoque et per socios fortasse intelligi crudelissimi quique et omni malitia jam repleti. Per filios vero hi qui adhuc deceptoris promissionibus illusi, augendae pravitati nutriuntur. Sed oculi filiorum ejus deficient, quia pravorum intentiones cadunt. Sequitur: VERS. 6. Posuit me quasi in proverbium vulgi, et exemplum suum coram eis. --Haec beatus Job dicat 133.0254C| ex se, dicat ex vocibus omnium electorum. Omnis quippe qui flagello percutitur, quasi in proverbium ponitur vulgi, quia stultus quisque dum cuiquam maledicere appetit, ex illius similitudine maledictionem sumit, quem temporaliter percussum videt, eamque poenam suo optat adversario, quam evenisse conspicit justo, sicque fit ut non recte sapientibus in exemplum deducatur rectus. Sequitur: VERS. 7. Caligavit ad indignationem [ab indignatione] oculus meus, et membra mea quasi in nihilum sunt redacta. --Ab indignatione oculus caligat quando ipsi quoque qui in Dominico corpore, id est in Ecclesia, lumen veritatis habent, dum se diutius despici ac dedignari conspiciunt, de occulti judicii admiratione turbantur, et secretum Dei penetrare nequeunt, cur 133.0254D| praevalere perversi contra bonorum innocentiam permittantur. Membrorum quippe nomine, teneritudo infirmorum exprimitur, qui dum perversos prospiciunt florere, justosque cruciari, ad hoc nonnunquam perveniunt, ut se bona vel inchoasse poeniteant. Sequitur: VERS. 8. Stupebant super hoc, et innocens contra hypocritam suscitabatur. --Hoc loco innocens necdum perfectus justus accipitur, qui bona adhuc inchoans, etsi nocere aliis non novit, perfecta tamen ipse agere nequaquam valet. Succenditur vero contra hypocritam innocens, dum gloriae simulatoris invidet, etiam qui nulli nocere solet. Sin vero hoc in loco innocens quilibet perfectus in bono accipitur, 133.0255A| contra hypocritam innocens suscitatur, quando et florere conspicit, et tamen cum suo eum flore contemnit. Sequitur: VERS. 9. Et tenebit justus viam suam, et mundis manibus addet fortitudinem. --Considerato quippe hypocrita, justus viam suam tenet, quia dum illum ex perversa voluntate obtinere ea quae mundi sunt intuetur: ipse ad amorem coelestium robustius stringitur, sciens quia bonis desideriis praemia aeterna non deerunt, dum et pravis et duplicibus cordibus bona temporalia non negantur. Qua ex re mundis quoque manibus addet fortitudinem, quia conspiciens perversos obtinere terrenam gloriam, bona opera sua provehit ad perfectionem, et tanto altius temporalia despicit, quanto haec etiam malis abundare cernit. 133.0255B| Sequitur: VERS. 10. Igitur vos omnes convertimini et venite. --Quae videlicet exhortationis verba, proprie ad electos format, quos ad aeternitatem vocat. Qui duobus modis invitantur, scilicet ut et convertantur et veniant. Convertantur nimirum fide, veniant opere. Vel certe convertantur deserendo mala, et veniant bona faciendo, sicut scriptum est: « Declina a malo et fac bonum (Psal. XXXVI, 27). » Sequitur: Et non inveni in vobis ullam sapientiam. --Quid est enim quod eos ad sapientiam vocat, et tamen optat ne illos sapientes inveniat, nisi quod ad veram sapientiam venire non possunt, qui falsae suae sapientiae fiducia decipiuntur? De quibus scriptum est: « Vae vobis qui sapientes estis in oculis vestris, 133.0255C| et coram vobismetipsis prudentes (Isa. V, 21). » Sequitur VERS. 11. Dies mei transierunt, cogitationes meae dissipatae sunt, torquentes cor meum. --Sancta electorum Ecclesia per diurna et nocturna tempora conspicit vitae suae spatia transire, quia noctem in adversitatibus, diem vero in prosperitatibus habere consuevit. Quasi enim lux ei oritur ex tranquillitate pacis, et nox ex dolore persecutionis. Sed cum post quietis otia, ad excrescentes contra se persecutiones laboremque redit, dies suos transisse testatur. In quibus tamen diebus solet tanto gravioribus curis premi, quanto a se ipsa tranquillitate pacis subtiliores a Judice rationes excogitat exquiri. Sed dum bonis mentibus temporalis felicitas transit, etiam 133.0255D| cura eis terrenae dispensationis subtrahitur, quae eos in cogitationibus torquere videbatur. Sequitur: VERS. 12. Noctem verterunt in diem. --Dissipatae etenim cogitationes noctem in diem vertunt, quia nonnunquam justis amplius placet ex adversitate mala perpeti, quam ex prosperitate terrenae dispensationis cura fatigari. Sequitur: Et rursum post tenebras spero lucem. --Lux enim post tenebras speratur, quia vel post noctem vitae praesentis aeternum lumen percipitur, vel ita hic adversitas atque prosperitas alternat, ut sibi succedere vicissim non desinant. Unde fit, ut et in luce nox in suspicione sit, et nocte lux in praesumptione, sicut scriptum est: « In die bonorum ne immemor sis malorum, et 133.0256A| in die malorum ne immemor sis bonorum (Eccli. II, 27). » Sequitur: VERS. 13. Si sustinuero, infernus domus mea est, in tenebris stravi lectulum meum. --Priores etenim sancti et sustinere adversa poterant, et tamen corporibus educti adhuc ab inferni locis liberari non poterant, quia necdum venerat qui illuc sine culpa descenderet, ut eos qui ibi ex culpa tenebantur, liberaret. Tunc vero homo suum lectulum in tenebris stravit, quando lucem justitiae persuasori callido consentiendo deseruit, et quia in ipsis inferni locis justorum quoque animae sine tormento tenebantur, ut et pro originali culpa adhuc illud descenderent, et tamen ex propriis actibus supplicium non haberent. Quasi in tenebris lectulum stravisse, est in inferno 133.0256B| sibi requiem praeparasse. Grave enim taedium electis fuit post solutionem carnis, adhuc speciem non videre Creatoris. Quod taedium non immerito beatus Job tenebras vocat. Sequitur: VERS. 14. Putredini dixi: Pater meus es, mater mea, et soror mea vermibus. --Quid est quod dixit putredini, Pater meus es, nisi quod omnis homo ab origine jam vitiata descendit? Unde et additur: Mater mea, et soror mea vermibus. Quia videlicet, et ab ipsa putredine, et cum ipsa venimus in hunc mundum. Quantum enim ad materiam corruptibilis carnis, mater nostra ac soror vermes sunt, quia et de putredine processimus, et cum putredine venimus quam portamus. Quod si intelligi spiritaliter potest, et mater natura, et consuetudo non immerito soror 133.0256C| vocatur, quia ab illa cum ista sumus. Quae videlicet mater et soror vermes sunt, quia ex natura corruptibili et consuetudine perversa cogimur, ut quasi quibusdam vermibus, sic inquietis cogitationibus in mente fatigemur. Carnis enim natura vitiata, et consuetudo perversa, quia innumeras curas in corde infirmitatis nostrae generant, bene mater et soror vermes vocantur. Mordent enim animum curae dum inquietant. Sequitur: VERS. 15. Ubi est ergo nunc praestolatio mea? --Quae esse potuit praestolatio justorum, nisi justus et justificans Deus, qui ad poenas humani generis sponte descenderit, ut captivos mortis justitiae suae virtute liberaret? Hujus enim praesentiam minime cessabant intenta cogitatione praestolari, quam quandoque 133.0256D| esse venturam noverant, sed venire citius quaerebant. Sequitur: Et patientiam meam quis considerat? --Expressit desiderium quo festinat in carne positus redimi, et ab inferis ad superna revocari. Et quidem paucorum hominum ista fuit perpendere, ut scirent de praesentis vitae laboribus, vel de subsequenti post mortem dilectione cogitare. Quod utrumque justi ante adventum Redemptoris nostri se perpeti dolebant. Unde recte dicitur: Et patientiam meam quis considerat? --Et quidem non deest qui patientiam consideret, sed cum citius non exaudit, quasi minus considerari dicitur Deus. Ipsa enim humani generis quae venit in fine mundi Dei redemptio, ab his qui a mundi initio praecesserunt 133.0257A| tarde credebatur, quia longo temporis spatio a coelestium remuneratione disjuncti sunt, Veritate a testante, quae ait: « Multi prophetae et reges voluerunt videre quae videtis, et non viderunt, et audire quae auditis, et non audierunt (Luc. X, 24). » Sequitur: VERS. 16. In profundissimum infernum descendent omnia mea. --Cum constet quod apud inferos justi non in locis poenalibus, sed in superiori quietis sinu tenerentur, magna nobis oboritur quaestio, quidnam sit quod beatus Job asserit, dicens: In profundissimum infernum descendent omnia mea. Si itaque quantum a celsitudine coeli aer iste caliginosus infernus est, quantum ad ejusdem aeris altitudinem terra inferius jacet, et infernus intelligi et profundus 133.0257B| potest: quantum vero ad ejusdem altitudinem terrae, et illa loca inferi, quae superiora sunt aliis receptaculis, inferni profundissimi appellatione signantur, quod aer coelo, terra ad aera, hoc ille est superior infernorum sinus ad terram. Sed mirum valde quod adjungit: Descendent omnia mea. Cum enim sola anima mea descensura esset ad inferni loca, quid 133.0258A| est quod vir sanctus illuc perhibet omnia sua descendere, nisi quod ibi se esse totum videt, ubi pondus suae remunerationis intelligit? Quia hoc quod ex se insensibile in terra deserit, quousque ad incorruptionem resurrectionis redeat, se esse non sentit. Vel certe in infernum ejus omnia descendunt, quia laborum omnium retributio adhuc in sola inferni quiete recipi praestolabatur, et quasi illuc descendit omne quod egit, quia ibi quietem retributionis suae ex omnibus invenit. Sequitur: Putasne saltem ibi erit requies mihi? --In quibus nimirum verbis, et innotescit quod desiderat, et tamen se esse adhuc de suscipienda requie dubium designat, ne cujus sancta opera tot flagella secuta sunt, occulto judicio superni Judicis post flagella temporalia etiam 133.0258B| mansura tormenta sequerentur. Qua in re cum magno nobis timore pensandum est, quis nostrum jam de requie aeterna securus sit, si et ea adhuc et ille trepidat, cujus virtutis praeconia et ipse judex qui pertulit clamat: « Si enim justus vix salvabitur, impius et peccator ubi parebit? (I Petr. IV, 18.) » LIBER QUARTUS DECIMUS. CAPUT XVIII. 133.0257C| VERS. 1, 2. Respondens autem Baldath Suhites dixit: Intellige prius et sic loquamur [Usque ad quem finem verba jactabitis. Intelligite ].--Omnes haeretici sanctam Ecclesiam in quibus incognitis superbire putant, quaedam vero nec intelligere suspicantur. Sequitur: VERS. 3. Quare reputati sumus ut jumenta, et sorduimus coram te? --Humanae mentis est proprium hoc sibi fieri suspicari quod facit. Arbitrantur enim se despici, quia bonorum mores despicere consueverunt. Et quia in his quae comprehendi valent ratione contra haereticos, ostendit Ecclesia rationabile non esse quod astruunt, aestimari se ab ejus judicio velut jumenta suspicantur. Sequitur: 133.0257D| VERS. 4. Qui perdis animam in furore tuo. --Haeretici vel zelum rectitudinis vel spiritalem gratiam sanctae praedicationis, non virtutis pondus, sed insaniam furoris existimant, quo furore videlicet perire fidelium animas arbitrantur. Sequitur: Nunquid propter te derelinquetur terra? Quid ergo est dicere, nunquid propter te derelinquetur terra, nisi hoc quod saepe fidelibus dicunt, quia si hoc est verum quod vos dicitis, omnis terra derelicta, quam jam prae multitudine nos tenemus. Sequitur: Et transferentur rupes de loco suo. --Haeretici rupes vocant eos quos sublimibus in humano genere excedere sensibus aestimant, quos profecto doctores se habere gloriantur. Cum vero sancta Ecclesia perversos quosque praedicatores intra sinum fidei rectae colligere 133.0258C| studeret, quid aliud quam de locis propriis movet, ut intra eam recta sentientes jaceant humiliter, qui in perversis suis sensibus prius rigidi stabant? Sed hoc fieri haeretici omnino contradicunt, et propter vocem ejus rupes de loco proprio transferri renituntur. Sequitur: VERS. 5, 6. Nonne lux impii exstinguetur, nec splendebit flamma ignis ejus? --Haec si in praesentis vitae definitione denuntiat, fallitur; quia plerumque et impiis inesse lumen prosperitatis cernitur, et pios tenebrae ignobilitatis et paupertatis abscondunt. Sin vero ad hoc ejus sermo dirigitur, ut ostendat quid impii in suo fine patiantur, veraciter dicitur. Nonne lux impii exstinguetur? Omnis namque impius habet flammam ignis proprii, quem in corde 133.0258D| suo ex fervore desideriorum temporalium accendit, sed non splendebat flamma ignis ejus, cum in die exitus omnis exterior decor subtrahitur, et solo suo intrinsecus ardore concrematur. Flamma ergo ab igne subtrahitur, cum gloria exterior ab aeterno ejus ardore separatur. Habent etiam et justi flammam ignis sui, sed nimirum quae resplendeat, quia videlicet eorum desideria in bonis operibus lucent. Sequitur: Lux obtenebrescit in tabernaculo ipsius. --Si plerumque tenebras tristitiam, non immerito lucem accipere gaudium debemus. Lux ergo in tabernaculo illius obtenebrescit, quia in ejus conscientia quam male inhabitat gaudium, quod de temporalibus rebus fuerat, deficit. Sequitur: Et lucerna quae superest exstinguetur. --Ut enim de usu multorum 133.0259A| loquar, lucerna lumen in testa est, gaudium in carne. Lucerna ergo quae super eum est exstinguetur, quia cum malorum suorum retributio impium sequitur, in ejus mente gaudium carnale dissipatur. Sic enim iniquorum mentem terrena gaudia possident, ut super ipsam sint, non apud ipsam. Sequitur: VERS. 7. Arctabuntur gressus virtutis ejus. --Nunc enim quasi virtutis suae gressus exerit, quoties potestatis suae violentias exercet. Sed gressus virtutis ejus arctabuntur, quia vires malitiae illius quas nunc in voluptatibus suis exhibet postmodum poena constringit. Sequitur: Et praecipitabit eum consilium suum. --Habet nunc consilium omnis iniquus praesentia appetere, aeterna desperare, injusta agere, justa deridere. Sed cum Judex justorum injustorumque 133.0259B| venerit, suo unusquisque impius consilio praecipitatur, quia per hoc quod hic elegit appetere, pravis cogitationibus in aeterni supplicii tenebras mergitur. Quem enim hic gloria temporalis extollit, illum illic sine termino poena premit. Sequitur: VERS. 8. Immisit enim in rete pedem suum, et in maculis ejus ambulat. --Qui pedes in rete mittit, non cum voluerit, ejicit; sic qui in peccatis se dejicit, non mox ut voluerit surgit, et qui in maculis retis ambulat, gressus suos ambulando implicat, et cum expediri ad ambulandum nititur, ne ambulet obligatur. Saepe namque contingit ut quis hujus mundi delectatione persuasus in eo ad honoris gloriam pertingat, et plerumque habita vilescunt, percipiendo 133.0259C| discit quam sit vile quod expetiit. Unde revocatus ad mentem, exquirit qualiter sine culpa fugiat, quod se conspicit esse adeptum. Sed ipsa eum dignitas quae implicavit, tenet; et sine culpis aliis fugere non valet hoc, ubi sine culpa pervenit. Sequitur: VERS. 9. Tenebitur planta illius laqueo. --Quia videlicet stringitur funis in peccati laqueo, et quia hostis generis humani cum uniuscujusque vitam in culpa diligat, ad ejus mortem anxius anhelat. Sequitur: Exardescet contra eum sitis. --Antiquus quippe noster inimicus, cum in peccato vitam illaqueat, sitit, ut mortem peccatoris bibat. Quod tamen et aliter intelligi potest. Nam perversa mens cum in peccato se venisse conspicit, quadam cogitationis 133.0259D| superficie evadere peccati laqueos quaerit. Sed vel terrores vel opprobria hominum timens, eligit in aeternum mori, quam ad tempus aliquid adversitatis perpeti. Unde se totum vitiis deserit, quibus jam semel obligatum sentit. Cujus ergo usque ad finem vita in culpa constringitur, ejus planta laqueo tenetur. In cujus quippe animo contra eum sitis exardescit, quia quo agere perverse consuevit, eo ad ebibenda mala vehementer accenditur. Impio quippe sitire est hujus mundi bona concupiscere. Sequitur: VERS. 10. Abscondita est in terra pedica ejus, et decipula illius super semitam. --In terra pedica absconditur, cum culpa sub terrenis occultatur. Inimicus 133.0260A| quippe insidians ostendit humanae menti quid in terreno lucro appetat, et occultat peccati laqueum unde ejus animam stringit. Decipula vero a decipiendo vocata est, et tunc ab antiquo hoste super semitam decipula ponitur, quando in actione hujus mundi, quam mens appetit, peccati laqueus paratur. Quae videlicet non facile deciperet, si videri potuisset. Sic quippe decipula ponitur, ut dum esca ostenditur, nequaquam ipsa a transeunte videatur: quasi esca quippe in laqueo est lucrum cum culpa, et hujus mundi prosperitas cum iniquitate. Ibi ergo inimicus decipulam ponit, ubi esse semitam mentis conspicit, quia illic periculum deceptionis inserit, ubi viam esse invenerit propinquae cogitationis. Et quia perversus homo, omne quod facit, etiam pati 133.0260B| metuit, recte sequitur: VERS. 11. Undique terrebunt eum formidines. --Tales enim contra se omnes esse suspicatur, qualia ipse esse contra omnes nititur. Sequitur. Et involvent pedes ejus. --Prava itaque desideria ad pessimam actionem trahunt, et pessima actio restringit in formidine. Quae videlicet formido involvit pedes, ne in rectam exire valeant actionem, et saepe contingit, ut idcirco quisque bonus esse metuat, ne hoc a pravis ipse patiatur, quod se bonis fecisse reminiscitur; dumque hoc pati quod fecit, metuit, undique territus, undique suspectus, quasi pedes involutos habet. Sequitur: VERS. 12. Attenuet fame robur ejus, et inedia invadat costas ejus. --Scripturae sacrae more optare 133.0260C| videtur quod futurum praevidet, scilicet non maledicentis animo, sed praedicentis. Omnis itaque homo, quia ex anima et carne constat, quasi ex robore et infirmitate compositus est. Robur ergo hominis anima est rationalis, quae impugnantibus vitiis resistere per rationem valet. Ergo robur iniqui fame attenuatur, quia ejus anima nulla interni cibi refectione pascitur, de qua scilicet fame per prophetam dicitur: « Emittam famem in terra, non famem panis, neque sitim aquae, sed audiendi verbum Dei (Amos. VIII, 11). » Costae ergo uniuscujusque sunt sensus animae, qui latentes cogitationes muniunt. Inedia igitur invadet costas, quando omni spirituali refectione subtracta, sensus mentis deficiunt, et cogitationes suas regere vel tueri non possunt. Sequitur: 133.0260D| VERS. 13. Devoret pulchritudinem cutis ejus, et consumet brachia illius primogenita mors. --Pulchritudo cutis est gloria temporalis, quae dum foris concupiscitur, quasi species in cute retinetur. Brachiorum vero nomine non incongrue opera designantur, quia corporale opus brachiis agitur: quid autem mors nisi peccatum est, quod ab interiori vita animam occidit? Si igitur peccatum mors, non incongrue primogenita mors superbia valet intelligi, quia scriptum est: « Initium omnis peccati superbia (Eccli. X, 15). » Pulchritudinem igitur cutis ejus et brachia illius primogenita mors devorat, quia iniqui gloriam vel operationem superbia supplantat. Sequitur: 133.0261A| VERS. 14. Allevatur [avellatur] ae tabernaculo suo fiducia ejus, calcet super eum quasi rex interitus. --Hoc loco interitus nomine, ipse hostis generis humani qui interitum intulit designatur. Iste itaque interitus, in die exitus quasi rex super impium calcat, quia quem prius blandis persuasionibus decipit, ad extremum violentis nisibus ad supplicium rapit. Sin vero interitus nomine, non aperte diabolus, sed peccatum debet intelligi, ex quo contigit reprobos ad interitum trahi: talis nimirum interitus quasi rex calcat mentem, cum eam non resistentem possidet. Non enim potest in hac vita homini posito tentatio deesse peccati, sed aliud est peccato tentanti resistere, aliud dominanti servire. Hujus quippe de tabernaculo fiducia avellitur, quando perversus 133.0261B| quisque, qui multa sibi ad votum in hac vita paraverat, repentina morte dissipatur. Sequitur: VERS. 15. Habitent in tabernaculo ipsius socii ejus qui non est. --Id est, in mente ejus apostatae angeli per cogitationes nequissimas conversentur, ejus videlicet socii, qui idcirco jam non est, quia summa essentia recessit, et per hoc quotidie excrescente defectu quasi ad non esse tendit, quod semel ab eo, qui vere est, cecidit. Sequitur: Aspergatur in tabernaculo ejus sulphur. --Sulphur quid aliud quam fontium ignis est? Quod tamen sic ignem nutrit, ut fetorem gravissimum exhalet. Quid itaque in sulphure, nisi peccatum carnis accipimus? Quod dum perversis cogitationibus quasi quibusdam fetoribus mentem replet, aeterna incendia praeparat. Hoc ergo 133.0261C| in tabernaculo iniqui sulphur aspergitur, quoties perversa delectatio carnis in ejus mente dominatur. Sequitur: VERS. 16. Deorsum radices ejus siccentur, sursum autem atteratur mes sis ejus. --Quid namque radicum nomine, quae in occulto positae [sitae] sunt, et germen in apertum ferunt, nisi cogitationes accipimus? Quae dum non videntur in corde, visibilia opera producunt, unde et messis nomine, eadem aperta operatio designatur, quae videlicet ex latenti radice producitur. Sed dum pravus quisque cogitationes suas in infirmis rebus ponit, et sempiternae viriditatis gaudia appetere negligit, quid aliud quam radices suas deorsum siccare permittit? Cujus messis sursum atteritur, quia ejus omnis operatio a superno judicio 133.0261D| quasi nihilum deputatur, etiamsi ante oculos humanos bona videatur. Sequitur: VERS. 17. Memoria illius pereat de terra, et non celebretur nomen illius in plateis. --Intuendum nobis est, quia sic Baldath Suhites de unoquoque loquitur, ut latenter ad caput omnium iniquorum, ejus verba vertantur. Plateae quoque appellatione Graeca, a latitudine sunt vocatae. Memoriam vero suam in terra statuere conatur Antichristus, cum in terrena gloria appetit si esset possibile in perpetuum permanere. Nomen suum in plateis celebrare gaudet, cum longe lateque operationem suae iniquitatis extendit. Sed quia diu haec iniquitas non sinitur extolli, dicitur: Memoria illius pereat de terra. Sequitur: 133.0262A| VERS. 18. Expellat eum de luce ad tenebras. --De luce ad tenebras dicitur, cum de honore vitae praesentis ad aeterna supplicia damnatur. Unde apertius subditur: Et de orbe transferet eum. De orbe quippe transfertur, cum superno apparente judice de hoc mundo tollitur, in quo perverse gloriatur. Sequitur: VERS. 19. Non erit semen ejus, neque progenies in populo suo, nec ullae reliquiae in regionibus ejus. --Scriptum quippe est quia Dominus Jesus « interficiet eum spiritu oris sui, et destruet illustratione adventus sui (II Thess. II, 8). » Dum ergo ejus iniquitas cum mundi statu terminatur, progenies ejus in populo suo non relinquitur, quia et ipse ejus populus cum eo ad supplicium pariter urgetur, et omnes iniqui qui de ejus perversa persuasione in pravis 133.0262B| actibus nati sunt, illustratione adventus Domini aeterno interitu cum eodem capite suo ferientur. Sequitur: VERS. 20. In diebus ejus stupebunt novissimi, et primos invadet horror. --Tanta enim tunc contra justos iniquitate effrenabitur, ut etiam electorum corda non parvo pavore feriantur. Unde scriptum est: « Ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi (Matth. XXIV, 24). » Quod videlicet dicitur, non quia electi casuri sunt, sed magnis terroribus trepidaturi. Tunc vero contra eum certamen justitiae et novissimi electi habere narrantur et primi, quia scilicet et hi qui in fine mundi electi reperiuntur, in morte carnis prosternendi sunt, et illi etiam qui a prioribus mundi partibus praecesserant, 133.0262C| Enoch scilicet et Elias, ad medium revocantur, et crudelitatis ejus saevitiam in sua adhuc mortali carne passuri sunt. Hujus vires in tanta potestate laxatas novissimi obstupescunt, et primi metuunt. Sequitur: VERS. 21. Ergo haec sunt tabernacula iniqui, et iste locus ejus qui ignorat Deum. --Superius enim dixerat: Expellat eum de luce ad tenebras, et de orbe transferat eum, cujus cum mala subjungeret, adjunxit: Haec sunt tabernacula iniqui, et iste locus ejus qui ignorat Deum. Videlicet indicat, quia is qui nunc Deum ignorando extollitur, tunc ad propria tabernacula pervenit, quando eum sua iniquitas in supplicia demergit, et locum suum quandoque invenit tenebras, qui dum hic de falsa gauderet luce 133.0262D| justitiae, locum tenebat alienum; perversi enim in omni quod per simulationem faciunt, nomen gloriae justorum quasi locum occupare alienum nituntur. Sequitur: CAPUT XIX. VERS. 1, 2. Respondens autem Job dixit: Usquequo affligitis animam meam, et atteritis me sermonibus? --Sancti viri eloquia, ut saepe jam diximus, aliquando ex persona propria, aliquando vero ex voce capitis, aliquando autem ex typo universalis Ecclesiae sentienda. Valde ergo affligitur anima justorum, quando illi contra bonos districtas sententias intorquent, qui bene vivere ignorant, et ex voce sibi justitiam vindicant, quam moribus impugnant. Atteruntur 133.0263A| enim boni sermonibus iniquorum, quando contra illi in verbis tument. Sequitur: VERS. 3. En decies confudistis me. --Numeratis vicibus locutionum amicorum Job, adhuc quinquies locutos eos esse cognoscimus. Sed propter hoc quod ab eis quinquies increpationes audierat, quorum increpationibus quinquies ipse respondit, decies se perhibet esse confusum: quia et in eo graviter laboravit quod frustra increpatus est, et in eo confusionem pertulit, quod verba doctrinae non audientibus dixit. Sin vero ad typum sanctae Ecclesiae haec verba referimus, liquet quod magnum est gaudium servare Decalogi praecepta. Sed hanc perversi decies confundunt, quia per omne quod peccant, pravis suis moribus Decalogi praecepta relinquunt. Sequitur: 133.0263B| Et non erubescitis opprimentes me? --Sunt nonnulli quos ad perpetrandam nequitiam oborta subito malitia invitat, sed tamen humana verecundia revocat, et plerumque per hoc quod exterius erubescunt, ad interiora sua redeunt, et contra se internum judicium sumunt. Et sunt nonnulli, qui postquam Deum in mente contempserint, multo magis humana judicia spernunt. Hinc est enim quod de quibusdam impudenti fronte peccantibus dictum est: « Et peccatum suum quasi Sodoma praedicaverunt (Isa. III, 9). » Plerumque enim tales sunt adversarii sanctae Ecclesiae, qui a perpetrandis malis, nec timore Domini, nec pudore hominum refrenantur. Sequitur: VERS. 4. Nempe et si ignoravi, mecum erit ignorantia 133.0263C| mea. --Habent hoc haeretici proprium, ut de inani scientiae suae arrogantia inflentur, et recte credentium simplicitatem saepe derideant, et nullius esse meriti vitam humilium ducant. At contra, sancta Ecclesia in omni quod veraciter sapit, sensum suum humiliter deprimit, ne scientia infletur, ne inquisitione occultorum tumeat, et perscrutari aliqua quae ultra vires sunt illius praesumat. Utilius etenim studet nescire quae perscrutari non valet quam audacter diffinire quae nescit. Scriptum est quippe: « Sicut qui mel multum comedit, non est ei bonum, sic qui scrutator est majestatis, opprimitur gloria (Prov. XXV, 27). » Dulcedo etenim mellis, si plusquam necesse est, sumitur, unde delectatur os, inde vita comedentis necatur. Dulcis quoque est 133.0263D| requisitio majestatis, sed qui hanc plus scrutari appetit, quam humanitatis cognitio permittit, ipsa hunc ejus gloria opprimit, quia velut immoderate mel sumptum perscrutantis sensum, dum non capitur, rumpit. Nobiscum vero esse dicitur, quod pro nobis est, et rursum non nobiscum esse dicitur, quod contra nos est. Quia ergo scientia sua cor haeretici inflat, fidelis autem cognitio ignorantiae suae humiliat, dicat beatus Job sua voce, dicat etiam confessione universalis Ecclesiae, mecum erit ignorantia mea. Et quia haec ipsa haeretici quae scire quaerunt, ad usum solius elationis accipiunt, ut contra fideles et humiles docti videantur, recte subjungitur: 133.0264A| VERS. 5. At vos contra me erigimini. --Ac si apertius dicatur: Qui erigi contra vosmetipsos ex mea persecutione debuistis. Ordo quippe erectionis in bono iste est, ut primum contra nos, et postmodum contra malos erigamur. Nam qui contra bonos erigitur, per superbiam inflatur. Contra nosmetipsos enim erigimur, quando mala propria recognoscentes, districta nosmetipsos poenitentiae ultione ferimus, quando nequaquam nobis in peccatis parcimus, et nullis erga nos cogitationum blandimentis inclinamur. Qui si districte prius nostra in nobis mala insequimur, justum quoque est, ut etiam contra aliena mala utiliter erigamur, et ea quae in nobis punimus, etiam in aliis redarguendo superemus. Sequitur: 133.0264B| Et arguitis me opprobriis meis. --Omnes reprobi grave opprobrium deputant mala temporalia, et tanto esse unumquemque a Deo despectum credunt, quanto hunc afflictum ex percussionis flagello conspiciunt. Nil enim in moribus, nil in actibus quaerunt, sed quoslibet quos in hac vita viderint percussos esse, jam divino judicio damnatos arbitrantur. Sequitur: VERS. 6. Saltem nunc intelligite, quia Deus non aequo judicio afflixerit me. --O quam durum sonat vox justi verberibus afflicti, quam tamen non elatio, sed dolor expressit. Sed justus non est qui justitiam in dolore deserit. Beatus autem Job, quia mite cor habuit, nec in dura voce peccavit. Nam si hunc peccasse in hac voce dicimus, implesse diabolum astruimus 133.0264C| quod proposuit dicens: « Tange os ejus et carnem, si non in facie benedixerit tibi (Job II, 5). » Gravis itaque quaestio oritur. Si etenim non peccavit in eo quod dicit saltem nunc intelligite, quia Deus non aequo judicio afflixerit me. Deum quod dici nefas est injuste egisse aliquid consentimus. Beatus enim Job vitam suam attenderat, et ea quae patiebatur flagella pensabat, et videbat aequum non esse, ut ad talem talia flagella reciperet, et cum dicit non se aequo judicio afflictum, hoc libenti voce locutus est, quod in secreto suo Dominus de illo adversario ejus dixerat; « Commovisti me adversus eum, ut affligerem eum frustra (Job II, 3). » Igitur et vera Job dixit, dum vitam cum flagello pensavit, et Deus non injusto judicio Job afflixit, quia merita ex flagello 133.0264D| cumulavit, et diabolus quod promiserat, non implevit, quia beatus Job inter verba, quae durum sonant, et a vera sententia, et a mente humilium non recessit. Sequitur: Et flagellis suis me cinxerit. --Aliud quippe est, flagellis percuti, aliud cingi. Flagellis namque percutimur, cum consolationem et in doloribus ex rebus aliis habemus. Nam cum tanta nos afflictio deprimit, ut ex nullius rei consolatione respirare animus possit, non jam flagellis solummodo ferimur, sed etiam cingimur, quia tribulationum verbere ex omni parte circumdamur. Cinctus enim flagellis Paulus fuerat cum dicebat: « Foris pugnae, intus timores (I Cor. VII, 5). » Sequitur: 133.0265A| VERS. 7. Ecce clamabo vim patiens, et nemo audiet, vociferabor, et non est qui judicet. --Omnipotens Deus quid nobis profuturum esse valeat sciens, dissimulat exaudire vocem dolentium, ut augeat utilitatem, et purgetur vita per poenam, ut quietis tranquillitas, quae hic inveniri non valet, alibi quaeratur. Et non est qui judicet. Non est enim qui judicet dicitur, quando judicare dissimulat. Sequitur: VERS. 8. Semitam meam circumsepsit, et transire non possum, et in calle meo tenebras posuit. --Circumseptam verberibus semitam suam vidit, cum transire ad securitatem cupiens, evadere flagella non potuit, et quia se percuti aspexit, nec tamen percussione dignam vitam in semetipso reperit, quasi 133.0265B| in calle cor ignorantiae suae tenebras invenit, qui cur ita flagellaretur penetrare non potuit. Quod ad infirma quoque membra sanctae Ecclesiae non incongrue refertur. Quia igitur saepe infirmitate, nonnunquam vero ignorantia, peccatur, ex infirmantibus membris dicitur: Semitam meam circumsepsit, et transire non possum. Ex eis vero qui ad ipsum opus bonum quod eligant, caligant, subditur: Et in calle meo tenebras posuit. In calle ergo suo tenebras invenit, quia in his quae agere appetit, quid eligere debeat, nescit. Contra haec utraque per Psalmistam dicitur: « Dominus illuminatio mea, et salus mea (Psal. XXVI, 1). » Sequitur: VERS. 9. Exspoliavit me gloria mea, et abstulit coronam de capite meo. --Quod cuncta haec beati 133.0265C| viri in afflictione positi personae conveniant, dubium non est. Sed quia historiae verba patent, expositione juxta litteram non indigent. Oportet ergo ut per sensus debeat mysticos investigari, id est, justitia ab infirmis ablata est, quae ab eis auferri non possit, sed idcirco potuit tolli, quia more vestimenti exterius adhaesit. Qua in re quaerendum est quomodo sanctae Ecclesiae membra dici valeant qui potuerunt justitiam perdere, quam tenere videbantur. Sed sciendum est quod plerumque a membris ejus infirmantibus justitia ad tempus amittitur, sed per cognitionem culpae postmodum ad poenitentiam redeunt, seseque ad eamdem justitiam fortius quam credebatur astringunt. Sequitur: Et abstulit coronam de capite meo. --Sicut caput corporis prima 133.0265D| pars est, ita principale interioris hominis mens est. Corona vero victoriae praemium est, quod desuper ponitur, ut qui certaverit remuneretur. Quia ergo multi adversitatibus pressi minime in certamine perdurant, in eis sancta Ecclesia quasi de capite coronam amittit. Corona quippe in capite est superna remuneratio in mente. Et sunt plerique qui dum adversitatibus affliguntur superna praemia cogitare negligunt, et ad perfectionem victoriae pervenire non possunt. In his itaque corona de capite aufertur, quia supernum et spiritale praemium de mentis cogitatione tollitur. Vel certe caput fidelium non immerito sacerdotes accipimus, qui pars membrorum Domini praemia sunt. Unde et per prophetam, 133.0266A| « caput et cauda (Isa. IX, 14) » exterminari dicitur. Corona ergo de capite aufertur, cum supernae remunerationis praemia etiam ipsi deserunt, qui in hoc Ecclesiae corpore praeesse videbantur. Sequitur: VERS. 10. Destruxit me undique et pereo, et quasi avulsae arbori abstulit spem meam. --Quasi undique enim Ecclesia destruitur, atque in infirmis membris deperit, quando ipsa quae videbantur fortia corruunt, quando corona de capite abstrahitur. Arbor quippe vento impellitur ut cadat, et quem minae terrent ut ad injustiam corruat, quid aliud quam arboris flatu ventum pertulit, et statum suae rectitudinis amisit? Sequitur: VERS. 11. Iratus est furor ejus contra me, et sic 133.0266B| me habuit quasi hostem suum. --Praedicatore quippe attestante didicimus, quia « fidelis est Deus, et non patitur nos tentari supra id quod possumus ferre, sed facit cum tentatione proventum, ut possimus sustinere (I Cor. X, 13). » Per prophetam quoque dicit Dominus: « Plaga inimici, percussi te castigatione crudeli (Jer. XXX, 14). » Qui ergo ita percutitur, ut vires illius a percussione superentur, non hunc Dominus quasi filium per disciplinam, sed quasi hostem per iram ferit. Sequitur: VERS. 12. Simul venerunt latrones ejus, et fecerunt sibi viam per me. --Latrones namque ejus, maligni sunt spiritus, qui exquirendis hominum mortibus occupantur, qui viam sibi in afflictorum cordibus faciunt, quando inter adversa quae exterius tolerant, 133.0266C| cogitationes quoque pravas immittere non desistunt. Sequitur: Et obsederunt in gyro tabernaculum meum. --In gyro enim tabernaculum obsident, quando ex omni latere suis tentationibus mentem cingunt, quae tamen verba, ut jam praediximus, beato Job, etiam juxta historiam, congruunt, qui dum mala quae pertulit, ante oculos congessit, non quasi filium, sed quasi hostem percussum se esse indicavit. Per quem etiam sibi latrones ejus viam fecerunt, quia maligni spiritus contra eum licentiam percussionis acceperunt. Cujus in gyro tabernaculum obsiderunt, quia, sublatis rebus et filiis, etiam corpus ejus omne vulneribus attriverunt. Sed mirum valde est, cum latrones diceret, cur addidit ejus. Ut videlicet eosdem latrones Dei esse monstraret. Sed quia in eis et voluntas 133.0266D| injusta est, et potestas justa, et latrones dicuntur ejus, et Dei. Sed quia, ut saepe jam diximus, sanctus vir positus in dolore poenarum, modo suis, modo Ecclesiae, modo Redemptoris nostri vocibus utitur, et plerumque sic sua narrat, ut tamen per typum, ea quae sunt sanctae Ecclesiae ac Redemptoris nostri proferat, postposita cura historiae, paulisper in his quae subjungit, qualiter Redemptoris nostri vocibus congruat, demonstremus. Sequitur: VERS. 13. Fratres meos longe fecit a me, et noti mei quasi alieni recesserunt a me. --Hoc melius ostendimus, si Joannis ad medium testimonium proferamus, qui ait: « In propria venit, et sui eum non 133.0267A| receperunt (Joan. I, 11). » Adeo quippe fratres longe facti sunt, et noti recesserunt, quia tenentes legem prophetare Hebraei noverant, et praesentem minime recognoscebant. Unde et recte dicitur: VERS. 14. Et dereliquerunt me propinqui mei, et qui me noverant obliti sunt mei. --Judaei etenim propinqui per carnem, noti per legis instructionem, quasi obliti sunt quem prophetaverunt, dum eum et incarnandum verbis legis canerent, et incarnatum verbis perfidiae negarent. Sequitur: VERS. 15. Inquilini domus meae et ancillae meae sicut alienum habuerunt me. --Inquilini domus Dei fuerant sacerdotes, quorum origo in Dei servitio, deputatum jam per officium in conditionem tenebatur. 133.0267B| Ancillae autem non immerito intelliguntur levitarum animae ad secreta tabernaculi, quasi ad interiora cubilis familiarius servientes, qui incarnatum Dominum, quem dudum per legis verba praedixerant, cognoscere ac venerari noluerunt. Sequitur: Et quasi peregrinus fui in oculis eorum. --Redemptor etenim noster dum a Synagoga cognitus non est, in domo sua quasi peregrinus exstitit. Quod aperte propheta testatur dicens: « Quare sicut colonus futurus es in terra, et quasi viator declinans ad manendum? » (Jer. XIV, 8.) Sequitur: VERS. 16. Servum meum vocavi, et non respondit. --Quid enim Judaicus populus fuit, nisi servus, qui non amore filii obsequebatur Domino, sed timore servili? Quo contra nobis per Paulum dicitur: « Non 133.0267C| accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba, Pater (Rom. VIII, 15). » Hunc igitur servum vocavit Dominus, quia collatis muneribus quasi emissis vocibus ad se eum ducere studuit, sed non respondit, quia digna opera donis ejus reddere contempsit. Vocat enim nos Dominus, cum muneribus praevenit. Sequitur: Ore meo deprecabar illum. --Ac si apertius diceretur: Ego ille qui ante incarnationem meam tot ei praecepta facienda per prophetarum ora mandaveram, incarnatus ad eum veniens, ore eum proprio deprecabar. Hinc per sponsam dicitur: « Osculetur me osculo oris sui (Cant. I, 1). » Bene autem dicitur, deprecabar, quia in carne monstratus, dum mandata vitae humiliter dixit, quasi 133.0267D| superbientem servum ut viveret, rogavit. Sequitur: VERS. 17. Halitum meum exhorruit uxor mea. --Quid uxor Domini, nisi Synagoga accipitur, in legis foedere carnali ei intelligentia subjecta? Halitus vero ex carne est, sed infidelis populus carnem Domini carnaliter intellexit, quia purum hunc hominem credidit. Halitum ergo ejus uxor exhorruit, quia Synagoga eum quem videbat hominem, Deum credere expavit. Sequitur: Et orabam filios uteri mei. --In utero autem proles concipitur, quae in hac vita profertur. Quid ergo uterum Domini, nisi ejus consilium debemus accipere, in quo ante saecula per praedestinationem concepti sumus, ut 133.0268A| creati per saecula producamur? Deus ergo, qui manet ante saecula, uteri sui filios oravit, quia eos quos potenter per dignitatem suam condidit, incarnatus veniens humiliter rogavit. Sequitur: VERS. 18. Stulti quoque despiciebant me. --Sapientibus a veritatis fide cadentibus, recte de stultis additur quoque, quia dum Pharisaei Dominum ac legisperiti despicerent, eorum incredulitatem etiam populi sui turba secuta est, quae in eo quod hominem vidit, Redemptoris mundi praedicamenta despexit. Sequitur: Et cum ab eis recessissem, detrahebant mihi. --Quasi accedebat quippe ad corda populorum Dominus, cum eis miracula demonstraret, et quasi recedebat, cum nulla signa ostenderet. Sed recedenti 133.0268B| Domino detrahebant, cum a miraculis quiescenti praebere fidem nolebant. Sequitur: VERS. 19. Abominati sunt me quondam consiliarii mei et quem maxime diligebam adversatus est mihi. --Scribae itaque et legis doctores qui erudire populos ad vitam consueverant, quid aliud quam venturi Redemptoris consiliarii fuerunt? Qui tamen dum incarnatum Dominum conspicerent, consiliis suis multos ab ejus fide diviserunt, quamvis prius ad credendum incarnationem ejus per prophetarum verba multos docuisse viderentur. Ipse enim ordo suadente perfidia a fide veritatis aversus est, qui prius in labore praedicationis serviens maxime diligebatur. Sequitur: VERS. 20. Pelli meae consumptis carnibus adhaesit 133.0268C| os meum. --In osse fortitudo, in carnibus vero infirmitas corporis designatur. Quia igitur Christus et Ecclesia una persona est, quid per os nisi ipse Dominus designatur? quid per carnem nisi discipuli, qui passionis ejus tempore infirma sapuerunt? Per pellem vero quae exterior carne manet in corpore, quid nisi illae sanctae feminae figurantur, quae ad praeparanda subsidia corporis, exterioribus Domino ministeriis serviebant? Nam cum ejus discipuli, quamvis necdum firmi veritatis fidem populis praedicarent, ossi suo inhaerebant carnes, et cum sanctae mulieres ea quae necessaria erant praepararent, quasi pellis exterius manebat in corpore. Quasi ergo consumpta carne os Domini pelli suae adhaesit, quia fortitudo ejus passionis tempore fugientibus 133.0268D| discipulis, juxta se mulieres invenit. Sequitur: Et derelicta sunt tantummodo labia circa dentes meos. --Quid enim circa dentes aliud quam labia habemus, etiamsi nulla flagella patiamur? Sed quid per labia, nisi locutio, quid per dentes, nisi sancti apostoli designantur? Sed quia passionis ejus tempore, isti dentes prae timore mortis amiserunt morsum correptionis, amiserunt fiduciam roboris, amiserunt efficaciam omnimodae operationis, ita ut duo ambulantes post ejus mortem ac resurrectionem in via loquerentur, et dicerent: « Vos sperabamus quia ipse esset redempturus Israel (Luc. XXIV, 21); » recte nunc dicitur: Et derelicta sunt tantummodo labia circa dentes meos. --Confabulabantur adhuc 133.0269A| de eo, sed jam in illo minime credebant. Peractis itaque his quae in voce capitis dixit, ad propria verba beati Job revertitur dicens: VERS. 21. Miseremini mei, miseremini mei, saltem vos, amici mei, quia manus Domini tetigit me. --Hoc habere solet proprium mens piorum, quod cum injusta ab adversariis patitur, non tam ad iram quam ad preces movetur, ut se moderari eorum pravitas placide valeat, plus deprecari quam irasci eligunt. Notandum quoque quod eis quae secreto apud Deum gesta sunt, beati viri in publico verba concordant. A Satan quippe percussus fuerat, nec tamen percussionem suam Satanae tribuit, sed tactum se manu Domini appellat, sicut ipse quoque Satan dixerat: « Mitte manum tuam, et tange os 133.0269B| et carnem (Job II, 5). » Sequitur: VERS. 22. Quare persequimini me sicut Deus, et carnibus meis saturamini? --Non abhorret a locutione pietatis, quod a Deo se perhibet persequi. Est namque persecutor bonus, sicut de semetipso ore prophetico Dominus dicit: « Detrahentem occulte adversus, proximum suum hunc persequebar (Psal. C, 5). » Cum vero sanctus quisque flagellari permittitur, scit quod persecutionem contra commissa vitia ex interna dispensatione patiatur. Crudeles autem mentes persecutorum cum potestatem feriendi appetunt contra bonorum vitam, non studio purgationis, sed livoris fascibus accenduntur. Et quidem hoc faciunt, quod Deus omnipotens fieri permittit; sed dum una causa cum Deo etiam per eos agitur, 133.0269C| non tamen voluntas una in eadem causa servatur, quia cum Omnipotens amando purgationem exhibet, injustorum pravitas saeviendo malitiam exercet; quod intelligi et aliter potest, tanto enim Deus omnipotens, justus [justius] aliena vitia percutit, quanto in semetipso nihil habet vitiorum. Homines cum per disciplinam alios feriunt, sic alienam infirmitatem debent percutere, ut etiam ad suam oculos noverint revocare. Ac si aperte diceretur: Ita ex infirmitatibus meis affligitis, ac si more Dei de infirmitate nihil habeatis. Unde et subditur: Et carnibus meis saturamini? Quorum mens proximorum poenas esurit, saturari procul dubio alienis carnibus quaerit. Sciendum quoque, quia hi etiam qui alienae vitae detractione pascuntur, alienis procul dubio carnibus 133.0269D| satiantur. Unde per Salomonem dicitur: « Noli esse in conviviis potatorum, neque comedas cum eis qui carnes ad vescendum conferunt (Prov. XXIII, 20). » Sequitur: VERS. 23, 24. Quis mihi det, ut exarentur in libro stilo ferreo, aut plumbi lamina vel certe sculpantur in silice cuncta quae pertuli? Quia forti Patrum sententia . . . . . . gravis ille Judaeorum populus agnovit, stilo ferreo et plumbi lamina scripta sunt; quia vero haec etiam dura gentilium corda noverunt, quid ea nisi sculpta in silice videmus? Et notandum, quia in plumbo quod scribitur ipsa metalli mollitie citius doletur. In silice vero tardius quidem valent litterae exprimi, sed difficilius deleri. Non ergo immerito 133.0270A| per plumbi laminam Judaea exprimitur, quae praecepta Dei et sine labore percepit, et cum celeritate perdidit. Recte gentilitas per silicem figuratur, quae verba sacri eloquii vix custodienda suscipere potuit, sed tamen fortiter suscepta servat. Per stilum vero ferreum, quid aliud quam fortis Dei sententia designatur? Unde et per prophetam dicitur: « Peccatum Judae scriptum est stilo ferreo in ungue adamantino (Jer. XVII, 1). » Recte quoque per plumbi laminam eos accipimus quos avaritiae pondus gravat, quibus per increpantem Prophetam dicitur: « Filii hominum, usquequo graves corde? » (Psal. IV, 3.) Per plumbum namque, cujus natura gravis est ponderis, peccatum avaritiae specialiter designatur, quod mentem quam infecerit ita gravem reddit, ut 133.0270B| ad appetenda sublimia attolli nequaquam possit. Hinc enim apud Zachariam scriptum est: « Leva oculos tuos, et vide, quid est hoc quod egreditur; et dixi. Quidnam est! et ait: Haec est amphora egrediens. Et dixit: Haec est oculus eorum in terra universa, et ecce talentum plumbi portabatur (Zach. V, 5, 7). » Quae tamen beato Job verba sanctae Ecclesiae quoque congruunt, quae duo sacri eloquii Testamenta custodiens, quasi secundum sermones suos scribere petit. Quae quia forti sententia modo per pondus avaritiae gravibus, modo autem duris cordibus loquitur, stilo ferreo in plumbi lamina, vel certe in silice scribit. Sequitur: VERS. 25. Scio enim quod Redemptor meus vivit. --Qui enim non ait Conditor, sed Redemptor, 133.0270C| aperte eum denuntiat, qui ut nos de captivitate redimeret, inter nos incarnatus apparuit, suaque passione nos a perpetua morte liberavit. Et notandum quanta fide se in virtute ejus divinitatis astringit, de quo et per Paulum dicitur: « Quia si et crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei (II Cor. XIII, 4). » Ait namque: Scio enim quod Redemptor meus vivit. Ac si apertis vocibus dicat: Infidelis quisque illum flagellatum, derisum, palmis caesum, corona spinea coronatum, sputis illitum, crucifixum, mortuum noverit, ego illum post mortem vivere certa fide credo. Sed quid beatus Job per resurrectionem illius etiam de tuae carnis resurrectione confidis, aperta quaesumus voce profitere. Sequitur: Et novissimo die de terra surrecturus sum. --Quia 133.0270D| videlicet resurrectionem quam in se ostendit, in nobis etiam quandoque facturus est. Resurrectionem quippe quam in se ostendit, nobis promisit, quia sui capitis gloriam sequuntur membra. Sed ecce resurrectionem audio, effectum tamen ejusdem resurrectionis exquiro. Credo namque quia resurrecturus sim, sed volo audire qualis. Sequitur: VERS. 26. Et rursum circumdabor pelle mea. --Dum aperte pellis dicitur, omnis dubitatio verae resurrectionis aufertur, quia non, sicut Euticius Constantinopolitanae urbis episcopus scripsit, corpus nostrum in illa resurrectionis gloria erit impalpabile, ventis aereque subtilius. In illa enim resurrectionis gloria erit corpus nostrum subtile quidem per effectum 133.0271A| spiritalis potentiae, sed palpabile per veritatem naturae. Unde etiam Redemptor noster, dubitantibus de sua resurrectione discipulis, ostendit manus et latus, palpandaque ossa praebuit dicens: « Palpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere (Luc. XXIV, 39). » Sequitur: Et in carne mea videbo Deum. --Ecce resurrectionem, ecce pellem, ecce carnem apertis vocibus fatetur. Quid ergo remanet, unde possit mens nostra dubitare? Si itaque iste vir sanctus effectum resurrectionis Dominicae reducendam carnem in integro statu credidit, quis erit reatus nostrae dubitationis, si vera carnis resurrectio, nec post exemplum creditur Redemptoris? Sequitur: VERS. 27. Quem visurus sum ego ipse, et oculi mei 133.0271B| conspecturi sunt, et non alius. --Si enim, sicut quidam errorum sequaces arbitrantur, quia post resurrectionem corpus palpabile non erit, sed invisibilis corporis subtilitas caro vocabitur, quamvis substantia carnis non sit, profecto alius est qui moritur, alius qui resurgit. Sed beatus Job hanc eis sententiam veridica voce destruit, qui ait: Quem visurus sum ipse, et oculi mei conspecturi sunt, et non alius. Nos autem beati Job fidem sequentes, et Redemptoris nostri post resurrectionem corpus palpabile veraciter credentes, fatemur carnem nostram post resurrectionem futuram diversam, et eamdem. Eamdem per naturam, diversam per gloriam; eamdem per veritatem, diversam per potentiam. Sequitur: Reposita est haec spes mea in sinu meo. --Nihil 133.0272A| nos certius habere credimus, quam hoc quod in sinu tenemus. In sinu ergo suam spem repositam tenuit, qui vera certitudine de spe resurrectionis praesumpsit. Sequitur: VERS. 28. Quare ergo nunc dicitis: Persequamur eum, et radicem verbi inveniamus contra eum? --Priori quippe sententia iniquorum facta reprehendit, sequenti autem ex divino judicio poenas innotuit. Ait enim: Quare ergo nunc dicitis: Persequamur eum et radicem verbi inveniamus contra eum? Perversi quilibet malo studio bene prolata audiunt, et in lingua justi accusationis auditum invenire appetunt, quid aliud quam contra eum verbi radicem quaerunt, ex qua videlicet loquendi originem sumant, et ramos pravae loquacitatis in accusationem dilatent. 133.0272B| Sequitur: VERS. 29. Fugit ergo a facie gladii, quia ultor iniquitatum gladius est, et scitote esse judicium. --Omnis qui perverse agit, eo ipso quo hoc despicit, esse Dei judicium nescit. Si enim hoc timendo sciret, quae in illo sunt punienda non ageret. Nam sunt plerique qui extremum esse judicium verbotenus sciunt, sed perversa agendo testantur quia nesciunt. Qui enim hoc non formidat, ut debet, necdum cognovit cum quanto turbine terroris adveniat. Si enim pensare pondus trementi examinis nosset, irae diem utique tremendo praecaveret. Faciem quoque gladii fugere est: animadversionis districtae sententiam, prius quam appareat, placare. LIBER QUINTUS DECIMUS. 133.0271| 133.0271C| Quia amici beati Job nequaquam perversi esse potuerint Sophar Naamathitis verba testantur, qui de ore ejus terrorem venturi judicii audiens protinus adjungit: CAPUT XX. VERS. 1, 2. Idcirco cogitationes meae variae succedunt sibi, et mens in diversa rapitur. --Ac si apertis vocibus dicat: quia extremum judicii terrorem considero, idcirco cogitationum tumultibus in timorem confundor. Tanto quippe se animus amplius in cogitatione dilaniat, quanto illud esse terribile quod imminet pensat. Sequitur: VERS. 3. Doctrinam, qua me arguis, audiam, et spiritus intelligentiae meae respondebit mihi. --Ac si aperte dicat: Tua quidem verba audio, sed an recte 133.0271D| prolata sint spiritu meae intelligentiae discerno. Sequitur: VERS. 4, 5. Hoc scio a principio ex quo positus est homo super terram, quod laus impiorum brevis sit, et gaudium hypocritae ad instar puncti. --Liquet nunc quia suae intelligentiae spiritu inflatus, eas quas contra impios sententias profert, in beatum Job redargutionibus inflectit. Quem enim prius justa 133.0272C| agere et postmodum poenas tolerare conspexit, omnem in illo hypocrisim aestimat fuisse quod vidit, quia videlicet a justo Deo justum famulum affligi posse non credidit. Sed nos intueamur, quam vera dicit, si haec contra impios loqueretur. Impii itaque quia praesentem vitam diligunt, in eo procul dubio elati, percipere laudem quaerunt, linguae favoribus extolluntur, nec esse boni, sed dici appetunt. Quam videlicet laudem longam esse aestimant dum assequuntur, sed brevem intelligunt fuisse dum amittunt. In fine quippe eis ostenditur quam nil fuit quod amaverunt, et saepe hypocrita, dum sanctum se simulat et iniquum exhibere minime formidat, ab omnibus honoratur, eique sanctitatis gloria defertur ab his qui exteriora cernunt, sed interiora prospicere 133.0272D| nequeunt. Sed hoc, eorum gaudium aeternitati comparatum, quid erit, quando, irruente mortis articulo, ita consumitur ac si omnino non fuerit? Cujus nimirum gaudii laetitia pertransit, et poena permanet, et, cum res amittitur, causa durat. Sequitur: VERS. 6, 7. Si ascenderit usque ad coelum superbia ejus, et caput ejus nubes tetigerit, quasi sterguilinium 133.0273A| in fine perdetur. --Superbia hypocritae usque ad coelum ascendere dicitur, quando ejus elatio coelestem vitam agere videtur. Cujus etiam caput quasi nubes tangit, quando principalis pars, videlicet intellectus illius, sanctorum praecedentium coaequari meritis creditur; sed quasi sterquilinium in fine perdetur, quia in morte sua dum ad tormenta ducitur, stercorum vitiorum plenus, a malignis spiritibus conculcatur. Gaudia etenim vitae praesentis quae injusti aestimant magna bona, justi stercora deputant. Unde scriptum est: « De stercore boum lapidatus est piger (Eccli. XXII, 2). » Sequitur: Et qui eum viderunt, dicent: Ubi est? --Plerumque hypocritarum vita etiam ab hominibus reproba in fine cognoscetur, ut signis jam apertioribus qui fuerint ostendantur. 133.0273B| Qui igitur hunc elatum viderunt, de exstincto dicent: Ubi est? --Quia neque hic ubi elatus fuerat apparet, neque in aeternitatis requie de qua esse putabatur. Unde subditur: VERS. 8. Velut somnium avolans non invenietur, transiet sicut visio nocturna. --Quid est vita hypocritae, nisi quaedam visio phantasmatis, quae hoc ostendit in imagine quod non habet in veritate? Unde recte quoque somnio comparatur, quia omnis laus et gloria, quasi dum tenetur, amittitur. Saepe namque in nocturna visione nonnulli pauperes factos se divites admirantur, sed repente evigilantes inveniunt quam falsum fuerit quo gaudebant; eosque evigilasse poenitet, quia evigilantes inopiam veram tenent. Sic hypocritarum mentes dum aliud est 133.0273C| quod agunt, atque aliud quod hominibus ostendunt, laudes de ipsa sanctitatis ostentatione recipiunt, sed inter haec occultae vocationis hora surrepit, et cum carnis oculos claudunt, mentis aperiunt, moxque ut supplicia aeterna receperint, ibi vident quam virtutum aestimatione divites in somnis fuerunt. Sequitur: VERS. 9. Oculus qui eum viderat non videbit, neque ultra intuebitur eum locus suus. --Quid est locus hypocritae, nisi cor adulantium? Ibi quippe requiescit, ubi favores invenerit. Oculus ergo qui eum viderat non videbit, quia substratus in mortem, stultis amatoribus suis absconditur, qui eum consueverant admirando conspicere. Nec ultra eum locus suus intuebitur, quia lingua adulantium hunc ad judicium 133.0273D| favoribus non sequuntur. Sequitur: VERS. 10. Filii ejus atterentur egestate. --Scriptum est: « In malevolam animam non introibit sapientia (Sap. I, 4). » Et per Psalmistam dicitur: « Divites eguerunt et esurierunt (Psal. XXXIII, 11). » Filii itaque hujus hypocritae atterentur egestate, quia hi qui in hypocrisim ex ejus imitatione nascuntur, dum veritatis soliditatem non tenent, in cordis egestate deficiunt. Sequitur: Et manus illius reddent illi dolorem suum. --Quid per manus nisi opera designantur? Manus itaque illius ei dolorem reddent, quia damnationem justam ex iniqua recipiet operatione. Sequitur: VERS. 11. Ossa ejus implebuntur vitiis adolescentiae 133.0274A| ejus, et cum eo in pulvere dormient. --Quid itaque adolescentia hujus hypocritae nisi inchoatio pravitatis est? In adolescentia quippe jam libido fervescere inchoat, et tunc adolescentiam hypocrita habet, cum appetere et amplecti libidinem gloriae coeperit. Quam in eo dum adulantium blanda fomenta multiplicant, robustiorem reddunt, et quasi in ossa convertunt. Hoc enim quod male coepit, pejus quotidie per consuetudinem roborat: quae nimirum ossa cum eo in pulvere dormient, quia eo usque in illo iniquae consuetudines perdurant, quo hunc ad mortis pulverem pertrahant. Aliter: cum hypocrita levis ac mobilis multa pueriliter facit, etiam in his quae fortia egerit, in vitio mollescit. Quae videlicet ejus ossa, cum eo in pulvere dormient, quia videlicet sicut pulvis 133.0274B| est omnis simulatio illa quam agit, ita in illo et si quid habet validum, omni soliditate vacuatur, ut per virtutes arrogantium hoc quoque perdat quod in eo potuit esse virtutis. Sequitur: VERS. 12. Cum enim dulce fuerit in ore ejus malum, abscondet illud sub lingua sua. --In ore hypocritae malum dulce est, quia ei iniquitas suavis in mente, os quippe cordis cogitatio est, de qua scriptum est: « Labia dolosa in corde et corde locuta sunt mala (Psal. XI, 3). » Sed hoc malum quod in ore hypocritae dulce est, sub lingua ejus absconditur, quia asperitas malitiae, quae latet in mente, sub tegmine blandae locutionis operitur. Malum namque in lingua et non sub lingua esset, si loquens hypocrita malitiam suae pravitatis aperiret. Sequitur: 133.0274C| VERS. 13. Parcet illi, et non derelinquet illud, et celabit in gutture suo. --Malum enim quod diligit parcit, quia non hoc in semetipso poenitendo persequitur. Unde et additur: Non derelinquet illud. Si enim vellet relinquere, nequaquam parceret, quia persequeretur. Sed hoc celat in gutture, quia servat in cogitatione, ut nunquam proferat in voce. Sequitur: VERS. 14. Panis ejus in utero illius vertetur in fel aspidum intrinsecus. --Quod panis in utero, hoc est satietas temporalis delectationis in mente. Satietur ergo nunc hypocrita illata laude, delectetur honoribus, panis ejus in utero illius vertetur in fel aspidum intrinsecus, quia satietas transitoriae delectationis in retributionis fine ad amaritudinem 133.0274D| vertitur. Et fel aspidum, id est, malignorum spirituum persuasio fuisse cognoscitur, quod hic laus gloriae esse credebatur. Vel certe quia panis Scripturae sacrae intelligentia non inconvenienter accipitur, quae mentem reficit, eique boni operis vires praebet. Et plerumque hypocrita etiam sacri eloquii erudiri mysteriis studet, nec tamen ut ex eisdem vivat, sed ut caeteris hominibus quam sit doctus appareat; sed dum de sacrae legis scientia gloriatur, vitae potum convertit sibi in veneni poculum, et inde reprobus moritur unde ad vitam erudiri videbatur. Neque hoc inconvenienter accipitur, quod nonnunquam hypocrita dum doctrinae verbo ad ostensionem studet, divino judicio caecatus, hoc ipsum 133.0275A| verbum prave intelligit, quod male quaerit, et cum in errorem haereseos labitur, contingit ei, ut sicut de felle aspidum, sic infelix de pane moriatur, et in doctrina sua mortem invenit; quia in verbis vitae vitam minime quaesivit. Sequitur: VERS. 15. Divitias, quas devoravit, evomet, et de ventre illius extrahet eas Deus. --Vult hypocrita scire divina eloquia, nec tamen facere, vult docte loqui, nec vivere. Pro eo quod non ait quae novit, etiam hoc quod novit amittit. Divitias igitur sacrae legis quas legendo devoravit, obliviscendo evomit, easque de ventre illius extrahit, quia hoc quod servare noluit, justo judicio de ejus memoria evellit, ne praecepta Dei saltem in lingua teneat, quae non servat in vita. Unde per Prophetam dicitur: « Peccatori 133.0275B| autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas et assumis testamentum meum per os tuum? » (Psal. XLVIII, 16.) Sequitur: VERS. 16. Caput aspidum suget, et occidet eum lingua viperae. --Aspis parvus est serpens, vipera prolixioris est corporis. Vipera enim dicitur, eo quod vi pariat. Quid ergo per aspides parvos nisi latentes suggestiones immundorum spirituum figurantur, qui cordibus hominum parva prius suasione surrepunt? Quid vero per linguam viperae, nisi violenta diaboli tentatio designatur? Prius enim leniter surrepit, postmodum vero etiam violenter trahit. Caput itaque aspidum sugit, quia initium suggestionis occultae, prius parvum in corde nascitur; sed occidit eum lingua viperae, quia postmodum capta mens veneno 133.0275C| violentae tentationis necatur. Sed fortasse haec ipsa intelligere etiam per contrariam interpretationem valemus. Nam quia aspis veneno suo concite, vipera autem tardius occidit; per aspidem violenta et subita, per viperam lenis et diuturna tentatio designatur. Unde illi mors insurrectione capitis, viperae autem in lingua esse perhibetur, quia repentina tentatio saepe inopinatam mentem, mox ut surgit, interficit; longa vero tentatio, quia prava diutius persuadendo suggerit, velut ex lingua vipera occidit. Sequitur: VERS. 17. Non videat rivulos fluminis, torrentes mellis et butyri. --In Evangelio dicit Dominus: « Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae (Joan. VII, 38). » Rivuli 133.0275D| ergo sunt fluminis, dona Spiritus sancti. Rivulus est fluminis charitas, rivulus fluminis fides, rivulus fluminis spes. Sed quoniam omnis hypocrita nec Deum nec proximum diligit, cum transitoriam mundi gloriam quaerit rivulos fluminis non videt, quia irrigatione non perinfunditur charitatis. Et notandum quod non rivos, sed rivulos dicit. Accipi enim rivuli fluminis possunt esse dona spiritalia, quae in amantis mente ita de coelestibus subtiliter currunt, ut per os carnis impleri non possint. Fluvius autem torrens est, ipsa inundatio Spiritus sancti, quae in contemplantis animum exuberanti infusione colligitur, cum mens plusquam intelligere sufficit, repletur. Mel enim desuper cadit, butyrum vero ex animalium lacte 133.0276A| colligitur. Mel itaque ex aere, butyrum ex carne est. Summi autem Patris Unigenitus, cum sit Deus super omnia, homo factus est inter omnia; qui cum nos divinitatis suae dulcedine et mysterio incarnationis replevit, melle nos pariter et butyro satiavit. Quia ergo Spiritus Christi mentem quam repleverit, et divinitatis ejus dulcedine, et incarnationis fide laetificat, isti rivuli torrentis fluminis mellis simul et butyri esse memorantur. Sequitur: VERS. 18. Luet quae fecit omnia, nec tamen consumetur. --Persolvit enim in tormento ea quae hic illicite servavit desideria, et flammis ultricibus traditus semper moritur, quia semper in morte servatur. Non enim in morte consumitur: quia si consumeretur vita morientis, cum vita etiam poena finiretur, sed 133.0276B| ut sine fine crucietur, vivere sine fine in poena compellitur, ut, cujus vita hic mortua fuit in culpa, illicque mors vivat in poena. Sequitur: Juxta multitudinem adinventionum suarum, sic et sustinebit. --Qui enim multa invenit ad culpam, novis cruciatur inventionibus in poena. Nam quod hic suspicari non potuit, hoc illic ultionibus traditus sentit. Sicut enim exercitati in bonis operibus electi nonnunquam plus student agere quam eis dignatus est Dominus jubere: sic plerumque perversi quique in pravis actionibus exercentur, ut plus inveniant in perversa operatione quod faciant, quam ex usu reproborum iniquitatis potuerunt. Unde et amplioris retributionis tormento feriuntur. Sequitur: VERS. 19, 20. Quoniam confringens nudavit pauperes, 133.0276C| domum, rapuit et non aedificavit eam, nec est satiatus venter ejus. --Domum pauperis confringit et nudat, quia eum quem per potentiam conterit, exspoliare quoque per avaritiam non erubescit. Rapit eam et non aedificat. Ac si aperte diceretur: Qui hanc aedificare debuit insuper rapit. Rapuit ergo, et non aedificavit eam, quia non solum de suo nil tribuit, sed etiam, quod erat alienum, tulit. Venter quippe iniqui avaritia est, quia in ipsa colligitur, quidquid perverso desiderio glutitur. Liquet vero quia avaritia desideratis rebus non exstinguitur, sed augetur. Nam more ignis, cum ligna quae consumat acceperit, excrescit. Sequitur: Et cum habuerit quae concupierat, possidere non poterit. --Majoris autem iracundiae est, cum et hoc tribuitur quod mala desideratur, 133.0276D| atque inde repentina ultio sequitur, quia hoc quoque obtinuit quod Deo irascente concupivit. Unde et per Psalmistam dicitur, cum escam carnis male populus desiderasse perhibetur: « Adhuc esca erat in ore ipsorum, et ira Dei ascendit super eos, et occidit plurimos eorum (Psal. LXXVII, 38). » Sequitur: VERS. 21. Non remansit de cibo ejus. --Cibus ejus est omne quod perverso desiderio concupivit. Sed perverso hypocritae de cibo suo nil remanet, quia cum ipse ad aeterna supplicia ducitur, a cunctis bonis quae hic possederat, alienatur. Unde et adhuc subditur: Propterea nihil remanebit de bonis ejus. --Si enim de bonis suis aliquid remaneret, secum quae 133.0277A| habuerat tolleret; sed quia omnia ambiens timere judicem noluit, ex hac vita subtractus, nudus ad judicem vadit. Sequitur: VERS. 22.-- Cum satiatus fuerit, arctabitur. Prius quippe anhelat per avaritiam, concupita congregare, et, cum quasi in quodam ventre avaritiae multa congesserit, satiatur, arctatur; quia dum anxiatur qualiter acquisita custodiat, ipsa sua eum satietas angustat. Sequitur: Aestuabit et omnis dolor irruet super eum. --Prius namque dolorem habuit in ipsa suae concupiscentiae fatigatione, qualiter concupita raperet, quomodo alia blandimentis, alia terroribus auferret. At postquam acquisitis rebus pervenit ad desiderium, alius hunc dolor fatigat, ut cum sollicito timore custodiat, quod cum gravi labore meminit 133.0277B| acquisitum. Post haec quoque ad gehennam ducitur, aeternis cruciatibus mancipatur. Omnis ergo dolor super eum irruet, quem et hic prius poena concupiscentiae, postmodum vero cura custodiae, et illic quandoque poena ultionis cremabit. Sequitur: VERS. 23. Utinam impleatur venter ejus, et immittat in eum iram furoris sui, et pluat super illum bellum suum. --Super hunc hypocritam Dominus bellum suum pluit, cum judiciorum suorum gladiis ejus opera percutit. Bellum namque Deo pluere est, iniqui vitam districtis sententiis desuper ad interitum urgere. Sequitur: VERS. 24. Fugiet arma ferrea, et irruet in arcum aereum. --Sciendum quod avaritia aliquando per elationem subrepit, aliquando vero per timorem. 133.0277C| Sunt namque nonnulli, dum potiores videri appetunt, in alienarum rerum ambitum succenduntur. Et sunt nonnulli qui, dum sibi subsidiorum necessaria deesse timent, mentem ad avaritiam relaxant et aliena ambiunt, cum sibi sua sufficere non posse suspicantur. Omnis ergo necessitas non incongrue ferrum vocatur, quia vitam inopis moeroris vulnere cruciat, sicut quoque de ejus necessitatibus scriptum est, qui a fratribus venditus, afflictam vitam ducebat. « Ferrum pertransivit animam ejus (Psal. CIV, 18). » Quid ergo sunt arma ferrea, nisi necessitates vitae praesentis, quae dure premunt, et vitam inopis insequuntur? Ferrum quippe aerugo consumit, aes autem consumere difficilius solet. Ferro ergo necessitas praesens, quae transitoria est, aere autem 133.0277D| sententia aeterna figuratur. Et quia judicium supernum ab iniqui mente non attenditur, juste arcui comparatur, quomodo velut ex insidiis percutit, dum illud is qui percutitur non attendit. Fugiet ergo arma ferrea, et irruet in arcum aereum, quia dum praesentes necessitates metuens multa per avaritiam rapit, extremi judicii districtis se percussionibus anteponit. Sequitur: VERS. 25.-- Eductus et egrediens de vagina sua, et fulgurans in amaritudine sua. --Iniquus iste insidiatur depraedationibus proximorum, sed dum prava in cogitatione machinatur, quasi adhuc gladius in vagina est. Dum vero malum quod cogitavit, inique perficit, de vagina sua egreditur. Quia de occultatione 133.0278A| cogitationis suae per iniquitatem malae operationis aperitur, ostenditur in opere qualis latuit in cogitatione. Et notandum quod ait: Eductus et egrediens de vagina sua. Eductus, scilicet per seductorem, egrediens vero per propriam voluntatem. Fulgur quippe, cum repente desuper venit, cum terrore ante oculos clarescit; claritatem ostendit, et anteposita percutit. Sic videlicet iniquus, cum gloriam vitae praesentis assumpserit, unde in hoc mundo per potentiam clarus ostenditur, inde agitur ut multi feriantur. Quare fulgurare iniqui est, in hujus vitae honore clarescere. Sed quia splendor gloriae illius aeternis gehennae suppliciis mancipatur, recte nunc dicitur fulgurans in amaritudine sua. Quia enim modo quasi ex terrore et claritate feriens gaudet, 133.0278B| inde post supplicia in perpetuum sustinet. Sequitur: Vadent et venient super eum horribiles. --Quid hoc loco horribiles nisi maligni spiritus appellantur? bonis videlicet mentibus pavendi atque fugiendi? Et quia iidem maligni spiritus certis quibusque vitiis singuli obsequi sunt credendi, cum perversus iste alia quidem vitia ad momentum deserere videtur, sed alia agere incipit, profecto super hunc horribiles vadunt et veniunt, quia perversi mentem etsi alia mala deserunt, alia occupant. Sequitur: VERS. 26, 27. Omnes tenebrae absconditae sunt in occultis ejus. --Quamvis hypocrita actiones bonas in superficie ostendit, quaedam tamen in eo malorum operum tenebrae apparent, sed tamen minus prodit in opere, quam in ejus latet cogitatione. Nam qui 133.0278C| cuncta simul in effectu non explet, cuncta quae noceant in mente tacitus tenet. Sequitur: Devorabit eum ignis, qui non succenditur. --Miro valde modo paucis verbis expressus est gehennae ignis. Ignis namque corporeus, ut esse ignis valeat, corporeis indiget fomentis, qui cum necesse est ut servetur, per congesta ligna procul dubio nutritur, nec valet nisi succensus esse, et nisi refotus subsistere. At contra gehennae ignis, cum sit corporeus et in semetipso reprobos corporaliter exurat, nec studio humano succenditur, nec lignis nutritur, sed creatus semel inextinguibilis durat, et succensione non indiget, et ardore non caret, quia Omnipotentis justitia, futurorum praescia, ab ipsa mundi origine gehennae ignem creavit, qui in poena reproborum esse 133.0278D| semel inciperet, sed ardorem suum etiam sine lignis nunquam finiret. Sequitur: Affligitur relictus in tabernaculo suo. --Iniqui enim tabernaculum caro est, quia laetus ipsam inhabitat, et, si sit possibile, optat ut eam nunquam relinquat. Quam videlicet carnem, cum in resurrectione susceperit, cum ea gehennae ignibus traditus ardebit. Tunc ab ea educi appetit, tunc ejus tormenta, si valeat evadere, quaerit. Tunc incipit velle vitare quod amavit, sed qui eamdem carnem Deo praeposuit, judicante Deo agitur, ut ex ea amplius in igne crucietur. Hic itaque eam relinquere non vult, et tamen ab ea abstrahitur: illic eam relinquere appetit, et tamen in eo propter supplicia servatur. Ad augmentum 133.0279A| itaque tormentit, et hic de corpore nolens educitur, et illic in corpore tenetur invitus. Sequitur: VERS. 28. Revelabunt coeli iniquitatem ejus, et terra consurget adversus eum. --Quid enim per coelos, nisi justos; et quid per terram, nisi peccatores accipimus? Unde et in Dominica oratione petimus: « Fiat voluntas tua in coelo et in terra (Matth. VI, 10). » Hujus itaque impii ad illud terribile judicium deducti revelant coeli iniquitatem: et terra resurgit adversus eum, ut qui hic nec bonis unquam nec malis pepercit, in illo eum tremendo examine et justorum vita, et peccatorum pariter accuset; et gravis quidem est, si quid justis potius, quam peccatoribus noceat. Unde et per prophetam dicitur: 133.0279B| « Sanguis ejus in medio ejus est. Super limpidissimam petram effudit eum; non effudit illum super terram, ut possit operiri pulvere (Ezech. XXIV, 7). » Possunt vero per terram non peccatores et reprobi, sed hi qui terrenis actibus occupati, eleemosynarum et lacrymarum ope ad aeternam vitam perveniunt, designari. De quibus per Psalmistam dicitur, cum venire Dominus ad judicium nuntiaretur: « Advocavit coelum desursum et terram, ut discerneret populum (Psal. XLIX, 4). » Hypocritae itaque hujus coeli iniquitatem revelant, atque terra adversus eum consurget, cum et hi qui cum Deo judices veniunt, et hi qui per judicium liberantur, pravitatis illius testes existunt. Sequitur: VERS. 29. Apertum erit germen domus illius, detrahetur 133.0279C| in die furoris Dei. --Tunc germen domus illius aperitur, cum omne malum, quod in conscientia illius nascebatur, ostenditur. Modo quippe germen domus hypocritae manet occultum, quia etsi in bona imagine apparet ejus operatio, sed latet intentio. In hoc itaque hypocrita germen domus aperitur, quia in ejus mente cogitatio perversa detegitur, et in die furoris Dei detrahetur, quia ostensa ira judicis flammis ultricibus traditus, ab ejus conspectu separatur. Sequitur: Haec est pars hominis impii a Deo, et haereditas verborum ejus a Domino. --Si enim bene agere in hac vita positus voluisset, partem apud Dominum coelestis regni consortium haberet, sed quia pravis subdi desideriis elegit, 133.0279D| partem suam a Domino in tormentis invenit, quia ejusdem Domini participari gratia non quaesivit. Qui enim pro magnis malis in supplicium mergitur, fortasse credebatur quod per id verbis quae male dixerat minime judicaretur. Sed cum districta omnipotentis justitia Dei supplicium a reprobis pro perversis actibus exigit, eis mala usque ad verborum retributionem reddit. Sancti autem viri non partem a Domino accipere, sed partem suam ipsum Dominum habere desiderant. Unde Propheta deprecatur dicens: « Portio mea Dominus (Psal. CXVIII, 57). » Iniquus vero, qui portionem suam habere ipsum Dominum non quaesivit, partem suam extra Dominum ignem invenit. Haec Sophar ita intulit, ut per ea quae contra hypocritam dixerat, beati Job vitam feriret, existimans 133.0280A| quod is, qui a Domino percussus esset, cuncta bona quae egerat, mente simplici non egisset. Quem enim percussum vidit, Deo displicuisse credidit. Sed beatus Job more sanctae et universalis Ecclesiae, quae a perversis verborum jacula aequanimiter tolerat, et cum superborum dicta audit, humilitatis suae tramitem non derelinquit, cum magna cordis humilitate subjunxit, dicens: CAPUT XXI. VERS. 1, 2, 3. Audite, quaeso, sermones meos, et agite poenitentiam. --Qui enim cum diceret, audite, addidit quaeso, cum quanta humilitate loquatur insinuat, dum contra superbientes rogat, ut eorum sensum ad salutis doctrinam deducat. Sequitur:-- Sustinete me ut et ego loquar, et post, mea, si videbitur, 133.0280B| verba ridete. --Boni etenim cum loquuntur, duo sunt quae in suis locutionibus attendunt, ut videlicet aut sibi et auditoribus suis, aut sibimet solis prosint, si auditoribus prodesse non possunt. Cum enim bene audiuntur bona quae dicunt, simul sibi et auditoribus prosunt. Cum enim ab auditoribus deridentur, sibi procul dubio praestiterunt quos a culpa liberos fecerunt. Et notandum quia dum subjungeret, agite poenitentiam, praemisit audite. Cum vero subderet, post, mea, si videbitur, verba ridete, praemisit, sustinete me. Audire quippe volentis est, sustinere nolentis. Amici ergo ejus si doceri appetunt, audiant; si autem irridere parati sunt, sustineant quae dicuntur. Sequitur: VERS. 4. Nunquid contra hominem disputatio mea 133.0280C| est, ut merito non debeam contristari? --Omnis qui Deo placet et hominibus displicet causas tristitiae nullas habet. Qui autem hominibus placens, Deo displicet, aut simul Deo et hominibus displicere se credit. Si hunc tristitia non afficit, a virtute sapientiae alienus existit. Beatus autem Job displicuisse Deo inter flagella se credidit, et idcirco animum ad tristitiam vocavit, quia despiciendus non erat cui se displicuisse formidabat. Sequitur: VERS. 5. Attendite me et obstupescite, id est, considerate quae egi, et admiramini. Sequitur: Et superponite digitum ori vestro. --Ac si aperte: Scientes bona quae egi, et considerantes mala quae patior, vosmetipsos etiam a verborum culpa compescite, 133.0280D| atque in meis persecutionibus vestra damna formidate. Vel certe quia digitis quaeque discernimus, non incongrue per digitum discretio designatur. Unde per Psalmistam dicitur: « Benedictus Dominus Deus meus, qui docet manus meas ad praelium, et digitos meos ad bellum (Psal. CXLIII, 1). » Digitus ergo ori superponitur, cum per discretionem lingua refrenatur, ne per hoc quod loquitur in stultitiae culpa dilabatur. Sequitur: VERS. 6. Et ego quando recordatus fuero, pertimesco, et concutit carnem meam tremor. --Quia beatus Job actuum suorum oblitus non fuerit, extrema ejus locutio ostendit. Qua ex re hoc nunc quidem ab eo amicis dicitur: Et ego quando recordatus fuero, pertimesco; constat nimirum quod per 133.0281A| irrisionem dicatur. Ac si aperte diceretur: Si me aliquid hypocritae habere meminero, in poenitentiae mox fletu contremisco. Carnem vero suam si recordatus fuerit tremore perhibet concuti, id est infirmitatem operis, ultionis pavore fatigati. Sequitur: VERS. 7. Quare ergo impii vivunt, sublevati sunt, confortatique divitiis? --Nisi eos enim patientia divina toleraret, nequaquam diu vitam in peccatis ducerent. Sublevantur namque divitiis cum esse potentes incipiunt. Confortantur vero, cum in hac vita diu subsistere permittuntur. Quos enim substantia sublevat, in fastu suae potentiae dierum longitudo confortat. Vel certe sublevati et confortati referuntur, quia sublevantur honoribus, confortantur rebus. Sequitur: 133.0281B| VERS. 8. Semen eorum permanet coram eis. --In augmento magnae felicitatis, cum magno patrimonio dantur et haeredes. Ac ne qua necessitas temporis saltem ab oculis subtrahat eos, in quibus animus exsultat, sequitur: Propinquorum turba et nepotum in conspectu eorum. --Ecce adest vita, adsunt honores et divitiae, adsunt filii, adsunt nepotes. Sequitur: VERS. 9. Domus eorum securae sunt et pacatae, et virga Dei non est super illos. --Securae et pacatae sunt, quia peccantes vivunt, lugenda agunt, et gaudia non relinquunt, et virga eos supernae disciplinae non percutit. Sequitur: VERS. 10. Bos eorum concepit, et non [abortivit] obortit, vacca peperit, et non est privata fetu suo. --Vulgaris 133.0281C| locutionis est, ut bovem masculum, et vaccam feminam, sed litteraturae locutio communis generis appellat. Unde nunc dicitur. Bos eorum concepit, et non abortivit, et reliqua. Dominus gregum prima felicitas est, si grex sterilitatem non habens, concipit; secunda si conceptus ad partum venit; tertia vero si hoc, quod parturitum est, per nutrimenta ad profectum ducatur. Ut ergo tota simul adesse impiis demonstret eorum greges beatus Job asserit concepisse, et non obortiisse, peperisse et fetu proprio non esse privatos. VERS. 11. Egrediuntur quasi greges parvuli eorum, et infantes eorum exsultant lusibus. --Ipsum quoque infantum lusum in domo iniquorum ne vilem valde esse crederemus, subjungens ait: 133.0281D| VERS. 12. Tenent tympanum et citharam, et gaudent ad sonitum organi. Ac si patenter dicat: Cum Domini honoribus et rebus tument, subjecti ludicris actibus gaudent. Sequitur: VERS. 13. Ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendunt. --Ecce, beate vir, eorum gaudia diu narraveras, quomodo nunc asseris quod in puncto ad inferna descendant, nisi quod omnis longitudo temporis vitae praesentis punctus esse cognoscitur, cum fine terminatur? In puncto enim stilum ponimus et levamus. Quasi ergo in puncto vitam tetigit, quia hanc accepit et amisit. Potest in puncto hoc quoque intelligi, quod saepe hi, qui diu in iniquitate tolerati sunt, subita morte rapiuntur, ut nec 133.0282A| flere ante mortem liceat quae peccaverunt. Sequitur: VERS. 14. Qui dixerunt Deo: Recede a nobis. --Haec verbis dicere vel stulti minime praesumunt, sed tamen perversi omnes Deo recedere non verbis, sed moribus dicunt. Dicunt ergo: Recede a nobis, qui ei ad se aditum praebere recusant, eumque pravis actibus impugnant etiamsi verbis eum laudare videantur. Dicunt etiam: Scientiam viarum tuarum nolumus, --eo ipso quo ejus scientiam apprehendere contemnunt. Via autem Dei pax, via Dei humilitas, via Dei patientia est. Sed quia haec omnia iniqui despiciunt, Deo dicunt: Scientiam viarum tuarum nolumus. Dum enim in praesenti vita superbiunt, dum honoribus inflantur, dum etiam si non habent, appetunt, vias Dei in cogitatione contemnunt. Sequitur: 133.0282B| VERS. 15. Quis est Omnipotens ut serviamus ei? --Mens enim hominis male exterius fusa, sic in rebus corporeis sparsa est, ut neque ad semetipsam intus redeat, neque eum, qui est invisibilis, cogitare sufficiat. Unde viri carnales jussa spiritalia contemnentes Deum, quia corporaliter non vident, quandoque ad hoc perveniunt, ut etiam non esse suspicentur. Unde scriptum est: « Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus (Psal. XIII, 1). » Sequitur: Et quid nobis prodest, si oraverimus eum? --Cum Deus in oratione non quaeritur, citius animus in oratione lassatur, quia cum illa quisque postulat quae fortasse juxta occultum judicium Deus retribuere recusat, ipse quoque venit in fastidio, qui non vult dare quod amatur. Sese magis Dominus quam ea quae condidit vult 133.0282C| amari, aeterna potius quam terrena postulari, sicut scriptum est: « Quaerite regnum Dei, et haec omnia adjicientur vobis (Matth. VI, 33). » Sequitur: VERS. 16. Verumtamen quia non sunt in manu eorum bona sua, consilium impiorum longe sit a me. --Bona in manu habet, qui despiciendo temporalia sub dominio mentis premit, nam quisquis ea minime diligit, se magis illis quam sibi illa supponit. Quidnamque est iniquorum consilium, nisi terrenam gloriam quaerere, aeternam negligere salutem, temporalem cum damno interiori appetere, et dolores transitorios ad aeternos gemitus commutare? Vir igitur sanctus, has iniquorum cogitationes intuens, aspernetur et dicat: Consilium impiorum longe sit a me. Sequitur: 133.0282D| VERS. 17. Quoties lucerna eorum exstinguitur. --Saepe impius in lucem suam aestimat filiorum vitam, sed cum filius, qui nimis amatur, subtrahitur, lucerna impii, quae videbatur, exstincta est. Saepe impius praesentis honoris gloriam lucernam putat, sed dum sublata dignitate dejicitur, lucerna exstincta est, quae ei juxta desiderium lucebat. Sequitur: Et superveniet eis inundatio, et dolores dividet furoris sui. --Inundatio impiis supervenit, cum dolorum fluctus ex aliqua adversitate patiuntur. Bene autem dicitur: Et dolores dividet furoris sui, qui enim aeternos dolores impio per retributionem servat, et aliquando mentem ejus etiam temporali dolore transverberat, quia hic quoque et illic percutit, furoris sui super impium 133.0283A| dolores dividit. Neque enim poena praesens, quae injusti animum a pravis desideriis non immutat, ab aeternis suppliciis liberat. Unde et per Psalmistam dicitur: « Pluit super peccatores laqueos, ignis et sulphur, et spiritus procellarum, pars calicis eorum (Psal. X, 6). » Dicendo etenim laqueos, ignis, sulphur, et spiritus procellarum, multos nimirum dolores intulit. Sed quia ab his doloribus peccator, qui non corrigitur, ad aeterna supplicia vocatur, eosdem dolores non jam totum calicem, sed partem calicis dixit, quia videlicet eorum passio hic quidem per dolores incipitur, sed in ultione perpetua consummatur. De quorum fine adhuc subjungitur: VERS. 18. Erunt sicut paleae ante faciem venti, et 133.0283B| sicut favilla, quam turbo dispergit. --Iniquus cum in potestate conspicitur, cum valde in oppressionibus ac violentiis effraenatur, ab infirmorum cogitationibus gravis nimium, et quasi in hunc mundum radicatus aestimatur. Cum enim districti judicis sententia venerit, omnes iniqui quasi paleae ante ventum erunt; qui, ut ita dicam, irae flatu subito levantur, atque asportantur ad ignem, quos hic quondam in suis praejudiciis, quasi duri ponderis super jacentem molem indigentium lacrymae movere non poterant; et ad rapientis judicii manum leves sunt, qui per injustitiam proximis graves fuerunt. Sequitur: Et sicut favilla, quam turbo dispergit. --Ante omnipotentis Dei oculos iniqui vita favilla est, quia et si ad momentum 133.0283C| apparet viridis, ab ejus tamen judicio jam consumpta cernitur, quia consumptioni aeterna est deputata. Hanc favillam turbo dispergit, quia « Deus noster manifeste veniet, et non silebit (Psal. XLIX, 5), » et reliqua. Sequitur: VERS. 19. Deus servavit filiis illius dolorem patris, et cum reddiderit tunc sciet. --Et rursum scriptum est: « Anima, quae peccaverit, ipsa punietur (Ezech. XVIII, 4). » Peccatum quippe originale a parentibus trahimus, et nisi per gratiam baptismatis solvamur, etiam parentum peccata portamus, quia unum adhuc videlicet cum illis sumus. Reddit ergo peccata patrum in filiis, dum pro culpa parentis ex originali peccato anima punitur prolis, et rursum peccata parentum non reddit in filiis, quia ab originali culpa 133.0283D| per baptismum liberamur, non jam parentum culpas, sed, quas ipsi committimus, habemus. Sed tamen intelligi etiam aliter potest, quia quisquis pravi parentis iniquitatem imitatur, etiam ex ejus delicto constringitur. Quisquis autem parentis iniquitatem non imitatur, nequaquam delicto illius gravatur. Sequitur: Et cum reddiderit tunc sciet. --Nescit enim impius mala quae fecit, nisi pro eisdem malis puniri jam coeperit. Unde et per prophetam dicitur: « Et tantummodo sola vexatio intellectum auditui dabit (Isa. XXVIII, 19). » Tunc namque intelligit quod audivit, cum se jam pro contemptu vexari doluerit. Sequitur: VERS. 20. Videbunt oculi ejus interfectionem suam, 133.0284A| et de furore Omnipotentis bibet. --Qui si in hac vita positus, culpam suam videre voluisset, de Omnipotentis furore postmodum non biberet, sed, qui hic avertit oculos a respectu criminis, illic declinare non valet sententiam damnationis. Sequitur: VERS. 21. Quid enim ad eum pertinet de domo sua post se? Et si numerus mensium ejus dimidietur? --Neque enim sic debemus accipere, ut iniquus iste postea quam damnatus aeternis suppliciis fuerit, de domo sua, id est cognatis, quos reliquerit, minime cogitabit, cum per semetipsam Veritas dicit: « Quia dives, qui in inferno sepultus fuerat, de quinque fratribus, quos reliquerat, etiam in supplicium positus curam gerebat (Luc. XVI, 28). » Omnis namque peccator prudens erit in poena, qui stultus fuit in 133.0284B| culpa. Pro summo hic namque bono concupiscit germen generis habere domum vel familiam, opibus repleri, et diu in hac carnis corruptione vivere. Sed si fortasse aliquid ad ejus desiderium veniat, quod tamen obtinere non possit nisi cum offensione Conditoris, ejus animus ad paululum perturbatur; cogitat quia si hoc egerit unde offensam sui Conditoris incurrit, in domo, in filiis, in vita percutitur. Sed superbia sua protinus instigatus obdurescit, et quamlibet in vita percussionem sentiat, nequaquam curat, dummodo quae cogitaverit expleat, et, quousque vivit, voluptates suas perficere non desistat. Et in hoc ergo se peccator contra Deum erigit, ubi Deus omnipotens ejus erectionem frangit, et nec 133.0284C| illata percussio mentem humiliat, quam in deliberatione contra Deum obstinatio obdurat. Sequitur: VERS. 22. Nunquid Deum quispiam docebit scientiam, qui excelsos judicat? --Cum his quae de nobis aguntur ambigimus, debemus alia quae nobis sunt certa conspicere, et eam quae de nostra nobis incertitudine surrexerat, cogitationis querelam placare. Ecce enim quod electos ad vitam flagella revocant, et malis actibus reprobos nec flagella compescunt, omnipotentis Dei judicia super nos valde occulta sunt, et injusta non sunt. Sed tendamus oculum mentis ad superiora. In illis aspicimus, quia de nobis quid juste conqueri non habemus. Omnipotens enim Deus angelorum merita discernens, alios in aeterna luce sine lapsu permanere constituit, alios 133.0284D| sponsos ab statu suae celsitudinis in aeternae damnationis ultione prostravit. Nobiscum igitur injuste nihil agit, qui et subtiliorem nobis naturam juste judicavit. Sequitur: VERS. 23, 24, 25. Iste moritur robustus et sanus, dives et felix. Viscera ejus plena sunt adipe, et medullis ossa ejus irrigantur. Alius vero moritur in amaritudine animae suae absque ullis opibus. --Ista cum ita sint, quis in Omnipotentis secreto discutiat, cur ita haec esse permittat? Sed electis et reprobis vita quidem dispar est, carnis autem in morte corruptio dispar non est. Unde subjungitur: VERS. 26. Et tamen simul in pulvere dormient, et vermes operient eos. --Quid ergo mirum, si prosperitate 133.0285A| vel adversitate praesentis saeculi dissimiliter ad momentum currunt, qui per corruptionem carnis ad terram similiter redeunt? Illa est ergo solummodo vita cogitanda, in qua cum resurrectione carnis ad finem dissimilem pertingitur retributionis. Sequitur: VERS. 27, 28. Certe novi cogitationes vestras, et sententias contra me iniquas. Dicitis enim: Ubi est domus principis? et ubi tabernacula impiorum? --Impium enim crediderant, quem a laetis rebus temporaliter destructum videbant. Sed sanctus vir tanto eos alta consideratione dijudicat, quanto inter damna, quae pertulerat, infracta rectitudine stabat. Quid enim ei foris rerum damna nocuerant, qui illum non amiserat, quem interius amabat? ALLEGORICE. 133.0285B| Viscera ejus plena sunt adipe. Sicut enim ex abundanti cibo adeps, ita ex abundantia rerum superbia nascitur, quae impingat mentem divitis, dum elevatur animus superbientis. Superbia quippe cordis, quasi quaedam pinguedo est crassitudinis. Unde, quia plerique ex abundantia peccata perpetrant, per Prophetam dicitur. « Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum (Psal. LXXII, 7). » Amatores hujus saeculi quasi ossa habent, quando in hoc mundo fortitudinem dignitatum possident. Sed si exteriori dignitati desint terrenae et domesticae divitiae, quantum ad suum judicium ossa quidem habent, sed et medullas in ossibus non habent. Quia ergo sic iste amator hujus saeculi exteriori potestate fulcitur, ut etiam interiori terrenae domus abundantia saginetur, dicitur, 133.0285C| et medullis ossa ejus irrigantur. Vel certe ossa sunt hujus divitis pravae consuetudines et durae. Medullae vero in ossibus sunt ipsa mala desideria vivendi, quae neque ex pravitatis satisfactione satiantur. Quae medullae quasi ossa irrigant, cum ipsa prava desideria perversas consuetudines suas in voluptatum delectatione conservant. Et sunt nonnulli qui in hoc mundo divitias non habent, sed habere concupiscunt, elati esse appetunt, quamvis in hoc mundo quod cupiunt, obtinere non possint. Et cum nullis rebus vel honoribus fulti sint, per mala tamen desideria in conspectu interni judicis, reos conscientia addicit. Talis etenim quisque plerumque ideo affligitur, quia ditescere ac superbire non valet. In pulvere etenim dormire est, in terrenis 133.0285D| desideriis oculos mentis claudere. Unde unicuique peccanti, et in culpa sua dormienti dicitur. « Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus (Ephes. V, 14). » Vermes vero qui de carne nascuntur, eos simul operiunt, quia sive divitis sive pauperis animum curae carnales premunt. In rebus enim terrenis pauper et dives reprobus quamvis non pari prosperitate fulciantur, pari tamen anxietate turbantur, quia quod ille jam cum metu habet, iste cum anxietate appetit, et quia habere non valet, dolet. Sed cum scriptum sit: « Quis scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis qui in illo est? (I Cor. I, 11.) » qua ratione nunc dicitur certe novi cogitationes tuas? Sed tunc spiritus hominis 133.0286A| ignoratur ab altero, cum verbis vel opibus non demonstratur. Nam cum scriptum sit. « Ex fructibus eorum cognoscetis eos (Matth. VII, 11). » per hoc quod foris agitur, quidquid latet aperitur. Proinde beatus Job cum amicorum colloquentium cogitationes nosse se diceret adjunxit: Et sententias contra me iniquas, ut ex patenti re ostendat, quia hoc, quod in eis latebat, invenisset. Sequitur: VERS. 29, 30. Interrogate quemlibet de viatoribus, et haec eadem illum intelligere cognoscetis, quia in diem perditionis servatur malus, et ad diem furoris ducetur. --Saepe etenim diu divina patientia tolerat, quos jam ad supplicia praescita condemnat, permittit florere, quos adhuc cernit pejora perpetrare. Quia enim videt ad quam damnationis foveam 133.0286B| tendant, hoc eis pro nihil esse existimat, quod hic perversi relinquenda multiplicant. Viator quippe dicitur, qui praesentem vitam sibi esse viam, non patriam, attendit. Qui in dilectione praetereuntis saeculi cor figere despicit, qui non remanere in transeuntibus, sed ad aeterna pervenire concupiscit. Hinc Moyses ait: « Transiens videbo visionem hanc (Exod. III, 2). » Hinc Jeremias ait: « O vos omnes qui transitis per viam, attendite et videte, et caetera (Thren. III, 2). » Igitur, quia malus: ad diem perditionis servatur: et ad diem furoris ducitur, hoc non nisi qui est viator intelligit, quoniam qui cor in praesentibus figit, quae iniquum sequantur supplicia non deprehenditur. Sequitur: VERS. 31. Quis arguet coram eo viam ejus, et quae 133.0286C| fecit quis reddet illi? --Saepe malus indignationem Conditoris sui quam in aeternum passurus est, et in hac quoque vita positus experitur, dum prosperitatem quam amat amittit, et adversitatem quam formidat invenit. Et quamvis increpari de suis pravitatibus auctorum lingua etiam in prosperis valeat, scimus tamen quod cum facta sua perversum quemque dejiciunt, justorum increpatio convalescat. Sed qua ratione ista dicuntur, dum etiam justis tacentibus hoc quoque notum sit, quia toties hic iniqui via arguitur quoties ejus prosperitas intervenisse adversitate turbatur. Sed beatus Job, dum de omni malorum corpore loqueretur, subito ad iniquorum omnium caput verba convertit. Vidit enim quod in finem mundi Satan hominem ingrediens, quem sacra 133.0286D| Scriptura Antichristum appellat, tanta elatione extollitur, tanta virtute principatur, tantis signis et prodigiis in sanctitatis ostensione se elevat, ut argui ab homine ejus facta non valeant, quia cum potestate terroris adjunguntur etiam signa ostensae sanctitatis et ait: Quis arguet coram eo viam ejus? Quis videlicet hominum illum increpare audeat, cujus visum ferre pertimescit? Sed tamen ejus viam, non solum Elias et Enoch, qui in ejus exprobratione ad medium reducuntur, etiam omnes electi arguunt, dum contemnunt, dum virtute mentis ejus malitiae resistunt. Sed quia hoc ex divina gratia, et non suis viribus faciunt, recte nunc dicitur: Quis arguet coram eo viam ejus? Quis etenim nisi Deus, 133.0287A| cujus adjutorio electi ut resistere valeant fulciuntur? Multi enim nunc vias Antichristi judicantes corripiunt, sed hoc quasi in ejus absentia faciunt, dum illum arguunt quem adhuc specialiter non intuentur. Cum vero in illo damnato homine venerit, quisquis ejus praesentiae resistit coram eo viam ejus arguet, cujus vires conspicit et contemnit. Vel certe viam ejus arguere est, prosperitatem cursus ejus aeterno supplicio interveniente turbare. Quod quia Dominus solus propria virtute facturus est, de quo scriptum est: « Quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui et destruet illustratione adventus sui (II Thess. II, 8), » recte dicitur: Quis arguet coram eo viam ejus? Unde et sequitur: Et quae fecit quis reddet ei? Quis nimirum nisi Dominus 133.0287B| qui solus illi perdito homini quae fecit reddet, dum potestatem ejus tam validam per adventum suum aeterna damnatione contriverit. Sequitur: VERS. 32. Ipse ad sepulcra ducetur, et in congerie mortuorum vigilabit. --Quia sepulcra mortuos contegunt, quid aliud per sepulcra, quam reproborum corda signantur, in quibus exstinctae a vita beatitudinis animae velut in sepulcris latent? Iniquus ergo iste ad sepulcra deducitur, quia in pravorum cordibus recipietur, quomodo soli illi eum suscipiunt, in quibus mortuae animae a Deo reperiuntur. De quo recte etiam, dum ejus supplicia describerentur, per prophetam dicitur. « In circuitu illius sepulcra ejus, omnes interfecti et qui ceciderunt gladio (Ezech. XXII, 22). » Illi quippe in inferno juxta illum sunt. 133.0287C| Satanae itaque in congerie mortuorum vigilare est, in reproborum cordibus malitiae suae astutias exercere. Sequitur: VERS. 33. Dulcis fuit glareis Cocyti. --Graeca lingua Cocytus, luctus dicitur, qui tamen luctus feminarum vel quorumlibet infirmantium solet intelligi. Sapientes hujus saeculi a luce veritatis exclusi, quasi umbras quasdam de veritatis inquisitione tenere conati sunt. Unde Cocytum fluvium currere apud inferos putaverunt, videlicet designantes quod hi qui digna doloribus opera faciunt, in infernum ad luctum decurrunt. Scriptum quippe est: « Viriliter agite, et confortetur cor vestrum (Psal. XXX, 25). » Qui enim in Domino confortari renuunt, ad luctum per animi infirmitatem 133.0287D| tendunt. Glaream lapillos fluminum appellare consuevimus, quos aqua defluens trahit. Quid ergo per glaream, nisi reprobi designantur, qui suis voluptatibus 133.0288A| dediti, quasi semper ad ima trahuntur? Qui enim contra voluptates hujus saeculi stare fortiter nolunt, glareae Cocyti fiunt, quia suis quotidie lapsibus ad luctum tendunt: ut in aeternum postea lugeant, qui modo se in suis voluptatibus delectabiliter relaxant. Et quia antiquus hostis suum vas illum reprobum hominem ingressus dum dona perversis tribuit, dum eos in hoc mundo honoribus extollit, dum eorum oculis prodigia ostendit, dum fluxae mentes hunc in suis prodigiis mirantur et sequuntur, bene de eo dicitur: Dulcis fuit glareis Cocyti. Cum enim hunc electi despiciunt, cum mentis calce contemnunt, illi eum sequentes diligunt, qui velut ab aqua voluptatis ad perpetuum luctum trahuntur, qui per terrenam concupiscentiam more 133.0288B| glareae quotidianis lapsibus ad ima dilabuutur. Sequitur: Et post se omnem hominem trahet, et ante se innumerabiles. --Hoc loco homo humana sapiens dicitur. Sed cum plus sint omnes quam innumerabiles, quaerendum nobis est cur ante se innumerabiles, et post se omnes trahere dicitur, nisi quod antiquus hostis in reprobum tunc hominem ingressus, cunctos quos carnales invenerit, sub suae jugum ditionis rapit. Qui et nunc priusquam appareat innumerabiles quidem, non tamen omnes carnales trahit, quia quotidie a carnali opere ad vitam multi revocantur, atque ad statum justitiae alii per brevem, alii vero per longam poenitentiam redeunt; et nunc innumerabiles rapit, cum falsitatis suae stupenda hominibus signa non exhibet. Cum vero coram carnalium 133.0288C| oculis miranda eis prodigia fecerit, post se tunc non innumerabiles, sed omnes trahit; quia bonis praesentibus delectantur, potestati illius se absque retractatione subjiciunt. Haec beatus Job, qui contra iniquorum principem mire disseruit, qui in hac vita extolli permittitur, sed in adventu Domini destruetur, de se patenter ostendit quia flagella Dominica non ex offensione susceperit, quomodo si iniquus quisque in hac vita permittitur prosperari, necesse est ut electus Dei debeat sub flagelli fervore teneri, ex qua re amicos arguit dicens: VERS. 34. Quomodo igitur consolamini me frustra, cum responsio vestra repugnare ostensa sit veritati? --Amici beati Job eum consolari non poterant, in quo suis sermonibus veritati contraibant. Cumque hinc 133.0288D| hypocritam vel impium dicerent, per hoc quod ipsi mentientes perpetrabant culpam, augebant procul dubio poenam justi vulneribus afflicti. LIBER SEXTUS DECIMUS. CAPUT XXII. 133.0287D| Qui contra veritatis verba . . . allegatione deficiunt, saepe etiam nota replicant, ne tacendo victi videantur. Unde Eliphaz, beati Job sermonibus pressus, ea dicit quae nullus ignorat, ait enim: 133.0288D| VERS. 1, 2. Nunquid Deo comparari potest homo, etiam cum perfectae fuerit scientiae? --In comparatione etenim Dei, scientia nostra ignorantia est. Ex Dei namque participatione sapimus, non comparatione. Sequitur: 133.0289A| VERS. 3. Quid prodest Deo si justus fueris, aut quid ei confers, si immaculata fuerit vita tua? --In omni quippe quod bene agimus, nosmetipsos, non autem Dominum juvamus. Unde per Psalmistam dicitur: « Dixit Domino: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges (Psal. XV, 2.) » Sequitur: VERS. 4, 5. Nunquid timens te arguet te, et veniet tecum ad judicium? --Quis hoc vel desipiens sentiat, quod Dominus ex timore arguat, et ex metu judicium suum contra nos proponat? Sed quia verba sua metiri nesciunt, procul dubio ad otiosa dicta dilabuntur, in quibus si se minime reprehendunt, statim ad noxia et contumeliosa prosiliunt. Unde Eliphaz, qui odiosa intulit, ad contumeliosa protinus verba prorupit dicens: Et non propter malitiam 133.0289B| tuam plurimam, et infinitas iniquitates tuas? --Sequitur: VERS. 6. Abstulisti enim pignus fratrum tuorum sine causa. --In Scriptura sacra appellatione pignoris aliquando donum Spiritus sancti signatur, ut illud Pauli: « Qui dedit nobis pignus Spiritus (II Cor. V, 5.) » Aliquando confessio peccatorum, sicut in lege scriptum est: « Si debitum debet tibi quispiam frater tuus, et abstuleris pignus ab eo, ante solis occasum pignus restitue (Deut. XXIV, 12, 13). » Quia ergo sancta Ecclesia quilibet ab haereticis ad veritatem fidei revertentes praecipit prius ut confiteri erroris sui culpam habeant, persuadet, et quasi per haereticorum speciem, per Eliphaz dicitur. Abstulisti pignus fratrum tuorum sine causa, id est, ab his qui 133.0289C| a nobis ad te veniunt inutiliter confessionem erroris exegisti. Si vero, ut praediximus, pignus, dona sancti Spiritus sentimus, haeretici sanctam Ecclesiam fratrum suorum dicunt pignus abstulisse, quia illos qui ad illam veniunt, dona spiritualia suspicantur amittere. Unde sequitur: Et nudos exspoliasti vestibus. --Eos quos haeretici perversis praedicationibus trahunt, praecepta doctrinae suae quasi quaedam vestimenta habere existimant, et tandiu illos vestitos putant, quandiu haec quae ipsi praedicaverunt, ab illis servari considerant. Ex quibus cum quidam ad sanctam Ecclesiam redeunt, eos protinus doctrinae vestimenta perdidisse suspicantur. Sed cum nudus exspoliari nequeat, quaerendum nobis est, quomodo 133.0289D| prius nudi, et postmodum exspoliati memorantur. Sed sciendum quia omnis qui cordis puritate perfruitur, eo ipso quo duplicitatis tegumentum non habet, nudus est. Et sunt nonnulli apud haereticos, qui cordis quidem puritatem habent, sed tamen doctrinae eorum dogmata perversa suscipiunt. Hi nimirum et ex sua puritate nudi sunt, et quasi ex eorum praedicatione vestiuntur. Sequitur: VERS. 7. Aquam lasso non dedisti, et esurienti subtraxisti panem. --Haeretici quo veritatis soliditatem non tenent, eo nonnunquam student ut loquaciores appareant, et contra catholicorum fidem quasi doctrinae scientia gloriantur. Cunctos quos aspiciunt pravis ad se trahere sermonibus quaerunt, et unde sibi alios ad interitum sociant, inde aliquid se agere 133.0290A| vivaciter putant. Eos vero lassos dicimus, qui sub hujus saeculi onere laborioso fatigantur. Unde et ipsa Veritas dicit: « Venite ad me, omnes qui laboratis, et onerati estis, et ego reficiam vos (Matth. XI, 28). » Haeretici igitur qui sua dogmata praedicare non cessant, sanctam Ecclesiam quasi de imperitia irrident, dicentes: Aquam lasso non dedisti, et esurienti subtraxisti panem. Se enim dare aquam lasso existimant, cum quibusdam sub terreno fasce laborantibus, sui poculum erroris praebent: et panem esurienti se non subtraxisse suspicantur, quia etiam de invisibilibus atque incomprehensibilibus inquisti, cum superba audacia respondent et tunc se doctos prae omnibus credunt, cum loqui de incognitis infelicius praesumunt. Sancta vero Ecclesia 133.0290B| dum quempiam videt esurire quod ei non prosit accipere, aut si jam sunt sibi cognita modeste supprimit, aut, si adhuc videntur incognita, humiliter fatetur, eosque ad ordinatae humilitatis sensum revocat, cum per suum illis praedicatorem dicit: « Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem (Rom. XI, 20), » Et rursum. « Noli altum sapere, sed time (Rom. XII, 3). » Sequitur: VERS. 8. Infortitudine brachii tui possidebas terram, et potentissimus obtinebas eam. --Ac si patenter dicat: Qui in praedicatione tua terram universaliter occupasti, potentia fortitudinis, non ratio veritatis fuit. Quia enim Christianos principes praedicationem ejus tenere conspiciunt, hoc quod ei a populis creditur, non virtutem rectitudinis, sed causam saecularis 133.0290C| potentiae esse suspicantur. Sequitur: VERS. 9. Viduas dimisisti vacuas, et lacertos pupillorum comminuisti. --Plebes quae haereticis praedicantibus sunt subjectae, ex carnali intelligentia errorum eorum semina perversa suscipiunt, eisque in sua damnatione sociantur. Sed cum sancta Ecclesia ipsos errorum praedicatores, vel ratione victos ad se suscipit, vel studio perversitatis obduratos sub disciplinae suae vinculo restringit, destituti haeretici cum remanere apud se plebes sine praedicatoribus vident, quid aliud a sancta Ecclesia quam viduas vacuas relictas dolent? Et quia subtractis haereticorum magistris eorum discipulos in suo opere infirmari suspicantur, quasi lacertos pupillorum comminutos ab Ecclesia esse conqueruntur. Vel certe quia 133.0290D| sancta Ecclesia, dum quosdam ab haereticis venientes suscipit, liquet nimirum quod pristino errori eorum contradicit. Quia ergo eos a carnali intentione suae superstitionis revocat, haeretici cum hos aliter vivere aspiciunt quam docuerunt, lacertos eorum ab operatione, quam prius tenuerant, comminutos esse ab Ecclesia detestantur. Sequitur: VERS. 10. Propterea circumdatus es laquies et conturbat te formido subita. --Illum formido subita conturbat, qui considerare negligit quid ex districtione judicis venientis immineat. Quia ergo fidelem populum haeretici culpis perfidiae oppressum credunt, circumdatum laqueis accusant, et quia existimant quod futura non praevideat in percussione 133.0291A| sua hunc subita conturbatum formidine putant. Sequitur: VERS. 11. Et putabas te tenebras non visurum, et impetu aquarum inundantium non oppressum iri? --Ac si aperte dicat: Securitatem pacis tibi in spe proposueras, et idcirco de praesumptione tua quasi de luce gaudebas, nec te unquam opprimi tribulationibus existimasti. Sequitur: VERS. 12, 13, 14. Annon cogitas quod Deus altior caelo sit, et super stellarum verticem sublimetur, et dicis: Quid enim novit Deus. Et quasi per caliginem judicat. Nubes latibulum ejus, nec nostra considerat, et circa cardines coeli perambulat. --Sunt plerique ita habetes ut formidare nesciant nisi quod corporaliter vident. Unde fit ut Deum non metuant, quem 133.0291B| videre non possunt. Haeretici autem, quia se sapientes arbitrantur, verba contra catholicos irrisionis proferunt, atque ab eis illum non timeri suspicantur, quem videre corporaliter nequeunt, ut quasi per torporem sensus Auctorem suum existiment, quia excelsior coelo est, et super stellarum vertices sublimatur, ex longinquo videre non posse. Et quia inter nos et coelestem sedem partes aeriae intersunt, quasi in nube latens per caliginem judicet, et superioribus intentus, minus ima perpendat, et dum coeli cardines ambiendo constringit, interiora non videat. Sed quis de Deo vel desipiens ista suspicetur? Qui nimirum cum sit semper omnipotens, sic intendit omnibus, ut adsit singulis; sic adest singulis, ut simul omnibus nunquam desit. Nam etsi quosdam 133.0291C| peccatores deserit, eisdem tamen ipsis adest per judicium, quibus deesse videtur per adjumentum. Sequitur: VERS. 15. Nunquid semitam saeculorum custodire cupis, quam calcaverunt viri iniqui? --Sicut semita Redemptoris nostri humilitas, ita semita saeculorum superbia. Saeculorum itaque semitam viri iniqui calcant, quia per hujus vitae desideria in elatione perambulant. Sequitur: VERS. 16. Qui sublati sunt ante tempus suum, et fluvius subvertit fundamentum eorum. --Cum tempus vitae a divina nobis praescientia sit procul dubio fixum, quaerendum valde est, qua ratione nunc dicat, quod iniqui ex praesenti saeculo ante tempus proprium subtrahantur. Omnipotens enim Deus, 133.0291D| etsi aliquando mutat sententiam, nunquam ergo eo tempore ex hac vita quisque subtrahitur, quo ex divina potentia ante tempora praescitur. Sed sciendum quia creans et ordinans nos omnipotens Deus juxta singulorum merita disponit, et terminum ut et malus ille breviter vivat, ne multis bene agentibus noceat, vel bonus diutius in hac vita subsistat, ut multis boni operis adjutor existat. Quamvis omnipotens Deus illud tempus uniuscujusque ad mortem praesciat, quo ejus vita terminatur. Nec alio in tempore quispiam mori poterit, nisi ipso quo moritur. Cum ergo ita sit, quid est quod dicitur quod iniqui ante tempus suum sublati sunt, nisi quod omnes qui praesentem vitam 133.0292A| diligunt, longiori sibi ejusdem vitae spatia promittunt? Sed cum eos mors superveniens a praesenti vita subtrahit, eorum vita spatia, quae sibi longiora quasi in cogitatione tendere consueverant, intercidit. Iniqui enim dum corde transire ad aeterna negligunt, et cuncta praesentia fugitiva esse non intuentur, mentem in amore vitae praesentis figunt, et quasi longae habitationis in ea sibi fundamenta construunt, quia in terrenis rebus per desideria solidantur, et quia quotidiano temporis lapsu, ipsa praesentis vitae mortalitas decurrit, atque dedicationem reproborum eosdem reprobos subtrahendo destruit, recte de iniquis dicitur: Et fluvius subvertit fundamenta eorum, id est, ipse cursus mutabilitatis statum in eis subruit perversae constructionis. Sequitur: 133.0292B| VERS. 17. Qui dicebant Deo: Recede a nobis. --Haec etiam beatus Job dixisse quis ambigat? Et quae in ejus dictis exposuimus, propter legentis fastidium replicare devitamus. Sequitur: Et quasi nihil posse facere. Omnipotens, aestimabant eum. --In his ergo sermo, et non sententia immutatur. Nam quod per beatum Job dictum est. « Quid est Omnipotens ut serviamus ei? » (Job XXI, 15.) hoc per Eliphaz dicitur, et quasi nihil possit facere aestimabant eum. Sequitur: VERS. 18. Cum ille implesset domos eorum bonis. --Malorum domos Dominus bonis implet, quia etiam ingratis bona sua non denegat, ut aut benignitatem Conditoris erubescant, et ad bonitatem redeant; 133.0292C| aut redire omnimodo contemnentes, inde illic gravius puniantur. Sequitur: Quorum sententia procul sit a me. --Hoc etiam per beatum Job dictum est: Ait namque: Quorum consilium longe sit a me. Quamvis aliud sententia, at aliud consilium possit intelligi. Sententia quippe in ore est, consilium in cogitatione. Constat nimirum quia iste malorum verbis, iste vero etiam a cogitatione desiderat esse dissimilis. Sequitur: VERS. 19. Videbunt justi et laetabuntur, et innocens subsannabit eos. --Justi, cum hic injustos errare conspiciunt, de errore pereuntium non possunt laetari. Si enim gaudent erroribus, justi non sunt. Rursum si per insultationem laetantur, eo quod tales non sunt quales alios esse conspiciunt, omnino superbi 133.0292D| sunt. Unde et Pharisaeus justificationem perdidit, qui publicani meritis gaudendo se praetulit, dicens: « Gratias ago tibi, quia non sum sicut caeteri homines, raptores, injusti, adulteri, velut etiam hic publicanus (Luc. XVIII, 11). » Quando ergo videbunt justi iniquorum interitum et laetabuntur, nisi cum districto judici perfecta jam securitate exsultationis inhaeserint, cum in illo extremo examine illorum damnationem conspiciunt, et de se jam quod metuant non habebunt? Nunc itaque reprobos aspiciunt et gemunt, tunc conspicient et subsannabunt, quia eos exsultando despicient, quos modo nec sine gemitu iniqua perpetrantes, nec sine metu vident pro iniquitate morientes. Sequitur: 133.0293A| VERS. 20. Nonne succisa est erectio eorum, et reliquias eorum devorabit ignis? --Hic namque iniqui erecti sunt, quia in pravis actionibus extolluntur, quia perversa agunt, et tamen pro perversis actibus minime feriuntur. Sed eorum erectio tunc succiditur, cum vel a praesenti vita ad interitum, vel a conspectu aeterni judicis ad aeternum gehennae incendium pertrahuntur. Qui et si hic mortuam suam carnem relinquunt, ipsam quoque in resurrectione recipient, ut cum carne ardeant, in qua peccaverunt, sicut enim eorum culpa in mente fuit et corpore, ita eorum poena in anima erit pariter et carne. Sequitur: VERS. 21, 22. Acquiesce igitur ei, et habeto pacem, et per haec habebis fructus optimos. Suscipe ex ore illius 133.0293B| legem, et pone sermones ejus in corde tuo. --Culpa superbiae est docere meliorem. Quam saepe haeretici perpetrant, qui de his quae prave sentiunt, quasi docere catholicos praesumunt. Tunc enim putant Deo acquiescere, si illos contigerit eorum perversitatibus consentire, et acquiescentibus pacem promittunt, quia contra eos qui sibi consentiunt jam jurgari desistunt. Fructus autem optimos sibi consentientibus pollicentur, quia eos solos bona opera agere existimant, quos ad sua dogmata se trahere exsultant. Quibus hoc congruit quod adjungit. Suscipe ex ore illius legem, quia ea quae ipsi sentiunt, ex ore Dei procedere suspicantur. Et pone sermones ejus in corde tuo. Ac si astruat dicens: Quos nunc usque in ore, et non in corde tenuisti; quia enim 133.0293C| eorum perversa dogmata respuit, non eum verba Dei in sensu, sed in ostensione habuisse criminantur. Sequitur: VERS. 23. Si reversus fueris ad Omnipotentem aedificaberis, et longe facies iniquitatem a tabernaculo tuo. --Fidelem populum a Deo discessisse haeretici existimant, cum suis praedicationibus resistentem vident, ac si aperte dicant: Quia nostris dogmatibus resistendo a Deo recessisti, idcirco a justitiae aedificatione destructus es. Tabernaculum vero aliquando accipimus tabernaculum corporis, aliquando vero habitaculum cordis. Nam sicut anima habitamus in corpore, ita per cogitationem habitamus in mente. Iniquitas ergo in tabernaculo mentis est, perversa intentio in studio cogitationis, iniquitas autem in 133.0293D| tabernaculo corporis est per expletionem operis actio carnalis. Ac si Eliphaz patenter dicat: Quisquis ad Deum post errata revertitur, in cogitatione simul et in opere mundatur. Sequitur: VERS. 24. Dabit pro terra silicem, et pro silice torrentes aureos. --Quid per terram, nisi infirmitas actionis, quid per duritiam silicis, nisi fortitudo signatur? Quid per torrentes aureos, nisi doctrinam intimae claritatis accipimus? Omnipotens autem Dominus ad se conversis pro terra dat silicem, quia pro infirma actione, fortitudinem tribuit robusti operis. Dat etiam pro silice torrentes aureos, quia pro robusto opere doctrinam multiplicat clarae praedicationis. Sequitur: 133.0294A| VERS. 25. Eritque Omnipotens contra hostes tuos, et argentum coacervabitur tibi. --Quos magis alios hostes patimur, quam malignos spiritus, qui cogitationibus nostris obsident? Argenti nomine sacra eloquia designari testatur Psalmista, qui ait: « Eloquia Domini, eloquia casta, argentum igne examiminatum, probatum terrae (Psal. XI, 7). » Et saepe cum sacris eloquiis intendimus, malignorum spirituum insidias gravius toleramus, quia menti nostrae terrenarum cogitationum pulverem aspergunt, ut intentionis nostrae oculos a luce intimae visionis obscurent. Quid nimirum Psalmista protulerat, cum dicebat: « Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei (Psal. CXVIII, 15). » Sed quia nemo hostes sua virtute superat, per Eliphaz dicitur: 133.0294B| Eritque Omnipotens contra hostes tuos, et argentum coacervabitur tibi. Ac si aperte diceretur: Dum malignos spiritus Dominus a te sua virtute repulerit, divini eloquii talentum lucidum excrescit. Sequitur: VERS. 26. Tunc super Omnipotentem deliciis afflues. --Super Omnipotentem deliciis affluere est, in amore illius Scripturae sacrae epulis satiari, in cujus nimirum verbis tot delicias invenimus, quot ad provectum nostrum intelligentiae diversitates accipimus. Hinc etiam in admirationem sponsae scriptum est: « Quae est ista quae ascendit de deserto, deliciis affluens? » (Cant. VIII, 5.) Sequitur: Et elevabis ad Deum faciem tuam. --Ad Deum faciem elevare est cor ad sublimia investiganda attollere, 133.0294C| nam sicut per corporis faciem homini, ita per interiorem hominem Deo noti atque conspicabiles sumus. Cum vero culpae reatu deprimimur, ad Deum levare cordis nostri faciem veremur; cum vero poenitentiae lamentis culpa diluitur, et sic perpetrata planguntur, ut plangenda minime perpetrentur, magna menti fiducia nascitur, et ad conspicienda supernae retributionis gaudia cordis nostri facies levatur. Ac si aperte haeretici fideli populo dicant: Quandiu praedicationem nostram non sequeris, cor in infimis premis. Sequitur: VERS. 27. Rogabis eum, et exaudiet te. --Rogant quippe Dominum, sed exaudiri minime merentur, qui jubentis Domini praecepta contemnunt. Unde scriptum est: « Qui declinat aurem suam ne 133.0294D| audiat legem, oratio ejus erit exsecrabilis (Prov. XXVIII, 9). » Sequitur: Et vota tua reddes. --Qui vota vovit, sed haec per infirmitatem solvere non valet, ei ex peccati poena agitur, ut volenti bonum, posse subtrahatur. Cum vero in conspectu intimi judicis ea quae obsistit culpa detergitur, fit protinus ut votum possibilitas sequatur. Sequitur: VERS. 28. Decernes rem, et eveniet tibi. --Hoc esse proprium infirmantium solet, ut tantum quempiam existiment justum, quanto hunc adipisci conspiciunt omne quod appetit, cum videlicet noverimus nonnunquam bona terrena justis subtrahi, quae largo munere tribuuntur injustis. Sed si dicta haec Eliphaz de donis spiritalibus intulit, sciendum quod 133.0295A| res decernitur et venit, cum virtus quae ex desiderio expetitur, largiente Deo etiam affectum prosperatur. Unde et adhuc subditur: Et in viis tuis splendebit lumen. --In viis quippe justorum lumen resplendere est, per mira operum virtutum signa suae claritatis aspergere, ut quocunque per intentionem pergunt, ab intuentium cordibus peccati noctem excutiant, et sui operis exemplo in eis justitiae lumen infundant. Sequitur: VERS. 29. Qui enim humiliatus fuerit, erit in gloria, et qui inclinaverit oculos, ipse salvabitur. --Quae nimirum sententia a veritatis ore non discrepat, dicentis: « Omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur (Matth., XXIII, 12). » Unde per Salomonem dicitur: « Antequam conteratur, 133.0295B| exaltatur cor hominis, et antequam glorietur, humiliatur (Prov. XVIII, 12). » Recte autem dicitur: Qui inclinaverit oculos ipse salvabitur, quia quantum per membrorum ministerium deprehendi potest, prima superbiae ostensio in oculis esse solet. Hinc enim scriptum est: « Et oculos superborum humiliabis (Psal. XVII, 28). » Oculos ergo inclinare est, nullum respiciendo despicere, sed se minorem atque imparem cunctis quos aspicit aestimare. Salvabitur itaque qui oculos inclinat, quia qui falsum superbiae verticem deserit, veritatis altitudinem ascendit. Sequitur: VERS. 30. Salvabitur autem innocens in munditia manuum suarum. --Quae scilicet sententia, si de coelestis regni retributione promittitur, veritate fulcitur, 133.0295C| quia cum de Deo scriptum sit: « Qui credidit unicuique juxta opera sua (Rom., II, 6), » illum in extremo examine justitia aeterni judicis salvat, quem hic ejus pietas ab immundis operibus liberat. Sin vero ad hoc salvari hic quisque munditia manuum suarum creditur, ut suis viribus innocens fiat, procul dubio erratur, quia si superna gratia nocentem praevenit, nunquam profecto inveniet quem remuneret innocentem. Unde veridici Moisi voce dicitur: « Nullusque apud te per se innocens est (Exod. XXXIV, 7). » Quae tamen omnia pro typo haereticorum promissionibus congruunt. Qui cum fideles quoque in praesenti vita afflictos inveniunt, eos ex culpa perfidiae percussos arbitrantur, eisque si sua dogmata sequantur, salutem innocentiae per bonorum 133.0295D| operum munditiam promittunt. Sequitur: CAPUT XXIII. VERS. 1, 2. Respondens autem Job ait: Nunc quoque in amaritudine est sermo meus, et manus plagae meae aggravata est super gemitum meum. --More suo beatum Job planioribus verbis inchoat, sed dicta sua, alta mysterii prosecutione consummat. Mederi quippe dolor afflicti ex amicorum consolatione debuerat, sed consolatio eorum ad blandimenta fallaciae erupit, quia videlicet inordinatae consolationis intentio percussionem, quam minuere debuit, multiplicavit. In quibus nimirum verbis per typum sanctae Ecclesiae etiam fidelium dolor exprimitur, qui eo amplius gemunt, quo malos blandiri conspiciunt, 133.0296A| quia juxta Pauli vocem, « per dulces sermones et benedictiones seducunt corda innocentium (Rom. XVI, 18). » Manus quippe plagae est fortitudo percussionis. Primam namque percussionem suam electi considerant, qui a Conditoris sui visione divisi sunt, quia nequaquam illuminationis intimae claritate fruuntur, sed in praesentis vitae exsilio quasi in caecitatis loco religati gemunt. Semper ergo habent in hac vita manum plagae gemitum suum, sed cum adhuc etiam in hac vita adversa accedunt, manus plagae eorum etiam super gemitum gravatur. Sequitur: VERS. 3. Quis mihi tribuat ut cognoscam et inveniam illum et veniam usque ad solium ejus? --Electus quisque nisi Dominum cognovisset, utique non 133.0296B| amaret. Sed aliud est cognoscere per fidem, atque aliud per speciem, aliud invenire per credulitatem, aliud per contemplationem. Ex qua re agitur, ut electi omnes eum, quem fide cognoverunt, videre quoque per speciem anhelant, cujus amore flagrantes aestuant, quia ejus dulcedinis suavitatem jam ipsa suae fidei certitudine degustant. Quid enim solium Dei est, nisi illi angelici spiritus, qui, Scriptura teste, Throni vocati sunt? Qui utique usque ad solium Dei venire vult, quid aliud quam interesse angelicis spiritibus concupiscit ut nulla jam defectiva temporum momenta sustineat, sed permanenti gloria in contemplationem aeternitatis exsurgat? Sequitur: VERS. 4. Ponam coram eo judicium, et os meum 133.0296C| replebo increpationibus. --Coram Deo ponere judicium est, intra secretum mentis per contemplationem fidei, ad tremendum examen majestatis illius oculos nostrae considerationis aperire, quod peccator homo mereatur attendere, et, occultus nunc et tacitus judex quam terribilis post appareat considerare. Qui enim sibi in conspectu Dei judicium ponit, os suum increpationibus replet, quia dum subtile examen tremendi contra se judicis contemplatur, amare se poenitentiae invectione persequitur. Sequitur: VERS. 5. Ut sciam verba quae mihi respondeat, et intelligam quid loquatur mihi. --Tunc enim culpas plangimus, cum pensare coeperimus; sed tunc subtilius pensamus, cum sollicitius plangimus, atque ex 133.0296D| lamentis in corde nostro plenius nascitur quid est quod peccantibus divina districtio minatur, quae erunt illa reproborum improperia qui terrores, quae implacabilis majestatis aversio. Tanta enim tunc Dominus reprobis iratus dicet, quanta eos pati ex aequitate permiserit. Sequitur: VERS. 6. Nolo multa fortitudine contendat mecum, ne magnitudinis suae mole me premat. --Mens etenim quaelibet justi, si ab omnipotente Domino districte judicatur, mole magnitudinis premitur. Sequitur: VERS. 7. Proponat aequitatem contra me, et perveniat ad victoriam judicium meum. --Quis enim alius, nisi mediator Dei et hominum, homo Christus 133.0297A| Jesus, aequitatis nomine designatur? De quo scriptum est: « Qui factus est sapientia nobis a Deo et justitia (I Cor. I, 30). » Quae scilicet justitia dum in hunc mundum contra vias peccatorum venit, antiquum hostem vicimus, a quo capti tenebamur. Ac si ergo diceret: Ad redarguendas vias meas incarnatum Filium mittat, et tunc insidiantem adversarium per absolutionis meae judicium victor excludam. Sequitur: VERS. 8, 9. Si ad orientem iero, non apparet; si ad occidentem, non intelligam eum; si ad sinistram, quid agam? non apprehendam eum, si me vertam ad dextram, non videbo illum. --Creator quippe omnium in patre non est, quia ubique est, et tunc minus invenitur, quando is qui totus ubique est in 133.0297B| parte quaeritur. Sequitur: VERS. 10. Ipse vero scit viam meam. --Ac si aperte dicat: Videre non valeo videntem me, et eum qui me subtiliter intuetur, intueri non possum, ut videlicet ostendat quia tanto cautius formidandus est, quanto conspicabilis non est. Qui enim ita nos aspicit, ut a nobis aspici nequeat, eo magis timendus est, quo cuncta videns minime videtur. Aliter: Ad orientem quippe imus, cum mentem in consideratione majestatis ejus attollimus, sed non apparet, quia qualis in natura sua est, a cogitatione mortali videri non praevalet. Ad occidentem imus, cum subletum [sublatum] in Deo cordis oculum, sed ipsa immensitate luminis reverberatum, ad nosmetipsos reducimus, et lassati discimus super nos valde esse quod quaerebamus, 133.0297C| nostram mortalitatem considerantes, indignos nos adhuc esse deprehendimus, qui immortalem videre valeamus. Ad sinistram ire est, peccatorum delectationibus consentire. Et nimirum constat, quia Deum apprehendere non valet, qui adhuc in delectatione peccati per sinistram jacet. In dexteram proculdubio vertitur, qui de virtutibus elevatur, sed Deum videre non valet, qui privata laetitia de bonis actibus gaudet, quia in eo cordis oculum tumor elationis premit. Ipse scit viam meam, ac si patenter dicat: Ego me et districte discutio, et tamen ille quem videre non valeo, videt subtiliter cuncta quae ago. Sequitur: Et probabit me quasi aurum quod per ignem transit. --Aurum in fornace 133.0297D| ad naturae suae claritatem proficit, dum sordes amittit. Quasi aurum ergo, quod per ignem transit, probatur anima justorum, quibus exustione tribulationis et subtrahuntur vitia, et merita augentur. Sequitur: VERS. 11. Vestigia ejus secutus est pes meus. --Quasi quidam namque Dei gressus sunt, ipsae quas cernimus ejus operationes, quibus bonus quisque malusque regitur, quibus justi injustique suis ordinibus disponuntur, quibus et subjectus quisque ad meliora quotidie ducitur, et adversus ad deteriora corruens toleratur. De quibus nimirum gressibus Propheta dicebat: « Visi sunt gressus tui, Deus (Psal. LXVII, 25). » Nos itaque cum virtutem longanimitatis atque pietatis ejus intuemur, et intuentes 133.0298A| imitari contendimus, quid aliud quam gressuum ejus vestigia sequimur, quia extrema quaedam ejus operationis imitamur? Haec enim Patris sui vestigia Veritas admonebat imitari, cum diceret: « Orate pro persequentibus et calumniantibus vos (Matth. V, 44), » et reliqua. Potest tamen beatus Job, sic in futura operatione incarnandae Sapientiae intendere, sicut nos ejusdem Sapientiae jam praeterita opera per fidem videmus. Cujus nimirum vitam dum beatus Job superno Spiritu repletus sollicita intentione conspiceret, futuram mansuetudinis illius humilitatem praevidens, quasi ad exemplum sibi propositum recurrit, ut quidquid, in hac vita ageret, ad imitationis illius vestigia ligaret. De quibus ejus vestigiis per Petrum dicitur: « Christus passus est pro nobis, 133.0298B| vobis relinquens exemplum ut sequamini vestigia ejus (I Petr. II, 21). » Sequitur: Viam ejus custodivi, et non declinavi ex ea. --Custodit enim et non declinat, qui hoc ubi intendit, operatur; et custodire quippe per intentionem est, non declinare per operationem. Haec namque est sollicitudo justorum, ut actus suos quotidie juxta vias veritatis examinent, et eas sibi in regulam proponentes, a rectitudinis earum tramite non declinent. Sequitur: VERS. 12. A mandatis labiorum ejus non recessi. --Sicut bene obsequentes famuli dominorum suorum vultibus semper intenti sunt, ut ea quae praeceperint festini audiant, et implere contendant, sic justorum mentes per intentionem suam omnipotenti 133.0298C| Domino assistunt, atque in Scriptura ejus quasi os ejus intuentur, ut quia per eam Deus loquitur omne quod vult, tanto a voluntate ejus non discrepant, quanto eamdem voluntatem illius, ejus eloquio agnoscunt. Sequitur: Et in sinu meo abscondi verba oris ejus. --In sinu etenim cordis verba oris ejus abscondimus, quando mandata ejus non transitorie, sed implenda opere audimus. Hinc est enim quod de ipsa matre Virgine scriptum est: « Maria autem conservabat omnia verba haec conferens in corde suo (Luc. II, 19). » Sequitur: VERS. 13. Ipse enim solus est, et nemo avertere potest cogitationem ejus. --Nunquidnam non sunt angeli homines, coelum et terra, aer et maria, cuncta volatilia et quadrupedia atque serpentia? Et certe scriptum 133.0298D| est: « Creavit ut essent omnia (Sap. I, 14). » Cum ergo in rerum creatura tam multa sint, cur beati viri voce nunc dicitur, ipse enim solus est? Sed aliud est esse, aliud principaliter esse, aliud mutabiliter atque aliud immutabiliter esse. Sunt enim haec omnia, sed principaliter non sunt, quia in semetipsis minime subsistunt, et nisi manu gubernantis teneantur, esse nequaquam possunt. Hinc enim ad Moysem dicitur: « Ego sum qui sum. » Et: « Qui est misit me ad vos (Exod. III, 14), » cogitationem quippe ejus nullus avertit, quia nemo resistere ejus occultis judiciis praevalet. Nam etsi quidam fuerunt, qui de precationibus suis ejus cogitationem avertisse viderentur, ita fuit ejus interna cogitatio, ut sententiam ejus 133.0299A| avertere deprecando potuissent, et ab ipso acceperunt quod agerent apud ipsum. Dicat ergo: Et nemo avertere potest cogitationem ejus, quia semel fixa judicia mutari nequaquam possunt. Unde scriptum est: « Praeceptum posuit et non praeteribit (Psal. CXLVIII, 6). » Sequitur: Et anima ejus, quod voluit, hoc fecit. --Cum sit cunctis exterior corporeis, cunctis mentibus interior Deus, ea ipsa via ejus qua penetrat omnia, cuncta disponit, anima illius appellatur, cujus videlicet voluntati, nec illa obsistunt quae contra voluntatem illius fieri videntur, qui ad hoc nonnunquam permittit fieri etiam quod non praecepit, ut per hoc illud certius impleatur quod jubetur. Apostatae quippe angeli perversa voluntas est, sed tamen a Deo mirabiliter 133.0299B| ordinatur, ut ipsae quoque ejus insidiae utilitati bonorum serviant, quos purgando tentant. Sequitur: VERS. 14. Cum expleverit in me voluntatem suam, et alia multa similia praesto sunt ei. --Ac si aperte dicat: Jam perpendo quae patior, sed ad haec formido quae pati possum. Explet enim in me voluntatem suam, quia multis me persecutionibus affligit, sed multa similia praesto sunt ei, quia ferire si cogitat, adhuc invenit ubi plaga crescat. Sequitur: VERS. 15. Et idcirco a facie ejus turbatus sum, et considerans eum timore sollicitor. --Bene a facie Domini turbatur, qui terrorem majestatis illius, cordis sui obtutibus proponit, et ejus rectitudinis pavore concutitur, dum se reddendi rationibus conspicit 133.0299C| idoneum non esse, si districte judicetur. Recte autem dicitur, Et considerans eum timore sollicitor, quia divinae animadversionis vim cum minime quisque considerat, minime formidat, et tanto magis in hac vita quasi securus est, quanto a consideratione internae districtionis alienus. Sequitur: VERS. 16. Deus mollivit cor meum, et Omnipotens conturbavit me. --Ex divino munere cor justi molle dicitur, quia superni judicii timore penetratur. Molle est etenim quod penetrari potest, durum quod penetrari non potest. Unde per Salomonem dicitur: « Beatus homo qui semper est pavidus. Qui vero mentis est durae, corruet in malum (Prov. XXVIII, 14). » Non autem secura, sed conturbata sunt corda bonorum, quia dum futuri examinis pondus considerant, 133.0299D| quietem hic habere non appetunt, securitatem suam districtionis intimae consideratione perturbant. Sequitur: VERS. 17. Non enim perii propter imminentes tenebras, nec faciem meam operuit caligo. --Ille enim in flagello positus a salute corporis propter imminentes tenebras perit, qui idcirco pro transactis percutitur, ut a futuris suppliciis abscondatur. Flagella quippe bonorum aut vitia perpetrata purgant, aut quae poterant perpetrari futura devitant. Beatus autem Job, quia in flagello positus, nec a peccatis praecedentibus purgabatur, nec ab imminentibus tergebatur, sed ejus tantummodo in flagello virtus augebatur, fiducialiter dicit: Non enim perii propter 133.0300A| imminentes tenebras, nec faciem meam operuit caligo. Qui enim semper divinae formidinis pondus aspexit, ejus cordis faciem caligo peccati non operuit, et is quem supplicia nulla sequebantur, salutem corporis propter imminentes tenebras non amisit. Sequitur: CAPUT XXIV VERS. 1. Ab Omnipotente non sunt abscondita tempora. Qui autem noverunt eum, ignorant dies illius. --Quid dies nisi ipsa ejus aeternitas appellatur? quae nonnunquam unius diei pronuntiatione exprimitur, sicut scriptum est: « Melior est dies una in atriis tuis super millia (Psal. LXXXIII, 11). » Nonnunquam vero per suam longitudinem dierum multorum appellatione signatur, de quibus scriptum est: 133.0300B| « In saeculum saeculi anni tui (Psal. CI, 25). » Nos itaque intra tempora volvimur, per hoc quod creatura sumus. Deus autem qui creator est omnium, aeternitate sua tempora nostra comprehendit, quia ipse quidem nostra comprehensibiliter conspicit, nos autem ea quae ejus sunt comprehendere nullatenus valemus. Sed cum natura Deus simplex sit, mirandum valde est cur dicit: Qui noverunt eum ignorant dies illius. Neque enim aliud ipse, atque aliud dies ejus sunt. Deus namque hoc est quod habet, aeternitatem quippe habet, sed ipse est aeternitas. Quid est itaque dicere, qui noverunt eum ignorant dies illius, nisi quia et cognoscunt eum, et adhuc nesciunt? Nam et qui eum jam fide tenent, adhuc per speciem ignorant, et cum ipse sit aeternitas quam veraciter 133.0300C| credimus, qualiter tamen sit ipsa ejus ignoramus. Sequitur: VERS. 2. Alii terminos transtulerunt, diripuerunt greges, et paverunt eos. --Quos aliorum nomine, nisi haereticos designat? qui a sanctae Ecclesiae gremio extranei existunt. Ipsi enim terminos transferunt, quia constitutiones Patrum praevaricando transcendunt, de quibus constitutionibus scriptum est: « Ne transgrediaris terminos antiquos, quos posuerunt patres tui (Prov. XXII, 28). » Qui reges diripuerunt et pascunt, quia imperitos quosque perversis ad se persuasionibus trahunt, et doctrinis pestiferis ad interficiendum nutriunt. Sequitur: VERS. 3. Asinum pupillorum abigerunt, et abstulerunt pro pignore bovem viduae. --Quos hoc loco 133.0300D| pupillos accipimus, nisi electos Dei in mentis teneritudine positos, qui magna fidei gratia nutriuntur, et patris sui jam pro se mortui faciem necdum vident? Sunt namque nonnulli, qui quamvis ipsi agere spiritalia nequeant, ad summa tamen tendentibus libenter subsidia ministrant. Portare enim asinus onera hominum solet. Quasi ergo quidam asinus electorum est, qui terrenis rebus deserviens deportat onera usibus hominum. Et saepe cum haeretici quemlibet talem a sanctae Ecclesiae gremio avertunt, quasi pupillorum asinum abigunt. Quae autem vidua, nisi sancta Ecclesia debet intelligi, quae occisi viri sui interim visione privata est? Bos autem hujus est viduae unusquisque praedicator, et saepe 133.0301A| contingit, ut haeretici perversis suis dogmatibus, ipsos etiam qui praedicatores videbantur, trahant. Bovem ergo viduae auferunt, cum de sancta Ecclesia etiam praedicantem tollunt, ubi recte est adjunctum, pignore. Pignus namque cum tollitur, aliud quidem est quod tenetur, sed tamen adhuc aliud quaeritur, et plerumque ideo eos conantur auferre qui praedicant, et eorum etiam sequaces trahant. Pro pignore ergo bos viduae tollitur, quando idcirco ipse qui praedicat, recipitur, ut alii sequantur. Sequitur: VERS. 4. Subverterunt pauperum viam, et oppresserunt pariter mansuetos terrae. --Paupertatis namque nomine saepe humilitas designari solet, et nonnunquam hi qui mansueti atque humiles videntur, 133.0301B| si servare discretionem nesciunt, exemplis aliorum cadunt. Sequitur: VERS. 5. Alii quasi onagri in deserto egrediuntur ad opus suum. --Onager enim agrestis est asinus. Et recte in hoc loco onagris comparantur haeretici, quia in suis voluptatibus dimissi, a vinculis fidei et rationis sunt alieni. Unde scriptum est: « Onager assuetus in solitudine, in desiderio animae suae attraxit ventum amoris sui (Jer. II, 24). » Non enim Dei, sed suum opus peragunt, dum non recte [recta] dogmata, sed propria desideria sequuntur. Scriptum quippe est: « Ambulans in via immaculata, hic mihi ministrabat (Psal. C, 6). » Sequitur: Vigilantesque ad praedam praeparant panem liberis. --Ad 133.0301C| Ad praedam vigilant, qui verba justorum ad proprium sensum rapere semper conantur, ut per haec perversis filiis panem erroris parent. De quo videlicet pane apud Salomonem verbis mulieris pravitatis haereticae typum gerentis dicitur: « Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditur suavior (Prov. IX, 17). » Sequitur: VERS. 6. Agrum non suum demetunt, et vineam ejus quem vi oppresserunt vindemiant. --Potest agri nomine Scripturae sacrae latitudo signari, quam haeretici non suam demetunt, quia ex ea sententias longe a suis sensibus diversas tollunt. Quae vineae quoque appellatione exprimitur, quia, per veritatis sententias, botros virtutum profert. Cujus vineae tamen, id est Scripturae sacrae, Conditorem quasi 133.0301D| vi opprimunt, quia ejus sensum in verba sacri eloquii inflectere violenter conantur. Qui dicit: « Servire me fecisti in peccatis tuis, praebuisti mihi laborem in iniquitatibus tuis (Isa. XLIII, 24), » et eamdem vineam vindemiant, qui ex ea sententiarum botros pro suae intelligentiae professione coacervant. Potest agri vel vineae nomine universa Ecclesia signari, quam perversi doctores demetunt, et auctorem ejus in membris suis opprimendo vindemiant, quia Creatoris nostri gratiam persequentes, dum quosdam de illa, qui recti videbantur, rapiunt; quid aliud quam spicas vel botros animarum tollunt. Sequitur: VERS. 7. Nudos dimittunt homines indumenta 133.0302A| tollentes, quibus non est operimentum in frigore. --Sicut vestimenta corpus, ita bona opera protegunt animam. Unde cuidam dicitur: « Beatus qui vigilat et custodit vestimenta sua ne nudus ambulet (Apoc. XVI, 15). » Haeretici itaque cum in quorumdam mentibus bona opera destruunt, nimirum velamina indumentorum tollunt. Operimentum quippe ad justitiam pertinet, frigus ad culpam. Et sunt nonnulli qui in quibusdam rebus peccata faciunt, in quibusdam vero recta opera sequuntur. Qui ergo ex aliis actibus delinquit, atque ex aliis bona peragit, quid iste nisi in frigore vestitus alget et tegitur? Quia ex alio opere fervescit ad justitiam, qui ex alio frigescit ad culpam. Sed cum haeretici talibus bona opera subtrahunt, agunt ne in frigore habeant quo 133.0302B| vestiantur. Potest vero per frigus desiderium, per vestimenta operatio designari. Et sunt plerique qui adhuc perversis desideriis aestuant, sed contra se spiritaliter decertantes, rectis sibi operibus repugnant, et bonis actibus tegunt hoc quod sinistrum sibi resultare per tentationem sentiunt. Hi itaque unde mala desiderant, inde algent; unde autem bona operantur, inde vestiti sunt. Cum vero haeretici perversis allegationibus rectae fidei eis opera subtrahunt, quid agunt nisi ut hi qui adhuc desideriorum carnalium frigora sentiunt, sine bonorum actuum vestimento moriantur? Sequitur: VERS. 8. Quos imbres montium rigant, et non habentes velamen amplexantur lapides. --Imbres sunt montium, verba doctorum. De quibus montibus 133.0302C| voce sanctae Ecclesiae dicitur: « Levavi oculos meos ad montes (Psal. CXX, 1). » Hos itaque imbres montium rigant, quia sanctorum Patrum fluenta satiant. Velamen autem ut jam praediximus, boni operis tegmen accipimus, quo quisque tegitur, ut ante omnipotentis Dei oculos pravitatis ejus foeditas operiatur. Unde scriptum est: « Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata (Psal. XXXI, 1). » Quos autem nomine lapidum, nisi fortes intra sanctam Ecclesiam viros accipimus. Quibus per primum pastorem dicitur: « Et vos tanquam lapides vivi superaedificamini (I Petr. II, 5). » Hi itaque, qui de nullo opere suo confidunt, ad sanctorum martyrum protectionem currunt, atque ad sacra eorum corpora fletibus insistunt, promereri 133.0302D| se veniam eis intercedentibus deprecantur. Quid ergo isti in hac humilitate faciunt, nisi quia bonae actionis velamen non habent, lapides amplexantur. Sequitur: VERS. 9. Vim fecerunt depraedantes pupillum, et vulgum pauperem spoliaverunt. --Haeretici vero depraedantes pupillos viam faciunt, quia contra infirmas fidelium mentes verborum et operum violentia grassantur. Vulgus autem pauper est indoctus populus, qui si veras sapientiae divitias haberet, vestimentum suae fidei non amitteret. Quasi quidam intra sanctam Ecclesiam senatores sunt veri doctores, qui cum scientiam in corde multiplicant, veris apud se divitiis abundant. Sed haeretici vulgus pauperum 133.0303A| exspoliant, quia doctos non praevalent, indoctos quosque a velamine fidei praedicatione pestifera denudant. Sequitur: VERS. 10. Nudis et incedentibus absque vestitu, et esurientibus tulerunt spicas. --Quod ait nudis, hoc replicat, absque vestitu. Sed aliud est nudum esse, aliud nudum incedere. Omnis enim qui nec bona nec mala operatur nudus est, et otiosus: qui autem mala agit nudus incedit, quia sine velamine boni operis per iter pravitatis pergit. Sunt vero nonnulli, qui sacri eloquii dicta desiderant, qui quoties Patrum sententias pro aedificandis mentibus in cogitatione versant, quasi de bona segete spicas portant. Haeretici igitur nudis et incedentibus absque vestitu, et esurientibus spicas tollunt, quia sive quidem 133.0303B| otiosi sint, et in nullis se bonis exerceant, seu per iter impudentiae absque velamine boni operis pergant, etiam si quando jam ad poenitentiam redire cupiunt, et pabulum verbi concupiscunt, eis esurientibus spicas tollunt, quia in eorum mente perniciosis persuasionibus Patrum sententias destruunt. Sequitur: VERS. 11. Inter acervos eorum meridiati sunt, qui calcatis torcularibus sitiunt. --Omnes qui sanctam Ecclesiam persequuntur, quid aliud quam torcular calcant? Quod divina dispensatione agi permittitur, ut animarum botri in spiritale vinum defluant, quae carne corruptibili exutae ad regna coelestia velut in apotheca currant. Sed omnes qui vitam fidelium persequuntur, calcant et sitiunt, quia ad agenda 133.0303C| crudelia ferociores fiunt, et impietatis suae meritis caecati, eo ambiunt graviora facere, quo jam gravia fecerunt. Haeretici autem cum per se persecutionis potestatem non habent, hujus saeculi potentes commovent, eorumque mentes ad persequendum pertrahunt, et quibus valent persuasionibus accendunt. Quos cum crudelia agere contra catholicorum vitam conspiciunt, quasi in ipso solis fervore requiescunt. Sequitur: VERS. 12. De civitatibus fecerunt viros gemere. --Quia civitates a conviventibus populis appellantur, non immerito civitatum nomine verae sunt fidei Ecclesiae designatae, quae in singulis mundi partibus positae, unam catholicam faciunt, in qua fideles omnes 133.0303D| de Deo recta sentientes concorditer vivunt. Haeretici igitur quia perversis saepe hujus mundi potentibus adhaerentes, bonorum socialem vitam atque concordiam persequuntur, recte nunc dicitur. De civitatibus fecerunt viros gemere. Quos recte B. Job, viros memorat, quia illos magis haeretici exstinguere ambiunt, qui perfectis gressibus per viam Dei non fluxe et enerviter, sed viriliter currunt. Sequitur: Et anima vulneratorum clamavit, et Deus inultum abire non patitur. --Vulneratur quippe anima justorum, cum fides turbatur infirmorum, quibus jam hoc ipsum clamare est, de alieno lapsu tabescere. Sed Deus inultum abire non patitur, quia etsi injusto ordine injuste aliquid fieri permittit, inultum tamen abire non sinit injustum, quod fieri permisit injuste 133.0304A| quia et de reproborum injustitia quasdam, quas inesse considerat, culpas percutit electorum, et tamen aeterna justitia ferire non negligit injustitiam ferientium. Sequitur: VERS. 13. Ipsi fuerunt rebelles lumini. --Plerumque perversi, et cognoscunt recta quae sequi debeant, et tamen sequi despiciunt quae cognoscunt. Lumini ergo rebelles sunt, quia sua desideria sequendo, bonum despiciunt quod noverunt. Sequitur: Nescierunt vias ejus, nec reversi sunt per semitas ejus. --Qui enim prius sciendo rebelles sunt, postmodum sequuntur ut nesciant, sicut de quibusdam scriptum est: « Quia cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt (Rom. I, 21). » De quibus paulo post additur: « Tradidit 133.0304B| illos Deus in reprobum sensum, ut faciant ea quae non conveniunt (Rom. I, 28). » Angustior est quippe semita quam via. Qui autem bona manifestiora agere contemnunt, nequaquam ad subtiliora intelligenda perveniunt. Exspectavit omnipotens Deus, ut per ejus semitas pergerent, sed utinam per eas vel reverti voluissent, ut vitae itinera quae noluerunt per innocentiam, saltim per poenitentiam tenerent. Sequitur: VERS. 14. Mane primo consurgit homicida, interficit egenum et pauperem, per noctem vero erit quasi fur. --Cum homicida in nece proximorum per nocturnum maxime silentium soleat grassari, cur hoc in loco mane primo consurgere ad interficiendum egenum et pauperem dicitur, in nocte vero quasi 133.0304C| fur esse perhibetur? Sed ipsis verbis litterae dum sibi non congruunt, ad indaganda spiritus secreta revocamur. In Scriptura sacra mane aliquando adventus Dominicae incarnationis designatur, ut illud prophetae: « Venit mane et nox (Isa. XXI, 12). » Quia et novae lucis primordia in Redemptoris nostri praesentia fulserunt, et tamen a persecutorum cordibus suae perfidiae tenebrae non sunt detersae. Aliquando adventus jam terribilis et districti judicis. Ut illud: « In matutino interficiebam omnes peccatores terrae (Psal. CXVIII, 8). » Et illud: « Mane astabo tibi, et videbo (Psal. V, 5). » Aliquando vero praesentis vitae prosperitas poni consuevit, sicut per Salomonem dicitur: « Vae terrae cujus rex 133.0304D| est puer, et cujus principes mane comedunt (Eccle. X, 16). » Scriptum est enim: « Omnis qui odit fratrem suum, homicida est (I Joan. III, 15). » Mane itaque primo consurgit homicida, quia in praesentis vitae gloria perversus quisque erigitur, et illorum vita deprimitur, qui dum sequentem gloriam sitiunt, quasi satiari in vespere exquirunt. Pravus etenim quisque in hoc mundo dignitatem transitoriae potestatis arripiens, tanto se ad peragenda mala acrius dilatat, quanto per charitatis viscera nullum amat. Totis enim cogitationibus contra bonos saevit, et innocentiae vitam interimit. Per noctem vero erit quasi fur. In nocte quippe tribulationis et delectationis suae etsi exercere crudelitatis manum non valet, eis tamen quos praevalere conspicit, 133.0305A| concilia perversitatis praebet, huc illucque discurrit, et quaeque poterit, in bonorum laesione suggerit. Sequitur: VERS. 15. Oculus adulteri observat caliginem dicens: Non me videbit oculus. --Hoc etiam juxta litteram nil obstat intelligi, ut qui adulterium perpetrare desiderat tenebras exquirat. Sed quia contra haereticos sententia promitur, dignum est, ut hoc quod dicitur mystice sentiatur. Nam Paulus ait: « Non enim sumus sicut plurimi, adulterantes verbum Dei (II Cor. II, 17). » Adulter quippe in carnali coitu non prolem sed voluptatem quaerit, et perversus quisque ac vanae gloriae serviens, recte adulterare verbum Dei dicitur, quia non per sacrum eloquium in Deo filios gignere, sed suam scientiam 133.0305B| desiderat ostentare. Quem libido gloriae ad loquendum trahit, voluptati magis quam generationi operam impendit. Ubi apte subditur: Non me videbit oculus, quia adulterium quod in mente agitur, valde difficile est, ut ab humano visu penetretur. Quod perversa mens tanto securius perpetrat, quanto se ab hominibus videri non metuit, quos erubescat. Sequitur: Et operiet vultum suum. --Idcirco operit adulter faciem suam ne cognoscatur. Omnis autem qui sentiendo vel agendo nequiter vivit, operit vultum suum, quia ad hoc perversitate dogmatis vel operis tendit, ut ab omnipotente Deo in judicio recognosci non possit. Unde in fine quibusdam dicturus est: « Nunquam novi vos. Discedite a me, qui operamini iniquitatem (Matth. VII, 133.0305C| 23). » Quid autem vultus cordis humani est, nisi similitudo Dei? quem videlicet vultum perversus operit, ut cognosci nesciat cum vitam suam, vel malis actibus, vel perfidiae errore confundit. Sequitur: VERS. 16. Perfodit in tenebris domos sicut in die condixerant sibi et ignoraverunt lucem. --Quidnam hoc loco domorum nomine, nisi conscientiae designantur, in quibus habitamus contractando quid agimus? Unde quidam sanato dicitur: « Vade in domum tuam ad tuos, et annuntia illis quanta tibi Dominus fecerit (Marc. V, 19). » Justis itaque cum in praesenti saeculo diei prosperitates clarescunt, eis errorum magistri perversa suadere metuunt, sed consilia exquirunt, dejectionem prosperitatis eorum 133.0305D| summopere praestolantur, ut in adversitatis tenebris, eorum mentes suadendo perfodiant, quibus prospere viventibus perversa loqui minime audebant, quos mox ut in adversitate viderint, exsurgant et non nisi ex peccati merito talia illos perpeti asserunt; quia praesentis vitae solum gloriam diligentes, flagellum damnationem putant. In tenebris ergo domos perfodiunt, quia bonorum mentes ex ipsa eorum corrumpere adversitate moliuntur. Sequitur: VERS. 17. Si subito apparuerit aurora, arbitrantur umbram mortis. --Aurora quippe mens justi est, quae peccati sui tenebras deserens, ad lucem jam erumpit aeternitatis, sicut de sancta quoque Ecclesia dicitur: « Quae est ista quae progreditur quasi aurora 133.0306A| consurgens? (Cant. VI, 9.) » Quo igitur justus quisque justitiae luce irradians in praesenti vita honoribus sublimantur, eo ante perversorum oculos tenebrae mortis fiunt, quia qui perverse se egisse meminerunt, corrigi pertimescunt. Semper enim desiderant in suis pravitatibus se laxare, incorrecti vivere. Sequitur: Et sic in tenebris quasi in lumine ambulant. --Perversae etenim mentes gaudent in facinoribus, per culpam suam quotidie ad supplicium trahuntur, et securi sunt. Unde et per Salomonem dicitur: « Sunt impii qui ita securi sunt, quasi justorum facta habeant (Eccle. VIII, 14). » De quibus rursum scriptum est: « Qui laetantur cum malefecerint, et exsultant in rebus pessimis (Prov. II, 14). » Sic itaque in tenebris quasi in luce ambulant, 133.0306B| quia ita gaudent in nocte peccati, ac si eos lux justitiae circumfundant. Vel certe, quia tenebrae vitam praesentem non inconvenienter exprimunt, in qua alienae conscientiae non videntur, lux vero nostra patria aeterna est, in qua dum vultus prospicimus, corda nostra in nobis vicissim videmus. Iniqui autem, quia vitam praesentem ita diligunt, atque haec exsilii tempora complectuntur, ac si jam in patria regnent, recte dicitur: Sic in tenebris, quasi in luce ambulant. Sequitur: VERS. 18. Levis est super faciem aquae. --A plurali numero ad singularem redit, quia plerumque unus mala inchoat, et imitando multi subsequuntur: sed ejus principaliter culpa est, qui perversis sequentibus exempla praebuit iniquitatis. Unde ad illum 133.0306C| redit crebro sententia, qui auctor exstitit in culpa. Aquae autem superficies huc illucque aura impellitur, et nulla stabilitate solidata movetur. Iniqui igitur mens plus quam aquae superficies levis est quia quamlibet hanc aura tentationis attigerit, sine tarditate aliqua retractationis trahit. Si enim cor fluxum cujuslibet perversi cogitamus, quid aliud quam in vento positam aquae superficiem cernimus. Sequitur: Maledicta sit pars ejus in terra, nec ambulet per viam vinearum. --Quisquis in vita praesenti recta agit, et adversa sustinet, laborare quidem adversitate cernitur, sed ad benedictionem haereditatis perpetuae consummatur. Quisquis vero perversa agit, et tamen prospera recipit, seque a malis actibus nec donorum largitate compescit, 133.0306D| prosperari quidem compescitur, sed reatu perpetuae maledictionis ligatur. Via namque vinearum, rectitudo est Ecclesiarum. Qua in re sive haeretici cum seu carnalem quempiam nil obstat intelligi, quia via vinearum, id est rectitudo ecclesiarum amittitur, dum vel fides recta vel rectitudo justitiae non tenetur. Ille namque per viam vinearum ambulat, qui sanctae universalis Ecclesiae praedicationem pensans, neque a fidei, neque a bonorum actuum rectitudine declinat. Sequitur: VERS. 19. Ad nimium calorem transeat ab aquis nivium. --Idcirco iniquitas frigori comparatur, quia peccatoris mentem torpore constringit. Unde scriptum est: « Sicut frigidam facit cisterna aquam 133.0307A| suam, sic frigidam facit animam malitia sua (Jer. VI, 7). » Quo contra charitas calor est, quia videlicet mentem accendit, quam replet. De quo scriptum est: « Abundabit iniquitas, et refrigescet charitas multorum (Matth. XXIV, 12). » Et sunt nonnulli qui dum iniquitatum suarum frigora declinant, ad veram fidem vel ad sanctitatis habitum veniunt. Sed quia plus quam necesse est de suis sensibus praesumunt, saepe in fide quam accipiunt, ea quae non capiunt, perscrutari volunt ut ratione magis in Deo, quam fide teneantur. Quia vero humana mens perscrutari non valet divina secreta, omne quod ratione perscrutari non possunt credere contemnunt, et per inquisitionem nimiam in errorem labuntur. Hi itaque cum necdum crederent, vel adhuc iniquitatis 133.0307B| operi vacarent, aquae nivium fuerunt, sed cum carnalia facta deserentes, in fide ad quam perducti sunt, plus appetunt perscrutari quam capiunt, amplius profecto calent, quam calere debuerunt. Bene ergo de hoc perverso quolibet prophetantis duntaxat sententia, non optantis dicitur. Ad nimium calorem transeat ab aquis nivium. Sequitur: Et usque ad inferos peccatum illius. --Peccatum quippe usque ad inferos ducitur, quod ante finem vitae praesentis per correptionem atque poenitentiam non emendatur. De quo videlicet peccato per Joannem dicitur: « Est peccatum ad mortem, non pro illo dico quis ut roget (I Joan. V, 15). » Peccatum namque ad mortem est, peccatum usque ad mortem, quia scilicet peccatum quod hic non corrigitur, ei venia 133.0307C| frustra postulatur. De quo adhuc subditur: VERS. 20. Obliviscatur ejus misericordia. --Omnipotentis 133.0308A| Dei misericordia oblivisci ejus dicitur, qui omnipotentis Dei justitiam fuerit oblitus, quia quisquis eum nunc justum non timet, post haec invenire non valet misericordem. Quae nimirum sententia non solum ei intenditur, qui verae fidei praedicamenta deserit, sed etiam qui in fide recta positus carnaliter vivit, quia ultio aeternae animadversionis non evaditur, utrum in fide an in opere peccetur. Sequitur. Dulcedo illius vermes. --Quisquis in hoc mundo appetit prosperari, caeteros excedere, rebus et honoribus tumere, huic nimirum cura saecularis in delectatione est, quies in labore. Valde enim fatigatur, si desit cura saeculi qua fatigatur. Quia autem natura est vermium momentis singulis incessanter moveri, non immerito signatur vermium 133.0308B| nomine inquietudo cogitationum. Perversae itaque mentis dulcedo vermis est, quia inde delectabiliter pascitur, unde per inquietudinem incessanter agitatur. Potest quoque apertius vermis nomine caro signari. Unde et superius dicitur: Homo putredo et filius hominis vermis. Luxuriosus igitur quilibet, et carnis voluptatibus deditus, quanta sit caecitas, demonstratur cum dicitur: Dulcedo illius vermis. Quid namque caro nisi putredo ac vermis est? et quisquis carnalibus desideriis anhelat, quid aliud quam vermem amat? quid enim sit carnis subtantia testantur sepulcra. Quis parentum, quis amicorum fidelium quamlibet dilecti sui tangere scaturientem vermibus carnem potest? Caro itaque cum concupiscitur, pensetur quid sit examinis 133.0308C| [exanimis], et intelligitur quid amatur. LIBER SEPTIMUS DECIMUS. 133.0307| 133.0307C| Verbis itaque praecedentibus sanctus vir per discretas prudentiae arctae sententias iniqui cujuslibet culpas pertulit, et quam sit damnanda ejus actio expressit de cujus poena subjicit, dicens: 133.0307D| VERS. 20. Non sit in recordatione, sed conteratur quasi lignum infructuosum. --In recordatione enim conditoris non reducitur, quisquis usque ad finem vitae vitiis subjugatur. Nam si hunc superni respectus memoria tangeret, procul dubio ab iniquitate revocaret. Ejus quippe merita exigunt, ut funditus ab auctoris recordatione deleatur. Sciendum vero est quod recordari Deus nequaquam proprie dicitur. Qui enim oblivisci non potest, quo pacto recordari potest? Sed quia eos nos, quorum recordamur, amplectimur, ab his autem quorum obliviscimur, elongamur. Humano usu et recordari Deus dicitur, cum dona tribuit, et oblivisci cum in culpa derelinquit. De hoc infructuoso ligno per Joannem dicitur: « Jam enim securis ad radicem arboris posita 133.0308C| est. Omnis arbor, quae non facit fructum bonum excidetur, et in ignem mittetur (Luc. III, 9; Matth. III, 10). » Hoc autem loco, ut aeterna supplicia reprobis designentur, nequaquam dicitur abscidi, 133.0308D| sed conteri, quia videlicet reprobos mors quidem carnis abscidit, sed poena subsequens conteret. Quasi enim hic inciditur, cum a praesenti vita separatur. Sed in gehenna conteritur, cum perpetua damnatione cruciatur. Sequitur: VERS. 21. Pavit enim sterilem quae non parit, et viduae bene non fecit. --Quae hoc loco sterilis, nisi caro nominatur? quae dum sola praesentia appetit, bonas gignere cogitationes nescit. Quae autem vidua, nisi anima nuncupatur, quam quia Conditor sibi jungere voluit, ab thalamum uteri carnalis venit, Psalmista attestante, qui ait: « Et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo (Psal. XVIII, 6). » Quae recte vidua dicitur, quia ejus vir pro ea mortem pertulit, et nunc in coeli penetralibus, ab ejus 133.0309A| oculis occultus, quasi in parte alterius regionis vivit. Iniquus ergo sterilem pascit, et viduae benefacere negligit, quia carnis desideriis serviens, curam animae vitamque contemnit. Caro quippe non solum sterilis, sed etiam quae non parit dicitur, quia suo sensu bonas cogitationes gignere nec in ultimis valet. Quod tamen intelligi de haereticis etiam praedicantibus potest. Unusquisque namque praedicator erroris dum plebem extra unitatem Ecclesiae positam docet, profecto sterilem, et eam quae parere non valet, pascit; quia ei usum sui laboris impendit, quae spiritales fructus nequaquam reddit. Bene autem viduae non facit, quia videlicet sanctae universali Ecclesiae, cujus vir adversa mortis pertulit, vivere ac deservire contemnit. Viduae enim benefacere 133.0309B| est, in ejus quae morte viri sui atteritur, consolatione laborare. Saepe autem praedicator erroris hujus mundi divitibus jungitur. Unde subditur: VERS. 22. Detraxit fortes in fortitudine sua. --In fortitudine quippe suae pravitatis fortes quosque detrahit, cum per sui erroris astutiam mundi hujus. potentes rapit, quos contra per Paulum dicitur: « Infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia (I Cor. I, 27). » Fortitudo autem perversi praedicatoris est, elata scientia locutionis, qua inflatus caeteros despicit, atque in contemptu omnium quasi singulariter apud se peritus intumescit. Sequitur: Et cum steterit non credit vitae suae. --Stat in hoc mundo perversus quisque praedicator, quousque terreno 133.0309C| vivit in corpore, sed vitae suae credere renuit, quia de Deo vera cognoscere contemnit. Vitae enim suae crederet, si Conditoris sui substantiam recte sentiret. Nam perversus quisque etiam si rectam fidem in sinu Ecclesiae tenere videatur, stat, et vitae suae non credit, quia recta quidem sunt quae per fidem de Conditore intelligit, sed tamen fidei opera contemnit, et incredulitatis redarguitur, quia ab eo quod se ostendit credere vivendo reprobatur. Hinc enim per Joannem dicitur: « Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est (I Joan. II, 4). » Sequitur: VERS. 23. Dedit ei Deus locum poenitentiae, et ille abutitur eo in superbiam. --Quisquis delinquit et vivit, idcirco hunc divina dispensatio in iniquitate 133.0309D| tolerat, ut ab iniquitate compescat. Sed qui diutius toleratur, nec tamen ab iniquitate compescitur, munus quippe supernae patientiae percipit, sed reatus sui vinculis, ex ipso se munere arctius astringit. Hinc per Paulum dicitur: « An ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? Tu autem secundum duritiam tuam, et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae, et revelationis justi judicii Dei (Rom. II, 4, 5). » Sequitur: Oculi ejus in viis sunt ejus. --Vias enim suas intuetur peccator, quia sola cogitare, sola cernere nititur, quae sibi ad commodum temporale suffragentur. Hinc enim Paulus dicit: « Omnes quae sua sunt quaerunt, non quae sunt Jesu Christi (Phil. II, 21). » Via namque elati superbia, 133.0310A| via raptoris avaritia, via est lubrici concupiscentia carnalis. In viis ergo suis iniquus quisque oculos deprimit, quia solis vitiis ut per haec animo satisfaciat, intendit. Unde et per Salomonem dicitur: « Oculi stultorum in finibus terrae (Prov. XVII, 24). » Sequitur: VERS. 24. Elevati sunt ad modicum, et non subsistent. --Iniquorum gloria cum plerumque in annorum multitudinem tenditur, ab infirmorum mentibus esse longa, et quasi stabilis aestimatur. Sed cum repentinus hanc finis intercipit, brevem fuisse sine dubio redarguit, quomodo determinans innotescit, quia quod praeterire potuit, modicum fuit. Elevantur ergo ad modicum et non subsistunt, quia eo ipso quod videri alti appetunt, a vera Dei essentia longe 133.0310B| per elationem fiunt. Subsistere etenim nequeunt, quia ab aeternae essentiae soliditate dividuntur, atque hanc primam ruinam tolerant, quia per privatam gloriam in semetipsis cadunt. Hinc enim per Psalmistam dicitur: « Dejecisti eos dum allevarentur (Psal. LXXI, 18). » Vir itaque sanctus cum pravorum gloriam defectumque discuteret, ad cuncta protinus mentis oculum tetendit dicens: Humiliabuntur sicut omnia et auferentur.--Omnia, profecto terrena, ac si aperte dicat: Stare ullo modo nequeunt, quia ipsa quoque fugiunt quibus innituntur, dumque temporalia diligunt, cum his ex temporis volubilitate percurrunt. Sed quaeri potest, cum per Salomonem dicitur: « Generatio praeterit, et generatio advenit, terra vero in aeternum stat (Eccle. I, 4), » 133.0310C| cur beatus Job omnia humiliari asserat, et auferri. Quod tamen facile discutimus, si terram et coelum vel qualiter transeant, vel qualiter maneant distinguamus. Utraque namque haec per eam quam nunc habent imaginem transeunt, sed tamen per essentiam sine fine subsistunt. Hinc namque per Paulum dicitur: « Praeterit enim figura mundi ejus (I Cor. VII, 31). » Sequitur: Et sicut summitates spicarum conterentur. --Spicarum quippe summitates aristae sunt. Aristae autem conjunctae in spica prodeunt, sed crescendo paulisper a se hirsutae et rigidae distinguuntur. Quid ergo pravos hujus mundi divites dixerim, nisi aristas quasdam humani generis? Qui dum contra se superbiunt, sed bonorum vitam unanimiter 133.0310D| affligunt, adversum se quidem divisi sunt, sed tamen concorditer grana deorsum premunt. Sed triturae tempus adveniet, quod et aristarum rigiditatem frangat, et solida grana non conterat. Cumque aristae franguntur, candor granorum ostenditur, quia iniquis in supplicia aeterna cadentibus, sanctorum justitia quanta veritate clareat demonstratur. Sequitur: VERS. 25. Quod si non est ita, quis me potest arguere esse mentitum? --Cur ergo dicitur: Si non est ita, mentitum me arguere quis potest, dum scilicet noverimus quod fallacem reprehendere cuilibet licet? Sed si loquentis, sensum subtili interrogatione discutimus, quam sint recta quae protulit citius invenimus. Justus namque, et si quid unquam delinquendo 133.0311A| loquitur, dignum non est ut ab injustis et prave viventibus judicetur, ac si ergo dicat: Ita cuncta ut protuli, quae tamen si ita non essent, a vobis redargui non possem, quia dum adhuc propriae succumbitis, alienam reprehendere fallaciam non valetis. Sequitur: Et ponere ante Deum verba mea. --Ante Deum quippe verba ponere est, considerato intimo judice, exteriora dicta pensare. Vir igitur sanctus ab amicis superbientibus, verba sua ante Deum poni posse non aestimat. Ac si aperte dicat: Idcirco quae loquor ponere ante judicem non valetis, quia ejus vobis faciem peccantes absconditis. Quod tamen et ex typo sanctae Ecclesiae nil obstat intelligi. Quae cum de infirmis suis ab haereticorum irrisione reprehenditur, ipsam irrisionis eorum 133.0311B| astutiam dedignatur. Sequitur: CAPUT XXV. VERS. 1, 2. Respondens autem Baldath Suhites dixit: Potestas et terror apud eum est, --ac si aperte dicat: Solus corda mortalium veraciter terret, qui haec ex divinitatis suae potentia veraciter possidet, humana enim potentia quem terrorem incutit, quae jure ejusdem potentiae quando careat, nescit? Sequitur: Qui facit concordiam in sublimibus suis. --Bonos quippe omnipotens Deus ad meritum provehit, cum contra eorum vitam malos saevire permittit, atque in concordia componuntur summa, dum confunduntur infima, quia inde in coelestibus, electos suos angelorum choris sociat, unde in terrenis et infimis reproborum mores suis nutibus adversantes 133.0311C| portat. Sed inter haec libet inquirere, si pax in sublimibus summa retinetur, quid est quod per angelum Danieli dicitur: « Ego veni propter sermones tuos. Princeps autem regni Persarum restitit mihi viginti et uno diebus? (Dan. X, 12-13.) » Sed quia certa angelorum ministeria dispensandis singulis quibusque gentibus sunt praelata, cum subjectorum mores adversum se vicissim praepositorum spirituum opem merentur, ipsi qui praesunt spiritus contra se venire referuntur. Cumque uniuscujusque gentis vel culpa vel justitia ad supernae curiae consilium ducitur, ejusdem gentis propositus vel obtinuisse in certamine, vel non obtinuisse perhibetur. Sequitur: VERS. 3. Nunquid est numerus militum ejus. --In cognitione humanae rationis supernorum spirituum 133.0311D| numerus non est, quia quanta sit illa frequentia invisibilis exercitus, nescit de quo per Danielem dicitur: « Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia assistebant ei (Dan. VII, 10). » Supernorum civium numerus infinitus et definitus exprimitur, ut qui Deo est numerabilis, esse nobis innumerabilis demonstretur. Angelicos spiritus recte Dei milites dicimus, quia eos decertare contra potestates aereas non ignoramus, quae tamen certamina non labore, sed imperio peragunt. Cui tamen militiae electorum hominum numerus jungitur, qui per sublime mentis desiderium a terrenae conversationis servitute liberantur, de quibus per Paulum dicitur: « Nemo militans Deo, implicat se negotiis 133.0312A| saecularibus (II Tim. II, 4). » Qui licet nunc pauci appareant, in invisibili tamen patria innumerabiles regnant. Sequitur: Et super quem non surget lumen illius? Lumen quippe Dei est gratia praeveniens, quae nisi in nostro corde gratuito surgeret, profecto mens nostra in peccatorum suorum tenebris obscura remaneret. Sequitur: VERS. 4. Nunquid justificari potest homo comparatus Deo? --Versus iste superius a beato Job dicitur, et nunc in ejus exprobratione replicatur. Omnis namque vir justus, Dei illustratione justus est, non comparatione. Humana quippe justitia auctori comparata injustitia est, quia etsi in ipsa sua conditione homo persisteret, Creatori non posset coaequari creatura. Sequitur: Aut apparere mundus natus de 133.0312B| muliere? --Ac si aperte diceretur: Ne contra auctorem suum homo superbiat, consideret unde huc venit, et intelligat quid sit. Sequitur: VERS. 5. Ecce luna non splendet, et stellae non sunt mundae in conspectu ejus. --Quid per lunam nisi cuncta simul Ecclesia? quid per stellas, nisi singulorum bene viventium animae designantur? Qui dum inter pravorum hominum conversationes magnis virtutibus eminent, quasi in tenebris noctis lucent. Unde per Paulum quoque discipulis dicitur: « Inter quos lucetis sicut luminaria in mundo (Phil. II, 15). » Quia enim sancta Ecclesia lunae appellatione exprimitur, Propheta testatur dicens: « Elevatus est sol, et luna stetit in ordine suo. » Luna ergo non splendet, et stellae non sunt mundae in conspectu ejus, 133.0312C| quia nec sancta Ecclesia virtute propria tot miraculis emicat, nisi hanc praevenientis gratiae dona perfundant, nec singulorum bene viventium mentes a peccatorum maculis mundae sunt, si remota pietate judicentur, quia apud districti judicis oculos sua unumquemque corruptibilitas inquinat, nisi hunc quotidie gratia parcentis tergat. Sequitur: VERS. 6. Quanto magis homo putredo, et filius hominis vermis? --Ac si aperte diceretur: Si ipsi quoque esse sine contagio non valent, qui inter praesentis vitae tenebras virtutibus lucent, quanto reatu iniquitatis obstricti sunt qui adhuc carnaliter vivunt? Si a peccato liberi esse nequeunt qui jam in coelestibus desideriis conversantur, quae peccatorum pondera tolerant qui carnis suae voluptatibus dediti, 133.0312D| adhuc putredinis jugum portant? Hinc Petrus ait: « Si justus vix salvabitur, impius et peccator ubi parebunt? (I Petr. IV, 18.) » Recte quippe homo putredo, filius vero hominis vermis vocatur. Primus quippe homo putredo, non vermis, quia et si per mortem putruit, non tamen ex putredine per nativitatem venit. Qui autem filius est vermis dicitur, quia jam ex mortalium corporum corruptione propagatur. Sequitur: CAPUT XXVI. VERS. 1, 2. Respondens autem Job dixit: Cujus adjutor es? Nunquid imbecillis? et sustentas brachium ejus qui non est fortis? --Adjuvare imbecillem charitatis est, adjuvare vero potentem velle, elationis. 133.0313A| Ac si ergo aperte dicat: Dum eum juvare niteris sub cujus magnitudine succumbis, omne quod impendis solatium, de ostentatione est, non de pietate. Sed inter haec sciendum est, quia plerumque etiam Deum, qui videlicet imbecillis non est humiliter agentes adjuvamus. Unde et per Paulum dicitur: « Adjutores enim Dei sumus (I Cor. III, 9). » Nam cum ei (quem ipse per internam gratiam infundit) nos exhortationis voce concurrimus, hoc quod ille per spiritum agit intrinsecus, nos exterius ministerio vocis adjuvamus. Sequitur: VERS. 3. Cui dedisti consilium? forsitan illi qui non habet sapientiam. --Dare stulto consilium, charitatis est; dare sapienti, ostentationis; dare vero ipsi sapientiae, perversitatis. Sequitur: Et prudentiam 133.0313B| tuam ostendisti plurimam. --Omnis cui prudentia recta est, plurima non est, quia juxta Pauli vocem, « non plus appetit sapere, quam oportet sapere (Rom. XII, 3). » Cui vero plurima, non est recta, quia dum ultra modum tenditur, in quolibet latere culpae declinatur. Prudentiam vero suam plurimam ostendunt qui prudentiores videri prae aliis appetunt. Sequitur: VERS. 4. Quem docere voluisti? nonne eum qui fecit spiramentum? --Per spiramentum vivimus, per prudentiam sapientes sumus. Prius autem nostrum est vivere, postmodum sapere, quia ut sapientes esse possimus, prius agitur ut simus. Qui ergo vitam dedit, ipse procul dubio et prudentiam contulit. Baldath autem, qui beatum Job pro culpa flagellatum 133.0313C| credidit, occultum Dei judicium, quod venerari humiliter debuit, superba nisus est temeritate penetrare. Ipsi ergo se per prudentiam praetulit, cujus judicium non intelligendo judicavit. Sequitur: VERS. 5. Ecce gigantes gemunt sub aquis. --Dignum quippe erat, ut per increpationem prius tumorem sapientiae terrenae retunderet, et per doctrinam postmodum ad plena mysteriis verba transiret. Gigantes autem vel apostatas angelos, vel superbos quosque homines nil obstat intelligi. Hinc enim per prophetam dicitur: « Mortui non vivent, gigantes non resurgent (Isa. XXVI, 14). » Hinc rursum scriptum est: « Vir qui erraverit a via doctrinae, in coetu gigantum commorabitur (Prov. XXI, 16). » Ac si ergo diceret: 133.0313D| Cur de scientia homo superbiat, cum ignorantiae abyssus et ipsos superbissimos angelorum spiritus premat? Si autem gigantum nomine potentes hujus saeculi designantur, in aquis possunt populi signari, Joanne attestante, qui ait: « Aquae sunt populi (Apoc. XVII, 15). » Bene autem contra superbientem dicitur: Ecce gigantes gemunt sub aquis. Quia elati omnes dum in hac vita assequi honorum celsitudinem cupiunt, sub ponderibus populorum gemunt. Nam quantum quis hic altius erigitur, tanto curis gravioribus oneratur, eisque ipsis populis mente in cogitatione supponitur, quibus superponitur dignitate. Sequitur: Et qui habitant cum eis. --Ac si dieat: Pariter gemunt, qui gloriae eorum ex delecta tione sociantur. Sequitur: 133.0314A| VERS. 6. Nudus est infernus coram illo, et nullum operimentum est perditioni. --Quod Paulus quoque ait: « Omnia enim nuda et aperta sunt oculis ejus (Hebr. IV, 13). » Inferni vero et perditionis nomine diabolum et omnes damnationis ejus socios designat. Sequitur: VERS. 7. Qui extendit aquilonem super vacuum. --Aquilonis nomine in sacro eloquio appellari diabolus solet, qui, ut torporis frigore gentium corda constringeret, dixit: « Sedebo in mente testamenti, in lateribus aquilonis (Isa. XIV, 13). » Qui super vacuum extenditur, quia illa corda possidet, quae divini amoris gratia non replentur. Sequitur: Et appendit terram super nihilum. --Quid enim terrae nomine, nisi sancta Ecclesia designatur? Quae dum praedicationis 133.0314B| verba suscipit, fructum boni operis reddit. De qua per Moysen dicitur: « Audiat terra ex ore meo (Deut. XXXII, 1). » Et quid per nihilum, nisi gentiles designantur? De quibus per prophetam dicitur: « Omnes gentes velut nihilum et inane reputatae sunt ei (Isa. XL, 17). » Ergo in nihilum terra suspenditur, quod prius vacuum ab aquilone tenebatur, quia illa corda gentilium repleta sunt charitate Dei, quae pressa prius fuerant tepore diaboli. Aliter: Quia Judaeorum corda a fide vacua diabolo sunt subdita, extendit aquilonem super vacuum. Quia vero nullis existentibus meritis, sicut dictum est, « pro nihilo salvos facies illos (Psal. LIII, 6), » super gentes Dominus fundavit Ecclesiam, quae per prophetam nihilum sunt vocatae. apte secutus adjunxit: Appendit terram super 133.0314C| nihilum. Sequitur: VERS. 8. Qui ligat aquas in nubibus, ut non erumpant pariter deorsum. --Quid hoc loco aquam, nisi scientiam? quid nubes, nisi praedicatores appellat? Hinc scriptum est: « Aqua profunda verba ex ore viri, et torrens redundans fons sapientiae (Prov. XVIII, 4). » Hinc Isaias ait: « Qui sunt isti, qui ut nubes volant? » (Isa. LX, 8.) Ut vero auditores rudes non inundatione scientiae, sed moderata praedicationis distillatione foveantur, ligat Deus aquas in nubibus, ut non erumpant pariter deorsum, quia doctorum praedicationem temperat, ut auditorum infirmitas dictorum rore nutrita convalescat. Hinc Paulus ait: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi 133.0314D| carnalibus, et caetera (I Cor. III, 1). » Pariter namque aquae erumperent, si coram infirmis auditoribus, quanta est scientia ex ore loquentis emanaret, si simul se omnis plenitudo praedicationis effunderet, et nihil sibi in ea proficientibus reservaret. Sequitur: VERS. 9. Qui tenet vultum solii sui, et expandit super illud nebulam suam. --In vultu solet cognitio demonstrari. Solii ergo ejus vultus tenetur, quia a nobis in hac vita gloria regni ejus non quanta intrinsecus habetur, agnoscitur: super quod recte expandi nebula dicitur, quia sicut est, illa coelestis regni gloria non videtur. Nam, « corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitaatio sensum multa cogitantem (Sap. IX, 15). » 133.0315A| Ad videndum ergo eum nebula aspergitur, quia nostra ipsa ignorantiae obscuritate caligamus. Unde recte per Psalmistam dicitur: « Caligo sub pedibus ejus (Psal. XVII, 10). » Tenet ergo vultum solii sui, quia majestatis suae potentiam mortalibus abscondit. Sed si ejus solium angelicas virtutes accipimus, ipsis quoque velut sedi regiae praesidet, sui nobis vultum solii tenet: quia quandiu in hac mortali carne subsistimus, quae et quanta sint illa angelorum ministeria non videmus. Et expandit super illud nebulam suam, quia procul dubio et cor nostrum ad quaerendum sublevat, et tam occulta moderatione agitur, ut ipsa inquisitionis suae immensitate reprimatur. Unde scriptum est: « Dedit abyssus vocem suam, ab altitudine fantasiae suae (Habacuc III, 10). » Vel certe 133.0315B| quia solium Dei, ipsi nos sumus, vultum solii sui non immerito tenere dicitur, dum nostra scientia progredi ad altiora prohibetur. Super quod solium suum nebulam suam Deus aspergere dicitur, quia invisibilis manens, occulta super nos judicia exerit, ut et fiat in promptis quod videre possimus, et tamen origo facti lateat in abditis, ut cur fiat nescire debeamus. Sequitur: VERS. 10. Terminum circumdedit aquis, usque dum finiantur lux et tenebrae. --Aquas Dominus termino circumdat, quia humani generis scientiam moderatur ut quousque vicissitudines alternantium temporum transeant, perfectae ad cognitionem claritatis intimae non pertingant, si vero lucis nomine, justos accipimus, tenebrarum vero appellatione, 133.0315C| peccatores. Unde et Paulus dicit: « Eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino (Ephes. V, 10), » hoc ipsum quod diximus sentiri nil obstat, quia perfecta aeternitatis scientia nulli tribuitur, quousque cursus justorum injustorumque finiatur. Sequitur: VERS. 11. Columnae coeli contremiscunt, et pavent ad nutum ejus. --Quid aliud columnas coeli, quam vel sanctos angelos, vel summos praedicatores Ecclesiae appellat? super quos in coelestibus crescens universa spiritalis fabricae structura surrexit, sicut alias Scriptura testatur dicens: « Qui vicerit faciam illum columnam in templo Dei mei (Apoc. III, 12). » Possumus etiam columnas coeli et ipsas Ecclesias non inconvenienter accipere. Hinc Salomon ait: 133.0315D| « Sapientia aedificavit sibi domum, et scidit columnas septem (Prov. IX, 1). » Ac si ergo diceret: Quia nec in plerisque ipsi pertingere ad voluntatis celsitudinem praevalent, qui ejusdem voluntatis praemia denuntiantes vident. Sed ipsae quoque coelestium virtutes, quae hunc sine cessatione conspiciunt, in ipsa sua contemplatione contremiscunt; sed eisdem tremor timoris non est, sed admirationis. Sequitur: VERS. 12. In fortitudine illius repente maria congregata sunt, et prudentia ejus percussit superbum. --Quid aliud maris nomine, quam praesens saeculum designatur, in quo corda hominum terrena quaerentium diversis cogitationum fluctibus intumescunt? Sed jam in fortitudine illius maria congregata sunt, quia incarnato Domino discordantia 133.0316A| saecularium corda concorditer credunt. Quis hic superbus nominatur, nisi ille qui dixit: « Ascendam super altitudinem nubium, et similis ero Altissimo (Isa. XIV, 14). » Et de quo voce Dei dicitur: « Qui factus est ut nullum timeret, et ipse est rex super omnes filios superbiae (Job XLI, 24, 25). » Notandum vero quod non ait fortitudo, sed prudentia ejus percussit superbum. --Nam quamvis sicut dictum est, propter naturam simplicem Dei, fortitudo sapientia sit, Dominus tamen diabolum quantum ad faciem exspectat [spectat] non virtute, sed ratione superavit. Ipse namque diabolus in illa nos parentis primi radice supplantans, sub captivitate sua quasi juste tenuit hominem, qui libero arbitrio conditus ei injusta suadenti concessit. Sed dum audacter eum, 133.0316B| in quo nihil sibi competebat, appetiit, jure illum, quem quasi juste tenebat, amisit. Prudentia itaque, non virtute percussus est, quia dum ad tentandum Deum solvitur, ab homine possidendo religatur, ut inde eum qui sub ipso erat, perderet; unde cum illo qui super ipsum est, congredi praesumpsisset. Sequitur: VERS. 13. Spiritus ejus ornavit coelos. --Quos coelos, nisi eos de quibus scriptum est: « Coeli enarrant gloriam Dei? (Psal. XVIII, 2.) » Quos tunc ornavit Spiritus, cum replevit quod Luca referente, didicimus qui ait: « Factus est repente de coelo sonus tanquam advenientis spiritus vehementis, et replevit totam domum ubi erant sedentes, et apparuerunt illis dispertitae linguae tanquam ignis, seditque 133.0316C| supra singulos eorum, et repleti sunt omnes Spiritu sancto et coeperunt loqui variis linguis, prout Spiritus sanctus dabat eloqui illis (Act. II, 2, 3, 4). » Sequitur: Et obstetricante manu ejus, eductus est coluber tortuosus. --Quis enim colubri nomine appellatur, nisi antiquus hostis et lubricus et tortuosus, qui decipiendo homini colubri ore locutus est? De quo per prophetam dicitur: « Leviathan serpentem vectem tortuosum (Isa. XXVII, 1). » Cavernae hujus lubrici corda fuerunt iniquorum, quae quia ad pravitatem propriam traxit, quasi in eorum habitatione requievit: sed obstetricante manu Domini, tortuosus coluber de propriis cavernis expulsus est, quia dum nobis divina gratia medetur, is qui nos tenuerat antiquus hostis, a nobis ejicitur, 133.0316D| sicut incarnata Veritas dicit: « Nunc princeps hujus mundi ejicitur foras (Joan. XII, 31). » Unde jam nunc sanctos omnes non tenendo possidet, sed tentando persequitur. Nam quia in eis intrinsecus non regnat, contra eos extrinsecus pugnat. Sequitur: VERS. 14. Ecce haec ex parte dicta sunt viarum ejus, et cum vix parvam stillam sermonum ejus audierimus, quis poterit tonitruum magnitudinis illius intueri? --Quid hoc loco viarum nomine, nisi actiones Domini appellari? Unde et per prophetam Dominus dicit: « Non enim sunt viae meae sicut viae vestrae (Isa. LV, 8). » Adventum ergo Dominicum narrans ex parte vias Dei retulerat, quia alia ejus actio fuit 133.0317A| qua nos condidit, alia qua redemit. Ea itaque, quae de Domini actione narrat, extremi judicii comparatione levigans ait. Ecce ex parte dicta sunt viarum ejus, quod et parvam stillam sermonum ejus appellat, quia quidquid altum, quidquid terribile in hac vita positi de ejus consideratione cognoscimus, ex immensitate secretorum coelestium, velut tenuis ad nos gutta superni liquoris emanat. Et quis poterit 133.0318A| tonitruum magnitudinis ejus intueri? Ac si aperte dicat: Si humilitatis ejus admiranda vix ferimus, sonorum atque terribilem majestatis ejus adventum, qua virtute tolerabimus? Hunc tonitruum adventus illius etiam David psalmista insonat [intonat], dicens: « Deus manifeste veniet, Deus noster, et non silebit (Psal. XLIX, 3). » LIBER OCTAVUS DECIMUS. CAPUT XXVII 133.0317B| VERS. 1. Addidit quoque Job assumens parabolam suam, et ait. --Quo profecto versu ostenditur hujus sanctissimi viri dicta quam mystice sint prolata, dum parabola id est similitudo assumpta narratur ab eo qui nihil inferius per comparationem vel similitudinem loquitur. Ad eam itaque similitudinem cuncta trahenda sunt, qua figurate Ecclesia designatur, et in ipso quidem locutionis exordio dicta aperte prolata sunt, sed subjectis obscuritatibus implicantur. Sequitur: VERS. 2. Vivit Deus, qui abstulit judicium meum; et Omnipotens, qui ad amaritudinem adduxit animam meam. --Quibus nimirum verbis beatus Job et sua narrat, et Ecclesiae tempora afflicta significat, in 133.0317C| quibus aperta infidelium pervicacia premitur, et persecutionis amaritudine perturbatur. Duobus namque modis Ecclesia ab adversariis tentari solet, ut videlicet persecutionem aut verbis patiatur aut gladiis. Nunc vero de ea persecutione loquitur, in qua non gladiis, sed falsis assertionibus lacessitur. Vir itaque sanctus sanctae Ecclesiae typum gestans, ut Deum esse fateatur, ait: Vivit Deus. Ut vero res humanas eum curare perhiberet, subdidit: Qui abstulit judicium meum, et ad amaritudinem adduxit animam meam. Ista enim quae patitur, non casu se perpeti, sed Deo omnia disponente, testatur; ne tentatori suo amaritudinis suae potestatem tribuit, sed auctori. Sequitur: VERS. 3, 4. Quia donec superest halitus in me, et 133.0317D| spiritus Dei in naribus meis, non loquentur labia mea iniquitatem, nec lingua meditabitur mendacium. --Quod prius iniquitatem, hoc postmodum repetens mendacium dixit. Nam et omne mendacium iniquitas est, et omnis iniquitas mendacium, quia profecto ab aequitate discrepat quidquid a veritate discordat. Sed inter hoc quod ait loqui, postmodum subdidit meditari, magna distantia est. Nonnunquam enim pejus est mendacium meditari, quam loqui. Nam loqui plerumque praecipitationis est, meditari veto studiosae pravitatis, quamvis nonnumquam sit aliquod mendacii genus culpae levioris, si quisquam praecipitando mentiatur. Sed quia scriptum est: « Os quod mentitur occidit animam (Sap. I, 11); » et: « Perdes 133.0318B| eos qui loquuntur mendacium (Psal. V, 7); » hoc quoque mendacii genus perfecti viri summopere fugiunt, ut nec vita cujuslibet per eorum fallaciam defendatur, nec suae animae noceant, dum praestare carni nituntur alienae. » Sequitur: VERS. 5. Absit a me ut justos vos esse judicem, donec deficiam non recedam ab innocentia mea. --Ab innocentia quippe recederet, si bona de malis aestimaret, Salomone attestante qui ait: « Qui justificat impium et qui condemnat justum, uterque abominabilis est ante Deum (Prov. XVII, 15). » Sunt namque nonnulli, qui dum malefacta hominum laudibus efferunt, augent quae increpare debuerunt. Hinc per prophetam dicitur: « Vae qui consuunt pulvillos sub omni cubito manus, et faciunt cervicalia sub capite 133.0318C| universae aetatis (Ezech. XXXIII, 16). Sequitur: VERS. 6. Justificationem meam quia coepi tenere, non deseram. --Coeptam namque justificationem desereret, si in peccantium laude declinaret. Sequitur: Neque enim reprehendit me cor meum in omni vita mea. --Ac si aperte dicat: Pro vobis non debeo ad culpam pertrahi, qui peccare in propriis formidavi. Sciendum vero est quod quisquis a praeceptis Dominicis discordat opere, quoties ea audit, corde suo reprehenditur atque confunditur, quia id quod non fecerit memoratur. Nam in quo errasse considerat, ipsa se conscientia latenter accusat. Unde David propheta precatur dicens: « Tunc non confundar, dum respicio in omnia mandata tua (Psal. CXVIII, 6). » Graviter namque unusquisque 133.0318D| confunditur, quando mandata Dei vel legendo, vel audiendo respicit, quae vivendo contempsit. Hinc Joannis voce dicitur: « Si cor nostrum non reprehenderit nos, fiduciam habemus ad Deum (I Joan. III, 21). » Et: « Quidquid petierimus, accipiemus (Joan. XIII, 14). » Ac si diceret: Si id quod praecipit facimus, id quod petimus obtinemus. Valde namque haec apud Deum utraque sibi necessario congruunt, ut et oratione operatio et operatione fulciatur oratio. Sic quaeri potest quo pacto a corde suo reprehendi se negat, qui se peccasse superius accusat, dicens: Peccavi, quid faciam tibi, o custos hominum? Vel certe si justificare me voluero, os meum condemnabit me. --Sed sciendum est quod sunt peccata 133.0319A| quae a justis vitari possunt, et sunt nonnulla, quae etiam a justis vitari non possunt. Mens itaque justorum etsi libera est a perverso opere, aliquando tamen corruit in perversa cogitatione. Et in peccato ergo labitur, quia saltem in cogitatione declinatur et tamen unde semetipsam postmodum flendo reprehendat non habet, quia ante se reparat quam per consensum cadat. Sequitur: VERS. 7. Sicut impius inimicus meus, et adversarius meus quasi iniquus. --In sacro eloquio sicut et quasi, non aliquando pro similitudine ponitur, sed pro veritate. Unde est illud: « Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre (Joan. I, 14), » unde et hic sicut et quasi pro affirmatione potius quam pro similitudine dictum videtur. Inter impium vero 133.0319B| et iniquum hoc distare nonnunquam solet, quia omnis impius iniquus, non tamen omnis iniquus est impius. Impius enim pro infideli ponitur, id est a pietate religionis alienus; iniquus vero dicitur, qui pravitate operis ab aequitate discordat, vel si fortasse Christianae fidei nomen portat. Beatus igitur Job voce typica sanctae Ecclesiae, quia alios rectae fidei contradicentes tolerat, impium se habere fatetur inimicum. Quia vero alios sub praetextu fidei intus positos in pravis operibus patitur, iniquum adversarium suum detestatur [testatur]. Si autem sicut et quasi oportet ut magis pro similitudine posita sentiamus, sancta Ecclesia quos viventes carnaliter intra se tolerat, de similitudine impiorum notat. Intus quippe inimicus est, qui fidelem se dum affirmat 133.0319C| vocibus, moribus negat. Sequitur: VERS. 8. Quae enim spes hypocritae, si avare rapiat, et non liberet Deus animam ejus? --Hypocrita qui Latina lingua dicitur simulator, justus non esse appetit, sed videri, et idcirco avarus raptor est, qui dum iniqua agit, desiderat de sanctitate venerari, laudem vitae rapit alienae: qui dum praesentia diligit, futura minime sperat. Sequitur: VERS. 9. Nunquid clamorem ejus audiet Deus, cum venerit super eum angustia? --Clamorem ejus angustiae tempore Dominus non audit, qui tranquillitatis tempore in praeceptis suis ipse Dominum clamantem non audit. Scriptum quippe est: « Qui avertit aurem suam ne audiat legem, oratio ejus erit exsecrabilis (Prov. XXVIII, 9). » Hinc Dominus ait: 133.0319D| « Novissime veniunt fatuae virgines dicentes: Domine, Domine, aperi nobis (Matth. XXV, 11). » Et responditur eis. « Amen, amen dico vobis, nescio vos. » Sequitur: VERS. 10. Aut poterit in Omnipotente delectari? --Qui terrenarum rerum amore vincitur, in Deo nullatenus delectatur. Esse quidem sine delectatione anima nunquam potest. Nam aut infimis delectatur, aut summis; et quanto altiori studio exercetur ad summa, tanto majori fastidio torpescit ad infima; quantoque acriori cura inardescit ad infima, tanto tepore damnabili frigescit a summis. Utraque enim simul et aequaliter amari non possunt. Delectari ergo in Deo hypocrita non valet, quia in ejus mente 133.0320A| desideria superna non prodeunt, quam profecto spinae terreni amoris premunt. De quo aperte subditur: Et invocare Dominum in omni tempore. --Tunc quippe Deum hypocrita invocat, cum hunc terrenarum rerum tribulatio angustat. Nam cum in hoc saeculo effectum quaesitae felicitatis invenerit, auctorem qui hanc ipsam felicitatem tribuit non quaerit. Sequitur: VERS. 11. Docebo vos per manum Dei, quae Omnipotens habeat, nec abscondam. --Sic beatus Job loquitur verbis suis, ut aliquid signet ex nostris. Nam sancta Ecclesia docens in quantum cognoscere expedit, nil veritatis abscondit. Quia enim manus Dei vocatur filius, « omnia quippe per ipsum facta sunt (Joan. I, 3): » per manum Dei docere se 133.0320B| perhibet eos quos in propria sapientia remanere fatuos videbat. Ac si aperte dicat: Ego ex me aliquid nescio, sed quidquid ex veritate sentio, hoc de ejusdem veritatis largitate comprehendo. Sequitur: VERS. 12. Ecce vos omnes nostis, et quid sine causa vana loquimini? --Scriptum est: « Servus qui cognovit voluntatem domini sui et non fecit secundum voluntatem ejus, vapulabit multis. Qui autem non cognovit et non fecit digna, plagis vapulabit paucis (Luc. XII, 47). » Rursusque scriptum est: « Scienti igitur bonum et non facienti, peccatum est illi (Jac. IV, 17). » Ad majoris ergo culpae cumulum hostes suos sancta Ecclesia perhibet, et scire quid sequi debeant, et sequi nolle quod sciunt. Sequitur: 133.0320C| VERS. 13. Haec est pars hominis impii apud Deum, et haereditas violentorum quam ab omnipotente suscipient. --Quam profecto partem haereditatemque protinus insinuat, cum subjungit: VERS. 14. Si multiplicati fuerint filii ejus, in gladio erunt, et nepotes ejus non saturabuntur pane. --Non absurde impii vocantur haeretici qui per errorem pravi dogmatis a cognitione veritatis sunt alieni. Quos sequenti verbo etiam violentos appellat: quippe qui Scripturae sententias recta dogmata continentes ad intellectum pravum conantur violenter inflectere. Violenti ergo sunt, etsi non rebus hominum, certe sensibus praeceptorum, filii autem violentorum sunt sequaces haereticorum, qui dum errori eorum consentiunt, quasi ex eorum praedicatione generantur. 133.0320D| Sed multiplicati in gladio erunt, quia quamvis modo immensa multitudine in perdita libertate succrescunt, venturi tamen judicis sententia feriuntur. Unde per Moysem Dominus dicit: « Gladius meus manducabit carnes (Deut. XXXII, 42). » Nepotes quippe haereticorum sunt, qui de errantium filiorum praedicatione nascuntur, quos nequaquam panis satiat, quia dum in sacri verbi pabulo plus quaerunt sentire quam capiunt, semper veritatis cognitione jejunant. Sequitur: VERS. 15. Qui reliqui fuerint ex eo, sepelientur in interitu. --Ex eo videlicet haereticorum populo derelicti sepelientur in interitu, quia dum ad lucem veritatis non redeunt, profecto in poena perpetua 133.0321A| intelligentia terrena deprimuntur. Sequitur: Et viduae ejus non plorabunt. --Quas viduas ejus accipimus, nisi subjectas ejus plebes morte illius feliciter destitutas? Quia saepe ut diximus, dum praedicator erroris ad aeterna supplicia rapitur, subjectae plebes illius ad cognitionis verae gratiam revertuntur. His enim plebibus perversus praedicator quasi maritus praefuit, quia male eis conjunctus inhaeserat corruptor mentis. Nequaquam ergo viduae vel destitutae plorant, quia morte pravi doctoris viam veritatis inveniunt, ex ejus interitu affligi posse videbantur. Vel certe non plorant viduae, quia in suo errore remanentes dum sanctum fuisse aestimant praedicatorem suum, spe falsa ne lugeant, consolantur. Sequitur: 133.0321B| VERS. 16, 17. Si comparaverit sicut terra argentum, et sicut lutum praeparaverit vestimenta. Praeparabit quidem, sed justus vestietur illis, et argentum innocens dividet. --Argentum intelligi sacri eloquii claritas solet, sicut alias dicitur: « Eloquia Domini eloquia casta, argentum igne probatum (Psal. XI, 7). » Horum scilicet argentum, id est haereticorum eloquium, terrae est comparatum quia de Scriptura sacra ut aliquid sciant, ex appetitu terrenae laudis elaborant. Qui etiam sicut lutum vestimenta praeparant, quia fluxe et inquinabiliter ea quibus se tueri volunt, Scripturae sacrae contexunt testimonia. Praeparabit quidem, sed justus vestietur illis. Justus ergo vestietur eis vestimentis quae praeparavit injustus; quia vir sanctus eisdem sententiis ad veritatem utitur, quibus 133.0321C| se perversus quisque doctum ostendere contra veritatem conatur. Et argentum innocens dividet. Argentum est innocentem dividere, eloquia Domini minute discreteque exponere, et unicuique quod digne congruat coaptare. Nam eloquium Domini, quod hic argentum vel vestimenta hoc alibi spolia nominantur. Quod etiam Psalmista testatur per comparationem dicens: « Laetabor ego super eloquia tua, sicut qui invenit spolia multa (Psal. CXVIII, 162). » Sequitur: VERS. 18. Aedificavit sicut tinea domum suam, et sicut custos fecit umbraculum. --Tinea sibi domum corrumpendo aedificat, nec meliori comparatione haereticus demonstrari potuit, qui locum suae perfidiae non nisi in mentibus quas corruperit, fecit, qui etiam 133.0321D| sequaces suos ab aeterno igne esse liberos pollicetur. Spondet quippe eis refrigerium quietis aeternae, sed verba ejus soliditatem non habent, quia plenitudine veritatis carent. Unde et subditur: Et sicut custos fecit umbraculum. Umbraculum namque custodis nullo fundamento solidatur, sed tempore mox transeunte destruitur, et promissa ab haereticis requies cum tempore destruitur, quae post hanc vitam nullatenus invenitur. Sequitur: VERS. 19. Dives cum dormierit, nisi secum aufert, aperit oculos suos et nihil inveniet. --Cui nimirum sententiae Psalmista concinens dicit: « Turbati sunt omnes incipientes corde, dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in 133.0322A| manibus suis (Ps. LXXV, 5). » Res suas cum moreretur secum tolleret, si ad potentis vocem cum viveret sibi tulisset. Nam terrena omnia quae servando amittimus, largiendo servamus. Sed quia homo ex anima constat et corpore, cum unius rei somnus dicitur, alterius vigilia demonstratur, quia cum corpus obdormiscit in morte, tunc anima vigilat in vera cognitione. Et dormit ergo dives et oculos aperit, quia cum carne moritur, ejus anima videre cogitur quod praevidere contempsit. Aperit oculos suos et nihil inveniet, quia illic aperit ad supplicia quos hic ad misericordiam clausos habebat. Aperit oculos, et pietatis fructum non inveniet, quos clausos his tenuit cum viveret. Sequitur: VERS. 20. Apprehendet eum quasi aqua inopia, 133.0322B| nocte opprimet eum tempestas. --Videamus nunc inopiam divitis ardentis, cujus tantum fuit abundantia epulantis. Ait enim: « Pater Abraham, miserere mei, et mitte Lazarum ut intingat extremum digiti sui in aqua, et refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma (Luc. XIX, 24). » Non autem immerito aquae tunc illa inopia comparatur, quia in inferno cruciat, qui susceptos in profundis absorbens solet lacus designari nomine. Unde per prophetam humani generis voce dicitur: « Lapsa est in lacum vita mea (Thren. III, 53). » Tempestatis vero nomine, judicii turbinem designat, quod etiam Psalmista testatur dicens: « Deus noster manifeste veniet, Deus noster et non silebit (Psal. XLIX, 3). » Et quia ipsa venturi exitus ignorantia nox vocatur, 133.0322C| nocte eum opprimet tempestas, id est, turbo divini judicii eum dum ignorat, apprehendit. Sequitur: VERS. 21. Tollit eum ventus urens. --Quis hoc loco ventus urens, nisi malignus spiritus vocatur, qui desideriorum flammas in corde excitat, ut ad aeternitatem suppliciorum trahat? Perversum ergo quemlibet ventus urens dicitur tollere, quia insidiator malignus spiritus, qui viventem quemque accendit ad vitia, morientem trahit ad tormenta. Hinc Jeremias: « Ollam succensam video, et faciem ejus a facie Aquilonis (Jer. I, 13). » Sequitur: Et velut turbo rapit eum de loco suo. Locus perversorum est temporalis vitae dilectio, et carnis voluptas. Quasi turbine igitur unusquisque de loco suo rapitur, cum 133.0322D| a cunctis suis delectationibus, extremo territus die, separatur. De quo extremo die apte subjungitur: VERS. 22. Et mittet super eum, et non parcet. --Peccatorem quotiens Deus feriendo corrigit, ad hoc flagellum mittit, ut parcat. Cum vero ejus vitam in peccato permanentem feriendo concludit, flagellum emittit, sed nequaquam parcit. Qui enim flagellum emisit ut parceret, ad hoc emittit quandoque ne parcat. In hac namque vita, Dominus tanto magis studet ut parcat quanto magis exspectando flagellat. Sequitur: De manu ejus fugiens fugiet. --Ille etenim fugit de manu ferientis, qui pravitatem suae corrigit actionis. Vel certe quia in sacro eloquio manus operatio solet intelligi, de manu percussi 133.0323A| fugit, qui dum pravi interitum conspicit, vias pravitatis relinquit. Unde adhuc subditur: VERS. 23. Stringit, stringet super eum manus suas. --Manus quippe stringere est vitae suae opera rectitudine confirmare. Unde etiam Paulus ait: « Remissas manus, et dissoluta genua erigite (Hebr. XII, 12). » Dum itaque alienum interitum conspiciunt, revocantur ad cor, ut recogitent suum, et unde alius ad tormenta ducitur, a tormento alius inde liberatur. Stringit ergo super eum manus suas, quia conspicit in aliena poena quod timeat, et dum delinquentem sic percussum respicit, dissoluta opera sua justitiae vigore constringit. Hinc scriptum est: « Laetabitur justus cum viderit vindictam (Psal. LVII, 11). » et reliqua. Sequitur: Et sibilabit super illum, intuens locum 133.0323B| ejus. --Quid in sibilo, nisi intentio admirationis exprimitur? Si vero in sibilo fortasse alia significatio quaeritur, moriente peccatore hi qui interitum ejus aspiciunt, os in sibilo stringunt, dum ad ea quae contempserant verba spritalia convertuntur, ut jam credere et praedicare incipiant, quae prius dum iniquum florere cernerent non credebant. Hinc Salomon ait: « Mulctato pestilente, sapientior erit parvulus (Prov. XXI, 11). » Vir igitur sanctus postquam potentum poenas qui extolluntur in saeculo sufficienter explevit, rursum ad haereticorum superbiam, qui extolluntur in eloquio verba convertit. Nam sequitur: CAPUT XXVIII. VERS. 1. Habet argentum venarum suarum principia, et auro locus est in quo conflatur. --In argento eloquium, 133.0323C| in auro vitae sapientiae claritas designari solet. Et quia haeretici sic de eloquii sui nitore superbiunt, ut nulla sacrorum librorum auctoritate solidentur: qui libri ad loquendum nobis quasi quaedam argenti venae sunt, quia de ipsis locutionis nostrae originem trahimus, eos ad sacrae auctoritatis paginas revocat, ut si vere loqui desiderant, inde sumere debeant quid loquantur, et ait: Habet argentum venarum suarum principia. Ac si aperte dicat: Qui ad verae praedicationis verba se praeparat, necesse esse ut causarum origines a sacris paginis sumat. Vera siquidem fidelium sapientia, cui universalis Ecclesia locus est, tribulationem vobis persequentibus patitur, sed a cunctis peccatorum sordibus 133.0323D| persecutionis vestrae igne purgatur. Unde scriptum est: « In igne probatur aurum et argentum, homines vero receptabiles in camino humiliationis (Eccli. II, 5). » Quo in loco hoc quoque potest convenienter intelligi, ut de sua stulta haeretici passione videantur increpari. Nam saepe pro Jesu Christi Domini ac Redemptoris nostri nomine multa patiuntur, seseque eisdem passionibus ejus fieri martyres sperant: quibus sancti viri voce nunc dicitur: Auro locus est, in quo conflatur. Nam juxta hoc quod jam et ante nos dictum est: « Quisquis extra Ecclesiae unitatem patitur, poenas pati potest, martyr fieri non potest, » quia, auro locus est in quo conflatur. Quid itaque ad haec haeretici dicitis? Conflari per 133.0324A| afflictionem carnis, vel etiam per martyrium vultis, sed locum quo debeatis conflari nescitis. Sequitur: VERS. 2. Ferrum de terra tollitur. --Solent haeretici de justitiae suae contra nos elatione gloriari, atque opera sua ostentationis inflatione jactari, nosque iniquos ut diximus, aut esse, aut fuisse criminantur. Per humillimam ergo confessionem et veracem defensionem contra eos vir sanctus loquitur dicens: Ferrum de terra tollitur. Ac si aperte dicat: Fortes igitur qui acutissimis linguarum gladiis in hac acie defendendae fidei ferrum fiunt, aliquando terra in infimis actionibus fuerunt. Peccanti quippe homini dictum est: « Terra es, et in terram ibis (Gen. III, 20). » Sed de terra ferrum tollitur, cum fortis propugnator Ecclesiae a terra, quam prius tenuit, actione separatur. 133.0324B| Non ergo debet in eo despici quidquid fuit, qui jam accepit esse quod non fuit. Sequitur: Et lapis solutus calore in aes vertitur. --Tunc lapis calore solutus, cum cor durum atque a divini amoris igne frigidum, eodem divini amoris [igne] tangitur, et in fervore spiritus liquatur, ut ad sequentem vitam desideriorum aestu ardeat, quam prius audiens insensibilis manebat, ex quo ardore scilicet et emollitur ad amorem, et operatur ad operationem, ut sicut prius durus fuerat in amore saeculi, ita se fortem postmodum exerceat in amore Dei; et quod ante audire renuebat, et credere et praedicare incipiat. Sequitur: VERS. 3. Tempus posuit tenebris, et universorum finem ipse considerat. --Tempus posuit tenebris, iniquis 133.0324C| videlicet modum, quod iniqui esse desistant, unde eisdem per Apostolum dicitur: « Eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino (Eph. V, 10). » Sicut aliis quoque discipulis isdem doctor egregius dixit: « Nox praecessit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamus nos arma lucis, sicut in die honeste ambulemus (Rom. XIII, 12). » Universorum nomine electos et reprobos voluit comprehendi. Nam bona faciens et ordinans Deus, mala vero non faciens, sed ab iniquis facta ne inordinate eveniant, ipse disponens, considerat universorum finem, et patienter tolerat omnia, atque intuetur electorum terminum, quod ex malo mutentur ad bonum. Intuetur etiam reproborum 133.0324D| finem, quod e malo opere dignum trahantur ad supplicium. Sequitur: VERS. 4. Lapidem quoque caliginis et umbram mortis dividit torrens a populo peregrinante. --Quid durius illa perfidia Judaeorum? quid populus, qui auctorem vitae videre per finem noluit, quem per prophetam praedixit, nisi lapis caliginis fuit? quia et crudelitate durus fuit, et infidelitate nebulosus. Qui alio quoque vocabulo, umbra mortis dicitur. Umbra quippe alis exprimitur, qualia ejus rei de qua trahitur fuerint lineamenta. Quis autem mortis nomine, nisi diabolus vocatur? De quo per quamdam ministri sui significationem dicitur: « Nomen illi mors (Apoc. VI, 8). » Cujus ille populus umbra exstitit, quia iniquitatem illius sequens, ejus in se imaginem expressit. Quid 133.0325A| vero torrentis nomine, nisi ille a conspectu tremendi judicis per ultimum examen egrediens, atque electos et reprobos dividens, ignis vocatur? Unde per prophetam dicitur: « Fluvius igneus rapidus, qui egrediebatur a facie ejus (Dan. VII, 10). » Quis autem in hoc mundo peregrinatur populus, nisi qui ad sortem electorum currens, habere se patriam novit in coelestibus? Et tanto magis illic sperat invenire se propria, quanto hic cuncta quae praetereunt esse a se deputat aliena. Hinc Paulus ait: « Dum sumus in hoc corpore, peregrinamur a Domino (II Cor. V, 6). » Potest fortasse in torrentis nomine ipsa irrigatio sanctae praedicationis intelligi, juxta id quod per Salomonem dicitur: « Oculum qui subsannat patrem, et despicit partum matris suae, effodiant 133.0325B| illum corvi de torrentibus (Prov. XXX, 17). » Sanctorum quippe praedicatio obduratas mentes reproborum deserit, et ad pia humilium se corda convertit. Sequitur: Et eos quos oblitus est pes egentis hominis, et invios. --Quis hoc loco alius accipitur egens homo, nisi ille de quo per Paulum dicitur: « Qui propter nos egenus factus est dum esset dives? (II Cor. VIII, 6.) » Cujus videlicet egentis hominis pedes sancti praedicatores fuerunt, per quorum profectus praesentiam gentilitatem circumens, mundum perambulavit universorum. Sed eorum qui umbra mortis et lapis caliginis exstiterunt, pes hominis egentis oblitus est, quia in ipso initio nascentis Ecclesiae dum sancti apostoli coelorum regnum Judaeae praedicare voluissent, videntes quod in eis nihil omnino 133.0325C| proficerent, ad praedicandum gentibus defluxerunt, sicut ipsis in suis Actibus dicunt: « Vobis oportebat primum loqui verbum Dei, sed quomodo repellitis illud, et indignos vos judicatis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes (Act. XIII, 46). » Quos recte quoque et invios vocat, quia dum infidelitate sua obdurati sunt, verbis vitae ad cor viam praebere noluerunt. Sequitur: VERS. 5. Terra de qua oriebatur panis in loco suo igne subversa est. --Panem Judaea dare consueverat, quae legis verba proferabat, sed haec terra in loco suo igne subversa est, quia fidelium signa conspiciens, invidiae se fasce concremavit. Quia enim semper invidia de superbia nasci solet, in loco suo igne periit, quae idcirco arsit invidia, quia superbiam non 133.0325D| relinquit. Sequitur: VERS. 6. Locus sapphiri lapides ejus, et glebae illius aurum. --Quid enim hoc loco per lapides nisi sanctorum ac fortium mentes accipimus? In Scriptura etenim sacra aliquando lapides in malo, aliquando vero in bono accipi solent. Hinc Joannes [Lucas] ait: « Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae (Luc. III, 8). » Hinc Petrus ait: « Et vos tanquam lapides vivi superaedificamini domos spiritales (I Petr. II, 5). » Sapphirus quidem lapis colorem aeris habet, et quia de Judaea nunquam sanctae animae, quae coelestem vitam ducerent, defuerunt, dicitur: Locus sapphiri lapides ejus. Et quam magna vitae ac sapientiae claritate per fidem fulsit. 133.0326A| adjungitur: Et glebae illius aurum. Quid per glebas, nisi collectiones singulorum ordinum ac multitudines designantur? Glebae autem ex humere et pulvere constringuntur. Omnes ergo qui rore gratiae infusi ex mortis debito pulverem se esse veraci cognitione confessi sunt, dum vitae virtute clarescerent, quasi aureae in illa glebae jacuerunt. Glebas haec terra habuit in prophetis, glebas in doctoribus, glebas in Patribus antiquis, qui magna se infusione gratiae in professionis et operis unanimitate tenuerunt. Sequitur: VERS. 7. Semitam ignorabit avis, nec intuitus est eam oculus vulturis. --Quis hoc loco avis nomine nisi ille signatur, qui corpus carneum quod assumpsit, ascendendo ad aethera libravit? Qui apte quoque 133.0326B| etiam vulturis appellatione exprimitur, qui manens in altitudine divinitatis suae, quasi quodam volatu sublimi, cadaver mortalitatis nostrae conspexit in infimis, et sese de coelestibus ad ima submisit. Fieri quippe propter nos homo dignatus est, et, dum mortuum animal petiit, mortem apud nos, qui apud se erat immortalis, invenit. Sed hujus vulturis oculus fuit intentio nostrae resurrectionis, quia ipse ad triduum mortuus ab aeterna morte nos liberavit. Ille ergo perfidus Judaeae populus mortalem vidit, sed, quod morte sua nostram mortem destrueret, minime attendit. Conspexit quidem vulturem, sed oculos vulturis non aspexit, qui dum humilitatis ejus vias quibus nos ad alta sublevavit, considerare noluit, semitam avis ignoravit. Neque enim pensare studuit 133.0326C| quod ejus humilitas non levaret ad coelestia, et mortis ejus intentio reformaret ad vitam. Sequitur: VERS. 8. Non calcaverunt eam filii institorum nec pertransivit per eam leaena. --In cunctis Latinis codicibus institores positos reperimus, in Graecis vero negotiatores invenimus. Qui hoc loco institores, nisi prophetae sancti vocati sunt, qui Synagogae mores ad fidem instruere prophetando curaverunt? Quorum nimirum filii sancti apostoli nuncupantur, qui ut Deum hominem crederent, ad eamdem fidem ex eorum sunt praedicatione generati. Calcarent quippe institorum filii, si praedicatores sancti ejusdem Synagogae vitia calce virtutis premerent. Si autem institores eosdem sanctae Ecclesiae praedicatores accipimus, institorum filios pastores et doctores, qui 133.0326D| apostolorum viam secuti sunt, nil obstat intelligi. Qui Synagogam minime calcaverunt, quia dum eorum Patres, id est, apostoli ab illa repulsi sunt, ipsi quoque ab ejus vocatione cessaverunt. Per quam videlicet Synagogam leaena non pertransiit, quia sancta Ecclesia collectioni gentium dedita nequaquam se ad illum Judaeae populum diutius occupavit. Recte autem Ecclesia leaena nuncupatur, quia male viventes in vitiis ore sanctae praedicationis interficit. Ecclesia itaque per Synagogam transiit, sed non pertransiit, quia ex illa ad fidem paucos rapuit. Sequitur: VERS. 9. Ad silicem extendit manum suam, subvertit a radicibus montes. --Manum quippe ad silicem 133.0327A| extendit, quia ad duritiam gentium suae brachium praedicationis misit. Unde et eisdem beatus Job passionis suae historiam praesciens gentibus innotescendam dicit: « Scribantur haec stylo ferreo in plumbi lamina, vel certe sculpantur in silice (Job XIX, 24). » Quid vero hoc loco montes, nisi hujus saeculi potentes accipimus, qui pro terrena substantia altum tument? De quibus Psalmista ait: « Tange montes, et fumigabunt (Psal. CXLIII, 5). » Sed montes a radicibus sunt eversi, quia praedicante sancta Ecclesia summi hujus saeculi potentes in adoratu omnipotentis Dei ab intima cogitatione ceciderunt. Sequitur: VERS. 10. In petris rivos excidit, --id est, in duris gentilium cordibus fluvios praedicationis aperuit, 133.0327B| sicut per prophetam quoque de irriganda dicitur ariditate gentilium. Posuit desertum in stagna aquarum, et terram sine aqua in exitus aquarum. Sequitur: Et omne pretiosum vidit oculus ejus. --Sciendum magnopere, quia tanto unaquaeque anima fit pretiosior ante oculos Dei, quanto pro amore veritatis despectior fuerit ante oculos suos. In Scriptura sancta videre Dei aliquando pro eligere ponitur. Vidit pretiosum, cum humanam animam de se abjecta sapientem gratiae suae illustratione respexit, de qua videlicet anima per prophetam dicitur: Si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris (Jer. XV, 19). Sequitur: VERS. 11. Profunda quoque fluviorum scrutatus est, et abscondita in lucem produxit. --Quid namque 133.0327C| hic aliud flumina, nisi antiquorum Patrum dicta nuncupantur? Sed horum fluminum Judaea speciem tenuit, dum litterae superficiem tenens, eorum profunda nescivit; nos vero veniente Domino in eis interna spiritalia quaerimus, eorum profunda rimamur. Quod ipse Dominus facere dicitur, quia id nos agere ipso donante praevalemus. Per nos ergo qui non litteram quae occidit, sed spiritum qui vivificat (II Cor. III, 6) sequimur, profunda fluviorum Dominus scrutatur, et abscondita in lucem producit, quia dicta legis, quae caligosa nimis historia obscurat, nunc expositio spiritalis illuminat. Unde et loquens in parabolis per Evangelium Veritas discipulis praecipit, dicens: « Quod dico vobis in tenebris dicite in lumine, et quod in aure auditis praedicate super 133.0327D| tecta (Matth. X, 27). » Sequitur: VERS. 12, 13. Sapientia vero ubi invenitur, et quis est locus intelligentiae? Nescit homo pretium ejus. --Vir itaque sanctus quam sapientiam contemplatur, nisi eam de qua Paulus apostolus dicit: « Christum Dei virtutem, et Dei sapientiam? (I Cor. I, 24.) » De qua per Salomonem dicitur: « Sapientia aedificavit sibi domum (Prov. IX, 1); » et de qua Psalmista ait: « Omnia in sapientia fecisti (Psal. CIII, 24). » Hujus nimirum sapientiae homo pretium nescit, quia nihil dignum aestimatione illius invenit; non autem hoc sapientiae pretium et esse dicitur et nesciri, sed idcirco nesciri quia deest, eo scilicet loquendi genere, quo in angustiis quisque depressus cum remedium 133.0328A| subventionis non invenit, fateri solet, quia quid faciat nescit. Hujus ergo sapientiae pretium nescire est, dignum operis meritum quo illam percipiat non invenire. Ad hoc namque pretium damus, ut ejus vice rem quam appetimus possidere debeamus. Quid autem non dedimus, ut hanc sapientiam, quae Christus est, percipere mereremur? Gratia quippe redempti sumus. Hinc Paulus ait: « Cum adhuc peccatores essemus secundum tempus, Christus pro impiis mortuus est (Rom. V, 8, 9). » Sequitur: Nec invenietur in terra suaviter viventium. --Quid hoc loco signatur terrae nomine, nisi anima humana? de qua Psalmista ait: « Anima mea sicut terra, sine aqua tibi (Psal. CXLII, 6). » Haec autem sapientia inveniri in terra suaviter viventium non 133.0328B| valet, quia quisquis adhuc hujus vitae voluptatibus pascitur, ab aeternae sapientiae intellectu separatur. Nam si vere saperet, expulsus ab internis gaudiis de ea in qua cecidit exsilii sui caecitate lugeret. Hinc namque per Salomonem dicitur: « Qui apponit scientiam apponit dolorem (Eccle. I, 18). » Sequitur: VERS. 14. Abyssus dicit: Non est mecum. --Quid hoc loco abyssum nisi corda hominum vocat? quae et per lapsum fluida, et per duplicitatem sunt caligine tenebrosa. Quae nimirum abyssus non esse in se hanc sapientiam profitetur, quia iniqua mens dum esse sapiens carnaliter appetit, stultam tam se ad spiritalia ostendit. Namque teste Paulo, « Sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum 133.0328C| (I Cor. III, 19). » Tanto quisquis intus amplius stultus fit, quanto conatur exterius sapiens videri. Sequitur: Et mare loquitur: Non est mecum. --Quid enim maris nomine nisi saecularium mentium amara inquietudo signatur; quae dum se vicissim inimicitiis impetunt, quasi adversantes se undae collidunt? Recte enim mare vita saecularium dicitur, quia dum procellosis actionum motibus concitatur, ab internae sapientiae quiete atque stabilitate disjungitur. Quo contra bene per prophetam dicitur: « Super quem requiescit Spiritus meus, nisi super humilem et quietum et trementem sermones meos? (Isa. LXVI, 2.) » Sequitur: VERS. 15. Non dabitur aurum obrizum pro ea. --Quod namque per aurum obrizum, nisi sancti angeli 133.0328D| designantur, qui recte et aurum vocantur, et obrizum? Aurum, quia fulgent claritate justitiae; obrizum, quia nullum habuerunt unquam contagium culpae. Homines vero justi, quandiu in hac carne corruptibili mortaliter vivunt, aurum quippe esse possunt, obrizum omnino esse non possunt, quia « Corpus quod corrumpitur aggravat animam, et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem (Sap. IX, 15). » Nam quamvis in hac vita ex magna justitiae claritate resplendeant, nequaquam ad purum, peccatorum sordibus carent, Joanne apostolo attestante, qui ait: « Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus, et veritas in nobis non est (I Joan. I, 8). » Sed, quia pro hac sapientia 133.0329A| nullus angelorum redemptor humani generis mittendus fuit, ne quis spem in his, quos in adjutorium hominum saepius apparuisse didicimus, angelis poneret, dictum est: Non dabitur obrizum pro ea. Sequitur: Nec appendetur argentum in commutatione ejus. --Quia enim argento saepe eloquia divina signantur, possunt argenti vocabulo etiam ejusdem eloquii scriptores intelligi, quorum vita inter turbas hominum resplenduit luce virtutum. Sed quia lex peccata judicare potuit, non auferre, non quisquam veterum Patrum, non legislator Moyses humani generis redemptor exstitit. Argentum ergo in commutatione hujus sapientiae non appenditur, quia quilibet sancti esse potuerunt, in comparatione unigeniti Filii nullius meriti fuisse pensatur. Sequitur: 133.0329B| VERS. 16. Non conferetur tinctis Indiae coloribus. --Quid enim per Indiam, quae nigrum populum mittit, nisi hic mundus accipitur, in quo vita hominum per culpam obscura generatur? Tincti autem colores sunt Indiae, hujus mundi sapientes, qui quamvis per infidelitatem et plerumque per actionem foedi sunt, ante humanos tamen oculos superductae honestatis colore fuscantur. Sed coaeterna Dei sapientia tinctis Indiae coloribus non confertur, quia quisquis hanc veraciter intelligit, ab his omnibus quos mundus sapientes coluit, quam longe distet agnoscit. Sequitur: Nec lapidi Sardonico pretiosissimo vel sapphiro. --Sardonicus quippe terrae rubrae similitudinem tenet, sapphirus vero 133.0329C| aeream habet speciem. Possunt ergo in Sardonico, per terram rubram homines, in sapphiro autem per aeream visionem angeli designari. Nam cum terrae rubrae speciem lapis Sardonicus habeat, non immerito hominem significat, quia et Adam, qui primus est conditus, Latino sermone terra rubra nominatur. Quid est ergo quod dicitur, quia haec sapientia lapidi Sardonico vel sapphiro non confertur, nisi quod is qui est « Dei virtus et Dei sapientia (I Cor. I, 24), » mediator scilicet « Dei et hominum homo Christus Jesus (I Tim. II, 5), » tanta magnitudine excellat omnia, ut ei nec in terra primi homines, nec in coelo angeli comparentur? Unde et per Psalmistam dicitur: « Quis in nubibus aequabitur Domino, aut quis similis erit Deo inter filios Dei? » 133.0329D| (Psal. LXXXVIII, 7.) Possunt autem per Sardonicum lapidem Patres Testamenti Veteris, per sapphirum vero praedicatores exprimi Testamenti Novi. Ac si patenter insinuat dicens: Et qui homo inter homines cernitur, nec in antiquis quisquam, nec in novis Patribus aequatur, quia ex deitate habet quod in humanitate quemquam similem non habet. Sequitur: VERS. 17. Non aequabitur ei aurum vel vitrum. --Auri namque metallum novimus potiori metallis omnibus claritate fulgere: vitri vero natura est, ut extrinsecus visum, pura intrinsecus perspicuitate perluceat. Quid ergo aliud in auro vel vitro accipimus, nisi illam supernam patriam, illam beatorum civium societatem, 133.0330A| quorum corda sibi invicem et claritate fulgent, et puritate translucent? quam Joannes in Apocalypsi conspexerat cum dicebat: « Et erat structura muri ejus ex lapide jaspide, ipsa vero civitas ex auro mundo, simili vitro mundo (Apoc. XXI, 18). » Sequitur: VERS. 18. Nec commutabuntur pro ea vasa auri, excelsa et eminentia. --Excelsum quippe vas auri Helias exstitit, excelsum vas auri Hieremias, excelsa atque eminentia auri vasa priores Patres fuerunt. Sed haec Dei sapientia, ut a carnali nos conversatione redimeret, apparuit in carne, et qui illam veraciter non agnovit, mediatorem Dei et hominum Christum Jesum esse unum ex prophetis putavit. Ecclesia vero pro hac sapientia vasa auri excelsa 133.0330B| et eminentia non commutavit, quia Christum Dei Filium non unum esse prophetarum, sed unum prophetarum Dominum credidit. Sequitur: Nec commemorabuntur comparatione ejus. --Omnes enim supernae patriae electi sancti quidem et justi sunt, sed participatione sapientiae, non comparatione. Quid enim sunt homines Deo comparati? Lumen autem sapientia, lumen et servi sapientiae vocari solent. Sed illa lumen illuminans, isti lumen illuminatum, sicut scriptum est: « Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Joan. I, 9). » Istis autem tantummodo dicitur: « Vos estis lux mundi (Matth. V, 14). » Sequitur: Trahitur sapientia de occultis. --De occultis sapientia trahitur, quia cum sit invisibilis, non nisi invisibiliter 133.0330C| invenitur, quae recte quoque trahi dicitur, quia sicut flatum trahimus ut corpus vivat, sic ab intimis sapientiae spiritus ducitur, ut ad vitam anima subsistat. Unde Psalmista ait: « Os meum aperui, et attraxi spiritum (Psal. CXVIII, 131). » Sequitur: VERS. 19. Non adaequabitur ei topazium Aethiopiae. --Quid Aethiopia nisi praesentem mundum accipimus? coloris nigredine designat peccatorem pollutum foeditate meritorum. Aliquando vero Aethiopiae nomine specialiter gentilitas designari solet, infidelitatis prius nigra peccatis, quam veniente Domino Habacuc propheta vidit timore perterritam, et ait: « Tabernacula Aethiopum expavescent; tabernacula terrae Madian (Habac. III, 7.) » Topazion vero pretiosus lapis est, et quia Graeca lingua pan omne dicitur, 133.0330D| pro eo quod omni calore resplendet, topazion quasi thonpazion vocatur. Dum vero in Deum conversa gentilitas credidit, ex ea multi sunt ita dono Spiritus locupletati, ut quasi multis coloribus, sic multis in altis virtutibus luceant. Ac si ergo eis diceretur: Nullus sanctorum quibuslibet virtutibus plenus existat, tamen nigredine mundi collectus, aequari non potest ei de quo dictum est: « Quod nascetur ex te sanctum vocabitur Filius Dei (Luc. I, 35). » Sequitur: Nec tincturae mundissimae componentur. --Tincturae enim mundissimae vocantur hi qui veraciter sunt humiles, et veraciter sancti, qui sciunt quidem quia ex semetipsa virtutum speciem non habent, sed hanc ex dono gratiae supervenientis 133.0331A| tenent. Tincti enim non essent, si sanctitatem naturaliter habuissent; sed mundissimae tincturae sunt, quia humiliter custodiunt supernitentem in se virtutum gratiam quam acceperunt. Pensandum magnopere est, quod a sancto viro requiritur unde sapientia veniat. Ab eo etenim venit a quo orta est. Sed quia ab invisibili et coaeterno Patre nascitur, ejus via occulta est. Unde et per prophetam dicitur: « Generationem illius quis enarrabit? » (Isa. LIII, 8.) Locus vero intelligentiae ejus est humana mens, quam haec Dei sapientia, dum replevit, sanctam facit. Quia ergo et invisibilis est de quo prodiit, et incertum nobis est in cujus mente intellecta requiescat, recte nunc dicitur: VERS. 20. Unde ergo sapientia veniet, vel quis est 133.0331B| locus intelligentiae? --Sed hoc valde mirum est quod protinus subinfertur: VERS. 21. Abscondita est ab oculis omnium viventium. --Sapientia quippe, quae Deus est, si omnium 133.0332A| viventium oculis esset occulta, hanc procul dubio sanctorum nemo vidisset. Sed et huic sententiae Joannem audio concordantem, qui ait: « Deum nemo vidit unquam (Joan. I, 18). » Sed juxta beati Job sententiam sapientia, quae Deus est, abscondita est ab oculis omnium viventium: quia in hac mortali carne consistentibus et videri potuit per quasdam circumscriptas imagines, et videri non potest per incircumscriptum lumen aeternitatis. Sin vero a quibusdam potest in hac corruptibili carne viventibus, sed tamen inaestimabili virtute crescentibus quodam contemptionis acumine aeterna Dei claritas videri. Hoc quoque a beato Job sententia non abhorret, qui ait: Abscondita est ab oculis omnium viventium. Quam quisquis sapientiam, quae Deus est, 133.0332B| videt, huic vitae funditus moritur, ne jam ejus amore teneatur. Nullus quippe eam videt, qui adhuc carnaliter vivit. Hinc Moysi dicitur: « Non enim videbit me homo, et vivet (Exod. XXXIII, 20). » LIBER NONUS DECIMUS. 133.0331| 133.0331B| VERS. 21. Volucres quoque coeli latet. --In Scriptura sacra volucres aliquando in malo, aliquando vero in bono datur intelligi. Per volucres quippe 133.0331C| nonnunquam potestates aeriae designantur bonorum studiis adversae. At contra in bono volucres poni solent: « Simile est regnum coelorum grano sinapis, quod acceptum homo mittit in hortum suum, et crevit, et factum est in arbore magna, et volucres coeli requieverunt in ramis ejus (Luc. XIII, 19). » Hoc igitur in loco postquam de sapientia dictum est: Abscondita est ab oculis omnium viventium, recte subjungitur: Volucres coeli quoque latet, quia in hac corruptibili carne constituti naturae ejus potentiam ipsi quoque vivendo non penetrant, qui jam per meritum sanctae contemplationis volant, ubi apte subjungitur: VERS. 22. Perditio et mors dixerunt: Auribus nostris audivimus famam ejus. --Quid perditionis et 133.0331D| mortis nomine, nisi maligni spiritus designantur, qui inventores mortis et perditionis exstiterunt? Videre quippe perfecte coaeternam Dei sapientiam, hoc est quod habere. Ideo iniqui spiritus hanc sapientiam non vident, quia repulsi per superbiam nequaquam eam habere potuerunt. Ad lucem quippe ejus clauserunt oculos cordis, superfusis ejus radiis repugnantes. Famam ergo sapientiae malignis spiritibus audisse est, sed eamdem sapientiam non vidisse, et ejus potentiam ex virtute illius cognovisse, et tamen sub ea humiliter stare noluisse. Hinc Veritas ait: « Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit (Joan. VIII, 44). » Sequitur: VERS. 23. Deus intelligit viam ejus, et ipse novit locum illius. --Locus sapientiae Pater est. Locus sapientiae 133.0332B| sicut ipsa Sapientia attestante, dicitur: « Ego in Patre, et Pater in me (Joan. XIV, 10, 11). » Aliter ergo sapientia habet viam, atque aliter locum. Viam per humanitatis transitum, locum vero per 133.0332C| statum divinitatis. Ac si aperte diceretur: Humanae cogitationi occulta sunt, vel quando per carnem ad homines Sapientia veniat, vel quomodo apud Patrem invisibilis etiam cum foris apparuerit persistat. Quamvis hoc intelligi et aliter potest. Nam via ejus non inconvenienter accipitur hoc ipsum quod venit ad cor, seseque nobis intrinsecus infundit. Locus vero ejus fit cor, ad quod veniens permanet. De hac quoque via illius dicitur: « Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini (Joan. I, 23). » Et quia hominibus incertum est vel in cujus corde veniat, vel in quo postquam venerit, permanendo requiescat, recte nunc dicitur: Deus intelligit viam ejus, et ipse novit locum illius. Quia solius divinae visionis est 133.0332D| cernere, vel quibus modis intellectus sapientiae quem perceperit mortiferis cogitationibus non admittat. Sequitur: VERS. 24. Ipse enim fines mundi intuetur, et omnia, quae sub coelo sunt, respicit. --Respicere quippe Dei est ea quae amissa ac perdita fuerant ad suam gratiam reformare. Unde scriptum est: « Rex qui sedet in solio judicii sui, dissipat omne malum in intuitu suo (Prov. XX, 8). » Sequitur: VERS. 25. Qui fecit ventis pondus. --Velocitate enim ac subtilitate ventorum in Scriptura sacra solent animae designari, sicut per Psalmistam de Deo dicitur: « Qui ambulat super pennas ventorum (Psal. XVII, 11), » id est, qui transgreditur virtutes animarum. Fecit ergo ventis pondus, quia dum superna 133.0333A| sapientia replet animas, eas maturitate induta graves reddet, non illa gravitate qua dicitur: « Filii hominum, usquequo gravi corde? (Psal. IV, 3.) » Aliud namque est gravem esse per consilium, aliud per peccatum; aliud gravem esse per constantiam, aliud per culpam. Vel certe ventis pondus facere est, concessam hic electis de virtutibus gloriam permista infirmitate temperare. Sequitur: Et aquas appendit mensura. --Aquae in Scriptura sacra aliquando sanctum Spiritum significant, ut illud: « Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae (Joan. VII, 38). » Aliquando scientiam pravam, aliquando scientiam sacram, velut: « Aqua sapientiae salutaris potavit eos (Eccli. XV, 3). » Pravam, ut illud Salomonis: 133.0333B| « Aquae furtivae dulciores sunt (Prov. IX, 17). » Aliquando tribulationem, ut illud: « Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae ad animam meam (Psal. LXVIII, 2). » Aliquando defluentes populos, ut illud Apocalypsis: « Aquae vero sunt populi (Apoc. XVII, 15). » Aliquando mentes fidem sequentium designari solent, sicut propheta ait: « Beati qui seminatis super omnes aquas (Isa. XXXII, 20). » Hoc igitur in loco quid aquarum nomine, nisi electorum corda signantur, quae per intellectum sapientiae auditum jam supernae vocis acceperunt? De quibus recte dicitur: Et aquas appendit mensura, quia sancti ipsi, qui sublevante Spiritu ad summa rapiuntur, quandiu in hac vita sunt, ne aliqua elatione superbiant quibusdam tentationibus reprimuntur, 133.0333C| ut nequaquam tantum proficere valeant quantum volunt. Sed ne extollantur superbia, sit in eis ipsarum quaedam mensura virtutum. Sequitur: VERS. 26, 27. Quando ponebat pluviis legem, et viam procellis sonantibus. Tunc vidit illam et enarravit, et praeparavit, et investigavit. --Solent per pluvias praedicantium dicta signari. Unde per Moysen dicitur: « Exspectetur sicut pluvia eloquium meum (Deut. XXXII, 2). » Quorum videlicet verba cum blande persuadent, pluviae sunt; cum vero terribilia de venturo judicio intonant, procellae. Et notandum quod pluviis lex ponitur, ut via procellis sonantibus aperiatur. Lex quippe est ipsis praedicatoribus posita, ut vivendo impleant quod loquendo suadere 133.0333D| festinant. Nam loquendi auctoritas perditur, quando vox opere non adjuvatur. Viam autem procellis sonantibus posuit, cum praedicatoribus sanctis suis ad corda hominum terrore venturi judicii perculsa aditum fecit. Usitata quippe sacri eloquii locutione, videre Dei dicitur videre nos facere, sicut justo viro Dominus dicit: « Nunc cognovi quod timeas Deum (Gen. XXII, 12). » Et Israelitae praemonentur: « Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligitis eum (Deut. XIII, 3), » id est, ut scire vos faciat. Tunc ergo cum legem pluviis poneret, hoc est mandatum custodiae praedicatoribus dare, hanc incarnatam sapientiam videri et enarrari a praedicatoribus, praeparari et investigari ab auditoribus fecit. Sibi 133.0334A| quippe illam praeparat, quisquis illam bene vivendo in viam judicii propitiam parat. Et notandum quae de ea quatuor dicta sint. Ait enim, vidit, enarravit, praeparavit, et investigavit. Vidit namque, quia species est; enarravit, quia verbum; praeparavit, quia remedium; investigavit, quia occultum. Sequitur: VERS. 28. Et dixit homini: Ecce timor Domini ipsa est sapientia, et recedere a malo intelligentia. --Ac si aperte diceretur: Ad temet ipsum, homo, revertere, cordis tui secreta perscruta. Si Deum timere deprehendis, profecto constat quia hac sapientia plenus es; quam si adhuc cognoscere non potes quid sit in se, jam cognoscis interim quid sit in te. Hinc scriptum est: « Initium sapientiae timor Domini 133.0334B| (Psal. CX, 11). » Sed quia ille veraciter vim divini timoris intelligit, qui se a cunctis pravis operibus custodit, recte subditur: Et recedere a malo intelligentia. Sequitur: CAPUT XXIX. VERS. 1. Addidit quoque Job assumens parabolam suam. --Quia enim parabola similitudo nominatur, aperte constat quod per exteriorum verborum formam mysteria loquitur, qui ad loquendum parabolam assumpsisse memoratur. Cum etenim sua narrat, quaeque sunt sanctae Ecclesiae ventura denuntiat, et per hoc quod ille patitur, indicat ipse quid illa patiatur. Sed electi omnes qui in fine mundi temporibus Antichristi fuerint in illa tribulatione comprehensi, reminiscuntur horum temporum 133.0334C| in quibus nunc Ecclesia fidei pacem tenet, et superba haereticorum colla comprimit, non potentatu culminis, sed jugo rationis, et per vocem beati Job dicit: VERS. 2. Quis mihi tribuat ut sim juxta menses pristinos? --Quia enim statutus numerus dierum vocantur menses, quid nomine signat mensium nisi collectiones animarum? Dies quippe dum colliguntur, in mensibus subtrahuntur. Quia et in hoc tempore sancta Ecclesia dum veritatis luce resplendentis animas colligit, in intimis abscondit. Aliquando etiam mensis pro perfectione ponitur, sicut propheta ait: « Erit mensis ex mense (Isa. LXVI, 23), » perfectio videlicet eis in requiem, quibus nunc perfectio fuerit in operatione. Reminiscatur ergo perfectionis 133.0334D| pristinae, reducat ad memoriam quanta praedicationis suae collectis animabus reportabat lucra, et angustata tribulationibus dicat: Quis mihi tribuat ut sim juxta menses pristinos? Sequitur: VERS. 3. Secundum dies quibus Deus custodiebat me, quando splendebat lucerna ejus super caput meum, et ad lumen ejus ambulabam in tenebris. --Tunc quippe videt ex se persecutione cogente infirmorum tumultus cadere, quos nunc ut mater intra pacis sinum parvulos fovet, et in tranquillas fidei cunas continet, qui admisti fortibus ipsa fidei tranquillitate nutriuntur. Tunc se in illis aestimat cadere quae se nunc mistis respicit custodiri, lucernae enim signatur nomine sacrae lumen Scripturae. Hinc 133.0335A| Psalmista ait: « Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine (Psal. CXVIII, 105). » Quia autem principale nostrum, appellatione capitis mens vocatur, per Psalmistam dicitur: « Impinguasti in oleo caput meum (Psal. XXII, 5). » Ac si aperte dicat: Charitatis pinguedine replesti mentem meam. Nunc ergo lucerna super caput Ecclesiae splendet, quia sacra eloquia tenebras mentis nostrae irradiant, ut in hoc caliginoso vitae praesentis loco dum verborum Dei lucem percipimus, quae sint agenda videamus. Nunc ad lumen in tenebris ambulat, quoniam sancta universalis Ecclesia, etsi alienas occultas cogitationes non penetrat, quia quasi faciem non cognoscit in nocte, ponit tamen gressus boni operis, directa lumine supernae locutionis. Sequitur: 133.0335B| VERS. 4. Sicut filii in diebus adolescentiae meae, quando secreto Deus erat in tabernaculo meo. --Sicut uniuscujusque hominis, sic sanctae Ecclesiae aetas describitur. Parvula tunc quippe erat, cum nativitate recens verbum vitae praedicare non poterat. Hinc enim de illa dicitur: « Soror nostra parvula est, et ubera non habet (Cant. VIII, 8). » Adulta vero Ecclesia dicitur quando Dei verbo copulata, sancto repleta Spiritu per praedicationis mysterium, in filiorum conceptione fetatur quos exhortando parturit, convertendo parit. De ejus hac aetate Domino dicitur: « Adolescentulae dilexerunt te (Cant. I, 3). » Tunc ergo cum in diebus illis Ecclesia, quasi quodam senio debilitata, per praedicationem filios parere non valet, reminiscitur fecunditatis antiquae. 133.0335C| Quid hoc loco tabernaculum, non habitationem mentis accipimus? quia per omne quod cogitando agimus, in consilio nostri cordis habitamus. Quisquis autem mandata Dei tacitus cogitat, secreto Deus illi in tabernaculo est. Habitationem etenim cordis sui ante Dei esse oculos viderat qui dicebat: « Et meditatio cordis mei in conspectu tuo semper (Psal. XVIII, 15). » Sancta itaque Ecclesia in magnis tunc tribulationibus deprehensa, cum multos a Deo conspicit prava cogitatione discedere, videt profecto mentis eorum habitaculum discedente Deo vacuum remanere, et jure deplorans, dicit: Quanto secreto Deus erat in tabernaculo meo. Quibus verbis non immerito etiam simulatio religionis plangitur, quia nonnulli etiam nunc Christiani esse non appetunt, 133.0335D| sed videri. His videlicet Deus in publico est, non in secreto. Sed sancta Ecclesia Deum in secreto habere desiderat, quia illos vere fideles respicit, quos ad vitam fidei corde pleno permanere cognoscit. Sequitur: VERS. 5. Quando erat Omnipotens mecum, et in circuitu meo pueri mei. --Pueri scilicet vocantur, quia coelestibus mandatis inserviunt. Unde per prophetam Dominus dicit: « Ecce ego et pueri quos mihi dedit Deus (Isa. VIII, 18). » Et rursus in Evangelio: « Pueri, nunquid pulmentarium habetis? » (Joan. XXI, 5.) Nunc ergo in circuitu ejus sunt pueri, quia in cunctis fere gentibus reperiuntur, qui coelestia mandata custodiunt, et spiritalis disciplinae regulis obsequuntur. 133.0336A| Qui profecto tunc ad obsequium pueri deerant, quando pravi qui reperti fuerint spiritalia ejus mandata contemnunt. Sequitur: VERS. 6. Quando lavabam pedes meos butyro. --Quia Christum et ejus Ecclesiam unam esse personam crebro jam diximus; illum videlicet hujus corporis caput, hanc autem illius capitis corpus. Aliter haec verba juxta vocem capitis accipi, atque aliter juxta vocem corporis debent. Quos ergo pedes Domini, nisi sanctos praedicatores accipimus? De quibus dicit: « Et inambulabo in eis (II Cor. VI, 16). » Butyro igitur pedes lavantur, quia praedicatores sancti bonorum operum pinguedine replentur. Ut enim, ut supra jam diximus, vix ipsa praedicatio sine aliquo transitur admisso. Hinc Jacob dicit: 133.0336B| « In multis offendimus omnes (Jac. III, 2). » Pedes ergo lavantur butyro, quia pinguedine boni operis infunditur, atque mundatur collectus pulvis de gloria praedicationis. Vel certe butyro pedes lavantur, dum sanctis praedicatoribus debita ab audientibus stipendia conferuntur, et quos fatigat injunctus praedicationis labor, exhibita a discipulis pinguedo boni operis fovet. Non quod ideo praedicent ut alantur, sed ideo alantur ut praedicent, id est, ut praedicare subsistant. Si autem sentire ista ex voce solius corporis debemus, nimirum pedes Ecclesiae sunt inferiorum operum ministri, qui dum ad usus necessarios ea quae sunt exterius exercent, per extremum ministerium velut pedes terrae inhaerent. Sed debent hi qui praesunt, qui doctrinae studio 133.0336C| invigilant, solerti cura occupatorum corda requirere, eisque eam quam ipsi vacando percipiunt, crebro admonitionis voce infusionem pinguedinis ministrare. Et pedes butyro lavant, quia eorum vulneribus poenitentiae unguenta subministrant. Reminiscatur igitur Ecclesia tunc vehementer afflicta, quomodo pacis suae tempore per exorationis verbum membra in se etiam extrema mundabat, et dicat: Quando lavabam pedes meos butyro. Quod de beato Job admirabiliter libet intueri, qui inter tot affectus pignorum, inter tot studia sacrificiorum, subjectis suis quamlibet extremis bona sequentis vitae praedicabat, ut eos de coelestibus imbueret qui sibi ad terrena opera deservirent. Sequitur: Et petra mihi fundebat rivos olei. --Quia petrae nomine Christus accipitur, 133.0336D| praedicator egregius fatetur dicens: « Petra autem erat Christus (I Cor. X, 4). » Quae videlicet petra nunc adversum sanctae Ecclesiae olei rivos fundit, quia in ea loquens Dominus praedicamenta unctionis intimae emanat. De hac petra olei rivus exiit liber Matthaei, liber Marci, liber Lucae, liber Joannis. In diversis mundi hujus partibus quot praedicamenta edidit, tot Petra haec per ora apostolorum omnium rivos fudit. Rivi vocantur olei, quia decurrunt, et unguent [ungunt], in quibus quisque tingitur, ungitur; quisquis tingitur interius impinguatur. Sequitur: VERS. 7. Quando procedebam ad portam civitatis et in platea parabant cathedram mihi. --Mos veterum 133.0337A| fuit, ut seniores in porta consisterent, et causas introeuntium judicarent. Quod beatum Job egisse pro cultu justitiae certum tenemus. Sed quid per civitatis portam, nisi bona quaeque actio designatur, per quam anima ad conventum regni coelestis ingreditur? Unde Propheta ait: « Qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes laudes tuas in portis filiae Sion (Psal. IX, 15). » Quid vero per cathedram, nisi magisterii auctoritas designatur? Graeca autem voce platea pro latitudine dicitur. Nunc ergo Ecclesia ad civitatis portam procedit, quia ut aditum coelestis regni percipiat, in sanctis actionibus exercet. Cui in platea paratur cathedra, quia in magnae auctoritatis latitudine sui magisterii exhibet libertatem. Qui enim recta quae sentit publica voce praedicat, quasi in 133.0337B| platea in cathedra sedet. Sequitur: VERS. 8. Videbant me juvenes et abscondebantur, et senes assurgentes stabant. --Si historiae intendimus, quae dixit credimus; si allegoriae, quae praedixit videmus. Juvenes namque dici solent, quia nulli consilii gravitate deprimuntur; senes vero non eos Scriptura vocare consuevit, qui sola quantitate temporum, sed morum grandaevitate maturi sunt. Unde per quemdam sapientem dicitur: « Senectus venerabilis est, non diuturna, neque numero annorum computata. Cani sunt autem sensus hominis, et aetas senectutis vita immaculata (Sap. IV, 8-9). » Sanctam ergo Ecclesiam vident nunc juvenes et absconduntur, senes vero ei assurgentes assistunt, quia vigorem ejus atque rectitudinem immaturi formidant, grandaevi 133.0337C| glorificant: leves quique qui sunt, fugiunt, graves vero atque perfecti hanc vitae suae meritis assurgendo venerantur. Sequitur: VERS. 9, 10. Principes cessabant loqui, et digitum superponebant ori suo. Vocem suam cohibebant duces, et lingua sua gutturi suo adhaerebat. --Quid hoc loco alii duces vel principes intelligi possunt, nisi haereticae pravitatis auctores? De quibus per Psalmistam dicitur: « Effusa est contentio super principes, et seduxerunt eos in invio et non in via (Psal. CVI, 40). » Nunc ergo haereticarum plebium principes auctoritate sanctae Ecclesiae perpendentes cessant loqui, et quasi ori suo digitum superponunt, dum falsis querelis, non ratione vocis se reprimi, sed virtutis 133.0337D| manu significant. Vocem suam duces cohibent, quia nimirum hi qui post se errantes populos trahere conantur, ne loqui perversa nunc audeant, et auctoritatis frenantur pondere, et virtute rationis. Quorum lingua gutturi suo adhaeret, quia etsi perversa loqui libera voce non audent, intus tamen apud se contegunt cuncta quae contra veram fidem proponere falsa moliuntur. Horum ergo temporum sequenti tribulatione deprehensa reminiscens Ecclesia deplorat. Sequitur: VERS. 11. Auris audiens beatificabat me, et oculus videns testimonium reddebat mihi. --Dum beatificari se ab audientibus sibique testimonium reddi a videntibus fatetur beatus Job, qualis in sermone, qualis in opere fuit, ostenditur. Quod si ad vocem sanctae 133.0338A| Ecclesiae referamus, ille ejus verba beatificat, qui ea quae audierit, opere consummat. Ille ei testimonium reddit, qui exemplis vitae illius bene vivendo respondet. Sequitur: VERS. 12, 13. Eo quod liberassem pauperem vociferantem, et pupillum cui non erat adjutor. Benedictio perituri super me veniebat, et cor viduae consolatus sum. --Magnae misericordiae ista sunt opera, liberare vociferantem pauperem, pupillo adjutorium ministrare, periturum eripere, cor viduae consolari. Haec beatus Job et exhibuit subditis, et tamen per sanctam Ecclesiam exhibenda signavit. Quae utcunque nunc incessabiliter exercet, ut videlicet filios suos et loquendo pascat, et defendendo protegat. Haec autem quae supra diximus pietatis opera sancta 133.0338B| Ecclesia et corporaliter exhibet, et spiritaliter exhibere non cessat. Nam et pauperem vociferantem liberat, cum peccatori veniam deprecanti, eas quas commiserat culpas relaxat. De talibus quippe pauperibus dicitur: « Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum (Matth. V, 3). » Pupillum vero cui non est adjutor liberat, dum unusquisque mortuo antiquo patre diabolo, ad sanctae Ecclesiae sinum currens, in ea sanae exhortationis adjutorium invenit, qui jam desideria mundi persequentis fugit. Potest pupilli nomine fidelis quisque etiam propter mortem boni Patris intelligi, cujus ad templum visione destitutus est, quam solatio destitutus non est. Benedictio etiam perituri super eum venit, cum peccatoris interitum praevenit, et cum sanctis 133.0338C| exhortationibus a culpae fovea reducit. Unde scriptum est: « Qui converti fecerit peccatorem ab errore viae suae, salvabit animam ejus a morte, et operit multitudinem peccatorum (Jac. V, 20). » Cor autem viduae consolatur, dum fideli cuique animae, quia aeternas Domini retributiones narrat, quasi viri sui bona ad memoriam revocat. Cui quia spiritaliter anima juncta est, eo mortuo vidua dicitur, sed sanctae Ecclesiae vocibus ex ejus resurrectione refovetur. Sequitur: VERS. 14. Justitia indutus sum, et vestivit me sicut vestimento. --Vestimento utique cum vestimur, ex omni parte circumdamur. Ille ergo justitia sicut vestimento vestitur, qui se undique bono opere protegit, 133.0338D| et nullam partem actionis suae peccato nudam relinquit. Nullam qui in aliis actionibus justus est, in aliis injustus, quasi hoc latus cooperuit, illud nudavit. Sequitur: Et diademate judicio meo. --Justorum judicia recte diademati comparantur, quia per magni operis gloriam ad retributionis ducunt coronam. Quae nimirum judicia secum quotidie introrsus agunt, quid Deo, quid proximo debeant solerter aspiciunt, atque ad agenda bona se vehementer accendunt, et de perpetratis malis districte redarguunt. Unde bene quoque per Salomonem dicitur: Cogitationes justorum judicia. Sequitur: VERS. 15, 16. Oculus fui caeco, et pes claudo, pater eram pauperum, et causam quam nesciebam diligentissime investigabam. --Inter haec lectoris animus forsitan 133.0339A| quaerat cur beatus Job suas tam subtiliter virtutes enumerat. Sanctorum quippe virorum est bona quae fecerint occultare, ne contingat eos lapsum elationis incurrere. Sed sancti viri cum coguntur bona narrare quae faciunt, non elationi serviunt, sed utilitati. Unde beatus Job amicis suis se injuste increpantibus, atque idcirco nescientibus bona sua loquendo aperit, ut nimirum discerent non contra ejus vitam increpantes erigi, sed hanc tacentes imitari. Intuendum nobis prius est, quam rectus narrandi ordo servetur, ut ante justitiae, et post misericordiae opera describantur. Ille quippe bene agit quae pia sunt, qui scit prius servare quae justa, ut collatus in proximis rivus misericordiae de justitiae fonte ducatur. Nam multi proximis quasi opera misericordiae 133.0339B| impendunt, sed injustitiae facta non deserunt. Qui si veraciter proximis misericordiam facere studerent, sibi ipsis debuerant prius juste vivendo misereri. Unde scriptum est: « Miserere animae tuae placens Deo (Eccli. XXX, 24). » Quae videlicet verba si ad vocem sanctae Ecclesiae typica interpretatione referamus, ipsa est oculus caeco, quia per verbum lucet; ipsa est pes claudo, quia per adjutorium continet. Caecos enim praedicando illuminat, claudos vero opitulando sustentat. Caecus quippe est qui adhuc quo pergat non videt. Claudus autem est qui non potest ire quo videt. Sed quia sancta Ecclesia duos in se populos colligit, Judaicum scilicet atque gentilem, recte etiam potest caeco gentilis, claudo autem Judaicus populus designari. Gentilis 133.0339C| quippe quasi oculos non habuit, quia non accepta lege, non vidit quo ire debuisset. At contra Judaicus habens oculos claudus fuit, quia legem quidem sciendo tenuit, sed in ea gressum recti operis non tetendit. Quem cum ad se venientem sancta Ecclesia suscipit, quia ei jam vetus tenenti etiam Novum Testamentum inserit, ad dirigendos gressus illius quasi alterum pedem jungit. Qui fidelis sanctae Ecclesiae populus adhuc recte subjungit: Pater eram pauperum. Quia videlicet humiles, qui « pauperes spiritu (Matth. V, 3) » dicti sunt, ex ejus praedicatione generantur. Sed plerumque multa homines pauperibus largiuntur, non quia eosdem pauperes diligunt, sed quia si minime tribuant, iram judicis superni formidant. Quia igitur aliud est bonum opus ex 133.0339D| praecepto, aliud vero etiam ex affectu facere, sanctus vir non se patronum vel proximum, vel adjutorem pauperum, sed patrem fuisse testatur. Quia nimirum magnum charitatis officium misericordiae vertit in affectum naturae, ut eos quasi filios cerneret per amorem, quibus quasi pater praeerat per protectionem, sequitur: Et causam quam usque investigabam. --Strenuus quippe erat in negotiis pauperum. Qui enim aeternae retributionis bona cogitat, necesse est ut ad omnem se causam secuturae mercedis extendat. Hinc enim per Salomonem dicitur: « Qui Deum timet, nihil negligit (Eccle. VII, 19). » Qua in re notandum video ne ad proferendam sententiam unquam praecipites esse debeamus, ne 133.0340A| temere indiscussa judicemus, ne quaelibet mala audita nos moveant, ne passim dicta sine probatione credamus. Quod profecto perpetrare pertimescimus, si auctoris nostri subtilius facta pensemus, ipse quippe ut nos a praecipitata sententiae prolatione compesceret, cum « omnia nuda et aperta sint oculis ejus (Hebr. IV, 13), » mala tamen Sodomae noluit audita judicare, qui ait: « Clamor Sodomorum et Gomorrhaeorum multiplicatus est, et peccatum eorum aggravatum est nimis. Descendam et videbo utrum clamorem qui venit ad me opere compleverint, an non est ita, ut sciam (Gen. XVIII, 20, 21). » Quae scilicet verba etiam per vocem Ecclesiae ad interpretationem typicam possumus non inconvenienter referre. Ipsa quippe electos suos, cum mala 133.0340B| carnalium judicat, hoc quod nescit investigat, quia mala quae nescit operando, investigat per judicium corrigendo. Sequitur: VERS. 17. Conterebam molas iniqui, et de dentibus illius auferebam praedam. --Toties quippe ex iniqui dentibus Ecclesia praedam tulit, quoties ex erroris morsu animam praedicando diripuit. Quis namque iniquus verius dici potest quam diabolus? Cujus molas conterimus, deserendo contra ejus insidias occulta illius machinamenta monstramus, ac de ejus dentibus praedam tollimus, quia mentem quam jam ad peccandum frangendo momorderat, ad salutem vitae convertendo revocamus. Per molas quippe occultae ejus insidiae, per dentes vero apertae jam perpetratio demonstratur. De quibus inimicorum 133.0340C| molis ac dentibus per Psalmistam scriptum est: « Deus vero contrivit dentes eorum in ore ipsorum, molas leonum confringet Dominus (Psal. LVII, 7). Sed prius necesse est occulta consiliorum illius machinamenta prodere, ut auditoris nostri animum valeamus postmodum aperto lapsu revocare. Contra hunc leonem sancta Ecclesia, quia ejus insidias conspicit, fidei caulas munit, cujus toties molas frangit, quoties haereticorum argumenta destruit; totiesque ab ejus dentibus praedam diripit, quoties ab errore quempiam praedicando convertit. Sequitur: VERS. 18. Dicebamque: In nidulo meo moriar, et sicut palma multiplicabo dies. --Quid hoc loco per nomen exprimitur? Multitudo quippe illa bonorum quae persecutionum temporibus fuerit deprehensa, 133.0340D| nutrimentorum suorum dies quasi in nido, sic in loco quietis explere credidit. Hinc scriptum est: « Etenim passer invenit sibi domum, et turtur nidum (Psal. LXXXIII, 4). » Palma enim tarde proficit, sed diu in viriditate subsistit. Cum multis autem difficultatibus sancta Ecclesia ad fidei statum venit, et pro collectione plurimorum in ejusdem fidei gloria diutius stare concupiscit. Sicut palma ergo multiplicare se dies credidit, quae, emergente subitae tentationis articulo, pacis suae gratiam et tarde fidelibus adeptam, et citius ab infidelibus interceptam dolet. Nec immerito justorum vita palmae comparatur, quia scilicet palma inferius tactu aspera est, et quasi aridis corticibus obvoluta, superius vero et 133.0341A| visu fructibus pulchra. Inferius corticum suarum involutionibus angustatur, sed superius amplitudine pulchrae viriditatis expanditur. Sic quippe est electorum vita despecta inferius, superius pulchra. In ima ista quasi multis corticibus obvolvitur, dum multis tribulationibus angustatur; in summa vero illa quasi pulchrae viriditatis foliis, amplitudine retributionis expanditur, in hoc autem quod palma minoris amplitudinis ab imis inchoat, et juxta ramos ac ramos ampliori robore exsurgit, designatur proficiens vita justorum, qui nequaquam sunt in terrenis studiis fortes et in coelestibus debiles, sed longius atque distantius studiosos se exhibent Deo, quam saeculo fuisse meminerunt, et si tepidus prima inchoat, ferventius extrema consumit: videlicet semper 133.0341B| inchoare se aestimat, et idcirco infatigabilis in novitate perdurat. Hanc scilicet justorum constantiam propheta intuens ait: « Qui confidunt in Domino, mutabunt fortitudinem, assument pennas ut aquilae, current, et non laborabunt; ambulabunt, et non deficient (Isa. XL, 31). » Sequitur: VERS. 19. Radix mea aperta est secus aquas. --Juxta aquas etenim radix aperitur, quando ad percipienda veritatis fluenta laetanter cogitatio mentis expanditur. Quae scilicet verba si ad vocem sanctae Ecclesiae ducimus, radix illius ipsa debet incarnatio Redemptoris intelligi, quae juxta aquas aperta est, dum Deus invisibilis per assumptionem humanitatis suae patuit aspectibus visionis nostrae. Hinc scriptum est: « Et erit tanquam lignum quod plantatum est 133.0341C| secus decursus aquarum (Psal. I, 3). » Sequitur: Et res morabitur in messione mea. --Subaudis: dicebam, messio enim sanctae Ecclesiae non inconvenienter accipitur, cum perfectae animae a corporibus abstractae, velut maturae segetes a terra decisae ad coelestia horrea demigrant. Ros namque desuper cadit, messis deorsum colligitur. Ergo ros moratur in messione, quia gratia desuper veniens agit ut digni simus qui de inferioribus colligamur. Hinc Paulus ait: « Gratia Dei sum id quod sum (I Cor. XV, 10). » Sequitur: 133.0342A| VERS. 20. Gloria mea semper innovabitur, et arcus meus in manu mea instaurabitur. --Sancta quippe Ecclesia quasi amissam gloriam deplorat, cum fideles suos ad vitam veterem redire considerat, ait enim: Dicebamque: Gloria mea semper innovabitur. Quia eos quos in se novae vitae militare credidit, vetustis desideriis servire cognoscit. Arcus autem nomine in sacro eloquio aliquando malorum insidiae designantur, ut illud: « Intenderunt arcum rem amaram (Psal. LXIII, 4). » Aliquando vero dies judicii, ut illud: « Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus (Psal. LIX, 6). » Aliquando autem ipsa eadem sacra eloquia designantur, ut illud: « Arcum suum tetendit, et paravit illum (Psal. VII, 13). » Quid igitur in hoc loco arcus nomine, 133.0342B| nisi sacrum eloquium debet intelligi? In chorda etenim Testamentum Novum, in cornu vero Testamentum Vetus accipitur. In arcu autem dum corda trahitur cornu curvatur, sicut in hoc eodem sacro eloquio dum Testamentum Novum legitur, duritia Testamenti Veteris emollitur. Nec indecenter dicimus chordam Testamento Novo congruere, quod de incarnatione Dominica certum est exstitisse. Quasi ergo chorda trahitur, et cornu curvatur, quia dum in Testamento Novo incarnatio mediatoris agnoscitur, ad spiritalem intelligentiam rigor Testamenti Veteris inclinatur. In manu etenim arcum tenet, qui divina eloquia quae intellectu cognoscit, operatione perficit. Instauratur ergo arcus in manu, dum quidquid de sacro eloquio studendo cognoscitur, 133.0342C| vivendo completur. Hinc etiam Salomon dum fortes spiritalis pugnae describeret bellatores, ait: « Omnes tenentes gladios, et ad bella doctissimi (Cant. III, 8). » Sed dum « omnes quae sua sunt quaerunt, non quae sunt Christi Jesu (Phil. II, 21), » scripta Dei ubique reperta opponuntur oculis, sed haec cognoscere homines dedignantur, pene nullus quaerit scire quod credit. Multitudo ergo bonorum praecedentium arcum suum destrui doleat, quae sacrum eloquium restaurari semper per studium subsequentium credebat. LIBER VICESIMUS. 133.0341| 133.0341D| Sancta quippe Ecclesia, haereticorum vel carnalium tribulationibus pressa, praeteritorum reminiscitur temporum, in quibus omne quod ab ea dicitur, cum metu a fidelibus auditur; et adversariorum suorum proterviam deplorans dicit: VERS. 21. Qui me audiebant exspectabant sententiam, et intenti tacebant ad consilium meum. --Ac si aperte dicat: Non ut hi protervi ac tumidi, qui dum veritatis verba suscipere renuunt, praedicationis meae sententiam quasi docendo praecurrunt. Citius nunc discipuli intenti ad ejus consilium tacent, 133.0342D| quia ejus verba non audent impugnare, sed credere. Sequitur: VERS. 22. Verbis meis addere nihil audebant. --Quia tunc nimirum haeretici cum contra hanc libertate pessima fuerint effrenati, dictis ejus addere aliquid praesumunt, cum praedicamentorum ejus rectitudinem quasi emendare moliuntur. Sequitur: Et super illos stillabat eloquium meum. --In hac stillatione eloquii, quid aliud quam mensura praedicationis accipitur? Quia oportet ut exhortationis gratia singulis juxta capacitatem ingenii conferatur. 133.0343A| Hinc est quod jubente Domino non solum phialae ad mensam tabernaculi, sed etiam cyathi praeparantur. Sequitur: VERS. 23.-- Exspectabant me sicut pluviam, et os suum aperiebant quasi ad imbrem serotinum. --Verba quippe sanctae praedicationis sicut pluviam sustinemus, cum vera humilitate ariditatem nostri cordis agnoscimus, ut potu sanctae praedicationis irrigemur. Unde recte per Psalmistam dicitur: « Anima mea sicut terra sine aqua tibi (Psal. CXLII). » Qui dum in extrema parte jam saeculi verba sanctae praedicationis accipimus, quasi ad imbrem serotinum os cordis aperimus. Nam si os in corde non esset, Psalmista non diceret: « Labia dolosa in corde, et corde locuti sunt (Psal. XI, 3), » mala. Hinc scriptum 133.0343B| est: « Dabo vobis pluviam temporaneam et serotinam (Deut. XI, 14). » Sequitur: VERS. 24. Si quando ridebam ad eos, non credebant. --Hoc si juxta historiae verba percipimus, credi necesse est quod vir sanctus talem se exhibuerit subditus, ut etiam ridens timeri potuisset. Qua in re quid aliud docemur, nisi quod talis esse debet dispensatio regiminis, ut is qui praeest ea se circa subditos mensura moderetur, quatenus et arridens timeri debeat, et iratus amari, ut eum nec nimia laetitia vilem reddat, nec immoderata severitas odiosum? Hoc quoque juxta historiam non inconvenienter accipitur quod protinus subinfertur: « Et lux vultus mei non cadebat in terram. » Scriptum quippe est: « Oculi stultorum in finibus terrae (Prov. 133.0343C| XVII, 24). » Rursumque per eumdem Salomonem dicitur: « Oculi sapientiae in capite ejus (Eccle. II, 14). » Paulus quoque ait: « Caput viri Christus (I Cor. XI, 3). » Oculi sapientis ergo in capite ejus sunt, dum Redemptoris sui semper opera, quae imitari debeat, contemplatur. Lux ergo vultus hujus in terram non cecidit, quia quae terrena sunt per concupiscentiam non aspexit. Sed quia saepe vox capitis ad vocem corporis, saepe vox corporis ad vocem capitis transit. Qui enim sunt in carne una nihil obstat ut conveniant etiam in voce una. Dicat ergo ex voce capitis de electis suis, dicat Ecclesia: Si quando ridebam ad eos, non credebant. Ridere enim Dei est sanctorum vias prosequenti favore prosperari, sicut de his quoque per usum dicitur, quos in 133.0343D| hoc saeculo felicitatis blandimenta comitantur. Arrisit illis tempus, sed Redemptori nostro quasi arridenti non credimus, dum multis jam donis testantibus, et gratiam favoris ejus accipimus, et tamen adhuc sub ejus judicio de nostra infirmitate titubamus. Hinc per Salomonem dicitur: « Beatus vir qui semper est pavidus, qui autem mentis est durae corruet in malum (Prov. XXVIII. 14). » Quid namque terra, nisi peccator vocatur? cui prima sententia dictum est: « Terra es, et in terram ibis (Genes. III, 19). » Lux ergo vultus Domini in terra nequaquam cadit, quia visionis ejus claritas peccatoribus non apparet. Scriptum namque est: « Tollatur impius, ne videat gloriam Dei. » Quasi enim lux in 133.0344A| terram caderet, si in extremo judicio veniens claritatem majestatis suae peccatoribus aperiret. Quod si haec verba ex sanctae Ecclesiae voce suscipimus, non incongrue intelligere poterimus lucem vultus ejus in terram non cadere, quia, occupatis in terrenis actibus, vitat summa contemplationis suae mysteria praedicare. Dici enim infirmis fortia prohibet, ne dum incapabilia audiunt praedicationis verbis, quibus sublevari debuerant, opprimantur. Sequitur: VERS. 25. Si voluissem ire ad eos, sedebam primus. --Quia in corde reproborum priori loco actiones carnis sunt, et posteriori actiones animae, in eorum procul dubio cogitationibus Christus non primus, sed ultimus sedet. Sed electi quique, quia ea prae omnibus quae aeterna sunt cogitant, posteriori cura minima si quae 133.0344B| sunt temporalia disponunt, quibus et magistra voce Veritas dicit: « Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus: haec omnia adjicientur vobis (Matth. VI, 33). » In eorum corde Dominus primus sedet. Sequitur: Cumque sederem quasi rex circumstante exercitu, eram tamen moerentium consolator. --Quasi rex Dominus sedet in corde, quia circumstrepentes regit animorum motus in nostra cogitatione. In mente quippe quam inhabitat, dum torpentia excitat, inquieta frenat, frigida accendit, accensa moderatur, emollit rigida, fluxa restringit, ex ipsa hac diversitate cognitionum quasi quidam illum exercitus circumstat. Sive certe quasi rex sedet circumstante exercitu, quia praesidente illo mentibus electorum circumstat turba virtutum. 133.0344C| Qui etiam moerentium consolator est ea promissione qua dicit: « Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur (Marc. V, 5). » Et rursus: « Videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis (Joan. XVI, 22). » Ea vero quae de sanctae Ecclesiae capite diximus, nihil obstat si ad vocem quoque ipsius Ecclesiae referamus. In ea quippe ordo doctorum quasi rex praesidet, quem fidelium suorum turba circumstat, quae scilicet multitudo fidelium, recte quoque exercitus dicitur, quia in procinctu bonorum operum indesinenter quotidie contra tentationum bella praeparatur. Corda quoque moerentium sancta Ecclesia consolatur, dum praesentis peregrinationis aerumna afflictas mentes electorum pensat, et has aeternae patriae promissione laetificat. 133.0344D| Sciendum nobis est quod valde aedificare lectorem etiam juxta historiam potest, si perpendat quomodo bonis rectoribus mista sit, et regendi auctoritas, et benignitas consolandi. Ait enim: Cumque sederem quasi rex circumstante exercitu. Ecce auctoritas regiminis. Eram tamen moerentium consolator. Ecce ministerium pietatis. Disciplina enim vel misericordia multum destituitur, si una sine altera teneatur. Sed circa subditos suos inesse rectoribus debet, et juste consolans misericordia et pie saeviens disciplina. Sequitur: CAPUT XXX. VERS. 1. Nunc autem derident me juniores tempore. --Omnes haeretici universali Ecclesiae comparati, 133.0345A| juniores tempore congrue vocantur, quia ipsi ab ea, non autem ipsa egressa est ab illis. Unde recte quoque per Joannem dicitur: « A nobis exierunt, sed non erant ex nobis. Nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum (I Joan. II, 19). » Juniores ergo sanctam Ecclesiam irrident, cum hi qui ab ea egressi sunt, doctrinam ejus despiciunt. De quibus adhuc subditur: Quorum non dignabar patres ponere cum canibus gregis mei. --Quis est grex sanctae Ecclesiae, nisi multitudo fidelium? vel qui alii hujus gregis canes vocantur, nisi doctores sancti, qui eorumdem fidelium custodes exstiterunt? Qui dum pro Domino suo diurnis nocturnisque vigiliis intenti clamaverunt, magnos, ut ita dixerim, latratus praedicationis dederunt. De quibus eidem Ecclesiae 133.0345B| per Psalmistam dicitur: « Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso (Psal. LXVII, 24). » Patres vero haereticorum dicimus eos videlicet quos haeresiarchas vocamus, de quorum perversa praedicatione, id est, locutionis semine sequentes sunt populi in errore generati. Sancta ergo Ecclesia cum canibus gregis sui haereticorum Patres ponere dedignatur, quia inventores errorum dijudicando respuit, eosque inter veros Patres numerare contemnit. Sequitur: VERS. 2. Quorum virtus manuum erat mihi pro nihilo, et vita ipsa putabantur indigni. --Virtus quippe in manu est, magnitudo in operatione: sed virtus manuum haereticorum a sancta Ecclesia pro nihilo ducitur, quia nullius esse meriti conspicit, vera fide perdita, quidquid operantur. Charitatem quippe Dei 133.0345C| et proximi deserunt, qui et de Deo falsa sentiunt, et proximis jurgando dividuntur. Nonnunquam vero haeretici signa quoque ac miracula faciunt, sed quia ad eadem signa, quae exhibent, nulla humilitate concordant, recte subditur: Et vita ipsa putabantur indigni. Vel certe omnes haereticos sancta Ecclesia vita ipsa fatetur indignos, quia nimirum sub nomine Christi militant contra nomen Christi de quibus adhuc subditur: VERS. 3. Egestate et fame steriles. --Omnes haeretici dum in sacro eloquio plus secreta Dei student perscrutari quam capiunt, fame sua steriles fiunt, neque ea quaerunt ex quibus semetipsos ad humilitatem erudiant, mores in tranquillitate disponant, patientiam servent, longanimitatem exhibeant, sed 133.0345D| ea solummodo quae eos doctos ac loquaces demonstrent; illa scire appetunt, ex quibus singulariter eruditi videantur. Quam bene eorum audaciam praedicator egregius refrenat dicens: « Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem (Rom. XII, 3). » Sequitur: VERS. 4. Qui rodebant in solitudine squallentes calamitate et miseria, et mandebant herbas et arborum cortices. --Rodi solet, quod comedi non potest. Haeretici autem, quia Scripturam sacram intelligere sua virtute moliuntur, eam procul dubio apprehendere nequaquam possunt, quam dum non intelligunt quasi non edunt; et quia per supernam gratiam non adjuti hanc edere nequeunt, quasi quibusdam 133.0346A| illam nisibus rodunt, et qui ab universalis Ecclesiae societate disjuncti sunt, non quolibet loco rodere, sed in solitudine memorantur. Qui recte perhibentur calamitate et miseria squalidi, quia et morum sunt pernicie et sensus pravitate despecti. Qui herbas quoque et cortices arborum mandunt, quia elationis suae obice repulsi, in sacro eloquio magna et intima percipere nequeunt, sed vix in illa quaedam tenera et exteriora cognoscunt. Per herbas quippe, dicta planiora, per arborum cortices, Patrum eloquia exteriora signantur. Vel certe herbas mandere est, de Scriptura sacra minima praecepta servare, majora contemnere. Quos bene Veritas increpat dicens: « Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui decimatis mentham, et anethum, et ciminum, 133.0346B| et reliquistis quae graviora sunt legis (Matth. XXVIII, 23). » Qui arborum cortices mandunt, quia sunt nonnulli qui in sacris voluminibus solam litterae superficiem venerantur, ne quidquam de spiritali intellectu custodiunt, cum nihil in verbis Dei amplius nisi hoc quod exterius audierint, esse suspicantur. Hinc Paulus ait: « Hujusmodi enim Christo Domino non serviunt, sed suo ventri (Rom. XVI, 18). » Aliter: Quid aliud hoc in loco solitudo, quam boni destitutio demonstratur? Unde et sub Judaeae typo Jeremias peccatoris animam deplorat, dicens: « Quomodo sedet sola civitas plena populo? » (Thren. I, 1.) Sed cum per beatum Job de pravis dicitur, rodebant in solitudine, libet intueri, hoc etiam quod per Psalmistam dictum est: « Inimici ejus 133.0346C| terram lingent (Psal. LXXI, 9). » Duo quippe sunt genera hominum ambitioni suae servientium, unum videlicet quod semper ad avaritiam blandimentis utitur linguae, aliud vero quod aperta vita intendit rapinae. Omnes igitur qui aliena appetunt, sed ea quae appetunt rapere nequaquam possunt, blandis autem sermonibus, et quasi mollitie dulcedinis concupita abstrahere conantur, quid aliud quam terram lingent? Qui vero in hoc mundo aliqua potestate suffulti sunt, et concupiscentes aliena, blandire quidem ex fraude despiciunt, quia etiam injusto robore possunt implere quod volunt, hoc quod appetunt non lambunt, sed rodunt. De his quippe ac si dicat Ecclesia, aliena etiam violenter rapiendo non roderent, nisi prius ipsi in interioribus suis, soli ac vacui 133.0346D| a virtutum cultura remanerent. Natura igitur humana bene condita, sed ad infirmitatem vitio propriae voluntatis lapsa in calamitatem cecidit, quia pressa innumeris necessitatibus nil in hac vita nisi unde affligeretur invenit. Sed cum eisdem naturae nostrae necessitatibus plerumque plusquam expedit deservimus, mentisque curam negligimus, et miseriae negligentiam, infirmitati nostrae addimus squalorem culpae. Necessitatis igitur causam in usum voluptatis vertere, quid est aliud quam calamitati suae squalorem miseriae sociare? Quid enim per herbas, nisi tenera ac terrae proxima bene inchoantium vita? Et quid per arborum cortices, nisi exteriora opera eorum, qui jam sublimia appetunt, 133.0347A| designantur? Pravi namque cum recta incipientes aspiciunt, aut irridendo, aut quasi consulendo contradicunt. Cum vero jam quosdam pensant ad summa proficere, quia eorum profectus funditus dissipare nequeunt, a quibusdam illos suis operibus divertunt. Herbas itaque eis, et arborum cortices mandere est, vel studia bene inchoantium, vel operationes quorumdam jam more arborum ad superiora tendentium persuasionibus pestiferis, quasi quibusdam malitiae suae dentibus, dissipare. Herbas mandunt reprobi, cum infirmorum initia irridendo consumunt. Vel certe herbas mandere est laevia quaedam ac tenera de antiquis Patribus imitari. Arborum vero cortices edere est eorum opera superficie tenus agere, sed intentionem rectam in 133.0347B| eisdem operibus non tenere. Sequitur: Et radix jumperorum erat cibus eorum. --Arbor namque juniperi pro foliis punctiones habet, sic quippe sunt hirsuta quae profert, ut spinis similia contrectantem pungere valeant. Spina vero est omne peccatum, quia dum trahit ad delectationem, quasi pungendo lacerat mentem. Unde justi voce et poenitentis dicitur: « Conversus sum in aerumna mea dum configitur spina (Psal. XXXI, 4). » Quid vero per radicem juniperi, nisi avaritia designatur, ex qua peccatorum omnium spinae producuntur? De qua et per Paulum dicitur: « Radix omnium malorum est cupiditas (II Tim. VI, 20). » Quia igitur plerumque haeretici sola instruunt, sed erroris praedicamenta non deserunt, dum sumptus percipere quasi doctores 133.0347C| volunt, bene de eis sancti viri nunc voce dicitur: Et radix juniperorum erat cibus eorum. Quia dum totis mentis suae sensibus avaritiam cogitant, quasi eo alimento vescuntur, de quo nasci procul dubio peccatorum sequentium punctiones solent. Aliter: Qui enim non frugem divini eloquii concupiscunt, sed ad rerum temporalium ambitum serviunt, nequaquam pane tritici, sed radice juniperi satiantur. Contemnentes namque Deum hic minime sentiunt, quantum sit mali quod agunt. Adhuc enim juniperi radicem comedunt, sed hujus radicis quam sint rami asperi non attendunt. Quia nimirum prava actio modo quasi ex radice delectat in culpa, sed postmodum quasi ex se ramis pungit in poena. Sequitur: 133.0347D| VERS. 5. Qui de convallibus ista rapientes, cum singula reperissent, cum clamore currebant. --De convallibus illa rapiunt, quia haec de humilibus dictis Patrum superbo spiritu colligunt, quae dum pro suis se partibus invenisse gloriantur, ad ea cum clamoribus currunt. Quia videlicet omne quod sentiunt, appetitae laudis ad aures hominum diffamare conantur. Aliter: In comparatione videlicet supernorum omnis praesens vita convallis est; hi autem, quia sublimia montium, id est fortia acta sanctorum contemplari nesciunt, sed per oblectationem in infimis quasi in convallibus conversantur, et dum quodlibet lucrum vel parvi stipendii inveniunt, cum clamore currunt, quia hoc abstrahere etiam 133.0348A| jurgando moliuntur. In convalle enim repertis singulis cum clamore currere est, subortis causarum occasionibus etiam pro parva stipe litigare. Possunt quoque per herbas atque arborum cortices non solum, ut praedictum est, bonorum opera, sed in hac vita consolationes ac prosperitates intelligi. Saepe enim omnipotens Deus electos cum donis interioribus ditat, exterioribus etiam honoribus sublevat, cumque eos praeferendo caeteros honorabiles reddit, latius imitabiles ostendit. Et nonnunquam pravi quidam eorum vitam despiciunt, sed felicitatem in hoc mundo assequi concupiscunt. Quia igitur hic blandimenta transitoriae quaerunt consolationis, herbas comedunt, quia in cogitationibus suis exteriorem eorum gloriam meditantur, arborum cortices mandunt; 133.0348B| et quoniam in his omnibus soli avaritiae tota intentione deserviunt, radice juniperi replentur. Quae cuncta de convallibus rapiunt, quia ex amore hujus infimae et corruptibilis vitae immensis cupiditatibus inardescunt, et cum singula reperiunt ad ea cum clamoribus currunt, quia videlicet sanctorum Patrum quorum merita adipisci non quaerunt, loca atque regimina apprehendere satagunt, et cum tranquilla nequeunt, haec plerumque assequi, etiam disrupta concordiae pace moliuntur. Sequitur: VERS. 6. In desertis habitabant torrentium, et in cavernis terrae, vel super glaream. --Jure igitur inventores perversorum dogmatum torrentes vocantur, quia a calore charitatis frigidi, quasi in torpore 133.0348C| temporis hiemalis excrescunt, qui non perpetua plenitudine profluunt, sed catholicorum allegationibus quasi aestibus solis exsiccantur. Et quidem inventores perversorum dogmatum contra sanctam Ecclesiam exorti fervore jam veritatis exstincti sunt, sed tamen eorum discipuli ea quae illi docuerunt tenere ac defendere non desistunt. Hi ergo qui illorum sequuntur errores in desertis torrentium habitant, id est, in eorum praedicatione confidunt, quorum eloquia catholicorum jam responsione et ratiocinatione siccata sunt. Quid vero aliud cavernas terrae, quam occultas haereticorum praedicationes accipimus? Sic enim inter se haeretici clandestinis conventiculis coeunt, ut errori suo reverentiam quam ex ratione non valent, praebeant ex occultatione. Glaream 133.0348D| quippe illos minutissimos dicimus lapides, quos aqua fluvialis trahit. Doctores igitur perversorum dogmatum super glaream habitant, quia illas hominum mentes trahunt, quae nulla gravitatis stabilitate solidantur, quas velut de loco semper ad locum flumina errorum ducunt. Unde et praedicator egregius cum auditores suos non temporaliter duci, sed forti cuperet gravitate solidari, admonuit dicens: « Ut jam non simus parvuli fluctuantes, nec circumferamur omni vento doctrinae (Ephes. IV, 14). » Aliter: In bona etenim parte recte torrentes sanctos praedicatores accipimus, qui dum in praesenti vita divinis nobis eloquiis influunt, aquarum multitudine quasi in hieme colliguntur. Qui et aestivo sole adveniente 133.0349A| se subtrahunt, quia cum aeternae patriae lux emicuerit, praedicare cessabunt. Horum torrenta deserta sunt vitae temporalis commoda. Ea namque deserunt et ad lucra se coelestis adipiscenda convertunt. Cuncta autem haec torrens ille reliquerat, qui dicebat: « Propter quae omnia detrimentum feci, et arbitror ut stercora (Phil. III, 8). » Sed quia pravorum mentes ea in hac vita adipisci appetunt quae despicientes justi derelinquunt, in desertis torrentium habitare referuntur; illa enim quae sanctis indigna sunt, ipsi percipere pro magno concupiscunt. Cavernae autem terrae sunt cogitationes pravae, in quibus se ab humanis oculis abscondunt. Pravi quippe ut sunt, ab hominibus videri refugiunt. Glarea namque est vita praesens, quae indesinenter ad 133.0349B| terminum suum ipso defectu mutabilitatis quasi impulsu fluminis ducitur. Super glaream itaque habitare est, fluxui vitae praesentis inhaerere, et ibi intentionem ponere, ubi gressum nequeat fixe stando solidare. Est aliud in glarea quod nequaquam debeat tacendo praeteriri. Quia cum pes in ejus superficie ponitur, ipsa ejus volubilitate labitur, atque ad ima devolvitur. Cui videlicet rei in nullo discrepat vita pravorum, quia cum pro amore mundi aliqua student licita atque honesta agere, quasi planum in superficie pedem ponunt; sed repente pes ad ima labitur, quia eorum actio, dum plura semper appetit, usque ad iniqua et illicita descendunt. Sequitur: VERS. 7. Qui inter hujuscemodi laetabantur, et esse 133.0349C| sub sentibus delicias computabant. --Quid nomine sentium, nisi eas quas supradiximus, punctiones intelligimus peccatorum? Quia autem perversae mentes gaudent iniquitatibus quas flere debuerunt, omnes haeretici tanto se inani laetitia extollunt, quanto magis ad pejora convalescunt, et quasi esse sub sentibus delicias deputant, quia inde perversam ad gaudium sublevant, unde spinas peccatorum portant. Aliter: Inter hujuscemodi impii laetantur, quia nimirum attendunt transitoria quae percipiunt, et intueri negligunt permanentia quae perdunt, cumque amore temporalium flagrant, veram laetitiam volentes ignorant. Laetantur itaque, sed sub sentibus, quia rebus quidem temporalibus gaudent, sed tamen 133.0349D| dum dispensare sine tribulatione eadem temporalia non valent, ea cura punguntur miseri, qua premuntur. Manent sub sentibus, et hoc ipsum delicias aestimant, qui et dura quidem ex praesentis vitae amore tolerant, et tamen effectu nimiae cupiditatis obligati, laborem ejusdem tolerantiae voluptatem putant. Sequitur: VERS. 8. Filii stultorum et ignobilium. --Eorum videlicet filii qui fuerunt errorum magistri. Filii igitur dicuntur, non de eorum semine, sed de imitatione generati, qui docendo perversa stulti fuerunt per ignorantiam, vivendo nequiter ignobiles per actionem, qui Redemptori nostro, nulla sapientia, nulla vitae cognitione conjuncti sunt. De quo Salomonis voce in laude sanctae Ecclesiae dicitur: 133.0350A| « Nobilis in portis vir ejus (Prov. XXXI, 23). » Hi itaque qui perversa errantium exempla secuti sunt, filii stultorum et ignobilium esse memorantur. Recte subjungitur: Et in terra penitus non parentes. --Quia dum hic videri aliquid appetunt, nimirum a terra viventium exsortes fiunt. Aliter: Sciendum nobis est quod alii intra sanctam Ecclesiam vocantur stulti, sed tamen nobiles, alii vero sunt stulti et ignobiles. Stulti namque dicuntur, sed esse ignobiles nequeunt, qui carnis prudentiam contemnentes, profuturam sibi stultitiam appetunt, et ad nobilitatem internae prolis virtute novitate sublevantur. Qui stultam sapientiam mundi despiciunt, et sapientiam Dei stultitiam concupiscunt. Scriptum quippe est: « Quod stultum est Dei, sapientius est hominibus 133.0350B| (I Cor. I, 25). » Hanc nos stultitiam Paulus comprehendere admonet dicens: « Si quis videtur inter vos sapiens esse in hoc saeculo, stultus fiat ut sit sapiens (I Cor. III, 18). » Hanc stultitiam qui perfecte secuti sunt, voce sapientiae audire meruerunt: « Vos qui secuti estis me, in regeneratione cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super duodecim tribus Israel (Matth. XIX, 28). » Ecce relinquentes temporalia, gloriam potestatis aeternae mercati sunt. At contra sunt stulti et ignobiles, qui dum supernam sapientiam semetipsos sequentes fugiunt, in sua ignorantia quasi in abjectae prolis vilitate sopiuntur. Stulti sunt ergo et ignobiles quos ab aeterno haereditatis consortio repellit servitus mentis. Scriptum quippe est: 133.0350C| « Omnis qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. VIII, 34). » Quorum dum plerique actus imitantur, filii stultorum et ignobilium fiunt, dumque et sensibus ac moribus sequuntur et stulti sunt, veram sapientiam non intelligunt, et ignobiles, quia nulla spiritus libertate renovantur. Sicut enim plerique in terra sunt, et a cognitione hominum abjectione vilitatis suae quasi quadam superductione velaminis absconduntur, ita nonnulli sunt in Ecclesia, qui dum abjectioni se pravorum operum subdunt, divino noti conspectui non sunt, quibus et quandoque dicendum est: « Discedite a me, operarii iniquitatis, nescio vos (Luc. XIII, 27). » Esse ergo in terra et parere est in fide recta per virtutem operis nobilitatem 133.0350D| mentis ostendere. Esse vero in terra et penitus non apparere, est in Ecclesia quidem fide consistere, sed nihil dignum fide in opere demonstrare. Sequitur: VERS. 9. Nunc in eorum canticum versus sum, et factus sum eis proverbium. --Quibus videlicet versibus, illud sanctae Ecclesiae tempus exprimitur, quod publice a reprobis irridetur, quando iniquis crescentibus in opprobrium fides et veritas erit in crimine. Sancta itaque electorum Ecclesia afflictionis tempore proverbium pravis afficitur [efficitur], quia cum bonos mori per tormenta conspiciunt, ab eis similitudinem maledictionis sumunt. Sequitur: VERS. 10. Abominantur me, et longe fugiunt a me, 133.0351A| et faciem meam conspuere non verentur. --Longe a sancta Ecclesia fugiunt omnes iniqui, non passibus gressuum, sed qualitatibus morum; longe fugiunt, non loco, sed merito, dum crescente superbia aperta etiam exprobatione contemnunt; faciem namque ejus conspuere est, non tantum in absente bonis detrahere, sed unumquemque justum etiam in praesentia confutare. Quos tunc pravi dum aperte irridendo despiciunt, in eorum contumeliis fluxa verba quasi defluentes salivas mittunt. Sequitur: VERS. 11. Pharetram suam aperuit et afflixit me. --Quid per pharetram, nisi occultum consilium designatur? Sagittam vero de pharetra Dominus ejicit, quando de occulto consilio apertam sententiam emittit. Quia enim flagellatur quisque cognoscimus, 133.0351B| sed qua ex causa flagellum veniat, ignoramus. Cum vero post flagella vitae correctio sequitur, etiam ipsa consilii virtus aperitur. Pharetra igitur clausa est consilium occultum, sed aperta pharetra affligimur, quando per id quod post flagellum sequitur, quo consilio flagellamur, videmus. Sancta igitur electorum Ecclesia adversariorum voces insolentes sustinens, dum cernit quod ejus praedicatio non admittit, quorumdam duritiem deserens, praedicationis suae verba moderatur. Perpendens etenim persecutores suos ac exhortationi vocem deteriores existere, magis eligit tacere; cumque indignos qui audiunt conspicit, praedicationem suam obducto silentio astringit. Unde apte subjungitur: Et frenum posuit in os meum. --Ac si aperte fateatur dicens: Quia in 133.0351C| quibusdam profectum non vidi, praedicationis ab eis impetum temperavi, ut vitam meam saltem per patientiam discerent, cum verba mea admittere per oblatam praedicationem nolent. Sequitur: VERS. 12. Ad dexteram orientis calamitates meae illico resurrexerunt. --Ad sinistram quippe calamitates surgerent, si a quibuslibet extra religionem positis et aperte Christum negantibus persecutionis adversa sustineret. Cum vero ab aliquibus quasi fidelibus tentationem cruciamentorum patitur, quasi ad dexteram illi calamitates oriuntur, quia hi qui sub Christi nomine militant, Christi in ea nomen impugnant. Ipso enim locutionis usu pro dextro habere dicimus, quod pro magno pensamus, pro sinistro vero id quod despicimus. Quod Zacharias 133.0351D| aperte insinuat, dicens: « Et ostendit mihi Dominus sacerdotem magnum stantem coram angelo Domini, et Satan stabat a dextris ejus, ut adversaretur ei (Zach. III, 1). » Bene autem haec ipsa dextra orientis vocatur. De ipso quippe ejus capite scriptum est: « Oriens est nomen ejus (Zach. VI, 12). » Nam quia ab oriente lux surgit, recte Oriens dicitur, cujus justitiae lumine nostrae injustitiae nox illustratur. Ad orientis ergo dexteram calamitates surgunt, quia hi quoque ad persecutionem prosiliunt, qui electa membra Redemptoris nostri esse credebantur. Quas videlicet calamitates recte illico asserit surgere, quia non erant extranei qui persequuntur ab eis repente malum, et illico fiunt. Si vero 133.0352A| dextra hi qui veraciter fideles sunt, appellantur, calamitates ad dexteram orientis surgunt, quia erumpente persecutionis articulo crudeles pravorum impetus justi patiuntur. Sequitur: Pedes meos subverterunt, et oppresserunt quasi fluctibus semitis suis. --Quid per pedes Ecclesiae nisi extrema illius membra signantur? quae dum ad opera terrena deserviunt, tanto celerius ab adversariis falli possunt, quanto sublimia minus intelligunt. Hos itaque pedes adversarii subvertunt, videlicet cum extrema membra illius ad sui dogmatis errorem trahunt; quia scilicet vita pravorum insolenti inquietudine molesta, ad obruendum, ut ita dixerim, navem cordis quasi tempestas illabitur. De qua videlicet tempestate per Salomonem dicitur: « Quasi tempestas transiens, 133.0352B| non erit impius (Prov. X, 25). » Sequitur: VERS. 13. Dissipaverunt itinera mea, insidiati sunt mihi et praevaluerunt, et non fuit qui ferret auxilium. --Dicat haec beatus Job de malignis spiritibus, videlicet hostibus occultis. Dicat universa Ecclesia de pravis persequentibus, scilicet adversariis apertis. Ipsi quippe ejus itinera dissipant, cum in quorumdam infirmorum mentibus veritatis vias callida persuasione perturbant. Ipsi insidiantes praevalent, cum eos quos aperte ad malum trahere nequeunt, bona simulando pervertunt. Sed mirum valde quod subjicit: Non fuit qui ferret auxilium, cum de divino adjutorio Psalmista clamet: « Adjutor in opportunitatibus in tribulatione (Psal. IX, 10). » Qua itaque ratione nunc dicitur, non fuit qui 133.0352C| ferret auxilium, nisi quia omnipotens Deus, eos quos in aeternum diligit, aliquando ad tempus relinquit? Unde scriptum est: « Ad punctum in modico dereliqui te, et in miserationibus magnis congregabo te (Isa. LIV, 7). » Sequitur: VERS. 14. Quasi rupto muro et aperta janua irruerunt super me, et ad meas miserias devoluti sunt. --Quid hoc loco muri nomine, nisi Redemptor humani generis appellatur? De quo pro sanctae Ecclesiae aedificatione per prophetam dicitur: « Ponitur in ea murus et antemurale (Isa. XXVI, 1). » Sed quasi murus rumpitur, cum pravorum persuasionibus fides, quae in Redemptore nostro est, in quorumdam corde dissipatur. Cumque perversis in hac vita potestas tribuitur, quid aliud quam janua erroris aperitur? 133.0352D| Quasi rupto ergo muro et aperta janua super bonos mali irruunt, cum accepta temporaliter potestate perversi ipsa quoque in quorumdam corde destruere munimina fidei conantur. De quibus aperte dicitur: Et ad meas miserias devoluti sunt. Quia videlicet prius ad suas. Nisi enim perverse vivendo ad suas miserias caderent, nequaquam ad eas postmodum et alios suaderent. Potest quoque intelligi muri nomine, munitio disciplinae, Salomone attestante, qui ait: « Per agrum hominis pigri transivi, et per vineam viri stulti, et ecce totum repleverant urticae, operuerant superficiem ejus spinae, et maceria lapidum destructa erat (Prov. XXIV, 30). » Quasi ergo hostis ingreditur, cum vel malignorum spirituum, 133.0353A| vel pravorum hominum persuasione callida disciplinae munimina in corde dissipantur. Sequitur: VERS. 15. Redactus sum in nihilum. --Apud aestimationem quippe malorum in nihilum redigimur, quando ea quae ipsi quasi summa diligunt, bona temporalia non tenemus. Sequitur: Abstulisti quasi ventus desiderium meum. --Fidelis quippe populus se pati denuntiat, quod eos quos diligit pati dolet. Ventus ergo desiderium tollit, cum res quaelibet transitoria aeternitatis appetitum destruit, ubi adhuc congrue subinfertur: Ea velut nubes pertransiit salus mea. --Nubes quippe in altum eminet, sed hanc ad cursum flatus impellit: sic nimirum, sic sunt temporalia iniquorum bona. Altum quippe per honoris celsitudinem degere videntur, et ad cursum 133.0353B| vitae suae quotidie quasi quibusdam mortalitatis suae flatibus impelluntur. Sequitur: VERS. 16. Nunc autem in memetipso marcescit anima mea, et possident me dies afflictionis. --Electorum quippe anima nunc marcescit, quia in illa postmodum aeterna exsultatione viridescit. Modo eos dies afflictionis possident, quia dies laetitiae post sequuntur. Scriptum quippe est: « Timenti Dominum bene erit in extremis (Eccli. I, 13). » Et rursum de Ecclesia dicitur: « Ridebit in die novissimo (Prov. XXXI, 25). » Sed haec quae allegorica indagatione transcurrimus, oportet ut per omnia etiam juxta historiam teneamus. Quae tamen nunc idcirco praetereo, quia haec et aperta esse legentibus non ignoro. Sequitur: 133.0353C| VERS. 17. Et nocte os meum perforatur doloribus. --Quid per ossa, nisi fortes quique in sanctae Ecclesiae corpore designantur? qui quasi os ab osse membra continent, dum mores infirmantium stabiliter portant. Sed cum tribulationis ultimae contra eam fervor excreverit, in nocte os illius perforatur doloribus, quia nonnunquam tormentis victi etiam ipsi ad perfidiam defluunt, qui ad fidem alios tenere videbantur. Sequitur: Et qui me comedunt non dormiunt. Quia maligni spiritus, qui carnales quoque de Ecclesia consumunt, tanto magis quiescere a tentatione nesciunt, quanto nullo carnis pondere gravatur. Sequitur: VERS. 18. In multitudine eorum consumitur vestimentum meum, et quasi capitio tunicae succinxerunt 133.0353D| me. --Si historiae intendimus, quid aliud vestimentum beatus Job, quam ejus corpus accipimus? cujus videlicet vestimentum consumitur, dum caro cruciatur. Juxta allegoriae vero mysterium, vestimentum est sanctae Ecclesiae fidelium vita. Nam sicut tota simul Ecclesia Christi, ita fideles quique ejusdem Ecclesiae vestimenta deputantur. Hinc Paulus ait: « Ut exhiberet sibi gloriosam Ecclesiam non habentem maculam aut rugam (Ephes. V, 27). » Hinc per prophetam Dominus ait: « Vivo ego quia omnibus his velut ornamento vestieris (Isa. XLIX, 18). » Sed cum procella suae persecutionis oboritur, plerique fidelium ab ejus amore separantur, qui ei sedule inhaerere videbantur. Tunicae capitium collum 133.0354A| circumdat induentis, collum vero cum stringitur, vocis usus et vitalis flatus necatur. Sanctam ergo Ecclesiam reprobi quasi capitio tunicae constringunt, qui in ea persecutionibus suis vitam fidei et praedicationis vocem exstinguere conantur. Sequitur: VERS. 19. Comparatus sum luto, et assimilatus sum favillae et cineri. --In reproborum quippe judicio sancta electorum Ecclesia luto comparatur, quia temporaliter conculcata despicitur: favillae assimilatur et cineri, quia dum bona ejus interiora non vident, ad sola hanc mala pervenisse aestimant, quae exhibere corporaliter vident. Sequitur: VERS. 20. Clamo ad te, et non exaudis; sto, et non respicis me. --Sancta quippe Ecclesia persecutionis 133.0354B| suae tempore, fide stat, desideriis clamat, sed dolet se quasi non respici, dum sua videt in tribulationibus vota differri. Sequitur: VERS. 21. Mutatus es mihi in crudelem. --Ac si aperte dicat: Qui in te ipso crudelitatis nil habes, mihi, quem respirare a percussione non sinis, crudelis videris. Ita enim Deus esse crudelis non potest, sicut nec mutari ullatenus potest. Sed quia omnino in Deo nunquam nec crudelitas nec mutabilitas venit, dum mihi dicit, quod in semetipso Deum nec crudelem nec mutabilem sentiat ostendit. Nam dum circa nos quaedam prospera et adversa variantur, in eo quod nos mutamur, quasi ejus circa nos mutatum animum suspicamur. Ipse vero in se commutabilis permanens, aliter atque aliter in cogitatione 133.0354C| sentitur hominum pro qualitate meritorum. Sequitur: Et in duritia manus tuae adversario mihi. --Manus enim Dei dura creditur, cum voluntati nostrae contraria hoc quod ei in nobis displicet, feriendo persequitur, et flagella ingeminat, cum dolentis anima clementiam exspectat. Quae tamen juxta allegoriae mysterium bene sanctae Ecclesiae verbis congruunt, ex vocibus infirmorum qui plerumque se plus feriri aestimant, quam mereri putant, et quasi credulitatem arbitrantur judicis, districtionem aequissimam rationis. Quia et cum vulnus aegri medicinali ferramento absciditur, medicus crudelis vocatur: qui tamen per secantis manus duritiam adversatur vulneri, sed concordat saluti. Sequitur: VERS. 22. Elevasti me, et quasi super ventum ponens 133.0354D| elisisti me valide. --Quia praesentis vitae gloria, quasi in alto cernitur, sed nulla stabilitate solidatur, velut elevatur et super ventum ponitur, qui prosperitate transitoria laetatur. Quoniam ad hoc solum hunc fugitivae felicitatis aura sublevat, ut repente deterius in infimis sternat. Quia enim sancta Ecclesia cunctis in honore est, infirmi quique in ea, qui transitoriis successibus laetantur, quo nisi super ventum videntur elevati? Qui subsequente persecutionis tempore, dum prosperitatis aura pertransit, eorum protinus elevatio corruit, et repente cadentes discunt, quia elevati prius in ventum sederunt. Quae videlicet verba etiam sancti viri personae specialiter congruunt, non ad id quod erat, sed ad id quod esse 133.0355A| videbatur. Qui quasi super ventum positus elisus est valde; quia rebus exterioribus fultus unde aestimabatur surgere, videbatur inde cecidisse. Sequitur: VERS. 23. Scio quia morti trades me ubi constituta est domus omni viventi. --Recte beatus Job etiam juxta historiam congruit, dum nimium constat quia ante Redemptoris gratiam, ad inferni claustra etiam justi deducerentur. Ipsa quippe inferni receptio domus omnium viventium, non illuc ipsa corruptionis suae conditione pertransiit. Nullus huc venit, qui ad carnis mortem ejusdem corruptionis suae non tetendit. De qua videlicet morte per Psalmistam dicitur: « Quis est homo qui vivet, et non videbit mortem? » (Psal. LXXXVIII, 49.) ALLEGORICE. Sanctae 133.0355B| Ecclesiae vocibus ex persona congruit infirmorum, quia enim multos in se voluptatibus deditos conspicit, eorumque jam interitum praescit, pensat quod in via vitae praesentis, suis quidem desideriis serviunt, sed tamen ad mortis domum perveniunt omnes qui in ea carnaliter vivunt. Sequitur: VERS. 24. Verumtamen non ad consummationem eorum emittis manum tuam, et si corruerint ipse salvabis. --In quibus profecto verbis hoc solerter debet intelligi, quod beatus Job, dum sua narrat, in se alios transfigurat. Manum itaque suam Dominus ad consummationem peccantium non emittit, cum feriendo a peccatis corripit, et corruentes salvat, dum cadentes ad culpam in salutem corporis vulnerat, ut prostrati exterius, interius surgant, quatenus 133.0355C| jacentes corpore, ad interiorem statum redeant, qui stantes exterius ab statu mentis jacebant. Sequitur: VERS. 25. Flebam quondam super eo qui afflictus erat, et compatiebatur anima mea pauperi. --Scire enim necesse est quia ille perfecte tribuit, qui cum afflicto porrigit, afflicti quoque animum in se sumit, ut prius in se dolentis passionem transferat, et tunc contra dolorem illius per ministerium concurrat. Nam saepe, ut praediximus, largitorem muneris rerum facit abundantia, et non virtus compassionis. Persecutionis igitur ultimae sancta Ecclesia tribulatione deprehensa, reducat ad memoriam pacis tempore bona quae gessit, dicens: Flebam quondam super eo qui afflictus erat, et compatiebatur anima mea pauperi. Sequitur: 133.0355D| VERS. 28. Moerens incedebam sine furore, consurgens in turba clamabam. --Notandum, sollicite juxta historiam video, quod sanctus vir qui paulo superius dixit, elevasti me, inferius adjunxit, moerens incedebam. Miro etenim ordine uno eodemque tempore convenire in actibus bonorum solet, et foris honor culminis, et intus afflictae moeror humilitatis. Saepe namque seditiosorum tumultus hominum praepositorum suorum mentem lacescunt, sibique ordinis limitem inordinatis motibus excedunt, et plerumque qui praesunt, nisi in ore cordis sancti Spiritus freno teneantur, in ira retributionis atrocitate prosiliunt, quantumque praevalent agere, tantum sibi in subditis 133.0356A| aestimant licere. Sed boni contra actum multorum insolentium clamorem habent, et furorem non habent, quoniam quos clementer tolerant, docere non cessant. Sed haec quae juxta historiam de uno diximus, juxta allegoriam necesse est, ut de diversis Ecclesiae electis sentiamus. Ipsa quippe in electis suis etiam per prospera incedit moerens, quia ni sibi vere prosperum deputat, quousque bonum, quod securiter quaerit, apprehendat. Ipsa etiam in turba sine furore consurgit et clamat, quia pravorum vitam studio rectae aemulationis, non autem vesania furoris insequitur. Irascitur, et amat; saevit, et tranquilla est. Sequitur: VERS. 29. Frater fui draconum, et socius struthionum. --Quid draconum nomine nisi malitiosorum 133.0356B| hominum vita signatur? De quibus et per prophetam dicitur: « Traxerunt ventum quasi dracones (Jer. XIV, 6). » Perversi etenim quique ventum quasi dracones trahunt, cum malitiosa superbia inflantur. Qui autem struthionum appellatione, nisi simulatores intelligi solent? Struthio etenim pennas habet, sed volatum non habet, quia simulatores quique speciem sanctitatis habent, sed virtutem sanctitatis non habent. Visio quippe eos bonae actionis decorat, sed a terra minime penna virtutis levat. Electus itaque sanctae Ecclesiae populus, quia pacis suae tempore intra se quosdam malitiosos ac simulatores patitur, dicat: Frater fui draconum, et socius struthionum, quod beatus Job vocibus specialiter congruit, quia ad culmen magnae fortitudinis bonus 133.0356C| inter malos fuit. Sequitur: VERS. 30. Cutis mea denigrata est super me, et ossa mea aruerunt prae caumate. --Haec juxta historiam pensare negligimus, quia videlicet sermonis virtus patet ex poena passionis. Sed quia, ut saepe jam diximus, plerumque beatus Job sic narrat gesta ut gerenda praemoneat, bene hoc sanctae Ecclesiae vocibus congruit, quae dolorem persecutionis ultimae infirmis graviter sentit, cumque ab illa alii pereunt valentiores quique moerore cruciantur. Exterior quippe causa ejus est terrena dispensatio, interior vero cura coelestis. Cutis ergo nomine infirmi signantur, qui nunc in ea exteriori utilitati deserviunt. Per ossa vero fortes ejus figurati sunt, in quibus corporis illius tota compago solidatur. Sequitur: 133.0356D| VERS. 31. Versa est in lectum cithara mea, et or ganum meum in vocem flentium. --Quia organum per fistulas, et cithara per chordas sonat, potest per citharam recta operatio, per organum vero sancta praedicatio designari. Per fistulas quippe organi, ora praedicantium, per chordas vero citharae, intentionem rectae viventium non inconvenienter accipimus, quae dum ad vitam aliam per afflictionem carnis tenditur, quasi extenuata corda in cithara per intuentium admirationem sonat. Siccatur etenim chorda, ut congruum in cithara cantum reddat, quia et sancti viri castigant corpus suum, et servituti 133.0357A| subjiciunt atque ab infimis ad superiora tenduntur. Pensandum quoque est quod chorda in cithara si minus tenditur, non sonat, si amplius, raucum sonat. Quia nimirum virtus abstinentiae aut omnino nulla est, si tantum quisque corpus non edomat quantum valet; aut valde inordinata est, si corpus atterit plus quam valet. Ac si ergo sancta Ecclesia extremis persecutionibus pressa fateatur, 133.0358A| dicens: Pacis quidem meae tempore, per alios parva more citharae, per alios vero more organi magna et sonora praedicabam. Sed nunc, in luctu cithara et organum versum est, quia, dum me contemni conspicio, eos qui praedicationis cantum non audiunt deploro. Haec per quosdam sancta Ecclesia in fine factura est: haec per quosdam in suis jam exordiis fecit. LIBER VICESIMUS PRIMUS. CAPUT XXXI. 133.0357B| Qua itaque sanctus vir fortitudine ab omni lapsu exteriora sua custodiae interioris disciplina constrinxerit, insinuat dicens: VERS. 1. Pepigi foedus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine. --Cum sit invisibilis anima, nequaquam cor earum rerum delectatione tangitur, nisi quod inhaerens corpori, quasi quaedam egrediendi foramina ejusdem corporis sensus habet. Visus quippe, auditus, gustus, odoratus et tactus, quasi quaedam viae mentis sunt, quibus foras veniat, et ea quae extra ejus sunt substantiam concupiscat. Per hos etenim corporis sensus, quasi per fenestras quasdam exteriora quaeque anima respicit, respiciens concupiscit. Hinc enim Jeremias ait: « Ascendit 133.0357C| mors per fenestras nostras, ingressa est domus nostras (Jer. IX, 21). » Quisquis vero per has corporis fenestras incaute exterius respicit, plerumque in delectationem peccati etiam nolens cadit, atque obligatus desideriis, incipit velle quod noluit. Ut enim sanctus vir cogitationes cordis caste servare potuisset, foedus cum oculis pepigit, ne prius incaute aspiceret quod postmodum incautus amaret: et quia non in se actionem tantummodo, sed etiam cogitationem luxuriae exstinxit, secutus adjunxit: Ut ne cogitarem quidem de virgine. Sequitur: VERS. 2. Quam enim partem haberet in me Deus desuper, et haereditatem Omnipotens de excelsis. --Ac si aperte dicat: Si mentem in cogitatione polluerit, ejus qui munditiae auctor est esse haereditas 133.0357D| nequaquam possum. Nulla enim bona sunt caetera, si occulti judicis oculis castitatis testis testimonio non approbantur, ac si aperte fateatur, dicens: Habere me possessionem suam excelsorum conditor renuit, si mens mea ante conspectum illius in infirmis desideriis tabescit. Sequitur: VERS. 3. Nunquid non perditio est iniquo, et alienatio operantibus iniquitatem? --Festina consolatione bonorum consideratur finis malorum. Dum enim ex eorum interitu malum conspiciunt quod evadunt, leve existimant quidquid adversum in hac vita patiuntur. Eant ergo nunc reprobi, et delectationum suarum desideria compleant, in finis sui damnatione sensuri sunt, quia mortem male viventes 133.0358B| amaverant. Quod videlicet alienationis verbum durius sonaret, si hoc interpres in suae linguae voce tenuisset. Quod enim apud nos alienatio, hoc apud Hebraeos anathema dicitur. Tunc ergo alienatio erit reprobis, cum apud haereditatem districti judicis, se anathema esse conspiciunt, quia hic eum perversis moribus contempserunt. Sequitur: VERS. 4. Nonne ipse considerat vias meas, et cunctos gressus meos dinumerat? --Quid viarum nomine, nisi actiones denuntiat? Hinc enim per Jeremiam dicitur: « Bonas facite vias vestras, et studia vestra (Jer. VII, 3). » Quid vero appellatione gressuum, nisi motus mentium, vel profectus accipimus meritorum? Quibus profecto gressibus, ad semetipsam nos Veritas vocat dicens: « Venite ad me, omnes 133.0358C| qui laboratis, et onerati estis (Matth. XI, 28). » Sic autem Dominus uniuscujusque considerat vias, sic dinumerat gressus, ut ne minutissimae quidem cogitationes in ejus judicio, ac verba tenuissima, quae apud nos usu viluerunt, indiscussa remaneant. Hinc etenim dicit: « Qui irascitur fratri suo reus erit judicio (Matth. V, 22). » Sequitur: VERS. 5, 6. Si ambulavi in vanitate, aut festinavit in dolo pes meus, appendat me in statera justa, et sciat Deus simplicitatem meam. --Scire Dei dicitur scire nos facere. Quis vero staterae nomine, nisi mediator Dei, et hominum designatur? in quo aequa lance omnia merita nostra pensantur, et in cujus praeceptis agnoscimus, quid in nostra vita minus habeamus. In hac autem statera appendimur, quoties ad 133.0358D| vitae ejus exempla provocamus. « Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia ejus, qui peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus (I Petr. II, 21, 22). » Ac si aperte dicat: Si qua unquam leviter, si qua perniciose perpetravi, Dei et hominum mediator appareat, ut in ejus vita cognoscam an ego veraciter simplex fui. Vanitas quippe ad levitatem, dolus vero ad malitiam pertinet. Et plerumque nonnulli ad quaedam post malitiosa perveniunt, quia prius levia non declinant. Sequitur: VERS. 7. Si declinavit gressus meus de via. --Toties de via gressus declinat, quoties nostra cogitatio iter rectitudinis per sensum relinquit erroris. Quasi 133.0359A| vero tot gressus extra viam ponimus, quot perversis desideriis coelestis vitae delectatione separamur. Ut enim praefati sumus, adhuc carnis corruptibilis pondere gravati nequaquam valemus sic vivere, ut nulla nos possit culpa delectatione pulsare. Sed aliud est nolentem tangi, aliud est consentientem animam perimi. Sequitur: Si secutus est oculus meus cor meum. --Ecce iterum per interioris vigoris custodiam, ad exteriorum membra disciplina redit, ut si quid fortasse cor illicitum concupisceret, pressus per disciplinae magisterium oculus videre recusaret. Sicut enim saepe tentatio per oculos trahitur, sic nonnunquam concepta intrinsecus compellit sibi extrinsecus oculos deservire. Nam plerumque res quaelibet innocenti mente respicitur, sed ipso conspectu 133.0359B| animus concupiscentiae gladio confoditur. Non enim, ut exempli causa dicamus, David Uriae conjugem ideo studiose respexit, quia si unquam subtiliter custodiri negligitur, cogitationis immunditia protinus ad operationem transit. Unde et mox subditur: Et si in manibus meis adhaesit macula. --Quia vero vir sanctus in superiora omnia sub conditione intulit, si haec unquam perpetraverit, sententia se maledictionis astringit dicens: VERS. 8. Seram, et alius comedat, et progenies mea eradicetur. --More sacri eloquii serere dicimus, verba vitae praedicare. Hinc etenim propheta ait: « Beati qui seminatis super omnes aquas (Isa. XXXII, 20). » Comedere autem est, bonis operibus satiari. Unde per semetipsam Veritas dicit: « Meus cibus 133.0359C| est ut faciam voluntatem ejus qui misit me (Joan. IV, 34). » Si ergo ea quae praetulit facere praetermisit, ait: Seram, et alius comedat. Ac si aperte dicat: Quod os meum loquitur, non ego, sed alter operetur. Doctoris enim progenies eradicatur, quando is qui per verbum nascitur, per exemplum necatur, quia quem lingua vigilans acuit, vitae negligentia occidit. Neque enim torpenti nobis est mente transeundum, quod apud Salomonem, mulier filium, quem vigilans lactare conata fuerat, dormiens interemit (III Reg. III, 19). Sequitur: VERS. 9. Si deceptum est cor meum super muliere, et si ad ostium amici mei insidiatus sum. --Fornicationis culpa, quia ab adulterii reatu discernitur, praedicatoris egregii lingua testatur, quae inter caetera asserit, 133.0359D| dicens: « Neque fornicarii, neque idolis servientes, neque adulteri regnum Dei possidebunt (I Cor. VI, 9, 10). » Quamvis nonnunquam a reatu adulterii nequaquam discrepet culpa fornicationis, cum Veritas dicat: « Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo (Matth. V, 82). » Quia enim in Graeco verbo μοιχὸς adulter dicitur, cum non aliena conjux, sed mulier videri prohibetur, aperte Veritas ostendit, quia etiam solo visu cum turpiter vel inepte concupiscetur, adulterium perpetratur. Quod tamen plerumque ex loco vel ordine concupiscentis discernitur, quia sic hunc in sacro ordine studiosa concupiscentia, sicut illum adulterii inquinat culpa. Sed 133.0360A| haec beatus Job dicens, patenter innotescit, quod a reatu culpae adulterii liber fuit, qui hoc si unquam fecerit, eamdem culpam verti sibi expetit in poenam, dicens: VERS. 10. Scortum sit alteri uxor mea, et super illam incurventur multi. --Et quia hoc plerumque quod faciendo non perpendimus, quam gravis sit patiendo pensavimus, ejusdem tanti facinoris quod pati reus debet denuntiat exprimendo manifestat, dicens: VERS. 11, 12. Hoc enim nefas est, et iniquitas maxima. Ignis est usque ad perditionem devorans, et omnia eradicans genimina. --Hoc inter peccatum distat et crimen, quod omne crimen peccatum est, non tamen omne peccatum crimen. Et in hac vita 133.0360B| multi sine crimine, nullus vero esse sine peccatis valet. Unde et praedicator sanctus cum virum dignum gratia sacerdotali describeret, nequaquam dixit, si quis sine peccato, sed « si quis sine crimine est (Tit. I, 6). » Quis vero esse sine peccato valeat, cum Joannes dicat: « Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est? » (I Joan. I, 8.) In qua videlicet peccatorum, et criminum districtione [distinctione] pensandum est, quia nonnulla peccata animum polluunt, nam crimina exstinguunt. Unde beatus Job crimen luxuriae definiens ait: Ignis est usque ad perditionem devorans. Quia nimirum reatus facinorum non usque ad inquinationem maculat, sed usque ad perditionem vorat, et quia quaelibet alia fuerint bona opera, si luxuriae 133.0360C| scelus non abluitur, immensitate hujus criminis obruuntur, secutus adjunxit, et omnia eradicans genimina. Genimina quippe sunt animae operationes bonae, cui tamen si perverso ordine caro dominatur, igne luxuriae omnia bene prolata concremantur. Sequitur: VERS. 13. Si contempsi subire judicium cum servo meo et ancilla mea, cum disceptarent adversum me. --Qui enim judicari cum servis ancillisque non renuit, liquido indicat quod contra nullum unquam proximum apud se tumidus fuit. Inter haec autem libet inquiri vitam suam in omnibus quanta vir sanctus discretione custodit. Non enim longe superius dixit: « Videbant me juvenes, et abscondebantur, et senes assurgentes stabant (Job XXIX, 8). » Quis digne considerare 133.0360D| valeat hujus viri etiam sublimia virtutum moderamina, in quo tanta est auctoritas regiminis, ut ad silentium restringantur duces; tanta humilitas cordis, ut ex aequo ad judicium venire permittantur ancillae? Sequitur: VERS. 14. Quid enim facerem, cum surrexerit ad judicandum Deus, et cum quaesierit, quid respondebo illi? --Qui venturum judicem cogitat, indesinenter quotidie rationum suarum in melius causas parat, qui aeternum Dominum tremore cordis intuetur, jura temporalis dominii super subjectos moderari compellitur. Et quia eo quisque extollitur, quo se esse super alios videt, illum oportet qui super est, semper aspiciat, ut ex ejus metu qui supra omnia est 133.0361A| crescentem intrinsecus animi tumorem premat. Sequitur: VERS. 15. Nunquid non in utero fecit me qui et illam operatus est, et formavit me in vulva unus? --Potentibus viris magna est virtus humilitatis considerata aequalitas conditionis. Omnes namque homines natura aequales sumus; sed accessit dispensatorio ordine ut quibusdam praelati videamur. Si igitur hoc a mente deprimimus quod temporaliter accessit, invenimus citius quod naturaliter sumus. Ac si aperte dicat: Cur non aeque debeamus in cujusque negotii judicio discuti, qui per Conditoris potentiam sumus aequaliter facti? Sequitur: VERS. 16. Si negavi, quod volebant, pauperibus, et oculos viduae exspectare feci. --Per haec dicta sanctus 133.0361B| ostenditur non solum ad opiam [inopiam] pauperibus, sed etiam ad habendi desiderium deseruisse. Sed quid, si ipsa vellent pauperes quae fortasse accipere non expediret, an, quia in Scriptura sacrafici pauperes humiles solent, ea sola aestimanda sunt, quae accipere pauperes volunt, quae humiles petunt? Et procul dubio oportet ut incunctanter detur quidquid cum vera humilitate requiritur, id est, quod non ex desiderio, sed ex necessitate postulatur. Nam valde jam superbire est, extra metas inopiae aliquid desiderare. Unde et per superbiam petentibus dicitur: « Petitis et non accipitis, eo quod male petatis (Jac. IV, 3). » Quia ergo illi sunt veraciter pauperes, qui inflati superbiae spiritu non sunt, quos aperte Veritas exprimit, cum dicit: « Beati pauperes 133.0361C| spiritu (Matth. V, 3), » recte nunc per sanctum virum dicitur: Si negavi, quod volebant, pauperibus, quoniam qui ea volunt quae profecto liquet quod eis non expediunt, eo ipso quod superbiae spiritu tument, jam pauperes non sunt. Petentem sibi viduam exspectare noluit, ut non solum ex munere, sed etiam ex celeritate muneris bonorum operum merita augeret. Unde scriptum est: « Ne dicas amico tuo: Vade et revertere, et cras dabo tibi, cum statim possis dare (Prov. III, 28). » Sequitur: VERS. 17. Si comedi buccellam meam, et non comedit pupillus ex ea. --Rex scilicet pietati se praejudicium facere aestimans, si solus comederet quod Dominus omnium communiter creasset. Quae profecto 133.0361D| communio conversationis esse cum talibus intra domesticos pariter debet, ex quibus aeternae proficiant merita retributionis. Sequitur: VERS. 18. Qui ab infantia mea crevit mecum miseratio, et de utero matris meae egressa est mecum. --Miseratio etenim etsi ejus fuit arbitrii ut cum ipso proficeret, liquet tamen, quia ejus arbitrii non fuit, ut cum ipso de utero exiret. Constat ergo quia suae virtuti nihil tribuit, qui profecto testatur quia ex conditionis munere accepit. Sed pensandum nobis est quod asserit, crevit mecum. Nonnulli enim quod aetate mores coeperunt ab innocentia decrescunt. Electis vero cum foris aetas corporis, intus se deliteat, crescit aetas virtutis. Sequitur: VERS. 19, 20. Si despexi praetereuntem, eo quod 133.0362A| non habuerit indumentum, et absque operimento pauperem. Si non benedixerunt mihi latera ejus, et de velleribus ovium mearum calefactus sum. --Quod pauperem non despexit, virtutem humilitatis exhibuit, quod autem operuit, pietatis. Duae quippe istae virtutes ita sibimet esse connexae debent, ut vicaria semper ope fulciantur, quatenus nec humilitas, cum veneratur proximum, largitatis gratiam deserat, nec pietas, cum largitur, intumescat. Ac si aperte beatus Job dicat: In amore proximi uno eodemque ordine et superbiae vitium et pietatis premens, praetereuntem quempiam et humiliter aspiciens non despexi, et misericorditer aequalem feci. Quisquis enim super eum cui aliquid tribuit, fastu se elationis extollit, majorem culpam intrinsecus superbiendo peragit, 133.0362B| quam intrinsecus largiendo marcessit. Sequitur: VERS. 21. Si levavi super pupillum manum meam, cum viderem me in porta superiorem. --Mos apud veteres fuit, ut ad portam seniores sederent, qui certantium jurgia judiciaria examinatione distinguerent, quatenus urbem, in qua concorditer oportebat vivere, discordes minime intrarent. Unde et per prophetam Dominus dicit: « Constituite in porta judicium (Amos. V, 15). » Hoc itaque loco quid portae nomine exprimitur, nisi quod agebatur in porta? Sicut enim pugnare castra dicimus, pro eo quod pugnatur ex castris, ita judicium quod in porta agi consueverat, porta nominatur. In porta ergo se superiorem videt, qui se melioris partis esse in judicio aequitatis merito concupiscit. Ac si ergo beatus Job patenter dicat: 133.0362C| Neque nunc utilitatis meae negotia virtute contra pupillum exsequi volui, quando me in judicio etiam ex justitia potiorem vidi. Sed quia plerumque humana mens renuit bona credere quae nescit operari, maledicti sibi sententiam protinus subjicit, si qua horum quae dixerat opere non implevit, dicens: VERS. 22. Humerus meus a junctura sua cadat, et brachium meum cum suis ossibus conteratur. --Quia operatio corporea per humerum ac brachium agitur, bona quae ore protulit, si opere non implevit, cadere sibi humerum et conteri brachium exoptat. Ac si aperte dicat: Si ea quae dixi, operari renui, ipsum, quod mihi ad operandum datum est, corporis membrum perdam, ut videlicet cadat a corpore quod exercere nolui ad utilitatem. Si vero haec 133.0362D| maledicti sententia ad spiritalem est intelligentiam referenda, liquet profecto quod brachium corpori per humerum jungitur, et sicut per brachium bona operatio, ita per humerum socialis vitae conjunctio designatur. Unde propheta quoque intuens sanctos universalis Ecclesiae populos Deo concorditer servituros, ait: « Et servient in humero uno (Soph. III, 9). » In eo ergo quod dicit: « Si levavi super pupillum manum meam, cum viderem me in porta superiorem, » miram virtutem patientiae servasse se asserit, qui gravari se personis minimis, nec contra hoc quod sibi juste competere poterat, declinavit. Quod tamen si minime fecerit, adjungit: Humerus meus a junctura sua cadat. Quia nimirum qui patientiam 133.0363A| servare contempsit, socialem vitam citius per impatientiam deserit. A junctura etenim humerus cadit, cum adversitatis aliquid ferre animus non valens, fraternam concordiam relinquit: et quasi membrum separatur a corpore, cum is qui operari bona poterat, a bonorum omnium abscinditur universitate. Neque enim unquam servari concordia, nisi per solam patientiam, valet. Recte autem humero cadente subjungitur: Et brachium meum cum suis ossibus conteratur. Quia nimirum cuncta nostra operatio cum quibuslibet videatur esse virtutibus, solvitur, nisi per charitatis vinculum patientia conservetur. Sua enim bona perdit opera qui aliena mala renuit perpeti. Sed sancti viri humerus a junctura sua non cadit, quia videlicet ejus dilectio a socialis 133.0363B| vitae concordia per impatientiam non recedit, ejusque brachium minime frangitur, quia ejus omnis operatio in conjunctione humeri, id est, in charitatis connexione custoditur. Sequitur: VERS. 23. Semper enim quasi tumentes super me fluctus timui Deum. --A pavore tantae similitudinis pensemus, si possimus, quantus in sancto viro timor fuerit. Fluctus enim cum tument, desuper imminent; cumque eam quam deferunt mortem minantur, nulla tunc navigantibus cura rerum temporalium, nulla carnis delectatio ad mentem reducitur. Ea ipsa quoque ex navi projiciunt, pro quibus longa navigia sumpserunt, cunctae res in despectum mentis veniunt, amore vivendi. Quasi ergo tumentes super se fluctus Deum timuit, qui dum veram vitam desiderat, 133.0363C| omnia despicit quae hic possidens portat. Est vero aliud, quod de maris concussione debeat solerter intueri. Tempestas quippe cum moritur, prius leves undae, et postmodum volumina majora concitantur. Ad extremum, fluctus sese in alta erigunt, et navigantes quosque ipsa sua altitudine subvertunt. Sic nimirum extrema illa properat quae universum 133.0364A| mundum subruat tempestas animarum. Nunc enim bellis et cladibus, quasi quibusdam undis sua nobis exordia ostendit, et quanto ad finem quotidie propinquiores efficimur, tanto graviora irruere tribulationum volumina videmus. Ad extremum vero commotis elementis omnibus supernus judex veniens, finem omnium apportat, quia videlicet tunc tempestas fluctus in lucem levat. Unde et dicitur: « Adhuc modicum, et ego movebo non solum terram, sed etiam coelum (Agg. II, 7). » Quam scilicet tempestatem qui sancti viri vigilantes aspiciunt, quasi tumentes super se quotidie fluctus expavescunt, atque ex his tribulationibus quae mundum feriunt, praevident quae sequantur. Sequitur: Et pondus ejus ferre non potui. --Quia cum superbae majestatis vim ad 133.0364B| judicium venientis terroremque tanti examinis considerando animus conatur exquirere, mox ad semetipsum refugiens, sese expavescit invenisse. Sed inter haec pensandum est quia beatus Job ista de se loquitur, laudatus et flagellatus. Si igitur ad meritorum profectum ita percussus est qui sic timuit, quomodo feriendus est qui contemnit? Quomodo depressura sunt Dei judicia eos qui se elevant, si et illos ad tempus deprimunt qui haec semper in humilitate formidant? Quomodo pondus Dei poterit ferre, qui despicit, si hoc et ille in verbere pertulit, qui per timorem praevidit? Unde summopere formidandum nobis est illud tantae districtionis examen? Constat autem quia in hac vita, cum percutit, si percussionem correctio sequitur, disciplina patris 133.0364C| est, non ira judicis; amor corrigentis est, non districtio punientis. Ex ipso ergo praesenti verbere judicia aeterna pensanda sunt. Hinc enim perpendere summopere debemus, quomodo feratur illa quae reprobat, si ferri modo vix valet ejus ira quae purgat. LIBER VICESIMUS SECUNDUS. 133.0363| 133.0363D| VERS. 24. Si putavi aurum robur meum, et obrizum dixi fiduciam meam. --Obrizum dicimus, obrude aurum. Sanctus ergo vir nec aurum robur sibi esse, id est, rudem auri molem fiduciam credidit, quia spem atque delectationem suam in solius gratia Conditoris figens, neque de quantitate auri, neque de specie peccavit. De Creatore quippe desperasse fuerat, si spem in creatura posuisset. ALLEGORICE. Quid hoc in loco aurum accipimus, nisi praeclari intellectus ingenium? Quid obrizum nisi mentem? quae dum igne amoris excoquitur, semper in se servat claritatem pulchritudinis, quotidiana innovatione fervoris. Nescit enim mens per torporem veterascere, quae studet per desiderium semper inchoare. Hinc namque per Paulum dicitur: « Renovamini spiritu mentis vestrae (Ephes. IV, 23). » Sicut enim 133.0364D| in ornamentum aurum supponitur ut gemmarum desuper ordo disponatur, ita clara sanctorum ingenia divinis muneribus humiliter substernuntur, et distincta super se gratiarum dona percipiunt, et nisi quid simile aurum cum sapientia haberet, quidam sapiens minime dixisset: « Sapientia absconsa et thesaurus invisus, quae utilitas in utrisque? » (Eccli. XX, 32) Ac si aperte fateatur dicens: Nec quae veraciter intellexi, meo ingenio tribui, nec menti propriae si qua egisse me bona contigit, nec principalem deputavi. Qui adhuc subtilius humilitatem nobis sui cordis insinuat, adjungit, dicens: Sequitur: VERS. 25. Si laetatus sum super multis divitiis meis, et quia plurima reperit manus mea. --Sancti quippe viri in ejus peregrinationis aerumna, omnia quae appetunt, adhuc Creatoris sui speciem contemplari 133.0365A| minime sinuntur, omnem praesentis vitae copiam, inopiam deputant; quia videlicet nihil extra Deum sufficit menti quae veraciter Deum quaerit, et plerumque eis ipsa sua abundantia fit vehementer onerosa, quia hoc ipsum graviter tolerant quod festinantes ad patriam, in itinere multa portant. Quid multas divitias appellatas per significationem credimus, nisi abundantia humana consiliorum? Quas quaerentis manus invenit, cum haec cogitatio tractantis gignit. Has etenim Salomon sapientiae divitias contemplatus ait: « Corona sapientium divitiae eorum (Prov. XIV, 24). » Qui, quia divitias non metalla terrena, sed prudentiam nominat, illico per contrarietatem subdit: « Fatuitas stultorum imprudentia (Ibid.). » Hinc Paulus ait: « Habemus thesaurum istum 133.0365B| in vasis fictilibus (II Cor. IV, 7). » Multas itaque apud nos divitias reperimus, cum dona abundantis intelligentiae eloquia investigando percipimus atque in his plura nec tamen sibimet diversa sentimus. Haec est autem secura laetitia in divinis paginis vel fortia vel multa cognoscere, sed cognita custodire. Ac si ergo aperte diceretur: Nequaquam in eo me locupletem ex justitia credidi, quo recte quae agere debui etiam multa cognovi, nec intelligentia cor extulit, quia illud consideratio debitae operationis pressit. Sequitur: VERS. 26, 27, 28. Si vidi solem cum fulgeret, et lunam incedentem clare, et laetatum est in abscondito cor meum, et osculatus sum manum meam ore meo, quae est iniquitas maxima ei negatio contra Deum 133.0365C| altissimum. --Incertum non est quod utraque haec luminaria humanis ministeriis deputata coeli militiae vocantur, in quorum cultum multos novimus, Scriptura teste, cecidisse, sicut scriptum est: « Adoraverunt universam militiam coeli (Deut. XVII, 3). » Et quia sol et luna aliter videntur ad usum, aliter ad venerationem, eo more quo a cultoribus suis venerari solent, solem et lunam beatus Job nequaquam vidisse se perhibet, nec laetatum fuisse cor suum, nec osculatum ore suo. In qua videlicet osculatione quid aliud quam gratiarum venerationem exprimit? Quod si fecisset unquam, iniquitatem maximam, et Dei negationem vocaret. Sed postquam tanta de se locis superioribus virtutum culmina narravit, quid 133.0365D| nunc mirum memorat, si solem ac lunam non se adorasse manifestat? Unde pensandum est, quod postquam in auro non habuisse fiduciam, nec in multis divitiis laetatum se fuisse testatur, adhuc ad sublimiora ducitur, ut tanto nos magis erudiat quanto de se aliqua subtilius narrat. Ait enim: Si vidi solem cum fulgeret, et lunam incedentem clare, et laetatum est in abscondito cor meum. Quid hoc loco videre dicitur, nisi desideranter intueri? Unde et Psalmista ait: « Iniquitatem si conspexi in corde meo, non exaudiet Dominus (Psal. LXV, 18). » Quae nimirum iniquitas in ore exprimi non posset, si non conspiceretur in corde. Sed aliud est videre per judicium, aliud per appetitum. Beatus ergo Job fulgentem solem, et clare incedentem lunam nequaquam 133.0366A| se vidisse perhibet, ut se demonstret praesentis lucis speciem non appetisse, ac si patenter despectum terrenae suae abundantiae insinuet. Quid dicam, quia nequaquam in auro laetatus sum, qui in ipsa quoque luce corporea delectatus non sum? Hinc propheta ait: « Et diem hominis non concupivi, tu scis (Jer. XVII, 16). » ALLEGORICE. Sol quippe in fulgore est, bonum opus in manifestatione. Scriptum namque est: « Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est (Matth. V, 16). » Et rursum: « Sint lumbi vestri praecincti et lucernae ardentes (Luc. XII, 35). » Quod enim hoc in loco fulgenti sole, id in Evangelio lucernis ardentibus designatur. Bonum quippe opus cum in medio perfidorum lucet, 133.0366B| lucerna ardet in nocte: cum vero in Ecclesia resplendet, sol fulget in die. Bonum opus si adhuc tale est quod soli mali mirantur, lucerna videlicet in nocte est; si autem ita proficit, ut mirari a bonis ac perfectioribus possit, nimirum sol est in die. Quia igitur multa beatus Job hospitalitatis ac misericordiae de se bona narraverat, quae profecto tanto adhuc minima quanto et corporaliter noverat, ad virtutum spiritalium culmen mentis oculum renovans, perfectionis suae meminit et lucem exemplorum, quam de se aliis tribuit, solem vocavit. Ac si aperte diceret: Opus meum etiam cum aliis exemplorum lucem tribuerem, ad sumptionis gramen non attendi: quia dum de eo extolli timui, ab intuendo eo oculos averti. Post praemissum solem, apte quoque incedentem 133.0366C| clare lunam subdidit, quia videlicet post opus bonum, fama laudabilis sequitur, per quam celebre nomen in hac praesentis vitae nocte possidetur. Si enim verum est, quod quidam putant, illustrationem lunae per occultum circulum a radio solis accipere, ut possit lucem nocturnis cursibus exhibere, ab hujus significationis ordine haec quoque suspicio non abhorret. Fama quippe a bono opere vires accipit, et favoris gratiam quasi claritatem luminis aspergit. Est aliud in luna quod similitudinis bonae aspergentis famae conveniat. Lux namque ejus etiam in tenebrarum tempore iter ambulantibus ostendit, quia et dum de aliena vita lux laudis emicat, alios ad exercitium boni operis illustrat, cumque illius opinio clara cognoscitur, huic quasi pergenti in itinere 133.0366D| exempli lumen praebetur. Lunam igitur clare incedentem respiciunt qui inter hujus vitae tenebras, dum in opinionis suae claritate animum defigunt, humilitatis gratiam quasi ex nocturno lumine amittunt, et intuentes lunam se non vident, quia semetipsos nescire incipiunt, dum mentis oculos in transitorium favorem figunt. Qui vero auditis suis praeconiis extolluntur, sed tamen usque ad elationis verba non exeunt, et gaudere se in talibus non ostendunt, profecto eorum cor in abscondito laetatur. Per manum quippe operatio, per os autem locutio designatur, sicut per Salomonem dicitur: « Abscondit piger manum suam sub ascella sua, et laborat si ad os suum porrigit eam (Prov. XXVI, 15). » Manum ergo suam 133.0367A| osculatur ore suo qui laudat quod facit, et testimonio propriae locutionis sibi virtutem tribuit operis. Qua in re quis despicitur, nisi is qui ipsa operandi munera largitur? Unde bene per egregium Praedicatorem dicitur: « Quid autem habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? (I Cor. IV, 7). » Unde et protinus subdit: Quae est iniquitas maxima, et negatio contra Deum altissimum. Liquet enim quia illum negat, cujus despecta gratia sibi vires boni operis arrogat. Quod recte quoque et iniquitas maxima vocatur, quia omne peccatum quod ex infirmitate est, spem nequaquam perdit, quia a superno Judice veniam requirit. Praesumptio autem virtutis propriae tanto gravius in desperatione est quanto longius ab humilitate. Sequitur: 133.0367B| VERS. 29. Si gavisus sum ad ruinam ejus qui me oderat, et exsultavi quod invenisset eum malum. --Omnipotentis Dei nos esse discipulos sola custodia charitatis probat. Hinc est enim quod per semetipsum Veritas dicit: « In hoc cognoscent omnes quia mei discipuli estis, si dilectionem habueritis ad invicem (Joan. XIII, 35). » Quae nimirum dilectio si cor nostrum veraciter replet, duobus modis ostendi solet, scilicet si et amicos in Deo, et inimicos diligimus propter Deum. Sed sciendum nobis quia inimico veraciter custoditur, cum nec de profectu addicimur, nec de ruina illius laetamur. Si enim de prosperitate addicitur, et de calamitate se odientis laetatur, constat quia non amat quem non vult 133.0367C| esse meliorem, eumque etiam stantem voto persequitur quem cecidisse gratulatur. Et ut beatus Job ostenderet se a culpa etiam maledictionis alienum, secutus adjunxit: VERS. 30. Non enim dedi ad peccandum guttur meum, ut exspectarem maledicens animam ejus. --Peccaret quippe si hoc optaret a Deo fieri, quod ipse facere vel omnino non posset, vel, si posset, minime diceret. Nam qui maledictionibus inimicum impetunt, quid aliud in illo facere Deum volunt, nisi quod ipsi facere aut nequeunt, aut erubescunt? Sequitur: VERS. 31. Si non dixerunt viri tabernaculi mei: Quis det de carnibus ejus ut saturemur? --Quae nimirum 133.0367D| sententia potest quoque per mysterium ex voce Redemptoris intelligi. Viri quippe ejus tabernaculi, de carnibus illius saturari cupierunt, vel Judaei scilicet persequentes, vel gentiles credentes. Quia et illi moliti sunt corpus illius consumendo exstinguere, et isti esurientem mentem suam desiderant per quotidianum immolationis sacrificium de ejus carnibus satiare. Sed nunc solius historiae virtutem sequentes, pensemus quanta fortitudine sancti animus extra intraque sollicitus ad omnia patitur, qui si injuste agentibus, aut unquam per silentium cederet, aut per rectitudinem non traheret, profecto adversarios non habuisset. Sed in eo quod via vitae tenuit, exoptatores suae mortis 133.0368A| invenit foris, patienter adversarios pertulit, intus latentes. VERS. 32. Foris non mansit peregrinus, ostium meum viatori patuit. --Quia, teste Paulo, charitas patiens et benigna describitur (I Cor. XIII, 4), per patientiam aliena mala aequanimiter tolerat, per benignitatem quoque bona misericorditer impendit sua. Unde beatus Job et patienter domesticos maledicentes pertulit, et viatores atque peregrinos apud se benigne suscepit: illis morum exempla tribuens, illis per exteriorem opem concurrens. Sequitur: VRRS. 33. Si abscondi quasi homo peccatum meum, et celavi in sinu meo iniquitatem meam. --Haec sunt namque verae humilitatis testimonia, et iniquitatem 133.0368B| suam quemque cognoscere, et cognitam voce confessionis aperire. At contra usitatum humani generis vitium est, et labendo peccatum committere, et commissum negando abscondere, et cognitum defendendo multiplicare. Ex illo quippe lapsu primi hominis haec augmenta nequitiae ducimus, ex quo ipsam radicem traximus culpae. Quia igitur haec occultationis culpa in humano vehementer excrevit, bene beatus Job dum diceret, si abscondi peccatum meum, interposuit, quasi homo. Hominis quippe proprium conspicit, quod ex parentis veteris imitatione descendit, ubi apte subditur: Et celavi in sinu meo iniquitatem meam. Scriptura etenim sacra plerumque sinum ponere pro mente consuevit, sicut voce Ecclesiae de persecutoribus nostris, qui nobis 133.0368C| natura quidem conjuncti sunt, sed vita disjuncti, per Psalmistam dicitur: « Redde vicinis nostris septuplum in sinu eorum (Psal. LXXVIII, 12). » Quia igitur sinus secretum mentis accipitur, in sinu iniquitatem celare est, hanc in conscientiae latibulis occultare, nec per confessionem detegere, sed per defensionem velare. Quo contra Jacobus dicit: « Confitemini alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem ut salvemini (Jac. V, 16). » Salomon quoque ait: « Qui abscondit scelera sua, non dirigetur; qui autem confessus fuerit, et reliquerit ea, misericordiam consequetur (Prov. XXVIII, 13). » Sed inter haec sciendum est, quod plerumque homines et culpas confitentur et humiles non sunt. Beatus itaque Job quantae humilitatis fuerit ostendit, qui se et inter 133.0368D| adversarios noverat vivere, et tamen non verebatur culpas voce confessionis aperire. Sed notandum quod superius virtutes suas loquitur, inferius peccatum fatetur. Hinc enim liquido demonstrat quam vera de bonis suis dixerat, qui noluit tacere de malis. Sequitur: VERS. 34. Si expavi ad multitudinem nimiam, et despectio propinquorum terruit me, et non magis tacui, et non egressus sum ostium. --Ac si aperte dicat: Turbatis contra me extrinsecus aliis, ipse in me imperturbabilis mansi. Quid, namque hoc loco ostium, nisi os debemus accipere? per os quippe egredimur, dum verbis quibus possumus secreta nostri cordis aperimus; et quales intus 133.0369A| manemus in conscientia, tales foras egredi per linguam. Sunt vero nonnulli qui omnino despici metuunt, ac ne viles fortasse judicentur, sapientes videri appetunt; hi coguntur ostium egredi, quia pulsati contumeliis quam magni apud se lateant, loquentes denuntiant, dumque per impatientiam victi quaedam de se quae nesciebantur aperiunt, tanquam per oris ostium egrediuntur. Unde beatus Job dicturus quod oris ostium non fuisset egressus, praemisit, tacui; quia videlicet impatientia turbatus, a domo conscientiae exisset, si tacere nescisset. Et notandum quod beatus Job ait: Si expavi ad multitudinem nimiam, ut cujus constantiae fuerit, agnoscatur; quia videlicet nequaquam exterret exterius numerus hominum, 133.0369B| quem non devastat interius turba vitiorum. In hac etenim vita qui nulla prospera appetit, procul dubio adversa pertimescit. Quae scilicet verba, si ad intellectum mysticum trahimus, in ejus citius operatione nostri Redemptoris facta invenimus. Ipse quippe a multitudine nimia non expavit, qui persecutores suos « cum gladiis et fustibus (Luc. XXII, 52) » venientes una tantum responsione percutit, dicens: « Ego sum (Joan. LVIII, 5). » Ipsum despectio propinquorum non terruit, qui nos ab aeternis suppliciis liberans, palmas in facie aequanimiter accepit. Ipse tacuit, et ostium egressus non est, quia sub ipsa jam passionis hora, cum humanitatis infirma pateretur, divinitatis potentiam exercere noluit. Mediatori quippe Dei et hominum, 133.0369C| quasi egredi ostium fuisset, si cum teneretur ut homo majestatis suae potentiam voluisset ostendere, et per divinitatis magnitudinem susceptae carnis infirma transire. Ut enim apertus homo mori posset, Deus mansit occultus, « quia si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent (I Cor. II, 8). » Non est ergo egressus ostium, qui et requisitus a Pilato tacuit (Matth. XXVI, 63), atque inter persecutorum manus, et corpus passioni obtulit quod pro electis assumpserat, et resistentibus demonstravit quod erat. Unde etiam per Psalmistam dicitur: « Posuerunt me in abominationem sibi, traditus sum et non egrediebar (Psal. LXXXVII, 9-10). » Sequitur: VERS. 35. Quis mihi tribuat adjutorem, ut desiderium 133.0369D| meum Omnipotens audiat? --Sanctus vir postquam tot virtutum suarum sublimia gesta narravit; sciens quod suis meritis ad summa pervenire nequeat, adjutorem quaerit, et quem nimirum, nisi unigenitum Dei Filium contemplatur? Qui humanam naturam in hac mortalitate laborantem, dum suscepit, adjuvit. Ipse quippe adjuvit hominem factus homo, ut puro homini via redeundi fieret per hominem Deum. Sciebat quippe quod ad requiem liberationis aeternae, preces nisi per advocatum suum audiri non possent, de quo per Joannem apostolum dicitur: « Si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem Jesum Christum justum, et ipse est propitiatio pro peccatis nostris 133.0370A| (I Joan. II, 1). » Adjutor ergo quaeritur, ut desiderium exaudiatur, quia nisi pro nobis interpellatio Mediatoris intercederet, ab aure Dei procul dubio nostrarum precum voces silerent. Notandum quoque est, quod nequaquam dicitur preces, sed desiderium meum Omnipotens audiat. Vera quippe postulatio non in oris est vocibus, sed in cogitationibus cordis. Valentiores namque voces apud sacratissimas aures Dei non faciunt verba nostra, sed desideria. Hinc in Evangelio Dominus dicit: « Intra in cubiculum tuum, et, clauso ostio tuo, ora Patrem tuum in absconso, et Pater tuus, qui videt in abscondito, reddet tibi (Matth. VI, 6). » Sequitur: Et librum scribat ipse qui judicat. --Quia enim timenti adhuc populo lex est transmissa per servum, diligentibus 133.0370B| vero filiis Evangelii gratia est collata per Dominum, qui ad redemptionem nostram veniens, Novum nobis Testamentum condidit; sed de ejusdem nos Testamenti mandato discutiens, quandoque etiam judex venit, necessarium non est ut per expositionem clarescat quid est: Librum scribat ipse qui judicat. Ipsa enim per se Veritas dicat: « Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio (Joan. V, 22). » Erit ergo tunc auctor judicii qui nunc est conditor libri, ut tunc districtus exigat, quod modo mansuetus jubet. Quem scilicet librum Novi Testamenti, quia ipse per se humani generis Redemptor in extremo conderet, bene Ezechiel propheta denuntiat dicens: « Ecce sex viri veniebant de via portae superioris, respicit ad aquilonem, 133.0370C| et uniuscujusque vas interitus in manu ejus. » Vir quoque unus in medio eorum vestitus lineis, et atramentarium scriptoris in manu ejus (Ezech. IX, 2). Sequitur: VERS. 36. Ut in humero meo portem illum, et circumdem illum quasi coronam mihi. --Librum quippe in humero portare est, Scripturam sacram operando perficere. Et notandum quam ordinate describitur, et prius in humero portari, et postmodum sicut corona circumdari. Quia videlicet sacri eloquii mandata, si modo bene portantur in opere, post nobis victoriae coronam exhibent in retributione. Sequitur: VERS. 37. Per singulos gradus meos pronuntiabo illum. --De his quippe meritorum gradibus per 133.0370D| Psalmistam dicitur: « Ambulabunt de virtute in virtutem (Psal. LXXXIII, 8). » De his iterum sanctam Ecclesiam contemplatus ait: « Deus in gradibus ejus dignoscetur, dum suscipiet eam (Psal. XLVII, 4). » Neque enim, sicut dictum est, repente ad summa pervenitur, sed ad virtutum celsitudinem per incrementa mens ducitur. Ille ad doctrinam Dei veraciter ascendit, qui ad obtinendam hanc gradibus sanctae operationis eruperit: et quasi per singulos gradus suos librum pronuntiat, qui percepisse se ejus scientiam non per verba tantummodo, sed etiam per opera demonstrat. Unde adhuc subditur: Et quasi principi offeram illum. --Omne enim quod offerimus in manibus tenemus. Venienti ergo ad judicium 133.0371A| principi librum offerre est, verba praeceptorum illius in actione tenuisse. Sequitur: VERS. 38. Si adversum me terra mea clamat, et cum ipsa sulci ejus deflent. --Quid est clamare terram, deflere sulcos, et fructus proprios emendo comedere, cui nunquam necesse est sua emere? Quis clamantem audivit terram? aevis sulcos deflentes vidit? et cum sulci terrae semper ex terra sint, quid est quod pronuntiatione distincta clamasse terra, et sulci ejus cum ea deflevisse denegantur? Sed quoniam historia deficit, mysticus requirendus est intellectus. Omnis enim qui vel privato jure domesticam familiam regit, vel pro utilitate communi fidelibus plebibus praeest, in hoc quod jura regiminis in commissis sibi fidelibus possidet, quid aliud quam terram 133.0371B| incolendam tenet? Ad hoc quippe divina dispensatione caeteris unusquisque praeponitur, ut subjectorum animus quasi substratae terrae praedicationis illius semine fecundetur. Sed terra contra possessorem clamat, si contra eum qui sibi praeest, aliquid justum, vel privata domus, vel sancta Ecclesia murmurat. Sunt nonnulli qui nullo lectionis, nullo exhortationis vomere proscissi, quaedam bona quamvis minima, tamen ex semetipsis proferunt, quasi terra necdum exarata. Sunt vero nonnulli qui ad audiendum semper atque retinendum, sanctis sunt praedicationibus ac meditationibus intenti: a prioris mentis duritia, quasi quodam linguae vomere scissi, semina exhortationis accipiunt, ac fruges boni operis per sulcos voluntariae afflictionis reddunt, 133.0371C| cum semper de spiritalibus moneantur ac corporalibus. Conclamante ergo terra sulcos plangere est, per hoc unde altitudo fidelium juste contra rectorem quaeritur, uberioris vitae homines ad lamenta pervenire. Sulci itaque ex terra sunt, et tamen a terra vocabulo distinguuntur, quia qui in sancta Ecclesia mentem suam labore sacrae meditationis excolunt, caeteris fidelibus tanto meliores sunt, quanto per accepta semina fecundas operum fruges reddunt. Omnis ergo qui praeest, si perversa in subditis exercet, contra hunc terra clamat, et sulci deflent; quia contra ejus injustitiam rudes quidem populi in murmurationis vocibus erumpunt, sed perfecti quique pro pravo ejus opere se in fletibus affligunt, quodque imperiti clamant et non dolent, hoc probatioris 133.0371D| vitae subjecti deflent et tacent. Sequitur: VERS. 39. Si fructus ejus comedi absque pecunia. --Fructus enim terrae absque pecunia comedere est, et Ecclesiae quidem sumptus accipere, sed eidem Ecclesiae praedicationis auctoris pretium non praebere, de qua videlicet praedicatione Auctoris voce dicitur: « Oportuit te committere pecuniam meam nummulariis, et veniens ego recepissem utique quod meum erat cum usura (Matth. XXV, 27). » Terrae igitur fructus absque pecunia comedit, qui ecclesiastica commoda ad usum corporis percipit, sed exhortationis ministerium populo non impendit. Sequitur: Et animam agricolarum ejus afflixit. --Agricolae quippe hujus terrae sunt, hi qui minori loco sunt 133.0372A| positi, qui volunt zelo quanto possint opere ad eruditionem sanctae Ecclesiae in praedicationis gratia cooperari. Quos videlicet hujus terrae agricolas hoc est non affligere, eorum laboribus non invidere: ne rector Ecclesiae, dum soli sibi jus praedicationis vindicat, etiam aliis recte praedicantibus invidia remordente contradicat. Pia etenim pastorum mens, quia non propriam gloriam quaerit, sed Auctoris, ab hominibus vult adjuvari quod ait: Fidelis namque praedicator optat, si fieri valeat, ut veritatem quam solus loqui non sufficit, ora cunctorum sonent. Unde cum Josue duobus in castris remanentibus atque prophetantibus vellet obsistere, recte per Moysen dicitur: « Quid aemularis pro me? quis tribuat ut omnis populus prophetet, et det eis Dominus Spiritum 133.0372B| suum? » (Num. XI, 29.) Sequitur: VERS. 40. Pro frumento oritur mihi tribulus. --Ac si aperte dicat: Si injustum quid erga subditos gessi; si exegi debita, et ipse quod debui non impendi; si exercitationem boni operis aliis invidi, pro bonis quae in aeternis reficiunt, retribuantur mihi in judicio mala quae pungunt. Pro frumento mihi tribulus, et pro hordeo spina oriatur, cum in retributione ultima de qua remuneratio laboris quaeritur, punctio doloris invenitur. Et notandum quod sicut a frumento hordeum distat, quamvis utrumque reficiat; sic a tribulo spina, quamvis sit utrumque quod pungat, quia tribulus mollior, et ad pungendum semper est durior spina. Ac si patenter dicat: Egisse quidem et magna me bona et minima scio, sed si 133.0372C| non ita est, pro bonis magnis minima, et pro bonis minimis mihi respondeant mala majora. Quamvis hoc intelligi et aliter potest. In frumento quippe spiritale opus, quod mentem reficit, in hordeo autem terrenarum rerum dispensatio figuratur, in qua saepe dum infirmis atque carnalibus servire cogimur, quasi jumentis alimenta praeparamus, atque ipse nostrorum usus operum habet aliquid de admistione palearum. Et plerumque contingit, ut rector qui praeest, dum injusta contra subditos exercet, dum in nullo bonos blandimento refovet, dum, quod est gravius, bene operantes quosque ex invidia affligit, etiam si quaedam bona aliquando faciat, ac si frumentum serat, sese quoque in hujus dispensationis terrenis rebus nonnunquam, non avaritiae studio, 133.0372D| sed pro utilitate carnalium misceat, et sic ejusdem laboris fructum, velut messem hordei exspectet. Sed subjecti quoque pro eo quod in maximis gravantur audire in ejus bonis minimis nequeunt; quia nec hoc opus placet, quod alterius operis injustitia polluit, quid terrenarum rerum dispensatio pro utilitate subditorum suscipi creditur, quando is qui praeest, anhelare per avaritiam videtur. Unde fit ut ad ipsa etiam pauca bona quae fieri inter multa mala considerant, non laudes, sed metus reddant, atque infirmantes murmurent, dum perpendunt puri operis non esse quod vident. Ac si ergo aperte dicat: Si magna quae debui sollicite non feci, punctiones murmuris a subjectis recipiam, etiam de bono quod 133.0373A| feci, si neglexi exhibere quod fovet, juste in quereiam prosiliens eorum lingua me pungat. Qua in re semper sollicita consideratione pensandum est, ne aut hi qui praesunt exempla mali operis subjectis praebeant, eorumque vitam suae gladio pravitatis 133.0374A| exstinguant; aut hi qui alieno regimini subjacent, facile judicare audeant facta rectorum, atque per hoc quod de his qui sibi praelati sunt murmurant, non humano, sed Dei, qui cuncta disponit, divino ordini contradicant. LIBER VICESIMUS TERTIUS. CAPUT XXXII. 133.0373B| VERS. 1. Omiserunt autem tres viri isti respondere Job, eo quod justus sibi videretur. --Hoc quod de eo dicitur: eo quod justus sibi videretur, sacrae hujus scriptor historiae ad amicorum judicium retulit, non autem beatus Job de elatione tumoris reprobavit. Sequitur: VERS. 2. Et iratus indignatusque Eliu filius Barachel Buzites de cognatione Ram. --Bene haec ipsa vel ejus, vel parentis vel loci, vel cognationis nomina notam exprimunt propriae actionis. Eliu quippe interpretatum sonat: Deus meus iste, vel Deus meus, per quem designatur recta fides arrogantium intra Ecclesiam positorum. Nam quamvis juxta Dominica praecepta non vivunt, Deum tamen 133.0373C| esse Dominum recognoscunt, quia in veritate carnis etiam formam deitatis intelligunt, sicut per Prophetam dicitur: « Scitote quoniam Dominus ipse est Deus (Psal. XCIX, 3). » Barachiel vero interpretatum dicitur benedictio Dei; Buzites autem, contemptibilis. Quod arroganter praedicantibus bene utrumque concordat, quia in praedicationis facundia benedictionem quidem gratiae divinae percipiunt, sed in elatis suis moribus esse eam contemptibilem ostendunt. Ram quippe interpretatur excelsus. Excelsus namque est fidelium populus, qui hujus vitae infima et abjecta contemnit, de quibus dicitur: « Nostra conversatio in coelis est (Phil. III, 20). » Eliu itaque de cognatione Ram dicitur, quia unusquisque praedicator arrogans intra universalem 133.0373D| Ecclesiam positus, sanctis populis fidei veritate sociatur, quamvis ab eorum vita elationis pravitate disjungitur. Sequitur: VERS. 3. Iratus autem adversus Job eo quod justum se diceret coram Domino. Porro adversum amicos ejus indignatus est, eo quod non invenissent responsionem rationabilem, sed tantummodo condemnassent Job. --Solerter intuendum est, quod beatus Job ideo reprehendit, quod coram Deo justum esse se dixerit; amicos vero ejus ideo redarguit, quod condemnantes eum, responsionem contra illum rationabilem non dederunt. Istis namque indiciis aperte colligitur, quod per eum species amatorum vanae gloriae designatur. Job quippe de praesumpta justitia, amicos vero ejus de stulta responsione redarguit. Cuncti enim vanae gloriae sectatores dum se in omnibus praeferunt, alios quidem de fatuis sensibus, alios autem de indignis meritis 133.0374B| reprehendunt, id est, alios censent nihil scire, alios non bene vivere. Et quamvis juste omnes extra Ecclesiam positos prava sentire redarguant, tamen etiam eos qui intus sunt per vitae despectum contemnunt. Sequitur: VERS. 4, 5. Igitur Eliu exspectavit Job loquentem eo quod seniores essent qui loquebantur. Cum autem vidisset quod tres respondere non possent, iratus est vehementer. --Quamvis sancta Ecclesia sit procul dubio adversariis suis antiquior, quia de illa ipsi, non autem exiit ipsa de illis, sicut de eis per Joannem dicitur: « Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis (I Joan. II, 19), » recte tamen eisdem adversariis Eliu junior fuisse describitur, quia nimirum post exorta haereticorum bella esse 133.0374C| in sancta Ecclesia fastu scientiae inflati arrogantes coeperunt. Cum vero dicitur quia Eliu exspectavit Job loquentem, et reliqua, aperte beatus Job non pro sua, sed pro amicorum reverentia se reservasse monstratur: quia videlicet arrogantes intra positi eamdem sanctam Ecclesiam quam defendunt despiciunt, et plerumque contingit ut plus ingenia male sapientium quam simplicem vitam innocentium venerentur. Sequitur: VERS. 6, 7. Respondensque Eliu filius Barachel Buzites dixit: Junior sum tempore, vos autem antiquiores, idcirco dimisso capite veritus sum indagare meam sententiam. Sperabam enim quod aetas prolixior loqueretur, et annorum multitudo doceret sapientiam. --Eliu quippe quandiu pro aetatis suae 133.0374D| respectu tacuerit, sapientior fuit; cum vero in aliis annorum multitudinem semetipsum praeferens despicit, quam pueriliter desipiat ostendit. Nam contra ejus sententiam et aetas prolixior loquitur, et per annorum multitudinem sapientia docetur, quia etsi longaevitas sensum non probet, usus tamen vehementer exercet. Sequitur: VERS. 8. Sed, ut video, Spiritus est in hominibus, et inspiratio Omnipotentis dat intelligentiam. --Haec recte diceret, si eamdem intelligentiam sibi prae caeteris non arrogaret. Quatuor quippe sunt species quibus omnium tumor arrogantium demonstratur. Aut cum bonum a semetipsis habere se aestimant, quibus contradicitur: « Quid habes quod non accepisti? » et reliqua (I Cor. IV, 7). Aut si sibi datum desuper credunt, pro suis se accepisse meritis putant. Contra quos Paulus dicit: « Gratia estis salvati per fidem, et hoc non ex vobis, Dei 133.0375A| enim donum est non ex operibus, ut ne quis glorietur (Eph. II, 8-9). » Aut certe, cum jactant se habere quod non habent, sicut angelo Laodiciae dicitur: « Quia dicis quod dives sum et locupletatus, et nullius egeo, nescis quia tu es miser et miserabilis, et pauper, et caecus et nudus (Apoc. III, 17). » Aut despectis caeteris singulariter videri appetunt habere quod habent, sicut Pharisaeus ait: « Deus, gratias ago tibi quia non sum sicut caeteri hominum (Luc. XVIII, 11). » Eliu ergo quamvis dari a Domino sapientiam confitetur, in hac tamen elationis specie labitur, ut sapientiorem se caeteris gaudeat. Sequitur: VERS. 9, 10, 11, 12. Non sunt longaevi sapientes, nec senes intelligunt judicium. Ideo dicam: Audite 133.0375B| me, ostendam vobis etiam ego meam sententiam. Exspectavi enim sermones vestros, audivi prudentiam vestram, donec disceptaremini sermonibus, et donec putabam vos aliquid dicere, considerabam. --Quantum ad intentionem litterae exspectat [spectat], loquens Eliu indicat quam superbe tacuerit. Cum enim dicit: Expectavi sermones vestros, et, putabam vos aliquid dicere, aperte declarat se ad verba senum, judicantis potius studio quam dicentis voto tacuisse. Quamvis haec melius vitam arrogantium signant, qui aliquando intra sanctam Ecclesiam positi, cum ejusdem sanctae Ecclesiae adversarios conspiciunt, non in eis temporum annos, sed intentionem solent pensare verborum. Nam quantolibet sint eisdem arrogantibus antiquiores haeretici, eos audacter 133.0375C| comprimunt, in quorum verbis dogmata perversa reprehendunt. Sequitur: Sed, ut video, non est qui arguere possit Job, et respondere ex vobis sermonibus ejus. VERS. 13. Ne forte dicatis: Invenimus sapientiam, Deus projecit eum, non homo. --Saepe haeretici per hoc quod esse et hominibus despicabiles solent, cum a cunctis fere gentibus sanctam Ecclesiam venerari conspiciunt, opinionem ejus quibus valent obtrectationibus lacerare contendunt, dicentes: Idcirco illi cuncta temporalia suppetunt, quia ei praemia aeternorum munerum subtrahuntur. Quorum voci Eliu obviat, dicens: Ne forte dicatis: Invenimus sapientiam, Deus projecit eum, et non homo. Ac si arrogantes intra sanctam Eeclesiam, sed tamen fideles 133.0375D| contra haereticos dicant: Per hoc quod sanctam Ecclesiam in honore hominum florere temporaliter cernitis, projectam eam a Domino non credatis. Scit enim Redemptor ejus et in hoc itinere solatia venienti tribuere, et pervenienti ad aeternam patriam superna praemia reservare. Incassum igitur dicitis, quia Deus eum et non homo projecerit, cum venerari illam a cunctis fere hominibus videtis, quia sic ei terrenae gloriae ad inventum tribuitur, ut per hoc multiplicius etiam ad coelestia subvehatur. Sequitur: VERS. 14. Nihil locutus est mihi. --Quid est, nihil locutus est mihi? Nunquid sancta Ecclesia per praedicatores justos cum intra se arrogantes conspicit, erudire ac redarguere praetermittit? Sed omnes arrogantes 133.0376A| voces quidem sanctae Ecclesiae audiunt, sed sibi eas dici dissimulant, quando elationis vitium emendare contemnunt, ne se de superbia redargui aestiment, quia esse se humiles putant, quia etiam redargui despiciunt, dum sapientiores se et ipsis redarguentibus arbitrantur. Sequitur: Et ego non secundum sermones vestros respondebo illi. --Arrogantes enim intra sanctam Ecclesiam positi respondent contra ea, sed non sicut haeretici exterius constituti. Neque enim contradicunt ei prava praedicando, sed perverse vivendo, quia nec de Deo ut haeretici indigna sentiunt, sed de se, plusquam necesse est, digna suspicantur. Sequitur: VERS. 15. Extimuerunt, nec responderunt ultra, abstuleruntque a se eloquia. --Bene ab Eliu verba amici Job extimuisse referuntur, quia nonnunquam 133.0376B| arrogantes Ecclesiae defensores, quamvis ordinem dicendi non taceant, tamen adversarios ipsa dictorum virtute perturbant. Sequitur: VERS. 16. Quoniam igitur exspectavi, et non sunt locuti, steterunt nec ultra responderunt. --Finis esse locutionis sapientium solet, ut eo usque dicatur, quo adversariis silentium imponant. Non enim se ostendere, sed prava docentes compescere cupiunt. Sed quoniam amicis tacentibus Eliu adhuc verba multiplicat, patet quia vir arrogans et formam in se arrogantium intentans, non adversariorum dicta superare, sed sapientiam ostentare festinat. Sequitur: VERS. 17. Respondebo et ego partem meam, et ostendam scientiam meam. --Hanc enim partem 133.0376C| suam omnis arrogans aestimat, si scientiam non tam habeat quam ostendat. Quo contra Moyses ait: « Vas quod non habuerit operculum et ligaturam immundum erit (Num. XIX, 15). » Praedicatores autem sancti partem suam reputant, si intus quidem ipsi de sapientia gaudeant, foris jam alios ab errore compescant; neque a se ita loquendo exeunt, ut gaudium mentis in ostensione ponant disertae locutionis, sed bona scientiae in cordis secreto meditantur, et ibi gaudent ubi hoc percipiunt, non ubi in tentationum laqueos innotescere compelluntur. Sequitur: VERS. 18. Plenus sum sermonibus, et coarctat me spiritus oris mei. --Nonnunquam arrogantes viri dum praedicatores sanctos magna loqui, ac pro locutione 133.0376D| sua venerari conspiciunt, locutionis eorum celsitudinem, non utilitatem intentionis, imitantur. Nam saepe contingit ut sapientes viri, cum se non audiri considerant, ori suo silentium indicant, sed plerumque, dum conspiciunt quod iniquorum facinora ipsis tacentibus et non corripientibus crescunt, vim quamdam spiritus sui sustineant, ut in locutione aperta correptionis erumpant. Hinc Jeremias ait: « Non recordabor ejus, nec loquar ultra in nomine ejus (Jer. XX, 9). » Et adjunxit: « Et factus est in corde meo quasi ignis exaestuans, claususque in ossibus meis, et defeci, ferre non sustinens (Ibid.). » Sed quia saepe nonnulla vitia virtutes se esse mentiuntur, sicut effusio nonnunquam misericordia, et 133.0377A| tenacia nonnunquam parcimonia, et crudelitas aliquando justitia vult videri: ita plerumque mentem ad loquendi impetum, vanae gloriae anxietas nequaquam se intra silentium capiens, quasi charitatis inflammat atque appetitae ostensionis vis ad effraenationem locutionis impellit, et quasi sub studio consulendi, libido erumpit apparendi: non enim curat loquendo quod prosit, sed quod appareat. Sequitur: VERS. 19. En venter meus quasi mustum absque spiraculo, quod lagunculas novas disrumpit. --Quod si spiritaliter intelligere debemus, hoc loco videlicet ventrem suum cordis sinum appellat; in musto vero, sancti Spiritus fervor accipitur. De quo in Evangelio Dominus dicit: « Vinum novum in utres novos 133.0377B| (Matth. IX, 17). » Lagunculas vero infirmas ipsa humanitate conscientias, vel certe haec terrena corporum vascula non inconvenienter accipimus. De quibus Paulus apostolus dicit: « Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus (II Cor. IV, 7). » Eliu autem inflatione elationis extensus, ac si ad loquendum per charitatis gratiam ardore sancti Spiritus accendatur, sensus sui spiritum in eo quod tacuit, quasi musto absque spiraculo comparavit. Mustum ergo lagunculas novas disrumpit, quia fervoris ejus potentia etiam spiritalia corda transcendit. Sancti enim Spiritus fervor non solum veteri, sed etiam nova vita vix capitur. Sequitur: VERS. 20. Loquar et respirabo paululum, aperiam labia mea et respondebo. --Bene ait, respirabo, 133.0377C| quia labor justorum est videre prava, nec corrigere: ita gravis est labor arrogantium, si quod sapiunt, non ostendunt. Vim quippe intrinsecus aestuantem ferre vix possunt, si omne quod sentiunt paulo tardius innotescunt. Unde necesse est, ut cum res bona agitur, prius ejus elatio in corde vincatur, ne si a radice miserae intentionis prodeat, amaros nequitiae fructus producat. Hi igitur qui adhuc vitiorum bello subjacent, nequaquam per praedicationis usum praeesse magisterio caeterorum debent. Hinc est enim quod juxta divinae dispensationis vocem ab anno vicesimo et quinto levitae tabernaculo serviunt, sed quinquagenario custodes vasorum fiunt. Sequitur: VERS. 21, 22. Non accipiam personam viri, et 133.0377D| Deum homini non aequabo, nescio quandiu subsistam, et post modicum tollat me Factor meus. --Recta consideratio quod Deum homini idcirco non aequat, quia quandiu hic subsistat, vel quando a Deo in judicio tollatur, ignorat. Et bene ait: Post modicum tollat me Factor meus, quia quamlibet longum fuerit tempus vitae praesentis, eo ipso breve est, quo permanens non est. Sequitur: CAPUT XXXIII. VERS. 1, 2. Audi igitur, Job, eloquia mea, et omnes sermones meos ausculta. Ecce aperui os meum, loquatur lingua mea in faucibus meis. --Hoc enim habet proprium doctrina arrogantium, ut humiliter nesciant inferre quod docent, et recta quae sapiunt, 133.0378A| recte ministrare non possunt. Recte autem his per prophetam dicitur: « Vos autem cum austeritate imperabatis eis, et cum potentia (Ezech. XXXIV, 4). » At contra vera doctrina tanto vehementius haec elationis vitium per cogitationem fugit, quando ardentius verborum suorum jaculis ipsum magistrum elationis insequitur. Humilitatem namque magistram omniumque matrem virtutum, et loquendo dicere, et vivendo conantur ostendere; ut eam apud discipulos veritatis plus moribus quam sermonibus eloquantur. Hinc Paulus ait: « Facti sumus parvuli in medio vestrum (I Thess. II, 7). » In faucibus vero loqui est silenter dicere, et non clamoribus vociferari. Quibus verbis arrogantes intra sanctam Ecclesiam positos signat. Hi enim velut in faucibus dicuntur 133.0378B| loqui, quando non contra adversarios extra viventes clamant, sed quosdam intra sinum sanctae Ecclesiae quasi vicinos ac juxta positos increpant. Saepe vero arrogantes eamdem quam tenent arrogantiam se fugere ostendunt, et dum sic cuncta agunt ut nullum lateant, haec pravitatis singulis quasi latenter narrant, quatenus non solum de sensu intelligentiae, sed de ipso apud homines etiam arrogantiae contemptu glorientur. Sequitur: VERS. 3. Simplici corde meo sermones mei, et sententiam labia mea pura loquentur. --Magnae virtutis laus est simplicitas locutionis, quam quia arrogantes non habent, habere se hanc sollicitius asserunt, ut securius audiantur, et pure se locuturos denuntiant, quia duplicitatis suae malitiam deprehendi formidant. 133.0378C| Saepe autem et falsis vera permiscent, ut inde eorum mendacio citius credatur, unde inesse eis assertio veritatis agnoscitur. Sequitur: VERS. 4. Spiritus Dei fecit me, et spiraculum Omnipotentis vivificavit me. --Subditurus vera praemisit elata. Sic nimirum, sic arrogantium mentes insaniunt, ut et in eis quae recte sentiunt, elationis suae fortitudine depraventur. Unde fit ut etiam eorum recta auditores nequaquam instruant, quia profecto illos per eam quae tumide sentiunt, non ad sui reverentiam, sed ad contemnendum vocant. Hinc enim per Moysen dicitur: « Ut qui fluxum seminis sustinet immundus erit (Lev. XV, 2). » Bono autem ordine et factum se astruit et animatum. Per spiritum factum, et per spiraculum se narrat animatum. Facto 133.0378D| quippe Adam scriptum est: « Inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, et factus est homo in animam viventem (Gen. II, 7). » Sequitur: VERS. 5. Si potes, responde mihi, et adversus faciem meam consiste. --Ecce dum narrat ordinem verae conditionis, in fastum subito superbiae elationis erumpit. Sequitur: VERS. 6, 7. Ecce, et me sicut et te fecit Deus, et de eodem luto ego quoque formatus sum. Verumtamen miraculum meum non te terreat, et eloquentia mea non sit tibi gravis. --Quid est hoc quod Eliu ordinem verae conditionis agnoscit, et modum rectae locutionis ignorat, nisi hoc quod arrogantes omnes cunctis quidem hominibus aequaliter se conditos 133.0379A| meminerunt, sed fastu scientiae auditores suos aequales sibi vel esse vel credere dedignantur? Habent etiam arrogantes proprium, quod priusquam dicant, mira se dicere semper existimant, et locutionem suam admirando praeveniunt, quia vel in acutis sensibus ipsa elatio quanta sit fatuitas ignorant. Notandum quoque est quod Paulus, dum mire Hebraeos admonet, adjunxit: « Rogo autem, fratres mei, ut sufferatis verbum solatii. Etenim perpaucis scripsi vobis (Heb. XIII, 22). » Eliu autem inania protulit, et quasi consolando subjungit: Miraculum meum non te terreat, et eloquentia mea non sit tibi gravis. Hinc Salomon ait: « Ante ruinam exaltatur cor, et ante gloriam humiliatur (Prov. XVI, 18). » Sequitur: 133.0379B| VERS. 8, 9, 10, 11. Dixisti ergo in auribus meis, et vocem verborum tuorum audivi. --Atque eamdem vocem subjungens ait: Mundus sum ego, et absque delicto immaculatus, et non est iniquitas in me. Quia querelas in me reperit, ideo arbitratus est me inimicum sibi. Posuit in nervo pedes meos, custodivit omnes semitas meas. --Moxque contra haec, quae beatum Job dixisse narravit, sententiam suam proferens ait: VERS. 12. Hoc est ergo in quo non es justificatus. --Profecto beatus Job veraciter dixerat, quod absque culpa fuerat flagellatus. Hoc enim ipse de se, quod de illo ad diabolum Dominus dixit: Commovisti me adversus eum, ut affligerem eum frustra (Job II, 3). Sed Eliu non credidit cessante culpa potuisse eum etiam pro gratia flagellari. Nesciebat enim flagellis 133.0379C| ejus non dolere vitium, sed meritum augere, et pro eo quod sine delicto se dixerat flagellatum, hac eum sententia increpat: Hoc est ergo in quo non es justificatus. Habent enim hoc arrogantes proprium, ut plus arguere appetant quam consolari, et quaeque hominibus evenire cognoscunt, evenisse ex solis iniquitatibus arbitrantur. Nesciunt quippe occulta judicia subtiliter quaerere, atque id quod non intelligunt humiliter perscrutari, quia eos saepe a secretis investigationibus judiciorum Dei ipsa scientiae suae elatio ejicit, dum extollit. Notandum quoque est quod beatus Job in nervo pedem suum positum dixit, sed nequaquam mundum hoc mundo quod ei objicitur absque peccato vel immaculatum, et sine iniquitate fuisse memoravit. Sed Eliu dum cum austeritate 133.0379D| studuit increpare quae dicta sunt, mentiens addidit quae dicta non sunt. Qui enim semper increpare appetunt, et nunquam fovere, multa plerumque increpando mentiuntur; nam ut arguere docte videantur, fingunt nonnunquam quae redarguant. Sequitur: Respondebo tibi quod major sit Deus homine. --Dicatur fortasse ab aliquo, quis ita vel cum non audit ignorat? Sed nimirum haec scientia vilis creditur, si non ex ipsa intentionis suae radice pensetur. Flagellato videlicet loquebatur, qui et percussionis verbera acceperat, et causas verberum nesciebat. Idcirco ergo intulit: Respondebo tibi quod major sit Deus homine; ut flagellatus homo considerans quia illo major est Deus 133.0380A| in omni quod patitur ejus in judicio se postponat, cui se minorem esse non dubitat. Sequitur: VERS. 13, 14. Adversus eum contendis quod non ad omnia responderit tibi. Semel loquetur Deus, et secundo idipsum non repetit. --Ac si diceret: Deus singulorum cordibus privatis vocibus non respondet, sed tale eloquium constituit, per quod cunctorum quaestionibus satisfacit. In Scripturae quippe ejus eloquio causas nostras singuli si requirimus invenimus, nec opus est ut in eo quod specialiter quisque tolerat, responderi sibi divina voce specialiter quaerat. Ibi enim nobis omnibus in eo quod specialiter patimur, communiter respondetur. Ibi vita praecedentium sit forma sequentium, id est cogitationibus vel tentationibus singulorum non jam passim per 133.0380B| prophetarum voces, non per angelica officia satisfacit. Quia in Scriptura sacra quidquid potest singulis evenire, comprehendit, atque per exempla praecedentium, etiam vitam sequentium informare curavit. Intelligi hoc etiam subtilius potest, quod Pater unigenitum consubstantialem sibi Filium genuit. Loqui enim Dei est Verbum genuisse. Semel autem loqui est, Verbum aliud praeter unigenitum non habere. Secundo autem non repetit, quia videlicet hoc ipsum Verbum, id est Filium, non nisi unicum genuit. Quod autem non praeteritum, sed futurum tempus posuit, liquet omnibus, quia Deo tempus nec praeteritum congruit, nec futurum. Tanto ergo in eo quodlibet tempus ponitur libere, quantum nullum vere. Verbum namque Pater sine tempore 133.0380C| genuit. Et quis digne fari queat illam ineffabilem nativitatem, quod de aeterno natus est coaeternus. Quod existens ante saecula genuit aequalem. Quod gignente natus posterior non est. Quae videlicet nos mirari possumus, sed intueri minime valemus. Sequitur: VERS. 15. Per somnium. --Quid est quod per somnium nobis locutio divinitatis innotescit, nisi quod Dei secreta non cognoscimus, si non interius desideriis vigilemus? in somno enim exteriores sensus dormiunt, et interiora cernuntur. Si ergo interna contemplari volumus, ab externa implicatione dormiamus. Vox videlicet Dei quasi per somnium auditur, quando tranquilla mente ab hujus saeculi actione quiescitur, et in ipso mentis silentio divina 133.0380D| praecepta pensantur. Cum enim ab externis actionibus mens sopitur, tum plenius mandatorum Dei pondus agnoscitur, tunc verba Dei vivacius mens penetrat, cum ad se admittere curarum saecularium tumultus recusat. Male autem homo vigilat, quando eum saecularium negotiorum aestus insolenter inquietat. Aurem quippe cordis, terrenarum cogitationum turba dum perstrepit, claudit. Sequitur: In visione nocturna. --In diurna autem luce certius cernimus, in nocturna vero visione sub quibusdam imaginationibus videmus. Nox quippe est vita praesens. Sancti autem omnes, quandiu in hac vita sunt, divinae naturae secreta quasi sub quadam imaginatione conspiciunt, videlicet quia necdum sicut sunt ea 133.0381A| manifestius contemplantur. Hinc propheta ait: « Anima mea desideravit te in nocte (Isa. XXVI, 9). » Sequitur: Quando irruit sopor super homines; --ab exteriori quippe actione cessare, dormire est. Sequitur: Et dormiunt in lectulo. --Sanctis enim viris dormire in lectulo, est intra mentis suae cubile quiescere. Unde scriptum est: « Exsultabunt sancti in gloria, laetabuntur in cubilibus suis (Psal. CXLIX, 5). » Sequitur: VERS. 16. Tunc aperit aures virorum. --Cum enim ab exterioribus actionibus sopiuntur, aperta aure interni examinis causas audiunt, qui dum subtiliter vel flagella publica, vel judicia occulta considerant, semetipsos affligere flendo non cessant. Sequitur: Et erudiens eos instruit disciplina. --Quia consideranti 133.0381B| menti et sese per poenitentiam laceranti, quasi quaedam plagae percussionis sunt lamenta compunctionis. Unde etiam Salomon recte vim percussionis utriusque conjungens dicit: « Livor vulneris abstergit mala, et plagae in secretioribus ventris (Prov. XX, 30). » Quia enim ipsa compunctio mentem lacerat, eamdem compunctionem non incongrue disciplinam vocat. Quatuor quippe sunt qualitates, quibus viri justi anima in compunctione vehementer afficitur: cum aut malorum suorum reminiscitur, considerans ubi fuit; aut judiciorum sententiam metuens, et secum quaerens cogitat ubi erit; aut cum mala vitae praesentis solerter attendens, moerens considerat ubi est; aut, cum bona supernae patriae contemplatur, quae, quia necdum adipiscitur, lucens conspicit ubi 133.0381C| non est. Sequitur: VERS. 17. Ut avertat hominem ab his quae fecit, et liberet eum de superbia. --Quid enim homo de proprio nisi peccatum fecit? Et scriptum est: « Initium omnis peccati superbia (Eccli. X, 15). » Bene ergo dicitur, quia homo cum ab his quae fecit avertit [avertitur], de superbia liberatur. Contra Conditorem quippe superbire est, praecepta ejus peccando transcendere. At contra, qui id quod fecit vitare appetit, id quod a Deo factus est recognoscit, et ad conditionis suae ordinem humiliter redit, dum sua opera fugiens, talem se qualis a Deo factus est diligit. Sequitur: VERS. 18. Eruens animam ejus a corruptione, et vitam illius, ut non transeat in gladium. --Omnis 133.0381D| quippe peccator ab hac corruptione vitiorum illuc ad gladium compellitur transire poenarum, et unde hic inique delectatus est, inde illuc juste cruciatur. Notandum est ergo quod Deus nobis per somnium loquens, prius nos a corruptione, et postmodum a gladio liberat. Quia nimirum illius vitam illic eripit ab ultione supplicii, cujus hic mentem subtrahit a delectatione peccati. Sequitur: VERS. 19. Increpat quoque per dolorem in lectulo. --In Scriptura sacra lectus, sive grabatum, sive stratum, aliquando voluptas carnis accipitur, ut illud: « Surge, tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam (Joan. V, 8). » Aliquando repausatio in bonis operibus, ut illud in Actibus apostolorum 133.0382A| « Aenea, sanat te Dominus Jesus Christus; surge, et sterne tibi (Act. IX, 34). » Surgere enim est mala perpetrata relinquere; sternere autem mercedis causas, in quibus requiescere debeat, operari. Aliquando vero requies temporalis accipitur, sicut scriptum est: « Universum stratum ejus versati in infirmitate ejus (Psal. XL, 4). » Ac si diceret: Omne quod hic sibi paravit ad requiem, hoc ei mutasti occulto judicio ad perturbationem, quia nos in praesentis vitae requie, vel tentationis stimulis, vel flagelli afflictione conturbat. Et omnia ossa ejus marcessere facit. --Ossa in Scriptura sacra virtutes accipimus, sicut scriptum est: « Dominus custodit omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur (Psal. XXXIII, 21). » Et quia in ea requie sancta 133.0382B| nobis ab hoc saeculo praeparamus, flagello tentationis afficimur: qui fortasse de virtutibus nostris inflari potuimus, cognitae infirmitatis taedio extenuamur. Cum enim sicut cupimus ad Dominum proficimus, si profectum nostrum tentatio nulla pulsaret, alicujus nos fortitudinis esse crederemus. Sed quia nobiscum superna dispensatione agitur, ut, infirmitatis quia proficientes obliviscimur, tentati recolamus; et in profectu nostro quid de divino munere, et in tentatione cognoscimus quid de propriis viribus sumus. Sicque illa omnia nostrarum virium velut pinguis viridisque gratulatio, anxietatis moerore siccatur. Sequitur: VERS. 20. Abominabilis ei sit in vita sua panis. --Quid per panem aliud quam praesentis vitae delectatio 133.0382C| intelligitur? Ac si ergo dicat: Afflicta mens sibi in amaritudinem verti considerat, quidquid se ante blande libenterque sapiebat. In Scriptura enim sacra panis nomine aliquando ipse Dominus designatur, sicut ipse ait: « Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi (Joan. VI, 51). » Aliquando vero spiritalis doni gratia, ut illud prophetae: « Qui obturat aures suas ne audiat sanguinem; » id est, peccatis suadentibus non praebet consensum, « et claudit oculos suos ne videat malum (Isa. XXXIII, 15), » id est, omne quod rectitudini adversum est, non approbare. « Iste in excelsis habitat, » id est, mentem in sublimibus fixit. « Munimenta saxorum sublimitas ejus, » id est, ad supernam patriam per praecedentium Patrum exempla sublevatur. « Panis 133.0382D| ei datus est (Ibid., 16), » id est, refectio spiritalis gratiae. Aliquando panis dicitur divinae doctrinae eruditio, sicut per prophetam dicitur: « Qui habitatis in terra Austri, » id est, in Ecclesia Spiritu sancto repleta; « cum panibus occurrite fugienti (Isa. XXI, 14); » id est, cum quis mala sua evadere nititur, eruditionis eloquio consulite. Aliquando quoque haereticorum praedicatio, sicut Salomon ex voce Ecclesiae haereticorum dicit: « Panes occultos libenter edite. » Et illud: « Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior (Prov. IX, 17). » Aliquando namque subsidium vitae praesentis. Unde Jacob ait: « Domine Deus, si dederis mihi panem ad edendum, » et reliqua (Gen. XXVIII, 20). Et Dominus: « Quaeritis me non 133.0383A| propter me, sed quia manducastis ex panibus, et saturati estis (Joan. VI, 26). » Porro aliquando jucunditas humanae delectationis accipitur. Hinc Jeremias ait: « Omnis populus ejus gemens et quaerens panem, dederunt pretiosa quaeque pro cibo, ad refocillandam animam (Thren. I, 11). » Gemit enim populus et quaerit panem, cum prava multitudo affligitur, quia non ad votum praesentis vitae jucunditate satiatur. Sed « pretiosa quaeque pro cibo » dat, quia virtutes mentis in appetitu transitoriae delectationis inclinat, et refocillare animam nititur, quia perversis suis desideriis satisfacere conatur. Sequitur: Et animae illius cibus ante desiderabilis. --Unusquisque enim, cum sibi bene vivendi prosperitas arridet, hilarescit, atque ipsa hilaritas animum velut 133.0383B| desiderabilis cibus reficit. Sed cum tentatione paulo amplius imminente pulsatur, a mente ejus per moeroris fastidium, gaudium omne respuitur; quae prius eodem gaudio quasi satiata laetabatur, nihilque ei aliud quam semetipsum et agnoscere et flere delectat. Sequitur: VERS. 21. Tabescit caro illius, e t ossa, quae tecta fuerant, nudabuntur. --Cum enim flagellis prementibus omnis exterior voluptas atteritur, internae fortitudinis ossa nudantur. Carnis autem nomine, ipsa delectatio carnalis accipitur. Vel, quid per ossa, nisi virtutes animi designantur? Tabescit ergo caro, et 133.0384A| ossa nudantur, quia, dum flagellis arguentibus carnalis delectatio extenuatur, ea quae dudum quasi sub carne latuerant virtutum fortia patefiunt. Nemo quippe, quantum profecerit, nisi inter adversa cognoscitur. Sequitur: VERS. 22. Appropinquabit corruptioni anima illius, et vita ejus mortiferis. --Tentati enim uniuscujusque justi anima corruptioni appropinquare dicitur, quando ne eam virtus possit extollere per flagella compellitur, quod se ex propria infirmitate debet sentire. Corruptioni videlicet appropinquat, quia ex suis se viribus perditioni proximum non ignorat, ut hoc quod a perditione longe est, non sibi, sed Domino tribuat. Appropinquat vero mortiferis, quia ex infirmitate carnis proximum se peccatis mortem 133.0384B| ferentibus respicit, a quibus divino munere tanto magis longe fit, quanto se eis proximum ex suis meritis deprehendit. Per contemplationem conditionis suae David corruptioni appropinquaverat, cum dicebat: « Memento, Domine, quod pulvis sumus; homo, sicut fenum dies ejus (Psal. CII, 15). » Per contemplationem quoque infirmitatis propriae Paulus mortiferis appropinquaverat, cum dicebat: Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis. Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? » (Rom. VII, 23, 24.) LIBER VICESIMUS QUARTUS. 133.0383| 133.0383C| Eliu itaque dum tentatum superius hominem demonstrat, unum in qua tentatione sit positum humanum genus ostendit. Unde mox generale subintulit remedium, dicens: VERS. 23. Si fuerit pro eo Angelus loquens. --Quis enim iste angelus est nisi ille qui per prophetam dicitur: « magni consilii Angelus? » Quia enim Graeca lingua evangelizare denuntiare dicitur, semetipsum annuntians nobis Dominus, Angelus vocatur, et bene ait: Si fuerit pro eo Angelus loquens, quia, sicut ait Apostolus, « etiam interpellat pro nobis (Rom. VIII, 34). » Sequitur: Unum de similibus. --Mos medicinae est, ut aliquando similia similibus, aliquando contraria contrariis curet. Veniens ergo ad nos desuper medicus noster, totosque nos inveniens 133.0383D| languoribus pressos, quiddam nobis simile, et quiddam contrarium apposuit. Quia enim ad homines homo venit, concordavit nobis veritate naturae, sed quia ad peccatores justus, discrepavit a nobis vigore justitiae. Quia igitur Dominus vere natus, vere mortuus, vere resuscitatus, in omnibus tamen distat a nobis magnitudine potentiae, sed sola nobis concordat veritate naturae. Per hoc pro nobis Patri loquitur, per quod semetipsum pro omnibus hominem demonstrare dignatus est. Sequitur: Ut annuntiet hominibus aequitatem. --Quia nisi ille hominibus 133.0384C| similis fieret, aequus homo ante Deum non appareret. Inde quippe annuntiat aequitatem nostram, unde suscipere dignatus est infirmitatem nostram. Sequitur: VERS. 24. Miserebitur ejus, et dicet: Libera eum. --Mediator Dei et hominum homo Christus Jesus in eo miseretur hominis, quo formam hominis sumpsit; qua misericordia homine redempto dicit Patri: Libera eum, ut non descendat in corruptionem. Sicut jam supra diximus, dicere ejus est: libera hominem, naturam hominis assumendo liberam demonstrare. Ex ea quippe carne quam sumpsit, etiam hanc ostendit liberam quam redemit, sicut ipse ait: « Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis (Joan. VIII, 36). » Superius enim dictum fuerat: Appropinquavit corruptioni anima ejus, postmodum dicitur, non descendat 133.0384D| in corruptionem. --Ac si diceret: Quia cognoscendo infirmitatem suam, esse se corruptioni proximum non ignorat, idcirco ad corruptionis interitum non descendat. Ad corruptionem enim descenderet, si suis viribus longe se a corruptione esse judicaret. Sed quia corruptioni appropinquavit humiliter, debet ab ea misericorditer liberari, ut eo contra impugnandum vitia fortis sit, quo se suis meritis cognoscit infirmum. Sequitur: Inveni in quo ei propitier. --Ac si aperte Mediator Dei et hominum dicat: Quia nullus hominum fuit, qui coram Deo intercessor 133.0385A| justus pro omnibus apparet, memetipsum ad propitiandum hominibus hominem feci, et dum me hominem exhibui, in quo justo homine hominibus propitiarer inveni. Et quia infirmitatem suscipiens Dominus, dum poenam nostram moriendo toleravit, corruptionem nostram resurgendo mutavit; bene iste Angelus mortalitatis nostrae flagella subjungit, eorumque miseretur, dicens: VERS. 25. Consumpta est caro a suppliciis, revertatur ad dies adolescentiae suae. --Ac si diceret: Mortalitatis suae poena in quamdam vetustatis suae senectutem dejectus est, revertatur ad dies adolescentiae suae, id est, priori integritate renovetur, ut non eo maneat quo lapsus est, sed ad hoc redemptus redeat, ad quod percipiendum conditus fuit. Scriptura enim 133.0385B| sacra saepe adolescentiam pro novitate vitae ponere consuevit. Unde venienti sponso dicitur: « Adolescentulae dilexerunt te (Cant. I, 3). » Senectutem quippe veteris hominis inter vitia tabescentem deflebat ille qui ait: « Inveteravi inter omnes inimicos meos (Psal. VI, 8). » Econtra alius gaudere in virtutibus admonens dicit: « Laetare, juvenis, in adolescentia tua (Eccle. XI, 9). » Sequitur: VERS. 26. Deprecabitur Dominum, et placabilis ei erit. --Prius enim postulare Angelum, et postmodum hominem dicit, quia nisi ante ipse Dominus per incarnationem suam interpellans Patrem vitam nostram peteret, nunquam se nostra insensibilitas ad postulanda ea quae aeterna sunt excitaret. Sed incarnationis ejus praecessit oratio, ut torporis nostri 133.0385C| evigilatio subsequatur. Sequitur: Et videbit faciem ejus in jubilo. --Aliter enim quisque compungitur cum interna intuens malorum suorum pavore terretur: aliter vero compungitur, cum gaudia superna conspiciens, spe quadam et securitate roboratur. Menti enim nostrae de consideratione caecitatis suae prius ignis tribulationis immittitur, ut omnis vitiorum aerugo concremetur. Et tunc mundatis oculis cordis illa laetitia patriae coelestis aperitur, ut prius purgemus lugendo quod fecimus, et postmodum manifestius contemplemur per gaudia quod quaerimus. Jubilus namque dicitur, quando ineffabile gaudium mente concipitur, quod nec abscondi possit, nec sermonibus aperiri; et tamen quibusdam motibus proditur, quamvis nullis proprietatibus exprimatur. 133.0385D| Hinc scriptum est: « Beatus populus qui scit jubilationem (Psal. LXXXVIII, 16). » Quia enim per faciem quemlibet agnoscimus, non immerito cognitionem Dei, faciem vocamus. Unde Jacob postquam cum angelo luctatus est, ait: « Vidi Dominum facie ad faciem (Gen. XXXII, 30); » ac si diceret: Cognovi Dominum, quia me cognoscere ipse dignatus est. Quam cognitionem plenissime fieri Paulus in fine testatur, dicens: « Tunc cognoscam sicut et cognitus sum (I Cor. XIII, 12). » Sequitur: Et reddet homini justitiam suam. --Justitia nostra dicitur, non quae ex nostro nostra est, sed quae divina largitate fit nostra, sicut in Dominica oratione dicimus: « Panem nostrum quotidianum da nobis hodie (Luc. XI, 3). » 133.0386A| Suam quippe justitiam homini Dominus reddit, non quam ex semetipso habuit. Illam ergo justitiam reddet Deus homini, ad quam conditus fuit, ut inhaerere Deo libeat, ut minacem ejus sententiam pertimescat, ut serpentis callidi blandis jam promissionibus non credat. Sequitur: VERS. 27. Respiciet homines, et dicet: Peccavi. --Sed peccatorem se unde cognosceret, si justitiam non haberet? Nemo quippe fortitudinem suam, nisi cum rectus esse coeperit, deprehendit. Nam qui omnino perversus est, neque hoc potest videre quod est; qui vero peccatorem se esse intelligit, jam ex parte aliqua esse justus inchoavit, atque id quod non justus fecerat, ex eo quod est justus accusat. Scriptura etenim sacra aliquando homines 133.0386B| ponere solet humana sapientes, sicut ait Paulus: « Cum enim sit inter vos zelus et invidia, nonne carnales estis? nonne homines estis? » (I Cor. III, 3.) Qui etiam quia carnali affectioni succumbunt, non jam homines, sed jumenta nominantur. Unde per David dicitur: « Homo cum in honore esset non intellexit, comparatus est jumentis, » et reliqua (Psal. XLVIII, 13). Aliquando homines cum dicit, eos a bestiis ratione distinguit, quibus per prophetam Dominus dicit: « Vos autem pascuae meae greges, homines, estis (Ezech. XXXIV, 31). » Recte ergo de hoc poenitente dicitur: Respiciet homines, et dicet: Peccavi. Ac si dicatur: Sanctorum virorum exempla conspicit, atque eorum comparatione se pensans, iniquum se esse deprehendit. Qui enim 133.0386C| plenissime intelligere appetit qualis est, tales nimirum debet conspicere qualis non est, ut ex bonorum forma metiatur quanto ipse deserto bono deformis est. Unde et per Ezechielem dicitur: « Fili hominis, ostende domui Israel templum, et confundantur ab iniquitatibus suis, et metiantur fabricam, et erubescant ex omnibus quae fecerunt (Ezech. XLIII, 11). » Tunc quippe templum ostenditur, cum justi anima quanta sanctitate fulgeat ad confusionem suam peccatoribus demonstratur. Metiri vero fabricam est pensare subtiliter justorum vitam. Sequitur: Et vere deliqui, et ut eram dignus non recepi. --Peccatores se plerumque confitentur, etiam qui se esse non credunt. Nam saepe contingit ut passim se homines iniquos esse fateantur, sed cum peccata 133.0386D| sua veraciter aliis arguentibus audiunt, defendunt se summopere, atque innocentes videri conantur. Unusquisque enim in flagello positus, minus adhuc peccata sua considerat, si vel tanto vel amplius se percussum quam merebatur, existimat: iste autem quia quanto majorum exempla considerat, tanto districtiori examinatione se pensat, minus se percussum quam merebatur agnoscit, quia in illorum justitia conspicit quam gravis sibi culpa fuerit, quod erravit. Et idcirco hoc quod patitur districtum esse non sentit, quia districte novit pensare quod fecit. Sequitur: VERS. 28. Liberavit enim animam suam ne pergeret in interitum. --Quia praeveniente divina gratia, in 133.0387A| operatione bona nostrum liberum arbitrium sequitur, nosmetipsos liberare dicimur, qui liberanti nos Domino consentimus. Unde Paulus cum diceret: « Abundantius illis omnibus laboravi, » ne labores suos sibi tribuisse videretur illico adjunxit: « Non autem ego, sed gratia Dei mecum (I Cor. XV, 10). » Sequitur: Sed vivens lucem videret. --Lucem videlicet veritatis, quam corde videre mortuus non posset, vel certe quia Dominus dixit: « Ego sum lux mundi (Joan. VIII, 12). » Videbunt lucem etiam mortui, quando omnes injusti eum venire ad judicium in humanitatis forma conspexerint. Sed vivens tunc lucem respicit, qui liberis oculis cordis in forma ejus divinitatis attendit. Sequitur: VERS. 29. Haec omnia operatur Deus, tribus vicibus 133.0387B| per singulos. --Ac si diceret: Quod semel de uno dixi, hoc tribus vicibus per singulos agitur. Sed solerter intuendum est quae istae tres vices sint quibus unusquisque homo anxietate moeroris afficitur, et, post moerorem, protinus ad securitatem laetitia vocatur. Igitur si vigilanter attendimus, has tres vices moeroris et laetitiae in uniuscujusque electi animo istis alternari modis invenimus, id est conversatione, tentatione, morte. In prima quippe, quam diximus, conversationis vice, gravis moeror est, cum sua unusquisque peccata considerans, curarum secularium vult compedes rumpere, et viam Dei per spatium securae conversationis ambulare. Recte ergo de hoc amarescente homine dici potest; « Abominabilis ei fit in vita sua panis, et animae illius cibus 133.0387C| ante desiderabilis. Tabescet caro ejus, et ossa, quae tecta fuerant, nudabuntur. Appropinquavit corruptioni anima ejus, et vita illius mortiferis. » Sicut supra dictum est (Job XXXIII, 20, 22). Sed quia divina gratia diutius istis difficultatibus affici non permittitur, ruptis peccatorum nostrorum vinculis, citius nos ad libertatem novae conversationis consolando perducit, fitque cordi immensa laetitia, quia ei quem desiderat jam per spem securitatis appropinquat, ut recte de hoc dici debeat: « Deprecabitur Deum et placabilis ei erit, et videbit faciem ejus in jubilo, et reddet homini justitiam suam. Respiciet homines et dicet. Peccavi, et vere deliqui, et ut eram dignus non recepi. Liberavit animam suam ne pergeret in interitum, sed vivens lucem videret (Ibid., 26, 28). » Post 133.0387D| primam igitur vicem moeroris atque laetitiae, quam unusquisque per studium conversionis agnoscit, haec secunda suboritur, quia ne securitatis negligentia dissolvatur, impulsu tentationis afficitur. Et quidem quisque in ipso conversationis initio magna plerumque excipitur dulcedine consolationis, sed durum laborem postmodum probationis experitur. Tres quippe modi sunt conversorum. Inchoatio, medietas, atque perfectio. In inchoatione autem veniunt blandimenta dulcedinis; in medio quoque tempore certamina tentationis; ad extremum vero perfectio plenitudinis. Prius ergo illos dulcia suscipiunt quae consolentur; postmodum amara quae exerceant, et tunc demum suavia atque sublimia quae confirment. 133.0388A| Plerumque autem conversus quisque talibus tentationum stimulis agitatur, quibus ante conversionis gratiam nunquam pulsatum se esse reminiscitur. Non quia tunc eadem radix tentationis deerat, sed quia non apparebat. Humanus quippe animus multis cogitationibus occupatus saepe sibimet ipsi aliquo modo manet incognitus, ut omnino quod tolerat nesciat. Inter haec ergo deprehensa mens huc illucque distenditur, et multiplicibus tentationum aestibus dissipatur; ita vero circumfrementibus tentationum motibus angustatur, ut recte de eo dici debeat: « Abominabilis ei sit in vita sua panis, » ut supra. Sed quia misericors Deus probari nos permittit tentationibus, non reprobari, sicut scriptum est: « Fidelis autem Deus qui non patietur vos tentari supra 133.0388B| id quod potestis, sed faciet cum tentatione etiam proventum ut possitis sustinere (I Cor. X, 13), » citius consolationis opus occurrit, et surgentes tentationum stimulos mitigat, impugnantesque se cogitationum motus interna pace tranquillat. Moxque anima immensam de spe coelesti laetitiam percipit dum devictum malum respicit quod toleravit, ut jure de hoc tentato liberatoque homine dici debeat: « Videbit faciem ejus in jubilo, et liberavit animam suam ne pergeret in interitum, sed vivens lucem videret. » Post conversationis namque certamina, post probationis aerumnam, restat adhuc dura tentatio. Quia venire non potest ad perfectae gaudia libertatis, nisi prius debitum solverit humanae conditionis. Conversus autem quisque sibi caute sollicitus, tacite secum 133.0388C| considerare non cessat, aeternus Judex quam districtus adveniet; suumque terminum quotidie prospicit, et ante severitatem tantae justitiae, quas rationes vitae suae sit positurus, attendit. Considerat quippe quod viam vitae praesentis nequaquam sine culpa transire potuimus; considerat, quia nec hoc quidem sine aliquo reatu est quod laudabiliter gessimus, si remota pietate judicemur. Quis enim nostrum vitam praecedentium Patrum valeat vel superare vel assequi? Et tamen David dicit: « Ne intres in judicium cum servo tuo (Ps. CXLII, 2). » Solutioni ergo carnis appropinquans, nonnunquam terrore vindictae etiam justi anima turbatur, cui, et si quid tranquillum in hac vita sapere potuit, mortis articulo interveniente concutitur, ut jure dici debeat: « Abominabilis ei fit 133.0388D| in vita sua panis, » et reliqua. Sed quia justorum animae a levibus quibusque contagiis ipso saepe mortis pavore purgantur, aeternae retributionis gaudia jam ab ipsa carnis solutione percipiunt. Plerumque vero contemplationem percipiunt quamdam retributionis aeternae, etiam priusquam carne exspolientur. Hilarescunt, et dum vetustatis debitum solvunt, novi jam muneris laetitia perfruuntur, recte dicitur: « Videbit faciem ejus in jubilo. » Sequitur: VERS. 30. Ut revocet animas eorum a corruptione, et illuminet luce viventium. --Lux quippe morientium est, quam corporeis oculis cernimus. Qui autem adhuc huic mundo vivunt, luce morientium tenebrescunt. Illuminantur autem luce viventium qui, 133.0389A| despecto temporali lumine, ad splendorem internae claritatis recurrunt ut ibi vivant, ubi verum lumen sentiendo videant; ubi non aliud lumen atque aliud vita, sed ubi lux ipsa vita sit. Ubi sic nos lux exterius circumscribat, ut interius impleat; sic interius impleat, ut incircumscripta exterius circumscribat. Illuminantur ergo hac luce viventium, quam tanto tunc subtilius conspiciunt, quanto nunc ad illam prius vivunt. Sequitur: VERS. 31. Attende, Job, et audi me, et tace dum ego loquor. --Qualem se apud se habeat, hac locutione manifestat. Immensa enim superbia est, a seniore sibi reverentiam exigere, et silentium imperare meliori. Sequitur: VERS. 32. Si autem habes quod loquaris, responde 133.0389B| mihi, loquere; volo enim te apparere justum. --Quia autem praedicatores justi dum quoslibet corripiunt, saepe per humilitatis gratiam ad cogitationum suarum intima revertuntur, atque in eo ipso quod corripiunt, ne quid fortasse fallantur exquirunt, correptisque licentiam tribuunt, ut si quid pro se ipsi justius sentiunt fateantur. Hoc nonnunquam etiam arrogantes imitari appetunt. Paulisper enim in verbis elatione postposita, quasi eorum quos corripiunt, si forte reperiri potuerint, justitiam quaerunt, non quia ita sentiunt, sed quia ornari per speciem humilitatis concupiscunt. Metuunt enim ne superbi ac tumidi quia sunt, esse videantur. Sequitur: VERS. 33. Quod si non habes, audi me, et tace, et docebo te sapientiam. --Quia enim veraciter quaerunt 133.0389C| audire quod justum est, aequanimiter exspectant audire quod quaerunt. Eliu autem qui veraciter requisitionis verba non protulit, dici quod quaesierat non permisit; sed mox quae intrinsecus gestavit, erupit, qualemque se in oculis suis habebat ostendit, dicens: Tace, et docebo te sapientiam. Arrogantes enim viri, quando aliquid humiliter sonant, diu in ejusdem specie humilitatis non perdurant, cum fortasse quaerunt ut audiant, mox loquendo obviant ne deceantur. Sequitur: CAPUT XXXIV. VERS. 1. Pronuntians itaque Eliu etiam haec locutus est: --Quid enim per hujus pronuntiationis vocabulum nisi inflatio elationis ostenditur? Ut verba quae de alta superbiae radice veniebant, cum quadam 133.0389D| quasi altitudine et distinctione procederent. Sequitur: VERS. 2, 3. Audite, sapientes, verba mea, et eruditi, auscultate me. Auris enim verba probat, et guttur escas gustu dijudicat. --Ac si diceret: Sicut nec auris escas, nec guttur verba cognoscit, ita nec stultus quisque sententiam sapientis intelligit. Sapientes ergo atque eruditi, audite quod dico, qui potestis ea quae fuerint dicta cognoscere. Videamus, igitur quantum timeat, qui verba sua non nisi a sapientibus audire decenter existimat. Verus autem praedicator sapientiae dicit: « Sapientibus et insipientibus debitor sum (Rom. I, 14). » Sequitur: VERS. 4. Judicium eligamus nobis, et inter nos 133.0390A| videamus quid sit melius. --Sed utrum hoc judicium et humili corde quaesierit, facile cognoscimus si subsequentia ejus verba pensemus. Sequitur: VERS. 5, 6. Quia dixisti, Job: justus sum, et Deus subvertit judicium meum. In judicando enim me mendacium est, et violenta sagitta mea absque ullo peccato. --Haec beatum Job dixisse queritur, quae tamen quia minime dixerit requisita sacrae historiae verba testantur. Sed qui judicium aeque quaesierat, ex culpa quam finxit protinus sententiam promulgat; nam sequitur: VERS. 7, 8. Quid est vir ut est Job, qui bibit subsannationem quasi aquam, qui graditur cum operationibus iniquitatum? --Ecce judicium quaerens, judicium protulit, et post allegationem suam nulla 133.0390B| beati Job exspectata sententia, eum damnatione dignum ex reproborum societate judicavit. Ait enim: Quis est vir ut est Job? Ut utique subaudiamus, nullus; atque subjungit: Qui bibit subsannationem quasi aquam. Aqua autem cum bibitur, ita liquide sumitur, ut ad sorbendum nulla sui pinguedine retardetur. Subsannationem vero ut aquam bibere est, Deum sine aliquo obstaculo cogitationis irridere, ut eo quod superbit lingua vel conscientia, nulla trepidatio contradicat. Haec autem ejus sententia super beatum Job, quantum ab tramite veritatis exorbitet, illa etiam attestatione cognoscimus qua ad diabolum dicit: « Nunquid considerasti servum meum Job, quod non sit ei similis super terram? » (Job I, 8.) Ecce quem Veritas dicit absque comparatione justum, 133.0390C| eum Eliu asserit absque comparatione peccatorem. Sed haec esse propria arrogantium praedicatorum solent, ut etiam afflictos auditores suos magis districte corripere appetant, quam blande refovere. Plus enim student ut mala objurgando increpent, quam bona laudando confirment. Unde scriptum est: « In ore stulti virga superbiae (Prov. XIV, 4) » Nonnunquam vero etiam praedicatores justi rigide feriunt; sed aliud est cum justitia stimulat; aliud cum superbia inflat. Justi cum severe corrigunt, internae dulcedinis gratiam non amittunt. Nam saepe pro inquietudine refrenanda pravorum, duritiam districti vigoris assumunt, sed intus charitatis igne liquefiunt, atque eo rum amore ardent in quos aspera correctione saeviunt. 133.0390D| Unde scriptum est: « Verba sapientium quasi stimuli, et sicut clavi in alium defixi (Eccle. XII, 11). » Sequitur: VERS. 9. Dixi enim: Non placebit vir Deo, etiamsi cucurrerit cum eo. --Quod profecto quia minime dixerit, quisquis beati Job verba legit, agnoscit. Sed qui idcirco loquitur, ut semetipsum ostendendo superbiat, quid mirum si in altero fingit quod reprehendat? Sequitur: VERS. 10. Ideo, viri cordati, audite me. --Ecce iterum fastu superbiae inflatus, eos tantummodo, qui quasi digne intelligendo se assequi valeant, quaerit. VERS. 11. Absit a Deo impietas, et ab Omnipotente 133.0391A| iniquitas; opus enim hominis redde ei, et juxta vias singulorum restituet ei. --Benedixit, quia in omnipotente Deo iniquitas vel impietas non est, in hac vita nequaquam hoc semper agitur quod subjungit, quia juxta opus suum singulis et juxta vias reddet. Nam et multos illicita ac perversa perpetrantes gratuito praevenit, atque ad opera sancta convertit. Et nonnullos rectis actibus deditos flagello interveniente corripit, ac si placentes quasi displiceant affligit. Salomone attestante, qui ait: « Sunt justi quibus mala veniunt, quasi opera egerint impiorum, et sunt impii qui ita securi sunt, ac si justorum facta habeant (Eccle. VIII, 14). » Verius ergo Eliu diceret si dixisset, quia in Omnipotente impietas atque iniquitas non est, etiam cum juxta vias proprias 133.0391B| hominibus reddere non videtur, nam et quod a nobis non intelligitur, ex occulti judicii non injusta lance profertur. Sequitur: VERS. 12. Vere enim Deus non condemnabit frustra, nec Omnipotens subvertit judicium. --Ad diabolum Dominus dicit: « Commovisti me adversus eum, ut affligerem eum frustra (Job II, 3). » Contraria quippe videntur, nisi subtili consideratione pensentur. Aliud namque est damnare, aliud affligere. Affligit ergo juxta aliquid frustra, sed frustra non damnat. An non juxta frustra Job afflixerat, cum non delebat vitium, sed meritum augebat. Frustra enim condemnare non potest, quia damnatio fieri non ex parte ad aliquid potest. Quae videlicet in extremo punit omne quod hic quisque commiserit. 133.0391C| Nec Omnipotens subvertit judicium, quia si minus recta videntur esse quae patimur, recte tamen in occulto examine decernuntur. Sequitur: VERS. 13. Quem constituit alium super terram, aut quem posuit super orbem quem fabricatus est? --Ut videlicet subaudias, nullum. Per se quippe mundum regit, quem per se condidit, nec eget alienis adjutoriis ad regendum, qui non eguit ad faciendum. Sed haec idcirco colliguntur, ut liquido indicet quia omnipotens Deus, si per semetipsum regere non negligit quod creavit, quod bene creavit utique bene regit, quia quod pie condidit impie non disponit. Sequitur: VERS. 14. Si direxerit ad eum cor suum, spiritum illius et flatum ad se trahit. --Curvum cor est, cum 133.0391D| ima appetit, dirigitur cum ad superna sublevatur. Si ergo homo cor suum ad Dominum dirigit, spiritum et flatum illius Dominus ad se trahit: spiritum videlicet pro internis cogitationibus; flatum vero quo corpus trahitur, pro externis actionibus ponit. Deum ergo spiritum hominis et flatum ad se trahere est, ad conversionem sui desiderii, et interiora nostra et exteriora commutare, ut nihil jam menti exterius libeat, nihil caro inferius vel si appetit, adipisci conetur. Sed omne quod homo est, ad eum videlicet a quo est et interius desiderando ferveat, et exterius se edomando constringat. Sequitur: VERS. 15. Deficiet omnis caro simul, et homo in cinerem revertetur. --Simul enim omnis caro deficit, 133.0392A| quando jam nullis suis motibus servit, quia praesidens spiritus cuncta ejus fluxa restringit, et quodam districtionis suae gladio omne quod in illa male vivebat, interficit. Hoc nimirum disciplinae gladio semetipsum Jeremias interfecerat cum dicebat: « Postquam convertisti me, egi poenitentiam, et postquam ostendisti mihi, percussi femur meum (Jer. XXXI, 19). » Quid enim in femore, nisi voluptas carnis accipitur? Et quid est quod ait: « Postquam ostendisti mihi, percussi femur meum, » nisi postquam superna spiritaliter vidit; omne quod inferius in se carnaliter vivebat exstinxit? In peccato enim quis que positus mortalitatis suae obliviscitur et terram se esse non meminit, dum adhuc per superbiam inflatur. Post conversionis vero gratiam, cum humilitatis 133.0392B| spiritu tangitur, quid se esse aliud quam cinerem recordatur? In cinerem Abraham reversus fuerat, dicens: « Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis et cinis (Gen. 18, 27). » Hinc David ait: « Auferes spiritum eorum et deficient, » et reliqua (Psal. LXIII, 29). Sequitur: VERS. 16. Si habes ergo intellectum, audi quod dicitur, et ausculta vocem eloquii mei. --Habent hoc proprium omnes arrogantes, ut cum fortasse acutum aliquid sentiunt, inde mox ad vitium elationis erumpant, sensusque omnium in sui comparatione despiciunt, seque in suo judicio aliorum meritis anteponant. Ecce Eliu quomodo paulisper in elationem per verborum incrementa proficit. Saepius namque dixerat: « Si habes quod loquaris, responde mihi, » 133.0392C| et reliqua (Job XXXIII, 32). Ac si diceret: Dic aliquid, si tamen dignus potueris esse qui dicas. Hinc autem ait: Si habes intellectum, audi quod dicitur. Ac si aperte dicat: Audi me, si tamen dignus poteris esse qui audiat. Isti quotidiani defectus qui in cordibus reproborum fiunt, quibus indesinenter ad deteriora descendunt. Sequitur: VERS. 17. Nunquid qui non amat judicium sanari potest? quomodo tu eum qui justus est, in tantum condemnas? --Bonam quidem sententiam protulit, sed beato Job proferenda non fuit. In omni enim quod dicitur summopere intuendum est quid dicatur, cui dicatur, quomodo dicatur. Eliu autem attendit quod diceret, sed cui diceret, non attendit. Beatus quippe Job amabat judicium, quia causas suas subtiliter cum 133.0392D| Deo pensare noverat, nec condemnaverat eum qui justus est; sed cur sine peccato percussus fuerat in dolore positus cum humilitate requirebat. Amat judicium quisquis vias suas subtiliter discutit, et secretarium cordis ingressus, quid Dominus ipse tribuat, quid ipse debeat Deo pensat. Arguens beatum Job quod judicium non amaret, et quia eum, qui justus est, condemnasset, illico ejusdem justi, id est, Domini justitiam subdit. Sequitur: VERS. 18. Qui dicit regi: Apostata; qui vocat duces impios. --Saepe novimus quod plerique qui praesunt inordinatum sibi metum a subditis exigunt, et non tam propter Dominum, quam pro Domino venerari volunt. Intus enim se tumore cordis extollunt, cuntosque 133.0393A| subditos in sui comparatione despiciunt. Unde scriptum est: « Ducem te constituerunt, noli extolli, sed esto in illis quasi unus ex illis (Eccli. XXXII, 1); » bene contra eos dicitur. Qui dicit regi: Apostata. Unusquisque enim superbus rector toties ad culpam apostasiae delabitur, quoties praeesse hominibus delectatur, honoris sui singularitate laetatur. Sub quo enim sit non considerat, et quod aequalibus quasi non sit aequalis exsultat. Ad viam namque pietatis ducerent, si subditorum oculis humilitatis exempla 133.0394A| monstrarent. Dux quippe est impius, qui a tramite veritatis exorbitat, et dum ipse in praeceps ruit, ad abrupta sequentes invitat. Dux est impius, qui per tumoris exempla viam ostendit erroris. Paulus dux impius esse metuebat, cum potestatis suae celsitudinem reprimebat dicens: « Non quaerentes ab hominibus gloriam neque a vobis, neque ab aliis, cum possemus oneri esse ut Christi apostoli, sed facti sumus parvuli in medio vestrum (I Thess. LXXI). » LIBER VICESIMUS QUINTUS. 133.0393| 133.0393B| Ipsa humanae conditionis qualitas indicat quam longe rebus caeteris praestat. Nam collata homini ratio asserit quantum omnia, quae vel vita, vel sensu, vel ratione carent, natura rationalis antecedit. Et tamen quia ab internis atque invisibilibus oculos claudimus, atque visibilibus pascimur, plerumque hominem non ex quod ipse est, sed ex his quae circa ipsum sunt, veneramur. Cumque non intuemur quod ipse sit, sed quid possit, in acceptione personarum non ex personis, sed ex rebus adjacentibus ducimur, sicque fit ut is quoque apud nos intus in disceptatione veniat, qui foris honoratur, quia dum pro his quae erga illum sunt honorabilis habetur, rebus suis in examine nostro postponitur. At contra de Deo dicitur: 133.0393C| VERS. 19. Qui non accipit personam principum, nec cognovit tyrannum, cum disceptaret contra pauperem. --Potest autem per principem vel tyrannum quisque superbus intelligi, per pauperes vero humiles designari. Tyrannum ergo disceptantem contra pauperem non cognoscit omnipotens Deus, quia superbos omnes vitam nunc humilium deprimentes, in judicio se nescire perhibet, dicens: « Nescio vos, unde sitis (Luc. XIII, 25). » Et quia sic potenter cum vult destruit, sicut cum voluit potenter creavit, apte ratiocinando subjungitur: Opus enim manuum ejus sunt universi. --Atque mox subditur: VERS. 20. Subito morientur, et in media nocte curvabuntur populi et pertransibunt. --Quamlibet sero de hac vita tollantur iniqui, subito et repente tolluntur, 133.0393D| quia finem suum cogitando praevidere nesciunt. Subito est quod ante cogitare non potuit. Subito dives ille stultus est, qui horrea quae praeparavit deseruit, et inferni locum quem non praevidebat invenit. Unde ei dicitur: « Hac nocte repetent animam tuam a te (Luc. XII, 20), » at contra de justis dicitur: « Vos autem, fratres, non estis in tenebris, ut vos dies illa, tanquam fur, comprehendat (I Thess. V, 4). » In media enim nocte curvati pertransibunt, qui in obscuritatis suae negligentia humilitati [humiliati] rapiuntur. Tunc curvabuntur per sententiam judicis qui nunc curvari negligunt per humilitatem cordis. Electi autem ne inviti curventur in morte, 133.0394B| sponte curvantur in humilitate. Unde sanctae Ecclesiae de conversa prole persecutorum dicitur: « Venient ad te curvi filii eorum qui humiliaverunt te (Isa. LX, 14). » Et bene de morientibus populis non ait transibunt, sed pertransibunt, qui etiam vivendo temporaliter quotidie ad finem tendimus, et praesentem vitam quasi quamdam vitam subigendo transimus; hoc ipsum morituris vivere, quasi ad mortem ire est, et quot dies vitae peragimus, quasi in itinere ad locum propositum tot passibus propinquamus. Sequitur: Et auferent violentum absque manu. --Subaudis, divina judicia. Absque manu vero auferent eum qui manu violentus fuit; absque manu auferent, quia videlicet subito exitu urgente invisibiliter rapitur, qui visibiliter rapiebat. Sequitur: 133.0394C| VERS. 21. Oculi enim ejus super vias hominum, et omnes gressus eorum considerat. --Tunc enim nequaquam considerare credebatur, quando violentus iste omne malum quod poterat inulte perpetrabat. Aestimabatur Deus injusti acta non cernere, quia differebat juste damnare, et magna ejus patientia quasi quaedam negligentia putabatur. Iniquus quoque ipse toties se in peccatis suis non videri a Deo credidit, quoties inulte peccavit, cui per quemdam sapientem dicitur: « Ne dicas: Peccavi, et quid accidit mihi triste? (Eccli. V, 4.) » Emendare non vult nequitiam, pro qua dignam non protulit poenam. Gressus vero hominum vocat, vel singulas operationes quibus innitimur, vel alternantes motus intimae cogitationis, quibus quasi passibus vel longe a 133.0394D| Domino recedimus, vel pie ad Deum propinquamus; ad Deum enim quasi tot gressibus mens accidit, quot bonis motibus proficit, et rursum tot gressibus longe fit, quot malis cogitationibus decrescit. Sequitur: VERS. 22. Non sunt tenebrae, et non est umbra mortis, ut abscondantur ibi qui operantur iniquitatem. --Quid per tenebras nisi ignorantiam, et quid per umbram mortis, nisi oblivionem studuit designare? De quorumdam quippe ignorantia dicitur: « Tenebris obscuratum habentes intellectum (Ephes. IV, 18). » Et rursum de oblivione quae in morte contingit scriptum est: « In illa die peribunt omnes cogitationes 133.0395A| eorum (Psal. CXLV, 4). » Quia ergo per mortem funditus oblivioni tradetur quidquid vivendo cogitatur, quasi quaedam oblivio est, et umbra mortis. Ac si ergo diceret: Idcirco ejus judicio nullus absconditur, quia nullatenus potest aut non videre quod fecimus, aut oblivisci quod videt; quamvis intelligi tenebrae vel umbra mortis etiam aliter possunt. Omnis namque immutatio velut quaedam mortis immutatio est. Id enim quod mutat, quasi ab eo quod erat interficit, ut desinat esse quod fuit, et incipiat esse quod non fuit. Lumen igitur verum, Creator videlicet noster, quia a nulla mutabilitatis vicissitudine tenebrescit, nullis naturae suae defectibus obumbratur, sed ejus esse sine mutabilitate fulgere est; tenebrae ei vel umbra mortis dicitur non inesse. 133.0395B| Unde alias scriptum est: « Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio (Jac. I, 17); » et unde rursus Paulus apostolus dicit: « Qui solus habet immortalitatem, et lucem habitat inaccessibilem (I Tim. VI, 16). » Lux enim aeterna, quae Deus est, quanto incommutabiliter fulget, tanto penetrabiliter viget; et neque occulta nescit, quia cuncta penetrat; neque penetrata obliviscitur, quia incommutabilis durat. Sequitur: VERS. 23. Neque enim ultra in hominis potestate est, ut veniat ad Deum in judicium. --Hic nimirum non illud judicium designatur, quod per aeternam retributionem punit, sed quod mente conceptum per conversionem diluit. Ad illud quippe venire non desiderat, quisquis se per illud damnari formidat. 133.0395C| Dum ergo dicitur: Neque enim ultra in hominis potestate est, ut veniat ad Deum in judicium, profecto ostenditur esse quoddam judicium, quod quandoque etiam a damnatis ac reprobis desideretur. Et quod est illud, nisi hoc de quo Paulus apostolus dicit: « Si nos ipsos judicaremus, non utique judicaremur (I Cor. XI, 31); » et de quo per prophetam dicitur: « Non est judicium in gressibus eorum (Isa. LIX, 8); » et quod David ait: « Honor Regis judicium diligit (Psal. XCVIII, 4). » Ut videlicet qui jam Deum honorat ex fide, sollicite judicet quid ei debeat in operatione. Hinc propheta ait: « reduc me in memoriam ut judicemur simul, narra si quid habes ut justificeris (Isa. XLIII, 26). » Debet enim uniuscujusque mens et causas suas apud Dominum, et causas 133.0395D| Domini contra se sollicita inquisitione discutere, debet caute pensare, vel quae ab eo bona perceperit, vel quae mala bonis perverse vivendo respondit. Quod electi quidem quotidie facere omnino non cessant. Unde bene Salomon ait: « Cogitationes justorum judicia (Prov. XII, 5). » Accedunt enim ad secretarium judicis intra sinum cordis; considerant quam districte quandoque feriat, qui diu patienter exspectat; metuunt in his quae se egisse meminerunt; puniunt flendo quod perpetrasse se intelligunt. Nec deest in hoc judicio mente concepto omne ministerium quod punire reos suos plenius debeat. Nam conscientia accusat, ratio judicat, timor ligat, dolor excruciat. Quod judicium eo certius punit, quo interius 133.0396A| saevit, quia videlicet ab exterioribus non accedit. Quia ergo nunc in potestate est internum mentis nostrae contra nos subire judicium recognoscendo accusemus nosmetipsos quales fuimus, poenitendo torqueamus, non cessemus, dum licet, judicare quod fecimus. Audiamus caute quod dicitur: Neque enim ultra in hominis potestate est ut veniat ad Deum in judicium. Sequitur: VERS. 24. Conteret multos et innumerabiles, et stare faciet alios pro aliis. --Postquam multa narrata sunt de poena malorum, subito infertur occultum judicium, quod pie super nos justeque disponitur, quomodo alii perdunt quod tenere videbantur, et alii accipiunt quod alii ex meritis perdunt. Cunctis autem liquet quod in illa extrema requisitione 133.0396B| examen publicum facturus est omnipotens Deus, ut alios ad tormenta deserat, alios ad participationem regni coelestis admittat. Sed hoc nunc secreto judicio quotidie agitur quod tunc publice demonstratur. Nam juste ac misericorditer singulorum corda, vel examinans vel disponens, alios in exteriora respuit, alios ad ea quae sunt intrinsecus trahit. Hos accendit interna appetere, illos pro voluptatibus suis deserit exteriora cogitare. Horum mentem ad superna erigit, illorum superbiam in infimis desideriis mergit, et qui videntur humano judicio, jam in conspectu aeterni judicis stant. Quis enim hominum aestimare potuisset Judam vivendi sortem etiam post ministerium apostolatus amittere? Et quis econtra latronem crederet causam vitae etiam in ipso mortis 133.0396C| articulo invenire? Conteruntur etiam qui relictis coelestibus terram quaerunt. Quae autem major poterit esse contritio, quam deserto Creatore creaturam quaerere? desertis supernis gaudiis, in infimis rebus inhiare? Unde bene per Prophetam dicitur: « Humiliat autem peccatores usque ad terram (Psal. CXLVI, 6). » Quod autem dicens Conterit multos, illico adjunxit, innumerabiles, multitudinem exprimere studuit reproborum, quae humanae rationis numerum transit. Vel certe indicare voluit quod omnes qui pereunt intra electorum numerum non habentur, ut eo sint innumerabiles, quo extra numerum currunt. Unde Propheta intuens tantos hoc Ecclesiae tempore specie tenus credere, quantos nimirum certum est electorum numerum summamque 133.0396D| transire, ait: « Multiplicati sunt super numerum (Psal. XXXIX, 6). » Sequitur: VERS. 25. Novit enim opera eorum, et idcirco inducit noctem et conterentur. --Sciendum summopere est, quod iniquus quisque duobus modis in nocte conteritur, vel cum exterioris judicii tribulatione percutitur, vel cum occulta sententia interius caecatur. In nocte corruit, cum per extremum judicium, vivendi lumen in perpetuum amittit. Unde scriptum est: « Ligate ei pedes et manus, et mittite eum in tenebras exteriores (Matth. XXII, 13). » Rursum in nocte iniquus conteritur, cum peccatorum praecedentium confusione damnatus, veritatis lumen non invenit, et quid deinceps agere debeat non agnoscit. 133.0397A| Omne quippe peccatum quod tamen citius poenitendo non tegitur, aut peccatum est et causa peccati, aut peccatum et poena peccati. Peccatum namque quod poenitentia non diluit, ipso suo pondere mox ad aliud trahit. Unde fit, ut non solum peccatum sit, sed peccatum et causa peccati. Ex illo quippe vitio culpa subsequens oritur, ex quo caecata mens ducitur ad pejus et alio ligetur. Sed peccatum quod ex peccato oritur, non jam peccatum tantummodo, sed peccatum est et poena peccati, quia justo judicio omnipotens Deus cor peccantis obnubilat, ut praecedentis peccati merito etiam in aliis cadat. Hinc David ait: « Appone iniquitatem super iniquitatem eorum, et non intrent in justitiam tuam (Psal. LXVIII, 28). » Igitur quia praecedentibus peccatis 133.0397B| caecatus oculus cordis, ipsa caecitas quae peccantis animum ex ante actae culpae damnatione confundit, merito nox vocatur, quia per hanc ab oculis delinquentis lumen veritatis absconditur. Inducere autem noctem dicitur Dominus, non quod ipse tenebras inferat, sed quod obscura corda peccantium misericorditer non illustret, ut hoc ipsum in nocte caecasse sit, a caeteris tenebris liberare voluisse. Sequitur. VERS. 26. Quasi impios percussit eos in loco videntium. --In Scriptura sacra quasi aliquando pro similitudine, aliquando pro veritate poni consuevit. Pro similitudine enim quasi ponitur, sicut Apostolus dicit: « Quasi tristes, semper autem gaudentes (II Cor. VI, 10). » Pro veritate autem ponitur, sicut 133.0397C| Joannes ait: « Vidimus gloriam ejus gloriam quasi unigeniti a Patre (Joan. I, 14). » Hoc autem loco nihil differt utrum pro similitudine, an pro veritate sit positum, quia quolibet dicatur ordine, aperte prava malorum vita signatur. Impios vero Scriptura sacra proprie infideles appellat. Hac namque distentia peccatores ab impiis discernuntur, quia cum omnis impius sit peccator, non tamen omnis peccator est impius; peccator enim dici etiam qui in fide pius est potest. Unde Joannes ait: « Si dixerimus quia peccatum non habemus, veritas in nobis non est (I Joan. I, 8). » Impius vero proprie dicitur, qui a religionis pietate separatur. De talibus enim Propheta ait: « Non resurgent impii in judicio (Psal. I, 5). » Locus autem videntium sancta Ecclesia vocatur: 133.0397D| in ipsa enim recte consistitur, ut lumen verum, quod Deus est, videatur. Unde ad Moysen dicitur: « Est locus penes me, et stabis supra petram cum transibit mea majestas (Exod. XXXIII, 21, 22). » Et post paululum: « Auferam manum meam, et videbis posteriora mea (Ibid., 23). » Multi quippe intra sanctam Ecclesiam positi pia specie, extra Ecclesiam inventi sunt impia conversatione. De quibus bene alias scriptum est: « Vidi impios sepultos, qui, cum adviverent, in loco sancto erant, et laudabantur in civitate quasi justorum opera (Eccle. VIII, 10). » Sequitur: VERS. 27. Qui quasi de industria recesserunt ab eo. --Sciendum quippe est quod peccatum tribus modis 133.0398A| admittitur. Nam aut ignorantia, aut infirmitate, aut studio perpetratur, et gravius quidem infirmitate quam ignorantia, sed multo gravius studio quam infirmitate peccatur. Ignorantia Paulus peccaverat, cum dicebat: « Qui prius fui blasphemus et persecutor, » et reliqua (Tim. I, 13). Petrus vero infirmitate peccavit. Industria vero peccaverant hi, de quibus dicebat ipse Magister: « Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, » et reliqua (Joan. XV, 22-24). Sunt ergo nonnulli in Ecclesia, qui non solum bona non faciunt, sed etiam persequuntur, et quae ipsi negligunt facere etiam in aliis detestantur. Horum peccatum scilicet non ex infirmitate vel ignorantia, sed ex solo studio perpetratur, quia videlicet si vellent implere bona, nec 133.0398B| tamen possent, ea quae in se negligunt, saltem in aliis amarent. Sequitur: Et omnes vias ejus intelligere noluerunt. --Non enim infirmitate non intelligunt, sed intelligere noluerunt, quia saepe quae facere despiciunt etiam scire contemnunt. Quia enim scriptum est: « Servus nesciens voluntatem Domini sui et non faciens digna, plagis vapulabit paucis, et servus sciens voluntatem Domini sui, et non faciens juxta eam, vapulabit multis (Luc. XII, 47, 48). » Impunitatem peccandi existimant remedium nesciendi. Qui nimirum sola superbiae caligine tenebrescunt, atque ideo non discernunt, quia aliud nescisse, aliud scire noluisse. Nescire enim ignorantia est, scire noluisse superbia. Via quippe est incarnatae omnis actio quam temporaliter gessit, viae ejus sunt vivendi 133.0398C| ordines, quos ad se venientibus stravit. Tot itaque ad se venientibus vias praebuit, quot bene vivendi exempla monastravit. Humilitatis ejus Propheta vias aspexerat, cum suspirabat dicens: « In mandatis tuis exercebor, et considerabo vias tuas (Psal. CXVIII, 15). » Quia ergo superbi quique humilitatis Dominicae facta contemnunt, recte dicitur, vias ejus intelligere noluerunt. Vias itaque ejus intelligere est, et humiliter tolerare transitoria, et perseveranter exspectare mansura, ut exemplo Dominico aeterna quaeratur gloria opprobriis temporalibus comparata. Sequitur: VERS. 28. Ut pervenire facerent ad eum clamorem egeni, et audiret vocem pauperum. --Cum enim isti superbiunt, clamant ad Dominum hi qui ipsis superbientibus 133.0398D| opprimuntur. Vel certe, idcirco dicitur quod ad Deum fecerunt clamorem pauperum pervenire, quia istis cadentibus in eorum loco pauperes, id est humiles, spiritu subrogantur. Et quia hoc eorum casu factum est, ipsi fecisse referuntur, eo videlicet locutionis genere quo pugnare castra dicimus, quia pugnatur ex illis. Vel certe, quia cuncta quae superius dicta sunt, referri etiam ad rectores ecclesiasticos possunt, qui relicto praedicationis studio, sub occasione regiminis terrenis negotiis involvuntur, apte subjungitur: Ut pervenire facerent ad eum clamorem egeni, et audiret vocem pauperum. Quia nimirum, dum ipsi curis saecularibus occupati praedicationis officium deserunt, gregem subditum in 133.0399A| querelarum prorumpere clamore compellunt, ut quasi jure unusquisque subjectus de vita ficti pastoris immurmuret, cur tenet magistri locum, qui non exercet officium, quamvis fortasse melius per tumorem potentium superbia Judaeorum, et per clamorem pauperum desideria gentium figurantur, sicut attestante Veritate, per epulantem splendide divitem Judaicus populus designatur. Et per vulneratum Lazarum, qui interpretatur adjutus, forma gentilis populi exprimitur. Illis ergo peccantibus pauperum clamor auditur, quia dum Judaei contra Deum superbiunt, ad Deum vota gentilium pervenerunt. Sequitur: VERS. 29. Ipso enim concedente pacem, quis est qui condemnet? Ex quo absconderit vultum suum, 133.0399B| quis est qui contempletur eum? --Nemo ergo discutiat cur stante Judaico populo dudum in infidelitate gentilitas jacuit, cur ad fidem gentilitate surgente Judaicum populum infidelitatis culpa prostravit. Nemo discutiat cur alius trahatur ex dono, alius repellatur ex merito. Si enim gentilitatem miraris assumptam, ipso concedente pacem, quis est qui condemnet? Si Judaeam obstupescis perditam, ex quo absconderit vultum suum, quis est qui contempletur eum? Itaque consilium summae et occultae virtutis satisfactio sit aperte rationis. Unde in Evangelio Dominus cum de hujus rei causa loqueretur, ait: « Confiteor tibi, Domine, Pater coeli et terrae, qui abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis (Matth. XII, 35). » Sequitur: Et 133.0399C| super gentes et super omnes homines. --Ac si aperte admoneantur attendere, quia hoc judicium quod super unam gentem describitur, etiam super omnes homines invisibili examinatione celebratur, ut alius repellatur, alius eligatur occulte, sed nullus injuste. Hoc ergo quod in maximis fieri cernimus, etiam in nobis singulis caute timeamus. Sic enim intenduntur divina judicia super unam animam, sicut super unam urbem, sicut super unam gentem, sicut super universam generis humani multitudinem. Quia et sic intendit Dominus singulis, ac si vacet a cunctis, et sic simul intendit omnibus, ac si vacet a singulis. Qui enim omnia administrando implet, reget implendo; nec universo deest cum disponit unum, nec uni deest, cum disponit universum, cunctae scilicet naturae sua 133.0399D| potentia vetus operatur. Sequitur: VERS. 30. Qui regnare fecit hominem hypocritam propter peccata populi. --Quia igitur de specie transivit 133.0400A| ad genus, nunc de genere se convertit ad speciem. Verum namque regem super Judaea regnare noluit, et idcirco ex gentibus meritis hypocritam accepit, sicut quoque Veritas in Evangelio dicit: « Ego veni in nomine Patris mei, et non accepistis me; alius veniet in nomine suo, hunc accipietis (Joan. V, 43). » Potest etiam per hypocritam, caput Antichristus [Antichristi] designari; seductor quippe ille tunc sanctitatem simulat, ut ad iniquitatem trahat, sed propter peccata populi regnare permittitur, quia nimirum tunc ipsi sub illius regimine praeordinantur, quia digni ejus Domino ante saecula praesciuntur qui peccatis subsequentibus exigunt, ut sub illo judiciis praecurrentibus disponantur. Quod ergo tunc Antichristus super impios regnat, non est ex injustitia 133.0400B| judicis, sed ex culpa patientis; quamvis plerique et principatum illius non viderunt, et tamen ejus principatui peccatorum suorum conditione deserviunt, quia et quem dominantem sibi minime conspiciunt, eum procul dubio perverse vivendo venerantur. An non ejus membra sunt qui per affectatae sanctitatis speciem appetunt videri quod non sunt? Ille namque principaliter hypocrisim sumet, quia cum sit damnatus homo et nequam spiritus, Deum se esse mentitur, sed procul dubio ex ejus nunc corpore prodeunt qui iniquitates suas sub tegmine sacri honoris abscondunt, ut professione videri appetant, quod esse operibus recusant, quia enim scriptum est: « Omnis qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. VIII, 34). » Quanto nunc 133.0400C| liberius peragunt perversa quae volunt, tanto ejus servitio obnoxii obligantur. Sed quaeri potest rationabiliter quomodo hoc in loco dicitur, quod regnare hypocritam Dominus facit, cum hac de re specialiter queritur per prophetam dicens: « Ipsi regnaverunt, et non ex me; principes exstiterunt, et non cognovi (Ose. VIII, 4). » Quis enim recte sentiens dicat, quia facit Dominus quod minime cognoscit; sed quia scire Dei approbare est, nescire reprobare. Unde quibusdam quos reprobat dicit: « Nescio vos unde sitis. Discedite a me, omnes operarii iniquitatis (Luc. XIII, 25 27). » Et aliquando facere Dei est, cum id, quod fieri prohibet, irascendo permittit metire. Unde et regis Aegypti cor se obdurare asseruit, quia videlicet obdurari permisit. Miro modo 133.0400D| hypocritas Dominus regnare facit et nescit; facit sinendo, nescit reprobando. LIBER VICESIMUS SEXTUS. 133.0399| 133.0399D| VERS. 31, 32. Quia ergo locutus sum ad Deum, te guoque non prohibebo. Si erravi, tu doce me. Si iniquitatem locutus sum, ultra non addam. --Sicut saepe contingit ut bona loquantur et mali, multa Eliu 133.0400D| fortia paulo superius se dixisse memorat, et secuturus idcirco, ne fortasse erraverit, requirebat. Neque enim requireret, si se errasse credidisset. Est namque, ut dixi, propria arrogantium fraus, ut tunc de 133.0401A| errore requirere studeant, quando se noverint non errasse. Qui rursum requirere vel argui de errore despiciunt, si quando se errasse veraciter cognoscunt. Sequitur: VERS. 33. Nunquid a te Deus expetit eam, quia displicuit tibi? --Ac si diceret: Ego coram Deo rationes positurus sum. Cur modo iniquitas mea a te reprehenditur? Quae constat quia, quod in judicio a te non requiratur. Recti viri, cum injuste ab hominibus impetuntur, ad supernum judicium recurrunt. Unde et ab eodem Job dicitur: « Ecce in coelo testis meus, et conscius meus in excelsis (Job XVI, 20). » Et quia ei summopere placere cupiunt, ejus solius testimonium requirunt. Perversi quoque quia justorum vitam deserunt, sed nonnunquam eloquia scrutantur, 133.0401B| cum de suis male gestis increpantur, hoc assumunt in argumento defensionis, quod justi proferunt cum testimonio puritatis. Unde eis et consuetudo jam facta est, ut si quis eos de factis suis arguat, Dei magis judicium quam hominum quaerant. A Deo enim et cum se damnandos noverint, judicari metuunt, judicari ab hominibus erubescunt. Proponunt ergo magis quod metuunt, ut hoc minus declinare valeant quod erubescunt. Scriptum quippe est: « Unus quisque nostrum pro se rationem reddet Deo (Rom. XIV, 12). » Quia vero esse culpabiliores solent hi qui loqui in contentione inchoant, quam qui responderint, subdidit dicens: Tu enim coepisti loqui, et non ego. --Eo se innocentem credidit, quo pulsatus erupit, nimirum nesciens quia innocentia non tempore defenditur, 133.0401C| sed ratione. Quid enim ejus defensionibus adminiculatur? Quod si tacenti nulla intulit, recte tamen inchoanti prava respondit. Quod si quid nosti melius, loquere. Quamvis, dum non ait, quia melius nosti, sed quid melius nosti, loquere, nimis hoc ipsum superbisse est, de melioris scientia dubitasse. Ecce, dum quasi humiliter beato Job loqui tribuit, quod intrinsecus gestaret, ostendit. Sequitur: VERS. 34. Viri intelligentes loquantur mihi. --Dedignatus videlicet si beato Job loqui praesumeret, qui quasi ejus intelligere verba non posset. Et quia non solum ad loquendum, sed etiam ad audiendum beatum Job indignum fuisse judicavit, sequitur: Vir sapiens audiat me. --Ac si diceret: Huic loqui injuste conceditur, qui etiam audire verba sapientium 133.0401D| non meretur. Atque mox aperte quam despecta de illo sentiat, manifestat dicens: VERS. 35. Job autem stulte locutus est, et verba illius non sonant disciplinam. --Sine disciplina locutum beatum Job credidit, quia justum se in suis operibus fuisse memoravit. Verum fortasse Eliu diceret, si ea quae beatus Job de seipso narraverat, non de illo haec eadem ipse disciplinae auctor aestimasset. Innocentem enim Job se asserit flagellatum, quem Deus etiam perhibuit frustra percussum. Quod ergo vox percussi superbum sonuit, quae a sententia ferientis nullatenus discrepavit? Incaute sunt humiles, qui se mendacio illaqueant, dum arrogantiam vitant, imo mentiendo superbiunt, qui contra veritatem se 133.0402A| erigunt quam relinquunt. Qui enim necessitate cogente, vera de se bona loquitur, tanto magis humilitati jungitur, quanto et veritati sociatur. Sequitur: VERS. 36. Pater mi, probetur Job usque ad finem. --Ecce hoc quod de arrogantiae tumore conceperat, in verbis etiam maledictionis exaltat, sed fortasse benevole vim probationis optaret, si stetisse eum in probatione judicasset. Ut vero aperte malitia ejus crudelitatis appareat, probare adhuc per flagella deprecatur quem inter flagella lapsum fuisse jam queritur, praemisit quod sensit, ut apertius cognosci debeat quod optat. Adhuc feriri postulat quod jam peccasse sub manu ferientis accusat. Propria haec arrogantium vota sunt, ut vitam dolentium examinari 133.0402B| acrius deprecentur, quia quanto sibimet ipsis justiores sunt, tanto alienis doloribus duriores existunt. Nesciunt enim in se passionem alienae infirmitatis trahere, et sicut suae, ita etiam proximi imbecillitati misereri. Viri autem veraciter sancti flagellari quempiam etiam pro culpa cognoscunt, et si quaedam ejus inordinata corripiunt, ad quaedam tamen dolentia compatiuntur, et sciunt sic tumentia premere, ut sciant etiam cruenta refovere, quatenus in eis cum dura emolliunt, infirma roborent. Sequitur: Ne desinas ab homine iniquitatis. --Hominem iniquitatis vocat, quem Deus justum prae omnibus superna attestatione denuntiat. Sequitur: VERS. 37. Qui addit super peccata sua blasphemiam. --Accusat eum et pro peccatis suis flagella 133.0402C| meruisse, et post flagella peccasse. Longe vero aliter Dominus judicat, qui et frustra flagellatum insinuat, et bona duplicia post flagella retribuit; poena enim debetur culpae, non praemium. Beatus ergo Job sine culpa locutus ostenditur, quem post locutionem praemia subsequuntur. Sequitur: Inter nos interim constringatur, et tunc ad judicium provocet sermonibus suis Deum. --Ac si diceret: Ex nostra assertione cognoscat, quia nequaquam divinae examinationi sufficiat. Sequitur: CAPUT XXXV. Igitur Eliu haec rursum locutus est. --Omnis qui multa loquitur, in locutione sua semper incipere studet, quatenus inchoatione ipsa suspensos auditores faciat, et eo attentius taceant, quo quasi novum 133.0402D| audire aliquid exspectant. Sequitur: VERS. 1, 2. Nunquid tibi aequa videtur tua cogitatio, ut diceres: Justior Deo sum? --Quia beatus Job justiorem se Deo non dixerit, omnis qui textum historiae legit agnoscit. Sed ait: « Proponat aequitatem contra me, et perveniat ad victoriam judicium meum (Job XXIII, 7). » Vitam suam videlicet pensans, et causas percussionis ignorans, ut saepe jam dictum est, pro diluendis peccatis se credidit, et non pro augendis meritis flagellari, et idcirco judicium suum ad victoriam pervenire confisus est, quia culpam in se, pro qua debuisset percuti, non invenit. Quod quidem de illo et Dominus ad diabolum dixit: « Commovisti me adversus eum, ut affligerem 133.0403A| eum frustra (Job II, 3). » Vel certe intueri Redemptoris nostri praesentiam potuit. Ipse enim qui est virtus Patris et sapientia, etiam ejus aequitas non inconvenienter accipitur. Quam scilicet aequitatem, quia Deus iniquis fugientibus incarnatam ostendendo contra posuit, eos protinus ab iniquitate revocavit. Sequitur: VERS. 3. Dixisti enim: Non tibi placet quod rectum est, vel quid tibi proderit, si ego peccavero? --Si tota libri series attenditur, nil horum beatus Job dixisse monstratur, sed arrogantes cum non possunt reprehendere juste quae sunt, reprehendunt mentiendo quae non sunt. Sequitur: VERS. 4. Itaque ego respondebo sermonibus tuis et amicis tuis tecum. --Dictis superioribus quasi 133.0403B| beati Job culpabilia verba narravit, atque ex eis sibi materiam loquendi praeposuit; sed verbis subsequentibus forti acumine discutit hoc quod sibi ad dicendi materiam fallaciter finxit, et fortes quidem sunt sententiae quae sequuntur, sed beati Job personae minime congruunt. Sequitur: VERS. 5, 6, 7. Suspice coelum, et intuere, et contemplare aethera, quod altior te sit. Si peccaveris, quid ei nocebis? Et si multiplicatae fuerint iniquitates tuae, quid facies contra eum? Porro si juste egeris, quid donabis ei, aut quid de manu tua accipiet? --Quamvis beato Job scienti majora nequaquam dici ista debuerunt, vera tamen sunt quae dicuntur, quod videlicet Deo nec peccata nostra noceant, nec bene gesta concurrant. Sequitur: 133.0403C| VERS. 8. Homini, qui similis tui est nocebit impietas tua, et filium hominis adjuvabit justitia tua. --Sed inter haec illud solerter intuendum quod ait: Suspice coelum, et intuere, et contemplare aethera quod altior te sit. Haec enim dicens, nimirum colligit ut considerare debeat quanto minus Deo actione sua aut prosit aut noceat, cui altitudine coeli atque aetheris prodesse vel nocere non possit. Quamvis in coelo vel aethere possumus supernas potestates accipere, divinis semper obtutibus inhaerentes, ut cum angelicos spiritus longe adhuc a nobis distare conspicimus, ipsi Creatori atque Dominatori spirituum quanto distamus interius agnoscamus, corpoream tamen coeli aetherisque materiam hoc loco sentire nil obstamus. Nam si vigilanter exteriora conspicimus, 133.0403D| per ipsa eadem ad interiora revocamur. Unde Paulus ait: « Invisibilia ejus, per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque virtus ejus et divinitas (Rom. 8, 10). » Humana impietas ei nocet, quem pervertendo inquinat, et rursum eum adjuvat nostra justitia, quem a pravis actionibus mutat. Noceri enim vel adjuvari nesciunt ea quae vel a bono corrumpi, vel a malo permutari non possunt. Supernae igitur potestates eo laedi vel juvari nequeunt, quo esse jam incommutabiles acceperunt. Sequitur: VERS. 9. Propter multitudinem calumniatorum clamabunt et ejulabunt propter vim brachii tyrannorum. --Calumniatores recte dicere poossumus omnes iniquos, 133.0404A| non solum qui exteriora bona rapiunt, sed etiam qui malis suis moribus et vitae reprobae exemplo interna nostra dissipare contendunt. Illi namque ea quae nobis extra sunt, invadere ambiunt, isti nos praedari interius quaerunt; et quia in hoc mundo abundat malorum vita quae cruciat, recte dicitur: Propter multitudinem calumniatorum clamabunt. Quisquis enim male vivere suo nos exemplo compellit, adhuc in nobis voce calumniatoris utitur. Quisquis vero peccatum suadens, etiam terrere nos appetit, jam contra nos brachio tyrannidis saevit. Aliud est enim vilia suadere vivendo, aliud jubendo terrere. Sequitur: VERS. 10. Et non dixit: Ubi est Deus qui fecit me? --Mos sacrae Scripturae est, ut a singulari numero 133.0404B| ad pluralem subito transeat, atque a plurali ad singularem vertatur. Unde et Eliu a plurali numero in singularem veniens, ad personam subito infirmi uniuscujusque transivit, fortasse quia a singulis melius recognoscitur quidquid dici singulariter auditur, ut ad cor suum quisque redeat, et in semetipso hoc quod de unoquoque dicitur reprehendat. Quisquis enim adversitatum tribulatione frangitur, a quo factus est minime contemplatur. Nam qui quod non erat fecit, factum sine gubernatione non deserit, et qui benigne hominem, nequaquam cruciari injuste permittit. Sequitur: Qui dedit carmina in nocte. --Carmen in nocte est, laetitia in tribulatione, quia et si pressuris temporaliter affligimur, spe jam tamen de aeternitate gaudemus. Carmina 133.0404C| Paulus in nocte praedicabat, dicens: « Spe gaudentes, in tribulatione patientes (Rom. XII, 12). » Carmen in nocte David expresserat, qui dicebat: « Tu es refugium a pressura quae circumdedit me, exsultatio mea, redime me a circumdantibus me (Psal. XXXI, 7). » Sequitur: VERS. 11. Qui docet nos super jumenta terrae, et super volucres coeli erudit nos. --Jumenta terrae sunt, qui usu vitae carnalis ima appetunt; volucres vero coeli sunt, qui superbae curiositatis studio sublimia perscrutantur. Illi vivendo se deponunt infra quam sunt; isti inquirendo se elevant ultra quam possunt. Illis per sacra eloquia dicitur: « Nolite fieri sicut equus et mulus, in quibus non est intellectus (Psal. XXXI, 9). » Istorum superbus labor 133.0404D| increpatur, dum dicitur: « Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris (Eccli. III, 22). » Docet igitur nos Deus super jumenta terrae et super volucres coeli. Quia dum hoc quod sumus, agnoscimus, nec carnis nos infirmitas dejicit, nec superbiae spiritus levat, nec defluendo imis subjicimur, nec superbiendo de sublimibus inflamur. Qui enim labitur carne, jumentorum appetitu prosternitur, qui vero extollitur mente more volucrum quasi levitatis penna sublevatur. Et est sensus, subaudis, hoc quoque non dixit. Hoc itaque quod jumentis et volucribus antecellit, eum non dicit in tribulatione memorari. Ac si diceret: Infirmus quisque idcirco nequaquam se in perturbatione 133.0405A| corroborat, quia et in tranquillitate non temperat, et idcirco nescit adversa tolerare, quia constitutus in prosperis cogitatione se non novit a volatu volucrum premere, nec carnales motus a jumentorum ingluvie sublevare. Quod quidem intelligi etiam aliter potest: Qui docet nos super jumenta terrae, et super volucres coeli erudit nos. Nam sicut jumentorum vocabulo signatur vita hominum carnis adhuc motibus subditorum, ita appellatione volucrum figuratur elatio spirituum superborum, ut per jumenta quidem terreni homines, per volucres vero daemonia designentur. Unde cum semina Dominus juxta viam diceret cecidisse, subjunxit: « Venerunt volucres coeli, et comederunt ea (Matth. XIII, 4), » nimirum per volucres signans aereas 133.0405B| potestates. Sancti autem viri, quia nec infirma hominum exempla appetunt, nec rursum daemoniaca subtilitate falluntur, et super jumenta terrae, et super coeli volucres, virtute eruditionis excrescunt. Paulus super jumenta jam terrae edoctus fuerat, dicens: « Multi ambulant, » et paulo post: « Quorum finis interitus, quorum Deus venter est, et gloria in confusione ipsorum qui terrena sapiunt; nostra autem conversatio in coelis est (Phil. III, 18). » Et rursum, super volucres coeli eruditum se noverat, cum dicebat: « Nescitis quoniam angelos judicabimus? » (I Cor. VI, 3.) Ac si diceret: Infirmus pusillanimitate victus ista non dixit, et idcirco eum adversitatis tentatio perculit, quia tranquillitatis tempora haec cuncta transeuntia nulla 133.0405C| perfectione superavit. Sequitur: VERS. 12. Ibi clamabunt, et non exaudiet propter superbiam malorum. --Ibi, videlicet in tribulatione, ut econtra de gaudio scriptum est: « Filii servorum tuorum inhabitabunt ibi (Psal. CI, 29). » Sed videbunt, incertum, utrum dicat, propter superbiam malorum non exaudiet, an propter superbiam malorum clamabunt. Intelligi autem melius potest, si non exaudiri potius, propter malorum superbiam, quam clamare referantur. Nam quod propter malorum superbiam clamant, supra jam dictum est. Ergo nobis hoc versu innuitur, quod paulo subtilius attendatur, quia saepe oppressi quidem, dum clamaverint, ex se quidem merentur audiri, sed tamen eorum desideria propter opprimentium superbiam 133.0405D| differuntur. Justus quippe Dominus, et suos permittit temporaliter opprimi, et violentorum malitiam nequiter augeri, ut dum horum vita in purgatione teritur, illorum nequitia consummetur. Ac si diceret: Reatus opprimentium audire voces prohibet oppressorum, nec eripiuntur visibiliter justi, quia salvari invisibiliter non merentur injusti. Unde rursum per prophetam dicitur: « Cum viderit sapientes morientes, simul insipiens et stulti peribunt (Psal. XLVIII, 13). » Sequitur: VERS. 13. Neque enim frustra audiet Deus, et Omnipotens singulorum causas intuebitur. --Notandum quod duo sint dicta, quia et clamantem non frustra audit, et tamen quod patitur respicit, et 133.0406A| exaudiri voces dissimulat, et quod unusquisque tolerat non ignorat. Nemo ergo qui tardius auditur, credat quod a superna cura negligitur. Saepe enim nostra desideria, quia celeriter non fiunt, exaudiuntur, et quod implere concite petimus ex ipsa melius tarditate prosperatur. Sequitur: VERS. 14. Etiam cum dixeris, non considerat, judicare coram illo, et exspecta eum. --Fortasse enim, dum clamor noster quasi negligitur, spes quae cordi inerat infirmatur, et superna adjutoria defutura credimus, quia tardius impetramus; ac pene inconsiderata Deo esse ingemiscimus, quae inulta toleramus. Sed cum nos ista desperationis procella conturbat, concussa mens citius in portum spei se collocat, si causas suas, cum Domino subtiliter 133.0406B| pensat, si bona ejus ad memoriam revocat, si mala quae bonis ejus reddidit apud semetipsam callide non accusat, si perpendit quod ab eo juste meruit, et quod clementer accipit. Ac si diceret: Cum idcirco Deus considerare non creditur, quia tarde miseretur, intima cogitationis ingredere, atque illic coram ejus oculis causae tuae judicium suscipe, et quae ipse vivendo contulisti, vel quae miserabiliter percepisti, discerne. Nam qui semetipsum coram Deo non judicat, eum dum affligitur, non exspectat. Sequitur: VERS. 15. Nunc enim non infert furorem suum, nec ulciscitur valde. --Scelus quippe Deus diu tolerat, quia in perpetuum damnat, et furorem nunc inferre dissimulat, quia effundendum sine fine in posterum 133.0406C| servat. Electorum namque est hic conteri, ut ad praemia debeant aeternae haereditatis erudiri; nostrum est hic flagella percipere, quibus servatur de aeternitate gaudere. Hinc enim scriptum est: « Flagellat omnem filium quem recipit (Hebr. XII, 6). » Hinc ad Joannem dicitur: « Ego quos amo arguo et castigo (Apoc. III, 19). » Notandum vero est, quod subintulit valde, quia et si quae longanimiter tolerat, quaedam tamen in hac etiam vita flagellat, et hic nonnunquam ferire inchoat quod aeterna damnatio consummat. Ergo et nonnulla percutit, et nonnulla inulta derelinquit, quia si nulla resecaret, quis Deum res humanas curare credidisset? Et rursum si hic cuncta percuteret, extremum judicium unde restaret? Sequitur: 133.0406D| VERS. 16. Ergo Job frustra aperuit os suum, et absque scientia verba multiplicat. --Haec nimirum inferens, beatus Job, et nihil scisse asserit, et multa dixisse; et cum ipse quae sentit loquaciter inferat, hunc de vitio loquacitatis accusat. Sed hoc quoque esse proprium arrogantium solet, ut et pauca credant quae ipsi multa dixerint, et multa credant, quae ipsis pauca dicuntur. Sequitur: CAPUT XXXVI. VERS. 1, 2. Addens quoque Eliu etiam, haec locutus est: Sustine me paululum, et indicabo tibi. --Multa jam dixerat, et sustineri adhuc paululum sperat, quia videlicet arrogantes grave se damnum perpeti judicant, si scientiam suam loquendi brevitate 133.0407A| constringant; tanto enim semetipsos credunt doctiores ostendere, quanta se potuerunt multiplicitate loquacitatis aperire. Sequitur: Adhuc habeo quod pro Deo loquar. --Quia enim saepe sibi sentiunt silentii reverentiam non deferri, Dei nonnunquam potentiam de quo quasi loquuntur insinuant, ac sub praetextu illius sibi silentium exigunt, quod minime merentur. Quia vero nonnunquam doctores sancti crebro repetunt, si qua obscurius dicunt, ut quae occulta praedicant auditorum cordibus voce haec iterationis infundant, plerumque hoc appetunt etiam arrogantes imitari, et insolenter ea quae dixerint replicant. Sequitur: VERS. 3. Repetam scientiam meam a principio. --Sed quia nominata scientia tumor cordis in voce 133.0407B| claruerat, arrogans aperte agnoscitur, si non citius aliquo velamine pallietur. Sequitur: Et operatorem meum probato justum. --Ut, dum quasi pro Dei justitia loquitur, apud humana judicia quidquid arroganter affluit excusetur. Sequitur: VERS. 4. Vere enim absque mendacio sermones mei. --Cum ab infirmis auditoribus se intelligi non posse conspiciunt, solent plerumque etiam justi laudare bona quae dicunt, non quod ipsi suis laudibus inhiant, sed quod auditores subaudiendi sollicitudine accendant, ut dum eorum voce praeferuntur, ab illorum cordibus ardentiore affectu rapiantur. Unde Paulus, cum mira Corinthiis et multa dixisset, adjunxit: « Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est (II Cor. VI, 11). » 133.0407C| Sed arrogantes, dum cor bonorum nesciunt, et solas aliquando voces imitantur, efferunt laudando quae dicunt, non quod eis torpor audientium displicet, sed quod sibi inhianter placent. Sequitur: Et perfecta scientia probabitur tibi. --Nimirum sensit se magna dicturum, sed tumenti corde hoc quod de semetipso sublimiter aestimavit, tacere non potuit, et idcirco quod rectum sensit, laudando praecurrit, quia jam quidem divino judicio reus esset, si magna de se saltem silendo sensisset. Ante subtile enim veritatis examen securi omnino non sumus, etiam si humano judicio quod in nobis reprehendi debeat non habemus. Sequitur: VERS. 5. Deus potentes non abjicit, cum et ipse sit potens. --In usu vitae mortalis quaedam ex semetipsis 133.0407D| sunt noxia, quaedam vero ex his quae circa ipsa versantur. Ex semetipsis quaedam sunt noxia, sicut peccata atque flagitia; quaedam vero nonnunquam nobis ex his quae circa ipsa sunt nocent, sicut temporalis potentia vel copula conjugalis. Bonum namque est conjugium, sed mala sunt quae circa illud ex hujus mundi cura succrescunt. Unde et Paulus ait: « Qui autem cum uxore est, cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat uxori (I Cor. VII, 33). » Magna est etiam potentia temporalis, quia habet Deum meritum suum, de bona administratione regiminis. Nonnunquam tamen eo ipso quo praeeminet caeteris, elationis cogitatione intumescit, subjectos despicit, ex aequo respicere caeteros dedignatur, sicque usque 133.0408A| ad ejus similitudinem ducitur, de quo scriptum est: « Omne sublime videt, et ipse est rex super universos filios superbiae (Job XLI, 25), » et de cujus corpore dicitur: « Genoratio cujus excelsi sunt oculi, et palpebrae ejus in alta surrectae (Prov. XXX, 13). » Deum quippe imitari desiderat qui, fastigium potentiae alienis intentus utilitatibus, et non suis elatus laudibus, administrat; qui praelatus caeteris prodesse appetit, non praeesse. Tumoris namque elatio, non ordo potestatis, in crimine est; potentiam Deus tribuit, elationem vero potentiae malitia nostrae mentis invenit. Tollamus ergo quod de nostro contulimus, et bona sunt quae Deo largiente possidemus. Sequitur: VERS. 6. Sed non salvat impios, et judicium pauperibus 133.0408B| tribuit. --Scriptura sacra plerumque pauperes humiles vocare consuevit. Unde in Evangelio eum adjectione spiritus nominantur, dum dicitur: « Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum (Matth. III, 5). » Quia enim divitiae visibiliter potentes ostendunt, apud semetipsos pauperes sunt, qui elati in suis conscientiis non sunt. Eos vero impios vocat, qui aut a fidei pietate disjuncti sunt, aut in hoc quod fideliter credunt, pravis sibi moribus contradicunt. Omnipotens Deus elatos destruit, humiles vero per judicium liberos reddit, vel certe judicium pauperibus tribuit, quia hi qui nequiter opprimuntur, ipsi tunc super oppressores suos judices veniunt. Sequitur: 133.0408C| VERS. 7. Non auferet a justo oculos suos, et reges in solio suo collocat in perpetuum et illi eriguntur. --Abstulisse enim a justis oculos suos fortasse Dominus creditur, quia injustorum crudelitatibus hic sine vindicta lacerantur, sed famulos suos tunc magis respicit, cum injuste eos nequitia persequentis affligit. Videns enim quod humiliter tolerent, nimirum jam praevidet, quid illic eis misericorditer recompenset. Reges autem bene sancti viri Scripturae sacrae testimonio vocantur, quia tentationum suarum motibus non consentiendo succumbere, sed regendo praeesse noverunt. Quia igitur ab hac potestate regiminis, ad potestatem transeunt retributionis, dicatur recte: Reges in solio collocat in perpetuum. Semetipsos enim regendo ad tempus 133.0408D| fatigati sunt, sed in regni erectionis internae solio in perpetuum collocantur, et eo illic accipiunt [incipiunt] alios digne judicare, quo hic nesciunt semetipsis nequiter parcere. Hinc enim alias dicitur: « Donec justitia convertatur in judicium (Ps. XCIII, 15). » Apte autem in perpetuum subdens, apte quid dicat insinuat; si enim de terreni regni solio diceret, nullatenus in perpetuum subdidisset, quia quique illud arripiunt, profecto non in eo in perpetuum, sed temporaliter collocantur. Bene autem subdidit, et illic eriguntur, ac si intentioni audientis invenerit [innuerit] dicens: Quia hic humiliati sunt, illic eriguntur. Sanctis namque viris iste locus humilitatis est, ut ille sit celsitudinis. Unde 133.0409A| alias scriptum est: « Humiliasti nos in loco afflictionis (Ps. XLIII, 20). » Sequitur: VERS. 8, 9. Et, si fuerint in catenis, et vinciantur funibus paupertatis, indicabit eis opera eorum, et scelera eorum, quia violenti fuerunt. --Catenae obligationis sunt, ipsa adhuc retentio peregrinationis. Ligatum se his catenis Paulus aspexerat, cum dicebat: « Desiderium habens dissolvi, et cum Christo esse (Philip. I, 23). » Paupertatis funibus victum se esse cernebat, quando veras divitias intuens, eas etiam discipulis exorabat, dicens: « Ut sciatis quae sit spes vocationis ejus, quae divitiae gloriae haereditatis ejus in sanctis (Ephes. I, 18). » Bene autem post ista subditur: Indicavit eis opera eorum, quia violenti fuerunt. Cum enim supernam 133.0409B| gloriam magis amando cognocimus, tunc mala, quae egimus, graviora fuisse sentimus. Unde et Paulus post perceptam gratiam supernorum, ea quae in se studia virtutum crediderat fuisse, jam scelera cognoscebat dicens: « Qui prius fui blasphemus, et persecutor et contumeliosus, sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate (Tim. I, 13). » Vel certe. « Sed quae mihi fuerunt lucra, haec arbitratus sum propter Christum detrimenta (Philip. III, 7). » Sequitur: VERS. 10. Revelabit quoque aurem eorum ut corripiat, et loquetur ut revertantur ab iniquitate. --Aurem revelare est intellectum cognitionis aperire; revelata vero aure unusquisque corripitur, quando intrinsecus aeternorum bonorum desiderium percipit. Potest 133.0409C| vero in catenis et funibus paupertatis, poena etiam temporalis afflictionis intelligi. Quia saepe jubentis verba non audiunt, ferientis verberibus admonentur, ut ad bona desideria poena trahant quos praemia non invitant. Unde per Prophetam dicitur: « In freno et camo maxillas eorum constringe, qui non approximant ad te (Psal. XXXI, 9). » Sequitur: VERS. 11. Si audierint et observaverint, complebunt dies suos in bono, et annos suos in gloria. --Per bonum recta actio, per gloriam vero superna retributio designatur. Qui ergo obedire praeceptis coelestibus student, dies in bono contemplantur, annos in gloria, quia et cursum praesentis temporis in recto opere, et consummationem suam perficiunt felici retributione. Sequitur: 133.0409D| VERS. 12. Si vero non audierint, transibunt per gladium, et consumentur in stultitia. --Quia et vindicta eos in tribulatione percutit, et finis in fatuitate concludit. Sunt etenim nonnulli quos a perditis moribus nec tormenta compescunt. De quibus per prophetam dicitur: « Percussisti eos, nec doluerunt, flagellasti eos, et renuerunt suscipere disciplinam (Jer., V, 3). » Bene ergo dicitur, quod per gladium transeunt, et (in stultitia consumentur ), quia peccata quae flagellis emendare debuerant, flagellis exaggerant. Et hic jam ejus percussiones sentiunt, et illic justae retributionis supplicia non evadunt, fatuitas quippe stultitiae est, quod illas sic iniquitas obligat, ut a culpa eos nec poena compescat. Sequitur: 133.0410A| VERS. 13. Simulatores et callidi provocant iram Dei. --Cum simulatores diceret, apte subjunxit, et callidi, quia nisi ingenio calleant, quod videri appetunt, congrue simulare non possunt. Sunt enim nonnulla vitia quae etiam a sensu tardioribus facile perpetrantur. Elatione namque intumescere, avaritiae aestibus inhiare, luxuriae pulsanti succumbere etiam quilibet obtusus potest. Simulationis vero falsitatem exsequi, nisi quis subtilioris ingenii fuerit, non potest. Quisquis enim talis est, ad custodienda videlicet duo, continua observatione dividitur, ut callide noverit et occultare quod est, et ostentare quod non est. Iram quippe Dei mereri est, etiam nesciendo peccare: provocare vero est, mandatis illius sciendo contraire; scire bonum, sed despicere; facere posse, sed non 133.0410B| velle. De quibus voce Dominica dicitur: « Vae vobis, Scribae et Pharisaei, quia similes estis sepulcris dealbatis (Matth., XXIII, 27). » Sequitur: Neque clamabunt cum vincti fuerint. --Omnis iniquus, qui, cum iniquus sit, sanctus videri appetit, in flagelli percussione deprehensus, fateri quod iniquus est erubescit. Quasi liberi vero sumus, cum nulla correctione castigamur; quasi vincimur, cum flagello percussionis astringimur. Vincti igitur tanto clamamus altius, quanto in percussione positi, peccata nostra veracius confitemur. Simulatores etiam deprehensi flagello percussionis extremae, quia confessionem puram vel afflicti exercere negligunt, quasi vincti clamare contemnunt, quamvis intelligi etiam aliter potest. Omnis enim qui, cum iniquus sit, dici sanctus ab 133.0410C| hominibus non pertimescit, etsi iniquum se tacita cogitatione reprehendit, tamen dum saepius sanctum audire se coeperit, hoc quod de se intrinsecus tenebat amittit. Dum vero subita percussione feriuntur, iniquos se vel veraciter fateri, vel sicut sunt deprehendere omnino non possunt, quia videlicet sanctos se humana professione crediderunt. Quibus bene per prophetam dicitur: « Redite, praedicatores, [Praevaricatores] ad cor (Isa. LXV, 8). » Sequitur: VERS. 14. Morientur in tempestate animae eorum. --Quasi tranquillum namque videbantur vivere, cum de sanctitatis curarent laude gaudere. Sed tempestate subita eorum anima moritur, quae humanae laudis pessima tranquillitate laetabatur. Hinc quippe eos turbo subito rapit percussionis, quos arrogantia 133.0410D| externi favoris extollit; et, dum amplectuntur in laude quod non sunt, repente inveniunt in ultione quod sunt. Sequitur: Et vita eorum inter effeminatos. --Si enim viriliter viverent, laus transitoria nulla eos corruptione vitiaret. Ut de electis Propheta persuadet dicens: « Viriliter agite, et confortetur cor vestrum (Psal. XXX, 25). » Igitur simulatorum vita inter effeminatos moritur, quia laudis luxuria corrupta reperitur, translatione vero alia non habetur, vita eorum inter effeminatos, sed vita eorum vulneretur ab angelis; utrumque tamen, etsi sermone discrepat, ratione concordat. Quia effeminatorum vitam angeli vulnerant, dum nuntii veritatis eam jaculis sanctae praedicationis impugnant. Quia 133.0411A| igitur de damnatione reproborum quid agatur, audivimus, de ereptione humilium quid sequatur audiamus. Sequitur: VERS. 15. Eripiet pauperem de angustia sua. --Pauper de angustia sua eripitur, cum unusquisque humilis de hac peregrinationis suae afflictione liberatur. Sequitur: Et revelavit in tribulatione aurem ejus. --Aurem in tribulatione revelare est auditum cordis verberum plagis aperire. Cum enim praecepta despicimus, districtione nobiscum agitur, ut flagella timeamus. Sequitur: VERS. 16. Igitur salvabit te de ore angusto latissime. --Omnis qui viam vitae deserens, in peccatorum se tenebras dejicit, semetipsum quasi in puteum vel in foveam mersit. Si vero diutina perpetratione 133.0411B| etiam consuetudine iniquitatis opprimitur, ne ad superiora jam possit exsurgere, quasi angusto ore putei coarctatur. Unde David propheta sub specie peccantium exorat, dicens: « Non me demergat tempestas aquae, neque absorbeat me profundum, neque urgeat super me puteus os suum (Psal. LXVIII, 16). » Latissime quippe de ore angusto salvatur, qui et post iniquitatum jugum, ad libertatem boni operis poenitendo reducitur. David propheta conclusionem angustioris aspexerat, cum dicebat: « Salvam fecisti de necessitatibus animam meam, nec conclusisti me in manus inimici (Psal. XXX, 8, 9). » Latissime autem salvatum se noverat, cum subderet dicens: « Statuisti in loco spatioso pedes meos (Ibid.). » Sequitur: Et non habente fundamentum super se. --Omne 133.0411C| peccatum fundamentum non habet, quia non ex propria natura subsistit. Malum quippe sine substantia est, quod tamen utcunque sit, in boni natura coalescit. Quem enim rapit iniquitas, infernus absorbet. Aliter. Infernus vero non habere fundum recte creditur, quia quisque ab illo rapitur, in immenso devoratur. Aliter. Nam sicut quis in puteo mergitur, putei fundo retinetur, ita corruens quasi in quodam fundi loco consisteret anima, si semel lapsa in aliqua se peccati mensura retineret. Sed cum peccato in quo labitur, non potest esse contenta, dum quotidie ad deteriora dejicitur, quasi in puteum cecidit, fundum non invenit quo figatur. Esset enim fundus putei, si fuisset mensura peccati. Sequitur: Requies autem mensae tuae erit plena pinguedine. --Requies 133.0411D| mensae est refectio satietatis internae, quae pinguedine plena dicitur, quia in aeternae voluntatis praeparatur. Hujus mensae epulas esuriebat Propheta cum diceret: « Satiabor dum manifestabitur gloria tua (Psal. XVI, 25). » Sequitur: VERS. 17. Causa tua quasi impii judicata est, causam judiciumque recipies. --Bonorum causa tristitia est, quorum causa quasi impii judicatur, quia eorum hic justitia paterno flagello fatigatur, ut ad ampliorem vigilantiam, non solum perceptione mandatorum, sed etiam verberum percussione doceantur. Sed causam judiciumque recipiunt, quia ex ea justitia qua modo vivunt, tunc in culmine judiciariae 133.0412A| potestatis enitescunt, ut tanto tunc potentius cuncta judicent, quanto nunc in eis subtilius cuncta judicantur. Haec Eliu quando spondendo intulit, quae beatus Job semper credendo stabiliter tenuit. Sequitur: VERS. 18. Non te ergo superet ira, ut aliquem opprimas. --Arrogantes enim irae motui deputant, quidquid a sancta Ecclesia geritur censura disciplinae, et quia humanae laudis appetitu benigni student semper apparere, nullos censent districtionis severitate corrigendos. Unde a bonis rectoribus, sicut superius dictum est, opprimi aestimant, quos invitos cernunt a vitiis coerceri. Auctore autem Domino quia in cunctis mundi partibus sancta Ecclesia culmine religionis excrevit, hanc ipsam temporalem 133.0412B| potentiam, quia quidem bene utitur, obtrectando in vitium elationis inflectunt. Moraliter: Omnis per quem necesse est aliena vitia corrigi, semeptipsum prius debet solerter intueri, ne dum alium ulciscitur, ipse ulciscendi furore superetur. Plerumque enim mentem sub obtentu justitiae irae immanitas vastat, et dum quasi saevit zelo rectitudinis, rabiem explet furoris, justeque si facere aestimat, quidquid ira nequiter dictat. Quia videlicet si is, qui corrigere nititur, ira superetur, opprimit antequam corrigat, et, dum plus quam debet accenditur, sub justae ultionis obtentu ad immanitatem crudelitatis effrenatur. Sequitur: Nec multitudo locorum inclinet te. --Ac si idem sanctae Ecclesiae humilitatem magis inter prospera conservanti arrogantium 133.0412C| voce dicatur. Quia ubique fidei reverentia coleris, cave ne ejusdem reverentiae fastibus extollaris; quosdam quippe conspiciunt, quia sub religionis obtentu vitio elationis intumescunt, et quod in quibusdam jure reprehendunt, hoc injuste ad crimen omnium pertrahunt. Notandum vero quod non ait: Nec multitudo locorum extollat te, sed ait: Nec multitudo locorum inclinet te. Omnis enim qui temporaliter extollitur, eo ipso quo extollitur, inclinatur: quia cum se exterius erigit, intus cadit. Moraliter: In tot quippe locis inclinamur, in quot supervacuis curis extendimur. Nam sicut locus est corporis, spatium corporale, ita locus est mentis unaquaeque intentio cogitationis. Quae dum huc illucque impellitur, si dilectione aliqua cogitationis 133.0412D| suae libenter occupatur, velut in loco quodam ponitur, ut quiescat, nam quoties victi taedio a cogitatione in cogitationem ducimur, quasi fessa mente de loco ad locum migramus. Tot itaque loca culmen mentis inclinant, quot subortae cogitationes unitatem bonae intentionis dissipant. Recta etenim mens staret, si uni cui debuerat cogitationi, semper inhaereret. Sequitur: VERS. 19. Depone magnitudinem tuam absque tribulatione, et omnes robustos fortitudine. --Quos alios esse Ecclesiae robustos accipimus, nisi eos qui ad vincenda mundi hujus desideria et coeptis sublimibus, et consummatis provectibus convalescunt? 133.0413A| Magnitudo itaque ejus in robustorum suorum vita consistit, quia tunc gloriosior redditur, cum pro defensione veritatis, ad mortem usque ab electis illius constanti virtute certatur. Arrogantes igitur viri, subductis de hoc mundo apostolis, subductis ad superna martyribus, quia fortasse doctores valentioresque praepositos abunde esse conspiciunt, quasi soli se remansisse intra Ecclesiam suspicantur. Unde dum se praeferunt ei, velut consulentes illudunt, dicentes: Depone magnitudinem tuam absque tribulatione, et omnes robustos fortitudine. Ac si apertis exprobrationibus dicat: Nequaquam magnitudinem habere confidas, quia subductis prioribus partibus, jam non habes de quorum vita glorieris. Dicunt haec profecto nescientes, quia omnipotens 133.0413B| Deus Ecclesiam suam digna sine administratione non deserit; nam cum fortes ad praemium vocat, eorum vice debiles ad certamina roborat. Cum illos suscipiendo remunerat, istis laborum vires quas remuneret, subministrat. De quibus eidem sanctae Ecclesiae dicitur: « Pro patribus tuis nati sunt tibi filii. Constitues eos principes super omnem terram (Psal. XLIV, 17) » Moraliter: Robusti quippe sunt motus cordis, cum nulla, nisi quae virtutis sunt, sentiunt. Sed magnitudinem et robustos motus deponimus, quando pulsante vitio cogimur pensare quod sumus. Robustos motus deponimus, quando non jam de virtute attollimur, sed in culpa consentiendo obruendi ipsa qua quatimur, infirmitate formidamus. Ac si aperte diceretur: Omne quo intrinsecus de bona 133.0413C| actione intumueras reprime, et cordis motus quos ex recto opere robustos habueras, depone, quia jam in ipsa adversitatis tentatione consideras, quam frustra prius de te magna elatus aestimabas. Quae videlicet magnitudo idcirco absque tribulatione deponenda dicitur, quia nimirum tentatione humilitas proficit. Prospera est ipsa adversitas, quae mentem ab elatione custodit, sed tamen sine magna tribulatione non agitur, cum tranquilla mens irruente tentatione quasi repentino hoste turbatur. Sequitur: VERS. 20. Ne protrahas noctem, ut ascendant populi pro eis. --Ac si aperte arrogantes dicant: Ignorantiae tuae obscuritate non agas, ut in loco fortium numerositatem subroges infirmorum. Populi 133.0413D| quippe nomine designantur, qui quasi vulgari consuetudini dediti, in cunctis quae appetunt, passim vivunt. Noctem vero protrahere est, ut pro robustis populi ascendant, si per negligentiam agitur, ut doctorum et fortium loca indocti ac debiles sortiantur. Populi pro robustis ascendunt, quando hi qui 133.0414A| vivere inique didicerunt, pastorum loca percipiunt, quod recte quidem dici poterant, si humiliter diceretur. Moraliter: Nox quippe protrahitur, cum suborta de tentatione tristitia consolatione concita non sinitur; nox protrahitur, quia moeror animi confusis cogitationibus elongatur. Nam, dum mens posita in tentatione, considerat quod a virtutis suae pristina soliditate repellitur, superductis moribus, quasi quibusdam tenebris caecatur, atque ab omni luce gaudii ejus oculus clauditur, dum sollicita trepidat ne, hoc quod esse dudum coeperat, funditus amittat. Unde et bene dicitur quod in hac nocte pro robustis populi ascendunt, quia videlicet in hoc nemore tentationis pro robustis motibus cogitationes indignae et multiplices in corde prosiliunt. Nam dum se in perturbatione 133.0414B| conspicit, jam poenae amissae quod fuerat, fluctus in se innumeros tumultusque coacervat. Ac si quippe diceret in tentatione deprehensus: citius tenebras moeroris incide, ne, qui in tranquillitate de te alta senseras, in perturbatione quoque deterius cogitationum te caligine confundas. Quod recte Eliu diceret, si tamen cui diceret sciret. Nam haec beato Job tanto minus congruunt, quanto ab illo omnia altius sciuntur. Sequitur: VERS. 21. Cave ne declines ad iniquitatem, hanc enim coepisti sequi post miseriam. --Hoc profecto arrogantes Ecclesiae miseriam vocant quod despectam Deo ejus multitudinem suspicantur, et eo illam altiore elatione contemnunt, quo et despectam Deo funditus suspicantur. His igitur figurata expositione 133.0414C| transcursis, jam nunc inferenda sunt quae moraliter sentiuntur, ut figura Ecclesiae cognita, quam expressam generaliter credimus audiamus etiam quod ex his verbis in singulis specialiter colligamus. Moraliter: Iniquitatem post miseriam sequitur, qui post mala quae post correctionem sustinet ferventi corde, impatientiae fastibus inflammatur. Quod beatum Job perpetrasse Eliu credidit, quia eum, inter flagella positum, liberis effari vocibus audivit; videlicet nesciens quia, omne quod dixit, non hoc de iniquitate impatientiae, sed de virtute veritatis protulit, qui ab interni judicis sententia nec cum se justificaret, erravit. Quid est hoc quod, dum ad eam declinari vetat, de ea protinus quasi ad quam declinatum jam fuerit, damnat; nisi quod arrogantes viri plus 133.0414D| videri judices quam consolatores volunt? Unde et nonnunquam ea districtis sententiis feriunt, quae nata in corde suspicantur, et prius quam certa sit culpa delinquentium, profertur invectio districta verborum. LIBER VICESIMUS SEPTIMUS. 133.0413| 133.0413D| VERS. 22. Ecce, Deus excelsus in fortitudine sua, et nullus ei similis in legislatoribus. --Hoc in loco Eliu Redemptoris nostri adventum humilem non humilis 133.0414D| conspicit, et eum prophetando praedicat, quem elatis motibus impugnat. Ac si dicat: Qui humilis videtur in infirmitate, excelsus manet in fortitudine. 133.0415A| Paulo etiam attestante, qui ait: « Quia etsi crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei (II Cor. XIII, 4). » Sequitur. Nullus ei similis in legislatoribus. Legislator Moyses, legislator Josue, legislatores etiam prophetae. Legislatores cunctos dicere possumus, quos ex lege scimus admonuisse recta populum. Sed huic Mediatori in legislatoribus similis nullus est. Quia isti gratuitu vocati ex peccatis ad innocentiam redeunt, et ab his quae in semetipsis experti sunt, praedicando alios reducunt. Redemptor autem noster homo sine peccato est, filius sine adoptione, nec perpetravit unquam quod redarguit, et sic mundo ex humanitate loquitur, ut tamen eidem mundo ante saecula ex divinitate dominetur. Sequitur: VERS. 23. Quis poterit scrutari vias ejus, aut quis 133.0415B| ei dicere: Operatur iniquitatem? --Ac si dicatur: Cujus perscrutari actio non potest, quo pacto reprehendi potest? Nemo enim bene judicat quod ignorat. Tanto ergo debemus sub ejus judiciis silendo quiescere, quanto et rationem judiciorum illius nos cernimus non videre. Unde et bene subditur: VERS. 24. Memento quod ignores opus ejus, de quo cecinerunt viri. --In Scriptura sacra aliquando viri angeli, aliquando autem perfectae vitae homines memorantur. Nam quia aliquando vir angelus dicitur, Daniel propheta testatur, qui ait: « Ecce vir Gabriel (Dan. IX, 21). » Rursus quia virorum nomine perfectae vitae homines exprimuntur, in Proverbiis Sapientia loquitur dicens: « O viri ad vos clamito (Prov. VIII, 4). » De Domino igitur viri canunt, 133.0415C| cum ejus nobis potentiam vel superni spiritus, vel perfecti quique doctores innotescunt. Sed tamen opus ejus ignoratur, quia nimirum judicia illius ipsi etiam qui hunc praedicant impenetrata venerantur. Et sciunt ergo quae praedicant, et tamen ejus opera ignorant, quia cognoscunt eos per gratiam a quo facti sunt. Hinc Psalmista ait: « Qui posuit tenebras latibulum suum (Psal. XVII, 12). » Et item: « Judicia tua abyssus multa (Psal. XXXV, 7). » Ac si aperte diceret: De quo fortes quique locuti sunt, ejus opera tuae mentis oculis absconduntur, quia mensuram tuae notitiae, eo quod humanitate circumscribetis, transeunt. Sequitur: VERS. 25. Omnes homines vident eum, unusquisque intuetur procul. --Omnis homo eo ipso quo rationalis 133.0415D| est conditus, debet ex ratione colligere eum qui se condidit Deum esse, quem nimirum jam videre est, dominationem illius ratiocinando conspicere, procul quippe eum intueri est, non jam illum per speciem cernere, sed adhuc ex sola operum suorum admiratione pensare. Procul illum hic etiam electi conspiciunt, quia necdum claritatis illius per acumen intimae visionis apprehendunt, cui et si jam per amorem juxta sunt, adhuc tamen ab illo terrenae habitationis pondere disjunguntur, quem nimirum reprobi etiam cum in judicium venientem viderint, procul intuentur, quia non eum in divinitatis forma, sed in sola, qua et comprehendi potuit, humanitate conspiciunt. Sequitur: 133.0416A| VERS. 26. Ecce Deus magnus vincens scientiam nostram. --Superius dixerat: Ecce Deus excelsus. Nunc iterum dicit: Ecce Deus magnus. Quid est, quod de Deo loquens, ecce dicit, et ecce repetit, nisi quod ecce dicimus de hac re quam in praesenti monstramus, et quia Deus ubique praesens est, cum dicitur de illo, ecce, etiam non videntibus adesse memoratur? Bene autem vincere eum nostram scientiam narrat, quem videri ab hominibus dixerat, quia etsi ex ratione conspicitur, magnitudo illius nulla nostri sensus subtilitate penetratur. Sequitur: Numerus annorum ejus inaestimabilis. --Dicere utcunque aeternitatem voluit, et ipsam aeternitatis longitudinem annos vocavit. Cum enim brevitatem temporis dilatare volumus, momenta per horas, horas 133.0416B| per dies, dies per menses, menses autem per annos extendimus. Quia ergo amplum quiddam dicere voluit, sed quid diceret latius non invenit, in Deo annos sine aestimatione numeri multiplicavit, dicens: Numerus annorum ejus inaestimabilis, ut dum ea quae apud se sunt prolixa multiplicat; aeternitatis longitudinem se mentiri non posse infirmitas humana cognoscat. Sequitur: VERS. 27. Qui aufert stellas pluviae, et effundit imbres ad instar gurgitum. --Sunt enim in coeli facie aliae stellae quas nulla pluvia subsequitur, et aliae prodeunt quae arentem terram imbribus infundunt. Igitur quoties in sancta Ecclesia recte quidam vivunt, sed tamen praedicare eamdem rectitudinem nesciunt, stellae quidem sunt, sed in siccitate aeris natae, 133.0416C| quia per exemplum bene vivendi lucere caeteris possunt, sed per praedicationis verbum pluere nequeunt. Cum vero in ea quidam et recte vivunt, et aliis eamdem rectitudinem verbis praedicationis influunt, quasi ad proferendas pluvias in coelum stellae producuntur; quae sic vitae suae meritis luceant, ut etiam sermone praedicationis pluant. An non in hoc coelo astrum pluviae Moyses exstitit? Sic quippe Isaias et Jeremias, et caeteri prophetae fuerunt, quorum videlicet animas ab hac corruptibili carne susceptas, quia ex praesenti vita superna judicia auferunt, quasi a coeli facie stellae pluviae subtrahuntur, et ad occultum astra redeunt, cum peractis suis cursibus sanctorum animae in thesauris dispositionis intimae reconduntur. Sed, cum prophetas abstulit, 133.0416D| eorum vice Dominus apostolos misit, qui in similitudinem gurgitum pluerent, id est uberiore praedicatione emanarent. Possunt quoque per stellas pluviae sancti apostoli designari. De quibus Judaeae reprobatae per Jeremiam dicitur: « Prohibitae sunt stellae pluviarum et serotinus imber non fuit (Jer. III, 3). » Stellas pluviae ergo Dominus abstraxit, atque ad instar gurgitum imbres fudit, quia cum Judaea praedicantes apostolos abstulit, doctrina novae gratiae mundum irrigavit. Sed ablatis stellis pluviae in mare gurgitum imbres dedit, qui etiam reductis ad superna apostolis, per expositorum sequentium linguas, fluenta divinae scientiae diu abscondita largiori effusione patefecit. Nam quod illi sub brevitate 133.0417A| locuti sunt, hoc exponendo isti multipliciter auxerunt. Sequitur: VERS. 28. Qui de nubibus fluunt. --Hi quippe gurgites de nubibus fluunt, quia si ex sanctis apostolis vis intelligentiae non inciperet, nequaquam per ora doctorum largior manaret. In Scriptura enim sacra aliquando per nubes, mobiles quique homines designantur, ut illud Salomonis: « Qui observat ventum non seminat, et qui considerat nubes nunquam metit (Eccle. XI, 4). » Ventum immundos spiritus, nubes vero subjectos homines appellat. Aliquando prophetae, ut illud: « Tenebrosa aqua in nubibus aeris (Psal. XVII, 12). » Aliquando apostoli ut illud: « Mandabo nubibus meis, ne super eos pluant imbrem (Isa. V, 6). » Sequitur: Quae praetexunt 133.0417B| cuncta desuper. --Nubes cum super aerem praetexunt, si in coelo oculos attollimus, non coelum, sed ipsas intuemur. Quia ergo carnales homines sumus, cum superna appetere nitimur, quasi in coelum oculos levamus, et velut in coelum aciem tendimus, quia pressi usu eorum corporalium, doceri spiritualia conamur. Sed quia transire intellectus ad divina non sinitur, nisi prius per sanctorum praecedentium exempla formetur, quasi jam coelum noster oculus suspicit, sed nubes videt, quia comprehendere quae Dei sunt, appetit; sed vix mirari ea quae hominibus collata sunt potest. Unde et alias dicitur: « Illuminans tu mirabiliter a montibus aeternis (Psal. LXXV, 5). » More enim nubium extensa desuper nos Patrum vita tegimur, ut ad fructum fecundi germinis 133.0417C| infundamur, et quasi intuentes coelum prius nubes aspicimus, quia ante bonorum facta admirando cernimus, et post illa quae sunt coelestia experiendo penetramus. Sequitur: VERS. 29. Si voluerit extendere nubes quasi tentorium suum. --Extendit nubes Dominus, dum ministris suis viam praedicationis aperiens, eos in mundi latitudine circumquaque diffudit. Bene autem dictum est: Quasi tentorium suum. Tentorium quippe in itinere poni solet, et cum praedicatores sancti in mundum mittuntur, iter Domino faciunt. Unde scriptum est: « Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit viam tuam (Mal. III, 1). » Et unde rursum per Psalmistam dicitur: « Iter facite ei qui ascendit super occasum (Psal. LXVII, 5). » Iter 133.0417D| quippe per eos agit, dum humanis cordibus eorum eloquio infundit, atque in hoc itinere tentorium Dei sunt. Haec eadem corda sanctorum, quibus quasi in via quiescendo tegitur, dum per haec ad mentes hominum veniens, agit quae disposuit, et non videtur. Sequitur: VERS. 30. Et fulgurare lumen suum desuper. --Quid enim sentire fulgura, nisi miracula debemus? De quibus per Psalmistam dicitur: « Fulgura multiplicabis, et conturbabis eos (Psal. XVII, 15). » Per has ergo nubes lumine suo fulgurat desuper, quia per praedicatores suos insensibilitatis nostrae tenebras etiam miraculis illustrat. Sequitur: Cardines 133.0418A| quoque maris operiet. --Omnipotens enim Deus coruscantibus nubibus cardines maris operuit, quia emicantibus praedicatorum miraculis ad fidem etiam terminos mundi perduxit. Ecce enim pene cunctorum jam gentium corda penetravit. Ecce in una fide Orientis limitem Occidentisque conjunxit. Sequitur: VERS. 31. Per haec enim judicat populos, et dat escas multis mortalibus. --Per haec, nimirum verba praedicatorum, id est, guttas nivium, per haec, fulgura miraculorum, Deus populos judicat, quia eorum terrore ad poenitentiam vocat. Nam, dum superna audiunt, dum mira opera attendunt, mox ad corda sua redeunt, et sese de anteactis pravitatibus affligentes, aeterna tormenta pertimescunt, sed 133.0418B| per easdem nubes per quas terror affligitur, etiam esca datur, quae magna praedicatorum dispensatio est, ut sic sciant superbientium mentes affligere, ut etiam afflictas noverint consolationis eloquio nutrire, quatenus et peccantes de aeternis suppliciis terreant, et poenitentes de supernis regni gaudiis pascant. De hoc quippe judicio dicitur: « Accipite Spiritum sanctum; quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta erunt (Joan. XX, 23). » De his quoque dicitur.: « Date illis vos manducare (Matth. XIV, 16). » Ac si diceret: Si sanctos suos in ministerio praedicationis extendit, eorumque verba miraculis adjuvat, totius mundi limites advocat, per quae et prius superbientes judicat, et post verbum consolationis nutriens in spe humiles roborat. 133.0418C| Notandum quod non ait, omnibus, sed multis, quia videlicet scriptum est: « Non omnium est fides (I Thess. III, 2): » Et quibusdam dicitur: « Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis (Joan. VIII, 47). Sequitur: VERS. 32. Immanibus abscondit lucem. --Immanes quippe sunt, qui se elatis cogitationibus abscondunt. Quos contra Isaias ait: « Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismet ipsis prudentes (Isa. V, 21). » Quos contra etiam Paulus ait: « Nolite prudentes esse apud vosmet ipsos (Rom. XII, 16). » Sed his immanibus lux absconditur, quia nimirum superbientibus veritatis cognitio denegatur. Unde per semet ipsam Veritas dicit: « Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec 133.0418D| a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis (Matth. XI, 25). » Sequitur: Et praecepit ei, ut rursus adveniat. --Quia veritatis lumen, quod elatis occupatisque mentibus absconditur, afflictis humiliatisque revelatur. Lux quippe advenit, cum afflicta mens ipsas quas de perituris rebus tribulationum tenebras tolerat, agnoscit, quia nisi aliquid ex lumine interno perciperet, ne hoc ipsum, quia lumen perdiderat, videret. Quod specialiter intelligi etiam de Judaeis potest, qui idcirco Redemptori nostro in carne venienti contradicere ausi sunt, quia apud semetipsos immanes exstiterunt. Sed his immanibus lux absconsa est, quia superbi lumen veritatis 133.0419A| dum persequuntur, amiserunt. Sed quia in finem mundi ad fidem recipiendi sunt, recte subjungitur: Et praecepit ei ut rursus adveniat. Unde et per Isaiam dicitur: « Si fuerit numerus filiorum Israel quasi arena maris, reliquiae salvae fient (Isa. X, 22). » Tunc quippe lux ad eos revertitur, cum ipsi ad confitendam Redemptoris nostri potentiam convertentur. Si autem in manibus, nequaquam per dativum casum unum nomen, sed duas partes orationis accipimus. Potest et aliter intelligi, quia in manibus lux absconditur, cum apud rectum judicem iniqui quique in suis operibus caecantur. Cui tamen praecipitur ut rursum adveniat, quia dum peccatores se e suis viribus salvari non posse cognoverint, gratiae lumen accipiunt, et protectionis intimae radiis illustrantur, 133.0419B| ut majori ardore postmodum coelestem patriam diligant, quam prius in terrena delectatione flagrabant. Sed haec cum de coelesti patria loquimur, cum inesse mira claritate prodita angelorum agmina audimus, ad nosmetipsos mentem reducimus, et quod terrena gestamus, membra cogitamus. Qua consideratione permotum cor ac male sibi conscium trepidat, et tantae illius quam audit patriae civem se fieri posse desperat. Sequitur: VERS. 33. Annuntiat de ea amico suo quod possessio ejus sit. --Amicus veritatis est rectae amator actionis. Unde et ipsa Veritas discipulis dicit: « Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis (Joan. XV, 14). » Amicus quippe animi custos dicitur. 133.0419C| De hac igitur luce aeternae patriae amico suo Deus annuntiat qnod possessio ejus sit, ut nequaquam se infirmitatis desperet, nequaquam hoc quod creatus, sed quod recreatus est, penset; sed tanto certius sciat, quia illius lucis claritatem possideat, quanto nunc vitiorum pulsantium tenebras verius calcat. Sequitur: Et ad eam possit ascendere. --Quid enim difficilius quam homini, in terra edito terrena et fragilia membra gestanti, coelorum alta conscendere, supernorum spirituum arcana penetrare? Sed eorumdem spirituum ad nos Conditor venit, seque hominem etiam sub ipsis exhibuit. Sicut de illo Patri per Prophetam dicitur: « Minuisti eum paulo minus ab angelis (Psal. VIII, 6). » Et quia inter nos et eosdem spiritus discordantes scandalum reperit, 133.0419D| mira potentia, mirabiliori etiam pietate summa creans, ima suscipiens, una cum summis junxit. Hinc est enim quod, eodem Rege nato, angelorum chori in ejus annuntiatione prodeunt, hymnum dicunt, et de victa pravae vitae discordia hos, quos dudum despexerant, cives agnoscunt, consono ore praedicantes: « Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis (Luc. II, 14). » Is ergo qui propter nos minor angelis exstitit, aequales nos angelis virtute suae minorationis fecit. Unde et moriendo docuit mortem non metui, resurgendo de vita confidi, ascendendo de coelestis patriae haereditate gloriari; ut quo caput praeiisse conspiciunt, illuc se subsequi et membra gratuletur. Unde bene et ab 133.0420A| eodem nostro Capite dicitur: « Ubicunque fuerit corpus, illuc congregabuntur aquilae (Luc. XVII, 37). » Sequitur: CAPUT XXXVII. VERS. 1. Super hoc expavit cor meum. --Ac si dicat: In admirationis excessum se transtulit; et quia novae spei spiritu mens afflata est, semetipsam, qualis in vetusta cogitatione fuerat, reliquit quia pavor, dum mortem percutit, hanc a semetipsa alienam reddit. Nonnunquam Latini interpretes exstasim pavorem vocant. Sequitur: Et motum est de loco suo. --Locus quippe humani cordis delectatio est vitae praesentis, sed cum divina aspiratione tangitur, locus nostri cordis fit amor aeternitatis. Consideratione igitur internae patriae de loco suo animus 133.0420B| movetur, quia derelictis infimis, in supernis cogitationibus ponitur. Sequitur: VERS. 2. Audite auditionem in terrore vocis ejus. --Mos sacri eloquii est, ut cum audiri aliquid per auditum insinuat, audiri eumdem auditum dicat. Sicut Habacuc ait: « Domine, audivi auditum tuum, et timui (Habac. III, 2). » Notandum vero est quod vox Dei non in gaudio, sed in terrore audiri perhibetur, quia nimirum peccator quisque, dum sola quae terrena sunt, cogitat, dum cor oppressum in infimis cogitationibus gestat, si repente divinae gratiae aspiratione tangitur, hoc ante omnia intelligit quod cuncta quae ait districta aeterni Judicis animadversione puniantur. Auditio igitur vocis Dei, prius in terrore fit, ut post vertatur in dulcedinem, qui ante nos districti 133.0420C| judicii timore castigat, ut jam castigatos supernae dulcedinis consolatione reficiat. Sequitur: Et sonum de ore illius procedentem. --Sonus de ore Dei est vis timoris de superna irruens aspiratione, quia, cum nos de venturis Dominus aspirando replet, procul dubio de male gestis praeteritis terret. Potest autem per os Dei unigenitus Filius designari. Os ergo Domini non immerito ipsum accipimus, per quem nobis omnia loquitur. Hinc est etiam quod propheta ait: « Os enim Domini locutum est (Isa. I, 20). » Per sonum vero oris, potest ejusdem Domini Spiritus sanctus designari. Unde et alias in ejusdem Spiritus significatione scriptum est: « Factus est repente de coelo sonus, tanquam advenientis spiritus vehementis (Act. II, 2). » Sonus igitur de ore Domini procedit, cum 133.0420D| consubstantialis ei Spiritus ad nos per Filium veniens, surditatem nostrae insensibilitatis rumpit. Unde in Evangelio dicitur: « De meo accipiet et annuntiabit vobis (Joan. XVI, 14). » Potest ergo, et per terrorem vocis vis fortitudinis, et per sonum oris dulcedo consolationis intelligi, quia quos Spiritus sanctus replet, prius eos de terrena actione terrificat, et postmodum spe coelestium consolatur, ut tantum post confitendo praemiis gaudeant, quanto prius sola supplicia conspiciendo metuebant. Sed quia sunt nonnulli qui Deum res humanas curare non aestimant, et eas ferre fortuitis motibus putant, sequitur: VERS. 3. Subter omnes coelos ipse considerat, et 133.0421A| lumen ipsius super terminos terrae. --Possunt coeli nomine sancti praedicatores designari. Hinc enim scriptum est: « Coeli enarrant gloriam Dei (Psal. XVIII, 2). » Sunt namque nonnulli, quia cum mira apostolorum opera audiunt, quia has virtutes nunc in Ecclesia non vident, subtractam ab Ecclesia supernam gratiam suspicantur, nescientes quod sicut dicit Apostolus: « Linguae in signum sunt non fidelibus, sed infidelibus (I Cor. XIV, 22). » Sed elevatis coelis Dominus inferiora considerat, quia et ablatis summis praedicatoribus incessanter etiam infima nostrae infirmitatis curat. Et quasi subter coelos lumen illius terrae terminos respicit, quia post sublimem vitam praecedentium etiam peccatorum mores actusque gratiae suae illustratione comprehendit. 133.0421B| Qui etsi virtutum signa nunc per vitam fidelium crebro non exerit, ab eisdem tamen fidelibus per virtutem operum nunquam recedit. Potest etiam intelligi lumen illius super terminos terrae, quod praedicatio supernae gratiae dum gentes ad fidem colligit, intra semetipsam mundi limites clausit. Vel certe termini terrae sunt fines hominum peccatorum, et saepe contingit, ut plerique Deum deserant, et vitae suae tempora in desideriis carnalibus expendant. Sed tamen cum superna gratia respicit, in extremis suis ad Deum redeunt, quae sint judicia aeterna cognoscunt, cuncta quae se perverse egisse meminerunt fletibus puniunt, atque haec vere se insequi rectis operibus ostendunt, quibus subsequente justitia profecto totum dimittitur, quod ante deliquerunt. Hinc 133.0421C| etiam per prophetiae spiritum Anna dicit: « Dominus judicabit fines terrae (I Reg. II, 10). » VERS. 4. Post eum rugiet sonitus. --Quem enim Dominus illustrando repleverit, ejus vitam procul dubio in lamentum vertit, atque illuminatae menti, quo magis aeterna supplicia insinuat, eo hanc durius de transacta nequitia gemitibus fatigat. Sequitur: Tonabit voce magnitudinis suae. --Voce enim magnitudinis Deus tonat, cum se nobis bene jam per lamenta praeparatis, quam sit magnus in supernis insinuat. Quasi enim de coelo tonitruus procedit, cum nos incuria negligentiaque torpentes respectus gratiae pavore subito percutit, atque in terra positi sonum de superioribus audimus. Quia terrena cogitantes 133.0421D| superni terroris sonum repente pertimescimus. Sequitur: Et non vastabitur cum audita fuerit vox ejus. --Vox Domini auditur, cum gratiae ejus aspiratio mente conspicitur, cum insensibilitas occultae sorditatis rumpitur, et cor ad studium summi amoris excitatum, virtutis intimae clamore penetratur. Sed istam vocem supervenientis spiritus, qui se in aure cordis insinuat, nec ipsa mens quae per hanc illustrata fuerat, investigat. Pensare enim non valet invisibilis virtus, quibus sibi meatibus influat, quibus a se modis veniat, quibus recedat. Unde bene per Joannem dicitur: « Spiritus ubi vult spirat; et vocem ejus audis, sed non scis unde veniat, et quo vadat (Joan. III, 8). » Sequitur: VERS. 5. Tonabit Deus in voce sua mirabiliter. --In 133.0422A| voce sua Deus mirabiliter tonat, quia vi corda nostra incomprehensibiliter penetrat, quae dum latentibus motibus premit in timore quanto ardore sequendus sit, aliquo modo silenter clamat. Sequitur: Qui facit magna et inscrutabilia. --Ut enim homo terrenis usibus deditus, iniquis desideriis pressus, subito ad nova efferveat atque ad consueta frigescat, exterioribus curis renuntians, internis contemplationibus anhelat. Quis hanc virtutem supernae vocis considerare sufficiat, quis considerando comprehendat? Magna sunt quae per vocem suam Dominus facit, sed minus magna essent, si perscrutari potuissent. Sequitur: VERS. 6. Qui praecipit nivi ut descendat in terram. --Quia Psalmista ait: « Lavabis me et super nivem 133.0422B| dealbabor (Psal. L, 9). » Quid hoc loco per nivem, nisi per lucem justitiae candida accipimus corda sanctorum? Aquae autem ductae in superioribus constipantur, ut nives fiant; sed cum ipsae nives ad terram veniunt, in aquarum iterum liquorem vertuntur. Aquae igitur sunt praedicatorum mentes, quae, dum ad contemplanda superna se erigunt, altiori intellectu solidantur, cumque in summa consideratione rapiuntur, virtutem confirmationis accipiunt. Sed quia adhuc in terris fraterna dilectione retinentur, semetipsas ab alto intellectu modificant, et infirmis humiliter praedicantes, more nivium corda arentium liquefacta erigunt. Nives ergo ad terram de coelestibus veniunt, cum sublimia corda sanctorum, quae jam solida contemplatione pascuntur, pro fraterna charitate 133.0422C| ad humilia praedicationis verba descendunt. Sicut enim nix, cum jacet, operit, cum vero liquatur, rigat, ita sanctorum virtus et per infirmitatem suam apud Deum vitam peccatoris protegit, et per condescensionem suam quasi liquefacta arentem terram, ut fructus ferat, infundit. Sequitur: Et hiems pluviis. --Hiems est quippe vita praesens, in qua nos etsi jam spes ad superna erigit, adhuc tamen mortalitatis nostrae frigidus torpor astringit, quia scriptum est: « Corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem (Sap. IX, 15). » Habet autem haec hiems pluvias, rectorum procul dubio praedicationes. De quibus videlicet pluviis, per Moysen dicitur: « Exspectetur 133.0422D| sicut pluvia eloquium meum, et descendant sicut ros verba mea (Deut. XXXII, 2). » Eae nimirum pluviae hiemi congruunt, aestate cessabunt, quia nunc cum carnalium oculis vita coelestis absconditur, necesse est ut sanctorum nobis praedicationibus irroretur. Cum vero aeterni judicii aestus incandaverit, nullus verba praedicantium necessaria tunc habebit, quia veniente judice, ad cor suum quisque reducitur, ut sancta jam cum agere non valet, sentiat. Sequitur: Et imbri fortitudinis suae. --Imber quippe fortitudinis Dei est praedicatio divinitatis, nam imber infirmitatis ejus praedicatio incarnationis. De qua per Paulum dicitur: « Quod infirmum est Dei, fortius est hominibus (I Cor. I, 25). » Et rursum: « Si crucifixus est ex infirmitate, sed 133.0423A| vivit ex virtute Dei (II Cor. XIII, 4). » Sic autem sancti viri humanitatis ejus infirma praedicant, ut aupitorum suorum cordibus, etiam divinitatis fortia infundant. Audiamus per tonitruum nubis imbrem fortitudinis. « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1). » Audiamus etiam imbrem infirmitatis. « Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Ibid., 14). » Sequitur: VERS. 7. Quia in manu hominum omnium signat ut noverint singuli opera sua. --Dum ergo imber fortitudinis in terra descendit, in manu uniuscujusque signatur, ut sua opera sciat, quia dum virtus incomprehensibilis majestatis agnoscitur, ab unoquoque subtilius sua vita pensatur. Creator namque omnipotens 133.0423B| a cunctis insensibilibus, irrationabilibusque distractum, rationalem creaturam hominem condidit, quatenus quod egerit ignorare non posset. Naturae enim lege scire compellitur, seu pravum sive rectum sit quod operatur. Nam si bona facere se nesciunt, cur de aliquibus factis in ostentationem gloriantur? Rursum si mala se agere ignorant, cur in eisdem factis alienos oculos declinant? Eo enim ipso quod rationalem creaturam Deus hominem condidit, in manu omnium signat, ut noverint singuli opera sua. Sequitur: VERS. 8. Ingredietur bestia latibulum suum, et in antro suo morabitur. --Quis alius nomine bestiae, nisi antiquus hostis accipitur, qui deceptionem primi 133.0423C| hominis saevus impetiit, et integritatem vitae illius male suadendo laniavit? Contra quem prophetae vocibus de sancta electorum Ecclesia in antiquo statu restauranda promittitur, et mala bestia non transibit per eam. Sed haec bestia, cum post Redemptoris adventum, post praedicatorum voces quasi post tonitruum nubium, in fine mundi illum damnatum hominem, qui Antichristus vocatur, invaserit; quid aliud quam latibulum suum ingreditur, ut in antro proprio demoretur? Vas quippe illud diaboli antrum ac latibulum bestiae est, ut insidians hominibus viam hujus vitae carpentibus, in illo et per signa lateat, et per malitiam occidat. Qui tamen omnium reproborum corda etiam nunc, priusquam apertus appareat, possidet, eaque per occultam malitiam quasi proprium 133.0423D| antrum tenet, atque ad omne quod nocere bonis appetit, in eorum se obscuris mentibus abscondit. An Judaeorum persequentium corda antrum hujus bestiae non fuerunt, in quorum diu consiliis latuit, sed repente vocibus erupit clamantium: « Crucifige, crucifige (Joan. XIX, 6). » Hinc scriptum est: « Posuit tenebras, et facta est nox (Psal. CXXX, 20). » Notandum vero magnopere aestimo quod haec bestia non solum antrum suum ingredi, sed in eo etiam morari perhibetur. Intrare ergo in mentes bonorum potest, sed in eis morari non potest, quia cor justi hujus bestiae antrum non est. Quos enim quasi proprium antrum possidet, eorum mentes procul dubio immorans, tenet: quia prius in eis cogitationes 133.0424A| usque ad iniqua desideria, et post iniqua desideria usque ad nequissima opera ducit. Sequitur: VERS. 9. Ab interioribus ingredietur tempestas, et ab arcturo frigus. --Quia igitur interiora austri sol ferventior tenet, in arcturo vero cursum omnimodo non habet, interiorum nomine plebs judaica, arcturi vero vocabulo, hoc in loco populus gentilis exprimitur. Hi enim qui unum atque invisibilem Deum noverant, ejusque legi saltem carnaliter serviebant, quasi sub meridiano sole ferventes in fidei calore elevabantur. Gentiles autem, quia nullam scientiam supernae cogitationis attigerant, velut sine sole frigidi sub aquilone manebant. A Judaeis surgit malitia persequens, et a gentilibus potestas premens, dum quod Judaea occidere Christum ex invidia petiit, hoc 133.0424B| gentilis judex Romana auctoritate perpetravit. Sequitur: VERS. 10. Flante Deo concrescit gelu, --quia quo fidelium cordibus sanctus Spiritus aspiravit, quo majora virtutum miracula contulit, eo infidelium mentibus gravioris invidiae torpor excrevit, atque inde contra Deum plebs infidelis obduruit, unde humiles [humilis] populi [populus] arctam duritiam, quae se astrinxerat, emollivit. Sequitur: Et rursum latissimae funduntur aquae. --Post gelu quippe Dominus latissimas aquas fudit, quia postquam Judaeorum saevitiam usque ad mortem pertulit, eorum corda protinus ab infidelitatis duritia, amoris sui aspiratione liquefecit. Hinc quidam Sapiens ait: « Sicut glacies in sereno, sic solventur peccata tua 133.0424C| (Eccli. III, 17). » Sequitur: VERS. 11. Frumentum desiderat nubes. --Quid enim quique electi sunt nisi frumenta Dei coelestibus horreis recondenda? Quae nunc in tritura areae paleas tolerant, quia in hac purgatione sanctae Ecclesiae mores contrarios reproborum portant. Sed hoc frumentum quousque ad perfectionem fructuum veniat, nubium pluvias exspectat, ut crescat. Quia bonorum mens praedicantium verbis infunditur, ne ab humore charitatis desideriorum carnalium sole siccetur. Unde et Dominus in Evangelio: « Messis quidem multa, operarii autem pauci. Rogate Dominum messis ut mittat operarios in messem suam (Matth. IX, 37, 38). » Sequitur: Et nubes spargunt lumen suum. --Nubes enim lumen spargere est, 133.0424D| praedicatores sanctos exempla vitae et loquendo et agendo dilatare. Sequitur: VERS. 12. Quae lustrat cuncta per circuitum, quocunque eas voluntas gubernandi direxerit. --Nubes igitur Dei cuncta per circuitum lustrant, quia praedicationis luce mundi fines illuminant. Sed quia divinis nutibus subditae nequeunt explere quod volunt, ire non possunt, nisi qua eas voluntas gubernantis duxerit. Sequitur: Ad omne quod praeceperit eis super faciem orbis terrarum. --Saepe enim cum gubernantis voluntate perducuntur, aliter agere appetunt, sed aliter disponuntur. Nam plerumque quosdam auditores suos student blande corrigere, et tamen eorum sermo in asperitate ducitur; plerumque 133.0425A| quosdam resecare aspere appetunt, sed tamen eorum vigor per mansuetudinis spiritum refrenatur. Sicut ergo non possunt ire quo volunt, ita etiam nequeunt agere sicut volunt. Sequitur: VERS. 13. Sive in una tribu, sive in terra sua, seu in quocunque loco misericordiae suae eas jusserit inveniri. --Nubes quidem suas Dominus ducit, sive in una tribu, sive in terra sua, seu in quocunque loco misericordiae suae eas jusserit inveniri, quia praedicatores Veteris Novique Testamenti, aliquando soli tribui Judae contulit, et Israel pene totum ex prava regum gubernatione reprobavit. Aliquando et in terra sua has pluere nubes facit, quia eumdem Israel electum ad antiquam gratiam post corruptionem captivitatemque revocavit. Aliquando loco suae misericordiae 133.0425B| eas clarescere voluit, quia per praedicatores sanctos etiam gentibus virtutum miracula ostendit, ut sola misericordia ab jugo erroris absolveret quos ingenti perfidiae ira deprimebat. Una quippe tribus profecto Judae intelligitur. Terra autem Dei simul omnis Judaea nominatur, locus vero misericordiae Dei est gentilitas, de qua dicit Apostolus: « Gentes autem super misericordia honorare Deum (Rom. XV, 9). » Sequitur: VERS. 14. Ausculta haec, Job, sta et considera miracula Dei. --Quasi in comparatione sui jacentem vidit, quem ad verba tantae praedicationis ut staret, admonuit, sed licet Eliu bona quae dicit nesciat pensare cui dicit, nos tamen indagare verba doctrinae ejus subtiliter debemus. Stare quippe est recta agere. 133.0425C| Unde per Paulum dicitur: « Qui se existimat stare, videat ne cadat (I Cor. X, 12). » Jacentes ergo Dei miracula considerant, qui ejus potentiam sciendo pensant, sed vivendo non amant. Per contemplationem quidem in consideratione oculos tendunt, sed tamen per intentionem sese a terra non erigunt. Unde bene in Balac dicitur: « Qui cadens apertos oculos habet (Num. XXIV, 16). » Eliu itaque ista dicens, nequaquam credidit beatum Job vivendo tenuisse quod dixit. Sequitur: VERS. 15. Nunquid scis quando praecepit Deus pluviis, ut ostenderent lucem nubium ejus? --Si nubes sancti praedicatores sunt, pluviae nubium sunt verba praedicationum. Sed cum nubes per aera transvolant, nisi pluvia deorsum veniat, nescitur quantam 133.0425D| aquarum immensitatem portant. Nisi coruscus inter pluvias erumpat, intelligi non valet quod in eis etiam claritatis latet. Quia nimirum praedicatores sancti si taceant, et nequaquam loquentes ostendant, quanta sit coelestis spei claritas quam in cordibus gestant, aut reliquis hominibus similes, aut longe his despectiores videntur. Cum autem aperire per praedicationem coeperint, quae sit supernae patriae remuneratio quam intrinsecus tenent, cum persecutione pressi in qua virtutis arce profecerint innotescunt. Sed plerumque praedicatores sancti ostendere semetipsos ut prosint, cupiunt, nec tamen possunt; plerumque latere ut quieti sint appetunt, nec tamen permittuntur. Nemo igitur scit quando lucem pluviae 133.0426A| ostendunt, cum nemo comprehendit quando Deus virtutem praedicationis praebeat, ut praedicantium gloria clarescat. Ac si ergo aperte dicat: Nunquid si venturos in mundum praedicatores jam conspicis, quando eos ad praedicandum Dominus repletione Spiritus impellat, quibusve modis eorum vitae claritatem mundo innotescat, apprehendit? Sequitur: VERS. 16. Nunquid nosti semitas nubium magnas, et perfectas scientias ejus? --Habent istae nubes semitas subtilissimas, scilicet sanctae praedicationis vias. « Angusta » quippe « porta est, quae ducit ad vitam (Matth. VII, 14). » Quae semitae magnae sunt, quia quanto in praesenti vita pro ipsa vivendi custodia angustae sunt, tanto amplius in aeterna retributione 133.0426B| dilatantur. Perfecta quippe scientia est scire omnia, et tamen juxta quemdam modum scientem se esse nescire, bona sollicite agere, sed de suis scire nil esse. Hic Veritas ait: « Dum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus (Luc. XVII, 10). » Et Paulus inquit: « Qui se existimat aliquid scire, nondum cognovit quemadmodum oporteat eum scire (I Cor. VIII, 2). » Ac si ergo diceret: Jam summa acta praedicantium conspicis, qui, postquam per scientiam ad alta se elevant, deorsum se humiliter per cognitionem suae ignorantiae inclinantur. Sequitur: VERS. 17. Nonne vestimenta tua calida sunt, cum perflata fuerit terra austro? --Saepe beatum Job figuram sanctae Ecclesiae tenere jam diximus. Vesti 133.0426C| menta vero Ecclesiae sunt omnes qui ei fidei adunatione junguntur. De quibus eisdem Ecclesiae per Prophetam Dominus dicit: « Vivo ego, omnibus his velut ornamento vestieris (Isa. XLIX, 18). » Per austrum vero, qui nimirum calidus ventus est, non immerito sanctus Spiritus designatur, quo quisque, dum tangitur, ab iniquitatis suae torpore liberatur. Unde bene in canticis Canticorum dicitur: « Surge, aquilo, et veni; auster, perfla hortum meum, et fluant aromata illius (Cant. IV, 16). » Vestimenta ergo sanctae Ecclesiae calida sunt, dum terra austro perflatur, quia hi qui ei per fidem inhaerent ferventibus charitatis studiis inardescunt, dum eorum mens sancti Spiritus afflatu perfunditur. MORALITER. Unusquisque enim qui recte vivit, atque hoc et alios 133.0426D| docere consuevit, quasi tot vestimenta habet quot auditores ei concorditer inhaerent: qui quidem more vestium, quasi per poros corporis calorem accipit, quia ad amorem Dei exemplo actionis impulsu exhortationis ignoscit. Qui velut frigus proprium respuit, dum a pristina iniquitate discedit calorem quem accipit, retinet, quia, in eo quem per praedicamenta sumpserit, fervore convalescit. Dum ergo verbo doctorum accenduntur auditores, quasi ex viventi corpore vestimenta calefiunt, sed dum ex profectu auditorum etiam vita docentium proficit, quasi ex calefactis vestimentis calor ad corpus redit. Sed nequaquam sibi doctores tribuant, quod per exhortationem suam ad summa proficere auditores 133.0427A| vident, quia nisi Spiritus sanctus eorum corda repleat, ad auditores corporea vox docentium incassum sonat. Postquam vero haec fortiter dixit per arrogantiam, leviter motus irrisionis illico verba subjunxit, dicens: VERS. 18. Tu forsitan cum eo fabricatus es coelos, qui solidissimi quasi aere fusi sunt. --Possunt per coelos hi, qui in coelestibus sunt conditi, angelici spiritus designari. Unde in oratione nostra dicere voce Veritatis instruimur: « Fiat voluntas tua, sicut in coelo et in terra (Matth. VI, 10). » Naturae namque aeris est rubigine difficile consumi, et virtutes angelicae, quae in divino amore fixae perstiterunt, lapsis superbientibus angelis hoc in munere retributionis acceperunt, ut nulla jam rubigine subripientis culpae 133.0427B| mordeantur, ut in contemplatione Conditoris sine felicitatis fine permaneant, et in hoc quod sunt conditae aeterna subtilitate subsistant. Possunt etiam per coelos, ut saepe diximus, electorum mentes exprimi a cunctis terrenis contagiis intimo amore suspensae. Hinc dicitur: « Nostra conversatio in coelis est (Philip. III, 20). » Qui solidissimi quasi aere fusi sunt, quia ab integritate coeptae fortitudinis nulla mutabilitatis rubigine consumuntur. Sequitur: VERS. 19. Ostende nobis quid dicamus ei: Nos quippe involuti tenebris. --Ac si dicat: Tu qui jam magna intelligentiae luce perfrueris, docere nos qui ignorantiae tenebris involvimur debes. Qui, mox ab irrisione resiliens, despiciendo subjungit: VERS. 20. Quis narrat ei quae loquor? --Ac si 133.0427C| aperte dicat: Quae ego, ei de suis laudibus acute sentiens non audit, eloquor, qui haec narrare, vel postquam audierit, potest? Sequitur: Etiamsi locutus fuerit homo, devorabitur. --Omne quod aliquid devorat hoc introrsus trahens ab intuentium oculis occultat, et rem, quae videri superficie potuit, in profundum rapit. Homo igitur, cum de Deo tacet per rationem in qua est conditus esse aliquid videtur. At si aliquid de Deo loqui coeperit illico quam nihil sit ostenditur, quia magnitudinis illius immensitate devoratur, et quasi in profundum raptus absconditur, quia fari ineffabilem cupiens, ipsa suae ignorantiae angustia deglutitur. Sed ecce aeternitas tunc hominibus vere innotuit, cum se eis humanitate suscepta monstravit, quae quia necdum revelata 133.0427D| fuerat, de eisdem hominibus recte subjungitur: VERS. 21. At nunc non vident lucem. --De qua nimirum etiam per prophetam dicitur: « Populus qui sedebat in tenebris vidit lucem magnam (Isa. IX, 2). » Sequitur: Subito cogetur aer, cogetur in nubes. --Aer quippe ita sua ipsa tenuitate spargitur, ut nulla firmitate solidetur, nubes autem tanto firmiores sunt quanto densiores. Quid ergo per aerem, nisi mentes saecularium designantur? Quae innumeris hujus vitae desideriis deditae, huc illucque more aeris fluidae disperguntur. Sed aer in nubes cogitur, cum fluxae mentes per superni respectus gratiam virtutis soliditate roborantur, ut intra sinum cordis recta 133.0428A| sentiendo se colligant, et in vanis cogitationibus non liquescant. Sequitur. Et ventus transiens fugavit eas. Ventus quippe transiens est vita praesens. Ventus ergo transiens nubes fugat, quia mortalis vita percurrens praedicatores sanctos a nostris oculis corporaliter occultat. Sequitur: VERS. 22. Ab aquilone aurum veniet. --Quid per aquilonem, nisi peccati frigore constricta gentilitas designatur? Quam ille sub jugo suae tyrannidis tenuit, qui dixit superbiens: « Sedebo in monte Testamenti in lateribus aquilonis, ascendam super altitudinem nubium, similis ero Altissimo (Isa. XIV, 13). » Quid vero auri nomine, nisi animae fideles exprimuntur? De quibus per Jeremiam dicitur: « Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est 133.0428B| color optimus? » (Thren. IV, 1.) Ab aquilone ergo aurum venire dicitur, quia per respectum gratiae Redemptoris a gentilitate dudum perfidiae torpore frigida, intra sanctam Ecclesiam pretiosa Deo vita fidelium multiplicatur. Hinc per Isaiam dicitur: « Dicam aquiloni, dicam et austro: Noli prohibere (Isa. XLIII, 6). » Sequitur: Et a Deo formidolosa laudatio. --Sic enim a Deo dicitur, ac si ab his qui in parte Dei sunt, id est, fidelibus diceretur: Auro igitur ab aquilone veniente, a Deo formidolosa laudatio prodiit, quia, dum claritatem suae fidei gentilitas abstulit, multitudo Hebraeorum fidelium divina judicia pertimescendo laudavit. Sed quomodo ab aquilone aurum veniat, quomodo ab his qui sub Deo sunt, formidolosa laudatio erumpat, ipsa nobis historia 133.0428C| sacri eloquii ostendat, ubi de Cornelii conversione narrat. Sed idcirco conversis gentibus, ab Hebraeis jam fidelibus formidolosa laudatio prodiit, quia nimirum juste Judaea repulsa est, dum pia est gentilitas vocata, et damna suae repulsionis timuit, dum lucra alienae vocationis vidit. Sequitur: VERS. 23. Digne eum invenire non possumus. --Et si invenire jam Deum possumus, non tam digne, quia quod in illo sentimus, ex fide est, nondum ex specie. Sequitur: Magnus fortitudine et judicio, et justitia, et enarrari non potest.--Magnus quippe est fortitudine, quia fortem adversarium superat, et de domo illius vasa contumeliae auferens, in misericordiae vasa permutat. Magnus judicio, quia, etsi hic electos suos per adversa deprimit, hos quandoque 133.0428D| in gloria aeternae prosperitatis extollit. Magnus justitia, quia, etsi hic diu tolerat, quandoque tamen sine termino reprobos damnat. Enarrari non potest, sentiri digne non valet, quanto minus dici? Sed melius hinc utcunque dicimus, si sub considerationis ejus formidine admirando taceamus. Sequitur: VERS. 24. Ideo timebunt eum viri, et non audebunt contemplari omnes qui sibi videntur esse sapientes. --Hoc loco Eliu eos qui ad intelligentiam sunt fortes appellat, et notandum quod non ait. Et non audebunt contemplari sapientes, quibus videlicet verbis peritos quidem, sed arrogantes. Eliu ergo dum multa fortiter sentit, in locutionis suae fine se tetigit. 133.0429A| Viri namque arrogantes et docti cum recte non vivunt, sed tamen recta dicere doctrinae impulsionibus compelluntur, ipsi damnationis suae aliquo modo praecones fiunt. Contemplari enim Dei sapientiam nequeunt, qui sibi sapientes videntur, quia tanto 133.0430A| ab ejus luce longe sunt, quanto apud semetipsos humiles non sunt, quia in eorum mentibus dum tumor elationis crescit, aciem contemplationis caudit, et unde se lucere prae caeteris aestimant, inde se a lumine veritatis privant. LIBER VICESIMUS OCTAVUS. CAPUT XXXVIII. 133.0429B| VERS. 1. Respondens autem Dominus Job de turbine, dixit. --Aliter enim Dominus servis suis loquitur, cum eos intrinsecus per compunctionem promovet; aliter, cum per districtionem, ne extollantur, premit. In illa enim discit quod appetat, in ista quod metuat. Quia enim humiliandus erat beatus Job, qui, prostratus ulceribus, sic virtutibus stabat, ne robustissimum pectus ejus elationis tela confoderent, quod constabat certe quia illata vulnera non vicissent, ei profecto Dominus loqui de turbine perhibetur. Sciendum praeterea est quod in duobus modis locutio divina distinguitur. Aut per semetipsum namque Dominus loquitur, aut per creaturam aliquam ejus ad nos verba formantur. Sed cum per semetipsum 133.0429C| loquitur, sola nobis vi internae inspirationis aperitur, verboque ejus sine verbis ac syllabis cor docetur. Dei enim locutio, ad nos intrinsecus facta, videtur potius quam auditur. Cum enim per angelum Dominus voluntatem suam indicat, aliquando eam verbis, aliquando rebus demonstrat; verbis, ut illud: « Et clarificavi, et iterum clarificabo (Joan. XII, 28); » rebus, ut Ezechiel, qui nil verbis audivit, electri tamen speciem in medio ignis vidit. In quibus itaque Mediator Dei et hominum demonstratur, aliquando verbis simul et rebus, ut illud: « Cum audisset Adam vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad auram post meridiem, » et reliqua (Gen. III, 8). Aliquando imaginibus, sicut Jacob subnixam coelo scalam dormiens vidit (Gen. XXVIII, 12), sicut 133.0429D| Petrus linteum reptilibus plenum (Act. X, 11). Aliquando coelestibus substantiis, ut illud, de nube sonuit: « Hic est Filius meus dilectus (Matth. XVII, 5). » Aliquando terrenis substantiis, sicut Balaam corripuit in ore asinae humana verba formans (Num. XXII, 28). Aliquando terrenis simul et coelestibus simul substantiis, sicut Moysi loquens ignem rubumque sociavit (Exod. III, 3). Nonnunquam vero humanis cordibus etiam per angelos Deus secreta eorum praesentia virtutem suae aspirationis infudit. Unde Zacharias ait: « Dixit ad me angelus qui loquebatur in me (Zach. I, 13); » et paulo post: « Et ecce angelus qui loquebatur in me, egrediebatur, » et reliqua (Zach. II, 3). Utrum autem beato Job per semetipsum, an ei per angelum sit locutus, ambigitur. Sequitur: VERS. 2. Quis est iste involvens sententias sermonibus 133.0430B| imperitis? --Quis est iste non dicimus, nisi de eo utique quem nescimus. Scire autem Dei approbare est; nescire reprobare. Unde quibusdam quos reprobat, dicit: « Nescio vos (Matth. XXV, 12); » in eo vero quod sententias, et non addidit quales, bonas utique accipimus, quas quidem imperitis asseritis sermonibus involutas, quia cum verbis jactantiae fuerunt prolatae. Imperitiae quippe vitium est, rectum non recte sapere, id est, coeleste donum ad appetitum terrenae laudis inclinare. Sicut Apostolus ait: « Si quis se existimat scire aliquid, nondum cognovit quemadmodum oporteat eum scire (I Cor. VIII, 2). » Sequitur: VERS. 3. Accinge sicut vir lumbos tuos. --Viri nimirum sunt, qui vias Domini fortibus et non dissolutis 133.0430C| gressibus sequuntur, ut illud: « Viriliter agite (Psal. XXX, 25). » Et in Proverbiis. « O viri, ad vos clamito (Prov. VIII, 4). » Lumbos vero accingere est, vel in opere luxuriam, vel in cogitatione refrenare. Hinc enim scriptum est: « Sint lumbi vestri praecincti (Luc. XII, 35). » Beato igitur Job praecipitur ut, quemadmodum prius luxuriam corruptionis vicerat, nunc etiam luxuriam restringat elationis. Hinc per Moysen dicitur: « Circumcidite praeputia cordis vestri (Deut. X, 16). » Sequitur: Interrogabo te, et responde mihi. --Tribus modis nos Conditor interrogare consuevit: cum aut flagelli districtione nos percutit, et quanta nobis insit, vel desit, patientia ostendit, ut in beato Job ostenditur; aut, quaedam quae volumus praecipit, et nostram 133.0430D| nobis obedientiam patefacit. Sicut Abraham terram suam jubetur egredi, unicunque immolare filium (Gen. XXII, 2). Aut aliqua nobis occulta aperit et aliqua abscondit, et mensura nobis nostrae humilitatis innotescit. Hinc scriptum est: « Palpebrae ejus interrogant filios hominum (Psal. X, 5). » Ac si ergo beato Job dicatur: Verbis ad sublimia consideranda te excito, et dum, ea quae super te sunt, nescire perspicis, tibimetipsi te notiorem reddo. Tunc enim mihi vere respondes, si quae ignoras intelligis. Sequitur: VERS. 4. Ubi eras quando ponebam fundamenta terrae? --In Scriptura sacra quid aliud fundamenta quam praedicatores accipimus? Quos, dum primos Dominus in sancta Ecclesia posuit, tota in eis sequentis fabricae structura surrexit. Hinc Psalmista ait: « Fundamenta ejus in montibus sanctis (Psal. 133.0431A| LXXXVI, 1). » Singulari autem numero fundamentum Dominus accipitur, de quo et Paulus ait: « Fundamentum aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est Christus Jesus (I Cor. III, 11). » Ac si enim beato Job diceretur: Virtutem fortium considera, meque eorum ante saecula Auctorem pensa, et cum eos quos in tempore condidi mirabiles suspicis, perpende quantum subdi debeas, quem Auctorem mirabilium sine tempore esse cognoscis. MORALITER. Si peccatoris animus pulvis est, dicente Psalmista: « Non sic impii, non sic, sed tanquam pulvis, » et reliqua (Psal. I, 4), nil obstat intelligi terram animam justi, de qua scriptum est: « Terra enim saepe venientem super se bibens imbrem, et generans herbam opportunam illis a quibus colitur, 133.0431B| accipit benedictionem (Hebr. VI, 7). » Sed hujus terrae fundamentum fides est. Cum enim non credenti aeterna fides datur, ad aedificium subsequentis operis jam fundamentum ponitur. Cum autem ei qui venturi judicii terrorem despicit, peccatis se carnis et spiritus audenter involvit, repente futurorum timor infunditur, ut bonae vitae surgat aedificium, jam fundamenta construuntur. Ac si ergo justificato peccatori Veritas dicat: Virtutes a me acceptas tibi non tribuas; noli contra me de meo munere extolli. Sequitur: VERS. 5. Indica mihi si habes intelligentiam: Quis posuit mensuras ejus, si nosti? Vel quis tetendit super eam mensuram lineae? --In carnem autem Dominus ad Ecclesiam veniens mensuras terrae lineis 133.0431C| mensus est, quia fines Ecclesiae occulti judicii subtilitate distinxit. Paulus namque apostolus, cum Macedoniae praedicare negligeret, per visum illi apparuit vir Macedo qui diceret: « Transiens in Macedoniam adjuva nos (Act. XVI, 2). » At contra sicut scriptum est: « Tentabant apostoli ire in Bithyniam, et non permisit eos Spiritus Jesu (Act. XVI, 7). » Dum ergo praedicatores sancti et vocantur ad Macedoniam, et ab Asia prohibentur, ista occultarum mensurarum linea illic ducta est, hinc reducta. Intra has ergo mensuras sunt omnes electi, extra has omnes reprobi, etiamsi intra fidei limitem esse videantur. MORALITER. Quis enim terrae, id est, justae animae mensuras ponit, nisi Conditor noster, qui interni judicii secreto moderamine, alii sermonem scientiae, 133.0431D| alii plenam fidem, alii gratiam sanitatum, alii operationem virtutum, alii prophetiam tribuit? (I Cor. XII, 8, 9, 10.) Sic itaque Creator noster ac dispensator cuncta moderatur, ut qui extolli poterat ex dono quod habet, humilietur ex virtute quam non habet. Sic unusquisque quod non accepit, in altero possideat, ut ipse alteri possidendo quod accepit humiliter impendat. Hinc Petrus ait: « Unusquisque sicut accepit gratiam in alterutrum illam administrantes, sicut boni dispensatores multiformis gratiae Dei (I Petr. IV, 10). » Super hanc enim terram linea tenditur, quando electae unicuique animae ad sumendam vivendi regulam Patrum praecedentium exempla monstrantur, ut ex illorum vita consideret quid 133.0432A| in suis actibus servet. Ideo enim per sacra eloquia subtilis ante nos sanctorum vita expanditur, ut nostra opera vel minora proficiant, vel majora moderentur, quatenus nec minus conetur explere mens quam sufficit, nec plus arripiat quam accepit. Sequitur: VERS. 6. Super quem bases illius solidatae sunt? --Subaudis, nisi super me, qui cuncta mirabiliter teneo, et bonis exterioribus intus principaliter originem praesto? Hujus terrae bases, sanctae Ecclesiae doctores sunt, qui dum recta praedicant et praedicationi suae vivendo concordant, omne pondus Ecclesiae fixa morum suorum gravitate sustentant. Possunt per bases etiam prophetae signari, qui dum primi aperte de Dominica incarnatione locuti sunt, 133.0432B| quasi quasdam bases eos conspicimus a fundamento surgere, et superpositae fabricae pondera sustinere. Unde ad Moysen Dominus cum tabernaculi tabulas erigi praecepit, fundi earum bases argenteas jubet. MORALITER. Bases uniuscujusque animae sunt intentiones suae. Nam sicut fabrica columnis, columnae autem basibus innituntur: ita vita nostra in virtutibus, virtutes vero in intima intentione subsistunt. Et quia scriptum est: « Fundamentum aliud nemo potest ponere, » etc. (I Cor. III, 11), tunc bases in fundamento sunt, cum intentiones nostrae in Christo roborantur. Nam inaniter quislibet summa opera facit si tota intentione cordis verae vitae praemia non requirit. Sequitur: Aut quis dimisit lapidem angularem ejus? --Lapis angularis ille est de quo scriptum est: « Lapidem 133.0432C| quem reprobaverunt aedificantes, » etc. (Psal. CXVII, 22.) Qui dum in se Judaicum gentilemque populum suscepit, in una Ecclesiae fabrica quasi duos parietes junxit. Hinc enim scriptum est: « Fecit utraque unum (Ephes. II, 14), » quia angularem se lapidem non solum in inferioribus, sed et in supernis exhibuit, quia et in terra plebi Israeliticae nationes gentium et utraque simul angelis in coelo sociavit, eo quippe nato clamaverunt angeli: « Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis (Luc. II, 14). » MORALITER. Lapis angularis est ad sacra eloquia intellectus duplex, quia tunc divinitus dimittitur, quando nequaquam districto judicio ignorantiae suae tenebris illigatur, sed quadam libertate perfruitur, dum in praeceptis Dei sufficit 133.0432D| vel exsequendo exteriora agere, vel contemplando interna sentire. Incarnatus enim Redemptor veniens utraque exhibuit, in se utraque sociavit, videlicet activam et contemplativam vitam, ad quod nunquam noster intellectus assurgeret, nisi ille ad suscipiendam nostram veniret naturam. Ac si ergo Dominus diceret: Quis dimisit lapidem angularem nisi ego, unicum quem sine tempore genui, servandis hominibus cum tempore ostendi? In cujus vita discerent etiam diverse vivendi studia non discrepare. Sequitur: VERS. 7. Cum me laudarent simul astra matutina. --Quia enim primi angeli conditi sunt, non immerito astra matutina vocantur, qui venturum diem 133.0433A| subsequentis saeculi per lucem sapientiae existendo praevenerunt. Bene autem additur simul, quia nimirum ipsi electi, angeli etiam cum redemptis, in fine mundi hominibus largitatem gratiae supernae glorificant, simul laudant, quia dum nos conspiciunt recipi, suum gaudent numerum repleri, dicentes: « Gloria in excelsis Deo, » etc. (Luc. II, 14.) Aliter matutina astra dicuntur, quia saepe ad exhortandos homines missi sunt; et, dum venturum mane nuntiant, ab humanis cordibus praesentis vitae tenebras fugant. Sequitur: Et jubilarent omnes filii Dei. --Jubilatio quippe dicitur, cum cordis laetitia, oris efficacia, non expletur. Lauden itaque angeli, qui jam tantae claritatis latitudinem in sublimibus vident; jubilent vero homines, qui adhuc inferioribus oris 133.0433B| sui angustias sustinent. Quae, quia certo futura Dominus noverat, non tam facienda insinuat quam facta narrat. Sequitur: VERS. 8. Quis conclusit ostiis mare, quando erumpebat quasi de vulva procedens? --Quid enim mare, nisi persequentium turbas accipimus? Vulvae enim nomine, occulta, et malitiosa, et carnalium cogitatio designatur. De hac vulva cordis iniquorum alias dicitur: « Concepit dolorem, » etc. (Psal. VII, 15.) Erumpebat enim mare quasi de vulva procedens, cum minarum saecularium fluctus in sanctae Ecclesiae interitum saevirent; sed auctore Deo ostiis conclusum est, quia contra tumores persequentium sancti viri oppositi sunt, ut eorum miraculis atque reverentia irae persequentium frangerentur. Aliter: 133.0433C| Per mare hoc saeculum accipere debemus; secundo contra hoc mare Dominus ostia opposuit, quia et prius humano generi praecepta legis, et postmodum novae gratiae Testamentum dedit. Prius enim Deus ab operibus iniquitatis prohibuit dicendo: « Non occides. Non moechaberis, » etc. (Exod. XX, 13, 14.) Postmodum etiam a cogitatione culpas constrinxit, dicendo: « Omnis qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, » etc. (Matth. V, 28); et: « Diligite inimicos vestros, » etc. (Ibid. 44.) Ubi etiam tempus ostendit, cum de vulva procedere dixit. Quia videlicet tunc humano generi praeceptis legis obviavit, quando adhuc sensum suae origini vicinum quasi ab ortu proprio ad profectum vitae carnalis 133.0433D| exiebat. De vulva quippe procedere est in lucem praesentis gloriae carnaliter apparere. MORALITER. Quid est mare, nisi cor nostrum furore turbidum, rixis amarum, elatione superbiae tumidum, fraude malitiae obscurum? Quod mare quantum saeviat attendit quisquis in se occultas cogitationum tentationes intelligit. Vulva enim pravae cogitationis adolescentia est. De qua per Moysem Dominus dicit: « Sensus enim et cogitatio humanae cordis prona est in malum ab adolescentia sua (Gen. VIII, 21). » Corruptionis namque malum unusquisque nostrum ab ortu desideriorum carnalium sumpsit. Dominus autem ostiis mare concludit, quia pravis motibus claustra cordis inspirata formidine judicii et aeterni tormenti immensi temporis pavore subjicit. Sequitur: 133.0434A| VERS. 9. Cum ponerem nubem vestimentum ejus, et caligine illud quasi pannis in facie infantiae obvolverem. --Mare saeviens nube induitur, quia crudelitas persequentium stultitiae suae velamento vestitur. Interposita enim caligine infidelitatis suae, perspicuam veritatis lucem videre non sufficit, et id quod agit per crudelitatis impulsum, per caecitatis suae meritum non agnoscit. « Nam si cognovissent, » sicut ait Apostolus, « nunquam Dominum gloriae crucifixissent (I Cor. II, 8). » Haec autem nubes non solum solet infideles extra positos premere, sed quosdam etiam viventes carnaliter intra Ecclesiam tenebrare. Hinc enim scriptum est: « Opposui nubem, ne transeat oratio (Thren. III, 44). » Qui enim terrena assidue cogitat, quia vult, haec etiam tolerat in oratione 133.0434B| cum non vult. Pannis quippe infantiae pedes et brachia constringuntur. Quia ergo persecutores sanctae Ecclesiae puerilia sapiunt, justis semper nocere volunt, sed divina, dispensatione constricti, quia volunt brachia non extendunt, et si cuncta mala perpetrare leviter appetunt, nequaquam tamen implere cuncta quae appetunt permittuntur. Aliter. Nubem Deus vestimentum posuit, dum populum Judaeorum ab errore perfidiae eripuit, nec tamen illis claritatem sui luminis patefecit, quasi ex tenebris eos abstulit, sed adhuc nube vestivit. Quem etiam verborum suorum caligine quasi pannis infantiae involvit, dum non aperta spiritus praedicatione, sed praeceptis litterae astrinxit. Infirmus namque populus cum praeceptorum pannos nolens pertulit, ad firmiorem 133.0434C| statum ex ipsa sua ligatione pervenit. Hinc est enim quod eis in lege « Oculum pro oculo (Exod. XXI, 24) » exigere praecipitur, et quandoque tamen revelata gratia perculsi maxillam aliam jubentur praebere. MORALITER. Mare tumultuosum videlicet cogitationibus cor nostrum nube vestitur, quia ne in terrenam quietem pure conspiciat, inquietudinis suae confusione tenebratur. Hoc mare caligine, quasi infantia pannis obvolvitur, quia a contemplandis sublimibus adhuc terrenis sensibus suae infirmitatis ligatur. Hinc Paulus ait: « Videmus nunc per speculum in aenigmate, » etc. (I Cor. III, 12.) « Nunc cognosco ex parte, » etc. (Ibid.); et: « Cum essem parvulus, sapiebam ut parvulus, » etc. (Ibid.) 133.0434D| Sequitur: VERS. 10. Circumdedi illud terminis meis. --Terminis suis Dominus mare circumdat, quia iras persequentium judiciorum suorum dispensatione modificat, ut insani tumidi unda fervoris, pleno frangantur littore occultae dispensationis. Aliter: Terminis illud Dominus circumdedit suis, quia praeceptorum limite populum rudem ab immoratis [immoderatis] animi evagationibus cinxit. MORALITER. Terminis suis Dominus hoc mare circumdat, quia cor nostrum adhuc corruptionis suae molestia et cura turbulentum sub mensura suae contemplationis humiliat, ut licet plus appetat, ultra tamen quam sibi conceditur, non ascendat. Aliter: Furenti mari terminos imponit, quia cor nostrum tentationibus tumidum, occultis 133.0435A| donorum distributionibus mitigat, modo agens ne prava suggestio ad delectationem veniat, modo pravam delectationem usque ad consensum venire prohibet. Sequitur: Et posui vectem et ostia. --Quid per ostia, nisi praedicatores sancti? Quid per vectem, nisi incarnatus Dominus designatur? Qui haec videlicet ostia, contra saevientes maris impetum tanto valentiora opposuit, quanto ea sua observatione roboravit. Non enim immerito sancti ostia vocantur, quia et ingressum fidelibus aperiunt, et rursum sese perfidis, ne ingrediantur, opponunt. De quibus ostia exstitit Petrus qui Cornelium recipit et Simonem repulit dicens: « In veritate comperi quoniam non est personarum acceptor Deus (Act. X, 34). » Ostia etiam erant hujus Ecclesiae quibus dicebat Dominus: 133.0435B| « Quibus remiseritis peccata remittuntur eis, » etc. (Joan. XX, 22.) Aliter. Clausa namque ostia opposito vecte roborantur. Vectem ergo Dominus opposuit, quia contra lascivos motus humani generis Unigenitum misit, quia praecepta spiritalia quae loquendo docuit agendo solidavit. Sequitur: VERS. 11. Hinc usque venies et non procedes amplius. --Quia nimirum occulti judicii mensura est, et quando persecutionis procella prosiliat, et quando conquiescat; ne aut non exagitata electos non exerceat, aut non moderata in profundum mergat. Sequitur: Et hic confringes tumentes fluctus tuos. --Cum vero notitia fidei usque ad persequentes extenditur, turbari maris timor sedatur, ibique fluctus suos mare frangit, qui ad cognitionem veritatis veniens 133.0436A| omne quod nequiter egit erubescit. Unde per Paulum quibusdam dicitur: « Quem ergo fructum habuistis tunc, in quibus nunc erubescitis? » (Rom. VI, 21.) Aliter. Mare quippe propria ostia transcenderat, quia claustra legis oppositae humani tumoris unda satiebat. At postquam mundus oppositum sibi Unigenitum reperit, elationis suae impetum fregit, et transire non valuit, quia ejus fortitudine furoris sui terminum clausum invenit. Hinc enim scriptum est: « Mare vidit et fugit (Psal. CLXIII, 3). » Possunt per ostia etiam apertae passiones ejus non inconvenienter intelligi, quibus et occultum vectem posuit, quia eas ex invisibili divinitate roboravit. Contra quas mundi fluctus veniunt, sed fracti dissiliunt, quia superbi eas videndo despiciunt, sed 133.0436B| earum vires experiendo pertimescunt. MORALITER. Quid per ostia, nisi virtutes? Quid per vectem, nisi robur charitatis accipimus? Facile autem omne virtutum bonum tentatione cordis irruente destruitur, nisi ab intimis fixa charitate solidetur. Unde et Paulus cum quibusdam ostia virtutum opponeret, robur vectis adjunxit, dicens: « Super omnia autem charitatem habentes, quod est vinculum perfectionis (Col. III, 14). » Quia ergo Dominus per inspiratae charitatis fortitudinem nascentia in corde vitia reprimit, insurgentis maris impetum per obstructa claustra compescit. Beatus igitur Job, ne sibi tribuat quod contra procellas cordis fortiter stat, voce divina audiat: Quis conclusit ostiis mare? Et reliqua. LIBER VICESIMUS NONUS. 133.0435| 133.0435C| VERS. 12. Nunquid post ortum tuum praecepisti diluculo, et ostendisti aurorae locum suum? --Subaudis, ut ego Ortus quippe divinitatis Domini ante et post non habet. Ortus vero humanitatis ejus, quia coepit et desinit, et ante et post habere a tempore accepit. Sed quid dum ipse umbram nostrae temporalitatis suscepit, lumen nobis suae aeternitatis infudit, recte per hunc ortum, quem Creator sibi in tempore concedit, locum suum sine tempore aurora cognovit. Quia enim diluculum vel aurora a tenebris in lucem vertitur, non immerito diluculi vel aurorae nomine omnis Ecclesia electorum designatur, quae ab infidelitatis nocte ad lucem fidei ducitur. Hinc enim scriptum est: « Quae est ista quae progreditur, quasi aurora consurgens? » (Cant. VI, 9.) Aliter. Aurora 133.0435D| vel diluculum, noctem quidem praeterisse nuntiant, nec tamen diei claritatem integram ostendunt; sed, cum illam pellunt, hanc suscipiunt, lucem tenebris permistam tenent. Quid itaque in hac vita omnes, qui veritatem sequimur, nisi aurora vel diluculum sumus, quia et quaedam jam quae lucis 133.0436C| sunt agimus, et tamen quibusdam adhuc tenebrarum reliquiis non caremus? Hinc scriptum est: « Non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens (Psal. XLII, 2). » Paulus quoque ait: « Video aliam legem in membris meis repugnantem, » etc. (Rom. VII, 23); et rursum: « Nox praecessit, dies autem appropinquavit, » etc. (Rom. XIII, 12.) Dies autem sanctae Ecclesiae tunc erit, cum ei admista peccati umbra jam non erit. Locus autem hujus aurorae est perfecta claritas visionis internae. Locum suum aurora considerat, quando sancta anima ad contemplandam Conditoris sui faciem flagrat, dicens: « Sitivit anima mea ad Deum vivum, » etc. (Psal. XLI, 3.) Hunc signat locum Dominus dicens: « Ubicunque fuerit corpus, » etc. (Luc. XVII, 37.) Quae beatitudo futurae 133.0436D| retributionis, priusquam per corpus ipse innotesceret, in paucorum intellectu continuit. Sequitur: VERS. 13. Nunquid tenuisti concutiens extrema terrae, et excussisti impios ex ea? --Extrema terrae Dominus tenuit, quia in fine saeculorum ad destitutam jam et alienis regibus subditam Synagogam venit, 133.0437A| atque ex illa impios excussit, quia spiritalia fidei praedicamenta renuentes, etiam a carnalis sacrificii gloria repulit. Aliter. Quia ex Judaea paucos abjectos et humiles elegit, extrema terrae tenuit; legis enim doctores deseruit, et piscatores tenuit, dumque ejus extrema tenet, ex ea impios excutit, quia dum infirmos fideles roborat, fortiter in illa infideles damnat. Res autem quae concutitur huc illucque ducta fatigatur. Concussa ergo Judaea fuerat, quae per alios dicebat: « Quia bonus est (Joan. VII, 12); » et per alios resistebat, dicens: « Non, sed seducit turbas (Ibid.). » Aliter. Extrema terrae concussit et tenuit, quia cum infirma corda humilium pio timore terruit, nequaquam ea judicio districto dereliquit. Inde enim multitudo credentium in Deum robustius stetit, unde 133.0437B| in se humilia tenuit. Hinc Salomon ait: « Beatus vir qui semper est pavidus; qui autem mentis est durae, corruet in malum (Prov. XXVIII, 14). » Aliter terra, sancta Ecclesia. Extrema igitur terrae Dominus tenet et concutit, quia Ecclesiae suae ultima per adventum Antichristi persecutione immanissima turbare permittit. Et quia plerique intra Ecclesiam sunt, sicut Apostolus dicit: « Quia confitentur se nosse Deum, factis autem negant (Tit. I, 46). » Impios ergo ex ea Dominus excutit, quia hos quos nunc intima vitia possident, tunc in voraginem apertae infidelitatis cadent, atque in acervum palearum transeunt. MORALITER. Per terram quippe homo infirma [infima] sapiens designatur, cui peccanti dictum est: « Terra es, et in terram ibis (Gen. III, 19). » In 133.0437C| extrema utique vitae, Dominus saepe peccatores terrendo concutit, concutiendo convertit, convertendo tenet, atque ab eorum cordibus impios cogitationum motus evellit. Sequitur: VERS. 14. Restituetur ut lutum signaculum. --Quid aliud Dominus plebem Israeliticam nisi lutum reperit, quam obsequiis gentilium deditam in Aegypto servientem lateribus invenit? Sed dum arcana secretorum et prophetas contulit, quid eam aliud quam servandi mysterii signaculum fecit? Quae dum in Redemptorem suum postmodum credere noluit, terram potius quam veritatem diligens, dixit per sacerdotes suos: « Si dimittimus eum sic, omnes credent in eum, » etc. (Joan. XI, 48.) Accepti verbi mysteria perdidit, et sola terrena sapere, quae inquinant, 133.0437D| elegit. Aliter: Hi qui nunc videntur in Ecclesiae sinu signaculum, tunc ante oculos omnium restituuntur ut lutum. Solet sacra Scriptura pro fide appellare signaculum, pro iniquitate lutum. Unde et ab sponso suo Ecclesiae dicitur: « Pone me ut signaculum super cor tuum (Cant. VIII, 6). » Per lutum vero terrena contagia demonstrantur, attestante Psalmista, qui ait: « Eduxisti me de lacu miseriae et de luto fecis (Psal. XXXIX, 3). » Multi enim a terrenis contagiis erepti, coelestis fidei sacramento signantur, sed apparent non tentati signaculum, qui erunt procul dubio tentati lutum. Ubi et recte dicitur, restituetur. Quales enim ante fidem esse poterant, tales post reprobi invenientur. MORALITER. 133.0438A| Hominem quippe Dominus, quem ad suam similitudinem condidit, quasi quoddam suae potentiae signaculum fecit, quod tamen ut lutum restituetur, quia licet aeterna supplicia per conversionem fugiat, in ultione tamen perpetratae superbiae, carnis morte damnatur. Sequitur: Et stabit sicut vestimentum. --Impolita namque et grossiora vestimenta etiam cum induta fuerint, quia induendis membris bene applicata non inhaerent, stare referuntur. Judaea igitur circa veritatis notitiam etiam cum servire videretur, sicut vestimentum stetit, quia per exteriora mandata servire se Domino ostendit, sed adhaerere ei per charitatis intelligentiam noluit. Aliter: Tot nunc quasi vestibus sancta Ecclesia induitur, quot fidelium veneratione decoratur. Unde 133.0438B| et ei ostensis gentibus a Domino per prophetam dicitur: « Vivo ego, quia his omnibus velut ornamento vestieris (Isa. XLIX, 18). » Multis tamen quasi fidelibus nunc specie tenus induitur, sed pulsante persecutionis impetu tunc eis exuta nudabitur. Stare vero hoc loco ponitur, in peccato persistere, ut illud: « In via peccatorum non stetit (Psal. I, 1), » vel certe sicut induta vestis tenditur, exuta fracta complicatur, ita unusquisque qui ab Ecclesia recesserit, confractus atque abjectus jacebit, qui, dum indueretur, decorus atque tensus fuit. Si vero stare intelligimus perdurare, sicut vestimentum stat quisque reprobus, quia in hac vita, quam diligit, brevi durat, ut illud: « Omnia sicut vestimentum veterascent, » etc., (Psal. CI, 27.) MORALITER. Lutum namque nostrum 133.0438C| sicut vestimentum stare est usque ad resurrectionis tempus inane exutumque perdurare. Sequitur: VERS. 15. Auferetur ab impiis lux sua. --Quia dum credere veritatem Judaei renuunt, cognitionem legis in perpetuum amittunt, et dum de accepta lege superbiunt, nimirum de scientiae suae gloria caecantur. Scriptum quippe est: « Obscurentur oculi eorum ne videant (Psal. LXVIII, 24). » Et: « Excaeca cor populi hujus, et aures ejus aggrava (Isa. VI, 10). » Aliter: Neque enim eos nunc Dei lumen illustrat, qui iniquitatis suae malitiam fidei nomine palliant. Sunt vero nonnulli qui aeterna quae audiunt veraciter credunt, et tamen eidem quam tenent fidei male vivendo contradicunt. Qui, dum perversa agunt et tamen de Deo recta sentiunt, ne tenebrescant 133.0438D| funditus, ex quadam parte fulgore luminis illustrantur. Qui plus terrena quam coelestia diligunt, pulsante persecutionis articulo, quod rectum credere videbantur amittunt. Quod maxime multiplicius in persecutione Antichristi agetur. Quanquam et in suis operatoribus ipse auctor iniquorum jam appareat, qui, dum venit, hinc Joannes ait: « Nunc Antichristi multi facti sunt (I Joan. II, 18). » MORALITER. Mors enim carnis, quae electos luci suae restituit, lucem suam reprobis tollit. Lux namque superbientibus est gloria vitae praesentis. Quae ei lux tunc subtrahitur, cum per carnis interitum ad rationum suarum tenebras vocatur. Sequitur: Et brachium excelsum conteretur. --Excelsum quippe brachium 133.0439A| conteretur, quando praedicata fidei gratia superba legis operatio reprobatur, cum dicitur: « Ex operibus legis non justificabitur omnis caro (Rom. III, 20). » Aliter: Quid namque excelsum brachium accipitur, nisi superba Antichristi celsitudo? quae super reprobas mentes hominum, fastu gloriae saecularis erigitur, ita ut Deum se super homines mentiatur. Unde Paulus apostolus dicit: « Ita ut in templo Dei sedeat, ostendens se tanquam sit deus (II Thess. II, 4). » « Quem Dominus Jesus Christus, » sicut idem ait Apostolus, « Interficiet spiritu oris sui, et destruet illustratione adventus sui (Ibid., 8). » Excelsum quippe brachium tunc confringitur, quia celsitudo cordis ultra naturae ordinem violenter arrepta divinae justitiae modo dissipatur, ut quam se perverse 133.0439B| in brevi erexerat, per pondus judicii in aeternum fracta cognoscat. Sequitur: VERS. 16. Nunquid ingressus es prafundum maris? --Ac si dicat, ut ego. Si enim mare more divini eloquii saeculum debet intelligi, nil prohibet profunda maris inferni claustra sentire. Quod profundum maris Dominus petiit, cum inferni novissima electorum suorum animas erepturus intravit. Unde et per prophetam dicitur: « Posuisti in profundum maris viam ut transirent liberati (Isa. V, 10). » MORALITER. Mare quippe est mens humana cujus profunda Deus ingreditur, quando prioris vitae nequitias ad memoriam reducit, et fluctuantem in confusione sua animum concutit? Profundum maris Deus intrat, quando etiam desperata 133.0439C| corda permutat, vel cum cor saeculare humiliat, vel quando visitare mentes etiam pressas sceleribus non dedignatur. Sequitur: Et in novissimis abyssi deambulasti? --Quod supra profundum maris dixerat, hoc aliis verbis replicans, abyssi novissimum vocat, quia sicut aquarum abyssus nulla nostra visione comprehenditur, ita occulta inferi nullo a nobis cogitationis sensu penetrantur, deambulare quippe non constricti, sed liberi est. Quia igitur Dominus nulla peccati vincula pertulit, in infernum deambulavit, liber quippe ad ligatos venit. Unde scriptum est: « Factus sum sine adjutorio inter mortuos liber (Psal. LXXXVII, 5). » Hinc Petrus ait: « Solutis inferni doloribus, juxta quod impossibile erat teneri illum ab eo (Act. II, 24). » Vel certe quia 133.0439D| deambulando nos cum de loco ad locum ducimur, hic illicque praesentes invenimur. Ambulasse in inferno Dominus dicitur, ut electis animabus in locis singulis per divinitatis potentiam praesens fuisse monstratur. MORALITER. Quid enim est abyssus nisi mens humana? Quae, dum semetipsam comprehendere non valet, sese in omne quod est velut obscura abyssus latet. Unde bene per prophetam dicitur: « Dedit abyssus vocem suam (Habac. III, 10). » In novissimis ergo abyssi Deo deambulare est, etiam nequissimorum hominum corda convertere, et desperatas mentes visitationis suae vestigiis tangendo mirabiliter reformare, atque post immensa scelera 133.0440A| cor obscurum vitiisque tenebrosum visitationis timore reprimere, et ad lamentum compunctionis provocare. De his gressibus Propheta ait: « Visi sunt ingressus tui, Deus, ingressus Dei mei (Psal. LXVII, 25). » Sequitur: VERS. 17. Nunquid apertae tibi sunt portae mortis, et ostia tenebrosa vidisti? --Portae enim mortis, potestates sunt adversae, quas descendens Dominus aperuit, quia earum fortitudinem moriendo superavit, quae appellatione quoque alia tenebrosa ostia vocantur, quia dum per occultationis suae insidias non videntur, deceptis mentibus viam mortis aperuit. Quae tenebrosa ostia Dominus videt, quia immundorum spirituum fraudulentam malitiam et respicit et premit, quae tenebrosa ostia nos etiam cernimus, 133.0440B| quando supernae lucis illustramur. Unde et per Prophetam dicitur: « Dominus mihi adjutor est, et ego videbo inimicos meos (Psal CXVII, 7). » Hostes igitur nostros ipse videt, quia suo eos munere nobis visibiles facit. Vel certe tenebrosa ostia Dominus videt, cum claustra inferni penetrans, crudeles spiritus perculit, et mortis praepositos moriendo damnavit. MORALITER. Portae enim mortis sunt cogitationes, quas Deo pandimus, quando eas in poenitentia flendo confitemur. Tunc quippe viam sibi in portis mortis aperit, quando solutis pravis cogitationibus ad nos post confessionem venit. Tenebrosa namque ostia sunt latentia mortis mala, quae et habere intrinsecus possunt, quae tamen Dominus cernit, quando ea occulto respectu gratiae destruit. Scriptum quippe est: 133.0440C| « Rex qui sedet in solio judicii, dissipat omne malum intuitu suo (Prov. XX, 8). » Sequitur: VERS. 18. Nunquid considerasti latitudinem terrae? --Dum enim Dominus angustias mortis petiit, fidem suam in gentibus dilatavit, atque in innumera corda sanctam Ecclesiam extendit. Cui per prophetam dicitur: « Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculorum tuorum extende, ne parcas; longos fac funiculos tuos, et clavos tuos consolida. Ad dexteram enim et ad laevam penetrabis, et semen tuum gentes haereditabit (Isa. LIV, 2, 3). » Pauci enim ex plebe Israelitica, ipso praedicante, crediderunt; innumeri vero gentium populi viam vitae illo moriente et resurgente secuti sunt. MORALITER. Nisi enim virtutes animum dilatarent, nequaquam Paulus Corinthiis 133.0440D| diceret: « Dilatamini et vos, et nolite jugum ducere cum infidelibus (II Cor. VI, 13, 14). » Intuendum est quod dicitur, considerasti. Latitudo namque bonorum interior est, et nequaquam comprehenditur, nisi caute consideretur. Nam plerumque eos exterius inopia humiliat, poenas cruciatus augustat. Sed tamen inter haec semper interior fortitudo usque ad speranda coelestia dilatat. Scriptum namque est de apostolis: « Ibant gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati (Act. V, 41). » Sequitur: VERS. 19. Indica mihi, si nosti omnia, in qua via 133.0441A| lux habitet, et tenebrarum quis locus sit. --Quid enim lucis nomine nisi justitia accipitur, et quid per tenebras, nisi iniquitas designatur? Unde quibusdam dicitur: « Eratis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino (Ephes. V, 8). » Et de quibusdam in peccato manentibus memoratur: « Qui dormiunt, nocte dormiunt (I Thess. V, 7). » Ac si beato Job diceretur: Si plenam te habere scientiam suspicaris, dic vel in cujus corde ea quae nunc est malitia perseveret. Sequitur: In qua via habitet lux, id est, in cujus mentem veniens justitia impleat. Sequitur: VERS. 20. Et tenebris quis locus sit. --Id est, in quo iniquitas caeca perduret. Sequitur: Ut ducas unumquodque ad terminos suos, --id est, ut dijudices, 133.0441B| si, vel is qui nunc iniquus cernitur in hujus iniquitate vitam finiat, vel is qui justus cernitur extremitatem vitae suae cum justitiae perfectione concludat. Sequitur: Et intelligas semitas domus ejus. --Id est, consideres atque discernas, vel cui bona actio perseverans aeternam mansionem praestet in regno, vel quem usque ad terminum suum actio prava constringens in aeternum damnet supplicium. Domus quippe pro mansione ponitur, semita pro actione. Semita igitur ad domum ducit, quia actio ad mansionem pertrahit; sed quis hominum ista discussus dicat? quis ista saltem imperterritus audiat? Multos enim videmus justitiae luce resplendere, et ad finem nequitiae suae obscuritate tenebrari, et multos peccatorum tenebris obvolutos, et tamen juxta vitae suae 133.0441C| terminum repente reddi luce justitiae liberos, et multos viam justitiae usque ad obitum tenere, et plerosque conspeximus usque ad exitum coepta semel crimina sine cessatione cumulasse. Sequitur: VERS. 21. Sciebas tunc quod nasciturus esses, aut numerum dierum tuorum noveras? --Ac si illi aperte diceret: Quid mirum, si terminum tuum non intelligis, qui nec initium comprehendis? Aliter: Homines quippe tunc esse incipiunt, cum in matrum suarum ventre nascuntur. Nam ipsa conceptio nativitas dicitur, juxta quod scriptum est: « Quod in ea natum est, de Spiritu sancto est (Matth. I, 20). » Et idcirco se nascituros nesciunt, quia nec priusquam creentur existunt. Deus vero, qui sine initio semper existit, praescivit de se hoc quod in uterum Virginis per 133.0441D| initium sumpsit; et quia praescivit, disposuit; quia 1disposuit, nil profecto in humana forma sine sua voluntate toleravit. Sequitur: VERS. 22. Nunquid ingressus es thesauros nivis, et thesauros grandinis aspexisti? --Quid aliud in nive vel grandine, nisi frigida ac dura intelligenda sunt corda pravorum? Sicut enim fervore charitas, sic solet in sacro eloquio frigore malitia designari. Scriptum quippe est: « Sicut frigidam facit cisterna aquam, sic frigidam facit animam malitia sua (Jer. VI, 7). » Et rursum: « Abundavit iniquitas, refrigescet charitas multorum (Matth. XXIV, 12). » In frigore enim nivis, vel in duritia grandinis, quid accipi potius potest quam vita pravorum, quae et torpore 133.0442A| frigescit et per duritiae malitiam percutitur. Sequitur. VERS. 23. Quae praeparavi in tempus hostis, in diem pugnae et belli? --Cum enim adversarius noster diabolus tentare nos nititur, pravorum moribus quasi suis contra nos armis utitur, per ipsos quippe nos saeviens cruciat, sed nesciens purgat. Peccatis namque nostris ipsis flagellum fiunt. De quorum tali vita dum percutimur, ab aeterna morte liberamur. Aliter in nive vel grandine frigida vel dura accipimus corda pravorum, sed quia omnipotens Deus sanctos suos de talibus elegit, et quia, quam multos electos adhuc inter pravorum vitam repositos habeat novit, apte in nive vel grandine thesauros habere se perhibet. Thesaurus quippe ἀπὸ τῆς θέσεως, id est 133.0442B| a positione nominatur. In nive ergo vel grandine habentur thesauri, quia plerique iniquitatis torpore frigidi, ad supernam gratiam assumpti in sancta Ecclesia justitiae luce fulgescunt, et pravam adversariorum scientiam doctrinae suae ictibus tundunt, quod ad diem belli pugnae praeparatos diu in suae scientiae sinu tegit. Sed cum repente eos eduxerit, resistentia adversariorum pectora, illorum verbis ac redargutionibus, quasi quibusdam grandinibus percutit. Unde scriptum est. « Prae fulgore in conspectu ejus, » etc. (Psal. XVII, 13). Grando enim veniens percutit, liquata rigat. Sancti autem viri corda audientium et blandientes rigant et feriunt. Nam quemadmodum feriunt, Propheta testatur dicens: « Virtutem terribilium tuorum dicent, » etc. (Psal. 133.0442C| CXLIV, 6.) Et quemadmodum blandienter rigant secutus adjunxit: « Memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt, » etc. (Ibid., 7.) VERS. 24. Per quam viam spargitur lux? --Ipse quippe via est, qui ait: « Ego sum via, veritas, et vita (Joan. XIV, 6). » Per hanc ergo viam lux spargitur, quia per ejus praesentiam cuncta gentilitas illustratur. Spargitur autem convenienter dixit, quia per apostolorum voces non angusta atque coarctata, sed late fulgens lux praedicationis emicuit. Sequitur: Dividitur aestus super terram. --Quod per aestum persecutio designatur, Dominus testatur de jactu seminis supra petram, dicens: « Sole orto aestuaverunt omnia, » etc. (Matth. XIII, 6.) Quod paulo post, cum exposuit aestum, persecutionem vocavit. 133.0442D| Sparsa igitur luce aestus super terram divisus est, quia, clarescente vita fidelium, accensa est crudelitas perfidorum. Divisus namque aestus erat, quando nunc Hierosolymis, nunc Damasco, nunc in aliis longe regionibus persecutio saeviebat. Scriptum quippe est: « Facta est in illa die persecutio magna in Ecclesia quae erat in Hierosolymis, et omnes dispersi sunt per regiones Judaeae et Samariae (Act. VIII, 1). » Aliter: Per lucis nomen justitia designatur, de qua scriptum est: « Populus qui sedebat in tenebris vidit lucem magnam (Isa. IX, 1). » Omne autem quod spargitur, non continuo, sed quadam intermissione jactatur. Lux ergo in hac vita spargitur, quia ad omnes rei intelligentia continua non 133.0443A| habetur. Dum enim aliud sicut est comprehendimus, et aliud ignoramus, quasi sparsa luce, et ex parte cernimus, et in obscuritate ex parte remanemus. Tunc vero lux nobis sparsa jam non erit, quando mens nostra ad Deum funditus rapta fulgescit. Ac si ergo ei aperte diceretur: Dic quo ordine justitia mea occultis sensibus cor infundo, cum et per accessum non videor, et tamen visibilia opera hominum invisibiliter immuto. Sequitur: Dividitur aestus super terram. --Hostis namque callidus quos luce justitiae enitescere conspicit, eorum mentes illicitis desideriis inflammare contendit. Unde et Israelitae, postquam vocati sunt, contra Moysen, de excrescente labore conqueruntur, dicentem: « Videat Dominus et judicet, quoniam foetere fecistis odorem nostrum 133.0443B| coram Pharaone et servis ejus, et praebuistis ei gladium ut interficeret nos (Exod. V, 21). » Post lucem vero aestus sequitur, quia post illuminationem divini muneris, tentationibus certamen augetur. Recte ergo etiam dividi aestus dicitur, quia nimirum non singuli omnibus, sed quibusdam vicinis ac juxta positis vitiis fatigantur. Prius enim conspersionem uniuscujusque antiquus adversarius perspicit, et tunc tentationum laqueos opponit. Laetis enim moribus luxuriam, tristibus poculum discordiae porrigit. Hunc autem aestum aliter dividit callidus supplantator, aliter misericors Conditor. Ille dividit, ut per illum citius interimat, iste ut eum tolerabiliter reddat. Sequitur: VERS. 25. Quis dedit vehementissimo imbri cursum? --Ac 133.0443C| si diceret: Nisi ego? Diviso enim aestu, cursum inter ipsas persecutionis angustias, praedicationis impetum roborasse, ut tanto magis virtus praedicantium cresceret, quanto magis persequentium crudelitas obviaret, quatenus arentia corda audientium pluviae guttis infunderent, ut siccitatem perfidiae uberibus irrigarent. Hunc persecutionis aestum Paulus tolerabat et irrigabat, cum diceret: « Laboro usque ad vincula quasi male operans, sed verbum Dei non est alligatum (II Tim. II, 9). » De hoc imbre alias dicitur: « Mandabo nubibus ne pluant super terram imbrem (Isa. V, 6). » Sed notandum quod eumdem imbrem non vehementem, sed vehementissimum vocat. Imber vehemens, est vis magna; imber vero vehementissimus, vis et immonsitas 133.0443D| praedicationis. Vehemens namque imber est, cum praedicatores sancti credi aeterna suadebant. Imber autem vehementissimus, cum propter spem admonebant rem deseri, cuncta visibilia propter invisibilia contemni. Sequitur: Et viam sonantis tonitrui. --Quid enim per tonitruum, nisi praedicatio superni terroris accipitur? quem terrorem, dum percipiunt, humana corda quatiuntur. Aliquando vero in tonitruo ipse incarnatus Dominus figuratur. Quia antiquorum Patrum Propheta ad nostram notitiam quasi ex nubium concussione prolatus est, qui inter nos visibiliter apparens, ea quae super nos erat, terribiliter sonuit. Unde apostoli « Boanerges, id est, filii tonitrui (Marc. III, 17) » vocati sunt. Aliquando 133.0444A| ipsa ejus praedicatio accipitur, per quam supernorum judiciorum terror auditur. Incassum quippe praedicatio audientis aure percipitur, quae pervenire ad intima surdo corde perhibetur. Sed quia Dominus viam sonantis tonitrui dare asserit, qui cum praedicationis verba tribuit, per terrorem corda compungit: hinc Paulus ait: « Orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium verbi sui, ad loquendum mysterium Christi (Col. IV, 3). » Sequitur: VERS. 26. Et plueret super terram absque homine in deserto, ubi nullus mortalium commoratur. --Super terram absque homine in deserto pluere est, verbum Dei gentilitate praedicare, quae, dum nullum cultum divinitatis tenuit, nullam in se speciem boni 133.0444B| operis ostendit. Videlicet desertum fuit, in qua quia legislator non fuit, et quia rationabiliter Deum quaerere non fuit, quasi hominum nullus fuit, et velut solis bestiis occupata vacua a mortalibus exstitit. De hac deserta terra alias dicitur: « Posuit flumina in desertum (Psal. CVI, 33). » Bene autem postquam aestus super terram divisus est, cursum vehementissimum imber accepit, ut in desertum plueret, quia postquam in Judaea asperitas persecutionis inhorruit, ad Israel missus quisque praedicator ad vocandas gentes deflexit. Unde sancti apostoli dicunt: « Vobis quidem oportebat primum loqui verbum Dei, sed quoniam repellitis illud, et indignos vos judicatis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes (Act. XIII, 46) » Sequitur: 133.0444C| VERS. 27. Ut impleret inviam et desolatam. --Quid vero complura reddidit, demonstratur, cum illico adjungitur: Et produceret herbas virentes. --Invia namque gentilitas fuit, ad quam via Dei verbo non patuit. Desolata etiam recte vocata est, vel ratione consilii, vel fructu boni operis destituta. Sed desolata impleta est cum exteriori praedicationi internam aspirationem contulit, ut corda gentilium arentia virescerent, clausa patescerent. In Scriptura enim sacra aliquando herba viror gloriae temporalis accipitur, sicut Propheta ait: « Mane sicut herba transeat, mane floreat et transeat (Psal. LXXXVI, 6). » Aliquando refectio diaboli, sicut de illo a Domino dicitur: « Huic montes herbas ferunt (Job XL, 15). » Aliquando sustentatio praedicatorum, ut illud: 133.0444D| « Producit in montibus fenum et herbam servituti hominum (Psal. CXLVI, 8). » Aliquando bona operatio, sicut scriptum est: « Germinet terra herbam virentem (Gen. I, 11). » Aliquando aeternae vitae scientia designatur, sicut per Jeremiam dicitur: « Onagri steterunt in rupibus, traxerunt ventum quasi dracones, defecerunt oculi eorum quia non erat herba (Jer. XIV, 6). » Significat Judaeorum persecutionem. Ipsi dracones virulenta cogitatione steterunt in rupibus, non in Deo, dicentes: « Non habemus regem, » etc. (Joan. XIX, 15). Ventum elationis traxerunt oculi, id est, spes eorum temporalia diligens corruit, herba defecit, quia eorum cordibus defuit aeternitatis scientia. Sed hoc in loco virentes 133.0445A| herbas, sanctae doctrinae scientiam vel congruas operationes accipimus, quia dum sanctae praedicationis imbrem gentilitas percepit, et vitae opera et doctrinae verba germinavit. Hinc Propheta ait: « In cubilitus, in quibus prius habitabant dracones, orietur viror calami et junci (Isa. XXXV, 7). » Ubi in calamo, scriptores; in junco, auditores designavit; in draconum cubilibus, populum, quem hostis malitia possidebat. MORALITER. Deserta terra sunt, qui fidei nomine censentur, verba vitae audiunt auribus, sed ea transire usque ad interna cordis minime permittunt. Quae scilicet terra hominem non habet, quia eorum mens sensu rationis caret, et nullus mortalium in hac terra commoratur, quia et si quando in eorum conscientia rationabilium 133.0445B| sensuum cogitationes veniunt, non persistunt. Sed dum misericors imbri suo cursum dare designatur, compuncti per internam gratiam verbis vitae aures cordis aperiunt. Et implet terram inviam, quia dum praebet auditum verbo, cumulatur mysterio. Et producit herbas virentes, quia per gratiam compunctionis verba non solum libenter accipit, sed etiam ubertim reddit, ut quod audire non poterat, jam loqui concupiscat. Hinc scriptum est: « Emitte Spiritum tuum et creabuntur, » etc. (Psal. CIII, 30.) Sequitur: VERS. 28. Quis est pluviae pater, vel quis genuit stillas roris? --Ac si diceret: Nisi ego, qui siccam terram humani cordis guttis scientiae gratuitae spargo? De hac enim pluvia alias dicitur: « Pluviam 133.0445C| voluntariam segregabis, Deus, » etc. (Psal. LXVII, 10.) Pater pluviae Deus dicitur, quia superna nobis praedicatio non de nostro merito, sed de ejus gratia generatur. Stillae enim roris ipsi sancti praedicatores sunt, qui arva pectoris nostri inter mala vitae praesentis, quasi tenebras siccae noctis arentia gratia supernae largitatis infundunt. De his stillis contumaci Judaeae dicitur: « Propterea prohibitae sunt stillae pluviarum, et serotinus imber non fuit (Jer. III, 3). » Rorem aspergebat Paulus cum Corinthiis diceret: « Non enim judicare me scire aliquid inter vos, nisi Jesum Christum et hunc crucifixum (I Cor. II, 2); » et rursum pluviam manavit dicens: « Os nostrum patet ad vos, o Corinthii, cor nostrum dilatatum est (II Cor. VI, 11). » Hinc Moyses ait: « Exspectetur 133.0445D| sicut pluvia eloquium meum, et descendant sicut ros verba mea (Deut. XXXII, 2). » Sequitur: VERS. 29. De cujus utero egressa est glacies? et gelu de coelo quis genuit? --Quid enim aliud in gelu vel glacie, nisi frigida et perfidiae torpore constricta accipimus corda Judaeorum? Qui quondam per acceptionem legis, per mysteria, sacrificia; vel prophetiae sic intra sinum gratiae quasi intra uterum Creatoris habebantur? Sed quia veniente Domino constricti frigora perfidiae, fervorem fidei et charitatis amiserunt a secreto gratiae sinu projecti, quasi glacies de utero Creatoris egressi sunt. Per coelum autem vita sublimis sanctorum intelligitur, cui coelo 133.0446A| dicitur: « Attende coelum, et loquar (Isa. LXVI, 1). » Hinc Dominus ait: « Coelorum mihi sedes est (Ibid.). » De qua sede alias scriptum est: « Anima justi sedes est sapientiae. » Quia ergo sapientia est Deus, sedes Dei coelum est, anima justi sedes sapientiae. Coelum est utique anima justi. Coelum fuit Abraham, Isaac et Jacob. Sed quia persecutores Domini pontifices Judaeorum, perfidiae torpore frigidi, de illorum patrum progenie processerunt, quasi de coelo gelu exiit. Quod tamen gelu idcirco nobis Dominus genuisse se dicit, quia Judaeos quos naturaliter ipse bonos condidit, justo judicio pro eorum malitia frigidos a se exire permisit. Dominus enim auctor est naturae, non culpae. Aliter: In gelu et glacie Satan, nihil obstat intelligi. Ipse quippe quasi de Deo vero glacies processit, 133.0446B| quia a calore secretorum ejus malitiae torpore frigidus magister iniquitatis exivit. Ipse gelu de coelo est genitus, quia constricturus corda reproborum, a summis cadere est promissus [permissus] ad ima. MORALITER. Mentes namque hominum omnipotens Deus dum timore format, quasi concipit, easque ad apertas virtutes dum provehit, gignit; sed si de acceptis virtutibus extolluntur, relinquit. Quasi enim de Dei utero glacies egreditur, quando hi qui jam intus incaluerunt ex virtutum dono frigescunt, et inde exteriorem gloriam torpentes appetunt. Unde ad interna diligenda ardentius flagrare debuerunt. Hanc glaciem nunc in utero Dominus portat, quia intra sinum sanctae Ecclesiae tolerat, sed per extremum et publicatum judicium hanc repellet, dicens: 133.0446C| « Nescio vos unde sitis, discedite a me, omnes operarii iniquitatis (Luc. XIII, 27). » Coelum utique sacrum eloquium intelligitur, quod diem nobis intelligentiae aperiens Sole nos justitiae illustrat. Quod dum nos vitae praesentis nox continet, stellis nobis mandatorum fulget. Sed quia « oportet haereses esse, ut probati manifesti fiant (I Cor. XI, 9), » sancta Scriptura eos qui se superbire appetunt, atque exteriores favores per illam sequuntur, a se frigidos emittit, qui dum a superna intelligentia resplendentes eloquiis et obdurati, ipsi seducunt caeteros, corruunt ad ima venientes, et gelu sunt, et alios astringunt, duratusque in ima corruit, qui ad cognitionem Dei prius tractabilis in summis et liquidus stabat. Dominus tamen hoc gelu gignere perhibetur, non quo 133.0446D| pravorum mentes ipse ad culpam formet, sed quo a culpa non liberat. Sicut scriptum est: « Ego obdurabo cor Pharaonis (Exod. IV, 21). » Potest et in bonam partem nobis ejus intelligentia sine obstaculo difficultatis intelligi. Terra enim si post jactatum semen compluitur, irrigatur: quam si immoderatus accipit, pinguedinem frumenti virtutemque mutat: sed si pluvia gelu premitur, quo vetatur semen progredi foras, cogitur intus radicari ac multiplicari. Quid ergo est, Dominus prius quidem patrem se pluviis insinuat, postmodum vero de suo utero egredi glaciem narrat, seque gelu gignere de coelo pronuntiat, nisi quod miro modo Dominus pectoris 133.0447A| terram ad suscipienda verbi semina, et prius per occultam gratiam compunctionis pluviam infundit, et postmodum ne in conceptis virtutibus immoderatius profluat disciplina intimae dispensationis premit? Ut quum perceptae gratiae pluvia irrigat, etiam disciplinae rigor astringat, ne si aut antequam debet aut plusquam necesse est conceptas virtutes proferat, fruges in herbam vertat. Videamus, Paulus, infusa videlicet terra, quid ait: « Velle adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio (Rom. VII, 18). » Et rursum: « Ut non quae vultis illa faciatis (Gal. V, 17). » Potest etiam in gelu vel glacie praesentis vitae adversitas designari, quae dum sub asperitate sua sanctos comprimit, valentiores reddit. Miro quippe consilio Dominus electos quoque in hac 133.0447B| vita tanquam in hieme adversa ventorum et frigora tolerare permittit, ut velut in aestiva serenitate postmodum fructus, quos hic conceperunt, demonstrent. Unde sponsi voce unicuique animae dicitur: « Surge, propera, amica mea, formosa mea, et veni; jam enim transiit hiems, imber abiit et recessit (Cant. II, 10, 11). » Sequitur: VERS. 30. Ipsi in similitudinem lapidis aquae durantur. --Aquas apostolos accipimus, lapis vero pro ipsa duritia aliquando gentiles populi designantur. Ipsi quippe lapides coluerunt, et de eis dictum est: « Similes illis fiant qui faciunt ea (Psal. CXIII, 8). » Quia ergo primum Judaea Deo credidit, gentilitate omni in perfidiae suae obstinatione remanente; postmodum vero ad fidem gentilium corda 133.0447C| mollita sunt, et Judaeorum infidelitas obdurata, benedicitur: Aquae in similitudinem lapidis durantur. Hinc Paulus gentibus dicit: « Sicut aliquando vos non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis, pro illorum incredulitate; ita et isti nunc non crediderunt in vestram misericordiam, ut et ipsi misericordiam consequamur. Conclusit enim Deus omnia sub incredulitate, ut omnium misereatur (Rom. XI, 30-32). » Aliter: Per aquam populos, per lapidem vero ejusdem Satan duritia designatur. Illo igitur ad ima veniente, in similitudinem lapidis aquae duratae sunt, quia ejus malitiam imitati homines, mollia viscera charitatis amiserunt. MORALITER. Aquae enim per glaciem in superficiem durescunt, sed fluida in intima remanent. Et quid per aquas 133.0447D| nisi fluxa accipimus corda reproborum? Quae cum et proposito virtutem deserunt, fortasse in bonis operibus per hypocrisim ostendunt, dumque in intimis suis ad vitia defluunt, et fortassis imitatores sanctorum se fingunt, aquae in similitudinem lapidis durantur. Aliter: Quia fluxae cogitationes interius lacescunt, nequaquam tamen usque ad consensum pravi operis trahunt: sed mens vivendi consuetudine quasi sub quadam duritia abscondit, quidquid intus ex tentationis pulsante mollescit. Mentes enim quae per prospera molliter fuerint liquidae, constrictae adversitatibus durescunt, et ad similitudinem lapidis aqua perducitur, quando infirmus quisque per acceptam desuper tolerantiam, passiones sui 133.0448A| Redemptoris imitatur. In similitudinem quippe lapis induraverat, qui dicebat: « Impleo ea quae desunt passionum Christi in carne mea (Col. I, 24). » Sequitur: Et superficies abyssi constringitur. --Quia super tecto quodam ignorantiae vestrae velamine, incomprehensibilitas divini judicii humanae mentis oculo nullatenus penetratur. Scriptum quippe est: « Judicia tua abyssus multa (Psal. XXXV, 7). » Aliter: Aliud quidem Satanae, intrinsecus latet, atque aliud intrinsecus ostendit. « Transfigurat enim se velut angelum lucis (II Cor. XI, 14), » quia dum quasi bona persuasionis ejus species, velut solida desuper glacies ostenditur, in profundum latens ejus malitia non videtur. MORALITER. Superficies abyssi constringitur, quia superductam sanctitatis 133.0448B| speciem fluxa ac instabilis eorum conscientia hominibus tegitur. Nam cum sibimetipsis turpes sint intrinsecus, ante alienos tamen oculos quadam vivendi venustate vestiuntur. Aliter: Quia prava cogitatio etsi usque ad suggestionem venit, usque ad consensum non prosilit, quia fluctuantes motus animi superductus rigor sanctae liberationis premit. Solet enim laetitia arcana mentis aperire, atque aperiendo amittere; adversa vero cum nos exterius deprimunt, interius cautiores reddunt. Post gelu itaque vel glaciem superficies abyssi constringitur, quia mens nostra ad conservanda profunda dona quae acceperit, ipsis adversitatibus munitur. Hanc abyssum tegebat Isaias dicens: « Secretum meum mihi (Isa. XXIV, 16). » Et Paulus: « Parco autem ne quis existimet supra 133.0448C| id quod videt et audit aliquid ex me (II Cor. XII, 6). » Sequitur: VERS. 31. Nunquid conjungere valebis micantes stellas Pleiadas, aut gyrum Arcturi poteris dissipare? --Pleiades stellae apo tu plistu [ ἀπὸ τοῦ πλείστου], id est, a pluritate vocatae sunt; ita autem vicinae sibi et divisae sunt conditae, ut et simul sint, et tamen conjungi nequaquam possint. Arcturus vero ita nocturna tempora illustrat, ut in coeli axe positus per diversa se vertat, nec tamen occidat. Quid enim micantes Pleiades, quae et septem sunt, alios quam sanctos omnes denuntiant, qui inter praesentis vitae tenebras, spiritu septiformis gratiae nos lumine illustrant? Quia ab ipsa mundi origine usque ad ejus terminum diversis temporibus ad prophetandum 133.0448D| sunt missi, juxta aliquid sibi conjuncti sunt, et juxta aliquid non conjuncti. Conjuncti per intentionem mentis, et disjuncti sunt per divisionem suae imaginis, quam diversis temporibus Abel, Isaias, et Joannes apparuit. Divisi quidem fuerunt tempore, sed non praedicatione, quia et confessione vocis et virtutum sibi unanimitate junguntur. In Arcturo autem, qui per gyrum suum nocturna spatia non cassurus illustrat, nequaquam particulatim edita vita sanctorum, sed tota simul Ecclesia designatur; quae fatigationes quidem patitur, nec tamen ad defectum prostrata inclinatur. Dum enim sancta Ecclesia innumeris tribulationibus quatitur, praesentis vitae umbra terminatur, eaque stante nox praeterit, quia illa in sua 133.0449A| incolumitate perdurante, mortalitatis hujus vita percurrit. Aliter: Arcturus in septem quidem stellis volvitur, et modo quidem tres ad summa elevat, quatuor ad ima; et quatuor superius erigit, et tres inferius premit. Sancta quoque Ecclesia cum modo infidelibus Trinitatis notitiam, modo autem fidelibus virtutes quatuor, id est prudentiam, fortitudinem, justitiam, temperantiam, praedicat, quasi rotata praedicationis status sui speciem quodammodo immutat. Nam cum confidentiam proprii laboris evacuat, et fidem Trinitatis exaltat, tres Arcturus stellas elevat et quatuor inclinat. Hinc Paulus ait: « Si Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum. Quid enim Scriptura dicit? Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam 133.0449B| (Rom. IV, 2, 3). » Et cum desolata fide praesumere prohibet, sed operari enixius quae praecepta sunt jubet, non quatuor, sed tres deponit. Hinc Jacobus ait: « Sicut corpus sine spiritu emortuum est, ita et fides sine operibus mortua est (Jac. II, 26). » Arcturus itaque volvitur, quia sancta Ecclesia juxta auditorum suorum mentes in diverso latere praedicationis arte versatur. Sed hunc Arcturi gyrum quandoque Dominus dissipat, quia labores Ecclesiae ad requiem permutat. Tunc et Pleiades plenius junget, quia nimirum sancti omnes etiam visionis specie sibi copulantur, quando in fine mundi sancta Ecclesia ab his quos nunc sustinet, laboribus solvitur. Potest igitur per Arcturum, quia a plaga frigoris nascitur, lex; per Pleiades vero, quae ab oriente 133.0449C| surgunt, Testamenti Novi gratia designari. Quasi enim ab Aquilone lex venerat, quae tanta subditos rigiditatis asperitate terebat. Nam dum pro culpis suis alios praeciperet lapidibus obrui, alios gladii morte mulctari, plaga torpens, et velut a sole charitatis aliena praeceptorum suorum semina plus premebat ex frigore quam ex calore nutriebat. Hinc Petrus ait: « Quid tentatis Deum imponere jugum super cervicem discipulorum, quod neque patres nostri, neque nos portare potuimus? » (Act. XV, 10.) Per septem nimirum stellas Testamentum exprimitur Vetus, quasi in veneratione legis dies septimus, et per hebdomadam integram constituti sacrificii vota tendebantur. Pleiades vero, 133.0449D| quae septem sunt, Testamenti Novi gratiam designant; per illud enim fideles suos septiformis muneris limine illustrat. Quia igitur se Arcturus vertit, Pleiades ostendit, quia per omne quod Testamentum Vetus loquitur, Testamenti Novi opera nuntiantur. Redemptor autem noster in carne veniens Pleiades junxit, quia operationes septiformis Spiritus simul in se et junctas et manentes habuit. De quo per Isaiam 133.0450A| dicitur: « Egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum spiritus timoris Domini (Isa. XI, 1). » De quo Zacharias ait « Super lapidem unum septem oculi sunt (Zach. III, 9). » Dum Pleiades jungit, Arcturi gyrum dissipat, quia dum semetipsum factum hominem habere conjunctas sancti Spiritus operationes innotuit, in Testamento Veteris litterae laborem solvit, ut fidelis quisque jam cum libertate spiritus illud intelligat, cui prius in formidine inter tot discrimina serviebat. Sequitur: VERS. 32. Nunquid producis Luciferum in tempore suo? --Pater quippe in suo tempore Luciferum produxit, quia sicut scriptum est: « Cum venerit plenitudo temporis misit Deus Filium suum factum ex muliere, 133.0450B| factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret (Gal. IV, 4, 5). » Qui natus ex virgine velut Lucifer in tenebris nostrae noctis apparuit, quia, fugata obscuritate peccati, aeternum nobis mane nuntiavit. Luciferum se innotuit, quia diluculo ex morte surrexit, et fulgore luminis mortalitatis nostrae terram caliginem expressit. Hinc Joannes ait: « Stella splendida et matutina (Apoc. XXI, 16). » Sequitur: Et vesperum super filios terrae consurgere facis? Vesperum vero Dominus consurgere facit, quia infidelibus Judaeorum cordibus dominari Antichristum, eorum merito exigente, permittit. Terrena quippe et non coelestia requirentes, sponte filii terrae esse voluerunt, et ad percipiendam luciferi nostri claritatem caecati sunt. Hinc Dominus ait « Ego veni in nomine 133.0450C| Patris mei, et non recepistis me, alius veniet in nomine suo, et illum accipietis (Joan. V, 43). » MORALITER. Electis Lucifer oritur, et vesperum reprobis Deo permittente dominatur. Unus enim atque idem sermo Dei est in ore praedicantis. Quem dum isti gaudendo, illi vero invidendo audiunt, claritatem sibi Luciferi in Vesperi tenebras vertunt. Hinc Paulus ait: « Christi bonus odor sumus Deo in his qui saluti fiunt, et in his qui pereunt, aliis quidem odor mortis in mortem, aliis autem odor vitae in vitam (II. Cor. II, 15, 16). » Sequitur. VERS. 33. Nunquid nosti ordinem coeli, et pones rationem ejus in terram? --Ordinem coeli nosse est, supernarum dispositionum occultas praedestinationes videre. Rationem vero ejus in terram ponere est ante 133.0450D| humana corda talium secretorum causas aperire, supernorum judiciorum mysteria, vel considerando discutere, vel loquendo manifestare, quod utique facere in hac vita nullus potest. Quis intelligat cur vivit alius insidians proximis, et moritur alius qui profuturus vitae esset multorum? Ad cognoscendos quippe istos judiciorum secretorum sinus nullus ascendit. LIBER TRICESIMUS. 133.0449| 133.0449D| VERS 34. Nunquid elevabis in nebula vocem tuam. et impetus aquarum operiet te? --Vocem quippe 133.0450D| suam Dominus in nebulam levat, quando praedicatorum suorum linguas ad caliginosa corda infidelium 133.0451A| exhortatione format, eumque aquarum impetus operit, dum bene agentia membra ejus turba resistentium premit. Hinc enim scriptum est: « Factum est verbum Domini ad Jeremiam dicens: Ad omnes civitates Juda, de quibus veniunt ut adorent in domo Domini, universos sermones quos ego mandavi tibi, ut loquaris ad eos, noli subtrahere verbum: si forte audiant, et convertantur unusquisque a via sua mala, et poeniteat me mali quod ego cogito facere eis propter malitiam studiorum eorum. Et dices ad eos: Haec dicit Dominus: Si non audieritis me, ut ambuletis in lege mea, quam dedi vobis, ut audiatis sermones servorum meorum prophetarum, quos ego misi ad vos de nocte consurgens et dirigens, et non audistis. Dabo domum istam sicut Silo, et urbem 133.0451B| hanc dabo in maledictionem cunctis gentibus terrae. Et audierunt sacerdotes et prophetae, et omnis populus Jeremiam loquentem verba haec in domo Domini. Cumque complesset Jeremias loquens omnia quae praeceperat ei Dominus ut loqueretur ad universum populum, apprehenderunt eum sacerdotes et prophetae et omnis populus dicens: Morte moriatur. Quare prophetavit in nomine Domini? » (Jer. XXVI, 2, 9.) Per semetipsum quoque Dominus in nebulam voce levavit, quando praesentem se etiam assumpto corpore exhibens, veritatem suam non secuturis infidelibus quando per caliginem sonuit dicens: « Ego et pater unum sumus (Joan. X, 30); » et: « Antequam Abraham fieret ego sum (Joan. VIII, 58). » Sed eum protinus 133.0451C| aquarum impetus operuit, quia contra illum mox saeviens populorum turba surrexit. Scriptum quippe est: « Propterea ergo quaerebant eum Judaei occidere, quia non solum solvebat Sabbatum, sed et Patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo (Joan. V, 18). » De hoc aquarum impetu per Prophetam clamat: « Circumdederunt me sicut aqua tota die (Psal. LXXXVII, 18); » et: « Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae usque ad animam meam (Psal. LXVIII, 2). » MORALITER. Quanquam fideles sumus dum quibusdam supervacuis curis premimur, obducta confusione caligamus. Et cum nobis etiam talibus mira quaedam Dominus de se sentienda insinuat, quasi in nebulam vocem levat, dum caliginosis nostris mentibus semetipsum loquitur, velut in 133.0451D| nebula is qui non cernitur, auditur. Cum enim caeeis nostris mentibus subtilia de seipso insinuat, in nebulam vocem levat. Cum vero tentatione vitiorum ipse de Deo noster intellectus opprimitur, quasi aquarum impetu in voce sua Deus operitur. Tot enim super illum aquas admittimus, quot post inspirationem ejus gratiae cogitationes illicitas in corde versamus. Sequitur: VERS. 35. Nunquid mittes fulgura et ibunt, et revertentia dicent tibi: Adsumus? --Fulgura quippe ex nubibus exeunt, sicut mira opera ex sanctis praedicatoribus ostenduntur. Nubes quippe ideo vocari solent, quia et coruscant miraculis, et verbis pluunt. Hinc scriptum est: « Fulgura multiplicabis et conturbabis 133.0452A| ea (Psal. XVII, 15). » Vadunt enim fulgura, cum praedicatores miraculis coruscant, et superna revertentia corda transfigunt. Revertuntur, cum non sibi, sed Dei viribus tribuunt quidquid se fortiter egisse cognoscunt. Quid est enim Deo dicere, Adsumus, nisi illi laudem tribuere gratiae, a quo se accepisse sentiunt victoriam pugnae? Fulgur quippe ibat cum Petrus diceret: « Argentum et aurum non est mihi, quod autem habeo hoc tibi dabo. In nomine Jesu Christi surge et ambula (Act. III, 6). » Fulgur autem redit cum ait: « Quid admiramini in hoc, aut nos quid intuemini, quasi nostra virtute et pietate fecerimus hunc ambulare? » et reliqua (Act. III, 12). Aliter: Fulgura, id est, sancti viri mittuntur et eunt, cum a secreto contemplationis ad 133.0452B| publicum operationis exeunt, cum ab abscondito speculationis intimae, in activae vitae latitudine diffunduntur; sed revertuntur, quia post opera exteriora quae peragunt, semper ad sinum contemplationis recurrunt, ut illic ardoris sui flammam reficiant, et quasi ex tactu supernae claritatis ignescant. Unde Salomon ait: « Ad locum unde exeunt flumina, revertuntur, ut iterum fluant (Eccle. I, 7), » quia enim corda audientium rigant, flumina, quia vero accedunt, fulgura memorantur. Hinc enim dicitur: « Illuxerunt fulgura ejus orbi terrae (Psal. XCVI, 4). » Illinc: « Elevaverunt flumina, Domine, elevaverunt voces suas (Psal. LXXXVIII, 26). » Adsumus, namque dicere est praesentes se amando monstrare. Sequitur: 133.0452C| VERS. 36. Quis posuit in visceribus hominis sapientiam, vel quis dedit gallo intelligentiam? --In galli nomine praedicatores sancti designantur, qui inter tenebras vitae praesentis student lucem venturam praedicando, quasi cantando nuntiare. Dicunt enim: « Nox praecessit, dies autem appropinquavit (Rom. XIII, 11); » et: « Hora est jam nos de somno surgere (Ibid., 12). » De hoc gallo alias dicitur: « Tria sunt, quae bene gradiuntur, et quartum quod incedit feliciter: leo fortissimus bestiarum ad nullius pavebit occursum, gallus succinctis lumbis, et aries, nec est rex qui resistat ei (Prov. XXX, 29, 30, 31). » Ubi leo, Christus accipitur, gallus praedicatores, et aries ecclesiarum praepositi designantur; quartum feliciter incedens, Antichristus est prospera 133.0452D| cuncta tenens. Notandum quod sapientia divinitus inspirata in visceribus hominis ponitur, quia nimirum electis non in solis vocibus, sed etiam in sensibus datur, et juxta quod loquitur lingua, loquitur conscientia. Gallo itaque intelligentia datur, quia doctori veritatis discretionis virtus ut noverit quibus, quando, vel quomodo inferat divinitus monstratur. Non enim cunctis una eademque exhortatio convenit. Solet enim gallus profundioribus horis noctis, valentiores ac productiores edere cantus, luce vero propinquante, minores ac minutiores omnino voces format. Sic quippe praedicatores iniquis adhuc mentibus faciunt, dum magnis vocibus aeterni judicii terrores intimant. Illustratis vero 133.0453A| mentibus non tam ea quae sunt poenae terribilia, sed ea etiam quae sunt praemiis mitiora praedicant. More etiam galli sancti se praedicatores prius excutiunt, et sic alios sollicitos reddunt: prius enim sua punire fletibus student, et tunc quae aliorum sunt punienda denuntiant. Sequitur: VERS. 37. Quis enarravit coelorum rationem, et concentum coeli quis dormire facet? --Quid enim coelorum ratio accipitur, nisi vis superna secretorum? Per coeli vero concentum, concors praedicantium sermo signatur. Conditor igitur noster cum coeli rationem enarrare coeperit, Dormire concentum coeli facit, quia cum, jam nobis per speciem ostenditur, nimirum praedicantium verba subtrahuntur. Hinc Jeremias ait: « Non docebit ultra proximum suum, 133.0453B| et vir fratrum suum dicens: Cognosce Dominum; omnes enim cognoscent me a minimo eorum usque ad maximum, dicit Dominus (Jer. XXXI, 34). » Vel certe coelorum ratio est ipsa vivificatrix virtus, quae spiritus format angelorum. Dominus enim sicut est causa causarum, sicut vita viventium, ita etiam ratio rationabilium creaturarum. Tunc ergo coelorum rationem narrat, cum semetipsum nobis clara visione manifestat. Unde in Evangelio dicit: « Venit hora cum jam non in parabolis loquar vobis, sed palam de Patre annuntiabo vobis (Joan. XVI, 25). » MORALITER. Coelorum rationem Dominus narrat, dum nunc insinuando superna secreta, electorum suorum mentes illuminat; concentum vero coeli dormire 133.0453C| facit, dum concordes hymnos angelorum, atque illa coelestium virtutum gaudia reproborum cordibus justo judicio abscondit. Qui concentus coeli, quamvis intrinsecus in se vigilet, in ipsa tamen reproborum ignorantia extrinsecus dormit. Narratur ergo secreti coelestis ratio, et tamen concentus coeli dormire permittitur, quia et aliis per inspirationem supernae retributionis scientia panditur, et aliis quae sit internae laudis suavitas occultatur. Concentus enim supernae laudis in aure illius proruperat, qui dicebat: « Ingrediar in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei (Psal. XLI, 5). » Sequitur: VERS. 38. Quando fundebatur pulvis in ter a, et glebae compingebantur. --More enim suo, quae 133.0453D| adhuc futura sunt, quasi jam praeterita divinus sermo describit. De eo quippe dicitur: « Qui fecit quae futura sunt. » Pulvis itaque tunc in terra fundatur, quia in solida membra reducitur; glebae compinguntur, quia nimirum firma corpora ex pulvere collecta consurgunt. MORALITER. Quid in pulvere, nisi peccatores accipimus, qui nullo rationis pondere solidati, cujuslibet tentationis flatu rapiuntur? De quibus scriptum est: « Non sic impii, non sic, sed tanquam pulvis, » et reliqua (Psal. I, 4). Pulvis ergo in terra fundatus est, cum peccatores vocati, in Ecclesiam traditi, fidei sunt ratione solidati, ut immobiles postmodum contra testamenta consisterent. In hac itaque terra glebae compactae sunt, quia vocati peccatores, 133.0454A| et per sancti Spiritus gratiam infusi, in collectione sunt charitatis uniti. Hinc enim scriptum est, quia « erat in eis cor unum et anima una » in Domino (Act. IV, 32). Has etiam glebas in Ecclesia ex diversitate meritorum distinguere valemus. Nam dum alius est ordo praedicantium, alius auditorum, alius continentium, alius virginum, alius poenitentium, quasi ex una terra e diversa glebarum forma distincta, dum in una fide, in una charitate disparia demonstrantur. Sequitur: VERS. 39. Nunquid capies leaenae praedam, aut animam catulorum ejus implebis? --Ista nimirum illa leaena est de qua Job dixerat: « Non calcaverunt ea filii institorum, nec pertransibit per ea leaena (Job XXVIII, 8). » Huic ergo leaenae praedam Dominus 133.0454B| capit, ut animam catulorum ejus impleat, quia ad augmentum hujus Ecclesiae innumeros de gentilitate diripuit, et per animarum lucrum esurientium apostolorum vota satiavit. Ipsi quippe catuli pro meritis teneritudine et formidinis infirmitate vocati sunt, qui passo Domino clausis foribus residebant. Sicut de illis scriptum est: « Cum esset sero die illa una Sabbatorum, et fores essent clausae, » et reliqua (Joan. XX, 19). Et haec quidem facta a sanctis apostolis novimus, haec nunc etiam fieri a rectis doctoribus scimus. Ipsi enim subsequentium populorum patres sunt, tamen praecedentium filii. Unde et non immerito catuli dicuntur. Vel certe, quia etsi quorumdam magistri sunt, universalis tamen Ecclesiae esse discipuli gloriantur. Leaenae 133.0454C| itaque Dominus praedam capit, quia virtute suae inspirationis ab errore vitam delinquentium diripit, et animas catulorum ejus replet, quia conversatione multorum piis doctorum desideriis satisfacit. Sequitur: VERS. 40. Quando cubant in antris, et in specubus insidiantur. --Cum enim nequaquam sancti apostoli, contra membra diaboli in voce liberae praedicationis exsurgerent, adhuc contra adversarios suos quasi in antris insidiabantur. Clausis quippe foribus quasi in quibusdam additis specubus suis catuli rapturi mundum cubant, ut animarum praedam postmodum praesumentes diriperent. Horum primo illi catulo esurienti, sed etiam valentius tensa per linteum gentilitate, 133.0454D| quasi monstrata praeda dicitur: « Macta et manduca (Act. X, 13). » Aliter: Doctores etenim sancti quando et arguenda conspiciunt, et tamen per silentium in cogitationibus retinent, quasi in specubus latent; et velut in antris se contegunt, quia in suis cordibus occultantur. Sed cum opportunum tempus invenerint, repente prosiliunt, et nulla quae dicenda sunt reticent, et cervicem superbientium morsu asperae increpationis tenent: neque enim cuncta tempora doctrinae sunt congrua. Sequitur: VERS. 41. Quis praeparat corvo escam suam, quando pulli ejus clamant ad Dominum? --Quid enim corvi pullorum nomine, nisi peccati nigra gentilitas designatur? 133.0455A| De qua per Prophetam dicitur: « Qui dat jumentis escam ipsorum, et pullis corvorum, » et reliqua (Psal., CXLVI, 9). Iste corvus esca fuit, dum ipsam Ecclesiam quaereret, sed nunc escam accipit, quia ipse ad conversionem alios exquirit, cujus videlicet pulli, id est, praedicatores ex eo editi, non in se praesumunt, sed in viribus Redemptoris sui; et quamvis animarum piis vocibus esuriant, nihil tamen sua virtute posse sciunt: « Quia neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat, Deus (I Cor. III, 7). » Sequitur: Vagantes eo quod non habeant cibos. --In hac vagatione nil aliud quam aestuantium praedicatorum vota signantur, qui dum in Ecclesiae sinum recipere populos ambiunt, magno ardore succensi, nunc ad nos, 133.0455B| nunc ad illos colligendos desiderium mittunt. Quasi quaedam quippe vagatio est ipsa cogitationis aestuatio. Sic quippe Paulus transire ad alia ex aliis appetit, quia ipsa eum quae implet charitas impellit. Retentus Ephesi, Corinthiis scribit: « Ecce tertio hoc paratus sum venire ad vos (II Cor. XII, 14). » Rursum Ephesi commorans, Galatis loquitur dicens: « Vellem modo esse apud vos, et mutare vocem meam (Gal. IV, 20). » Potest etiam corvi nomine nigra per infidelitatis meritum plebs Judaica designari. Pulli nimirum sancti apostoli sunt, plebis Israeliticae carne generati; qui dum pro gente sua ad Dominum preces funderent, quasi pulli corvorum eum de quo carnaliter editi sunt spiritali intelligentia parentem populum paverunt. Igitur 133.0455C| dum pulli clamant, corvo esca praeparatur, quia dum apostoli exorant, plebs dudum perfida ad cognitionem fidei ducitur, et ex praedicatione filiorum, dum Judaea audiens modo in tribus millibus (Act. II, 41), modo in quinque millibus (Act. IV, 4), spirituali est intelligentia satiata. Sed vagantes pulli corvo huic esurientes quaesierunt escam, quia, Judaea credere nolente, apostoli in universam mundi partem dispersi sunt, dicentes resistentibus: « Vobis quidem primum oportuerat loqui verbum Dei, sed quoniam repellitis illud, et indignos vos judicatis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes (Act. XIII, 46). » Tuncque corvus escam invenit, quia conversa gentilitate Judaicus populus ad extremum stultitiam suae infidelitatis relinquet. Sicut scriptum 133.0455D| est. « Donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fiet (Rom. XI, 25, 26). » MORALITER. Corvus editis pullis, ut fertur, escam plene praebere dissimulat, priusquam plumescendo nigrescant. Corvus profecto est doctus quisque praedicator, peccatorum suorum nigredinem menti reducens, cui quidem nascuntur in fide discipuli; sed fortasse dum a peccatis praeteritis memoriam avertunt, humilitatis nigredinem non ostendunt, quibus discretus doctor sublimia discere quaerentibus interna mysteria non ministrat. Si vero in confessione vitae praeteritae lamenta sui gemitus velut nigrescentes plumas proferant, illico esurientibus discipulis alimenta vitae loquendo subministrat. 133.0456A| Sed, dum pulli, ut salventur, clamant, corvo esca praeparatur, quia dum verbum Dei boni auditores esuriunt, proficiendis eis majora doctoribus intelligentiae dona tribuuntur. Sequitur: CAPUT XXXIX. VERS. 1. Nunquid nosti tempus partus ibicum in petris, vel parturientes cervas observasti? --Meridiana pars ibices aves vocat, quae Nili fluenta inhabitant. Orientalis vero Occidentalisque plaga, parva quadrupedia Ibices nominant, quibus et moris est in petris parere, qui casu ruentes, suis se cornibus illaesi suscipiunt. Cervorum vero mos est serpentes exstinguere, et flumina transeuntes capitum onera vicissim ferre. In cervis vero vel ibicibus, magistrorum spiritualium persona signatur, qui in petris 133.0456B| pariunt, dum in doctrina Patrum, qui petra pro soliditate vocati sunt, ad conversionem animas gignunt, ipsi nullius casus damna sentiunt, quia quidquid eis ruinae temporalis accesserit, geminis se in Testamentis suscipiunt. De quibus dicitur: « Cornua in manibus ejus (Habac. III, 4). » His se excipiebat cornibus Paulus dicens: « Quaecunque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt, » etc. (Rom. XV, 4.) Ipsi etiam cervi vocati sunt. Ut illud Jeremiae: « Cerva in agro peperit et reliquit (Jer. XIV, 5). » Ipsi more cervarum interemptis vitiis quasi serpentes vivunt, et ad fontem vitae acrius inardescunt. Hinc scriptum est: « Sicut cervus desiderat ad fontes aquarum, » etc. (Psal. XLI, 2.) Ipsi dum labentia hujus temporalitatis momenta quasi quaedam 133.0456C| flumina transeunt compatientes charitate, onera sua invicem portant, implentes quod dictum est: « Invicem onera » vestra « portate, » etc. (Gal. VI, 2.) Quia vero post adventum Domini spiritales magistri per mundum sparsi sunt, ut animas in fide praedicando gignere potuissent, et quia tempus incarnationis Domini ante prophetarum voces cognitum non fuit, quamvis ipsa futura incarnatio praecognita omnibus electis fuerit, bene beatus Job de tempore partus ibicum, cervarum discutitur. Possunt vero cervarum significatione doctores, appellatione ibicum auditores intelligi. In petris vero ibices pariunt, quia ad exercenda sancta opera, per exempla Patrum praecedentium fecundantur, ut cum fortasse praecepta sublimia audiunt, et infirmitatis 133.0456D| propriae conscii eos implere posse diffidunt, majorum vitam conspiciunt, atque in eorum considerata fortitudine bonorum operum fetus ponant, verbi gratia: Verborum contumeliis pressus, cum virtutem patientiae servare non sufficit, David factum ad memoriam reducat. Parturientes enim cervas observare est, ipsos labores Patrum, qui spiritales filios genuerant, cauta consideratione pensare. Cauta quippe se observatione circumspiciunt, ut sint fortes in praeceptis compatientes in infirmitatibus, in minis terribiles, in exhortationibus blandi. Qui per vigorem disciplinae Patres sunt per pietatis viscera esse matres noverunt, quia labores sanctae conceptionis tolerant, et proferendo 133.0457A| Dei filios intra uterum charitatis portant. Sequitur: VERS. 2. Si numerasti menses conceptus earum. --Subaudis, ut ego, qui in sanctis praedicatoribus non solum fructus exterioris operis, sed ipsas diutinas cogitationes numero, quia ad retributionem servo. Sancti enim viri cum de profectu auditorum cogitant, quasi jam in uterum conceptum portant; sed, cum nonnulla, quae dicenda sunt, differunt, et aptum suis exhortationibus tempus quaerunt, veluti aperto, quem fieri appetunt, in mensium prolixitate dilatantur. Possunt per menses, quia congesti dies sunt, etiam multiplicatae virtutes intelligi. In mensibus quoque luna renascitur, nihilque obstat si per menses novae regenerationis creatura signetur. 133.0457B| De qua Paulus apostolus ait: « In Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed nova creatura (Gal. VI, 15). » Sancti igitur cum se ad praedicandum parant, prius se interius virtutibus innovant, ut ad hoc quod loquendo docent, vivendo concordent. Curant summopere ut contra iram, patientiam; contra luxuriam, cordis munditiam ponant, sicque in conspectu sanctae praedicationis menses virtutum fiunt, quos tamen menses Dominus solus dinumerat, qui eadem bona in eorum cordibus nonnisi qui dedit, pensat. Sequitur: Et scisti tempus partus earum? --Subaudis, ut ego, qui, dum in cogitatione virtutum menses dinumero, quando hoc, quod implere appetunt, parere valeant, scio. Sequitur: VERS. 3. Incurvantur ad fetum, et aperiunt [pariunt], 133.0457C| et rugitus emittunt. --Mugiunt quippe, dum per incurvationem suam in conversatione lucis auditorum animas gignunt, quia ab aeternis suppliciis nos removere, nisi flendo et dolendo non possunt. Hinc Paulus dicebat: « Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis (Gal. IV, 19); » et: « O insensati Galatae, » etc. (Gal. III, 1.) Notandum vero est quod incurvantur istae cervae ut pariant, quia ab immensitate contemplationis intimae, ad infirmitatem nostram condescendunt. Hinc Paulus ait: « Non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus, tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam (I Cor. III, 1, 2). » Sequitur: VERS. 4. Separantur filii earum; pergunt ad pastum, 133.0457D| egrediuntur et non revertuntur. --Pastum Scriptura sacra illud viriditatis aeternae pabulum vocat. Unde Psalmista ait: « Dominus regit me, » etc. (Ps. XXII, 1) et rursum: « Nos autem populus ejus et oves pascuae ejus (Ps. XCIX, 3). » Pergunt ergo ad pastum, quia de corporibus exeuntes illa pabula internae viriditatis inveniunt. Et non revertuntur ad eas. Quia in illa suscepta contemplatione jam nullatenus indigent verba audire dicentium. Hinc enim scriptum est: « Non docebit ultra quis proximum suum, et vir fratrem suum dicens: Cognosce Dominum; omnes enim cognoscent me, » etc. (Jer. XXXI, 34.) Et Dominus: « Palam, » inquit, « de Patre annuntiabo vobis (Joan. XVI, 25). » Sequitur: 133.0458A| VERS. 5. Quis dimisit onagrum liberum in solitudine? --Subaudis ut ego? Per onagrum eorum vita signatur, qui a turbis popularibus remoti conversantur. Qui apte etiam liber dicitur, quia magna est servitus saecularium negotiorum, quibus mens vehementer atteritur, quamvis in eis sponte desudetur, ac si quem semel a dominatione desideriorum colla mentis excusserit, quadam jam libertate perfruitur, ab hoc gravi jugo servitutis Dominus revocat dicens: « Venite ad me, omnes qui laboratis, et onerati estis (Matth. II, 28). » Liber ergo dimittitur, quia calcatis terrenis desideriis appetitione rerum temporalium securitatem mentis exonerat. MYSTICE. Nec indignum quis judicet per tale animal, incarnatum Dominum posse figurari, qui in Scriptura sacra 133.0458B| vermis et scarabeus nominatur. Ut illud: « Ego sum vermis (Psal. XXI, 7). » Et: « Scarabeus de ligno clamavit. » Sic quippe agno et serpenti comparatur. Per haec enim omnia dici singulariter potest, quia de his omnibus credi aliquid essentialiter non potest. Potest ergo onager incarnatum Dominum designare, agri quippe est animal onager. Et quia incarnatus Dominus gentilitati magis quam Judaeae profuit, quasi non in domum, sed potius in agrum venit. Hinc scriptum est: « Species agri mecum est (Psal. IX, 11). » Et quia incarnatus Dominus particeps nostrae factus est naturae, non culpae, liber dimissus dicitur, quia sub peccati dominio non tenetur. De quo alias dicitur: « Inter mortuos liber (Psal. LXXXVII, 5). » « Omnis » enim 133.0458C| « qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. VIII, 34). » Hic quippe dimissus est liber, quia naturam nostram suscipiens, iniquitatis jugo nullumodo tenetur. Sequitur: Et vincula ejus quis solvit? --Subaudis, nisi ego? Solvuntur vero uniuscujusque vincula dum divino adjutorio interna desideriorum carnalium retinacula disrumpuntur. Solvit itaque Deus onagri vincula, quando ab electi uniuscujusque animo infirmarum cogitationum nodos erumpit, et propitius dissipat omne quod in electa mente ligabatur. TYPICE. Vincula Domini tunc soluta sunt, cum infirmitates passionis, illius resurrectionis sunt gloria commutatae. Esurire enim, sitire, lacessere, teneri, flagellari, crucifigi nostrae mortalitatis vinculum fuit. Sed cum expleta morte inferni claustra 133.0458D| patescerent, quid aliud nisi infirmitatis nostrae vincula solvebantur? De quibus vinculis Petrus ait: « Quem Deus suscitavit, solutis doloribus inferni, juxta quod impossibile erat teneri illum ab eo (Act. II, 24). » Sequitur: VERS. 6. Cui dedi in solitudine domum. --Hoc loco solitudinem debemus intelligere corporis, an solitudinem cordis? Sed quid est solitudo corporis, si solitudo defuerit cordis? Qui enim corpore remotus vivit, sed tumultibus conversationis humanae ac terrenorum desideriorum cogitationi se inserit, non est in solitudine. Si vero prematur aliquis corporaliter popularibus turbis, et tamen nullos curarum saecularium tumultus in corde patiatur, non est 133.0459A| in urbe. Omnes enim motus importune se offerentium levium cogitationum quasi quasdam circumvolantes muscas ab oculis mentis abigit manu gravitatis, et quoddam sibi cum Domino secretum intra se quaerit, ubi cum illo, exteriore cessante strepitu, per interna desideria silenter loquantur. De hoc secreto cordis alias dictum est: « Factum est silentium in coelo quasi media hora (Apoc. VIII, 1). » ALLEGORICE. Per solitudinem gentilitas designatur, in qua dum patriarcha non fuit ad intelligendum Deum, qui ratione uteretur non fuit, homo pene non fuit. Hinc Isaias ait: « Laetabitur deserta et invia, et exsultabit solitudo, et florebit quasi lilium (Isa. XXXV, 1). » Et rursum de Ecclesia dicitur: « Ponet desertum ejus quasi delicias, 133.0459B| et solitudinem ejus quasi hortum Domini (Isa. LI, 3). » In solitudine ergo Dominus domum accepit, qui post mortem ac resurrectionem suam ad gratiam fidei gentilitatem vocare dignatus est. Sequitur: Et tabernaculum ejus in terra salsuginis. --Salsugo accendere sitim solet, et quia sancti viri quandiu in hujus vitae tabernaculis degunt, ad supernam patriam desiderii sui quotidianis aestibus accenduntur, in terga salsuginis tabernacula habere perhibentur, sicut scriptum est: « Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, » etc. (Matth. V, 6.) ALLEGORICE. Terra salsuginis gentilitas intelligitur, quae priusquam veram Dei sapientiam cognosceret, salsuginem protulerat, quia nullam viriditatem boni intellectus proferens perversa sapiebat. De 133.0459C| qua scriptum est: « Terra fructifera a salsugine, etc. » (Psal. CVI, 34.) Tabernaculum ergo in terra salsuginis Redemptor noster accepit, quia incarnatus pro hominibus derelicta a Deo gentilitatis corda possedit. De quo scriptum est: « Posuit desertum in stagna aquarum, et terram sine aqua in exitus aquarum (Ibid., 35). » Sequitur: VERS. 7. Contemnit multitudinem civitatis. --Multitudinem civitatis contemnere est humanae conversationis prava studia devitare, ut jam non libeat terrenorum hominum qui prae abundantia iniquitatis multi sunt, perditos mores imitari. Cum paucis namque ingredi angustam portam desiderant, et non cum multis laeta itinera ingredi appetunt, quae ad interitum ducunt (Matth. VII, 13). Unde et sponsi 133.0459D| voce sponsae in Canticis canticorum dicitur: « Nisi cognoveris te, o pulchra inter mulieres, egredere et abi post vestigia gregum, et pasce haedos tuos (Cant. I, 7). » MORALITER. Contemnit multitudinem civitatis, id est mores despexit humanae conversationis. Homo quippe inter homines factus, usum tenere hominum noluit. Idcirco namque inter nos homo factus est, ut non solum nos sanguine fuso redimeret, sed ostenso exemplo commutaret. In conversatione igitur nostra, et veniendo alia invenit, et vivendo alia docuit. Stupebant enim omnes superba Adam stirpe progeniti prospera vitae praesentis appetere, adversa devitare, opprobria fugere, gloriam sequi. Venit inter eos incarnatus Dominus adversa 133.0460A| appetens, prospera spernens, opprobria amplectens, gloriam fugiens. Nam cum Judaei illum regem sibi constituere voluissent, fieri rex fugit; cumque eum interficere molirentur, sponte ad crucis patibulum venit. Quia ergo nova conversatione usus inter homines, quia mores secutus non est, bene de eo scriptum est: Contemnit multitudinem civitatis. Vel certe quod multos per spatiosam viam vagantes deseruit, et per angustam gradientes paucos elegit. Multitudinem namque civitatis contemnere est, humani generis partem, quae latam viam ingreditur, quae et pro abundantia iniquitatis multa est, a regni sui sorte reprobare. Sequitur: Clamorem exactoris non audit. --Quis intelligi exactor alius potest nisi diabolus? qui semel in paradiso homini 133.0460B| malae persuasionis nummum contulit, et quotidie ab eo hujus debiti exigere reatum quaerit. Hujus exactoris sermo est malae suggestionis inchoatio. Sciendum praeterea est quia quinque nos modis gulae vitium tentat. Aliquando namque indigentiae tempora praevenit, ut Jonathan in gustu mellis edendi tempus antecessit (I Reg. XIV, 27). Aliquando vero tempus non praevenit, sed cibos lautiores quaerit, sicut populus in eremo cibos carnium petiit, quos lautiores putavit (Num. XI, 31, 32). Aliquando quaelibet sumenda sint praeparare accuratius expetit, ut puer filiorum Heli, non coctas more solito de sacrificio carnes, sed crudas quaerebat, quas accuratius exhiberet (I Reg. II, 15). Aliquando autem in ipsa quantitate sumendi mensuram refectionis excedit, 133.0460C| quaelibet sumenda sint, ut illud: « Sodomae iniquitas fuit saturitas panis et abundantia aquae (Ezech. XVI, 49). » Aliquando despectus est cibus, sed avidius sumitur, ut Esau primogenitorum gloriam lenticula vendens (Gen. XXV, 34). Sermo ergo hujus exactoris est necessaria postulatio naturae, clamor vero ejus mensuram necessitatis transiens, appetitus gulae. Hic itaque onager exactoris hujus sermonem audit, clamorem non audit, quia discretus ac continens vir, et usque ad temperandam necessitatem ventrem reficit, et a voluptate restringit. Hinc quippe scriptum est: « Carnis curam ne feceritis in desideriis (Rom. XXXI, 34). » MYSTICE. Hujus exactoris violentos motus Dominus non expavit adveniens, sicut ipse ait: « Venit enim princeps 133.0460D| hujus mundi, et in me non inveniet quidquam (Joan. XIV, 30). » Venit quippe ad eum exactor humani generis, quia illum hominem vidit, sed quem in se infirmitate despectum hominem credidit, virtute supra hominem sensit. Hujus nimirum exactoris typum Laban tenuit, quando cum furore veniens sua apud Jacob idola requisivit (Gen. XXXI, 34). De hac exactore Redemptori nostro gentilitatem ab ejus dominio liberanti per prophetam dicitur: « Jugum enim oneris ejus, et sceptrum exactoris ejus superasti, » etc. (Isa. IX, 4.) Sequitur: VERS. 8. Circumspicit montes pascuae. --Montes pascuae, altae contemplationes internae refectionis. Sancti enim viri, quanto magis se exterius despiciendo 133.0461A| dejiciunt, tanto amplius interius revelationum contemplatione pascuntur. Unde scriptum est: « Ascensus in corde ejus disposuit in valle lacrymarum (Psal. LXXXIII, 7). » Aliter: Montes etiam pascuae sunt, sublimes virtutes angelorum, quae idcirco hic nos ministrando et adjuvando reficiunt, quia illic internae contemplationis rore pinguescunt; quae quia largiente Deo in omni nos certamine protegunt, recte circumspici dicuntur. Aliter: Montes pascuae possunt altae sententiae Scripturae sacrae accipi. De quibus scriptum est: « Montes excelsi cervis (Psal. CIII, 18). » Quia nimirum hi qui jam dare contemplationis saltus noverunt, altas sententiarum divinarum virtutes, quasi cacumina montium ascendunt. MYSTICE. Montes accipimus elatos hujus saeculi, 133.0461B| qui in corde suo altitudinem terrarum tenuerunt, sed quia etiam tales Dominus Ecclesiae suae corde conversos inviscerat, eosque a priori elatione commutans, in sua membra transformat, isti montes pascuae ejus sunt, quia nimirum de conversatione errantium, de superborum humilitate satiatur, et sicut apostolis ad praedicationem missis praecepit dicens: « Operamini non cibum, qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam (Joan. VI, 27). » Sicut ipse ait: « Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus qui misit me (Joan. IV, 34). » De his montibus scriptum est: « Non repellet Dominus plebem suam (Psal. XCIII, 14), » « quoniam in manu ejus sunt omnes fines terrae, et altitudines montium ipsius sunt (Psal. XCIV, 4). » Convertit namque eum quem conspicit sicut scriptum est: « Conversus Dominus 133.0462A| respexit Petrum (Luc. XXII, 61); » et sicut Salomon ait: « Rex, qui sedet in solio judicii, dissipat omne malum intuitu suo (Prov. XX, 8). » Notandum quod non ait, inspicit, sed circumspicit; in Judaea quippe incarnatus est Dominus, quae posita in medio gentium fuit, atque ideo circumspicit montes quia latos [elatos] hujus saeculi circumquaque positos ex gentilitatis universitate colligit. In his itaque montibus pascitur, quia bonis operibus conversorum quasi herbis virentibus satiatur. Hinc scriptum est: « Ubi pascis, ubi cubas in meridie (Cant. I, 6). » Sequitur: Virentia quaeque perquirit. --Virentia quippe sunt omnia, quae temporaliter condita, venturo fine, jocunditate vitae praesentis quasi aestivo sole siccantur. Virentia autem vocata sunt, quae nulla temporalitate 133.0462B| marcescunt; hinc onagro despectis rebus transitoriis virentia perquirere est, in aeternum mansura sancto unicuique viro desiderare. TYPICE. Arentia namque sunt corda hominum quae in hujus saeculi perituris plantata aeternitatis fiduciam non habent: virent autem, quae illi haereditati inhaerent. De qua Petrus apostolus dicit: « In haereditatem incorruptibilem (I Petr. I, 4). » Quisquis itaque intrinsecus arescere formidat, arentia extrinsecus mundi hujus desideria fugiat. Quisquis a Domino perquirere desiderat aeternam patriam appetens, interna cordis plantatione viridescat. Haec autem de onagro exposita duplici intellectui sufficiant; lectoris vero judicio relinquendum est, quid magis duxerit eligendum. LIBER TRICESIMUS PRIMUS. 133.0461| 133.0461C| VERS. 9. Nunquid vult rhinoceros servire tibi? --Subaudis, qui cum praedicamentis quidem hominum diu resistere pertuli, sed tamen repente, cum volui, miraculis stravi. Rhinoceros enim indomitae omnino naturae est; ita ut si quando captus fuerit, teneri nullatenus possit. Impatiens quippe, ut fertur, illico moritur. Ejus vero nomine Latina lingua interpretatum sonat, in nare cornu. Et quid aliud in nare, nisi fatuitas, quid in cornu, nisi elatio designatur? Nam quia in nare fatuitas solet intelligi, Salomone attestante, didicimus qui ait: « Circulus aureus in naribus suis mulier pulchra et fatua (Prov. XI, 22). » Et quod in cornu superbia designatur, propheta demonstrat dicens: « Dixi iniquis: Nolite inique agere; et delinquentibus: Nolite exaltare cornu 133.0461D| (Psal. LXXIV, 5). » Quid ergo in rhinocerote hoc, nisi potentes hujus saeculi designantur? vel ipsae in eo principatuum potestates, qui typo fatuae jactationis elati, dum falsis exterius inflantur honoribus, veris miseriis intus inanescunt? Quibus bene dicitur: « Quid superbis terra et cinis? » (Eccli. X, 9.) Sed 133.0462C| cornu suum rhinoceros iste feriendo Ecclesiam in martyribus lassatus inclinavit, cum potestates hujus mundi non verbis, sed miraculis Deus fregit, sibique subditas fecit. Aliter: Rhinoceros iste, qui etiam monocerus Graecis exemplaribus nominatur, tantae esse fortitudinis dicitur, ut nulla venantium virtute capiatur. Et sicut quidam dicunt, virgo si puella proponitur, quae se veniente sinum aperit, in quo illo omni ferocitate postposita, caput deponit, sicque ab eis a quibus capi quaeritur, repente velut enervis invenitur. Buxei quoque coloris esse describitur, qui etiam elephantem cornu (quod immane singulariter gestat) in ventre infigere perhibetur, ut eum facile sternat. Potest ergo per hunc unicornem ille populus designari, qui dum de accepta lege, non 133.0462D| opera, sed solam inter cunctos homines elationem sumpsit, quasi inter caeteras bestias, cornu singulariter gestavit. Unde scriptum est: « Libera me de ore leonis, et cornibus unicornium (Psal. XXVIII, 22). » Ac si ergo beatus Job typum beatae Ecclesiae tenenti dicatur: Nunquid illum populum 133.0463A| quem superbire in nece fidelium stulta sua elatione consideras, sub jure tuae praedicationis inclinas? Subaudis, ut ego? qui et in me illum singulari cornu extolli conspicio, et tamen mihi cum voluero protinus subdo. Paulus ergo ad medium ducatur, qui dum contra Deum se quasi de custodia legis nesciens, extulit; cornu in nare gestavit. Unde et hoc ipsum naris cornu per humilitatem postmodum inclinans dicit: « Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et contumeliosus; sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci (I Tim. I, 13). » Virgo nimirum rhinoceroti sinum suum aperuit, cum Saulo incorrupta Dei sapientia Incarnationis suae mysterium de de coelo loquendo patefecit dicens: « Saule, Saule, quid me persequeris? » (Act. IX, 4.) Et fortitudinem 133.0463B| suam rhinoceros perdidit, quia prostratus humo omne quod superbum tumebat, amisit. Sequitur: Aut morabatur ad praesepe tuum? --Praesepe hoc loco ipsa Scriptura sacra non inconvenienter accipitur, in qua verbi pabulo animalia sancta satiantur. De quibus per Prophetam dicitur: « Animalia tua habitabunt in ea (Psal. LXVII, 11). » Sed elati omnes in primordiis nascentis Ecclesiae tantominus in praedicatorum praesepe claudi se jam contempserant, quanto magis in voluptatibus propriis dimissi desperationis suae campum tenebant. De quibus Paulus ait: « Qui desperantes semetipsos tradiderunt impudicitiae in operatione immunditiae omnis, in avaritiam (Ephes. IV, 19). » Et tamen cum voluit, repente Dominus ad suum eos praesepe religavit. Ecce 133.0463C| enim cernimus quod potentes hujus saeculi, ejus principes praedicamenta Dominica libenter audiunt, constanter legunt, passimque [passumque] a praesepe non exeunt, quia praecepta Dei quae aut legendo aut audiendo cognoscunt, nequaquam vivendo transcendunt, sed ad verbi pabulum quasi clausi stare aequanimiter tolerant, ut edendo et permanendo pinguescant. Aliter: Isdem rhinoceros etiam ad Dei praesepe moratus est, quia ruminare verba Evangelii dedignatus non est. Ait enim: « Ascendi Jerosolymam cum Barnaba, assumpto et Tito, ascendi autem secundum revelationem, et contuli cum eis Evangelium (Gal. II, 1, 2). » Et quia prius jejunus audierat: « Durum tibi est contra stimulum calcitrare (Act. IX, 5), » mira postmodum virtute praesidentis 133.0463D| pressus ex verbi pabulo vires obtinuit. Sequitur: VERS. 10. Nunquid alligabis rhinocerotem ad arandum loro tuo? --Lora sunt Ecclesiae praecepta disciplinae; arare vero est, per praedicationis studium humanum pectus vomere linguae proscindere. Scimus, rhinoceros iste terrenus videlicet princeps, quanta prius crudelitate saevierit, et nunc agente Domino cernimus quantis disciplinae loris astrictus sit, qui non solum se a pravis operibus retinet, sed etiam in sanctae fidei praedicatione exercet, quos, dum metuere Deum in suis actionibus cernimus, quid aliud quam loris ligatos videmus? Cum vero eam fidem, quam dudum persequendo impugnaverant, 133.0464A| nunc prolatis legibus praedicare non cessant, quid aliud faciunt, nisi aratri labori insudant? Aliter: Loris praefatus rhinocerus astringitur, quia videlicet uno in tempore caecitate, praedicatione, baptismate ligatur, ut non solum homines crudelitatis cornu non impetat, sed eorum etiam refectione saeviens, aratrum praedicationis trahat. Ipse quippe de evangelizantibus quasi de arantibus dicit: « Debet enim in spe qui arat, arare, et qui triturat in spe fructus percipiendi (II Cor. IX, 10). » Qui igitur tormenta prius fidelibus irrogaverat, et per fidem postmodum flagella libenter portat, profecto bene ligatus sub aratro desudat ad segetem, qui vivebat in campo male liber a timore. Sequitur: Aut confringet glebas vallium post te? --Plerumque autem 133.0464B| terrae principes loris fidei ligati exigente ira ad feriendum rapiuntur, regni culmina quasi cornu ad profectum regni coelestis inclinant. Aliter: Jam Dominus quorumdam mentes intraverat qui illum veraciter humani generis redemptorem credebant; qui tamen dum nequaquam a pristina observatione recederent, dura litterae praedicamenta custodirent, ei praedicator egregius dicit: « Si circumcidamini, Christus in vobis nihil proderit (Gal. V, 2). » Qui ergo in humili mente fidelium, legis duritiam redarguendo contrivit, quid aliud quam in valle post Dominum glebas fregit? ne videlicet grana seminum quae excissus aratro fidei sulcus cordis exceperat, per custodiam litterae depressa deperirent. Sequitur: 133.0464C| VERS. 11. Nunquid habebis fiduciam in fortitudine ejus? --Ac si dicatur, ut ego? In rhinocerotis fortitudine fiduciam Dominus habere se asserit, quia, quod temporaliter terreno principi contulit, ad cultum suae venerationis inclinavit. Quo enim in mundo plus potest, eo pro mundi Auctore plus praevalet. Nam quia a subjectis ipse metuitur, tanto facilius persuadet, quanto et cum potestate indicat qui vere metuatur. Aliter: In rhinocerotis hujus fortitudine fiduciam Dei habuit, quia quanto illum crudelius dura sibi inferentem pertulit, tanto per se constantius tolerantem adversa praescivit. Sequitur: Et derelinques ei labores tuos? --Labores enim suos huic rhinoceroti Dominus dereliquit, quia converso terreno principi eam, quam sua morte mercatus est, 133.0464D| Ecclesiam credidit. Quia videlicet in ejus manu quanta sollicitudine pax fidei sit tenenda, commisit. Aliter: Labores etiam, quos ipse in carne pertulerat, rhinoceroti dereliquit, quia conversum illum usque ad imitationem propriae passionis traxit. Unde et per eumdem rhinocerotem dicitur: « Suppleo ea quae desunt passionum Christi in carne mea (Col. I, 24). » Sequitur: VERS. 12. Nunquid credes ei quod reddat sementem tibi, et aream tuam congreget? --Quid aliud semen, nisi verbum praedicationis accipitur? Sicut in Evangelio Dominus dicit: « Exiit qui seminat semen suum (Matth. XIII, 3). » Et sicut propheta ait: « Beati seminatis super omnes aquas (Isa. 133.0465A| XXXII, 20). » Quid aliud area, nisi Ecclesia debet intelligi? De qua rursus voce Praecursoris dicitur: « Et permundabit aream suam (Matth. III, 12). » Quis ergo in initio nascentis Ecclesiae crederet, dum contra eam ille indomitus principatus terrae tot minis et cruciatibus saeviret, quia rhinoceros iste Deo sementem redderet, id est, acceptum praedicationis verbum operibus repensaret? Quis posset tunc infirmorum credere quod eis aream congregaret? Ecce enim modo pro Ecclesia leges promulgat, qui dudum contra eam per varia tormenta saeviebat. Hic quaslibet gentes capere potuerit, ad fidei gratiam illas suadendo perducit; eisque aeternam vitam indicat, quibus captis praesentem servat. Aliter: Consideremus Paulum quis ante fidem fuerit, et profecto 133.0465B| cognoscimus quia nullus tunc fidelium crediderat, quod ad jugum Deus suae formidinis vim tantae elationis inclinaret. Unde et Ananias pavens ait: « Domine, audivi a multis de viro hoc quanta mala sanctis tuis fecerit in Jerusalem (Act. IX, 13). » Qui tamen repente commutatus ab hoste praedicator efficitur, et in cunctis mundi partibus Redemptoris sui nomen insinuat, supplicia pro veritate tolerat; alios blandimentis vocat, alios ad fidem terroribus revocat, et tanto Dei aream congregat, quanto illum prius elatione ventilabat. Sed neque hoc abhorreat a Paulo quod rhinoceros buxei coloris dicitur. Quid enim per colorem buxeum, nisi abstinentiae pallor exprimitur? cui ipse tenaciter adhaerere testatur dicens: « Castigo corpus meum et in servitutem subjicio, » 133.0465C| etc. (I Cor. IX, 27.) Qui cum aliorum ingluviem redarguit, cornu elephantos in ventrem ferit. Ut illud: « Multi enim ambulant, quos saepe dixi vobis, nunc autem et flens dico inimicos crucis, quorum finis interitus, quorum Deus venter est, » etc. (Philip. III, 18.) Et rursum: « Hujusmodi Christo Domino non serviunt, sed suo ventri (Rom. XVI, 18). » Quae ergo in Paulo scripta cognovimus, superest ut facta et in aliis credamus. Sequitur: VERS. 13. Penna struthionis similis est pennis herodii et accipitris. --Quis herodium et accipitrem nesciat aves reliquas quanta volatus sui velocitate transcendant? Struthio vero eorum pennae similitudinem habet, sed volatus eorum celeritatem non habet. A terra vero elevari non valet, et alas 133.0465D| quasi ad volatum specie tenus erigit. Significat Omnipotens hypocritas, qui, dum bonorum vitam simulant, imitationem sanctae visionis habent, sed veritatem sanctae actionis non habent; qui alas per figuram sanctitatis extendunt, sed curarum saecularium pondere gravati, nullatenus a terra sublevantur. De quo pondere per Prophetam dicitur: « Filii hominum usquequo graves corde? » (Psal. IV, 3.) De his Dominus ait: « Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, quia similes estis sepulcris dealbatis, quae foris apparent hominibus speciosa, intus autem plena sunt ossibus mortuorum, » etc. (Matth. XXIII, 27.) Et quoniam accipitris et herodii parva sunt corpora, sed pennis densioribus 133.0466A| fulta; idcirco cum celeritate transvolant, quia eis parum inest quod aggravat, multum quod levat. At contra struthio raris pennis induitur, immani corpore gravatur, ut et si volare appetit, ipsa pennarum paucitas molem tanti corporis in aera non suspendat. Bene ergo in herodio et accipitre electorum persona signatur, quia quandiu in hac vita sunt, sine quantulae culpae contagio esse non possunt. Sed cum in eis parum quid inest quod deprimit, multa virtus bonae actionis suppetit quae illos in superna sustollit; at contra hypocritae, et si faciunt pauca, quae elevant, perpetrant multa quae gravant. Haec quoque ipsa struthionis penna, ad pennas herodii et accipitris similitudinem coloris habet, virtutis similitudinem non habet. Quid ergo in his aspicimus, nisi 133.0466B| quod electorum virtutes solidae volant, et ventos humani favoris premunt? Hypocritarum vero actio, quamlibet recta videatur, volare non sufficit; quia videlicet fluxae virtutis pennam humanae laudis aura pertransit. Aliter: Quid struthionis nomine, nisi Synagoga signatur? quae alas habuit, sed corde in infimis repens, nunquam se a terra sublevavit. Quid vero per herodium et accipitrem, nisi antiqui Patres exprimuntur, qui ad ea, quae potuerint intelligenda perspicere, valuerunt etiam vivendo penetrare? Penna igitur struthionis, herodii et accipitris est similis, quia Synagogae vox priorum doctrinam loquendo tenuit, sed vivendo nescit. Unde ejusdem Synagogae populis Veritas ait: « Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei, omnia quaecunque dixerint vobis servate 133.0466C| et facite, » etc. (Matth. XXIII, 2.) Sequitur: VERS. 14. Quae dereliquit in terra ova sua. --Quid enim per ova, nisi tenera adhuc proles exprimitur? quae diu fovenda est, ut ad vivum volatile perducatur. Ova quippe insensibilia in semetipsis sunt, sed tamen calefacta in vivis volatilibus corvertuntur; ita nimirum parvuli auditores ac filii certum est quod frigidi insensibilesque remaneant, nisi doctoris sui sollicita exhortatione calefiant; assidua doctorum voce fovendi sunt, quousque valeant per intelligentiam vivere, et contemplatione volare. Attamen hypocritae quamvis perversa semper operentur, loqui tamen recta non desinunt. Bene autem loquendo in fide vel conversatione filios pariunt, sed eos bene vivendo nutrire non possunt, quia ex amore intimo 133.0466D| rebus se exterioribus subdunt, in quibus quanto magis se extollunt, tanto minus de prolis suae defectu cruciantur. Ova ergo in terra dereliquisse est, nullum coelestis vitae filiis exemplum praebere. Aliter: In ovis aliud est quod cernitur, aliud quod speratur, et videri spes non potest Paulo attestante, qui ait: « Quod enim videt quis, quid sperat? » (Rom. VIII, 24.) » Quid ergo per struthionis ova, nisi Synagogae carne editi apostoli designantur? Qui dum se in mundo despectos, atque humiles exhibent, sperare gloriam in supernis docent. Abjecti namque et quasi nullius momenti apud elatos habiti in terra velut ova jacuerunt, sed intus in eis latebat unde viverent, et sublati spei pennis ad coelestia volarent. 133.0467A| Quae ova struthio in terra derelinquit, quia eos quos carne genuerat Synagoga apostolos audire contemnens, vocandae gentilitati deseruit. Sequitur: Tu forsitan in pulvere calefacis ea? --Ac si dicat, ut ego, qui illa in pulvere calefacio. Quia scilicet parvulorum animas, et in medio peccantium positas, amoris mei igne succendo. Quid enim pulvis, nisi peccator accipitur? Hinc enim scriptum est: « Serpenti pulvis panis ejus (Isa. LXV, 25). » Hinc est enim quod plerosque cernimus, et in medio populorum vivere, et tamen vitam torpentis populi non tenere, et, ut ita dixerim, in frigore calere, ut nequaquam jacentia in infimis torpeant, sed in vivis volatilibus versa, sese ad coelestia contemplando, id est volando, suspendant: Aliter. 133.0467B| Mira autem potentia Dominus haec eadem in pulvere ova calefacit, quia vivos apostolorum foetus in illa abjecta dudum gentilitate suscitavit, et quos Synagoga velut insensatos invivificatosque despexerat, ipsi nunc in veneratione gentium per doctrinae magisterium viventes volant. Ova struthio in pulvere dereliquit, quia et omnes quos praedicandos Synagoga genuit, a terrenis desideriis minime suspendit. Sequitur: VERS. 15. Obliviscitur quod pes conculcet ea, aut bestia agri conterat. --Quid in agro, nisi mundus iste signatur? De quo in Evangelio Dominus dicit: « Ager autem est mundus (Matth. XIII, 38). » Quid in bestia, nisi antiquus hostis exprimitur, qui 133.0467C| hujus mundi rapinis insidians, humana quotidie morte satiatur? De qua per prophetam, pollicente Domino, dicitur: « Et mala bestia non transibit per ea (Isa. XXXV, 9). » Hypocritae enim eos quos in conversatione filios generant, more struthii derelinquunt, et omnino non curant, ne aut exhortationis sollicitudine, aut disciplinae custodia destitutos pravorum operum exempla pervertant; si enim ova quae gignunt, diligerent, nimirum metuerent ne quis ea perversa opera demonstrando calcaret. Hinc Paulus metuebat, cum diceret: « Videte malos operarios (Philip. III, 2); » et rursum: « Multi ambulant, quos saepe dicebam vobis nunc autem et flens dico, inimicos crucis Christi (Ibid., 18). » Hanc agri bestiam etiam ovis quae posuerat formidabat dicens: 133.0467D| « Timeo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, ita corrumpantur sensus vestri a charitate quae est in Christo Jesu (II Cor. XI, 3). » Hinc Petrus ait: « Adversarius vester diabolus, quasi leo rugiens circuit quaerens quem devoret, cui resistite fortes in fide (II Petr. V, 9). » Aliter: Tunc ova pes calcat, et bestia agri conterit, cum in terra deseruntur, quia videlicet humana corda, dum semper terrena cogitare, semper quae ima sunt agere appetunt, ad conterendum se agri bestiae, id est diabolo sternunt, ut cum diu infima cogitatione abjecta sunt, quandoque etiam majorum criminum perpetratione frangantur. Synagoga ergo ova quae genuit a terra suspendere bene vivendo neglexit, sed omnipotens Deus multos 133.0468A| ejus filios quamvis in terrenis desideriis mortuos ac frigidos reperit, calore tamen sui amoris a mortuis animavit; sed vitam quam filiis Synagoga non dedit, hanc postmodum invadit, dum moliretur persequendo exstinguere, quos se ad bona opera non meminerat fovendo genuisse. Sequitur: VERS. 16. Duratur ad filios, quasi non sint sui. --Hypocritae quippe obduratis cordibus vivunt, ipsos etiam quos generant filios nulla pietate debiti amoris agnoscunt, et quia sua semper appetunt, erga affectum proximi nulla charitatis compassione mollescunt. O quam mollia viscera gestabat Paulus dicens: « Nunc vivimus, si vos statis in Domino (I Thess. III, 8); » et « Testis mihi est Deus quomodo cupiam omnes vos in visceribus Christi Jesu 133.0468B| (Philip. I, 8). » Ephesiis quoque ait: « Peto ne deficiatis in tribulationibus meis pro vobis quae est gloria vestra (Ephes. III, 13). » Aliter: Quasi non suos respicit, quos aliter vivere quam docuit ipsa reprehendit, et durescente saevitia terrores admovet, seque in eorum cruciatibus exercet; atque invidiae facibus inflammata, in quibus non laboravit ut possint vivere, laborat ut debeant interire. Et cum Domini membra persequitur placere se per hoc Domino suspicatur. Unde et eisdem struthionis ovis Veritas dicit: « Venit hora ut omnis qui interficit vos arbitretur obsequium se praestare Deo (Joan. XVI, 2). » Sequitur: Frustra laboravit nullo timore cogente. --Namque, « trepidaverunt timore, ubi non erat timor (Psal. XIII, 5). » Ecce enim divina voce 133.0468C| praecipitur: « Si quis tibi tulerit tunicam, et voluerit tecum judicio contendere, dimitte illi et pallium (Matth. V, 40). » Apostolus ait: « Quare non magis injuriam accipitis, quare non magis fraudem patimini? » (I Cor. VI, 7.) Et tamen hypocrita assumpto sanctae conversationis habitu filiorum custodiam deserit, et temporalia quaeque defendere etiam jurgiis quaerit, exemplo suo eorum perdere corda non trepidat, et quasi per negligentiam amittere patrimonia terrena formidat. In errore discipulus labitur, et tamen cor hypocritae nullo dolore sauciatur, ire in iniquitatis voraginem commissos sibi conspicit, et haec quasi inaudita pertransit; at si quod sibi leviter inferri temporale damnum senserit, in ultionis 133.0468D| ira repente ab intimis inardescit; mox patientia rumpitur; mox dolor cordis in vocibus effrenatur. Aliter: In labore quippe illam persecutionis anhelare non timor, sed crudelitas cogit. Sed quia plerumque, vitia colore virtutum tincta, tanto nequiora sunt quanto et esse vitia minime cognoscuntur, eo in persecutione Synagoga durior exstitit, quo religiosiorem se fieri fidelium mortibus aestimavit, et idcirco quae ageret discernere omnino non potuit, quia lumen sibi intelligentiae per superbiae abjectionem clausit. Sequitur: VERS. 17. Privavit eam Deus sapientia, nec dedit illi intelligentiam. --Quamvis aliud sit privari, aliud non dare, hoc tamen repetiit, subdendo nec 133.0469A| dedit quod praemisit, privavit; ac si diceret: quod dixi, privavit, non injuste sapientiam abstulit, sed juste non dedit. Unde et Pharaonis cor Dominus obdurasse describitur (Exod. IV, 21). Aliter: Districtum quippe est occultae retributionis examen, et quia sciens humilitatem perdit, etiam veritatis intelligentiam nesciens amisit. Minora sunt vulnera quae in Redemptoris adventu fidelibus intulit, quam ea quibus sanctam Ecclesiam adhuc per adventum Antichristi ferire contendit. Sequitur: VERS 18. Cum tempus fuerit, in altum alas erigit. Diridet equitem et ascensorem ejus. --Quid enim alas hujus struthionis accipimus, nisi perceptas hoc tamen tempore cogitationes hypocritae quasi complicatas? Qui opportunitate comperta, eas quasi in 133.0469B| altum elevando superbiens manifestat. Alas in altum erigere est, per superbiam cogitationes aperire. Nunc autem quia sanctum se simulat, quia in semetipso stringit quae cogitat, quasi alas in corpore per humilitatem plicat. Notandum vero quod non ait, deridet equum et ascensorem, sed equitem et ascensorem. Equus quippe est uniuscujusque animae corpus suum, quod videlicet novit, et ab illicitis restringere, et in bonis operibus relaxare. Equitis ergo nomine animam sancti viri exprimit. Hinc enim scriptum est: « Exercitus qui sunt in coelo sequebantur eum in equis albis (Apoc. XIX, 14). » Ascensor autem equitis omnipotens est Dominus, qui uniuscujusque viri animam possidet, sua membra possidentem. Deridet ergo hypocrita equitem, 133.0469C| quia electorum despicit sanctitatem. Deridet ascensorem equitis, dum prosilit usque ad injuriam Creatoris: Aliter. In altum struthio alas erigit, quando suo Conditori Synagoga non ut antea formidando, sed aperta, jam repugnando contradicit. In membra quippe diaboli transiens, et mendacii hominem Deum credens, contra fideles tantum in altum extollitur, quantum et Dei corpus se esse gloriatur, quae quia non solum humilitatem Domini, sed ipsam etiam divinitatem, non tantum equitem, sed ascensorem etiam equitis irridet. Nam verbum Dei, tunc equitem ascendit, quando humanam animam propriae carni praesidentem, divino cultui semetipsum creando subjugavit; carnem quippe divinitas anima 133.0469D| mediante, suscepit, et per hoc totum simul equitem tenuit, quia in semetipsum non solum illa regebatur, sed hanc etiam quae regebat astrinxit. Judaea igitur per adventum superbientis Antichristi laqueo seductionis capta, quia Redemptorem nostrum humilem fuisse inter homines despicit, deridet equitem, quia ejus in omnibus divinitatem contradicit, deridet nihilominus et ascensorem. Sed Redemptor unus idemque et eques, et equitis ascensor, et cum in mundum venit, fortes contra mundum praedicatores exhibuit, et cum in mundi terminum Antichristi fiduciam tolerat, virtutem ipse certantibus subministrat. VERS. 19. Nunquid praebebis equo fortitudinem, aut 133.0470A| circumdabis collo ejus hinnitum. --Equi nomine sanctus quisque praedicator accipitur, propheta attestante qui ait: « Misisti in mare equos tuos turbantes aquas multas (Habac. III, 15). » Per hinnitum praedicatio exprimitur, verus autem quisque praedicator ante fortitudinem, et post hinnitum accipit, qui cum in se prius vitia exstinxerit, tunc pro crudiendis aliis ad vocem praedicationis venit, fortitudinem habet, quia adversa constanter tolerat, hinnitum quia ad superna blandiens vocat. Equo enim suo Dominus et cum actionis fortitudine hinnitum vocis, et cum hinnitu vocis fortitudinem ministrat actionis. Collo enim equi hinnitus circumducitur, quia ne ad perversa opera prodeat suis vocibus etiam vita praedicantis ligatur. Hinc enim per Salomonem 133.0470B| dicitur: « Coronam gratiarum accipies capiti tuo, et torquem auream collo tuo (Prov. I, 9). » MORALITER. Unicuique animae cui misericorditer Deus praesidet, ante omnia fidei fortitudinem praebet. De quo Petrus ait: « Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret, cui resistite fortes in fide (I Petr. V, 8). » Huic autem fortitudini hinnitus jungitur, cum fit quod scriptum est: « Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem (Rom. X, 10). » Sequitur: VERS. 20. Nunquid suscitabis eum quasi locustas. --Subaudis, ut ego, qui illum ad altiora excitando sublevo, qui graviori persecutionis aestu excruciari permitto. Locustarum nomine aliquando Judaeorum 133.0470C| populus signatur, ut illud de Joanne: « Locustas et mel silvestre edebat (Marc. I, 6), » aliquando conversa gentilitas, ut illud: « Florebit amigdalus (Eccles. XII, 5), » id est Ecclesia primitiva flore virtutum. « Impinguabitur locusta (Ibid.), » id est sicca gentilitas pinguedine terrae, « et dissipabitur capparis (Ibid.), » id est Judaea. Aliquando adulantium lingua. Ut illud: « Ventus urens levavit locustas, quae ascenderunt super universam terram Aegypti (Exod. X, 13, 14). » Aliquando vero per comparationem, resurrectio Dominica, vel praedicatorum vita signatur, ut illud: « Excussus sum sicut locusta (Psal. CVIII, 23). » Recte utique ipsa praedicatorum perfectio locustis exprimitur. More enim locustarum quoties se attollere conatur, crura figunt, et alas 133.0470D| erigunt, quia recte agendo se stabiliunt, et ad alta videndo sublevantur, rursumque pedibus se suis post saltum excipiunt, dum post contemplationem sublimium, ad activam vitam revertuntur. Vel sicut locustae matutinis horis vix a terra se sublevant, cum vero aestus exarserit, tanto altius quanto alacrius volant. Ita nimirum sanctus quisque praedicator, cum quieta fidei tempora conspicit, humilis ac despectus accipitur, si autem persecutionis ardor incandeat, corde coelestibus inhaerens, mox quantae sit sublimitatis ostendit. MORALITER. Unusquisque, qui Deum sequitur in ipso suo exordio, ut locusta suscitatur, qui etsi in quibus actionibus locustarum 133.0471A| more flexis poplitibus terrae inhaeret, in quibusdam tamen expansis alis se in aera suspendit. Conversis quippe initia bonis moribus malisque immista sunt, dum nova jam per intentionem agitur, et vetus adhuc vita ex usu retinetur. Sequitur: Gloria narium ejus terror. --In Scriptura sacra vocabulo narium, aliquando fatuitas narium solet intelligi, ut illud: « Circulus aureus in naribus suis (Prov. XI, 22). » Aliquando antiqui hostis instigatio, ut illud: « De naribus ejus procedit fumus (Tob. XLI, 11). » Aliquando vero praescientia designatur, ut illud prophetae: « Quiescite ab homine, cujus spiritus est in naribus ejus, quia excelsus reputatus est ipse (Isa. II, 22). » Hoc autem loco narium nomine praedicatoris sancti praescientia ac praestolatio designatur. 133.0471B| Dum enim venire extremum judicium ostendi coelestem patriam, persolvi justis, praemia appetit, quasi per nares spiritum de futuris trahit. Sed gloria narium ejus terror est, quia visionem districti judicis quam justus vehementer exspectat, injustus venire formidat. Hinc Paulus ait: « Ego jam delibor, et tempus meae resolutionis instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. De reliquo reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex, non solum autem mihi, sed et his qui diligunt adventum ejus (II Tim. IV, 6-8). » MORALITER. Pro eo quod non visa res odore deprehenditur, non immerito narium nomine spei nostrae cogitationes exprimuntur, quibus venturum judicium quod et si oculis 133.0471C| adhuc non cernimus, jam tamen sperando praevidemus. Omnis autem qui bene vivere incipit, audiens quod per extremum judicium justi ad regnum vocentur, hilarescit. Sed quia quaedam mala adhuc ex reliquo sibi inesse considerat, hoc ipsum judicium de quo exsultare inchoat, appropinquare formidat, vitam quippe suam bonis malisque permistam conspicit, et cogitationes suas aliquando spe et timore confundit. Sequitur: VERS. 21. Terram ungula fodit. --Quid per ungulam nisi praedicatoris sancti virtutum perfectio demonstratur? Quia videlicet ungula terram fodit, dum de corde audientium exemplo suorum operum terrenas cogitationes, elicit, et auditorum corda a saecularibus curis evacuat, cum ipse contemni [contemnere] 133.0471D| saeculum opere ostendit? Hinc Paulus discipulis ait: « Haec cogitate quae et didicistis, et accepistis, et audistis in me, et Deus pacis erit vobiscum (Philip. IV, 8, 9); » et rursum: « Imitatores mei estote, sicut et ego Christi (Phil. III, 17). » Aliter: Equus iste ungula terram fodit, cum praedicator quisque inquisitione forti terrenas in se cogitationes discutit, easque flendo a se evacuare non cessat. Hinc ad Ezechielem dicitur: « Fili hominis, fode parietem (Ezech. VIII, 8). » Item ad Isaiam Dominus dicit: « Ingredere petram, abscondere fossa humo a facie timoris Domini, et majestatis ejus (Isa. II, 10), » id est, penetra duritiam cordis tui, et terrenas cogitationes ab ira districti judicis in 133.0472A| humilitate mentis cela. MORALITER. Ungula terram fodere est, districta abstinentia carnem domare. Sequitur: Exsultat audacter. --Audacter exsultat, quia sic adversis non frangitur, sicut nec prosperis elevatur. Adversa namque non dejiciunt quem prospera nulla corrumpunt. Ne ergo prematur adversis, habet vim fortitudinis; ne elevetur prosperis, habet pondus desuper sedentis. In adversis hilarescit, quia augeri sibi virtutis meritum laetatur. Hinc de apostolis dicitur: « Ibant gaudentes a conspectu concilii, » etc. (Act. V, 41.) Solent namque haeretici potestatum mundi defensionibus contra fidei praedicationem quasi quibusdam armis se tegere, sed equus iste potestatum mundi iracundiam non formidat, quia ipsius quoque vitae praesentis desiderium per 133.0472B| mentis excessum calcat. Hinc per Salomonem dicitur: « Justus quasi leo confidens, absque terrore erit (Prov. VI, 28). » MORALITER. Qui enim valenter reprimit quod impugnat, audacter exsultat de his quae in aeterna pace desiderat. Hinc per Salomonem dicitur: « Diligenter exerce agrum tuum, ut postea aedifices domum tuam (Prov. XXIV, 27). » Sequitur: In occursum pergit armatis. --Plerumque enim quieti atque concussi relinquimur, si obviare pravis pro justitia non curamus. Sed si ad aeternae vitae desiderium animus exarsit, in quantum locus admittit, debemus pro defensione justitiae nosmetipsos ultro objicere, sicut de Paulo scriptum est: « Repleti sunt irae, et exclamaverunt dicentes: Magna Diana Ephesiorum (Act. XIX, 28); » et paulo post: 133.0472C| « Paulo autem volente intrare in populum, non permiserunt discipuli (Ibid., 30). » Nam cum justitia quam nos amamus in aliis feriunt, nos nihilominus sua percussione confodiunt, etiamsi venerari videantur. MORALITER. Hostes armati, sunt immundi spiritus innumeris contra nos fraudibus accincti, qui cum suadere nobis iniqua nequeunt, ea sub virtutum specie nostris obtutibus opponunt. Effossa igitur terra armatis hostibus in occursum pergere est, devicta carnali nequitia contra spiritualia vitia certamen subire. Nam qui adhuc secum enerviter pugnat, frustra contra se bella extra se posita suscitat. Vel certe armatis hostibus in occursum pergimus, quando per exhortationis studium, eorum insidias et in alieno corde praevenimus, quando nostra cura 133.0472D| ordinate postposita accessum immundorum spirituum a proximi mente prohibemus. Sequitur: VERS. 22. Contemnit pavorem, nec cedit gladio. --Videamus quomodo pavorem despiciat, qui ait: « Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, an fames, an persecutio? » (Rom. VIII, 35.) Contra hunc itaque equum tot sunt gladii hostium, quot genera persecutionum. Sed vir sanctus, quia ventura adversa non metuit, pavorem despicit; quia vero nec superveniente persecutione vincitur, nequaquam gladiis cedit. MORALITER. Contemnit pavorem, quia nullius tentationis formidine ad hoc usque terretur ut taceat; nec cedit gladio, quia et si violenta illum tentatio percutit, a cura 133.0473A| tamen proximi non repellit. Nam Paulus quos ab hoste gladios suscipiat, dicit, et quomodo eisdem gladiis non cedat ostendit: « Video autem aliam legem repugnantem legi mentis meae, » etc. (Rom. VII, 23.) Caeteris autem dicit: « Mortificate membra vestra quae sunt super terram, fornicationem, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam (Col. III, 5). » Sequitur: VERS. 23. Super ipsum sonabit pharetra. --In Scriptura sacra pharetrae nomine aliquando justum Dei occultumque consilium accipitur, ut illud: « Pharetram suam aperuit et afflixit me (Job XXX, 11). » Aliquando clandestina pravorum machinatio designatur ut illud: « Paraverunt sagittas suas in pharetra (Psal. X, 3). » Igitur quia equus Dei nulla adversitate terretur, 133.0473B| ei quoque magis obviatur, ut eum ex obsessa machinatione longe feriant, cui apertis congressionibus inaniter appropinquant. Haec tunc super equum Dei pharetra sonuerat, cum quadraginta viri in Pauli morte conspiraverant (Act. XXIII, 13). Pharetra ergo sonuit, quia occultae machinationis ad Paulum causa pervenit. Sequitur: Vibravit hasta et clypeus. --Contra equum quippe Dei, quia pravorum consilia minaeque perstrepunt, pharetra sonat; quia aperta poena ut interficiatur exquirit, hasta vibratur; quia vero ei disputatione resistitur, clypeus antefertur. Habent enim sancti praedicatores sagittas quibus cor audientium feriunt. De quibus Paulus dicebat: « Laboro usque ad vincula quasi male operans, sed sermo Dei non est alligatus (II Tim. II, 9). » Contra 133.0473C| quas persecutores clypeo suae disputationis corda audientium muniunt. MORALITER. Equo Dei hostis callidus sagittas per insidias impetit, quando ei sub virtute vitium abscondit, hasta autem cominus vulnerat, cum manifesta nequitia etiam scientem tentat. Saepe nonnulli vitae suae custodiam negligentes in immunditiam libidinis demerguntur; nonnulli vero dum libidinis immunditiam fugiunt, per castitatis culmen in voraginem elationis ruunt. Hasta autem est culpa de vitio, sagitta autem de virtute culpa, sed perfectus quisque ab utroque protegitur. Hinc Salomon ait: « Dominus erit in latere tuo, et custodiet pedem tuum ne capiaris (Prov. III, 26). » Cui etiam clypeum fraudulentus hostis opponit, ut si 133.0473D| resistentis pectus feriendo non perforat, saltem quibusdam objectionibus proficientis intercludat. Sequitur: VERS. 24. Fervens et fremens sorbet terram, nec reputat tubae clangorem. --Primo homini peccanti dictum est: « Terra es, et in terram ibis (Gen. III, 19). » Quia ergo sancti Spiritus zelo inflammatus, vel inter supplicia positus quoslibet peccatores ad se trahere non desistit, fervens procul dubio terram sorbet. Tubae autem clangunt, cum hujus saeculi potestates loqui sanctos terribiliter prohibent. Quia igitur persecutionum minas praedicatores minime formidant, clangorem tubae sonare non reputant. Haec a principibus sacerdotum tuba sonuerat, cum flagellatos apostolos de Deo loqui prohibebant, sicut scriptum 133.0474A| est: « Caecis denuntiaverunt, ne loquerentur in nomine Jesu (Act. V, 40). » Sed videamus quomodo equum Dei clangor tubae non terreat ait Petrus: « Obedire oportet Deo magis quam hominibus (Act. V, 29). » Et rursum: « Non enim possumus quae vidimus et audivimus non loqui (Act. IV, 20). » MORALITER. Contra equum clangor tubae insonat, quando electi mente in eo quod agit fortiter e vicino quaedam posita culpa terribiliter tentat. Sed fervens et fremens sorbet terram, quia nimio ardore semetipsum discutit, et quidquid in se terrenum reperit, quo proficiendo consumit, et clangorem tubae sonare non reputat, quia considerationem fortium ne vitium quod de virtutis gloria nascatur sollicitus declinat. Sequitur: 133.0474B| VERS. 25. Ubi audierit buccinam, dicit. Vah! --Equus ergo, audita buccina, vah dicit, quia fortis quisque praedicator, cum certamen sibi passionis propinquare desiderat, de exercitio virtutis exsultat, nec terretur pugnae periculo, quia victoriae laetatur triumpho. Videamus Paulum, quomodo amet quod refugit, quomodo refugiat quod amat. Ait enim: « Desiderium habens dissolvi, et cum Christo esse (Philip. I, 23). » Et tamen dicit: « Qui sumus in hoc habitaculo ingemiscimus gravati, eo quod nolumus exspoliari, sed supervestiri, ut absorbeatur quod mortale est a vita (II Cor. V, 4). » MORALITER. Multos enim sua felicitas stravit, multos diuturna pax inertes reddidit. Equus ergo, audita buccina, dicit vah, quia videlicet praeliator Dei cum vim tentationis 133.0474C| incumbere conspicit, utilitatem supernae dispensationis considerans, ex ipsa validius adversitate confidit. Sequitur: Procul odoratur bellum. --Bellum quippe procul odorare est, adversa quae longe adhuc posita cogitando praenoscere, ne fortasse valeant improvisa superare. Idcirco enim quodlibet certamen exsuperat, quia mente certamini ante certamen parat. Hinc Paulus discipulis ait: « Vosmetipsos tentate, si estis in fide, ipsi vos probate (II Cor. III, 5). » MORALITER. Bellum namque procul odorari est, ex causis praecedentibus quae vitiorum pugnae subsequantur agnoscere, et sicut flatu narium, sic provisas cogitationum nequitias latenter indicare. De quo odoratu recte in Ecclesiae suae laudibus dicit: 133.0474D| « Nasus tuus sicut turris est in Libano (Cant. VII, 4). » Sequitur: Exhortationem ducum et ululatum exercitus. --Duces adversae partis sunt erroris auctores. De quibus per Psalmistam dicitur: « Effusa est contemptio super principes, et errare fecit eos in invio et non via (Psal. CVI, 40). » de quibus per semetipsam Veritas dicit: « Caecus si caeco ducatum praestet, ambo in foveam cadunt (Matth. XV, 14). » Hos autem duces exercitus sequitur, pravorum scilicet turba, quae iniquis eorum praeceptionibus famulatur. Duces autem exhortantur, quia hi qui infidelibus praesunt, prava, quae teneris praecipiunt, quasi exhortatione persuadent. Exercitus vero ululat, quia catervae reproborum contra vitam moresque fidelium, dum soli rapacitati inhiant, quasi 133.0475A| per ululatum clamant. Sed quisque praedicator longe ante considerat quod vel auctores eorum contra electos valeant praecipere, vel turba eis subdita quam possit immaniter insanire. De his ducibus Paulus ait: « Per dulces sermones et benedictiones seducunt corda innocentium (Rom. XVI, 18), » hos ululatus odorabatur dicens: « Intrabunt post discessionem meam lupi graves in vos (Act. XX, 29). » MORALITER. Tentantia quippe vitia, quae invisibile contra nos praelium regnante super se superbia militant, alia more ducum praeeunt, alia more exercitus subsequuntur. Ipsa namque vitiorum regina superbia, cum devictum cor coeperit, mox illud septem principalibus vitiis, quasi quibusdam suis ducibus devastandum tradit; « initium, » quippe, « omnis peccati 133.0475B| superbia (Eccli. X, 15); » ex qua nimirum nascitur inanis gloria, invidia, ira, tristitia, avaritia, ventris ingluvies, luxuria; sed habent contra nos haec singula exercitum suum. De inani gloria, inobedientia, jactantia, hypocrisis, contentiones, pertinaciae, discordiae et novitatum praesumptiones oriuntur. De invidia, odium, susurratio, detractio, exsultatio in adversis proximi, afflictio autem in prosperis nascitur. De ira, rixae tumor mentis, contumeliae, clamor, indignatio, blasphemiae proferuntur. De tristitia, malitia, rancor, pusillanimitas, desperatio, torpor circa praecepta, vacatio mentis erga illicita nascitur. De avaritia, proditio, fraus, fallacia, perjuria, inquietudo, violentiae et contra misericordiam obdurationes cordis oriuntur. De ventris 133.0475C| ingluvie, inepta laetitia, scurrilitas, immunditia, multiloquium, hebetudo sensus circa intelligentiam propagatur. De luxuria, caecitas mentis, inconsideratio, inconstantia, praecipitatio, amor sui, odium Dei, affectus praesentis saeculi, horror autem desperatio futuri generatur. Bene autem duces exhortari dicti sunt, exercitus ululare, quia prima vitia deceptae menti quasi sub quadam ratione se miserunt, sed innumera quae sequuntur, dum hanc ad omnem insaniam pertrahunt, quasi bestiali clamore confundunt. Inanis namque gloria dicit: Debes majora appetere, ut, quo potestate valueris, multos excedere eo etiam valeas, et pluribus prodesse. Invidia quoque loquitur: In quo illo, vel illo minor es? Non ergo tibi aut superiores esse, aut etiam aequales debent. 133.0475D| Ira etiam fatur: Quae erga te aguntur, aequanimiter ferre non possunt, quia et si non eis cum magna exasperatione resistitur, contra te sine mensura cumulantur. Tristitia vero ait: Quid habes unde gaudeas, cum tanta mala de proximis portas? Avaritia namque dicit: Unde culpa est quod quaedam habenda concupiscis, qui non multiplicare appetis, sed egere pertimescis? Ventris ingluvies clamat: Ad esum Deus munda omnia condidit, et, quia satiat cibo respuit, quid aliud quam muneri contradicit? Luxuria vero fatur: Cur te in voluptate tua non dilatas? Si enim misceri Deus hominem in voluptate coitus nollet, in ipso humani generis exordio masculum et feminam non fecisset (Gen. I, 27). Sed miles 133.0476A| Dei, quia solerter praevidere vitiorum certamina nititur, bellum procul odoratur, quia mala praeeuntia, quid menti persuadere valeant, cogitatione sollicita respicit. Exhortationem ducum naris sagacitate deprehendit, et quia longe praesciendo subsequentium iniquitatum confusionem conspicit, quasi ululatum exercitus odorando cognoscit. Sequitur: VERS. 26. Nunquid per sapientiam tuam plumescit accipiter, et expandit alas suas ad austrum? --Non autem hic illud plumae tempus dicitur, quo in nido vestitur, sed illa annua pluma describitur, quae laxata vetere penna renovatur. Et quidem domesticis munita ac tepentia loca requiruntur. Agrestibus vero moris est, ut flante austro alas expandant, quatenus eorum membra ad laxandam pennam veterem venti 133.0476B| tepore concalescant. Cum vero ventus deest, aliis contra radium solis expansis atque percussis, tepentem sibi auram faciunt. Quid ergo per accipitrem signatur, nisi quod unusquisque sanctorum tactus flatu Spiritus sancti concalescit, et usum vetustae conversationis abjiciens, novi hominis formam sumit? Quod Paulus admonet dicens: « Exspoliantes vos veterem hominem cum actibus suis, et induentes novum qui secundum Deum creatus est (Col. III, 9); » et rursum: « Licet is qui foris est, nos ter homo corumpatur, tamen qui intus est renovatur de die in diem (II Cor. IV, 16). » Alas quippe nostras ad austrum expandere est, per adventum sancti Spiritus nostras confitendo cogitationes aperire, ut jam non libeat defendendo nos tegere, sed accusando publicare. 133.0476C| Tunc ergo accipiter plumescit, cum ad austrum et alas expanderit, quia tunc se unusquisque virtutum pennis induit cum sancto Spiritui cogitationes suas confitendo substernit. Qui enim vetera fatendo non detegit, novae vitae opera minime producit; qui nescit lugere quod gravat, non valet proferre quod sublevat. Sequitur: VERS. 27. Nunquid ad praeceptum tuum elevabitur aquila, et in arduis ponet nidum suum? --In Scriptura sacra vocabulo aquilae, aliquando praesentis saeculi potestates designantur, ut est in Ezechiel: « Aquila grandis magnarum alarum, longo membrorum ductu, plena plumis et varietate, venit ad Libanum, et tulit medullam cedri, et summitatem frondium ejus avulsit (Ezech. XVII, 3, 4). » Aquila autem 133.0476D| Nabuchodonosor intelligitur, qui immensitate exercitus magnarum alarum, pro diuturnitate temporum longa membrorum, pro multis divitiis plena plumis, pro innumera terrenae gloriae plena varietate. Quia vero Judaeae celsitudinem petens, nobilitatem regni ejus, quasi medullam cedri abstulit, aliquando vero insidiatores spiritus exprimuntur, ut illud Jeremiae: « Velociores fuerunt persecutores nostri aquilis coeli (Thren. IV, 19). » Aliquando subtiles sanctorum intelligentiae, vel volatus Dominicae ascensionis intelligitur, ut in Ezechiel (cap. IV, 5) de quatuor animalibus legitur, et in Apocalypsi (cap. IV, 6, 7) similiter. Sed hoc loco aquilae nomine subtilis sanctorum intelligentia, et sublimis eorum contemplatio figuratur. 133.0477A| Ad praeceptum ergo Dei elevatur aquila, dum jussionibus divinis obtemperans in supernis suspenditur fidelium vita; quae in arduis nidum ponit, cum desideria terrena despiciens, spe jam coelestibus nutritur, et habitationem mentis suae in abjecta et infima conversatione non construit. Hinc Paulus ait: « Nostra conversatio in coelis est (Philip. III, 20); » et rursum: « Qui conresuscitavit et consedere fecit in coelestibus (Ephes. II, 6). » Hinc perfecta animae sequenti se Dominus per prophetam dicit: « Sustollam te super altitudines terrae (Isa. LVIII, 14). » Sequitur: VERS. 28. In petris manet. --In sacro eloquio cum singulari numero petra nominatur, quis alius 133.0477B| quam Christus accipitur? ut est illud: « Petra autem erat Christus (I Cor. X, 4). » Cum autem pluraliter appellantur sancti exprimuntur, qui illius robore solidati sunt. Hinc Petrus ait: « Et vos tanquam lapides vivi coaedificamini domos spirituales (I Petr. II, 5). » Ista autem aquila in petris manere dicitur, quia in dictis antiquorum et fortium Patrum mentis statione collocatur; et dum eos ad memoriam reducit, in celsitudine illorum fortitudinis nidum sibi construit sanctae meditationis. Possunt etiam petrae nomine sublimes virtutum coelestium potestates intelligi, quae velut petrae in arduis, ita ab omni motu mutabilitatis alienae sunt, et ad soliditatem fixae celsitudinis ipsa, cui inhaerent aeternitate duruerunt. Vir itaque sanctus cum terrena despicit, more se 133.0477C| aquilae ad altiora suspendit, et per contemplationis spiritum sublevatus, perennem angelorum gloriam praestolatur, atque huic mundo hospes illa appetendo quae aspicit, jam in sublimibus figitur. Sequitur: Et in praeruptis silicibus commoratur atque inaccessis rupibus. --Praerupti scilicet sunt illi fortissimi angelorum chori, quia pars eorum cecidit, pars vero remansit. Qui integri quidem stant per qualitatem meriti, sed superni numeri quantitate praerupti; propter hanc praeruptionem mediator venit, ut mensuram coelestis patriae locupletius fortasse cumularet. Hinc de Patre dicitur: « Proposuit in eo in dispensatione plenitudinis temporum instaurare omnia in Christo, quae in coelis et quae in terra sunt in ipso (Ephes. I, 9, 10). » Ipsi etiam sunt inaccessae 133.0477D| rupes. Cordi enim peccatorum hominum valde inaccessa est claritas angelorum, quia quoad pulchra corporalia cecidit, eo a spirituali specie oculos clausit. Sequitur: VERS. 29. Inde contemplatur escam, --id est, ex illis choris angelicis tendit oculum mentis ad contemplandam gloriam supernae majestatis, quia non visa adhuc esurit, qua tandem visa satiatur. Scriptum quippe est: « Pro eo quod laboravit anima ejus, videbit et satiabitur (Isa. LIII, 11). » Et rursum: « Beati qui esuriunt, » etc. (Matth. V, 6, 8.) Et item: « Beati mundo corde, » etc. (Ibid., 8.) Sequitur: Oculi ejus de longe prospiciunt. --Quantumlibet enim 133.0478A| in hac vita positus quisque profecerit, nec Deum per speciem, sed per aenigmata et per speculum videt (I Cor. XIII, 12). Ac si ergo diceret: Intentionis aciem fortiter tendunt, necdum propinquum aspiciunt, cujus claritatis magnitudinem penetrare laudabilem nequaquam possunt. Libet ad medium Isaiae verba deducere: « Qui ambulat in justitiis, et loquitur veritatem, qui projicit avaritiam ex calumnia, et excutit manus suas ab omni munere. Qui obturat aures suas ne audiat sanguinem, et claudit oculos suos ne videat malum (Isa. XXXIII, 15). » Et item: « Iste in excelsis habitat, munimenta saxorum sublimitas ejus, panis ei datus est; aquae ejus fideles sunt. Regem in decore suo videbit, oculi ejus cernent terram de longe (Isa. XVI, 17). » In excelsis namque habitare 133.0478B| est cor in coelestibus ponere: et munimenta saxorum sublimitas nostra est, cum fortium Patrum exempla respicimus, castrisque coelestibus jungimur; aquae fideles sunt, quia verba vitae quod ante mortem insinuant, hoc etiam post mortem demonstrant panis ei datur, cum contemplatione reficitur; regem in decore suo vident, quia ultra semetipsos rapti, in ipso deitatis fulgore oculos cordis figunt. Sequitur: VERS. 30. Pulli ejus lambent sanguinem. --Ac si aperte diceretur: Ipsa quidem contemplatione divinitatis pascitur, sed quia auditores ejus deitatis percipere arcana nequaquam possunt, cogniti crucifixi Domini cruore satiantur. Sanguinem lambere, est passionis Dominicae infirma venerari. Hinc Paulus 133.0478C| discipulis ait: « Non enim judicavi me scire aliquid inter vos, nisi Jesum Christum, et hunc crucifixum (I Cor. II, 2). » Sequitur: Et ubicunque cadaver fuerit, statim adest. --Cadaver quippe a casu dicitur. Et non immerito corpus Domini propter casum mortis, cadaver vocatur. Hinc ipsa Veritas ait: « Ubicunque fuerit corpus, illuc congregabuntur et aquilae (Matth. XXIV, 18). » Aliter: Omnis enim qui in peccati mortem ceciderit, non inconvenienter poterit cadaver vocari. Quasi exanimis namque jacet, qui justitiae vivificantem spiritum non habet; sanctus autem quisque praedicator, illuc praedicationis utilitate tendit, ubi prodesse prospicit, ut ex eo quod jam spiritaliter vivit, aliis in morte sua jacentibus prosit. Esca quippe justorum est, conversio peccatorum, de 133.0478D| qua dicitur: « Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam (Joan. VI, 27). » Sanctus itaque Job tanta hac districtione flagelli non aestimavit augeri sibi merita, sed vitia resecari. Quae quia in se nulla cognovit, percussum injuste se credidit, et percutientem prorsus arguere est de percussione murmurare. Considerans autem Dominus quod ea quae protulit, non ex tumore superbiae, sed ex qualitate collegerat vitae, pie illum increpat, dicens : VERS. 32. Nunquid qui contendit cum Deo, tam facile quiescit? utique qui arguit Deum debet et respondere illi? --Ac si apertius diceretur: Qui tanta 133.0479A| de tua actione locutus es, cur auditam sanctorum vitam siluisti? Ipse quippe considerabas tuam, sed 133.0480A| aliorum celsitudinem nesciebas. Auditis igitur aliorum virtutibus, si quid vales, responde tuis. LIBER TRICESIMUS SECUNDUS. 133.0479| 133.0479A| VERS. 33, 34. Respondens autem Job Domino dixit: Qui leniter locutus sum, respondere quid possum? --Ac si dicat: Sermonem meum defenderem, si hunc cum rationis pondere protulissem; at postquam lingua levitate usa convincitur, quid restat nisi ut conticendo refrenetur? Sequitur: Manum meam ponam super os meum. --Usu sacri eloquii, in manu operatio, in ore locutio solet intelligi. Manum ergo super os ponere est, virtute boni operis culpas tergere incautae locutionis. Quis enim est tam perfectus, qui saltem in otioso sermone non peccet, Jacob attestante, qui ait: « In multis enim offendimus omnes (Jac. III. 2). » Unde sancta Ecclesia, manum super os ponit, dum in electis ejus quotidie 133.0479B| otiosae locutionis vitam virtute bonae actionis operitur. Scriptum namque est: « Beati quorum remissae sunt iniquitates, » etc. (Psal. XXXI, 1.) Sequitur: VERS. 35. Unum locutus sum quod utinam non dixissem, et alterum; quibus ultra non addam. --Si transacta verba beati Job discutimus, nil eum nequiter dixisse reperimus; si vero ea quae cum veritate ac libertate prolata sunt, in aliquo superbiae vitio flectimus, duo solummodo jam non erunt, quia multa sunt. Sed quia nostrum est hominibus sensum verbis aperire, loqui vero nostrum ad divinas aures est motum mentis expressione actionis ostendere. Unum ergo loqui illicite est, res flagello dignas agere, aliud loqui est etiam de flagello murmurare. Ac si ergo dicat: Rectum quidem me inter homines 133.0479C| credidi, sed te loquente ante flagella pravum, et post flagella me rigidum inveni. Quibus ultra unum non addo, qui jam nunc quanto te loquente subtilius intelligo, tanto memetipsum humilius investigo. Electi autem in Ecclesia in uno et ab alio deliquisse se sentiunt, quia se intelligunt vel in cogitatione et opere, vel in Dei ac proximi neglecta dilectione peccasse, quibus se promittunt ultra nil addere, quia per conversionis gratiam curant poenitendo quotidie etiam transacta purgare. Omnis autem peccator in poenitentia duplicem habere gemitum debet, nimirum, quia et bonum, quod oportuit, non fecit; et malum quod non oportuit, fecit. Sequitur: CAPUT XL. 133.0479D| VERS. 1, 2. Respondens autem Dominus Job de turbine dixit: Accinge sicut vir lumbos tuos, interrogabo te, et indica mihi. --Haec autem omnia primo jam Domini sermone tractata sunt. Sequitur: VERS. 3. Nunquid irritum facies judicium meum, et condemnabis me, ut tu justificeris? --Beatus 133.0480A| itaque Job quia culpam suam inter flagella non invenit, nec tamen flagella eamdem causam sibi esse augendi meriti deprehendens, injuste feriri se credidit, cum quid in se debuisset corrigi nil invenit. Non enim idcirco eum flagella coelestia percusserunt, ut in eo culpas exstinguerent, sed potius ut merita augerent. Sed, ne eum ipsa innocentia in tumorem elationis inflecteret, divina voce corripitur, ut superna sententia et si non est cognita, non tamen credatur injusta. Sequitur: VERS. 4. Si habes brachium sicut Deus, et si voce simili tonas. --Cum enim Deo vox et brachium dicitur, cavendum summopere est ne quid in eo mens corporeum suspicetur. In Antropomorphitarum 133.0480B| namque haeresim cadere est eum, qui incircumscripte implet et complectitur omnia, inter corporea lineamenta concludere; sed omnipotens Deus, ad sua nos trahens, usque ad nostra se humiliat, atque, ut alta insinuet, humilius condescendit. Unde sit ut per Scripturam suam aliquando a corporibus omnium similitudinem trahat, ut illud: « Qui tetigerit vos, tangit pupillam oculi mei (Zach. II, 8), » et: « In scapulis suis obumbrabit tibi (Psal. XC, 4). » Aliquando a mentibus, ut illud: « Recordatus sum tui, miserans adolescentiam tuam (Jer. II, 2). » Aliquando ab avibus, ut illud: « Expandit alas et accepit eos (Deut. XXXII, 11). » Aliquando etiam ab insensatis rebus, ut illud: « Ecce ego stridebo super vos, sicut stridet plaustrum onustum feno (Amos II, 13). » 133.0480C| Cum autem in Deo oculi, scapulae atque alae nominantur, effectus quidam operationis ostenditur; cum vero manus et brachium, dextera vel vox in Deo dicitur: per haec vocabula consubstantialis ejus Filius demonstratur. Ipse quippe est manus et dextera, ut illud: « Tollam in coelum manum meam (Deut. XXXII, 40), » et: « Jurabo per dexteram meam (Isa. LXII, 8). » Ipse brachium: « Et brachium Domini, cui revelatum est (Isa. XXXIII, 1). » Ipsa vox: « Ipse dixit, et facta sunt (Psal. XXXII, 9). » Deo ergo brachium habere est operantem Filium gignere; voce tonare est, consubstantialem sibi filium terribiliter demonstrare. Sed cum beato Job ista dicuntur, mira dispensatione pietatis eum, dum increpat, exaltat. Sequitur: 133.0480D| VERS. 5. Circumda tibi decorem, et in sublime erigere, et esto gloriosus, et speciosis induere vestibus. --Subaudis ut ego; ipse sibi circumdat decorem. De quo scriptum est: « Dominus regnavit, decorem indutus est (Psal. XCII, 1). » Ipse apud nos in sublime erigitur, cum in nostris mentibus in natura sua 133.0481A| esse impenetrabilis demonstratur. Ipse vero gloriosus est, qui dum seipso perfruitur, accidentis laudis indigens non est. Ipse speciosis induitur vestibus, qui sanctorum choros quos condidit, in usum sui decoris assumpsit, et velut quamdam vestem, gloriosam sibi Ecclesiam exhibet, « Non habentem maculam aut rugam (Ephes. V, 27). » Unde ei per Prophetam dicitur: « Confessionem et decorem induisti, » etc. (Psal. CIII, 1.) VERS. 6. Disperge superbos in furore tuo. --Subaudis ut ego, qui eos tranquillitatis tempore immites contra me tolero, et districtus quandoque veniens, in meo eos furore dispergo. Absit autem ut quis credat quod in illa divinitatis substantia furore tranquillitas varietur. Hinc enim scriptum est: « Tu 133.0481B| autem, Domine, cum tranquillitate judicas (Sap. XII, 18). » Sed furor Domini in loco, non perturbatio divinae substantiae, sed super peccatores male conscios examinatio justae vindictae dicitur. Sequitur: Et respiciens, omnem arrogantem humilia. --Ac si dicat, ut ego. Duobus autem modis a Domino peccator unusquisque respicitur; cum aut a peccato convertitur, aut ex peccato punitur. De respectu enim conversionis dicitur, quia « respexit Dominus Petrum, » etc. (Luc. XXII, 61.) De respectu rursum ultionis dicitur: « Vultus autem Domini super facientes mala, » etc. (Psal. XXXIII, 17.) Sequitur: VERS. 7. Respice cunctos superbos, et confunde eos, et contere impios in loco suo. --Subaudis ut ego superbi enim ex respectu Domini confunduntur, aut 133.0481C| hic de pietate cognoscentes et damnantes crimina, aut illic supplicia de justitia sentientes. Impiorum vero locus ipsa superbia est, quia cum scriptum sit: « Initium omnis peccati superbia (Eccli. X, 25). » Unde oritur impietas, ibi continetur. Quamvis nec quidquam a superbia distat impietas. Valde enim superbire est de auctore perversa sentire. Impius ergo in loco suo conteritur, quia ipsa superbia, qua elevatur, opprimitur. Unde Propheta ait: « Dejecisti eos dum allevarentur (Psal. LXXII, 18). » Sequitur: VERS. 8. Absconde eos in pulvere. --Ac si dicat, ut ego. Superbos enim atque impios justo judicio Dominus in pulvere abscondit, quia nimirum quasi ante faciem veri luminis non apparet, quisquis adhuc 133.0481D| ea quae mundi sunt, appetit atque sub pulvere terrenae cogitationis latet. Hunc pravarum cogitationum pulverem oppressa mens tolerat, quae ventus nequissimae tentationis asportat. Sequitur: Simul et facies eorum demerge in foveam. --Ac si dicat, ut ego. Justo namque judicio superborum facies Dominus in foveam mergit, quia intentionem cordis eorum sese ultra omnes erigentem inferius dejicit. Ima enim respicit, cujus facies foveam attendit. Recte ergo eorum facies in foveam demergi perhibentur, quia sequentes infima, ad inferni barathrum tendunt. Sequitur: VERS. 9. Et ego confitebor quia salvare te possit dextera tua. --Ac si aperte diceret: Si potes 133.0482A| terribilia haec facere ipsa quae pertuli, tibi et non mihi deputo bona omnia quae fecisti. Si vero peccantes alios respiciendo non potes perdere, liquet quod reatu nequitiae tua te virtute non liberares. Sequitur: VERS. 10. Ecce Behemoth quem feci tecum. --Quem sub Behemoth nomine, nisi antiquum hostem insinuat, qui interpretatus ex Hebraea voce in Latina lingua, animal sonat? Sed cum de Deo dicitur, quia fecit omnia simul (Eccli. XVIII, 1), hoc animal cum homine fecisse indicat, dum cuncta quia semel fecerit constat. Rerum quippe substantia simul creata est, sed simul per species formata non est: et quoad simul exstitit per substantiam materiae, non simul apparuit per speciem formae. Sed cur de 133.0482B| Behemoth specialiter dicitur, cum beatus Job factum, quod commune cum creaturis omnibus generaliter habeatur? Subtili autem discussione « simul » factum angelum hominemque cognoscimus; « simul, » videlicet non unitate temporis, sed cogitatione rationis. « Simul » per acceptam imaginem sapientiae, et non « simul » per conjunctam substantiam formae. Scriptum namque est de homine: « Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram (Gen. I, 26). » Et per Ezechielem ad Satan dicitur: « Tu signaculum similitudinis plenus sapientiae et perfectus decore in deliciis paradisi Dei fuisti (Ezech. XXVIII, 12). » Quia ergo in cuncta conditione rerum, nullum rationale animal nisi angelus et homo est quidquid ratione uti non potest, cum homine factum 133.0482C| non est. Ergo homo cum eum qui ratione secum factus est periisse considerat, vicinum sibi casum superbiae ex ipsa propinqui sui perditione pertimescat. Sciendum vero est, quia nefarium Manichaei dogma hic reprehenditur, qui dum duo principia loquitur, tenebrarum gentem non facta asserere conatur. Quomodo enim gentem dicit nequissimam non factam, dum Behemoth, istum videlicet auctorem nequitiae per naturam bene conditum se Dominus fecisse testatur? Sequitur: Fenum sicut bos comedit. --Haec etiam eadem Isaias ait: « Leo sicut bos comedit paleas (Isa. XI, 7). » Quid autem feni palearumque nomine, nisi carnalium vita signatur? De qua per prophetam dicitur: « Omnis caro fenum (Isa. XL, 6). » Qui ergo hic Behemoth, illic 133.0482D| leo; et qui hic fenum, illic paleae nominantur; boves enim aquam quamlibet sordidam bibunt, sed feno nonnisi mundo vescuntur. Quid est ergo quod bovi, qui mundum comedit, Behemoth iste comparatur, nisi hoc quod de isto antiquo hoste per prophetam dicitur? « Esca ejus electi (Habac. I, 16). » Fenum ergo comedere sicut bos appetit, quia suggestionis suae dente conterere mundam vitam spiritalium quaerit. Sed quaerendum est si feno vita carnalium designatur, quomodo fenum comedens escam habet electam. Sed hoc citius occurrit, quia nonnulli hominum et apud Deum fenum sunt, et apud homines sanctitatis nomine censentur. De quibus per Salomonem dicitur: « Vidi impios sepultos, qui 133.0483A| etiam cum adhuc viverent iu loco sancto erant, et laudabantur in civitate (Eccle. VIII, 10). » Per hoc quidem quod mundam vitam per studium dicunt, sed ex illa intus placere non appetunt, recte esca ejus electa dicitur, et tamen fenum sicut bos comedere Behemoth iste memoratur. Sequitur: VERS. 11. Fortitudo ejus in lumbis, et virtus ejus in umbilico ventris ejus perhibetur.--Hinc Veritas ait: « Sint lumbi vestri praecincti (Luc. XII, 35). » Hinc Petrus ait: « Succincti lumbos mentis vestrae (I Petr. I, 13). » Quia vero feminarum luxuria feminis in umbilico continetur, propheta testatur dicens: « In die ortus tui non est praecisus umbilicus tuus (Exech. XVI, 4). » Behemoth itaque iste insatiabiliter saeviens, et devorare simul hominem quaerens, 133.0483B| modo in superbiam mentem erigit, modo carnem luxuriae voluptate corrumpit. Bene autem nequaquam fortitudo ejus in lumbis vel umbilico eorum, dicitur, qui prosternuntur, quia nimirum ejus proprie corpus fiunt qui suggestionum turpium blandimentis decepti, ei per luxuriae fluxa succumbunt. Sequitur. VERS. 12. Stringit caudam suam quasi cedrum. --In sacra Scriptura cedri nomine aliquando alta excellentia gloriae coelestis exprimitur, ut illud Prophetae: « :Justus ut palma florebit, sicut cedrus Libani, » etc. (Psal. XCI, 13.) Aliquando autem pravorum rigida elatio designatur, ut illud: « Vox Domini confringentis cedros (Psal. XXVIII, 5). » Quid autem cauda Behemoth istius, nisi illa antiqui hostis 133.0483C| extremitas dicitur? Cum nimirum vas proprium illum perditum hominem ingrediatur, qui specialiter Antichristus nuncupatur, quem quia modo honoribus saeculi, modo signis ex prodigiis fictae sanctitatis in timore potentiae elevare permittitur, recte voce Dominica cauda illius cedro comparatur. Sicut cedrus arbusta caetera in altum crescendo deserit, ita nunc Antichristus mundi gloriam temporaliter obtinens mensuras hominum et honoris culmine, et signorum potestate transcendit. Spiritus quippe in illo est, qui in sublimibus conditus potentiam naturae suae non perdidit vel dejectus; cujus idcirco virtus nunc maxime ostenditur, quia dispensatione divinae fortitudinis ligatur. Unde per Joannem dicitur: « Vidi angelum descendentem de coelo, habentem clavem 133.0483D| abyssi et catenam magnam in manu sua, et apprehendit draconem serpentem antiquum, qui est diabolus et Satanas, et ligavit eum per annos mille, et misit eum in abyssum, et clausit et signavit super illum (Apoc. XX, 1-3). » Bene autem stringere caudam dicitur, quia tota ejus virtus in illo damnato homine congesta densatur, ut tanto per illum fortia ac mira faciat, quanto illum collectis suis viribus instigat. MORALITER. Caudam itaque quasi cedrum stringere dicitur, quia semel ejus recepta in corde tentatio, in cunctis quae subsequenter intulerit, velut ex jure dominatur. Hujus ergo Behemoth caput herba est, cauda cedrus, quia ex prima quidem suggestione blandiens substernitur; sed per 133.0484A| usum vehementer invalescens, sub crescentis tentationis fine roboratur. Unde bene stringere caudam dicitur; dente enim vulnerat, quando ligat, quia prima suggestio percutit, sed percussam mentem ne evadere valeat, invalescente tentatione astringit. Behemoth enim iste prius illicita suggerens, linguam exerit, post ad delectationem pertrahens dentem figit, ad extremum vero per consensionem possidens cauda stringit. Sequitur: Nervi testiculorum ejus perplexi sunt. --Tot iste Behemoth testes habet, quot iniquitatis suae praedicatores possidet, qui pravis persuasionibus corda hominum virulenta erroris semina fundendo, corrumpunt. Qui perplexi sunt, quia videlicet praedicatorum illius argumenta dolosis assertionibus enodantur, ut recta esse simulent, 133.0484B| quae perversa persuadent, ut alligationum implicatio quasi nervorum perplexitas, etsi videri possit, solvi non possit. Ipsum nimirum suum caput imitantes, qui quasi leo in insidiis, et saevit per potentiam terreni culminis, et blanditur per speciem sanctitatis. Multi enim Antichristum non viderunt, sed tamen testiculi ejus sunt, quia corda actionis suae exemplo corrumpunt. Quisquis namque in superbia tollitur, quisquis avaritiae desideriis cruciatur, vel luxuriae voluptatibus solvitur, quid aliud quam Antichristi testis? Qui dum se libenter hujus usibus implicat, exemplo suo aliis erroris fetus ministrat. MORALITER. Testes ejus sunt suggestiones pravae, quibus in mentis corruptione fervescit, atque in constuprata anima iniqui operis prolem gignit, sive pestifera 133.0484C| argumenta machinationum. Per ipsa quippe calliditatis suae vires erigit, et fluxa mortalium corda corrumpit. Sed horum testiculorum nervi perplexi sunt, qui suggestionem illius argumenta, implicatis inventionibus alligantur, ut plerosque ita peccare faciant, quatenus si fortasse peccata fugere appetunt, hoc sine alio peccati laqueo non evadant, et culpas faciant, dum vivant; veluti quis quae mundi sunt deserens, alieno se subdere regimini appetit, sed eum qui sibi ad Deum praeesse debeat, minus cauta inquisitione discernit. Cui fortasse is qui sine judicio eligitur, et praeesse jam coeperit, agi quae Dei sunt prohibet, quae mundi sunt jubet. Pensans itaque subditus, vel quae sit culpa inobedientiae, vel quod contagium saecularis vitae, et obedire trepidat, et 133.0484D| non obedire formidat. Sed si omnino nullus sine peccato evadendi aditus patet, minora semper eligantur, quia et qui murorum undique ambitu refugiat clauditur, ibi se in fuga praecipitat, ubi brevior murus invenitur. Sequitur: VERS. 13. Ossa ejus velut fistula aeris. --In corpore ossa sunt quae continentur. Habet ergo carnes haec bellua, habet ossa; quia et iniqui sunt alii, qui tamen ab aliis in errore tenentur, nequiores aliqui in errore et alios retinent. Quid aliud ossa Antichristi, quam quoslibet in ejus corpore valentiores accipimus, in quorum corde iniquitas dum vehementer induruit, per eos tota ejus corporis compago subsistit? Recte enim fistulae aeris comparantur, quia nimirum 133.0485A| more metalli in sensibus sonum loquendi habent, sed sensum bene vivendi non habent. Hoc namque quasi humiliter loquendo asserunt, quod elati vivendo contemnunt. Unde bene per Paulum dicitur: « Si linguis hominum loquar et angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum velut aes sonans, aut cymbalum tinniens (I Cor. XIII, 1). » MORALITER. Quid per ossa Behemoth istius nisi consilia designantur? Nam sicut in ossibus positio est corporis roburque subsistit, ita in fraudulentis consiliis tota se ejus malitia erigit; neque enim vi quempiam premit, sed calliditate pestiferae persuasionis interficit. Et rursum, sicut medullae confortant ossa quia irrigant, ita ejus consilia per naturae spiritalis potentiam infusa ingeniis subtilitas roborat. Hoc vero testiculi 133.0485B| ab ossibus, id est suggestiones a consiliis distant, quod per illos aperte noxia inserit, per haec autem quasi et bono consulens ad culpam trahit. Bene autem aeris fistulis comparantur. Aeris quippe fistulae sonoris aptari cantibus solent, ita quoque astuta consilia, dum si qua blanda provisione consulunt, cor a forti intentione pervertunt, et dum dulcia resonant, ad noxia inclinant. Veluti quis frangere voluntates parat, et alterius voluntatibus subdi, huic hostis callidus blandiens dicit: O quanta per temetipsum agere miranda poteras, si nequaquam te judicio alterius subdidisses! et his similia. Sequitur: Cartaligo illius quasi laminae ferreae. Cartilago namque ossis quidem speciem habet. Quid est ergo quod cartilago ejus laminis ferreis comparatur, nisi 133.0485C| quod hi qui in illo debiliores sunt ad perpetranda mala nequiores existunt? Ferro quippe caetera metalla conciduntur, et cartilago ejus similis ferro dicitur, quia hi qui in ejus corpore ad ostentationem virtutum non sufficiunt, contra necem fidelium acrius accenduntur. Qui recte non ferro tantummodo, sed laminis ferreis comparantur; quia dum se circumquaque in credulitate dilatare ambiunt, quasi in ferri se laminis extendunt. MORALITER. Quid per cartilaginem, nisi simulatio ejus accipitur? Cartilago namque ossis ostendit speciem, sed ossis non habet firmitatem. Et sunt nonnulla vitia quae ostendunt in se rectitudinis speciem. Plerumque in ulciscendis vitiis crudelitas agitur, et justitia putatur, atque immoderata ira justi zeli meritum creditur. Plerumque dissoluta remissio quasi mansuetudo ac pietas habetur; nonnunquam effusio misericordia creditur. 133.0486A| Quid per laminas ferri, nisi duritia fortitudinis designatur? Nonnulli enim infirma faciunt, sed elationis decepti, fortibus ea suspicionibus jungunt, et quo esse magna sentiunt, eo de sua nequitia emendari contemnunt. De quibus Jeremias ait: « Candidiores Nazaraei ejus nive, nitidiores lacte, rubicundiores ebore antiquo, sapphiro pulchriores. Denigrata est super carbones facies eorum, et non sunt cogniti in plateis, adhaesit cutis eorum ossibus: aruit et facta est quasi lignum (Thren. IV, 7, 8). » Sequitur: VERS. 14. Ipse est principium viarum Dei. --Quid enim vias Dei, nisi ejus actiones accipimus? De quibus per prophetam dicitur: « Non enim viae meae sicut viae vestrae (Isa. LV, 8). » Et principium viarum Dei Behemoth dicitur, quia nimirum cum cuncta 133.0486B| creans ageret, hunc primum condidit, quem reliquis angelis eminentiorem fecit. Hinc propheta ait: « Cedri non fuerunt altiores illo in paradiso Dei, abietes non coaequaverunt summitati ejus, » etc. (Ezech. XXXI, 8.) Et rursum: « Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, et perfectus decore in deliciis paradisi fuisti (Ezech. XXVIII, 12). » Consideret ergo homo quid elevatus in terra mereatur, si et praelatus angelis in coelo prosternitur. Hinc propheta ait: « Inebriatus est in coelo gladius (Isa. XXXIV, 5). » Sequitur Qui fecit eum, applicavit gladium ejus. Gladius quippe Behemoth istius, ipsa nocendi malitia est. Sed ab eo a quo bonus per naturam factus est ejus gladius applicatur, quia ejus malitia divina dispensatione restringitur, ne ferire 133.0486C| tantum hominum mentes quantum appetit permittatur. Iste namque Behemoth, quia principium viarum Dei est, cum contra sanctum virum licentiam tentationis accepit, cuncta abstulit, convivantes filios exstinxit, sed gladius ejus a Conditore replicatur, cum dicitur: « Animam illius serva (Job II, 6). » Notandum quoque est quod vesanum dogma Arii aperta in hoc loco ratione dissipatur; facturam quippe Dei Filium patitur, et ecce Behemoth in factura rerum primus creatus ostenditur. Superest ergo ut Arius non factum Filium praedicet, aut eum post Behemoth conditum stultum putet. Quia vero nos cognoscimus cum quanto hoste pugnamus, superest ut unusquisque nostrum tanto se plenius auctori subjaceat, quanto contra se saevire violenter adversarii vires pensat. LIBER TRICESIMUS TERTIUS. 133.0485| 133.0485D| VERS. 15. Huic montes herbas ferunt. --In Scriptura sacra cum numero singulari mons ponitur, aliquando incarnatus Dominus designatur, sicut scriptum est: « Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in verticem montium 133.0486D| (Isa. II, 2). » Aliquando sancta Ecclesia, ut illud: « Qui confidunt in Domino sicut mons Sion (Psal. CXXIV, 1). » Aliquando testamentum Domini, sicut Habacuc ait: « Deus a Libano veniet, et sanctus de monte umbroso et condenso (Habac. III, 3). » Aliquando 133.0487A| apostata angelus, ut illud: « Transmigra in montem sicut passer (Psal. X, 1). » Cum vero montes plurali numero nominantur, aliquando celsitudo apostolorum atque prophetarum designatur, ut illud: « Justitia tua sicut montes Dei (Psal. XXXV, 7). » Aliquando vero saecularium potestatum tumor exprimitur, de quibus dicitur: « Montes sicut cera fluxerunt a facie Domini (Psal. XCVI, 5). » Elati namque saeculi hujus huic Behemoth herbas ferunt, quia ex eo illum reficiunt, quod nequiter operantur, quia suas illi offerunt fluxas et lubricas voluntates. « Erunt enim, ait Apostolus, homines seipsos amantes, voluptatum amatores magis quam Dei (II Tim. III, 2, 4). » Quae est ergo herba montium, nisi voluptas fluxa quae ex corde gignitur superborum? 133.0487B| Quibus nimirum herbis Behemoth iste pascitur, quia in eis poenam aeternae mortis esuriens, eorum perditis moribus satiabitur. Sequitur: Omnes bestiae agri ludent ibi. Quid per bestias agri nisi immundi spiritus designantur? Unde et de ipso malignorum spirituum principe contra Ephrain dicitur: « Bestia agri scindet eos (Ose. XIII, 8). » Et Isaias: « Mala bestia non transibit per eam (Isa. XXXV, 9). » Et quid per agrum, nisi praesens saeculum accipitur? Hinc Dominus ait: « Ager autem est mundus (Matth. XIII, 28). » Agri ergo bestiae in herbis montium ludunt, quia projecta de superioribus in hunc mundum daemonia pravis superborum operibus delectantur. Bene in herbis ludunt, cum reprobi spiritus humana corda ad illicitas cogitationes pertrahunt. Pro eo 133.0487C| enim quod superbi quique nullum malum cogitando praetereunt, nulla est agri bestia quae non horum montium herba satietur. Sequitur: VERS. 16. Sub umbra dormit. --Obumbratio in sacro eloquio aliquando incarnatio Domini ponitur, ut illud: « Virtus Altissimi obumbrabit tibi (Luc. I, 15). » Aliquando mentis refrigerium a fervore carnalium cogitationum, ut illud: « Sub umbra alarum tuarum protege me (Psal. XVI, 8). » Vel: « Sub umbra illius quem desiderabam sedi (Cant. II, 3). » Aliquando umbras recedentem charitatem frigidae mentis accipimus, sicut de peccante homine dictum est, quia secutus est umbras. Nonnunquam vero per umbram (si tamen cum adjectione mortis ponatur) vel mors carnis exprimitur, ut illud: « Et cooperuit 133.0487D| nos umbra mortis (Psal. XLIII, 20). » Mors quippe carnis imago est mortis aeternae. Vel certe mors diabolus, ut illud: « Nomen illi mors (Apoc. VI, 8). » Umbra ergo mortis sunt omnes reprobi, qui illius nequitiam elationis imitantur, ejusque imaginem quasi umbram exprimunt. Hoc autem loco umbra nequitiae torpor accipitur, in qua ipse Behemoth dormit, quia contra corda claritate calentia sollicitus vigilat, in frigidis autem securus jacet. Dormire etiam in sanctorum cordibus non potest, quia si quando se in eis ad momentum collocat, tantae eum voces excitant, quantae ex illorum mentibus sanctae cogitationes ad coelum clamant. Unde fit ut bonarum actionum armis territus, ac suspiriorum spiculis 133.0488A| percussus fugiat, et ad corda reproborum frigida redeat. Sequitur: In secreto calami. In sacro eloquio calami vel arundinis appellatione aliquando verbum manens accipitur, ut illud: « Lingua mea calamus scribae, » etc. (Psal. XLIV, 2.) Aliquando doctorum peritia, ut illud: « Et in cubilibus in quibus prius dracones habitabant, orietur viror calami et junci (Isa. XXXV, 7). » Ubi per calamum doctrina scribentium, per juncum viriditas auditorum intelligitur. Aliquando mobilitas mentis, ut illud: « Quid existis videre? Arundinem vento agitatam? » (Matth. XI, 7.) Aliquando nitor gloriae temporalis accipitur, ut illud Sapientiae: « Fulgebunt justi et tanquam scintillae in arundineto discurrent (Sap. III, 7). » Ubi arundinetum vitam saecularium appellat. Hoc 133.0488B| ergo loco appellatione calami, mentes saecularium designantur; quorum corda tacitus tenet, dum eos ad appetitum temporalis nitoris atque altitudinis commovet, et quasi ibi ipse quietus dormit ubi eos quos possidet, quiescere non permittit. In hoc enim quod ipsi interitus more calami vacui remanent, locum Behemoth isti ubi apud se requiescere debeat, praebent. Sequitur: In locis humentibus. --Loca namque humentia sunt terrenorum hominum mentes, quas humor carnalis concupiscentiae, quia replet, fluidas facit. Loca quippe humentia sunt opera voluptuosa. In his itaque locis humentibus dormit, quia in reproborum hominum lubrica operatione requiescit. Aliter: Possunt per loca humentia, membra genitalia, id est luxuria, designari, ut et per calamum 133.0488C| gloria superbiae, et per loca humentia, luxuria corporis exprimatur. Duo quippe haec sunt vitia quae humano generi immaniter dominantur: unum videlicet spiritus, atque aliud carnis. Antiquus itaque hostis humanum genus vel per elationem praecipitat, vel per luxuriam premit, quosdam vero etiam in utroque possidet. Sequitur: VERS. 17. Protegunt umbrae umbram ejus. --Umbrae quippe sunt diaboli omnes iniqui; qui dum imitationi iniquitatis ejus inserviunt, quasi ab ejus corpore imaginis speciem trahunt. Umbrae itaque umbram protegunt; quia peccatores quique in quo sibi male sunt conscii, in eo et alium peccantem dum corripiunt, defendunt. Quod ad hoc nimirum studio faciunt, ne dum culpa in qua et ipsi obligati 133.0488D| sunt, in aliis corrigitur, ad ipsos quandoque veniatur. Hinc propheta ait: « Oriuntur in domibus spinae, et urticae, et paliurus in munitionibus ejus (Isa. XXXIV, 14). » Ubi per urticas cogitationum prurigines, per spinas vitiorum punctiones, accipimus; per paliurum vero, quae spina est densissima, nequissimorum tuitionem intelligimus. Circumdabunt eam salices torrentis. --In sacro eloquio salicum nomen aliquando pro viriditate boni ponitur, ut illud prophetae: « Germinabunt in herbis sicut salices juxta fluentes aquas (Joan. XLIV, 4). » Aliquando pro sterilitate reprobi designantur, ut illud: « In salicibus in medio ejus, » et reliqua (Psal. CXXXVI, 2). Torrens utique mortalis vitae cursum designat, ut 133.0489A| illud: « De torrente in via bibet (Psal. CIX, 7). » Circumdabunt eum salices torrentis. Qui amatores vitae mortalis, a bonis actibus quasi fructibus alieni, tanto antiquo hosti arctius inhaerent, quanto eos largius delectatio transitoriae voluptatis infundit. Hos etiam quasi in radicibus torrens rigat, dum in suis cogitationibus amor vitae carnalis inebriat. Habent honestatis interdum verba quasi folia, sed nullum vitae pondus ex bonis operibus ostendunt. Sequitur: VERS. 18. Absorbebit fluvium et non mirabitur, et habet fiduciam quod influat Jordanis in os ejus. --Quid hoc loco fluvii nomine, nisi humani generis decursio designatur? Quae velut a sui fontis origine nascendo surgit, sed quasi ad ima defluens moriendo 133.0489B| pertransit. Quid autem signatur appellatione Jordanis, nisi qui jam imbuti sunt sacramento baptismatis? Quia enim Redemptor noster in hoc flumine baptizari dignatus est, ejus nomine debent baptizati omnes exprimi, quo hoc ipsum contigit sacramentum baptismatis inchoare. Ac si ergo diceret: Ante Redemptorem mundi mundum non miratus absorbuit, sed, quod est acrius, etiam post Redemptoris adventum quosdam qui baptismatis sacramento signati sunt deglutire se posse confidit: alios enim fidei errore supplantat, alios usu pravae operationis inclinat. De talibus dictum est: « Confitentur nosse Deum, factis autem negant (Tit. I, 26). » Et: « Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est (I Joan. II, 4). » Aliter: 133.0489C| Quos per Jordanem dicimus exprimi, possunt per fluvium designari; quique enim fide jam veritatis agnoverunt, sed vivere fideliter negligunt, recte fluvius dici possunt, quia videlicet deorsum fluunt. Jordanis vero Hebraico vocabulo descensio eorum dicitur. Et sunt nonnulli qui vias veritatis appetententes semetipsos abjiciunt, atque a vitae veteris elatione discedunt; cumque aeterna cupiunt, valde se ab hoc mundo alienos reddunt. Hinc dicitur: « Qui vult post me venire abneget semetipsum (Matth. XVI, 24). » Sed antiquus hostis hoc pro magno non habet, cum sub jure suae tyrannidis terrena quaerentes tenet. Propheta quippe testante cognovimus quia escae ejus electae. Magnopere enim illos rapere nititur, quos despectos terrenis studiis, jungi jam 133.0489D| coelestibus contemplatur. Hinc per prophetam dicitur: « Vocavit Dominus judicium ad ignem, et devoravit abyssum multum, et comedit partem domus (Dan. VII, 4). » Sequitur: VERS. 19. In oculis ejus quasi hamo capiet eum. --Quis nesciat quod in hamo esca ostenditur, aculeus occultatur? Esca enim provocat, ut aculeus pungat. Dominus itaque noster ad humani generis redemptionem veniens, velut quemdam de se in necem diaboli hamum fecit. Assumpsit enim corpus, ut in eo Behemoth iste quasi escam suam mortem carnis appeteret; quam mortem dum in illo injuste appetit, nos quos quasi juste tenebat, amisit. Ibi quippe inerat humanitas, quae ad se devoratorem duceret; 133.0490A| ibi divinitas, quae perforaret. In oculis quippe habere dicimus, quod coram nobis positum videmus. Antiquus vero hostis humani generis redemptorem ante se positum vidit, quem cognoscendo confessus, confitendo pertimuit dicens: « Quid nobis et tibi, Fili Dei? Venisti ante tempus torquere nos? » (Matth. VIII, 29.) quem et novit et momordit. Sequitur: Et in sudibus perforabit nares ejus. --Quid aliud sudes, id est palos accipimus, qui videlicet exacuuntur ut figantur, nisi acuta sanctorum consilia? Quae hujus Behemoth nares perforant, dum sagacissimas ejus insidias et vigilando circumspiciunt, et superando transfigunt. Per nares odor trahitur. Naribus ergo Behemoth callidae ejus insidiae designantur, per quas sagacissime nititur, et occulta cordis nostri 133.0490B| bona cognoscere, et haec pessima persuasione dissipare. In sudibus itaque Dominus nares ejus perforat, quia callidas ejus insidias acutis sanctorum sensibus penetrans enervat. Possunt per sudes acutas, per ipsius carnem manifestae sapientiae verba signari. Et quia naribus odor trahitur, per Behemoth nares illa antiqui hostis exploratio figuratur; qui cum Deum incarnatum esse dubitaret, hunc miraculis voluit cognoscere, dicens: « Si Filius Dei es, » et reliqua (Matth. IV, 3). Sed dum ei protinus respondetur: « Non in solo pane vivit homo, » et reliqua (Ibid., 4); et: « Non tentabis Dominum Deum tuum (Ibid., 7), » quasi sententiarum suarum acuminibus indagationem antiqui hostis veritas perculit, quasi nares ejus sudibus perforavit. Sequitur: 133.0490C| VERS. 20. An extrahere poteris Leviathan hamo? --Subaudis, ut ego. Leviathan quippe additamentum eorum dicitur. Hominum videlicet, quibus semel culpam praevaricationis intulit, et hanc usque ad aeternam mortem quotidie pessimis suggestionibus extendit. Potest quoque per irrisionem Leviathan vocari. Primo quippe homini persuasione callida divinitatem se additurum perhibuit, sed immortalitatem tulit. Sed Leviathan iste hamo captus est, quia in Redemptore nostro dum per satellites suos escam corporis momordit, divinitatis illum aculeus perforavit. Hujus hami linea, Christi est genealogia. Nam cum dicitur: « Abraham genuit Isaac, Isaac genuit Jacob (Matth. I, 2), » usque ad Mariam virginem, quasi quaedam linea torquetur, in cujus extremo 133.0490D| incarnatus Dominus, id est hamus ligaretur, quem in his aquis humani generis dependentem aperto ore iste cetus appeteret. Sequitur: Et fune ligabis linguam ejus? Subaudis, ut ego. Scriptura enim sacra funis nomine aliquando dimensionem sortis designat, ut illud: « Funes ceciderunt mihi in praeclaris, » et reliqua (Psal. XV, 6). Aliquando peccata, ut illud prophetae: « Vae qui trahitis iniquitates in funiculis vanitatis (Isa. V, 18). » Aliquando autem fidem designare consuevit. Salomone attestante, qui ait: « Funiculus triplex difficile rumpitur (Eccle. IV, 12). » Hoc itaque loco funis nomine, sive peccatum, sive fidem nil obstat intelligi. Incarnatus vero Dominus fune linguam 133.0491A| leviathan ligavit, quia « in similitudine carnis peccati (Rom . VIII, 3), » apparuit, et omnia errorum ejus praedicamenta damnavit, ut Apostolus ait: « Et de peccato damnavit peccatum (Ibid.). » Unde bene per prophetam dicitur: « Et desolabit Dominus linguam maris Aegypti (Isa. XI, 15). » Si autem fune fides signatur, leviathan lingua fune stringitur, quia, extensa fidei Trinitatis doctrina, errorum praedicamenta siluerunt. Hinc enim scriptum est: « Tu dirupisti fontes et torrentes, » etc. (Psal. LXXIII, 15.) Sequitur: VERS. 21. Nunquid pones circulum in naribus ejus? --Subaudis, ut ego. Sicut per nares insidiae, ita per circulum divinae virtutis omnipotentia designatur. Circulus ergo ei in naribus ponitur, dum 133.0491B| circumducta protectionis supernae formidine ejus sagacia retinetur, nec contra infirmitates hominum tantum praevaleat, quantum perditionis argumenta latenter explorat. Potest etiam circuli nomine occulti judicii adjutorium designari. Leviathan itaque in naribus a Domino circulus ponitur, quia judicii ejus potentia in insidiis suis, ne quantum vult praevaleat, coarctatur. Unde regi Babyloniae dicitur: « Ponam circulum in naribus tuis (IV Reg. XIX, 28). » Sequitur: Aut armilla perforabis maxillam ejus? --Subaudis, ut ego. Per armillam occulti ejus judicii erga nos protectio impensa designatur. Maxilla itaque leviathan perforatur, quia ineffabili misericordiae potentia sic malitiae antiqui hostis obviat, ut aliquando eos etiam, quos jam cepit, amittat, et 133.0491C| quasi ab ore illius cadunt, qui post perpetratas culpas ad innocentiam redeunt. Aliter In ore tenere leviathan dicitur, non quos perfecte peccato implicat, sed quos adhuc peccati persuasionibus tentat, sed miro dispensationis ordine, dum tentantur, humiliantur; dum humiliantur, ejus esse jam desinunt. Mandendum quidem, sed non deglutiendum acceperat Paulum, quando illum, post tot revelationum sublimia, stimulis carnis agitabat (II Cor. XII, 7). Unde occultis Dei dispensationibus serviens, sanctos ad interitum tentat volens, sed ad regnum tentando servat invitus. Sequitur: VERS. 22. Nunquid multiplicabit ad te preces, aut loquetur tibi mollia? --Subaudis, ut mihi. Si enim ad personam Filii Dei haec verba referantur, incarnato 133.0491D| Domino ei mollia loquebatur, cum diceret: « Scio quia sis Sanctus Dei (Marc. I, 24). » Preces multiplicat, cum per legiones diceret: « Si ejicis nos, mitte nos in gregem porcorum (Matth. VIII, 31). » Quamvis intelligi aptius potest quia ad Deum preces multiplicat, cum in judicio iniqui, qui sunt corpus ejus, sibi parci deprecantur, dicentes: « Domine, Domine, aperi nobis (Luc. III, 25). » Quibus respondetur: « Nescio vos (Ibid.). » Mollia etiam per membra sua tunc loquetur, cum dixerint: « Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus? » etc. (Matth. VII, 22.) Sed mox audient. « Nescio qui estis (Ibid., 23). » Sequitur: VERS. 23. Nunquid feriet tecum pactum? --Subaudis, ut mecum. Sequitur: Et accipies eum servum 133.0492A| sempiternum? --Subaudis, ut ego. Antiquus itaque hostis, et a sinceritate divinae innocentiae, malitiae suae succensus face, discordat, sed ab ejus judicio, etiam discordando non discrepat. Nam viros justos semper malevole tentari appetit, sed tamen hoc Domino vel misericorditer fieri, vel juste permittit. Haec ergo ipsa tentationis licentia pactum vocatur, in qua et desiderium tentatoris agitur, et tamen per eam miro modo voluntas justi dispensatoris impletur. In pacto namque discordantium jurgia fine desiderato concluduntur. Et bene ex hoc pacto servus accipi perhibetur, quia inde obtemperat nutibus supernae gratiae, unde exercet iram nequissimae voluntatis suae. Servus ergo ex pacto est, qui dum voluntatem suam implere permittitur, a superni 133.0492B| consilii voluntate ligatur. Hoc autem in loco a Domino non solum ex pacto servus, sed sempiternus servus accipitur. Neque enim justos jam in felicitate pollentes tentare permittitur, sed cum suo corpore reprobis scilicet flammis ultricibus tradetur, quibus sine fine crucietur, quos scilicet cruciatus, dum justi conspiciunt, in Dei laudibus crescunt. Igitur, si utilitate justorum, et hic tentatio, et illic damnatio proficit, sempiternus servus est. Sequitur: VERS. 24. Nunquid illudes ei quasi avi? --Quid est quod adversarius noster prius Behemoth, postmodum leviathan dicitur, nunc vero avi perditionis suae illusionem comparat? Behemoth quippe bellua interpretatur, quae quadrupes ostenditur, dum sicut bos fenum comedere perhibetur. Leviathan vero quia 133.0492C| hamo capitur, procul dubio serpens in aquis innotescitur. Irrationale utique et quadrupes animal est per actionis immundae fatuitatem, draco per nocendi malitiam, avis per subtilis naturae levitatem. In eis quippe quos ad stultitiam luxuriae excitat, jumentum est; in eis quos ad nocendi malitiam inflammat, draco est; in eis autem quos in statu superbiae quasi alta sapientes elevat, avis est. Sed huic videlicet quasi avi Dominus illusit, dum ei in passione unigeniti Filii ostendit carnem quasi escam, sed laqueum divinitatis abscondit. Sequitur: Aut ligabis eum ancillis tuis? --Subaudis, ut ego. In servis etsi despecta est conditio, virilitas viget, in ancillis autem cum conditione pariter sexus ait: Ancillis ergo suis leviathan hujus fortitudinem Dominus ligavit, quia, 133.0492D| attestante Paulo, « Infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia (I Cor. I, 27). » Unde Salomon ait: « Sapientia aedificavit sibi domum, et scidit columnas septem, immolavit victimas, miscuit vinum, proposuit mensam, misit ancillas suas ut vocarent ad arcem et ad moenia civitatis (Prov. IX, 1, 2). » Infirmos enim praedicatores mundo exhibuit, et potentes quosque qui ejus corpus fuerunt sub terroris sui vincla restrinxit, et in semetipso leviathan iste ancillis ligatur, cum infirmis praedicantibus, veritatis lumine clarescente contra electorum mentes antiquus hostis non quantum vult, saevire permittitur. Sed ne sub infidelitatis captivitate cunctos quos appetit teneat, signis et virtutibus coarctatur. Sequitur: 133.0493A| VERS. 25. Concident eum amici, divident illum negotiatores. --Toties enim conciditur leviathan iste, quoties divini verbi gladio sua ab illo membra separantur. Iniqui enim cum veritatem audiunt, et sancto timore perculsi ab antiqui hostis se imitatione suspendunt, ipse in corpore suo dividitur, cui hi qui prave inservierant, subtrahuntur. Sancti enim praedicatores prius ancillae sunt per formidinem. De quibus dicitur: « Nolite timere, pusillus grex (Luc. XII, 32). » Amici per fidem. Ut illud: « Vos autem dixi amicos, » etc. (Joan. XV, 15.) Ad extremum quoque negotiatores per actionem. Ut illud: « Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae (Marc. XVI, 15). » In praedicatione quippe fidei, quasi quoddam negotium geritur, dum verbum 133.0493B| datur, et fides ab auditoribus sumitur. Hinc enim Psalmista ait: « Sumite psalmum et date tympanum (Psal. LXXX, 3). » Et rursum, Salomon ex voce sanctae Ecclesiae ait: « Sindonem fecit et vendidit, et cingulum tradidit Chananaeo (Prov. XXXI, 24). » Quia enim per praedicatores Dei valde laudabiliter a leviathan isto res possessa dividitur, Veritatis vox per prophetam pollicetur dicens: « Et si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris (Jer. XV, 19). » Sequitur: VERS. 26. Nunquid implebis sagenas pelle ejus, aut gurgustium piscium capite illius? --Quid per sagenas, aut gurgustium piscium, nisi Ecclesiae fidelium, quae unam catholicam faciunt, designantur? Unde in Evangelio scriptum est: « Simile est regnum 133.0493C| coelorum sagenae missae in mare, et ex omni genere piscium congreganti (Matth. XIII, 47). » In pelle vero leviathan istius, stultos ejus corporis, in capite autem prudentes accipimus. Vel certe pelle quae est exterius, subditi ad haec extrema servientes, capite autem praepositi designantur. Prius itaque intra sanctam Ecclesiam fidelium quasi pellem diaboli, extremos atque infirmos, id est, indoctos piscatores colligit, et postmodum caput illius, id est, philosophos et prudentes sibi adversarios subdidit. Sequitur: VERS. 27. Pone super eum manum tuam. --Id est, ut ego, qui forti illum potentia reprimens, non plusquam expedit saevire permitto. Vel certe super eum manum ponere est, virtutis potestate superare. 133.0493D| Sequitur: Memento belli nec ultra addas loqui. --Ac si aperte diceretur: Si occulti hostis contra te bellum consideras, quidquid a me pateris non accusas. Alta quippe dispensatio judiciorum Dei idcirco saepe bene merentes famulos vel minis impetit, vel flagellis premit, quia mira potentia praevidit. Quod si quieti ac liberi in tranquillitate persisterent, tentationes ferre adversarii non valentes, mente prostrati vulneribus jacerent. Sequitur: VERS. 28. Ecce spes ejus frustrabitur eum. --Quod sic de eo debet intelligi, ut referri etiam ad corpus illius possit, quia iniqui omnes qui districtionem justitiae divinae non metuunt, incassum sibi de misericordia blandiuntur. Sequitur: Et videntibus cunctis 133.0494A| praecipitabitur. --Quia aeterno tunc judice terribiliter apparente, astantibus legionibus angelorum, atque electis omnibus ad hoc spectaculum deductis, ista bellua crudelis et fortis in medium captiva deducetur, et cum suo corpore, id est, cum reprobis omnibus aeternae gehennae incendiis mancipatur, cum dicitur: « Discedite a me, maledicti, etc. (Matth. XXV, 41). » Sequitur: CAPUT XLI. VERS. 1, 2. Non quasi crudelis suscitabo eum. --Et velut si mox a nobis rationis causa quaereretur, quomodo eum non quasi crudelis suscitas, quem scimus quia tantos invadere et devorare permittis? statim subditur dicens: Quis enim resistere potest vultui meo? et: Quis ante dedit mihi, ut reddam ei? --Quibus 133.0494B| duobus versibus, et virtutem suae potentiae, et omne pondus rationis explevit. Ac si ergo diceret - Non eum quasi crudelis suscito, quia de ejus fortitudine electos meos potenter eripio; et rursum reprobos non injuste, sed rationabiliter damno, id est, et eos quos benigne eligo, eripere mirabiliter possum, et eos quos respuo, non injuste derelinquo. Nemo quippe ut divina illum gratia subsequatur prius aliquid contulit Deo. Scriptum quippe est: « Misericordia ejus praeveniet me (Psal. LVIII, 11). » Et Paulus: « Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis: Dei donum est (Ephes. II, 8). » Bonum quippe quod agimus et Dei est et nostrum; Dei, per praevenientem gratiam; nostrum, per obsequentem liberam voluntatem. Quapropter et Deo 133.0494C| gratias in aeternum agimus, et tamen retribui nobis praemia speramus. Sequitur: Omnia quae sub coelo sunt, mea sunt. --Omnibus liquet quod non solum ea quae sub coelo sunt, sed etiam quae super coelos sunt ejus voluntati serviunt. Sed quia de leviathan loquitur, qui jam non in aetherei coeli sede continetur, cuncta quae sub coelo sunt asserit sua esse, ut eum quoque qui de coelo cecidit, suae edoceat potestati servire. Sequitur: VERS. 3. Non parcam ei, et verbis potentibus, et ad deprecandum compositis. --Quis hoc legisse se novit, nequaquam existimet quia culparum suarum diabolus sit veniam petiturus. Sed fortasse de Antichristo dicitur: « Quem Dominus Jesus Christus interficiet spiritu oris sui (II Thess. II, 8). » Ut territus tantae 133.0494D| majestatis praesentia ad preces inclinetur. Quod tamen de iniquis omnibus intelligi aptius potest, qui sero ad petitionum verba veniunt. Unde in Evangelio Veritas dicit: « Domine, Domine, aperi nobis (Matth. XXV, 11). » Quibus respondetur: « Amen dico vobis, nescio vos (Ibid., 12). » Possumus et in hoc tempore accipere quod de futuro diximus. Sunt namque nonnulli qui prolixas ad Deum preces habent, sed vitam deprecantium non habent. Hi quippe et fletus in oratione percipiunt, et tamen expletis precibus cum vitiorum suggestione pulsantur, nequaquam pro aeterni regni desiderio se flevisse meminerunt. Quorum tamen petitionibus Deus non parcit, quia eorum preces opere destruuntur. Sequitur: 133.0495A| VERS. 4. Quis revelabit faciem indumenti ejus? --Subaudis, nisi ego, qui servorum meorum gratiam subtilissimae discretionis inspiro, ut, revelata malitia, faciem ejus nudam videant, quam ille sub habitu sanctitatis occultat? Latenter enim leviathan iste bonis insidians, sub specie sanctitatis illudit, ut mala quae eis publice non valet inferre, tecto bonae actionis velamine subintromittat. Unde et membra ejus saepe cum aperta nequitia nocere non possunt, bonae actionis habitum sumunt. Hinc enim scriptum est: « Ipse enim Satanas transfigurat se in angelum jucis (II Cor. XI, 14). » Quid ergo mirum si ministri ejus transfigurantur velut ministri justitiae? Sequitur: Et in medium oris ejus quis intravit? --Subaudis, nisi ego, qui per secretas electorum mentes suggestionum 133.0495B| ejus verba discutio, ut nequaquam pensentur quod resonant, sed quo intendant. Sequitur: VERS. 5. Portas vultus ejus quis aperiet? --Subaudis, nisi ego, qui electis meis magistros errorum sub specie sanctitatis absconditos, perspicua cogitatione manifesto? Sicut enim sancti praedicatores portae Sion vocantur, ita etiam per portas leviathan istius, errorum magistri signantur, quorum dum praedicatio perversa recipitur, miseris auditoribus via perditionis aperitur. Sequitur: Per gyrum dentium ejus formido. --Id est, iniquos praedicatores Antichristi perversae hujus saeculi protegunt potestates. Nam quos illi appetunt loquendo seducere, multi potentium student saeviendo terrere. Hinc in Apocalypsi scriptum est: « Potestas equorum in ore et in caudis 133.0495C| ejus (Apoc. IX, 19). » In ore namque doctorum scientia, in cauda vero saecularium potentia figuratur. Sicut enim sanctae Ecclesiae sunt dentes, de quibus dicitur: « Dentes tui sicut grex detonsarum, » etc. (Cant. IV, 2) ita leviathan dentes sunt errorum magistri, qui reproborum vitam mordendo dilaniant, et eos a veritatis integritate subductos, in sacrificio falsitatis mactant. Sequitur: VERS. 6. Corpus illius quasi scuta fusilia. --In Scriptura sacra scuti nomine aliquando pro divina protectione ponitur. Ut illud: « Domine, ut scuto bonae voluntatis tuae, » etc. (Psal. V, 13.) Aliquando pro humana repugnatione, ut illud: « Ibi confringet potentias, et gladium et scutum (Psal. LXXV, 4). » Scuta quippe fusilia ictu quidem ferientium minime 133.0495D| penetrantur, sed suo se lapsu per fragmenta dissolvunt. Corpus ergo leviathan istius, id est, omnes iniqui, quia per obstinationem duri sunt, sed per vitam fragiles, scutis fusilibus comparantur. Cum enim verba praedicationis audiunt, nullo correptionis jaculo se penetrare permittunt, quia in omni peccato quod faciunt, scutum superbae defensionis opponunt. Hinc per Jeremiam dicitur: « Reddes ei vicem, Domine, juxta opera manuum suarum; dabis eis scutum cordis laborem tuum (Thren. III, 64-65). » Sequitur: Compactum squamis se praesentibus [prementibus ].--Fertur quia draconis corpus squamis tegitur, nec citius jaculatione penetratur. Ita omne corpus diaboli, id est, multitudo 133.0496A| reproborum cum de iniquitate corripitur, quibus valet tergiversationibus se excusare conatur, et quasi quasdam defensionis suae squamas objicit, ne transfigi sagitta veritatis possit. Quisquis enim, dum corripitur, peccatum suum magis excusare appetit quam deflere, quasi squamis tegitur, ne a sanctis praedicatoribus gladio verbi jaculetur. Has defensionum suarum squamas amisit Paulus in illuminatione. Sicut scriptum est de eo: « Et ceciderunt ab oculis ejus tanquam squamae (Act. IX, 18). » Hae squamae, quamvis omne pene humanum genus contegant, hypocritarum tamen specialiter et callidorum hominum mentes premunt. Ipsi enim culpas suas tanto vehementius confiteri refugiunt, quanto et stultius videri ab hominibus peccatores erubescunt. 133.0496B| De quibus bene per prophetam dicitur: « Ibi cubavit lamia, et invenit sibi requiem, ibi habuit foveam hericius (Isa. XXXIV, 14-15). » Per lamiam quippe hypocritae, per hericium vero malitiosi quique qui diversis se defensionibus congerunt, designantur. Sequitur: VERS. 7. Una uni conjungitur, et ne spiraculum inicedit per ea. --Quia iniquitatibus suis dum vicissim se superba defensione protegunt, sanctae exhortationis spicula ad se nullatenus permittunt. Sequitur: VERS. 8. Una alteri adhaerebit, et tenentes se nequaquam separabuntur. --Qui enim divisi corrigi poterant, iniquitatum suarum pertinacia vincti perdurant; et tanto magis quotidie a cognitione justitiae separabiliores fiunt, quanto a se invicem nulla increpatione 133.0496C| separantur. Hinc Salomon ait: « Stuppa collecta synagoga peccantium (Eccli. XXI, 10). » Hinc Nahum propheta ait: « Sicut spinae invicem complectuntur, sic convivium eorum pariter potantium (Nah. 10). » Sequitur: VERS. 9. Sternutatio ejus splendor ignis. --Sternutatio quippe inflato a pectore exsurgit, quae cum apertos ad emanandum poros non invenit, cerebram tangit, et congesta per nares exiens, totum caput protinus concutit. Quasi enim inflatio a pectore leviathan surgit, dum elatio se erigit ex praesentis saeculi potestate: sed poros non invenit, quia contra justos extollere quantum appetit, prohibetur. Cerebrum autem concutit, quia sensum Satanae in fine mundi arctius pertubat, et caput 133.0496D| turbat, dum per Antichristum persecutionem fidelium vehementer excitat. Tunc congesta inflatio per ejus nares egreditur, quia tota superbiae ejus iniquitas apertis malitiae flatibus demonstratur. Sternutatio ergo vocatur illa extrema Antichristi commotio, in quo leviathan ingreditur, ut per eum reprobis principetur; et si potest fieri, ut membra etiam Domini electa perturbet; qui tantis signis et prodigiis utitur, ut miraculorum potentia quasi quodam ignis lumine resplendere videatur. Sequitur: Oculi ejus ut palpebrae diluculi. --Per oculos quippe ejus consiliarii designantur, qui dum perversis machinationibus quae qualiter agenda sint praevident, malignis ejus operariis quasi ostensum pedibus iter 133.0497A| praebent. Qui recte palpebris diluculi comparantur. Palpebras namque diluculi extremas noctis horas accipimus. Prudentes igitur perversis Antichristi consiliis inhaerentes, quasi palpebrae sunt diluculi, quia fidem quam in Christo inveniunt quasi erroris nocti . . . . . . . . et venerationem Antichristi verum esse mane pollicentur. Spondent enim se tenebras repellere, et veritatis lucem signis clarescentibus nuntiare. Sequitur: VERS. 10. De ore ejus lampades procedunt. --Qui enim procedunt, oculi; qui autem praedicant, os vocantur. Sed de hoc ore lampades exeunt, quia mentes audientium ad amorem perfidiae accendunt. Unde enim quasi per sapientiam lucent, inde procul dubio per nequitiam concremant. Sequitur. Sicut taedae 133.0497B| ignis accensae. --Taeda enim, cum accenditur, odorem quidem suavem habet, sed lumen obscurum; ita isti praedicatores Antichristi, quia sanctitatis speciem sibi arrogant, sed tamen opera iniquitatis exercent. Olent enim per similitudinem justitiae, sed obscure ardent per nequitiae perpetrationem. Sequitur: VERS. 11. De naribus ejus procedit fumus. --Oculorum quippe acies fumo sauciatur, id est, de miraculorum ejus insidiis ad momentum caliginosa dubietas etiam in electorum corde generatur. De leviathan quippe naribus fumus exit, quia ex ejus prodigiis mendacibus, etiam bonarum mentium oculos trepidationis caligo confundit. Hinc enim dicitur: « Surgent pseudochristi, et pseudoprophetae, et dabunt 133.0497C| signa et prodigia, ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi. » (Matth. XXIV, 24.) MORALITER. Quia leviathan iste serpens et regulus dicitur, sicut Isaias ait: « De radice colubri egredietur regulus (Isa. XIV, 29), » et regulus non morsus sed flatu perimit, recte de naribus ejus fumus procedere asseritur, cujus noxiis inspirationibus prava in humanis cordibus cogitatio nascitur, per quam acies mentis obtunditur, ne lux interna videatur. 133.0498A| Qui etiam aliquando electorum oculos tangit. Hinc enim scriptum est: « Turbatus est prae ira oculus meus (Psal. VI, 8). » Fumus iste reproborum cordibus quot illicita desideria inserit, quasi per tot ante oculos globos cogitationum intumescit. Hinc Joel ait: « Residuum erucae comedit locusta, et residuum locustae comedit brucus, et residuum bruci comedit rubigo (Joel. I, 4). » Ubi luxuria, et inanis gloria, et ventris ingluvies, et ira designatur. Sequitur: Sicut ollae succensae atque ferventis. --Velut enim olla fervens est unaquaeque tunc anima cogitationum suarum impetus, quasi spumas undarum ardentium, sustinens. Quasi ignis zeli commovit, et ipsa temporalis oppressio more ollae intrinsecus clausas tenet. MORALITER. Olla enim succenditur, 133.0498B| cum mens humana maligni nostis suasionibus instigatur. Olla autem fervet, cum jam etiam per consensum in desideriis pravae persuasionis accenditur, et tot undas fervendo projicit, per quot se nequitias usque ad exteriora opera extendit. Hinc enim scriptum est: « Ollam succensam ego video, et faciem ejus a facie Aquilonis (Jer. I, 13). » Sequitur: VERS. 12. Halitus ejus prunas ardere facit. --Quid enim prunas, nisi succensas internis concupiscentiis reproborum hominum mentes appellat? Ardent enim cum quodlibet temporale appetunt. Toties igitur leviathan halitus prunas accendit, quoties ejus occulta suggestio humanas mentes ad delectationes illicitas pertrahit; alias namque superbiae, alias invidiae, alias luxuriae facibus inflammat. Sequitur: Et flamma 133.0498C| de ore ejus egreditur. --Flamma quippe ejus oris est, ipsa instigatio occultae locutionis, quam prave ad uniuscujusque animum pertingere facit. Unde ardet in desideriis animus, cum ejus suggestionibus instigatur. Haec quotidie suggerit, haec usque ad praesentis vitae terminum suggerere non desistit, sed tunc se nequius dilatat, cum per illum damnatum hominum veniens, in hujus mundi se gloria apertius ostendat. LIBER TRICESIMUS QUARTUS. 133.0497| 133.0497D| VERS. 13. In collo ejus morabitur fortitudo. --Quid enim collo leviathan istius, nisi elationis extensio designatur? Qui contra Deum se erigens, cum simulatione sanctitatis, etiam tumore potestatis extollitur. Quia enim per collum superbia designatur, Isaias testatur dicens: « Ambulaverunt extento collo (Isa. III, 16). » Quidquid utique tunc superbe extollitur, quidquid callide machinatur, etiam sub virtute potentiae saecularis exsequitur. Quod Daniel propheta intuens ait: « Dolus in manu ejus dirigetur (Dan. VIII, 25). » Sequitur: Et faciem ejus praecedit egestas. --Per faciem quippe solet notitia 133.0498D| designari. Unde scriptum est: « Facies mea praecedet te (Exod. XXXIII, 14). » Sciendum vero est quod egestas in sacro eloquio aliter electorum ponitur, atque aliter reproborum. Egestas namque electorum est, cum verae divitiae coelestis patriae ad eorum animum redeunt, et in hoc aerumnoso praesentis vitae exsilio positi, pauperes se esse meminerunt. De illis divitiis Paulus dicit: « Ut sciatis quae sit ejus vocationis spes, et quae divitiae gloriae haereditatis ejus in sanctis (Ephes. I, 18). » Egestas vero reproborum proprie dicitur, quia, dum replentur vitiis, virtutum divitiis vacuantur. De his dicitur: « Dicis quod 133.0499A| dives sum et locupletatus, et nullius egeo; et nescis quia tu es miser, et miserabilis, pauper, et caecus, et nudus (Apoc. III, 17). » Egestas ergo faciem praecedet, quia nemo cognitioni ejus jungitur, nisi prius virtutum divitiis, vel cogitationibus sanctis denudetur. Vel certe quia multis ita fraudulenter subrepit, ut ab eis reprehendi nequaquam possit. Et sic eorum virtutes evacuat, quatenus astutiae malitiam non ostendat, faciem ejus egestas praeire perhibetur. Hinc enim dicitur per prophetam: « Comederunt alieni robur ejus, et ipse ignoravit (Ose. VII, 9). » Aliter: Terribili quidem ordine dispositionis occultae, priusquam leviathan iste in illo damnato homine quem assumit appareat, a sancta Ecclesia virtutum signa subtrahuntur, doctrinae verba conticescunt, 133.0499B| miraculorum prodigia tolluntur, et tunc contra eos antiquus ille per aperta prodigia hostis ostenditur. Quamvis etiam fidelibus in ejus certamine signa non deerunt. Sed tanta erunt illius, ut nostrorum aut pauca, aut nulla videantur. Sequitur: VERS. 14. Membra carnium ejus cohaerentia sibi. --Carnes enim leviathan hujus sunt omnes reprobi, qui ad intellectum spiritualis patriae per desiderium non assurgunt. Membra vero sunt hi qui eisdem perverse agentibus, et sese ad iniquitatem praecedentibus conjunguntur. Sicut e contra per Paulum de Dominico corpore dicitur: « Vos estis corpus Christi et membra de membro (I Cor. XII, 27). » Quia enim malignus hostis sibi in perverso opere a 133.0499C| primis usque ad maximum concordat, divinus sermo in eo membra carnium sibimet cohaerentiam memorat; sic namque perversa unanimiter sentiunt, ut nulla contra se vicissim disputatione dividantur. Et idcirco contra bonos vehementer praevalent, quia in malo se concorditer tenent. Quam scindi optat concordiam propheta, dicens: « Praecipita, Domine, et divide linguas eorum (Psal. LIV, 10). » Sequitur: Mittet contra eum fulmina et ad locum alium non ferentur. --Quid appellatione fulminis, nisi tremendae illae extremi judicii sententiae designantur? Quae idcirco fulmina vocantur, quia nimirum eos quos feriunt in perpetuum incendunt fulmina ad locum alium non referentur, quia 133.0499D| justis gaudentibus, solos tunc reprobos feriunt. Sequitur VERS. 15. Cor ejus indurabitur tanquam lapis. --Cor enim antiqui hostis, ut lapis indurabitur, quia nulla unquam conversionis poenitentia mollietur. Sequitur. Et stringetur quasi malleatoris incus. --Quia inferni vinculis coarctabitur, ut aeterni supplicii continua percussione, more incudis tundatur; sicut enim alia vasa formantur, ipsa vero tot percussionibus in vas aliud non transfertur, ita etiam nos modo illo persequente componimur: ipse autem et semper percutitur, et in vase utili nunquam mutatur. Ipso enim tentante tundimur, sed ut ad usum domus supernae veniamus, superni artificis manu formamur. Sequitur: 133.0500A| VERS. 16. Cum sublatus fuerit, timebunt angeli, et territi purgabuntur. --Solet in Scriptura aliquando tempus praeteritum pro futuro, et futurum pro praeterito poni. Sicut Joanni mulier paritura masculum qui regat gentes in virga ferrea, res gesta futura demonstratur (Apoc. XII, 5); et Psalmista: « Foderunt, » inquit, « manus meas et pedes meos (Psal. XXI, 17), » res futura pro praeterita ponitur. Hoc ergo loco nil obstat intelligi, quia sub futuri temporis modo praeterita describuntur. Cadente itaque ab arce beatitudinis leviathan, ruinam ejus etiam elatos angelos expavisse, ut cum istum ex illorum numero superbia elapsus ejecit, illos ad robustius standum timor ipse solidaret. Hujus itaque lapsus eos et terruit et purgavit: terruit, ne conditorem suum superbe 133.0500B| despicerent, purgavit vero, quia exeuntibus reprobis actum est, ut electi soli, qui beate in aeternum viverent, remanerent. Possumus hoc loco etiam angelos sanctos praedicatores accipere. Hinc propheta ait: « Angeli pacis amare flebunt (Isa. XXXIII, 7). » Hinc Malachias ait: « Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est (Malach. II, 7). » Adveniente namque districto judice, extrema hic leviathan damnatio designatur, qua de hoc mundo per iram judicii tollitur, qui nunc mira mansuetudinis longanimitate toleratur. Tanto autem hinc pondere terroris excutitur, ut sanctorum etiam praedicatorum fortitudo, qui in corporibus reperiri potuerint, immenso terrore turbetur. Qui territi 133.0500C| purgantur, quia si qua eis inesse poterit levium rubigo vitiorum, hoc pavore excoquitur. Considerandum vero est, hi qui oderunt adventum judicis, quid facient si terrorem tanti judicii etiam qui diligunt expavescunt? Sequitur: VERS. 17. Cum apprehenderit eum gladius, subsistere non poterit neque hasta, neque thorax. --In Scriptura aliquando per gladium sancta praedicatio designatur, ut illud: « Et gladius spiritus, quod est Verbum Dei (Ephes. VI, 17). » Aliquando aeterna damnatio, ut illud: « Si multiplicati fuerint filii ejus in gladio erunt (Job XXVII, 14). » Aliquando tribulatio temporalis, ut illud: « Et tuam ipsius animam pertransibit gladius (Luc. II, 35). » Aliquando antiqui hostis ira vel persuasio designatur, ut illud: « Qui liberas 133.0500D| David servum tuum de gladio maligno (Psal. CXLIII, 10). » Antiqui ergo hostis est gladius ille tunc damnatus homo in usum ministerii ejus assumptus; ipsum quippe per malitiam fraudis exacuit, et infirmorum corda transfigit. Si autem gladii nomine ejus ira signatur, recte non gladium, sed a gladio apprehendi perhibetur. In tantam quippe nunc insaniam vertetur, ut dominari omnibus appetens, nequaquam suae dominetur; non enim iram possidens tenet, sed ab ira saeviens tenetur. Per hastam namque praedicationis jacula, per thoracem vero fortitudo patientiae designatur. Leviathan ergo in Antichristum veniens, tantae virtutis apparebit, ut si supernum adjutorium desit, et praedicantium 133.0501A| acumen obtundat, et longanimitatem patientiae destruat. Sequitur: VERS. 18. Reputabit enim quasi paleas ferrum, et quasi lignum putridum, aes. --Quod superius hastae et thoracis nomine posuit, hoc inferius, ferri et aeris appellatione replicavit. Ferro ergo praedicationis jacula, aere autem longanimitatis constantia designatur. Unde et sub Aser specie, de sancta Ecclesia per Moysen dicitur: « Ferrum et aes calceamentum ejus (Deut. XXXIII, 25). » Ubi per ferrum virtus, per aes vero perseverantia exprimitur, sed leviathan iste quando gladium, id est, Antichristum assumpserit, nisi divina gratia protegantur, et praedicantium vires velut paleas nequitiae suae igne consumet, et constantiam patientiae quasi lignum putridum in pulverem 133.0501B| rediget. Sequitur: VERS. 19. Non fugavit eum vir sagittarius. --Sagittae namque verba sunt praedicatorum quae ex voce bene viventium diriguntur, et audientium corda transfigunt. His vulnerata fuerat, quae dicebat: « Vulnerata charitate ego sum (Cant. II, 5). » Hinc scriptum est: « Sagittae parvulorum factae sunt plagae eorum (Psal. LXIII, 8); » et rursum: « Sagittae tuae acutae, » etc. (Psal. XLIV, 6.) Vir itaque est sagittarius qui, per sanctae intentionis arcum, audientium cordibus verba rectae exhortationis infigit, sed leviathan istum a reproborum cordibus sancti praedicatoris sagitta non excutit, quia quisquis ab illo apprehenditur, verba jam praedicantium audire contemnit. Sequitur: In stipulam versi sunt ei lapides 133.0501C| fundae. --Quid per fundam, nisi sancta Ecclesia designatur? Sancta namque Ecclesia dum volubilitate temporum, per tribulationum circuitum more fundae ducitur, fortes ex illa viri quasi lapides de funda prodeunt, quibus ictibus iniquorum corda tundantur. Hinc per prophetam dicitur: « Devorabunt et subjicient lapidibus (Zach. IX, 15). » Leviathan ergo sanctorum robur in stipulae mollitiem despiciendo rediget, quorum lingua prius pectus illius duris ictibus tutudit. Sequitur: VERS. 20. Quasi stipulam aestimabit malleum. --In Scriptura sacra mallei nomine aliquando diabolus designatur, per quem delinquentium culpae feriuntur, ut illud prophetae: « Quomodo confractus 133.0501D| est et contritus malleus universae terrae (Jer. L, 23); » aliquando vero percussio coelestis accipitur, ut illud: « Malleus et securis, et omne ferramentum non sunt audita in domo cum aedificaretur (III Reg. VI, 7). » Quid est ergo quod leviathan iste malleum despicit, nisi quod supernae animadversionis ictus formidare contemnit? et quasi stipulam deputat, quia ad justae irae se pondere velut contra levissimum terrorem parat. Sequitur: Et deridebit vibrantem hastam. --Contra leviathan enim Dominus hastam vibrat, quia in ejus interitum districtam minatur sententiam; sed apostata spiritus auctorem vitae etiam cum sua morte despiciens hastam vibrantem deridet. Sequitur: VERS. 21. Sub ipso erunt radii solis. --In Scriptura 133.0502A| enim sacra cum figurate sol ponitur, aliquando Dominus intelligitur, ut illud: « Erravimus a via veritatis, et lumen justitiae non illuxit nobis, et Sol non ortus est nobis (Sap. V, 6). » Aliquando persecutio, ut illud in Evangelio: « Orto sole aruerunt (Matth. XIII, 6); » aliquando de re qualibet manifeste visionis ostensio, ut illud: « In sole posuit tabernaculum suum (Psal. XVIII, 6); » aliquando autem intelligentia sapientiae designatur, ut illud: « Quartus angelus effudit phialam suam in sole, et datum est illi aestu afficere homines et igni (Apoc. XVI, 8). » Hoc autem loco, quid per solis radium, nisi acumina sapientium demonstrantur? Quia enim multi in sancta Ecclesia lucere sapientiae fulgore videbuntur, tunc vel persuasionibus capti, vel minis territi, vel 133.0502B| cruciatibus fracti, leviathan istius se ditioni subjiciunt. Recte dicitur: Sub ipso erunt radii solis. Sequitur: Sternet sibi aurum quasi lutum. --Appellatione quippe auri in sacro eloquio, aliquando divinitatis claritas designatur, ut illud: « Caput ejus aurum optimum (Cant. V, 11); » aliquando splendor supernae civitatis, ut illud: « Et ipsa civitas auro mundo simili vitro mundo (Apoc. XXI, 18); » aliquando charitas, ut illud: « Ad mamillas praecinctus zona aurea (Apoc. I, 13); aliquando autem nitor gloriae saecularis, sicut per prophetam dicitur: « Calix aureus Babylon (Jerem. LI, 7); » aliquando vero pulchritudo sanctitatis accipitur, ut illud Jeremiae: « Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus (Thren. V 1)? » Luti quoque nomine in sacro eloquio, 133.0502C| aliquando terrenarum rerum multiplicitas designatur, ut illud Habacuc: « Vae ei qui multiplicat non sua, usquequo aggravat contra se densum lutum (Habac. II, 6); » aliquando sordidum sapiens iniqua doctrina, ut idem propheta ait: « Viam fecisti in mari equis tuis, in luto aquarum multarum (Habac. III, 15); » aliquando desiderium sordidae voluntatis exprimitur, ut illud: « Eripe me de luto, ut non infigar (Psal. LXVIII, 15). » Hoc igitur loco aurum claritas sanctitatis accipitur; lutum vero vel terrenarum rerum avaritiam, vel pravarum contagia doctrinarum, vel sordes carnalium voluptatum nil obstat intelligi. Quia enim leviathan iste eos qui intra sanctam Ecclesiam fulgore justitiae resplendere 133.0502D| videbantur, cum carnalibus voluptatibus sibi subjicit, aurum sibi procul dubio ut lutum sternit, sed hoc nunc in multorum cordibus quotidie ait, sicut Paulus dicit: « Ut reveletur in suo tempore. Nam mysterium iniquitatis, etc. (II Thess. II, 6, 7). » Toties ergo sibi nunc aurum subjicit, quoties castitatem fidelium per carnis vitia sternit, quoties sensum continentium per immunda desideria dissipat. Sequitur: VERS. 22. Fervescere faciet quasi ollam profundum mare. --Quid per mare, nisi vita saecularium? Quid per profundum, nisi altae et abditae eorum cogitationes exprimuntur? Profundum ergo mare quasi ollam fervescere facit, quia nimirum constat quod persecutionis extremo tempore, contra electorum 133.0503A| vitam studeat animos reproborum excitare. Sequitur: Et ponet quasi cum unguenta bulliunt. --Quia ergo reprobi ita seducuntur, ut quidquid agunt, ex iniquitate perfidiae, pro veritate rectae fidei se agere suspicantur, quasi bene redolet id quod zelo religionis exercent. Hinc Dominus ait: « Et omnis qui interficit vos arbitretur obsequium se praestare Deo (Joan. XVI, 2). » Igitur sicut olla fervent, dum crudeliter persequuntur, sed apud eos unguentum redolet dum mentes eorum, vanis suspicionibus deceptae, aestimant quasi Deo obsequium persolvant. Sequitur: VERS. 23. Post eum lucebit semita. --Post leviathan quippe semita lucere perhibetur, quia quorum corda penetrat, eorum prodigiis illustrat. Sequitur: 133.0503B| Aestimabit abyssum quasi senescentem. --Judicia Dei abyssi appellari nomine Psalmista ostendit dicens: « Judicia tua abyssus multa (Psal. XXXV, 7). » Senectus vero aliquando pro finis propinquitate ponitur. Unde ait Apostolus: « Quod antiquatur et senescit, prope interitum est (Hebr. VIII, 13). » Abyssum namque senescere aestimat qui terminari quandoque in suppliciis supernam animadversionem putat. Igitur antiquus iste persuasorum iniquorum mentibus futuras poenas quasi certo fine determinat, ut eorum culpas sine termino correctionis extendat. Sunt enim etiam nunc qui peccatis suis ponere finem negligunt, qui habere quandoque finem futura super se judicia suspicantur. Contra quos Veritas dicit: 133.0503C| « Ibunt hi in supplicium aeternum, justi autem in vitam aeternam (Matth. XXV, 46). » Ad districti ergo Judicis justitiam pertinet ut nunquam careant supplicio, quorum mens in hac vita nunquam voluit carere peccato, et nullus detur iniquo terminus ultionis, quia quandiu valuit, habere noluit terminum criminis. Sequitur: VERS. 24. Non est potestas quae comparetur ei. --Potestas ejus super terram cunctis eminentior perhibetur, quia etsi actionis suae merito infra homines cecidit, omne tamen hominum genus naturae angelicae conditione transcendit, licet sanctis hominibus meritorum suorum dejectione subjaceat. Sequitur: Qui factus est ut nullum timeret. --Siquidem per naturam factus est, ut Conditorem suum caste timere debuisset, 133.0503D| timore videlicet qui « permanet in saeculum saeculi (Psal. XVIII, 10) » , sed sua perversitate talis factus est, ut nullum timeret. Ei quippe a quo factus fuerat subesse despexit, dum praeesse caeteris, et 133.0504A| nulli subesse concupivit, dicens: « Ascendam super altitudinem nubium, similis ero Altissimo (Isa. XIV, 14). » Sequitur: VERS. 25. Omne sublime videt. --Id est, cunctos velut infra se positos quasi de sublimi respicit, quia dum per intentionem contra Auctorem nititur, aestimare sibi quemlibet similem designatur quod apte etiam ejus membris congruit, quia omnes iniqui per tumorem cordis elati, cunctos quos cernunt superbiae fastu despiciunt, quibus bene per prophetam dicitur: « Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes (Isa. V, 21). » Et Paulus: « Nolite prudentes esse apud vosmetipsos (Rom. XII, 16). » Et notandum quod leviathan iste per corporeum animal designatur, et cordis superbia, cum 133.0504B| exterius usque ad corpus extenditur, prius per oculos indicatur. Ipsi quippe per fastum tumoris inflati quasi ex sublimi respiciunt, et quo se deprimunt, altius extollunt. Hinc Salomon ait: « Generatio cujus excelsi sunt oculi, et palpebrae ejus multo surrectae (Prov. XXX, 13). » Sequitur: Ipse est rex super universos filios superbiae. --Ut leviathan iste in cunctis quae superius dicta sunt, caderet, sola se superbia percutit. Scriptum namque est: « Initium omnis peccati superbia (Eccli. X, 15). » Per hanc enim ille succubuit, per hanc se sequentem hominem stravit. Eo enim telo salutem nostrae immortalitatis impetiit, quo vitam suae beatitudinis extinxit. Sed idcirco hanc Dominus doctrinae suae locutionem inseruit, ut cum post mala omnia leviathan istius 133.0504C| superbiam diceret, quid esset malis omnibus deterius indicaret. Nulla quippe mala ad publicum proderent, nisi haec mentem in occulto constringeret; alia quippe vitia eas solummodo virtutes impetunt, quibus ipsa distinguuntur, ut videlicet ira patientiam, gastrimargiam abstinentia, libido continentiam expugnet. Superbia autem, quam vitiorum radicem diximus, nequaquam unius virtutis exstinctione contenta, contra cuncta animae membra se erigit, et quasi generalis ac pestifer morbus, corpus omne corrumpit. Contra quos Scriptura clamat: « Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam (Jac. IV, 6). » Contra hujus languoris pestem Veritas dicit: « Discite a me quia mitis sum, et humilis corde (Matth. XI, 29). » Ne igitur nobis leviathan 133.0504D| istius membra, vel mira faciendo fallerent, apertum signum Dominus quo deprehendi valeat, demonstravit, dicens: Ipse est rex super universos filios superbiae. LIBER TRICESIMUS QUINTUS. 133.0503| 133.0503D| Igitur postquam fideli famulo Dominus leviathan hostis ejus quam sit fortis et callidus ostendit, beatus 133.0504D| Job ad utraque respondit. Contra immanes quippe vires ejus intulit. CAPUT XLII. 133.0505A| VERS. 1, 2. Scio quia omnia potes. --Contra occultas vero machinationes illius subjunxit, et nulla te latet cogitatio. --Unde et mox eadem ei exprobrat, dicens: VERS. 3. Quis est iste qui celat consilium absque scientia? --Absque scientia enim leviathan celat consilium, qui quamvis contra infirmitatem nostram multis fraudibus occultetur, protectoris tamen nostri sancta nobis inspiratione detegitur. Sequitur: Ideo insipienter locutus sum, et quae ultra modum excederent scientiam meam. --Omnis humana sapientia, quantolibet acumine polleat, divinae sapientiae comparata, insipientia est. Beatus itaque Job 133.0505B| ea quae dixerat, sapienter dixisse se crederet, si verba superioris sapientiae non audiret, in cujus operatione stultum est nostrum omne quod sapit. Hinc Abraham ait: « Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis (Gen. XVIII, 27). » Hinc Moyses, omni sapientia Aegyptiorum instructus, ait: « Obsecro, Domine, non sum eloquens, ab heri enim et nudiustertius; ex quo locutus es ad servum tuum impeditioris et tardioris linguae ego sum (Exod. IV, 10). » Sequitur: VERS. 4. Audi et ego loquar, interrogabo te, et responde mihi. --Audire Dei est sub semetipso surgentia nostra percipere. Ad Deum ergo, qui et tacentium corda cognoscit, loqui nostrum est, non vocis, sed pro mentis ad illum desideriis inhiare. 133.0505C| Et quia ideo quisquis interrogat ut discere valeat quod ignorat, homini Deum interrogare est, in conspectu ejus nescientem se cognoscere. Respondere Dei est, eum qui se humiliter nescientem cognoverit occultis inspirationibus erudire. Ait enim: Audi et loquar. Ac si diceret: Misericorditer desideria mea percipe, ut dum haec pietas tua percipiens audiat a te, multipliciora consurgant. Interrogabo te, id est, nescientem me ex tuae scientiae contemplatione cognosco, et responde, id est, stultitiam propriam humiliter cognoscentem doce. Sequitur: VERS. 5. Auditu audivi te, nunc autem oculus meus videt te. --His nimirum verbis aperte indicat, quia quanto visus superior est auditu, tanto differt ab eo quod prius exstitit, et hoc postmodum per flagella 133.0505D| proficit. Sequitur: VERS. 6. Idcirco ipse me reprehendo. --Quanto enim quisque minus videt, tanto sibi minus displicet, et quanto majoris gratiae lumen percipit, tanto amplius reprehensibilem se esse cognoscit. Sequitur: Et ago poenitentiam in favilla et cinere. --Ac si aperte dicat: De nullo auctoris mei dono superbio, quia sumptus ex pulvere per illatae mortis sententiam ad pulverem me redire cognosco. In favilla enim et cinere poenitentiam agere est, contemplata summa essentia, nil aliud quam favillam se cineremque cognoscere. Unde et civitati reprobae in Evangelio Dominus dicit: « Si in Tyro et Sidone factae fuissent virtutes quae factae sunt in vobis, olim 133.0506A| in cilicio et cinere poenitentiam egissent (Luc. X, 13). » Sequitur: VERS. 7. Et dixit Dominus ad Eliphaz Themanitem: Iratus est furor meus in te et in duos amicos tuos, etc.--Quantum quidem ad humana judicia attinet, in verbis suis amici B. Job multa illo rectius dixisse crederentur. Sed Veritas, aliam ex occulto regulam proferens, ait: Non estis locuti coram me rectum, sicut servus meus Job. Coram me, ait, id est intus, ubi saepe multorum vita displicet, quae etiam foris hominibus placet. Unde et de electis dictum est: « Erant ambo justi ante Deum (Luc. I, 6). » Hinc Psalmista exorat dicens: « Dirige in conspectu tuo viam meam (Psal. LIX). » Et notandum quod non dicitur sicut Job, sed sicut servus meus Job, 133.0506B| licet in positione servitutis, dum eum quasi sub quadam peculiaritate commemorat, cuncta quae in defensione sua dixerat, quia non contumaci superbia, sed humili veritate dixit, ostendit. Sed quid est hoc quod B. Job et laudatur hosti, et in seipso reprehenditur, et tamen amicis antefertur, nisi quod sanctus vir cunctos meritorum suorum virtute transcendit, sed eo ipso quod homo fuit, ante Dei oculos esse sine reprehensione non potuit? B. igitur Job pro culpa se credidit et non pro gratia flagellari; et in eo reprehenditur quod intentione flagellatum fuisse alia suspicatur, et tamen amicis resistentibus interni judicii definitione praelatus est. Sequitur: VERS. 8. Sumite vobis septem tauros, et septem 133.0506C| arietes, et offerte holocausta pro vobis. --Ecce justus et misericors Deus nec culpas sine increpatione deserit, nec reatum sine conversione derelinquit. Et prius putredinem vulneris innotuit, et post remedia consequendae salutis indicavit. Sed quia diximus per amicos B. Job haereticos designari, qui Deum dum defendere nituntur, offendunt, quos omnipotens tamen Deus saepe corpori sanctae Ecclesiae per cognitionem veritatis inviscerat, Job quippe typum gessit Ecclesiae, per tauros, cervix superbiae, per arietes vero ducatus exprimitur. De haereticis namque superbientibus dicitur: « Consilium taurorum inter vaccas populorum (Psal. LXVII, 32). » Et quia sequentes se populos velut greges trahunt, arietes aliquando nominantur. Hinc Jeremias ait: « Principes 133.0506D| tui velut arietes (Thren. XVI). » Tauros enim et arietes in sacrificio offerre, est superbum ducatum conversionis humilitate mactare, ut, edomita cervice superbiae, discant obediendo sequi qui dudum ducendo praeire conabantur. Recte quoque haec eorum superbia septem sacrificiis expiatur, quia haeretici ad Ecclesiam revertentes per humilitatis hostiam dona Spiritus gratiae septiformis accipiunt, ut qui elationis suae vetustate tabuerunt, novitate gratiae reformentur. Hoc enim inconcussa fide retinemus, quia quos spiritus gratiae repleverit, perficit, eisque non solum Trinitatis notitiam, sed etiam virtutum quatuor, id est prudentiae, temperantiae, fortitudinis atque justitiae operationem praebet. In scriptura 133.0507A| sacra solet septenario numero aliquando secura requies designari, ut illud: « Et requievit Deus die septima (Gen. II, 2). » Aliquando universitas praesentis temporis hujus. Hinc est quod muros Hierico tubis clangentibus arca Dei septem circuivit dies (Josue, VI, 3, 4). Hinc Propheta ait: « Septies in die laudem dixi tibi (Psal. CXVIII, 164). » Aliquando autem sanctae Ecclesiae universitas designatur, ut illud in Apocalypsi: « Joannes septem Ecclesiis, » et reliqua (Apoc. I, IV). Veniant ergo haeretici qui extra sunt positi, et prius se universitati sanctae Ecclesiae misceant, et tunc demum veniam de reatu pristinae elationis exquirant. Pro culpa sua septem sacrificia offerant, quia reatus sui absolutionem non accipiunt, nisi gratiae septiformis Spiritu universali 133.0507B| paci, qua excisi fuerant, aggregentur. Sequitur: Job servus meus orabit pro vobis, faciem ejus suscipiam ut non vobis imputetur stultitia. --Ac si haereticis redeuntibus aperte diceretur: Universali vos Ecclesiae per humilitatem poenitentiae jungite, atque per eam, qua per vosmetipsos digni non estis, veniam ejus a me precibus obtinete. Qui cum per hanc veraciter sapere discitis, prioris apud me vestrae sapientiae stultitiam deletis. Sequitur: Neque enim locuti estis coram me sicut servus meus Job. --Haec paulo ante Dominus protulit, et tamen haec iterando subjunxit. Quid est hoc nisi quod sententiam quam in semel judicando dixerat, iterum replicando confirmat? Sequitur: VERS. 9. Abierunt ergo tres amici Job, Eliphaz 133.0507C| Themanites, et Baldad Suhites, et Sophat Naamathites, et fecerunt sicut locutus fuerat Dominus ad eos, et suscepit Dominus faciem Job. --Intuendum vero est quod ita caute sicut praedictus fuerat ordo acceptae veniae custoditur, ut in sacrificiis Dominus non illorum, sed beati Job faciem suscepisse refertur. Sequitur: VERS. 10. Dominus quoque conversus est ad poenitentiam Job, cum oraret pro amicis suis. --Jam enim, sicut superius memorat, pro amicis auditus fuerat. Hic autem aperte ostenditur, quia etiam pro semetipso poenitens, tanto citius exaudiri meruit, quanto devote pro aliis intercessit. Libentius quippe sacrificium orationis accipitur, quod in conspectu misericordis judicis proximi dilectione conditur. Hinc 133.0507D| Dominus ait: « Orate pro persequentibus et calumniantibus vos (Matth. V, 44); » et rursum: « Cum stabitis ad orandum, dimittite si quid habetis adversus aliquem, » etc. (Matth. XI, 25). Sequitur: Addidit Dominus omnia quaecunque fuerant Job, duplicia. --Cuncta quae amiserat, duplicia recepit, quia per pietatem benigni judicis, tentationis nostrae dispendium vincunt suffragia consolationum. Minus enim tentat probatio quam remuneratio consolatur. Hinc quoque dicitur: « Ad punctum in modicum reliqui te, et in miserationibus magnis congregabo te (Isa. LIV, 7). » Et item: « Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo consolationes tuae laetificaverunt animam meam (Psal. XCIII, 9). » 133.0508A| MYSTICE. Sancta quippe Ecclesia ex se multos nunc percussione tentationis amittit, in fine tamen hujus saeculi, ea quae sunt sua duplicia recipit, quando, susceptis ad plenum gentibus, ad ejus fidem currere omnes, quae tunc inventa fuerit, etiam Judaeam, consentit. Hinc enim scriptum est: « Donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fiet (Rom. XI, 25). » Et Veritas ait: « Elias veniet et restituet omnia. » Vel certe sanctae Ecclesiae in fine suo duplum recipere est in singulis nobis et de beatitudine animae et de carnis incorruptione gaudere. Hinc propheta dicit: « In terra sua duplicia possidebunt (Isa. LXI, 2). » Sequitur: VERS. 11. Venerunt ad eum omnes fratres sui et universae sorores suae, et cuncti qui noverant eum 133.0508B| prius, et comederunt panem cum eo in domo, et moverunt super eum caput. --Divinae pietatis muneribus consolatus, etiam humana debet charitate refoveri, ut undique ei etiam consolationis gaudia respondeant, quem undique dolorum tristitia adversa lacerabat. In comestione enim panis charitas, in motione vero capitis, admiratio designatur. MYSTICE. Tunc autem fratres sui ac sorores ad correptum veniunt, quando ex plebe Judaica quot inventi fuerint ad fidem convertuntur, ipsa enim per cognationem juncta est, vel qui fortes futuri sunt velut fratres, vel infirmi velut sorores ad eum per cognitionis fidem debita gratulatione concurrunt. Tunc in domo ejus panem comedunt, cum postposita observatione superjacentis litterae in sancta Ecclesia mystici eloquii quasi frugis 133.0508C| medulla pascuntur. Bene autem dicitur, omnes qui noverunt eum prius. Prius quippe noverant, quem in passione sua quasi incognitum contempserant. Nam nasciturum Christum nullus qui plene legem didicit, ignoravit, quorum et notitia prior et ignorantia posterior bene ac breviter Isaac caligante signatur. Qui dum Jacob benediceret, et quid eveniret in futuro praevidebat, et quis illi praesens assisteret nesciebat. Sed ecce in fine mundi veniunt, et eum quem prius noverant recognoscunt. Ecce in domo ejus panem comedunt, quia in sancta Ecclesia sacri eloquii fruge pascuntur. In capite namque principale mentis accipitur, sicut per Psalmistam dicitur: « Impinguasti in oleo caput meum (Psal. XXII, 5). » Hoc itaque loco caput movere est et 133.0508D| immobilitatem mentis excutere, et ad cognitionem fidei crudelitatis gressibus propinquare. Caput igitur movetur, cum per formidinem veritatis tacta ab insensibilitate sua mens quatitur. Sequitur: Et consolati sunt eum super omni malo quod intulerat Dominus super eum. --Percussi enim moerorem consolari est, ei post percussionem de venia congaudere. Nam quantum quisque cernitur de restituta proximi salute hilarescere, tanto se indicat de ablata doluisse. TYPICE. Consolantur Christum, consolantur Ecclesiam, qui ab infidelitatis pristinae errore resipiscunt, et pravitatem vitae per quam recta docentibus repugnant. Magna quippe praedicatorum consolatio est, subsequens profectus auditorum. 133.0509A| Revelatio namque dicentis, est immutatio proficientis. Qui ad consolandum post flagella veniunt, quia nimirum passionis tempore praedicamenta fidei contemnentes, quem hominem ex morte probaverunt, Deum credere dexpexerunt. Unde Dominus dicit: « Sustinui qui simul mecum contristaretur, et non fuit, » et reliqua (Psal. LXVIII, 21). In fine igitur mundi credentes Hebraei conveniant, et humani generis Redemptori in potentia divinitatis quasi sano Job oblationum suarum vota persolvantur. Sequitur: Et dederunt ei unusquisque ovem unam et inaurem unam. --Haec juxta historiam veraciter dicta credimus. Sed quid per ovem mystice, nisi innocentia? quid per inaurem, nisi obedientia designatur? Per ovem quippe simplex animus, 133.0509B| per inaurem vero ornatus humilitatis gratia auditus exprimitur. Notandum quod cum inaure ovis, et cum ove inauris offertur, quia nimirum innocuis mentibus ornamentum semper obedientiae jungitur, Domino attestante, qui ait: « Oves meae vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et sequuntur me (Joan. X, 27). » Auream inaurem obtulisse perhibetur, ut videlicet in ea quae exhibetur obedientia, charitas fulgeat, quae virtutes omnes auri more caetera metalla transcendit. Sed quia nulla esse innocentia, nulla esse vera obedientia in multiplicibus haereticorum divisionibus potest, ad cognitionem fidei venientes offerant ovem, sed unam; offerant inaurem, sed unam, id est, tales veniant qui in unitate sanctae Ecclesiae innocui obedientesque 133.0509C| persistant. Sequitur: VERS. 12. Dominus autem benedixit novissimis Job, magis quam principio ejus. --Haec in historia facta credimus, haec mystice facienda speramus. Quantum enim ad Israelitici populi susceptionem pertinet, urgente fine in praesentis saeculi dolore sancta Ecclesia animarum multiplici collectione consolatur. Tanto quippe locupletius ditabitur, quanto et manifestius innotescit quod ad finem praesentis vitae temporalitas urgetur. Praedicatores namque sanctae Ecclesiae benedictione primi temporis Psalmista ditari conspexerat, cum dicebat: « Adhuc multiplicabuntur in senecta uberi. Et beneplacentes erunt ut annuntient (Psal. LXXXXI, 20). » Sequitur. 133.0509D| VERS. 13. Et facta sunt ei quatuordecim millia ovium, et sex millia camelorum, et mille juga boum, et mille asinae. Et fuerunt ei septem filii et tres filiae. --Cum cuncta beato Job duplicata sunt, cur filii totidem sunt redditi, quot amissi? Sed et filios dupliciter addidit, cum decem postmodum in carne restituit. Decem vero qui amissi fuerant, in occulta animarum vita servavit. Possumus autem in his animalibus aggregatam fidelium universitatem intelligere. Hinc scriptum est: « Omnia subjecisti sub pedibus ejus, » et reliqua (Psal. VIII, 8) et rursum: « Animalia tua habitabunt in ea (Psal. LXVII, 11). » Agnoscamus ergo in ovibus fideles atque innocentes ex Judaea populos, legis dudum pascuis sociatos. In 133.0510A| camelis simplices ex gentilitate venientes, qui prius sub ritu sacrilego quasi quadam deformitate membrorum valde turpes ostensi sunt foeditate vitiorum. Possunt rursum in bobus Israelitae accipi, quasi jugo legis attriti; asini vero gentiles designari. Qui dum se colendis lapidibus inclinabant, supposito quibuslibet idolis bruto sensu serviebant. Sancta ergo Ecclesia, quae in exordiis suis innumeris tentationibus pressa, vel Israeliticum populum, vel multos ex gentibus amisit, videlicet quos lucrari non potuit, duplicia in fine recipit, quia in ea ex utraque nationum fidelium multipliciter excressit. Possunt per jugatos boves praedicatores intelligi; possunt per asinas mentes simplicium designari. Sancta vero Ecclesia duplicia recipit, qui dum praedicatores sancti, 133.0510B| qui pressi formidine in ejus dudum tentatione tacuerunt, et mentes simplicium quae victae terroribus veritatem illius confiteri formidabant, tanto jam nunc robustius in confessione veritatis suae voces suas exerunt, quanto debilius ante timuerunt. Millenarius numerus apud saecularem scientiam idcirco perfectus habetur, quia denarii numeri quadratum solidum reddit; decem quippe decies ducta fiunt centum, quae jam figura quadrata, sed plena est. Ut autem in altitudinem surgat, et solida fiat, rursum centum decies multiplicantur, et mille fiunt. Septenarius autem ea ratione perfectus habetur, quod ex primo pari, et ex primo impari consummatur. Prius enim impar, ternarius est, primusque par quaternarius, ex quibus duobus septenarius constat, quia 133.0510C| ex eisdem partibus suis multiplicatus in duodenarium surgit. Senarius vero ideo perfectus est, quia primus innumeris completur partibus suis, id est, sexta sui parte, et tertia et dimidia quae sunt, unum, duo, tria, et fiunt in summa sex. Sed in sacra Scriptura senarius numerus ideo perfectus est, quia in mundi origine Dominus ea quae coepit, sexto die opere implevit. Septenarius in ea perfectus est, quia omne bonum opus septem virtutibus agitur, ut et fide simul et opere consumetur. Denarius quoque in ea perfectus est, quia lex in decem praecepta concluditur, omnisque culpa non amplius quam per decem verba cohibetur, atque narrante Veritate (Matth. XX, 10), operatores vineae denario remunerantur. In denario quippe tria junguntur et septem. Homo autem, 133.0510D| qui ex anima constat et corpore, in septem qualitatibus continetur. Nam tribus specialiter, et quatuor corporaliter viget. Sed homo denario remuneratur, quia in illa perfectione supernae patriae septem nostra ad tria junguntur aeterna, ut homo contemplationem Trinitatis accipiat, vel certe septem virtutes sunt, quibus in hac vita laboratur, dumque eis in remuneratione contemplatio Trinitatis redditur, vita laborantium denario remuneratur. Sed perfectus quisque in hac etiam vita denarium accipit, dum eisdem septem virtutibus, fidem, spem charitatemque conjungit. Millenarius namque perfectus est, quia appellatione ejus universitas designatur. Unde scriptum est: « Verbi quod mandavit 133.0511A| in mille generationes (Psal. CIV, 8). » Beatus igitur Job, quatuordecim millia ovium recepit, quia dum in sancta Ecclesia virtutum perfectio ad utrumque sexum ducitur, septenarius in ea numerus duplicatur. Et sex millia camelorum, quia plenitudinem in illa operis accipiunt, qui ab illa dudum vitiorum suorum foeditate perierunt. Mille quoque juga boum, ac mille asinas recepit, quia Israelitas atque gentiles, doctos ac simplices, post tentationum casus in culmine perfectionis assumit. Septem quoque filios et tres filias recepit, quia eorum mentibus quos septem virtutibus generat, ad perfectionem summam, fidem charitatemque conjungit, ut tanto verius prole sua gaudeat, quanto suis fidelibus nil deesse virtutis pensat. Sequitur: 133.0511B| VERS. 14. Et vocavit nomen unius Diem, et nomen secundae Cassiam, et nomen tertiae Cornustibii. --Per filios Job universum genus humanum accipimus. Homo namque quasi dies ex conditione claruit, quia hunc auctor suus ingenitae innocentiae splendore respersit, sed sponte sua ad peccati tenebras lapsus est. Unde alias dicitur: Secutus est umbram. Sed eum auctor pietatis, quem prius potenter ad justitiam condidit, potentius redimendo postmodum ab errore revocavit. Et quia multa nunc exhibenda sunt quae in paradiso necessaria non fuerunt, ut est virtus patientiae, laboris, eruditio doctrinae, castigatio corporis, assiduitas precum, confessio delictorum, inundatio lacrymarum, quia salutis bonum ex ipsa conditus homo conditione percepit, nomen 133.0511C| secundae filiae velut Cassia ex merito redolet, ut quia prima filia quasi dies exstitit per dignitatem conditionis, secunda Cassia sit per fragrantiam fortitudinis ex gratia Redemptionis. Unde et idem venienti Redemptori per prophetam dicitur. Mirrha et gutta et cassia, et reliqua. Quia vero tertio ordine humanum genus etiam carnis resurrectione revocato in illo conventu aeternae laudis assumitur, tertia filia Cornustibii vocatur. Quid per Cornustibii, nisi laetantium cantus exprimitur? Ibi enim veraciter adimpletur quod scriptum est: « Cantate Domino canticum novum, etc. (Psal. XCV, 1). » Sequitur: VERS. 15. Non sunt autem inventae mulieres speciosae sicut filiae Job in universa terra. --Electorum 133.0511D| quippe animae omne humanum genus, quod in terra secundum hominem conversatur, suae pulchritudinis decore transcendunt. Quanto exterius affligendo se despiciunt, tanto intus verius componuntur. Hinc enim scriptum est: « Concupivit rex decorem tuum (Psal. XLIV, 12, 14); » et; « Omnis gloria ejus filiae regis ab intus, » etc. (Ibid., 14.) Sequitur: Deditque eis pater suus haereditatem inter fratres earum. --Pater enim noster inter masculos etiam feminis jura successionis tribuit, quia inter fortes atque perfectos, 133.0512A| infirmos et humiles ad sortem supernae haereditatis admittit. Hinc Dominus ait: « In domo Patris mei mansiones multae sunt (Joan. XIV, 2). » Quas bene Paulus mansiones juxta merita distributas insinuat cum ait: « Alia claritas solis, alia claritas lunae, alia claritas stellarum: stella enim a stella differt in claritate (I Cor. XV, 41). » Sequitur: VERS. 16. Vixit autem Job post haec centum quadraginta annis, et vidit filios filiorum suorum, usque ad quartam generationem, et mortuus est senex et plenus dierum. --In Scriptura sacra non facile plenus dierum ponitur, nisi in cujus per eamdem Scripturam vita laudatur. Vacuus quippe dierum est, qui, quamlibet multum vixerit, aetatis suae tempora in vanitate consumit. At contra plenus dierum dicitur, cui 133.0512B| nequaquam dies sui pereundo transeunt, sed ex quotidiana mercede boni operis apud justum judicem, et postquam transacti fuerint, reservantur. MYSTICE. Si quatuordecim per denarium ducimus, ad centesimum et quadragesimum numerum pervenimus. Et recte vita sanctae Ecclesiae per multiplicata decem quatuor computatur, quia utcunque testamentum custodiens, et tam secundum legis decalogum, quam secundum quatuor Evangelii libros vivens, usque ad perfectionis culmen extenditur. Bene autem beatus Job post flagella vivere dicitur, quia et sancta Ecclesia prius disciplinae flagello percutitur, et postmodum vitae perfectione roboratur. Usque ad quartam generationem filios conspicit, quia hac aetate quae anni quatuor temporibus volvitur, usque ad finem 133.0512C| mundi per ora praedicantium nascentes sibi quotidie soboles contemplatur. Quod si per tres propagines Joseph pincernae somnum edisserens spatium trium dierum intellexit (Gen. XL, 12), cur non etiam per quatuor generationes annua quatuor tempora figurentur? Sancta quippe Ecclesia vidit filios suos, cum primum fidelium sobolem conspexit, vidit filios filiorum, cum ab eisdem fidelibus ad fidem gigni et alios agnoscit. Quae etiam senex et plena dierum moritur, quia subsequente luce ex mercede quotidianorum operum, deposito corruptionis pondere, ad incorruptionem spiritalis patriae mutatur. Per haec enim transeuntia tempora, id quod non transit operatur. Unde apostolis dicitur: « Operamini non cibum qui 133.0512D| perit, sed qui permanet in vitam aeternam (Joan. VI, 27). » Mori autem dicitur, quia, cum illa aeternitatis contemplatio absorbuerit, ab hac mutabilitatis suae funditus exstinguit, ut in ea jam quod acumen visionis intimae impediat, ullo modo nihil juvat. Hanc itaque mortem, hanc dierum plenitudinem, et in beato Job, id est uno membro Ecclesiae, credamus factam, et in tota simul Ecclesia speremus esse faciendam. Quatenus ita teneatur rei gestae veritas, ut non evacuetur rei gerendae prophetia. [[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]] 8u2ucn3zq2uxjd644gm5xkw65lyy2nl 104 68180 267588 227959 2026-05-28T12:29:04Z Persimmon and Hazelnut 22978 /* Validated */ 267588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Persimmon and Hazelnut" />{{c|7}}</noinclude>Qui respondit; ''Timui conspectum tuum, et abscondi me.'' ''Cur times'', inquit Deus, ''nisi quia comedisti fructum vetitum?'' Adāmus respondit: ''Mulier, quam dedisti mihi sociam, porrexit mihi fructum istum, ut ederem.'' Dominus dixit mulieri; ''Cur fecisti hoc?'' Quæ respondit: ''Serpens me decēpit.'' {{c|''6. The curse of the serpent: and the Saviour promised.''}} Dominus dixit serpenti, ''Quia decepisti mulierem, eris odiōsus et execrātus inter omnia animantia: reptābis super pectus, et comedes terram.'' ''Inimicitiæ erunt inter te et mulierem: ipsa õlim conteret caput tuum.'' Dixit etiam mulieri: ''Afficiam te multis malis; paries liberos in dolōre, et eris in potestāte viri.'' {{c|''7. Adam and Eve driven from Paradise.''}} Deindè Deus dixit Adāmo; ''Quia gessisti mōrem uxōri, tuæ habēbis terram infestam: ea fundet tibi spīnas et carduos.'' ''Quæres ex eâ victum cum multo labōre, dōnec abeas in terram è quâ ortus es.'' Tùm ejēcit Adāmum et Evam ex horto, ut ille coleret terram; et collocāvit Angelum, qui {{hws|præ|præferēbat}}<noinclude><references/></noinclude> 2h3epoamkxu35v4ql4nffkmswln9g1u 104 81201 267589 267572 2026-05-28T13:20:52Z Benoit Soubeyran 25250 267589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Benoit Soubeyran" />{{Rh|178|{{sc|{{lsp|Hotomani}}}}|}}</noinclude><section begin="23"/><i>{{c|De memorabili auctoritate Concilij in Regem Ludouicum {{sc|{{lsp|X}}I.}}}}</i> {{t3|{{sc|{{lsp|Сa}}p.{{gap}}{{lsp|xxii}}i.}}}} {{is|M}}Agna igitur ac planè {{s}}acro{{s}}ancta Concilij {{et}} Ordinum coactorum vis {{et}} pote{{s}}tas ex {{s}}uperioribus te{{s}}timoniis apparuit. {{s}}ed quoniam hoc in argumento {{et}} qua{{s}}i campo ver{{s}}amur, non pr{{ae}}termittenda videtur eiu{{s}}dem C{{on}}cilij auctoritas, patrum no{{s}}trorum memoria interpo{{s}}ita contra Regem Ludouicum {{sc|{{lsp|x}}i.}} xi. qui ſuperiorum regum omnium verſutiſſimus & callidiſſimus eſt habitus. ex quo intelligi fa¬ cile poterit, quod iam ſæpe diximus, maiores noſtros non ſibi ferum aliquem tyrannum aut carnificem impoſuiſſe, qui ſuos ciues in pecu¬ dum loco ac numero haberet: ſed Regem iuris ac libertatis ſuæ cuſtodem aſciuiſſe qui iuſtitiæ præſes eſſet. Anno igitur ηοσ σοl x. cum ita regnum ab illo Ludouico gereretur, vt multis in rebus boni Principis & patriam amantis offi. cium deſideraretur, cœpta eſt Concilij auctori. tas requiri. vt in eo Boni publici ratio habere. tur. Et quoniam ei rex minime ſeſe ſubiecturus putabatur, Proceres regni, aſſiduis plebis que¬ rimoniis & expoſtulationibus incitati, manus cogere. exercituſque comparare inſtituerunt: vt Bonū publicum procurare, & regi perditam Reipub. adminiſtrationem (verba ſunt Philippi Cōminij lib. i. cap. 2) vi demōſtrare poſſent. In¬ ſtructi enim & parati cum exercitu eſſe vole¬ bant. <section end="23"/><noinclude></noinclude> idaapn6yxtj6nl6oy4ltqjcufgs6boa 267590 267589 2026-05-28T13:27:47Z Benoit Soubeyran 25250 267590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Benoit Soubeyran" />{{Rh|178|{{sc|{{lsp|Hotomani}}}}|}}</noinclude><section begin="23"/><i>{{c|De memorabili auctoritate Concilij in Regem Ludouicum {{sc|{{lsp|X}}I.}}}}</i> {{t3|{{sc|{{lsp|Сa}}p.{{gap}}{{lsp|xxii}}i.}}}} {{is|M}}Agna igitur ac planè {{s}}acro{{s}}ancta Concilij {{et}} Ordinum coactorum vis {{et}} pote{{s}}tas ex {{s}}uperioribus te{{s}}timoniis apparuit. {{s}}ed quoniam hoc in argumento {{et}} qua{{s}}i campo ver{{s}}amur, non pr{{ae}}termittenda videtur eiu{{s}}dem C{{on}}cilij auctoritas, patrum no{{s}}trorum memoria interpo{{s}}ita contra Regem Ludouicum {{sc|{{lsp|x}}i.}} qui {{s}}uperiorum regum omnium ver{{s}}uti{{s}}{{s}}imus {{et}} callidi{{s}}{{s}}imus e{{s}}t habitus. ex quo intelligi facile poterit, quod iam {{s}}{{ae}}pe diximus, maiores no{{s}}tros non {{s}}ibi ferum aliquem tyrannum aut carnificem impo{{s}}ui{{s}}{{s}}e, qui {{s}}uos ciues in pecudum loco ac numero haberet : {{s}}ed Regem iuris ac libertatis {{s}}u{{ae}} cu{{s}}todem a{{s}}ciui{{s}}{{s}}e qui iu{{s}}titi{{ae}} præ{{s}}es e{{s}}{{s}}et. Anno igitur {{sc|{{lsp|mccccl}}x.}} cùm ita regnum ab illo Ludouico gereretur, vt multis in rebus boni Principis & patriam amantis offi. cium deſideraretur, cœpta eſt Concilij auctori. tas requiri. vt in eo Boni publici ratio habere. tur. Et quoniam ei rex minime ſeſe ſubiecturus putabatur, Proceres regni, aſſiduis plebis que¬ rimoniis & expoſtulationibus incitati, manus cogere. exercituſque comparare inſtituerunt: vt Bonū publicum procurare, & regi perditam Reipub. adminiſtrationem (verba ſunt Philippi Cōminij lib. i. cap. 2) vi demōſtrare poſſent. In¬ ſtructi enim & parati cum exercitu eſſe vole¬ bant. <section end="23"/><noinclude></noinclude> i95wjc07jj6p5lk2fhjpsxh71dbkidd 267591 267590 2026-05-28T13:35:29Z Benoit Soubeyran 25250 267591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Benoit Soubeyran" />{{Rh|178|{{sc|{{lsp|Hotomani}}}}|}}</noinclude><section begin="23"/><i>{{c|De memorabili auctoritate Concilij in Regem Ludouicum {{sc|{{lsp|X}}I.}}}}</i> {{t3|{{sc|{{lsp|Сa}}p.{{gap}}{{lsp|xxii}}i.}}}} {{is|M}}Agna igitur ac planè {{s}}acro{{s}}ancta Concilij {{et}} Ordinum coactorum vis {{et}} pote{{s}}tas ex {{s}}uperioribus te{{s}}timoniis apparuit. {{s}}ed quoniam hoc in argumento {{et}} qua{{s}}i campo ver{{s}}amur, non pr{{ae}}termittenda videtur eiu{{s}}dem C{{on}}cilij auctoritas, patrum no{{s}}trorum memoria interpo{{s}}ita contra Regem Ludouicum {{sc|{{lsp|x}}i.}} qui {{s}}uperiorum regum omnium ver{{s}}uti{{s}}{{s}}imus {{et}} callidi{{s}}{{s}}imus e{{s}}t habitus. ex quo intelligi facile poterit, quod iam {{s}}{{ae}}pe diximus, maiores no{{s}}tros non {{s}}ibi ferum aliquem tyrannum aut carnificem impo{{s}}ui{{s}}{{s}}e, qui {{s}}uos ciues in pecudum loco ac numero haberet : {{s}}ed Regem iuris ac libertatis {{s}}u{{ae}} cu{{s}}todem a{{s}}ciui{{s}}{{s}}e qui iu{{s}}titi{{ae}} præ{{s}}es e{{s}}{{s}}et. Anno igitur {{sc|{{lsp|mccccl}}x.}} cùm ita regnum ab illo Ludouico gereretur, vt multis in rebus boni Principis {{et}} patriam amantis officium de{{s}}ideraretur, c{{oe}}pta e{{s}}t Concilij auctoritas requiri. vt in eo Boni publici ratio haberetur. Et quoniam ei rex minimè {{s}}e{{s}}e {{s}}ubiecturus putabatur, Proceres regni, a{{s}}{{s}}iduis plebis querimoniis {{et}} expo{{s}}tulationibus incitati, manus cogere. exercitu{{s}}que comparare in{{s}}tituerunt : vt Bon{{um}} publicum procurare, {{et}} regi perditam Reipub. admini{{s}}trationem (verba {{s}}unt Philippi Cominij lib. {{sc|i}}. cap. 2.) vi dem{{on}}{{s}}trare po{{s}}{{s}}ent. In{{s}}tructi enim {{et}} parati cum exercitu e{{s}}{{s}}e volebant,<section end="23"/><noinclude></noinclude> 539us1l87ms4aj8pgdvczwa1b12db8n 267592 267591 2026-05-28T13:35:46Z Benoit Soubeyran 25250 /* Emendata */ 267592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Benoit Soubeyran" />{{Rh|178|{{sc|{{lsp|Hotomani}}}}|}}</noinclude><section begin="23"/><i>{{c|De memorabili auctoritate Concilij in Regem Ludouicum {{sc|{{lsp|X}}I.}}}}</i> {{t3|{{sc|{{lsp|Сa}}p.{{gap}}{{lsp|xxii}}i.}}}} {{is|M}}Agna igitur ac planè {{s}}acro{{s}}ancta Concilij {{et}} Ordinum coactorum vis {{et}} pote{{s}}tas ex {{s}}uperioribus te{{s}}timoniis apparuit. {{s}}ed quoniam hoc in argumento {{et}} qua{{s}}i campo ver{{s}}amur, non pr{{ae}}termittenda videtur eiu{{s}}dem C{{on}}cilij auctoritas, patrum no{{s}}trorum memoria interpo{{s}}ita contra Regem Ludouicum {{sc|{{lsp|x}}i.}} qui {{s}}uperiorum regum omnium ver{{s}}uti{{s}}{{s}}imus {{et}} callidi{{s}}{{s}}imus e{{s}}t habitus. ex quo intelligi facile poterit, quod iam {{s}}{{ae}}pe diximus, maiores no{{s}}tros non {{s}}ibi ferum aliquem tyrannum aut carnificem impo{{s}}ui{{s}}{{s}}e, qui {{s}}uos ciues in pecudum loco ac numero haberet : {{s}}ed Regem iuris ac libertatis {{s}}u{{ae}} cu{{s}}todem a{{s}}ciui{{s}}{{s}}e qui iu{{s}}titi{{ae}} præ{{s}}es e{{s}}{{s}}et. Anno igitur {{sc|{{lsp|mccccl}}x.}} cùm ita regnum ab illo Ludouico gereretur, vt multis in rebus boni Principis {{et}} patriam amantis officium de{{s}}ideraretur, c{{oe}}pta e{{s}}t Concilij auctoritas requiri. vt in eo Boni publici ratio haberetur. Et quoniam ei rex minimè {{s}}e{{s}}e {{s}}ubiecturus putabatur, Proceres regni, a{{s}}{{s}}iduis plebis querimoniis {{et}} expo{{s}}tulationibus incitati, manus cogere. exercitu{{s}}que comparare in{{s}}tituerunt : vt Bon{{um}} publicum procurare, {{et}} regi perditam Reipub. admini{{s}}trationem (verba {{s}}unt Philippi Cominij lib. {{sc|i}}. cap. 2.) vi dem{{on}}{{s}}trare po{{s}}{{s}}ent. In{{s}}tructi enim {{et}} parati cum exercitu e{{s}}{{s}}e volebant,<section end="23"/><noinclude></noinclude> 12talyvtvprpfmj34t5mff4tzzyy3ss 104 82484 267644 266687 2026-05-28T19:09:12Z Saumache 27923 /* Emendata */ 267644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh|248|PRISCIANI INST.}}</noinclude>{{spatium|Socrate? an quidem non dubium est, quin ab Alcibiade?}}<ref>deest</ref> {{spatium|{{wl|Q316119|Trogus Pompeius}}}} in {{spatium|libro VI: inde Scepsim petit, quo se Midias interfecta socru contulerat. is a Derculide petito colloquio}}.<ref>deest</ref> {{spatium|{{wl|Q316098|M. Velleius Paterculus}} libro I: nec minus clarus ea tempestate fuit Miltiadis filius Cimon}}.<ref>deest</ref> {{spatium|{{wl|Q82778|Plinius}}}} in {{spatium|II {{wl|Q442|naturalis historiae}}: ab Euclide}}, in {{spatium|III: Thucydide, Calliphane}}, in {{spatium|IIII: Philistide, Anticlide, Philonide}}, in {{spatium|V: Sotade}}, in {{spatium|VI: Simonide minore}}, in {{spatium|VII: Agatharchide, Apollonide, Duride, Heraclide Pontico, Asclepiade}}, in {{Spatium|ΧΙ: Heracleote}}, in {{spatium|XII: Mneside}}, in {{spatium|XV: Commiade}}, in {{spatium|XXXVII: Euripide}}.<ref>Pliniana haec nomina ex indicibus auctorum libro primo naturalis congestis desumpta sunt, [[Naturalis historia/Liber I|naturalem historiam 1]] vide</ref> possunt tamen ea, si producte proferantur, dativi esse Graeci pro ablativis, quomodo {{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}}:<poem>{{gap|12em}}{{spatium|uno comitatus Achatē}}.<ref>[[Aeneis/Liber I#312|Aeneis 1.312]]</ref></poem>{{spatium|{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium|Penelopē melius, levius torquetis Arachne}}.<ref>[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber I/Satura II#55|Saturae (Iuvenalis) 1.2.56]]</ref></poem> <p>{{r|64|XII 64}}In ‘is’ desinentia longam cuiuscumque sint generis Latina ablata s, addita ‘tis’ faciunt genetivum, ut ‘haec līs litis’, ‘hic’ et ‘haec dīs ditis’ – unde ‘hi’ et ‘hae dites’ et ‘haec ditia’, cuius nominativum singularem in usu non inveni. debet tamen secundum analogiam ‘hoc dite’ esse. nam in ‘is’ finiri neutrum non potest. {{spatium|{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium|VIII}}:<noinclude><references/></noinclude> nwz6ybdjgvi5drlq443un41cloafl6g 267645 267644 2026-05-28T19:09:34Z Saumache 27923 267645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh|248|PRISCIANI INST.}}</noinclude>{{spatium|Socrate? an quidem non dubium est, quin ab Alcibiade?}}<ref>deest</ref> {{spatium|{{wl|Q316119|Trogus Pompeius}}}} in {{spatium|libro VI: inde Scepsim petit, quo se Midias interfecta socru contulerat. is a Derculide petito colloquio}}.<ref>deest</ref> {{spatium|{{wl|Q316098|M. Velleius Paterculus}} libro I: nec minus clarus ea tempestate fuit Miltiadis filius Cimon}}.<ref>deest</ref> {{spatium|{{wl|Q82778|Plinius}}}} in {{spatium|II {{wl|Q442|naturalis historiae}}: ab Euclide}}, in {{spatium|III: Thucydide, Calliphane}}, in {{spatium|IIII: Philistide, Anticlide, Philonide}}, in {{spatium|V: Sotade}}, in {{spatium|VI: Simonide minore}}, in {{spatium|VII: Agatharchide, Apollonide, Duride, Heraclide Pontico, Asclepiade}}, in {{Spatium|ΧΙ: Heracleote}}, in {{spatium|XII: Mneside}}, in {{spatium|XV: Commiade}}, in {{spatium|XXXVII: Euripide}}.<ref>Pliniana haec nomina ex indicibus auctorum libro primo naturalis congestis desumpta sunt, [[Naturalis historia/Liber I|naturalem historiam 1]] vide.</ref> possunt tamen ea, si producte proferantur, dativi esse Graeci pro ablativis, quomodo {{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}}:<poem>{{gap|12em}}{{spatium|uno comitatus Achatē}}.<ref>[[Aeneis/Liber I#312|Aeneis 1.312]]</ref></poem>{{spatium|{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium|Penelopē melius, levius torquetis Arachne}}.<ref>[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber I/Satura II#55|Saturae (Iuvenalis) 1.2.56]]</ref></poem> <p>{{r|64|XII 64}}In ‘is’ desinentia longam cuiuscumque sint generis Latina ablata s, addita ‘tis’ faciunt genetivum, ut ‘haec līs litis’, ‘hic’ et ‘haec dīs ditis’ – unde ‘hi’ et ‘hae dites’ et ‘haec ditia’, cuius nominativum singularem in usu non inveni. debet tamen secundum analogiam ‘hoc dite’ esse. nam in ‘is’ finiri neutrum non potest. {{spatium|{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium|VIII}}:<noinclude><references/></noinclude> rogs75exk5ts2h476g1uccevr4ko98i 267649 267645 2026-05-28T19:13:46Z Saumache 27923 267649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh|248|PRISCIANI INST.}}</noinclude>{{spatium|Socrate? an quidem non dubium est, quin ab Alcibiade?}}<ref>deest</ref> {{spatium|{{wl|Q316119|Trogus Pompeius}}}} in {{spatium|libro VI: inde Scepsim petit, quo se Midias interfecta socru contulerat. is a Derculide petito colloquio}}.<ref>deest</ref> {{spatium|{{wl|Q316098|M. Velleius Paterculus}} libro I: nec minus clarus ea tempestate fuit Miltiadis filius Cimon}}.<ref>deest</ref> {{spatium|{{wl|Q82778|Plinius}}}} in {{spatium|II {{wl|Q442|naturalis historiae}}: ab Euclide}}, in {{spatium|III: Thucydide, Calliphane}}, in {{spatium|IIII: Philistide, Anticlide, Philonide}}, in {{spatium|V: Sotade}}, in {{spatium|VI: Simonide minore}}, in {{spatium|VII: Agatharchide, Apollonide, Duride, Heraclide Pontico, Asclepiade}}, in {{Spatium|ΧΙ: Heracleote}}, in {{spatium|XII: Mneside}}, in {{spatium|XV: Commiade}}, in {{spatium|XXXVII: Euripide}}.<ref>Pliniana haec nomina ex indicibus auctorum libro primo naturalis congestis desumpta sunt, [[Naturalis historia/Liber I|naturalem historiam 1]] vide.</ref> possunt tamen ea, si producte proferantur, dativi esse Graeci pro ablativis, quomodo {{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}}:<poem>{{gap|12em}}{{spatium|uno comitatus Achatē}}.<ref>[[Aeneis/Liber I#312|Aeneis 1.312]]</ref></poem>{{spatium|{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium|Penelopē melius, levius torquetis Arachne}}.<ref>[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber I/Satura II#55|Saturae (Iuvenalis) 1.2.56]]</ref></poem> <p>{{r|64|XII 64}}In ‘is’ desinentia longam cuiuscumque sint generis Latina ablata s, addita ‘tis’ faciunt genetivum, ut ‘haec līs litis’, ‘hic’ et ‘haec dīs ditis’ – unde ‘hi’ et ‘hae dites’ et ‘haec ditia’, cuius nominativum singularem in usu non inveni. debet tamen secundum analogiam ‘hoc dite’ esse. nam in ‘is’ finiri neutrum non potest. {{spatium|{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium|VIIII}}:<noinclude><references/></noinclude> 776hhkx8iil2by3o71g0v76ahw5xuhz 104 82485 267664 266688 2026-05-28T19:49:19Z Saumache 27923 /* Emendata */ 267664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh||LIBER VI 63—65|249}}</noinclude><poem>{{gap|4em}}{{spatium|Non illic Libycae posuerunt ditia gentes {{gap|4em}}Templa}}<ref>[[Pharsalia/Liber IX#515|Pharsalia 9.515-516]]</ref> –,</poem>‘hic’ et ‘haec Samnis huius Samnitis’. sic {{spatium|{{wl|Q1048|Caesar}}}} {{wl|Q3704081|de {{spatium|analogia}}}}. {{spatium|{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium|II}}:<poem>{{gap|15em}}{{spatium|Romanaque Samnis {{gap|4em}}Vltra Caudinas speravit vulnera furcas}}.<ref>[[Pharsalia/Liber II#135|Pharsalia 2.137]]</ref></poem>huius neutrum {{spatium|{{wl|Q212667|Naevius}} Samnite}} protulit in {{spatium|{{wl|Q816057|carmine belli Punici}}}}, ad cuius similitudinem debet etiam ‘hoc dite’ dici. excipitur ‘hic glīs gliris’, quod pro t r habuit, et ‘haec vīs huius vis’, cuius plurale similiter ‘vis’ tam {{spatium|{{wl|Q47154|Lucretius}}}} quam {{spatium|{{wl|Q7170|Sallustius}}}} protulerunt. {{spatium|{{wl|Q47154|Lucretius}}}} in {{spatium|II}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium|Sed quam multarum rerum vis possidet in se {{gap|4em}}Atque potestates}}.<ref>[[De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber II#585|De rerum natura 2.586]]</ref></poem>{{spatium|{{wl|Q7170|Sallustius}}}} in {{spatium|III {{wl|Q1620781|historiarum}}: male iam adsuetum ad omnis vis controversiarum}}.<ref>deest</ref> <p>{{r|65}}Illa quoque tam in ‘is’ quam in ‘er’ finita nomina regulam servant in ‘er’ terminatorum, id est accepta ‘is’ faciunt genetivum, ut ‘hic pulvis’ et ‘pulver pulveris’, ‘hic cucumis’ et ‘cucumer cucumeris’, ‘hic cinis’ et ‘ciner cineris’, ‘hic vomis’ et ‘vomer vomeris’. praeterea {{spatium|{{wl|Q1048|Caesar}}}} declinat ‘pubis puberis’; quidam, ut {{spatium|{{wl|Q722683|Probus}}}}, ‘pubes puberis’, quidam ‘puber puberis’. ex hoc tamen compositum invenitur similem habens nominativum genetivo, ‘hic impubis huius impubis’. {{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium|V}}:<poem>{{gap|13em}}{{spatium|inpubis Iuli}}.<ref>[[Aeneis/Liber V#545|Aeneis 5.546]]</ref></poem>ab eo neutrum ‘impube’ {{spatium|{{wl|Q6197|Horatius}}}} protulit in epodo:<poem>{{gap|4em}}{{spatium|Vt haec trementi questus ore constitit}}</poem><noinclude><references/></noinclude> lf6l6sfvgxa72sdymueutozapyc4wbv 267665 267664 2026-05-28T19:49:28Z Saumache 27923 /* Emendata */ 267665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Saumache" />{{rh||LIBER VI 63—65|249}}</noinclude>Non illic Libycae posuerunt ditia gentes Templa –, thic’ et ‘haec Samnis huius Samnitis’. sic | Caesar de analogia. Lu– canus in ll: 3 Romanaque Samnis VItra Caudinas speravit vulnera furcas. huius neutrum {{spatium|{{wl|Q212667|Naevius}}}} Samnite protulit in {{spatium|{{wl|Q816057|carmine {{spatium|{{wl|Q816057|belli Punici}}}}}}}}, ad cuius similitudinem debet etiam ‘hoc dite’ dici. execipitur ‘hic glis gliris’, quod pro t r habuit, et ‘haec vis huius vis’, cuius plurale similiter 10 ‘vis" tam {{spatium|{{wl|Q47154|Lucretius}}}} quam {{spatium|{{wl|Q7170|Sallustius}}}} protulerunt. {{spatium|{{wl|Q47154|Lucretius}}}} in IH: Sed quam multarum rerum vis possidet in se Atque potestates. {{spatium|{{wl|Q7170|Sallustius}}}} in III {{spatium|{{wl|Q1620781|historiarum}}}}<ref>deest</ref>: male iam adsuetum ad omnis vis controversiarum. : 13 14 quoque tam in ‘is’ quam in ‘er’ finita nomina regulam servant 65 in ‘er’ terminatorum, id est accepta ‘is’ faciunt genetivum, ut ‘hic pulvis’ et ‘pulver pulveris’, ‘hic cucumis’ et ‘cucumer cucumeris’, ‘hic cinis’ et <ciner cineris’, ‘hic vomis’ et ‘vomer vomeris’. praeterea Caesar deeli– nat ‘pubis puberis’ ; quidam, ut {{spatium|{{wl|Q722683|Probus}}}}, ‘pubes puberis’, quidam ‘puber 20 puberis’. ex hoc tamen compositum invenitur similem habens nominati– vum genetivo, | ‘hic impubis huius impubis’. {{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in V: inpubis Iuli. ab eo neutrum ‘impube’ Iloratius protulit in epodo: Vt haec trementi questus ore constitit<noinclude><references/></noinclude> 2tgqsz4iwbhfzp6d1gm4sj3y3hz3x6x 267666 267665 2026-05-28T19:49:44Z Saumache 27923 Abrogans recensionem [[Special:Diff/267665|267665]] ab usore [[Special:Contributions/Saumache|Saumache]] ([[User talk:Saumache|Disputatio]]) 267666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh||LIBER VI 63—65|249}}</noinclude><poem>{{gap|4em}}{{spatium|Non illic Libycae posuerunt ditia gentes {{gap|4em}}Templa}}<ref>[[Pharsalia/Liber IX#515|Pharsalia 9.515-516]]</ref> –,</poem>‘hic’ et ‘haec Samnis huius Samnitis’. sic {{spatium|{{wl|Q1048|Caesar}}}} {{wl|Q3704081|de {{spatium|analogia}}}}. {{spatium|{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium|II}}:<poem>{{gap|15em}}{{spatium|Romanaque Samnis {{gap|4em}}Vltra Caudinas speravit vulnera furcas}}.<ref>[[Pharsalia/Liber II#135|Pharsalia 2.137]]</ref></poem>huius neutrum {{spatium|{{wl|Q212667|Naevius}} Samnite}} protulit in {{spatium|{{wl|Q816057|carmine belli Punici}}}}, ad cuius similitudinem debet etiam ‘hoc dite’ dici. excipitur ‘hic glīs gliris’, quod pro t r habuit, et ‘haec vīs huius vis’, cuius plurale similiter ‘vis’ tam {{spatium|{{wl|Q47154|Lucretius}}}} quam {{spatium|{{wl|Q7170|Sallustius}}}} protulerunt. {{spatium|{{wl|Q47154|Lucretius}}}} in {{spatium|II}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium|Sed quam multarum rerum vis possidet in se {{gap|4em}}Atque potestates}}.<ref>[[De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber II#585|De rerum natura 2.586]]</ref></poem>{{spatium|{{wl|Q7170|Sallustius}}}} in {{spatium|III {{wl|Q1620781|historiarum}}: male iam adsuetum ad omnis vis controversiarum}}.<ref>deest</ref> <p>{{r|65}}Illa quoque tam in ‘is’ quam in ‘er’ finita nomina regulam servant in ‘er’ terminatorum, id est accepta ‘is’ faciunt genetivum, ut ‘hic pulvis’ et ‘pulver pulveris’, ‘hic cucumis’ et ‘cucumer cucumeris’, ‘hic cinis’ et ‘ciner cineris’, ‘hic vomis’ et ‘vomer vomeris’. praeterea {{spatium|{{wl|Q1048|Caesar}}}} declinat ‘pubis puberis’; quidam, ut {{spatium|{{wl|Q722683|Probus}}}}, ‘pubes puberis’, quidam ‘puber puberis’. ex hoc tamen compositum invenitur similem habens nominativum genetivo, ‘hic impubis huius impubis’. {{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium|V}}:<poem>{{gap|13em}}{{spatium|inpubis Iuli}}.<ref>[[Aeneis/Liber V#545|Aeneis 5.546]]</ref></poem>ab eo neutrum ‘impube’ {{spatium|{{wl|Q6197|Horatius}}}} protulit in epodo:<poem>{{gap|4em}}{{spatium|Vt haec trementi questus ore constitit}}</poem><noinclude><references/></noinclude> lf6l6sfvgxa72sdymueutozapyc4wbv 104 82486 267687 266689 2026-05-28T20:38:58Z Saumache 27923 267687 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Saumache" />{{rh|250|PRISCIANI INST.}}</noinclude><poem>{{gap|4em}}{{spatium|.{{gap|2em}}.{{gap|2em}}.{{gap|2em}}.{{gap|2em}}.{{gap|2em}}.{{gap|2em}}puer, {{gap|4em}}Inpube corpus}}.<ref>[[Epodi/Epodos V#10|Epodi 5.11]]</ref></poem>{{spatium|{{wl|Q1541|Cicero}}}} tamen in IIIT invectivarum: filiumque eius inpuberem, legatum a patre missum. idem in II de oratore: quod nisi puberem te iam, inquit, haberet. alia [|| vero omnia eiusdem termi– 3 nationis correptae similem habent genetivum nominativo, ut ‘hic collis buius collis’, ‘haec puppis huius puppis’, ‘hic’ et ‘haec suavis buius sua– vig’, ‘hic’ et ‘haec civis huius civis’. excipiuntur ‘hic lapis huius lapidis – vetustissimi tamen etiam ‘huius lapis’ protulerunt. {{spatium|{{wl|Q47130|Ennius}}}} in XV an– nali: 10 Obcumbunt multi letum ferroque lapique –, <hic sanguis huius sanguinis’, quod veteres ‘hoc sanguen’’ dixerunt – Ci– cero in Hortensio: ut ait {{spatium|{{wl|Q47130|Ennius}}}}: refugiat timido sanguen atque exalbescat metu. idem in II annali: Ὁ genitor, o sanguen dis oriundum –, <haec pollis pollinis’ – sic Charisius; {{spatium|{{wl|Q722683|Probus}}}} autem et Caesar ‘hoc pol– len pollinis’ declinaverunt –, ‘haec cuspis cuspidis’, ‘semis semissis’ – Apu–<noinclude><references/></noinclude> 6wlkemqlb9tm0c93vljrjlzpbyyxjic 267688 267687 2026-05-28T20:39:50Z Saumache 27923 267688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Saumache" />{{rh|250|PRISCIANI INST.}}</noinclude><poem>{{gap|4em}}{{spatium|.{{gap|2em}}.{{gap|2em}}.{{gap|2em}}.{{gap|2em}}.{{gap|2em}}.{{gap|2em}}puer, {{gap|4em}}Inpube corpus}}.<ref>[[Epodi/Epodos V#10|Epodi 5.11-13]]</ref></poem>{{spatium|{{wl|Q1541|Cicero}}}} tamen in IIIT invectivarum: filiumque eius inpuberem, legatum a patre missum. idem in II de oratore: quod nisi puberem te iam, inquit, haberet. alia [|| vero omnia eiusdem termi– 3 nationis correptae similem habent genetivum nominativo, ut ‘hic collis buius collis’, ‘haec puppis huius puppis’, ‘hic’ et ‘haec suavis buius sua– vig’, ‘hic’ et ‘haec civis huius civis’. excipiuntur ‘hic lapis huius lapidis – vetustissimi tamen etiam ‘huius lapis’ protulerunt. {{spatium|{{wl|Q47130|Ennius}}}} in XV an– nali: 10 Obcumbunt multi letum ferroque lapique –, <hic sanguis huius sanguinis’, quod veteres ‘hoc sanguen’’ dixerunt – Ci– cero in Hortensio: ut ait {{spatium|{{wl|Q47130|Ennius}}}}: refugiat timido sanguen atque exalbescat metu. idem in II annali: Ὁ genitor, o sanguen dis oriundum –, <haec pollis pollinis’ – sic Charisius; {{spatium|{{wl|Q722683|Probus}}}} autem et Caesar ‘hoc pol– len pollinis’ declinaverunt –, ‘haec cuspis cuspidis’, ‘semis semissis’ – Apu–<noinclude><references/></noinclude> lgng6wls9jzfao2ra4i5f2am8z9llnf 0 82874 267605 267587 2026-05-28T17:18:06Z Demetrius Talpa 13304 /* Jani Broukhusii elegiarum libri quatuor. */ 267605 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Janus Broukhusius |OperaeTitulus=Poemata omnia |OperaeWikiPagina= |Annus= Saeculo XVII |SubTitulus= |Genera=carmina |Editio=Amsteladaemi 1711 |Fons=[https://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Latijn/BroukhusiusPoemata1711.html De Heinsius Collectie] }} ==Jani Broukhusii <br>POEMATA OMNIA.== <center> Jani Broukhusii <br>POEMATUM LIBRI SEDECIM. <br>Editore DAVIDE HOOGSTRATANO. AMSTELAEDAMI <br>Excudit FRANCISCUS HALMA, <br>Illustr. Frisiae Ordinum Typographus ordinarius. <br>MDCCXI. </center> ===<i>Viro nobilissimo</i> Joanni de Witt, urbi Amstelaedamensi a secretis s. p. d. David Hoogstratanus.=== J ANI BROUKHUSII, ingeniorum sui temporis principis, Po&#235;mata Tibi, Vir Nobilissime, offero & inscribo. Et cui poteram melius, quam Tibi, qui licet [fol. *3v] satis occupatus sis & districtus laboribus indies Reip. impendendis, tamen Musas ab aedibus Tuis numquam excludis, sed earum suavitatem exemplo aliorum magnorum & illustrium virorum, remissionis a gravioribus curis & laxamenti instar habes, omne tempus, si quod vacuum & subsecivum occupationibus Tuis potes subducere, in nullis relaxationibus libentius consumens, quam in exercitationibus frugiferis, & optimarum disciplinarum studiis? Quotquot enim te norunt, mecum compertum habent, Te jam a tenera aetate ad verae laudis decus inflammatum, nunc quoque studio acerrimo teneri illarum artium, quibus mortales non modo ad humanitatem, sed ad [fol. *4r] quandam excellentiam inter suos aequales conformantur, certe de vulgo eximuntur. Inprimis vero inter omnia studiorum genera nullum aeque Tibi curae est ac po&#235;ticum, tenerrima illa ac delicata eruditionis pars. Hinc non modo bene existimas de po&#235;tis, eorumque operibus: sed si a paucissimis discesserimus, quos referre nullius esset morae, nemo Te uno hac tempestate in patria nostra artem Musicam, a plerisque vel contemtam, vel ludibrio habitam, majore affectu colit & tuetur. Neque est quod hac in parte me quis quam Tibi adulari putet, cum me ab hac suspicione absolvant eximia ingenii Tui monumenta, quae jam doctissimi homines & genuinae elegantiae cultores [fol. *4v] mirantur, & in oculis ferunt. Loquitur pro me ipse Broukhusius, qui cultissima, quae in his libris legitur, elegia, testari voluit, quo in pretio Te Tuasque dotes haberet. Nec dubito, quin gestiant ejus manes, a Te vicissim nobili carmine honestati, si quid manes sentiunt, ingenii sui foetus sub nominis Tui auspiciis a me produci in lucem. Certe succurrit etiamnum mihi non sine magno voluptatis sensu dies ille, quo studii Tui po&#235;tici primitias ei praelegebam, quaque ratione vitam Tuam institueres signisicabam. Quae cum de Te praedicantem me audiret, & suavitate carminis, quod tunc temporis ad me miseras, traheretur, totus in amorem Tui rapiebatur. [fol. **1r] Cumque deinceps in ejus familiaritatem pervenisses, numquam destitit, quoties occasio se offerret, laudare Tuum pudorem, modestiam, vitae integritatem, continentiam, ingenii elegantiam, ceterasque virtutes, quae Virum Tui loci atque ordinis mirifice commendant. Tum quoque coepisti alacrius escendere illum po&#235;ticae felicitatis apicem, majorique ardore laetissima Musarum vireta nobiscum perlustrare, illorumque abstrusos & vulgo invisos recessus peragrare. Quae quidem res magno oblectamento fuit Viro Illustri Francisco Vroedaeo,<!-- [= Fran&#231;ois de Vroede] --> florentissimae hujus Urbis Consuli, & magno eruditorum hominum patrono, socero Tuo, cujus repentinum obitum [fol. **1v] omnes boni lugent, & praeclaras ejus virtutes in perpetua habent memoria. Haec cum ita se haberent, non anxie mihi disquirendum fuit, cui haec Carmina dedicarem, quando Tu statim ultro mihi hoc agitanti veniebas in mentem, quo nempe nemo impatientius tulit moras huic editioni injectas, nemo frequentius questus est sua desideria & vota tam moleste suspendi. Neque minus hoc debui affectui, quo me complexus es etiam nondum visum, & benevolentiae, quam postilla mihi praestitisti, certissimis documentis, recepto scilicet me in album eorum, quos amicitia Tua dignaris, meque nuper taedii pleno, & quaerente ubi respirarem, alloquiis Tuis refecto & [fol. **2r] confirmato. Haec igitur Broukhusiani nominis monumenta, tanquam meae in te observantiae pignus, Vir Nobilissime, accipe illa fronte, qua me soles accipere. Deus, omnis boni fons & origo, Te Tuosque diu servet incolumes. Vale. Amstelaedami postridie kal. Decembr. M DCCX. [fol. **2v] ===Lectori benevolo s. d. David Hoogstratanus.=== L IBERO tandem fidem toties tibi datam, Lector benevole, producendo in lucem hos po&#235;matum Broukhusianorum libros. Ii jamdudum fuissent emissi, cum omni ope & viribus in id incumberem, nisi multa intervenissent impedimenta spissaeque occupationes, & Typographus, postquam typis coepissent describi, omnia alia mente agitans jam quoque de mutanda sede, rebusque suis in Frisiam transferendis cogitasset. Hinc molesta nimis mora consiliis meis est injecta, quam tamen pensavit luculento hoc characte[fol. **3r]re, & splendidis ornamentis, quorum magnificentia omnium &#966;&#953;&#955;&#959;&#954;&#940;&#955;&#969;&#957; oculos & animos advertit & allicit. Voluit scilicet tam egregium monumentum ponere honori & meritis hominis, quem, dum in vivis esset, colebat inprimis & observabat, cujusque ultimis versibus, paulo ante fatalem diem scriptis, fuerat laudatus & honestatus; & sic quoque aliqua parte respondere voluntati, qua sciebat me semper fuisse in amicorum optimum & certissimum: quem amittens jacturam feci irreparabilem, quae ut animum meum non leviter perturbavit, ita non desinit me implicitum tenere molestiae ac moerori, cujus acerbitatem nec longa dies est mollitura. Postquam enim Petrus Francius, vir celeberrimus, & Eloquentiae Romanae Graecaeque gloria florentissimus, quo utebar etiam familiarissime, rebus humanis esset exemtus, solus superfuit Broukhusius, quicum omnem meam voluptatem, & si quid animo haereret asperum & insuave, partiri solebam: solus, in cujus sinu curas meas deponebam, cuique omnia mea consilia credebam. Numquam certe animo meo excidet illud tempus, quo primum in hac urbe, deinde in secessu suburbano, in quem se abdiderat jam militiae satur, & rude donatus, ut se totum studiis involveret, tot horas jucunde consumsimus confabulationibus de optimarum artium & literarum studiis, deque scriptoribus cum antiquis, tum novis, [fol. **3v] qui in eo genere laudis & scientiae excellentes diserte scribendi gloria floruerant, & inde nomen immortale fuerant consecuti: deque aliis rebus multis, quas ille, ut stupenda valebat memoria, recensens animum meum mirisica voluptate perfundebat. Unde fiebat ut, quoties dubia mihi aut nodi in versandis antiquis scriptoribus oriebantur, aut aliquid de antiquitate Romana requirendum, aut po&#235;ticam aliquam quaestionem proponendam habebam, statim ad Broukhusium, tanquam ad Apollinis tripodem decurrerem, nec umquam nisi doctior ab eo discederem, quod grato & memori animo semper agnoscam. Carmina ejus, quae jam publici juris facio, nihil est cur operose tibi commendem. Si enim literis humanioribus es imbutus, neque tangeris his deliciis, nae tu nullius suavitatis gustum habes. Si non es, frustra hoc agam, cujus mens quoque non est exspatiari in laudes divini po&#235;tae, primo quod nemo eum, quod olim de Hercule ferebatur, contemnat: deinde quod tam praeclarae dotes non sint in transcursu praedicandae, cum & publice jam praedicatae sint a viro clarissimo Petro Burmanno, qui non jussus, non per oblatam aliunde sibi occasionem, sed solo amore ductus in defunctum, cui vicissim fuerat carissimus, oratione Trajecti habita praeclare id executus est. Quo eximiae pietatis argumento egregiam simul laudem adeptus est, [fol. **4r] ingentem simul omnibus Broukhusiani nominis cultoribus attulit delectationem, cujus neque te expertem esse sinet: de quo jubeo te bono esse animo. Alioqui mihi, si actum velim agere, in proclivi esset tangere Broukhusii vitam, studia, & mores, dignationemque, in qua habuerunt eum viri principes, & natalium splendore non minus, quam doctrina illustres, quos hic parco enumerare, quia nec libet nominare eos, qui, cum vivum involare non auderent, umbram demortui aggressi sunt; quorum unus in omni paene studiorum genere dictaturam sibi vindicans, ideoque aegre ferens alios, quibus se multo superiorem putat, laudatos ab eo publice esse, quod certe signum est animi jejuni & pusilli, virus suum evomuit in operam Tibullo impensam, jactans ea, quae jactare potuisset in Propertiana, nisi tum noster fuisset superstes, cujus gratiam captabat, ut sic sociatis cum eo viribus, si diis placet, iret in communem adversarium, cui se ipse parem non esse satis videbat, uti nec par fuit aliis, qui non longo post tempore multiplices ejus errores exagitarunt, dignumque censuerunt, quem Musae e monte Pimplaeo furcillis praecipitem ejicerent; alter in suis ad Minucium Felicem commentariis ea chartis illevit, quae, si rem recte perpendas, scripta videntur ab homine non satis sani cerebri, vel <i>a furia possesso</i> (qualibus elogiis ornat manes Gudianos) <i>unde ablata ei mens nihil attende-</i> [fol. **4v] <i>rit, quid manus scriberet.</i> Ita obscura & confusa sunt ibi omnia. In his quoties alium quendam intempestivis laudibus ad caelum extollit, toties Broukhusium, ac si nimius nugator ad illius doctrinam fuisset, iniquis modis deprimit, amarisque dicteriis lacerat. Utinam suam potius, ut alicubi ipse ait, domum exornasset, neque tam amplam materiam praebuisset aliis existimationis suae vindicandae, & ea in illum, a quo male habiti erant, dicendi, quae mallet credo non fuisse dicta, cum ab ipso refelli non potuerint, utcumque asperrimum in literas imperium exerceat. Sed quamvis multa huc facientia a me possent adferri, si velim obsecundare dolori meo, justaeque indignationi, & famae hominis mihi amicissimi laboranti adesse, postquam ipse eam tueri non potest, quod non video cur mihi vitio verti posset, vicissimque invehi in degeneres tricones, qui ejus manes revellere sunt adorti; melius tamen erit ea praeterire, & te nullis ambagibus circumductum admittere ad haec bonae mentis sacraria, unde provenerunt tantae uberrimi ingenii deliciae & suavitates, ut jure mireris hominem a prima juventute castris innutritum inter armorum strepitum & irati maris fremitus tam polita, tam tersa carmina scribere potuisse. Ea mihi in manum data, meaeque fidei, cum moreretur, commissa, cujus rei testimonium extare voluit in tabulis supremae voluntatis, quibus mihi & alia [fol. ***1r] omnia manu sua scripta volumina, bonamque bibliothecae suae partem legavit, tecum bona fide communico universa, ne praetermittens quidem Juvenilia, ut & priora & posteriora ejus opera inter se conferas, quod tibi non injucundum fore certus sum; uti nec injucundum fuit peritissimis harum rerum aestimatoribus, qui immaturae aetatis specimina ab eo edita videntes nihil non ab ejus pereleganti ingenio sibi pollicebantur. Neque fefellit eos exspectatio. Siquidem omnia artis po&#235;ticae arcana exhausisse, intimosque ejus recessus penetrasse, postquam corroboratus esset, certissimis indiciis cognoscebant. Equidem si pateris meam quoque de eo sententiam alicujus apud te esse momenti, eam tribus verbis complectar, testans de eo, quod de Martiale testatus est olim Plinius Caecilius, <i>fuisse</i> nempe <i>hominem ingeniosum, acutum, acrem, & qui plurimum in scribendo & salis haberet & fellis; nec candoris minus.</i> Hoc & amici ejus experti sunt & inimici senserunt. Sed tuo potius judicio omnia permitto. Fruere iis & vale. [fol. ***1v] ===Ejusdem in obitum Jani Broukhusii elegia.=== <poem> H <i>OC quoque restabat: laurique hederaeque valete, &nbsp; &nbsp; Quae tegitis crines serta caduca meos. Hoc quoque restabat: rapuere immitia fata &nbsp; &nbsp; Omne decus rebus praesidiumque meis.</i> {{Versus|5}} <i>Tene, facer vates, potuerunt perdere Parcae &nbsp; &nbsp; Intentum studiis Numina dira tuis? Cum subit illa dies (quando non illa subibit?) &nbsp; &nbsp; Qua me tangebas deficiente manu, Qua me spectabas, mediaque in morte vocabas</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} <i>Aegidenque tuum, Pirithoumque tuum; Qua mandata dabas suprema, orbemque perosus &nbsp; &nbsp; Aetheriae ardebas tecta subire domus; Quid superest nisi flere mihi? mea gaudia tecum &nbsp; &nbsp; Aufers. ab superest nil nisi flere mihi.</i> [fol. ***2r] {{Versus|15}} <i>Heu ubi nunc doctique sales, dulcesque lepores? &nbsp; &nbsp; Heu ubi nunc venae flumina larga tuae, Qu&#238;s pectus, qu&#238;s ora mihi sine fine rigabas, &nbsp; &nbsp; Ingenii promens luxuriantis opes? Te duce Pierios licuit penetrare recessus,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} <i>Atque aliquem vates inter habere locum. Te duce Romanos licuit tractare magistros, &nbsp; &nbsp; Et non lassata volvere saepe manu. Per te depulsis nova lux est orta tenebris: &nbsp; &nbsp; Sensere auxilium sacra Latina tuum.</i> {{Versus|25}} <i>Hinc quid non teneri debet tibi Musa Propertii, &nbsp; &nbsp; Aeternum cujus Cynthia nomen habet? Hinc quid non culti debet tibi Musa Tibulli, &nbsp; &nbsp; Quem finxisse manu creditur ipsa Venus? Quid non Sinceri, quem Parthenopaea canentem</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} <i>Mirata est Latiis carmina docta modis? His mihi deliciis animum mentemque levabas: &nbsp; &nbsp; Pellebas curas his mihi saepe meas. O quoties sensi hinc vires in carmina! lecto &nbsp; &nbsp; O quoties brevis est carmine visa dies!</i> [fol. ***2v] {{Versus|35}} <i>Ante focum quoties hilares consedimus ambo! &nbsp; &nbsp; Excepit quoties nos Nucis umbra tuae, Umbra Nucis, nostrae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Inter thyrsigeri munera laeta Dei! Innocui calices, vos testor, saepe dedistis</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} <i>Materiam argutis, at sine felle, jocis. Nec tamen est positos egressa modestia fines, &nbsp; &nbsp; Seria nec tempus non habuere suum. Saepe mibi casus doctorum & fata solebas, &nbsp; &nbsp; Fata etiam & casus saepe referre tuos.</i> {{Versus|45}} <i>Mnemosyne ipsa tibi veteris recluserat acta &nbsp; &nbsp; Temporis, aetatis fida magistra tuae. Illa tibi ut primis semper comes haeserat annis, &nbsp; &nbsp; Haerebat senio sic comes usque tuo. Omnia jam densis sunt tecum oppressa tenebris.</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} <i>Omnia sub tumuli marmore condit humus. Hei mihi, spes omnes, & quod mea vota ferebant, &nbsp; &nbsp; Hei mihi, spes omnes abstulit una dies. Non ego jam posthac pendebo loquentis ab ore, &nbsp; &nbsp; Pandentisque mihi ad Musica sacra viam:</i> [fol. ***3r] {{Versus|55}} <i>Sed moerens loca cuncta meis implebo querelis, &nbsp; &nbsp; Quaeque canam posthac carmina, moesta canam: Moesta quidem, sed quae nostrum testentur amorem; &nbsp; &nbsp; Meque fuisse tuum postera turba leget. Te mihi certa fides, nullis pavefacta procellis,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} <i>Te mihi non uno nomine junxit amor. Audiat hoc saevus, qui deterit omnia, livor, &nbsp; &nbsp; Audiat hoc famae turba maligna tuae. Audiat: atra tibi frustra vecordia laudem &nbsp; &nbsp; Detrahit, & vires conficit ipsa suas.</i> {{Versus|65}} <i>Te vehet invidiae victrix super aethera Fama, &nbsp; &nbsp; Te priscis dicet vatibus esse parem. Dumque vigent vates, & vatum praemia lauri, &nbsp; &nbsp; Ingenii vivent tot monumenta tui. Accipe nunc, si grata tibi, dulcissime rerum,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} <i>Accipe nunc animi dona suprema mei. Accipe quas spargo violas, hederaeque virentis &nbsp; &nbsp; Munera, quae frontem cinxerat ante tuam. Carminibus vatum interea dicere piorum. &nbsp; &nbsp; Hi quoque virtutes & tua facta canent.</i> [fol. ***3v] {{Versus|75}} <i>Hi quoque rite tibi feralia dona parabunt, &nbsp; &nbsp; Hi quoque de lacrimis humida serta ferent. Burmannusque tuus, docta plaudente corona, &nbsp; &nbsp; Ingenii dotes tollet in astra tui. Forsitan inde tui capient solatia manes:</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} <i>Forsitan agnoscent hoc pietatis opus. Broukhusi dilecte vale, & si quis tibi sensus &nbsp; &nbsp; Est super, hoc a me carmen amantis habe.</i> [fol. ***4r] </poem> ==Jani Broukhusii elegiarum libri quatuor.== [fol. ***4v: blanco] [p. 1] ===Jani Broukhusii elegiarum liber primus. === ====Elegia I. Ad reverendissimum celsissimumque principem Ferdinandum episcopum Paderbornensem ac Monasteriensem. ==== <poem> I NCLITE Musarum, Princeps, Super&#251;mque sacerdos, &nbsp; &nbsp; Fernande, Ausoniae gloria prima lyrae; Grande decus, Fernande, vir&#251;m quos insula vestit, &nbsp; &nbsp; Grande po&#235;tarum Pieridumque decus: [p. 2] {{Versus|5}} Da veniam, si forte sacras offendimus aures &nbsp; &nbsp; Nec satis excultis solvimus ora modis. Da veniam, posito Clio si nostra rubore &nbsp; &nbsp; Ardet in aspectum luminis ire tui. Haud equidem ignoro, cum sis genus ipse Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua te conveniat religione coli: Sed tua me pietas, qua nil praeclarius usquam est, &nbsp; &nbsp; Erigit: ingenuos temperat illa metus. Ah ego quid cesso cultumque offerre fidemque, &nbsp; &nbsp; Cum pateat castis vatibus aula tibi? {{Versus|15}} Aula tibi profugas cum protegat alta Camoenas? &nbsp; &nbsp; In mores Domini transiit illa sui. Non alius majore calet praecordia Phoebo, &nbsp; &nbsp; Non alius Clariis plenior ora favis. Testis Alexander, testes Tiberinides undae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tu septeno Roma superba jugo; Urbis Alexander magnus moderator, & orbis; &nbsp; &nbsp; Maximus Aonidum, maximus orbis amor. Inter Aricinos quoties tecum ille recessus &nbsp; &nbsp; Deposuit curas ad tua fila suas! {{Versus|25}} Formosum quoties placide projectus ad amnem &nbsp; &nbsp; Audivitque tuum deperiitque melos! Plaudebant pariter Nymphae pariterque stupebant, &nbsp; &nbsp; Hesperii Nymphae fama superba soli. [p. 3] Ipse pater lucos inter Tiberinus opacos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cornigerum flavo sustulit amne caput. Atque ait: O clarae clarum decus addite Romae, &nbsp; &nbsp; Cujus ab ingenio laus mihi prisca redit, Jam nunc, Furstenberge, novos molire triumphos, &nbsp; &nbsp; Et nova militiae fige tropaea tuae. {{Versus|35}} Non tibi praetulerim gelidi Sulmonis alumnum; &nbsp; &nbsp; Sulmo licet Clariis luxurietur aquis: Non Umbrum, ditemve foco lucente Tibullum; &nbsp; &nbsp; Ille licet nostrum sit, licet ille, decus. Nec tantum tibi debuerit, Germanice, Varus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum volat ad Stygios umbra inhumata lacus; Quantum Pieria manes quod suscitat arte &nbsp; &nbsp; Furstenbergiacae chorda diserta lyrae. Sensit & Arminii tua munera nobilis umbra: &nbsp; &nbsp; Arminii ad laudes gestiit umbra suas. {{Versus|45}} Inter & Argivos proceres interque Latinos &nbsp; &nbsp; Elysium gaudet nunc habitare nemus. Arminium sonat amnis, & Arminium convalles, &nbsp; &nbsp; Arminium silvae deviaque antra sonant. Felix, qui tantum dignus meruisse po&#235;tam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Exigis aetatis tempora laeta tuae. Tu quoque ter felix, urnam declinis in auream &nbsp; &nbsp; Eridane, Hesperio clarior Eridano. [p. 4] Magne Pade, electro longe qui purior omni &nbsp; &nbsp; Umbrosae colles dividis Angariae; {{Versus|55}} Cum tot busta ducum, cum tot Monumenta videbis, &nbsp; &nbsp; Quaeque salutiferas saxa tuentur aquas; Ecquid inardesces magni benefacta patroni. &nbsp; &nbsp; Omnibus officiis demeruisse tibi? Ecquid munificam gratus mirabere dextram, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et Domini mores ingeniumque tui? Imo ita: dumque vagos torques ad Nerea cursus, &nbsp; &nbsp; Notescas populis fac magis inde tuis. Eridanoque, poli vivo qui lucet in auro, &nbsp; &nbsp; Invidiam facias, invidiamque mihi. {{Versus|65}} Certe ego jam invideo, pignus tam grande Deorum &nbsp; &nbsp; Erudiisse mihi, nec genuisse mihi. Vera Deus cecinit: Nymphae applausere canenti; &nbsp; &nbsp; Plausit & e gelidis Anna Perenna vadis. Vos quoque Phoebei numen sensistis olores &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Qui sacra Germano tingitis ora Pado. Sensistis, patriaeque Viro inspirastis amorem, &nbsp; &nbsp; Sisteret ut notis finibus ille gradum: Quoque solo primum vitales hauserat auras, &nbsp; &nbsp; Erigeret Musis digna theatra suis. {{Versus|75}} Evenere. suo certant assurgere alumno &nbsp; &nbsp; Angariae colles, Angariae nemora. [p. 5] Illic numen habes: nec te praesentius umquam &nbsp; &nbsp; Latoum Delos ardua sensit Herum: Nec Lyciae dumeta, nec a&#235;rius Parnasus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Potaque virgineo lympha beata choro. Adsis, o Fernande, meisque allabere coeptis: &nbsp; &nbsp; Te lyra, te calami, te mea plectra canent. Virtutesque tuas serum diffundet in aevum &nbsp; &nbsp; Pieris ad nutus officiosa tuos. {{Versus|90}} Jupiter humana cum possit laude carere &nbsp; &nbsp; Humano gaudet se tamen ore coli. Tu quoque sis quamvis Latiis decus omne Camoenis, &nbsp; &nbsp; Non mea dedecori Musa futura tibi est. Adsis o, validasque in carmina suffice vires: &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Te sine muta lyra est, te sine plectra tacent. Hoc mihi contingat! tua ni spiraverit aura, &nbsp; &nbsp; Quis, nisi tu, digne te celebrare queat? [p. 6] </poem> ====Elegia II. Ad Joannem Hudde, Urbis Amstelaedamensis Consulem, sponsum. ==== <poem> D UM tua festivis collucent atria taedis, &nbsp; &nbsp; Et jucunda tibi vincula nectit Hymen; Nec piget, amotis paulum, vir maxime, curis &nbsp; &nbsp; Ire sub amplexus lene tuentis Herae; {{Versus|5}} Fas mihi sit fausto testari gaudia cantu, &nbsp; &nbsp; Et tacitas mentis prodere laetitias. Fas mihi sit patriae voces ac publica vota, &nbsp; &nbsp; Qua datur, applausu continuare meo. Atque utinam tanto pulsarem barbita plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quanto te, Consul, par foret ore cani! Nunc tenues offert elegos pudibunda Thalia, &nbsp; &nbsp; Immemor, ah, cultu multa deesse suo. Non tamen est facinus, si grandior hostia desit, &nbsp; &nbsp; Caelestes salsa demeruisse mola. {{Versus|15}} Illa tibi geminum gaudens gratatur honorem, &nbsp; &nbsp; Consulis & Sponsi connubiale decus. [p. 7] Ire per & fasces, per nomina gentis avitae, &nbsp; &nbsp; Perque tuos titulos officiosa velit: Ni pudor ille tuus, prisci candoris imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Obstet, & accepti par decus imperii. At te felici suffultum colla lacerto &nbsp; &nbsp; Blavia speratis detinet illecebris: Inque vicem paribus suspirans saucia flammis &nbsp; &nbsp; Languet ad obtutum Conjugis ipsa sui. {{Versus|25}} Hymen io, Hymenaee io, quid gaudia differs? &nbsp; &nbsp; Nunc erat ad festas accelerare dapes; Nunc Genium celebrare mero, centumque choreis, &nbsp; &nbsp; Et dare blanditis justa Cupidinibus. Tu quoque quid cessas clauso procedere Olympo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vespere, delicium cuncta domantis Herae? Dum loquor, argutum produxit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Et picturatis excubat in speculis. Qualis cum Triviae sopitum ad Latmia saxa &nbsp; &nbsp; Vidit ab Oeteis Endymiona jugis. {{Versus|35}} Ille tui gestit numerum subducere lusus, &nbsp; &nbsp; Basiaque intentis computat articulis. Quorum sollicitus cum millia multa notarit, &nbsp; &nbsp; Mox Veneris dulces conferet in tabulas. At tu foecundo, mitis Lucina, labori &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Annue: fac castas pondus habere preces. [p. 8] Et tu, sancte Geni, felix tutela piorum, &nbsp; &nbsp; Prolem pacatis respice luminibus. Hac serie fulcite domum, servate nepotes, &nbsp; &nbsp; Multus ut e claro sanguine Consul eat: {{Versus|45}} Et quidquid patriis faustum meus Amstela muris &nbsp; &nbsp; Senserit, hoc patriae debeat omne Patri. </poem> ====Elegia III. Ad Joannem Huidekooper, Marsevenium, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis,</i> sponsum.==== <poem> Q UOT tibi felices promittunt gaudia curae, &nbsp; &nbsp; O Marseveniae gloria prima domus! Causa perorata est. blando Venus aurea vultu, &nbsp; &nbsp; Cumque parente sua vincula nectit Amor: {{Versus|5}} Sanctus Amor, quem legitimi pia foedera lecti, &nbsp; &nbsp; Quem pudor, & probitas, castaque sacra juvant; Cujus ab auspiciis seros sperare nepotes, &nbsp; &nbsp; Et longa fas est posteritate frui. O ita Dii faciant qu&#238;s vincla jugalia curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} O ita tam felix, quam bene gratus, Hymen, [p. 9] Semper ut illius vivant vestigia flammae, &nbsp; &nbsp; Quam Dominae tremulis imbibis ex oculis: Multus ut illustri de sanguine prodeat haeres, &nbsp; &nbsp; Qui valeat claram perpetuare domum. {{Versus|15}} Audior. Astrorum risit chorus: aetheris alti &nbsp; &nbsp; Hesperus auratas excubat ante fores: Hesperus innocuae dulcissima cura Diones, &nbsp; &nbsp; Virgineis semper laetus in exuviis. Ille tuos lusus narrabit & oscula Divae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula quae teneris supputat articulis. Ite pares animae, concordiaque arma movete: &nbsp; &nbsp; Nox vocat, & dubia Cynthia luce vocat. Jam dudum torus & vigiles hinc inde lucernae &nbsp; &nbsp; Debuerant vestris incaluisse jocis. [p. 10] </poem> ====Elegia IV. Ad Hubertum Roosenboom, supremae Batavorum curiae praesidem, Academiae Lugduno-Batavae curatorem.==== <poem> C UM tibi Phoebeos tradit Res Musica fasces, &nbsp; &nbsp; Et templum Batavi nobile Palladii; Qu&#238;ne satis festo testemur gaudia plausu, &nbsp; &nbsp; O Rosenbomiae maxime gentis honos? {{Versus|5}} Carmen amas: carmen dabimus, sed quale pusilli &nbsp; &nbsp; Paupere de rivo pectoris ire potest. Et pia votivas suspendens Musa corollas &nbsp; &nbsp; Incinget gracilem flore juvante chelyn. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio lauri grata corona Deo. [p. 11] Quales vos magni sevit manus enthea Douzae, &nbsp; &nbsp; Illa Camoenarum prima Forique manus. Quales Heinsiaden teneris fovistis in umbris, &nbsp; &nbsp; Ducentem dulci saxa ferasque lyra. {{Versus|15}} Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri grata latebra Deo, Musarum formosa domus, quam Dorica Pitho, &nbsp; &nbsp; Quam Romana suo nectare Suada lavit. Et tu, Rhene pater, sterili luctatus arenae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Flecte precor vultus ad nova sacra tuos. Flecte, pater, vultus & cornua divitis alvei: &nbsp; &nbsp; Digna dies plausu, digna favore tuo est. Ite leves Nymphae, Rheni genus, ite puellae, &nbsp; &nbsp; Collaque muscosis glauca levate vadis. {{Versus|25}} Nec vobis certent Haganae Numina silvae, &nbsp; &nbsp; Quamvis deliciis invidiosa suis. Haga quod Auriacis tumet ambitiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Auriaca Pallas stat tua, Leida, manu: Auriaci victoris opus sortissima Pallas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nunc etiam Auriaci nobile Regis opus. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri nomina grata Deo. Sub vestris ingens se Rosenbomius umbris &nbsp; &nbsp; Colliget atque fori grande reponet onus. [p. 12] {{Versus|35}} Blanda catenatis dabitis vos otia curis, &nbsp; &nbsp; Sed quorum fructus Belgica tota ferat. Unde animae passim illustres, unde aurea vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, & eloquii cuncta domantis honor. Unde seges numerosa vir&#251;m, quos inserat astris &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Uranie: unde animi nobilioris opes: Et victrix fati Prudentia sana, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et quae constanti sub pede probra terit. Inpleat extentos sic Rosenbomius annos, &nbsp; &nbsp; Longa Camoenarum gloria, longus amor! {{Versus|45}} Gaudeat & fructu curae GULIELMUS honorae, &nbsp; &nbsp; Qui voluit Musis dexter adesse suis! </poem> ====Elegia V. In funere Joannis de Witt, <i>urbi Dordrechtanae a secretis.</i>==== <poem> E TSI inproviso perculsum fulmine, Witti, &nbsp; &nbsp; Mens animi tantis deserit icta malis; Nec potis est luctu concussa & clade recenti &nbsp; &nbsp; Condignum moesto promere corde melos: {{Versus|5}} Invenit tamen ipse viam dolor, & sua longis &nbsp; &nbsp; In lacrimis ac singultibus ora quatit. [p. 13] Hoc unum potuit male fortis; at aeger acerbo &nbsp; &nbsp; Vulnere, jacturis incubat usque suis. Qualis praerupto scopulorum in vertice turtur &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non consolandis fletque gemitque modis. Qualis populeo sub tegmine tristis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Amissos foetus nocte dieque vocat. Ah Witti, ah patriae Witti tener urbis ocelle, &nbsp; &nbsp; Unica Musarum gloria, nempe jaces. {{Versus|15}} Nempe jaces nostri custos Heliconis: in ipso &nbsp; &nbsp; Paene Juventutis limine ademte jaces. Flent circum Charites, flet desolatus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & scissis Mnemosyne aegra genis: Et Virtus, & qui fecit tibi nomina Candor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Pudor, & lacera squalida veste Fides. Quid breve tantorum spatium, mala Parca, bonorum &nbsp; &nbsp; Contrahis, & secto stamine rumpis opus? Sed nihil egisti, dea livida: Wittius ille &nbsp; &nbsp; Vivet, &, invita te quoque, victor erit. {{Versus|25}} Wittius extento semper memorabitur aevo: &nbsp; &nbsp; Wittius Aonidum cura perennis erit. Illum vivacis subfultum numine Famae &nbsp; &nbsp; Excipiet multa Gloria laude recens. Ipsa pios cineres complexa fidelibus ulnis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Condet in aeterno Bibliotheca sinu. [p. 14] </poem> ====Elegia VI. In funere Joannis Huidekooper Marsevenii.==== <poem> S Ic, ubi praecipites agitant vaga nubila Cori, &nbsp; &nbsp; Imbribus & densis caeca tumescit hiems, Afflatus saevi rapido Jovis igne viator &nbsp; &nbsp; Vix animam extremis continet in labiis: {{Versus|5}} Ut me tam subito, tam tristi nuntius ictu &nbsp; &nbsp; Perculit, ut sensus obriguere mei. Heu Marseveni, carum caput, heu mihi cuncta &nbsp; &nbsp; Inter amicorum nomina praecipuus, Vixisti: nec te duri vis ferrea fati &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prima senectutis tangere septa sinit. Quid loquor? ah annos non expleture viriles &nbsp; &nbsp; Occidis, antiquae flenda ruina domus. Flos patriae, flos virtutum praeclare bonarum, &nbsp; &nbsp; Civibus exemplar nobile principibus: {{Versus|15}} Cujus in ore sibi Probitas mitissima sedem &nbsp; &nbsp; Legerat, innocui nuntia certa animi; [p. 15] Justitiae sanctos lex finxerat aurea mores, &nbsp; &nbsp; Atque inlibata fronte serena Fides; Hospitium tot virtutum praenobile, purae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sedes pura animae, dosque beata, jaces. Et dulces te nati, & te sanctissima conjux, &nbsp; &nbsp; Et desolatus plorat uterque parens, Et cari fratres, & moestarum ora sororum, &nbsp; &nbsp; Quidquid & in terris suave piumque fuit. {{Versus|25}} Heu pius, heu frustra pius es, Dolor. ite gementum &nbsp; &nbsp; Effrenes lacrimae, ruptaque verba, procul. Ite procul lacrimae. non est medicabile vulnus, &nbsp; &nbsp; Injecta Lachesis quod facit atra manu. Quod si confusi mortalia corda dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Quirent ex aliqua parte levare malo, Vobiscum divae flerent Aganippides, & se &nbsp; &nbsp; Desertas sacro congemerent nemore. Vobiscum Latius planctu indulgeret Apollo, &nbsp; &nbsp; Tristiaque indignis rumperet ora modis. {{Versus|35}} Nam cui plus divae dederunt Aganippides? aut quem &nbsp; &nbsp; Complexus tanta est noster Apollo fide? Ipsa quoque adfleret pia Patria: Patria moestos &nbsp; &nbsp; Numquam siccando spargeret imbre sinus. Illa sibi hanc olim, virtutis conscia adultae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quamvis primaevam, legerat ipsa manum. [p. 16] Illa virum rebus prudens praefecit agendis: &nbsp; &nbsp; Et bene compositi pectoris acta probat. Purpura restabat. Mors inportuna diremit. &nbsp; &nbsp; Tot dotes una disperiere die. {{Versus|45}} Tot laudes periere, capax quas nominis alti &nbsp; &nbsp; Nutribat puro pectore sancta quies: Illa quies animi, fraudem fugientis & astus, &nbsp; &nbsp; Et non fucatae mentis amator honos. At nos, quod superest, memori sub corde repostum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nomen honoratis condimus exsequiis. Illic pectoribus spirantem semper in imis &nbsp; &nbsp; Egregio statuam sit statuisse Viro: Spirantem statuam, cui pro suffimine odoro &nbsp; &nbsp; Sit lyra, sit cantus, & bene gratus amor. {{Versus|55}} Hoc melius, Marseveni, celebrabere templo, &nbsp; &nbsp; Quam si marmorea cultus in aede fores. Diruit humanos aetas spatiosa labores, &nbsp; &nbsp; Aut focus, aut rapidi vis truculenta maris: At nullas umquam metuent monumenta ruinas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quae bene sacrata mentis in arce vigent. [p. 17] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber secundus. === ====Elegia I. Ad Christum Servatorem. ==== <poem> H AEC tibi, Christe Deus, cordis suspiria fracti, &nbsp; &nbsp; Has tibi non fictas, optime, libo preces. Sis bonus, o, facilisque mihi, quem languor adesum, &nbsp; &nbsp; Quem torret lenti vis inimica mali. {{Versus|5}} Viscera (tu nosti) tabem traxere profundam: &nbsp; &nbsp; Desunt officio languida membra suo. Mens quoque pressa stupet longi fuligine morbi. &nbsp; &nbsp; Una super spes est in bonitate tua. Non tamen ut vivam, te deprecor; utve recentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jucunda liceat ducere luce moram. Tu pro jucundis dabis optima: sic tibi mos est, &nbsp; &nbsp; Numinis offensi cum petit aeger opem. [p. 18] Accipe me miserum; gremio, pater, accipe dulci: &nbsp; &nbsp; Et prosit patrii nominis aura mihi. {{Versus|15}} Sum tuus, ac dextrae labor istius. Accipe, Christe, &nbsp; &nbsp; Accipe, qui semper supplicat esse tuus. Hoc ego non merui: sed nec meruere priores, &nbsp; &nbsp; Quorum supplicio noxa piata tuo est. Tota tua haec pietas, tua tota est gratia, quae nos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Stelligera aeterni collocat arce poli. Me quoque cum multis crudeli morte redemtum, &nbsp; &nbsp; Christe, tui sacro sanguine scribe gregis. Simque ego materies laudandi nominis una; &nbsp; &nbsp; Simque ego militiae pars quotacunque tuae. {{Versus|25}} O ubi tuta quies! ubi dulce sonantibus hymnis &nbsp; &nbsp; Turba creatorem concinit omnis herum! O ubi lux aeterna, & purae gaudia mentis, &nbsp; &nbsp; Et nitor, & nulla sordida nube dies! Quod si forte sacro nondum maturus Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Censeor, & nondum sat tibi mundus ego: Da vires miserate novas; da corporis artus, &nbsp; &nbsp; In qu&#238;s sana olim mens habitare queat. Sic quoque pro vita te deprecor: hanc usuram &nbsp; &nbsp; Luminis ab miti sic quoque patre peto. {{Versus|35}} Quod superest, totum dabitur tibi. Tu mea merces, &nbsp; &nbsp; Tu dos, tu requies, tu labor, unus eris. [p. 19] Te fidibus celebrare novis, tibi dicere laudes &nbsp; &nbsp; Mens ardet, radio numinis icta tui. Grande lyrae precium, rerum cecinisse potentem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Per quem mortales, quod sumus, omne sumus. </poem> ====Elegia II. In Laurentii Bakii poemata sacra.==== <poem> Q UANTA tuas animat, Baki, facundia chordas! &nbsp; &nbsp; Quantus & in sacro carmine spirat honos! Non hi Pegaseo veniunt de fonte liquores: &nbsp; &nbsp; Jordanis Musas abluit unda tuas. {{Versus|5}} Sive canis fidos castae Sulamitidis ignes; &nbsp; &nbsp; Uror, & exuviae sunt amor ille meae. Ille amor, ille pudor, caelo demissus ab ipso, &nbsp; &nbsp; Quam nil terrenae lubricitatis habet! Seu pater Amramides, ductis e gurgite turmis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Victoris laudes cantat & arma Dei; Adspicio mersasque acies, mersosque tyrannos, &nbsp; &nbsp; Sceptraque Erythraeo fracta natare mari. [p. 20] Ora Deus movet ipse viro, dictatque canenti &nbsp; &nbsp; Quae velit a longa posteritate coli. {{Versus|15}} Seu pius Hilkiae sanguis delicta suorum &nbsp; &nbsp; Luget, & in lacrimis solvitur ipse suis; Mens cadit, & trepidos horror mihi concutit artus, &nbsp; &nbsp; Haeret & attonito lingua retenta metu. O Solyme, o adyta, o sacrae ferale cadaver &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Urbis, &, heu, templum quod fuit ante, cinis! Cuncta cruentato quae milite proruit Assur; &nbsp; &nbsp; Hei mihi, non isto digna alimenta rogo. Haec cecinit vates, & fletibus ora rigavit: &nbsp; &nbsp; Sanguis erant lacrimae, lumina sanguis erant. {{Versus|25}} Non ita praecipitantur aquae, cum montibus altis &nbsp; &nbsp; Liquuntur positae sole tepente nives: Non ita, cum nigris proruptus nubibus imber &nbsp; &nbsp; Irruit in flores, & sata laeta metit. Parte alia plenusque Deo certusque futuri &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Amosides saevas intonat ore minas, Ultricesque manus scelerum, dominosque superbos, &nbsp; &nbsp; Lapsurasque brevi vaticinatur opes. Prosperiora vocant. duris quid Amazonas armis &nbsp; &nbsp; Feminea video bella movere manu? {{Versus|35}} Non hae trans Tana&#239;m, non hae trans Phasidis amnem, &nbsp; &nbsp; Aspera peltato praelia Marte gerunt. [p. 21] Causa jubet melior, pietasque & cognita virtus: &nbsp; &nbsp; Ipse jubet causa pro meliore Deus. Pugnat & ipse Deus pariter. desecta tyranni &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cervix captivam sanguine lavit humum. Zizara, pone minas. clavo transfixa trabali &nbsp; &nbsp; Tempora non magna femina mole premit. At vos Bakiades, castissima Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; Tam bene quae sacrum sollicitatis ebur; {{Versus|45}} Cingite Idumaeis victura po&#235;mata palmis: &nbsp; &nbsp; Non facit ad vestram laurea Graja chelyn. </poem> ====Elegia III. Ad villam Marseveniam. ==== <poem> R URIS honos vicini, o Marsevenia Tempe, &nbsp; &nbsp; Digna nec antiquis cedere Thessalicis, Quis me iterum blandi sistat prope fluminis undam? &nbsp; &nbsp; A&#235;rii quis me frondibus in nemoris? {{Versus|5}} O molles aurarum animae, trepidique susurri, &nbsp; &nbsp; Dulcis & annosis umbra sub ilicibus, Vosne ego Pieriis dubitem componere silvis? &nbsp; &nbsp; Tene ego Pegaseo, Vechta pater, latici? [p. 22] Vechta pater, molli crinem circumdate musco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pinguia qui tenero murmure prata secas: Qui liquida virides reddens in imagine silvas &nbsp; &nbsp; Ludis ad umbrosos Na&#239;adum thalamos: Per te multiplici gaudet vicinia foetu, &nbsp; &nbsp; Per te non uno munere dives humus. {{Versus|15}} Te Venus ante alios Belgarum diligit amnes: &nbsp; &nbsp; Tu quoque, diligeret quem Venus, unus eras. Se tibi plurima Nympha vovet, praeque urbis honore &nbsp; &nbsp; Otia pacati mollia ruris amat. At tu tranquillo vectus, pulcerrime, lapsu &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Occultas ignes dissimulasque novos. Hoc erat, hoc ipsum, cur te torpere deceret: &nbsp; &nbsp; Ista mora est flammis officiosa tuis. Interea spectas oculos, vultumque, manusque, &nbsp; &nbsp; Dum spectat lymphas ipsa, probatque, tuas. {{Versus|25}} Atque aliqua indigenis Aegle comitata puellis &nbsp; &nbsp; Portat ad agrestes florea serta Deos. Atque aliquis patria per gramina mulcet avena &nbsp; &nbsp; Securus niveas Alphesiboeus oves. Audit, & e viridi ramo respondet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ah nimium diro crimine docta queri. Hic ego te certe, soror o nitidissima Phoebi, &nbsp; &nbsp; Non reor invitas ducere saepe moras. [p. 23] Namque ubi tu dulces radios in lumine puro &nbsp; &nbsp; Exseris, & picta sidera nocte micant; {{Versus|35}} Non hic Haemonio feralia murmura rhombo &nbsp; &nbsp; Inficiunt vultus, candida Diva, tuos. Non mala pallentes bustis anus evocat umbras: &nbsp; &nbsp; Saga nec arcanos vertitur ad numeros. Sed liquido Procne plectro, doctaque puellae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Voce sonant, tacitas & remorantur aquas. Ah quoties, quamvis clarus dulcedine cantus, &nbsp; &nbsp; Obticuit dulci carmine victus olor! Ah quoties illo captum modulamine Vechtam &nbsp; &nbsp; Immemorem caeptae vidimus ire viae! {{Versus|45}} Inde tot anfractus, longoque volumina cursu, &nbsp; &nbsp; Dum vitat lentis Nerea vorticibus. Pro speculo tremulas praebet tibi, Cynthia, lymphas &nbsp; &nbsp; A radiis amnis lucidus ipse suis. Nox abiit. laetos sectemur, Delia, campos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haec tua militia est: hic tibi fervet opus. Seu timidum canibus leporem, seu casse volucres, &nbsp; &nbsp; Sive juvat plumbo praemia parva sequi; Seu tenui celerem cyprinum ducere seta; &nbsp; &nbsp; Haec quoque tutelae sunt, vaga Diva, tuae. {{Versus|55}} Sed neque fraternas ideo dediscimus artes: &nbsp; &nbsp; Da veniam: fratris sic quoque turba sumus. [p. 24] Ille Aganippeis saepe Aurea Saxa viretis &nbsp; &nbsp; Mutat, & Aonio Martia prata jugo. Illum muscosis formosae Na&#239;des antris &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Saepe vident docta plectra movere manu. Quid mirum? Latii dos Marsevenia Phoebi &nbsp; &nbsp; Est Domus: antiquas ille tuetur opes. Vive Domus longum sanctissima: vivite silvae, &nbsp; &nbsp; Fluminis umbrosae vivite deliciae. {{Versus|65}} Et me, qui sensus vobis animumque relinquo, &nbsp; &nbsp; Mansueto memores excipite hospitio. </poem> ====Elegia IV. In Arnoldi Monenii poemata.==== <poem> S IMICHIDAE calamos ac Doridos orgia Musae &nbsp; &nbsp; Obduxit tacito longa senecta situ. Et fontes, Arethusa, tuos dulcesque recessus &nbsp; &nbsp; Horridus occluso numine squalor habet. {{Versus|5}} Quique prius sacras mulcebant cantibus umbras, &nbsp; &nbsp; Obticuit flavo cum Corydone Mycon. [p. 25] Nec spes jam super ulla, nemus lustrare canorum, &nbsp; &nbsp; Aut desueta suas ducere in antra Deas. Quis putet? ad gelidos nova nascitur Enna triones, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exsistitque novis Himera dulcis aquis. Trinacrii pastoris opes tibi, culte Moneni, &nbsp; &nbsp; Detulit a Siculis rustica Musa jugis; Et peram, & fulvo baculi splendentis ab aere &nbsp; &nbsp; Munus, & Oebalia cum genetrice Thoum; {{Versus|15}} Et vitulum dulci cum matre, levesque capellas, &nbsp; &nbsp; Et mulctram niveo nunc quoque lacte gravem. Accedit, donis pretiosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Illa Syracosio fistula trita seni: Fistula vel Pani non inficianda Lycaeo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Pinea semiferum cui tegit umbra caput; Fistula, Mantous quam dum sibi Tityrus aptat, &nbsp; &nbsp; Ascreae numeros vicit, & orsa, lyrae. Hanc digitis, hanc voce animans, dulcissime pastor, &nbsp; &nbsp; Sicania Batavos elicis arte modos. {{Versus|25}} Gaudent insolita tactae dulcedine silvae, &nbsp; &nbsp; Et demulsa novis versibus antra sonant. Antra sonant hirsuta, sonat cum frondibus Echo &nbsp; &nbsp; Mobilis, & gelidum quae quatit aura nemus. Et Salae virides ripae, campique Tubantum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et maris in rauco murmure laeta Thetis. [p. 26] O veterum revocator opum, nova fama vetusti &nbsp; &nbsp; Carminis, o grati muneris auctor ave. Cantor ave facunde, tuis nove saltibus Orpheu, &nbsp; &nbsp; Optime bucolici carminis auctor ave. {{Versus|35}} Tu primus faciles docuisti jungere cannas, &nbsp; &nbsp; Tu mulcere novo carmine primus oves: Tyrrhenamque tubam gracili mutare cicuta, &nbsp; &nbsp; Et trahere agrestes ad sua sacra Deos: Panaque cum satyris quercu lustrare sub alta &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Primus, & oblitam lacte piare Palem: Primus in umbroso convivia ducere luco, &nbsp; &nbsp; Et veteri testa promere dulce merum; Primus ad Arcadiam juvenem nudare palaestram, &nbsp; &nbsp; Primus inexperto fingere more choros. {{Versus|45}} O pecudes! o rura! o simplicis otia vitae, &nbsp; &nbsp; Et contenta tuis dotibus alta quies! O non abrupti mollissima munera somni, &nbsp; &nbsp; Quaeque susurrantem praetegis arbor aquam! Muscosaeque specus, & docti canna Monenii, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et volucrum dulci gutture dulce melos! Sit mihi vobiscum gelida requiescere in umbra, &nbsp; &nbsp; Sit super infusis membra levare vadis: Jamque chelidonio fultum thymbraque virente &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli ponere corpus humo; [p. 27] {{Versus|55}} Jamque sub annosa meditari carmina fago, &nbsp; &nbsp; Quae legat in tenero cortice scripta Dryas. Sit duri fesso Martis fessoque viarum &nbsp; &nbsp; Mitibus Aonidum posse vacare choris; Donec maturis inspargens tempora canis &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Obrepat passu tarda senecta gravi. Tum si me teneri suspiret arundo Monenii, &nbsp; &nbsp; Jam nihil est ultra cur querar: aura vale. </poem> ====Elegia V. In fragmenta operum Q. Ennii, denuo edita a Francisco Hesselio.==== <poem> Q UINCTE pater, triplici accipimus quem corde fuisse, &nbsp; &nbsp; Moeonide saecli prodigiose tui; Pave Samo; veterem Euphorbi mentite figuram; &nbsp; &nbsp; Pythagora in formas saepe renate novas; {{Versus|5}} O utinam possis post ultima fata renasci, &nbsp; &nbsp; Atque animi ingentes promere divitias! [p. 28] Qualem Sardois miratus Porcius agris &nbsp; &nbsp; Mutavit Latio verba Pelasga sono. Qualem Scipiades fracta Carthagine victor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Audiit heroa grande sonare tuba; Aut gravis orchestrae quatientem pulpita versu, &nbsp; &nbsp; Quantus in Aeschyleo spiritus ore tonat: Aut soccum tentare, & inexspectata Latinis &nbsp; &nbsp; Auribus indocili reddere verba modo; {{Versus|15}} Et Satyros nudare leves, Faunosque procaces, &nbsp; &nbsp; Et condire novo seria prisca sale, Et Siculum Latiae monstrare Euhemeron Urbi, &nbsp; &nbsp; Unde suos novit fabula Graja Deos. O utinam! nunc te lacerum crudeliter ora, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nunc mutilum cunctis artubus adspicimus. Quis putet hoc? EnnI tanto de corpore pauca &nbsp; &nbsp; Frusta, Vetustatis dente peresa jacent: Foeda situ, & longa labentia frusta senecta, &nbsp; &nbsp; Vix tenues magnis manibus inferiae. {{Versus|25}} Atque equidem dudum periisses funditus omnis, &nbsp; &nbsp; Ni pia discerpto dextra tulisset opem: Dextera magnanimi numquam reticenda Columnae, &nbsp; &nbsp; Maximus Euboicae nobilitatis honos. Clare Columna, Columna rei stator alme Latinae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Lucida Pierii gemma, Columna, chori; [p. 29] &nbsp; &nbsp; Per te stat Rudiis decus & sua fama Camenis; Tu cineres, sancti tu legis ossa senis. &nbsp; &nbsp; Tu male disjectos artus divolsaque membra &nbsp; &nbsp; Artifici nexu jungere certus ades. {{Versus|35}} Sic quondam Hippolytum pavidi per curva jugales &nbsp; &nbsp; Litora in Actaeis diripuere jugis. Illum autem proles Paeania, amorque Dianae &nbsp; &nbsp; Incolumem a leti limine restituit. Et nunc Indigetes inter, non numine ficto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Albano colitur Virbius ipse lacu. Macte animi, Vir magne, aeterni macte laboris. &nbsp; &nbsp; Nil, te si cupiat laedere, livor aget. Et tamen ista tuae benefacta inlustria curae &nbsp; &nbsp; {{Versus|Heu facinus!) coepit rodere tempus edax. {{Versus|45}} Rara tui sudoris erant monumenta: nec usquam &nbsp; &nbsp; Parebat doctae sedulitatis opus. Vix licuit cupidis Clariae cultoribus artis &nbsp; &nbsp; Usurpare oculis teque, tuamque manum. Si quis eras (ubi eras haud inveniende?) premebat &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invida te caeco bibliotheca sinu. Non tulit hoc virtus Hesselia, teque tenebris &nbsp; &nbsp; Ereptum luci restituit Latiae. Et pugnatricem vivaci carmine Musam, &nbsp; &nbsp; Et laudes voluit perpetuare tuas. [p. 30] {{Versus|55}} Gaude, si quid amas virtutem, magne Columna: &nbsp; &nbsp; Adserta est operi vitaque luxque tuo. Quidquid longinqui detrivit temporis aetas, &nbsp; &nbsp; Reddidit Hesselii nunc pia cura mei: Hesselii pia cura mei, quem baccare pura &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Lustratum Orchomeni lavit in amne Charis; Cui Venus ex alto nascenti risit Olympo, &nbsp; &nbsp; Et sua certatim dona dedere Deae. Floreat, ut dignum est, & longa laude fruatur &nbsp; &nbsp; Hesselii pietas officiosa mei! {{Versus|65}} Ipse senex juvenes rursum induat Ennius annos; &nbsp; &nbsp; Et tu de tumulo plaude, Columna, tuo. [p. 31] </poem> ====Elegia VI. Ad Sebastianum Kortholtum, <i>Professionem Po&#235;sios in Illustri Holsatorum Academia Kiloniensi laetissimis auspiciis ingredientem.</i>==== <poem> C LARA patris clari soboles Kortholte, perenni &nbsp; &nbsp; Jugis amicitiae foedere juncte mihi; O bene, quod patrius sibi te delegit Apollo, &nbsp; &nbsp; Qui facias casta sacra Latina manu; {{Versus|5}} Quod pia Mnemosyne favit tibi, Principe dextro, &nbsp; &nbsp; Creditaque est curae Cimbrica Musa tuae! Grande rudimentum primaevae flore juventae &nbsp; &nbsp; Ponis, in aetatis limine paene vetus. Sic decet. elisis Tirynthius anguibus infans &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invictum tenero prodidit ore Jovem. Et Semelae proles vix pubescente sub aevo &nbsp; &nbsp; Indica thyrsigera contudit arma manu. Tu quoque Barbariae calcatis impiger hydris &nbsp; &nbsp; Illaesum referes victor ab hoste pedem. {{Versus|15}} Nec rudis ad tales, juvenum fortissime, pugnas, &nbsp; &nbsp; Aut insueta novus miles ad arma venis. [p. 32] Neu te, quod duri provincia plena laboris, &nbsp; &nbsp; Sumta quod est humeris sarcina magna tuis, Quodque fremunt torva vervecum fronte manipli, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Terreat. auctores mens habet ista Deos. Strenuus i contra: tam fortibus acta lacertis &nbsp; &nbsp; Quamlibet audaces proruet hasta globos. Nec tu crede tuae pretium marcescere palmae, &nbsp; &nbsp; In qua proludit prima juventa sibi. {{Versus|25}} Scilicet his ingens quondam Morhosius orsis &nbsp; &nbsp; Ingenii coepit promere ditis opes. Muhlius his crevit, sacri decus ordinis altum, &nbsp; &nbsp; Muhlius ingenio maximus, arte pari. Tu quoque subcresces: sic auguror: & tua tantis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Non impar junges nomina nominibus. Rumpere livor iners, turpissime rumpere Livor. &nbsp; &nbsp; Quid prodest, morem dissimulare tuum? [p. 33] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber tertius. === ====Elegia I. Ad Joannem Sixium, urbis Amstelaedamensis consulem <i>de vino ad se misso.</i> ==== <poem> C ARMINA quod cari, Sixi facunde, sodalis &nbsp; &nbsp; Donasti, veteris hoc pietatis erat. Nec satis id visum: superaddis amabile rarae &nbsp; &nbsp; Floribus Aonidum pignus amicitiae, {{Versus|5}} Lecta sub Argolici foecundo sidere caeli &nbsp; &nbsp; Munera bis nati laetitiamque Dei. An quia delicias Pindi commendat Iacchus, &nbsp; &nbsp; Nec facit ad Clarias sobria lympha dapes? [p. 34] An quia certa sumus Bacchi tutela po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Percussi gemino pectora nempe Deo? Ut tuus irradiat cyathumque manumque Lyaeus! &nbsp; &nbsp; Ut salit, ut multo fervidus igne rubet! Sic puto sic rubuit, cum saevi fulminis alae &nbsp; &nbsp; Afflarunt uterum, Sidoni caesa, tuum: {{Versus|15}} Cum puerum multo ferventem pulvere & igni &nbsp; &nbsp; Cissusae gelidis abluit unda vadis. Nunc quoque Liber amat Nymphas: en ipse colorem &nbsp; &nbsp; Induit, & liquidae more relucet aquae. Talia Maeonii cepit carchesia Bacchi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amissas Pastor qui modo flebat apes. Tali Neritius lusit Cyclopa veneno, &nbsp; &nbsp; Cui pretium dubiae vina salutis erant. Tale suo nectar fert Te&#239;a Musa Bathyllo, &nbsp; &nbsp; Pressanti sociis praela Cupidinibus. {{Versus|25}} Nec meliora dabat calathis Ariusia plenis, &nbsp; &nbsp; Daphni, tuus niveas Tityrus inter oves. Palmite ab hoc maduit, cum dixit Horatius Evo&#235;, &nbsp; &nbsp; Et cecinit Nymphas, capripedumque choros; Discentes Nymphas, & capripedes intentos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nysaeum cupida combibere aure melos. Me quoque, me faciunt, Sixi, tua vina po&#235;tam; &nbsp; &nbsp; Et vetus ille animi serpit in ima calor. [p. 35] Frondentes hederae, Semele&#239;a serta, corollam &nbsp; &nbsp; Nectite, quae crines ambiat apta meos. {{Versus|35}} Attonitum varia succinctus nebride pectus &nbsp; &nbsp; Devia Parnasi per juga solus agor. Liber &#239;o, bellator &#239;o, quid concava cessant &nbsp; &nbsp; Tympana? quid rauco cornua curva sono? Accipe me choreis comitem, Pater: accipe Nyseu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum calet afflatu mens agitata tuo. Quid fugis, o Evan? quid sola in rupe vagantem &nbsp; &nbsp; Deseris, atque alio tramite lyncas agis? Hic neque sunt vini fontes; nec candida lactis &nbsp; &nbsp; Flumina; nec medio Naxos odora mari. {{Versus|45}} Et mihi pulvereo aret jam lingua palato. &nbsp; &nbsp; Pelle, age, pelle novam, Graja saliva, sitim. </poem> ====Elegia II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D ELICIUM Phoebi, Phoebi nova gloria, Franci; &nbsp; &nbsp; Pegasidum, Franci, sed mage noster amor; Vivis, & ex animi procedunt omnia voto, &nbsp; &nbsp; Et tibi cum Musis mutua spondet Hymen? [p. 36] {{Versus|5}} Spondeat o utinam, voto potiaris ut omni, &nbsp; &nbsp; Simque ego laetitiae pars quotacumque tuae: Et mea festivas incendant carmina taedas; &nbsp; &nbsp; Simque ego Pierio multus in ore tibi! Nec, reor, ut patriis longe de finibus absum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Broukhusii poteris non memor esse tui. Quem nunc emenso per tot discrimina cursu &nbsp; &nbsp; Urbs Trever&#251;m fido suscipit hospitio: Urbs Trever&#251;m, Latio non inficianda Tonanti, &nbsp; &nbsp; Et Themidis Latiae Pegasidumque domus. {{Versus|15}} Indigetes salvete, loci, Geniique locorum, &nbsp; &nbsp; Et quaecumque tuos occulis, herba, Deos. Antiqui salvete Lares, salve inclita Mater, &nbsp; &nbsp; Et mihi felici sis bene tacta pede. Pars ego sum Batavo de sanguine; pars ego, Diva, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De tibi tam juncta non inhonora manu. Seu tua Germanos jactant cunabula patres; &nbsp; &nbsp; Hercynii nemoris nos quoque turba sumus. Sive Arelatensem Francas juvat ire per urbes; &nbsp; &nbsp; Est quoque de Franco sanguine nostra domus. {{Versus|25}} Seu Romana tuum commendant foedera nomen; &nbsp; &nbsp; Nos etiam Fratres Martia Roma vocat. Et nunc communi bellorum exercita casu &nbsp; &nbsp; Communi adversas foedere frangis opes. [p. 37] Ut juvat intonsos vicino a flumine montes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Scandere, & in viridi secubuisse jugo! Ut juvat annosa meditari carmen in umbra, &nbsp; &nbsp; Et faciles calamo sollicitare Deas! Nec caret afflatu locus hic, ab Apolline nomen &nbsp; &nbsp; Mons habet, antiqua religione sacer. {{Versus|35}} Illic structa sibi quondam delubra tenebat &nbsp; &nbsp; Cynthius, abrupto vix adeunda jugo. Tum Veneris dominae simulacrum ex arte vetusta &nbsp; &nbsp; Ostentat magna primus ab urbe lapis. Quam quondam certa fudisse oracula voce &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Fama est, & veteres testificantur avi. Plurima quin etiam Latios spirantia vultus &nbsp; &nbsp; Aera sub egesta repperiuntur humo. Quid Circos loquar, & magni vasta Amphitheatri &nbsp; &nbsp; Rudera, ruderibus ipsa sepulta suis? {{Versus|45}} Quid veteres aras, quas muri in parte reducta &nbsp; &nbsp; Et Dea silvipotens, & Deus Arcas habet? Nec desunt templis caeli miracla recentis, &nbsp; &nbsp; Qualia Phidiacae perpoliere manus; Aut Lysippaea viventia marmora dextra; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aut positus docta Mentoris arte lapis. Aedis adorandae media decus urbe superbit, &nbsp; &nbsp; Fanaque cum Nato proxima Mater habet. [p. 38] Multa latus circum moribundi languet imago, &nbsp; &nbsp; Multa stat artifici picta tabella manu. {{Versus|55}} Illic compositas venereris in ordine mitras, &nbsp; &nbsp; Sacraque defunctis marmora principibus. Illic marmoreum lentus mirere cadaver: &nbsp; &nbsp; Ossa vides tantum: cetera tempus habet. Cedite, quae solers laudavit signa vetustas. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Artis erat, summam dissimulare sui. Vidit; &, ut vidit, Mors admirata figuram, &nbsp; &nbsp; Tam similis, dixit, unde ego facta mihi? Est & venandi non infoecunda voluptas. &nbsp; &nbsp; Ire lubet. campo jam lepus ipse vocat. {{Versus|65}} Ite canes mecum: cursu plumboque sequemur: &nbsp; &nbsp; Non male militiae congruit iste labor. Inde petam fontes, multaque madentia lympha &nbsp; &nbsp; Jugera, & eruptae fertile murmur aquae. Invitant somnum volucres; volucrumque querelas &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et Zephyri lenes ipsaque silva juvat. Ramus adulantem jucundo flamine ramum &nbsp; &nbsp; Mulcet: odoratis floribus undat humus. Sic premit intacti calicem Cytherea ligustri, &nbsp; &nbsp; Idalio quoties secubat in nemore, {{Versus|75}} Sic dulci Ascanium raptum per inania furto &nbsp; &nbsp; Purpureis Charites composuere rosis. [p. 39] Et molles puerum circa duxere choreas, &nbsp; &nbsp; Spargentes pullis lilia cum violis. Tunc subit Hagani facies pulcerrima saltus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Materies nostris non operosa jocis: Tunc nemus Harlemium, Batavi tunc otia Nerei, &nbsp; &nbsp; Tunc ruris species deliciosa tui: Et quidquid tecum solitus peragrare reliqui; &nbsp; &nbsp; Et quaecumque animo grata fuere prius. {{Versus|85}} Tunc neque me tangit Treveri clementia caeli; &nbsp; &nbsp; Nec Zephyri molles, silva nec uda movet. Moestus ad Amstelios avertor solus amicos, &nbsp; &nbsp; Et Trajectini rura beata soli. Inque tuos dum suspiro, dulcissime, vultus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Sum memor absentis, vix memor ipse mei. Sed quoniam tetricae sic decrevere Sorores, &nbsp; &nbsp; Candida nec vitae sunt data fila meae; Ipse meas solor curas, plebemque perosus &nbsp; &nbsp; Auferor in Clarii Pythia templa Dei. {{Versus|95}} Et gracili blandum modulatus arundine carmen &nbsp; &nbsp; Ipse mihi auditor, ipse po&#235;ta vaco. Nunc pastoralis calamo delector avenae, &nbsp; &nbsp; Et sedeo saturas dux bonus inter oves. Nunc, ubi me durus silvis amor exigit altis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occlusas dominae conqueror ante fores. [p. 40] Nec piget annales & prisca revolvere secla, &nbsp; &nbsp; Armorum varias nec didicisse vias. Et Regum modo fortunas compono, measque; &nbsp; &nbsp; Et minus hinc videor Regibus esse miser. {{Versus|105}} Otia sic fallo, sic fallunt otia lucem, &nbsp; &nbsp; Sic languet serus emoriturque dies. Haec inter tua si me visat epistola, Franci, &nbsp; &nbsp; Leniet exilii taedia multa mei. Omnia sic cedant feliciter, & modo quanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Est mihi vester amor, sit tibi noster amor! </poem> ====Elegia III. Ad Nicolaum Heinsium. ==== <poem> T E tuus Hannonia Broukhusius Urbe salutat, &nbsp; &nbsp; O Heinsi, o Clarii duxque decusque chori. Quamque tibi mallet praesens offerre camoenam, &nbsp; &nbsp; Offeret inculta charta notata manu. {{Versus|5}} Sed tamen agnosces carae vestigia dextrae; &nbsp; &nbsp; Parsque mei tecum parva laboris erit. Erubui (fateor) tenuis molimina curae &nbsp; &nbsp; Mittere; propositum mensque reliquit opus. [p. 41] Ipsa reclamabat, me declinante, voluntas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et pius audacem compulit esse pudor. Sic, ubi sacrificos major decet hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Placavit faciles agna tenella Deos, Autumnoque suo, lectis de vite racemis, &nbsp; &nbsp; Concidit Ogygio victima parva Deo. {{Versus|15}} Cum tibi sit virtus alto contermina caelo, &nbsp; &nbsp; Affectu tangi non meliore potes. At mihi si pleno spiraret numine Paean, &nbsp; &nbsp; Plenior in titulos surgeret ara tuos. Tunc ego tranquilli formosa ad flumina Leccae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua caput in lentis condit arundinibus, Erigerem Pario dives de marmore templum, &nbsp; &nbsp; Quale Paphos Veneri fecit amoena suae: Quale suo rupes servat Parnasia Phoebo; &nbsp; &nbsp; Quale Jovi stadio nobilis Elis habet. {{Versus|25}} Ipse tenens laurum, lauro cohibente capillos, &nbsp; &nbsp; Stares Getuli nobile dentis opus. Aureus in longa flueret cervice capillus; &nbsp; &nbsp; Aurea Latois plectra darem digitis. Fulgerent circum Latii, tua cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Portantes sacrae civica serta comae. Quique tibi vitam, tibi se debere fatetur, &nbsp; &nbsp; Princeps purpurei doctor Amoris erit, [p. 42] Naso, pater Musarum, & Cypridis ultima cura, &nbsp; &nbsp; Pegaseo Naso pectora plenus aqua. {{Versus|35}} Et qui Smyrneae certans de munere palmae &nbsp; &nbsp; Transtulit ad Latios Troc&#239;a fata Deos: Quique tuos, Brimo, raptus luctumque parentis, &nbsp; &nbsp; Pulsaque Taenariis sidera dixit equis: Quique canit fulvae Nephele&#239;a vellera lanae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Phasiaque Haemoniam ducit in arva manum: Et cui perpetuus foculo deposcitur ignis; &nbsp; &nbsp; Et qui Callimachi molle secutus iter; Et Christi qui scita sacro Prudentius ore &nbsp; &nbsp; Propugnat, castae Religionis amor; {{Versus|45}} Atque alii centum: quorum quod reddita vita est, &nbsp; &nbsp; Praestitit ingenii lima perita tui. Ipse ego cum vittis, cum longa veste, sacerdos &nbsp; &nbsp; Costum & Oronteo munera ture feram. Bisque die Genioque tuo Genioque parentis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Fiet ad Aonias, me praeeunte, fores. Illius niveo conspergam lacte sepulcrum; &nbsp; &nbsp; Et nova serta meis plexa dabo manibus. Illius sanctos venerabor carmine manes, &nbsp; &nbsp; Irriget ut venas purior unda meas: {{Versus|55}} Et mihi dulce melos facili nascatur in ore: &nbsp; &nbsp; Sic ego te, magno sic patre dignus ero. [p. 43] Quali formosam permulsit carmine Rossam, &nbsp; &nbsp; Cumque illa campis lusit in Idaliis. Qualia felici furto sublecta Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Matris jucundis tinnit in auriculis: Quale tibi vacuae nemus ad geniale Vianae &nbsp; &nbsp; Delius arguto gutture dictat olor. Quo feror ah demens? quae blanda insania mentem &nbsp; &nbsp; Ludit, & a&#235;riis dat mea vota Notis? {{Versus|65}} Mi sat erit, sacra dum tu spatiaris in umbra, &nbsp; &nbsp; Phoebeos docili combibere aure modos: Et citharae strepitum lucis captare sub altis, &nbsp; &nbsp; Qua tremit ad citharam mobilis umbra tuam. Tum mihi plebeiae parient fastidia curae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Inque novas artes & nova sacra ferar. Forsan & audebo (nisi fallunt omina mentem) &nbsp; &nbsp; Condere quod culto possit ab ore legi. Felices umbrae, fortunatissima silva, &nbsp; &nbsp; Lymphaque pumiceis prosiliens scatebris, {{Versus|75}} Et virides ripae, sanctique silentia luci, &nbsp; &nbsp; Quaeque nites sudo lumine pura dies! Accipe, terra beata, meos (te dignor) amores &nbsp; &nbsp; Heinsiacas lauros Heinsiacamque chelyn. Depositumque De&#251;m serva, qui carmine & arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Provocat antiquos, vicit ut ante novos. [p. 44] </poem> ====Elegia IV. Ad Joannem Georgium Graevium. ==== <poem> U LTRA pollicitum, fateor, carissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Defuit officio nostra Thalia suo. Ne tamen idcirco (culpam nam deprecor istam) &nbsp; &nbsp; Arguar absentis non meminisse tui. {{Versus|5}} Hoc nolit Phoebusque pater, doctaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & Veneri proxima cura Charis. Hoc vetet Atlantisque nepos, & conscius Evan, &nbsp; &nbsp; Et quidquid doctas jungit amicitias. Te sistunt animo, te menti cuncta reducunt: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Te quamvis oculus non videt, illa videt. Sive manum poscunt castrensia munia; sive &nbsp; &nbsp; Diluimus curas flore, Lyaee, tuo: Occursat species dilecti plurima Graevii; &nbsp; &nbsp; Inque oculis semper, semper in ore mihi est. {{Versus|15}} Sive animum doctis juvat oblectare libellis: &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore versat amor. Ille tuae campus laudis, tua fama, Georgi, &nbsp; &nbsp; Immemorem Suadae non sinit esse tuae. [p. 45] Nec semel (Aonidum communia numina testor) &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine te volui demeruisse novo. Verum inter strepitusque vir&#251;m sonitusque tubarum &nbsp; &nbsp; Quis locus Aoniis lusibus esse potest? Nunc, furtiva mihi cum praestitit otia Mavors, &nbsp; &nbsp; Phocidis ad lucos, Grajaque rura feror. {{Versus|25}} Nunc animum dulci labor est componere cantu, &nbsp; &nbsp; Et trahere hibernum carminis arte diem. Non tamen ut magni victricia Principis arma &nbsp; &nbsp; Condere Maeonii moliar oris opus. Quod licet, innocuos vacui modulamur amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et responsurum sollicitamus ebur. Et nunc blanditias, placitae nunc jurgia formae &nbsp; &nbsp; Dicimus, & quidquid dictat amoenus Amor. Et modo Romanum mens concipit enthea Phoebum; &nbsp; &nbsp; Et modo materno molliter ore sonat: {{Versus|35}} Vulnificosque oculos dulcique armata veneno &nbsp; &nbsp; Oscula Sicaniis ludit arundinibus. Te quoque (si possim) libeat, jucunde Georgi, &nbsp; &nbsp; Victurae fidibus condecorare lyrae. Sed nervos dedit ingenio Natura pusillos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et tu, quod nequeat crescere, nomen habes. Atque utinam has saltem nugas ac ludicra detur &nbsp; &nbsp; Sistere judicio carmina posse tuo! [p. 46] Munditiis placitura tuis cultuque decoro &nbsp; &nbsp; Sustineant Clarii templa subire Dei. {{Versus|45}} Aut utinam Trajectinam delatus in urbem &nbsp; &nbsp; Praesenti recitem qualiacumque tibi! Tu pariter Musas, pariter complexus amicum &nbsp; &nbsp; Ingenuae legeres otia pigritiae. Nec, scio, defugeres media sub mole laborum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Seria deliciis posthabuisse meis. Subductaeque sibi partem concederet horae &nbsp; &nbsp; Romani princeps Tullius eloquii: Tullius ille tuae lima nitidissimus artis; &nbsp; &nbsp; Artis opus rarum Tullius ille tuae. {{Versus|55}} Quem tu detersa longi rubigine saecli &nbsp; &nbsp; Restituis Romae, quo decet ore, suae. Qualem Palladiis Academi vidit in umbris &nbsp; &nbsp; Promentem sacras pectore Brutus opes: Damnantem quali stupuerunt fulmine Rostra &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Antonii natas ad scelus omne manus. Se tibi debebit Suadae venus ista Latinae: &nbsp; &nbsp; Tota tua haec virtus, laurea tota tua est. Nec te poeniteat critici, vir magne, laboris: &nbsp; &nbsp; Hoc dedit & Caro Tullius ante suo. {{Versus|65}} Fascibus adsurget Pompeji pagina Trogi; &nbsp; &nbsp; Et quod Caesareo nomine vivit opus; [p. 47] Ascraeusque senex; & vafri Lucius oris, &nbsp; &nbsp; Ille hominum Momus Lucius, ille De&#251;m; Quique alii plures (neque enim mihi dicere promtum est) &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ingenii produnt tot benefacta tui. Et tibi Tarpejo Musae de monte Latinae &nbsp; &nbsp; Docta Palatina tempora fronde tegent: Et titulum facient, SERVATO ROMA PARENTE. &nbsp; &nbsp; Haec illi vitam debuit, ille tibi. {{Versus|75}} Munere sic uno cum demerearis utrumque, &nbsp; &nbsp; Quis te Romani sanguinis esse neget? Dii proprium hoc faciant, Graevi: longumque fruatur &nbsp; &nbsp; Ille tuis curis, tu Cicerone tuo. </poem> ====Elegia V. In funere Nicolai Heinsii <i>literatorum ac po&#235;tarum principis.</i>==== <poem> S I potuit lacrimas Orpheus meruisse Dearum, &nbsp; &nbsp; Si Linus, Aonio fletus uterque choro; Demite odoratis genialia serta capillis, &nbsp; &nbsp; Pierides: laetis demite serta comis. [p. 48] {{Versus|5}} Flos & amor vester, vestrum decus Heinsius, ille &nbsp; &nbsp; Heinsius Eois notus & Hesperiis, Heinsius Ausonii certissima gloria Pindi &nbsp; &nbsp; Occidit. Exequias (sic decet) ite Deae. Tuque adeo scissis Elege&#239;a crinibus amens &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Desine solennes, ah miseranda, choros. Solve choros, miseranda. tuus, tuus Heinsius ille, &nbsp; &nbsp; Ille tui plausus unicus auctor, ubi est? Pro dulci cithara, teneri pro carminis arte, &nbsp; &nbsp; Taxus Hyanteas moereat ante fores. {{Versus|15}} Pro myrto fragili crinem lacrimosa cupressus &nbsp; &nbsp; Ambiat, ah luctus te monitura tui. Qualem te memorant olim moriente Tibullo &nbsp; &nbsp; Flebiliter scissis exululasse genis. Qualis eras, cum Peligni crudele po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In Getico funus litore duxit Amor. Ille Deos tecum confusus dixit iniquos, &nbsp; &nbsp; Cumque suis lacrimas miscuit ille tuas. Hanc quoque tempus erat longa deflere querela &nbsp; &nbsp; Jacturam, & tantis ingemuisse malis. {{Versus|25}} Non negat hoc Naso: non hoc tua fama Tibullus; &nbsp; &nbsp; Non negat hoc gelido Parrhasis alta polo. Parrhasis ad citharam stupuit Nasonis & Heinsii: &nbsp; &nbsp; Bisque peregrino plausit honore sibi. [p. 49] Ah quoties illis carmen modulantibus haesit; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec memor aerumnae jam fuit ipsa suae! Ah quoties Heinsii numeros mirata canoros &nbsp; &nbsp; Tam doctas voluit demeruisse manus! Nunc dolet, & vetitis mallet latuisse sub undis, &nbsp; &nbsp; Nuncia ne tanti sit sibi facta mali. {{Versus|35}} At tu, grande decus septem Regina trionis, &nbsp; &nbsp; CHRISTINA, invictis gloria major avis; Fama sub attonitas cum lurida venerit aures, &nbsp; &nbsp; Numquid ab admonitu mens tibi tristis erit? Tu cineres, Augusta, tui manesque po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ire sub infletam non patieris humum. Et Tuscum Tiberim & Latios testabere colles, &nbsp; &nbsp; Heinsiaden gemitus elicuisse tuos. Adspice, Pierias nemoralis Aricia frondes &nbsp; &nbsp; Exuit, & posito nuda stat umbra Deo. {{Versus|45}} Certatim Latii accurrunt longo ordine vates, &nbsp; &nbsp; Portantes cineri debita justa pio. Spargit odoratas Favoriti Musa corollas: &nbsp; &nbsp; Et magno manes Gradius ore vocat. Quin etiam tumulis vatum simulacra priorum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Isse ferunt fusis moesta per ora comis. Umbraque Chisiadae, tenerique Propertius oris, &nbsp; &nbsp; Creditur ad planctus exiluisse novos. [p. 50] Luget in exequiis demissis cornibus Arnus, &nbsp; &nbsp; Arnus Apollinea clarus ab arte pater. {{Versus|55}} Et, qua Maeonios longo secat agmine muros, &nbsp; &nbsp; Turbidus ipse suis volvitur a lacrimis. Ipse etiam niveos, en, Mincius inter olores, &nbsp; &nbsp; Et Pha&#235;tontei Nympha superba Padi, Sebethusque decens lato projectus in antro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad cineres plorant, Phoebe Batave, tuos. Quid loquar Amisium? Paderae quid flumen amoeni? &nbsp; &nbsp; Hic Paderam tangit Amisiumque dolor. Illos Fernandus, doctarum prima sororum &nbsp; &nbsp; Gloria, Castalias jussit amare Deas. {{Versus|65}} Et nunc ecce jubet magno dare justa po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Sertaque Castaliis humida de lacrimis. Haec tibi, sancte senex, vatum chorus omnis ademto &nbsp; &nbsp; Munera cum multo sacra dolore facit. Sed licet aeternis superaris saecula chartis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Totque tua vivant inclita scripta manu; Musaeas licet unus opes, licet unus amores &nbsp; &nbsp; Possideas, toto qua patet orbe dies; Non ingrata tamen pietas tibi nostra futura est. &nbsp; &nbsp; Debent se meritis carmina nostra tuis. {{Versus|75}} Graevius Ausoniis non ultima fama Camoenis, &nbsp; &nbsp; Graevius Argivo nobilis eloquio, [p. 51] Graevius extincti plorabit funus amici: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos cineres, jam pius ossa legit. Jam tibi Franciacae sacrant lugubria Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Carmina, & aeternis busta notanda modis. Non alio velles laudari dignius ore: &nbsp; &nbsp; Non posses alio dignius ore cani. Ipse ego, curarum nuper pars blanda tuarum, &nbsp; &nbsp; Manibus inferias & mea sacra dabo. {{Versus|85}} Nec tibi de Pario speciosum marmore bustum, &nbsp; &nbsp; Nec stabit Phrygiis caesa columna jugis. Pulcrius his aliquid Clarii meditantur olores, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Pro tumulo septem tibi Roma det ardua montes: &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Non poteris tumulo nempe minore tegi. Deinde, Palatini qua fulsit Apollinis aedes, &nbsp; &nbsp; Ara stet in titulos, aurea tota, tuos. Hanc circum veteres celebrent, gens docta, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Magne Heros, genii tot benefacta tui. {{Versus|95}} Quorum pars hedera juveniles vincta capillos &nbsp; &nbsp; Latoum tenero pollice pulset ebur: Pars sua regali decantet scripta cothurno; &nbsp; &nbsp; Pars elegos faciles, pars epigramma sonet. Ad latus innocui centum modulentur Amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Aureaque in prima fronte locanda Venus. [p. 52] Nec tua, magne, chelys absit cultissima, vates: &nbsp; &nbsp; Illa chelys Musis adnumeranda novem. Haec ubi conspicies, simul annua festa videbis, &nbsp; &nbsp; Quae tibi laurifero culmine Cirrha parat. {{Versus|105}} Plaudet ab Elysio genitor tuus: &, Bene, dicet, &nbsp; &nbsp; Consuluit famae postuma fama meae. </poem> ====Elegia VI. Ad Theodorum Buseroum. ==== <poem> D UM tua regali Clio subnixa cothurno &nbsp; &nbsp; Auriaco patriis induit arma modis: Dum tua Trinacriis contendit canna cicutis, &nbsp; &nbsp; Docta vel hirsutas canna movere feras; {{Versus|5}} Me procul Aoniis arcet Gradivus ab antris, &nbsp; &nbsp; Castaliique vetat ducere fontis aquam. Et Furor, & belli comites Iraeque Minaeque &nbsp; &nbsp; Insultant lateri, noxia turba, meo. Nec sinit assuctis caput hoc lustrare choreis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Irrequieta quies, ac sine fine labor. Non tamen ut dulces penitus contemnere curas, &nbsp; &nbsp; Aut possim nullis vivere carminibus. [p. 53] Ah pereant enses potius, pereantque manipli, &nbsp; &nbsp; Quam ferar immeritas deseruisse Deas: {{Versus|15}} Quam cogar fontesque sacros formosaque Tempe &nbsp; &nbsp; Linquere. non tanti bellica fama mihi est. Quod licet, & fas est vacuo, statione soluta &nbsp; &nbsp; Aonas in montes & juga docta feror. Indomitumque meus Martem moderatur Apollo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec nihil ingenii, nec nihil artis adest; Nec nihil oris adest. Sed repprimit ora Cupido, &nbsp; &nbsp; Frangit & alternos improbus ille pedes. Ausus eram (memini) nuper, Busero&#235;, virosque &nbsp; &nbsp; Armaque magnanima condere nostra tuba. {{Versus|25}} Jam mea Phoebeis albebant tempora vittis, &nbsp; &nbsp; Ibat in Heroos jam calor ille modos. Risit Amor fastus ac verba minacia magni &nbsp; &nbsp; Carminis, & crescens attenuavit opus. Atque ita: Quid graciles sub iniquo pondere nervos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Rumpis? an in cantum non satis unus eram? Et mihi militia est, & sunt mihi castra, tubaeque, &nbsp; &nbsp; Et mea maternis artibus arma valent. Quo tibi tam magnos fuerat potare liquores? &nbsp; &nbsp; Haec est ingenii certa ruina tui. {{Versus|35}} Tu cane nocturni pompam titulosque triumphi, &nbsp; &nbsp; Et quae letifero vulnere bella vacant. [p. 54] Tu cane sidereos spatiosae frontis honores, &nbsp; &nbsp; Et teneros morsus, & sine dente jocos; Malarumque rosas, & murice tincta labella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quod sub vivo murice candet ebur: Quique vagi longa ludunt cervice capilli, &nbsp; &nbsp; Qualis vicinis vitis in arboribus. Nec tu credideris invisum nomen Amoris &nbsp; &nbsp; Pieridum turbae Pieridumque Patri. {{Versus|45}} Hoc tibi, si nescis, dicat Rhodope&#239;us Orpheus: &nbsp; &nbsp; Hoc Linus: Aoniis fletus uterque jugis. Tum facit ingenium, tum mentem plectra sequuntur, &nbsp; &nbsp; Cum tener ad partes se quoque jungit Amor. Sed neque tu magnis nomen titulosque po&#235;tis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invideas. Cineri gloria sera venit. Et te Fama vehet felicibus aurea pennis; &nbsp; &nbsp; Si modo sis constans, si modo semper ames. Teque Philetaeis evinctum colla corymbis &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus luco sistet in Idalio. {{Versus|55}} Illic & Paphios mirabere laetus olores &nbsp; &nbsp; Ad citharam numeros edidicisse tuos: Et myrteta vagis superimpendentia rivis &nbsp; &nbsp; Sponte sua ad nitidas deproperare comas. Nil tibi cum lauru Peneide: cingere myrto: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cumque suis Marti bella relinque modis. [p. 55] Finierat. positis grandi cum carmine vittis &nbsp; &nbsp; Exiguos lusus alteraque arma cano. Sed quocunque meae feriuntur pectine chordae, &nbsp; &nbsp; Reddere jam discunt, praeter amare, nihil. {{Versus|65}} Non tamen haec ingrata tibi, Buseroe, legenti &nbsp; &nbsp; Auguror: ingenuis lusibus ipse faves. Sic ubi marmoreis debetur victima templis, &nbsp; &nbsp; Ponitur ad faciles picta corolla Deos. Nos quoque nunc inopes plenum persolvere votum &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Portamus grata vilia tura manu. </poem> ====Elegia VII. In funere Theodori Georgii Graevii, ad Joannem Georgium Graevium patrem.==== <poem> E T merito. Quis enim tam crudo vulnere, Graevi, &nbsp; &nbsp; Durus inexpletis temperet a lacrimis? Quisve tuo leges ausit fixisse dolori, &nbsp; &nbsp; Cum superet fati litora & ipsa dolor? [p. 56] {{Versus|5}} Occidit, ah, viridi tua dos Theodorus in aevo: &nbsp; &nbsp; Spesque suas lucis condidit Elysiis. Nec prosunt juveni dulces ante omnia Musae; &nbsp; &nbsp; Nec prodest casto pectore culta Themis. Nec varias prodest animum finxisse per artes; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec Grajum doctis invigilasse choris. Sic olim diti florens Hyacinthus in horto, &nbsp; &nbsp; Delicium ille vagis nobile Na&#239;asin, Eurus ubi rapidis radit prata imbribus, & sol &nbsp; &nbsp; Obvolvit picea triste caput nebula, {{Versus|15}} Fusus humi, dulcem vultu moriente decorem &nbsp; &nbsp; Exuit, & stratis languit in foliis. Ah pater, ah frustra jam nunc pater! impia Clotho &nbsp; &nbsp; Sustulit immerito gaudia quanta tibi! Qualia nascentis secuit praeludia famae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jussit & in primo germina flore mori! Jam Latium, ac veteres norat Theodorus Athenas, &nbsp; &nbsp; Plenus Erechtheis pectora deliciis. Jam Cyreneos ibat recludere fontes. &nbsp; &nbsp; Injicit, en, atras Parca severa manus. {{Versus|25}} Et tot praeclaros intercisura labores &nbsp; &nbsp; Nobile Letheo mergit in amne caput. Ille quidem, ante diem raptus, (si credere dignum) &nbsp; &nbsp; Afflixit casu teque tuosque suo. [p. 57] Sed tamen huc omnes properamus: ea ultima rebus &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Linea nascendi conditione data est. Neve ego solator veniam tibi: respice, Graevi, &nbsp; &nbsp; Egregium toto quidquid in orbe fuit. Respice Grajorum monumenta, tuosque Latinos. &nbsp; &nbsp; Ferrea Mors cunctos, & cinis ater, habet. {{Versus|35}} Omnibus huc iter est: nec prae vulgaribus umbris &nbsp; &nbsp; Eximit insignes Pallas ab arte viros. Una sed ingenii stat gloria: nominis auctor &nbsp; &nbsp; Sola perennantis Musa perire vetat. Musa mori prohibet, patrioque reponit Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quos videt aeternum promeruisse decus. Sic tuus in chartis vivet Theodorus; &, annos &nbsp; &nbsp; Egressus, tecum saecula cuncta feret. Illum Fama volans pernicibus ignea pennis &nbsp; &nbsp; Trans maria, & terras, sideraque ipsa vehet. {{Versus|45}} At tu, (nam veterum Manes meministis amorum) &nbsp; &nbsp; Accipe de lacrimis uvida serta meis; Accipe parva tui nuper, Theodore, sodalis &nbsp; &nbsp; Munera, Pieria quae tibi valle fero. Nunc tuus Elysio tecum sub colle vagetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Battiades; curae debitus ille tuae. [p. 58] </poem> ====Elegia VIII. Ad Joannem de Witt, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> Q UAMQUAM in me dulcis Musae deferbuit ardor, &nbsp; &nbsp; Visque animi longis tabuit icta malis: Ceu quondam rosa, purpurei nova filia Veris, &nbsp; &nbsp; Demittit laesum sole vel imbre caput: {{Versus|5}} Non tamen omnino committam, candide, quin te &nbsp; &nbsp; Exiguo, Witti, munere condecorem. Nec prius a caro desistam carmine, quam tu &nbsp; &nbsp; Parte aliqua chartae conspiciare meae. Hoc meruere tui mores, hoc pectus honestum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Puraque simplicitas, & sine labe fides; Hoc patriae virtutis amor, candorque Batavus, &nbsp; &nbsp; Et cultum pulcris artibus ingenium; Et pudor, & probitas, rectique modestia mater, &nbsp; &nbsp; Et Themis, & Themidi junctus Apollo suae. {{Versus|15}} Nam quamvis ad summa tibi contendere fas sit, &nbsp; &nbsp; Invitentque tuas aestus & aura vias; [p. 59] Parcis, & angusti contentus murice clavi &nbsp; &nbsp; Litus amas: blandi litoris ora juvat. Et quandoque catenati siluere labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sepositae repetis mollia fila lyrae. Saepe juvat priscis mentem oblectare libellis, &nbsp; &nbsp; Saepe aliquid privo condere Marte juvat. Et modo arenosis tibi collibus exspatianti &nbsp; &nbsp; Inlaesum leporem vertagus ore trahit. {{Versus|25}} Et modo faginea tecum meditatus in umbra &nbsp; &nbsp; Harlemiae condis carmen Hamadryadi, Quod legat ipsa Dryas, quod Oreades admiratae, &nbsp; &nbsp; Et Nonacrinae turba pudica Deae. Otia sectantem, sed honesta, & amica labori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Demulcet tenera voce Latina Charis. Talis odoratis quondam ludebat in hortis &nbsp; &nbsp; Cilnius, Etruscis regibus ortus eques: Cilnius Augusto par dextra, comesque laborum, &nbsp; &nbsp; Maxima dos magni Cilnius imperii. {{Versus|35}} Ergo aut ipse suos teneris deflebat amores &nbsp; &nbsp; Versibus, & pulcrae saevitiam dominae: Aut in gramineo temere sic cespite fusus &nbsp; &nbsp; Audiit argutae carmina Calliopes. Saepe Maro tenerum domino praelegit Alexim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pecus, & forti rura subacta manu. [p. 60] Saepe necem Tyriae indignam ploravit Elissae; &nbsp; &nbsp; Saepe etiam lacrimas, Anna relicta, tuas. Saepe suos Flaccus cithara modulatus amores, &nbsp; &nbsp; Mutavit grandi tenuia plectra sono: {{Versus|45}} Aut urbem sale defricuit, risuque decente &nbsp; &nbsp; Contudit indoctae jurgia stultitiae. Saepe tuos ignes recitasti, blande Properti, &nbsp; &nbsp; Cum premeret duro colla Cupido pede; Nocturnamque fugam cecinisti, & vincta corymbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Pocula, & haerentes uda per ora rosas. Omnis in Esquilias migrarat Musa salubres, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim, & justi conscia rura Numae. Egeriaeque nemus lauru refloruit alta; &nbsp; &nbsp; Et Latium volucres edidicere melos. {{Versus|55}} Tu quoque rure tuo, (nec fallimur) optime Witti, &nbsp; &nbsp; Excipies profugas ex Helicone Deas. Incertis quas nunc palantes sedibus ab se &nbsp; &nbsp; Spernit, & invisas barbarus orbis habet. Dii bene, quod censu tu non censeris in isto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nec stolida insanae somnia plebis amas! Dii bene, quod studiis pulcre innutritus honestis &nbsp; &nbsp; Pierias cupido pectore condis opes! Grande feres operae pretium: Pimple&#239;des ipsae &nbsp; &nbsp; Praemia cultori debita sponte dabunt. [p. 61] {{Versus|65}} Non tua mordaces divellent commoda curae: &nbsp; &nbsp; Non rumpet somnos invidia aegra tuos. Non avidis aliena oculis limabis, & exspes &nbsp; &nbsp; Aspera mutatae tela pavebis Herae. Sed liber, jurisque tui, vinclisque solutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Omnibus, aeternis par eris ipse Deis. Quorum quod propria est, nec fuco picta, voluptas, &nbsp; &nbsp; Dulcia perpetui tempora veris agunt. Haec tibi sub lenta securus vite canebam, &nbsp; &nbsp; In vario florum fusus humi gremio: {{Versus|75}} Qua tepidus blandis resonat concentibus a&#235;r, &nbsp; &nbsp; Et matutinae dulce queruntur aves: Et nucis umbra, meae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Non infoecundam propter opacat humum. [p. 62] </poem> ====Elegia IX. In funere Joannis Georgii Graevii. ==== <poem> N AM quid dissimulo ulterius, lacrimasque reservo, &nbsp; &nbsp; Et sortem infelix decipio ipse meam? Quo feror? & misero indulgens fomenta dolori &nbsp; &nbsp; Aerumnis etiam pascor ab ipse meis? {{Versus|5}} Ite, licet, doctae Libethrides: ite Camoenae: &nbsp; &nbsp; Pendeat e muto pariete muta chelys. Cur ego vestra sequar pius Orgia? cur ego lassem &nbsp; &nbsp; Laurigerum plectro suaviloquente nemus? Graevius (ah dirum nostros eat omen in hostes) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vester honos, divae, Graevius, ecce, fuit. Vulneris heu miseri! quod nulla aetate cicatrix &nbsp; &nbsp; Leniet, extenso non medicina die. Nec vero aut Latius vobis hoc nomine Varro &nbsp; &nbsp; Plus dedit, aetatis gloria prima suae: {{Versus|15}} Aut, quem Taenariis & nunc Catilina tenebris &nbsp; &nbsp; Horret, inexhausto Tullius ore potens. Heu miserande senex: quamvis maturus, & aevi &nbsp; &nbsp; Plenus, & annorum militiaeque satur: [p. 63] Te tamen ingemuit studiorum moesta peremto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Conditio, fati praescia facta sui. Tene gubernantem dubii molimina cursus &nbsp; &nbsp; Non doleat? laceris non fleat aegra comis? Tene ministrantem nostris, pater optime, velis &nbsp; &nbsp; Non in perpetua ploret amaritie? {{Versus|25}} Orbis amor docti, docti stupor orbis, & unus &nbsp; &nbsp; Qui merito cunctis diligereris, eras. Cum tamen hoc esses, te nemo modestius umquam &nbsp; &nbsp; Est usus magni dotibus ingenii. Mitis eras, ac pacis amans, animique quietem &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mens tua ventosis laudibus antetulit. Non tua fuscabant infames otia rixae: &nbsp; &nbsp; Integer, & niveo pectore purus eras. Nec tibi jucundi rumpebat pensa laboris &nbsp; &nbsp; Acta tribunitio saepe furore dies. {{Versus|35}} Atque utinam studiis vigeant communibus artes, &nbsp; &nbsp; Foedaque triconum natio dispereat; Et quicumque olim nostri sub sidere caeli &nbsp; &nbsp; Sevit inhumana dira aconita manu! Per quorum rabiem, scelerataque bella, quietis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} (Heu pestem saecli) non licet esse bonis. Sed valeant noxae, nec sint in honore furentes, &nbsp; &nbsp; Quorum ope virtutum spes bona praecipitur. [p. 64] His te submotum vitiis, pax aurea stellis &nbsp; &nbsp; Inserit, o ista digne quiete senex! {{Versus|45}} O vitae perfuncte malis, perfuncte periclis, &nbsp; &nbsp; Et quidquid miseris spesque metusque parit! Te bona honestorum comitatur fama laborum, &nbsp; &nbsp; Te pietas, fuci nescia, fraude vacans. Civibus o gaude jam nunc adscripte beatis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gaude sidereum civis adepte larem. O quem purpureo nova lumine gloria vestit, &nbsp; &nbsp; O cui caelestes fas habitare domos: Cantus ubi felix, & sine carentia semper &nbsp; &nbsp; Gaudia, & ad dulces nablia nata modos! {{Versus|55}} Hic petet amplexus, tua nuper cura, paternos &nbsp; &nbsp; Filius, aetherii laetus honore chori. Hic pia te conjux gratantibus induet ulnis, &nbsp; &nbsp; Prole sua felix, laeta favore viri. Salve sancte pater, nitidi novus incola Olympi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et nostro semper mactus amore, vale. [p. 65] </poem> ====Elegia X. Ad Joannem Ulricum Meurerum <i>in Britanniam abeuntem.</i>==== <poem> I BIS ad aequoreos, solers Meurere, Britannos &nbsp; &nbsp; Visere, & adversae rura beata plagae. Quae tibi caussa viae? num qui temerarius error &nbsp; &nbsp; In levibus juvenum mentibus esse solet; {{Versus|5}} Multa peregrinis fingens, miracula in oris, &nbsp; &nbsp; Multa sibi terra, multa videnda mari? An ditescendi magis exitiosa libido &nbsp; &nbsp; Tam procul a dulci cogit abire lare? Absit: & in viles animas eat aegra voluptas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Foedaque cogendae sollicitudo rei. Te Musae Phoebusque pater, te provida Pallas &nbsp; &nbsp; Ingeniique vigor nobilioris agunt. Qualiter Aesoniden niveis nova Gloria pennis &nbsp; &nbsp; Ab gelido Schytici Phasidos amne vocat. {{Versus|15}} I bone, discendi quo te rapit ardor, & alti &nbsp; &nbsp; Ignea vis animi, purpureusque decor. I pede felici, nec te male fida morentur &nbsp; &nbsp; Aequora, nec dubiae caeca pericla viae. [p. 66] Sternat aquas placidi facilis clementia Nerei, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Zephyri motam provehat aura ratem. Mox ubi jam laribus feliciter inde paternis &nbsp; &nbsp; Redditus, aetatis tempora laetus ages, Utere Musaeis opibus, fructu utere longo &nbsp; &nbsp; Tam bene quaesitae, candide Jane, rei. {{Versus|25}} Aut tu Antenorei divina volumina Flacci &nbsp; &nbsp; A docta prodes nunc meliora manu: Aut aliquid proprii meditaberis ipse laboris, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Sed quocumque tuae vigilabunt nomine curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ne fueris nomen lassus habere meum. [p. 67] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber quartus. === ====Elegia I. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D UM sumus in Morina, Franci dulcissime, terra, &nbsp; &nbsp; Et rabiem Mavors & nova tela parat; Ecquid prisca tui superest tibi cura sodalis, &nbsp; &nbsp; Nec meus e caro pectore fugit amor? {{Versus|5}} Ecquid in incepto perstat tibi vita tenore &nbsp; &nbsp; Otia doctarum degere Pieridum? Et modo Sicania celebras Amaryllida canna; &nbsp; &nbsp; Et modo Maeonia concinis arma tuba? Nasonemve tuum per Thespia rura secutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Idalium tenui stamine fingis opus? Felix, quem Clario nutrivit Phoebus in antro; &nbsp; &nbsp; Quem Charitum excepit triga, decensque Venus. [p. 68] Felix, qui viles didicisti spernere curas, &nbsp; &nbsp; Ac Musis tantum vivere, & ipse tibi. {{Versus|15}} Cur, rogo, cum studiis pariter capiamur iisdem, &nbsp; &nbsp; Cumque tuo vivam pectore, tuque meo; Et pariles animos non impar corpus honestet, &nbsp; &nbsp; Et pariles annos par quoque vita regat; Cur, inquam, parili non cedunt omnia fato? &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnia cur tibi sunt candida, nigra mihi? Non equidem strabo limo tua commoda visu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Absit, & in vulgus dedecus illud eat) Sed mea me dudum docuerunt damna dolere; &nbsp; &nbsp; Et superest, video, nil nisi flere mihi. {{Versus|25}} Quae si cuncta querar, primoque a fonte dolorem &nbsp; &nbsp; Ordiar indignum; quid nisi nota querar? Ac tibi praesertim, vitae qui fata peractae &nbsp; &nbsp; Nobiscum memori condita mente tenes. Et tamen hoc quodcumque mali est superare ferendo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Possem, fortuna nec minor esse mea. Haud me adeo finxit animi Natura pusilli, &nbsp; &nbsp; Ut, quod praeteriit, praeteriisse querar. Sed te quod careo, quod tot regionibus absum, &nbsp; &nbsp; Quod mea speratus gaudia fallit amor; {{Versus|35}} Id vero miserum cruciat, mentemque venenat: &nbsp; &nbsp; Hinc trahit ingratas vita mihi tenebras. [p. 69] Nunc & luce mali redeunt, & nocte, dolores; &nbsp; &nbsp; Nec bona nocte quies, nec bona luce venit. Sordent rura oculis, sordent gelidae convalles, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pellucenti rivus amoenus aqua; Deliciaeque meae densis nemora ardua ramis, &nbsp; &nbsp; Antraque ludentum mollia Na&#239;adum. Tentavi, fateor, veterem si pellere possem, &nbsp; &nbsp; Esset & alterius funus amoris amor. {{Versus|45}} Et, Mihi, quod teneam, quod amem, quo ludere possim, &nbsp; &nbsp; Ganda dabit, dixi: nec mora, Ganda dedit. Ante oculos blandae versabat imago Neaerae: &nbsp; &nbsp; Ilicet, in ventos jam novus ibat amor. Spes quoque magna fuit nuper te, care, videndi: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Illa sed heu fallax & male firma Dea est. Omnia cum cupiam potare oblivia juncta, &nbsp; &nbsp; Non minuunt luctus omnia juncta meos. At, puto, mors minuet: quae si miserabitur olim, &nbsp; &nbsp; Non est ad veras surda futura preces. {{Versus|55}} Ergo ego cum cinerem fuero conversus in atrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quando erit, o superi, quando erit illa dies?) Tu, precor, infaustae solamen dulce juventae, &nbsp; &nbsp; Reliquias nostri collige naufragii. Nempe tuae fidei tenues commendo libellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quaeque mihi niveus verba praeivit Amor. [p. 70] Illic invenies primae conamina Musae: &nbsp; &nbsp; Forsan & invenies quod placuisse queat. Quae tu sive vir&#251;m cupies volitare per ora, &nbsp; &nbsp; Sive magis longa carmina nocte premi: {{Versus|65}} Te sibi patronum, te sunt habitura parentem, &nbsp; &nbsp; Quando aliter functus noluit esse parens. Quod mihi si praestes, (sed nec praestare negabis) &nbsp; &nbsp; Inque operis partem te juvet ire mei; Aequius occumbam, nec sic, dilecte, pigebit &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ad fortunatas ferre pedem choreas. </poem> ====Elegia II. In foedissimam tempestatem, qua in navi bellica pone insulam Mataninam jactabatur. ==== <poem> O umbrae nemorum, o molli saxa oblita musco, &nbsp; &nbsp; Ruraque, & uvidulae Na&#239;adum latebrae! Quando iterum dulci dabitis gaudere recessu, &nbsp; &nbsp; Otiaque & mentis frangere dividias? {{Versus|5}} Quando iterum tenues vobis inflare cicutas, &nbsp; &nbsp; Et tepido agrestem lacte piare Palen? Sic melius poteram curas mulcere canendo. &nbsp; &nbsp; Non facit ad mores nautica vita meos. [p. 71] Felix, qui patrio vitam traducit agello, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inque una gaudet consenuisse casa. Illi delicias faciles ignotaque nobis &nbsp; &nbsp; Gaudia ruricolae composuere manus. Illi jucundos certant praebere sapores &nbsp; &nbsp; Uvaque & incurvis poma sub arboribus. {{Versus|15}} Ipse, ubi sera polo suspendit sidera Vesper, &nbsp; &nbsp; Vimineis niveas cratibus abdit oves. Ipse & apum multo foetas examine cellas &nbsp; &nbsp; Diripit, ac dulci nectare dispoliat. Haec mihi vita foret! pelago nec tristia nossem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sidera, & ingentes caeli hiemisque minas! Nunc omnes timeo ventos, nunc concita ventis &nbsp; &nbsp; Nubila, nunc tristes aequoris insidias. Ah pereat, quicumque rates eduxit in altum &nbsp; &nbsp; Primus, & invito vela dedit pelago! {{Versus|25}} Quod si mors quaerenda fuit, quaeremus in undis? &nbsp; &nbsp; Mille modis tellus funera mille dabit. Vulnera me caedesque prius, prius horrida bella, &nbsp; &nbsp; Quaeque decet fortes mors violenta viros. Dii date, ne fato ignavi fungamur inulto! &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostibus eveniat sic cecidisse meis. [p. 72] </poem> ====Elegia III. Ad Juliam. ==== <poem> E TSI nec generis tibi me commendat aviti &nbsp; &nbsp; Gloria, nec titulo fulta potente domus: Hoc unum, formosa, hoc unum, Julia, laetor, &nbsp; &nbsp; Non penitus Musas displicuisse meas: {{Versus|5}} Innocuas Musas, puri quae pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Late per populos, per freta longa ferent. Atque utinam tantas spirarem in carmina vires, &nbsp; &nbsp; Quanto formosas par erat ore cani! Tecum ego lauriferis e culminibus Parnasi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Subdita cum terris aequora despicerem. Tecum Pierios gauderem intexere flores, &nbsp; &nbsp; Sertaque odoratis myrtea temporibus. Tu violas tondens (violas locus ederet omnis) &nbsp; &nbsp; Albaque puniceis lilia mixta rosis, {{Versus|15}} Narcissumque crocumque & purpureos amaranthos, &nbsp; &nbsp; Ditares foetu versicolore sinum. At mihi dilecto nectenti brachia collo, &nbsp; &nbsp; Haerenti e blandae luminibus Dominae, [p. 73] Ille tuus large viresque animumque canendi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Afflaret teneris spiritus halitibus. Qualiter ad Zephyri pandit se laeta susurros &nbsp; &nbsp; Quae rosa de vernis imbribus immaduit. Et modo mirarer, vitreum projectus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Ut suspensa tuos lamberet unda pedes: {{Versus|25}} Et modo gauderem fluvium increpuisse morantem, &nbsp; &nbsp; Dum speculum lento consulis in fluvio. Tu modo frigidula mecum spatiata sub umbra, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub arboribus, Calliopen dulci superares, Julia, plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Calliopen doctis, Julia, carminibus. Et modo vicinis habitantem in vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Immemorem faceres dissimilemque sui. Illic assidue sacri modulantur olores: &nbsp; &nbsp; Aura levis caelo sibilat, aura solo; {{Versus|35}} Et Pandionia mulcentur a&#235;done lauri, &nbsp; &nbsp; Applausisque nemus concinit omne comis. Illic te videat, mea lux; mutescet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Blandus & arguto gutture cedet olor. Ipse utinam teneri liquefactus acumine cantus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Has habitem sedes, haec loca semper amem! Ipse tuae fiam vocis resonabilis Echo, &nbsp; &nbsp; Ultimaque e dulci carmine verba sequar! [p. 74] Trajecti turres, dilectaque rura Camoenis, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua; {{Versus|45}} Vos eritis testes, si quos sentitis amores, &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsin amare fide. Vos eritis testes, dilectam rite puellam &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsidis esse fide. Illic incisos, trunci, servatis amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et legimur junctis nomina nominibus. Una tamen magni, multos victura per annos, &nbsp; &nbsp; Certius indicium fagus amoris habet: QUAE ME TAEDA TIBI, QUAE TE MIHI, JULIA, JUNXIT, &nbsp; &nbsp; AMBORUM JUNCTOS LUCEAT ANTE ROGOS. {{Versus|55}} Vive, precor, seris dictura nepotibus, arbos, &nbsp; &nbsp; Quae fuerint nostri foedera connubii. Et tecum longi vivant monumenta caloris, &nbsp; &nbsp; Osculaque in libros credita saepe tuos. Mox quoque, cum fato laeti solvemur eodem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et cineres umbra protege & ossa tua. [p. 75] </poem> ====Elegia IV. Ad Cupidinem de amore Petri Francii. ==== <poem> C INGERE materna, puer invictissime, myrto: &nbsp; &nbsp; Accessit spoliis haec quoque praeda tuis. Noster &#239;o seros insanit Francius ignes, &nbsp; &nbsp; Et dominae victas porrigit, ecce, manus. {{Versus|5}} Ille ferox, & adhuc nullis penetrabilis armis, &nbsp; &nbsp; Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Ille ferox, puerique timor cum matre volucris, &nbsp; &nbsp; Uritur. o superi, non ego solus amo. Franci, tune meos igitur sentire dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cogeris, & poenis ipse favere tuis? Quid tibi nunc tragicis evincto crura cothurnis &nbsp; &nbsp; Prodest Ionii praelia flere maris? Invictumque Ducem patrio transscribere olympo? &nbsp; &nbsp; Non facit ad nostros Musa severa Deos. {{Versus|15}} Tu satius Coo versum tenuare sub antro &nbsp; &nbsp; Incipe, & ad faciles orgia ferre choros; [p. 76] Ascraeumque nemus molli lustrare cicuta, &nbsp; &nbsp; Quod resonent montes, quod resonent silvae. Inferior magno non est Mimnermus Homero. &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil nisi lene probat, nisi nisi molle Venus. Qualia Callimacho sua Cynthia debuit Umbro: &nbsp; &nbsp; Quale melos Nemesis, culte Tibulle, tibi. Quale canit teneri blandissima Musa Secundi, &nbsp; &nbsp; Cum docet e gelidis basia nata rosis. {{Versus|25}} Qualia (si magnis fas est committere parva) &nbsp; &nbsp; Purpureus nobis carmina dictat Amor. At, memini, nuper tenuem ridere laborem &nbsp; &nbsp; Ausus es, & nostras, improbe, delicias. Ah quoties lacrimis turbata rigantibus ora &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Damnabis fastus tot monumenta tui! Cum foribus clausis, clausis cum dura fenestris &nbsp; &nbsp; Despiciet querulae carmen inerme lyrae: Et tibi cantati facient convicia postes, &nbsp; &nbsp; Et matutino sparsa pruina solo. {{Versus|35}} Ah quoties medio haerebunt verba palato, &nbsp; &nbsp; Singultu tremulos impediente sonos! Sic fastum perhibent Nonacrinae Atalantes &nbsp; &nbsp; Flesse sub umbrosis Milaniona jugis. Fertur & Alcides (at qui fuit ille!) rigorem &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Eurytidos lacrimis comminuisse suae. [p. 77] Nec tu turpe puta dilectae flere puellae. &nbsp; &nbsp; Gaudet Amor lacrimis, gaudet & ipsa Venus. Sed tua ne injusto succumbat pondere virtus: &nbsp; &nbsp; Neu timidus primo carcere siste gradum. {{Versus|45}} Demens, qui potuit dulces mutare calores, &nbsp; &nbsp; Primaque translato vincula servitio. Obsequio devicta tuo formosa Corinna &nbsp; &nbsp; Dedit se teneris languida brachiolis. Inque tuos labens humeros, ac pectus amatum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Adjiciet timido murmure, Noster eris. Tum tibi mitescet: tenui tum blanda rubore &nbsp; &nbsp; Multa tibi rapiet basia, multa dabit. Tu roseis inhians humeris, roseisque papillis &nbsp; &nbsp; Multa procax sumes basia, multa dabis. {{Versus|55}} Concharumque modo nexis utrimque labellis &nbsp; &nbsp; Festivum duplex lingula curret iter. Quare ne pigeat primos durare labores. &nbsp; &nbsp; Iste labor certi foederis instar habet. Alma fave Cytherea; fave puer alme po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nam tuus est. Mystam laedere parce tuum. Vivat, &, ut fas est, ex aequo flagret uterque &nbsp; &nbsp; Igne Corinna pari, Francius igne pari. [p. 78] </poem> ====Elegia V. In nuptias Joannis Derramoutii et Corneliae Villepontosiae. ==== <poem> D UM tua festivis, Dermouti candide, taedis &nbsp; &nbsp; Lustrat Hymen felix atria, lustrat Amor; Fila tibi faciles dispensant aurea Parcae, &nbsp; &nbsp; Ducentes fausta stamina longa colo. {{Versus|5}} Et mollem tremulo dum torquent pollice lanam, &nbsp; &nbsp; Fati nescio quid murmurat aura tui: Aura levi Paphios demulcens frigore campos, &nbsp; &nbsp; Aura Cytheriacis edita culminibus. Nimirum lepidas Veneris fert illa tabellas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vatibus, &, jubeat quid Dea magna, docet. Ipsa tibi longe venientes ordinat annos; &nbsp; &nbsp; Temperat & fausta sidera luce Venus. Et dominae Veneris mitissima cura columbae &nbsp; &nbsp; Firmant augurio foedera vestra suo. {{Versus|15}} Nec dubitare licet. Si quis tamen hoc quoque, si quis &nbsp; &nbsp; Contendat fluxam vatibus esse fidem: [p. 79] Ad te, virginei decus o Cornelia coetus, &nbsp; &nbsp; Provocat aetatis praescia Musa tuae. Quidquid in Idaliis signavit Cypria fastis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Consciaque arcano Nox tegit in gremio, Illud flammiferis jamdudum inscripsit ocellis, &nbsp; &nbsp; Non mentitura qui tibi fronte micant. Illinc & leges Dermoutius & nova jura &nbsp; &nbsp; Hauriet, ac cupidis imbibet auriculis; {{Versus|25}} Inque foro Dominae causam dicturus Amoris &nbsp; &nbsp; Et reus, & judex, & simul actor erit. Ludite, & innocuam lusu exercete juventam, &nbsp; &nbsp; Dum res, & vires, & pudor ipse sinet. Ludite concordes animae. sic mensibus actis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Audiat effusas casta Diana preces; Exprimat & caros numerosa in prole parentes, &nbsp; &nbsp; Quae valeat sanctam perpetuare domum. [p. 80] </poem> ====Elegia VI. Ad fontem amoenissimum, qui est e regione Augustae Trevirorum juxta Mosellae ripam.==== <poem> F ONS pellucidula saliens argentee lympha, &nbsp; &nbsp; Irriguum scabro pumice operte caput: Et vos o nemorum dulces in valle recessus, &nbsp; &nbsp; Humida Nympharum Na&#239;adumque domus; {{Versus|5}} Has vobis in serta rosas, haec veris adulti &nbsp; &nbsp; Delicias plenis lilia do calathis. Vos mihi cantanti nimium defendite solem, &nbsp; &nbsp; Dum rubet admoto lumine sera dies. Una aestum lenite, una auscultate querentem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excipit argutum jam mea verba nemus. Hic ego sollicitos committam frondibus ignes, &nbsp; &nbsp; Inque meas curas ingeniosus ero. Cara Neaera, Neaera meos experta furores, &nbsp; &nbsp; Et non obscuri vincula servitii, {{Versus|15}} Quis Deus avulsit tibi me? quod amantibus obstans &nbsp; &nbsp; Sidus tam longas compulit ire vias? Non poteram placidi contentus flumine Vechtae &nbsp; &nbsp; Aestivo lentos fallere sole dies? [p. 81] Non tecum laeta spatiari, Vita, sub umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Umbra ubi proceris decidit a trichilis? Non dulces tibi blanditias, non mollia verba &nbsp; &nbsp; Dicere? non caro deficere in gremio? Deplorat nostras, en, ipse Mosella querelas, &nbsp; &nbsp; Turbidus & crebris volvitur a lacrimis. {{Versus|25}} Ad mea responsant vasti suspiria montes; &nbsp; &nbsp; Te ripae virides, te cava saxa sonant. Moestaque desertis habitat quae vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Jam didicit nomen sponte referre tuum. At me secretis jactantem carmina silvis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec virides ripae, nec cava saxa juvant: Nec quae desertis laetatur vallibus Echo, &nbsp; &nbsp; Echo Maenalii maxima cura Dei. Ipse meos solus mecum lamentor amores, &nbsp; &nbsp; Votaque, solennes concipioque preces. {{Versus|35}} Et, quod nunc superest pro votis omnibus unum, &nbsp; &nbsp; Te nascente die, te moriente cano. Cara Neaera, Neaera meos miserata dolores, &nbsp; &nbsp; Obsequio tandem victa Neaera meo; Num te sepositi capiunt nunc otia ruris? &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} An nostri memorem ducis in urbe moram? O ita Dii faciant, ita tu cum matre Cupido, &nbsp; &nbsp; Ut meus in casto pectore spiret amor! [p. 82] Sed bene me Divi, bene me sperare Cupido, &nbsp; &nbsp; Et bene cum parvo Mater Amore jubet. {{Versus|45}} Si tamen hic mecum sinerent te fata morari; &nbsp; &nbsp; Haec etiam regio, quo capereris, habet. Nulla serenatum vitiant contagia caelum, &nbsp; &nbsp; Non furit insano Sirius igne canis. Non lupus insidias pecori meditatur inultus; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Effoeta serpens non stabulatur humo. Sed liquidi fontes, & prata sonantia rivis, &nbsp; &nbsp; Ingenioque satis terra beata suo: Et tepidi colles, gravidaeque in collibus uvae, &nbsp; &nbsp; Et tempestivo frigore mite nemus: {{Versus|55}} Indocilesque viae lympharum, & dulcis a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Antraque muscosis roscida pumicibus. Hic certo lepores exercet Delia cornu, &nbsp; &nbsp; Aut cervum rapidis insequitur canibus: Dumque levem tremula captat sub fronde soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Incustoditae pone jacent pharetrae. Hic Pan Arcadiae reminiscens virginis ignes &nbsp; &nbsp; Hispida cerato labra terit calamo: Oblitusque sui, sed non oblitus amorum, &nbsp; &nbsp; Haec Deus Arcadiae praetulit arva suae. {{Versus|65}} Delius hos olim multo medicamine fontes &nbsp; &nbsp; Imbuit: hinc grato frigore spirat acor. [p. 83] Ipsaque, ni patrio deberet nomina ponto, &nbsp; &nbsp; His iterum nasci Cypria vellet aquis. Hic tecum dulces gauderem ducere somnos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Amplexu curas & sepelire tuo: Et tecum lusus, mea lux, & seria tecum &nbsp; &nbsp; Dividere, ipsius nec meminisse mei. Irrita quid voveo? discerpunt omnia venti; &nbsp; &nbsp; Vanaque non ullo pondere vota cadunt. {{Versus|75}} Et nunc Hesperio se tinguit in aequore Titan, &nbsp; &nbsp; Fraenaque flammiferis aurea demit equis. Experiar noctem: nocti ne somnia desint, &nbsp; &nbsp; Obverses oculis fac, mea Vita, meis. At tibi, Fons, blanda qui Musas excipis umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Vivat inexhaustae vena perennis aquae: Nec pecudes, nec te turbent, nitidissime, frondes, &nbsp; &nbsp; Et vitreo semper nectare purus eas. [p. 84] </poem> ====Elegia. VII. E vernaculo Hoofdii expressa ad Neaeram.==== <poem> J AM super intonsos montes atque humida rura &nbsp; &nbsp; Candida formoso nascitur ore dies. Jam Rheni tremulis resplendens Phoebus in undis &nbsp; &nbsp; Auricoma gratas luce salutat aves. {{Versus|5}} Tu placido somnos exhalas, cara Neaera, &nbsp; &nbsp; Pectore, sopitis languida luminibus. Nec te purpureo perfusae mane fenestrae, &nbsp; &nbsp; Temporis aut species deliciaeque monent? Nec matutinae volucrum potuere querelae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Somnum sidereis excutere ex oculis? Ecce mea arguto Philomelae accenditur ore &nbsp; &nbsp; Fistula: concentus provocat illa meos. Te quoque tempus erat desertis, o mea, plumis &nbsp; &nbsp; Plumigeros cantu sollicitare choros. {{Versus|15}} Surge, age. Quid cessas docta contendere voce, &nbsp; &nbsp; Lux mea, doctarum vocibus alituum? [p. 85] In nemus & verno viridaria lucida rore &nbsp; &nbsp; Ibimus: invitat te procul omne nemus. Invitant tremulae teneris cum floribus herbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et ros mobilibus qui natat in foliis: Qualis cum cupido deducta puella marito &nbsp; &nbsp; Turgidulis lacrimas depluit ex oculis. Illic si nostros Nymphis modulaberis ignes, &nbsp; &nbsp; Sive meis numeris, seu mage, Vita, tuis; {{Versus|25}} Ad cantus facunda tuos attendet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Et linguam argutas vertet in auriculas. Quos ubi perdidicit, nemorum petet inde recessus, &nbsp; &nbsp; Miratasque novo more docebit aves. Quid loquor, & dulcem rumpo tibi carmine somnum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qui mea commendat jam, puto, vota tibi? Quem tu nec nemorum commutes omnibus umbris, &nbsp; &nbsp; Nec liquidis levium vocibus alituum. Forte meos tecum sic sola revolvis amores; &nbsp; &nbsp; Quodque neges vigilans, dat mihi amica quies. {{Versus|35}} Forte tuis nunc jungo haerentia labra labellis; &nbsp; &nbsp; Aut oculo mecum verba loquente facis. Quid loquor? immodicum rumpam modo carmine somnum. &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. Derident lepidae jam somnia nostra columbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Verbaque, in a&#235;rio quae mihi rore natant. [p. 86] Illae compositis certae dant oscula rostris: &nbsp; &nbsp; At mea frigidulo praeda cadunt Zephyro. Nondum etiam nitidis somnus decessit ocellis? &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. {{Versus|45}} Quid differs, quod sponte velis, quod postulat aetas, &nbsp; &nbsp; Quod jubet accensa lampade dulcis Amor? Adspice: uti dubiae carpamus gaudia vitae &nbsp; &nbsp; Hortantur volucres, silva, juventa, dies. </poem> ====Elegia VIII. Amor elusus. ==== <poem> I Rriguae valles, gelidaeque in vallibus umbrae, &nbsp; &nbsp; Et trepidans liquido caerula lympha pede; Auraque per cultos suspirans molliter hortos, &nbsp; &nbsp; Saxaque muscosis frigida porticibus: {{Versus|5}} Quam bene consuluit vestro Natura decori! &nbsp; &nbsp; Quantum non comtis detulit illecebris! Vos licet horrentes nivibus concreta capillos &nbsp; &nbsp; Acriter immiti frigore adurat Hiems; Vinciat & fontes, & latos vinciat amnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et moestam lapsis velet humum foliis; [p. 87] Ver tamen amissam renovat cum foenore formam &nbsp; &nbsp; Pictum purpureis ora sinumque rosis. Ver impacatae compensans damna senectae &nbsp; &nbsp; Perfundit solitis omnia deliciis. {{Versus|15}} Grataque odorati praebent umbracula rami, &nbsp; &nbsp; Hospitium Nymphis, hospitium Satyris. Nec volucrum dulces desiderat alta querelas &nbsp; &nbsp; Silva, nec ingenuum florea rura decus. Starem utinam longis nixus radicibus ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ad caput arguti pinus amans fluvii! Aut florum generi accedens non simplice cultu &nbsp; &nbsp; Pars essem vestri quantulacumque chori! Tum me conspicuae felicem munere formae &nbsp; &nbsp; Mulceret tacito rure beata quies: {{Versus|25}} Et Boreae tutum a furiis & sideris aestu &nbsp; &nbsp; Afflarent tepidi molle latus Zephyri. Tum quoties reserare diem Matuta pararet, &nbsp; &nbsp; Matutae riguis pascerer a lacrimis. Atque apis ad flores alis allapsa sonoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nectar dulce meo sugeret e calatho. Vel si me niveo carpsisset pollice virgo, &nbsp; &nbsp; Languerem in niveis virginis uberibus. Omnia nunc ingrata. Oculis lux sordet in ipsis, &nbsp; &nbsp; Et riget in tristi pectore amoris hiems. [p. 88] {{Versus|35}} Non mea me dulci delectat tibia cantu: &nbsp; &nbsp; Non Nymphas illo, quo prius, ore cano. Non nemus, & dociles referunt mea verba myricae. &nbsp; &nbsp; Quod solum superest, nil nisi flere juvat. Flere juvat solum, durisque incidere saxis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perfidiae crimen, dura Neaera, tuae. Quae licet aeterno superent adamanta rigore, &nbsp; &nbsp; Ingenio non sunt asperiora tuo. O Pan, Pan, periere mei periere lepores, &nbsp; &nbsp; Et calami, & lusus, o Tegeaee, tui. {{Versus|45}} I quaeso, atque alium, si tanti est, quaere po&#235;tam: &nbsp; &nbsp; Me dolor & luctus & mea fata vocant. Quae nostro celebrata superbiit ore Neaera, &nbsp; &nbsp; Nobilis a Musis illa Neaera meis: Illa, illa ingenua toties Mea dicta cicuta, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} (Proh scelus) alterius sustinet esse viri. Et roseam rigido cervicem fulta lacerto &nbsp; &nbsp; Sustinet hirsutis basia ferre genis: Blanditiasque inter formosi conjugis, inter &nbsp; &nbsp; Amplexus, tenerum supposuisse latus. {{Versus|55}} Est aliquid, fateor, tumidis committere labris &nbsp; &nbsp; Oscula, & horrentem dente notare cutem: Liventesque oculos & longa tabe fluentes &nbsp; &nbsp; Cumque suis oculis jungere cumque labris. [p. 89] Est aliquid, lecto juvenem gremioque fovere, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cujus se dici nulla puella velit. Thyrside contemto, deserto Thyrside, tune &nbsp; &nbsp; Rustice ad has epulas & mea sacra venis? Ite lupi: pax est: ovibus connubia nostris &nbsp; &nbsp; Jungite: vobiscum nunc sociantur oves. {{Versus|65}} Jam jam mala ferent hirsutae mitia pinus: &nbsp; &nbsp; Jam rigido quercus cortice vina ferent. Ah crudele genus, genus ah crudele puellae, &nbsp; &nbsp; Insidiosa boni pernicies animi! Quae nos transfixis Aeaea venefica ceris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ut mala praefracta mente petamus, agit? Quae nos Haemonio tentatos saga veneno &nbsp; &nbsp; Devovet, & lento macerat igne jecur? Acer Amor, fractis utinam cogare sagittis &nbsp; &nbsp; Inter oberrantes delituisse feras; {{Versus|75}} Extinctasque faces videam, & sine viribus arcum, &nbsp; &nbsp; Instrumenta tuae pessima saevitiae! Quid tibi cum placidis pastoribus? i, pete Regum &nbsp; &nbsp; Atria, & exiguos, saeve, relinque lares. Illic muneribus, illic celebrabere votis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Illic nequitiae fige tropaea tuae. Nos sine, qua celsis trepidant de montibus amnes, &nbsp; &nbsp; Ludere, & in viridi pascere valle pecus. [p. 90] Nos sine faginea non doctum carmen in umbra &nbsp; &nbsp; Fingere, quod Satyri, quod probet alma Pales; {{Versus|85}} Et nivei lactis sinum portare Priapo, &nbsp; &nbsp; Arceat ut fures, arceat ut volucres. Nos cervo struere insidias, leporemque fugacem &nbsp; &nbsp; Excipere, & calamo praemia parva sequi. Hic tamen, aut nusquam, es. quid te juvat, improbe, silvas &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Urere, quid nostris crescere ab exuviis? Sis licet exiles breviter contractus in artus: &nbsp; &nbsp; Sis licet & nudus: sis licet usque puer; Exilis certe es: saevis tamen impete multo, &nbsp; &nbsp; Magnaque fecisti vulnera, magna facis. {{Versus|95}} Nam modo sub nitidos furtim collectus ocellos &nbsp; &nbsp; Evibras caecas ima per ossa faces. Et modo formosae levi super aequore frontis &nbsp; &nbsp; Non evitandas tendis, inique, plagas. Et modo, qua teneris effulget purpura malis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occultant dulces te, fugitive, rosae. Os quoque Thessalica, toties qua ludimur, arte &nbsp; &nbsp; Non vacat; & labris multa venena sedent. Haec sunt foeta tuis armamentaria telis: &nbsp; &nbsp; Hinc mortis titulum quaeris, acerbe, meae. {{Versus|105}} Parce, precor, puero puer, & florentibus annis. &nbsp; &nbsp; Parce: decent teneras mitia jura manus. [p. 91] An tibi dedecori credis fore & acribus armis, &nbsp; &nbsp; A te servatus si modo dicar ego? Thyrsidis extincti quoties plorabis ad ossa; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Et, Meus hic, dices, nempe po&#235;ta fuit! Quis nunc pastorum lusus, quis cantet amores, &nbsp; &nbsp; Sive tuos Daphne, seu Galatea tuos? Quis nunc corticibus carmen properabit in udis, &nbsp; &nbsp; Quod chorus errantum laudet Hamadryadum? {{Versus|115}} Ah miserum, dulci quem confecere juventa &nbsp; &nbsp; Luctus, & erepto durus amore dolor. </poem> ====Elegia IX. Ad silvas Trevericas de Delia.==== <poem> S ILVAE, felices silvae, quas mater Amorum &nbsp; &nbsp; Incolit, & lucis plus amat Idaliis; Vosque super liquidos extenta umbracula fontes, &nbsp; &nbsp; Quaeque facis mollem cespitis herba torum: {{Versus|5}} Vobis fausta meae referam praesagia flammae, &nbsp; &nbsp; Secretus solo dum vagor in nemore. [p. 92] Sed tacitam servate fidem: nec sentiat Echo, &nbsp; &nbsp; Ne temere voces reddat inepta meas. Delia nexilibus modo me complexa lacertis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exiguo strinxit murmure basiolum. Erubui, sensique novas in corde sagittas; &nbsp; &nbsp; Atque oculis vocem conciliabat Amor. Illa levi risu, Non me, inquit, amare negabo, &nbsp; &nbsp; Sit modo non fictus, quem meditamur, amor. {{Versus|15}} Sed ne te capiant vani ludibria vulgi, &nbsp; &nbsp; Quae gaudes, tacito gaudia conde sinu. Et me, per Dominae juratus sacra Diones, &nbsp; &nbsp; Unam dilectis dilige plus oculis. Procubui, flexoque innixus poplite supplex &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula candidulis mille dedi manibus. Quoque minus, dixi, dubites, pro munere tanto &nbsp; &nbsp; Accipe cor: speculum cor erit omne tibi. Illic invenies carae simulacra puellae: &nbsp; &nbsp; Stabit & aeternis Delia scripta notis. {{Versus|25}} Namque aliquem quamvis possit meruisse favorem &nbsp; &nbsp; Et calor, & longo juncta calore fides; Officiumque sequax, & non ingratus Apollo, &nbsp; &nbsp; Caraque captato vincula servitio: Nempe tuum est quod spiro; tuum quod amamus uterque; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Prae reliquis, grato quod licet esse, tuum est. [p. 93] Dii facite, haec longos concordia duret in annos, &nbsp; &nbsp; Blandaque dissolvat vincula nulla dies: Delia nec nostro quemquam praeponat amori, &nbsp; &nbsp; Neve mihi oblito defluat illa animo! {{Versus|35}} Risit, & adjiciens tria millia blanditiarum &nbsp; &nbsp; Adstrinxit teneris brachia brachiolis. Ne mihi ne invideas felices, Jupiter, ignes: &nbsp; &nbsp; Non tibi ego caelum, Jupiter, invideo. Nunc ego nec stellas malim calcare micantes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nec tecum infectos visere ad Aethiopas; Dilectis mihi dum liceat pendere lacertis, &nbsp; &nbsp; Et dominae blando deficere in gremio. Gaudia quanta mihi, quanta o mihi gaudia dulcis &nbsp; &nbsp; Spondet Amor! dulcis gaudia quanta Venus! {{Versus|45}} Qualia vere suo nec candida Laodamia &nbsp; &nbsp; Protesila&#235;um detulit in thalamum: Qualia nec sensit frondosa raptor ab Ida, &nbsp; &nbsp; Iret ad Iliacas cum nova praeda domos. Quod si libertas nulli restabit amanti: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vincla mihi placeant, non ego liber ero. Aut si olim caros optem transferre calores, &nbsp; &nbsp; Damnet & officium mens malesuada suum: Ante nefas tam grande, sibi Proserpina crinem &nbsp; &nbsp; Auferat, & merito torreat ossa rogo. [p. 94] </poem> ====Elegia X. Ad Deliam de ejus oculis. ==== <poem> N ON ita Ple&#239;ades caelo nituere sereno, &nbsp; &nbsp; Non Ariadnea demta corona coma: Non ita de celsa radiavit Cynthia Lathmo, &nbsp; &nbsp; Non vigil Oetea Vesperus e specula: {{Versus|5}} Ut possint istis, mea lux, contendere ocellis, &nbsp; &nbsp; Quos majora polo sidera servat Amor. O decus, o rarae rarissima gloria formae, &nbsp; &nbsp; Ipsi par Veneri, ni Venus ipsa fores! Andromache talis Thebis formosa relictis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laomedonteum venit in hospitium. Talis in aeterno Pallas spatiatur Olympo, &nbsp; &nbsp; Cum posuit cristas, cum posuit clypeum. Nec mihi jam quisquam nigros commendet ocellos. &nbsp; &nbsp; Nigra aliis placeat, caerula forma mihi. {{Versus|15}} Nec decantati Jovis objiciantur amores: &nbsp; &nbsp; Nigra licet Lede, nigra sit Antiope. [p. 95] Jupiter, ignoscas a te diversa probanti. &nbsp; &nbsp; Hic ego nec tecum, nec tuus esse velim. Caerula belligeram commendat forma Minervam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De cerebro illa quidem, de capite orta tuo est. Caerula Juno tua est: & quid speciosius illa? &nbsp; &nbsp; Caerula, spumoso quae Dea nata mari. Caerula Nere&#239;das inter Panopea sorores &nbsp; &nbsp; Eminet, & liquida caerula Doris aqua. {{Versus|25}} Caerula erat Nymphe, tibi quae, Leandre, natanti &nbsp; &nbsp; Praeluxit nitidam per freta caeca facem. Denique (longinquum ne diffundamur in aevum) &nbsp; &nbsp; Delia caerulea est, caerula Deliola est. Iste serenatum color exhilaravit olympum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum posuit multae turbidus imber aquae. Iste maris color est, cum in fluctibus apricantem &nbsp; &nbsp; Nerea delphines adsiluere sui. Tale coronato Bromius resplendet in auro, &nbsp; &nbsp; Quem libat tenera sponsa novella manu. {{Versus|35}} Sol utinam, sol o utinam mea Delia fiat; &nbsp; &nbsp; Et quae olim Clytien, me quoque fata trahant. Aut ego sim speculum, quo se pulcerrima comat, &nbsp; &nbsp; Et me de forma consulat illa sua. Aut ego stelliferos unus convertar in orbes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Atque unam stellis omnibus intuear. [p. 96] Tum neque mi luci libeat decedere adultae, &nbsp; &nbsp; Nec mergi canum Thetyos in gremium. Ipse dies longos longasque ex ordine noctes &nbsp; &nbsp; Pascam dilectis lumina luminibus. {{Versus|45}} Mirentur trepidique homines, miretur & aethra, &nbsp; &nbsp; More novo media sidera stare die. </poem> ====Elegia XI. Galatea ex Hoofdii vernaculo adumbrata.==== <poem> D APHNIDIS occulto Galatea peribat amore; &nbsp; &nbsp; Flammarumque satis, nec satis oris, erat. Ne posset sanare, novum ne prodere vulnus, &nbsp; &nbsp; Stabat in excubiis hinc Amor, inde Pudor. {{Versus|5}} Tentabat quam saepe fateri lingua dolorem, &nbsp; &nbsp; Haesit, & in cursu substitit usque suo. Et nutus oculis, & desunt verba labellis, &nbsp; &nbsp; Et tactum timido frigore pectus hebet. Ipsa quoque articulis si dextra loquacibus ignem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exprimat, articulos deserit ipsa suos. Quid facis? exclamat. quid inania vota fovemus, &nbsp; &nbsp; O anime, & certum quaerimus exitium? [p. 97] Nesciat hoc Phyllis, hoc aemula nesciat Aegle: &nbsp; &nbsp; Fabula ne pagi sit Galatea sui. {{Versus|15}} Et tamen aut unus Galateam Daphnis habebit, &nbsp; &nbsp; Aut certe nullus Daphnin habebit amor. Mane erat: in gelidae se sola crepidine ripae &nbsp; &nbsp; Collocat, incultas dispositura comas. At puer ut sensit (nam senserat omnia) Daphnis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non observatis prosilit e latebris. Et sensim post sepem adrepens, proximus illi, &nbsp; &nbsp; Trans humerum puros prospicit in latices. Horruit, ut vidit Galatea in imagine Daphnin: &nbsp; &nbsp; Respicit, & veri Daphnidis ora videt. {{Versus|25}} Imo, ait, insidiis si sit locus, accipe palmam: &nbsp; &nbsp; Vincis, Daphni: impar una duobus eram. [p. 98] </poem> ====Elegia XII. Ad Deliam rusticantem.==== <poem> E CQUID te patrio cessantem, Delia, rure &nbsp; &nbsp; Ulla subit vatis mutua cura tui? Et modo se in gelidis spatianti leniter umbris &nbsp; &nbsp; Pectoris, ut nunc est, sistit imago mei? {{Versus|5}} Et modo praeteritos mens est revocare calores, &nbsp; &nbsp; Quaeque tuo tantum cognita sunt thalamo? Quis mihi nunc tecum non suadeat esse? relicta &nbsp; &nbsp; Urbe quis agrestes non coluisse Deos? Rura trahunt animum. Postquam rus praetulit urbi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Delia, neglecta migrat ab urbe Venus. Ipse comes matri volitat, gaudetque Cupido &nbsp; &nbsp; Delicias veris carpere frigiduli. Qua Dea praecessit, qua tu, formosa, sequemur. &nbsp; &nbsp; Jam venio, mea lux; lux mea, jam venio. {{Versus|15}} Haerebo fixus lateri spatiantis; & una &nbsp; &nbsp; Excipiet positos cespitis herba duos. [p. 99] Seu tu capreolis, seu delectabere damis: &nbsp; &nbsp; Nunc damas figam, nunc tibi capreolos. Sive sub ilicibus tenerum captare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua vetus umbra altis decidit ilicibus, Sive libet dulces in serta ligare amaranthos; &nbsp; &nbsp; Ipse tibi custos, ipse sedebo comes. Nec pigeat, ne te radiis sol acribus urat, &nbsp; &nbsp; Umbellam capiti sustinuisse tuo. {{Versus|25}} Et si quid peccent aestus vehementius; aestus &nbsp; &nbsp; Discutiet nostra mota tabella manu. Tu me luminibus, tu me dignata labellis, &nbsp; &nbsp; Mille jocos facies, oscula mille dabis. Jamque pharetratae ritu succincta Dianae &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ludes formosas inter Hamadryadas. Jam, lusu defessa, papillis nuda sinuque &nbsp; &nbsp; Lene susurrantes excipies Zephyros. Quale per excultos Zephyrorum spiritus hortos &nbsp; &nbsp; Aurea mala suis mulcet in arboribus. {{Versus|35}} Fronde sedens sub populea vocalis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Eliciet cantus ad sua plectra tuos. Ne tamen usque adeo nemoris te gratia tangat, &nbsp; &nbsp; Ut sine me solum per nemus ire velis. Sunt illic Satyri, sunt improba numina Fauni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Silenique senes, & gregis ille Deus. [p. 100] Nec capiant fontes, vicinaque fontibus antra, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia pumicibus. Talis in extremis Mysorum flebilis oris &nbsp; &nbsp; Thiodamanteum perdidit error Hylan. {{Versus|45}} Neve putes inpune vagas errare puellas: &nbsp; &nbsp; Exemplo docuit multa puella suo. Flumina praecipue, sic sis formosa, caveto: &nbsp; &nbsp; Ipsa etiam norunt flumina quid sit amor. Quis caluisse suis Acheloum nescit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum pretium pugnae De&#239;anira fuit? Quid? non Haemonio placuit Salmonis Enipeo, &nbsp; &nbsp; Et pressa est sicco rapta puella Deo? Ille papyrifero spatiosus gurgite Nilus &nbsp; &nbsp; Visus in Evadne pallidus ire sua est. {{Versus|55}} Tu quoque, si, fluvius cur sis, Arethusa, requiram: &nbsp; &nbsp; Alphei, dices, sum modo crimen ego. Infelix Arethusa, tuae dolor Ilithyiae, &nbsp; &nbsp; Quam malles nullis membra rigasse vadis? Quo tibi nunc volucri cervos praevertere cursu? &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Instat, & indomita te premit ille fuga. Indue flumineos liquidi jam corporis artus: &nbsp; &nbsp; Flumineos artus junget & ille tibi. Et trans Orchomenon, & trans Erimanthon, & Elin, &nbsp; &nbsp; Cyllenaeque umbras Maenaliosque sinus, [p. 101] {{Versus|65}} Pisaeasque urbes, vestigia cara secutus, &nbsp; &nbsp; Tecum Sicaniis influet aequoribus. Nunc quoque vitatos non est vitare Hymenaeos. &nbsp; &nbsp; Heu quanto raptor constitit ille tibi! Illud idem, mea lux, in te vereare licebit. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Semper formosis insidiatur Amor. Nec te decipiat tranquillo frigore Sabis. &nbsp; &nbsp; Crede mihi, in medio frigore Sabis amat. Sabis amat certe: sed ne prodatur amare, &nbsp; &nbsp; Horrentes umbrae silvaque multa facit. {{Versus|75}} Ah cave, ne tantus mihi sis dolor. ille ruinam, &nbsp; &nbsp; Si tibi quid fiat, ducet utramque dies. Nec tibi sit rivos tanti lustrare liquentes, &nbsp; &nbsp; Ut novus ipse meis rivus eam lacrimis. Flumina habent alias, mea vita, habeantque puellas: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Incolumem servet te Cytherea mihi. [p. 102] </poem> ====Elegia XIII. Ad noctem. ==== <poem> N OX bona, quae longos hominum miserata labores &nbsp; &nbsp; Languida jucundo membra sopore foves: Nox bona, dulce caput redimita micantibus astris, &nbsp; &nbsp; Dulce papaveribus vincta rosisque caput; {{Versus|5}} Adspice me ingrato nequidquam lumina somno &nbsp; &nbsp; Sollicitum multis flectere cum precibus. Nequidquam. Fugit ingratus mea lumina Somnus, &nbsp; &nbsp; Et surda blandas negligit aure preces. Ille tamen, cum tu medio placidissima cursu es, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debuerat matri junctior ire comes. Aut illum torvo terrent mea somnia visu; &nbsp; &nbsp; Vel curas potius deficit ante meas. Aut, quod crediderim, furtivo captus amore &nbsp; &nbsp; Deliciis fruitur nunc sine teste suis. {{Versus|15}} At memini, cum me speratae ad gaudia noctis &nbsp; &nbsp; Sisteret in thalami limine dulcis Amor, Invitaeque oculis furtim irrepsisse puellae, &nbsp; &nbsp; Deliciasque mihi praeripuisse meas. [p. 103] Jam, bona, concilia somnum; lenitus ut ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mulceat irrigua lumen utrumque manu. Nulla mihi cupidis ignes argutat in ulnis: &nbsp; &nbsp; Exigit officium nulla puella meum. Blanda veni, prolixa veni: tibi cespite vivo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic venias) Arabo fiet odore tibi. {{Versus|25}} Non tibi contulerim, nitidi quae nuntia solis &nbsp; &nbsp; Purpureum roseo provocat ore diem. Non tibi, quae, radiis quamvis argentea puris, &nbsp; &nbsp; Stellarum vigiles emicat ante choros. Fusca licet, sis nigra licet: sic fusca capillos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic oculos Phyllis, si modo vivit, habet. Hei mihi, quid volui? dum te lenire precando &nbsp; &nbsp; Molior, admonitu Phyllidis instat Amor. Phyllidis admonitu sensi recalescere pectus, &nbsp; &nbsp; Et male sopitas serpere in ossa faces. {{Versus|35}} Phyllidis ad nomen dum mens mihi tristis anhelat, &nbsp; &nbsp; Nec memor est somni, nec memor ipsa sui. Jam mihi Trajectum videor, collesque supinos, &nbsp; &nbsp; Erroresque, pater Mosa, videre tuos; Inque sinu dominae dulcem spirare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ardua qua gelidam fagus opacat humum. Quid queror infelix? vigilans, en, somnia narro: &nbsp; &nbsp; Et mea nunc sine me gaudia Phyllis habet. [p. 104] Tu modo, tu Nox alma, fave. tu redde quieti, &nbsp; &nbsp; Et recrea afflatu pectora lassa tuo. {{Versus|45}} Aut, si vulneribus superat spes ulla medendis, &nbsp; &nbsp; Urgeat aeternus lumina victa sopor. </poem> ====Elegia XIV. In nuptias Gerardi Frankenii et Catharinae Adelheidis Moneniae. ==== <poem> F RANKENIUM dulci formosa Monenia vultu &nbsp; &nbsp; Ceperat: ignoti servus Amoris erat. Quid faciat? caecum stridebat pectore vulnus; &nbsp; &nbsp; Nec tamen auxilio vulneris auctor erat. {{Versus|5}} Phoebe pater, dixit, si nos tua cura medentes &nbsp; &nbsp; Dicimur, huc medicam (nam potes) adfer opem. Audiit, herbarumque potens subrisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Ac leviter, Fies tu quoque sanus, ait. Dos mea (nec nescis) succos miscere salubres: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dos mea, laurigeras increpuisse fides. [p. 105] Utraque, si quid id est, tibi nunc deserviet uni: &nbsp; &nbsp; Atque erit in tantis promta medela malis. Tu mihi cura vetus, postquam de matre cadentem &nbsp; &nbsp; Ad nostros genitor detulit ipse tholos. {{Versus|15}} Virginis ecce parens, (obmutuit ore tremente &nbsp; &nbsp; Virginis audito nomine Frankenius) Ille parens, quo non alius me plenior ipso &nbsp; &nbsp; Salanas dulci carmine mulcet oves. Hic quoque noster amor: nec plus mihi filius Orpheus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Debuit, aut grata notus ab arte Linus. Jungam ego tam pariles animas, dulcesque catenas &nbsp; &nbsp; Aeterno nexas ex adamante dabo. Finierat. nivea mitis Concordia palla &nbsp; &nbsp; Venit, & aurata cum face blandus Hymen: {{Versus|25}} Et Venus, & Veneris justissima cura Lepores, &nbsp; &nbsp; Cordaque qui stringit mutua castus Amor. Ite agite, o juvenes: gracili bona Cynthia cornu &nbsp; &nbsp; Praelucet primis officiosa toris. Mox eadem decimo cum plena refulserit orbe, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Luciferae partes mite juvantis agat. Sic Phoebi cantoris opes, Phoebique medentis &nbsp; &nbsp; Sentiet haud uno fulta nepote domus. [p. 106] </poem> ====Elegia XV. Genethliacon filio primum genito Joannis Huidekooper Marsevenii, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> N ASCERE Phoebei puer o genitoris imago; &nbsp; &nbsp; Unice foecundae nascere matris amor. Nascere avo promisse nepos proavoque, vetustam &nbsp; &nbsp; Nomine qui possis perpetuare domum. {{Versus|5}} Ominor, en: vives, susceptaque vota tuorum &nbsp; &nbsp; Solvere erit sacris, ad tua festa, focis. Ominor, en: Patrias feliciter ibis in artes, &nbsp; &nbsp; Ingenio numeris sufficiente suis. Spes generis recidiva tui, spes celsa parentum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Consulibus binis gloria, parve puer: Cresce puer: celeres supera virtutibus annos: &nbsp; &nbsp; Ex utroque ingens sanguine calcar habes. Jam te felices laetis complexibus Horae, &nbsp; &nbsp; Jam ligat ad sanctos Pallas amica sinus. [p. 107] {{Versus|15}} Uberaque indulget teneris turgentia labris, &nbsp; &nbsp; Mox pascenda tuo nectare Graja Venus. Exspectant primos Latii decora alta labores &nbsp; &nbsp; Nominis, ingeniis terra superba suis. Exspectant Latiae monumenta perennia Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Parvule, conatus nata juvare tuos. Tum majora manent: toto vocat agmine Tibris, &nbsp; &nbsp; Inque vetustates te jubet ire suas: Heroum Tibris genitor, genitorque Deorum; &nbsp; &nbsp; Hesperiis Tibris non leve numen aquis. {{Versus|25}} Ille tibi fortes ostendet in ordine turmas, &nbsp; &nbsp; Totque triumphali fixa tropaea manu. Ille tibi placidae pinget bona commoda Pacis, &nbsp; &nbsp; Et semper curis otia tuta novis. Nempe rudimentis formandus talibus olim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Inque tuas laudes erudiendus eris. Inde quid effugiat virtus tua, quidve sequatur, &nbsp; &nbsp; Hauriet, & monitis crescet ab ipsa suis; Inde exempla petes magnorum magna virorum, &nbsp; &nbsp; Quaeque domi possint, quaeque decere foris. {{Versus|35}} Sic prius ingentem Ascanius quam conderet Albam, &nbsp; &nbsp; In Siculo Trojam litore lusit avo. [p. 108] </poem> ====Elegia XVI. In nuptias Sebastiani Kortholti, et Annae Lobedantziae. ==== <poem> C ARMINA quae thalamis genialibus aurea, Divae, &nbsp; &nbsp; Concinitis, cupido dicite pauca mihi. Dicite Pierides; & tu formose Dearum &nbsp; &nbsp; Sectator, crocea dulcis Hymen tunica. {{Versus|5}} Dulcis Hymen, Hymenenaee patris stirps digna Lyaei, &nbsp; &nbsp; Uraniae proles candida matris Hymen. Vobis, qui canitur, primis devotus ab annis &nbsp; &nbsp; Promeruit fausta nunc quoque voce cani. Ille cliens vester, vestri Kortholtus amores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Uritur, ut celeres populant sata pinguia taedae; &nbsp; &nbsp; Ut sacer Eoo qui sonat igne focus. Nec minus ardet amans Lobedantzia, quamlibet illi &nbsp; &nbsp; Luctatur tenero dulcis in ore rubor. {{Versus|15}} Junge pares, Domiduce, aeterno foedere amantes: &nbsp; &nbsp; Junge pares animis, ingenioque pares. [p. 109] Dignius haud alia caluisset virgine Sponsus: &nbsp; &nbsp; Anna quoque haud alio digna perire viro. Anna, Cupidineis numquam temerata sagittis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic primum coepit discere quid sit Amor. Hic primum trepido Venerem non spernere voto; &nbsp; &nbsp; Ah misera, ah voti non bene certa sui! Obstat virginitatis amor, actumque pudice &nbsp; &nbsp; Tempus, & aetatis ver, & amoena quies. {{Versus|25}} Damna quoque extimuit laudatae hostilia formae, &nbsp; &nbsp; Et quae plura rudis fingere virgo solet. Desine legitimas, &#244; formosissima, flammas &nbsp; &nbsp; Damnare, & casti jura timere tori. Non ideo decus oris habes praenobile blandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Torpeat ut gelido moesta juventa situ. Non ideo totos adflavit Gratia census, &nbsp; &nbsp; Pectore quae sedem gaudet habere tuo. Adspice, virginibus quam sis formosior una &nbsp; &nbsp; Omnibus, una tui temporis Anna decus. {{Versus|35}} Qualis odoratis in apricae vallibus Hennae &nbsp; &nbsp; Ussit amatorem Persephonea suum. Qualis Gargaphio spatiatur gramine Pallas, &nbsp; &nbsp; Virgineum nulla casside pressa caput. Qualis ab exhausta rediens cum strage ferarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perspicuis corpus Delia lavit aquis. [p. 110] Adspice, ut Aonio juvenis conspectus in ostro &nbsp; &nbsp; Te petat, illecebris saucius ille tuis. Ut desiderio contabescentis inani &nbsp; &nbsp; Lumina perpetuae semper edant lacrimae. {{Versus|45}} Illum Pegasidesque Deae, nemorumque puellae, &nbsp; &nbsp; Optarunt gremio semper habere suo. Sertaque donarunt non marcescentia ab annis; &nbsp; &nbsp; Et calamo dulces edocuere modos. Illum nec calami moverunt, nec nova serta. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ardet inexpleto victus amore tui. Et tibi Pegasidasque Deas nemorumque puellas &nbsp; &nbsp; Posthabuit, sancto vinctus amore tibi. Flecteris. en sensi. nec te rigor iste pudicus &nbsp; &nbsp; Ulterius vacui pectoris esse sinit. {{Versus|55}} Et Venus, & Veneris subeunt artesque dolique: &nbsp; &nbsp; Et puer ille novo fervidus igne subit. Et flammae tenero ignotae sub corde tepescunt: &nbsp; &nbsp; Incertusque vago ducitur ore color. Et suspiria furtivis erupta labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et lacrimae ignarum sponte fatentur onus. Hoc habet. En justi nova praeda Cupidinis Anna &nbsp; &nbsp; Gemmiferas domini ducitur ante rotas. Annue, purpureis quae nunc, vaga Cynthia, bigis &nbsp; &nbsp; Sidereo tacitum limite carpis iter. [p. 111] {{Versus|65}} Cynthia, legitimo venerabile numen amori, &nbsp; &nbsp; Femineas semper promta juvare preces. Promta laborantes utero relevare puellas; &nbsp; &nbsp; Promta salutares ferre vocata manus. Huc Dea, mox decimum cum plena reduxeris orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Auctor jucundae candida lucis ades. Huc ades, o nivei custos Lucina pudoris: &nbsp; &nbsp; Credita tutelae sit domus illa tuae. Quae Latonigenam cantu Paeana frequentans, &nbsp; &nbsp; Per fratrem meruit muneris esse tui. </poem> ====Elegia XVII. Ad Davidem Hoogstratanum, in gemellarum ejus filiarum natalem primum.==== <poem> S OLVE, gemelliparae conjux facunde Mariae, &nbsp; &nbsp; Munera Lucinae debita, solve pater. Ecce, tibi, tenero frangentes murmura risu, &nbsp; &nbsp; Exiguas tendunt utraque gnata manus. {{Versus|5}} Et laetis genitorem oculis matremque salutant &nbsp; &nbsp; Aurea spes generis, biga venusta, novi. [p. 112] Salvete o hiemis flores, salvete puellae, &nbsp; &nbsp; Mox quoque maturo non leve vere decus. Haec est vestra dies, primo quae vidit in ortu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Edere vagitus, ac puerile queri. Nunc etiam blandum ridetis, & oscula matri &nbsp; &nbsp; Uda lacessitis pangitis uberibus. Nunc etiam blaeso rumpentes gutture vocem &nbsp; &nbsp; Vultis inexpertis fingere verba sonis. {{Versus|15}} At nimium properatis: at o dormite sorores: &nbsp; &nbsp; Versabunt cunas Lallus Amorque duas. Ille ut jucundo resolutis membra sopore &nbsp; &nbsp; Leniat ingratae taedia longa morae: Hic ut vulnificos non intellectus ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Armet, & occultum muniat ore decus. Sic venient mores, venient cum moribus anni, &nbsp; &nbsp; Imperiique satis conscia forma sui. Et quisquam dubitet, qui vos modo viderit olim, &nbsp; &nbsp; In medio nasci frigore posse rosas? [p. 113] </poem> ====Elegia XVIII. Ad Samuelem Munkerum sponsum.==== <poem> A ONIDUM, Munkere, & Phoebi cura Latini, &nbsp; &nbsp; Illustris generi fama future tuo, Ecquid contentus poteras Pene&#239;de lauro &nbsp; &nbsp; Sutilibus myrtis abstinuisse manus? {{Versus|5}} Non poteras. sensi. vatum tutela Dione &nbsp; &nbsp; Te quoque festivis inplicuit pedicis. Te quoque non noto gaudet tetigisse flagello, &nbsp; &nbsp; Et sibi Phoebeis plaudit in exuviis. Talis in Eurydice suspirantem Orphea quondam &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ismarus incultis ingemuit scopulis. Cum juga, cum silvae, cum devia lustra ferarum, &nbsp; &nbsp; Excitaeque suis Na&#239;des e latebris, Certatim duros consolarentur amores; &nbsp; &nbsp; Lymphaque ab exesis humida pumicibus {{Versus|15}} Halitibus longis, & dulci suspiratu, &nbsp; &nbsp; Vatis inexhaustas combiberet lacrimas. Te quoque ab Idaliis incensum viscera flammis &nbsp; &nbsp; Isalaque & notis Amstela vorticibus [p. 114] Et toto doluere sinu, & videre gementem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sixia quem multis ante petita procis Indomito sineret pectus consumier aestu, &nbsp; &nbsp; Et praedam saevis esse Cupidinibus. Eurydicen tamen & lacrimis Rhodope&#239;us heros &nbsp; &nbsp; Flexit, & auratae deliciis citharae. {{Versus|25}} Nec tibi, quas omni coluisti aetate, Camoenae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricem ferre morantur opem. Ardet Sixia victa, & amoribus externata &nbsp; &nbsp; Non negat ipsa tuo ferre pedem thalamo. Felix, formosis cui nunc haerere labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Munkere, & caro cui licet ore frui! Felices ambo, qu&#238;s pennis alma secundis &nbsp; &nbsp; Non sterilem spondet Ilithyia domum! [p. 115] </poem> ==Jani Broukhusii lyricorum libri duo. == [p. 116: blanco] [p. 117] ===Jani Broukhusii lyricorum liber primus. === ====ODE I. D. M. MARIAE MAGNAE BRITANNIAE, FRANCIAE, HIBERNIAE, REGINAE.==== <poem> Q UANTAS sub altis Acrocerauniis Exercet iras magna manus Jovis, &nbsp; &nbsp; Qua terra, qua ponti profundum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intremuit, volucresque fulmen {{Versus|5}} Vibravit alas: talis in ultimo, Regina, luctuque & lacrimis tuos &nbsp; &nbsp; Funesta tempestas Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Attonuit, trepidosque Belgas. [p. 118] Heu triste vulnus! vulneris heu dolor {{Versus|10}} Acerbus, atrox, inmedicabilis! &nbsp; &nbsp; Heu plaga feralis, tribusque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditata regnis! Te scissa canas Religio comas, Te liberalis Munificentia, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Te luget invitis ademtam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casta Fides, Pietasque terris. Moresque, & artes pectoris aureas Sexum evagati, & nobile consilii &nbsp; &nbsp; Mirata robur, sempiterno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama novum dolet aere funus. O feminarum gloria Principum Quacumque currus Sol agit igneos, &nbsp; &nbsp; Quacumque per fluctus remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrequies sonat ira Nerei; {{Versus|25}} Zmaragde nostri lucide saeculi MARIA, gentis delicium tuae; &nbsp; &nbsp; Quid plectra, perfunctumque tristi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbiton ingeminare cantu Pergamus? omnis tecum abiit Lepos, {{Versus|30}} Tecum Voluptas, & chorus Artium &nbsp; &nbsp; Facundus, & pulsae citatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munditiae emicuere pennis. [p. 119] At Moeror atro pectore lugubres Singultat hymnos, & face fumida {{Versus|35}} Deformis insano lacertos &nbsp; &nbsp; Ense ferit, pavidosque vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frustra. Sereni te mediam poli Formosus Aether lumine vestiit &nbsp; &nbsp; Aeterno, & astrorum coronant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Pervigiles sine labe flammae. Illinc tuorum suscipe civium, Regina, curam; mater, ut antea, &nbsp; &nbsp; Jucunda subjectis, & orbis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mite patrocinium relicti. {{Versus|45}} Illinc triumphos Conjugis incliti Gavisa spectes, utque per hostium &nbsp; &nbsp; Caesorum acervos justa victor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Explicet invidiosus arma. Illinc, faventum munere caelitum, {{Versus|50}} Rerum beatam deplue copiam, &nbsp; &nbsp; Dignata tutari Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incolumes duce GULIELMO. [p. 120] <tr><td width = 222 align = center></poem> ====ODE II. AD PETRUM FRANCIUM. ==== <poem> E T me meorum cura sodalium, Et me relictae tangit amor domus; &nbsp; &nbsp; Et mens Batavorum per urbes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Anxia praetrepidat vagari. {{Versus|5}} Visendus altis Amstela moenibus; Ingentis ingens aequoris arbiter &nbsp; &nbsp; Visendus Ya, Ya magni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Progenies animosa Nerei. Illic amores inveniam meos; {{Versus|10}} Illic amicos, & memores mei &nbsp; &nbsp; Vates; &, ut defungar, illic &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Francius est amor ille noster. Franci, meorum conscie lusuum, Vivisne Franci? vive, & amabiles &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Annos, & insignem juventam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exige Apollineas per artes, Carus Camoenis, carus Apollini, Mihique rebus carior omnibus: &nbsp; &nbsp; Quem primum & has artes fatebor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Meque meas docuisse dotes. [p. 121] Tecum beati temporis otia, Curasque molli ruris in angulo &nbsp; &nbsp; Fallebam amaras: tecum amoenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aonidum spatiabar hortis. {{Versus|25}} Nos saepe picto vesper ab aethere, Nos saepe puro sidere Lucifer &nbsp; &nbsp; Vidit jocabundos, merique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Innocuos calices trahentes. Nunc vel recentis nos labor ingenii, {{Versus|30}} Vel si quid aevo restat ab aureo &nbsp; &nbsp; Una legentes detinebat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et celeres variabat horas. Nunc in remoto gramine devius Ducebat ardor Pieriam chelyn &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Plectro fatigare, & jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine sollicitare nymphas. Sed me Latini pectinis arbiter Parvo retentum fine co&#235;rcuit; &nbsp; &nbsp; Brevique circumscripta gyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vis animi melioris haesit. Talis reductae vallis in abdito Sinu sub alto lympha cacumine &nbsp; &nbsp; Per gramina & virgulta serpens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo trepidat susurro. [p. 122] {{Versus|45}} Non illam apricis caprea pascuis, Siticulosi nec dominus gregis, &nbsp; &nbsp; Siccusve collaudet viator, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum medius coquit arva Titan. Te magna forti dicere spiritu, {{Versus|50}} Te parva leni ludere barbito, &nbsp; &nbsp; Apteque formam fingi in omnem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pegasides docuere Divae. Te Cypris aequo ducta Cupidine Legit sacerdotem, & nivea manu &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Comtos tibi gestit capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idalia cohibere myrto. Tu plena magno vela moves mari, Sulcasque latis aequora cursibus, &nbsp; &nbsp; Grajos ut observes magistros: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos veteres renovamus ignes; Et miti ocellos sidere lucidos, Et basiorum mella, & amabiles &nbsp; &nbsp; Genas, verecundamque frontem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo modulamur ore. [p. 123] </poem> ====ODE III. AD THEODORUM DOPPIUM.==== <poem> D OPPI, tu tenerae conjugis osculum Ac dulces cupidus visere liberos, Natalis repetes delicias soli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cari requiem laris. {{Versus|5}} Illic militiae taedia mitibus Mutabis studiis, ad Solymae juga Et formosa sacro pascua gramine &nbsp; &nbsp; Commissum revocans gregem. Illic sub patriae tegmine populi {{Versus|10}} (Cum festus pariet laetitiam dies) Fusus, candidulos inter amiculos, &nbsp; &nbsp; Curarum aspera dilues. Me quamvis alio dura necessitas Invitum Batavo dividat a mari; {{Versus|15}} At non immemorem, non vacuum ignibus &nbsp; &nbsp; Cari pectoris arguet. Tu (si quid veterum cura sodalium Exhaustusque simul commeruit labor) Vivas vel Pylii saecula, sed tui &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Semper Broukhusii memor. [p. 124] </poem> ====ODE IV. IN LIBROS ANTONII BYNAEI DE PASSIONE CHRISTI.==== <poem> U LTIMA dum tecum mortem meditantis Iesu &nbsp; &nbsp; Docto revolvis pectore, Bynaee, & sacri reseras mysteria ligni, &nbsp; &nbsp; Ac triste Iudaeae scelus; {{Versus|5}} Quis neget aetheriis cognatam sedibus auram &nbsp; &nbsp; Duxisse scribentis manum? Deproperasse altis Cedronis flumina lucis, &nbsp; &nbsp; Mentem irrigatum quis neget? O lac, o violas, o florum quidquid ubique est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dulcesque caelitum favos! Non aliter gravidis formosum in nubibus arcum &nbsp; &nbsp; Natura pingit artifex. Tales mellilegae sub apricis collibus Hyblae &nbsp; &nbsp; Zephyrus colorat areas. {{Versus|15}} Macte tui longum felix, Bynaee, laboris, &nbsp; &nbsp; Et invidendae paginae: [p. 125] Macte isto, Bynaee, animo, quem proluit altus &nbsp; &nbsp; Caelestis imber gratiae: Et depone pios, monumentum dulce, libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Crucis salubrem ad stipitem. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====ODE V. AD PETRUM BERNAGIUM sanitati restitutum.==== <poem> C LARA Machaonii Bernagi gloria coetus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec cura Musarum levis, Tene ego Persephones erepto e carcere furvo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsisque Lethae faucibus, {{Versus|5}} Tene fruor redivivo, & pectore pectus amicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Artis tero complexibus? Tene fruor, tueorque tuos, dulcissime, vultus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix ipse credulus mihi? Gratia magna tibi, Paean pater, unde medentum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pendet salutaris manus: Unde sacri latices Aganippidos Hippocrenae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecunda vatum pectora [p. 126] Rore fovent dulci, mentemque caloribus aptam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dio furore temperant. {{Versus|15}} Gratia magna tibi, Paean pater. occidat ille &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Musicus sordet labor. Vivat, & extentos Bernagius inpleat annos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno parente te minor. </poem> ====ODE VI. IN HISTORIAM HORTI MEDICI AMSTELAEDAMENSIS AD MANES CAROLI CLUSII. ==== <poem> C LUSI, si quid adhuc sentis tellure sub ima, &nbsp; &nbsp; Nec segnis tua degravat ossa Letheo torpore lapis; huc nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Huc ades, o consulta sagacis {{Versus|5}} Naturae, veterumque tenax prudensque laborum, &nbsp; &nbsp; Telluris Floraeque sacerdos. Non erit Illyrios iterum tibi quaerere colles, &nbsp; &nbsp; Aut gelida reptare Pyrene. [p. 127] Aethere sub patrio Belgarum, & dulcibus umbris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Amstelii prope fluminis alveum, Sacra recognosces priscis incognita mystis, &nbsp; &nbsp; Alterius miracula mundi. Larga recognosces peregrini munera caeli, &nbsp; &nbsp; Exuvias fragrantis Eoi. {{Versus|15}} Quidquid odoratae privum genuere Moluccae, &nbsp; &nbsp; Armiferae quod litora Javae; Tabrobaneque ferax, lucenti nota Canopo; &nbsp; &nbsp; Mira fides! his germinat hortis. Edomitoque soli vitio, morboque palustri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amsteliis viret India lucis. Sed neque sola novos Matuta huc misit honores, &nbsp; &nbsp; Aut nigri pia Memnonis aula. Aspice quo dites spoliarint munere silvas &nbsp; &nbsp; Americes nova regna remotae. {{Versus|25}} Ignotisque tibi ramis pendentia poma, &nbsp; &nbsp; Ignotos mirare racemos. Hic nemus auricomum, hic varios induta colores &nbsp; &nbsp; Ruris honos Ananassa superbit: Ruris honos Ananassa, Deum dignissima mensis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnigeni Regina saporis. Hic platanus foecunda: & quo te carmine dicam, &nbsp; &nbsp; Naturae stupor ipse, Pudica? [p. 128] Hic, quod Marmaricas Barce vix inter arenas &nbsp; &nbsp; Excoctis enutriit arvis. {{Versus|35}} Hic, quod magnorum mater truculenta leonum &nbsp; &nbsp; Aequoreo tulit Africa tractu, Qua nimbis insessa furentibus & madida Austro &nbsp; &nbsp; Grande Spei latus explicat almae. Has, Clusi, tibi delicias (quis crederet umquam?) &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hollandus secrevit Apollo. Eductasque, vides, non nostro sidere stirpes &nbsp; &nbsp; Maturat sub sidere nostro. Quid non magnanimi potuit pia cura Senatus? &nbsp; &nbsp; Quid non Marsevenius ardor? {{Versus|45}} Hoc quodcumque loci est, tetrae tenuere paludes: &nbsp; &nbsp; Alcinoum modo provocat uber. [p. 129] </poem> ====ODE VII. IN NOTITIAM GERMANIAE INFERIORIS conscriptam a MENSONE ALTING, <i>Urbis Groninganae Consule.</i>==== <poem> A NTIQUITATIS Belgicae novum jubar &nbsp; &nbsp; Orbisque Romuli simul; Aperta rerum magne priscarum; decus &nbsp; &nbsp; Altingiani nominis: {{Versus|5}} Ut te Deorum quidquid est faventium &nbsp; &nbsp; Nutu benigno sospitet! Ut hos labores, mente conceptos gravi, &nbsp; &nbsp; Stylo explicatos masculo, Aeternet ille, digna qui virtutibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignis rependit praemia, Sempervirente laurea cinctus caput &nbsp; &nbsp; Pulcerrimus Deorum Honor! Jam laetiore fluctuantes alveo &nbsp; &nbsp; Circa Batavum limitem [p. 130] {{Versus|15}} Nymphas, & udo prosilire gurgite &nbsp; &nbsp; Video novos Palaemonas, Rhenus bicorni rura qua secans vado &nbsp; &nbsp; Prospectat undosum mare. Te Vitreus Visurgis, Albis te pater &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sonat citato flumine: Ulvaque laetus & palustri arundine &nbsp; &nbsp; Unsingis amnis patrius: Unsingis ille nemini notus prius, &nbsp; &nbsp; Expers vetusti nominis. {{Versus|25}} Quem tu tenebris erutum & longo situ &nbsp; &nbsp; Consul redonas Consuli. Huic nempe, cujus ex recondita penu &nbsp; &nbsp; Prisco salutem Belgio Nunc reddidisti, mox daturus alteram &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} (Sic Dii volunt) Germaniae. Quid tu? negasne? sed negare non sinit &nbsp; &nbsp; Pignus, quod orbis nunc habet; Quod publici favoris exceptum sono &nbsp; &nbsp; Aeternitatis ad tholum {{Versus|35}} Musae reponunt; quod perennes Gratiae &nbsp; &nbsp; Fausto secundant alite. [p. 131] </poem> ====ODE VIII. IN EJUSDEM NOTITIAE PARTEM ALTERAM, font size = -1>ab EODEM editam. ==== <poem> A NTIQUI Latii, antiqui dux optime Belgii, &nbsp; &nbsp; Altinge, rebus clara fax domesticis; Quas tibi pro tanto, pro tali munere, cives &nbsp; &nbsp; Dignas rependent promerenti gratias? {{Versus|5}} Per te custodes patriae condiscimus amnes &nbsp; &nbsp; Quo flumen ore, quove fonte solverint; Limite quo Batavos Rhenus discreverit agros, &nbsp; &nbsp; Vahalisque rapido largus exundans sinu, Quo Lavica tepens, quo Mosa feracibus undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ingensque sicci terminator Helius: Flevusque, Amisiusque, ac spumosi ostia Widri, &nbsp; &nbsp; Tethyi Batavae non pudenda nomina. Quantus & in terras violato foedere Nereus &nbsp; &nbsp; Rapacis iram gurgitis permiserit, {{Versus|15}} Atque domos, atque arva, atque oppida tota refuso &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nesas videre) texerit ferox mari. Per te reliquias, & nomina prisca locorum, &nbsp; &nbsp; Tot urbium, tot arcium cadavera [p. 132] Novimus, & longa ritus aetate sepultos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tot vetusti temporis vocabula Eruta de nigra caligine noctis opacae; &nbsp; &nbsp; Quales avorum tunc fuere sortium Deliciae sermonis, & inculti oris egestas, &nbsp; &nbsp; Hostem ferire doctior quam scribere. {{Versus|25}} Hanc tibi Dii patrii curam injecere: tuamque &nbsp; &nbsp; Res Foederata postulat facundiam. Macte nova virtute, & praecellentibus ausis, &nbsp; &nbsp; O saeculorum digne scriptor omnium Omnibus elogiis, qua Sol se condit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et qua rubente promit Oceano diem, Extinctis lucem rebus qui reddis, & arte &nbsp; &nbsp; Mentis disertae mortuos vetas mori. </poem> ====ODE IX. AD JOANNEM HUDDE, <i>Cum Urbis Amstelaedamensis Consul esset creatus.</i>==== <poem> E N iterum te pulcer Honos, te purpura felix, &nbsp; &nbsp; Huddaee, nostris praestitem rebus vocant; Ingentesque urbis curas caramque salutem &nbsp; &nbsp; Tuis reponunt creditas laboribus. [p. 133] {{Versus|5}} Sancte pater patriae (liceat mihi vera profari, &nbsp; &nbsp; Veroque dotes nomine eloqui tuas) Sancte pater patriae, tibi plebs, tibi curia gaudens &nbsp; &nbsp; Fremitu secundo surgit, & plausus jacit. Te resonat laetis pater Amstela fluctibus, urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jam puriore qua secat lympha suam. Addunt se Musae comites, & pulcer Apollo, &nbsp; &nbsp; Virtutis ille nobilis praeco tuae: Praesidii pars magna tui: nec notius ullum &nbsp; &nbsp; Limen salutant doctus Artium chorus. {{Versus|15}} Gaudet in auspiciis redeuntibus ipsa severi &nbsp; &nbsp; Astraea juris quae tribunal temperat; Et quae lucrifico perfundit moenia censu &nbsp; &nbsp; Beatitatis ductor Hermus aureae; Quique procellosas hiemes, qui sacra tridente &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nautis vocatus ponit aut tollit freta. Invidiae domitrix Prudentia certa nocentis &nbsp; &nbsp; Pro laureatis excubabit fascibus. Plurima descendet cornu bona Copia pleno, &nbsp; &nbsp; Hilarosque quina fruge ditabit lares. {{Versus|25}} Et quae sanguinei peccaverat ira Gradivi, &nbsp; &nbsp; Pax alma largo sarciet cum foenore. Dii date, ne meritis desit sua gratia tantis, &nbsp; &nbsp; Laetusque sortem civis agnoscat suam. [p. 134] Nominis Huddaei longum pia fama superstes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Gratis ut olim sancta sit nepotibus. </poem> ====ODE X. IN FUNERE JOANNIS HUDDE, <i>URBIS AMSTELAEDAMENSIS CONSULIS.</i>==== <poem> I NTENDE moestam, Melpomene, chelyn. Vixit Batavi gloria nominis &nbsp; &nbsp; Huddaeus, & sanctum senectae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nox operit tenebrosa honorem. {{Versus|5}} Te flebimus, lux Urbis, o Amstelae Altricis olim destina, nunc dolor: &nbsp; &nbsp; Te flebimus moestis ademtum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Civibus, & patriae gementi. Non quo recisas Fata tibi colos {{Versus|10}} Avara nerint, quove malignius &nbsp; &nbsp; Artaverit livor Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praecipitis spatium senectae: Sed quod secundis usque laboribus Perfuncta virtus, nunc miseram nimis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urbem, & laborantes penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tempore difficili relinquit. [p. 135] Heu efficacis consilii vigor Pudens, & alto pectore conditum &nbsp; &nbsp; Prudentiae robur, probique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Moris amor, facilisque virtus, Et frons sereno lumine comiter Communis, & mens artibus ac bono &nbsp; &nbsp; Incocta, Musarumque cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo fugitis? crepitante nimbo {{Versus|25}} Armorum Erynnis saeva trementibus Insultat arvis, funeraque urbibus &nbsp; &nbsp; Minatus, ac stragem, cruento &nbsp; &nbsp; Ense furit homicida Mavors. Ergo perenni cum gemitu dolor {{Versus|30}} Te noster urget; nec lacrimis modum &nbsp; &nbsp; Figunt, edacibusque curis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Moeror atrox, animique morsus, Non cum nitenti praevius aethere Ducit choreas Vesperus aureas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Non igne cum puro relucens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luciferi rota dulcis exit. Flent circum amoeni Na&#239;des Amstelae, Et lubricorum numina fluctuum, &nbsp; &nbsp; Quacumque per salsum capaci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ore ferox spatiatur Ya. [p. 136] Tu lege princeps, indociles regi Et temperato momine devehi, &nbsp; &nbsp; Undas co&#235;rcebas, severo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Colla domans animosa freno. {{Versus|45}} Quid mirum, amicis imperiis bonos Parere cives, cum fera Nerei &nbsp; &nbsp; Gens, atque inassuetae feroci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingenio famulentur undae? Salve supernis addite sedibus {{Versus|50}} Civis, beatus aetheris incola, &nbsp; &nbsp; Quem mente possessum tenace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem equidem atque animo occupabas. Nos te sagaci pectore consulem, Nos te fideli consilio patrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Dum vita, dum vires sinebant, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assiduo memorare cantu Pergemus ultro: dumque Diespiter Curru volucri tempora dividet &nbsp; &nbsp; Feracis anni, sempiterna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Laude recens animabis hymnos Aevi sequentis. nec minuet dies Moestos honores; ad tumuli aggerem &nbsp; &nbsp; Virtutis Huddaeae triumphum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postgeniti recinent nepotes. [p. 137] </poem> ====ODE XI. AD PETRUM BURMANNUM. <i>Felicia novae curationis exordia in Academia Trajectina ei gratulatur.</i>==== <poem> I NGENII, Burmanne, potens Latiique leporis, &nbsp; &nbsp; Lyraeque doctus efficacis arbiter; Jam tibi nutrices persolvunt praemia Musae, &nbsp; &nbsp; Stipendiorum non avarae mancipes. {{Versus|5}} Jam nova per veteres serpit tibi laurea ramos, &nbsp; &nbsp; Et publicus commendat otium labor. Te sibi res Romana, sibi te Graja vetustas &nbsp; &nbsp; Interpretem deposcit haud rudem sui. Utere sorte tua. sic fesso Atlante resedit &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In Herculis cervice siderum domus. [p. 138] </poem> ====ODE XII. IN JOANNIS BRANTII COMMENTATIONES PAULLINAS. ==== <poem> T ARSENSIS dum gesta doces illustria Paulli, &nbsp; &nbsp; Et fulmina oris, & gravem constantiam; Quaeque sub immani Judaeae pertulit ira, &nbsp; &nbsp; Infanda multa passus ob Christi crucem; {{Versus|5}} Branti docte, tuas numquid pia flamma medullas &nbsp; &nbsp; Edit, novoque cor amore inaestuat? Numquid ab aetheria prognatus spiritus aura &nbsp; &nbsp; Scribentis almo rexit igne dexteram? Felix, Branti, animi, felix praestantibus ausis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In aevitatis sic iture gloriam. Hoc tibi stravit iter genitor tuus: hoc face multa &nbsp; &nbsp; Monstrant avitae clara gentis nomina. [p. 139] </poem> ===Jani Broukhusii lyricorum liber secundus. === ====ODE I. AD SODALES. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; N ONDUM satis priorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sol mitigavit aestum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haeretque adhuc medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Siticulosus ardor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Quid mirum? ubi in profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mediisque scimus undis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsos sitire pisces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insana vis caloris! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivamus, o sodales, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aestumque leniamus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Capaciore vitro: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non, si procul paterno [p. 140] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic exulamus orbe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idcirco ademtus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Usus fuat bibendi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Lesbio po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ajunt vel inter arma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lato vel in profundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam fuisse curam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Curas ut unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dissolveret Lyaeus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quinimo Teucer ille, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bellator ille Teucer, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vino fugam levabat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Cinctus virente myrto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades Lyaee; Liber &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades, jocose Liber, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pater facetiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puer, capaciores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miscere perge conchas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Furere hunc juvat furorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suam bibat puellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicumque amare cordi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mihi quinquies dat HERSE : &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Potisque dein puellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libabimus vicissim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 141] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcissimae parenti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinum, atque Amori, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musisque, Gratiisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sic leniamus aestum. </poem> ====ODE II. AD NEAERAM <i>e vernaculo Hoofdii expressa.</i>==== <poem> S I non ingenuam nobilis indolem Mentitur facies, & decus inclitum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formae pectoris imis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Respondet penetralibus; {{Versus|5}} Illis me, mea lux, conde recessibus: Illo sepositus commodius loco &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutatae stationis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivam sorte beatior. Sed nubes animi pellere candido {{Versus|10}} Si te, Vita, juvat sidere; cor tuum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illa sede repone, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nostrum modo sumseras. [p. 142] Hic voti modus est metaque fervidi. Nam quis tam fatuis uritur ignibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ut, fido sine corde, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nudis gaudeat artubus? Quamvis Hippomenes fraude potens nova Tardarit volucrem virginis impetum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Schaeneida pomi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jactu ceperit aurei. Quid tu, consilio si superat tuo, Succenses juveni, Cypria, credulo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Festis ignibus orba, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grati turis honoribus? {{Versus|25}} Non istis animus concidit artibus: Sed fallax Atalantam & celeris fugae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cursum fregerat aurum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et versa in pretium Venus. Quod caeli tenebris, quod nemorum coma {{Versus|30}} Furtivos operit Luna cupidines; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viderunt tamen astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Noctis vigiles chori. Vidit caeruleo Vesper ab aethere, Dum saxis residens Cynthia Latmiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Sopitum Endymiona &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longo detinet osculo. [p. 143] Cur non (si vacuum corpus amabimus, Nec spes est animi prospera mutui) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blando figimus ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Duris basia cautibus? Quod si plena mihi gaudia destinas, Me dulci gremio, me patere unicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; His haerere labellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cordis participem tui. </poem> ====ODE III. Novam se Cupidini praedam esse. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ALLAX Amoris virus & irritos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Experto amores, plus vice simplici, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitare casses ac ferocis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insidias steterat magistri. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sed me decorae lumina Deliae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae parte quinta numinis imbuit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui Dione, me capilli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Retibus inplicuere densis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis fugaci cervus anhelitu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem per nivalem Taygetum premit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Venator, e ramo infideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda feris canibus pependit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 144] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me! furorem cor trepidat novum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenumque herili numine languidum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Suspirat. ah me! parce, virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parce meas animare flammas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per quem potenti vi decoris tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenes revinctum, bella, Cupidinem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per lampades, flammasque, & arcus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Perque tuos, mea fata, ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos si beato sidere conspicer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quondam faventes; haec ego myrteo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cortice exsolvam Dionae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmina postgenitis legenda: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} SIBI HOS OCELLOS CUM LEGERET LEPOR &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ET GRATIARUM ET CYPRIDIS HOSPITES ; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ADJUVIT ALMUS, DELIAEQUE &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; MUNUS HABERE DEDIT, CUPIDO. [p. 145] </poem> ====ODE IV. AD DELIAM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O frons marmore purior! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenis cum radiis micant! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O os purpureum! o genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Genae dulce rubentes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae mentem misero anxiam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae me surripitis mihi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitam datis & necem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo vos carmine, qua lyra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Condigne venerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum & carminis & lyrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo imbellior est sonus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec dotes animi decet, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec formae jubar aureum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vili deterere ausu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri, Delia, muneris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pignus nobilius cape, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imo pectore conditum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illic te invenies mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fibris cordis inustam. [p. 146] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc ego effigiem tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum, cum cava lumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longus obruerit sopor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portabo Elysium ad nemus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tristem trans Acheronta. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cultum facile & fidem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivacesque Cupidines &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Emirabitur; at tuis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidebit honoribus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nigri Juno Tyranni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum liveat ut libet: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum te, dum faciem tuam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bina conspicuam face, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel se judice comprobet &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Prima sede locandam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum punctum omne ferat sibi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frontis marmoreae decus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et os purpureum, & genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Genae dulce rubentes. [p. 147] </poem> ====ODE V. HYMNUS IN PACEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM furor saevi posuit Gradivi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tubae rauci siluere cantus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam Fides & Pax rediit supernis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exul ab oris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Pax Jovis magni Themidisque nata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu nimis longo male pulsa bello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Oppida & prisco viduata cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Arva revisit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Dircaei nova jura plectri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mitis Euterpe: bona Pax canenda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En ades mecum, citharamque festis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floribus orna. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque dum nostris fidibus sonanda es, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alma Pax, canos olea capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vincta, sis vati facilis, meisque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illabere venis. [p. 148] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O diem terris nimis auspicatum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auream o lucem veterisque massae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua redux tecum bona tot, tot orbi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Commoda ducis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne, precor, tutum meditare caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne fugam molire: tibi ecce venti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lene subsidunt: tibi ridet omni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequore Nereus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Te novo Tellus speciosa cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambit, & matrem reducem salutat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua duce haec ingens stetit universi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Machina mundi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque cum densum chaos & tenebrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cuncta confuso premerent duello; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, bona, aeternis elementa vinclis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite ligasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne parum sidos ruerent in ignes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deviae lymphae, tenuisque ut a&#235;r &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Ambiat terras, radientque picto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera caelo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quies lassi Dea mitis orbis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O decus rarum, viden&#146; ut serena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luce gaudentes amicire terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Gestiat aether? [p. 149] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut diem curru nitido reducens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gemmeum Titan pelago e propinquo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Surgat, & nostros meliore colles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestiat auro? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Te canunt multo sinuosa plausu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumina, & lapsus celeres morantur; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te mare, & motis Zephyrorum amoenus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiritus alis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu pedes quacumque moves decoros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nascitur nullis rosa blanda spinis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et croci dulces, Syriumque late &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fragrat amomum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ridet aeterni tibi, Diva, veris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suda tempestas: tibi mella durae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Depluunt quercus, liquidoque manant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nectare dumi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te Fides nulla temerata culpa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te probi Mores comitantur, & Lex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et decens Virtus, & amica pleno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Copia cornu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At procul caeco Furiarum in antro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit insanos Pietas Furores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit & diram Rabiem; & catenae in- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; frendet Enyo. [p. 150] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Da, precor, post tot mala, tot labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rebus optatam requiem Batavis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuas tecum comites secundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numine firma. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nulla fac tristis doleat colonus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Arma vastato volitare campo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spemve protritam gemat, & carentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messibus annum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Educet dulces sine fraude gnatos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cara dilecto mulier marito: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nulla confundant maculosa sacrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crimina lectum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ensis in falces abeat recurvas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vomis e longis coalescat hastis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque cristata faciant columbae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Casside nidum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil opus telis, modo tu Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prima non clausos tueare muros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lenis o tandem dare amica fessis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia Belgis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Si quid in nostris odii relictum est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbibus, si quid minus expiatum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In feros Turcas & inhospitalem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rejice Phasin. [p. 151] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bistonas diri lanient tumultus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Bistones saevis agitentur armis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfidi; & contracta gemant rubentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cornua Lunae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos tuus sanguis, tua cura simus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos amor: quos tu decores honestis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Artibus, quos tu radio benigni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numinis adfles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Interim ramis oleae sub artis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuum laeti modulamur hymnum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuam festo colimus frequentes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Carmine frondem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unde si dulcem liceat corollam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plectere, & nostrae tibi cura Musae est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec mihi myrtus, neque Apollinari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laurea serto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Ambiat comtos operosa crines. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi, rerum decus & voluptas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi parvo tenuis Thalia &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dedicat ore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume quae dulci modulata plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Accinunt castae pueris puellae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Panchaeos, Dea Sospitatrix, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Turis odores. [p. 152] </poem> ====ODE VI. IN PETRI COLARTII ET ELISAE HOFMANNAE DIEM NUPTIALEM.==== <poem> N OBILE depositum Phoebi castaeque Minervae &nbsp; &nbsp; Hofmanna, Musarum soror, Siren, Sparne, tua, & nemoris Philomela propinqui, &nbsp; &nbsp; Hymenaei ad aram ducitur. {{Versus|5}} Harlemiae sperate novum mox Orphea fagi, &nbsp; &nbsp; Materna quem finget chelys. Et tu, connubii vinclo dignande pudico, &nbsp; &nbsp; Beate sponse, dulcibus Virginis ex oculis flammam qui combibis acrem, &nbsp; &nbsp; Agnosce fortunam tuam: Ac reverenter habe. nec Div&#251;m contigit ulli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Habere Musam conjugem. [p. 153] </poem> ==Jani Broukhusii hendecasyllaborum liber. == [p. 154: blanco] [p. 155] ====CARMEN I. AD EPISTOLAM NEAERAE. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; T ENE, litera, tene m&#238; Neaera &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui testem animi suique amoris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Misit? tene ego conspicor beatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam illa dextera, lactea illa dextra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Illa candidula, illa mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castis ductibus exaravit, atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solitudinis ad meae latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussit visere, & occupare amantem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic vivam, bona charta, sic Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Coram sistar in urbe concupita; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut me non Arabum beata messis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non lauti tituli potentiorum, [p. 156] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec grandes cumuli pecuniarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec vel Regibus invidendi honores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tantillum hercule prae tuo lepore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prae tua ingenua benignitate, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Possint afficere, aut juvare amantem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mene, litera, men&#146; putas Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obliviscier, & putare parvi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnes delicias, jocos, amores? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah prius Arabum perite messes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perite o tituli potentiorum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et grandes cumuli pecuniarum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vosque Regibus invidendi honores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quin prius peream ipse, & ista mecum. </poem> ====CARMEN II. AD l PETRUM FRANCIUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F RANCI candide, ter venuste Franci, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid ex animo fugatus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo Broukhusius tuus sodalis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicum ludere saepe, cui solebas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Olim credere seria atque nugas; [p. 157] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum ludere qui solebat olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tibi credere seria atque nugas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid te pudet exteris in oris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Absque ulla prope collocutione &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prorsus negligere immerentem amicum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te inquirere, non rogare saltem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid rerum gerat, aut quibus severas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fallat lusibus occupationes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At culpam, puto, deprecatur omnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tuis quem numeris vocas ad astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnus Archithalassus, & frequentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausus & favor & decus coronae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tanti mihi sunt tui labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, nec furor ille, Mantuano &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qui praefiscine proximus furori est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tam longae ut veniam vocationi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dandam ullam rear, atque epistolaris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec commercia desinam negotii. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare (ni mihi supplicabis ultro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Et te poenitet oscitantiae hujus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Paucis, si valeam, diebus ad te &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingens horribilis sacerque Iambus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus frigoris & mali veneni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ibit, unde tibi, o amice, febris [p. 158] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Praesens omnibus aestuet medullis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui numquam, veluti Catullus olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urtica medearis otiove. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu, si sapias, malum caveto, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franci: sic soleo meos amicos. </poem> ====CARMEN III. AD DAVIDEM BERGIUM ET HENRICUM HASIUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ERGI, dulce mihi meisque nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hasi, dulce meis mihique nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid vos facere augurer, remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc ad litora Doridis Batavae? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ecquid me facere auguramini ambo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sub caelo positum benigniore? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non caeli favor hic benignioris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non umbrae nemoris sacrae propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mulcent m&#238; trepidas levantve curas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solus (nam quid agam?) meos sodales, [p. 159] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec solus tamen, & meos amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Optata teneo allocutione, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jucundis premo & adligo lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mallem frigora Doridis Batavae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Mallem Nerea vel tumultuantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobiscum bibula tueri ab acta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes quam nemoris sacras propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Umbras, & nitidi fluenta Vechtae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solus prospicere humidis ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergone illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felixne illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nobis lare conditis sub uno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Antiquam exhibeat beatitatem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfundat solito lepore mensam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Amatosque simul simulque amantes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jungat foedere triplici sodales? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si haec aurea lux redibit umquam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O laetos ter & amplius sodales! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O lucem ter & amplius beatam! [p. 160] </poem> ====CARMEN IV. AD CAROLUM CRUCIUM Sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; E RGO, Carole, nuptias, relicto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lecti coelibis otio, parasti? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo te niveae decore formae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miti placidae pudore mentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Castis moribus, aureoque vultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caris detinuit Maria vinclis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Euge, Carole: cui venusta Cypris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Juno savet, & benignus Hymen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc o agmina blanda Gaudiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Huc o Deliciae, Jocique molles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lascivia casta; virginumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terror, Connubii parens Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura virgine purior Cupido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos o viduae perite Noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et suspiria, & inquieta Cura; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tot millia mille Taediorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot dulcis nitidis Maria ocellis [p. 161] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In imas animae sui latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vibrat millia multa spiculorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Tuque o Pronuba, tu Marita Juno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu Lucina magis probas vocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos nunc auspicio bono jugasti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post foecunda suos revise menses. </poem> ====CARMEN V. IN SOMNIA. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <font size =+3>N IGRA Somnia nigriora nocte; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morpheu perfide, ter sceleste Morpheu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenebrae improbulae, improbae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae m&#238; Deliolam meam abstulistis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et longa tenuistis in querela &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illusos trepida quiete ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin vivit mea vita, amare amantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes perpetuo parata in annos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin valet mea Delia, & querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Longas ah nimis ah nimis querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa diluit osculatione. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos ite procul genus molestum, [p. 162] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infidum genus: ite foeda Noctis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedae progenies, sceleste Morpheu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Morpheu perfide, perfidae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nigra somnia nigriora nocte. </poem> ====CARMEN VI. AD DAVIDEM BERGIUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Q UIS, Bergi, calor ille inauspicatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tantum capiti creat dolorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo? quis calor ille tam molestus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te, seu lateri incubas sinistro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu dextro lateri incubas, pedesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc huc nunc alio movere pergis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insomnes adigit cubare noctes? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nondum tamen omnis ardet aether, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec stella Icariae nocens puellae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siccat fluminis alveum propinqui. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu saeve calor, calor tyranne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui meum excrucias mihi sodalem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I quo te vocat inquietus Eurus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad mundi spatium extimum aestuantis, [p. 163] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Nec mecum excrucia mihi sodalem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod ni continuo facis, paratus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Culpae corrigere omne quod patrasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adsum perfide, perduellis adsum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te cedere qui perire cogam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quaeris, qua ratione sit futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te cedere, & ut perire cogam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri frigore carminis peribis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod vel frigore frigidum mage ipso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te unum modo, sed necare tecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Trecentos alios queat calores. </poem> ====CARMEN VII. AD THEODORUM JANSONIUM AB ALMELOVEEN Sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J ANSONI Clariae sititor undae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jansoni medicae sititor artis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tot vulnera Romuli nepotum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felici modo dextera abstulisti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qui Coi senis auspicatus haeres [p. 164] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fatorum celeres moraris alas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid nunc tibi praesidii relictum in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Istis artibus, artibus medendi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morbis corporis ingeniique morbis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} En en, ureris: & ferox Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musas negligit ac Deos medentum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En en, ureris: & decus tuorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic visum Veneri) suis ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suis illicibus puella ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Immerzelia vindicat laborum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illi mysta futurus &#224; Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in tremulis micant ocellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in roseis sedent labellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cujus in niveis latent papillis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Deliciae, Joci, Lepores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Blanditiae, Lubentiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque omnes Veneres Cupidinesque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O factum bene! o venuste noster! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Pro te Gratia, Cypris ipsa pro te, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro te stat niveis Cupido pennis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam felix, tibi, jam beate sponse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabit se cupidas tremens in ulnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exorata tuis puella votis, [p. 165] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnium omnibus expetita votis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula bella, mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula, quae tuo pudori &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tristes exequiae parantur! exi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exi, vane pudor. moraris? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quid nugas agis, & resistis? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam facem quatit auream decorus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, & pede candido cubile &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumsultat honestior Voluptas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec scena est tua, sponse; casta scena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Haec est fabula nunc agenda vobis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare per genium tuum, tuaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junonem Catharinulae, &#224; Latinis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immerzelia jam Pelasga Siren, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Immerzelia jam Latina Suada est. <!-- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; SOLYS AMOR MORBI Non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; AMAT ARTIFICEM. --> [p. 166] </poem> ====CARMEN VIII. IN SAECULUM PERRALTI. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S AECLUM mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum, Gallica Musa quod polivit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et gustu dedit esse Gallicano, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc est praetenero atque nauseante; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Saeclum, quod fatuae regunt puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cirratique probant puellulastri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui sordent veteris reperta Musae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque infantia, debilesque nervi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui magno Latiae parente linguae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praestant causidici Parisienses; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui vatum pater & pater Deorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infelix clypei faber Pelasgi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Large vapulat, & Maroniani &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Majestas genio febriculoso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Versu raditur, innocente lima: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid pro tot meritis tibi Pelasgae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabunt, quid Latiae dabunt Camoenae? [p. 167] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s te muneribus remunerentur? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quarum scilicet interest rotundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec Grajo tamen, ore vapulare. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Pelasgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Latinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musae, mobile Saeculum, precantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Ut sis quod fueras, tuoque jure &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Malignos facias malosque versus. </poem> ====CARMEN IX. IN PETRONIUM LARVATILEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S ALVE nec Natio libelle naso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec lingua facili neque elegante, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sane nimis Attici saporis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Proles patris imaginosa Galli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Tu te ludere credis, & jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Romano sale, Gratiis Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tun&#146; fucum facere auribus Batavis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O inscitia ruris inficeti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O vecordia putidi cerebri! [p. 168] </poem> ====CARMEN X. IN CALUMNIATOREM GALLUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B UHURSI pater Elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Limati ingenii perite censor; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quamquam te vitio ferunt creatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, qui criticum timent acumen) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Vim postquam genii venustam amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ac motus agiles, bonamque mentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certis limitibus co&#235;rcuisset &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Virtus illa tuae sagacitatis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid tantum Borealium virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} De te commeruit misella turba, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germani puta, Belgiique cives? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid nos prodigii loco tenendos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Censebas, & haruspicem vocandum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aedilemque, bonae vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Si quandoque pares tuis fuisse &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gallis arguimurve credimurve? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo quidquid amabile ac venustum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestris finibus omne continetur. [p. 169] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergo barbaries sumus stuporque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vappae, quisquiliae, meraeque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et ludibria Celtici nitoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicumque ad gelidos fati Triones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Torporem hausimus a&#235;ris maligni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Heu heu nos miseros malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos extra genii decentis oras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ejecit patris ira Gallicani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc aeraria turba circum amoenum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parnasi nemus innubasque lauros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ceu ranae vel hirundines, vagamur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos Hectoridae, propago Div&#251;m, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelum ducitis undequaque purum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Afflati radio sereniore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiratis violas, crocos, amomum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et meras Charitas, Jocosque, Risusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et meras Veneres, merosque Amores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis ingenium politum, & acre, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardens, flexanimum, jocosum, amoenum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis omnia Dii dedere magni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hinc tot Historiae, tot hinc Novellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Milesia, amabilesque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Aenigmata plexa, prurientum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longae deliciae puellularum. [p. 170] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam fabri jocosis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Eleganter ineptiunt libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam suas po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ancillas sibi reddidere Musas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos fumos olidae Nicotianae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos coctae Cereris gravem vaporem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ructamus tumidi, malosque versus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rauco gutture fundimus supini: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Lotichius, Sabinus, Hessus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Grotius, & tener Secundus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum deliria gentis ista crassae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Rident Castalides, paterque Paean. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id Gujetus abominatus olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedo stigmate BARBAROS notavit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedi carminis exsecrandus auctor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id nuper quoque, te ducem secutus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Firmavit bonus ille Bajuletus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctorum rudis arbiter virorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed tu nos gravius, Pater venuste, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Implacabilibus premis libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec tantum modo barbaros, sed ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Aequales facis ire Moscovitis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequales, Pater alme, Moscovitis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junxisses potius, diserte noster, [p. 171] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum Muhamedicae nitore Portae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque, si modo vera vis fateri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Una haec natio Gallico favore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Digna creditur, inque Christianos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam pridem parili furore saevit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si tanto tamen excidunt honore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germanique simul simulque Belgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nec te judice Moscovita vates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Differt Teutonicove Belgicove: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam vellem caperes, amoenitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Promeconde facete Gallicarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile Teutonis po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Rectum, magnificum, decens, sonorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale denique, cui Racinus ipse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Boilavius invidere possint, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu, non similes tui trecenti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id si per maciem febriculosae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Mentis blande tibi Pater liceret, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec caligo oculos teneret aegra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam (nec fallimur) ipse jam negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale umquam ingenio vel arte quidquam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Moscovitam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Aut ut simplicius loquar, negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Jesuitam. [p. 172] </poem> ====CARMEN XI. IN CARMINA HULLERIAE, POETRIAE GALLICAE.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; V ENAE Hulleria Musa delicatae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota mellea, tota mollicella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota Pieriis nitens ligustris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quam te memorem, canora Siren! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O rosas & amaracos Deorum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O convivia sumtuosa Phoebi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali pectine Lesbia illa Sappho, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali personuit Corinna plectro. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam (nisi moverit bidental) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Perraltos tibi conferat trecentos? [p. 173] </poem> ====CARMEN XII. IN CATHARINAM LESCAILLE po&#235;triam Batavam. Ulciscitur eam carmine Latino pro usu carminis Belgici sibi denegato.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P INDI gloria Belgici puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui surgunt Heliconiae puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile fecit aureumque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cujus Broukhusium suavitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Expertem voluit, suaeque Musae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usuram imperiosa denegavit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illam Broukhusius novis phaleucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ulciscitur, & quidem Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suas ne capiat superba laudes. </poem> <center>BONUM. FACTUM. HOS. VERSUS. NE. QUIS BELGICOS. FACERE. VELIT. EDIXERUNT MUSAE. ROM. </center> [p. 174] ====CARMEN XIII. NUPTIIS DANIELIS JOANNIS BERNARTII, REIP. AMSTELAEDAMENSIS JUDICIS, ET MARIAE SIXIAE. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A DESTE O Veneres Cupidinesque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lubentia laeta, Faustitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquis thalamos Deus jugales &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casto perficis adjuvasque nutu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Namque Sixia, Sixia illa digna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Avo Consule, digna Patre virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bernartii cupidas itura in ulnas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis auspicibus domum vocanda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos propagine ducite ex utraque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laeta germina, surculos tenellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos confundite sanguinis vetusti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc vestigia & inde per pusillos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spem longam generis boni, Quirites. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc Bernartius, hoc vicem Mariae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Votis Sixius omnibus precatur. [p. 175] </poem> ====CARMEN XIV. IN DAVIDIS HOOGSTRATANI POEMATA VERNACULA.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USA candida candidi po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Aoniae colona silvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te exosculor! ut juvat suaves &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspensa inbibere aure cantilenas! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu myrto nitidum decora crinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas connubii faces celebras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitae pia praemia innocentis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu tu funeream tenens cupressum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanctis manibus is comes, gravemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solaris tumulis diserta luctum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu te ludere, seu juvat jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et doctas sale, sed pudente, chartas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intertinguere nobili paratu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces versiculi, venusti, amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et graves simul, & simul tenelli, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Pieri candidi po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Semper vivite, semper invidendo [p. 176] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Batavi eloquii vigete cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum stabit Batavis honos Camoenis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Dum terram pater ambiet Batavam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nereus murmure belluosus udo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Canum Nerea dum secabit audax &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pubes litoris inquilina nostri. </poem> ====CARMEN XV. AD JACOBUM WILDIUM GENETHLIACON.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C USTODI Genio, beate Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sexagesima liba dum parantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et natalitiae dapes, & alto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cratere corymbifer Lyaeus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Peccem, ni precibus piisque votis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diem concelebrem tuum, meoque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indictum patiar perire cantu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc Libethrides, hanc Apollo lucem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Signarunt melioribus lapillis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cadentemque piae sinu parentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepit gremio Thalia dulci. [p. 177] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunas movit Amor manu tenella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et primas tibi dulce vagienti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detersit lacrimas nitente pluma; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Esses ut pater omnium leporum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et castae Veneris frequens satelles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc connubia laeta, liberorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc grex floridus, & decore formae & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cultis moribus eminens propago. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec minus tibi Diva risit illa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae Pandioniam tuetur arcem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Altrix ingenii Minerva amoeni; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec minus tibi florulentus Hermes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctarum vigil artium patronus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Esses ut veteris peritus aevi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Custos, qui studio laborioso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta plurima mente parturires, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s priscum Latii decus potentis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longis non sineres perire ab annis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Wildi noster amor, venuste Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec sunt dona faventium Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tagi divitibus priora arenis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quod Maeonius tacente fluctu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intra litora volvit Hermus aurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} O felix pater, o marite felix, [p. 178] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Servent Dii faciles, tuique, sanctam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Domum, sospite te, tuaque Vita, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lucis saturos vocante Olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post longas senii moras quieti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Componat pia turba liberorum! </poem> ====CARMEN XVI. AD CATULUM SUUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L OBBI candide, delicate Lobbi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem Belgice, nunc Latine Lobbi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid te quid rogo reddidit po&#235;tam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An quod sis solitus cubare mecum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An quod, qui dominum colis po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Contactu quoque factus es po&#235;ta? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An sacri nemoris decens venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus accola jam diu fuisti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inspirat lepidos, amice, versus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Certe quidquid id est, disertus Hercle &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque amabilis & bonus po&#235;ta es: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec te corpore quam vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magis suspiciunt probantve Musae. [p. 179] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, quod superest, ego atque mecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Patronus tuus omnibus medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adnitemur, ut orbe sub Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne sit pulcrior ulla te catella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne Latinior ulla te catella. </poem> ====CARMEN XVII. IN COMMENTARIOS ARTIS PICTORIAE GERARDI LAERESSI. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L AERESSI artifices videre ductus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miracula vividi coloris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicui contigit, hic beatus ultro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Naturae potuit videre operta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jam nec cortice semicincta clauso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum qualia Dii vident Deaeque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta est mirificae manus potestas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docti gratia tanta penicilli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidit Nemesis, virumque longis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Damnavit tenebris, & orba lucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressit lumina nigricante velo. [p. 180] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O duram Nemesim, o maligna Fata! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nec sic tamen omnis ille nobis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeressus periit. sagace mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Lustrat lumine quidquid undecumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae arti peperit suum decorem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid sedulitas, laborque felix &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa contulit aemulatione; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid tot varii creant colores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quantis nec pluvius relucet arcus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec solatia caecitatis, haec sunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duris otia ducta sub tenebris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crevit pervigili tenore charta, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illustrans facili docentis ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quae mysteria condidit vetustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quae multiplici labore saepta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non omnes voluit docere mystas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Salve docte senex, o aurearum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Princeps conditor elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Foecundae pater & magister artis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nunc in foliis virescit istis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eque ipsa bene pullulat papyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annorum domitrix decora laurus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nomen vetet interire clarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et noctem invidiae geluque vincat. [p. 181] </poem> ====CARMEN XVIII. ELICIUM AD PHAEDRUM TERTIIS CURIS DAVIDIS HOOGSTRATANI PROCURATUM.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USARUM rosa amoena, ver Diones, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imber auree, pulle Gratiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castae simplicitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre venuste, Phaedre prodi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qualem Particulo probavit olim, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prudens Eutychus, omnis & virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postilla chorus elegantiorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Purae amabilitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siren Thressa, Remi canora a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu sordibus inquinatus Oscis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Truncatusve pedem, minorve nasum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Trahes ridiculos miselle lumbos: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed purus, nitidus, tuus, tuoque [p. 182] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Totus carmine & integer nitebis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis candida Noctiluca puro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget aethere in aureis quadrigis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis in tremuli quiete ponti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formoso rubet Hesperus sub ortu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non debes stolidos timere ronchos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non fastidia plebis inperitae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te docti accipient sinus, & auris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amabit veterum capax leporum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. </poem> ====CARMEN XIX. VIRTUTI ET MERITIS GULIELMI WILDII, <i>cum in ordinem Jurisconsultorum cooptaretur.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R EGINAE Themidis novelle mysta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Wildi candide, digna Patre proles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post stipendia justa, post labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inpensos studiis, forensiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Curarum meditationi ad unguem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exactae tetricum, novos capessis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed pridem tibi debitos, honores. [p. 183] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc forum vocat, & sacrum tribunal: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ad commoda tristium reorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Veras incipies movere pugnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Miles numinis incruentus aequi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte laude nova, venuste Wildi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu Musis & Apollini paterno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Divis mitibus elegantibusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Infers Justitiae severum honorem. </poem> ====CARMEN XX. IN PETRI RABI CARMINA SACRA.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P RODI candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii diserta Rabi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non laurove hederave comta crinem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed Jordanis in amne lota sacri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et caelestibus inplicata gemmis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, caelitumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas delicias favente Christo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Orbis sparge per ora Christiani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos vatum chorus ille sanctiorum, [p. 184] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos Clemens meus ambiisset hymnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tales Flaminius sonante plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus numine dividebat odas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii canora Rabi. </poem> ====In po&#235;mata vernacula JOANNIS PLUMERI. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R ISUS, Blanditiae, Procacitates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci Basia dulciora melle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et blandi puer artifex veneni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tinctae sale Gratiae Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Has, Plumere, tibi dedere chordas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s nec mollius elegantiusve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspirare suos queant amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grajarum chorus Elegantiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis de patrio Venus profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pulcros sustulit invidenda vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec caeli facies amoenitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pleno radiat decenter orbe &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura nocte soror superba Phoebi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam neget esse te po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cui laurus meritos odora crines, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Regale sinus pererret aurum? [p. 185] </poem> ==Jani Broukhusii eclogarum liber. == [p. 186: blanco] [p. 187] ====ECLOGA I. MENALCAS. AD REVERENDISSIMUM CELSISSIMUMQUE PRINCIPEM FERDINANDUM, PADERBORNENSEM & MONASTERIENSEM EPISCOPUM, COMITEM PYRMONTANUM ET liberUM BARONEM DE FURSTENBERG, &c. ==== AEGON, THYRSIS. <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ORTE sub a&#235;ria quercu consederat Aegon, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua sacrum pater Amisius per pinguia rura &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumen agit, tenero praecinctus cornua junco. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Juxta erat & Thyrsis: ambo cantare periti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ambo pares aetate, pares & amoribus ambo. [p. 188] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita vicinum Thyrsin prior occupat Aegon. Ae. Thyrsi quid aestivum toto te pectore solem &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepisse juvat? mecum hanc succede sub umbram. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum inter densos captabis frigora ramos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mecum divinum cantabis & ipse Menalcam. T. &nbsp; Imo ego vel ranis videar tibi ineptior ipsis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raucior aequoribus, contemta vilior alga, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His ignobilior tribulis, si nostra Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fistula, si meritos obliviscatur honores. Ae. (15}} Illum vastati miserantem incommoda ruris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dispersosque greges, raroque mapalia culmo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Pales, ipse & laetis excepit Apollo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausibus, & laetae passim applausere Napaeae. T. &nbsp; Ille meos habeat (meruit quoque solus) amores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Audiat ille meos, qui reddidit otia, cantus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et, Procul hinc, dixit, procul hinc feralis Enyo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pascite oves pueri, & pascite, ut ante capellas. Ae. Haec quoque (nam memini) senior praedixerat Almo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Almo fatidici pignus memorabile Phoebi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tempus adest pueri, quo magni cura Menalcae &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia det populis, concussis otia silvis. T. &nbsp; Haec quoque (nam memini) referebat fama, Menalcam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quem Tusci celebrantem Tibridis amnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His umbris, his arboribus decus omne futurum, [p. 189] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellentem spinas, & pinguia culta rigantem. Ae. Ut gregibus taurus decus est, ut matribus haedi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus arboribus, flores ridentibus hortis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu decus omne tuis. sub te pastore, Menalca, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utilius vigilat praescripta ad munia pastor. T. &nbsp; {{Versus|35}} Gaudet ager, gaudent pecudes, magnumque Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et placidi soles & mobilis aura Favonii &nbsp; &nbsp; &nbsp; Acceptum caelo testantur; & aethere toto &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intempestivos compescit Jupiter imbres. Ae. Liber & Alcides, & virtus clara Quirini &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Templa sibi posuit. meruit quoque ponere templa. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et te, si qua fides, olim sacrabit olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gloria. Jam votis, jam nunc adsuesce, Menalca. T. &nbsp; Has tibi ego dulces dulci cum matre columbas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi ego violas, & suave rubentia fraga. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Quae si grata tibi, sacras tener imbuet aras &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agnus, & hoc ipso statuam convivia luco. Ae. Est mihi bissenis quae gallina incubat ovis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nobilis & plumis, & cono nobilis albo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si propria haec fuerit, nostris de vitibus addam &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Bis duo Rhenano certantia pocula Baccho. T. &nbsp; Sis bonus, o, felixque tuis, divine Menalca. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat, e magna cum venerit urbe, bubulcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat upilio, te vinitor omnis & omnis [p. 190] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messor, & hirsutae ediscant nova carmina valles. Ae. (55}} Te rigui fontes, te murmure saxa canoro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te, pater, e tilia cantet nemoralis a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te volucrum certet genus, & genus omne ferarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mollibus in pratis densa stipare chorea. T. &nbsp; Quale nitet puro lustratum sidere caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum matutino subsultant rore cicadae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quale rosis hilares cum texunt lilia Nymphae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis agris facies, agros lustrante Menalca. Ae. Quale melos vel lusciniae, vel cantus olorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut ubi formosae terram plausere puellae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Quale per aestivas errat qui rivulus herbas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale sonat magni vocalis arundo Menalcae. T. &nbsp; Dulce satis imber, nascentibus aestus aristis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulce levem gelida somnum captare sub umbra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vituli mugitus, & alta turtur ab ulmo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dulce parens gnato: nobis tua cura, Menalca. Ae. Tardus eas ad magnanimi promissa Tonantis &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera: tardus eas: nos te hac tellure moremur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic pater, hic princeps dici merearis, amesque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuaque accipias solenni carmina pompa. T. &nbsp; {{Versus|75}} Nos tibi maturos praesenti demus honores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos te, magne pater, te ture colamus, & aris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu gregibus facilis adsis, tu vota precantum [p. 191] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipias, faveasque tuis, pater optime, sacris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talia cantabant pueri: cantantibus illis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Lanigeri tacuere greges, tacuere capellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa quoque, ut nomen melius captaret amatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura per intonsos ibat lenissima ramos. </poem> ====ECLOGA II. CORYDON. AD JOANNEM SIXIUM, REIP. AMSTELAEDAMENSIS JUDICEM. ==== <poem> E T locus, & verni facies mitissima caeli, Et Zephyri molles nova per virgulta susurri Exhilarant animum, dum ludimus. Accipe, SIXI, Quae mihi deserto dictarunt rure Camoenae, {{Versus|5}} Accipe, nec pigeat Musas committere Marti. Usque adeo multum est assuescere. Non minus ille In faciles choreas & lusus solvitur, ac si Ad Venerem exhausto mitis paret ire duello. Nec minus hae pilo discunt galeaeque tubaeque {{Versus|10}} Virgineas aptare manus. Nunc ruris amoeni [p. 192] Umbrosos vocat in saltus me verna voluptas, Ut vacuus mecum dulces Corydonis amores Evolvam, nostro Corydon si carmine gaudet. &nbsp; &nbsp; Dauliadum grex blande, modos qu&#238;s Delius ipse {{Versus|15}} Suggerit, & liquido permulcet guttura cantu, Cernitis ah Corydona suis liquescere flammis? Cernitis? an gelidus circum praecordia sanguis Obstat, & antiquum tristes horretis amorem? Carmen amor vestrum atque incesti Tereos ira. {{Versus|20}} Nunc procul a patria, procul a Pandionis arce Extorres, tremulo mulcetis ubi aethera plectro, Semper Ityn ah semper Ityn geminatis ademtum. Me quoque per terras & vasta per aequora vectum Saevus amor sequitur, comitemque haud abnegat ultro. {{Versus|25}} Ille etiam Frisias mecum lustravit Athenas Improbus, ille etiam saltus penetrare Sicambros Sustinuit mecum, signansque in cortice flammas Nescio quid lusit. Moestae gemuere Napaeae, Atque ita: Quid vano juvat indulgere furori? {{Versus|30}} Ne quaeso ne crede udo tua carmina libro Infelix: nequeunt Francas durare secures. Atque utinam pariter nostros absumpserit ignes Hostis, & insano finem praescribat amori! Haud equidem infelix dudum demensque vagarer. [p. 193] {{Versus|35}} Ibo, ibo quocumque pedes, quocumque per aequor Vela ferunt: hostem quaeram, mortemque lacessam. Quidni? tam vilis levis est jactura po&#235;tae. Quid loqueris Corydon? quae mentem insania versat? Nec te saevus amor, nec te contemta Dione {{Versus|40}} Insequitur: potius fortunae tela sinistrae. Haec te vel mediis bellorum fluctibus aegrum Detinet, aut procul hinc peregrina in gente moratur. Quid? nuper patrios casu delatus in agros Agnostin&#146; veteres dilecto in pectore flammas? {{Versus|45}} Agnovi, Galatea, tuoque a lumine vitam, Invisa jam jam cessurus luce recepi. Heu ubi nunc tremuli nutus, oculique loquaces? Basiaque humidulis utrimque impressa labellis, Qualia vel dulces optent fixisse columbae? {{Versus|50}} Collaque lascivo toties liventia morsu? Omnia mecum una perierunt gaudia luce. Ceu quondam Zephyro rosa colludente decorum Extulit os, totique novum decus addidit horto: At pluvia perfusa gravi, quassataque ab austris, {{Versus|55}} Languidulum collo flectens caput exspiravit. Cur mihi non tecum longas requiescere noctes Fas erit, & tecum longos producere soles? Unus amor quoniam felici foedere binos [p. 194] Compulit, & tibi me, mihi te promisit habendam. {{Versus|60}} Ilicibus patulis hederae ludentia stringunt Brachia; vitis amans frondosam amplectitur ulmum: At me, si patrios fas est remeare penates, Non hederae vincant nexus, non vitis in ulmo. Tunc mihi nemo umquam vel prudentissimus ullas {{Versus|65}} Suaserit ire vias, aut te, mea vita, relicta Militiam tentare novam, mortisque labores. Tunc propter salices patriae quae margine ripae Incumbunt fluvio, molli projectus in herba Tecum foecundi mirabor gaudia ruris. {{Versus|70}} Tecum languidulo componam lumina somno, Sol ubi jam medius, suadentque incendia somnum. Tu qua pura fluit lucentibus unda lapillis, Mecum una timidos captabis arundine pisces: Aut ubi levis ames turdos decepit edaces, {{Versus|75}} Autumno ridente, epulis gaudebis inemptis. Hic meus inviset festa me luce Menalcas, Et Charitum decus, & Musarum cura Menalcas. Huic mea vernantem texet Galatea corollam Mollibus e calathis & purpureo hyacintho, {{Versus|80}} Et thyma fragranti ludens variabit acantho. Huic ego pastorum lusus, huic ruris amores, Huic mea silvestri modulabor carmina canna: [p. 195] Ut Glycera simplex flagraverit Alphesibaeus, Callidaque ut Glycere deluserit Alphesibaeum. {{Versus|85}} Ille mihi pictis evinctus crura cothurnis Arma canet graviore sono, tum funera regum Atque exundantes depinget sanguine campos. Interea clauso procedet vesper olympo, Et stabulum pastae repetent, mea turba, capellae: {{Versus|90}} At nobis hilari frugalia fercula Baccho Diluet, & fructus ridens Galatea salubres Ipsa ministra feret. Tum me nec purpura Regum Nec fastiditae castis pastoribus olim Urbis deliciae capiant. Mihi paupere cultu {{Versus|95}} Posse frui detis, Superi, mihi paupere tecto Tranquillos agitare dies, securaque fastus Otia, nec luxu mentem cruciare protervo. &nbsp; &nbsp; Haec Corydon. Vos haec facietis maxima, Musae Sixiadae, cujus meritis pronoque favori {{Versus|100}} Quidquid id est doni ferimus, carmenque sub ipsum Condimus assultum Martis, Gallique furores. Quod si infelices posito certamine Belgas Sidere contingit dextro Deus, otia nobis Si qua facit, majore olim cantabimus ausu {{Versus|105}} Quidquid apud Rhenum patriis bellator in armis Gesserit Auriacus. Nec tantum silva canentem [p. 196] Audiet, aut vacuo desertus rure colonus. Sed tu, si merui, nostrum, pater Amstela, nomen Demiranda feres niveis ad moenia cygnis, {{Versus|110}} Unde mei quondam volvat monumenta laboris Candida posteritas, Batavusque applaudat Apollo. </poem> ====ECLOGA III. AMATOR INEPTUS. ==== <poem> H AS inter quercus, patriaeque ad flumina ripae, Dum matutinis resonat concentibus Echo, Ossibus infixos soli meditemur amores. Nec tam grata quies medio messoribus aestu, {{Versus|5}} Nec tam apibus cythisus, nec frons iligna capellis; Quam mihi sub densis arrident otia silvis. Hoc quoque jussit amor. Quid enim certemus amori? Ille & Hyperboreos saeva face torruit ursos, Ut perhibent, ille & matres furiavit equorum. {{Versus|10}} Tum ferus iste quis est, maculis suffusus, & omni Virgatam ostentans truculento corpore pellem, Quem vicina novo transmiserat India Phoebo? Ille etiam furit (& sunt qui videre furentem) Saucius igne acri, terretque ululatibus agros. {{Versus|15}} Nimirum genus omne hominum, genus omne animantum [p. 197] Ardet, compare quodque sua, me Thestylis urit. Pallesco, atque animum spinoso in vulnere verso. Thestyli, tene meos unam nescire furores? Quos utinam una scias, nec dedigneris amantem! {{Versus|20}} At gemitu quem saepe, oculisque loquacibus ignem Fassus, & arcanis languentia viscera flammis, Ah illos tremulos affabar mutus ocellos! Dic, rogo, dum nuper prato spatiamur eodem, Tuque mihi contra gressum fers obvia, numquid {{Versus|25}} Vidisti miserum varios pallere colores, Ebriaque incerto vestigia ducere passu? Vidisti certe: Nam subridere notabam, Securamque mali, nec quidquam tale timentem: Non tu saeva tamen: nam quo te crimine damnem, {{Versus|30}} Cui numquam nostras fas est audire querelas? Quas procul in silvis ad devia lustra ferarum. Heu miser effundo, & ventis suspiria mando. Ludentes Zephyri; seu vos cultissima Flora Alliciat, seu vos Floram eliciatis amantem, {{Versus|35}} Has, oro, ante preces dominae deferte per auras, Quando mihi ne quid praestem pudor obstat inanis. Perdit hiems segetes, cervos formido paventes; Viscus aves, & squalor aquas, haedosque lup&#251;m vis: Me mea rusticitas, & amandi devius error. [p. 198] {{Versus|40}} Mala tibi servo dulci distincta rubore, Aequa tuis, ah aequa tuis, mea vita, papillis. Est foetura recens in ovilibus: est levis haedus, Aspersus tenui candentia vellera nigro; Qui simulac tenero balatu contigit auras, {{Versus|45}} Thestylis hunc habeat, dixi, mea: munere laeta Agnoscet dantisque animum, dantisque favorem. Sunt bissena mihi niveo mantilia lino, Pulcra suis plicis atque ordine; qu&#238;s mea mater Purpureo circum limbos variavit amictu, {{Versus|50}} Et dixit moriens: Lycida, tibi nevimus ista, Tu memor asserva materni texta laboris. Haec quoque, cara, tuos jam nunc ornantur ad usus. Sed quid te meditor malis, mantilibus, haedo Demeruisse, mei cum sis ignara doloris? {{Versus|55}} Sum brevis: at mecum brevis est dux ipse Cupido, Et brevis aligerorum exercitus omnis Amorum. Nec brevibus violis, nec contractis Hyacinthis Gratia abest: spirat foliis laetissima parvis. Quid? quod pubentes inter ferar esse po&#235;tas, {{Versus|60}} Atque aliquid de me sibi polliceatur Amyntas, Et gratus Musis, & Phoebo gratus Amyntas? Hinc ego te certe poteram, modo passa fuisses, Aequales supra caelo transcribere nymphas. [p. 199] Tunc omnis nostros lusus, tunc arbor amores, {{Versus|65}} Qua patet omne nemus, rugoso cortice ferret. Tunc laetos juncto vestirent nomine truncos Thestylis & Lycidas: Lycidas & Thestylis omni Fronde notarentur. spirarent germina flammas. Sed quid ego haec autem ventosus somnia fingo? {{Versus|70}} Scilicet is nostrae labor est, ea cura, puellae, Scire ubinam caecos deplorem rusticus ignes. Ah Lycida infelix! quis te malus abstulit error, Ut nec funestum possis deponere amorem, Et nec opem aut blando poscas fomenta furori? {{Versus|75}} I, morere: aut felix exuto vive pudore. </poem> ====ECLOGA IV. CELADON SIVE DESIDERIUM PATRIAE. ==== <poem> N YMPHAE, Nere&#239;des Nymphae, gens edita ponto, Hos mihi non duros paullum concedite lusus, Dum refero quae puppe sedens cantabat ab alta Cretides Celadon, patriae non immemor artis. [p. 200] {{Versus|5}} Vos quoque tangit amor: nec longi frigora Nerei Extinguunt veteres molli sub pectore flammas. Vobis fluctivagos ferimus Celadonis amores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, Et nostras audite preces. Si numine dextro {{Versus|10}} Sulcamus tumidi canentia marmora Nerei, Tandem, oro, monstrate viam, ventosque ferentes Addite, dum patriam cursum obliquamus ad actam, Postque tot exhaustos pelagi servate labores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, {{Versus|15}} O si sublimi liceat superare volatu Terrasque tractusque maris! ceu Daedalus olim Chalcidicam fertur pennis delatus ad arcem; Ut mea me solito exciperet Galathea favore! Ut lacrimas gaudens daret, amplexuque foveret {{Versus|20}} Eluctantem animam, & latebris exire parantem! &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. At nunc insano torremur sideris aestu, Insuetumque gravi languescit ab a&#235;re corpus. Hei mihi! qualis ero, cum te, mea vita, revisens {{Versus|25}} (Si pateris) niveos amplectar decolor artus? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Ire libet. terris quis sit nam ludus in illis, Gens ubi nuda suis contenta mapalibus errat, [p. 201] Et faciem & rubro fucat membra omnia cocco, {{Versus|30}} Docta leves volucri configere arundine damas? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Vos o formosa prognatae Doride divae, Pulcra oculos Panopea, & candida Limnorine, Xantoque, Drymoque, & caerula Cymodocea; {{Versus|35}} Omnes florentes aevo, Oceanitides omnes; Ferte bonae ventos: ventis parebimus aequis. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Pocula bina dabo niveo spumantia lacte, Binaque Rhenanum spirantia pocula nectar; {{Versus|40}} Quaeque peregrinae servo munuscula terrae; Has conchas, atque haec evulsa corallia ponto, Citriaque, & dulci distentas saccare cannas. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Est mihi praeterea pictis avis aurea plumis, {{Versus|45}} Barbarici donum regis, pulcerrima visu: Qualem nec patriis quisquam conspexit in oris, Nec qualis campum nostri secat a&#235;ris ulla. Hanc etiam, hanc vobis sistam, sacramque dicabo. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|50}} Fluctibus in vestris quondam, si vera vetustas, Mulcebat curvos audax delphines Arion. Quem circum Phorci chorus assultabat, & omnes [p. 202] Ad strepitum citharae ponebant murmura venti. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|55}} Nil ego tale precor; Austros date rite faventes, Atque Jovi sacram faciles defendite puppim: Vota ut arenoso persolvam in litore sospes Et Glauco, & vobis, atque Inoo Portumno. &nbsp; &nbsp; Haec Celadon: sudo sed enim Pater aethere Div&#251;m {{Versus|60}} Intonuit laevum, puraque in luce refulsit. </poem> ====ECLOGA V. AMANTES. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NTER oves pastor Lycidas consedit & Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pastorum Lycidas, nympharum flosculus Aegle. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambo pares aetate, pares in amoribus ambo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque die medio rapidus coquit aethera Titan, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ibant vicini captatum frigora luci; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque vicem faciles inflabat uterque cicutas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita mellito Lycidas prior incipit ore. L. &nbsp; Parce meis haedis, raptor lupe, parce capellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Neu dentes acuas in praelia, de grege magno &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praeda petenda tibi est. salvis ego gratuler agnis. Ae. Has, Lampure, tibi commendo, fide, capellas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed vigila, atque hostem latratu prode sonoro, [p. 203] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum succedo antro, gremioque infundor amato. L. &nbsp; Quamvis admota gravis urat lampade terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cynthius, & teneris incumbat Sirius herbis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Areat omnis ager, sitiant pecudesque, lacusque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo major in his spirat mihi flamma medullis. Ae. Quale per aestivas ignis bacchatur aristas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pennis venit ad partes stridentibus Auster; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quale rigent raptis incensa novalia culmis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta meum, Lycida, pascunt incendia pectus. L. &nbsp; Me petat ex alto Juno, me Cypris, Olympo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Juno Lycidam, non aurea Cypris, habebit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel si cornicis vetulae producar in annos; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Aegle primus amor Lycidae, amor ultimus Aegle. Ae. Me si forte suo Phoebus dignetur amore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insignisque lyra Deus, insignisque capillis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postponam, Lycida, (si quid bene credis amanti) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Phoebeamque lyram tibi Phoebeosque capillos. L. &nbsp; {{Versus|30}} Cor mihi molle tuis, Aegle, liquescit in ulnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cor mihi formosis, mea lux, praedaris ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio vultus, & quae me lumina perdunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio: radios non est tolerare potentes. Ae. &nbsp; Te prope nutantes platanos in vitibus ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Candida deposuit mater, laetissima partu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egregium forma, egregium spe divite: qualis [p. 204] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter virgineas ridet rosa verna papillas. L. &nbsp; Quod spirant violae, quod spirant Cinnama longe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod malum tenera redolet mordente puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Indica Nisaeis fragrant quod balsama in hortis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spirat odorato cervix tibi sparsa capillo. Ae. Fias germanus utinam, mecumque feraris &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ubera dilectae pariter siccasse parentis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fias o utinam frater! securior essem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Nec medio tibi defugerem dare basia campo. L. &nbsp; Aegles frater ego, soror est mihi scilicet Aegle: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una parens, torus unus, & est domus una duobus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus, Paphiaque bonus cum matre Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; Securos medio jubet oscula jungere campo. Ae. (50}} Desinite, aequales, vestigia ferre jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad choreas mecum, & nostros celebrare penates. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda ego sum Veneris, Veneris sum praeda, puellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me sibi, me Lycidas totam sibi vindicat uni. L. &nbsp; His ego te vinctam teneo, mea vita, lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} His ego purpureis recubem, mea vita, papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque sinu niveo niveoque in pectore somnos &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exhalem dulces, & mecum amor ipse quiescat. Ae. Non ego te teneris infusum molliter ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non ego te patiar roseis recubare papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Inque sinu longos niveo producere somnos? [p. 205] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore non foveam, toto quem corde recepi? L. &nbsp; Qualis myrtus in Eurotae pulcerrima ripis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut Nardi pretiosus onyx, aut roscida mala; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Methymnae progignit vinea botros; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Tales marmoreo fulgent tibi pectore mammae. Ae. Aura susurrantis Zephyri per mollia prata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, meus dum dormit amor, depelle calorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vos, humida mobilibus viridaria rivis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invitate levem jucundo murmure somnum. L. &nbsp; {{Versus|70}} Sic super Idalium Venus, aut super alta Cythera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Languidulum dulci natum gremio sustentat; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem circum Nymphae tunicis lusere recinctis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ast illum blanda demulcet imagine Morpheus. Ae. Qualis purpurei formosus flos Hyacinthi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Purpureaeve rosae subrident vere rubente; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Punicave ut tenui pellucent cortice grana; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis conspicuas tingit tibi purpura malas. L. &nbsp; Qualis quae Tyrio medicatur lana veneno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales aestivis fotae modo solibus uvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et cerasi dulces, & nondum dulcia mora: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale coloratis decus est tibi, Vita, labellis. Ae. Quam folia arboribus, quam picto gramina campo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Graminibus flores decori sunt, pluma volucri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Armento taurus, lascivi matribus haedi; [p. 206] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Tam tibi caesaries, pulcerque sine arte capillus. L. &nbsp; Hic ego te calathis portantem lilia plenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Parvus eram, studioque legebam lilia eodem) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vidi primum, & visam sine fine probavi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tunc aspirabat amor felicibus ausis. Ae. (90}} Vallibus his primum (memini) convenimus ambo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egimus & pastas ad flumina nota capellas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tunc ego me sensi totis flagrare medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum mediis audax misceres oscula verbis. L. &nbsp; O mihi maturis, Aegle, o mihi dulcior uvis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Lucidior rivo, tenera fragrantior herba; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Candidior lana; recta conspectior orno; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floridior campo; melior Libanotide cedro. Ae. Hortus ego, circumductus ego sepibus hortus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rosa, me dulci commendat amaracus aura. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Sed nisi tu spires Zephyrus meus: areat hortus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec rosa, nec dulces exhalet amaracus auras. L. &nbsp; Hac ego conceptum suspendam ex arbore carmen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Conceptum tibi carmen, amantum vota, Cupido: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum Lycidas Aeglen, Lycidam dum diliget Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Nulla tuum nobis tollent oblivia nomen. Ae. Hanc ego florentem sacro tibi, Cypria, Myrtum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Litoream Myrtum: quae (si non vana vovemus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut foeta est baccis, ut fronde superbit odora; [p. 207] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exemplo sic crescat amor, sic floreat, isto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Talia dum inter se laeti modulantur amantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hesperus Oetaea statione exire parabat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctis & auratum ducebat praevius agmen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutua sic dulci solantes vulnera lusu &nbsp; &nbsp; &nbsp; Condebant spatiosum alterno carmine solem. </poem> ====ECLOGA VI. HYELLA. AD JACOBUM SERVATIUM. ==== <poem> N YMPHAE, quae liquidum parvi prope Sabidis amnem Halantes legitis per prata virentia flores, Sabiades Nymphae, mecum infelicis amorem, Mecum ignes Dorylae tenui lugete cicuta, {{Versus|5}} Dum pecudes umbras, dum captat frigora pastor. Non ingrata cano. docto Servatius ore Haec legat, & valles, & respondentia saxa, Et jubeat patrias ediscere carmina quercus. Pergite nunc calami. Vix decedentibus umbris {{Versus|10}} Extulerat caelo roseos Aurora jugales, [p. 208] Cum veterem incumbens Dorylas sic coepit in ulmum, Parcarum memor, atque amissa conjuge moerens. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistuia, carmen: Fistula laurigeri donum Acidis, hac ego dulces, {{Versus|15}} Ah memini, dulci modulabar carmine flammas: Hac ego funereos gemitus, acceptaque caris Manibus heu lamenta, & dignas vulnere acerbo Effundam lacrimas. lacrimis dignissima Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|20}} Tune meos sic, tune meos, dulcissima Hyella, Deseris amplexus? multaque in nocte relinquis Infelicem animam Dorilae infelicis, & aegro Nequicquam gemitu vultus quaerentis amatos? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|25}} Heu dulces vultus! & te tumulavimus ista, Lusisti qua nuper, humo? Cur non ego tecum Aut obii, aut tristem descendi vivus ad orcum? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. Tecum Deliciae, tecum periere Lepores; {{Versus|30}} Tecum ruris honos. laniat Venus ipsa capillos; Et Charites moesto tundunt rosea ubera planctu. Flent Risusque Jocique: abjecit tela Cupido, Egelidas sine luce faces, sine cote sagittas. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. [p. 209] {{Versus|35}} Arent & violae, arent & lilia luctu: Cumque suis teneri moriuntur matribus haedi. Lugent & Dryades, lugent & Oreades altis Mecum in montibus, ac caram lacrimantur Hyellam. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|40}} Ipsa Pales agros, silvas Pan ipse reliquit, Et celeres Fauni, & capripedes Silvani. Ipse suas lacrimas jam non capit amnis, & udo Margine ludentes ad fletum invitat olores. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|45}} Heu heu dulcis Hyella, heu heu mea dulcis Hyella, Amisi te meque simul. tantum umbra, superstes Nominis umbra mei, vagor, & sine corpore corpus; Cumque sua infelix Dorylas extinctus Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|50}} Tu nunc Elysiis in vallibus, inque beatis Sedibus antiquas circumspicis Heroinas: Me procul atra palus coenoso lurida tabo Arcet, & heu manes inhumatos nauta recusat. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|55}} Jam pecori lupus insidias meditetur inultus; Arida depositum fallat seges: urat aristas Et mordax lolium, & spinis paliurus acutis. Vivite pastores, dilectae vivite silvae. [p. 210] &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|60}} Pastores, tumulum misero facite, & precor isto, Quo jacet illa, loco; & tumulo hos inscribite versus: Foedere quos fausto conjunxerat alma Dione, Hic praematuro junxit mors funere amantes. Desine supremum, mea, desine, fistula, carmen. &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Haec Dorylas. vos haec, si quid meruisse videmur, Sabiades quondam facietis maxima Nymphae. Tuque adeo decus o patriae magnique senatus, Servati, seu cana Themis putealque forumque Deposcunt vigiles ad publica commoda curas; {{Versus|70}} Sive operum vacuo nemora in genialia Cyrrhae Ire libet; Pindique sacros lustrare recessus: Accipe quae nullo portant munuscula cultu Silvestres Musae; nostras simul accipe Musas. Quae ni displiceant, te mobilis aura Favonii, {{Versus|75}} Te canet omne nemus; te concava saxa loquentur, Et tumidi montes, & depressae convalles: Vechtaque flumineum mitratus arundine crinem Servatii vitrea caelabit nomen in urna. [p. 211] </poem> ====ECLOGA VII. DORIS. AD DAVIDEM BERGIUM. ==== <poem> B LANDA iterum me rura vocant, saltusque sonantes, Quique strepunt gelidi foecundo murmure rivi. Rura vocant iterum. spumoso Cypria ponto, Ruri natus amor: ruris dicamus amores. {{Versus|5}} Tu vero pars o animae dulcissima nostrae, Bergi, noster amor, tenues en accipe lusus: Accipe, & umbroso mecum recubare sub antro Ne pigeat, muscoque caput fulcire virenti. Hic tibi, quae nuper puero sublecta notabam {{Versus|10}} Alconi, Latia modulabor carmina canna. Tantum (si quis honos calamis) ne despice amantum Delicias, rigui laetus sub fornice saxi Me pariter pariterque Alconem audire canentem, Dum parat e viridi fiscellam texere junco. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quid, Panope, quid me vultu, Galatea, protervo Adspicis, & rides, malo si forte per umbram [p. 212] Incautum tetigisti, & te male prodis in umbra? Dorida amo ante omnes. resonant & Dorida silvae. Doris amor meus est. resonant & Dorida montes. {{Versus|20}} Montibus in nostris, in nostris Dorida silvis Omnis fagus habet, omnes servant cyparissi. Nec Veneri Dominae, nec Nymphis gratior ulla est, Quam sibi quae tenero praescripsit Dorida trunco. Illic injusso jam vernant flore genistae, {{Versus|25}} Puniceaeque rosae rident, gravidumque papaver. Illic & dulces nidum posuere columbae; Mollibus & Soli in soliis blanditur acanthis. Me quoque Doris amat. Ni me mea Doris amaret; Nec pecus hoc, pecoris nec viveret ipse magister. {{Versus|30}} Arboribus frondes decori sunt; frondibus umbrae; Pastores umbris; nitidi pastoribus agni; Agnis bella puella; puellis gloria Doris. Lucida ad Eridanum sudant electra sorores Phaebigenae; Assyriae stillant opobalsama silvae; {{Versus|35}} Myrrha pluit lacrimas, fragrantia basia Doris. Basia dum Doris cupido concedat amori; Myrrha pluat lacrimas, Syriae sua balsama silvae, Lucida Phoebigenae stillent electra sorores. Huc ades, o Cytherea: tibi tua cura palumbes {{Versus|40}} Oscula composito libant mordentia rostro: [p. 213] Te musco vocat e molli mitissimus amnis, Te virides ripae, gelidi te, Cypria, fontes, Fontibus & ripis numen venerabile, & amni. Hoc antrum, & dulci quae populus imminet antro, {{Versus|45}} Vota tibi fuerint. gaudebis tu quoque votis. Hic posuit teneri Doris nova miles amoris Prima rudimenta; hic primos mihi miscuit ignes. Hic ego litorea tibi lucum, Amathusia, myrto Constituam, & laetas inducam fontibus umbras. {{Versus|50}} Addam solemnesque choros atque annua sacra Mense tuo, cum ver aperit pulcerrimus annus. Denique (sic grati sint, quos meditamur, honores) Hic zonam tibi Doris, & Alcon ponet avenam. &nbsp; &nbsp; Haec sat erit, Bergi, molli cecinisse sub umbra, {{Versus|55}} Dum levis argutis assibilat aura cicadis, Dum calet, & medio Titan altissimus orbe est. Surgamus: vocat ipsa cavis e vallibus Echo, Atque alias alio solemur pectine curas. [p. 214] </poem> ====ECLOGA VIII. LYCIDAS. ==== <poem> I NTER odoratum Bredae nemus, inter opacas Na&#239;adum latebras, sacrique silentia luci, Fallere quaerebat saevi monumenta doloris Infelix Lycidas, Lycidas non ultima Musis {{Versus|5}} Gloria, Castalio Lycidas nutritus in antro. Illum etiam montes, illum flevere gementem Muscosaeque domus Nympharum, umbrosaque Tempe. Illum etiam pater ipse sacra Thymbraeus ab umbra Vidit, & indoluit, durumque misertus amorem est. {{Versus|10}} Ipse autem tristi volvens sub pectore curas Ibat, & hirsutis narrabat vulnera dumis. Phyllida moerebat: desertam Phyllida longo Implorans singultu, animumque aegerrimus omnem, Luctificos imo promebat pectore cantus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllidis abruptos moesti modulemur amores, Speratosque toros frustra, dulcemque Hymenaeum. Quae vos secretae tenuerunt avia silvae, Pierides? quae vos, Clariae, laureta, puellae, {{Versus|20}} Cum pater e sacro sustollens gurgite glaucum [p. 215] Mosa caput Lycidae discessum flevit, &, Ibis, Ibis, ait, puer, o numquam rediture secundis Alitibus: miserae properabis fata puellae. Quae vos Idaliis umbrae occuluere sub antris, {{Versus|25}} O Charites; cum tot lugens suspiria Phyllis, Tot lacrimas, tot singultus, tot moesta querelas Ore daret, Divosque omnes in vota vocaret? &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllida Bredanos non conspiciemus ad amnes {{Versus|30}} Servantemve pecus; floresve in serta legentem, Aut longos fluvio fingentem judice crines. Illam inter scopulos, exesi in fornice montis, Flebiliter suspirantem, gemitusque cientem Mosa videt lacrimans, & dum videt, adgemit ipse. &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Ergo ego te numquam, numquam te, Phylli, videndam Deserui, & miseram crudeli in tabe reliqui? Quae mihi duritia est animi, quod pectoris hujus Robur, & immotum circa praecordia marmor? {{Versus|40}} Ferre tuas potui lacrimas, dulcissima Phylli? Ferre tuas lacrimas? nec sum liquefactus in illis? Heu miserande puer! jam te nec sancta Dione, Jam nec pronuba luminibus Juno adspicit aequis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. [p. 216] {{Versus|45}} Phyllis ubi est? periere joci, periere lepores, Osculaque, & blando repetiti murmure questus: At dolor, & luctus, & turbida mortis imago Excubat ante oculos, curasque venenat amaras. Phyllis ubi est? dulces mihi Phyllida reddite silvae, {{Versus|50}} Reddite Phyllida m&#238; dulces, ah, reddite silvae. Talis amor Lycidam, qualis cum matris abactae Continuis desiderium balatibus agni Exercent, qualis rapto cum vacca juvenco Errat, & insano incendit nemora omnia luctu; {{Versus|55}} Talis amor torquet, nec spes super ulla medendi est. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Purpureos Ver ecce novum de semine flores Elicit, & tepidi nova sibilat aura Favonii; Vitis agit gemmas, pomis sese induit arbos; {{Versus|60}} Exultant passim pecudes, pictaeque volucres. Sed neque me flores, nec mobilis aura Favonii Delectant, neque nascentes in vite racemi, Nec quae se foliis aut pomis induit arbos; Nec pecudum lusus varii, pictaeve volucres. {{Versus|65}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Sola meas secum flammas miseratur a&#235;don. Sola canit nemore in vacuo, longaque querela, Atque meum atque suum pariter deplorat amorem. [p. 217] Perge queri, Philomela: querar, querar ipse vicissim, {{Versus|70}} Cumque tuo nostros confundam carmine questus, Donec ab Eo&#239;s Titan caput exerit undis. Perge queri, Philomela: meos mea fistula luctus Flebilibus numeris iterabit, & ordine longo Flebit inexhaustos misero sub corde dolores, {{Versus|75}} Donec in Hesperiis Titan caput occulit undis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Quid mihi vobiscum, quondam mea cura, capellae? Quid mihi vobiscum, quondam mea fama, Camoenae? Ite, Deae. primos vobis sacravimus annos: {{Versus|80}} Hos sibi poscit amor, Fideique injuria laesae: Hos Nemesis sibi poscit: Amor, Nemesisque, Fidesque Ah infelicem simul ulciscuntur amorem. Sed jam labentes frigus subrepit in artus: Caligant oculorum orbes: tremebundaque membra {{Versus|85}} Horrescunt subiti vicino in limine leti. Fata vocant, video. Fatis parere necesse est. Tu vero, si forte meo de funere quisquam Narrabit tibi, Phylli, supremorumque dolorum Testis erit Lycidae; veteris reminiscere flammae. {{Versus|90}} Obstitit innocuis (nosti) Sors impia votis: Obstitit impia Sors, mihi te quae invidit habendam, Meque tibi, mea Phylli, tibi me invidit habendum. [p. 218] Phylli vale, mea Phylli; vale dulcissima Phylli. Dixerat: atque illum media jam in morte natantem, {{Versus|95}} Et lapsos tollentem oculos, frustraque moventem, Alma Venus vidit, funesto percita casu. Nec tulit hanc speciem mitis Dea: sed simul alto Corde dedit gemitum, simul ora, genasque, comamque Ambrosio sparsit succo & felicibus herbis. {{Versus|100}} Nota tua est pietas, inquit, mihi: semper amasti, Semper amaturus, sineret si longior aetas. Nec tibi laesa sides, cum non peccaveris ultro. Non aget hunc de te mors importuna triumphum. Myrtus eris: Paphio myrtus fragrabis in horto, {{Versus|105}} Unde nec ipsa meum nitidis intexere sertis Dedigner crinem, & dulci requiescere in umbra. &nbsp; &nbsp; Creverat in truncum Lycidas, & brachia late Pandebat formosa, comis insignis odoris. Mansit honos formae, mansere in stipite amores: {{Versus|110}} At vitae series crimenque inamabile fati Quae fuerint, gustu baccae testantur amaro. [p. 219] </poem> ==Jani Broukhusii epigrammatum libri quatuor. == [p. 220: blanco] [p. 221] ===Jani Broukhusii epigrammatum liber primus. === ====I. AD PETRUM FRANCIUM. ==== <poem> F LOSCULE amicorum, prisci candoris alumne, &nbsp; &nbsp; Franci care, tui gloria Broukhusii; Ergo ades? ergo redux reducem te amplector, & una &nbsp; &nbsp; Osculor hoc pectus, osculor hos oculos? {{Versus|5}} Vix (ita sim felix!) nexu divellor amico, &nbsp; &nbsp; Atque aegre hoc pectus desero & hos oculos. Quos utinam mecum lusu lassaret eodem &nbsp; &nbsp; Laeta Philetaeos ducere Musa choros! Fata (vides) obstant, & honestis invida votis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidera conatus destituere meos. Non tamen obstabunt, obstent licet omnia fata, &nbsp; &nbsp; Quin hoc te gestem pectore & his oculis. [p. 222] </poem> ====II. In columbas ejusdem a fele devoratas.==== <poem> H ARLEMII nemoris dulcissima fama, columbae, &nbsp; &nbsp; Quae nunc Elysio luditis in nemore; Has violas vobis dat Acon; hoc cespite, si quid &nbsp; &nbsp; Raptoris saevo restat ab ungue, tegit. {{Versus|5}} Tum superinducta laurus quae germinat umbra &nbsp; &nbsp; Manibus & tumulum sufficit & titulum. At vos securo terram nunc radite passu: &nbsp; &nbsp; Felibus innocuum non vacat Elysium. </poem> ====III. AD COROLLAM. ==== <poem> A LBA ligustra, meae munus properate puellae, &nbsp; &nbsp; Addita puniceis alba ligustra rosis: Et verno calicem dum panditis ebria rore, &nbsp; &nbsp; Haec tempestivo fingite verba sono: {{Versus|5}} Quae nos blanda hodie commendat forma, Neaera, &nbsp; &nbsp; Cras Zephyro frondes concutiente cadet. Et tibi, nympharum pulcerrime floscule, carpit &nbsp; &nbsp; Hunc formae florem proxima quaeque dies. Quem nisi carpendum praebes, dum ver breve suadet, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moerebit lapsas spina relicta rosas. <a name = "AdAnimumSuum">[p. 223] </poem> ====IV. AD ANIMUM SUUM. ==== <poem> A RSISTI, quantum nutritae sulphure taedae, &nbsp; &nbsp; Quas celer immisso flamine Corus agit. Flevisti, a&#235;rio qualis de monte volutus &nbsp; &nbsp; Per nova designat gramina rivus iter. {{Versus|5}} Cur non in tenues poteras migrare favillas, &nbsp; &nbsp; O anime, & flammis mollior esse tuis? Cur non in tepidas sensim liquescere lymphas, &nbsp; &nbsp; Et fontem aeternis promere de lacrimis? Nimirum requiem misero dum quaeris amori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Bis gemini causam funeris intus habes. Aut igitur flammis lacrimas compesce nocentes; &nbsp; &nbsp; Aut lacrimis flammas vincere disce tuas. Crudelis fati clementia! fata negantur, &nbsp; &nbsp; Saepius ut possis & sine fine mori. [Vertaald door Dirk Smits (1740}}] </poem> ====V. AD DELIAM. ==== <poem> D ELIA, Phoebeo deductum a nomine nomen, &nbsp; &nbsp; Delia, Phoebea condecoranda lyra; Delia, formosis formosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Accipe duritiae justa tropaea meae. [p. 224] {{Versus|5}} Ante tuos, mea vita, pedes cor ecce repono, &nbsp; &nbsp; Et cum corde mei jus simul omne animi. Libertas dilecta, vale: vale, optima Div&#251;m. &nbsp; &nbsp; Vincimur; exuviis gaudet acerbus Amor. Nec tamen indignor. a te, mea Delia, vinci &nbsp; &nbsp; Virtutis fuerit laurea prima meae. </poem> ====VI. AD EANDEM. ==== <poem> N ECTAR & ambrosiam spirant tua, Vita, labella, &nbsp; &nbsp; Os quoties molli comprimis ore meum. Tum neque m&#238; Syrio crinem perfundere olivo, &nbsp; &nbsp; Nec veniat fusis, Myrrha, tibi lacrimis. {{Versus|5}} At simul os avido tenerum divellis ab ore, &nbsp; &nbsp; Helleboro mutas nectar & ambrosiam. Me miserum! quare nec longior ista voluptas, &nbsp; &nbsp; Nec brevior lusu poena luenda meo? Cur non in dominae complexibus elanguentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aureus aeterna compede stringit Amor? Dum breve ver, dum fata sinunt, laetemur amantes, &nbsp; &nbsp; Saepius & tritum saepe teramus iter. Mille mihi roseis da basia mille labellis; &nbsp; &nbsp; Mille tibi reddam, lux mea, mille tibi. [p. 225] {{Versus|15}} Quae si de supera spectarit Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Basiolis mutet nectar & ambrosiam. </poem> ====VII. AD OCULOS DELIAE. ==== <poem> F ALLACES oculi, jucundi semina morbi; &nbsp; &nbsp; Jam didici vestrae crimina perfidiae. Sed bene cum didici, bene quid didicisse juvabit? &nbsp; &nbsp; Irasci vobis me vetat acer Amor. </poem> ====VIII. AD EANDEM. ==== <poem> C ANDIDIOR cum sis nivibus, mea Delia, primis, &nbsp; &nbsp; Unde tibi niveo flagrat in ore rosa? Lucida cum Tyrium simulent tibi labra venenum, &nbsp; &nbsp; Unde coloratis nix variata rosis? {{Versus|5}} Anne arsit Natura in te reserare, quid esset &nbsp; &nbsp; Forma sine exemplo, quid sine labe decor? Tale sub impositis radiant electra pyropis, &nbsp; &nbsp; Perque suos flores aurea mala rubent. Quam bene, foecundo ne totus in igne liquescam, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Has nivibus flammas temperat almus Amor! [p. 226] </poem> ====IX. IN CORINNAM puellam formosissimam.==== <poem> B ELLA Corinna, Corinna meis dicenda Camoenis, &nbsp; &nbsp; Digna vel Aonia, bella Corinna, lyra; Hos oculos, haec ora tibi Venus aurea cessit, &nbsp; &nbsp; Esset ut exemplar numinis ipsa tui. {{Versus|5}} Sic formosa fuit: tali Cythere&#239;a cultu &nbsp; &nbsp; Cepit amatoris lumina torva sui. Hei mihi! cum Paphiis exures omnia flammis, &nbsp; &nbsp; Non habet in pectus jus mea flamma tuum. Jure caret: fateor: sed (plus ita juris habebit) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Utere luminibus, bella Corinna, meis. </poem> ====X. AMANTIS SUSPIRIA. ==== <poem> O nemus, o verni facies laetissima campi, &nbsp; &nbsp; O umbrae, & multa Na&#239;de dives humus; Quaeque sub his tiliis sacri citharistria luci &nbsp; &nbsp; Flexanimo blandum dividis ore melos: [p. 227] {{Versus|5}} Fas mihi sit, tacitas vobis committere flammas, &nbsp; &nbsp; In vestro curas & sepelire sinu. Fas mihi sit dulcem leviter captare soporem &nbsp; &nbsp; Cespite suffulto versicolore caput. Atque utinam sic deposito cum lumine amore &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inter oberrantes condar Hamadryadas! Tum lacrimis si me Phyllis decoraret ademtum, &nbsp; &nbsp; Prodirem molli flos novus e tumulo. Germina cur iterent: Utinam, Phylli, hunc mihi rorem &nbsp; &nbsp; Lucidulum argutis deplueres oculis? [p. 228] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber secundus. === ====I. AD CELSISSIMUM PRINCIPEM LIGNAEUM, REGIS PORTUGALLIAE LEGATUM.==== <poem> Q UAM bene patricio cum Phocide convenit ostro, &nbsp; &nbsp; Lignaee, antiqui sanguinis altus honos! Montis honos immortalis, Lignaee, canori; &nbsp; &nbsp; Nil nisi cui Clarium nobile tinnit ebur. {{Versus|5}} Hoc erat, Augustas aeterno carmine taedas, &nbsp; &nbsp; Hoc erat aurifluo digna sonare Deo. Per te Castaliae gaudent revirescere lauri: &nbsp; &nbsp; Umbraque quod paucis, hoc dedit Aula tibi. Felix, Pierias Reges qui ducis ad undas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qui Musas Regum cogis amare domos. [p. 229] Duxerit & rupes & flumina Thracius Orpheus, &nbsp; &nbsp; Cumque suis silvas duxerit ille feris: Plus fuit, Ausonias Tiberino a litore Musas &nbsp; &nbsp; Ad fortunati sistere regna Tagi. </poem> ====II. AD JOANNEM GEORGIUM GRAEVIUM, Una cum Ecloga vernacula.==== <poem> G RAEVI, Musarum dulce os, cultissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Lucida Palladii gemma decusque chori; Accipe quae sola ludebam nuper in acta, &nbsp; &nbsp; Inque meos saltus & mea rura veni. {{Versus|5}} Non hic Simichiden, non blandi labra Bionis, &nbsp; &nbsp; Non Moschum Siculas conspicis inter oves: Sed patrium suspirantem prope flumen Amorem &nbsp; &nbsp; Nescio quid densis flere sub ilicibus, Et rudibus cannis & agresti carminis arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Orgia in Amstelium Dorica ferre nemus. Tu lauro Musam, Graevi, tu baccare lustra: &nbsp; &nbsp; Fortior illa tuis surget ab auspiciis. [p. 230] </poem> ====III. IN SAMUELIS PUFENDORFII HISTORIAM SUECICAM.==== <poem> A RMA virumque legis, quo Gothica Principe signa &nbsp; &nbsp; Extimuit dubiis debilis Ister aquis. Quo ducente, caput Germania sustulit altum; &nbsp; &nbsp; Sospite quo faciles sensit habere Deos. {{Versus|5}} CHRISTINAE pia gesta legis, gelidosque Triones &nbsp; &nbsp; Inter Hyperboreas incaluisse nives: Et Clarias, Phoebo non indignante, sorores &nbsp; &nbsp; Templa sub Arctois constituisse jugis. Quae tibi non rerum pandet miracla suarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} CAROLUS, Odrysii fulmen amorque Dei? Quae non in teneris Princeps modo Regius annis, &nbsp; &nbsp; Inclita belligeris fama futurus avis? Magnae molis erat, bellacem scribere Suecum: &nbsp; &nbsp; Majus erat, docta gesta referre fide. {{Versus|15}} Quamlibet invicto jactet se Suecia Marte, &nbsp; &nbsp; Haud alia condi debuit ille manu. [p. 231] </poem> ====IV. AD APOLLINEM pro THEODORO JANSSONIO ab ALMELOVEEN, cum Inventa Nov-antiqua ederet.==== <poem> H AEC tibi, quae veterum studio detecta sagace &nbsp; &nbsp; Traxerat ad partes postera turba suas, Haec tibi, Phoebe pater, veterum studiose medentum, &nbsp; &nbsp; Jansonius grata dedicat ecce manu. {{Versus|5}} Tu face, ne parili doctus labor irritus ausu &nbsp; &nbsp; In non ingenuas incidat ipse manus. Vivat, & antiquis meritos qui reddit honores &nbsp; &nbsp; Gratetur merito laetus honore sibi. </poem> ====V. DE PETRO FRANCIO VICTORIAS CAESARIS CELEBRANTE.==== <poem> A EMULA Dircaeo sublimia carmina plectro &nbsp; &nbsp; Pindarus Elysiis vidit ab usque choris. Vidit, & Ausoniae miratus fulmina Suadae &nbsp; &nbsp; Sic ait, Heroa promtus ad arma lyra: [p. 232] {{Versus|5}} Francius haud alio me reddere debuit ore; &nbsp; &nbsp; Haud alio Caesar debuit ore cani. </poem> ====VI. IN EJUSDEM VICTORIAS VENETAS. ==== <poem> A UDIIT attonitus strato pater Hadria ponto &nbsp; &nbsp; Quae canis, Orpheo pectine digna cani. Audierunt vitreis Venetae Nere&#239;des antris; &nbsp; &nbsp; Atque avida grandes aure bibere modos. {{Versus|5}} Jamque tuos cantus toto sonat aequore Triton, &nbsp; &nbsp; Et Morosina fixa tropaea manu. Palluit Odrysiae Phoebe tutela Tiarae, &nbsp; &nbsp; Obducta lacerum nube adoperta caput. Thessaliae illa malum domitae plus horruit omen, &nbsp; &nbsp; Quam si Thessalico carmine tacta foret. </poem> ====VII. IN EJUSDEM ORATIONES. ==== <poem> N AM quis te Arpini cultos deduxit in hortos, &nbsp; &nbsp; Reclusit varias & Ciceronis opes? Quis Deus Ausoniae tibi tradidit orgia Suadae, &nbsp; &nbsp; Flexanimoque dedit fortiter ore loqui? [p. 233] {{Versus|5}} Quidquid id est, certe Deus est. Dare fulmina linguae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricis non fuit artis opus. Num tibi nascenti Clariae risere sorores? &nbsp; &nbsp; Excepit dulci num Charis ipsa sinu? Num te Corycio Paean speculatus ab antro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio tenerum tinxit in amne caput? Anne redux a Taenariis te Roscius umbris &nbsp; &nbsp; Multiplici docuit vocem animare modo? Salve, viva tui, Franci, Ciceronis imago, &nbsp; &nbsp; Salve o Romano plus semel ore potens. {{Versus|15}} Et jam nunc, gemina redimitus tempora lauro, &nbsp; &nbsp; Incipe pro meritis nomen habere tuis. </poem> ====VIII. AD EUNDEM Cum MARIAE BRITANNIARUM REGINAE Oratione publica parentasset. ==== <poem> T RISTIA dum raptae deploras fata MARIAE, &nbsp; &nbsp; Nec tempestiva fila relecta colo; Me quoque par pietas in eosdem compulit ausus, &nbsp; &nbsp; Et volui magnis Manibus ire comes. {{Versus|5}} Sed, quae juncta gerit nostri monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Velle meum dicet pagina, posse tuum. [p. 234] </poem> ====IX. AD DIDERICUM SIXIUM, <i>Cum supremos in utroque Jure honores consecutus esset.</i> ==== <poem> Q UALIS Olympiaci laetus certamine campi &nbsp; &nbsp; Stat pugil, & doctis viribus arma movet; Nobilis Eleo quem pulvere palma decorum &nbsp; &nbsp; Ostendet Superis cum Superisque sibi: {{Versus|5}} Talem te Claria Themis emirata palaestra &nbsp; &nbsp; Hortata est plausu, proque secuta suo. Talem te patrii reducem videre penates, &nbsp; &nbsp; Sanguinis o prisci, laus, Diderice, recens. Juris iter dubii, scopulis freta perfida caecis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Emensus, doctae praemia frontis habes. Nunc sibi te totum poscit res publica: nunc te &nbsp; &nbsp; Invitant fasces, & trabeatus Honos. Excitat ingenium virtutis imago paternae, &nbsp; &nbsp; Atque a non uno Consule clara domus. {{Versus|15}} Excitat & pretium capiendi grande laboris &nbsp; &nbsp; Gloria, & aeterni nominis acer amor. Auguror: in laudes feliciter ibis avitas, &nbsp; &nbsp; Et plaudet votis mox pater ipse suis. [p. 235] </poem> ====X. IN LAMBERTI BIDLOI AMSTELAM DULCEM.==== <poem> Q UAE tibi mutatos dictavit vena liquores, &nbsp; &nbsp; Unde Pater dulces Amstela volvit aquas, Illam credibile est Permessi e fontibus ipsis &nbsp; &nbsp; Per laetum lauri desiluisse nemus. {{Versus|5}} Aut certe sensit Thebanae numina Dirces, &nbsp; &nbsp; Aut Hebes sacris fluxit ab uberibus. Adspice, formosi laudato flumine olores &nbsp; &nbsp; Nescio quid lento murmure dulce canunt. Non quales flexis audit Maeandrus in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cum mors terribiles injicit atra manus. At vero insolita patriae dulcedine ripae &nbsp; &nbsp; Illecti, assiduis cantibus invigilant. Et Patrum modo felices extollere curas &nbsp; &nbsp; Est amor, ac fraenos amnibus impositos; {{Versus|15}} Et modo gratantur glaucis sub flumine Nymphis, &nbsp; &nbsp; Et modo se totis proluit agmen aquis. Felix materia vates! felicior amnis! &nbsp; &nbsp; Alter ab alterius nomine nomen habes. [p. 236] </poem> ====XI. IN POETAE ANONYMI CARMINA SACRA.==== <poem> Q UAM bene salvifici reseras mysteria verbi, &nbsp; &nbsp; O magno vates pectora plene Deo! Quam bene crudeles damnas in sontibus iras, &nbsp; &nbsp; Et duro armatas ense vel igne manus! {{Versus|5}} Ite animae steriles, stolidi pia fabula vulgi, &nbsp; &nbsp; Ite: decent nostras symbola sacra dapes. Supremi latices, frangendi corporis arrha &nbsp; &nbsp; Fracta Ceres, Domini tot monumenta mei; Vosne quis indigno fumat, vos perfidus ore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec redeat fusi sanguinis inde memor? Ille ego sim, cujus pungant suspiria pectus; &nbsp; &nbsp; Ille ego, qui numquam dedoluisse velim. Ille ego sim, tristi quem Jesus morte redemit, &nbsp; &nbsp; Quem juvet ad saevam pervigilare crucem. {{Versus|15}} At tu, quisquis eras, praeclari carminis auctor, &nbsp; &nbsp; Accipe non vana quae tibi mente damus. Sic tua me pietas, sic nobilis erigit ardor, &nbsp; &nbsp; Prosilit ut primo carcere fortis equus. [p. 237] </poem> ====XII. IN JOANNIS VOLLENHOVII HOMILIAS SACRAS.==== <poem> D ULCES eloquii flores, melle inlita sacro &nbsp; &nbsp; Pagina, divini conscia judicii; Justitiae tuba clara, interpres dia supremi &nbsp; &nbsp; Vindicis, aetheriae pars bona militiae; Salvete o sancti senis otia, digna papyre &nbsp; &nbsp; Quam velit a sero Fama nepote legi. {{Versus|5}} Quam probet, ac longis meliorem semper ab annis &nbsp; &nbsp; In cupido gestet plurimus ordo sinu. Est Deus, est sacri lex foederis. Ite tyranni, &nbsp; &nbsp; Caedibus horribiles conscelerate manus. {{Versus|10}} Inveniet vindicta viam, qua sanguine pastos &nbsp; &nbsp; Devoret aeterni vis metuenda Dei. At manet innocuos felicis gloria vitae, &nbsp; &nbsp; Et pretium injustae mortis amica quies. Qualis, ubi totum sol explicat aureus orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Irrita formosa nubila luce premit. Gaudia stant sine fine piis. Considite justi: &nbsp; &nbsp; Vos pater e summa maximus arce tegit. [p. 238] </poem> ====XIII. In Po&#235;mata sacra FRANCISCI HALMAE. ==== <poem> C LARA salutiferi celebrans miracula Christi &nbsp; &nbsp; Pagina, Idumaeo mellea melle magis, Non te Cyrrha loquax genuit, non Phocidos udae &nbsp; &nbsp; Mobilis arguta nutriit humor aqua: {{Versus|5}} Sed castus, totusque Dei, te spiritus inplet, &nbsp; &nbsp; Divinoque sonat tacta canore chelys. Felix Halma animi, quem vatum exempla piorum &nbsp; &nbsp; Perpellunt sacris invigilare choris. Felix ingenii, Christo quem juvit Iesu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Otia & afflatae credere mentis opus. Vive liber, summi praeco facunde Tonantis, &nbsp; &nbsp; Et tu cum libro vive, po&#235;ta, tuo. </poem> ====XIV. De Psalmis PETRI DATHENI.==== <poem> T U qui Davidicos, divina po&#235;mata, Psalmos &nbsp; &nbsp; Volvis, & attenta combibis aure memor, Ecquid ridiculos casci miserare Datheni &nbsp; &nbsp; Cum tanta effusos futilitate modos? [p. 239] {{Versus|5}} Et tamen ista canit sacris pia concio templis, &nbsp; &nbsp; Et legit, & prolem cogit amare domi. At quanto melius magnorum cura virorum &nbsp; &nbsp; Verterat afflati nobile regis opus? Obstitit ignavi stolida ignorantia vulgi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ne potiore sacrum voce sonaret ebur. Obstitit & pulcris livor comes aemulus ausis, &nbsp; &nbsp; Ne posset quemquam condecorare labor. Vescere glande tua, plebs inscitissima; gaude &nbsp; &nbsp; Sordibus, & pingui prolue labra luto. {{Versus|15}} Nos citharae melioris amor, te flente, docebit &nbsp; &nbsp; Jessaeum laeta reddere voce melos. </poem> ====XV. IN EPISTOLAS PRIMORUM MARTYRUM.==== <poem> C AELESTES epulae, Musaeo tincta lepore &nbsp; &nbsp; Pagina, & aeterno nectare foete liber; Vosne sacri de culminibus laetissima Pindi &nbsp; &nbsp; Detulit, & Clario lavit in amne, Charis? {{Versus|5}} Vobis Aonio rorantes fonte corollas &nbsp; &nbsp; Texuit ipsa suis Uranie manibus? [p. 240] An potius magna flammatum mente po&#235;tam &nbsp; &nbsp; Aurea divinus duxit ad astra furor? Aeternique patris non enarrabile lumen &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Contigit afflatu pectora mota suo? Non haec Pimplaei latices, non dictat Apollo &nbsp; &nbsp; Carmina: de caelo spiritus ille fuit. Hic fortunatos proceres coetusque piorum &nbsp; &nbsp; Lustrat in aetheriis mens pia vecta rotis: {{Versus|15}} Quorum Religio sacro respersa cruore &nbsp; &nbsp; Crevit in immensum, cladibus aucta suis. Vive, pii vates operis, cui Fama perennis &nbsp; &nbsp; Ardet honoratum cingere fronde caput. Sic Christo Musas, sic Musis jungere Christum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Discat ab exemplo postera turba tuo. </poem> ====XVI. IN JOACHIMI TARGERII MEDICINAM COMPENDIARIAM.==== <poem> V ULNERA Paeoniae retegens Targerius artis &nbsp; &nbsp; Vulneribus medicas applicat ipse manus. Morborumque vias, caecosque in orgine?? fontes &nbsp; &nbsp; Rimatus, validam monstrat apertus opem. [p. 241] {{Versus|5}} Illum non veteres recta ratione magistri, &nbsp; &nbsp; Non modo nascentes abripuere scholae. Certus in abstruso vitiorum fomite Chiron &nbsp; &nbsp; Daedaleae longas explicat artis opes. Talis in angusto Symplegadas aequore Tiphys &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Transiit, & geminae mortis inultus iter. Sic Ariadneo cautus moderamine Theseus &nbsp; &nbsp; Rettulit illaesum victor ab hoste pedem. Et dubitamus adhuc merita redimire corona, &nbsp; &nbsp; Cui dant calcandum tot mala monstra caput? </poem> ====XVII. AD NICOLAUM BIDLOUM, <i>Cum summos in Medicina honores adipisceretur.</i>==== <poem> V IVIDA Paeonii soboles Bidlo&#235; parentis, &nbsp; &nbsp; Paeoniisque recens artibus ipse decus; Accipe promeritam virtutibus, accipe laurum, &nbsp; &nbsp; Digna Machaoniis praemia temporibus. {{Versus|5}} Haec est illa tuis promissa laboribus olim, &nbsp; &nbsp; Illa Dei primus virgo medentis amor. Quae mutata semel, rursum mutetur oportet, &nbsp; &nbsp; Inque tuis fiat querna corona comis. [p. 242] </poem> ====XVIII. POEMATUM DAVIDIS HOOGSTRATANI ELICIUM.==== <poem> C UNCTA salebrosis tumeant cum scrinia nugis, &nbsp; &nbsp; Decoquat & nomen Suada Latina suum: Cum pro thesauris carbones venditet ater &nbsp; &nbsp; Lucius, ac fatui gnatus Aristagorae: {{Versus|5}} Quis ferat in tenebris & inerti carceris umbra &nbsp; &nbsp; Carmina Romano digna sapore premi? Ite foras agedum genuinae pignora Musae; &nbsp; &nbsp; Vos favor exspectat publicus; ite foras. Florida simplicitas, & honestae gratia formae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nos juvat, & casti ros novus eloquii, Et pudor, & Latiis eductae collibus artes, &nbsp; &nbsp; Et non mentito verus in ore colos. Infelix lolium ac steriles mirentur avenas &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s sapiunt rubri mactea Lexiphanis. [p. 243] </poem> ====XIX. IN POEMATA POSTUMA CASPARIS BRANTII. ==== <poem> E XCUSSUS vitae spatiis exilibus, orbi &nbsp; &nbsp; Brantius has propera morte reliquit opes; Divitis ingenii monumenta perennia, doctus &nbsp; &nbsp; Quae poliit multa sedulitate labor. {{Versus|5}} Accipe, Posteritas, foecundae nobile Musae &nbsp; &nbsp; Depositum, ac fido grata reconde sinu. Et dic, Carminibus hoc unum defuit istis &nbsp; &nbsp; Supremam domini non habuisse manum. </poem> ====XX. IN SAMUELIS PITISCI LEXICON LATINO-BELGICUM NOVUM.==== <poem> R OMANI nitor eloquii, selecta supellex &nbsp; &nbsp; Verborum, dominae fida ministra togae; Et Batavi oris honos, & amoeni florida cultus &nbsp; &nbsp; Copia, praesigni conspicienda stola; {{Versus|5}} Salvete o docti labor & pia cura Pitisci, &nbsp; &nbsp; Nobilis Aoniae sarcina militiae. [p. 244] Vobis primitias studiorum gnava juventus &nbsp; &nbsp; Suspendet sacris molliter in tabulis. Vobis, longarum superato errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debebit rectum cura fidelis iter. Glandem amet, & viles fatuo plebs ore mariscas: Chia bonis stomachis, coctaque arista facit. </poem> ====XXI. MEMORIAE TOBIAE GUTBERLETHI <i>Cum ejus libelli postumi de Saliis ederentur.</i>==== <poem> Q UEM vivum nequii, te Gutberlethe sepultum &nbsp; &nbsp; Alloquor, & cineri dona suprema fero. Sic tua promeruit virtus, sic nobilis ardor, &nbsp; &nbsp; Et cultum egregiis artibus ingenium. {{Versus|5}} Atque utinam non tam propere confectus abisses, &nbsp; &nbsp; Nec tua vere tuo flenda rapina foret! Nunc utcumque datum est, chartis te semper in istis &nbsp; &nbsp; Posteritas memori pectore docta colet. Marsque pater Phoebusque pater de colle Quirini &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lustrabunt Salios ad tua sacra suos. [p. 245] <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXII. In libellos LUDOLPHI SMIDII. ==== <poem> P ASCE oculos, hospes, & mentem pasce libellis, &nbsp; &nbsp; Quos tibi dat gnava Smidia cura manu. Utile inest dulci: certant doctrina leporque: &nbsp; &nbsp; Nec facile invenies, hic sit, an illa prior. {{Versus|5}} Talis in omnigenis foecundi floribus horti &nbsp; &nbsp; Errat, & errorem dextra amat ipsa suum. Talis in exstructis apium molimine ceris &nbsp; &nbsp; Suavis ab exsucto germine fragrat odor. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXIII. IN DAVIDIS HOOGSTRATANI POEMATA.==== <poem> I NGENII flores, Hyblae vernantis imago &nbsp; &nbsp; Nobilis, Ausonio nectare foete liber; Salvete Aonidum munus praesigne dearum; &nbsp; &nbsp; Salve Hoogstratani pagina docta mei. {{Versus|5}} Vosne ego cum raucis fatua de plebe cicadis, &nbsp; &nbsp; Vosne ego cum pingui contulerim populo? [p. 246] Purior hic dulces animavit spiritus odas, &nbsp; &nbsp; Purior argutos defluit in numeros: Et mentem vincire nova mulcedine pellax &nbsp; &nbsp; Non excussuris haeret in auriculis. Hic Lepor, hic Veneris species nativa Latinae, &nbsp; &nbsp; Qualis in Aeneae floruit urbe sui. Vos quoque cum Latiis longum florete po&#235;tis &nbsp; &nbsp; Carmina, Romanis proxima carminibus. </poem> ====XXIV. IN JOANNIS BRANTII POEMATA VERNACULA.==== <poem> O TIA majores non degenerantia curas &nbsp; &nbsp; Nobile Musarum Brantius edit opus: Brantius ingeniis haud impar gloria primis, &nbsp; &nbsp; Haud rudis argutas increpuisse fides. {{Versus|5}} Hic Lepor, hic Batavi dos illa domestica Phoebi &nbsp; &nbsp; Spirat, & e nostro gurgite nata Venus. Miraris, studiis simul invigilare severis, &nbsp; &nbsp; Ducere culta simul carmina? patris habet. [p. 247] </poem> ====XXV. IN EPISTOLAS CLARORUM VIRORUM ab eodem editas. ==== <poem> F RAGMINA doctorum, Branti, pretiosa virorum, &nbsp; &nbsp; Te sine, pulvereo deperitura situ, Quam bene, quod famae donas, orbisque theatro, &nbsp; &nbsp; Nec sinis annosa nocte sepulta premi! {{Versus|5}} Devincis ipsos isto tibi munere Manes: &nbsp; &nbsp; Jamque aliis narrant de pietate tua. Grande operae pretium: qu&#238;s finibus ista legentur, &nbsp; &nbsp; Tu quoque cum pulcro munere notus eris. </poem> ====XXVI. IN LUCAE ROTGANSII GULIELMEIDA.==== <poem> T EMPORIS ingrati domitrix Rotgansia Clio &nbsp; &nbsp; Aeternum nitido pectine pangit epos. Ferte, Deae, violas, & lilia ferte, Sorores: &nbsp; &nbsp; Accendit Clarium spiritus iste nemus. {{Versus|5}} Qualis in herois exsurgit Musa cothurnis! &nbsp; &nbsp; Quantus in attonita pectoris arce sonor! [p. 248] Terra vale. mens alta novo subvecta volatu &nbsp; &nbsp; Lucida Pegasea tendit ad astra via. Et major vulgi invidia, saeclique veneno, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Purpureum rapido lumine signat iter. Ringere, Livor iners, linguaeque tonitrua doctae &nbsp; &nbsp; Despice: gannitus despicit illa tuos. Fulminibus nimirum opus est ac voce Deorum, &nbsp; &nbsp; Fortia cui magni Principis arma labor. </poem> ====XXVII. IN CORNELII BRUNII HODOEPORICA.==== <poem> T RISTES exuviae, calcati Orientis imago &nbsp; &nbsp; Flebilis, immensi parva favilla rogi, Artificum stupor, & Pharii miracula luxus, &nbsp; &nbsp; Custodes cinerum marmora, pacis opes; {{Versus|5}} Atthidos ingenium, Latii decora alta triumphi, &nbsp; &nbsp; Non nisi cum caelo nata cadente mori: Quis putet hoc umquam fieri potuisse? fuistis. &nbsp; &nbsp; Grande tot annorum procubuistis opus. Diruit egregios veterum Mars Turca labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ruderibusque jacent rudera tecta suis. [p. 249] Nil adeo superest prisci splendoris, & umbra &nbsp; &nbsp; Nominis in capta vix bene restat humo. Haec sunt Fortunae ludibria nempe potentis: &nbsp; &nbsp; Tam levis incerto vertitur orbe dea. {{Versus|15}} Ne tamen ulterius in vos mala saeviat aetas &nbsp; &nbsp; Providit multis Anna Perenna modis. Artis opem doctae, longi solamina luctus, &nbsp; &nbsp; Victuro solers Brunius aere tulit: Brunius Attalicis nuper bene cognitus oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Brunius Aegeae non brevis hospes aquae. Vivite nunc veteris monumenta perennia saecli, &nbsp; &nbsp; Dum chartis pretium stabit & ingeniis. </poem> ====XXVIII. AD GODEFRIDUM BIDLOO, <i>Humani corporis Anatomiam edentem.</i>==== <poem> Q UOD tibi debemus solers, Godefride, minerval? &nbsp; &nbsp; Humani per quem corporis arca patet. Lassavit multas per tot jam saecula curas, &nbsp; &nbsp; Illa Epimethei Daedala massa luti. {{Versus|5}} Serior accedis, sed doctior. indice tanto &nbsp; &nbsp; Ars, Natura, tuas sedula spectat opes. [p. 250] Externam cuivis pronum est vidisse figuram: &nbsp; &nbsp; Interiora tuae sunt benefacta manus. </poem> ====XXIX. In Carmina RULANDI KINSCHOTII. ==== <poem> N ON Haga tanti, non mihi tanti nemus, Quod explicatis frondibus premens diem Ad delicati litoris colles sedet; Quanti Latinis invidendus auribus {{Versus|5}} Kinschotiani barbiti blandus canor, Hagana Siren, dulce silvarum decus; Quanti, sonantis Tethyos novus stupor, Kinschotiorum carminum decens Venus. </poem> ====XXX. AD GUALTHERUM BLOKKIUM <i>in numerum Jurisconsultorum co&#246;ptatum.</i>==== <poem> A ONIA Gualthere caput redimite corona, &nbsp; &nbsp; Altera sic merito dat tibi serta Themis: Serta laboriferae monumenta perennia curae, &nbsp; &nbsp; Qua mercede sibi Numina nostra placent. [p. 251] {{Versus|5}} Aggredere o justos pulcri sudoris honores, &nbsp; &nbsp; Inque forum & solem, docte patrone, veni. Hic acies, hic stant Martis vexilla togati, &nbsp; &nbsp; Plurimaque a trepidis palma petenda reis. Mitia ad arma voco: sine crudo sanguinis haustu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sic quoque servati gloria civis erit. </poem> ====XXXI. IN GULIELMI ELGERI EMBLEMATA AMATORIA.==== <poem> C ARMINIBUS teneris teneros Elgerus Amores &nbsp; &nbsp; Pinxit, & imperii vim, Cytherea, tui; Qua mare, qua terrae, qua stellifer ardet Olympus, &nbsp; &nbsp; Ipsaque Taenarii regna inamoena dei. {{Versus|5}} Tu face, ne flammas olim experiatur amaras &nbsp; &nbsp; Tam bene qui casti pandit amoris iter. Ardeat, & caris restinguat in ignibus ignes, &nbsp; &nbsp; Praeda Cupidineo non inhonora choro. Sic, hymnis dulces thalamos redimentibus, ipsa &nbsp; &nbsp; Elgeri fies muneris, ille tui. [p. 252] </poem> ====XXXII. AD CORNELIUM ARKELIUM HADRIANI JUNII ANIMADVERSA <i>Cum luculentis accessionibus recentantem.</i>==== <poem> A RKELI, Latiae non inficiande Minervae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Actaeo pectora plene favo; O bene, quod luci magni meletemata Junii &nbsp; &nbsp; Restituis, cultu divitiora novo! {{Versus|5}} Istos (nec fallor) mirabitur ipsa libellos &nbsp; &nbsp; Roma vetus, linguae dote superba suae. Nec Batavas quisquam temere deriserit aures, &nbsp; &nbsp; Hornanae si quem gustum habeat Veneris. Talia Varronis fuerunt, & talia Verrii &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Scripta, nec a longo tota peresa die. Macte operae, Arkeli, jucundi macte laboris: &nbsp; &nbsp; Te vocat in Clarium Fama benigna nemus. Et tibi, qua Valacram Tethys circumsonat urbem, &nbsp; &nbsp; E tumulo plaudit Junius ipse suo. [p. 253] </poem> ====XXXIII. IN HENRICI CHRISTIANI HENNINII DE GRAECORUM ACCENTIBUS DISSERTATIONEM.==== <poem> H ENNINI Argolicis haud inficiande Camoenis, &nbsp; &nbsp; Hennini Clariae docte sititor aquae; Non tua plus scriptis debebunt orsa vetustis, &nbsp; &nbsp; Quam genio debent scripta vetusta tuo. {{Versus|5}} Grande rudimentum, peregrinam expellere gentem, &nbsp; &nbsp; Et Grajos Grajis restituisse sonos. Tam bene qui pulsa reddis caligine lucem, &nbsp; &nbsp; Quas reddet grates Suada Pelasga tibi? </poem> ====XXXIV. AD JOANNEM A WYNBERGEN, <i>Equestri Ordini nuper, nunc etiam Jurisconsultorum numero adscriptum.</i>==== <poem> S ANGUINIS antiqui non inficianda propago &nbsp; &nbsp; Wynbergi, doctae nobilitatis honor; Accipe sudoris justissima praemia longi, &nbsp; &nbsp; Et nitidas lauro virgine necte comas. {{Versus|5}} Nec tu sperne novos Legum Doctoris honores: &nbsp; &nbsp; Ne toga sit generi forte pudenda tuo. [p. 254] Quae studiis Pallas, belli quoque praesidet armis: &nbsp; &nbsp; Manat & egregium fonte ab utroque decus. Utque suos mystae penitus novere patronos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qu&#238;s propior summa spirat ab arce favor: Condita sic etiam sacrato a Caesare jura &nbsp; &nbsp; Nobilis interpres lucidiora facit. </poem> ====XXXV. AD GODEFRIDUM THOMASIUM <i>Medicum creatum.</i>==== <poem> G LORIA Palladio non inficianda parenti, &nbsp; &nbsp; Thomasi, Clariae docte sititor aquae; Has tibi pro meritis Trajectum nobile lauros &nbsp; &nbsp; Nectit, & aeterna tempora fronde premit. {{Versus|5}} Haec tibi dant cultae, sed debita, munera Musae, &nbsp; &nbsp; Ingenio Musae Numina prona tuo. Accipe de Batavo redeuntem litore alumnum, &nbsp; &nbsp; Lipsia, felici prole beata parens. Tu quoque, Thomasi, patriis jam redditus oris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mente refer patriae commoda visa meae. Inter & insignes, quos dat tibi Phoebus, amicos &nbsp; &nbsp; Succurrant cari nomina Broukhusii. [p. 255] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber tertius. === ====I. AD CAESAREM LEOPOLDUM DE PETRO FRANCIO. ==== <poem> P ANNONII Regina soli, dos inclita Phoebi, &nbsp; &nbsp; Regibus hospitium Buda domusque suis, Tandem Threicio jam nunc extorta Tyranno &nbsp; &nbsp; Romanas Aquilas, & sua signa, videt: {{Versus|5}} Illustres Aquilas, illustria signa: nec ultra &nbsp; &nbsp; Sustinet Odrysii barbara vincla jugi. Accedit magno, victor LEOPOLDE, triumpho &nbsp; &nbsp; Muneris Aonii, quale mereris, opus. Quod tibi lauriferi lectum de vertice Pindi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obtulit Hollanda Musa Latina manu. Par fuit illa suis felix audacia coeptis; &nbsp; &nbsp; Inferior lauris sit licet usque tuis. [p. 256] </poem> ====II. AD JOANNEM III. POLONIAE REGEM <i>post partam de Tartaris ac Turcis victoriam.</i>==== <poem> Q UAE tibi pro meritis, Rex o fortissime Regum, &nbsp; &nbsp; Cingit honoratum laurea digna caput? Unde lyrae carmen paribus percurrere plectris, &nbsp; &nbsp; Atque Amphionias unde animare fides? {{Versus|5}} Arescunt fragiles ad Sarmata fulmina lauri; &nbsp; &nbsp; Et minor est titulis omnis Apollo tuis. Pro Daphne sterili, pro vano frondis honore &nbsp; &nbsp; Ambiat Heroas Thracia Luna comas. Commodet ipsa novas vati Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina materiae condat ut aequa suae. </poem> ====III. IN URBEM HASSELIUM <i>actis cuniculis dirutam.</i>==== <poem> F ULMINA in Hasselios quae subterranea muros &nbsp; &nbsp; Pulveris excussi turbine crebra ruunt, [p. 257] Credibile est Stygio de carcere nata, feraque &nbsp; &nbsp; Ditis ab irati prosiluisse domo. {{Versus|5}} His, Capaneu, terrendus eras. sed nesciit ultor &nbsp; &nbsp; Jupiter Infernum fulmina habere Jovem. </poem> ====IV. IN JOANNIS SIXII CONSULATUM.==== <poem> A USONIAE, Sixi, non ultima gloria Musae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Hollandae nobilis arte lyrae; Hos tibi dant Virtus fasces, Probitasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et qui te toto pectore Candor habet. {{Versus|5}} Hos tibi commendat spatiosae publicus Urbis &nbsp; &nbsp; Plausus, & innumero quae fora cive calent. Qu&#238; poterat melius de te tua cara mereri &nbsp; &nbsp; Patria? qu&#238; melius consuluisse sibi? [p. 258] </poem> ====V. IN ORATIONEM GULIELMI COETERII, QUA SERENISSIMO AC CELSISSIMO PRINCIPI JOANNI GULIELMO FRISONI DE <i>adventu in Academiam Franequeranam gratulatus est.</i>==== <poem> A D Frisias Princeps FRISO contendit Athenas: &nbsp; &nbsp; Jam nova Pierides sumite serta Deae. Flore vias operite, & magno surgite alumno: &nbsp; &nbsp; Vester honos agitur: nectite serta Deae. {{Versus|5}} Talis Amyntoridae Phoenici creditus olim &nbsp; &nbsp; Ibat ab Haemonia fervidus urbe puer. Qui Priamum, Priamique genus, qui fortia magnae &nbsp; &nbsp; Moenia Dardaniae sterneret, ille fuit. Ante tamen graciles tentavit pollice chordas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et cecinit tenui bella gerenda lyra. Ante Pelethronias lustravit cursibus ornos, &nbsp; &nbsp; Quam validam inplevit Pelias hasta manum. Tu quoque Nassavii spes sanguinis unica, div&#251;m &nbsp; &nbsp; Depositum, celsae gloria sera domus, [p. 259] {{Versus|15}} Quam prius ingentes merearis Marte triumphos, &nbsp; &nbsp; Ad placidas artes erudiendus eras. Imbuet insignis teneros Coeterius annos: &nbsp; &nbsp; Hic tibi erit Phoenix: hoc duce carpe viam. Communi fingende venis PUER AUREE voto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cui res communis constituenda venit. </poem> ====VI. In Album amicorum suorum.==== <poem> C OMTA Paraetonia Broukhusia Musa papyro, &nbsp; &nbsp; Aurato longas pectine culta comas, Candorem domini niveo testata colore, &nbsp; &nbsp; Carorum celebres flagitat illa manus. {{Versus|5}} Vulgus abi. docti co&#235;ant in foedus amici: &nbsp; &nbsp; Illustret tabulas Musica dextra meas. Hic Venus, hic Charites habitent, hic cantor Apollo, &nbsp; &nbsp; Hic testudinea Calliopea lyra: Ut quos longa dies sero memorabit in aevo &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Discat amicitiae membra fuisse meae. [p. 260] </poem> ====VII. AD MATTHAEUM SLADUM, <i>Cum ei Po&#235;mata Sidronii Hosschii dono mitteret.</i>==== <poem> S LADE, decus vatum, laus unica, Slade, medentum, &nbsp; &nbsp; Cui gemina Paean tempora fronde premit, Accipe vatis opus, promissaque carmina, Flandri, &nbsp; &nbsp; Certum Broukhusiae pignus amicitiae. {{Versus|5}} Accipe Sidronii certantia carmina priscis, &nbsp; &nbsp; Digna tuis oculis, digna favore tuo. Quae quoties releges, (par quamvis simus iniquum &nbsp; &nbsp; Sidroniusque tuus, Broukhusiusque tuus) Aequa tuis toties urat te cura medullis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidroniique tui, Broukhusiique tui. </poem> ====VIII. AD CAROLUM FERBERUM <i>Dantiscanum.</i>==== <poem> C AROLE, virtutis patriae certissimus haeres, &nbsp; &nbsp; Hoc quoque Broukhusii pignus amoris habe. Illum Pierides, illum tibi junxit Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Charitum nexis triga decens manibus. [p. 261] {{Versus|5}} Tu quoque, seu patriis felix agis otia terris, &nbsp; &nbsp; Sive peregrini te fovet aura soli, Ad Batavos animo quandoque revise sodales, &nbsp; &nbsp; Et memor esto tui, Carole, Broukhusii. </poem> ====IX. AD JOANNEM HUIDEKOOPER MARSEVENIUM, <i>Cum tertiam ex ordine filiolam suscepisset.</i>==== <poem> C ARMINA dum primo meditor genialia gnato; &nbsp; &nbsp; Ecce, venit laetam tertia gnata domum. Sic quoque consuluit casto Lucina labori: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos celebrat Gratia trina lares. {{Versus|5}} Quid majus poteras dulci cum matre pacisci? &nbsp; &nbsp; Eurynome plures non dedit ipsa Jovi. </poem> ====X. AD EUNDEM, <i>Cum ei Propertii codicem remitteret.</i>==== <poem> Q UI tuus in nostros dudum bene serviit usus, &nbsp; &nbsp; Jam tandem repetit pulpita nota liber. [p. 262] Ille mihi veteres thesauros, ille reliquit &nbsp; &nbsp; Ingenii certas judiciique notas. {{Versus|5}} Gratia magna tibi. mea cura Propertius olim &nbsp; &nbsp; Ibit in Ausonia cultior inde toga. </poem> ====XI. AD THEODORUM JANSONIUM AB ALMELOVEEN. <i>Invitatus ab eo ad Convivium Eruditorum absentiam suam excusat.</i>==== <poem> N ON poteram pars esse tuae suavissime mensae, &nbsp; &nbsp; Almelovene, mero nec caluisse tuo. Obstabat, quae sola moras nectebat eunti, &nbsp; &nbsp; Cura catenati pervigil officii. {{Versus|5}} Nunc tamen (en dubitas?) coram, quem quaeritis, adsum, &nbsp; &nbsp; Et sedeo doctas inter amicitias. In nitida Muhlii spector conviva papyro: &nbsp; &nbsp; Muhlius, absentem quo tibi sistat, habet. Quid non facundo debemus, amice, po&#235;tae? &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ibit in exemplum noster amoris amor. [p. 263] </poem> ====XII. AD FAMAM pro elegantissima Virgine MARIA WILDIA. ==== <poem> V IRGINEOS ductus & acus libamina primae &nbsp; &nbsp; Candida suspendit Wildia, Fama, tibi. Illa prius vivos solers miscere colores &nbsp; &nbsp; Nunc etiam duro ludit in aere manus. {{Versus|5}} Sume puellaris munuscula dulcia curae: &nbsp; &nbsp; Non est, quam pigeat conciliasse tibi. Artifices digitos, formatricesque figuras, &nbsp; &nbsp; Et cultum a tenera mente stupebis opus. Quodque magis stupeas, nullo praeeunte magistro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Erudiit dociles nava puella manus. Hanc populis ostende novo, Dea lucida, cantu: &nbsp; &nbsp; Ipsa vicem reddet: non minus ipsa canit. </poem> ====XIII. AD LUDOLPHUM BAKHUSIUM. ==== <poem> A EQUORIS undosi fremitum fluctusque sonantes, &nbsp; &nbsp; Otiaque, & subitas fingere docte minas, [p. 264] Et mulcere potens undas & tollere vento, &nbsp; &nbsp; Aeole spumantis non imitande sali; {{Versus|5}} Ingeniine prius mirer, nitidine laboris, &nbsp; &nbsp; Bakhusi, varii mute po&#235;ta maris? Te pingente, suos odit Leandrus amores, &nbsp; &nbsp; Raucaque Neritium terruit unda ducem. Parte alia, Siculo recubans in litore pastor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cantat ad Ionii murmura blanda maris. Quis tibi multiplicem tam felix auctor ad artem? &nbsp; &nbsp; Cujus Apelleae te docuere manus? Non erat hoc hominis. tumido Venus orta profundo &nbsp; &nbsp; Hanc Venerem soli donat habere tibi. </poem> ====XIV. DE ALCONE.==== <poem> C UM cane deprensum leporem simulaverat Alcon, &nbsp; &nbsp; Mirifica pictor nobilis ille manu. Atque adeo gemina formavit utrumque figura, &nbsp; &nbsp; Falleret ut quemvis hinc canis, inde lepus. {{Versus|5}} Id vero errandi ne posset causa videri, &nbsp; &nbsp; Consuluit vulgo, consuluitque sibi: Arte nova prudens tabula subscripsit in ima, &nbsp; &nbsp; HIC, SPECTATORES, EST LEPUS, ILLE CANIS. [p. 265] </poem> ====XV. In effigiem CATULI <i>in Museo domino suo adsidentis praefixam vetustae editioni Macri po&#235;tae.</i>==== <poem> F IDE comes domino, Musarum innoxie custos, &nbsp; &nbsp; Blande Leo, nivea conspiciende juba: Ut me delectat facies illa ipsa sedentis, &nbsp; &nbsp; Ut rari lusus, ut vigil ista quies! {{Versus|5}} Et mihi talis adest custodia: proque libellis &nbsp; &nbsp; Pro dominoque pius commodat arma Leo. </poem> <center>LEONIS LEPIDISSIMI. CATELLI STUDIORUM. SUORUM. CONTUBERNALIS INDEFESSI ASSIDUI. ACCUBUI GENIO L. M. Q. DOMINUS </center> [p. 266] ====XVI. In celebrationem Pacis.==== <poem> P AX rediit. quantos peperit Pax alma po&#235;tas! &nbsp; &nbsp; Omnia carminibus personuere novis. Culpor ego, cur non itidem me vatibus addam, &nbsp; &nbsp; Et careant plausu publica festa meo. {{Versus|5}} Aspice flammantem nitratis ignibus aethram, &nbsp; &nbsp; Fictaque ab artisici tela jocosa manu. Cras, ubi dormieris, nil te spectata movebunt &nbsp; &nbsp; Fulgura, nil ictu gaudia rapta brevi. Haec est conditio scribendi temporis hujus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmine vix lecto, carminis auctor ubi est? <tr><td align = center width = 304>In Celsum. A ULAE ruentis Celsus iste conditor, Antiquitatis artifex faber novae, Plus quam Latini sanguinis quisquam dedit, Tibi, Roma, solus. Caesarum quondam domus, {{Versus|5}} Dijudicandis litibus raro vacans, Una audiebat vocula Palatium, Eratque tantum (quis neget?) Palatium. [p. 267] Huic liberalis noster ille de suo, Nec tu negabis, addidit Praetorium. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XVIII. In Licinum tonsorem.==== <poem> O pus, o vomicae, o lutum lutosum, O linguae grave dedecus Latinae Tonsoris Licini cacationes! O styli macies, & inficeta {{Versus|5}} Sartago! o Gothicae nitor loquelae! Haec audis patienter, & veneno Tali pasceris, Haga, nec pudebit? Hunc nostrae cupiunt habere Athenae? Ite incommoda saeculi: perite {{Versus|10}} Tonsoris Licini cacationes, Tergendis natibus dicata charta. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XIX. De Fusco po&#235;ta. ==== <poem> L ENO conjugis ille filiaeque, Doctor ligneus utriusque Juris, Indignissimus orphan&#251;m patronus, Urbis dedecus & lues paternae, [p. 268] {{Versus|5}} Furacissimus omnium ille furum, Contemtor fidei, pudoris, aequi, Barbarissimus ille barbarorum Factus (quis putet?) est po&#235;ta Fuscus. </poem> ====XX. De eodem.==== <poem> U T fieret vates, & Apolline scriberet aequo, &nbsp; &nbsp; Mentiri Fuscus credidit esse satis. </poem> ====XXI. De eodem.==== <poem> S ULPHURE lustrandos & lauri termite versus &nbsp; &nbsp; Qui legis, infami carmina digna nota, Digna patrocinio Licini tonsoris & ore; &nbsp; &nbsp; Informes Scyllas ac mera monstra legis. {{Versus|5}} Audiit haec tecti super adstans culmine bubo, &nbsp; &nbsp; Auditisque simul procidit exanimis. </poem> ====XXII. AD AULUM. ==== <poem> M ULTIPLICES nodos, dubiique aenigmata juris &nbsp; &nbsp; Cate resolvit vester ille Naevolus. Scriptitat & versus. vis & de versibus edam? &nbsp; &nbsp; Miser po&#235;ta est vester ille Naevolus. [p. 269] </poem> ====XXIII. IN GALLUM COLONIENSEM. ==== <poem>S TERCUS, nautea, pus merum, venenum, Fames, pestilitas, bonaeque mentis Praesens pernicies bonaeque linguae: Haec sunt quae tumulo sacro MARIAE {{Versus|5}} Suspendit fatuus furensque Gallus. </poem> ====XXIV. In eundem.==== <poem> B UBONUM miserabiles querelas, Gementum omina dira noctuarum, Luporum rabiem famelicorum, Nocturnosque canum choros per urbem {{Versus|5}} Non magna superavit in papyro Exsuto monachus rudens cucullo. </poem> ====XXV. AD FRANCISCUM HESSELIUM. ==== <poem> Q UOD teneros juvenum conatus pollice docto Fingis, & eloquii prima elementa rudis, [p. 270] Gratulor, Hesseli, communibus, optime, sacris, &nbsp; &nbsp; Remque tibi factam totus, amice, volo. {{Versus|5}} Haec erat antiquis via prima studentibus olim; &nbsp; &nbsp; Nec declamandi gloria visa levis. Hinc Demosthenici tonitrus; hinc Tullia Suada &nbsp; &nbsp; Nata fuit, Latii laus diuturna fori. Hinc Calvos, hinc Messalas, Brutosque, Catonesque &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Horruit attonitis Martia Roma animis. Perge, decus nostrum: nec te de tramite recto &nbsp; &nbsp; Deflectat fatuae plebis inepta manus. &nbsp; &nbsp; Hac arte Heinsiades, hac arte insignis Erasmus Prolusit famae, victor uterque, suae. </poem> ====XXVI. Organa in Templo novo Hagiensi instaurata.==== <poem> O RGANA divinas late resonantia laudes, &nbsp; &nbsp; Et magno grates reddere docta Deo, Illo nata sumus, quo Gallia tempore poenas, &nbsp; &nbsp; Non bene servata pace, superba dabat. {{Versus|5}} Trans mare quo vectas effudit America gazas; &nbsp; &nbsp; Arsit & in portu classis Ibera suo. Quo Mosam Rhenumque cruentis solvere vinclis &nbsp; &nbsp; Aggressa est Martis vis animosa pii. [p. 271] Quo trepidas supplex tendebat Gelria palmas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excusso tandem libera facta jugo. Quo vasta a&#235;riae duris in rupibus arces &nbsp; &nbsp; Strage cruentato procubuere solo. His tibi pro meritis, alti Rex fortis Olympi, &nbsp; &nbsp; Dulcia concentu solvimus ora novo. {{Versus|15}} Tu face, ut ad seros tua nos miracla nepotes &nbsp; &nbsp; Factaque divinae concelebremus opis. </poem> ====XXVII. AD AMICUM, <i>Cum ei carmina po&#235;tarum Belgarum & sua mitteret.</i>==== <poem> M AXIME Pieridum cultor fautorque Dearum, &nbsp; &nbsp; Accipe Broukhusii munera parva tui. Accipe Belgarum facunda po&#235;mata vatum, &nbsp; &nbsp; Ingenium Belgis nobile nate tuis. {{Versus|5}} Cumque tot eximiis Romani vatibus oris Jure tuo Musas accipe Broukhusias. [p. 272] </poem> ====XXVIII. In tumultu quodam graviter vulneratus opem Chirurgi implorat.==== <poem> T E tener, o dulcis Patrone, Propertius orat &nbsp; &nbsp; Ut sibi Broukhusium restituisse velis; Broukhusium, quem nunc non inter nomina nota &nbsp; &nbsp; Exercent medicae barbara signa rei. {{Versus|5}} Umber at interea male grata agit otia vates, &nbsp; &nbsp; Et queritur nulla fruge perire diem. Sunt alii, quorum possunt prodesse labores, &nbsp; &nbsp; Judicio, ingenio, sedulitate boni. At qui possit opem languenti ferre po&#235;tae, [p. 273] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber quartus. === ====I. Effigies SOPHIAE MAGNAE MOSCOVITARUM DUCIS. ==== <poem> Q UALIS in augusto fulget Sapientia vultu! &nbsp; &nbsp; Quantus Honos oculis, quantus in ore, sedet! Haec est illa tuis promissa, Ruthenia, regnis, &nbsp; &nbsp; Condita ab aeternis quae tueatur avis. {{Versus|5}} Nominis haec tutela tui est, quam barbarus hostis &nbsp; &nbsp; Sensit in occulto pertimuitque solo. Quae conjuratas acies ac perfida signa &nbsp; &nbsp; Fregit, & indomitis mollia corda dedit. Cujus ab auspiciis terni co&#239;ere Monarchae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Fortiaque Adriacus concutit arma Leo. Quam Pietas, quam Spes divinae conscia dextrae, &nbsp; &nbsp; Famaque virgineo consecrat alta choro; [p. 274] Justitiaeque tenax animus, rerumque cupido &nbsp; &nbsp; Magnarum, & forti bella movenda manu; {{Versus|15}} Et victrix fati Prudentia, & aemula caelo &nbsp; &nbsp; Dextera, muneribus prodigiosa suis. Vivunt magnanimas testantia marmora curas, &nbsp; &nbsp; Et tot ab augusta templa dicata manu. Talis ad Euphraten pharetrata Semiramis altum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nobile mirandae condidit urbis opus. Talis erat Sceptri decus Elisabetha Britanni: &nbsp; &nbsp; Pulcheriam tali mente fuisse ferunt. Sis licet innumeris foecunda, Ruthenia, regnis; &nbsp; &nbsp; Augusta minor es, inferiorque tua. </poem> ====II. Effigies HIERONYMI BEVERNINGII, REIP. GOUDANAE CONSULIS.==== <poem> A DSPICIS augustos tenui sub imagine vultus? &nbsp; &nbsp; Ista Beverningii sunt simulacra tui. Hic est ille tuos inter, mea Patria, Patres, &nbsp; &nbsp; Defessae requiem qui tibi saepe dedit. {{Versus|5}} Cujus ad eloquium toties stupuere Monarchae, &nbsp; &nbsp; Inque uno totam te tenuere Viro. [p. 275] Albionum testis Thamesis regnator aquarum; &nbsp; &nbsp; Testis olivifero flumine dives Anas: Testis Aquisgranum; quaeque eminet alta superbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenibus, Auriaci Breda De&#251;mque domus: Quique suo Batavos Vahalis secat agmine campos; &nbsp; &nbsp; Et quae vicino Clivia nixa jugo. Quas tibi pro meritis referet pia Patria grates, &nbsp; &nbsp; Magne Vir, Europae deficientis amor? {{Versus|15}} Quamquam tecum habites, nec te quaesiveris extra, &nbsp; &nbsp; Cum staret titulo fulta potente domus: Quamquam malueris proprio splendere decore: &nbsp; &nbsp; Est aliquid cives demeruisse suos, Et Pacem sanxisse, & consuluisse saluti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque orbi reduces conciliasse Deos. Gramen amet Mavors, & sparsas sanguine lauros: &nbsp; &nbsp; Mitis pacifico plaudit oliva tibi. [p. 276] </poem> ====III. In effigiem LUDOVICI ARIOSTI, po&#235;tae Itali, donum JOANNNIS* SIXII, <i>Viri Consularis.</i>==== <poem> Q UIQUE viros, quique arma, & magnae sacra Diones &nbsp; &nbsp; Concinis, Etruscae dux Arioste tubae, Hine tui vultus, vates sacer? hosne colores &nbsp; &nbsp; Duxit Apellea nobilis arte manus? {{Versus|5}} Nunc etiam in tabula, docti Raphaelis ab arte, &nbsp; &nbsp; Nescio quid fracto murmure dulce canis. Hunc te munifici donum mihi dextera Sixii &nbsp; &nbsp; Obtulit, ad Musas officiosa meas. Eia age care novis succede penatibus hospes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignatus tenuem condecorare larem. Talis in antiqui Tirynthius aede Molorchi &nbsp; &nbsp; Paupere sustinuit religione coli. Talis & Actaeo susceptus ab hospite Bacchus &nbsp; &nbsp; Ruris in exiguo munere laetus erat. [p. 277] </poem> ====IV. In effigiem JOANNIS GEORGII GRAEVII. ==== <poem> Q UEM toties mundi produxit Fama theatro, &nbsp; &nbsp; Munera Musarum quem vetuere mori, Quem Grajae Charites, quem finxit Romula Pitho, &nbsp; &nbsp; Et tenero niveis lac dedit uberibus, {{Versus|5}} Magnus in exiguo simulatur Graevius orbe, &nbsp; &nbsp; Non minor antiquis Graevius ingeniis. Ne, mea, Pieridas, ne quaere, Batavia, Phoebum. &nbsp; &nbsp; Cum Phoebo pictas charta habet ista Deas. </poem> ====V. In eandem.==== <poem> S I posset Probitas, si vera Modestia pingi, &nbsp; &nbsp; Et literarum docta priscarum Charis; Sic oculos, sic ora animatas cerneret orbis, &nbsp; &nbsp; Qualem expolito cernit aere Graevium. </poem> ====VI. In eandem.==== <poem> C ANDOR eruditus, alti pectoris modestia, &nbsp; &nbsp; Mens lepore pasta Suadae Romulaeque & Atticae, [p. 278] Census aevitatis omnis, artium fax omnium, &nbsp; &nbsp; Hac tabella continentur, continet quae Graevium. </poem> ====VII. In eandem.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I STAM, Mnemosyne, tibi tabellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspendit Charitum manus sororum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In qua Pegasidasque Apollinemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haud vana simulavit arte pictor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et jussit speciem referre Graevii. </poem> ====VIII. Effigies PETRI FRANCII.==== <poem> Q UEM probat, & priscis componit Fama po&#235;tis; &nbsp; &nbsp; Quem sibi Suada petit Romula, Musa sibi; Quem Charites Genio, Charisin commendat Apollo; &nbsp; &nbsp; Talia facundus Francius ora gerit. </poem> ====IX. In effigiem DAVIDIS HOOGSTRATANI. ==== <poem> E T Suadae lepor, & Phoebi Hoogstratanus amores Munere Apelleo talis in aere nitet. [p. 279] Illa (nec falsum est) narrantur imagine captae &nbsp; &nbsp; Exornasse suos Pierides thalamos. </poem> ====X. In eandem.==== <poem> D OCTUS victuro condire po&#235;mata cantu &nbsp; &nbsp; Sic Hoogstratani spirat in aere lepos. </poem> ====XI. In eandem.==== <poem> S Ic diserta gestat ora duplicis Phoebi comes Hoogstratanus, eruditi temperator pectinis. </poem> ====XII. In eandem, opus forficis JOANNAE CURTIAE. ==== <poem> D OCTUM victuro condire po&#235;mata cantu, &nbsp; &nbsp; Et non unius pectinis artificem, Hoogstratanum acri formavit Curtia ferro, &nbsp; &nbsp; Ut stet in aeternis Mnemosynae tabulis. [p. 280] </poem> ====XIII. Effigies JACOBI WILDII, REI MARITIMAE, QUAE AMSTELAEDAMI CURATUR, A RATIONIBUS.==== <poem> T HESAUROS veteris qui sedulus exstruit aevi, &nbsp; &nbsp; Aere suo partas promere largus opes, Wildius hic ille est; quem postera norit ut aetas, &nbsp; &nbsp; Vivaci solers scripsit in aere manus. </poem> ====XIV. Effigies HERMANNI WILDII, <i>omnis militiae Indiarum Orientalium summi Praefecti, supremique Senatus Assessoris.</i>==== <poem> W ILDIUS, Eoas missus frenare cohortes, &nbsp; &nbsp; De Batavo solvens litore talis erat. Fortem animum dextramque alti novere Triones; &nbsp; &nbsp; Nunc etiam Aurorae noscet adusta domus. [p. 281] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XV. In imaginem quam ipse sibi sculpsit LUDOLPHUS BAKHUSIUS. ==== <poem> A EMULA Naturae Bakhusia dextra potentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivi coloris artifex; Picturae postquam inplevit genus omne, tropaeum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In aere se ponit sibi. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVI. Effigies CORNELII BRUNII. ==== <poem> O RBIS Idumei clarus tepidique Canopi &nbsp; &nbsp; Hospes, Apelleae non levis artis honos, Brunius hic ille est: quem quo sua saecula norint, &nbsp; &nbsp; Ingenio melius pictus ab ipse suo est. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVII. Effigies LUDOLPHI SMIDII. ==== <poem> S MIDI canoris note Parnasi jugis, Meam lacessis in tuos vultus chelyn? [p. 282] Peccas, amice: me probante non eget Charta eruditae proditrix imaginis. {{Versus|5}} Amore eodem publicus Pindi favor Spectabit ora, scripta quo legit tua. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XVIII. Effigies GODEFRIDI THOMASII <i>Medici.</i>==== <poem> A RTIS Apollineae multo Thomasius usu &nbsp; &nbsp; Nobilis, & claris deditus in studiis, His oculis, hoc ore, animato spirat in aere, &nbsp; &nbsp; Egregium dextrae saecla domantis opus. {{Versus|5}} Serta pio capiti, Pegnesides, addite, Nymphae, &nbsp; &nbsp; Debita: cur vestrum sit sine honore decus? Pro tot servatis date civibus, & servandis, &nbsp; &nbsp; Quae cingat meritas querna corona comas. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XIX. Miseria vitae humanae.==== <poem> M OLESTIARUM carcer aerumnabilis, O vita fallax, dura curarum parens, Vesanientis longa fortunae pila; Post tot labores, post fatigatum diu Noctuque pectus, aula quanta te manet! [p. 283] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XX. Vanitas rerum humanarum.==== <poem> H UMANA cuncta vanitate diffluunt, Et quae videmus, & videri quae negant Obducta velo callidi silentii, Seu ludus illa, cura seu peperit gravis. {{Versus|5}} Nec sola rerum, sola verborum fides Vacillat: ipsa claudicant emblemata, Quae procreantis extulit mentis labor, Arenulis minutiora arentibus, Pappo volante certiora non magis, {{Versus|10}} Atomoque inani inaniora somnia. </poem> ====XXI. D.&#160;M. MARIAE MAGNAE BRITANNIAE, FRANCIAE, HIBERNIAE, REGINAE. ==== <poem> G RANDE decus Reginarum, data munere caeli, &nbsp; &nbsp; Regina, o sexu fortior una tuo; Virtutum pretiosa domus, dum fata sinebant, &nbsp; &nbsp; Nunc dolor, & regni longa querela tui: [p. 284] Damnatum tenebris cum lux tua deserit orbem, &nbsp; &nbsp; Ah quantum laesi saeviit ira Dei! Nec sane rabies diri fera temporis hujus &nbsp; &nbsp; Digna erat obtutu, Diva MARIA, tuo. Te chorus aliger&#251;m flammis radiantibus auctam &nbsp; &nbsp; Collocat Astraeae virginis in gremio: Unde novum sidus caeli de parte propinqua &nbsp; &nbsp; Illustres patrias igne favente domos. Quo tumuli speciem? gaudes potiore sepulcro, &nbsp; &nbsp; In lacrimis populi contumulata tui. </poem> ====XXII. CONSTANTINI HUGENII EQUITIS, MEMORIAE S.==== <poem> I NTER honoratos Clio Zulechemia manes &nbsp; &nbsp; Venit in Elysium, nobilis umbra, nemus. Plauserunt laeti vates, animaeque piorum, &nbsp; &nbsp; Hugenio sacri jus moderante loci. {{Versus|5}} At pater indoluit graviter Musaeus, & udis &nbsp; &nbsp; Fata querebatur tristia luminibus. Non ille ereptos tamen indignatus honores, &nbsp; &nbsp; Non decus antiquae, non titulum, citharae: [p. 285] Hugenii moerens gemuit morientis in uno &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funere Pierides occubuisse novem. </poem> ====XXIII. In funere CORNELII TROMPII HOLLANDIAE AC WESTFRISIAE ARCHITHALASSI.==== <poem> DECUS Batavi nominis, rector sali, Alto parenti filius non degener, Terroris expers pectus, innocens probri, Patriae tropaea, posteris famam sui, Animum Tonanti reddit ingens Trompius. </poem> ====XXIV. In funere JOANNIS SIXII, CONSULARIS.==== <poem> FUNCTUS honoratis longi sudoribus aevi &nbsp; &nbsp; Hic posuit fragiles Sixius exuvias: Sixius a teneris pulcro innutritus honesto, &nbsp; &nbsp; Cui pretium virtus grande erat ipsa sui: Cui Musae finxere animum, cui Gratia mores, &nbsp; &nbsp; Et constans patriae simplicitatis amor; [p. 286] Qui bene quaesitos meritis inplevit honores, &nbsp; &nbsp; Urbis inoffensus rector, & ipse sui. Nunc fessae saturum aetatis saturumque laborum, &nbsp; &nbsp; Undique quos secum publica cura trahit, Felicem taedis, felicem prole domoque &nbsp; &nbsp; Sopiit annosi longa dies senii. Si quid id est, manesque levat pia cura sepultos; &nbsp; &nbsp; Sancte cinis; nostras semper habe lacrimas. Semper habe violas circum tua busta recentes; &nbsp; &nbsp; Veris odorati munera semper habe. Et tumulo custos adsit Reverentia, Honosque, &nbsp; &nbsp; Musaque, & atrata civicus urbe dolor. </poem> ====XXV. D.&nbsp; M. FRANCISCI DE VROEDE, CONSULARIS S. ==== <poem> O MINE qui vero fueras PRUDENTIUS, eheu, &nbsp; &nbsp; Vroedi magne, tuas it Patria exsequias. Lugent atrati cives, urbisque dolorem &nbsp; &nbsp; Ille tui longus nominis auget amor. Quid mirum? cum te in medio exspirasse labore &nbsp; &nbsp; Viderit, inque altis Curia consiliis. [p. 287] I felix anima, antiqui non degener haeres &nbsp; &nbsp; Sanguinis, Amsteliae firma columna rei. I veterum antistes studiorum, i nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Elysii nemoris quo plaga laeta vocat. Inscribent tumulo carmen memorabile Musae, &nbsp; &nbsp; Praesidio nuper turba beata tuo: VROEDIUS IN PATRIAE COMMUNIA COMMODA NATUS &nbsp; &nbsp; HIC IACET, INGENTI PUBLICUS URBE DOLOR. </poem> ====XXVI. D. M. JOANNIS GEORGII GRAEVII. S.==== <poem> TE sacros inter cineres, aevique prioris &nbsp; &nbsp; Rudera, Pierius contumulavit honos, Unica facundae Graevi tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; Unica dos, priscis par manus ingeniis. Te Latium, te Palladii dolor urget Erechthei; &nbsp; &nbsp; Udaque commixtis busta rigant lacrimis. At luctu stimulante amens, confusaque nomen &nbsp; &nbsp; Scribit in invito marmore Fama tuum. Fama tuam toties producere laeta papyrum, &nbsp; &nbsp; Heu quam dissimilis facta repente sibi! [p. 288] Nec tamen exstincto periit cum lumine virtus: &nbsp; &nbsp; Vivis, & in chartis usque superstes eris. Quaeque labor proprius fuerat tibi, Roma sepulcrum &nbsp; &nbsp; Nunc dat, & in moestos colligit ossa sinus. </poem> ====XXVII. D. M. JOANNIS MENSINGAE.==== <poem> CARE pater, (nam te patrem jam diximus olim, &nbsp; &nbsp; Vestiret molles cum nova barba genas) Te quoque, care pater, fatis non mitibus actum &nbsp; &nbsp; Flebimus amissas inter amicitias? Gruniacae Mensinga decus modo dulce Minervae, &nbsp; &nbsp; Cycne Camoenarum candide, nempe jaces. Nempe jaces facunde senex, nec gratia linguae &nbsp; &nbsp; Flexit Avernales detinuitve colos. Nec quae vel rigidas potuisset ducere cautes &nbsp; &nbsp; Barbitos, & genio tot bona parta tuo. Haec est conditio miseris mortalibus una: &nbsp; &nbsp; Nascimur, & morti certa rapina sumus. Te tamen haud totum delebunt fata, nec omnem &nbsp; &nbsp; Mensingam ignavo deteret urna situ. Vivent ingenii cultissima munera; vivet &nbsp; &nbsp; Illa perennantis Suada decora lyrae. [p. 289] Tum mea, si quid id est, pietas & cura sepulti Sparget Pierias ad nova busta rosas. Pectore in hoc spirabis: in hoc te pectore mecum Quod superest vitae tempus in omne geram. Vivacisque diu Famae versabere in ore Sive tuo quondam carmine, sive meo. </poem> ====XXVIII. In funere EVERARDI HARTSCAMP, URBI ULTRAJECTINAE A SECRETIS. ==== <poem> DELICIUM Phoebi, verae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; In quo quod carpat nec puto livor habet; Ante diem dulces Hartscampius exuit annos, &nbsp; &nbsp; Elysiumque tenet nobilis umbra nemus. Da lacrimas; vulsos ad busta recentia crines, &nbsp; &nbsp; Trajectum, sectis saucia sparge genis. Iste dolor tuus est: quamquam est & publicus: iste &nbsp; &nbsp; Non obducendi vulneris instar habet. Et dic: Correpti quantum tibi defuit aevi, &nbsp; &nbsp; Splendoris periit tantum, Everarde, mei. [p. 290] </poem> ====XXIX. In funere JACOBI TRIGLANDII.==== <poem> T RIGLANDI, pia te probitas, te lucida virtus &nbsp; &nbsp; Hinc raptum superas jussit adire domos; O mihi dilectos inter dilecte sodales, &nbsp; &nbsp; Primaeva puero Pallade care puer, Care vir, & clari dignissime nominis haeres, &nbsp; &nbsp; Sive erat ingenii, sive erat artis opus. Te praecone sacro florens Ecclesia censu, &nbsp; &nbsp; Te doctore pium sustulit aucta caput. Functe salutiferi stadio vigilace laboris, &nbsp; &nbsp; Dum poteras, casto functe ministerio, Nunc te longa manent operosi praemia cursus, &nbsp; &nbsp; Nunc aeterna pia palma tenenda manu; Et niveae vestes, agnumque sonantia plectra, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque a nullis contemeranda malis. Nunc frueris propiore Deo, quem semper amasti, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nunc tota luce videndus adest. Fortunate operum, quae post suprema sequuntur &nbsp; &nbsp; Fata bonos, Christi lote cruore tui! [p. 291] Salve, sancta anima, aetheriis adscripta maniplis, &nbsp; &nbsp; Terrarumque gravi labe soluta vale. </poem> ====XXX. D. &nbsp; M. DIONYSII WITSEN S. ==== <poem> H EU immatura Dionysi rapte juventa, &nbsp; &nbsp; Nondum etiam quartam nactus Olympiadem! Flos generis jucunde tui, dilecte Camoenis, &nbsp; &nbsp; Atque olim patriae fama future tuae! Ecce jaces: & praecipiti demersa ruina &nbsp; &nbsp; Illa oris probitas concidit, illa Venus. Spes quoque tecum abiit. lacrimis informis amaris &nbsp; &nbsp; Luctus, & atratum stat Dolor ante torum. Nimirum leve vita bonum est: & dotibus altis &nbsp; &nbsp; Haud umquam longas Fata dedere moras. [p. 292] </poem> ====XXXI. PETRI BERNAGII MEMORIAE S.==== <poem> P HOEBI medentis priva laus Bernagius, Mortalitatis lege suprema, dedit Terrae parenti terra quod dederat parens, Mentem aetheri resignat unde acceperat: Vir mentis acer, pectus innocens probri, Reique civis haud pigendus publicae, Sophisticarum fortis hostis artium, Moris vetusti qua licet semper tenax. Salvete manes: aetheris salve incola Anima beata. Te sequemur ordine Ut quemque summus evocarit arbiter. Nunc magni amoris testimonium leve Esto haec papyrus, temporis prisci memor: Quam ponit alto sauciatus vulnere BERNAGIANIS MANIBUS BROUKHUSIUS. [p. 293] </poem> ====XXXII. MEMORIAE HIERONYMI BEVERNINGII, URBIS GOUDANAE CONSULIS. ==== <poem> Q UOD patriae poteras, quod civibus, omne dedisti, &nbsp; &nbsp; Magne vir, in patriae commoda nate tuae. Nunc te conspicuae defunctum munere vitae &nbsp; &nbsp; Luget demissis squalida Gouda comis. Fama tamen superest, & spectatissima virtus &nbsp; &nbsp; Erigit en meritis haec monumenta tuis. </poem> ====XXXIII. D. M. Reverendissimi Celsissimique Principis FERDINANDI, Paderbornensis ac Monasteriensis EPISCOPI S. ==== <poem> Hoc tibi Pierides Latiae, Fernande, sepulcrum, &nbsp; &nbsp; Hoc statuit rupta moestus Apollo lyra: Dilectasque hederas & odorae tristia lauri &nbsp; &nbsp; Spargit inexhaustis munera cum lacrimis. [p. 294] Te Pietas, te cana Fides deplorat ademtum; Religio laceris luget & ipsa comis. Te multo confusa vocat Germania planctu: Te vocat e fractis Tibris arundinibus: Atque optant, quae tu patriae Monumenta dedisti, Ut totidem luctus sint Monumenta sui. [p. 295] </poem> ==Jani Broukhusii Silvarum libri duo.== [p. 296: blanco] [p. 297] ===Jani Broukhusii Silvarum liber primus. === ====PSALMUS VI.==== <poem> T ANDEM, oro, succurre meo, Rex magne, dolori. Ne saevi, ne tanta animus furietur ab ira, O genitor, quamquam mereor, teque ipse lacesso. Deficio, trepidumque mihi per dura cucurrit {{Versus|5}} Ossa gelu, latebrasque animae timor insidet amens. Quae te longa tenet durum mora? quisve morandi Tantus amor, dum conficior luctuque metuque? Eripe me his, pater alme, malis: per foedera testor, Per bonitatem istam, lapsae succurre saluti. {{Versus|10}} Ecquis apud manes functos tristique sub orco Aut meminisse tui valet, aut laudare tuarum Facta potest manuum? heu quae suspiria moesto Pectore prorumpo! lacrimis, en, omnia circum Nocte madent longa: jam lassis deficit humor {{Versus|15}} Luminibus, tabentque atro praecordia luctu. Sed bene habet. fletus humiles placabilis audit [p. 298] Rex meus, & nostris advertit questibus aurem. Diffugere mali. gaudent justique bonique, Postquam parta quies, & vis sublata nocendi. {{Versus|20}} Vertite terga citi, quotquot pressistis inermem, Neu capiti insultate meo. Deus ultor ab alto Imminet, & scelerum poenas mox exiget omnes. </poem> ====PSALMUS XLIV.==== <poem> SAEPE ego multa tuae audivi miracula dextrae, &nbsp; &nbsp; O Deus, o nostris non leve robur avis! Quae longaevi olim stupuerunt visa parentes, &nbsp; &nbsp; Cum canerent laudes ad tua facta tuas. {{Versus|5}} Tu valido attonitas fregisti turbine gentes, &nbsp; &nbsp; Ejectas prisci finibus imperii. At stirps Abramidum, serie gavisa nepotum, &nbsp; &nbsp; Florebat fructu semper adaucta novo. Nam neque pugnaci pepererunt ense salutem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fidit brutis viribus ulla manus: Sed tua dextra potens, & vultus lumen amici &nbsp; &nbsp; Ultro etiam populo dat decus omne suo. Quippe animo placuere tuo. nunc, maxime Regum, &nbsp; &nbsp; Nunc ades, & sanctam rite tuere domum. {{Versus|15}} Per te finitimos animosior ibit in hostes &nbsp; &nbsp; Gens tua, praesidii numine firma tui. [p. 299] Per te projectis confusum proteret armis, &nbsp; &nbsp; Si quis sacrilega sumserit arma manu. Non mea me virtus belli spectata periclis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Protegit: umbones nil potuere mei. Me favor ille tuus, me spes defendit inermem, &nbsp; &nbsp; Et numquam duro tempore victa fides. Haec mihi carmen erunt, cum nox nigrantibus umbris, &nbsp; &nbsp; Et cum formoso nascitur ore dies. {{Versus|25}} Hinc tibi caelestes feriet mea barbitus hymnos, &nbsp; &nbsp; Jampridem ad laudes ingeniosa tuas. Nunc autem sacrae postquam succensuit urbi &nbsp; &nbsp; Vis tua, nec nostris flectitur a lacrimis, Fundimur heu miseri, ac duro calcamur ab hoste, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cogimur & turpi vertere terga fuga. Quid mirum? tua pugnantes praesentia turmas &nbsp; &nbsp; Destituit, fortes deseruitque viros. Nunc pars barbaricis servitum Regibus imus; &nbsp; &nbsp; Pars procul hinc duro pellimur exilio. {{Versus|35}} Sacrilegus nostris insultat cladibus hostis; &nbsp; &nbsp; Dum captos alter vendit, & alter emit. Talis oves pastor vicinam acturus ad urbem &nbsp; &nbsp; Sollicitis pretium supputat articulis. Atque aliquis foedo miscens convicia risu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ite, ait, ac vestrum sollicitate Deum. [p. 300] Ah pudet, & fletu rubuerunt lumina longo, &nbsp; &nbsp; Cum populi video tristia fata tui: Cum Regum subiere minae, cum facta cruenti &nbsp; &nbsp; Vindicis, & nostris terra superba malis. {{Versus|45}} Omnia pertulimus, ne te, sanctissime, quisquam &nbsp; &nbsp; Impius oblito deleat ex animo; Foederis aut magni nolit meminisse, tuamque &nbsp; &nbsp; Monte super sacro deseruisse domum: Moerentes quamquam incultis squalemus in oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixque patrocinii spes super ulla tui est; Mors ubi despectos atris circumvolat alis, &nbsp; &nbsp; Et Dolor aeratas excubat ante fores. Num patrias stulto migramus pectore leges? &nbsp; &nbsp; Num gaudet vitiis impia vita suis? {{Versus|55}} Ah frustra tete celet perjuria quisquam, &nbsp; &nbsp; Omnia cum justis perspicias oculis. Quid? si sacrilego cultu nos imbuat Assur, &nbsp; &nbsp; Nesciat hoc animi vis metuenda tui? Nunc male tutatis te propter caedimur armis. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Fumat adhuc nostro sanguine pinguis humus. Ah vigila, Pater, ah vigila: miserere tuorum. &nbsp; &nbsp; Quid condis vultus lumina nocte tui? Per bene te si quid proavi meruere, per illam, &nbsp; &nbsp; Quam saepe in dubiis gens tua sensit opem; [p. 301] {{Versus|65}} Tandem supplicibus, tandem succurrere lapsis &nbsp; &nbsp; Appropera, & celerem da, Pater alme, manum. Si, nisi qui poterit tibi viribus aequus haberi, &nbsp; &nbsp; Nullus amicus erit; nullus amicus erit. <poem> ====CONSULATUS tertius JOANNIS HUDDE. ==== <poem> TERTIA magnificos illustrat purpura fasces, Huddaee, auspiciisque aperit felicibus annum, Ominibusque bonis facilem promittit Olympum. Ipse, serenato qui ridet ab aethere, Titan Mitigat hibernas meliori sidere luces. Ipsa sibi dissors, & tanto laeta favore, Lenis hiems nulla contristat grandine caelum. Maxime Vir, Legum custos & nobile caeli Depositum, quem nunc Patriae superesse regendae Amstelaque & totis gratatur fluctibus Ya; Diis iterum auspicibus meritos ordiris honores, Assertamque tibi toties iterum asseris Urbem. Illa quidem duro suspirat pressa duello, Obnubens caput, & multo in moerore fatiscit. Sed fore, te rerum imperio fraenisque potito, Sperat, ut exilio revocatam denique Pacem [p. 302] Agnoscant populi, & clauso ferus otia Jano Mars agat. Ecce, novo rorantes nectare pennas Explicat, & pleno promittit Copia cornu Mercesque, lucrumque, & amicum frugibus annum. Jamque adeo terris Pax exoptata reviset Concussum diris misere terroribus orbem, Praetendens oleam, atque oleo devincta capillos. Junget amicitia dextras, odia aspera ubique Sopiet, & sacris affiget postibus arma. Tum Pietas, tum cana Fides, Astraeaque consors, Pestiferam belli rabiem stragesque sereno Numine disjicient ultra & Garamantas & Indos. Prima caput madidum stagnantibus extulit arvis Wavera, pastorumque Deos, Dryadasque, Palenque, Gratatur reduces. Secura ad ovilia Thyrsis Laetus agit pleno distentas ubere matres; Atque ait: Ite meae pars o dulcissima curae, Ite meae pecudes. cum crastina venerit Eos, Mirabor laeti vobiscum gaudia ruris. Vos cythisi pictas depascite gramine ripas: M&#238; Domini officium & virtus spectata periclis Carmen erunt. Illi meritas mea fistula laudes Concinet; expulsis quoniam redduntur ab armis Otia, nec trepidant hostiles pascua turmas. [p. 303] Ille suis salso canentibus aequore campis Gramina restituit, salsumque co&#235;rcuit aequor. Nec jam rauca Thetis pavidos terrebit agrestes Turbine aquae, nec diluviem minitabitur atram. Ille suos dextro tutatus numine fines Rursum luce nova magnam feliciter Urbem Irradiabit, & antiqui decora alta vigoris Solis ad occasum diffundet solis ab ortu. Tuque adeo jam nunc nitidum, Pater Amstela, caelo Tolle caput. posito mitescent omnia ferro: Prosperiusque sibi rerum succedere cursum Sentiet auspiciis Huddaei Consulis Ya. <poem> ====NAIS AMSTELIA AD JOANNEM HUDDE Urbis Amstelaedamensis Consulem. ==== <poem> HAEC tibi Erythraeo transmissa corallia ponto, Has conchas, viridique nitentes luce lapillos, Et juncos fragiles, purgato Na&#239;s ab amne Ipsa fero manuum, Consul, monumenta mearum. Ipsa fero, patris Oceani non degener olim Progenies, studioque tuo ac solertibus ausis [p. 304] Inter finitimas nunc jam invidiosa sorores. &nbsp; &nbsp; At modo quam foeda insessos caligine vultus Torserat atra Lues, formaeque potentis honorem Squalida vipereo detriverat ore mephitis! Sive soli fuit hic morbus, seu sidere laevo Afflarant dulces caeli contagia ripas. Ipsa meam nuper non agnoscenda per urbem Errabam, casusque meos, mea damna, gemebam Infelix; vix coenoso de gurgite vultus Tollere visa meos, solem vix ausa tueri Decolor, & tristi tantum non livida tabo. Ah quoties sic torpentem, sic astra vocantem Invida, non sicco turbatus lumine vidit Amstela, vicinoque vagantes aggere Nymphae! Ah quoties irata mihi, fatisque, Deisque, Fluminis ipsa mei volui tellure sub ima Mergere moesta caput, pigrosque recondere fluctus! Fecissem quoque; ni trepidantem & multa moventem Ingenii lux illa tui, mens illa Deorum Aemula consiliis, fato eripuisset acerbo. Tu mihi deposito senii squalore vetusti Sumere das vultus hilares, celerique natatu Currere per magnam Nymphis plaudentibus Urbem. Per te non solito jam conspectissima cultu, [p. 305] Urbis amor Consul, communes urbis amores Experior, nitidaque lavo mea moenia lympha. Muneris omne tui est, quod nec stagnantibus ulvis Inficio lucem, nec tetro lurida coeno Exhalem tristes nebulas, virusve timendum Hauriat affectis infelix civis ab undis. Muneris omne tui est, quod sim tibi grata, tuisque Vivat ab auspiciis quaqua mea volvitur unda. Sed neque sola tuo defaecatissima Na&#239;s Censeor officio: Tellus tibi debet, & Aether Purior, & laeti puro jam flumine Soles. </poem> ====IN NATALEM NICOLAI WITSEN, <i>Consulis ac Senatoris Amstelaedamensis.</i>==== <poem> C ONSULIS Amstelii natalem dicite, Musae &nbsp; &nbsp; Dicite natalem Consulis Amstelii. Votaque cum nostris felicia jungite votis. &nbsp; &nbsp; Exorant magnos tam pia vota Deos. {{Versus|5}} Ominibus faustis fatales currite fusi, &nbsp; &nbsp; Staminaque aurata ducite plena colo. Ipse sua longum de posteritate mereri &nbsp; &nbsp; Pergat, & aeternis digna gerat titulis. [p. 306] At nos continuos illi gratemur honores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et decus, & meritis praemia digna suis. Privato ipse sui generis laetetur amore, Qui meruit dici PUBLICUS URBIS AMOR. <i>Conscriptum nomine nepotum.</i> </poem> ====AD EUNDEM. <i>Urbis Amstelaedamensis Consulem creatum.</i>==== <poem> G RANDE decus patriae, Witsi, quo sospite salvum Amstela se gaudet, gaudet circumfluus Ya, Majoresque agitant augusta ad moenia fluctus, Salve iterum auspiciis felicibus, & modo coeptos {{Versus|Sic pia fata volunt) in longum profer honores. Hoc vovet ipsa tuis Res publica credita curis, Teque sibi patrem, te postulat illa patronum. Hoc aetas vovet omnis, & urbis Curia magnae: At nos praecipue, Consul, tua cura, nepotes, Witsiadum clara deductus origine sanguis. Sic faciat sator ille hominum, sator ille Deorum, Ut te conspicuae fulgentem munere vitae, Urbis amorem altae, communem civibus aram, Quod pueri nunc laetamur, laetemur adulti. <i>Eorundem nomine.</i> [p. 307] </poem> ====DAVIDIS BERGII EPIGRAMMA.==== <poem> C ARMINIS usque adeo jactaris amore teneri, &nbsp; &nbsp; Broukhusi, ut Musas omnia posse putes. Carmina mane novo cum surgis, carmina sero &nbsp; &nbsp; Sunt tibi, cum cubitum vespere tendis, opus. {{Versus|5}} Haec, quoties vultu Fortuna renidet amico, &nbsp; &nbsp; Te faciunt gemina prosperitate frui. Haec eadem, quoties non cedunt omnia votis, &nbsp; &nbsp; Dicuntur curas attenuare tuas. Ergo age, nunc tacito cum pectus aduritur igne, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina cara tui sint medicina mali. </poem> ====AD DAVIDEM BERGIUM RESPONSIO.==== <poem> FLUMINA carminibus poterat Rhodopeius Orpheus &nbsp; &nbsp; Sistere: carminibus detinuisse feras: Carminibus rigidas deducere montibus ornos: &nbsp; &nbsp; Duraque vocali saxa animare lyra. At vigiles curas & crudi vulnus Amoris &nbsp; &nbsp; Fallere Thr&#235;icii non potuere modi. [p. 308] Me quoque Pieriae, Bergi dilecte, sorores &nbsp; &nbsp; In mediis mersum destituere malis. Proque bono versu suspiria fundere jussit &nbsp; &nbsp; Acer Amor. cantus temperat ille meos. Cede fatigato de pectore, cede Cupido. &nbsp; &nbsp; Quid juvat in manes bella movere meos? Quid cinerem vexare juvat, tabentiaque ossa? &nbsp; &nbsp; Restat enim cinerem praeter & ossa, nihil. Aut si tanta mei sitis est tibi, saeve, doloris, &nbsp; &nbsp; Cogar ut aeterno vivere supplicio: Da saltem propius consumar ab ignibus illis, &nbsp; &nbsp; Quos animas tremulis Phyllidis ex oculis. Da mihi Trajectum, vitreique volumina Mosae: &nbsp; &nbsp; Currat in amplexus da mea vita meos. Non ego formosae detrectem jussa puellae: &nbsp; &nbsp; Non ego me vinclis compedibusque negem. Ah canimus surdo: nec cantibus iste movetur, &nbsp; &nbsp; Cui riget in duro pectore dura silex. Tu mihi, cum precibus flectantur Numina nullis, &nbsp; &nbsp; Quod nequeunt Musae, tu dare, Mosa, potes. [p. 309] </poem> ====FRAGMENTUM AD THEODORUM RIICKIUM de nova Taciti editione ab eo procurata. ==== <poem> H ISTORIAE, Rycki, fax o certissima priscae, &nbsp; &nbsp; Quem nihil ex omni temporis orbe latet: Quam bene congestos noctuque diuque labores &nbsp; &nbsp; Promis, & ingenii pignora sacra tui! Ecce redux a Taenariis Cornelius umbris &nbsp; &nbsp; Ardet in amplexus vindicis ire sui. Agnoscit veterem redivivus Consul honorem, &nbsp; &nbsp; Et Latios fasces, laurigerumque decus. Explicat hic nervosa suas facundia vires, &nbsp; &nbsp; Et nil plebejum, nil puerile sapit. Majestas Romana salum complexa solumque &nbsp; &nbsp; De septemgeminis fulminat alta jugis. Nos quoque Cattigenae (nam nos censemur in illis) &nbsp; &nbsp; Fama per annales invidiosa sumus. Omnia in Ausonias ierant provincia leges: &nbsp; &nbsp; Orbis & imperii terminus unus erat. Restabat Latiis pugnax Germania virgis; &nbsp; &nbsp; Sola, sed a Latia non subigenda manu. [p. 310] Liber, & indomito totus suus agmine, Rhenus &nbsp; &nbsp; Ibat in Arctoas praecipitandus aquas. Et quos vitiferi munit fiducia Rheni, &nbsp; &nbsp; Munibant animis Sacra Laresque suis; Et conjux, & pendentes circum ubera nati, &nbsp; &nbsp; Et soror, & fratres, nec leve mater onus. Sensit ab Hercynio nova bella tumescere saltu, &nbsp; &nbsp; Sensit & Hercynias anxia Roma manus. Flevit & Arminii ferales vindicis iras, &nbsp; &nbsp; Signaque cum Varo non reditura suo. Ossa vage disjecta, & honore carentia mortis, &nbsp; &nbsp; Albebant toto per nemora alta solo: Quae tua compositis pietas, Germanice, bustis &nbsp; &nbsp; Legit, & in manes officiosa fuit. </poem> ====JOANNI VANDEN BEMPDEN, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis, ET</i> ESTERAE ELISABETHAE TULPIAE. ==== <poem> SPES surgens patriae, Bempdi, quo sospite Musae, &nbsp; &nbsp; Cur sibi rem factam polliceantur habent; Quot tibi felices promittunt gaudia curae! &nbsp; &nbsp; Quae tibi foecundus praemia spondet Amor! [p. 311] Tulpia sollicitos incensi pectoris aestus &nbsp; &nbsp; Leniet, officiis jam tua facta tuis. Tulpia, tot matrum tacito suspiria corde, &nbsp; &nbsp; Nobilis eximii Tulpia sanguis Avi. Laeta Cupidineis collucent atria flammis, &nbsp; &nbsp; Et face lustrali candidus adstat Hymen: Pulcer Hymen, genus Uraniae, cui vincula cordi &nbsp; &nbsp; Casta, & connubii foedere certa Venus. Ille tibi multam spondet justo ordine prolem, &nbsp; &nbsp; Qui solus casti semper amoris honos. Ille tibi faustos, Bempdi, bonus augurat annos, &nbsp; &nbsp; Et dandos patriae non sine laude dies. Fallor? an augustum firmavit Jupiter omen, &nbsp; &nbsp; Laetaque concentu signa dedistis aves? </poem> ====AD REGNERUM STAPELIUM Sponsum. ==== <poem> G AUDIA, Stapeli, tibi connubialia Juno &nbsp; &nbsp; Destinat, & sponsis plaudit amicus Hymen. Egit amans Paphiam pro te facundia causam: &nbsp; &nbsp; Audiit, & votis adfuit alma Venus. Illa tibi casti genialia pignora lecti &nbsp; &nbsp; Spondet, & ardoris munera cara tui. [p. 312] Ridet Amor, rident Charites: atque ubere vena &nbsp; &nbsp; Ostentat ditem Copia larga sinum. Gratulor auguriis. sic dent mihi Numina quondam &nbsp; &nbsp; Gratuler ut thalamo gaudia plena tuo. </poem> ====IN NATALEM RULANDI KINSCHOTII. ==== <poem> M USARUM memoranda dies, qua pacifer Heros &nbsp; &nbsp; Siderei radios hausit & ora Dei, Festa dies Pindo, Pimplae signanda lapillis, &nbsp; &nbsp; Exorere, & laeta candida fronte veni. Te propter sacro resonat Parnasus hiatu, &nbsp; &nbsp; Laurigerumque fremit laetitia omne nemus. Te propter Clarii blandum modulantur olores, &nbsp; &nbsp; Auraque Pierias mulcet odora rosas. Frater & in myrti tremula Kinschotius umbra &nbsp; &nbsp; Argutum tenero pollice pulsat ebur. Salve magne senex, Themidis Phoebique sacerdos &nbsp; &nbsp; Kinschoti, Astraeae cura decora tuae. Salve Pegasidum praesens tutela sororum, &nbsp; &nbsp; Pegasei salve lucida gemma chori. Dii tibi dent faciles (nam sic venerande mereris) &nbsp; &nbsp; Quae poterunt magnos cumque decere Deos. [p. 313] Utque bonis possis longum superesse tuendis, &nbsp; &nbsp; Addant de nostra stamina longa colo. </poem> ====NUPTIIS GULIELMI BUSII ET ELISABETHAE LESTEVENON. ==== <poem> BUSIA progenies, Themidis facunde sacerdos, &nbsp; &nbsp; Jam festiva tibi vincula nectit Amor: Vincula, quae tota bene libertate redemit, &nbsp; &nbsp; Ingenua quisquis novit amare side. Hoc unum deerat patriis post omnia votis, &nbsp; &nbsp; Justus Hymen, thalami pignora, casta Venus. Vicisti, Gulielme: tuis en ardet in ulnis &nbsp; &nbsp; Quae movit flammas Elisabetha tuas. Adspicis ut dulces in te defixit ocellos? &nbsp; &nbsp; Ut modo, dejecto lumine, molle rubet? Haec est virginei non fallax lucta pudoris: &nbsp; &nbsp; Hoc trepidae mentis gaudia limen habent. Eia age, par felix, par nobile, blanda parentum &nbsp; &nbsp; Gloria, concordi vivite uterque toro. Mox date progeniem (Nox & Lucina favete) &nbsp; &nbsp; In qua confusi conspiciantur avi. [p. 314] </poem> ====IN NUPTIAS JOANNIS CLIFTON, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis</i>, ET JULIAE VALKENIER. ==== <poem> AUSPICIIS, Hymenaee, tuis, Junone secunda, &nbsp; &nbsp; Julia Cliftonam ducitur ecce domum: Julia virgineo fax fulgentissima caelo, &nbsp; &nbsp; Prima juventutis gloria, primus amor: Quam pudor, & mores, nulloque modestia fastu &nbsp; &nbsp; Comit, & egregio sanguine dignus honos: Julia non uno deductum Consule nomen, &nbsp; &nbsp; Julia praeclari lucida gemma laris; Digna toro, Cliftone, tuo, pulcerrima consors &nbsp; &nbsp; Nominis, & fati pars pretiosa tui. Ite agedum, socias felici foedere dextras &nbsp; &nbsp; Jungite, concordis vincula fausta domus. Ite pares animis, & dulcia bella movete; &nbsp; &nbsp; Bella quidem solo nomine; pacis opus. Qualia ni vestri movissent ante parentes, &nbsp; &nbsp; Nunc, rogo, nunc, juvenes, vester ubi esset amor? Ludite foecundis amplexibus, unde nepotum &nbsp; &nbsp; Spes nova, & antiqui sanguinis ordo recens. [p. 315] Quid non tam viridi fas sit sperare juventa, &nbsp; &nbsp; Favit ubi dextro numine sponsor Hymen? </poem> ====AD HIERONYMUM GULIELMUM SNABELIUM Sponsum. ==== <poem> ERGO tuas etiam, Snabeli docte, medullas &nbsp; &nbsp; Non exspectato vulnere fixit Amor? Unaque prae cunctis rapuit virguncula Musis, &nbsp; &nbsp; Certatim Musae quem rapuere novem? Unaque formoso quem ceperat ore Sibylla, &nbsp; &nbsp; Solvere compedibus non potuere novis? Ite procul Musae, quae deseruistis alumnum. &nbsp; &nbsp; Ite: cupidineas neu temerate faces. Rumpite cum calamis vocalia plectra, Sorores. &nbsp; &nbsp; Longe alios calamos arcus Amoris habet. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed fallimur po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vanum genus po&#235;tae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musaeque, Gratiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Cypris, & Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et delicatus Hymen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una fruuntur umbra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno lavantur amne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unum bibunt liquorem, [p. 316] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam gerunt corollam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec separare fas est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinem & Dionem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musasque, Gratiasque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos inter errat udus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Odoribus Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, venustus Hymen, Subnexus croceo molle caput strophio. &nbsp; &nbsp; His tu praesidibus, beate noster, &nbsp; &nbsp; Armatus, teneram simul Sibyllam &nbsp; &nbsp; Arsisti, tenerae simul Sibyllae &nbsp; &nbsp; Pectus mollibus incitare flammis, &nbsp; &nbsp; Mentem dulcibus occupare verbis, &nbsp; &nbsp; Et vincire novo parasti amore. &nbsp; &nbsp; Atqui ni tibi Gratiae faverent, &nbsp; &nbsp; Ni Musas Veneri Cupidinique &nbsp; &nbsp; Junxisses, & amabilem catervam &nbsp; &nbsp; Ferres pectore tecum, & ore ferres; &nbsp; Frustra vocatus Hymen &nbsp; Risisset ad querelas, &nbsp; Risisset ad dolores, &nbsp; Quos inquietus ardor &nbsp; De corde promit imo. &nbsp; Frustra vagos capillos, [p. 317] &nbsp; &nbsp; Et vesculas papillas, &nbsp; &nbsp; Et flammeos ocellos &nbsp; &nbsp; Venustulae Sibyllae; &nbsp; &nbsp; Frustra rosas genarum, &nbsp; &nbsp; Manusque mollicellas, &nbsp; &nbsp; Collumque mollicellum, &nbsp; &nbsp; Et mollicella labra &nbsp; &nbsp; Pulcerrimae Sibyllae, &nbsp; Usque ad sidera, sidera illa summa &nbsp; Ferres carminis arte delicati. Faverunt trepidis mitissima Numina votis, &nbsp; Et tenui, Vinces, murmure dixit Hymen. Dixit Hymen, plausit Hymen: deque fulgenti throno Risibus gaudens Dione suavibusque suaviis (Hac satellitum corona Diva blanda cingitur) Jussit ut tener Cupido cum pari fratrum choro Iret, & Sibyllam amicis allocutionibus Occuparet, ac rigorem pectoris feroculi Frangeret remollientis Gratiae fiducia; Quo Snabelianus ardor, ardor ille maximus, Ardor ille non domandus, mollius quiesceret Inque Virginis papillis, inque blandis osculis. Nam Snabelium Dione corde sic amat suo, Ceu Snabelius Sibyllam, ceu Sibylla Gratias. [p. 318] &nbsp; &nbsp; Ibat Amor, dulci circum comitante Leporum Agmine, qu&#238;s Paphiae velabant tempora myrti: Eque rosis violisque levem gestans calathiscum Pasith&#235;e tremulas udis de roribus herbas, Alma Dei nutrix, tenero pede proculcabat. Illum autem, dum maternas incogitat artes, Blanditiasque jocosque serit, tenuesque susurros, Atque oculis hinc inde natantibus oscula captat, Oscula mellito novies infecta veneno, Non intellecta suscepit fraude Sibylla. Aestuat infelix: nec quid tamen aestuet audet Dicere. virgineum cohibet lex dura pudorem. Snabeliique sui jam non ignara dolorum Mente fovet tacita, modo quos conceperat, ignes. Risit Amor dulces domito sub corde furores: Risit Amor: blandumque vagi risere Lepores: Et nunc Snabelio, nunc applausere Sibyllae. &nbsp; &nbsp; Talis in arenti Na&#239;adum thalamo, Cui gravis incubuit sitienti Syrius astro, &nbsp; &nbsp; Et Boreae validis spiritus halitibus, Flamma vorax graciles avido metit igne myricas: &nbsp; &nbsp; Quam circum raptis diffugiunt pharetris Nymphaeque, Satyrique, atque omnis rustica pubes &nbsp; &nbsp; Attonitis stragem prospiciunt oculis. [p. 319] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelio Sibylla in uno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno in Snabelio Sibylla castos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes possidet omnium calores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quotquot Snabelii fuere voti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rivales cupidique fervidique. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelius suam Sibyllam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mavult quam Veneresque Gratiasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se totam cui, quanta quantacumque est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indulsit Venus, & decens Venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et totus chorus ipse Gratiarum. Fortunati ambo, quorum per mutua crescit Vulnera dulcis amor, lususque, & casta voluptas. Vivite concordes animae, & volventibus annis Pignore foecundam crebro renovate juventam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cujus ore ludat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Confusus ille sanguis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrum utriusque sanguis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Referatque mox parentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelium Sibylla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelius Sibyllam. [p. 320] </poem> ====AD THEODORUM JANSONIUM ALMELOVENIUM, <i>Cum Eloquentiae, Historiarum, ac Graecae Linguae Professionem in Academia Harderovicena auspicaretur.</i>==== <poem> P HOEBI utriusque cultor, atque Virginum Mystes sororum, care Jansoni, meis Ecquid carere sustinebis plausibus? Te docta Pallas, illa praeses artium Facunda, te perita temporum Dea Ostendet olim postfuturis gentibus Apollinaris haud egenum adoreae. Testis mearum Gelricae fervor scholae Sententiarum; testis illa, quam vides, Palladia pubes, patriae fulcrum rei, Et spes opima Musici certaminis. Tu mactus esto praemio laudis novo, Novoque honore, quem perennet arbiter Pulcri laboris Phoebus & novem Deae. [p. 321] </poem> ====IN NUPTIAS FRANCISCI BURMANNI ET ELISABETHAE THIERENS. ==== <poem> E CQUID te vidui capiunt, Francisce, cubilis &nbsp; &nbsp; Taedia, nec sterilem jam tibi ferre moram est? O bene, quod cives patriae, quod pignora genti &nbsp; &nbsp; Legitimo spondet foedere junctus amor! O bene, quod fastus jam nunc exuta priores &nbsp; &nbsp; Ibit in amplexus Elisabetha tuos. Felices animae, fortunatissima nupti &nbsp; &nbsp; Pectora, quos sancta lampade lustrat Amor; Vivite, & annosae memores fulcite senectae &nbsp; &nbsp; Burmannam longa posteritate domum. Vivite felices animae: tuque aurea virgo, &nbsp; &nbsp; Indue deposita virginitate nurum. Disce verecundi genialia foedera lecti: &nbsp; &nbsp; Hic quoque Fas habitat, hic Decus, atque Pudor. Mater eris. rubor ecce genas, rubor ora notavit. &nbsp; &nbsp; En iterum dico, blandula: Mater eris. [p. 322] </poem> ====IN NATALEM JOANNIS JACOTII. ==== <poem> QUID tibi, Jane, fuit gelidae cum sidere brumae, Digne vel in mediis Jane habitare rosis? Non tibi sunt duri mores, non horrida virtus; Nec riget in miti pectore dura silex. Debueras nasci Maji genialibus auris; Debueras blandi Veris honore frui; Floribus ut primos dulci cum carmine canos Ornaret tepidi Veris amoena manus. Nunc tibi serta damus Latii de culmine Pindi Lecta, sed a Genio non aliena tuo. Illa tibi seris quodcumque accesserit annis Perpetuum longa prosperitate vovent. Illa tibi, quod tu non abnuis ipse, precantur In multa ut vivas posteritate senex. </poem> ====In librum de Interpretatione JOANNIS DE RAEI ==== <poem> QUISQUIS severa lege Disciplinarum Augusta sacra mente non levi tractas; [p. 323] Effugere par est inscientiam vulgi, Ut docta dicta sedulae Vetustatis Examine aequo censor aequus expendas, Neu musteis abductus atque heri natis Inanitate proluas capax pectus. Ergo Pelasga quae reliquit ubertas, Autumnitasque Palladis Palatinae Animi sagacis instruant penu largum: Priusque multo te labore Romanus Fingat Palaemon, negligentiae custos, Quam tu serenae sacra templa Doctrinae Irrumpis audax, impudentiae mystes. Frustra docere postulat, docet frustra, Quicumque sensa corticemque verborum Confundit excors, ac sibi canit soli. Rides, sophista, pallioque praetexis Sapiente culpam? Rajus ecce te, Rajus Vim veritatis edocebit abstrusae Interpretandi doctor omnium primus, Qui posterorum publicae satus frugi Amplas recludens ingen&#238; facultates Varie cohortes dissipavit errantum, Verique lucem ferre cogit invitum. [p. 324] </poem> ====IN PHAEDRI FABELLAS vernaculo metro expressas a DAVIDE HOOGSTRATANO.==== <poem> QUOD fabulator Attico Phaedrus stylo Vitae excitavit utile proscaenium, Severa sensa dulcibus velans jocis, Tuos in usus, Belga, vestitu novo Aperit decentis artifex linguae faber. Haec est vetustae priva dos prudentiae, Ubi ferarum ficta per commercia Contra ferocis impetus caecos Herae Munitur alti firmitudo pectoris, Excipere docta lubricas rerum vices, Et se pati parata, nec frustra queri. Hic callidorum turpitudinem vafram Sagax inani nudat arte simius. Hic ille tardus, onere sub duro gemens, Bipedes asellos ducit exemplo suo Ad aequitatem mentis, & ferociter Recalcitrantum ridet elusas minas, Hic vulpis illa rufa, fraudium penus, Docet cavendos mente tecta subdolos. [p. 325] ?? Hic se propinat risui legentium Furtiva nudi Graculi protervitas; Quem res in alvum mersa, spesque debilis Inopi senectae tradit, & probro gravi. Haec est imago moris humani capax, Speculumque vitae, fallere & falli rude. At tu, diserte, cujus illustris labor Orbem Batavum cive ditavit novo, Virtute macte, macte lauru patria, Utriusque Musae notus & vetus cliens. Vos invidentum natio, saecli pudor, Plorate vappae, notis obscurum genus. </poem> ====HONORI ET MERITIS PHILIPPI MOLIVII VANDER NOOT, Supremos in utroque Jure honores capessentis. ==== <poem> V IRTUTIS altae semitam capessenti Dat ipsa praesens testimonium virtus, Foecunda laudum, nominis sui merces, Nec literatis in laboribus parca, Ubi calle recto quaeritur decor veri. Tibi laboris, o Philippe, nocturni, Tibi diurnae diligentiae curas [p. 326] Cum luculento nunc honore compensat Custos decorae docta gloriae Virtus. Grator merenti. mox tribunal Astraeae Vocat patronum, res forensis exspectat Longas secantem litium molestarum, Reo volente, diligenter ambages. Macte hoc honore praemioque sudorum: Sed & priorum deperire languore Florem laborum, ni laboribus porro Novis adurges, nominis, rei, famae Incuriosus saepe cogita tecum. [p. 327] </poem> ===Jani Broukhusii Silvarum liber secundus. === ====AD REGEM GALLIAE <i>post propugnacula Arausionis diruta.</i>==== <poem> I NCLITE REX, cujus nutum Fortuna veretur, &nbsp; &nbsp; Victor in Eois, victor in Hesperiis; Exuit, en, dubias tibi jam Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; Inque tuo gaudet se stabilire sinu. {{Versus|5}} Porrigit attritos supplex Europa lacertos, &nbsp; &nbsp; Illa tua toties facta cruenta manu. Non deerat meritis laus invidiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Quae Genio debet Phoebus uterque tuo: Celsa sed Auriaci stant propugnacula muri. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Haec radios hebetant, Sol generose, tuos. Disjice magnanima pugnacia moenia dextra; &nbsp; &nbsp; Sentiat ultorem plebs male sana suum. Digna tuis animis, digna est victricibus armis. &nbsp; &nbsp; Accedat titulis haec quoque fama tuis. [p. 328] {{Versus|15}} Et Dionysiaci ne sint monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Fac doleat clades impia terra novas. Debent assertae tibi Religionis honores. &nbsp; &nbsp; Defuit historiae pars ea sola tuae. </poem> ====IN GALLOS. ==== <poem> N ON satis est, orbem flammis delere cruentis, &nbsp; &nbsp; Et rerum summas praecipitare colos: Haeredem ternis falsum supponere sceptris; &nbsp; &nbsp; Auriaco infami fraude parare necem; {{Versus|5}} Bistonii Muhamedis opes opponere Christo; &nbsp; &nbsp; Nec Vaticani tela timere Patris; Gaetuli fruges emendicare tyranni, &nbsp; &nbsp; Dum negat humanam terra polusque dapem. Ecce etiam ingeniis indicis, Gallia, bellum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sacra vetustatis nec tibi scripta placent. Perfida gens, inimica Deo, rerum omnium Erynnis, &nbsp; &nbsp; Tuta veneficiis criminibusque domus, Scarronis miseri miserum post fata piaclum, &nbsp; &nbsp; Foeda voluptatum victima, tota lues, {{Versus|15}} Naturae pudor humanae, meta ultima recti, &nbsp; &nbsp; In qua nec tuto degeret ipse Dolus: Rumpere gens homicida, soli fax dira salique; &nbsp; &nbsp; Desine non meritum conscelerare diem. [p. 329] Ut rumpare, dabit sterili justa ubere Tellus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quamque velis nobis incutere, aegra Fames. </poem> ====IN PRINCIPIS ARAUSICANI <i>Expeditionem Britannicam a ventis disturbatam po&#235;tae Galli</i> EPIGRAMMA. ==== <poem> BELLA movet socero gener impius: inque Parentis Germanum vertit perfidus arma nepos. Conditur innumeris substratum navibus aequor; Et denso classis milite pressa gemit. Jamque animo exuvias, & opimi praemia regni Sceptraque cognato sanguine tincta rapit. Demens, qui superos audet sperare secundos, Ac tantum credit posse juvare nefas! Ecce ultor sese adverso sert cardine ventus, Sacrilegasque serit justa procella rates. Pars tumidis hauritur aquis, pars haeret arenis, Aut moesto in portus cum duce fracta redit. I nunc, & sociis conside, superbe, Batavis: Pugnant pro socero pontus & aura tuo. [p. 330] </poem> ====RESPONSIO <i>ad superius Epigramma.</i> ==== <poem> CLASSE virisque potens oppressam ac multa gementem &nbsp; &nbsp; Albionem magnus vindicat Auriacus. Scilicet obruerant populos non debitus haeres, &nbsp; &nbsp; Et Lojoleae crimina perfidiae. At mala nescio quis ferali gutture bubo &nbsp; &nbsp; In mediis ululat carmina Parisiis. Insuetoque repens afflatus numine mergit &nbsp; &nbsp; Sacrilegasque rates, sacrilegumque ducem: Omniaque, in Celtas quondam accipienda superbos, &nbsp; &nbsp; Vulturis impasti more modoque facit. Jamque ad vicinas illisa cadavera cautes &nbsp; &nbsp; Spe vorat: hac una parte po&#235;ta fuit. Interea validis animosi flatibus Euri &nbsp; &nbsp; Pignora divinae certa fuere manus. Ecce, volant Batavae tutis in fluctibus alni, &nbsp; &nbsp; Et terram intrepido sub pede miles habet. Desine jam foedi, volucrum foedissime, cantus: &nbsp; &nbsp; Non nisi funeribus convenit iste tuis. Nonne pudet caelum votis pulsare cruentis, &nbsp; &nbsp; Et furiis caecae religionis agi? [p. 331] Nonne piget patriae vanum levitatis? habemus &nbsp; &nbsp; Majorem ventis, quam tibi, Galle, fidem. </poem> ====In Jesuitas Gallos. ==== <poem> JURE times Regi, faex Lojolea, Britanno, &nbsp; &nbsp; Corruat Auriaca ne ferus iste manu. Exutos castris clades Dionysia Gallos &nbsp; &nbsp; Hoc docuit, belli meta cruenta tui. </poem> ====In mortem Regis GULIELMI <i>falso a Gallis nunciatam.</i> ==== <poem> DICITE Io, Celtae, ter Io nunc dicite, Celtae: &nbsp; &nbsp; Et date laetitiae conscia signa novae. Plaudite, Parisii: periit Gulielmus; Iernen &nbsp; &nbsp; Dum subigit, victo victor ab hoste cadit. Adfuso periit per vulnera nigra veneno: &nbsp; &nbsp; Successumque artes nunc habuere suum. Talia Sequanici cecinit faex barbara vulgi, &nbsp; &nbsp; Et cum faece novi regia celsa Jovis. Hoc velit Eurystheus, velit hoc Germanica Juno<ref>la Reine de St.Germain </ref>; &nbsp; &nbsp; Laetaque in Auriaca clade sit ista domus. [p. 332] At non ille velit, caelo qui justus ab alto &nbsp; &nbsp; Aeterna humanas temperat arte vices. Tene, decus Regum, voto petiere cruento, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nil, praeter vota, quod obstet, habent? Tene, sacer vindex Legum, tene arbiter aequi, &nbsp; &nbsp; Perdere sacrilegae sustinuere manus? Hosne dedit flatus virtus Lausunia, Galli? &nbsp; &nbsp; Hos pavor Hyberni militis ille dedit? Dii melius: causa victus, nunc victus & armis, &nbsp; &nbsp; Terga fugax justo vertit, & arma, metu. Excipe bis profugos mitis, Lodoice, clientes: &nbsp; &nbsp; Auxilium miseris tu super unus eras. Flagitat hoc Regina parens, hoc Regius infans; &nbsp; &nbsp; Conjugis haec casu tristior, ille patris. Tot modo sceptrorum miser & male subditus haeres &nbsp; &nbsp; Deplorat fati ferrea fila sui. Astraque vagitu testatus conscia longo &nbsp; &nbsp; Mallet in obscura delituisse casa. Mallet ab uberibus rubrae pendere supinus &nbsp; &nbsp; Phyllidis, & dulci rure quiete frui. En cui debetur triplicis fortuna coronae: &nbsp; &nbsp; En cui regnorum publica fata trium! Ille tamen, quocumque etiam de sanguine cretus, &nbsp; &nbsp; Promeruit lacrimas elicuitque tuas: [p. 333] Quod neque flammatus ripam per utramque Mosella, &nbsp; &nbsp; Nec Nicer, aut Rheni tota gementis aqua: Quod neque vastatae, quaqua patet, area Spirae: &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: Nec Myrtilleti bustum, & feralis imago, &nbsp; &nbsp; Illa quidem Gnati tuta favore tui; Flandria nec latis exhausta cremataque campis; &nbsp; &nbsp; Quaeque fera toties aequora caede rubent. Quis credat? tangunt altam mortalia mentem, &nbsp; &nbsp; Et puer ignoti nobile ventris onus. Nunc etiam tetigit mendaci funere Fama, &nbsp; &nbsp; Tam non sperati nuntia Fama boni. Et tamen ille tuus Hostis valet, & tuus ille &nbsp; &nbsp; Terror in adversas it, velut ante, manus. Cernis, ut ignavo nequeas prosternere voto &nbsp; &nbsp; Quem cladem regnis deligis ipse tuis? Cernis, ut huic impar Venus est Lausunia Marti? &nbsp; &nbsp; Eventum fastus disce timere tui. [p. 334] </poem> ====Ad Regem GULIELMUM.==== <poem> MAJOR Alexandro Princeps, & Caesare major, &nbsp; &nbsp; Ara parum faustis unica temporibus: Cum tua tot Clarii celebrent miracula cycni, &nbsp; &nbsp; Lasset & ingenuas Fama benigna manus; Quid gemini faciunt ad Martia sacra latrones? &nbsp; &nbsp; Quid pro te Cacus alter, & alter, agent? Debueras certe, Rex invictissime, poni &nbsp; &nbsp; Non nisi Lysippo, non nisi Praxiteli. Debueras sacri clarescere voce Maronis: &nbsp; &nbsp; Te sibi materiem vellet & ipse Maro. Nunc tua deteritur operosis gloria nugis, &nbsp; &nbsp; Et premit infelix nomina tanta labor. Sordet in inscriptis majestas Regia tignis: &nbsp; &nbsp; Insulsoque tumet barbara Musa sono. Cur non, cum monstris constet tibi fama subactis, &nbsp; &nbsp; Proscribis terris haec duo monstra tuis? [p. 335] </poem> ====Ad Urbem TRAJECTUM. ==== <poem> INCLITA Pieridum sedes, & amoena, Dearum, &nbsp; &nbsp; Trajectum, nostri pulcer ocelle soli; Quam Themis, & Mavors, & eum genetrice Cupido &nbsp; &nbsp; Incolit, & patrio quae capite orta Dea est; Quid tibi nunc animi credam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Dum tua Mattiaci jugera Thraces arant? Jugera Castaliis calcata sororibus olim, &nbsp; &nbsp; Castaliae, quaeso, gloria gentis ubi est? Arent Pimplaei latices: pro dulcibus undis &nbsp; &nbsp; Jam novus aequoreas dat tibi Boyus aquas. Nec Boyus tamen ille satis, nisi quatenus audax &nbsp; &nbsp; Sustinet Aonii jus temerare chori. Barbarus ignotis fundit convicia verbis, &nbsp; &nbsp; Et sibi subtili cum ratione sapit. Barbarus ignota fundit mala carmina lingua, &nbsp; &nbsp; Nec versus numero, sed ratione, facit. Quae tamen ista Dea est Ratio? nova dicitur esse, &nbsp; &nbsp; Et nova per veteres orgia ferre scholas. Nil opus est priscis. priscis erit aptius uti, &nbsp; &nbsp; Si quando Latio scribere more sedet: [p. 336] Apta theatrali nova sunt spectacula pompae; &nbsp; &nbsp; Et nigros habitus mens quoque nigra decet. Sufficit, immunda quidvis effundere bucca; &nbsp; &nbsp; Sufficit, obscuros mente referre viros: Et nova ad attonitum proferre oracla popellum, &nbsp; &nbsp; Verbaque sacrato digna supercilio. Mater ubi es? pia mater ubi es? quae tristis Erinnys &nbsp; &nbsp; Quae furit in placido vipera saeva sinu? Talia tu numquam producere monstra solebas, &nbsp; &nbsp; Mitis, & a caeli blanda favore tui. Talia tu numquam mirari scripta solebas, &nbsp; &nbsp; Docta, nec ad Clarias rustica facta Deas. Non hic Hippotades, non hic furit Amphitrite: &nbsp; &nbsp; Pax colit, & dulci Pace beatus Amor. Nobilibus tibi crevit honos & gloria chartis: &nbsp; &nbsp; Elue de chartis nomina foeda tuis. Quo tibi degeneres animae? quo spurca librorum &nbsp; &nbsp; Pernicies, titulis insidiosa tuis? Invisum nomen Musis, inamabile Phoebo, &nbsp; &nbsp; Exige, & antiquum fac tueare decus. Nec te decipiat sapientis gloria barbae. &nbsp; &nbsp; Non facit ad genium barbara barba tuum. [p. 337] </poem> ====IN SCHOLARCHAM CARMINIFICEM. ==== <poem> VIVERET Ausoniis castus cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Dicta fuit Grajo nomine SCHOLA brevis. At nunc barbaricis vivit cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Omnibus indoctis longa futura SCHOLA est. O proceres, miseris pestem defendite Musis: &nbsp; &nbsp; Hic Belgae media vivimus Arcadia. </poem> ====Ad illustrem Carminis sui Vindicem, po&#234;tam ignotum & ignobilem. ==== <poem> ULTRAJECTINAE Vindex generose Minervae, Et procerum Vindex, sed minus ipse tuus; Quas tibi pro meritis grates Academia reddet? &nbsp; &nbsp; Quas reddent Proceres, noster Homere, tibi? Non ita Parmensi stridebat Cassius ore; &nbsp; &nbsp; Cassius ingenio proximus ille tuo. Gaude, Roma, graves bellorum oblita ruinas; &nbsp; &nbsp; Trajecti Gotico nunc potes ore loqui. Non est quod Bavii doleas periisse lepores: &nbsp; &nbsp; Non est cur Maev&#238; nobile vivat opus. Maevius iste facit nova carmina. pascite taurum. &nbsp; &nbsp; Carmina, Dii superi! Maevius iste facit: [p. 338] Carmina, quae caelo possint deducere Lunam; &nbsp; &nbsp; Fluminis irati quae retinere vias; Carmina, qu&#238;s Circe socios mutaret Ulyxei, &nbsp; &nbsp; Si scirent socii verba Latina loqui. Adde quod has artes non noverat ipse Palaemon, &nbsp; &nbsp; Et genera & voces aedificare novas; Et mutare pedum numeros, & tempora metri, &nbsp; &nbsp; Atque novam prorsus condere Grammaticam. Adde quod horribili proclamat voce Tribunus: &nbsp; &nbsp; MUSA, MANUM FERULAE SUBTRAHE GRAMMATICAE. Adde & inexhausto quod vena superba veneno est; &nbsp; &nbsp; Nec maledicendi gloria visa levis. Vapulat Amstelia vates eductus in umbra, &nbsp; &nbsp; Nil praeter Graj&#251;m doctus amare Sophos. Vapulat, & frustra rationes conjicit, unde &nbsp; &nbsp; Non intellecto vulnus ab hoste ferat. Hoc tu, Roma, tuos solare Catone dolores, &nbsp; &nbsp; Amissos veterum nec meditare jocos. Carmine tot clades qui compensavit in uno, &nbsp; &nbsp; Dignus erat medio saxeus esse foro: Aut Tiburtinis custos ficulneus hortis &nbsp; &nbsp; Stare, malas cantu qui male perdat aves. [p. 339] </poem> ====In pessimum po&#235;tastrum.==== <poem> U RBANISSIME quot fuere vatum, Latinissime quot fuere vatum, Oppletissime ruris inficeti, Cacatorum epigrammatum patrone, Doctor prodigiose syllabarum, Obscurissime Vir, po&#235;ta princeps, Quid pro tot meritis tibi inprecabor? Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Qu&#238;s tu largiter, ut soles amicos, Anitergia futilesque chartas, Sed castis manibus tamen, dedisti. Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Vossii Grammaticam, librosque Scoppii. </poem> ====AD CAJUM, <i>qui vocem</i> AETHER <i>fecit neutrius generis.</i> ==== <poem> AETHERIO cognata polo Mens enthea Caji, &nbsp; &nbsp; Cur tibi majestas numinis hujus abest? Masculus Ausoniis qui tempestatibus Aether &nbsp; &nbsp; Saepe mari sonitu mascula signa dabat, [p. 340] Quem Rerum Patrem dixit pater Ennius, Aether &nbsp; &nbsp; Jam nunc primaevum perdidit, ecce, secus. Iste tuus fungus, solus SUBLIMIA TRANANS &nbsp; &nbsp; AETHERA, qui recta cum ratione furit, Eunuchum nulla fecit ratione, facitque, &nbsp; &nbsp; Aethera; nec testes nunc habet ille suos. Pro quibus officiis, Mens dia, paciscere mecum &nbsp; &nbsp; Detur ut officium parve minusve tibi: Ut tu tam foedo de carcere libera migres, &nbsp; &nbsp; Cajus ut aetherias, te sine, pascat aves. </poem> ====IN VACERRAM. ==== <poem> LIVIDE, vane, ferox, & vix dicende Vacerra &nbsp; &nbsp; Inter bonorum nomina; Opprobrium Musarum, alieni rosor honoris &nbsp; &nbsp; Illiteratis literis, Quas legisse semel, poenae satis esse videtur &nbsp; &nbsp; Pro quolibet piaculo; Pernicies miseris inclementissima chartis; &nbsp; &nbsp; Amoenitatum carnifex; Ultime Mysorum, patriis truculentior undis, &nbsp; &nbsp; Linguae tyranne Romulae; [p. 341] Quid primum, quid deinde canam? nam promere certum est &nbsp; &nbsp; Quae meruit indoles tua. Si tamen ingenuis fas est committere Musis &nbsp; &nbsp; Labem pudendi nominis, Pestiferam labem, nulla virtute redemtam, &nbsp; &nbsp; Languentis ulcus saeculi. </poem> ====In largitionibus Regiis praecipuae formae nomisma poscit VACERRA. ==== <poem> PRAECIPUAE poscit formae Regale nomisma &nbsp; &nbsp; Notus ab affaniis ille Vacerra suis: Notus ab immundae lutulento fornice buccae, &nbsp; &nbsp; Rixarum cupido notus ab ingenio. Quid, si quis clavum donet restemque furenti? &nbsp; &nbsp; Ad tales faciunt talia dona manus. [p. 342] </poem> ====NEGET QUIS PRAEMIA LAUDI? VINDICIAE SECUNDUM JOANNEM DESPAUTERIUM DATAE. ==== <poem> IAMBE noster, sive tarde, seu celer, Iambe noster, ecquid hoc negotii est? Ten&#146; bliteus iste, ten&#146; miser tenebrio, Latinitatis architectus Goticae, Inpune sic delumbet, ac truncet pede? Inpune verba de cloaca sublegens, Infecta tabe, plena pestilentiae, Florem Latinae deterat facundiae? Et exteris nunc Belga sit derisui Unius atrum propter Ajacis scelus? Iambe noster, haec videbis & feres? At non olentis putidum Maev&#238; caput Deseruit olim vindicis cycni furor. Prodi, Poeta, Maevii verum genus, Prodi, Poeta, saeculi stupor tui. Quid attinebat merce tam commictili Spurcare chartas? quidve Musas virgines, Inelegantis more vulgi, ad tibiam [p. 343] Docere motus, praecinente Marsya? Non de tabernis sumta, non plebis lepos, Satis decebunt regii cultum throni. Sed nec cuivis subuloni in compitis Dat calceandos Liber intonsus pedes, Neque ad subulcos hospitantur Gratiae, Nec rure gaudet Artium urbanus chorus. Et qui P&#246;etas vividus animat calor Claudi recusat, ignis in modum vagi, Inertis intra mucidos cordis specus. Tu plumbeorum fons benigne versuum, Tu de Menalcis, deque Thyrsidum grege Pulcre mereris, temporisque Chaerilus Nostri, strepente fistula surdum melos Perdens, Latinum territas Apollinem; Tibi virente carduo spectabilem Nectit coronam ventruosa Thestylis. Tibi, relictis Arcadum procul jugis, Aurita pubes tollit indomitum caput. Tuum rudentis murmur, ac graves tonos Hirsuta discunt quercuum cacumina, Et garrula altis reddit Echo vallibus. Circum capella saltat, ac brevi pede Infirmus haedus molle succutit latus. [p. 344] O efficaces tibiae tuae modos! Venusta docti carminis spectacula! At Musa tristis, nemore pulsa de suo, It exsulatum, nec minore cum sono Amata linquit arva, quam Custos prius Hortorum atroces horruit sagae minas, Ubi Esquilinas inter alites Dei Canidia dira fissilem solvit natem. </poem> ====IN VACERRAM <i>semipo&#235;tastrum barbarum.</i> ==== <poem> ROMANAE scabies linguae, teterrima Pindi &nbsp; &nbsp; Pestis, Apollineo fama pudenda choro, Quid tibi cum Latiis, edentule morio, Musis? &nbsp; &nbsp; Quid cum Romano carmine, inepte, tibi? Nec prodesse bonus, nec delectare legentem, &nbsp; &nbsp; Dic, rogo, quid facies? quis tuus usus erit? Et tamen est aliquis: nam cogor vera fateri, &nbsp; &nbsp; Quamvis tergendas det tibi nemo nates. Rodebant avidi nuper tua carmina mures; &nbsp; &nbsp; Omnis turba malis interiere modis. Quin & vicino steterat quae noctua tigno, &nbsp; &nbsp; Te rudente, gravi procidit icta sono. [p. 345] Ipsa etiam Regina, sacro male tacta libello, &nbsp; &nbsp; Quae semel occiderat, bis modo visa mori est. BONUM. FACTUM. NE. QUIS. BARBARIS. VIAM IN. PARNASUM. MONSTRARE. VELIT </poem> ====VACERRA LYRISTES. ==== <poem> POST delumbatis inflictum vulnus Iambis, &nbsp; &nbsp; Ruptaque crudeli turpiter ora manu: Post manes Smetii pulsatos, post mala verba, &nbsp; &nbsp; Quae nec Nizolius, nec Calepinus habet; Ecce iterum irato ructatus Apolline versus &nbsp; &nbsp; Concacat Ausonias iste Vacerra fides. O pudor, o sordes, o monstrificabile carmen! &nbsp; &nbsp; O numquam Latio cognita lingua foro! O caput Anticyra numquam medicabile tota, &nbsp; &nbsp; Et frustra dandi dedecus hellebori! Ergone te toties Regina peribit inulto? &nbsp; &nbsp; Ten&#146; vivo toties cogitur illa mori? Parce pios cineres & sancta revellere busta. &nbsp; &nbsp; Quae nocuit nulli, vapulet umbra tibi? Hic unus modus est, hic unus; crede, Vacerra; &nbsp; &nbsp; Ut cubet in molli functa quiete; sile. [p. 346] </poem> ====&#927;&#925;&#927;&#931; &#913;&#933;&#932;&#927;&#923;&#933;&#929;&#921;&#918;&#937;&#925;.==== <poem> A UDEBIS ergo, nec teneat pudor, Horatianam tangere barbiton? &nbsp; &nbsp; Audebis insano paventes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine contemerare chartas? {{Versus|5}} O nec paterno mitior aequore, Tumultuosi nec grege Nerei &nbsp; &nbsp; Vacerra, qui toto fugaces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Creber agas Helicone Musas, Phoebumque raucis tundere naeniis. {{Versus|10}} Non erubescas, durus in hostico &nbsp; &nbsp; Tropaea suspensasque palmas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Figere magnifici triumphi. Te, Victor, anteit victa Latinitas, Crines revulsos, & lacerum caput &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Foedata coeno; nec Leporum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agmen abest, facilesque Versus. Te Valla, & omnis turba Palaemonum, Detonsa, scissis sordida paenulis: &nbsp; &nbsp; Te Vossius, te acer Scioppus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In manicis gravibusque ferri Vinclis, tremiscunt immiserabilem; Injurioso ne pede proteras [p. 347] &nbsp; &nbsp; Gentem subactam, neu superbus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reliquias crucies Latinas. {{Versus|25}} At Smetiorum pon&#232; volumina Calcantur atro lurida pulvere, & &nbsp; &nbsp; Quaecumque Parnaso reliquit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ravisius monumenta Textor. Vacerra, linguae clara Pharus novae, {{Versus|30}} Vacerra, Divae Barbariae ferax &nbsp; &nbsp; Interpres, & vatum priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non sine Diis animosus ultor; Jam jam potentum desine carminum; Fatiscit omnis regia Romuli &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Concussa, & exsanguis refugit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum sociis Ciceronis umbra. Tali in remotis murmure vallibus Lunae rubentis cornua Thessalae &nbsp; &nbsp; Fregere matres, & venenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sollicitas habuere mentes. [p. 348] </poem> ====DEVICTO. APOLLINE FUSIS. FUGATIS. CAESIS. SORORIBUS C. VACERRA H. M. S. F==== <poem> Q UI tot in Errores sumtis feliciter armis &nbsp; &nbsp; Victor IO magna voce TRIUMPHE canit, Haec sibi de Latio, post multa pericula, Phoebo &nbsp; &nbsp; Erexit patriis alta tropaea jugis. SODALITAS. GROBIANORUM AERE. COLLATO. P </poem> ====VACERRA ARISTARCHUS. ==== <poem> P RIME po&#235;tarum, doctorum prime, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Grande juventutis cymbalon aequoreae; Quod mundum meliora doces, vatemque refingis, &nbsp; &nbsp; Cui nimis heu! Pindi somnia vana placent, {{Versus|5}} Gratia debetur tibi magna, neque excidet aevo &nbsp; &nbsp; Libertas animi calliditasque tui. Verum quis catulos aliter prolemque Molossam, &nbsp; &nbsp; Inmundos aliter nescit olere sues? [p. 349] </poem> ====AD VACERRAM.==== <poem> V ATIBUS e sacris quis te neget esse, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Cum sis non uno teste, Vacerra, sacer? </poem> ====AD EUNDEM.==== <poem> Q UOD sis historicus, quod vates, atque sophista, &nbsp; &nbsp; Quod doctor; peream, si bonus esse potes. </poem> ====IN NATALEM XLVI. FREDERICI&nbsp; I. AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====IN FREDERICI GULIELM I MAGNI ELECTORIS BRANDEBURGICI STATUAM EQUESTREM. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====In quendam, qui in publice habita oratione modulum syllabarum in vocibus EPICTETUS & EUPHRATES corruperat.==== <poem> N OMEN EPICTETO est: sed dicar EPICTETUS olim, &nbsp; &nbsp; Roma ubi Romano desiit ore loqui. Sic etiam EUPHRATES (quid non mutabitis anni?) &nbsp; &nbsp; Incipiet positis EUPHRATES esse moris. </poem> ====In alium ejusdem farinae.==== <poem> V ERBA DO qui nuper cecinit Gaetulus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et FERIAS nuper jusserat esse breves. Pridem ingens opicas foedabat MACULA chartas. &nbsp; &nbsp; Ah cur fullonem non alit iste Deus? </poem> ====IN VERSIFICATOREM HARLEMENSEM.==== <poem> BARBARA monstrorum sileat miracula Memphis: &nbsp; &nbsp; Carminis Harlemum barbariora dedit. [p. 351] </poem> ====DE PETRO RABO ET POETRIA AMSTELIA.==== <poem> P OTA Pegaseo puella rore Vini nescio quid sui relinquens Non siccaverat integrum culullum. Instabat Rabus, & bibi jubebat. {{Versus|5}} Quaenam haec rusticitas, Cato invenuste? Per te numine plena Apollinari Fiet Maenas, & Euhyo litabit. </poem> ====TURDUS FABULA. ==== <poem> F EROX juventa, nec clientela minus Milvi potentis, turdus inquies, loquax, Omnes minores concacabat alites. Et jam beatus (sic videbatur sibi) {{Versus|5}} Ipsos proterve concacabat aucupes. Unus sub arta frondium scena latens, Offensus acri nempe contumelia, [p. 352] Incautum opertis cautus excepit dolis: Haesitque visco prosator visci suo. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Id conspicatus passer e vicinia, Quem saepe oleto sparserat turdus gravi, Hanc prolocutus fertur in sententiam: O turde, turde, debitas vecordiae Dature poenas, jamne te morum piget? {{Versus|15}} Nec prodes aliis, & tibi cacas malum. [p. 353] </poem> ==Jani Broukhusii Brandeburgica; sive carminum in honorem Frederici I. Borusiae regis, et electoris Brandeb. aulaeque Brandeburgicae conscriptorum liber. == [p. 354: blanco] [p. 355] ===Jani Broukhusii Brandeburgica.=== ====IN FUNERE SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI GULIELMI MAGNI, ELECTORIS BRANDEBURGICI.==== <poem> M ARTIS Germani cineres umbramque colendam &nbsp; &nbsp; Flemus: in exsequias, moesta Elegia, veni. Nec te, quod cultu non sis speciosa decoro, &nbsp; &nbsp; Terruerit: lacrimis sic eris apta novis. {{Versus|5}} Adspice, communi squalens Germania luctu &nbsp; &nbsp; Ut sedeat fusis scissa per ora comis. Ut pia Religio FREDERICI in funere MAGNI &nbsp; &nbsp; Moereat, & raptas orba queratur opes. Utque Fides, multaque decens Victoria lauru &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non teneant fletus, utraque fracta, suos. Haec tibi turba comes: meruit quoque talia virtus &nbsp; &nbsp; Principis, atque acti per decora alta dies. [p. 356] Hoc mores meruere tui, GULIELME, sidesque, &nbsp; &nbsp; Inque tuos populos saepe probatus amor. {{Versus|15}} Sancte pater patriae, saecli dos inclita nostri, &nbsp; &nbsp; Ultima virtutum gloria, primus honos; Nobile bellorum fulmen, pia dextera justi &nbsp; &nbsp; Martis, & invictis non leve nomen avis; Heroum sublime decus, quem foeta tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama per aetherium lucida ducit iter, Quis Phoebus canat aequa tuis praeconia palmis? &nbsp; &nbsp; Quis titulis condat carmina digna tuis? Non, si vel Clario veniant cum fratre Sorores, &nbsp; &nbsp; Buccina sit meritis sic satis ulla tuis. {{Versus|25}} Laomedonteae celebrata decennia Trojae &nbsp; &nbsp; Novimus, & Macetae bella peracta Duci; Oebaliasque manus, & quas Oenotria lauros &nbsp; &nbsp; Gloria, non uno nobilis hoste, tulit. At tua si domitis numerentur in hostibus arma, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Arma quis unius crederet esse viri? Testis perpetuis tibi vita peracta triumphis, &nbsp; &nbsp; Testis desensae Religionis honos, Contemtorque animus leti, supraque pericla &nbsp; &nbsp; Spiritus, & multa dexteritate labor. {{Versus|35}} Sed neque silvestri pastoris fistula cantu &nbsp; &nbsp; Certet Maeoniae condere molis opus: [p. 357] Nec mea sufficiat sublimi carmine Clio &nbsp; &nbsp; Clara tot heroae gesta referre manus. Haec referat rapido quassata Borussia Marte, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et repetita tui jura paterna soli. Haec referat tremefacta tua Varsovia dextra, &nbsp; &nbsp; Totque Polonorum funera sparsa ducum. Milite quam pauco centena in millia praeceps &nbsp; &nbsp; Irruis, & fuso victor ab hoste redis! {{Versus|45}} Talis in insanos avido furit igne Gigantas &nbsp; &nbsp; Jupiter, & caeli concutit omne latus. Talis compositis acer Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo. Quis Ferberlinos digno satis ore triumphos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Concinat, & justae praemia militiae? Hic ubi perfidiae poenas cum penderet hostis, &nbsp; &nbsp; Ultorem tecum sensit adesse Deum. Nil illi diraeve hiemes, vastaeve paludes, &nbsp; &nbsp; Moeniave, armatae profueruntve minae. {{Versus|55}} Ocyor & ventis & saevi fulminis alis &nbsp; &nbsp; Hostica praecipiti proteris arma metu. Quis memoret, Stralfunda, tuos, invicta, labores, &nbsp; &nbsp; Caesareumque ducem, Caesareamque manum? Sex menses periere tibi, Walstenia virtus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Hic spatium belli finiit una dies. [p. 358] Ipse suis prorupta furens Vulcanus ab antris &nbsp; &nbsp; Fulmina in hostiles torsit acerba globos: Armatasque hiemes, atque igne rubentia multo &nbsp; &nbsp; Tela vicem Getici jussit obire Dei. {{Versus|65}} Stettiniine arces, formidatumque tremendi &nbsp; &nbsp; Militis auxilio robur, & arma, canam? Cessit & illa tuis, quamvis invita, lacertis; &nbsp; &nbsp; Fassa suas in te nil potuisse minas. Nimirum tibi tela polus, tibi machina pontus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Militat in partes unda polusque tuas. Rugia, quam toto circumsonat aequore Nereus, &nbsp; &nbsp; Rugia tuta fero milite, tuta nive, Rugia victorem non visum sensit, & ante &nbsp; &nbsp; Quam venisse, tuas jam superasse manus. {{Versus|75}} Quid, cum iterum diro vexata Borussia bello &nbsp; &nbsp; Absentem lacrimis aegra vocaret opem? Nempe tuis Tethys stravit se Balthica turmis, &nbsp; &nbsp; Et glacies tumidas horrida vinxit aquas. Perque nives, perque usta gelu freta lata, per hostes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Ipsa sibi virtus huc tua fecit iter. Grande viae pretium servata Borussia, grande &nbsp; &nbsp; Pomera, qua vasta sub ditione patet. Ille ferox domitoque potens Oriente tyrannus, &nbsp; &nbsp; Ille tremor nostris gentibus, ille suis, [p. 359] {{Versus|85}} Sensit & ille tuos longinquo Marte lacertos, &nbsp; &nbsp; Dum ruit auspiciis miles in arma tuis. Nec toties frustra tentatae moenia Budae &nbsp; &nbsp; Mavortis fulmen sustinuere tui. Quae meritis, invicte Heros, par Gloria tantis? &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Quae par aeterna Fama sonora tuba? Te sibi pulcer Honor, sibi te Clementia mitis, &nbsp; &nbsp; Te sibi Pax nitido vindicat alma sinu. Te sibi Majestas, Phoebusque, Deaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Pudor, & placidae Pacis alumna Quies; {{Versus|95}} Te Christi sibi jungit amor, Pietasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et Spes divinae conscia pacis habet. Neve foret vitae numquam non puriter actae &nbsp; &nbsp; Impar funesto sine suprema dies, Ipse tuos alta miseratus mente labores &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Suffecit vires auxiliumque Deus. Nil morbi potuere truces, nil torrida febris: &nbsp; &nbsp; Spes fovet, & vera cum Pietate Fides. Et cruor immeriti pro nobis vulnera Christi, &nbsp; &nbsp; Et Patris aeterno gratia missa polo. {{Versus|105}} Dira, quid hic ullos exspectas, Parca, triumphos? &nbsp; &nbsp; Non est imperii gloria tanta tui. At tu, sancta anima, & caeli jam sede recepta, &nbsp; &nbsp; Adspectuque fruens alloquioque Dei, [p. 360] Accipe quae multo sacramus munera luctu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Humida inexhaustis munera de lacrimis. Utque tui desiderium mitescat ademti, &nbsp; &nbsp; In nato spires fac, Pater, usque tuo. Ille tuo exemplo lauros tueatur avitas, &nbsp; &nbsp; Exemplo leges temperet ille tuo. {{Versus|115}} Invictaque manu Genitorem Heroa secutus &nbsp; &nbsp; Pro populo moveat fortiter arma suo. Arma, Pater, moveat, sed non nisi justa, tuisque &nbsp; &nbsp; Aemula: pro causa stat meliore Deus. At Pax concussum si longa beaverit orbem; &nbsp; &nbsp; {{Versus|120}} Quod rogat, atque omni quod vovet orbis ope; A te jam sanctas didicit feliciter artes: &nbsp; &nbsp; In te virtutes, quas imitetur, habet. 1688. </poem> ====In Nummum a JOANNE FREDERICO CRAMERO explicatum, cujus epigraphe: CAPTA CAESARIS INSULA.==== <poem> D UM tuus attonitum Mavors ruit acer in hostem; &nbsp; &nbsp; O Princeps, populi ductor amorque tui; Erigit armatas praesens Victoria turmas, &nbsp; &nbsp; Gaudet & in castris ire superba tuis. [p. 361] {{Versus|5}} Prima novas offert tibi Caesaris insula lauros; &nbsp; &nbsp; Prolusit titulis scilicet illa novis. Margine captivi tua propugnacula Rheni &nbsp; &nbsp; Na&#239;des e glaucis obstupuere vadis. Flammarumque globos & ahenae grandinis imbrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ulvosis trepidae pertimuere toris. Innectis patriis palmas, fortissime, palmis, &nbsp; &nbsp; Inpiger antiquum continuare decus. Furstenbergiacam virtus tua contudit Hydram: &nbsp; &nbsp; Fulminis afflatus non tulit illa tui. {{Versus|15}} Quale rudimentum quantillo in tempore! Tecum &nbsp; &nbsp; Visa recens lapsis rebus adesse Salus. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: EXPEDITIO BRITANNICA CONSILIIS ET ARMIS ADJUTA.==== <poem> S AEVA superstitio, & dominandi insana libido, &nbsp; &nbsp; Sustulerant multis jura Britanna modis. Jamque parabatur, quod tota Europa subiret &nbsp; &nbsp; Cum male damnata posteritate, jugum. {{Versus|5}} Actum erat oppressa de Libertate Jacobo &nbsp; &nbsp; Sub domino: exstincta curia lege silet. [p. 362] Vindicis Auriaci Deus en Deus excitat arma, &nbsp; &nbsp; Jungeret his socias ut FREDERICUS opes. Diffugiunt scelerum perculsa mente ministri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Disjectaque redit nube serena dies. O faustam Nemesin! sine vi, sine sanguine fuso &nbsp; &nbsp; Debita virtuti praemia victor habet. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: INFERIOR RHENUS LIBERATUS. ==== <poem> R HENUS arenosa vultum demersus in ulva, &nbsp; &nbsp; Debilis & mediis semicrematus aquis, Inplorat, FREDERICE, tuam, fortissime, dextram. &nbsp; &nbsp; En age, quid cessas? deficit ille, veni. {{Versus|5}} Sed neque tu cessas, & fortibus acer in armis &nbsp; &nbsp; Surdisium celeri cogis abire fuga. Porrigit evinctas tibi Caesaris Insula palmas: &nbsp; &nbsp; Novesium profugi deseruere duces. Bonna, quid exspectas? nil te firmissima valli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Robora, nil densi militis arma juvant. Tu quoque praeclari fies pars una triumphi, &nbsp; &nbsp; Sed tamen & juris facta repente tui. [p. 363] Exsere, Rhene, caput: laetos, pater, exsere vultus: &nbsp; &nbsp; Germanis Celtae non dominantur aquis. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: TUTELA BELGII. ==== <poem> F LEXERAT ad Celtas celeri Victoria penna &nbsp; &nbsp; Auxiliis levi stantis in orbe Deae. Floriaci multo stagnabant sanguine campi, &nbsp; &nbsp; Incertusque suae Belga salutis erat. Tu celerem, ceu Numen, opem, FREDERICE, tulisti. &nbsp; &nbsp; Belgica se sensit muneris esse tui. Ipse tuas tergo portavit Mosa cohortes, &nbsp; &nbsp; Tutior auspiciis esset ut unda tuis. {{Versus|5}} Margine dein gemino firmatis undique claustris &nbsp; &nbsp; In fumum hostiles vidit abire minas. Haec ducis est virtus, sed & haec rarissima, summi, &nbsp; &nbsp; Rebus ut adversis ipsa pericla juvent. 1690. [p. 364] </poem> ====IN URBEM BEROLINENSEM A FREDERICO III. MIRIFICE AMPLIFICATAM ET EXORNATAM. ==== <poem> Q UA vetus ad celerem porrecta Colonia Suevum &nbsp; &nbsp; Berlini adverso margine spectat opes, Dorotheae fausto signatas nomine turres &nbsp; &nbsp; Insula de mediis laeta salutat aquis. {{Versus|5}} Ecce novas arces & tecta minantia caelo &nbsp; &nbsp; Quintus inexhausta ducit ab arte labor. Cura De&#251;m FREDERICE, Tuis haec debita coeptis &nbsp; &nbsp; Gloria; muneribus haec benefacta tuis. Dum populatrices crudelis Gallia flammas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funus & imperio vastitiemque parat; Quantum erat, in medio furiosi turbine Martis, &nbsp; &nbsp; Nobile tranquillae condere pacis opus! Sic pius Ogygios Amphion carmine muros &nbsp; &nbsp; Quos regeret, sancta duxit & ipse manu. 1691. [p. 365] </poem> ====IN NATALEM SEPTIMUM DECIMUM SERENISSIMI PRINCIPIS ANSPACHII CHRISTIANI A LBERTI AD JOANNEM FREDERICUM CRAMERUM.==== <poem> L AETUS ades, Cramere: novas pia tura per aras, &nbsp; &nbsp; Per sua pubentes limina sparge rosas. Pone merum Genio: natale decentia sacrum &nbsp; &nbsp; Principis ad citharam concipe vota meam: {{Versus|5}} Principis, in patrias qui nunc feliciter artes &nbsp; &nbsp; Crescit, adorandae spes recidiva domus; Quem sibi Palladias inter Prudentia curas &nbsp; &nbsp; Educat, & lauru tempora cinctus Honor; Otia cui Latius studiis dispungit Apollo; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem format docta gnava Minerva manu. Qualis erat parili nuper Fredericus in aevo, &nbsp; &nbsp; Divo magna patri gloria, magna suis. Illius ingenio proavitis laudibus insta, &nbsp; &nbsp; ALBERTE, atque annos vincere perge tuos. {{Versus|15}} Illius ad normam leges tibi finge regendi: &nbsp; &nbsp; Exemplo duci non meliore potes. [p. 366] Caetera, quae sortem exornent decora alta potentem, &nbsp; &nbsp; Virtutis venient nomine sponte tuae. 1691. </poem> ====IN FUNERE CHRISTIANI ALBERTI PRINCIPIS ANSPACENSIS.==== <poem> E RGO tuos etiam manes, ALBERTE, queremur? &nbsp; &nbsp; Te quoque Nox tenebris obruit atra suis? Te quoque, cui dulcis primo sub flore juventae &nbsp; &nbsp; Spondebant faciles omina laeta Deos? {{Versus|5}} Heu breve vita bonum mortalibus! heu male fallax &nbsp; &nbsp; Et nimis incertae mortis acerba dies! Ast ego jam tota flammatus mente parabam &nbsp; &nbsp; Debita virtuti nectere serta tuae: Ut pridem egregias haurire fideliter artes &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pars fuerit studii blanda tenaxque tui: Ut pia formarit primos Prudentia sensus: &nbsp; &nbsp; Creverit & juncta Pallade Martis amor; Ut populos lata regeres ditione paternos, &nbsp; &nbsp; Jure quidem princeps, sed pietate pater; {{Versus|15}} Utque per & titulos & avorum exempla tuorum &nbsp; &nbsp; Ipsa tibi Virtus certum aperiret iter. [p. 367] Ecce jaces, stirps vera De&#251;m, spes sanguinis alta, &nbsp; &nbsp; Flos & honor prisci nominis, ecce jaces. Ostendere tuis te tantum fata: resecto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Injecit rapidas stamine Parca manus. At modo qualis eras! qua majestate decorus! &nbsp; &nbsp; Quantus honos oculis! qualis in ore Venus! Sive fatigares fumantia colla caballi: &nbsp; &nbsp; Talis in Eurotae pulvere Castor erat. {{Versus|25}} Seu staret validum vibrare viriliter ensem: &nbsp; &nbsp; Non alia Mavors moverit arma manu. Seu magis historiae spatiatus in aequore vasto &nbsp; &nbsp; Discuteres veterum fortia facta ducum; Ante annos praecox sapientia pectus agebat, {{Versus|30}} Et tibi de quavis arbore fructus erat. Nec pietatis honos vilis tibi: maxima Christus &nbsp; &nbsp; Gloria: nec caelum nomen inane tibi. Scilicet haec generis documenta perennia vestri, &nbsp; &nbsp; Quae tibi multa pater, multa praeivit avus. {{Versus|35}} Et tamen ille jaces, non consolabile fratri &nbsp; &nbsp; Funus, & afflictae justa querela domus. Quid tibi nunc animi dicam, generose Bredovi? &nbsp; &nbsp; Quam tibi moestitiam pectoris esse rear? Ille manus fidae pignus venerabile Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cura bis annorum quatuor, ille fuit. [p. 368] Postque tot exhaustos ingenti mente labores &nbsp; &nbsp; Nil tibi jam superest praeter inane queri. Perge queri mecum moestissime, perge, Bredovi. &nbsp; &nbsp; Ah scelus est lacrimas dissimulare novas. {{Versus|45}} Ah scelus est velare novos immane dolores. &nbsp; &nbsp; Ferreus est, siccis qui videt ista genis. Tu quoque quid cessas tumulum, Cramere, recentem &nbsp; &nbsp; Spargere Romani floribus eloquii? Flete pii mecum, par nobile, flete sodales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Molliter ut magni Principis ossa cubent. Flebimus in noctem lacrimoso lucis ab ortu: &nbsp; &nbsp; Flebimus in lucem, nox ubi moesta venit. Qualis, cum caeso gaudebat Memnone Achilles, &nbsp; &nbsp; Plorabat caesi Memnonis orba parens: {{Versus|55}} Qualis natorum ad stragem Sipyle&#239;a mater &nbsp; &nbsp; Fleverat, in longo facta dolore silex. Quid tamen ista juvant? non est remeabilis ulli &nbsp; &nbsp; Haec via; & aeterno porta adamante riget. Tu potius FREDERICE tuos solare GEORGI, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} O amor, o magnae sollicitudo domus! Rerum certa salus, certum instar fratris ademti, &nbsp; &nbsp; Vive: tuas poscunt regna paterna manus. Vive, decus serum, spes postuma nominis alti: &nbsp; &nbsp; Vive: decent istam prosperiora domum. [p. 369] {{Versus|65}} De nostris, Parcae, de nostris sumite fusis &nbsp; &nbsp; Quod valeat sacram continuare colum. 1692. </poem> ====IN AUSPICIA ACADEMIAE HALLENSIS.==== <poem> I NVIDIAE domitor, Divi Genitoris imago, &nbsp; &nbsp; Fortuna Princeps celsior ipse tua; Ergo temporibus saevis diroque tumultu &nbsp; &nbsp; Te juvat Aonias demeruisse Deas. {{Versus|5}} Ergo nec armorum sonitus, nec triste rubentes &nbsp; &nbsp; Cum galeis cristae, vulnificusque chalybs, Nec valuit Mavors, qui nunc furit, Europaeus &nbsp; &nbsp; Nobile munificae vertere mentis opus. Perque tuas lauros pacatae ramus olivae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Serpit, & invictum cingit uterque caput. Lux rerum, FREDERICE, tui Sol auree saecli, &nbsp; &nbsp; Auree Pierio Sol, FREDERICE, choro; Per quem Barbaries fusis dat terga maniplis, &nbsp; &nbsp; Et suus antiquis artibus exstat honos; {{Versus|15}} Per quem rura colunt ejectae Teutona Musae; &nbsp; &nbsp; Ultima Virtutum meta, perenne decus; Hoc est successu rerum feliciter uti, &nbsp; &nbsp; Hoc titulum dominos inter habere Deos. [p. 370] Sidera sic magno Phoebus rigat omnia mundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Lumine: sic roseum spargit ubique jubar. Sic pius effusis sitientes imbribus agros &nbsp; &nbsp; Jupiter, & foetae nectare rorat aquae. Evertunt alii crudelibus omnia flammis: &nbsp; &nbsp; Tuta nec est ipsis Manibus urna sua. {{Versus|25}} Heu cineres, fletique cadaver Myrtilleti! &nbsp; &nbsp; Quaene dies tollet hanc tibi, Celta, notam? Ipse Nicer proprio jam saepe crematus in alveo &nbsp; &nbsp; Plorat victoris fata cruenta sui. Quanto tu melius, quanto tu, maxime Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Largius Ardalidas pergis habere Deas! Bregela, qua veteres diti lavit amne Borussos, &nbsp; &nbsp; Templa tuis pridem Musica debet avis. Pallada quid referam, Viadri quam Na&#239;s amoeni &nbsp; &nbsp; Praefluit, & laetam laeta salutat humum? {{Versus|35}} Quid Rheni gaudentis opes, quo margine Rurae &nbsp; &nbsp; Flumina amatrices consociatis aquae? Jam quoque, quod Clarias fovet haud inglorius artes &nbsp; &nbsp; Sala pater, coepit muneris esse tui. Spumee verticibus te Sala tumentibus effer: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nunc erat ad dotes luxuriare novas. Nunc erat augusti sacras agnoscere curas &nbsp; &nbsp; Principis, & Genio tot bona parta tuo. [p. 371] Audiit: en vitreo prodis speciosior antro &nbsp; &nbsp; Ilicibus comtum, Sala superbe, caput. {{Versus|45}} Adplaudunt hilares vicinae Numina silvae &nbsp; &nbsp; Na&#239;des, ac festos instituere choros. Et ter, &#239;o FREDERICE, &#239;o FREDERICE, canorae &nbsp; &nbsp; Virginis e longis vox redit icta jugis. Fallor? an & Clario cinctus grege Delius ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Argutum docili pectine movit ebur? Movit, & artifices digiti sonuere, novosque, &nbsp; &nbsp; Halla quod exsultet, concinuere modos. Filia (quid cessas?) Academia Principis alti, &nbsp; &nbsp; Exsere formosum floribus aucta caput. {{Versus|55}} Tolle caput formosa tuum: te lucidus Evan &nbsp; &nbsp; Te petit Aonii turma novena chori. Tu procerum studiis, tu nobilitatis honorae &nbsp; &nbsp; Lex eris, ingeniis digna palaestra suis. Hunc pia Fata diem FREDERICO despondebant, &nbsp; &nbsp; {{Versus|66) Quem magni toties expetiistis Avi. Gaudet, & e tumulo, plausu testante favorem, &nbsp; &nbsp; Ingens ALBERTI Praesulis umbra sonat. 1694. [p. 372] </poem> ====IN NATALEM SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. SACRI ROMANI IMPERII OCTOVIRI. ==== <poem> Q UOT spectacula, quas ubique pompas, Et quantam segetem novis triumphis, Princeps maxime, quaeque festa portant Natales tibi Juliae calendae! {{Versus|5}} Haec est lux tua, qua Dii faventes Nil umquam melius dedere terris: Qua longum populi frementis agmen Nil felicius imputat Tonanti. Et nunc illa eadem, stupente mundo, {{Versus|10}} Enatum pariter dedit Lycaeum, Clarum, nobile, te parente dignum. Talis de patrio prius cerebro Armata exsiluit repente Pallas. Lux o inclita, duplicique partu {{Versus|15}} Aeternum Clariis notanda fastis! O dives, FREDERICE, dos tuorum! O, diri rabie furente belli, Faustorum bone temporum reductor! [p. 373] Tu caeli faciem tenebricosi {{Versus|20}} Clemens lumine puriore vestis. Tu ferri mala saecla de metallo Priscum munificus vocas in aurum. Te Victoria, nobilesque palmae, Te clarat niveis Honor quadrigis. {{Versus|25}} Te doctis Helicon sonans & antris, Musarum memorande Sospitator, Lucis omnibus, omnibus viretis, Brandenburgiacis tumet tropaeis. Longas, Dux bone, ferias Camoenis, {{Versus|30}} Et partam populis tuis salutem Praestes, supplicibus rogamus omnes Votis, ac timidae favore linguae. Longos o utinam benigna soles Extendant tibi Fata, prosperentque {{Versus|35}} Largo foenore, sorte liberali, Natales tibi Julias Calendas! &nbsp; &nbsp; 1694. [p. 374] </poem> ====AD EVERARDUM DANKELMANNUM, SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. ELECTORIS BRANDEBURGICI MINISTRUM STATUS PRIMARIUM. ==== <poem> D ANKELMANNE, tui dextera Principis, Seu te consilio, sive probas fide, Invictoque animi robore nobilis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri Nestora saeculi: {{Versus|5}} O quem te memorem, gloria Virginum Doctarum, Aoniis Palladium viris, Et, quas Praxiteles protulit aut Scopas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clararum arbiter artium! Per te Pierio purior e specu {{Versus|10}} Currit prociduis vorticibus latex, Et lauros meritis praemia frontibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci murmure proluit. Per te magnanimi Principis aureum In Belgis etiam praeradiat jubar; {{Versus|15}} Majestasque Ducis Brennigenae in sacra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget plurima imagine. [p. 375] Illum non humili dum meditor chely Late conspicuis tollere honoribus, Ac fultam titulis armipotentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnisque imperiis domum: Proludat tenui nunc mea barbito Clio, & Pieriis tempora floribus, Heros magne, tibi cingat, amabili &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri munere Apollinis. {{Versus|25}} Olim te comitem Principis arduis Sistam consiliis, sive furentium Celtarum rabiem contudit, & feras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gentis indomitae minas: Seu Muhamedici cornua Bospori {{Versus|30}} Fregit: seu media Martis in area Pacis nobile opus condidit, & novas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbes addidit urbibus. Talis Caesarei consilii potens, Antiquae celeber sanguis Etruriae, {{Versus|35}} Maecenas patriae detulit omnia; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil, praeter meritum, sibi. 1694. [p. 376] </poem> ====IN OBITUM SAMUELIS PUFENDORFII. ==== <poem> R ARUM doctrinae miraclum, nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Heroibus permixta temporis boni, Pufendorfe, tuis semper maturior annis, &nbsp; &nbsp; Et mentis alta lucidus semper face: {{Versus|5}} Te raptum invidia super&#251;m (sic credere fas est) &nbsp; &nbsp; Musis ademit dura Parcarum manus, Ne foret in terris, qui gesta illustria bello, &nbsp; &nbsp; Qui pace mores conderet facta probos. Scilicet auxisti numeros, Vir magne, piorum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Plausere Manes, & coronati chori. Elysiae plausere animae. tibi Silius acer, &nbsp; &nbsp; Simili peremtus peste, gratat obvio. Atque Antenorei simulacrum nobile Livii &nbsp; &nbsp; Facundum amico pectus amplexu terit. {{Versus|15}} Hic autem moerent casti, te vindice, Mores; &nbsp; &nbsp; Hic Jura moerent sorte nascendi data: Gestarumque manu servatrix pagina rerum; &nbsp; &nbsp; Et masculi vigoris Eloquentia. Tum, quod praereptae lucis solamen honorum est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic FREDERICUS moeret ipse tertius. 1694. [p. 377] </poem> ====IN ORATIONEM, QUA GULIELMUS HENRICUS DANKELMANNUS SERENISSIMO AC POTENTISSIMO PRINCIPI GULIELM O&nbsp; III. MAGNAE BRITANNIAE REGI FELICEM IN BATAVIAM ADVENTUM GRATULATUS EST.==== <poem> M AGNANIMI, Gulielme, paras dum praelia Regis &nbsp; &nbsp; Resque domi gestas dicere, resque foris; Nobilis ingenuas animat facundia chartas, &nbsp; &nbsp; Prodit & auctorem pagina quaeque suum. {{Versus|5}} Nec tu materia dignus leviore fuisti, &nbsp; &nbsp; Dankelmanne, tuae nec monumenta manus. Cresce, age, praeclari verissime sanguinis haeres, &nbsp; &nbsp; Nec magno quondam patre future minor. Omen inest coeptis (video) felicibus ingens, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cyllenaeque alta plausit ab arce Deus. 1695. [p. 378] </poem> ====IN PANEGYRICUM DICTUM HONORI SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. ELECTORIS BRANDEBURGICI A PHILIPPO SILVESTRO DANKELMANNO. ==== <poem> P ROLES inclita maximi Parentis, Silvestre, Ausoniae cliens Minervae, Non tu degener aut pudendus haeres Longi stemmatis & domus vetustae: {{Versus|5}} Non tu pectoris indigus diserti; Qui de carceribus disertus ipsis, Puri fluminis in modum, stupentem Suspensa trahis aure concionem. O praeludia grata blandientis {{Versus|10}} Naturae! o Genii potentis auram! Sic primo Jovis armiger volatu Jam pugnas meditatur atque praedas. Sic fulvae leo matris a cubili Ferox dente novo lacessit hostem. [p. 379] {{Versus|15}} Perge flos juvenum politiorum, Perge Cecropiae decus palaestrae, Quo virtus vocat & decorus ardor, Mox majoribus inplicande curis. Poscit patria, poscit ipse culto {{Versus|20}} Condigne memoratus ore princeps. 1695. </poem> ====IN REGIAM DIGNITATEM IN BORUSSIA A FREDERIC O&nbsp; III. ELECTORE BRANDEBURGICO SUSCEPTAM. ==== <poem> R EGNATA prisco regna Brutenio, Et Videvuthi sceptra prius manu &nbsp; &nbsp; Gestata, fortuna favente & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis super&#251;m secundis {{Versus|5}} Haeredis acrem Brennigenae manum Rursus decorant, ac FREDERICIOS &nbsp; &nbsp; Regale circumvestit aurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lumine conspicuo capillos. [p. 380] Salve bonorum nuntia caelitum {{Versus|10}} Lux alma; salve tot populis dies &nbsp; &nbsp; Jucunda; tot forti Borusso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta dies, repetita votis. Tu sceptra nullis uncta cruoribus Hero potenti, tu sine praeliis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Stantem columnam, tu quietum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu placidum diadema portas. Quamquam citato carpere iter gradu Praegestientem, turbine flammeo &nbsp; &nbsp; Hucusque, nec miti flagello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Detinuit homicida Mavors. Te dives anteit Copia, fertili Succincta cornu, te Cerealibus &nbsp; &nbsp; Evincta culmis Faustitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta cohors dominam salutant. {{Versus|25}} Electra Tethys Balthica mollibus Evolvit algis, mella capacibus &nbsp; &nbsp; Ceris Aristaeus, novumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deproperat calathis Lyaeum. Incensa multae sidere purpurae {{Versus|30}} Forti lacerto vellera fert Pales, &nbsp; &nbsp; Prussi gregis formosum amictum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Muricibus medicata Prussis. [p. 381] Adplaudit alto flumine Vistula, Laetusque amoenis Bregela fontibus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Fusaeque in herbosis Borussae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Na&#239;des adsonuere ripis. At tu, Deorum cura potentium Rex magne, tantum cui licuit boni &nbsp; &nbsp; Struxisse de privo, tuumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Inque tua ditione regnum Fundasse, nullo munere debitum, Nullis revinctum conditionibus; &nbsp; &nbsp; Hoc macte virtutis tropaeo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte tuis generose sceptris. {{Versus|45}} Quod si vetustis in titulis decus Relucet ingens, ac speciosius &nbsp; &nbsp; Effulta majestas avorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nominibus radiat potentum; Et tu (quod omnis, qua patet, arbitra {{Versus|50}} Europa vidit, quod sibi traditum &nbsp; &nbsp; Mirentur exemplum nepotes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rex poteras sine lite nasci. Oblata pridem (nota loquor) licet Aulae volentis ac popularium &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Clamore votorum petiti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sprevit Avus Genitorque regna. [p. 382] Imago quantae quanta modestiae! Tibi faventis magna manus Dei &nbsp; &nbsp; Dilata praeclaris priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Praemia promeritis rependit. Te militaris sidus adoreae, Te Christianae praesidium rei &nbsp; &nbsp; Agnoscit, & miratur Arctos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Boreae plaga lata duri. {{Versus|65}} Te Cirrha multo numine lucidum Reponit imis in penetralibus, &nbsp; &nbsp; Interque caelestes patronos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aoniae cecinere lauri Insigne nomen. Tu pretium ingen&#238; {{Versus|70}} Obliteratis reddis honoribus, &nbsp; &nbsp; Artesque & extorres fideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipis hospitio Camoenas. O restituti nobilis otii Auctor, feroci cognite Concano, &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Quem lora captivis lacertis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ferre tuae docuere dextrae Inusitatis fulmina jactibus: O magne vindex Justitiae, polo &nbsp; &nbsp; Demisse custos o sereno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Legibus innocuaeque Paci! [p. 383] Serves Borussum nomen, & inclitae Momenta gentis, sive opus est manu, &nbsp; &nbsp; Seu mente res poscunt, amicus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Albioni & populo Batavo. 1701. </poem> ====IN EFFIGIEM SERENISSIMI AC CELSISSIMI PRINCIPIS FREDERICI GULIELM I ELECTORATUS BRANDEBURGICI AC REGNI BORUSSIAE HAEREDIS. ==== <poem> R EGIUS heroum sanguis pubente sub aevo &nbsp; &nbsp; Hos Princeps oculos, haec rosea ora gerit. Belligera pectus praemuniit aegide Pallas: &nbsp; &nbsp; Fortem animum mites excoluere Deae. 1701. [p. 384] </poem> ====IN AUSPICATISSIMA HUJUS BELLI INITIA, CUM INSULA CAESARIS, GALLORUM PRAESIDIO JUXTA ET OPERIBUS MUNITISSIMA INVICTA VIRTUTE POTISSIMUM MILITIS BORUSSICI CETERORUMQUE FOEDERATORUM, SED PRAECIPUE CONSILIO ET AUSPICIIS FREDERICI REGIS VESALIAE TUNC DEGENTIS, IN CONSPECTU DUCIS ET EXERCITUS GALLICI CAPERETUR. ==== <poem> H AERENTEM bifidi Burgundum litore Rheni &nbsp; &nbsp; Miramur tanta nil agitare manu? Testis erat victi longe certamine muri, &nbsp; &nbsp; Insula qua famulis Caesaris exstat aquis. {{Versus|5}} Noluit incertae rumori credere famae, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque haec oculis debuit ipse suis. 1702. [p. 385] </poem> ====IN NATALEM XLVI. FREDERICI&nbsp; I. AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====IN FREDERICI GULIELM I MAGNI ELECTORIS BRANDEBURGICI STATUAM EQUESTREM. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====IN EFFIGIEM ILLUSTRISSIMI COMITIS WARTENBERGI I, AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS MINISTRI STATUS PRIMARII. ==== <poem> H Ic est ille, manus certissima Principis alti, &nbsp; &nbsp; Tam grave qui rerum tam bene fulcit onus; Commoda qui Domini sua deputat, inque opera omni &nbsp; &nbsp; Ex sola titulum quaerit, amatque, fide. 1703. </poem> ====GELRIA CAPTA AB SERENISSIMO BORUSSIAE REGE FREDERICO &#160 I. ==== <poem> H ANC quoque praeteritis, Rex invictissime, laurum &nbsp; &nbsp; Adjice: digna tuo nomine, digna loco est. Tandem praevalidam fatis urgentibus urbem &nbsp; &nbsp; Perfregit Martis vis animosa tui. {{Versus|5}} Quam manus, ingenium, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne quo posset ab hoste capi. [p. 388] Quae, prius ad partes quam deflexisset Iberas, &nbsp; &nbsp; Farnesio turpi munere emenda fuit. Quam qui tentarunt, (& erant gemus acre Deorum) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Credibile est coepti poenituisse sui. Vicisti, FREDERICE. humiles protendere palmas &nbsp; &nbsp; Cogitur, en, Celtae non bene mixtus Iber. Nec tamen indignas subiit te vindice leges; &nbsp; &nbsp; Iraque tam duro mitis in hoste fuit {{Versus|15}} Jus grave victoris clementia temperat aequi, &nbsp; &nbsp; Demittitque animos mens generosa truces. Salve magna De&#251;m proles, Regum optime salve: &nbsp; &nbsp; Tu populis rector, tu pater unus ades. Sic tegat armatas Victoria certa cohortes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et comes in castris gaudeat ire tuis. Sic, tibi qui teneris subcrescit filius annis, &nbsp; &nbsp; Inter belligeros plurimus exstet avos. Sic tua, sincerae stabili pro foedere pacis, &nbsp; &nbsp; Praemetuant hostes fulmina, civis amet. 1704. [p. 389] </poem> ====IN EFFIGIEM VIRI ILLUSTRISSIMI EZECHIELIS SPANHEMII, liberI BARONIS, AUGUSTISSIMI REGIS BORUSSIAE AD ANNAM SERENISSIMAM AC POTENTISSIMAM MAGNAE BRITTANNIAE REGINAM ORATORIS.==== <poem> A D placidas artes, & ad alta negotia natus &nbsp; &nbsp; Spanhemius viridi sic nitet ore senex. Cujus in ingenio Virtus Romana capaci &nbsp; &nbsp; Gestiit, & sedem figere Graja Venus. {{Versus|5}} Dii sanctum servate caput; Dii vellere puro &nbsp; &nbsp; Mollia longaevis addite fila colis. 1704. [p. 390] </poem> ====MEMORIAE RAIMONDI FALTZII REGIS BORUSSIAE NUMISMATUM CAELATORIS INCOMPARABILIS. ==== <poem> H OLMIA te, Faltzi, gremio suscepit alumno, &nbsp; &nbsp; Vagires molli cum tener ore puer. Adstitit ad cunas, ne tu nutricis egeres, &nbsp; &nbsp; Gratia, Mulciberis cura pudica sui. {{Versus|5}} Adstitit & Pallas, sed qualis in otia fertur, &nbsp; &nbsp; Nuda caput, nulla Gorgone tecta latus. Hinc vigor, & teneris crevit tibi fortius annis &nbsp; &nbsp; Ingenium, ac multo docta labore manus. Mensque capax rerum pulcrarum, & pectoris ardor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uno non potuit se tenuisse loco. Terra angusta tibi patria est: loca dissita longe, &nbsp; &nbsp; Cumque locis populos cura videre fuit. Emicuit virtus: laudisque sititor honestae &nbsp; &nbsp; Egregius vario fulsit in aere labor. {{Versus|15}} Qualis nimbosa glaciatum nube Bo&#246;ten &nbsp; &nbsp; Candida noctivagis quae Dea fertur equis; Qualis purpurei radians Hyperionis ignis &nbsp; &nbsp; Pallida formosa sidera luce premit. [p. 391] Hinc quaesita tibi magnorum gratia Regum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hinc meritis compar gloria nata tuis. Hinc laudum foecunda seges, commissaque curae &nbsp; &nbsp; Magnanim&#251;m heroum tot monumenta tuae. Singula quid referam? gelida tibi flata sub Arcto &nbsp; &nbsp; In titulos vivunt aera potentis Heri. {{Versus|25}} Vidit, & ingemuit dejecto Sequana fastu, &nbsp; &nbsp; Plus aliquid civi te potuisse suo. Excepit reducem plausu Germania longo, &nbsp; &nbsp; Laeta venustatum jam sibi deesse nihil. Praecipue patriis victor FREDERICUS in armis {{Versus|30}} &nbsp; &nbsp; Praeconem Martis te jubet esse sui: Qui belli saevasque vices, clarosque triumphos &nbsp; &nbsp; Tradas aeternis non imitande typis: Qui Pacis geniale bonum, qui praemia Musis. &nbsp; &nbsp; Addita, qui Regis tot benefacta notes. {{Versus|35}} Salve magne Necis domitor: te marcida Lethe, &nbsp; &nbsp; Te tremit in pigra luridus Orcus aqua. Non te ignava terent saeclis oblivia seris; &nbsp; &nbsp; Non cinis in vili muta jacebis humo. Fama triumphales variata coloribus alas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Te super & terras & freta longa feret. Fama vigil, magni comes assiduissima Regis, &nbsp; &nbsp; Te cum Rege diu vult superesse tuo. [p. 392] Illius insignes Cramerus in ordine lauros, &nbsp; &nbsp; Grandiaque historica gesta recenset ope. {{Versus|45}} Pagina belligera crescit facunda papyro, &nbsp; &nbsp; Et clarum Latio murice lucet opus. Faltzius haec inter caelo vivace perennes &nbsp; &nbsp; Illustrat fastos; Faltzius arte juvat. Talis in arguto pretii spectabilis auro &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gemma micat: tenera talis in aure lapis. Gaude sorte tua, Faltzi: longumque valete &nbsp; &nbsp; Praestantis cineres & placida umbra viri. 1704. [p. 393] </poem> ==Jani Broukhusii carminum juvenilium liber.== [p. 394: blanco] [p. 395] ===Jani Broukhusii carminum juvenilium liber. === ====IN JOANNIS DERRAMOUTII DISPUTATIONEM PHYSICAM de NATURA CORPORIS.==== <poem> O quae discussis radio meliore tenebris &nbsp; &nbsp; Cartesii purum nunc facis umbra diem, Haec tibi ad Elysios sacrat donaria campos &nbsp; &nbsp; Sollicitus veri saepe latentis amor. {{Versus|5}} Haec meus, ecce, vovet primis Dermoutius annis, &nbsp; &nbsp; Ominat & patriae nil puerile puer. Vulgus abi, sterilesque animae, quas magna priorum &nbsp; &nbsp; Nomina suspensa religione tenent. Casca juvent alios veterum deliria: nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Rejecta prior est glande benigna Ceres. At tu, cui veri & laudum generosa cupido &nbsp; &nbsp; Pectora jam thyrso fervidiore quatit, [p. 396] Macte novis animis, stadioque exercitus isto &nbsp; &nbsp; Despice vulgaris nomen inane sophi. {{Versus|15}} Sic ego te quondam titulis & honoribus auctum &nbsp; &nbsp; Adspiciam partum Jure referre decus; Parsque sodalitii non infima gratuler olim &nbsp; &nbsp; Aequari meritis publica vota tuis. </poem> ====AD DANIELEM ARENTS PHILOSOPHIAE DOCTOREM.==== <poem> A DSPICIS ignotae, juvenum doctissime, dextrae &nbsp; &nbsp; Scripta, verecundus quae mihi dictat amor; Incultisque jubet numeris adferre salutem, &nbsp; &nbsp; Et captare tuae foedus amicitiae. {{Versus|5}} Forte rogas, qui sim, nullo tibi cognitus usu: &nbsp; &nbsp; Vix, puto, de facie mox bene notus ero. Sed me, quae terras olim se fundet in omnes, &nbsp; &nbsp; Non potuit genii fama latere tui. Fama, secuturi pulcerrima nominis index, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nunc quoque per terras & maria alta volat. Adde quod ingenii specimen doctique leporis &nbsp; &nbsp; Non semel his licuit sumere luminibus; Tempore jam ex illo, quo me Dermoutia virtus &nbsp; &nbsp; Coepit cultores inter habere suos. [p. 397] {{Versus|15}} Cujus inoblito dum plurimus ore recurris, &nbsp; &nbsp; Ah desiderio quam mora longa fuit, Qua te quaque tuam liceat contingere dextram, &nbsp; &nbsp; Et coram doctis pascier alloquiis! Jamque dies numerans iterumque iterumque revolvo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Currite, festini currite Solis equi: Mox meus Amsteliam Trajecto viset ad urbem &nbsp; &nbsp; Daniel, & socios, numina cara, lares. Hoc ego, & hoc mecum toto Dermoutius optat &nbsp; &nbsp; Corde, sacrosancti biga sodalitii. {{Versus|25}} Interea facili Baccho libamus uterque &nbsp; &nbsp; Proque tuis Musis proque salute tua. </poem> ====IN POEMATA PETRI LOTICHII SECUNDI DERRAMOUTIO DONUM DATA.==== <poem> A EMULA Romani Germania nominis armis &nbsp; &nbsp; Noluit hac una tollere laude caput: Nec tantum Arminios Latiis opponere Varis, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim Rheni cogere ferre minas. {{Versus|5}} Jam ferro superasse parum est; contenditur arte, &nbsp; &nbsp; Et Latii curam docta leporis habet. [p. 398] Invidiae secura, uno contenta Secundo &nbsp; &nbsp; Gaudet, & Aonias eminet inter opes. Quem, nisi saeclorum vitaeque recentior aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Crimen habet, priscis quis neget esse parem? Si Venus haeredem scripsit Romana Tibullo, &nbsp; &nbsp; Non alium potuit scribere Lotichio. </poem> ====DE URBE ALMERIA. ==== <poem> E T nemus Almerium, praetextaque frondibus arva, &nbsp; &nbsp; Antiquum Nymphis Na&#239;sin hospitium, Vidimus, & prisci speciosa emblemata templi, &nbsp; &nbsp; Et Musis sacros Justitiaeque lares; {{Versus|5}} Quidquid & in tota visendum ducitur urbe: &nbsp; &nbsp; Nec Genius potuit displicuisse loci. Hoc tamen ignoscat Genius mihi, & ipsa Venustas; &nbsp; &nbsp; Est quod in Almeriis rite requirat amor, Quodque ego praecipue, si possem, cernere vellem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non habet haec Veneres ora venusta suas. [p. 399] </poem> ====AD JOANNEM DERRAMOUTIUM LEIDAM DISCEDENTEM.==== <poem> Q UALIS dilecta viduatus compare turtur, &nbsp; &nbsp; Exemplum rarae turtur amicitiae, Ah miser, a&#235;ria luget gemebundus ab ulmo, &nbsp; &nbsp; Nec potis est sese dissimulare dolor: {{Versus|5}} Qualis palma suo jam dissociata marito &nbsp; &nbsp; Longius, arentes contrahit aegra comas: Sic ego m&#238; videor luctu tabescere amaro, &nbsp; &nbsp; Et desiderio discruciante mori, Dum tu Palladiae repetis, carissime, Leidae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenia, & insignes urbis ab arte viros. Quemne ego fraterno suspexi semper amore, &nbsp; &nbsp; Quemne ego dilectis diligo plus oculis, Dermouti, potes ah patrios mutare penates? &nbsp; &nbsp; Ah patrios Leidae posthabuisse lares? {{Versus|15}} Quamvis illa decus meritum tibi jactet aviti &nbsp; &nbsp; Nominis, & generis tot monumenta tui. Nos ergo excidimus (proh vanum nomen amici!) &nbsp; &nbsp; Et querimur laesi jura sodalitii. Nec te Nasonis tangit cura ulla relicti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec te mentito nomine dictus Hylas: [p. 400] Tristis Hylas, quem nunc patrii prope fluminis alveum &nbsp; &nbsp; Mens animi longis deserit in lacrimis, Et cum nocturnos producit Vesperus ignes, &nbsp; &nbsp; Et cum mutato Lucifer audit equo. {{Versus|25}} Talis ad Eridanum luctu Phaethontis ademti &nbsp; &nbsp; Heliadas pingui cortice texit amor: Vel talis tenero liquida inter nubila Cygno &nbsp; &nbsp; Sparsit olorina pectora canicie. Haec ego deserto nequidquam in litore ventis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Eminus, ac surdis conqueror alitibus. At me populeis Paean speculatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Sternuit, ac tacta sic ait inde lyra: Desine tam mollis, puer inconsulte, querelae; &nbsp; &nbsp; Non est haec genio digna palaestra tuo. {{Versus|35}} Ille tuus Batavas Dermoutius ibit Athenas, &nbsp; &nbsp; Cujus inoblito plurimus ore sedes; Musarum pulcro mentem liquefactus amore, &nbsp; &nbsp; Et Phoebo patriis carus in aggeribus. Quique prius cultos Sophiae digressus in hortos &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Institerat rerum semina prima sequi, Jam nunc Romani numerosa volumina Juris &nbsp; &nbsp; Volvet, & arrectis imbibet auriculis. Hic discet quaecumque sacri pia Caesaris aetas &nbsp; &nbsp; Sanxerat, in seros non temeranda dies; [p. 401] {{Versus|45}} Quaeque per aeternos doctorum cura labores &nbsp; &nbsp; Publica, Pandectis rite tuenda dedit; Et quae Caesareo Codex sub nomine uterque &nbsp; &nbsp; Praecipit, inmensae sedulitatis opus. Non tamen inde tuo quidquam decedet amori: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Immemor absentis non erit ille tui. Nam sive intentus chartis studiisque sedebit, &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore figet amor; Musarum generosus amor, fax unica magnae &nbsp; &nbsp; Mentis, & humano fortior arbitrio; {{Versus|55}} Tum sive annoso Legum decreta Lyaeo &nbsp; &nbsp; Diluet, aut facili protrahet ore diem, Saepe tuo Genio libabit, saepe Saluti, &nbsp; &nbsp; Et, Bene sit nostro, sit bene, dicet, Hylae; Qui nunc Amsteliis errans sub turribus aegrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Non responsuro litore, vexat ebur. Haec Deus innocuis praesens tutela po&#235;tis, &nbsp; &nbsp; Quem cave sublesta dixeris esse fide. Quin potius, memori servantes pectore amicum &nbsp; &nbsp; Pectus, in alternum solvimur alloquium? {{Versus|65}} Non tot me Claria dispernunt millia Leida, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit Leidam, cum volo, mente sequi: Nec tot de patriis arcent te millia tectis, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit crebro visere epistolio. [p. 402] Este, precor, testes, communia Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et, nimium nostro tempore rara Fides: HOC VOTO AD VESTRAM VOBIS PRAESENTIBUS ARAM &nbsp; &nbsp; ADSTRINGUNT SACRAM JANUS UTERQUE FIDEM; SI QUANDO VESTRUM INVADENT OBLIVIA NOMEN, &nbsp; &nbsp; RARAQUE JAM TRITUM LITERA CURRET ITER; {{Versus|75}} TUNC MALUS ATQUE SACER, TUNC INTESTABILIS ESTO, &nbsp; &nbsp; QUI PRIOR INJUNCTO CESSAT AB OFFICIO. </poem> ====AD SALOMONEM BORREMANSIUM <i>Gratiae pro libello commodato.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ORMANSI, en reducem tibi libellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem quantum lubet, ut lubet, relegi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totis continuis tribus diebus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Lector scilicet expeditus;) atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Converti varie meos in usus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo quas tibi gratias rependam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nolis tibi gratias rependi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui pudor tuus est tuique mores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aude ergo ut proprium & tuum rogare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Si quidquam mea continet supellex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod tu forsitan usui futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Credes, & fidei obsides Batavae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos tibi Hendecasyllabos reserva. [p. 403] </poem> ====AD CASPAREM BRANTIUM, <i>Cum de Lauri usu apud antiquos disseruisset.</i>==== <poem> N IMIRUM, Branti, laurum tibi debet Apollo, &nbsp; &nbsp; Quin laurum Daphne debet & ipsa tibi. Nec temere modo laurorum celeberrimus usus &nbsp; &nbsp; Scribitur, & Pythii priva corona Dei; {{Versus|5}} Sed magis instinctu Pythii istud Apollinis oestrum &nbsp; &nbsp; Concipis, & Daphne te magis ipsa movet. Nempe recordatur quantum Barlae&#239;a Clio &nbsp; &nbsp; Contulerit lauro contuleritque sibi. Hinc te, per titulos cum rite incedis avitos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deligit, ornari cujus honore velit. Macte animis, Branti, macte hoc & amore Deorum, &nbsp; &nbsp; Aeternum lauros ut gerat una domus. </poem> ====D. M. JANI GRUTERI S.==== <poem> Q UI senium & noctis maculas auctoribus aegris &nbsp; &nbsp; Assueras fausta pellere Castor ope; Cui debet quicumque Latini nominis exstat &nbsp; &nbsp; Scriptor, & hunc ipsum vivit ad usque diem; [p. 404] {{Versus|5}} Quis putet? ipse tui jacturam flere laboris &nbsp; &nbsp; Cogeris, ac Musae rudera sparsa tuae: Sparsa per externas gentes & sparsa per undas, &nbsp; &nbsp; Quo non ulla tuum fama sequatur opus. Nec quisquam medicas (o tempora!) tempore tanto &nbsp; &nbsp; Dignatus miseris adplicuisse manus! Talis in Absyrtum violentae dextra sororis &nbsp; &nbsp; Saeviit, & secto corpore lusit iter. Dii bene! pars magni cessit mihi parva Gruteri. &nbsp; &nbsp; Quantulacumque illa est, non male grata mihi est. Jamque adeo lacerae satago componere Musae &nbsp; &nbsp; Fragmina, & ad numeros quaeque referre suos. Forsitan hinc meritae extendam pomoeria famae, &nbsp; &nbsp; Quae praesto cineri, magne Grutere, tuo. Quamquam aliis scriptis alio sat nomine clari &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil ultra titulis Fama quod addat habet. Sed juvat ad Phoebi tripodes templumque Monetae &nbsp; &nbsp; Naufragii tabulas rite dicasse tui. [p. 405] </poem> ====AD PATRUUM SUUM. <i>Fausta anni apprecatio.</i>==== <poem> D ECRERAM positis jam tandem vivere nugis, &nbsp; &nbsp; Et damnosa levis frangere plectra lyrae; Atque alias art&#232; complecti sedulus artes, &nbsp; &nbsp; Quaeque virum possint, quaeque decere senem. {{Versus|5}} Clusius en dextram Janus mihi vellicat aurem, &nbsp; &nbsp; Innuit & festi temporis esse diem: Utque suis nolim, rogat, obticuisse Calendis, &nbsp; &nbsp; Paucaque solenni more negare sibi. Matutine Pater, supremum pectoris aestum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ante tuos sisto te cupiente pedes. Pro quibus officiis hoc unum, Sancte, paciscor, &nbsp; &nbsp; Cum volvenda tuo numine saecla tenes; Ut qui me patrio Patruus dignatur amore &nbsp; &nbsp; Ducat inoffensa tempora canicie, {{Versus|15}} Seque mihi caris carum magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; Seque mihi vita sentiat atque anima. De me, m&#238; facile est angusto vivere voto, &nbsp; &nbsp; Hanc modo continuet sedula Nona colum. Mentior? an Janus gemino bonus annuit ore? &nbsp; &nbsp; Annuit, & faustis sternuit ominibus. [p. 406] </poem> ====AD DANIELEM ALPHENIUM. ==== <poem> N ON tantum reduces Jani celebrare calendas &nbsp; &nbsp; Me juvat, & patriis addere thura focis; Nec tantum longo devexos agmine soles &nbsp; &nbsp; Laetor ad emensum vivere Zodiacum: {{Versus|5}} Quantum te nostris, Alpheni candide, Musis &nbsp; &nbsp; Devinctum sancti jure sodalitii: Sancti jure sodalitii, cui Gratia triplex &nbsp; &nbsp; Cumque Lepore almo praesider almus Amor. Quidni? nec casus nec fors temeraria nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pauxilli usuras imputat alloquii. Sed pariles animos strinxit vis altior, & quam &nbsp; &nbsp; Non male divini dixeris arbitrii. Sive ea sit nostri prona indulgentia fati, &nbsp; &nbsp; Expertem quae me noluit esse tui: {{Versus|15}} Seu magis Alphenii Genio, quod credere par est, &nbsp; &nbsp; Debeat hoc rectae nobile mentis opus. Quidquid id est, Div&#251;m felix agnosco favorem, &nbsp; &nbsp; Qui precor ut cursu perpete continuet. Hoc unum male me cruciat, hoc pectore in ipso &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cor coquit, & longa torquet amaritie; [p. 407] Quod me cunctantem, cum me labor iste deceret, &nbsp; &nbsp; Oppressit facili scripta tabella manu. Tune prior, tu docte prior? ne sit mihi tantum &nbsp; &nbsp; Credere. Debueram te rogitasse prior. {{Versus|25}} Sed pudor audenti semper semperque moleste &nbsp; &nbsp; Obstitit. Ah peream, rusticus iste fuit. Sic aliquis voti sibi conscius, horret aperte &nbsp; &nbsp; Poscere, quae supra spem videt esse suam. Vixque adeo tenui sua murmure sensa fatetur, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellet & hoc ipsos edidicisse Deos. Tum si forte boni facilis clementia caeli, &nbsp; &nbsp; Quam vovet, & metuit quaerere, praestat opem, Innocuis hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Assiduus festas concinit ante fores. {{Versus|35}} Ipse itidem omnigenis contractum expungere nomen &nbsp; &nbsp; Hinc adeo annitar sedulus officiis. Quaeque supersedi quondam deferre merenti, &nbsp; &nbsp; Millecuplo reddam foenore, mille modis. Nec me delicias facere hic, suavissime, crede: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quae loquor, ingenua simplicitate loquor. Nec vapido astutam servo sub pectore vulpem, &nbsp; &nbsp; Quin animi certum fronte gero speculum. Gallos ista juvent, aut si quis vanior illis &nbsp; &nbsp; Grassari fictis sustinet obsequiis. [p. 408] {{Versus|45}} At procul a Musis, procul a cultore po&#235;ta &nbsp; &nbsp; Et dolus & foedae fraudis amicus amor. </poem> ====AD EUNDEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A LPHENI pater elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque idem pater eruditi amoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui m&#238; devorat intimas medullas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si quid magis abditum est medullis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qu&#238;s te muneribus remunerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas grates meditabor, aut reponam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro larga & lepida piaque strena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro missis epicediis Gronov&#238;, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gronov&#238; Herculis illius Latini & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Graji nominis, Herculis Dearum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas sub praesidio Herculis Vetustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aede una coluit sacrisque iisdem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certe ni mihi gratum utrumque munus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quamquam in re male grata & ominosa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quo m&#238; musica labra, musicum cor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo m&#238; barbitos, & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad quam Diis facio & novem Deabus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin hoc ad speciem adde gratiorem, [p. 409] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod m&#238;sti quoque Francii dolentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Threnos, quos pietas gravisque luctus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magni manibus obtulit Magistri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franc&#238; inquam, unici & unius po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si tollas decus Heinsiae Thaliae) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui digne queat & decenter istam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tanti nominis insequi ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus carmina culta, carmina? imo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mel merum, Ambrosiae meros liquores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumspectius arctiusque servo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam caros maris Indici uniones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mercator catus arculis flagellat. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae jam talio par fiet, satisve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alphen&#238; faciat benignitati? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu me miserum malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tam pauperis inquilinus horti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Tardum nomen & improbum putabor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ni digne expediam aere me parato! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec domi mihi talia ista vulgo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nascuntur, neque suppetit facultas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vicatim haec alicunde mutuandi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Si vel maxime avebo mutuari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accedit caput omnium malorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod nefas prope nominare, febris; [p. 410] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sudando abstulit, abstulit tremendo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Et tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clausit me quasi lectulo sepultum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque exinde, velut recens cadaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totus langueo, langueo hercle totus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc illae lacrimae, valetque certo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixdum pingere dextera ista ductu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quocirca accipe quidquid hoc Phaleuci est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod mecum meditor sedens ad ignem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter sex pueros minurientes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et convicia mutua & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Gannitus, lacrimas, rudes cachinnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amoris tamen haud febricientis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu carmen habe febriculosum. </poem> ====AD EUNDEM. ==== <poem> D UM gravis hiberni furit inclementia caeli, &nbsp; &nbsp; Et Notus admissas aggerit usque nives, Cedite paulisper dulces, mea cura, Camoenae: &nbsp; &nbsp; Vestrum erit exclusis ludere cum Zephyris. {{Versus|5}} Vos quoque enim simili nolim torpescere mecum &nbsp; &nbsp; Frigore, & hibernas increpitare moras. [p. 411] Non vobis glacies, non udi stiria nasi &nbsp; &nbsp; Convenit, aut sparso triste cubile gelu. Atque utinam lustrare specus, rupesque canoras &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vobiscum molli detur adire pede, Quas levis assultans super irrigat Hippocrene, &nbsp; &nbsp; Et numquam tacita lene susurrat aqua: Ver ubi perpetuum ludit per devia Tempe, &nbsp; &nbsp; Blandaque pubentes temperat aura rosas: {{Versus|15}} Et Pandionia mulcentur aedone lauri, &nbsp; &nbsp; Collisisque nemus accinit omne comis. Non hic ingrata disperdens otia bruma &nbsp; &nbsp; Effundam gelidum, me miserante, melos: Qualis apud duros damnatus Naso Tomitas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Alsit in extremae litore Barbariae. Si tamen est animus mecum exspectare cicadas, &nbsp; &nbsp; Et tremere, & longo diriguisse gelu; Huc Erato jucunda (tui fors nominis aura &nbsp; &nbsp; Leniet afflatu frigora acerba novo) {{Versus|25}} Ut tecum mediter, quoniam Deus odit inertes, &nbsp; &nbsp; Aes vetus Alphenii persoluisse mei; Qui me, cum graciles febris depasceret artus, &nbsp; &nbsp; Servatum a morbi limine restituit. Nec tamen aut haustu bilem vacuavit amaro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aut tetricis succis pharmaca mista dedit; [p. 412] Aut jussit tenuem solvi, se judice, venam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sanguinis haud adeo prodigus ille mei est) Sed doctis precibus, sed blandi carminis arte &nbsp; &nbsp; Praesentem Jani sollicitavit opem. {{Versus|35}} Ipse procuravit qu&#238;s possem cumque piari &nbsp; &nbsp; Februa, non alia tam bene danda manu. Nec frustra Div&#251;m audimus tutela po&#235;tae: &nbsp; &nbsp; Ecce Deus medicas attulit ipse manus. Fugit saeva lues, fugere horrorque tremorque, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quae plura malus taedia morbus alit. Nunc ego quod tanto munus pro munere reddam? &nbsp; &nbsp; Gratia quae tantis par erit officiis? Tu me Erato, tu Diva doce. dubitamus uterque, &nbsp; &nbsp; Et plus quam nostrae credimus illud opis. {{Versus|45}} I tamen, i quaeso, Clariae pete moenia Leidae, &nbsp; &nbsp; Atque istaec nostro nomine verba refer: Cum primum verni spirare faventia caeli &nbsp; &nbsp; Coeperit, & clausos pandere terra sinus, Ille tuus toto, Alpheni, tibi pectore amicus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quem voluit Candor, quem Jocus esse tuum, Amstela qua patrios lambit lenissimus agros &nbsp; &nbsp; Aram de viridi cespite constituet; Qua te quaque tuum mactet vel carmine Janum, &nbsp; &nbsp; Vel florum textu versicolore colat. [p. 413] {{Versus|55}} (Ne faciat vitula, ne qua imbuat hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Provisum est, caeca sic agitante Dea.) Accedet versus: JANO BROUKHUSIUS ARAM &nbsp; &nbsp; PRO TEMPESTIVO DEDICAT AUXILIO. Haec ubi pertuleris, dicta acceptaque salute &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad nostros retro te refer alma lares. </poem> ====IN PETRI FRANCII ORATIONEM DE STUDIO ELOQUENTIAE. ==== <poem> F RANCI, delicium Suadae Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Prodigium nostris edite temporibus, Dispeream, ni te Cicerone libentius ipso &nbsp; &nbsp; Audiat Aonidum cum grege trina Charis. {{Versus|5}} Dispeream, ni te, tacitis revocatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Agnoscat primi Tullius eloquii. Sic gravis Aesopus, sic doctus Roscius olim &nbsp; &nbsp; Vertere in plausus tota theatra suos. Sic & flexanima permulsit rostra loquela &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sive tua, Antoni, seu tua, Crasse, manus. O lac, o violas, & amoenum fulmen Athenae! &nbsp; &nbsp; O mella Actaeis sparsa papaveribus! [p. 414] Quis me Dircaeo sitientem proluat haustu, &nbsp; &nbsp; Cycnorumque leves sistat ad usque choros? {{Versus|15}} Quo te sublimi magnum per inane volatu &nbsp; &nbsp; Trans maria & terras nubilaque ipsa sequar. Quamvis certa meam properarent fata ruinam, &nbsp; &nbsp; Et fierem patriis flebile nomen aquis: Non alius tanto auderet contendere cursu: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non alius casu nobiliore mori. </poem> ====AD BACCHUM. <i>Crines suos ei dedicat.</i>==== <poem> C UI damus hos crines, denso quos invida filo &nbsp; &nbsp; Noluit effundi per sua colla Venus? At circum gracili strinxit lentissima vena, &nbsp; &nbsp; Ne facerent vernis ludibrium Zephyris. {{Versus|5}} Bacche Pater, tibi sit nostro de crine corolla &nbsp; &nbsp; Parvula, quae sacros pendeat ante pedes. Nec tu perpetua frustra gaudere juventa, &nbsp; &nbsp; Nec frustra vatum crederis esse pater. Tu, precor, excisos ima cum stirpe capillos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suscipe, flaventes verticis exuvias. Neu mirare, tibi cur se coma dedicet uni, &nbsp; &nbsp; Tam levis, & nulla splendida luxuria. [p. 415] Nam quae non poterat nativa dote placere, &nbsp; &nbsp; Auxilio quaerit luxuriare tuo. </poem> ====<i>Cum Groningam esset discessurus.</i>==== <poem> Q UALIS apud Rhodopen sacro bacchata furore &nbsp; &nbsp; Concidit Ismariis Maenas in aggeribus; Qualis erat primo virgo Cephe&#239;a somno, &nbsp; &nbsp; Ah rea materni criminis Andromede, {{Versus|5}} Languida, & erranti collum suffulta lacerto, &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli litore composita: Talis ego incerto mentem male saucius aestu &nbsp; &nbsp; Nescio quam variis ludor imaginibus. Nec me Musa juvat, nec plectro laetor eburno. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tantum amor est solis delituisse locis. Nec minus umquam animi sacro mens concita thyrso &nbsp; &nbsp; Jucundis Musarum ignibus incaluit. Ah pater, ah molli crinem praecincte corymbo &nbsp; &nbsp; Amstela, cui dulces reddere primitias {{Versus|15}} Carminis incomti jam tum consuevimus olim, &nbsp; &nbsp; Cum teneri sacros lusimus ante pedes, Cum pueri patrium discursaremus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Fistulaque indoctis strideret articulis: Da requiem menti longis erroribus aegrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Da pater, atque aliquam (nam potes) adfer opem. [p. 416] Haec ego, cum fundo pater Amstela sustulit imo &nbsp; &nbsp; Incinctum junco versicolore caput. Atque ita: Natalem, juvenis, quam deseris urbem, &nbsp; &nbsp; Haec est sollicitae prima favilla morae. {{Versus|25}} Nimirum illa suis claudit sub moenibus una &nbsp; &nbsp; Quidquid erat vitae dulce piumque tuae. Illa pios dominae servat moerentis ocellos, &nbsp; &nbsp; Oraque Acidaliis aemula Numinibus; Dilectae dominae, qua non formosior ulla &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vidit ab Eois fluctibus ire diem. Quae nunc in casto tabescens moesta cubili &nbsp; &nbsp; Suspirat moestae tempora militiae: Teque per hostiles jactatum languida turmas &nbsp; &nbsp; Unum sollicitis prosequitur precibus. {{Versus|35}} Hanc tu, seu sequeris Frisiam, seu principis arma, &nbsp; &nbsp; Mente gere, atque animum mulceat illa tuum. Et tecum longi comes indefessa laboris &nbsp; &nbsp; Indelibato gaudeat obsequio: Seque tibi caris caram magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Seque tibi vita sentiat atque anima. Adde tot illustres animas, tot candida vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, Thesea jam tibi nota fide. Quos inter paribus surgens Dermoutius annis &nbsp; &nbsp; Emicat, ille tuae sidus amicitiae, [p. 417] {{Versus|45}} Antiquae Fidei & Batavi Candoris alumnus, &nbsp; &nbsp; Quicum dulce tibi vivere, dulce mori. Et quos Lugduno nuper miratus ab urbe es &nbsp; &nbsp; Sponte tuam primos sollicitasse fidem; Praestantes animi fratres, quorum alter & ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militat, ac Patriae fortiter arma gerit; Tum qui Vondelii titulis succrescit & ausis &nbsp; &nbsp; Goesius, Hollandae gloria prima lyrae. Quid memorem fratresque tuos, pluresque sodales? &nbsp; &nbsp; I tamen, & fatis obsequere ipse tuis. {{Versus|55}} I generose animi, & fidens.er pectus in hostem, &nbsp; &nbsp; Ne sis antiquae fama pudenda domus. Tum seu longa dies, seu te brevis hora manebit, &nbsp; &nbsp; Crede De&#251;m magnis jussibus ista geri. Haec ille, & molli sacrum caput abdidit alveo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum novus irrepsit segnia in ossa calor. Ibimus, o patrii moderator magne profundi, &nbsp; &nbsp; Ibimus. audaces Mars juvat ipse manus. At vos interea, vos qui remanetis amici, &nbsp; &nbsp; Vivite, & o memores nominis este mei. {{Versus|65}} Quod si forte meus tinget cruor hostica tela, &nbsp; &nbsp; Et claudet manes terra aliena meos, Vos tumulo inferias date, & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis Amstela sub tiliis. [p. 418] Et nostri memores saxis inscribite versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quos oculo vector praetereunte legat: HIC SUA SERVARET FUNCTUS BROUKHUSIUS OSSA, &nbsp; &nbsp; SI POSSET PATRIA CONDIER EXUL HUMO. UT TAMEN ET FUNCTUS RIPA FRUERETUR AMATA, &nbsp; &nbsp; HOC SOCII MANES COMPOSUERE SOLO. </poem> ====AD ACADEMIAE GRONINGANAE STUDIOSOS <i>Post desertam ab Episcopo Monasteriensi obsidionem anno</i> MDCLXXII.==== <poem> S I mea, quas vellem, spirarent carmina vires, &nbsp; &nbsp; Esset & angusto fortis in ore sonus, Non ego Phlegraei canerem certamina campi, &nbsp; &nbsp; Aut Nili passas Romula vincla manus; {{Versus|5}} Non veteres iras, non bella animosa Gigantum, &nbsp; &nbsp; Nec quae plura solent vatibus esse labor: Sed vos, illustres animae, vestra inclita facta &nbsp; &nbsp; Materies essent carminis una mei. Vos ego sublimi ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua non parva meum fama sequatur iter. Sic olim Herculei caelum meruere labores: &nbsp; &nbsp; Hoc olim patriis Romulus ivit equis. [p. 419] At nunc immani curarum pondere presso &nbsp; &nbsp; Fas mihi sit vitae fata dolere meae. {{Versus|15}}Non sum qui fueram: mutant mala longa vigorem &nbsp; &nbsp; Ingenii, ac solitos destituere choros. Si tamen & nostrae quidquam tentare Camoenae &nbsp; &nbsp; Audent, quod culto possit ab ore legi, Qualescumque meo prodibunt nomine versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nominibus vestris rite dicabit amor. Vos inpugnatam variis terroribus urbem &nbsp; &nbsp; Intrepida fortes asseruistis ope. Et cum corruerent monachalibus omnia bombis, &nbsp; &nbsp; Et caderent magicis aera referta notis, {{Versus|25}} Ignitoque globi signarent tramite nubes, &nbsp; &nbsp; Et strueret diros Cerberus ipse focos, Nimirum tunc primam aciem tenuistis, & omnes &nbsp; &nbsp; Risistis monachi nil valuisse minas. Seu pellendus erat latebris defensus opacis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostis, ibi vestras sensit & ille manus: Moenia seu densa circum tutanda corona, &nbsp; &nbsp; Servastis fidas in statione vices. Westphale, depositis clypeo paulisper & hasta, &nbsp; &nbsp; Huc ades, ac rasum casside solve caput. {{Versus|35}} Hi sunt, sancte Pater, quos tu sentire solebas, &nbsp; &nbsp; Hi sunt, quos porci pertimuere tui. [p. 420] Pro quibus officiis unum hoc, Bernharde, rogamus, &nbsp; &nbsp; Ut memor armatae Palladis esse velis: Palladis armatae, quae te, si forte vacabis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Westphalicis ultro viset in aggeribus. At praegrande decus Frisiae, Wichere, juventae, &nbsp; &nbsp; Vive, decent annos fortia facta tuos. Tu quoque vive, precor, Bergi clarissime: vive &nbsp; &nbsp; O Gockinganae gloria prima domus. {{Versus|45}} Sic pariter Marti, pariter vigilate Minervae, &nbsp; &nbsp; Laurea sic velet, velet Oliva caput. Hac gladios vibrate manu, versate libellos, &nbsp; &nbsp; Binus ut e duplici laude triumphus eat. Palladis haec virtus ae gloria Palladis haec est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et bello nomen quaerere & ingenio. </poem> ====IN GERARDI TEN BERG DISPUTATIONEM JURIDICAM. ==== <poem> P OST exhausta feri certamina Martis & iras, &nbsp; &nbsp; Desuetos renovat vestra Minerva choros. Bergius exemplo praeludit, & auspice Suada &nbsp; &nbsp; Rimatur Themidis mystica sacra suae. {{Versus|5}} Macte animo, dilecte mihi, macte optime Bergi; &nbsp; &nbsp; Sic videam titulos crescere rite tuos. [p. 421] Haec Groninganis debetur gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Ingenio leges asserere atque manu. </poem> ====DESIDERIUM PUELLAE ABSENTIS. ==== <poem> P OST varios belli terraque marique labores, &nbsp; &nbsp; Visaque non fausto Gallica signa die, Hic ubi Woerdani pinguescunt sanguine campi &nbsp; &nbsp; Natalem reduces jam repetemus humum. {{Versus|5}} Tende manum lasso, Pater Amstela, si tamen umquam &nbsp; &nbsp; Ante urbem fluctus ire videbo tuos. An numquam, mea qua sola praecordia fervent, &nbsp; &nbsp; Agnoscet vatem De&#239;anira suum? Quo mihi tot misero belli evasisse pericla, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quo toties morti prostituisse caput, Si fugit has artes, armatumque horret amantem, &nbsp; &nbsp; Ac bellatrices nostra puella manus? Arma valete, valete enses, vale hostica tellus, &nbsp; &nbsp; Et desiderii conscia castra mei. {{Versus|15}} Ista aliis placeant: vita mihi detur inerti &nbsp; &nbsp; Amplexus inter basiaque arta mori. [p. 422] </poem> ====AD JOANNEM ANTONIADEM GOESANUM.==== <poem> E TSI me vario jactatum, Jane, tumultu, &nbsp; &nbsp; Bellorumque vagis fluctibus inplicitum Sevocat a coetu Musarum tristis Enyo, &nbsp; &nbsp; Nec patitur solitis invigilare choris; {{Versus|5}} Non tamen usque adeo feritas Mavortia cordi est, &nbsp; &nbsp; Ut cupiam lituos inter & arma mori, Oblitus Musarum artes, oblitus amores, &nbsp; &nbsp; Qui nimium molli nunc quoque corde sedent. Sed modo Romano versatur Apolline pectus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mens ubi consuetis ignibus incaluit, Aviaque errantem capiunt loca, persona rivis, &nbsp; &nbsp; Ac matutinis questibus alituum. Et modo desertos moesti lugemus amores, &nbsp; &nbsp; Vanaque sperati gaudia conjugii. {{Versus|15}} Nec raro dulces inter versamur amicos, &nbsp; &nbsp; Et quo non possum corpore, mente feror. Scilicet his studiis, hoc fallimus otia lusu, &nbsp; &nbsp; Quae mihi defunctis dantur ab excubiis. Hac olim Alcaeus potuit ratione laborem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animi tristes fallere dividias. [p. 423] Quamvis ille ferox, terris jactatus & alto, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina degeret exul humo, Saepe tamen Bacchumque patrem, Veneremque canebat, &nbsp; &nbsp; Incinctus serto versicolore caput. {{Versus|25}} Saepe Lycum nigris oculis nigrisque decorum &nbsp; &nbsp; Crinibus Aeolia detinuit cithara. Cur ego turpe putem vati contendere tanto, &nbsp; &nbsp; Hisque domi studiis militiaeque frui? At tu, Musarum laus invidiosa mearum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Goesane, antiquis aemule nominibus, Ecquid agis? Patio num plenus Apolline pectus &nbsp; &nbsp; Orchestram insolita religione quatis? Anne alio magnam mentem lymphatus ab aestu &nbsp; &nbsp; Ardua non humili tendis ad astra via? {{Versus|35}} Quidquid agis (neque enim ignavas te stertere noctes &nbsp; &nbsp; Naturae patitur vis generosa tuae) Magnum aliquid certe genio exspectamus ab isto, &nbsp; &nbsp; Cui raros dederunt tempora nostra pares. Sic equus ad primos palmae praeludit honores &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nobilis, atque animo jam sua vota videt: Mox ubi robur adest armis juvenilibus, omnes &nbsp; &nbsp; Praevertit volucri, ceu pila jacta, fuga. Quando erit illa dies, cum te, dulcissime rerum, &nbsp; &nbsp; Amplectar patrios laetior ante lares; [p. 424] {{Versus|45}} Armaque suspendam Marti votiva Batavo, &nbsp; &nbsp; Et ponam toto pectore barbariem? Barbariem: quid enim nobis immanius usquam est? &nbsp; &nbsp; Quid tantum humano dissidet ingenio? Tunc tibi rorantes calices interque libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militiae referam taedia mille meae: Pieridasque tuas, quamvis non passibus aequis, &nbsp; &nbsp; Quod possum, plausu, pectore, voce sequar. </poem> ====AD JOANNEM SIXIUM.==== <poem> A MSTELIAE turres, habitataque vatibus arva, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua, Quis Deus ad vestras ducet me candidus arces, &nbsp; &nbsp; Et reducem longo sistet ab exilio? {{Versus|5}} Seu raptum celeri liquidum per inane volatu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quale sagax olim Daedalus ivit iter) Seu potius junctis vectum super alta columbis &nbsp; &nbsp; Aequora, seu concha, Cypri jocosa, tua. O ubi tranquilla liceat mihi ludere in umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tureque votivo pacificare Lares? O ubi jucundo nunc indulgere furori, &nbsp; &nbsp; Nunc aestum cordis ludificare mei? [p. 425] Illic vel studiis animum emendare severis &nbsp; &nbsp; Inciperem, & rerum semina prima sequi. {{Versus|15}} Aut magis historiae campo diffusus aperto &nbsp; &nbsp; Conferrem nostris plurima temporibus. Aut mecum dulces essent, mea cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Germanae genii nobilioris opes. Et quoscumque dedit facundi temporis aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque oculis gererem jugiter atque sinu. Ipse levi quondam carmen modulatus avena &nbsp; &nbsp; Tentarem priscis orgia ferre choris. Ipse rosa lauroque sacras devinctus ad aras &nbsp; &nbsp; Elicerem Clarias in nova vota Deas. {{Versus|25}} Purus & incedens puro de fonte sacerdos &nbsp; &nbsp; Annua Romano serta darem Genio: Romano Genio, sparso qui flore piatus &nbsp; &nbsp; Afflaret nostris dulce decus foliis, Atque immortali saturatas nectare chartas &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Poneret ad postes, Virgo Perenna, tuos. O fortunati, quibus haec Deus otia fecit, &nbsp; &nbsp; Dispreta a vulgari ambitione procul! Non illis studium, lucro postponere honestum, &nbsp; &nbsp; Et rapere incesta fasque nefasque manu: {{Versus|35}} Nec populi arbitrio sellas captare curules, &nbsp; &nbsp; Aut quae plura vagum somnia vulgus amat. [p. 426] Verum tranquillae gavisi tramite vitae &nbsp; &nbsp; Regales animo divitias superant. Ergo aut summotas oculis mortalibus artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et vaga, qua possunt, sidera mente vident. Aetheriosque orbes, distinctaque sedibus astra, &nbsp; &nbsp; Atque elementa suis subjiciunt pedibus. Aut quaerunt num Fors faciat Virtusve beatos, &nbsp; &nbsp; Quid verum falsis distet imaginibus. {{Versus|45}} Dulcibus aut hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Collaudant festas assidui ante fores. Deinde ubi, quam dederat, vitam natura reposcit, &nbsp; &nbsp; Et Lachesis vacua constitit atra colo, Tum vero, a Musis defleto funere, Famam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haeredem clari nominis instituunt: Quod Dea formosis complexum leniter ulnis &nbsp; &nbsp; Suscipit, ac caelo sideribusque locat. At me, dum strepitus armorum & tristia bella &nbsp; &nbsp; Sector, in obscoenam si vocet Orcus aquam, {{Versus|55}} Omnis mecum uno tabescet fama sepulcro, &nbsp; &nbsp; Et fiet nomen fabula muta meum. Ah poteram nostris aliquid debere Camoenis, &nbsp; &nbsp; Forte etiam summo vivere ab usque rogo, Fata nisi obstarent, fatoque potentior omni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Paupertas, mentes perdere nata bonas. [p. 427] Quam de caelesti deturbans Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Vade, ait, o Poenis omnibus una prior. Magna tamen spes est, belloque armisque relictis &nbsp; &nbsp; Desertos olim sollicitare choros. {{Versus|65}} Nam mihi, vicinam dum specto ex aggere Woerdam &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nox erat & primo sparsa pruina gelu) Nescio quae dextram tenuit Dea (vel Dea certe, &nbsp; &nbsp; Nympharum aut certe sanguinis una fuit) Extensaque manu captiva ad moenia, tales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Si memini, roseo protulit ore sonos: Hic ego te nuper, non uni erepte periclo, &nbsp; &nbsp; Protexi densis inplicitum cuneis. At tu fide Deo, seu bello forte superstes, &nbsp; &nbsp; Quod voveo, seu te fata fuisse velint. {{Versus|75}} Si tamen ulla fides nostris conceditur astris, &nbsp; &nbsp; Nec ludunt oculos praescia signa meos; Tempus erit, cum tu dilectis redditus oris &nbsp; &nbsp; Suspendes patriis emerita arma tholis: Et dulces inter furiata mente sodales &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Audebis posita carmen hiare lyra. Mox teneros lusus & laeti pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Doctus Apollineo Sixius ore leget: Sixius Ausoniis non ultima gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Atque olim fidibus fama superba tuis. [p. 428] {{Versus|85}} At tu nec vulgi rictus, nec vana morare &nbsp; &nbsp; Arbitria: hoc uno judice tutus eris. Dixerat, & fausto trajecit in omine nubes. &nbsp; &nbsp; O ita Pierides, o ita Phoebe velis, Sixius ut nostrae laetus modulamine Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Deponat curas ad mea sacra suas: Et modo populea cantantem auscultet in umbra, &nbsp; &nbsp; Et modo nescio quid cultius ipse canat. Tunc me majori feriet nova gloria thyrso, &nbsp; &nbsp; Blandus ut admissos plausus anhelat equos. {{Versus|95}} Forsan & assumtis Hero&#246; more cothurnis &nbsp; &nbsp; Pieris ad tragicum nostra vacabit opus. Aut Ducis Auriaci victricia fortiter arma &nbsp; &nbsp; Concinet, & Gallae praemia perfidiae, Si modo Phoebei spirarit gratia Sixii: &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Is mihi Parnasus, is mihi Phoebus erit. Nec me deficiat merito gaudere favore. &nbsp; &nbsp; Hac ego me sola lege redire volo. [p. 429] </poem> ====AD JOANNEM ANTONIADEM GOESANUM.==== <poem> [???S]I citharam, Goesi, intactam, si plectra, fidesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ausim Latinas tangere, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pede non solito Huc vagus atque illuc ferri, velut enthea Maenas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Miraberis quid insolens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Impetus iste velit. At me, quaerentem morosas fallere noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et otium morosius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quis rapuit {{Versus|10}} Spiritus, ac dulci mentem vertigine circum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egere lusus Musici. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc mihi ruris amor Suasit opus, tenui solari pectine curas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lubricum ad Vechtae pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Excubias agimus. Scilicet hic studiis animum intendisse severis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quis possit, aut quis audeat? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me, simul alma Parens Memnonis uvidulo demulsit gramina rore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Aut ambulatiunculae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut volucrum moduli [p. 430] Exceptant lenes, dulcesque per arva susurri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rivus, & perlucidis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lubricus agger aquis. {{Versus|25}} Sic melius, quam si nimio percussus Iaccho &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vacillem, inertis otii &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodigus, ac teneris Insensus Musis. Ergo aut in gramine molli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reclinis, aut ad aggerem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic temere positus Nascentis nunc veris opes mecum ipse voluto; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum nauta non certum ad pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obstrepit indocili Carmine; nunc Suadae volvo monumenta Latinae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quantum reliquit posteris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Temporis invidia. Est prope desertis moles antiqua ruinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Olim alta turris, ardeis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc celebre hospitium: {{Versus|40}} Intonsae circum quercus, Jovis ardua silva, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ripas opacant lubricas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus apta domus. Huc matutinus, nullo comitante, solebam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad devium vulgo nemus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Saepe referre pedem. [p. 431] Dum vagor, & nostri discessus forte recordor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc sub manum m&#238; nascitur &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen: at in medio Rure (vides) natum, fors rure agrestius ipso; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Suis uti natalibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Debeat id pretii. Nam quid tu cultum exspectes tersumve po&#235;ma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui barbaram miles manum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horridus admoveat? {{Versus|55}} Non, si Spartani bellatrix Musa Marulli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sannasarique spiritus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidiam meruit, Idcirco facile est media inter tympana cuivis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Linenda cedro scribere. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos male deficimus; Et, dum barbarie in media versamur, Apollo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui militamus hactenus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbariem redolet. At tu, care mihi, qui nil meditaris inepte, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Musasque sub censum vocas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid facis interea? Aut quidnam patriis mens est deducere chordis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod livor ipse comprobet? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque utinam fidibus [p. 432] {{Versus|70}} (Nam quid ni possis) velles clarere Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid Sixius, quid Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus uterque Deo? Quorum ego si dubitem vel soli nominis umbrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assurgere, stipes merus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Arguar, ac merito. Vivite felices, & tu, mea maxima cura, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Sixius & Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flos merus Aonidum. Quod si forte mei memores abducitis horas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Date terna Phoebo & Gratiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pocula: nos itidem Ter tribus Aonisin trino libabimus haustu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amara curarum ut procul &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrita ferre velint. </poem> ====AD PUELLAM AMATAM. ==== <poem> Q UOD si Daedaleo possem, mea vita, volatu &nbsp; &nbsp; Ire super terras, ire super maria, Corporis exutus vinclis, jam protinus arces &nbsp; &nbsp; Continuo cursu deferar Amstelias: {{Versus|5}} Ut te consulerem, quanam ratione modoque &nbsp; &nbsp; Par Marti valeam, par Veneri esse tuae. [p. 433] Nunc teneor vinclis, & belli lege severa &nbsp; &nbsp; Non licet hinc cupidos proripuisse pedes. At modo quanta in te suspiria suspiravi! &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot tremulo molles ore cadunt lacrimae! Hoc exercitium fallendi temporis unum est: &nbsp; &nbsp; Te meditor, tecum solus inopsque vagor. Tum, seu nocte dies migret, seu luce tenebrae, &nbsp; &nbsp; Augent dividias noxque diesque meas. {{Versus|15}} Heu ubi nunc dulces melliti luminis orbes, &nbsp; &nbsp; Qui mentem, qui me surripuere mihi? Basiaque ambrosiis toties inpressa labellis, &nbsp; &nbsp; Nunc data, nunc dulci non male rapta dolo? Quae circumtingens jucunda fraude Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque novos arcus verterat inque faces. Sed bene constabit ratio mihi temporis acti, &nbsp; &nbsp; Si latebras detur pectore habere tuo, Exiguas latebras, curas ubi spemque metumque, &nbsp; &nbsp; Atque omnem ponam mentis amaritiem. {{Versus|25}} Ominor. o facili firmet Deus omina nutu, &nbsp; &nbsp; Faustaque conjugio vincula nectat Hymen, Et me, si mereor, multos tibi servet in annos. &nbsp; &nbsp; Non male sic duri militis uxor eris. [p. 434] </poem> ====AD AURAM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A URA, quae molli strepitans susurro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis nostri per aprica ruris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite vocantem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sive te dicam Zephyritin, almi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filiam Veris, comitemque Florae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sive quo tandem te alio referri &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomine fas est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi calthas voveo rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos tibi annosi calices Lyaei; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec loci pono Genio tibique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cymbia lactis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, precor, dulci dominae per auras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defer; ut flamma male pertinace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urar, & saevus penitus medullas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Devoret ignis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utque suspirem patriae ad relictum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomen, ut noctes mediter diesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae meos tandem ratio furores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mitiget; utque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prata cum silvis & acuta saxa [p. 435] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil nisi nostram resonent Neaeram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta festivas cupidi po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddere voces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Inde m&#238; blandis, Zephyriti, pennis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc redux narra, quibus inmerentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sauciet curis Venus, & doloso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filius arcu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod procul duro tenear duello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miles; & qu&#238;s non precibus fatiget &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelites, nostro capiti inminentem au- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ferre ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut Jovi mecum Reduci & Saluti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ante dilectos faciat Penates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Si meos imo, velut ante, gestat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illud ah, ni te gravat, illud unum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Da meis, quaeso, precibusque votisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Rite vocantem. [p. 436] </poem> ====AD NEAERAM. ==== <poem> V IDISTIN&#146;, nigro cum cogitur a&#235;re nimbus, &nbsp; &nbsp; Moestam languidulis stare rosam foliis; Et vix deciduis inniti lilia thyrsis, &nbsp; &nbsp; Nec solitum pullis esse decus violis? {{Versus|5}} At simul ac nitido fulsit Pater aethere Titan, &nbsp; &nbsp; Jam rosa contractos explicuit calices, Et toto rident argentea lilia campo, &nbsp; &nbsp; Et novus argutas mulcet honor violas. Haec facies, haec est Lycidae moerentis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dum procul aspectu, cara Neaera, tuo Heu miser incultis agitat sub rupibus aevum; &nbsp; &nbsp; Et matutinas occupat Alcyonas Questibus insanis, atque aridulo singultu &nbsp; &nbsp; Exilii luget taedia lenta sui. {{Versus|15}} Quod si autem patrios tecum lustrare Penates, &nbsp; &nbsp; Et Reduci detur reddere vota Jovi, Has animi nubes gemini, tua lumina, Soles &nbsp; &nbsp; Discutient Phoebo promtius ac melius. Et dulces aequabo rosas & lilia honore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et fiam vernis floridior violis. [p. 437] </poem> ====AD ALPHENIOS FRATRES SUPER OBITU PARENTIS.==== <poem> E TSI annum, huc illuc fatis non mitibus actus, &nbsp; &nbsp; Jam careo vestri fructibus alloquii, Nobile par fratrum, menti tamen altius haerent &nbsp; &nbsp; Illa in me vestrae tot benefacta domus. {{Versus|5}} Atque utinam liceat molli nunc ludere plectro, &nbsp; &nbsp; Delicias doctis & facere auriculis! Aut potius sanctas ignorem barbarus artes, &nbsp; &nbsp; Et mea Lethaeus proluat ora latex! Non ego ad officium infelix fletusque rogales &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invitas largo protraherem imbre Deas. Non ego Parcarum facerem convicia fusis, &nbsp; &nbsp; Nec frustra surdis aggemerem arboribus, Reddite, crudeles, Alphenum reddite, Parcae: &nbsp; &nbsp; Et quae plura amens dat geminare dolor. {{Versus|15}} Nunc & flere juvat (quid enim nisi flere supersit?) &nbsp; &nbsp; Et mactare meis inferias lacrimis. Flete pii fratres, manes lugete paternos: &nbsp; &nbsp; Flete pii: fraeno non eget iste dolor. Occidit illa ingens priscae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ille vigil Consi Justitiaeque pater, [p. 438] A quo candorem poterat sibi sumere Candor, &nbsp; &nbsp; Quo minus & Probitas est proba, & ipsa Fides. Qui nec venales umquam venatus honores &nbsp; &nbsp; Virtutem pretium credidit esse sui. {{Versus|25}} Quo sibi praecipue placuerunt Consule Fasces, &nbsp; &nbsp; Unde novos fastus sumserat auctus Honor. Invidiam super&#251;m! crudelia sidera, cur non &nbsp; &nbsp; Tot bona majori clauserat orbe dies? Visa diu felix, & fatis usa benignis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Infelix tanto funere, Leida dole. Orba dole, lacerata genas, lacerata capillos. &nbsp; &nbsp; Ille tui cultus optimus auctor ubi est? Illius ad tumulum supplex ac moesta sedeto, &nbsp; &nbsp; Ut cineres magni Patris & ossa colas. {{Versus|35}} Qualem credibile est in Bruti funere Romam &nbsp; &nbsp; Amentem sectis exululasse genis; Et trabeas odisse suas, & crine revulso &nbsp; &nbsp; Libertati etiam justa parasse suae. Te meminisse decet, quae plurima saepe peregit &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Utiliterque aris, utiliterque focis. Sive novo patrias sanciret pondere leges, &nbsp; &nbsp; Et senium priscis elueret tabulis: Seu quocumque modo, solers cautusque futuri, &nbsp; &nbsp; Multa tibi pareret commoda, nulla sibi. [p. 439] {{Versus|45}} Certe nulla sibi. nam te dum pallet in una, &nbsp; &nbsp; Creditur invisum sic celerasse diem. Nec tantum senium, quantum nocuere labores. &nbsp; &nbsp; O Virtus ipsi perniciosa tibi! Scilicet haec pensant vigilatas praemia noctes. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ante annos crudo funere nempe jacet. Si tamen & sanctos tangunt mortalia manes, &nbsp; &nbsp; O anima, o nemoris sede recepta pii, Te lacrimis pia Leida suis planctuque secuta &nbsp; &nbsp; Luget, & est ipsi jam sibi visa mori. {{Versus|55}} Ecce super functum, vultus laniata decoros, &nbsp; &nbsp; Pectora ferali tundit aperta manu. Nec pudor est humeris laceram discindere vestem, &nbsp; &nbsp; Et suprema tuis oscula ferre genis, Virgineaque manu natitantes claudere ocellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Atque animam extremis colligere halitibus. Un&#224; cana Fides gemina comitata sorore &nbsp; &nbsp; Ah nimium veras solvitur in lacrimas. At Themis ingenti (neque enim Dea fortior ulla est) &nbsp; &nbsp; Corde premens gemitus: Tamne ego mollis ? ait. {{Versus|65}} Parcius o seris caelum lassate querelis, &nbsp; &nbsp; Tristiaque infracta discite mente pati. Depositum Div&#251;m tam grande potentia vestris &nbsp; &nbsp; Invidit terris, asseruitque sibi. [p. 440] Ille ingens animus, sordes super altior omnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dignus erat scena nobiliore frui. Illic pro vobis, caelo acceptissimus omni, &nbsp; &nbsp; Irato excutiet fulmina saepe Jovi. Quaeque viri pietas, patriam tutatus ab alto &nbsp; &nbsp; Vertet in hostiles omina amara plagas. {{Versus|75}} At tu, Leida parens, magno viduata patrono, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Ut fas est) sanctam grata tuere domum. Haec tibi commendo defuncti pignora, natos. &nbsp; &nbsp; Sic quoque non parva parte superstes erit. Hos ego magnarum fingam ad commercia rerum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et patrio vigilent more jubebo tibi. Addam artes, variasque vias ususque regendi, &nbsp; &nbsp; Eloquiique dabo, quas imitentur, opes. Nec dubitare potes. mea nunc ad limina uterque &nbsp; &nbsp; Percussus pulcro laudis amore sedet. {{Versus|85}} Post Latii exhaustos fontes, post Helladis artes, &nbsp; &nbsp; Ex adytis laurus restat habenda meis. Vos quoque, spes Patriae, magnorum cura Deorum, &nbsp; &nbsp; Inclita fraterni biga sodalitii, Consiliis instate piis, urgete labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Et summam coeptis addite rite manum. Cernitis, ut plaudat crescenti patria famae? &nbsp; &nbsp; Quo studio vestros gestiat ad titulos? [p. 441] Haec ego non fallax cecini praeludia vates. &nbsp; &nbsp; Eventum sortes credite habere meas. {{Versus|95}} Dixerat: & turres mirata est Leida moveri, &nbsp; &nbsp; Et firmasse sacram fulgura trina fidem. </poem> ====IN TERTIAM VICTORIAM NAVALEM ANNI MDCLXXII.==== <poem> S ACRA parat vates. Date verba faventia sacris, &nbsp; &nbsp; Quisquis ades: felix flagitat illa dies. Sumite de puro lucentem fonte liquorem, &nbsp; &nbsp; Et manibus castas fingite rite comas. {{Versus|5}} Juratae cecidere manus, fugere tremenda &nbsp; &nbsp; Agmina, & in nostrum qui co&#239;ere caput. Albionum furias, Martis molimina Galli, &nbsp; &nbsp; Fregimus. o forti parte triumphe manu! Surge, anime; audendum est. Patrium lustrabimus aequor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hic ubi non una marmora caede rubent. Texaliae portus juxta Pettenaque late &nbsp; &nbsp; Litora jam nostras hostis habebat aquas. Spe quoque tellurem praeceperat. Aequore toto &nbsp; &nbsp; Fulgor, & armorum luce tremebat aqua. {{Versus|15}} Et poterat Batavi Nereus tutela profundi &nbsp; &nbsp; Hostiles patrio litore ferre rates? [p. 442] At non hoc poterat magni mens alta Ruteri, &nbsp; &nbsp; Nec Tromp&#238; fortes ad fera bella manus. Dumque parant pugnam, fundo eluctatus ab imo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Disjecit virides Ennosigaeus aquas. Illum tranquillo Delphines gurgite glauci &nbsp; &nbsp; Vectum inter Batavos destituere Duces. Mox ait: o pressi spes optatissima Belgii, &nbsp; &nbsp; O decus, & titulis major uterque tuis, {{Versus|25}} Vincite, sublimes animae: jam providus aether &nbsp; &nbsp; {{Versus|Cernitis, en ?) Belgis militat ipse suis. Nec vos, quod classis numerosa turgeat alno, &nbsp; &nbsp; Terreat. irato solverat illa Deo. Fundite juratas acies: vos causa tuetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aequior, & causa pro meliore Deus. Dixerat. at toto geminata tonitrua ponto &nbsp; &nbsp; Multiplicem incutiunt hostibus usque metum. Quo tua nunc virtus, Mars Gallice? quo tuus ille &nbsp; &nbsp; Spiritus? in ventos tecum abiere leves. {{Versus|35}} Ecce fugis, multoque moves tua carbasa nisu, &nbsp; &nbsp; Ne posses nostros praeda decere Duces. Sed sapis, & Veneri securus praelia narras. &nbsp; &nbsp; Hoc virtutis erat: hic tua dextra facit. Interea Batavas volucris Victoria puppes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insidet. Hostiles nunc procul este minae. [p. 443] Ut fugit, & noto taurus discedit ab agro, &nbsp; &nbsp; Rivalem taurus non bene passus herum, Ut fugit, & sola moerens in valle vagatur, &nbsp; &nbsp; Nec potis est fortis dememinisse suae: {{Versus|45}} Sic illi fugere rates sine lege Batavas, &nbsp; &nbsp; Velaque tum velis addidit ipse timor. At vos, qu&#238;s fato patriis occumbere in armis &nbsp; &nbsp; Contigit, & caelum Martis adire rotis, Heroum salvete genus! salvete recepti &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aethere, nec nostras despicite inde preces. Illustres animae, vobis pia patria grates &nbsp; &nbsp; Nunc agit, & moestas plorat ad inferias. Vobis perpetuo florentia lilia honore &nbsp; &nbsp; Spargit, & aeternas ante sepulcra rosas, {{Versus|55}} Quas inmortali Charites sparsere liquore, &nbsp; &nbsp; Nectaris & succis inbuit almus Honor. Vos procul invictus venientes numine laeto &nbsp; &nbsp; Excipit Alcides, sideribusque locat; Atque ait: Ite viri, felices ite laborum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Haec data sunt vestrae praemia militiae. Me quoque per magnos compar fortuna tumultus &nbsp; &nbsp; Lustratum Oetaea misit ad astra pyra. Hinc olim Batavis sidus spectabile nautis &nbsp; &nbsp; Non exspectatam saepe feretis opem. [p. 444] {{Versus|65}} Felices obitus! felicia vulnera! tali, &nbsp; &nbsp; Alcide, tali des mihi lege mori. </poem> ====AD JOANNEM HUDDE, REIP. AMSTELAEDAMENSIS CONSULEM. ==== <poem> Q UO propius Jani video accelerare Calendas, &nbsp; &nbsp; Et claudi gyro simpliciore diem, Hoc magis adnitor grates, ter maxime Consul, &nbsp; &nbsp; Solvere pro meritis muneribusque tibi. {{Versus|5}} Quid tamen adnitar? Tua me clementia tantum &nbsp; &nbsp; Extulit, & larga dextra beavit ope, Ut prope condignos meditantem reddere honores &nbsp; &nbsp; Excaecet radiis gratia vestra suis. Quare cum pudeat, quae me debere fatebor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Languentis culpa deterere ingenii, Fas mihi sit nullo phalerati murmure voti &nbsp; &nbsp; Hunc animum, hanc animam rite dicare tibi. Fas mihi sit taciti subter penetralia cordis &nbsp; &nbsp; Fortunae auctorem demeruisse meae. [p. 445] </poem> ====SERMO AD ADRIANUM KIEBOMIUM. ==== <poem> D UM me tristis hiems Borea spirante camino Affigit, veteres visentem mente sodales, Kiebomi, tecum longas sermonibus horas Fallere jam videor, jam longas condere noctes. {{Versus|5}} Quidni? cum motus animorum interprete dextra Non minus id praestent, quam si praesentior illis Vel coram videas, coramque loquaris, amicos. Verum ubi nescio qua blandus dulcedine torpor Invasit languentem animum, mox mille sequuntur {{Versus|10}} Taedia, quae solam jubeant sordescere vitam Semotam a curis hominum, quaeque urbis amorem Sensibus incutiant: donec ratione magistra, Me revoco, & rerum veras discernere causas Incipio. Populo in magno si forte dedissent {{Versus|15}} Vivere Fata tibi, num posses ferre curuli In sella Strumam? censum strepitumque Mathonis Aequis adspiceres oculis? laudare libellum, Qui malus est, posses, si vel conviva voceris? Cum Bavius Phoebum solio deturbet avito, {{Versus|20}} Cum Libo venales jubeat prostare Camoenas, Non caelum terrae misceres? at nihil horum, [p. 446] Quae tibi tranquillam turbarent singula mentem, Illic invenies, ubi tu nunc, urbis omisso Et fumo & strepitu vigiles sopire tumultus {{Versus|25}} Mentis & abstrusum poteris disquirere verum. Nunc animum firma, qui casus sortis utrosque Invictus ferat, & terrorem Acherontis avari Subjiciat pedibus, seque ad meliora reservet. Hae tibi sint artes, curis adsuescere belli, {{Versus|30}} Asperaque exilia & duros tolerare labores Gaudentem instabili semper lare; qualia tecta In plaustris Scythici circumvexere coloni. Quo tibi divitias? quo longum examen honorum? Vivere cum possis modico contentus, & inter {{Versus|35}} Aequales tenui mensam condire salino. Rides, Kiebomi, cum me haec sapientia verba Audis fundentem? Quid, si me forte videres Inter Socraticos porrecta fronte libellos Ante focum laeti nubes haurire Tabaci? {{Versus|40}} Quod si scire velis, quae tanto digna po&#235;ta Sit domus, (aut potius quantilla domuncula) dicam. Exiguus paries binis in fronte senestris Admittit solem, totamque illuminat aulam: At latus oppositum dat bina cubilia, quorum {{Versus|45}} Non pudeat veteres Curios durosve Catones. [p. 447] Tum lectus, cujus numquam ullos viscera cycnos Texerunt, tegetem fulcit, nec stragula novit. Praeterea in tabula stantes duo tresve libellos, Armaque de rigido videas pendentia clavo. {{Versus|50}} Non aliter quam si veteres delatus ad Argos Grajorum adspiceres ingentia stare tropaea. Haec domus illa mea est, quam vel Jovis ira, vel ignis, Vel poterit ferrum, vel edax abolere vetustas: Quandoquidem nihil est ex omni parte beatum. {{Versus|55}} Et tamen exiguas intravit Baucidis aedes Jupiter, ac tenui potuit gaudere paratu. Me quoque, quem tugur&#238; spatium capit haud ita magnum, Me quoque Romanus nonnumquam invisit Apollo. Is vitae me cursus habet. cum ad me redit ordo, {{Versus|60}} Excubiis praesum armatus. si quid datur otii, Aut scribo, aut tacitus priscorum scripta revolvo, Excerpens semper memori quod pectore condam. Aut si forte juvat molli finire Lyaeo Militiae varias curas vitaeque labores, {{Versus|65}} Non desunt qu&#238;scum lubeat comburere noctem. Haec tibi, Kiebomi, Venusina scripta Camoena Dictabam ante focum, fors multo plura daturus, Ni moneat puer, & caenam frigescere clamet. Quod si te multa densata negotia mole [p. 448] {{Versus|70}} Inpediunt, tenuem ne possis visere amicum; At certe noli committere, ne mihi charta Desit, ubi fidum ex animo testeris amorem, Si mereor, vivamque tuo sic semper in aere. </poem> ====IN PACEM ANGLO-BATAVAM ANNI MDCLXXIV. AD JOANNEM SIXIUM. ==== <poem> T ANDEM cruentis functa laboribus Bellona fessum deseruit mare: &nbsp; &nbsp; Anglosque pugnacesque Belgas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis superum secundis, {{Versus|5}} Pax alma junctis visit oloribus. Tandem furori fausta dedit modum &nbsp; &nbsp; Fortuna nostro, barbarasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fata vetant meliora caedes. Nunc est canendum, nunc mihi barbitos {{Versus|10}} Et Musa cordi: nunc merito juvat &nbsp; &nbsp; Heroas & devota morti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectora concelebrare plectro, [p. 449] Per quos Batavo sanguine turbidum Residit aequor, languidaque imper&#238; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Erecta majestas, & omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detonuit rabies duelli. Tu junge nostris, junge, precor, tuas, Sixi, camoenas: fortius ibimus &nbsp; &nbsp; Praebente te vires modosque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et genium melioris aurae. Dicam beatae Pacis & otii Fructus, ut agros Copia lugubres &nbsp; &nbsp; Soletur alma, dividatque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munificum generosa cornu. {{Versus|25}} Dicam efficaces Auriaci manus, Ut Marte Gallos proterat integro &nbsp; &nbsp; Timendus armis, Sequanaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditetur ipsi. Cui restitutis libera clavibus {{Versus|30}} Debebit olim Antonia, quod fero &nbsp; &nbsp; Vastata Gallorum tumultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rura colant domini priores. Quem Narda, foedo pressa jugo, sibi Mox imminentem sensit, & unicum &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Agnoscit auctorem salutis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem positis, veneratur armis [p. 450] Et Bonna, & omnis Julia, libero Gavisa Rheno. Te, patriae Pater, &nbsp; &nbsp; Te, militaris disciplinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insequimur generose vindex; Seu fastuosae viscera Galliae Scrutere ferro, seu magis urbibus &nbsp; &nbsp; Cavens Sicambrorum, Penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Restituas veteres & aras. {{Versus|45}} Sed quo canendi me rapit inprobus Ardor furentem? Desine fortium &nbsp; &nbsp; Laudes virorum inbelliore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musa procax, tenuare plectro. Haec Goesianum perficiat melos, {{Versus|50}} Haec scribat alti Francius ingen&#238; &nbsp; &nbsp; Felicius; quique unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sixius exsuperat po&#235;tas Cantu, Latinam seu quatiat chelyn, Et invidendum carmen Apollini &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Fundat togato, litium expers; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu patrium pluat ore nectar. Illi remoto postus in angulo, Castrensia inter munia, musicos &nbsp; &nbsp; Sacrare foetus, & calentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sustineo monumenta venae. [p. 451] </poem> ====Puellae absentis desiderio angitur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; H ERSE, delicium tui po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verno floridius nitens ligustro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo te vivere quo sub axe credam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum amplexu miser abstrahor beato, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec collum licet ebriosve ocellos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec pares minio genas Ibero, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec supercilii nigrantis arcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec certantia purpurae labella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me, languidulo ore suaviari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Isti Dii mala multa dent Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui primus radium dedit, viasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In multas secuit malignus orbem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si terra fuit secanda, cur non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussi sunt comites puellularum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ire una juvenes, nec amoveri? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed hi me levius movent dolores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unus mollibus haeret in medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pectus coquit intimasque fibras: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne te oblivia, neu viae labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mutata jubeant tepere flamma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Meamque eripiant mihi puellam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si (ut ominor) haud moveris istis, [p. 452] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nostri memores ubique curas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum pectore ducis integello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quid me laetius, o Dii Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid venustius est beatiusve? </poem> ====Absentiam ejusdem deplorat. ==== <poem> A EQUORE dum medio tumidis delabimur undis, &nbsp; &nbsp; Multaque turbato murmurat aura mari, Ah quam crebra vagam pungunt suspiria mentem! &nbsp; &nbsp; Ah quantum molli pectore saevit amor! {{Versus|5}} Nimirum patriis Herse mea desidet oris, &nbsp; &nbsp; Illa oculis Herse carior una meis: Me pelago in medio jactat Thetis; hinc mea venti &nbsp; &nbsp; Vota ferunt. utinam hinc & mea vela ferant! Illa quidem, fateor, discessus conscia nostri &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Liquit in amplexu paene animam aegra meo; Et multis nitidos lacrimis turpavit ocellos, &nbsp; &nbsp; Et lacrimas multis miscuit in precibus. Sed qu&#238; divisum lacrimis soletur amorem? &nbsp; &nbsp; Imus, & haec nullo pondere vota cadunt. {{Versus|15}} Crudeles Divi, sic me moerere jubetis, &nbsp; &nbsp; Atque omnes animo eradere laetitias? Ergo nec dabitur jucundum invadere collum, &nbsp; &nbsp; Nec dulces oculos lene tuentis herae? [p. 453] Nec suspirantem molli lenire susurro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animam in densis linquere basiolis? Sed pro blanditiis, quas m&#238; Cytherea parabat, &nbsp; &nbsp; Mirabor rauci turpia monstra maris. Ventorumque minas pelagique inamabile murmur &nbsp; &nbsp; Invitis cogar combibere auriculis. {{Versus|25}} At tamen haec levius percellunt omnia mentem, &nbsp; &nbsp; Nec spes inserior, quam metus, esse potest. Ibimus, & quaevis forti mala corde feremus. &nbsp; &nbsp; Ibimus. audentes Fors juvat ipsa viros. Litore jam video Martem furere undique Franco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Jam cadere in nostras signa inhonora manus: Et, quas ira Deum patrias invexit in urbes, &nbsp; &nbsp; Extingui flammas sanguine, Galle, tuo. Jam Bodegraveis cumulata strage ruinis, &nbsp; &nbsp; Laetior accedet post fera fata dies. {{Versus|35}} Quis dubitet? Deus, ecce, Deus miseratus ab alto &nbsp; &nbsp; Vindictae fortes commodat ipse manus. Quod si fausta meos comitantur sidera cursus, &nbsp; &nbsp; Nec meus haec surda negligit aure Deus, Tunc vero sufferte viri, properate laborem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Candidaque ad portus vertite vela suos. Vertite; vela dabit residens in puppe Cupido; &nbsp; &nbsp; Ipse gubernator, ipse magister erit. [p. 454] Et Venus orta mari placidum mare reddet amanti, &nbsp; &nbsp; Et pandet plenos aura secunda sinus. {{Versus|45}} Tu quoqu&#233;, jam toti dudum notissime ponto, &nbsp; &nbsp; Jupiter, huc aquilae dirige tela tuae. Sic te nec nigro luctantes a&#235;re venti, &nbsp; &nbsp; Nec pelagi rabies, nec fera jactet hiems. Et mihi sit, posito longarum errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} In gremio dominae delituisse meae. In freto Anglicano, in navi bellica, cui nomen Jupiter. </poem> ====Navigantium audaciam detestatur. ==== <poem> Q UIS fuit, o superi, patriis qui primus ab oris &nbsp; &nbsp; Sustinuit vastum findere puppe salum, Et vetitas tentare vias, solemque repostum, &nbsp; &nbsp; Atque aliam victo terram aperire mari? {{Versus|5}} Illum crediderim triplici praecordia ferro &nbsp; &nbsp; Duratum nullos esse putasse Deos. Justa precor. quicumque fuit, quocumque sub axe &nbsp; &nbsp; Aspexit lucis tempora prima novae, Sub terris sceleris aeternum praemia tanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sentiat, & durus degravet ossa lapis. Aut Ixionium infelix damnetur ad orbem, &nbsp; &nbsp; Visceribusque atras pascat inultus aves. [p. 455] Aut illi tradant defessae Belides urnas, &nbsp; &nbsp; Ne jam virgineus sit sine fine labor. {{Versus|15}} Aut captet medio fugientes flumine lymphas, &nbsp; &nbsp; Et miseram fallax deserat unda sitim. Aut male Sisyphii sudet sub pondere saxi, &nbsp; &nbsp; Et saepe elusum saepe volutet onus. Nequidquam, pelago terras cum scinderet olim &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jupiter, hunc voluit gentibus esse modum; Si tamen (ah generis demens audacia nostri!) &nbsp; &nbsp; Transiliunt avidae marmora vasta rates. Tum primum Nereus iratis saeviit undis, &nbsp; &nbsp; Intacto postquam semita facta mari est. {{Versus|25}} Tum furor armavit ventos, tum caeca sub ipso &nbsp; &nbsp; Gurgite natales saxa habuere suos. Fugistis merito sceleratas, Numina, terras. &nbsp; &nbsp; Turpabat nostros non leve crimen avos. Felices olim, caelo quicumque recenti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum rudis, & nondum ferreus orbis erat, Ante suos paucis laeti vixere Penates, &nbsp; &nbsp; Inque una tuti consenuere casa. Ipsa bonas tellus fruges inarata ferebat: &nbsp; &nbsp; Praestabat mollem cespitis herba torum. {{Versus|35}} Ipsae mella dabant injussae roscida quercus, &nbsp; &nbsp; Aeternumque suas vitis habebat opes. [p. 456] Ver erat inmortale, unoque intenta tenore &nbsp; &nbsp; Mutabat nullas anxia terra vices. Has tum divitias primi mortalibus aevi &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Jupiter, hos cultus duxerat esse satis. Illi saepe Jovem festis solenniter hymnis &nbsp; &nbsp; Ante sacrum laeti concinuere nemus. Ergo, nec inmerito, Divos habuere faventes, &nbsp; &nbsp; Successusque sibi promeruere bonos. {{Versus|45}} Nunc ditescendi miseros furiosa libido &nbsp; &nbsp; Per terras ultro, per maria alta rapit. Nunc fas atque nefas passim discrimine nullo &nbsp; &nbsp; Irritant avidas ad scelus omne manus. Hinc pestes, iraeque Deum, lacrimosaque bella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Certior & dirae mortis aperta via. Dii facite, ut censu nos ne numeremur in isto, &nbsp; &nbsp; Utilitas omnes qu&#238;s facit una Deos. Me mea paupertas vitaeque innoxius ordo &nbsp; &nbsp; Ducat, inoffensum suscipiatque senem. {{Versus|55}} Aut si fata negent, cursumque hic sistere detur, &nbsp; &nbsp; Quo me honor & magni Principis arma vocant, At saltem patrias manes referantur ad urbes, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina ne tegar exul humo. Atque aliquis viso suspirans funere dicat: {{Versus|60}},, Infelix, primo vere, po&#235;ta, jaces. [p. 457] ,, Nec tamen idcirco jacturam flemus ademti &nbsp; &nbsp;,, Luminis, aut parvo quod stetit orbe dies. ,, Sat vixit, quisquis patriae sat vixit honeste, &nbsp; &nbsp;,, Cui morum testes vita habet acta Deos. {{Versus|65}},, Te tua simplicitas, te fallere nescia virtus, &nbsp; &nbsp;,, Et tua longinquum fama tuetur iter. </poem> ====MANIBUS COMMILITONUM IN INSULA MATANINA CAESORUM.==== <poem> Q UISQUIS ad occiduos convertis lintea tractus, &nbsp; &nbsp; Qua medio felix stat Matanina mari, Tristes reliquias Martis venerare Batavi, &nbsp; &nbsp; Tot bellatorum busta cruenta vir&#251;m. {{Versus|5}} Quem sibi quisque locum pugnando ceperat olim, &nbsp; &nbsp; Hunc ipsum pulcra nunc quoque morte premit. Pugnaces animae, si vos mortalia tangunt, &nbsp; &nbsp; Si vetus ille piis Manibus haeret amor; Accipite haec lamenta, necis solatia vestrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Accipite haec mistis munera cum lacrimis, Quae mihi barbaricas miranti ad litora turmas &nbsp; &nbsp; Obtulit incultis ardua silva jugis. Vobiscum nostri lugent pia signa doloris, &nbsp; &nbsp; Supremum pro me dicere visa Vale. [p. 458] {{Versus|15}} Salvete aeternum, socii, aeternumque valete, &nbsp; &nbsp; Sitque peregrino terra levis cineri. </poem> ====Peregrinationis suae incommoda detestatur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NVISA tellus, tuque perfidum mare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot barbare fallax modis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergone numquam candido vectus noto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portus adibo patrios? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Semperne vestra conspicans cacumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Errabo non fausto pede? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed est manendum (stare sol videbitur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lucesque tardius vehi) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Citroque & ultro (sic jubet rerum potens) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pelago vagandum proximo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; September usque dum caput pomis grave &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecundus arvis extulit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu! procellas & maligna sidera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foetasque tempestatibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Hiemes, & atrum nocte dira turbinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Toto pavemus aequore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Instatque caelo (ah mentiantur omina!) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horrenda strages puppibus: [p. 459] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nec dolosi classis umquam Ulixei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ferociorem senserit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec divagantis omnis Aeneae labor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libycis tremebat syrtibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec vorticosi pacat iram gurgitis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc annuo piaculo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Neptunus ipse gestit, & furentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immane phocis gaudium &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parat, quietam si reprenderit ratem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sorbendam hiatu turbido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At o Deorum si quis in caelo mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miserescis, & pias preces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec aure dura nec superba despicis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defende tam turpi a nece &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hunc spiritum, atque lucis optatae jubar &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Extingui in undis ne sinas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quod si cadendum est in juventae limine, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Negantque fata longius &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spatium morandi; Mataninae in litore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Honestius reliqueram &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Animam furentes inter hostium globos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum licuit armato mori. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset forte victoris mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Superba factis dextera. [p. 460] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset, si sodalium manus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dilecta funeri meo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Suprema ferret justa, nec voracibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Objiceret escam piscibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec si quis inter morte non sicca cadit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nil queratur inpius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Petatque manes umbra laeto pectore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quae laus virorum est fortium. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====AD JOVEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM coloratis reduces ab Indis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post tot exhaustos pelagi labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vertimus proram, tumido daturi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lintea ponto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jupiter (nam te duce tot repostas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vidimus gentes, tua nos imago, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puppe quae tutela sedet suprema &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duxit euntes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter ventos bone da faventes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Da pater ventos; facilemque cursum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nosque nec tristis vetet ire Nereus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedave caelo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Missa tempestas. satis o, procellae, [p. 461] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc & huc quassas agitastis alnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cum ferox in nos furiaret atrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aeolus aequor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic, simul dulcis patriae relictos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressero portus, tibi, Sospitator &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter, curvo feriam nitentem in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Litore taurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Addam & insigni memores camoena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gratias, si quid meditabor olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aure quod dignum fuerit Latina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Jove dextro. In navi, cui nomen &nbsp; &nbsp; Jupiter. </poem> ====AD CAROLUM RABENHAUPT, COPIARUM PEDESTRIUM LEGATUM, <i>ab expugnata Gravia Amstelaedamum reducem.</i> ==== <poem> Q UALITER exhaustis victor Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo: Qualis ab eversa rediit Carthagine magnus &nbsp; &nbsp; Scipio, devicta maximus invidia: {{Versus|5}} Talem, prostratis post mille pericula Gallis, &nbsp; &nbsp; Carole, te patriae victa remittit humus. [p. 462] Jamque adeo constat pressis sua gloria Belgis, &nbsp; &nbsp; Excussoque vigent libera colla jugo. Salve Heros, salve innumeris decorate tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carole, belligerae maxime alumne Deae! Quem rebus, quem militiae formare futurae &nbsp; &nbsp; Ipsa suo voluit Pallas ab ingenio: Intrepidoque animi junxit cum robore vires, &nbsp; &nbsp; Judiciumque sagax, ingenuamque fidem. {{Versus|15}} Addidit & mores tantis virtutibus aequos, &nbsp; &nbsp; Atque animum egregiis artibus excoluit. Ac fore praedixit, quem Belga ferocibus armis &nbsp; &nbsp; Et conjurata pressus ubique manu Auxilium trepidis sentiret denique rebus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tutelarem Marte favente Deum. Evenere. novos virtus Hollanda triumphos &nbsp; &nbsp; Vidit ab auspiciis crescere rite tuis. Ipse ego quae vidi referam, praesensque notavi, &nbsp; &nbsp; Pars ego militiae quantulacumque tuae. {{Versus|25}} Te testor, Groninga, tuoque in pulvere Martem &nbsp; &nbsp; Lustrantem admissis moenia clausa rotis. Westphalus hinc, illinc se Furstenbergius infert, &nbsp; &nbsp; Hinc Bavarus celeri conspiciendus equo: Et quoscumque amens in nos armarat Enyo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Dirum funerea nube adoperta caput. [p. 463] Instabant operi infausto pallorque timorque, &nbsp; &nbsp; Et curae, & luctus, & malesuada fames. Tot circum avulsae totis regionibus urbes, &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: {{Versus|35}} Isalaque, Rhenusque, catenatusque Visurgis, &nbsp; &nbsp; Mosaque captivas debilis inter aquas. Fortius angustis virtus Rabenhauptia rebus &nbsp; &nbsp; Emicat, & multa dura resistit ope. Assertamque urbem, pulsosque a moenibus hostes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vidimus, & celeri prodita castra fuga. Talis in Alciden pestis Lernaea dolebat &nbsp; &nbsp; Tot capitum atroces nil potuisse minas. Talis in Alpina Boreae violentia quercu &nbsp; &nbsp; Nil ultra frondes, quod populetur, habet. {{Versus|45}} Ecce, triumphales offert Covordia lauros, &nbsp; &nbsp; Collaque funesto subtrahit aegra jugo. Quam mille excubiae, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne fors posset inulta capi: Auspiciis tamen illa tuis ductuque secundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accessit titulis gloria sera tuis. Quid memorem, profugos ut Mars tuus acer in hostes &nbsp; &nbsp; Westphala praecipiti fuderit arma metu; Benthemiisque graves supponens arcibus ignes &nbsp; &nbsp; Fixerit in capto quanta tropaea solo? [p. 464] {{Versus|55}} Haec ego victuro ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; Ausus Apollineum accendere Marte nemus: Sed me tanta vetat gestarum gloria rerum, &nbsp; &nbsp; Altaque victrices Fama secuta rotas: Et tacito jubet obsequio cultuque sereni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nominis ad sacras pervigilare fores; Virtutisque tuae felicia signa secuto &nbsp; &nbsp; Spondet honoratis nomen ab exequiis. </poem> ====AD JOANNEM SIXIUM. ==== <poem> M USARUM Phoebique decus, cultissime Sixi, &nbsp; &nbsp; Sixi, Munychiae lucida gemma Deae; Si vacat, & nostri memores nunc exigis horas, &nbsp; &nbsp; Accipe non docta carmina scripta manu. {{Versus|5}} Me foecunda tenet placidi Brabantia caeli, &nbsp; &nbsp; Incertisque vagum sedibus error agit. Nam modo mutata statione revisimus urbes, &nbsp; &nbsp; Et modo sub nudo nos Jove campus habet. Non aliter Scythici quondam vixere coloni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Portantes patrio sacra laresque bove. At nunc magnificam vertor brevis hospes in urbem &nbsp; &nbsp; Altaque formosae moenia Macliniae. [p. 465] Unde & Lovanium & Bruxellae rura petenti &nbsp; &nbsp; Bis duo non longum millia pandit iter. {{Versus|15}} Nec spatio majore ingens Antverpia distat &nbsp; &nbsp; Ad Scaldis virides praetereuntis aquas. Salve Pieriis Urbs o gratissima Musis, &nbsp; &nbsp; Et Phoebi & Charitum deliciosus amor! O Paphiae tutela Deae, tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Salve iterum, ac fausto sis mihi visa die. Te quamvis mutis premerent oblivia fastis, &nbsp; &nbsp; Aetatisque foret nomen inane tuae: At numquam densa pateretur nocte sepultam &nbsp; &nbsp; Austriacis Caesar Carolus ortus avis: {{Versus|25}} Carolus ille, sui fulmen praenobile saecli, &nbsp; &nbsp; Quem tremuit posito Phoebus uterque genu. Nam licet & natale solum cunasque superbas &nbsp; &nbsp; Vindicet, ac merito, Martia Ganda sibi: Hic tamen est istas primum formatus ad artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qu&#238;s stetit imperio fulta potente domus. Hac puer hac olim laetus reptavit in herba, &nbsp; &nbsp; Hoc volucrem gyro flectere visus equum. Praelusitque suis jam tum puerile triumphis, &nbsp; &nbsp; Metatus parva ludicra castra manu. {{Versus|35}} Ecquis ad ingentis exultas nomen alumni, &nbsp; &nbsp; O Dea, & in titulos solveris ipsa tuos? [p. 466] Sume animos, gratare tibi. Tu Caesaris alti &nbsp; &nbsp; Et domus, & nutrix, & pia mater eras. Quid vetat & magnis teneras sociare Camoenas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Regibus, ac sertum nectere utrimque tibi? Julia, melliti juvenilis flamma Secundi, &nbsp; &nbsp; Julia, Romana pagina digna manu, Julia fama tua est: quam dum mirabitur aetas &nbsp; &nbsp; Postera, & attentis inbibet auriculis, {{Versus|45}} Ingenia ac mores formasque stupescet in una, &nbsp; &nbsp; Et Veneri Veneres praeferet usque tuas. At rerum sortisque vices! nunc pressa duello &nbsp; &nbsp; Vix adeo antiquum conspicis aegra decus. Ruris opes late ferro vastavit & igne &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gallus, & audaci moenia lustrat equo. Nec tutum est portas ultra procedere. Multus &nbsp; &nbsp; Excubat in triviis, promtus ad arma, latro. Subdola tota via est, & perfida. Rustica passim &nbsp; &nbsp; It manus, & caedem vix putat esse nefas. {{Versus|55}} Nec caedem putat esse nefas. Rura, inpia rura! &nbsp; &nbsp; Non haec antiqui gloria ruris erat. Felix, cui dubio licuit concurrere campo, &nbsp; &nbsp; Mars ubi bellaces cogit utrimque manus! Non ibi, si ponenda aliquo sit vulnere vita, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Detrectem titulum mortis habere meae. [p. 467] Hoc certe satius, quam vulgi a faece peremtum &nbsp; &nbsp; Turpiter in sentis computruisse locis. Sed Deus in melius forte omina tristia vertet, &nbsp; &nbsp; Plusque ego quam possim, consulet ille mihi. {{Versus|65}} Ille, precor, faciat, positis ut sospes ab armis &nbsp; &nbsp; In gremium, Sixi, reddar, amice, tuum; Et memorem fatique vices, bellique tumultus, &nbsp; &nbsp; Quaeque peregrinis sunt mihi visa locis: Qui mores hominum, quae sint delubra Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quis cultus Musis, quisve honor ingeniis. Interea celeri dum currunt tempora gyro, &nbsp; &nbsp; Fors&#146;[??] bona conatus provehet aura meos. Spes facit ut durem: spes me sustentat alitque: &nbsp; &nbsp; Nec, male si nunc est, & male semper erit. </poem> ====EPITHALAMIUM. I.==== <poem> &nbsp; &nbsp; E ST locus Idaliis in vallibus, unde jocosos Ad bellum geniale Venus producit Amores, Naturae ludentis opus, quem plurima circum Ambit & humentes myrtus super imminet herbas, {{Versus|5}} Et tremulum lauri nemus intonsaeque myricae Lene susurrantis Zephyri crispantur ab aura; [p. 468] At parte ex alia festivo murmure lambit Pallentes violas & purpureos hyacinthos Lympha fugax. non illa cavi de vertice tophi {{Versus|10}} Desilit, aut alios agnoscit devia fontes; </poem> ====II.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Sed merae lacrimae puellularum, &nbsp; &nbsp; Quas prima modo nocte bullientes &nbsp; &nbsp; Expressit pudor & suprema virtus, &nbsp; &nbsp; Exceptae levibus subinde conchis &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} In lymphas abeunt beatiores. &nbsp; &nbsp; Illas aureus assidens Cupido, &nbsp; &nbsp; Nocturni bonus arbiter duelli, Undique maternos colligit in latices. </poem> ====III.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Huc venit passerculorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vecta curru praepete &nbsp; &nbsp; Mater alma, mater alma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcium Cupidinum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Utque venit, utque vidit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pusiones lacteos, &nbsp; &nbsp; Mox requirit nuptiarum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitem atque praesidem. [p. 469] </poem> ====IV.==== <poem> Quem simul ut sensit platani sub tegmine lentum Maternas meditari artes (nam carmina nervis Aptabat, plectroque animum cantuque levabat) Sic insit Dea: sic formosum affatur alumnum: </poem> ====V.==== <poem> Prome novas, Hymenaee, faces, atque indue vestem Sepositam, auspiciisque tuis connubia firma Quae voveo. Juvenis multum mihi carus amatae Virginis exuviis & virginitate superba {{Versus|5}} Gaudeat. illi ego nunc thalamos taedasque jugales Laeta paro, & stabiles testantia fulmina taedas. I bone, quo felix juvenis clamorque faventum Te vocat: i, succende novam laetissime pinum. </poem> ====VI.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix audiit Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votumque gaudiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen protervus Hymen: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mox insilit Leporis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cursu volante bigas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Risum Jocumque mollem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Hi sunt equi Leporis) [p. 470] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos myrteo bacillo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Violasque per rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et languidum papaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agit tremente planta. </poem> ====VII.==== <poem> Non secus ac Pelopis flagrans advenit amore &nbsp; &nbsp; Vecta coronatis Hippodamia rotis: Atque illam dulces circum plausere columbae, &nbsp; &nbsp; Tinctae Gygaeo punica rostra mari. </poem> ====VIII.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque festivos moderatur axes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et colorato vagus huc & illuc &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Labitur campo, sonuit propinqua &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vallis & picti facies theatri: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O Hymen lenes Hymenaee rami &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sibilant, virides Hymenaee ripae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et procul dicax Hymenaee Hymen &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddidit Echo. </poem> ====IX.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Deus Deus suavis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frena laxat aurea, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perque picta rura calthis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incitat molles equos, [p. 471] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Munus ad suum citatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nuptialis arbiter, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spicet ut faces venustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pineamque lampada, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitesque conjugalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Auspicesque foederis. </poem> ====X.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Interea mixti juvenes teneraeque puellae Alternis cantare, alternis alma ciere Sidera furtivos hominum spectantia lusus: {{Versus|Ceu testis vigili narratur lumine lychnus Leandri dulces quondam vidisse furores) Inprimisque illum, medio quem solvit in igne Alma Venus, placida quem nunc sub nocte nitentem Currere Luciferum contra stupet inscia Phoebe, Hesperon, auratum qui ductat praevius agmen. Dulces, Hespere, pande fores, Rex Hespere, pande, Et picturato praetexens aethera limbo In choreas ter solve tuas, currumque Parentis Sectentur tremulo ludentes agmine flammae. &nbsp; &nbsp; Hespere Rex, dulces, Hespere, pande fores. [p. 472] </poem> ====XI.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam puella (viden, viden?) propinquae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raptanda e gremio necessitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah ah lacrimulis rudem pudorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Testatur tenerisque lubricisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An veris? mihi non liquet. vidento &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felix lectulus & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pernox lectulus, & lucerna felix. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae quam millia multa basiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot risus numerabit; & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot suspiria, quot leves cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gannitusque & anhelitus procaces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitasque atque neces reciprocantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot tot semina mutui favoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot flammas sine fine fulgurantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tot dulces tot amabiles levesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Curas deseret intimis medullis. </poem> ====XII.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cernin&#146;? Hesperus audiit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et caeli reserans fores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces labitur in choros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praes bonae Veneris, bono &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Salutaris amori. [p. 473] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque quam cupide novos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Molli lumine conjuges &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spectas, cornibus aureis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctiluca perambulans &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aetherem spatiosum! </poem> ====XIII.==== <poem> Quid tibi nunc animi dicam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Ah tenera, ah nullo tacta puella viro, Cum ferus ille tuos invitae invadet ocellos, &nbsp; &nbsp; Et Veneris blandas irruet in speculas? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Zonulamque zonulamque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diu ligatam zonulam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munus almae Virginensis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solvet inproba manu? Incipietque malus teneras celata puellas {{Versus|10}} Orgia, virgineosque lares timidique pudoris. Hospitium violare, & figere gestiet audax Interiore tropaea sinu? Latet anguis in herba Lubricus, & tumidas non raro assurgit in iras, Purpuream tollens niveo de vertice cristam, {{Versus|15}} Virginibus metuenda lues. Procul este puellae, Quas thalamos intra trepidae pia cura parentis Detinet, & casto custodit sedula lecto. [p. 474] Ille & virgineum quondam populatus honorem Saevit ovans immane: at membra per omnia sensim {{Versus|20}} Proserpit, lentumque trahit contagia virus. Signa tibi dicam: roseus vigor ora reliquit, Grandescunt oculorum orbes, & sub cute laxa Lumina hebent; non jam radiis ridentia puris, Sed qualis facies cantatae lurida Phoebes {{Versus|25}} Haemonium murmur nocturnaque carmina pallet; Livent labra, trahuntque leves fastidia caenae. At tumor informis medio de corpore late Prominet, & caecum distendit languida pondus Viscera. Dii tantum terris avertite monstrum! </poem> ====XIV.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu, venusta, noli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcem timere luctam: Mox ferus ille tuis succumbet victor in ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Milliesque milliesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mille mille basiis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ceu columbulae procantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eluet suum scelus. </poem> ====XV.==== <poem> I modo: nec sponsi votum corrumpe morando, Osculaque innuptis jam jam suprema puellis Divide: cras matri similis cras nupta redibis. [p. 475] </poem> ====XVI.==== <poem> At tu ferree, tu potes capillos, Ah illos nimis aureos capillos, Sic confundere, sic manu proterva Suggestum quatere & comae decorem? {{Versus|5}} Tune ferree lacteas papillas, Illas horridulas nimis papillas, Ah illas leviter sororiantes, Nec laxis nimis orbibus natantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tactu premes salace? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Digitisque ludibundis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per os genasque dulces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectusque mollicellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blandumque ventris aequor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si nominare fas est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sed quid moror Catones?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis ah beatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad Cypridis viretum? </poem> ====XVII.==== <poem> Sed sufflaminor: abstinete Musae: Jam pervenimus usque ad umbilicum. [p. 476] </poem> ====XVIII.==== <poem> Macte animis, invicte Heros. sic itur ad astra. Neu te ignava quies teneat similisque sopori. Arma move, & veteres dilecta in compare flammas Exonera. Tibi cessit amans, spolioque cruentae {{Versus|5}} Virginitatis ovas laeta dignissime myrto. Hoc virtutis erat. sic famam extendite factis, Dum Subigus Pater atque alacri Mater Prema vultu Dant lateri vires blandoque alimenta labori. Mox (ita fata velint) dulces, nova gaudia, nati {{Versus|10}} Ludent ante tuos, rerum inscia turba, Penates; Qui Patris ingenium referant Matrisque pudorem, Atque utriusque gerant confuso sanguine vultus. Ominor, & facili firmant fausta omina nutu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quorum perennis usus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Volumnus ac Volumna. </poem> ====AD PETRUM FRANCIUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C YCNI candidior po&#235;ta plumis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunctis dulcior o po&#235;ta cycnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Scis me sedibus huc & huc vagari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incertis, laris indigum quieti, [p. 477] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec larem tamen esse nec quietem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usquam, quae excipiat meos labores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, per Genium tuum atque dextram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per communia sacra, perque Musas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fac ut tutius aptiusque vivam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} (Nam potes) lare proprio meoque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te praedia posco, non superbam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae luxuriem decusque villae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Regum atria, non domos potentum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum, cum venia tua, tuum illud &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sacrum pectus Apollini & Dionae. </poem> ====DE EODEM. ==== <poem> A TRIA, quae toties FrancI dicentis Apollo &nbsp; &nbsp; Personat, & Latia sacra facit cithara; Ecquid, cum Clario pendemus ab ore frequentes, &nbsp; &nbsp; Pendent & sacri pulpita Gymnasii? {{Versus|5}} An docili mage sorte ipsas jam reddere voces &nbsp; &nbsp; Norunt, & Latios addidicere sonos? Mira fides rerum! pro te, carissime Franci, &nbsp; &nbsp; Si taceas, possint ligna vel ipsa loqui. [p. 478] </poem> ====AD SODALES, <i>cum ingens raucedo omnem urbem invasisset.</i>==== <poem> A T cur jamdudum rauci torpetis olores, &nbsp; &nbsp; Lentaque Pierium pectus adurit hiems? Omnes lippi oculis, mucosi naribus omnes, &nbsp; &nbsp; Inviti solitum destituistis opus. {{Versus|5}} Nec cordi lyra, nec cordi jam barbitos ulli est, &nbsp; &nbsp; Pendet & ingrato pariete muta chelys. Scilicet has laesus poenas inmisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Raucaque Poeonia guttura fraudat aqua. Quid mirum? merito percussos frigore vates, &nbsp; &nbsp; Frigidius quotquot Musica sacra colunt. Broukhusius valet, ecce, choro languente suorum, &nbsp; &nbsp; Et cum Broukhusio Francius, ecce, valet. Illos Aonio lymphatos pectore thyrso &nbsp; &nbsp; Praestitit immunes frigoris iste calor. [p. 479] </poem> ====ATHENAEO HAGIENSI S.==== <poem> Q UALIS Apelleos commendat fama colores, &nbsp; &nbsp; Mentoris aut doctas Parrhasiive manus: Talis vicino vernat tibi laurea luco, &nbsp; &nbsp; O Phoebi o Charitum nobilis, Haga, domus! {{Versus|5}} Cui Nereus circum irriguis mitissimus undis &nbsp; &nbsp; Plaudit, & Aonio cum grege nuda Venus; Et puer ille ferox, Veneris justissima cura, &nbsp; &nbsp; Miscens furtivis gaudia cum lacrimis. Hae tibi sint artes, positis quas maximus armis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invicta Princeps proteget ipse manu. Illius quanto, tanto tua gloria cursu &nbsp; &nbsp; Ibit ad Eoos, ibit ad Hesperios, Roma triumphatas dum moerens lugeat artes, &nbsp; &nbsp; O Phoebi, o Charitum nobilis, Haga, domus! </poem> ====VILLA HENRICI THOLINGII. ==== <poem> Q UAE nunc innocuis celebror domus hospita Musis, &nbsp; &nbsp; Auriaci nuper area Martis eram. Exemploque meo docui, sub Principe tanto &nbsp; &nbsp; Et villas magnis urbibus esse pares. [p. 480] </poem> ====HYPSIPYLES ORATIO AD IASONA DISCEDENTEM <i>ex Valer. Flacci Argon. lib.</i> 2.==== <poem> E RGO sedet nostros, ingrate, relinquere portus, &nbsp; &nbsp; Et tua crudeli credere vela Noto? Vela, Dei! vixdum iratis subducta procellis, &nbsp; &nbsp; Et quassum longo turbinis imbre latus? {{Versus|5}} Nec subit illius facies tristissima noctis, &nbsp; &nbsp; Inque novam Hippotadae fuscina sumta ratem? Cum te deprensum magno ferus aequore Nereus &nbsp; &nbsp; Per non tentatas noluit ire vias: Et stridens Boreas, & aquosus inhorruit Auster, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et quicumque sacras flamine verrit aquas; Cum pavor & luctus, & plurima mortis imago &nbsp; &nbsp; Jam jam forbendam terruit usque ratem. Haec timidae quondam (memini) jurare solebas, &nbsp; &nbsp; Et tecum toties sum mihi visa mori. {{Versus|15}} Tum te Lemniaca nimbosae Pleiades arce &nbsp; &nbsp; Non minus ingrata detinuere mora. At modo, cum primo rubuerunt astra sereno, &nbsp; &nbsp; Deseror. heu, caeli purior aura nocet. [p. 481] &nbsp; &nbsp; Si tamen adversae puppis tua litore Thraces {{Versus|20}} Staret, & inceptum vela vocaret iter, &nbsp; &nbsp; Sic fugeres? sic deserto, crudelis, amore Hypsipyle nullos diceret esse Deos? &nbsp; &nbsp; Nunc rerum sublimis amor, nunc gloria pectus, Nunc & Phryxaei velleris urit honos. &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Nunc ferus ad Scythici Phasis vocat ostia ponti, &nbsp; &nbsp; Regiaque Aeaetae, litoraque alta gelu. Quo fugis, Aesonide? longa est via, longa pericla. &nbsp; &nbsp; Obluctor votis hic minus acqua tuis. Nam mihi nescio quis rumor jam perculit aures, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qualis ab incenso fulgurat axe fragor; Esse viros illic, quorum flammata veneno &nbsp; &nbsp; Tela necem certam, vulnera lenta ferant. Quin & pervigili narrant servata draconi &nbsp; &nbsp; Vellera, custodis tuta furore sui. {{Versus|35}} Non illum placida deludat imagine Morpheus: &nbsp; &nbsp; Excubat, & nigrum sibilat ante nemus. Fertur & Aeaetae Stygiae sacrata Dianae &nbsp; &nbsp; Filia, Circaeis aemula carminibus. Illa vel e trepido Lunam deducere caelo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Creditur, & retro cogere Solis equos. Quam metuo, ne te rapiat mihi barbara pellex, &nbsp; &nbsp; Et memorem Hypsipyles non sinat esse tuae! [p. 482] Quam metuo, ne te cantu aut pollentibus herbis &nbsp; &nbsp; Mutatum nostro cogat abesse toro! {{Versus|45}} Sed quoniam tanti Nephelaei velleris aurum &nbsp; &nbsp; Ducitur, & patriis praeda ferenda tholis, I felix, quo te nulli tentata priorum &nbsp; &nbsp; Gloria, & invicti pectoris ardor agit. Tum quae parva fero magni argumenta favoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accipe: sic tecum sic quoque juncta vehar: Patris ubi currum servati & conscia sacra &nbsp; &nbsp; Haec mea solerti dextera pressit acu. Accipe & hunc ensem notumque insigne Thoantis, &nbsp; &nbsp; Aesonide, Aetnaei flammea dona Dei: {{Versus|55}} Ut tecum medio bellorum in pulvere, tecum &nbsp; &nbsp; Arma geram, & Minyas praelia in ipsa sequar. Illa meus quondam genitor sine crimine gessit, &nbsp; &nbsp; Digna tuis manibus, digna furore tuo. Illa precor referas Scythico respersa cruore; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sentiat Haemonias Colchidis ora manus. Neu te femineae capiant oblivia Lemni: &nbsp; &nbsp; Prima suos fessis praebuit illa sinus. Prima per immensi jactatis aequora ponti &nbsp; &nbsp; Obtulit hospitium, conjugiumque dedit. {{Versus|65}} Huc tu, post domitos Scythicae telluris alumnos, &nbsp; &nbsp; Flecte ratem, ac nostro litore vela lege. [p. 483] Per si qua est meritis fiducia, si quis amantis &nbsp; &nbsp; Hypsipyles memori pectore spirat amor. Tum mihi narrabis faciemque habitumque locorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Praeliaque, & longae longa pericla viae: Quantus & inplicito per mille volumina nexu &nbsp; &nbsp; Presserit obscaenam Martius anguis humum. Cuncta ego narrantis pendens mirabor ab ore, &nbsp; &nbsp; Ut stupet ad vestram nunc mea turba chelyn. {{Versus|75}} Proque tuo reditu toto grege mollior agna &nbsp; &nbsp; Inbuet accensos, me faciente, focos. Ipsa viam, qua tu magnam descendis ad urbem, &nbsp; &nbsp; Floribus, ac pictis vestibus ipsa tegam. Et mecum patri parvus protendet Iason &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Brachia: pars mecum sanguinis illa tui est. Lemniadesque meae, Grajis bene cognita taedis &nbsp; &nbsp; Corpora, in amplexus, oscula in arta ruent. Hanc agat o utinam caelo festinus ab alto &nbsp; &nbsp; Lucifer, & puro proferat ore diem! {{Versus|85}} Nec me desertam misera patiatur in acta &nbsp; &nbsp; Nunc spe, nunc dubio saepe timore mori. [p. 484] </poem> ====IN VINDEMIAM ANNI MDCLXXVI. AD BACCHUM. ==== <poem>J AM sinu pinguis sua dona pleno Fudit Autumnus; tenerique succum Palmitis pressans nova condit acer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musta colonus. {{Versus|5}} Jam fluunt largis pretiosa rivis Vina, jam laetum lacus haurit imbrem, Unde distendant operosa totas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dolia cellas. Largus apricos amicire colles, {{Versus|10}} Bacche, lascivis virides corymbis, Sume quos pubes tibi vovit omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rustica ludos. Te venenatum meditatus ictum Palmiti placet caper inquilino: {{Versus|15}} Tingit en cultros, verubusque stridunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exta colurnis.<!-- colurnus - gemaakt van hazelnotenhout --> Te vocat festis operatus aris Vinitor, multo petulans cachinno; Plaudit incomto tibi feriatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine pagus: [p. 485] Mollibus circum spatiosa gaudet Pinus oscillis: madidus recenti Rusticus musto tibi certat unctos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ire per utres: {{Versus|25}} Ridet argutae joca nuda turbae, & Simplices lusus, hyalo virentem Explicans peplum viridique honestus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crine Mosella. Ille te prono veneratur amne, {{Versus|30}} Laevis o Nyseu, sua ne Falernae Uva decedat, neque Formianae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus umbrae; Neve nascentes populet racemos Saeva tempestas, violensve gemmas {{Versus|35}} Verberet grando, nimiove Titan &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardeat aestu. Tu, Pater, magno moderare caelo Alteram in messem, meliore semper Sorte pubescat generosa largo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vinea foetu. [p. 486] </poem> ====AD PYRRHAM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 5. Miseros esse, qui illius amore teneantur. se ex eo, tamquam e naufragio, enatasse. <i>Quis multa gracilis te puer in rosa</i> &c.==== <poem> Q UIS puer in multa pavidam te candidus urget, &nbsp; &nbsp; Pyrrha, rosa, liquido sparsus odore caput? Compositus tecum grati sub fornicis antro? &nbsp; &nbsp; Cui flavam tarda solvis ab arte comam {{Versus|5}} Simplex munditiis? quoties heu perditus ille &nbsp; &nbsp; Discet mutatos tam cito flere Deos, Mutatamque fidem! quoties nigro aspera vento &nbsp; &nbsp; Aequora & insolitas ire stupebit aquas? Qui nunc te facili fruitur nunc credulus aurea, &nbsp; &nbsp; Teque sibi vacuam tempus in omne vovet, Militiae rudis, & fallacis nescius aurae. &nbsp; &nbsp; Ah miseri, qu&#238;s tu non bene nota nites! Diis maris hic paries tabula me dicet in ista &nbsp; &nbsp; Exuvias lenti ponere naufragii. [p. 487] </poem> ====DE GLYCERA. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 19. Se illius amore uri, <i>Mater saeva Cupidinum</i> &c.==== <poem> E T Semeles puer, & lasciva licentia vitae, &nbsp; &nbsp; Et Cytherea suis juncta Cupidinibus, Dudum sopitis animum nunc reddere flammis &nbsp; &nbsp; Me jubet, ac veteres quaerere delicias. {{Versus|5}} Urit me Glycerae nitor aureus, aureus ille, &nbsp; &nbsp; Et Pario longe marmore splendidior. Urit jucundi lascivia grata pudoris, &nbsp; &nbsp; Atque oculos hebetans laevis imago meos. In me tota ruens improviso agmine Cypris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deseruit Cyprum, deseruitque Paphon: Nec patitur rigidosque Scythas Parthosque feroces &nbsp; &nbsp; Dicere, & astutae spicula versa fugae. Hic mihi verbenas, hic aram e cespite vivo &nbsp; &nbsp; Ponite, & exstructo tura cremanda foco. {{Versus|15}} Nec desit pateris bimi spuma ignea Bacchi. &nbsp; &nbsp; Sic veniet nostris lenior illa sacris. [p. 488] </poem> ====AD LYDIAM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 25. Insultat ei, quod jam vetula, vicissim a juvenibus contemnatur. <i>Parcius junctas quatiunt fenestras</i> &c.==== <poem> A UDIVERE meos miserantia Numina questus. &nbsp; &nbsp; Vicimus, & votis dextera plausit avis. Vicimus. en istos jam nunc Cytherea tumores &nbsp; &nbsp; Contudit, ad nostras officiosa preces. {{Versus|5}} Non tua nocturnas suspirat saucia rixas, &nbsp; &nbsp; Non tua nocturnas janua blanditias: Limen amat tantum, tacito suffixa tigillo, &nbsp; &nbsp; Nec stridet raucis inproba cardinibus; Nec gaudet longa juvenem versare querela, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fulcit gemino limine molle latus. Nullas illa videt deserto poste corollas, &nbsp; &nbsp; Aut matutinas pon&#232; jacere faces. Jamne licet toto securos pectore somnos &nbsp; &nbsp; Ducere, & in multum continuare diem? {{Versus|15}} Qualis Epimenides Lethaeo tempora ramo &nbsp; &nbsp; Saucius exesis rupibus accubuit. [p. 489] At (memini) quondam fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Illud praecipue tempus amore teri: Quodque soporatae tenebris penderet amaris &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Somnus, & ingrato murmure sera quies. Seu strepitum citharae comtus tentaret adulter, &nbsp; &nbsp; Spargeret aut veteris limina flore meri: Sive miser longo testatus sidera fletu &nbsp; &nbsp; Damnaret lentae tempora saevitiae; {{Versus|25}} Et te fallaci suffultam colla lacerto &nbsp; &nbsp; Diceret alterius nunc in amore mori. Haec, & plura, inquam, fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Lydia; nunc fatis utere laeta tuis. Incubat alta quies foribus, noctisque silescit &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ambitus, & nullo pulsa cliente domus. Nullus erit, qui te, caelo labentibus astris, &nbsp; &nbsp; Intempestivos excitet ad numeros: Seque tuum dicat, dum tu sopita recumbis, &nbsp; &nbsp; Pervigilem surdas ante sedere fores. {{Versus|35}} Nec mirum, cum sis annosis obsita rugis, &nbsp; &nbsp; Dissimuletque tuas barbara mitra nives: Et prono molles inclinent pondere mammae, &nbsp; &nbsp; Nec lepor obtusis fulguret ex oculis. Haec sed poena tui pars est extrema doloris. &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sunt majora, quibus vix superesse velis. [p. 490] Ipsa Venus, primae fastus testata juventae, &nbsp; &nbsp; Impuro lacerum transiget igne jecur. Perque vias omnes moechos sectabere, perque &nbsp; &nbsp; Compita, & indomitae more fereris equae; {{Versus|45}} Cui furor atque acres stant circum viscera flammae. &nbsp; &nbsp; Nec tamen invenies qui satiare velit. Inque vicem fastus tunc experiere protervos, &nbsp; &nbsp; Lydia, & exclusam quid sit abire domum. Et saepe iratis vexabis morsibus ungues, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et senium & formae damna querere tuae: Quod virides hederas pubes lactissima gestet, &nbsp; &nbsp; Seque corymborum nexibus involuat: At myrtum arentem glaciali dedicet Euro, &nbsp; &nbsp; Ut semel adfectas contrahit aegra comas. </poem> ====AD ALBIUM TIBULLUM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 33. Ne doleat sibi rivalem juniorem a Glycera anteponi. <i>Albi ne doleas plus nimio memor</i> &c.==== <poem> A LBI, ne doleas ultra placitumque modumque &nbsp; &nbsp; Perfidiae Glyceres saevitiaeque memor. Neu tibi sit querulos Elegos deducere, quare &nbsp; &nbsp; Praeniteat laesa junior iste fide. [p. 491] {{Versus|5}} Cyrum ardet tenui praesignis fronte Lycoris; &nbsp; &nbsp; Asperior Cyrum detinuit Pholo&#235;. Sed prius ipsa lupum sectetur capra ferocem, &nbsp; &nbsp; Quam Pholo&#235; turpi peccet adulterio. Sic visum Veneri, quae sub juga ahenea formas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Impariles saevo mittit acerba joco. Ipsum me melior peteret cum flamma Venusque, &nbsp; &nbsp; Myrtala blanditis clauserat in pedicis Liberta, Hadriaca longe truculentior unda, &nbsp; &nbsp; Ut curvat Calabros irrequieta sinus. </poem> ====AD ASTERIEN. <i>Horat. lib.</i> 3. <i>Od.</i> 7. Consolatur eam, de viri sui absentia moestam, ac sollicitam. <i>Quid fles Asterie, quem tibi candidi</i> &c.==== <poem> Q UID fles, Asterie, primo quem vere Favonii &nbsp; &nbsp; Candidiore tibi numine restituent, Egregium Gygen, mox Thyna merce beatum &nbsp; &nbsp; Indelibata conspicuumque fide? {{Versus|5}} Quem Notus Ioniis postquam jactavit in undis &nbsp; &nbsp; Accepit placidis Oricos aequoribus. Post insana tamen flagrantis sidera Caprae &nbsp; &nbsp; Frigidus in vacuo secubat ille toro: [p. 492] Absentisque tuos misere suspirat ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Insomnis, multis non sine lacrimulis. Atqui mille modis tentavit Ionicus hospes &nbsp; &nbsp; Perdere tam sanctae jura pudicitiae; Sollicitum referens dominae sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Utque tuo pellex ardeat igne Chlo&#235;. {{Versus|15}} Historiasque monet fallax peccare docentes: &nbsp; &nbsp; Foemina ut obscaenis acta cupidinibus Heu facilem impulerit mentito crimine Praetum &nbsp; &nbsp; Perniciem ad gnati corripuisse gradum: Ut prope Tartareos Peleus lustrarit hiatus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnessam castus dum fugit Hippolyten. Haec ille, at frustra: nam voces integer audit, &nbsp; &nbsp; Integer, & scopulis surdior Icariis. At tibi plus justo placeat vicinus Enipeus, &nbsp; &nbsp; Captaque blanditiis decipiare, cave. {{Versus|25}} Quamvis non alius melius flexisse ferocem &nbsp; &nbsp; Quadrupedem in Martis gramine conspicitur; Etrusco citius nec quisquam denatat alveo, &nbsp; &nbsp; Reddidit ut lassos multa palaestra viros. Claude tuas prima potius sub nocte fenestras, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Deque domo noli despicere inque vias: Mollis ubi querulo modulatur tibia cantu &nbsp; &nbsp; Teque solet duram dicere, dura mane. [p. 493] </poem> ====DIALOGUS HORATII ET LYDIAE. Horat. lib. 3. Od. 9. <i>Donec gratus eram tibi</i> &c.==== <poem> HOR.&nbsp; D ONEC gratus eram, donec tibi, Lydia, carus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec juvenum potior quisquam in amore novo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambitiosa dabat formoso brachia collo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vincere Achaemenias sum mihi visus opes. LYD.&nbsp; Donec non alia caluisti, Flacce, puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sibi praelatam est Lydia passa Chlo&#235;n, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lydia foecundi tunc nominis, Ilia prae me &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viluit, Etrusco Tibride dignus amor. HOR.&nbsp; Me nunc Thressa Chlo&#235; regit, & sibi mancipat uni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam citharae, dulces quam decuere modi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro qua non metuam gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si longum fata superstes erit. LYD. &nbsp; Me parili torret Cala&#239;s face: mutuus illum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Est amor, & geminas condit in ossa faces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo bis patiar gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si semper fata superstes erit. HOR. &nbsp; Quid si prisca redit Venus extinctusque Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diductosque una compede cogit amor? [p. 494] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si flava excutitur mutata mente Chloilla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et rejecta meum Lydia limen amat? LYD. &nbsp; Quamquam sideribus formosior omnibus ille est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu levior sicco cortice, tu foliis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Improbe, & Hadriaco longe iracundior aestu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum dulce mihi vivere, dulce mori. </poem> ====In Historiam plantarum indigenarum A PETRO NYLANDIO <i>adornatam.</i>==== <poem> B ELGA, quid ignotas frutices felicis Eo&#239;, &nbsp; &nbsp; Germina quid siccae suspicis Arabiae? Dives opis Natura suae, nec muneris illic &nbsp; &nbsp; Largior, effoetos non tulit inde sinus. {{Versus|5}} Aspice quid patriis passim nascatur in oris, &nbsp; &nbsp; Quidque suo felix munere terra ferat. Haec quoque planities, & aquis obnoxia rura &nbsp; &nbsp; Nonnihil, indigenas quo tueantur, habent. Haec tua sedulitas, haec est tua, docte Nylandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Naturae Batavos quae vetat esse rudes. Vindice te, longum neglecta, Batavia mater &nbsp; &nbsp; Agnoscit dotes ipsa, legitque suas. [p. 495] </poem> ====REGNERO STAPELIO, AMICO INTIMO, <i>cum natali decimo nono initiaretur.</i>==== <poem> R EGNERE, mentis dimidium meae, Idemque nostri grande decus chori! &nbsp; &nbsp; Quem Musa componit vetustis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus, ingeniisque Grajis; {{Versus|5}} Quod jam merenti dem Genio sacrum, Qui dulce terris contulit hoc caput, &nbsp; &nbsp; Carique dignatur sodalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Visere laurigeros penates? En, ipse, vitta vinctus & insula, {{Versus|10}} Accedo flammas, dum generosior &nbsp; &nbsp; Stridebit injecto Falerno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ignis, & Arabios odores Depascet audax. Ter Genium sono Alto ciebo, ter genialibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cingemus aras, ecce, filis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terque mero faciam atque ture. Dein cum capillis fulserit aureis Daphnea laurus, Stapelium decus, [p. 496] &nbsp; &nbsp; Spumante Methymnea vitro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Vina dabis, facilique risu Duces tenebras; & lepido gregi Permistus, inter delicias, jocos, &nbsp; &nbsp; Salesque, & abruptos cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pieridas hilaremque Bacchum {{Versus|25}} Phoebumque patrem rite precabere. Qui si valenti nos agat impetu, &nbsp; &nbsp; Pertaesus exclamabis, Ite, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ite domum, saturi po&#235;tae! </poem> ====Largissimo & humanissimo hospiti REGNERO STAPELIO, laetitiae datori. ==== <poem> Q UI modo desidia torpebam lentus inerti, &nbsp; &nbsp; Ex epulis cogor esse po&#235;ta tuis. Optime Stapeli, nox ista & coena Deorum &nbsp; &nbsp; Non patitur residem delituisse chelyn. {{Versus|5}} Excitat ignavos Bacchus tuus, ecce, calores, &nbsp; &nbsp; Et duplici vatem numine fervor agit: Qui simul illius conspexerit ordinis unum, &nbsp; &nbsp; Quos dederant socios mensa merumque sibi, [p. 497] Occurret lepidae laetissima noctis imago, {{Versus|10}}&nbsp; &nbsp; Nec poterit coenae non memor esse tuae. O tenebras meminisse mihi jucunda voluptas! &nbsp; &nbsp; Candidior niveo nox erat ista die. Sive ego virgineos mirabar fixus ocellos, &nbsp; &nbsp; Omnia quaeque Venus, Gratia quaeque probet. {{Versus|15}} Seu mihi succurrunt, quoties tero compita plantis, &nbsp; &nbsp; Nocturnae risus deliciaeque viae: Sive ego Sardamum fluctusque recordor Yaeos, &nbsp; &nbsp; Dum placuit noctem continuare die; Seu potius lepidos amisso pignore lusus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Respicio, & macrae subdola tela Necis. Haec quoque, Stapeli, tibi debeo gaudia, cujus &nbsp; &nbsp; Auspiciis noctem traximus atque diem. Pro quibus officiis (si fas sit) amice, precamur, &nbsp; &nbsp; Ut mensae praeses annuus esse velis: {{Versus|25}} Et nos natalis, seros rediturus ad annos, &nbsp; &nbsp; Convivas videat saepius esse tuos. Auguror. en, hilares Liber pater explicat alas, &nbsp; &nbsp; Annuit & votis turba novena meis. [p. 498] </poem> ====In obitum HADRIANI JUNII TRAJECTINI <i>Praeceptoris sui.</i>==== <poem> H Ic certe locus & tranquillae spiritus aurae, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia de scatebris, Et matutini Alcyonum trans litora questus, &nbsp; &nbsp; Densaque quae facilem pinus opacat humum, {{Versus|5}} Dum me secretis juvat indulgere querelis, &nbsp; &nbsp; Sufficient lacrimis apta theatra meis. Et quoties lacrimas vox singultata relinquet, &nbsp; &nbsp; Et quoties gemitu tristia verba cadent, Ista meos toties renovabunt germina luctus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lymphaque & hirsutis aura sub arboribus. Sive subit crimen Cyparissus nobile Phoebi, &nbsp; &nbsp; Sive, Arethusa, tuae conscia ripa fugae. Tum seu flebilibus te scriptum, Hyacinthe, figuris, &nbsp; &nbsp; Seu tueor Narcissi exitiale decus: {{Versus|15}} Aut quae olim Veneris sacro rosa tincta cruore &nbsp; &nbsp; Ingenui foliis signa pudoris habet; Occurret toties heu florum flosculus ille &nbsp; &nbsp; Junius, & lacrimas aggeret usque novas: Junius ah nostrae spes invidiosa juventae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mnemosidum & Phoebi Junius alter amor; [p. 499] Flumen inexhaustum Suadae, Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Et Charitum & Genii prodigialis apex. Ille pater priscae Veneris, pater ille leporum, &nbsp; &nbsp; Ille animus Consi, Mercuriique decus, {{Versus|25}} Assertor Musarum & amicum fulmen Athenae, &nbsp; &nbsp; Deliciaeque hominum, deliciaeque De&#251;m, Junius, aeternum nostro sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Ah fuit, ah justum concidit ante diem. Nam quamvis multi numeraret Consulis annos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Duceret & longam sedula Parca colum, Praematurus abit, nec Musas debuit umquam &nbsp; &nbsp; Deserere: aeternum vivere dignus erat. Adspice uti passis ululet Heliconia Na&#239;s &nbsp; &nbsp; Crinibus, & molles lancinet ungue genas, {{Versus|35}} Uberaque inmiti tundat genialia palma, &nbsp; &nbsp; Squaleat ut densis oris honos lacrimis. Excitae planctu Aonio de vertice Musae &nbsp; &nbsp; Accurrunt fusis per trepida ora comis: Et caros cineres, & magni funus alumni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ossaque sacratis excipiunt calathis; Sacratis calathis, docti qu&#238;s nominis urnas &nbsp; &nbsp; Ad postes decorant, Dia Moneta, tuos. Et lacrimis spargunt & flavis crinibus umbras, &nbsp; &nbsp; Idaliisque tegunt molliter ossa rosis. [p. 500] {{Versus|45}} Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub ilicibus, Et laureta sacro Parnasi pota liquore &nbsp; &nbsp; Stridunt argutis lene cacuminibus. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum matutino Lucifer exit equo, Et cum nocturnum praecedit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Astraque nox fuscis involuit tenebris. Vos lugere decet sparso vos lacte meroque, &nbsp; &nbsp; Et manes tanti rite piare Viri: {{Versus|55}} Et tumulo inferias dare & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Et dare puniceas ante sepulcra rosas; Ut qui postgenitis ipso mirabilis ausu &nbsp; &nbsp; Asseruit forti Musica signa manu, Gaudeat aequalem meritis certare favorem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et sub humo vestrum sentiat officium. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Et singultato frangite verba sono. Heu heu vester honos, vestri lux una decoris &nbsp; &nbsp; Occidit, & tristi murmure plangit humum. {{Versus|65}} Hoc habet: attonitas ferali carmine Musas &nbsp; &nbsp; Protinus ad moestas movimus inferias. [p. 501] </poem> ===Appendix ad Silvas. === ====In Urbem VIENNAM <i>Turcarum obsidione liberatam.</i>==== <poem> C OGE sub innumeras, Othomanica Luna, phalanges, Europaeque Asiaeque manus; cape perfida tela; Odrysioque ferox descendat Dacus ab Haemo, Ut caput imperii scelerato Marte Viennam {{Versus|5}} Cingat, & Austriacas vertat de sedibus arces. At non Caesareos Div&#251;m clementia muros Deseruit, Geticoque urbem devovit Averno. Threicias trepidare minas, dare terga Tyrannos Vidimus, & nostro prostratos fulmine Turcas, {{Versus|10}} Atque exhausta suis immania castra ruinis. Perfringit validus Mahometica signa Polonus, Sarmatica clangente tuba: ruit acer in hostem Indomito spectandus equo, pulcroque decorus [p. 502] Pulvere Bistoniae pallentia cornua Phoebes {{Versus|15}} Sanguine tingit, & Aegaei freta lata profundi Cogit in attonito conversa recedere fluctu. Non tibi Peneam, Dux invictissime, Daphnem Europae plectant populi, nec fronde caduca Praecingant regale caput: tibi lucidus Aether {{Versus|20}} Solibus innumeris & puro lumine claram Irradiet frontem, vivoque coronet in auro Victrices pia Fama comas; tibi Vistula totis Applaudat spatiosus aquis; tua Carpatus arma Praerupto de monte sonet; tua flumine lato {{Versus|25}} Arma Borystheniae resonent Mavortia rupes. [p. 503] JANUS BROUKHUSIUS OBIIT XII KALEND 1707 </poem> ===Ad lectorem.=== N Ihil est cur te moveat varia in his libellis orthographia, aut scribendi ratio, vel eam disparilitatem putes nostrae negligentiae adscribendam. Siquidem nata illa est ex variis temporibus, quibus hoc vel illud carmen conscriptum est, quando auctor vel hanc vel illam sententiam amplectebatur, vel repudiabat. Hinc illa discordia in <i>affligere</i> & <i>adfligere</i>, in <i>arctus</i> & <i>artus</i>, in <i>caepit</i> & <i>coepit</i>, in <i>exspecto</i> & <i>expecto</i>, in <i>imbibere</i> & <i>inbibere</i>, <i>inplere</i> & <i>implere</i>, <i>inproviso</i> & <i>improviso</i>, <i>inlibatus</i> & <i>illibatus</i>, <i>inportunus</i> & <i>importunus</i>, <i>illustris</i> & <i>inlustris</i>, <i>Maeonius</i> & <i>Moeonius</i>, <i>sepes</i> & <i>saepio</i>, <i>thura</i> & <i>tura</i>, <i>cygnus</i> & <i>cycnus</i>, multisque aliis, quae colligere tanti non est, quaeque ipse per te conciliabis, & ad certum ordinem rediges. Carmen ultimum non suo loco positum esse Appendicis titulus significat. Neque id aliqua accidit incuria. Namque id satis mature invenimus, sed consignatum chartula, tam mutila & lacera, quippe quam diu in crumena gesserat po&#235;ta, ut taedium nos caperet ductus literarum persequendi. Evicit tamen istam molestiam novus labor, cujus improbitate superavimus tandem, quod superari non posse principio arbitrabamur. Jam vero te accinges ad hos errores, qui operarum incuria irrepserunt, corrigendos, ne hic illic offendas, aut quid inter legendum te moretur. pux6w8mracwkqn0fjgumcw48izn922n 267606 267605 2026-05-28T17:22:50Z Demetrius Talpa 13304 /* Jani Broukhusii lyricorum libri duo. */ 267606 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Janus Broukhusius |OperaeTitulus=Poemata omnia |OperaeWikiPagina= |Annus= Saeculo XVII |SubTitulus= |Genera=carmina |Editio=Amsteladaemi 1711 |Fons=[https://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Latijn/BroukhusiusPoemata1711.html De Heinsius Collectie] }} ==Jani Broukhusii <br>POEMATA OMNIA.== <center> Jani Broukhusii <br>POEMATUM LIBRI SEDECIM. <br>Editore DAVIDE HOOGSTRATANO. AMSTELAEDAMI <br>Excudit FRANCISCUS HALMA, <br>Illustr. Frisiae Ordinum Typographus ordinarius. <br>MDCCXI. </center> ===<i>Viro nobilissimo</i> Joanni de Witt, urbi Amstelaedamensi a secretis s. p. d. David Hoogstratanus.=== J ANI BROUKHUSII, ingeniorum sui temporis principis, Po&#235;mata Tibi, Vir Nobilissime, offero & inscribo. Et cui poteram melius, quam Tibi, qui licet [fol. *3v] satis occupatus sis & districtus laboribus indies Reip. impendendis, tamen Musas ab aedibus Tuis numquam excludis, sed earum suavitatem exemplo aliorum magnorum & illustrium virorum, remissionis a gravioribus curis & laxamenti instar habes, omne tempus, si quod vacuum & subsecivum occupationibus Tuis potes subducere, in nullis relaxationibus libentius consumens, quam in exercitationibus frugiferis, & optimarum disciplinarum studiis? Quotquot enim te norunt, mecum compertum habent, Te jam a tenera aetate ad verae laudis decus inflammatum, nunc quoque studio acerrimo teneri illarum artium, quibus mortales non modo ad humanitatem, sed ad [fol. *4r] quandam excellentiam inter suos aequales conformantur, certe de vulgo eximuntur. Inprimis vero inter omnia studiorum genera nullum aeque Tibi curae est ac po&#235;ticum, tenerrima illa ac delicata eruditionis pars. Hinc non modo bene existimas de po&#235;tis, eorumque operibus: sed si a paucissimis discesserimus, quos referre nullius esset morae, nemo Te uno hac tempestate in patria nostra artem Musicam, a plerisque vel contemtam, vel ludibrio habitam, majore affectu colit & tuetur. Neque est quod hac in parte me quis quam Tibi adulari putet, cum me ab hac suspicione absolvant eximia ingenii Tui monumenta, quae jam doctissimi homines & genuinae elegantiae cultores [fol. *4v] mirantur, & in oculis ferunt. Loquitur pro me ipse Broukhusius, qui cultissima, quae in his libris legitur, elegia, testari voluit, quo in pretio Te Tuasque dotes haberet. Nec dubito, quin gestiant ejus manes, a Te vicissim nobili carmine honestati, si quid manes sentiunt, ingenii sui foetus sub nominis Tui auspiciis a me produci in lucem. Certe succurrit etiamnum mihi non sine magno voluptatis sensu dies ille, quo studii Tui po&#235;tici primitias ei praelegebam, quaque ratione vitam Tuam institueres signisicabam. Quae cum de Te praedicantem me audiret, & suavitate carminis, quod tunc temporis ad me miseras, traheretur, totus in amorem Tui rapiebatur. [fol. **1r] Cumque deinceps in ejus familiaritatem pervenisses, numquam destitit, quoties occasio se offerret, laudare Tuum pudorem, modestiam, vitae integritatem, continentiam, ingenii elegantiam, ceterasque virtutes, quae Virum Tui loci atque ordinis mirifice commendant. Tum quoque coepisti alacrius escendere illum po&#235;ticae felicitatis apicem, majorique ardore laetissima Musarum vireta nobiscum perlustrare, illorumque abstrusos & vulgo invisos recessus peragrare. Quae quidem res magno oblectamento fuit Viro Illustri Francisco Vroedaeo,<!-- [= Fran&#231;ois de Vroede] --> florentissimae hujus Urbis Consuli, & magno eruditorum hominum patrono, socero Tuo, cujus repentinum obitum [fol. **1v] omnes boni lugent, & praeclaras ejus virtutes in perpetua habent memoria. Haec cum ita se haberent, non anxie mihi disquirendum fuit, cui haec Carmina dedicarem, quando Tu statim ultro mihi hoc agitanti veniebas in mentem, quo nempe nemo impatientius tulit moras huic editioni injectas, nemo frequentius questus est sua desideria & vota tam moleste suspendi. Neque minus hoc debui affectui, quo me complexus es etiam nondum visum, & benevolentiae, quam postilla mihi praestitisti, certissimis documentis, recepto scilicet me in album eorum, quos amicitia Tua dignaris, meque nuper taedii pleno, & quaerente ubi respirarem, alloquiis Tuis refecto & [fol. **2r] confirmato. Haec igitur Broukhusiani nominis monumenta, tanquam meae in te observantiae pignus, Vir Nobilissime, accipe illa fronte, qua me soles accipere. Deus, omnis boni fons & origo, Te Tuosque diu servet incolumes. Vale. Amstelaedami postridie kal. Decembr. M DCCX. [fol. **2v] ===Lectori benevolo s. d. David Hoogstratanus.=== L IBERO tandem fidem toties tibi datam, Lector benevole, producendo in lucem hos po&#235;matum Broukhusianorum libros. Ii jamdudum fuissent emissi, cum omni ope & viribus in id incumberem, nisi multa intervenissent impedimenta spissaeque occupationes, & Typographus, postquam typis coepissent describi, omnia alia mente agitans jam quoque de mutanda sede, rebusque suis in Frisiam transferendis cogitasset. Hinc molesta nimis mora consiliis meis est injecta, quam tamen pensavit luculento hoc characte[fol. **3r]re, & splendidis ornamentis, quorum magnificentia omnium &#966;&#953;&#955;&#959;&#954;&#940;&#955;&#969;&#957; oculos & animos advertit & allicit. Voluit scilicet tam egregium monumentum ponere honori & meritis hominis, quem, dum in vivis esset, colebat inprimis & observabat, cujusque ultimis versibus, paulo ante fatalem diem scriptis, fuerat laudatus & honestatus; & sic quoque aliqua parte respondere voluntati, qua sciebat me semper fuisse in amicorum optimum & certissimum: quem amittens jacturam feci irreparabilem, quae ut animum meum non leviter perturbavit, ita non desinit me implicitum tenere molestiae ac moerori, cujus acerbitatem nec longa dies est mollitura. Postquam enim Petrus Francius, vir celeberrimus, & Eloquentiae Romanae Graecaeque gloria florentissimus, quo utebar etiam familiarissime, rebus humanis esset exemtus, solus superfuit Broukhusius, quicum omnem meam voluptatem, & si quid animo haereret asperum & insuave, partiri solebam: solus, in cujus sinu curas meas deponebam, cuique omnia mea consilia credebam. Numquam certe animo meo excidet illud tempus, quo primum in hac urbe, deinde in secessu suburbano, in quem se abdiderat jam militiae satur, & rude donatus, ut se totum studiis involveret, tot horas jucunde consumsimus confabulationibus de optimarum artium & literarum studiis, deque scriptoribus cum antiquis, tum novis, [fol. **3v] qui in eo genere laudis & scientiae excellentes diserte scribendi gloria floruerant, & inde nomen immortale fuerant consecuti: deque aliis rebus multis, quas ille, ut stupenda valebat memoria, recensens animum meum mirisica voluptate perfundebat. Unde fiebat ut, quoties dubia mihi aut nodi in versandis antiquis scriptoribus oriebantur, aut aliquid de antiquitate Romana requirendum, aut po&#235;ticam aliquam quaestionem proponendam habebam, statim ad Broukhusium, tanquam ad Apollinis tripodem decurrerem, nec umquam nisi doctior ab eo discederem, quod grato & memori animo semper agnoscam. Carmina ejus, quae jam publici juris facio, nihil est cur operose tibi commendem. Si enim literis humanioribus es imbutus, neque tangeris his deliciis, nae tu nullius suavitatis gustum habes. Si non es, frustra hoc agam, cujus mens quoque non est exspatiari in laudes divini po&#235;tae, primo quod nemo eum, quod olim de Hercule ferebatur, contemnat: deinde quod tam praeclarae dotes non sint in transcursu praedicandae, cum & publice jam praedicatae sint a viro clarissimo Petro Burmanno, qui non jussus, non per oblatam aliunde sibi occasionem, sed solo amore ductus in defunctum, cui vicissim fuerat carissimus, oratione Trajecti habita praeclare id executus est. Quo eximiae pietatis argumento egregiam simul laudem adeptus est, [fol. **4r] ingentem simul omnibus Broukhusiani nominis cultoribus attulit delectationem, cujus neque te expertem esse sinet: de quo jubeo te bono esse animo. Alioqui mihi, si actum velim agere, in proclivi esset tangere Broukhusii vitam, studia, & mores, dignationemque, in qua habuerunt eum viri principes, & natalium splendore non minus, quam doctrina illustres, quos hic parco enumerare, quia nec libet nominare eos, qui, cum vivum involare non auderent, umbram demortui aggressi sunt; quorum unus in omni paene studiorum genere dictaturam sibi vindicans, ideoque aegre ferens alios, quibus se multo superiorem putat, laudatos ab eo publice esse, quod certe signum est animi jejuni & pusilli, virus suum evomuit in operam Tibullo impensam, jactans ea, quae jactare potuisset in Propertiana, nisi tum noster fuisset superstes, cujus gratiam captabat, ut sic sociatis cum eo viribus, si diis placet, iret in communem adversarium, cui se ipse parem non esse satis videbat, uti nec par fuit aliis, qui non longo post tempore multiplices ejus errores exagitarunt, dignumque censuerunt, quem Musae e monte Pimplaeo furcillis praecipitem ejicerent; alter in suis ad Minucium Felicem commentariis ea chartis illevit, quae, si rem recte perpendas, scripta videntur ab homine non satis sani cerebri, vel <i>a furia possesso</i> (qualibus elogiis ornat manes Gudianos) <i>unde ablata ei mens nihil attende-</i> [fol. **4v] <i>rit, quid manus scriberet.</i> Ita obscura & confusa sunt ibi omnia. In his quoties alium quendam intempestivis laudibus ad caelum extollit, toties Broukhusium, ac si nimius nugator ad illius doctrinam fuisset, iniquis modis deprimit, amarisque dicteriis lacerat. Utinam suam potius, ut alicubi ipse ait, domum exornasset, neque tam amplam materiam praebuisset aliis existimationis suae vindicandae, & ea in illum, a quo male habiti erant, dicendi, quae mallet credo non fuisse dicta, cum ab ipso refelli non potuerint, utcumque asperrimum in literas imperium exerceat. Sed quamvis multa huc facientia a me possent adferri, si velim obsecundare dolori meo, justaeque indignationi, & famae hominis mihi amicissimi laboranti adesse, postquam ipse eam tueri non potest, quod non video cur mihi vitio verti posset, vicissimque invehi in degeneres tricones, qui ejus manes revellere sunt adorti; melius tamen erit ea praeterire, & te nullis ambagibus circumductum admittere ad haec bonae mentis sacraria, unde provenerunt tantae uberrimi ingenii deliciae & suavitates, ut jure mireris hominem a prima juventute castris innutritum inter armorum strepitum & irati maris fremitus tam polita, tam tersa carmina scribere potuisse. Ea mihi in manum data, meaeque fidei, cum moreretur, commissa, cujus rei testimonium extare voluit in tabulis supremae voluntatis, quibus mihi & alia [fol. ***1r] omnia manu sua scripta volumina, bonamque bibliothecae suae partem legavit, tecum bona fide communico universa, ne praetermittens quidem Juvenilia, ut & priora & posteriora ejus opera inter se conferas, quod tibi non injucundum fore certus sum; uti nec injucundum fuit peritissimis harum rerum aestimatoribus, qui immaturae aetatis specimina ab eo edita videntes nihil non ab ejus pereleganti ingenio sibi pollicebantur. Neque fefellit eos exspectatio. Siquidem omnia artis po&#235;ticae arcana exhausisse, intimosque ejus recessus penetrasse, postquam corroboratus esset, certissimis indiciis cognoscebant. Equidem si pateris meam quoque de eo sententiam alicujus apud te esse momenti, eam tribus verbis complectar, testans de eo, quod de Martiale testatus est olim Plinius Caecilius, <i>fuisse</i> nempe <i>hominem ingeniosum, acutum, acrem, & qui plurimum in scribendo & salis haberet & fellis; nec candoris minus.</i> Hoc & amici ejus experti sunt & inimici senserunt. Sed tuo potius judicio omnia permitto. Fruere iis & vale. [fol. ***1v] ===Ejusdem in obitum Jani Broukhusii elegia.=== <poem> H <i>OC quoque restabat: laurique hederaeque valete, &nbsp; &nbsp; Quae tegitis crines serta caduca meos. Hoc quoque restabat: rapuere immitia fata &nbsp; &nbsp; Omne decus rebus praesidiumque meis.</i> {{Versus|5}} <i>Tene, facer vates, potuerunt perdere Parcae &nbsp; &nbsp; Intentum studiis Numina dira tuis? Cum subit illa dies (quando non illa subibit?) &nbsp; &nbsp; Qua me tangebas deficiente manu, Qua me spectabas, mediaque in morte vocabas</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} <i>Aegidenque tuum, Pirithoumque tuum; Qua mandata dabas suprema, orbemque perosus &nbsp; &nbsp; Aetheriae ardebas tecta subire domus; Quid superest nisi flere mihi? mea gaudia tecum &nbsp; &nbsp; Aufers. ab superest nil nisi flere mihi.</i> [fol. ***2r] {{Versus|15}} <i>Heu ubi nunc doctique sales, dulcesque lepores? &nbsp; &nbsp; Heu ubi nunc venae flumina larga tuae, Qu&#238;s pectus, qu&#238;s ora mihi sine fine rigabas, &nbsp; &nbsp; Ingenii promens luxuriantis opes? Te duce Pierios licuit penetrare recessus,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} <i>Atque aliquem vates inter habere locum. Te duce Romanos licuit tractare magistros, &nbsp; &nbsp; Et non lassata volvere saepe manu. Per te depulsis nova lux est orta tenebris: &nbsp; &nbsp; Sensere auxilium sacra Latina tuum.</i> {{Versus|25}} <i>Hinc quid non teneri debet tibi Musa Propertii, &nbsp; &nbsp; Aeternum cujus Cynthia nomen habet? Hinc quid non culti debet tibi Musa Tibulli, &nbsp; &nbsp; Quem finxisse manu creditur ipsa Venus? Quid non Sinceri, quem Parthenopaea canentem</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} <i>Mirata est Latiis carmina docta modis? His mihi deliciis animum mentemque levabas: &nbsp; &nbsp; Pellebas curas his mihi saepe meas. O quoties sensi hinc vires in carmina! lecto &nbsp; &nbsp; O quoties brevis est carmine visa dies!</i> [fol. ***2v] {{Versus|35}} <i>Ante focum quoties hilares consedimus ambo! &nbsp; &nbsp; Excepit quoties nos Nucis umbra tuae, Umbra Nucis, nostrae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Inter thyrsigeri munera laeta Dei! Innocui calices, vos testor, saepe dedistis</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} <i>Materiam argutis, at sine felle, jocis. Nec tamen est positos egressa modestia fines, &nbsp; &nbsp; Seria nec tempus non habuere suum. Saepe mibi casus doctorum & fata solebas, &nbsp; &nbsp; Fata etiam & casus saepe referre tuos.</i> {{Versus|45}} <i>Mnemosyne ipsa tibi veteris recluserat acta &nbsp; &nbsp; Temporis, aetatis fida magistra tuae. Illa tibi ut primis semper comes haeserat annis, &nbsp; &nbsp; Haerebat senio sic comes usque tuo. Omnia jam densis sunt tecum oppressa tenebris.</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} <i>Omnia sub tumuli marmore condit humus. Hei mihi, spes omnes, & quod mea vota ferebant, &nbsp; &nbsp; Hei mihi, spes omnes abstulit una dies. Non ego jam posthac pendebo loquentis ab ore, &nbsp; &nbsp; Pandentisque mihi ad Musica sacra viam:</i> [fol. ***3r] {{Versus|55}} <i>Sed moerens loca cuncta meis implebo querelis, &nbsp; &nbsp; Quaeque canam posthac carmina, moesta canam: Moesta quidem, sed quae nostrum testentur amorem; &nbsp; &nbsp; Meque fuisse tuum postera turba leget. Te mihi certa fides, nullis pavefacta procellis,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} <i>Te mihi non uno nomine junxit amor. Audiat hoc saevus, qui deterit omnia, livor, &nbsp; &nbsp; Audiat hoc famae turba maligna tuae. Audiat: atra tibi frustra vecordia laudem &nbsp; &nbsp; Detrahit, & vires conficit ipsa suas.</i> {{Versus|65}} <i>Te vehet invidiae victrix super aethera Fama, &nbsp; &nbsp; Te priscis dicet vatibus esse parem. Dumque vigent vates, & vatum praemia lauri, &nbsp; &nbsp; Ingenii vivent tot monumenta tui. Accipe nunc, si grata tibi, dulcissime rerum,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} <i>Accipe nunc animi dona suprema mei. Accipe quas spargo violas, hederaeque virentis &nbsp; &nbsp; Munera, quae frontem cinxerat ante tuam. Carminibus vatum interea dicere piorum. &nbsp; &nbsp; Hi quoque virtutes & tua facta canent.</i> [fol. ***3v] {{Versus|75}} <i>Hi quoque rite tibi feralia dona parabunt, &nbsp; &nbsp; Hi quoque de lacrimis humida serta ferent. Burmannusque tuus, docta plaudente corona, &nbsp; &nbsp; Ingenii dotes tollet in astra tui. Forsitan inde tui capient solatia manes:</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} <i>Forsitan agnoscent hoc pietatis opus. Broukhusi dilecte vale, & si quis tibi sensus &nbsp; &nbsp; Est super, hoc a me carmen amantis habe.</i> [fol. ***4r] </poem> ==Jani Broukhusii elegiarum libri quatuor.== [fol. ***4v: blanco] [p. 1] ===Jani Broukhusii elegiarum liber primus. === ====Elegia I. Ad reverendissimum celsissimumque principem Ferdinandum episcopum Paderbornensem ac Monasteriensem. ==== <poem> I NCLITE Musarum, Princeps, Super&#251;mque sacerdos, &nbsp; &nbsp; Fernande, Ausoniae gloria prima lyrae; Grande decus, Fernande, vir&#251;m quos insula vestit, &nbsp; &nbsp; Grande po&#235;tarum Pieridumque decus: [p. 2] {{Versus|5}} Da veniam, si forte sacras offendimus aures &nbsp; &nbsp; Nec satis excultis solvimus ora modis. Da veniam, posito Clio si nostra rubore &nbsp; &nbsp; Ardet in aspectum luminis ire tui. Haud equidem ignoro, cum sis genus ipse Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua te conveniat religione coli: Sed tua me pietas, qua nil praeclarius usquam est, &nbsp; &nbsp; Erigit: ingenuos temperat illa metus. Ah ego quid cesso cultumque offerre fidemque, &nbsp; &nbsp; Cum pateat castis vatibus aula tibi? {{Versus|15}} Aula tibi profugas cum protegat alta Camoenas? &nbsp; &nbsp; In mores Domini transiit illa sui. Non alius majore calet praecordia Phoebo, &nbsp; &nbsp; Non alius Clariis plenior ora favis. Testis Alexander, testes Tiberinides undae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tu septeno Roma superba jugo; Urbis Alexander magnus moderator, & orbis; &nbsp; &nbsp; Maximus Aonidum, maximus orbis amor. Inter Aricinos quoties tecum ille recessus &nbsp; &nbsp; Deposuit curas ad tua fila suas! {{Versus|25}} Formosum quoties placide projectus ad amnem &nbsp; &nbsp; Audivitque tuum deperiitque melos! Plaudebant pariter Nymphae pariterque stupebant, &nbsp; &nbsp; Hesperii Nymphae fama superba soli. [p. 3] Ipse pater lucos inter Tiberinus opacos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cornigerum flavo sustulit amne caput. Atque ait: O clarae clarum decus addite Romae, &nbsp; &nbsp; Cujus ab ingenio laus mihi prisca redit, Jam nunc, Furstenberge, novos molire triumphos, &nbsp; &nbsp; Et nova militiae fige tropaea tuae. {{Versus|35}} Non tibi praetulerim gelidi Sulmonis alumnum; &nbsp; &nbsp; Sulmo licet Clariis luxurietur aquis: Non Umbrum, ditemve foco lucente Tibullum; &nbsp; &nbsp; Ille licet nostrum sit, licet ille, decus. Nec tantum tibi debuerit, Germanice, Varus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum volat ad Stygios umbra inhumata lacus; Quantum Pieria manes quod suscitat arte &nbsp; &nbsp; Furstenbergiacae chorda diserta lyrae. Sensit & Arminii tua munera nobilis umbra: &nbsp; &nbsp; Arminii ad laudes gestiit umbra suas. {{Versus|45}} Inter & Argivos proceres interque Latinos &nbsp; &nbsp; Elysium gaudet nunc habitare nemus. Arminium sonat amnis, & Arminium convalles, &nbsp; &nbsp; Arminium silvae deviaque antra sonant. Felix, qui tantum dignus meruisse po&#235;tam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Exigis aetatis tempora laeta tuae. Tu quoque ter felix, urnam declinis in auream &nbsp; &nbsp; Eridane, Hesperio clarior Eridano. [p. 4] Magne Pade, electro longe qui purior omni &nbsp; &nbsp; Umbrosae colles dividis Angariae; {{Versus|55}} Cum tot busta ducum, cum tot Monumenta videbis, &nbsp; &nbsp; Quaeque salutiferas saxa tuentur aquas; Ecquid inardesces magni benefacta patroni. &nbsp; &nbsp; Omnibus officiis demeruisse tibi? Ecquid munificam gratus mirabere dextram, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et Domini mores ingeniumque tui? Imo ita: dumque vagos torques ad Nerea cursus, &nbsp; &nbsp; Notescas populis fac magis inde tuis. Eridanoque, poli vivo qui lucet in auro, &nbsp; &nbsp; Invidiam facias, invidiamque mihi. {{Versus|65}} Certe ego jam invideo, pignus tam grande Deorum &nbsp; &nbsp; Erudiisse mihi, nec genuisse mihi. Vera Deus cecinit: Nymphae applausere canenti; &nbsp; &nbsp; Plausit & e gelidis Anna Perenna vadis. Vos quoque Phoebei numen sensistis olores &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Qui sacra Germano tingitis ora Pado. Sensistis, patriaeque Viro inspirastis amorem, &nbsp; &nbsp; Sisteret ut notis finibus ille gradum: Quoque solo primum vitales hauserat auras, &nbsp; &nbsp; Erigeret Musis digna theatra suis. {{Versus|75}} Evenere. suo certant assurgere alumno &nbsp; &nbsp; Angariae colles, Angariae nemora. [p. 5] Illic numen habes: nec te praesentius umquam &nbsp; &nbsp; Latoum Delos ardua sensit Herum: Nec Lyciae dumeta, nec a&#235;rius Parnasus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Potaque virgineo lympha beata choro. Adsis, o Fernande, meisque allabere coeptis: &nbsp; &nbsp; Te lyra, te calami, te mea plectra canent. Virtutesque tuas serum diffundet in aevum &nbsp; &nbsp; Pieris ad nutus officiosa tuos. {{Versus|90}} Jupiter humana cum possit laude carere &nbsp; &nbsp; Humano gaudet se tamen ore coli. Tu quoque sis quamvis Latiis decus omne Camoenis, &nbsp; &nbsp; Non mea dedecori Musa futura tibi est. Adsis o, validasque in carmina suffice vires: &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Te sine muta lyra est, te sine plectra tacent. Hoc mihi contingat! tua ni spiraverit aura, &nbsp; &nbsp; Quis, nisi tu, digne te celebrare queat? [p. 6] </poem> ====Elegia II. Ad Joannem Hudde, Urbis Amstelaedamensis Consulem, sponsum. ==== <poem> D UM tua festivis collucent atria taedis, &nbsp; &nbsp; Et jucunda tibi vincula nectit Hymen; Nec piget, amotis paulum, vir maxime, curis &nbsp; &nbsp; Ire sub amplexus lene tuentis Herae; {{Versus|5}} Fas mihi sit fausto testari gaudia cantu, &nbsp; &nbsp; Et tacitas mentis prodere laetitias. Fas mihi sit patriae voces ac publica vota, &nbsp; &nbsp; Qua datur, applausu continuare meo. Atque utinam tanto pulsarem barbita plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quanto te, Consul, par foret ore cani! Nunc tenues offert elegos pudibunda Thalia, &nbsp; &nbsp; Immemor, ah, cultu multa deesse suo. Non tamen est facinus, si grandior hostia desit, &nbsp; &nbsp; Caelestes salsa demeruisse mola. {{Versus|15}} Illa tibi geminum gaudens gratatur honorem, &nbsp; &nbsp; Consulis & Sponsi connubiale decus. [p. 7] Ire per & fasces, per nomina gentis avitae, &nbsp; &nbsp; Perque tuos titulos officiosa velit: Ni pudor ille tuus, prisci candoris imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Obstet, & accepti par decus imperii. At te felici suffultum colla lacerto &nbsp; &nbsp; Blavia speratis detinet illecebris: Inque vicem paribus suspirans saucia flammis &nbsp; &nbsp; Languet ad obtutum Conjugis ipsa sui. {{Versus|25}} Hymen io, Hymenaee io, quid gaudia differs? &nbsp; &nbsp; Nunc erat ad festas accelerare dapes; Nunc Genium celebrare mero, centumque choreis, &nbsp; &nbsp; Et dare blanditis justa Cupidinibus. Tu quoque quid cessas clauso procedere Olympo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vespere, delicium cuncta domantis Herae? Dum loquor, argutum produxit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Et picturatis excubat in speculis. Qualis cum Triviae sopitum ad Latmia saxa &nbsp; &nbsp; Vidit ab Oeteis Endymiona jugis. {{Versus|35}} Ille tui gestit numerum subducere lusus, &nbsp; &nbsp; Basiaque intentis computat articulis. Quorum sollicitus cum millia multa notarit, &nbsp; &nbsp; Mox Veneris dulces conferet in tabulas. At tu foecundo, mitis Lucina, labori &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Annue: fac castas pondus habere preces. [p. 8] Et tu, sancte Geni, felix tutela piorum, &nbsp; &nbsp; Prolem pacatis respice luminibus. Hac serie fulcite domum, servate nepotes, &nbsp; &nbsp; Multus ut e claro sanguine Consul eat: {{Versus|45}} Et quidquid patriis faustum meus Amstela muris &nbsp; &nbsp; Senserit, hoc patriae debeat omne Patri. </poem> ====Elegia III. Ad Joannem Huidekooper, Marsevenium, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis,</i> sponsum.==== <poem> Q UOT tibi felices promittunt gaudia curae, &nbsp; &nbsp; O Marseveniae gloria prima domus! Causa perorata est. blando Venus aurea vultu, &nbsp; &nbsp; Cumque parente sua vincula nectit Amor: {{Versus|5}} Sanctus Amor, quem legitimi pia foedera lecti, &nbsp; &nbsp; Quem pudor, & probitas, castaque sacra juvant; Cujus ab auspiciis seros sperare nepotes, &nbsp; &nbsp; Et longa fas est posteritate frui. O ita Dii faciant qu&#238;s vincla jugalia curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} O ita tam felix, quam bene gratus, Hymen, [p. 9] Semper ut illius vivant vestigia flammae, &nbsp; &nbsp; Quam Dominae tremulis imbibis ex oculis: Multus ut illustri de sanguine prodeat haeres, &nbsp; &nbsp; Qui valeat claram perpetuare domum. {{Versus|15}} Audior. Astrorum risit chorus: aetheris alti &nbsp; &nbsp; Hesperus auratas excubat ante fores: Hesperus innocuae dulcissima cura Diones, &nbsp; &nbsp; Virgineis semper laetus in exuviis. Ille tuos lusus narrabit & oscula Divae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula quae teneris supputat articulis. Ite pares animae, concordiaque arma movete: &nbsp; &nbsp; Nox vocat, & dubia Cynthia luce vocat. Jam dudum torus & vigiles hinc inde lucernae &nbsp; &nbsp; Debuerant vestris incaluisse jocis. [p. 10] </poem> ====Elegia IV. Ad Hubertum Roosenboom, supremae Batavorum curiae praesidem, Academiae Lugduno-Batavae curatorem.==== <poem> C UM tibi Phoebeos tradit Res Musica fasces, &nbsp; &nbsp; Et templum Batavi nobile Palladii; Qu&#238;ne satis festo testemur gaudia plausu, &nbsp; &nbsp; O Rosenbomiae maxime gentis honos? {{Versus|5}} Carmen amas: carmen dabimus, sed quale pusilli &nbsp; &nbsp; Paupere de rivo pectoris ire potest. Et pia votivas suspendens Musa corollas &nbsp; &nbsp; Incinget gracilem flore juvante chelyn. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio lauri grata corona Deo. [p. 11] Quales vos magni sevit manus enthea Douzae, &nbsp; &nbsp; Illa Camoenarum prima Forique manus. Quales Heinsiaden teneris fovistis in umbris, &nbsp; &nbsp; Ducentem dulci saxa ferasque lyra. {{Versus|15}} Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri grata latebra Deo, Musarum formosa domus, quam Dorica Pitho, &nbsp; &nbsp; Quam Romana suo nectare Suada lavit. Et tu, Rhene pater, sterili luctatus arenae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Flecte precor vultus ad nova sacra tuos. Flecte, pater, vultus & cornua divitis alvei: &nbsp; &nbsp; Digna dies plausu, digna favore tuo est. Ite leves Nymphae, Rheni genus, ite puellae, &nbsp; &nbsp; Collaque muscosis glauca levate vadis. {{Versus|25}} Nec vobis certent Haganae Numina silvae, &nbsp; &nbsp; Quamvis deliciis invidiosa suis. Haga quod Auriacis tumet ambitiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Auriaca Pallas stat tua, Leida, manu: Auriaci victoris opus sortissima Pallas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nunc etiam Auriaci nobile Regis opus. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri nomina grata Deo. Sub vestris ingens se Rosenbomius umbris &nbsp; &nbsp; Colliget atque fori grande reponet onus. [p. 12] {{Versus|35}} Blanda catenatis dabitis vos otia curis, &nbsp; &nbsp; Sed quorum fructus Belgica tota ferat. Unde animae passim illustres, unde aurea vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, & eloquii cuncta domantis honor. Unde seges numerosa vir&#251;m, quos inserat astris &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Uranie: unde animi nobilioris opes: Et victrix fati Prudentia sana, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et quae constanti sub pede probra terit. Inpleat extentos sic Rosenbomius annos, &nbsp; &nbsp; Longa Camoenarum gloria, longus amor! {{Versus|45}} Gaudeat & fructu curae GULIELMUS honorae, &nbsp; &nbsp; Qui voluit Musis dexter adesse suis! </poem> ====Elegia V. In funere Joannis de Witt, <i>urbi Dordrechtanae a secretis.</i>==== <poem> E TSI inproviso perculsum fulmine, Witti, &nbsp; &nbsp; Mens animi tantis deserit icta malis; Nec potis est luctu concussa & clade recenti &nbsp; &nbsp; Condignum moesto promere corde melos: {{Versus|5}} Invenit tamen ipse viam dolor, & sua longis &nbsp; &nbsp; In lacrimis ac singultibus ora quatit. [p. 13] Hoc unum potuit male fortis; at aeger acerbo &nbsp; &nbsp; Vulnere, jacturis incubat usque suis. Qualis praerupto scopulorum in vertice turtur &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non consolandis fletque gemitque modis. Qualis populeo sub tegmine tristis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Amissos foetus nocte dieque vocat. Ah Witti, ah patriae Witti tener urbis ocelle, &nbsp; &nbsp; Unica Musarum gloria, nempe jaces. {{Versus|15}} Nempe jaces nostri custos Heliconis: in ipso &nbsp; &nbsp; Paene Juventutis limine ademte jaces. Flent circum Charites, flet desolatus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & scissis Mnemosyne aegra genis: Et Virtus, & qui fecit tibi nomina Candor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Pudor, & lacera squalida veste Fides. Quid breve tantorum spatium, mala Parca, bonorum &nbsp; &nbsp; Contrahis, & secto stamine rumpis opus? Sed nihil egisti, dea livida: Wittius ille &nbsp; &nbsp; Vivet, &, invita te quoque, victor erit. {{Versus|25}} Wittius extento semper memorabitur aevo: &nbsp; &nbsp; Wittius Aonidum cura perennis erit. Illum vivacis subfultum numine Famae &nbsp; &nbsp; Excipiet multa Gloria laude recens. Ipsa pios cineres complexa fidelibus ulnis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Condet in aeterno Bibliotheca sinu. [p. 14] </poem> ====Elegia VI. In funere Joannis Huidekooper Marsevenii.==== <poem> S Ic, ubi praecipites agitant vaga nubila Cori, &nbsp; &nbsp; Imbribus & densis caeca tumescit hiems, Afflatus saevi rapido Jovis igne viator &nbsp; &nbsp; Vix animam extremis continet in labiis: {{Versus|5}} Ut me tam subito, tam tristi nuntius ictu &nbsp; &nbsp; Perculit, ut sensus obriguere mei. Heu Marseveni, carum caput, heu mihi cuncta &nbsp; &nbsp; Inter amicorum nomina praecipuus, Vixisti: nec te duri vis ferrea fati &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prima senectutis tangere septa sinit. Quid loquor? ah annos non expleture viriles &nbsp; &nbsp; Occidis, antiquae flenda ruina domus. Flos patriae, flos virtutum praeclare bonarum, &nbsp; &nbsp; Civibus exemplar nobile principibus: {{Versus|15}} Cujus in ore sibi Probitas mitissima sedem &nbsp; &nbsp; Legerat, innocui nuntia certa animi; [p. 15] Justitiae sanctos lex finxerat aurea mores, &nbsp; &nbsp; Atque inlibata fronte serena Fides; Hospitium tot virtutum praenobile, purae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sedes pura animae, dosque beata, jaces. Et dulces te nati, & te sanctissima conjux, &nbsp; &nbsp; Et desolatus plorat uterque parens, Et cari fratres, & moestarum ora sororum, &nbsp; &nbsp; Quidquid & in terris suave piumque fuit. {{Versus|25}} Heu pius, heu frustra pius es, Dolor. ite gementum &nbsp; &nbsp; Effrenes lacrimae, ruptaque verba, procul. Ite procul lacrimae. non est medicabile vulnus, &nbsp; &nbsp; Injecta Lachesis quod facit atra manu. Quod si confusi mortalia corda dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Quirent ex aliqua parte levare malo, Vobiscum divae flerent Aganippides, & se &nbsp; &nbsp; Desertas sacro congemerent nemore. Vobiscum Latius planctu indulgeret Apollo, &nbsp; &nbsp; Tristiaque indignis rumperet ora modis. {{Versus|35}} Nam cui plus divae dederunt Aganippides? aut quem &nbsp; &nbsp; Complexus tanta est noster Apollo fide? Ipsa quoque adfleret pia Patria: Patria moestos &nbsp; &nbsp; Numquam siccando spargeret imbre sinus. Illa sibi hanc olim, virtutis conscia adultae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quamvis primaevam, legerat ipsa manum. [p. 16] Illa virum rebus prudens praefecit agendis: &nbsp; &nbsp; Et bene compositi pectoris acta probat. Purpura restabat. Mors inportuna diremit. &nbsp; &nbsp; Tot dotes una disperiere die. {{Versus|45}} Tot laudes periere, capax quas nominis alti &nbsp; &nbsp; Nutribat puro pectore sancta quies: Illa quies animi, fraudem fugientis & astus, &nbsp; &nbsp; Et non fucatae mentis amator honos. At nos, quod superest, memori sub corde repostum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nomen honoratis condimus exsequiis. Illic pectoribus spirantem semper in imis &nbsp; &nbsp; Egregio statuam sit statuisse Viro: Spirantem statuam, cui pro suffimine odoro &nbsp; &nbsp; Sit lyra, sit cantus, & bene gratus amor. {{Versus|55}} Hoc melius, Marseveni, celebrabere templo, &nbsp; &nbsp; Quam si marmorea cultus in aede fores. Diruit humanos aetas spatiosa labores, &nbsp; &nbsp; Aut focus, aut rapidi vis truculenta maris: At nullas umquam metuent monumenta ruinas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quae bene sacrata mentis in arce vigent. [p. 17] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber secundus. === ====Elegia I. Ad Christum Servatorem. ==== <poem> H AEC tibi, Christe Deus, cordis suspiria fracti, &nbsp; &nbsp; Has tibi non fictas, optime, libo preces. Sis bonus, o, facilisque mihi, quem languor adesum, &nbsp; &nbsp; Quem torret lenti vis inimica mali. {{Versus|5}} Viscera (tu nosti) tabem traxere profundam: &nbsp; &nbsp; Desunt officio languida membra suo. Mens quoque pressa stupet longi fuligine morbi. &nbsp; &nbsp; Una super spes est in bonitate tua. Non tamen ut vivam, te deprecor; utve recentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jucunda liceat ducere luce moram. Tu pro jucundis dabis optima: sic tibi mos est, &nbsp; &nbsp; Numinis offensi cum petit aeger opem. [p. 18] Accipe me miserum; gremio, pater, accipe dulci: &nbsp; &nbsp; Et prosit patrii nominis aura mihi. {{Versus|15}} Sum tuus, ac dextrae labor istius. Accipe, Christe, &nbsp; &nbsp; Accipe, qui semper supplicat esse tuus. Hoc ego non merui: sed nec meruere priores, &nbsp; &nbsp; Quorum supplicio noxa piata tuo est. Tota tua haec pietas, tua tota est gratia, quae nos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Stelligera aeterni collocat arce poli. Me quoque cum multis crudeli morte redemtum, &nbsp; &nbsp; Christe, tui sacro sanguine scribe gregis. Simque ego materies laudandi nominis una; &nbsp; &nbsp; Simque ego militiae pars quotacunque tuae. {{Versus|25}} O ubi tuta quies! ubi dulce sonantibus hymnis &nbsp; &nbsp; Turba creatorem concinit omnis herum! O ubi lux aeterna, & purae gaudia mentis, &nbsp; &nbsp; Et nitor, & nulla sordida nube dies! Quod si forte sacro nondum maturus Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Censeor, & nondum sat tibi mundus ego: Da vires miserate novas; da corporis artus, &nbsp; &nbsp; In qu&#238;s sana olim mens habitare queat. Sic quoque pro vita te deprecor: hanc usuram &nbsp; &nbsp; Luminis ab miti sic quoque patre peto. {{Versus|35}} Quod superest, totum dabitur tibi. Tu mea merces, &nbsp; &nbsp; Tu dos, tu requies, tu labor, unus eris. [p. 19] Te fidibus celebrare novis, tibi dicere laudes &nbsp; &nbsp; Mens ardet, radio numinis icta tui. Grande lyrae precium, rerum cecinisse potentem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Per quem mortales, quod sumus, omne sumus. </poem> ====Elegia II. In Laurentii Bakii poemata sacra.==== <poem> Q UANTA tuas animat, Baki, facundia chordas! &nbsp; &nbsp; Quantus & in sacro carmine spirat honos! Non hi Pegaseo veniunt de fonte liquores: &nbsp; &nbsp; Jordanis Musas abluit unda tuas. {{Versus|5}} Sive canis fidos castae Sulamitidis ignes; &nbsp; &nbsp; Uror, & exuviae sunt amor ille meae. Ille amor, ille pudor, caelo demissus ab ipso, &nbsp; &nbsp; Quam nil terrenae lubricitatis habet! Seu pater Amramides, ductis e gurgite turmis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Victoris laudes cantat & arma Dei; Adspicio mersasque acies, mersosque tyrannos, &nbsp; &nbsp; Sceptraque Erythraeo fracta natare mari. [p. 20] Ora Deus movet ipse viro, dictatque canenti &nbsp; &nbsp; Quae velit a longa posteritate coli. {{Versus|15}} Seu pius Hilkiae sanguis delicta suorum &nbsp; &nbsp; Luget, & in lacrimis solvitur ipse suis; Mens cadit, & trepidos horror mihi concutit artus, &nbsp; &nbsp; Haeret & attonito lingua retenta metu. O Solyme, o adyta, o sacrae ferale cadaver &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Urbis, &, heu, templum quod fuit ante, cinis! Cuncta cruentato quae milite proruit Assur; &nbsp; &nbsp; Hei mihi, non isto digna alimenta rogo. Haec cecinit vates, & fletibus ora rigavit: &nbsp; &nbsp; Sanguis erant lacrimae, lumina sanguis erant. {{Versus|25}} Non ita praecipitantur aquae, cum montibus altis &nbsp; &nbsp; Liquuntur positae sole tepente nives: Non ita, cum nigris proruptus nubibus imber &nbsp; &nbsp; Irruit in flores, & sata laeta metit. Parte alia plenusque Deo certusque futuri &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Amosides saevas intonat ore minas, Ultricesque manus scelerum, dominosque superbos, &nbsp; &nbsp; Lapsurasque brevi vaticinatur opes. Prosperiora vocant. duris quid Amazonas armis &nbsp; &nbsp; Feminea video bella movere manu? {{Versus|35}} Non hae trans Tana&#239;m, non hae trans Phasidis amnem, &nbsp; &nbsp; Aspera peltato praelia Marte gerunt. [p. 21] Causa jubet melior, pietasque & cognita virtus: &nbsp; &nbsp; Ipse jubet causa pro meliore Deus. Pugnat & ipse Deus pariter. desecta tyranni &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cervix captivam sanguine lavit humum. Zizara, pone minas. clavo transfixa trabali &nbsp; &nbsp; Tempora non magna femina mole premit. At vos Bakiades, castissima Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; Tam bene quae sacrum sollicitatis ebur; {{Versus|45}} Cingite Idumaeis victura po&#235;mata palmis: &nbsp; &nbsp; Non facit ad vestram laurea Graja chelyn. </poem> ====Elegia III. Ad villam Marseveniam. ==== <poem> R URIS honos vicini, o Marsevenia Tempe, &nbsp; &nbsp; Digna nec antiquis cedere Thessalicis, Quis me iterum blandi sistat prope fluminis undam? &nbsp; &nbsp; A&#235;rii quis me frondibus in nemoris? {{Versus|5}} O molles aurarum animae, trepidique susurri, &nbsp; &nbsp; Dulcis & annosis umbra sub ilicibus, Vosne ego Pieriis dubitem componere silvis? &nbsp; &nbsp; Tene ego Pegaseo, Vechta pater, latici? [p. 22] Vechta pater, molli crinem circumdate musco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pinguia qui tenero murmure prata secas: Qui liquida virides reddens in imagine silvas &nbsp; &nbsp; Ludis ad umbrosos Na&#239;adum thalamos: Per te multiplici gaudet vicinia foetu, &nbsp; &nbsp; Per te non uno munere dives humus. {{Versus|15}} Te Venus ante alios Belgarum diligit amnes: &nbsp; &nbsp; Tu quoque, diligeret quem Venus, unus eras. Se tibi plurima Nympha vovet, praeque urbis honore &nbsp; &nbsp; Otia pacati mollia ruris amat. At tu tranquillo vectus, pulcerrime, lapsu &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Occultas ignes dissimulasque novos. Hoc erat, hoc ipsum, cur te torpere deceret: &nbsp; &nbsp; Ista mora est flammis officiosa tuis. Interea spectas oculos, vultumque, manusque, &nbsp; &nbsp; Dum spectat lymphas ipsa, probatque, tuas. {{Versus|25}} Atque aliqua indigenis Aegle comitata puellis &nbsp; &nbsp; Portat ad agrestes florea serta Deos. Atque aliquis patria per gramina mulcet avena &nbsp; &nbsp; Securus niveas Alphesiboeus oves. Audit, & e viridi ramo respondet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ah nimium diro crimine docta queri. Hic ego te certe, soror o nitidissima Phoebi, &nbsp; &nbsp; Non reor invitas ducere saepe moras. [p. 23] Namque ubi tu dulces radios in lumine puro &nbsp; &nbsp; Exseris, & picta sidera nocte micant; {{Versus|35}} Non hic Haemonio feralia murmura rhombo &nbsp; &nbsp; Inficiunt vultus, candida Diva, tuos. Non mala pallentes bustis anus evocat umbras: &nbsp; &nbsp; Saga nec arcanos vertitur ad numeros. Sed liquido Procne plectro, doctaque puellae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Voce sonant, tacitas & remorantur aquas. Ah quoties, quamvis clarus dulcedine cantus, &nbsp; &nbsp; Obticuit dulci carmine victus olor! Ah quoties illo captum modulamine Vechtam &nbsp; &nbsp; Immemorem caeptae vidimus ire viae! {{Versus|45}} Inde tot anfractus, longoque volumina cursu, &nbsp; &nbsp; Dum vitat lentis Nerea vorticibus. Pro speculo tremulas praebet tibi, Cynthia, lymphas &nbsp; &nbsp; A radiis amnis lucidus ipse suis. Nox abiit. laetos sectemur, Delia, campos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haec tua militia est: hic tibi fervet opus. Seu timidum canibus leporem, seu casse volucres, &nbsp; &nbsp; Sive juvat plumbo praemia parva sequi; Seu tenui celerem cyprinum ducere seta; &nbsp; &nbsp; Haec quoque tutelae sunt, vaga Diva, tuae. {{Versus|55}} Sed neque fraternas ideo dediscimus artes: &nbsp; &nbsp; Da veniam: fratris sic quoque turba sumus. [p. 24] Ille Aganippeis saepe Aurea Saxa viretis &nbsp; &nbsp; Mutat, & Aonio Martia prata jugo. Illum muscosis formosae Na&#239;des antris &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Saepe vident docta plectra movere manu. Quid mirum? Latii dos Marsevenia Phoebi &nbsp; &nbsp; Est Domus: antiquas ille tuetur opes. Vive Domus longum sanctissima: vivite silvae, &nbsp; &nbsp; Fluminis umbrosae vivite deliciae. {{Versus|65}} Et me, qui sensus vobis animumque relinquo, &nbsp; &nbsp; Mansueto memores excipite hospitio. </poem> ====Elegia IV. In Arnoldi Monenii poemata.==== <poem> S IMICHIDAE calamos ac Doridos orgia Musae &nbsp; &nbsp; Obduxit tacito longa senecta situ. Et fontes, Arethusa, tuos dulcesque recessus &nbsp; &nbsp; Horridus occluso numine squalor habet. {{Versus|5}} Quique prius sacras mulcebant cantibus umbras, &nbsp; &nbsp; Obticuit flavo cum Corydone Mycon. [p. 25] Nec spes jam super ulla, nemus lustrare canorum, &nbsp; &nbsp; Aut desueta suas ducere in antra Deas. Quis putet? ad gelidos nova nascitur Enna triones, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exsistitque novis Himera dulcis aquis. Trinacrii pastoris opes tibi, culte Moneni, &nbsp; &nbsp; Detulit a Siculis rustica Musa jugis; Et peram, & fulvo baculi splendentis ab aere &nbsp; &nbsp; Munus, & Oebalia cum genetrice Thoum; {{Versus|15}} Et vitulum dulci cum matre, levesque capellas, &nbsp; &nbsp; Et mulctram niveo nunc quoque lacte gravem. Accedit, donis pretiosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Illa Syracosio fistula trita seni: Fistula vel Pani non inficianda Lycaeo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Pinea semiferum cui tegit umbra caput; Fistula, Mantous quam dum sibi Tityrus aptat, &nbsp; &nbsp; Ascreae numeros vicit, & orsa, lyrae. Hanc digitis, hanc voce animans, dulcissime pastor, &nbsp; &nbsp; Sicania Batavos elicis arte modos. {{Versus|25}} Gaudent insolita tactae dulcedine silvae, &nbsp; &nbsp; Et demulsa novis versibus antra sonant. Antra sonant hirsuta, sonat cum frondibus Echo &nbsp; &nbsp; Mobilis, & gelidum quae quatit aura nemus. Et Salae virides ripae, campique Tubantum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et maris in rauco murmure laeta Thetis. [p. 26] O veterum revocator opum, nova fama vetusti &nbsp; &nbsp; Carminis, o grati muneris auctor ave. Cantor ave facunde, tuis nove saltibus Orpheu, &nbsp; &nbsp; Optime bucolici carminis auctor ave. {{Versus|35}} Tu primus faciles docuisti jungere cannas, &nbsp; &nbsp; Tu mulcere novo carmine primus oves: Tyrrhenamque tubam gracili mutare cicuta, &nbsp; &nbsp; Et trahere agrestes ad sua sacra Deos: Panaque cum satyris quercu lustrare sub alta &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Primus, & oblitam lacte piare Palem: Primus in umbroso convivia ducere luco, &nbsp; &nbsp; Et veteri testa promere dulce merum; Primus ad Arcadiam juvenem nudare palaestram, &nbsp; &nbsp; Primus inexperto fingere more choros. {{Versus|45}} O pecudes! o rura! o simplicis otia vitae, &nbsp; &nbsp; Et contenta tuis dotibus alta quies! O non abrupti mollissima munera somni, &nbsp; &nbsp; Quaeque susurrantem praetegis arbor aquam! Muscosaeque specus, & docti canna Monenii, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et volucrum dulci gutture dulce melos! Sit mihi vobiscum gelida requiescere in umbra, &nbsp; &nbsp; Sit super infusis membra levare vadis: Jamque chelidonio fultum thymbraque virente &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli ponere corpus humo; [p. 27] {{Versus|55}} Jamque sub annosa meditari carmina fago, &nbsp; &nbsp; Quae legat in tenero cortice scripta Dryas. Sit duri fesso Martis fessoque viarum &nbsp; &nbsp; Mitibus Aonidum posse vacare choris; Donec maturis inspargens tempora canis &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Obrepat passu tarda senecta gravi. Tum si me teneri suspiret arundo Monenii, &nbsp; &nbsp; Jam nihil est ultra cur querar: aura vale. </poem> ====Elegia V. In fragmenta operum Q. Ennii, denuo edita a Francisco Hesselio.==== <poem> Q UINCTE pater, triplici accipimus quem corde fuisse, &nbsp; &nbsp; Moeonide saecli prodigiose tui; Pave Samo; veterem Euphorbi mentite figuram; &nbsp; &nbsp; Pythagora in formas saepe renate novas; {{Versus|5}} O utinam possis post ultima fata renasci, &nbsp; &nbsp; Atque animi ingentes promere divitias! [p. 28] Qualem Sardois miratus Porcius agris &nbsp; &nbsp; Mutavit Latio verba Pelasga sono. Qualem Scipiades fracta Carthagine victor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Audiit heroa grande sonare tuba; Aut gravis orchestrae quatientem pulpita versu, &nbsp; &nbsp; Quantus in Aeschyleo spiritus ore tonat: Aut soccum tentare, & inexspectata Latinis &nbsp; &nbsp; Auribus indocili reddere verba modo; {{Versus|15}} Et Satyros nudare leves, Faunosque procaces, &nbsp; &nbsp; Et condire novo seria prisca sale, Et Siculum Latiae monstrare Euhemeron Urbi, &nbsp; &nbsp; Unde suos novit fabula Graja Deos. O utinam! nunc te lacerum crudeliter ora, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nunc mutilum cunctis artubus adspicimus. Quis putet hoc? EnnI tanto de corpore pauca &nbsp; &nbsp; Frusta, Vetustatis dente peresa jacent: Foeda situ, & longa labentia frusta senecta, &nbsp; &nbsp; Vix tenues magnis manibus inferiae. {{Versus|25}} Atque equidem dudum periisses funditus omnis, &nbsp; &nbsp; Ni pia discerpto dextra tulisset opem: Dextera magnanimi numquam reticenda Columnae, &nbsp; &nbsp; Maximus Euboicae nobilitatis honos. Clare Columna, Columna rei stator alme Latinae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Lucida Pierii gemma, Columna, chori; [p. 29] &nbsp; &nbsp; Per te stat Rudiis decus & sua fama Camenis; Tu cineres, sancti tu legis ossa senis. &nbsp; &nbsp; Tu male disjectos artus divolsaque membra &nbsp; &nbsp; Artifici nexu jungere certus ades. {{Versus|35}} Sic quondam Hippolytum pavidi per curva jugales &nbsp; &nbsp; Litora in Actaeis diripuere jugis. Illum autem proles Paeania, amorque Dianae &nbsp; &nbsp; Incolumem a leti limine restituit. Et nunc Indigetes inter, non numine ficto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Albano colitur Virbius ipse lacu. Macte animi, Vir magne, aeterni macte laboris. &nbsp; &nbsp; Nil, te si cupiat laedere, livor aget. Et tamen ista tuae benefacta inlustria curae &nbsp; &nbsp; {{Versus|Heu facinus!) coepit rodere tempus edax. {{Versus|45}} Rara tui sudoris erant monumenta: nec usquam &nbsp; &nbsp; Parebat doctae sedulitatis opus. Vix licuit cupidis Clariae cultoribus artis &nbsp; &nbsp; Usurpare oculis teque, tuamque manum. Si quis eras (ubi eras haud inveniende?) premebat &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invida te caeco bibliotheca sinu. Non tulit hoc virtus Hesselia, teque tenebris &nbsp; &nbsp; Ereptum luci restituit Latiae. Et pugnatricem vivaci carmine Musam, &nbsp; &nbsp; Et laudes voluit perpetuare tuas. [p. 30] {{Versus|55}} Gaude, si quid amas virtutem, magne Columna: &nbsp; &nbsp; Adserta est operi vitaque luxque tuo. Quidquid longinqui detrivit temporis aetas, &nbsp; &nbsp; Reddidit Hesselii nunc pia cura mei: Hesselii pia cura mei, quem baccare pura &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Lustratum Orchomeni lavit in amne Charis; Cui Venus ex alto nascenti risit Olympo, &nbsp; &nbsp; Et sua certatim dona dedere Deae. Floreat, ut dignum est, & longa laude fruatur &nbsp; &nbsp; Hesselii pietas officiosa mei! {{Versus|65}} Ipse senex juvenes rursum induat Ennius annos; &nbsp; &nbsp; Et tu de tumulo plaude, Columna, tuo. [p. 31] </poem> ====Elegia VI. Ad Sebastianum Kortholtum, <i>Professionem Po&#235;sios in Illustri Holsatorum Academia Kiloniensi laetissimis auspiciis ingredientem.</i>==== <poem> C LARA patris clari soboles Kortholte, perenni &nbsp; &nbsp; Jugis amicitiae foedere juncte mihi; O bene, quod patrius sibi te delegit Apollo, &nbsp; &nbsp; Qui facias casta sacra Latina manu; {{Versus|5}} Quod pia Mnemosyne favit tibi, Principe dextro, &nbsp; &nbsp; Creditaque est curae Cimbrica Musa tuae! Grande rudimentum primaevae flore juventae &nbsp; &nbsp; Ponis, in aetatis limine paene vetus. Sic decet. elisis Tirynthius anguibus infans &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invictum tenero prodidit ore Jovem. Et Semelae proles vix pubescente sub aevo &nbsp; &nbsp; Indica thyrsigera contudit arma manu. Tu quoque Barbariae calcatis impiger hydris &nbsp; &nbsp; Illaesum referes victor ab hoste pedem. {{Versus|15}} Nec rudis ad tales, juvenum fortissime, pugnas, &nbsp; &nbsp; Aut insueta novus miles ad arma venis. [p. 32] Neu te, quod duri provincia plena laboris, &nbsp; &nbsp; Sumta quod est humeris sarcina magna tuis, Quodque fremunt torva vervecum fronte manipli, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Terreat. auctores mens habet ista Deos. Strenuus i contra: tam fortibus acta lacertis &nbsp; &nbsp; Quamlibet audaces proruet hasta globos. Nec tu crede tuae pretium marcescere palmae, &nbsp; &nbsp; In qua proludit prima juventa sibi. {{Versus|25}} Scilicet his ingens quondam Morhosius orsis &nbsp; &nbsp; Ingenii coepit promere ditis opes. Muhlius his crevit, sacri decus ordinis altum, &nbsp; &nbsp; Muhlius ingenio maximus, arte pari. Tu quoque subcresces: sic auguror: & tua tantis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Non impar junges nomina nominibus. Rumpere livor iners, turpissime rumpere Livor. &nbsp; &nbsp; Quid prodest, morem dissimulare tuum? [p. 33] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber tertius. === ====Elegia I. Ad Joannem Sixium, urbis Amstelaedamensis consulem <i>de vino ad se misso.</i> ==== <poem> C ARMINA quod cari, Sixi facunde, sodalis &nbsp; &nbsp; Donasti, veteris hoc pietatis erat. Nec satis id visum: superaddis amabile rarae &nbsp; &nbsp; Floribus Aonidum pignus amicitiae, {{Versus|5}} Lecta sub Argolici foecundo sidere caeli &nbsp; &nbsp; Munera bis nati laetitiamque Dei. An quia delicias Pindi commendat Iacchus, &nbsp; &nbsp; Nec facit ad Clarias sobria lympha dapes? [p. 34] An quia certa sumus Bacchi tutela po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Percussi gemino pectora nempe Deo? Ut tuus irradiat cyathumque manumque Lyaeus! &nbsp; &nbsp; Ut salit, ut multo fervidus igne rubet! Sic puto sic rubuit, cum saevi fulminis alae &nbsp; &nbsp; Afflarunt uterum, Sidoni caesa, tuum: {{Versus|15}} Cum puerum multo ferventem pulvere & igni &nbsp; &nbsp; Cissusae gelidis abluit unda vadis. Nunc quoque Liber amat Nymphas: en ipse colorem &nbsp; &nbsp; Induit, & liquidae more relucet aquae. Talia Maeonii cepit carchesia Bacchi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amissas Pastor qui modo flebat apes. Tali Neritius lusit Cyclopa veneno, &nbsp; &nbsp; Cui pretium dubiae vina salutis erant. Tale suo nectar fert Te&#239;a Musa Bathyllo, &nbsp; &nbsp; Pressanti sociis praela Cupidinibus. {{Versus|25}} Nec meliora dabat calathis Ariusia plenis, &nbsp; &nbsp; Daphni, tuus niveas Tityrus inter oves. Palmite ab hoc maduit, cum dixit Horatius Evo&#235;, &nbsp; &nbsp; Et cecinit Nymphas, capripedumque choros; Discentes Nymphas, & capripedes intentos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nysaeum cupida combibere aure melos. Me quoque, me faciunt, Sixi, tua vina po&#235;tam; &nbsp; &nbsp; Et vetus ille animi serpit in ima calor. [p. 35] Frondentes hederae, Semele&#239;a serta, corollam &nbsp; &nbsp; Nectite, quae crines ambiat apta meos. {{Versus|35}} Attonitum varia succinctus nebride pectus &nbsp; &nbsp; Devia Parnasi per juga solus agor. Liber &#239;o, bellator &#239;o, quid concava cessant &nbsp; &nbsp; Tympana? quid rauco cornua curva sono? Accipe me choreis comitem, Pater: accipe Nyseu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum calet afflatu mens agitata tuo. Quid fugis, o Evan? quid sola in rupe vagantem &nbsp; &nbsp; Deseris, atque alio tramite lyncas agis? Hic neque sunt vini fontes; nec candida lactis &nbsp; &nbsp; Flumina; nec medio Naxos odora mari. {{Versus|45}} Et mihi pulvereo aret jam lingua palato. &nbsp; &nbsp; Pelle, age, pelle novam, Graja saliva, sitim. </poem> ====Elegia II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D ELICIUM Phoebi, Phoebi nova gloria, Franci; &nbsp; &nbsp; Pegasidum, Franci, sed mage noster amor; Vivis, & ex animi procedunt omnia voto, &nbsp; &nbsp; Et tibi cum Musis mutua spondet Hymen? [p. 36] {{Versus|5}} Spondeat o utinam, voto potiaris ut omni, &nbsp; &nbsp; Simque ego laetitiae pars quotacumque tuae: Et mea festivas incendant carmina taedas; &nbsp; &nbsp; Simque ego Pierio multus in ore tibi! Nec, reor, ut patriis longe de finibus absum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Broukhusii poteris non memor esse tui. Quem nunc emenso per tot discrimina cursu &nbsp; &nbsp; Urbs Trever&#251;m fido suscipit hospitio: Urbs Trever&#251;m, Latio non inficianda Tonanti, &nbsp; &nbsp; Et Themidis Latiae Pegasidumque domus. {{Versus|15}} Indigetes salvete, loci, Geniique locorum, &nbsp; &nbsp; Et quaecumque tuos occulis, herba, Deos. Antiqui salvete Lares, salve inclita Mater, &nbsp; &nbsp; Et mihi felici sis bene tacta pede. Pars ego sum Batavo de sanguine; pars ego, Diva, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De tibi tam juncta non inhonora manu. Seu tua Germanos jactant cunabula patres; &nbsp; &nbsp; Hercynii nemoris nos quoque turba sumus. Sive Arelatensem Francas juvat ire per urbes; &nbsp; &nbsp; Est quoque de Franco sanguine nostra domus. {{Versus|25}} Seu Romana tuum commendant foedera nomen; &nbsp; &nbsp; Nos etiam Fratres Martia Roma vocat. Et nunc communi bellorum exercita casu &nbsp; &nbsp; Communi adversas foedere frangis opes. [p. 37] Ut juvat intonsos vicino a flumine montes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Scandere, & in viridi secubuisse jugo! Ut juvat annosa meditari carmen in umbra, &nbsp; &nbsp; Et faciles calamo sollicitare Deas! Nec caret afflatu locus hic, ab Apolline nomen &nbsp; &nbsp; Mons habet, antiqua religione sacer. {{Versus|35}} Illic structa sibi quondam delubra tenebat &nbsp; &nbsp; Cynthius, abrupto vix adeunda jugo. Tum Veneris dominae simulacrum ex arte vetusta &nbsp; &nbsp; Ostentat magna primus ab urbe lapis. Quam quondam certa fudisse oracula voce &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Fama est, & veteres testificantur avi. Plurima quin etiam Latios spirantia vultus &nbsp; &nbsp; Aera sub egesta repperiuntur humo. Quid Circos loquar, & magni vasta Amphitheatri &nbsp; &nbsp; Rudera, ruderibus ipsa sepulta suis? {{Versus|45}} Quid veteres aras, quas muri in parte reducta &nbsp; &nbsp; Et Dea silvipotens, & Deus Arcas habet? Nec desunt templis caeli miracla recentis, &nbsp; &nbsp; Qualia Phidiacae perpoliere manus; Aut Lysippaea viventia marmora dextra; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aut positus docta Mentoris arte lapis. Aedis adorandae media decus urbe superbit, &nbsp; &nbsp; Fanaque cum Nato proxima Mater habet. [p. 38] Multa latus circum moribundi languet imago, &nbsp; &nbsp; Multa stat artifici picta tabella manu. {{Versus|55}} Illic compositas venereris in ordine mitras, &nbsp; &nbsp; Sacraque defunctis marmora principibus. Illic marmoreum lentus mirere cadaver: &nbsp; &nbsp; Ossa vides tantum: cetera tempus habet. Cedite, quae solers laudavit signa vetustas. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Artis erat, summam dissimulare sui. Vidit; &, ut vidit, Mors admirata figuram, &nbsp; &nbsp; Tam similis, dixit, unde ego facta mihi? Est & venandi non infoecunda voluptas. &nbsp; &nbsp; Ire lubet. campo jam lepus ipse vocat. {{Versus|65}} Ite canes mecum: cursu plumboque sequemur: &nbsp; &nbsp; Non male militiae congruit iste labor. Inde petam fontes, multaque madentia lympha &nbsp; &nbsp; Jugera, & eruptae fertile murmur aquae. Invitant somnum volucres; volucrumque querelas &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et Zephyri lenes ipsaque silva juvat. Ramus adulantem jucundo flamine ramum &nbsp; &nbsp; Mulcet: odoratis floribus undat humus. Sic premit intacti calicem Cytherea ligustri, &nbsp; &nbsp; Idalio quoties secubat in nemore, {{Versus|75}} Sic dulci Ascanium raptum per inania furto &nbsp; &nbsp; Purpureis Charites composuere rosis. [p. 39] Et molles puerum circa duxere choreas, &nbsp; &nbsp; Spargentes pullis lilia cum violis. Tunc subit Hagani facies pulcerrima saltus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Materies nostris non operosa jocis: Tunc nemus Harlemium, Batavi tunc otia Nerei, &nbsp; &nbsp; Tunc ruris species deliciosa tui: Et quidquid tecum solitus peragrare reliqui; &nbsp; &nbsp; Et quaecumque animo grata fuere prius. {{Versus|85}} Tunc neque me tangit Treveri clementia caeli; &nbsp; &nbsp; Nec Zephyri molles, silva nec uda movet. Moestus ad Amstelios avertor solus amicos, &nbsp; &nbsp; Et Trajectini rura beata soli. Inque tuos dum suspiro, dulcissime, vultus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Sum memor absentis, vix memor ipse mei. Sed quoniam tetricae sic decrevere Sorores, &nbsp; &nbsp; Candida nec vitae sunt data fila meae; Ipse meas solor curas, plebemque perosus &nbsp; &nbsp; Auferor in Clarii Pythia templa Dei. {{Versus|95}} Et gracili blandum modulatus arundine carmen &nbsp; &nbsp; Ipse mihi auditor, ipse po&#235;ta vaco. Nunc pastoralis calamo delector avenae, &nbsp; &nbsp; Et sedeo saturas dux bonus inter oves. Nunc, ubi me durus silvis amor exigit altis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occlusas dominae conqueror ante fores. [p. 40] Nec piget annales & prisca revolvere secla, &nbsp; &nbsp; Armorum varias nec didicisse vias. Et Regum modo fortunas compono, measque; &nbsp; &nbsp; Et minus hinc videor Regibus esse miser. {{Versus|105}} Otia sic fallo, sic fallunt otia lucem, &nbsp; &nbsp; Sic languet serus emoriturque dies. Haec inter tua si me visat epistola, Franci, &nbsp; &nbsp; Leniet exilii taedia multa mei. Omnia sic cedant feliciter, & modo quanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Est mihi vester amor, sit tibi noster amor! </poem> ====Elegia III. Ad Nicolaum Heinsium. ==== <poem> T E tuus Hannonia Broukhusius Urbe salutat, &nbsp; &nbsp; O Heinsi, o Clarii duxque decusque chori. Quamque tibi mallet praesens offerre camoenam, &nbsp; &nbsp; Offeret inculta charta notata manu. {{Versus|5}} Sed tamen agnosces carae vestigia dextrae; &nbsp; &nbsp; Parsque mei tecum parva laboris erit. Erubui (fateor) tenuis molimina curae &nbsp; &nbsp; Mittere; propositum mensque reliquit opus. [p. 41] Ipsa reclamabat, me declinante, voluntas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et pius audacem compulit esse pudor. Sic, ubi sacrificos major decet hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Placavit faciles agna tenella Deos, Autumnoque suo, lectis de vite racemis, &nbsp; &nbsp; Concidit Ogygio victima parva Deo. {{Versus|15}} Cum tibi sit virtus alto contermina caelo, &nbsp; &nbsp; Affectu tangi non meliore potes. At mihi si pleno spiraret numine Paean, &nbsp; &nbsp; Plenior in titulos surgeret ara tuos. Tunc ego tranquilli formosa ad flumina Leccae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua caput in lentis condit arundinibus, Erigerem Pario dives de marmore templum, &nbsp; &nbsp; Quale Paphos Veneri fecit amoena suae: Quale suo rupes servat Parnasia Phoebo; &nbsp; &nbsp; Quale Jovi stadio nobilis Elis habet. {{Versus|25}} Ipse tenens laurum, lauro cohibente capillos, &nbsp; &nbsp; Stares Getuli nobile dentis opus. Aureus in longa flueret cervice capillus; &nbsp; &nbsp; Aurea Latois plectra darem digitis. Fulgerent circum Latii, tua cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Portantes sacrae civica serta comae. Quique tibi vitam, tibi se debere fatetur, &nbsp; &nbsp; Princeps purpurei doctor Amoris erit, [p. 42] Naso, pater Musarum, & Cypridis ultima cura, &nbsp; &nbsp; Pegaseo Naso pectora plenus aqua. {{Versus|35}} Et qui Smyrneae certans de munere palmae &nbsp; &nbsp; Transtulit ad Latios Troc&#239;a fata Deos: Quique tuos, Brimo, raptus luctumque parentis, &nbsp; &nbsp; Pulsaque Taenariis sidera dixit equis: Quique canit fulvae Nephele&#239;a vellera lanae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Phasiaque Haemoniam ducit in arva manum: Et cui perpetuus foculo deposcitur ignis; &nbsp; &nbsp; Et qui Callimachi molle secutus iter; Et Christi qui scita sacro Prudentius ore &nbsp; &nbsp; Propugnat, castae Religionis amor; {{Versus|45}} Atque alii centum: quorum quod reddita vita est, &nbsp; &nbsp; Praestitit ingenii lima perita tui. Ipse ego cum vittis, cum longa veste, sacerdos &nbsp; &nbsp; Costum & Oronteo munera ture feram. Bisque die Genioque tuo Genioque parentis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Fiet ad Aonias, me praeeunte, fores. Illius niveo conspergam lacte sepulcrum; &nbsp; &nbsp; Et nova serta meis plexa dabo manibus. Illius sanctos venerabor carmine manes, &nbsp; &nbsp; Irriget ut venas purior unda meas: {{Versus|55}} Et mihi dulce melos facili nascatur in ore: &nbsp; &nbsp; Sic ego te, magno sic patre dignus ero. [p. 43] Quali formosam permulsit carmine Rossam, &nbsp; &nbsp; Cumque illa campis lusit in Idaliis. Qualia felici furto sublecta Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Matris jucundis tinnit in auriculis: Quale tibi vacuae nemus ad geniale Vianae &nbsp; &nbsp; Delius arguto gutture dictat olor. Quo feror ah demens? quae blanda insania mentem &nbsp; &nbsp; Ludit, & a&#235;riis dat mea vota Notis? {{Versus|65}} Mi sat erit, sacra dum tu spatiaris in umbra, &nbsp; &nbsp; Phoebeos docili combibere aure modos: Et citharae strepitum lucis captare sub altis, &nbsp; &nbsp; Qua tremit ad citharam mobilis umbra tuam. Tum mihi plebeiae parient fastidia curae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Inque novas artes & nova sacra ferar. Forsan & audebo (nisi fallunt omina mentem) &nbsp; &nbsp; Condere quod culto possit ab ore legi. Felices umbrae, fortunatissima silva, &nbsp; &nbsp; Lymphaque pumiceis prosiliens scatebris, {{Versus|75}} Et virides ripae, sanctique silentia luci, &nbsp; &nbsp; Quaeque nites sudo lumine pura dies! Accipe, terra beata, meos (te dignor) amores &nbsp; &nbsp; Heinsiacas lauros Heinsiacamque chelyn. Depositumque De&#251;m serva, qui carmine & arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Provocat antiquos, vicit ut ante novos. [p. 44] </poem> ====Elegia IV. Ad Joannem Georgium Graevium. ==== <poem> U LTRA pollicitum, fateor, carissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Defuit officio nostra Thalia suo. Ne tamen idcirco (culpam nam deprecor istam) &nbsp; &nbsp; Arguar absentis non meminisse tui. {{Versus|5}} Hoc nolit Phoebusque pater, doctaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & Veneri proxima cura Charis. Hoc vetet Atlantisque nepos, & conscius Evan, &nbsp; &nbsp; Et quidquid doctas jungit amicitias. Te sistunt animo, te menti cuncta reducunt: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Te quamvis oculus non videt, illa videt. Sive manum poscunt castrensia munia; sive &nbsp; &nbsp; Diluimus curas flore, Lyaee, tuo: Occursat species dilecti plurima Graevii; &nbsp; &nbsp; Inque oculis semper, semper in ore mihi est. {{Versus|15}} Sive animum doctis juvat oblectare libellis: &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore versat amor. Ille tuae campus laudis, tua fama, Georgi, &nbsp; &nbsp; Immemorem Suadae non sinit esse tuae. [p. 45] Nec semel (Aonidum communia numina testor) &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine te volui demeruisse novo. Verum inter strepitusque vir&#251;m sonitusque tubarum &nbsp; &nbsp; Quis locus Aoniis lusibus esse potest? Nunc, furtiva mihi cum praestitit otia Mavors, &nbsp; &nbsp; Phocidis ad lucos, Grajaque rura feror. {{Versus|25}} Nunc animum dulci labor est componere cantu, &nbsp; &nbsp; Et trahere hibernum carminis arte diem. Non tamen ut magni victricia Principis arma &nbsp; &nbsp; Condere Maeonii moliar oris opus. Quod licet, innocuos vacui modulamur amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et responsurum sollicitamus ebur. Et nunc blanditias, placitae nunc jurgia formae &nbsp; &nbsp; Dicimus, & quidquid dictat amoenus Amor. Et modo Romanum mens concipit enthea Phoebum; &nbsp; &nbsp; Et modo materno molliter ore sonat: {{Versus|35}} Vulnificosque oculos dulcique armata veneno &nbsp; &nbsp; Oscula Sicaniis ludit arundinibus. Te quoque (si possim) libeat, jucunde Georgi, &nbsp; &nbsp; Victurae fidibus condecorare lyrae. Sed nervos dedit ingenio Natura pusillos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et tu, quod nequeat crescere, nomen habes. Atque utinam has saltem nugas ac ludicra detur &nbsp; &nbsp; Sistere judicio carmina posse tuo! [p. 46] Munditiis placitura tuis cultuque decoro &nbsp; &nbsp; Sustineant Clarii templa subire Dei. {{Versus|45}} Aut utinam Trajectinam delatus in urbem &nbsp; &nbsp; Praesenti recitem qualiacumque tibi! Tu pariter Musas, pariter complexus amicum &nbsp; &nbsp; Ingenuae legeres otia pigritiae. Nec, scio, defugeres media sub mole laborum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Seria deliciis posthabuisse meis. Subductaeque sibi partem concederet horae &nbsp; &nbsp; Romani princeps Tullius eloquii: Tullius ille tuae lima nitidissimus artis; &nbsp; &nbsp; Artis opus rarum Tullius ille tuae. {{Versus|55}} Quem tu detersa longi rubigine saecli &nbsp; &nbsp; Restituis Romae, quo decet ore, suae. Qualem Palladiis Academi vidit in umbris &nbsp; &nbsp; Promentem sacras pectore Brutus opes: Damnantem quali stupuerunt fulmine Rostra &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Antonii natas ad scelus omne manus. Se tibi debebit Suadae venus ista Latinae: &nbsp; &nbsp; Tota tua haec virtus, laurea tota tua est. Nec te poeniteat critici, vir magne, laboris: &nbsp; &nbsp; Hoc dedit & Caro Tullius ante suo. {{Versus|65}} Fascibus adsurget Pompeji pagina Trogi; &nbsp; &nbsp; Et quod Caesareo nomine vivit opus; [p. 47] Ascraeusque senex; & vafri Lucius oris, &nbsp; &nbsp; Ille hominum Momus Lucius, ille De&#251;m; Quique alii plures (neque enim mihi dicere promtum est) &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ingenii produnt tot benefacta tui. Et tibi Tarpejo Musae de monte Latinae &nbsp; &nbsp; Docta Palatina tempora fronde tegent: Et titulum facient, SERVATO ROMA PARENTE. &nbsp; &nbsp; Haec illi vitam debuit, ille tibi. {{Versus|75}} Munere sic uno cum demerearis utrumque, &nbsp; &nbsp; Quis te Romani sanguinis esse neget? Dii proprium hoc faciant, Graevi: longumque fruatur &nbsp; &nbsp; Ille tuis curis, tu Cicerone tuo. </poem> ====Elegia V. In funere Nicolai Heinsii <i>literatorum ac po&#235;tarum principis.</i>==== <poem> S I potuit lacrimas Orpheus meruisse Dearum, &nbsp; &nbsp; Si Linus, Aonio fletus uterque choro; Demite odoratis genialia serta capillis, &nbsp; &nbsp; Pierides: laetis demite serta comis. [p. 48] {{Versus|5}} Flos & amor vester, vestrum decus Heinsius, ille &nbsp; &nbsp; Heinsius Eois notus & Hesperiis, Heinsius Ausonii certissima gloria Pindi &nbsp; &nbsp; Occidit. Exequias (sic decet) ite Deae. Tuque adeo scissis Elege&#239;a crinibus amens &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Desine solennes, ah miseranda, choros. Solve choros, miseranda. tuus, tuus Heinsius ille, &nbsp; &nbsp; Ille tui plausus unicus auctor, ubi est? Pro dulci cithara, teneri pro carminis arte, &nbsp; &nbsp; Taxus Hyanteas moereat ante fores. {{Versus|15}} Pro myrto fragili crinem lacrimosa cupressus &nbsp; &nbsp; Ambiat, ah luctus te monitura tui. Qualem te memorant olim moriente Tibullo &nbsp; &nbsp; Flebiliter scissis exululasse genis. Qualis eras, cum Peligni crudele po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In Getico funus litore duxit Amor. Ille Deos tecum confusus dixit iniquos, &nbsp; &nbsp; Cumque suis lacrimas miscuit ille tuas. Hanc quoque tempus erat longa deflere querela &nbsp; &nbsp; Jacturam, & tantis ingemuisse malis. {{Versus|25}} Non negat hoc Naso: non hoc tua fama Tibullus; &nbsp; &nbsp; Non negat hoc gelido Parrhasis alta polo. Parrhasis ad citharam stupuit Nasonis & Heinsii: &nbsp; &nbsp; Bisque peregrino plausit honore sibi. [p. 49] Ah quoties illis carmen modulantibus haesit; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec memor aerumnae jam fuit ipsa suae! Ah quoties Heinsii numeros mirata canoros &nbsp; &nbsp; Tam doctas voluit demeruisse manus! Nunc dolet, & vetitis mallet latuisse sub undis, &nbsp; &nbsp; Nuncia ne tanti sit sibi facta mali. {{Versus|35}} At tu, grande decus septem Regina trionis, &nbsp; &nbsp; CHRISTINA, invictis gloria major avis; Fama sub attonitas cum lurida venerit aures, &nbsp; &nbsp; Numquid ab admonitu mens tibi tristis erit? Tu cineres, Augusta, tui manesque po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ire sub infletam non patieris humum. Et Tuscum Tiberim & Latios testabere colles, &nbsp; &nbsp; Heinsiaden gemitus elicuisse tuos. Adspice, Pierias nemoralis Aricia frondes &nbsp; &nbsp; Exuit, & posito nuda stat umbra Deo. {{Versus|45}} Certatim Latii accurrunt longo ordine vates, &nbsp; &nbsp; Portantes cineri debita justa pio. Spargit odoratas Favoriti Musa corollas: &nbsp; &nbsp; Et magno manes Gradius ore vocat. Quin etiam tumulis vatum simulacra priorum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Isse ferunt fusis moesta per ora comis. Umbraque Chisiadae, tenerique Propertius oris, &nbsp; &nbsp; Creditur ad planctus exiluisse novos. [p. 50] Luget in exequiis demissis cornibus Arnus, &nbsp; &nbsp; Arnus Apollinea clarus ab arte pater. {{Versus|55}} Et, qua Maeonios longo secat agmine muros, &nbsp; &nbsp; Turbidus ipse suis volvitur a lacrimis. Ipse etiam niveos, en, Mincius inter olores, &nbsp; &nbsp; Et Pha&#235;tontei Nympha superba Padi, Sebethusque decens lato projectus in antro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad cineres plorant, Phoebe Batave, tuos. Quid loquar Amisium? Paderae quid flumen amoeni? &nbsp; &nbsp; Hic Paderam tangit Amisiumque dolor. Illos Fernandus, doctarum prima sororum &nbsp; &nbsp; Gloria, Castalias jussit amare Deas. {{Versus|65}} Et nunc ecce jubet magno dare justa po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Sertaque Castaliis humida de lacrimis. Haec tibi, sancte senex, vatum chorus omnis ademto &nbsp; &nbsp; Munera cum multo sacra dolore facit. Sed licet aeternis superaris saecula chartis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Totque tua vivant inclita scripta manu; Musaeas licet unus opes, licet unus amores &nbsp; &nbsp; Possideas, toto qua patet orbe dies; Non ingrata tamen pietas tibi nostra futura est. &nbsp; &nbsp; Debent se meritis carmina nostra tuis. {{Versus|75}} Graevius Ausoniis non ultima fama Camoenis, &nbsp; &nbsp; Graevius Argivo nobilis eloquio, [p. 51] Graevius extincti plorabit funus amici: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos cineres, jam pius ossa legit. Jam tibi Franciacae sacrant lugubria Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Carmina, & aeternis busta notanda modis. Non alio velles laudari dignius ore: &nbsp; &nbsp; Non posses alio dignius ore cani. Ipse ego, curarum nuper pars blanda tuarum, &nbsp; &nbsp; Manibus inferias & mea sacra dabo. {{Versus|85}} Nec tibi de Pario speciosum marmore bustum, &nbsp; &nbsp; Nec stabit Phrygiis caesa columna jugis. Pulcrius his aliquid Clarii meditantur olores, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Pro tumulo septem tibi Roma det ardua montes: &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Non poteris tumulo nempe minore tegi. Deinde, Palatini qua fulsit Apollinis aedes, &nbsp; &nbsp; Ara stet in titulos, aurea tota, tuos. Hanc circum veteres celebrent, gens docta, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Magne Heros, genii tot benefacta tui. {{Versus|95}} Quorum pars hedera juveniles vincta capillos &nbsp; &nbsp; Latoum tenero pollice pulset ebur: Pars sua regali decantet scripta cothurno; &nbsp; &nbsp; Pars elegos faciles, pars epigramma sonet. Ad latus innocui centum modulentur Amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Aureaque in prima fronte locanda Venus. [p. 52] Nec tua, magne, chelys absit cultissima, vates: &nbsp; &nbsp; Illa chelys Musis adnumeranda novem. Haec ubi conspicies, simul annua festa videbis, &nbsp; &nbsp; Quae tibi laurifero culmine Cirrha parat. {{Versus|105}} Plaudet ab Elysio genitor tuus: &, Bene, dicet, &nbsp; &nbsp; Consuluit famae postuma fama meae. </poem> ====Elegia VI. Ad Theodorum Buseroum. ==== <poem> D UM tua regali Clio subnixa cothurno &nbsp; &nbsp; Auriaco patriis induit arma modis: Dum tua Trinacriis contendit canna cicutis, &nbsp; &nbsp; Docta vel hirsutas canna movere feras; {{Versus|5}} Me procul Aoniis arcet Gradivus ab antris, &nbsp; &nbsp; Castaliique vetat ducere fontis aquam. Et Furor, & belli comites Iraeque Minaeque &nbsp; &nbsp; Insultant lateri, noxia turba, meo. Nec sinit assuctis caput hoc lustrare choreis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Irrequieta quies, ac sine fine labor. Non tamen ut dulces penitus contemnere curas, &nbsp; &nbsp; Aut possim nullis vivere carminibus. [p. 53] Ah pereant enses potius, pereantque manipli, &nbsp; &nbsp; Quam ferar immeritas deseruisse Deas: {{Versus|15}} Quam cogar fontesque sacros formosaque Tempe &nbsp; &nbsp; Linquere. non tanti bellica fama mihi est. Quod licet, & fas est vacuo, statione soluta &nbsp; &nbsp; Aonas in montes & juga docta feror. Indomitumque meus Martem moderatur Apollo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec nihil ingenii, nec nihil artis adest; Nec nihil oris adest. Sed repprimit ora Cupido, &nbsp; &nbsp; Frangit & alternos improbus ille pedes. Ausus eram (memini) nuper, Busero&#235;, virosque &nbsp; &nbsp; Armaque magnanima condere nostra tuba. {{Versus|25}} Jam mea Phoebeis albebant tempora vittis, &nbsp; &nbsp; Ibat in Heroos jam calor ille modos. Risit Amor fastus ac verba minacia magni &nbsp; &nbsp; Carminis, & crescens attenuavit opus. Atque ita: Quid graciles sub iniquo pondere nervos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Rumpis? an in cantum non satis unus eram? Et mihi militia est, & sunt mihi castra, tubaeque, &nbsp; &nbsp; Et mea maternis artibus arma valent. Quo tibi tam magnos fuerat potare liquores? &nbsp; &nbsp; Haec est ingenii certa ruina tui. {{Versus|35}} Tu cane nocturni pompam titulosque triumphi, &nbsp; &nbsp; Et quae letifero vulnere bella vacant. [p. 54] Tu cane sidereos spatiosae frontis honores, &nbsp; &nbsp; Et teneros morsus, & sine dente jocos; Malarumque rosas, & murice tincta labella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quod sub vivo murice candet ebur: Quique vagi longa ludunt cervice capilli, &nbsp; &nbsp; Qualis vicinis vitis in arboribus. Nec tu credideris invisum nomen Amoris &nbsp; &nbsp; Pieridum turbae Pieridumque Patri. {{Versus|45}} Hoc tibi, si nescis, dicat Rhodope&#239;us Orpheus: &nbsp; &nbsp; Hoc Linus: Aoniis fletus uterque jugis. Tum facit ingenium, tum mentem plectra sequuntur, &nbsp; &nbsp; Cum tener ad partes se quoque jungit Amor. Sed neque tu magnis nomen titulosque po&#235;tis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invideas. Cineri gloria sera venit. Et te Fama vehet felicibus aurea pennis; &nbsp; &nbsp; Si modo sis constans, si modo semper ames. Teque Philetaeis evinctum colla corymbis &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus luco sistet in Idalio. {{Versus|55}} Illic & Paphios mirabere laetus olores &nbsp; &nbsp; Ad citharam numeros edidicisse tuos: Et myrteta vagis superimpendentia rivis &nbsp; &nbsp; Sponte sua ad nitidas deproperare comas. Nil tibi cum lauru Peneide: cingere myrto: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cumque suis Marti bella relinque modis. [p. 55] Finierat. positis grandi cum carmine vittis &nbsp; &nbsp; Exiguos lusus alteraque arma cano. Sed quocunque meae feriuntur pectine chordae, &nbsp; &nbsp; Reddere jam discunt, praeter amare, nihil. {{Versus|65}} Non tamen haec ingrata tibi, Buseroe, legenti &nbsp; &nbsp; Auguror: ingenuis lusibus ipse faves. Sic ubi marmoreis debetur victima templis, &nbsp; &nbsp; Ponitur ad faciles picta corolla Deos. Nos quoque nunc inopes plenum persolvere votum &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Portamus grata vilia tura manu. </poem> ====Elegia VII. In funere Theodori Georgii Graevii, ad Joannem Georgium Graevium patrem.==== <poem> E T merito. Quis enim tam crudo vulnere, Graevi, &nbsp; &nbsp; Durus inexpletis temperet a lacrimis? Quisve tuo leges ausit fixisse dolori, &nbsp; &nbsp; Cum superet fati litora & ipsa dolor? [p. 56] {{Versus|5}} Occidit, ah, viridi tua dos Theodorus in aevo: &nbsp; &nbsp; Spesque suas lucis condidit Elysiis. Nec prosunt juveni dulces ante omnia Musae; &nbsp; &nbsp; Nec prodest casto pectore culta Themis. Nec varias prodest animum finxisse per artes; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec Grajum doctis invigilasse choris. Sic olim diti florens Hyacinthus in horto, &nbsp; &nbsp; Delicium ille vagis nobile Na&#239;asin, Eurus ubi rapidis radit prata imbribus, & sol &nbsp; &nbsp; Obvolvit picea triste caput nebula, {{Versus|15}} Fusus humi, dulcem vultu moriente decorem &nbsp; &nbsp; Exuit, & stratis languit in foliis. Ah pater, ah frustra jam nunc pater! impia Clotho &nbsp; &nbsp; Sustulit immerito gaudia quanta tibi! Qualia nascentis secuit praeludia famae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jussit & in primo germina flore mori! Jam Latium, ac veteres norat Theodorus Athenas, &nbsp; &nbsp; Plenus Erechtheis pectora deliciis. Jam Cyreneos ibat recludere fontes. &nbsp; &nbsp; Injicit, en, atras Parca severa manus. {{Versus|25}} Et tot praeclaros intercisura labores &nbsp; &nbsp; Nobile Letheo mergit in amne caput. Ille quidem, ante diem raptus, (si credere dignum) &nbsp; &nbsp; Afflixit casu teque tuosque suo. [p. 57] Sed tamen huc omnes properamus: ea ultima rebus &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Linea nascendi conditione data est. Neve ego solator veniam tibi: respice, Graevi, &nbsp; &nbsp; Egregium toto quidquid in orbe fuit. Respice Grajorum monumenta, tuosque Latinos. &nbsp; &nbsp; Ferrea Mors cunctos, & cinis ater, habet. {{Versus|35}} Omnibus huc iter est: nec prae vulgaribus umbris &nbsp; &nbsp; Eximit insignes Pallas ab arte viros. Una sed ingenii stat gloria: nominis auctor &nbsp; &nbsp; Sola perennantis Musa perire vetat. Musa mori prohibet, patrioque reponit Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quos videt aeternum promeruisse decus. Sic tuus in chartis vivet Theodorus; &, annos &nbsp; &nbsp; Egressus, tecum saecula cuncta feret. Illum Fama volans pernicibus ignea pennis &nbsp; &nbsp; Trans maria, & terras, sideraque ipsa vehet. {{Versus|45}} At tu, (nam veterum Manes meministis amorum) &nbsp; &nbsp; Accipe de lacrimis uvida serta meis; Accipe parva tui nuper, Theodore, sodalis &nbsp; &nbsp; Munera, Pieria quae tibi valle fero. Nunc tuus Elysio tecum sub colle vagetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Battiades; curae debitus ille tuae. [p. 58] </poem> ====Elegia VIII. Ad Joannem de Witt, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> Q UAMQUAM in me dulcis Musae deferbuit ardor, &nbsp; &nbsp; Visque animi longis tabuit icta malis: Ceu quondam rosa, purpurei nova filia Veris, &nbsp; &nbsp; Demittit laesum sole vel imbre caput: {{Versus|5}} Non tamen omnino committam, candide, quin te &nbsp; &nbsp; Exiguo, Witti, munere condecorem. Nec prius a caro desistam carmine, quam tu &nbsp; &nbsp; Parte aliqua chartae conspiciare meae. Hoc meruere tui mores, hoc pectus honestum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Puraque simplicitas, & sine labe fides; Hoc patriae virtutis amor, candorque Batavus, &nbsp; &nbsp; Et cultum pulcris artibus ingenium; Et pudor, & probitas, rectique modestia mater, &nbsp; &nbsp; Et Themis, & Themidi junctus Apollo suae. {{Versus|15}} Nam quamvis ad summa tibi contendere fas sit, &nbsp; &nbsp; Invitentque tuas aestus & aura vias; [p. 59] Parcis, & angusti contentus murice clavi &nbsp; &nbsp; Litus amas: blandi litoris ora juvat. Et quandoque catenati siluere labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sepositae repetis mollia fila lyrae. Saepe juvat priscis mentem oblectare libellis, &nbsp; &nbsp; Saepe aliquid privo condere Marte juvat. Et modo arenosis tibi collibus exspatianti &nbsp; &nbsp; Inlaesum leporem vertagus ore trahit. {{Versus|25}} Et modo faginea tecum meditatus in umbra &nbsp; &nbsp; Harlemiae condis carmen Hamadryadi, Quod legat ipsa Dryas, quod Oreades admiratae, &nbsp; &nbsp; Et Nonacrinae turba pudica Deae. Otia sectantem, sed honesta, & amica labori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Demulcet tenera voce Latina Charis. Talis odoratis quondam ludebat in hortis &nbsp; &nbsp; Cilnius, Etruscis regibus ortus eques: Cilnius Augusto par dextra, comesque laborum, &nbsp; &nbsp; Maxima dos magni Cilnius imperii. {{Versus|35}} Ergo aut ipse suos teneris deflebat amores &nbsp; &nbsp; Versibus, & pulcrae saevitiam dominae: Aut in gramineo temere sic cespite fusus &nbsp; &nbsp; Audiit argutae carmina Calliopes. Saepe Maro tenerum domino praelegit Alexim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pecus, & forti rura subacta manu. [p. 60] Saepe necem Tyriae indignam ploravit Elissae; &nbsp; &nbsp; Saepe etiam lacrimas, Anna relicta, tuas. Saepe suos Flaccus cithara modulatus amores, &nbsp; &nbsp; Mutavit grandi tenuia plectra sono: {{Versus|45}} Aut urbem sale defricuit, risuque decente &nbsp; &nbsp; Contudit indoctae jurgia stultitiae. Saepe tuos ignes recitasti, blande Properti, &nbsp; &nbsp; Cum premeret duro colla Cupido pede; Nocturnamque fugam cecinisti, & vincta corymbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Pocula, & haerentes uda per ora rosas. Omnis in Esquilias migrarat Musa salubres, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim, & justi conscia rura Numae. Egeriaeque nemus lauru refloruit alta; &nbsp; &nbsp; Et Latium volucres edidicere melos. {{Versus|55}} Tu quoque rure tuo, (nec fallimur) optime Witti, &nbsp; &nbsp; Excipies profugas ex Helicone Deas. Incertis quas nunc palantes sedibus ab se &nbsp; &nbsp; Spernit, & invisas barbarus orbis habet. Dii bene, quod censu tu non censeris in isto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nec stolida insanae somnia plebis amas! Dii bene, quod studiis pulcre innutritus honestis &nbsp; &nbsp; Pierias cupido pectore condis opes! Grande feres operae pretium: Pimple&#239;des ipsae &nbsp; &nbsp; Praemia cultori debita sponte dabunt. [p. 61] {{Versus|65}} Non tua mordaces divellent commoda curae: &nbsp; &nbsp; Non rumpet somnos invidia aegra tuos. Non avidis aliena oculis limabis, & exspes &nbsp; &nbsp; Aspera mutatae tela pavebis Herae. Sed liber, jurisque tui, vinclisque solutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Omnibus, aeternis par eris ipse Deis. Quorum quod propria est, nec fuco picta, voluptas, &nbsp; &nbsp; Dulcia perpetui tempora veris agunt. Haec tibi sub lenta securus vite canebam, &nbsp; &nbsp; In vario florum fusus humi gremio: {{Versus|75}} Qua tepidus blandis resonat concentibus a&#235;r, &nbsp; &nbsp; Et matutinae dulce queruntur aves: Et nucis umbra, meae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Non infoecundam propter opacat humum. [p. 62] </poem> ====Elegia IX. In funere Joannis Georgii Graevii. ==== <poem> N AM quid dissimulo ulterius, lacrimasque reservo, &nbsp; &nbsp; Et sortem infelix decipio ipse meam? Quo feror? & misero indulgens fomenta dolori &nbsp; &nbsp; Aerumnis etiam pascor ab ipse meis? {{Versus|5}} Ite, licet, doctae Libethrides: ite Camoenae: &nbsp; &nbsp; Pendeat e muto pariete muta chelys. Cur ego vestra sequar pius Orgia? cur ego lassem &nbsp; &nbsp; Laurigerum plectro suaviloquente nemus? Graevius (ah dirum nostros eat omen in hostes) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vester honos, divae, Graevius, ecce, fuit. Vulneris heu miseri! quod nulla aetate cicatrix &nbsp; &nbsp; Leniet, extenso non medicina die. Nec vero aut Latius vobis hoc nomine Varro &nbsp; &nbsp; Plus dedit, aetatis gloria prima suae: {{Versus|15}} Aut, quem Taenariis & nunc Catilina tenebris &nbsp; &nbsp; Horret, inexhausto Tullius ore potens. Heu miserande senex: quamvis maturus, & aevi &nbsp; &nbsp; Plenus, & annorum militiaeque satur: [p. 63] Te tamen ingemuit studiorum moesta peremto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Conditio, fati praescia facta sui. Tene gubernantem dubii molimina cursus &nbsp; &nbsp; Non doleat? laceris non fleat aegra comis? Tene ministrantem nostris, pater optime, velis &nbsp; &nbsp; Non in perpetua ploret amaritie? {{Versus|25}} Orbis amor docti, docti stupor orbis, & unus &nbsp; &nbsp; Qui merito cunctis diligereris, eras. Cum tamen hoc esses, te nemo modestius umquam &nbsp; &nbsp; Est usus magni dotibus ingenii. Mitis eras, ac pacis amans, animique quietem &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mens tua ventosis laudibus antetulit. Non tua fuscabant infames otia rixae: &nbsp; &nbsp; Integer, & niveo pectore purus eras. Nec tibi jucundi rumpebat pensa laboris &nbsp; &nbsp; Acta tribunitio saepe furore dies. {{Versus|35}} Atque utinam studiis vigeant communibus artes, &nbsp; &nbsp; Foedaque triconum natio dispereat; Et quicumque olim nostri sub sidere caeli &nbsp; &nbsp; Sevit inhumana dira aconita manu! Per quorum rabiem, scelerataque bella, quietis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} (Heu pestem saecli) non licet esse bonis. Sed valeant noxae, nec sint in honore furentes, &nbsp; &nbsp; Quorum ope virtutum spes bona praecipitur. [p. 64] His te submotum vitiis, pax aurea stellis &nbsp; &nbsp; Inserit, o ista digne quiete senex! {{Versus|45}} O vitae perfuncte malis, perfuncte periclis, &nbsp; &nbsp; Et quidquid miseris spesque metusque parit! Te bona honestorum comitatur fama laborum, &nbsp; &nbsp; Te pietas, fuci nescia, fraude vacans. Civibus o gaude jam nunc adscripte beatis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gaude sidereum civis adepte larem. O quem purpureo nova lumine gloria vestit, &nbsp; &nbsp; O cui caelestes fas habitare domos: Cantus ubi felix, & sine carentia semper &nbsp; &nbsp; Gaudia, & ad dulces nablia nata modos! {{Versus|55}} Hic petet amplexus, tua nuper cura, paternos &nbsp; &nbsp; Filius, aetherii laetus honore chori. Hic pia te conjux gratantibus induet ulnis, &nbsp; &nbsp; Prole sua felix, laeta favore viri. Salve sancte pater, nitidi novus incola Olympi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et nostro semper mactus amore, vale. [p. 65] </poem> ====Elegia X. Ad Joannem Ulricum Meurerum <i>in Britanniam abeuntem.</i>==== <poem> I BIS ad aequoreos, solers Meurere, Britannos &nbsp; &nbsp; Visere, & adversae rura beata plagae. Quae tibi caussa viae? num qui temerarius error &nbsp; &nbsp; In levibus juvenum mentibus esse solet; {{Versus|5}} Multa peregrinis fingens, miracula in oris, &nbsp; &nbsp; Multa sibi terra, multa videnda mari? An ditescendi magis exitiosa libido &nbsp; &nbsp; Tam procul a dulci cogit abire lare? Absit: & in viles animas eat aegra voluptas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Foedaque cogendae sollicitudo rei. Te Musae Phoebusque pater, te provida Pallas &nbsp; &nbsp; Ingeniique vigor nobilioris agunt. Qualiter Aesoniden niveis nova Gloria pennis &nbsp; &nbsp; Ab gelido Schytici Phasidos amne vocat. {{Versus|15}} I bone, discendi quo te rapit ardor, & alti &nbsp; &nbsp; Ignea vis animi, purpureusque decor. I pede felici, nec te male fida morentur &nbsp; &nbsp; Aequora, nec dubiae caeca pericla viae. [p. 66] Sternat aquas placidi facilis clementia Nerei, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Zephyri motam provehat aura ratem. Mox ubi jam laribus feliciter inde paternis &nbsp; &nbsp; Redditus, aetatis tempora laetus ages, Utere Musaeis opibus, fructu utere longo &nbsp; &nbsp; Tam bene quaesitae, candide Jane, rei. {{Versus|25}} Aut tu Antenorei divina volumina Flacci &nbsp; &nbsp; A docta prodes nunc meliora manu: Aut aliquid proprii meditaberis ipse laboris, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Sed quocumque tuae vigilabunt nomine curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ne fueris nomen lassus habere meum. [p. 67] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber quartus. === ====Elegia I. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D UM sumus in Morina, Franci dulcissime, terra, &nbsp; &nbsp; Et rabiem Mavors & nova tela parat; Ecquid prisca tui superest tibi cura sodalis, &nbsp; &nbsp; Nec meus e caro pectore fugit amor? {{Versus|5}} Ecquid in incepto perstat tibi vita tenore &nbsp; &nbsp; Otia doctarum degere Pieridum? Et modo Sicania celebras Amaryllida canna; &nbsp; &nbsp; Et modo Maeonia concinis arma tuba? Nasonemve tuum per Thespia rura secutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Idalium tenui stamine fingis opus? Felix, quem Clario nutrivit Phoebus in antro; &nbsp; &nbsp; Quem Charitum excepit triga, decensque Venus. [p. 68] Felix, qui viles didicisti spernere curas, &nbsp; &nbsp; Ac Musis tantum vivere, & ipse tibi. {{Versus|15}} Cur, rogo, cum studiis pariter capiamur iisdem, &nbsp; &nbsp; Cumque tuo vivam pectore, tuque meo; Et pariles animos non impar corpus honestet, &nbsp; &nbsp; Et pariles annos par quoque vita regat; Cur, inquam, parili non cedunt omnia fato? &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnia cur tibi sunt candida, nigra mihi? Non equidem strabo limo tua commoda visu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Absit, & in vulgus dedecus illud eat) Sed mea me dudum docuerunt damna dolere; &nbsp; &nbsp; Et superest, video, nil nisi flere mihi. {{Versus|25}} Quae si cuncta querar, primoque a fonte dolorem &nbsp; &nbsp; Ordiar indignum; quid nisi nota querar? Ac tibi praesertim, vitae qui fata peractae &nbsp; &nbsp; Nobiscum memori condita mente tenes. Et tamen hoc quodcumque mali est superare ferendo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Possem, fortuna nec minor esse mea. Haud me adeo finxit animi Natura pusilli, &nbsp; &nbsp; Ut, quod praeteriit, praeteriisse querar. Sed te quod careo, quod tot regionibus absum, &nbsp; &nbsp; Quod mea speratus gaudia fallit amor; {{Versus|35}} Id vero miserum cruciat, mentemque venenat: &nbsp; &nbsp; Hinc trahit ingratas vita mihi tenebras. [p. 69] Nunc & luce mali redeunt, & nocte, dolores; &nbsp; &nbsp; Nec bona nocte quies, nec bona luce venit. Sordent rura oculis, sordent gelidae convalles, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pellucenti rivus amoenus aqua; Deliciaeque meae densis nemora ardua ramis, &nbsp; &nbsp; Antraque ludentum mollia Na&#239;adum. Tentavi, fateor, veterem si pellere possem, &nbsp; &nbsp; Esset & alterius funus amoris amor. {{Versus|45}} Et, Mihi, quod teneam, quod amem, quo ludere possim, &nbsp; &nbsp; Ganda dabit, dixi: nec mora, Ganda dedit. Ante oculos blandae versabat imago Neaerae: &nbsp; &nbsp; Ilicet, in ventos jam novus ibat amor. Spes quoque magna fuit nuper te, care, videndi: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Illa sed heu fallax & male firma Dea est. Omnia cum cupiam potare oblivia juncta, &nbsp; &nbsp; Non minuunt luctus omnia juncta meos. At, puto, mors minuet: quae si miserabitur olim, &nbsp; &nbsp; Non est ad veras surda futura preces. {{Versus|55}} Ergo ego cum cinerem fuero conversus in atrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quando erit, o superi, quando erit illa dies?) Tu, precor, infaustae solamen dulce juventae, &nbsp; &nbsp; Reliquias nostri collige naufragii. Nempe tuae fidei tenues commendo libellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quaeque mihi niveus verba praeivit Amor. [p. 70] Illic invenies primae conamina Musae: &nbsp; &nbsp; Forsan & invenies quod placuisse queat. Quae tu sive vir&#251;m cupies volitare per ora, &nbsp; &nbsp; Sive magis longa carmina nocte premi: {{Versus|65}} Te sibi patronum, te sunt habitura parentem, &nbsp; &nbsp; Quando aliter functus noluit esse parens. Quod mihi si praestes, (sed nec praestare negabis) &nbsp; &nbsp; Inque operis partem te juvet ire mei; Aequius occumbam, nec sic, dilecte, pigebit &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ad fortunatas ferre pedem choreas. </poem> ====Elegia II. In foedissimam tempestatem, qua in navi bellica pone insulam Mataninam jactabatur. ==== <poem> O umbrae nemorum, o molli saxa oblita musco, &nbsp; &nbsp; Ruraque, & uvidulae Na&#239;adum latebrae! Quando iterum dulci dabitis gaudere recessu, &nbsp; &nbsp; Otiaque & mentis frangere dividias? {{Versus|5}} Quando iterum tenues vobis inflare cicutas, &nbsp; &nbsp; Et tepido agrestem lacte piare Palen? Sic melius poteram curas mulcere canendo. &nbsp; &nbsp; Non facit ad mores nautica vita meos. [p. 71] Felix, qui patrio vitam traducit agello, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inque una gaudet consenuisse casa. Illi delicias faciles ignotaque nobis &nbsp; &nbsp; Gaudia ruricolae composuere manus. Illi jucundos certant praebere sapores &nbsp; &nbsp; Uvaque & incurvis poma sub arboribus. {{Versus|15}} Ipse, ubi sera polo suspendit sidera Vesper, &nbsp; &nbsp; Vimineis niveas cratibus abdit oves. Ipse & apum multo foetas examine cellas &nbsp; &nbsp; Diripit, ac dulci nectare dispoliat. Haec mihi vita foret! pelago nec tristia nossem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sidera, & ingentes caeli hiemisque minas! Nunc omnes timeo ventos, nunc concita ventis &nbsp; &nbsp; Nubila, nunc tristes aequoris insidias. Ah pereat, quicumque rates eduxit in altum &nbsp; &nbsp; Primus, & invito vela dedit pelago! {{Versus|25}} Quod si mors quaerenda fuit, quaeremus in undis? &nbsp; &nbsp; Mille modis tellus funera mille dabit. Vulnera me caedesque prius, prius horrida bella, &nbsp; &nbsp; Quaeque decet fortes mors violenta viros. Dii date, ne fato ignavi fungamur inulto! &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostibus eveniat sic cecidisse meis. [p. 72] </poem> ====Elegia III. Ad Juliam. ==== <poem> E TSI nec generis tibi me commendat aviti &nbsp; &nbsp; Gloria, nec titulo fulta potente domus: Hoc unum, formosa, hoc unum, Julia, laetor, &nbsp; &nbsp; Non penitus Musas displicuisse meas: {{Versus|5}} Innocuas Musas, puri quae pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Late per populos, per freta longa ferent. Atque utinam tantas spirarem in carmina vires, &nbsp; &nbsp; Quanto formosas par erat ore cani! Tecum ego lauriferis e culminibus Parnasi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Subdita cum terris aequora despicerem. Tecum Pierios gauderem intexere flores, &nbsp; &nbsp; Sertaque odoratis myrtea temporibus. Tu violas tondens (violas locus ederet omnis) &nbsp; &nbsp; Albaque puniceis lilia mixta rosis, {{Versus|15}} Narcissumque crocumque & purpureos amaranthos, &nbsp; &nbsp; Ditares foetu versicolore sinum. At mihi dilecto nectenti brachia collo, &nbsp; &nbsp; Haerenti e blandae luminibus Dominae, [p. 73] Ille tuus large viresque animumque canendi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Afflaret teneris spiritus halitibus. Qualiter ad Zephyri pandit se laeta susurros &nbsp; &nbsp; Quae rosa de vernis imbribus immaduit. Et modo mirarer, vitreum projectus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Ut suspensa tuos lamberet unda pedes: {{Versus|25}} Et modo gauderem fluvium increpuisse morantem, &nbsp; &nbsp; Dum speculum lento consulis in fluvio. Tu modo frigidula mecum spatiata sub umbra, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub arboribus, Calliopen dulci superares, Julia, plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Calliopen doctis, Julia, carminibus. Et modo vicinis habitantem in vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Immemorem faceres dissimilemque sui. Illic assidue sacri modulantur olores: &nbsp; &nbsp; Aura levis caelo sibilat, aura solo; {{Versus|35}} Et Pandionia mulcentur a&#235;done lauri, &nbsp; &nbsp; Applausisque nemus concinit omne comis. Illic te videat, mea lux; mutescet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Blandus & arguto gutture cedet olor. Ipse utinam teneri liquefactus acumine cantus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Has habitem sedes, haec loca semper amem! Ipse tuae fiam vocis resonabilis Echo, &nbsp; &nbsp; Ultimaque e dulci carmine verba sequar! [p. 74] Trajecti turres, dilectaque rura Camoenis, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua; {{Versus|45}} Vos eritis testes, si quos sentitis amores, &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsin amare fide. Vos eritis testes, dilectam rite puellam &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsidis esse fide. Illic incisos, trunci, servatis amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et legimur junctis nomina nominibus. Una tamen magni, multos victura per annos, &nbsp; &nbsp; Certius indicium fagus amoris habet: QUAE ME TAEDA TIBI, QUAE TE MIHI, JULIA, JUNXIT, &nbsp; &nbsp; AMBORUM JUNCTOS LUCEAT ANTE ROGOS. {{Versus|55}} Vive, precor, seris dictura nepotibus, arbos, &nbsp; &nbsp; Quae fuerint nostri foedera connubii. Et tecum longi vivant monumenta caloris, &nbsp; &nbsp; Osculaque in libros credita saepe tuos. Mox quoque, cum fato laeti solvemur eodem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et cineres umbra protege & ossa tua. [p. 75] </poem> ====Elegia IV. Ad Cupidinem de amore Petri Francii. ==== <poem> C INGERE materna, puer invictissime, myrto: &nbsp; &nbsp; Accessit spoliis haec quoque praeda tuis. Noster &#239;o seros insanit Francius ignes, &nbsp; &nbsp; Et dominae victas porrigit, ecce, manus. {{Versus|5}} Ille ferox, & adhuc nullis penetrabilis armis, &nbsp; &nbsp; Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Ille ferox, puerique timor cum matre volucris, &nbsp; &nbsp; Uritur. o superi, non ego solus amo. Franci, tune meos igitur sentire dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cogeris, & poenis ipse favere tuis? Quid tibi nunc tragicis evincto crura cothurnis &nbsp; &nbsp; Prodest Ionii praelia flere maris? Invictumque Ducem patrio transscribere olympo? &nbsp; &nbsp; Non facit ad nostros Musa severa Deos. {{Versus|15}} Tu satius Coo versum tenuare sub antro &nbsp; &nbsp; Incipe, & ad faciles orgia ferre choros; [p. 76] Ascraeumque nemus molli lustrare cicuta, &nbsp; &nbsp; Quod resonent montes, quod resonent silvae. Inferior magno non est Mimnermus Homero. &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil nisi lene probat, nisi nisi molle Venus. Qualia Callimacho sua Cynthia debuit Umbro: &nbsp; &nbsp; Quale melos Nemesis, culte Tibulle, tibi. Quale canit teneri blandissima Musa Secundi, &nbsp; &nbsp; Cum docet e gelidis basia nata rosis. {{Versus|25}} Qualia (si magnis fas est committere parva) &nbsp; &nbsp; Purpureus nobis carmina dictat Amor. At, memini, nuper tenuem ridere laborem &nbsp; &nbsp; Ausus es, & nostras, improbe, delicias. Ah quoties lacrimis turbata rigantibus ora &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Damnabis fastus tot monumenta tui! Cum foribus clausis, clausis cum dura fenestris &nbsp; &nbsp; Despiciet querulae carmen inerme lyrae: Et tibi cantati facient convicia postes, &nbsp; &nbsp; Et matutino sparsa pruina solo. {{Versus|35}} Ah quoties medio haerebunt verba palato, &nbsp; &nbsp; Singultu tremulos impediente sonos! Sic fastum perhibent Nonacrinae Atalantes &nbsp; &nbsp; Flesse sub umbrosis Milaniona jugis. Fertur & Alcides (at qui fuit ille!) rigorem &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Eurytidos lacrimis comminuisse suae. [p. 77] Nec tu turpe puta dilectae flere puellae. &nbsp; &nbsp; Gaudet Amor lacrimis, gaudet & ipsa Venus. Sed tua ne injusto succumbat pondere virtus: &nbsp; &nbsp; Neu timidus primo carcere siste gradum. {{Versus|45}} Demens, qui potuit dulces mutare calores, &nbsp; &nbsp; Primaque translato vincula servitio. Obsequio devicta tuo formosa Corinna &nbsp; &nbsp; Dedit se teneris languida brachiolis. Inque tuos labens humeros, ac pectus amatum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Adjiciet timido murmure, Noster eris. Tum tibi mitescet: tenui tum blanda rubore &nbsp; &nbsp; Multa tibi rapiet basia, multa dabit. Tu roseis inhians humeris, roseisque papillis &nbsp; &nbsp; Multa procax sumes basia, multa dabis. {{Versus|55}} Concharumque modo nexis utrimque labellis &nbsp; &nbsp; Festivum duplex lingula curret iter. Quare ne pigeat primos durare labores. &nbsp; &nbsp; Iste labor certi foederis instar habet. Alma fave Cytherea; fave puer alme po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nam tuus est. Mystam laedere parce tuum. Vivat, &, ut fas est, ex aequo flagret uterque &nbsp; &nbsp; Igne Corinna pari, Francius igne pari. [p. 78] </poem> ====Elegia V. In nuptias Joannis Derramoutii et Corneliae Villepontosiae. ==== <poem> D UM tua festivis, Dermouti candide, taedis &nbsp; &nbsp; Lustrat Hymen felix atria, lustrat Amor; Fila tibi faciles dispensant aurea Parcae, &nbsp; &nbsp; Ducentes fausta stamina longa colo. {{Versus|5}} Et mollem tremulo dum torquent pollice lanam, &nbsp; &nbsp; Fati nescio quid murmurat aura tui: Aura levi Paphios demulcens frigore campos, &nbsp; &nbsp; Aura Cytheriacis edita culminibus. Nimirum lepidas Veneris fert illa tabellas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vatibus, &, jubeat quid Dea magna, docet. Ipsa tibi longe venientes ordinat annos; &nbsp; &nbsp; Temperat & fausta sidera luce Venus. Et dominae Veneris mitissima cura columbae &nbsp; &nbsp; Firmant augurio foedera vestra suo. {{Versus|15}} Nec dubitare licet. Si quis tamen hoc quoque, si quis &nbsp; &nbsp; Contendat fluxam vatibus esse fidem: [p. 79] Ad te, virginei decus o Cornelia coetus, &nbsp; &nbsp; Provocat aetatis praescia Musa tuae. Quidquid in Idaliis signavit Cypria fastis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Consciaque arcano Nox tegit in gremio, Illud flammiferis jamdudum inscripsit ocellis, &nbsp; &nbsp; Non mentitura qui tibi fronte micant. Illinc & leges Dermoutius & nova jura &nbsp; &nbsp; Hauriet, ac cupidis imbibet auriculis; {{Versus|25}} Inque foro Dominae causam dicturus Amoris &nbsp; &nbsp; Et reus, & judex, & simul actor erit. Ludite, & innocuam lusu exercete juventam, &nbsp; &nbsp; Dum res, & vires, & pudor ipse sinet. Ludite concordes animae. sic mensibus actis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Audiat effusas casta Diana preces; Exprimat & caros numerosa in prole parentes, &nbsp; &nbsp; Quae valeat sanctam perpetuare domum. [p. 80] </poem> ====Elegia VI. Ad fontem amoenissimum, qui est e regione Augustae Trevirorum juxta Mosellae ripam.==== <poem> F ONS pellucidula saliens argentee lympha, &nbsp; &nbsp; Irriguum scabro pumice operte caput: Et vos o nemorum dulces in valle recessus, &nbsp; &nbsp; Humida Nympharum Na&#239;adumque domus; {{Versus|5}} Has vobis in serta rosas, haec veris adulti &nbsp; &nbsp; Delicias plenis lilia do calathis. Vos mihi cantanti nimium defendite solem, &nbsp; &nbsp; Dum rubet admoto lumine sera dies. Una aestum lenite, una auscultate querentem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excipit argutum jam mea verba nemus. Hic ego sollicitos committam frondibus ignes, &nbsp; &nbsp; Inque meas curas ingeniosus ero. Cara Neaera, Neaera meos experta furores, &nbsp; &nbsp; Et non obscuri vincula servitii, {{Versus|15}} Quis Deus avulsit tibi me? quod amantibus obstans &nbsp; &nbsp; Sidus tam longas compulit ire vias? Non poteram placidi contentus flumine Vechtae &nbsp; &nbsp; Aestivo lentos fallere sole dies? [p. 81] Non tecum laeta spatiari, Vita, sub umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Umbra ubi proceris decidit a trichilis? Non dulces tibi blanditias, non mollia verba &nbsp; &nbsp; Dicere? non caro deficere in gremio? Deplorat nostras, en, ipse Mosella querelas, &nbsp; &nbsp; Turbidus & crebris volvitur a lacrimis. {{Versus|25}} Ad mea responsant vasti suspiria montes; &nbsp; &nbsp; Te ripae virides, te cava saxa sonant. Moestaque desertis habitat quae vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Jam didicit nomen sponte referre tuum. At me secretis jactantem carmina silvis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec virides ripae, nec cava saxa juvant: Nec quae desertis laetatur vallibus Echo, &nbsp; &nbsp; Echo Maenalii maxima cura Dei. Ipse meos solus mecum lamentor amores, &nbsp; &nbsp; Votaque, solennes concipioque preces. {{Versus|35}} Et, quod nunc superest pro votis omnibus unum, &nbsp; &nbsp; Te nascente die, te moriente cano. Cara Neaera, Neaera meos miserata dolores, &nbsp; &nbsp; Obsequio tandem victa Neaera meo; Num te sepositi capiunt nunc otia ruris? &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} An nostri memorem ducis in urbe moram? O ita Dii faciant, ita tu cum matre Cupido, &nbsp; &nbsp; Ut meus in casto pectore spiret amor! [p. 82] Sed bene me Divi, bene me sperare Cupido, &nbsp; &nbsp; Et bene cum parvo Mater Amore jubet. {{Versus|45}} Si tamen hic mecum sinerent te fata morari; &nbsp; &nbsp; Haec etiam regio, quo capereris, habet. Nulla serenatum vitiant contagia caelum, &nbsp; &nbsp; Non furit insano Sirius igne canis. Non lupus insidias pecori meditatur inultus; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Effoeta serpens non stabulatur humo. Sed liquidi fontes, & prata sonantia rivis, &nbsp; &nbsp; Ingenioque satis terra beata suo: Et tepidi colles, gravidaeque in collibus uvae, &nbsp; &nbsp; Et tempestivo frigore mite nemus: {{Versus|55}} Indocilesque viae lympharum, & dulcis a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Antraque muscosis roscida pumicibus. Hic certo lepores exercet Delia cornu, &nbsp; &nbsp; Aut cervum rapidis insequitur canibus: Dumque levem tremula captat sub fronde soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Incustoditae pone jacent pharetrae. Hic Pan Arcadiae reminiscens virginis ignes &nbsp; &nbsp; Hispida cerato labra terit calamo: Oblitusque sui, sed non oblitus amorum, &nbsp; &nbsp; Haec Deus Arcadiae praetulit arva suae. {{Versus|65}} Delius hos olim multo medicamine fontes &nbsp; &nbsp; Imbuit: hinc grato frigore spirat acor. [p. 83] Ipsaque, ni patrio deberet nomina ponto, &nbsp; &nbsp; His iterum nasci Cypria vellet aquis. Hic tecum dulces gauderem ducere somnos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Amplexu curas & sepelire tuo: Et tecum lusus, mea lux, & seria tecum &nbsp; &nbsp; Dividere, ipsius nec meminisse mei. Irrita quid voveo? discerpunt omnia venti; &nbsp; &nbsp; Vanaque non ullo pondere vota cadunt. {{Versus|75}} Et nunc Hesperio se tinguit in aequore Titan, &nbsp; &nbsp; Fraenaque flammiferis aurea demit equis. Experiar noctem: nocti ne somnia desint, &nbsp; &nbsp; Obverses oculis fac, mea Vita, meis. At tibi, Fons, blanda qui Musas excipis umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Vivat inexhaustae vena perennis aquae: Nec pecudes, nec te turbent, nitidissime, frondes, &nbsp; &nbsp; Et vitreo semper nectare purus eas. [p. 84] </poem> ====Elegia. VII. E vernaculo Hoofdii expressa ad Neaeram.==== <poem> J AM super intonsos montes atque humida rura &nbsp; &nbsp; Candida formoso nascitur ore dies. Jam Rheni tremulis resplendens Phoebus in undis &nbsp; &nbsp; Auricoma gratas luce salutat aves. {{Versus|5}} Tu placido somnos exhalas, cara Neaera, &nbsp; &nbsp; Pectore, sopitis languida luminibus. Nec te purpureo perfusae mane fenestrae, &nbsp; &nbsp; Temporis aut species deliciaeque monent? Nec matutinae volucrum potuere querelae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Somnum sidereis excutere ex oculis? Ecce mea arguto Philomelae accenditur ore &nbsp; &nbsp; Fistula: concentus provocat illa meos. Te quoque tempus erat desertis, o mea, plumis &nbsp; &nbsp; Plumigeros cantu sollicitare choros. {{Versus|15}} Surge, age. Quid cessas docta contendere voce, &nbsp; &nbsp; Lux mea, doctarum vocibus alituum? [p. 85] In nemus & verno viridaria lucida rore &nbsp; &nbsp; Ibimus: invitat te procul omne nemus. Invitant tremulae teneris cum floribus herbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et ros mobilibus qui natat in foliis: Qualis cum cupido deducta puella marito &nbsp; &nbsp; Turgidulis lacrimas depluit ex oculis. Illic si nostros Nymphis modulaberis ignes, &nbsp; &nbsp; Sive meis numeris, seu mage, Vita, tuis; {{Versus|25}} Ad cantus facunda tuos attendet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Et linguam argutas vertet in auriculas. Quos ubi perdidicit, nemorum petet inde recessus, &nbsp; &nbsp; Miratasque novo more docebit aves. Quid loquor, & dulcem rumpo tibi carmine somnum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qui mea commendat jam, puto, vota tibi? Quem tu nec nemorum commutes omnibus umbris, &nbsp; &nbsp; Nec liquidis levium vocibus alituum. Forte meos tecum sic sola revolvis amores; &nbsp; &nbsp; Quodque neges vigilans, dat mihi amica quies. {{Versus|35}} Forte tuis nunc jungo haerentia labra labellis; &nbsp; &nbsp; Aut oculo mecum verba loquente facis. Quid loquor? immodicum rumpam modo carmine somnum. &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. Derident lepidae jam somnia nostra columbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Verbaque, in a&#235;rio quae mihi rore natant. [p. 86] Illae compositis certae dant oscula rostris: &nbsp; &nbsp; At mea frigidulo praeda cadunt Zephyro. Nondum etiam nitidis somnus decessit ocellis? &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. {{Versus|45}} Quid differs, quod sponte velis, quod postulat aetas, &nbsp; &nbsp; Quod jubet accensa lampade dulcis Amor? Adspice: uti dubiae carpamus gaudia vitae &nbsp; &nbsp; Hortantur volucres, silva, juventa, dies. </poem> ====Elegia VIII. Amor elusus. ==== <poem> I Rriguae valles, gelidaeque in vallibus umbrae, &nbsp; &nbsp; Et trepidans liquido caerula lympha pede; Auraque per cultos suspirans molliter hortos, &nbsp; &nbsp; Saxaque muscosis frigida porticibus: {{Versus|5}} Quam bene consuluit vestro Natura decori! &nbsp; &nbsp; Quantum non comtis detulit illecebris! Vos licet horrentes nivibus concreta capillos &nbsp; &nbsp; Acriter immiti frigore adurat Hiems; Vinciat & fontes, & latos vinciat amnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et moestam lapsis velet humum foliis; [p. 87] Ver tamen amissam renovat cum foenore formam &nbsp; &nbsp; Pictum purpureis ora sinumque rosis. Ver impacatae compensans damna senectae &nbsp; &nbsp; Perfundit solitis omnia deliciis. {{Versus|15}} Grataque odorati praebent umbracula rami, &nbsp; &nbsp; Hospitium Nymphis, hospitium Satyris. Nec volucrum dulces desiderat alta querelas &nbsp; &nbsp; Silva, nec ingenuum florea rura decus. Starem utinam longis nixus radicibus ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ad caput arguti pinus amans fluvii! Aut florum generi accedens non simplice cultu &nbsp; &nbsp; Pars essem vestri quantulacumque chori! Tum me conspicuae felicem munere formae &nbsp; &nbsp; Mulceret tacito rure beata quies: {{Versus|25}} Et Boreae tutum a furiis & sideris aestu &nbsp; &nbsp; Afflarent tepidi molle latus Zephyri. Tum quoties reserare diem Matuta pararet, &nbsp; &nbsp; Matutae riguis pascerer a lacrimis. Atque apis ad flores alis allapsa sonoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nectar dulce meo sugeret e calatho. Vel si me niveo carpsisset pollice virgo, &nbsp; &nbsp; Languerem in niveis virginis uberibus. Omnia nunc ingrata. Oculis lux sordet in ipsis, &nbsp; &nbsp; Et riget in tristi pectore amoris hiems. [p. 88] {{Versus|35}} Non mea me dulci delectat tibia cantu: &nbsp; &nbsp; Non Nymphas illo, quo prius, ore cano. Non nemus, & dociles referunt mea verba myricae. &nbsp; &nbsp; Quod solum superest, nil nisi flere juvat. Flere juvat solum, durisque incidere saxis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perfidiae crimen, dura Neaera, tuae. Quae licet aeterno superent adamanta rigore, &nbsp; &nbsp; Ingenio non sunt asperiora tuo. O Pan, Pan, periere mei periere lepores, &nbsp; &nbsp; Et calami, & lusus, o Tegeaee, tui. {{Versus|45}} I quaeso, atque alium, si tanti est, quaere po&#235;tam: &nbsp; &nbsp; Me dolor & luctus & mea fata vocant. Quae nostro celebrata superbiit ore Neaera, &nbsp; &nbsp; Nobilis a Musis illa Neaera meis: Illa, illa ingenua toties Mea dicta cicuta, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} (Proh scelus) alterius sustinet esse viri. Et roseam rigido cervicem fulta lacerto &nbsp; &nbsp; Sustinet hirsutis basia ferre genis: Blanditiasque inter formosi conjugis, inter &nbsp; &nbsp; Amplexus, tenerum supposuisse latus. {{Versus|55}} Est aliquid, fateor, tumidis committere labris &nbsp; &nbsp; Oscula, & horrentem dente notare cutem: Liventesque oculos & longa tabe fluentes &nbsp; &nbsp; Cumque suis oculis jungere cumque labris. [p. 89] Est aliquid, lecto juvenem gremioque fovere, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cujus se dici nulla puella velit. Thyrside contemto, deserto Thyrside, tune &nbsp; &nbsp; Rustice ad has epulas & mea sacra venis? Ite lupi: pax est: ovibus connubia nostris &nbsp; &nbsp; Jungite: vobiscum nunc sociantur oves. {{Versus|65}} Jam jam mala ferent hirsutae mitia pinus: &nbsp; &nbsp; Jam rigido quercus cortice vina ferent. Ah crudele genus, genus ah crudele puellae, &nbsp; &nbsp; Insidiosa boni pernicies animi! Quae nos transfixis Aeaea venefica ceris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ut mala praefracta mente petamus, agit? Quae nos Haemonio tentatos saga veneno &nbsp; &nbsp; Devovet, & lento macerat igne jecur? Acer Amor, fractis utinam cogare sagittis &nbsp; &nbsp; Inter oberrantes delituisse feras; {{Versus|75}} Extinctasque faces videam, & sine viribus arcum, &nbsp; &nbsp; Instrumenta tuae pessima saevitiae! Quid tibi cum placidis pastoribus? i, pete Regum &nbsp; &nbsp; Atria, & exiguos, saeve, relinque lares. Illic muneribus, illic celebrabere votis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Illic nequitiae fige tropaea tuae. Nos sine, qua celsis trepidant de montibus amnes, &nbsp; &nbsp; Ludere, & in viridi pascere valle pecus. [p. 90] Nos sine faginea non doctum carmen in umbra &nbsp; &nbsp; Fingere, quod Satyri, quod probet alma Pales; {{Versus|85}} Et nivei lactis sinum portare Priapo, &nbsp; &nbsp; Arceat ut fures, arceat ut volucres. Nos cervo struere insidias, leporemque fugacem &nbsp; &nbsp; Excipere, & calamo praemia parva sequi. Hic tamen, aut nusquam, es. quid te juvat, improbe, silvas &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Urere, quid nostris crescere ab exuviis? Sis licet exiles breviter contractus in artus: &nbsp; &nbsp; Sis licet & nudus: sis licet usque puer; Exilis certe es: saevis tamen impete multo, &nbsp; &nbsp; Magnaque fecisti vulnera, magna facis. {{Versus|95}} Nam modo sub nitidos furtim collectus ocellos &nbsp; &nbsp; Evibras caecas ima per ossa faces. Et modo formosae levi super aequore frontis &nbsp; &nbsp; Non evitandas tendis, inique, plagas. Et modo, qua teneris effulget purpura malis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occultant dulces te, fugitive, rosae. Os quoque Thessalica, toties qua ludimur, arte &nbsp; &nbsp; Non vacat; & labris multa venena sedent. Haec sunt foeta tuis armamentaria telis: &nbsp; &nbsp; Hinc mortis titulum quaeris, acerbe, meae. {{Versus|105}} Parce, precor, puero puer, & florentibus annis. &nbsp; &nbsp; Parce: decent teneras mitia jura manus. [p. 91] An tibi dedecori credis fore & acribus armis, &nbsp; &nbsp; A te servatus si modo dicar ego? Thyrsidis extincti quoties plorabis ad ossa; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Et, Meus hic, dices, nempe po&#235;ta fuit! Quis nunc pastorum lusus, quis cantet amores, &nbsp; &nbsp; Sive tuos Daphne, seu Galatea tuos? Quis nunc corticibus carmen properabit in udis, &nbsp; &nbsp; Quod chorus errantum laudet Hamadryadum? {{Versus|115}} Ah miserum, dulci quem confecere juventa &nbsp; &nbsp; Luctus, & erepto durus amore dolor. </poem> ====Elegia IX. Ad silvas Trevericas de Delia.==== <poem> S ILVAE, felices silvae, quas mater Amorum &nbsp; &nbsp; Incolit, & lucis plus amat Idaliis; Vosque super liquidos extenta umbracula fontes, &nbsp; &nbsp; Quaeque facis mollem cespitis herba torum: {{Versus|5}} Vobis fausta meae referam praesagia flammae, &nbsp; &nbsp; Secretus solo dum vagor in nemore. [p. 92] Sed tacitam servate fidem: nec sentiat Echo, &nbsp; &nbsp; Ne temere voces reddat inepta meas. Delia nexilibus modo me complexa lacertis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exiguo strinxit murmure basiolum. Erubui, sensique novas in corde sagittas; &nbsp; &nbsp; Atque oculis vocem conciliabat Amor. Illa levi risu, Non me, inquit, amare negabo, &nbsp; &nbsp; Sit modo non fictus, quem meditamur, amor. {{Versus|15}} Sed ne te capiant vani ludibria vulgi, &nbsp; &nbsp; Quae gaudes, tacito gaudia conde sinu. Et me, per Dominae juratus sacra Diones, &nbsp; &nbsp; Unam dilectis dilige plus oculis. Procubui, flexoque innixus poplite supplex &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula candidulis mille dedi manibus. Quoque minus, dixi, dubites, pro munere tanto &nbsp; &nbsp; Accipe cor: speculum cor erit omne tibi. Illic invenies carae simulacra puellae: &nbsp; &nbsp; Stabit & aeternis Delia scripta notis. {{Versus|25}} Namque aliquem quamvis possit meruisse favorem &nbsp; &nbsp; Et calor, & longo juncta calore fides; Officiumque sequax, & non ingratus Apollo, &nbsp; &nbsp; Caraque captato vincula servitio: Nempe tuum est quod spiro; tuum quod amamus uterque; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Prae reliquis, grato quod licet esse, tuum est. [p. 93] Dii facite, haec longos concordia duret in annos, &nbsp; &nbsp; Blandaque dissolvat vincula nulla dies: Delia nec nostro quemquam praeponat amori, &nbsp; &nbsp; Neve mihi oblito defluat illa animo! {{Versus|35}} Risit, & adjiciens tria millia blanditiarum &nbsp; &nbsp; Adstrinxit teneris brachia brachiolis. Ne mihi ne invideas felices, Jupiter, ignes: &nbsp; &nbsp; Non tibi ego caelum, Jupiter, invideo. Nunc ego nec stellas malim calcare micantes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nec tecum infectos visere ad Aethiopas; Dilectis mihi dum liceat pendere lacertis, &nbsp; &nbsp; Et dominae blando deficere in gremio. Gaudia quanta mihi, quanta o mihi gaudia dulcis &nbsp; &nbsp; Spondet Amor! dulcis gaudia quanta Venus! {{Versus|45}} Qualia vere suo nec candida Laodamia &nbsp; &nbsp; Protesila&#235;um detulit in thalamum: Qualia nec sensit frondosa raptor ab Ida, &nbsp; &nbsp; Iret ad Iliacas cum nova praeda domos. Quod si libertas nulli restabit amanti: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vincla mihi placeant, non ego liber ero. Aut si olim caros optem transferre calores, &nbsp; &nbsp; Damnet & officium mens malesuada suum: Ante nefas tam grande, sibi Proserpina crinem &nbsp; &nbsp; Auferat, & merito torreat ossa rogo. [p. 94] </poem> ====Elegia X. Ad Deliam de ejus oculis. ==== <poem> N ON ita Ple&#239;ades caelo nituere sereno, &nbsp; &nbsp; Non Ariadnea demta corona coma: Non ita de celsa radiavit Cynthia Lathmo, &nbsp; &nbsp; Non vigil Oetea Vesperus e specula: {{Versus|5}} Ut possint istis, mea lux, contendere ocellis, &nbsp; &nbsp; Quos majora polo sidera servat Amor. O decus, o rarae rarissima gloria formae, &nbsp; &nbsp; Ipsi par Veneri, ni Venus ipsa fores! Andromache talis Thebis formosa relictis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laomedonteum venit in hospitium. Talis in aeterno Pallas spatiatur Olympo, &nbsp; &nbsp; Cum posuit cristas, cum posuit clypeum. Nec mihi jam quisquam nigros commendet ocellos. &nbsp; &nbsp; Nigra aliis placeat, caerula forma mihi. {{Versus|15}} Nec decantati Jovis objiciantur amores: &nbsp; &nbsp; Nigra licet Lede, nigra sit Antiope. [p. 95] Jupiter, ignoscas a te diversa probanti. &nbsp; &nbsp; Hic ego nec tecum, nec tuus esse velim. Caerula belligeram commendat forma Minervam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De cerebro illa quidem, de capite orta tuo est. Caerula Juno tua est: & quid speciosius illa? &nbsp; &nbsp; Caerula, spumoso quae Dea nata mari. Caerula Nere&#239;das inter Panopea sorores &nbsp; &nbsp; Eminet, & liquida caerula Doris aqua. {{Versus|25}} Caerula erat Nymphe, tibi quae, Leandre, natanti &nbsp; &nbsp; Praeluxit nitidam per freta caeca facem. Denique (longinquum ne diffundamur in aevum) &nbsp; &nbsp; Delia caerulea est, caerula Deliola est. Iste serenatum color exhilaravit olympum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum posuit multae turbidus imber aquae. Iste maris color est, cum in fluctibus apricantem &nbsp; &nbsp; Nerea delphines adsiluere sui. Tale coronato Bromius resplendet in auro, &nbsp; &nbsp; Quem libat tenera sponsa novella manu. {{Versus|35}} Sol utinam, sol o utinam mea Delia fiat; &nbsp; &nbsp; Et quae olim Clytien, me quoque fata trahant. Aut ego sim speculum, quo se pulcerrima comat, &nbsp; &nbsp; Et me de forma consulat illa sua. Aut ego stelliferos unus convertar in orbes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Atque unam stellis omnibus intuear. [p. 96] Tum neque mi luci libeat decedere adultae, &nbsp; &nbsp; Nec mergi canum Thetyos in gremium. Ipse dies longos longasque ex ordine noctes &nbsp; &nbsp; Pascam dilectis lumina luminibus. {{Versus|45}} Mirentur trepidique homines, miretur & aethra, &nbsp; &nbsp; More novo media sidera stare die. </poem> ====Elegia XI. Galatea ex Hoofdii vernaculo adumbrata.==== <poem> D APHNIDIS occulto Galatea peribat amore; &nbsp; &nbsp; Flammarumque satis, nec satis oris, erat. Ne posset sanare, novum ne prodere vulnus, &nbsp; &nbsp; Stabat in excubiis hinc Amor, inde Pudor. {{Versus|5}} Tentabat quam saepe fateri lingua dolorem, &nbsp; &nbsp; Haesit, & in cursu substitit usque suo. Et nutus oculis, & desunt verba labellis, &nbsp; &nbsp; Et tactum timido frigore pectus hebet. Ipsa quoque articulis si dextra loquacibus ignem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exprimat, articulos deserit ipsa suos. Quid facis? exclamat. quid inania vota fovemus, &nbsp; &nbsp; O anime, & certum quaerimus exitium? [p. 97] Nesciat hoc Phyllis, hoc aemula nesciat Aegle: &nbsp; &nbsp; Fabula ne pagi sit Galatea sui. {{Versus|15}} Et tamen aut unus Galateam Daphnis habebit, &nbsp; &nbsp; Aut certe nullus Daphnin habebit amor. Mane erat: in gelidae se sola crepidine ripae &nbsp; &nbsp; Collocat, incultas dispositura comas. At puer ut sensit (nam senserat omnia) Daphnis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non observatis prosilit e latebris. Et sensim post sepem adrepens, proximus illi, &nbsp; &nbsp; Trans humerum puros prospicit in latices. Horruit, ut vidit Galatea in imagine Daphnin: &nbsp; &nbsp; Respicit, & veri Daphnidis ora videt. {{Versus|25}} Imo, ait, insidiis si sit locus, accipe palmam: &nbsp; &nbsp; Vincis, Daphni: impar una duobus eram. [p. 98] </poem> ====Elegia XII. Ad Deliam rusticantem.==== <poem> E CQUID te patrio cessantem, Delia, rure &nbsp; &nbsp; Ulla subit vatis mutua cura tui? Et modo se in gelidis spatianti leniter umbris &nbsp; &nbsp; Pectoris, ut nunc est, sistit imago mei? {{Versus|5}} Et modo praeteritos mens est revocare calores, &nbsp; &nbsp; Quaeque tuo tantum cognita sunt thalamo? Quis mihi nunc tecum non suadeat esse? relicta &nbsp; &nbsp; Urbe quis agrestes non coluisse Deos? Rura trahunt animum. Postquam rus praetulit urbi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Delia, neglecta migrat ab urbe Venus. Ipse comes matri volitat, gaudetque Cupido &nbsp; &nbsp; Delicias veris carpere frigiduli. Qua Dea praecessit, qua tu, formosa, sequemur. &nbsp; &nbsp; Jam venio, mea lux; lux mea, jam venio. {{Versus|15}} Haerebo fixus lateri spatiantis; & una &nbsp; &nbsp; Excipiet positos cespitis herba duos. [p. 99] Seu tu capreolis, seu delectabere damis: &nbsp; &nbsp; Nunc damas figam, nunc tibi capreolos. Sive sub ilicibus tenerum captare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua vetus umbra altis decidit ilicibus, Sive libet dulces in serta ligare amaranthos; &nbsp; &nbsp; Ipse tibi custos, ipse sedebo comes. Nec pigeat, ne te radiis sol acribus urat, &nbsp; &nbsp; Umbellam capiti sustinuisse tuo. {{Versus|25}} Et si quid peccent aestus vehementius; aestus &nbsp; &nbsp; Discutiet nostra mota tabella manu. Tu me luminibus, tu me dignata labellis, &nbsp; &nbsp; Mille jocos facies, oscula mille dabis. Jamque pharetratae ritu succincta Dianae &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ludes formosas inter Hamadryadas. Jam, lusu defessa, papillis nuda sinuque &nbsp; &nbsp; Lene susurrantes excipies Zephyros. Quale per excultos Zephyrorum spiritus hortos &nbsp; &nbsp; Aurea mala suis mulcet in arboribus. {{Versus|35}} Fronde sedens sub populea vocalis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Eliciet cantus ad sua plectra tuos. Ne tamen usque adeo nemoris te gratia tangat, &nbsp; &nbsp; Ut sine me solum per nemus ire velis. Sunt illic Satyri, sunt improba numina Fauni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Silenique senes, & gregis ille Deus. [p. 100] Nec capiant fontes, vicinaque fontibus antra, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia pumicibus. Talis in extremis Mysorum flebilis oris &nbsp; &nbsp; Thiodamanteum perdidit error Hylan. {{Versus|45}} Neve putes inpune vagas errare puellas: &nbsp; &nbsp; Exemplo docuit multa puella suo. Flumina praecipue, sic sis formosa, caveto: &nbsp; &nbsp; Ipsa etiam norunt flumina quid sit amor. Quis caluisse suis Acheloum nescit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum pretium pugnae De&#239;anira fuit? Quid? non Haemonio placuit Salmonis Enipeo, &nbsp; &nbsp; Et pressa est sicco rapta puella Deo? Ille papyrifero spatiosus gurgite Nilus &nbsp; &nbsp; Visus in Evadne pallidus ire sua est. {{Versus|55}} Tu quoque, si, fluvius cur sis, Arethusa, requiram: &nbsp; &nbsp; Alphei, dices, sum modo crimen ego. Infelix Arethusa, tuae dolor Ilithyiae, &nbsp; &nbsp; Quam malles nullis membra rigasse vadis? Quo tibi nunc volucri cervos praevertere cursu? &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Instat, & indomita te premit ille fuga. Indue flumineos liquidi jam corporis artus: &nbsp; &nbsp; Flumineos artus junget & ille tibi. Et trans Orchomenon, & trans Erimanthon, & Elin, &nbsp; &nbsp; Cyllenaeque umbras Maenaliosque sinus, [p. 101] {{Versus|65}} Pisaeasque urbes, vestigia cara secutus, &nbsp; &nbsp; Tecum Sicaniis influet aequoribus. Nunc quoque vitatos non est vitare Hymenaeos. &nbsp; &nbsp; Heu quanto raptor constitit ille tibi! Illud idem, mea lux, in te vereare licebit. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Semper formosis insidiatur Amor. Nec te decipiat tranquillo frigore Sabis. &nbsp; &nbsp; Crede mihi, in medio frigore Sabis amat. Sabis amat certe: sed ne prodatur amare, &nbsp; &nbsp; Horrentes umbrae silvaque multa facit. {{Versus|75}} Ah cave, ne tantus mihi sis dolor. ille ruinam, &nbsp; &nbsp; Si tibi quid fiat, ducet utramque dies. Nec tibi sit rivos tanti lustrare liquentes, &nbsp; &nbsp; Ut novus ipse meis rivus eam lacrimis. Flumina habent alias, mea vita, habeantque puellas: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Incolumem servet te Cytherea mihi. [p. 102] </poem> ====Elegia XIII. Ad noctem. ==== <poem> N OX bona, quae longos hominum miserata labores &nbsp; &nbsp; Languida jucundo membra sopore foves: Nox bona, dulce caput redimita micantibus astris, &nbsp; &nbsp; Dulce papaveribus vincta rosisque caput; {{Versus|5}} Adspice me ingrato nequidquam lumina somno &nbsp; &nbsp; Sollicitum multis flectere cum precibus. Nequidquam. Fugit ingratus mea lumina Somnus, &nbsp; &nbsp; Et surda blandas negligit aure preces. Ille tamen, cum tu medio placidissima cursu es, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debuerat matri junctior ire comes. Aut illum torvo terrent mea somnia visu; &nbsp; &nbsp; Vel curas potius deficit ante meas. Aut, quod crediderim, furtivo captus amore &nbsp; &nbsp; Deliciis fruitur nunc sine teste suis. {{Versus|15}} At memini, cum me speratae ad gaudia noctis &nbsp; &nbsp; Sisteret in thalami limine dulcis Amor, Invitaeque oculis furtim irrepsisse puellae, &nbsp; &nbsp; Deliciasque mihi praeripuisse meas. [p. 103] Jam, bona, concilia somnum; lenitus ut ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mulceat irrigua lumen utrumque manu. Nulla mihi cupidis ignes argutat in ulnis: &nbsp; &nbsp; Exigit officium nulla puella meum. Blanda veni, prolixa veni: tibi cespite vivo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic venias) Arabo fiet odore tibi. {{Versus|25}} Non tibi contulerim, nitidi quae nuntia solis &nbsp; &nbsp; Purpureum roseo provocat ore diem. Non tibi, quae, radiis quamvis argentea puris, &nbsp; &nbsp; Stellarum vigiles emicat ante choros. Fusca licet, sis nigra licet: sic fusca capillos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic oculos Phyllis, si modo vivit, habet. Hei mihi, quid volui? dum te lenire precando &nbsp; &nbsp; Molior, admonitu Phyllidis instat Amor. Phyllidis admonitu sensi recalescere pectus, &nbsp; &nbsp; Et male sopitas serpere in ossa faces. {{Versus|35}} Phyllidis ad nomen dum mens mihi tristis anhelat, &nbsp; &nbsp; Nec memor est somni, nec memor ipsa sui. Jam mihi Trajectum videor, collesque supinos, &nbsp; &nbsp; Erroresque, pater Mosa, videre tuos; Inque sinu dominae dulcem spirare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ardua qua gelidam fagus opacat humum. Quid queror infelix? vigilans, en, somnia narro: &nbsp; &nbsp; Et mea nunc sine me gaudia Phyllis habet. [p. 104] Tu modo, tu Nox alma, fave. tu redde quieti, &nbsp; &nbsp; Et recrea afflatu pectora lassa tuo. {{Versus|45}} Aut, si vulneribus superat spes ulla medendis, &nbsp; &nbsp; Urgeat aeternus lumina victa sopor. </poem> ====Elegia XIV. In nuptias Gerardi Frankenii et Catharinae Adelheidis Moneniae. ==== <poem> F RANKENIUM dulci formosa Monenia vultu &nbsp; &nbsp; Ceperat: ignoti servus Amoris erat. Quid faciat? caecum stridebat pectore vulnus; &nbsp; &nbsp; Nec tamen auxilio vulneris auctor erat. {{Versus|5}} Phoebe pater, dixit, si nos tua cura medentes &nbsp; &nbsp; Dicimur, huc medicam (nam potes) adfer opem. Audiit, herbarumque potens subrisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Ac leviter, Fies tu quoque sanus, ait. Dos mea (nec nescis) succos miscere salubres: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dos mea, laurigeras increpuisse fides. [p. 105] Utraque, si quid id est, tibi nunc deserviet uni: &nbsp; &nbsp; Atque erit in tantis promta medela malis. Tu mihi cura vetus, postquam de matre cadentem &nbsp; &nbsp; Ad nostros genitor detulit ipse tholos. {{Versus|15}} Virginis ecce parens, (obmutuit ore tremente &nbsp; &nbsp; Virginis audito nomine Frankenius) Ille parens, quo non alius me plenior ipso &nbsp; &nbsp; Salanas dulci carmine mulcet oves. Hic quoque noster amor: nec plus mihi filius Orpheus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Debuit, aut grata notus ab arte Linus. Jungam ego tam pariles animas, dulcesque catenas &nbsp; &nbsp; Aeterno nexas ex adamante dabo. Finierat. nivea mitis Concordia palla &nbsp; &nbsp; Venit, & aurata cum face blandus Hymen: {{Versus|25}} Et Venus, & Veneris justissima cura Lepores, &nbsp; &nbsp; Cordaque qui stringit mutua castus Amor. Ite agite, o juvenes: gracili bona Cynthia cornu &nbsp; &nbsp; Praelucet primis officiosa toris. Mox eadem decimo cum plena refulserit orbe, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Luciferae partes mite juvantis agat. Sic Phoebi cantoris opes, Phoebique medentis &nbsp; &nbsp; Sentiet haud uno fulta nepote domus. [p. 106] </poem> ====Elegia XV. Genethliacon filio primum genito Joannis Huidekooper Marsevenii, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> N ASCERE Phoebei puer o genitoris imago; &nbsp; &nbsp; Unice foecundae nascere matris amor. Nascere avo promisse nepos proavoque, vetustam &nbsp; &nbsp; Nomine qui possis perpetuare domum. {{Versus|5}} Ominor, en: vives, susceptaque vota tuorum &nbsp; &nbsp; Solvere erit sacris, ad tua festa, focis. Ominor, en: Patrias feliciter ibis in artes, &nbsp; &nbsp; Ingenio numeris sufficiente suis. Spes generis recidiva tui, spes celsa parentum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Consulibus binis gloria, parve puer: Cresce puer: celeres supera virtutibus annos: &nbsp; &nbsp; Ex utroque ingens sanguine calcar habes. Jam te felices laetis complexibus Horae, &nbsp; &nbsp; Jam ligat ad sanctos Pallas amica sinus. [p. 107] {{Versus|15}} Uberaque indulget teneris turgentia labris, &nbsp; &nbsp; Mox pascenda tuo nectare Graja Venus. Exspectant primos Latii decora alta labores &nbsp; &nbsp; Nominis, ingeniis terra superba suis. Exspectant Latiae monumenta perennia Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Parvule, conatus nata juvare tuos. Tum majora manent: toto vocat agmine Tibris, &nbsp; &nbsp; Inque vetustates te jubet ire suas: Heroum Tibris genitor, genitorque Deorum; &nbsp; &nbsp; Hesperiis Tibris non leve numen aquis. {{Versus|25}} Ille tibi fortes ostendet in ordine turmas, &nbsp; &nbsp; Totque triumphali fixa tropaea manu. Ille tibi placidae pinget bona commoda Pacis, &nbsp; &nbsp; Et semper curis otia tuta novis. Nempe rudimentis formandus talibus olim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Inque tuas laudes erudiendus eris. Inde quid effugiat virtus tua, quidve sequatur, &nbsp; &nbsp; Hauriet, & monitis crescet ab ipsa suis; Inde exempla petes magnorum magna virorum, &nbsp; &nbsp; Quaeque domi possint, quaeque decere foris. {{Versus|35}} Sic prius ingentem Ascanius quam conderet Albam, &nbsp; &nbsp; In Siculo Trojam litore lusit avo. [p. 108] </poem> ====Elegia XVI. In nuptias Sebastiani Kortholti, et Annae Lobedantziae. ==== <poem> C ARMINA quae thalamis genialibus aurea, Divae, &nbsp; &nbsp; Concinitis, cupido dicite pauca mihi. Dicite Pierides; & tu formose Dearum &nbsp; &nbsp; Sectator, crocea dulcis Hymen tunica. {{Versus|5}} Dulcis Hymen, Hymenenaee patris stirps digna Lyaei, &nbsp; &nbsp; Uraniae proles candida matris Hymen. Vobis, qui canitur, primis devotus ab annis &nbsp; &nbsp; Promeruit fausta nunc quoque voce cani. Ille cliens vester, vestri Kortholtus amores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Uritur, ut celeres populant sata pinguia taedae; &nbsp; &nbsp; Ut sacer Eoo qui sonat igne focus. Nec minus ardet amans Lobedantzia, quamlibet illi &nbsp; &nbsp; Luctatur tenero dulcis in ore rubor. {{Versus|15}} Junge pares, Domiduce, aeterno foedere amantes: &nbsp; &nbsp; Junge pares animis, ingenioque pares. [p. 109] Dignius haud alia caluisset virgine Sponsus: &nbsp; &nbsp; Anna quoque haud alio digna perire viro. Anna, Cupidineis numquam temerata sagittis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic primum coepit discere quid sit Amor. Hic primum trepido Venerem non spernere voto; &nbsp; &nbsp; Ah misera, ah voti non bene certa sui! Obstat virginitatis amor, actumque pudice &nbsp; &nbsp; Tempus, & aetatis ver, & amoena quies. {{Versus|25}} Damna quoque extimuit laudatae hostilia formae, &nbsp; &nbsp; Et quae plura rudis fingere virgo solet. Desine legitimas, &#244; formosissima, flammas &nbsp; &nbsp; Damnare, & casti jura timere tori. Non ideo decus oris habes praenobile blandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Torpeat ut gelido moesta juventa situ. Non ideo totos adflavit Gratia census, &nbsp; &nbsp; Pectore quae sedem gaudet habere tuo. Adspice, virginibus quam sis formosior una &nbsp; &nbsp; Omnibus, una tui temporis Anna decus. {{Versus|35}} Qualis odoratis in apricae vallibus Hennae &nbsp; &nbsp; Ussit amatorem Persephonea suum. Qualis Gargaphio spatiatur gramine Pallas, &nbsp; &nbsp; Virgineum nulla casside pressa caput. Qualis ab exhausta rediens cum strage ferarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perspicuis corpus Delia lavit aquis. [p. 110] Adspice, ut Aonio juvenis conspectus in ostro &nbsp; &nbsp; Te petat, illecebris saucius ille tuis. Ut desiderio contabescentis inani &nbsp; &nbsp; Lumina perpetuae semper edant lacrimae. {{Versus|45}} Illum Pegasidesque Deae, nemorumque puellae, &nbsp; &nbsp; Optarunt gremio semper habere suo. Sertaque donarunt non marcescentia ab annis; &nbsp; &nbsp; Et calamo dulces edocuere modos. Illum nec calami moverunt, nec nova serta. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ardet inexpleto victus amore tui. Et tibi Pegasidasque Deas nemorumque puellas &nbsp; &nbsp; Posthabuit, sancto vinctus amore tibi. Flecteris. en sensi. nec te rigor iste pudicus &nbsp; &nbsp; Ulterius vacui pectoris esse sinit. {{Versus|55}} Et Venus, & Veneris subeunt artesque dolique: &nbsp; &nbsp; Et puer ille novo fervidus igne subit. Et flammae tenero ignotae sub corde tepescunt: &nbsp; &nbsp; Incertusque vago ducitur ore color. Et suspiria furtivis erupta labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et lacrimae ignarum sponte fatentur onus. Hoc habet. En justi nova praeda Cupidinis Anna &nbsp; &nbsp; Gemmiferas domini ducitur ante rotas. Annue, purpureis quae nunc, vaga Cynthia, bigis &nbsp; &nbsp; Sidereo tacitum limite carpis iter. [p. 111] {{Versus|65}} Cynthia, legitimo venerabile numen amori, &nbsp; &nbsp; Femineas semper promta juvare preces. Promta laborantes utero relevare puellas; &nbsp; &nbsp; Promta salutares ferre vocata manus. Huc Dea, mox decimum cum plena reduxeris orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Auctor jucundae candida lucis ades. Huc ades, o nivei custos Lucina pudoris: &nbsp; &nbsp; Credita tutelae sit domus illa tuae. Quae Latonigenam cantu Paeana frequentans, &nbsp; &nbsp; Per fratrem meruit muneris esse tui. </poem> ====Elegia XVII. Ad Davidem Hoogstratanum, in gemellarum ejus filiarum natalem primum.==== <poem> S OLVE, gemelliparae conjux facunde Mariae, &nbsp; &nbsp; Munera Lucinae debita, solve pater. Ecce, tibi, tenero frangentes murmura risu, &nbsp; &nbsp; Exiguas tendunt utraque gnata manus. {{Versus|5}} Et laetis genitorem oculis matremque salutant &nbsp; &nbsp; Aurea spes generis, biga venusta, novi. [p. 112] Salvete o hiemis flores, salvete puellae, &nbsp; &nbsp; Mox quoque maturo non leve vere decus. Haec est vestra dies, primo quae vidit in ortu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Edere vagitus, ac puerile queri. Nunc etiam blandum ridetis, & oscula matri &nbsp; &nbsp; Uda lacessitis pangitis uberibus. Nunc etiam blaeso rumpentes gutture vocem &nbsp; &nbsp; Vultis inexpertis fingere verba sonis. {{Versus|15}} At nimium properatis: at o dormite sorores: &nbsp; &nbsp; Versabunt cunas Lallus Amorque duas. Ille ut jucundo resolutis membra sopore &nbsp; &nbsp; Leniat ingratae taedia longa morae: Hic ut vulnificos non intellectus ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Armet, & occultum muniat ore decus. Sic venient mores, venient cum moribus anni, &nbsp; &nbsp; Imperiique satis conscia forma sui. Et quisquam dubitet, qui vos modo viderit olim, &nbsp; &nbsp; In medio nasci frigore posse rosas? [p. 113] </poem> ====Elegia XVIII. Ad Samuelem Munkerum sponsum.==== <poem> A ONIDUM, Munkere, & Phoebi cura Latini, &nbsp; &nbsp; Illustris generi fama future tuo, Ecquid contentus poteras Pene&#239;de lauro &nbsp; &nbsp; Sutilibus myrtis abstinuisse manus? {{Versus|5}} Non poteras. sensi. vatum tutela Dione &nbsp; &nbsp; Te quoque festivis inplicuit pedicis. Te quoque non noto gaudet tetigisse flagello, &nbsp; &nbsp; Et sibi Phoebeis plaudit in exuviis. Talis in Eurydice suspirantem Orphea quondam &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ismarus incultis ingemuit scopulis. Cum juga, cum silvae, cum devia lustra ferarum, &nbsp; &nbsp; Excitaeque suis Na&#239;des e latebris, Certatim duros consolarentur amores; &nbsp; &nbsp; Lymphaque ab exesis humida pumicibus {{Versus|15}} Halitibus longis, & dulci suspiratu, &nbsp; &nbsp; Vatis inexhaustas combiberet lacrimas. Te quoque ab Idaliis incensum viscera flammis &nbsp; &nbsp; Isalaque & notis Amstela vorticibus [p. 114] Et toto doluere sinu, & videre gementem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sixia quem multis ante petita procis Indomito sineret pectus consumier aestu, &nbsp; &nbsp; Et praedam saevis esse Cupidinibus. Eurydicen tamen & lacrimis Rhodope&#239;us heros &nbsp; &nbsp; Flexit, & auratae deliciis citharae. {{Versus|25}} Nec tibi, quas omni coluisti aetate, Camoenae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricem ferre morantur opem. Ardet Sixia victa, & amoribus externata &nbsp; &nbsp; Non negat ipsa tuo ferre pedem thalamo. Felix, formosis cui nunc haerere labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Munkere, & caro cui licet ore frui! Felices ambo, qu&#238;s pennis alma secundis &nbsp; &nbsp; Non sterilem spondet Ilithyia domum! [p. 115] </poem> ==Jani Broukhusii lyricorum libri duo. == [p. 116: blanco] [p. 117] ===Jani Broukhusii lyricorum liber primus. === ====Ode I. D. M. Mariae Magnae Britanniae, Franciae, Hiberniae, reginae.==== <poem> Q UANTAS sub altis Acrocerauniis Exercet iras magna manus Jovis, &nbsp; &nbsp; Qua terra, qua ponti profundum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intremuit, volucresque fulmen {{Versus|5}} Vibravit alas: talis in ultimo, Regina, luctuque & lacrimis tuos &nbsp; &nbsp; Funesta tempestas Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Attonuit, trepidosque Belgas. [p. 118] Heu triste vulnus! vulneris heu dolor {{Versus|10}} Acerbus, atrox, inmedicabilis! &nbsp; &nbsp; Heu plaga feralis, tribusque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditata regnis! Te scissa canas Religio comas, Te liberalis Munificentia, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Te luget invitis ademtam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casta Fides, Pietasque terris. Moresque, & artes pectoris aureas Sexum evagati, & nobile consilii &nbsp; &nbsp; Mirata robur, sempiterno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama novum dolet aere funus. O feminarum gloria Principum Quacumque currus Sol agit igneos, &nbsp; &nbsp; Quacumque per fluctus remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrequies sonat ira Nerei; {{Versus|25}} Zmaragde nostri lucide saeculi MARIA, gentis delicium tuae; &nbsp; &nbsp; Quid plectra, perfunctumque tristi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbiton ingeminare cantu Pergamus? omnis tecum abiit Lepos, {{Versus|30}} Tecum Voluptas, & chorus Artium &nbsp; &nbsp; Facundus, & pulsae citatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munditiae emicuere pennis. [p. 119] At Moeror atro pectore lugubres Singultat hymnos, & face fumida {{Versus|35}} Deformis insano lacertos &nbsp; &nbsp; Ense ferit, pavidosque vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frustra. Sereni te mediam poli Formosus Aether lumine vestiit &nbsp; &nbsp; Aeterno, & astrorum coronant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Pervigiles sine labe flammae. Illinc tuorum suscipe civium, Regina, curam; mater, ut antea, &nbsp; &nbsp; Jucunda subjectis, & orbis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mite patrocinium relicti. {{Versus|45}} Illinc triumphos Conjugis incliti Gavisa spectes, utque per hostium &nbsp; &nbsp; Caesorum acervos justa victor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Explicet invidiosus arma. Illinc, faventum munere caelitum, {{Versus|50}} Rerum beatam deplue copiam, &nbsp; &nbsp; Dignata tutari Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incolumes duce GULIELMO. [p. 120] <tr><td width = 222 align = center></poem> ====Ode II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> E T me meorum cura sodalium, Et me relictae tangit amor domus; &nbsp; &nbsp; Et mens Batavorum per urbes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Anxia praetrepidat vagari. {{Versus|5}} Visendus altis Amstela moenibus; Ingentis ingens aequoris arbiter &nbsp; &nbsp; Visendus Ya, Ya magni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Progenies animosa Nerei. Illic amores inveniam meos; {{Versus|10}} Illic amicos, & memores mei &nbsp; &nbsp; Vates; &, ut defungar, illic &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Francius est amor ille noster. Franci, meorum conscie lusuum, Vivisne Franci? vive, & amabiles &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Annos, & insignem juventam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exige Apollineas per artes, Carus Camoenis, carus Apollini, Mihique rebus carior omnibus: &nbsp; &nbsp; Quem primum & has artes fatebor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Meque meas docuisse dotes. [p. 121] Tecum beati temporis otia, Curasque molli ruris in angulo &nbsp; &nbsp; Fallebam amaras: tecum amoenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aonidum spatiabar hortis. {{Versus|25}} Nos saepe picto vesper ab aethere, Nos saepe puro sidere Lucifer &nbsp; &nbsp; Vidit jocabundos, merique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Innocuos calices trahentes. Nunc vel recentis nos labor ingenii, {{Versus|30}} Vel si quid aevo restat ab aureo &nbsp; &nbsp; Una legentes detinebat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et celeres variabat horas. Nunc in remoto gramine devius Ducebat ardor Pieriam chelyn &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Plectro fatigare, & jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine sollicitare nymphas. Sed me Latini pectinis arbiter Parvo retentum fine co&#235;rcuit; &nbsp; &nbsp; Brevique circumscripta gyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vis animi melioris haesit. Talis reductae vallis in abdito Sinu sub alto lympha cacumine &nbsp; &nbsp; Per gramina & virgulta serpens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo trepidat susurro. [p. 122] {{Versus|45}} Non illam apricis caprea pascuis, Siticulosi nec dominus gregis, &nbsp; &nbsp; Siccusve collaudet viator, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum medius coquit arva Titan. Te magna forti dicere spiritu, {{Versus|50}} Te parva leni ludere barbito, &nbsp; &nbsp; Apteque formam fingi in omnem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pegasides docuere Divae. Te Cypris aequo ducta Cupidine Legit sacerdotem, & nivea manu &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Comtos tibi gestit capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idalia cohibere myrto. Tu plena magno vela moves mari, Sulcasque latis aequora cursibus, &nbsp; &nbsp; Grajos ut observes magistros: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos veteres renovamus ignes; Et miti ocellos sidere lucidos, Et basiorum mella, & amabiles &nbsp; &nbsp; Genas, verecundamque frontem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo modulamur ore. [p. 123] </poem> ====Ode III. Ad Theodorum Doppium.==== <poem> D OPPI, tu tenerae conjugis osculum Ac dulces cupidus visere liberos, Natalis repetes delicias soli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cari requiem laris. {{Versus|5}} Illic militiae taedia mitibus Mutabis studiis, ad Solymae juga Et formosa sacro pascua gramine &nbsp; &nbsp; Commissum revocans gregem. Illic sub patriae tegmine populi {{Versus|10}} (Cum festus pariet laetitiam dies) Fusus, candidulos inter amiculos, &nbsp; &nbsp; Curarum aspera dilues. Me quamvis alio dura necessitas Invitum Batavo dividat a mari; {{Versus|15}} At non immemorem, non vacuum ignibus &nbsp; &nbsp; Cari pectoris arguet. Tu (si quid veterum cura sodalium Exhaustusque simul commeruit labor) Vivas vel Pylii saecula, sed tui &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Semper Broukhusii memor. [p. 124] </poem> ====Ode IV. In libros Antonii Bynaei de passione Christi.==== <poem> U LTIMA dum tecum mortem meditantis Iesu &nbsp; &nbsp; Docto revolvis pectore, Bynaee, & sacri reseras mysteria ligni, &nbsp; &nbsp; Ac triste Iudaeae scelus; {{Versus|5}} Quis neget aetheriis cognatam sedibus auram &nbsp; &nbsp; Duxisse scribentis manum? Deproperasse altis Cedronis flumina lucis, &nbsp; &nbsp; Mentem irrigatum quis neget? O lac, o violas, o florum quidquid ubique est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dulcesque caelitum favos! Non aliter gravidis formosum in nubibus arcum &nbsp; &nbsp; Natura pingit artifex. Tales mellilegae sub apricis collibus Hyblae &nbsp; &nbsp; Zephyrus colorat areas. {{Versus|15}} Macte tui longum felix, Bynaee, laboris, &nbsp; &nbsp; Et invidendae paginae: [p. 125] Macte isto, Bynaee, animo, quem proluit altus &nbsp; &nbsp; Caelestis imber gratiae: Et depone pios, monumentum dulce, libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Crucis salubrem ad stipitem. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====Ode V. Ad Petrum Bernagium sanitati restitutum.==== <poem> C LARA Machaonii Bernagi gloria coetus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec cura Musarum levis, Tene ego Persephones erepto e carcere furvo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsisque Lethae faucibus, {{Versus|5}} Tene fruor redivivo, & pectore pectus amicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Artis tero complexibus? Tene fruor, tueorque tuos, dulcissime, vultus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix ipse credulus mihi? Gratia magna tibi, Paean pater, unde medentum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pendet salutaris manus: Unde sacri latices Aganippidos Hippocrenae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecunda vatum pectora [p. 126] Rore fovent dulci, mentemque caloribus aptam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dio furore temperant. {{Versus|15}} Gratia magna tibi, Paean pater. occidat ille &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Musicus sordet labor. Vivat, & extentos Bernagius inpleat annos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno parente te minor. </poem> ====Ode VI. In historiam horti medici Amstelaedamensis ad manes Caroli Clusii. ==== <poem> C LUSI, si quid adhuc sentis tellure sub ima, &nbsp; &nbsp; Nec segnis tua degravat ossa Letheo torpore lapis; huc nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Huc ades, o consulta sagacis {{Versus|5}} Naturae, veterumque tenax prudensque laborum, &nbsp; &nbsp; Telluris Floraeque sacerdos. Non erit Illyrios iterum tibi quaerere colles, &nbsp; &nbsp; Aut gelida reptare Pyrene. [p. 127] Aethere sub patrio Belgarum, & dulcibus umbris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Amstelii prope fluminis alveum, Sacra recognosces priscis incognita mystis, &nbsp; &nbsp; Alterius miracula mundi. Larga recognosces peregrini munera caeli, &nbsp; &nbsp; Exuvias fragrantis Eoi. {{Versus|15}} Quidquid odoratae privum genuere Moluccae, &nbsp; &nbsp; Armiferae quod litora Javae; Tabrobaneque ferax, lucenti nota Canopo; &nbsp; &nbsp; Mira fides! his germinat hortis. Edomitoque soli vitio, morboque palustri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amsteliis viret India lucis. Sed neque sola novos Matuta huc misit honores, &nbsp; &nbsp; Aut nigri pia Memnonis aula. Aspice quo dites spoliarint munere silvas &nbsp; &nbsp; Americes nova regna remotae. {{Versus|25}} Ignotisque tibi ramis pendentia poma, &nbsp; &nbsp; Ignotos mirare racemos. Hic nemus auricomum, hic varios induta colores &nbsp; &nbsp; Ruris honos Ananassa superbit: Ruris honos Ananassa, Deum dignissima mensis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnigeni Regina saporis. Hic platanus foecunda: & quo te carmine dicam, &nbsp; &nbsp; Naturae stupor ipse, Pudica? [p. 128] Hic, quod Marmaricas Barce vix inter arenas &nbsp; &nbsp; Excoctis enutriit arvis. {{Versus|35}} Hic, quod magnorum mater truculenta leonum &nbsp; &nbsp; Aequoreo tulit Africa tractu, Qua nimbis insessa furentibus & madida Austro &nbsp; &nbsp; Grande Spei latus explicat almae. Has, Clusi, tibi delicias (quis crederet umquam?) &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hollandus secrevit Apollo. Eductasque, vides, non nostro sidere stirpes &nbsp; &nbsp; Maturat sub sidere nostro. Quid non magnanimi potuit pia cura Senatus? &nbsp; &nbsp; Quid non Marsevenius ardor? {{Versus|45}} Hoc quodcumque loci est, tetrae tenuere paludes: &nbsp; &nbsp; Alcinoum modo provocat uber. [p. 129] </poem> ====Ode VII. In notitiam Germaniae Inferioris conscriptam a Mensone Alting, <i>urbis Groninganae consule.</i>==== <poem> A NTIQUITATIS Belgicae novum jubar &nbsp; &nbsp; Orbisque Romuli simul; Aperta rerum magne priscarum; decus &nbsp; &nbsp; Altingiani nominis: {{Versus|5}} Ut te Deorum quidquid est faventium &nbsp; &nbsp; Nutu benigno sospitet! Ut hos labores, mente conceptos gravi, &nbsp; &nbsp; Stylo explicatos masculo, Aeternet ille, digna qui virtutibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignis rependit praemia, Sempervirente laurea cinctus caput &nbsp; &nbsp; Pulcerrimus Deorum Honor! Jam laetiore fluctuantes alveo &nbsp; &nbsp; Circa Batavum limitem [p. 130] {{Versus|15}} Nymphas, & udo prosilire gurgite &nbsp; &nbsp; Video novos Palaemonas, Rhenus bicorni rura qua secans vado &nbsp; &nbsp; Prospectat undosum mare. Te Vitreus Visurgis, Albis te pater &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sonat citato flumine: Ulvaque laetus & palustri arundine &nbsp; &nbsp; Unsingis amnis patrius: Unsingis ille nemini notus prius, &nbsp; &nbsp; Expers vetusti nominis. {{Versus|25}} Quem tu tenebris erutum & longo situ &nbsp; &nbsp; Consul redonas Consuli. Huic nempe, cujus ex recondita penu &nbsp; &nbsp; Prisco salutem Belgio Nunc reddidisti, mox daturus alteram &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} (Sic Dii volunt) Germaniae. Quid tu? negasne? sed negare non sinit &nbsp; &nbsp; Pignus, quod orbis nunc habet; Quod publici favoris exceptum sono &nbsp; &nbsp; Aeternitatis ad tholum {{Versus|35}} Musae reponunt; quod perennes Gratiae &nbsp; &nbsp; Fausto secundant alite. [p. 131] </poem> ====Ode VIII. In ejusdem notitiae partem alteram, ab eodem editam. ==== <poem> A NTIQUI Latii, antiqui dux optime Belgii, &nbsp; &nbsp; Altinge, rebus clara fax domesticis; Quas tibi pro tanto, pro tali munere, cives &nbsp; &nbsp; Dignas rependent promerenti gratias? {{Versus|5}} Per te custodes patriae condiscimus amnes &nbsp; &nbsp; Quo flumen ore, quove fonte solverint; Limite quo Batavos Rhenus discreverit agros, &nbsp; &nbsp; Vahalisque rapido largus exundans sinu, Quo Lavica tepens, quo Mosa feracibus undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ingensque sicci terminator Helius: Flevusque, Amisiusque, ac spumosi ostia Widri, &nbsp; &nbsp; Tethyi Batavae non pudenda nomina. Quantus & in terras violato foedere Nereus &nbsp; &nbsp; Rapacis iram gurgitis permiserit, {{Versus|15}} Atque domos, atque arva, atque oppida tota refuso &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nesas videre) texerit ferox mari. Per te reliquias, & nomina prisca locorum, &nbsp; &nbsp; Tot urbium, tot arcium cadavera [p. 132] Novimus, & longa ritus aetate sepultos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tot vetusti temporis vocabula Eruta de nigra caligine noctis opacae; &nbsp; &nbsp; Quales avorum tunc fuere sortium Deliciae sermonis, & inculti oris egestas, &nbsp; &nbsp; Hostem ferire doctior quam scribere. {{Versus|25}} Hanc tibi Dii patrii curam injecere: tuamque &nbsp; &nbsp; Res Foederata postulat facundiam. Macte nova virtute, & praecellentibus ausis, &nbsp; &nbsp; O saeculorum digne scriptor omnium Omnibus elogiis, qua Sol se condit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et qua rubente promit Oceano diem, Extinctis lucem rebus qui reddis, & arte &nbsp; &nbsp; Mentis disertae mortuos vetas mori. </poem> ====Ode IX. Ad Joannem Hudde, <i>cum urbis Amstelaedamensis consul esset creatus.</i>==== <poem> E N iterum te pulcer Honos, te purpura felix, &nbsp; &nbsp; Huddaee, nostris praestitem rebus vocant; Ingentesque urbis curas caramque salutem &nbsp; &nbsp; Tuis reponunt creditas laboribus. [p. 133] {{Versus|5}} Sancte pater patriae (liceat mihi vera profari, &nbsp; &nbsp; Veroque dotes nomine eloqui tuas) Sancte pater patriae, tibi plebs, tibi curia gaudens &nbsp; &nbsp; Fremitu secundo surgit, & plausus jacit. Te resonat laetis pater Amstela fluctibus, urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jam puriore qua secat lympha suam. Addunt se Musae comites, & pulcer Apollo, &nbsp; &nbsp; Virtutis ille nobilis praeco tuae: Praesidii pars magna tui: nec notius ullum &nbsp; &nbsp; Limen salutant doctus Artium chorus. {{Versus|15}} Gaudet in auspiciis redeuntibus ipsa severi &nbsp; &nbsp; Astraea juris quae tribunal temperat; Et quae lucrifico perfundit moenia censu &nbsp; &nbsp; Beatitatis ductor Hermus aureae; Quique procellosas hiemes, qui sacra tridente &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nautis vocatus ponit aut tollit freta. Invidiae domitrix Prudentia certa nocentis &nbsp; &nbsp; Pro laureatis excubabit fascibus. Plurima descendet cornu bona Copia pleno, &nbsp; &nbsp; Hilarosque quina fruge ditabit lares. {{Versus|25}} Et quae sanguinei peccaverat ira Gradivi, &nbsp; &nbsp; Pax alma largo sarciet cum foenore. Dii date, ne meritis desit sua gratia tantis, &nbsp; &nbsp; Laetusque sortem civis agnoscat suam. [p. 134] Nominis Huddaei longum pia fama superstes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Gratis ut olim sancta sit nepotibus. </poem> ====Ode X. In funere Joannis Hudde, <i>urbis Amstelaedamensis consulis.</i>==== <poem> I NTENDE moestam, Melpomene, chelyn. Vixit Batavi gloria nominis &nbsp; &nbsp; Huddaeus, & sanctum senectae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nox operit tenebrosa honorem. {{Versus|5}} Te flebimus, lux Urbis, o Amstelae Altricis olim destina, nunc dolor: &nbsp; &nbsp; Te flebimus moestis ademtum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Civibus, & patriae gementi. Non quo recisas Fata tibi colos {{Versus|10}} Avara nerint, quove malignius &nbsp; &nbsp; Artaverit livor Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praecipitis spatium senectae: Sed quod secundis usque laboribus Perfuncta virtus, nunc miseram nimis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urbem, & laborantes penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tempore difficili relinquit. [p. 135] Heu efficacis consilii vigor Pudens, & alto pectore conditum &nbsp; &nbsp; Prudentiae robur, probique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Moris amor, facilisque virtus, Et frons sereno lumine comiter Communis, & mens artibus ac bono &nbsp; &nbsp; Incocta, Musarumque cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo fugitis? crepitante nimbo {{Versus|25}} Armorum Erynnis saeva trementibus Insultat arvis, funeraque urbibus &nbsp; &nbsp; Minatus, ac stragem, cruento &nbsp; &nbsp; Ense furit homicida Mavors. Ergo perenni cum gemitu dolor {{Versus|30}} Te noster urget; nec lacrimis modum &nbsp; &nbsp; Figunt, edacibusque curis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Moeror atrox, animique morsus, Non cum nitenti praevius aethere Ducit choreas Vesperus aureas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Non igne cum puro relucens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luciferi rota dulcis exit. Flent circum amoeni Na&#239;des Amstelae, Et lubricorum numina fluctuum, &nbsp; &nbsp; Quacumque per salsum capaci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ore ferox spatiatur Ya. [p. 136] Tu lege princeps, indociles regi Et temperato momine devehi, &nbsp; &nbsp; Undas co&#235;rcebas, severo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Colla domans animosa freno. {{Versus|45}} Quid mirum, amicis imperiis bonos Parere cives, cum fera Nerei &nbsp; &nbsp; Gens, atque inassuetae feroci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingenio famulentur undae? Salve supernis addite sedibus {{Versus|50}} Civis, beatus aetheris incola, &nbsp; &nbsp; Quem mente possessum tenace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem equidem atque animo occupabas. Nos te sagaci pectore consulem, Nos te fideli consilio patrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Dum vita, dum vires sinebant, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assiduo memorare cantu Pergemus ultro: dumque Diespiter Curru volucri tempora dividet &nbsp; &nbsp; Feracis anni, sempiterna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Laude recens animabis hymnos Aevi sequentis. nec minuet dies Moestos honores; ad tumuli aggerem &nbsp; &nbsp; Virtutis Huddaeae triumphum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postgeniti recinent nepotes. [p. 137] </poem> ====Ode XI. Ad Petrum Burmannum. <i>felicia novae curationis exordia in Academia Trajectina ei gratulatur.</i>==== <poem> I NGENII, Burmanne, potens Latiique leporis, &nbsp; &nbsp; Lyraeque doctus efficacis arbiter; Jam tibi nutrices persolvunt praemia Musae, &nbsp; &nbsp; Stipendiorum non avarae mancipes. {{Versus|5}} Jam nova per veteres serpit tibi laurea ramos, &nbsp; &nbsp; Et publicus commendat otium labor. Te sibi res Romana, sibi te Graja vetustas &nbsp; &nbsp; Interpretem deposcit haud rudem sui. Utere sorte tua. sic fesso Atlante resedit &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In Herculis cervice siderum domus. [p. 138] </poem> ====Ode XII. In Joannis Brantii commentationes Paullinas. ==== <poem> T ARSENSIS dum gesta doces illustria Paulli, &nbsp; &nbsp; Et fulmina oris, & gravem constantiam; Quaeque sub immani Judaeae pertulit ira, &nbsp; &nbsp; Infanda multa passus ob Christi crucem; {{Versus|5}} Branti docte, tuas numquid pia flamma medullas &nbsp; &nbsp; Edit, novoque cor amore inaestuat? Numquid ab aetheria prognatus spiritus aura &nbsp; &nbsp; Scribentis almo rexit igne dexteram? Felix, Branti, animi, felix praestantibus ausis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In aevitatis sic iture gloriam. Hoc tibi stravit iter genitor tuus: hoc face multa &nbsp; &nbsp; Monstrant avitae clara gentis nomina. [p. 139] </poem> ===Jani Broukhusii lyricorum liber secundus. === ====Ode I. Ad sodales. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; N ONDUM satis priorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sol mitigavit aestum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haeretque adhuc medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Siticulosus ardor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Quid mirum? ubi in profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mediisque scimus undis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsos sitire pisces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insana vis caloris! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivamus, o sodales, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aestumque leniamus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Capaciore vitro: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non, si procul paterno [p. 140] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic exulamus orbe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idcirco ademtus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Usus fuat bibendi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Lesbio po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ajunt vel inter arma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lato vel in profundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam fuisse curam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Curas ut unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dissolveret Lyaeus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quinimo Teucer ille, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bellator ille Teucer, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vino fugam levabat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Cinctus virente myrto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades Lyaee; Liber &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades, jocose Liber, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pater facetiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puer, capaciores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miscere perge conchas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Furere hunc juvat furorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suam bibat puellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicumque amare cordi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mihi quinquies dat HERSE : &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Potisque dein puellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libabimus vicissim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 141] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcissimae parenti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinum, atque Amori, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musisque, Gratiisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sic leniamus aestum. </poem> ====Ode II. Ad Neaeram <i>e vernaculo Hoofdii expressa.</i>==== <poem> S I non ingenuam nobilis indolem Mentitur facies, & decus inclitum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formae pectoris imis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Respondet penetralibus; {{Versus|5}} Illis me, mea lux, conde recessibus: Illo sepositus commodius loco &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutatae stationis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivam sorte beatior. Sed nubes animi pellere candido {{Versus|10}} Si te, Vita, juvat sidere; cor tuum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illa sede repone, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nostrum modo sumseras. [p. 142] Hic voti modus est metaque fervidi. Nam quis tam fatuis uritur ignibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ut, fido sine corde, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nudis gaudeat artubus? Quamvis Hippomenes fraude potens nova Tardarit volucrem virginis impetum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Schaeneida pomi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jactu ceperit aurei. Quid tu, consilio si superat tuo, Succenses juveni, Cypria, credulo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Festis ignibus orba, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grati turis honoribus? {{Versus|25}} Non istis animus concidit artibus: Sed fallax Atalantam & celeris fugae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cursum fregerat aurum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et versa in pretium Venus. Quod caeli tenebris, quod nemorum coma {{Versus|30}} Furtivos operit Luna cupidines; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viderunt tamen astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Noctis vigiles chori. Vidit caeruleo Vesper ab aethere, Dum saxis residens Cynthia Latmiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Sopitum Endymiona &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longo detinet osculo. [p. 143] Cur non (si vacuum corpus amabimus, Nec spes est animi prospera mutui) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blando figimus ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Duris basia cautibus? Quod si plena mihi gaudia destinas, Me dulci gremio, me patere unicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; His haerere labellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cordis participem tui. </poem> ====Ode III. Novam se Cupidini praedam esse. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ALLAX Amoris virus & irritos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Experto amores, plus vice simplici, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitare casses ac ferocis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insidias steterat magistri. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sed me decorae lumina Deliae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae parte quinta numinis imbuit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui Dione, me capilli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Retibus inplicuere densis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis fugaci cervus anhelitu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem per nivalem Taygetum premit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Venator, e ramo infideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda feris canibus pependit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 144] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me! furorem cor trepidat novum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenumque herili numine languidum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Suspirat. ah me! parce, virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parce meas animare flammas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per quem potenti vi decoris tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenes revinctum, bella, Cupidinem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per lampades, flammasque, & arcus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Perque tuos, mea fata, ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos si beato sidere conspicer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quondam faventes; haec ego myrteo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cortice exsolvam Dionae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmina postgenitis legenda: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} SIBI HOS OCELLOS CUM LEGERET LEPOR &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ET GRATIARUM ET CYPRIDIS HOSPITES ; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ADJUVIT ALMUS, DELIAEQUE &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; MUNUS HABERE DEDIT, CUPIDO. [p. 145] </poem> ====Ode IV. Ad Deliam. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O frons marmore purior! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenis cum radiis micant! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O os purpureum! o genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Genae dulce rubentes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae mentem misero anxiam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae me surripitis mihi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitam datis & necem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo vos carmine, qua lyra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Condigne venerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum & carminis & lyrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo imbellior est sonus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec dotes animi decet, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec formae jubar aureum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vili deterere ausu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri, Delia, muneris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pignus nobilius cape, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imo pectore conditum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illic te invenies mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fibris cordis inustam. [p. 146] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc ego effigiem tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum, cum cava lumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longus obruerit sopor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portabo Elysium ad nemus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tristem trans Acheronta. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cultum facile & fidem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivacesque Cupidines &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Emirabitur; at tuis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidebit honoribus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nigri Juno Tyranni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum liveat ut libet: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum te, dum faciem tuam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bina conspicuam face, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel se judice comprobet &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Prima sede locandam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum punctum omne ferat sibi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frontis marmoreae decus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et os purpureum, & genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Genae dulce rubentes. [p. 147] </poem> ====Ode V. Hymnus in pacem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM furor saevi posuit Gradivi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tubae rauci siluere cantus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam Fides & Pax rediit supernis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exul ab oris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Pax Jovis magni Themidisque nata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu nimis longo male pulsa bello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Oppida & prisco viduata cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Arva revisit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Dircaei nova jura plectri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mitis Euterpe: bona Pax canenda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En ades mecum, citharamque festis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floribus orna. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque dum nostris fidibus sonanda es, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alma Pax, canos olea capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vincta, sis vati facilis, meisque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illabere venis. [p. 148] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O diem terris nimis auspicatum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auream o lucem veterisque massae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua redux tecum bona tot, tot orbi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Commoda ducis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne, precor, tutum meditare caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne fugam molire: tibi ecce venti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lene subsidunt: tibi ridet omni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequore Nereus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Te novo Tellus speciosa cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambit, & matrem reducem salutat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua duce haec ingens stetit universi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Machina mundi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque cum densum chaos & tenebrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cuncta confuso premerent duello; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, bona, aeternis elementa vinclis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite ligasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne parum sidos ruerent in ignes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deviae lymphae, tenuisque ut a&#235;r &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Ambiat terras, radientque picto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera caelo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quies lassi Dea mitis orbis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O decus rarum, viden&#146; ut serena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luce gaudentes amicire terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Gestiat aether? [p. 149] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut diem curru nitido reducens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gemmeum Titan pelago e propinquo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Surgat, & nostros meliore colles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestiat auro? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Te canunt multo sinuosa plausu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumina, & lapsus celeres morantur; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te mare, & motis Zephyrorum amoenus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiritus alis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu pedes quacumque moves decoros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nascitur nullis rosa blanda spinis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et croci dulces, Syriumque late &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fragrat amomum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ridet aeterni tibi, Diva, veris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suda tempestas: tibi mella durae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Depluunt quercus, liquidoque manant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nectare dumi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te Fides nulla temerata culpa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te probi Mores comitantur, & Lex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et decens Virtus, & amica pleno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Copia cornu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At procul caeco Furiarum in antro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit insanos Pietas Furores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit & diram Rabiem; & catenae in- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; frendet Enyo. [p. 150] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Da, precor, post tot mala, tot labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rebus optatam requiem Batavis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuas tecum comites secundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numine firma. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nulla fac tristis doleat colonus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Arma vastato volitare campo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spemve protritam gemat, & carentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messibus annum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Educet dulces sine fraude gnatos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cara dilecto mulier marito: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nulla confundant maculosa sacrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crimina lectum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ensis in falces abeat recurvas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vomis e longis coalescat hastis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque cristata faciant columbae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Casside nidum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil opus telis, modo tu Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prima non clausos tueare muros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lenis o tandem dare amica fessis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia Belgis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Si quid in nostris odii relictum est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbibus, si quid minus expiatum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In feros Turcas & inhospitalem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rejice Phasin. [p. 151] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bistonas diri lanient tumultus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Bistones saevis agitentur armis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfidi; & contracta gemant rubentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cornua Lunae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos tuus sanguis, tua cura simus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos amor: quos tu decores honestis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Artibus, quos tu radio benigni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numinis adfles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Interim ramis oleae sub artis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuum laeti modulamur hymnum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuam festo colimus frequentes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Carmine frondem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unde si dulcem liceat corollam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plectere, & nostrae tibi cura Musae est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec mihi myrtus, neque Apollinari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laurea serto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Ambiat comtos operosa crines. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi, rerum decus & voluptas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi parvo tenuis Thalia &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dedicat ore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume quae dulci modulata plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Accinunt castae pueris puellae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Panchaeos, Dea Sospitatrix, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Turis odores. [p. 152] </poem> ====Ode VI. In Petri Colartii et Elisae Hofmannae diem nuptialem.==== <poem> N OBILE depositum Phoebi castaeque Minervae &nbsp; &nbsp; Hofmanna, Musarum soror, Siren, Sparne, tua, & nemoris Philomela propinqui, &nbsp; &nbsp; Hymenaei ad aram ducitur. {{Versus|5}} Harlemiae sperate novum mox Orphea fagi, &nbsp; &nbsp; Materna quem finget chelys. Et tu, connubii vinclo dignande pudico, &nbsp; &nbsp; Beate sponse, dulcibus Virginis ex oculis flammam qui combibis acrem, &nbsp; &nbsp; Agnosce fortunam tuam: Ac reverenter habe. nec Div&#251;m contigit ulli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Habere Musam conjugem. [p. 153] </poem> ==Jani Broukhusii hendecasyllaborum liber. == [p. 154: blanco] [p. 155] ====CARMEN I. AD EPISTOLAM NEAERAE. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; T ENE, litera, tene m&#238; Neaera &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui testem animi suique amoris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Misit? tene ego conspicor beatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam illa dextera, lactea illa dextra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Illa candidula, illa mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castis ductibus exaravit, atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solitudinis ad meae latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussit visere, & occupare amantem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic vivam, bona charta, sic Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Coram sistar in urbe concupita; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut me non Arabum beata messis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non lauti tituli potentiorum, [p. 156] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec grandes cumuli pecuniarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec vel Regibus invidendi honores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tantillum hercule prae tuo lepore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prae tua ingenua benignitate, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Possint afficere, aut juvare amantem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mene, litera, men&#146; putas Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obliviscier, & putare parvi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnes delicias, jocos, amores? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah prius Arabum perite messes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perite o tituli potentiorum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et grandes cumuli pecuniarum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vosque Regibus invidendi honores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quin prius peream ipse, & ista mecum. </poem> ====CARMEN II. AD l PETRUM FRANCIUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F RANCI candide, ter venuste Franci, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid ex animo fugatus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo Broukhusius tuus sodalis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicum ludere saepe, cui solebas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Olim credere seria atque nugas; [p. 157] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum ludere qui solebat olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tibi credere seria atque nugas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid te pudet exteris in oris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Absque ulla prope collocutione &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prorsus negligere immerentem amicum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te inquirere, non rogare saltem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid rerum gerat, aut quibus severas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fallat lusibus occupationes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At culpam, puto, deprecatur omnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tuis quem numeris vocas ad astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnus Archithalassus, & frequentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausus & favor & decus coronae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tanti mihi sunt tui labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, nec furor ille, Mantuano &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qui praefiscine proximus furori est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tam longae ut veniam vocationi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dandam ullam rear, atque epistolaris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec commercia desinam negotii. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare (ni mihi supplicabis ultro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Et te poenitet oscitantiae hujus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Paucis, si valeam, diebus ad te &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingens horribilis sacerque Iambus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus frigoris & mali veneni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ibit, unde tibi, o amice, febris [p. 158] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Praesens omnibus aestuet medullis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui numquam, veluti Catullus olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urtica medearis otiove. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu, si sapias, malum caveto, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franci: sic soleo meos amicos. </poem> ====CARMEN III. AD DAVIDEM BERGIUM ET HENRICUM HASIUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ERGI, dulce mihi meisque nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hasi, dulce meis mihique nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid vos facere augurer, remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc ad litora Doridis Batavae? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ecquid me facere auguramini ambo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sub caelo positum benigniore? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non caeli favor hic benignioris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non umbrae nemoris sacrae propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mulcent m&#238; trepidas levantve curas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solus (nam quid agam?) meos sodales, [p. 159] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec solus tamen, & meos amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Optata teneo allocutione, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jucundis premo & adligo lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mallem frigora Doridis Batavae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Mallem Nerea vel tumultuantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobiscum bibula tueri ab acta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes quam nemoris sacras propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Umbras, & nitidi fluenta Vechtae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solus prospicere humidis ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergone illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felixne illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nobis lare conditis sub uno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Antiquam exhibeat beatitatem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfundat solito lepore mensam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Amatosque simul simulque amantes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jungat foedere triplici sodales? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si haec aurea lux redibit umquam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O laetos ter & amplius sodales! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O lucem ter & amplius beatam! [p. 160] </poem> ====CARMEN IV. AD CAROLUM CRUCIUM Sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; E RGO, Carole, nuptias, relicto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lecti coelibis otio, parasti? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo te niveae decore formae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miti placidae pudore mentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Castis moribus, aureoque vultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caris detinuit Maria vinclis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Euge, Carole: cui venusta Cypris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Juno savet, & benignus Hymen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc o agmina blanda Gaudiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Huc o Deliciae, Jocique molles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lascivia casta; virginumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terror, Connubii parens Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura virgine purior Cupido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos o viduae perite Noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et suspiria, & inquieta Cura; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tot millia mille Taediorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot dulcis nitidis Maria ocellis [p. 161] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In imas animae sui latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vibrat millia multa spiculorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Tuque o Pronuba, tu Marita Juno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu Lucina magis probas vocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos nunc auspicio bono jugasti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post foecunda suos revise menses. </poem> ====CARMEN V. IN SOMNIA. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <font size =+3>N IGRA Somnia nigriora nocte; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morpheu perfide, ter sceleste Morpheu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenebrae improbulae, improbae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae m&#238; Deliolam meam abstulistis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et longa tenuistis in querela &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illusos trepida quiete ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin vivit mea vita, amare amantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes perpetuo parata in annos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin valet mea Delia, & querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Longas ah nimis ah nimis querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa diluit osculatione. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos ite procul genus molestum, [p. 162] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infidum genus: ite foeda Noctis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedae progenies, sceleste Morpheu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Morpheu perfide, perfidae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nigra somnia nigriora nocte. </poem> ====CARMEN VI. AD DAVIDEM BERGIUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Q UIS, Bergi, calor ille inauspicatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tantum capiti creat dolorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo? quis calor ille tam molestus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te, seu lateri incubas sinistro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu dextro lateri incubas, pedesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc huc nunc alio movere pergis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insomnes adigit cubare noctes? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nondum tamen omnis ardet aether, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec stella Icariae nocens puellae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siccat fluminis alveum propinqui. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu saeve calor, calor tyranne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui meum excrucias mihi sodalem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I quo te vocat inquietus Eurus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad mundi spatium extimum aestuantis, [p. 163] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Nec mecum excrucia mihi sodalem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod ni continuo facis, paratus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Culpae corrigere omne quod patrasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adsum perfide, perduellis adsum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te cedere qui perire cogam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quaeris, qua ratione sit futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te cedere, & ut perire cogam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri frigore carminis peribis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod vel frigore frigidum mage ipso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te unum modo, sed necare tecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Trecentos alios queat calores. </poem> ====CARMEN VII. AD THEODORUM JANSONIUM AB ALMELOVEEN Sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J ANSONI Clariae sititor undae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jansoni medicae sititor artis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tot vulnera Romuli nepotum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felici modo dextera abstulisti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qui Coi senis auspicatus haeres [p. 164] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fatorum celeres moraris alas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid nunc tibi praesidii relictum in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Istis artibus, artibus medendi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morbis corporis ingeniique morbis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} En en, ureris: & ferox Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musas negligit ac Deos medentum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En en, ureris: & decus tuorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic visum Veneri) suis ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suis illicibus puella ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Immerzelia vindicat laborum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illi mysta futurus &#224; Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in tremulis micant ocellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in roseis sedent labellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cujus in niveis latent papillis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Deliciae, Joci, Lepores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Blanditiae, Lubentiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque omnes Veneres Cupidinesque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O factum bene! o venuste noster! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Pro te Gratia, Cypris ipsa pro te, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro te stat niveis Cupido pennis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam felix, tibi, jam beate sponse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabit se cupidas tremens in ulnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exorata tuis puella votis, [p. 165] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnium omnibus expetita votis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula bella, mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula, quae tuo pudori &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tristes exequiae parantur! exi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exi, vane pudor. moraris? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quid nugas agis, & resistis? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam facem quatit auream decorus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, & pede candido cubile &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumsultat honestior Voluptas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec scena est tua, sponse; casta scena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Haec est fabula nunc agenda vobis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare per genium tuum, tuaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junonem Catharinulae, &#224; Latinis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immerzelia jam Pelasga Siren, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Immerzelia jam Latina Suada est. <!-- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; SOLYS AMOR MORBI Non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; AMAT ARTIFICEM. --> [p. 166] </poem> ====CARMEN VIII. IN SAECULUM PERRALTI. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S AECLUM mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum, Gallica Musa quod polivit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et gustu dedit esse Gallicano, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc est praetenero atque nauseante; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Saeclum, quod fatuae regunt puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cirratique probant puellulastri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui sordent veteris reperta Musae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque infantia, debilesque nervi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui magno Latiae parente linguae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praestant causidici Parisienses; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui vatum pater & pater Deorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infelix clypei faber Pelasgi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Large vapulat, & Maroniani &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Majestas genio febriculoso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Versu raditur, innocente lima: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid pro tot meritis tibi Pelasgae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabunt, quid Latiae dabunt Camoenae? [p. 167] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s te muneribus remunerentur? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quarum scilicet interest rotundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec Grajo tamen, ore vapulare. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Pelasgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Latinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musae, mobile Saeculum, precantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Ut sis quod fueras, tuoque jure &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Malignos facias malosque versus. </poem> ====CARMEN IX. IN PETRONIUM LARVATILEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S ALVE nec Natio libelle naso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec lingua facili neque elegante, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sane nimis Attici saporis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Proles patris imaginosa Galli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Tu te ludere credis, & jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Romano sale, Gratiis Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tun&#146; fucum facere auribus Batavis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O inscitia ruris inficeti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O vecordia putidi cerebri! [p. 168] </poem> ====CARMEN X. IN CALUMNIATOREM GALLUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B UHURSI pater Elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Limati ingenii perite censor; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quamquam te vitio ferunt creatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, qui criticum timent acumen) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Vim postquam genii venustam amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ac motus agiles, bonamque mentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certis limitibus co&#235;rcuisset &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Virtus illa tuae sagacitatis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid tantum Borealium virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} De te commeruit misella turba, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germani puta, Belgiique cives? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid nos prodigii loco tenendos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Censebas, & haruspicem vocandum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aedilemque, bonae vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Si quandoque pares tuis fuisse &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gallis arguimurve credimurve? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo quidquid amabile ac venustum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestris finibus omne continetur. [p. 169] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergo barbaries sumus stuporque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vappae, quisquiliae, meraeque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et ludibria Celtici nitoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicumque ad gelidos fati Triones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Torporem hausimus a&#235;ris maligni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Heu heu nos miseros malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos extra genii decentis oras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ejecit patris ira Gallicani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc aeraria turba circum amoenum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parnasi nemus innubasque lauros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ceu ranae vel hirundines, vagamur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos Hectoridae, propago Div&#251;m, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelum ducitis undequaque purum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Afflati radio sereniore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiratis violas, crocos, amomum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et meras Charitas, Jocosque, Risusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et meras Veneres, merosque Amores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis ingenium politum, & acre, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardens, flexanimum, jocosum, amoenum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis omnia Dii dedere magni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hinc tot Historiae, tot hinc Novellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Milesia, amabilesque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Aenigmata plexa, prurientum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longae deliciae puellularum. [p. 170] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam fabri jocosis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Eleganter ineptiunt libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam suas po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ancillas sibi reddidere Musas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos fumos olidae Nicotianae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos coctae Cereris gravem vaporem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ructamus tumidi, malosque versus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rauco gutture fundimus supini: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Lotichius, Sabinus, Hessus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Grotius, & tener Secundus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum deliria gentis ista crassae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Rident Castalides, paterque Paean. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id Gujetus abominatus olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedo stigmate BARBAROS notavit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedi carminis exsecrandus auctor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id nuper quoque, te ducem secutus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Firmavit bonus ille Bajuletus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctorum rudis arbiter virorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed tu nos gravius, Pater venuste, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Implacabilibus premis libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec tantum modo barbaros, sed ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Aequales facis ire Moscovitis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequales, Pater alme, Moscovitis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junxisses potius, diserte noster, [p. 171] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum Muhamedicae nitore Portae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque, si modo vera vis fateri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Una haec natio Gallico favore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Digna creditur, inque Christianos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam pridem parili furore saevit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si tanto tamen excidunt honore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germanique simul simulque Belgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nec te judice Moscovita vates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Differt Teutonicove Belgicove: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam vellem caperes, amoenitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Promeconde facete Gallicarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile Teutonis po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Rectum, magnificum, decens, sonorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale denique, cui Racinus ipse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Boilavius invidere possint, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu, non similes tui trecenti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id si per maciem febriculosae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Mentis blande tibi Pater liceret, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec caligo oculos teneret aegra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam (nec fallimur) ipse jam negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale umquam ingenio vel arte quidquam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Moscovitam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Aut ut simplicius loquar, negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Jesuitam. [p. 172] </poem> ====CARMEN XI. IN CARMINA HULLERIAE, POETRIAE GALLICAE.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; V ENAE Hulleria Musa delicatae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota mellea, tota mollicella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota Pieriis nitens ligustris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quam te memorem, canora Siren! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O rosas & amaracos Deorum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O convivia sumtuosa Phoebi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali pectine Lesbia illa Sappho, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali personuit Corinna plectro. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam (nisi moverit bidental) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Perraltos tibi conferat trecentos? [p. 173] </poem> ====CARMEN XII. IN CATHARINAM LESCAILLE po&#235;triam Batavam. Ulciscitur eam carmine Latino pro usu carminis Belgici sibi denegato.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P INDI gloria Belgici puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui surgunt Heliconiae puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile fecit aureumque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cujus Broukhusium suavitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Expertem voluit, suaeque Musae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usuram imperiosa denegavit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illam Broukhusius novis phaleucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ulciscitur, & quidem Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suas ne capiat superba laudes. </poem> <center>BONUM. FACTUM. HOS. VERSUS. NE. QUIS BELGICOS. FACERE. VELIT. EDIXERUNT MUSAE. ROM. </center> [p. 174] ====CARMEN XIII. NUPTIIS DANIELIS JOANNIS BERNARTII, REIP. AMSTELAEDAMENSIS JUDICIS, ET MARIAE SIXIAE. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A DESTE O Veneres Cupidinesque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lubentia laeta, Faustitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquis thalamos Deus jugales &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casto perficis adjuvasque nutu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Namque Sixia, Sixia illa digna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Avo Consule, digna Patre virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bernartii cupidas itura in ulnas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis auspicibus domum vocanda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos propagine ducite ex utraque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laeta germina, surculos tenellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos confundite sanguinis vetusti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc vestigia & inde per pusillos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spem longam generis boni, Quirites. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc Bernartius, hoc vicem Mariae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Votis Sixius omnibus precatur. [p. 175] </poem> ====CARMEN XIV. IN DAVIDIS HOOGSTRATANI POEMATA VERNACULA.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USA candida candidi po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Aoniae colona silvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te exosculor! ut juvat suaves &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspensa inbibere aure cantilenas! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu myrto nitidum decora crinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas connubii faces celebras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitae pia praemia innocentis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu tu funeream tenens cupressum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanctis manibus is comes, gravemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solaris tumulis diserta luctum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu te ludere, seu juvat jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et doctas sale, sed pudente, chartas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intertinguere nobili paratu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces versiculi, venusti, amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et graves simul, & simul tenelli, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Pieri candidi po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Semper vivite, semper invidendo [p. 176] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Batavi eloquii vigete cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum stabit Batavis honos Camoenis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Dum terram pater ambiet Batavam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nereus murmure belluosus udo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Canum Nerea dum secabit audax &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pubes litoris inquilina nostri. </poem> ====CARMEN XV. AD JACOBUM WILDIUM GENETHLIACON.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C USTODI Genio, beate Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sexagesima liba dum parantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et natalitiae dapes, & alto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cratere corymbifer Lyaeus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Peccem, ni precibus piisque votis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diem concelebrem tuum, meoque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indictum patiar perire cantu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc Libethrides, hanc Apollo lucem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Signarunt melioribus lapillis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cadentemque piae sinu parentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepit gremio Thalia dulci. [p. 177] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunas movit Amor manu tenella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et primas tibi dulce vagienti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detersit lacrimas nitente pluma; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Esses ut pater omnium leporum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et castae Veneris frequens satelles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc connubia laeta, liberorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc grex floridus, & decore formae & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cultis moribus eminens propago. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec minus tibi Diva risit illa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae Pandioniam tuetur arcem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Altrix ingenii Minerva amoeni; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec minus tibi florulentus Hermes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctarum vigil artium patronus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Esses ut veteris peritus aevi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Custos, qui studio laborioso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta plurima mente parturires, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s priscum Latii decus potentis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longis non sineres perire ab annis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Wildi noster amor, venuste Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec sunt dona faventium Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tagi divitibus priora arenis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quod Maeonius tacente fluctu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intra litora volvit Hermus aurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} O felix pater, o marite felix, [p. 178] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Servent Dii faciles, tuique, sanctam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Domum, sospite te, tuaque Vita, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lucis saturos vocante Olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post longas senii moras quieti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Componat pia turba liberorum! </poem> ====CARMEN XVI. AD CATULUM SUUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L OBBI candide, delicate Lobbi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem Belgice, nunc Latine Lobbi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid te quid rogo reddidit po&#235;tam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An quod sis solitus cubare mecum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An quod, qui dominum colis po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Contactu quoque factus es po&#235;ta? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An sacri nemoris decens venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus accola jam diu fuisti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inspirat lepidos, amice, versus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Certe quidquid id est, disertus Hercle &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque amabilis & bonus po&#235;ta es: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec te corpore quam vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magis suspiciunt probantve Musae. [p. 179] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, quod superest, ego atque mecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Patronus tuus omnibus medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adnitemur, ut orbe sub Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne sit pulcrior ulla te catella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne Latinior ulla te catella. </poem> ====CARMEN XVII. IN COMMENTARIOS ARTIS PICTORIAE GERARDI LAERESSI. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L AERESSI artifices videre ductus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miracula vividi coloris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicui contigit, hic beatus ultro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Naturae potuit videre operta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jam nec cortice semicincta clauso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum qualia Dii vident Deaeque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta est mirificae manus potestas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docti gratia tanta penicilli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidit Nemesis, virumque longis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Damnavit tenebris, & orba lucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressit lumina nigricante velo. [p. 180] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O duram Nemesim, o maligna Fata! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nec sic tamen omnis ille nobis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeressus periit. sagace mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Lustrat lumine quidquid undecumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae arti peperit suum decorem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid sedulitas, laborque felix &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa contulit aemulatione; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid tot varii creant colores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quantis nec pluvius relucet arcus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec solatia caecitatis, haec sunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duris otia ducta sub tenebris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crevit pervigili tenore charta, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illustrans facili docentis ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quae mysteria condidit vetustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quae multiplici labore saepta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non omnes voluit docere mystas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Salve docte senex, o aurearum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Princeps conditor elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Foecundae pater & magister artis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nunc in foliis virescit istis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eque ipsa bene pullulat papyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annorum domitrix decora laurus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nomen vetet interire clarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et noctem invidiae geluque vincat. [p. 181] </poem> ====CARMEN XVIII. ELICIUM AD PHAEDRUM TERTIIS CURIS DAVIDIS HOOGSTRATANI PROCURATUM.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USARUM rosa amoena, ver Diones, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imber auree, pulle Gratiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castae simplicitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre venuste, Phaedre prodi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qualem Particulo probavit olim, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prudens Eutychus, omnis & virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postilla chorus elegantiorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Purae amabilitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siren Thressa, Remi canora a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu sordibus inquinatus Oscis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Truncatusve pedem, minorve nasum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Trahes ridiculos miselle lumbos: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed purus, nitidus, tuus, tuoque [p. 182] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Totus carmine & integer nitebis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis candida Noctiluca puro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget aethere in aureis quadrigis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis in tremuli quiete ponti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formoso rubet Hesperus sub ortu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non debes stolidos timere ronchos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non fastidia plebis inperitae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te docti accipient sinus, & auris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amabit veterum capax leporum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. </poem> ====CARMEN XIX. VIRTUTI ET MERITIS GULIELMI WILDII, <i>cum in ordinem Jurisconsultorum cooptaretur.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R EGINAE Themidis novelle mysta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Wildi candide, digna Patre proles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post stipendia justa, post labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inpensos studiis, forensiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Curarum meditationi ad unguem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exactae tetricum, novos capessis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed pridem tibi debitos, honores. [p. 183] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc forum vocat, & sacrum tribunal: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ad commoda tristium reorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Veras incipies movere pugnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Miles numinis incruentus aequi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte laude nova, venuste Wildi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu Musis & Apollini paterno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Divis mitibus elegantibusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Infers Justitiae severum honorem. </poem> ====CARMEN XX. IN PETRI RABI CARMINA SACRA.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P RODI candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii diserta Rabi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non laurove hederave comta crinem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed Jordanis in amne lota sacri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et caelestibus inplicata gemmis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, caelitumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas delicias favente Christo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Orbis sparge per ora Christiani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos vatum chorus ille sanctiorum, [p. 184] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos Clemens meus ambiisset hymnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tales Flaminius sonante plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus numine dividebat odas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii canora Rabi. </poem> ====In po&#235;mata vernacula JOANNIS PLUMERI. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R ISUS, Blanditiae, Procacitates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci Basia dulciora melle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et blandi puer artifex veneni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tinctae sale Gratiae Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Has, Plumere, tibi dedere chordas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s nec mollius elegantiusve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspirare suos queant amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grajarum chorus Elegantiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis de patrio Venus profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pulcros sustulit invidenda vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec caeli facies amoenitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pleno radiat decenter orbe &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura nocte soror superba Phoebi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam neget esse te po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cui laurus meritos odora crines, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Regale sinus pererret aurum? [p. 185] </poem> ==Jani Broukhusii eclogarum liber. == [p. 186: blanco] [p. 187] ====ECLOGA I. MENALCAS. AD REVERENDISSIMUM CELSISSIMUMQUE PRINCIPEM FERDINANDUM, PADERBORNENSEM & MONASTERIENSEM EPISCOPUM, COMITEM PYRMONTANUM ET liberUM BARONEM DE FURSTENBERG, &c. ==== AEGON, THYRSIS. <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ORTE sub a&#235;ria quercu consederat Aegon, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua sacrum pater Amisius per pinguia rura &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumen agit, tenero praecinctus cornua junco. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Juxta erat & Thyrsis: ambo cantare periti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ambo pares aetate, pares & amoribus ambo. [p. 188] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita vicinum Thyrsin prior occupat Aegon. Ae. Thyrsi quid aestivum toto te pectore solem &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepisse juvat? mecum hanc succede sub umbram. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum inter densos captabis frigora ramos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mecum divinum cantabis & ipse Menalcam. T. &nbsp; Imo ego vel ranis videar tibi ineptior ipsis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raucior aequoribus, contemta vilior alga, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His ignobilior tribulis, si nostra Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fistula, si meritos obliviscatur honores. Ae. (15}} Illum vastati miserantem incommoda ruris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dispersosque greges, raroque mapalia culmo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Pales, ipse & laetis excepit Apollo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausibus, & laetae passim applausere Napaeae. T. &nbsp; Ille meos habeat (meruit quoque solus) amores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Audiat ille meos, qui reddidit otia, cantus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et, Procul hinc, dixit, procul hinc feralis Enyo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pascite oves pueri, & pascite, ut ante capellas. Ae. Haec quoque (nam memini) senior praedixerat Almo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Almo fatidici pignus memorabile Phoebi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tempus adest pueri, quo magni cura Menalcae &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia det populis, concussis otia silvis. T. &nbsp; Haec quoque (nam memini) referebat fama, Menalcam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quem Tusci celebrantem Tibridis amnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His umbris, his arboribus decus omne futurum, [p. 189] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellentem spinas, & pinguia culta rigantem. Ae. Ut gregibus taurus decus est, ut matribus haedi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus arboribus, flores ridentibus hortis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu decus omne tuis. sub te pastore, Menalca, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utilius vigilat praescripta ad munia pastor. T. &nbsp; {{Versus|35}} Gaudet ager, gaudent pecudes, magnumque Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et placidi soles & mobilis aura Favonii &nbsp; &nbsp; &nbsp; Acceptum caelo testantur; & aethere toto &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intempestivos compescit Jupiter imbres. Ae. Liber & Alcides, & virtus clara Quirini &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Templa sibi posuit. meruit quoque ponere templa. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et te, si qua fides, olim sacrabit olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gloria. Jam votis, jam nunc adsuesce, Menalca. T. &nbsp; Has tibi ego dulces dulci cum matre columbas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi ego violas, & suave rubentia fraga. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Quae si grata tibi, sacras tener imbuet aras &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agnus, & hoc ipso statuam convivia luco. Ae. Est mihi bissenis quae gallina incubat ovis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nobilis & plumis, & cono nobilis albo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si propria haec fuerit, nostris de vitibus addam &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Bis duo Rhenano certantia pocula Baccho. T. &nbsp; Sis bonus, o, felixque tuis, divine Menalca. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat, e magna cum venerit urbe, bubulcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat upilio, te vinitor omnis & omnis [p. 190] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messor, & hirsutae ediscant nova carmina valles. Ae. (55}} Te rigui fontes, te murmure saxa canoro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te, pater, e tilia cantet nemoralis a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te volucrum certet genus, & genus omne ferarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mollibus in pratis densa stipare chorea. T. &nbsp; Quale nitet puro lustratum sidere caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum matutino subsultant rore cicadae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quale rosis hilares cum texunt lilia Nymphae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis agris facies, agros lustrante Menalca. Ae. Quale melos vel lusciniae, vel cantus olorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut ubi formosae terram plausere puellae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Quale per aestivas errat qui rivulus herbas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale sonat magni vocalis arundo Menalcae. T. &nbsp; Dulce satis imber, nascentibus aestus aristis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulce levem gelida somnum captare sub umbra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vituli mugitus, & alta turtur ab ulmo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dulce parens gnato: nobis tua cura, Menalca. Ae. Tardus eas ad magnanimi promissa Tonantis &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera: tardus eas: nos te hac tellure moremur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic pater, hic princeps dici merearis, amesque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuaque accipias solenni carmina pompa. T. &nbsp; {{Versus|75}} Nos tibi maturos praesenti demus honores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos te, magne pater, te ture colamus, & aris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu gregibus facilis adsis, tu vota precantum [p. 191] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipias, faveasque tuis, pater optime, sacris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talia cantabant pueri: cantantibus illis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Lanigeri tacuere greges, tacuere capellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa quoque, ut nomen melius captaret amatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura per intonsos ibat lenissima ramos. </poem> ====ECLOGA II. CORYDON. AD JOANNEM SIXIUM, REIP. AMSTELAEDAMENSIS JUDICEM. ==== <poem> E T locus, & verni facies mitissima caeli, Et Zephyri molles nova per virgulta susurri Exhilarant animum, dum ludimus. Accipe, SIXI, Quae mihi deserto dictarunt rure Camoenae, {{Versus|5}} Accipe, nec pigeat Musas committere Marti. Usque adeo multum est assuescere. Non minus ille In faciles choreas & lusus solvitur, ac si Ad Venerem exhausto mitis paret ire duello. Nec minus hae pilo discunt galeaeque tubaeque {{Versus|10}} Virgineas aptare manus. Nunc ruris amoeni [p. 192] Umbrosos vocat in saltus me verna voluptas, Ut vacuus mecum dulces Corydonis amores Evolvam, nostro Corydon si carmine gaudet. &nbsp; &nbsp; Dauliadum grex blande, modos qu&#238;s Delius ipse {{Versus|15}} Suggerit, & liquido permulcet guttura cantu, Cernitis ah Corydona suis liquescere flammis? Cernitis? an gelidus circum praecordia sanguis Obstat, & antiquum tristes horretis amorem? Carmen amor vestrum atque incesti Tereos ira. {{Versus|20}} Nunc procul a patria, procul a Pandionis arce Extorres, tremulo mulcetis ubi aethera plectro, Semper Ityn ah semper Ityn geminatis ademtum. Me quoque per terras & vasta per aequora vectum Saevus amor sequitur, comitemque haud abnegat ultro. {{Versus|25}} Ille etiam Frisias mecum lustravit Athenas Improbus, ille etiam saltus penetrare Sicambros Sustinuit mecum, signansque in cortice flammas Nescio quid lusit. Moestae gemuere Napaeae, Atque ita: Quid vano juvat indulgere furori? {{Versus|30}} Ne quaeso ne crede udo tua carmina libro Infelix: nequeunt Francas durare secures. Atque utinam pariter nostros absumpserit ignes Hostis, & insano finem praescribat amori! Haud equidem infelix dudum demensque vagarer. [p. 193] {{Versus|35}} Ibo, ibo quocumque pedes, quocumque per aequor Vela ferunt: hostem quaeram, mortemque lacessam. Quidni? tam vilis levis est jactura po&#235;tae. Quid loqueris Corydon? quae mentem insania versat? Nec te saevus amor, nec te contemta Dione {{Versus|40}} Insequitur: potius fortunae tela sinistrae. Haec te vel mediis bellorum fluctibus aegrum Detinet, aut procul hinc peregrina in gente moratur. Quid? nuper patrios casu delatus in agros Agnostin&#146; veteres dilecto in pectore flammas? {{Versus|45}} Agnovi, Galatea, tuoque a lumine vitam, Invisa jam jam cessurus luce recepi. Heu ubi nunc tremuli nutus, oculique loquaces? Basiaque humidulis utrimque impressa labellis, Qualia vel dulces optent fixisse columbae? {{Versus|50}} Collaque lascivo toties liventia morsu? Omnia mecum una perierunt gaudia luce. Ceu quondam Zephyro rosa colludente decorum Extulit os, totique novum decus addidit horto: At pluvia perfusa gravi, quassataque ab austris, {{Versus|55}} Languidulum collo flectens caput exspiravit. Cur mihi non tecum longas requiescere noctes Fas erit, & tecum longos producere soles? Unus amor quoniam felici foedere binos [p. 194] Compulit, & tibi me, mihi te promisit habendam. {{Versus|60}} Ilicibus patulis hederae ludentia stringunt Brachia; vitis amans frondosam amplectitur ulmum: At me, si patrios fas est remeare penates, Non hederae vincant nexus, non vitis in ulmo. Tunc mihi nemo umquam vel prudentissimus ullas {{Versus|65}} Suaserit ire vias, aut te, mea vita, relicta Militiam tentare novam, mortisque labores. Tunc propter salices patriae quae margine ripae Incumbunt fluvio, molli projectus in herba Tecum foecundi mirabor gaudia ruris. {{Versus|70}} Tecum languidulo componam lumina somno, Sol ubi jam medius, suadentque incendia somnum. Tu qua pura fluit lucentibus unda lapillis, Mecum una timidos captabis arundine pisces: Aut ubi levis ames turdos decepit edaces, {{Versus|75}} Autumno ridente, epulis gaudebis inemptis. Hic meus inviset festa me luce Menalcas, Et Charitum decus, & Musarum cura Menalcas. Huic mea vernantem texet Galatea corollam Mollibus e calathis & purpureo hyacintho, {{Versus|80}} Et thyma fragranti ludens variabit acantho. Huic ego pastorum lusus, huic ruris amores, Huic mea silvestri modulabor carmina canna: [p. 195] Ut Glycera simplex flagraverit Alphesibaeus, Callidaque ut Glycere deluserit Alphesibaeum. {{Versus|85}} Ille mihi pictis evinctus crura cothurnis Arma canet graviore sono, tum funera regum Atque exundantes depinget sanguine campos. Interea clauso procedet vesper olympo, Et stabulum pastae repetent, mea turba, capellae: {{Versus|90}} At nobis hilari frugalia fercula Baccho Diluet, & fructus ridens Galatea salubres Ipsa ministra feret. Tum me nec purpura Regum Nec fastiditae castis pastoribus olim Urbis deliciae capiant. Mihi paupere cultu {{Versus|95}} Posse frui detis, Superi, mihi paupere tecto Tranquillos agitare dies, securaque fastus Otia, nec luxu mentem cruciare protervo. &nbsp; &nbsp; Haec Corydon. Vos haec facietis maxima, Musae Sixiadae, cujus meritis pronoque favori {{Versus|100}} Quidquid id est doni ferimus, carmenque sub ipsum Condimus assultum Martis, Gallique furores. Quod si infelices posito certamine Belgas Sidere contingit dextro Deus, otia nobis Si qua facit, majore olim cantabimus ausu {{Versus|105}} Quidquid apud Rhenum patriis bellator in armis Gesserit Auriacus. Nec tantum silva canentem [p. 196] Audiet, aut vacuo desertus rure colonus. Sed tu, si merui, nostrum, pater Amstela, nomen Demiranda feres niveis ad moenia cygnis, {{Versus|110}} Unde mei quondam volvat monumenta laboris Candida posteritas, Batavusque applaudat Apollo. </poem> ====ECLOGA III. AMATOR INEPTUS. ==== <poem> H AS inter quercus, patriaeque ad flumina ripae, Dum matutinis resonat concentibus Echo, Ossibus infixos soli meditemur amores. Nec tam grata quies medio messoribus aestu, {{Versus|5}} Nec tam apibus cythisus, nec frons iligna capellis; Quam mihi sub densis arrident otia silvis. Hoc quoque jussit amor. Quid enim certemus amori? Ille & Hyperboreos saeva face torruit ursos, Ut perhibent, ille & matres furiavit equorum. {{Versus|10}} Tum ferus iste quis est, maculis suffusus, & omni Virgatam ostentans truculento corpore pellem, Quem vicina novo transmiserat India Phoebo? Ille etiam furit (& sunt qui videre furentem) Saucius igne acri, terretque ululatibus agros. {{Versus|15}} Nimirum genus omne hominum, genus omne animantum [p. 197] Ardet, compare quodque sua, me Thestylis urit. Pallesco, atque animum spinoso in vulnere verso. Thestyli, tene meos unam nescire furores? Quos utinam una scias, nec dedigneris amantem! {{Versus|20}} At gemitu quem saepe, oculisque loquacibus ignem Fassus, & arcanis languentia viscera flammis, Ah illos tremulos affabar mutus ocellos! Dic, rogo, dum nuper prato spatiamur eodem, Tuque mihi contra gressum fers obvia, numquid {{Versus|25}} Vidisti miserum varios pallere colores, Ebriaque incerto vestigia ducere passu? Vidisti certe: Nam subridere notabam, Securamque mali, nec quidquam tale timentem: Non tu saeva tamen: nam quo te crimine damnem, {{Versus|30}} Cui numquam nostras fas est audire querelas? Quas procul in silvis ad devia lustra ferarum. Heu miser effundo, & ventis suspiria mando. Ludentes Zephyri; seu vos cultissima Flora Alliciat, seu vos Floram eliciatis amantem, {{Versus|35}} Has, oro, ante preces dominae deferte per auras, Quando mihi ne quid praestem pudor obstat inanis. Perdit hiems segetes, cervos formido paventes; Viscus aves, & squalor aquas, haedosque lup&#251;m vis: Me mea rusticitas, & amandi devius error. [p. 198] {{Versus|40}} Mala tibi servo dulci distincta rubore, Aequa tuis, ah aequa tuis, mea vita, papillis. Est foetura recens in ovilibus: est levis haedus, Aspersus tenui candentia vellera nigro; Qui simulac tenero balatu contigit auras, {{Versus|45}} Thestylis hunc habeat, dixi, mea: munere laeta Agnoscet dantisque animum, dantisque favorem. Sunt bissena mihi niveo mantilia lino, Pulcra suis plicis atque ordine; qu&#238;s mea mater Purpureo circum limbos variavit amictu, {{Versus|50}} Et dixit moriens: Lycida, tibi nevimus ista, Tu memor asserva materni texta laboris. Haec quoque, cara, tuos jam nunc ornantur ad usus. Sed quid te meditor malis, mantilibus, haedo Demeruisse, mei cum sis ignara doloris? {{Versus|55}} Sum brevis: at mecum brevis est dux ipse Cupido, Et brevis aligerorum exercitus omnis Amorum. Nec brevibus violis, nec contractis Hyacinthis Gratia abest: spirat foliis laetissima parvis. Quid? quod pubentes inter ferar esse po&#235;tas, {{Versus|60}} Atque aliquid de me sibi polliceatur Amyntas, Et gratus Musis, & Phoebo gratus Amyntas? Hinc ego te certe poteram, modo passa fuisses, Aequales supra caelo transcribere nymphas. [p. 199] Tunc omnis nostros lusus, tunc arbor amores, {{Versus|65}} Qua patet omne nemus, rugoso cortice ferret. Tunc laetos juncto vestirent nomine truncos Thestylis & Lycidas: Lycidas & Thestylis omni Fronde notarentur. spirarent germina flammas. Sed quid ego haec autem ventosus somnia fingo? {{Versus|70}} Scilicet is nostrae labor est, ea cura, puellae, Scire ubinam caecos deplorem rusticus ignes. Ah Lycida infelix! quis te malus abstulit error, Ut nec funestum possis deponere amorem, Et nec opem aut blando poscas fomenta furori? {{Versus|75}} I, morere: aut felix exuto vive pudore. </poem> ====ECLOGA IV. CELADON SIVE DESIDERIUM PATRIAE. ==== <poem> N YMPHAE, Nere&#239;des Nymphae, gens edita ponto, Hos mihi non duros paullum concedite lusus, Dum refero quae puppe sedens cantabat ab alta Cretides Celadon, patriae non immemor artis. [p. 200] {{Versus|5}} Vos quoque tangit amor: nec longi frigora Nerei Extinguunt veteres molli sub pectore flammas. Vobis fluctivagos ferimus Celadonis amores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, Et nostras audite preces. Si numine dextro {{Versus|10}} Sulcamus tumidi canentia marmora Nerei, Tandem, oro, monstrate viam, ventosque ferentes Addite, dum patriam cursum obliquamus ad actam, Postque tot exhaustos pelagi servate labores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, {{Versus|15}} O si sublimi liceat superare volatu Terrasque tractusque maris! ceu Daedalus olim Chalcidicam fertur pennis delatus ad arcem; Ut mea me solito exciperet Galathea favore! Ut lacrimas gaudens daret, amplexuque foveret {{Versus|20}} Eluctantem animam, & latebris exire parantem! &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. At nunc insano torremur sideris aestu, Insuetumque gravi languescit ab a&#235;re corpus. Hei mihi! qualis ero, cum te, mea vita, revisens {{Versus|25}} (Si pateris) niveos amplectar decolor artus? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Ire libet. terris quis sit nam ludus in illis, Gens ubi nuda suis contenta mapalibus errat, [p. 201] Et faciem & rubro fucat membra omnia cocco, {{Versus|30}} Docta leves volucri configere arundine damas? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Vos o formosa prognatae Doride divae, Pulcra oculos Panopea, & candida Limnorine, Xantoque, Drymoque, & caerula Cymodocea; {{Versus|35}} Omnes florentes aevo, Oceanitides omnes; Ferte bonae ventos: ventis parebimus aequis. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Pocula bina dabo niveo spumantia lacte, Binaque Rhenanum spirantia pocula nectar; {{Versus|40}} Quaeque peregrinae servo munuscula terrae; Has conchas, atque haec evulsa corallia ponto, Citriaque, & dulci distentas saccare cannas. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Est mihi praeterea pictis avis aurea plumis, {{Versus|45}} Barbarici donum regis, pulcerrima visu: Qualem nec patriis quisquam conspexit in oris, Nec qualis campum nostri secat a&#235;ris ulla. Hanc etiam, hanc vobis sistam, sacramque dicabo. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|50}} Fluctibus in vestris quondam, si vera vetustas, Mulcebat curvos audax delphines Arion. Quem circum Phorci chorus assultabat, & omnes [p. 202] Ad strepitum citharae ponebant murmura venti. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|55}} Nil ego tale precor; Austros date rite faventes, Atque Jovi sacram faciles defendite puppim: Vota ut arenoso persolvam in litore sospes Et Glauco, & vobis, atque Inoo Portumno. &nbsp; &nbsp; Haec Celadon: sudo sed enim Pater aethere Div&#251;m {{Versus|60}} Intonuit laevum, puraque in luce refulsit. </poem> ====ECLOGA V. AMANTES. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NTER oves pastor Lycidas consedit & Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pastorum Lycidas, nympharum flosculus Aegle. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambo pares aetate, pares in amoribus ambo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque die medio rapidus coquit aethera Titan, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ibant vicini captatum frigora luci; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque vicem faciles inflabat uterque cicutas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita mellito Lycidas prior incipit ore. L. &nbsp; Parce meis haedis, raptor lupe, parce capellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Neu dentes acuas in praelia, de grege magno &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praeda petenda tibi est. salvis ego gratuler agnis. Ae. Has, Lampure, tibi commendo, fide, capellas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed vigila, atque hostem latratu prode sonoro, [p. 203] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum succedo antro, gremioque infundor amato. L. &nbsp; Quamvis admota gravis urat lampade terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cynthius, & teneris incumbat Sirius herbis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Areat omnis ager, sitiant pecudesque, lacusque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo major in his spirat mihi flamma medullis. Ae. Quale per aestivas ignis bacchatur aristas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pennis venit ad partes stridentibus Auster; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quale rigent raptis incensa novalia culmis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta meum, Lycida, pascunt incendia pectus. L. &nbsp; Me petat ex alto Juno, me Cypris, Olympo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Juno Lycidam, non aurea Cypris, habebit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel si cornicis vetulae producar in annos; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Aegle primus amor Lycidae, amor ultimus Aegle. Ae. Me si forte suo Phoebus dignetur amore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insignisque lyra Deus, insignisque capillis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postponam, Lycida, (si quid bene credis amanti) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Phoebeamque lyram tibi Phoebeosque capillos. L. &nbsp; {{Versus|30}} Cor mihi molle tuis, Aegle, liquescit in ulnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cor mihi formosis, mea lux, praedaris ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio vultus, & quae me lumina perdunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio: radios non est tolerare potentes. Ae. &nbsp; Te prope nutantes platanos in vitibus ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Candida deposuit mater, laetissima partu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egregium forma, egregium spe divite: qualis [p. 204] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter virgineas ridet rosa verna papillas. L. &nbsp; Quod spirant violae, quod spirant Cinnama longe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod malum tenera redolet mordente puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Indica Nisaeis fragrant quod balsama in hortis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spirat odorato cervix tibi sparsa capillo. Ae. Fias germanus utinam, mecumque feraris &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ubera dilectae pariter siccasse parentis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fias o utinam frater! securior essem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Nec medio tibi defugerem dare basia campo. L. &nbsp; Aegles frater ego, soror est mihi scilicet Aegle: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una parens, torus unus, & est domus una duobus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus, Paphiaque bonus cum matre Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; Securos medio jubet oscula jungere campo. Ae. (50}} Desinite, aequales, vestigia ferre jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad choreas mecum, & nostros celebrare penates. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda ego sum Veneris, Veneris sum praeda, puellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me sibi, me Lycidas totam sibi vindicat uni. L. &nbsp; His ego te vinctam teneo, mea vita, lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} His ego purpureis recubem, mea vita, papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque sinu niveo niveoque in pectore somnos &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exhalem dulces, & mecum amor ipse quiescat. Ae. Non ego te teneris infusum molliter ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non ego te patiar roseis recubare papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Inque sinu longos niveo producere somnos? [p. 205] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore non foveam, toto quem corde recepi? L. &nbsp; Qualis myrtus in Eurotae pulcerrima ripis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut Nardi pretiosus onyx, aut roscida mala; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Methymnae progignit vinea botros; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Tales marmoreo fulgent tibi pectore mammae. Ae. Aura susurrantis Zephyri per mollia prata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, meus dum dormit amor, depelle calorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vos, humida mobilibus viridaria rivis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invitate levem jucundo murmure somnum. L. &nbsp; {{Versus|70}} Sic super Idalium Venus, aut super alta Cythera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Languidulum dulci natum gremio sustentat; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem circum Nymphae tunicis lusere recinctis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ast illum blanda demulcet imagine Morpheus. Ae. Qualis purpurei formosus flos Hyacinthi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Purpureaeve rosae subrident vere rubente; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Punicave ut tenui pellucent cortice grana; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis conspicuas tingit tibi purpura malas. L. &nbsp; Qualis quae Tyrio medicatur lana veneno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales aestivis fotae modo solibus uvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et cerasi dulces, & nondum dulcia mora: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale coloratis decus est tibi, Vita, labellis. Ae. Quam folia arboribus, quam picto gramina campo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Graminibus flores decori sunt, pluma volucri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Armento taurus, lascivi matribus haedi; [p. 206] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Tam tibi caesaries, pulcerque sine arte capillus. L. &nbsp; Hic ego te calathis portantem lilia plenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Parvus eram, studioque legebam lilia eodem) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vidi primum, & visam sine fine probavi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tunc aspirabat amor felicibus ausis. Ae. (90}} Vallibus his primum (memini) convenimus ambo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egimus & pastas ad flumina nota capellas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tunc ego me sensi totis flagrare medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum mediis audax misceres oscula verbis. L. &nbsp; O mihi maturis, Aegle, o mihi dulcior uvis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Lucidior rivo, tenera fragrantior herba; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Candidior lana; recta conspectior orno; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floridior campo; melior Libanotide cedro. Ae. Hortus ego, circumductus ego sepibus hortus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rosa, me dulci commendat amaracus aura. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Sed nisi tu spires Zephyrus meus: areat hortus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec rosa, nec dulces exhalet amaracus auras. L. &nbsp; Hac ego conceptum suspendam ex arbore carmen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Conceptum tibi carmen, amantum vota, Cupido: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum Lycidas Aeglen, Lycidam dum diliget Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Nulla tuum nobis tollent oblivia nomen. Ae. Hanc ego florentem sacro tibi, Cypria, Myrtum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Litoream Myrtum: quae (si non vana vovemus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut foeta est baccis, ut fronde superbit odora; [p. 207] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exemplo sic crescat amor, sic floreat, isto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Talia dum inter se laeti modulantur amantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hesperus Oetaea statione exire parabat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctis & auratum ducebat praevius agmen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutua sic dulci solantes vulnera lusu &nbsp; &nbsp; &nbsp; Condebant spatiosum alterno carmine solem. </poem> ====ECLOGA VI. HYELLA. AD JACOBUM SERVATIUM. ==== <poem> N YMPHAE, quae liquidum parvi prope Sabidis amnem Halantes legitis per prata virentia flores, Sabiades Nymphae, mecum infelicis amorem, Mecum ignes Dorylae tenui lugete cicuta, {{Versus|5}} Dum pecudes umbras, dum captat frigora pastor. Non ingrata cano. docto Servatius ore Haec legat, & valles, & respondentia saxa, Et jubeat patrias ediscere carmina quercus. Pergite nunc calami. Vix decedentibus umbris {{Versus|10}} Extulerat caelo roseos Aurora jugales, [p. 208] Cum veterem incumbens Dorylas sic coepit in ulmum, Parcarum memor, atque amissa conjuge moerens. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistuia, carmen: Fistula laurigeri donum Acidis, hac ego dulces, {{Versus|15}} Ah memini, dulci modulabar carmine flammas: Hac ego funereos gemitus, acceptaque caris Manibus heu lamenta, & dignas vulnere acerbo Effundam lacrimas. lacrimis dignissima Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|20}} Tune meos sic, tune meos, dulcissima Hyella, Deseris amplexus? multaque in nocte relinquis Infelicem animam Dorilae infelicis, & aegro Nequicquam gemitu vultus quaerentis amatos? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|25}} Heu dulces vultus! & te tumulavimus ista, Lusisti qua nuper, humo? Cur non ego tecum Aut obii, aut tristem descendi vivus ad orcum? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. Tecum Deliciae, tecum periere Lepores; {{Versus|30}} Tecum ruris honos. laniat Venus ipsa capillos; Et Charites moesto tundunt rosea ubera planctu. Flent Risusque Jocique: abjecit tela Cupido, Egelidas sine luce faces, sine cote sagittas. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. [p. 209] {{Versus|35}} Arent & violae, arent & lilia luctu: Cumque suis teneri moriuntur matribus haedi. Lugent & Dryades, lugent & Oreades altis Mecum in montibus, ac caram lacrimantur Hyellam. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|40}} Ipsa Pales agros, silvas Pan ipse reliquit, Et celeres Fauni, & capripedes Silvani. Ipse suas lacrimas jam non capit amnis, & udo Margine ludentes ad fletum invitat olores. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|45}} Heu heu dulcis Hyella, heu heu mea dulcis Hyella, Amisi te meque simul. tantum umbra, superstes Nominis umbra mei, vagor, & sine corpore corpus; Cumque sua infelix Dorylas extinctus Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|50}} Tu nunc Elysiis in vallibus, inque beatis Sedibus antiquas circumspicis Heroinas: Me procul atra palus coenoso lurida tabo Arcet, & heu manes inhumatos nauta recusat. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|55}} Jam pecori lupus insidias meditetur inultus; Arida depositum fallat seges: urat aristas Et mordax lolium, & spinis paliurus acutis. Vivite pastores, dilectae vivite silvae. [p. 210] &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|60}} Pastores, tumulum misero facite, & precor isto, Quo jacet illa, loco; & tumulo hos inscribite versus: Foedere quos fausto conjunxerat alma Dione, Hic praematuro junxit mors funere amantes. Desine supremum, mea, desine, fistula, carmen. &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Haec Dorylas. vos haec, si quid meruisse videmur, Sabiades quondam facietis maxima Nymphae. Tuque adeo decus o patriae magnique senatus, Servati, seu cana Themis putealque forumque Deposcunt vigiles ad publica commoda curas; {{Versus|70}} Sive operum vacuo nemora in genialia Cyrrhae Ire libet; Pindique sacros lustrare recessus: Accipe quae nullo portant munuscula cultu Silvestres Musae; nostras simul accipe Musas. Quae ni displiceant, te mobilis aura Favonii, {{Versus|75}} Te canet omne nemus; te concava saxa loquentur, Et tumidi montes, & depressae convalles: Vechtaque flumineum mitratus arundine crinem Servatii vitrea caelabit nomen in urna. [p. 211] </poem> ====ECLOGA VII. DORIS. AD DAVIDEM BERGIUM. ==== <poem> B LANDA iterum me rura vocant, saltusque sonantes, Quique strepunt gelidi foecundo murmure rivi. Rura vocant iterum. spumoso Cypria ponto, Ruri natus amor: ruris dicamus amores. {{Versus|5}} Tu vero pars o animae dulcissima nostrae, Bergi, noster amor, tenues en accipe lusus: Accipe, & umbroso mecum recubare sub antro Ne pigeat, muscoque caput fulcire virenti. Hic tibi, quae nuper puero sublecta notabam {{Versus|10}} Alconi, Latia modulabor carmina canna. Tantum (si quis honos calamis) ne despice amantum Delicias, rigui laetus sub fornice saxi Me pariter pariterque Alconem audire canentem, Dum parat e viridi fiscellam texere junco. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quid, Panope, quid me vultu, Galatea, protervo Adspicis, & rides, malo si forte per umbram [p. 212] Incautum tetigisti, & te male prodis in umbra? Dorida amo ante omnes. resonant & Dorida silvae. Doris amor meus est. resonant & Dorida montes. {{Versus|20}} Montibus in nostris, in nostris Dorida silvis Omnis fagus habet, omnes servant cyparissi. Nec Veneri Dominae, nec Nymphis gratior ulla est, Quam sibi quae tenero praescripsit Dorida trunco. Illic injusso jam vernant flore genistae, {{Versus|25}} Puniceaeque rosae rident, gravidumque papaver. Illic & dulces nidum posuere columbae; Mollibus & Soli in soliis blanditur acanthis. Me quoque Doris amat. Ni me mea Doris amaret; Nec pecus hoc, pecoris nec viveret ipse magister. {{Versus|30}} Arboribus frondes decori sunt; frondibus umbrae; Pastores umbris; nitidi pastoribus agni; Agnis bella puella; puellis gloria Doris. Lucida ad Eridanum sudant electra sorores Phaebigenae; Assyriae stillant opobalsama silvae; {{Versus|35}} Myrrha pluit lacrimas, fragrantia basia Doris. Basia dum Doris cupido concedat amori; Myrrha pluat lacrimas, Syriae sua balsama silvae, Lucida Phoebigenae stillent electra sorores. Huc ades, o Cytherea: tibi tua cura palumbes {{Versus|40}} Oscula composito libant mordentia rostro: [p. 213] Te musco vocat e molli mitissimus amnis, Te virides ripae, gelidi te, Cypria, fontes, Fontibus & ripis numen venerabile, & amni. Hoc antrum, & dulci quae populus imminet antro, {{Versus|45}} Vota tibi fuerint. gaudebis tu quoque votis. Hic posuit teneri Doris nova miles amoris Prima rudimenta; hic primos mihi miscuit ignes. Hic ego litorea tibi lucum, Amathusia, myrto Constituam, & laetas inducam fontibus umbras. {{Versus|50}} Addam solemnesque choros atque annua sacra Mense tuo, cum ver aperit pulcerrimus annus. Denique (sic grati sint, quos meditamur, honores) Hic zonam tibi Doris, & Alcon ponet avenam. &nbsp; &nbsp; Haec sat erit, Bergi, molli cecinisse sub umbra, {{Versus|55}} Dum levis argutis assibilat aura cicadis, Dum calet, & medio Titan altissimus orbe est. Surgamus: vocat ipsa cavis e vallibus Echo, Atque alias alio solemur pectine curas. [p. 214] </poem> ====ECLOGA VIII. LYCIDAS. ==== <poem> I NTER odoratum Bredae nemus, inter opacas Na&#239;adum latebras, sacrique silentia luci, Fallere quaerebat saevi monumenta doloris Infelix Lycidas, Lycidas non ultima Musis {{Versus|5}} Gloria, Castalio Lycidas nutritus in antro. Illum etiam montes, illum flevere gementem Muscosaeque domus Nympharum, umbrosaque Tempe. Illum etiam pater ipse sacra Thymbraeus ab umbra Vidit, & indoluit, durumque misertus amorem est. {{Versus|10}} Ipse autem tristi volvens sub pectore curas Ibat, & hirsutis narrabat vulnera dumis. Phyllida moerebat: desertam Phyllida longo Implorans singultu, animumque aegerrimus omnem, Luctificos imo promebat pectore cantus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllidis abruptos moesti modulemur amores, Speratosque toros frustra, dulcemque Hymenaeum. Quae vos secretae tenuerunt avia silvae, Pierides? quae vos, Clariae, laureta, puellae, {{Versus|20}} Cum pater e sacro sustollens gurgite glaucum [p. 215] Mosa caput Lycidae discessum flevit, &, Ibis, Ibis, ait, puer, o numquam rediture secundis Alitibus: miserae properabis fata puellae. Quae vos Idaliis umbrae occuluere sub antris, {{Versus|25}} O Charites; cum tot lugens suspiria Phyllis, Tot lacrimas, tot singultus, tot moesta querelas Ore daret, Divosque omnes in vota vocaret? &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllida Bredanos non conspiciemus ad amnes {{Versus|30}} Servantemve pecus; floresve in serta legentem, Aut longos fluvio fingentem judice crines. Illam inter scopulos, exesi in fornice montis, Flebiliter suspirantem, gemitusque cientem Mosa videt lacrimans, & dum videt, adgemit ipse. &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Ergo ego te numquam, numquam te, Phylli, videndam Deserui, & miseram crudeli in tabe reliqui? Quae mihi duritia est animi, quod pectoris hujus Robur, & immotum circa praecordia marmor? {{Versus|40}} Ferre tuas potui lacrimas, dulcissima Phylli? Ferre tuas lacrimas? nec sum liquefactus in illis? Heu miserande puer! jam te nec sancta Dione, Jam nec pronuba luminibus Juno adspicit aequis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. [p. 216] {{Versus|45}} Phyllis ubi est? periere joci, periere lepores, Osculaque, & blando repetiti murmure questus: At dolor, & luctus, & turbida mortis imago Excubat ante oculos, curasque venenat amaras. Phyllis ubi est? dulces mihi Phyllida reddite silvae, {{Versus|50}} Reddite Phyllida m&#238; dulces, ah, reddite silvae. Talis amor Lycidam, qualis cum matris abactae Continuis desiderium balatibus agni Exercent, qualis rapto cum vacca juvenco Errat, & insano incendit nemora omnia luctu; {{Versus|55}} Talis amor torquet, nec spes super ulla medendi est. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Purpureos Ver ecce novum de semine flores Elicit, & tepidi nova sibilat aura Favonii; Vitis agit gemmas, pomis sese induit arbos; {{Versus|60}} Exultant passim pecudes, pictaeque volucres. Sed neque me flores, nec mobilis aura Favonii Delectant, neque nascentes in vite racemi, Nec quae se foliis aut pomis induit arbos; Nec pecudum lusus varii, pictaeve volucres. {{Versus|65}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Sola meas secum flammas miseratur a&#235;don. Sola canit nemore in vacuo, longaque querela, Atque meum atque suum pariter deplorat amorem. [p. 217] Perge queri, Philomela: querar, querar ipse vicissim, {{Versus|70}} Cumque tuo nostros confundam carmine questus, Donec ab Eo&#239;s Titan caput exerit undis. Perge queri, Philomela: meos mea fistula luctus Flebilibus numeris iterabit, & ordine longo Flebit inexhaustos misero sub corde dolores, {{Versus|75}} Donec in Hesperiis Titan caput occulit undis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Quid mihi vobiscum, quondam mea cura, capellae? Quid mihi vobiscum, quondam mea fama, Camoenae? Ite, Deae. primos vobis sacravimus annos: {{Versus|80}} Hos sibi poscit amor, Fideique injuria laesae: Hos Nemesis sibi poscit: Amor, Nemesisque, Fidesque Ah infelicem simul ulciscuntur amorem. Sed jam labentes frigus subrepit in artus: Caligant oculorum orbes: tremebundaque membra {{Versus|85}} Horrescunt subiti vicino in limine leti. Fata vocant, video. Fatis parere necesse est. Tu vero, si forte meo de funere quisquam Narrabit tibi, Phylli, supremorumque dolorum Testis erit Lycidae; veteris reminiscere flammae. {{Versus|90}} Obstitit innocuis (nosti) Sors impia votis: Obstitit impia Sors, mihi te quae invidit habendam, Meque tibi, mea Phylli, tibi me invidit habendum. [p. 218] Phylli vale, mea Phylli; vale dulcissima Phylli. Dixerat: atque illum media jam in morte natantem, {{Versus|95}} Et lapsos tollentem oculos, frustraque moventem, Alma Venus vidit, funesto percita casu. Nec tulit hanc speciem mitis Dea: sed simul alto Corde dedit gemitum, simul ora, genasque, comamque Ambrosio sparsit succo & felicibus herbis. {{Versus|100}} Nota tua est pietas, inquit, mihi: semper amasti, Semper amaturus, sineret si longior aetas. Nec tibi laesa sides, cum non peccaveris ultro. Non aget hunc de te mors importuna triumphum. Myrtus eris: Paphio myrtus fragrabis in horto, {{Versus|105}} Unde nec ipsa meum nitidis intexere sertis Dedigner crinem, & dulci requiescere in umbra. &nbsp; &nbsp; Creverat in truncum Lycidas, & brachia late Pandebat formosa, comis insignis odoris. Mansit honos formae, mansere in stipite amores: {{Versus|110}} At vitae series crimenque inamabile fati Quae fuerint, gustu baccae testantur amaro. [p. 219] </poem> ==Jani Broukhusii epigrammatum libri quatuor. == [p. 220: blanco] [p. 221] ===Jani Broukhusii epigrammatum liber primus. === ====I. AD PETRUM FRANCIUM. ==== <poem> F LOSCULE amicorum, prisci candoris alumne, &nbsp; &nbsp; Franci care, tui gloria Broukhusii; Ergo ades? ergo redux reducem te amplector, & una &nbsp; &nbsp; Osculor hoc pectus, osculor hos oculos? {{Versus|5}} Vix (ita sim felix!) nexu divellor amico, &nbsp; &nbsp; Atque aegre hoc pectus desero & hos oculos. Quos utinam mecum lusu lassaret eodem &nbsp; &nbsp; Laeta Philetaeos ducere Musa choros! Fata (vides) obstant, & honestis invida votis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidera conatus destituere meos. Non tamen obstabunt, obstent licet omnia fata, &nbsp; &nbsp; Quin hoc te gestem pectore & his oculis. [p. 222] </poem> ====II. In columbas ejusdem a fele devoratas.==== <poem> H ARLEMII nemoris dulcissima fama, columbae, &nbsp; &nbsp; Quae nunc Elysio luditis in nemore; Has violas vobis dat Acon; hoc cespite, si quid &nbsp; &nbsp; Raptoris saevo restat ab ungue, tegit. {{Versus|5}} Tum superinducta laurus quae germinat umbra &nbsp; &nbsp; Manibus & tumulum sufficit & titulum. At vos securo terram nunc radite passu: &nbsp; &nbsp; Felibus innocuum non vacat Elysium. </poem> ====III. AD COROLLAM. ==== <poem> A LBA ligustra, meae munus properate puellae, &nbsp; &nbsp; Addita puniceis alba ligustra rosis: Et verno calicem dum panditis ebria rore, &nbsp; &nbsp; Haec tempestivo fingite verba sono: {{Versus|5}} Quae nos blanda hodie commendat forma, Neaera, &nbsp; &nbsp; Cras Zephyro frondes concutiente cadet. Et tibi, nympharum pulcerrime floscule, carpit &nbsp; &nbsp; Hunc formae florem proxima quaeque dies. Quem nisi carpendum praebes, dum ver breve suadet, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moerebit lapsas spina relicta rosas. <a name = "AdAnimumSuum">[p. 223] </poem> ====IV. AD ANIMUM SUUM. ==== <poem> A RSISTI, quantum nutritae sulphure taedae, &nbsp; &nbsp; Quas celer immisso flamine Corus agit. Flevisti, a&#235;rio qualis de monte volutus &nbsp; &nbsp; Per nova designat gramina rivus iter. {{Versus|5}} Cur non in tenues poteras migrare favillas, &nbsp; &nbsp; O anime, & flammis mollior esse tuis? Cur non in tepidas sensim liquescere lymphas, &nbsp; &nbsp; Et fontem aeternis promere de lacrimis? Nimirum requiem misero dum quaeris amori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Bis gemini causam funeris intus habes. Aut igitur flammis lacrimas compesce nocentes; &nbsp; &nbsp; Aut lacrimis flammas vincere disce tuas. Crudelis fati clementia! fata negantur, &nbsp; &nbsp; Saepius ut possis & sine fine mori. [Vertaald door Dirk Smits (1740}}] </poem> ====V. AD DELIAM. ==== <poem> D ELIA, Phoebeo deductum a nomine nomen, &nbsp; &nbsp; Delia, Phoebea condecoranda lyra; Delia, formosis formosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Accipe duritiae justa tropaea meae. [p. 224] {{Versus|5}} Ante tuos, mea vita, pedes cor ecce repono, &nbsp; &nbsp; Et cum corde mei jus simul omne animi. Libertas dilecta, vale: vale, optima Div&#251;m. &nbsp; &nbsp; Vincimur; exuviis gaudet acerbus Amor. Nec tamen indignor. a te, mea Delia, vinci &nbsp; &nbsp; Virtutis fuerit laurea prima meae. </poem> ====VI. AD EANDEM. ==== <poem> N ECTAR & ambrosiam spirant tua, Vita, labella, &nbsp; &nbsp; Os quoties molli comprimis ore meum. Tum neque m&#238; Syrio crinem perfundere olivo, &nbsp; &nbsp; Nec veniat fusis, Myrrha, tibi lacrimis. {{Versus|5}} At simul os avido tenerum divellis ab ore, &nbsp; &nbsp; Helleboro mutas nectar & ambrosiam. Me miserum! quare nec longior ista voluptas, &nbsp; &nbsp; Nec brevior lusu poena luenda meo? Cur non in dominae complexibus elanguentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aureus aeterna compede stringit Amor? Dum breve ver, dum fata sinunt, laetemur amantes, &nbsp; &nbsp; Saepius & tritum saepe teramus iter. Mille mihi roseis da basia mille labellis; &nbsp; &nbsp; Mille tibi reddam, lux mea, mille tibi. [p. 225] {{Versus|15}} Quae si de supera spectarit Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Basiolis mutet nectar & ambrosiam. </poem> ====VII. AD OCULOS DELIAE. ==== <poem> F ALLACES oculi, jucundi semina morbi; &nbsp; &nbsp; Jam didici vestrae crimina perfidiae. Sed bene cum didici, bene quid didicisse juvabit? &nbsp; &nbsp; Irasci vobis me vetat acer Amor. </poem> ====VIII. AD EANDEM. ==== <poem> C ANDIDIOR cum sis nivibus, mea Delia, primis, &nbsp; &nbsp; Unde tibi niveo flagrat in ore rosa? Lucida cum Tyrium simulent tibi labra venenum, &nbsp; &nbsp; Unde coloratis nix variata rosis? {{Versus|5}} Anne arsit Natura in te reserare, quid esset &nbsp; &nbsp; Forma sine exemplo, quid sine labe decor? Tale sub impositis radiant electra pyropis, &nbsp; &nbsp; Perque suos flores aurea mala rubent. Quam bene, foecundo ne totus in igne liquescam, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Has nivibus flammas temperat almus Amor! [p. 226] </poem> ====IX. IN CORINNAM puellam formosissimam.==== <poem> B ELLA Corinna, Corinna meis dicenda Camoenis, &nbsp; &nbsp; Digna vel Aonia, bella Corinna, lyra; Hos oculos, haec ora tibi Venus aurea cessit, &nbsp; &nbsp; Esset ut exemplar numinis ipsa tui. {{Versus|5}} Sic formosa fuit: tali Cythere&#239;a cultu &nbsp; &nbsp; Cepit amatoris lumina torva sui. Hei mihi! cum Paphiis exures omnia flammis, &nbsp; &nbsp; Non habet in pectus jus mea flamma tuum. Jure caret: fateor: sed (plus ita juris habebit) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Utere luminibus, bella Corinna, meis. </poem> ====X. AMANTIS SUSPIRIA. ==== <poem> O nemus, o verni facies laetissima campi, &nbsp; &nbsp; O umbrae, & multa Na&#239;de dives humus; Quaeque sub his tiliis sacri citharistria luci &nbsp; &nbsp; Flexanimo blandum dividis ore melos: [p. 227] {{Versus|5}} Fas mihi sit, tacitas vobis committere flammas, &nbsp; &nbsp; In vestro curas & sepelire sinu. Fas mihi sit dulcem leviter captare soporem &nbsp; &nbsp; Cespite suffulto versicolore caput. Atque utinam sic deposito cum lumine amore &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inter oberrantes condar Hamadryadas! Tum lacrimis si me Phyllis decoraret ademtum, &nbsp; &nbsp; Prodirem molli flos novus e tumulo. Germina cur iterent: Utinam, Phylli, hunc mihi rorem &nbsp; &nbsp; Lucidulum argutis deplueres oculis? [p. 228] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber secundus. === ====I. AD CELSISSIMUM PRINCIPEM LIGNAEUM, REGIS PORTUGALLIAE LEGATUM.==== <poem> Q UAM bene patricio cum Phocide convenit ostro, &nbsp; &nbsp; Lignaee, antiqui sanguinis altus honos! Montis honos immortalis, Lignaee, canori; &nbsp; &nbsp; Nil nisi cui Clarium nobile tinnit ebur. {{Versus|5}} Hoc erat, Augustas aeterno carmine taedas, &nbsp; &nbsp; Hoc erat aurifluo digna sonare Deo. Per te Castaliae gaudent revirescere lauri: &nbsp; &nbsp; Umbraque quod paucis, hoc dedit Aula tibi. Felix, Pierias Reges qui ducis ad undas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qui Musas Regum cogis amare domos. [p. 229] Duxerit & rupes & flumina Thracius Orpheus, &nbsp; &nbsp; Cumque suis silvas duxerit ille feris: Plus fuit, Ausonias Tiberino a litore Musas &nbsp; &nbsp; Ad fortunati sistere regna Tagi. </poem> ====II. AD JOANNEM GEORGIUM GRAEVIUM, Una cum Ecloga vernacula.==== <poem> G RAEVI, Musarum dulce os, cultissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Lucida Palladii gemma decusque chori; Accipe quae sola ludebam nuper in acta, &nbsp; &nbsp; Inque meos saltus & mea rura veni. {{Versus|5}} Non hic Simichiden, non blandi labra Bionis, &nbsp; &nbsp; Non Moschum Siculas conspicis inter oves: Sed patrium suspirantem prope flumen Amorem &nbsp; &nbsp; Nescio quid densis flere sub ilicibus, Et rudibus cannis & agresti carminis arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Orgia in Amstelium Dorica ferre nemus. Tu lauro Musam, Graevi, tu baccare lustra: &nbsp; &nbsp; Fortior illa tuis surget ab auspiciis. [p. 230] </poem> ====III. IN SAMUELIS PUFENDORFII HISTORIAM SUECICAM.==== <poem> A RMA virumque legis, quo Gothica Principe signa &nbsp; &nbsp; Extimuit dubiis debilis Ister aquis. Quo ducente, caput Germania sustulit altum; &nbsp; &nbsp; Sospite quo faciles sensit habere Deos. {{Versus|5}} CHRISTINAE pia gesta legis, gelidosque Triones &nbsp; &nbsp; Inter Hyperboreas incaluisse nives: Et Clarias, Phoebo non indignante, sorores &nbsp; &nbsp; Templa sub Arctois constituisse jugis. Quae tibi non rerum pandet miracla suarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} CAROLUS, Odrysii fulmen amorque Dei? Quae non in teneris Princeps modo Regius annis, &nbsp; &nbsp; Inclita belligeris fama futurus avis? Magnae molis erat, bellacem scribere Suecum: &nbsp; &nbsp; Majus erat, docta gesta referre fide. {{Versus|15}} Quamlibet invicto jactet se Suecia Marte, &nbsp; &nbsp; Haud alia condi debuit ille manu. [p. 231] </poem> ====IV. AD APOLLINEM pro THEODORO JANSSONIO ab ALMELOVEEN, cum Inventa Nov-antiqua ederet.==== <poem> H AEC tibi, quae veterum studio detecta sagace &nbsp; &nbsp; Traxerat ad partes postera turba suas, Haec tibi, Phoebe pater, veterum studiose medentum, &nbsp; &nbsp; Jansonius grata dedicat ecce manu. {{Versus|5}} Tu face, ne parili doctus labor irritus ausu &nbsp; &nbsp; In non ingenuas incidat ipse manus. Vivat, & antiquis meritos qui reddit honores &nbsp; &nbsp; Gratetur merito laetus honore sibi. </poem> ====V. DE PETRO FRANCIO VICTORIAS CAESARIS CELEBRANTE.==== <poem> A EMULA Dircaeo sublimia carmina plectro &nbsp; &nbsp; Pindarus Elysiis vidit ab usque choris. Vidit, & Ausoniae miratus fulmina Suadae &nbsp; &nbsp; Sic ait, Heroa promtus ad arma lyra: [p. 232] {{Versus|5}} Francius haud alio me reddere debuit ore; &nbsp; &nbsp; Haud alio Caesar debuit ore cani. </poem> ====VI. IN EJUSDEM VICTORIAS VENETAS. ==== <poem> A UDIIT attonitus strato pater Hadria ponto &nbsp; &nbsp; Quae canis, Orpheo pectine digna cani. Audierunt vitreis Venetae Nere&#239;des antris; &nbsp; &nbsp; Atque avida grandes aure bibere modos. {{Versus|5}} Jamque tuos cantus toto sonat aequore Triton, &nbsp; &nbsp; Et Morosina fixa tropaea manu. Palluit Odrysiae Phoebe tutela Tiarae, &nbsp; &nbsp; Obducta lacerum nube adoperta caput. Thessaliae illa malum domitae plus horruit omen, &nbsp; &nbsp; Quam si Thessalico carmine tacta foret. </poem> ====VII. IN EJUSDEM ORATIONES. ==== <poem> N AM quis te Arpini cultos deduxit in hortos, &nbsp; &nbsp; Reclusit varias & Ciceronis opes? Quis Deus Ausoniae tibi tradidit orgia Suadae, &nbsp; &nbsp; Flexanimoque dedit fortiter ore loqui? [p. 233] {{Versus|5}} Quidquid id est, certe Deus est. Dare fulmina linguae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricis non fuit artis opus. Num tibi nascenti Clariae risere sorores? &nbsp; &nbsp; Excepit dulci num Charis ipsa sinu? Num te Corycio Paean speculatus ab antro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio tenerum tinxit in amne caput? Anne redux a Taenariis te Roscius umbris &nbsp; &nbsp; Multiplici docuit vocem animare modo? Salve, viva tui, Franci, Ciceronis imago, &nbsp; &nbsp; Salve o Romano plus semel ore potens. {{Versus|15}} Et jam nunc, gemina redimitus tempora lauro, &nbsp; &nbsp; Incipe pro meritis nomen habere tuis. </poem> ====VIII. AD EUNDEM Cum MARIAE BRITANNIARUM REGINAE Oratione publica parentasset. ==== <poem> T RISTIA dum raptae deploras fata MARIAE, &nbsp; &nbsp; Nec tempestiva fila relecta colo; Me quoque par pietas in eosdem compulit ausus, &nbsp; &nbsp; Et volui magnis Manibus ire comes. {{Versus|5}} Sed, quae juncta gerit nostri monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Velle meum dicet pagina, posse tuum. [p. 234] </poem> ====IX. AD DIDERICUM SIXIUM, <i>Cum supremos in utroque Jure honores consecutus esset.</i> ==== <poem> Q UALIS Olympiaci laetus certamine campi &nbsp; &nbsp; Stat pugil, & doctis viribus arma movet; Nobilis Eleo quem pulvere palma decorum &nbsp; &nbsp; Ostendet Superis cum Superisque sibi: {{Versus|5}} Talem te Claria Themis emirata palaestra &nbsp; &nbsp; Hortata est plausu, proque secuta suo. Talem te patrii reducem videre penates, &nbsp; &nbsp; Sanguinis o prisci, laus, Diderice, recens. Juris iter dubii, scopulis freta perfida caecis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Emensus, doctae praemia frontis habes. Nunc sibi te totum poscit res publica: nunc te &nbsp; &nbsp; Invitant fasces, & trabeatus Honos. Excitat ingenium virtutis imago paternae, &nbsp; &nbsp; Atque a non uno Consule clara domus. {{Versus|15}} Excitat & pretium capiendi grande laboris &nbsp; &nbsp; Gloria, & aeterni nominis acer amor. Auguror: in laudes feliciter ibis avitas, &nbsp; &nbsp; Et plaudet votis mox pater ipse suis. [p. 235] </poem> ====X. IN LAMBERTI BIDLOI AMSTELAM DULCEM.==== <poem> Q UAE tibi mutatos dictavit vena liquores, &nbsp; &nbsp; Unde Pater dulces Amstela volvit aquas, Illam credibile est Permessi e fontibus ipsis &nbsp; &nbsp; Per laetum lauri desiluisse nemus. {{Versus|5}} Aut certe sensit Thebanae numina Dirces, &nbsp; &nbsp; Aut Hebes sacris fluxit ab uberibus. Adspice, formosi laudato flumine olores &nbsp; &nbsp; Nescio quid lento murmure dulce canunt. Non quales flexis audit Maeandrus in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cum mors terribiles injicit atra manus. At vero insolita patriae dulcedine ripae &nbsp; &nbsp; Illecti, assiduis cantibus invigilant. Et Patrum modo felices extollere curas &nbsp; &nbsp; Est amor, ac fraenos amnibus impositos; {{Versus|15}} Et modo gratantur glaucis sub flumine Nymphis, &nbsp; &nbsp; Et modo se totis proluit agmen aquis. Felix materia vates! felicior amnis! &nbsp; &nbsp; Alter ab alterius nomine nomen habes. [p. 236] </poem> ====XI. IN POETAE ANONYMI CARMINA SACRA.==== <poem> Q UAM bene salvifici reseras mysteria verbi, &nbsp; &nbsp; O magno vates pectora plene Deo! Quam bene crudeles damnas in sontibus iras, &nbsp; &nbsp; Et duro armatas ense vel igne manus! {{Versus|5}} Ite animae steriles, stolidi pia fabula vulgi, &nbsp; &nbsp; Ite: decent nostras symbola sacra dapes. Supremi latices, frangendi corporis arrha &nbsp; &nbsp; Fracta Ceres, Domini tot monumenta mei; Vosne quis indigno fumat, vos perfidus ore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec redeat fusi sanguinis inde memor? Ille ego sim, cujus pungant suspiria pectus; &nbsp; &nbsp; Ille ego, qui numquam dedoluisse velim. Ille ego sim, tristi quem Jesus morte redemit, &nbsp; &nbsp; Quem juvet ad saevam pervigilare crucem. {{Versus|15}} At tu, quisquis eras, praeclari carminis auctor, &nbsp; &nbsp; Accipe non vana quae tibi mente damus. Sic tua me pietas, sic nobilis erigit ardor, &nbsp; &nbsp; Prosilit ut primo carcere fortis equus. [p. 237] </poem> ====XII. IN JOANNIS VOLLENHOVII HOMILIAS SACRAS.==== <poem> D ULCES eloquii flores, melle inlita sacro &nbsp; &nbsp; Pagina, divini conscia judicii; Justitiae tuba clara, interpres dia supremi &nbsp; &nbsp; Vindicis, aetheriae pars bona militiae; Salvete o sancti senis otia, digna papyre &nbsp; &nbsp; Quam velit a sero Fama nepote legi. {{Versus|5}} Quam probet, ac longis meliorem semper ab annis &nbsp; &nbsp; In cupido gestet plurimus ordo sinu. Est Deus, est sacri lex foederis. Ite tyranni, &nbsp; &nbsp; Caedibus horribiles conscelerate manus. {{Versus|10}} Inveniet vindicta viam, qua sanguine pastos &nbsp; &nbsp; Devoret aeterni vis metuenda Dei. At manet innocuos felicis gloria vitae, &nbsp; &nbsp; Et pretium injustae mortis amica quies. Qualis, ubi totum sol explicat aureus orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Irrita formosa nubila luce premit. Gaudia stant sine fine piis. Considite justi: &nbsp; &nbsp; Vos pater e summa maximus arce tegit. [p. 238] </poem> ====XIII. In Po&#235;mata sacra FRANCISCI HALMAE. ==== <poem> C LARA salutiferi celebrans miracula Christi &nbsp; &nbsp; Pagina, Idumaeo mellea melle magis, Non te Cyrrha loquax genuit, non Phocidos udae &nbsp; &nbsp; Mobilis arguta nutriit humor aqua: {{Versus|5}} Sed castus, totusque Dei, te spiritus inplet, &nbsp; &nbsp; Divinoque sonat tacta canore chelys. Felix Halma animi, quem vatum exempla piorum &nbsp; &nbsp; Perpellunt sacris invigilare choris. Felix ingenii, Christo quem juvit Iesu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Otia & afflatae credere mentis opus. Vive liber, summi praeco facunde Tonantis, &nbsp; &nbsp; Et tu cum libro vive, po&#235;ta, tuo. </poem> ====XIV. De Psalmis PETRI DATHENI.==== <poem> T U qui Davidicos, divina po&#235;mata, Psalmos &nbsp; &nbsp; Volvis, & attenta combibis aure memor, Ecquid ridiculos casci miserare Datheni &nbsp; &nbsp; Cum tanta effusos futilitate modos? [p. 239] {{Versus|5}} Et tamen ista canit sacris pia concio templis, &nbsp; &nbsp; Et legit, & prolem cogit amare domi. At quanto melius magnorum cura virorum &nbsp; &nbsp; Verterat afflati nobile regis opus? Obstitit ignavi stolida ignorantia vulgi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ne potiore sacrum voce sonaret ebur. Obstitit & pulcris livor comes aemulus ausis, &nbsp; &nbsp; Ne posset quemquam condecorare labor. Vescere glande tua, plebs inscitissima; gaude &nbsp; &nbsp; Sordibus, & pingui prolue labra luto. {{Versus|15}} Nos citharae melioris amor, te flente, docebit &nbsp; &nbsp; Jessaeum laeta reddere voce melos. </poem> ====XV. IN EPISTOLAS PRIMORUM MARTYRUM.==== <poem> C AELESTES epulae, Musaeo tincta lepore &nbsp; &nbsp; Pagina, & aeterno nectare foete liber; Vosne sacri de culminibus laetissima Pindi &nbsp; &nbsp; Detulit, & Clario lavit in amne, Charis? {{Versus|5}} Vobis Aonio rorantes fonte corollas &nbsp; &nbsp; Texuit ipsa suis Uranie manibus? [p. 240] An potius magna flammatum mente po&#235;tam &nbsp; &nbsp; Aurea divinus duxit ad astra furor? Aeternique patris non enarrabile lumen &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Contigit afflatu pectora mota suo? Non haec Pimplaei latices, non dictat Apollo &nbsp; &nbsp; Carmina: de caelo spiritus ille fuit. Hic fortunatos proceres coetusque piorum &nbsp; &nbsp; Lustrat in aetheriis mens pia vecta rotis: {{Versus|15}} Quorum Religio sacro respersa cruore &nbsp; &nbsp; Crevit in immensum, cladibus aucta suis. Vive, pii vates operis, cui Fama perennis &nbsp; &nbsp; Ardet honoratum cingere fronde caput. Sic Christo Musas, sic Musis jungere Christum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Discat ab exemplo postera turba tuo. </poem> ====XVI. IN JOACHIMI TARGERII MEDICINAM COMPENDIARIAM.==== <poem> V ULNERA Paeoniae retegens Targerius artis &nbsp; &nbsp; Vulneribus medicas applicat ipse manus. Morborumque vias, caecosque in orgine?? fontes &nbsp; &nbsp; Rimatus, validam monstrat apertus opem. [p. 241] {{Versus|5}} Illum non veteres recta ratione magistri, &nbsp; &nbsp; Non modo nascentes abripuere scholae. Certus in abstruso vitiorum fomite Chiron &nbsp; &nbsp; Daedaleae longas explicat artis opes. Talis in angusto Symplegadas aequore Tiphys &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Transiit, & geminae mortis inultus iter. Sic Ariadneo cautus moderamine Theseus &nbsp; &nbsp; Rettulit illaesum victor ab hoste pedem. Et dubitamus adhuc merita redimire corona, &nbsp; &nbsp; Cui dant calcandum tot mala monstra caput? </poem> ====XVII. AD NICOLAUM BIDLOUM, <i>Cum summos in Medicina honores adipisceretur.</i>==== <poem> V IVIDA Paeonii soboles Bidlo&#235; parentis, &nbsp; &nbsp; Paeoniisque recens artibus ipse decus; Accipe promeritam virtutibus, accipe laurum, &nbsp; &nbsp; Digna Machaoniis praemia temporibus. {{Versus|5}} Haec est illa tuis promissa laboribus olim, &nbsp; &nbsp; Illa Dei primus virgo medentis amor. Quae mutata semel, rursum mutetur oportet, &nbsp; &nbsp; Inque tuis fiat querna corona comis. [p. 242] </poem> ====XVIII. POEMATUM DAVIDIS HOOGSTRATANI ELICIUM.==== <poem> C UNCTA salebrosis tumeant cum scrinia nugis, &nbsp; &nbsp; Decoquat & nomen Suada Latina suum: Cum pro thesauris carbones venditet ater &nbsp; &nbsp; Lucius, ac fatui gnatus Aristagorae: {{Versus|5}} Quis ferat in tenebris & inerti carceris umbra &nbsp; &nbsp; Carmina Romano digna sapore premi? Ite foras agedum genuinae pignora Musae; &nbsp; &nbsp; Vos favor exspectat publicus; ite foras. Florida simplicitas, & honestae gratia formae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nos juvat, & casti ros novus eloquii, Et pudor, & Latiis eductae collibus artes, &nbsp; &nbsp; Et non mentito verus in ore colos. Infelix lolium ac steriles mirentur avenas &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s sapiunt rubri mactea Lexiphanis. [p. 243] </poem> ====XIX. IN POEMATA POSTUMA CASPARIS BRANTII. ==== <poem> E XCUSSUS vitae spatiis exilibus, orbi &nbsp; &nbsp; Brantius has propera morte reliquit opes; Divitis ingenii monumenta perennia, doctus &nbsp; &nbsp; Quae poliit multa sedulitate labor. {{Versus|5}} Accipe, Posteritas, foecundae nobile Musae &nbsp; &nbsp; Depositum, ac fido grata reconde sinu. Et dic, Carminibus hoc unum defuit istis &nbsp; &nbsp; Supremam domini non habuisse manum. </poem> ====XX. IN SAMUELIS PITISCI LEXICON LATINO-BELGICUM NOVUM.==== <poem> R OMANI nitor eloquii, selecta supellex &nbsp; &nbsp; Verborum, dominae fida ministra togae; Et Batavi oris honos, & amoeni florida cultus &nbsp; &nbsp; Copia, praesigni conspicienda stola; {{Versus|5}} Salvete o docti labor & pia cura Pitisci, &nbsp; &nbsp; Nobilis Aoniae sarcina militiae. [p. 244] Vobis primitias studiorum gnava juventus &nbsp; &nbsp; Suspendet sacris molliter in tabulis. Vobis, longarum superato errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debebit rectum cura fidelis iter. Glandem amet, & viles fatuo plebs ore mariscas: Chia bonis stomachis, coctaque arista facit. </poem> ====XXI. MEMORIAE TOBIAE GUTBERLETHI <i>Cum ejus libelli postumi de Saliis ederentur.</i>==== <poem> Q UEM vivum nequii, te Gutberlethe sepultum &nbsp; &nbsp; Alloquor, & cineri dona suprema fero. Sic tua promeruit virtus, sic nobilis ardor, &nbsp; &nbsp; Et cultum egregiis artibus ingenium. {{Versus|5}} Atque utinam non tam propere confectus abisses, &nbsp; &nbsp; Nec tua vere tuo flenda rapina foret! Nunc utcumque datum est, chartis te semper in istis &nbsp; &nbsp; Posteritas memori pectore docta colet. Marsque pater Phoebusque pater de colle Quirini &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lustrabunt Salios ad tua sacra suos. [p. 245] <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXII. In libellos LUDOLPHI SMIDII. ==== <poem> P ASCE oculos, hospes, & mentem pasce libellis, &nbsp; &nbsp; Quos tibi dat gnava Smidia cura manu. Utile inest dulci: certant doctrina leporque: &nbsp; &nbsp; Nec facile invenies, hic sit, an illa prior. {{Versus|5}} Talis in omnigenis foecundi floribus horti &nbsp; &nbsp; Errat, & errorem dextra amat ipsa suum. Talis in exstructis apium molimine ceris &nbsp; &nbsp; Suavis ab exsucto germine fragrat odor. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXIII. IN DAVIDIS HOOGSTRATANI POEMATA.==== <poem> I NGENII flores, Hyblae vernantis imago &nbsp; &nbsp; Nobilis, Ausonio nectare foete liber; Salvete Aonidum munus praesigne dearum; &nbsp; &nbsp; Salve Hoogstratani pagina docta mei. {{Versus|5}} Vosne ego cum raucis fatua de plebe cicadis, &nbsp; &nbsp; Vosne ego cum pingui contulerim populo? [p. 246] Purior hic dulces animavit spiritus odas, &nbsp; &nbsp; Purior argutos defluit in numeros: Et mentem vincire nova mulcedine pellax &nbsp; &nbsp; Non excussuris haeret in auriculis. Hic Lepor, hic Veneris species nativa Latinae, &nbsp; &nbsp; Qualis in Aeneae floruit urbe sui. Vos quoque cum Latiis longum florete po&#235;tis &nbsp; &nbsp; Carmina, Romanis proxima carminibus. </poem> ====XXIV. IN JOANNIS BRANTII POEMATA VERNACULA.==== <poem> O TIA majores non degenerantia curas &nbsp; &nbsp; Nobile Musarum Brantius edit opus: Brantius ingeniis haud impar gloria primis, &nbsp; &nbsp; Haud rudis argutas increpuisse fides. {{Versus|5}} Hic Lepor, hic Batavi dos illa domestica Phoebi &nbsp; &nbsp; Spirat, & e nostro gurgite nata Venus. Miraris, studiis simul invigilare severis, &nbsp; &nbsp; Ducere culta simul carmina? patris habet. [p. 247] </poem> ====XXV. IN EPISTOLAS CLARORUM VIRORUM ab eodem editas. ==== <poem> F RAGMINA doctorum, Branti, pretiosa virorum, &nbsp; &nbsp; Te sine, pulvereo deperitura situ, Quam bene, quod famae donas, orbisque theatro, &nbsp; &nbsp; Nec sinis annosa nocte sepulta premi! {{Versus|5}} Devincis ipsos isto tibi munere Manes: &nbsp; &nbsp; Jamque aliis narrant de pietate tua. Grande operae pretium: qu&#238;s finibus ista legentur, &nbsp; &nbsp; Tu quoque cum pulcro munere notus eris. </poem> ====XXVI. IN LUCAE ROTGANSII GULIELMEIDA.==== <poem> T EMPORIS ingrati domitrix Rotgansia Clio &nbsp; &nbsp; Aeternum nitido pectine pangit epos. Ferte, Deae, violas, & lilia ferte, Sorores: &nbsp; &nbsp; Accendit Clarium spiritus iste nemus. {{Versus|5}} Qualis in herois exsurgit Musa cothurnis! &nbsp; &nbsp; Quantus in attonita pectoris arce sonor! [p. 248] Terra vale. mens alta novo subvecta volatu &nbsp; &nbsp; Lucida Pegasea tendit ad astra via. Et major vulgi invidia, saeclique veneno, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Purpureum rapido lumine signat iter. Ringere, Livor iners, linguaeque tonitrua doctae &nbsp; &nbsp; Despice: gannitus despicit illa tuos. Fulminibus nimirum opus est ac voce Deorum, &nbsp; &nbsp; Fortia cui magni Principis arma labor. </poem> ====XXVII. IN CORNELII BRUNII HODOEPORICA.==== <poem> T RISTES exuviae, calcati Orientis imago &nbsp; &nbsp; Flebilis, immensi parva favilla rogi, Artificum stupor, & Pharii miracula luxus, &nbsp; &nbsp; Custodes cinerum marmora, pacis opes; {{Versus|5}} Atthidos ingenium, Latii decora alta triumphi, &nbsp; &nbsp; Non nisi cum caelo nata cadente mori: Quis putet hoc umquam fieri potuisse? fuistis. &nbsp; &nbsp; Grande tot annorum procubuistis opus. Diruit egregios veterum Mars Turca labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ruderibusque jacent rudera tecta suis. [p. 249] Nil adeo superest prisci splendoris, & umbra &nbsp; &nbsp; Nominis in capta vix bene restat humo. Haec sunt Fortunae ludibria nempe potentis: &nbsp; &nbsp; Tam levis incerto vertitur orbe dea. {{Versus|15}} Ne tamen ulterius in vos mala saeviat aetas &nbsp; &nbsp; Providit multis Anna Perenna modis. Artis opem doctae, longi solamina luctus, &nbsp; &nbsp; Victuro solers Brunius aere tulit: Brunius Attalicis nuper bene cognitus oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Brunius Aegeae non brevis hospes aquae. Vivite nunc veteris monumenta perennia saecli, &nbsp; &nbsp; Dum chartis pretium stabit & ingeniis. </poem> ====XXVIII. AD GODEFRIDUM BIDLOO, <i>Humani corporis Anatomiam edentem.</i>==== <poem> Q UOD tibi debemus solers, Godefride, minerval? &nbsp; &nbsp; Humani per quem corporis arca patet. Lassavit multas per tot jam saecula curas, &nbsp; &nbsp; Illa Epimethei Daedala massa luti. {{Versus|5}} Serior accedis, sed doctior. indice tanto &nbsp; &nbsp; Ars, Natura, tuas sedula spectat opes. [p. 250] Externam cuivis pronum est vidisse figuram: &nbsp; &nbsp; Interiora tuae sunt benefacta manus. </poem> ====XXIX. In Carmina RULANDI KINSCHOTII. ==== <poem> N ON Haga tanti, non mihi tanti nemus, Quod explicatis frondibus premens diem Ad delicati litoris colles sedet; Quanti Latinis invidendus auribus {{Versus|5}} Kinschotiani barbiti blandus canor, Hagana Siren, dulce silvarum decus; Quanti, sonantis Tethyos novus stupor, Kinschotiorum carminum decens Venus. </poem> ====XXX. AD GUALTHERUM BLOKKIUM <i>in numerum Jurisconsultorum co&#246;ptatum.</i>==== <poem> A ONIA Gualthere caput redimite corona, &nbsp; &nbsp; Altera sic merito dat tibi serta Themis: Serta laboriferae monumenta perennia curae, &nbsp; &nbsp; Qua mercede sibi Numina nostra placent. [p. 251] {{Versus|5}} Aggredere o justos pulcri sudoris honores, &nbsp; &nbsp; Inque forum & solem, docte patrone, veni. Hic acies, hic stant Martis vexilla togati, &nbsp; &nbsp; Plurimaque a trepidis palma petenda reis. Mitia ad arma voco: sine crudo sanguinis haustu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sic quoque servati gloria civis erit. </poem> ====XXXI. IN GULIELMI ELGERI EMBLEMATA AMATORIA.==== <poem> C ARMINIBUS teneris teneros Elgerus Amores &nbsp; &nbsp; Pinxit, & imperii vim, Cytherea, tui; Qua mare, qua terrae, qua stellifer ardet Olympus, &nbsp; &nbsp; Ipsaque Taenarii regna inamoena dei. {{Versus|5}} Tu face, ne flammas olim experiatur amaras &nbsp; &nbsp; Tam bene qui casti pandit amoris iter. Ardeat, & caris restinguat in ignibus ignes, &nbsp; &nbsp; Praeda Cupidineo non inhonora choro. Sic, hymnis dulces thalamos redimentibus, ipsa &nbsp; &nbsp; Elgeri fies muneris, ille tui. [p. 252] </poem> ====XXXII. AD CORNELIUM ARKELIUM HADRIANI JUNII ANIMADVERSA <i>Cum luculentis accessionibus recentantem.</i>==== <poem> A RKELI, Latiae non inficiande Minervae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Actaeo pectora plene favo; O bene, quod luci magni meletemata Junii &nbsp; &nbsp; Restituis, cultu divitiora novo! {{Versus|5}} Istos (nec fallor) mirabitur ipsa libellos &nbsp; &nbsp; Roma vetus, linguae dote superba suae. Nec Batavas quisquam temere deriserit aures, &nbsp; &nbsp; Hornanae si quem gustum habeat Veneris. Talia Varronis fuerunt, & talia Verrii &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Scripta, nec a longo tota peresa die. Macte operae, Arkeli, jucundi macte laboris: &nbsp; &nbsp; Te vocat in Clarium Fama benigna nemus. Et tibi, qua Valacram Tethys circumsonat urbem, &nbsp; &nbsp; E tumulo plaudit Junius ipse suo. [p. 253] </poem> ====XXXIII. IN HENRICI CHRISTIANI HENNINII DE GRAECORUM ACCENTIBUS DISSERTATIONEM.==== <poem> H ENNINI Argolicis haud inficiande Camoenis, &nbsp; &nbsp; Hennini Clariae docte sititor aquae; Non tua plus scriptis debebunt orsa vetustis, &nbsp; &nbsp; Quam genio debent scripta vetusta tuo. {{Versus|5}} Grande rudimentum, peregrinam expellere gentem, &nbsp; &nbsp; Et Grajos Grajis restituisse sonos. Tam bene qui pulsa reddis caligine lucem, &nbsp; &nbsp; Quas reddet grates Suada Pelasga tibi? </poem> ====XXXIV. AD JOANNEM A WYNBERGEN, <i>Equestri Ordini nuper, nunc etiam Jurisconsultorum numero adscriptum.</i>==== <poem> S ANGUINIS antiqui non inficianda propago &nbsp; &nbsp; Wynbergi, doctae nobilitatis honor; Accipe sudoris justissima praemia longi, &nbsp; &nbsp; Et nitidas lauro virgine necte comas. {{Versus|5}} Nec tu sperne novos Legum Doctoris honores: &nbsp; &nbsp; Ne toga sit generi forte pudenda tuo. [p. 254] Quae studiis Pallas, belli quoque praesidet armis: &nbsp; &nbsp; Manat & egregium fonte ab utroque decus. Utque suos mystae penitus novere patronos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qu&#238;s propior summa spirat ab arce favor: Condita sic etiam sacrato a Caesare jura &nbsp; &nbsp; Nobilis interpres lucidiora facit. </poem> ====XXXV. AD GODEFRIDUM THOMASIUM <i>Medicum creatum.</i>==== <poem> G LORIA Palladio non inficianda parenti, &nbsp; &nbsp; Thomasi, Clariae docte sititor aquae; Has tibi pro meritis Trajectum nobile lauros &nbsp; &nbsp; Nectit, & aeterna tempora fronde premit. {{Versus|5}} Haec tibi dant cultae, sed debita, munera Musae, &nbsp; &nbsp; Ingenio Musae Numina prona tuo. Accipe de Batavo redeuntem litore alumnum, &nbsp; &nbsp; Lipsia, felici prole beata parens. Tu quoque, Thomasi, patriis jam redditus oris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mente refer patriae commoda visa meae. Inter & insignes, quos dat tibi Phoebus, amicos &nbsp; &nbsp; Succurrant cari nomina Broukhusii. [p. 255] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber tertius. === ====I. AD CAESAREM LEOPOLDUM DE PETRO FRANCIO. ==== <poem> P ANNONII Regina soli, dos inclita Phoebi, &nbsp; &nbsp; Regibus hospitium Buda domusque suis, Tandem Threicio jam nunc extorta Tyranno &nbsp; &nbsp; Romanas Aquilas, & sua signa, videt: {{Versus|5}} Illustres Aquilas, illustria signa: nec ultra &nbsp; &nbsp; Sustinet Odrysii barbara vincla jugi. Accedit magno, victor LEOPOLDE, triumpho &nbsp; &nbsp; Muneris Aonii, quale mereris, opus. Quod tibi lauriferi lectum de vertice Pindi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obtulit Hollanda Musa Latina manu. Par fuit illa suis felix audacia coeptis; &nbsp; &nbsp; Inferior lauris sit licet usque tuis. [p. 256] </poem> ====II. AD JOANNEM III. POLONIAE REGEM <i>post partam de Tartaris ac Turcis victoriam.</i>==== <poem> Q UAE tibi pro meritis, Rex o fortissime Regum, &nbsp; &nbsp; Cingit honoratum laurea digna caput? Unde lyrae carmen paribus percurrere plectris, &nbsp; &nbsp; Atque Amphionias unde animare fides? {{Versus|5}} Arescunt fragiles ad Sarmata fulmina lauri; &nbsp; &nbsp; Et minor est titulis omnis Apollo tuis. Pro Daphne sterili, pro vano frondis honore &nbsp; &nbsp; Ambiat Heroas Thracia Luna comas. Commodet ipsa novas vati Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina materiae condat ut aequa suae. </poem> ====III. IN URBEM HASSELIUM <i>actis cuniculis dirutam.</i>==== <poem> F ULMINA in Hasselios quae subterranea muros &nbsp; &nbsp; Pulveris excussi turbine crebra ruunt, [p. 257] Credibile est Stygio de carcere nata, feraque &nbsp; &nbsp; Ditis ab irati prosiluisse domo. {{Versus|5}} His, Capaneu, terrendus eras. sed nesciit ultor &nbsp; &nbsp; Jupiter Infernum fulmina habere Jovem. </poem> ====IV. IN JOANNIS SIXII CONSULATUM.==== <poem> A USONIAE, Sixi, non ultima gloria Musae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Hollandae nobilis arte lyrae; Hos tibi dant Virtus fasces, Probitasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et qui te toto pectore Candor habet. {{Versus|5}} Hos tibi commendat spatiosae publicus Urbis &nbsp; &nbsp; Plausus, & innumero quae fora cive calent. Qu&#238; poterat melius de te tua cara mereri &nbsp; &nbsp; Patria? qu&#238; melius consuluisse sibi? [p. 258] </poem> ====V. IN ORATIONEM GULIELMI COETERII, QUA SERENISSIMO AC CELSISSIMO PRINCIPI JOANNI GULIELMO FRISONI DE <i>adventu in Academiam Franequeranam gratulatus est.</i>==== <poem> A D Frisias Princeps FRISO contendit Athenas: &nbsp; &nbsp; Jam nova Pierides sumite serta Deae. Flore vias operite, & magno surgite alumno: &nbsp; &nbsp; Vester honos agitur: nectite serta Deae. {{Versus|5}} Talis Amyntoridae Phoenici creditus olim &nbsp; &nbsp; Ibat ab Haemonia fervidus urbe puer. Qui Priamum, Priamique genus, qui fortia magnae &nbsp; &nbsp; Moenia Dardaniae sterneret, ille fuit. Ante tamen graciles tentavit pollice chordas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et cecinit tenui bella gerenda lyra. Ante Pelethronias lustravit cursibus ornos, &nbsp; &nbsp; Quam validam inplevit Pelias hasta manum. Tu quoque Nassavii spes sanguinis unica, div&#251;m &nbsp; &nbsp; Depositum, celsae gloria sera domus, [p. 259] {{Versus|15}} Quam prius ingentes merearis Marte triumphos, &nbsp; &nbsp; Ad placidas artes erudiendus eras. Imbuet insignis teneros Coeterius annos: &nbsp; &nbsp; Hic tibi erit Phoenix: hoc duce carpe viam. Communi fingende venis PUER AUREE voto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cui res communis constituenda venit. </poem> ====VI. In Album amicorum suorum.==== <poem> C OMTA Paraetonia Broukhusia Musa papyro, &nbsp; &nbsp; Aurato longas pectine culta comas, Candorem domini niveo testata colore, &nbsp; &nbsp; Carorum celebres flagitat illa manus. {{Versus|5}} Vulgus abi. docti co&#235;ant in foedus amici: &nbsp; &nbsp; Illustret tabulas Musica dextra meas. Hic Venus, hic Charites habitent, hic cantor Apollo, &nbsp; &nbsp; Hic testudinea Calliopea lyra: Ut quos longa dies sero memorabit in aevo &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Discat amicitiae membra fuisse meae. [p. 260] </poem> ====VII. AD MATTHAEUM SLADUM, <i>Cum ei Po&#235;mata Sidronii Hosschii dono mitteret.</i>==== <poem> S LADE, decus vatum, laus unica, Slade, medentum, &nbsp; &nbsp; Cui gemina Paean tempora fronde premit, Accipe vatis opus, promissaque carmina, Flandri, &nbsp; &nbsp; Certum Broukhusiae pignus amicitiae. {{Versus|5}} Accipe Sidronii certantia carmina priscis, &nbsp; &nbsp; Digna tuis oculis, digna favore tuo. Quae quoties releges, (par quamvis simus iniquum &nbsp; &nbsp; Sidroniusque tuus, Broukhusiusque tuus) Aequa tuis toties urat te cura medullis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidroniique tui, Broukhusiique tui. </poem> ====VIII. AD CAROLUM FERBERUM <i>Dantiscanum.</i>==== <poem> C AROLE, virtutis patriae certissimus haeres, &nbsp; &nbsp; Hoc quoque Broukhusii pignus amoris habe. Illum Pierides, illum tibi junxit Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Charitum nexis triga decens manibus. [p. 261] {{Versus|5}} Tu quoque, seu patriis felix agis otia terris, &nbsp; &nbsp; Sive peregrini te fovet aura soli, Ad Batavos animo quandoque revise sodales, &nbsp; &nbsp; Et memor esto tui, Carole, Broukhusii. </poem> ====IX. AD JOANNEM HUIDEKOOPER MARSEVENIUM, <i>Cum tertiam ex ordine filiolam suscepisset.</i>==== <poem> C ARMINA dum primo meditor genialia gnato; &nbsp; &nbsp; Ecce, venit laetam tertia gnata domum. Sic quoque consuluit casto Lucina labori: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos celebrat Gratia trina lares. {{Versus|5}} Quid majus poteras dulci cum matre pacisci? &nbsp; &nbsp; Eurynome plures non dedit ipsa Jovi. </poem> ====X. AD EUNDEM, <i>Cum ei Propertii codicem remitteret.</i>==== <poem> Q UI tuus in nostros dudum bene serviit usus, &nbsp; &nbsp; Jam tandem repetit pulpita nota liber. [p. 262] Ille mihi veteres thesauros, ille reliquit &nbsp; &nbsp; Ingenii certas judiciique notas. {{Versus|5}} Gratia magna tibi. mea cura Propertius olim &nbsp; &nbsp; Ibit in Ausonia cultior inde toga. </poem> ====XI. AD THEODORUM JANSONIUM AB ALMELOVEEN. <i>Invitatus ab eo ad Convivium Eruditorum absentiam suam excusat.</i>==== <poem> N ON poteram pars esse tuae suavissime mensae, &nbsp; &nbsp; Almelovene, mero nec caluisse tuo. Obstabat, quae sola moras nectebat eunti, &nbsp; &nbsp; Cura catenati pervigil officii. {{Versus|5}} Nunc tamen (en dubitas?) coram, quem quaeritis, adsum, &nbsp; &nbsp; Et sedeo doctas inter amicitias. In nitida Muhlii spector conviva papyro: &nbsp; &nbsp; Muhlius, absentem quo tibi sistat, habet. Quid non facundo debemus, amice, po&#235;tae? &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ibit in exemplum noster amoris amor. [p. 263] </poem> ====XII. AD FAMAM pro elegantissima Virgine MARIA WILDIA. ==== <poem> V IRGINEOS ductus & acus libamina primae &nbsp; &nbsp; Candida suspendit Wildia, Fama, tibi. Illa prius vivos solers miscere colores &nbsp; &nbsp; Nunc etiam duro ludit in aere manus. {{Versus|5}} Sume puellaris munuscula dulcia curae: &nbsp; &nbsp; Non est, quam pigeat conciliasse tibi. Artifices digitos, formatricesque figuras, &nbsp; &nbsp; Et cultum a tenera mente stupebis opus. Quodque magis stupeas, nullo praeeunte magistro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Erudiit dociles nava puella manus. Hanc populis ostende novo, Dea lucida, cantu: &nbsp; &nbsp; Ipsa vicem reddet: non minus ipsa canit. </poem> ====XIII. AD LUDOLPHUM BAKHUSIUM. ==== <poem> A EQUORIS undosi fremitum fluctusque sonantes, &nbsp; &nbsp; Otiaque, & subitas fingere docte minas, [p. 264] Et mulcere potens undas & tollere vento, &nbsp; &nbsp; Aeole spumantis non imitande sali; {{Versus|5}} Ingeniine prius mirer, nitidine laboris, &nbsp; &nbsp; Bakhusi, varii mute po&#235;ta maris? Te pingente, suos odit Leandrus amores, &nbsp; &nbsp; Raucaque Neritium terruit unda ducem. Parte alia, Siculo recubans in litore pastor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cantat ad Ionii murmura blanda maris. Quis tibi multiplicem tam felix auctor ad artem? &nbsp; &nbsp; Cujus Apelleae te docuere manus? Non erat hoc hominis. tumido Venus orta profundo &nbsp; &nbsp; Hanc Venerem soli donat habere tibi. </poem> ====XIV. DE ALCONE.==== <poem> C UM cane deprensum leporem simulaverat Alcon, &nbsp; &nbsp; Mirifica pictor nobilis ille manu. Atque adeo gemina formavit utrumque figura, &nbsp; &nbsp; Falleret ut quemvis hinc canis, inde lepus. {{Versus|5}} Id vero errandi ne posset causa videri, &nbsp; &nbsp; Consuluit vulgo, consuluitque sibi: Arte nova prudens tabula subscripsit in ima, &nbsp; &nbsp; HIC, SPECTATORES, EST LEPUS, ILLE CANIS. [p. 265] </poem> ====XV. In effigiem CATULI <i>in Museo domino suo adsidentis praefixam vetustae editioni Macri po&#235;tae.</i>==== <poem> F IDE comes domino, Musarum innoxie custos, &nbsp; &nbsp; Blande Leo, nivea conspiciende juba: Ut me delectat facies illa ipsa sedentis, &nbsp; &nbsp; Ut rari lusus, ut vigil ista quies! {{Versus|5}} Et mihi talis adest custodia: proque libellis &nbsp; &nbsp; Pro dominoque pius commodat arma Leo. </poem> <center>LEONIS LEPIDISSIMI. CATELLI STUDIORUM. SUORUM. CONTUBERNALIS INDEFESSI ASSIDUI. ACCUBUI GENIO L. M. Q. DOMINUS </center> [p. 266] ====XVI. In celebrationem Pacis.==== <poem> P AX rediit. quantos peperit Pax alma po&#235;tas! &nbsp; &nbsp; Omnia carminibus personuere novis. Culpor ego, cur non itidem me vatibus addam, &nbsp; &nbsp; Et careant plausu publica festa meo. {{Versus|5}} Aspice flammantem nitratis ignibus aethram, &nbsp; &nbsp; Fictaque ab artisici tela jocosa manu. Cras, ubi dormieris, nil te spectata movebunt &nbsp; &nbsp; Fulgura, nil ictu gaudia rapta brevi. Haec est conditio scribendi temporis hujus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmine vix lecto, carminis auctor ubi est? <tr><td align = center width = 304>In Celsum. A ULAE ruentis Celsus iste conditor, Antiquitatis artifex faber novae, Plus quam Latini sanguinis quisquam dedit, Tibi, Roma, solus. Caesarum quondam domus, {{Versus|5}} Dijudicandis litibus raro vacans, Una audiebat vocula Palatium, Eratque tantum (quis neget?) Palatium. [p. 267] Huic liberalis noster ille de suo, Nec tu negabis, addidit Praetorium. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XVIII. In Licinum tonsorem.==== <poem> O pus, o vomicae, o lutum lutosum, O linguae grave dedecus Latinae Tonsoris Licini cacationes! O styli macies, & inficeta {{Versus|5}} Sartago! o Gothicae nitor loquelae! Haec audis patienter, & veneno Tali pasceris, Haga, nec pudebit? Hunc nostrae cupiunt habere Athenae? Ite incommoda saeculi: perite {{Versus|10}} Tonsoris Licini cacationes, Tergendis natibus dicata charta. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XIX. De Fusco po&#235;ta. ==== <poem> L ENO conjugis ille filiaeque, Doctor ligneus utriusque Juris, Indignissimus orphan&#251;m patronus, Urbis dedecus & lues paternae, [p. 268] {{Versus|5}} Furacissimus omnium ille furum, Contemtor fidei, pudoris, aequi, Barbarissimus ille barbarorum Factus (quis putet?) est po&#235;ta Fuscus. </poem> ====XX. De eodem.==== <poem> U T fieret vates, & Apolline scriberet aequo, &nbsp; &nbsp; Mentiri Fuscus credidit esse satis. </poem> ====XXI. De eodem.==== <poem> S ULPHURE lustrandos & lauri termite versus &nbsp; &nbsp; Qui legis, infami carmina digna nota, Digna patrocinio Licini tonsoris & ore; &nbsp; &nbsp; Informes Scyllas ac mera monstra legis. {{Versus|5}} Audiit haec tecti super adstans culmine bubo, &nbsp; &nbsp; Auditisque simul procidit exanimis. </poem> ====XXII. AD AULUM. ==== <poem> M ULTIPLICES nodos, dubiique aenigmata juris &nbsp; &nbsp; Cate resolvit vester ille Naevolus. Scriptitat & versus. vis & de versibus edam? &nbsp; &nbsp; Miser po&#235;ta est vester ille Naevolus. [p. 269] </poem> ====XXIII. IN GALLUM COLONIENSEM. ==== <poem>S TERCUS, nautea, pus merum, venenum, Fames, pestilitas, bonaeque mentis Praesens pernicies bonaeque linguae: Haec sunt quae tumulo sacro MARIAE {{Versus|5}} Suspendit fatuus furensque Gallus. </poem> ====XXIV. In eundem.==== <poem> B UBONUM miserabiles querelas, Gementum omina dira noctuarum, Luporum rabiem famelicorum, Nocturnosque canum choros per urbem {{Versus|5}} Non magna superavit in papyro Exsuto monachus rudens cucullo. </poem> ====XXV. AD FRANCISCUM HESSELIUM. ==== <poem> Q UOD teneros juvenum conatus pollice docto Fingis, & eloquii prima elementa rudis, [p. 270] Gratulor, Hesseli, communibus, optime, sacris, &nbsp; &nbsp; Remque tibi factam totus, amice, volo. {{Versus|5}} Haec erat antiquis via prima studentibus olim; &nbsp; &nbsp; Nec declamandi gloria visa levis. Hinc Demosthenici tonitrus; hinc Tullia Suada &nbsp; &nbsp; Nata fuit, Latii laus diuturna fori. Hinc Calvos, hinc Messalas, Brutosque, Catonesque &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Horruit attonitis Martia Roma animis. Perge, decus nostrum: nec te de tramite recto &nbsp; &nbsp; Deflectat fatuae plebis inepta manus. &nbsp; &nbsp; Hac arte Heinsiades, hac arte insignis Erasmus Prolusit famae, victor uterque, suae. </poem> ====XXVI. Organa in Templo novo Hagiensi instaurata.==== <poem> O RGANA divinas late resonantia laudes, &nbsp; &nbsp; Et magno grates reddere docta Deo, Illo nata sumus, quo Gallia tempore poenas, &nbsp; &nbsp; Non bene servata pace, superba dabat. {{Versus|5}} Trans mare quo vectas effudit America gazas; &nbsp; &nbsp; Arsit & in portu classis Ibera suo. Quo Mosam Rhenumque cruentis solvere vinclis &nbsp; &nbsp; Aggressa est Martis vis animosa pii. [p. 271] Quo trepidas supplex tendebat Gelria palmas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excusso tandem libera facta jugo. Quo vasta a&#235;riae duris in rupibus arces &nbsp; &nbsp; Strage cruentato procubuere solo. His tibi pro meritis, alti Rex fortis Olympi, &nbsp; &nbsp; Dulcia concentu solvimus ora novo. {{Versus|15}} Tu face, ut ad seros tua nos miracla nepotes &nbsp; &nbsp; Factaque divinae concelebremus opis. </poem> ====XXVII. AD AMICUM, <i>Cum ei carmina po&#235;tarum Belgarum & sua mitteret.</i>==== <poem> M AXIME Pieridum cultor fautorque Dearum, &nbsp; &nbsp; Accipe Broukhusii munera parva tui. Accipe Belgarum facunda po&#235;mata vatum, &nbsp; &nbsp; Ingenium Belgis nobile nate tuis. {{Versus|5}} Cumque tot eximiis Romani vatibus oris Jure tuo Musas accipe Broukhusias. [p. 272] </poem> ====XXVIII. In tumultu quodam graviter vulneratus opem Chirurgi implorat.==== <poem> T E tener, o dulcis Patrone, Propertius orat &nbsp; &nbsp; Ut sibi Broukhusium restituisse velis; Broukhusium, quem nunc non inter nomina nota &nbsp; &nbsp; Exercent medicae barbara signa rei. {{Versus|5}} Umber at interea male grata agit otia vates, &nbsp; &nbsp; Et queritur nulla fruge perire diem. Sunt alii, quorum possunt prodesse labores, &nbsp; &nbsp; Judicio, ingenio, sedulitate boni. At qui possit opem languenti ferre po&#235;tae, [p. 273] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber quartus. === ====I. Effigies SOPHIAE MAGNAE MOSCOVITARUM DUCIS. ==== <poem> Q UALIS in augusto fulget Sapientia vultu! &nbsp; &nbsp; Quantus Honos oculis, quantus in ore, sedet! Haec est illa tuis promissa, Ruthenia, regnis, &nbsp; &nbsp; Condita ab aeternis quae tueatur avis. {{Versus|5}} Nominis haec tutela tui est, quam barbarus hostis &nbsp; &nbsp; Sensit in occulto pertimuitque solo. Quae conjuratas acies ac perfida signa &nbsp; &nbsp; Fregit, & indomitis mollia corda dedit. Cujus ab auspiciis terni co&#239;ere Monarchae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Fortiaque Adriacus concutit arma Leo. Quam Pietas, quam Spes divinae conscia dextrae, &nbsp; &nbsp; Famaque virgineo consecrat alta choro; [p. 274] Justitiaeque tenax animus, rerumque cupido &nbsp; &nbsp; Magnarum, & forti bella movenda manu; {{Versus|15}} Et victrix fati Prudentia, & aemula caelo &nbsp; &nbsp; Dextera, muneribus prodigiosa suis. Vivunt magnanimas testantia marmora curas, &nbsp; &nbsp; Et tot ab augusta templa dicata manu. Talis ad Euphraten pharetrata Semiramis altum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nobile mirandae condidit urbis opus. Talis erat Sceptri decus Elisabetha Britanni: &nbsp; &nbsp; Pulcheriam tali mente fuisse ferunt. Sis licet innumeris foecunda, Ruthenia, regnis; &nbsp; &nbsp; Augusta minor es, inferiorque tua. </poem> ====II. Effigies HIERONYMI BEVERNINGII, REIP. GOUDANAE CONSULIS.==== <poem> A DSPICIS augustos tenui sub imagine vultus? &nbsp; &nbsp; Ista Beverningii sunt simulacra tui. Hic est ille tuos inter, mea Patria, Patres, &nbsp; &nbsp; Defessae requiem qui tibi saepe dedit. {{Versus|5}} Cujus ad eloquium toties stupuere Monarchae, &nbsp; &nbsp; Inque uno totam te tenuere Viro. [p. 275] Albionum testis Thamesis regnator aquarum; &nbsp; &nbsp; Testis olivifero flumine dives Anas: Testis Aquisgranum; quaeque eminet alta superbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenibus, Auriaci Breda De&#251;mque domus: Quique suo Batavos Vahalis secat agmine campos; &nbsp; &nbsp; Et quae vicino Clivia nixa jugo. Quas tibi pro meritis referet pia Patria grates, &nbsp; &nbsp; Magne Vir, Europae deficientis amor? {{Versus|15}} Quamquam tecum habites, nec te quaesiveris extra, &nbsp; &nbsp; Cum staret titulo fulta potente domus: Quamquam malueris proprio splendere decore: &nbsp; &nbsp; Est aliquid cives demeruisse suos, Et Pacem sanxisse, & consuluisse saluti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque orbi reduces conciliasse Deos. Gramen amet Mavors, & sparsas sanguine lauros: &nbsp; &nbsp; Mitis pacifico plaudit oliva tibi. [p. 276] </poem> ====III. In effigiem LUDOVICI ARIOSTI, po&#235;tae Itali, donum JOANNNIS* SIXII, <i>Viri Consularis.</i>==== <poem> Q UIQUE viros, quique arma, & magnae sacra Diones &nbsp; &nbsp; Concinis, Etruscae dux Arioste tubae, Hine tui vultus, vates sacer? hosne colores &nbsp; &nbsp; Duxit Apellea nobilis arte manus? {{Versus|5}} Nunc etiam in tabula, docti Raphaelis ab arte, &nbsp; &nbsp; Nescio quid fracto murmure dulce canis. Hunc te munifici donum mihi dextera Sixii &nbsp; &nbsp; Obtulit, ad Musas officiosa meas. Eia age care novis succede penatibus hospes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignatus tenuem condecorare larem. Talis in antiqui Tirynthius aede Molorchi &nbsp; &nbsp; Paupere sustinuit religione coli. Talis & Actaeo susceptus ab hospite Bacchus &nbsp; &nbsp; Ruris in exiguo munere laetus erat. [p. 277] </poem> ====IV. In effigiem JOANNIS GEORGII GRAEVII. ==== <poem> Q UEM toties mundi produxit Fama theatro, &nbsp; &nbsp; Munera Musarum quem vetuere mori, Quem Grajae Charites, quem finxit Romula Pitho, &nbsp; &nbsp; Et tenero niveis lac dedit uberibus, {{Versus|5}} Magnus in exiguo simulatur Graevius orbe, &nbsp; &nbsp; Non minor antiquis Graevius ingeniis. Ne, mea, Pieridas, ne quaere, Batavia, Phoebum. &nbsp; &nbsp; Cum Phoebo pictas charta habet ista Deas. </poem> ====V. In eandem.==== <poem> S I posset Probitas, si vera Modestia pingi, &nbsp; &nbsp; Et literarum docta priscarum Charis; Sic oculos, sic ora animatas cerneret orbis, &nbsp; &nbsp; Qualem expolito cernit aere Graevium. </poem> ====VI. In eandem.==== <poem> C ANDOR eruditus, alti pectoris modestia, &nbsp; &nbsp; Mens lepore pasta Suadae Romulaeque & Atticae, [p. 278] Census aevitatis omnis, artium fax omnium, &nbsp; &nbsp; Hac tabella continentur, continet quae Graevium. </poem> ====VII. In eandem.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I STAM, Mnemosyne, tibi tabellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspendit Charitum manus sororum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In qua Pegasidasque Apollinemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haud vana simulavit arte pictor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et jussit speciem referre Graevii. </poem> ====VIII. Effigies PETRI FRANCII.==== <poem> Q UEM probat, & priscis componit Fama po&#235;tis; &nbsp; &nbsp; Quem sibi Suada petit Romula, Musa sibi; Quem Charites Genio, Charisin commendat Apollo; &nbsp; &nbsp; Talia facundus Francius ora gerit. </poem> ====IX. In effigiem DAVIDIS HOOGSTRATANI. ==== <poem> E T Suadae lepor, & Phoebi Hoogstratanus amores Munere Apelleo talis in aere nitet. [p. 279] Illa (nec falsum est) narrantur imagine captae &nbsp; &nbsp; Exornasse suos Pierides thalamos. </poem> ====X. In eandem.==== <poem> D OCTUS victuro condire po&#235;mata cantu &nbsp; &nbsp; Sic Hoogstratani spirat in aere lepos. </poem> ====XI. In eandem.==== <poem> S Ic diserta gestat ora duplicis Phoebi comes Hoogstratanus, eruditi temperator pectinis. </poem> ====XII. In eandem, opus forficis JOANNAE CURTIAE. ==== <poem> D OCTUM victuro condire po&#235;mata cantu, &nbsp; &nbsp; Et non unius pectinis artificem, Hoogstratanum acri formavit Curtia ferro, &nbsp; &nbsp; Ut stet in aeternis Mnemosynae tabulis. [p. 280] </poem> ====XIII. Effigies JACOBI WILDII, REI MARITIMAE, QUAE AMSTELAEDAMI CURATUR, A RATIONIBUS.==== <poem> T HESAUROS veteris qui sedulus exstruit aevi, &nbsp; &nbsp; Aere suo partas promere largus opes, Wildius hic ille est; quem postera norit ut aetas, &nbsp; &nbsp; Vivaci solers scripsit in aere manus. </poem> ====XIV. Effigies HERMANNI WILDII, <i>omnis militiae Indiarum Orientalium summi Praefecti, supremique Senatus Assessoris.</i>==== <poem> W ILDIUS, Eoas missus frenare cohortes, &nbsp; &nbsp; De Batavo solvens litore talis erat. Fortem animum dextramque alti novere Triones; &nbsp; &nbsp; Nunc etiam Aurorae noscet adusta domus. [p. 281] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XV. In imaginem quam ipse sibi sculpsit LUDOLPHUS BAKHUSIUS. ==== <poem> A EMULA Naturae Bakhusia dextra potentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivi coloris artifex; Picturae postquam inplevit genus omne, tropaeum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In aere se ponit sibi. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVI. Effigies CORNELII BRUNII. ==== <poem> O RBIS Idumei clarus tepidique Canopi &nbsp; &nbsp; Hospes, Apelleae non levis artis honos, Brunius hic ille est: quem quo sua saecula norint, &nbsp; &nbsp; Ingenio melius pictus ab ipse suo est. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVII. Effigies LUDOLPHI SMIDII. ==== <poem> S MIDI canoris note Parnasi jugis, Meam lacessis in tuos vultus chelyn? [p. 282] Peccas, amice: me probante non eget Charta eruditae proditrix imaginis. {{Versus|5}} Amore eodem publicus Pindi favor Spectabit ora, scripta quo legit tua. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XVIII. Effigies GODEFRIDI THOMASII <i>Medici.</i>==== <poem> A RTIS Apollineae multo Thomasius usu &nbsp; &nbsp; Nobilis, & claris deditus in studiis, His oculis, hoc ore, animato spirat in aere, &nbsp; &nbsp; Egregium dextrae saecla domantis opus. {{Versus|5}} Serta pio capiti, Pegnesides, addite, Nymphae, &nbsp; &nbsp; Debita: cur vestrum sit sine honore decus? Pro tot servatis date civibus, & servandis, &nbsp; &nbsp; Quae cingat meritas querna corona comas. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XIX. Miseria vitae humanae.==== <poem> M OLESTIARUM carcer aerumnabilis, O vita fallax, dura curarum parens, Vesanientis longa fortunae pila; Post tot labores, post fatigatum diu Noctuque pectus, aula quanta te manet! [p. 283] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XX. Vanitas rerum humanarum.==== <poem> H UMANA cuncta vanitate diffluunt, Et quae videmus, & videri quae negant Obducta velo callidi silentii, Seu ludus illa, cura seu peperit gravis. {{Versus|5}} Nec sola rerum, sola verborum fides Vacillat: ipsa claudicant emblemata, Quae procreantis extulit mentis labor, Arenulis minutiora arentibus, Pappo volante certiora non magis, {{Versus|10}} Atomoque inani inaniora somnia. </poem> ====XXI. D.&#160;M. MARIAE MAGNAE BRITANNIAE, FRANCIAE, HIBERNIAE, REGINAE. ==== <poem> G RANDE decus Reginarum, data munere caeli, &nbsp; &nbsp; Regina, o sexu fortior una tuo; Virtutum pretiosa domus, dum fata sinebant, &nbsp; &nbsp; Nunc dolor, & regni longa querela tui: [p. 284] Damnatum tenebris cum lux tua deserit orbem, &nbsp; &nbsp; Ah quantum laesi saeviit ira Dei! Nec sane rabies diri fera temporis hujus &nbsp; &nbsp; Digna erat obtutu, Diva MARIA, tuo. Te chorus aliger&#251;m flammis radiantibus auctam &nbsp; &nbsp; Collocat Astraeae virginis in gremio: Unde novum sidus caeli de parte propinqua &nbsp; &nbsp; Illustres patrias igne favente domos. Quo tumuli speciem? gaudes potiore sepulcro, &nbsp; &nbsp; In lacrimis populi contumulata tui. </poem> ====XXII. CONSTANTINI HUGENII EQUITIS, MEMORIAE S.==== <poem> I NTER honoratos Clio Zulechemia manes &nbsp; &nbsp; Venit in Elysium, nobilis umbra, nemus. Plauserunt laeti vates, animaeque piorum, &nbsp; &nbsp; Hugenio sacri jus moderante loci. {{Versus|5}} At pater indoluit graviter Musaeus, & udis &nbsp; &nbsp; Fata querebatur tristia luminibus. Non ille ereptos tamen indignatus honores, &nbsp; &nbsp; Non decus antiquae, non titulum, citharae: [p. 285] Hugenii moerens gemuit morientis in uno &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funere Pierides occubuisse novem. </poem> ====XXIII. In funere CORNELII TROMPII HOLLANDIAE AC WESTFRISIAE ARCHITHALASSI.==== <poem> DECUS Batavi nominis, rector sali, Alto parenti filius non degener, Terroris expers pectus, innocens probri, Patriae tropaea, posteris famam sui, Animum Tonanti reddit ingens Trompius. </poem> ====XXIV. In funere JOANNIS SIXII, CONSULARIS.==== <poem> FUNCTUS honoratis longi sudoribus aevi &nbsp; &nbsp; Hic posuit fragiles Sixius exuvias: Sixius a teneris pulcro innutritus honesto, &nbsp; &nbsp; Cui pretium virtus grande erat ipsa sui: Cui Musae finxere animum, cui Gratia mores, &nbsp; &nbsp; Et constans patriae simplicitatis amor; [p. 286] Qui bene quaesitos meritis inplevit honores, &nbsp; &nbsp; Urbis inoffensus rector, & ipse sui. Nunc fessae saturum aetatis saturumque laborum, &nbsp; &nbsp; Undique quos secum publica cura trahit, Felicem taedis, felicem prole domoque &nbsp; &nbsp; Sopiit annosi longa dies senii. Si quid id est, manesque levat pia cura sepultos; &nbsp; &nbsp; Sancte cinis; nostras semper habe lacrimas. Semper habe violas circum tua busta recentes; &nbsp; &nbsp; Veris odorati munera semper habe. Et tumulo custos adsit Reverentia, Honosque, &nbsp; &nbsp; Musaque, & atrata civicus urbe dolor. </poem> ====XXV. D.&nbsp; M. FRANCISCI DE VROEDE, CONSULARIS S. ==== <poem> O MINE qui vero fueras PRUDENTIUS, eheu, &nbsp; &nbsp; Vroedi magne, tuas it Patria exsequias. Lugent atrati cives, urbisque dolorem &nbsp; &nbsp; Ille tui longus nominis auget amor. Quid mirum? cum te in medio exspirasse labore &nbsp; &nbsp; Viderit, inque altis Curia consiliis. [p. 287] I felix anima, antiqui non degener haeres &nbsp; &nbsp; Sanguinis, Amsteliae firma columna rei. I veterum antistes studiorum, i nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Elysii nemoris quo plaga laeta vocat. Inscribent tumulo carmen memorabile Musae, &nbsp; &nbsp; Praesidio nuper turba beata tuo: VROEDIUS IN PATRIAE COMMUNIA COMMODA NATUS &nbsp; &nbsp; HIC IACET, INGENTI PUBLICUS URBE DOLOR. </poem> ====XXVI. D. M. JOANNIS GEORGII GRAEVII. S.==== <poem> TE sacros inter cineres, aevique prioris &nbsp; &nbsp; Rudera, Pierius contumulavit honos, Unica facundae Graevi tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; Unica dos, priscis par manus ingeniis. Te Latium, te Palladii dolor urget Erechthei; &nbsp; &nbsp; Udaque commixtis busta rigant lacrimis. At luctu stimulante amens, confusaque nomen &nbsp; &nbsp; Scribit in invito marmore Fama tuum. Fama tuam toties producere laeta papyrum, &nbsp; &nbsp; Heu quam dissimilis facta repente sibi! [p. 288] Nec tamen exstincto periit cum lumine virtus: &nbsp; &nbsp; Vivis, & in chartis usque superstes eris. Quaeque labor proprius fuerat tibi, Roma sepulcrum &nbsp; &nbsp; Nunc dat, & in moestos colligit ossa sinus. </poem> ====XXVII. D. M. JOANNIS MENSINGAE.==== <poem> CARE pater, (nam te patrem jam diximus olim, &nbsp; &nbsp; Vestiret molles cum nova barba genas) Te quoque, care pater, fatis non mitibus actum &nbsp; &nbsp; Flebimus amissas inter amicitias? Gruniacae Mensinga decus modo dulce Minervae, &nbsp; &nbsp; Cycne Camoenarum candide, nempe jaces. Nempe jaces facunde senex, nec gratia linguae &nbsp; &nbsp; Flexit Avernales detinuitve colos. Nec quae vel rigidas potuisset ducere cautes &nbsp; &nbsp; Barbitos, & genio tot bona parta tuo. Haec est conditio miseris mortalibus una: &nbsp; &nbsp; Nascimur, & morti certa rapina sumus. Te tamen haud totum delebunt fata, nec omnem &nbsp; &nbsp; Mensingam ignavo deteret urna situ. Vivent ingenii cultissima munera; vivet &nbsp; &nbsp; Illa perennantis Suada decora lyrae. [p. 289] Tum mea, si quid id est, pietas & cura sepulti Sparget Pierias ad nova busta rosas. Pectore in hoc spirabis: in hoc te pectore mecum Quod superest vitae tempus in omne geram. Vivacisque diu Famae versabere in ore Sive tuo quondam carmine, sive meo. </poem> ====XXVIII. In funere EVERARDI HARTSCAMP, URBI ULTRAJECTINAE A SECRETIS. ==== <poem> DELICIUM Phoebi, verae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; In quo quod carpat nec puto livor habet; Ante diem dulces Hartscampius exuit annos, &nbsp; &nbsp; Elysiumque tenet nobilis umbra nemus. Da lacrimas; vulsos ad busta recentia crines, &nbsp; &nbsp; Trajectum, sectis saucia sparge genis. Iste dolor tuus est: quamquam est & publicus: iste &nbsp; &nbsp; Non obducendi vulneris instar habet. Et dic: Correpti quantum tibi defuit aevi, &nbsp; &nbsp; Splendoris periit tantum, Everarde, mei. [p. 290] </poem> ====XXIX. In funere JACOBI TRIGLANDII.==== <poem> T RIGLANDI, pia te probitas, te lucida virtus &nbsp; &nbsp; Hinc raptum superas jussit adire domos; O mihi dilectos inter dilecte sodales, &nbsp; &nbsp; Primaeva puero Pallade care puer, Care vir, & clari dignissime nominis haeres, &nbsp; &nbsp; Sive erat ingenii, sive erat artis opus. Te praecone sacro florens Ecclesia censu, &nbsp; &nbsp; Te doctore pium sustulit aucta caput. Functe salutiferi stadio vigilace laboris, &nbsp; &nbsp; Dum poteras, casto functe ministerio, Nunc te longa manent operosi praemia cursus, &nbsp; &nbsp; Nunc aeterna pia palma tenenda manu; Et niveae vestes, agnumque sonantia plectra, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque a nullis contemeranda malis. Nunc frueris propiore Deo, quem semper amasti, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nunc tota luce videndus adest. Fortunate operum, quae post suprema sequuntur &nbsp; &nbsp; Fata bonos, Christi lote cruore tui! [p. 291] Salve, sancta anima, aetheriis adscripta maniplis, &nbsp; &nbsp; Terrarumque gravi labe soluta vale. </poem> ====XXX. D. &nbsp; M. DIONYSII WITSEN S. ==== <poem> H EU immatura Dionysi rapte juventa, &nbsp; &nbsp; Nondum etiam quartam nactus Olympiadem! Flos generis jucunde tui, dilecte Camoenis, &nbsp; &nbsp; Atque olim patriae fama future tuae! Ecce jaces: & praecipiti demersa ruina &nbsp; &nbsp; Illa oris probitas concidit, illa Venus. Spes quoque tecum abiit. lacrimis informis amaris &nbsp; &nbsp; Luctus, & atratum stat Dolor ante torum. Nimirum leve vita bonum est: & dotibus altis &nbsp; &nbsp; Haud umquam longas Fata dedere moras. [p. 292] </poem> ====XXXI. PETRI BERNAGII MEMORIAE S.==== <poem> P HOEBI medentis priva laus Bernagius, Mortalitatis lege suprema, dedit Terrae parenti terra quod dederat parens, Mentem aetheri resignat unde acceperat: Vir mentis acer, pectus innocens probri, Reique civis haud pigendus publicae, Sophisticarum fortis hostis artium, Moris vetusti qua licet semper tenax. Salvete manes: aetheris salve incola Anima beata. Te sequemur ordine Ut quemque summus evocarit arbiter. Nunc magni amoris testimonium leve Esto haec papyrus, temporis prisci memor: Quam ponit alto sauciatus vulnere BERNAGIANIS MANIBUS BROUKHUSIUS. [p. 293] </poem> ====XXXII. MEMORIAE HIERONYMI BEVERNINGII, URBIS GOUDANAE CONSULIS. ==== <poem> Q UOD patriae poteras, quod civibus, omne dedisti, &nbsp; &nbsp; Magne vir, in patriae commoda nate tuae. Nunc te conspicuae defunctum munere vitae &nbsp; &nbsp; Luget demissis squalida Gouda comis. Fama tamen superest, & spectatissima virtus &nbsp; &nbsp; Erigit en meritis haec monumenta tuis. </poem> ====XXXIII. D. M. Reverendissimi Celsissimique Principis FERDINANDI, Paderbornensis ac Monasteriensis EPISCOPI S. ==== <poem> Hoc tibi Pierides Latiae, Fernande, sepulcrum, &nbsp; &nbsp; Hoc statuit rupta moestus Apollo lyra: Dilectasque hederas & odorae tristia lauri &nbsp; &nbsp; Spargit inexhaustis munera cum lacrimis. [p. 294] Te Pietas, te cana Fides deplorat ademtum; Religio laceris luget & ipsa comis. Te multo confusa vocat Germania planctu: Te vocat e fractis Tibris arundinibus: Atque optant, quae tu patriae Monumenta dedisti, Ut totidem luctus sint Monumenta sui. [p. 295] </poem> ==Jani Broukhusii Silvarum libri duo.== [p. 296: blanco] [p. 297] ===Jani Broukhusii Silvarum liber primus. === ====PSALMUS VI.==== <poem> T ANDEM, oro, succurre meo, Rex magne, dolori. Ne saevi, ne tanta animus furietur ab ira, O genitor, quamquam mereor, teque ipse lacesso. Deficio, trepidumque mihi per dura cucurrit {{Versus|5}} Ossa gelu, latebrasque animae timor insidet amens. Quae te longa tenet durum mora? quisve morandi Tantus amor, dum conficior luctuque metuque? Eripe me his, pater alme, malis: per foedera testor, Per bonitatem istam, lapsae succurre saluti. {{Versus|10}} Ecquis apud manes functos tristique sub orco Aut meminisse tui valet, aut laudare tuarum Facta potest manuum? heu quae suspiria moesto Pectore prorumpo! lacrimis, en, omnia circum Nocte madent longa: jam lassis deficit humor {{Versus|15}} Luminibus, tabentque atro praecordia luctu. Sed bene habet. fletus humiles placabilis audit [p. 298] Rex meus, & nostris advertit questibus aurem. Diffugere mali. gaudent justique bonique, Postquam parta quies, & vis sublata nocendi. {{Versus|20}} Vertite terga citi, quotquot pressistis inermem, Neu capiti insultate meo. Deus ultor ab alto Imminet, & scelerum poenas mox exiget omnes. </poem> ====PSALMUS XLIV.==== <poem> SAEPE ego multa tuae audivi miracula dextrae, &nbsp; &nbsp; O Deus, o nostris non leve robur avis! Quae longaevi olim stupuerunt visa parentes, &nbsp; &nbsp; Cum canerent laudes ad tua facta tuas. {{Versus|5}} Tu valido attonitas fregisti turbine gentes, &nbsp; &nbsp; Ejectas prisci finibus imperii. At stirps Abramidum, serie gavisa nepotum, &nbsp; &nbsp; Florebat fructu semper adaucta novo. Nam neque pugnaci pepererunt ense salutem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fidit brutis viribus ulla manus: Sed tua dextra potens, & vultus lumen amici &nbsp; &nbsp; Ultro etiam populo dat decus omne suo. Quippe animo placuere tuo. nunc, maxime Regum, &nbsp; &nbsp; Nunc ades, & sanctam rite tuere domum. {{Versus|15}} Per te finitimos animosior ibit in hostes &nbsp; &nbsp; Gens tua, praesidii numine firma tui. [p. 299] Per te projectis confusum proteret armis, &nbsp; &nbsp; Si quis sacrilega sumserit arma manu. Non mea me virtus belli spectata periclis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Protegit: umbones nil potuere mei. Me favor ille tuus, me spes defendit inermem, &nbsp; &nbsp; Et numquam duro tempore victa fides. Haec mihi carmen erunt, cum nox nigrantibus umbris, &nbsp; &nbsp; Et cum formoso nascitur ore dies. {{Versus|25}} Hinc tibi caelestes feriet mea barbitus hymnos, &nbsp; &nbsp; Jampridem ad laudes ingeniosa tuas. Nunc autem sacrae postquam succensuit urbi &nbsp; &nbsp; Vis tua, nec nostris flectitur a lacrimis, Fundimur heu miseri, ac duro calcamur ab hoste, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cogimur & turpi vertere terga fuga. Quid mirum? tua pugnantes praesentia turmas &nbsp; &nbsp; Destituit, fortes deseruitque viros. Nunc pars barbaricis servitum Regibus imus; &nbsp; &nbsp; Pars procul hinc duro pellimur exilio. {{Versus|35}} Sacrilegus nostris insultat cladibus hostis; &nbsp; &nbsp; Dum captos alter vendit, & alter emit. Talis oves pastor vicinam acturus ad urbem &nbsp; &nbsp; Sollicitis pretium supputat articulis. Atque aliquis foedo miscens convicia risu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ite, ait, ac vestrum sollicitate Deum. [p. 300] Ah pudet, & fletu rubuerunt lumina longo, &nbsp; &nbsp; Cum populi video tristia fata tui: Cum Regum subiere minae, cum facta cruenti &nbsp; &nbsp; Vindicis, & nostris terra superba malis. {{Versus|45}} Omnia pertulimus, ne te, sanctissime, quisquam &nbsp; &nbsp; Impius oblito deleat ex animo; Foederis aut magni nolit meminisse, tuamque &nbsp; &nbsp; Monte super sacro deseruisse domum: Moerentes quamquam incultis squalemus in oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixque patrocinii spes super ulla tui est; Mors ubi despectos atris circumvolat alis, &nbsp; &nbsp; Et Dolor aeratas excubat ante fores. Num patrias stulto migramus pectore leges? &nbsp; &nbsp; Num gaudet vitiis impia vita suis? {{Versus|55}} Ah frustra tete celet perjuria quisquam, &nbsp; &nbsp; Omnia cum justis perspicias oculis. Quid? si sacrilego cultu nos imbuat Assur, &nbsp; &nbsp; Nesciat hoc animi vis metuenda tui? Nunc male tutatis te propter caedimur armis. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Fumat adhuc nostro sanguine pinguis humus. Ah vigila, Pater, ah vigila: miserere tuorum. &nbsp; &nbsp; Quid condis vultus lumina nocte tui? Per bene te si quid proavi meruere, per illam, &nbsp; &nbsp; Quam saepe in dubiis gens tua sensit opem; [p. 301] {{Versus|65}} Tandem supplicibus, tandem succurrere lapsis &nbsp; &nbsp; Appropera, & celerem da, Pater alme, manum. Si, nisi qui poterit tibi viribus aequus haberi, &nbsp; &nbsp; Nullus amicus erit; nullus amicus erit. <poem> ====CONSULATUS tertius JOANNIS HUDDE. ==== <poem> TERTIA magnificos illustrat purpura fasces, Huddaee, auspiciisque aperit felicibus annum, Ominibusque bonis facilem promittit Olympum. Ipse, serenato qui ridet ab aethere, Titan Mitigat hibernas meliori sidere luces. Ipsa sibi dissors, & tanto laeta favore, Lenis hiems nulla contristat grandine caelum. Maxime Vir, Legum custos & nobile caeli Depositum, quem nunc Patriae superesse regendae Amstelaque & totis gratatur fluctibus Ya; Diis iterum auspicibus meritos ordiris honores, Assertamque tibi toties iterum asseris Urbem. Illa quidem duro suspirat pressa duello, Obnubens caput, & multo in moerore fatiscit. Sed fore, te rerum imperio fraenisque potito, Sperat, ut exilio revocatam denique Pacem [p. 302] Agnoscant populi, & clauso ferus otia Jano Mars agat. Ecce, novo rorantes nectare pennas Explicat, & pleno promittit Copia cornu Mercesque, lucrumque, & amicum frugibus annum. Jamque adeo terris Pax exoptata reviset Concussum diris misere terroribus orbem, Praetendens oleam, atque oleo devincta capillos. Junget amicitia dextras, odia aspera ubique Sopiet, & sacris affiget postibus arma. Tum Pietas, tum cana Fides, Astraeaque consors, Pestiferam belli rabiem stragesque sereno Numine disjicient ultra & Garamantas & Indos. Prima caput madidum stagnantibus extulit arvis Wavera, pastorumque Deos, Dryadasque, Palenque, Gratatur reduces. Secura ad ovilia Thyrsis Laetus agit pleno distentas ubere matres; Atque ait: Ite meae pars o dulcissima curae, Ite meae pecudes. cum crastina venerit Eos, Mirabor laeti vobiscum gaudia ruris. Vos cythisi pictas depascite gramine ripas: M&#238; Domini officium & virtus spectata periclis Carmen erunt. Illi meritas mea fistula laudes Concinet; expulsis quoniam redduntur ab armis Otia, nec trepidant hostiles pascua turmas. [p. 303] Ille suis salso canentibus aequore campis Gramina restituit, salsumque co&#235;rcuit aequor. Nec jam rauca Thetis pavidos terrebit agrestes Turbine aquae, nec diluviem minitabitur atram. Ille suos dextro tutatus numine fines Rursum luce nova magnam feliciter Urbem Irradiabit, & antiqui decora alta vigoris Solis ad occasum diffundet solis ab ortu. Tuque adeo jam nunc nitidum, Pater Amstela, caelo Tolle caput. posito mitescent omnia ferro: Prosperiusque sibi rerum succedere cursum Sentiet auspiciis Huddaei Consulis Ya. <poem> ====NAIS AMSTELIA AD JOANNEM HUDDE Urbis Amstelaedamensis Consulem. ==== <poem> HAEC tibi Erythraeo transmissa corallia ponto, Has conchas, viridique nitentes luce lapillos, Et juncos fragiles, purgato Na&#239;s ab amne Ipsa fero manuum, Consul, monumenta mearum. Ipsa fero, patris Oceani non degener olim Progenies, studioque tuo ac solertibus ausis [p. 304] Inter finitimas nunc jam invidiosa sorores. &nbsp; &nbsp; At modo quam foeda insessos caligine vultus Torserat atra Lues, formaeque potentis honorem Squalida vipereo detriverat ore mephitis! Sive soli fuit hic morbus, seu sidere laevo Afflarant dulces caeli contagia ripas. Ipsa meam nuper non agnoscenda per urbem Errabam, casusque meos, mea damna, gemebam Infelix; vix coenoso de gurgite vultus Tollere visa meos, solem vix ausa tueri Decolor, & tristi tantum non livida tabo. Ah quoties sic torpentem, sic astra vocantem Invida, non sicco turbatus lumine vidit Amstela, vicinoque vagantes aggere Nymphae! Ah quoties irata mihi, fatisque, Deisque, Fluminis ipsa mei volui tellure sub ima Mergere moesta caput, pigrosque recondere fluctus! Fecissem quoque; ni trepidantem & multa moventem Ingenii lux illa tui, mens illa Deorum Aemula consiliis, fato eripuisset acerbo. Tu mihi deposito senii squalore vetusti Sumere das vultus hilares, celerique natatu Currere per magnam Nymphis plaudentibus Urbem. Per te non solito jam conspectissima cultu, [p. 305] Urbis amor Consul, communes urbis amores Experior, nitidaque lavo mea moenia lympha. Muneris omne tui est, quod nec stagnantibus ulvis Inficio lucem, nec tetro lurida coeno Exhalem tristes nebulas, virusve timendum Hauriat affectis infelix civis ab undis. Muneris omne tui est, quod sim tibi grata, tuisque Vivat ab auspiciis quaqua mea volvitur unda. Sed neque sola tuo defaecatissima Na&#239;s Censeor officio: Tellus tibi debet, & Aether Purior, & laeti puro jam flumine Soles. </poem> ====IN NATALEM NICOLAI WITSEN, <i>Consulis ac Senatoris Amstelaedamensis.</i>==== <poem> C ONSULIS Amstelii natalem dicite, Musae &nbsp; &nbsp; Dicite natalem Consulis Amstelii. Votaque cum nostris felicia jungite votis. &nbsp; &nbsp; Exorant magnos tam pia vota Deos. {{Versus|5}} Ominibus faustis fatales currite fusi, &nbsp; &nbsp; Staminaque aurata ducite plena colo. Ipse sua longum de posteritate mereri &nbsp; &nbsp; Pergat, & aeternis digna gerat titulis. [p. 306] At nos continuos illi gratemur honores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et decus, & meritis praemia digna suis. Privato ipse sui generis laetetur amore, Qui meruit dici PUBLICUS URBIS AMOR. <i>Conscriptum nomine nepotum.</i> </poem> ====AD EUNDEM. <i>Urbis Amstelaedamensis Consulem creatum.</i>==== <poem> G RANDE decus patriae, Witsi, quo sospite salvum Amstela se gaudet, gaudet circumfluus Ya, Majoresque agitant augusta ad moenia fluctus, Salve iterum auspiciis felicibus, & modo coeptos {{Versus|Sic pia fata volunt) in longum profer honores. Hoc vovet ipsa tuis Res publica credita curis, Teque sibi patrem, te postulat illa patronum. Hoc aetas vovet omnis, & urbis Curia magnae: At nos praecipue, Consul, tua cura, nepotes, Witsiadum clara deductus origine sanguis. Sic faciat sator ille hominum, sator ille Deorum, Ut te conspicuae fulgentem munere vitae, Urbis amorem altae, communem civibus aram, Quod pueri nunc laetamur, laetemur adulti. <i>Eorundem nomine.</i> [p. 307] </poem> ====DAVIDIS BERGII EPIGRAMMA.==== <poem> C ARMINIS usque adeo jactaris amore teneri, &nbsp; &nbsp; Broukhusi, ut Musas omnia posse putes. Carmina mane novo cum surgis, carmina sero &nbsp; &nbsp; Sunt tibi, cum cubitum vespere tendis, opus. {{Versus|5}} Haec, quoties vultu Fortuna renidet amico, &nbsp; &nbsp; Te faciunt gemina prosperitate frui. Haec eadem, quoties non cedunt omnia votis, &nbsp; &nbsp; Dicuntur curas attenuare tuas. Ergo age, nunc tacito cum pectus aduritur igne, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina cara tui sint medicina mali. </poem> ====AD DAVIDEM BERGIUM RESPONSIO.==== <poem> FLUMINA carminibus poterat Rhodopeius Orpheus &nbsp; &nbsp; Sistere: carminibus detinuisse feras: Carminibus rigidas deducere montibus ornos: &nbsp; &nbsp; Duraque vocali saxa animare lyra. At vigiles curas & crudi vulnus Amoris &nbsp; &nbsp; Fallere Thr&#235;icii non potuere modi. [p. 308] Me quoque Pieriae, Bergi dilecte, sorores &nbsp; &nbsp; In mediis mersum destituere malis. Proque bono versu suspiria fundere jussit &nbsp; &nbsp; Acer Amor. cantus temperat ille meos. Cede fatigato de pectore, cede Cupido. &nbsp; &nbsp; Quid juvat in manes bella movere meos? Quid cinerem vexare juvat, tabentiaque ossa? &nbsp; &nbsp; Restat enim cinerem praeter & ossa, nihil. Aut si tanta mei sitis est tibi, saeve, doloris, &nbsp; &nbsp; Cogar ut aeterno vivere supplicio: Da saltem propius consumar ab ignibus illis, &nbsp; &nbsp; Quos animas tremulis Phyllidis ex oculis. Da mihi Trajectum, vitreique volumina Mosae: &nbsp; &nbsp; Currat in amplexus da mea vita meos. Non ego formosae detrectem jussa puellae: &nbsp; &nbsp; Non ego me vinclis compedibusque negem. Ah canimus surdo: nec cantibus iste movetur, &nbsp; &nbsp; Cui riget in duro pectore dura silex. Tu mihi, cum precibus flectantur Numina nullis, &nbsp; &nbsp; Quod nequeunt Musae, tu dare, Mosa, potes. [p. 309] </poem> ====FRAGMENTUM AD THEODORUM RIICKIUM de nova Taciti editione ab eo procurata. ==== <poem> H ISTORIAE, Rycki, fax o certissima priscae, &nbsp; &nbsp; Quem nihil ex omni temporis orbe latet: Quam bene congestos noctuque diuque labores &nbsp; &nbsp; Promis, & ingenii pignora sacra tui! Ecce redux a Taenariis Cornelius umbris &nbsp; &nbsp; Ardet in amplexus vindicis ire sui. Agnoscit veterem redivivus Consul honorem, &nbsp; &nbsp; Et Latios fasces, laurigerumque decus. Explicat hic nervosa suas facundia vires, &nbsp; &nbsp; Et nil plebejum, nil puerile sapit. Majestas Romana salum complexa solumque &nbsp; &nbsp; De septemgeminis fulminat alta jugis. Nos quoque Cattigenae (nam nos censemur in illis) &nbsp; &nbsp; Fama per annales invidiosa sumus. Omnia in Ausonias ierant provincia leges: &nbsp; &nbsp; Orbis & imperii terminus unus erat. Restabat Latiis pugnax Germania virgis; &nbsp; &nbsp; Sola, sed a Latia non subigenda manu. [p. 310] Liber, & indomito totus suus agmine, Rhenus &nbsp; &nbsp; Ibat in Arctoas praecipitandus aquas. Et quos vitiferi munit fiducia Rheni, &nbsp; &nbsp; Munibant animis Sacra Laresque suis; Et conjux, & pendentes circum ubera nati, &nbsp; &nbsp; Et soror, & fratres, nec leve mater onus. Sensit ab Hercynio nova bella tumescere saltu, &nbsp; &nbsp; Sensit & Hercynias anxia Roma manus. Flevit & Arminii ferales vindicis iras, &nbsp; &nbsp; Signaque cum Varo non reditura suo. Ossa vage disjecta, & honore carentia mortis, &nbsp; &nbsp; Albebant toto per nemora alta solo: Quae tua compositis pietas, Germanice, bustis &nbsp; &nbsp; Legit, & in manes officiosa fuit. </poem> ====JOANNI VANDEN BEMPDEN, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis, ET</i> ESTERAE ELISABETHAE TULPIAE. ==== <poem> SPES surgens patriae, Bempdi, quo sospite Musae, &nbsp; &nbsp; Cur sibi rem factam polliceantur habent; Quot tibi felices promittunt gaudia curae! &nbsp; &nbsp; Quae tibi foecundus praemia spondet Amor! [p. 311] Tulpia sollicitos incensi pectoris aestus &nbsp; &nbsp; Leniet, officiis jam tua facta tuis. Tulpia, tot matrum tacito suspiria corde, &nbsp; &nbsp; Nobilis eximii Tulpia sanguis Avi. Laeta Cupidineis collucent atria flammis, &nbsp; &nbsp; Et face lustrali candidus adstat Hymen: Pulcer Hymen, genus Uraniae, cui vincula cordi &nbsp; &nbsp; Casta, & connubii foedere certa Venus. Ille tibi multam spondet justo ordine prolem, &nbsp; &nbsp; Qui solus casti semper amoris honos. Ille tibi faustos, Bempdi, bonus augurat annos, &nbsp; &nbsp; Et dandos patriae non sine laude dies. Fallor? an augustum firmavit Jupiter omen, &nbsp; &nbsp; Laetaque concentu signa dedistis aves? </poem> ====AD REGNERUM STAPELIUM Sponsum. ==== <poem> G AUDIA, Stapeli, tibi connubialia Juno &nbsp; &nbsp; Destinat, & sponsis plaudit amicus Hymen. Egit amans Paphiam pro te facundia causam: &nbsp; &nbsp; Audiit, & votis adfuit alma Venus. Illa tibi casti genialia pignora lecti &nbsp; &nbsp; Spondet, & ardoris munera cara tui. [p. 312] Ridet Amor, rident Charites: atque ubere vena &nbsp; &nbsp; Ostentat ditem Copia larga sinum. Gratulor auguriis. sic dent mihi Numina quondam &nbsp; &nbsp; Gratuler ut thalamo gaudia plena tuo. </poem> ====IN NATALEM RULANDI KINSCHOTII. ==== <poem> M USARUM memoranda dies, qua pacifer Heros &nbsp; &nbsp; Siderei radios hausit & ora Dei, Festa dies Pindo, Pimplae signanda lapillis, &nbsp; &nbsp; Exorere, & laeta candida fronte veni. Te propter sacro resonat Parnasus hiatu, &nbsp; &nbsp; Laurigerumque fremit laetitia omne nemus. Te propter Clarii blandum modulantur olores, &nbsp; &nbsp; Auraque Pierias mulcet odora rosas. Frater & in myrti tremula Kinschotius umbra &nbsp; &nbsp; Argutum tenero pollice pulsat ebur. Salve magne senex, Themidis Phoebique sacerdos &nbsp; &nbsp; Kinschoti, Astraeae cura decora tuae. Salve Pegasidum praesens tutela sororum, &nbsp; &nbsp; Pegasei salve lucida gemma chori. Dii tibi dent faciles (nam sic venerande mereris) &nbsp; &nbsp; Quae poterunt magnos cumque decere Deos. [p. 313] Utque bonis possis longum superesse tuendis, &nbsp; &nbsp; Addant de nostra stamina longa colo. </poem> ====NUPTIIS GULIELMI BUSII ET ELISABETHAE LESTEVENON. ==== <poem> BUSIA progenies, Themidis facunde sacerdos, &nbsp; &nbsp; Jam festiva tibi vincula nectit Amor: Vincula, quae tota bene libertate redemit, &nbsp; &nbsp; Ingenua quisquis novit amare side. Hoc unum deerat patriis post omnia votis, &nbsp; &nbsp; Justus Hymen, thalami pignora, casta Venus. Vicisti, Gulielme: tuis en ardet in ulnis &nbsp; &nbsp; Quae movit flammas Elisabetha tuas. Adspicis ut dulces in te defixit ocellos? &nbsp; &nbsp; Ut modo, dejecto lumine, molle rubet? Haec est virginei non fallax lucta pudoris: &nbsp; &nbsp; Hoc trepidae mentis gaudia limen habent. Eia age, par felix, par nobile, blanda parentum &nbsp; &nbsp; Gloria, concordi vivite uterque toro. Mox date progeniem (Nox & Lucina favete) &nbsp; &nbsp; In qua confusi conspiciantur avi. [p. 314] </poem> ====IN NUPTIAS JOANNIS CLIFTON, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis</i>, ET JULIAE VALKENIER. ==== <poem> AUSPICIIS, Hymenaee, tuis, Junone secunda, &nbsp; &nbsp; Julia Cliftonam ducitur ecce domum: Julia virgineo fax fulgentissima caelo, &nbsp; &nbsp; Prima juventutis gloria, primus amor: Quam pudor, & mores, nulloque modestia fastu &nbsp; &nbsp; Comit, & egregio sanguine dignus honos: Julia non uno deductum Consule nomen, &nbsp; &nbsp; Julia praeclari lucida gemma laris; Digna toro, Cliftone, tuo, pulcerrima consors &nbsp; &nbsp; Nominis, & fati pars pretiosa tui. Ite agedum, socias felici foedere dextras &nbsp; &nbsp; Jungite, concordis vincula fausta domus. Ite pares animis, & dulcia bella movete; &nbsp; &nbsp; Bella quidem solo nomine; pacis opus. Qualia ni vestri movissent ante parentes, &nbsp; &nbsp; Nunc, rogo, nunc, juvenes, vester ubi esset amor? Ludite foecundis amplexibus, unde nepotum &nbsp; &nbsp; Spes nova, & antiqui sanguinis ordo recens. [p. 315] Quid non tam viridi fas sit sperare juventa, &nbsp; &nbsp; Favit ubi dextro numine sponsor Hymen? </poem> ====AD HIERONYMUM GULIELMUM SNABELIUM Sponsum. ==== <poem> ERGO tuas etiam, Snabeli docte, medullas &nbsp; &nbsp; Non exspectato vulnere fixit Amor? Unaque prae cunctis rapuit virguncula Musis, &nbsp; &nbsp; Certatim Musae quem rapuere novem? Unaque formoso quem ceperat ore Sibylla, &nbsp; &nbsp; Solvere compedibus non potuere novis? Ite procul Musae, quae deseruistis alumnum. &nbsp; &nbsp; Ite: cupidineas neu temerate faces. Rumpite cum calamis vocalia plectra, Sorores. &nbsp; &nbsp; Longe alios calamos arcus Amoris habet. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed fallimur po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vanum genus po&#235;tae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musaeque, Gratiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Cypris, & Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et delicatus Hymen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una fruuntur umbra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno lavantur amne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unum bibunt liquorem, [p. 316] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam gerunt corollam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec separare fas est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinem & Dionem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musasque, Gratiasque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos inter errat udus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Odoribus Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, venustus Hymen, Subnexus croceo molle caput strophio. &nbsp; &nbsp; His tu praesidibus, beate noster, &nbsp; &nbsp; Armatus, teneram simul Sibyllam &nbsp; &nbsp; Arsisti, tenerae simul Sibyllae &nbsp; &nbsp; Pectus mollibus incitare flammis, &nbsp; &nbsp; Mentem dulcibus occupare verbis, &nbsp; &nbsp; Et vincire novo parasti amore. &nbsp; &nbsp; Atqui ni tibi Gratiae faverent, &nbsp; &nbsp; Ni Musas Veneri Cupidinique &nbsp; &nbsp; Junxisses, & amabilem catervam &nbsp; &nbsp; Ferres pectore tecum, & ore ferres; &nbsp; Frustra vocatus Hymen &nbsp; Risisset ad querelas, &nbsp; Risisset ad dolores, &nbsp; Quos inquietus ardor &nbsp; De corde promit imo. &nbsp; Frustra vagos capillos, [p. 317] &nbsp; &nbsp; Et vesculas papillas, &nbsp; &nbsp; Et flammeos ocellos &nbsp; &nbsp; Venustulae Sibyllae; &nbsp; &nbsp; Frustra rosas genarum, &nbsp; &nbsp; Manusque mollicellas, &nbsp; &nbsp; Collumque mollicellum, &nbsp; &nbsp; Et mollicella labra &nbsp; &nbsp; Pulcerrimae Sibyllae, &nbsp; Usque ad sidera, sidera illa summa &nbsp; Ferres carminis arte delicati. Faverunt trepidis mitissima Numina votis, &nbsp; Et tenui, Vinces, murmure dixit Hymen. Dixit Hymen, plausit Hymen: deque fulgenti throno Risibus gaudens Dione suavibusque suaviis (Hac satellitum corona Diva blanda cingitur) Jussit ut tener Cupido cum pari fratrum choro Iret, & Sibyllam amicis allocutionibus Occuparet, ac rigorem pectoris feroculi Frangeret remollientis Gratiae fiducia; Quo Snabelianus ardor, ardor ille maximus, Ardor ille non domandus, mollius quiesceret Inque Virginis papillis, inque blandis osculis. Nam Snabelium Dione corde sic amat suo, Ceu Snabelius Sibyllam, ceu Sibylla Gratias. [p. 318] &nbsp; &nbsp; Ibat Amor, dulci circum comitante Leporum Agmine, qu&#238;s Paphiae velabant tempora myrti: Eque rosis violisque levem gestans calathiscum Pasith&#235;e tremulas udis de roribus herbas, Alma Dei nutrix, tenero pede proculcabat. Illum autem, dum maternas incogitat artes, Blanditiasque jocosque serit, tenuesque susurros, Atque oculis hinc inde natantibus oscula captat, Oscula mellito novies infecta veneno, Non intellecta suscepit fraude Sibylla. Aestuat infelix: nec quid tamen aestuet audet Dicere. virgineum cohibet lex dura pudorem. Snabeliique sui jam non ignara dolorum Mente fovet tacita, modo quos conceperat, ignes. Risit Amor dulces domito sub corde furores: Risit Amor: blandumque vagi risere Lepores: Et nunc Snabelio, nunc applausere Sibyllae. &nbsp; &nbsp; Talis in arenti Na&#239;adum thalamo, Cui gravis incubuit sitienti Syrius astro, &nbsp; &nbsp; Et Boreae validis spiritus halitibus, Flamma vorax graciles avido metit igne myricas: &nbsp; &nbsp; Quam circum raptis diffugiunt pharetris Nymphaeque, Satyrique, atque omnis rustica pubes &nbsp; &nbsp; Attonitis stragem prospiciunt oculis. [p. 319] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelio Sibylla in uno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno in Snabelio Sibylla castos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes possidet omnium calores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quotquot Snabelii fuere voti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rivales cupidique fervidique. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelius suam Sibyllam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mavult quam Veneresque Gratiasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se totam cui, quanta quantacumque est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indulsit Venus, & decens Venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et totus chorus ipse Gratiarum. Fortunati ambo, quorum per mutua crescit Vulnera dulcis amor, lususque, & casta voluptas. Vivite concordes animae, & volventibus annis Pignore foecundam crebro renovate juventam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cujus ore ludat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Confusus ille sanguis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrum utriusque sanguis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Referatque mox parentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelium Sibylla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelius Sibyllam. [p. 320] </poem> ====AD THEODORUM JANSONIUM ALMELOVENIUM, <i>Cum Eloquentiae, Historiarum, ac Graecae Linguae Professionem in Academia Harderovicena auspicaretur.</i>==== <poem> P HOEBI utriusque cultor, atque Virginum Mystes sororum, care Jansoni, meis Ecquid carere sustinebis plausibus? Te docta Pallas, illa praeses artium Facunda, te perita temporum Dea Ostendet olim postfuturis gentibus Apollinaris haud egenum adoreae. Testis mearum Gelricae fervor scholae Sententiarum; testis illa, quam vides, Palladia pubes, patriae fulcrum rei, Et spes opima Musici certaminis. Tu mactus esto praemio laudis novo, Novoque honore, quem perennet arbiter Pulcri laboris Phoebus & novem Deae. [p. 321] </poem> ====IN NUPTIAS FRANCISCI BURMANNI ET ELISABETHAE THIERENS. ==== <poem> E CQUID te vidui capiunt, Francisce, cubilis &nbsp; &nbsp; Taedia, nec sterilem jam tibi ferre moram est? O bene, quod cives patriae, quod pignora genti &nbsp; &nbsp; Legitimo spondet foedere junctus amor! O bene, quod fastus jam nunc exuta priores &nbsp; &nbsp; Ibit in amplexus Elisabetha tuos. Felices animae, fortunatissima nupti &nbsp; &nbsp; Pectora, quos sancta lampade lustrat Amor; Vivite, & annosae memores fulcite senectae &nbsp; &nbsp; Burmannam longa posteritate domum. Vivite felices animae: tuque aurea virgo, &nbsp; &nbsp; Indue deposita virginitate nurum. Disce verecundi genialia foedera lecti: &nbsp; &nbsp; Hic quoque Fas habitat, hic Decus, atque Pudor. Mater eris. rubor ecce genas, rubor ora notavit. &nbsp; &nbsp; En iterum dico, blandula: Mater eris. [p. 322] </poem> ====IN NATALEM JOANNIS JACOTII. ==== <poem> QUID tibi, Jane, fuit gelidae cum sidere brumae, Digne vel in mediis Jane habitare rosis? Non tibi sunt duri mores, non horrida virtus; Nec riget in miti pectore dura silex. Debueras nasci Maji genialibus auris; Debueras blandi Veris honore frui; Floribus ut primos dulci cum carmine canos Ornaret tepidi Veris amoena manus. Nunc tibi serta damus Latii de culmine Pindi Lecta, sed a Genio non aliena tuo. Illa tibi seris quodcumque accesserit annis Perpetuum longa prosperitate vovent. Illa tibi, quod tu non abnuis ipse, precantur In multa ut vivas posteritate senex. </poem> ====In librum de Interpretatione JOANNIS DE RAEI ==== <poem> QUISQUIS severa lege Disciplinarum Augusta sacra mente non levi tractas; [p. 323] Effugere par est inscientiam vulgi, Ut docta dicta sedulae Vetustatis Examine aequo censor aequus expendas, Neu musteis abductus atque heri natis Inanitate proluas capax pectus. Ergo Pelasga quae reliquit ubertas, Autumnitasque Palladis Palatinae Animi sagacis instruant penu largum: Priusque multo te labore Romanus Fingat Palaemon, negligentiae custos, Quam tu serenae sacra templa Doctrinae Irrumpis audax, impudentiae mystes. Frustra docere postulat, docet frustra, Quicumque sensa corticemque verborum Confundit excors, ac sibi canit soli. Rides, sophista, pallioque praetexis Sapiente culpam? Rajus ecce te, Rajus Vim veritatis edocebit abstrusae Interpretandi doctor omnium primus, Qui posterorum publicae satus frugi Amplas recludens ingen&#238; facultates Varie cohortes dissipavit errantum, Verique lucem ferre cogit invitum. [p. 324] </poem> ====IN PHAEDRI FABELLAS vernaculo metro expressas a DAVIDE HOOGSTRATANO.==== <poem> QUOD fabulator Attico Phaedrus stylo Vitae excitavit utile proscaenium, Severa sensa dulcibus velans jocis, Tuos in usus, Belga, vestitu novo Aperit decentis artifex linguae faber. Haec est vetustae priva dos prudentiae, Ubi ferarum ficta per commercia Contra ferocis impetus caecos Herae Munitur alti firmitudo pectoris, Excipere docta lubricas rerum vices, Et se pati parata, nec frustra queri. Hic callidorum turpitudinem vafram Sagax inani nudat arte simius. Hic ille tardus, onere sub duro gemens, Bipedes asellos ducit exemplo suo Ad aequitatem mentis, & ferociter Recalcitrantum ridet elusas minas, Hic vulpis illa rufa, fraudium penus, Docet cavendos mente tecta subdolos. [p. 325] ?? Hic se propinat risui legentium Furtiva nudi Graculi protervitas; Quem res in alvum mersa, spesque debilis Inopi senectae tradit, & probro gravi. Haec est imago moris humani capax, Speculumque vitae, fallere & falli rude. At tu, diserte, cujus illustris labor Orbem Batavum cive ditavit novo, Virtute macte, macte lauru patria, Utriusque Musae notus & vetus cliens. Vos invidentum natio, saecli pudor, Plorate vappae, notis obscurum genus. </poem> ====HONORI ET MERITIS PHILIPPI MOLIVII VANDER NOOT, Supremos in utroque Jure honores capessentis. ==== <poem> V IRTUTIS altae semitam capessenti Dat ipsa praesens testimonium virtus, Foecunda laudum, nominis sui merces, Nec literatis in laboribus parca, Ubi calle recto quaeritur decor veri. Tibi laboris, o Philippe, nocturni, Tibi diurnae diligentiae curas [p. 326] Cum luculento nunc honore compensat Custos decorae docta gloriae Virtus. Grator merenti. mox tribunal Astraeae Vocat patronum, res forensis exspectat Longas secantem litium molestarum, Reo volente, diligenter ambages. Macte hoc honore praemioque sudorum: Sed & priorum deperire languore Florem laborum, ni laboribus porro Novis adurges, nominis, rei, famae Incuriosus saepe cogita tecum. [p. 327] </poem> ===Jani Broukhusii Silvarum liber secundus. === ====AD REGEM GALLIAE <i>post propugnacula Arausionis diruta.</i>==== <poem> I NCLITE REX, cujus nutum Fortuna veretur, &nbsp; &nbsp; Victor in Eois, victor in Hesperiis; Exuit, en, dubias tibi jam Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; Inque tuo gaudet se stabilire sinu. {{Versus|5}} Porrigit attritos supplex Europa lacertos, &nbsp; &nbsp; Illa tua toties facta cruenta manu. Non deerat meritis laus invidiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Quae Genio debet Phoebus uterque tuo: Celsa sed Auriaci stant propugnacula muri. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Haec radios hebetant, Sol generose, tuos. Disjice magnanima pugnacia moenia dextra; &nbsp; &nbsp; Sentiat ultorem plebs male sana suum. Digna tuis animis, digna est victricibus armis. &nbsp; &nbsp; Accedat titulis haec quoque fama tuis. [p. 328] {{Versus|15}} Et Dionysiaci ne sint monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Fac doleat clades impia terra novas. Debent assertae tibi Religionis honores. &nbsp; &nbsp; Defuit historiae pars ea sola tuae. </poem> ====IN GALLOS. ==== <poem> N ON satis est, orbem flammis delere cruentis, &nbsp; &nbsp; Et rerum summas praecipitare colos: Haeredem ternis falsum supponere sceptris; &nbsp; &nbsp; Auriaco infami fraude parare necem; {{Versus|5}} Bistonii Muhamedis opes opponere Christo; &nbsp; &nbsp; Nec Vaticani tela timere Patris; Gaetuli fruges emendicare tyranni, &nbsp; &nbsp; Dum negat humanam terra polusque dapem. Ecce etiam ingeniis indicis, Gallia, bellum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sacra vetustatis nec tibi scripta placent. Perfida gens, inimica Deo, rerum omnium Erynnis, &nbsp; &nbsp; Tuta veneficiis criminibusque domus, Scarronis miseri miserum post fata piaclum, &nbsp; &nbsp; Foeda voluptatum victima, tota lues, {{Versus|15}} Naturae pudor humanae, meta ultima recti, &nbsp; &nbsp; In qua nec tuto degeret ipse Dolus: Rumpere gens homicida, soli fax dira salique; &nbsp; &nbsp; Desine non meritum conscelerare diem. [p. 329] Ut rumpare, dabit sterili justa ubere Tellus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quamque velis nobis incutere, aegra Fames. </poem> ====IN PRINCIPIS ARAUSICANI <i>Expeditionem Britannicam a ventis disturbatam po&#235;tae Galli</i> EPIGRAMMA. ==== <poem> BELLA movet socero gener impius: inque Parentis Germanum vertit perfidus arma nepos. Conditur innumeris substratum navibus aequor; Et denso classis milite pressa gemit. Jamque animo exuvias, & opimi praemia regni Sceptraque cognato sanguine tincta rapit. Demens, qui superos audet sperare secundos, Ac tantum credit posse juvare nefas! Ecce ultor sese adverso sert cardine ventus, Sacrilegasque serit justa procella rates. Pars tumidis hauritur aquis, pars haeret arenis, Aut moesto in portus cum duce fracta redit. I nunc, & sociis conside, superbe, Batavis: Pugnant pro socero pontus & aura tuo. [p. 330] </poem> ====RESPONSIO <i>ad superius Epigramma.</i> ==== <poem> CLASSE virisque potens oppressam ac multa gementem &nbsp; &nbsp; Albionem magnus vindicat Auriacus. Scilicet obruerant populos non debitus haeres, &nbsp; &nbsp; Et Lojoleae crimina perfidiae. At mala nescio quis ferali gutture bubo &nbsp; &nbsp; In mediis ululat carmina Parisiis. Insuetoque repens afflatus numine mergit &nbsp; &nbsp; Sacrilegasque rates, sacrilegumque ducem: Omniaque, in Celtas quondam accipienda superbos, &nbsp; &nbsp; Vulturis impasti more modoque facit. Jamque ad vicinas illisa cadavera cautes &nbsp; &nbsp; Spe vorat: hac una parte po&#235;ta fuit. Interea validis animosi flatibus Euri &nbsp; &nbsp; Pignora divinae certa fuere manus. Ecce, volant Batavae tutis in fluctibus alni, &nbsp; &nbsp; Et terram intrepido sub pede miles habet. Desine jam foedi, volucrum foedissime, cantus: &nbsp; &nbsp; Non nisi funeribus convenit iste tuis. Nonne pudet caelum votis pulsare cruentis, &nbsp; &nbsp; Et furiis caecae religionis agi? [p. 331] Nonne piget patriae vanum levitatis? habemus &nbsp; &nbsp; Majorem ventis, quam tibi, Galle, fidem. </poem> ====In Jesuitas Gallos. ==== <poem> JURE times Regi, faex Lojolea, Britanno, &nbsp; &nbsp; Corruat Auriaca ne ferus iste manu. Exutos castris clades Dionysia Gallos &nbsp; &nbsp; Hoc docuit, belli meta cruenta tui. </poem> ====In mortem Regis GULIELMI <i>falso a Gallis nunciatam.</i> ==== <poem> DICITE Io, Celtae, ter Io nunc dicite, Celtae: &nbsp; &nbsp; Et date laetitiae conscia signa novae. Plaudite, Parisii: periit Gulielmus; Iernen &nbsp; &nbsp; Dum subigit, victo victor ab hoste cadit. Adfuso periit per vulnera nigra veneno: &nbsp; &nbsp; Successumque artes nunc habuere suum. Talia Sequanici cecinit faex barbara vulgi, &nbsp; &nbsp; Et cum faece novi regia celsa Jovis. Hoc velit Eurystheus, velit hoc Germanica Juno<ref>la Reine de St.Germain </ref>; &nbsp; &nbsp; Laetaque in Auriaca clade sit ista domus. [p. 332] At non ille velit, caelo qui justus ab alto &nbsp; &nbsp; Aeterna humanas temperat arte vices. Tene, decus Regum, voto petiere cruento, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nil, praeter vota, quod obstet, habent? Tene, sacer vindex Legum, tene arbiter aequi, &nbsp; &nbsp; Perdere sacrilegae sustinuere manus? Hosne dedit flatus virtus Lausunia, Galli? &nbsp; &nbsp; Hos pavor Hyberni militis ille dedit? Dii melius: causa victus, nunc victus & armis, &nbsp; &nbsp; Terga fugax justo vertit, & arma, metu. Excipe bis profugos mitis, Lodoice, clientes: &nbsp; &nbsp; Auxilium miseris tu super unus eras. Flagitat hoc Regina parens, hoc Regius infans; &nbsp; &nbsp; Conjugis haec casu tristior, ille patris. Tot modo sceptrorum miser & male subditus haeres &nbsp; &nbsp; Deplorat fati ferrea fila sui. Astraque vagitu testatus conscia longo &nbsp; &nbsp; Mallet in obscura delituisse casa. Mallet ab uberibus rubrae pendere supinus &nbsp; &nbsp; Phyllidis, & dulci rure quiete frui. En cui debetur triplicis fortuna coronae: &nbsp; &nbsp; En cui regnorum publica fata trium! Ille tamen, quocumque etiam de sanguine cretus, &nbsp; &nbsp; Promeruit lacrimas elicuitque tuas: [p. 333] Quod neque flammatus ripam per utramque Mosella, &nbsp; &nbsp; Nec Nicer, aut Rheni tota gementis aqua: Quod neque vastatae, quaqua patet, area Spirae: &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: Nec Myrtilleti bustum, & feralis imago, &nbsp; &nbsp; Illa quidem Gnati tuta favore tui; Flandria nec latis exhausta cremataque campis; &nbsp; &nbsp; Quaeque fera toties aequora caede rubent. Quis credat? tangunt altam mortalia mentem, &nbsp; &nbsp; Et puer ignoti nobile ventris onus. Nunc etiam tetigit mendaci funere Fama, &nbsp; &nbsp; Tam non sperati nuntia Fama boni. Et tamen ille tuus Hostis valet, & tuus ille &nbsp; &nbsp; Terror in adversas it, velut ante, manus. Cernis, ut ignavo nequeas prosternere voto &nbsp; &nbsp; Quem cladem regnis deligis ipse tuis? Cernis, ut huic impar Venus est Lausunia Marti? &nbsp; &nbsp; Eventum fastus disce timere tui. [p. 334] </poem> ====Ad Regem GULIELMUM.==== <poem> MAJOR Alexandro Princeps, & Caesare major, &nbsp; &nbsp; Ara parum faustis unica temporibus: Cum tua tot Clarii celebrent miracula cycni, &nbsp; &nbsp; Lasset & ingenuas Fama benigna manus; Quid gemini faciunt ad Martia sacra latrones? &nbsp; &nbsp; Quid pro te Cacus alter, & alter, agent? Debueras certe, Rex invictissime, poni &nbsp; &nbsp; Non nisi Lysippo, non nisi Praxiteli. Debueras sacri clarescere voce Maronis: &nbsp; &nbsp; Te sibi materiem vellet & ipse Maro. Nunc tua deteritur operosis gloria nugis, &nbsp; &nbsp; Et premit infelix nomina tanta labor. Sordet in inscriptis majestas Regia tignis: &nbsp; &nbsp; Insulsoque tumet barbara Musa sono. Cur non, cum monstris constet tibi fama subactis, &nbsp; &nbsp; Proscribis terris haec duo monstra tuis? [p. 335] </poem> ====Ad Urbem TRAJECTUM. ==== <poem> INCLITA Pieridum sedes, & amoena, Dearum, &nbsp; &nbsp; Trajectum, nostri pulcer ocelle soli; Quam Themis, & Mavors, & eum genetrice Cupido &nbsp; &nbsp; Incolit, & patrio quae capite orta Dea est; Quid tibi nunc animi credam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Dum tua Mattiaci jugera Thraces arant? Jugera Castaliis calcata sororibus olim, &nbsp; &nbsp; Castaliae, quaeso, gloria gentis ubi est? Arent Pimplaei latices: pro dulcibus undis &nbsp; &nbsp; Jam novus aequoreas dat tibi Boyus aquas. Nec Boyus tamen ille satis, nisi quatenus audax &nbsp; &nbsp; Sustinet Aonii jus temerare chori. Barbarus ignotis fundit convicia verbis, &nbsp; &nbsp; Et sibi subtili cum ratione sapit. Barbarus ignota fundit mala carmina lingua, &nbsp; &nbsp; Nec versus numero, sed ratione, facit. Quae tamen ista Dea est Ratio? nova dicitur esse, &nbsp; &nbsp; Et nova per veteres orgia ferre scholas. Nil opus est priscis. priscis erit aptius uti, &nbsp; &nbsp; Si quando Latio scribere more sedet: [p. 336] Apta theatrali nova sunt spectacula pompae; &nbsp; &nbsp; Et nigros habitus mens quoque nigra decet. Sufficit, immunda quidvis effundere bucca; &nbsp; &nbsp; Sufficit, obscuros mente referre viros: Et nova ad attonitum proferre oracla popellum, &nbsp; &nbsp; Verbaque sacrato digna supercilio. Mater ubi es? pia mater ubi es? quae tristis Erinnys &nbsp; &nbsp; Quae furit in placido vipera saeva sinu? Talia tu numquam producere monstra solebas, &nbsp; &nbsp; Mitis, & a caeli blanda favore tui. Talia tu numquam mirari scripta solebas, &nbsp; &nbsp; Docta, nec ad Clarias rustica facta Deas. Non hic Hippotades, non hic furit Amphitrite: &nbsp; &nbsp; Pax colit, & dulci Pace beatus Amor. Nobilibus tibi crevit honos & gloria chartis: &nbsp; &nbsp; Elue de chartis nomina foeda tuis. Quo tibi degeneres animae? quo spurca librorum &nbsp; &nbsp; Pernicies, titulis insidiosa tuis? Invisum nomen Musis, inamabile Phoebo, &nbsp; &nbsp; Exige, & antiquum fac tueare decus. Nec te decipiat sapientis gloria barbae. &nbsp; &nbsp; Non facit ad genium barbara barba tuum. [p. 337] </poem> ====IN SCHOLARCHAM CARMINIFICEM. ==== <poem> VIVERET Ausoniis castus cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Dicta fuit Grajo nomine SCHOLA brevis. At nunc barbaricis vivit cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Omnibus indoctis longa futura SCHOLA est. O proceres, miseris pestem defendite Musis: &nbsp; &nbsp; Hic Belgae media vivimus Arcadia. </poem> ====Ad illustrem Carminis sui Vindicem, po&#234;tam ignotum & ignobilem. ==== <poem> ULTRAJECTINAE Vindex generose Minervae, Et procerum Vindex, sed minus ipse tuus; Quas tibi pro meritis grates Academia reddet? &nbsp; &nbsp; Quas reddent Proceres, noster Homere, tibi? Non ita Parmensi stridebat Cassius ore; &nbsp; &nbsp; Cassius ingenio proximus ille tuo. Gaude, Roma, graves bellorum oblita ruinas; &nbsp; &nbsp; Trajecti Gotico nunc potes ore loqui. Non est quod Bavii doleas periisse lepores: &nbsp; &nbsp; Non est cur Maev&#238; nobile vivat opus. Maevius iste facit nova carmina. pascite taurum. &nbsp; &nbsp; Carmina, Dii superi! Maevius iste facit: [p. 338] Carmina, quae caelo possint deducere Lunam; &nbsp; &nbsp; Fluminis irati quae retinere vias; Carmina, qu&#238;s Circe socios mutaret Ulyxei, &nbsp; &nbsp; Si scirent socii verba Latina loqui. Adde quod has artes non noverat ipse Palaemon, &nbsp; &nbsp; Et genera & voces aedificare novas; Et mutare pedum numeros, & tempora metri, &nbsp; &nbsp; Atque novam prorsus condere Grammaticam. Adde quod horribili proclamat voce Tribunus: &nbsp; &nbsp; MUSA, MANUM FERULAE SUBTRAHE GRAMMATICAE. Adde & inexhausto quod vena superba veneno est; &nbsp; &nbsp; Nec maledicendi gloria visa levis. Vapulat Amstelia vates eductus in umbra, &nbsp; &nbsp; Nil praeter Graj&#251;m doctus amare Sophos. Vapulat, & frustra rationes conjicit, unde &nbsp; &nbsp; Non intellecto vulnus ab hoste ferat. Hoc tu, Roma, tuos solare Catone dolores, &nbsp; &nbsp; Amissos veterum nec meditare jocos. Carmine tot clades qui compensavit in uno, &nbsp; &nbsp; Dignus erat medio saxeus esse foro: Aut Tiburtinis custos ficulneus hortis &nbsp; &nbsp; Stare, malas cantu qui male perdat aves. [p. 339] </poem> ====In pessimum po&#235;tastrum.==== <poem> U RBANISSIME quot fuere vatum, Latinissime quot fuere vatum, Oppletissime ruris inficeti, Cacatorum epigrammatum patrone, Doctor prodigiose syllabarum, Obscurissime Vir, po&#235;ta princeps, Quid pro tot meritis tibi inprecabor? Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Qu&#238;s tu largiter, ut soles amicos, Anitergia futilesque chartas, Sed castis manibus tamen, dedisti. Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Vossii Grammaticam, librosque Scoppii. </poem> ====AD CAJUM, <i>qui vocem</i> AETHER <i>fecit neutrius generis.</i> ==== <poem> AETHERIO cognata polo Mens enthea Caji, &nbsp; &nbsp; Cur tibi majestas numinis hujus abest? Masculus Ausoniis qui tempestatibus Aether &nbsp; &nbsp; Saepe mari sonitu mascula signa dabat, [p. 340] Quem Rerum Patrem dixit pater Ennius, Aether &nbsp; &nbsp; Jam nunc primaevum perdidit, ecce, secus. Iste tuus fungus, solus SUBLIMIA TRANANS &nbsp; &nbsp; AETHERA, qui recta cum ratione furit, Eunuchum nulla fecit ratione, facitque, &nbsp; &nbsp; Aethera; nec testes nunc habet ille suos. Pro quibus officiis, Mens dia, paciscere mecum &nbsp; &nbsp; Detur ut officium parve minusve tibi: Ut tu tam foedo de carcere libera migres, &nbsp; &nbsp; Cajus ut aetherias, te sine, pascat aves. </poem> ====IN VACERRAM. ==== <poem> LIVIDE, vane, ferox, & vix dicende Vacerra &nbsp; &nbsp; Inter bonorum nomina; Opprobrium Musarum, alieni rosor honoris &nbsp; &nbsp; Illiteratis literis, Quas legisse semel, poenae satis esse videtur &nbsp; &nbsp; Pro quolibet piaculo; Pernicies miseris inclementissima chartis; &nbsp; &nbsp; Amoenitatum carnifex; Ultime Mysorum, patriis truculentior undis, &nbsp; &nbsp; Linguae tyranne Romulae; [p. 341] Quid primum, quid deinde canam? nam promere certum est &nbsp; &nbsp; Quae meruit indoles tua. Si tamen ingenuis fas est committere Musis &nbsp; &nbsp; Labem pudendi nominis, Pestiferam labem, nulla virtute redemtam, &nbsp; &nbsp; Languentis ulcus saeculi. </poem> ====In largitionibus Regiis praecipuae formae nomisma poscit VACERRA. ==== <poem> PRAECIPUAE poscit formae Regale nomisma &nbsp; &nbsp; Notus ab affaniis ille Vacerra suis: Notus ab immundae lutulento fornice buccae, &nbsp; &nbsp; Rixarum cupido notus ab ingenio. Quid, si quis clavum donet restemque furenti? &nbsp; &nbsp; Ad tales faciunt talia dona manus. [p. 342] </poem> ====NEGET QUIS PRAEMIA LAUDI? VINDICIAE SECUNDUM JOANNEM DESPAUTERIUM DATAE. ==== <poem> IAMBE noster, sive tarde, seu celer, Iambe noster, ecquid hoc negotii est? Ten&#146; bliteus iste, ten&#146; miser tenebrio, Latinitatis architectus Goticae, Inpune sic delumbet, ac truncet pede? Inpune verba de cloaca sublegens, Infecta tabe, plena pestilentiae, Florem Latinae deterat facundiae? Et exteris nunc Belga sit derisui Unius atrum propter Ajacis scelus? Iambe noster, haec videbis & feres? At non olentis putidum Maev&#238; caput Deseruit olim vindicis cycni furor. Prodi, Poeta, Maevii verum genus, Prodi, Poeta, saeculi stupor tui. Quid attinebat merce tam commictili Spurcare chartas? quidve Musas virgines, Inelegantis more vulgi, ad tibiam [p. 343] Docere motus, praecinente Marsya? Non de tabernis sumta, non plebis lepos, Satis decebunt regii cultum throni. Sed nec cuivis subuloni in compitis Dat calceandos Liber intonsus pedes, Neque ad subulcos hospitantur Gratiae, Nec rure gaudet Artium urbanus chorus. Et qui P&#246;etas vividus animat calor Claudi recusat, ignis in modum vagi, Inertis intra mucidos cordis specus. Tu plumbeorum fons benigne versuum, Tu de Menalcis, deque Thyrsidum grege Pulcre mereris, temporisque Chaerilus Nostri, strepente fistula surdum melos Perdens, Latinum territas Apollinem; Tibi virente carduo spectabilem Nectit coronam ventruosa Thestylis. Tibi, relictis Arcadum procul jugis, Aurita pubes tollit indomitum caput. Tuum rudentis murmur, ac graves tonos Hirsuta discunt quercuum cacumina, Et garrula altis reddit Echo vallibus. Circum capella saltat, ac brevi pede Infirmus haedus molle succutit latus. [p. 344] O efficaces tibiae tuae modos! Venusta docti carminis spectacula! At Musa tristis, nemore pulsa de suo, It exsulatum, nec minore cum sono Amata linquit arva, quam Custos prius Hortorum atroces horruit sagae minas, Ubi Esquilinas inter alites Dei Canidia dira fissilem solvit natem. </poem> ====IN VACERRAM <i>semipo&#235;tastrum barbarum.</i> ==== <poem> ROMANAE scabies linguae, teterrima Pindi &nbsp; &nbsp; Pestis, Apollineo fama pudenda choro, Quid tibi cum Latiis, edentule morio, Musis? &nbsp; &nbsp; Quid cum Romano carmine, inepte, tibi? Nec prodesse bonus, nec delectare legentem, &nbsp; &nbsp; Dic, rogo, quid facies? quis tuus usus erit? Et tamen est aliquis: nam cogor vera fateri, &nbsp; &nbsp; Quamvis tergendas det tibi nemo nates. Rodebant avidi nuper tua carmina mures; &nbsp; &nbsp; Omnis turba malis interiere modis. Quin & vicino steterat quae noctua tigno, &nbsp; &nbsp; Te rudente, gravi procidit icta sono. [p. 345] Ipsa etiam Regina, sacro male tacta libello, &nbsp; &nbsp; Quae semel occiderat, bis modo visa mori est. BONUM. FACTUM. NE. QUIS. BARBARIS. VIAM IN. PARNASUM. MONSTRARE. VELIT </poem> ====VACERRA LYRISTES. ==== <poem> POST delumbatis inflictum vulnus Iambis, &nbsp; &nbsp; Ruptaque crudeli turpiter ora manu: Post manes Smetii pulsatos, post mala verba, &nbsp; &nbsp; Quae nec Nizolius, nec Calepinus habet; Ecce iterum irato ructatus Apolline versus &nbsp; &nbsp; Concacat Ausonias iste Vacerra fides. O pudor, o sordes, o monstrificabile carmen! &nbsp; &nbsp; O numquam Latio cognita lingua foro! O caput Anticyra numquam medicabile tota, &nbsp; &nbsp; Et frustra dandi dedecus hellebori! Ergone te toties Regina peribit inulto? &nbsp; &nbsp; Ten&#146; vivo toties cogitur illa mori? Parce pios cineres & sancta revellere busta. &nbsp; &nbsp; Quae nocuit nulli, vapulet umbra tibi? Hic unus modus est, hic unus; crede, Vacerra; &nbsp; &nbsp; Ut cubet in molli functa quiete; sile. [p. 346] </poem> ====&#927;&#925;&#927;&#931; &#913;&#933;&#932;&#927;&#923;&#933;&#929;&#921;&#918;&#937;&#925;.==== <poem> A UDEBIS ergo, nec teneat pudor, Horatianam tangere barbiton? &nbsp; &nbsp; Audebis insano paventes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine contemerare chartas? {{Versus|5}} O nec paterno mitior aequore, Tumultuosi nec grege Nerei &nbsp; &nbsp; Vacerra, qui toto fugaces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Creber agas Helicone Musas, Phoebumque raucis tundere naeniis. {{Versus|10}} Non erubescas, durus in hostico &nbsp; &nbsp; Tropaea suspensasque palmas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Figere magnifici triumphi. Te, Victor, anteit victa Latinitas, Crines revulsos, & lacerum caput &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Foedata coeno; nec Leporum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agmen abest, facilesque Versus. Te Valla, & omnis turba Palaemonum, Detonsa, scissis sordida paenulis: &nbsp; &nbsp; Te Vossius, te acer Scioppus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In manicis gravibusque ferri Vinclis, tremiscunt immiserabilem; Injurioso ne pede proteras [p. 347] &nbsp; &nbsp; Gentem subactam, neu superbus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reliquias crucies Latinas. {{Versus|25}} At Smetiorum pon&#232; volumina Calcantur atro lurida pulvere, & &nbsp; &nbsp; Quaecumque Parnaso reliquit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ravisius monumenta Textor. Vacerra, linguae clara Pharus novae, {{Versus|30}} Vacerra, Divae Barbariae ferax &nbsp; &nbsp; Interpres, & vatum priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non sine Diis animosus ultor; Jam jam potentum desine carminum; Fatiscit omnis regia Romuli &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Concussa, & exsanguis refugit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum sociis Ciceronis umbra. Tali in remotis murmure vallibus Lunae rubentis cornua Thessalae &nbsp; &nbsp; Fregere matres, & venenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sollicitas habuere mentes. [p. 348] </poem> ====DEVICTO. APOLLINE FUSIS. FUGATIS. CAESIS. SORORIBUS C. VACERRA H. M. S. F==== <poem> Q UI tot in Errores sumtis feliciter armis &nbsp; &nbsp; Victor IO magna voce TRIUMPHE canit, Haec sibi de Latio, post multa pericula, Phoebo &nbsp; &nbsp; Erexit patriis alta tropaea jugis. SODALITAS. GROBIANORUM AERE. COLLATO. P </poem> ====VACERRA ARISTARCHUS. ==== <poem> P RIME po&#235;tarum, doctorum prime, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Grande juventutis cymbalon aequoreae; Quod mundum meliora doces, vatemque refingis, &nbsp; &nbsp; Cui nimis heu! Pindi somnia vana placent, {{Versus|5}} Gratia debetur tibi magna, neque excidet aevo &nbsp; &nbsp; Libertas animi calliditasque tui. Verum quis catulos aliter prolemque Molossam, &nbsp; &nbsp; Inmundos aliter nescit olere sues? [p. 349] </poem> ====AD VACERRAM.==== <poem> V ATIBUS e sacris quis te neget esse, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Cum sis non uno teste, Vacerra, sacer? </poem> ====AD EUNDEM.==== <poem> Q UOD sis historicus, quod vates, atque sophista, &nbsp; &nbsp; Quod doctor; peream, si bonus esse potes. </poem> ====IN NATALEM XLVI. FREDERICI&nbsp; I. AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====IN FREDERICI GULIELM I MAGNI ELECTORIS BRANDEBURGICI STATUAM EQUESTREM. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====In quendam, qui in publice habita oratione modulum syllabarum in vocibus EPICTETUS & EUPHRATES corruperat.==== <poem> N OMEN EPICTETO est: sed dicar EPICTETUS olim, &nbsp; &nbsp; Roma ubi Romano desiit ore loqui. Sic etiam EUPHRATES (quid non mutabitis anni?) &nbsp; &nbsp; Incipiet positis EUPHRATES esse moris. </poem> ====In alium ejusdem farinae.==== <poem> V ERBA DO qui nuper cecinit Gaetulus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et FERIAS nuper jusserat esse breves. Pridem ingens opicas foedabat MACULA chartas. &nbsp; &nbsp; Ah cur fullonem non alit iste Deus? </poem> ====IN VERSIFICATOREM HARLEMENSEM.==== <poem> BARBARA monstrorum sileat miracula Memphis: &nbsp; &nbsp; Carminis Harlemum barbariora dedit. [p. 351] </poem> ====DE PETRO RABO ET POETRIA AMSTELIA.==== <poem> P OTA Pegaseo puella rore Vini nescio quid sui relinquens Non siccaverat integrum culullum. Instabat Rabus, & bibi jubebat. {{Versus|5}} Quaenam haec rusticitas, Cato invenuste? Per te numine plena Apollinari Fiet Maenas, & Euhyo litabit. </poem> ====TURDUS FABULA. ==== <poem> F EROX juventa, nec clientela minus Milvi potentis, turdus inquies, loquax, Omnes minores concacabat alites. Et jam beatus (sic videbatur sibi) {{Versus|5}} Ipsos proterve concacabat aucupes. Unus sub arta frondium scena latens, Offensus acri nempe contumelia, [p. 352] Incautum opertis cautus excepit dolis: Haesitque visco prosator visci suo. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Id conspicatus passer e vicinia, Quem saepe oleto sparserat turdus gravi, Hanc prolocutus fertur in sententiam: O turde, turde, debitas vecordiae Dature poenas, jamne te morum piget? {{Versus|15}} Nec prodes aliis, & tibi cacas malum. [p. 353] </poem> ==Jani Broukhusii Brandeburgica; sive carminum in honorem Frederici I. Borusiae regis, et electoris Brandeb. aulaeque Brandeburgicae conscriptorum liber. == [p. 354: blanco] [p. 355] ===Jani Broukhusii Brandeburgica.=== ====IN FUNERE SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI GULIELMI MAGNI, ELECTORIS BRANDEBURGICI.==== <poem> M ARTIS Germani cineres umbramque colendam &nbsp; &nbsp; Flemus: in exsequias, moesta Elegia, veni. Nec te, quod cultu non sis speciosa decoro, &nbsp; &nbsp; Terruerit: lacrimis sic eris apta novis. {{Versus|5}} Adspice, communi squalens Germania luctu &nbsp; &nbsp; Ut sedeat fusis scissa per ora comis. Ut pia Religio FREDERICI in funere MAGNI &nbsp; &nbsp; Moereat, & raptas orba queratur opes. Utque Fides, multaque decens Victoria lauru &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non teneant fletus, utraque fracta, suos. Haec tibi turba comes: meruit quoque talia virtus &nbsp; &nbsp; Principis, atque acti per decora alta dies. [p. 356] Hoc mores meruere tui, GULIELME, sidesque, &nbsp; &nbsp; Inque tuos populos saepe probatus amor. {{Versus|15}} Sancte pater patriae, saecli dos inclita nostri, &nbsp; &nbsp; Ultima virtutum gloria, primus honos; Nobile bellorum fulmen, pia dextera justi &nbsp; &nbsp; Martis, & invictis non leve nomen avis; Heroum sublime decus, quem foeta tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama per aetherium lucida ducit iter, Quis Phoebus canat aequa tuis praeconia palmis? &nbsp; &nbsp; Quis titulis condat carmina digna tuis? Non, si vel Clario veniant cum fratre Sorores, &nbsp; &nbsp; Buccina sit meritis sic satis ulla tuis. {{Versus|25}} Laomedonteae celebrata decennia Trojae &nbsp; &nbsp; Novimus, & Macetae bella peracta Duci; Oebaliasque manus, & quas Oenotria lauros &nbsp; &nbsp; Gloria, non uno nobilis hoste, tulit. At tua si domitis numerentur in hostibus arma, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Arma quis unius crederet esse viri? Testis perpetuis tibi vita peracta triumphis, &nbsp; &nbsp; Testis desensae Religionis honos, Contemtorque animus leti, supraque pericla &nbsp; &nbsp; Spiritus, & multa dexteritate labor. {{Versus|35}} Sed neque silvestri pastoris fistula cantu &nbsp; &nbsp; Certet Maeoniae condere molis opus: [p. 357] Nec mea sufficiat sublimi carmine Clio &nbsp; &nbsp; Clara tot heroae gesta referre manus. Haec referat rapido quassata Borussia Marte, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et repetita tui jura paterna soli. Haec referat tremefacta tua Varsovia dextra, &nbsp; &nbsp; Totque Polonorum funera sparsa ducum. Milite quam pauco centena in millia praeceps &nbsp; &nbsp; Irruis, & fuso victor ab hoste redis! {{Versus|45}} Talis in insanos avido furit igne Gigantas &nbsp; &nbsp; Jupiter, & caeli concutit omne latus. Talis compositis acer Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo. Quis Ferberlinos digno satis ore triumphos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Concinat, & justae praemia militiae? Hic ubi perfidiae poenas cum penderet hostis, &nbsp; &nbsp; Ultorem tecum sensit adesse Deum. Nil illi diraeve hiemes, vastaeve paludes, &nbsp; &nbsp; Moeniave, armatae profueruntve minae. {{Versus|55}} Ocyor & ventis & saevi fulminis alis &nbsp; &nbsp; Hostica praecipiti proteris arma metu. Quis memoret, Stralfunda, tuos, invicta, labores, &nbsp; &nbsp; Caesareumque ducem, Caesareamque manum? Sex menses periere tibi, Walstenia virtus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Hic spatium belli finiit una dies. [p. 358] Ipse suis prorupta furens Vulcanus ab antris &nbsp; &nbsp; Fulmina in hostiles torsit acerba globos: Armatasque hiemes, atque igne rubentia multo &nbsp; &nbsp; Tela vicem Getici jussit obire Dei. {{Versus|65}} Stettiniine arces, formidatumque tremendi &nbsp; &nbsp; Militis auxilio robur, & arma, canam? Cessit & illa tuis, quamvis invita, lacertis; &nbsp; &nbsp; Fassa suas in te nil potuisse minas. Nimirum tibi tela polus, tibi machina pontus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Militat in partes unda polusque tuas. Rugia, quam toto circumsonat aequore Nereus, &nbsp; &nbsp; Rugia tuta fero milite, tuta nive, Rugia victorem non visum sensit, & ante &nbsp; &nbsp; Quam venisse, tuas jam superasse manus. {{Versus|75}} Quid, cum iterum diro vexata Borussia bello &nbsp; &nbsp; Absentem lacrimis aegra vocaret opem? Nempe tuis Tethys stravit se Balthica turmis, &nbsp; &nbsp; Et glacies tumidas horrida vinxit aquas. Perque nives, perque usta gelu freta lata, per hostes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Ipsa sibi virtus huc tua fecit iter. Grande viae pretium servata Borussia, grande &nbsp; &nbsp; Pomera, qua vasta sub ditione patet. Ille ferox domitoque potens Oriente tyrannus, &nbsp; &nbsp; Ille tremor nostris gentibus, ille suis, [p. 359] {{Versus|85}} Sensit & ille tuos longinquo Marte lacertos, &nbsp; &nbsp; Dum ruit auspiciis miles in arma tuis. Nec toties frustra tentatae moenia Budae &nbsp; &nbsp; Mavortis fulmen sustinuere tui. Quae meritis, invicte Heros, par Gloria tantis? &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Quae par aeterna Fama sonora tuba? Te sibi pulcer Honor, sibi te Clementia mitis, &nbsp; &nbsp; Te sibi Pax nitido vindicat alma sinu. Te sibi Majestas, Phoebusque, Deaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Pudor, & placidae Pacis alumna Quies; {{Versus|95}} Te Christi sibi jungit amor, Pietasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et Spes divinae conscia pacis habet. Neve foret vitae numquam non puriter actae &nbsp; &nbsp; Impar funesto sine suprema dies, Ipse tuos alta miseratus mente labores &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Suffecit vires auxiliumque Deus. Nil morbi potuere truces, nil torrida febris: &nbsp; &nbsp; Spes fovet, & vera cum Pietate Fides. Et cruor immeriti pro nobis vulnera Christi, &nbsp; &nbsp; Et Patris aeterno gratia missa polo. {{Versus|105}} Dira, quid hic ullos exspectas, Parca, triumphos? &nbsp; &nbsp; Non est imperii gloria tanta tui. At tu, sancta anima, & caeli jam sede recepta, &nbsp; &nbsp; Adspectuque fruens alloquioque Dei, [p. 360] Accipe quae multo sacramus munera luctu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Humida inexhaustis munera de lacrimis. Utque tui desiderium mitescat ademti, &nbsp; &nbsp; In nato spires fac, Pater, usque tuo. Ille tuo exemplo lauros tueatur avitas, &nbsp; &nbsp; Exemplo leges temperet ille tuo. {{Versus|115}} Invictaque manu Genitorem Heroa secutus &nbsp; &nbsp; Pro populo moveat fortiter arma suo. Arma, Pater, moveat, sed non nisi justa, tuisque &nbsp; &nbsp; Aemula: pro causa stat meliore Deus. At Pax concussum si longa beaverit orbem; &nbsp; &nbsp; {{Versus|120}} Quod rogat, atque omni quod vovet orbis ope; A te jam sanctas didicit feliciter artes: &nbsp; &nbsp; In te virtutes, quas imitetur, habet. 1688. </poem> ====In Nummum a JOANNE FREDERICO CRAMERO explicatum, cujus epigraphe: CAPTA CAESARIS INSULA.==== <poem> D UM tuus attonitum Mavors ruit acer in hostem; &nbsp; &nbsp; O Princeps, populi ductor amorque tui; Erigit armatas praesens Victoria turmas, &nbsp; &nbsp; Gaudet & in castris ire superba tuis. [p. 361] {{Versus|5}} Prima novas offert tibi Caesaris insula lauros; &nbsp; &nbsp; Prolusit titulis scilicet illa novis. Margine captivi tua propugnacula Rheni &nbsp; &nbsp; Na&#239;des e glaucis obstupuere vadis. Flammarumque globos & ahenae grandinis imbrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ulvosis trepidae pertimuere toris. Innectis patriis palmas, fortissime, palmis, &nbsp; &nbsp; Inpiger antiquum continuare decus. Furstenbergiacam virtus tua contudit Hydram: &nbsp; &nbsp; Fulminis afflatus non tulit illa tui. {{Versus|15}} Quale rudimentum quantillo in tempore! Tecum &nbsp; &nbsp; Visa recens lapsis rebus adesse Salus. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: EXPEDITIO BRITANNICA CONSILIIS ET ARMIS ADJUTA.==== <poem> S AEVA superstitio, & dominandi insana libido, &nbsp; &nbsp; Sustulerant multis jura Britanna modis. Jamque parabatur, quod tota Europa subiret &nbsp; &nbsp; Cum male damnata posteritate, jugum. {{Versus|5}} Actum erat oppressa de Libertate Jacobo &nbsp; &nbsp; Sub domino: exstincta curia lege silet. [p. 362] Vindicis Auriaci Deus en Deus excitat arma, &nbsp; &nbsp; Jungeret his socias ut FREDERICUS opes. Diffugiunt scelerum perculsa mente ministri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Disjectaque redit nube serena dies. O faustam Nemesin! sine vi, sine sanguine fuso &nbsp; &nbsp; Debita virtuti praemia victor habet. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: INFERIOR RHENUS LIBERATUS. ==== <poem> R HENUS arenosa vultum demersus in ulva, &nbsp; &nbsp; Debilis & mediis semicrematus aquis, Inplorat, FREDERICE, tuam, fortissime, dextram. &nbsp; &nbsp; En age, quid cessas? deficit ille, veni. {{Versus|5}} Sed neque tu cessas, & fortibus acer in armis &nbsp; &nbsp; Surdisium celeri cogis abire fuga. Porrigit evinctas tibi Caesaris Insula palmas: &nbsp; &nbsp; Novesium profugi deseruere duces. Bonna, quid exspectas? nil te firmissima valli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Robora, nil densi militis arma juvant. Tu quoque praeclari fies pars una triumphi, &nbsp; &nbsp; Sed tamen & juris facta repente tui. [p. 363] Exsere, Rhene, caput: laetos, pater, exsere vultus: &nbsp; &nbsp; Germanis Celtae non dominantur aquis. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: TUTELA BELGII. ==== <poem> F LEXERAT ad Celtas celeri Victoria penna &nbsp; &nbsp; Auxiliis levi stantis in orbe Deae. Floriaci multo stagnabant sanguine campi, &nbsp; &nbsp; Incertusque suae Belga salutis erat. Tu celerem, ceu Numen, opem, FREDERICE, tulisti. &nbsp; &nbsp; Belgica se sensit muneris esse tui. Ipse tuas tergo portavit Mosa cohortes, &nbsp; &nbsp; Tutior auspiciis esset ut unda tuis. {{Versus|5}} Margine dein gemino firmatis undique claustris &nbsp; &nbsp; In fumum hostiles vidit abire minas. Haec ducis est virtus, sed & haec rarissima, summi, &nbsp; &nbsp; Rebus ut adversis ipsa pericla juvent. 1690. [p. 364] </poem> ====IN URBEM BEROLINENSEM A FREDERICO III. MIRIFICE AMPLIFICATAM ET EXORNATAM. ==== <poem> Q UA vetus ad celerem porrecta Colonia Suevum &nbsp; &nbsp; Berlini adverso margine spectat opes, Dorotheae fausto signatas nomine turres &nbsp; &nbsp; Insula de mediis laeta salutat aquis. {{Versus|5}} Ecce novas arces & tecta minantia caelo &nbsp; &nbsp; Quintus inexhausta ducit ab arte labor. Cura De&#251;m FREDERICE, Tuis haec debita coeptis &nbsp; &nbsp; Gloria; muneribus haec benefacta tuis. Dum populatrices crudelis Gallia flammas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funus & imperio vastitiemque parat; Quantum erat, in medio furiosi turbine Martis, &nbsp; &nbsp; Nobile tranquillae condere pacis opus! Sic pius Ogygios Amphion carmine muros &nbsp; &nbsp; Quos regeret, sancta duxit & ipse manu. 1691. [p. 365] </poem> ====IN NATALEM SEPTIMUM DECIMUM SERENISSIMI PRINCIPIS ANSPACHII CHRISTIANI A LBERTI AD JOANNEM FREDERICUM CRAMERUM.==== <poem> L AETUS ades, Cramere: novas pia tura per aras, &nbsp; &nbsp; Per sua pubentes limina sparge rosas. Pone merum Genio: natale decentia sacrum &nbsp; &nbsp; Principis ad citharam concipe vota meam: {{Versus|5}} Principis, in patrias qui nunc feliciter artes &nbsp; &nbsp; Crescit, adorandae spes recidiva domus; Quem sibi Palladias inter Prudentia curas &nbsp; &nbsp; Educat, & lauru tempora cinctus Honor; Otia cui Latius studiis dispungit Apollo; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem format docta gnava Minerva manu. Qualis erat parili nuper Fredericus in aevo, &nbsp; &nbsp; Divo magna patri gloria, magna suis. Illius ingenio proavitis laudibus insta, &nbsp; &nbsp; ALBERTE, atque annos vincere perge tuos. {{Versus|15}} Illius ad normam leges tibi finge regendi: &nbsp; &nbsp; Exemplo duci non meliore potes. [p. 366] Caetera, quae sortem exornent decora alta potentem, &nbsp; &nbsp; Virtutis venient nomine sponte tuae. 1691. </poem> ====IN FUNERE CHRISTIANI ALBERTI PRINCIPIS ANSPACENSIS.==== <poem> E RGO tuos etiam manes, ALBERTE, queremur? &nbsp; &nbsp; Te quoque Nox tenebris obruit atra suis? Te quoque, cui dulcis primo sub flore juventae &nbsp; &nbsp; Spondebant faciles omina laeta Deos? {{Versus|5}} Heu breve vita bonum mortalibus! heu male fallax &nbsp; &nbsp; Et nimis incertae mortis acerba dies! Ast ego jam tota flammatus mente parabam &nbsp; &nbsp; Debita virtuti nectere serta tuae: Ut pridem egregias haurire fideliter artes &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pars fuerit studii blanda tenaxque tui: Ut pia formarit primos Prudentia sensus: &nbsp; &nbsp; Creverit & juncta Pallade Martis amor; Ut populos lata regeres ditione paternos, &nbsp; &nbsp; Jure quidem princeps, sed pietate pater; {{Versus|15}} Utque per & titulos & avorum exempla tuorum &nbsp; &nbsp; Ipsa tibi Virtus certum aperiret iter. [p. 367] Ecce jaces, stirps vera De&#251;m, spes sanguinis alta, &nbsp; &nbsp; Flos & honor prisci nominis, ecce jaces. Ostendere tuis te tantum fata: resecto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Injecit rapidas stamine Parca manus. At modo qualis eras! qua majestate decorus! &nbsp; &nbsp; Quantus honos oculis! qualis in ore Venus! Sive fatigares fumantia colla caballi: &nbsp; &nbsp; Talis in Eurotae pulvere Castor erat. {{Versus|25}} Seu staret validum vibrare viriliter ensem: &nbsp; &nbsp; Non alia Mavors moverit arma manu. Seu magis historiae spatiatus in aequore vasto &nbsp; &nbsp; Discuteres veterum fortia facta ducum; Ante annos praecox sapientia pectus agebat, {{Versus|30}} Et tibi de quavis arbore fructus erat. Nec pietatis honos vilis tibi: maxima Christus &nbsp; &nbsp; Gloria: nec caelum nomen inane tibi. Scilicet haec generis documenta perennia vestri, &nbsp; &nbsp; Quae tibi multa pater, multa praeivit avus. {{Versus|35}} Et tamen ille jaces, non consolabile fratri &nbsp; &nbsp; Funus, & afflictae justa querela domus. Quid tibi nunc animi dicam, generose Bredovi? &nbsp; &nbsp; Quam tibi moestitiam pectoris esse rear? Ille manus fidae pignus venerabile Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cura bis annorum quatuor, ille fuit. [p. 368] Postque tot exhaustos ingenti mente labores &nbsp; &nbsp; Nil tibi jam superest praeter inane queri. Perge queri mecum moestissime, perge, Bredovi. &nbsp; &nbsp; Ah scelus est lacrimas dissimulare novas. {{Versus|45}} Ah scelus est velare novos immane dolores. &nbsp; &nbsp; Ferreus est, siccis qui videt ista genis. Tu quoque quid cessas tumulum, Cramere, recentem &nbsp; &nbsp; Spargere Romani floribus eloquii? Flete pii mecum, par nobile, flete sodales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Molliter ut magni Principis ossa cubent. Flebimus in noctem lacrimoso lucis ab ortu: &nbsp; &nbsp; Flebimus in lucem, nox ubi moesta venit. Qualis, cum caeso gaudebat Memnone Achilles, &nbsp; &nbsp; Plorabat caesi Memnonis orba parens: {{Versus|55}} Qualis natorum ad stragem Sipyle&#239;a mater &nbsp; &nbsp; Fleverat, in longo facta dolore silex. Quid tamen ista juvant? non est remeabilis ulli &nbsp; &nbsp; Haec via; & aeterno porta adamante riget. Tu potius FREDERICE tuos solare GEORGI, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} O amor, o magnae sollicitudo domus! Rerum certa salus, certum instar fratris ademti, &nbsp; &nbsp; Vive: tuas poscunt regna paterna manus. Vive, decus serum, spes postuma nominis alti: &nbsp; &nbsp; Vive: decent istam prosperiora domum. [p. 369] {{Versus|65}} De nostris, Parcae, de nostris sumite fusis &nbsp; &nbsp; Quod valeat sacram continuare colum. 1692. </poem> ====IN AUSPICIA ACADEMIAE HALLENSIS.==== <poem> I NVIDIAE domitor, Divi Genitoris imago, &nbsp; &nbsp; Fortuna Princeps celsior ipse tua; Ergo temporibus saevis diroque tumultu &nbsp; &nbsp; Te juvat Aonias demeruisse Deas. {{Versus|5}} Ergo nec armorum sonitus, nec triste rubentes &nbsp; &nbsp; Cum galeis cristae, vulnificusque chalybs, Nec valuit Mavors, qui nunc furit, Europaeus &nbsp; &nbsp; Nobile munificae vertere mentis opus. Perque tuas lauros pacatae ramus olivae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Serpit, & invictum cingit uterque caput. Lux rerum, FREDERICE, tui Sol auree saecli, &nbsp; &nbsp; Auree Pierio Sol, FREDERICE, choro; Per quem Barbaries fusis dat terga maniplis, &nbsp; &nbsp; Et suus antiquis artibus exstat honos; {{Versus|15}} Per quem rura colunt ejectae Teutona Musae; &nbsp; &nbsp; Ultima Virtutum meta, perenne decus; Hoc est successu rerum feliciter uti, &nbsp; &nbsp; Hoc titulum dominos inter habere Deos. [p. 370] Sidera sic magno Phoebus rigat omnia mundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Lumine: sic roseum spargit ubique jubar. Sic pius effusis sitientes imbribus agros &nbsp; &nbsp; Jupiter, & foetae nectare rorat aquae. Evertunt alii crudelibus omnia flammis: &nbsp; &nbsp; Tuta nec est ipsis Manibus urna sua. {{Versus|25}} Heu cineres, fletique cadaver Myrtilleti! &nbsp; &nbsp; Quaene dies tollet hanc tibi, Celta, notam? Ipse Nicer proprio jam saepe crematus in alveo &nbsp; &nbsp; Plorat victoris fata cruenta sui. Quanto tu melius, quanto tu, maxime Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Largius Ardalidas pergis habere Deas! Bregela, qua veteres diti lavit amne Borussos, &nbsp; &nbsp; Templa tuis pridem Musica debet avis. Pallada quid referam, Viadri quam Na&#239;s amoeni &nbsp; &nbsp; Praefluit, & laetam laeta salutat humum? {{Versus|35}} Quid Rheni gaudentis opes, quo margine Rurae &nbsp; &nbsp; Flumina amatrices consociatis aquae? Jam quoque, quod Clarias fovet haud inglorius artes &nbsp; &nbsp; Sala pater, coepit muneris esse tui. Spumee verticibus te Sala tumentibus effer: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nunc erat ad dotes luxuriare novas. Nunc erat augusti sacras agnoscere curas &nbsp; &nbsp; Principis, & Genio tot bona parta tuo. [p. 371] Audiit: en vitreo prodis speciosior antro &nbsp; &nbsp; Ilicibus comtum, Sala superbe, caput. {{Versus|45}} Adplaudunt hilares vicinae Numina silvae &nbsp; &nbsp; Na&#239;des, ac festos instituere choros. Et ter, &#239;o FREDERICE, &#239;o FREDERICE, canorae &nbsp; &nbsp; Virginis e longis vox redit icta jugis. Fallor? an & Clario cinctus grege Delius ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Argutum docili pectine movit ebur? Movit, & artifices digiti sonuere, novosque, &nbsp; &nbsp; Halla quod exsultet, concinuere modos. Filia (quid cessas?) Academia Principis alti, &nbsp; &nbsp; Exsere formosum floribus aucta caput. {{Versus|55}} Tolle caput formosa tuum: te lucidus Evan &nbsp; &nbsp; Te petit Aonii turma novena chori. Tu procerum studiis, tu nobilitatis honorae &nbsp; &nbsp; Lex eris, ingeniis digna palaestra suis. Hunc pia Fata diem FREDERICO despondebant, &nbsp; &nbsp; {{Versus|66) Quem magni toties expetiistis Avi. Gaudet, & e tumulo, plausu testante favorem, &nbsp; &nbsp; Ingens ALBERTI Praesulis umbra sonat. 1694. [p. 372] </poem> ====IN NATALEM SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. SACRI ROMANI IMPERII OCTOVIRI. ==== <poem> Q UOT spectacula, quas ubique pompas, Et quantam segetem novis triumphis, Princeps maxime, quaeque festa portant Natales tibi Juliae calendae! {{Versus|5}} Haec est lux tua, qua Dii faventes Nil umquam melius dedere terris: Qua longum populi frementis agmen Nil felicius imputat Tonanti. Et nunc illa eadem, stupente mundo, {{Versus|10}} Enatum pariter dedit Lycaeum, Clarum, nobile, te parente dignum. Talis de patrio prius cerebro Armata exsiluit repente Pallas. Lux o inclita, duplicique partu {{Versus|15}} Aeternum Clariis notanda fastis! O dives, FREDERICE, dos tuorum! O, diri rabie furente belli, Faustorum bone temporum reductor! [p. 373] Tu caeli faciem tenebricosi {{Versus|20}} Clemens lumine puriore vestis. Tu ferri mala saecla de metallo Priscum munificus vocas in aurum. Te Victoria, nobilesque palmae, Te clarat niveis Honor quadrigis. {{Versus|25}} Te doctis Helicon sonans & antris, Musarum memorande Sospitator, Lucis omnibus, omnibus viretis, Brandenburgiacis tumet tropaeis. Longas, Dux bone, ferias Camoenis, {{Versus|30}} Et partam populis tuis salutem Praestes, supplicibus rogamus omnes Votis, ac timidae favore linguae. Longos o utinam benigna soles Extendant tibi Fata, prosperentque {{Versus|35}} Largo foenore, sorte liberali, Natales tibi Julias Calendas! &nbsp; &nbsp; 1694. [p. 374] </poem> ====AD EVERARDUM DANKELMANNUM, SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. ELECTORIS BRANDEBURGICI MINISTRUM STATUS PRIMARIUM. ==== <poem> D ANKELMANNE, tui dextera Principis, Seu te consilio, sive probas fide, Invictoque animi robore nobilis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri Nestora saeculi: {{Versus|5}} O quem te memorem, gloria Virginum Doctarum, Aoniis Palladium viris, Et, quas Praxiteles protulit aut Scopas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clararum arbiter artium! Per te Pierio purior e specu {{Versus|10}} Currit prociduis vorticibus latex, Et lauros meritis praemia frontibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci murmure proluit. Per te magnanimi Principis aureum In Belgis etiam praeradiat jubar; {{Versus|15}} Majestasque Ducis Brennigenae in sacra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget plurima imagine. [p. 375] Illum non humili dum meditor chely Late conspicuis tollere honoribus, Ac fultam titulis armipotentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnisque imperiis domum: Proludat tenui nunc mea barbito Clio, & Pieriis tempora floribus, Heros magne, tibi cingat, amabili &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri munere Apollinis. {{Versus|25}} Olim te comitem Principis arduis Sistam consiliis, sive furentium Celtarum rabiem contudit, & feras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gentis indomitae minas: Seu Muhamedici cornua Bospori {{Versus|30}} Fregit: seu media Martis in area Pacis nobile opus condidit, & novas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbes addidit urbibus. Talis Caesarei consilii potens, Antiquae celeber sanguis Etruriae, {{Versus|35}} Maecenas patriae detulit omnia; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil, praeter meritum, sibi. 1694. [p. 376] </poem> ====IN OBITUM SAMUELIS PUFENDORFII. ==== <poem> R ARUM doctrinae miraclum, nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Heroibus permixta temporis boni, Pufendorfe, tuis semper maturior annis, &nbsp; &nbsp; Et mentis alta lucidus semper face: {{Versus|5}} Te raptum invidia super&#251;m (sic credere fas est) &nbsp; &nbsp; Musis ademit dura Parcarum manus, Ne foret in terris, qui gesta illustria bello, &nbsp; &nbsp; Qui pace mores conderet facta probos. Scilicet auxisti numeros, Vir magne, piorum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Plausere Manes, & coronati chori. Elysiae plausere animae. tibi Silius acer, &nbsp; &nbsp; Simili peremtus peste, gratat obvio. Atque Antenorei simulacrum nobile Livii &nbsp; &nbsp; Facundum amico pectus amplexu terit. {{Versus|15}} Hic autem moerent casti, te vindice, Mores; &nbsp; &nbsp; Hic Jura moerent sorte nascendi data: Gestarumque manu servatrix pagina rerum; &nbsp; &nbsp; Et masculi vigoris Eloquentia. Tum, quod praereptae lucis solamen honorum est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic FREDERICUS moeret ipse tertius. 1694. [p. 377] </poem> ====IN ORATIONEM, QUA GULIELMUS HENRICUS DANKELMANNUS SERENISSIMO AC POTENTISSIMO PRINCIPI GULIELM O&nbsp; III. MAGNAE BRITANNIAE REGI FELICEM IN BATAVIAM ADVENTUM GRATULATUS EST.==== <poem> M AGNANIMI, Gulielme, paras dum praelia Regis &nbsp; &nbsp; Resque domi gestas dicere, resque foris; Nobilis ingenuas animat facundia chartas, &nbsp; &nbsp; Prodit & auctorem pagina quaeque suum. {{Versus|5}} Nec tu materia dignus leviore fuisti, &nbsp; &nbsp; Dankelmanne, tuae nec monumenta manus. Cresce, age, praeclari verissime sanguinis haeres, &nbsp; &nbsp; Nec magno quondam patre future minor. Omen inest coeptis (video) felicibus ingens, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cyllenaeque alta plausit ab arce Deus. 1695. [p. 378] </poem> ====IN PANEGYRICUM DICTUM HONORI SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. ELECTORIS BRANDEBURGICI A PHILIPPO SILVESTRO DANKELMANNO. ==== <poem> P ROLES inclita maximi Parentis, Silvestre, Ausoniae cliens Minervae, Non tu degener aut pudendus haeres Longi stemmatis & domus vetustae: {{Versus|5}} Non tu pectoris indigus diserti; Qui de carceribus disertus ipsis, Puri fluminis in modum, stupentem Suspensa trahis aure concionem. O praeludia grata blandientis {{Versus|10}} Naturae! o Genii potentis auram! Sic primo Jovis armiger volatu Jam pugnas meditatur atque praedas. Sic fulvae leo matris a cubili Ferox dente novo lacessit hostem. [p. 379] {{Versus|15}} Perge flos juvenum politiorum, Perge Cecropiae decus palaestrae, Quo virtus vocat & decorus ardor, Mox majoribus inplicande curis. Poscit patria, poscit ipse culto {{Versus|20}} Condigne memoratus ore princeps. 1695. </poem> ====IN REGIAM DIGNITATEM IN BORUSSIA A FREDERIC O&nbsp; III. ELECTORE BRANDEBURGICO SUSCEPTAM. ==== <poem> R EGNATA prisco regna Brutenio, Et Videvuthi sceptra prius manu &nbsp; &nbsp; Gestata, fortuna favente & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis super&#251;m secundis {{Versus|5}} Haeredis acrem Brennigenae manum Rursus decorant, ac FREDERICIOS &nbsp; &nbsp; Regale circumvestit aurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lumine conspicuo capillos. [p. 380] Salve bonorum nuntia caelitum {{Versus|10}} Lux alma; salve tot populis dies &nbsp; &nbsp; Jucunda; tot forti Borusso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta dies, repetita votis. Tu sceptra nullis uncta cruoribus Hero potenti, tu sine praeliis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Stantem columnam, tu quietum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu placidum diadema portas. Quamquam citato carpere iter gradu Praegestientem, turbine flammeo &nbsp; &nbsp; Hucusque, nec miti flagello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Detinuit homicida Mavors. Te dives anteit Copia, fertili Succincta cornu, te Cerealibus &nbsp; &nbsp; Evincta culmis Faustitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta cohors dominam salutant. {{Versus|25}} Electra Tethys Balthica mollibus Evolvit algis, mella capacibus &nbsp; &nbsp; Ceris Aristaeus, novumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deproperat calathis Lyaeum. Incensa multae sidere purpurae {{Versus|30}} Forti lacerto vellera fert Pales, &nbsp; &nbsp; Prussi gregis formosum amictum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Muricibus medicata Prussis. [p. 381] Adplaudit alto flumine Vistula, Laetusque amoenis Bregela fontibus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Fusaeque in herbosis Borussae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Na&#239;des adsonuere ripis. At tu, Deorum cura potentium Rex magne, tantum cui licuit boni &nbsp; &nbsp; Struxisse de privo, tuumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Inque tua ditione regnum Fundasse, nullo munere debitum, Nullis revinctum conditionibus; &nbsp; &nbsp; Hoc macte virtutis tropaeo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte tuis generose sceptris. {{Versus|45}} Quod si vetustis in titulis decus Relucet ingens, ac speciosius &nbsp; &nbsp; Effulta majestas avorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nominibus radiat potentum; Et tu (quod omnis, qua patet, arbitra {{Versus|50}} Europa vidit, quod sibi traditum &nbsp; &nbsp; Mirentur exemplum nepotes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rex poteras sine lite nasci. Oblata pridem (nota loquor) licet Aulae volentis ac popularium &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Clamore votorum petiti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sprevit Avus Genitorque regna. [p. 382] Imago quantae quanta modestiae! Tibi faventis magna manus Dei &nbsp; &nbsp; Dilata praeclaris priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Praemia promeritis rependit. Te militaris sidus adoreae, Te Christianae praesidium rei &nbsp; &nbsp; Agnoscit, & miratur Arctos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Boreae plaga lata duri. {{Versus|65}} Te Cirrha multo numine lucidum Reponit imis in penetralibus, &nbsp; &nbsp; Interque caelestes patronos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aoniae cecinere lauri Insigne nomen. Tu pretium ingen&#238; {{Versus|70}} Obliteratis reddis honoribus, &nbsp; &nbsp; Artesque & extorres fideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipis hospitio Camoenas. O restituti nobilis otii Auctor, feroci cognite Concano, &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Quem lora captivis lacertis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ferre tuae docuere dextrae Inusitatis fulmina jactibus: O magne vindex Justitiae, polo &nbsp; &nbsp; Demisse custos o sereno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Legibus innocuaeque Paci! [p. 383] Serves Borussum nomen, & inclitae Momenta gentis, sive opus est manu, &nbsp; &nbsp; Seu mente res poscunt, amicus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Albioni & populo Batavo. 1701. </poem> ====IN EFFIGIEM SERENISSIMI AC CELSISSIMI PRINCIPIS FREDERICI GULIELM I ELECTORATUS BRANDEBURGICI AC REGNI BORUSSIAE HAEREDIS. ==== <poem> R EGIUS heroum sanguis pubente sub aevo &nbsp; &nbsp; Hos Princeps oculos, haec rosea ora gerit. Belligera pectus praemuniit aegide Pallas: &nbsp; &nbsp; Fortem animum mites excoluere Deae. 1701. [p. 384] </poem> ====IN AUSPICATISSIMA HUJUS BELLI INITIA, CUM INSULA CAESARIS, GALLORUM PRAESIDIO JUXTA ET OPERIBUS MUNITISSIMA INVICTA VIRTUTE POTISSIMUM MILITIS BORUSSICI CETERORUMQUE FOEDERATORUM, SED PRAECIPUE CONSILIO ET AUSPICIIS FREDERICI REGIS VESALIAE TUNC DEGENTIS, IN CONSPECTU DUCIS ET EXERCITUS GALLICI CAPERETUR. ==== <poem> H AERENTEM bifidi Burgundum litore Rheni &nbsp; &nbsp; Miramur tanta nil agitare manu? Testis erat victi longe certamine muri, &nbsp; &nbsp; Insula qua famulis Caesaris exstat aquis. {{Versus|5}} Noluit incertae rumori credere famae, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque haec oculis debuit ipse suis. 1702. [p. 385] </poem> ====IN NATALEM XLVI. FREDERICI&nbsp; I. AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====IN FREDERICI GULIELM I MAGNI ELECTORIS BRANDEBURGICI STATUAM EQUESTREM. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====IN EFFIGIEM ILLUSTRISSIMI COMITIS WARTENBERGI I, AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS MINISTRI STATUS PRIMARII. ==== <poem> H Ic est ille, manus certissima Principis alti, &nbsp; &nbsp; Tam grave qui rerum tam bene fulcit onus; Commoda qui Domini sua deputat, inque opera omni &nbsp; &nbsp; Ex sola titulum quaerit, amatque, fide. 1703. </poem> ====GELRIA CAPTA AB SERENISSIMO BORUSSIAE REGE FREDERICO &#160 I. ==== <poem> H ANC quoque praeteritis, Rex invictissime, laurum &nbsp; &nbsp; Adjice: digna tuo nomine, digna loco est. Tandem praevalidam fatis urgentibus urbem &nbsp; &nbsp; Perfregit Martis vis animosa tui. {{Versus|5}} Quam manus, ingenium, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne quo posset ab hoste capi. [p. 388] Quae, prius ad partes quam deflexisset Iberas, &nbsp; &nbsp; Farnesio turpi munere emenda fuit. Quam qui tentarunt, (& erant gemus acre Deorum) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Credibile est coepti poenituisse sui. Vicisti, FREDERICE. humiles protendere palmas &nbsp; &nbsp; Cogitur, en, Celtae non bene mixtus Iber. Nec tamen indignas subiit te vindice leges; &nbsp; &nbsp; Iraque tam duro mitis in hoste fuit {{Versus|15}} Jus grave victoris clementia temperat aequi, &nbsp; &nbsp; Demittitque animos mens generosa truces. Salve magna De&#251;m proles, Regum optime salve: &nbsp; &nbsp; Tu populis rector, tu pater unus ades. Sic tegat armatas Victoria certa cohortes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et comes in castris gaudeat ire tuis. Sic, tibi qui teneris subcrescit filius annis, &nbsp; &nbsp; Inter belligeros plurimus exstet avos. Sic tua, sincerae stabili pro foedere pacis, &nbsp; &nbsp; Praemetuant hostes fulmina, civis amet. 1704. [p. 389] </poem> ====IN EFFIGIEM VIRI ILLUSTRISSIMI EZECHIELIS SPANHEMII, liberI BARONIS, AUGUSTISSIMI REGIS BORUSSIAE AD ANNAM SERENISSIMAM AC POTENTISSIMAM MAGNAE BRITTANNIAE REGINAM ORATORIS.==== <poem> A D placidas artes, & ad alta negotia natus &nbsp; &nbsp; Spanhemius viridi sic nitet ore senex. Cujus in ingenio Virtus Romana capaci &nbsp; &nbsp; Gestiit, & sedem figere Graja Venus. {{Versus|5}} Dii sanctum servate caput; Dii vellere puro &nbsp; &nbsp; Mollia longaevis addite fila colis. 1704. [p. 390] </poem> ====MEMORIAE RAIMONDI FALTZII REGIS BORUSSIAE NUMISMATUM CAELATORIS INCOMPARABILIS. ==== <poem> H OLMIA te, Faltzi, gremio suscepit alumno, &nbsp; &nbsp; Vagires molli cum tener ore puer. Adstitit ad cunas, ne tu nutricis egeres, &nbsp; &nbsp; Gratia, Mulciberis cura pudica sui. {{Versus|5}} Adstitit & Pallas, sed qualis in otia fertur, &nbsp; &nbsp; Nuda caput, nulla Gorgone tecta latus. Hinc vigor, & teneris crevit tibi fortius annis &nbsp; &nbsp; Ingenium, ac multo docta labore manus. Mensque capax rerum pulcrarum, & pectoris ardor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uno non potuit se tenuisse loco. Terra angusta tibi patria est: loca dissita longe, &nbsp; &nbsp; Cumque locis populos cura videre fuit. Emicuit virtus: laudisque sititor honestae &nbsp; &nbsp; Egregius vario fulsit in aere labor. {{Versus|15}} Qualis nimbosa glaciatum nube Bo&#246;ten &nbsp; &nbsp; Candida noctivagis quae Dea fertur equis; Qualis purpurei radians Hyperionis ignis &nbsp; &nbsp; Pallida formosa sidera luce premit. [p. 391] Hinc quaesita tibi magnorum gratia Regum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hinc meritis compar gloria nata tuis. Hinc laudum foecunda seges, commissaque curae &nbsp; &nbsp; Magnanim&#251;m heroum tot monumenta tuae. Singula quid referam? gelida tibi flata sub Arcto &nbsp; &nbsp; In titulos vivunt aera potentis Heri. {{Versus|25}} Vidit, & ingemuit dejecto Sequana fastu, &nbsp; &nbsp; Plus aliquid civi te potuisse suo. Excepit reducem plausu Germania longo, &nbsp; &nbsp; Laeta venustatum jam sibi deesse nihil. Praecipue patriis victor FREDERICUS in armis {{Versus|30}} &nbsp; &nbsp; Praeconem Martis te jubet esse sui: Qui belli saevasque vices, clarosque triumphos &nbsp; &nbsp; Tradas aeternis non imitande typis: Qui Pacis geniale bonum, qui praemia Musis. &nbsp; &nbsp; Addita, qui Regis tot benefacta notes. {{Versus|35}} Salve magne Necis domitor: te marcida Lethe, &nbsp; &nbsp; Te tremit in pigra luridus Orcus aqua. Non te ignava terent saeclis oblivia seris; &nbsp; &nbsp; Non cinis in vili muta jacebis humo. Fama triumphales variata coloribus alas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Te super & terras & freta longa feret. Fama vigil, magni comes assiduissima Regis, &nbsp; &nbsp; Te cum Rege diu vult superesse tuo. [p. 392] Illius insignes Cramerus in ordine lauros, &nbsp; &nbsp; Grandiaque historica gesta recenset ope. {{Versus|45}} Pagina belligera crescit facunda papyro, &nbsp; &nbsp; Et clarum Latio murice lucet opus. Faltzius haec inter caelo vivace perennes &nbsp; &nbsp; Illustrat fastos; Faltzius arte juvat. Talis in arguto pretii spectabilis auro &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gemma micat: tenera talis in aure lapis. Gaude sorte tua, Faltzi: longumque valete &nbsp; &nbsp; Praestantis cineres & placida umbra viri. 1704. [p. 393] </poem> ==Jani Broukhusii carminum juvenilium liber.== [p. 394: blanco] [p. 395] ===Jani Broukhusii carminum juvenilium liber. === ====IN JOANNIS DERRAMOUTII DISPUTATIONEM PHYSICAM de NATURA CORPORIS.==== <poem> O quae discussis radio meliore tenebris &nbsp; &nbsp; Cartesii purum nunc facis umbra diem, Haec tibi ad Elysios sacrat donaria campos &nbsp; &nbsp; Sollicitus veri saepe latentis amor. {{Versus|5}} Haec meus, ecce, vovet primis Dermoutius annis, &nbsp; &nbsp; Ominat & patriae nil puerile puer. Vulgus abi, sterilesque animae, quas magna priorum &nbsp; &nbsp; Nomina suspensa religione tenent. Casca juvent alios veterum deliria: nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Rejecta prior est glande benigna Ceres. At tu, cui veri & laudum generosa cupido &nbsp; &nbsp; Pectora jam thyrso fervidiore quatit, [p. 396] Macte novis animis, stadioque exercitus isto &nbsp; &nbsp; Despice vulgaris nomen inane sophi. {{Versus|15}} Sic ego te quondam titulis & honoribus auctum &nbsp; &nbsp; Adspiciam partum Jure referre decus; Parsque sodalitii non infima gratuler olim &nbsp; &nbsp; Aequari meritis publica vota tuis. </poem> ====AD DANIELEM ARENTS PHILOSOPHIAE DOCTOREM.==== <poem> A DSPICIS ignotae, juvenum doctissime, dextrae &nbsp; &nbsp; Scripta, verecundus quae mihi dictat amor; Incultisque jubet numeris adferre salutem, &nbsp; &nbsp; Et captare tuae foedus amicitiae. {{Versus|5}} Forte rogas, qui sim, nullo tibi cognitus usu: &nbsp; &nbsp; Vix, puto, de facie mox bene notus ero. Sed me, quae terras olim se fundet in omnes, &nbsp; &nbsp; Non potuit genii fama latere tui. Fama, secuturi pulcerrima nominis index, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nunc quoque per terras & maria alta volat. Adde quod ingenii specimen doctique leporis &nbsp; &nbsp; Non semel his licuit sumere luminibus; Tempore jam ex illo, quo me Dermoutia virtus &nbsp; &nbsp; Coepit cultores inter habere suos. [p. 397] {{Versus|15}} Cujus inoblito dum plurimus ore recurris, &nbsp; &nbsp; Ah desiderio quam mora longa fuit, Qua te quaque tuam liceat contingere dextram, &nbsp; &nbsp; Et coram doctis pascier alloquiis! Jamque dies numerans iterumque iterumque revolvo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Currite, festini currite Solis equi: Mox meus Amsteliam Trajecto viset ad urbem &nbsp; &nbsp; Daniel, & socios, numina cara, lares. Hoc ego, & hoc mecum toto Dermoutius optat &nbsp; &nbsp; Corde, sacrosancti biga sodalitii. {{Versus|25}} Interea facili Baccho libamus uterque &nbsp; &nbsp; Proque tuis Musis proque salute tua. </poem> ====IN POEMATA PETRI LOTICHII SECUNDI DERRAMOUTIO DONUM DATA.==== <poem> A EMULA Romani Germania nominis armis &nbsp; &nbsp; Noluit hac una tollere laude caput: Nec tantum Arminios Latiis opponere Varis, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim Rheni cogere ferre minas. {{Versus|5}} Jam ferro superasse parum est; contenditur arte, &nbsp; &nbsp; Et Latii curam docta leporis habet. [p. 398] Invidiae secura, uno contenta Secundo &nbsp; &nbsp; Gaudet, & Aonias eminet inter opes. Quem, nisi saeclorum vitaeque recentior aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Crimen habet, priscis quis neget esse parem? Si Venus haeredem scripsit Romana Tibullo, &nbsp; &nbsp; Non alium potuit scribere Lotichio. </poem> ====DE URBE ALMERIA. ==== <poem> E T nemus Almerium, praetextaque frondibus arva, &nbsp; &nbsp; Antiquum Nymphis Na&#239;sin hospitium, Vidimus, & prisci speciosa emblemata templi, &nbsp; &nbsp; Et Musis sacros Justitiaeque lares; {{Versus|5}} Quidquid & in tota visendum ducitur urbe: &nbsp; &nbsp; Nec Genius potuit displicuisse loci. Hoc tamen ignoscat Genius mihi, & ipsa Venustas; &nbsp; &nbsp; Est quod in Almeriis rite requirat amor, Quodque ego praecipue, si possem, cernere vellem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non habet haec Veneres ora venusta suas. [p. 399] </poem> ====AD JOANNEM DERRAMOUTIUM LEIDAM DISCEDENTEM.==== <poem> Q UALIS dilecta viduatus compare turtur, &nbsp; &nbsp; Exemplum rarae turtur amicitiae, Ah miser, a&#235;ria luget gemebundus ab ulmo, &nbsp; &nbsp; Nec potis est sese dissimulare dolor: {{Versus|5}} Qualis palma suo jam dissociata marito &nbsp; &nbsp; Longius, arentes contrahit aegra comas: Sic ego m&#238; videor luctu tabescere amaro, &nbsp; &nbsp; Et desiderio discruciante mori, Dum tu Palladiae repetis, carissime, Leidae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenia, & insignes urbis ab arte viros. Quemne ego fraterno suspexi semper amore, &nbsp; &nbsp; Quemne ego dilectis diligo plus oculis, Dermouti, potes ah patrios mutare penates? &nbsp; &nbsp; Ah patrios Leidae posthabuisse lares? {{Versus|15}} Quamvis illa decus meritum tibi jactet aviti &nbsp; &nbsp; Nominis, & generis tot monumenta tui. Nos ergo excidimus (proh vanum nomen amici!) &nbsp; &nbsp; Et querimur laesi jura sodalitii. Nec te Nasonis tangit cura ulla relicti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec te mentito nomine dictus Hylas: [p. 400] Tristis Hylas, quem nunc patrii prope fluminis alveum &nbsp; &nbsp; Mens animi longis deserit in lacrimis, Et cum nocturnos producit Vesperus ignes, &nbsp; &nbsp; Et cum mutato Lucifer audit equo. {{Versus|25}} Talis ad Eridanum luctu Phaethontis ademti &nbsp; &nbsp; Heliadas pingui cortice texit amor: Vel talis tenero liquida inter nubila Cygno &nbsp; &nbsp; Sparsit olorina pectora canicie. Haec ego deserto nequidquam in litore ventis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Eminus, ac surdis conqueror alitibus. At me populeis Paean speculatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Sternuit, ac tacta sic ait inde lyra: Desine tam mollis, puer inconsulte, querelae; &nbsp; &nbsp; Non est haec genio digna palaestra tuo. {{Versus|35}} Ille tuus Batavas Dermoutius ibit Athenas, &nbsp; &nbsp; Cujus inoblito plurimus ore sedes; Musarum pulcro mentem liquefactus amore, &nbsp; &nbsp; Et Phoebo patriis carus in aggeribus. Quique prius cultos Sophiae digressus in hortos &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Institerat rerum semina prima sequi, Jam nunc Romani numerosa volumina Juris &nbsp; &nbsp; Volvet, & arrectis imbibet auriculis. Hic discet quaecumque sacri pia Caesaris aetas &nbsp; &nbsp; Sanxerat, in seros non temeranda dies; [p. 401] {{Versus|45}} Quaeque per aeternos doctorum cura labores &nbsp; &nbsp; Publica, Pandectis rite tuenda dedit; Et quae Caesareo Codex sub nomine uterque &nbsp; &nbsp; Praecipit, inmensae sedulitatis opus. Non tamen inde tuo quidquam decedet amori: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Immemor absentis non erit ille tui. Nam sive intentus chartis studiisque sedebit, &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore figet amor; Musarum generosus amor, fax unica magnae &nbsp; &nbsp; Mentis, & humano fortior arbitrio; {{Versus|55}} Tum sive annoso Legum decreta Lyaeo &nbsp; &nbsp; Diluet, aut facili protrahet ore diem, Saepe tuo Genio libabit, saepe Saluti, &nbsp; &nbsp; Et, Bene sit nostro, sit bene, dicet, Hylae; Qui nunc Amsteliis errans sub turribus aegrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Non responsuro litore, vexat ebur. Haec Deus innocuis praesens tutela po&#235;tis, &nbsp; &nbsp; Quem cave sublesta dixeris esse fide. Quin potius, memori servantes pectore amicum &nbsp; &nbsp; Pectus, in alternum solvimur alloquium? {{Versus|65}} Non tot me Claria dispernunt millia Leida, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit Leidam, cum volo, mente sequi: Nec tot de patriis arcent te millia tectis, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit crebro visere epistolio. [p. 402] Este, precor, testes, communia Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et, nimium nostro tempore rara Fides: HOC VOTO AD VESTRAM VOBIS PRAESENTIBUS ARAM &nbsp; &nbsp; ADSTRINGUNT SACRAM JANUS UTERQUE FIDEM; SI QUANDO VESTRUM INVADENT OBLIVIA NOMEN, &nbsp; &nbsp; RARAQUE JAM TRITUM LITERA CURRET ITER; {{Versus|75}} TUNC MALUS ATQUE SACER, TUNC INTESTABILIS ESTO, &nbsp; &nbsp; QUI PRIOR INJUNCTO CESSAT AB OFFICIO. </poem> ====AD SALOMONEM BORREMANSIUM <i>Gratiae pro libello commodato.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ORMANSI, en reducem tibi libellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem quantum lubet, ut lubet, relegi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totis continuis tribus diebus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Lector scilicet expeditus;) atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Converti varie meos in usus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo quas tibi gratias rependam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nolis tibi gratias rependi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui pudor tuus est tuique mores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aude ergo ut proprium & tuum rogare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Si quidquam mea continet supellex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod tu forsitan usui futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Credes, & fidei obsides Batavae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos tibi Hendecasyllabos reserva. [p. 403] </poem> ====AD CASPAREM BRANTIUM, <i>Cum de Lauri usu apud antiquos disseruisset.</i>==== <poem> N IMIRUM, Branti, laurum tibi debet Apollo, &nbsp; &nbsp; Quin laurum Daphne debet & ipsa tibi. Nec temere modo laurorum celeberrimus usus &nbsp; &nbsp; Scribitur, & Pythii priva corona Dei; {{Versus|5}} Sed magis instinctu Pythii istud Apollinis oestrum &nbsp; &nbsp; Concipis, & Daphne te magis ipsa movet. Nempe recordatur quantum Barlae&#239;a Clio &nbsp; &nbsp; Contulerit lauro contuleritque sibi. Hinc te, per titulos cum rite incedis avitos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deligit, ornari cujus honore velit. Macte animis, Branti, macte hoc & amore Deorum, &nbsp; &nbsp; Aeternum lauros ut gerat una domus. </poem> ====D. M. JANI GRUTERI S.==== <poem> Q UI senium & noctis maculas auctoribus aegris &nbsp; &nbsp; Assueras fausta pellere Castor ope; Cui debet quicumque Latini nominis exstat &nbsp; &nbsp; Scriptor, & hunc ipsum vivit ad usque diem; [p. 404] {{Versus|5}} Quis putet? ipse tui jacturam flere laboris &nbsp; &nbsp; Cogeris, ac Musae rudera sparsa tuae: Sparsa per externas gentes & sparsa per undas, &nbsp; &nbsp; Quo non ulla tuum fama sequatur opus. Nec quisquam medicas (o tempora!) tempore tanto &nbsp; &nbsp; Dignatus miseris adplicuisse manus! Talis in Absyrtum violentae dextra sororis &nbsp; &nbsp; Saeviit, & secto corpore lusit iter. Dii bene! pars magni cessit mihi parva Gruteri. &nbsp; &nbsp; Quantulacumque illa est, non male grata mihi est. Jamque adeo lacerae satago componere Musae &nbsp; &nbsp; Fragmina, & ad numeros quaeque referre suos. Forsitan hinc meritae extendam pomoeria famae, &nbsp; &nbsp; Quae praesto cineri, magne Grutere, tuo. Quamquam aliis scriptis alio sat nomine clari &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil ultra titulis Fama quod addat habet. Sed juvat ad Phoebi tripodes templumque Monetae &nbsp; &nbsp; Naufragii tabulas rite dicasse tui. [p. 405] </poem> ====AD PATRUUM SUUM. <i>Fausta anni apprecatio.</i>==== <poem> D ECRERAM positis jam tandem vivere nugis, &nbsp; &nbsp; Et damnosa levis frangere plectra lyrae; Atque alias art&#232; complecti sedulus artes, &nbsp; &nbsp; Quaeque virum possint, quaeque decere senem. {{Versus|5}} Clusius en dextram Janus mihi vellicat aurem, &nbsp; &nbsp; Innuit & festi temporis esse diem: Utque suis nolim, rogat, obticuisse Calendis, &nbsp; &nbsp; Paucaque solenni more negare sibi. Matutine Pater, supremum pectoris aestum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ante tuos sisto te cupiente pedes. Pro quibus officiis hoc unum, Sancte, paciscor, &nbsp; &nbsp; Cum volvenda tuo numine saecla tenes; Ut qui me patrio Patruus dignatur amore &nbsp; &nbsp; Ducat inoffensa tempora canicie, {{Versus|15}} Seque mihi caris carum magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; Seque mihi vita sentiat atque anima. De me, m&#238; facile est angusto vivere voto, &nbsp; &nbsp; Hanc modo continuet sedula Nona colum. Mentior? an Janus gemino bonus annuit ore? &nbsp; &nbsp; Annuit, & faustis sternuit ominibus. [p. 406] </poem> ====AD DANIELEM ALPHENIUM. ==== <poem> N ON tantum reduces Jani celebrare calendas &nbsp; &nbsp; Me juvat, & patriis addere thura focis; Nec tantum longo devexos agmine soles &nbsp; &nbsp; Laetor ad emensum vivere Zodiacum: {{Versus|5}} Quantum te nostris, Alpheni candide, Musis &nbsp; &nbsp; Devinctum sancti jure sodalitii: Sancti jure sodalitii, cui Gratia triplex &nbsp; &nbsp; Cumque Lepore almo praesider almus Amor. Quidni? nec casus nec fors temeraria nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pauxilli usuras imputat alloquii. Sed pariles animos strinxit vis altior, & quam &nbsp; &nbsp; Non male divini dixeris arbitrii. Sive ea sit nostri prona indulgentia fati, &nbsp; &nbsp; Expertem quae me noluit esse tui: {{Versus|15}} Seu magis Alphenii Genio, quod credere par est, &nbsp; &nbsp; Debeat hoc rectae nobile mentis opus. Quidquid id est, Div&#251;m felix agnosco favorem, &nbsp; &nbsp; Qui precor ut cursu perpete continuet. Hoc unum male me cruciat, hoc pectore in ipso &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cor coquit, & longa torquet amaritie; [p. 407] Quod me cunctantem, cum me labor iste deceret, &nbsp; &nbsp; Oppressit facili scripta tabella manu. Tune prior, tu docte prior? ne sit mihi tantum &nbsp; &nbsp; Credere. Debueram te rogitasse prior. {{Versus|25}} Sed pudor audenti semper semperque moleste &nbsp; &nbsp; Obstitit. Ah peream, rusticus iste fuit. Sic aliquis voti sibi conscius, horret aperte &nbsp; &nbsp; Poscere, quae supra spem videt esse suam. Vixque adeo tenui sua murmure sensa fatetur, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellet & hoc ipsos edidicisse Deos. Tum si forte boni facilis clementia caeli, &nbsp; &nbsp; Quam vovet, & metuit quaerere, praestat opem, Innocuis hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Assiduus festas concinit ante fores. {{Versus|35}} Ipse itidem omnigenis contractum expungere nomen &nbsp; &nbsp; Hinc adeo annitar sedulus officiis. Quaeque supersedi quondam deferre merenti, &nbsp; &nbsp; Millecuplo reddam foenore, mille modis. Nec me delicias facere hic, suavissime, crede: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quae loquor, ingenua simplicitate loquor. Nec vapido astutam servo sub pectore vulpem, &nbsp; &nbsp; Quin animi certum fronte gero speculum. Gallos ista juvent, aut si quis vanior illis &nbsp; &nbsp; Grassari fictis sustinet obsequiis. [p. 408] {{Versus|45}} At procul a Musis, procul a cultore po&#235;ta &nbsp; &nbsp; Et dolus & foedae fraudis amicus amor. </poem> ====AD EUNDEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A LPHENI pater elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque idem pater eruditi amoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui m&#238; devorat intimas medullas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si quid magis abditum est medullis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qu&#238;s te muneribus remunerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas grates meditabor, aut reponam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro larga & lepida piaque strena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro missis epicediis Gronov&#238;, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gronov&#238; Herculis illius Latini & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Graji nominis, Herculis Dearum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas sub praesidio Herculis Vetustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aede una coluit sacrisque iisdem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certe ni mihi gratum utrumque munus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quamquam in re male grata & ominosa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quo m&#238; musica labra, musicum cor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo m&#238; barbitos, & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad quam Diis facio & novem Deabus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin hoc ad speciem adde gratiorem, [p. 409] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod m&#238;sti quoque Francii dolentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Threnos, quos pietas gravisque luctus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magni manibus obtulit Magistri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franc&#238; inquam, unici & unius po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si tollas decus Heinsiae Thaliae) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui digne queat & decenter istam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tanti nominis insequi ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus carmina culta, carmina? imo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mel merum, Ambrosiae meros liquores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumspectius arctiusque servo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam caros maris Indici uniones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mercator catus arculis flagellat. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae jam talio par fiet, satisve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alphen&#238; faciat benignitati? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu me miserum malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tam pauperis inquilinus horti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Tardum nomen & improbum putabor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ni digne expediam aere me parato! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec domi mihi talia ista vulgo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nascuntur, neque suppetit facultas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vicatim haec alicunde mutuandi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Si vel maxime avebo mutuari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accedit caput omnium malorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod nefas prope nominare, febris; [p. 410] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sudando abstulit, abstulit tremendo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Et tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clausit me quasi lectulo sepultum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque exinde, velut recens cadaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totus langueo, langueo hercle totus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc illae lacrimae, valetque certo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixdum pingere dextera ista ductu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quocirca accipe quidquid hoc Phaleuci est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod mecum meditor sedens ad ignem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter sex pueros minurientes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et convicia mutua & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Gannitus, lacrimas, rudes cachinnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amoris tamen haud febricientis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu carmen habe febriculosum. </poem> ====AD EUNDEM. ==== <poem> D UM gravis hiberni furit inclementia caeli, &nbsp; &nbsp; Et Notus admissas aggerit usque nives, Cedite paulisper dulces, mea cura, Camoenae: &nbsp; &nbsp; Vestrum erit exclusis ludere cum Zephyris. {{Versus|5}} Vos quoque enim simili nolim torpescere mecum &nbsp; &nbsp; Frigore, & hibernas increpitare moras. [p. 411] Non vobis glacies, non udi stiria nasi &nbsp; &nbsp; Convenit, aut sparso triste cubile gelu. Atque utinam lustrare specus, rupesque canoras &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vobiscum molli detur adire pede, Quas levis assultans super irrigat Hippocrene, &nbsp; &nbsp; Et numquam tacita lene susurrat aqua: Ver ubi perpetuum ludit per devia Tempe, &nbsp; &nbsp; Blandaque pubentes temperat aura rosas: {{Versus|15}} Et Pandionia mulcentur aedone lauri, &nbsp; &nbsp; Collisisque nemus accinit omne comis. Non hic ingrata disperdens otia bruma &nbsp; &nbsp; Effundam gelidum, me miserante, melos: Qualis apud duros damnatus Naso Tomitas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Alsit in extremae litore Barbariae. Si tamen est animus mecum exspectare cicadas, &nbsp; &nbsp; Et tremere, & longo diriguisse gelu; Huc Erato jucunda (tui fors nominis aura &nbsp; &nbsp; Leniet afflatu frigora acerba novo) {{Versus|25}} Ut tecum mediter, quoniam Deus odit inertes, &nbsp; &nbsp; Aes vetus Alphenii persoluisse mei; Qui me, cum graciles febris depasceret artus, &nbsp; &nbsp; Servatum a morbi limine restituit. Nec tamen aut haustu bilem vacuavit amaro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aut tetricis succis pharmaca mista dedit; [p. 412] Aut jussit tenuem solvi, se judice, venam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sanguinis haud adeo prodigus ille mei est) Sed doctis precibus, sed blandi carminis arte &nbsp; &nbsp; Praesentem Jani sollicitavit opem. {{Versus|35}} Ipse procuravit qu&#238;s possem cumque piari &nbsp; &nbsp; Februa, non alia tam bene danda manu. Nec frustra Div&#251;m audimus tutela po&#235;tae: &nbsp; &nbsp; Ecce Deus medicas attulit ipse manus. Fugit saeva lues, fugere horrorque tremorque, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quae plura malus taedia morbus alit. Nunc ego quod tanto munus pro munere reddam? &nbsp; &nbsp; Gratia quae tantis par erit officiis? Tu me Erato, tu Diva doce. dubitamus uterque, &nbsp; &nbsp; Et plus quam nostrae credimus illud opis. {{Versus|45}} I tamen, i quaeso, Clariae pete moenia Leidae, &nbsp; &nbsp; Atque istaec nostro nomine verba refer: Cum primum verni spirare faventia caeli &nbsp; &nbsp; Coeperit, & clausos pandere terra sinus, Ille tuus toto, Alpheni, tibi pectore amicus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quem voluit Candor, quem Jocus esse tuum, Amstela qua patrios lambit lenissimus agros &nbsp; &nbsp; Aram de viridi cespite constituet; Qua te quaque tuum mactet vel carmine Janum, &nbsp; &nbsp; Vel florum textu versicolore colat. [p. 413] {{Versus|55}} (Ne faciat vitula, ne qua imbuat hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Provisum est, caeca sic agitante Dea.) Accedet versus: JANO BROUKHUSIUS ARAM &nbsp; &nbsp; PRO TEMPESTIVO DEDICAT AUXILIO. Haec ubi pertuleris, dicta acceptaque salute &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad nostros retro te refer alma lares. </poem> ====IN PETRI FRANCII ORATIONEM DE STUDIO ELOQUENTIAE. ==== <poem> F RANCI, delicium Suadae Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Prodigium nostris edite temporibus, Dispeream, ni te Cicerone libentius ipso &nbsp; &nbsp; Audiat Aonidum cum grege trina Charis. {{Versus|5}} Dispeream, ni te, tacitis revocatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Agnoscat primi Tullius eloquii. Sic gravis Aesopus, sic doctus Roscius olim &nbsp; &nbsp; Vertere in plausus tota theatra suos. Sic & flexanima permulsit rostra loquela &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sive tua, Antoni, seu tua, Crasse, manus. O lac, o violas, & amoenum fulmen Athenae! &nbsp; &nbsp; O mella Actaeis sparsa papaveribus! [p. 414] Quis me Dircaeo sitientem proluat haustu, &nbsp; &nbsp; Cycnorumque leves sistat ad usque choros? {{Versus|15}} Quo te sublimi magnum per inane volatu &nbsp; &nbsp; Trans maria & terras nubilaque ipsa sequar. Quamvis certa meam properarent fata ruinam, &nbsp; &nbsp; Et fierem patriis flebile nomen aquis: Non alius tanto auderet contendere cursu: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non alius casu nobiliore mori. </poem> ====AD BACCHUM. <i>Crines suos ei dedicat.</i>==== <poem> C UI damus hos crines, denso quos invida filo &nbsp; &nbsp; Noluit effundi per sua colla Venus? At circum gracili strinxit lentissima vena, &nbsp; &nbsp; Ne facerent vernis ludibrium Zephyris. {{Versus|5}} Bacche Pater, tibi sit nostro de crine corolla &nbsp; &nbsp; Parvula, quae sacros pendeat ante pedes. Nec tu perpetua frustra gaudere juventa, &nbsp; &nbsp; Nec frustra vatum crederis esse pater. Tu, precor, excisos ima cum stirpe capillos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suscipe, flaventes verticis exuvias. Neu mirare, tibi cur se coma dedicet uni, &nbsp; &nbsp; Tam levis, & nulla splendida luxuria. [p. 415] Nam quae non poterat nativa dote placere, &nbsp; &nbsp; Auxilio quaerit luxuriare tuo. </poem> ====<i>Cum Groningam esset discessurus.</i>==== <poem> Q UALIS apud Rhodopen sacro bacchata furore &nbsp; &nbsp; Concidit Ismariis Maenas in aggeribus; Qualis erat primo virgo Cephe&#239;a somno, &nbsp; &nbsp; Ah rea materni criminis Andromede, {{Versus|5}} Languida, & erranti collum suffulta lacerto, &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli litore composita: Talis ego incerto mentem male saucius aestu &nbsp; &nbsp; Nescio quam variis ludor imaginibus. Nec me Musa juvat, nec plectro laetor eburno. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tantum amor est solis delituisse locis. Nec minus umquam animi sacro mens concita thyrso &nbsp; &nbsp; Jucundis Musarum ignibus incaluit. Ah pater, ah molli crinem praecincte corymbo &nbsp; &nbsp; Amstela, cui dulces reddere primitias {{Versus|15}} Carminis incomti jam tum consuevimus olim, &nbsp; &nbsp; Cum teneri sacros lusimus ante pedes, Cum pueri patrium discursaremus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Fistulaque indoctis strideret articulis: Da requiem menti longis erroribus aegrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Da pater, atque aliquam (nam potes) adfer opem. [p. 416] Haec ego, cum fundo pater Amstela sustulit imo &nbsp; &nbsp; Incinctum junco versicolore caput. Atque ita: Natalem, juvenis, quam deseris urbem, &nbsp; &nbsp; Haec est sollicitae prima favilla morae. {{Versus|25}} Nimirum illa suis claudit sub moenibus una &nbsp; &nbsp; Quidquid erat vitae dulce piumque tuae. Illa pios dominae servat moerentis ocellos, &nbsp; &nbsp; Oraque Acidaliis aemula Numinibus; Dilectae dominae, qua non formosior ulla &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vidit ab Eois fluctibus ire diem. Quae nunc in casto tabescens moesta cubili &nbsp; &nbsp; Suspirat moestae tempora militiae: Teque per hostiles jactatum languida turmas &nbsp; &nbsp; Unum sollicitis prosequitur precibus. {{Versus|35}} Hanc tu, seu sequeris Frisiam, seu principis arma, &nbsp; &nbsp; Mente gere, atque animum mulceat illa tuum. Et tecum longi comes indefessa laboris &nbsp; &nbsp; Indelibato gaudeat obsequio: Seque tibi caris caram magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Seque tibi vita sentiat atque anima. Adde tot illustres animas, tot candida vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, Thesea jam tibi nota fide. Quos inter paribus surgens Dermoutius annis &nbsp; &nbsp; Emicat, ille tuae sidus amicitiae, [p. 417] {{Versus|45}} Antiquae Fidei & Batavi Candoris alumnus, &nbsp; &nbsp; Quicum dulce tibi vivere, dulce mori. Et quos Lugduno nuper miratus ab urbe es &nbsp; &nbsp; Sponte tuam primos sollicitasse fidem; Praestantes animi fratres, quorum alter & ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militat, ac Patriae fortiter arma gerit; Tum qui Vondelii titulis succrescit & ausis &nbsp; &nbsp; Goesius, Hollandae gloria prima lyrae. Quid memorem fratresque tuos, pluresque sodales? &nbsp; &nbsp; I tamen, & fatis obsequere ipse tuis. {{Versus|55}} I generose animi, & fidens.er pectus in hostem, &nbsp; &nbsp; Ne sis antiquae fama pudenda domus. Tum seu longa dies, seu te brevis hora manebit, &nbsp; &nbsp; Crede De&#251;m magnis jussibus ista geri. Haec ille, & molli sacrum caput abdidit alveo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum novus irrepsit segnia in ossa calor. Ibimus, o patrii moderator magne profundi, &nbsp; &nbsp; Ibimus. audaces Mars juvat ipse manus. At vos interea, vos qui remanetis amici, &nbsp; &nbsp; Vivite, & o memores nominis este mei. {{Versus|65}} Quod si forte meus tinget cruor hostica tela, &nbsp; &nbsp; Et claudet manes terra aliena meos, Vos tumulo inferias date, & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis Amstela sub tiliis. [p. 418] Et nostri memores saxis inscribite versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quos oculo vector praetereunte legat: HIC SUA SERVARET FUNCTUS BROUKHUSIUS OSSA, &nbsp; &nbsp; SI POSSET PATRIA CONDIER EXUL HUMO. UT TAMEN ET FUNCTUS RIPA FRUERETUR AMATA, &nbsp; &nbsp; HOC SOCII MANES COMPOSUERE SOLO. </poem> ====AD ACADEMIAE GRONINGANAE STUDIOSOS <i>Post desertam ab Episcopo Monasteriensi obsidionem anno</i> MDCLXXII.==== <poem> S I mea, quas vellem, spirarent carmina vires, &nbsp; &nbsp; Esset & angusto fortis in ore sonus, Non ego Phlegraei canerem certamina campi, &nbsp; &nbsp; Aut Nili passas Romula vincla manus; {{Versus|5}} Non veteres iras, non bella animosa Gigantum, &nbsp; &nbsp; Nec quae plura solent vatibus esse labor: Sed vos, illustres animae, vestra inclita facta &nbsp; &nbsp; Materies essent carminis una mei. Vos ego sublimi ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua non parva meum fama sequatur iter. Sic olim Herculei caelum meruere labores: &nbsp; &nbsp; Hoc olim patriis Romulus ivit equis. [p. 419] At nunc immani curarum pondere presso &nbsp; &nbsp; Fas mihi sit vitae fata dolere meae. {{Versus|15}}Non sum qui fueram: mutant mala longa vigorem &nbsp; &nbsp; Ingenii, ac solitos destituere choros. Si tamen & nostrae quidquam tentare Camoenae &nbsp; &nbsp; Audent, quod culto possit ab ore legi, Qualescumque meo prodibunt nomine versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nominibus vestris rite dicabit amor. Vos inpugnatam variis terroribus urbem &nbsp; &nbsp; Intrepida fortes asseruistis ope. Et cum corruerent monachalibus omnia bombis, &nbsp; &nbsp; Et caderent magicis aera referta notis, {{Versus|25}} Ignitoque globi signarent tramite nubes, &nbsp; &nbsp; Et strueret diros Cerberus ipse focos, Nimirum tunc primam aciem tenuistis, & omnes &nbsp; &nbsp; Risistis monachi nil valuisse minas. Seu pellendus erat latebris defensus opacis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostis, ibi vestras sensit & ille manus: Moenia seu densa circum tutanda corona, &nbsp; &nbsp; Servastis fidas in statione vices. Westphale, depositis clypeo paulisper & hasta, &nbsp; &nbsp; Huc ades, ac rasum casside solve caput. {{Versus|35}} Hi sunt, sancte Pater, quos tu sentire solebas, &nbsp; &nbsp; Hi sunt, quos porci pertimuere tui. [p. 420] Pro quibus officiis unum hoc, Bernharde, rogamus, &nbsp; &nbsp; Ut memor armatae Palladis esse velis: Palladis armatae, quae te, si forte vacabis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Westphalicis ultro viset in aggeribus. At praegrande decus Frisiae, Wichere, juventae, &nbsp; &nbsp; Vive, decent annos fortia facta tuos. Tu quoque vive, precor, Bergi clarissime: vive &nbsp; &nbsp; O Gockinganae gloria prima domus. {{Versus|45}} Sic pariter Marti, pariter vigilate Minervae, &nbsp; &nbsp; Laurea sic velet, velet Oliva caput. Hac gladios vibrate manu, versate libellos, &nbsp; &nbsp; Binus ut e duplici laude triumphus eat. Palladis haec virtus ae gloria Palladis haec est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et bello nomen quaerere & ingenio. </poem> ====IN GERARDI TEN BERG DISPUTATIONEM JURIDICAM. ==== <poem> P OST exhausta feri certamina Martis & iras, &nbsp; &nbsp; Desuetos renovat vestra Minerva choros. Bergius exemplo praeludit, & auspice Suada &nbsp; &nbsp; Rimatur Themidis mystica sacra suae. {{Versus|5}} Macte animo, dilecte mihi, macte optime Bergi; &nbsp; &nbsp; Sic videam titulos crescere rite tuos. [p. 421] Haec Groninganis debetur gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Ingenio leges asserere atque manu. </poem> ====DESIDERIUM PUELLAE ABSENTIS. ==== <poem> P OST varios belli terraque marique labores, &nbsp; &nbsp; Visaque non fausto Gallica signa die, Hic ubi Woerdani pinguescunt sanguine campi &nbsp; &nbsp; Natalem reduces jam repetemus humum. {{Versus|5}} Tende manum lasso, Pater Amstela, si tamen umquam &nbsp; &nbsp; Ante urbem fluctus ire videbo tuos. An numquam, mea qua sola praecordia fervent, &nbsp; &nbsp; Agnoscet vatem De&#239;anira suum? Quo mihi tot misero belli evasisse pericla, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quo toties morti prostituisse caput, Si fugit has artes, armatumque horret amantem, &nbsp; &nbsp; Ac bellatrices nostra puella manus? Arma valete, valete enses, vale hostica tellus, &nbsp; &nbsp; Et desiderii conscia castra mei. {{Versus|15}} Ista aliis placeant: vita mihi detur inerti &nbsp; &nbsp; Amplexus inter basiaque arta mori. [p. 422] </poem> ====AD JOANNEM ANTONIADEM GOESANUM.==== <poem> E TSI me vario jactatum, Jane, tumultu, &nbsp; &nbsp; Bellorumque vagis fluctibus inplicitum Sevocat a coetu Musarum tristis Enyo, &nbsp; &nbsp; Nec patitur solitis invigilare choris; {{Versus|5}} Non tamen usque adeo feritas Mavortia cordi est, &nbsp; &nbsp; Ut cupiam lituos inter & arma mori, Oblitus Musarum artes, oblitus amores, &nbsp; &nbsp; Qui nimium molli nunc quoque corde sedent. Sed modo Romano versatur Apolline pectus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mens ubi consuetis ignibus incaluit, Aviaque errantem capiunt loca, persona rivis, &nbsp; &nbsp; Ac matutinis questibus alituum. Et modo desertos moesti lugemus amores, &nbsp; &nbsp; Vanaque sperati gaudia conjugii. {{Versus|15}} Nec raro dulces inter versamur amicos, &nbsp; &nbsp; Et quo non possum corpore, mente feror. Scilicet his studiis, hoc fallimus otia lusu, &nbsp; &nbsp; Quae mihi defunctis dantur ab excubiis. Hac olim Alcaeus potuit ratione laborem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animi tristes fallere dividias. [p. 423] Quamvis ille ferox, terris jactatus & alto, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina degeret exul humo, Saepe tamen Bacchumque patrem, Veneremque canebat, &nbsp; &nbsp; Incinctus serto versicolore caput. {{Versus|25}} Saepe Lycum nigris oculis nigrisque decorum &nbsp; &nbsp; Crinibus Aeolia detinuit cithara. Cur ego turpe putem vati contendere tanto, &nbsp; &nbsp; Hisque domi studiis militiaeque frui? At tu, Musarum laus invidiosa mearum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Goesane, antiquis aemule nominibus, Ecquid agis? Patio num plenus Apolline pectus &nbsp; &nbsp; Orchestram insolita religione quatis? Anne alio magnam mentem lymphatus ab aestu &nbsp; &nbsp; Ardua non humili tendis ad astra via? {{Versus|35}} Quidquid agis (neque enim ignavas te stertere noctes &nbsp; &nbsp; Naturae patitur vis generosa tuae) Magnum aliquid certe genio exspectamus ab isto, &nbsp; &nbsp; Cui raros dederunt tempora nostra pares. Sic equus ad primos palmae praeludit honores &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nobilis, atque animo jam sua vota videt: Mox ubi robur adest armis juvenilibus, omnes &nbsp; &nbsp; Praevertit volucri, ceu pila jacta, fuga. Quando erit illa dies, cum te, dulcissime rerum, &nbsp; &nbsp; Amplectar patrios laetior ante lares; [p. 424] {{Versus|45}} Armaque suspendam Marti votiva Batavo, &nbsp; &nbsp; Et ponam toto pectore barbariem? Barbariem: quid enim nobis immanius usquam est? &nbsp; &nbsp; Quid tantum humano dissidet ingenio? Tunc tibi rorantes calices interque libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militiae referam taedia mille meae: Pieridasque tuas, quamvis non passibus aequis, &nbsp; &nbsp; Quod possum, plausu, pectore, voce sequar. </poem> ====AD JOANNEM SIXIUM.==== <poem> A MSTELIAE turres, habitataque vatibus arva, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua, Quis Deus ad vestras ducet me candidus arces, &nbsp; &nbsp; Et reducem longo sistet ab exilio? {{Versus|5}} Seu raptum celeri liquidum per inane volatu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quale sagax olim Daedalus ivit iter) Seu potius junctis vectum super alta columbis &nbsp; &nbsp; Aequora, seu concha, Cypri jocosa, tua. O ubi tranquilla liceat mihi ludere in umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tureque votivo pacificare Lares? O ubi jucundo nunc indulgere furori, &nbsp; &nbsp; Nunc aestum cordis ludificare mei? [p. 425] Illic vel studiis animum emendare severis &nbsp; &nbsp; Inciperem, & rerum semina prima sequi. {{Versus|15}} Aut magis historiae campo diffusus aperto &nbsp; &nbsp; Conferrem nostris plurima temporibus. Aut mecum dulces essent, mea cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Germanae genii nobilioris opes. Et quoscumque dedit facundi temporis aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque oculis gererem jugiter atque sinu. Ipse levi quondam carmen modulatus avena &nbsp; &nbsp; Tentarem priscis orgia ferre choris. Ipse rosa lauroque sacras devinctus ad aras &nbsp; &nbsp; Elicerem Clarias in nova vota Deas. {{Versus|25}} Purus & incedens puro de fonte sacerdos &nbsp; &nbsp; Annua Romano serta darem Genio: Romano Genio, sparso qui flore piatus &nbsp; &nbsp; Afflaret nostris dulce decus foliis, Atque immortali saturatas nectare chartas &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Poneret ad postes, Virgo Perenna, tuos. O fortunati, quibus haec Deus otia fecit, &nbsp; &nbsp; Dispreta a vulgari ambitione procul! Non illis studium, lucro postponere honestum, &nbsp; &nbsp; Et rapere incesta fasque nefasque manu: {{Versus|35}} Nec populi arbitrio sellas captare curules, &nbsp; &nbsp; Aut quae plura vagum somnia vulgus amat. [p. 426] Verum tranquillae gavisi tramite vitae &nbsp; &nbsp; Regales animo divitias superant. Ergo aut summotas oculis mortalibus artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et vaga, qua possunt, sidera mente vident. Aetheriosque orbes, distinctaque sedibus astra, &nbsp; &nbsp; Atque elementa suis subjiciunt pedibus. Aut quaerunt num Fors faciat Virtusve beatos, &nbsp; &nbsp; Quid verum falsis distet imaginibus. {{Versus|45}} Dulcibus aut hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Collaudant festas assidui ante fores. Deinde ubi, quam dederat, vitam natura reposcit, &nbsp; &nbsp; Et Lachesis vacua constitit atra colo, Tum vero, a Musis defleto funere, Famam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haeredem clari nominis instituunt: Quod Dea formosis complexum leniter ulnis &nbsp; &nbsp; Suscipit, ac caelo sideribusque locat. At me, dum strepitus armorum & tristia bella &nbsp; &nbsp; Sector, in obscoenam si vocet Orcus aquam, {{Versus|55}} Omnis mecum uno tabescet fama sepulcro, &nbsp; &nbsp; Et fiet nomen fabula muta meum. Ah poteram nostris aliquid debere Camoenis, &nbsp; &nbsp; Forte etiam summo vivere ab usque rogo, Fata nisi obstarent, fatoque potentior omni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Paupertas, mentes perdere nata bonas. [p. 427] Quam de caelesti deturbans Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Vade, ait, o Poenis omnibus una prior. Magna tamen spes est, belloque armisque relictis &nbsp; &nbsp; Desertos olim sollicitare choros. {{Versus|65}} Nam mihi, vicinam dum specto ex aggere Woerdam &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nox erat & primo sparsa pruina gelu) Nescio quae dextram tenuit Dea (vel Dea certe, &nbsp; &nbsp; Nympharum aut certe sanguinis una fuit) Extensaque manu captiva ad moenia, tales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Si memini, roseo protulit ore sonos: Hic ego te nuper, non uni erepte periclo, &nbsp; &nbsp; Protexi densis inplicitum cuneis. At tu fide Deo, seu bello forte superstes, &nbsp; &nbsp; Quod voveo, seu te fata fuisse velint. {{Versus|75}} Si tamen ulla fides nostris conceditur astris, &nbsp; &nbsp; Nec ludunt oculos praescia signa meos; Tempus erit, cum tu dilectis redditus oris &nbsp; &nbsp; Suspendes patriis emerita arma tholis: Et dulces inter furiata mente sodales &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Audebis posita carmen hiare lyra. Mox teneros lusus & laeti pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Doctus Apollineo Sixius ore leget: Sixius Ausoniis non ultima gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Atque olim fidibus fama superba tuis. [p. 428] {{Versus|85}} At tu nec vulgi rictus, nec vana morare &nbsp; &nbsp; Arbitria: hoc uno judice tutus eris. Dixerat, & fausto trajecit in omine nubes. &nbsp; &nbsp; O ita Pierides, o ita Phoebe velis, Sixius ut nostrae laetus modulamine Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Deponat curas ad mea sacra suas: Et modo populea cantantem auscultet in umbra, &nbsp; &nbsp; Et modo nescio quid cultius ipse canat. Tunc me majori feriet nova gloria thyrso, &nbsp; &nbsp; Blandus ut admissos plausus anhelat equos. {{Versus|95}} Forsan & assumtis Hero&#246; more cothurnis &nbsp; &nbsp; Pieris ad tragicum nostra vacabit opus. Aut Ducis Auriaci victricia fortiter arma &nbsp; &nbsp; Concinet, & Gallae praemia perfidiae, Si modo Phoebei spirarit gratia Sixii: &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Is mihi Parnasus, is mihi Phoebus erit. Nec me deficiat merito gaudere favore. &nbsp; &nbsp; Hac ego me sola lege redire volo. [p. 429] </poem> ====AD JOANNEM ANTONIADEM GOESANUM.==== <poem> [???S]I citharam, Goesi, intactam, si plectra, fidesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ausim Latinas tangere, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pede non solito Huc vagus atque illuc ferri, velut enthea Maenas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Miraberis quid insolens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Impetus iste velit. At me, quaerentem morosas fallere noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et otium morosius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quis rapuit {{Versus|10}} Spiritus, ac dulci mentem vertigine circum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egere lusus Musici. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc mihi ruris amor Suasit opus, tenui solari pectine curas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lubricum ad Vechtae pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Excubias agimus. Scilicet hic studiis animum intendisse severis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quis possit, aut quis audeat? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me, simul alma Parens Memnonis uvidulo demulsit gramina rore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Aut ambulatiunculae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut volucrum moduli [p. 430] Exceptant lenes, dulcesque per arva susurri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rivus, & perlucidis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lubricus agger aquis. {{Versus|25}} Sic melius, quam si nimio percussus Iaccho &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vacillem, inertis otii &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodigus, ac teneris Insensus Musis. Ergo aut in gramine molli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reclinis, aut ad aggerem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic temere positus Nascentis nunc veris opes mecum ipse voluto; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum nauta non certum ad pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obstrepit indocili Carmine; nunc Suadae volvo monumenta Latinae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quantum reliquit posteris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Temporis invidia. Est prope desertis moles antiqua ruinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Olim alta turris, ardeis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc celebre hospitium: {{Versus|40}} Intonsae circum quercus, Jovis ardua silva, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ripas opacant lubricas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus apta domus. Huc matutinus, nullo comitante, solebam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad devium vulgo nemus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Saepe referre pedem. [p. 431] Dum vagor, & nostri discessus forte recordor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc sub manum m&#238; nascitur &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen: at in medio Rure (vides) natum, fors rure agrestius ipso; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Suis uti natalibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Debeat id pretii. Nam quid tu cultum exspectes tersumve po&#235;ma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui barbaram miles manum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horridus admoveat? {{Versus|55}} Non, si Spartani bellatrix Musa Marulli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sannasarique spiritus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidiam meruit, Idcirco facile est media inter tympana cuivis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Linenda cedro scribere. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos male deficimus; Et, dum barbarie in media versamur, Apollo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui militamus hactenus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbariem redolet. At tu, care mihi, qui nil meditaris inepte, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Musasque sub censum vocas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid facis interea? Aut quidnam patriis mens est deducere chordis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod livor ipse comprobet? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque utinam fidibus [p. 432] {{Versus|70}} (Nam quid ni possis) velles clarere Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid Sixius, quid Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus uterque Deo? Quorum ego si dubitem vel soli nominis umbrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assurgere, stipes merus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Arguar, ac merito. Vivite felices, & tu, mea maxima cura, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Sixius & Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flos merus Aonidum. Quod si forte mei memores abducitis horas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Date terna Phoebo & Gratiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pocula: nos itidem Ter tribus Aonisin trino libabimus haustu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amara curarum ut procul &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrita ferre velint. </poem> ====AD PUELLAM AMATAM. ==== <poem> Q UOD si Daedaleo possem, mea vita, volatu &nbsp; &nbsp; Ire super terras, ire super maria, Corporis exutus vinclis, jam protinus arces &nbsp; &nbsp; Continuo cursu deferar Amstelias: {{Versus|5}} Ut te consulerem, quanam ratione modoque &nbsp; &nbsp; Par Marti valeam, par Veneri esse tuae. [p. 433] Nunc teneor vinclis, & belli lege severa &nbsp; &nbsp; Non licet hinc cupidos proripuisse pedes. At modo quanta in te suspiria suspiravi! &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot tremulo molles ore cadunt lacrimae! Hoc exercitium fallendi temporis unum est: &nbsp; &nbsp; Te meditor, tecum solus inopsque vagor. Tum, seu nocte dies migret, seu luce tenebrae, &nbsp; &nbsp; Augent dividias noxque diesque meas. {{Versus|15}} Heu ubi nunc dulces melliti luminis orbes, &nbsp; &nbsp; Qui mentem, qui me surripuere mihi? Basiaque ambrosiis toties inpressa labellis, &nbsp; &nbsp; Nunc data, nunc dulci non male rapta dolo? Quae circumtingens jucunda fraude Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque novos arcus verterat inque faces. Sed bene constabit ratio mihi temporis acti, &nbsp; &nbsp; Si latebras detur pectore habere tuo, Exiguas latebras, curas ubi spemque metumque, &nbsp; &nbsp; Atque omnem ponam mentis amaritiem. {{Versus|25}} Ominor. o facili firmet Deus omina nutu, &nbsp; &nbsp; Faustaque conjugio vincula nectat Hymen, Et me, si mereor, multos tibi servet in annos. &nbsp; &nbsp; Non male sic duri militis uxor eris. [p. 434] </poem> ====AD AURAM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A URA, quae molli strepitans susurro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis nostri per aprica ruris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite vocantem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sive te dicam Zephyritin, almi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filiam Veris, comitemque Florae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sive quo tandem te alio referri &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomine fas est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi calthas voveo rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos tibi annosi calices Lyaei; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec loci pono Genio tibique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cymbia lactis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, precor, dulci dominae per auras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defer; ut flamma male pertinace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urar, & saevus penitus medullas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Devoret ignis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utque suspirem patriae ad relictum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomen, ut noctes mediter diesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae meos tandem ratio furores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mitiget; utque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prata cum silvis & acuta saxa [p. 435] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil nisi nostram resonent Neaeram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta festivas cupidi po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddere voces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Inde m&#238; blandis, Zephyriti, pennis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc redux narra, quibus inmerentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sauciet curis Venus, & doloso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filius arcu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod procul duro tenear duello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miles; & qu&#238;s non precibus fatiget &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelites, nostro capiti inminentem au- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ferre ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut Jovi mecum Reduci & Saluti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ante dilectos faciat Penates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Si meos imo, velut ante, gestat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illud ah, ni te gravat, illud unum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Da meis, quaeso, precibusque votisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Rite vocantem. [p. 436] </poem> ====AD NEAERAM. ==== <poem> V IDISTIN&#146;, nigro cum cogitur a&#235;re nimbus, &nbsp; &nbsp; Moestam languidulis stare rosam foliis; Et vix deciduis inniti lilia thyrsis, &nbsp; &nbsp; Nec solitum pullis esse decus violis? {{Versus|5}} At simul ac nitido fulsit Pater aethere Titan, &nbsp; &nbsp; Jam rosa contractos explicuit calices, Et toto rident argentea lilia campo, &nbsp; &nbsp; Et novus argutas mulcet honor violas. Haec facies, haec est Lycidae moerentis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dum procul aspectu, cara Neaera, tuo Heu miser incultis agitat sub rupibus aevum; &nbsp; &nbsp; Et matutinas occupat Alcyonas Questibus insanis, atque aridulo singultu &nbsp; &nbsp; Exilii luget taedia lenta sui. {{Versus|15}} Quod si autem patrios tecum lustrare Penates, &nbsp; &nbsp; Et Reduci detur reddere vota Jovi, Has animi nubes gemini, tua lumina, Soles &nbsp; &nbsp; Discutient Phoebo promtius ac melius. Et dulces aequabo rosas & lilia honore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et fiam vernis floridior violis. [p. 437] </poem> ====AD ALPHENIOS FRATRES SUPER OBITU PARENTIS.==== <poem> E TSI annum, huc illuc fatis non mitibus actus, &nbsp; &nbsp; Jam careo vestri fructibus alloquii, Nobile par fratrum, menti tamen altius haerent &nbsp; &nbsp; Illa in me vestrae tot benefacta domus. {{Versus|5}} Atque utinam liceat molli nunc ludere plectro, &nbsp; &nbsp; Delicias doctis & facere auriculis! Aut potius sanctas ignorem barbarus artes, &nbsp; &nbsp; Et mea Lethaeus proluat ora latex! Non ego ad officium infelix fletusque rogales &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invitas largo protraherem imbre Deas. Non ego Parcarum facerem convicia fusis, &nbsp; &nbsp; Nec frustra surdis aggemerem arboribus, Reddite, crudeles, Alphenum reddite, Parcae: &nbsp; &nbsp; Et quae plura amens dat geminare dolor. {{Versus|15}} Nunc & flere juvat (quid enim nisi flere supersit?) &nbsp; &nbsp; Et mactare meis inferias lacrimis. Flete pii fratres, manes lugete paternos: &nbsp; &nbsp; Flete pii: fraeno non eget iste dolor. Occidit illa ingens priscae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ille vigil Consi Justitiaeque pater, [p. 438] A quo candorem poterat sibi sumere Candor, &nbsp; &nbsp; Quo minus & Probitas est proba, & ipsa Fides. Qui nec venales umquam venatus honores &nbsp; &nbsp; Virtutem pretium credidit esse sui. {{Versus|25}} Quo sibi praecipue placuerunt Consule Fasces, &nbsp; &nbsp; Unde novos fastus sumserat auctus Honor. Invidiam super&#251;m! crudelia sidera, cur non &nbsp; &nbsp; Tot bona majori clauserat orbe dies? Visa diu felix, & fatis usa benignis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Infelix tanto funere, Leida dole. Orba dole, lacerata genas, lacerata capillos. &nbsp; &nbsp; Ille tui cultus optimus auctor ubi est? Illius ad tumulum supplex ac moesta sedeto, &nbsp; &nbsp; Ut cineres magni Patris & ossa colas. {{Versus|35}} Qualem credibile est in Bruti funere Romam &nbsp; &nbsp; Amentem sectis exululasse genis; Et trabeas odisse suas, & crine revulso &nbsp; &nbsp; Libertati etiam justa parasse suae. Te meminisse decet, quae plurima saepe peregit &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Utiliterque aris, utiliterque focis. Sive novo patrias sanciret pondere leges, &nbsp; &nbsp; Et senium priscis elueret tabulis: Seu quocumque modo, solers cautusque futuri, &nbsp; &nbsp; Multa tibi pareret commoda, nulla sibi. [p. 439] {{Versus|45}} Certe nulla sibi. nam te dum pallet in una, &nbsp; &nbsp; Creditur invisum sic celerasse diem. Nec tantum senium, quantum nocuere labores. &nbsp; &nbsp; O Virtus ipsi perniciosa tibi! Scilicet haec pensant vigilatas praemia noctes. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ante annos crudo funere nempe jacet. Si tamen & sanctos tangunt mortalia manes, &nbsp; &nbsp; O anima, o nemoris sede recepta pii, Te lacrimis pia Leida suis planctuque secuta &nbsp; &nbsp; Luget, & est ipsi jam sibi visa mori. {{Versus|55}} Ecce super functum, vultus laniata decoros, &nbsp; &nbsp; Pectora ferali tundit aperta manu. Nec pudor est humeris laceram discindere vestem, &nbsp; &nbsp; Et suprema tuis oscula ferre genis, Virgineaque manu natitantes claudere ocellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Atque animam extremis colligere halitibus. Un&#224; cana Fides gemina comitata sorore &nbsp; &nbsp; Ah nimium veras solvitur in lacrimas. At Themis ingenti (neque enim Dea fortior ulla est) &nbsp; &nbsp; Corde premens gemitus: Tamne ego mollis ? ait. {{Versus|65}} Parcius o seris caelum lassate querelis, &nbsp; &nbsp; Tristiaque infracta discite mente pati. Depositum Div&#251;m tam grande potentia vestris &nbsp; &nbsp; Invidit terris, asseruitque sibi. [p. 440] Ille ingens animus, sordes super altior omnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dignus erat scena nobiliore frui. Illic pro vobis, caelo acceptissimus omni, &nbsp; &nbsp; Irato excutiet fulmina saepe Jovi. Quaeque viri pietas, patriam tutatus ab alto &nbsp; &nbsp; Vertet in hostiles omina amara plagas. {{Versus|75}} At tu, Leida parens, magno viduata patrono, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Ut fas est) sanctam grata tuere domum. Haec tibi commendo defuncti pignora, natos. &nbsp; &nbsp; Sic quoque non parva parte superstes erit. Hos ego magnarum fingam ad commercia rerum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et patrio vigilent more jubebo tibi. Addam artes, variasque vias ususque regendi, &nbsp; &nbsp; Eloquiique dabo, quas imitentur, opes. Nec dubitare potes. mea nunc ad limina uterque &nbsp; &nbsp; Percussus pulcro laudis amore sedet. {{Versus|85}} Post Latii exhaustos fontes, post Helladis artes, &nbsp; &nbsp; Ex adytis laurus restat habenda meis. Vos quoque, spes Patriae, magnorum cura Deorum, &nbsp; &nbsp; Inclita fraterni biga sodalitii, Consiliis instate piis, urgete labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Et summam coeptis addite rite manum. Cernitis, ut plaudat crescenti patria famae? &nbsp; &nbsp; Quo studio vestros gestiat ad titulos? [p. 441] Haec ego non fallax cecini praeludia vates. &nbsp; &nbsp; Eventum sortes credite habere meas. {{Versus|95}} Dixerat: & turres mirata est Leida moveri, &nbsp; &nbsp; Et firmasse sacram fulgura trina fidem. </poem> ====IN TERTIAM VICTORIAM NAVALEM ANNI MDCLXXII.==== <poem> S ACRA parat vates. Date verba faventia sacris, &nbsp; &nbsp; Quisquis ades: felix flagitat illa dies. Sumite de puro lucentem fonte liquorem, &nbsp; &nbsp; Et manibus castas fingite rite comas. {{Versus|5}} Juratae cecidere manus, fugere tremenda &nbsp; &nbsp; Agmina, & in nostrum qui co&#239;ere caput. Albionum furias, Martis molimina Galli, &nbsp; &nbsp; Fregimus. o forti parte triumphe manu! Surge, anime; audendum est. Patrium lustrabimus aequor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hic ubi non una marmora caede rubent. Texaliae portus juxta Pettenaque late &nbsp; &nbsp; Litora jam nostras hostis habebat aquas. Spe quoque tellurem praeceperat. Aequore toto &nbsp; &nbsp; Fulgor, & armorum luce tremebat aqua. {{Versus|15}} Et poterat Batavi Nereus tutela profundi &nbsp; &nbsp; Hostiles patrio litore ferre rates? [p. 442] At non hoc poterat magni mens alta Ruteri, &nbsp; &nbsp; Nec Tromp&#238; fortes ad fera bella manus. Dumque parant pugnam, fundo eluctatus ab imo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Disjecit virides Ennosigaeus aquas. Illum tranquillo Delphines gurgite glauci &nbsp; &nbsp; Vectum inter Batavos destituere Duces. Mox ait: o pressi spes optatissima Belgii, &nbsp; &nbsp; O decus, & titulis major uterque tuis, {{Versus|25}} Vincite, sublimes animae: jam providus aether &nbsp; &nbsp; {{Versus|Cernitis, en ?) Belgis militat ipse suis. Nec vos, quod classis numerosa turgeat alno, &nbsp; &nbsp; Terreat. irato solverat illa Deo. Fundite juratas acies: vos causa tuetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aequior, & causa pro meliore Deus. Dixerat. at toto geminata tonitrua ponto &nbsp; &nbsp; Multiplicem incutiunt hostibus usque metum. Quo tua nunc virtus, Mars Gallice? quo tuus ille &nbsp; &nbsp; Spiritus? in ventos tecum abiere leves. {{Versus|35}} Ecce fugis, multoque moves tua carbasa nisu, &nbsp; &nbsp; Ne posses nostros praeda decere Duces. Sed sapis, & Veneri securus praelia narras. &nbsp; &nbsp; Hoc virtutis erat: hic tua dextra facit. Interea Batavas volucris Victoria puppes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insidet. Hostiles nunc procul este minae. [p. 443] Ut fugit, & noto taurus discedit ab agro, &nbsp; &nbsp; Rivalem taurus non bene passus herum, Ut fugit, & sola moerens in valle vagatur, &nbsp; &nbsp; Nec potis est fortis dememinisse suae: {{Versus|45}} Sic illi fugere rates sine lege Batavas, &nbsp; &nbsp; Velaque tum velis addidit ipse timor. At vos, qu&#238;s fato patriis occumbere in armis &nbsp; &nbsp; Contigit, & caelum Martis adire rotis, Heroum salvete genus! salvete recepti &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aethere, nec nostras despicite inde preces. Illustres animae, vobis pia patria grates &nbsp; &nbsp; Nunc agit, & moestas plorat ad inferias. Vobis perpetuo florentia lilia honore &nbsp; &nbsp; Spargit, & aeternas ante sepulcra rosas, {{Versus|55}} Quas inmortali Charites sparsere liquore, &nbsp; &nbsp; Nectaris & succis inbuit almus Honor. Vos procul invictus venientes numine laeto &nbsp; &nbsp; Excipit Alcides, sideribusque locat; Atque ait: Ite viri, felices ite laborum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Haec data sunt vestrae praemia militiae. Me quoque per magnos compar fortuna tumultus &nbsp; &nbsp; Lustratum Oetaea misit ad astra pyra. Hinc olim Batavis sidus spectabile nautis &nbsp; &nbsp; Non exspectatam saepe feretis opem. [p. 444] {{Versus|65}} Felices obitus! felicia vulnera! tali, &nbsp; &nbsp; Alcide, tali des mihi lege mori. </poem> ====AD JOANNEM HUDDE, REIP. AMSTELAEDAMENSIS CONSULEM. ==== <poem> Q UO propius Jani video accelerare Calendas, &nbsp; &nbsp; Et claudi gyro simpliciore diem, Hoc magis adnitor grates, ter maxime Consul, &nbsp; &nbsp; Solvere pro meritis muneribusque tibi. {{Versus|5}} Quid tamen adnitar? Tua me clementia tantum &nbsp; &nbsp; Extulit, & larga dextra beavit ope, Ut prope condignos meditantem reddere honores &nbsp; &nbsp; Excaecet radiis gratia vestra suis. Quare cum pudeat, quae me debere fatebor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Languentis culpa deterere ingenii, Fas mihi sit nullo phalerati murmure voti &nbsp; &nbsp; Hunc animum, hanc animam rite dicare tibi. Fas mihi sit taciti subter penetralia cordis &nbsp; &nbsp; Fortunae auctorem demeruisse meae. [p. 445] </poem> ====SERMO AD ADRIANUM KIEBOMIUM. ==== <poem> D UM me tristis hiems Borea spirante camino Affigit, veteres visentem mente sodales, Kiebomi, tecum longas sermonibus horas Fallere jam videor, jam longas condere noctes. {{Versus|5}} Quidni? cum motus animorum interprete dextra Non minus id praestent, quam si praesentior illis Vel coram videas, coramque loquaris, amicos. Verum ubi nescio qua blandus dulcedine torpor Invasit languentem animum, mox mille sequuntur {{Versus|10}} Taedia, quae solam jubeant sordescere vitam Semotam a curis hominum, quaeque urbis amorem Sensibus incutiant: donec ratione magistra, Me revoco, & rerum veras discernere causas Incipio. Populo in magno si forte dedissent {{Versus|15}} Vivere Fata tibi, num posses ferre curuli In sella Strumam? censum strepitumque Mathonis Aequis adspiceres oculis? laudare libellum, Qui malus est, posses, si vel conviva voceris? Cum Bavius Phoebum solio deturbet avito, {{Versus|20}} Cum Libo venales jubeat prostare Camoenas, Non caelum terrae misceres? at nihil horum, [p. 446] Quae tibi tranquillam turbarent singula mentem, Illic invenies, ubi tu nunc, urbis omisso Et fumo & strepitu vigiles sopire tumultus {{Versus|25}} Mentis & abstrusum poteris disquirere verum. Nunc animum firma, qui casus sortis utrosque Invictus ferat, & terrorem Acherontis avari Subjiciat pedibus, seque ad meliora reservet. Hae tibi sint artes, curis adsuescere belli, {{Versus|30}} Asperaque exilia & duros tolerare labores Gaudentem instabili semper lare; qualia tecta In plaustris Scythici circumvexere coloni. Quo tibi divitias? quo longum examen honorum? Vivere cum possis modico contentus, & inter {{Versus|35}} Aequales tenui mensam condire salino. Rides, Kiebomi, cum me haec sapientia verba Audis fundentem? Quid, si me forte videres Inter Socraticos porrecta fronte libellos Ante focum laeti nubes haurire Tabaci? {{Versus|40}} Quod si scire velis, quae tanto digna po&#235;ta Sit domus, (aut potius quantilla domuncula) dicam. Exiguus paries binis in fronte senestris Admittit solem, totamque illuminat aulam: At latus oppositum dat bina cubilia, quorum {{Versus|45}} Non pudeat veteres Curios durosve Catones. [p. 447] Tum lectus, cujus numquam ullos viscera cycnos Texerunt, tegetem fulcit, nec stragula novit. Praeterea in tabula stantes duo tresve libellos, Armaque de rigido videas pendentia clavo. {{Versus|50}} Non aliter quam si veteres delatus ad Argos Grajorum adspiceres ingentia stare tropaea. Haec domus illa mea est, quam vel Jovis ira, vel ignis, Vel poterit ferrum, vel edax abolere vetustas: Quandoquidem nihil est ex omni parte beatum. {{Versus|55}} Et tamen exiguas intravit Baucidis aedes Jupiter, ac tenui potuit gaudere paratu. Me quoque, quem tugur&#238; spatium capit haud ita magnum, Me quoque Romanus nonnumquam invisit Apollo. Is vitae me cursus habet. cum ad me redit ordo, {{Versus|60}} Excubiis praesum armatus. si quid datur otii, Aut scribo, aut tacitus priscorum scripta revolvo, Excerpens semper memori quod pectore condam. Aut si forte juvat molli finire Lyaeo Militiae varias curas vitaeque labores, {{Versus|65}} Non desunt qu&#238;scum lubeat comburere noctem. Haec tibi, Kiebomi, Venusina scripta Camoena Dictabam ante focum, fors multo plura daturus, Ni moneat puer, & caenam frigescere clamet. Quod si te multa densata negotia mole [p. 448] {{Versus|70}} Inpediunt, tenuem ne possis visere amicum; At certe noli committere, ne mihi charta Desit, ubi fidum ex animo testeris amorem, Si mereor, vivamque tuo sic semper in aere. </poem> ====IN PACEM ANGLO-BATAVAM ANNI MDCLXXIV. AD JOANNEM SIXIUM. ==== <poem> T ANDEM cruentis functa laboribus Bellona fessum deseruit mare: &nbsp; &nbsp; Anglosque pugnacesque Belgas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis superum secundis, {{Versus|5}} Pax alma junctis visit oloribus. Tandem furori fausta dedit modum &nbsp; &nbsp; Fortuna nostro, barbarasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fata vetant meliora caedes. Nunc est canendum, nunc mihi barbitos {{Versus|10}} Et Musa cordi: nunc merito juvat &nbsp; &nbsp; Heroas & devota morti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectora concelebrare plectro, [p. 449] Per quos Batavo sanguine turbidum Residit aequor, languidaque imper&#238; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Erecta majestas, & omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detonuit rabies duelli. Tu junge nostris, junge, precor, tuas, Sixi, camoenas: fortius ibimus &nbsp; &nbsp; Praebente te vires modosque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et genium melioris aurae. Dicam beatae Pacis & otii Fructus, ut agros Copia lugubres &nbsp; &nbsp; Soletur alma, dividatque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munificum generosa cornu. {{Versus|25}} Dicam efficaces Auriaci manus, Ut Marte Gallos proterat integro &nbsp; &nbsp; Timendus armis, Sequanaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditetur ipsi. Cui restitutis libera clavibus {{Versus|30}} Debebit olim Antonia, quod fero &nbsp; &nbsp; Vastata Gallorum tumultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rura colant domini priores. Quem Narda, foedo pressa jugo, sibi Mox imminentem sensit, & unicum &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Agnoscit auctorem salutis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem positis, veneratur armis [p. 450] Et Bonna, & omnis Julia, libero Gavisa Rheno. Te, patriae Pater, &nbsp; &nbsp; Te, militaris disciplinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insequimur generose vindex; Seu fastuosae viscera Galliae Scrutere ferro, seu magis urbibus &nbsp; &nbsp; Cavens Sicambrorum, Penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Restituas veteres & aras. {{Versus|45}} Sed quo canendi me rapit inprobus Ardor furentem? Desine fortium &nbsp; &nbsp; Laudes virorum inbelliore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musa procax, tenuare plectro. Haec Goesianum perficiat melos, {{Versus|50}} Haec scribat alti Francius ingen&#238; &nbsp; &nbsp; Felicius; quique unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sixius exsuperat po&#235;tas Cantu, Latinam seu quatiat chelyn, Et invidendum carmen Apollini &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Fundat togato, litium expers; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu patrium pluat ore nectar. Illi remoto postus in angulo, Castrensia inter munia, musicos &nbsp; &nbsp; Sacrare foetus, & calentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sustineo monumenta venae. [p. 451] </poem> ====Puellae absentis desiderio angitur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; H ERSE, delicium tui po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verno floridius nitens ligustro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo te vivere quo sub axe credam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum amplexu miser abstrahor beato, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec collum licet ebriosve ocellos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec pares minio genas Ibero, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec supercilii nigrantis arcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec certantia purpurae labella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me, languidulo ore suaviari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Isti Dii mala multa dent Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui primus radium dedit, viasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In multas secuit malignus orbem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si terra fuit secanda, cur non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussi sunt comites puellularum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ire una juvenes, nec amoveri? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed hi me levius movent dolores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unus mollibus haeret in medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pectus coquit intimasque fibras: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne te oblivia, neu viae labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mutata jubeant tepere flamma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Meamque eripiant mihi puellam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si (ut ominor) haud moveris istis, [p. 452] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nostri memores ubique curas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum pectore ducis integello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quid me laetius, o Dii Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid venustius est beatiusve? </poem> ====Absentiam ejusdem deplorat. ==== <poem> A EQUORE dum medio tumidis delabimur undis, &nbsp; &nbsp; Multaque turbato murmurat aura mari, Ah quam crebra vagam pungunt suspiria mentem! &nbsp; &nbsp; Ah quantum molli pectore saevit amor! {{Versus|5}} Nimirum patriis Herse mea desidet oris, &nbsp; &nbsp; Illa oculis Herse carior una meis: Me pelago in medio jactat Thetis; hinc mea venti &nbsp; &nbsp; Vota ferunt. utinam hinc & mea vela ferant! Illa quidem, fateor, discessus conscia nostri &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Liquit in amplexu paene animam aegra meo; Et multis nitidos lacrimis turpavit ocellos, &nbsp; &nbsp; Et lacrimas multis miscuit in precibus. Sed qu&#238; divisum lacrimis soletur amorem? &nbsp; &nbsp; Imus, & haec nullo pondere vota cadunt. {{Versus|15}} Crudeles Divi, sic me moerere jubetis, &nbsp; &nbsp; Atque omnes animo eradere laetitias? Ergo nec dabitur jucundum invadere collum, &nbsp; &nbsp; Nec dulces oculos lene tuentis herae? [p. 453] Nec suspirantem molli lenire susurro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animam in densis linquere basiolis? Sed pro blanditiis, quas m&#238; Cytherea parabat, &nbsp; &nbsp; Mirabor rauci turpia monstra maris. Ventorumque minas pelagique inamabile murmur &nbsp; &nbsp; Invitis cogar combibere auriculis. {{Versus|25}} At tamen haec levius percellunt omnia mentem, &nbsp; &nbsp; Nec spes inserior, quam metus, esse potest. Ibimus, & quaevis forti mala corde feremus. &nbsp; &nbsp; Ibimus. audentes Fors juvat ipsa viros. Litore jam video Martem furere undique Franco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Jam cadere in nostras signa inhonora manus: Et, quas ira Deum patrias invexit in urbes, &nbsp; &nbsp; Extingui flammas sanguine, Galle, tuo. Jam Bodegraveis cumulata strage ruinis, &nbsp; &nbsp; Laetior accedet post fera fata dies. {{Versus|35}} Quis dubitet? Deus, ecce, Deus miseratus ab alto &nbsp; &nbsp; Vindictae fortes commodat ipse manus. Quod si fausta meos comitantur sidera cursus, &nbsp; &nbsp; Nec meus haec surda negligit aure Deus, Tunc vero sufferte viri, properate laborem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Candidaque ad portus vertite vela suos. Vertite; vela dabit residens in puppe Cupido; &nbsp; &nbsp; Ipse gubernator, ipse magister erit. [p. 454] Et Venus orta mari placidum mare reddet amanti, &nbsp; &nbsp; Et pandet plenos aura secunda sinus. {{Versus|45}} Tu quoqu&#233;, jam toti dudum notissime ponto, &nbsp; &nbsp; Jupiter, huc aquilae dirige tela tuae. Sic te nec nigro luctantes a&#235;re venti, &nbsp; &nbsp; Nec pelagi rabies, nec fera jactet hiems. Et mihi sit, posito longarum errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} In gremio dominae delituisse meae. In freto Anglicano, in navi bellica, cui nomen Jupiter. </poem> ====Navigantium audaciam detestatur. ==== <poem> Q UIS fuit, o superi, patriis qui primus ab oris &nbsp; &nbsp; Sustinuit vastum findere puppe salum, Et vetitas tentare vias, solemque repostum, &nbsp; &nbsp; Atque aliam victo terram aperire mari? {{Versus|5}} Illum crediderim triplici praecordia ferro &nbsp; &nbsp; Duratum nullos esse putasse Deos. Justa precor. quicumque fuit, quocumque sub axe &nbsp; &nbsp; Aspexit lucis tempora prima novae, Sub terris sceleris aeternum praemia tanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sentiat, & durus degravet ossa lapis. Aut Ixionium infelix damnetur ad orbem, &nbsp; &nbsp; Visceribusque atras pascat inultus aves. [p. 455] Aut illi tradant defessae Belides urnas, &nbsp; &nbsp; Ne jam virgineus sit sine fine labor. {{Versus|15}} Aut captet medio fugientes flumine lymphas, &nbsp; &nbsp; Et miseram fallax deserat unda sitim. Aut male Sisyphii sudet sub pondere saxi, &nbsp; &nbsp; Et saepe elusum saepe volutet onus. Nequidquam, pelago terras cum scinderet olim &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jupiter, hunc voluit gentibus esse modum; Si tamen (ah generis demens audacia nostri!) &nbsp; &nbsp; Transiliunt avidae marmora vasta rates. Tum primum Nereus iratis saeviit undis, &nbsp; &nbsp; Intacto postquam semita facta mari est. {{Versus|25}} Tum furor armavit ventos, tum caeca sub ipso &nbsp; &nbsp; Gurgite natales saxa habuere suos. Fugistis merito sceleratas, Numina, terras. &nbsp; &nbsp; Turpabat nostros non leve crimen avos. Felices olim, caelo quicumque recenti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum rudis, & nondum ferreus orbis erat, Ante suos paucis laeti vixere Penates, &nbsp; &nbsp; Inque una tuti consenuere casa. Ipsa bonas tellus fruges inarata ferebat: &nbsp; &nbsp; Praestabat mollem cespitis herba torum. {{Versus|35}} Ipsae mella dabant injussae roscida quercus, &nbsp; &nbsp; Aeternumque suas vitis habebat opes. [p. 456] Ver erat inmortale, unoque intenta tenore &nbsp; &nbsp; Mutabat nullas anxia terra vices. Has tum divitias primi mortalibus aevi &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Jupiter, hos cultus duxerat esse satis. Illi saepe Jovem festis solenniter hymnis &nbsp; &nbsp; Ante sacrum laeti concinuere nemus. Ergo, nec inmerito, Divos habuere faventes, &nbsp; &nbsp; Successusque sibi promeruere bonos. {{Versus|45}} Nunc ditescendi miseros furiosa libido &nbsp; &nbsp; Per terras ultro, per maria alta rapit. Nunc fas atque nefas passim discrimine nullo &nbsp; &nbsp; Irritant avidas ad scelus omne manus. Hinc pestes, iraeque Deum, lacrimosaque bella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Certior & dirae mortis aperta via. Dii facite, ut censu nos ne numeremur in isto, &nbsp; &nbsp; Utilitas omnes qu&#238;s facit una Deos. Me mea paupertas vitaeque innoxius ordo &nbsp; &nbsp; Ducat, inoffensum suscipiatque senem. {{Versus|55}} Aut si fata negent, cursumque hic sistere detur, &nbsp; &nbsp; Quo me honor & magni Principis arma vocant, At saltem patrias manes referantur ad urbes, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina ne tegar exul humo. Atque aliquis viso suspirans funere dicat: {{Versus|60}},, Infelix, primo vere, po&#235;ta, jaces. [p. 457] ,, Nec tamen idcirco jacturam flemus ademti &nbsp; &nbsp;,, Luminis, aut parvo quod stetit orbe dies. ,, Sat vixit, quisquis patriae sat vixit honeste, &nbsp; &nbsp;,, Cui morum testes vita habet acta Deos. {{Versus|65}},, Te tua simplicitas, te fallere nescia virtus, &nbsp; &nbsp;,, Et tua longinquum fama tuetur iter. </poem> ====MANIBUS COMMILITONUM IN INSULA MATANINA CAESORUM.==== <poem> Q UISQUIS ad occiduos convertis lintea tractus, &nbsp; &nbsp; Qua medio felix stat Matanina mari, Tristes reliquias Martis venerare Batavi, &nbsp; &nbsp; Tot bellatorum busta cruenta vir&#251;m. {{Versus|5}} Quem sibi quisque locum pugnando ceperat olim, &nbsp; &nbsp; Hunc ipsum pulcra nunc quoque morte premit. Pugnaces animae, si vos mortalia tangunt, &nbsp; &nbsp; Si vetus ille piis Manibus haeret amor; Accipite haec lamenta, necis solatia vestrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Accipite haec mistis munera cum lacrimis, Quae mihi barbaricas miranti ad litora turmas &nbsp; &nbsp; Obtulit incultis ardua silva jugis. Vobiscum nostri lugent pia signa doloris, &nbsp; &nbsp; Supremum pro me dicere visa Vale. [p. 458] {{Versus|15}} Salvete aeternum, socii, aeternumque valete, &nbsp; &nbsp; Sitque peregrino terra levis cineri. </poem> ====Peregrinationis suae incommoda detestatur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NVISA tellus, tuque perfidum mare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot barbare fallax modis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergone numquam candido vectus noto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portus adibo patrios? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Semperne vestra conspicans cacumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Errabo non fausto pede? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed est manendum (stare sol videbitur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lucesque tardius vehi) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Citroque & ultro (sic jubet rerum potens) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pelago vagandum proximo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; September usque dum caput pomis grave &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecundus arvis extulit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu! procellas & maligna sidera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foetasque tempestatibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Hiemes, & atrum nocte dira turbinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Toto pavemus aequore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Instatque caelo (ah mentiantur omina!) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horrenda strages puppibus: [p. 459] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nec dolosi classis umquam Ulixei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ferociorem senserit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec divagantis omnis Aeneae labor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libycis tremebat syrtibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec vorticosi pacat iram gurgitis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc annuo piaculo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Neptunus ipse gestit, & furentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immane phocis gaudium &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parat, quietam si reprenderit ratem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sorbendam hiatu turbido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At o Deorum si quis in caelo mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miserescis, & pias preces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec aure dura nec superba despicis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defende tam turpi a nece &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hunc spiritum, atque lucis optatae jubar &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Extingui in undis ne sinas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quod si cadendum est in juventae limine, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Negantque fata longius &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spatium morandi; Mataninae in litore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Honestius reliqueram &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Animam furentes inter hostium globos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum licuit armato mori. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset forte victoris mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Superba factis dextera. [p. 460] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset, si sodalium manus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dilecta funeri meo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Suprema ferret justa, nec voracibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Objiceret escam piscibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec si quis inter morte non sicca cadit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nil queratur inpius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Petatque manes umbra laeto pectore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quae laus virorum est fortium. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====AD JOVEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM coloratis reduces ab Indis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post tot exhaustos pelagi labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vertimus proram, tumido daturi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lintea ponto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jupiter (nam te duce tot repostas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vidimus gentes, tua nos imago, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puppe quae tutela sedet suprema &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duxit euntes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter ventos bone da faventes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Da pater ventos; facilemque cursum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nosque nec tristis vetet ire Nereus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedave caelo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Missa tempestas. satis o, procellae, [p. 461] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc & huc quassas agitastis alnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cum ferox in nos furiaret atrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aeolus aequor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic, simul dulcis patriae relictos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressero portus, tibi, Sospitator &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter, curvo feriam nitentem in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Litore taurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Addam & insigni memores camoena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gratias, si quid meditabor olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aure quod dignum fuerit Latina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Jove dextro. In navi, cui nomen &nbsp; &nbsp; Jupiter. </poem> ====AD CAROLUM RABENHAUPT, COPIARUM PEDESTRIUM LEGATUM, <i>ab expugnata Gravia Amstelaedamum reducem.</i> ==== <poem> Q UALITER exhaustis victor Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo: Qualis ab eversa rediit Carthagine magnus &nbsp; &nbsp; Scipio, devicta maximus invidia: {{Versus|5}} Talem, prostratis post mille pericula Gallis, &nbsp; &nbsp; Carole, te patriae victa remittit humus. [p. 462] Jamque adeo constat pressis sua gloria Belgis, &nbsp; &nbsp; Excussoque vigent libera colla jugo. Salve Heros, salve innumeris decorate tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carole, belligerae maxime alumne Deae! Quem rebus, quem militiae formare futurae &nbsp; &nbsp; Ipsa suo voluit Pallas ab ingenio: Intrepidoque animi junxit cum robore vires, &nbsp; &nbsp; Judiciumque sagax, ingenuamque fidem. {{Versus|15}} Addidit & mores tantis virtutibus aequos, &nbsp; &nbsp; Atque animum egregiis artibus excoluit. Ac fore praedixit, quem Belga ferocibus armis &nbsp; &nbsp; Et conjurata pressus ubique manu Auxilium trepidis sentiret denique rebus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tutelarem Marte favente Deum. Evenere. novos virtus Hollanda triumphos &nbsp; &nbsp; Vidit ab auspiciis crescere rite tuis. Ipse ego quae vidi referam, praesensque notavi, &nbsp; &nbsp; Pars ego militiae quantulacumque tuae. {{Versus|25}} Te testor, Groninga, tuoque in pulvere Martem &nbsp; &nbsp; Lustrantem admissis moenia clausa rotis. Westphalus hinc, illinc se Furstenbergius infert, &nbsp; &nbsp; Hinc Bavarus celeri conspiciendus equo: Et quoscumque amens in nos armarat Enyo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Dirum funerea nube adoperta caput. [p. 463] Instabant operi infausto pallorque timorque, &nbsp; &nbsp; Et curae, & luctus, & malesuada fames. Tot circum avulsae totis regionibus urbes, &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: {{Versus|35}} Isalaque, Rhenusque, catenatusque Visurgis, &nbsp; &nbsp; Mosaque captivas debilis inter aquas. Fortius angustis virtus Rabenhauptia rebus &nbsp; &nbsp; Emicat, & multa dura resistit ope. Assertamque urbem, pulsosque a moenibus hostes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vidimus, & celeri prodita castra fuga. Talis in Alciden pestis Lernaea dolebat &nbsp; &nbsp; Tot capitum atroces nil potuisse minas. Talis in Alpina Boreae violentia quercu &nbsp; &nbsp; Nil ultra frondes, quod populetur, habet. {{Versus|45}} Ecce, triumphales offert Covordia lauros, &nbsp; &nbsp; Collaque funesto subtrahit aegra jugo. Quam mille excubiae, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne fors posset inulta capi: Auspiciis tamen illa tuis ductuque secundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accessit titulis gloria sera tuis. Quid memorem, profugos ut Mars tuus acer in hostes &nbsp; &nbsp; Westphala praecipiti fuderit arma metu; Benthemiisque graves supponens arcibus ignes &nbsp; &nbsp; Fixerit in capto quanta tropaea solo? [p. 464] {{Versus|55}} Haec ego victuro ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; Ausus Apollineum accendere Marte nemus: Sed me tanta vetat gestarum gloria rerum, &nbsp; &nbsp; Altaque victrices Fama secuta rotas: Et tacito jubet obsequio cultuque sereni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nominis ad sacras pervigilare fores; Virtutisque tuae felicia signa secuto &nbsp; &nbsp; Spondet honoratis nomen ab exequiis. </poem> ====AD JOANNEM SIXIUM. ==== <poem> M USARUM Phoebique decus, cultissime Sixi, &nbsp; &nbsp; Sixi, Munychiae lucida gemma Deae; Si vacat, & nostri memores nunc exigis horas, &nbsp; &nbsp; Accipe non docta carmina scripta manu. {{Versus|5}} Me foecunda tenet placidi Brabantia caeli, &nbsp; &nbsp; Incertisque vagum sedibus error agit. Nam modo mutata statione revisimus urbes, &nbsp; &nbsp; Et modo sub nudo nos Jove campus habet. Non aliter Scythici quondam vixere coloni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Portantes patrio sacra laresque bove. At nunc magnificam vertor brevis hospes in urbem &nbsp; &nbsp; Altaque formosae moenia Macliniae. [p. 465] Unde & Lovanium & Bruxellae rura petenti &nbsp; &nbsp; Bis duo non longum millia pandit iter. {{Versus|15}} Nec spatio majore ingens Antverpia distat &nbsp; &nbsp; Ad Scaldis virides praetereuntis aquas. Salve Pieriis Urbs o gratissima Musis, &nbsp; &nbsp; Et Phoebi & Charitum deliciosus amor! O Paphiae tutela Deae, tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Salve iterum, ac fausto sis mihi visa die. Te quamvis mutis premerent oblivia fastis, &nbsp; &nbsp; Aetatisque foret nomen inane tuae: At numquam densa pateretur nocte sepultam &nbsp; &nbsp; Austriacis Caesar Carolus ortus avis: {{Versus|25}} Carolus ille, sui fulmen praenobile saecli, &nbsp; &nbsp; Quem tremuit posito Phoebus uterque genu. Nam licet & natale solum cunasque superbas &nbsp; &nbsp; Vindicet, ac merito, Martia Ganda sibi: Hic tamen est istas primum formatus ad artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qu&#238;s stetit imperio fulta potente domus. Hac puer hac olim laetus reptavit in herba, &nbsp; &nbsp; Hoc volucrem gyro flectere visus equum. Praelusitque suis jam tum puerile triumphis, &nbsp; &nbsp; Metatus parva ludicra castra manu. {{Versus|35}} Ecquis ad ingentis exultas nomen alumni, &nbsp; &nbsp; O Dea, & in titulos solveris ipsa tuos? [p. 466] Sume animos, gratare tibi. Tu Caesaris alti &nbsp; &nbsp; Et domus, & nutrix, & pia mater eras. Quid vetat & magnis teneras sociare Camoenas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Regibus, ac sertum nectere utrimque tibi? Julia, melliti juvenilis flamma Secundi, &nbsp; &nbsp; Julia, Romana pagina digna manu, Julia fama tua est: quam dum mirabitur aetas &nbsp; &nbsp; Postera, & attentis inbibet auriculis, {{Versus|45}} Ingenia ac mores formasque stupescet in una, &nbsp; &nbsp; Et Veneri Veneres praeferet usque tuas. At rerum sortisque vices! nunc pressa duello &nbsp; &nbsp; Vix adeo antiquum conspicis aegra decus. Ruris opes late ferro vastavit & igne &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gallus, & audaci moenia lustrat equo. Nec tutum est portas ultra procedere. Multus &nbsp; &nbsp; Excubat in triviis, promtus ad arma, latro. Subdola tota via est, & perfida. Rustica passim &nbsp; &nbsp; It manus, & caedem vix putat esse nefas. {{Versus|55}} Nec caedem putat esse nefas. Rura, inpia rura! &nbsp; &nbsp; Non haec antiqui gloria ruris erat. Felix, cui dubio licuit concurrere campo, &nbsp; &nbsp; Mars ubi bellaces cogit utrimque manus! Non ibi, si ponenda aliquo sit vulnere vita, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Detrectem titulum mortis habere meae. [p. 467] Hoc certe satius, quam vulgi a faece peremtum &nbsp; &nbsp; Turpiter in sentis computruisse locis. Sed Deus in melius forte omina tristia vertet, &nbsp; &nbsp; Plusque ego quam possim, consulet ille mihi. {{Versus|65}} Ille, precor, faciat, positis ut sospes ab armis &nbsp; &nbsp; In gremium, Sixi, reddar, amice, tuum; Et memorem fatique vices, bellique tumultus, &nbsp; &nbsp; Quaeque peregrinis sunt mihi visa locis: Qui mores hominum, quae sint delubra Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quis cultus Musis, quisve honor ingeniis. Interea celeri dum currunt tempora gyro, &nbsp; &nbsp; Fors&#146;[??] bona conatus provehet aura meos. Spes facit ut durem: spes me sustentat alitque: &nbsp; &nbsp; Nec, male si nunc est, & male semper erit. </poem> ====EPITHALAMIUM. I.==== <poem> &nbsp; &nbsp; E ST locus Idaliis in vallibus, unde jocosos Ad bellum geniale Venus producit Amores, Naturae ludentis opus, quem plurima circum Ambit & humentes myrtus super imminet herbas, {{Versus|5}} Et tremulum lauri nemus intonsaeque myricae Lene susurrantis Zephyri crispantur ab aura; [p. 468] At parte ex alia festivo murmure lambit Pallentes violas & purpureos hyacinthos Lympha fugax. non illa cavi de vertice tophi {{Versus|10}} Desilit, aut alios agnoscit devia fontes; </poem> ====II.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Sed merae lacrimae puellularum, &nbsp; &nbsp; Quas prima modo nocte bullientes &nbsp; &nbsp; Expressit pudor & suprema virtus, &nbsp; &nbsp; Exceptae levibus subinde conchis &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} In lymphas abeunt beatiores. &nbsp; &nbsp; Illas aureus assidens Cupido, &nbsp; &nbsp; Nocturni bonus arbiter duelli, Undique maternos colligit in latices. </poem> ====III.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Huc venit passerculorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vecta curru praepete &nbsp; &nbsp; Mater alma, mater alma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcium Cupidinum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Utque venit, utque vidit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pusiones lacteos, &nbsp; &nbsp; Mox requirit nuptiarum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitem atque praesidem. [p. 469] </poem> ====IV.==== <poem> Quem simul ut sensit platani sub tegmine lentum Maternas meditari artes (nam carmina nervis Aptabat, plectroque animum cantuque levabat) Sic insit Dea: sic formosum affatur alumnum: </poem> ====V.==== <poem> Prome novas, Hymenaee, faces, atque indue vestem Sepositam, auspiciisque tuis connubia firma Quae voveo. Juvenis multum mihi carus amatae Virginis exuviis & virginitate superba {{Versus|5}} Gaudeat. illi ego nunc thalamos taedasque jugales Laeta paro, & stabiles testantia fulmina taedas. I bone, quo felix juvenis clamorque faventum Te vocat: i, succende novam laetissime pinum. </poem> ====VI.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix audiit Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votumque gaudiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen protervus Hymen: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mox insilit Leporis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cursu volante bigas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Risum Jocumque mollem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Hi sunt equi Leporis) [p. 470] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos myrteo bacillo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Violasque per rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et languidum papaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agit tremente planta. </poem> ====VII.==== <poem> Non secus ac Pelopis flagrans advenit amore &nbsp; &nbsp; Vecta coronatis Hippodamia rotis: Atque illam dulces circum plausere columbae, &nbsp; &nbsp; Tinctae Gygaeo punica rostra mari. </poem> ====VIII.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque festivos moderatur axes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et colorato vagus huc & illuc &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Labitur campo, sonuit propinqua &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vallis & picti facies theatri: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O Hymen lenes Hymenaee rami &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sibilant, virides Hymenaee ripae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et procul dicax Hymenaee Hymen &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddidit Echo. </poem> ====IX.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Deus Deus suavis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frena laxat aurea, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perque picta rura calthis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incitat molles equos, [p. 471] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Munus ad suum citatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nuptialis arbiter, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spicet ut faces venustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pineamque lampada, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitesque conjugalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Auspicesque foederis. </poem> ====X.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Interea mixti juvenes teneraeque puellae Alternis cantare, alternis alma ciere Sidera furtivos hominum spectantia lusus: {{Versus|Ceu testis vigili narratur lumine lychnus Leandri dulces quondam vidisse furores) Inprimisque illum, medio quem solvit in igne Alma Venus, placida quem nunc sub nocte nitentem Currere Luciferum contra stupet inscia Phoebe, Hesperon, auratum qui ductat praevius agmen. Dulces, Hespere, pande fores, Rex Hespere, pande, Et picturato praetexens aethera limbo In choreas ter solve tuas, currumque Parentis Sectentur tremulo ludentes agmine flammae. &nbsp; &nbsp; Hespere Rex, dulces, Hespere, pande fores. [p. 472] </poem> ====XI.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam puella (viden, viden?) propinquae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raptanda e gremio necessitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah ah lacrimulis rudem pudorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Testatur tenerisque lubricisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An veris? mihi non liquet. vidento &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felix lectulus & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pernox lectulus, & lucerna felix. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae quam millia multa basiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot risus numerabit; & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot suspiria, quot leves cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gannitusque & anhelitus procaces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitasque atque neces reciprocantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot tot semina mutui favoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot flammas sine fine fulgurantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tot dulces tot amabiles levesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Curas deseret intimis medullis. </poem> ====XII.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cernin&#146;? Hesperus audiit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et caeli reserans fores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces labitur in choros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praes bonae Veneris, bono &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Salutaris amori. [p. 473] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque quam cupide novos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Molli lumine conjuges &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spectas, cornibus aureis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctiluca perambulans &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aetherem spatiosum! </poem> ====XIII.==== <poem> Quid tibi nunc animi dicam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Ah tenera, ah nullo tacta puella viro, Cum ferus ille tuos invitae invadet ocellos, &nbsp; &nbsp; Et Veneris blandas irruet in speculas? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Zonulamque zonulamque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diu ligatam zonulam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munus almae Virginensis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solvet inproba manu? Incipietque malus teneras celata puellas {{Versus|10}} Orgia, virgineosque lares timidique pudoris. Hospitium violare, & figere gestiet audax Interiore tropaea sinu? Latet anguis in herba Lubricus, & tumidas non raro assurgit in iras, Purpuream tollens niveo de vertice cristam, {{Versus|15}} Virginibus metuenda lues. Procul este puellae, Quas thalamos intra trepidae pia cura parentis Detinet, & casto custodit sedula lecto. [p. 474] Ille & virgineum quondam populatus honorem Saevit ovans immane: at membra per omnia sensim {{Versus|20}} Proserpit, lentumque trahit contagia virus. Signa tibi dicam: roseus vigor ora reliquit, Grandescunt oculorum orbes, & sub cute laxa Lumina hebent; non jam radiis ridentia puris, Sed qualis facies cantatae lurida Phoebes {{Versus|25}} Haemonium murmur nocturnaque carmina pallet; Livent labra, trahuntque leves fastidia caenae. At tumor informis medio de corpore late Prominet, & caecum distendit languida pondus Viscera. Dii tantum terris avertite monstrum! </poem> ====XIV.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu, venusta, noli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcem timere luctam: Mox ferus ille tuis succumbet victor in ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Milliesque milliesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mille mille basiis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ceu columbulae procantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eluet suum scelus. </poem> ====XV.==== <poem> I modo: nec sponsi votum corrumpe morando, Osculaque innuptis jam jam suprema puellis Divide: cras matri similis cras nupta redibis. [p. 475] </poem> ====XVI.==== <poem> At tu ferree, tu potes capillos, Ah illos nimis aureos capillos, Sic confundere, sic manu proterva Suggestum quatere & comae decorem? {{Versus|5}} Tune ferree lacteas papillas, Illas horridulas nimis papillas, Ah illas leviter sororiantes, Nec laxis nimis orbibus natantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tactu premes salace? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Digitisque ludibundis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per os genasque dulces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectusque mollicellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blandumque ventris aequor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si nominare fas est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sed quid moror Catones?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis ah beatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad Cypridis viretum? </poem> ====XVII.==== <poem> Sed sufflaminor: abstinete Musae: Jam pervenimus usque ad umbilicum. [p. 476] </poem> ====XVIII.==== <poem> Macte animis, invicte Heros. sic itur ad astra. Neu te ignava quies teneat similisque sopori. Arma move, & veteres dilecta in compare flammas Exonera. Tibi cessit amans, spolioque cruentae {{Versus|5}} Virginitatis ovas laeta dignissime myrto. Hoc virtutis erat. sic famam extendite factis, Dum Subigus Pater atque alacri Mater Prema vultu Dant lateri vires blandoque alimenta labori. Mox (ita fata velint) dulces, nova gaudia, nati {{Versus|10}} Ludent ante tuos, rerum inscia turba, Penates; Qui Patris ingenium referant Matrisque pudorem, Atque utriusque gerant confuso sanguine vultus. Ominor, & facili firmant fausta omina nutu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quorum perennis usus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Volumnus ac Volumna. </poem> ====AD PETRUM FRANCIUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C YCNI candidior po&#235;ta plumis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunctis dulcior o po&#235;ta cycnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Scis me sedibus huc & huc vagari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incertis, laris indigum quieti, [p. 477] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec larem tamen esse nec quietem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usquam, quae excipiat meos labores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, per Genium tuum atque dextram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per communia sacra, perque Musas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fac ut tutius aptiusque vivam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} (Nam potes) lare proprio meoque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te praedia posco, non superbam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae luxuriem decusque villae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Regum atria, non domos potentum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum, cum venia tua, tuum illud &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sacrum pectus Apollini & Dionae. </poem> ====DE EODEM. ==== <poem> A TRIA, quae toties FrancI dicentis Apollo &nbsp; &nbsp; Personat, & Latia sacra facit cithara; Ecquid, cum Clario pendemus ab ore frequentes, &nbsp; &nbsp; Pendent & sacri pulpita Gymnasii? {{Versus|5}} An docili mage sorte ipsas jam reddere voces &nbsp; &nbsp; Norunt, & Latios addidicere sonos? Mira fides rerum! pro te, carissime Franci, &nbsp; &nbsp; Si taceas, possint ligna vel ipsa loqui. [p. 478] </poem> ====AD SODALES, <i>cum ingens raucedo omnem urbem invasisset.</i>==== <poem> A T cur jamdudum rauci torpetis olores, &nbsp; &nbsp; Lentaque Pierium pectus adurit hiems? Omnes lippi oculis, mucosi naribus omnes, &nbsp; &nbsp; Inviti solitum destituistis opus. {{Versus|5}} Nec cordi lyra, nec cordi jam barbitos ulli est, &nbsp; &nbsp; Pendet & ingrato pariete muta chelys. Scilicet has laesus poenas inmisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Raucaque Poeonia guttura fraudat aqua. Quid mirum? merito percussos frigore vates, &nbsp; &nbsp; Frigidius quotquot Musica sacra colunt. Broukhusius valet, ecce, choro languente suorum, &nbsp; &nbsp; Et cum Broukhusio Francius, ecce, valet. Illos Aonio lymphatos pectore thyrso &nbsp; &nbsp; Praestitit immunes frigoris iste calor. [p. 479] </poem> ====ATHENAEO HAGIENSI S.==== <poem> Q UALIS Apelleos commendat fama colores, &nbsp; &nbsp; Mentoris aut doctas Parrhasiive manus: Talis vicino vernat tibi laurea luco, &nbsp; &nbsp; O Phoebi o Charitum nobilis, Haga, domus! {{Versus|5}} Cui Nereus circum irriguis mitissimus undis &nbsp; &nbsp; Plaudit, & Aonio cum grege nuda Venus; Et puer ille ferox, Veneris justissima cura, &nbsp; &nbsp; Miscens furtivis gaudia cum lacrimis. Hae tibi sint artes, positis quas maximus armis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invicta Princeps proteget ipse manu. Illius quanto, tanto tua gloria cursu &nbsp; &nbsp; Ibit ad Eoos, ibit ad Hesperios, Roma triumphatas dum moerens lugeat artes, &nbsp; &nbsp; O Phoebi, o Charitum nobilis, Haga, domus! </poem> ====VILLA HENRICI THOLINGII. ==== <poem> Q UAE nunc innocuis celebror domus hospita Musis, &nbsp; &nbsp; Auriaci nuper area Martis eram. Exemploque meo docui, sub Principe tanto &nbsp; &nbsp; Et villas magnis urbibus esse pares. [p. 480] </poem> ====HYPSIPYLES ORATIO AD IASONA DISCEDENTEM <i>ex Valer. Flacci Argon. lib.</i> 2.==== <poem> E RGO sedet nostros, ingrate, relinquere portus, &nbsp; &nbsp; Et tua crudeli credere vela Noto? Vela, Dei! vixdum iratis subducta procellis, &nbsp; &nbsp; Et quassum longo turbinis imbre latus? {{Versus|5}} Nec subit illius facies tristissima noctis, &nbsp; &nbsp; Inque novam Hippotadae fuscina sumta ratem? Cum te deprensum magno ferus aequore Nereus &nbsp; &nbsp; Per non tentatas noluit ire vias: Et stridens Boreas, & aquosus inhorruit Auster, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et quicumque sacras flamine verrit aquas; Cum pavor & luctus, & plurima mortis imago &nbsp; &nbsp; Jam jam forbendam terruit usque ratem. Haec timidae quondam (memini) jurare solebas, &nbsp; &nbsp; Et tecum toties sum mihi visa mori. {{Versus|15}} Tum te Lemniaca nimbosae Pleiades arce &nbsp; &nbsp; Non minus ingrata detinuere mora. At modo, cum primo rubuerunt astra sereno, &nbsp; &nbsp; Deseror. heu, caeli purior aura nocet. [p. 481] &nbsp; &nbsp; Si tamen adversae puppis tua litore Thraces {{Versus|20}} Staret, & inceptum vela vocaret iter, &nbsp; &nbsp; Sic fugeres? sic deserto, crudelis, amore Hypsipyle nullos diceret esse Deos? &nbsp; &nbsp; Nunc rerum sublimis amor, nunc gloria pectus, Nunc & Phryxaei velleris urit honos. &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Nunc ferus ad Scythici Phasis vocat ostia ponti, &nbsp; &nbsp; Regiaque Aeaetae, litoraque alta gelu. Quo fugis, Aesonide? longa est via, longa pericla. &nbsp; &nbsp; Obluctor votis hic minus acqua tuis. Nam mihi nescio quis rumor jam perculit aures, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qualis ab incenso fulgurat axe fragor; Esse viros illic, quorum flammata veneno &nbsp; &nbsp; Tela necem certam, vulnera lenta ferant. Quin & pervigili narrant servata draconi &nbsp; &nbsp; Vellera, custodis tuta furore sui. {{Versus|35}} Non illum placida deludat imagine Morpheus: &nbsp; &nbsp; Excubat, & nigrum sibilat ante nemus. Fertur & Aeaetae Stygiae sacrata Dianae &nbsp; &nbsp; Filia, Circaeis aemula carminibus. Illa vel e trepido Lunam deducere caelo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Creditur, & retro cogere Solis equos. Quam metuo, ne te rapiat mihi barbara pellex, &nbsp; &nbsp; Et memorem Hypsipyles non sinat esse tuae! [p. 482] Quam metuo, ne te cantu aut pollentibus herbis &nbsp; &nbsp; Mutatum nostro cogat abesse toro! {{Versus|45}} Sed quoniam tanti Nephelaei velleris aurum &nbsp; &nbsp; Ducitur, & patriis praeda ferenda tholis, I felix, quo te nulli tentata priorum &nbsp; &nbsp; Gloria, & invicti pectoris ardor agit. Tum quae parva fero magni argumenta favoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accipe: sic tecum sic quoque juncta vehar: Patris ubi currum servati & conscia sacra &nbsp; &nbsp; Haec mea solerti dextera pressit acu. Accipe & hunc ensem notumque insigne Thoantis, &nbsp; &nbsp; Aesonide, Aetnaei flammea dona Dei: {{Versus|55}} Ut tecum medio bellorum in pulvere, tecum &nbsp; &nbsp; Arma geram, & Minyas praelia in ipsa sequar. Illa meus quondam genitor sine crimine gessit, &nbsp; &nbsp; Digna tuis manibus, digna furore tuo. Illa precor referas Scythico respersa cruore; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sentiat Haemonias Colchidis ora manus. Neu te femineae capiant oblivia Lemni: &nbsp; &nbsp; Prima suos fessis praebuit illa sinus. Prima per immensi jactatis aequora ponti &nbsp; &nbsp; Obtulit hospitium, conjugiumque dedit. {{Versus|65}} Huc tu, post domitos Scythicae telluris alumnos, &nbsp; &nbsp; Flecte ratem, ac nostro litore vela lege. [p. 483] Per si qua est meritis fiducia, si quis amantis &nbsp; &nbsp; Hypsipyles memori pectore spirat amor. Tum mihi narrabis faciemque habitumque locorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Praeliaque, & longae longa pericla viae: Quantus & inplicito per mille volumina nexu &nbsp; &nbsp; Presserit obscaenam Martius anguis humum. Cuncta ego narrantis pendens mirabor ab ore, &nbsp; &nbsp; Ut stupet ad vestram nunc mea turba chelyn. {{Versus|75}} Proque tuo reditu toto grege mollior agna &nbsp; &nbsp; Inbuet accensos, me faciente, focos. Ipsa viam, qua tu magnam descendis ad urbem, &nbsp; &nbsp; Floribus, ac pictis vestibus ipsa tegam. Et mecum patri parvus protendet Iason &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Brachia: pars mecum sanguinis illa tui est. Lemniadesque meae, Grajis bene cognita taedis &nbsp; &nbsp; Corpora, in amplexus, oscula in arta ruent. Hanc agat o utinam caelo festinus ab alto &nbsp; &nbsp; Lucifer, & puro proferat ore diem! {{Versus|85}} Nec me desertam misera patiatur in acta &nbsp; &nbsp; Nunc spe, nunc dubio saepe timore mori. [p. 484] </poem> ====IN VINDEMIAM ANNI MDCLXXVI. AD BACCHUM. ==== <poem>J AM sinu pinguis sua dona pleno Fudit Autumnus; tenerique succum Palmitis pressans nova condit acer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musta colonus. {{Versus|5}} Jam fluunt largis pretiosa rivis Vina, jam laetum lacus haurit imbrem, Unde distendant operosa totas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dolia cellas. Largus apricos amicire colles, {{Versus|10}} Bacche, lascivis virides corymbis, Sume quos pubes tibi vovit omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rustica ludos. Te venenatum meditatus ictum Palmiti placet caper inquilino: {{Versus|15}} Tingit en cultros, verubusque stridunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exta colurnis.<!-- colurnus - gemaakt van hazelnotenhout --> Te vocat festis operatus aris Vinitor, multo petulans cachinno; Plaudit incomto tibi feriatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine pagus: [p. 485] Mollibus circum spatiosa gaudet Pinus oscillis: madidus recenti Rusticus musto tibi certat unctos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ire per utres: {{Versus|25}} Ridet argutae joca nuda turbae, & Simplices lusus, hyalo virentem Explicans peplum viridique honestus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crine Mosella. Ille te prono veneratur amne, {{Versus|30}} Laevis o Nyseu, sua ne Falernae Uva decedat, neque Formianae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus umbrae; Neve nascentes populet racemos Saeva tempestas, violensve gemmas {{Versus|35}} Verberet grando, nimiove Titan &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardeat aestu. Tu, Pater, magno moderare caelo Alteram in messem, meliore semper Sorte pubescat generosa largo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vinea foetu. [p. 486] </poem> ====AD PYRRHAM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 5. Miseros esse, qui illius amore teneantur. se ex eo, tamquam e naufragio, enatasse. <i>Quis multa gracilis te puer in rosa</i> &c.==== <poem> Q UIS puer in multa pavidam te candidus urget, &nbsp; &nbsp; Pyrrha, rosa, liquido sparsus odore caput? Compositus tecum grati sub fornicis antro? &nbsp; &nbsp; Cui flavam tarda solvis ab arte comam {{Versus|5}} Simplex munditiis? quoties heu perditus ille &nbsp; &nbsp; Discet mutatos tam cito flere Deos, Mutatamque fidem! quoties nigro aspera vento &nbsp; &nbsp; Aequora & insolitas ire stupebit aquas? Qui nunc te facili fruitur nunc credulus aurea, &nbsp; &nbsp; Teque sibi vacuam tempus in omne vovet, Militiae rudis, & fallacis nescius aurae. &nbsp; &nbsp; Ah miseri, qu&#238;s tu non bene nota nites! Diis maris hic paries tabula me dicet in ista &nbsp; &nbsp; Exuvias lenti ponere naufragii. [p. 487] </poem> ====DE GLYCERA. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 19. Se illius amore uri, <i>Mater saeva Cupidinum</i> &c.==== <poem> E T Semeles puer, & lasciva licentia vitae, &nbsp; &nbsp; Et Cytherea suis juncta Cupidinibus, Dudum sopitis animum nunc reddere flammis &nbsp; &nbsp; Me jubet, ac veteres quaerere delicias. {{Versus|5}} Urit me Glycerae nitor aureus, aureus ille, &nbsp; &nbsp; Et Pario longe marmore splendidior. Urit jucundi lascivia grata pudoris, &nbsp; &nbsp; Atque oculos hebetans laevis imago meos. In me tota ruens improviso agmine Cypris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deseruit Cyprum, deseruitque Paphon: Nec patitur rigidosque Scythas Parthosque feroces &nbsp; &nbsp; Dicere, & astutae spicula versa fugae. Hic mihi verbenas, hic aram e cespite vivo &nbsp; &nbsp; Ponite, & exstructo tura cremanda foco. {{Versus|15}} Nec desit pateris bimi spuma ignea Bacchi. &nbsp; &nbsp; Sic veniet nostris lenior illa sacris. [p. 488] </poem> ====AD LYDIAM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 25. Insultat ei, quod jam vetula, vicissim a juvenibus contemnatur. <i>Parcius junctas quatiunt fenestras</i> &c.==== <poem> A UDIVERE meos miserantia Numina questus. &nbsp; &nbsp; Vicimus, & votis dextera plausit avis. Vicimus. en istos jam nunc Cytherea tumores &nbsp; &nbsp; Contudit, ad nostras officiosa preces. {{Versus|5}} Non tua nocturnas suspirat saucia rixas, &nbsp; &nbsp; Non tua nocturnas janua blanditias: Limen amat tantum, tacito suffixa tigillo, &nbsp; &nbsp; Nec stridet raucis inproba cardinibus; Nec gaudet longa juvenem versare querela, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fulcit gemino limine molle latus. Nullas illa videt deserto poste corollas, &nbsp; &nbsp; Aut matutinas pon&#232; jacere faces. Jamne licet toto securos pectore somnos &nbsp; &nbsp; Ducere, & in multum continuare diem? {{Versus|15}} Qualis Epimenides Lethaeo tempora ramo &nbsp; &nbsp; Saucius exesis rupibus accubuit. [p. 489] At (memini) quondam fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Illud praecipue tempus amore teri: Quodque soporatae tenebris penderet amaris &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Somnus, & ingrato murmure sera quies. Seu strepitum citharae comtus tentaret adulter, &nbsp; &nbsp; Spargeret aut veteris limina flore meri: Sive miser longo testatus sidera fletu &nbsp; &nbsp; Damnaret lentae tempora saevitiae; {{Versus|25}} Et te fallaci suffultam colla lacerto &nbsp; &nbsp; Diceret alterius nunc in amore mori. Haec, & plura, inquam, fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Lydia; nunc fatis utere laeta tuis. Incubat alta quies foribus, noctisque silescit &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ambitus, & nullo pulsa cliente domus. Nullus erit, qui te, caelo labentibus astris, &nbsp; &nbsp; Intempestivos excitet ad numeros: Seque tuum dicat, dum tu sopita recumbis, &nbsp; &nbsp; Pervigilem surdas ante sedere fores. {{Versus|35}} Nec mirum, cum sis annosis obsita rugis, &nbsp; &nbsp; Dissimuletque tuas barbara mitra nives: Et prono molles inclinent pondere mammae, &nbsp; &nbsp; Nec lepor obtusis fulguret ex oculis. Haec sed poena tui pars est extrema doloris. &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sunt majora, quibus vix superesse velis. [p. 490] Ipsa Venus, primae fastus testata juventae, &nbsp; &nbsp; Impuro lacerum transiget igne jecur. Perque vias omnes moechos sectabere, perque &nbsp; &nbsp; Compita, & indomitae more fereris equae; {{Versus|45}} Cui furor atque acres stant circum viscera flammae. &nbsp; &nbsp; Nec tamen invenies qui satiare velit. Inque vicem fastus tunc experiere protervos, &nbsp; &nbsp; Lydia, & exclusam quid sit abire domum. Et saepe iratis vexabis morsibus ungues, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et senium & formae damna querere tuae: Quod virides hederas pubes lactissima gestet, &nbsp; &nbsp; Seque corymborum nexibus involuat: At myrtum arentem glaciali dedicet Euro, &nbsp; &nbsp; Ut semel adfectas contrahit aegra comas. </poem> ====AD ALBIUM TIBULLUM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 33. Ne doleat sibi rivalem juniorem a Glycera anteponi. <i>Albi ne doleas plus nimio memor</i> &c.==== <poem> A LBI, ne doleas ultra placitumque modumque &nbsp; &nbsp; Perfidiae Glyceres saevitiaeque memor. Neu tibi sit querulos Elegos deducere, quare &nbsp; &nbsp; Praeniteat laesa junior iste fide. [p. 491] {{Versus|5}} Cyrum ardet tenui praesignis fronte Lycoris; &nbsp; &nbsp; Asperior Cyrum detinuit Pholo&#235;. Sed prius ipsa lupum sectetur capra ferocem, &nbsp; &nbsp; Quam Pholo&#235; turpi peccet adulterio. Sic visum Veneri, quae sub juga ahenea formas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Impariles saevo mittit acerba joco. Ipsum me melior peteret cum flamma Venusque, &nbsp; &nbsp; Myrtala blanditis clauserat in pedicis Liberta, Hadriaca longe truculentior unda, &nbsp; &nbsp; Ut curvat Calabros irrequieta sinus. </poem> ====AD ASTERIEN. <i>Horat. lib.</i> 3. <i>Od.</i> 7. Consolatur eam, de viri sui absentia moestam, ac sollicitam. <i>Quid fles Asterie, quem tibi candidi</i> &c.==== <poem> Q UID fles, Asterie, primo quem vere Favonii &nbsp; &nbsp; Candidiore tibi numine restituent, Egregium Gygen, mox Thyna merce beatum &nbsp; &nbsp; Indelibata conspicuumque fide? {{Versus|5}} Quem Notus Ioniis postquam jactavit in undis &nbsp; &nbsp; Accepit placidis Oricos aequoribus. Post insana tamen flagrantis sidera Caprae &nbsp; &nbsp; Frigidus in vacuo secubat ille toro: [p. 492] Absentisque tuos misere suspirat ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Insomnis, multis non sine lacrimulis. Atqui mille modis tentavit Ionicus hospes &nbsp; &nbsp; Perdere tam sanctae jura pudicitiae; Sollicitum referens dominae sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Utque tuo pellex ardeat igne Chlo&#235;. {{Versus|15}} Historiasque monet fallax peccare docentes: &nbsp; &nbsp; Foemina ut obscaenis acta cupidinibus Heu facilem impulerit mentito crimine Praetum &nbsp; &nbsp; Perniciem ad gnati corripuisse gradum: Ut prope Tartareos Peleus lustrarit hiatus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnessam castus dum fugit Hippolyten. Haec ille, at frustra: nam voces integer audit, &nbsp; &nbsp; Integer, & scopulis surdior Icariis. At tibi plus justo placeat vicinus Enipeus, &nbsp; &nbsp; Captaque blanditiis decipiare, cave. {{Versus|25}} Quamvis non alius melius flexisse ferocem &nbsp; &nbsp; Quadrupedem in Martis gramine conspicitur; Etrusco citius nec quisquam denatat alveo, &nbsp; &nbsp; Reddidit ut lassos multa palaestra viros. Claude tuas prima potius sub nocte fenestras, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Deque domo noli despicere inque vias: Mollis ubi querulo modulatur tibia cantu &nbsp; &nbsp; Teque solet duram dicere, dura mane. [p. 493] </poem> ====DIALOGUS HORATII ET LYDIAE. Horat. lib. 3. Od. 9. <i>Donec gratus eram tibi</i> &c.==== <poem> HOR.&nbsp; D ONEC gratus eram, donec tibi, Lydia, carus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec juvenum potior quisquam in amore novo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambitiosa dabat formoso brachia collo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vincere Achaemenias sum mihi visus opes. LYD.&nbsp; Donec non alia caluisti, Flacce, puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sibi praelatam est Lydia passa Chlo&#235;n, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lydia foecundi tunc nominis, Ilia prae me &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viluit, Etrusco Tibride dignus amor. HOR.&nbsp; Me nunc Thressa Chlo&#235; regit, & sibi mancipat uni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam citharae, dulces quam decuere modi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro qua non metuam gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si longum fata superstes erit. LYD. &nbsp; Me parili torret Cala&#239;s face: mutuus illum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Est amor, & geminas condit in ossa faces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo bis patiar gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si semper fata superstes erit. HOR. &nbsp; Quid si prisca redit Venus extinctusque Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diductosque una compede cogit amor? [p. 494] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si flava excutitur mutata mente Chloilla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et rejecta meum Lydia limen amat? LYD. &nbsp; Quamquam sideribus formosior omnibus ille est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu levior sicco cortice, tu foliis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Improbe, & Hadriaco longe iracundior aestu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum dulce mihi vivere, dulce mori. </poem> ====In Historiam plantarum indigenarum A PETRO NYLANDIO <i>adornatam.</i>==== <poem> B ELGA, quid ignotas frutices felicis Eo&#239;, &nbsp; &nbsp; Germina quid siccae suspicis Arabiae? Dives opis Natura suae, nec muneris illic &nbsp; &nbsp; Largior, effoetos non tulit inde sinus. {{Versus|5}} Aspice quid patriis passim nascatur in oris, &nbsp; &nbsp; Quidque suo felix munere terra ferat. Haec quoque planities, & aquis obnoxia rura &nbsp; &nbsp; Nonnihil, indigenas quo tueantur, habent. Haec tua sedulitas, haec est tua, docte Nylandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Naturae Batavos quae vetat esse rudes. Vindice te, longum neglecta, Batavia mater &nbsp; &nbsp; Agnoscit dotes ipsa, legitque suas. [p. 495] </poem> ====REGNERO STAPELIO, AMICO INTIMO, <i>cum natali decimo nono initiaretur.</i>==== <poem> R EGNERE, mentis dimidium meae, Idemque nostri grande decus chori! &nbsp; &nbsp; Quem Musa componit vetustis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus, ingeniisque Grajis; {{Versus|5}} Quod jam merenti dem Genio sacrum, Qui dulce terris contulit hoc caput, &nbsp; &nbsp; Carique dignatur sodalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Visere laurigeros penates? En, ipse, vitta vinctus & insula, {{Versus|10}} Accedo flammas, dum generosior &nbsp; &nbsp; Stridebit injecto Falerno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ignis, & Arabios odores Depascet audax. Ter Genium sono Alto ciebo, ter genialibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cingemus aras, ecce, filis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terque mero faciam atque ture. Dein cum capillis fulserit aureis Daphnea laurus, Stapelium decus, [p. 496] &nbsp; &nbsp; Spumante Methymnea vitro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Vina dabis, facilique risu Duces tenebras; & lepido gregi Permistus, inter delicias, jocos, &nbsp; &nbsp; Salesque, & abruptos cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pieridas hilaremque Bacchum {{Versus|25}} Phoebumque patrem rite precabere. Qui si valenti nos agat impetu, &nbsp; &nbsp; Pertaesus exclamabis, Ite, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ite domum, saturi po&#235;tae! </poem> ====Largissimo & humanissimo hospiti REGNERO STAPELIO, laetitiae datori. ==== <poem> Q UI modo desidia torpebam lentus inerti, &nbsp; &nbsp; Ex epulis cogor esse po&#235;ta tuis. Optime Stapeli, nox ista & coena Deorum &nbsp; &nbsp; Non patitur residem delituisse chelyn. {{Versus|5}} Excitat ignavos Bacchus tuus, ecce, calores, &nbsp; &nbsp; Et duplici vatem numine fervor agit: Qui simul illius conspexerit ordinis unum, &nbsp; &nbsp; Quos dederant socios mensa merumque sibi, [p. 497] Occurret lepidae laetissima noctis imago, {{Versus|10}}&nbsp; &nbsp; Nec poterit coenae non memor esse tuae. O tenebras meminisse mihi jucunda voluptas! &nbsp; &nbsp; Candidior niveo nox erat ista die. Sive ego virgineos mirabar fixus ocellos, &nbsp; &nbsp; Omnia quaeque Venus, Gratia quaeque probet. {{Versus|15}} Seu mihi succurrunt, quoties tero compita plantis, &nbsp; &nbsp; Nocturnae risus deliciaeque viae: Sive ego Sardamum fluctusque recordor Yaeos, &nbsp; &nbsp; Dum placuit noctem continuare die; Seu potius lepidos amisso pignore lusus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Respicio, & macrae subdola tela Necis. Haec quoque, Stapeli, tibi debeo gaudia, cujus &nbsp; &nbsp; Auspiciis noctem traximus atque diem. Pro quibus officiis (si fas sit) amice, precamur, &nbsp; &nbsp; Ut mensae praeses annuus esse velis: {{Versus|25}} Et nos natalis, seros rediturus ad annos, &nbsp; &nbsp; Convivas videat saepius esse tuos. Auguror. en, hilares Liber pater explicat alas, &nbsp; &nbsp; Annuit & votis turba novena meis. [p. 498] </poem> ====In obitum HADRIANI JUNII TRAJECTINI <i>Praeceptoris sui.</i>==== <poem> H Ic certe locus & tranquillae spiritus aurae, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia de scatebris, Et matutini Alcyonum trans litora questus, &nbsp; &nbsp; Densaque quae facilem pinus opacat humum, {{Versus|5}} Dum me secretis juvat indulgere querelis, &nbsp; &nbsp; Sufficient lacrimis apta theatra meis. Et quoties lacrimas vox singultata relinquet, &nbsp; &nbsp; Et quoties gemitu tristia verba cadent, Ista meos toties renovabunt germina luctus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lymphaque & hirsutis aura sub arboribus. Sive subit crimen Cyparissus nobile Phoebi, &nbsp; &nbsp; Sive, Arethusa, tuae conscia ripa fugae. Tum seu flebilibus te scriptum, Hyacinthe, figuris, &nbsp; &nbsp; Seu tueor Narcissi exitiale decus: {{Versus|15}} Aut quae olim Veneris sacro rosa tincta cruore &nbsp; &nbsp; Ingenui foliis signa pudoris habet; Occurret toties heu florum flosculus ille &nbsp; &nbsp; Junius, & lacrimas aggeret usque novas: Junius ah nostrae spes invidiosa juventae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mnemosidum & Phoebi Junius alter amor; [p. 499] Flumen inexhaustum Suadae, Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Et Charitum & Genii prodigialis apex. Ille pater priscae Veneris, pater ille leporum, &nbsp; &nbsp; Ille animus Consi, Mercuriique decus, {{Versus|25}} Assertor Musarum & amicum fulmen Athenae, &nbsp; &nbsp; Deliciaeque hominum, deliciaeque De&#251;m, Junius, aeternum nostro sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Ah fuit, ah justum concidit ante diem. Nam quamvis multi numeraret Consulis annos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Duceret & longam sedula Parca colum, Praematurus abit, nec Musas debuit umquam &nbsp; &nbsp; Deserere: aeternum vivere dignus erat. Adspice uti passis ululet Heliconia Na&#239;s &nbsp; &nbsp; Crinibus, & molles lancinet ungue genas, {{Versus|35}} Uberaque inmiti tundat genialia palma, &nbsp; &nbsp; Squaleat ut densis oris honos lacrimis. Excitae planctu Aonio de vertice Musae &nbsp; &nbsp; Accurrunt fusis per trepida ora comis: Et caros cineres, & magni funus alumni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ossaque sacratis excipiunt calathis; Sacratis calathis, docti qu&#238;s nominis urnas &nbsp; &nbsp; Ad postes decorant, Dia Moneta, tuos. Et lacrimis spargunt & flavis crinibus umbras, &nbsp; &nbsp; Idaliisque tegunt molliter ossa rosis. [p. 500] {{Versus|45}} Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub ilicibus, Et laureta sacro Parnasi pota liquore &nbsp; &nbsp; Stridunt argutis lene cacuminibus. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum matutino Lucifer exit equo, Et cum nocturnum praecedit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Astraque nox fuscis involuit tenebris. Vos lugere decet sparso vos lacte meroque, &nbsp; &nbsp; Et manes tanti rite piare Viri: {{Versus|55}} Et tumulo inferias dare & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Et dare puniceas ante sepulcra rosas; Ut qui postgenitis ipso mirabilis ausu &nbsp; &nbsp; Asseruit forti Musica signa manu, Gaudeat aequalem meritis certare favorem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et sub humo vestrum sentiat officium. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Et singultato frangite verba sono. Heu heu vester honos, vestri lux una decoris &nbsp; &nbsp; Occidit, & tristi murmure plangit humum. {{Versus|65}} Hoc habet: attonitas ferali carmine Musas &nbsp; &nbsp; Protinus ad moestas movimus inferias. [p. 501] </poem> ===Appendix ad Silvas. === ====In Urbem VIENNAM <i>Turcarum obsidione liberatam.</i>==== <poem> C OGE sub innumeras, Othomanica Luna, phalanges, Europaeque Asiaeque manus; cape perfida tela; Odrysioque ferox descendat Dacus ab Haemo, Ut caput imperii scelerato Marte Viennam {{Versus|5}} Cingat, & Austriacas vertat de sedibus arces. At non Caesareos Div&#251;m clementia muros Deseruit, Geticoque urbem devovit Averno. Threicias trepidare minas, dare terga Tyrannos Vidimus, & nostro prostratos fulmine Turcas, {{Versus|10}} Atque exhausta suis immania castra ruinis. Perfringit validus Mahometica signa Polonus, Sarmatica clangente tuba: ruit acer in hostem Indomito spectandus equo, pulcroque decorus [p. 502] Pulvere Bistoniae pallentia cornua Phoebes {{Versus|15}} Sanguine tingit, & Aegaei freta lata profundi Cogit in attonito conversa recedere fluctu. Non tibi Peneam, Dux invictissime, Daphnem Europae plectant populi, nec fronde caduca Praecingant regale caput: tibi lucidus Aether {{Versus|20}} Solibus innumeris & puro lumine claram Irradiet frontem, vivoque coronet in auro Victrices pia Fama comas; tibi Vistula totis Applaudat spatiosus aquis; tua Carpatus arma Praerupto de monte sonet; tua flumine lato {{Versus|25}} Arma Borystheniae resonent Mavortia rupes. [p. 503] JANUS BROUKHUSIUS OBIIT XII KALEND 1707 </poem> ===Ad lectorem.=== N Ihil est cur te moveat varia in his libellis orthographia, aut scribendi ratio, vel eam disparilitatem putes nostrae negligentiae adscribendam. Siquidem nata illa est ex variis temporibus, quibus hoc vel illud carmen conscriptum est, quando auctor vel hanc vel illam sententiam amplectebatur, vel repudiabat. Hinc illa discordia in <i>affligere</i> & <i>adfligere</i>, in <i>arctus</i> & <i>artus</i>, in <i>caepit</i> & <i>coepit</i>, in <i>exspecto</i> & <i>expecto</i>, in <i>imbibere</i> & <i>inbibere</i>, <i>inplere</i> & <i>implere</i>, <i>inproviso</i> & <i>improviso</i>, <i>inlibatus</i> & <i>illibatus</i>, <i>inportunus</i> & <i>importunus</i>, <i>illustris</i> & <i>inlustris</i>, <i>Maeonius</i> & <i>Moeonius</i>, <i>sepes</i> & <i>saepio</i>, <i>thura</i> & <i>tura</i>, <i>cygnus</i> & <i>cycnus</i>, multisque aliis, quae colligere tanti non est, quaeque ipse per te conciliabis, & ad certum ordinem rediges. Carmen ultimum non suo loco positum esse Appendicis titulus significat. Neque id aliqua accidit incuria. Namque id satis mature invenimus, sed consignatum chartula, tam mutila & lacera, quippe quam diu in crumena gesserat po&#235;ta, ut taedium nos caperet ductus literarum persequendi. Evicit tamen istam molestiam novus labor, cujus improbitate superavimus tandem, quod superari non posse principio arbitrabamur. Jam vero te accinges ad hos errores, qui operarum incuria irrepserunt, corrigendos, ne hic illic offendas, aut quid inter legendum te moretur. a5w7ydw6bzanrfiyicl59cvcvkuy25u 267607 267606 2026-05-28T17:26:55Z Demetrius Talpa 13304 /* Jani Broukhusii hendecasyllaborum liber. */ 267607 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Janus Broukhusius |OperaeTitulus=Poemata omnia |OperaeWikiPagina= |Annus= Saeculo XVII |SubTitulus= |Genera=carmina |Editio=Amsteladaemi 1711 |Fons=[https://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Latijn/BroukhusiusPoemata1711.html De Heinsius Collectie] }} ==Jani Broukhusii <br>POEMATA OMNIA.== <center> Jani Broukhusii <br>POEMATUM LIBRI SEDECIM. <br>Editore DAVIDE HOOGSTRATANO. AMSTELAEDAMI <br>Excudit FRANCISCUS HALMA, <br>Illustr. Frisiae Ordinum Typographus ordinarius. <br>MDCCXI. </center> ===<i>Viro nobilissimo</i> Joanni de Witt, urbi Amstelaedamensi a secretis s. p. d. David Hoogstratanus.=== J ANI BROUKHUSII, ingeniorum sui temporis principis, Po&#235;mata Tibi, Vir Nobilissime, offero & inscribo. Et cui poteram melius, quam Tibi, qui licet [fol. *3v] satis occupatus sis & districtus laboribus indies Reip. impendendis, tamen Musas ab aedibus Tuis numquam excludis, sed earum suavitatem exemplo aliorum magnorum & illustrium virorum, remissionis a gravioribus curis & laxamenti instar habes, omne tempus, si quod vacuum & subsecivum occupationibus Tuis potes subducere, in nullis relaxationibus libentius consumens, quam in exercitationibus frugiferis, & optimarum disciplinarum studiis? Quotquot enim te norunt, mecum compertum habent, Te jam a tenera aetate ad verae laudis decus inflammatum, nunc quoque studio acerrimo teneri illarum artium, quibus mortales non modo ad humanitatem, sed ad [fol. *4r] quandam excellentiam inter suos aequales conformantur, certe de vulgo eximuntur. Inprimis vero inter omnia studiorum genera nullum aeque Tibi curae est ac po&#235;ticum, tenerrima illa ac delicata eruditionis pars. Hinc non modo bene existimas de po&#235;tis, eorumque operibus: sed si a paucissimis discesserimus, quos referre nullius esset morae, nemo Te uno hac tempestate in patria nostra artem Musicam, a plerisque vel contemtam, vel ludibrio habitam, majore affectu colit & tuetur. Neque est quod hac in parte me quis quam Tibi adulari putet, cum me ab hac suspicione absolvant eximia ingenii Tui monumenta, quae jam doctissimi homines & genuinae elegantiae cultores [fol. *4v] mirantur, & in oculis ferunt. Loquitur pro me ipse Broukhusius, qui cultissima, quae in his libris legitur, elegia, testari voluit, quo in pretio Te Tuasque dotes haberet. Nec dubito, quin gestiant ejus manes, a Te vicissim nobili carmine honestati, si quid manes sentiunt, ingenii sui foetus sub nominis Tui auspiciis a me produci in lucem. Certe succurrit etiamnum mihi non sine magno voluptatis sensu dies ille, quo studii Tui po&#235;tici primitias ei praelegebam, quaque ratione vitam Tuam institueres signisicabam. Quae cum de Te praedicantem me audiret, & suavitate carminis, quod tunc temporis ad me miseras, traheretur, totus in amorem Tui rapiebatur. [fol. **1r] Cumque deinceps in ejus familiaritatem pervenisses, numquam destitit, quoties occasio se offerret, laudare Tuum pudorem, modestiam, vitae integritatem, continentiam, ingenii elegantiam, ceterasque virtutes, quae Virum Tui loci atque ordinis mirifice commendant. Tum quoque coepisti alacrius escendere illum po&#235;ticae felicitatis apicem, majorique ardore laetissima Musarum vireta nobiscum perlustrare, illorumque abstrusos & vulgo invisos recessus peragrare. Quae quidem res magno oblectamento fuit Viro Illustri Francisco Vroedaeo,<!-- [= Fran&#231;ois de Vroede] --> florentissimae hujus Urbis Consuli, & magno eruditorum hominum patrono, socero Tuo, cujus repentinum obitum [fol. **1v] omnes boni lugent, & praeclaras ejus virtutes in perpetua habent memoria. Haec cum ita se haberent, non anxie mihi disquirendum fuit, cui haec Carmina dedicarem, quando Tu statim ultro mihi hoc agitanti veniebas in mentem, quo nempe nemo impatientius tulit moras huic editioni injectas, nemo frequentius questus est sua desideria & vota tam moleste suspendi. Neque minus hoc debui affectui, quo me complexus es etiam nondum visum, & benevolentiae, quam postilla mihi praestitisti, certissimis documentis, recepto scilicet me in album eorum, quos amicitia Tua dignaris, meque nuper taedii pleno, & quaerente ubi respirarem, alloquiis Tuis refecto & [fol. **2r] confirmato. Haec igitur Broukhusiani nominis monumenta, tanquam meae in te observantiae pignus, Vir Nobilissime, accipe illa fronte, qua me soles accipere. Deus, omnis boni fons & origo, Te Tuosque diu servet incolumes. Vale. Amstelaedami postridie kal. Decembr. M DCCX. [fol. **2v] ===Lectori benevolo s. d. David Hoogstratanus.=== L IBERO tandem fidem toties tibi datam, Lector benevole, producendo in lucem hos po&#235;matum Broukhusianorum libros. Ii jamdudum fuissent emissi, cum omni ope & viribus in id incumberem, nisi multa intervenissent impedimenta spissaeque occupationes, & Typographus, postquam typis coepissent describi, omnia alia mente agitans jam quoque de mutanda sede, rebusque suis in Frisiam transferendis cogitasset. Hinc molesta nimis mora consiliis meis est injecta, quam tamen pensavit luculento hoc characte[fol. **3r]re, & splendidis ornamentis, quorum magnificentia omnium &#966;&#953;&#955;&#959;&#954;&#940;&#955;&#969;&#957; oculos & animos advertit & allicit. Voluit scilicet tam egregium monumentum ponere honori & meritis hominis, quem, dum in vivis esset, colebat inprimis & observabat, cujusque ultimis versibus, paulo ante fatalem diem scriptis, fuerat laudatus & honestatus; & sic quoque aliqua parte respondere voluntati, qua sciebat me semper fuisse in amicorum optimum & certissimum: quem amittens jacturam feci irreparabilem, quae ut animum meum non leviter perturbavit, ita non desinit me implicitum tenere molestiae ac moerori, cujus acerbitatem nec longa dies est mollitura. Postquam enim Petrus Francius, vir celeberrimus, & Eloquentiae Romanae Graecaeque gloria florentissimus, quo utebar etiam familiarissime, rebus humanis esset exemtus, solus superfuit Broukhusius, quicum omnem meam voluptatem, & si quid animo haereret asperum & insuave, partiri solebam: solus, in cujus sinu curas meas deponebam, cuique omnia mea consilia credebam. Numquam certe animo meo excidet illud tempus, quo primum in hac urbe, deinde in secessu suburbano, in quem se abdiderat jam militiae satur, & rude donatus, ut se totum studiis involveret, tot horas jucunde consumsimus confabulationibus de optimarum artium & literarum studiis, deque scriptoribus cum antiquis, tum novis, [fol. **3v] qui in eo genere laudis & scientiae excellentes diserte scribendi gloria floruerant, & inde nomen immortale fuerant consecuti: deque aliis rebus multis, quas ille, ut stupenda valebat memoria, recensens animum meum mirisica voluptate perfundebat. Unde fiebat ut, quoties dubia mihi aut nodi in versandis antiquis scriptoribus oriebantur, aut aliquid de antiquitate Romana requirendum, aut po&#235;ticam aliquam quaestionem proponendam habebam, statim ad Broukhusium, tanquam ad Apollinis tripodem decurrerem, nec umquam nisi doctior ab eo discederem, quod grato & memori animo semper agnoscam. Carmina ejus, quae jam publici juris facio, nihil est cur operose tibi commendem. Si enim literis humanioribus es imbutus, neque tangeris his deliciis, nae tu nullius suavitatis gustum habes. Si non es, frustra hoc agam, cujus mens quoque non est exspatiari in laudes divini po&#235;tae, primo quod nemo eum, quod olim de Hercule ferebatur, contemnat: deinde quod tam praeclarae dotes non sint in transcursu praedicandae, cum & publice jam praedicatae sint a viro clarissimo Petro Burmanno, qui non jussus, non per oblatam aliunde sibi occasionem, sed solo amore ductus in defunctum, cui vicissim fuerat carissimus, oratione Trajecti habita praeclare id executus est. Quo eximiae pietatis argumento egregiam simul laudem adeptus est, [fol. **4r] ingentem simul omnibus Broukhusiani nominis cultoribus attulit delectationem, cujus neque te expertem esse sinet: de quo jubeo te bono esse animo. Alioqui mihi, si actum velim agere, in proclivi esset tangere Broukhusii vitam, studia, & mores, dignationemque, in qua habuerunt eum viri principes, & natalium splendore non minus, quam doctrina illustres, quos hic parco enumerare, quia nec libet nominare eos, qui, cum vivum involare non auderent, umbram demortui aggressi sunt; quorum unus in omni paene studiorum genere dictaturam sibi vindicans, ideoque aegre ferens alios, quibus se multo superiorem putat, laudatos ab eo publice esse, quod certe signum est animi jejuni & pusilli, virus suum evomuit in operam Tibullo impensam, jactans ea, quae jactare potuisset in Propertiana, nisi tum noster fuisset superstes, cujus gratiam captabat, ut sic sociatis cum eo viribus, si diis placet, iret in communem adversarium, cui se ipse parem non esse satis videbat, uti nec par fuit aliis, qui non longo post tempore multiplices ejus errores exagitarunt, dignumque censuerunt, quem Musae e monte Pimplaeo furcillis praecipitem ejicerent; alter in suis ad Minucium Felicem commentariis ea chartis illevit, quae, si rem recte perpendas, scripta videntur ab homine non satis sani cerebri, vel <i>a furia possesso</i> (qualibus elogiis ornat manes Gudianos) <i>unde ablata ei mens nihil attende-</i> [fol. **4v] <i>rit, quid manus scriberet.</i> Ita obscura & confusa sunt ibi omnia. In his quoties alium quendam intempestivis laudibus ad caelum extollit, toties Broukhusium, ac si nimius nugator ad illius doctrinam fuisset, iniquis modis deprimit, amarisque dicteriis lacerat. Utinam suam potius, ut alicubi ipse ait, domum exornasset, neque tam amplam materiam praebuisset aliis existimationis suae vindicandae, & ea in illum, a quo male habiti erant, dicendi, quae mallet credo non fuisse dicta, cum ab ipso refelli non potuerint, utcumque asperrimum in literas imperium exerceat. Sed quamvis multa huc facientia a me possent adferri, si velim obsecundare dolori meo, justaeque indignationi, & famae hominis mihi amicissimi laboranti adesse, postquam ipse eam tueri non potest, quod non video cur mihi vitio verti posset, vicissimque invehi in degeneres tricones, qui ejus manes revellere sunt adorti; melius tamen erit ea praeterire, & te nullis ambagibus circumductum admittere ad haec bonae mentis sacraria, unde provenerunt tantae uberrimi ingenii deliciae & suavitates, ut jure mireris hominem a prima juventute castris innutritum inter armorum strepitum & irati maris fremitus tam polita, tam tersa carmina scribere potuisse. Ea mihi in manum data, meaeque fidei, cum moreretur, commissa, cujus rei testimonium extare voluit in tabulis supremae voluntatis, quibus mihi & alia [fol. ***1r] omnia manu sua scripta volumina, bonamque bibliothecae suae partem legavit, tecum bona fide communico universa, ne praetermittens quidem Juvenilia, ut & priora & posteriora ejus opera inter se conferas, quod tibi non injucundum fore certus sum; uti nec injucundum fuit peritissimis harum rerum aestimatoribus, qui immaturae aetatis specimina ab eo edita videntes nihil non ab ejus pereleganti ingenio sibi pollicebantur. Neque fefellit eos exspectatio. Siquidem omnia artis po&#235;ticae arcana exhausisse, intimosque ejus recessus penetrasse, postquam corroboratus esset, certissimis indiciis cognoscebant. Equidem si pateris meam quoque de eo sententiam alicujus apud te esse momenti, eam tribus verbis complectar, testans de eo, quod de Martiale testatus est olim Plinius Caecilius, <i>fuisse</i> nempe <i>hominem ingeniosum, acutum, acrem, & qui plurimum in scribendo & salis haberet & fellis; nec candoris minus.</i> Hoc & amici ejus experti sunt & inimici senserunt. Sed tuo potius judicio omnia permitto. Fruere iis & vale. [fol. ***1v] ===Ejusdem in obitum Jani Broukhusii elegia.=== <poem> H <i>OC quoque restabat: laurique hederaeque valete, &nbsp; &nbsp; Quae tegitis crines serta caduca meos. Hoc quoque restabat: rapuere immitia fata &nbsp; &nbsp; Omne decus rebus praesidiumque meis.</i> {{Versus|5}} <i>Tene, facer vates, potuerunt perdere Parcae &nbsp; &nbsp; Intentum studiis Numina dira tuis? Cum subit illa dies (quando non illa subibit?) &nbsp; &nbsp; Qua me tangebas deficiente manu, Qua me spectabas, mediaque in morte vocabas</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} <i>Aegidenque tuum, Pirithoumque tuum; Qua mandata dabas suprema, orbemque perosus &nbsp; &nbsp; Aetheriae ardebas tecta subire domus; Quid superest nisi flere mihi? mea gaudia tecum &nbsp; &nbsp; Aufers. ab superest nil nisi flere mihi.</i> [fol. ***2r] {{Versus|15}} <i>Heu ubi nunc doctique sales, dulcesque lepores? &nbsp; &nbsp; Heu ubi nunc venae flumina larga tuae, Qu&#238;s pectus, qu&#238;s ora mihi sine fine rigabas, &nbsp; &nbsp; Ingenii promens luxuriantis opes? Te duce Pierios licuit penetrare recessus,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} <i>Atque aliquem vates inter habere locum. Te duce Romanos licuit tractare magistros, &nbsp; &nbsp; Et non lassata volvere saepe manu. Per te depulsis nova lux est orta tenebris: &nbsp; &nbsp; Sensere auxilium sacra Latina tuum.</i> {{Versus|25}} <i>Hinc quid non teneri debet tibi Musa Propertii, &nbsp; &nbsp; Aeternum cujus Cynthia nomen habet? Hinc quid non culti debet tibi Musa Tibulli, &nbsp; &nbsp; Quem finxisse manu creditur ipsa Venus? Quid non Sinceri, quem Parthenopaea canentem</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} <i>Mirata est Latiis carmina docta modis? His mihi deliciis animum mentemque levabas: &nbsp; &nbsp; Pellebas curas his mihi saepe meas. O quoties sensi hinc vires in carmina! lecto &nbsp; &nbsp; O quoties brevis est carmine visa dies!</i> [fol. ***2v] {{Versus|35}} <i>Ante focum quoties hilares consedimus ambo! &nbsp; &nbsp; Excepit quoties nos Nucis umbra tuae, Umbra Nucis, nostrae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Inter thyrsigeri munera laeta Dei! Innocui calices, vos testor, saepe dedistis</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} <i>Materiam argutis, at sine felle, jocis. Nec tamen est positos egressa modestia fines, &nbsp; &nbsp; Seria nec tempus non habuere suum. Saepe mibi casus doctorum & fata solebas, &nbsp; &nbsp; Fata etiam & casus saepe referre tuos.</i> {{Versus|45}} <i>Mnemosyne ipsa tibi veteris recluserat acta &nbsp; &nbsp; Temporis, aetatis fida magistra tuae. Illa tibi ut primis semper comes haeserat annis, &nbsp; &nbsp; Haerebat senio sic comes usque tuo. Omnia jam densis sunt tecum oppressa tenebris.</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} <i>Omnia sub tumuli marmore condit humus. Hei mihi, spes omnes, & quod mea vota ferebant, &nbsp; &nbsp; Hei mihi, spes omnes abstulit una dies. Non ego jam posthac pendebo loquentis ab ore, &nbsp; &nbsp; Pandentisque mihi ad Musica sacra viam:</i> [fol. ***3r] {{Versus|55}} <i>Sed moerens loca cuncta meis implebo querelis, &nbsp; &nbsp; Quaeque canam posthac carmina, moesta canam: Moesta quidem, sed quae nostrum testentur amorem; &nbsp; &nbsp; Meque fuisse tuum postera turba leget. Te mihi certa fides, nullis pavefacta procellis,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} <i>Te mihi non uno nomine junxit amor. Audiat hoc saevus, qui deterit omnia, livor, &nbsp; &nbsp; Audiat hoc famae turba maligna tuae. Audiat: atra tibi frustra vecordia laudem &nbsp; &nbsp; Detrahit, & vires conficit ipsa suas.</i> {{Versus|65}} <i>Te vehet invidiae victrix super aethera Fama, &nbsp; &nbsp; Te priscis dicet vatibus esse parem. Dumque vigent vates, & vatum praemia lauri, &nbsp; &nbsp; Ingenii vivent tot monumenta tui. Accipe nunc, si grata tibi, dulcissime rerum,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} <i>Accipe nunc animi dona suprema mei. Accipe quas spargo violas, hederaeque virentis &nbsp; &nbsp; Munera, quae frontem cinxerat ante tuam. Carminibus vatum interea dicere piorum. &nbsp; &nbsp; Hi quoque virtutes & tua facta canent.</i> [fol. ***3v] {{Versus|75}} <i>Hi quoque rite tibi feralia dona parabunt, &nbsp; &nbsp; Hi quoque de lacrimis humida serta ferent. Burmannusque tuus, docta plaudente corona, &nbsp; &nbsp; Ingenii dotes tollet in astra tui. Forsitan inde tui capient solatia manes:</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} <i>Forsitan agnoscent hoc pietatis opus. Broukhusi dilecte vale, & si quis tibi sensus &nbsp; &nbsp; Est super, hoc a me carmen amantis habe.</i> [fol. ***4r] </poem> ==Jani Broukhusii elegiarum libri quatuor.== [fol. ***4v: blanco] [p. 1] ===Jani Broukhusii elegiarum liber primus. === ====Elegia I. Ad reverendissimum celsissimumque principem Ferdinandum episcopum Paderbornensem ac Monasteriensem. ==== <poem> I NCLITE Musarum, Princeps, Super&#251;mque sacerdos, &nbsp; &nbsp; Fernande, Ausoniae gloria prima lyrae; Grande decus, Fernande, vir&#251;m quos insula vestit, &nbsp; &nbsp; Grande po&#235;tarum Pieridumque decus: [p. 2] {{Versus|5}} Da veniam, si forte sacras offendimus aures &nbsp; &nbsp; Nec satis excultis solvimus ora modis. Da veniam, posito Clio si nostra rubore &nbsp; &nbsp; Ardet in aspectum luminis ire tui. Haud equidem ignoro, cum sis genus ipse Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua te conveniat religione coli: Sed tua me pietas, qua nil praeclarius usquam est, &nbsp; &nbsp; Erigit: ingenuos temperat illa metus. Ah ego quid cesso cultumque offerre fidemque, &nbsp; &nbsp; Cum pateat castis vatibus aula tibi? {{Versus|15}} Aula tibi profugas cum protegat alta Camoenas? &nbsp; &nbsp; In mores Domini transiit illa sui. Non alius majore calet praecordia Phoebo, &nbsp; &nbsp; Non alius Clariis plenior ora favis. Testis Alexander, testes Tiberinides undae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tu septeno Roma superba jugo; Urbis Alexander magnus moderator, & orbis; &nbsp; &nbsp; Maximus Aonidum, maximus orbis amor. Inter Aricinos quoties tecum ille recessus &nbsp; &nbsp; Deposuit curas ad tua fila suas! {{Versus|25}} Formosum quoties placide projectus ad amnem &nbsp; &nbsp; Audivitque tuum deperiitque melos! Plaudebant pariter Nymphae pariterque stupebant, &nbsp; &nbsp; Hesperii Nymphae fama superba soli. [p. 3] Ipse pater lucos inter Tiberinus opacos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cornigerum flavo sustulit amne caput. Atque ait: O clarae clarum decus addite Romae, &nbsp; &nbsp; Cujus ab ingenio laus mihi prisca redit, Jam nunc, Furstenberge, novos molire triumphos, &nbsp; &nbsp; Et nova militiae fige tropaea tuae. {{Versus|35}} Non tibi praetulerim gelidi Sulmonis alumnum; &nbsp; &nbsp; Sulmo licet Clariis luxurietur aquis: Non Umbrum, ditemve foco lucente Tibullum; &nbsp; &nbsp; Ille licet nostrum sit, licet ille, decus. Nec tantum tibi debuerit, Germanice, Varus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum volat ad Stygios umbra inhumata lacus; Quantum Pieria manes quod suscitat arte &nbsp; &nbsp; Furstenbergiacae chorda diserta lyrae. Sensit & Arminii tua munera nobilis umbra: &nbsp; &nbsp; Arminii ad laudes gestiit umbra suas. {{Versus|45}} Inter & Argivos proceres interque Latinos &nbsp; &nbsp; Elysium gaudet nunc habitare nemus. Arminium sonat amnis, & Arminium convalles, &nbsp; &nbsp; Arminium silvae deviaque antra sonant. Felix, qui tantum dignus meruisse po&#235;tam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Exigis aetatis tempora laeta tuae. Tu quoque ter felix, urnam declinis in auream &nbsp; &nbsp; Eridane, Hesperio clarior Eridano. [p. 4] Magne Pade, electro longe qui purior omni &nbsp; &nbsp; Umbrosae colles dividis Angariae; {{Versus|55}} Cum tot busta ducum, cum tot Monumenta videbis, &nbsp; &nbsp; Quaeque salutiferas saxa tuentur aquas; Ecquid inardesces magni benefacta patroni. &nbsp; &nbsp; Omnibus officiis demeruisse tibi? Ecquid munificam gratus mirabere dextram, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et Domini mores ingeniumque tui? Imo ita: dumque vagos torques ad Nerea cursus, &nbsp; &nbsp; Notescas populis fac magis inde tuis. Eridanoque, poli vivo qui lucet in auro, &nbsp; &nbsp; Invidiam facias, invidiamque mihi. {{Versus|65}} Certe ego jam invideo, pignus tam grande Deorum &nbsp; &nbsp; Erudiisse mihi, nec genuisse mihi. Vera Deus cecinit: Nymphae applausere canenti; &nbsp; &nbsp; Plausit & e gelidis Anna Perenna vadis. Vos quoque Phoebei numen sensistis olores &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Qui sacra Germano tingitis ora Pado. Sensistis, patriaeque Viro inspirastis amorem, &nbsp; &nbsp; Sisteret ut notis finibus ille gradum: Quoque solo primum vitales hauserat auras, &nbsp; &nbsp; Erigeret Musis digna theatra suis. {{Versus|75}} Evenere. suo certant assurgere alumno &nbsp; &nbsp; Angariae colles, Angariae nemora. [p. 5] Illic numen habes: nec te praesentius umquam &nbsp; &nbsp; Latoum Delos ardua sensit Herum: Nec Lyciae dumeta, nec a&#235;rius Parnasus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Potaque virgineo lympha beata choro. Adsis, o Fernande, meisque allabere coeptis: &nbsp; &nbsp; Te lyra, te calami, te mea plectra canent. Virtutesque tuas serum diffundet in aevum &nbsp; &nbsp; Pieris ad nutus officiosa tuos. {{Versus|90}} Jupiter humana cum possit laude carere &nbsp; &nbsp; Humano gaudet se tamen ore coli. Tu quoque sis quamvis Latiis decus omne Camoenis, &nbsp; &nbsp; Non mea dedecori Musa futura tibi est. Adsis o, validasque in carmina suffice vires: &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Te sine muta lyra est, te sine plectra tacent. Hoc mihi contingat! tua ni spiraverit aura, &nbsp; &nbsp; Quis, nisi tu, digne te celebrare queat? [p. 6] </poem> ====Elegia II. Ad Joannem Hudde, Urbis Amstelaedamensis Consulem, sponsum. ==== <poem> D UM tua festivis collucent atria taedis, &nbsp; &nbsp; Et jucunda tibi vincula nectit Hymen; Nec piget, amotis paulum, vir maxime, curis &nbsp; &nbsp; Ire sub amplexus lene tuentis Herae; {{Versus|5}} Fas mihi sit fausto testari gaudia cantu, &nbsp; &nbsp; Et tacitas mentis prodere laetitias. Fas mihi sit patriae voces ac publica vota, &nbsp; &nbsp; Qua datur, applausu continuare meo. Atque utinam tanto pulsarem barbita plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quanto te, Consul, par foret ore cani! Nunc tenues offert elegos pudibunda Thalia, &nbsp; &nbsp; Immemor, ah, cultu multa deesse suo. Non tamen est facinus, si grandior hostia desit, &nbsp; &nbsp; Caelestes salsa demeruisse mola. {{Versus|15}} Illa tibi geminum gaudens gratatur honorem, &nbsp; &nbsp; Consulis & Sponsi connubiale decus. [p. 7] Ire per & fasces, per nomina gentis avitae, &nbsp; &nbsp; Perque tuos titulos officiosa velit: Ni pudor ille tuus, prisci candoris imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Obstet, & accepti par decus imperii. At te felici suffultum colla lacerto &nbsp; &nbsp; Blavia speratis detinet illecebris: Inque vicem paribus suspirans saucia flammis &nbsp; &nbsp; Languet ad obtutum Conjugis ipsa sui. {{Versus|25}} Hymen io, Hymenaee io, quid gaudia differs? &nbsp; &nbsp; Nunc erat ad festas accelerare dapes; Nunc Genium celebrare mero, centumque choreis, &nbsp; &nbsp; Et dare blanditis justa Cupidinibus. Tu quoque quid cessas clauso procedere Olympo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vespere, delicium cuncta domantis Herae? Dum loquor, argutum produxit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Et picturatis excubat in speculis. Qualis cum Triviae sopitum ad Latmia saxa &nbsp; &nbsp; Vidit ab Oeteis Endymiona jugis. {{Versus|35}} Ille tui gestit numerum subducere lusus, &nbsp; &nbsp; Basiaque intentis computat articulis. Quorum sollicitus cum millia multa notarit, &nbsp; &nbsp; Mox Veneris dulces conferet in tabulas. At tu foecundo, mitis Lucina, labori &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Annue: fac castas pondus habere preces. [p. 8] Et tu, sancte Geni, felix tutela piorum, &nbsp; &nbsp; Prolem pacatis respice luminibus. Hac serie fulcite domum, servate nepotes, &nbsp; &nbsp; Multus ut e claro sanguine Consul eat: {{Versus|45}} Et quidquid patriis faustum meus Amstela muris &nbsp; &nbsp; Senserit, hoc patriae debeat omne Patri. </poem> ====Elegia III. Ad Joannem Huidekooper, Marsevenium, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis,</i> sponsum.==== <poem> Q UOT tibi felices promittunt gaudia curae, &nbsp; &nbsp; O Marseveniae gloria prima domus! Causa perorata est. blando Venus aurea vultu, &nbsp; &nbsp; Cumque parente sua vincula nectit Amor: {{Versus|5}} Sanctus Amor, quem legitimi pia foedera lecti, &nbsp; &nbsp; Quem pudor, & probitas, castaque sacra juvant; Cujus ab auspiciis seros sperare nepotes, &nbsp; &nbsp; Et longa fas est posteritate frui. O ita Dii faciant qu&#238;s vincla jugalia curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} O ita tam felix, quam bene gratus, Hymen, [p. 9] Semper ut illius vivant vestigia flammae, &nbsp; &nbsp; Quam Dominae tremulis imbibis ex oculis: Multus ut illustri de sanguine prodeat haeres, &nbsp; &nbsp; Qui valeat claram perpetuare domum. {{Versus|15}} Audior. Astrorum risit chorus: aetheris alti &nbsp; &nbsp; Hesperus auratas excubat ante fores: Hesperus innocuae dulcissima cura Diones, &nbsp; &nbsp; Virgineis semper laetus in exuviis. Ille tuos lusus narrabit & oscula Divae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula quae teneris supputat articulis. Ite pares animae, concordiaque arma movete: &nbsp; &nbsp; Nox vocat, & dubia Cynthia luce vocat. Jam dudum torus & vigiles hinc inde lucernae &nbsp; &nbsp; Debuerant vestris incaluisse jocis. [p. 10] </poem> ====Elegia IV. Ad Hubertum Roosenboom, supremae Batavorum curiae praesidem, Academiae Lugduno-Batavae curatorem.==== <poem> C UM tibi Phoebeos tradit Res Musica fasces, &nbsp; &nbsp; Et templum Batavi nobile Palladii; Qu&#238;ne satis festo testemur gaudia plausu, &nbsp; &nbsp; O Rosenbomiae maxime gentis honos? {{Versus|5}} Carmen amas: carmen dabimus, sed quale pusilli &nbsp; &nbsp; Paupere de rivo pectoris ire potest. Et pia votivas suspendens Musa corollas &nbsp; &nbsp; Incinget gracilem flore juvante chelyn. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio lauri grata corona Deo. [p. 11] Quales vos magni sevit manus enthea Douzae, &nbsp; &nbsp; Illa Camoenarum prima Forique manus. Quales Heinsiaden teneris fovistis in umbris, &nbsp; &nbsp; Ducentem dulci saxa ferasque lyra. {{Versus|15}} Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri grata latebra Deo, Musarum formosa domus, quam Dorica Pitho, &nbsp; &nbsp; Quam Romana suo nectare Suada lavit. Et tu, Rhene pater, sterili luctatus arenae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Flecte precor vultus ad nova sacra tuos. Flecte, pater, vultus & cornua divitis alvei: &nbsp; &nbsp; Digna dies plausu, digna favore tuo est. Ite leves Nymphae, Rheni genus, ite puellae, &nbsp; &nbsp; Collaque muscosis glauca levate vadis. {{Versus|25}} Nec vobis certent Haganae Numina silvae, &nbsp; &nbsp; Quamvis deliciis invidiosa suis. Haga quod Auriacis tumet ambitiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Auriaca Pallas stat tua, Leida, manu: Auriaci victoris opus sortissima Pallas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nunc etiam Auriaci nobile Regis opus. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri nomina grata Deo. Sub vestris ingens se Rosenbomius umbris &nbsp; &nbsp; Colliget atque fori grande reponet onus. [p. 12] {{Versus|35}} Blanda catenatis dabitis vos otia curis, &nbsp; &nbsp; Sed quorum fructus Belgica tota ferat. Unde animae passim illustres, unde aurea vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, & eloquii cuncta domantis honor. Unde seges numerosa vir&#251;m, quos inserat astris &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Uranie: unde animi nobilioris opes: Et victrix fati Prudentia sana, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et quae constanti sub pede probra terit. Inpleat extentos sic Rosenbomius annos, &nbsp; &nbsp; Longa Camoenarum gloria, longus amor! {{Versus|45}} Gaudeat & fructu curae GULIELMUS honorae, &nbsp; &nbsp; Qui voluit Musis dexter adesse suis! </poem> ====Elegia V. In funere Joannis de Witt, <i>urbi Dordrechtanae a secretis.</i>==== <poem> E TSI inproviso perculsum fulmine, Witti, &nbsp; &nbsp; Mens animi tantis deserit icta malis; Nec potis est luctu concussa & clade recenti &nbsp; &nbsp; Condignum moesto promere corde melos: {{Versus|5}} Invenit tamen ipse viam dolor, & sua longis &nbsp; &nbsp; In lacrimis ac singultibus ora quatit. [p. 13] Hoc unum potuit male fortis; at aeger acerbo &nbsp; &nbsp; Vulnere, jacturis incubat usque suis. Qualis praerupto scopulorum in vertice turtur &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non consolandis fletque gemitque modis. Qualis populeo sub tegmine tristis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Amissos foetus nocte dieque vocat. Ah Witti, ah patriae Witti tener urbis ocelle, &nbsp; &nbsp; Unica Musarum gloria, nempe jaces. {{Versus|15}} Nempe jaces nostri custos Heliconis: in ipso &nbsp; &nbsp; Paene Juventutis limine ademte jaces. Flent circum Charites, flet desolatus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & scissis Mnemosyne aegra genis: Et Virtus, & qui fecit tibi nomina Candor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Pudor, & lacera squalida veste Fides. Quid breve tantorum spatium, mala Parca, bonorum &nbsp; &nbsp; Contrahis, & secto stamine rumpis opus? Sed nihil egisti, dea livida: Wittius ille &nbsp; &nbsp; Vivet, &, invita te quoque, victor erit. {{Versus|25}} Wittius extento semper memorabitur aevo: &nbsp; &nbsp; Wittius Aonidum cura perennis erit. Illum vivacis subfultum numine Famae &nbsp; &nbsp; Excipiet multa Gloria laude recens. Ipsa pios cineres complexa fidelibus ulnis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Condet in aeterno Bibliotheca sinu. [p. 14] </poem> ====Elegia VI. In funere Joannis Huidekooper Marsevenii.==== <poem> S Ic, ubi praecipites agitant vaga nubila Cori, &nbsp; &nbsp; Imbribus & densis caeca tumescit hiems, Afflatus saevi rapido Jovis igne viator &nbsp; &nbsp; Vix animam extremis continet in labiis: {{Versus|5}} Ut me tam subito, tam tristi nuntius ictu &nbsp; &nbsp; Perculit, ut sensus obriguere mei. Heu Marseveni, carum caput, heu mihi cuncta &nbsp; &nbsp; Inter amicorum nomina praecipuus, Vixisti: nec te duri vis ferrea fati &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prima senectutis tangere septa sinit. Quid loquor? ah annos non expleture viriles &nbsp; &nbsp; Occidis, antiquae flenda ruina domus. Flos patriae, flos virtutum praeclare bonarum, &nbsp; &nbsp; Civibus exemplar nobile principibus: {{Versus|15}} Cujus in ore sibi Probitas mitissima sedem &nbsp; &nbsp; Legerat, innocui nuntia certa animi; [p. 15] Justitiae sanctos lex finxerat aurea mores, &nbsp; &nbsp; Atque inlibata fronte serena Fides; Hospitium tot virtutum praenobile, purae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sedes pura animae, dosque beata, jaces. Et dulces te nati, & te sanctissima conjux, &nbsp; &nbsp; Et desolatus plorat uterque parens, Et cari fratres, & moestarum ora sororum, &nbsp; &nbsp; Quidquid & in terris suave piumque fuit. {{Versus|25}} Heu pius, heu frustra pius es, Dolor. ite gementum &nbsp; &nbsp; Effrenes lacrimae, ruptaque verba, procul. Ite procul lacrimae. non est medicabile vulnus, &nbsp; &nbsp; Injecta Lachesis quod facit atra manu. Quod si confusi mortalia corda dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Quirent ex aliqua parte levare malo, Vobiscum divae flerent Aganippides, & se &nbsp; &nbsp; Desertas sacro congemerent nemore. Vobiscum Latius planctu indulgeret Apollo, &nbsp; &nbsp; Tristiaque indignis rumperet ora modis. {{Versus|35}} Nam cui plus divae dederunt Aganippides? aut quem &nbsp; &nbsp; Complexus tanta est noster Apollo fide? Ipsa quoque adfleret pia Patria: Patria moestos &nbsp; &nbsp; Numquam siccando spargeret imbre sinus. Illa sibi hanc olim, virtutis conscia adultae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quamvis primaevam, legerat ipsa manum. [p. 16] Illa virum rebus prudens praefecit agendis: &nbsp; &nbsp; Et bene compositi pectoris acta probat. Purpura restabat. Mors inportuna diremit. &nbsp; &nbsp; Tot dotes una disperiere die. {{Versus|45}} Tot laudes periere, capax quas nominis alti &nbsp; &nbsp; Nutribat puro pectore sancta quies: Illa quies animi, fraudem fugientis & astus, &nbsp; &nbsp; Et non fucatae mentis amator honos. At nos, quod superest, memori sub corde repostum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nomen honoratis condimus exsequiis. Illic pectoribus spirantem semper in imis &nbsp; &nbsp; Egregio statuam sit statuisse Viro: Spirantem statuam, cui pro suffimine odoro &nbsp; &nbsp; Sit lyra, sit cantus, & bene gratus amor. {{Versus|55}} Hoc melius, Marseveni, celebrabere templo, &nbsp; &nbsp; Quam si marmorea cultus in aede fores. Diruit humanos aetas spatiosa labores, &nbsp; &nbsp; Aut focus, aut rapidi vis truculenta maris: At nullas umquam metuent monumenta ruinas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quae bene sacrata mentis in arce vigent. [p. 17] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber secundus. === ====Elegia I. Ad Christum Servatorem. ==== <poem> H AEC tibi, Christe Deus, cordis suspiria fracti, &nbsp; &nbsp; Has tibi non fictas, optime, libo preces. Sis bonus, o, facilisque mihi, quem languor adesum, &nbsp; &nbsp; Quem torret lenti vis inimica mali. {{Versus|5}} Viscera (tu nosti) tabem traxere profundam: &nbsp; &nbsp; Desunt officio languida membra suo. Mens quoque pressa stupet longi fuligine morbi. &nbsp; &nbsp; Una super spes est in bonitate tua. Non tamen ut vivam, te deprecor; utve recentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jucunda liceat ducere luce moram. Tu pro jucundis dabis optima: sic tibi mos est, &nbsp; &nbsp; Numinis offensi cum petit aeger opem. [p. 18] Accipe me miserum; gremio, pater, accipe dulci: &nbsp; &nbsp; Et prosit patrii nominis aura mihi. {{Versus|15}} Sum tuus, ac dextrae labor istius. Accipe, Christe, &nbsp; &nbsp; Accipe, qui semper supplicat esse tuus. Hoc ego non merui: sed nec meruere priores, &nbsp; &nbsp; Quorum supplicio noxa piata tuo est. Tota tua haec pietas, tua tota est gratia, quae nos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Stelligera aeterni collocat arce poli. Me quoque cum multis crudeli morte redemtum, &nbsp; &nbsp; Christe, tui sacro sanguine scribe gregis. Simque ego materies laudandi nominis una; &nbsp; &nbsp; Simque ego militiae pars quotacunque tuae. {{Versus|25}} O ubi tuta quies! ubi dulce sonantibus hymnis &nbsp; &nbsp; Turba creatorem concinit omnis herum! O ubi lux aeterna, & purae gaudia mentis, &nbsp; &nbsp; Et nitor, & nulla sordida nube dies! Quod si forte sacro nondum maturus Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Censeor, & nondum sat tibi mundus ego: Da vires miserate novas; da corporis artus, &nbsp; &nbsp; In qu&#238;s sana olim mens habitare queat. Sic quoque pro vita te deprecor: hanc usuram &nbsp; &nbsp; Luminis ab miti sic quoque patre peto. {{Versus|35}} Quod superest, totum dabitur tibi. Tu mea merces, &nbsp; &nbsp; Tu dos, tu requies, tu labor, unus eris. [p. 19] Te fidibus celebrare novis, tibi dicere laudes &nbsp; &nbsp; Mens ardet, radio numinis icta tui. Grande lyrae precium, rerum cecinisse potentem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Per quem mortales, quod sumus, omne sumus. </poem> ====Elegia II. In Laurentii Bakii poemata sacra.==== <poem> Q UANTA tuas animat, Baki, facundia chordas! &nbsp; &nbsp; Quantus & in sacro carmine spirat honos! Non hi Pegaseo veniunt de fonte liquores: &nbsp; &nbsp; Jordanis Musas abluit unda tuas. {{Versus|5}} Sive canis fidos castae Sulamitidis ignes; &nbsp; &nbsp; Uror, & exuviae sunt amor ille meae. Ille amor, ille pudor, caelo demissus ab ipso, &nbsp; &nbsp; Quam nil terrenae lubricitatis habet! Seu pater Amramides, ductis e gurgite turmis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Victoris laudes cantat & arma Dei; Adspicio mersasque acies, mersosque tyrannos, &nbsp; &nbsp; Sceptraque Erythraeo fracta natare mari. [p. 20] Ora Deus movet ipse viro, dictatque canenti &nbsp; &nbsp; Quae velit a longa posteritate coli. {{Versus|15}} Seu pius Hilkiae sanguis delicta suorum &nbsp; &nbsp; Luget, & in lacrimis solvitur ipse suis; Mens cadit, & trepidos horror mihi concutit artus, &nbsp; &nbsp; Haeret & attonito lingua retenta metu. O Solyme, o adyta, o sacrae ferale cadaver &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Urbis, &, heu, templum quod fuit ante, cinis! Cuncta cruentato quae milite proruit Assur; &nbsp; &nbsp; Hei mihi, non isto digna alimenta rogo. Haec cecinit vates, & fletibus ora rigavit: &nbsp; &nbsp; Sanguis erant lacrimae, lumina sanguis erant. {{Versus|25}} Non ita praecipitantur aquae, cum montibus altis &nbsp; &nbsp; Liquuntur positae sole tepente nives: Non ita, cum nigris proruptus nubibus imber &nbsp; &nbsp; Irruit in flores, & sata laeta metit. Parte alia plenusque Deo certusque futuri &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Amosides saevas intonat ore minas, Ultricesque manus scelerum, dominosque superbos, &nbsp; &nbsp; Lapsurasque brevi vaticinatur opes. Prosperiora vocant. duris quid Amazonas armis &nbsp; &nbsp; Feminea video bella movere manu? {{Versus|35}} Non hae trans Tana&#239;m, non hae trans Phasidis amnem, &nbsp; &nbsp; Aspera peltato praelia Marte gerunt. [p. 21] Causa jubet melior, pietasque & cognita virtus: &nbsp; &nbsp; Ipse jubet causa pro meliore Deus. Pugnat & ipse Deus pariter. desecta tyranni &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cervix captivam sanguine lavit humum. Zizara, pone minas. clavo transfixa trabali &nbsp; &nbsp; Tempora non magna femina mole premit. At vos Bakiades, castissima Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; Tam bene quae sacrum sollicitatis ebur; {{Versus|45}} Cingite Idumaeis victura po&#235;mata palmis: &nbsp; &nbsp; Non facit ad vestram laurea Graja chelyn. </poem> ====Elegia III. Ad villam Marseveniam. ==== <poem> R URIS honos vicini, o Marsevenia Tempe, &nbsp; &nbsp; Digna nec antiquis cedere Thessalicis, Quis me iterum blandi sistat prope fluminis undam? &nbsp; &nbsp; A&#235;rii quis me frondibus in nemoris? {{Versus|5}} O molles aurarum animae, trepidique susurri, &nbsp; &nbsp; Dulcis & annosis umbra sub ilicibus, Vosne ego Pieriis dubitem componere silvis? &nbsp; &nbsp; Tene ego Pegaseo, Vechta pater, latici? [p. 22] Vechta pater, molli crinem circumdate musco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pinguia qui tenero murmure prata secas: Qui liquida virides reddens in imagine silvas &nbsp; &nbsp; Ludis ad umbrosos Na&#239;adum thalamos: Per te multiplici gaudet vicinia foetu, &nbsp; &nbsp; Per te non uno munere dives humus. {{Versus|15}} Te Venus ante alios Belgarum diligit amnes: &nbsp; &nbsp; Tu quoque, diligeret quem Venus, unus eras. Se tibi plurima Nympha vovet, praeque urbis honore &nbsp; &nbsp; Otia pacati mollia ruris amat. At tu tranquillo vectus, pulcerrime, lapsu &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Occultas ignes dissimulasque novos. Hoc erat, hoc ipsum, cur te torpere deceret: &nbsp; &nbsp; Ista mora est flammis officiosa tuis. Interea spectas oculos, vultumque, manusque, &nbsp; &nbsp; Dum spectat lymphas ipsa, probatque, tuas. {{Versus|25}} Atque aliqua indigenis Aegle comitata puellis &nbsp; &nbsp; Portat ad agrestes florea serta Deos. Atque aliquis patria per gramina mulcet avena &nbsp; &nbsp; Securus niveas Alphesiboeus oves. Audit, & e viridi ramo respondet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ah nimium diro crimine docta queri. Hic ego te certe, soror o nitidissima Phoebi, &nbsp; &nbsp; Non reor invitas ducere saepe moras. [p. 23] Namque ubi tu dulces radios in lumine puro &nbsp; &nbsp; Exseris, & picta sidera nocte micant; {{Versus|35}} Non hic Haemonio feralia murmura rhombo &nbsp; &nbsp; Inficiunt vultus, candida Diva, tuos. Non mala pallentes bustis anus evocat umbras: &nbsp; &nbsp; Saga nec arcanos vertitur ad numeros. Sed liquido Procne plectro, doctaque puellae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Voce sonant, tacitas & remorantur aquas. Ah quoties, quamvis clarus dulcedine cantus, &nbsp; &nbsp; Obticuit dulci carmine victus olor! Ah quoties illo captum modulamine Vechtam &nbsp; &nbsp; Immemorem caeptae vidimus ire viae! {{Versus|45}} Inde tot anfractus, longoque volumina cursu, &nbsp; &nbsp; Dum vitat lentis Nerea vorticibus. Pro speculo tremulas praebet tibi, Cynthia, lymphas &nbsp; &nbsp; A radiis amnis lucidus ipse suis. Nox abiit. laetos sectemur, Delia, campos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haec tua militia est: hic tibi fervet opus. Seu timidum canibus leporem, seu casse volucres, &nbsp; &nbsp; Sive juvat plumbo praemia parva sequi; Seu tenui celerem cyprinum ducere seta; &nbsp; &nbsp; Haec quoque tutelae sunt, vaga Diva, tuae. {{Versus|55}} Sed neque fraternas ideo dediscimus artes: &nbsp; &nbsp; Da veniam: fratris sic quoque turba sumus. [p. 24] Ille Aganippeis saepe Aurea Saxa viretis &nbsp; &nbsp; Mutat, & Aonio Martia prata jugo. Illum muscosis formosae Na&#239;des antris &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Saepe vident docta plectra movere manu. Quid mirum? Latii dos Marsevenia Phoebi &nbsp; &nbsp; Est Domus: antiquas ille tuetur opes. Vive Domus longum sanctissima: vivite silvae, &nbsp; &nbsp; Fluminis umbrosae vivite deliciae. {{Versus|65}} Et me, qui sensus vobis animumque relinquo, &nbsp; &nbsp; Mansueto memores excipite hospitio. </poem> ====Elegia IV. In Arnoldi Monenii poemata.==== <poem> S IMICHIDAE calamos ac Doridos orgia Musae &nbsp; &nbsp; Obduxit tacito longa senecta situ. Et fontes, Arethusa, tuos dulcesque recessus &nbsp; &nbsp; Horridus occluso numine squalor habet. {{Versus|5}} Quique prius sacras mulcebant cantibus umbras, &nbsp; &nbsp; Obticuit flavo cum Corydone Mycon. [p. 25] Nec spes jam super ulla, nemus lustrare canorum, &nbsp; &nbsp; Aut desueta suas ducere in antra Deas. Quis putet? ad gelidos nova nascitur Enna triones, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exsistitque novis Himera dulcis aquis. Trinacrii pastoris opes tibi, culte Moneni, &nbsp; &nbsp; Detulit a Siculis rustica Musa jugis; Et peram, & fulvo baculi splendentis ab aere &nbsp; &nbsp; Munus, & Oebalia cum genetrice Thoum; {{Versus|15}} Et vitulum dulci cum matre, levesque capellas, &nbsp; &nbsp; Et mulctram niveo nunc quoque lacte gravem. Accedit, donis pretiosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Illa Syracosio fistula trita seni: Fistula vel Pani non inficianda Lycaeo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Pinea semiferum cui tegit umbra caput; Fistula, Mantous quam dum sibi Tityrus aptat, &nbsp; &nbsp; Ascreae numeros vicit, & orsa, lyrae. Hanc digitis, hanc voce animans, dulcissime pastor, &nbsp; &nbsp; Sicania Batavos elicis arte modos. {{Versus|25}} Gaudent insolita tactae dulcedine silvae, &nbsp; &nbsp; Et demulsa novis versibus antra sonant. Antra sonant hirsuta, sonat cum frondibus Echo &nbsp; &nbsp; Mobilis, & gelidum quae quatit aura nemus. Et Salae virides ripae, campique Tubantum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et maris in rauco murmure laeta Thetis. [p. 26] O veterum revocator opum, nova fama vetusti &nbsp; &nbsp; Carminis, o grati muneris auctor ave. Cantor ave facunde, tuis nove saltibus Orpheu, &nbsp; &nbsp; Optime bucolici carminis auctor ave. {{Versus|35}} Tu primus faciles docuisti jungere cannas, &nbsp; &nbsp; Tu mulcere novo carmine primus oves: Tyrrhenamque tubam gracili mutare cicuta, &nbsp; &nbsp; Et trahere agrestes ad sua sacra Deos: Panaque cum satyris quercu lustrare sub alta &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Primus, & oblitam lacte piare Palem: Primus in umbroso convivia ducere luco, &nbsp; &nbsp; Et veteri testa promere dulce merum; Primus ad Arcadiam juvenem nudare palaestram, &nbsp; &nbsp; Primus inexperto fingere more choros. {{Versus|45}} O pecudes! o rura! o simplicis otia vitae, &nbsp; &nbsp; Et contenta tuis dotibus alta quies! O non abrupti mollissima munera somni, &nbsp; &nbsp; Quaeque susurrantem praetegis arbor aquam! Muscosaeque specus, & docti canna Monenii, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et volucrum dulci gutture dulce melos! Sit mihi vobiscum gelida requiescere in umbra, &nbsp; &nbsp; Sit super infusis membra levare vadis: Jamque chelidonio fultum thymbraque virente &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli ponere corpus humo; [p. 27] {{Versus|55}} Jamque sub annosa meditari carmina fago, &nbsp; &nbsp; Quae legat in tenero cortice scripta Dryas. Sit duri fesso Martis fessoque viarum &nbsp; &nbsp; Mitibus Aonidum posse vacare choris; Donec maturis inspargens tempora canis &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Obrepat passu tarda senecta gravi. Tum si me teneri suspiret arundo Monenii, &nbsp; &nbsp; Jam nihil est ultra cur querar: aura vale. </poem> ====Elegia V. In fragmenta operum Q. Ennii, denuo edita a Francisco Hesselio.==== <poem> Q UINCTE pater, triplici accipimus quem corde fuisse, &nbsp; &nbsp; Moeonide saecli prodigiose tui; Pave Samo; veterem Euphorbi mentite figuram; &nbsp; &nbsp; Pythagora in formas saepe renate novas; {{Versus|5}} O utinam possis post ultima fata renasci, &nbsp; &nbsp; Atque animi ingentes promere divitias! [p. 28] Qualem Sardois miratus Porcius agris &nbsp; &nbsp; Mutavit Latio verba Pelasga sono. Qualem Scipiades fracta Carthagine victor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Audiit heroa grande sonare tuba; Aut gravis orchestrae quatientem pulpita versu, &nbsp; &nbsp; Quantus in Aeschyleo spiritus ore tonat: Aut soccum tentare, & inexspectata Latinis &nbsp; &nbsp; Auribus indocili reddere verba modo; {{Versus|15}} Et Satyros nudare leves, Faunosque procaces, &nbsp; &nbsp; Et condire novo seria prisca sale, Et Siculum Latiae monstrare Euhemeron Urbi, &nbsp; &nbsp; Unde suos novit fabula Graja Deos. O utinam! nunc te lacerum crudeliter ora, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nunc mutilum cunctis artubus adspicimus. Quis putet hoc? EnnI tanto de corpore pauca &nbsp; &nbsp; Frusta, Vetustatis dente peresa jacent: Foeda situ, & longa labentia frusta senecta, &nbsp; &nbsp; Vix tenues magnis manibus inferiae. {{Versus|25}} Atque equidem dudum periisses funditus omnis, &nbsp; &nbsp; Ni pia discerpto dextra tulisset opem: Dextera magnanimi numquam reticenda Columnae, &nbsp; &nbsp; Maximus Euboicae nobilitatis honos. Clare Columna, Columna rei stator alme Latinae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Lucida Pierii gemma, Columna, chori; [p. 29] &nbsp; &nbsp; Per te stat Rudiis decus & sua fama Camenis; Tu cineres, sancti tu legis ossa senis. &nbsp; &nbsp; Tu male disjectos artus divolsaque membra &nbsp; &nbsp; Artifici nexu jungere certus ades. {{Versus|35}} Sic quondam Hippolytum pavidi per curva jugales &nbsp; &nbsp; Litora in Actaeis diripuere jugis. Illum autem proles Paeania, amorque Dianae &nbsp; &nbsp; Incolumem a leti limine restituit. Et nunc Indigetes inter, non numine ficto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Albano colitur Virbius ipse lacu. Macte animi, Vir magne, aeterni macte laboris. &nbsp; &nbsp; Nil, te si cupiat laedere, livor aget. Et tamen ista tuae benefacta inlustria curae &nbsp; &nbsp; {{Versus|Heu facinus!) coepit rodere tempus edax. {{Versus|45}} Rara tui sudoris erant monumenta: nec usquam &nbsp; &nbsp; Parebat doctae sedulitatis opus. Vix licuit cupidis Clariae cultoribus artis &nbsp; &nbsp; Usurpare oculis teque, tuamque manum. Si quis eras (ubi eras haud inveniende?) premebat &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invida te caeco bibliotheca sinu. Non tulit hoc virtus Hesselia, teque tenebris &nbsp; &nbsp; Ereptum luci restituit Latiae. Et pugnatricem vivaci carmine Musam, &nbsp; &nbsp; Et laudes voluit perpetuare tuas. [p. 30] {{Versus|55}} Gaude, si quid amas virtutem, magne Columna: &nbsp; &nbsp; Adserta est operi vitaque luxque tuo. Quidquid longinqui detrivit temporis aetas, &nbsp; &nbsp; Reddidit Hesselii nunc pia cura mei: Hesselii pia cura mei, quem baccare pura &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Lustratum Orchomeni lavit in amne Charis; Cui Venus ex alto nascenti risit Olympo, &nbsp; &nbsp; Et sua certatim dona dedere Deae. Floreat, ut dignum est, & longa laude fruatur &nbsp; &nbsp; Hesselii pietas officiosa mei! {{Versus|65}} Ipse senex juvenes rursum induat Ennius annos; &nbsp; &nbsp; Et tu de tumulo plaude, Columna, tuo. [p. 31] </poem> ====Elegia VI. Ad Sebastianum Kortholtum, <i>Professionem Po&#235;sios in Illustri Holsatorum Academia Kiloniensi laetissimis auspiciis ingredientem.</i>==== <poem> C LARA patris clari soboles Kortholte, perenni &nbsp; &nbsp; Jugis amicitiae foedere juncte mihi; O bene, quod patrius sibi te delegit Apollo, &nbsp; &nbsp; Qui facias casta sacra Latina manu; {{Versus|5}} Quod pia Mnemosyne favit tibi, Principe dextro, &nbsp; &nbsp; Creditaque est curae Cimbrica Musa tuae! Grande rudimentum primaevae flore juventae &nbsp; &nbsp; Ponis, in aetatis limine paene vetus. Sic decet. elisis Tirynthius anguibus infans &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invictum tenero prodidit ore Jovem. Et Semelae proles vix pubescente sub aevo &nbsp; &nbsp; Indica thyrsigera contudit arma manu. Tu quoque Barbariae calcatis impiger hydris &nbsp; &nbsp; Illaesum referes victor ab hoste pedem. {{Versus|15}} Nec rudis ad tales, juvenum fortissime, pugnas, &nbsp; &nbsp; Aut insueta novus miles ad arma venis. [p. 32] Neu te, quod duri provincia plena laboris, &nbsp; &nbsp; Sumta quod est humeris sarcina magna tuis, Quodque fremunt torva vervecum fronte manipli, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Terreat. auctores mens habet ista Deos. Strenuus i contra: tam fortibus acta lacertis &nbsp; &nbsp; Quamlibet audaces proruet hasta globos. Nec tu crede tuae pretium marcescere palmae, &nbsp; &nbsp; In qua proludit prima juventa sibi. {{Versus|25}} Scilicet his ingens quondam Morhosius orsis &nbsp; &nbsp; Ingenii coepit promere ditis opes. Muhlius his crevit, sacri decus ordinis altum, &nbsp; &nbsp; Muhlius ingenio maximus, arte pari. Tu quoque subcresces: sic auguror: & tua tantis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Non impar junges nomina nominibus. Rumpere livor iners, turpissime rumpere Livor. &nbsp; &nbsp; Quid prodest, morem dissimulare tuum? [p. 33] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber tertius. === ====Elegia I. Ad Joannem Sixium, urbis Amstelaedamensis consulem <i>de vino ad se misso.</i> ==== <poem> C ARMINA quod cari, Sixi facunde, sodalis &nbsp; &nbsp; Donasti, veteris hoc pietatis erat. Nec satis id visum: superaddis amabile rarae &nbsp; &nbsp; Floribus Aonidum pignus amicitiae, {{Versus|5}} Lecta sub Argolici foecundo sidere caeli &nbsp; &nbsp; Munera bis nati laetitiamque Dei. An quia delicias Pindi commendat Iacchus, &nbsp; &nbsp; Nec facit ad Clarias sobria lympha dapes? [p. 34] An quia certa sumus Bacchi tutela po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Percussi gemino pectora nempe Deo? Ut tuus irradiat cyathumque manumque Lyaeus! &nbsp; &nbsp; Ut salit, ut multo fervidus igne rubet! Sic puto sic rubuit, cum saevi fulminis alae &nbsp; &nbsp; Afflarunt uterum, Sidoni caesa, tuum: {{Versus|15}} Cum puerum multo ferventem pulvere & igni &nbsp; &nbsp; Cissusae gelidis abluit unda vadis. Nunc quoque Liber amat Nymphas: en ipse colorem &nbsp; &nbsp; Induit, & liquidae more relucet aquae. Talia Maeonii cepit carchesia Bacchi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amissas Pastor qui modo flebat apes. Tali Neritius lusit Cyclopa veneno, &nbsp; &nbsp; Cui pretium dubiae vina salutis erant. Tale suo nectar fert Te&#239;a Musa Bathyllo, &nbsp; &nbsp; Pressanti sociis praela Cupidinibus. {{Versus|25}} Nec meliora dabat calathis Ariusia plenis, &nbsp; &nbsp; Daphni, tuus niveas Tityrus inter oves. Palmite ab hoc maduit, cum dixit Horatius Evo&#235;, &nbsp; &nbsp; Et cecinit Nymphas, capripedumque choros; Discentes Nymphas, & capripedes intentos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nysaeum cupida combibere aure melos. Me quoque, me faciunt, Sixi, tua vina po&#235;tam; &nbsp; &nbsp; Et vetus ille animi serpit in ima calor. [p. 35] Frondentes hederae, Semele&#239;a serta, corollam &nbsp; &nbsp; Nectite, quae crines ambiat apta meos. {{Versus|35}} Attonitum varia succinctus nebride pectus &nbsp; &nbsp; Devia Parnasi per juga solus agor. Liber &#239;o, bellator &#239;o, quid concava cessant &nbsp; &nbsp; Tympana? quid rauco cornua curva sono? Accipe me choreis comitem, Pater: accipe Nyseu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum calet afflatu mens agitata tuo. Quid fugis, o Evan? quid sola in rupe vagantem &nbsp; &nbsp; Deseris, atque alio tramite lyncas agis? Hic neque sunt vini fontes; nec candida lactis &nbsp; &nbsp; Flumina; nec medio Naxos odora mari. {{Versus|45}} Et mihi pulvereo aret jam lingua palato. &nbsp; &nbsp; Pelle, age, pelle novam, Graja saliva, sitim. </poem> ====Elegia II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D ELICIUM Phoebi, Phoebi nova gloria, Franci; &nbsp; &nbsp; Pegasidum, Franci, sed mage noster amor; Vivis, & ex animi procedunt omnia voto, &nbsp; &nbsp; Et tibi cum Musis mutua spondet Hymen? [p. 36] {{Versus|5}} Spondeat o utinam, voto potiaris ut omni, &nbsp; &nbsp; Simque ego laetitiae pars quotacumque tuae: Et mea festivas incendant carmina taedas; &nbsp; &nbsp; Simque ego Pierio multus in ore tibi! Nec, reor, ut patriis longe de finibus absum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Broukhusii poteris non memor esse tui. Quem nunc emenso per tot discrimina cursu &nbsp; &nbsp; Urbs Trever&#251;m fido suscipit hospitio: Urbs Trever&#251;m, Latio non inficianda Tonanti, &nbsp; &nbsp; Et Themidis Latiae Pegasidumque domus. {{Versus|15}} Indigetes salvete, loci, Geniique locorum, &nbsp; &nbsp; Et quaecumque tuos occulis, herba, Deos. Antiqui salvete Lares, salve inclita Mater, &nbsp; &nbsp; Et mihi felici sis bene tacta pede. Pars ego sum Batavo de sanguine; pars ego, Diva, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De tibi tam juncta non inhonora manu. Seu tua Germanos jactant cunabula patres; &nbsp; &nbsp; Hercynii nemoris nos quoque turba sumus. Sive Arelatensem Francas juvat ire per urbes; &nbsp; &nbsp; Est quoque de Franco sanguine nostra domus. {{Versus|25}} Seu Romana tuum commendant foedera nomen; &nbsp; &nbsp; Nos etiam Fratres Martia Roma vocat. Et nunc communi bellorum exercita casu &nbsp; &nbsp; Communi adversas foedere frangis opes. [p. 37] Ut juvat intonsos vicino a flumine montes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Scandere, & in viridi secubuisse jugo! Ut juvat annosa meditari carmen in umbra, &nbsp; &nbsp; Et faciles calamo sollicitare Deas! Nec caret afflatu locus hic, ab Apolline nomen &nbsp; &nbsp; Mons habet, antiqua religione sacer. {{Versus|35}} Illic structa sibi quondam delubra tenebat &nbsp; &nbsp; Cynthius, abrupto vix adeunda jugo. Tum Veneris dominae simulacrum ex arte vetusta &nbsp; &nbsp; Ostentat magna primus ab urbe lapis. Quam quondam certa fudisse oracula voce &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Fama est, & veteres testificantur avi. Plurima quin etiam Latios spirantia vultus &nbsp; &nbsp; Aera sub egesta repperiuntur humo. Quid Circos loquar, & magni vasta Amphitheatri &nbsp; &nbsp; Rudera, ruderibus ipsa sepulta suis? {{Versus|45}} Quid veteres aras, quas muri in parte reducta &nbsp; &nbsp; Et Dea silvipotens, & Deus Arcas habet? Nec desunt templis caeli miracla recentis, &nbsp; &nbsp; Qualia Phidiacae perpoliere manus; Aut Lysippaea viventia marmora dextra; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aut positus docta Mentoris arte lapis. Aedis adorandae media decus urbe superbit, &nbsp; &nbsp; Fanaque cum Nato proxima Mater habet. [p. 38] Multa latus circum moribundi languet imago, &nbsp; &nbsp; Multa stat artifici picta tabella manu. {{Versus|55}} Illic compositas venereris in ordine mitras, &nbsp; &nbsp; Sacraque defunctis marmora principibus. Illic marmoreum lentus mirere cadaver: &nbsp; &nbsp; Ossa vides tantum: cetera tempus habet. Cedite, quae solers laudavit signa vetustas. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Artis erat, summam dissimulare sui. Vidit; &, ut vidit, Mors admirata figuram, &nbsp; &nbsp; Tam similis, dixit, unde ego facta mihi? Est & venandi non infoecunda voluptas. &nbsp; &nbsp; Ire lubet. campo jam lepus ipse vocat. {{Versus|65}} Ite canes mecum: cursu plumboque sequemur: &nbsp; &nbsp; Non male militiae congruit iste labor. Inde petam fontes, multaque madentia lympha &nbsp; &nbsp; Jugera, & eruptae fertile murmur aquae. Invitant somnum volucres; volucrumque querelas &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et Zephyri lenes ipsaque silva juvat. Ramus adulantem jucundo flamine ramum &nbsp; &nbsp; Mulcet: odoratis floribus undat humus. Sic premit intacti calicem Cytherea ligustri, &nbsp; &nbsp; Idalio quoties secubat in nemore, {{Versus|75}} Sic dulci Ascanium raptum per inania furto &nbsp; &nbsp; Purpureis Charites composuere rosis. [p. 39] Et molles puerum circa duxere choreas, &nbsp; &nbsp; Spargentes pullis lilia cum violis. Tunc subit Hagani facies pulcerrima saltus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Materies nostris non operosa jocis: Tunc nemus Harlemium, Batavi tunc otia Nerei, &nbsp; &nbsp; Tunc ruris species deliciosa tui: Et quidquid tecum solitus peragrare reliqui; &nbsp; &nbsp; Et quaecumque animo grata fuere prius. {{Versus|85}} Tunc neque me tangit Treveri clementia caeli; &nbsp; &nbsp; Nec Zephyri molles, silva nec uda movet. Moestus ad Amstelios avertor solus amicos, &nbsp; &nbsp; Et Trajectini rura beata soli. Inque tuos dum suspiro, dulcissime, vultus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Sum memor absentis, vix memor ipse mei. Sed quoniam tetricae sic decrevere Sorores, &nbsp; &nbsp; Candida nec vitae sunt data fila meae; Ipse meas solor curas, plebemque perosus &nbsp; &nbsp; Auferor in Clarii Pythia templa Dei. {{Versus|95}} Et gracili blandum modulatus arundine carmen &nbsp; &nbsp; Ipse mihi auditor, ipse po&#235;ta vaco. Nunc pastoralis calamo delector avenae, &nbsp; &nbsp; Et sedeo saturas dux bonus inter oves. Nunc, ubi me durus silvis amor exigit altis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occlusas dominae conqueror ante fores. [p. 40] Nec piget annales & prisca revolvere secla, &nbsp; &nbsp; Armorum varias nec didicisse vias. Et Regum modo fortunas compono, measque; &nbsp; &nbsp; Et minus hinc videor Regibus esse miser. {{Versus|105}} Otia sic fallo, sic fallunt otia lucem, &nbsp; &nbsp; Sic languet serus emoriturque dies. Haec inter tua si me visat epistola, Franci, &nbsp; &nbsp; Leniet exilii taedia multa mei. Omnia sic cedant feliciter, & modo quanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Est mihi vester amor, sit tibi noster amor! </poem> ====Elegia III. Ad Nicolaum Heinsium. ==== <poem> T E tuus Hannonia Broukhusius Urbe salutat, &nbsp; &nbsp; O Heinsi, o Clarii duxque decusque chori. Quamque tibi mallet praesens offerre camoenam, &nbsp; &nbsp; Offeret inculta charta notata manu. {{Versus|5}} Sed tamen agnosces carae vestigia dextrae; &nbsp; &nbsp; Parsque mei tecum parva laboris erit. Erubui (fateor) tenuis molimina curae &nbsp; &nbsp; Mittere; propositum mensque reliquit opus. [p. 41] Ipsa reclamabat, me declinante, voluntas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et pius audacem compulit esse pudor. Sic, ubi sacrificos major decet hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Placavit faciles agna tenella Deos, Autumnoque suo, lectis de vite racemis, &nbsp; &nbsp; Concidit Ogygio victima parva Deo. {{Versus|15}} Cum tibi sit virtus alto contermina caelo, &nbsp; &nbsp; Affectu tangi non meliore potes. At mihi si pleno spiraret numine Paean, &nbsp; &nbsp; Plenior in titulos surgeret ara tuos. Tunc ego tranquilli formosa ad flumina Leccae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua caput in lentis condit arundinibus, Erigerem Pario dives de marmore templum, &nbsp; &nbsp; Quale Paphos Veneri fecit amoena suae: Quale suo rupes servat Parnasia Phoebo; &nbsp; &nbsp; Quale Jovi stadio nobilis Elis habet. {{Versus|25}} Ipse tenens laurum, lauro cohibente capillos, &nbsp; &nbsp; Stares Getuli nobile dentis opus. Aureus in longa flueret cervice capillus; &nbsp; &nbsp; Aurea Latois plectra darem digitis. Fulgerent circum Latii, tua cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Portantes sacrae civica serta comae. Quique tibi vitam, tibi se debere fatetur, &nbsp; &nbsp; Princeps purpurei doctor Amoris erit, [p. 42] Naso, pater Musarum, & Cypridis ultima cura, &nbsp; &nbsp; Pegaseo Naso pectora plenus aqua. {{Versus|35}} Et qui Smyrneae certans de munere palmae &nbsp; &nbsp; Transtulit ad Latios Troc&#239;a fata Deos: Quique tuos, Brimo, raptus luctumque parentis, &nbsp; &nbsp; Pulsaque Taenariis sidera dixit equis: Quique canit fulvae Nephele&#239;a vellera lanae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Phasiaque Haemoniam ducit in arva manum: Et cui perpetuus foculo deposcitur ignis; &nbsp; &nbsp; Et qui Callimachi molle secutus iter; Et Christi qui scita sacro Prudentius ore &nbsp; &nbsp; Propugnat, castae Religionis amor; {{Versus|45}} Atque alii centum: quorum quod reddita vita est, &nbsp; &nbsp; Praestitit ingenii lima perita tui. Ipse ego cum vittis, cum longa veste, sacerdos &nbsp; &nbsp; Costum & Oronteo munera ture feram. Bisque die Genioque tuo Genioque parentis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Fiet ad Aonias, me praeeunte, fores. Illius niveo conspergam lacte sepulcrum; &nbsp; &nbsp; Et nova serta meis plexa dabo manibus. Illius sanctos venerabor carmine manes, &nbsp; &nbsp; Irriget ut venas purior unda meas: {{Versus|55}} Et mihi dulce melos facili nascatur in ore: &nbsp; &nbsp; Sic ego te, magno sic patre dignus ero. [p. 43] Quali formosam permulsit carmine Rossam, &nbsp; &nbsp; Cumque illa campis lusit in Idaliis. Qualia felici furto sublecta Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Matris jucundis tinnit in auriculis: Quale tibi vacuae nemus ad geniale Vianae &nbsp; &nbsp; Delius arguto gutture dictat olor. Quo feror ah demens? quae blanda insania mentem &nbsp; &nbsp; Ludit, & a&#235;riis dat mea vota Notis? {{Versus|65}} Mi sat erit, sacra dum tu spatiaris in umbra, &nbsp; &nbsp; Phoebeos docili combibere aure modos: Et citharae strepitum lucis captare sub altis, &nbsp; &nbsp; Qua tremit ad citharam mobilis umbra tuam. Tum mihi plebeiae parient fastidia curae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Inque novas artes & nova sacra ferar. Forsan & audebo (nisi fallunt omina mentem) &nbsp; &nbsp; Condere quod culto possit ab ore legi. Felices umbrae, fortunatissima silva, &nbsp; &nbsp; Lymphaque pumiceis prosiliens scatebris, {{Versus|75}} Et virides ripae, sanctique silentia luci, &nbsp; &nbsp; Quaeque nites sudo lumine pura dies! Accipe, terra beata, meos (te dignor) amores &nbsp; &nbsp; Heinsiacas lauros Heinsiacamque chelyn. Depositumque De&#251;m serva, qui carmine & arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Provocat antiquos, vicit ut ante novos. [p. 44] </poem> ====Elegia IV. Ad Joannem Georgium Graevium. ==== <poem> U LTRA pollicitum, fateor, carissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Defuit officio nostra Thalia suo. Ne tamen idcirco (culpam nam deprecor istam) &nbsp; &nbsp; Arguar absentis non meminisse tui. {{Versus|5}} Hoc nolit Phoebusque pater, doctaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & Veneri proxima cura Charis. Hoc vetet Atlantisque nepos, & conscius Evan, &nbsp; &nbsp; Et quidquid doctas jungit amicitias. Te sistunt animo, te menti cuncta reducunt: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Te quamvis oculus non videt, illa videt. Sive manum poscunt castrensia munia; sive &nbsp; &nbsp; Diluimus curas flore, Lyaee, tuo: Occursat species dilecti plurima Graevii; &nbsp; &nbsp; Inque oculis semper, semper in ore mihi est. {{Versus|15}} Sive animum doctis juvat oblectare libellis: &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore versat amor. Ille tuae campus laudis, tua fama, Georgi, &nbsp; &nbsp; Immemorem Suadae non sinit esse tuae. [p. 45] Nec semel (Aonidum communia numina testor) &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine te volui demeruisse novo. Verum inter strepitusque vir&#251;m sonitusque tubarum &nbsp; &nbsp; Quis locus Aoniis lusibus esse potest? Nunc, furtiva mihi cum praestitit otia Mavors, &nbsp; &nbsp; Phocidis ad lucos, Grajaque rura feror. {{Versus|25}} Nunc animum dulci labor est componere cantu, &nbsp; &nbsp; Et trahere hibernum carminis arte diem. Non tamen ut magni victricia Principis arma &nbsp; &nbsp; Condere Maeonii moliar oris opus. Quod licet, innocuos vacui modulamur amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et responsurum sollicitamus ebur. Et nunc blanditias, placitae nunc jurgia formae &nbsp; &nbsp; Dicimus, & quidquid dictat amoenus Amor. Et modo Romanum mens concipit enthea Phoebum; &nbsp; &nbsp; Et modo materno molliter ore sonat: {{Versus|35}} Vulnificosque oculos dulcique armata veneno &nbsp; &nbsp; Oscula Sicaniis ludit arundinibus. Te quoque (si possim) libeat, jucunde Georgi, &nbsp; &nbsp; Victurae fidibus condecorare lyrae. Sed nervos dedit ingenio Natura pusillos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et tu, quod nequeat crescere, nomen habes. Atque utinam has saltem nugas ac ludicra detur &nbsp; &nbsp; Sistere judicio carmina posse tuo! [p. 46] Munditiis placitura tuis cultuque decoro &nbsp; &nbsp; Sustineant Clarii templa subire Dei. {{Versus|45}} Aut utinam Trajectinam delatus in urbem &nbsp; &nbsp; Praesenti recitem qualiacumque tibi! Tu pariter Musas, pariter complexus amicum &nbsp; &nbsp; Ingenuae legeres otia pigritiae. Nec, scio, defugeres media sub mole laborum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Seria deliciis posthabuisse meis. Subductaeque sibi partem concederet horae &nbsp; &nbsp; Romani princeps Tullius eloquii: Tullius ille tuae lima nitidissimus artis; &nbsp; &nbsp; Artis opus rarum Tullius ille tuae. {{Versus|55}} Quem tu detersa longi rubigine saecli &nbsp; &nbsp; Restituis Romae, quo decet ore, suae. Qualem Palladiis Academi vidit in umbris &nbsp; &nbsp; Promentem sacras pectore Brutus opes: Damnantem quali stupuerunt fulmine Rostra &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Antonii natas ad scelus omne manus. Se tibi debebit Suadae venus ista Latinae: &nbsp; &nbsp; Tota tua haec virtus, laurea tota tua est. Nec te poeniteat critici, vir magne, laboris: &nbsp; &nbsp; Hoc dedit & Caro Tullius ante suo. {{Versus|65}} Fascibus adsurget Pompeji pagina Trogi; &nbsp; &nbsp; Et quod Caesareo nomine vivit opus; [p. 47] Ascraeusque senex; & vafri Lucius oris, &nbsp; &nbsp; Ille hominum Momus Lucius, ille De&#251;m; Quique alii plures (neque enim mihi dicere promtum est) &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ingenii produnt tot benefacta tui. Et tibi Tarpejo Musae de monte Latinae &nbsp; &nbsp; Docta Palatina tempora fronde tegent: Et titulum facient, SERVATO ROMA PARENTE. &nbsp; &nbsp; Haec illi vitam debuit, ille tibi. {{Versus|75}} Munere sic uno cum demerearis utrumque, &nbsp; &nbsp; Quis te Romani sanguinis esse neget? Dii proprium hoc faciant, Graevi: longumque fruatur &nbsp; &nbsp; Ille tuis curis, tu Cicerone tuo. </poem> ====Elegia V. In funere Nicolai Heinsii <i>literatorum ac po&#235;tarum principis.</i>==== <poem> S I potuit lacrimas Orpheus meruisse Dearum, &nbsp; &nbsp; Si Linus, Aonio fletus uterque choro; Demite odoratis genialia serta capillis, &nbsp; &nbsp; Pierides: laetis demite serta comis. [p. 48] {{Versus|5}} Flos & amor vester, vestrum decus Heinsius, ille &nbsp; &nbsp; Heinsius Eois notus & Hesperiis, Heinsius Ausonii certissima gloria Pindi &nbsp; &nbsp; Occidit. Exequias (sic decet) ite Deae. Tuque adeo scissis Elege&#239;a crinibus amens &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Desine solennes, ah miseranda, choros. Solve choros, miseranda. tuus, tuus Heinsius ille, &nbsp; &nbsp; Ille tui plausus unicus auctor, ubi est? Pro dulci cithara, teneri pro carminis arte, &nbsp; &nbsp; Taxus Hyanteas moereat ante fores. {{Versus|15}} Pro myrto fragili crinem lacrimosa cupressus &nbsp; &nbsp; Ambiat, ah luctus te monitura tui. Qualem te memorant olim moriente Tibullo &nbsp; &nbsp; Flebiliter scissis exululasse genis. Qualis eras, cum Peligni crudele po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In Getico funus litore duxit Amor. Ille Deos tecum confusus dixit iniquos, &nbsp; &nbsp; Cumque suis lacrimas miscuit ille tuas. Hanc quoque tempus erat longa deflere querela &nbsp; &nbsp; Jacturam, & tantis ingemuisse malis. {{Versus|25}} Non negat hoc Naso: non hoc tua fama Tibullus; &nbsp; &nbsp; Non negat hoc gelido Parrhasis alta polo. Parrhasis ad citharam stupuit Nasonis & Heinsii: &nbsp; &nbsp; Bisque peregrino plausit honore sibi. [p. 49] Ah quoties illis carmen modulantibus haesit; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec memor aerumnae jam fuit ipsa suae! Ah quoties Heinsii numeros mirata canoros &nbsp; &nbsp; Tam doctas voluit demeruisse manus! Nunc dolet, & vetitis mallet latuisse sub undis, &nbsp; &nbsp; Nuncia ne tanti sit sibi facta mali. {{Versus|35}} At tu, grande decus septem Regina trionis, &nbsp; &nbsp; CHRISTINA, invictis gloria major avis; Fama sub attonitas cum lurida venerit aures, &nbsp; &nbsp; Numquid ab admonitu mens tibi tristis erit? Tu cineres, Augusta, tui manesque po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ire sub infletam non patieris humum. Et Tuscum Tiberim & Latios testabere colles, &nbsp; &nbsp; Heinsiaden gemitus elicuisse tuos. Adspice, Pierias nemoralis Aricia frondes &nbsp; &nbsp; Exuit, & posito nuda stat umbra Deo. {{Versus|45}} Certatim Latii accurrunt longo ordine vates, &nbsp; &nbsp; Portantes cineri debita justa pio. Spargit odoratas Favoriti Musa corollas: &nbsp; &nbsp; Et magno manes Gradius ore vocat. Quin etiam tumulis vatum simulacra priorum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Isse ferunt fusis moesta per ora comis. Umbraque Chisiadae, tenerique Propertius oris, &nbsp; &nbsp; Creditur ad planctus exiluisse novos. [p. 50] Luget in exequiis demissis cornibus Arnus, &nbsp; &nbsp; Arnus Apollinea clarus ab arte pater. {{Versus|55}} Et, qua Maeonios longo secat agmine muros, &nbsp; &nbsp; Turbidus ipse suis volvitur a lacrimis. Ipse etiam niveos, en, Mincius inter olores, &nbsp; &nbsp; Et Pha&#235;tontei Nympha superba Padi, Sebethusque decens lato projectus in antro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad cineres plorant, Phoebe Batave, tuos. Quid loquar Amisium? Paderae quid flumen amoeni? &nbsp; &nbsp; Hic Paderam tangit Amisiumque dolor. Illos Fernandus, doctarum prima sororum &nbsp; &nbsp; Gloria, Castalias jussit amare Deas. {{Versus|65}} Et nunc ecce jubet magno dare justa po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Sertaque Castaliis humida de lacrimis. Haec tibi, sancte senex, vatum chorus omnis ademto &nbsp; &nbsp; Munera cum multo sacra dolore facit. Sed licet aeternis superaris saecula chartis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Totque tua vivant inclita scripta manu; Musaeas licet unus opes, licet unus amores &nbsp; &nbsp; Possideas, toto qua patet orbe dies; Non ingrata tamen pietas tibi nostra futura est. &nbsp; &nbsp; Debent se meritis carmina nostra tuis. {{Versus|75}} Graevius Ausoniis non ultima fama Camoenis, &nbsp; &nbsp; Graevius Argivo nobilis eloquio, [p. 51] Graevius extincti plorabit funus amici: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos cineres, jam pius ossa legit. Jam tibi Franciacae sacrant lugubria Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Carmina, & aeternis busta notanda modis. Non alio velles laudari dignius ore: &nbsp; &nbsp; Non posses alio dignius ore cani. Ipse ego, curarum nuper pars blanda tuarum, &nbsp; &nbsp; Manibus inferias & mea sacra dabo. {{Versus|85}} Nec tibi de Pario speciosum marmore bustum, &nbsp; &nbsp; Nec stabit Phrygiis caesa columna jugis. Pulcrius his aliquid Clarii meditantur olores, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Pro tumulo septem tibi Roma det ardua montes: &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Non poteris tumulo nempe minore tegi. Deinde, Palatini qua fulsit Apollinis aedes, &nbsp; &nbsp; Ara stet in titulos, aurea tota, tuos. Hanc circum veteres celebrent, gens docta, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Magne Heros, genii tot benefacta tui. {{Versus|95}} Quorum pars hedera juveniles vincta capillos &nbsp; &nbsp; Latoum tenero pollice pulset ebur: Pars sua regali decantet scripta cothurno; &nbsp; &nbsp; Pars elegos faciles, pars epigramma sonet. Ad latus innocui centum modulentur Amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Aureaque in prima fronte locanda Venus. [p. 52] Nec tua, magne, chelys absit cultissima, vates: &nbsp; &nbsp; Illa chelys Musis adnumeranda novem. Haec ubi conspicies, simul annua festa videbis, &nbsp; &nbsp; Quae tibi laurifero culmine Cirrha parat. {{Versus|105}} Plaudet ab Elysio genitor tuus: &, Bene, dicet, &nbsp; &nbsp; Consuluit famae postuma fama meae. </poem> ====Elegia VI. Ad Theodorum Buseroum. ==== <poem> D UM tua regali Clio subnixa cothurno &nbsp; &nbsp; Auriaco patriis induit arma modis: Dum tua Trinacriis contendit canna cicutis, &nbsp; &nbsp; Docta vel hirsutas canna movere feras; {{Versus|5}} Me procul Aoniis arcet Gradivus ab antris, &nbsp; &nbsp; Castaliique vetat ducere fontis aquam. Et Furor, & belli comites Iraeque Minaeque &nbsp; &nbsp; Insultant lateri, noxia turba, meo. Nec sinit assuctis caput hoc lustrare choreis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Irrequieta quies, ac sine fine labor. Non tamen ut dulces penitus contemnere curas, &nbsp; &nbsp; Aut possim nullis vivere carminibus. [p. 53] Ah pereant enses potius, pereantque manipli, &nbsp; &nbsp; Quam ferar immeritas deseruisse Deas: {{Versus|15}} Quam cogar fontesque sacros formosaque Tempe &nbsp; &nbsp; Linquere. non tanti bellica fama mihi est. Quod licet, & fas est vacuo, statione soluta &nbsp; &nbsp; Aonas in montes & juga docta feror. Indomitumque meus Martem moderatur Apollo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec nihil ingenii, nec nihil artis adest; Nec nihil oris adest. Sed repprimit ora Cupido, &nbsp; &nbsp; Frangit & alternos improbus ille pedes. Ausus eram (memini) nuper, Busero&#235;, virosque &nbsp; &nbsp; Armaque magnanima condere nostra tuba. {{Versus|25}} Jam mea Phoebeis albebant tempora vittis, &nbsp; &nbsp; Ibat in Heroos jam calor ille modos. Risit Amor fastus ac verba minacia magni &nbsp; &nbsp; Carminis, & crescens attenuavit opus. Atque ita: Quid graciles sub iniquo pondere nervos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Rumpis? an in cantum non satis unus eram? Et mihi militia est, & sunt mihi castra, tubaeque, &nbsp; &nbsp; Et mea maternis artibus arma valent. Quo tibi tam magnos fuerat potare liquores? &nbsp; &nbsp; Haec est ingenii certa ruina tui. {{Versus|35}} Tu cane nocturni pompam titulosque triumphi, &nbsp; &nbsp; Et quae letifero vulnere bella vacant. [p. 54] Tu cane sidereos spatiosae frontis honores, &nbsp; &nbsp; Et teneros morsus, & sine dente jocos; Malarumque rosas, & murice tincta labella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quod sub vivo murice candet ebur: Quique vagi longa ludunt cervice capilli, &nbsp; &nbsp; Qualis vicinis vitis in arboribus. Nec tu credideris invisum nomen Amoris &nbsp; &nbsp; Pieridum turbae Pieridumque Patri. {{Versus|45}} Hoc tibi, si nescis, dicat Rhodope&#239;us Orpheus: &nbsp; &nbsp; Hoc Linus: Aoniis fletus uterque jugis. Tum facit ingenium, tum mentem plectra sequuntur, &nbsp; &nbsp; Cum tener ad partes se quoque jungit Amor. Sed neque tu magnis nomen titulosque po&#235;tis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invideas. Cineri gloria sera venit. Et te Fama vehet felicibus aurea pennis; &nbsp; &nbsp; Si modo sis constans, si modo semper ames. Teque Philetaeis evinctum colla corymbis &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus luco sistet in Idalio. {{Versus|55}} Illic & Paphios mirabere laetus olores &nbsp; &nbsp; Ad citharam numeros edidicisse tuos: Et myrteta vagis superimpendentia rivis &nbsp; &nbsp; Sponte sua ad nitidas deproperare comas. Nil tibi cum lauru Peneide: cingere myrto: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cumque suis Marti bella relinque modis. [p. 55] Finierat. positis grandi cum carmine vittis &nbsp; &nbsp; Exiguos lusus alteraque arma cano. Sed quocunque meae feriuntur pectine chordae, &nbsp; &nbsp; Reddere jam discunt, praeter amare, nihil. {{Versus|65}} Non tamen haec ingrata tibi, Buseroe, legenti &nbsp; &nbsp; Auguror: ingenuis lusibus ipse faves. Sic ubi marmoreis debetur victima templis, &nbsp; &nbsp; Ponitur ad faciles picta corolla Deos. Nos quoque nunc inopes plenum persolvere votum &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Portamus grata vilia tura manu. </poem> ====Elegia VII. In funere Theodori Georgii Graevii, ad Joannem Georgium Graevium patrem.==== <poem> E T merito. Quis enim tam crudo vulnere, Graevi, &nbsp; &nbsp; Durus inexpletis temperet a lacrimis? Quisve tuo leges ausit fixisse dolori, &nbsp; &nbsp; Cum superet fati litora & ipsa dolor? [p. 56] {{Versus|5}} Occidit, ah, viridi tua dos Theodorus in aevo: &nbsp; &nbsp; Spesque suas lucis condidit Elysiis. Nec prosunt juveni dulces ante omnia Musae; &nbsp; &nbsp; Nec prodest casto pectore culta Themis. Nec varias prodest animum finxisse per artes; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec Grajum doctis invigilasse choris. Sic olim diti florens Hyacinthus in horto, &nbsp; &nbsp; Delicium ille vagis nobile Na&#239;asin, Eurus ubi rapidis radit prata imbribus, & sol &nbsp; &nbsp; Obvolvit picea triste caput nebula, {{Versus|15}} Fusus humi, dulcem vultu moriente decorem &nbsp; &nbsp; Exuit, & stratis languit in foliis. Ah pater, ah frustra jam nunc pater! impia Clotho &nbsp; &nbsp; Sustulit immerito gaudia quanta tibi! Qualia nascentis secuit praeludia famae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jussit & in primo germina flore mori! Jam Latium, ac veteres norat Theodorus Athenas, &nbsp; &nbsp; Plenus Erechtheis pectora deliciis. Jam Cyreneos ibat recludere fontes. &nbsp; &nbsp; Injicit, en, atras Parca severa manus. {{Versus|25}} Et tot praeclaros intercisura labores &nbsp; &nbsp; Nobile Letheo mergit in amne caput. Ille quidem, ante diem raptus, (si credere dignum) &nbsp; &nbsp; Afflixit casu teque tuosque suo. [p. 57] Sed tamen huc omnes properamus: ea ultima rebus &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Linea nascendi conditione data est. Neve ego solator veniam tibi: respice, Graevi, &nbsp; &nbsp; Egregium toto quidquid in orbe fuit. Respice Grajorum monumenta, tuosque Latinos. &nbsp; &nbsp; Ferrea Mors cunctos, & cinis ater, habet. {{Versus|35}} Omnibus huc iter est: nec prae vulgaribus umbris &nbsp; &nbsp; Eximit insignes Pallas ab arte viros. Una sed ingenii stat gloria: nominis auctor &nbsp; &nbsp; Sola perennantis Musa perire vetat. Musa mori prohibet, patrioque reponit Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quos videt aeternum promeruisse decus. Sic tuus in chartis vivet Theodorus; &, annos &nbsp; &nbsp; Egressus, tecum saecula cuncta feret. Illum Fama volans pernicibus ignea pennis &nbsp; &nbsp; Trans maria, & terras, sideraque ipsa vehet. {{Versus|45}} At tu, (nam veterum Manes meministis amorum) &nbsp; &nbsp; Accipe de lacrimis uvida serta meis; Accipe parva tui nuper, Theodore, sodalis &nbsp; &nbsp; Munera, Pieria quae tibi valle fero. Nunc tuus Elysio tecum sub colle vagetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Battiades; curae debitus ille tuae. [p. 58] </poem> ====Elegia VIII. Ad Joannem de Witt, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> Q UAMQUAM in me dulcis Musae deferbuit ardor, &nbsp; &nbsp; Visque animi longis tabuit icta malis: Ceu quondam rosa, purpurei nova filia Veris, &nbsp; &nbsp; Demittit laesum sole vel imbre caput: {{Versus|5}} Non tamen omnino committam, candide, quin te &nbsp; &nbsp; Exiguo, Witti, munere condecorem. Nec prius a caro desistam carmine, quam tu &nbsp; &nbsp; Parte aliqua chartae conspiciare meae. Hoc meruere tui mores, hoc pectus honestum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Puraque simplicitas, & sine labe fides; Hoc patriae virtutis amor, candorque Batavus, &nbsp; &nbsp; Et cultum pulcris artibus ingenium; Et pudor, & probitas, rectique modestia mater, &nbsp; &nbsp; Et Themis, & Themidi junctus Apollo suae. {{Versus|15}} Nam quamvis ad summa tibi contendere fas sit, &nbsp; &nbsp; Invitentque tuas aestus & aura vias; [p. 59] Parcis, & angusti contentus murice clavi &nbsp; &nbsp; Litus amas: blandi litoris ora juvat. Et quandoque catenati siluere labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sepositae repetis mollia fila lyrae. Saepe juvat priscis mentem oblectare libellis, &nbsp; &nbsp; Saepe aliquid privo condere Marte juvat. Et modo arenosis tibi collibus exspatianti &nbsp; &nbsp; Inlaesum leporem vertagus ore trahit. {{Versus|25}} Et modo faginea tecum meditatus in umbra &nbsp; &nbsp; Harlemiae condis carmen Hamadryadi, Quod legat ipsa Dryas, quod Oreades admiratae, &nbsp; &nbsp; Et Nonacrinae turba pudica Deae. Otia sectantem, sed honesta, & amica labori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Demulcet tenera voce Latina Charis. Talis odoratis quondam ludebat in hortis &nbsp; &nbsp; Cilnius, Etruscis regibus ortus eques: Cilnius Augusto par dextra, comesque laborum, &nbsp; &nbsp; Maxima dos magni Cilnius imperii. {{Versus|35}} Ergo aut ipse suos teneris deflebat amores &nbsp; &nbsp; Versibus, & pulcrae saevitiam dominae: Aut in gramineo temere sic cespite fusus &nbsp; &nbsp; Audiit argutae carmina Calliopes. Saepe Maro tenerum domino praelegit Alexim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pecus, & forti rura subacta manu. [p. 60] Saepe necem Tyriae indignam ploravit Elissae; &nbsp; &nbsp; Saepe etiam lacrimas, Anna relicta, tuas. Saepe suos Flaccus cithara modulatus amores, &nbsp; &nbsp; Mutavit grandi tenuia plectra sono: {{Versus|45}} Aut urbem sale defricuit, risuque decente &nbsp; &nbsp; Contudit indoctae jurgia stultitiae. Saepe tuos ignes recitasti, blande Properti, &nbsp; &nbsp; Cum premeret duro colla Cupido pede; Nocturnamque fugam cecinisti, & vincta corymbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Pocula, & haerentes uda per ora rosas. Omnis in Esquilias migrarat Musa salubres, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim, & justi conscia rura Numae. Egeriaeque nemus lauru refloruit alta; &nbsp; &nbsp; Et Latium volucres edidicere melos. {{Versus|55}} Tu quoque rure tuo, (nec fallimur) optime Witti, &nbsp; &nbsp; Excipies profugas ex Helicone Deas. Incertis quas nunc palantes sedibus ab se &nbsp; &nbsp; Spernit, & invisas barbarus orbis habet. Dii bene, quod censu tu non censeris in isto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nec stolida insanae somnia plebis amas! Dii bene, quod studiis pulcre innutritus honestis &nbsp; &nbsp; Pierias cupido pectore condis opes! Grande feres operae pretium: Pimple&#239;des ipsae &nbsp; &nbsp; Praemia cultori debita sponte dabunt. [p. 61] {{Versus|65}} Non tua mordaces divellent commoda curae: &nbsp; &nbsp; Non rumpet somnos invidia aegra tuos. Non avidis aliena oculis limabis, & exspes &nbsp; &nbsp; Aspera mutatae tela pavebis Herae. Sed liber, jurisque tui, vinclisque solutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Omnibus, aeternis par eris ipse Deis. Quorum quod propria est, nec fuco picta, voluptas, &nbsp; &nbsp; Dulcia perpetui tempora veris agunt. Haec tibi sub lenta securus vite canebam, &nbsp; &nbsp; In vario florum fusus humi gremio: {{Versus|75}} Qua tepidus blandis resonat concentibus a&#235;r, &nbsp; &nbsp; Et matutinae dulce queruntur aves: Et nucis umbra, meae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Non infoecundam propter opacat humum. [p. 62] </poem> ====Elegia IX. In funere Joannis Georgii Graevii. ==== <poem> N AM quid dissimulo ulterius, lacrimasque reservo, &nbsp; &nbsp; Et sortem infelix decipio ipse meam? Quo feror? & misero indulgens fomenta dolori &nbsp; &nbsp; Aerumnis etiam pascor ab ipse meis? {{Versus|5}} Ite, licet, doctae Libethrides: ite Camoenae: &nbsp; &nbsp; Pendeat e muto pariete muta chelys. Cur ego vestra sequar pius Orgia? cur ego lassem &nbsp; &nbsp; Laurigerum plectro suaviloquente nemus? Graevius (ah dirum nostros eat omen in hostes) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vester honos, divae, Graevius, ecce, fuit. Vulneris heu miseri! quod nulla aetate cicatrix &nbsp; &nbsp; Leniet, extenso non medicina die. Nec vero aut Latius vobis hoc nomine Varro &nbsp; &nbsp; Plus dedit, aetatis gloria prima suae: {{Versus|15}} Aut, quem Taenariis & nunc Catilina tenebris &nbsp; &nbsp; Horret, inexhausto Tullius ore potens. Heu miserande senex: quamvis maturus, & aevi &nbsp; &nbsp; Plenus, & annorum militiaeque satur: [p. 63] Te tamen ingemuit studiorum moesta peremto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Conditio, fati praescia facta sui. Tene gubernantem dubii molimina cursus &nbsp; &nbsp; Non doleat? laceris non fleat aegra comis? Tene ministrantem nostris, pater optime, velis &nbsp; &nbsp; Non in perpetua ploret amaritie? {{Versus|25}} Orbis amor docti, docti stupor orbis, & unus &nbsp; &nbsp; Qui merito cunctis diligereris, eras. Cum tamen hoc esses, te nemo modestius umquam &nbsp; &nbsp; Est usus magni dotibus ingenii. Mitis eras, ac pacis amans, animique quietem &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mens tua ventosis laudibus antetulit. Non tua fuscabant infames otia rixae: &nbsp; &nbsp; Integer, & niveo pectore purus eras. Nec tibi jucundi rumpebat pensa laboris &nbsp; &nbsp; Acta tribunitio saepe furore dies. {{Versus|35}} Atque utinam studiis vigeant communibus artes, &nbsp; &nbsp; Foedaque triconum natio dispereat; Et quicumque olim nostri sub sidere caeli &nbsp; &nbsp; Sevit inhumana dira aconita manu! Per quorum rabiem, scelerataque bella, quietis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} (Heu pestem saecli) non licet esse bonis. Sed valeant noxae, nec sint in honore furentes, &nbsp; &nbsp; Quorum ope virtutum spes bona praecipitur. [p. 64] His te submotum vitiis, pax aurea stellis &nbsp; &nbsp; Inserit, o ista digne quiete senex! {{Versus|45}} O vitae perfuncte malis, perfuncte periclis, &nbsp; &nbsp; Et quidquid miseris spesque metusque parit! Te bona honestorum comitatur fama laborum, &nbsp; &nbsp; Te pietas, fuci nescia, fraude vacans. Civibus o gaude jam nunc adscripte beatis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gaude sidereum civis adepte larem. O quem purpureo nova lumine gloria vestit, &nbsp; &nbsp; O cui caelestes fas habitare domos: Cantus ubi felix, & sine carentia semper &nbsp; &nbsp; Gaudia, & ad dulces nablia nata modos! {{Versus|55}} Hic petet amplexus, tua nuper cura, paternos &nbsp; &nbsp; Filius, aetherii laetus honore chori. Hic pia te conjux gratantibus induet ulnis, &nbsp; &nbsp; Prole sua felix, laeta favore viri. Salve sancte pater, nitidi novus incola Olympi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et nostro semper mactus amore, vale. [p. 65] </poem> ====Elegia X. Ad Joannem Ulricum Meurerum <i>in Britanniam abeuntem.</i>==== <poem> I BIS ad aequoreos, solers Meurere, Britannos &nbsp; &nbsp; Visere, & adversae rura beata plagae. Quae tibi caussa viae? num qui temerarius error &nbsp; &nbsp; In levibus juvenum mentibus esse solet; {{Versus|5}} Multa peregrinis fingens, miracula in oris, &nbsp; &nbsp; Multa sibi terra, multa videnda mari? An ditescendi magis exitiosa libido &nbsp; &nbsp; Tam procul a dulci cogit abire lare? Absit: & in viles animas eat aegra voluptas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Foedaque cogendae sollicitudo rei. Te Musae Phoebusque pater, te provida Pallas &nbsp; &nbsp; Ingeniique vigor nobilioris agunt. Qualiter Aesoniden niveis nova Gloria pennis &nbsp; &nbsp; Ab gelido Schytici Phasidos amne vocat. {{Versus|15}} I bone, discendi quo te rapit ardor, & alti &nbsp; &nbsp; Ignea vis animi, purpureusque decor. I pede felici, nec te male fida morentur &nbsp; &nbsp; Aequora, nec dubiae caeca pericla viae. [p. 66] Sternat aquas placidi facilis clementia Nerei, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Zephyri motam provehat aura ratem. Mox ubi jam laribus feliciter inde paternis &nbsp; &nbsp; Redditus, aetatis tempora laetus ages, Utere Musaeis opibus, fructu utere longo &nbsp; &nbsp; Tam bene quaesitae, candide Jane, rei. {{Versus|25}} Aut tu Antenorei divina volumina Flacci &nbsp; &nbsp; A docta prodes nunc meliora manu: Aut aliquid proprii meditaberis ipse laboris, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Sed quocumque tuae vigilabunt nomine curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ne fueris nomen lassus habere meum. [p. 67] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber quartus. === ====Elegia I. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D UM sumus in Morina, Franci dulcissime, terra, &nbsp; &nbsp; Et rabiem Mavors & nova tela parat; Ecquid prisca tui superest tibi cura sodalis, &nbsp; &nbsp; Nec meus e caro pectore fugit amor? {{Versus|5}} Ecquid in incepto perstat tibi vita tenore &nbsp; &nbsp; Otia doctarum degere Pieridum? Et modo Sicania celebras Amaryllida canna; &nbsp; &nbsp; Et modo Maeonia concinis arma tuba? Nasonemve tuum per Thespia rura secutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Idalium tenui stamine fingis opus? Felix, quem Clario nutrivit Phoebus in antro; &nbsp; &nbsp; Quem Charitum excepit triga, decensque Venus. [p. 68] Felix, qui viles didicisti spernere curas, &nbsp; &nbsp; Ac Musis tantum vivere, & ipse tibi. {{Versus|15}} Cur, rogo, cum studiis pariter capiamur iisdem, &nbsp; &nbsp; Cumque tuo vivam pectore, tuque meo; Et pariles animos non impar corpus honestet, &nbsp; &nbsp; Et pariles annos par quoque vita regat; Cur, inquam, parili non cedunt omnia fato? &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnia cur tibi sunt candida, nigra mihi? Non equidem strabo limo tua commoda visu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Absit, & in vulgus dedecus illud eat) Sed mea me dudum docuerunt damna dolere; &nbsp; &nbsp; Et superest, video, nil nisi flere mihi. {{Versus|25}} Quae si cuncta querar, primoque a fonte dolorem &nbsp; &nbsp; Ordiar indignum; quid nisi nota querar? Ac tibi praesertim, vitae qui fata peractae &nbsp; &nbsp; Nobiscum memori condita mente tenes. Et tamen hoc quodcumque mali est superare ferendo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Possem, fortuna nec minor esse mea. Haud me adeo finxit animi Natura pusilli, &nbsp; &nbsp; Ut, quod praeteriit, praeteriisse querar. Sed te quod careo, quod tot regionibus absum, &nbsp; &nbsp; Quod mea speratus gaudia fallit amor; {{Versus|35}} Id vero miserum cruciat, mentemque venenat: &nbsp; &nbsp; Hinc trahit ingratas vita mihi tenebras. [p. 69] Nunc & luce mali redeunt, & nocte, dolores; &nbsp; &nbsp; Nec bona nocte quies, nec bona luce venit. Sordent rura oculis, sordent gelidae convalles, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pellucenti rivus amoenus aqua; Deliciaeque meae densis nemora ardua ramis, &nbsp; &nbsp; Antraque ludentum mollia Na&#239;adum. Tentavi, fateor, veterem si pellere possem, &nbsp; &nbsp; Esset & alterius funus amoris amor. {{Versus|45}} Et, Mihi, quod teneam, quod amem, quo ludere possim, &nbsp; &nbsp; Ganda dabit, dixi: nec mora, Ganda dedit. Ante oculos blandae versabat imago Neaerae: &nbsp; &nbsp; Ilicet, in ventos jam novus ibat amor. Spes quoque magna fuit nuper te, care, videndi: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Illa sed heu fallax & male firma Dea est. Omnia cum cupiam potare oblivia juncta, &nbsp; &nbsp; Non minuunt luctus omnia juncta meos. At, puto, mors minuet: quae si miserabitur olim, &nbsp; &nbsp; Non est ad veras surda futura preces. {{Versus|55}} Ergo ego cum cinerem fuero conversus in atrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quando erit, o superi, quando erit illa dies?) Tu, precor, infaustae solamen dulce juventae, &nbsp; &nbsp; Reliquias nostri collige naufragii. Nempe tuae fidei tenues commendo libellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quaeque mihi niveus verba praeivit Amor. [p. 70] Illic invenies primae conamina Musae: &nbsp; &nbsp; Forsan & invenies quod placuisse queat. Quae tu sive vir&#251;m cupies volitare per ora, &nbsp; &nbsp; Sive magis longa carmina nocte premi: {{Versus|65}} Te sibi patronum, te sunt habitura parentem, &nbsp; &nbsp; Quando aliter functus noluit esse parens. Quod mihi si praestes, (sed nec praestare negabis) &nbsp; &nbsp; Inque operis partem te juvet ire mei; Aequius occumbam, nec sic, dilecte, pigebit &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ad fortunatas ferre pedem choreas. </poem> ====Elegia II. In foedissimam tempestatem, qua in navi bellica pone insulam Mataninam jactabatur. ==== <poem> O umbrae nemorum, o molli saxa oblita musco, &nbsp; &nbsp; Ruraque, & uvidulae Na&#239;adum latebrae! Quando iterum dulci dabitis gaudere recessu, &nbsp; &nbsp; Otiaque & mentis frangere dividias? {{Versus|5}} Quando iterum tenues vobis inflare cicutas, &nbsp; &nbsp; Et tepido agrestem lacte piare Palen? Sic melius poteram curas mulcere canendo. &nbsp; &nbsp; Non facit ad mores nautica vita meos. [p. 71] Felix, qui patrio vitam traducit agello, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inque una gaudet consenuisse casa. Illi delicias faciles ignotaque nobis &nbsp; &nbsp; Gaudia ruricolae composuere manus. Illi jucundos certant praebere sapores &nbsp; &nbsp; Uvaque & incurvis poma sub arboribus. {{Versus|15}} Ipse, ubi sera polo suspendit sidera Vesper, &nbsp; &nbsp; Vimineis niveas cratibus abdit oves. Ipse & apum multo foetas examine cellas &nbsp; &nbsp; Diripit, ac dulci nectare dispoliat. Haec mihi vita foret! pelago nec tristia nossem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sidera, & ingentes caeli hiemisque minas! Nunc omnes timeo ventos, nunc concita ventis &nbsp; &nbsp; Nubila, nunc tristes aequoris insidias. Ah pereat, quicumque rates eduxit in altum &nbsp; &nbsp; Primus, & invito vela dedit pelago! {{Versus|25}} Quod si mors quaerenda fuit, quaeremus in undis? &nbsp; &nbsp; Mille modis tellus funera mille dabit. Vulnera me caedesque prius, prius horrida bella, &nbsp; &nbsp; Quaeque decet fortes mors violenta viros. Dii date, ne fato ignavi fungamur inulto! &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostibus eveniat sic cecidisse meis. [p. 72] </poem> ====Elegia III. Ad Juliam. ==== <poem> E TSI nec generis tibi me commendat aviti &nbsp; &nbsp; Gloria, nec titulo fulta potente domus: Hoc unum, formosa, hoc unum, Julia, laetor, &nbsp; &nbsp; Non penitus Musas displicuisse meas: {{Versus|5}} Innocuas Musas, puri quae pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Late per populos, per freta longa ferent. Atque utinam tantas spirarem in carmina vires, &nbsp; &nbsp; Quanto formosas par erat ore cani! Tecum ego lauriferis e culminibus Parnasi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Subdita cum terris aequora despicerem. Tecum Pierios gauderem intexere flores, &nbsp; &nbsp; Sertaque odoratis myrtea temporibus. Tu violas tondens (violas locus ederet omnis) &nbsp; &nbsp; Albaque puniceis lilia mixta rosis, {{Versus|15}} Narcissumque crocumque & purpureos amaranthos, &nbsp; &nbsp; Ditares foetu versicolore sinum. At mihi dilecto nectenti brachia collo, &nbsp; &nbsp; Haerenti e blandae luminibus Dominae, [p. 73] Ille tuus large viresque animumque canendi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Afflaret teneris spiritus halitibus. Qualiter ad Zephyri pandit se laeta susurros &nbsp; &nbsp; Quae rosa de vernis imbribus immaduit. Et modo mirarer, vitreum projectus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Ut suspensa tuos lamberet unda pedes: {{Versus|25}} Et modo gauderem fluvium increpuisse morantem, &nbsp; &nbsp; Dum speculum lento consulis in fluvio. Tu modo frigidula mecum spatiata sub umbra, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub arboribus, Calliopen dulci superares, Julia, plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Calliopen doctis, Julia, carminibus. Et modo vicinis habitantem in vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Immemorem faceres dissimilemque sui. Illic assidue sacri modulantur olores: &nbsp; &nbsp; Aura levis caelo sibilat, aura solo; {{Versus|35}} Et Pandionia mulcentur a&#235;done lauri, &nbsp; &nbsp; Applausisque nemus concinit omne comis. Illic te videat, mea lux; mutescet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Blandus & arguto gutture cedet olor. Ipse utinam teneri liquefactus acumine cantus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Has habitem sedes, haec loca semper amem! Ipse tuae fiam vocis resonabilis Echo, &nbsp; &nbsp; Ultimaque e dulci carmine verba sequar! [p. 74] Trajecti turres, dilectaque rura Camoenis, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua; {{Versus|45}} Vos eritis testes, si quos sentitis amores, &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsin amare fide. Vos eritis testes, dilectam rite puellam &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsidis esse fide. Illic incisos, trunci, servatis amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et legimur junctis nomina nominibus. Una tamen magni, multos victura per annos, &nbsp; &nbsp; Certius indicium fagus amoris habet: QUAE ME TAEDA TIBI, QUAE TE MIHI, JULIA, JUNXIT, &nbsp; &nbsp; AMBORUM JUNCTOS LUCEAT ANTE ROGOS. {{Versus|55}} Vive, precor, seris dictura nepotibus, arbos, &nbsp; &nbsp; Quae fuerint nostri foedera connubii. Et tecum longi vivant monumenta caloris, &nbsp; &nbsp; Osculaque in libros credita saepe tuos. Mox quoque, cum fato laeti solvemur eodem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et cineres umbra protege & ossa tua. [p. 75] </poem> ====Elegia IV. Ad Cupidinem de amore Petri Francii. ==== <poem> C INGERE materna, puer invictissime, myrto: &nbsp; &nbsp; Accessit spoliis haec quoque praeda tuis. Noster &#239;o seros insanit Francius ignes, &nbsp; &nbsp; Et dominae victas porrigit, ecce, manus. {{Versus|5}} Ille ferox, & adhuc nullis penetrabilis armis, &nbsp; &nbsp; Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Ille ferox, puerique timor cum matre volucris, &nbsp; &nbsp; Uritur. o superi, non ego solus amo. Franci, tune meos igitur sentire dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cogeris, & poenis ipse favere tuis? Quid tibi nunc tragicis evincto crura cothurnis &nbsp; &nbsp; Prodest Ionii praelia flere maris? Invictumque Ducem patrio transscribere olympo? &nbsp; &nbsp; Non facit ad nostros Musa severa Deos. {{Versus|15}} Tu satius Coo versum tenuare sub antro &nbsp; &nbsp; Incipe, & ad faciles orgia ferre choros; [p. 76] Ascraeumque nemus molli lustrare cicuta, &nbsp; &nbsp; Quod resonent montes, quod resonent silvae. Inferior magno non est Mimnermus Homero. &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil nisi lene probat, nisi nisi molle Venus. Qualia Callimacho sua Cynthia debuit Umbro: &nbsp; &nbsp; Quale melos Nemesis, culte Tibulle, tibi. Quale canit teneri blandissima Musa Secundi, &nbsp; &nbsp; Cum docet e gelidis basia nata rosis. {{Versus|25}} Qualia (si magnis fas est committere parva) &nbsp; &nbsp; Purpureus nobis carmina dictat Amor. At, memini, nuper tenuem ridere laborem &nbsp; &nbsp; Ausus es, & nostras, improbe, delicias. Ah quoties lacrimis turbata rigantibus ora &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Damnabis fastus tot monumenta tui! Cum foribus clausis, clausis cum dura fenestris &nbsp; &nbsp; Despiciet querulae carmen inerme lyrae: Et tibi cantati facient convicia postes, &nbsp; &nbsp; Et matutino sparsa pruina solo. {{Versus|35}} Ah quoties medio haerebunt verba palato, &nbsp; &nbsp; Singultu tremulos impediente sonos! Sic fastum perhibent Nonacrinae Atalantes &nbsp; &nbsp; Flesse sub umbrosis Milaniona jugis. Fertur & Alcides (at qui fuit ille!) rigorem &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Eurytidos lacrimis comminuisse suae. [p. 77] Nec tu turpe puta dilectae flere puellae. &nbsp; &nbsp; Gaudet Amor lacrimis, gaudet & ipsa Venus. Sed tua ne injusto succumbat pondere virtus: &nbsp; &nbsp; Neu timidus primo carcere siste gradum. {{Versus|45}} Demens, qui potuit dulces mutare calores, &nbsp; &nbsp; Primaque translato vincula servitio. Obsequio devicta tuo formosa Corinna &nbsp; &nbsp; Dedit se teneris languida brachiolis. Inque tuos labens humeros, ac pectus amatum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Adjiciet timido murmure, Noster eris. Tum tibi mitescet: tenui tum blanda rubore &nbsp; &nbsp; Multa tibi rapiet basia, multa dabit. Tu roseis inhians humeris, roseisque papillis &nbsp; &nbsp; Multa procax sumes basia, multa dabis. {{Versus|55}} Concharumque modo nexis utrimque labellis &nbsp; &nbsp; Festivum duplex lingula curret iter. Quare ne pigeat primos durare labores. &nbsp; &nbsp; Iste labor certi foederis instar habet. Alma fave Cytherea; fave puer alme po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nam tuus est. Mystam laedere parce tuum. Vivat, &, ut fas est, ex aequo flagret uterque &nbsp; &nbsp; Igne Corinna pari, Francius igne pari. [p. 78] </poem> ====Elegia V. In nuptias Joannis Derramoutii et Corneliae Villepontosiae. ==== <poem> D UM tua festivis, Dermouti candide, taedis &nbsp; &nbsp; Lustrat Hymen felix atria, lustrat Amor; Fila tibi faciles dispensant aurea Parcae, &nbsp; &nbsp; Ducentes fausta stamina longa colo. {{Versus|5}} Et mollem tremulo dum torquent pollice lanam, &nbsp; &nbsp; Fati nescio quid murmurat aura tui: Aura levi Paphios demulcens frigore campos, &nbsp; &nbsp; Aura Cytheriacis edita culminibus. Nimirum lepidas Veneris fert illa tabellas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vatibus, &, jubeat quid Dea magna, docet. Ipsa tibi longe venientes ordinat annos; &nbsp; &nbsp; Temperat & fausta sidera luce Venus. Et dominae Veneris mitissima cura columbae &nbsp; &nbsp; Firmant augurio foedera vestra suo. {{Versus|15}} Nec dubitare licet. Si quis tamen hoc quoque, si quis &nbsp; &nbsp; Contendat fluxam vatibus esse fidem: [p. 79] Ad te, virginei decus o Cornelia coetus, &nbsp; &nbsp; Provocat aetatis praescia Musa tuae. Quidquid in Idaliis signavit Cypria fastis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Consciaque arcano Nox tegit in gremio, Illud flammiferis jamdudum inscripsit ocellis, &nbsp; &nbsp; Non mentitura qui tibi fronte micant. Illinc & leges Dermoutius & nova jura &nbsp; &nbsp; Hauriet, ac cupidis imbibet auriculis; {{Versus|25}} Inque foro Dominae causam dicturus Amoris &nbsp; &nbsp; Et reus, & judex, & simul actor erit. Ludite, & innocuam lusu exercete juventam, &nbsp; &nbsp; Dum res, & vires, & pudor ipse sinet. Ludite concordes animae. sic mensibus actis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Audiat effusas casta Diana preces; Exprimat & caros numerosa in prole parentes, &nbsp; &nbsp; Quae valeat sanctam perpetuare domum. [p. 80] </poem> ====Elegia VI. Ad fontem amoenissimum, qui est e regione Augustae Trevirorum juxta Mosellae ripam.==== <poem> F ONS pellucidula saliens argentee lympha, &nbsp; &nbsp; Irriguum scabro pumice operte caput: Et vos o nemorum dulces in valle recessus, &nbsp; &nbsp; Humida Nympharum Na&#239;adumque domus; {{Versus|5}} Has vobis in serta rosas, haec veris adulti &nbsp; &nbsp; Delicias plenis lilia do calathis. Vos mihi cantanti nimium defendite solem, &nbsp; &nbsp; Dum rubet admoto lumine sera dies. Una aestum lenite, una auscultate querentem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excipit argutum jam mea verba nemus. Hic ego sollicitos committam frondibus ignes, &nbsp; &nbsp; Inque meas curas ingeniosus ero. Cara Neaera, Neaera meos experta furores, &nbsp; &nbsp; Et non obscuri vincula servitii, {{Versus|15}} Quis Deus avulsit tibi me? quod amantibus obstans &nbsp; &nbsp; Sidus tam longas compulit ire vias? Non poteram placidi contentus flumine Vechtae &nbsp; &nbsp; Aestivo lentos fallere sole dies? [p. 81] Non tecum laeta spatiari, Vita, sub umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Umbra ubi proceris decidit a trichilis? Non dulces tibi blanditias, non mollia verba &nbsp; &nbsp; Dicere? non caro deficere in gremio? Deplorat nostras, en, ipse Mosella querelas, &nbsp; &nbsp; Turbidus & crebris volvitur a lacrimis. {{Versus|25}} Ad mea responsant vasti suspiria montes; &nbsp; &nbsp; Te ripae virides, te cava saxa sonant. Moestaque desertis habitat quae vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Jam didicit nomen sponte referre tuum. At me secretis jactantem carmina silvis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec virides ripae, nec cava saxa juvant: Nec quae desertis laetatur vallibus Echo, &nbsp; &nbsp; Echo Maenalii maxima cura Dei. Ipse meos solus mecum lamentor amores, &nbsp; &nbsp; Votaque, solennes concipioque preces. {{Versus|35}} Et, quod nunc superest pro votis omnibus unum, &nbsp; &nbsp; Te nascente die, te moriente cano. Cara Neaera, Neaera meos miserata dolores, &nbsp; &nbsp; Obsequio tandem victa Neaera meo; Num te sepositi capiunt nunc otia ruris? &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} An nostri memorem ducis in urbe moram? O ita Dii faciant, ita tu cum matre Cupido, &nbsp; &nbsp; Ut meus in casto pectore spiret amor! [p. 82] Sed bene me Divi, bene me sperare Cupido, &nbsp; &nbsp; Et bene cum parvo Mater Amore jubet. {{Versus|45}} Si tamen hic mecum sinerent te fata morari; &nbsp; &nbsp; Haec etiam regio, quo capereris, habet. Nulla serenatum vitiant contagia caelum, &nbsp; &nbsp; Non furit insano Sirius igne canis. Non lupus insidias pecori meditatur inultus; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Effoeta serpens non stabulatur humo. Sed liquidi fontes, & prata sonantia rivis, &nbsp; &nbsp; Ingenioque satis terra beata suo: Et tepidi colles, gravidaeque in collibus uvae, &nbsp; &nbsp; Et tempestivo frigore mite nemus: {{Versus|55}} Indocilesque viae lympharum, & dulcis a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Antraque muscosis roscida pumicibus. Hic certo lepores exercet Delia cornu, &nbsp; &nbsp; Aut cervum rapidis insequitur canibus: Dumque levem tremula captat sub fronde soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Incustoditae pone jacent pharetrae. Hic Pan Arcadiae reminiscens virginis ignes &nbsp; &nbsp; Hispida cerato labra terit calamo: Oblitusque sui, sed non oblitus amorum, &nbsp; &nbsp; Haec Deus Arcadiae praetulit arva suae. {{Versus|65}} Delius hos olim multo medicamine fontes &nbsp; &nbsp; Imbuit: hinc grato frigore spirat acor. [p. 83] Ipsaque, ni patrio deberet nomina ponto, &nbsp; &nbsp; His iterum nasci Cypria vellet aquis. Hic tecum dulces gauderem ducere somnos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Amplexu curas & sepelire tuo: Et tecum lusus, mea lux, & seria tecum &nbsp; &nbsp; Dividere, ipsius nec meminisse mei. Irrita quid voveo? discerpunt omnia venti; &nbsp; &nbsp; Vanaque non ullo pondere vota cadunt. {{Versus|75}} Et nunc Hesperio se tinguit in aequore Titan, &nbsp; &nbsp; Fraenaque flammiferis aurea demit equis. Experiar noctem: nocti ne somnia desint, &nbsp; &nbsp; Obverses oculis fac, mea Vita, meis. At tibi, Fons, blanda qui Musas excipis umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Vivat inexhaustae vena perennis aquae: Nec pecudes, nec te turbent, nitidissime, frondes, &nbsp; &nbsp; Et vitreo semper nectare purus eas. [p. 84] </poem> ====Elegia. VII. E vernaculo Hoofdii expressa ad Neaeram.==== <poem> J AM super intonsos montes atque humida rura &nbsp; &nbsp; Candida formoso nascitur ore dies. Jam Rheni tremulis resplendens Phoebus in undis &nbsp; &nbsp; Auricoma gratas luce salutat aves. {{Versus|5}} Tu placido somnos exhalas, cara Neaera, &nbsp; &nbsp; Pectore, sopitis languida luminibus. Nec te purpureo perfusae mane fenestrae, &nbsp; &nbsp; Temporis aut species deliciaeque monent? Nec matutinae volucrum potuere querelae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Somnum sidereis excutere ex oculis? Ecce mea arguto Philomelae accenditur ore &nbsp; &nbsp; Fistula: concentus provocat illa meos. Te quoque tempus erat desertis, o mea, plumis &nbsp; &nbsp; Plumigeros cantu sollicitare choros. {{Versus|15}} Surge, age. Quid cessas docta contendere voce, &nbsp; &nbsp; Lux mea, doctarum vocibus alituum? [p. 85] In nemus & verno viridaria lucida rore &nbsp; &nbsp; Ibimus: invitat te procul omne nemus. Invitant tremulae teneris cum floribus herbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et ros mobilibus qui natat in foliis: Qualis cum cupido deducta puella marito &nbsp; &nbsp; Turgidulis lacrimas depluit ex oculis. Illic si nostros Nymphis modulaberis ignes, &nbsp; &nbsp; Sive meis numeris, seu mage, Vita, tuis; {{Versus|25}} Ad cantus facunda tuos attendet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Et linguam argutas vertet in auriculas. Quos ubi perdidicit, nemorum petet inde recessus, &nbsp; &nbsp; Miratasque novo more docebit aves. Quid loquor, & dulcem rumpo tibi carmine somnum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qui mea commendat jam, puto, vota tibi? Quem tu nec nemorum commutes omnibus umbris, &nbsp; &nbsp; Nec liquidis levium vocibus alituum. Forte meos tecum sic sola revolvis amores; &nbsp; &nbsp; Quodque neges vigilans, dat mihi amica quies. {{Versus|35}} Forte tuis nunc jungo haerentia labra labellis; &nbsp; &nbsp; Aut oculo mecum verba loquente facis. Quid loquor? immodicum rumpam modo carmine somnum. &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. Derident lepidae jam somnia nostra columbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Verbaque, in a&#235;rio quae mihi rore natant. [p. 86] Illae compositis certae dant oscula rostris: &nbsp; &nbsp; At mea frigidulo praeda cadunt Zephyro. Nondum etiam nitidis somnus decessit ocellis? &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. {{Versus|45}} Quid differs, quod sponte velis, quod postulat aetas, &nbsp; &nbsp; Quod jubet accensa lampade dulcis Amor? Adspice: uti dubiae carpamus gaudia vitae &nbsp; &nbsp; Hortantur volucres, silva, juventa, dies. </poem> ====Elegia VIII. Amor elusus. ==== <poem> I Rriguae valles, gelidaeque in vallibus umbrae, &nbsp; &nbsp; Et trepidans liquido caerula lympha pede; Auraque per cultos suspirans molliter hortos, &nbsp; &nbsp; Saxaque muscosis frigida porticibus: {{Versus|5}} Quam bene consuluit vestro Natura decori! &nbsp; &nbsp; Quantum non comtis detulit illecebris! Vos licet horrentes nivibus concreta capillos &nbsp; &nbsp; Acriter immiti frigore adurat Hiems; Vinciat & fontes, & latos vinciat amnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et moestam lapsis velet humum foliis; [p. 87] Ver tamen amissam renovat cum foenore formam &nbsp; &nbsp; Pictum purpureis ora sinumque rosis. Ver impacatae compensans damna senectae &nbsp; &nbsp; Perfundit solitis omnia deliciis. {{Versus|15}} Grataque odorati praebent umbracula rami, &nbsp; &nbsp; Hospitium Nymphis, hospitium Satyris. Nec volucrum dulces desiderat alta querelas &nbsp; &nbsp; Silva, nec ingenuum florea rura decus. Starem utinam longis nixus radicibus ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ad caput arguti pinus amans fluvii! Aut florum generi accedens non simplice cultu &nbsp; &nbsp; Pars essem vestri quantulacumque chori! Tum me conspicuae felicem munere formae &nbsp; &nbsp; Mulceret tacito rure beata quies: {{Versus|25}} Et Boreae tutum a furiis & sideris aestu &nbsp; &nbsp; Afflarent tepidi molle latus Zephyri. Tum quoties reserare diem Matuta pararet, &nbsp; &nbsp; Matutae riguis pascerer a lacrimis. Atque apis ad flores alis allapsa sonoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nectar dulce meo sugeret e calatho. Vel si me niveo carpsisset pollice virgo, &nbsp; &nbsp; Languerem in niveis virginis uberibus. Omnia nunc ingrata. Oculis lux sordet in ipsis, &nbsp; &nbsp; Et riget in tristi pectore amoris hiems. [p. 88] {{Versus|35}} Non mea me dulci delectat tibia cantu: &nbsp; &nbsp; Non Nymphas illo, quo prius, ore cano. Non nemus, & dociles referunt mea verba myricae. &nbsp; &nbsp; Quod solum superest, nil nisi flere juvat. Flere juvat solum, durisque incidere saxis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perfidiae crimen, dura Neaera, tuae. Quae licet aeterno superent adamanta rigore, &nbsp; &nbsp; Ingenio non sunt asperiora tuo. O Pan, Pan, periere mei periere lepores, &nbsp; &nbsp; Et calami, & lusus, o Tegeaee, tui. {{Versus|45}} I quaeso, atque alium, si tanti est, quaere po&#235;tam: &nbsp; &nbsp; Me dolor & luctus & mea fata vocant. Quae nostro celebrata superbiit ore Neaera, &nbsp; &nbsp; Nobilis a Musis illa Neaera meis: Illa, illa ingenua toties Mea dicta cicuta, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} (Proh scelus) alterius sustinet esse viri. Et roseam rigido cervicem fulta lacerto &nbsp; &nbsp; Sustinet hirsutis basia ferre genis: Blanditiasque inter formosi conjugis, inter &nbsp; &nbsp; Amplexus, tenerum supposuisse latus. {{Versus|55}} Est aliquid, fateor, tumidis committere labris &nbsp; &nbsp; Oscula, & horrentem dente notare cutem: Liventesque oculos & longa tabe fluentes &nbsp; &nbsp; Cumque suis oculis jungere cumque labris. [p. 89] Est aliquid, lecto juvenem gremioque fovere, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cujus se dici nulla puella velit. Thyrside contemto, deserto Thyrside, tune &nbsp; &nbsp; Rustice ad has epulas & mea sacra venis? Ite lupi: pax est: ovibus connubia nostris &nbsp; &nbsp; Jungite: vobiscum nunc sociantur oves. {{Versus|65}} Jam jam mala ferent hirsutae mitia pinus: &nbsp; &nbsp; Jam rigido quercus cortice vina ferent. Ah crudele genus, genus ah crudele puellae, &nbsp; &nbsp; Insidiosa boni pernicies animi! Quae nos transfixis Aeaea venefica ceris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ut mala praefracta mente petamus, agit? Quae nos Haemonio tentatos saga veneno &nbsp; &nbsp; Devovet, & lento macerat igne jecur? Acer Amor, fractis utinam cogare sagittis &nbsp; &nbsp; Inter oberrantes delituisse feras; {{Versus|75}} Extinctasque faces videam, & sine viribus arcum, &nbsp; &nbsp; Instrumenta tuae pessima saevitiae! Quid tibi cum placidis pastoribus? i, pete Regum &nbsp; &nbsp; Atria, & exiguos, saeve, relinque lares. Illic muneribus, illic celebrabere votis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Illic nequitiae fige tropaea tuae. Nos sine, qua celsis trepidant de montibus amnes, &nbsp; &nbsp; Ludere, & in viridi pascere valle pecus. [p. 90] Nos sine faginea non doctum carmen in umbra &nbsp; &nbsp; Fingere, quod Satyri, quod probet alma Pales; {{Versus|85}} Et nivei lactis sinum portare Priapo, &nbsp; &nbsp; Arceat ut fures, arceat ut volucres. Nos cervo struere insidias, leporemque fugacem &nbsp; &nbsp; Excipere, & calamo praemia parva sequi. Hic tamen, aut nusquam, es. quid te juvat, improbe, silvas &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Urere, quid nostris crescere ab exuviis? Sis licet exiles breviter contractus in artus: &nbsp; &nbsp; Sis licet & nudus: sis licet usque puer; Exilis certe es: saevis tamen impete multo, &nbsp; &nbsp; Magnaque fecisti vulnera, magna facis. {{Versus|95}} Nam modo sub nitidos furtim collectus ocellos &nbsp; &nbsp; Evibras caecas ima per ossa faces. Et modo formosae levi super aequore frontis &nbsp; &nbsp; Non evitandas tendis, inique, plagas. Et modo, qua teneris effulget purpura malis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occultant dulces te, fugitive, rosae. Os quoque Thessalica, toties qua ludimur, arte &nbsp; &nbsp; Non vacat; & labris multa venena sedent. Haec sunt foeta tuis armamentaria telis: &nbsp; &nbsp; Hinc mortis titulum quaeris, acerbe, meae. {{Versus|105}} Parce, precor, puero puer, & florentibus annis. &nbsp; &nbsp; Parce: decent teneras mitia jura manus. [p. 91] An tibi dedecori credis fore & acribus armis, &nbsp; &nbsp; A te servatus si modo dicar ego? Thyrsidis extincti quoties plorabis ad ossa; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Et, Meus hic, dices, nempe po&#235;ta fuit! Quis nunc pastorum lusus, quis cantet amores, &nbsp; &nbsp; Sive tuos Daphne, seu Galatea tuos? Quis nunc corticibus carmen properabit in udis, &nbsp; &nbsp; Quod chorus errantum laudet Hamadryadum? {{Versus|115}} Ah miserum, dulci quem confecere juventa &nbsp; &nbsp; Luctus, & erepto durus amore dolor. </poem> ====Elegia IX. Ad silvas Trevericas de Delia.==== <poem> S ILVAE, felices silvae, quas mater Amorum &nbsp; &nbsp; Incolit, & lucis plus amat Idaliis; Vosque super liquidos extenta umbracula fontes, &nbsp; &nbsp; Quaeque facis mollem cespitis herba torum: {{Versus|5}} Vobis fausta meae referam praesagia flammae, &nbsp; &nbsp; Secretus solo dum vagor in nemore. [p. 92] Sed tacitam servate fidem: nec sentiat Echo, &nbsp; &nbsp; Ne temere voces reddat inepta meas. Delia nexilibus modo me complexa lacertis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exiguo strinxit murmure basiolum. Erubui, sensique novas in corde sagittas; &nbsp; &nbsp; Atque oculis vocem conciliabat Amor. Illa levi risu, Non me, inquit, amare negabo, &nbsp; &nbsp; Sit modo non fictus, quem meditamur, amor. {{Versus|15}} Sed ne te capiant vani ludibria vulgi, &nbsp; &nbsp; Quae gaudes, tacito gaudia conde sinu. Et me, per Dominae juratus sacra Diones, &nbsp; &nbsp; Unam dilectis dilige plus oculis. Procubui, flexoque innixus poplite supplex &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula candidulis mille dedi manibus. Quoque minus, dixi, dubites, pro munere tanto &nbsp; &nbsp; Accipe cor: speculum cor erit omne tibi. Illic invenies carae simulacra puellae: &nbsp; &nbsp; Stabit & aeternis Delia scripta notis. {{Versus|25}} Namque aliquem quamvis possit meruisse favorem &nbsp; &nbsp; Et calor, & longo juncta calore fides; Officiumque sequax, & non ingratus Apollo, &nbsp; &nbsp; Caraque captato vincula servitio: Nempe tuum est quod spiro; tuum quod amamus uterque; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Prae reliquis, grato quod licet esse, tuum est. [p. 93] Dii facite, haec longos concordia duret in annos, &nbsp; &nbsp; Blandaque dissolvat vincula nulla dies: Delia nec nostro quemquam praeponat amori, &nbsp; &nbsp; Neve mihi oblito defluat illa animo! {{Versus|35}} Risit, & adjiciens tria millia blanditiarum &nbsp; &nbsp; Adstrinxit teneris brachia brachiolis. Ne mihi ne invideas felices, Jupiter, ignes: &nbsp; &nbsp; Non tibi ego caelum, Jupiter, invideo. Nunc ego nec stellas malim calcare micantes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nec tecum infectos visere ad Aethiopas; Dilectis mihi dum liceat pendere lacertis, &nbsp; &nbsp; Et dominae blando deficere in gremio. Gaudia quanta mihi, quanta o mihi gaudia dulcis &nbsp; &nbsp; Spondet Amor! dulcis gaudia quanta Venus! {{Versus|45}} Qualia vere suo nec candida Laodamia &nbsp; &nbsp; Protesila&#235;um detulit in thalamum: Qualia nec sensit frondosa raptor ab Ida, &nbsp; &nbsp; Iret ad Iliacas cum nova praeda domos. Quod si libertas nulli restabit amanti: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vincla mihi placeant, non ego liber ero. Aut si olim caros optem transferre calores, &nbsp; &nbsp; Damnet & officium mens malesuada suum: Ante nefas tam grande, sibi Proserpina crinem &nbsp; &nbsp; Auferat, & merito torreat ossa rogo. [p. 94] </poem> ====Elegia X. Ad Deliam de ejus oculis. ==== <poem> N ON ita Ple&#239;ades caelo nituere sereno, &nbsp; &nbsp; Non Ariadnea demta corona coma: Non ita de celsa radiavit Cynthia Lathmo, &nbsp; &nbsp; Non vigil Oetea Vesperus e specula: {{Versus|5}} Ut possint istis, mea lux, contendere ocellis, &nbsp; &nbsp; Quos majora polo sidera servat Amor. O decus, o rarae rarissima gloria formae, &nbsp; &nbsp; Ipsi par Veneri, ni Venus ipsa fores! Andromache talis Thebis formosa relictis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laomedonteum venit in hospitium. Talis in aeterno Pallas spatiatur Olympo, &nbsp; &nbsp; Cum posuit cristas, cum posuit clypeum. Nec mihi jam quisquam nigros commendet ocellos. &nbsp; &nbsp; Nigra aliis placeat, caerula forma mihi. {{Versus|15}} Nec decantati Jovis objiciantur amores: &nbsp; &nbsp; Nigra licet Lede, nigra sit Antiope. [p. 95] Jupiter, ignoscas a te diversa probanti. &nbsp; &nbsp; Hic ego nec tecum, nec tuus esse velim. Caerula belligeram commendat forma Minervam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De cerebro illa quidem, de capite orta tuo est. Caerula Juno tua est: & quid speciosius illa? &nbsp; &nbsp; Caerula, spumoso quae Dea nata mari. Caerula Nere&#239;das inter Panopea sorores &nbsp; &nbsp; Eminet, & liquida caerula Doris aqua. {{Versus|25}} Caerula erat Nymphe, tibi quae, Leandre, natanti &nbsp; &nbsp; Praeluxit nitidam per freta caeca facem. Denique (longinquum ne diffundamur in aevum) &nbsp; &nbsp; Delia caerulea est, caerula Deliola est. Iste serenatum color exhilaravit olympum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum posuit multae turbidus imber aquae. Iste maris color est, cum in fluctibus apricantem &nbsp; &nbsp; Nerea delphines adsiluere sui. Tale coronato Bromius resplendet in auro, &nbsp; &nbsp; Quem libat tenera sponsa novella manu. {{Versus|35}} Sol utinam, sol o utinam mea Delia fiat; &nbsp; &nbsp; Et quae olim Clytien, me quoque fata trahant. Aut ego sim speculum, quo se pulcerrima comat, &nbsp; &nbsp; Et me de forma consulat illa sua. Aut ego stelliferos unus convertar in orbes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Atque unam stellis omnibus intuear. [p. 96] Tum neque mi luci libeat decedere adultae, &nbsp; &nbsp; Nec mergi canum Thetyos in gremium. Ipse dies longos longasque ex ordine noctes &nbsp; &nbsp; Pascam dilectis lumina luminibus. {{Versus|45}} Mirentur trepidique homines, miretur & aethra, &nbsp; &nbsp; More novo media sidera stare die. </poem> ====Elegia XI. Galatea ex Hoofdii vernaculo adumbrata.==== <poem> D APHNIDIS occulto Galatea peribat amore; &nbsp; &nbsp; Flammarumque satis, nec satis oris, erat. Ne posset sanare, novum ne prodere vulnus, &nbsp; &nbsp; Stabat in excubiis hinc Amor, inde Pudor. {{Versus|5}} Tentabat quam saepe fateri lingua dolorem, &nbsp; &nbsp; Haesit, & in cursu substitit usque suo. Et nutus oculis, & desunt verba labellis, &nbsp; &nbsp; Et tactum timido frigore pectus hebet. Ipsa quoque articulis si dextra loquacibus ignem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exprimat, articulos deserit ipsa suos. Quid facis? exclamat. quid inania vota fovemus, &nbsp; &nbsp; O anime, & certum quaerimus exitium? [p. 97] Nesciat hoc Phyllis, hoc aemula nesciat Aegle: &nbsp; &nbsp; Fabula ne pagi sit Galatea sui. {{Versus|15}} Et tamen aut unus Galateam Daphnis habebit, &nbsp; &nbsp; Aut certe nullus Daphnin habebit amor. Mane erat: in gelidae se sola crepidine ripae &nbsp; &nbsp; Collocat, incultas dispositura comas. At puer ut sensit (nam senserat omnia) Daphnis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non observatis prosilit e latebris. Et sensim post sepem adrepens, proximus illi, &nbsp; &nbsp; Trans humerum puros prospicit in latices. Horruit, ut vidit Galatea in imagine Daphnin: &nbsp; &nbsp; Respicit, & veri Daphnidis ora videt. {{Versus|25}} Imo, ait, insidiis si sit locus, accipe palmam: &nbsp; &nbsp; Vincis, Daphni: impar una duobus eram. [p. 98] </poem> ====Elegia XII. Ad Deliam rusticantem.==== <poem> E CQUID te patrio cessantem, Delia, rure &nbsp; &nbsp; Ulla subit vatis mutua cura tui? Et modo se in gelidis spatianti leniter umbris &nbsp; &nbsp; Pectoris, ut nunc est, sistit imago mei? {{Versus|5}} Et modo praeteritos mens est revocare calores, &nbsp; &nbsp; Quaeque tuo tantum cognita sunt thalamo? Quis mihi nunc tecum non suadeat esse? relicta &nbsp; &nbsp; Urbe quis agrestes non coluisse Deos? Rura trahunt animum. Postquam rus praetulit urbi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Delia, neglecta migrat ab urbe Venus. Ipse comes matri volitat, gaudetque Cupido &nbsp; &nbsp; Delicias veris carpere frigiduli. Qua Dea praecessit, qua tu, formosa, sequemur. &nbsp; &nbsp; Jam venio, mea lux; lux mea, jam venio. {{Versus|15}} Haerebo fixus lateri spatiantis; & una &nbsp; &nbsp; Excipiet positos cespitis herba duos. [p. 99] Seu tu capreolis, seu delectabere damis: &nbsp; &nbsp; Nunc damas figam, nunc tibi capreolos. Sive sub ilicibus tenerum captare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua vetus umbra altis decidit ilicibus, Sive libet dulces in serta ligare amaranthos; &nbsp; &nbsp; Ipse tibi custos, ipse sedebo comes. Nec pigeat, ne te radiis sol acribus urat, &nbsp; &nbsp; Umbellam capiti sustinuisse tuo. {{Versus|25}} Et si quid peccent aestus vehementius; aestus &nbsp; &nbsp; Discutiet nostra mota tabella manu. Tu me luminibus, tu me dignata labellis, &nbsp; &nbsp; Mille jocos facies, oscula mille dabis. Jamque pharetratae ritu succincta Dianae &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ludes formosas inter Hamadryadas. Jam, lusu defessa, papillis nuda sinuque &nbsp; &nbsp; Lene susurrantes excipies Zephyros. Quale per excultos Zephyrorum spiritus hortos &nbsp; &nbsp; Aurea mala suis mulcet in arboribus. {{Versus|35}} Fronde sedens sub populea vocalis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Eliciet cantus ad sua plectra tuos. Ne tamen usque adeo nemoris te gratia tangat, &nbsp; &nbsp; Ut sine me solum per nemus ire velis. Sunt illic Satyri, sunt improba numina Fauni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Silenique senes, & gregis ille Deus. [p. 100] Nec capiant fontes, vicinaque fontibus antra, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia pumicibus. Talis in extremis Mysorum flebilis oris &nbsp; &nbsp; Thiodamanteum perdidit error Hylan. {{Versus|45}} Neve putes inpune vagas errare puellas: &nbsp; &nbsp; Exemplo docuit multa puella suo. Flumina praecipue, sic sis formosa, caveto: &nbsp; &nbsp; Ipsa etiam norunt flumina quid sit amor. Quis caluisse suis Acheloum nescit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum pretium pugnae De&#239;anira fuit? Quid? non Haemonio placuit Salmonis Enipeo, &nbsp; &nbsp; Et pressa est sicco rapta puella Deo? Ille papyrifero spatiosus gurgite Nilus &nbsp; &nbsp; Visus in Evadne pallidus ire sua est. {{Versus|55}} Tu quoque, si, fluvius cur sis, Arethusa, requiram: &nbsp; &nbsp; Alphei, dices, sum modo crimen ego. Infelix Arethusa, tuae dolor Ilithyiae, &nbsp; &nbsp; Quam malles nullis membra rigasse vadis? Quo tibi nunc volucri cervos praevertere cursu? &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Instat, & indomita te premit ille fuga. Indue flumineos liquidi jam corporis artus: &nbsp; &nbsp; Flumineos artus junget & ille tibi. Et trans Orchomenon, & trans Erimanthon, & Elin, &nbsp; &nbsp; Cyllenaeque umbras Maenaliosque sinus, [p. 101] {{Versus|65}} Pisaeasque urbes, vestigia cara secutus, &nbsp; &nbsp; Tecum Sicaniis influet aequoribus. Nunc quoque vitatos non est vitare Hymenaeos. &nbsp; &nbsp; Heu quanto raptor constitit ille tibi! Illud idem, mea lux, in te vereare licebit. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Semper formosis insidiatur Amor. Nec te decipiat tranquillo frigore Sabis. &nbsp; &nbsp; Crede mihi, in medio frigore Sabis amat. Sabis amat certe: sed ne prodatur amare, &nbsp; &nbsp; Horrentes umbrae silvaque multa facit. {{Versus|75}} Ah cave, ne tantus mihi sis dolor. ille ruinam, &nbsp; &nbsp; Si tibi quid fiat, ducet utramque dies. Nec tibi sit rivos tanti lustrare liquentes, &nbsp; &nbsp; Ut novus ipse meis rivus eam lacrimis. Flumina habent alias, mea vita, habeantque puellas: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Incolumem servet te Cytherea mihi. [p. 102] </poem> ====Elegia XIII. Ad noctem. ==== <poem> N OX bona, quae longos hominum miserata labores &nbsp; &nbsp; Languida jucundo membra sopore foves: Nox bona, dulce caput redimita micantibus astris, &nbsp; &nbsp; Dulce papaveribus vincta rosisque caput; {{Versus|5}} Adspice me ingrato nequidquam lumina somno &nbsp; &nbsp; Sollicitum multis flectere cum precibus. Nequidquam. Fugit ingratus mea lumina Somnus, &nbsp; &nbsp; Et surda blandas negligit aure preces. Ille tamen, cum tu medio placidissima cursu es, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debuerat matri junctior ire comes. Aut illum torvo terrent mea somnia visu; &nbsp; &nbsp; Vel curas potius deficit ante meas. Aut, quod crediderim, furtivo captus amore &nbsp; &nbsp; Deliciis fruitur nunc sine teste suis. {{Versus|15}} At memini, cum me speratae ad gaudia noctis &nbsp; &nbsp; Sisteret in thalami limine dulcis Amor, Invitaeque oculis furtim irrepsisse puellae, &nbsp; &nbsp; Deliciasque mihi praeripuisse meas. [p. 103] Jam, bona, concilia somnum; lenitus ut ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mulceat irrigua lumen utrumque manu. Nulla mihi cupidis ignes argutat in ulnis: &nbsp; &nbsp; Exigit officium nulla puella meum. Blanda veni, prolixa veni: tibi cespite vivo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic venias) Arabo fiet odore tibi. {{Versus|25}} Non tibi contulerim, nitidi quae nuntia solis &nbsp; &nbsp; Purpureum roseo provocat ore diem. Non tibi, quae, radiis quamvis argentea puris, &nbsp; &nbsp; Stellarum vigiles emicat ante choros. Fusca licet, sis nigra licet: sic fusca capillos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic oculos Phyllis, si modo vivit, habet. Hei mihi, quid volui? dum te lenire precando &nbsp; &nbsp; Molior, admonitu Phyllidis instat Amor. Phyllidis admonitu sensi recalescere pectus, &nbsp; &nbsp; Et male sopitas serpere in ossa faces. {{Versus|35}} Phyllidis ad nomen dum mens mihi tristis anhelat, &nbsp; &nbsp; Nec memor est somni, nec memor ipsa sui. Jam mihi Trajectum videor, collesque supinos, &nbsp; &nbsp; Erroresque, pater Mosa, videre tuos; Inque sinu dominae dulcem spirare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ardua qua gelidam fagus opacat humum. Quid queror infelix? vigilans, en, somnia narro: &nbsp; &nbsp; Et mea nunc sine me gaudia Phyllis habet. [p. 104] Tu modo, tu Nox alma, fave. tu redde quieti, &nbsp; &nbsp; Et recrea afflatu pectora lassa tuo. {{Versus|45}} Aut, si vulneribus superat spes ulla medendis, &nbsp; &nbsp; Urgeat aeternus lumina victa sopor. </poem> ====Elegia XIV. In nuptias Gerardi Frankenii et Catharinae Adelheidis Moneniae. ==== <poem> F RANKENIUM dulci formosa Monenia vultu &nbsp; &nbsp; Ceperat: ignoti servus Amoris erat. Quid faciat? caecum stridebat pectore vulnus; &nbsp; &nbsp; Nec tamen auxilio vulneris auctor erat. {{Versus|5}} Phoebe pater, dixit, si nos tua cura medentes &nbsp; &nbsp; Dicimur, huc medicam (nam potes) adfer opem. Audiit, herbarumque potens subrisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Ac leviter, Fies tu quoque sanus, ait. Dos mea (nec nescis) succos miscere salubres: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dos mea, laurigeras increpuisse fides. [p. 105] Utraque, si quid id est, tibi nunc deserviet uni: &nbsp; &nbsp; Atque erit in tantis promta medela malis. Tu mihi cura vetus, postquam de matre cadentem &nbsp; &nbsp; Ad nostros genitor detulit ipse tholos. {{Versus|15}} Virginis ecce parens, (obmutuit ore tremente &nbsp; &nbsp; Virginis audito nomine Frankenius) Ille parens, quo non alius me plenior ipso &nbsp; &nbsp; Salanas dulci carmine mulcet oves. Hic quoque noster amor: nec plus mihi filius Orpheus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Debuit, aut grata notus ab arte Linus. Jungam ego tam pariles animas, dulcesque catenas &nbsp; &nbsp; Aeterno nexas ex adamante dabo. Finierat. nivea mitis Concordia palla &nbsp; &nbsp; Venit, & aurata cum face blandus Hymen: {{Versus|25}} Et Venus, & Veneris justissima cura Lepores, &nbsp; &nbsp; Cordaque qui stringit mutua castus Amor. Ite agite, o juvenes: gracili bona Cynthia cornu &nbsp; &nbsp; Praelucet primis officiosa toris. Mox eadem decimo cum plena refulserit orbe, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Luciferae partes mite juvantis agat. Sic Phoebi cantoris opes, Phoebique medentis &nbsp; &nbsp; Sentiet haud uno fulta nepote domus. [p. 106] </poem> ====Elegia XV. Genethliacon filio primum genito Joannis Huidekooper Marsevenii, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> N ASCERE Phoebei puer o genitoris imago; &nbsp; &nbsp; Unice foecundae nascere matris amor. Nascere avo promisse nepos proavoque, vetustam &nbsp; &nbsp; Nomine qui possis perpetuare domum. {{Versus|5}} Ominor, en: vives, susceptaque vota tuorum &nbsp; &nbsp; Solvere erit sacris, ad tua festa, focis. Ominor, en: Patrias feliciter ibis in artes, &nbsp; &nbsp; Ingenio numeris sufficiente suis. Spes generis recidiva tui, spes celsa parentum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Consulibus binis gloria, parve puer: Cresce puer: celeres supera virtutibus annos: &nbsp; &nbsp; Ex utroque ingens sanguine calcar habes. Jam te felices laetis complexibus Horae, &nbsp; &nbsp; Jam ligat ad sanctos Pallas amica sinus. [p. 107] {{Versus|15}} Uberaque indulget teneris turgentia labris, &nbsp; &nbsp; Mox pascenda tuo nectare Graja Venus. Exspectant primos Latii decora alta labores &nbsp; &nbsp; Nominis, ingeniis terra superba suis. Exspectant Latiae monumenta perennia Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Parvule, conatus nata juvare tuos. Tum majora manent: toto vocat agmine Tibris, &nbsp; &nbsp; Inque vetustates te jubet ire suas: Heroum Tibris genitor, genitorque Deorum; &nbsp; &nbsp; Hesperiis Tibris non leve numen aquis. {{Versus|25}} Ille tibi fortes ostendet in ordine turmas, &nbsp; &nbsp; Totque triumphali fixa tropaea manu. Ille tibi placidae pinget bona commoda Pacis, &nbsp; &nbsp; Et semper curis otia tuta novis. Nempe rudimentis formandus talibus olim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Inque tuas laudes erudiendus eris. Inde quid effugiat virtus tua, quidve sequatur, &nbsp; &nbsp; Hauriet, & monitis crescet ab ipsa suis; Inde exempla petes magnorum magna virorum, &nbsp; &nbsp; Quaeque domi possint, quaeque decere foris. {{Versus|35}} Sic prius ingentem Ascanius quam conderet Albam, &nbsp; &nbsp; In Siculo Trojam litore lusit avo. [p. 108] </poem> ====Elegia XVI. In nuptias Sebastiani Kortholti, et Annae Lobedantziae. ==== <poem> C ARMINA quae thalamis genialibus aurea, Divae, &nbsp; &nbsp; Concinitis, cupido dicite pauca mihi. Dicite Pierides; & tu formose Dearum &nbsp; &nbsp; Sectator, crocea dulcis Hymen tunica. {{Versus|5}} Dulcis Hymen, Hymenenaee patris stirps digna Lyaei, &nbsp; &nbsp; Uraniae proles candida matris Hymen. Vobis, qui canitur, primis devotus ab annis &nbsp; &nbsp; Promeruit fausta nunc quoque voce cani. Ille cliens vester, vestri Kortholtus amores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Uritur, ut celeres populant sata pinguia taedae; &nbsp; &nbsp; Ut sacer Eoo qui sonat igne focus. Nec minus ardet amans Lobedantzia, quamlibet illi &nbsp; &nbsp; Luctatur tenero dulcis in ore rubor. {{Versus|15}} Junge pares, Domiduce, aeterno foedere amantes: &nbsp; &nbsp; Junge pares animis, ingenioque pares. [p. 109] Dignius haud alia caluisset virgine Sponsus: &nbsp; &nbsp; Anna quoque haud alio digna perire viro. Anna, Cupidineis numquam temerata sagittis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic primum coepit discere quid sit Amor. Hic primum trepido Venerem non spernere voto; &nbsp; &nbsp; Ah misera, ah voti non bene certa sui! Obstat virginitatis amor, actumque pudice &nbsp; &nbsp; Tempus, & aetatis ver, & amoena quies. {{Versus|25}} Damna quoque extimuit laudatae hostilia formae, &nbsp; &nbsp; Et quae plura rudis fingere virgo solet. Desine legitimas, &#244; formosissima, flammas &nbsp; &nbsp; Damnare, & casti jura timere tori. Non ideo decus oris habes praenobile blandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Torpeat ut gelido moesta juventa situ. Non ideo totos adflavit Gratia census, &nbsp; &nbsp; Pectore quae sedem gaudet habere tuo. Adspice, virginibus quam sis formosior una &nbsp; &nbsp; Omnibus, una tui temporis Anna decus. {{Versus|35}} Qualis odoratis in apricae vallibus Hennae &nbsp; &nbsp; Ussit amatorem Persephonea suum. Qualis Gargaphio spatiatur gramine Pallas, &nbsp; &nbsp; Virgineum nulla casside pressa caput. Qualis ab exhausta rediens cum strage ferarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perspicuis corpus Delia lavit aquis. [p. 110] Adspice, ut Aonio juvenis conspectus in ostro &nbsp; &nbsp; Te petat, illecebris saucius ille tuis. Ut desiderio contabescentis inani &nbsp; &nbsp; Lumina perpetuae semper edant lacrimae. {{Versus|45}} Illum Pegasidesque Deae, nemorumque puellae, &nbsp; &nbsp; Optarunt gremio semper habere suo. Sertaque donarunt non marcescentia ab annis; &nbsp; &nbsp; Et calamo dulces edocuere modos. Illum nec calami moverunt, nec nova serta. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ardet inexpleto victus amore tui. Et tibi Pegasidasque Deas nemorumque puellas &nbsp; &nbsp; Posthabuit, sancto vinctus amore tibi. Flecteris. en sensi. nec te rigor iste pudicus &nbsp; &nbsp; Ulterius vacui pectoris esse sinit. {{Versus|55}} Et Venus, & Veneris subeunt artesque dolique: &nbsp; &nbsp; Et puer ille novo fervidus igne subit. Et flammae tenero ignotae sub corde tepescunt: &nbsp; &nbsp; Incertusque vago ducitur ore color. Et suspiria furtivis erupta labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et lacrimae ignarum sponte fatentur onus. Hoc habet. En justi nova praeda Cupidinis Anna &nbsp; &nbsp; Gemmiferas domini ducitur ante rotas. Annue, purpureis quae nunc, vaga Cynthia, bigis &nbsp; &nbsp; Sidereo tacitum limite carpis iter. [p. 111] {{Versus|65}} Cynthia, legitimo venerabile numen amori, &nbsp; &nbsp; Femineas semper promta juvare preces. Promta laborantes utero relevare puellas; &nbsp; &nbsp; Promta salutares ferre vocata manus. Huc Dea, mox decimum cum plena reduxeris orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Auctor jucundae candida lucis ades. Huc ades, o nivei custos Lucina pudoris: &nbsp; &nbsp; Credita tutelae sit domus illa tuae. Quae Latonigenam cantu Paeana frequentans, &nbsp; &nbsp; Per fratrem meruit muneris esse tui. </poem> ====Elegia XVII. Ad Davidem Hoogstratanum, in gemellarum ejus filiarum natalem primum.==== <poem> S OLVE, gemelliparae conjux facunde Mariae, &nbsp; &nbsp; Munera Lucinae debita, solve pater. Ecce, tibi, tenero frangentes murmura risu, &nbsp; &nbsp; Exiguas tendunt utraque gnata manus. {{Versus|5}} Et laetis genitorem oculis matremque salutant &nbsp; &nbsp; Aurea spes generis, biga venusta, novi. [p. 112] Salvete o hiemis flores, salvete puellae, &nbsp; &nbsp; Mox quoque maturo non leve vere decus. Haec est vestra dies, primo quae vidit in ortu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Edere vagitus, ac puerile queri. Nunc etiam blandum ridetis, & oscula matri &nbsp; &nbsp; Uda lacessitis pangitis uberibus. Nunc etiam blaeso rumpentes gutture vocem &nbsp; &nbsp; Vultis inexpertis fingere verba sonis. {{Versus|15}} At nimium properatis: at o dormite sorores: &nbsp; &nbsp; Versabunt cunas Lallus Amorque duas. Ille ut jucundo resolutis membra sopore &nbsp; &nbsp; Leniat ingratae taedia longa morae: Hic ut vulnificos non intellectus ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Armet, & occultum muniat ore decus. Sic venient mores, venient cum moribus anni, &nbsp; &nbsp; Imperiique satis conscia forma sui. Et quisquam dubitet, qui vos modo viderit olim, &nbsp; &nbsp; In medio nasci frigore posse rosas? [p. 113] </poem> ====Elegia XVIII. Ad Samuelem Munkerum sponsum.==== <poem> A ONIDUM, Munkere, & Phoebi cura Latini, &nbsp; &nbsp; Illustris generi fama future tuo, Ecquid contentus poteras Pene&#239;de lauro &nbsp; &nbsp; Sutilibus myrtis abstinuisse manus? {{Versus|5}} Non poteras. sensi. vatum tutela Dione &nbsp; &nbsp; Te quoque festivis inplicuit pedicis. Te quoque non noto gaudet tetigisse flagello, &nbsp; &nbsp; Et sibi Phoebeis plaudit in exuviis. Talis in Eurydice suspirantem Orphea quondam &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ismarus incultis ingemuit scopulis. Cum juga, cum silvae, cum devia lustra ferarum, &nbsp; &nbsp; Excitaeque suis Na&#239;des e latebris, Certatim duros consolarentur amores; &nbsp; &nbsp; Lymphaque ab exesis humida pumicibus {{Versus|15}} Halitibus longis, & dulci suspiratu, &nbsp; &nbsp; Vatis inexhaustas combiberet lacrimas. Te quoque ab Idaliis incensum viscera flammis &nbsp; &nbsp; Isalaque & notis Amstela vorticibus [p. 114] Et toto doluere sinu, & videre gementem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sixia quem multis ante petita procis Indomito sineret pectus consumier aestu, &nbsp; &nbsp; Et praedam saevis esse Cupidinibus. Eurydicen tamen & lacrimis Rhodope&#239;us heros &nbsp; &nbsp; Flexit, & auratae deliciis citharae. {{Versus|25}} Nec tibi, quas omni coluisti aetate, Camoenae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricem ferre morantur opem. Ardet Sixia victa, & amoribus externata &nbsp; &nbsp; Non negat ipsa tuo ferre pedem thalamo. Felix, formosis cui nunc haerere labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Munkere, & caro cui licet ore frui! Felices ambo, qu&#238;s pennis alma secundis &nbsp; &nbsp; Non sterilem spondet Ilithyia domum! [p. 115] </poem> ==Jani Broukhusii lyricorum libri duo. == [p. 116: blanco] [p. 117] ===Jani Broukhusii lyricorum liber primus. === ====Ode I. D. M. Mariae Magnae Britanniae, Franciae, Hiberniae, reginae.==== <poem> Q UANTAS sub altis Acrocerauniis Exercet iras magna manus Jovis, &nbsp; &nbsp; Qua terra, qua ponti profundum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intremuit, volucresque fulmen {{Versus|5}} Vibravit alas: talis in ultimo, Regina, luctuque & lacrimis tuos &nbsp; &nbsp; Funesta tempestas Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Attonuit, trepidosque Belgas. [p. 118] Heu triste vulnus! vulneris heu dolor {{Versus|10}} Acerbus, atrox, inmedicabilis! &nbsp; &nbsp; Heu plaga feralis, tribusque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditata regnis! Te scissa canas Religio comas, Te liberalis Munificentia, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Te luget invitis ademtam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casta Fides, Pietasque terris. Moresque, & artes pectoris aureas Sexum evagati, & nobile consilii &nbsp; &nbsp; Mirata robur, sempiterno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama novum dolet aere funus. O feminarum gloria Principum Quacumque currus Sol agit igneos, &nbsp; &nbsp; Quacumque per fluctus remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrequies sonat ira Nerei; {{Versus|25}} Zmaragde nostri lucide saeculi MARIA, gentis delicium tuae; &nbsp; &nbsp; Quid plectra, perfunctumque tristi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbiton ingeminare cantu Pergamus? omnis tecum abiit Lepos, {{Versus|30}} Tecum Voluptas, & chorus Artium &nbsp; &nbsp; Facundus, & pulsae citatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munditiae emicuere pennis. [p. 119] At Moeror atro pectore lugubres Singultat hymnos, & face fumida {{Versus|35}} Deformis insano lacertos &nbsp; &nbsp; Ense ferit, pavidosque vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frustra. Sereni te mediam poli Formosus Aether lumine vestiit &nbsp; &nbsp; Aeterno, & astrorum coronant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Pervigiles sine labe flammae. Illinc tuorum suscipe civium, Regina, curam; mater, ut antea, &nbsp; &nbsp; Jucunda subjectis, & orbis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mite patrocinium relicti. {{Versus|45}} Illinc triumphos Conjugis incliti Gavisa spectes, utque per hostium &nbsp; &nbsp; Caesorum acervos justa victor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Explicet invidiosus arma. Illinc, faventum munere caelitum, {{Versus|50}} Rerum beatam deplue copiam, &nbsp; &nbsp; Dignata tutari Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incolumes duce GULIELMO. [p. 120] <tr><td width = 222 align = center></poem> ====Ode II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> E T me meorum cura sodalium, Et me relictae tangit amor domus; &nbsp; &nbsp; Et mens Batavorum per urbes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Anxia praetrepidat vagari. {{Versus|5}} Visendus altis Amstela moenibus; Ingentis ingens aequoris arbiter &nbsp; &nbsp; Visendus Ya, Ya magni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Progenies animosa Nerei. Illic amores inveniam meos; {{Versus|10}} Illic amicos, & memores mei &nbsp; &nbsp; Vates; &, ut defungar, illic &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Francius est amor ille noster. Franci, meorum conscie lusuum, Vivisne Franci? vive, & amabiles &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Annos, & insignem juventam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exige Apollineas per artes, Carus Camoenis, carus Apollini, Mihique rebus carior omnibus: &nbsp; &nbsp; Quem primum & has artes fatebor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Meque meas docuisse dotes. [p. 121] Tecum beati temporis otia, Curasque molli ruris in angulo &nbsp; &nbsp; Fallebam amaras: tecum amoenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aonidum spatiabar hortis. {{Versus|25}} Nos saepe picto vesper ab aethere, Nos saepe puro sidere Lucifer &nbsp; &nbsp; Vidit jocabundos, merique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Innocuos calices trahentes. Nunc vel recentis nos labor ingenii, {{Versus|30}} Vel si quid aevo restat ab aureo &nbsp; &nbsp; Una legentes detinebat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et celeres variabat horas. Nunc in remoto gramine devius Ducebat ardor Pieriam chelyn &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Plectro fatigare, & jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine sollicitare nymphas. Sed me Latini pectinis arbiter Parvo retentum fine co&#235;rcuit; &nbsp; &nbsp; Brevique circumscripta gyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vis animi melioris haesit. Talis reductae vallis in abdito Sinu sub alto lympha cacumine &nbsp; &nbsp; Per gramina & virgulta serpens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo trepidat susurro. [p. 122] {{Versus|45}} Non illam apricis caprea pascuis, Siticulosi nec dominus gregis, &nbsp; &nbsp; Siccusve collaudet viator, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum medius coquit arva Titan. Te magna forti dicere spiritu, {{Versus|50}} Te parva leni ludere barbito, &nbsp; &nbsp; Apteque formam fingi in omnem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pegasides docuere Divae. Te Cypris aequo ducta Cupidine Legit sacerdotem, & nivea manu &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Comtos tibi gestit capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idalia cohibere myrto. Tu plena magno vela moves mari, Sulcasque latis aequora cursibus, &nbsp; &nbsp; Grajos ut observes magistros: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos veteres renovamus ignes; Et miti ocellos sidere lucidos, Et basiorum mella, & amabiles &nbsp; &nbsp; Genas, verecundamque frontem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo modulamur ore. [p. 123] </poem> ====Ode III. Ad Theodorum Doppium.==== <poem> D OPPI, tu tenerae conjugis osculum Ac dulces cupidus visere liberos, Natalis repetes delicias soli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cari requiem laris. {{Versus|5}} Illic militiae taedia mitibus Mutabis studiis, ad Solymae juga Et formosa sacro pascua gramine &nbsp; &nbsp; Commissum revocans gregem. Illic sub patriae tegmine populi {{Versus|10}} (Cum festus pariet laetitiam dies) Fusus, candidulos inter amiculos, &nbsp; &nbsp; Curarum aspera dilues. Me quamvis alio dura necessitas Invitum Batavo dividat a mari; {{Versus|15}} At non immemorem, non vacuum ignibus &nbsp; &nbsp; Cari pectoris arguet. Tu (si quid veterum cura sodalium Exhaustusque simul commeruit labor) Vivas vel Pylii saecula, sed tui &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Semper Broukhusii memor. [p. 124] </poem> ====Ode IV. In libros Antonii Bynaei de passione Christi.==== <poem> U LTIMA dum tecum mortem meditantis Iesu &nbsp; &nbsp; Docto revolvis pectore, Bynaee, & sacri reseras mysteria ligni, &nbsp; &nbsp; Ac triste Iudaeae scelus; {{Versus|5}} Quis neget aetheriis cognatam sedibus auram &nbsp; &nbsp; Duxisse scribentis manum? Deproperasse altis Cedronis flumina lucis, &nbsp; &nbsp; Mentem irrigatum quis neget? O lac, o violas, o florum quidquid ubique est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dulcesque caelitum favos! Non aliter gravidis formosum in nubibus arcum &nbsp; &nbsp; Natura pingit artifex. Tales mellilegae sub apricis collibus Hyblae &nbsp; &nbsp; Zephyrus colorat areas. {{Versus|15}} Macte tui longum felix, Bynaee, laboris, &nbsp; &nbsp; Et invidendae paginae: [p. 125] Macte isto, Bynaee, animo, quem proluit altus &nbsp; &nbsp; Caelestis imber gratiae: Et depone pios, monumentum dulce, libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Crucis salubrem ad stipitem. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====Ode V. Ad Petrum Bernagium sanitati restitutum.==== <poem> C LARA Machaonii Bernagi gloria coetus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec cura Musarum levis, Tene ego Persephones erepto e carcere furvo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsisque Lethae faucibus, {{Versus|5}} Tene fruor redivivo, & pectore pectus amicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Artis tero complexibus? Tene fruor, tueorque tuos, dulcissime, vultus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix ipse credulus mihi? Gratia magna tibi, Paean pater, unde medentum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pendet salutaris manus: Unde sacri latices Aganippidos Hippocrenae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecunda vatum pectora [p. 126] Rore fovent dulci, mentemque caloribus aptam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dio furore temperant. {{Versus|15}} Gratia magna tibi, Paean pater. occidat ille &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Musicus sordet labor. Vivat, & extentos Bernagius inpleat annos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno parente te minor. </poem> ====Ode VI. In historiam horti medici Amstelaedamensis ad manes Caroli Clusii. ==== <poem> C LUSI, si quid adhuc sentis tellure sub ima, &nbsp; &nbsp; Nec segnis tua degravat ossa Letheo torpore lapis; huc nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Huc ades, o consulta sagacis {{Versus|5}} Naturae, veterumque tenax prudensque laborum, &nbsp; &nbsp; Telluris Floraeque sacerdos. Non erit Illyrios iterum tibi quaerere colles, &nbsp; &nbsp; Aut gelida reptare Pyrene. [p. 127] Aethere sub patrio Belgarum, & dulcibus umbris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Amstelii prope fluminis alveum, Sacra recognosces priscis incognita mystis, &nbsp; &nbsp; Alterius miracula mundi. Larga recognosces peregrini munera caeli, &nbsp; &nbsp; Exuvias fragrantis Eoi. {{Versus|15}} Quidquid odoratae privum genuere Moluccae, &nbsp; &nbsp; Armiferae quod litora Javae; Tabrobaneque ferax, lucenti nota Canopo; &nbsp; &nbsp; Mira fides! his germinat hortis. Edomitoque soli vitio, morboque palustri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amsteliis viret India lucis. Sed neque sola novos Matuta huc misit honores, &nbsp; &nbsp; Aut nigri pia Memnonis aula. Aspice quo dites spoliarint munere silvas &nbsp; &nbsp; Americes nova regna remotae. {{Versus|25}} Ignotisque tibi ramis pendentia poma, &nbsp; &nbsp; Ignotos mirare racemos. Hic nemus auricomum, hic varios induta colores &nbsp; &nbsp; Ruris honos Ananassa superbit: Ruris honos Ananassa, Deum dignissima mensis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnigeni Regina saporis. Hic platanus foecunda: & quo te carmine dicam, &nbsp; &nbsp; Naturae stupor ipse, Pudica? [p. 128] Hic, quod Marmaricas Barce vix inter arenas &nbsp; &nbsp; Excoctis enutriit arvis. {{Versus|35}} Hic, quod magnorum mater truculenta leonum &nbsp; &nbsp; Aequoreo tulit Africa tractu, Qua nimbis insessa furentibus & madida Austro &nbsp; &nbsp; Grande Spei latus explicat almae. Has, Clusi, tibi delicias (quis crederet umquam?) &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hollandus secrevit Apollo. Eductasque, vides, non nostro sidere stirpes &nbsp; &nbsp; Maturat sub sidere nostro. Quid non magnanimi potuit pia cura Senatus? &nbsp; &nbsp; Quid non Marsevenius ardor? {{Versus|45}} Hoc quodcumque loci est, tetrae tenuere paludes: &nbsp; &nbsp; Alcinoum modo provocat uber. [p. 129] </poem> ====Ode VII. In notitiam Germaniae Inferioris conscriptam a Mensone Alting, <i>urbis Groninganae consule.</i>==== <poem> A NTIQUITATIS Belgicae novum jubar &nbsp; &nbsp; Orbisque Romuli simul; Aperta rerum magne priscarum; decus &nbsp; &nbsp; Altingiani nominis: {{Versus|5}} Ut te Deorum quidquid est faventium &nbsp; &nbsp; Nutu benigno sospitet! Ut hos labores, mente conceptos gravi, &nbsp; &nbsp; Stylo explicatos masculo, Aeternet ille, digna qui virtutibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignis rependit praemia, Sempervirente laurea cinctus caput &nbsp; &nbsp; Pulcerrimus Deorum Honor! Jam laetiore fluctuantes alveo &nbsp; &nbsp; Circa Batavum limitem [p. 130] {{Versus|15}} Nymphas, & udo prosilire gurgite &nbsp; &nbsp; Video novos Palaemonas, Rhenus bicorni rura qua secans vado &nbsp; &nbsp; Prospectat undosum mare. Te Vitreus Visurgis, Albis te pater &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sonat citato flumine: Ulvaque laetus & palustri arundine &nbsp; &nbsp; Unsingis amnis patrius: Unsingis ille nemini notus prius, &nbsp; &nbsp; Expers vetusti nominis. {{Versus|25}} Quem tu tenebris erutum & longo situ &nbsp; &nbsp; Consul redonas Consuli. Huic nempe, cujus ex recondita penu &nbsp; &nbsp; Prisco salutem Belgio Nunc reddidisti, mox daturus alteram &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} (Sic Dii volunt) Germaniae. Quid tu? negasne? sed negare non sinit &nbsp; &nbsp; Pignus, quod orbis nunc habet; Quod publici favoris exceptum sono &nbsp; &nbsp; Aeternitatis ad tholum {{Versus|35}} Musae reponunt; quod perennes Gratiae &nbsp; &nbsp; Fausto secundant alite. [p. 131] </poem> ====Ode VIII. In ejusdem notitiae partem alteram, ab eodem editam. ==== <poem> A NTIQUI Latii, antiqui dux optime Belgii, &nbsp; &nbsp; Altinge, rebus clara fax domesticis; Quas tibi pro tanto, pro tali munere, cives &nbsp; &nbsp; Dignas rependent promerenti gratias? {{Versus|5}} Per te custodes patriae condiscimus amnes &nbsp; &nbsp; Quo flumen ore, quove fonte solverint; Limite quo Batavos Rhenus discreverit agros, &nbsp; &nbsp; Vahalisque rapido largus exundans sinu, Quo Lavica tepens, quo Mosa feracibus undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ingensque sicci terminator Helius: Flevusque, Amisiusque, ac spumosi ostia Widri, &nbsp; &nbsp; Tethyi Batavae non pudenda nomina. Quantus & in terras violato foedere Nereus &nbsp; &nbsp; Rapacis iram gurgitis permiserit, {{Versus|15}} Atque domos, atque arva, atque oppida tota refuso &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nesas videre) texerit ferox mari. Per te reliquias, & nomina prisca locorum, &nbsp; &nbsp; Tot urbium, tot arcium cadavera [p. 132] Novimus, & longa ritus aetate sepultos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tot vetusti temporis vocabula Eruta de nigra caligine noctis opacae; &nbsp; &nbsp; Quales avorum tunc fuere sortium Deliciae sermonis, & inculti oris egestas, &nbsp; &nbsp; Hostem ferire doctior quam scribere. {{Versus|25}} Hanc tibi Dii patrii curam injecere: tuamque &nbsp; &nbsp; Res Foederata postulat facundiam. Macte nova virtute, & praecellentibus ausis, &nbsp; &nbsp; O saeculorum digne scriptor omnium Omnibus elogiis, qua Sol se condit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et qua rubente promit Oceano diem, Extinctis lucem rebus qui reddis, & arte &nbsp; &nbsp; Mentis disertae mortuos vetas mori. </poem> ====Ode IX. Ad Joannem Hudde, <i>cum urbis Amstelaedamensis consul esset creatus.</i>==== <poem> E N iterum te pulcer Honos, te purpura felix, &nbsp; &nbsp; Huddaee, nostris praestitem rebus vocant; Ingentesque urbis curas caramque salutem &nbsp; &nbsp; Tuis reponunt creditas laboribus. [p. 133] {{Versus|5}} Sancte pater patriae (liceat mihi vera profari, &nbsp; &nbsp; Veroque dotes nomine eloqui tuas) Sancte pater patriae, tibi plebs, tibi curia gaudens &nbsp; &nbsp; Fremitu secundo surgit, & plausus jacit. Te resonat laetis pater Amstela fluctibus, urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jam puriore qua secat lympha suam. Addunt se Musae comites, & pulcer Apollo, &nbsp; &nbsp; Virtutis ille nobilis praeco tuae: Praesidii pars magna tui: nec notius ullum &nbsp; &nbsp; Limen salutant doctus Artium chorus. {{Versus|15}} Gaudet in auspiciis redeuntibus ipsa severi &nbsp; &nbsp; Astraea juris quae tribunal temperat; Et quae lucrifico perfundit moenia censu &nbsp; &nbsp; Beatitatis ductor Hermus aureae; Quique procellosas hiemes, qui sacra tridente &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nautis vocatus ponit aut tollit freta. Invidiae domitrix Prudentia certa nocentis &nbsp; &nbsp; Pro laureatis excubabit fascibus. Plurima descendet cornu bona Copia pleno, &nbsp; &nbsp; Hilarosque quina fruge ditabit lares. {{Versus|25}} Et quae sanguinei peccaverat ira Gradivi, &nbsp; &nbsp; Pax alma largo sarciet cum foenore. Dii date, ne meritis desit sua gratia tantis, &nbsp; &nbsp; Laetusque sortem civis agnoscat suam. [p. 134] Nominis Huddaei longum pia fama superstes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Gratis ut olim sancta sit nepotibus. </poem> ====Ode X. In funere Joannis Hudde, <i>urbis Amstelaedamensis consulis.</i>==== <poem> I NTENDE moestam, Melpomene, chelyn. Vixit Batavi gloria nominis &nbsp; &nbsp; Huddaeus, & sanctum senectae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nox operit tenebrosa honorem. {{Versus|5}} Te flebimus, lux Urbis, o Amstelae Altricis olim destina, nunc dolor: &nbsp; &nbsp; Te flebimus moestis ademtum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Civibus, & patriae gementi. Non quo recisas Fata tibi colos {{Versus|10}} Avara nerint, quove malignius &nbsp; &nbsp; Artaverit livor Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praecipitis spatium senectae: Sed quod secundis usque laboribus Perfuncta virtus, nunc miseram nimis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urbem, & laborantes penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tempore difficili relinquit. [p. 135] Heu efficacis consilii vigor Pudens, & alto pectore conditum &nbsp; &nbsp; Prudentiae robur, probique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Moris amor, facilisque virtus, Et frons sereno lumine comiter Communis, & mens artibus ac bono &nbsp; &nbsp; Incocta, Musarumque cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo fugitis? crepitante nimbo {{Versus|25}} Armorum Erynnis saeva trementibus Insultat arvis, funeraque urbibus &nbsp; &nbsp; Minatus, ac stragem, cruento &nbsp; &nbsp; Ense furit homicida Mavors. Ergo perenni cum gemitu dolor {{Versus|30}} Te noster urget; nec lacrimis modum &nbsp; &nbsp; Figunt, edacibusque curis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Moeror atrox, animique morsus, Non cum nitenti praevius aethere Ducit choreas Vesperus aureas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Non igne cum puro relucens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luciferi rota dulcis exit. Flent circum amoeni Na&#239;des Amstelae, Et lubricorum numina fluctuum, &nbsp; &nbsp; Quacumque per salsum capaci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ore ferox spatiatur Ya. [p. 136] Tu lege princeps, indociles regi Et temperato momine devehi, &nbsp; &nbsp; Undas co&#235;rcebas, severo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Colla domans animosa freno. {{Versus|45}} Quid mirum, amicis imperiis bonos Parere cives, cum fera Nerei &nbsp; &nbsp; Gens, atque inassuetae feroci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingenio famulentur undae? Salve supernis addite sedibus {{Versus|50}} Civis, beatus aetheris incola, &nbsp; &nbsp; Quem mente possessum tenace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem equidem atque animo occupabas. Nos te sagaci pectore consulem, Nos te fideli consilio patrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Dum vita, dum vires sinebant, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assiduo memorare cantu Pergemus ultro: dumque Diespiter Curru volucri tempora dividet &nbsp; &nbsp; Feracis anni, sempiterna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Laude recens animabis hymnos Aevi sequentis. nec minuet dies Moestos honores; ad tumuli aggerem &nbsp; &nbsp; Virtutis Huddaeae triumphum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postgeniti recinent nepotes. [p. 137] </poem> ====Ode XI. Ad Petrum Burmannum. <i>felicia novae curationis exordia in Academia Trajectina ei gratulatur.</i>==== <poem> I NGENII, Burmanne, potens Latiique leporis, &nbsp; &nbsp; Lyraeque doctus efficacis arbiter; Jam tibi nutrices persolvunt praemia Musae, &nbsp; &nbsp; Stipendiorum non avarae mancipes. {{Versus|5}} Jam nova per veteres serpit tibi laurea ramos, &nbsp; &nbsp; Et publicus commendat otium labor. Te sibi res Romana, sibi te Graja vetustas &nbsp; &nbsp; Interpretem deposcit haud rudem sui. Utere sorte tua. sic fesso Atlante resedit &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In Herculis cervice siderum domus. [p. 138] </poem> ====Ode XII. In Joannis Brantii commentationes Paullinas. ==== <poem> T ARSENSIS dum gesta doces illustria Paulli, &nbsp; &nbsp; Et fulmina oris, & gravem constantiam; Quaeque sub immani Judaeae pertulit ira, &nbsp; &nbsp; Infanda multa passus ob Christi crucem; {{Versus|5}} Branti docte, tuas numquid pia flamma medullas &nbsp; &nbsp; Edit, novoque cor amore inaestuat? Numquid ab aetheria prognatus spiritus aura &nbsp; &nbsp; Scribentis almo rexit igne dexteram? Felix, Branti, animi, felix praestantibus ausis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In aevitatis sic iture gloriam. Hoc tibi stravit iter genitor tuus: hoc face multa &nbsp; &nbsp; Monstrant avitae clara gentis nomina. [p. 139] </poem> ===Jani Broukhusii lyricorum liber secundus. === ====Ode I. Ad sodales. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; N ONDUM satis priorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sol mitigavit aestum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haeretque adhuc medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Siticulosus ardor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Quid mirum? ubi in profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mediisque scimus undis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsos sitire pisces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insana vis caloris! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivamus, o sodales, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aestumque leniamus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Capaciore vitro: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non, si procul paterno [p. 140] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic exulamus orbe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idcirco ademtus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Usus fuat bibendi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Lesbio po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ajunt vel inter arma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lato vel in profundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam fuisse curam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Curas ut unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dissolveret Lyaeus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quinimo Teucer ille, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bellator ille Teucer, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vino fugam levabat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Cinctus virente myrto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades Lyaee; Liber &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades, jocose Liber, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pater facetiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puer, capaciores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miscere perge conchas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Furere hunc juvat furorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suam bibat puellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicumque amare cordi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mihi quinquies dat HERSE : &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Potisque dein puellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libabimus vicissim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 141] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcissimae parenti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinum, atque Amori, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musisque, Gratiisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sic leniamus aestum. </poem> ====Ode II. Ad Neaeram <i>e vernaculo Hoofdii expressa.</i>==== <poem> S I non ingenuam nobilis indolem Mentitur facies, & decus inclitum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formae pectoris imis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Respondet penetralibus; {{Versus|5}} Illis me, mea lux, conde recessibus: Illo sepositus commodius loco &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutatae stationis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivam sorte beatior. Sed nubes animi pellere candido {{Versus|10}} Si te, Vita, juvat sidere; cor tuum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illa sede repone, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nostrum modo sumseras. [p. 142] Hic voti modus est metaque fervidi. Nam quis tam fatuis uritur ignibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ut, fido sine corde, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nudis gaudeat artubus? Quamvis Hippomenes fraude potens nova Tardarit volucrem virginis impetum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Schaeneida pomi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jactu ceperit aurei. Quid tu, consilio si superat tuo, Succenses juveni, Cypria, credulo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Festis ignibus orba, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grati turis honoribus? {{Versus|25}} Non istis animus concidit artibus: Sed fallax Atalantam & celeris fugae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cursum fregerat aurum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et versa in pretium Venus. Quod caeli tenebris, quod nemorum coma {{Versus|30}} Furtivos operit Luna cupidines; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viderunt tamen astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Noctis vigiles chori. Vidit caeruleo Vesper ab aethere, Dum saxis residens Cynthia Latmiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Sopitum Endymiona &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longo detinet osculo. [p. 143] Cur non (si vacuum corpus amabimus, Nec spes est animi prospera mutui) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blando figimus ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Duris basia cautibus? Quod si plena mihi gaudia destinas, Me dulci gremio, me patere unicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; His haerere labellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cordis participem tui. </poem> ====Ode III. Novam se Cupidini praedam esse. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ALLAX Amoris virus & irritos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Experto amores, plus vice simplici, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitare casses ac ferocis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insidias steterat magistri. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sed me decorae lumina Deliae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae parte quinta numinis imbuit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui Dione, me capilli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Retibus inplicuere densis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis fugaci cervus anhelitu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem per nivalem Taygetum premit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Venator, e ramo infideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda feris canibus pependit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 144] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me! furorem cor trepidat novum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenumque herili numine languidum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Suspirat. ah me! parce, virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parce meas animare flammas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per quem potenti vi decoris tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenes revinctum, bella, Cupidinem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per lampades, flammasque, & arcus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Perque tuos, mea fata, ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos si beato sidere conspicer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quondam faventes; haec ego myrteo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cortice exsolvam Dionae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmina postgenitis legenda: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} SIBI HOS OCELLOS CUM LEGERET LEPOR &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ET GRATIARUM ET CYPRIDIS HOSPITES ; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ADJUVIT ALMUS, DELIAEQUE &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; MUNUS HABERE DEDIT, CUPIDO. [p. 145] </poem> ====Ode IV. Ad Deliam. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O frons marmore purior! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenis cum radiis micant! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O os purpureum! o genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Genae dulce rubentes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae mentem misero anxiam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae me surripitis mihi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitam datis & necem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo vos carmine, qua lyra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Condigne venerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum & carminis & lyrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo imbellior est sonus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec dotes animi decet, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec formae jubar aureum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vili deterere ausu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri, Delia, muneris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pignus nobilius cape, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imo pectore conditum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illic te invenies mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fibris cordis inustam. [p. 146] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc ego effigiem tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum, cum cava lumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longus obruerit sopor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portabo Elysium ad nemus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tristem trans Acheronta. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cultum facile & fidem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivacesque Cupidines &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Emirabitur; at tuis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidebit honoribus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nigri Juno Tyranni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum liveat ut libet: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum te, dum faciem tuam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bina conspicuam face, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel se judice comprobet &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Prima sede locandam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum punctum omne ferat sibi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frontis marmoreae decus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et os purpureum, & genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Genae dulce rubentes. [p. 147] </poem> ====Ode V. Hymnus in pacem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM furor saevi posuit Gradivi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tubae rauci siluere cantus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam Fides & Pax rediit supernis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exul ab oris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Pax Jovis magni Themidisque nata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu nimis longo male pulsa bello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Oppida & prisco viduata cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Arva revisit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Dircaei nova jura plectri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mitis Euterpe: bona Pax canenda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En ades mecum, citharamque festis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floribus orna. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque dum nostris fidibus sonanda es, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alma Pax, canos olea capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vincta, sis vati facilis, meisque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illabere venis. [p. 148] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O diem terris nimis auspicatum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auream o lucem veterisque massae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua redux tecum bona tot, tot orbi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Commoda ducis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne, precor, tutum meditare caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne fugam molire: tibi ecce venti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lene subsidunt: tibi ridet omni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequore Nereus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Te novo Tellus speciosa cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambit, & matrem reducem salutat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua duce haec ingens stetit universi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Machina mundi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque cum densum chaos & tenebrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cuncta confuso premerent duello; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, bona, aeternis elementa vinclis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite ligasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne parum sidos ruerent in ignes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deviae lymphae, tenuisque ut a&#235;r &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Ambiat terras, radientque picto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera caelo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quies lassi Dea mitis orbis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O decus rarum, viden&#146; ut serena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luce gaudentes amicire terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Gestiat aether? [p. 149] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut diem curru nitido reducens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gemmeum Titan pelago e propinquo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Surgat, & nostros meliore colles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestiat auro? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Te canunt multo sinuosa plausu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumina, & lapsus celeres morantur; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te mare, & motis Zephyrorum amoenus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiritus alis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu pedes quacumque moves decoros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nascitur nullis rosa blanda spinis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et croci dulces, Syriumque late &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fragrat amomum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ridet aeterni tibi, Diva, veris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suda tempestas: tibi mella durae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Depluunt quercus, liquidoque manant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nectare dumi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te Fides nulla temerata culpa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te probi Mores comitantur, & Lex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et decens Virtus, & amica pleno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Copia cornu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At procul caeco Furiarum in antro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit insanos Pietas Furores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit & diram Rabiem; & catenae in- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; frendet Enyo. [p. 150] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Da, precor, post tot mala, tot labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rebus optatam requiem Batavis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuas tecum comites secundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numine firma. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nulla fac tristis doleat colonus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Arma vastato volitare campo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spemve protritam gemat, & carentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messibus annum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Educet dulces sine fraude gnatos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cara dilecto mulier marito: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nulla confundant maculosa sacrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crimina lectum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ensis in falces abeat recurvas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vomis e longis coalescat hastis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque cristata faciant columbae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Casside nidum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil opus telis, modo tu Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prima non clausos tueare muros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lenis o tandem dare amica fessis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia Belgis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Si quid in nostris odii relictum est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbibus, si quid minus expiatum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In feros Turcas & inhospitalem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rejice Phasin. [p. 151] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bistonas diri lanient tumultus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Bistones saevis agitentur armis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfidi; & contracta gemant rubentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cornua Lunae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos tuus sanguis, tua cura simus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos amor: quos tu decores honestis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Artibus, quos tu radio benigni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numinis adfles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Interim ramis oleae sub artis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuum laeti modulamur hymnum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuam festo colimus frequentes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Carmine frondem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unde si dulcem liceat corollam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plectere, & nostrae tibi cura Musae est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec mihi myrtus, neque Apollinari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laurea serto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Ambiat comtos operosa crines. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi, rerum decus & voluptas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi parvo tenuis Thalia &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dedicat ore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume quae dulci modulata plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Accinunt castae pueris puellae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Panchaeos, Dea Sospitatrix, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Turis odores. [p. 152] </poem> ====Ode VI. In Petri Colartii et Elisae Hofmannae diem nuptialem.==== <poem> N OBILE depositum Phoebi castaeque Minervae &nbsp; &nbsp; Hofmanna, Musarum soror, Siren, Sparne, tua, & nemoris Philomela propinqui, &nbsp; &nbsp; Hymenaei ad aram ducitur. {{Versus|5}} Harlemiae sperate novum mox Orphea fagi, &nbsp; &nbsp; Materna quem finget chelys. Et tu, connubii vinclo dignande pudico, &nbsp; &nbsp; Beate sponse, dulcibus Virginis ex oculis flammam qui combibis acrem, &nbsp; &nbsp; Agnosce fortunam tuam: Ac reverenter habe. nec Div&#251;m contigit ulli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Habere Musam conjugem. [p. 153] </poem> ==Jani Broukhusii hendecasyllaborum liber. == [p. 154: blanco] [p. 155] ====Carmen I. Ad epistolam Neaerae. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; T ENE, litera, tene m&#238; Neaera &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui testem animi suique amoris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Misit? tene ego conspicor beatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam illa dextera, lactea illa dextra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Illa candidula, illa mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castis ductibus exaravit, atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solitudinis ad meae latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussit visere, & occupare amantem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic vivam, bona charta, sic Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Coram sistar in urbe concupita; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut me non Arabum beata messis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non lauti tituli potentiorum, [p. 156] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec grandes cumuli pecuniarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec vel Regibus invidendi honores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tantillum hercule prae tuo lepore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prae tua ingenua benignitate, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Possint afficere, aut juvare amantem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mene, litera, men&#146; putas Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obliviscier, & putare parvi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnes delicias, jocos, amores? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah prius Arabum perite messes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perite o tituli potentiorum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et grandes cumuli pecuniarum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vosque Regibus invidendi honores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quin prius peream ipse, & ista mecum. </poem> ====Carmen II. Ad L. Petrum Francium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F RANCI candide, ter venuste Franci, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid ex animo fugatus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo Broukhusius tuus sodalis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicum ludere saepe, cui solebas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Olim credere seria atque nugas; [p. 157] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum ludere qui solebat olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tibi credere seria atque nugas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid te pudet exteris in oris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Absque ulla prope collocutione &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prorsus negligere immerentem amicum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te inquirere, non rogare saltem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid rerum gerat, aut quibus severas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fallat lusibus occupationes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At culpam, puto, deprecatur omnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tuis quem numeris vocas ad astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnus Archithalassus, & frequentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausus & favor & decus coronae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tanti mihi sunt tui labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, nec furor ille, Mantuano &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qui praefiscine proximus furori est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tam longae ut veniam vocationi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dandam ullam rear, atque epistolaris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec commercia desinam negotii. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare (ni mihi supplicabis ultro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Et te poenitet oscitantiae hujus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Paucis, si valeam, diebus ad te &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingens horribilis sacerque Iambus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus frigoris & mali veneni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ibit, unde tibi, o amice, febris [p. 158] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Praesens omnibus aestuet medullis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui numquam, veluti Catullus olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urtica medearis otiove. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu, si sapias, malum caveto, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franci: sic soleo meos amicos. </poem> ====Carmen III. Ad Davidem Bergium et Henricum Hasium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ERGI, dulce mihi meisque nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hasi, dulce meis mihique nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid vos facere augurer, remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc ad litora Doridis Batavae? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ecquid me facere auguramini ambo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sub caelo positum benigniore? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non caeli favor hic benignioris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non umbrae nemoris sacrae propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mulcent m&#238; trepidas levantve curas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solus (nam quid agam?) meos sodales, [p. 159] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec solus tamen, & meos amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Optata teneo allocutione, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jucundis premo & adligo lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mallem frigora Doridis Batavae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Mallem Nerea vel tumultuantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobiscum bibula tueri ab acta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes quam nemoris sacras propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Umbras, & nitidi fluenta Vechtae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solus prospicere humidis ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergone illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felixne illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nobis lare conditis sub uno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Antiquam exhibeat beatitatem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfundat solito lepore mensam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Amatosque simul simulque amantes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jungat foedere triplici sodales? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si haec aurea lux redibit umquam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O laetos ter & amplius sodales! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O lucem ter & amplius beatam! [p. 160] </poem> ====Carmen IV. Ad Carolum Crucium sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; E RGO, Carole, nuptias, relicto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lecti coelibis otio, parasti? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo te niveae decore formae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miti placidae pudore mentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Castis moribus, aureoque vultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caris detinuit Maria vinclis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Euge, Carole: cui venusta Cypris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Juno savet, & benignus Hymen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc o agmina blanda Gaudiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Huc o Deliciae, Jocique molles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lascivia casta; virginumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terror, Connubii parens Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura virgine purior Cupido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos o viduae perite Noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et suspiria, & inquieta Cura; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tot millia mille Taediorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot dulcis nitidis Maria ocellis [p. 161] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In imas animae sui latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vibrat millia multa spiculorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Tuque o Pronuba, tu Marita Juno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu Lucina magis probas vocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos nunc auspicio bono jugasti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post foecunda suos revise menses. </poem> ====Carmen V. In somnia. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <font size =+3>N IGRA Somnia nigriora nocte; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morpheu perfide, ter sceleste Morpheu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenebrae improbulae, improbae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae m&#238; Deliolam meam abstulistis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et longa tenuistis in querela &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illusos trepida quiete ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin vivit mea vita, amare amantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes perpetuo parata in annos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin valet mea Delia, & querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Longas ah nimis ah nimis querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa diluit osculatione. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos ite procul genus molestum, [p. 162] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infidum genus: ite foeda Noctis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedae progenies, sceleste Morpheu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Morpheu perfide, perfidae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nigra somnia nigriora nocte. </poem> ====Carmen VI. Ad Davidem Bergium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Q UIS, Bergi, calor ille inauspicatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tantum capiti creat dolorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo? quis calor ille tam molestus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te, seu lateri incubas sinistro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu dextro lateri incubas, pedesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc huc nunc alio movere pergis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insomnes adigit cubare noctes? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nondum tamen omnis ardet aether, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec stella Icariae nocens puellae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siccat fluminis alveum propinqui. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu saeve calor, calor tyranne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui meum excrucias mihi sodalem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I quo te vocat inquietus Eurus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad mundi spatium extimum aestuantis, [p. 163] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Nec mecum excrucia mihi sodalem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod ni continuo facis, paratus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Culpae corrigere omne quod patrasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adsum perfide, perduellis adsum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te cedere qui perire cogam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quaeris, qua ratione sit futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te cedere, & ut perire cogam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri frigore carminis peribis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod vel frigore frigidum mage ipso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te unum modo, sed necare tecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Trecentos alios queat calores. </poem> ====Carmen VII. Ad Theodorum Jansonium ab Almeloveen sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J ANSONI Clariae sititor undae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jansoni medicae sititor artis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tot vulnera Romuli nepotum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felici modo dextera abstulisti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qui Coi senis auspicatus haeres [p. 164] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fatorum celeres moraris alas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid nunc tibi praesidii relictum in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Istis artibus, artibus medendi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morbis corporis ingeniique morbis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} En en, ureris: & ferox Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musas negligit ac Deos medentum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En en, ureris: & decus tuorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic visum Veneri) suis ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suis illicibus puella ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Immerzelia vindicat laborum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illi mysta futurus &#224; Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in tremulis micant ocellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in roseis sedent labellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cujus in niveis latent papillis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Deliciae, Joci, Lepores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Blanditiae, Lubentiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque omnes Veneres Cupidinesque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O factum bene! o venuste noster! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Pro te Gratia, Cypris ipsa pro te, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro te stat niveis Cupido pennis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam felix, tibi, jam beate sponse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabit se cupidas tremens in ulnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exorata tuis puella votis, [p. 165] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnium omnibus expetita votis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula bella, mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula, quae tuo pudori &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tristes exequiae parantur! exi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exi, vane pudor. moraris? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quid nugas agis, & resistis? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam facem quatit auream decorus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, & pede candido cubile &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumsultat honestior Voluptas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec scena est tua, sponse; casta scena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Haec est fabula nunc agenda vobis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare per genium tuum, tuaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junonem Catharinulae, &#224; Latinis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immerzelia jam Pelasga Siren, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Immerzelia jam Latina Suada est. <!-- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; SOLYS AMOR MORBI Non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; AMAT ARTIFICEM. --> [p. 166] </poem> ====Carmen VIII. In saeculum Perralti. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S AECLUM mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum, Gallica Musa quod polivit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et gustu dedit esse Gallicano, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc est praetenero atque nauseante; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Saeclum, quod fatuae regunt puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cirratique probant puellulastri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui sordent veteris reperta Musae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque infantia, debilesque nervi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui magno Latiae parente linguae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praestant causidici Parisienses; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui vatum pater & pater Deorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infelix clypei faber Pelasgi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Large vapulat, & Maroniani &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Majestas genio febriculoso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Versu raditur, innocente lima: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid pro tot meritis tibi Pelasgae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabunt, quid Latiae dabunt Camoenae? [p. 167] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s te muneribus remunerentur? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quarum scilicet interest rotundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec Grajo tamen, ore vapulare. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Pelasgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Latinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musae, mobile Saeculum, precantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Ut sis quod fueras, tuoque jure &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Malignos facias malosque versus. </poem> ====Carmen IX. In Petronium Larvatilem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S ALVE nec Natio libelle naso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec lingua facili neque elegante, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sane nimis Attici saporis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Proles patris imaginosa Galli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Tu te ludere credis, & jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Romano sale, Gratiis Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tun&#146; fucum facere auribus Batavis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O inscitia ruris inficeti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O vecordia putidi cerebri! [p. 168] </poem> ====Carmen X. In calumniatorem Gallum. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B UHURSI pater Elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Limati ingenii perite censor; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quamquam te vitio ferunt creatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, qui criticum timent acumen) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Vim postquam genii venustam amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ac motus agiles, bonamque mentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certis limitibus co&#235;rcuisset &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Virtus illa tuae sagacitatis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid tantum Borealium virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} De te commeruit misella turba, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germani puta, Belgiique cives? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid nos prodigii loco tenendos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Censebas, & haruspicem vocandum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aedilemque, bonae vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Si quandoque pares tuis fuisse &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gallis arguimurve credimurve? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo quidquid amabile ac venustum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestris finibus omne continetur. [p. 169] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergo barbaries sumus stuporque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vappae, quisquiliae, meraeque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et ludibria Celtici nitoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicumque ad gelidos fati Triones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Torporem hausimus a&#235;ris maligni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Heu heu nos miseros malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos extra genii decentis oras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ejecit patris ira Gallicani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc aeraria turba circum amoenum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parnasi nemus innubasque lauros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ceu ranae vel hirundines, vagamur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos Hectoridae, propago Div&#251;m, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelum ducitis undequaque purum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Afflati radio sereniore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiratis violas, crocos, amomum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et meras Charitas, Jocosque, Risusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et meras Veneres, merosque Amores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis ingenium politum, & acre, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardens, flexanimum, jocosum, amoenum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis omnia Dii dedere magni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hinc tot Historiae, tot hinc Novellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Milesia, amabilesque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Aenigmata plexa, prurientum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longae deliciae puellularum. [p. 170] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam fabri jocosis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Eleganter ineptiunt libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam suas po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ancillas sibi reddidere Musas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos fumos olidae Nicotianae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos coctae Cereris gravem vaporem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ructamus tumidi, malosque versus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rauco gutture fundimus supini: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Lotichius, Sabinus, Hessus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Grotius, & tener Secundus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum deliria gentis ista crassae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Rident Castalides, paterque Paean. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id Gujetus abominatus olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedo stigmate BARBAROS notavit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedi carminis exsecrandus auctor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id nuper quoque, te ducem secutus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Firmavit bonus ille Bajuletus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctorum rudis arbiter virorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed tu nos gravius, Pater venuste, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Implacabilibus premis libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec tantum modo barbaros, sed ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Aequales facis ire Moscovitis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequales, Pater alme, Moscovitis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junxisses potius, diserte noster, [p. 171] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum Muhamedicae nitore Portae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque, si modo vera vis fateri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Una haec natio Gallico favore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Digna creditur, inque Christianos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam pridem parili furore saevit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si tanto tamen excidunt honore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germanique simul simulque Belgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nec te judice Moscovita vates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Differt Teutonicove Belgicove: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam vellem caperes, amoenitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Promeconde facete Gallicarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile Teutonis po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Rectum, magnificum, decens, sonorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale denique, cui Racinus ipse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Boilavius invidere possint, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu, non similes tui trecenti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id si per maciem febriculosae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Mentis blande tibi Pater liceret, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec caligo oculos teneret aegra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam (nec fallimur) ipse jam negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale umquam ingenio vel arte quidquam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Moscovitam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Aut ut simplicius loquar, negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Jesuitam. [p. 172] </poem> ====Carmen XI. In carmina Hulleriae, poetriae Gallicae.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; V ENAE Hulleria Musa delicatae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota mellea, tota mollicella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota Pieriis nitens ligustris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quam te memorem, canora Siren! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O rosas & amaracos Deorum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O convivia sumtuosa Phoebi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali pectine Lesbia illa Sappho, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali personuit Corinna plectro. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam (nisi moverit bidental) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Perraltos tibi conferat trecentos? [p. 173] </poem> ====Carmen XII. In Catharinam Lescaille po&#235;triam Batavam. Ulciscitur eam carmine Latino pro usu carminis Belgici sibi denegato.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P INDI gloria Belgici puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui surgunt Heliconiae puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile fecit aureumque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cujus Broukhusium suavitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Expertem voluit, suaeque Musae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usuram imperiosa denegavit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illam Broukhusius novis phaleucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ulciscitur, & quidem Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suas ne capiat superba laudes. </poem> <center>BONUM. FACTUM. HOS. VERSUS. NE. QUIS BELGICOS. FACERE. VELIT. EDIXERUNT MUSAE. ROM. </center> [p. 174] ====Carmen XIII. Nuptiis Danielis Joannis Bernartii, reip. Amstelaedamensis judicis, et Mariae Sixiae. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A DESTE O Veneres Cupidinesque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lubentia laeta, Faustitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquis thalamos Deus jugales &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casto perficis adjuvasque nutu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Namque Sixia, Sixia illa digna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Avo Consule, digna Patre virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bernartii cupidas itura in ulnas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis auspicibus domum vocanda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos propagine ducite ex utraque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laeta germina, surculos tenellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos confundite sanguinis vetusti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc vestigia & inde per pusillos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spem longam generis boni, Quirites. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc Bernartius, hoc vicem Mariae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Votis Sixius omnibus precatur. [p. 175] </poem> ====Carmen XIV. In Davidis Hoogstratani poemata vernacula.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USA candida candidi po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Aoniae colona silvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te exosculor! ut juvat suaves &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspensa inbibere aure cantilenas! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu myrto nitidum decora crinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas connubii faces celebras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitae pia praemia innocentis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu tu funeream tenens cupressum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanctis manibus is comes, gravemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solaris tumulis diserta luctum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu te ludere, seu juvat jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et doctas sale, sed pudente, chartas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intertinguere nobili paratu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces versiculi, venusti, amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et graves simul, & simul tenelli, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Pieri candidi po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Semper vivite, semper invidendo [p. 176] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Batavi eloquii vigete cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum stabit Batavis honos Camoenis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Dum terram pater ambiet Batavam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nereus murmure belluosus udo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Canum Nerea dum secabit audax &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pubes litoris inquilina nostri. </poem> ====Carmen XV. Ad Jacobum Wildium genethliacon.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C USTODI Genio, beate Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sexagesima liba dum parantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et natalitiae dapes, & alto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cratere corymbifer Lyaeus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Peccem, ni precibus piisque votis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diem concelebrem tuum, meoque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indictum patiar perire cantu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc Libethrides, hanc Apollo lucem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Signarunt melioribus lapillis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cadentemque piae sinu parentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepit gremio Thalia dulci. [p. 177] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunas movit Amor manu tenella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et primas tibi dulce vagienti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detersit lacrimas nitente pluma; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Esses ut pater omnium leporum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et castae Veneris frequens satelles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc connubia laeta, liberorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc grex floridus, & decore formae & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cultis moribus eminens propago. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec minus tibi Diva risit illa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae Pandioniam tuetur arcem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Altrix ingenii Minerva amoeni; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec minus tibi florulentus Hermes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctarum vigil artium patronus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Esses ut veteris peritus aevi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Custos, qui studio laborioso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta plurima mente parturires, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s priscum Latii decus potentis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longis non sineres perire ab annis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Wildi noster amor, venuste Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec sunt dona faventium Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tagi divitibus priora arenis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quod Maeonius tacente fluctu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intra litora volvit Hermus aurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} O felix pater, o marite felix, [p. 178] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Servent Dii faciles, tuique, sanctam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Domum, sospite te, tuaque Vita, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lucis saturos vocante Olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post longas senii moras quieti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Componat pia turba liberorum! </poem> ====Carmen XVI. Ad Catulum suum. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L OBBI candide, delicate Lobbi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem Belgice, nunc Latine Lobbi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid te quid rogo reddidit po&#235;tam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An quod sis solitus cubare mecum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An quod, qui dominum colis po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Contactu quoque factus es po&#235;ta? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An sacri nemoris decens venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus accola jam diu fuisti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inspirat lepidos, amice, versus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Certe quidquid id est, disertus Hercle &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque amabilis & bonus po&#235;ta es: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec te corpore quam vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magis suspiciunt probantve Musae. [p. 179] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, quod superest, ego atque mecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Patronus tuus omnibus medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adnitemur, ut orbe sub Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne sit pulcrior ulla te catella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne Latinior ulla te catella. </poem> ====Carmen XVII. In commentarios artis pictoriae Gerardi Laeressi. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L AERESSI artifices videre ductus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miracula vividi coloris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicui contigit, hic beatus ultro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Naturae potuit videre operta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jam nec cortice semicincta clauso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum qualia Dii vident Deaeque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta est mirificae manus potestas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docti gratia tanta penicilli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidit Nemesis, virumque longis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Damnavit tenebris, & orba lucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressit lumina nigricante velo. [p. 180] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O duram Nemesim, o maligna Fata! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nec sic tamen omnis ille nobis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeressus periit. sagace mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Lustrat lumine quidquid undecumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae arti peperit suum decorem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid sedulitas, laborque felix &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa contulit aemulatione; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid tot varii creant colores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quantis nec pluvius relucet arcus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec solatia caecitatis, haec sunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duris otia ducta sub tenebris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crevit pervigili tenore charta, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illustrans facili docentis ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quae mysteria condidit vetustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quae multiplici labore saepta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non omnes voluit docere mystas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Salve docte senex, o aurearum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Princeps conditor elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Foecundae pater & magister artis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nunc in foliis virescit istis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eque ipsa bene pullulat papyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annorum domitrix decora laurus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nomen vetet interire clarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et noctem invidiae geluque vincat. [p. 181] </poem> ====Carmen XVIII. Elicium ad Phaedrum tertiis curis Davidis Hoogstratani procuratum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USARUM rosa amoena, ver Diones, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imber auree, pulle Gratiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castae simplicitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre venuste, Phaedre prodi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qualem Particulo probavit olim, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prudens Eutychus, omnis & virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postilla chorus elegantiorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Purae amabilitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siren Thressa, Remi canora a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu sordibus inquinatus Oscis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Truncatusve pedem, minorve nasum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Trahes ridiculos miselle lumbos: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed purus, nitidus, tuus, tuoque [p. 182] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Totus carmine & integer nitebis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis candida Noctiluca puro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget aethere in aureis quadrigis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis in tremuli quiete ponti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formoso rubet Hesperus sub ortu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non debes stolidos timere ronchos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non fastidia plebis inperitae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te docti accipient sinus, & auris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amabit veterum capax leporum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. </poem> ====Carmen XIX. Virtuti et meritis Gulielmi Wildii, <i>cum in ordinem jurisconsultorum cooptaretur.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R EGINAE Themidis novelle mysta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Wildi candide, digna Patre proles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post stipendia justa, post labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inpensos studiis, forensiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Curarum meditationi ad unguem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exactae tetricum, novos capessis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed pridem tibi debitos, honores. [p. 183] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc forum vocat, & sacrum tribunal: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ad commoda tristium reorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Veras incipies movere pugnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Miles numinis incruentus aequi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte laude nova, venuste Wildi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu Musis & Apollini paterno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Divis mitibus elegantibusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Infers Justitiae severum honorem. </poem> ====Carmen XX. In Petri Rabi carmina sacra.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P RODI candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii diserta Rabi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non laurove hederave comta crinem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed Jordanis in amne lota sacri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et caelestibus inplicata gemmis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, caelitumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas delicias favente Christo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Orbis sparge per ora Christiani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos vatum chorus ille sanctiorum, [p. 184] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos Clemens meus ambiisset hymnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tales Flaminius sonante plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus numine dividebat odas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii canora Rabi. </poem> ====In po&#235;mata vernacula Joannis Plumeri. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R ISUS, Blanditiae, Procacitates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci Basia dulciora melle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et blandi puer artifex veneni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tinctae sale Gratiae Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Has, Plumere, tibi dedere chordas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s nec mollius elegantiusve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspirare suos queant amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grajarum chorus Elegantiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis de patrio Venus profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pulcros sustulit invidenda vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec caeli facies amoenitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pleno radiat decenter orbe &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura nocte soror superba Phoebi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam neget esse te po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cui laurus meritos odora crines, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Regale sinus pererret aurum? [p. 185] </poem> ==Jani Broukhusii eclogarum liber. == [p. 186: blanco] [p. 187] ====ECLOGA I. MENALCAS. AD REVERENDISSIMUM CELSISSIMUMQUE PRINCIPEM FERDINANDUM, PADERBORNENSEM & MONASTERIENSEM EPISCOPUM, COMITEM PYRMONTANUM ET liberUM BARONEM DE FURSTENBERG, &c. ==== AEGON, THYRSIS. <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ORTE sub a&#235;ria quercu consederat Aegon, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua sacrum pater Amisius per pinguia rura &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumen agit, tenero praecinctus cornua junco. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Juxta erat & Thyrsis: ambo cantare periti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ambo pares aetate, pares & amoribus ambo. [p. 188] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita vicinum Thyrsin prior occupat Aegon. Ae. Thyrsi quid aestivum toto te pectore solem &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepisse juvat? mecum hanc succede sub umbram. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum inter densos captabis frigora ramos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mecum divinum cantabis & ipse Menalcam. T. &nbsp; Imo ego vel ranis videar tibi ineptior ipsis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raucior aequoribus, contemta vilior alga, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His ignobilior tribulis, si nostra Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fistula, si meritos obliviscatur honores. Ae. (15}} Illum vastati miserantem incommoda ruris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dispersosque greges, raroque mapalia culmo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Pales, ipse & laetis excepit Apollo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausibus, & laetae passim applausere Napaeae. T. &nbsp; Ille meos habeat (meruit quoque solus) amores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Audiat ille meos, qui reddidit otia, cantus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et, Procul hinc, dixit, procul hinc feralis Enyo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pascite oves pueri, & pascite, ut ante capellas. Ae. Haec quoque (nam memini) senior praedixerat Almo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Almo fatidici pignus memorabile Phoebi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tempus adest pueri, quo magni cura Menalcae &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia det populis, concussis otia silvis. T. &nbsp; Haec quoque (nam memini) referebat fama, Menalcam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quem Tusci celebrantem Tibridis amnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His umbris, his arboribus decus omne futurum, [p. 189] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellentem spinas, & pinguia culta rigantem. Ae. Ut gregibus taurus decus est, ut matribus haedi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus arboribus, flores ridentibus hortis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu decus omne tuis. sub te pastore, Menalca, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utilius vigilat praescripta ad munia pastor. T. &nbsp; {{Versus|35}} Gaudet ager, gaudent pecudes, magnumque Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et placidi soles & mobilis aura Favonii &nbsp; &nbsp; &nbsp; Acceptum caelo testantur; & aethere toto &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intempestivos compescit Jupiter imbres. Ae. Liber & Alcides, & virtus clara Quirini &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Templa sibi posuit. meruit quoque ponere templa. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et te, si qua fides, olim sacrabit olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gloria. Jam votis, jam nunc adsuesce, Menalca. T. &nbsp; Has tibi ego dulces dulci cum matre columbas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi ego violas, & suave rubentia fraga. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Quae si grata tibi, sacras tener imbuet aras &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agnus, & hoc ipso statuam convivia luco. Ae. Est mihi bissenis quae gallina incubat ovis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nobilis & plumis, & cono nobilis albo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si propria haec fuerit, nostris de vitibus addam &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Bis duo Rhenano certantia pocula Baccho. T. &nbsp; Sis bonus, o, felixque tuis, divine Menalca. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat, e magna cum venerit urbe, bubulcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat upilio, te vinitor omnis & omnis [p. 190] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messor, & hirsutae ediscant nova carmina valles. Ae. (55}} Te rigui fontes, te murmure saxa canoro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te, pater, e tilia cantet nemoralis a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te volucrum certet genus, & genus omne ferarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mollibus in pratis densa stipare chorea. T. &nbsp; Quale nitet puro lustratum sidere caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum matutino subsultant rore cicadae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quale rosis hilares cum texunt lilia Nymphae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis agris facies, agros lustrante Menalca. Ae. Quale melos vel lusciniae, vel cantus olorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut ubi formosae terram plausere puellae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Quale per aestivas errat qui rivulus herbas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale sonat magni vocalis arundo Menalcae. T. &nbsp; Dulce satis imber, nascentibus aestus aristis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulce levem gelida somnum captare sub umbra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vituli mugitus, & alta turtur ab ulmo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dulce parens gnato: nobis tua cura, Menalca. Ae. Tardus eas ad magnanimi promissa Tonantis &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera: tardus eas: nos te hac tellure moremur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic pater, hic princeps dici merearis, amesque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuaque accipias solenni carmina pompa. T. &nbsp; {{Versus|75}} Nos tibi maturos praesenti demus honores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos te, magne pater, te ture colamus, & aris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu gregibus facilis adsis, tu vota precantum [p. 191] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipias, faveasque tuis, pater optime, sacris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talia cantabant pueri: cantantibus illis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Lanigeri tacuere greges, tacuere capellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa quoque, ut nomen melius captaret amatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura per intonsos ibat lenissima ramos. </poem> ====ECLOGA II. CORYDON. AD JOANNEM SIXIUM, REIP. AMSTELAEDAMENSIS JUDICEM. ==== <poem> E T locus, & verni facies mitissima caeli, Et Zephyri molles nova per virgulta susurri Exhilarant animum, dum ludimus. Accipe, SIXI, Quae mihi deserto dictarunt rure Camoenae, {{Versus|5}} Accipe, nec pigeat Musas committere Marti. Usque adeo multum est assuescere. Non minus ille In faciles choreas & lusus solvitur, ac si Ad Venerem exhausto mitis paret ire duello. Nec minus hae pilo discunt galeaeque tubaeque {{Versus|10}} Virgineas aptare manus. Nunc ruris amoeni [p. 192] Umbrosos vocat in saltus me verna voluptas, Ut vacuus mecum dulces Corydonis amores Evolvam, nostro Corydon si carmine gaudet. &nbsp; &nbsp; Dauliadum grex blande, modos qu&#238;s Delius ipse {{Versus|15}} Suggerit, & liquido permulcet guttura cantu, Cernitis ah Corydona suis liquescere flammis? Cernitis? an gelidus circum praecordia sanguis Obstat, & antiquum tristes horretis amorem? Carmen amor vestrum atque incesti Tereos ira. {{Versus|20}} Nunc procul a patria, procul a Pandionis arce Extorres, tremulo mulcetis ubi aethera plectro, Semper Ityn ah semper Ityn geminatis ademtum. Me quoque per terras & vasta per aequora vectum Saevus amor sequitur, comitemque haud abnegat ultro. {{Versus|25}} Ille etiam Frisias mecum lustravit Athenas Improbus, ille etiam saltus penetrare Sicambros Sustinuit mecum, signansque in cortice flammas Nescio quid lusit. Moestae gemuere Napaeae, Atque ita: Quid vano juvat indulgere furori? {{Versus|30}} Ne quaeso ne crede udo tua carmina libro Infelix: nequeunt Francas durare secures. Atque utinam pariter nostros absumpserit ignes Hostis, & insano finem praescribat amori! Haud equidem infelix dudum demensque vagarer. [p. 193] {{Versus|35}} Ibo, ibo quocumque pedes, quocumque per aequor Vela ferunt: hostem quaeram, mortemque lacessam. Quidni? tam vilis levis est jactura po&#235;tae. Quid loqueris Corydon? quae mentem insania versat? Nec te saevus amor, nec te contemta Dione {{Versus|40}} Insequitur: potius fortunae tela sinistrae. Haec te vel mediis bellorum fluctibus aegrum Detinet, aut procul hinc peregrina in gente moratur. Quid? nuper patrios casu delatus in agros Agnostin&#146; veteres dilecto in pectore flammas? {{Versus|45}} Agnovi, Galatea, tuoque a lumine vitam, Invisa jam jam cessurus luce recepi. Heu ubi nunc tremuli nutus, oculique loquaces? Basiaque humidulis utrimque impressa labellis, Qualia vel dulces optent fixisse columbae? {{Versus|50}} Collaque lascivo toties liventia morsu? Omnia mecum una perierunt gaudia luce. Ceu quondam Zephyro rosa colludente decorum Extulit os, totique novum decus addidit horto: At pluvia perfusa gravi, quassataque ab austris, {{Versus|55}} Languidulum collo flectens caput exspiravit. Cur mihi non tecum longas requiescere noctes Fas erit, & tecum longos producere soles? Unus amor quoniam felici foedere binos [p. 194] Compulit, & tibi me, mihi te promisit habendam. {{Versus|60}} Ilicibus patulis hederae ludentia stringunt Brachia; vitis amans frondosam amplectitur ulmum: At me, si patrios fas est remeare penates, Non hederae vincant nexus, non vitis in ulmo. Tunc mihi nemo umquam vel prudentissimus ullas {{Versus|65}} Suaserit ire vias, aut te, mea vita, relicta Militiam tentare novam, mortisque labores. Tunc propter salices patriae quae margine ripae Incumbunt fluvio, molli projectus in herba Tecum foecundi mirabor gaudia ruris. {{Versus|70}} Tecum languidulo componam lumina somno, Sol ubi jam medius, suadentque incendia somnum. Tu qua pura fluit lucentibus unda lapillis, Mecum una timidos captabis arundine pisces: Aut ubi levis ames turdos decepit edaces, {{Versus|75}} Autumno ridente, epulis gaudebis inemptis. Hic meus inviset festa me luce Menalcas, Et Charitum decus, & Musarum cura Menalcas. Huic mea vernantem texet Galatea corollam Mollibus e calathis & purpureo hyacintho, {{Versus|80}} Et thyma fragranti ludens variabit acantho. Huic ego pastorum lusus, huic ruris amores, Huic mea silvestri modulabor carmina canna: [p. 195] Ut Glycera simplex flagraverit Alphesibaeus, Callidaque ut Glycere deluserit Alphesibaeum. {{Versus|85}} Ille mihi pictis evinctus crura cothurnis Arma canet graviore sono, tum funera regum Atque exundantes depinget sanguine campos. Interea clauso procedet vesper olympo, Et stabulum pastae repetent, mea turba, capellae: {{Versus|90}} At nobis hilari frugalia fercula Baccho Diluet, & fructus ridens Galatea salubres Ipsa ministra feret. Tum me nec purpura Regum Nec fastiditae castis pastoribus olim Urbis deliciae capiant. Mihi paupere cultu {{Versus|95}} Posse frui detis, Superi, mihi paupere tecto Tranquillos agitare dies, securaque fastus Otia, nec luxu mentem cruciare protervo. &nbsp; &nbsp; Haec Corydon. Vos haec facietis maxima, Musae Sixiadae, cujus meritis pronoque favori {{Versus|100}} Quidquid id est doni ferimus, carmenque sub ipsum Condimus assultum Martis, Gallique furores. Quod si infelices posito certamine Belgas Sidere contingit dextro Deus, otia nobis Si qua facit, majore olim cantabimus ausu {{Versus|105}} Quidquid apud Rhenum patriis bellator in armis Gesserit Auriacus. Nec tantum silva canentem [p. 196] Audiet, aut vacuo desertus rure colonus. Sed tu, si merui, nostrum, pater Amstela, nomen Demiranda feres niveis ad moenia cygnis, {{Versus|110}} Unde mei quondam volvat monumenta laboris Candida posteritas, Batavusque applaudat Apollo. </poem> ====ECLOGA III. AMATOR INEPTUS. ==== <poem> H AS inter quercus, patriaeque ad flumina ripae, Dum matutinis resonat concentibus Echo, Ossibus infixos soli meditemur amores. Nec tam grata quies medio messoribus aestu, {{Versus|5}} Nec tam apibus cythisus, nec frons iligna capellis; Quam mihi sub densis arrident otia silvis. Hoc quoque jussit amor. Quid enim certemus amori? Ille & Hyperboreos saeva face torruit ursos, Ut perhibent, ille & matres furiavit equorum. {{Versus|10}} Tum ferus iste quis est, maculis suffusus, & omni Virgatam ostentans truculento corpore pellem, Quem vicina novo transmiserat India Phoebo? Ille etiam furit (& sunt qui videre furentem) Saucius igne acri, terretque ululatibus agros. {{Versus|15}} Nimirum genus omne hominum, genus omne animantum [p. 197] Ardet, compare quodque sua, me Thestylis urit. Pallesco, atque animum spinoso in vulnere verso. Thestyli, tene meos unam nescire furores? Quos utinam una scias, nec dedigneris amantem! {{Versus|20}} At gemitu quem saepe, oculisque loquacibus ignem Fassus, & arcanis languentia viscera flammis, Ah illos tremulos affabar mutus ocellos! Dic, rogo, dum nuper prato spatiamur eodem, Tuque mihi contra gressum fers obvia, numquid {{Versus|25}} Vidisti miserum varios pallere colores, Ebriaque incerto vestigia ducere passu? Vidisti certe: Nam subridere notabam, Securamque mali, nec quidquam tale timentem: Non tu saeva tamen: nam quo te crimine damnem, {{Versus|30}} Cui numquam nostras fas est audire querelas? Quas procul in silvis ad devia lustra ferarum. Heu miser effundo, & ventis suspiria mando. Ludentes Zephyri; seu vos cultissima Flora Alliciat, seu vos Floram eliciatis amantem, {{Versus|35}} Has, oro, ante preces dominae deferte per auras, Quando mihi ne quid praestem pudor obstat inanis. Perdit hiems segetes, cervos formido paventes; Viscus aves, & squalor aquas, haedosque lup&#251;m vis: Me mea rusticitas, & amandi devius error. [p. 198] {{Versus|40}} Mala tibi servo dulci distincta rubore, Aequa tuis, ah aequa tuis, mea vita, papillis. Est foetura recens in ovilibus: est levis haedus, Aspersus tenui candentia vellera nigro; Qui simulac tenero balatu contigit auras, {{Versus|45}} Thestylis hunc habeat, dixi, mea: munere laeta Agnoscet dantisque animum, dantisque favorem. Sunt bissena mihi niveo mantilia lino, Pulcra suis plicis atque ordine; qu&#238;s mea mater Purpureo circum limbos variavit amictu, {{Versus|50}} Et dixit moriens: Lycida, tibi nevimus ista, Tu memor asserva materni texta laboris. Haec quoque, cara, tuos jam nunc ornantur ad usus. Sed quid te meditor malis, mantilibus, haedo Demeruisse, mei cum sis ignara doloris? {{Versus|55}} Sum brevis: at mecum brevis est dux ipse Cupido, Et brevis aligerorum exercitus omnis Amorum. Nec brevibus violis, nec contractis Hyacinthis Gratia abest: spirat foliis laetissima parvis. Quid? quod pubentes inter ferar esse po&#235;tas, {{Versus|60}} Atque aliquid de me sibi polliceatur Amyntas, Et gratus Musis, & Phoebo gratus Amyntas? Hinc ego te certe poteram, modo passa fuisses, Aequales supra caelo transcribere nymphas. [p. 199] Tunc omnis nostros lusus, tunc arbor amores, {{Versus|65}} Qua patet omne nemus, rugoso cortice ferret. Tunc laetos juncto vestirent nomine truncos Thestylis & Lycidas: Lycidas & Thestylis omni Fronde notarentur. spirarent germina flammas. Sed quid ego haec autem ventosus somnia fingo? {{Versus|70}} Scilicet is nostrae labor est, ea cura, puellae, Scire ubinam caecos deplorem rusticus ignes. Ah Lycida infelix! quis te malus abstulit error, Ut nec funestum possis deponere amorem, Et nec opem aut blando poscas fomenta furori? {{Versus|75}} I, morere: aut felix exuto vive pudore. </poem> ====ECLOGA IV. CELADON SIVE DESIDERIUM PATRIAE. ==== <poem> N YMPHAE, Nere&#239;des Nymphae, gens edita ponto, Hos mihi non duros paullum concedite lusus, Dum refero quae puppe sedens cantabat ab alta Cretides Celadon, patriae non immemor artis. [p. 200] {{Versus|5}} Vos quoque tangit amor: nec longi frigora Nerei Extinguunt veteres molli sub pectore flammas. Vobis fluctivagos ferimus Celadonis amores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, Et nostras audite preces. Si numine dextro {{Versus|10}} Sulcamus tumidi canentia marmora Nerei, Tandem, oro, monstrate viam, ventosque ferentes Addite, dum patriam cursum obliquamus ad actam, Postque tot exhaustos pelagi servate labores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, {{Versus|15}} O si sublimi liceat superare volatu Terrasque tractusque maris! ceu Daedalus olim Chalcidicam fertur pennis delatus ad arcem; Ut mea me solito exciperet Galathea favore! Ut lacrimas gaudens daret, amplexuque foveret {{Versus|20}} Eluctantem animam, & latebris exire parantem! &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. At nunc insano torremur sideris aestu, Insuetumque gravi languescit ab a&#235;re corpus. Hei mihi! qualis ero, cum te, mea vita, revisens {{Versus|25}} (Si pateris) niveos amplectar decolor artus? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Ire libet. terris quis sit nam ludus in illis, Gens ubi nuda suis contenta mapalibus errat, [p. 201] Et faciem & rubro fucat membra omnia cocco, {{Versus|30}} Docta leves volucri configere arundine damas? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Vos o formosa prognatae Doride divae, Pulcra oculos Panopea, & candida Limnorine, Xantoque, Drymoque, & caerula Cymodocea; {{Versus|35}} Omnes florentes aevo, Oceanitides omnes; Ferte bonae ventos: ventis parebimus aequis. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Pocula bina dabo niveo spumantia lacte, Binaque Rhenanum spirantia pocula nectar; {{Versus|40}} Quaeque peregrinae servo munuscula terrae; Has conchas, atque haec evulsa corallia ponto, Citriaque, & dulci distentas saccare cannas. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Est mihi praeterea pictis avis aurea plumis, {{Versus|45}} Barbarici donum regis, pulcerrima visu: Qualem nec patriis quisquam conspexit in oris, Nec qualis campum nostri secat a&#235;ris ulla. Hanc etiam, hanc vobis sistam, sacramque dicabo. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|50}} Fluctibus in vestris quondam, si vera vetustas, Mulcebat curvos audax delphines Arion. Quem circum Phorci chorus assultabat, & omnes [p. 202] Ad strepitum citharae ponebant murmura venti. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|55}} Nil ego tale precor; Austros date rite faventes, Atque Jovi sacram faciles defendite puppim: Vota ut arenoso persolvam in litore sospes Et Glauco, & vobis, atque Inoo Portumno. &nbsp; &nbsp; Haec Celadon: sudo sed enim Pater aethere Div&#251;m {{Versus|60}} Intonuit laevum, puraque in luce refulsit. </poem> ====ECLOGA V. AMANTES. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NTER oves pastor Lycidas consedit & Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pastorum Lycidas, nympharum flosculus Aegle. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambo pares aetate, pares in amoribus ambo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque die medio rapidus coquit aethera Titan, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ibant vicini captatum frigora luci; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque vicem faciles inflabat uterque cicutas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita mellito Lycidas prior incipit ore. L. &nbsp; Parce meis haedis, raptor lupe, parce capellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Neu dentes acuas in praelia, de grege magno &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praeda petenda tibi est. salvis ego gratuler agnis. Ae. Has, Lampure, tibi commendo, fide, capellas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed vigila, atque hostem latratu prode sonoro, [p. 203] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum succedo antro, gremioque infundor amato. L. &nbsp; Quamvis admota gravis urat lampade terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cynthius, & teneris incumbat Sirius herbis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Areat omnis ager, sitiant pecudesque, lacusque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo major in his spirat mihi flamma medullis. Ae. Quale per aestivas ignis bacchatur aristas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pennis venit ad partes stridentibus Auster; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quale rigent raptis incensa novalia culmis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta meum, Lycida, pascunt incendia pectus. L. &nbsp; Me petat ex alto Juno, me Cypris, Olympo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Juno Lycidam, non aurea Cypris, habebit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel si cornicis vetulae producar in annos; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Aegle primus amor Lycidae, amor ultimus Aegle. Ae. Me si forte suo Phoebus dignetur amore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insignisque lyra Deus, insignisque capillis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postponam, Lycida, (si quid bene credis amanti) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Phoebeamque lyram tibi Phoebeosque capillos. L. &nbsp; {{Versus|30}} Cor mihi molle tuis, Aegle, liquescit in ulnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cor mihi formosis, mea lux, praedaris ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio vultus, & quae me lumina perdunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio: radios non est tolerare potentes. Ae. &nbsp; Te prope nutantes platanos in vitibus ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Candida deposuit mater, laetissima partu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egregium forma, egregium spe divite: qualis [p. 204] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter virgineas ridet rosa verna papillas. L. &nbsp; Quod spirant violae, quod spirant Cinnama longe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod malum tenera redolet mordente puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Indica Nisaeis fragrant quod balsama in hortis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spirat odorato cervix tibi sparsa capillo. Ae. Fias germanus utinam, mecumque feraris &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ubera dilectae pariter siccasse parentis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fias o utinam frater! securior essem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Nec medio tibi defugerem dare basia campo. L. &nbsp; Aegles frater ego, soror est mihi scilicet Aegle: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una parens, torus unus, & est domus una duobus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus, Paphiaque bonus cum matre Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; Securos medio jubet oscula jungere campo. Ae. (50}} Desinite, aequales, vestigia ferre jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad choreas mecum, & nostros celebrare penates. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda ego sum Veneris, Veneris sum praeda, puellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me sibi, me Lycidas totam sibi vindicat uni. L. &nbsp; His ego te vinctam teneo, mea vita, lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} His ego purpureis recubem, mea vita, papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque sinu niveo niveoque in pectore somnos &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exhalem dulces, & mecum amor ipse quiescat. Ae. Non ego te teneris infusum molliter ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non ego te patiar roseis recubare papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Inque sinu longos niveo producere somnos? [p. 205] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore non foveam, toto quem corde recepi? L. &nbsp; Qualis myrtus in Eurotae pulcerrima ripis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut Nardi pretiosus onyx, aut roscida mala; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Methymnae progignit vinea botros; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Tales marmoreo fulgent tibi pectore mammae. Ae. Aura susurrantis Zephyri per mollia prata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, meus dum dormit amor, depelle calorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vos, humida mobilibus viridaria rivis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invitate levem jucundo murmure somnum. L. &nbsp; {{Versus|70}} Sic super Idalium Venus, aut super alta Cythera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Languidulum dulci natum gremio sustentat; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem circum Nymphae tunicis lusere recinctis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ast illum blanda demulcet imagine Morpheus. Ae. Qualis purpurei formosus flos Hyacinthi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Purpureaeve rosae subrident vere rubente; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Punicave ut tenui pellucent cortice grana; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis conspicuas tingit tibi purpura malas. L. &nbsp; Qualis quae Tyrio medicatur lana veneno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales aestivis fotae modo solibus uvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et cerasi dulces, & nondum dulcia mora: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale coloratis decus est tibi, Vita, labellis. Ae. Quam folia arboribus, quam picto gramina campo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Graminibus flores decori sunt, pluma volucri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Armento taurus, lascivi matribus haedi; [p. 206] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Tam tibi caesaries, pulcerque sine arte capillus. L. &nbsp; Hic ego te calathis portantem lilia plenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Parvus eram, studioque legebam lilia eodem) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vidi primum, & visam sine fine probavi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tunc aspirabat amor felicibus ausis. Ae. (90}} Vallibus his primum (memini) convenimus ambo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egimus & pastas ad flumina nota capellas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tunc ego me sensi totis flagrare medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum mediis audax misceres oscula verbis. L. &nbsp; O mihi maturis, Aegle, o mihi dulcior uvis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Lucidior rivo, tenera fragrantior herba; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Candidior lana; recta conspectior orno; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floridior campo; melior Libanotide cedro. Ae. Hortus ego, circumductus ego sepibus hortus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rosa, me dulci commendat amaracus aura. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Sed nisi tu spires Zephyrus meus: areat hortus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec rosa, nec dulces exhalet amaracus auras. L. &nbsp; Hac ego conceptum suspendam ex arbore carmen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Conceptum tibi carmen, amantum vota, Cupido: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum Lycidas Aeglen, Lycidam dum diliget Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Nulla tuum nobis tollent oblivia nomen. Ae. Hanc ego florentem sacro tibi, Cypria, Myrtum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Litoream Myrtum: quae (si non vana vovemus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut foeta est baccis, ut fronde superbit odora; [p. 207] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exemplo sic crescat amor, sic floreat, isto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Talia dum inter se laeti modulantur amantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hesperus Oetaea statione exire parabat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctis & auratum ducebat praevius agmen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutua sic dulci solantes vulnera lusu &nbsp; &nbsp; &nbsp; Condebant spatiosum alterno carmine solem. </poem> ====ECLOGA VI. HYELLA. AD JACOBUM SERVATIUM. ==== <poem> N YMPHAE, quae liquidum parvi prope Sabidis amnem Halantes legitis per prata virentia flores, Sabiades Nymphae, mecum infelicis amorem, Mecum ignes Dorylae tenui lugete cicuta, {{Versus|5}} Dum pecudes umbras, dum captat frigora pastor. Non ingrata cano. docto Servatius ore Haec legat, & valles, & respondentia saxa, Et jubeat patrias ediscere carmina quercus. Pergite nunc calami. Vix decedentibus umbris {{Versus|10}} Extulerat caelo roseos Aurora jugales, [p. 208] Cum veterem incumbens Dorylas sic coepit in ulmum, Parcarum memor, atque amissa conjuge moerens. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistuia, carmen: Fistula laurigeri donum Acidis, hac ego dulces, {{Versus|15}} Ah memini, dulci modulabar carmine flammas: Hac ego funereos gemitus, acceptaque caris Manibus heu lamenta, & dignas vulnere acerbo Effundam lacrimas. lacrimis dignissima Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|20}} Tune meos sic, tune meos, dulcissima Hyella, Deseris amplexus? multaque in nocte relinquis Infelicem animam Dorilae infelicis, & aegro Nequicquam gemitu vultus quaerentis amatos? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|25}} Heu dulces vultus! & te tumulavimus ista, Lusisti qua nuper, humo? Cur non ego tecum Aut obii, aut tristem descendi vivus ad orcum? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. Tecum Deliciae, tecum periere Lepores; {{Versus|30}} Tecum ruris honos. laniat Venus ipsa capillos; Et Charites moesto tundunt rosea ubera planctu. Flent Risusque Jocique: abjecit tela Cupido, Egelidas sine luce faces, sine cote sagittas. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. [p. 209] {{Versus|35}} Arent & violae, arent & lilia luctu: Cumque suis teneri moriuntur matribus haedi. Lugent & Dryades, lugent & Oreades altis Mecum in montibus, ac caram lacrimantur Hyellam. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|40}} Ipsa Pales agros, silvas Pan ipse reliquit, Et celeres Fauni, & capripedes Silvani. Ipse suas lacrimas jam non capit amnis, & udo Margine ludentes ad fletum invitat olores. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|45}} Heu heu dulcis Hyella, heu heu mea dulcis Hyella, Amisi te meque simul. tantum umbra, superstes Nominis umbra mei, vagor, & sine corpore corpus; Cumque sua infelix Dorylas extinctus Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|50}} Tu nunc Elysiis in vallibus, inque beatis Sedibus antiquas circumspicis Heroinas: Me procul atra palus coenoso lurida tabo Arcet, & heu manes inhumatos nauta recusat. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|55}} Jam pecori lupus insidias meditetur inultus; Arida depositum fallat seges: urat aristas Et mordax lolium, & spinis paliurus acutis. Vivite pastores, dilectae vivite silvae. [p. 210] &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|60}} Pastores, tumulum misero facite, & precor isto, Quo jacet illa, loco; & tumulo hos inscribite versus: Foedere quos fausto conjunxerat alma Dione, Hic praematuro junxit mors funere amantes. Desine supremum, mea, desine, fistula, carmen. &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Haec Dorylas. vos haec, si quid meruisse videmur, Sabiades quondam facietis maxima Nymphae. Tuque adeo decus o patriae magnique senatus, Servati, seu cana Themis putealque forumque Deposcunt vigiles ad publica commoda curas; {{Versus|70}} Sive operum vacuo nemora in genialia Cyrrhae Ire libet; Pindique sacros lustrare recessus: Accipe quae nullo portant munuscula cultu Silvestres Musae; nostras simul accipe Musas. Quae ni displiceant, te mobilis aura Favonii, {{Versus|75}} Te canet omne nemus; te concava saxa loquentur, Et tumidi montes, & depressae convalles: Vechtaque flumineum mitratus arundine crinem Servatii vitrea caelabit nomen in urna. [p. 211] </poem> ====ECLOGA VII. DORIS. AD DAVIDEM BERGIUM. ==== <poem> B LANDA iterum me rura vocant, saltusque sonantes, Quique strepunt gelidi foecundo murmure rivi. Rura vocant iterum. spumoso Cypria ponto, Ruri natus amor: ruris dicamus amores. {{Versus|5}} Tu vero pars o animae dulcissima nostrae, Bergi, noster amor, tenues en accipe lusus: Accipe, & umbroso mecum recubare sub antro Ne pigeat, muscoque caput fulcire virenti. Hic tibi, quae nuper puero sublecta notabam {{Versus|10}} Alconi, Latia modulabor carmina canna. Tantum (si quis honos calamis) ne despice amantum Delicias, rigui laetus sub fornice saxi Me pariter pariterque Alconem audire canentem, Dum parat e viridi fiscellam texere junco. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quid, Panope, quid me vultu, Galatea, protervo Adspicis, & rides, malo si forte per umbram [p. 212] Incautum tetigisti, & te male prodis in umbra? Dorida amo ante omnes. resonant & Dorida silvae. Doris amor meus est. resonant & Dorida montes. {{Versus|20}} Montibus in nostris, in nostris Dorida silvis Omnis fagus habet, omnes servant cyparissi. Nec Veneri Dominae, nec Nymphis gratior ulla est, Quam sibi quae tenero praescripsit Dorida trunco. Illic injusso jam vernant flore genistae, {{Versus|25}} Puniceaeque rosae rident, gravidumque papaver. Illic & dulces nidum posuere columbae; Mollibus & Soli in soliis blanditur acanthis. Me quoque Doris amat. Ni me mea Doris amaret; Nec pecus hoc, pecoris nec viveret ipse magister. {{Versus|30}} Arboribus frondes decori sunt; frondibus umbrae; Pastores umbris; nitidi pastoribus agni; Agnis bella puella; puellis gloria Doris. Lucida ad Eridanum sudant electra sorores Phaebigenae; Assyriae stillant opobalsama silvae; {{Versus|35}} Myrrha pluit lacrimas, fragrantia basia Doris. Basia dum Doris cupido concedat amori; Myrrha pluat lacrimas, Syriae sua balsama silvae, Lucida Phoebigenae stillent electra sorores. Huc ades, o Cytherea: tibi tua cura palumbes {{Versus|40}} Oscula composito libant mordentia rostro: [p. 213] Te musco vocat e molli mitissimus amnis, Te virides ripae, gelidi te, Cypria, fontes, Fontibus & ripis numen venerabile, & amni. Hoc antrum, & dulci quae populus imminet antro, {{Versus|45}} Vota tibi fuerint. gaudebis tu quoque votis. Hic posuit teneri Doris nova miles amoris Prima rudimenta; hic primos mihi miscuit ignes. Hic ego litorea tibi lucum, Amathusia, myrto Constituam, & laetas inducam fontibus umbras. {{Versus|50}} Addam solemnesque choros atque annua sacra Mense tuo, cum ver aperit pulcerrimus annus. Denique (sic grati sint, quos meditamur, honores) Hic zonam tibi Doris, & Alcon ponet avenam. &nbsp; &nbsp; Haec sat erit, Bergi, molli cecinisse sub umbra, {{Versus|55}} Dum levis argutis assibilat aura cicadis, Dum calet, & medio Titan altissimus orbe est. Surgamus: vocat ipsa cavis e vallibus Echo, Atque alias alio solemur pectine curas. [p. 214] </poem> ====ECLOGA VIII. LYCIDAS. ==== <poem> I NTER odoratum Bredae nemus, inter opacas Na&#239;adum latebras, sacrique silentia luci, Fallere quaerebat saevi monumenta doloris Infelix Lycidas, Lycidas non ultima Musis {{Versus|5}} Gloria, Castalio Lycidas nutritus in antro. Illum etiam montes, illum flevere gementem Muscosaeque domus Nympharum, umbrosaque Tempe. Illum etiam pater ipse sacra Thymbraeus ab umbra Vidit, & indoluit, durumque misertus amorem est. {{Versus|10}} Ipse autem tristi volvens sub pectore curas Ibat, & hirsutis narrabat vulnera dumis. Phyllida moerebat: desertam Phyllida longo Implorans singultu, animumque aegerrimus omnem, Luctificos imo promebat pectore cantus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllidis abruptos moesti modulemur amores, Speratosque toros frustra, dulcemque Hymenaeum. Quae vos secretae tenuerunt avia silvae, Pierides? quae vos, Clariae, laureta, puellae, {{Versus|20}} Cum pater e sacro sustollens gurgite glaucum [p. 215] Mosa caput Lycidae discessum flevit, &, Ibis, Ibis, ait, puer, o numquam rediture secundis Alitibus: miserae properabis fata puellae. Quae vos Idaliis umbrae occuluere sub antris, {{Versus|25}} O Charites; cum tot lugens suspiria Phyllis, Tot lacrimas, tot singultus, tot moesta querelas Ore daret, Divosque omnes in vota vocaret? &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllida Bredanos non conspiciemus ad amnes {{Versus|30}} Servantemve pecus; floresve in serta legentem, Aut longos fluvio fingentem judice crines. Illam inter scopulos, exesi in fornice montis, Flebiliter suspirantem, gemitusque cientem Mosa videt lacrimans, & dum videt, adgemit ipse. &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Ergo ego te numquam, numquam te, Phylli, videndam Deserui, & miseram crudeli in tabe reliqui? Quae mihi duritia est animi, quod pectoris hujus Robur, & immotum circa praecordia marmor? {{Versus|40}} Ferre tuas potui lacrimas, dulcissima Phylli? Ferre tuas lacrimas? nec sum liquefactus in illis? Heu miserande puer! jam te nec sancta Dione, Jam nec pronuba luminibus Juno adspicit aequis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. [p. 216] {{Versus|45}} Phyllis ubi est? periere joci, periere lepores, Osculaque, & blando repetiti murmure questus: At dolor, & luctus, & turbida mortis imago Excubat ante oculos, curasque venenat amaras. Phyllis ubi est? dulces mihi Phyllida reddite silvae, {{Versus|50}} Reddite Phyllida m&#238; dulces, ah, reddite silvae. Talis amor Lycidam, qualis cum matris abactae Continuis desiderium balatibus agni Exercent, qualis rapto cum vacca juvenco Errat, & insano incendit nemora omnia luctu; {{Versus|55}} Talis amor torquet, nec spes super ulla medendi est. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Purpureos Ver ecce novum de semine flores Elicit, & tepidi nova sibilat aura Favonii; Vitis agit gemmas, pomis sese induit arbos; {{Versus|60}} Exultant passim pecudes, pictaeque volucres. Sed neque me flores, nec mobilis aura Favonii Delectant, neque nascentes in vite racemi, Nec quae se foliis aut pomis induit arbos; Nec pecudum lusus varii, pictaeve volucres. {{Versus|65}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Sola meas secum flammas miseratur a&#235;don. Sola canit nemore in vacuo, longaque querela, Atque meum atque suum pariter deplorat amorem. [p. 217] Perge queri, Philomela: querar, querar ipse vicissim, {{Versus|70}} Cumque tuo nostros confundam carmine questus, Donec ab Eo&#239;s Titan caput exerit undis. Perge queri, Philomela: meos mea fistula luctus Flebilibus numeris iterabit, & ordine longo Flebit inexhaustos misero sub corde dolores, {{Versus|75}} Donec in Hesperiis Titan caput occulit undis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Quid mihi vobiscum, quondam mea cura, capellae? Quid mihi vobiscum, quondam mea fama, Camoenae? Ite, Deae. primos vobis sacravimus annos: {{Versus|80}} Hos sibi poscit amor, Fideique injuria laesae: Hos Nemesis sibi poscit: Amor, Nemesisque, Fidesque Ah infelicem simul ulciscuntur amorem. Sed jam labentes frigus subrepit in artus: Caligant oculorum orbes: tremebundaque membra {{Versus|85}} Horrescunt subiti vicino in limine leti. Fata vocant, video. Fatis parere necesse est. Tu vero, si forte meo de funere quisquam Narrabit tibi, Phylli, supremorumque dolorum Testis erit Lycidae; veteris reminiscere flammae. {{Versus|90}} Obstitit innocuis (nosti) Sors impia votis: Obstitit impia Sors, mihi te quae invidit habendam, Meque tibi, mea Phylli, tibi me invidit habendum. [p. 218] Phylli vale, mea Phylli; vale dulcissima Phylli. Dixerat: atque illum media jam in morte natantem, {{Versus|95}} Et lapsos tollentem oculos, frustraque moventem, Alma Venus vidit, funesto percita casu. Nec tulit hanc speciem mitis Dea: sed simul alto Corde dedit gemitum, simul ora, genasque, comamque Ambrosio sparsit succo & felicibus herbis. {{Versus|100}} Nota tua est pietas, inquit, mihi: semper amasti, Semper amaturus, sineret si longior aetas. Nec tibi laesa sides, cum non peccaveris ultro. Non aget hunc de te mors importuna triumphum. Myrtus eris: Paphio myrtus fragrabis in horto, {{Versus|105}} Unde nec ipsa meum nitidis intexere sertis Dedigner crinem, & dulci requiescere in umbra. &nbsp; &nbsp; Creverat in truncum Lycidas, & brachia late Pandebat formosa, comis insignis odoris. Mansit honos formae, mansere in stipite amores: {{Versus|110}} At vitae series crimenque inamabile fati Quae fuerint, gustu baccae testantur amaro. [p. 219] </poem> ==Jani Broukhusii epigrammatum libri quatuor. == [p. 220: blanco] [p. 221] ===Jani Broukhusii epigrammatum liber primus. === ====I. AD PETRUM FRANCIUM. ==== <poem> F LOSCULE amicorum, prisci candoris alumne, &nbsp; &nbsp; Franci care, tui gloria Broukhusii; Ergo ades? ergo redux reducem te amplector, & una &nbsp; &nbsp; Osculor hoc pectus, osculor hos oculos? {{Versus|5}} Vix (ita sim felix!) nexu divellor amico, &nbsp; &nbsp; Atque aegre hoc pectus desero & hos oculos. Quos utinam mecum lusu lassaret eodem &nbsp; &nbsp; Laeta Philetaeos ducere Musa choros! Fata (vides) obstant, & honestis invida votis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidera conatus destituere meos. Non tamen obstabunt, obstent licet omnia fata, &nbsp; &nbsp; Quin hoc te gestem pectore & his oculis. [p. 222] </poem> ====II. In columbas ejusdem a fele devoratas.==== <poem> H ARLEMII nemoris dulcissima fama, columbae, &nbsp; &nbsp; Quae nunc Elysio luditis in nemore; Has violas vobis dat Acon; hoc cespite, si quid &nbsp; &nbsp; Raptoris saevo restat ab ungue, tegit. {{Versus|5}} Tum superinducta laurus quae germinat umbra &nbsp; &nbsp; Manibus & tumulum sufficit & titulum. At vos securo terram nunc radite passu: &nbsp; &nbsp; Felibus innocuum non vacat Elysium. </poem> ====III. AD COROLLAM. ==== <poem> A LBA ligustra, meae munus properate puellae, &nbsp; &nbsp; Addita puniceis alba ligustra rosis: Et verno calicem dum panditis ebria rore, &nbsp; &nbsp; Haec tempestivo fingite verba sono: {{Versus|5}} Quae nos blanda hodie commendat forma, Neaera, &nbsp; &nbsp; Cras Zephyro frondes concutiente cadet. Et tibi, nympharum pulcerrime floscule, carpit &nbsp; &nbsp; Hunc formae florem proxima quaeque dies. Quem nisi carpendum praebes, dum ver breve suadet, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moerebit lapsas spina relicta rosas. <a name = "AdAnimumSuum">[p. 223] </poem> ====IV. AD ANIMUM SUUM. ==== <poem> A RSISTI, quantum nutritae sulphure taedae, &nbsp; &nbsp; Quas celer immisso flamine Corus agit. Flevisti, a&#235;rio qualis de monte volutus &nbsp; &nbsp; Per nova designat gramina rivus iter. {{Versus|5}} Cur non in tenues poteras migrare favillas, &nbsp; &nbsp; O anime, & flammis mollior esse tuis? Cur non in tepidas sensim liquescere lymphas, &nbsp; &nbsp; Et fontem aeternis promere de lacrimis? Nimirum requiem misero dum quaeris amori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Bis gemini causam funeris intus habes. Aut igitur flammis lacrimas compesce nocentes; &nbsp; &nbsp; Aut lacrimis flammas vincere disce tuas. Crudelis fati clementia! fata negantur, &nbsp; &nbsp; Saepius ut possis & sine fine mori. [Vertaald door Dirk Smits (1740}}] </poem> ====V. AD DELIAM. ==== <poem> D ELIA, Phoebeo deductum a nomine nomen, &nbsp; &nbsp; Delia, Phoebea condecoranda lyra; Delia, formosis formosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Accipe duritiae justa tropaea meae. [p. 224] {{Versus|5}} Ante tuos, mea vita, pedes cor ecce repono, &nbsp; &nbsp; Et cum corde mei jus simul omne animi. Libertas dilecta, vale: vale, optima Div&#251;m. &nbsp; &nbsp; Vincimur; exuviis gaudet acerbus Amor. Nec tamen indignor. a te, mea Delia, vinci &nbsp; &nbsp; Virtutis fuerit laurea prima meae. </poem> ====VI. AD EANDEM. ==== <poem> N ECTAR & ambrosiam spirant tua, Vita, labella, &nbsp; &nbsp; Os quoties molli comprimis ore meum. Tum neque m&#238; Syrio crinem perfundere olivo, &nbsp; &nbsp; Nec veniat fusis, Myrrha, tibi lacrimis. {{Versus|5}} At simul os avido tenerum divellis ab ore, &nbsp; &nbsp; Helleboro mutas nectar & ambrosiam. Me miserum! quare nec longior ista voluptas, &nbsp; &nbsp; Nec brevior lusu poena luenda meo? Cur non in dominae complexibus elanguentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aureus aeterna compede stringit Amor? Dum breve ver, dum fata sinunt, laetemur amantes, &nbsp; &nbsp; Saepius & tritum saepe teramus iter. Mille mihi roseis da basia mille labellis; &nbsp; &nbsp; Mille tibi reddam, lux mea, mille tibi. [p. 225] {{Versus|15}} Quae si de supera spectarit Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Basiolis mutet nectar & ambrosiam. </poem> ====VII. AD OCULOS DELIAE. ==== <poem> F ALLACES oculi, jucundi semina morbi; &nbsp; &nbsp; Jam didici vestrae crimina perfidiae. Sed bene cum didici, bene quid didicisse juvabit? &nbsp; &nbsp; Irasci vobis me vetat acer Amor. </poem> ====VIII. AD EANDEM. ==== <poem> C ANDIDIOR cum sis nivibus, mea Delia, primis, &nbsp; &nbsp; Unde tibi niveo flagrat in ore rosa? Lucida cum Tyrium simulent tibi labra venenum, &nbsp; &nbsp; Unde coloratis nix variata rosis? {{Versus|5}} Anne arsit Natura in te reserare, quid esset &nbsp; &nbsp; Forma sine exemplo, quid sine labe decor? Tale sub impositis radiant electra pyropis, &nbsp; &nbsp; Perque suos flores aurea mala rubent. Quam bene, foecundo ne totus in igne liquescam, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Has nivibus flammas temperat almus Amor! [p. 226] </poem> ====IX. IN CORINNAM puellam formosissimam.==== <poem> B ELLA Corinna, Corinna meis dicenda Camoenis, &nbsp; &nbsp; Digna vel Aonia, bella Corinna, lyra; Hos oculos, haec ora tibi Venus aurea cessit, &nbsp; &nbsp; Esset ut exemplar numinis ipsa tui. {{Versus|5}} Sic formosa fuit: tali Cythere&#239;a cultu &nbsp; &nbsp; Cepit amatoris lumina torva sui. Hei mihi! cum Paphiis exures omnia flammis, &nbsp; &nbsp; Non habet in pectus jus mea flamma tuum. Jure caret: fateor: sed (plus ita juris habebit) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Utere luminibus, bella Corinna, meis. </poem> ====X. AMANTIS SUSPIRIA. ==== <poem> O nemus, o verni facies laetissima campi, &nbsp; &nbsp; O umbrae, & multa Na&#239;de dives humus; Quaeque sub his tiliis sacri citharistria luci &nbsp; &nbsp; Flexanimo blandum dividis ore melos: [p. 227] {{Versus|5}} Fas mihi sit, tacitas vobis committere flammas, &nbsp; &nbsp; In vestro curas & sepelire sinu. Fas mihi sit dulcem leviter captare soporem &nbsp; &nbsp; Cespite suffulto versicolore caput. Atque utinam sic deposito cum lumine amore &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inter oberrantes condar Hamadryadas! Tum lacrimis si me Phyllis decoraret ademtum, &nbsp; &nbsp; Prodirem molli flos novus e tumulo. Germina cur iterent: Utinam, Phylli, hunc mihi rorem &nbsp; &nbsp; Lucidulum argutis deplueres oculis? [p. 228] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber secundus. === ====I. AD CELSISSIMUM PRINCIPEM LIGNAEUM, REGIS PORTUGALLIAE LEGATUM.==== <poem> Q UAM bene patricio cum Phocide convenit ostro, &nbsp; &nbsp; Lignaee, antiqui sanguinis altus honos! Montis honos immortalis, Lignaee, canori; &nbsp; &nbsp; Nil nisi cui Clarium nobile tinnit ebur. {{Versus|5}} Hoc erat, Augustas aeterno carmine taedas, &nbsp; &nbsp; Hoc erat aurifluo digna sonare Deo. Per te Castaliae gaudent revirescere lauri: &nbsp; &nbsp; Umbraque quod paucis, hoc dedit Aula tibi. Felix, Pierias Reges qui ducis ad undas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qui Musas Regum cogis amare domos. [p. 229] Duxerit & rupes & flumina Thracius Orpheus, &nbsp; &nbsp; Cumque suis silvas duxerit ille feris: Plus fuit, Ausonias Tiberino a litore Musas &nbsp; &nbsp; Ad fortunati sistere regna Tagi. </poem> ====II. AD JOANNEM GEORGIUM GRAEVIUM, Una cum Ecloga vernacula.==== <poem> G RAEVI, Musarum dulce os, cultissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Lucida Palladii gemma decusque chori; Accipe quae sola ludebam nuper in acta, &nbsp; &nbsp; Inque meos saltus & mea rura veni. {{Versus|5}} Non hic Simichiden, non blandi labra Bionis, &nbsp; &nbsp; Non Moschum Siculas conspicis inter oves: Sed patrium suspirantem prope flumen Amorem &nbsp; &nbsp; Nescio quid densis flere sub ilicibus, Et rudibus cannis & agresti carminis arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Orgia in Amstelium Dorica ferre nemus. Tu lauro Musam, Graevi, tu baccare lustra: &nbsp; &nbsp; Fortior illa tuis surget ab auspiciis. [p. 230] </poem> ====III. IN SAMUELIS PUFENDORFII HISTORIAM SUECICAM.==== <poem> A RMA virumque legis, quo Gothica Principe signa &nbsp; &nbsp; Extimuit dubiis debilis Ister aquis. Quo ducente, caput Germania sustulit altum; &nbsp; &nbsp; Sospite quo faciles sensit habere Deos. {{Versus|5}} CHRISTINAE pia gesta legis, gelidosque Triones &nbsp; &nbsp; Inter Hyperboreas incaluisse nives: Et Clarias, Phoebo non indignante, sorores &nbsp; &nbsp; Templa sub Arctois constituisse jugis. Quae tibi non rerum pandet miracla suarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} CAROLUS, Odrysii fulmen amorque Dei? Quae non in teneris Princeps modo Regius annis, &nbsp; &nbsp; Inclita belligeris fama futurus avis? Magnae molis erat, bellacem scribere Suecum: &nbsp; &nbsp; Majus erat, docta gesta referre fide. {{Versus|15}} Quamlibet invicto jactet se Suecia Marte, &nbsp; &nbsp; Haud alia condi debuit ille manu. [p. 231] </poem> ====IV. AD APOLLINEM pro THEODORO JANSSONIO ab ALMELOVEEN, cum Inventa Nov-antiqua ederet.==== <poem> H AEC tibi, quae veterum studio detecta sagace &nbsp; &nbsp; Traxerat ad partes postera turba suas, Haec tibi, Phoebe pater, veterum studiose medentum, &nbsp; &nbsp; Jansonius grata dedicat ecce manu. {{Versus|5}} Tu face, ne parili doctus labor irritus ausu &nbsp; &nbsp; In non ingenuas incidat ipse manus. Vivat, & antiquis meritos qui reddit honores &nbsp; &nbsp; Gratetur merito laetus honore sibi. </poem> ====V. DE PETRO FRANCIO VICTORIAS CAESARIS CELEBRANTE.==== <poem> A EMULA Dircaeo sublimia carmina plectro &nbsp; &nbsp; Pindarus Elysiis vidit ab usque choris. Vidit, & Ausoniae miratus fulmina Suadae &nbsp; &nbsp; Sic ait, Heroa promtus ad arma lyra: [p. 232] {{Versus|5}} Francius haud alio me reddere debuit ore; &nbsp; &nbsp; Haud alio Caesar debuit ore cani. </poem> ====VI. IN EJUSDEM VICTORIAS VENETAS. ==== <poem> A UDIIT attonitus strato pater Hadria ponto &nbsp; &nbsp; Quae canis, Orpheo pectine digna cani. Audierunt vitreis Venetae Nere&#239;des antris; &nbsp; &nbsp; Atque avida grandes aure bibere modos. {{Versus|5}} Jamque tuos cantus toto sonat aequore Triton, &nbsp; &nbsp; Et Morosina fixa tropaea manu. Palluit Odrysiae Phoebe tutela Tiarae, &nbsp; &nbsp; Obducta lacerum nube adoperta caput. Thessaliae illa malum domitae plus horruit omen, &nbsp; &nbsp; Quam si Thessalico carmine tacta foret. </poem> ====VII. IN EJUSDEM ORATIONES. ==== <poem> N AM quis te Arpini cultos deduxit in hortos, &nbsp; &nbsp; Reclusit varias & Ciceronis opes? Quis Deus Ausoniae tibi tradidit orgia Suadae, &nbsp; &nbsp; Flexanimoque dedit fortiter ore loqui? [p. 233] {{Versus|5}} Quidquid id est, certe Deus est. Dare fulmina linguae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricis non fuit artis opus. Num tibi nascenti Clariae risere sorores? &nbsp; &nbsp; Excepit dulci num Charis ipsa sinu? Num te Corycio Paean speculatus ab antro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio tenerum tinxit in amne caput? Anne redux a Taenariis te Roscius umbris &nbsp; &nbsp; Multiplici docuit vocem animare modo? Salve, viva tui, Franci, Ciceronis imago, &nbsp; &nbsp; Salve o Romano plus semel ore potens. {{Versus|15}} Et jam nunc, gemina redimitus tempora lauro, &nbsp; &nbsp; Incipe pro meritis nomen habere tuis. </poem> ====VIII. AD EUNDEM Cum MARIAE BRITANNIARUM REGINAE Oratione publica parentasset. ==== <poem> T RISTIA dum raptae deploras fata MARIAE, &nbsp; &nbsp; Nec tempestiva fila relecta colo; Me quoque par pietas in eosdem compulit ausus, &nbsp; &nbsp; Et volui magnis Manibus ire comes. {{Versus|5}} Sed, quae juncta gerit nostri monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Velle meum dicet pagina, posse tuum. [p. 234] </poem> ====IX. AD DIDERICUM SIXIUM, <i>Cum supremos in utroque Jure honores consecutus esset.</i> ==== <poem> Q UALIS Olympiaci laetus certamine campi &nbsp; &nbsp; Stat pugil, & doctis viribus arma movet; Nobilis Eleo quem pulvere palma decorum &nbsp; &nbsp; Ostendet Superis cum Superisque sibi: {{Versus|5}} Talem te Claria Themis emirata palaestra &nbsp; &nbsp; Hortata est plausu, proque secuta suo. Talem te patrii reducem videre penates, &nbsp; &nbsp; Sanguinis o prisci, laus, Diderice, recens. Juris iter dubii, scopulis freta perfida caecis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Emensus, doctae praemia frontis habes. Nunc sibi te totum poscit res publica: nunc te &nbsp; &nbsp; Invitant fasces, & trabeatus Honos. Excitat ingenium virtutis imago paternae, &nbsp; &nbsp; Atque a non uno Consule clara domus. {{Versus|15}} Excitat & pretium capiendi grande laboris &nbsp; &nbsp; Gloria, & aeterni nominis acer amor. Auguror: in laudes feliciter ibis avitas, &nbsp; &nbsp; Et plaudet votis mox pater ipse suis. [p. 235] </poem> ====X. IN LAMBERTI BIDLOI AMSTELAM DULCEM.==== <poem> Q UAE tibi mutatos dictavit vena liquores, &nbsp; &nbsp; Unde Pater dulces Amstela volvit aquas, Illam credibile est Permessi e fontibus ipsis &nbsp; &nbsp; Per laetum lauri desiluisse nemus. {{Versus|5}} Aut certe sensit Thebanae numina Dirces, &nbsp; &nbsp; Aut Hebes sacris fluxit ab uberibus. Adspice, formosi laudato flumine olores &nbsp; &nbsp; Nescio quid lento murmure dulce canunt. Non quales flexis audit Maeandrus in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cum mors terribiles injicit atra manus. At vero insolita patriae dulcedine ripae &nbsp; &nbsp; Illecti, assiduis cantibus invigilant. Et Patrum modo felices extollere curas &nbsp; &nbsp; Est amor, ac fraenos amnibus impositos; {{Versus|15}} Et modo gratantur glaucis sub flumine Nymphis, &nbsp; &nbsp; Et modo se totis proluit agmen aquis. Felix materia vates! felicior amnis! &nbsp; &nbsp; Alter ab alterius nomine nomen habes. [p. 236] </poem> ====XI. IN POETAE ANONYMI CARMINA SACRA.==== <poem> Q UAM bene salvifici reseras mysteria verbi, &nbsp; &nbsp; O magno vates pectora plene Deo! Quam bene crudeles damnas in sontibus iras, &nbsp; &nbsp; Et duro armatas ense vel igne manus! {{Versus|5}} Ite animae steriles, stolidi pia fabula vulgi, &nbsp; &nbsp; Ite: decent nostras symbola sacra dapes. Supremi latices, frangendi corporis arrha &nbsp; &nbsp; Fracta Ceres, Domini tot monumenta mei; Vosne quis indigno fumat, vos perfidus ore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec redeat fusi sanguinis inde memor? Ille ego sim, cujus pungant suspiria pectus; &nbsp; &nbsp; Ille ego, qui numquam dedoluisse velim. Ille ego sim, tristi quem Jesus morte redemit, &nbsp; &nbsp; Quem juvet ad saevam pervigilare crucem. {{Versus|15}} At tu, quisquis eras, praeclari carminis auctor, &nbsp; &nbsp; Accipe non vana quae tibi mente damus. Sic tua me pietas, sic nobilis erigit ardor, &nbsp; &nbsp; Prosilit ut primo carcere fortis equus. [p. 237] </poem> ====XII. IN JOANNIS VOLLENHOVII HOMILIAS SACRAS.==== <poem> D ULCES eloquii flores, melle inlita sacro &nbsp; &nbsp; Pagina, divini conscia judicii; Justitiae tuba clara, interpres dia supremi &nbsp; &nbsp; Vindicis, aetheriae pars bona militiae; Salvete o sancti senis otia, digna papyre &nbsp; &nbsp; Quam velit a sero Fama nepote legi. {{Versus|5}} Quam probet, ac longis meliorem semper ab annis &nbsp; &nbsp; In cupido gestet plurimus ordo sinu. Est Deus, est sacri lex foederis. Ite tyranni, &nbsp; &nbsp; Caedibus horribiles conscelerate manus. {{Versus|10}} Inveniet vindicta viam, qua sanguine pastos &nbsp; &nbsp; Devoret aeterni vis metuenda Dei. At manet innocuos felicis gloria vitae, &nbsp; &nbsp; Et pretium injustae mortis amica quies. Qualis, ubi totum sol explicat aureus orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Irrita formosa nubila luce premit. Gaudia stant sine fine piis. Considite justi: &nbsp; &nbsp; Vos pater e summa maximus arce tegit. [p. 238] </poem> ====XIII. In Po&#235;mata sacra FRANCISCI HALMAE. ==== <poem> C LARA salutiferi celebrans miracula Christi &nbsp; &nbsp; Pagina, Idumaeo mellea melle magis, Non te Cyrrha loquax genuit, non Phocidos udae &nbsp; &nbsp; Mobilis arguta nutriit humor aqua: {{Versus|5}} Sed castus, totusque Dei, te spiritus inplet, &nbsp; &nbsp; Divinoque sonat tacta canore chelys. Felix Halma animi, quem vatum exempla piorum &nbsp; &nbsp; Perpellunt sacris invigilare choris. Felix ingenii, Christo quem juvit Iesu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Otia & afflatae credere mentis opus. Vive liber, summi praeco facunde Tonantis, &nbsp; &nbsp; Et tu cum libro vive, po&#235;ta, tuo. </poem> ====XIV. De Psalmis PETRI DATHENI.==== <poem> T U qui Davidicos, divina po&#235;mata, Psalmos &nbsp; &nbsp; Volvis, & attenta combibis aure memor, Ecquid ridiculos casci miserare Datheni &nbsp; &nbsp; Cum tanta effusos futilitate modos? [p. 239] {{Versus|5}} Et tamen ista canit sacris pia concio templis, &nbsp; &nbsp; Et legit, & prolem cogit amare domi. At quanto melius magnorum cura virorum &nbsp; &nbsp; Verterat afflati nobile regis opus? Obstitit ignavi stolida ignorantia vulgi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ne potiore sacrum voce sonaret ebur. Obstitit & pulcris livor comes aemulus ausis, &nbsp; &nbsp; Ne posset quemquam condecorare labor. Vescere glande tua, plebs inscitissima; gaude &nbsp; &nbsp; Sordibus, & pingui prolue labra luto. {{Versus|15}} Nos citharae melioris amor, te flente, docebit &nbsp; &nbsp; Jessaeum laeta reddere voce melos. </poem> ====XV. IN EPISTOLAS PRIMORUM MARTYRUM.==== <poem> C AELESTES epulae, Musaeo tincta lepore &nbsp; &nbsp; Pagina, & aeterno nectare foete liber; Vosne sacri de culminibus laetissima Pindi &nbsp; &nbsp; Detulit, & Clario lavit in amne, Charis? {{Versus|5}} Vobis Aonio rorantes fonte corollas &nbsp; &nbsp; Texuit ipsa suis Uranie manibus? [p. 240] An potius magna flammatum mente po&#235;tam &nbsp; &nbsp; Aurea divinus duxit ad astra furor? Aeternique patris non enarrabile lumen &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Contigit afflatu pectora mota suo? Non haec Pimplaei latices, non dictat Apollo &nbsp; &nbsp; Carmina: de caelo spiritus ille fuit. Hic fortunatos proceres coetusque piorum &nbsp; &nbsp; Lustrat in aetheriis mens pia vecta rotis: {{Versus|15}} Quorum Religio sacro respersa cruore &nbsp; &nbsp; Crevit in immensum, cladibus aucta suis. Vive, pii vates operis, cui Fama perennis &nbsp; &nbsp; Ardet honoratum cingere fronde caput. Sic Christo Musas, sic Musis jungere Christum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Discat ab exemplo postera turba tuo. </poem> ====XVI. IN JOACHIMI TARGERII MEDICINAM COMPENDIARIAM.==== <poem> V ULNERA Paeoniae retegens Targerius artis &nbsp; &nbsp; Vulneribus medicas applicat ipse manus. Morborumque vias, caecosque in orgine?? fontes &nbsp; &nbsp; Rimatus, validam monstrat apertus opem. [p. 241] {{Versus|5}} Illum non veteres recta ratione magistri, &nbsp; &nbsp; Non modo nascentes abripuere scholae. Certus in abstruso vitiorum fomite Chiron &nbsp; &nbsp; Daedaleae longas explicat artis opes. Talis in angusto Symplegadas aequore Tiphys &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Transiit, & geminae mortis inultus iter. Sic Ariadneo cautus moderamine Theseus &nbsp; &nbsp; Rettulit illaesum victor ab hoste pedem. Et dubitamus adhuc merita redimire corona, &nbsp; &nbsp; Cui dant calcandum tot mala monstra caput? </poem> ====XVII. AD NICOLAUM BIDLOUM, <i>Cum summos in Medicina honores adipisceretur.</i>==== <poem> V IVIDA Paeonii soboles Bidlo&#235; parentis, &nbsp; &nbsp; Paeoniisque recens artibus ipse decus; Accipe promeritam virtutibus, accipe laurum, &nbsp; &nbsp; Digna Machaoniis praemia temporibus. {{Versus|5}} Haec est illa tuis promissa laboribus olim, &nbsp; &nbsp; Illa Dei primus virgo medentis amor. Quae mutata semel, rursum mutetur oportet, &nbsp; &nbsp; Inque tuis fiat querna corona comis. [p. 242] </poem> ====XVIII. POEMATUM DAVIDIS HOOGSTRATANI ELICIUM.==== <poem> C UNCTA salebrosis tumeant cum scrinia nugis, &nbsp; &nbsp; Decoquat & nomen Suada Latina suum: Cum pro thesauris carbones venditet ater &nbsp; &nbsp; Lucius, ac fatui gnatus Aristagorae: {{Versus|5}} Quis ferat in tenebris & inerti carceris umbra &nbsp; &nbsp; Carmina Romano digna sapore premi? Ite foras agedum genuinae pignora Musae; &nbsp; &nbsp; Vos favor exspectat publicus; ite foras. Florida simplicitas, & honestae gratia formae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nos juvat, & casti ros novus eloquii, Et pudor, & Latiis eductae collibus artes, &nbsp; &nbsp; Et non mentito verus in ore colos. Infelix lolium ac steriles mirentur avenas &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s sapiunt rubri mactea Lexiphanis. [p. 243] </poem> ====XIX. IN POEMATA POSTUMA CASPARIS BRANTII. ==== <poem> E XCUSSUS vitae spatiis exilibus, orbi &nbsp; &nbsp; Brantius has propera morte reliquit opes; Divitis ingenii monumenta perennia, doctus &nbsp; &nbsp; Quae poliit multa sedulitate labor. {{Versus|5}} Accipe, Posteritas, foecundae nobile Musae &nbsp; &nbsp; Depositum, ac fido grata reconde sinu. Et dic, Carminibus hoc unum defuit istis &nbsp; &nbsp; Supremam domini non habuisse manum. </poem> ====XX. IN SAMUELIS PITISCI LEXICON LATINO-BELGICUM NOVUM.==== <poem> R OMANI nitor eloquii, selecta supellex &nbsp; &nbsp; Verborum, dominae fida ministra togae; Et Batavi oris honos, & amoeni florida cultus &nbsp; &nbsp; Copia, praesigni conspicienda stola; {{Versus|5}} Salvete o docti labor & pia cura Pitisci, &nbsp; &nbsp; Nobilis Aoniae sarcina militiae. [p. 244] Vobis primitias studiorum gnava juventus &nbsp; &nbsp; Suspendet sacris molliter in tabulis. Vobis, longarum superato errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debebit rectum cura fidelis iter. Glandem amet, & viles fatuo plebs ore mariscas: Chia bonis stomachis, coctaque arista facit. </poem> ====XXI. MEMORIAE TOBIAE GUTBERLETHI <i>Cum ejus libelli postumi de Saliis ederentur.</i>==== <poem> Q UEM vivum nequii, te Gutberlethe sepultum &nbsp; &nbsp; Alloquor, & cineri dona suprema fero. Sic tua promeruit virtus, sic nobilis ardor, &nbsp; &nbsp; Et cultum egregiis artibus ingenium. {{Versus|5}} Atque utinam non tam propere confectus abisses, &nbsp; &nbsp; Nec tua vere tuo flenda rapina foret! Nunc utcumque datum est, chartis te semper in istis &nbsp; &nbsp; Posteritas memori pectore docta colet. Marsque pater Phoebusque pater de colle Quirini &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lustrabunt Salios ad tua sacra suos. [p. 245] <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXII. In libellos LUDOLPHI SMIDII. ==== <poem> P ASCE oculos, hospes, & mentem pasce libellis, &nbsp; &nbsp; Quos tibi dat gnava Smidia cura manu. Utile inest dulci: certant doctrina leporque: &nbsp; &nbsp; Nec facile invenies, hic sit, an illa prior. {{Versus|5}} Talis in omnigenis foecundi floribus horti &nbsp; &nbsp; Errat, & errorem dextra amat ipsa suum. Talis in exstructis apium molimine ceris &nbsp; &nbsp; Suavis ab exsucto germine fragrat odor. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXIII. IN DAVIDIS HOOGSTRATANI POEMATA.==== <poem> I NGENII flores, Hyblae vernantis imago &nbsp; &nbsp; Nobilis, Ausonio nectare foete liber; Salvete Aonidum munus praesigne dearum; &nbsp; &nbsp; Salve Hoogstratani pagina docta mei. {{Versus|5}} Vosne ego cum raucis fatua de plebe cicadis, &nbsp; &nbsp; Vosne ego cum pingui contulerim populo? [p. 246] Purior hic dulces animavit spiritus odas, &nbsp; &nbsp; Purior argutos defluit in numeros: Et mentem vincire nova mulcedine pellax &nbsp; &nbsp; Non excussuris haeret in auriculis. Hic Lepor, hic Veneris species nativa Latinae, &nbsp; &nbsp; Qualis in Aeneae floruit urbe sui. Vos quoque cum Latiis longum florete po&#235;tis &nbsp; &nbsp; Carmina, Romanis proxima carminibus. </poem> ====XXIV. IN JOANNIS BRANTII POEMATA VERNACULA.==== <poem> O TIA majores non degenerantia curas &nbsp; &nbsp; Nobile Musarum Brantius edit opus: Brantius ingeniis haud impar gloria primis, &nbsp; &nbsp; Haud rudis argutas increpuisse fides. {{Versus|5}} Hic Lepor, hic Batavi dos illa domestica Phoebi &nbsp; &nbsp; Spirat, & e nostro gurgite nata Venus. Miraris, studiis simul invigilare severis, &nbsp; &nbsp; Ducere culta simul carmina? patris habet. [p. 247] </poem> ====XXV. IN EPISTOLAS CLARORUM VIRORUM ab eodem editas. ==== <poem> F RAGMINA doctorum, Branti, pretiosa virorum, &nbsp; &nbsp; Te sine, pulvereo deperitura situ, Quam bene, quod famae donas, orbisque theatro, &nbsp; &nbsp; Nec sinis annosa nocte sepulta premi! {{Versus|5}} Devincis ipsos isto tibi munere Manes: &nbsp; &nbsp; Jamque aliis narrant de pietate tua. Grande operae pretium: qu&#238;s finibus ista legentur, &nbsp; &nbsp; Tu quoque cum pulcro munere notus eris. </poem> ====XXVI. IN LUCAE ROTGANSII GULIELMEIDA.==== <poem> T EMPORIS ingrati domitrix Rotgansia Clio &nbsp; &nbsp; Aeternum nitido pectine pangit epos. Ferte, Deae, violas, & lilia ferte, Sorores: &nbsp; &nbsp; Accendit Clarium spiritus iste nemus. {{Versus|5}} Qualis in herois exsurgit Musa cothurnis! &nbsp; &nbsp; Quantus in attonita pectoris arce sonor! [p. 248] Terra vale. mens alta novo subvecta volatu &nbsp; &nbsp; Lucida Pegasea tendit ad astra via. Et major vulgi invidia, saeclique veneno, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Purpureum rapido lumine signat iter. Ringere, Livor iners, linguaeque tonitrua doctae &nbsp; &nbsp; Despice: gannitus despicit illa tuos. Fulminibus nimirum opus est ac voce Deorum, &nbsp; &nbsp; Fortia cui magni Principis arma labor. </poem> ====XXVII. IN CORNELII BRUNII HODOEPORICA.==== <poem> T RISTES exuviae, calcati Orientis imago &nbsp; &nbsp; Flebilis, immensi parva favilla rogi, Artificum stupor, & Pharii miracula luxus, &nbsp; &nbsp; Custodes cinerum marmora, pacis opes; {{Versus|5}} Atthidos ingenium, Latii decora alta triumphi, &nbsp; &nbsp; Non nisi cum caelo nata cadente mori: Quis putet hoc umquam fieri potuisse? fuistis. &nbsp; &nbsp; Grande tot annorum procubuistis opus. Diruit egregios veterum Mars Turca labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ruderibusque jacent rudera tecta suis. [p. 249] Nil adeo superest prisci splendoris, & umbra &nbsp; &nbsp; Nominis in capta vix bene restat humo. Haec sunt Fortunae ludibria nempe potentis: &nbsp; &nbsp; Tam levis incerto vertitur orbe dea. {{Versus|15}} Ne tamen ulterius in vos mala saeviat aetas &nbsp; &nbsp; Providit multis Anna Perenna modis. Artis opem doctae, longi solamina luctus, &nbsp; &nbsp; Victuro solers Brunius aere tulit: Brunius Attalicis nuper bene cognitus oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Brunius Aegeae non brevis hospes aquae. Vivite nunc veteris monumenta perennia saecli, &nbsp; &nbsp; Dum chartis pretium stabit & ingeniis. </poem> ====XXVIII. AD GODEFRIDUM BIDLOO, <i>Humani corporis Anatomiam edentem.</i>==== <poem> Q UOD tibi debemus solers, Godefride, minerval? &nbsp; &nbsp; Humani per quem corporis arca patet. Lassavit multas per tot jam saecula curas, &nbsp; &nbsp; Illa Epimethei Daedala massa luti. {{Versus|5}} Serior accedis, sed doctior. indice tanto &nbsp; &nbsp; Ars, Natura, tuas sedula spectat opes. [p. 250] Externam cuivis pronum est vidisse figuram: &nbsp; &nbsp; Interiora tuae sunt benefacta manus. </poem> ====XXIX. In Carmina RULANDI KINSCHOTII. ==== <poem> N ON Haga tanti, non mihi tanti nemus, Quod explicatis frondibus premens diem Ad delicati litoris colles sedet; Quanti Latinis invidendus auribus {{Versus|5}} Kinschotiani barbiti blandus canor, Hagana Siren, dulce silvarum decus; Quanti, sonantis Tethyos novus stupor, Kinschotiorum carminum decens Venus. </poem> ====XXX. AD GUALTHERUM BLOKKIUM <i>in numerum Jurisconsultorum co&#246;ptatum.</i>==== <poem> A ONIA Gualthere caput redimite corona, &nbsp; &nbsp; Altera sic merito dat tibi serta Themis: Serta laboriferae monumenta perennia curae, &nbsp; &nbsp; Qua mercede sibi Numina nostra placent. [p. 251] {{Versus|5}} Aggredere o justos pulcri sudoris honores, &nbsp; &nbsp; Inque forum & solem, docte patrone, veni. Hic acies, hic stant Martis vexilla togati, &nbsp; &nbsp; Plurimaque a trepidis palma petenda reis. Mitia ad arma voco: sine crudo sanguinis haustu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sic quoque servati gloria civis erit. </poem> ====XXXI. IN GULIELMI ELGERI EMBLEMATA AMATORIA.==== <poem> C ARMINIBUS teneris teneros Elgerus Amores &nbsp; &nbsp; Pinxit, & imperii vim, Cytherea, tui; Qua mare, qua terrae, qua stellifer ardet Olympus, &nbsp; &nbsp; Ipsaque Taenarii regna inamoena dei. {{Versus|5}} Tu face, ne flammas olim experiatur amaras &nbsp; &nbsp; Tam bene qui casti pandit amoris iter. Ardeat, & caris restinguat in ignibus ignes, &nbsp; &nbsp; Praeda Cupidineo non inhonora choro. Sic, hymnis dulces thalamos redimentibus, ipsa &nbsp; &nbsp; Elgeri fies muneris, ille tui. [p. 252] </poem> ====XXXII. AD CORNELIUM ARKELIUM HADRIANI JUNII ANIMADVERSA <i>Cum luculentis accessionibus recentantem.</i>==== <poem> A RKELI, Latiae non inficiande Minervae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Actaeo pectora plene favo; O bene, quod luci magni meletemata Junii &nbsp; &nbsp; Restituis, cultu divitiora novo! {{Versus|5}} Istos (nec fallor) mirabitur ipsa libellos &nbsp; &nbsp; Roma vetus, linguae dote superba suae. Nec Batavas quisquam temere deriserit aures, &nbsp; &nbsp; Hornanae si quem gustum habeat Veneris. Talia Varronis fuerunt, & talia Verrii &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Scripta, nec a longo tota peresa die. Macte operae, Arkeli, jucundi macte laboris: &nbsp; &nbsp; Te vocat in Clarium Fama benigna nemus. Et tibi, qua Valacram Tethys circumsonat urbem, &nbsp; &nbsp; E tumulo plaudit Junius ipse suo. [p. 253] </poem> ====XXXIII. IN HENRICI CHRISTIANI HENNINII DE GRAECORUM ACCENTIBUS DISSERTATIONEM.==== <poem> H ENNINI Argolicis haud inficiande Camoenis, &nbsp; &nbsp; Hennini Clariae docte sititor aquae; Non tua plus scriptis debebunt orsa vetustis, &nbsp; &nbsp; Quam genio debent scripta vetusta tuo. {{Versus|5}} Grande rudimentum, peregrinam expellere gentem, &nbsp; &nbsp; Et Grajos Grajis restituisse sonos. Tam bene qui pulsa reddis caligine lucem, &nbsp; &nbsp; Quas reddet grates Suada Pelasga tibi? </poem> ====XXXIV. AD JOANNEM A WYNBERGEN, <i>Equestri Ordini nuper, nunc etiam Jurisconsultorum numero adscriptum.</i>==== <poem> S ANGUINIS antiqui non inficianda propago &nbsp; &nbsp; Wynbergi, doctae nobilitatis honor; Accipe sudoris justissima praemia longi, &nbsp; &nbsp; Et nitidas lauro virgine necte comas. {{Versus|5}} Nec tu sperne novos Legum Doctoris honores: &nbsp; &nbsp; Ne toga sit generi forte pudenda tuo. [p. 254] Quae studiis Pallas, belli quoque praesidet armis: &nbsp; &nbsp; Manat & egregium fonte ab utroque decus. Utque suos mystae penitus novere patronos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qu&#238;s propior summa spirat ab arce favor: Condita sic etiam sacrato a Caesare jura &nbsp; &nbsp; Nobilis interpres lucidiora facit. </poem> ====XXXV. AD GODEFRIDUM THOMASIUM <i>Medicum creatum.</i>==== <poem> G LORIA Palladio non inficianda parenti, &nbsp; &nbsp; Thomasi, Clariae docte sititor aquae; Has tibi pro meritis Trajectum nobile lauros &nbsp; &nbsp; Nectit, & aeterna tempora fronde premit. {{Versus|5}} Haec tibi dant cultae, sed debita, munera Musae, &nbsp; &nbsp; Ingenio Musae Numina prona tuo. Accipe de Batavo redeuntem litore alumnum, &nbsp; &nbsp; Lipsia, felici prole beata parens. Tu quoque, Thomasi, patriis jam redditus oris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mente refer patriae commoda visa meae. Inter & insignes, quos dat tibi Phoebus, amicos &nbsp; &nbsp; Succurrant cari nomina Broukhusii. [p. 255] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber tertius. === ====I. AD CAESAREM LEOPOLDUM DE PETRO FRANCIO. ==== <poem> P ANNONII Regina soli, dos inclita Phoebi, &nbsp; &nbsp; Regibus hospitium Buda domusque suis, Tandem Threicio jam nunc extorta Tyranno &nbsp; &nbsp; Romanas Aquilas, & sua signa, videt: {{Versus|5}} Illustres Aquilas, illustria signa: nec ultra &nbsp; &nbsp; Sustinet Odrysii barbara vincla jugi. Accedit magno, victor LEOPOLDE, triumpho &nbsp; &nbsp; Muneris Aonii, quale mereris, opus. Quod tibi lauriferi lectum de vertice Pindi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obtulit Hollanda Musa Latina manu. Par fuit illa suis felix audacia coeptis; &nbsp; &nbsp; Inferior lauris sit licet usque tuis. [p. 256] </poem> ====II. AD JOANNEM III. POLONIAE REGEM <i>post partam de Tartaris ac Turcis victoriam.</i>==== <poem> Q UAE tibi pro meritis, Rex o fortissime Regum, &nbsp; &nbsp; Cingit honoratum laurea digna caput? Unde lyrae carmen paribus percurrere plectris, &nbsp; &nbsp; Atque Amphionias unde animare fides? {{Versus|5}} Arescunt fragiles ad Sarmata fulmina lauri; &nbsp; &nbsp; Et minor est titulis omnis Apollo tuis. Pro Daphne sterili, pro vano frondis honore &nbsp; &nbsp; Ambiat Heroas Thracia Luna comas. Commodet ipsa novas vati Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina materiae condat ut aequa suae. </poem> ====III. IN URBEM HASSELIUM <i>actis cuniculis dirutam.</i>==== <poem> F ULMINA in Hasselios quae subterranea muros &nbsp; &nbsp; Pulveris excussi turbine crebra ruunt, [p. 257] Credibile est Stygio de carcere nata, feraque &nbsp; &nbsp; Ditis ab irati prosiluisse domo. {{Versus|5}} His, Capaneu, terrendus eras. sed nesciit ultor &nbsp; &nbsp; Jupiter Infernum fulmina habere Jovem. </poem> ====IV. IN JOANNIS SIXII CONSULATUM.==== <poem> A USONIAE, Sixi, non ultima gloria Musae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Hollandae nobilis arte lyrae; Hos tibi dant Virtus fasces, Probitasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et qui te toto pectore Candor habet. {{Versus|5}} Hos tibi commendat spatiosae publicus Urbis &nbsp; &nbsp; Plausus, & innumero quae fora cive calent. Qu&#238; poterat melius de te tua cara mereri &nbsp; &nbsp; Patria? qu&#238; melius consuluisse sibi? [p. 258] </poem> ====V. IN ORATIONEM GULIELMI COETERII, QUA SERENISSIMO AC CELSISSIMO PRINCIPI JOANNI GULIELMO FRISONI DE <i>adventu in Academiam Franequeranam gratulatus est.</i>==== <poem> A D Frisias Princeps FRISO contendit Athenas: &nbsp; &nbsp; Jam nova Pierides sumite serta Deae. Flore vias operite, & magno surgite alumno: &nbsp; &nbsp; Vester honos agitur: nectite serta Deae. {{Versus|5}} Talis Amyntoridae Phoenici creditus olim &nbsp; &nbsp; Ibat ab Haemonia fervidus urbe puer. Qui Priamum, Priamique genus, qui fortia magnae &nbsp; &nbsp; Moenia Dardaniae sterneret, ille fuit. Ante tamen graciles tentavit pollice chordas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et cecinit tenui bella gerenda lyra. Ante Pelethronias lustravit cursibus ornos, &nbsp; &nbsp; Quam validam inplevit Pelias hasta manum. Tu quoque Nassavii spes sanguinis unica, div&#251;m &nbsp; &nbsp; Depositum, celsae gloria sera domus, [p. 259] {{Versus|15}} Quam prius ingentes merearis Marte triumphos, &nbsp; &nbsp; Ad placidas artes erudiendus eras. Imbuet insignis teneros Coeterius annos: &nbsp; &nbsp; Hic tibi erit Phoenix: hoc duce carpe viam. Communi fingende venis PUER AUREE voto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cui res communis constituenda venit. </poem> ====VI. In Album amicorum suorum.==== <poem> C OMTA Paraetonia Broukhusia Musa papyro, &nbsp; &nbsp; Aurato longas pectine culta comas, Candorem domini niveo testata colore, &nbsp; &nbsp; Carorum celebres flagitat illa manus. {{Versus|5}} Vulgus abi. docti co&#235;ant in foedus amici: &nbsp; &nbsp; Illustret tabulas Musica dextra meas. Hic Venus, hic Charites habitent, hic cantor Apollo, &nbsp; &nbsp; Hic testudinea Calliopea lyra: Ut quos longa dies sero memorabit in aevo &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Discat amicitiae membra fuisse meae. [p. 260] </poem> ====VII. AD MATTHAEUM SLADUM, <i>Cum ei Po&#235;mata Sidronii Hosschii dono mitteret.</i>==== <poem> S LADE, decus vatum, laus unica, Slade, medentum, &nbsp; &nbsp; Cui gemina Paean tempora fronde premit, Accipe vatis opus, promissaque carmina, Flandri, &nbsp; &nbsp; Certum Broukhusiae pignus amicitiae. {{Versus|5}} Accipe Sidronii certantia carmina priscis, &nbsp; &nbsp; Digna tuis oculis, digna favore tuo. Quae quoties releges, (par quamvis simus iniquum &nbsp; &nbsp; Sidroniusque tuus, Broukhusiusque tuus) Aequa tuis toties urat te cura medullis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidroniique tui, Broukhusiique tui. </poem> ====VIII. AD CAROLUM FERBERUM <i>Dantiscanum.</i>==== <poem> C AROLE, virtutis patriae certissimus haeres, &nbsp; &nbsp; Hoc quoque Broukhusii pignus amoris habe. Illum Pierides, illum tibi junxit Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Charitum nexis triga decens manibus. [p. 261] {{Versus|5}} Tu quoque, seu patriis felix agis otia terris, &nbsp; &nbsp; Sive peregrini te fovet aura soli, Ad Batavos animo quandoque revise sodales, &nbsp; &nbsp; Et memor esto tui, Carole, Broukhusii. </poem> ====IX. AD JOANNEM HUIDEKOOPER MARSEVENIUM, <i>Cum tertiam ex ordine filiolam suscepisset.</i>==== <poem> C ARMINA dum primo meditor genialia gnato; &nbsp; &nbsp; Ecce, venit laetam tertia gnata domum. Sic quoque consuluit casto Lucina labori: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos celebrat Gratia trina lares. {{Versus|5}} Quid majus poteras dulci cum matre pacisci? &nbsp; &nbsp; Eurynome plures non dedit ipsa Jovi. </poem> ====X. AD EUNDEM, <i>Cum ei Propertii codicem remitteret.</i>==== <poem> Q UI tuus in nostros dudum bene serviit usus, &nbsp; &nbsp; Jam tandem repetit pulpita nota liber. [p. 262] Ille mihi veteres thesauros, ille reliquit &nbsp; &nbsp; Ingenii certas judiciique notas. {{Versus|5}} Gratia magna tibi. mea cura Propertius olim &nbsp; &nbsp; Ibit in Ausonia cultior inde toga. </poem> ====XI. AD THEODORUM JANSONIUM AB ALMELOVEEN. <i>Invitatus ab eo ad Convivium Eruditorum absentiam suam excusat.</i>==== <poem> N ON poteram pars esse tuae suavissime mensae, &nbsp; &nbsp; Almelovene, mero nec caluisse tuo. Obstabat, quae sola moras nectebat eunti, &nbsp; &nbsp; Cura catenati pervigil officii. {{Versus|5}} Nunc tamen (en dubitas?) coram, quem quaeritis, adsum, &nbsp; &nbsp; Et sedeo doctas inter amicitias. In nitida Muhlii spector conviva papyro: &nbsp; &nbsp; Muhlius, absentem quo tibi sistat, habet. Quid non facundo debemus, amice, po&#235;tae? &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ibit in exemplum noster amoris amor. [p. 263] </poem> ====XII. AD FAMAM pro elegantissima Virgine MARIA WILDIA. ==== <poem> V IRGINEOS ductus & acus libamina primae &nbsp; &nbsp; Candida suspendit Wildia, Fama, tibi. Illa prius vivos solers miscere colores &nbsp; &nbsp; Nunc etiam duro ludit in aere manus. {{Versus|5}} Sume puellaris munuscula dulcia curae: &nbsp; &nbsp; Non est, quam pigeat conciliasse tibi. Artifices digitos, formatricesque figuras, &nbsp; &nbsp; Et cultum a tenera mente stupebis opus. Quodque magis stupeas, nullo praeeunte magistro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Erudiit dociles nava puella manus. Hanc populis ostende novo, Dea lucida, cantu: &nbsp; &nbsp; Ipsa vicem reddet: non minus ipsa canit. </poem> ====XIII. AD LUDOLPHUM BAKHUSIUM. ==== <poem> A EQUORIS undosi fremitum fluctusque sonantes, &nbsp; &nbsp; Otiaque, & subitas fingere docte minas, [p. 264] Et mulcere potens undas & tollere vento, &nbsp; &nbsp; Aeole spumantis non imitande sali; {{Versus|5}} Ingeniine prius mirer, nitidine laboris, &nbsp; &nbsp; Bakhusi, varii mute po&#235;ta maris? Te pingente, suos odit Leandrus amores, &nbsp; &nbsp; Raucaque Neritium terruit unda ducem. Parte alia, Siculo recubans in litore pastor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cantat ad Ionii murmura blanda maris. Quis tibi multiplicem tam felix auctor ad artem? &nbsp; &nbsp; Cujus Apelleae te docuere manus? Non erat hoc hominis. tumido Venus orta profundo &nbsp; &nbsp; Hanc Venerem soli donat habere tibi. </poem> ====XIV. DE ALCONE.==== <poem> C UM cane deprensum leporem simulaverat Alcon, &nbsp; &nbsp; Mirifica pictor nobilis ille manu. Atque adeo gemina formavit utrumque figura, &nbsp; &nbsp; Falleret ut quemvis hinc canis, inde lepus. {{Versus|5}} Id vero errandi ne posset causa videri, &nbsp; &nbsp; Consuluit vulgo, consuluitque sibi: Arte nova prudens tabula subscripsit in ima, &nbsp; &nbsp; HIC, SPECTATORES, EST LEPUS, ILLE CANIS. [p. 265] </poem> ====XV. In effigiem CATULI <i>in Museo domino suo adsidentis praefixam vetustae editioni Macri po&#235;tae.</i>==== <poem> F IDE comes domino, Musarum innoxie custos, &nbsp; &nbsp; Blande Leo, nivea conspiciende juba: Ut me delectat facies illa ipsa sedentis, &nbsp; &nbsp; Ut rari lusus, ut vigil ista quies! {{Versus|5}} Et mihi talis adest custodia: proque libellis &nbsp; &nbsp; Pro dominoque pius commodat arma Leo. </poem> <center>LEONIS LEPIDISSIMI. CATELLI STUDIORUM. SUORUM. CONTUBERNALIS INDEFESSI ASSIDUI. ACCUBUI GENIO L. M. Q. DOMINUS </center> [p. 266] ====XVI. In celebrationem Pacis.==== <poem> P AX rediit. quantos peperit Pax alma po&#235;tas! &nbsp; &nbsp; Omnia carminibus personuere novis. Culpor ego, cur non itidem me vatibus addam, &nbsp; &nbsp; Et careant plausu publica festa meo. {{Versus|5}} Aspice flammantem nitratis ignibus aethram, &nbsp; &nbsp; Fictaque ab artisici tela jocosa manu. Cras, ubi dormieris, nil te spectata movebunt &nbsp; &nbsp; Fulgura, nil ictu gaudia rapta brevi. Haec est conditio scribendi temporis hujus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmine vix lecto, carminis auctor ubi est? <tr><td align = center width = 304>In Celsum. A ULAE ruentis Celsus iste conditor, Antiquitatis artifex faber novae, Plus quam Latini sanguinis quisquam dedit, Tibi, Roma, solus. Caesarum quondam domus, {{Versus|5}} Dijudicandis litibus raro vacans, Una audiebat vocula Palatium, Eratque tantum (quis neget?) Palatium. [p. 267] Huic liberalis noster ille de suo, Nec tu negabis, addidit Praetorium. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XVIII. In Licinum tonsorem.==== <poem> O pus, o vomicae, o lutum lutosum, O linguae grave dedecus Latinae Tonsoris Licini cacationes! O styli macies, & inficeta {{Versus|5}} Sartago! o Gothicae nitor loquelae! Haec audis patienter, & veneno Tali pasceris, Haga, nec pudebit? Hunc nostrae cupiunt habere Athenae? Ite incommoda saeculi: perite {{Versus|10}} Tonsoris Licini cacationes, Tergendis natibus dicata charta. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XIX. De Fusco po&#235;ta. ==== <poem> L ENO conjugis ille filiaeque, Doctor ligneus utriusque Juris, Indignissimus orphan&#251;m patronus, Urbis dedecus & lues paternae, [p. 268] {{Versus|5}} Furacissimus omnium ille furum, Contemtor fidei, pudoris, aequi, Barbarissimus ille barbarorum Factus (quis putet?) est po&#235;ta Fuscus. </poem> ====XX. De eodem.==== <poem> U T fieret vates, & Apolline scriberet aequo, &nbsp; &nbsp; Mentiri Fuscus credidit esse satis. </poem> ====XXI. De eodem.==== <poem> S ULPHURE lustrandos & lauri termite versus &nbsp; &nbsp; Qui legis, infami carmina digna nota, Digna patrocinio Licini tonsoris & ore; &nbsp; &nbsp; Informes Scyllas ac mera monstra legis. {{Versus|5}} Audiit haec tecti super adstans culmine bubo, &nbsp; &nbsp; Auditisque simul procidit exanimis. </poem> ====XXII. AD AULUM. ==== <poem> M ULTIPLICES nodos, dubiique aenigmata juris &nbsp; &nbsp; Cate resolvit vester ille Naevolus. Scriptitat & versus. vis & de versibus edam? &nbsp; &nbsp; Miser po&#235;ta est vester ille Naevolus. [p. 269] </poem> ====XXIII. IN GALLUM COLONIENSEM. ==== <poem>S TERCUS, nautea, pus merum, venenum, Fames, pestilitas, bonaeque mentis Praesens pernicies bonaeque linguae: Haec sunt quae tumulo sacro MARIAE {{Versus|5}} Suspendit fatuus furensque Gallus. </poem> ====XXIV. In eundem.==== <poem> B UBONUM miserabiles querelas, Gementum omina dira noctuarum, Luporum rabiem famelicorum, Nocturnosque canum choros per urbem {{Versus|5}} Non magna superavit in papyro Exsuto monachus rudens cucullo. </poem> ====XXV. AD FRANCISCUM HESSELIUM. ==== <poem> Q UOD teneros juvenum conatus pollice docto Fingis, & eloquii prima elementa rudis, [p. 270] Gratulor, Hesseli, communibus, optime, sacris, &nbsp; &nbsp; Remque tibi factam totus, amice, volo. {{Versus|5}} Haec erat antiquis via prima studentibus olim; &nbsp; &nbsp; Nec declamandi gloria visa levis. Hinc Demosthenici tonitrus; hinc Tullia Suada &nbsp; &nbsp; Nata fuit, Latii laus diuturna fori. Hinc Calvos, hinc Messalas, Brutosque, Catonesque &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Horruit attonitis Martia Roma animis. Perge, decus nostrum: nec te de tramite recto &nbsp; &nbsp; Deflectat fatuae plebis inepta manus. &nbsp; &nbsp; Hac arte Heinsiades, hac arte insignis Erasmus Prolusit famae, victor uterque, suae. </poem> ====XXVI. Organa in Templo novo Hagiensi instaurata.==== <poem> O RGANA divinas late resonantia laudes, &nbsp; &nbsp; Et magno grates reddere docta Deo, Illo nata sumus, quo Gallia tempore poenas, &nbsp; &nbsp; Non bene servata pace, superba dabat. {{Versus|5}} Trans mare quo vectas effudit America gazas; &nbsp; &nbsp; Arsit & in portu classis Ibera suo. Quo Mosam Rhenumque cruentis solvere vinclis &nbsp; &nbsp; Aggressa est Martis vis animosa pii. [p. 271] Quo trepidas supplex tendebat Gelria palmas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excusso tandem libera facta jugo. Quo vasta a&#235;riae duris in rupibus arces &nbsp; &nbsp; Strage cruentato procubuere solo. His tibi pro meritis, alti Rex fortis Olympi, &nbsp; &nbsp; Dulcia concentu solvimus ora novo. {{Versus|15}} Tu face, ut ad seros tua nos miracla nepotes &nbsp; &nbsp; Factaque divinae concelebremus opis. </poem> ====XXVII. AD AMICUM, <i>Cum ei carmina po&#235;tarum Belgarum & sua mitteret.</i>==== <poem> M AXIME Pieridum cultor fautorque Dearum, &nbsp; &nbsp; Accipe Broukhusii munera parva tui. Accipe Belgarum facunda po&#235;mata vatum, &nbsp; &nbsp; Ingenium Belgis nobile nate tuis. {{Versus|5}} Cumque tot eximiis Romani vatibus oris Jure tuo Musas accipe Broukhusias. [p. 272] </poem> ====XXVIII. In tumultu quodam graviter vulneratus opem Chirurgi implorat.==== <poem> T E tener, o dulcis Patrone, Propertius orat &nbsp; &nbsp; Ut sibi Broukhusium restituisse velis; Broukhusium, quem nunc non inter nomina nota &nbsp; &nbsp; Exercent medicae barbara signa rei. {{Versus|5}} Umber at interea male grata agit otia vates, &nbsp; &nbsp; Et queritur nulla fruge perire diem. Sunt alii, quorum possunt prodesse labores, &nbsp; &nbsp; Judicio, ingenio, sedulitate boni. At qui possit opem languenti ferre po&#235;tae, [p. 273] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber quartus. === ====I. Effigies SOPHIAE MAGNAE MOSCOVITARUM DUCIS. ==== <poem> Q UALIS in augusto fulget Sapientia vultu! &nbsp; &nbsp; Quantus Honos oculis, quantus in ore, sedet! Haec est illa tuis promissa, Ruthenia, regnis, &nbsp; &nbsp; Condita ab aeternis quae tueatur avis. {{Versus|5}} Nominis haec tutela tui est, quam barbarus hostis &nbsp; &nbsp; Sensit in occulto pertimuitque solo. Quae conjuratas acies ac perfida signa &nbsp; &nbsp; Fregit, & indomitis mollia corda dedit. Cujus ab auspiciis terni co&#239;ere Monarchae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Fortiaque Adriacus concutit arma Leo. Quam Pietas, quam Spes divinae conscia dextrae, &nbsp; &nbsp; Famaque virgineo consecrat alta choro; [p. 274] Justitiaeque tenax animus, rerumque cupido &nbsp; &nbsp; Magnarum, & forti bella movenda manu; {{Versus|15}} Et victrix fati Prudentia, & aemula caelo &nbsp; &nbsp; Dextera, muneribus prodigiosa suis. Vivunt magnanimas testantia marmora curas, &nbsp; &nbsp; Et tot ab augusta templa dicata manu. Talis ad Euphraten pharetrata Semiramis altum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nobile mirandae condidit urbis opus. Talis erat Sceptri decus Elisabetha Britanni: &nbsp; &nbsp; Pulcheriam tali mente fuisse ferunt. Sis licet innumeris foecunda, Ruthenia, regnis; &nbsp; &nbsp; Augusta minor es, inferiorque tua. </poem> ====II. Effigies HIERONYMI BEVERNINGII, REIP. GOUDANAE CONSULIS.==== <poem> A DSPICIS augustos tenui sub imagine vultus? &nbsp; &nbsp; Ista Beverningii sunt simulacra tui. Hic est ille tuos inter, mea Patria, Patres, &nbsp; &nbsp; Defessae requiem qui tibi saepe dedit. {{Versus|5}} Cujus ad eloquium toties stupuere Monarchae, &nbsp; &nbsp; Inque uno totam te tenuere Viro. [p. 275] Albionum testis Thamesis regnator aquarum; &nbsp; &nbsp; Testis olivifero flumine dives Anas: Testis Aquisgranum; quaeque eminet alta superbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenibus, Auriaci Breda De&#251;mque domus: Quique suo Batavos Vahalis secat agmine campos; &nbsp; &nbsp; Et quae vicino Clivia nixa jugo. Quas tibi pro meritis referet pia Patria grates, &nbsp; &nbsp; Magne Vir, Europae deficientis amor? {{Versus|15}} Quamquam tecum habites, nec te quaesiveris extra, &nbsp; &nbsp; Cum staret titulo fulta potente domus: Quamquam malueris proprio splendere decore: &nbsp; &nbsp; Est aliquid cives demeruisse suos, Et Pacem sanxisse, & consuluisse saluti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque orbi reduces conciliasse Deos. Gramen amet Mavors, & sparsas sanguine lauros: &nbsp; &nbsp; Mitis pacifico plaudit oliva tibi. [p. 276] </poem> ====III. In effigiem LUDOVICI ARIOSTI, po&#235;tae Itali, donum JOANNNIS* SIXII, <i>Viri Consularis.</i>==== <poem> Q UIQUE viros, quique arma, & magnae sacra Diones &nbsp; &nbsp; Concinis, Etruscae dux Arioste tubae, Hine tui vultus, vates sacer? hosne colores &nbsp; &nbsp; Duxit Apellea nobilis arte manus? {{Versus|5}} Nunc etiam in tabula, docti Raphaelis ab arte, &nbsp; &nbsp; Nescio quid fracto murmure dulce canis. Hunc te munifici donum mihi dextera Sixii &nbsp; &nbsp; Obtulit, ad Musas officiosa meas. Eia age care novis succede penatibus hospes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignatus tenuem condecorare larem. Talis in antiqui Tirynthius aede Molorchi &nbsp; &nbsp; Paupere sustinuit religione coli. Talis & Actaeo susceptus ab hospite Bacchus &nbsp; &nbsp; Ruris in exiguo munere laetus erat. [p. 277] </poem> ====IV. In effigiem JOANNIS GEORGII GRAEVII. ==== <poem> Q UEM toties mundi produxit Fama theatro, &nbsp; &nbsp; Munera Musarum quem vetuere mori, Quem Grajae Charites, quem finxit Romula Pitho, &nbsp; &nbsp; Et tenero niveis lac dedit uberibus, {{Versus|5}} Magnus in exiguo simulatur Graevius orbe, &nbsp; &nbsp; Non minor antiquis Graevius ingeniis. Ne, mea, Pieridas, ne quaere, Batavia, Phoebum. &nbsp; &nbsp; Cum Phoebo pictas charta habet ista Deas. </poem> ====V. In eandem.==== <poem> S I posset Probitas, si vera Modestia pingi, &nbsp; &nbsp; Et literarum docta priscarum Charis; Sic oculos, sic ora animatas cerneret orbis, &nbsp; &nbsp; Qualem expolito cernit aere Graevium. </poem> ====VI. In eandem.==== <poem> C ANDOR eruditus, alti pectoris modestia, &nbsp; &nbsp; Mens lepore pasta Suadae Romulaeque & Atticae, [p. 278] Census aevitatis omnis, artium fax omnium, &nbsp; &nbsp; Hac tabella continentur, continet quae Graevium. </poem> ====VII. In eandem.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I STAM, Mnemosyne, tibi tabellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspendit Charitum manus sororum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In qua Pegasidasque Apollinemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haud vana simulavit arte pictor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et jussit speciem referre Graevii. </poem> ====VIII. Effigies PETRI FRANCII.==== <poem> Q UEM probat, & priscis componit Fama po&#235;tis; &nbsp; &nbsp; Quem sibi Suada petit Romula, Musa sibi; Quem Charites Genio, Charisin commendat Apollo; &nbsp; &nbsp; Talia facundus Francius ora gerit. </poem> ====IX. In effigiem DAVIDIS HOOGSTRATANI. ==== <poem> E T Suadae lepor, & Phoebi Hoogstratanus amores Munere Apelleo talis in aere nitet. [p. 279] Illa (nec falsum est) narrantur imagine captae &nbsp; &nbsp; Exornasse suos Pierides thalamos. </poem> ====X. In eandem.==== <poem> D OCTUS victuro condire po&#235;mata cantu &nbsp; &nbsp; Sic Hoogstratani spirat in aere lepos. </poem> ====XI. In eandem.==== <poem> S Ic diserta gestat ora duplicis Phoebi comes Hoogstratanus, eruditi temperator pectinis. </poem> ====XII. In eandem, opus forficis JOANNAE CURTIAE. ==== <poem> D OCTUM victuro condire po&#235;mata cantu, &nbsp; &nbsp; Et non unius pectinis artificem, Hoogstratanum acri formavit Curtia ferro, &nbsp; &nbsp; Ut stet in aeternis Mnemosynae tabulis. [p. 280] </poem> ====XIII. Effigies JACOBI WILDII, REI MARITIMAE, QUAE AMSTELAEDAMI CURATUR, A RATIONIBUS.==== <poem> T HESAUROS veteris qui sedulus exstruit aevi, &nbsp; &nbsp; Aere suo partas promere largus opes, Wildius hic ille est; quem postera norit ut aetas, &nbsp; &nbsp; Vivaci solers scripsit in aere manus. </poem> ====XIV. Effigies HERMANNI WILDII, <i>omnis militiae Indiarum Orientalium summi Praefecti, supremique Senatus Assessoris.</i>==== <poem> W ILDIUS, Eoas missus frenare cohortes, &nbsp; &nbsp; De Batavo solvens litore talis erat. Fortem animum dextramque alti novere Triones; &nbsp; &nbsp; Nunc etiam Aurorae noscet adusta domus. [p. 281] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XV. In imaginem quam ipse sibi sculpsit LUDOLPHUS BAKHUSIUS. ==== <poem> A EMULA Naturae Bakhusia dextra potentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivi coloris artifex; Picturae postquam inplevit genus omne, tropaeum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In aere se ponit sibi. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVI. Effigies CORNELII BRUNII. ==== <poem> O RBIS Idumei clarus tepidique Canopi &nbsp; &nbsp; Hospes, Apelleae non levis artis honos, Brunius hic ille est: quem quo sua saecula norint, &nbsp; &nbsp; Ingenio melius pictus ab ipse suo est. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVII. Effigies LUDOLPHI SMIDII. ==== <poem> S MIDI canoris note Parnasi jugis, Meam lacessis in tuos vultus chelyn? [p. 282] Peccas, amice: me probante non eget Charta eruditae proditrix imaginis. {{Versus|5}} Amore eodem publicus Pindi favor Spectabit ora, scripta quo legit tua. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XVIII. Effigies GODEFRIDI THOMASII <i>Medici.</i>==== <poem> A RTIS Apollineae multo Thomasius usu &nbsp; &nbsp; Nobilis, & claris deditus in studiis, His oculis, hoc ore, animato spirat in aere, &nbsp; &nbsp; Egregium dextrae saecla domantis opus. {{Versus|5}} Serta pio capiti, Pegnesides, addite, Nymphae, &nbsp; &nbsp; Debita: cur vestrum sit sine honore decus? Pro tot servatis date civibus, & servandis, &nbsp; &nbsp; Quae cingat meritas querna corona comas. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XIX. Miseria vitae humanae.==== <poem> M OLESTIARUM carcer aerumnabilis, O vita fallax, dura curarum parens, Vesanientis longa fortunae pila; Post tot labores, post fatigatum diu Noctuque pectus, aula quanta te manet! [p. 283] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XX. Vanitas rerum humanarum.==== <poem> H UMANA cuncta vanitate diffluunt, Et quae videmus, & videri quae negant Obducta velo callidi silentii, Seu ludus illa, cura seu peperit gravis. {{Versus|5}} Nec sola rerum, sola verborum fides Vacillat: ipsa claudicant emblemata, Quae procreantis extulit mentis labor, Arenulis minutiora arentibus, Pappo volante certiora non magis, {{Versus|10}} Atomoque inani inaniora somnia. </poem> ====XXI. D.&#160;M. MARIAE MAGNAE BRITANNIAE, FRANCIAE, HIBERNIAE, REGINAE. ==== <poem> G RANDE decus Reginarum, data munere caeli, &nbsp; &nbsp; Regina, o sexu fortior una tuo; Virtutum pretiosa domus, dum fata sinebant, &nbsp; &nbsp; Nunc dolor, & regni longa querela tui: [p. 284] Damnatum tenebris cum lux tua deserit orbem, &nbsp; &nbsp; Ah quantum laesi saeviit ira Dei! Nec sane rabies diri fera temporis hujus &nbsp; &nbsp; Digna erat obtutu, Diva MARIA, tuo. Te chorus aliger&#251;m flammis radiantibus auctam &nbsp; &nbsp; Collocat Astraeae virginis in gremio: Unde novum sidus caeli de parte propinqua &nbsp; &nbsp; Illustres patrias igne favente domos. Quo tumuli speciem? gaudes potiore sepulcro, &nbsp; &nbsp; In lacrimis populi contumulata tui. </poem> ====XXII. CONSTANTINI HUGENII EQUITIS, MEMORIAE S.==== <poem> I NTER honoratos Clio Zulechemia manes &nbsp; &nbsp; Venit in Elysium, nobilis umbra, nemus. Plauserunt laeti vates, animaeque piorum, &nbsp; &nbsp; Hugenio sacri jus moderante loci. {{Versus|5}} At pater indoluit graviter Musaeus, & udis &nbsp; &nbsp; Fata querebatur tristia luminibus. Non ille ereptos tamen indignatus honores, &nbsp; &nbsp; Non decus antiquae, non titulum, citharae: [p. 285] Hugenii moerens gemuit morientis in uno &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funere Pierides occubuisse novem. </poem> ====XXIII. In funere CORNELII TROMPII HOLLANDIAE AC WESTFRISIAE ARCHITHALASSI.==== <poem> DECUS Batavi nominis, rector sali, Alto parenti filius non degener, Terroris expers pectus, innocens probri, Patriae tropaea, posteris famam sui, Animum Tonanti reddit ingens Trompius. </poem> ====XXIV. In funere JOANNIS SIXII, CONSULARIS.==== <poem> FUNCTUS honoratis longi sudoribus aevi &nbsp; &nbsp; Hic posuit fragiles Sixius exuvias: Sixius a teneris pulcro innutritus honesto, &nbsp; &nbsp; Cui pretium virtus grande erat ipsa sui: Cui Musae finxere animum, cui Gratia mores, &nbsp; &nbsp; Et constans patriae simplicitatis amor; [p. 286] Qui bene quaesitos meritis inplevit honores, &nbsp; &nbsp; Urbis inoffensus rector, & ipse sui. Nunc fessae saturum aetatis saturumque laborum, &nbsp; &nbsp; Undique quos secum publica cura trahit, Felicem taedis, felicem prole domoque &nbsp; &nbsp; Sopiit annosi longa dies senii. Si quid id est, manesque levat pia cura sepultos; &nbsp; &nbsp; Sancte cinis; nostras semper habe lacrimas. Semper habe violas circum tua busta recentes; &nbsp; &nbsp; Veris odorati munera semper habe. Et tumulo custos adsit Reverentia, Honosque, &nbsp; &nbsp; Musaque, & atrata civicus urbe dolor. </poem> ====XXV. D.&nbsp; M. FRANCISCI DE VROEDE, CONSULARIS S. ==== <poem> O MINE qui vero fueras PRUDENTIUS, eheu, &nbsp; &nbsp; Vroedi magne, tuas it Patria exsequias. Lugent atrati cives, urbisque dolorem &nbsp; &nbsp; Ille tui longus nominis auget amor. Quid mirum? cum te in medio exspirasse labore &nbsp; &nbsp; Viderit, inque altis Curia consiliis. [p. 287] I felix anima, antiqui non degener haeres &nbsp; &nbsp; Sanguinis, Amsteliae firma columna rei. I veterum antistes studiorum, i nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Elysii nemoris quo plaga laeta vocat. Inscribent tumulo carmen memorabile Musae, &nbsp; &nbsp; Praesidio nuper turba beata tuo: VROEDIUS IN PATRIAE COMMUNIA COMMODA NATUS &nbsp; &nbsp; HIC IACET, INGENTI PUBLICUS URBE DOLOR. </poem> ====XXVI. D. M. JOANNIS GEORGII GRAEVII. S.==== <poem> TE sacros inter cineres, aevique prioris &nbsp; &nbsp; Rudera, Pierius contumulavit honos, Unica facundae Graevi tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; Unica dos, priscis par manus ingeniis. Te Latium, te Palladii dolor urget Erechthei; &nbsp; &nbsp; Udaque commixtis busta rigant lacrimis. At luctu stimulante amens, confusaque nomen &nbsp; &nbsp; Scribit in invito marmore Fama tuum. Fama tuam toties producere laeta papyrum, &nbsp; &nbsp; Heu quam dissimilis facta repente sibi! [p. 288] Nec tamen exstincto periit cum lumine virtus: &nbsp; &nbsp; Vivis, & in chartis usque superstes eris. Quaeque labor proprius fuerat tibi, Roma sepulcrum &nbsp; &nbsp; Nunc dat, & in moestos colligit ossa sinus. </poem> ====XXVII. D. M. JOANNIS MENSINGAE.==== <poem> CARE pater, (nam te patrem jam diximus olim, &nbsp; &nbsp; Vestiret molles cum nova barba genas) Te quoque, care pater, fatis non mitibus actum &nbsp; &nbsp; Flebimus amissas inter amicitias? Gruniacae Mensinga decus modo dulce Minervae, &nbsp; &nbsp; Cycne Camoenarum candide, nempe jaces. Nempe jaces facunde senex, nec gratia linguae &nbsp; &nbsp; Flexit Avernales detinuitve colos. Nec quae vel rigidas potuisset ducere cautes &nbsp; &nbsp; Barbitos, & genio tot bona parta tuo. Haec est conditio miseris mortalibus una: &nbsp; &nbsp; Nascimur, & morti certa rapina sumus. Te tamen haud totum delebunt fata, nec omnem &nbsp; &nbsp; Mensingam ignavo deteret urna situ. Vivent ingenii cultissima munera; vivet &nbsp; &nbsp; Illa perennantis Suada decora lyrae. [p. 289] Tum mea, si quid id est, pietas & cura sepulti Sparget Pierias ad nova busta rosas. Pectore in hoc spirabis: in hoc te pectore mecum Quod superest vitae tempus in omne geram. Vivacisque diu Famae versabere in ore Sive tuo quondam carmine, sive meo. </poem> ====XXVIII. In funere EVERARDI HARTSCAMP, URBI ULTRAJECTINAE A SECRETIS. ==== <poem> DELICIUM Phoebi, verae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; In quo quod carpat nec puto livor habet; Ante diem dulces Hartscampius exuit annos, &nbsp; &nbsp; Elysiumque tenet nobilis umbra nemus. Da lacrimas; vulsos ad busta recentia crines, &nbsp; &nbsp; Trajectum, sectis saucia sparge genis. Iste dolor tuus est: quamquam est & publicus: iste &nbsp; &nbsp; Non obducendi vulneris instar habet. Et dic: Correpti quantum tibi defuit aevi, &nbsp; &nbsp; Splendoris periit tantum, Everarde, mei. [p. 290] </poem> ====XXIX. In funere JACOBI TRIGLANDII.==== <poem> T RIGLANDI, pia te probitas, te lucida virtus &nbsp; &nbsp; Hinc raptum superas jussit adire domos; O mihi dilectos inter dilecte sodales, &nbsp; &nbsp; Primaeva puero Pallade care puer, Care vir, & clari dignissime nominis haeres, &nbsp; &nbsp; Sive erat ingenii, sive erat artis opus. Te praecone sacro florens Ecclesia censu, &nbsp; &nbsp; Te doctore pium sustulit aucta caput. Functe salutiferi stadio vigilace laboris, &nbsp; &nbsp; Dum poteras, casto functe ministerio, Nunc te longa manent operosi praemia cursus, &nbsp; &nbsp; Nunc aeterna pia palma tenenda manu; Et niveae vestes, agnumque sonantia plectra, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque a nullis contemeranda malis. Nunc frueris propiore Deo, quem semper amasti, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nunc tota luce videndus adest. Fortunate operum, quae post suprema sequuntur &nbsp; &nbsp; Fata bonos, Christi lote cruore tui! [p. 291] Salve, sancta anima, aetheriis adscripta maniplis, &nbsp; &nbsp; Terrarumque gravi labe soluta vale. </poem> ====XXX. D. &nbsp; M. DIONYSII WITSEN S. ==== <poem> H EU immatura Dionysi rapte juventa, &nbsp; &nbsp; Nondum etiam quartam nactus Olympiadem! Flos generis jucunde tui, dilecte Camoenis, &nbsp; &nbsp; Atque olim patriae fama future tuae! Ecce jaces: & praecipiti demersa ruina &nbsp; &nbsp; Illa oris probitas concidit, illa Venus. Spes quoque tecum abiit. lacrimis informis amaris &nbsp; &nbsp; Luctus, & atratum stat Dolor ante torum. Nimirum leve vita bonum est: & dotibus altis &nbsp; &nbsp; Haud umquam longas Fata dedere moras. [p. 292] </poem> ====XXXI. PETRI BERNAGII MEMORIAE S.==== <poem> P HOEBI medentis priva laus Bernagius, Mortalitatis lege suprema, dedit Terrae parenti terra quod dederat parens, Mentem aetheri resignat unde acceperat: Vir mentis acer, pectus innocens probri, Reique civis haud pigendus publicae, Sophisticarum fortis hostis artium, Moris vetusti qua licet semper tenax. Salvete manes: aetheris salve incola Anima beata. Te sequemur ordine Ut quemque summus evocarit arbiter. Nunc magni amoris testimonium leve Esto haec papyrus, temporis prisci memor: Quam ponit alto sauciatus vulnere BERNAGIANIS MANIBUS BROUKHUSIUS. [p. 293] </poem> ====XXXII. MEMORIAE HIERONYMI BEVERNINGII, URBIS GOUDANAE CONSULIS. ==== <poem> Q UOD patriae poteras, quod civibus, omne dedisti, &nbsp; &nbsp; Magne vir, in patriae commoda nate tuae. Nunc te conspicuae defunctum munere vitae &nbsp; &nbsp; Luget demissis squalida Gouda comis. Fama tamen superest, & spectatissima virtus &nbsp; &nbsp; Erigit en meritis haec monumenta tuis. </poem> ====XXXIII. D. M. Reverendissimi Celsissimique Principis FERDINANDI, Paderbornensis ac Monasteriensis EPISCOPI S. ==== <poem> Hoc tibi Pierides Latiae, Fernande, sepulcrum, &nbsp; &nbsp; Hoc statuit rupta moestus Apollo lyra: Dilectasque hederas & odorae tristia lauri &nbsp; &nbsp; Spargit inexhaustis munera cum lacrimis. [p. 294] Te Pietas, te cana Fides deplorat ademtum; Religio laceris luget & ipsa comis. Te multo confusa vocat Germania planctu: Te vocat e fractis Tibris arundinibus: Atque optant, quae tu patriae Monumenta dedisti, Ut totidem luctus sint Monumenta sui. [p. 295] </poem> ==Jani Broukhusii Silvarum libri duo.== [p. 296: blanco] [p. 297] ===Jani Broukhusii Silvarum liber primus. === ====PSALMUS VI.==== <poem> T ANDEM, oro, succurre meo, Rex magne, dolori. Ne saevi, ne tanta animus furietur ab ira, O genitor, quamquam mereor, teque ipse lacesso. Deficio, trepidumque mihi per dura cucurrit {{Versus|5}} Ossa gelu, latebrasque animae timor insidet amens. Quae te longa tenet durum mora? quisve morandi Tantus amor, dum conficior luctuque metuque? Eripe me his, pater alme, malis: per foedera testor, Per bonitatem istam, lapsae succurre saluti. {{Versus|10}} Ecquis apud manes functos tristique sub orco Aut meminisse tui valet, aut laudare tuarum Facta potest manuum? heu quae suspiria moesto Pectore prorumpo! lacrimis, en, omnia circum Nocte madent longa: jam lassis deficit humor {{Versus|15}} Luminibus, tabentque atro praecordia luctu. Sed bene habet. fletus humiles placabilis audit [p. 298] Rex meus, & nostris advertit questibus aurem. Diffugere mali. gaudent justique bonique, Postquam parta quies, & vis sublata nocendi. {{Versus|20}} Vertite terga citi, quotquot pressistis inermem, Neu capiti insultate meo. Deus ultor ab alto Imminet, & scelerum poenas mox exiget omnes. </poem> ====PSALMUS XLIV.==== <poem> SAEPE ego multa tuae audivi miracula dextrae, &nbsp; &nbsp; O Deus, o nostris non leve robur avis! Quae longaevi olim stupuerunt visa parentes, &nbsp; &nbsp; Cum canerent laudes ad tua facta tuas. {{Versus|5}} Tu valido attonitas fregisti turbine gentes, &nbsp; &nbsp; Ejectas prisci finibus imperii. At stirps Abramidum, serie gavisa nepotum, &nbsp; &nbsp; Florebat fructu semper adaucta novo. Nam neque pugnaci pepererunt ense salutem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fidit brutis viribus ulla manus: Sed tua dextra potens, & vultus lumen amici &nbsp; &nbsp; Ultro etiam populo dat decus omne suo. Quippe animo placuere tuo. nunc, maxime Regum, &nbsp; &nbsp; Nunc ades, & sanctam rite tuere domum. {{Versus|15}} Per te finitimos animosior ibit in hostes &nbsp; &nbsp; Gens tua, praesidii numine firma tui. [p. 299] Per te projectis confusum proteret armis, &nbsp; &nbsp; Si quis sacrilega sumserit arma manu. Non mea me virtus belli spectata periclis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Protegit: umbones nil potuere mei. Me favor ille tuus, me spes defendit inermem, &nbsp; &nbsp; Et numquam duro tempore victa fides. Haec mihi carmen erunt, cum nox nigrantibus umbris, &nbsp; &nbsp; Et cum formoso nascitur ore dies. {{Versus|25}} Hinc tibi caelestes feriet mea barbitus hymnos, &nbsp; &nbsp; Jampridem ad laudes ingeniosa tuas. Nunc autem sacrae postquam succensuit urbi &nbsp; &nbsp; Vis tua, nec nostris flectitur a lacrimis, Fundimur heu miseri, ac duro calcamur ab hoste, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cogimur & turpi vertere terga fuga. Quid mirum? tua pugnantes praesentia turmas &nbsp; &nbsp; Destituit, fortes deseruitque viros. Nunc pars barbaricis servitum Regibus imus; &nbsp; &nbsp; Pars procul hinc duro pellimur exilio. {{Versus|35}} Sacrilegus nostris insultat cladibus hostis; &nbsp; &nbsp; Dum captos alter vendit, & alter emit. Talis oves pastor vicinam acturus ad urbem &nbsp; &nbsp; Sollicitis pretium supputat articulis. Atque aliquis foedo miscens convicia risu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ite, ait, ac vestrum sollicitate Deum. [p. 300] Ah pudet, & fletu rubuerunt lumina longo, &nbsp; &nbsp; Cum populi video tristia fata tui: Cum Regum subiere minae, cum facta cruenti &nbsp; &nbsp; Vindicis, & nostris terra superba malis. {{Versus|45}} Omnia pertulimus, ne te, sanctissime, quisquam &nbsp; &nbsp; Impius oblito deleat ex animo; Foederis aut magni nolit meminisse, tuamque &nbsp; &nbsp; Monte super sacro deseruisse domum: Moerentes quamquam incultis squalemus in oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixque patrocinii spes super ulla tui est; Mors ubi despectos atris circumvolat alis, &nbsp; &nbsp; Et Dolor aeratas excubat ante fores. Num patrias stulto migramus pectore leges? &nbsp; &nbsp; Num gaudet vitiis impia vita suis? {{Versus|55}} Ah frustra tete celet perjuria quisquam, &nbsp; &nbsp; Omnia cum justis perspicias oculis. Quid? si sacrilego cultu nos imbuat Assur, &nbsp; &nbsp; Nesciat hoc animi vis metuenda tui? Nunc male tutatis te propter caedimur armis. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Fumat adhuc nostro sanguine pinguis humus. Ah vigila, Pater, ah vigila: miserere tuorum. &nbsp; &nbsp; Quid condis vultus lumina nocte tui? Per bene te si quid proavi meruere, per illam, &nbsp; &nbsp; Quam saepe in dubiis gens tua sensit opem; [p. 301] {{Versus|65}} Tandem supplicibus, tandem succurrere lapsis &nbsp; &nbsp; Appropera, & celerem da, Pater alme, manum. Si, nisi qui poterit tibi viribus aequus haberi, &nbsp; &nbsp; Nullus amicus erit; nullus amicus erit. <poem> ====CONSULATUS tertius JOANNIS HUDDE. ==== <poem> TERTIA magnificos illustrat purpura fasces, Huddaee, auspiciisque aperit felicibus annum, Ominibusque bonis facilem promittit Olympum. Ipse, serenato qui ridet ab aethere, Titan Mitigat hibernas meliori sidere luces. Ipsa sibi dissors, & tanto laeta favore, Lenis hiems nulla contristat grandine caelum. Maxime Vir, Legum custos & nobile caeli Depositum, quem nunc Patriae superesse regendae Amstelaque & totis gratatur fluctibus Ya; Diis iterum auspicibus meritos ordiris honores, Assertamque tibi toties iterum asseris Urbem. Illa quidem duro suspirat pressa duello, Obnubens caput, & multo in moerore fatiscit. Sed fore, te rerum imperio fraenisque potito, Sperat, ut exilio revocatam denique Pacem [p. 302] Agnoscant populi, & clauso ferus otia Jano Mars agat. Ecce, novo rorantes nectare pennas Explicat, & pleno promittit Copia cornu Mercesque, lucrumque, & amicum frugibus annum. Jamque adeo terris Pax exoptata reviset Concussum diris misere terroribus orbem, Praetendens oleam, atque oleo devincta capillos. Junget amicitia dextras, odia aspera ubique Sopiet, & sacris affiget postibus arma. Tum Pietas, tum cana Fides, Astraeaque consors, Pestiferam belli rabiem stragesque sereno Numine disjicient ultra & Garamantas & Indos. Prima caput madidum stagnantibus extulit arvis Wavera, pastorumque Deos, Dryadasque, Palenque, Gratatur reduces. Secura ad ovilia Thyrsis Laetus agit pleno distentas ubere matres; Atque ait: Ite meae pars o dulcissima curae, Ite meae pecudes. cum crastina venerit Eos, Mirabor laeti vobiscum gaudia ruris. Vos cythisi pictas depascite gramine ripas: M&#238; Domini officium & virtus spectata periclis Carmen erunt. Illi meritas mea fistula laudes Concinet; expulsis quoniam redduntur ab armis Otia, nec trepidant hostiles pascua turmas. [p. 303] Ille suis salso canentibus aequore campis Gramina restituit, salsumque co&#235;rcuit aequor. Nec jam rauca Thetis pavidos terrebit agrestes Turbine aquae, nec diluviem minitabitur atram. Ille suos dextro tutatus numine fines Rursum luce nova magnam feliciter Urbem Irradiabit, & antiqui decora alta vigoris Solis ad occasum diffundet solis ab ortu. Tuque adeo jam nunc nitidum, Pater Amstela, caelo Tolle caput. posito mitescent omnia ferro: Prosperiusque sibi rerum succedere cursum Sentiet auspiciis Huddaei Consulis Ya. <poem> ====NAIS AMSTELIA AD JOANNEM HUDDE Urbis Amstelaedamensis Consulem. ==== <poem> HAEC tibi Erythraeo transmissa corallia ponto, Has conchas, viridique nitentes luce lapillos, Et juncos fragiles, purgato Na&#239;s ab amne Ipsa fero manuum, Consul, monumenta mearum. Ipsa fero, patris Oceani non degener olim Progenies, studioque tuo ac solertibus ausis [p. 304] Inter finitimas nunc jam invidiosa sorores. &nbsp; &nbsp; At modo quam foeda insessos caligine vultus Torserat atra Lues, formaeque potentis honorem Squalida vipereo detriverat ore mephitis! Sive soli fuit hic morbus, seu sidere laevo Afflarant dulces caeli contagia ripas. Ipsa meam nuper non agnoscenda per urbem Errabam, casusque meos, mea damna, gemebam Infelix; vix coenoso de gurgite vultus Tollere visa meos, solem vix ausa tueri Decolor, & tristi tantum non livida tabo. Ah quoties sic torpentem, sic astra vocantem Invida, non sicco turbatus lumine vidit Amstela, vicinoque vagantes aggere Nymphae! Ah quoties irata mihi, fatisque, Deisque, Fluminis ipsa mei volui tellure sub ima Mergere moesta caput, pigrosque recondere fluctus! Fecissem quoque; ni trepidantem & multa moventem Ingenii lux illa tui, mens illa Deorum Aemula consiliis, fato eripuisset acerbo. Tu mihi deposito senii squalore vetusti Sumere das vultus hilares, celerique natatu Currere per magnam Nymphis plaudentibus Urbem. Per te non solito jam conspectissima cultu, [p. 305] Urbis amor Consul, communes urbis amores Experior, nitidaque lavo mea moenia lympha. Muneris omne tui est, quod nec stagnantibus ulvis Inficio lucem, nec tetro lurida coeno Exhalem tristes nebulas, virusve timendum Hauriat affectis infelix civis ab undis. Muneris omne tui est, quod sim tibi grata, tuisque Vivat ab auspiciis quaqua mea volvitur unda. Sed neque sola tuo defaecatissima Na&#239;s Censeor officio: Tellus tibi debet, & Aether Purior, & laeti puro jam flumine Soles. </poem> ====IN NATALEM NICOLAI WITSEN, <i>Consulis ac Senatoris Amstelaedamensis.</i>==== <poem> C ONSULIS Amstelii natalem dicite, Musae &nbsp; &nbsp; Dicite natalem Consulis Amstelii. Votaque cum nostris felicia jungite votis. &nbsp; &nbsp; Exorant magnos tam pia vota Deos. {{Versus|5}} Ominibus faustis fatales currite fusi, &nbsp; &nbsp; Staminaque aurata ducite plena colo. Ipse sua longum de posteritate mereri &nbsp; &nbsp; Pergat, & aeternis digna gerat titulis. [p. 306] At nos continuos illi gratemur honores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et decus, & meritis praemia digna suis. Privato ipse sui generis laetetur amore, Qui meruit dici PUBLICUS URBIS AMOR. <i>Conscriptum nomine nepotum.</i> </poem> ====AD EUNDEM. <i>Urbis Amstelaedamensis Consulem creatum.</i>==== <poem> G RANDE decus patriae, Witsi, quo sospite salvum Amstela se gaudet, gaudet circumfluus Ya, Majoresque agitant augusta ad moenia fluctus, Salve iterum auspiciis felicibus, & modo coeptos {{Versus|Sic pia fata volunt) in longum profer honores. Hoc vovet ipsa tuis Res publica credita curis, Teque sibi patrem, te postulat illa patronum. Hoc aetas vovet omnis, & urbis Curia magnae: At nos praecipue, Consul, tua cura, nepotes, Witsiadum clara deductus origine sanguis. Sic faciat sator ille hominum, sator ille Deorum, Ut te conspicuae fulgentem munere vitae, Urbis amorem altae, communem civibus aram, Quod pueri nunc laetamur, laetemur adulti. <i>Eorundem nomine.</i> [p. 307] </poem> ====DAVIDIS BERGII EPIGRAMMA.==== <poem> C ARMINIS usque adeo jactaris amore teneri, &nbsp; &nbsp; Broukhusi, ut Musas omnia posse putes. Carmina mane novo cum surgis, carmina sero &nbsp; &nbsp; Sunt tibi, cum cubitum vespere tendis, opus. {{Versus|5}} Haec, quoties vultu Fortuna renidet amico, &nbsp; &nbsp; Te faciunt gemina prosperitate frui. Haec eadem, quoties non cedunt omnia votis, &nbsp; &nbsp; Dicuntur curas attenuare tuas. Ergo age, nunc tacito cum pectus aduritur igne, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina cara tui sint medicina mali. </poem> ====AD DAVIDEM BERGIUM RESPONSIO.==== <poem> FLUMINA carminibus poterat Rhodopeius Orpheus &nbsp; &nbsp; Sistere: carminibus detinuisse feras: Carminibus rigidas deducere montibus ornos: &nbsp; &nbsp; Duraque vocali saxa animare lyra. At vigiles curas & crudi vulnus Amoris &nbsp; &nbsp; Fallere Thr&#235;icii non potuere modi. [p. 308] Me quoque Pieriae, Bergi dilecte, sorores &nbsp; &nbsp; In mediis mersum destituere malis. Proque bono versu suspiria fundere jussit &nbsp; &nbsp; Acer Amor. cantus temperat ille meos. Cede fatigato de pectore, cede Cupido. &nbsp; &nbsp; Quid juvat in manes bella movere meos? Quid cinerem vexare juvat, tabentiaque ossa? &nbsp; &nbsp; Restat enim cinerem praeter & ossa, nihil. Aut si tanta mei sitis est tibi, saeve, doloris, &nbsp; &nbsp; Cogar ut aeterno vivere supplicio: Da saltem propius consumar ab ignibus illis, &nbsp; &nbsp; Quos animas tremulis Phyllidis ex oculis. Da mihi Trajectum, vitreique volumina Mosae: &nbsp; &nbsp; Currat in amplexus da mea vita meos. Non ego formosae detrectem jussa puellae: &nbsp; &nbsp; Non ego me vinclis compedibusque negem. Ah canimus surdo: nec cantibus iste movetur, &nbsp; &nbsp; Cui riget in duro pectore dura silex. Tu mihi, cum precibus flectantur Numina nullis, &nbsp; &nbsp; Quod nequeunt Musae, tu dare, Mosa, potes. [p. 309] </poem> ====FRAGMENTUM AD THEODORUM RIICKIUM de nova Taciti editione ab eo procurata. ==== <poem> H ISTORIAE, Rycki, fax o certissima priscae, &nbsp; &nbsp; Quem nihil ex omni temporis orbe latet: Quam bene congestos noctuque diuque labores &nbsp; &nbsp; Promis, & ingenii pignora sacra tui! Ecce redux a Taenariis Cornelius umbris &nbsp; &nbsp; Ardet in amplexus vindicis ire sui. Agnoscit veterem redivivus Consul honorem, &nbsp; &nbsp; Et Latios fasces, laurigerumque decus. Explicat hic nervosa suas facundia vires, &nbsp; &nbsp; Et nil plebejum, nil puerile sapit. Majestas Romana salum complexa solumque &nbsp; &nbsp; De septemgeminis fulminat alta jugis. Nos quoque Cattigenae (nam nos censemur in illis) &nbsp; &nbsp; Fama per annales invidiosa sumus. Omnia in Ausonias ierant provincia leges: &nbsp; &nbsp; Orbis & imperii terminus unus erat. Restabat Latiis pugnax Germania virgis; &nbsp; &nbsp; Sola, sed a Latia non subigenda manu. [p. 310] Liber, & indomito totus suus agmine, Rhenus &nbsp; &nbsp; Ibat in Arctoas praecipitandus aquas. Et quos vitiferi munit fiducia Rheni, &nbsp; &nbsp; Munibant animis Sacra Laresque suis; Et conjux, & pendentes circum ubera nati, &nbsp; &nbsp; Et soror, & fratres, nec leve mater onus. Sensit ab Hercynio nova bella tumescere saltu, &nbsp; &nbsp; Sensit & Hercynias anxia Roma manus. Flevit & Arminii ferales vindicis iras, &nbsp; &nbsp; Signaque cum Varo non reditura suo. Ossa vage disjecta, & honore carentia mortis, &nbsp; &nbsp; Albebant toto per nemora alta solo: Quae tua compositis pietas, Germanice, bustis &nbsp; &nbsp; Legit, & in manes officiosa fuit. </poem> ====JOANNI VANDEN BEMPDEN, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis, ET</i> ESTERAE ELISABETHAE TULPIAE. ==== <poem> SPES surgens patriae, Bempdi, quo sospite Musae, &nbsp; &nbsp; Cur sibi rem factam polliceantur habent; Quot tibi felices promittunt gaudia curae! &nbsp; &nbsp; Quae tibi foecundus praemia spondet Amor! [p. 311] Tulpia sollicitos incensi pectoris aestus &nbsp; &nbsp; Leniet, officiis jam tua facta tuis. Tulpia, tot matrum tacito suspiria corde, &nbsp; &nbsp; Nobilis eximii Tulpia sanguis Avi. Laeta Cupidineis collucent atria flammis, &nbsp; &nbsp; Et face lustrali candidus adstat Hymen: Pulcer Hymen, genus Uraniae, cui vincula cordi &nbsp; &nbsp; Casta, & connubii foedere certa Venus. Ille tibi multam spondet justo ordine prolem, &nbsp; &nbsp; Qui solus casti semper amoris honos. Ille tibi faustos, Bempdi, bonus augurat annos, &nbsp; &nbsp; Et dandos patriae non sine laude dies. Fallor? an augustum firmavit Jupiter omen, &nbsp; &nbsp; Laetaque concentu signa dedistis aves? </poem> ====AD REGNERUM STAPELIUM Sponsum. ==== <poem> G AUDIA, Stapeli, tibi connubialia Juno &nbsp; &nbsp; Destinat, & sponsis plaudit amicus Hymen. Egit amans Paphiam pro te facundia causam: &nbsp; &nbsp; Audiit, & votis adfuit alma Venus. Illa tibi casti genialia pignora lecti &nbsp; &nbsp; Spondet, & ardoris munera cara tui. [p. 312] Ridet Amor, rident Charites: atque ubere vena &nbsp; &nbsp; Ostentat ditem Copia larga sinum. Gratulor auguriis. sic dent mihi Numina quondam &nbsp; &nbsp; Gratuler ut thalamo gaudia plena tuo. </poem> ====IN NATALEM RULANDI KINSCHOTII. ==== <poem> M USARUM memoranda dies, qua pacifer Heros &nbsp; &nbsp; Siderei radios hausit & ora Dei, Festa dies Pindo, Pimplae signanda lapillis, &nbsp; &nbsp; Exorere, & laeta candida fronte veni. Te propter sacro resonat Parnasus hiatu, &nbsp; &nbsp; Laurigerumque fremit laetitia omne nemus. Te propter Clarii blandum modulantur olores, &nbsp; &nbsp; Auraque Pierias mulcet odora rosas. Frater & in myrti tremula Kinschotius umbra &nbsp; &nbsp; Argutum tenero pollice pulsat ebur. Salve magne senex, Themidis Phoebique sacerdos &nbsp; &nbsp; Kinschoti, Astraeae cura decora tuae. Salve Pegasidum praesens tutela sororum, &nbsp; &nbsp; Pegasei salve lucida gemma chori. Dii tibi dent faciles (nam sic venerande mereris) &nbsp; &nbsp; Quae poterunt magnos cumque decere Deos. [p. 313] Utque bonis possis longum superesse tuendis, &nbsp; &nbsp; Addant de nostra stamina longa colo. </poem> ====NUPTIIS GULIELMI BUSII ET ELISABETHAE LESTEVENON. ==== <poem> BUSIA progenies, Themidis facunde sacerdos, &nbsp; &nbsp; Jam festiva tibi vincula nectit Amor: Vincula, quae tota bene libertate redemit, &nbsp; &nbsp; Ingenua quisquis novit amare side. Hoc unum deerat patriis post omnia votis, &nbsp; &nbsp; Justus Hymen, thalami pignora, casta Venus. Vicisti, Gulielme: tuis en ardet in ulnis &nbsp; &nbsp; Quae movit flammas Elisabetha tuas. Adspicis ut dulces in te defixit ocellos? &nbsp; &nbsp; Ut modo, dejecto lumine, molle rubet? Haec est virginei non fallax lucta pudoris: &nbsp; &nbsp; Hoc trepidae mentis gaudia limen habent. Eia age, par felix, par nobile, blanda parentum &nbsp; &nbsp; Gloria, concordi vivite uterque toro. Mox date progeniem (Nox & Lucina favete) &nbsp; &nbsp; In qua confusi conspiciantur avi. [p. 314] </poem> ====IN NUPTIAS JOANNIS CLIFTON, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis</i>, ET JULIAE VALKENIER. ==== <poem> AUSPICIIS, Hymenaee, tuis, Junone secunda, &nbsp; &nbsp; Julia Cliftonam ducitur ecce domum: Julia virgineo fax fulgentissima caelo, &nbsp; &nbsp; Prima juventutis gloria, primus amor: Quam pudor, & mores, nulloque modestia fastu &nbsp; &nbsp; Comit, & egregio sanguine dignus honos: Julia non uno deductum Consule nomen, &nbsp; &nbsp; Julia praeclari lucida gemma laris; Digna toro, Cliftone, tuo, pulcerrima consors &nbsp; &nbsp; Nominis, & fati pars pretiosa tui. Ite agedum, socias felici foedere dextras &nbsp; &nbsp; Jungite, concordis vincula fausta domus. Ite pares animis, & dulcia bella movete; &nbsp; &nbsp; Bella quidem solo nomine; pacis opus. Qualia ni vestri movissent ante parentes, &nbsp; &nbsp; Nunc, rogo, nunc, juvenes, vester ubi esset amor? Ludite foecundis amplexibus, unde nepotum &nbsp; &nbsp; Spes nova, & antiqui sanguinis ordo recens. [p. 315] Quid non tam viridi fas sit sperare juventa, &nbsp; &nbsp; Favit ubi dextro numine sponsor Hymen? </poem> ====AD HIERONYMUM GULIELMUM SNABELIUM Sponsum. ==== <poem> ERGO tuas etiam, Snabeli docte, medullas &nbsp; &nbsp; Non exspectato vulnere fixit Amor? Unaque prae cunctis rapuit virguncula Musis, &nbsp; &nbsp; Certatim Musae quem rapuere novem? Unaque formoso quem ceperat ore Sibylla, &nbsp; &nbsp; Solvere compedibus non potuere novis? Ite procul Musae, quae deseruistis alumnum. &nbsp; &nbsp; Ite: cupidineas neu temerate faces. Rumpite cum calamis vocalia plectra, Sorores. &nbsp; &nbsp; Longe alios calamos arcus Amoris habet. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed fallimur po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vanum genus po&#235;tae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musaeque, Gratiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Cypris, & Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et delicatus Hymen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una fruuntur umbra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno lavantur amne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unum bibunt liquorem, [p. 316] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam gerunt corollam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec separare fas est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinem & Dionem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musasque, Gratiasque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos inter errat udus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Odoribus Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, venustus Hymen, Subnexus croceo molle caput strophio. &nbsp; &nbsp; His tu praesidibus, beate noster, &nbsp; &nbsp; Armatus, teneram simul Sibyllam &nbsp; &nbsp; Arsisti, tenerae simul Sibyllae &nbsp; &nbsp; Pectus mollibus incitare flammis, &nbsp; &nbsp; Mentem dulcibus occupare verbis, &nbsp; &nbsp; Et vincire novo parasti amore. &nbsp; &nbsp; Atqui ni tibi Gratiae faverent, &nbsp; &nbsp; Ni Musas Veneri Cupidinique &nbsp; &nbsp; Junxisses, & amabilem catervam &nbsp; &nbsp; Ferres pectore tecum, & ore ferres; &nbsp; Frustra vocatus Hymen &nbsp; Risisset ad querelas, &nbsp; Risisset ad dolores, &nbsp; Quos inquietus ardor &nbsp; De corde promit imo. &nbsp; Frustra vagos capillos, [p. 317] &nbsp; &nbsp; Et vesculas papillas, &nbsp; &nbsp; Et flammeos ocellos &nbsp; &nbsp; Venustulae Sibyllae; &nbsp; &nbsp; Frustra rosas genarum, &nbsp; &nbsp; Manusque mollicellas, &nbsp; &nbsp; Collumque mollicellum, &nbsp; &nbsp; Et mollicella labra &nbsp; &nbsp; Pulcerrimae Sibyllae, &nbsp; Usque ad sidera, sidera illa summa &nbsp; Ferres carminis arte delicati. Faverunt trepidis mitissima Numina votis, &nbsp; Et tenui, Vinces, murmure dixit Hymen. Dixit Hymen, plausit Hymen: deque fulgenti throno Risibus gaudens Dione suavibusque suaviis (Hac satellitum corona Diva blanda cingitur) Jussit ut tener Cupido cum pari fratrum choro Iret, & Sibyllam amicis allocutionibus Occuparet, ac rigorem pectoris feroculi Frangeret remollientis Gratiae fiducia; Quo Snabelianus ardor, ardor ille maximus, Ardor ille non domandus, mollius quiesceret Inque Virginis papillis, inque blandis osculis. Nam Snabelium Dione corde sic amat suo, Ceu Snabelius Sibyllam, ceu Sibylla Gratias. [p. 318] &nbsp; &nbsp; Ibat Amor, dulci circum comitante Leporum Agmine, qu&#238;s Paphiae velabant tempora myrti: Eque rosis violisque levem gestans calathiscum Pasith&#235;e tremulas udis de roribus herbas, Alma Dei nutrix, tenero pede proculcabat. Illum autem, dum maternas incogitat artes, Blanditiasque jocosque serit, tenuesque susurros, Atque oculis hinc inde natantibus oscula captat, Oscula mellito novies infecta veneno, Non intellecta suscepit fraude Sibylla. Aestuat infelix: nec quid tamen aestuet audet Dicere. virgineum cohibet lex dura pudorem. Snabeliique sui jam non ignara dolorum Mente fovet tacita, modo quos conceperat, ignes. Risit Amor dulces domito sub corde furores: Risit Amor: blandumque vagi risere Lepores: Et nunc Snabelio, nunc applausere Sibyllae. &nbsp; &nbsp; Talis in arenti Na&#239;adum thalamo, Cui gravis incubuit sitienti Syrius astro, &nbsp; &nbsp; Et Boreae validis spiritus halitibus, Flamma vorax graciles avido metit igne myricas: &nbsp; &nbsp; Quam circum raptis diffugiunt pharetris Nymphaeque, Satyrique, atque omnis rustica pubes &nbsp; &nbsp; Attonitis stragem prospiciunt oculis. [p. 319] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelio Sibylla in uno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno in Snabelio Sibylla castos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes possidet omnium calores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quotquot Snabelii fuere voti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rivales cupidique fervidique. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelius suam Sibyllam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mavult quam Veneresque Gratiasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se totam cui, quanta quantacumque est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indulsit Venus, & decens Venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et totus chorus ipse Gratiarum. Fortunati ambo, quorum per mutua crescit Vulnera dulcis amor, lususque, & casta voluptas. Vivite concordes animae, & volventibus annis Pignore foecundam crebro renovate juventam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cujus ore ludat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Confusus ille sanguis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrum utriusque sanguis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Referatque mox parentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelium Sibylla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelius Sibyllam. [p. 320] </poem> ====AD THEODORUM JANSONIUM ALMELOVENIUM, <i>Cum Eloquentiae, Historiarum, ac Graecae Linguae Professionem in Academia Harderovicena auspicaretur.</i>==== <poem> P HOEBI utriusque cultor, atque Virginum Mystes sororum, care Jansoni, meis Ecquid carere sustinebis plausibus? Te docta Pallas, illa praeses artium Facunda, te perita temporum Dea Ostendet olim postfuturis gentibus Apollinaris haud egenum adoreae. Testis mearum Gelricae fervor scholae Sententiarum; testis illa, quam vides, Palladia pubes, patriae fulcrum rei, Et spes opima Musici certaminis. Tu mactus esto praemio laudis novo, Novoque honore, quem perennet arbiter Pulcri laboris Phoebus & novem Deae. [p. 321] </poem> ====IN NUPTIAS FRANCISCI BURMANNI ET ELISABETHAE THIERENS. ==== <poem> E CQUID te vidui capiunt, Francisce, cubilis &nbsp; &nbsp; Taedia, nec sterilem jam tibi ferre moram est? O bene, quod cives patriae, quod pignora genti &nbsp; &nbsp; Legitimo spondet foedere junctus amor! O bene, quod fastus jam nunc exuta priores &nbsp; &nbsp; Ibit in amplexus Elisabetha tuos. Felices animae, fortunatissima nupti &nbsp; &nbsp; Pectora, quos sancta lampade lustrat Amor; Vivite, & annosae memores fulcite senectae &nbsp; &nbsp; Burmannam longa posteritate domum. Vivite felices animae: tuque aurea virgo, &nbsp; &nbsp; Indue deposita virginitate nurum. Disce verecundi genialia foedera lecti: &nbsp; &nbsp; Hic quoque Fas habitat, hic Decus, atque Pudor. Mater eris. rubor ecce genas, rubor ora notavit. &nbsp; &nbsp; En iterum dico, blandula: Mater eris. [p. 322] </poem> ====IN NATALEM JOANNIS JACOTII. ==== <poem> QUID tibi, Jane, fuit gelidae cum sidere brumae, Digne vel in mediis Jane habitare rosis? Non tibi sunt duri mores, non horrida virtus; Nec riget in miti pectore dura silex. Debueras nasci Maji genialibus auris; Debueras blandi Veris honore frui; Floribus ut primos dulci cum carmine canos Ornaret tepidi Veris amoena manus. Nunc tibi serta damus Latii de culmine Pindi Lecta, sed a Genio non aliena tuo. Illa tibi seris quodcumque accesserit annis Perpetuum longa prosperitate vovent. Illa tibi, quod tu non abnuis ipse, precantur In multa ut vivas posteritate senex. </poem> ====In librum de Interpretatione JOANNIS DE RAEI ==== <poem> QUISQUIS severa lege Disciplinarum Augusta sacra mente non levi tractas; [p. 323] Effugere par est inscientiam vulgi, Ut docta dicta sedulae Vetustatis Examine aequo censor aequus expendas, Neu musteis abductus atque heri natis Inanitate proluas capax pectus. Ergo Pelasga quae reliquit ubertas, Autumnitasque Palladis Palatinae Animi sagacis instruant penu largum: Priusque multo te labore Romanus Fingat Palaemon, negligentiae custos, Quam tu serenae sacra templa Doctrinae Irrumpis audax, impudentiae mystes. Frustra docere postulat, docet frustra, Quicumque sensa corticemque verborum Confundit excors, ac sibi canit soli. Rides, sophista, pallioque praetexis Sapiente culpam? Rajus ecce te, Rajus Vim veritatis edocebit abstrusae Interpretandi doctor omnium primus, Qui posterorum publicae satus frugi Amplas recludens ingen&#238; facultates Varie cohortes dissipavit errantum, Verique lucem ferre cogit invitum. [p. 324] </poem> ====IN PHAEDRI FABELLAS vernaculo metro expressas a DAVIDE HOOGSTRATANO.==== <poem> QUOD fabulator Attico Phaedrus stylo Vitae excitavit utile proscaenium, Severa sensa dulcibus velans jocis, Tuos in usus, Belga, vestitu novo Aperit decentis artifex linguae faber. Haec est vetustae priva dos prudentiae, Ubi ferarum ficta per commercia Contra ferocis impetus caecos Herae Munitur alti firmitudo pectoris, Excipere docta lubricas rerum vices, Et se pati parata, nec frustra queri. Hic callidorum turpitudinem vafram Sagax inani nudat arte simius. Hic ille tardus, onere sub duro gemens, Bipedes asellos ducit exemplo suo Ad aequitatem mentis, & ferociter Recalcitrantum ridet elusas minas, Hic vulpis illa rufa, fraudium penus, Docet cavendos mente tecta subdolos. [p. 325] ?? Hic se propinat risui legentium Furtiva nudi Graculi protervitas; Quem res in alvum mersa, spesque debilis Inopi senectae tradit, & probro gravi. Haec est imago moris humani capax, Speculumque vitae, fallere & falli rude. At tu, diserte, cujus illustris labor Orbem Batavum cive ditavit novo, Virtute macte, macte lauru patria, Utriusque Musae notus & vetus cliens. Vos invidentum natio, saecli pudor, Plorate vappae, notis obscurum genus. </poem> ====HONORI ET MERITIS PHILIPPI MOLIVII VANDER NOOT, Supremos in utroque Jure honores capessentis. ==== <poem> V IRTUTIS altae semitam capessenti Dat ipsa praesens testimonium virtus, Foecunda laudum, nominis sui merces, Nec literatis in laboribus parca, Ubi calle recto quaeritur decor veri. Tibi laboris, o Philippe, nocturni, Tibi diurnae diligentiae curas [p. 326] Cum luculento nunc honore compensat Custos decorae docta gloriae Virtus. Grator merenti. mox tribunal Astraeae Vocat patronum, res forensis exspectat Longas secantem litium molestarum, Reo volente, diligenter ambages. Macte hoc honore praemioque sudorum: Sed & priorum deperire languore Florem laborum, ni laboribus porro Novis adurges, nominis, rei, famae Incuriosus saepe cogita tecum. [p. 327] </poem> ===Jani Broukhusii Silvarum liber secundus. === ====AD REGEM GALLIAE <i>post propugnacula Arausionis diruta.</i>==== <poem> I NCLITE REX, cujus nutum Fortuna veretur, &nbsp; &nbsp; Victor in Eois, victor in Hesperiis; Exuit, en, dubias tibi jam Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; Inque tuo gaudet se stabilire sinu. {{Versus|5}} Porrigit attritos supplex Europa lacertos, &nbsp; &nbsp; Illa tua toties facta cruenta manu. Non deerat meritis laus invidiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Quae Genio debet Phoebus uterque tuo: Celsa sed Auriaci stant propugnacula muri. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Haec radios hebetant, Sol generose, tuos. Disjice magnanima pugnacia moenia dextra; &nbsp; &nbsp; Sentiat ultorem plebs male sana suum. Digna tuis animis, digna est victricibus armis. &nbsp; &nbsp; Accedat titulis haec quoque fama tuis. [p. 328] {{Versus|15}} Et Dionysiaci ne sint monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Fac doleat clades impia terra novas. Debent assertae tibi Religionis honores. &nbsp; &nbsp; Defuit historiae pars ea sola tuae. </poem> ====IN GALLOS. ==== <poem> N ON satis est, orbem flammis delere cruentis, &nbsp; &nbsp; Et rerum summas praecipitare colos: Haeredem ternis falsum supponere sceptris; &nbsp; &nbsp; Auriaco infami fraude parare necem; {{Versus|5}} Bistonii Muhamedis opes opponere Christo; &nbsp; &nbsp; Nec Vaticani tela timere Patris; Gaetuli fruges emendicare tyranni, &nbsp; &nbsp; Dum negat humanam terra polusque dapem. Ecce etiam ingeniis indicis, Gallia, bellum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sacra vetustatis nec tibi scripta placent. Perfida gens, inimica Deo, rerum omnium Erynnis, &nbsp; &nbsp; Tuta veneficiis criminibusque domus, Scarronis miseri miserum post fata piaclum, &nbsp; &nbsp; Foeda voluptatum victima, tota lues, {{Versus|15}} Naturae pudor humanae, meta ultima recti, &nbsp; &nbsp; In qua nec tuto degeret ipse Dolus: Rumpere gens homicida, soli fax dira salique; &nbsp; &nbsp; Desine non meritum conscelerare diem. [p. 329] Ut rumpare, dabit sterili justa ubere Tellus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quamque velis nobis incutere, aegra Fames. </poem> ====IN PRINCIPIS ARAUSICANI <i>Expeditionem Britannicam a ventis disturbatam po&#235;tae Galli</i> EPIGRAMMA. ==== <poem> BELLA movet socero gener impius: inque Parentis Germanum vertit perfidus arma nepos. Conditur innumeris substratum navibus aequor; Et denso classis milite pressa gemit. Jamque animo exuvias, & opimi praemia regni Sceptraque cognato sanguine tincta rapit. Demens, qui superos audet sperare secundos, Ac tantum credit posse juvare nefas! Ecce ultor sese adverso sert cardine ventus, Sacrilegasque serit justa procella rates. Pars tumidis hauritur aquis, pars haeret arenis, Aut moesto in portus cum duce fracta redit. I nunc, & sociis conside, superbe, Batavis: Pugnant pro socero pontus & aura tuo. [p. 330] </poem> ====RESPONSIO <i>ad superius Epigramma.</i> ==== <poem> CLASSE virisque potens oppressam ac multa gementem &nbsp; &nbsp; Albionem magnus vindicat Auriacus. Scilicet obruerant populos non debitus haeres, &nbsp; &nbsp; Et Lojoleae crimina perfidiae. At mala nescio quis ferali gutture bubo &nbsp; &nbsp; In mediis ululat carmina Parisiis. Insuetoque repens afflatus numine mergit &nbsp; &nbsp; Sacrilegasque rates, sacrilegumque ducem: Omniaque, in Celtas quondam accipienda superbos, &nbsp; &nbsp; Vulturis impasti more modoque facit. Jamque ad vicinas illisa cadavera cautes &nbsp; &nbsp; Spe vorat: hac una parte po&#235;ta fuit. Interea validis animosi flatibus Euri &nbsp; &nbsp; Pignora divinae certa fuere manus. Ecce, volant Batavae tutis in fluctibus alni, &nbsp; &nbsp; Et terram intrepido sub pede miles habet. Desine jam foedi, volucrum foedissime, cantus: &nbsp; &nbsp; Non nisi funeribus convenit iste tuis. Nonne pudet caelum votis pulsare cruentis, &nbsp; &nbsp; Et furiis caecae religionis agi? [p. 331] Nonne piget patriae vanum levitatis? habemus &nbsp; &nbsp; Majorem ventis, quam tibi, Galle, fidem. </poem> ====In Jesuitas Gallos. ==== <poem> JURE times Regi, faex Lojolea, Britanno, &nbsp; &nbsp; Corruat Auriaca ne ferus iste manu. Exutos castris clades Dionysia Gallos &nbsp; &nbsp; Hoc docuit, belli meta cruenta tui. </poem> ====In mortem Regis GULIELMI <i>falso a Gallis nunciatam.</i> ==== <poem> DICITE Io, Celtae, ter Io nunc dicite, Celtae: &nbsp; &nbsp; Et date laetitiae conscia signa novae. Plaudite, Parisii: periit Gulielmus; Iernen &nbsp; &nbsp; Dum subigit, victo victor ab hoste cadit. Adfuso periit per vulnera nigra veneno: &nbsp; &nbsp; Successumque artes nunc habuere suum. Talia Sequanici cecinit faex barbara vulgi, &nbsp; &nbsp; Et cum faece novi regia celsa Jovis. Hoc velit Eurystheus, velit hoc Germanica Juno<ref>la Reine de St.Germain </ref>; &nbsp; &nbsp; Laetaque in Auriaca clade sit ista domus. [p. 332] At non ille velit, caelo qui justus ab alto &nbsp; &nbsp; Aeterna humanas temperat arte vices. Tene, decus Regum, voto petiere cruento, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nil, praeter vota, quod obstet, habent? Tene, sacer vindex Legum, tene arbiter aequi, &nbsp; &nbsp; Perdere sacrilegae sustinuere manus? Hosne dedit flatus virtus Lausunia, Galli? &nbsp; &nbsp; Hos pavor Hyberni militis ille dedit? Dii melius: causa victus, nunc victus & armis, &nbsp; &nbsp; Terga fugax justo vertit, & arma, metu. Excipe bis profugos mitis, Lodoice, clientes: &nbsp; &nbsp; Auxilium miseris tu super unus eras. Flagitat hoc Regina parens, hoc Regius infans; &nbsp; &nbsp; Conjugis haec casu tristior, ille patris. Tot modo sceptrorum miser & male subditus haeres &nbsp; &nbsp; Deplorat fati ferrea fila sui. Astraque vagitu testatus conscia longo &nbsp; &nbsp; Mallet in obscura delituisse casa. Mallet ab uberibus rubrae pendere supinus &nbsp; &nbsp; Phyllidis, & dulci rure quiete frui. En cui debetur triplicis fortuna coronae: &nbsp; &nbsp; En cui regnorum publica fata trium! Ille tamen, quocumque etiam de sanguine cretus, &nbsp; &nbsp; Promeruit lacrimas elicuitque tuas: [p. 333] Quod neque flammatus ripam per utramque Mosella, &nbsp; &nbsp; Nec Nicer, aut Rheni tota gementis aqua: Quod neque vastatae, quaqua patet, area Spirae: &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: Nec Myrtilleti bustum, & feralis imago, &nbsp; &nbsp; Illa quidem Gnati tuta favore tui; Flandria nec latis exhausta cremataque campis; &nbsp; &nbsp; Quaeque fera toties aequora caede rubent. Quis credat? tangunt altam mortalia mentem, &nbsp; &nbsp; Et puer ignoti nobile ventris onus. Nunc etiam tetigit mendaci funere Fama, &nbsp; &nbsp; Tam non sperati nuntia Fama boni. Et tamen ille tuus Hostis valet, & tuus ille &nbsp; &nbsp; Terror in adversas it, velut ante, manus. Cernis, ut ignavo nequeas prosternere voto &nbsp; &nbsp; Quem cladem regnis deligis ipse tuis? Cernis, ut huic impar Venus est Lausunia Marti? &nbsp; &nbsp; Eventum fastus disce timere tui. [p. 334] </poem> ====Ad Regem GULIELMUM.==== <poem> MAJOR Alexandro Princeps, & Caesare major, &nbsp; &nbsp; Ara parum faustis unica temporibus: Cum tua tot Clarii celebrent miracula cycni, &nbsp; &nbsp; Lasset & ingenuas Fama benigna manus; Quid gemini faciunt ad Martia sacra latrones? &nbsp; &nbsp; Quid pro te Cacus alter, & alter, agent? Debueras certe, Rex invictissime, poni &nbsp; &nbsp; Non nisi Lysippo, non nisi Praxiteli. Debueras sacri clarescere voce Maronis: &nbsp; &nbsp; Te sibi materiem vellet & ipse Maro. Nunc tua deteritur operosis gloria nugis, &nbsp; &nbsp; Et premit infelix nomina tanta labor. Sordet in inscriptis majestas Regia tignis: &nbsp; &nbsp; Insulsoque tumet barbara Musa sono. Cur non, cum monstris constet tibi fama subactis, &nbsp; &nbsp; Proscribis terris haec duo monstra tuis? [p. 335] </poem> ====Ad Urbem TRAJECTUM. ==== <poem> INCLITA Pieridum sedes, & amoena, Dearum, &nbsp; &nbsp; Trajectum, nostri pulcer ocelle soli; Quam Themis, & Mavors, & eum genetrice Cupido &nbsp; &nbsp; Incolit, & patrio quae capite orta Dea est; Quid tibi nunc animi credam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Dum tua Mattiaci jugera Thraces arant? Jugera Castaliis calcata sororibus olim, &nbsp; &nbsp; Castaliae, quaeso, gloria gentis ubi est? Arent Pimplaei latices: pro dulcibus undis &nbsp; &nbsp; Jam novus aequoreas dat tibi Boyus aquas. Nec Boyus tamen ille satis, nisi quatenus audax &nbsp; &nbsp; Sustinet Aonii jus temerare chori. Barbarus ignotis fundit convicia verbis, &nbsp; &nbsp; Et sibi subtili cum ratione sapit. Barbarus ignota fundit mala carmina lingua, &nbsp; &nbsp; Nec versus numero, sed ratione, facit. Quae tamen ista Dea est Ratio? nova dicitur esse, &nbsp; &nbsp; Et nova per veteres orgia ferre scholas. Nil opus est priscis. priscis erit aptius uti, &nbsp; &nbsp; Si quando Latio scribere more sedet: [p. 336] Apta theatrali nova sunt spectacula pompae; &nbsp; &nbsp; Et nigros habitus mens quoque nigra decet. Sufficit, immunda quidvis effundere bucca; &nbsp; &nbsp; Sufficit, obscuros mente referre viros: Et nova ad attonitum proferre oracla popellum, &nbsp; &nbsp; Verbaque sacrato digna supercilio. Mater ubi es? pia mater ubi es? quae tristis Erinnys &nbsp; &nbsp; Quae furit in placido vipera saeva sinu? Talia tu numquam producere monstra solebas, &nbsp; &nbsp; Mitis, & a caeli blanda favore tui. Talia tu numquam mirari scripta solebas, &nbsp; &nbsp; Docta, nec ad Clarias rustica facta Deas. Non hic Hippotades, non hic furit Amphitrite: &nbsp; &nbsp; Pax colit, & dulci Pace beatus Amor. Nobilibus tibi crevit honos & gloria chartis: &nbsp; &nbsp; Elue de chartis nomina foeda tuis. Quo tibi degeneres animae? quo spurca librorum &nbsp; &nbsp; Pernicies, titulis insidiosa tuis? Invisum nomen Musis, inamabile Phoebo, &nbsp; &nbsp; Exige, & antiquum fac tueare decus. Nec te decipiat sapientis gloria barbae. &nbsp; &nbsp; Non facit ad genium barbara barba tuum. [p. 337] </poem> ====IN SCHOLARCHAM CARMINIFICEM. ==== <poem> VIVERET Ausoniis castus cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Dicta fuit Grajo nomine SCHOLA brevis. At nunc barbaricis vivit cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Omnibus indoctis longa futura SCHOLA est. O proceres, miseris pestem defendite Musis: &nbsp; &nbsp; Hic Belgae media vivimus Arcadia. </poem> ====Ad illustrem Carminis sui Vindicem, po&#234;tam ignotum & ignobilem. ==== <poem> ULTRAJECTINAE Vindex generose Minervae, Et procerum Vindex, sed minus ipse tuus; Quas tibi pro meritis grates Academia reddet? &nbsp; &nbsp; Quas reddent Proceres, noster Homere, tibi? Non ita Parmensi stridebat Cassius ore; &nbsp; &nbsp; Cassius ingenio proximus ille tuo. Gaude, Roma, graves bellorum oblita ruinas; &nbsp; &nbsp; Trajecti Gotico nunc potes ore loqui. Non est quod Bavii doleas periisse lepores: &nbsp; &nbsp; Non est cur Maev&#238; nobile vivat opus. Maevius iste facit nova carmina. pascite taurum. &nbsp; &nbsp; Carmina, Dii superi! Maevius iste facit: [p. 338] Carmina, quae caelo possint deducere Lunam; &nbsp; &nbsp; Fluminis irati quae retinere vias; Carmina, qu&#238;s Circe socios mutaret Ulyxei, &nbsp; &nbsp; Si scirent socii verba Latina loqui. Adde quod has artes non noverat ipse Palaemon, &nbsp; &nbsp; Et genera & voces aedificare novas; Et mutare pedum numeros, & tempora metri, &nbsp; &nbsp; Atque novam prorsus condere Grammaticam. Adde quod horribili proclamat voce Tribunus: &nbsp; &nbsp; MUSA, MANUM FERULAE SUBTRAHE GRAMMATICAE. Adde & inexhausto quod vena superba veneno est; &nbsp; &nbsp; Nec maledicendi gloria visa levis. Vapulat Amstelia vates eductus in umbra, &nbsp; &nbsp; Nil praeter Graj&#251;m doctus amare Sophos. Vapulat, & frustra rationes conjicit, unde &nbsp; &nbsp; Non intellecto vulnus ab hoste ferat. Hoc tu, Roma, tuos solare Catone dolores, &nbsp; &nbsp; Amissos veterum nec meditare jocos. Carmine tot clades qui compensavit in uno, &nbsp; &nbsp; Dignus erat medio saxeus esse foro: Aut Tiburtinis custos ficulneus hortis &nbsp; &nbsp; Stare, malas cantu qui male perdat aves. [p. 339] </poem> ====In pessimum po&#235;tastrum.==== <poem> U RBANISSIME quot fuere vatum, Latinissime quot fuere vatum, Oppletissime ruris inficeti, Cacatorum epigrammatum patrone, Doctor prodigiose syllabarum, Obscurissime Vir, po&#235;ta princeps, Quid pro tot meritis tibi inprecabor? Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Qu&#238;s tu largiter, ut soles amicos, Anitergia futilesque chartas, Sed castis manibus tamen, dedisti. Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Vossii Grammaticam, librosque Scoppii. </poem> ====AD CAJUM, <i>qui vocem</i> AETHER <i>fecit neutrius generis.</i> ==== <poem> AETHERIO cognata polo Mens enthea Caji, &nbsp; &nbsp; Cur tibi majestas numinis hujus abest? Masculus Ausoniis qui tempestatibus Aether &nbsp; &nbsp; Saepe mari sonitu mascula signa dabat, [p. 340] Quem Rerum Patrem dixit pater Ennius, Aether &nbsp; &nbsp; Jam nunc primaevum perdidit, ecce, secus. Iste tuus fungus, solus SUBLIMIA TRANANS &nbsp; &nbsp; AETHERA, qui recta cum ratione furit, Eunuchum nulla fecit ratione, facitque, &nbsp; &nbsp; Aethera; nec testes nunc habet ille suos. Pro quibus officiis, Mens dia, paciscere mecum &nbsp; &nbsp; Detur ut officium parve minusve tibi: Ut tu tam foedo de carcere libera migres, &nbsp; &nbsp; Cajus ut aetherias, te sine, pascat aves. </poem> ====IN VACERRAM. ==== <poem> LIVIDE, vane, ferox, & vix dicende Vacerra &nbsp; &nbsp; Inter bonorum nomina; Opprobrium Musarum, alieni rosor honoris &nbsp; &nbsp; Illiteratis literis, Quas legisse semel, poenae satis esse videtur &nbsp; &nbsp; Pro quolibet piaculo; Pernicies miseris inclementissima chartis; &nbsp; &nbsp; Amoenitatum carnifex; Ultime Mysorum, patriis truculentior undis, &nbsp; &nbsp; Linguae tyranne Romulae; [p. 341] Quid primum, quid deinde canam? nam promere certum est &nbsp; &nbsp; Quae meruit indoles tua. Si tamen ingenuis fas est committere Musis &nbsp; &nbsp; Labem pudendi nominis, Pestiferam labem, nulla virtute redemtam, &nbsp; &nbsp; Languentis ulcus saeculi. </poem> ====In largitionibus Regiis praecipuae formae nomisma poscit VACERRA. ==== <poem> PRAECIPUAE poscit formae Regale nomisma &nbsp; &nbsp; Notus ab affaniis ille Vacerra suis: Notus ab immundae lutulento fornice buccae, &nbsp; &nbsp; Rixarum cupido notus ab ingenio. Quid, si quis clavum donet restemque furenti? &nbsp; &nbsp; Ad tales faciunt talia dona manus. [p. 342] </poem> ====NEGET QUIS PRAEMIA LAUDI? VINDICIAE SECUNDUM JOANNEM DESPAUTERIUM DATAE. ==== <poem> IAMBE noster, sive tarde, seu celer, Iambe noster, ecquid hoc negotii est? Ten&#146; bliteus iste, ten&#146; miser tenebrio, Latinitatis architectus Goticae, Inpune sic delumbet, ac truncet pede? Inpune verba de cloaca sublegens, Infecta tabe, plena pestilentiae, Florem Latinae deterat facundiae? Et exteris nunc Belga sit derisui Unius atrum propter Ajacis scelus? Iambe noster, haec videbis & feres? At non olentis putidum Maev&#238; caput Deseruit olim vindicis cycni furor. Prodi, Poeta, Maevii verum genus, Prodi, Poeta, saeculi stupor tui. Quid attinebat merce tam commictili Spurcare chartas? quidve Musas virgines, Inelegantis more vulgi, ad tibiam [p. 343] Docere motus, praecinente Marsya? Non de tabernis sumta, non plebis lepos, Satis decebunt regii cultum throni. Sed nec cuivis subuloni in compitis Dat calceandos Liber intonsus pedes, Neque ad subulcos hospitantur Gratiae, Nec rure gaudet Artium urbanus chorus. Et qui P&#246;etas vividus animat calor Claudi recusat, ignis in modum vagi, Inertis intra mucidos cordis specus. Tu plumbeorum fons benigne versuum, Tu de Menalcis, deque Thyrsidum grege Pulcre mereris, temporisque Chaerilus Nostri, strepente fistula surdum melos Perdens, Latinum territas Apollinem; Tibi virente carduo spectabilem Nectit coronam ventruosa Thestylis. Tibi, relictis Arcadum procul jugis, Aurita pubes tollit indomitum caput. Tuum rudentis murmur, ac graves tonos Hirsuta discunt quercuum cacumina, Et garrula altis reddit Echo vallibus. Circum capella saltat, ac brevi pede Infirmus haedus molle succutit latus. [p. 344] O efficaces tibiae tuae modos! Venusta docti carminis spectacula! At Musa tristis, nemore pulsa de suo, It exsulatum, nec minore cum sono Amata linquit arva, quam Custos prius Hortorum atroces horruit sagae minas, Ubi Esquilinas inter alites Dei Canidia dira fissilem solvit natem. </poem> ====IN VACERRAM <i>semipo&#235;tastrum barbarum.</i> ==== <poem> ROMANAE scabies linguae, teterrima Pindi &nbsp; &nbsp; Pestis, Apollineo fama pudenda choro, Quid tibi cum Latiis, edentule morio, Musis? &nbsp; &nbsp; Quid cum Romano carmine, inepte, tibi? Nec prodesse bonus, nec delectare legentem, &nbsp; &nbsp; Dic, rogo, quid facies? quis tuus usus erit? Et tamen est aliquis: nam cogor vera fateri, &nbsp; &nbsp; Quamvis tergendas det tibi nemo nates. Rodebant avidi nuper tua carmina mures; &nbsp; &nbsp; Omnis turba malis interiere modis. Quin & vicino steterat quae noctua tigno, &nbsp; &nbsp; Te rudente, gravi procidit icta sono. [p. 345] Ipsa etiam Regina, sacro male tacta libello, &nbsp; &nbsp; Quae semel occiderat, bis modo visa mori est. BONUM. FACTUM. NE. QUIS. BARBARIS. VIAM IN. PARNASUM. MONSTRARE. VELIT </poem> ====VACERRA LYRISTES. ==== <poem> POST delumbatis inflictum vulnus Iambis, &nbsp; &nbsp; Ruptaque crudeli turpiter ora manu: Post manes Smetii pulsatos, post mala verba, &nbsp; &nbsp; Quae nec Nizolius, nec Calepinus habet; Ecce iterum irato ructatus Apolline versus &nbsp; &nbsp; Concacat Ausonias iste Vacerra fides. O pudor, o sordes, o monstrificabile carmen! &nbsp; &nbsp; O numquam Latio cognita lingua foro! O caput Anticyra numquam medicabile tota, &nbsp; &nbsp; Et frustra dandi dedecus hellebori! Ergone te toties Regina peribit inulto? &nbsp; &nbsp; Ten&#146; vivo toties cogitur illa mori? Parce pios cineres & sancta revellere busta. &nbsp; &nbsp; Quae nocuit nulli, vapulet umbra tibi? Hic unus modus est, hic unus; crede, Vacerra; &nbsp; &nbsp; Ut cubet in molli functa quiete; sile. [p. 346] </poem> ====&#927;&#925;&#927;&#931; &#913;&#933;&#932;&#927;&#923;&#933;&#929;&#921;&#918;&#937;&#925;.==== <poem> A UDEBIS ergo, nec teneat pudor, Horatianam tangere barbiton? &nbsp; &nbsp; Audebis insano paventes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine contemerare chartas? {{Versus|5}} O nec paterno mitior aequore, Tumultuosi nec grege Nerei &nbsp; &nbsp; Vacerra, qui toto fugaces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Creber agas Helicone Musas, Phoebumque raucis tundere naeniis. {{Versus|10}} Non erubescas, durus in hostico &nbsp; &nbsp; Tropaea suspensasque palmas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Figere magnifici triumphi. Te, Victor, anteit victa Latinitas, Crines revulsos, & lacerum caput &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Foedata coeno; nec Leporum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agmen abest, facilesque Versus. Te Valla, & omnis turba Palaemonum, Detonsa, scissis sordida paenulis: &nbsp; &nbsp; Te Vossius, te acer Scioppus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In manicis gravibusque ferri Vinclis, tremiscunt immiserabilem; Injurioso ne pede proteras [p. 347] &nbsp; &nbsp; Gentem subactam, neu superbus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reliquias crucies Latinas. {{Versus|25}} At Smetiorum pon&#232; volumina Calcantur atro lurida pulvere, & &nbsp; &nbsp; Quaecumque Parnaso reliquit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ravisius monumenta Textor. Vacerra, linguae clara Pharus novae, {{Versus|30}} Vacerra, Divae Barbariae ferax &nbsp; &nbsp; Interpres, & vatum priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non sine Diis animosus ultor; Jam jam potentum desine carminum; Fatiscit omnis regia Romuli &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Concussa, & exsanguis refugit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum sociis Ciceronis umbra. Tali in remotis murmure vallibus Lunae rubentis cornua Thessalae &nbsp; &nbsp; Fregere matres, & venenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sollicitas habuere mentes. [p. 348] </poem> ====DEVICTO. APOLLINE FUSIS. FUGATIS. CAESIS. SORORIBUS C. VACERRA H. M. S. F==== <poem> Q UI tot in Errores sumtis feliciter armis &nbsp; &nbsp; Victor IO magna voce TRIUMPHE canit, Haec sibi de Latio, post multa pericula, Phoebo &nbsp; &nbsp; Erexit patriis alta tropaea jugis. SODALITAS. GROBIANORUM AERE. COLLATO. P </poem> ====VACERRA ARISTARCHUS. ==== <poem> P RIME po&#235;tarum, doctorum prime, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Grande juventutis cymbalon aequoreae; Quod mundum meliora doces, vatemque refingis, &nbsp; &nbsp; Cui nimis heu! Pindi somnia vana placent, {{Versus|5}} Gratia debetur tibi magna, neque excidet aevo &nbsp; &nbsp; Libertas animi calliditasque tui. Verum quis catulos aliter prolemque Molossam, &nbsp; &nbsp; Inmundos aliter nescit olere sues? [p. 349] </poem> ====AD VACERRAM.==== <poem> V ATIBUS e sacris quis te neget esse, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Cum sis non uno teste, Vacerra, sacer? </poem> ====AD EUNDEM.==== <poem> Q UOD sis historicus, quod vates, atque sophista, &nbsp; &nbsp; Quod doctor; peream, si bonus esse potes. </poem> ====IN NATALEM XLVI. FREDERICI&nbsp; I. AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====IN FREDERICI GULIELM I MAGNI ELECTORIS BRANDEBURGICI STATUAM EQUESTREM. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====In quendam, qui in publice habita oratione modulum syllabarum in vocibus EPICTETUS & EUPHRATES corruperat.==== <poem> N OMEN EPICTETO est: sed dicar EPICTETUS olim, &nbsp; &nbsp; Roma ubi Romano desiit ore loqui. Sic etiam EUPHRATES (quid non mutabitis anni?) &nbsp; &nbsp; Incipiet positis EUPHRATES esse moris. </poem> ====In alium ejusdem farinae.==== <poem> V ERBA DO qui nuper cecinit Gaetulus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et FERIAS nuper jusserat esse breves. Pridem ingens opicas foedabat MACULA chartas. &nbsp; &nbsp; Ah cur fullonem non alit iste Deus? </poem> ====IN VERSIFICATOREM HARLEMENSEM.==== <poem> BARBARA monstrorum sileat miracula Memphis: &nbsp; &nbsp; Carminis Harlemum barbariora dedit. [p. 351] </poem> ====DE PETRO RABO ET POETRIA AMSTELIA.==== <poem> P OTA Pegaseo puella rore Vini nescio quid sui relinquens Non siccaverat integrum culullum. Instabat Rabus, & bibi jubebat. {{Versus|5}} Quaenam haec rusticitas, Cato invenuste? Per te numine plena Apollinari Fiet Maenas, & Euhyo litabit. </poem> ====TURDUS FABULA. ==== <poem> F EROX juventa, nec clientela minus Milvi potentis, turdus inquies, loquax, Omnes minores concacabat alites. Et jam beatus (sic videbatur sibi) {{Versus|5}} Ipsos proterve concacabat aucupes. Unus sub arta frondium scena latens, Offensus acri nempe contumelia, [p. 352] Incautum opertis cautus excepit dolis: Haesitque visco prosator visci suo. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Id conspicatus passer e vicinia, Quem saepe oleto sparserat turdus gravi, Hanc prolocutus fertur in sententiam: O turde, turde, debitas vecordiae Dature poenas, jamne te morum piget? {{Versus|15}} Nec prodes aliis, & tibi cacas malum. [p. 353] </poem> ==Jani Broukhusii Brandeburgica; sive carminum in honorem Frederici I. Borusiae regis, et electoris Brandeb. aulaeque Brandeburgicae conscriptorum liber. == [p. 354: blanco] [p. 355] ===Jani Broukhusii Brandeburgica.=== ====IN FUNERE SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI GULIELMI MAGNI, ELECTORIS BRANDEBURGICI.==== <poem> M ARTIS Germani cineres umbramque colendam &nbsp; &nbsp; Flemus: in exsequias, moesta Elegia, veni. Nec te, quod cultu non sis speciosa decoro, &nbsp; &nbsp; Terruerit: lacrimis sic eris apta novis. {{Versus|5}} Adspice, communi squalens Germania luctu &nbsp; &nbsp; Ut sedeat fusis scissa per ora comis. Ut pia Religio FREDERICI in funere MAGNI &nbsp; &nbsp; Moereat, & raptas orba queratur opes. Utque Fides, multaque decens Victoria lauru &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non teneant fletus, utraque fracta, suos. Haec tibi turba comes: meruit quoque talia virtus &nbsp; &nbsp; Principis, atque acti per decora alta dies. [p. 356] Hoc mores meruere tui, GULIELME, sidesque, &nbsp; &nbsp; Inque tuos populos saepe probatus amor. {{Versus|15}} Sancte pater patriae, saecli dos inclita nostri, &nbsp; &nbsp; Ultima virtutum gloria, primus honos; Nobile bellorum fulmen, pia dextera justi &nbsp; &nbsp; Martis, & invictis non leve nomen avis; Heroum sublime decus, quem foeta tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama per aetherium lucida ducit iter, Quis Phoebus canat aequa tuis praeconia palmis? &nbsp; &nbsp; Quis titulis condat carmina digna tuis? Non, si vel Clario veniant cum fratre Sorores, &nbsp; &nbsp; Buccina sit meritis sic satis ulla tuis. {{Versus|25}} Laomedonteae celebrata decennia Trojae &nbsp; &nbsp; Novimus, & Macetae bella peracta Duci; Oebaliasque manus, & quas Oenotria lauros &nbsp; &nbsp; Gloria, non uno nobilis hoste, tulit. At tua si domitis numerentur in hostibus arma, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Arma quis unius crederet esse viri? Testis perpetuis tibi vita peracta triumphis, &nbsp; &nbsp; Testis desensae Religionis honos, Contemtorque animus leti, supraque pericla &nbsp; &nbsp; Spiritus, & multa dexteritate labor. {{Versus|35}} Sed neque silvestri pastoris fistula cantu &nbsp; &nbsp; Certet Maeoniae condere molis opus: [p. 357] Nec mea sufficiat sublimi carmine Clio &nbsp; &nbsp; Clara tot heroae gesta referre manus. Haec referat rapido quassata Borussia Marte, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et repetita tui jura paterna soli. Haec referat tremefacta tua Varsovia dextra, &nbsp; &nbsp; Totque Polonorum funera sparsa ducum. Milite quam pauco centena in millia praeceps &nbsp; &nbsp; Irruis, & fuso victor ab hoste redis! {{Versus|45}} Talis in insanos avido furit igne Gigantas &nbsp; &nbsp; Jupiter, & caeli concutit omne latus. Talis compositis acer Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo. Quis Ferberlinos digno satis ore triumphos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Concinat, & justae praemia militiae? Hic ubi perfidiae poenas cum penderet hostis, &nbsp; &nbsp; Ultorem tecum sensit adesse Deum. Nil illi diraeve hiemes, vastaeve paludes, &nbsp; &nbsp; Moeniave, armatae profueruntve minae. {{Versus|55}} Ocyor & ventis & saevi fulminis alis &nbsp; &nbsp; Hostica praecipiti proteris arma metu. Quis memoret, Stralfunda, tuos, invicta, labores, &nbsp; &nbsp; Caesareumque ducem, Caesareamque manum? Sex menses periere tibi, Walstenia virtus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Hic spatium belli finiit una dies. [p. 358] Ipse suis prorupta furens Vulcanus ab antris &nbsp; &nbsp; Fulmina in hostiles torsit acerba globos: Armatasque hiemes, atque igne rubentia multo &nbsp; &nbsp; Tela vicem Getici jussit obire Dei. {{Versus|65}} Stettiniine arces, formidatumque tremendi &nbsp; &nbsp; Militis auxilio robur, & arma, canam? Cessit & illa tuis, quamvis invita, lacertis; &nbsp; &nbsp; Fassa suas in te nil potuisse minas. Nimirum tibi tela polus, tibi machina pontus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Militat in partes unda polusque tuas. Rugia, quam toto circumsonat aequore Nereus, &nbsp; &nbsp; Rugia tuta fero milite, tuta nive, Rugia victorem non visum sensit, & ante &nbsp; &nbsp; Quam venisse, tuas jam superasse manus. {{Versus|75}} Quid, cum iterum diro vexata Borussia bello &nbsp; &nbsp; Absentem lacrimis aegra vocaret opem? Nempe tuis Tethys stravit se Balthica turmis, &nbsp; &nbsp; Et glacies tumidas horrida vinxit aquas. Perque nives, perque usta gelu freta lata, per hostes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Ipsa sibi virtus huc tua fecit iter. Grande viae pretium servata Borussia, grande &nbsp; &nbsp; Pomera, qua vasta sub ditione patet. Ille ferox domitoque potens Oriente tyrannus, &nbsp; &nbsp; Ille tremor nostris gentibus, ille suis, [p. 359] {{Versus|85}} Sensit & ille tuos longinquo Marte lacertos, &nbsp; &nbsp; Dum ruit auspiciis miles in arma tuis. Nec toties frustra tentatae moenia Budae &nbsp; &nbsp; Mavortis fulmen sustinuere tui. Quae meritis, invicte Heros, par Gloria tantis? &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Quae par aeterna Fama sonora tuba? Te sibi pulcer Honor, sibi te Clementia mitis, &nbsp; &nbsp; Te sibi Pax nitido vindicat alma sinu. Te sibi Majestas, Phoebusque, Deaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Pudor, & placidae Pacis alumna Quies; {{Versus|95}} Te Christi sibi jungit amor, Pietasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et Spes divinae conscia pacis habet. Neve foret vitae numquam non puriter actae &nbsp; &nbsp; Impar funesto sine suprema dies, Ipse tuos alta miseratus mente labores &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Suffecit vires auxiliumque Deus. Nil morbi potuere truces, nil torrida febris: &nbsp; &nbsp; Spes fovet, & vera cum Pietate Fides. Et cruor immeriti pro nobis vulnera Christi, &nbsp; &nbsp; Et Patris aeterno gratia missa polo. {{Versus|105}} Dira, quid hic ullos exspectas, Parca, triumphos? &nbsp; &nbsp; Non est imperii gloria tanta tui. At tu, sancta anima, & caeli jam sede recepta, &nbsp; &nbsp; Adspectuque fruens alloquioque Dei, [p. 360] Accipe quae multo sacramus munera luctu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Humida inexhaustis munera de lacrimis. Utque tui desiderium mitescat ademti, &nbsp; &nbsp; In nato spires fac, Pater, usque tuo. Ille tuo exemplo lauros tueatur avitas, &nbsp; &nbsp; Exemplo leges temperet ille tuo. {{Versus|115}} Invictaque manu Genitorem Heroa secutus &nbsp; &nbsp; Pro populo moveat fortiter arma suo. Arma, Pater, moveat, sed non nisi justa, tuisque &nbsp; &nbsp; Aemula: pro causa stat meliore Deus. At Pax concussum si longa beaverit orbem; &nbsp; &nbsp; {{Versus|120}} Quod rogat, atque omni quod vovet orbis ope; A te jam sanctas didicit feliciter artes: &nbsp; &nbsp; In te virtutes, quas imitetur, habet. 1688. </poem> ====In Nummum a JOANNE FREDERICO CRAMERO explicatum, cujus epigraphe: CAPTA CAESARIS INSULA.==== <poem> D UM tuus attonitum Mavors ruit acer in hostem; &nbsp; &nbsp; O Princeps, populi ductor amorque tui; Erigit armatas praesens Victoria turmas, &nbsp; &nbsp; Gaudet & in castris ire superba tuis. [p. 361] {{Versus|5}} Prima novas offert tibi Caesaris insula lauros; &nbsp; &nbsp; Prolusit titulis scilicet illa novis. Margine captivi tua propugnacula Rheni &nbsp; &nbsp; Na&#239;des e glaucis obstupuere vadis. Flammarumque globos & ahenae grandinis imbrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ulvosis trepidae pertimuere toris. Innectis patriis palmas, fortissime, palmis, &nbsp; &nbsp; Inpiger antiquum continuare decus. Furstenbergiacam virtus tua contudit Hydram: &nbsp; &nbsp; Fulminis afflatus non tulit illa tui. {{Versus|15}} Quale rudimentum quantillo in tempore! Tecum &nbsp; &nbsp; Visa recens lapsis rebus adesse Salus. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: EXPEDITIO BRITANNICA CONSILIIS ET ARMIS ADJUTA.==== <poem> S AEVA superstitio, & dominandi insana libido, &nbsp; &nbsp; Sustulerant multis jura Britanna modis. Jamque parabatur, quod tota Europa subiret &nbsp; &nbsp; Cum male damnata posteritate, jugum. {{Versus|5}} Actum erat oppressa de Libertate Jacobo &nbsp; &nbsp; Sub domino: exstincta curia lege silet. [p. 362] Vindicis Auriaci Deus en Deus excitat arma, &nbsp; &nbsp; Jungeret his socias ut FREDERICUS opes. Diffugiunt scelerum perculsa mente ministri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Disjectaque redit nube serena dies. O faustam Nemesin! sine vi, sine sanguine fuso &nbsp; &nbsp; Debita virtuti praemia victor habet. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: INFERIOR RHENUS LIBERATUS. ==== <poem> R HENUS arenosa vultum demersus in ulva, &nbsp; &nbsp; Debilis & mediis semicrematus aquis, Inplorat, FREDERICE, tuam, fortissime, dextram. &nbsp; &nbsp; En age, quid cessas? deficit ille, veni. {{Versus|5}} Sed neque tu cessas, & fortibus acer in armis &nbsp; &nbsp; Surdisium celeri cogis abire fuga. Porrigit evinctas tibi Caesaris Insula palmas: &nbsp; &nbsp; Novesium profugi deseruere duces. Bonna, quid exspectas? nil te firmissima valli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Robora, nil densi militis arma juvant. Tu quoque praeclari fies pars una triumphi, &nbsp; &nbsp; Sed tamen & juris facta repente tui. [p. 363] Exsere, Rhene, caput: laetos, pater, exsere vultus: &nbsp; &nbsp; Germanis Celtae non dominantur aquis. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: TUTELA BELGII. ==== <poem> F LEXERAT ad Celtas celeri Victoria penna &nbsp; &nbsp; Auxiliis levi stantis in orbe Deae. Floriaci multo stagnabant sanguine campi, &nbsp; &nbsp; Incertusque suae Belga salutis erat. Tu celerem, ceu Numen, opem, FREDERICE, tulisti. &nbsp; &nbsp; Belgica se sensit muneris esse tui. Ipse tuas tergo portavit Mosa cohortes, &nbsp; &nbsp; Tutior auspiciis esset ut unda tuis. {{Versus|5}} Margine dein gemino firmatis undique claustris &nbsp; &nbsp; In fumum hostiles vidit abire minas. Haec ducis est virtus, sed & haec rarissima, summi, &nbsp; &nbsp; Rebus ut adversis ipsa pericla juvent. 1690. [p. 364] </poem> ====IN URBEM BEROLINENSEM A FREDERICO III. MIRIFICE AMPLIFICATAM ET EXORNATAM. ==== <poem> Q UA vetus ad celerem porrecta Colonia Suevum &nbsp; &nbsp; Berlini adverso margine spectat opes, Dorotheae fausto signatas nomine turres &nbsp; &nbsp; Insula de mediis laeta salutat aquis. {{Versus|5}} Ecce novas arces & tecta minantia caelo &nbsp; &nbsp; Quintus inexhausta ducit ab arte labor. Cura De&#251;m FREDERICE, Tuis haec debita coeptis &nbsp; &nbsp; Gloria; muneribus haec benefacta tuis. Dum populatrices crudelis Gallia flammas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funus & imperio vastitiemque parat; Quantum erat, in medio furiosi turbine Martis, &nbsp; &nbsp; Nobile tranquillae condere pacis opus! Sic pius Ogygios Amphion carmine muros &nbsp; &nbsp; Quos regeret, sancta duxit & ipse manu. 1691. [p. 365] </poem> ====IN NATALEM SEPTIMUM DECIMUM SERENISSIMI PRINCIPIS ANSPACHII CHRISTIANI A LBERTI AD JOANNEM FREDERICUM CRAMERUM.==== <poem> L AETUS ades, Cramere: novas pia tura per aras, &nbsp; &nbsp; Per sua pubentes limina sparge rosas. Pone merum Genio: natale decentia sacrum &nbsp; &nbsp; Principis ad citharam concipe vota meam: {{Versus|5}} Principis, in patrias qui nunc feliciter artes &nbsp; &nbsp; Crescit, adorandae spes recidiva domus; Quem sibi Palladias inter Prudentia curas &nbsp; &nbsp; Educat, & lauru tempora cinctus Honor; Otia cui Latius studiis dispungit Apollo; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem format docta gnava Minerva manu. Qualis erat parili nuper Fredericus in aevo, &nbsp; &nbsp; Divo magna patri gloria, magna suis. Illius ingenio proavitis laudibus insta, &nbsp; &nbsp; ALBERTE, atque annos vincere perge tuos. {{Versus|15}} Illius ad normam leges tibi finge regendi: &nbsp; &nbsp; Exemplo duci non meliore potes. [p. 366] Caetera, quae sortem exornent decora alta potentem, &nbsp; &nbsp; Virtutis venient nomine sponte tuae. 1691. </poem> ====IN FUNERE CHRISTIANI ALBERTI PRINCIPIS ANSPACENSIS.==== <poem> E RGO tuos etiam manes, ALBERTE, queremur? &nbsp; &nbsp; Te quoque Nox tenebris obruit atra suis? Te quoque, cui dulcis primo sub flore juventae &nbsp; &nbsp; Spondebant faciles omina laeta Deos? {{Versus|5}} Heu breve vita bonum mortalibus! heu male fallax &nbsp; &nbsp; Et nimis incertae mortis acerba dies! Ast ego jam tota flammatus mente parabam &nbsp; &nbsp; Debita virtuti nectere serta tuae: Ut pridem egregias haurire fideliter artes &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pars fuerit studii blanda tenaxque tui: Ut pia formarit primos Prudentia sensus: &nbsp; &nbsp; Creverit & juncta Pallade Martis amor; Ut populos lata regeres ditione paternos, &nbsp; &nbsp; Jure quidem princeps, sed pietate pater; {{Versus|15}} Utque per & titulos & avorum exempla tuorum &nbsp; &nbsp; Ipsa tibi Virtus certum aperiret iter. [p. 367] Ecce jaces, stirps vera De&#251;m, spes sanguinis alta, &nbsp; &nbsp; Flos & honor prisci nominis, ecce jaces. Ostendere tuis te tantum fata: resecto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Injecit rapidas stamine Parca manus. At modo qualis eras! qua majestate decorus! &nbsp; &nbsp; Quantus honos oculis! qualis in ore Venus! Sive fatigares fumantia colla caballi: &nbsp; &nbsp; Talis in Eurotae pulvere Castor erat. {{Versus|25}} Seu staret validum vibrare viriliter ensem: &nbsp; &nbsp; Non alia Mavors moverit arma manu. Seu magis historiae spatiatus in aequore vasto &nbsp; &nbsp; Discuteres veterum fortia facta ducum; Ante annos praecox sapientia pectus agebat, {{Versus|30}} Et tibi de quavis arbore fructus erat. Nec pietatis honos vilis tibi: maxima Christus &nbsp; &nbsp; Gloria: nec caelum nomen inane tibi. Scilicet haec generis documenta perennia vestri, &nbsp; &nbsp; Quae tibi multa pater, multa praeivit avus. {{Versus|35}} Et tamen ille jaces, non consolabile fratri &nbsp; &nbsp; Funus, & afflictae justa querela domus. Quid tibi nunc animi dicam, generose Bredovi? &nbsp; &nbsp; Quam tibi moestitiam pectoris esse rear? Ille manus fidae pignus venerabile Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cura bis annorum quatuor, ille fuit. [p. 368] Postque tot exhaustos ingenti mente labores &nbsp; &nbsp; Nil tibi jam superest praeter inane queri. Perge queri mecum moestissime, perge, Bredovi. &nbsp; &nbsp; Ah scelus est lacrimas dissimulare novas. {{Versus|45}} Ah scelus est velare novos immane dolores. &nbsp; &nbsp; Ferreus est, siccis qui videt ista genis. Tu quoque quid cessas tumulum, Cramere, recentem &nbsp; &nbsp; Spargere Romani floribus eloquii? Flete pii mecum, par nobile, flete sodales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Molliter ut magni Principis ossa cubent. Flebimus in noctem lacrimoso lucis ab ortu: &nbsp; &nbsp; Flebimus in lucem, nox ubi moesta venit. Qualis, cum caeso gaudebat Memnone Achilles, &nbsp; &nbsp; Plorabat caesi Memnonis orba parens: {{Versus|55}} Qualis natorum ad stragem Sipyle&#239;a mater &nbsp; &nbsp; Fleverat, in longo facta dolore silex. Quid tamen ista juvant? non est remeabilis ulli &nbsp; &nbsp; Haec via; & aeterno porta adamante riget. Tu potius FREDERICE tuos solare GEORGI, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} O amor, o magnae sollicitudo domus! Rerum certa salus, certum instar fratris ademti, &nbsp; &nbsp; Vive: tuas poscunt regna paterna manus. Vive, decus serum, spes postuma nominis alti: &nbsp; &nbsp; Vive: decent istam prosperiora domum. [p. 369] {{Versus|65}} De nostris, Parcae, de nostris sumite fusis &nbsp; &nbsp; Quod valeat sacram continuare colum. 1692. </poem> ====IN AUSPICIA ACADEMIAE HALLENSIS.==== <poem> I NVIDIAE domitor, Divi Genitoris imago, &nbsp; &nbsp; Fortuna Princeps celsior ipse tua; Ergo temporibus saevis diroque tumultu &nbsp; &nbsp; Te juvat Aonias demeruisse Deas. {{Versus|5}} Ergo nec armorum sonitus, nec triste rubentes &nbsp; &nbsp; Cum galeis cristae, vulnificusque chalybs, Nec valuit Mavors, qui nunc furit, Europaeus &nbsp; &nbsp; Nobile munificae vertere mentis opus. Perque tuas lauros pacatae ramus olivae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Serpit, & invictum cingit uterque caput. Lux rerum, FREDERICE, tui Sol auree saecli, &nbsp; &nbsp; Auree Pierio Sol, FREDERICE, choro; Per quem Barbaries fusis dat terga maniplis, &nbsp; &nbsp; Et suus antiquis artibus exstat honos; {{Versus|15}} Per quem rura colunt ejectae Teutona Musae; &nbsp; &nbsp; Ultima Virtutum meta, perenne decus; Hoc est successu rerum feliciter uti, &nbsp; &nbsp; Hoc titulum dominos inter habere Deos. [p. 370] Sidera sic magno Phoebus rigat omnia mundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Lumine: sic roseum spargit ubique jubar. Sic pius effusis sitientes imbribus agros &nbsp; &nbsp; Jupiter, & foetae nectare rorat aquae. Evertunt alii crudelibus omnia flammis: &nbsp; &nbsp; Tuta nec est ipsis Manibus urna sua. {{Versus|25}} Heu cineres, fletique cadaver Myrtilleti! &nbsp; &nbsp; Quaene dies tollet hanc tibi, Celta, notam? Ipse Nicer proprio jam saepe crematus in alveo &nbsp; &nbsp; Plorat victoris fata cruenta sui. Quanto tu melius, quanto tu, maxime Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Largius Ardalidas pergis habere Deas! Bregela, qua veteres diti lavit amne Borussos, &nbsp; &nbsp; Templa tuis pridem Musica debet avis. Pallada quid referam, Viadri quam Na&#239;s amoeni &nbsp; &nbsp; Praefluit, & laetam laeta salutat humum? {{Versus|35}} Quid Rheni gaudentis opes, quo margine Rurae &nbsp; &nbsp; Flumina amatrices consociatis aquae? Jam quoque, quod Clarias fovet haud inglorius artes &nbsp; &nbsp; Sala pater, coepit muneris esse tui. Spumee verticibus te Sala tumentibus effer: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nunc erat ad dotes luxuriare novas. Nunc erat augusti sacras agnoscere curas &nbsp; &nbsp; Principis, & Genio tot bona parta tuo. [p. 371] Audiit: en vitreo prodis speciosior antro &nbsp; &nbsp; Ilicibus comtum, Sala superbe, caput. {{Versus|45}} Adplaudunt hilares vicinae Numina silvae &nbsp; &nbsp; Na&#239;des, ac festos instituere choros. Et ter, &#239;o FREDERICE, &#239;o FREDERICE, canorae &nbsp; &nbsp; Virginis e longis vox redit icta jugis. Fallor? an & Clario cinctus grege Delius ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Argutum docili pectine movit ebur? Movit, & artifices digiti sonuere, novosque, &nbsp; &nbsp; Halla quod exsultet, concinuere modos. Filia (quid cessas?) Academia Principis alti, &nbsp; &nbsp; Exsere formosum floribus aucta caput. {{Versus|55}} Tolle caput formosa tuum: te lucidus Evan &nbsp; &nbsp; Te petit Aonii turma novena chori. Tu procerum studiis, tu nobilitatis honorae &nbsp; &nbsp; Lex eris, ingeniis digna palaestra suis. Hunc pia Fata diem FREDERICO despondebant, &nbsp; &nbsp; {{Versus|66) Quem magni toties expetiistis Avi. Gaudet, & e tumulo, plausu testante favorem, &nbsp; &nbsp; Ingens ALBERTI Praesulis umbra sonat. 1694. [p. 372] </poem> ====IN NATALEM SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. SACRI ROMANI IMPERII OCTOVIRI. ==== <poem> Q UOT spectacula, quas ubique pompas, Et quantam segetem novis triumphis, Princeps maxime, quaeque festa portant Natales tibi Juliae calendae! {{Versus|5}} Haec est lux tua, qua Dii faventes Nil umquam melius dedere terris: Qua longum populi frementis agmen Nil felicius imputat Tonanti. Et nunc illa eadem, stupente mundo, {{Versus|10}} Enatum pariter dedit Lycaeum, Clarum, nobile, te parente dignum. Talis de patrio prius cerebro Armata exsiluit repente Pallas. Lux o inclita, duplicique partu {{Versus|15}} Aeternum Clariis notanda fastis! O dives, FREDERICE, dos tuorum! O, diri rabie furente belli, Faustorum bone temporum reductor! [p. 373] Tu caeli faciem tenebricosi {{Versus|20}} Clemens lumine puriore vestis. Tu ferri mala saecla de metallo Priscum munificus vocas in aurum. Te Victoria, nobilesque palmae, Te clarat niveis Honor quadrigis. {{Versus|25}} Te doctis Helicon sonans & antris, Musarum memorande Sospitator, Lucis omnibus, omnibus viretis, Brandenburgiacis tumet tropaeis. Longas, Dux bone, ferias Camoenis, {{Versus|30}} Et partam populis tuis salutem Praestes, supplicibus rogamus omnes Votis, ac timidae favore linguae. Longos o utinam benigna soles Extendant tibi Fata, prosperentque {{Versus|35}} Largo foenore, sorte liberali, Natales tibi Julias Calendas! &nbsp; &nbsp; 1694. [p. 374] </poem> ====AD EVERARDUM DANKELMANNUM, SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. ELECTORIS BRANDEBURGICI MINISTRUM STATUS PRIMARIUM. ==== <poem> D ANKELMANNE, tui dextera Principis, Seu te consilio, sive probas fide, Invictoque animi robore nobilis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri Nestora saeculi: {{Versus|5}} O quem te memorem, gloria Virginum Doctarum, Aoniis Palladium viris, Et, quas Praxiteles protulit aut Scopas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clararum arbiter artium! Per te Pierio purior e specu {{Versus|10}} Currit prociduis vorticibus latex, Et lauros meritis praemia frontibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci murmure proluit. Per te magnanimi Principis aureum In Belgis etiam praeradiat jubar; {{Versus|15}} Majestasque Ducis Brennigenae in sacra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget plurima imagine. [p. 375] Illum non humili dum meditor chely Late conspicuis tollere honoribus, Ac fultam titulis armipotentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnisque imperiis domum: Proludat tenui nunc mea barbito Clio, & Pieriis tempora floribus, Heros magne, tibi cingat, amabili &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri munere Apollinis. {{Versus|25}} Olim te comitem Principis arduis Sistam consiliis, sive furentium Celtarum rabiem contudit, & feras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gentis indomitae minas: Seu Muhamedici cornua Bospori {{Versus|30}} Fregit: seu media Martis in area Pacis nobile opus condidit, & novas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbes addidit urbibus. Talis Caesarei consilii potens, Antiquae celeber sanguis Etruriae, {{Versus|35}} Maecenas patriae detulit omnia; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil, praeter meritum, sibi. 1694. [p. 376] </poem> ====IN OBITUM SAMUELIS PUFENDORFII. ==== <poem> R ARUM doctrinae miraclum, nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Heroibus permixta temporis boni, Pufendorfe, tuis semper maturior annis, &nbsp; &nbsp; Et mentis alta lucidus semper face: {{Versus|5}} Te raptum invidia super&#251;m (sic credere fas est) &nbsp; &nbsp; Musis ademit dura Parcarum manus, Ne foret in terris, qui gesta illustria bello, &nbsp; &nbsp; Qui pace mores conderet facta probos. Scilicet auxisti numeros, Vir magne, piorum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Plausere Manes, & coronati chori. Elysiae plausere animae. tibi Silius acer, &nbsp; &nbsp; Simili peremtus peste, gratat obvio. Atque Antenorei simulacrum nobile Livii &nbsp; &nbsp; Facundum amico pectus amplexu terit. {{Versus|15}} Hic autem moerent casti, te vindice, Mores; &nbsp; &nbsp; Hic Jura moerent sorte nascendi data: Gestarumque manu servatrix pagina rerum; &nbsp; &nbsp; Et masculi vigoris Eloquentia. Tum, quod praereptae lucis solamen honorum est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic FREDERICUS moeret ipse tertius. 1694. [p. 377] </poem> ====IN ORATIONEM, QUA GULIELMUS HENRICUS DANKELMANNUS SERENISSIMO AC POTENTISSIMO PRINCIPI GULIELM O&nbsp; III. MAGNAE BRITANNIAE REGI FELICEM IN BATAVIAM ADVENTUM GRATULATUS EST.==== <poem> M AGNANIMI, Gulielme, paras dum praelia Regis &nbsp; &nbsp; Resque domi gestas dicere, resque foris; Nobilis ingenuas animat facundia chartas, &nbsp; &nbsp; Prodit & auctorem pagina quaeque suum. {{Versus|5}} Nec tu materia dignus leviore fuisti, &nbsp; &nbsp; Dankelmanne, tuae nec monumenta manus. Cresce, age, praeclari verissime sanguinis haeres, &nbsp; &nbsp; Nec magno quondam patre future minor. Omen inest coeptis (video) felicibus ingens, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cyllenaeque alta plausit ab arce Deus. 1695. [p. 378] </poem> ====IN PANEGYRICUM DICTUM HONORI SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. ELECTORIS BRANDEBURGICI A PHILIPPO SILVESTRO DANKELMANNO. ==== <poem> P ROLES inclita maximi Parentis, Silvestre, Ausoniae cliens Minervae, Non tu degener aut pudendus haeres Longi stemmatis & domus vetustae: {{Versus|5}} Non tu pectoris indigus diserti; Qui de carceribus disertus ipsis, Puri fluminis in modum, stupentem Suspensa trahis aure concionem. O praeludia grata blandientis {{Versus|10}} Naturae! o Genii potentis auram! Sic primo Jovis armiger volatu Jam pugnas meditatur atque praedas. Sic fulvae leo matris a cubili Ferox dente novo lacessit hostem. [p. 379] {{Versus|15}} Perge flos juvenum politiorum, Perge Cecropiae decus palaestrae, Quo virtus vocat & decorus ardor, Mox majoribus inplicande curis. Poscit patria, poscit ipse culto {{Versus|20}} Condigne memoratus ore princeps. 1695. </poem> ====IN REGIAM DIGNITATEM IN BORUSSIA A FREDERIC O&nbsp; III. ELECTORE BRANDEBURGICO SUSCEPTAM. ==== <poem> R EGNATA prisco regna Brutenio, Et Videvuthi sceptra prius manu &nbsp; &nbsp; Gestata, fortuna favente & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis super&#251;m secundis {{Versus|5}} Haeredis acrem Brennigenae manum Rursus decorant, ac FREDERICIOS &nbsp; &nbsp; Regale circumvestit aurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lumine conspicuo capillos. [p. 380] Salve bonorum nuntia caelitum {{Versus|10}} Lux alma; salve tot populis dies &nbsp; &nbsp; Jucunda; tot forti Borusso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta dies, repetita votis. Tu sceptra nullis uncta cruoribus Hero potenti, tu sine praeliis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Stantem columnam, tu quietum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu placidum diadema portas. Quamquam citato carpere iter gradu Praegestientem, turbine flammeo &nbsp; &nbsp; Hucusque, nec miti flagello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Detinuit homicida Mavors. Te dives anteit Copia, fertili Succincta cornu, te Cerealibus &nbsp; &nbsp; Evincta culmis Faustitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta cohors dominam salutant. {{Versus|25}} Electra Tethys Balthica mollibus Evolvit algis, mella capacibus &nbsp; &nbsp; Ceris Aristaeus, novumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deproperat calathis Lyaeum. Incensa multae sidere purpurae {{Versus|30}} Forti lacerto vellera fert Pales, &nbsp; &nbsp; Prussi gregis formosum amictum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Muricibus medicata Prussis. [p. 381] Adplaudit alto flumine Vistula, Laetusque amoenis Bregela fontibus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Fusaeque in herbosis Borussae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Na&#239;des adsonuere ripis. At tu, Deorum cura potentium Rex magne, tantum cui licuit boni &nbsp; &nbsp; Struxisse de privo, tuumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Inque tua ditione regnum Fundasse, nullo munere debitum, Nullis revinctum conditionibus; &nbsp; &nbsp; Hoc macte virtutis tropaeo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte tuis generose sceptris. {{Versus|45}} Quod si vetustis in titulis decus Relucet ingens, ac speciosius &nbsp; &nbsp; Effulta majestas avorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nominibus radiat potentum; Et tu (quod omnis, qua patet, arbitra {{Versus|50}} Europa vidit, quod sibi traditum &nbsp; &nbsp; Mirentur exemplum nepotes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rex poteras sine lite nasci. Oblata pridem (nota loquor) licet Aulae volentis ac popularium &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Clamore votorum petiti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sprevit Avus Genitorque regna. [p. 382] Imago quantae quanta modestiae! Tibi faventis magna manus Dei &nbsp; &nbsp; Dilata praeclaris priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Praemia promeritis rependit. Te militaris sidus adoreae, Te Christianae praesidium rei &nbsp; &nbsp; Agnoscit, & miratur Arctos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Boreae plaga lata duri. {{Versus|65}} Te Cirrha multo numine lucidum Reponit imis in penetralibus, &nbsp; &nbsp; Interque caelestes patronos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aoniae cecinere lauri Insigne nomen. Tu pretium ingen&#238; {{Versus|70}} Obliteratis reddis honoribus, &nbsp; &nbsp; Artesque & extorres fideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipis hospitio Camoenas. O restituti nobilis otii Auctor, feroci cognite Concano, &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Quem lora captivis lacertis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ferre tuae docuere dextrae Inusitatis fulmina jactibus: O magne vindex Justitiae, polo &nbsp; &nbsp; Demisse custos o sereno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Legibus innocuaeque Paci! [p. 383] Serves Borussum nomen, & inclitae Momenta gentis, sive opus est manu, &nbsp; &nbsp; Seu mente res poscunt, amicus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Albioni & populo Batavo. 1701. </poem> ====IN EFFIGIEM SERENISSIMI AC CELSISSIMI PRINCIPIS FREDERICI GULIELM I ELECTORATUS BRANDEBURGICI AC REGNI BORUSSIAE HAEREDIS. ==== <poem> R EGIUS heroum sanguis pubente sub aevo &nbsp; &nbsp; Hos Princeps oculos, haec rosea ora gerit. Belligera pectus praemuniit aegide Pallas: &nbsp; &nbsp; Fortem animum mites excoluere Deae. 1701. [p. 384] </poem> ====IN AUSPICATISSIMA HUJUS BELLI INITIA, CUM INSULA CAESARIS, GALLORUM PRAESIDIO JUXTA ET OPERIBUS MUNITISSIMA INVICTA VIRTUTE POTISSIMUM MILITIS BORUSSICI CETERORUMQUE FOEDERATORUM, SED PRAECIPUE CONSILIO ET AUSPICIIS FREDERICI REGIS VESALIAE TUNC DEGENTIS, IN CONSPECTU DUCIS ET EXERCITUS GALLICI CAPERETUR. ==== <poem> H AERENTEM bifidi Burgundum litore Rheni &nbsp; &nbsp; Miramur tanta nil agitare manu? Testis erat victi longe certamine muri, &nbsp; &nbsp; Insula qua famulis Caesaris exstat aquis. {{Versus|5}} Noluit incertae rumori credere famae, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque haec oculis debuit ipse suis. 1702. [p. 385] </poem> ====IN NATALEM XLVI. FREDERICI&nbsp; I. AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====IN FREDERICI GULIELM I MAGNI ELECTORIS BRANDEBURGICI STATUAM EQUESTREM. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====IN EFFIGIEM ILLUSTRISSIMI COMITIS WARTENBERGI I, AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS MINISTRI STATUS PRIMARII. ==== <poem> H Ic est ille, manus certissima Principis alti, &nbsp; &nbsp; Tam grave qui rerum tam bene fulcit onus; Commoda qui Domini sua deputat, inque opera omni &nbsp; &nbsp; Ex sola titulum quaerit, amatque, fide. 1703. </poem> ====GELRIA CAPTA AB SERENISSIMO BORUSSIAE REGE FREDERICO &#160 I. ==== <poem> H ANC quoque praeteritis, Rex invictissime, laurum &nbsp; &nbsp; Adjice: digna tuo nomine, digna loco est. Tandem praevalidam fatis urgentibus urbem &nbsp; &nbsp; Perfregit Martis vis animosa tui. {{Versus|5}} Quam manus, ingenium, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne quo posset ab hoste capi. [p. 388] Quae, prius ad partes quam deflexisset Iberas, &nbsp; &nbsp; Farnesio turpi munere emenda fuit. Quam qui tentarunt, (& erant gemus acre Deorum) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Credibile est coepti poenituisse sui. Vicisti, FREDERICE. humiles protendere palmas &nbsp; &nbsp; Cogitur, en, Celtae non bene mixtus Iber. Nec tamen indignas subiit te vindice leges; &nbsp; &nbsp; Iraque tam duro mitis in hoste fuit {{Versus|15}} Jus grave victoris clementia temperat aequi, &nbsp; &nbsp; Demittitque animos mens generosa truces. Salve magna De&#251;m proles, Regum optime salve: &nbsp; &nbsp; Tu populis rector, tu pater unus ades. Sic tegat armatas Victoria certa cohortes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et comes in castris gaudeat ire tuis. Sic, tibi qui teneris subcrescit filius annis, &nbsp; &nbsp; Inter belligeros plurimus exstet avos. Sic tua, sincerae stabili pro foedere pacis, &nbsp; &nbsp; Praemetuant hostes fulmina, civis amet. 1704. [p. 389] </poem> ====IN EFFIGIEM VIRI ILLUSTRISSIMI EZECHIELIS SPANHEMII, liberI BARONIS, AUGUSTISSIMI REGIS BORUSSIAE AD ANNAM SERENISSIMAM AC POTENTISSIMAM MAGNAE BRITTANNIAE REGINAM ORATORIS.==== <poem> A D placidas artes, & ad alta negotia natus &nbsp; &nbsp; Spanhemius viridi sic nitet ore senex. Cujus in ingenio Virtus Romana capaci &nbsp; &nbsp; Gestiit, & sedem figere Graja Venus. {{Versus|5}} Dii sanctum servate caput; Dii vellere puro &nbsp; &nbsp; Mollia longaevis addite fila colis. 1704. [p. 390] </poem> ====MEMORIAE RAIMONDI FALTZII REGIS BORUSSIAE NUMISMATUM CAELATORIS INCOMPARABILIS. ==== <poem> H OLMIA te, Faltzi, gremio suscepit alumno, &nbsp; &nbsp; Vagires molli cum tener ore puer. Adstitit ad cunas, ne tu nutricis egeres, &nbsp; &nbsp; Gratia, Mulciberis cura pudica sui. {{Versus|5}} Adstitit & Pallas, sed qualis in otia fertur, &nbsp; &nbsp; Nuda caput, nulla Gorgone tecta latus. Hinc vigor, & teneris crevit tibi fortius annis &nbsp; &nbsp; Ingenium, ac multo docta labore manus. Mensque capax rerum pulcrarum, & pectoris ardor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uno non potuit se tenuisse loco. Terra angusta tibi patria est: loca dissita longe, &nbsp; &nbsp; Cumque locis populos cura videre fuit. Emicuit virtus: laudisque sititor honestae &nbsp; &nbsp; Egregius vario fulsit in aere labor. {{Versus|15}} Qualis nimbosa glaciatum nube Bo&#246;ten &nbsp; &nbsp; Candida noctivagis quae Dea fertur equis; Qualis purpurei radians Hyperionis ignis &nbsp; &nbsp; Pallida formosa sidera luce premit. [p. 391] Hinc quaesita tibi magnorum gratia Regum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hinc meritis compar gloria nata tuis. Hinc laudum foecunda seges, commissaque curae &nbsp; &nbsp; Magnanim&#251;m heroum tot monumenta tuae. Singula quid referam? gelida tibi flata sub Arcto &nbsp; &nbsp; In titulos vivunt aera potentis Heri. {{Versus|25}} Vidit, & ingemuit dejecto Sequana fastu, &nbsp; &nbsp; Plus aliquid civi te potuisse suo. Excepit reducem plausu Germania longo, &nbsp; &nbsp; Laeta venustatum jam sibi deesse nihil. Praecipue patriis victor FREDERICUS in armis {{Versus|30}} &nbsp; &nbsp; Praeconem Martis te jubet esse sui: Qui belli saevasque vices, clarosque triumphos &nbsp; &nbsp; Tradas aeternis non imitande typis: Qui Pacis geniale bonum, qui praemia Musis. &nbsp; &nbsp; Addita, qui Regis tot benefacta notes. {{Versus|35}} Salve magne Necis domitor: te marcida Lethe, &nbsp; &nbsp; Te tremit in pigra luridus Orcus aqua. Non te ignava terent saeclis oblivia seris; &nbsp; &nbsp; Non cinis in vili muta jacebis humo. Fama triumphales variata coloribus alas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Te super & terras & freta longa feret. Fama vigil, magni comes assiduissima Regis, &nbsp; &nbsp; Te cum Rege diu vult superesse tuo. [p. 392] Illius insignes Cramerus in ordine lauros, &nbsp; &nbsp; Grandiaque historica gesta recenset ope. {{Versus|45}} Pagina belligera crescit facunda papyro, &nbsp; &nbsp; Et clarum Latio murice lucet opus. Faltzius haec inter caelo vivace perennes &nbsp; &nbsp; Illustrat fastos; Faltzius arte juvat. Talis in arguto pretii spectabilis auro &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gemma micat: tenera talis in aure lapis. Gaude sorte tua, Faltzi: longumque valete &nbsp; &nbsp; Praestantis cineres & placida umbra viri. 1704. [p. 393] </poem> ==Jani Broukhusii carminum juvenilium liber.== [p. 394: blanco] [p. 395] ===Jani Broukhusii carminum juvenilium liber. === ====IN JOANNIS DERRAMOUTII DISPUTATIONEM PHYSICAM de NATURA CORPORIS.==== <poem> O quae discussis radio meliore tenebris &nbsp; &nbsp; Cartesii purum nunc facis umbra diem, Haec tibi ad Elysios sacrat donaria campos &nbsp; &nbsp; Sollicitus veri saepe latentis amor. {{Versus|5}} Haec meus, ecce, vovet primis Dermoutius annis, &nbsp; &nbsp; Ominat & patriae nil puerile puer. Vulgus abi, sterilesque animae, quas magna priorum &nbsp; &nbsp; Nomina suspensa religione tenent. Casca juvent alios veterum deliria: nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Rejecta prior est glande benigna Ceres. At tu, cui veri & laudum generosa cupido &nbsp; &nbsp; Pectora jam thyrso fervidiore quatit, [p. 396] Macte novis animis, stadioque exercitus isto &nbsp; &nbsp; Despice vulgaris nomen inane sophi. {{Versus|15}} Sic ego te quondam titulis & honoribus auctum &nbsp; &nbsp; Adspiciam partum Jure referre decus; Parsque sodalitii non infima gratuler olim &nbsp; &nbsp; Aequari meritis publica vota tuis. </poem> ====AD DANIELEM ARENTS PHILOSOPHIAE DOCTOREM.==== <poem> A DSPICIS ignotae, juvenum doctissime, dextrae &nbsp; &nbsp; Scripta, verecundus quae mihi dictat amor; Incultisque jubet numeris adferre salutem, &nbsp; &nbsp; Et captare tuae foedus amicitiae. {{Versus|5}} Forte rogas, qui sim, nullo tibi cognitus usu: &nbsp; &nbsp; Vix, puto, de facie mox bene notus ero. Sed me, quae terras olim se fundet in omnes, &nbsp; &nbsp; Non potuit genii fama latere tui. Fama, secuturi pulcerrima nominis index, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nunc quoque per terras & maria alta volat. Adde quod ingenii specimen doctique leporis &nbsp; &nbsp; Non semel his licuit sumere luminibus; Tempore jam ex illo, quo me Dermoutia virtus &nbsp; &nbsp; Coepit cultores inter habere suos. [p. 397] {{Versus|15}} Cujus inoblito dum plurimus ore recurris, &nbsp; &nbsp; Ah desiderio quam mora longa fuit, Qua te quaque tuam liceat contingere dextram, &nbsp; &nbsp; Et coram doctis pascier alloquiis! Jamque dies numerans iterumque iterumque revolvo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Currite, festini currite Solis equi: Mox meus Amsteliam Trajecto viset ad urbem &nbsp; &nbsp; Daniel, & socios, numina cara, lares. Hoc ego, & hoc mecum toto Dermoutius optat &nbsp; &nbsp; Corde, sacrosancti biga sodalitii. {{Versus|25}} Interea facili Baccho libamus uterque &nbsp; &nbsp; Proque tuis Musis proque salute tua. </poem> ====IN POEMATA PETRI LOTICHII SECUNDI DERRAMOUTIO DONUM DATA.==== <poem> A EMULA Romani Germania nominis armis &nbsp; &nbsp; Noluit hac una tollere laude caput: Nec tantum Arminios Latiis opponere Varis, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim Rheni cogere ferre minas. {{Versus|5}} Jam ferro superasse parum est; contenditur arte, &nbsp; &nbsp; Et Latii curam docta leporis habet. [p. 398] Invidiae secura, uno contenta Secundo &nbsp; &nbsp; Gaudet, & Aonias eminet inter opes. Quem, nisi saeclorum vitaeque recentior aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Crimen habet, priscis quis neget esse parem? Si Venus haeredem scripsit Romana Tibullo, &nbsp; &nbsp; Non alium potuit scribere Lotichio. </poem> ====DE URBE ALMERIA. ==== <poem> E T nemus Almerium, praetextaque frondibus arva, &nbsp; &nbsp; Antiquum Nymphis Na&#239;sin hospitium, Vidimus, & prisci speciosa emblemata templi, &nbsp; &nbsp; Et Musis sacros Justitiaeque lares; {{Versus|5}} Quidquid & in tota visendum ducitur urbe: &nbsp; &nbsp; Nec Genius potuit displicuisse loci. Hoc tamen ignoscat Genius mihi, & ipsa Venustas; &nbsp; &nbsp; Est quod in Almeriis rite requirat amor, Quodque ego praecipue, si possem, cernere vellem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non habet haec Veneres ora venusta suas. [p. 399] </poem> ====AD JOANNEM DERRAMOUTIUM LEIDAM DISCEDENTEM.==== <poem> Q UALIS dilecta viduatus compare turtur, &nbsp; &nbsp; Exemplum rarae turtur amicitiae, Ah miser, a&#235;ria luget gemebundus ab ulmo, &nbsp; &nbsp; Nec potis est sese dissimulare dolor: {{Versus|5}} Qualis palma suo jam dissociata marito &nbsp; &nbsp; Longius, arentes contrahit aegra comas: Sic ego m&#238; videor luctu tabescere amaro, &nbsp; &nbsp; Et desiderio discruciante mori, Dum tu Palladiae repetis, carissime, Leidae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenia, & insignes urbis ab arte viros. Quemne ego fraterno suspexi semper amore, &nbsp; &nbsp; Quemne ego dilectis diligo plus oculis, Dermouti, potes ah patrios mutare penates? &nbsp; &nbsp; Ah patrios Leidae posthabuisse lares? {{Versus|15}} Quamvis illa decus meritum tibi jactet aviti &nbsp; &nbsp; Nominis, & generis tot monumenta tui. Nos ergo excidimus (proh vanum nomen amici!) &nbsp; &nbsp; Et querimur laesi jura sodalitii. Nec te Nasonis tangit cura ulla relicti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec te mentito nomine dictus Hylas: [p. 400] Tristis Hylas, quem nunc patrii prope fluminis alveum &nbsp; &nbsp; Mens animi longis deserit in lacrimis, Et cum nocturnos producit Vesperus ignes, &nbsp; &nbsp; Et cum mutato Lucifer audit equo. {{Versus|25}} Talis ad Eridanum luctu Phaethontis ademti &nbsp; &nbsp; Heliadas pingui cortice texit amor: Vel talis tenero liquida inter nubila Cygno &nbsp; &nbsp; Sparsit olorina pectora canicie. Haec ego deserto nequidquam in litore ventis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Eminus, ac surdis conqueror alitibus. At me populeis Paean speculatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Sternuit, ac tacta sic ait inde lyra: Desine tam mollis, puer inconsulte, querelae; &nbsp; &nbsp; Non est haec genio digna palaestra tuo. {{Versus|35}} Ille tuus Batavas Dermoutius ibit Athenas, &nbsp; &nbsp; Cujus inoblito plurimus ore sedes; Musarum pulcro mentem liquefactus amore, &nbsp; &nbsp; Et Phoebo patriis carus in aggeribus. Quique prius cultos Sophiae digressus in hortos &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Institerat rerum semina prima sequi, Jam nunc Romani numerosa volumina Juris &nbsp; &nbsp; Volvet, & arrectis imbibet auriculis. Hic discet quaecumque sacri pia Caesaris aetas &nbsp; &nbsp; Sanxerat, in seros non temeranda dies; [p. 401] {{Versus|45}} Quaeque per aeternos doctorum cura labores &nbsp; &nbsp; Publica, Pandectis rite tuenda dedit; Et quae Caesareo Codex sub nomine uterque &nbsp; &nbsp; Praecipit, inmensae sedulitatis opus. Non tamen inde tuo quidquam decedet amori: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Immemor absentis non erit ille tui. Nam sive intentus chartis studiisque sedebit, &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore figet amor; Musarum generosus amor, fax unica magnae &nbsp; &nbsp; Mentis, & humano fortior arbitrio; {{Versus|55}} Tum sive annoso Legum decreta Lyaeo &nbsp; &nbsp; Diluet, aut facili protrahet ore diem, Saepe tuo Genio libabit, saepe Saluti, &nbsp; &nbsp; Et, Bene sit nostro, sit bene, dicet, Hylae; Qui nunc Amsteliis errans sub turribus aegrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Non responsuro litore, vexat ebur. Haec Deus innocuis praesens tutela po&#235;tis, &nbsp; &nbsp; Quem cave sublesta dixeris esse fide. Quin potius, memori servantes pectore amicum &nbsp; &nbsp; Pectus, in alternum solvimur alloquium? {{Versus|65}} Non tot me Claria dispernunt millia Leida, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit Leidam, cum volo, mente sequi: Nec tot de patriis arcent te millia tectis, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit crebro visere epistolio. [p. 402] Este, precor, testes, communia Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et, nimium nostro tempore rara Fides: HOC VOTO AD VESTRAM VOBIS PRAESENTIBUS ARAM &nbsp; &nbsp; ADSTRINGUNT SACRAM JANUS UTERQUE FIDEM; SI QUANDO VESTRUM INVADENT OBLIVIA NOMEN, &nbsp; &nbsp; RARAQUE JAM TRITUM LITERA CURRET ITER; {{Versus|75}} TUNC MALUS ATQUE SACER, TUNC INTESTABILIS ESTO, &nbsp; &nbsp; QUI PRIOR INJUNCTO CESSAT AB OFFICIO. </poem> ====AD SALOMONEM BORREMANSIUM <i>Gratiae pro libello commodato.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ORMANSI, en reducem tibi libellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem quantum lubet, ut lubet, relegi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totis continuis tribus diebus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Lector scilicet expeditus;) atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Converti varie meos in usus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo quas tibi gratias rependam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nolis tibi gratias rependi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui pudor tuus est tuique mores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aude ergo ut proprium & tuum rogare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Si quidquam mea continet supellex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod tu forsitan usui futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Credes, & fidei obsides Batavae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos tibi Hendecasyllabos reserva. [p. 403] </poem> ====AD CASPAREM BRANTIUM, <i>Cum de Lauri usu apud antiquos disseruisset.</i>==== <poem> N IMIRUM, Branti, laurum tibi debet Apollo, &nbsp; &nbsp; Quin laurum Daphne debet & ipsa tibi. Nec temere modo laurorum celeberrimus usus &nbsp; &nbsp; Scribitur, & Pythii priva corona Dei; {{Versus|5}} Sed magis instinctu Pythii istud Apollinis oestrum &nbsp; &nbsp; Concipis, & Daphne te magis ipsa movet. Nempe recordatur quantum Barlae&#239;a Clio &nbsp; &nbsp; Contulerit lauro contuleritque sibi. Hinc te, per titulos cum rite incedis avitos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deligit, ornari cujus honore velit. Macte animis, Branti, macte hoc & amore Deorum, &nbsp; &nbsp; Aeternum lauros ut gerat una domus. </poem> ====D. M. JANI GRUTERI S.==== <poem> Q UI senium & noctis maculas auctoribus aegris &nbsp; &nbsp; Assueras fausta pellere Castor ope; Cui debet quicumque Latini nominis exstat &nbsp; &nbsp; Scriptor, & hunc ipsum vivit ad usque diem; [p. 404] {{Versus|5}} Quis putet? ipse tui jacturam flere laboris &nbsp; &nbsp; Cogeris, ac Musae rudera sparsa tuae: Sparsa per externas gentes & sparsa per undas, &nbsp; &nbsp; Quo non ulla tuum fama sequatur opus. Nec quisquam medicas (o tempora!) tempore tanto &nbsp; &nbsp; Dignatus miseris adplicuisse manus! Talis in Absyrtum violentae dextra sororis &nbsp; &nbsp; Saeviit, & secto corpore lusit iter. Dii bene! pars magni cessit mihi parva Gruteri. &nbsp; &nbsp; Quantulacumque illa est, non male grata mihi est. Jamque adeo lacerae satago componere Musae &nbsp; &nbsp; Fragmina, & ad numeros quaeque referre suos. Forsitan hinc meritae extendam pomoeria famae, &nbsp; &nbsp; Quae praesto cineri, magne Grutere, tuo. Quamquam aliis scriptis alio sat nomine clari &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil ultra titulis Fama quod addat habet. Sed juvat ad Phoebi tripodes templumque Monetae &nbsp; &nbsp; Naufragii tabulas rite dicasse tui. [p. 405] </poem> ====AD PATRUUM SUUM. <i>Fausta anni apprecatio.</i>==== <poem> D ECRERAM positis jam tandem vivere nugis, &nbsp; &nbsp; Et damnosa levis frangere plectra lyrae; Atque alias art&#232; complecti sedulus artes, &nbsp; &nbsp; Quaeque virum possint, quaeque decere senem. {{Versus|5}} Clusius en dextram Janus mihi vellicat aurem, &nbsp; &nbsp; Innuit & festi temporis esse diem: Utque suis nolim, rogat, obticuisse Calendis, &nbsp; &nbsp; Paucaque solenni more negare sibi. Matutine Pater, supremum pectoris aestum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ante tuos sisto te cupiente pedes. Pro quibus officiis hoc unum, Sancte, paciscor, &nbsp; &nbsp; Cum volvenda tuo numine saecla tenes; Ut qui me patrio Patruus dignatur amore &nbsp; &nbsp; Ducat inoffensa tempora canicie, {{Versus|15}} Seque mihi caris carum magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; Seque mihi vita sentiat atque anima. De me, m&#238; facile est angusto vivere voto, &nbsp; &nbsp; Hanc modo continuet sedula Nona colum. Mentior? an Janus gemino bonus annuit ore? &nbsp; &nbsp; Annuit, & faustis sternuit ominibus. [p. 406] </poem> ====AD DANIELEM ALPHENIUM. ==== <poem> N ON tantum reduces Jani celebrare calendas &nbsp; &nbsp; Me juvat, & patriis addere thura focis; Nec tantum longo devexos agmine soles &nbsp; &nbsp; Laetor ad emensum vivere Zodiacum: {{Versus|5}} Quantum te nostris, Alpheni candide, Musis &nbsp; &nbsp; Devinctum sancti jure sodalitii: Sancti jure sodalitii, cui Gratia triplex &nbsp; &nbsp; Cumque Lepore almo praesider almus Amor. Quidni? nec casus nec fors temeraria nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pauxilli usuras imputat alloquii. Sed pariles animos strinxit vis altior, & quam &nbsp; &nbsp; Non male divini dixeris arbitrii. Sive ea sit nostri prona indulgentia fati, &nbsp; &nbsp; Expertem quae me noluit esse tui: {{Versus|15}} Seu magis Alphenii Genio, quod credere par est, &nbsp; &nbsp; Debeat hoc rectae nobile mentis opus. Quidquid id est, Div&#251;m felix agnosco favorem, &nbsp; &nbsp; Qui precor ut cursu perpete continuet. Hoc unum male me cruciat, hoc pectore in ipso &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cor coquit, & longa torquet amaritie; [p. 407] Quod me cunctantem, cum me labor iste deceret, &nbsp; &nbsp; Oppressit facili scripta tabella manu. Tune prior, tu docte prior? ne sit mihi tantum &nbsp; &nbsp; Credere. Debueram te rogitasse prior. {{Versus|25}} Sed pudor audenti semper semperque moleste &nbsp; &nbsp; Obstitit. Ah peream, rusticus iste fuit. Sic aliquis voti sibi conscius, horret aperte &nbsp; &nbsp; Poscere, quae supra spem videt esse suam. Vixque adeo tenui sua murmure sensa fatetur, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellet & hoc ipsos edidicisse Deos. Tum si forte boni facilis clementia caeli, &nbsp; &nbsp; Quam vovet, & metuit quaerere, praestat opem, Innocuis hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Assiduus festas concinit ante fores. {{Versus|35}} Ipse itidem omnigenis contractum expungere nomen &nbsp; &nbsp; Hinc adeo annitar sedulus officiis. Quaeque supersedi quondam deferre merenti, &nbsp; &nbsp; Millecuplo reddam foenore, mille modis. Nec me delicias facere hic, suavissime, crede: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quae loquor, ingenua simplicitate loquor. Nec vapido astutam servo sub pectore vulpem, &nbsp; &nbsp; Quin animi certum fronte gero speculum. Gallos ista juvent, aut si quis vanior illis &nbsp; &nbsp; Grassari fictis sustinet obsequiis. [p. 408] {{Versus|45}} At procul a Musis, procul a cultore po&#235;ta &nbsp; &nbsp; Et dolus & foedae fraudis amicus amor. </poem> ====AD EUNDEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A LPHENI pater elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque idem pater eruditi amoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui m&#238; devorat intimas medullas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si quid magis abditum est medullis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qu&#238;s te muneribus remunerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas grates meditabor, aut reponam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro larga & lepida piaque strena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro missis epicediis Gronov&#238;, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gronov&#238; Herculis illius Latini & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Graji nominis, Herculis Dearum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas sub praesidio Herculis Vetustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aede una coluit sacrisque iisdem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certe ni mihi gratum utrumque munus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quamquam in re male grata & ominosa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quo m&#238; musica labra, musicum cor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo m&#238; barbitos, & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad quam Diis facio & novem Deabus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin hoc ad speciem adde gratiorem, [p. 409] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod m&#238;sti quoque Francii dolentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Threnos, quos pietas gravisque luctus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magni manibus obtulit Magistri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franc&#238; inquam, unici & unius po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si tollas decus Heinsiae Thaliae) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui digne queat & decenter istam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tanti nominis insequi ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus carmina culta, carmina? imo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mel merum, Ambrosiae meros liquores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumspectius arctiusque servo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam caros maris Indici uniones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mercator catus arculis flagellat. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae jam talio par fiet, satisve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alphen&#238; faciat benignitati? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu me miserum malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tam pauperis inquilinus horti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Tardum nomen & improbum putabor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ni digne expediam aere me parato! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec domi mihi talia ista vulgo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nascuntur, neque suppetit facultas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vicatim haec alicunde mutuandi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Si vel maxime avebo mutuari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accedit caput omnium malorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod nefas prope nominare, febris; [p. 410] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sudando abstulit, abstulit tremendo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Et tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clausit me quasi lectulo sepultum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque exinde, velut recens cadaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totus langueo, langueo hercle totus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc illae lacrimae, valetque certo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixdum pingere dextera ista ductu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quocirca accipe quidquid hoc Phaleuci est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod mecum meditor sedens ad ignem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter sex pueros minurientes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et convicia mutua & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Gannitus, lacrimas, rudes cachinnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amoris tamen haud febricientis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu carmen habe febriculosum. </poem> ====AD EUNDEM. ==== <poem> D UM gravis hiberni furit inclementia caeli, &nbsp; &nbsp; Et Notus admissas aggerit usque nives, Cedite paulisper dulces, mea cura, Camoenae: &nbsp; &nbsp; Vestrum erit exclusis ludere cum Zephyris. {{Versus|5}} Vos quoque enim simili nolim torpescere mecum &nbsp; &nbsp; Frigore, & hibernas increpitare moras. [p. 411] Non vobis glacies, non udi stiria nasi &nbsp; &nbsp; Convenit, aut sparso triste cubile gelu. Atque utinam lustrare specus, rupesque canoras &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vobiscum molli detur adire pede, Quas levis assultans super irrigat Hippocrene, &nbsp; &nbsp; Et numquam tacita lene susurrat aqua: Ver ubi perpetuum ludit per devia Tempe, &nbsp; &nbsp; Blandaque pubentes temperat aura rosas: {{Versus|15}} Et Pandionia mulcentur aedone lauri, &nbsp; &nbsp; Collisisque nemus accinit omne comis. Non hic ingrata disperdens otia bruma &nbsp; &nbsp; Effundam gelidum, me miserante, melos: Qualis apud duros damnatus Naso Tomitas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Alsit in extremae litore Barbariae. Si tamen est animus mecum exspectare cicadas, &nbsp; &nbsp; Et tremere, & longo diriguisse gelu; Huc Erato jucunda (tui fors nominis aura &nbsp; &nbsp; Leniet afflatu frigora acerba novo) {{Versus|25}} Ut tecum mediter, quoniam Deus odit inertes, &nbsp; &nbsp; Aes vetus Alphenii persoluisse mei; Qui me, cum graciles febris depasceret artus, &nbsp; &nbsp; Servatum a morbi limine restituit. Nec tamen aut haustu bilem vacuavit amaro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aut tetricis succis pharmaca mista dedit; [p. 412] Aut jussit tenuem solvi, se judice, venam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sanguinis haud adeo prodigus ille mei est) Sed doctis precibus, sed blandi carminis arte &nbsp; &nbsp; Praesentem Jani sollicitavit opem. {{Versus|35}} Ipse procuravit qu&#238;s possem cumque piari &nbsp; &nbsp; Februa, non alia tam bene danda manu. Nec frustra Div&#251;m audimus tutela po&#235;tae: &nbsp; &nbsp; Ecce Deus medicas attulit ipse manus. Fugit saeva lues, fugere horrorque tremorque, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quae plura malus taedia morbus alit. Nunc ego quod tanto munus pro munere reddam? &nbsp; &nbsp; Gratia quae tantis par erit officiis? Tu me Erato, tu Diva doce. dubitamus uterque, &nbsp; &nbsp; Et plus quam nostrae credimus illud opis. {{Versus|45}} I tamen, i quaeso, Clariae pete moenia Leidae, &nbsp; &nbsp; Atque istaec nostro nomine verba refer: Cum primum verni spirare faventia caeli &nbsp; &nbsp; Coeperit, & clausos pandere terra sinus, Ille tuus toto, Alpheni, tibi pectore amicus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quem voluit Candor, quem Jocus esse tuum, Amstela qua patrios lambit lenissimus agros &nbsp; &nbsp; Aram de viridi cespite constituet; Qua te quaque tuum mactet vel carmine Janum, &nbsp; &nbsp; Vel florum textu versicolore colat. [p. 413] {{Versus|55}} (Ne faciat vitula, ne qua imbuat hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Provisum est, caeca sic agitante Dea.) Accedet versus: JANO BROUKHUSIUS ARAM &nbsp; &nbsp; PRO TEMPESTIVO DEDICAT AUXILIO. Haec ubi pertuleris, dicta acceptaque salute &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad nostros retro te refer alma lares. </poem> ====IN PETRI FRANCII ORATIONEM DE STUDIO ELOQUENTIAE. ==== <poem> F RANCI, delicium Suadae Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Prodigium nostris edite temporibus, Dispeream, ni te Cicerone libentius ipso &nbsp; &nbsp; Audiat Aonidum cum grege trina Charis. {{Versus|5}} Dispeream, ni te, tacitis revocatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Agnoscat primi Tullius eloquii. Sic gravis Aesopus, sic doctus Roscius olim &nbsp; &nbsp; Vertere in plausus tota theatra suos. Sic & flexanima permulsit rostra loquela &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sive tua, Antoni, seu tua, Crasse, manus. O lac, o violas, & amoenum fulmen Athenae! &nbsp; &nbsp; O mella Actaeis sparsa papaveribus! [p. 414] Quis me Dircaeo sitientem proluat haustu, &nbsp; &nbsp; Cycnorumque leves sistat ad usque choros? {{Versus|15}} Quo te sublimi magnum per inane volatu &nbsp; &nbsp; Trans maria & terras nubilaque ipsa sequar. Quamvis certa meam properarent fata ruinam, &nbsp; &nbsp; Et fierem patriis flebile nomen aquis: Non alius tanto auderet contendere cursu: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non alius casu nobiliore mori. </poem> ====AD BACCHUM. <i>Crines suos ei dedicat.</i>==== <poem> C UI damus hos crines, denso quos invida filo &nbsp; &nbsp; Noluit effundi per sua colla Venus? At circum gracili strinxit lentissima vena, &nbsp; &nbsp; Ne facerent vernis ludibrium Zephyris. {{Versus|5}} Bacche Pater, tibi sit nostro de crine corolla &nbsp; &nbsp; Parvula, quae sacros pendeat ante pedes. Nec tu perpetua frustra gaudere juventa, &nbsp; &nbsp; Nec frustra vatum crederis esse pater. Tu, precor, excisos ima cum stirpe capillos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suscipe, flaventes verticis exuvias. Neu mirare, tibi cur se coma dedicet uni, &nbsp; &nbsp; Tam levis, & nulla splendida luxuria. [p. 415] Nam quae non poterat nativa dote placere, &nbsp; &nbsp; Auxilio quaerit luxuriare tuo. </poem> ====<i>Cum Groningam esset discessurus.</i>==== <poem> Q UALIS apud Rhodopen sacro bacchata furore &nbsp; &nbsp; Concidit Ismariis Maenas in aggeribus; Qualis erat primo virgo Cephe&#239;a somno, &nbsp; &nbsp; Ah rea materni criminis Andromede, {{Versus|5}} Languida, & erranti collum suffulta lacerto, &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli litore composita: Talis ego incerto mentem male saucius aestu &nbsp; &nbsp; Nescio quam variis ludor imaginibus. Nec me Musa juvat, nec plectro laetor eburno. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tantum amor est solis delituisse locis. Nec minus umquam animi sacro mens concita thyrso &nbsp; &nbsp; Jucundis Musarum ignibus incaluit. Ah pater, ah molli crinem praecincte corymbo &nbsp; &nbsp; Amstela, cui dulces reddere primitias {{Versus|15}} Carminis incomti jam tum consuevimus olim, &nbsp; &nbsp; Cum teneri sacros lusimus ante pedes, Cum pueri patrium discursaremus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Fistulaque indoctis strideret articulis: Da requiem menti longis erroribus aegrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Da pater, atque aliquam (nam potes) adfer opem. [p. 416] Haec ego, cum fundo pater Amstela sustulit imo &nbsp; &nbsp; Incinctum junco versicolore caput. Atque ita: Natalem, juvenis, quam deseris urbem, &nbsp; &nbsp; Haec est sollicitae prima favilla morae. {{Versus|25}} Nimirum illa suis claudit sub moenibus una &nbsp; &nbsp; Quidquid erat vitae dulce piumque tuae. Illa pios dominae servat moerentis ocellos, &nbsp; &nbsp; Oraque Acidaliis aemula Numinibus; Dilectae dominae, qua non formosior ulla &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vidit ab Eois fluctibus ire diem. Quae nunc in casto tabescens moesta cubili &nbsp; &nbsp; Suspirat moestae tempora militiae: Teque per hostiles jactatum languida turmas &nbsp; &nbsp; Unum sollicitis prosequitur precibus. {{Versus|35}} Hanc tu, seu sequeris Frisiam, seu principis arma, &nbsp; &nbsp; Mente gere, atque animum mulceat illa tuum. Et tecum longi comes indefessa laboris &nbsp; &nbsp; Indelibato gaudeat obsequio: Seque tibi caris caram magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Seque tibi vita sentiat atque anima. Adde tot illustres animas, tot candida vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, Thesea jam tibi nota fide. Quos inter paribus surgens Dermoutius annis &nbsp; &nbsp; Emicat, ille tuae sidus amicitiae, [p. 417] {{Versus|45}} Antiquae Fidei & Batavi Candoris alumnus, &nbsp; &nbsp; Quicum dulce tibi vivere, dulce mori. Et quos Lugduno nuper miratus ab urbe es &nbsp; &nbsp; Sponte tuam primos sollicitasse fidem; Praestantes animi fratres, quorum alter & ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militat, ac Patriae fortiter arma gerit; Tum qui Vondelii titulis succrescit & ausis &nbsp; &nbsp; Goesius, Hollandae gloria prima lyrae. Quid memorem fratresque tuos, pluresque sodales? &nbsp; &nbsp; I tamen, & fatis obsequere ipse tuis. {{Versus|55}} I generose animi, & fidens.er pectus in hostem, &nbsp; &nbsp; Ne sis antiquae fama pudenda domus. Tum seu longa dies, seu te brevis hora manebit, &nbsp; &nbsp; Crede De&#251;m magnis jussibus ista geri. Haec ille, & molli sacrum caput abdidit alveo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum novus irrepsit segnia in ossa calor. Ibimus, o patrii moderator magne profundi, &nbsp; &nbsp; Ibimus. audaces Mars juvat ipse manus. At vos interea, vos qui remanetis amici, &nbsp; &nbsp; Vivite, & o memores nominis este mei. {{Versus|65}} Quod si forte meus tinget cruor hostica tela, &nbsp; &nbsp; Et claudet manes terra aliena meos, Vos tumulo inferias date, & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis Amstela sub tiliis. [p. 418] Et nostri memores saxis inscribite versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quos oculo vector praetereunte legat: HIC SUA SERVARET FUNCTUS BROUKHUSIUS OSSA, &nbsp; &nbsp; SI POSSET PATRIA CONDIER EXUL HUMO. UT TAMEN ET FUNCTUS RIPA FRUERETUR AMATA, &nbsp; &nbsp; HOC SOCII MANES COMPOSUERE SOLO. </poem> ====AD ACADEMIAE GRONINGANAE STUDIOSOS <i>Post desertam ab Episcopo Monasteriensi obsidionem anno</i> MDCLXXII.==== <poem> S I mea, quas vellem, spirarent carmina vires, &nbsp; &nbsp; Esset & angusto fortis in ore sonus, Non ego Phlegraei canerem certamina campi, &nbsp; &nbsp; Aut Nili passas Romula vincla manus; {{Versus|5}} Non veteres iras, non bella animosa Gigantum, &nbsp; &nbsp; Nec quae plura solent vatibus esse labor: Sed vos, illustres animae, vestra inclita facta &nbsp; &nbsp; Materies essent carminis una mei. Vos ego sublimi ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua non parva meum fama sequatur iter. Sic olim Herculei caelum meruere labores: &nbsp; &nbsp; Hoc olim patriis Romulus ivit equis. [p. 419] At nunc immani curarum pondere presso &nbsp; &nbsp; Fas mihi sit vitae fata dolere meae. {{Versus|15}}Non sum qui fueram: mutant mala longa vigorem &nbsp; &nbsp; Ingenii, ac solitos destituere choros. Si tamen & nostrae quidquam tentare Camoenae &nbsp; &nbsp; Audent, quod culto possit ab ore legi, Qualescumque meo prodibunt nomine versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nominibus vestris rite dicabit amor. Vos inpugnatam variis terroribus urbem &nbsp; &nbsp; Intrepida fortes asseruistis ope. Et cum corruerent monachalibus omnia bombis, &nbsp; &nbsp; Et caderent magicis aera referta notis, {{Versus|25}} Ignitoque globi signarent tramite nubes, &nbsp; &nbsp; Et strueret diros Cerberus ipse focos, Nimirum tunc primam aciem tenuistis, & omnes &nbsp; &nbsp; Risistis monachi nil valuisse minas. Seu pellendus erat latebris defensus opacis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostis, ibi vestras sensit & ille manus: Moenia seu densa circum tutanda corona, &nbsp; &nbsp; Servastis fidas in statione vices. Westphale, depositis clypeo paulisper & hasta, &nbsp; &nbsp; Huc ades, ac rasum casside solve caput. {{Versus|35}} Hi sunt, sancte Pater, quos tu sentire solebas, &nbsp; &nbsp; Hi sunt, quos porci pertimuere tui. [p. 420] Pro quibus officiis unum hoc, Bernharde, rogamus, &nbsp; &nbsp; Ut memor armatae Palladis esse velis: Palladis armatae, quae te, si forte vacabis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Westphalicis ultro viset in aggeribus. At praegrande decus Frisiae, Wichere, juventae, &nbsp; &nbsp; Vive, decent annos fortia facta tuos. Tu quoque vive, precor, Bergi clarissime: vive &nbsp; &nbsp; O Gockinganae gloria prima domus. {{Versus|45}} Sic pariter Marti, pariter vigilate Minervae, &nbsp; &nbsp; Laurea sic velet, velet Oliva caput. Hac gladios vibrate manu, versate libellos, &nbsp; &nbsp; Binus ut e duplici laude triumphus eat. Palladis haec virtus ae gloria Palladis haec est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et bello nomen quaerere & ingenio. </poem> ====IN GERARDI TEN BERG DISPUTATIONEM JURIDICAM. ==== <poem> P OST exhausta feri certamina Martis & iras, &nbsp; &nbsp; Desuetos renovat vestra Minerva choros. Bergius exemplo praeludit, & auspice Suada &nbsp; &nbsp; Rimatur Themidis mystica sacra suae. {{Versus|5}} Macte animo, dilecte mihi, macte optime Bergi; &nbsp; &nbsp; Sic videam titulos crescere rite tuos. [p. 421] Haec Groninganis debetur gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Ingenio leges asserere atque manu. </poem> ====DESIDERIUM PUELLAE ABSENTIS. ==== <poem> P OST varios belli terraque marique labores, &nbsp; &nbsp; Visaque non fausto Gallica signa die, Hic ubi Woerdani pinguescunt sanguine campi &nbsp; &nbsp; Natalem reduces jam repetemus humum. {{Versus|5}} Tende manum lasso, Pater Amstela, si tamen umquam &nbsp; &nbsp; Ante urbem fluctus ire videbo tuos. An numquam, mea qua sola praecordia fervent, &nbsp; &nbsp; Agnoscet vatem De&#239;anira suum? Quo mihi tot misero belli evasisse pericla, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quo toties morti prostituisse caput, Si fugit has artes, armatumque horret amantem, &nbsp; &nbsp; Ac bellatrices nostra puella manus? Arma valete, valete enses, vale hostica tellus, &nbsp; &nbsp; Et desiderii conscia castra mei. {{Versus|15}} Ista aliis placeant: vita mihi detur inerti &nbsp; &nbsp; Amplexus inter basiaque arta mori. [p. 422] </poem> ====AD JOANNEM ANTONIADEM GOESANUM.==== <poem> E TSI me vario jactatum, Jane, tumultu, &nbsp; &nbsp; Bellorumque vagis fluctibus inplicitum Sevocat a coetu Musarum tristis Enyo, &nbsp; &nbsp; Nec patitur solitis invigilare choris; {{Versus|5}} Non tamen usque adeo feritas Mavortia cordi est, &nbsp; &nbsp; Ut cupiam lituos inter & arma mori, Oblitus Musarum artes, oblitus amores, &nbsp; &nbsp; Qui nimium molli nunc quoque corde sedent. Sed modo Romano versatur Apolline pectus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mens ubi consuetis ignibus incaluit, Aviaque errantem capiunt loca, persona rivis, &nbsp; &nbsp; Ac matutinis questibus alituum. Et modo desertos moesti lugemus amores, &nbsp; &nbsp; Vanaque sperati gaudia conjugii. {{Versus|15}} Nec raro dulces inter versamur amicos, &nbsp; &nbsp; Et quo non possum corpore, mente feror. Scilicet his studiis, hoc fallimus otia lusu, &nbsp; &nbsp; Quae mihi defunctis dantur ab excubiis. Hac olim Alcaeus potuit ratione laborem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animi tristes fallere dividias. [p. 423] Quamvis ille ferox, terris jactatus & alto, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina degeret exul humo, Saepe tamen Bacchumque patrem, Veneremque canebat, &nbsp; &nbsp; Incinctus serto versicolore caput. {{Versus|25}} Saepe Lycum nigris oculis nigrisque decorum &nbsp; &nbsp; Crinibus Aeolia detinuit cithara. Cur ego turpe putem vati contendere tanto, &nbsp; &nbsp; Hisque domi studiis militiaeque frui? At tu, Musarum laus invidiosa mearum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Goesane, antiquis aemule nominibus, Ecquid agis? Patio num plenus Apolline pectus &nbsp; &nbsp; Orchestram insolita religione quatis? Anne alio magnam mentem lymphatus ab aestu &nbsp; &nbsp; Ardua non humili tendis ad astra via? {{Versus|35}} Quidquid agis (neque enim ignavas te stertere noctes &nbsp; &nbsp; Naturae patitur vis generosa tuae) Magnum aliquid certe genio exspectamus ab isto, &nbsp; &nbsp; Cui raros dederunt tempora nostra pares. Sic equus ad primos palmae praeludit honores &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nobilis, atque animo jam sua vota videt: Mox ubi robur adest armis juvenilibus, omnes &nbsp; &nbsp; Praevertit volucri, ceu pila jacta, fuga. Quando erit illa dies, cum te, dulcissime rerum, &nbsp; &nbsp; Amplectar patrios laetior ante lares; [p. 424] {{Versus|45}} Armaque suspendam Marti votiva Batavo, &nbsp; &nbsp; Et ponam toto pectore barbariem? Barbariem: quid enim nobis immanius usquam est? &nbsp; &nbsp; Quid tantum humano dissidet ingenio? Tunc tibi rorantes calices interque libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militiae referam taedia mille meae: Pieridasque tuas, quamvis non passibus aequis, &nbsp; &nbsp; Quod possum, plausu, pectore, voce sequar. </poem> ====AD JOANNEM SIXIUM.==== <poem> A MSTELIAE turres, habitataque vatibus arva, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua, Quis Deus ad vestras ducet me candidus arces, &nbsp; &nbsp; Et reducem longo sistet ab exilio? {{Versus|5}} Seu raptum celeri liquidum per inane volatu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quale sagax olim Daedalus ivit iter) Seu potius junctis vectum super alta columbis &nbsp; &nbsp; Aequora, seu concha, Cypri jocosa, tua. O ubi tranquilla liceat mihi ludere in umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tureque votivo pacificare Lares? O ubi jucundo nunc indulgere furori, &nbsp; &nbsp; Nunc aestum cordis ludificare mei? [p. 425] Illic vel studiis animum emendare severis &nbsp; &nbsp; Inciperem, & rerum semina prima sequi. {{Versus|15}} Aut magis historiae campo diffusus aperto &nbsp; &nbsp; Conferrem nostris plurima temporibus. Aut mecum dulces essent, mea cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Germanae genii nobilioris opes. Et quoscumque dedit facundi temporis aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque oculis gererem jugiter atque sinu. Ipse levi quondam carmen modulatus avena &nbsp; &nbsp; Tentarem priscis orgia ferre choris. Ipse rosa lauroque sacras devinctus ad aras &nbsp; &nbsp; Elicerem Clarias in nova vota Deas. {{Versus|25}} Purus & incedens puro de fonte sacerdos &nbsp; &nbsp; Annua Romano serta darem Genio: Romano Genio, sparso qui flore piatus &nbsp; &nbsp; Afflaret nostris dulce decus foliis, Atque immortali saturatas nectare chartas &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Poneret ad postes, Virgo Perenna, tuos. O fortunati, quibus haec Deus otia fecit, &nbsp; &nbsp; Dispreta a vulgari ambitione procul! Non illis studium, lucro postponere honestum, &nbsp; &nbsp; Et rapere incesta fasque nefasque manu: {{Versus|35}} Nec populi arbitrio sellas captare curules, &nbsp; &nbsp; Aut quae plura vagum somnia vulgus amat. [p. 426] Verum tranquillae gavisi tramite vitae &nbsp; &nbsp; Regales animo divitias superant. Ergo aut summotas oculis mortalibus artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et vaga, qua possunt, sidera mente vident. Aetheriosque orbes, distinctaque sedibus astra, &nbsp; &nbsp; Atque elementa suis subjiciunt pedibus. Aut quaerunt num Fors faciat Virtusve beatos, &nbsp; &nbsp; Quid verum falsis distet imaginibus. {{Versus|45}} Dulcibus aut hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Collaudant festas assidui ante fores. Deinde ubi, quam dederat, vitam natura reposcit, &nbsp; &nbsp; Et Lachesis vacua constitit atra colo, Tum vero, a Musis defleto funere, Famam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haeredem clari nominis instituunt: Quod Dea formosis complexum leniter ulnis &nbsp; &nbsp; Suscipit, ac caelo sideribusque locat. At me, dum strepitus armorum & tristia bella &nbsp; &nbsp; Sector, in obscoenam si vocet Orcus aquam, {{Versus|55}} Omnis mecum uno tabescet fama sepulcro, &nbsp; &nbsp; Et fiet nomen fabula muta meum. Ah poteram nostris aliquid debere Camoenis, &nbsp; &nbsp; Forte etiam summo vivere ab usque rogo, Fata nisi obstarent, fatoque potentior omni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Paupertas, mentes perdere nata bonas. [p. 427] Quam de caelesti deturbans Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Vade, ait, o Poenis omnibus una prior. Magna tamen spes est, belloque armisque relictis &nbsp; &nbsp; Desertos olim sollicitare choros. {{Versus|65}} Nam mihi, vicinam dum specto ex aggere Woerdam &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nox erat & primo sparsa pruina gelu) Nescio quae dextram tenuit Dea (vel Dea certe, &nbsp; &nbsp; Nympharum aut certe sanguinis una fuit) Extensaque manu captiva ad moenia, tales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Si memini, roseo protulit ore sonos: Hic ego te nuper, non uni erepte periclo, &nbsp; &nbsp; Protexi densis inplicitum cuneis. At tu fide Deo, seu bello forte superstes, &nbsp; &nbsp; Quod voveo, seu te fata fuisse velint. {{Versus|75}} Si tamen ulla fides nostris conceditur astris, &nbsp; &nbsp; Nec ludunt oculos praescia signa meos; Tempus erit, cum tu dilectis redditus oris &nbsp; &nbsp; Suspendes patriis emerita arma tholis: Et dulces inter furiata mente sodales &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Audebis posita carmen hiare lyra. Mox teneros lusus & laeti pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Doctus Apollineo Sixius ore leget: Sixius Ausoniis non ultima gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Atque olim fidibus fama superba tuis. [p. 428] {{Versus|85}} At tu nec vulgi rictus, nec vana morare &nbsp; &nbsp; Arbitria: hoc uno judice tutus eris. Dixerat, & fausto trajecit in omine nubes. &nbsp; &nbsp; O ita Pierides, o ita Phoebe velis, Sixius ut nostrae laetus modulamine Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Deponat curas ad mea sacra suas: Et modo populea cantantem auscultet in umbra, &nbsp; &nbsp; Et modo nescio quid cultius ipse canat. Tunc me majori feriet nova gloria thyrso, &nbsp; &nbsp; Blandus ut admissos plausus anhelat equos. {{Versus|95}} Forsan & assumtis Hero&#246; more cothurnis &nbsp; &nbsp; Pieris ad tragicum nostra vacabit opus. Aut Ducis Auriaci victricia fortiter arma &nbsp; &nbsp; Concinet, & Gallae praemia perfidiae, Si modo Phoebei spirarit gratia Sixii: &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Is mihi Parnasus, is mihi Phoebus erit. Nec me deficiat merito gaudere favore. &nbsp; &nbsp; Hac ego me sola lege redire volo. [p. 429] </poem> ====AD JOANNEM ANTONIADEM GOESANUM.==== <poem> [???S]I citharam, Goesi, intactam, si plectra, fidesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ausim Latinas tangere, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pede non solito Huc vagus atque illuc ferri, velut enthea Maenas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Miraberis quid insolens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Impetus iste velit. At me, quaerentem morosas fallere noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et otium morosius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quis rapuit {{Versus|10}} Spiritus, ac dulci mentem vertigine circum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egere lusus Musici. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc mihi ruris amor Suasit opus, tenui solari pectine curas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lubricum ad Vechtae pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Excubias agimus. Scilicet hic studiis animum intendisse severis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quis possit, aut quis audeat? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me, simul alma Parens Memnonis uvidulo demulsit gramina rore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Aut ambulatiunculae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut volucrum moduli [p. 430] Exceptant lenes, dulcesque per arva susurri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rivus, & perlucidis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lubricus agger aquis. {{Versus|25}} Sic melius, quam si nimio percussus Iaccho &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vacillem, inertis otii &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodigus, ac teneris Insensus Musis. Ergo aut in gramine molli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reclinis, aut ad aggerem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic temere positus Nascentis nunc veris opes mecum ipse voluto; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum nauta non certum ad pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obstrepit indocili Carmine; nunc Suadae volvo monumenta Latinae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quantum reliquit posteris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Temporis invidia. Est prope desertis moles antiqua ruinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Olim alta turris, ardeis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc celebre hospitium: {{Versus|40}} Intonsae circum quercus, Jovis ardua silva, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ripas opacant lubricas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus apta domus. Huc matutinus, nullo comitante, solebam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad devium vulgo nemus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Saepe referre pedem. [p. 431] Dum vagor, & nostri discessus forte recordor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc sub manum m&#238; nascitur &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen: at in medio Rure (vides) natum, fors rure agrestius ipso; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Suis uti natalibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Debeat id pretii. Nam quid tu cultum exspectes tersumve po&#235;ma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui barbaram miles manum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horridus admoveat? {{Versus|55}} Non, si Spartani bellatrix Musa Marulli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sannasarique spiritus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidiam meruit, Idcirco facile est media inter tympana cuivis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Linenda cedro scribere. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos male deficimus; Et, dum barbarie in media versamur, Apollo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui militamus hactenus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbariem redolet. At tu, care mihi, qui nil meditaris inepte, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Musasque sub censum vocas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid facis interea? Aut quidnam patriis mens est deducere chordis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod livor ipse comprobet? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque utinam fidibus [p. 432] {{Versus|70}} (Nam quid ni possis) velles clarere Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid Sixius, quid Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus uterque Deo? Quorum ego si dubitem vel soli nominis umbrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assurgere, stipes merus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Arguar, ac merito. Vivite felices, & tu, mea maxima cura, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Sixius & Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flos merus Aonidum. Quod si forte mei memores abducitis horas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Date terna Phoebo & Gratiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pocula: nos itidem Ter tribus Aonisin trino libabimus haustu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amara curarum ut procul &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrita ferre velint. </poem> ====AD PUELLAM AMATAM. ==== <poem> Q UOD si Daedaleo possem, mea vita, volatu &nbsp; &nbsp; Ire super terras, ire super maria, Corporis exutus vinclis, jam protinus arces &nbsp; &nbsp; Continuo cursu deferar Amstelias: {{Versus|5}} Ut te consulerem, quanam ratione modoque &nbsp; &nbsp; Par Marti valeam, par Veneri esse tuae. [p. 433] Nunc teneor vinclis, & belli lege severa &nbsp; &nbsp; Non licet hinc cupidos proripuisse pedes. At modo quanta in te suspiria suspiravi! &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot tremulo molles ore cadunt lacrimae! Hoc exercitium fallendi temporis unum est: &nbsp; &nbsp; Te meditor, tecum solus inopsque vagor. Tum, seu nocte dies migret, seu luce tenebrae, &nbsp; &nbsp; Augent dividias noxque diesque meas. {{Versus|15}} Heu ubi nunc dulces melliti luminis orbes, &nbsp; &nbsp; Qui mentem, qui me surripuere mihi? Basiaque ambrosiis toties inpressa labellis, &nbsp; &nbsp; Nunc data, nunc dulci non male rapta dolo? Quae circumtingens jucunda fraude Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque novos arcus verterat inque faces. Sed bene constabit ratio mihi temporis acti, &nbsp; &nbsp; Si latebras detur pectore habere tuo, Exiguas latebras, curas ubi spemque metumque, &nbsp; &nbsp; Atque omnem ponam mentis amaritiem. {{Versus|25}} Ominor. o facili firmet Deus omina nutu, &nbsp; &nbsp; Faustaque conjugio vincula nectat Hymen, Et me, si mereor, multos tibi servet in annos. &nbsp; &nbsp; Non male sic duri militis uxor eris. [p. 434] </poem> ====AD AURAM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A URA, quae molli strepitans susurro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis nostri per aprica ruris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite vocantem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sive te dicam Zephyritin, almi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filiam Veris, comitemque Florae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sive quo tandem te alio referri &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomine fas est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi calthas voveo rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos tibi annosi calices Lyaei; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec loci pono Genio tibique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cymbia lactis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, precor, dulci dominae per auras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defer; ut flamma male pertinace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urar, & saevus penitus medullas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Devoret ignis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utque suspirem patriae ad relictum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomen, ut noctes mediter diesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae meos tandem ratio furores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mitiget; utque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prata cum silvis & acuta saxa [p. 435] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil nisi nostram resonent Neaeram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta festivas cupidi po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddere voces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Inde m&#238; blandis, Zephyriti, pennis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc redux narra, quibus inmerentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sauciet curis Venus, & doloso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filius arcu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod procul duro tenear duello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miles; & qu&#238;s non precibus fatiget &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelites, nostro capiti inminentem au- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ferre ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut Jovi mecum Reduci & Saluti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ante dilectos faciat Penates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Si meos imo, velut ante, gestat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illud ah, ni te gravat, illud unum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Da meis, quaeso, precibusque votisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Rite vocantem. [p. 436] </poem> ====AD NEAERAM. ==== <poem> V IDISTIN&#146;, nigro cum cogitur a&#235;re nimbus, &nbsp; &nbsp; Moestam languidulis stare rosam foliis; Et vix deciduis inniti lilia thyrsis, &nbsp; &nbsp; Nec solitum pullis esse decus violis? {{Versus|5}} At simul ac nitido fulsit Pater aethere Titan, &nbsp; &nbsp; Jam rosa contractos explicuit calices, Et toto rident argentea lilia campo, &nbsp; &nbsp; Et novus argutas mulcet honor violas. Haec facies, haec est Lycidae moerentis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dum procul aspectu, cara Neaera, tuo Heu miser incultis agitat sub rupibus aevum; &nbsp; &nbsp; Et matutinas occupat Alcyonas Questibus insanis, atque aridulo singultu &nbsp; &nbsp; Exilii luget taedia lenta sui. {{Versus|15}} Quod si autem patrios tecum lustrare Penates, &nbsp; &nbsp; Et Reduci detur reddere vota Jovi, Has animi nubes gemini, tua lumina, Soles &nbsp; &nbsp; Discutient Phoebo promtius ac melius. Et dulces aequabo rosas & lilia honore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et fiam vernis floridior violis. [p. 437] </poem> ====AD ALPHENIOS FRATRES SUPER OBITU PARENTIS.==== <poem> E TSI annum, huc illuc fatis non mitibus actus, &nbsp; &nbsp; Jam careo vestri fructibus alloquii, Nobile par fratrum, menti tamen altius haerent &nbsp; &nbsp; Illa in me vestrae tot benefacta domus. {{Versus|5}} Atque utinam liceat molli nunc ludere plectro, &nbsp; &nbsp; Delicias doctis & facere auriculis! Aut potius sanctas ignorem barbarus artes, &nbsp; &nbsp; Et mea Lethaeus proluat ora latex! Non ego ad officium infelix fletusque rogales &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invitas largo protraherem imbre Deas. Non ego Parcarum facerem convicia fusis, &nbsp; &nbsp; Nec frustra surdis aggemerem arboribus, Reddite, crudeles, Alphenum reddite, Parcae: &nbsp; &nbsp; Et quae plura amens dat geminare dolor. {{Versus|15}} Nunc & flere juvat (quid enim nisi flere supersit?) &nbsp; &nbsp; Et mactare meis inferias lacrimis. Flete pii fratres, manes lugete paternos: &nbsp; &nbsp; Flete pii: fraeno non eget iste dolor. Occidit illa ingens priscae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ille vigil Consi Justitiaeque pater, [p. 438] A quo candorem poterat sibi sumere Candor, &nbsp; &nbsp; Quo minus & Probitas est proba, & ipsa Fides. Qui nec venales umquam venatus honores &nbsp; &nbsp; Virtutem pretium credidit esse sui. {{Versus|25}} Quo sibi praecipue placuerunt Consule Fasces, &nbsp; &nbsp; Unde novos fastus sumserat auctus Honor. Invidiam super&#251;m! crudelia sidera, cur non &nbsp; &nbsp; Tot bona majori clauserat orbe dies? Visa diu felix, & fatis usa benignis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Infelix tanto funere, Leida dole. Orba dole, lacerata genas, lacerata capillos. &nbsp; &nbsp; Ille tui cultus optimus auctor ubi est? Illius ad tumulum supplex ac moesta sedeto, &nbsp; &nbsp; Ut cineres magni Patris & ossa colas. {{Versus|35}} Qualem credibile est in Bruti funere Romam &nbsp; &nbsp; Amentem sectis exululasse genis; Et trabeas odisse suas, & crine revulso &nbsp; &nbsp; Libertati etiam justa parasse suae. Te meminisse decet, quae plurima saepe peregit &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Utiliterque aris, utiliterque focis. Sive novo patrias sanciret pondere leges, &nbsp; &nbsp; Et senium priscis elueret tabulis: Seu quocumque modo, solers cautusque futuri, &nbsp; &nbsp; Multa tibi pareret commoda, nulla sibi. [p. 439] {{Versus|45}} Certe nulla sibi. nam te dum pallet in una, &nbsp; &nbsp; Creditur invisum sic celerasse diem. Nec tantum senium, quantum nocuere labores. &nbsp; &nbsp; O Virtus ipsi perniciosa tibi! Scilicet haec pensant vigilatas praemia noctes. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ante annos crudo funere nempe jacet. Si tamen & sanctos tangunt mortalia manes, &nbsp; &nbsp; O anima, o nemoris sede recepta pii, Te lacrimis pia Leida suis planctuque secuta &nbsp; &nbsp; Luget, & est ipsi jam sibi visa mori. {{Versus|55}} Ecce super functum, vultus laniata decoros, &nbsp; &nbsp; Pectora ferali tundit aperta manu. Nec pudor est humeris laceram discindere vestem, &nbsp; &nbsp; Et suprema tuis oscula ferre genis, Virgineaque manu natitantes claudere ocellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Atque animam extremis colligere halitibus. Un&#224; cana Fides gemina comitata sorore &nbsp; &nbsp; Ah nimium veras solvitur in lacrimas. At Themis ingenti (neque enim Dea fortior ulla est) &nbsp; &nbsp; Corde premens gemitus: Tamne ego mollis ? ait. {{Versus|65}} Parcius o seris caelum lassate querelis, &nbsp; &nbsp; Tristiaque infracta discite mente pati. Depositum Div&#251;m tam grande potentia vestris &nbsp; &nbsp; Invidit terris, asseruitque sibi. [p. 440] Ille ingens animus, sordes super altior omnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dignus erat scena nobiliore frui. Illic pro vobis, caelo acceptissimus omni, &nbsp; &nbsp; Irato excutiet fulmina saepe Jovi. Quaeque viri pietas, patriam tutatus ab alto &nbsp; &nbsp; Vertet in hostiles omina amara plagas. {{Versus|75}} At tu, Leida parens, magno viduata patrono, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Ut fas est) sanctam grata tuere domum. Haec tibi commendo defuncti pignora, natos. &nbsp; &nbsp; Sic quoque non parva parte superstes erit. Hos ego magnarum fingam ad commercia rerum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et patrio vigilent more jubebo tibi. Addam artes, variasque vias ususque regendi, &nbsp; &nbsp; Eloquiique dabo, quas imitentur, opes. Nec dubitare potes. mea nunc ad limina uterque &nbsp; &nbsp; Percussus pulcro laudis amore sedet. {{Versus|85}} Post Latii exhaustos fontes, post Helladis artes, &nbsp; &nbsp; Ex adytis laurus restat habenda meis. Vos quoque, spes Patriae, magnorum cura Deorum, &nbsp; &nbsp; Inclita fraterni biga sodalitii, Consiliis instate piis, urgete labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Et summam coeptis addite rite manum. Cernitis, ut plaudat crescenti patria famae? &nbsp; &nbsp; Quo studio vestros gestiat ad titulos? [p. 441] Haec ego non fallax cecini praeludia vates. &nbsp; &nbsp; Eventum sortes credite habere meas. {{Versus|95}} Dixerat: & turres mirata est Leida moveri, &nbsp; &nbsp; Et firmasse sacram fulgura trina fidem. </poem> ====IN TERTIAM VICTORIAM NAVALEM ANNI MDCLXXII.==== <poem> S ACRA parat vates. Date verba faventia sacris, &nbsp; &nbsp; Quisquis ades: felix flagitat illa dies. Sumite de puro lucentem fonte liquorem, &nbsp; &nbsp; Et manibus castas fingite rite comas. {{Versus|5}} Juratae cecidere manus, fugere tremenda &nbsp; &nbsp; Agmina, & in nostrum qui co&#239;ere caput. Albionum furias, Martis molimina Galli, &nbsp; &nbsp; Fregimus. o forti parte triumphe manu! Surge, anime; audendum est. Patrium lustrabimus aequor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hic ubi non una marmora caede rubent. Texaliae portus juxta Pettenaque late &nbsp; &nbsp; Litora jam nostras hostis habebat aquas. Spe quoque tellurem praeceperat. Aequore toto &nbsp; &nbsp; Fulgor, & armorum luce tremebat aqua. {{Versus|15}} Et poterat Batavi Nereus tutela profundi &nbsp; &nbsp; Hostiles patrio litore ferre rates? [p. 442] At non hoc poterat magni mens alta Ruteri, &nbsp; &nbsp; Nec Tromp&#238; fortes ad fera bella manus. Dumque parant pugnam, fundo eluctatus ab imo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Disjecit virides Ennosigaeus aquas. Illum tranquillo Delphines gurgite glauci &nbsp; &nbsp; Vectum inter Batavos destituere Duces. Mox ait: o pressi spes optatissima Belgii, &nbsp; &nbsp; O decus, & titulis major uterque tuis, {{Versus|25}} Vincite, sublimes animae: jam providus aether &nbsp; &nbsp; {{Versus|Cernitis, en ?) Belgis militat ipse suis. Nec vos, quod classis numerosa turgeat alno, &nbsp; &nbsp; Terreat. irato solverat illa Deo. Fundite juratas acies: vos causa tuetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aequior, & causa pro meliore Deus. Dixerat. at toto geminata tonitrua ponto &nbsp; &nbsp; Multiplicem incutiunt hostibus usque metum. Quo tua nunc virtus, Mars Gallice? quo tuus ille &nbsp; &nbsp; Spiritus? in ventos tecum abiere leves. {{Versus|35}} Ecce fugis, multoque moves tua carbasa nisu, &nbsp; &nbsp; Ne posses nostros praeda decere Duces. Sed sapis, & Veneri securus praelia narras. &nbsp; &nbsp; Hoc virtutis erat: hic tua dextra facit. Interea Batavas volucris Victoria puppes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insidet. Hostiles nunc procul este minae. [p. 443] Ut fugit, & noto taurus discedit ab agro, &nbsp; &nbsp; Rivalem taurus non bene passus herum, Ut fugit, & sola moerens in valle vagatur, &nbsp; &nbsp; Nec potis est fortis dememinisse suae: {{Versus|45}} Sic illi fugere rates sine lege Batavas, &nbsp; &nbsp; Velaque tum velis addidit ipse timor. At vos, qu&#238;s fato patriis occumbere in armis &nbsp; &nbsp; Contigit, & caelum Martis adire rotis, Heroum salvete genus! salvete recepti &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aethere, nec nostras despicite inde preces. Illustres animae, vobis pia patria grates &nbsp; &nbsp; Nunc agit, & moestas plorat ad inferias. Vobis perpetuo florentia lilia honore &nbsp; &nbsp; Spargit, & aeternas ante sepulcra rosas, {{Versus|55}} Quas inmortali Charites sparsere liquore, &nbsp; &nbsp; Nectaris & succis inbuit almus Honor. Vos procul invictus venientes numine laeto &nbsp; &nbsp; Excipit Alcides, sideribusque locat; Atque ait: Ite viri, felices ite laborum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Haec data sunt vestrae praemia militiae. Me quoque per magnos compar fortuna tumultus &nbsp; &nbsp; Lustratum Oetaea misit ad astra pyra. Hinc olim Batavis sidus spectabile nautis &nbsp; &nbsp; Non exspectatam saepe feretis opem. [p. 444] {{Versus|65}} Felices obitus! felicia vulnera! tali, &nbsp; &nbsp; Alcide, tali des mihi lege mori. </poem> ====AD JOANNEM HUDDE, REIP. AMSTELAEDAMENSIS CONSULEM. ==== <poem> Q UO propius Jani video accelerare Calendas, &nbsp; &nbsp; Et claudi gyro simpliciore diem, Hoc magis adnitor grates, ter maxime Consul, &nbsp; &nbsp; Solvere pro meritis muneribusque tibi. {{Versus|5}} Quid tamen adnitar? Tua me clementia tantum &nbsp; &nbsp; Extulit, & larga dextra beavit ope, Ut prope condignos meditantem reddere honores &nbsp; &nbsp; Excaecet radiis gratia vestra suis. Quare cum pudeat, quae me debere fatebor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Languentis culpa deterere ingenii, Fas mihi sit nullo phalerati murmure voti &nbsp; &nbsp; Hunc animum, hanc animam rite dicare tibi. Fas mihi sit taciti subter penetralia cordis &nbsp; &nbsp; Fortunae auctorem demeruisse meae. [p. 445] </poem> ====SERMO AD ADRIANUM KIEBOMIUM. ==== <poem> D UM me tristis hiems Borea spirante camino Affigit, veteres visentem mente sodales, Kiebomi, tecum longas sermonibus horas Fallere jam videor, jam longas condere noctes. {{Versus|5}} Quidni? cum motus animorum interprete dextra Non minus id praestent, quam si praesentior illis Vel coram videas, coramque loquaris, amicos. Verum ubi nescio qua blandus dulcedine torpor Invasit languentem animum, mox mille sequuntur {{Versus|10}} Taedia, quae solam jubeant sordescere vitam Semotam a curis hominum, quaeque urbis amorem Sensibus incutiant: donec ratione magistra, Me revoco, & rerum veras discernere causas Incipio. Populo in magno si forte dedissent {{Versus|15}} Vivere Fata tibi, num posses ferre curuli In sella Strumam? censum strepitumque Mathonis Aequis adspiceres oculis? laudare libellum, Qui malus est, posses, si vel conviva voceris? Cum Bavius Phoebum solio deturbet avito, {{Versus|20}} Cum Libo venales jubeat prostare Camoenas, Non caelum terrae misceres? at nihil horum, [p. 446] Quae tibi tranquillam turbarent singula mentem, Illic invenies, ubi tu nunc, urbis omisso Et fumo & strepitu vigiles sopire tumultus {{Versus|25}} Mentis & abstrusum poteris disquirere verum. Nunc animum firma, qui casus sortis utrosque Invictus ferat, & terrorem Acherontis avari Subjiciat pedibus, seque ad meliora reservet. Hae tibi sint artes, curis adsuescere belli, {{Versus|30}} Asperaque exilia & duros tolerare labores Gaudentem instabili semper lare; qualia tecta In plaustris Scythici circumvexere coloni. Quo tibi divitias? quo longum examen honorum? Vivere cum possis modico contentus, & inter {{Versus|35}} Aequales tenui mensam condire salino. Rides, Kiebomi, cum me haec sapientia verba Audis fundentem? Quid, si me forte videres Inter Socraticos porrecta fronte libellos Ante focum laeti nubes haurire Tabaci? {{Versus|40}} Quod si scire velis, quae tanto digna po&#235;ta Sit domus, (aut potius quantilla domuncula) dicam. Exiguus paries binis in fronte senestris Admittit solem, totamque illuminat aulam: At latus oppositum dat bina cubilia, quorum {{Versus|45}} Non pudeat veteres Curios durosve Catones. [p. 447] Tum lectus, cujus numquam ullos viscera cycnos Texerunt, tegetem fulcit, nec stragula novit. Praeterea in tabula stantes duo tresve libellos, Armaque de rigido videas pendentia clavo. {{Versus|50}} Non aliter quam si veteres delatus ad Argos Grajorum adspiceres ingentia stare tropaea. Haec domus illa mea est, quam vel Jovis ira, vel ignis, Vel poterit ferrum, vel edax abolere vetustas: Quandoquidem nihil est ex omni parte beatum. {{Versus|55}} Et tamen exiguas intravit Baucidis aedes Jupiter, ac tenui potuit gaudere paratu. Me quoque, quem tugur&#238; spatium capit haud ita magnum, Me quoque Romanus nonnumquam invisit Apollo. Is vitae me cursus habet. cum ad me redit ordo, {{Versus|60}} Excubiis praesum armatus. si quid datur otii, Aut scribo, aut tacitus priscorum scripta revolvo, Excerpens semper memori quod pectore condam. Aut si forte juvat molli finire Lyaeo Militiae varias curas vitaeque labores, {{Versus|65}} Non desunt qu&#238;scum lubeat comburere noctem. Haec tibi, Kiebomi, Venusina scripta Camoena Dictabam ante focum, fors multo plura daturus, Ni moneat puer, & caenam frigescere clamet. Quod si te multa densata negotia mole [p. 448] {{Versus|70}} Inpediunt, tenuem ne possis visere amicum; At certe noli committere, ne mihi charta Desit, ubi fidum ex animo testeris amorem, Si mereor, vivamque tuo sic semper in aere. </poem> ====IN PACEM ANGLO-BATAVAM ANNI MDCLXXIV. AD JOANNEM SIXIUM. ==== <poem> T ANDEM cruentis functa laboribus Bellona fessum deseruit mare: &nbsp; &nbsp; Anglosque pugnacesque Belgas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis superum secundis, {{Versus|5}} Pax alma junctis visit oloribus. Tandem furori fausta dedit modum &nbsp; &nbsp; Fortuna nostro, barbarasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fata vetant meliora caedes. Nunc est canendum, nunc mihi barbitos {{Versus|10}} Et Musa cordi: nunc merito juvat &nbsp; &nbsp; Heroas & devota morti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectora concelebrare plectro, [p. 449] Per quos Batavo sanguine turbidum Residit aequor, languidaque imper&#238; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Erecta majestas, & omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detonuit rabies duelli. Tu junge nostris, junge, precor, tuas, Sixi, camoenas: fortius ibimus &nbsp; &nbsp; Praebente te vires modosque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et genium melioris aurae. Dicam beatae Pacis & otii Fructus, ut agros Copia lugubres &nbsp; &nbsp; Soletur alma, dividatque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munificum generosa cornu. {{Versus|25}} Dicam efficaces Auriaci manus, Ut Marte Gallos proterat integro &nbsp; &nbsp; Timendus armis, Sequanaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditetur ipsi. Cui restitutis libera clavibus {{Versus|30}} Debebit olim Antonia, quod fero &nbsp; &nbsp; Vastata Gallorum tumultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rura colant domini priores. Quem Narda, foedo pressa jugo, sibi Mox imminentem sensit, & unicum &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Agnoscit auctorem salutis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem positis, veneratur armis [p. 450] Et Bonna, & omnis Julia, libero Gavisa Rheno. Te, patriae Pater, &nbsp; &nbsp; Te, militaris disciplinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insequimur generose vindex; Seu fastuosae viscera Galliae Scrutere ferro, seu magis urbibus &nbsp; &nbsp; Cavens Sicambrorum, Penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Restituas veteres & aras. {{Versus|45}} Sed quo canendi me rapit inprobus Ardor furentem? Desine fortium &nbsp; &nbsp; Laudes virorum inbelliore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musa procax, tenuare plectro. Haec Goesianum perficiat melos, {{Versus|50}} Haec scribat alti Francius ingen&#238; &nbsp; &nbsp; Felicius; quique unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sixius exsuperat po&#235;tas Cantu, Latinam seu quatiat chelyn, Et invidendum carmen Apollini &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Fundat togato, litium expers; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu patrium pluat ore nectar. Illi remoto postus in angulo, Castrensia inter munia, musicos &nbsp; &nbsp; Sacrare foetus, & calentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sustineo monumenta venae. [p. 451] </poem> ====Puellae absentis desiderio angitur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; H ERSE, delicium tui po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verno floridius nitens ligustro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo te vivere quo sub axe credam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum amplexu miser abstrahor beato, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec collum licet ebriosve ocellos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec pares minio genas Ibero, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec supercilii nigrantis arcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec certantia purpurae labella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me, languidulo ore suaviari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Isti Dii mala multa dent Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui primus radium dedit, viasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In multas secuit malignus orbem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si terra fuit secanda, cur non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussi sunt comites puellularum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ire una juvenes, nec amoveri? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed hi me levius movent dolores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unus mollibus haeret in medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pectus coquit intimasque fibras: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne te oblivia, neu viae labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mutata jubeant tepere flamma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Meamque eripiant mihi puellam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si (ut ominor) haud moveris istis, [p. 452] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nostri memores ubique curas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum pectore ducis integello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quid me laetius, o Dii Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid venustius est beatiusve? </poem> ====Absentiam ejusdem deplorat. ==== <poem> A EQUORE dum medio tumidis delabimur undis, &nbsp; &nbsp; Multaque turbato murmurat aura mari, Ah quam crebra vagam pungunt suspiria mentem! &nbsp; &nbsp; Ah quantum molli pectore saevit amor! {{Versus|5}} Nimirum patriis Herse mea desidet oris, &nbsp; &nbsp; Illa oculis Herse carior una meis: Me pelago in medio jactat Thetis; hinc mea venti &nbsp; &nbsp; Vota ferunt. utinam hinc & mea vela ferant! Illa quidem, fateor, discessus conscia nostri &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Liquit in amplexu paene animam aegra meo; Et multis nitidos lacrimis turpavit ocellos, &nbsp; &nbsp; Et lacrimas multis miscuit in precibus. Sed qu&#238; divisum lacrimis soletur amorem? &nbsp; &nbsp; Imus, & haec nullo pondere vota cadunt. {{Versus|15}} Crudeles Divi, sic me moerere jubetis, &nbsp; &nbsp; Atque omnes animo eradere laetitias? Ergo nec dabitur jucundum invadere collum, &nbsp; &nbsp; Nec dulces oculos lene tuentis herae? [p. 453] Nec suspirantem molli lenire susurro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animam in densis linquere basiolis? Sed pro blanditiis, quas m&#238; Cytherea parabat, &nbsp; &nbsp; Mirabor rauci turpia monstra maris. Ventorumque minas pelagique inamabile murmur &nbsp; &nbsp; Invitis cogar combibere auriculis. {{Versus|25}} At tamen haec levius percellunt omnia mentem, &nbsp; &nbsp; Nec spes inserior, quam metus, esse potest. Ibimus, & quaevis forti mala corde feremus. &nbsp; &nbsp; Ibimus. audentes Fors juvat ipsa viros. Litore jam video Martem furere undique Franco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Jam cadere in nostras signa inhonora manus: Et, quas ira Deum patrias invexit in urbes, &nbsp; &nbsp; Extingui flammas sanguine, Galle, tuo. Jam Bodegraveis cumulata strage ruinis, &nbsp; &nbsp; Laetior accedet post fera fata dies. {{Versus|35}} Quis dubitet? Deus, ecce, Deus miseratus ab alto &nbsp; &nbsp; Vindictae fortes commodat ipse manus. Quod si fausta meos comitantur sidera cursus, &nbsp; &nbsp; Nec meus haec surda negligit aure Deus, Tunc vero sufferte viri, properate laborem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Candidaque ad portus vertite vela suos. Vertite; vela dabit residens in puppe Cupido; &nbsp; &nbsp; Ipse gubernator, ipse magister erit. [p. 454] Et Venus orta mari placidum mare reddet amanti, &nbsp; &nbsp; Et pandet plenos aura secunda sinus. {{Versus|45}} Tu quoqu&#233;, jam toti dudum notissime ponto, &nbsp; &nbsp; Jupiter, huc aquilae dirige tela tuae. Sic te nec nigro luctantes a&#235;re venti, &nbsp; &nbsp; Nec pelagi rabies, nec fera jactet hiems. Et mihi sit, posito longarum errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} In gremio dominae delituisse meae. In freto Anglicano, in navi bellica, cui nomen Jupiter. </poem> ====Navigantium audaciam detestatur. ==== <poem> Q UIS fuit, o superi, patriis qui primus ab oris &nbsp; &nbsp; Sustinuit vastum findere puppe salum, Et vetitas tentare vias, solemque repostum, &nbsp; &nbsp; Atque aliam victo terram aperire mari? {{Versus|5}} Illum crediderim triplici praecordia ferro &nbsp; &nbsp; Duratum nullos esse putasse Deos. Justa precor. quicumque fuit, quocumque sub axe &nbsp; &nbsp; Aspexit lucis tempora prima novae, Sub terris sceleris aeternum praemia tanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sentiat, & durus degravet ossa lapis. Aut Ixionium infelix damnetur ad orbem, &nbsp; &nbsp; Visceribusque atras pascat inultus aves. [p. 455] Aut illi tradant defessae Belides urnas, &nbsp; &nbsp; Ne jam virgineus sit sine fine labor. {{Versus|15}} Aut captet medio fugientes flumine lymphas, &nbsp; &nbsp; Et miseram fallax deserat unda sitim. Aut male Sisyphii sudet sub pondere saxi, &nbsp; &nbsp; Et saepe elusum saepe volutet onus. Nequidquam, pelago terras cum scinderet olim &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jupiter, hunc voluit gentibus esse modum; Si tamen (ah generis demens audacia nostri!) &nbsp; &nbsp; Transiliunt avidae marmora vasta rates. Tum primum Nereus iratis saeviit undis, &nbsp; &nbsp; Intacto postquam semita facta mari est. {{Versus|25}} Tum furor armavit ventos, tum caeca sub ipso &nbsp; &nbsp; Gurgite natales saxa habuere suos. Fugistis merito sceleratas, Numina, terras. &nbsp; &nbsp; Turpabat nostros non leve crimen avos. Felices olim, caelo quicumque recenti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum rudis, & nondum ferreus orbis erat, Ante suos paucis laeti vixere Penates, &nbsp; &nbsp; Inque una tuti consenuere casa. Ipsa bonas tellus fruges inarata ferebat: &nbsp; &nbsp; Praestabat mollem cespitis herba torum. {{Versus|35}} Ipsae mella dabant injussae roscida quercus, &nbsp; &nbsp; Aeternumque suas vitis habebat opes. [p. 456] Ver erat inmortale, unoque intenta tenore &nbsp; &nbsp; Mutabat nullas anxia terra vices. Has tum divitias primi mortalibus aevi &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Jupiter, hos cultus duxerat esse satis. Illi saepe Jovem festis solenniter hymnis &nbsp; &nbsp; Ante sacrum laeti concinuere nemus. Ergo, nec inmerito, Divos habuere faventes, &nbsp; &nbsp; Successusque sibi promeruere bonos. {{Versus|45}} Nunc ditescendi miseros furiosa libido &nbsp; &nbsp; Per terras ultro, per maria alta rapit. Nunc fas atque nefas passim discrimine nullo &nbsp; &nbsp; Irritant avidas ad scelus omne manus. Hinc pestes, iraeque Deum, lacrimosaque bella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Certior & dirae mortis aperta via. Dii facite, ut censu nos ne numeremur in isto, &nbsp; &nbsp; Utilitas omnes qu&#238;s facit una Deos. Me mea paupertas vitaeque innoxius ordo &nbsp; &nbsp; Ducat, inoffensum suscipiatque senem. {{Versus|55}} Aut si fata negent, cursumque hic sistere detur, &nbsp; &nbsp; Quo me honor & magni Principis arma vocant, At saltem patrias manes referantur ad urbes, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina ne tegar exul humo. Atque aliquis viso suspirans funere dicat: {{Versus|60}},, Infelix, primo vere, po&#235;ta, jaces. [p. 457] ,, Nec tamen idcirco jacturam flemus ademti &nbsp; &nbsp;,, Luminis, aut parvo quod stetit orbe dies. ,, Sat vixit, quisquis patriae sat vixit honeste, &nbsp; &nbsp;,, Cui morum testes vita habet acta Deos. {{Versus|65}},, Te tua simplicitas, te fallere nescia virtus, &nbsp; &nbsp;,, Et tua longinquum fama tuetur iter. </poem> ====MANIBUS COMMILITONUM IN INSULA MATANINA CAESORUM.==== <poem> Q UISQUIS ad occiduos convertis lintea tractus, &nbsp; &nbsp; Qua medio felix stat Matanina mari, Tristes reliquias Martis venerare Batavi, &nbsp; &nbsp; Tot bellatorum busta cruenta vir&#251;m. {{Versus|5}} Quem sibi quisque locum pugnando ceperat olim, &nbsp; &nbsp; Hunc ipsum pulcra nunc quoque morte premit. Pugnaces animae, si vos mortalia tangunt, &nbsp; &nbsp; Si vetus ille piis Manibus haeret amor; Accipite haec lamenta, necis solatia vestrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Accipite haec mistis munera cum lacrimis, Quae mihi barbaricas miranti ad litora turmas &nbsp; &nbsp; Obtulit incultis ardua silva jugis. Vobiscum nostri lugent pia signa doloris, &nbsp; &nbsp; Supremum pro me dicere visa Vale. [p. 458] {{Versus|15}} Salvete aeternum, socii, aeternumque valete, &nbsp; &nbsp; Sitque peregrino terra levis cineri. </poem> ====Peregrinationis suae incommoda detestatur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NVISA tellus, tuque perfidum mare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot barbare fallax modis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergone numquam candido vectus noto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portus adibo patrios? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Semperne vestra conspicans cacumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Errabo non fausto pede? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed est manendum (stare sol videbitur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lucesque tardius vehi) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Citroque & ultro (sic jubet rerum potens) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pelago vagandum proximo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; September usque dum caput pomis grave &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecundus arvis extulit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu! procellas & maligna sidera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foetasque tempestatibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Hiemes, & atrum nocte dira turbinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Toto pavemus aequore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Instatque caelo (ah mentiantur omina!) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horrenda strages puppibus: [p. 459] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nec dolosi classis umquam Ulixei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ferociorem senserit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec divagantis omnis Aeneae labor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libycis tremebat syrtibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec vorticosi pacat iram gurgitis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc annuo piaculo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Neptunus ipse gestit, & furentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immane phocis gaudium &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parat, quietam si reprenderit ratem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sorbendam hiatu turbido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At o Deorum si quis in caelo mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miserescis, & pias preces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec aure dura nec superba despicis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defende tam turpi a nece &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hunc spiritum, atque lucis optatae jubar &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Extingui in undis ne sinas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quod si cadendum est in juventae limine, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Negantque fata longius &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spatium morandi; Mataninae in litore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Honestius reliqueram &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Animam furentes inter hostium globos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum licuit armato mori. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset forte victoris mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Superba factis dextera. [p. 460] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset, si sodalium manus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dilecta funeri meo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Suprema ferret justa, nec voracibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Objiceret escam piscibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec si quis inter morte non sicca cadit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nil queratur inpius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Petatque manes umbra laeto pectore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quae laus virorum est fortium. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====AD JOVEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM coloratis reduces ab Indis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post tot exhaustos pelagi labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vertimus proram, tumido daturi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lintea ponto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jupiter (nam te duce tot repostas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vidimus gentes, tua nos imago, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puppe quae tutela sedet suprema &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duxit euntes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter ventos bone da faventes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Da pater ventos; facilemque cursum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nosque nec tristis vetet ire Nereus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedave caelo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Missa tempestas. satis o, procellae, [p. 461] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc & huc quassas agitastis alnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cum ferox in nos furiaret atrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aeolus aequor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic, simul dulcis patriae relictos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressero portus, tibi, Sospitator &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter, curvo feriam nitentem in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Litore taurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Addam & insigni memores camoena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gratias, si quid meditabor olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aure quod dignum fuerit Latina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Jove dextro. In navi, cui nomen &nbsp; &nbsp; Jupiter. </poem> ====AD CAROLUM RABENHAUPT, COPIARUM PEDESTRIUM LEGATUM, <i>ab expugnata Gravia Amstelaedamum reducem.</i> ==== <poem> Q UALITER exhaustis victor Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo: Qualis ab eversa rediit Carthagine magnus &nbsp; &nbsp; Scipio, devicta maximus invidia: {{Versus|5}} Talem, prostratis post mille pericula Gallis, &nbsp; &nbsp; Carole, te patriae victa remittit humus. [p. 462] Jamque adeo constat pressis sua gloria Belgis, &nbsp; &nbsp; Excussoque vigent libera colla jugo. Salve Heros, salve innumeris decorate tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carole, belligerae maxime alumne Deae! Quem rebus, quem militiae formare futurae &nbsp; &nbsp; Ipsa suo voluit Pallas ab ingenio: Intrepidoque animi junxit cum robore vires, &nbsp; &nbsp; Judiciumque sagax, ingenuamque fidem. {{Versus|15}} Addidit & mores tantis virtutibus aequos, &nbsp; &nbsp; Atque animum egregiis artibus excoluit. Ac fore praedixit, quem Belga ferocibus armis &nbsp; &nbsp; Et conjurata pressus ubique manu Auxilium trepidis sentiret denique rebus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tutelarem Marte favente Deum. Evenere. novos virtus Hollanda triumphos &nbsp; &nbsp; Vidit ab auspiciis crescere rite tuis. Ipse ego quae vidi referam, praesensque notavi, &nbsp; &nbsp; Pars ego militiae quantulacumque tuae. {{Versus|25}} Te testor, Groninga, tuoque in pulvere Martem &nbsp; &nbsp; Lustrantem admissis moenia clausa rotis. Westphalus hinc, illinc se Furstenbergius infert, &nbsp; &nbsp; Hinc Bavarus celeri conspiciendus equo: Et quoscumque amens in nos armarat Enyo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Dirum funerea nube adoperta caput. [p. 463] Instabant operi infausto pallorque timorque, &nbsp; &nbsp; Et curae, & luctus, & malesuada fames. Tot circum avulsae totis regionibus urbes, &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: {{Versus|35}} Isalaque, Rhenusque, catenatusque Visurgis, &nbsp; &nbsp; Mosaque captivas debilis inter aquas. Fortius angustis virtus Rabenhauptia rebus &nbsp; &nbsp; Emicat, & multa dura resistit ope. Assertamque urbem, pulsosque a moenibus hostes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vidimus, & celeri prodita castra fuga. Talis in Alciden pestis Lernaea dolebat &nbsp; &nbsp; Tot capitum atroces nil potuisse minas. Talis in Alpina Boreae violentia quercu &nbsp; &nbsp; Nil ultra frondes, quod populetur, habet. {{Versus|45}} Ecce, triumphales offert Covordia lauros, &nbsp; &nbsp; Collaque funesto subtrahit aegra jugo. Quam mille excubiae, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne fors posset inulta capi: Auspiciis tamen illa tuis ductuque secundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accessit titulis gloria sera tuis. Quid memorem, profugos ut Mars tuus acer in hostes &nbsp; &nbsp; Westphala praecipiti fuderit arma metu; Benthemiisque graves supponens arcibus ignes &nbsp; &nbsp; Fixerit in capto quanta tropaea solo? [p. 464] {{Versus|55}} Haec ego victuro ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; Ausus Apollineum accendere Marte nemus: Sed me tanta vetat gestarum gloria rerum, &nbsp; &nbsp; Altaque victrices Fama secuta rotas: Et tacito jubet obsequio cultuque sereni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nominis ad sacras pervigilare fores; Virtutisque tuae felicia signa secuto &nbsp; &nbsp; Spondet honoratis nomen ab exequiis. </poem> ====AD JOANNEM SIXIUM. ==== <poem> M USARUM Phoebique decus, cultissime Sixi, &nbsp; &nbsp; Sixi, Munychiae lucida gemma Deae; Si vacat, & nostri memores nunc exigis horas, &nbsp; &nbsp; Accipe non docta carmina scripta manu. {{Versus|5}} Me foecunda tenet placidi Brabantia caeli, &nbsp; &nbsp; Incertisque vagum sedibus error agit. Nam modo mutata statione revisimus urbes, &nbsp; &nbsp; Et modo sub nudo nos Jove campus habet. Non aliter Scythici quondam vixere coloni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Portantes patrio sacra laresque bove. At nunc magnificam vertor brevis hospes in urbem &nbsp; &nbsp; Altaque formosae moenia Macliniae. [p. 465] Unde & Lovanium & Bruxellae rura petenti &nbsp; &nbsp; Bis duo non longum millia pandit iter. {{Versus|15}} Nec spatio majore ingens Antverpia distat &nbsp; &nbsp; Ad Scaldis virides praetereuntis aquas. Salve Pieriis Urbs o gratissima Musis, &nbsp; &nbsp; Et Phoebi & Charitum deliciosus amor! O Paphiae tutela Deae, tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Salve iterum, ac fausto sis mihi visa die. Te quamvis mutis premerent oblivia fastis, &nbsp; &nbsp; Aetatisque foret nomen inane tuae: At numquam densa pateretur nocte sepultam &nbsp; &nbsp; Austriacis Caesar Carolus ortus avis: {{Versus|25}} Carolus ille, sui fulmen praenobile saecli, &nbsp; &nbsp; Quem tremuit posito Phoebus uterque genu. Nam licet & natale solum cunasque superbas &nbsp; &nbsp; Vindicet, ac merito, Martia Ganda sibi: Hic tamen est istas primum formatus ad artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qu&#238;s stetit imperio fulta potente domus. Hac puer hac olim laetus reptavit in herba, &nbsp; &nbsp; Hoc volucrem gyro flectere visus equum. Praelusitque suis jam tum puerile triumphis, &nbsp; &nbsp; Metatus parva ludicra castra manu. {{Versus|35}} Ecquis ad ingentis exultas nomen alumni, &nbsp; &nbsp; O Dea, & in titulos solveris ipsa tuos? [p. 466] Sume animos, gratare tibi. Tu Caesaris alti &nbsp; &nbsp; Et domus, & nutrix, & pia mater eras. Quid vetat & magnis teneras sociare Camoenas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Regibus, ac sertum nectere utrimque tibi? Julia, melliti juvenilis flamma Secundi, &nbsp; &nbsp; Julia, Romana pagina digna manu, Julia fama tua est: quam dum mirabitur aetas &nbsp; &nbsp; Postera, & attentis inbibet auriculis, {{Versus|45}} Ingenia ac mores formasque stupescet in una, &nbsp; &nbsp; Et Veneri Veneres praeferet usque tuas. At rerum sortisque vices! nunc pressa duello &nbsp; &nbsp; Vix adeo antiquum conspicis aegra decus. Ruris opes late ferro vastavit & igne &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gallus, & audaci moenia lustrat equo. Nec tutum est portas ultra procedere. Multus &nbsp; &nbsp; Excubat in triviis, promtus ad arma, latro. Subdola tota via est, & perfida. Rustica passim &nbsp; &nbsp; It manus, & caedem vix putat esse nefas. {{Versus|55}} Nec caedem putat esse nefas. Rura, inpia rura! &nbsp; &nbsp; Non haec antiqui gloria ruris erat. Felix, cui dubio licuit concurrere campo, &nbsp; &nbsp; Mars ubi bellaces cogit utrimque manus! Non ibi, si ponenda aliquo sit vulnere vita, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Detrectem titulum mortis habere meae. [p. 467] Hoc certe satius, quam vulgi a faece peremtum &nbsp; &nbsp; Turpiter in sentis computruisse locis. Sed Deus in melius forte omina tristia vertet, &nbsp; &nbsp; Plusque ego quam possim, consulet ille mihi. {{Versus|65}} Ille, precor, faciat, positis ut sospes ab armis &nbsp; &nbsp; In gremium, Sixi, reddar, amice, tuum; Et memorem fatique vices, bellique tumultus, &nbsp; &nbsp; Quaeque peregrinis sunt mihi visa locis: Qui mores hominum, quae sint delubra Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quis cultus Musis, quisve honor ingeniis. Interea celeri dum currunt tempora gyro, &nbsp; &nbsp; Fors&#146;[??] bona conatus provehet aura meos. Spes facit ut durem: spes me sustentat alitque: &nbsp; &nbsp; Nec, male si nunc est, & male semper erit. </poem> ====EPITHALAMIUM. I.==== <poem> &nbsp; &nbsp; E ST locus Idaliis in vallibus, unde jocosos Ad bellum geniale Venus producit Amores, Naturae ludentis opus, quem plurima circum Ambit & humentes myrtus super imminet herbas, {{Versus|5}} Et tremulum lauri nemus intonsaeque myricae Lene susurrantis Zephyri crispantur ab aura; [p. 468] At parte ex alia festivo murmure lambit Pallentes violas & purpureos hyacinthos Lympha fugax. non illa cavi de vertice tophi {{Versus|10}} Desilit, aut alios agnoscit devia fontes; </poem> ====II.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Sed merae lacrimae puellularum, &nbsp; &nbsp; Quas prima modo nocte bullientes &nbsp; &nbsp; Expressit pudor & suprema virtus, &nbsp; &nbsp; Exceptae levibus subinde conchis &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} In lymphas abeunt beatiores. &nbsp; &nbsp; Illas aureus assidens Cupido, &nbsp; &nbsp; Nocturni bonus arbiter duelli, Undique maternos colligit in latices. </poem> ====III.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Huc venit passerculorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vecta curru praepete &nbsp; &nbsp; Mater alma, mater alma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcium Cupidinum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Utque venit, utque vidit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pusiones lacteos, &nbsp; &nbsp; Mox requirit nuptiarum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitem atque praesidem. [p. 469] </poem> ====IV.==== <poem> Quem simul ut sensit platani sub tegmine lentum Maternas meditari artes (nam carmina nervis Aptabat, plectroque animum cantuque levabat) Sic insit Dea: sic formosum affatur alumnum: </poem> ====V.==== <poem> Prome novas, Hymenaee, faces, atque indue vestem Sepositam, auspiciisque tuis connubia firma Quae voveo. Juvenis multum mihi carus amatae Virginis exuviis & virginitate superba {{Versus|5}} Gaudeat. illi ego nunc thalamos taedasque jugales Laeta paro, & stabiles testantia fulmina taedas. I bone, quo felix juvenis clamorque faventum Te vocat: i, succende novam laetissime pinum. </poem> ====VI.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix audiit Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votumque gaudiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen protervus Hymen: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mox insilit Leporis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cursu volante bigas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Risum Jocumque mollem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Hi sunt equi Leporis) [p. 470] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos myrteo bacillo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Violasque per rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et languidum papaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agit tremente planta. </poem> ====VII.==== <poem> Non secus ac Pelopis flagrans advenit amore &nbsp; &nbsp; Vecta coronatis Hippodamia rotis: Atque illam dulces circum plausere columbae, &nbsp; &nbsp; Tinctae Gygaeo punica rostra mari. </poem> ====VIII.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque festivos moderatur axes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et colorato vagus huc & illuc &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Labitur campo, sonuit propinqua &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vallis & picti facies theatri: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O Hymen lenes Hymenaee rami &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sibilant, virides Hymenaee ripae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et procul dicax Hymenaee Hymen &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddidit Echo. </poem> ====IX.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Deus Deus suavis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frena laxat aurea, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perque picta rura calthis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incitat molles equos, [p. 471] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Munus ad suum citatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nuptialis arbiter, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spicet ut faces venustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pineamque lampada, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitesque conjugalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Auspicesque foederis. </poem> ====X.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Interea mixti juvenes teneraeque puellae Alternis cantare, alternis alma ciere Sidera furtivos hominum spectantia lusus: {{Versus|Ceu testis vigili narratur lumine lychnus Leandri dulces quondam vidisse furores) Inprimisque illum, medio quem solvit in igne Alma Venus, placida quem nunc sub nocte nitentem Currere Luciferum contra stupet inscia Phoebe, Hesperon, auratum qui ductat praevius agmen. Dulces, Hespere, pande fores, Rex Hespere, pande, Et picturato praetexens aethera limbo In choreas ter solve tuas, currumque Parentis Sectentur tremulo ludentes agmine flammae. &nbsp; &nbsp; Hespere Rex, dulces, Hespere, pande fores. [p. 472] </poem> ====XI.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam puella (viden, viden?) propinquae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raptanda e gremio necessitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah ah lacrimulis rudem pudorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Testatur tenerisque lubricisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An veris? mihi non liquet. vidento &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felix lectulus & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pernox lectulus, & lucerna felix. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae quam millia multa basiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot risus numerabit; & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot suspiria, quot leves cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gannitusque & anhelitus procaces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitasque atque neces reciprocantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot tot semina mutui favoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot flammas sine fine fulgurantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tot dulces tot amabiles levesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Curas deseret intimis medullis. </poem> ====XII.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cernin&#146;? Hesperus audiit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et caeli reserans fores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces labitur in choros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praes bonae Veneris, bono &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Salutaris amori. [p. 473] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque quam cupide novos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Molli lumine conjuges &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spectas, cornibus aureis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctiluca perambulans &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aetherem spatiosum! </poem> ====XIII.==== <poem> Quid tibi nunc animi dicam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Ah tenera, ah nullo tacta puella viro, Cum ferus ille tuos invitae invadet ocellos, &nbsp; &nbsp; Et Veneris blandas irruet in speculas? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Zonulamque zonulamque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diu ligatam zonulam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munus almae Virginensis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solvet inproba manu? Incipietque malus teneras celata puellas {{Versus|10}} Orgia, virgineosque lares timidique pudoris. Hospitium violare, & figere gestiet audax Interiore tropaea sinu? Latet anguis in herba Lubricus, & tumidas non raro assurgit in iras, Purpuream tollens niveo de vertice cristam, {{Versus|15}} Virginibus metuenda lues. Procul este puellae, Quas thalamos intra trepidae pia cura parentis Detinet, & casto custodit sedula lecto. [p. 474] Ille & virgineum quondam populatus honorem Saevit ovans immane: at membra per omnia sensim {{Versus|20}} Proserpit, lentumque trahit contagia virus. Signa tibi dicam: roseus vigor ora reliquit, Grandescunt oculorum orbes, & sub cute laxa Lumina hebent; non jam radiis ridentia puris, Sed qualis facies cantatae lurida Phoebes {{Versus|25}} Haemonium murmur nocturnaque carmina pallet; Livent labra, trahuntque leves fastidia caenae. At tumor informis medio de corpore late Prominet, & caecum distendit languida pondus Viscera. Dii tantum terris avertite monstrum! </poem> ====XIV.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu, venusta, noli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcem timere luctam: Mox ferus ille tuis succumbet victor in ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Milliesque milliesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mille mille basiis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ceu columbulae procantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eluet suum scelus. </poem> ====XV.==== <poem> I modo: nec sponsi votum corrumpe morando, Osculaque innuptis jam jam suprema puellis Divide: cras matri similis cras nupta redibis. [p. 475] </poem> ====XVI.==== <poem> At tu ferree, tu potes capillos, Ah illos nimis aureos capillos, Sic confundere, sic manu proterva Suggestum quatere & comae decorem? {{Versus|5}} Tune ferree lacteas papillas, Illas horridulas nimis papillas, Ah illas leviter sororiantes, Nec laxis nimis orbibus natantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tactu premes salace? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Digitisque ludibundis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per os genasque dulces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectusque mollicellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blandumque ventris aequor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si nominare fas est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sed quid moror Catones?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis ah beatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad Cypridis viretum? </poem> ====XVII.==== <poem> Sed sufflaminor: abstinete Musae: Jam pervenimus usque ad umbilicum. [p. 476] </poem> ====XVIII.==== <poem> Macte animis, invicte Heros. sic itur ad astra. Neu te ignava quies teneat similisque sopori. Arma move, & veteres dilecta in compare flammas Exonera. Tibi cessit amans, spolioque cruentae {{Versus|5}} Virginitatis ovas laeta dignissime myrto. Hoc virtutis erat. sic famam extendite factis, Dum Subigus Pater atque alacri Mater Prema vultu Dant lateri vires blandoque alimenta labori. Mox (ita fata velint) dulces, nova gaudia, nati {{Versus|10}} Ludent ante tuos, rerum inscia turba, Penates; Qui Patris ingenium referant Matrisque pudorem, Atque utriusque gerant confuso sanguine vultus. Ominor, & facili firmant fausta omina nutu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quorum perennis usus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Volumnus ac Volumna. </poem> ====AD PETRUM FRANCIUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C YCNI candidior po&#235;ta plumis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunctis dulcior o po&#235;ta cycnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Scis me sedibus huc & huc vagari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incertis, laris indigum quieti, [p. 477] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec larem tamen esse nec quietem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usquam, quae excipiat meos labores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, per Genium tuum atque dextram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per communia sacra, perque Musas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fac ut tutius aptiusque vivam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} (Nam potes) lare proprio meoque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te praedia posco, non superbam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae luxuriem decusque villae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Regum atria, non domos potentum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum, cum venia tua, tuum illud &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sacrum pectus Apollini & Dionae. </poem> ====DE EODEM. ==== <poem> A TRIA, quae toties FrancI dicentis Apollo &nbsp; &nbsp; Personat, & Latia sacra facit cithara; Ecquid, cum Clario pendemus ab ore frequentes, &nbsp; &nbsp; Pendent & sacri pulpita Gymnasii? {{Versus|5}} An docili mage sorte ipsas jam reddere voces &nbsp; &nbsp; Norunt, & Latios addidicere sonos? Mira fides rerum! pro te, carissime Franci, &nbsp; &nbsp; Si taceas, possint ligna vel ipsa loqui. [p. 478] </poem> ====AD SODALES, <i>cum ingens raucedo omnem urbem invasisset.</i>==== <poem> A T cur jamdudum rauci torpetis olores, &nbsp; &nbsp; Lentaque Pierium pectus adurit hiems? Omnes lippi oculis, mucosi naribus omnes, &nbsp; &nbsp; Inviti solitum destituistis opus. {{Versus|5}} Nec cordi lyra, nec cordi jam barbitos ulli est, &nbsp; &nbsp; Pendet & ingrato pariete muta chelys. Scilicet has laesus poenas inmisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Raucaque Poeonia guttura fraudat aqua. Quid mirum? merito percussos frigore vates, &nbsp; &nbsp; Frigidius quotquot Musica sacra colunt. Broukhusius valet, ecce, choro languente suorum, &nbsp; &nbsp; Et cum Broukhusio Francius, ecce, valet. Illos Aonio lymphatos pectore thyrso &nbsp; &nbsp; Praestitit immunes frigoris iste calor. [p. 479] </poem> ====ATHENAEO HAGIENSI S.==== <poem> Q UALIS Apelleos commendat fama colores, &nbsp; &nbsp; Mentoris aut doctas Parrhasiive manus: Talis vicino vernat tibi laurea luco, &nbsp; &nbsp; O Phoebi o Charitum nobilis, Haga, domus! {{Versus|5}} Cui Nereus circum irriguis mitissimus undis &nbsp; &nbsp; Plaudit, & Aonio cum grege nuda Venus; Et puer ille ferox, Veneris justissima cura, &nbsp; &nbsp; Miscens furtivis gaudia cum lacrimis. Hae tibi sint artes, positis quas maximus armis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invicta Princeps proteget ipse manu. Illius quanto, tanto tua gloria cursu &nbsp; &nbsp; Ibit ad Eoos, ibit ad Hesperios, Roma triumphatas dum moerens lugeat artes, &nbsp; &nbsp; O Phoebi, o Charitum nobilis, Haga, domus! </poem> ====VILLA HENRICI THOLINGII. ==== <poem> Q UAE nunc innocuis celebror domus hospita Musis, &nbsp; &nbsp; Auriaci nuper area Martis eram. Exemploque meo docui, sub Principe tanto &nbsp; &nbsp; Et villas magnis urbibus esse pares. [p. 480] </poem> ====HYPSIPYLES ORATIO AD IASONA DISCEDENTEM <i>ex Valer. Flacci Argon. lib.</i> 2.==== <poem> E RGO sedet nostros, ingrate, relinquere portus, &nbsp; &nbsp; Et tua crudeli credere vela Noto? Vela, Dei! vixdum iratis subducta procellis, &nbsp; &nbsp; Et quassum longo turbinis imbre latus? {{Versus|5}} Nec subit illius facies tristissima noctis, &nbsp; &nbsp; Inque novam Hippotadae fuscina sumta ratem? Cum te deprensum magno ferus aequore Nereus &nbsp; &nbsp; Per non tentatas noluit ire vias: Et stridens Boreas, & aquosus inhorruit Auster, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et quicumque sacras flamine verrit aquas; Cum pavor & luctus, & plurima mortis imago &nbsp; &nbsp; Jam jam forbendam terruit usque ratem. Haec timidae quondam (memini) jurare solebas, &nbsp; &nbsp; Et tecum toties sum mihi visa mori. {{Versus|15}} Tum te Lemniaca nimbosae Pleiades arce &nbsp; &nbsp; Non minus ingrata detinuere mora. At modo, cum primo rubuerunt astra sereno, &nbsp; &nbsp; Deseror. heu, caeli purior aura nocet. [p. 481] &nbsp; &nbsp; Si tamen adversae puppis tua litore Thraces {{Versus|20}} Staret, & inceptum vela vocaret iter, &nbsp; &nbsp; Sic fugeres? sic deserto, crudelis, amore Hypsipyle nullos diceret esse Deos? &nbsp; &nbsp; Nunc rerum sublimis amor, nunc gloria pectus, Nunc & Phryxaei velleris urit honos. &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Nunc ferus ad Scythici Phasis vocat ostia ponti, &nbsp; &nbsp; Regiaque Aeaetae, litoraque alta gelu. Quo fugis, Aesonide? longa est via, longa pericla. &nbsp; &nbsp; Obluctor votis hic minus acqua tuis. Nam mihi nescio quis rumor jam perculit aures, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qualis ab incenso fulgurat axe fragor; Esse viros illic, quorum flammata veneno &nbsp; &nbsp; Tela necem certam, vulnera lenta ferant. Quin & pervigili narrant servata draconi &nbsp; &nbsp; Vellera, custodis tuta furore sui. {{Versus|35}} Non illum placida deludat imagine Morpheus: &nbsp; &nbsp; Excubat, & nigrum sibilat ante nemus. Fertur & Aeaetae Stygiae sacrata Dianae &nbsp; &nbsp; Filia, Circaeis aemula carminibus. Illa vel e trepido Lunam deducere caelo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Creditur, & retro cogere Solis equos. Quam metuo, ne te rapiat mihi barbara pellex, &nbsp; &nbsp; Et memorem Hypsipyles non sinat esse tuae! [p. 482] Quam metuo, ne te cantu aut pollentibus herbis &nbsp; &nbsp; Mutatum nostro cogat abesse toro! {{Versus|45}} Sed quoniam tanti Nephelaei velleris aurum &nbsp; &nbsp; Ducitur, & patriis praeda ferenda tholis, I felix, quo te nulli tentata priorum &nbsp; &nbsp; Gloria, & invicti pectoris ardor agit. Tum quae parva fero magni argumenta favoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accipe: sic tecum sic quoque juncta vehar: Patris ubi currum servati & conscia sacra &nbsp; &nbsp; Haec mea solerti dextera pressit acu. Accipe & hunc ensem notumque insigne Thoantis, &nbsp; &nbsp; Aesonide, Aetnaei flammea dona Dei: {{Versus|55}} Ut tecum medio bellorum in pulvere, tecum &nbsp; &nbsp; Arma geram, & Minyas praelia in ipsa sequar. Illa meus quondam genitor sine crimine gessit, &nbsp; &nbsp; Digna tuis manibus, digna furore tuo. Illa precor referas Scythico respersa cruore; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sentiat Haemonias Colchidis ora manus. Neu te femineae capiant oblivia Lemni: &nbsp; &nbsp; Prima suos fessis praebuit illa sinus. Prima per immensi jactatis aequora ponti &nbsp; &nbsp; Obtulit hospitium, conjugiumque dedit. {{Versus|65}} Huc tu, post domitos Scythicae telluris alumnos, &nbsp; &nbsp; Flecte ratem, ac nostro litore vela lege. [p. 483] Per si qua est meritis fiducia, si quis amantis &nbsp; &nbsp; Hypsipyles memori pectore spirat amor. Tum mihi narrabis faciemque habitumque locorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Praeliaque, & longae longa pericla viae: Quantus & inplicito per mille volumina nexu &nbsp; &nbsp; Presserit obscaenam Martius anguis humum. Cuncta ego narrantis pendens mirabor ab ore, &nbsp; &nbsp; Ut stupet ad vestram nunc mea turba chelyn. {{Versus|75}} Proque tuo reditu toto grege mollior agna &nbsp; &nbsp; Inbuet accensos, me faciente, focos. Ipsa viam, qua tu magnam descendis ad urbem, &nbsp; &nbsp; Floribus, ac pictis vestibus ipsa tegam. Et mecum patri parvus protendet Iason &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Brachia: pars mecum sanguinis illa tui est. Lemniadesque meae, Grajis bene cognita taedis &nbsp; &nbsp; Corpora, in amplexus, oscula in arta ruent. Hanc agat o utinam caelo festinus ab alto &nbsp; &nbsp; Lucifer, & puro proferat ore diem! {{Versus|85}} Nec me desertam misera patiatur in acta &nbsp; &nbsp; Nunc spe, nunc dubio saepe timore mori. [p. 484] </poem> ====IN VINDEMIAM ANNI MDCLXXVI. AD BACCHUM. ==== <poem>J AM sinu pinguis sua dona pleno Fudit Autumnus; tenerique succum Palmitis pressans nova condit acer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musta colonus. {{Versus|5}} Jam fluunt largis pretiosa rivis Vina, jam laetum lacus haurit imbrem, Unde distendant operosa totas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dolia cellas. Largus apricos amicire colles, {{Versus|10}} Bacche, lascivis virides corymbis, Sume quos pubes tibi vovit omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rustica ludos. Te venenatum meditatus ictum Palmiti placet caper inquilino: {{Versus|15}} Tingit en cultros, verubusque stridunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exta colurnis.<!-- colurnus - gemaakt van hazelnotenhout --> Te vocat festis operatus aris Vinitor, multo petulans cachinno; Plaudit incomto tibi feriatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine pagus: [p. 485] Mollibus circum spatiosa gaudet Pinus oscillis: madidus recenti Rusticus musto tibi certat unctos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ire per utres: {{Versus|25}} Ridet argutae joca nuda turbae, & Simplices lusus, hyalo virentem Explicans peplum viridique honestus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crine Mosella. Ille te prono veneratur amne, {{Versus|30}} Laevis o Nyseu, sua ne Falernae Uva decedat, neque Formianae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus umbrae; Neve nascentes populet racemos Saeva tempestas, violensve gemmas {{Versus|35}} Verberet grando, nimiove Titan &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardeat aestu. Tu, Pater, magno moderare caelo Alteram in messem, meliore semper Sorte pubescat generosa largo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vinea foetu. [p. 486] </poem> ====AD PYRRHAM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 5. Miseros esse, qui illius amore teneantur. se ex eo, tamquam e naufragio, enatasse. <i>Quis multa gracilis te puer in rosa</i> &c.==== <poem> Q UIS puer in multa pavidam te candidus urget, &nbsp; &nbsp; Pyrrha, rosa, liquido sparsus odore caput? Compositus tecum grati sub fornicis antro? &nbsp; &nbsp; Cui flavam tarda solvis ab arte comam {{Versus|5}} Simplex munditiis? quoties heu perditus ille &nbsp; &nbsp; Discet mutatos tam cito flere Deos, Mutatamque fidem! quoties nigro aspera vento &nbsp; &nbsp; Aequora & insolitas ire stupebit aquas? Qui nunc te facili fruitur nunc credulus aurea, &nbsp; &nbsp; Teque sibi vacuam tempus in omne vovet, Militiae rudis, & fallacis nescius aurae. &nbsp; &nbsp; Ah miseri, qu&#238;s tu non bene nota nites! Diis maris hic paries tabula me dicet in ista &nbsp; &nbsp; Exuvias lenti ponere naufragii. [p. 487] </poem> ====DE GLYCERA. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 19. Se illius amore uri, <i>Mater saeva Cupidinum</i> &c.==== <poem> E T Semeles puer, & lasciva licentia vitae, &nbsp; &nbsp; Et Cytherea suis juncta Cupidinibus, Dudum sopitis animum nunc reddere flammis &nbsp; &nbsp; Me jubet, ac veteres quaerere delicias. {{Versus|5}} Urit me Glycerae nitor aureus, aureus ille, &nbsp; &nbsp; Et Pario longe marmore splendidior. Urit jucundi lascivia grata pudoris, &nbsp; &nbsp; Atque oculos hebetans laevis imago meos. In me tota ruens improviso agmine Cypris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deseruit Cyprum, deseruitque Paphon: Nec patitur rigidosque Scythas Parthosque feroces &nbsp; &nbsp; Dicere, & astutae spicula versa fugae. Hic mihi verbenas, hic aram e cespite vivo &nbsp; &nbsp; Ponite, & exstructo tura cremanda foco. {{Versus|15}} Nec desit pateris bimi spuma ignea Bacchi. &nbsp; &nbsp; Sic veniet nostris lenior illa sacris. [p. 488] </poem> ====AD LYDIAM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 25. Insultat ei, quod jam vetula, vicissim a juvenibus contemnatur. <i>Parcius junctas quatiunt fenestras</i> &c.==== <poem> A UDIVERE meos miserantia Numina questus. &nbsp; &nbsp; Vicimus, & votis dextera plausit avis. Vicimus. en istos jam nunc Cytherea tumores &nbsp; &nbsp; Contudit, ad nostras officiosa preces. {{Versus|5}} Non tua nocturnas suspirat saucia rixas, &nbsp; &nbsp; Non tua nocturnas janua blanditias: Limen amat tantum, tacito suffixa tigillo, &nbsp; &nbsp; Nec stridet raucis inproba cardinibus; Nec gaudet longa juvenem versare querela, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fulcit gemino limine molle latus. Nullas illa videt deserto poste corollas, &nbsp; &nbsp; Aut matutinas pon&#232; jacere faces. Jamne licet toto securos pectore somnos &nbsp; &nbsp; Ducere, & in multum continuare diem? {{Versus|15}} Qualis Epimenides Lethaeo tempora ramo &nbsp; &nbsp; Saucius exesis rupibus accubuit. [p. 489] At (memini) quondam fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Illud praecipue tempus amore teri: Quodque soporatae tenebris penderet amaris &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Somnus, & ingrato murmure sera quies. Seu strepitum citharae comtus tentaret adulter, &nbsp; &nbsp; Spargeret aut veteris limina flore meri: Sive miser longo testatus sidera fletu &nbsp; &nbsp; Damnaret lentae tempora saevitiae; {{Versus|25}} Et te fallaci suffultam colla lacerto &nbsp; &nbsp; Diceret alterius nunc in amore mori. Haec, & plura, inquam, fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Lydia; nunc fatis utere laeta tuis. Incubat alta quies foribus, noctisque silescit &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ambitus, & nullo pulsa cliente domus. Nullus erit, qui te, caelo labentibus astris, &nbsp; &nbsp; Intempestivos excitet ad numeros: Seque tuum dicat, dum tu sopita recumbis, &nbsp; &nbsp; Pervigilem surdas ante sedere fores. {{Versus|35}} Nec mirum, cum sis annosis obsita rugis, &nbsp; &nbsp; Dissimuletque tuas barbara mitra nives: Et prono molles inclinent pondere mammae, &nbsp; &nbsp; Nec lepor obtusis fulguret ex oculis. Haec sed poena tui pars est extrema doloris. &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sunt majora, quibus vix superesse velis. [p. 490] Ipsa Venus, primae fastus testata juventae, &nbsp; &nbsp; Impuro lacerum transiget igne jecur. Perque vias omnes moechos sectabere, perque &nbsp; &nbsp; Compita, & indomitae more fereris equae; {{Versus|45}} Cui furor atque acres stant circum viscera flammae. &nbsp; &nbsp; Nec tamen invenies qui satiare velit. Inque vicem fastus tunc experiere protervos, &nbsp; &nbsp; Lydia, & exclusam quid sit abire domum. Et saepe iratis vexabis morsibus ungues, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et senium & formae damna querere tuae: Quod virides hederas pubes lactissima gestet, &nbsp; &nbsp; Seque corymborum nexibus involuat: At myrtum arentem glaciali dedicet Euro, &nbsp; &nbsp; Ut semel adfectas contrahit aegra comas. </poem> ====AD ALBIUM TIBULLUM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 33. Ne doleat sibi rivalem juniorem a Glycera anteponi. <i>Albi ne doleas plus nimio memor</i> &c.==== <poem> A LBI, ne doleas ultra placitumque modumque &nbsp; &nbsp; Perfidiae Glyceres saevitiaeque memor. Neu tibi sit querulos Elegos deducere, quare &nbsp; &nbsp; Praeniteat laesa junior iste fide. [p. 491] {{Versus|5}} Cyrum ardet tenui praesignis fronte Lycoris; &nbsp; &nbsp; Asperior Cyrum detinuit Pholo&#235;. Sed prius ipsa lupum sectetur capra ferocem, &nbsp; &nbsp; Quam Pholo&#235; turpi peccet adulterio. Sic visum Veneri, quae sub juga ahenea formas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Impariles saevo mittit acerba joco. Ipsum me melior peteret cum flamma Venusque, &nbsp; &nbsp; Myrtala blanditis clauserat in pedicis Liberta, Hadriaca longe truculentior unda, &nbsp; &nbsp; Ut curvat Calabros irrequieta sinus. </poem> ====AD ASTERIEN. <i>Horat. lib.</i> 3. <i>Od.</i> 7. Consolatur eam, de viri sui absentia moestam, ac sollicitam. <i>Quid fles Asterie, quem tibi candidi</i> &c.==== <poem> Q UID fles, Asterie, primo quem vere Favonii &nbsp; &nbsp; Candidiore tibi numine restituent, Egregium Gygen, mox Thyna merce beatum &nbsp; &nbsp; Indelibata conspicuumque fide? {{Versus|5}} Quem Notus Ioniis postquam jactavit in undis &nbsp; &nbsp; Accepit placidis Oricos aequoribus. Post insana tamen flagrantis sidera Caprae &nbsp; &nbsp; Frigidus in vacuo secubat ille toro: [p. 492] Absentisque tuos misere suspirat ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Insomnis, multis non sine lacrimulis. Atqui mille modis tentavit Ionicus hospes &nbsp; &nbsp; Perdere tam sanctae jura pudicitiae; Sollicitum referens dominae sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Utque tuo pellex ardeat igne Chlo&#235;. {{Versus|15}} Historiasque monet fallax peccare docentes: &nbsp; &nbsp; Foemina ut obscaenis acta cupidinibus Heu facilem impulerit mentito crimine Praetum &nbsp; &nbsp; Perniciem ad gnati corripuisse gradum: Ut prope Tartareos Peleus lustrarit hiatus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnessam castus dum fugit Hippolyten. Haec ille, at frustra: nam voces integer audit, &nbsp; &nbsp; Integer, & scopulis surdior Icariis. At tibi plus justo placeat vicinus Enipeus, &nbsp; &nbsp; Captaque blanditiis decipiare, cave. {{Versus|25}} Quamvis non alius melius flexisse ferocem &nbsp; &nbsp; Quadrupedem in Martis gramine conspicitur; Etrusco citius nec quisquam denatat alveo, &nbsp; &nbsp; Reddidit ut lassos multa palaestra viros. Claude tuas prima potius sub nocte fenestras, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Deque domo noli despicere inque vias: Mollis ubi querulo modulatur tibia cantu &nbsp; &nbsp; Teque solet duram dicere, dura mane. [p. 493] </poem> ====DIALOGUS HORATII ET LYDIAE. Horat. lib. 3. Od. 9. <i>Donec gratus eram tibi</i> &c.==== <poem> HOR.&nbsp; D ONEC gratus eram, donec tibi, Lydia, carus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec juvenum potior quisquam in amore novo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambitiosa dabat formoso brachia collo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vincere Achaemenias sum mihi visus opes. LYD.&nbsp; Donec non alia caluisti, Flacce, puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sibi praelatam est Lydia passa Chlo&#235;n, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lydia foecundi tunc nominis, Ilia prae me &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viluit, Etrusco Tibride dignus amor. HOR.&nbsp; Me nunc Thressa Chlo&#235; regit, & sibi mancipat uni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam citharae, dulces quam decuere modi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro qua non metuam gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si longum fata superstes erit. LYD. &nbsp; Me parili torret Cala&#239;s face: mutuus illum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Est amor, & geminas condit in ossa faces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo bis patiar gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si semper fata superstes erit. HOR. &nbsp; Quid si prisca redit Venus extinctusque Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diductosque una compede cogit amor? [p. 494] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si flava excutitur mutata mente Chloilla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et rejecta meum Lydia limen amat? LYD. &nbsp; Quamquam sideribus formosior omnibus ille est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu levior sicco cortice, tu foliis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Improbe, & Hadriaco longe iracundior aestu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum dulce mihi vivere, dulce mori. </poem> ====In Historiam plantarum indigenarum A PETRO NYLANDIO <i>adornatam.</i>==== <poem> B ELGA, quid ignotas frutices felicis Eo&#239;, &nbsp; &nbsp; Germina quid siccae suspicis Arabiae? Dives opis Natura suae, nec muneris illic &nbsp; &nbsp; Largior, effoetos non tulit inde sinus. {{Versus|5}} Aspice quid patriis passim nascatur in oris, &nbsp; &nbsp; Quidque suo felix munere terra ferat. Haec quoque planities, & aquis obnoxia rura &nbsp; &nbsp; Nonnihil, indigenas quo tueantur, habent. Haec tua sedulitas, haec est tua, docte Nylandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Naturae Batavos quae vetat esse rudes. Vindice te, longum neglecta, Batavia mater &nbsp; &nbsp; Agnoscit dotes ipsa, legitque suas. [p. 495] </poem> ====REGNERO STAPELIO, AMICO INTIMO, <i>cum natali decimo nono initiaretur.</i>==== <poem> R EGNERE, mentis dimidium meae, Idemque nostri grande decus chori! &nbsp; &nbsp; Quem Musa componit vetustis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus, ingeniisque Grajis; {{Versus|5}} Quod jam merenti dem Genio sacrum, Qui dulce terris contulit hoc caput, &nbsp; &nbsp; Carique dignatur sodalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Visere laurigeros penates? En, ipse, vitta vinctus & insula, {{Versus|10}} Accedo flammas, dum generosior &nbsp; &nbsp; Stridebit injecto Falerno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ignis, & Arabios odores Depascet audax. Ter Genium sono Alto ciebo, ter genialibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cingemus aras, ecce, filis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terque mero faciam atque ture. Dein cum capillis fulserit aureis Daphnea laurus, Stapelium decus, [p. 496] &nbsp; &nbsp; Spumante Methymnea vitro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Vina dabis, facilique risu Duces tenebras; & lepido gregi Permistus, inter delicias, jocos, &nbsp; &nbsp; Salesque, & abruptos cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pieridas hilaremque Bacchum {{Versus|25}} Phoebumque patrem rite precabere. Qui si valenti nos agat impetu, &nbsp; &nbsp; Pertaesus exclamabis, Ite, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ite domum, saturi po&#235;tae! </poem> ====Largissimo & humanissimo hospiti REGNERO STAPELIO, laetitiae datori. ==== <poem> Q UI modo desidia torpebam lentus inerti, &nbsp; &nbsp; Ex epulis cogor esse po&#235;ta tuis. Optime Stapeli, nox ista & coena Deorum &nbsp; &nbsp; Non patitur residem delituisse chelyn. {{Versus|5}} Excitat ignavos Bacchus tuus, ecce, calores, &nbsp; &nbsp; Et duplici vatem numine fervor agit: Qui simul illius conspexerit ordinis unum, &nbsp; &nbsp; Quos dederant socios mensa merumque sibi, [p. 497] Occurret lepidae laetissima noctis imago, {{Versus|10}}&nbsp; &nbsp; Nec poterit coenae non memor esse tuae. O tenebras meminisse mihi jucunda voluptas! &nbsp; &nbsp; Candidior niveo nox erat ista die. Sive ego virgineos mirabar fixus ocellos, &nbsp; &nbsp; Omnia quaeque Venus, Gratia quaeque probet. {{Versus|15}} Seu mihi succurrunt, quoties tero compita plantis, &nbsp; &nbsp; Nocturnae risus deliciaeque viae: Sive ego Sardamum fluctusque recordor Yaeos, &nbsp; &nbsp; Dum placuit noctem continuare die; Seu potius lepidos amisso pignore lusus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Respicio, & macrae subdola tela Necis. Haec quoque, Stapeli, tibi debeo gaudia, cujus &nbsp; &nbsp; Auspiciis noctem traximus atque diem. Pro quibus officiis (si fas sit) amice, precamur, &nbsp; &nbsp; Ut mensae praeses annuus esse velis: {{Versus|25}} Et nos natalis, seros rediturus ad annos, &nbsp; &nbsp; Convivas videat saepius esse tuos. Auguror. en, hilares Liber pater explicat alas, &nbsp; &nbsp; Annuit & votis turba novena meis. [p. 498] </poem> ====In obitum HADRIANI JUNII TRAJECTINI <i>Praeceptoris sui.</i>==== <poem> H Ic certe locus & tranquillae spiritus aurae, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia de scatebris, Et matutini Alcyonum trans litora questus, &nbsp; &nbsp; Densaque quae facilem pinus opacat humum, {{Versus|5}} Dum me secretis juvat indulgere querelis, &nbsp; &nbsp; Sufficient lacrimis apta theatra meis. Et quoties lacrimas vox singultata relinquet, &nbsp; &nbsp; Et quoties gemitu tristia verba cadent, Ista meos toties renovabunt germina luctus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lymphaque & hirsutis aura sub arboribus. Sive subit crimen Cyparissus nobile Phoebi, &nbsp; &nbsp; Sive, Arethusa, tuae conscia ripa fugae. Tum seu flebilibus te scriptum, Hyacinthe, figuris, &nbsp; &nbsp; Seu tueor Narcissi exitiale decus: {{Versus|15}} Aut quae olim Veneris sacro rosa tincta cruore &nbsp; &nbsp; Ingenui foliis signa pudoris habet; Occurret toties heu florum flosculus ille &nbsp; &nbsp; Junius, & lacrimas aggeret usque novas: Junius ah nostrae spes invidiosa juventae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mnemosidum & Phoebi Junius alter amor; [p. 499] Flumen inexhaustum Suadae, Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Et Charitum & Genii prodigialis apex. Ille pater priscae Veneris, pater ille leporum, &nbsp; &nbsp; Ille animus Consi, Mercuriique decus, {{Versus|25}} Assertor Musarum & amicum fulmen Athenae, &nbsp; &nbsp; Deliciaeque hominum, deliciaeque De&#251;m, Junius, aeternum nostro sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Ah fuit, ah justum concidit ante diem. Nam quamvis multi numeraret Consulis annos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Duceret & longam sedula Parca colum, Praematurus abit, nec Musas debuit umquam &nbsp; &nbsp; Deserere: aeternum vivere dignus erat. Adspice uti passis ululet Heliconia Na&#239;s &nbsp; &nbsp; Crinibus, & molles lancinet ungue genas, {{Versus|35}} Uberaque inmiti tundat genialia palma, &nbsp; &nbsp; Squaleat ut densis oris honos lacrimis. Excitae planctu Aonio de vertice Musae &nbsp; &nbsp; Accurrunt fusis per trepida ora comis: Et caros cineres, & magni funus alumni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ossaque sacratis excipiunt calathis; Sacratis calathis, docti qu&#238;s nominis urnas &nbsp; &nbsp; Ad postes decorant, Dia Moneta, tuos. Et lacrimis spargunt & flavis crinibus umbras, &nbsp; &nbsp; Idaliisque tegunt molliter ossa rosis. [p. 500] {{Versus|45}} Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub ilicibus, Et laureta sacro Parnasi pota liquore &nbsp; &nbsp; Stridunt argutis lene cacuminibus. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum matutino Lucifer exit equo, Et cum nocturnum praecedit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Astraque nox fuscis involuit tenebris. Vos lugere decet sparso vos lacte meroque, &nbsp; &nbsp; Et manes tanti rite piare Viri: {{Versus|55}} Et tumulo inferias dare & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Et dare puniceas ante sepulcra rosas; Ut qui postgenitis ipso mirabilis ausu &nbsp; &nbsp; Asseruit forti Musica signa manu, Gaudeat aequalem meritis certare favorem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et sub humo vestrum sentiat officium. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Et singultato frangite verba sono. Heu heu vester honos, vestri lux una decoris &nbsp; &nbsp; Occidit, & tristi murmure plangit humum. {{Versus|65}} Hoc habet: attonitas ferali carmine Musas &nbsp; &nbsp; Protinus ad moestas movimus inferias. [p. 501] </poem> ===Appendix ad Silvas. === ====In Urbem VIENNAM <i>Turcarum obsidione liberatam.</i>==== <poem> C OGE sub innumeras, Othomanica Luna, phalanges, Europaeque Asiaeque manus; cape perfida tela; Odrysioque ferox descendat Dacus ab Haemo, Ut caput imperii scelerato Marte Viennam {{Versus|5}} Cingat, & Austriacas vertat de sedibus arces. At non Caesareos Div&#251;m clementia muros Deseruit, Geticoque urbem devovit Averno. Threicias trepidare minas, dare terga Tyrannos Vidimus, & nostro prostratos fulmine Turcas, {{Versus|10}} Atque exhausta suis immania castra ruinis. Perfringit validus Mahometica signa Polonus, Sarmatica clangente tuba: ruit acer in hostem Indomito spectandus equo, pulcroque decorus [p. 502] Pulvere Bistoniae pallentia cornua Phoebes {{Versus|15}} Sanguine tingit, & Aegaei freta lata profundi Cogit in attonito conversa recedere fluctu. Non tibi Peneam, Dux invictissime, Daphnem Europae plectant populi, nec fronde caduca Praecingant regale caput: tibi lucidus Aether {{Versus|20}} Solibus innumeris & puro lumine claram Irradiet frontem, vivoque coronet in auro Victrices pia Fama comas; tibi Vistula totis Applaudat spatiosus aquis; tua Carpatus arma Praerupto de monte sonet; tua flumine lato {{Versus|25}} Arma Borystheniae resonent Mavortia rupes. [p. 503] JANUS BROUKHUSIUS OBIIT XII KALEND 1707 </poem> ===Ad lectorem.=== N Ihil est cur te moveat varia in his libellis orthographia, aut scribendi ratio, vel eam disparilitatem putes nostrae negligentiae adscribendam. Siquidem nata illa est ex variis temporibus, quibus hoc vel illud carmen conscriptum est, quando auctor vel hanc vel illam sententiam amplectebatur, vel repudiabat. Hinc illa discordia in <i>affligere</i> & <i>adfligere</i>, in <i>arctus</i> & <i>artus</i>, in <i>caepit</i> & <i>coepit</i>, in <i>exspecto</i> & <i>expecto</i>, in <i>imbibere</i> & <i>inbibere</i>, <i>inplere</i> & <i>implere</i>, <i>inproviso</i> & <i>improviso</i>, <i>inlibatus</i> & <i>illibatus</i>, <i>inportunus</i> & <i>importunus</i>, <i>illustris</i> & <i>inlustris</i>, <i>Maeonius</i> & <i>Moeonius</i>, <i>sepes</i> & <i>saepio</i>, <i>thura</i> & <i>tura</i>, <i>cygnus</i> & <i>cycnus</i>, multisque aliis, quae colligere tanti non est, quaeque ipse per te conciliabis, & ad certum ordinem rediges. Carmen ultimum non suo loco positum esse Appendicis titulus significat. Neque id aliqua accidit incuria. Namque id satis mature invenimus, sed consignatum chartula, tam mutila & lacera, quippe quam diu in crumena gesserat po&#235;ta, ut taedium nos caperet ductus literarum persequendi. Evicit tamen istam molestiam novus labor, cujus improbitate superavimus tandem, quod superari non posse principio arbitrabamur. Jam vero te accinges ad hos errores, qui operarum incuria irrepserunt, corrigendos, ne hic illic offendas, aut quid inter legendum te moretur. kanjue7x68mqvy7iawtdnuseihta3ka 267608 267607 2026-05-28T17:29:04Z Demetrius Talpa 13304 /* Jani Broukhusii eclogarum liber. */ 267608 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Janus Broukhusius |OperaeTitulus=Poemata omnia |OperaeWikiPagina= |Annus= Saeculo XVII |SubTitulus= |Genera=carmina |Editio=Amsteladaemi 1711 |Fons=[https://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Latijn/BroukhusiusPoemata1711.html De Heinsius Collectie] }} ==Jani Broukhusii <br>POEMATA OMNIA.== <center> Jani Broukhusii <br>POEMATUM LIBRI SEDECIM. <br>Editore DAVIDE HOOGSTRATANO. AMSTELAEDAMI <br>Excudit FRANCISCUS HALMA, <br>Illustr. Frisiae Ordinum Typographus ordinarius. <br>MDCCXI. </center> ===<i>Viro nobilissimo</i> Joanni de Witt, urbi Amstelaedamensi a secretis s. p. d. David Hoogstratanus.=== J ANI BROUKHUSII, ingeniorum sui temporis principis, Po&#235;mata Tibi, Vir Nobilissime, offero & inscribo. Et cui poteram melius, quam Tibi, qui licet [fol. *3v] satis occupatus sis & districtus laboribus indies Reip. impendendis, tamen Musas ab aedibus Tuis numquam excludis, sed earum suavitatem exemplo aliorum magnorum & illustrium virorum, remissionis a gravioribus curis & laxamenti instar habes, omne tempus, si quod vacuum & subsecivum occupationibus Tuis potes subducere, in nullis relaxationibus libentius consumens, quam in exercitationibus frugiferis, & optimarum disciplinarum studiis? Quotquot enim te norunt, mecum compertum habent, Te jam a tenera aetate ad verae laudis decus inflammatum, nunc quoque studio acerrimo teneri illarum artium, quibus mortales non modo ad humanitatem, sed ad [fol. *4r] quandam excellentiam inter suos aequales conformantur, certe de vulgo eximuntur. Inprimis vero inter omnia studiorum genera nullum aeque Tibi curae est ac po&#235;ticum, tenerrima illa ac delicata eruditionis pars. Hinc non modo bene existimas de po&#235;tis, eorumque operibus: sed si a paucissimis discesserimus, quos referre nullius esset morae, nemo Te uno hac tempestate in patria nostra artem Musicam, a plerisque vel contemtam, vel ludibrio habitam, majore affectu colit & tuetur. Neque est quod hac in parte me quis quam Tibi adulari putet, cum me ab hac suspicione absolvant eximia ingenii Tui monumenta, quae jam doctissimi homines & genuinae elegantiae cultores [fol. *4v] mirantur, & in oculis ferunt. Loquitur pro me ipse Broukhusius, qui cultissima, quae in his libris legitur, elegia, testari voluit, quo in pretio Te Tuasque dotes haberet. Nec dubito, quin gestiant ejus manes, a Te vicissim nobili carmine honestati, si quid manes sentiunt, ingenii sui foetus sub nominis Tui auspiciis a me produci in lucem. Certe succurrit etiamnum mihi non sine magno voluptatis sensu dies ille, quo studii Tui po&#235;tici primitias ei praelegebam, quaque ratione vitam Tuam institueres signisicabam. Quae cum de Te praedicantem me audiret, & suavitate carminis, quod tunc temporis ad me miseras, traheretur, totus in amorem Tui rapiebatur. [fol. **1r] Cumque deinceps in ejus familiaritatem pervenisses, numquam destitit, quoties occasio se offerret, laudare Tuum pudorem, modestiam, vitae integritatem, continentiam, ingenii elegantiam, ceterasque virtutes, quae Virum Tui loci atque ordinis mirifice commendant. Tum quoque coepisti alacrius escendere illum po&#235;ticae felicitatis apicem, majorique ardore laetissima Musarum vireta nobiscum perlustrare, illorumque abstrusos & vulgo invisos recessus peragrare. Quae quidem res magno oblectamento fuit Viro Illustri Francisco Vroedaeo,<!-- [= Fran&#231;ois de Vroede] --> florentissimae hujus Urbis Consuli, & magno eruditorum hominum patrono, socero Tuo, cujus repentinum obitum [fol. **1v] omnes boni lugent, & praeclaras ejus virtutes in perpetua habent memoria. Haec cum ita se haberent, non anxie mihi disquirendum fuit, cui haec Carmina dedicarem, quando Tu statim ultro mihi hoc agitanti veniebas in mentem, quo nempe nemo impatientius tulit moras huic editioni injectas, nemo frequentius questus est sua desideria & vota tam moleste suspendi. Neque minus hoc debui affectui, quo me complexus es etiam nondum visum, & benevolentiae, quam postilla mihi praestitisti, certissimis documentis, recepto scilicet me in album eorum, quos amicitia Tua dignaris, meque nuper taedii pleno, & quaerente ubi respirarem, alloquiis Tuis refecto & [fol. **2r] confirmato. Haec igitur Broukhusiani nominis monumenta, tanquam meae in te observantiae pignus, Vir Nobilissime, accipe illa fronte, qua me soles accipere. Deus, omnis boni fons & origo, Te Tuosque diu servet incolumes. Vale. Amstelaedami postridie kal. Decembr. M DCCX. [fol. **2v] ===Lectori benevolo s. d. David Hoogstratanus.=== L IBERO tandem fidem toties tibi datam, Lector benevole, producendo in lucem hos po&#235;matum Broukhusianorum libros. Ii jamdudum fuissent emissi, cum omni ope & viribus in id incumberem, nisi multa intervenissent impedimenta spissaeque occupationes, & Typographus, postquam typis coepissent describi, omnia alia mente agitans jam quoque de mutanda sede, rebusque suis in Frisiam transferendis cogitasset. Hinc molesta nimis mora consiliis meis est injecta, quam tamen pensavit luculento hoc characte[fol. **3r]re, & splendidis ornamentis, quorum magnificentia omnium &#966;&#953;&#955;&#959;&#954;&#940;&#955;&#969;&#957; oculos & animos advertit & allicit. Voluit scilicet tam egregium monumentum ponere honori & meritis hominis, quem, dum in vivis esset, colebat inprimis & observabat, cujusque ultimis versibus, paulo ante fatalem diem scriptis, fuerat laudatus & honestatus; & sic quoque aliqua parte respondere voluntati, qua sciebat me semper fuisse in amicorum optimum & certissimum: quem amittens jacturam feci irreparabilem, quae ut animum meum non leviter perturbavit, ita non desinit me implicitum tenere molestiae ac moerori, cujus acerbitatem nec longa dies est mollitura. Postquam enim Petrus Francius, vir celeberrimus, & Eloquentiae Romanae Graecaeque gloria florentissimus, quo utebar etiam familiarissime, rebus humanis esset exemtus, solus superfuit Broukhusius, quicum omnem meam voluptatem, & si quid animo haereret asperum & insuave, partiri solebam: solus, in cujus sinu curas meas deponebam, cuique omnia mea consilia credebam. Numquam certe animo meo excidet illud tempus, quo primum in hac urbe, deinde in secessu suburbano, in quem se abdiderat jam militiae satur, & rude donatus, ut se totum studiis involveret, tot horas jucunde consumsimus confabulationibus de optimarum artium & literarum studiis, deque scriptoribus cum antiquis, tum novis, [fol. **3v] qui in eo genere laudis & scientiae excellentes diserte scribendi gloria floruerant, & inde nomen immortale fuerant consecuti: deque aliis rebus multis, quas ille, ut stupenda valebat memoria, recensens animum meum mirisica voluptate perfundebat. Unde fiebat ut, quoties dubia mihi aut nodi in versandis antiquis scriptoribus oriebantur, aut aliquid de antiquitate Romana requirendum, aut po&#235;ticam aliquam quaestionem proponendam habebam, statim ad Broukhusium, tanquam ad Apollinis tripodem decurrerem, nec umquam nisi doctior ab eo discederem, quod grato & memori animo semper agnoscam. Carmina ejus, quae jam publici juris facio, nihil est cur operose tibi commendem. Si enim literis humanioribus es imbutus, neque tangeris his deliciis, nae tu nullius suavitatis gustum habes. Si non es, frustra hoc agam, cujus mens quoque non est exspatiari in laudes divini po&#235;tae, primo quod nemo eum, quod olim de Hercule ferebatur, contemnat: deinde quod tam praeclarae dotes non sint in transcursu praedicandae, cum & publice jam praedicatae sint a viro clarissimo Petro Burmanno, qui non jussus, non per oblatam aliunde sibi occasionem, sed solo amore ductus in defunctum, cui vicissim fuerat carissimus, oratione Trajecti habita praeclare id executus est. Quo eximiae pietatis argumento egregiam simul laudem adeptus est, [fol. **4r] ingentem simul omnibus Broukhusiani nominis cultoribus attulit delectationem, cujus neque te expertem esse sinet: de quo jubeo te bono esse animo. Alioqui mihi, si actum velim agere, in proclivi esset tangere Broukhusii vitam, studia, & mores, dignationemque, in qua habuerunt eum viri principes, & natalium splendore non minus, quam doctrina illustres, quos hic parco enumerare, quia nec libet nominare eos, qui, cum vivum involare non auderent, umbram demortui aggressi sunt; quorum unus in omni paene studiorum genere dictaturam sibi vindicans, ideoque aegre ferens alios, quibus se multo superiorem putat, laudatos ab eo publice esse, quod certe signum est animi jejuni & pusilli, virus suum evomuit in operam Tibullo impensam, jactans ea, quae jactare potuisset in Propertiana, nisi tum noster fuisset superstes, cujus gratiam captabat, ut sic sociatis cum eo viribus, si diis placet, iret in communem adversarium, cui se ipse parem non esse satis videbat, uti nec par fuit aliis, qui non longo post tempore multiplices ejus errores exagitarunt, dignumque censuerunt, quem Musae e monte Pimplaeo furcillis praecipitem ejicerent; alter in suis ad Minucium Felicem commentariis ea chartis illevit, quae, si rem recte perpendas, scripta videntur ab homine non satis sani cerebri, vel <i>a furia possesso</i> (qualibus elogiis ornat manes Gudianos) <i>unde ablata ei mens nihil attende-</i> [fol. **4v] <i>rit, quid manus scriberet.</i> Ita obscura & confusa sunt ibi omnia. In his quoties alium quendam intempestivis laudibus ad caelum extollit, toties Broukhusium, ac si nimius nugator ad illius doctrinam fuisset, iniquis modis deprimit, amarisque dicteriis lacerat. Utinam suam potius, ut alicubi ipse ait, domum exornasset, neque tam amplam materiam praebuisset aliis existimationis suae vindicandae, & ea in illum, a quo male habiti erant, dicendi, quae mallet credo non fuisse dicta, cum ab ipso refelli non potuerint, utcumque asperrimum in literas imperium exerceat. Sed quamvis multa huc facientia a me possent adferri, si velim obsecundare dolori meo, justaeque indignationi, & famae hominis mihi amicissimi laboranti adesse, postquam ipse eam tueri non potest, quod non video cur mihi vitio verti posset, vicissimque invehi in degeneres tricones, qui ejus manes revellere sunt adorti; melius tamen erit ea praeterire, & te nullis ambagibus circumductum admittere ad haec bonae mentis sacraria, unde provenerunt tantae uberrimi ingenii deliciae & suavitates, ut jure mireris hominem a prima juventute castris innutritum inter armorum strepitum & irati maris fremitus tam polita, tam tersa carmina scribere potuisse. Ea mihi in manum data, meaeque fidei, cum moreretur, commissa, cujus rei testimonium extare voluit in tabulis supremae voluntatis, quibus mihi & alia [fol. ***1r] omnia manu sua scripta volumina, bonamque bibliothecae suae partem legavit, tecum bona fide communico universa, ne praetermittens quidem Juvenilia, ut & priora & posteriora ejus opera inter se conferas, quod tibi non injucundum fore certus sum; uti nec injucundum fuit peritissimis harum rerum aestimatoribus, qui immaturae aetatis specimina ab eo edita videntes nihil non ab ejus pereleganti ingenio sibi pollicebantur. Neque fefellit eos exspectatio. Siquidem omnia artis po&#235;ticae arcana exhausisse, intimosque ejus recessus penetrasse, postquam corroboratus esset, certissimis indiciis cognoscebant. Equidem si pateris meam quoque de eo sententiam alicujus apud te esse momenti, eam tribus verbis complectar, testans de eo, quod de Martiale testatus est olim Plinius Caecilius, <i>fuisse</i> nempe <i>hominem ingeniosum, acutum, acrem, & qui plurimum in scribendo & salis haberet & fellis; nec candoris minus.</i> Hoc & amici ejus experti sunt & inimici senserunt. Sed tuo potius judicio omnia permitto. Fruere iis & vale. [fol. ***1v] ===Ejusdem in obitum Jani Broukhusii elegia.=== <poem> H <i>OC quoque restabat: laurique hederaeque valete, &nbsp; &nbsp; Quae tegitis crines serta caduca meos. Hoc quoque restabat: rapuere immitia fata &nbsp; &nbsp; Omne decus rebus praesidiumque meis.</i> {{Versus|5}} <i>Tene, facer vates, potuerunt perdere Parcae &nbsp; &nbsp; Intentum studiis Numina dira tuis? Cum subit illa dies (quando non illa subibit?) &nbsp; &nbsp; Qua me tangebas deficiente manu, Qua me spectabas, mediaque in morte vocabas</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} <i>Aegidenque tuum, Pirithoumque tuum; Qua mandata dabas suprema, orbemque perosus &nbsp; &nbsp; Aetheriae ardebas tecta subire domus; Quid superest nisi flere mihi? mea gaudia tecum &nbsp; &nbsp; Aufers. ab superest nil nisi flere mihi.</i> [fol. ***2r] {{Versus|15}} <i>Heu ubi nunc doctique sales, dulcesque lepores? &nbsp; &nbsp; Heu ubi nunc venae flumina larga tuae, Qu&#238;s pectus, qu&#238;s ora mihi sine fine rigabas, &nbsp; &nbsp; Ingenii promens luxuriantis opes? Te duce Pierios licuit penetrare recessus,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} <i>Atque aliquem vates inter habere locum. Te duce Romanos licuit tractare magistros, &nbsp; &nbsp; Et non lassata volvere saepe manu. Per te depulsis nova lux est orta tenebris: &nbsp; &nbsp; Sensere auxilium sacra Latina tuum.</i> {{Versus|25}} <i>Hinc quid non teneri debet tibi Musa Propertii, &nbsp; &nbsp; Aeternum cujus Cynthia nomen habet? Hinc quid non culti debet tibi Musa Tibulli, &nbsp; &nbsp; Quem finxisse manu creditur ipsa Venus? Quid non Sinceri, quem Parthenopaea canentem</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} <i>Mirata est Latiis carmina docta modis? His mihi deliciis animum mentemque levabas: &nbsp; &nbsp; Pellebas curas his mihi saepe meas. O quoties sensi hinc vires in carmina! lecto &nbsp; &nbsp; O quoties brevis est carmine visa dies!</i> [fol. ***2v] {{Versus|35}} <i>Ante focum quoties hilares consedimus ambo! &nbsp; &nbsp; Excepit quoties nos Nucis umbra tuae, Umbra Nucis, nostrae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Inter thyrsigeri munera laeta Dei! Innocui calices, vos testor, saepe dedistis</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} <i>Materiam argutis, at sine felle, jocis. Nec tamen est positos egressa modestia fines, &nbsp; &nbsp; Seria nec tempus non habuere suum. Saepe mibi casus doctorum & fata solebas, &nbsp; &nbsp; Fata etiam & casus saepe referre tuos.</i> {{Versus|45}} <i>Mnemosyne ipsa tibi veteris recluserat acta &nbsp; &nbsp; Temporis, aetatis fida magistra tuae. Illa tibi ut primis semper comes haeserat annis, &nbsp; &nbsp; Haerebat senio sic comes usque tuo. Omnia jam densis sunt tecum oppressa tenebris.</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} <i>Omnia sub tumuli marmore condit humus. Hei mihi, spes omnes, & quod mea vota ferebant, &nbsp; &nbsp; Hei mihi, spes omnes abstulit una dies. Non ego jam posthac pendebo loquentis ab ore, &nbsp; &nbsp; Pandentisque mihi ad Musica sacra viam:</i> [fol. ***3r] {{Versus|55}} <i>Sed moerens loca cuncta meis implebo querelis, &nbsp; &nbsp; Quaeque canam posthac carmina, moesta canam: Moesta quidem, sed quae nostrum testentur amorem; &nbsp; &nbsp; Meque fuisse tuum postera turba leget. Te mihi certa fides, nullis pavefacta procellis,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} <i>Te mihi non uno nomine junxit amor. Audiat hoc saevus, qui deterit omnia, livor, &nbsp; &nbsp; Audiat hoc famae turba maligna tuae. Audiat: atra tibi frustra vecordia laudem &nbsp; &nbsp; Detrahit, & vires conficit ipsa suas.</i> {{Versus|65}} <i>Te vehet invidiae victrix super aethera Fama, &nbsp; &nbsp; Te priscis dicet vatibus esse parem. Dumque vigent vates, & vatum praemia lauri, &nbsp; &nbsp; Ingenii vivent tot monumenta tui. Accipe nunc, si grata tibi, dulcissime rerum,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} <i>Accipe nunc animi dona suprema mei. Accipe quas spargo violas, hederaeque virentis &nbsp; &nbsp; Munera, quae frontem cinxerat ante tuam. Carminibus vatum interea dicere piorum. &nbsp; &nbsp; Hi quoque virtutes & tua facta canent.</i> [fol. ***3v] {{Versus|75}} <i>Hi quoque rite tibi feralia dona parabunt, &nbsp; &nbsp; Hi quoque de lacrimis humida serta ferent. Burmannusque tuus, docta plaudente corona, &nbsp; &nbsp; Ingenii dotes tollet in astra tui. Forsitan inde tui capient solatia manes:</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} <i>Forsitan agnoscent hoc pietatis opus. Broukhusi dilecte vale, & si quis tibi sensus &nbsp; &nbsp; Est super, hoc a me carmen amantis habe.</i> [fol. ***4r] </poem> ==Jani Broukhusii elegiarum libri quatuor.== [fol. ***4v: blanco] [p. 1] ===Jani Broukhusii elegiarum liber primus. === ====Elegia I. Ad reverendissimum celsissimumque principem Ferdinandum episcopum Paderbornensem ac Monasteriensem. ==== <poem> I NCLITE Musarum, Princeps, Super&#251;mque sacerdos, &nbsp; &nbsp; Fernande, Ausoniae gloria prima lyrae; Grande decus, Fernande, vir&#251;m quos insula vestit, &nbsp; &nbsp; Grande po&#235;tarum Pieridumque decus: [p. 2] {{Versus|5}} Da veniam, si forte sacras offendimus aures &nbsp; &nbsp; Nec satis excultis solvimus ora modis. Da veniam, posito Clio si nostra rubore &nbsp; &nbsp; Ardet in aspectum luminis ire tui. Haud equidem ignoro, cum sis genus ipse Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua te conveniat religione coli: Sed tua me pietas, qua nil praeclarius usquam est, &nbsp; &nbsp; Erigit: ingenuos temperat illa metus. Ah ego quid cesso cultumque offerre fidemque, &nbsp; &nbsp; Cum pateat castis vatibus aula tibi? {{Versus|15}} Aula tibi profugas cum protegat alta Camoenas? &nbsp; &nbsp; In mores Domini transiit illa sui. Non alius majore calet praecordia Phoebo, &nbsp; &nbsp; Non alius Clariis plenior ora favis. Testis Alexander, testes Tiberinides undae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tu septeno Roma superba jugo; Urbis Alexander magnus moderator, & orbis; &nbsp; &nbsp; Maximus Aonidum, maximus orbis amor. Inter Aricinos quoties tecum ille recessus &nbsp; &nbsp; Deposuit curas ad tua fila suas! {{Versus|25}} Formosum quoties placide projectus ad amnem &nbsp; &nbsp; Audivitque tuum deperiitque melos! Plaudebant pariter Nymphae pariterque stupebant, &nbsp; &nbsp; Hesperii Nymphae fama superba soli. [p. 3] Ipse pater lucos inter Tiberinus opacos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cornigerum flavo sustulit amne caput. Atque ait: O clarae clarum decus addite Romae, &nbsp; &nbsp; Cujus ab ingenio laus mihi prisca redit, Jam nunc, Furstenberge, novos molire triumphos, &nbsp; &nbsp; Et nova militiae fige tropaea tuae. {{Versus|35}} Non tibi praetulerim gelidi Sulmonis alumnum; &nbsp; &nbsp; Sulmo licet Clariis luxurietur aquis: Non Umbrum, ditemve foco lucente Tibullum; &nbsp; &nbsp; Ille licet nostrum sit, licet ille, decus. Nec tantum tibi debuerit, Germanice, Varus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum volat ad Stygios umbra inhumata lacus; Quantum Pieria manes quod suscitat arte &nbsp; &nbsp; Furstenbergiacae chorda diserta lyrae. Sensit & Arminii tua munera nobilis umbra: &nbsp; &nbsp; Arminii ad laudes gestiit umbra suas. {{Versus|45}} Inter & Argivos proceres interque Latinos &nbsp; &nbsp; Elysium gaudet nunc habitare nemus. Arminium sonat amnis, & Arminium convalles, &nbsp; &nbsp; Arminium silvae deviaque antra sonant. Felix, qui tantum dignus meruisse po&#235;tam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Exigis aetatis tempora laeta tuae. Tu quoque ter felix, urnam declinis in auream &nbsp; &nbsp; Eridane, Hesperio clarior Eridano. [p. 4] Magne Pade, electro longe qui purior omni &nbsp; &nbsp; Umbrosae colles dividis Angariae; {{Versus|55}} Cum tot busta ducum, cum tot Monumenta videbis, &nbsp; &nbsp; Quaeque salutiferas saxa tuentur aquas; Ecquid inardesces magni benefacta patroni. &nbsp; &nbsp; Omnibus officiis demeruisse tibi? Ecquid munificam gratus mirabere dextram, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et Domini mores ingeniumque tui? Imo ita: dumque vagos torques ad Nerea cursus, &nbsp; &nbsp; Notescas populis fac magis inde tuis. Eridanoque, poli vivo qui lucet in auro, &nbsp; &nbsp; Invidiam facias, invidiamque mihi. {{Versus|65}} Certe ego jam invideo, pignus tam grande Deorum &nbsp; &nbsp; Erudiisse mihi, nec genuisse mihi. Vera Deus cecinit: Nymphae applausere canenti; &nbsp; &nbsp; Plausit & e gelidis Anna Perenna vadis. Vos quoque Phoebei numen sensistis olores &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Qui sacra Germano tingitis ora Pado. Sensistis, patriaeque Viro inspirastis amorem, &nbsp; &nbsp; Sisteret ut notis finibus ille gradum: Quoque solo primum vitales hauserat auras, &nbsp; &nbsp; Erigeret Musis digna theatra suis. {{Versus|75}} Evenere. suo certant assurgere alumno &nbsp; &nbsp; Angariae colles, Angariae nemora. [p. 5] Illic numen habes: nec te praesentius umquam &nbsp; &nbsp; Latoum Delos ardua sensit Herum: Nec Lyciae dumeta, nec a&#235;rius Parnasus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Potaque virgineo lympha beata choro. Adsis, o Fernande, meisque allabere coeptis: &nbsp; &nbsp; Te lyra, te calami, te mea plectra canent. Virtutesque tuas serum diffundet in aevum &nbsp; &nbsp; Pieris ad nutus officiosa tuos. {{Versus|90}} Jupiter humana cum possit laude carere &nbsp; &nbsp; Humano gaudet se tamen ore coli. Tu quoque sis quamvis Latiis decus omne Camoenis, &nbsp; &nbsp; Non mea dedecori Musa futura tibi est. Adsis o, validasque in carmina suffice vires: &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Te sine muta lyra est, te sine plectra tacent. Hoc mihi contingat! tua ni spiraverit aura, &nbsp; &nbsp; Quis, nisi tu, digne te celebrare queat? [p. 6] </poem> ====Elegia II. Ad Joannem Hudde, Urbis Amstelaedamensis Consulem, sponsum. ==== <poem> D UM tua festivis collucent atria taedis, &nbsp; &nbsp; Et jucunda tibi vincula nectit Hymen; Nec piget, amotis paulum, vir maxime, curis &nbsp; &nbsp; Ire sub amplexus lene tuentis Herae; {{Versus|5}} Fas mihi sit fausto testari gaudia cantu, &nbsp; &nbsp; Et tacitas mentis prodere laetitias. Fas mihi sit patriae voces ac publica vota, &nbsp; &nbsp; Qua datur, applausu continuare meo. Atque utinam tanto pulsarem barbita plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quanto te, Consul, par foret ore cani! Nunc tenues offert elegos pudibunda Thalia, &nbsp; &nbsp; Immemor, ah, cultu multa deesse suo. Non tamen est facinus, si grandior hostia desit, &nbsp; &nbsp; Caelestes salsa demeruisse mola. {{Versus|15}} Illa tibi geminum gaudens gratatur honorem, &nbsp; &nbsp; Consulis & Sponsi connubiale decus. [p. 7] Ire per & fasces, per nomina gentis avitae, &nbsp; &nbsp; Perque tuos titulos officiosa velit: Ni pudor ille tuus, prisci candoris imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Obstet, & accepti par decus imperii. At te felici suffultum colla lacerto &nbsp; &nbsp; Blavia speratis detinet illecebris: Inque vicem paribus suspirans saucia flammis &nbsp; &nbsp; Languet ad obtutum Conjugis ipsa sui. {{Versus|25}} Hymen io, Hymenaee io, quid gaudia differs? &nbsp; &nbsp; Nunc erat ad festas accelerare dapes; Nunc Genium celebrare mero, centumque choreis, &nbsp; &nbsp; Et dare blanditis justa Cupidinibus. Tu quoque quid cessas clauso procedere Olympo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vespere, delicium cuncta domantis Herae? Dum loquor, argutum produxit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Et picturatis excubat in speculis. Qualis cum Triviae sopitum ad Latmia saxa &nbsp; &nbsp; Vidit ab Oeteis Endymiona jugis. {{Versus|35}} Ille tui gestit numerum subducere lusus, &nbsp; &nbsp; Basiaque intentis computat articulis. Quorum sollicitus cum millia multa notarit, &nbsp; &nbsp; Mox Veneris dulces conferet in tabulas. At tu foecundo, mitis Lucina, labori &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Annue: fac castas pondus habere preces. [p. 8] Et tu, sancte Geni, felix tutela piorum, &nbsp; &nbsp; Prolem pacatis respice luminibus. Hac serie fulcite domum, servate nepotes, &nbsp; &nbsp; Multus ut e claro sanguine Consul eat: {{Versus|45}} Et quidquid patriis faustum meus Amstela muris &nbsp; &nbsp; Senserit, hoc patriae debeat omne Patri. </poem> ====Elegia III. Ad Joannem Huidekooper, Marsevenium, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis,</i> sponsum.==== <poem> Q UOT tibi felices promittunt gaudia curae, &nbsp; &nbsp; O Marseveniae gloria prima domus! Causa perorata est. blando Venus aurea vultu, &nbsp; &nbsp; Cumque parente sua vincula nectit Amor: {{Versus|5}} Sanctus Amor, quem legitimi pia foedera lecti, &nbsp; &nbsp; Quem pudor, & probitas, castaque sacra juvant; Cujus ab auspiciis seros sperare nepotes, &nbsp; &nbsp; Et longa fas est posteritate frui. O ita Dii faciant qu&#238;s vincla jugalia curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} O ita tam felix, quam bene gratus, Hymen, [p. 9] Semper ut illius vivant vestigia flammae, &nbsp; &nbsp; Quam Dominae tremulis imbibis ex oculis: Multus ut illustri de sanguine prodeat haeres, &nbsp; &nbsp; Qui valeat claram perpetuare domum. {{Versus|15}} Audior. Astrorum risit chorus: aetheris alti &nbsp; &nbsp; Hesperus auratas excubat ante fores: Hesperus innocuae dulcissima cura Diones, &nbsp; &nbsp; Virgineis semper laetus in exuviis. Ille tuos lusus narrabit & oscula Divae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula quae teneris supputat articulis. Ite pares animae, concordiaque arma movete: &nbsp; &nbsp; Nox vocat, & dubia Cynthia luce vocat. Jam dudum torus & vigiles hinc inde lucernae &nbsp; &nbsp; Debuerant vestris incaluisse jocis. [p. 10] </poem> ====Elegia IV. Ad Hubertum Roosenboom, supremae Batavorum curiae praesidem, Academiae Lugduno-Batavae curatorem.==== <poem> C UM tibi Phoebeos tradit Res Musica fasces, &nbsp; &nbsp; Et templum Batavi nobile Palladii; Qu&#238;ne satis festo testemur gaudia plausu, &nbsp; &nbsp; O Rosenbomiae maxime gentis honos? {{Versus|5}} Carmen amas: carmen dabimus, sed quale pusilli &nbsp; &nbsp; Paupere de rivo pectoris ire potest. Et pia votivas suspendens Musa corollas &nbsp; &nbsp; Incinget gracilem flore juvante chelyn. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio lauri grata corona Deo. [p. 11] Quales vos magni sevit manus enthea Douzae, &nbsp; &nbsp; Illa Camoenarum prima Forique manus. Quales Heinsiaden teneris fovistis in umbris, &nbsp; &nbsp; Ducentem dulci saxa ferasque lyra. {{Versus|15}} Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri grata latebra Deo, Musarum formosa domus, quam Dorica Pitho, &nbsp; &nbsp; Quam Romana suo nectare Suada lavit. Et tu, Rhene pater, sterili luctatus arenae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Flecte precor vultus ad nova sacra tuos. Flecte, pater, vultus & cornua divitis alvei: &nbsp; &nbsp; Digna dies plausu, digna favore tuo est. Ite leves Nymphae, Rheni genus, ite puellae, &nbsp; &nbsp; Collaque muscosis glauca levate vadis. {{Versus|25}} Nec vobis certent Haganae Numina silvae, &nbsp; &nbsp; Quamvis deliciis invidiosa suis. Haga quod Auriacis tumet ambitiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Auriaca Pallas stat tua, Leida, manu: Auriaci victoris opus sortissima Pallas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nunc etiam Auriaci nobile Regis opus. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri nomina grata Deo. Sub vestris ingens se Rosenbomius umbris &nbsp; &nbsp; Colliget atque fori grande reponet onus. [p. 12] {{Versus|35}} Blanda catenatis dabitis vos otia curis, &nbsp; &nbsp; Sed quorum fructus Belgica tota ferat. Unde animae passim illustres, unde aurea vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, & eloquii cuncta domantis honor. Unde seges numerosa vir&#251;m, quos inserat astris &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Uranie: unde animi nobilioris opes: Et victrix fati Prudentia sana, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et quae constanti sub pede probra terit. Inpleat extentos sic Rosenbomius annos, &nbsp; &nbsp; Longa Camoenarum gloria, longus amor! {{Versus|45}} Gaudeat & fructu curae GULIELMUS honorae, &nbsp; &nbsp; Qui voluit Musis dexter adesse suis! </poem> ====Elegia V. In funere Joannis de Witt, <i>urbi Dordrechtanae a secretis.</i>==== <poem> E TSI inproviso perculsum fulmine, Witti, &nbsp; &nbsp; Mens animi tantis deserit icta malis; Nec potis est luctu concussa & clade recenti &nbsp; &nbsp; Condignum moesto promere corde melos: {{Versus|5}} Invenit tamen ipse viam dolor, & sua longis &nbsp; &nbsp; In lacrimis ac singultibus ora quatit. [p. 13] Hoc unum potuit male fortis; at aeger acerbo &nbsp; &nbsp; Vulnere, jacturis incubat usque suis. Qualis praerupto scopulorum in vertice turtur &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non consolandis fletque gemitque modis. Qualis populeo sub tegmine tristis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Amissos foetus nocte dieque vocat. Ah Witti, ah patriae Witti tener urbis ocelle, &nbsp; &nbsp; Unica Musarum gloria, nempe jaces. {{Versus|15}} Nempe jaces nostri custos Heliconis: in ipso &nbsp; &nbsp; Paene Juventutis limine ademte jaces. Flent circum Charites, flet desolatus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & scissis Mnemosyne aegra genis: Et Virtus, & qui fecit tibi nomina Candor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Pudor, & lacera squalida veste Fides. Quid breve tantorum spatium, mala Parca, bonorum &nbsp; &nbsp; Contrahis, & secto stamine rumpis opus? Sed nihil egisti, dea livida: Wittius ille &nbsp; &nbsp; Vivet, &, invita te quoque, victor erit. {{Versus|25}} Wittius extento semper memorabitur aevo: &nbsp; &nbsp; Wittius Aonidum cura perennis erit. Illum vivacis subfultum numine Famae &nbsp; &nbsp; Excipiet multa Gloria laude recens. Ipsa pios cineres complexa fidelibus ulnis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Condet in aeterno Bibliotheca sinu. [p. 14] </poem> ====Elegia VI. In funere Joannis Huidekooper Marsevenii.==== <poem> S Ic, ubi praecipites agitant vaga nubila Cori, &nbsp; &nbsp; Imbribus & densis caeca tumescit hiems, Afflatus saevi rapido Jovis igne viator &nbsp; &nbsp; Vix animam extremis continet in labiis: {{Versus|5}} Ut me tam subito, tam tristi nuntius ictu &nbsp; &nbsp; Perculit, ut sensus obriguere mei. Heu Marseveni, carum caput, heu mihi cuncta &nbsp; &nbsp; Inter amicorum nomina praecipuus, Vixisti: nec te duri vis ferrea fati &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prima senectutis tangere septa sinit. Quid loquor? ah annos non expleture viriles &nbsp; &nbsp; Occidis, antiquae flenda ruina domus. Flos patriae, flos virtutum praeclare bonarum, &nbsp; &nbsp; Civibus exemplar nobile principibus: {{Versus|15}} Cujus in ore sibi Probitas mitissima sedem &nbsp; &nbsp; Legerat, innocui nuntia certa animi; [p. 15] Justitiae sanctos lex finxerat aurea mores, &nbsp; &nbsp; Atque inlibata fronte serena Fides; Hospitium tot virtutum praenobile, purae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sedes pura animae, dosque beata, jaces. Et dulces te nati, & te sanctissima conjux, &nbsp; &nbsp; Et desolatus plorat uterque parens, Et cari fratres, & moestarum ora sororum, &nbsp; &nbsp; Quidquid & in terris suave piumque fuit. {{Versus|25}} Heu pius, heu frustra pius es, Dolor. ite gementum &nbsp; &nbsp; Effrenes lacrimae, ruptaque verba, procul. Ite procul lacrimae. non est medicabile vulnus, &nbsp; &nbsp; Injecta Lachesis quod facit atra manu. Quod si confusi mortalia corda dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Quirent ex aliqua parte levare malo, Vobiscum divae flerent Aganippides, & se &nbsp; &nbsp; Desertas sacro congemerent nemore. Vobiscum Latius planctu indulgeret Apollo, &nbsp; &nbsp; Tristiaque indignis rumperet ora modis. {{Versus|35}} Nam cui plus divae dederunt Aganippides? aut quem &nbsp; &nbsp; Complexus tanta est noster Apollo fide? Ipsa quoque adfleret pia Patria: Patria moestos &nbsp; &nbsp; Numquam siccando spargeret imbre sinus. Illa sibi hanc olim, virtutis conscia adultae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quamvis primaevam, legerat ipsa manum. [p. 16] Illa virum rebus prudens praefecit agendis: &nbsp; &nbsp; Et bene compositi pectoris acta probat. Purpura restabat. Mors inportuna diremit. &nbsp; &nbsp; Tot dotes una disperiere die. {{Versus|45}} Tot laudes periere, capax quas nominis alti &nbsp; &nbsp; Nutribat puro pectore sancta quies: Illa quies animi, fraudem fugientis & astus, &nbsp; &nbsp; Et non fucatae mentis amator honos. At nos, quod superest, memori sub corde repostum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nomen honoratis condimus exsequiis. Illic pectoribus spirantem semper in imis &nbsp; &nbsp; Egregio statuam sit statuisse Viro: Spirantem statuam, cui pro suffimine odoro &nbsp; &nbsp; Sit lyra, sit cantus, & bene gratus amor. {{Versus|55}} Hoc melius, Marseveni, celebrabere templo, &nbsp; &nbsp; Quam si marmorea cultus in aede fores. Diruit humanos aetas spatiosa labores, &nbsp; &nbsp; Aut focus, aut rapidi vis truculenta maris: At nullas umquam metuent monumenta ruinas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quae bene sacrata mentis in arce vigent. [p. 17] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber secundus. === ====Elegia I. Ad Christum Servatorem. ==== <poem> H AEC tibi, Christe Deus, cordis suspiria fracti, &nbsp; &nbsp; Has tibi non fictas, optime, libo preces. Sis bonus, o, facilisque mihi, quem languor adesum, &nbsp; &nbsp; Quem torret lenti vis inimica mali. {{Versus|5}} Viscera (tu nosti) tabem traxere profundam: &nbsp; &nbsp; Desunt officio languida membra suo. Mens quoque pressa stupet longi fuligine morbi. &nbsp; &nbsp; Una super spes est in bonitate tua. Non tamen ut vivam, te deprecor; utve recentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jucunda liceat ducere luce moram. Tu pro jucundis dabis optima: sic tibi mos est, &nbsp; &nbsp; Numinis offensi cum petit aeger opem. [p. 18] Accipe me miserum; gremio, pater, accipe dulci: &nbsp; &nbsp; Et prosit patrii nominis aura mihi. {{Versus|15}} Sum tuus, ac dextrae labor istius. Accipe, Christe, &nbsp; &nbsp; Accipe, qui semper supplicat esse tuus. Hoc ego non merui: sed nec meruere priores, &nbsp; &nbsp; Quorum supplicio noxa piata tuo est. Tota tua haec pietas, tua tota est gratia, quae nos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Stelligera aeterni collocat arce poli. Me quoque cum multis crudeli morte redemtum, &nbsp; &nbsp; Christe, tui sacro sanguine scribe gregis. Simque ego materies laudandi nominis una; &nbsp; &nbsp; Simque ego militiae pars quotacunque tuae. {{Versus|25}} O ubi tuta quies! ubi dulce sonantibus hymnis &nbsp; &nbsp; Turba creatorem concinit omnis herum! O ubi lux aeterna, & purae gaudia mentis, &nbsp; &nbsp; Et nitor, & nulla sordida nube dies! Quod si forte sacro nondum maturus Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Censeor, & nondum sat tibi mundus ego: Da vires miserate novas; da corporis artus, &nbsp; &nbsp; In qu&#238;s sana olim mens habitare queat. Sic quoque pro vita te deprecor: hanc usuram &nbsp; &nbsp; Luminis ab miti sic quoque patre peto. {{Versus|35}} Quod superest, totum dabitur tibi. Tu mea merces, &nbsp; &nbsp; Tu dos, tu requies, tu labor, unus eris. [p. 19] Te fidibus celebrare novis, tibi dicere laudes &nbsp; &nbsp; Mens ardet, radio numinis icta tui. Grande lyrae precium, rerum cecinisse potentem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Per quem mortales, quod sumus, omne sumus. </poem> ====Elegia II. In Laurentii Bakii poemata sacra.==== <poem> Q UANTA tuas animat, Baki, facundia chordas! &nbsp; &nbsp; Quantus & in sacro carmine spirat honos! Non hi Pegaseo veniunt de fonte liquores: &nbsp; &nbsp; Jordanis Musas abluit unda tuas. {{Versus|5}} Sive canis fidos castae Sulamitidis ignes; &nbsp; &nbsp; Uror, & exuviae sunt amor ille meae. Ille amor, ille pudor, caelo demissus ab ipso, &nbsp; &nbsp; Quam nil terrenae lubricitatis habet! Seu pater Amramides, ductis e gurgite turmis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Victoris laudes cantat & arma Dei; Adspicio mersasque acies, mersosque tyrannos, &nbsp; &nbsp; Sceptraque Erythraeo fracta natare mari. [p. 20] Ora Deus movet ipse viro, dictatque canenti &nbsp; &nbsp; Quae velit a longa posteritate coli. {{Versus|15}} Seu pius Hilkiae sanguis delicta suorum &nbsp; &nbsp; Luget, & in lacrimis solvitur ipse suis; Mens cadit, & trepidos horror mihi concutit artus, &nbsp; &nbsp; Haeret & attonito lingua retenta metu. O Solyme, o adyta, o sacrae ferale cadaver &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Urbis, &, heu, templum quod fuit ante, cinis! Cuncta cruentato quae milite proruit Assur; &nbsp; &nbsp; Hei mihi, non isto digna alimenta rogo. Haec cecinit vates, & fletibus ora rigavit: &nbsp; &nbsp; Sanguis erant lacrimae, lumina sanguis erant. {{Versus|25}} Non ita praecipitantur aquae, cum montibus altis &nbsp; &nbsp; Liquuntur positae sole tepente nives: Non ita, cum nigris proruptus nubibus imber &nbsp; &nbsp; Irruit in flores, & sata laeta metit. Parte alia plenusque Deo certusque futuri &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Amosides saevas intonat ore minas, Ultricesque manus scelerum, dominosque superbos, &nbsp; &nbsp; Lapsurasque brevi vaticinatur opes. Prosperiora vocant. duris quid Amazonas armis &nbsp; &nbsp; Feminea video bella movere manu? {{Versus|35}} Non hae trans Tana&#239;m, non hae trans Phasidis amnem, &nbsp; &nbsp; Aspera peltato praelia Marte gerunt. [p. 21] Causa jubet melior, pietasque & cognita virtus: &nbsp; &nbsp; Ipse jubet causa pro meliore Deus. Pugnat & ipse Deus pariter. desecta tyranni &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cervix captivam sanguine lavit humum. Zizara, pone minas. clavo transfixa trabali &nbsp; &nbsp; Tempora non magna femina mole premit. At vos Bakiades, castissima Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; Tam bene quae sacrum sollicitatis ebur; {{Versus|45}} Cingite Idumaeis victura po&#235;mata palmis: &nbsp; &nbsp; Non facit ad vestram laurea Graja chelyn. </poem> ====Elegia III. Ad villam Marseveniam. ==== <poem> R URIS honos vicini, o Marsevenia Tempe, &nbsp; &nbsp; Digna nec antiquis cedere Thessalicis, Quis me iterum blandi sistat prope fluminis undam? &nbsp; &nbsp; A&#235;rii quis me frondibus in nemoris? {{Versus|5}} O molles aurarum animae, trepidique susurri, &nbsp; &nbsp; Dulcis & annosis umbra sub ilicibus, Vosne ego Pieriis dubitem componere silvis? &nbsp; &nbsp; Tene ego Pegaseo, Vechta pater, latici? [p. 22] Vechta pater, molli crinem circumdate musco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pinguia qui tenero murmure prata secas: Qui liquida virides reddens in imagine silvas &nbsp; &nbsp; Ludis ad umbrosos Na&#239;adum thalamos: Per te multiplici gaudet vicinia foetu, &nbsp; &nbsp; Per te non uno munere dives humus. {{Versus|15}} Te Venus ante alios Belgarum diligit amnes: &nbsp; &nbsp; Tu quoque, diligeret quem Venus, unus eras. Se tibi plurima Nympha vovet, praeque urbis honore &nbsp; &nbsp; Otia pacati mollia ruris amat. At tu tranquillo vectus, pulcerrime, lapsu &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Occultas ignes dissimulasque novos. Hoc erat, hoc ipsum, cur te torpere deceret: &nbsp; &nbsp; Ista mora est flammis officiosa tuis. Interea spectas oculos, vultumque, manusque, &nbsp; &nbsp; Dum spectat lymphas ipsa, probatque, tuas. {{Versus|25}} Atque aliqua indigenis Aegle comitata puellis &nbsp; &nbsp; Portat ad agrestes florea serta Deos. Atque aliquis patria per gramina mulcet avena &nbsp; &nbsp; Securus niveas Alphesiboeus oves. Audit, & e viridi ramo respondet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ah nimium diro crimine docta queri. Hic ego te certe, soror o nitidissima Phoebi, &nbsp; &nbsp; Non reor invitas ducere saepe moras. [p. 23] Namque ubi tu dulces radios in lumine puro &nbsp; &nbsp; Exseris, & picta sidera nocte micant; {{Versus|35}} Non hic Haemonio feralia murmura rhombo &nbsp; &nbsp; Inficiunt vultus, candida Diva, tuos. Non mala pallentes bustis anus evocat umbras: &nbsp; &nbsp; Saga nec arcanos vertitur ad numeros. Sed liquido Procne plectro, doctaque puellae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Voce sonant, tacitas & remorantur aquas. Ah quoties, quamvis clarus dulcedine cantus, &nbsp; &nbsp; Obticuit dulci carmine victus olor! Ah quoties illo captum modulamine Vechtam &nbsp; &nbsp; Immemorem caeptae vidimus ire viae! {{Versus|45}} Inde tot anfractus, longoque volumina cursu, &nbsp; &nbsp; Dum vitat lentis Nerea vorticibus. Pro speculo tremulas praebet tibi, Cynthia, lymphas &nbsp; &nbsp; A radiis amnis lucidus ipse suis. Nox abiit. laetos sectemur, Delia, campos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haec tua militia est: hic tibi fervet opus. Seu timidum canibus leporem, seu casse volucres, &nbsp; &nbsp; Sive juvat plumbo praemia parva sequi; Seu tenui celerem cyprinum ducere seta; &nbsp; &nbsp; Haec quoque tutelae sunt, vaga Diva, tuae. {{Versus|55}} Sed neque fraternas ideo dediscimus artes: &nbsp; &nbsp; Da veniam: fratris sic quoque turba sumus. [p. 24] Ille Aganippeis saepe Aurea Saxa viretis &nbsp; &nbsp; Mutat, & Aonio Martia prata jugo. Illum muscosis formosae Na&#239;des antris &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Saepe vident docta plectra movere manu. Quid mirum? Latii dos Marsevenia Phoebi &nbsp; &nbsp; Est Domus: antiquas ille tuetur opes. Vive Domus longum sanctissima: vivite silvae, &nbsp; &nbsp; Fluminis umbrosae vivite deliciae. {{Versus|65}} Et me, qui sensus vobis animumque relinquo, &nbsp; &nbsp; Mansueto memores excipite hospitio. </poem> ====Elegia IV. In Arnoldi Monenii poemata.==== <poem> S IMICHIDAE calamos ac Doridos orgia Musae &nbsp; &nbsp; Obduxit tacito longa senecta situ. Et fontes, Arethusa, tuos dulcesque recessus &nbsp; &nbsp; Horridus occluso numine squalor habet. {{Versus|5}} Quique prius sacras mulcebant cantibus umbras, &nbsp; &nbsp; Obticuit flavo cum Corydone Mycon. [p. 25] Nec spes jam super ulla, nemus lustrare canorum, &nbsp; &nbsp; Aut desueta suas ducere in antra Deas. Quis putet? ad gelidos nova nascitur Enna triones, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exsistitque novis Himera dulcis aquis. Trinacrii pastoris opes tibi, culte Moneni, &nbsp; &nbsp; Detulit a Siculis rustica Musa jugis; Et peram, & fulvo baculi splendentis ab aere &nbsp; &nbsp; Munus, & Oebalia cum genetrice Thoum; {{Versus|15}} Et vitulum dulci cum matre, levesque capellas, &nbsp; &nbsp; Et mulctram niveo nunc quoque lacte gravem. Accedit, donis pretiosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Illa Syracosio fistula trita seni: Fistula vel Pani non inficianda Lycaeo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Pinea semiferum cui tegit umbra caput; Fistula, Mantous quam dum sibi Tityrus aptat, &nbsp; &nbsp; Ascreae numeros vicit, & orsa, lyrae. Hanc digitis, hanc voce animans, dulcissime pastor, &nbsp; &nbsp; Sicania Batavos elicis arte modos. {{Versus|25}} Gaudent insolita tactae dulcedine silvae, &nbsp; &nbsp; Et demulsa novis versibus antra sonant. Antra sonant hirsuta, sonat cum frondibus Echo &nbsp; &nbsp; Mobilis, & gelidum quae quatit aura nemus. Et Salae virides ripae, campique Tubantum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et maris in rauco murmure laeta Thetis. [p. 26] O veterum revocator opum, nova fama vetusti &nbsp; &nbsp; Carminis, o grati muneris auctor ave. Cantor ave facunde, tuis nove saltibus Orpheu, &nbsp; &nbsp; Optime bucolici carminis auctor ave. {{Versus|35}} Tu primus faciles docuisti jungere cannas, &nbsp; &nbsp; Tu mulcere novo carmine primus oves: Tyrrhenamque tubam gracili mutare cicuta, &nbsp; &nbsp; Et trahere agrestes ad sua sacra Deos: Panaque cum satyris quercu lustrare sub alta &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Primus, & oblitam lacte piare Palem: Primus in umbroso convivia ducere luco, &nbsp; &nbsp; Et veteri testa promere dulce merum; Primus ad Arcadiam juvenem nudare palaestram, &nbsp; &nbsp; Primus inexperto fingere more choros. {{Versus|45}} O pecudes! o rura! o simplicis otia vitae, &nbsp; &nbsp; Et contenta tuis dotibus alta quies! O non abrupti mollissima munera somni, &nbsp; &nbsp; Quaeque susurrantem praetegis arbor aquam! Muscosaeque specus, & docti canna Monenii, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et volucrum dulci gutture dulce melos! Sit mihi vobiscum gelida requiescere in umbra, &nbsp; &nbsp; Sit super infusis membra levare vadis: Jamque chelidonio fultum thymbraque virente &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli ponere corpus humo; [p. 27] {{Versus|55}} Jamque sub annosa meditari carmina fago, &nbsp; &nbsp; Quae legat in tenero cortice scripta Dryas. Sit duri fesso Martis fessoque viarum &nbsp; &nbsp; Mitibus Aonidum posse vacare choris; Donec maturis inspargens tempora canis &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Obrepat passu tarda senecta gravi. Tum si me teneri suspiret arundo Monenii, &nbsp; &nbsp; Jam nihil est ultra cur querar: aura vale. </poem> ====Elegia V. In fragmenta operum Q. Ennii, denuo edita a Francisco Hesselio.==== <poem> Q UINCTE pater, triplici accipimus quem corde fuisse, &nbsp; &nbsp; Moeonide saecli prodigiose tui; Pave Samo; veterem Euphorbi mentite figuram; &nbsp; &nbsp; Pythagora in formas saepe renate novas; {{Versus|5}} O utinam possis post ultima fata renasci, &nbsp; &nbsp; Atque animi ingentes promere divitias! [p. 28] Qualem Sardois miratus Porcius agris &nbsp; &nbsp; Mutavit Latio verba Pelasga sono. Qualem Scipiades fracta Carthagine victor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Audiit heroa grande sonare tuba; Aut gravis orchestrae quatientem pulpita versu, &nbsp; &nbsp; Quantus in Aeschyleo spiritus ore tonat: Aut soccum tentare, & inexspectata Latinis &nbsp; &nbsp; Auribus indocili reddere verba modo; {{Versus|15}} Et Satyros nudare leves, Faunosque procaces, &nbsp; &nbsp; Et condire novo seria prisca sale, Et Siculum Latiae monstrare Euhemeron Urbi, &nbsp; &nbsp; Unde suos novit fabula Graja Deos. O utinam! nunc te lacerum crudeliter ora, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nunc mutilum cunctis artubus adspicimus. Quis putet hoc? EnnI tanto de corpore pauca &nbsp; &nbsp; Frusta, Vetustatis dente peresa jacent: Foeda situ, & longa labentia frusta senecta, &nbsp; &nbsp; Vix tenues magnis manibus inferiae. {{Versus|25}} Atque equidem dudum periisses funditus omnis, &nbsp; &nbsp; Ni pia discerpto dextra tulisset opem: Dextera magnanimi numquam reticenda Columnae, &nbsp; &nbsp; Maximus Euboicae nobilitatis honos. Clare Columna, Columna rei stator alme Latinae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Lucida Pierii gemma, Columna, chori; [p. 29] &nbsp; &nbsp; Per te stat Rudiis decus & sua fama Camenis; Tu cineres, sancti tu legis ossa senis. &nbsp; &nbsp; Tu male disjectos artus divolsaque membra &nbsp; &nbsp; Artifici nexu jungere certus ades. {{Versus|35}} Sic quondam Hippolytum pavidi per curva jugales &nbsp; &nbsp; Litora in Actaeis diripuere jugis. Illum autem proles Paeania, amorque Dianae &nbsp; &nbsp; Incolumem a leti limine restituit. Et nunc Indigetes inter, non numine ficto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Albano colitur Virbius ipse lacu. Macte animi, Vir magne, aeterni macte laboris. &nbsp; &nbsp; Nil, te si cupiat laedere, livor aget. Et tamen ista tuae benefacta inlustria curae &nbsp; &nbsp; {{Versus|Heu facinus!) coepit rodere tempus edax. {{Versus|45}} Rara tui sudoris erant monumenta: nec usquam &nbsp; &nbsp; Parebat doctae sedulitatis opus. Vix licuit cupidis Clariae cultoribus artis &nbsp; &nbsp; Usurpare oculis teque, tuamque manum. Si quis eras (ubi eras haud inveniende?) premebat &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invida te caeco bibliotheca sinu. Non tulit hoc virtus Hesselia, teque tenebris &nbsp; &nbsp; Ereptum luci restituit Latiae. Et pugnatricem vivaci carmine Musam, &nbsp; &nbsp; Et laudes voluit perpetuare tuas. [p. 30] {{Versus|55}} Gaude, si quid amas virtutem, magne Columna: &nbsp; &nbsp; Adserta est operi vitaque luxque tuo. Quidquid longinqui detrivit temporis aetas, &nbsp; &nbsp; Reddidit Hesselii nunc pia cura mei: Hesselii pia cura mei, quem baccare pura &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Lustratum Orchomeni lavit in amne Charis; Cui Venus ex alto nascenti risit Olympo, &nbsp; &nbsp; Et sua certatim dona dedere Deae. Floreat, ut dignum est, & longa laude fruatur &nbsp; &nbsp; Hesselii pietas officiosa mei! {{Versus|65}} Ipse senex juvenes rursum induat Ennius annos; &nbsp; &nbsp; Et tu de tumulo plaude, Columna, tuo. [p. 31] </poem> ====Elegia VI. Ad Sebastianum Kortholtum, <i>Professionem Po&#235;sios in Illustri Holsatorum Academia Kiloniensi laetissimis auspiciis ingredientem.</i>==== <poem> C LARA patris clari soboles Kortholte, perenni &nbsp; &nbsp; Jugis amicitiae foedere juncte mihi; O bene, quod patrius sibi te delegit Apollo, &nbsp; &nbsp; Qui facias casta sacra Latina manu; {{Versus|5}} Quod pia Mnemosyne favit tibi, Principe dextro, &nbsp; &nbsp; Creditaque est curae Cimbrica Musa tuae! Grande rudimentum primaevae flore juventae &nbsp; &nbsp; Ponis, in aetatis limine paene vetus. Sic decet. elisis Tirynthius anguibus infans &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invictum tenero prodidit ore Jovem. Et Semelae proles vix pubescente sub aevo &nbsp; &nbsp; Indica thyrsigera contudit arma manu. Tu quoque Barbariae calcatis impiger hydris &nbsp; &nbsp; Illaesum referes victor ab hoste pedem. {{Versus|15}} Nec rudis ad tales, juvenum fortissime, pugnas, &nbsp; &nbsp; Aut insueta novus miles ad arma venis. [p. 32] Neu te, quod duri provincia plena laboris, &nbsp; &nbsp; Sumta quod est humeris sarcina magna tuis, Quodque fremunt torva vervecum fronte manipli, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Terreat. auctores mens habet ista Deos. Strenuus i contra: tam fortibus acta lacertis &nbsp; &nbsp; Quamlibet audaces proruet hasta globos. Nec tu crede tuae pretium marcescere palmae, &nbsp; &nbsp; In qua proludit prima juventa sibi. {{Versus|25}} Scilicet his ingens quondam Morhosius orsis &nbsp; &nbsp; Ingenii coepit promere ditis opes. Muhlius his crevit, sacri decus ordinis altum, &nbsp; &nbsp; Muhlius ingenio maximus, arte pari. Tu quoque subcresces: sic auguror: & tua tantis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Non impar junges nomina nominibus. Rumpere livor iners, turpissime rumpere Livor. &nbsp; &nbsp; Quid prodest, morem dissimulare tuum? [p. 33] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber tertius. === ====Elegia I. Ad Joannem Sixium, urbis Amstelaedamensis consulem <i>de vino ad se misso.</i> ==== <poem> C ARMINA quod cari, Sixi facunde, sodalis &nbsp; &nbsp; Donasti, veteris hoc pietatis erat. Nec satis id visum: superaddis amabile rarae &nbsp; &nbsp; Floribus Aonidum pignus amicitiae, {{Versus|5}} Lecta sub Argolici foecundo sidere caeli &nbsp; &nbsp; Munera bis nati laetitiamque Dei. An quia delicias Pindi commendat Iacchus, &nbsp; &nbsp; Nec facit ad Clarias sobria lympha dapes? [p. 34] An quia certa sumus Bacchi tutela po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Percussi gemino pectora nempe Deo? Ut tuus irradiat cyathumque manumque Lyaeus! &nbsp; &nbsp; Ut salit, ut multo fervidus igne rubet! Sic puto sic rubuit, cum saevi fulminis alae &nbsp; &nbsp; Afflarunt uterum, Sidoni caesa, tuum: {{Versus|15}} Cum puerum multo ferventem pulvere & igni &nbsp; &nbsp; Cissusae gelidis abluit unda vadis. Nunc quoque Liber amat Nymphas: en ipse colorem &nbsp; &nbsp; Induit, & liquidae more relucet aquae. Talia Maeonii cepit carchesia Bacchi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amissas Pastor qui modo flebat apes. Tali Neritius lusit Cyclopa veneno, &nbsp; &nbsp; Cui pretium dubiae vina salutis erant. Tale suo nectar fert Te&#239;a Musa Bathyllo, &nbsp; &nbsp; Pressanti sociis praela Cupidinibus. {{Versus|25}} Nec meliora dabat calathis Ariusia plenis, &nbsp; &nbsp; Daphni, tuus niveas Tityrus inter oves. Palmite ab hoc maduit, cum dixit Horatius Evo&#235;, &nbsp; &nbsp; Et cecinit Nymphas, capripedumque choros; Discentes Nymphas, & capripedes intentos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nysaeum cupida combibere aure melos. Me quoque, me faciunt, Sixi, tua vina po&#235;tam; &nbsp; &nbsp; Et vetus ille animi serpit in ima calor. [p. 35] Frondentes hederae, Semele&#239;a serta, corollam &nbsp; &nbsp; Nectite, quae crines ambiat apta meos. {{Versus|35}} Attonitum varia succinctus nebride pectus &nbsp; &nbsp; Devia Parnasi per juga solus agor. Liber &#239;o, bellator &#239;o, quid concava cessant &nbsp; &nbsp; Tympana? quid rauco cornua curva sono? Accipe me choreis comitem, Pater: accipe Nyseu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum calet afflatu mens agitata tuo. Quid fugis, o Evan? quid sola in rupe vagantem &nbsp; &nbsp; Deseris, atque alio tramite lyncas agis? Hic neque sunt vini fontes; nec candida lactis &nbsp; &nbsp; Flumina; nec medio Naxos odora mari. {{Versus|45}} Et mihi pulvereo aret jam lingua palato. &nbsp; &nbsp; Pelle, age, pelle novam, Graja saliva, sitim. </poem> ====Elegia II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D ELICIUM Phoebi, Phoebi nova gloria, Franci; &nbsp; &nbsp; Pegasidum, Franci, sed mage noster amor; Vivis, & ex animi procedunt omnia voto, &nbsp; &nbsp; Et tibi cum Musis mutua spondet Hymen? [p. 36] {{Versus|5}} Spondeat o utinam, voto potiaris ut omni, &nbsp; &nbsp; Simque ego laetitiae pars quotacumque tuae: Et mea festivas incendant carmina taedas; &nbsp; &nbsp; Simque ego Pierio multus in ore tibi! Nec, reor, ut patriis longe de finibus absum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Broukhusii poteris non memor esse tui. Quem nunc emenso per tot discrimina cursu &nbsp; &nbsp; Urbs Trever&#251;m fido suscipit hospitio: Urbs Trever&#251;m, Latio non inficianda Tonanti, &nbsp; &nbsp; Et Themidis Latiae Pegasidumque domus. {{Versus|15}} Indigetes salvete, loci, Geniique locorum, &nbsp; &nbsp; Et quaecumque tuos occulis, herba, Deos. Antiqui salvete Lares, salve inclita Mater, &nbsp; &nbsp; Et mihi felici sis bene tacta pede. Pars ego sum Batavo de sanguine; pars ego, Diva, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De tibi tam juncta non inhonora manu. Seu tua Germanos jactant cunabula patres; &nbsp; &nbsp; Hercynii nemoris nos quoque turba sumus. Sive Arelatensem Francas juvat ire per urbes; &nbsp; &nbsp; Est quoque de Franco sanguine nostra domus. {{Versus|25}} Seu Romana tuum commendant foedera nomen; &nbsp; &nbsp; Nos etiam Fratres Martia Roma vocat. Et nunc communi bellorum exercita casu &nbsp; &nbsp; Communi adversas foedere frangis opes. [p. 37] Ut juvat intonsos vicino a flumine montes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Scandere, & in viridi secubuisse jugo! Ut juvat annosa meditari carmen in umbra, &nbsp; &nbsp; Et faciles calamo sollicitare Deas! Nec caret afflatu locus hic, ab Apolline nomen &nbsp; &nbsp; Mons habet, antiqua religione sacer. {{Versus|35}} Illic structa sibi quondam delubra tenebat &nbsp; &nbsp; Cynthius, abrupto vix adeunda jugo. Tum Veneris dominae simulacrum ex arte vetusta &nbsp; &nbsp; Ostentat magna primus ab urbe lapis. Quam quondam certa fudisse oracula voce &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Fama est, & veteres testificantur avi. Plurima quin etiam Latios spirantia vultus &nbsp; &nbsp; Aera sub egesta repperiuntur humo. Quid Circos loquar, & magni vasta Amphitheatri &nbsp; &nbsp; Rudera, ruderibus ipsa sepulta suis? {{Versus|45}} Quid veteres aras, quas muri in parte reducta &nbsp; &nbsp; Et Dea silvipotens, & Deus Arcas habet? Nec desunt templis caeli miracla recentis, &nbsp; &nbsp; Qualia Phidiacae perpoliere manus; Aut Lysippaea viventia marmora dextra; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aut positus docta Mentoris arte lapis. Aedis adorandae media decus urbe superbit, &nbsp; &nbsp; Fanaque cum Nato proxima Mater habet. [p. 38] Multa latus circum moribundi languet imago, &nbsp; &nbsp; Multa stat artifici picta tabella manu. {{Versus|55}} Illic compositas venereris in ordine mitras, &nbsp; &nbsp; Sacraque defunctis marmora principibus. Illic marmoreum lentus mirere cadaver: &nbsp; &nbsp; Ossa vides tantum: cetera tempus habet. Cedite, quae solers laudavit signa vetustas. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Artis erat, summam dissimulare sui. Vidit; &, ut vidit, Mors admirata figuram, &nbsp; &nbsp; Tam similis, dixit, unde ego facta mihi? Est & venandi non infoecunda voluptas. &nbsp; &nbsp; Ire lubet. campo jam lepus ipse vocat. {{Versus|65}} Ite canes mecum: cursu plumboque sequemur: &nbsp; &nbsp; Non male militiae congruit iste labor. Inde petam fontes, multaque madentia lympha &nbsp; &nbsp; Jugera, & eruptae fertile murmur aquae. Invitant somnum volucres; volucrumque querelas &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et Zephyri lenes ipsaque silva juvat. Ramus adulantem jucundo flamine ramum &nbsp; &nbsp; Mulcet: odoratis floribus undat humus. Sic premit intacti calicem Cytherea ligustri, &nbsp; &nbsp; Idalio quoties secubat in nemore, {{Versus|75}} Sic dulci Ascanium raptum per inania furto &nbsp; &nbsp; Purpureis Charites composuere rosis. [p. 39] Et molles puerum circa duxere choreas, &nbsp; &nbsp; Spargentes pullis lilia cum violis. Tunc subit Hagani facies pulcerrima saltus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Materies nostris non operosa jocis: Tunc nemus Harlemium, Batavi tunc otia Nerei, &nbsp; &nbsp; Tunc ruris species deliciosa tui: Et quidquid tecum solitus peragrare reliqui; &nbsp; &nbsp; Et quaecumque animo grata fuere prius. {{Versus|85}} Tunc neque me tangit Treveri clementia caeli; &nbsp; &nbsp; Nec Zephyri molles, silva nec uda movet. Moestus ad Amstelios avertor solus amicos, &nbsp; &nbsp; Et Trajectini rura beata soli. Inque tuos dum suspiro, dulcissime, vultus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Sum memor absentis, vix memor ipse mei. Sed quoniam tetricae sic decrevere Sorores, &nbsp; &nbsp; Candida nec vitae sunt data fila meae; Ipse meas solor curas, plebemque perosus &nbsp; &nbsp; Auferor in Clarii Pythia templa Dei. {{Versus|95}} Et gracili blandum modulatus arundine carmen &nbsp; &nbsp; Ipse mihi auditor, ipse po&#235;ta vaco. Nunc pastoralis calamo delector avenae, &nbsp; &nbsp; Et sedeo saturas dux bonus inter oves. Nunc, ubi me durus silvis amor exigit altis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occlusas dominae conqueror ante fores. [p. 40] Nec piget annales & prisca revolvere secla, &nbsp; &nbsp; Armorum varias nec didicisse vias. Et Regum modo fortunas compono, measque; &nbsp; &nbsp; Et minus hinc videor Regibus esse miser. {{Versus|105}} Otia sic fallo, sic fallunt otia lucem, &nbsp; &nbsp; Sic languet serus emoriturque dies. Haec inter tua si me visat epistola, Franci, &nbsp; &nbsp; Leniet exilii taedia multa mei. Omnia sic cedant feliciter, & modo quanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Est mihi vester amor, sit tibi noster amor! </poem> ====Elegia III. Ad Nicolaum Heinsium. ==== <poem> T E tuus Hannonia Broukhusius Urbe salutat, &nbsp; &nbsp; O Heinsi, o Clarii duxque decusque chori. Quamque tibi mallet praesens offerre camoenam, &nbsp; &nbsp; Offeret inculta charta notata manu. {{Versus|5}} Sed tamen agnosces carae vestigia dextrae; &nbsp; &nbsp; Parsque mei tecum parva laboris erit. Erubui (fateor) tenuis molimina curae &nbsp; &nbsp; Mittere; propositum mensque reliquit opus. [p. 41] Ipsa reclamabat, me declinante, voluntas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et pius audacem compulit esse pudor. Sic, ubi sacrificos major decet hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Placavit faciles agna tenella Deos, Autumnoque suo, lectis de vite racemis, &nbsp; &nbsp; Concidit Ogygio victima parva Deo. {{Versus|15}} Cum tibi sit virtus alto contermina caelo, &nbsp; &nbsp; Affectu tangi non meliore potes. At mihi si pleno spiraret numine Paean, &nbsp; &nbsp; Plenior in titulos surgeret ara tuos. Tunc ego tranquilli formosa ad flumina Leccae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua caput in lentis condit arundinibus, Erigerem Pario dives de marmore templum, &nbsp; &nbsp; Quale Paphos Veneri fecit amoena suae: Quale suo rupes servat Parnasia Phoebo; &nbsp; &nbsp; Quale Jovi stadio nobilis Elis habet. {{Versus|25}} Ipse tenens laurum, lauro cohibente capillos, &nbsp; &nbsp; Stares Getuli nobile dentis opus. Aureus in longa flueret cervice capillus; &nbsp; &nbsp; Aurea Latois plectra darem digitis. Fulgerent circum Latii, tua cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Portantes sacrae civica serta comae. Quique tibi vitam, tibi se debere fatetur, &nbsp; &nbsp; Princeps purpurei doctor Amoris erit, [p. 42] Naso, pater Musarum, & Cypridis ultima cura, &nbsp; &nbsp; Pegaseo Naso pectora plenus aqua. {{Versus|35}} Et qui Smyrneae certans de munere palmae &nbsp; &nbsp; Transtulit ad Latios Troc&#239;a fata Deos: Quique tuos, Brimo, raptus luctumque parentis, &nbsp; &nbsp; Pulsaque Taenariis sidera dixit equis: Quique canit fulvae Nephele&#239;a vellera lanae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Phasiaque Haemoniam ducit in arva manum: Et cui perpetuus foculo deposcitur ignis; &nbsp; &nbsp; Et qui Callimachi molle secutus iter; Et Christi qui scita sacro Prudentius ore &nbsp; &nbsp; Propugnat, castae Religionis amor; {{Versus|45}} Atque alii centum: quorum quod reddita vita est, &nbsp; &nbsp; Praestitit ingenii lima perita tui. Ipse ego cum vittis, cum longa veste, sacerdos &nbsp; &nbsp; Costum & Oronteo munera ture feram. Bisque die Genioque tuo Genioque parentis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Fiet ad Aonias, me praeeunte, fores. Illius niveo conspergam lacte sepulcrum; &nbsp; &nbsp; Et nova serta meis plexa dabo manibus. Illius sanctos venerabor carmine manes, &nbsp; &nbsp; Irriget ut venas purior unda meas: {{Versus|55}} Et mihi dulce melos facili nascatur in ore: &nbsp; &nbsp; Sic ego te, magno sic patre dignus ero. [p. 43] Quali formosam permulsit carmine Rossam, &nbsp; &nbsp; Cumque illa campis lusit in Idaliis. Qualia felici furto sublecta Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Matris jucundis tinnit in auriculis: Quale tibi vacuae nemus ad geniale Vianae &nbsp; &nbsp; Delius arguto gutture dictat olor. Quo feror ah demens? quae blanda insania mentem &nbsp; &nbsp; Ludit, & a&#235;riis dat mea vota Notis? {{Versus|65}} Mi sat erit, sacra dum tu spatiaris in umbra, &nbsp; &nbsp; Phoebeos docili combibere aure modos: Et citharae strepitum lucis captare sub altis, &nbsp; &nbsp; Qua tremit ad citharam mobilis umbra tuam. Tum mihi plebeiae parient fastidia curae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Inque novas artes & nova sacra ferar. Forsan & audebo (nisi fallunt omina mentem) &nbsp; &nbsp; Condere quod culto possit ab ore legi. Felices umbrae, fortunatissima silva, &nbsp; &nbsp; Lymphaque pumiceis prosiliens scatebris, {{Versus|75}} Et virides ripae, sanctique silentia luci, &nbsp; &nbsp; Quaeque nites sudo lumine pura dies! Accipe, terra beata, meos (te dignor) amores &nbsp; &nbsp; Heinsiacas lauros Heinsiacamque chelyn. Depositumque De&#251;m serva, qui carmine & arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Provocat antiquos, vicit ut ante novos. [p. 44] </poem> ====Elegia IV. Ad Joannem Georgium Graevium. ==== <poem> U LTRA pollicitum, fateor, carissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Defuit officio nostra Thalia suo. Ne tamen idcirco (culpam nam deprecor istam) &nbsp; &nbsp; Arguar absentis non meminisse tui. {{Versus|5}} Hoc nolit Phoebusque pater, doctaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & Veneri proxima cura Charis. Hoc vetet Atlantisque nepos, & conscius Evan, &nbsp; &nbsp; Et quidquid doctas jungit amicitias. Te sistunt animo, te menti cuncta reducunt: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Te quamvis oculus non videt, illa videt. Sive manum poscunt castrensia munia; sive &nbsp; &nbsp; Diluimus curas flore, Lyaee, tuo: Occursat species dilecti plurima Graevii; &nbsp; &nbsp; Inque oculis semper, semper in ore mihi est. {{Versus|15}} Sive animum doctis juvat oblectare libellis: &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore versat amor. Ille tuae campus laudis, tua fama, Georgi, &nbsp; &nbsp; Immemorem Suadae non sinit esse tuae. [p. 45] Nec semel (Aonidum communia numina testor) &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine te volui demeruisse novo. Verum inter strepitusque vir&#251;m sonitusque tubarum &nbsp; &nbsp; Quis locus Aoniis lusibus esse potest? Nunc, furtiva mihi cum praestitit otia Mavors, &nbsp; &nbsp; Phocidis ad lucos, Grajaque rura feror. {{Versus|25}} Nunc animum dulci labor est componere cantu, &nbsp; &nbsp; Et trahere hibernum carminis arte diem. Non tamen ut magni victricia Principis arma &nbsp; &nbsp; Condere Maeonii moliar oris opus. Quod licet, innocuos vacui modulamur amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et responsurum sollicitamus ebur. Et nunc blanditias, placitae nunc jurgia formae &nbsp; &nbsp; Dicimus, & quidquid dictat amoenus Amor. Et modo Romanum mens concipit enthea Phoebum; &nbsp; &nbsp; Et modo materno molliter ore sonat: {{Versus|35}} Vulnificosque oculos dulcique armata veneno &nbsp; &nbsp; Oscula Sicaniis ludit arundinibus. Te quoque (si possim) libeat, jucunde Georgi, &nbsp; &nbsp; Victurae fidibus condecorare lyrae. Sed nervos dedit ingenio Natura pusillos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et tu, quod nequeat crescere, nomen habes. Atque utinam has saltem nugas ac ludicra detur &nbsp; &nbsp; Sistere judicio carmina posse tuo! [p. 46] Munditiis placitura tuis cultuque decoro &nbsp; &nbsp; Sustineant Clarii templa subire Dei. {{Versus|45}} Aut utinam Trajectinam delatus in urbem &nbsp; &nbsp; Praesenti recitem qualiacumque tibi! Tu pariter Musas, pariter complexus amicum &nbsp; &nbsp; Ingenuae legeres otia pigritiae. Nec, scio, defugeres media sub mole laborum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Seria deliciis posthabuisse meis. Subductaeque sibi partem concederet horae &nbsp; &nbsp; Romani princeps Tullius eloquii: Tullius ille tuae lima nitidissimus artis; &nbsp; &nbsp; Artis opus rarum Tullius ille tuae. {{Versus|55}} Quem tu detersa longi rubigine saecli &nbsp; &nbsp; Restituis Romae, quo decet ore, suae. Qualem Palladiis Academi vidit in umbris &nbsp; &nbsp; Promentem sacras pectore Brutus opes: Damnantem quali stupuerunt fulmine Rostra &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Antonii natas ad scelus omne manus. Se tibi debebit Suadae venus ista Latinae: &nbsp; &nbsp; Tota tua haec virtus, laurea tota tua est. Nec te poeniteat critici, vir magne, laboris: &nbsp; &nbsp; Hoc dedit & Caro Tullius ante suo. {{Versus|65}} Fascibus adsurget Pompeji pagina Trogi; &nbsp; &nbsp; Et quod Caesareo nomine vivit opus; [p. 47] Ascraeusque senex; & vafri Lucius oris, &nbsp; &nbsp; Ille hominum Momus Lucius, ille De&#251;m; Quique alii plures (neque enim mihi dicere promtum est) &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ingenii produnt tot benefacta tui. Et tibi Tarpejo Musae de monte Latinae &nbsp; &nbsp; Docta Palatina tempora fronde tegent: Et titulum facient, SERVATO ROMA PARENTE. &nbsp; &nbsp; Haec illi vitam debuit, ille tibi. {{Versus|75}} Munere sic uno cum demerearis utrumque, &nbsp; &nbsp; Quis te Romani sanguinis esse neget? Dii proprium hoc faciant, Graevi: longumque fruatur &nbsp; &nbsp; Ille tuis curis, tu Cicerone tuo. </poem> ====Elegia V. In funere Nicolai Heinsii <i>literatorum ac po&#235;tarum principis.</i>==== <poem> S I potuit lacrimas Orpheus meruisse Dearum, &nbsp; &nbsp; Si Linus, Aonio fletus uterque choro; Demite odoratis genialia serta capillis, &nbsp; &nbsp; Pierides: laetis demite serta comis. [p. 48] {{Versus|5}} Flos & amor vester, vestrum decus Heinsius, ille &nbsp; &nbsp; Heinsius Eois notus & Hesperiis, Heinsius Ausonii certissima gloria Pindi &nbsp; &nbsp; Occidit. Exequias (sic decet) ite Deae. Tuque adeo scissis Elege&#239;a crinibus amens &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Desine solennes, ah miseranda, choros. Solve choros, miseranda. tuus, tuus Heinsius ille, &nbsp; &nbsp; Ille tui plausus unicus auctor, ubi est? Pro dulci cithara, teneri pro carminis arte, &nbsp; &nbsp; Taxus Hyanteas moereat ante fores. {{Versus|15}} Pro myrto fragili crinem lacrimosa cupressus &nbsp; &nbsp; Ambiat, ah luctus te monitura tui. Qualem te memorant olim moriente Tibullo &nbsp; &nbsp; Flebiliter scissis exululasse genis. Qualis eras, cum Peligni crudele po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In Getico funus litore duxit Amor. Ille Deos tecum confusus dixit iniquos, &nbsp; &nbsp; Cumque suis lacrimas miscuit ille tuas. Hanc quoque tempus erat longa deflere querela &nbsp; &nbsp; Jacturam, & tantis ingemuisse malis. {{Versus|25}} Non negat hoc Naso: non hoc tua fama Tibullus; &nbsp; &nbsp; Non negat hoc gelido Parrhasis alta polo. Parrhasis ad citharam stupuit Nasonis & Heinsii: &nbsp; &nbsp; Bisque peregrino plausit honore sibi. [p. 49] Ah quoties illis carmen modulantibus haesit; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec memor aerumnae jam fuit ipsa suae! Ah quoties Heinsii numeros mirata canoros &nbsp; &nbsp; Tam doctas voluit demeruisse manus! Nunc dolet, & vetitis mallet latuisse sub undis, &nbsp; &nbsp; Nuncia ne tanti sit sibi facta mali. {{Versus|35}} At tu, grande decus septem Regina trionis, &nbsp; &nbsp; CHRISTINA, invictis gloria major avis; Fama sub attonitas cum lurida venerit aures, &nbsp; &nbsp; Numquid ab admonitu mens tibi tristis erit? Tu cineres, Augusta, tui manesque po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ire sub infletam non patieris humum. Et Tuscum Tiberim & Latios testabere colles, &nbsp; &nbsp; Heinsiaden gemitus elicuisse tuos. Adspice, Pierias nemoralis Aricia frondes &nbsp; &nbsp; Exuit, & posito nuda stat umbra Deo. {{Versus|45}} Certatim Latii accurrunt longo ordine vates, &nbsp; &nbsp; Portantes cineri debita justa pio. Spargit odoratas Favoriti Musa corollas: &nbsp; &nbsp; Et magno manes Gradius ore vocat. Quin etiam tumulis vatum simulacra priorum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Isse ferunt fusis moesta per ora comis. Umbraque Chisiadae, tenerique Propertius oris, &nbsp; &nbsp; Creditur ad planctus exiluisse novos. [p. 50] Luget in exequiis demissis cornibus Arnus, &nbsp; &nbsp; Arnus Apollinea clarus ab arte pater. {{Versus|55}} Et, qua Maeonios longo secat agmine muros, &nbsp; &nbsp; Turbidus ipse suis volvitur a lacrimis. Ipse etiam niveos, en, Mincius inter olores, &nbsp; &nbsp; Et Pha&#235;tontei Nympha superba Padi, Sebethusque decens lato projectus in antro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad cineres plorant, Phoebe Batave, tuos. Quid loquar Amisium? Paderae quid flumen amoeni? &nbsp; &nbsp; Hic Paderam tangit Amisiumque dolor. Illos Fernandus, doctarum prima sororum &nbsp; &nbsp; Gloria, Castalias jussit amare Deas. {{Versus|65}} Et nunc ecce jubet magno dare justa po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Sertaque Castaliis humida de lacrimis. Haec tibi, sancte senex, vatum chorus omnis ademto &nbsp; &nbsp; Munera cum multo sacra dolore facit. Sed licet aeternis superaris saecula chartis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Totque tua vivant inclita scripta manu; Musaeas licet unus opes, licet unus amores &nbsp; &nbsp; Possideas, toto qua patet orbe dies; Non ingrata tamen pietas tibi nostra futura est. &nbsp; &nbsp; Debent se meritis carmina nostra tuis. {{Versus|75}} Graevius Ausoniis non ultima fama Camoenis, &nbsp; &nbsp; Graevius Argivo nobilis eloquio, [p. 51] Graevius extincti plorabit funus amici: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos cineres, jam pius ossa legit. Jam tibi Franciacae sacrant lugubria Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Carmina, & aeternis busta notanda modis. Non alio velles laudari dignius ore: &nbsp; &nbsp; Non posses alio dignius ore cani. Ipse ego, curarum nuper pars blanda tuarum, &nbsp; &nbsp; Manibus inferias & mea sacra dabo. {{Versus|85}} Nec tibi de Pario speciosum marmore bustum, &nbsp; &nbsp; Nec stabit Phrygiis caesa columna jugis. Pulcrius his aliquid Clarii meditantur olores, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Pro tumulo septem tibi Roma det ardua montes: &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Non poteris tumulo nempe minore tegi. Deinde, Palatini qua fulsit Apollinis aedes, &nbsp; &nbsp; Ara stet in titulos, aurea tota, tuos. Hanc circum veteres celebrent, gens docta, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Magne Heros, genii tot benefacta tui. {{Versus|95}} Quorum pars hedera juveniles vincta capillos &nbsp; &nbsp; Latoum tenero pollice pulset ebur: Pars sua regali decantet scripta cothurno; &nbsp; &nbsp; Pars elegos faciles, pars epigramma sonet. Ad latus innocui centum modulentur Amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Aureaque in prima fronte locanda Venus. [p. 52] Nec tua, magne, chelys absit cultissima, vates: &nbsp; &nbsp; Illa chelys Musis adnumeranda novem. Haec ubi conspicies, simul annua festa videbis, &nbsp; &nbsp; Quae tibi laurifero culmine Cirrha parat. {{Versus|105}} Plaudet ab Elysio genitor tuus: &, Bene, dicet, &nbsp; &nbsp; Consuluit famae postuma fama meae. </poem> ====Elegia VI. Ad Theodorum Buseroum. ==== <poem> D UM tua regali Clio subnixa cothurno &nbsp; &nbsp; Auriaco patriis induit arma modis: Dum tua Trinacriis contendit canna cicutis, &nbsp; &nbsp; Docta vel hirsutas canna movere feras; {{Versus|5}} Me procul Aoniis arcet Gradivus ab antris, &nbsp; &nbsp; Castaliique vetat ducere fontis aquam. Et Furor, & belli comites Iraeque Minaeque &nbsp; &nbsp; Insultant lateri, noxia turba, meo. Nec sinit assuctis caput hoc lustrare choreis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Irrequieta quies, ac sine fine labor. Non tamen ut dulces penitus contemnere curas, &nbsp; &nbsp; Aut possim nullis vivere carminibus. [p. 53] Ah pereant enses potius, pereantque manipli, &nbsp; &nbsp; Quam ferar immeritas deseruisse Deas: {{Versus|15}} Quam cogar fontesque sacros formosaque Tempe &nbsp; &nbsp; Linquere. non tanti bellica fama mihi est. Quod licet, & fas est vacuo, statione soluta &nbsp; &nbsp; Aonas in montes & juga docta feror. Indomitumque meus Martem moderatur Apollo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec nihil ingenii, nec nihil artis adest; Nec nihil oris adest. Sed repprimit ora Cupido, &nbsp; &nbsp; Frangit & alternos improbus ille pedes. Ausus eram (memini) nuper, Busero&#235;, virosque &nbsp; &nbsp; Armaque magnanima condere nostra tuba. {{Versus|25}} Jam mea Phoebeis albebant tempora vittis, &nbsp; &nbsp; Ibat in Heroos jam calor ille modos. Risit Amor fastus ac verba minacia magni &nbsp; &nbsp; Carminis, & crescens attenuavit opus. Atque ita: Quid graciles sub iniquo pondere nervos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Rumpis? an in cantum non satis unus eram? Et mihi militia est, & sunt mihi castra, tubaeque, &nbsp; &nbsp; Et mea maternis artibus arma valent. Quo tibi tam magnos fuerat potare liquores? &nbsp; &nbsp; Haec est ingenii certa ruina tui. {{Versus|35}} Tu cane nocturni pompam titulosque triumphi, &nbsp; &nbsp; Et quae letifero vulnere bella vacant. [p. 54] Tu cane sidereos spatiosae frontis honores, &nbsp; &nbsp; Et teneros morsus, & sine dente jocos; Malarumque rosas, & murice tincta labella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quod sub vivo murice candet ebur: Quique vagi longa ludunt cervice capilli, &nbsp; &nbsp; Qualis vicinis vitis in arboribus. Nec tu credideris invisum nomen Amoris &nbsp; &nbsp; Pieridum turbae Pieridumque Patri. {{Versus|45}} Hoc tibi, si nescis, dicat Rhodope&#239;us Orpheus: &nbsp; &nbsp; Hoc Linus: Aoniis fletus uterque jugis. Tum facit ingenium, tum mentem plectra sequuntur, &nbsp; &nbsp; Cum tener ad partes se quoque jungit Amor. Sed neque tu magnis nomen titulosque po&#235;tis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invideas. Cineri gloria sera venit. Et te Fama vehet felicibus aurea pennis; &nbsp; &nbsp; Si modo sis constans, si modo semper ames. Teque Philetaeis evinctum colla corymbis &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus luco sistet in Idalio. {{Versus|55}} Illic & Paphios mirabere laetus olores &nbsp; &nbsp; Ad citharam numeros edidicisse tuos: Et myrteta vagis superimpendentia rivis &nbsp; &nbsp; Sponte sua ad nitidas deproperare comas. Nil tibi cum lauru Peneide: cingere myrto: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cumque suis Marti bella relinque modis. [p. 55] Finierat. positis grandi cum carmine vittis &nbsp; &nbsp; Exiguos lusus alteraque arma cano. Sed quocunque meae feriuntur pectine chordae, &nbsp; &nbsp; Reddere jam discunt, praeter amare, nihil. {{Versus|65}} Non tamen haec ingrata tibi, Buseroe, legenti &nbsp; &nbsp; Auguror: ingenuis lusibus ipse faves. Sic ubi marmoreis debetur victima templis, &nbsp; &nbsp; Ponitur ad faciles picta corolla Deos. Nos quoque nunc inopes plenum persolvere votum &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Portamus grata vilia tura manu. </poem> ====Elegia VII. In funere Theodori Georgii Graevii, ad Joannem Georgium Graevium patrem.==== <poem> E T merito. Quis enim tam crudo vulnere, Graevi, &nbsp; &nbsp; Durus inexpletis temperet a lacrimis? Quisve tuo leges ausit fixisse dolori, &nbsp; &nbsp; Cum superet fati litora & ipsa dolor? [p. 56] {{Versus|5}} Occidit, ah, viridi tua dos Theodorus in aevo: &nbsp; &nbsp; Spesque suas lucis condidit Elysiis. Nec prosunt juveni dulces ante omnia Musae; &nbsp; &nbsp; Nec prodest casto pectore culta Themis. Nec varias prodest animum finxisse per artes; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec Grajum doctis invigilasse choris. Sic olim diti florens Hyacinthus in horto, &nbsp; &nbsp; Delicium ille vagis nobile Na&#239;asin, Eurus ubi rapidis radit prata imbribus, & sol &nbsp; &nbsp; Obvolvit picea triste caput nebula, {{Versus|15}} Fusus humi, dulcem vultu moriente decorem &nbsp; &nbsp; Exuit, & stratis languit in foliis. Ah pater, ah frustra jam nunc pater! impia Clotho &nbsp; &nbsp; Sustulit immerito gaudia quanta tibi! Qualia nascentis secuit praeludia famae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jussit & in primo germina flore mori! Jam Latium, ac veteres norat Theodorus Athenas, &nbsp; &nbsp; Plenus Erechtheis pectora deliciis. Jam Cyreneos ibat recludere fontes. &nbsp; &nbsp; Injicit, en, atras Parca severa manus. {{Versus|25}} Et tot praeclaros intercisura labores &nbsp; &nbsp; Nobile Letheo mergit in amne caput. Ille quidem, ante diem raptus, (si credere dignum) &nbsp; &nbsp; Afflixit casu teque tuosque suo. [p. 57] Sed tamen huc omnes properamus: ea ultima rebus &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Linea nascendi conditione data est. Neve ego solator veniam tibi: respice, Graevi, &nbsp; &nbsp; Egregium toto quidquid in orbe fuit. Respice Grajorum monumenta, tuosque Latinos. &nbsp; &nbsp; Ferrea Mors cunctos, & cinis ater, habet. {{Versus|35}} Omnibus huc iter est: nec prae vulgaribus umbris &nbsp; &nbsp; Eximit insignes Pallas ab arte viros. Una sed ingenii stat gloria: nominis auctor &nbsp; &nbsp; Sola perennantis Musa perire vetat. Musa mori prohibet, patrioque reponit Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quos videt aeternum promeruisse decus. Sic tuus in chartis vivet Theodorus; &, annos &nbsp; &nbsp; Egressus, tecum saecula cuncta feret. Illum Fama volans pernicibus ignea pennis &nbsp; &nbsp; Trans maria, & terras, sideraque ipsa vehet. {{Versus|45}} At tu, (nam veterum Manes meministis amorum) &nbsp; &nbsp; Accipe de lacrimis uvida serta meis; Accipe parva tui nuper, Theodore, sodalis &nbsp; &nbsp; Munera, Pieria quae tibi valle fero. Nunc tuus Elysio tecum sub colle vagetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Battiades; curae debitus ille tuae. [p. 58] </poem> ====Elegia VIII. Ad Joannem de Witt, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> Q UAMQUAM in me dulcis Musae deferbuit ardor, &nbsp; &nbsp; Visque animi longis tabuit icta malis: Ceu quondam rosa, purpurei nova filia Veris, &nbsp; &nbsp; Demittit laesum sole vel imbre caput: {{Versus|5}} Non tamen omnino committam, candide, quin te &nbsp; &nbsp; Exiguo, Witti, munere condecorem. Nec prius a caro desistam carmine, quam tu &nbsp; &nbsp; Parte aliqua chartae conspiciare meae. Hoc meruere tui mores, hoc pectus honestum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Puraque simplicitas, & sine labe fides; Hoc patriae virtutis amor, candorque Batavus, &nbsp; &nbsp; Et cultum pulcris artibus ingenium; Et pudor, & probitas, rectique modestia mater, &nbsp; &nbsp; Et Themis, & Themidi junctus Apollo suae. {{Versus|15}} Nam quamvis ad summa tibi contendere fas sit, &nbsp; &nbsp; Invitentque tuas aestus & aura vias; [p. 59] Parcis, & angusti contentus murice clavi &nbsp; &nbsp; Litus amas: blandi litoris ora juvat. Et quandoque catenati siluere labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sepositae repetis mollia fila lyrae. Saepe juvat priscis mentem oblectare libellis, &nbsp; &nbsp; Saepe aliquid privo condere Marte juvat. Et modo arenosis tibi collibus exspatianti &nbsp; &nbsp; Inlaesum leporem vertagus ore trahit. {{Versus|25}} Et modo faginea tecum meditatus in umbra &nbsp; &nbsp; Harlemiae condis carmen Hamadryadi, Quod legat ipsa Dryas, quod Oreades admiratae, &nbsp; &nbsp; Et Nonacrinae turba pudica Deae. Otia sectantem, sed honesta, & amica labori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Demulcet tenera voce Latina Charis. Talis odoratis quondam ludebat in hortis &nbsp; &nbsp; Cilnius, Etruscis regibus ortus eques: Cilnius Augusto par dextra, comesque laborum, &nbsp; &nbsp; Maxima dos magni Cilnius imperii. {{Versus|35}} Ergo aut ipse suos teneris deflebat amores &nbsp; &nbsp; Versibus, & pulcrae saevitiam dominae: Aut in gramineo temere sic cespite fusus &nbsp; &nbsp; Audiit argutae carmina Calliopes. Saepe Maro tenerum domino praelegit Alexim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pecus, & forti rura subacta manu. [p. 60] Saepe necem Tyriae indignam ploravit Elissae; &nbsp; &nbsp; Saepe etiam lacrimas, Anna relicta, tuas. Saepe suos Flaccus cithara modulatus amores, &nbsp; &nbsp; Mutavit grandi tenuia plectra sono: {{Versus|45}} Aut urbem sale defricuit, risuque decente &nbsp; &nbsp; Contudit indoctae jurgia stultitiae. Saepe tuos ignes recitasti, blande Properti, &nbsp; &nbsp; Cum premeret duro colla Cupido pede; Nocturnamque fugam cecinisti, & vincta corymbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Pocula, & haerentes uda per ora rosas. Omnis in Esquilias migrarat Musa salubres, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim, & justi conscia rura Numae. Egeriaeque nemus lauru refloruit alta; &nbsp; &nbsp; Et Latium volucres edidicere melos. {{Versus|55}} Tu quoque rure tuo, (nec fallimur) optime Witti, &nbsp; &nbsp; Excipies profugas ex Helicone Deas. Incertis quas nunc palantes sedibus ab se &nbsp; &nbsp; Spernit, & invisas barbarus orbis habet. Dii bene, quod censu tu non censeris in isto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nec stolida insanae somnia plebis amas! Dii bene, quod studiis pulcre innutritus honestis &nbsp; &nbsp; Pierias cupido pectore condis opes! Grande feres operae pretium: Pimple&#239;des ipsae &nbsp; &nbsp; Praemia cultori debita sponte dabunt. [p. 61] {{Versus|65}} Non tua mordaces divellent commoda curae: &nbsp; &nbsp; Non rumpet somnos invidia aegra tuos. Non avidis aliena oculis limabis, & exspes &nbsp; &nbsp; Aspera mutatae tela pavebis Herae. Sed liber, jurisque tui, vinclisque solutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Omnibus, aeternis par eris ipse Deis. Quorum quod propria est, nec fuco picta, voluptas, &nbsp; &nbsp; Dulcia perpetui tempora veris agunt. Haec tibi sub lenta securus vite canebam, &nbsp; &nbsp; In vario florum fusus humi gremio: {{Versus|75}} Qua tepidus blandis resonat concentibus a&#235;r, &nbsp; &nbsp; Et matutinae dulce queruntur aves: Et nucis umbra, meae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Non infoecundam propter opacat humum. [p. 62] </poem> ====Elegia IX. In funere Joannis Georgii Graevii. ==== <poem> N AM quid dissimulo ulterius, lacrimasque reservo, &nbsp; &nbsp; Et sortem infelix decipio ipse meam? Quo feror? & misero indulgens fomenta dolori &nbsp; &nbsp; Aerumnis etiam pascor ab ipse meis? {{Versus|5}} Ite, licet, doctae Libethrides: ite Camoenae: &nbsp; &nbsp; Pendeat e muto pariete muta chelys. Cur ego vestra sequar pius Orgia? cur ego lassem &nbsp; &nbsp; Laurigerum plectro suaviloquente nemus? Graevius (ah dirum nostros eat omen in hostes) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vester honos, divae, Graevius, ecce, fuit. Vulneris heu miseri! quod nulla aetate cicatrix &nbsp; &nbsp; Leniet, extenso non medicina die. Nec vero aut Latius vobis hoc nomine Varro &nbsp; &nbsp; Plus dedit, aetatis gloria prima suae: {{Versus|15}} Aut, quem Taenariis & nunc Catilina tenebris &nbsp; &nbsp; Horret, inexhausto Tullius ore potens. Heu miserande senex: quamvis maturus, & aevi &nbsp; &nbsp; Plenus, & annorum militiaeque satur: [p. 63] Te tamen ingemuit studiorum moesta peremto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Conditio, fati praescia facta sui. Tene gubernantem dubii molimina cursus &nbsp; &nbsp; Non doleat? laceris non fleat aegra comis? Tene ministrantem nostris, pater optime, velis &nbsp; &nbsp; Non in perpetua ploret amaritie? {{Versus|25}} Orbis amor docti, docti stupor orbis, & unus &nbsp; &nbsp; Qui merito cunctis diligereris, eras. Cum tamen hoc esses, te nemo modestius umquam &nbsp; &nbsp; Est usus magni dotibus ingenii. Mitis eras, ac pacis amans, animique quietem &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mens tua ventosis laudibus antetulit. Non tua fuscabant infames otia rixae: &nbsp; &nbsp; Integer, & niveo pectore purus eras. Nec tibi jucundi rumpebat pensa laboris &nbsp; &nbsp; Acta tribunitio saepe furore dies. {{Versus|35}} Atque utinam studiis vigeant communibus artes, &nbsp; &nbsp; Foedaque triconum natio dispereat; Et quicumque olim nostri sub sidere caeli &nbsp; &nbsp; Sevit inhumana dira aconita manu! Per quorum rabiem, scelerataque bella, quietis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} (Heu pestem saecli) non licet esse bonis. Sed valeant noxae, nec sint in honore furentes, &nbsp; &nbsp; Quorum ope virtutum spes bona praecipitur. [p. 64] His te submotum vitiis, pax aurea stellis &nbsp; &nbsp; Inserit, o ista digne quiete senex! {{Versus|45}} O vitae perfuncte malis, perfuncte periclis, &nbsp; &nbsp; Et quidquid miseris spesque metusque parit! Te bona honestorum comitatur fama laborum, &nbsp; &nbsp; Te pietas, fuci nescia, fraude vacans. Civibus o gaude jam nunc adscripte beatis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gaude sidereum civis adepte larem. O quem purpureo nova lumine gloria vestit, &nbsp; &nbsp; O cui caelestes fas habitare domos: Cantus ubi felix, & sine carentia semper &nbsp; &nbsp; Gaudia, & ad dulces nablia nata modos! {{Versus|55}} Hic petet amplexus, tua nuper cura, paternos &nbsp; &nbsp; Filius, aetherii laetus honore chori. Hic pia te conjux gratantibus induet ulnis, &nbsp; &nbsp; Prole sua felix, laeta favore viri. Salve sancte pater, nitidi novus incola Olympi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et nostro semper mactus amore, vale. [p. 65] </poem> ====Elegia X. Ad Joannem Ulricum Meurerum <i>in Britanniam abeuntem.</i>==== <poem> I BIS ad aequoreos, solers Meurere, Britannos &nbsp; &nbsp; Visere, & adversae rura beata plagae. Quae tibi caussa viae? num qui temerarius error &nbsp; &nbsp; In levibus juvenum mentibus esse solet; {{Versus|5}} Multa peregrinis fingens, miracula in oris, &nbsp; &nbsp; Multa sibi terra, multa videnda mari? An ditescendi magis exitiosa libido &nbsp; &nbsp; Tam procul a dulci cogit abire lare? Absit: & in viles animas eat aegra voluptas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Foedaque cogendae sollicitudo rei. Te Musae Phoebusque pater, te provida Pallas &nbsp; &nbsp; Ingeniique vigor nobilioris agunt. Qualiter Aesoniden niveis nova Gloria pennis &nbsp; &nbsp; Ab gelido Schytici Phasidos amne vocat. {{Versus|15}} I bone, discendi quo te rapit ardor, & alti &nbsp; &nbsp; Ignea vis animi, purpureusque decor. I pede felici, nec te male fida morentur &nbsp; &nbsp; Aequora, nec dubiae caeca pericla viae. [p. 66] Sternat aquas placidi facilis clementia Nerei, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Zephyri motam provehat aura ratem. Mox ubi jam laribus feliciter inde paternis &nbsp; &nbsp; Redditus, aetatis tempora laetus ages, Utere Musaeis opibus, fructu utere longo &nbsp; &nbsp; Tam bene quaesitae, candide Jane, rei. {{Versus|25}} Aut tu Antenorei divina volumina Flacci &nbsp; &nbsp; A docta prodes nunc meliora manu: Aut aliquid proprii meditaberis ipse laboris, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Sed quocumque tuae vigilabunt nomine curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ne fueris nomen lassus habere meum. [p. 67] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber quartus. === ====Elegia I. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D UM sumus in Morina, Franci dulcissime, terra, &nbsp; &nbsp; Et rabiem Mavors & nova tela parat; Ecquid prisca tui superest tibi cura sodalis, &nbsp; &nbsp; Nec meus e caro pectore fugit amor? {{Versus|5}} Ecquid in incepto perstat tibi vita tenore &nbsp; &nbsp; Otia doctarum degere Pieridum? Et modo Sicania celebras Amaryllida canna; &nbsp; &nbsp; Et modo Maeonia concinis arma tuba? Nasonemve tuum per Thespia rura secutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Idalium tenui stamine fingis opus? Felix, quem Clario nutrivit Phoebus in antro; &nbsp; &nbsp; Quem Charitum excepit triga, decensque Venus. [p. 68] Felix, qui viles didicisti spernere curas, &nbsp; &nbsp; Ac Musis tantum vivere, & ipse tibi. {{Versus|15}} Cur, rogo, cum studiis pariter capiamur iisdem, &nbsp; &nbsp; Cumque tuo vivam pectore, tuque meo; Et pariles animos non impar corpus honestet, &nbsp; &nbsp; Et pariles annos par quoque vita regat; Cur, inquam, parili non cedunt omnia fato? &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnia cur tibi sunt candida, nigra mihi? Non equidem strabo limo tua commoda visu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Absit, & in vulgus dedecus illud eat) Sed mea me dudum docuerunt damna dolere; &nbsp; &nbsp; Et superest, video, nil nisi flere mihi. {{Versus|25}} Quae si cuncta querar, primoque a fonte dolorem &nbsp; &nbsp; Ordiar indignum; quid nisi nota querar? Ac tibi praesertim, vitae qui fata peractae &nbsp; &nbsp; Nobiscum memori condita mente tenes. Et tamen hoc quodcumque mali est superare ferendo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Possem, fortuna nec minor esse mea. Haud me adeo finxit animi Natura pusilli, &nbsp; &nbsp; Ut, quod praeteriit, praeteriisse querar. Sed te quod careo, quod tot regionibus absum, &nbsp; &nbsp; Quod mea speratus gaudia fallit amor; {{Versus|35}} Id vero miserum cruciat, mentemque venenat: &nbsp; &nbsp; Hinc trahit ingratas vita mihi tenebras. [p. 69] Nunc & luce mali redeunt, & nocte, dolores; &nbsp; &nbsp; Nec bona nocte quies, nec bona luce venit. Sordent rura oculis, sordent gelidae convalles, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pellucenti rivus amoenus aqua; Deliciaeque meae densis nemora ardua ramis, &nbsp; &nbsp; Antraque ludentum mollia Na&#239;adum. Tentavi, fateor, veterem si pellere possem, &nbsp; &nbsp; Esset & alterius funus amoris amor. {{Versus|45}} Et, Mihi, quod teneam, quod amem, quo ludere possim, &nbsp; &nbsp; Ganda dabit, dixi: nec mora, Ganda dedit. Ante oculos blandae versabat imago Neaerae: &nbsp; &nbsp; Ilicet, in ventos jam novus ibat amor. Spes quoque magna fuit nuper te, care, videndi: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Illa sed heu fallax & male firma Dea est. Omnia cum cupiam potare oblivia juncta, &nbsp; &nbsp; Non minuunt luctus omnia juncta meos. At, puto, mors minuet: quae si miserabitur olim, &nbsp; &nbsp; Non est ad veras surda futura preces. {{Versus|55}} Ergo ego cum cinerem fuero conversus in atrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quando erit, o superi, quando erit illa dies?) Tu, precor, infaustae solamen dulce juventae, &nbsp; &nbsp; Reliquias nostri collige naufragii. Nempe tuae fidei tenues commendo libellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quaeque mihi niveus verba praeivit Amor. [p. 70] Illic invenies primae conamina Musae: &nbsp; &nbsp; Forsan & invenies quod placuisse queat. Quae tu sive vir&#251;m cupies volitare per ora, &nbsp; &nbsp; Sive magis longa carmina nocte premi: {{Versus|65}} Te sibi patronum, te sunt habitura parentem, &nbsp; &nbsp; Quando aliter functus noluit esse parens. Quod mihi si praestes, (sed nec praestare negabis) &nbsp; &nbsp; Inque operis partem te juvet ire mei; Aequius occumbam, nec sic, dilecte, pigebit &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ad fortunatas ferre pedem choreas. </poem> ====Elegia II. In foedissimam tempestatem, qua in navi bellica pone insulam Mataninam jactabatur. ==== <poem> O umbrae nemorum, o molli saxa oblita musco, &nbsp; &nbsp; Ruraque, & uvidulae Na&#239;adum latebrae! Quando iterum dulci dabitis gaudere recessu, &nbsp; &nbsp; Otiaque & mentis frangere dividias? {{Versus|5}} Quando iterum tenues vobis inflare cicutas, &nbsp; &nbsp; Et tepido agrestem lacte piare Palen? Sic melius poteram curas mulcere canendo. &nbsp; &nbsp; Non facit ad mores nautica vita meos. [p. 71] Felix, qui patrio vitam traducit agello, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inque una gaudet consenuisse casa. Illi delicias faciles ignotaque nobis &nbsp; &nbsp; Gaudia ruricolae composuere manus. Illi jucundos certant praebere sapores &nbsp; &nbsp; Uvaque & incurvis poma sub arboribus. {{Versus|15}} Ipse, ubi sera polo suspendit sidera Vesper, &nbsp; &nbsp; Vimineis niveas cratibus abdit oves. Ipse & apum multo foetas examine cellas &nbsp; &nbsp; Diripit, ac dulci nectare dispoliat. Haec mihi vita foret! pelago nec tristia nossem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sidera, & ingentes caeli hiemisque minas! Nunc omnes timeo ventos, nunc concita ventis &nbsp; &nbsp; Nubila, nunc tristes aequoris insidias. Ah pereat, quicumque rates eduxit in altum &nbsp; &nbsp; Primus, & invito vela dedit pelago! {{Versus|25}} Quod si mors quaerenda fuit, quaeremus in undis? &nbsp; &nbsp; Mille modis tellus funera mille dabit. Vulnera me caedesque prius, prius horrida bella, &nbsp; &nbsp; Quaeque decet fortes mors violenta viros. Dii date, ne fato ignavi fungamur inulto! &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostibus eveniat sic cecidisse meis. [p. 72] </poem> ====Elegia III. Ad Juliam. ==== <poem> E TSI nec generis tibi me commendat aviti &nbsp; &nbsp; Gloria, nec titulo fulta potente domus: Hoc unum, formosa, hoc unum, Julia, laetor, &nbsp; &nbsp; Non penitus Musas displicuisse meas: {{Versus|5}} Innocuas Musas, puri quae pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Late per populos, per freta longa ferent. Atque utinam tantas spirarem in carmina vires, &nbsp; &nbsp; Quanto formosas par erat ore cani! Tecum ego lauriferis e culminibus Parnasi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Subdita cum terris aequora despicerem. Tecum Pierios gauderem intexere flores, &nbsp; &nbsp; Sertaque odoratis myrtea temporibus. Tu violas tondens (violas locus ederet omnis) &nbsp; &nbsp; Albaque puniceis lilia mixta rosis, {{Versus|15}} Narcissumque crocumque & purpureos amaranthos, &nbsp; &nbsp; Ditares foetu versicolore sinum. At mihi dilecto nectenti brachia collo, &nbsp; &nbsp; Haerenti e blandae luminibus Dominae, [p. 73] Ille tuus large viresque animumque canendi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Afflaret teneris spiritus halitibus. Qualiter ad Zephyri pandit se laeta susurros &nbsp; &nbsp; Quae rosa de vernis imbribus immaduit. Et modo mirarer, vitreum projectus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Ut suspensa tuos lamberet unda pedes: {{Versus|25}} Et modo gauderem fluvium increpuisse morantem, &nbsp; &nbsp; Dum speculum lento consulis in fluvio. Tu modo frigidula mecum spatiata sub umbra, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub arboribus, Calliopen dulci superares, Julia, plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Calliopen doctis, Julia, carminibus. Et modo vicinis habitantem in vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Immemorem faceres dissimilemque sui. Illic assidue sacri modulantur olores: &nbsp; &nbsp; Aura levis caelo sibilat, aura solo; {{Versus|35}} Et Pandionia mulcentur a&#235;done lauri, &nbsp; &nbsp; Applausisque nemus concinit omne comis. Illic te videat, mea lux; mutescet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Blandus & arguto gutture cedet olor. Ipse utinam teneri liquefactus acumine cantus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Has habitem sedes, haec loca semper amem! Ipse tuae fiam vocis resonabilis Echo, &nbsp; &nbsp; Ultimaque e dulci carmine verba sequar! [p. 74] Trajecti turres, dilectaque rura Camoenis, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua; {{Versus|45}} Vos eritis testes, si quos sentitis amores, &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsin amare fide. Vos eritis testes, dilectam rite puellam &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsidis esse fide. Illic incisos, trunci, servatis amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et legimur junctis nomina nominibus. Una tamen magni, multos victura per annos, &nbsp; &nbsp; Certius indicium fagus amoris habet: QUAE ME TAEDA TIBI, QUAE TE MIHI, JULIA, JUNXIT, &nbsp; &nbsp; AMBORUM JUNCTOS LUCEAT ANTE ROGOS. {{Versus|55}} Vive, precor, seris dictura nepotibus, arbos, &nbsp; &nbsp; Quae fuerint nostri foedera connubii. Et tecum longi vivant monumenta caloris, &nbsp; &nbsp; Osculaque in libros credita saepe tuos. Mox quoque, cum fato laeti solvemur eodem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et cineres umbra protege & ossa tua. [p. 75] </poem> ====Elegia IV. Ad Cupidinem de amore Petri Francii. ==== <poem> C INGERE materna, puer invictissime, myrto: &nbsp; &nbsp; Accessit spoliis haec quoque praeda tuis. Noster &#239;o seros insanit Francius ignes, &nbsp; &nbsp; Et dominae victas porrigit, ecce, manus. {{Versus|5}} Ille ferox, & adhuc nullis penetrabilis armis, &nbsp; &nbsp; Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Ille ferox, puerique timor cum matre volucris, &nbsp; &nbsp; Uritur. o superi, non ego solus amo. Franci, tune meos igitur sentire dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cogeris, & poenis ipse favere tuis? Quid tibi nunc tragicis evincto crura cothurnis &nbsp; &nbsp; Prodest Ionii praelia flere maris? Invictumque Ducem patrio transscribere olympo? &nbsp; &nbsp; Non facit ad nostros Musa severa Deos. {{Versus|15}} Tu satius Coo versum tenuare sub antro &nbsp; &nbsp; Incipe, & ad faciles orgia ferre choros; [p. 76] Ascraeumque nemus molli lustrare cicuta, &nbsp; &nbsp; Quod resonent montes, quod resonent silvae. Inferior magno non est Mimnermus Homero. &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil nisi lene probat, nisi nisi molle Venus. Qualia Callimacho sua Cynthia debuit Umbro: &nbsp; &nbsp; Quale melos Nemesis, culte Tibulle, tibi. Quale canit teneri blandissima Musa Secundi, &nbsp; &nbsp; Cum docet e gelidis basia nata rosis. {{Versus|25}} Qualia (si magnis fas est committere parva) &nbsp; &nbsp; Purpureus nobis carmina dictat Amor. At, memini, nuper tenuem ridere laborem &nbsp; &nbsp; Ausus es, & nostras, improbe, delicias. Ah quoties lacrimis turbata rigantibus ora &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Damnabis fastus tot monumenta tui! Cum foribus clausis, clausis cum dura fenestris &nbsp; &nbsp; Despiciet querulae carmen inerme lyrae: Et tibi cantati facient convicia postes, &nbsp; &nbsp; Et matutino sparsa pruina solo. {{Versus|35}} Ah quoties medio haerebunt verba palato, &nbsp; &nbsp; Singultu tremulos impediente sonos! Sic fastum perhibent Nonacrinae Atalantes &nbsp; &nbsp; Flesse sub umbrosis Milaniona jugis. Fertur & Alcides (at qui fuit ille!) rigorem &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Eurytidos lacrimis comminuisse suae. [p. 77] Nec tu turpe puta dilectae flere puellae. &nbsp; &nbsp; Gaudet Amor lacrimis, gaudet & ipsa Venus. Sed tua ne injusto succumbat pondere virtus: &nbsp; &nbsp; Neu timidus primo carcere siste gradum. {{Versus|45}} Demens, qui potuit dulces mutare calores, &nbsp; &nbsp; Primaque translato vincula servitio. Obsequio devicta tuo formosa Corinna &nbsp; &nbsp; Dedit se teneris languida brachiolis. Inque tuos labens humeros, ac pectus amatum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Adjiciet timido murmure, Noster eris. Tum tibi mitescet: tenui tum blanda rubore &nbsp; &nbsp; Multa tibi rapiet basia, multa dabit. Tu roseis inhians humeris, roseisque papillis &nbsp; &nbsp; Multa procax sumes basia, multa dabis. {{Versus|55}} Concharumque modo nexis utrimque labellis &nbsp; &nbsp; Festivum duplex lingula curret iter. Quare ne pigeat primos durare labores. &nbsp; &nbsp; Iste labor certi foederis instar habet. Alma fave Cytherea; fave puer alme po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nam tuus est. Mystam laedere parce tuum. Vivat, &, ut fas est, ex aequo flagret uterque &nbsp; &nbsp; Igne Corinna pari, Francius igne pari. [p. 78] </poem> ====Elegia V. In nuptias Joannis Derramoutii et Corneliae Villepontosiae. ==== <poem> D UM tua festivis, Dermouti candide, taedis &nbsp; &nbsp; Lustrat Hymen felix atria, lustrat Amor; Fila tibi faciles dispensant aurea Parcae, &nbsp; &nbsp; Ducentes fausta stamina longa colo. {{Versus|5}} Et mollem tremulo dum torquent pollice lanam, &nbsp; &nbsp; Fati nescio quid murmurat aura tui: Aura levi Paphios demulcens frigore campos, &nbsp; &nbsp; Aura Cytheriacis edita culminibus. Nimirum lepidas Veneris fert illa tabellas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vatibus, &, jubeat quid Dea magna, docet. Ipsa tibi longe venientes ordinat annos; &nbsp; &nbsp; Temperat & fausta sidera luce Venus. Et dominae Veneris mitissima cura columbae &nbsp; &nbsp; Firmant augurio foedera vestra suo. {{Versus|15}} Nec dubitare licet. Si quis tamen hoc quoque, si quis &nbsp; &nbsp; Contendat fluxam vatibus esse fidem: [p. 79] Ad te, virginei decus o Cornelia coetus, &nbsp; &nbsp; Provocat aetatis praescia Musa tuae. Quidquid in Idaliis signavit Cypria fastis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Consciaque arcano Nox tegit in gremio, Illud flammiferis jamdudum inscripsit ocellis, &nbsp; &nbsp; Non mentitura qui tibi fronte micant. Illinc & leges Dermoutius & nova jura &nbsp; &nbsp; Hauriet, ac cupidis imbibet auriculis; {{Versus|25}} Inque foro Dominae causam dicturus Amoris &nbsp; &nbsp; Et reus, & judex, & simul actor erit. Ludite, & innocuam lusu exercete juventam, &nbsp; &nbsp; Dum res, & vires, & pudor ipse sinet. Ludite concordes animae. sic mensibus actis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Audiat effusas casta Diana preces; Exprimat & caros numerosa in prole parentes, &nbsp; &nbsp; Quae valeat sanctam perpetuare domum. [p. 80] </poem> ====Elegia VI. Ad fontem amoenissimum, qui est e regione Augustae Trevirorum juxta Mosellae ripam.==== <poem> F ONS pellucidula saliens argentee lympha, &nbsp; &nbsp; Irriguum scabro pumice operte caput: Et vos o nemorum dulces in valle recessus, &nbsp; &nbsp; Humida Nympharum Na&#239;adumque domus; {{Versus|5}} Has vobis in serta rosas, haec veris adulti &nbsp; &nbsp; Delicias plenis lilia do calathis. Vos mihi cantanti nimium defendite solem, &nbsp; &nbsp; Dum rubet admoto lumine sera dies. Una aestum lenite, una auscultate querentem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excipit argutum jam mea verba nemus. Hic ego sollicitos committam frondibus ignes, &nbsp; &nbsp; Inque meas curas ingeniosus ero. Cara Neaera, Neaera meos experta furores, &nbsp; &nbsp; Et non obscuri vincula servitii, {{Versus|15}} Quis Deus avulsit tibi me? quod amantibus obstans &nbsp; &nbsp; Sidus tam longas compulit ire vias? Non poteram placidi contentus flumine Vechtae &nbsp; &nbsp; Aestivo lentos fallere sole dies? [p. 81] Non tecum laeta spatiari, Vita, sub umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Umbra ubi proceris decidit a trichilis? Non dulces tibi blanditias, non mollia verba &nbsp; &nbsp; Dicere? non caro deficere in gremio? Deplorat nostras, en, ipse Mosella querelas, &nbsp; &nbsp; Turbidus & crebris volvitur a lacrimis. {{Versus|25}} Ad mea responsant vasti suspiria montes; &nbsp; &nbsp; Te ripae virides, te cava saxa sonant. Moestaque desertis habitat quae vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Jam didicit nomen sponte referre tuum. At me secretis jactantem carmina silvis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec virides ripae, nec cava saxa juvant: Nec quae desertis laetatur vallibus Echo, &nbsp; &nbsp; Echo Maenalii maxima cura Dei. Ipse meos solus mecum lamentor amores, &nbsp; &nbsp; Votaque, solennes concipioque preces. {{Versus|35}} Et, quod nunc superest pro votis omnibus unum, &nbsp; &nbsp; Te nascente die, te moriente cano. Cara Neaera, Neaera meos miserata dolores, &nbsp; &nbsp; Obsequio tandem victa Neaera meo; Num te sepositi capiunt nunc otia ruris? &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} An nostri memorem ducis in urbe moram? O ita Dii faciant, ita tu cum matre Cupido, &nbsp; &nbsp; Ut meus in casto pectore spiret amor! [p. 82] Sed bene me Divi, bene me sperare Cupido, &nbsp; &nbsp; Et bene cum parvo Mater Amore jubet. {{Versus|45}} Si tamen hic mecum sinerent te fata morari; &nbsp; &nbsp; Haec etiam regio, quo capereris, habet. Nulla serenatum vitiant contagia caelum, &nbsp; &nbsp; Non furit insano Sirius igne canis. Non lupus insidias pecori meditatur inultus; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Effoeta serpens non stabulatur humo. Sed liquidi fontes, & prata sonantia rivis, &nbsp; &nbsp; Ingenioque satis terra beata suo: Et tepidi colles, gravidaeque in collibus uvae, &nbsp; &nbsp; Et tempestivo frigore mite nemus: {{Versus|55}} Indocilesque viae lympharum, & dulcis a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Antraque muscosis roscida pumicibus. Hic certo lepores exercet Delia cornu, &nbsp; &nbsp; Aut cervum rapidis insequitur canibus: Dumque levem tremula captat sub fronde soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Incustoditae pone jacent pharetrae. Hic Pan Arcadiae reminiscens virginis ignes &nbsp; &nbsp; Hispida cerato labra terit calamo: Oblitusque sui, sed non oblitus amorum, &nbsp; &nbsp; Haec Deus Arcadiae praetulit arva suae. {{Versus|65}} Delius hos olim multo medicamine fontes &nbsp; &nbsp; Imbuit: hinc grato frigore spirat acor. [p. 83] Ipsaque, ni patrio deberet nomina ponto, &nbsp; &nbsp; His iterum nasci Cypria vellet aquis. Hic tecum dulces gauderem ducere somnos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Amplexu curas & sepelire tuo: Et tecum lusus, mea lux, & seria tecum &nbsp; &nbsp; Dividere, ipsius nec meminisse mei. Irrita quid voveo? discerpunt omnia venti; &nbsp; &nbsp; Vanaque non ullo pondere vota cadunt. {{Versus|75}} Et nunc Hesperio se tinguit in aequore Titan, &nbsp; &nbsp; Fraenaque flammiferis aurea demit equis. Experiar noctem: nocti ne somnia desint, &nbsp; &nbsp; Obverses oculis fac, mea Vita, meis. At tibi, Fons, blanda qui Musas excipis umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Vivat inexhaustae vena perennis aquae: Nec pecudes, nec te turbent, nitidissime, frondes, &nbsp; &nbsp; Et vitreo semper nectare purus eas. [p. 84] </poem> ====Elegia. VII. E vernaculo Hoofdii expressa ad Neaeram.==== <poem> J AM super intonsos montes atque humida rura &nbsp; &nbsp; Candida formoso nascitur ore dies. Jam Rheni tremulis resplendens Phoebus in undis &nbsp; &nbsp; Auricoma gratas luce salutat aves. {{Versus|5}} Tu placido somnos exhalas, cara Neaera, &nbsp; &nbsp; Pectore, sopitis languida luminibus. Nec te purpureo perfusae mane fenestrae, &nbsp; &nbsp; Temporis aut species deliciaeque monent? Nec matutinae volucrum potuere querelae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Somnum sidereis excutere ex oculis? Ecce mea arguto Philomelae accenditur ore &nbsp; &nbsp; Fistula: concentus provocat illa meos. Te quoque tempus erat desertis, o mea, plumis &nbsp; &nbsp; Plumigeros cantu sollicitare choros. {{Versus|15}} Surge, age. Quid cessas docta contendere voce, &nbsp; &nbsp; Lux mea, doctarum vocibus alituum? [p. 85] In nemus & verno viridaria lucida rore &nbsp; &nbsp; Ibimus: invitat te procul omne nemus. Invitant tremulae teneris cum floribus herbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et ros mobilibus qui natat in foliis: Qualis cum cupido deducta puella marito &nbsp; &nbsp; Turgidulis lacrimas depluit ex oculis. Illic si nostros Nymphis modulaberis ignes, &nbsp; &nbsp; Sive meis numeris, seu mage, Vita, tuis; {{Versus|25}} Ad cantus facunda tuos attendet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Et linguam argutas vertet in auriculas. Quos ubi perdidicit, nemorum petet inde recessus, &nbsp; &nbsp; Miratasque novo more docebit aves. Quid loquor, & dulcem rumpo tibi carmine somnum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qui mea commendat jam, puto, vota tibi? Quem tu nec nemorum commutes omnibus umbris, &nbsp; &nbsp; Nec liquidis levium vocibus alituum. Forte meos tecum sic sola revolvis amores; &nbsp; &nbsp; Quodque neges vigilans, dat mihi amica quies. {{Versus|35}} Forte tuis nunc jungo haerentia labra labellis; &nbsp; &nbsp; Aut oculo mecum verba loquente facis. Quid loquor? immodicum rumpam modo carmine somnum. &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. Derident lepidae jam somnia nostra columbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Verbaque, in a&#235;rio quae mihi rore natant. [p. 86] Illae compositis certae dant oscula rostris: &nbsp; &nbsp; At mea frigidulo praeda cadunt Zephyro. Nondum etiam nitidis somnus decessit ocellis? &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. {{Versus|45}} Quid differs, quod sponte velis, quod postulat aetas, &nbsp; &nbsp; Quod jubet accensa lampade dulcis Amor? Adspice: uti dubiae carpamus gaudia vitae &nbsp; &nbsp; Hortantur volucres, silva, juventa, dies. </poem> ====Elegia VIII. Amor elusus. ==== <poem> I Rriguae valles, gelidaeque in vallibus umbrae, &nbsp; &nbsp; Et trepidans liquido caerula lympha pede; Auraque per cultos suspirans molliter hortos, &nbsp; &nbsp; Saxaque muscosis frigida porticibus: {{Versus|5}} Quam bene consuluit vestro Natura decori! &nbsp; &nbsp; Quantum non comtis detulit illecebris! Vos licet horrentes nivibus concreta capillos &nbsp; &nbsp; Acriter immiti frigore adurat Hiems; Vinciat & fontes, & latos vinciat amnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et moestam lapsis velet humum foliis; [p. 87] Ver tamen amissam renovat cum foenore formam &nbsp; &nbsp; Pictum purpureis ora sinumque rosis. Ver impacatae compensans damna senectae &nbsp; &nbsp; Perfundit solitis omnia deliciis. {{Versus|15}} Grataque odorati praebent umbracula rami, &nbsp; &nbsp; Hospitium Nymphis, hospitium Satyris. Nec volucrum dulces desiderat alta querelas &nbsp; &nbsp; Silva, nec ingenuum florea rura decus. Starem utinam longis nixus radicibus ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ad caput arguti pinus amans fluvii! Aut florum generi accedens non simplice cultu &nbsp; &nbsp; Pars essem vestri quantulacumque chori! Tum me conspicuae felicem munere formae &nbsp; &nbsp; Mulceret tacito rure beata quies: {{Versus|25}} Et Boreae tutum a furiis & sideris aestu &nbsp; &nbsp; Afflarent tepidi molle latus Zephyri. Tum quoties reserare diem Matuta pararet, &nbsp; &nbsp; Matutae riguis pascerer a lacrimis. Atque apis ad flores alis allapsa sonoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nectar dulce meo sugeret e calatho. Vel si me niveo carpsisset pollice virgo, &nbsp; &nbsp; Languerem in niveis virginis uberibus. Omnia nunc ingrata. Oculis lux sordet in ipsis, &nbsp; &nbsp; Et riget in tristi pectore amoris hiems. [p. 88] {{Versus|35}} Non mea me dulci delectat tibia cantu: &nbsp; &nbsp; Non Nymphas illo, quo prius, ore cano. Non nemus, & dociles referunt mea verba myricae. &nbsp; &nbsp; Quod solum superest, nil nisi flere juvat. Flere juvat solum, durisque incidere saxis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perfidiae crimen, dura Neaera, tuae. Quae licet aeterno superent adamanta rigore, &nbsp; &nbsp; Ingenio non sunt asperiora tuo. O Pan, Pan, periere mei periere lepores, &nbsp; &nbsp; Et calami, & lusus, o Tegeaee, tui. {{Versus|45}} I quaeso, atque alium, si tanti est, quaere po&#235;tam: &nbsp; &nbsp; Me dolor & luctus & mea fata vocant. Quae nostro celebrata superbiit ore Neaera, &nbsp; &nbsp; Nobilis a Musis illa Neaera meis: Illa, illa ingenua toties Mea dicta cicuta, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} (Proh scelus) alterius sustinet esse viri. Et roseam rigido cervicem fulta lacerto &nbsp; &nbsp; Sustinet hirsutis basia ferre genis: Blanditiasque inter formosi conjugis, inter &nbsp; &nbsp; Amplexus, tenerum supposuisse latus. {{Versus|55}} Est aliquid, fateor, tumidis committere labris &nbsp; &nbsp; Oscula, & horrentem dente notare cutem: Liventesque oculos & longa tabe fluentes &nbsp; &nbsp; Cumque suis oculis jungere cumque labris. [p. 89] Est aliquid, lecto juvenem gremioque fovere, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cujus se dici nulla puella velit. Thyrside contemto, deserto Thyrside, tune &nbsp; &nbsp; Rustice ad has epulas & mea sacra venis? Ite lupi: pax est: ovibus connubia nostris &nbsp; &nbsp; Jungite: vobiscum nunc sociantur oves. {{Versus|65}} Jam jam mala ferent hirsutae mitia pinus: &nbsp; &nbsp; Jam rigido quercus cortice vina ferent. Ah crudele genus, genus ah crudele puellae, &nbsp; &nbsp; Insidiosa boni pernicies animi! Quae nos transfixis Aeaea venefica ceris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ut mala praefracta mente petamus, agit? Quae nos Haemonio tentatos saga veneno &nbsp; &nbsp; Devovet, & lento macerat igne jecur? Acer Amor, fractis utinam cogare sagittis &nbsp; &nbsp; Inter oberrantes delituisse feras; {{Versus|75}} Extinctasque faces videam, & sine viribus arcum, &nbsp; &nbsp; Instrumenta tuae pessima saevitiae! Quid tibi cum placidis pastoribus? i, pete Regum &nbsp; &nbsp; Atria, & exiguos, saeve, relinque lares. Illic muneribus, illic celebrabere votis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Illic nequitiae fige tropaea tuae. Nos sine, qua celsis trepidant de montibus amnes, &nbsp; &nbsp; Ludere, & in viridi pascere valle pecus. [p. 90] Nos sine faginea non doctum carmen in umbra &nbsp; &nbsp; Fingere, quod Satyri, quod probet alma Pales; {{Versus|85}} Et nivei lactis sinum portare Priapo, &nbsp; &nbsp; Arceat ut fures, arceat ut volucres. Nos cervo struere insidias, leporemque fugacem &nbsp; &nbsp; Excipere, & calamo praemia parva sequi. Hic tamen, aut nusquam, es. quid te juvat, improbe, silvas &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Urere, quid nostris crescere ab exuviis? Sis licet exiles breviter contractus in artus: &nbsp; &nbsp; Sis licet & nudus: sis licet usque puer; Exilis certe es: saevis tamen impete multo, &nbsp; &nbsp; Magnaque fecisti vulnera, magna facis. {{Versus|95}} Nam modo sub nitidos furtim collectus ocellos &nbsp; &nbsp; Evibras caecas ima per ossa faces. Et modo formosae levi super aequore frontis &nbsp; &nbsp; Non evitandas tendis, inique, plagas. Et modo, qua teneris effulget purpura malis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occultant dulces te, fugitive, rosae. Os quoque Thessalica, toties qua ludimur, arte &nbsp; &nbsp; Non vacat; & labris multa venena sedent. Haec sunt foeta tuis armamentaria telis: &nbsp; &nbsp; Hinc mortis titulum quaeris, acerbe, meae. {{Versus|105}} Parce, precor, puero puer, & florentibus annis. &nbsp; &nbsp; Parce: decent teneras mitia jura manus. [p. 91] An tibi dedecori credis fore & acribus armis, &nbsp; &nbsp; A te servatus si modo dicar ego? Thyrsidis extincti quoties plorabis ad ossa; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Et, Meus hic, dices, nempe po&#235;ta fuit! Quis nunc pastorum lusus, quis cantet amores, &nbsp; &nbsp; Sive tuos Daphne, seu Galatea tuos? Quis nunc corticibus carmen properabit in udis, &nbsp; &nbsp; Quod chorus errantum laudet Hamadryadum? {{Versus|115}} Ah miserum, dulci quem confecere juventa &nbsp; &nbsp; Luctus, & erepto durus amore dolor. </poem> ====Elegia IX. Ad silvas Trevericas de Delia.==== <poem> S ILVAE, felices silvae, quas mater Amorum &nbsp; &nbsp; Incolit, & lucis plus amat Idaliis; Vosque super liquidos extenta umbracula fontes, &nbsp; &nbsp; Quaeque facis mollem cespitis herba torum: {{Versus|5}} Vobis fausta meae referam praesagia flammae, &nbsp; &nbsp; Secretus solo dum vagor in nemore. [p. 92] Sed tacitam servate fidem: nec sentiat Echo, &nbsp; &nbsp; Ne temere voces reddat inepta meas. Delia nexilibus modo me complexa lacertis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exiguo strinxit murmure basiolum. Erubui, sensique novas in corde sagittas; &nbsp; &nbsp; Atque oculis vocem conciliabat Amor. Illa levi risu, Non me, inquit, amare negabo, &nbsp; &nbsp; Sit modo non fictus, quem meditamur, amor. {{Versus|15}} Sed ne te capiant vani ludibria vulgi, &nbsp; &nbsp; Quae gaudes, tacito gaudia conde sinu. Et me, per Dominae juratus sacra Diones, &nbsp; &nbsp; Unam dilectis dilige plus oculis. Procubui, flexoque innixus poplite supplex &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula candidulis mille dedi manibus. Quoque minus, dixi, dubites, pro munere tanto &nbsp; &nbsp; Accipe cor: speculum cor erit omne tibi. Illic invenies carae simulacra puellae: &nbsp; &nbsp; Stabit & aeternis Delia scripta notis. {{Versus|25}} Namque aliquem quamvis possit meruisse favorem &nbsp; &nbsp; Et calor, & longo juncta calore fides; Officiumque sequax, & non ingratus Apollo, &nbsp; &nbsp; Caraque captato vincula servitio: Nempe tuum est quod spiro; tuum quod amamus uterque; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Prae reliquis, grato quod licet esse, tuum est. [p. 93] Dii facite, haec longos concordia duret in annos, &nbsp; &nbsp; Blandaque dissolvat vincula nulla dies: Delia nec nostro quemquam praeponat amori, &nbsp; &nbsp; Neve mihi oblito defluat illa animo! {{Versus|35}} Risit, & adjiciens tria millia blanditiarum &nbsp; &nbsp; Adstrinxit teneris brachia brachiolis. Ne mihi ne invideas felices, Jupiter, ignes: &nbsp; &nbsp; Non tibi ego caelum, Jupiter, invideo. Nunc ego nec stellas malim calcare micantes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nec tecum infectos visere ad Aethiopas; Dilectis mihi dum liceat pendere lacertis, &nbsp; &nbsp; Et dominae blando deficere in gremio. Gaudia quanta mihi, quanta o mihi gaudia dulcis &nbsp; &nbsp; Spondet Amor! dulcis gaudia quanta Venus! {{Versus|45}} Qualia vere suo nec candida Laodamia &nbsp; &nbsp; Protesila&#235;um detulit in thalamum: Qualia nec sensit frondosa raptor ab Ida, &nbsp; &nbsp; Iret ad Iliacas cum nova praeda domos. Quod si libertas nulli restabit amanti: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vincla mihi placeant, non ego liber ero. Aut si olim caros optem transferre calores, &nbsp; &nbsp; Damnet & officium mens malesuada suum: Ante nefas tam grande, sibi Proserpina crinem &nbsp; &nbsp; Auferat, & merito torreat ossa rogo. [p. 94] </poem> ====Elegia X. Ad Deliam de ejus oculis. ==== <poem> N ON ita Ple&#239;ades caelo nituere sereno, &nbsp; &nbsp; Non Ariadnea demta corona coma: Non ita de celsa radiavit Cynthia Lathmo, &nbsp; &nbsp; Non vigil Oetea Vesperus e specula: {{Versus|5}} Ut possint istis, mea lux, contendere ocellis, &nbsp; &nbsp; Quos majora polo sidera servat Amor. O decus, o rarae rarissima gloria formae, &nbsp; &nbsp; Ipsi par Veneri, ni Venus ipsa fores! Andromache talis Thebis formosa relictis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laomedonteum venit in hospitium. Talis in aeterno Pallas spatiatur Olympo, &nbsp; &nbsp; Cum posuit cristas, cum posuit clypeum. Nec mihi jam quisquam nigros commendet ocellos. &nbsp; &nbsp; Nigra aliis placeat, caerula forma mihi. {{Versus|15}} Nec decantati Jovis objiciantur amores: &nbsp; &nbsp; Nigra licet Lede, nigra sit Antiope. [p. 95] Jupiter, ignoscas a te diversa probanti. &nbsp; &nbsp; Hic ego nec tecum, nec tuus esse velim. Caerula belligeram commendat forma Minervam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De cerebro illa quidem, de capite orta tuo est. Caerula Juno tua est: & quid speciosius illa? &nbsp; &nbsp; Caerula, spumoso quae Dea nata mari. Caerula Nere&#239;das inter Panopea sorores &nbsp; &nbsp; Eminet, & liquida caerula Doris aqua. {{Versus|25}} Caerula erat Nymphe, tibi quae, Leandre, natanti &nbsp; &nbsp; Praeluxit nitidam per freta caeca facem. Denique (longinquum ne diffundamur in aevum) &nbsp; &nbsp; Delia caerulea est, caerula Deliola est. Iste serenatum color exhilaravit olympum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum posuit multae turbidus imber aquae. Iste maris color est, cum in fluctibus apricantem &nbsp; &nbsp; Nerea delphines adsiluere sui. Tale coronato Bromius resplendet in auro, &nbsp; &nbsp; Quem libat tenera sponsa novella manu. {{Versus|35}} Sol utinam, sol o utinam mea Delia fiat; &nbsp; &nbsp; Et quae olim Clytien, me quoque fata trahant. Aut ego sim speculum, quo se pulcerrima comat, &nbsp; &nbsp; Et me de forma consulat illa sua. Aut ego stelliferos unus convertar in orbes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Atque unam stellis omnibus intuear. [p. 96] Tum neque mi luci libeat decedere adultae, &nbsp; &nbsp; Nec mergi canum Thetyos in gremium. Ipse dies longos longasque ex ordine noctes &nbsp; &nbsp; Pascam dilectis lumina luminibus. {{Versus|45}} Mirentur trepidique homines, miretur & aethra, &nbsp; &nbsp; More novo media sidera stare die. </poem> ====Elegia XI. Galatea ex Hoofdii vernaculo adumbrata.==== <poem> D APHNIDIS occulto Galatea peribat amore; &nbsp; &nbsp; Flammarumque satis, nec satis oris, erat. Ne posset sanare, novum ne prodere vulnus, &nbsp; &nbsp; Stabat in excubiis hinc Amor, inde Pudor. {{Versus|5}} Tentabat quam saepe fateri lingua dolorem, &nbsp; &nbsp; Haesit, & in cursu substitit usque suo. Et nutus oculis, & desunt verba labellis, &nbsp; &nbsp; Et tactum timido frigore pectus hebet. Ipsa quoque articulis si dextra loquacibus ignem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exprimat, articulos deserit ipsa suos. Quid facis? exclamat. quid inania vota fovemus, &nbsp; &nbsp; O anime, & certum quaerimus exitium? [p. 97] Nesciat hoc Phyllis, hoc aemula nesciat Aegle: &nbsp; &nbsp; Fabula ne pagi sit Galatea sui. {{Versus|15}} Et tamen aut unus Galateam Daphnis habebit, &nbsp; &nbsp; Aut certe nullus Daphnin habebit amor. Mane erat: in gelidae se sola crepidine ripae &nbsp; &nbsp; Collocat, incultas dispositura comas. At puer ut sensit (nam senserat omnia) Daphnis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non observatis prosilit e latebris. Et sensim post sepem adrepens, proximus illi, &nbsp; &nbsp; Trans humerum puros prospicit in latices. Horruit, ut vidit Galatea in imagine Daphnin: &nbsp; &nbsp; Respicit, & veri Daphnidis ora videt. {{Versus|25}} Imo, ait, insidiis si sit locus, accipe palmam: &nbsp; &nbsp; Vincis, Daphni: impar una duobus eram. [p. 98] </poem> ====Elegia XII. Ad Deliam rusticantem.==== <poem> E CQUID te patrio cessantem, Delia, rure &nbsp; &nbsp; Ulla subit vatis mutua cura tui? Et modo se in gelidis spatianti leniter umbris &nbsp; &nbsp; Pectoris, ut nunc est, sistit imago mei? {{Versus|5}} Et modo praeteritos mens est revocare calores, &nbsp; &nbsp; Quaeque tuo tantum cognita sunt thalamo? Quis mihi nunc tecum non suadeat esse? relicta &nbsp; &nbsp; Urbe quis agrestes non coluisse Deos? Rura trahunt animum. Postquam rus praetulit urbi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Delia, neglecta migrat ab urbe Venus. Ipse comes matri volitat, gaudetque Cupido &nbsp; &nbsp; Delicias veris carpere frigiduli. Qua Dea praecessit, qua tu, formosa, sequemur. &nbsp; &nbsp; Jam venio, mea lux; lux mea, jam venio. {{Versus|15}} Haerebo fixus lateri spatiantis; & una &nbsp; &nbsp; Excipiet positos cespitis herba duos. [p. 99] Seu tu capreolis, seu delectabere damis: &nbsp; &nbsp; Nunc damas figam, nunc tibi capreolos. Sive sub ilicibus tenerum captare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua vetus umbra altis decidit ilicibus, Sive libet dulces in serta ligare amaranthos; &nbsp; &nbsp; Ipse tibi custos, ipse sedebo comes. Nec pigeat, ne te radiis sol acribus urat, &nbsp; &nbsp; Umbellam capiti sustinuisse tuo. {{Versus|25}} Et si quid peccent aestus vehementius; aestus &nbsp; &nbsp; Discutiet nostra mota tabella manu. Tu me luminibus, tu me dignata labellis, &nbsp; &nbsp; Mille jocos facies, oscula mille dabis. Jamque pharetratae ritu succincta Dianae &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ludes formosas inter Hamadryadas. Jam, lusu defessa, papillis nuda sinuque &nbsp; &nbsp; Lene susurrantes excipies Zephyros. Quale per excultos Zephyrorum spiritus hortos &nbsp; &nbsp; Aurea mala suis mulcet in arboribus. {{Versus|35}} Fronde sedens sub populea vocalis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Eliciet cantus ad sua plectra tuos. Ne tamen usque adeo nemoris te gratia tangat, &nbsp; &nbsp; Ut sine me solum per nemus ire velis. Sunt illic Satyri, sunt improba numina Fauni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Silenique senes, & gregis ille Deus. [p. 100] Nec capiant fontes, vicinaque fontibus antra, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia pumicibus. Talis in extremis Mysorum flebilis oris &nbsp; &nbsp; Thiodamanteum perdidit error Hylan. {{Versus|45}} Neve putes inpune vagas errare puellas: &nbsp; &nbsp; Exemplo docuit multa puella suo. Flumina praecipue, sic sis formosa, caveto: &nbsp; &nbsp; Ipsa etiam norunt flumina quid sit amor. Quis caluisse suis Acheloum nescit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum pretium pugnae De&#239;anira fuit? Quid? non Haemonio placuit Salmonis Enipeo, &nbsp; &nbsp; Et pressa est sicco rapta puella Deo? Ille papyrifero spatiosus gurgite Nilus &nbsp; &nbsp; Visus in Evadne pallidus ire sua est. {{Versus|55}} Tu quoque, si, fluvius cur sis, Arethusa, requiram: &nbsp; &nbsp; Alphei, dices, sum modo crimen ego. Infelix Arethusa, tuae dolor Ilithyiae, &nbsp; &nbsp; Quam malles nullis membra rigasse vadis? Quo tibi nunc volucri cervos praevertere cursu? &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Instat, & indomita te premit ille fuga. Indue flumineos liquidi jam corporis artus: &nbsp; &nbsp; Flumineos artus junget & ille tibi. Et trans Orchomenon, & trans Erimanthon, & Elin, &nbsp; &nbsp; Cyllenaeque umbras Maenaliosque sinus, [p. 101] {{Versus|65}} Pisaeasque urbes, vestigia cara secutus, &nbsp; &nbsp; Tecum Sicaniis influet aequoribus. Nunc quoque vitatos non est vitare Hymenaeos. &nbsp; &nbsp; Heu quanto raptor constitit ille tibi! Illud idem, mea lux, in te vereare licebit. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Semper formosis insidiatur Amor. Nec te decipiat tranquillo frigore Sabis. &nbsp; &nbsp; Crede mihi, in medio frigore Sabis amat. Sabis amat certe: sed ne prodatur amare, &nbsp; &nbsp; Horrentes umbrae silvaque multa facit. {{Versus|75}} Ah cave, ne tantus mihi sis dolor. ille ruinam, &nbsp; &nbsp; Si tibi quid fiat, ducet utramque dies. Nec tibi sit rivos tanti lustrare liquentes, &nbsp; &nbsp; Ut novus ipse meis rivus eam lacrimis. Flumina habent alias, mea vita, habeantque puellas: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Incolumem servet te Cytherea mihi. [p. 102] </poem> ====Elegia XIII. Ad noctem. ==== <poem> N OX bona, quae longos hominum miserata labores &nbsp; &nbsp; Languida jucundo membra sopore foves: Nox bona, dulce caput redimita micantibus astris, &nbsp; &nbsp; Dulce papaveribus vincta rosisque caput; {{Versus|5}} Adspice me ingrato nequidquam lumina somno &nbsp; &nbsp; Sollicitum multis flectere cum precibus. Nequidquam. Fugit ingratus mea lumina Somnus, &nbsp; &nbsp; Et surda blandas negligit aure preces. Ille tamen, cum tu medio placidissima cursu es, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debuerat matri junctior ire comes. Aut illum torvo terrent mea somnia visu; &nbsp; &nbsp; Vel curas potius deficit ante meas. Aut, quod crediderim, furtivo captus amore &nbsp; &nbsp; Deliciis fruitur nunc sine teste suis. {{Versus|15}} At memini, cum me speratae ad gaudia noctis &nbsp; &nbsp; Sisteret in thalami limine dulcis Amor, Invitaeque oculis furtim irrepsisse puellae, &nbsp; &nbsp; Deliciasque mihi praeripuisse meas. [p. 103] Jam, bona, concilia somnum; lenitus ut ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mulceat irrigua lumen utrumque manu. Nulla mihi cupidis ignes argutat in ulnis: &nbsp; &nbsp; Exigit officium nulla puella meum. Blanda veni, prolixa veni: tibi cespite vivo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic venias) Arabo fiet odore tibi. {{Versus|25}} Non tibi contulerim, nitidi quae nuntia solis &nbsp; &nbsp; Purpureum roseo provocat ore diem. Non tibi, quae, radiis quamvis argentea puris, &nbsp; &nbsp; Stellarum vigiles emicat ante choros. Fusca licet, sis nigra licet: sic fusca capillos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic oculos Phyllis, si modo vivit, habet. Hei mihi, quid volui? dum te lenire precando &nbsp; &nbsp; Molior, admonitu Phyllidis instat Amor. Phyllidis admonitu sensi recalescere pectus, &nbsp; &nbsp; Et male sopitas serpere in ossa faces. {{Versus|35}} Phyllidis ad nomen dum mens mihi tristis anhelat, &nbsp; &nbsp; Nec memor est somni, nec memor ipsa sui. Jam mihi Trajectum videor, collesque supinos, &nbsp; &nbsp; Erroresque, pater Mosa, videre tuos; Inque sinu dominae dulcem spirare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ardua qua gelidam fagus opacat humum. Quid queror infelix? vigilans, en, somnia narro: &nbsp; &nbsp; Et mea nunc sine me gaudia Phyllis habet. [p. 104] Tu modo, tu Nox alma, fave. tu redde quieti, &nbsp; &nbsp; Et recrea afflatu pectora lassa tuo. {{Versus|45}} Aut, si vulneribus superat spes ulla medendis, &nbsp; &nbsp; Urgeat aeternus lumina victa sopor. </poem> ====Elegia XIV. In nuptias Gerardi Frankenii et Catharinae Adelheidis Moneniae. ==== <poem> F RANKENIUM dulci formosa Monenia vultu &nbsp; &nbsp; Ceperat: ignoti servus Amoris erat. Quid faciat? caecum stridebat pectore vulnus; &nbsp; &nbsp; Nec tamen auxilio vulneris auctor erat. {{Versus|5}} Phoebe pater, dixit, si nos tua cura medentes &nbsp; &nbsp; Dicimur, huc medicam (nam potes) adfer opem. Audiit, herbarumque potens subrisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Ac leviter, Fies tu quoque sanus, ait. Dos mea (nec nescis) succos miscere salubres: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dos mea, laurigeras increpuisse fides. [p. 105] Utraque, si quid id est, tibi nunc deserviet uni: &nbsp; &nbsp; Atque erit in tantis promta medela malis. Tu mihi cura vetus, postquam de matre cadentem &nbsp; &nbsp; Ad nostros genitor detulit ipse tholos. {{Versus|15}} Virginis ecce parens, (obmutuit ore tremente &nbsp; &nbsp; Virginis audito nomine Frankenius) Ille parens, quo non alius me plenior ipso &nbsp; &nbsp; Salanas dulci carmine mulcet oves. Hic quoque noster amor: nec plus mihi filius Orpheus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Debuit, aut grata notus ab arte Linus. Jungam ego tam pariles animas, dulcesque catenas &nbsp; &nbsp; Aeterno nexas ex adamante dabo. Finierat. nivea mitis Concordia palla &nbsp; &nbsp; Venit, & aurata cum face blandus Hymen: {{Versus|25}} Et Venus, & Veneris justissima cura Lepores, &nbsp; &nbsp; Cordaque qui stringit mutua castus Amor. Ite agite, o juvenes: gracili bona Cynthia cornu &nbsp; &nbsp; Praelucet primis officiosa toris. Mox eadem decimo cum plena refulserit orbe, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Luciferae partes mite juvantis agat. Sic Phoebi cantoris opes, Phoebique medentis &nbsp; &nbsp; Sentiet haud uno fulta nepote domus. [p. 106] </poem> ====Elegia XV. Genethliacon filio primum genito Joannis Huidekooper Marsevenii, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> N ASCERE Phoebei puer o genitoris imago; &nbsp; &nbsp; Unice foecundae nascere matris amor. Nascere avo promisse nepos proavoque, vetustam &nbsp; &nbsp; Nomine qui possis perpetuare domum. {{Versus|5}} Ominor, en: vives, susceptaque vota tuorum &nbsp; &nbsp; Solvere erit sacris, ad tua festa, focis. Ominor, en: Patrias feliciter ibis in artes, &nbsp; &nbsp; Ingenio numeris sufficiente suis. Spes generis recidiva tui, spes celsa parentum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Consulibus binis gloria, parve puer: Cresce puer: celeres supera virtutibus annos: &nbsp; &nbsp; Ex utroque ingens sanguine calcar habes. Jam te felices laetis complexibus Horae, &nbsp; &nbsp; Jam ligat ad sanctos Pallas amica sinus. [p. 107] {{Versus|15}} Uberaque indulget teneris turgentia labris, &nbsp; &nbsp; Mox pascenda tuo nectare Graja Venus. Exspectant primos Latii decora alta labores &nbsp; &nbsp; Nominis, ingeniis terra superba suis. Exspectant Latiae monumenta perennia Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Parvule, conatus nata juvare tuos. Tum majora manent: toto vocat agmine Tibris, &nbsp; &nbsp; Inque vetustates te jubet ire suas: Heroum Tibris genitor, genitorque Deorum; &nbsp; &nbsp; Hesperiis Tibris non leve numen aquis. {{Versus|25}} Ille tibi fortes ostendet in ordine turmas, &nbsp; &nbsp; Totque triumphali fixa tropaea manu. Ille tibi placidae pinget bona commoda Pacis, &nbsp; &nbsp; Et semper curis otia tuta novis. Nempe rudimentis formandus talibus olim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Inque tuas laudes erudiendus eris. Inde quid effugiat virtus tua, quidve sequatur, &nbsp; &nbsp; Hauriet, & monitis crescet ab ipsa suis; Inde exempla petes magnorum magna virorum, &nbsp; &nbsp; Quaeque domi possint, quaeque decere foris. {{Versus|35}} Sic prius ingentem Ascanius quam conderet Albam, &nbsp; &nbsp; In Siculo Trojam litore lusit avo. [p. 108] </poem> ====Elegia XVI. In nuptias Sebastiani Kortholti, et Annae Lobedantziae. ==== <poem> C ARMINA quae thalamis genialibus aurea, Divae, &nbsp; &nbsp; Concinitis, cupido dicite pauca mihi. Dicite Pierides; & tu formose Dearum &nbsp; &nbsp; Sectator, crocea dulcis Hymen tunica. {{Versus|5}} Dulcis Hymen, Hymenenaee patris stirps digna Lyaei, &nbsp; &nbsp; Uraniae proles candida matris Hymen. Vobis, qui canitur, primis devotus ab annis &nbsp; &nbsp; Promeruit fausta nunc quoque voce cani. Ille cliens vester, vestri Kortholtus amores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Uritur, ut celeres populant sata pinguia taedae; &nbsp; &nbsp; Ut sacer Eoo qui sonat igne focus. Nec minus ardet amans Lobedantzia, quamlibet illi &nbsp; &nbsp; Luctatur tenero dulcis in ore rubor. {{Versus|15}} Junge pares, Domiduce, aeterno foedere amantes: &nbsp; &nbsp; Junge pares animis, ingenioque pares. [p. 109] Dignius haud alia caluisset virgine Sponsus: &nbsp; &nbsp; Anna quoque haud alio digna perire viro. Anna, Cupidineis numquam temerata sagittis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic primum coepit discere quid sit Amor. Hic primum trepido Venerem non spernere voto; &nbsp; &nbsp; Ah misera, ah voti non bene certa sui! Obstat virginitatis amor, actumque pudice &nbsp; &nbsp; Tempus, & aetatis ver, & amoena quies. {{Versus|25}} Damna quoque extimuit laudatae hostilia formae, &nbsp; &nbsp; Et quae plura rudis fingere virgo solet. Desine legitimas, &#244; formosissima, flammas &nbsp; &nbsp; Damnare, & casti jura timere tori. Non ideo decus oris habes praenobile blandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Torpeat ut gelido moesta juventa situ. Non ideo totos adflavit Gratia census, &nbsp; &nbsp; Pectore quae sedem gaudet habere tuo. Adspice, virginibus quam sis formosior una &nbsp; &nbsp; Omnibus, una tui temporis Anna decus. {{Versus|35}} Qualis odoratis in apricae vallibus Hennae &nbsp; &nbsp; Ussit amatorem Persephonea suum. Qualis Gargaphio spatiatur gramine Pallas, &nbsp; &nbsp; Virgineum nulla casside pressa caput. Qualis ab exhausta rediens cum strage ferarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perspicuis corpus Delia lavit aquis. [p. 110] Adspice, ut Aonio juvenis conspectus in ostro &nbsp; &nbsp; Te petat, illecebris saucius ille tuis. Ut desiderio contabescentis inani &nbsp; &nbsp; Lumina perpetuae semper edant lacrimae. {{Versus|45}} Illum Pegasidesque Deae, nemorumque puellae, &nbsp; &nbsp; Optarunt gremio semper habere suo. Sertaque donarunt non marcescentia ab annis; &nbsp; &nbsp; Et calamo dulces edocuere modos. Illum nec calami moverunt, nec nova serta. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ardet inexpleto victus amore tui. Et tibi Pegasidasque Deas nemorumque puellas &nbsp; &nbsp; Posthabuit, sancto vinctus amore tibi. Flecteris. en sensi. nec te rigor iste pudicus &nbsp; &nbsp; Ulterius vacui pectoris esse sinit. {{Versus|55}} Et Venus, & Veneris subeunt artesque dolique: &nbsp; &nbsp; Et puer ille novo fervidus igne subit. Et flammae tenero ignotae sub corde tepescunt: &nbsp; &nbsp; Incertusque vago ducitur ore color. Et suspiria furtivis erupta labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et lacrimae ignarum sponte fatentur onus. Hoc habet. En justi nova praeda Cupidinis Anna &nbsp; &nbsp; Gemmiferas domini ducitur ante rotas. Annue, purpureis quae nunc, vaga Cynthia, bigis &nbsp; &nbsp; Sidereo tacitum limite carpis iter. [p. 111] {{Versus|65}} Cynthia, legitimo venerabile numen amori, &nbsp; &nbsp; Femineas semper promta juvare preces. Promta laborantes utero relevare puellas; &nbsp; &nbsp; Promta salutares ferre vocata manus. Huc Dea, mox decimum cum plena reduxeris orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Auctor jucundae candida lucis ades. Huc ades, o nivei custos Lucina pudoris: &nbsp; &nbsp; Credita tutelae sit domus illa tuae. Quae Latonigenam cantu Paeana frequentans, &nbsp; &nbsp; Per fratrem meruit muneris esse tui. </poem> ====Elegia XVII. Ad Davidem Hoogstratanum, in gemellarum ejus filiarum natalem primum.==== <poem> S OLVE, gemelliparae conjux facunde Mariae, &nbsp; &nbsp; Munera Lucinae debita, solve pater. Ecce, tibi, tenero frangentes murmura risu, &nbsp; &nbsp; Exiguas tendunt utraque gnata manus. {{Versus|5}} Et laetis genitorem oculis matremque salutant &nbsp; &nbsp; Aurea spes generis, biga venusta, novi. [p. 112] Salvete o hiemis flores, salvete puellae, &nbsp; &nbsp; Mox quoque maturo non leve vere decus. Haec est vestra dies, primo quae vidit in ortu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Edere vagitus, ac puerile queri. Nunc etiam blandum ridetis, & oscula matri &nbsp; &nbsp; Uda lacessitis pangitis uberibus. Nunc etiam blaeso rumpentes gutture vocem &nbsp; &nbsp; Vultis inexpertis fingere verba sonis. {{Versus|15}} At nimium properatis: at o dormite sorores: &nbsp; &nbsp; Versabunt cunas Lallus Amorque duas. Ille ut jucundo resolutis membra sopore &nbsp; &nbsp; Leniat ingratae taedia longa morae: Hic ut vulnificos non intellectus ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Armet, & occultum muniat ore decus. Sic venient mores, venient cum moribus anni, &nbsp; &nbsp; Imperiique satis conscia forma sui. Et quisquam dubitet, qui vos modo viderit olim, &nbsp; &nbsp; In medio nasci frigore posse rosas? [p. 113] </poem> ====Elegia XVIII. Ad Samuelem Munkerum sponsum.==== <poem> A ONIDUM, Munkere, & Phoebi cura Latini, &nbsp; &nbsp; Illustris generi fama future tuo, Ecquid contentus poteras Pene&#239;de lauro &nbsp; &nbsp; Sutilibus myrtis abstinuisse manus? {{Versus|5}} Non poteras. sensi. vatum tutela Dione &nbsp; &nbsp; Te quoque festivis inplicuit pedicis. Te quoque non noto gaudet tetigisse flagello, &nbsp; &nbsp; Et sibi Phoebeis plaudit in exuviis. Talis in Eurydice suspirantem Orphea quondam &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ismarus incultis ingemuit scopulis. Cum juga, cum silvae, cum devia lustra ferarum, &nbsp; &nbsp; Excitaeque suis Na&#239;des e latebris, Certatim duros consolarentur amores; &nbsp; &nbsp; Lymphaque ab exesis humida pumicibus {{Versus|15}} Halitibus longis, & dulci suspiratu, &nbsp; &nbsp; Vatis inexhaustas combiberet lacrimas. Te quoque ab Idaliis incensum viscera flammis &nbsp; &nbsp; Isalaque & notis Amstela vorticibus [p. 114] Et toto doluere sinu, & videre gementem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sixia quem multis ante petita procis Indomito sineret pectus consumier aestu, &nbsp; &nbsp; Et praedam saevis esse Cupidinibus. Eurydicen tamen & lacrimis Rhodope&#239;us heros &nbsp; &nbsp; Flexit, & auratae deliciis citharae. {{Versus|25}} Nec tibi, quas omni coluisti aetate, Camoenae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricem ferre morantur opem. Ardet Sixia victa, & amoribus externata &nbsp; &nbsp; Non negat ipsa tuo ferre pedem thalamo. Felix, formosis cui nunc haerere labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Munkere, & caro cui licet ore frui! Felices ambo, qu&#238;s pennis alma secundis &nbsp; &nbsp; Non sterilem spondet Ilithyia domum! [p. 115] </poem> ==Jani Broukhusii lyricorum libri duo. == [p. 116: blanco] [p. 117] ===Jani Broukhusii lyricorum liber primus. === ====Ode I. D. M. Mariae Magnae Britanniae, Franciae, Hiberniae, reginae.==== <poem> Q UANTAS sub altis Acrocerauniis Exercet iras magna manus Jovis, &nbsp; &nbsp; Qua terra, qua ponti profundum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intremuit, volucresque fulmen {{Versus|5}} Vibravit alas: talis in ultimo, Regina, luctuque & lacrimis tuos &nbsp; &nbsp; Funesta tempestas Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Attonuit, trepidosque Belgas. [p. 118] Heu triste vulnus! vulneris heu dolor {{Versus|10}} Acerbus, atrox, inmedicabilis! &nbsp; &nbsp; Heu plaga feralis, tribusque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditata regnis! Te scissa canas Religio comas, Te liberalis Munificentia, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Te luget invitis ademtam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casta Fides, Pietasque terris. Moresque, & artes pectoris aureas Sexum evagati, & nobile consilii &nbsp; &nbsp; Mirata robur, sempiterno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama novum dolet aere funus. O feminarum gloria Principum Quacumque currus Sol agit igneos, &nbsp; &nbsp; Quacumque per fluctus remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrequies sonat ira Nerei; {{Versus|25}} Zmaragde nostri lucide saeculi MARIA, gentis delicium tuae; &nbsp; &nbsp; Quid plectra, perfunctumque tristi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbiton ingeminare cantu Pergamus? omnis tecum abiit Lepos, {{Versus|30}} Tecum Voluptas, & chorus Artium &nbsp; &nbsp; Facundus, & pulsae citatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munditiae emicuere pennis. [p. 119] At Moeror atro pectore lugubres Singultat hymnos, & face fumida {{Versus|35}} Deformis insano lacertos &nbsp; &nbsp; Ense ferit, pavidosque vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frustra. Sereni te mediam poli Formosus Aether lumine vestiit &nbsp; &nbsp; Aeterno, & astrorum coronant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Pervigiles sine labe flammae. Illinc tuorum suscipe civium, Regina, curam; mater, ut antea, &nbsp; &nbsp; Jucunda subjectis, & orbis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mite patrocinium relicti. {{Versus|45}} Illinc triumphos Conjugis incliti Gavisa spectes, utque per hostium &nbsp; &nbsp; Caesorum acervos justa victor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Explicet invidiosus arma. Illinc, faventum munere caelitum, {{Versus|50}} Rerum beatam deplue copiam, &nbsp; &nbsp; Dignata tutari Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incolumes duce GULIELMO. [p. 120] <tr><td width = 222 align = center></poem> ====Ode II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> E T me meorum cura sodalium, Et me relictae tangit amor domus; &nbsp; &nbsp; Et mens Batavorum per urbes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Anxia praetrepidat vagari. {{Versus|5}} Visendus altis Amstela moenibus; Ingentis ingens aequoris arbiter &nbsp; &nbsp; Visendus Ya, Ya magni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Progenies animosa Nerei. Illic amores inveniam meos; {{Versus|10}} Illic amicos, & memores mei &nbsp; &nbsp; Vates; &, ut defungar, illic &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Francius est amor ille noster. Franci, meorum conscie lusuum, Vivisne Franci? vive, & amabiles &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Annos, & insignem juventam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exige Apollineas per artes, Carus Camoenis, carus Apollini, Mihique rebus carior omnibus: &nbsp; &nbsp; Quem primum & has artes fatebor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Meque meas docuisse dotes. [p. 121] Tecum beati temporis otia, Curasque molli ruris in angulo &nbsp; &nbsp; Fallebam amaras: tecum amoenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aonidum spatiabar hortis. {{Versus|25}} Nos saepe picto vesper ab aethere, Nos saepe puro sidere Lucifer &nbsp; &nbsp; Vidit jocabundos, merique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Innocuos calices trahentes. Nunc vel recentis nos labor ingenii, {{Versus|30}} Vel si quid aevo restat ab aureo &nbsp; &nbsp; Una legentes detinebat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et celeres variabat horas. Nunc in remoto gramine devius Ducebat ardor Pieriam chelyn &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Plectro fatigare, & jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine sollicitare nymphas. Sed me Latini pectinis arbiter Parvo retentum fine co&#235;rcuit; &nbsp; &nbsp; Brevique circumscripta gyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vis animi melioris haesit. Talis reductae vallis in abdito Sinu sub alto lympha cacumine &nbsp; &nbsp; Per gramina & virgulta serpens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo trepidat susurro. [p. 122] {{Versus|45}} Non illam apricis caprea pascuis, Siticulosi nec dominus gregis, &nbsp; &nbsp; Siccusve collaudet viator, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum medius coquit arva Titan. Te magna forti dicere spiritu, {{Versus|50}} Te parva leni ludere barbito, &nbsp; &nbsp; Apteque formam fingi in omnem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pegasides docuere Divae. Te Cypris aequo ducta Cupidine Legit sacerdotem, & nivea manu &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Comtos tibi gestit capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idalia cohibere myrto. Tu plena magno vela moves mari, Sulcasque latis aequora cursibus, &nbsp; &nbsp; Grajos ut observes magistros: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos veteres renovamus ignes; Et miti ocellos sidere lucidos, Et basiorum mella, & amabiles &nbsp; &nbsp; Genas, verecundamque frontem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo modulamur ore. [p. 123] </poem> ====Ode III. Ad Theodorum Doppium.==== <poem> D OPPI, tu tenerae conjugis osculum Ac dulces cupidus visere liberos, Natalis repetes delicias soli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cari requiem laris. {{Versus|5}} Illic militiae taedia mitibus Mutabis studiis, ad Solymae juga Et formosa sacro pascua gramine &nbsp; &nbsp; Commissum revocans gregem. Illic sub patriae tegmine populi {{Versus|10}} (Cum festus pariet laetitiam dies) Fusus, candidulos inter amiculos, &nbsp; &nbsp; Curarum aspera dilues. Me quamvis alio dura necessitas Invitum Batavo dividat a mari; {{Versus|15}} At non immemorem, non vacuum ignibus &nbsp; &nbsp; Cari pectoris arguet. Tu (si quid veterum cura sodalium Exhaustusque simul commeruit labor) Vivas vel Pylii saecula, sed tui &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Semper Broukhusii memor. [p. 124] </poem> ====Ode IV. In libros Antonii Bynaei de passione Christi.==== <poem> U LTIMA dum tecum mortem meditantis Iesu &nbsp; &nbsp; Docto revolvis pectore, Bynaee, & sacri reseras mysteria ligni, &nbsp; &nbsp; Ac triste Iudaeae scelus; {{Versus|5}} Quis neget aetheriis cognatam sedibus auram &nbsp; &nbsp; Duxisse scribentis manum? Deproperasse altis Cedronis flumina lucis, &nbsp; &nbsp; Mentem irrigatum quis neget? O lac, o violas, o florum quidquid ubique est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dulcesque caelitum favos! Non aliter gravidis formosum in nubibus arcum &nbsp; &nbsp; Natura pingit artifex. Tales mellilegae sub apricis collibus Hyblae &nbsp; &nbsp; Zephyrus colorat areas. {{Versus|15}} Macte tui longum felix, Bynaee, laboris, &nbsp; &nbsp; Et invidendae paginae: [p. 125] Macte isto, Bynaee, animo, quem proluit altus &nbsp; &nbsp; Caelestis imber gratiae: Et depone pios, monumentum dulce, libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Crucis salubrem ad stipitem. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====Ode V. Ad Petrum Bernagium sanitati restitutum.==== <poem> C LARA Machaonii Bernagi gloria coetus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec cura Musarum levis, Tene ego Persephones erepto e carcere furvo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsisque Lethae faucibus, {{Versus|5}} Tene fruor redivivo, & pectore pectus amicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Artis tero complexibus? Tene fruor, tueorque tuos, dulcissime, vultus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix ipse credulus mihi? Gratia magna tibi, Paean pater, unde medentum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pendet salutaris manus: Unde sacri latices Aganippidos Hippocrenae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecunda vatum pectora [p. 126] Rore fovent dulci, mentemque caloribus aptam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dio furore temperant. {{Versus|15}} Gratia magna tibi, Paean pater. occidat ille &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Musicus sordet labor. Vivat, & extentos Bernagius inpleat annos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno parente te minor. </poem> ====Ode VI. In historiam horti medici Amstelaedamensis ad manes Caroli Clusii. ==== <poem> C LUSI, si quid adhuc sentis tellure sub ima, &nbsp; &nbsp; Nec segnis tua degravat ossa Letheo torpore lapis; huc nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Huc ades, o consulta sagacis {{Versus|5}} Naturae, veterumque tenax prudensque laborum, &nbsp; &nbsp; Telluris Floraeque sacerdos. Non erit Illyrios iterum tibi quaerere colles, &nbsp; &nbsp; Aut gelida reptare Pyrene. [p. 127] Aethere sub patrio Belgarum, & dulcibus umbris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Amstelii prope fluminis alveum, Sacra recognosces priscis incognita mystis, &nbsp; &nbsp; Alterius miracula mundi. Larga recognosces peregrini munera caeli, &nbsp; &nbsp; Exuvias fragrantis Eoi. {{Versus|15}} Quidquid odoratae privum genuere Moluccae, &nbsp; &nbsp; Armiferae quod litora Javae; Tabrobaneque ferax, lucenti nota Canopo; &nbsp; &nbsp; Mira fides! his germinat hortis. Edomitoque soli vitio, morboque palustri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amsteliis viret India lucis. Sed neque sola novos Matuta huc misit honores, &nbsp; &nbsp; Aut nigri pia Memnonis aula. Aspice quo dites spoliarint munere silvas &nbsp; &nbsp; Americes nova regna remotae. {{Versus|25}} Ignotisque tibi ramis pendentia poma, &nbsp; &nbsp; Ignotos mirare racemos. Hic nemus auricomum, hic varios induta colores &nbsp; &nbsp; Ruris honos Ananassa superbit: Ruris honos Ananassa, Deum dignissima mensis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnigeni Regina saporis. Hic platanus foecunda: & quo te carmine dicam, &nbsp; &nbsp; Naturae stupor ipse, Pudica? [p. 128] Hic, quod Marmaricas Barce vix inter arenas &nbsp; &nbsp; Excoctis enutriit arvis. {{Versus|35}} Hic, quod magnorum mater truculenta leonum &nbsp; &nbsp; Aequoreo tulit Africa tractu, Qua nimbis insessa furentibus & madida Austro &nbsp; &nbsp; Grande Spei latus explicat almae. Has, Clusi, tibi delicias (quis crederet umquam?) &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hollandus secrevit Apollo. Eductasque, vides, non nostro sidere stirpes &nbsp; &nbsp; Maturat sub sidere nostro. Quid non magnanimi potuit pia cura Senatus? &nbsp; &nbsp; Quid non Marsevenius ardor? {{Versus|45}} Hoc quodcumque loci est, tetrae tenuere paludes: &nbsp; &nbsp; Alcinoum modo provocat uber. [p. 129] </poem> ====Ode VII. In notitiam Germaniae Inferioris conscriptam a Mensone Alting, <i>urbis Groninganae consule.</i>==== <poem> A NTIQUITATIS Belgicae novum jubar &nbsp; &nbsp; Orbisque Romuli simul; Aperta rerum magne priscarum; decus &nbsp; &nbsp; Altingiani nominis: {{Versus|5}} Ut te Deorum quidquid est faventium &nbsp; &nbsp; Nutu benigno sospitet! Ut hos labores, mente conceptos gravi, &nbsp; &nbsp; Stylo explicatos masculo, Aeternet ille, digna qui virtutibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignis rependit praemia, Sempervirente laurea cinctus caput &nbsp; &nbsp; Pulcerrimus Deorum Honor! Jam laetiore fluctuantes alveo &nbsp; &nbsp; Circa Batavum limitem [p. 130] {{Versus|15}} Nymphas, & udo prosilire gurgite &nbsp; &nbsp; Video novos Palaemonas, Rhenus bicorni rura qua secans vado &nbsp; &nbsp; Prospectat undosum mare. Te Vitreus Visurgis, Albis te pater &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sonat citato flumine: Ulvaque laetus & palustri arundine &nbsp; &nbsp; Unsingis amnis patrius: Unsingis ille nemini notus prius, &nbsp; &nbsp; Expers vetusti nominis. {{Versus|25}} Quem tu tenebris erutum & longo situ &nbsp; &nbsp; Consul redonas Consuli. Huic nempe, cujus ex recondita penu &nbsp; &nbsp; Prisco salutem Belgio Nunc reddidisti, mox daturus alteram &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} (Sic Dii volunt) Germaniae. Quid tu? negasne? sed negare non sinit &nbsp; &nbsp; Pignus, quod orbis nunc habet; Quod publici favoris exceptum sono &nbsp; &nbsp; Aeternitatis ad tholum {{Versus|35}} Musae reponunt; quod perennes Gratiae &nbsp; &nbsp; Fausto secundant alite. [p. 131] </poem> ====Ode VIII. In ejusdem notitiae partem alteram, ab eodem editam. ==== <poem> A NTIQUI Latii, antiqui dux optime Belgii, &nbsp; &nbsp; Altinge, rebus clara fax domesticis; Quas tibi pro tanto, pro tali munere, cives &nbsp; &nbsp; Dignas rependent promerenti gratias? {{Versus|5}} Per te custodes patriae condiscimus amnes &nbsp; &nbsp; Quo flumen ore, quove fonte solverint; Limite quo Batavos Rhenus discreverit agros, &nbsp; &nbsp; Vahalisque rapido largus exundans sinu, Quo Lavica tepens, quo Mosa feracibus undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ingensque sicci terminator Helius: Flevusque, Amisiusque, ac spumosi ostia Widri, &nbsp; &nbsp; Tethyi Batavae non pudenda nomina. Quantus & in terras violato foedere Nereus &nbsp; &nbsp; Rapacis iram gurgitis permiserit, {{Versus|15}} Atque domos, atque arva, atque oppida tota refuso &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nesas videre) texerit ferox mari. Per te reliquias, & nomina prisca locorum, &nbsp; &nbsp; Tot urbium, tot arcium cadavera [p. 132] Novimus, & longa ritus aetate sepultos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tot vetusti temporis vocabula Eruta de nigra caligine noctis opacae; &nbsp; &nbsp; Quales avorum tunc fuere sortium Deliciae sermonis, & inculti oris egestas, &nbsp; &nbsp; Hostem ferire doctior quam scribere. {{Versus|25}} Hanc tibi Dii patrii curam injecere: tuamque &nbsp; &nbsp; Res Foederata postulat facundiam. Macte nova virtute, & praecellentibus ausis, &nbsp; &nbsp; O saeculorum digne scriptor omnium Omnibus elogiis, qua Sol se condit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et qua rubente promit Oceano diem, Extinctis lucem rebus qui reddis, & arte &nbsp; &nbsp; Mentis disertae mortuos vetas mori. </poem> ====Ode IX. Ad Joannem Hudde, <i>cum urbis Amstelaedamensis consul esset creatus.</i>==== <poem> E N iterum te pulcer Honos, te purpura felix, &nbsp; &nbsp; Huddaee, nostris praestitem rebus vocant; Ingentesque urbis curas caramque salutem &nbsp; &nbsp; Tuis reponunt creditas laboribus. [p. 133] {{Versus|5}} Sancte pater patriae (liceat mihi vera profari, &nbsp; &nbsp; Veroque dotes nomine eloqui tuas) Sancte pater patriae, tibi plebs, tibi curia gaudens &nbsp; &nbsp; Fremitu secundo surgit, & plausus jacit. Te resonat laetis pater Amstela fluctibus, urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jam puriore qua secat lympha suam. Addunt se Musae comites, & pulcer Apollo, &nbsp; &nbsp; Virtutis ille nobilis praeco tuae: Praesidii pars magna tui: nec notius ullum &nbsp; &nbsp; Limen salutant doctus Artium chorus. {{Versus|15}} Gaudet in auspiciis redeuntibus ipsa severi &nbsp; &nbsp; Astraea juris quae tribunal temperat; Et quae lucrifico perfundit moenia censu &nbsp; &nbsp; Beatitatis ductor Hermus aureae; Quique procellosas hiemes, qui sacra tridente &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nautis vocatus ponit aut tollit freta. Invidiae domitrix Prudentia certa nocentis &nbsp; &nbsp; Pro laureatis excubabit fascibus. Plurima descendet cornu bona Copia pleno, &nbsp; &nbsp; Hilarosque quina fruge ditabit lares. {{Versus|25}} Et quae sanguinei peccaverat ira Gradivi, &nbsp; &nbsp; Pax alma largo sarciet cum foenore. Dii date, ne meritis desit sua gratia tantis, &nbsp; &nbsp; Laetusque sortem civis agnoscat suam. [p. 134] Nominis Huddaei longum pia fama superstes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Gratis ut olim sancta sit nepotibus. </poem> ====Ode X. In funere Joannis Hudde, <i>urbis Amstelaedamensis consulis.</i>==== <poem> I NTENDE moestam, Melpomene, chelyn. Vixit Batavi gloria nominis &nbsp; &nbsp; Huddaeus, & sanctum senectae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nox operit tenebrosa honorem. {{Versus|5}} Te flebimus, lux Urbis, o Amstelae Altricis olim destina, nunc dolor: &nbsp; &nbsp; Te flebimus moestis ademtum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Civibus, & patriae gementi. Non quo recisas Fata tibi colos {{Versus|10}} Avara nerint, quove malignius &nbsp; &nbsp; Artaverit livor Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praecipitis spatium senectae: Sed quod secundis usque laboribus Perfuncta virtus, nunc miseram nimis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urbem, & laborantes penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tempore difficili relinquit. [p. 135] Heu efficacis consilii vigor Pudens, & alto pectore conditum &nbsp; &nbsp; Prudentiae robur, probique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Moris amor, facilisque virtus, Et frons sereno lumine comiter Communis, & mens artibus ac bono &nbsp; &nbsp; Incocta, Musarumque cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo fugitis? crepitante nimbo {{Versus|25}} Armorum Erynnis saeva trementibus Insultat arvis, funeraque urbibus &nbsp; &nbsp; Minatus, ac stragem, cruento &nbsp; &nbsp; Ense furit homicida Mavors. Ergo perenni cum gemitu dolor {{Versus|30}} Te noster urget; nec lacrimis modum &nbsp; &nbsp; Figunt, edacibusque curis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Moeror atrox, animique morsus, Non cum nitenti praevius aethere Ducit choreas Vesperus aureas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Non igne cum puro relucens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luciferi rota dulcis exit. Flent circum amoeni Na&#239;des Amstelae, Et lubricorum numina fluctuum, &nbsp; &nbsp; Quacumque per salsum capaci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ore ferox spatiatur Ya. [p. 136] Tu lege princeps, indociles regi Et temperato momine devehi, &nbsp; &nbsp; Undas co&#235;rcebas, severo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Colla domans animosa freno. {{Versus|45}} Quid mirum, amicis imperiis bonos Parere cives, cum fera Nerei &nbsp; &nbsp; Gens, atque inassuetae feroci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingenio famulentur undae? Salve supernis addite sedibus {{Versus|50}} Civis, beatus aetheris incola, &nbsp; &nbsp; Quem mente possessum tenace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem equidem atque animo occupabas. Nos te sagaci pectore consulem, Nos te fideli consilio patrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Dum vita, dum vires sinebant, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assiduo memorare cantu Pergemus ultro: dumque Diespiter Curru volucri tempora dividet &nbsp; &nbsp; Feracis anni, sempiterna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Laude recens animabis hymnos Aevi sequentis. nec minuet dies Moestos honores; ad tumuli aggerem &nbsp; &nbsp; Virtutis Huddaeae triumphum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postgeniti recinent nepotes. [p. 137] </poem> ====Ode XI. Ad Petrum Burmannum. <i>felicia novae curationis exordia in Academia Trajectina ei gratulatur.</i>==== <poem> I NGENII, Burmanne, potens Latiique leporis, &nbsp; &nbsp; Lyraeque doctus efficacis arbiter; Jam tibi nutrices persolvunt praemia Musae, &nbsp; &nbsp; Stipendiorum non avarae mancipes. {{Versus|5}} Jam nova per veteres serpit tibi laurea ramos, &nbsp; &nbsp; Et publicus commendat otium labor. Te sibi res Romana, sibi te Graja vetustas &nbsp; &nbsp; Interpretem deposcit haud rudem sui. Utere sorte tua. sic fesso Atlante resedit &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In Herculis cervice siderum domus. [p. 138] </poem> ====Ode XII. In Joannis Brantii commentationes Paullinas. ==== <poem> T ARSENSIS dum gesta doces illustria Paulli, &nbsp; &nbsp; Et fulmina oris, & gravem constantiam; Quaeque sub immani Judaeae pertulit ira, &nbsp; &nbsp; Infanda multa passus ob Christi crucem; {{Versus|5}} Branti docte, tuas numquid pia flamma medullas &nbsp; &nbsp; Edit, novoque cor amore inaestuat? Numquid ab aetheria prognatus spiritus aura &nbsp; &nbsp; Scribentis almo rexit igne dexteram? Felix, Branti, animi, felix praestantibus ausis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In aevitatis sic iture gloriam. Hoc tibi stravit iter genitor tuus: hoc face multa &nbsp; &nbsp; Monstrant avitae clara gentis nomina. [p. 139] </poem> ===Jani Broukhusii lyricorum liber secundus. === ====Ode I. Ad sodales. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; N ONDUM satis priorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sol mitigavit aestum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haeretque adhuc medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Siticulosus ardor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Quid mirum? ubi in profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mediisque scimus undis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsos sitire pisces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insana vis caloris! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivamus, o sodales, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aestumque leniamus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Capaciore vitro: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non, si procul paterno [p. 140] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic exulamus orbe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idcirco ademtus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Usus fuat bibendi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Lesbio po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ajunt vel inter arma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lato vel in profundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam fuisse curam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Curas ut unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dissolveret Lyaeus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quinimo Teucer ille, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bellator ille Teucer, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vino fugam levabat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Cinctus virente myrto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades Lyaee; Liber &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades, jocose Liber, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pater facetiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puer, capaciores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miscere perge conchas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Furere hunc juvat furorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suam bibat puellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicumque amare cordi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mihi quinquies dat HERSE : &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Potisque dein puellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libabimus vicissim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 141] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcissimae parenti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinum, atque Amori, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musisque, Gratiisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sic leniamus aestum. </poem> ====Ode II. Ad Neaeram <i>e vernaculo Hoofdii expressa.</i>==== <poem> S I non ingenuam nobilis indolem Mentitur facies, & decus inclitum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formae pectoris imis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Respondet penetralibus; {{Versus|5}} Illis me, mea lux, conde recessibus: Illo sepositus commodius loco &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutatae stationis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivam sorte beatior. Sed nubes animi pellere candido {{Versus|10}} Si te, Vita, juvat sidere; cor tuum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illa sede repone, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nostrum modo sumseras. [p. 142] Hic voti modus est metaque fervidi. Nam quis tam fatuis uritur ignibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ut, fido sine corde, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nudis gaudeat artubus? Quamvis Hippomenes fraude potens nova Tardarit volucrem virginis impetum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Schaeneida pomi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jactu ceperit aurei. Quid tu, consilio si superat tuo, Succenses juveni, Cypria, credulo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Festis ignibus orba, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grati turis honoribus? {{Versus|25}} Non istis animus concidit artibus: Sed fallax Atalantam & celeris fugae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cursum fregerat aurum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et versa in pretium Venus. Quod caeli tenebris, quod nemorum coma {{Versus|30}} Furtivos operit Luna cupidines; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viderunt tamen astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Noctis vigiles chori. Vidit caeruleo Vesper ab aethere, Dum saxis residens Cynthia Latmiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Sopitum Endymiona &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longo detinet osculo. [p. 143] Cur non (si vacuum corpus amabimus, Nec spes est animi prospera mutui) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blando figimus ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Duris basia cautibus? Quod si plena mihi gaudia destinas, Me dulci gremio, me patere unicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; His haerere labellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cordis participem tui. </poem> ====Ode III. Novam se Cupidini praedam esse. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ALLAX Amoris virus & irritos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Experto amores, plus vice simplici, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitare casses ac ferocis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insidias steterat magistri. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sed me decorae lumina Deliae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae parte quinta numinis imbuit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui Dione, me capilli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Retibus inplicuere densis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis fugaci cervus anhelitu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem per nivalem Taygetum premit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Venator, e ramo infideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda feris canibus pependit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 144] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me! furorem cor trepidat novum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenumque herili numine languidum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Suspirat. ah me! parce, virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parce meas animare flammas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per quem potenti vi decoris tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenes revinctum, bella, Cupidinem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per lampades, flammasque, & arcus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Perque tuos, mea fata, ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos si beato sidere conspicer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quondam faventes; haec ego myrteo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cortice exsolvam Dionae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmina postgenitis legenda: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} SIBI HOS OCELLOS CUM LEGERET LEPOR &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ET GRATIARUM ET CYPRIDIS HOSPITES ; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ADJUVIT ALMUS, DELIAEQUE &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; MUNUS HABERE DEDIT, CUPIDO. [p. 145] </poem> ====Ode IV. Ad Deliam. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O frons marmore purior! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenis cum radiis micant! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O os purpureum! o genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Genae dulce rubentes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae mentem misero anxiam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae me surripitis mihi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitam datis & necem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo vos carmine, qua lyra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Condigne venerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum & carminis & lyrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo imbellior est sonus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec dotes animi decet, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec formae jubar aureum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vili deterere ausu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri, Delia, muneris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pignus nobilius cape, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imo pectore conditum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illic te invenies mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fibris cordis inustam. [p. 146] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc ego effigiem tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum, cum cava lumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longus obruerit sopor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portabo Elysium ad nemus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tristem trans Acheronta. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cultum facile & fidem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivacesque Cupidines &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Emirabitur; at tuis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidebit honoribus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nigri Juno Tyranni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum liveat ut libet: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum te, dum faciem tuam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bina conspicuam face, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel se judice comprobet &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Prima sede locandam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum punctum omne ferat sibi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frontis marmoreae decus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et os purpureum, & genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Genae dulce rubentes. [p. 147] </poem> ====Ode V. Hymnus in pacem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM furor saevi posuit Gradivi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tubae rauci siluere cantus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam Fides & Pax rediit supernis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exul ab oris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Pax Jovis magni Themidisque nata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu nimis longo male pulsa bello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Oppida & prisco viduata cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Arva revisit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Dircaei nova jura plectri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mitis Euterpe: bona Pax canenda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En ades mecum, citharamque festis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floribus orna. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque dum nostris fidibus sonanda es, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alma Pax, canos olea capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vincta, sis vati facilis, meisque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illabere venis. [p. 148] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O diem terris nimis auspicatum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auream o lucem veterisque massae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua redux tecum bona tot, tot orbi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Commoda ducis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne, precor, tutum meditare caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne fugam molire: tibi ecce venti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lene subsidunt: tibi ridet omni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequore Nereus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Te novo Tellus speciosa cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambit, & matrem reducem salutat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua duce haec ingens stetit universi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Machina mundi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque cum densum chaos & tenebrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cuncta confuso premerent duello; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, bona, aeternis elementa vinclis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite ligasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne parum sidos ruerent in ignes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deviae lymphae, tenuisque ut a&#235;r &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Ambiat terras, radientque picto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera caelo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quies lassi Dea mitis orbis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O decus rarum, viden&#146; ut serena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luce gaudentes amicire terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Gestiat aether? [p. 149] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut diem curru nitido reducens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gemmeum Titan pelago e propinquo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Surgat, & nostros meliore colles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestiat auro? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Te canunt multo sinuosa plausu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumina, & lapsus celeres morantur; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te mare, & motis Zephyrorum amoenus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiritus alis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu pedes quacumque moves decoros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nascitur nullis rosa blanda spinis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et croci dulces, Syriumque late &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fragrat amomum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ridet aeterni tibi, Diva, veris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suda tempestas: tibi mella durae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Depluunt quercus, liquidoque manant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nectare dumi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te Fides nulla temerata culpa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te probi Mores comitantur, & Lex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et decens Virtus, & amica pleno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Copia cornu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At procul caeco Furiarum in antro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit insanos Pietas Furores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit & diram Rabiem; & catenae in- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; frendet Enyo. [p. 150] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Da, precor, post tot mala, tot labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rebus optatam requiem Batavis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuas tecum comites secundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numine firma. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nulla fac tristis doleat colonus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Arma vastato volitare campo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spemve protritam gemat, & carentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messibus annum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Educet dulces sine fraude gnatos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cara dilecto mulier marito: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nulla confundant maculosa sacrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crimina lectum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ensis in falces abeat recurvas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vomis e longis coalescat hastis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque cristata faciant columbae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Casside nidum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil opus telis, modo tu Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prima non clausos tueare muros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lenis o tandem dare amica fessis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia Belgis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Si quid in nostris odii relictum est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbibus, si quid minus expiatum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In feros Turcas & inhospitalem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rejice Phasin. [p. 151] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bistonas diri lanient tumultus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Bistones saevis agitentur armis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfidi; & contracta gemant rubentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cornua Lunae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos tuus sanguis, tua cura simus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos amor: quos tu decores honestis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Artibus, quos tu radio benigni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numinis adfles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Interim ramis oleae sub artis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuum laeti modulamur hymnum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuam festo colimus frequentes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Carmine frondem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unde si dulcem liceat corollam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plectere, & nostrae tibi cura Musae est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec mihi myrtus, neque Apollinari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laurea serto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Ambiat comtos operosa crines. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi, rerum decus & voluptas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi parvo tenuis Thalia &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dedicat ore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume quae dulci modulata plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Accinunt castae pueris puellae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Panchaeos, Dea Sospitatrix, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Turis odores. [p. 152] </poem> ====Ode VI. In Petri Colartii et Elisae Hofmannae diem nuptialem.==== <poem> N OBILE depositum Phoebi castaeque Minervae &nbsp; &nbsp; Hofmanna, Musarum soror, Siren, Sparne, tua, & nemoris Philomela propinqui, &nbsp; &nbsp; Hymenaei ad aram ducitur. {{Versus|5}} Harlemiae sperate novum mox Orphea fagi, &nbsp; &nbsp; Materna quem finget chelys. Et tu, connubii vinclo dignande pudico, &nbsp; &nbsp; Beate sponse, dulcibus Virginis ex oculis flammam qui combibis acrem, &nbsp; &nbsp; Agnosce fortunam tuam: Ac reverenter habe. nec Div&#251;m contigit ulli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Habere Musam conjugem. [p. 153] </poem> ==Jani Broukhusii hendecasyllaborum liber. == [p. 154: blanco] [p. 155] ====Carmen I. Ad epistolam Neaerae. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; T ENE, litera, tene m&#238; Neaera &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui testem animi suique amoris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Misit? tene ego conspicor beatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam illa dextera, lactea illa dextra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Illa candidula, illa mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castis ductibus exaravit, atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solitudinis ad meae latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussit visere, & occupare amantem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic vivam, bona charta, sic Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Coram sistar in urbe concupita; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut me non Arabum beata messis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non lauti tituli potentiorum, [p. 156] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec grandes cumuli pecuniarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec vel Regibus invidendi honores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tantillum hercule prae tuo lepore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prae tua ingenua benignitate, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Possint afficere, aut juvare amantem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mene, litera, men&#146; putas Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obliviscier, & putare parvi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnes delicias, jocos, amores? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah prius Arabum perite messes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perite o tituli potentiorum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et grandes cumuli pecuniarum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vosque Regibus invidendi honores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quin prius peream ipse, & ista mecum. </poem> ====Carmen II. Ad L. Petrum Francium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F RANCI candide, ter venuste Franci, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid ex animo fugatus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo Broukhusius tuus sodalis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicum ludere saepe, cui solebas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Olim credere seria atque nugas; [p. 157] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum ludere qui solebat olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tibi credere seria atque nugas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid te pudet exteris in oris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Absque ulla prope collocutione &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prorsus negligere immerentem amicum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te inquirere, non rogare saltem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid rerum gerat, aut quibus severas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fallat lusibus occupationes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At culpam, puto, deprecatur omnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tuis quem numeris vocas ad astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnus Archithalassus, & frequentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausus & favor & decus coronae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tanti mihi sunt tui labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, nec furor ille, Mantuano &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qui praefiscine proximus furori est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tam longae ut veniam vocationi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dandam ullam rear, atque epistolaris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec commercia desinam negotii. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare (ni mihi supplicabis ultro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Et te poenitet oscitantiae hujus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Paucis, si valeam, diebus ad te &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingens horribilis sacerque Iambus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus frigoris & mali veneni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ibit, unde tibi, o amice, febris [p. 158] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Praesens omnibus aestuet medullis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui numquam, veluti Catullus olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urtica medearis otiove. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu, si sapias, malum caveto, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franci: sic soleo meos amicos. </poem> ====Carmen III. Ad Davidem Bergium et Henricum Hasium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ERGI, dulce mihi meisque nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hasi, dulce meis mihique nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid vos facere augurer, remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc ad litora Doridis Batavae? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ecquid me facere auguramini ambo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sub caelo positum benigniore? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non caeli favor hic benignioris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non umbrae nemoris sacrae propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mulcent m&#238; trepidas levantve curas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solus (nam quid agam?) meos sodales, [p. 159] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec solus tamen, & meos amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Optata teneo allocutione, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jucundis premo & adligo lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mallem frigora Doridis Batavae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Mallem Nerea vel tumultuantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobiscum bibula tueri ab acta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes quam nemoris sacras propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Umbras, & nitidi fluenta Vechtae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solus prospicere humidis ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergone illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felixne illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nobis lare conditis sub uno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Antiquam exhibeat beatitatem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfundat solito lepore mensam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Amatosque simul simulque amantes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jungat foedere triplici sodales? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si haec aurea lux redibit umquam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O laetos ter & amplius sodales! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O lucem ter & amplius beatam! [p. 160] </poem> ====Carmen IV. Ad Carolum Crucium sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; E RGO, Carole, nuptias, relicto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lecti coelibis otio, parasti? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo te niveae decore formae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miti placidae pudore mentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Castis moribus, aureoque vultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caris detinuit Maria vinclis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Euge, Carole: cui venusta Cypris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Juno savet, & benignus Hymen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc o agmina blanda Gaudiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Huc o Deliciae, Jocique molles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lascivia casta; virginumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terror, Connubii parens Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura virgine purior Cupido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos o viduae perite Noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et suspiria, & inquieta Cura; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tot millia mille Taediorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot dulcis nitidis Maria ocellis [p. 161] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In imas animae sui latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vibrat millia multa spiculorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Tuque o Pronuba, tu Marita Juno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu Lucina magis probas vocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos nunc auspicio bono jugasti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post foecunda suos revise menses. </poem> ====Carmen V. In somnia. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <font size =+3>N IGRA Somnia nigriora nocte; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morpheu perfide, ter sceleste Morpheu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenebrae improbulae, improbae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae m&#238; Deliolam meam abstulistis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et longa tenuistis in querela &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illusos trepida quiete ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin vivit mea vita, amare amantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes perpetuo parata in annos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin valet mea Delia, & querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Longas ah nimis ah nimis querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa diluit osculatione. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos ite procul genus molestum, [p. 162] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infidum genus: ite foeda Noctis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedae progenies, sceleste Morpheu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Morpheu perfide, perfidae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nigra somnia nigriora nocte. </poem> ====Carmen VI. Ad Davidem Bergium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Q UIS, Bergi, calor ille inauspicatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tantum capiti creat dolorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo? quis calor ille tam molestus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te, seu lateri incubas sinistro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu dextro lateri incubas, pedesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc huc nunc alio movere pergis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insomnes adigit cubare noctes? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nondum tamen omnis ardet aether, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec stella Icariae nocens puellae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siccat fluminis alveum propinqui. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu saeve calor, calor tyranne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui meum excrucias mihi sodalem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I quo te vocat inquietus Eurus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad mundi spatium extimum aestuantis, [p. 163] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Nec mecum excrucia mihi sodalem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod ni continuo facis, paratus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Culpae corrigere omne quod patrasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adsum perfide, perduellis adsum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te cedere qui perire cogam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quaeris, qua ratione sit futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te cedere, & ut perire cogam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri frigore carminis peribis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod vel frigore frigidum mage ipso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te unum modo, sed necare tecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Trecentos alios queat calores. </poem> ====Carmen VII. Ad Theodorum Jansonium ab Almeloveen sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J ANSONI Clariae sititor undae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jansoni medicae sititor artis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tot vulnera Romuli nepotum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felici modo dextera abstulisti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qui Coi senis auspicatus haeres [p. 164] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fatorum celeres moraris alas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid nunc tibi praesidii relictum in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Istis artibus, artibus medendi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morbis corporis ingeniique morbis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} En en, ureris: & ferox Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musas negligit ac Deos medentum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En en, ureris: & decus tuorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic visum Veneri) suis ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suis illicibus puella ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Immerzelia vindicat laborum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illi mysta futurus &#224; Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in tremulis micant ocellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in roseis sedent labellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cujus in niveis latent papillis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Deliciae, Joci, Lepores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Blanditiae, Lubentiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque omnes Veneres Cupidinesque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O factum bene! o venuste noster! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Pro te Gratia, Cypris ipsa pro te, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro te stat niveis Cupido pennis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam felix, tibi, jam beate sponse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabit se cupidas tremens in ulnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exorata tuis puella votis, [p. 165] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnium omnibus expetita votis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula bella, mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula, quae tuo pudori &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tristes exequiae parantur! exi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exi, vane pudor. moraris? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quid nugas agis, & resistis? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam facem quatit auream decorus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, & pede candido cubile &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumsultat honestior Voluptas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec scena est tua, sponse; casta scena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Haec est fabula nunc agenda vobis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare per genium tuum, tuaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junonem Catharinulae, &#224; Latinis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immerzelia jam Pelasga Siren, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Immerzelia jam Latina Suada est. <!-- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; SOLYS AMOR MORBI Non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; AMAT ARTIFICEM. --> [p. 166] </poem> ====Carmen VIII. In saeculum Perralti. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S AECLUM mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum, Gallica Musa quod polivit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et gustu dedit esse Gallicano, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc est praetenero atque nauseante; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Saeclum, quod fatuae regunt puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cirratique probant puellulastri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui sordent veteris reperta Musae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque infantia, debilesque nervi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui magno Latiae parente linguae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praestant causidici Parisienses; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui vatum pater & pater Deorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infelix clypei faber Pelasgi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Large vapulat, & Maroniani &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Majestas genio febriculoso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Versu raditur, innocente lima: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid pro tot meritis tibi Pelasgae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabunt, quid Latiae dabunt Camoenae? [p. 167] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s te muneribus remunerentur? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quarum scilicet interest rotundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec Grajo tamen, ore vapulare. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Pelasgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Latinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musae, mobile Saeculum, precantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Ut sis quod fueras, tuoque jure &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Malignos facias malosque versus. </poem> ====Carmen IX. In Petronium Larvatilem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S ALVE nec Natio libelle naso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec lingua facili neque elegante, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sane nimis Attici saporis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Proles patris imaginosa Galli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Tu te ludere credis, & jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Romano sale, Gratiis Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tun&#146; fucum facere auribus Batavis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O inscitia ruris inficeti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O vecordia putidi cerebri! [p. 168] </poem> ====Carmen X. In calumniatorem Gallum. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B UHURSI pater Elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Limati ingenii perite censor; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quamquam te vitio ferunt creatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, qui criticum timent acumen) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Vim postquam genii venustam amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ac motus agiles, bonamque mentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certis limitibus co&#235;rcuisset &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Virtus illa tuae sagacitatis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid tantum Borealium virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} De te commeruit misella turba, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germani puta, Belgiique cives? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid nos prodigii loco tenendos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Censebas, & haruspicem vocandum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aedilemque, bonae vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Si quandoque pares tuis fuisse &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gallis arguimurve credimurve? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo quidquid amabile ac venustum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestris finibus omne continetur. [p. 169] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergo barbaries sumus stuporque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vappae, quisquiliae, meraeque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et ludibria Celtici nitoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicumque ad gelidos fati Triones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Torporem hausimus a&#235;ris maligni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Heu heu nos miseros malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos extra genii decentis oras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ejecit patris ira Gallicani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc aeraria turba circum amoenum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parnasi nemus innubasque lauros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ceu ranae vel hirundines, vagamur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos Hectoridae, propago Div&#251;m, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelum ducitis undequaque purum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Afflati radio sereniore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiratis violas, crocos, amomum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et meras Charitas, Jocosque, Risusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et meras Veneres, merosque Amores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis ingenium politum, & acre, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardens, flexanimum, jocosum, amoenum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis omnia Dii dedere magni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hinc tot Historiae, tot hinc Novellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Milesia, amabilesque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Aenigmata plexa, prurientum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longae deliciae puellularum. [p. 170] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam fabri jocosis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Eleganter ineptiunt libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam suas po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ancillas sibi reddidere Musas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos fumos olidae Nicotianae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos coctae Cereris gravem vaporem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ructamus tumidi, malosque versus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rauco gutture fundimus supini: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Lotichius, Sabinus, Hessus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Grotius, & tener Secundus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum deliria gentis ista crassae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Rident Castalides, paterque Paean. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id Gujetus abominatus olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedo stigmate BARBAROS notavit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedi carminis exsecrandus auctor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id nuper quoque, te ducem secutus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Firmavit bonus ille Bajuletus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctorum rudis arbiter virorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed tu nos gravius, Pater venuste, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Implacabilibus premis libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec tantum modo barbaros, sed ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Aequales facis ire Moscovitis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequales, Pater alme, Moscovitis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junxisses potius, diserte noster, [p. 171] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum Muhamedicae nitore Portae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque, si modo vera vis fateri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Una haec natio Gallico favore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Digna creditur, inque Christianos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam pridem parili furore saevit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si tanto tamen excidunt honore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germanique simul simulque Belgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nec te judice Moscovita vates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Differt Teutonicove Belgicove: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam vellem caperes, amoenitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Promeconde facete Gallicarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile Teutonis po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Rectum, magnificum, decens, sonorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale denique, cui Racinus ipse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Boilavius invidere possint, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu, non similes tui trecenti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id si per maciem febriculosae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Mentis blande tibi Pater liceret, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec caligo oculos teneret aegra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam (nec fallimur) ipse jam negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale umquam ingenio vel arte quidquam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Moscovitam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Aut ut simplicius loquar, negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Jesuitam. [p. 172] </poem> ====Carmen XI. In carmina Hulleriae, poetriae Gallicae.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; V ENAE Hulleria Musa delicatae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota mellea, tota mollicella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota Pieriis nitens ligustris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quam te memorem, canora Siren! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O rosas & amaracos Deorum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O convivia sumtuosa Phoebi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali pectine Lesbia illa Sappho, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali personuit Corinna plectro. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam (nisi moverit bidental) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Perraltos tibi conferat trecentos? [p. 173] </poem> ====Carmen XII. In Catharinam Lescaille po&#235;triam Batavam. Ulciscitur eam carmine Latino pro usu carminis Belgici sibi denegato.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P INDI gloria Belgici puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui surgunt Heliconiae puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile fecit aureumque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cujus Broukhusium suavitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Expertem voluit, suaeque Musae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usuram imperiosa denegavit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illam Broukhusius novis phaleucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ulciscitur, & quidem Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suas ne capiat superba laudes. </poem> <center>BONUM. FACTUM. HOS. VERSUS. NE. QUIS BELGICOS. FACERE. VELIT. EDIXERUNT MUSAE. ROM. </center> [p. 174] ====Carmen XIII. Nuptiis Danielis Joannis Bernartii, reip. Amstelaedamensis judicis, et Mariae Sixiae. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A DESTE O Veneres Cupidinesque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lubentia laeta, Faustitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquis thalamos Deus jugales &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casto perficis adjuvasque nutu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Namque Sixia, Sixia illa digna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Avo Consule, digna Patre virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bernartii cupidas itura in ulnas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis auspicibus domum vocanda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos propagine ducite ex utraque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laeta germina, surculos tenellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos confundite sanguinis vetusti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc vestigia & inde per pusillos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spem longam generis boni, Quirites. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc Bernartius, hoc vicem Mariae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Votis Sixius omnibus precatur. [p. 175] </poem> ====Carmen XIV. In Davidis Hoogstratani poemata vernacula.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USA candida candidi po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Aoniae colona silvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te exosculor! ut juvat suaves &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspensa inbibere aure cantilenas! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu myrto nitidum decora crinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas connubii faces celebras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitae pia praemia innocentis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu tu funeream tenens cupressum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanctis manibus is comes, gravemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solaris tumulis diserta luctum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu te ludere, seu juvat jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et doctas sale, sed pudente, chartas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intertinguere nobili paratu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces versiculi, venusti, amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et graves simul, & simul tenelli, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Pieri candidi po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Semper vivite, semper invidendo [p. 176] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Batavi eloquii vigete cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum stabit Batavis honos Camoenis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Dum terram pater ambiet Batavam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nereus murmure belluosus udo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Canum Nerea dum secabit audax &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pubes litoris inquilina nostri. </poem> ====Carmen XV. Ad Jacobum Wildium genethliacon.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C USTODI Genio, beate Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sexagesima liba dum parantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et natalitiae dapes, & alto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cratere corymbifer Lyaeus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Peccem, ni precibus piisque votis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diem concelebrem tuum, meoque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indictum patiar perire cantu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc Libethrides, hanc Apollo lucem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Signarunt melioribus lapillis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cadentemque piae sinu parentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepit gremio Thalia dulci. [p. 177] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunas movit Amor manu tenella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et primas tibi dulce vagienti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detersit lacrimas nitente pluma; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Esses ut pater omnium leporum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et castae Veneris frequens satelles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc connubia laeta, liberorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc grex floridus, & decore formae & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cultis moribus eminens propago. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec minus tibi Diva risit illa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae Pandioniam tuetur arcem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Altrix ingenii Minerva amoeni; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec minus tibi florulentus Hermes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctarum vigil artium patronus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Esses ut veteris peritus aevi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Custos, qui studio laborioso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta plurima mente parturires, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s priscum Latii decus potentis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longis non sineres perire ab annis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Wildi noster amor, venuste Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec sunt dona faventium Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tagi divitibus priora arenis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quod Maeonius tacente fluctu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intra litora volvit Hermus aurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} O felix pater, o marite felix, [p. 178] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Servent Dii faciles, tuique, sanctam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Domum, sospite te, tuaque Vita, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lucis saturos vocante Olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post longas senii moras quieti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Componat pia turba liberorum! </poem> ====Carmen XVI. Ad Catulum suum. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L OBBI candide, delicate Lobbi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem Belgice, nunc Latine Lobbi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid te quid rogo reddidit po&#235;tam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An quod sis solitus cubare mecum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An quod, qui dominum colis po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Contactu quoque factus es po&#235;ta? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An sacri nemoris decens venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus accola jam diu fuisti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inspirat lepidos, amice, versus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Certe quidquid id est, disertus Hercle &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque amabilis & bonus po&#235;ta es: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec te corpore quam vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magis suspiciunt probantve Musae. [p. 179] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, quod superest, ego atque mecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Patronus tuus omnibus medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adnitemur, ut orbe sub Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne sit pulcrior ulla te catella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne Latinior ulla te catella. </poem> ====Carmen XVII. In commentarios artis pictoriae Gerardi Laeressi. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L AERESSI artifices videre ductus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miracula vividi coloris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicui contigit, hic beatus ultro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Naturae potuit videre operta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jam nec cortice semicincta clauso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum qualia Dii vident Deaeque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta est mirificae manus potestas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docti gratia tanta penicilli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidit Nemesis, virumque longis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Damnavit tenebris, & orba lucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressit lumina nigricante velo. [p. 180] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O duram Nemesim, o maligna Fata! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nec sic tamen omnis ille nobis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeressus periit. sagace mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Lustrat lumine quidquid undecumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae arti peperit suum decorem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid sedulitas, laborque felix &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa contulit aemulatione; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid tot varii creant colores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quantis nec pluvius relucet arcus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec solatia caecitatis, haec sunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duris otia ducta sub tenebris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crevit pervigili tenore charta, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illustrans facili docentis ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quae mysteria condidit vetustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quae multiplici labore saepta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non omnes voluit docere mystas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Salve docte senex, o aurearum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Princeps conditor elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Foecundae pater & magister artis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nunc in foliis virescit istis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eque ipsa bene pullulat papyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annorum domitrix decora laurus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nomen vetet interire clarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et noctem invidiae geluque vincat. [p. 181] </poem> ====Carmen XVIII. Elicium ad Phaedrum tertiis curis Davidis Hoogstratani procuratum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USARUM rosa amoena, ver Diones, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imber auree, pulle Gratiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castae simplicitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre venuste, Phaedre prodi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qualem Particulo probavit olim, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prudens Eutychus, omnis & virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postilla chorus elegantiorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Purae amabilitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siren Thressa, Remi canora a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu sordibus inquinatus Oscis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Truncatusve pedem, minorve nasum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Trahes ridiculos miselle lumbos: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed purus, nitidus, tuus, tuoque [p. 182] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Totus carmine & integer nitebis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis candida Noctiluca puro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget aethere in aureis quadrigis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis in tremuli quiete ponti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formoso rubet Hesperus sub ortu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non debes stolidos timere ronchos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non fastidia plebis inperitae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te docti accipient sinus, & auris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amabit veterum capax leporum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. </poem> ====Carmen XIX. Virtuti et meritis Gulielmi Wildii, <i>cum in ordinem jurisconsultorum cooptaretur.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R EGINAE Themidis novelle mysta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Wildi candide, digna Patre proles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post stipendia justa, post labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inpensos studiis, forensiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Curarum meditationi ad unguem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exactae tetricum, novos capessis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed pridem tibi debitos, honores. [p. 183] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc forum vocat, & sacrum tribunal: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ad commoda tristium reorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Veras incipies movere pugnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Miles numinis incruentus aequi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte laude nova, venuste Wildi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu Musis & Apollini paterno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Divis mitibus elegantibusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Infers Justitiae severum honorem. </poem> ====Carmen XX. In Petri Rabi carmina sacra.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P RODI candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii diserta Rabi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non laurove hederave comta crinem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed Jordanis in amne lota sacri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et caelestibus inplicata gemmis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, caelitumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas delicias favente Christo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Orbis sparge per ora Christiani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos vatum chorus ille sanctiorum, [p. 184] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos Clemens meus ambiisset hymnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tales Flaminius sonante plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus numine dividebat odas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii canora Rabi. </poem> ====In po&#235;mata vernacula Joannis Plumeri. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R ISUS, Blanditiae, Procacitates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci Basia dulciora melle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et blandi puer artifex veneni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tinctae sale Gratiae Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Has, Plumere, tibi dedere chordas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s nec mollius elegantiusve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspirare suos queant amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grajarum chorus Elegantiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis de patrio Venus profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pulcros sustulit invidenda vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec caeli facies amoenitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pleno radiat decenter orbe &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura nocte soror superba Phoebi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam neget esse te po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cui laurus meritos odora crines, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Regale sinus pererret aurum? [p. 185] </poem> ==Jani Broukhusii eclogarum liber. == [p. 186: blanco] [p. 187] ====Ecloga I. Menalcas. Ad reverendissimum celsissimumque principem Ferdinandum, Paderbornensem & Monasteriensem episcopum, comitem Pyrmontanum et liberum baronem de Furstenberg, &c. ==== AEGON, THYRSIS. <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ORTE sub a&#235;ria quercu consederat Aegon, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua sacrum pater Amisius per pinguia rura &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumen agit, tenero praecinctus cornua junco. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Juxta erat & Thyrsis: ambo cantare periti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ambo pares aetate, pares & amoribus ambo. [p. 188] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita vicinum Thyrsin prior occupat Aegon. Ae. Thyrsi quid aestivum toto te pectore solem &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepisse juvat? mecum hanc succede sub umbram. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum inter densos captabis frigora ramos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mecum divinum cantabis & ipse Menalcam. T. &nbsp; Imo ego vel ranis videar tibi ineptior ipsis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raucior aequoribus, contemta vilior alga, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His ignobilior tribulis, si nostra Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fistula, si meritos obliviscatur honores. Ae. (15}} Illum vastati miserantem incommoda ruris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dispersosque greges, raroque mapalia culmo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Pales, ipse & laetis excepit Apollo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausibus, & laetae passim applausere Napaeae. T. &nbsp; Ille meos habeat (meruit quoque solus) amores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Audiat ille meos, qui reddidit otia, cantus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et, Procul hinc, dixit, procul hinc feralis Enyo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pascite oves pueri, & pascite, ut ante capellas. Ae. Haec quoque (nam memini) senior praedixerat Almo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Almo fatidici pignus memorabile Phoebi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tempus adest pueri, quo magni cura Menalcae &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia det populis, concussis otia silvis. T. &nbsp; Haec quoque (nam memini) referebat fama, Menalcam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quem Tusci celebrantem Tibridis amnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His umbris, his arboribus decus omne futurum, [p. 189] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellentem spinas, & pinguia culta rigantem. Ae. Ut gregibus taurus decus est, ut matribus haedi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus arboribus, flores ridentibus hortis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu decus omne tuis. sub te pastore, Menalca, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utilius vigilat praescripta ad munia pastor. T. &nbsp; {{Versus|35}} Gaudet ager, gaudent pecudes, magnumque Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et placidi soles & mobilis aura Favonii &nbsp; &nbsp; &nbsp; Acceptum caelo testantur; & aethere toto &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intempestivos compescit Jupiter imbres. Ae. Liber & Alcides, & virtus clara Quirini &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Templa sibi posuit. meruit quoque ponere templa. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et te, si qua fides, olim sacrabit olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gloria. Jam votis, jam nunc adsuesce, Menalca. T. &nbsp; Has tibi ego dulces dulci cum matre columbas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi ego violas, & suave rubentia fraga. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Quae si grata tibi, sacras tener imbuet aras &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agnus, & hoc ipso statuam convivia luco. Ae. Est mihi bissenis quae gallina incubat ovis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nobilis & plumis, & cono nobilis albo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si propria haec fuerit, nostris de vitibus addam &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Bis duo Rhenano certantia pocula Baccho. T. &nbsp; Sis bonus, o, felixque tuis, divine Menalca. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat, e magna cum venerit urbe, bubulcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat upilio, te vinitor omnis & omnis [p. 190] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messor, & hirsutae ediscant nova carmina valles. Ae. (55}} Te rigui fontes, te murmure saxa canoro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te, pater, e tilia cantet nemoralis a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te volucrum certet genus, & genus omne ferarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mollibus in pratis densa stipare chorea. T. &nbsp; Quale nitet puro lustratum sidere caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum matutino subsultant rore cicadae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quale rosis hilares cum texunt lilia Nymphae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis agris facies, agros lustrante Menalca. Ae. Quale melos vel lusciniae, vel cantus olorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut ubi formosae terram plausere puellae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Quale per aestivas errat qui rivulus herbas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale sonat magni vocalis arundo Menalcae. T. &nbsp; Dulce satis imber, nascentibus aestus aristis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulce levem gelida somnum captare sub umbra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vituli mugitus, & alta turtur ab ulmo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dulce parens gnato: nobis tua cura, Menalca. Ae. Tardus eas ad magnanimi promissa Tonantis &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera: tardus eas: nos te hac tellure moremur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic pater, hic princeps dici merearis, amesque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuaque accipias solenni carmina pompa. T. &nbsp; {{Versus|75}} Nos tibi maturos praesenti demus honores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos te, magne pater, te ture colamus, & aris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu gregibus facilis adsis, tu vota precantum [p. 191] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipias, faveasque tuis, pater optime, sacris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talia cantabant pueri: cantantibus illis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Lanigeri tacuere greges, tacuere capellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa quoque, ut nomen melius captaret amatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura per intonsos ibat lenissima ramos. </poem> ====Ecloga II. Corydon. Ad Joannem Sixium, reip. Amstelaedamensis judicem. ==== <poem> E T locus, & verni facies mitissima caeli, Et Zephyri molles nova per virgulta susurri Exhilarant animum, dum ludimus. Accipe, SIXI, Quae mihi deserto dictarunt rure Camoenae, {{Versus|5}} Accipe, nec pigeat Musas committere Marti. Usque adeo multum est assuescere. Non minus ille In faciles choreas & lusus solvitur, ac si Ad Venerem exhausto mitis paret ire duello. Nec minus hae pilo discunt galeaeque tubaeque {{Versus|10}} Virgineas aptare manus. Nunc ruris amoeni [p. 192] Umbrosos vocat in saltus me verna voluptas, Ut vacuus mecum dulces Corydonis amores Evolvam, nostro Corydon si carmine gaudet. &nbsp; &nbsp; Dauliadum grex blande, modos qu&#238;s Delius ipse {{Versus|15}} Suggerit, & liquido permulcet guttura cantu, Cernitis ah Corydona suis liquescere flammis? Cernitis? an gelidus circum praecordia sanguis Obstat, & antiquum tristes horretis amorem? Carmen amor vestrum atque incesti Tereos ira. {{Versus|20}} Nunc procul a patria, procul a Pandionis arce Extorres, tremulo mulcetis ubi aethera plectro, Semper Ityn ah semper Ityn geminatis ademtum. Me quoque per terras & vasta per aequora vectum Saevus amor sequitur, comitemque haud abnegat ultro. {{Versus|25}} Ille etiam Frisias mecum lustravit Athenas Improbus, ille etiam saltus penetrare Sicambros Sustinuit mecum, signansque in cortice flammas Nescio quid lusit. Moestae gemuere Napaeae, Atque ita: Quid vano juvat indulgere furori? {{Versus|30}} Ne quaeso ne crede udo tua carmina libro Infelix: nequeunt Francas durare secures. Atque utinam pariter nostros absumpserit ignes Hostis, & insano finem praescribat amori! Haud equidem infelix dudum demensque vagarer. [p. 193] {{Versus|35}} Ibo, ibo quocumque pedes, quocumque per aequor Vela ferunt: hostem quaeram, mortemque lacessam. Quidni? tam vilis levis est jactura po&#235;tae. Quid loqueris Corydon? quae mentem insania versat? Nec te saevus amor, nec te contemta Dione {{Versus|40}} Insequitur: potius fortunae tela sinistrae. Haec te vel mediis bellorum fluctibus aegrum Detinet, aut procul hinc peregrina in gente moratur. Quid? nuper patrios casu delatus in agros Agnostin&#146; veteres dilecto in pectore flammas? {{Versus|45}} Agnovi, Galatea, tuoque a lumine vitam, Invisa jam jam cessurus luce recepi. Heu ubi nunc tremuli nutus, oculique loquaces? Basiaque humidulis utrimque impressa labellis, Qualia vel dulces optent fixisse columbae? {{Versus|50}} Collaque lascivo toties liventia morsu? Omnia mecum una perierunt gaudia luce. Ceu quondam Zephyro rosa colludente decorum Extulit os, totique novum decus addidit horto: At pluvia perfusa gravi, quassataque ab austris, {{Versus|55}} Languidulum collo flectens caput exspiravit. Cur mihi non tecum longas requiescere noctes Fas erit, & tecum longos producere soles? Unus amor quoniam felici foedere binos [p. 194] Compulit, & tibi me, mihi te promisit habendam. {{Versus|60}} Ilicibus patulis hederae ludentia stringunt Brachia; vitis amans frondosam amplectitur ulmum: At me, si patrios fas est remeare penates, Non hederae vincant nexus, non vitis in ulmo. Tunc mihi nemo umquam vel prudentissimus ullas {{Versus|65}} Suaserit ire vias, aut te, mea vita, relicta Militiam tentare novam, mortisque labores. Tunc propter salices patriae quae margine ripae Incumbunt fluvio, molli projectus in herba Tecum foecundi mirabor gaudia ruris. {{Versus|70}} Tecum languidulo componam lumina somno, Sol ubi jam medius, suadentque incendia somnum. Tu qua pura fluit lucentibus unda lapillis, Mecum una timidos captabis arundine pisces: Aut ubi levis ames turdos decepit edaces, {{Versus|75}} Autumno ridente, epulis gaudebis inemptis. Hic meus inviset festa me luce Menalcas, Et Charitum decus, & Musarum cura Menalcas. Huic mea vernantem texet Galatea corollam Mollibus e calathis & purpureo hyacintho, {{Versus|80}} Et thyma fragranti ludens variabit acantho. Huic ego pastorum lusus, huic ruris amores, Huic mea silvestri modulabor carmina canna: [p. 195] Ut Glycera simplex flagraverit Alphesibaeus, Callidaque ut Glycere deluserit Alphesibaeum. {{Versus|85}} Ille mihi pictis evinctus crura cothurnis Arma canet graviore sono, tum funera regum Atque exundantes depinget sanguine campos. Interea clauso procedet vesper olympo, Et stabulum pastae repetent, mea turba, capellae: {{Versus|90}} At nobis hilari frugalia fercula Baccho Diluet, & fructus ridens Galatea salubres Ipsa ministra feret. Tum me nec purpura Regum Nec fastiditae castis pastoribus olim Urbis deliciae capiant. Mihi paupere cultu {{Versus|95}} Posse frui detis, Superi, mihi paupere tecto Tranquillos agitare dies, securaque fastus Otia, nec luxu mentem cruciare protervo. &nbsp; &nbsp; Haec Corydon. Vos haec facietis maxima, Musae Sixiadae, cujus meritis pronoque favori {{Versus|100}} Quidquid id est doni ferimus, carmenque sub ipsum Condimus assultum Martis, Gallique furores. Quod si infelices posito certamine Belgas Sidere contingit dextro Deus, otia nobis Si qua facit, majore olim cantabimus ausu {{Versus|105}} Quidquid apud Rhenum patriis bellator in armis Gesserit Auriacus. Nec tantum silva canentem [p. 196] Audiet, aut vacuo desertus rure colonus. Sed tu, si merui, nostrum, pater Amstela, nomen Demiranda feres niveis ad moenia cygnis, {{Versus|110}} Unde mei quondam volvat monumenta laboris Candida posteritas, Batavusque applaudat Apollo. </poem> ====Ecloga III. Amator ineptus. ==== <poem> H AS inter quercus, patriaeque ad flumina ripae, Dum matutinis resonat concentibus Echo, Ossibus infixos soli meditemur amores. Nec tam grata quies medio messoribus aestu, {{Versus|5}} Nec tam apibus cythisus, nec frons iligna capellis; Quam mihi sub densis arrident otia silvis. Hoc quoque jussit amor. Quid enim certemus amori? Ille & Hyperboreos saeva face torruit ursos, Ut perhibent, ille & matres furiavit equorum. {{Versus|10}} Tum ferus iste quis est, maculis suffusus, & omni Virgatam ostentans truculento corpore pellem, Quem vicina novo transmiserat India Phoebo? Ille etiam furit (& sunt qui videre furentem) Saucius igne acri, terretque ululatibus agros. {{Versus|15}} Nimirum genus omne hominum, genus omne animantum [p. 197] Ardet, compare quodque sua, me Thestylis urit. Pallesco, atque animum spinoso in vulnere verso. Thestyli, tene meos unam nescire furores? Quos utinam una scias, nec dedigneris amantem! {{Versus|20}} At gemitu quem saepe, oculisque loquacibus ignem Fassus, & arcanis languentia viscera flammis, Ah illos tremulos affabar mutus ocellos! Dic, rogo, dum nuper prato spatiamur eodem, Tuque mihi contra gressum fers obvia, numquid {{Versus|25}} Vidisti miserum varios pallere colores, Ebriaque incerto vestigia ducere passu? Vidisti certe: Nam subridere notabam, Securamque mali, nec quidquam tale timentem: Non tu saeva tamen: nam quo te crimine damnem, {{Versus|30}} Cui numquam nostras fas est audire querelas? Quas procul in silvis ad devia lustra ferarum. Heu miser effundo, & ventis suspiria mando. Ludentes Zephyri; seu vos cultissima Flora Alliciat, seu vos Floram eliciatis amantem, {{Versus|35}} Has, oro, ante preces dominae deferte per auras, Quando mihi ne quid praestem pudor obstat inanis. Perdit hiems segetes, cervos formido paventes; Viscus aves, & squalor aquas, haedosque lup&#251;m vis: Me mea rusticitas, & amandi devius error. [p. 198] {{Versus|40}} Mala tibi servo dulci distincta rubore, Aequa tuis, ah aequa tuis, mea vita, papillis. Est foetura recens in ovilibus: est levis haedus, Aspersus tenui candentia vellera nigro; Qui simulac tenero balatu contigit auras, {{Versus|45}} Thestylis hunc habeat, dixi, mea: munere laeta Agnoscet dantisque animum, dantisque favorem. Sunt bissena mihi niveo mantilia lino, Pulcra suis plicis atque ordine; qu&#238;s mea mater Purpureo circum limbos variavit amictu, {{Versus|50}} Et dixit moriens: Lycida, tibi nevimus ista, Tu memor asserva materni texta laboris. Haec quoque, cara, tuos jam nunc ornantur ad usus. Sed quid te meditor malis, mantilibus, haedo Demeruisse, mei cum sis ignara doloris? {{Versus|55}} Sum brevis: at mecum brevis est dux ipse Cupido, Et brevis aligerorum exercitus omnis Amorum. Nec brevibus violis, nec contractis Hyacinthis Gratia abest: spirat foliis laetissima parvis. Quid? quod pubentes inter ferar esse po&#235;tas, {{Versus|60}} Atque aliquid de me sibi polliceatur Amyntas, Et gratus Musis, & Phoebo gratus Amyntas? Hinc ego te certe poteram, modo passa fuisses, Aequales supra caelo transcribere nymphas. [p. 199] Tunc omnis nostros lusus, tunc arbor amores, {{Versus|65}} Qua patet omne nemus, rugoso cortice ferret. Tunc laetos juncto vestirent nomine truncos Thestylis & Lycidas: Lycidas & Thestylis omni Fronde notarentur. spirarent germina flammas. Sed quid ego haec autem ventosus somnia fingo? {{Versus|70}} Scilicet is nostrae labor est, ea cura, puellae, Scire ubinam caecos deplorem rusticus ignes. Ah Lycida infelix! quis te malus abstulit error, Ut nec funestum possis deponere amorem, Et nec opem aut blando poscas fomenta furori? {{Versus|75}} I, morere: aut felix exuto vive pudore. </poem> ====Ecloga IV. Celadon sive Desiderium patriae. ==== <poem> N YMPHAE, Nere&#239;des Nymphae, gens edita ponto, Hos mihi non duros paullum concedite lusus, Dum refero quae puppe sedens cantabat ab alta Cretides Celadon, patriae non immemor artis. [p. 200] {{Versus|5}} Vos quoque tangit amor: nec longi frigora Nerei Extinguunt veteres molli sub pectore flammas. Vobis fluctivagos ferimus Celadonis amores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, Et nostras audite preces. Si numine dextro {{Versus|10}} Sulcamus tumidi canentia marmora Nerei, Tandem, oro, monstrate viam, ventosque ferentes Addite, dum patriam cursum obliquamus ad actam, Postque tot exhaustos pelagi servate labores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, {{Versus|15}} O si sublimi liceat superare volatu Terrasque tractusque maris! ceu Daedalus olim Chalcidicam fertur pennis delatus ad arcem; Ut mea me solito exciperet Galathea favore! Ut lacrimas gaudens daret, amplexuque foveret {{Versus|20}} Eluctantem animam, & latebris exire parantem! &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. At nunc insano torremur sideris aestu, Insuetumque gravi languescit ab a&#235;re corpus. Hei mihi! qualis ero, cum te, mea vita, revisens {{Versus|25}} (Si pateris) niveos amplectar decolor artus? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Ire libet. terris quis sit nam ludus in illis, Gens ubi nuda suis contenta mapalibus errat, [p. 201] Et faciem & rubro fucat membra omnia cocco, {{Versus|30}} Docta leves volucri configere arundine damas? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Vos o formosa prognatae Doride divae, Pulcra oculos Panopea, & candida Limnorine, Xantoque, Drymoque, & caerula Cymodocea; {{Versus|35}} Omnes florentes aevo, Oceanitides omnes; Ferte bonae ventos: ventis parebimus aequis. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Pocula bina dabo niveo spumantia lacte, Binaque Rhenanum spirantia pocula nectar; {{Versus|40}} Quaeque peregrinae servo munuscula terrae; Has conchas, atque haec evulsa corallia ponto, Citriaque, & dulci distentas saccare cannas. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Est mihi praeterea pictis avis aurea plumis, {{Versus|45}} Barbarici donum regis, pulcerrima visu: Qualem nec patriis quisquam conspexit in oris, Nec qualis campum nostri secat a&#235;ris ulla. Hanc etiam, hanc vobis sistam, sacramque dicabo. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|50}} Fluctibus in vestris quondam, si vera vetustas, Mulcebat curvos audax delphines Arion. Quem circum Phorci chorus assultabat, & omnes [p. 202] Ad strepitum citharae ponebant murmura venti. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|55}} Nil ego tale precor; Austros date rite faventes, Atque Jovi sacram faciles defendite puppim: Vota ut arenoso persolvam in litore sospes Et Glauco, & vobis, atque Inoo Portumno. &nbsp; &nbsp; Haec Celadon: sudo sed enim Pater aethere Div&#251;m {{Versus|60}} Intonuit laevum, puraque in luce refulsit. </poem> ====Ecloga V. Amantes. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NTER oves pastor Lycidas consedit & Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pastorum Lycidas, nympharum flosculus Aegle. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambo pares aetate, pares in amoribus ambo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque die medio rapidus coquit aethera Titan, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ibant vicini captatum frigora luci; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque vicem faciles inflabat uterque cicutas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita mellito Lycidas prior incipit ore. L. &nbsp; Parce meis haedis, raptor lupe, parce capellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Neu dentes acuas in praelia, de grege magno &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praeda petenda tibi est. salvis ego gratuler agnis. Ae. Has, Lampure, tibi commendo, fide, capellas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed vigila, atque hostem latratu prode sonoro, [p. 203] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum succedo antro, gremioque infundor amato. L. &nbsp; Quamvis admota gravis urat lampade terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cynthius, & teneris incumbat Sirius herbis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Areat omnis ager, sitiant pecudesque, lacusque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo major in his spirat mihi flamma medullis. Ae. Quale per aestivas ignis bacchatur aristas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pennis venit ad partes stridentibus Auster; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quale rigent raptis incensa novalia culmis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta meum, Lycida, pascunt incendia pectus. L. &nbsp; Me petat ex alto Juno, me Cypris, Olympo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Juno Lycidam, non aurea Cypris, habebit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel si cornicis vetulae producar in annos; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Aegle primus amor Lycidae, amor ultimus Aegle. Ae. Me si forte suo Phoebus dignetur amore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insignisque lyra Deus, insignisque capillis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postponam, Lycida, (si quid bene credis amanti) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Phoebeamque lyram tibi Phoebeosque capillos. L. &nbsp; {{Versus|30}} Cor mihi molle tuis, Aegle, liquescit in ulnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cor mihi formosis, mea lux, praedaris ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio vultus, & quae me lumina perdunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio: radios non est tolerare potentes. Ae. &nbsp; Te prope nutantes platanos in vitibus ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Candida deposuit mater, laetissima partu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egregium forma, egregium spe divite: qualis [p. 204] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter virgineas ridet rosa verna papillas. L. &nbsp; Quod spirant violae, quod spirant Cinnama longe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod malum tenera redolet mordente puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Indica Nisaeis fragrant quod balsama in hortis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spirat odorato cervix tibi sparsa capillo. Ae. Fias germanus utinam, mecumque feraris &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ubera dilectae pariter siccasse parentis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fias o utinam frater! securior essem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Nec medio tibi defugerem dare basia campo. L. &nbsp; Aegles frater ego, soror est mihi scilicet Aegle: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una parens, torus unus, & est domus una duobus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus, Paphiaque bonus cum matre Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; Securos medio jubet oscula jungere campo. Ae. (50}} Desinite, aequales, vestigia ferre jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad choreas mecum, & nostros celebrare penates. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda ego sum Veneris, Veneris sum praeda, puellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me sibi, me Lycidas totam sibi vindicat uni. L. &nbsp; His ego te vinctam teneo, mea vita, lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} His ego purpureis recubem, mea vita, papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque sinu niveo niveoque in pectore somnos &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exhalem dulces, & mecum amor ipse quiescat. Ae. Non ego te teneris infusum molliter ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non ego te patiar roseis recubare papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Inque sinu longos niveo producere somnos? [p. 205] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore non foveam, toto quem corde recepi? L. &nbsp; Qualis myrtus in Eurotae pulcerrima ripis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut Nardi pretiosus onyx, aut roscida mala; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Methymnae progignit vinea botros; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Tales marmoreo fulgent tibi pectore mammae. Ae. Aura susurrantis Zephyri per mollia prata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, meus dum dormit amor, depelle calorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vos, humida mobilibus viridaria rivis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invitate levem jucundo murmure somnum. L. &nbsp; {{Versus|70}} Sic super Idalium Venus, aut super alta Cythera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Languidulum dulci natum gremio sustentat; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem circum Nymphae tunicis lusere recinctis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ast illum blanda demulcet imagine Morpheus. Ae. Qualis purpurei formosus flos Hyacinthi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Purpureaeve rosae subrident vere rubente; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Punicave ut tenui pellucent cortice grana; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis conspicuas tingit tibi purpura malas. L. &nbsp; Qualis quae Tyrio medicatur lana veneno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales aestivis fotae modo solibus uvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et cerasi dulces, & nondum dulcia mora: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale coloratis decus est tibi, Vita, labellis. Ae. Quam folia arboribus, quam picto gramina campo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Graminibus flores decori sunt, pluma volucri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Armento taurus, lascivi matribus haedi; [p. 206] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Tam tibi caesaries, pulcerque sine arte capillus. L. &nbsp; Hic ego te calathis portantem lilia plenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Parvus eram, studioque legebam lilia eodem) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vidi primum, & visam sine fine probavi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tunc aspirabat amor felicibus ausis. Ae. (90}} Vallibus his primum (memini) convenimus ambo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egimus & pastas ad flumina nota capellas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tunc ego me sensi totis flagrare medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum mediis audax misceres oscula verbis. L. &nbsp; O mihi maturis, Aegle, o mihi dulcior uvis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Lucidior rivo, tenera fragrantior herba; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Candidior lana; recta conspectior orno; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floridior campo; melior Libanotide cedro. Ae. Hortus ego, circumductus ego sepibus hortus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rosa, me dulci commendat amaracus aura. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Sed nisi tu spires Zephyrus meus: areat hortus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec rosa, nec dulces exhalet amaracus auras. L. &nbsp; Hac ego conceptum suspendam ex arbore carmen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Conceptum tibi carmen, amantum vota, Cupido: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum Lycidas Aeglen, Lycidam dum diliget Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Nulla tuum nobis tollent oblivia nomen. Ae. Hanc ego florentem sacro tibi, Cypria, Myrtum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Litoream Myrtum: quae (si non vana vovemus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut foeta est baccis, ut fronde superbit odora; [p. 207] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exemplo sic crescat amor, sic floreat, isto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Talia dum inter se laeti modulantur amantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hesperus Oetaea statione exire parabat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctis & auratum ducebat praevius agmen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutua sic dulci solantes vulnera lusu &nbsp; &nbsp; &nbsp; Condebant spatiosum alterno carmine solem. </poem> ====Ecloga VI. Hyella. Ad Jacobum Servatium. ==== <poem> N YMPHAE, quae liquidum parvi prope Sabidis amnem Halantes legitis per prata virentia flores, Sabiades Nymphae, mecum infelicis amorem, Mecum ignes Dorylae tenui lugete cicuta, {{Versus|5}} Dum pecudes umbras, dum captat frigora pastor. Non ingrata cano. docto Servatius ore Haec legat, & valles, & respondentia saxa, Et jubeat patrias ediscere carmina quercus. Pergite nunc calami. Vix decedentibus umbris {{Versus|10}} Extulerat caelo roseos Aurora jugales, [p. 208] Cum veterem incumbens Dorylas sic coepit in ulmum, Parcarum memor, atque amissa conjuge moerens. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistuia, carmen: Fistula laurigeri donum Acidis, hac ego dulces, {{Versus|15}} Ah memini, dulci modulabar carmine flammas: Hac ego funereos gemitus, acceptaque caris Manibus heu lamenta, & dignas vulnere acerbo Effundam lacrimas. lacrimis dignissima Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|20}} Tune meos sic, tune meos, dulcissima Hyella, Deseris amplexus? multaque in nocte relinquis Infelicem animam Dorilae infelicis, & aegro Nequicquam gemitu vultus quaerentis amatos? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|25}} Heu dulces vultus! & te tumulavimus ista, Lusisti qua nuper, humo? Cur non ego tecum Aut obii, aut tristem descendi vivus ad orcum? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. Tecum Deliciae, tecum periere Lepores; {{Versus|30}} Tecum ruris honos. laniat Venus ipsa capillos; Et Charites moesto tundunt rosea ubera planctu. Flent Risusque Jocique: abjecit tela Cupido, Egelidas sine luce faces, sine cote sagittas. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. [p. 209] {{Versus|35}} Arent & violae, arent & lilia luctu: Cumque suis teneri moriuntur matribus haedi. Lugent & Dryades, lugent & Oreades altis Mecum in montibus, ac caram lacrimantur Hyellam. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|40}} Ipsa Pales agros, silvas Pan ipse reliquit, Et celeres Fauni, & capripedes Silvani. Ipse suas lacrimas jam non capit amnis, & udo Margine ludentes ad fletum invitat olores. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|45}} Heu heu dulcis Hyella, heu heu mea dulcis Hyella, Amisi te meque simul. tantum umbra, superstes Nominis umbra mei, vagor, & sine corpore corpus; Cumque sua infelix Dorylas extinctus Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|50}} Tu nunc Elysiis in vallibus, inque beatis Sedibus antiquas circumspicis Heroinas: Me procul atra palus coenoso lurida tabo Arcet, & heu manes inhumatos nauta recusat. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|55}} Jam pecori lupus insidias meditetur inultus; Arida depositum fallat seges: urat aristas Et mordax lolium, & spinis paliurus acutis. Vivite pastores, dilectae vivite silvae. [p. 210] &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|60}} Pastores, tumulum misero facite, & precor isto, Quo jacet illa, loco; & tumulo hos inscribite versus: Foedere quos fausto conjunxerat alma Dione, Hic praematuro junxit mors funere amantes. Desine supremum, mea, desine, fistula, carmen. &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Haec Dorylas. vos haec, si quid meruisse videmur, Sabiades quondam facietis maxima Nymphae. Tuque adeo decus o patriae magnique senatus, Servati, seu cana Themis putealque forumque Deposcunt vigiles ad publica commoda curas; {{Versus|70}} Sive operum vacuo nemora in genialia Cyrrhae Ire libet; Pindique sacros lustrare recessus: Accipe quae nullo portant munuscula cultu Silvestres Musae; nostras simul accipe Musas. Quae ni displiceant, te mobilis aura Favonii, {{Versus|75}} Te canet omne nemus; te concava saxa loquentur, Et tumidi montes, & depressae convalles: Vechtaque flumineum mitratus arundine crinem Servatii vitrea caelabit nomen in urna. [p. 211] </poem> ====Ecloga VII. Doris. Ad Davidem Bergium. ==== <poem> B LANDA iterum me rura vocant, saltusque sonantes, Quique strepunt gelidi foecundo murmure rivi. Rura vocant iterum. spumoso Cypria ponto, Ruri natus amor: ruris dicamus amores. {{Versus|5}} Tu vero pars o animae dulcissima nostrae, Bergi, noster amor, tenues en accipe lusus: Accipe, & umbroso mecum recubare sub antro Ne pigeat, muscoque caput fulcire virenti. Hic tibi, quae nuper puero sublecta notabam {{Versus|10}} Alconi, Latia modulabor carmina canna. Tantum (si quis honos calamis) ne despice amantum Delicias, rigui laetus sub fornice saxi Me pariter pariterque Alconem audire canentem, Dum parat e viridi fiscellam texere junco. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quid, Panope, quid me vultu, Galatea, protervo Adspicis, & rides, malo si forte per umbram [p. 212] Incautum tetigisti, & te male prodis in umbra? Dorida amo ante omnes. resonant & Dorida silvae. Doris amor meus est. resonant & Dorida montes. {{Versus|20}} Montibus in nostris, in nostris Dorida silvis Omnis fagus habet, omnes servant cyparissi. Nec Veneri Dominae, nec Nymphis gratior ulla est, Quam sibi quae tenero praescripsit Dorida trunco. Illic injusso jam vernant flore genistae, {{Versus|25}} Puniceaeque rosae rident, gravidumque papaver. Illic & dulces nidum posuere columbae; Mollibus & Soli in soliis blanditur acanthis. Me quoque Doris amat. Ni me mea Doris amaret; Nec pecus hoc, pecoris nec viveret ipse magister. {{Versus|30}} Arboribus frondes decori sunt; frondibus umbrae; Pastores umbris; nitidi pastoribus agni; Agnis bella puella; puellis gloria Doris. Lucida ad Eridanum sudant electra sorores Phaebigenae; Assyriae stillant opobalsama silvae; {{Versus|35}} Myrrha pluit lacrimas, fragrantia basia Doris. Basia dum Doris cupido concedat amori; Myrrha pluat lacrimas, Syriae sua balsama silvae, Lucida Phoebigenae stillent electra sorores. Huc ades, o Cytherea: tibi tua cura palumbes {{Versus|40}} Oscula composito libant mordentia rostro: [p. 213] Te musco vocat e molli mitissimus amnis, Te virides ripae, gelidi te, Cypria, fontes, Fontibus & ripis numen venerabile, & amni. Hoc antrum, & dulci quae populus imminet antro, {{Versus|45}} Vota tibi fuerint. gaudebis tu quoque votis. Hic posuit teneri Doris nova miles amoris Prima rudimenta; hic primos mihi miscuit ignes. Hic ego litorea tibi lucum, Amathusia, myrto Constituam, & laetas inducam fontibus umbras. {{Versus|50}} Addam solemnesque choros atque annua sacra Mense tuo, cum ver aperit pulcerrimus annus. Denique (sic grati sint, quos meditamur, honores) Hic zonam tibi Doris, & Alcon ponet avenam. &nbsp; &nbsp; Haec sat erit, Bergi, molli cecinisse sub umbra, {{Versus|55}} Dum levis argutis assibilat aura cicadis, Dum calet, & medio Titan altissimus orbe est. Surgamus: vocat ipsa cavis e vallibus Echo, Atque alias alio solemur pectine curas. [p. 214] </poem> ====Ecloga VIII. Lycidas. ==== <poem> I NTER odoratum Bredae nemus, inter opacas Na&#239;adum latebras, sacrique silentia luci, Fallere quaerebat saevi monumenta doloris Infelix Lycidas, Lycidas non ultima Musis {{Versus|5}} Gloria, Castalio Lycidas nutritus in antro. Illum etiam montes, illum flevere gementem Muscosaeque domus Nympharum, umbrosaque Tempe. Illum etiam pater ipse sacra Thymbraeus ab umbra Vidit, & indoluit, durumque misertus amorem est. {{Versus|10}} Ipse autem tristi volvens sub pectore curas Ibat, & hirsutis narrabat vulnera dumis. Phyllida moerebat: desertam Phyllida longo Implorans singultu, animumque aegerrimus omnem, Luctificos imo promebat pectore cantus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllidis abruptos moesti modulemur amores, Speratosque toros frustra, dulcemque Hymenaeum. Quae vos secretae tenuerunt avia silvae, Pierides? quae vos, Clariae, laureta, puellae, {{Versus|20}} Cum pater e sacro sustollens gurgite glaucum [p. 215] Mosa caput Lycidae discessum flevit, &, Ibis, Ibis, ait, puer, o numquam rediture secundis Alitibus: miserae properabis fata puellae. Quae vos Idaliis umbrae occuluere sub antris, {{Versus|25}} O Charites; cum tot lugens suspiria Phyllis, Tot lacrimas, tot singultus, tot moesta querelas Ore daret, Divosque omnes in vota vocaret? &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllida Bredanos non conspiciemus ad amnes {{Versus|30}} Servantemve pecus; floresve in serta legentem, Aut longos fluvio fingentem judice crines. Illam inter scopulos, exesi in fornice montis, Flebiliter suspirantem, gemitusque cientem Mosa videt lacrimans, & dum videt, adgemit ipse. &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Ergo ego te numquam, numquam te, Phylli, videndam Deserui, & miseram crudeli in tabe reliqui? Quae mihi duritia est animi, quod pectoris hujus Robur, & immotum circa praecordia marmor? {{Versus|40}} Ferre tuas potui lacrimas, dulcissima Phylli? Ferre tuas lacrimas? nec sum liquefactus in illis? Heu miserande puer! jam te nec sancta Dione, Jam nec pronuba luminibus Juno adspicit aequis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. [p. 216] {{Versus|45}} Phyllis ubi est? periere joci, periere lepores, Osculaque, & blando repetiti murmure questus: At dolor, & luctus, & turbida mortis imago Excubat ante oculos, curasque venenat amaras. Phyllis ubi est? dulces mihi Phyllida reddite silvae, {{Versus|50}} Reddite Phyllida m&#238; dulces, ah, reddite silvae. Talis amor Lycidam, qualis cum matris abactae Continuis desiderium balatibus agni Exercent, qualis rapto cum vacca juvenco Errat, & insano incendit nemora omnia luctu; {{Versus|55}} Talis amor torquet, nec spes super ulla medendi est. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Purpureos Ver ecce novum de semine flores Elicit, & tepidi nova sibilat aura Favonii; Vitis agit gemmas, pomis sese induit arbos; {{Versus|60}} Exultant passim pecudes, pictaeque volucres. Sed neque me flores, nec mobilis aura Favonii Delectant, neque nascentes in vite racemi, Nec quae se foliis aut pomis induit arbos; Nec pecudum lusus varii, pictaeve volucres. {{Versus|65}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Sola meas secum flammas miseratur a&#235;don. Sola canit nemore in vacuo, longaque querela, Atque meum atque suum pariter deplorat amorem. [p. 217] Perge queri, Philomela: querar, querar ipse vicissim, {{Versus|70}} Cumque tuo nostros confundam carmine questus, Donec ab Eo&#239;s Titan caput exerit undis. Perge queri, Philomela: meos mea fistula luctus Flebilibus numeris iterabit, & ordine longo Flebit inexhaustos misero sub corde dolores, {{Versus|75}} Donec in Hesperiis Titan caput occulit undis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Quid mihi vobiscum, quondam mea cura, capellae? Quid mihi vobiscum, quondam mea fama, Camoenae? Ite, Deae. primos vobis sacravimus annos: {{Versus|80}} Hos sibi poscit amor, Fideique injuria laesae: Hos Nemesis sibi poscit: Amor, Nemesisque, Fidesque Ah infelicem simul ulciscuntur amorem. Sed jam labentes frigus subrepit in artus: Caligant oculorum orbes: tremebundaque membra {{Versus|85}} Horrescunt subiti vicino in limine leti. Fata vocant, video. Fatis parere necesse est. Tu vero, si forte meo de funere quisquam Narrabit tibi, Phylli, supremorumque dolorum Testis erit Lycidae; veteris reminiscere flammae. {{Versus|90}} Obstitit innocuis (nosti) Sors impia votis: Obstitit impia Sors, mihi te quae invidit habendam, Meque tibi, mea Phylli, tibi me invidit habendum. [p. 218] Phylli vale, mea Phylli; vale dulcissima Phylli. Dixerat: atque illum media jam in morte natantem, {{Versus|95}} Et lapsos tollentem oculos, frustraque moventem, Alma Venus vidit, funesto percita casu. Nec tulit hanc speciem mitis Dea: sed simul alto Corde dedit gemitum, simul ora, genasque, comamque Ambrosio sparsit succo & felicibus herbis. {{Versus|100}} Nota tua est pietas, inquit, mihi: semper amasti, Semper amaturus, sineret si longior aetas. Nec tibi laesa sides, cum non peccaveris ultro. Non aget hunc de te mors importuna triumphum. Myrtus eris: Paphio myrtus fragrabis in horto, {{Versus|105}} Unde nec ipsa meum nitidis intexere sertis Dedigner crinem, & dulci requiescere in umbra. &nbsp; &nbsp; Creverat in truncum Lycidas, & brachia late Pandebat formosa, comis insignis odoris. Mansit honos formae, mansere in stipite amores: {{Versus|110}} At vitae series crimenque inamabile fati Quae fuerint, gustu baccae testantur amaro. [p. 219] </poem> ==Jani Broukhusii epigrammatum libri quatuor. == [p. 220: blanco] [p. 221] ===Jani Broukhusii epigrammatum liber primus. === ====I. AD PETRUM FRANCIUM. ==== <poem> F LOSCULE amicorum, prisci candoris alumne, &nbsp; &nbsp; Franci care, tui gloria Broukhusii; Ergo ades? ergo redux reducem te amplector, & una &nbsp; &nbsp; Osculor hoc pectus, osculor hos oculos? {{Versus|5}} Vix (ita sim felix!) nexu divellor amico, &nbsp; &nbsp; Atque aegre hoc pectus desero & hos oculos. Quos utinam mecum lusu lassaret eodem &nbsp; &nbsp; Laeta Philetaeos ducere Musa choros! Fata (vides) obstant, & honestis invida votis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidera conatus destituere meos. Non tamen obstabunt, obstent licet omnia fata, &nbsp; &nbsp; Quin hoc te gestem pectore & his oculis. [p. 222] </poem> ====II. In columbas ejusdem a fele devoratas.==== <poem> H ARLEMII nemoris dulcissima fama, columbae, &nbsp; &nbsp; Quae nunc Elysio luditis in nemore; Has violas vobis dat Acon; hoc cespite, si quid &nbsp; &nbsp; Raptoris saevo restat ab ungue, tegit. {{Versus|5}} Tum superinducta laurus quae germinat umbra &nbsp; &nbsp; Manibus & tumulum sufficit & titulum. At vos securo terram nunc radite passu: &nbsp; &nbsp; Felibus innocuum non vacat Elysium. </poem> ====III. AD COROLLAM. ==== <poem> A LBA ligustra, meae munus properate puellae, &nbsp; &nbsp; Addita puniceis alba ligustra rosis: Et verno calicem dum panditis ebria rore, &nbsp; &nbsp; Haec tempestivo fingite verba sono: {{Versus|5}} Quae nos blanda hodie commendat forma, Neaera, &nbsp; &nbsp; Cras Zephyro frondes concutiente cadet. Et tibi, nympharum pulcerrime floscule, carpit &nbsp; &nbsp; Hunc formae florem proxima quaeque dies. Quem nisi carpendum praebes, dum ver breve suadet, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moerebit lapsas spina relicta rosas. <a name = "AdAnimumSuum">[p. 223] </poem> ====IV. AD ANIMUM SUUM. ==== <poem> A RSISTI, quantum nutritae sulphure taedae, &nbsp; &nbsp; Quas celer immisso flamine Corus agit. Flevisti, a&#235;rio qualis de monte volutus &nbsp; &nbsp; Per nova designat gramina rivus iter. {{Versus|5}} Cur non in tenues poteras migrare favillas, &nbsp; &nbsp; O anime, & flammis mollior esse tuis? Cur non in tepidas sensim liquescere lymphas, &nbsp; &nbsp; Et fontem aeternis promere de lacrimis? Nimirum requiem misero dum quaeris amori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Bis gemini causam funeris intus habes. Aut igitur flammis lacrimas compesce nocentes; &nbsp; &nbsp; Aut lacrimis flammas vincere disce tuas. Crudelis fati clementia! fata negantur, &nbsp; &nbsp; Saepius ut possis & sine fine mori. [Vertaald door Dirk Smits (1740}}] </poem> ====V. AD DELIAM. ==== <poem> D ELIA, Phoebeo deductum a nomine nomen, &nbsp; &nbsp; Delia, Phoebea condecoranda lyra; Delia, formosis formosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Accipe duritiae justa tropaea meae. [p. 224] {{Versus|5}} Ante tuos, mea vita, pedes cor ecce repono, &nbsp; &nbsp; Et cum corde mei jus simul omne animi. Libertas dilecta, vale: vale, optima Div&#251;m. &nbsp; &nbsp; Vincimur; exuviis gaudet acerbus Amor. Nec tamen indignor. a te, mea Delia, vinci &nbsp; &nbsp; Virtutis fuerit laurea prima meae. </poem> ====VI. AD EANDEM. ==== <poem> N ECTAR & ambrosiam spirant tua, Vita, labella, &nbsp; &nbsp; Os quoties molli comprimis ore meum. Tum neque m&#238; Syrio crinem perfundere olivo, &nbsp; &nbsp; Nec veniat fusis, Myrrha, tibi lacrimis. {{Versus|5}} At simul os avido tenerum divellis ab ore, &nbsp; &nbsp; Helleboro mutas nectar & ambrosiam. Me miserum! quare nec longior ista voluptas, &nbsp; &nbsp; Nec brevior lusu poena luenda meo? Cur non in dominae complexibus elanguentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aureus aeterna compede stringit Amor? Dum breve ver, dum fata sinunt, laetemur amantes, &nbsp; &nbsp; Saepius & tritum saepe teramus iter. Mille mihi roseis da basia mille labellis; &nbsp; &nbsp; Mille tibi reddam, lux mea, mille tibi. [p. 225] {{Versus|15}} Quae si de supera spectarit Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Basiolis mutet nectar & ambrosiam. </poem> ====VII. AD OCULOS DELIAE. ==== <poem> F ALLACES oculi, jucundi semina morbi; &nbsp; &nbsp; Jam didici vestrae crimina perfidiae. Sed bene cum didici, bene quid didicisse juvabit? &nbsp; &nbsp; Irasci vobis me vetat acer Amor. </poem> ====VIII. AD EANDEM. ==== <poem> C ANDIDIOR cum sis nivibus, mea Delia, primis, &nbsp; &nbsp; Unde tibi niveo flagrat in ore rosa? Lucida cum Tyrium simulent tibi labra venenum, &nbsp; &nbsp; Unde coloratis nix variata rosis? {{Versus|5}} Anne arsit Natura in te reserare, quid esset &nbsp; &nbsp; Forma sine exemplo, quid sine labe decor? Tale sub impositis radiant electra pyropis, &nbsp; &nbsp; Perque suos flores aurea mala rubent. Quam bene, foecundo ne totus in igne liquescam, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Has nivibus flammas temperat almus Amor! [p. 226] </poem> ====IX. IN CORINNAM puellam formosissimam.==== <poem> B ELLA Corinna, Corinna meis dicenda Camoenis, &nbsp; &nbsp; Digna vel Aonia, bella Corinna, lyra; Hos oculos, haec ora tibi Venus aurea cessit, &nbsp; &nbsp; Esset ut exemplar numinis ipsa tui. {{Versus|5}} Sic formosa fuit: tali Cythere&#239;a cultu &nbsp; &nbsp; Cepit amatoris lumina torva sui. Hei mihi! cum Paphiis exures omnia flammis, &nbsp; &nbsp; Non habet in pectus jus mea flamma tuum. Jure caret: fateor: sed (plus ita juris habebit) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Utere luminibus, bella Corinna, meis. </poem> ====X. AMANTIS SUSPIRIA. ==== <poem> O nemus, o verni facies laetissima campi, &nbsp; &nbsp; O umbrae, & multa Na&#239;de dives humus; Quaeque sub his tiliis sacri citharistria luci &nbsp; &nbsp; Flexanimo blandum dividis ore melos: [p. 227] {{Versus|5}} Fas mihi sit, tacitas vobis committere flammas, &nbsp; &nbsp; In vestro curas & sepelire sinu. Fas mihi sit dulcem leviter captare soporem &nbsp; &nbsp; Cespite suffulto versicolore caput. Atque utinam sic deposito cum lumine amore &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inter oberrantes condar Hamadryadas! Tum lacrimis si me Phyllis decoraret ademtum, &nbsp; &nbsp; Prodirem molli flos novus e tumulo. Germina cur iterent: Utinam, Phylli, hunc mihi rorem &nbsp; &nbsp; Lucidulum argutis deplueres oculis? [p. 228] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber secundus. === ====I. AD CELSISSIMUM PRINCIPEM LIGNAEUM, REGIS PORTUGALLIAE LEGATUM.==== <poem> Q UAM bene patricio cum Phocide convenit ostro, &nbsp; &nbsp; Lignaee, antiqui sanguinis altus honos! Montis honos immortalis, Lignaee, canori; &nbsp; &nbsp; Nil nisi cui Clarium nobile tinnit ebur. {{Versus|5}} Hoc erat, Augustas aeterno carmine taedas, &nbsp; &nbsp; Hoc erat aurifluo digna sonare Deo. Per te Castaliae gaudent revirescere lauri: &nbsp; &nbsp; Umbraque quod paucis, hoc dedit Aula tibi. Felix, Pierias Reges qui ducis ad undas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qui Musas Regum cogis amare domos. [p. 229] Duxerit & rupes & flumina Thracius Orpheus, &nbsp; &nbsp; Cumque suis silvas duxerit ille feris: Plus fuit, Ausonias Tiberino a litore Musas &nbsp; &nbsp; Ad fortunati sistere regna Tagi. </poem> ====II. AD JOANNEM GEORGIUM GRAEVIUM, Una cum Ecloga vernacula.==== <poem> G RAEVI, Musarum dulce os, cultissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Lucida Palladii gemma decusque chori; Accipe quae sola ludebam nuper in acta, &nbsp; &nbsp; Inque meos saltus & mea rura veni. {{Versus|5}} Non hic Simichiden, non blandi labra Bionis, &nbsp; &nbsp; Non Moschum Siculas conspicis inter oves: Sed patrium suspirantem prope flumen Amorem &nbsp; &nbsp; Nescio quid densis flere sub ilicibus, Et rudibus cannis & agresti carminis arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Orgia in Amstelium Dorica ferre nemus. Tu lauro Musam, Graevi, tu baccare lustra: &nbsp; &nbsp; Fortior illa tuis surget ab auspiciis. [p. 230] </poem> ====III. IN SAMUELIS PUFENDORFII HISTORIAM SUECICAM.==== <poem> A RMA virumque legis, quo Gothica Principe signa &nbsp; &nbsp; Extimuit dubiis debilis Ister aquis. Quo ducente, caput Germania sustulit altum; &nbsp; &nbsp; Sospite quo faciles sensit habere Deos. {{Versus|5}} CHRISTINAE pia gesta legis, gelidosque Triones &nbsp; &nbsp; Inter Hyperboreas incaluisse nives: Et Clarias, Phoebo non indignante, sorores &nbsp; &nbsp; Templa sub Arctois constituisse jugis. Quae tibi non rerum pandet miracla suarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} CAROLUS, Odrysii fulmen amorque Dei? Quae non in teneris Princeps modo Regius annis, &nbsp; &nbsp; Inclita belligeris fama futurus avis? Magnae molis erat, bellacem scribere Suecum: &nbsp; &nbsp; Majus erat, docta gesta referre fide. {{Versus|15}} Quamlibet invicto jactet se Suecia Marte, &nbsp; &nbsp; Haud alia condi debuit ille manu. [p. 231] </poem> ====IV. AD APOLLINEM pro THEODORO JANSSONIO ab ALMELOVEEN, cum Inventa Nov-antiqua ederet.==== <poem> H AEC tibi, quae veterum studio detecta sagace &nbsp; &nbsp; Traxerat ad partes postera turba suas, Haec tibi, Phoebe pater, veterum studiose medentum, &nbsp; &nbsp; Jansonius grata dedicat ecce manu. {{Versus|5}} Tu face, ne parili doctus labor irritus ausu &nbsp; &nbsp; In non ingenuas incidat ipse manus. Vivat, & antiquis meritos qui reddit honores &nbsp; &nbsp; Gratetur merito laetus honore sibi. </poem> ====V. DE PETRO FRANCIO VICTORIAS CAESARIS CELEBRANTE.==== <poem> A EMULA Dircaeo sublimia carmina plectro &nbsp; &nbsp; Pindarus Elysiis vidit ab usque choris. Vidit, & Ausoniae miratus fulmina Suadae &nbsp; &nbsp; Sic ait, Heroa promtus ad arma lyra: [p. 232] {{Versus|5}} Francius haud alio me reddere debuit ore; &nbsp; &nbsp; Haud alio Caesar debuit ore cani. </poem> ====VI. IN EJUSDEM VICTORIAS VENETAS. ==== <poem> A UDIIT attonitus strato pater Hadria ponto &nbsp; &nbsp; Quae canis, Orpheo pectine digna cani. Audierunt vitreis Venetae Nere&#239;des antris; &nbsp; &nbsp; Atque avida grandes aure bibere modos. {{Versus|5}} Jamque tuos cantus toto sonat aequore Triton, &nbsp; &nbsp; Et Morosina fixa tropaea manu. Palluit Odrysiae Phoebe tutela Tiarae, &nbsp; &nbsp; Obducta lacerum nube adoperta caput. Thessaliae illa malum domitae plus horruit omen, &nbsp; &nbsp; Quam si Thessalico carmine tacta foret. </poem> ====VII. IN EJUSDEM ORATIONES. ==== <poem> N AM quis te Arpini cultos deduxit in hortos, &nbsp; &nbsp; Reclusit varias & Ciceronis opes? Quis Deus Ausoniae tibi tradidit orgia Suadae, &nbsp; &nbsp; Flexanimoque dedit fortiter ore loqui? [p. 233] {{Versus|5}} Quidquid id est, certe Deus est. Dare fulmina linguae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricis non fuit artis opus. Num tibi nascenti Clariae risere sorores? &nbsp; &nbsp; Excepit dulci num Charis ipsa sinu? Num te Corycio Paean speculatus ab antro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio tenerum tinxit in amne caput? Anne redux a Taenariis te Roscius umbris &nbsp; &nbsp; Multiplici docuit vocem animare modo? Salve, viva tui, Franci, Ciceronis imago, &nbsp; &nbsp; Salve o Romano plus semel ore potens. {{Versus|15}} Et jam nunc, gemina redimitus tempora lauro, &nbsp; &nbsp; Incipe pro meritis nomen habere tuis. </poem> ====VIII. AD EUNDEM Cum MARIAE BRITANNIARUM REGINAE Oratione publica parentasset. ==== <poem> T RISTIA dum raptae deploras fata MARIAE, &nbsp; &nbsp; Nec tempestiva fila relecta colo; Me quoque par pietas in eosdem compulit ausus, &nbsp; &nbsp; Et volui magnis Manibus ire comes. {{Versus|5}} Sed, quae juncta gerit nostri monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Velle meum dicet pagina, posse tuum. [p. 234] </poem> ====IX. AD DIDERICUM SIXIUM, <i>Cum supremos in utroque Jure honores consecutus esset.</i> ==== <poem> Q UALIS Olympiaci laetus certamine campi &nbsp; &nbsp; Stat pugil, & doctis viribus arma movet; Nobilis Eleo quem pulvere palma decorum &nbsp; &nbsp; Ostendet Superis cum Superisque sibi: {{Versus|5}} Talem te Claria Themis emirata palaestra &nbsp; &nbsp; Hortata est plausu, proque secuta suo. Talem te patrii reducem videre penates, &nbsp; &nbsp; Sanguinis o prisci, laus, Diderice, recens. Juris iter dubii, scopulis freta perfida caecis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Emensus, doctae praemia frontis habes. Nunc sibi te totum poscit res publica: nunc te &nbsp; &nbsp; Invitant fasces, & trabeatus Honos. Excitat ingenium virtutis imago paternae, &nbsp; &nbsp; Atque a non uno Consule clara domus. {{Versus|15}} Excitat & pretium capiendi grande laboris &nbsp; &nbsp; Gloria, & aeterni nominis acer amor. Auguror: in laudes feliciter ibis avitas, &nbsp; &nbsp; Et plaudet votis mox pater ipse suis. [p. 235] </poem> ====X. IN LAMBERTI BIDLOI AMSTELAM DULCEM.==== <poem> Q UAE tibi mutatos dictavit vena liquores, &nbsp; &nbsp; Unde Pater dulces Amstela volvit aquas, Illam credibile est Permessi e fontibus ipsis &nbsp; &nbsp; Per laetum lauri desiluisse nemus. {{Versus|5}} Aut certe sensit Thebanae numina Dirces, &nbsp; &nbsp; Aut Hebes sacris fluxit ab uberibus. Adspice, formosi laudato flumine olores &nbsp; &nbsp; Nescio quid lento murmure dulce canunt. Non quales flexis audit Maeandrus in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cum mors terribiles injicit atra manus. At vero insolita patriae dulcedine ripae &nbsp; &nbsp; Illecti, assiduis cantibus invigilant. Et Patrum modo felices extollere curas &nbsp; &nbsp; Est amor, ac fraenos amnibus impositos; {{Versus|15}} Et modo gratantur glaucis sub flumine Nymphis, &nbsp; &nbsp; Et modo se totis proluit agmen aquis. Felix materia vates! felicior amnis! &nbsp; &nbsp; Alter ab alterius nomine nomen habes. [p. 236] </poem> ====XI. IN POETAE ANONYMI CARMINA SACRA.==== <poem> Q UAM bene salvifici reseras mysteria verbi, &nbsp; &nbsp; O magno vates pectora plene Deo! Quam bene crudeles damnas in sontibus iras, &nbsp; &nbsp; Et duro armatas ense vel igne manus! {{Versus|5}} Ite animae steriles, stolidi pia fabula vulgi, &nbsp; &nbsp; Ite: decent nostras symbola sacra dapes. Supremi latices, frangendi corporis arrha &nbsp; &nbsp; Fracta Ceres, Domini tot monumenta mei; Vosne quis indigno fumat, vos perfidus ore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec redeat fusi sanguinis inde memor? Ille ego sim, cujus pungant suspiria pectus; &nbsp; &nbsp; Ille ego, qui numquam dedoluisse velim. Ille ego sim, tristi quem Jesus morte redemit, &nbsp; &nbsp; Quem juvet ad saevam pervigilare crucem. {{Versus|15}} At tu, quisquis eras, praeclari carminis auctor, &nbsp; &nbsp; Accipe non vana quae tibi mente damus. Sic tua me pietas, sic nobilis erigit ardor, &nbsp; &nbsp; Prosilit ut primo carcere fortis equus. [p. 237] </poem> ====XII. IN JOANNIS VOLLENHOVII HOMILIAS SACRAS.==== <poem> D ULCES eloquii flores, melle inlita sacro &nbsp; &nbsp; Pagina, divini conscia judicii; Justitiae tuba clara, interpres dia supremi &nbsp; &nbsp; Vindicis, aetheriae pars bona militiae; Salvete o sancti senis otia, digna papyre &nbsp; &nbsp; Quam velit a sero Fama nepote legi. {{Versus|5}} Quam probet, ac longis meliorem semper ab annis &nbsp; &nbsp; In cupido gestet plurimus ordo sinu. Est Deus, est sacri lex foederis. Ite tyranni, &nbsp; &nbsp; Caedibus horribiles conscelerate manus. {{Versus|10}} Inveniet vindicta viam, qua sanguine pastos &nbsp; &nbsp; Devoret aeterni vis metuenda Dei. At manet innocuos felicis gloria vitae, &nbsp; &nbsp; Et pretium injustae mortis amica quies. Qualis, ubi totum sol explicat aureus orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Irrita formosa nubila luce premit. Gaudia stant sine fine piis. Considite justi: &nbsp; &nbsp; Vos pater e summa maximus arce tegit. [p. 238] </poem> ====XIII. In Po&#235;mata sacra FRANCISCI HALMAE. ==== <poem> C LARA salutiferi celebrans miracula Christi &nbsp; &nbsp; Pagina, Idumaeo mellea melle magis, Non te Cyrrha loquax genuit, non Phocidos udae &nbsp; &nbsp; Mobilis arguta nutriit humor aqua: {{Versus|5}} Sed castus, totusque Dei, te spiritus inplet, &nbsp; &nbsp; Divinoque sonat tacta canore chelys. Felix Halma animi, quem vatum exempla piorum &nbsp; &nbsp; Perpellunt sacris invigilare choris. Felix ingenii, Christo quem juvit Iesu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Otia & afflatae credere mentis opus. Vive liber, summi praeco facunde Tonantis, &nbsp; &nbsp; Et tu cum libro vive, po&#235;ta, tuo. </poem> ====XIV. De Psalmis PETRI DATHENI.==== <poem> T U qui Davidicos, divina po&#235;mata, Psalmos &nbsp; &nbsp; Volvis, & attenta combibis aure memor, Ecquid ridiculos casci miserare Datheni &nbsp; &nbsp; Cum tanta effusos futilitate modos? [p. 239] {{Versus|5}} Et tamen ista canit sacris pia concio templis, &nbsp; &nbsp; Et legit, & prolem cogit amare domi. At quanto melius magnorum cura virorum &nbsp; &nbsp; Verterat afflati nobile regis opus? Obstitit ignavi stolida ignorantia vulgi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ne potiore sacrum voce sonaret ebur. Obstitit & pulcris livor comes aemulus ausis, &nbsp; &nbsp; Ne posset quemquam condecorare labor. Vescere glande tua, plebs inscitissima; gaude &nbsp; &nbsp; Sordibus, & pingui prolue labra luto. {{Versus|15}} Nos citharae melioris amor, te flente, docebit &nbsp; &nbsp; Jessaeum laeta reddere voce melos. </poem> ====XV. IN EPISTOLAS PRIMORUM MARTYRUM.==== <poem> C AELESTES epulae, Musaeo tincta lepore &nbsp; &nbsp; Pagina, & aeterno nectare foete liber; Vosne sacri de culminibus laetissima Pindi &nbsp; &nbsp; Detulit, & Clario lavit in amne, Charis? {{Versus|5}} Vobis Aonio rorantes fonte corollas &nbsp; &nbsp; Texuit ipsa suis Uranie manibus? [p. 240] An potius magna flammatum mente po&#235;tam &nbsp; &nbsp; Aurea divinus duxit ad astra furor? Aeternique patris non enarrabile lumen &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Contigit afflatu pectora mota suo? Non haec Pimplaei latices, non dictat Apollo &nbsp; &nbsp; Carmina: de caelo spiritus ille fuit. Hic fortunatos proceres coetusque piorum &nbsp; &nbsp; Lustrat in aetheriis mens pia vecta rotis: {{Versus|15}} Quorum Religio sacro respersa cruore &nbsp; &nbsp; Crevit in immensum, cladibus aucta suis. Vive, pii vates operis, cui Fama perennis &nbsp; &nbsp; Ardet honoratum cingere fronde caput. Sic Christo Musas, sic Musis jungere Christum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Discat ab exemplo postera turba tuo. </poem> ====XVI. IN JOACHIMI TARGERII MEDICINAM COMPENDIARIAM.==== <poem> V ULNERA Paeoniae retegens Targerius artis &nbsp; &nbsp; Vulneribus medicas applicat ipse manus. Morborumque vias, caecosque in orgine?? fontes &nbsp; &nbsp; Rimatus, validam monstrat apertus opem. [p. 241] {{Versus|5}} Illum non veteres recta ratione magistri, &nbsp; &nbsp; Non modo nascentes abripuere scholae. Certus in abstruso vitiorum fomite Chiron &nbsp; &nbsp; Daedaleae longas explicat artis opes. Talis in angusto Symplegadas aequore Tiphys &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Transiit, & geminae mortis inultus iter. Sic Ariadneo cautus moderamine Theseus &nbsp; &nbsp; Rettulit illaesum victor ab hoste pedem. Et dubitamus adhuc merita redimire corona, &nbsp; &nbsp; Cui dant calcandum tot mala monstra caput? </poem> ====XVII. AD NICOLAUM BIDLOUM, <i>Cum summos in Medicina honores adipisceretur.</i>==== <poem> V IVIDA Paeonii soboles Bidlo&#235; parentis, &nbsp; &nbsp; Paeoniisque recens artibus ipse decus; Accipe promeritam virtutibus, accipe laurum, &nbsp; &nbsp; Digna Machaoniis praemia temporibus. {{Versus|5}} Haec est illa tuis promissa laboribus olim, &nbsp; &nbsp; Illa Dei primus virgo medentis amor. Quae mutata semel, rursum mutetur oportet, &nbsp; &nbsp; Inque tuis fiat querna corona comis. [p. 242] </poem> ====XVIII. POEMATUM DAVIDIS HOOGSTRATANI ELICIUM.==== <poem> C UNCTA salebrosis tumeant cum scrinia nugis, &nbsp; &nbsp; Decoquat & nomen Suada Latina suum: Cum pro thesauris carbones venditet ater &nbsp; &nbsp; Lucius, ac fatui gnatus Aristagorae: {{Versus|5}} Quis ferat in tenebris & inerti carceris umbra &nbsp; &nbsp; Carmina Romano digna sapore premi? Ite foras agedum genuinae pignora Musae; &nbsp; &nbsp; Vos favor exspectat publicus; ite foras. Florida simplicitas, & honestae gratia formae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nos juvat, & casti ros novus eloquii, Et pudor, & Latiis eductae collibus artes, &nbsp; &nbsp; Et non mentito verus in ore colos. Infelix lolium ac steriles mirentur avenas &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s sapiunt rubri mactea Lexiphanis. [p. 243] </poem> ====XIX. IN POEMATA POSTUMA CASPARIS BRANTII. ==== <poem> E XCUSSUS vitae spatiis exilibus, orbi &nbsp; &nbsp; Brantius has propera morte reliquit opes; Divitis ingenii monumenta perennia, doctus &nbsp; &nbsp; Quae poliit multa sedulitate labor. {{Versus|5}} Accipe, Posteritas, foecundae nobile Musae &nbsp; &nbsp; Depositum, ac fido grata reconde sinu. Et dic, Carminibus hoc unum defuit istis &nbsp; &nbsp; Supremam domini non habuisse manum. </poem> ====XX. IN SAMUELIS PITISCI LEXICON LATINO-BELGICUM NOVUM.==== <poem> R OMANI nitor eloquii, selecta supellex &nbsp; &nbsp; Verborum, dominae fida ministra togae; Et Batavi oris honos, & amoeni florida cultus &nbsp; &nbsp; Copia, praesigni conspicienda stola; {{Versus|5}} Salvete o docti labor & pia cura Pitisci, &nbsp; &nbsp; Nobilis Aoniae sarcina militiae. [p. 244] Vobis primitias studiorum gnava juventus &nbsp; &nbsp; Suspendet sacris molliter in tabulis. Vobis, longarum superato errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debebit rectum cura fidelis iter. Glandem amet, & viles fatuo plebs ore mariscas: Chia bonis stomachis, coctaque arista facit. </poem> ====XXI. MEMORIAE TOBIAE GUTBERLETHI <i>Cum ejus libelli postumi de Saliis ederentur.</i>==== <poem> Q UEM vivum nequii, te Gutberlethe sepultum &nbsp; &nbsp; Alloquor, & cineri dona suprema fero. Sic tua promeruit virtus, sic nobilis ardor, &nbsp; &nbsp; Et cultum egregiis artibus ingenium. {{Versus|5}} Atque utinam non tam propere confectus abisses, &nbsp; &nbsp; Nec tua vere tuo flenda rapina foret! Nunc utcumque datum est, chartis te semper in istis &nbsp; &nbsp; Posteritas memori pectore docta colet. Marsque pater Phoebusque pater de colle Quirini &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lustrabunt Salios ad tua sacra suos. [p. 245] <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXII. In libellos LUDOLPHI SMIDII. ==== <poem> P ASCE oculos, hospes, & mentem pasce libellis, &nbsp; &nbsp; Quos tibi dat gnava Smidia cura manu. Utile inest dulci: certant doctrina leporque: &nbsp; &nbsp; Nec facile invenies, hic sit, an illa prior. {{Versus|5}} Talis in omnigenis foecundi floribus horti &nbsp; &nbsp; Errat, & errorem dextra amat ipsa suum. Talis in exstructis apium molimine ceris &nbsp; &nbsp; Suavis ab exsucto germine fragrat odor. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXIII. IN DAVIDIS HOOGSTRATANI POEMATA.==== <poem> I NGENII flores, Hyblae vernantis imago &nbsp; &nbsp; Nobilis, Ausonio nectare foete liber; Salvete Aonidum munus praesigne dearum; &nbsp; &nbsp; Salve Hoogstratani pagina docta mei. {{Versus|5}} Vosne ego cum raucis fatua de plebe cicadis, &nbsp; &nbsp; Vosne ego cum pingui contulerim populo? [p. 246] Purior hic dulces animavit spiritus odas, &nbsp; &nbsp; Purior argutos defluit in numeros: Et mentem vincire nova mulcedine pellax &nbsp; &nbsp; Non excussuris haeret in auriculis. Hic Lepor, hic Veneris species nativa Latinae, &nbsp; &nbsp; Qualis in Aeneae floruit urbe sui. Vos quoque cum Latiis longum florete po&#235;tis &nbsp; &nbsp; Carmina, Romanis proxima carminibus. </poem> ====XXIV. IN JOANNIS BRANTII POEMATA VERNACULA.==== <poem> O TIA majores non degenerantia curas &nbsp; &nbsp; Nobile Musarum Brantius edit opus: Brantius ingeniis haud impar gloria primis, &nbsp; &nbsp; Haud rudis argutas increpuisse fides. {{Versus|5}} Hic Lepor, hic Batavi dos illa domestica Phoebi &nbsp; &nbsp; Spirat, & e nostro gurgite nata Venus. Miraris, studiis simul invigilare severis, &nbsp; &nbsp; Ducere culta simul carmina? patris habet. [p. 247] </poem> ====XXV. IN EPISTOLAS CLARORUM VIRORUM ab eodem editas. ==== <poem> F RAGMINA doctorum, Branti, pretiosa virorum, &nbsp; &nbsp; Te sine, pulvereo deperitura situ, Quam bene, quod famae donas, orbisque theatro, &nbsp; &nbsp; Nec sinis annosa nocte sepulta premi! {{Versus|5}} Devincis ipsos isto tibi munere Manes: &nbsp; &nbsp; Jamque aliis narrant de pietate tua. Grande operae pretium: qu&#238;s finibus ista legentur, &nbsp; &nbsp; Tu quoque cum pulcro munere notus eris. </poem> ====XXVI. IN LUCAE ROTGANSII GULIELMEIDA.==== <poem> T EMPORIS ingrati domitrix Rotgansia Clio &nbsp; &nbsp; Aeternum nitido pectine pangit epos. Ferte, Deae, violas, & lilia ferte, Sorores: &nbsp; &nbsp; Accendit Clarium spiritus iste nemus. {{Versus|5}} Qualis in herois exsurgit Musa cothurnis! &nbsp; &nbsp; Quantus in attonita pectoris arce sonor! [p. 248] Terra vale. mens alta novo subvecta volatu &nbsp; &nbsp; Lucida Pegasea tendit ad astra via. Et major vulgi invidia, saeclique veneno, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Purpureum rapido lumine signat iter. Ringere, Livor iners, linguaeque tonitrua doctae &nbsp; &nbsp; Despice: gannitus despicit illa tuos. Fulminibus nimirum opus est ac voce Deorum, &nbsp; &nbsp; Fortia cui magni Principis arma labor. </poem> ====XXVII. IN CORNELII BRUNII HODOEPORICA.==== <poem> T RISTES exuviae, calcati Orientis imago &nbsp; &nbsp; Flebilis, immensi parva favilla rogi, Artificum stupor, & Pharii miracula luxus, &nbsp; &nbsp; Custodes cinerum marmora, pacis opes; {{Versus|5}} Atthidos ingenium, Latii decora alta triumphi, &nbsp; &nbsp; Non nisi cum caelo nata cadente mori: Quis putet hoc umquam fieri potuisse? fuistis. &nbsp; &nbsp; Grande tot annorum procubuistis opus. Diruit egregios veterum Mars Turca labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ruderibusque jacent rudera tecta suis. [p. 249] Nil adeo superest prisci splendoris, & umbra &nbsp; &nbsp; Nominis in capta vix bene restat humo. Haec sunt Fortunae ludibria nempe potentis: &nbsp; &nbsp; Tam levis incerto vertitur orbe dea. {{Versus|15}} Ne tamen ulterius in vos mala saeviat aetas &nbsp; &nbsp; Providit multis Anna Perenna modis. Artis opem doctae, longi solamina luctus, &nbsp; &nbsp; Victuro solers Brunius aere tulit: Brunius Attalicis nuper bene cognitus oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Brunius Aegeae non brevis hospes aquae. Vivite nunc veteris monumenta perennia saecli, &nbsp; &nbsp; Dum chartis pretium stabit & ingeniis. </poem> ====XXVIII. AD GODEFRIDUM BIDLOO, <i>Humani corporis Anatomiam edentem.</i>==== <poem> Q UOD tibi debemus solers, Godefride, minerval? &nbsp; &nbsp; Humani per quem corporis arca patet. Lassavit multas per tot jam saecula curas, &nbsp; &nbsp; Illa Epimethei Daedala massa luti. {{Versus|5}} Serior accedis, sed doctior. indice tanto &nbsp; &nbsp; Ars, Natura, tuas sedula spectat opes. [p. 250] Externam cuivis pronum est vidisse figuram: &nbsp; &nbsp; Interiora tuae sunt benefacta manus. </poem> ====XXIX. In Carmina RULANDI KINSCHOTII. ==== <poem> N ON Haga tanti, non mihi tanti nemus, Quod explicatis frondibus premens diem Ad delicati litoris colles sedet; Quanti Latinis invidendus auribus {{Versus|5}} Kinschotiani barbiti blandus canor, Hagana Siren, dulce silvarum decus; Quanti, sonantis Tethyos novus stupor, Kinschotiorum carminum decens Venus. </poem> ====XXX. AD GUALTHERUM BLOKKIUM <i>in numerum Jurisconsultorum co&#246;ptatum.</i>==== <poem> A ONIA Gualthere caput redimite corona, &nbsp; &nbsp; Altera sic merito dat tibi serta Themis: Serta laboriferae monumenta perennia curae, &nbsp; &nbsp; Qua mercede sibi Numina nostra placent. [p. 251] {{Versus|5}} Aggredere o justos pulcri sudoris honores, &nbsp; &nbsp; Inque forum & solem, docte patrone, veni. Hic acies, hic stant Martis vexilla togati, &nbsp; &nbsp; Plurimaque a trepidis palma petenda reis. Mitia ad arma voco: sine crudo sanguinis haustu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sic quoque servati gloria civis erit. </poem> ====XXXI. IN GULIELMI ELGERI EMBLEMATA AMATORIA.==== <poem> C ARMINIBUS teneris teneros Elgerus Amores &nbsp; &nbsp; Pinxit, & imperii vim, Cytherea, tui; Qua mare, qua terrae, qua stellifer ardet Olympus, &nbsp; &nbsp; Ipsaque Taenarii regna inamoena dei. {{Versus|5}} Tu face, ne flammas olim experiatur amaras &nbsp; &nbsp; Tam bene qui casti pandit amoris iter. Ardeat, & caris restinguat in ignibus ignes, &nbsp; &nbsp; Praeda Cupidineo non inhonora choro. Sic, hymnis dulces thalamos redimentibus, ipsa &nbsp; &nbsp; Elgeri fies muneris, ille tui. [p. 252] </poem> ====XXXII. AD CORNELIUM ARKELIUM HADRIANI JUNII ANIMADVERSA <i>Cum luculentis accessionibus recentantem.</i>==== <poem> A RKELI, Latiae non inficiande Minervae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Actaeo pectora plene favo; O bene, quod luci magni meletemata Junii &nbsp; &nbsp; Restituis, cultu divitiora novo! {{Versus|5}} Istos (nec fallor) mirabitur ipsa libellos &nbsp; &nbsp; Roma vetus, linguae dote superba suae. Nec Batavas quisquam temere deriserit aures, &nbsp; &nbsp; Hornanae si quem gustum habeat Veneris. Talia Varronis fuerunt, & talia Verrii &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Scripta, nec a longo tota peresa die. Macte operae, Arkeli, jucundi macte laboris: &nbsp; &nbsp; Te vocat in Clarium Fama benigna nemus. Et tibi, qua Valacram Tethys circumsonat urbem, &nbsp; &nbsp; E tumulo plaudit Junius ipse suo. [p. 253] </poem> ====XXXIII. IN HENRICI CHRISTIANI HENNINII DE GRAECORUM ACCENTIBUS DISSERTATIONEM.==== <poem> H ENNINI Argolicis haud inficiande Camoenis, &nbsp; &nbsp; Hennini Clariae docte sititor aquae; Non tua plus scriptis debebunt orsa vetustis, &nbsp; &nbsp; Quam genio debent scripta vetusta tuo. {{Versus|5}} Grande rudimentum, peregrinam expellere gentem, &nbsp; &nbsp; Et Grajos Grajis restituisse sonos. Tam bene qui pulsa reddis caligine lucem, &nbsp; &nbsp; Quas reddet grates Suada Pelasga tibi? </poem> ====XXXIV. AD JOANNEM A WYNBERGEN, <i>Equestri Ordini nuper, nunc etiam Jurisconsultorum numero adscriptum.</i>==== <poem> S ANGUINIS antiqui non inficianda propago &nbsp; &nbsp; Wynbergi, doctae nobilitatis honor; Accipe sudoris justissima praemia longi, &nbsp; &nbsp; Et nitidas lauro virgine necte comas. {{Versus|5}} Nec tu sperne novos Legum Doctoris honores: &nbsp; &nbsp; Ne toga sit generi forte pudenda tuo. [p. 254] Quae studiis Pallas, belli quoque praesidet armis: &nbsp; &nbsp; Manat & egregium fonte ab utroque decus. Utque suos mystae penitus novere patronos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qu&#238;s propior summa spirat ab arce favor: Condita sic etiam sacrato a Caesare jura &nbsp; &nbsp; Nobilis interpres lucidiora facit. </poem> ====XXXV. AD GODEFRIDUM THOMASIUM <i>Medicum creatum.</i>==== <poem> G LORIA Palladio non inficianda parenti, &nbsp; &nbsp; Thomasi, Clariae docte sititor aquae; Has tibi pro meritis Trajectum nobile lauros &nbsp; &nbsp; Nectit, & aeterna tempora fronde premit. {{Versus|5}} Haec tibi dant cultae, sed debita, munera Musae, &nbsp; &nbsp; Ingenio Musae Numina prona tuo. Accipe de Batavo redeuntem litore alumnum, &nbsp; &nbsp; Lipsia, felici prole beata parens. Tu quoque, Thomasi, patriis jam redditus oris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mente refer patriae commoda visa meae. Inter & insignes, quos dat tibi Phoebus, amicos &nbsp; &nbsp; Succurrant cari nomina Broukhusii. [p. 255] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber tertius. === ====I. AD CAESAREM LEOPOLDUM DE PETRO FRANCIO. ==== <poem> P ANNONII Regina soli, dos inclita Phoebi, &nbsp; &nbsp; Regibus hospitium Buda domusque suis, Tandem Threicio jam nunc extorta Tyranno &nbsp; &nbsp; Romanas Aquilas, & sua signa, videt: {{Versus|5}} Illustres Aquilas, illustria signa: nec ultra &nbsp; &nbsp; Sustinet Odrysii barbara vincla jugi. Accedit magno, victor LEOPOLDE, triumpho &nbsp; &nbsp; Muneris Aonii, quale mereris, opus. Quod tibi lauriferi lectum de vertice Pindi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obtulit Hollanda Musa Latina manu. Par fuit illa suis felix audacia coeptis; &nbsp; &nbsp; Inferior lauris sit licet usque tuis. [p. 256] </poem> ====II. AD JOANNEM III. POLONIAE REGEM <i>post partam de Tartaris ac Turcis victoriam.</i>==== <poem> Q UAE tibi pro meritis, Rex o fortissime Regum, &nbsp; &nbsp; Cingit honoratum laurea digna caput? Unde lyrae carmen paribus percurrere plectris, &nbsp; &nbsp; Atque Amphionias unde animare fides? {{Versus|5}} Arescunt fragiles ad Sarmata fulmina lauri; &nbsp; &nbsp; Et minor est titulis omnis Apollo tuis. Pro Daphne sterili, pro vano frondis honore &nbsp; &nbsp; Ambiat Heroas Thracia Luna comas. Commodet ipsa novas vati Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina materiae condat ut aequa suae. </poem> ====III. IN URBEM HASSELIUM <i>actis cuniculis dirutam.</i>==== <poem> F ULMINA in Hasselios quae subterranea muros &nbsp; &nbsp; Pulveris excussi turbine crebra ruunt, [p. 257] Credibile est Stygio de carcere nata, feraque &nbsp; &nbsp; Ditis ab irati prosiluisse domo. {{Versus|5}} His, Capaneu, terrendus eras. sed nesciit ultor &nbsp; &nbsp; Jupiter Infernum fulmina habere Jovem. </poem> ====IV. IN JOANNIS SIXII CONSULATUM.==== <poem> A USONIAE, Sixi, non ultima gloria Musae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Hollandae nobilis arte lyrae; Hos tibi dant Virtus fasces, Probitasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et qui te toto pectore Candor habet. {{Versus|5}} Hos tibi commendat spatiosae publicus Urbis &nbsp; &nbsp; Plausus, & innumero quae fora cive calent. Qu&#238; poterat melius de te tua cara mereri &nbsp; &nbsp; Patria? qu&#238; melius consuluisse sibi? [p. 258] </poem> ====V. IN ORATIONEM GULIELMI COETERII, QUA SERENISSIMO AC CELSISSIMO PRINCIPI JOANNI GULIELMO FRISONI DE <i>adventu in Academiam Franequeranam gratulatus est.</i>==== <poem> A D Frisias Princeps FRISO contendit Athenas: &nbsp; &nbsp; Jam nova Pierides sumite serta Deae. Flore vias operite, & magno surgite alumno: &nbsp; &nbsp; Vester honos agitur: nectite serta Deae. {{Versus|5}} Talis Amyntoridae Phoenici creditus olim &nbsp; &nbsp; Ibat ab Haemonia fervidus urbe puer. Qui Priamum, Priamique genus, qui fortia magnae &nbsp; &nbsp; Moenia Dardaniae sterneret, ille fuit. Ante tamen graciles tentavit pollice chordas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et cecinit tenui bella gerenda lyra. Ante Pelethronias lustravit cursibus ornos, &nbsp; &nbsp; Quam validam inplevit Pelias hasta manum. Tu quoque Nassavii spes sanguinis unica, div&#251;m &nbsp; &nbsp; Depositum, celsae gloria sera domus, [p. 259] {{Versus|15}} Quam prius ingentes merearis Marte triumphos, &nbsp; &nbsp; Ad placidas artes erudiendus eras. Imbuet insignis teneros Coeterius annos: &nbsp; &nbsp; Hic tibi erit Phoenix: hoc duce carpe viam. Communi fingende venis PUER AUREE voto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cui res communis constituenda venit. </poem> ====VI. In Album amicorum suorum.==== <poem> C OMTA Paraetonia Broukhusia Musa papyro, &nbsp; &nbsp; Aurato longas pectine culta comas, Candorem domini niveo testata colore, &nbsp; &nbsp; Carorum celebres flagitat illa manus. {{Versus|5}} Vulgus abi. docti co&#235;ant in foedus amici: &nbsp; &nbsp; Illustret tabulas Musica dextra meas. Hic Venus, hic Charites habitent, hic cantor Apollo, &nbsp; &nbsp; Hic testudinea Calliopea lyra: Ut quos longa dies sero memorabit in aevo &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Discat amicitiae membra fuisse meae. [p. 260] </poem> ====VII. AD MATTHAEUM SLADUM, <i>Cum ei Po&#235;mata Sidronii Hosschii dono mitteret.</i>==== <poem> S LADE, decus vatum, laus unica, Slade, medentum, &nbsp; &nbsp; Cui gemina Paean tempora fronde premit, Accipe vatis opus, promissaque carmina, Flandri, &nbsp; &nbsp; Certum Broukhusiae pignus amicitiae. {{Versus|5}} Accipe Sidronii certantia carmina priscis, &nbsp; &nbsp; Digna tuis oculis, digna favore tuo. Quae quoties releges, (par quamvis simus iniquum &nbsp; &nbsp; Sidroniusque tuus, Broukhusiusque tuus) Aequa tuis toties urat te cura medullis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidroniique tui, Broukhusiique tui. </poem> ====VIII. AD CAROLUM FERBERUM <i>Dantiscanum.</i>==== <poem> C AROLE, virtutis patriae certissimus haeres, &nbsp; &nbsp; Hoc quoque Broukhusii pignus amoris habe. Illum Pierides, illum tibi junxit Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Charitum nexis triga decens manibus. [p. 261] {{Versus|5}} Tu quoque, seu patriis felix agis otia terris, &nbsp; &nbsp; Sive peregrini te fovet aura soli, Ad Batavos animo quandoque revise sodales, &nbsp; &nbsp; Et memor esto tui, Carole, Broukhusii. </poem> ====IX. AD JOANNEM HUIDEKOOPER MARSEVENIUM, <i>Cum tertiam ex ordine filiolam suscepisset.</i>==== <poem> C ARMINA dum primo meditor genialia gnato; &nbsp; &nbsp; Ecce, venit laetam tertia gnata domum. Sic quoque consuluit casto Lucina labori: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos celebrat Gratia trina lares. {{Versus|5}} Quid majus poteras dulci cum matre pacisci? &nbsp; &nbsp; Eurynome plures non dedit ipsa Jovi. </poem> ====X. AD EUNDEM, <i>Cum ei Propertii codicem remitteret.</i>==== <poem> Q UI tuus in nostros dudum bene serviit usus, &nbsp; &nbsp; Jam tandem repetit pulpita nota liber. [p. 262] Ille mihi veteres thesauros, ille reliquit &nbsp; &nbsp; Ingenii certas judiciique notas. {{Versus|5}} Gratia magna tibi. mea cura Propertius olim &nbsp; &nbsp; Ibit in Ausonia cultior inde toga. </poem> ====XI. AD THEODORUM JANSONIUM AB ALMELOVEEN. <i>Invitatus ab eo ad Convivium Eruditorum absentiam suam excusat.</i>==== <poem> N ON poteram pars esse tuae suavissime mensae, &nbsp; &nbsp; Almelovene, mero nec caluisse tuo. Obstabat, quae sola moras nectebat eunti, &nbsp; &nbsp; Cura catenati pervigil officii. {{Versus|5}} Nunc tamen (en dubitas?) coram, quem quaeritis, adsum, &nbsp; &nbsp; Et sedeo doctas inter amicitias. In nitida Muhlii spector conviva papyro: &nbsp; &nbsp; Muhlius, absentem quo tibi sistat, habet. Quid non facundo debemus, amice, po&#235;tae? &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ibit in exemplum noster amoris amor. [p. 263] </poem> ====XII. AD FAMAM pro elegantissima Virgine MARIA WILDIA. ==== <poem> V IRGINEOS ductus & acus libamina primae &nbsp; &nbsp; Candida suspendit Wildia, Fama, tibi. Illa prius vivos solers miscere colores &nbsp; &nbsp; Nunc etiam duro ludit in aere manus. {{Versus|5}} Sume puellaris munuscula dulcia curae: &nbsp; &nbsp; Non est, quam pigeat conciliasse tibi. Artifices digitos, formatricesque figuras, &nbsp; &nbsp; Et cultum a tenera mente stupebis opus. Quodque magis stupeas, nullo praeeunte magistro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Erudiit dociles nava puella manus. Hanc populis ostende novo, Dea lucida, cantu: &nbsp; &nbsp; Ipsa vicem reddet: non minus ipsa canit. </poem> ====XIII. AD LUDOLPHUM BAKHUSIUM. ==== <poem> A EQUORIS undosi fremitum fluctusque sonantes, &nbsp; &nbsp; Otiaque, & subitas fingere docte minas, [p. 264] Et mulcere potens undas & tollere vento, &nbsp; &nbsp; Aeole spumantis non imitande sali; {{Versus|5}} Ingeniine prius mirer, nitidine laboris, &nbsp; &nbsp; Bakhusi, varii mute po&#235;ta maris? Te pingente, suos odit Leandrus amores, &nbsp; &nbsp; Raucaque Neritium terruit unda ducem. Parte alia, Siculo recubans in litore pastor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cantat ad Ionii murmura blanda maris. Quis tibi multiplicem tam felix auctor ad artem? &nbsp; &nbsp; Cujus Apelleae te docuere manus? Non erat hoc hominis. tumido Venus orta profundo &nbsp; &nbsp; Hanc Venerem soli donat habere tibi. </poem> ====XIV. DE ALCONE.==== <poem> C UM cane deprensum leporem simulaverat Alcon, &nbsp; &nbsp; Mirifica pictor nobilis ille manu. Atque adeo gemina formavit utrumque figura, &nbsp; &nbsp; Falleret ut quemvis hinc canis, inde lepus. {{Versus|5}} Id vero errandi ne posset causa videri, &nbsp; &nbsp; Consuluit vulgo, consuluitque sibi: Arte nova prudens tabula subscripsit in ima, &nbsp; &nbsp; HIC, SPECTATORES, EST LEPUS, ILLE CANIS. [p. 265] </poem> ====XV. In effigiem CATULI <i>in Museo domino suo adsidentis praefixam vetustae editioni Macri po&#235;tae.</i>==== <poem> F IDE comes domino, Musarum innoxie custos, &nbsp; &nbsp; Blande Leo, nivea conspiciende juba: Ut me delectat facies illa ipsa sedentis, &nbsp; &nbsp; Ut rari lusus, ut vigil ista quies! {{Versus|5}} Et mihi talis adest custodia: proque libellis &nbsp; &nbsp; Pro dominoque pius commodat arma Leo. </poem> <center>LEONIS LEPIDISSIMI. CATELLI STUDIORUM. SUORUM. CONTUBERNALIS INDEFESSI ASSIDUI. ACCUBUI GENIO L. M. Q. DOMINUS </center> [p. 266] ====XVI. In celebrationem Pacis.==== <poem> P AX rediit. quantos peperit Pax alma po&#235;tas! &nbsp; &nbsp; Omnia carminibus personuere novis. Culpor ego, cur non itidem me vatibus addam, &nbsp; &nbsp; Et careant plausu publica festa meo. {{Versus|5}} Aspice flammantem nitratis ignibus aethram, &nbsp; &nbsp; Fictaque ab artisici tela jocosa manu. Cras, ubi dormieris, nil te spectata movebunt &nbsp; &nbsp; Fulgura, nil ictu gaudia rapta brevi. Haec est conditio scribendi temporis hujus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmine vix lecto, carminis auctor ubi est? <tr><td align = center width = 304>In Celsum. A ULAE ruentis Celsus iste conditor, Antiquitatis artifex faber novae, Plus quam Latini sanguinis quisquam dedit, Tibi, Roma, solus. Caesarum quondam domus, {{Versus|5}} Dijudicandis litibus raro vacans, Una audiebat vocula Palatium, Eratque tantum (quis neget?) Palatium. [p. 267] Huic liberalis noster ille de suo, Nec tu negabis, addidit Praetorium. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XVIII. In Licinum tonsorem.==== <poem> O pus, o vomicae, o lutum lutosum, O linguae grave dedecus Latinae Tonsoris Licini cacationes! O styli macies, & inficeta {{Versus|5}} Sartago! o Gothicae nitor loquelae! Haec audis patienter, & veneno Tali pasceris, Haga, nec pudebit? Hunc nostrae cupiunt habere Athenae? Ite incommoda saeculi: perite {{Versus|10}} Tonsoris Licini cacationes, Tergendis natibus dicata charta. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XIX. De Fusco po&#235;ta. ==== <poem> L ENO conjugis ille filiaeque, Doctor ligneus utriusque Juris, Indignissimus orphan&#251;m patronus, Urbis dedecus & lues paternae, [p. 268] {{Versus|5}} Furacissimus omnium ille furum, Contemtor fidei, pudoris, aequi, Barbarissimus ille barbarorum Factus (quis putet?) est po&#235;ta Fuscus. </poem> ====XX. De eodem.==== <poem> U T fieret vates, & Apolline scriberet aequo, &nbsp; &nbsp; Mentiri Fuscus credidit esse satis. </poem> ====XXI. De eodem.==== <poem> S ULPHURE lustrandos & lauri termite versus &nbsp; &nbsp; Qui legis, infami carmina digna nota, Digna patrocinio Licini tonsoris & ore; &nbsp; &nbsp; Informes Scyllas ac mera monstra legis. {{Versus|5}} Audiit haec tecti super adstans culmine bubo, &nbsp; &nbsp; Auditisque simul procidit exanimis. </poem> ====XXII. AD AULUM. ==== <poem> M ULTIPLICES nodos, dubiique aenigmata juris &nbsp; &nbsp; Cate resolvit vester ille Naevolus. Scriptitat & versus. vis & de versibus edam? &nbsp; &nbsp; Miser po&#235;ta est vester ille Naevolus. [p. 269] </poem> ====XXIII. IN GALLUM COLONIENSEM. ==== <poem>S TERCUS, nautea, pus merum, venenum, Fames, pestilitas, bonaeque mentis Praesens pernicies bonaeque linguae: Haec sunt quae tumulo sacro MARIAE {{Versus|5}} Suspendit fatuus furensque Gallus. </poem> ====XXIV. In eundem.==== <poem> B UBONUM miserabiles querelas, Gementum omina dira noctuarum, Luporum rabiem famelicorum, Nocturnosque canum choros per urbem {{Versus|5}} Non magna superavit in papyro Exsuto monachus rudens cucullo. </poem> ====XXV. AD FRANCISCUM HESSELIUM. ==== <poem> Q UOD teneros juvenum conatus pollice docto Fingis, & eloquii prima elementa rudis, [p. 270] Gratulor, Hesseli, communibus, optime, sacris, &nbsp; &nbsp; Remque tibi factam totus, amice, volo. {{Versus|5}} Haec erat antiquis via prima studentibus olim; &nbsp; &nbsp; Nec declamandi gloria visa levis. Hinc Demosthenici tonitrus; hinc Tullia Suada &nbsp; &nbsp; Nata fuit, Latii laus diuturna fori. Hinc Calvos, hinc Messalas, Brutosque, Catonesque &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Horruit attonitis Martia Roma animis. Perge, decus nostrum: nec te de tramite recto &nbsp; &nbsp; Deflectat fatuae plebis inepta manus. &nbsp; &nbsp; Hac arte Heinsiades, hac arte insignis Erasmus Prolusit famae, victor uterque, suae. </poem> ====XXVI. Organa in Templo novo Hagiensi instaurata.==== <poem> O RGANA divinas late resonantia laudes, &nbsp; &nbsp; Et magno grates reddere docta Deo, Illo nata sumus, quo Gallia tempore poenas, &nbsp; &nbsp; Non bene servata pace, superba dabat. {{Versus|5}} Trans mare quo vectas effudit America gazas; &nbsp; &nbsp; Arsit & in portu classis Ibera suo. Quo Mosam Rhenumque cruentis solvere vinclis &nbsp; &nbsp; Aggressa est Martis vis animosa pii. [p. 271] Quo trepidas supplex tendebat Gelria palmas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excusso tandem libera facta jugo. Quo vasta a&#235;riae duris in rupibus arces &nbsp; &nbsp; Strage cruentato procubuere solo. His tibi pro meritis, alti Rex fortis Olympi, &nbsp; &nbsp; Dulcia concentu solvimus ora novo. {{Versus|15}} Tu face, ut ad seros tua nos miracla nepotes &nbsp; &nbsp; Factaque divinae concelebremus opis. </poem> ====XXVII. AD AMICUM, <i>Cum ei carmina po&#235;tarum Belgarum & sua mitteret.</i>==== <poem> M AXIME Pieridum cultor fautorque Dearum, &nbsp; &nbsp; Accipe Broukhusii munera parva tui. Accipe Belgarum facunda po&#235;mata vatum, &nbsp; &nbsp; Ingenium Belgis nobile nate tuis. {{Versus|5}} Cumque tot eximiis Romani vatibus oris Jure tuo Musas accipe Broukhusias. [p. 272] </poem> ====XXVIII. In tumultu quodam graviter vulneratus opem Chirurgi implorat.==== <poem> T E tener, o dulcis Patrone, Propertius orat &nbsp; &nbsp; Ut sibi Broukhusium restituisse velis; Broukhusium, quem nunc non inter nomina nota &nbsp; &nbsp; Exercent medicae barbara signa rei. {{Versus|5}} Umber at interea male grata agit otia vates, &nbsp; &nbsp; Et queritur nulla fruge perire diem. Sunt alii, quorum possunt prodesse labores, &nbsp; &nbsp; Judicio, ingenio, sedulitate boni. At qui possit opem languenti ferre po&#235;tae, [p. 273] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber quartus. === ====I. Effigies SOPHIAE MAGNAE MOSCOVITARUM DUCIS. ==== <poem> Q UALIS in augusto fulget Sapientia vultu! &nbsp; &nbsp; Quantus Honos oculis, quantus in ore, sedet! Haec est illa tuis promissa, Ruthenia, regnis, &nbsp; &nbsp; Condita ab aeternis quae tueatur avis. {{Versus|5}} Nominis haec tutela tui est, quam barbarus hostis &nbsp; &nbsp; Sensit in occulto pertimuitque solo. Quae conjuratas acies ac perfida signa &nbsp; &nbsp; Fregit, & indomitis mollia corda dedit. Cujus ab auspiciis terni co&#239;ere Monarchae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Fortiaque Adriacus concutit arma Leo. Quam Pietas, quam Spes divinae conscia dextrae, &nbsp; &nbsp; Famaque virgineo consecrat alta choro; [p. 274] Justitiaeque tenax animus, rerumque cupido &nbsp; &nbsp; Magnarum, & forti bella movenda manu; {{Versus|15}} Et victrix fati Prudentia, & aemula caelo &nbsp; &nbsp; Dextera, muneribus prodigiosa suis. Vivunt magnanimas testantia marmora curas, &nbsp; &nbsp; Et tot ab augusta templa dicata manu. Talis ad Euphraten pharetrata Semiramis altum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nobile mirandae condidit urbis opus. Talis erat Sceptri decus Elisabetha Britanni: &nbsp; &nbsp; Pulcheriam tali mente fuisse ferunt. Sis licet innumeris foecunda, Ruthenia, regnis; &nbsp; &nbsp; Augusta minor es, inferiorque tua. </poem> ====II. Effigies HIERONYMI BEVERNINGII, REIP. GOUDANAE CONSULIS.==== <poem> A DSPICIS augustos tenui sub imagine vultus? &nbsp; &nbsp; Ista Beverningii sunt simulacra tui. Hic est ille tuos inter, mea Patria, Patres, &nbsp; &nbsp; Defessae requiem qui tibi saepe dedit. {{Versus|5}} Cujus ad eloquium toties stupuere Monarchae, &nbsp; &nbsp; Inque uno totam te tenuere Viro. [p. 275] Albionum testis Thamesis regnator aquarum; &nbsp; &nbsp; Testis olivifero flumine dives Anas: Testis Aquisgranum; quaeque eminet alta superbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenibus, Auriaci Breda De&#251;mque domus: Quique suo Batavos Vahalis secat agmine campos; &nbsp; &nbsp; Et quae vicino Clivia nixa jugo. Quas tibi pro meritis referet pia Patria grates, &nbsp; &nbsp; Magne Vir, Europae deficientis amor? {{Versus|15}} Quamquam tecum habites, nec te quaesiveris extra, &nbsp; &nbsp; Cum staret titulo fulta potente domus: Quamquam malueris proprio splendere decore: &nbsp; &nbsp; Est aliquid cives demeruisse suos, Et Pacem sanxisse, & consuluisse saluti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque orbi reduces conciliasse Deos. Gramen amet Mavors, & sparsas sanguine lauros: &nbsp; &nbsp; Mitis pacifico plaudit oliva tibi. [p. 276] </poem> ====III. In effigiem LUDOVICI ARIOSTI, po&#235;tae Itali, donum JOANNNIS* SIXII, <i>Viri Consularis.</i>==== <poem> Q UIQUE viros, quique arma, & magnae sacra Diones &nbsp; &nbsp; Concinis, Etruscae dux Arioste tubae, Hine tui vultus, vates sacer? hosne colores &nbsp; &nbsp; Duxit Apellea nobilis arte manus? {{Versus|5}} Nunc etiam in tabula, docti Raphaelis ab arte, &nbsp; &nbsp; Nescio quid fracto murmure dulce canis. Hunc te munifici donum mihi dextera Sixii &nbsp; &nbsp; Obtulit, ad Musas officiosa meas. Eia age care novis succede penatibus hospes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignatus tenuem condecorare larem. Talis in antiqui Tirynthius aede Molorchi &nbsp; &nbsp; Paupere sustinuit religione coli. Talis & Actaeo susceptus ab hospite Bacchus &nbsp; &nbsp; Ruris in exiguo munere laetus erat. [p. 277] </poem> ====IV. In effigiem JOANNIS GEORGII GRAEVII. ==== <poem> Q UEM toties mundi produxit Fama theatro, &nbsp; &nbsp; Munera Musarum quem vetuere mori, Quem Grajae Charites, quem finxit Romula Pitho, &nbsp; &nbsp; Et tenero niveis lac dedit uberibus, {{Versus|5}} Magnus in exiguo simulatur Graevius orbe, &nbsp; &nbsp; Non minor antiquis Graevius ingeniis. Ne, mea, Pieridas, ne quaere, Batavia, Phoebum. &nbsp; &nbsp; Cum Phoebo pictas charta habet ista Deas. </poem> ====V. In eandem.==== <poem> S I posset Probitas, si vera Modestia pingi, &nbsp; &nbsp; Et literarum docta priscarum Charis; Sic oculos, sic ora animatas cerneret orbis, &nbsp; &nbsp; Qualem expolito cernit aere Graevium. </poem> ====VI. In eandem.==== <poem> C ANDOR eruditus, alti pectoris modestia, &nbsp; &nbsp; Mens lepore pasta Suadae Romulaeque & Atticae, [p. 278] Census aevitatis omnis, artium fax omnium, &nbsp; &nbsp; Hac tabella continentur, continet quae Graevium. </poem> ====VII. In eandem.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I STAM, Mnemosyne, tibi tabellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspendit Charitum manus sororum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In qua Pegasidasque Apollinemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haud vana simulavit arte pictor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et jussit speciem referre Graevii. </poem> ====VIII. Effigies PETRI FRANCII.==== <poem> Q UEM probat, & priscis componit Fama po&#235;tis; &nbsp; &nbsp; Quem sibi Suada petit Romula, Musa sibi; Quem Charites Genio, Charisin commendat Apollo; &nbsp; &nbsp; Talia facundus Francius ora gerit. </poem> ====IX. In effigiem DAVIDIS HOOGSTRATANI. ==== <poem> E T Suadae lepor, & Phoebi Hoogstratanus amores Munere Apelleo talis in aere nitet. [p. 279] Illa (nec falsum est) narrantur imagine captae &nbsp; &nbsp; Exornasse suos Pierides thalamos. </poem> ====X. In eandem.==== <poem> D OCTUS victuro condire po&#235;mata cantu &nbsp; &nbsp; Sic Hoogstratani spirat in aere lepos. </poem> ====XI. In eandem.==== <poem> S Ic diserta gestat ora duplicis Phoebi comes Hoogstratanus, eruditi temperator pectinis. </poem> ====XII. In eandem, opus forficis JOANNAE CURTIAE. ==== <poem> D OCTUM victuro condire po&#235;mata cantu, &nbsp; &nbsp; Et non unius pectinis artificem, Hoogstratanum acri formavit Curtia ferro, &nbsp; &nbsp; Ut stet in aeternis Mnemosynae tabulis. [p. 280] </poem> ====XIII. Effigies JACOBI WILDII, REI MARITIMAE, QUAE AMSTELAEDAMI CURATUR, A RATIONIBUS.==== <poem> T HESAUROS veteris qui sedulus exstruit aevi, &nbsp; &nbsp; Aere suo partas promere largus opes, Wildius hic ille est; quem postera norit ut aetas, &nbsp; &nbsp; Vivaci solers scripsit in aere manus. </poem> ====XIV. Effigies HERMANNI WILDII, <i>omnis militiae Indiarum Orientalium summi Praefecti, supremique Senatus Assessoris.</i>==== <poem> W ILDIUS, Eoas missus frenare cohortes, &nbsp; &nbsp; De Batavo solvens litore talis erat. Fortem animum dextramque alti novere Triones; &nbsp; &nbsp; Nunc etiam Aurorae noscet adusta domus. [p. 281] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XV. In imaginem quam ipse sibi sculpsit LUDOLPHUS BAKHUSIUS. ==== <poem> A EMULA Naturae Bakhusia dextra potentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivi coloris artifex; Picturae postquam inplevit genus omne, tropaeum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In aere se ponit sibi. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVI. Effigies CORNELII BRUNII. ==== <poem> O RBIS Idumei clarus tepidique Canopi &nbsp; &nbsp; Hospes, Apelleae non levis artis honos, Brunius hic ille est: quem quo sua saecula norint, &nbsp; &nbsp; Ingenio melius pictus ab ipse suo est. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVII. Effigies LUDOLPHI SMIDII. ==== <poem> S MIDI canoris note Parnasi jugis, Meam lacessis in tuos vultus chelyn? [p. 282] Peccas, amice: me probante non eget Charta eruditae proditrix imaginis. {{Versus|5}} Amore eodem publicus Pindi favor Spectabit ora, scripta quo legit tua. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XVIII. Effigies GODEFRIDI THOMASII <i>Medici.</i>==== <poem> A RTIS Apollineae multo Thomasius usu &nbsp; &nbsp; Nobilis, & claris deditus in studiis, His oculis, hoc ore, animato spirat in aere, &nbsp; &nbsp; Egregium dextrae saecla domantis opus. {{Versus|5}} Serta pio capiti, Pegnesides, addite, Nymphae, &nbsp; &nbsp; Debita: cur vestrum sit sine honore decus? Pro tot servatis date civibus, & servandis, &nbsp; &nbsp; Quae cingat meritas querna corona comas. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XIX. Miseria vitae humanae.==== <poem> M OLESTIARUM carcer aerumnabilis, O vita fallax, dura curarum parens, Vesanientis longa fortunae pila; Post tot labores, post fatigatum diu Noctuque pectus, aula quanta te manet! [p. 283] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XX. Vanitas rerum humanarum.==== <poem> H UMANA cuncta vanitate diffluunt, Et quae videmus, & videri quae negant Obducta velo callidi silentii, Seu ludus illa, cura seu peperit gravis. {{Versus|5}} Nec sola rerum, sola verborum fides Vacillat: ipsa claudicant emblemata, Quae procreantis extulit mentis labor, Arenulis minutiora arentibus, Pappo volante certiora non magis, {{Versus|10}} Atomoque inani inaniora somnia. </poem> ====XXI. D.&#160;M. MARIAE MAGNAE BRITANNIAE, FRANCIAE, HIBERNIAE, REGINAE. ==== <poem> G RANDE decus Reginarum, data munere caeli, &nbsp; &nbsp; Regina, o sexu fortior una tuo; Virtutum pretiosa domus, dum fata sinebant, &nbsp; &nbsp; Nunc dolor, & regni longa querela tui: [p. 284] Damnatum tenebris cum lux tua deserit orbem, &nbsp; &nbsp; Ah quantum laesi saeviit ira Dei! Nec sane rabies diri fera temporis hujus &nbsp; &nbsp; Digna erat obtutu, Diva MARIA, tuo. Te chorus aliger&#251;m flammis radiantibus auctam &nbsp; &nbsp; Collocat Astraeae virginis in gremio: Unde novum sidus caeli de parte propinqua &nbsp; &nbsp; Illustres patrias igne favente domos. Quo tumuli speciem? gaudes potiore sepulcro, &nbsp; &nbsp; In lacrimis populi contumulata tui. </poem> ====XXII. CONSTANTINI HUGENII EQUITIS, MEMORIAE S.==== <poem> I NTER honoratos Clio Zulechemia manes &nbsp; &nbsp; Venit in Elysium, nobilis umbra, nemus. Plauserunt laeti vates, animaeque piorum, &nbsp; &nbsp; Hugenio sacri jus moderante loci. {{Versus|5}} At pater indoluit graviter Musaeus, & udis &nbsp; &nbsp; Fata querebatur tristia luminibus. Non ille ereptos tamen indignatus honores, &nbsp; &nbsp; Non decus antiquae, non titulum, citharae: [p. 285] Hugenii moerens gemuit morientis in uno &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funere Pierides occubuisse novem. </poem> ====XXIII. In funere CORNELII TROMPII HOLLANDIAE AC WESTFRISIAE ARCHITHALASSI.==== <poem> DECUS Batavi nominis, rector sali, Alto parenti filius non degener, Terroris expers pectus, innocens probri, Patriae tropaea, posteris famam sui, Animum Tonanti reddit ingens Trompius. </poem> ====XXIV. In funere JOANNIS SIXII, CONSULARIS.==== <poem> FUNCTUS honoratis longi sudoribus aevi &nbsp; &nbsp; Hic posuit fragiles Sixius exuvias: Sixius a teneris pulcro innutritus honesto, &nbsp; &nbsp; Cui pretium virtus grande erat ipsa sui: Cui Musae finxere animum, cui Gratia mores, &nbsp; &nbsp; Et constans patriae simplicitatis amor; [p. 286] Qui bene quaesitos meritis inplevit honores, &nbsp; &nbsp; Urbis inoffensus rector, & ipse sui. Nunc fessae saturum aetatis saturumque laborum, &nbsp; &nbsp; Undique quos secum publica cura trahit, Felicem taedis, felicem prole domoque &nbsp; &nbsp; Sopiit annosi longa dies senii. Si quid id est, manesque levat pia cura sepultos; &nbsp; &nbsp; Sancte cinis; nostras semper habe lacrimas. Semper habe violas circum tua busta recentes; &nbsp; &nbsp; Veris odorati munera semper habe. Et tumulo custos adsit Reverentia, Honosque, &nbsp; &nbsp; Musaque, & atrata civicus urbe dolor. </poem> ====XXV. D.&nbsp; M. FRANCISCI DE VROEDE, CONSULARIS S. ==== <poem> O MINE qui vero fueras PRUDENTIUS, eheu, &nbsp; &nbsp; Vroedi magne, tuas it Patria exsequias. Lugent atrati cives, urbisque dolorem &nbsp; &nbsp; Ille tui longus nominis auget amor. Quid mirum? cum te in medio exspirasse labore &nbsp; &nbsp; Viderit, inque altis Curia consiliis. [p. 287] I felix anima, antiqui non degener haeres &nbsp; &nbsp; Sanguinis, Amsteliae firma columna rei. I veterum antistes studiorum, i nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Elysii nemoris quo plaga laeta vocat. Inscribent tumulo carmen memorabile Musae, &nbsp; &nbsp; Praesidio nuper turba beata tuo: VROEDIUS IN PATRIAE COMMUNIA COMMODA NATUS &nbsp; &nbsp; HIC IACET, INGENTI PUBLICUS URBE DOLOR. </poem> ====XXVI. D. M. JOANNIS GEORGII GRAEVII. S.==== <poem> TE sacros inter cineres, aevique prioris &nbsp; &nbsp; Rudera, Pierius contumulavit honos, Unica facundae Graevi tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; Unica dos, priscis par manus ingeniis. Te Latium, te Palladii dolor urget Erechthei; &nbsp; &nbsp; Udaque commixtis busta rigant lacrimis. At luctu stimulante amens, confusaque nomen &nbsp; &nbsp; Scribit in invito marmore Fama tuum. Fama tuam toties producere laeta papyrum, &nbsp; &nbsp; Heu quam dissimilis facta repente sibi! [p. 288] Nec tamen exstincto periit cum lumine virtus: &nbsp; &nbsp; Vivis, & in chartis usque superstes eris. Quaeque labor proprius fuerat tibi, Roma sepulcrum &nbsp; &nbsp; Nunc dat, & in moestos colligit ossa sinus. </poem> ====XXVII. D. M. JOANNIS MENSINGAE.==== <poem> CARE pater, (nam te patrem jam diximus olim, &nbsp; &nbsp; Vestiret molles cum nova barba genas) Te quoque, care pater, fatis non mitibus actum &nbsp; &nbsp; Flebimus amissas inter amicitias? Gruniacae Mensinga decus modo dulce Minervae, &nbsp; &nbsp; Cycne Camoenarum candide, nempe jaces. Nempe jaces facunde senex, nec gratia linguae &nbsp; &nbsp; Flexit Avernales detinuitve colos. Nec quae vel rigidas potuisset ducere cautes &nbsp; &nbsp; Barbitos, & genio tot bona parta tuo. Haec est conditio miseris mortalibus una: &nbsp; &nbsp; Nascimur, & morti certa rapina sumus. Te tamen haud totum delebunt fata, nec omnem &nbsp; &nbsp; Mensingam ignavo deteret urna situ. Vivent ingenii cultissima munera; vivet &nbsp; &nbsp; Illa perennantis Suada decora lyrae. [p. 289] Tum mea, si quid id est, pietas & cura sepulti Sparget Pierias ad nova busta rosas. Pectore in hoc spirabis: in hoc te pectore mecum Quod superest vitae tempus in omne geram. Vivacisque diu Famae versabere in ore Sive tuo quondam carmine, sive meo. </poem> ====XXVIII. In funere EVERARDI HARTSCAMP, URBI ULTRAJECTINAE A SECRETIS. ==== <poem> DELICIUM Phoebi, verae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; In quo quod carpat nec puto livor habet; Ante diem dulces Hartscampius exuit annos, &nbsp; &nbsp; Elysiumque tenet nobilis umbra nemus. Da lacrimas; vulsos ad busta recentia crines, &nbsp; &nbsp; Trajectum, sectis saucia sparge genis. Iste dolor tuus est: quamquam est & publicus: iste &nbsp; &nbsp; Non obducendi vulneris instar habet. Et dic: Correpti quantum tibi defuit aevi, &nbsp; &nbsp; Splendoris periit tantum, Everarde, mei. [p. 290] </poem> ====XXIX. In funere JACOBI TRIGLANDII.==== <poem> T RIGLANDI, pia te probitas, te lucida virtus &nbsp; &nbsp; Hinc raptum superas jussit adire domos; O mihi dilectos inter dilecte sodales, &nbsp; &nbsp; Primaeva puero Pallade care puer, Care vir, & clari dignissime nominis haeres, &nbsp; &nbsp; Sive erat ingenii, sive erat artis opus. Te praecone sacro florens Ecclesia censu, &nbsp; &nbsp; Te doctore pium sustulit aucta caput. Functe salutiferi stadio vigilace laboris, &nbsp; &nbsp; Dum poteras, casto functe ministerio, Nunc te longa manent operosi praemia cursus, &nbsp; &nbsp; Nunc aeterna pia palma tenenda manu; Et niveae vestes, agnumque sonantia plectra, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque a nullis contemeranda malis. Nunc frueris propiore Deo, quem semper amasti, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nunc tota luce videndus adest. Fortunate operum, quae post suprema sequuntur &nbsp; &nbsp; Fata bonos, Christi lote cruore tui! [p. 291] Salve, sancta anima, aetheriis adscripta maniplis, &nbsp; &nbsp; Terrarumque gravi labe soluta vale. </poem> ====XXX. D. &nbsp; M. DIONYSII WITSEN S. ==== <poem> H EU immatura Dionysi rapte juventa, &nbsp; &nbsp; Nondum etiam quartam nactus Olympiadem! Flos generis jucunde tui, dilecte Camoenis, &nbsp; &nbsp; Atque olim patriae fama future tuae! Ecce jaces: & praecipiti demersa ruina &nbsp; &nbsp; Illa oris probitas concidit, illa Venus. Spes quoque tecum abiit. lacrimis informis amaris &nbsp; &nbsp; Luctus, & atratum stat Dolor ante torum. Nimirum leve vita bonum est: & dotibus altis &nbsp; &nbsp; Haud umquam longas Fata dedere moras. [p. 292] </poem> ====XXXI. PETRI BERNAGII MEMORIAE S.==== <poem> P HOEBI medentis priva laus Bernagius, Mortalitatis lege suprema, dedit Terrae parenti terra quod dederat parens, Mentem aetheri resignat unde acceperat: Vir mentis acer, pectus innocens probri, Reique civis haud pigendus publicae, Sophisticarum fortis hostis artium, Moris vetusti qua licet semper tenax. Salvete manes: aetheris salve incola Anima beata. Te sequemur ordine Ut quemque summus evocarit arbiter. Nunc magni amoris testimonium leve Esto haec papyrus, temporis prisci memor: Quam ponit alto sauciatus vulnere BERNAGIANIS MANIBUS BROUKHUSIUS. [p. 293] </poem> ====XXXII. MEMORIAE HIERONYMI BEVERNINGII, URBIS GOUDANAE CONSULIS. ==== <poem> Q UOD patriae poteras, quod civibus, omne dedisti, &nbsp; &nbsp; Magne vir, in patriae commoda nate tuae. Nunc te conspicuae defunctum munere vitae &nbsp; &nbsp; Luget demissis squalida Gouda comis. Fama tamen superest, & spectatissima virtus &nbsp; &nbsp; Erigit en meritis haec monumenta tuis. </poem> ====XXXIII. D. M. Reverendissimi Celsissimique Principis FERDINANDI, Paderbornensis ac Monasteriensis EPISCOPI S. ==== <poem> Hoc tibi Pierides Latiae, Fernande, sepulcrum, &nbsp; &nbsp; Hoc statuit rupta moestus Apollo lyra: Dilectasque hederas & odorae tristia lauri &nbsp; &nbsp; Spargit inexhaustis munera cum lacrimis. [p. 294] Te Pietas, te cana Fides deplorat ademtum; Religio laceris luget & ipsa comis. Te multo confusa vocat Germania planctu: Te vocat e fractis Tibris arundinibus: Atque optant, quae tu patriae Monumenta dedisti, Ut totidem luctus sint Monumenta sui. [p. 295] </poem> ==Jani Broukhusii Silvarum libri duo.== [p. 296: blanco] [p. 297] ===Jani Broukhusii Silvarum liber primus. === ====PSALMUS VI.==== <poem> T ANDEM, oro, succurre meo, Rex magne, dolori. Ne saevi, ne tanta animus furietur ab ira, O genitor, quamquam mereor, teque ipse lacesso. Deficio, trepidumque mihi per dura cucurrit {{Versus|5}} Ossa gelu, latebrasque animae timor insidet amens. Quae te longa tenet durum mora? quisve morandi Tantus amor, dum conficior luctuque metuque? Eripe me his, pater alme, malis: per foedera testor, Per bonitatem istam, lapsae succurre saluti. {{Versus|10}} Ecquis apud manes functos tristique sub orco Aut meminisse tui valet, aut laudare tuarum Facta potest manuum? heu quae suspiria moesto Pectore prorumpo! lacrimis, en, omnia circum Nocte madent longa: jam lassis deficit humor {{Versus|15}} Luminibus, tabentque atro praecordia luctu. Sed bene habet. fletus humiles placabilis audit [p. 298] Rex meus, & nostris advertit questibus aurem. Diffugere mali. gaudent justique bonique, Postquam parta quies, & vis sublata nocendi. {{Versus|20}} Vertite terga citi, quotquot pressistis inermem, Neu capiti insultate meo. Deus ultor ab alto Imminet, & scelerum poenas mox exiget omnes. </poem> ====PSALMUS XLIV.==== <poem> SAEPE ego multa tuae audivi miracula dextrae, &nbsp; &nbsp; O Deus, o nostris non leve robur avis! Quae longaevi olim stupuerunt visa parentes, &nbsp; &nbsp; Cum canerent laudes ad tua facta tuas. {{Versus|5}} Tu valido attonitas fregisti turbine gentes, &nbsp; &nbsp; Ejectas prisci finibus imperii. At stirps Abramidum, serie gavisa nepotum, &nbsp; &nbsp; Florebat fructu semper adaucta novo. Nam neque pugnaci pepererunt ense salutem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fidit brutis viribus ulla manus: Sed tua dextra potens, & vultus lumen amici &nbsp; &nbsp; Ultro etiam populo dat decus omne suo. Quippe animo placuere tuo. nunc, maxime Regum, &nbsp; &nbsp; Nunc ades, & sanctam rite tuere domum. {{Versus|15}} Per te finitimos animosior ibit in hostes &nbsp; &nbsp; Gens tua, praesidii numine firma tui. [p. 299] Per te projectis confusum proteret armis, &nbsp; &nbsp; Si quis sacrilega sumserit arma manu. Non mea me virtus belli spectata periclis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Protegit: umbones nil potuere mei. Me favor ille tuus, me spes defendit inermem, &nbsp; &nbsp; Et numquam duro tempore victa fides. Haec mihi carmen erunt, cum nox nigrantibus umbris, &nbsp; &nbsp; Et cum formoso nascitur ore dies. {{Versus|25}} Hinc tibi caelestes feriet mea barbitus hymnos, &nbsp; &nbsp; Jampridem ad laudes ingeniosa tuas. Nunc autem sacrae postquam succensuit urbi &nbsp; &nbsp; Vis tua, nec nostris flectitur a lacrimis, Fundimur heu miseri, ac duro calcamur ab hoste, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cogimur & turpi vertere terga fuga. Quid mirum? tua pugnantes praesentia turmas &nbsp; &nbsp; Destituit, fortes deseruitque viros. Nunc pars barbaricis servitum Regibus imus; &nbsp; &nbsp; Pars procul hinc duro pellimur exilio. {{Versus|35}} Sacrilegus nostris insultat cladibus hostis; &nbsp; &nbsp; Dum captos alter vendit, & alter emit. Talis oves pastor vicinam acturus ad urbem &nbsp; &nbsp; Sollicitis pretium supputat articulis. Atque aliquis foedo miscens convicia risu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ite, ait, ac vestrum sollicitate Deum. [p. 300] Ah pudet, & fletu rubuerunt lumina longo, &nbsp; &nbsp; Cum populi video tristia fata tui: Cum Regum subiere minae, cum facta cruenti &nbsp; &nbsp; Vindicis, & nostris terra superba malis. {{Versus|45}} Omnia pertulimus, ne te, sanctissime, quisquam &nbsp; &nbsp; Impius oblito deleat ex animo; Foederis aut magni nolit meminisse, tuamque &nbsp; &nbsp; Monte super sacro deseruisse domum: Moerentes quamquam incultis squalemus in oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixque patrocinii spes super ulla tui est; Mors ubi despectos atris circumvolat alis, &nbsp; &nbsp; Et Dolor aeratas excubat ante fores. Num patrias stulto migramus pectore leges? &nbsp; &nbsp; Num gaudet vitiis impia vita suis? {{Versus|55}} Ah frustra tete celet perjuria quisquam, &nbsp; &nbsp; Omnia cum justis perspicias oculis. Quid? si sacrilego cultu nos imbuat Assur, &nbsp; &nbsp; Nesciat hoc animi vis metuenda tui? Nunc male tutatis te propter caedimur armis. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Fumat adhuc nostro sanguine pinguis humus. Ah vigila, Pater, ah vigila: miserere tuorum. &nbsp; &nbsp; Quid condis vultus lumina nocte tui? Per bene te si quid proavi meruere, per illam, &nbsp; &nbsp; Quam saepe in dubiis gens tua sensit opem; [p. 301] {{Versus|65}} Tandem supplicibus, tandem succurrere lapsis &nbsp; &nbsp; Appropera, & celerem da, Pater alme, manum. Si, nisi qui poterit tibi viribus aequus haberi, &nbsp; &nbsp; Nullus amicus erit; nullus amicus erit. <poem> ====CONSULATUS tertius JOANNIS HUDDE. ==== <poem> TERTIA magnificos illustrat purpura fasces, Huddaee, auspiciisque aperit felicibus annum, Ominibusque bonis facilem promittit Olympum. Ipse, serenato qui ridet ab aethere, Titan Mitigat hibernas meliori sidere luces. Ipsa sibi dissors, & tanto laeta favore, Lenis hiems nulla contristat grandine caelum. Maxime Vir, Legum custos & nobile caeli Depositum, quem nunc Patriae superesse regendae Amstelaque & totis gratatur fluctibus Ya; Diis iterum auspicibus meritos ordiris honores, Assertamque tibi toties iterum asseris Urbem. Illa quidem duro suspirat pressa duello, Obnubens caput, & multo in moerore fatiscit. Sed fore, te rerum imperio fraenisque potito, Sperat, ut exilio revocatam denique Pacem [p. 302] Agnoscant populi, & clauso ferus otia Jano Mars agat. Ecce, novo rorantes nectare pennas Explicat, & pleno promittit Copia cornu Mercesque, lucrumque, & amicum frugibus annum. Jamque adeo terris Pax exoptata reviset Concussum diris misere terroribus orbem, Praetendens oleam, atque oleo devincta capillos. Junget amicitia dextras, odia aspera ubique Sopiet, & sacris affiget postibus arma. Tum Pietas, tum cana Fides, Astraeaque consors, Pestiferam belli rabiem stragesque sereno Numine disjicient ultra & Garamantas & Indos. Prima caput madidum stagnantibus extulit arvis Wavera, pastorumque Deos, Dryadasque, Palenque, Gratatur reduces. Secura ad ovilia Thyrsis Laetus agit pleno distentas ubere matres; Atque ait: Ite meae pars o dulcissima curae, Ite meae pecudes. cum crastina venerit Eos, Mirabor laeti vobiscum gaudia ruris. Vos cythisi pictas depascite gramine ripas: M&#238; Domini officium & virtus spectata periclis Carmen erunt. Illi meritas mea fistula laudes Concinet; expulsis quoniam redduntur ab armis Otia, nec trepidant hostiles pascua turmas. [p. 303] Ille suis salso canentibus aequore campis Gramina restituit, salsumque co&#235;rcuit aequor. Nec jam rauca Thetis pavidos terrebit agrestes Turbine aquae, nec diluviem minitabitur atram. Ille suos dextro tutatus numine fines Rursum luce nova magnam feliciter Urbem Irradiabit, & antiqui decora alta vigoris Solis ad occasum diffundet solis ab ortu. Tuque adeo jam nunc nitidum, Pater Amstela, caelo Tolle caput. posito mitescent omnia ferro: Prosperiusque sibi rerum succedere cursum Sentiet auspiciis Huddaei Consulis Ya. <poem> ====NAIS AMSTELIA AD JOANNEM HUDDE Urbis Amstelaedamensis Consulem. ==== <poem> HAEC tibi Erythraeo transmissa corallia ponto, Has conchas, viridique nitentes luce lapillos, Et juncos fragiles, purgato Na&#239;s ab amne Ipsa fero manuum, Consul, monumenta mearum. Ipsa fero, patris Oceani non degener olim Progenies, studioque tuo ac solertibus ausis [p. 304] Inter finitimas nunc jam invidiosa sorores. &nbsp; &nbsp; At modo quam foeda insessos caligine vultus Torserat atra Lues, formaeque potentis honorem Squalida vipereo detriverat ore mephitis! Sive soli fuit hic morbus, seu sidere laevo Afflarant dulces caeli contagia ripas. Ipsa meam nuper non agnoscenda per urbem Errabam, casusque meos, mea damna, gemebam Infelix; vix coenoso de gurgite vultus Tollere visa meos, solem vix ausa tueri Decolor, & tristi tantum non livida tabo. Ah quoties sic torpentem, sic astra vocantem Invida, non sicco turbatus lumine vidit Amstela, vicinoque vagantes aggere Nymphae! Ah quoties irata mihi, fatisque, Deisque, Fluminis ipsa mei volui tellure sub ima Mergere moesta caput, pigrosque recondere fluctus! Fecissem quoque; ni trepidantem & multa moventem Ingenii lux illa tui, mens illa Deorum Aemula consiliis, fato eripuisset acerbo. Tu mihi deposito senii squalore vetusti Sumere das vultus hilares, celerique natatu Currere per magnam Nymphis plaudentibus Urbem. Per te non solito jam conspectissima cultu, [p. 305] Urbis amor Consul, communes urbis amores Experior, nitidaque lavo mea moenia lympha. Muneris omne tui est, quod nec stagnantibus ulvis Inficio lucem, nec tetro lurida coeno Exhalem tristes nebulas, virusve timendum Hauriat affectis infelix civis ab undis. Muneris omne tui est, quod sim tibi grata, tuisque Vivat ab auspiciis quaqua mea volvitur unda. Sed neque sola tuo defaecatissima Na&#239;s Censeor officio: Tellus tibi debet, & Aether Purior, & laeti puro jam flumine Soles. </poem> ====IN NATALEM NICOLAI WITSEN, <i>Consulis ac Senatoris Amstelaedamensis.</i>==== <poem> C ONSULIS Amstelii natalem dicite, Musae &nbsp; &nbsp; Dicite natalem Consulis Amstelii. Votaque cum nostris felicia jungite votis. &nbsp; &nbsp; Exorant magnos tam pia vota Deos. {{Versus|5}} Ominibus faustis fatales currite fusi, &nbsp; &nbsp; Staminaque aurata ducite plena colo. Ipse sua longum de posteritate mereri &nbsp; &nbsp; Pergat, & aeternis digna gerat titulis. [p. 306] At nos continuos illi gratemur honores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et decus, & meritis praemia digna suis. Privato ipse sui generis laetetur amore, Qui meruit dici PUBLICUS URBIS AMOR. <i>Conscriptum nomine nepotum.</i> </poem> ====AD EUNDEM. <i>Urbis Amstelaedamensis Consulem creatum.</i>==== <poem> G RANDE decus patriae, Witsi, quo sospite salvum Amstela se gaudet, gaudet circumfluus Ya, Majoresque agitant augusta ad moenia fluctus, Salve iterum auspiciis felicibus, & modo coeptos {{Versus|Sic pia fata volunt) in longum profer honores. Hoc vovet ipsa tuis Res publica credita curis, Teque sibi patrem, te postulat illa patronum. Hoc aetas vovet omnis, & urbis Curia magnae: At nos praecipue, Consul, tua cura, nepotes, Witsiadum clara deductus origine sanguis. Sic faciat sator ille hominum, sator ille Deorum, Ut te conspicuae fulgentem munere vitae, Urbis amorem altae, communem civibus aram, Quod pueri nunc laetamur, laetemur adulti. <i>Eorundem nomine.</i> [p. 307] </poem> ====DAVIDIS BERGII EPIGRAMMA.==== <poem> C ARMINIS usque adeo jactaris amore teneri, &nbsp; &nbsp; Broukhusi, ut Musas omnia posse putes. Carmina mane novo cum surgis, carmina sero &nbsp; &nbsp; Sunt tibi, cum cubitum vespere tendis, opus. {{Versus|5}} Haec, quoties vultu Fortuna renidet amico, &nbsp; &nbsp; Te faciunt gemina prosperitate frui. Haec eadem, quoties non cedunt omnia votis, &nbsp; &nbsp; Dicuntur curas attenuare tuas. Ergo age, nunc tacito cum pectus aduritur igne, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina cara tui sint medicina mali. </poem> ====AD DAVIDEM BERGIUM RESPONSIO.==== <poem> FLUMINA carminibus poterat Rhodopeius Orpheus &nbsp; &nbsp; Sistere: carminibus detinuisse feras: Carminibus rigidas deducere montibus ornos: &nbsp; &nbsp; Duraque vocali saxa animare lyra. At vigiles curas & crudi vulnus Amoris &nbsp; &nbsp; Fallere Thr&#235;icii non potuere modi. [p. 308] Me quoque Pieriae, Bergi dilecte, sorores &nbsp; &nbsp; In mediis mersum destituere malis. Proque bono versu suspiria fundere jussit &nbsp; &nbsp; Acer Amor. cantus temperat ille meos. Cede fatigato de pectore, cede Cupido. &nbsp; &nbsp; Quid juvat in manes bella movere meos? Quid cinerem vexare juvat, tabentiaque ossa? &nbsp; &nbsp; Restat enim cinerem praeter & ossa, nihil. Aut si tanta mei sitis est tibi, saeve, doloris, &nbsp; &nbsp; Cogar ut aeterno vivere supplicio: Da saltem propius consumar ab ignibus illis, &nbsp; &nbsp; Quos animas tremulis Phyllidis ex oculis. Da mihi Trajectum, vitreique volumina Mosae: &nbsp; &nbsp; Currat in amplexus da mea vita meos. Non ego formosae detrectem jussa puellae: &nbsp; &nbsp; Non ego me vinclis compedibusque negem. Ah canimus surdo: nec cantibus iste movetur, &nbsp; &nbsp; Cui riget in duro pectore dura silex. Tu mihi, cum precibus flectantur Numina nullis, &nbsp; &nbsp; Quod nequeunt Musae, tu dare, Mosa, potes. [p. 309] </poem> ====FRAGMENTUM AD THEODORUM RIICKIUM de nova Taciti editione ab eo procurata. ==== <poem> H ISTORIAE, Rycki, fax o certissima priscae, &nbsp; &nbsp; Quem nihil ex omni temporis orbe latet: Quam bene congestos noctuque diuque labores &nbsp; &nbsp; Promis, & ingenii pignora sacra tui! Ecce redux a Taenariis Cornelius umbris &nbsp; &nbsp; Ardet in amplexus vindicis ire sui. Agnoscit veterem redivivus Consul honorem, &nbsp; &nbsp; Et Latios fasces, laurigerumque decus. Explicat hic nervosa suas facundia vires, &nbsp; &nbsp; Et nil plebejum, nil puerile sapit. Majestas Romana salum complexa solumque &nbsp; &nbsp; De septemgeminis fulminat alta jugis. Nos quoque Cattigenae (nam nos censemur in illis) &nbsp; &nbsp; Fama per annales invidiosa sumus. Omnia in Ausonias ierant provincia leges: &nbsp; &nbsp; Orbis & imperii terminus unus erat. Restabat Latiis pugnax Germania virgis; &nbsp; &nbsp; Sola, sed a Latia non subigenda manu. [p. 310] Liber, & indomito totus suus agmine, Rhenus &nbsp; &nbsp; Ibat in Arctoas praecipitandus aquas. Et quos vitiferi munit fiducia Rheni, &nbsp; &nbsp; Munibant animis Sacra Laresque suis; Et conjux, & pendentes circum ubera nati, &nbsp; &nbsp; Et soror, & fratres, nec leve mater onus. Sensit ab Hercynio nova bella tumescere saltu, &nbsp; &nbsp; Sensit & Hercynias anxia Roma manus. Flevit & Arminii ferales vindicis iras, &nbsp; &nbsp; Signaque cum Varo non reditura suo. Ossa vage disjecta, & honore carentia mortis, &nbsp; &nbsp; Albebant toto per nemora alta solo: Quae tua compositis pietas, Germanice, bustis &nbsp; &nbsp; Legit, & in manes officiosa fuit. </poem> ====JOANNI VANDEN BEMPDEN, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis, ET</i> ESTERAE ELISABETHAE TULPIAE. ==== <poem> SPES surgens patriae, Bempdi, quo sospite Musae, &nbsp; &nbsp; Cur sibi rem factam polliceantur habent; Quot tibi felices promittunt gaudia curae! &nbsp; &nbsp; Quae tibi foecundus praemia spondet Amor! [p. 311] Tulpia sollicitos incensi pectoris aestus &nbsp; &nbsp; Leniet, officiis jam tua facta tuis. Tulpia, tot matrum tacito suspiria corde, &nbsp; &nbsp; Nobilis eximii Tulpia sanguis Avi. Laeta Cupidineis collucent atria flammis, &nbsp; &nbsp; Et face lustrali candidus adstat Hymen: Pulcer Hymen, genus Uraniae, cui vincula cordi &nbsp; &nbsp; Casta, & connubii foedere certa Venus. Ille tibi multam spondet justo ordine prolem, &nbsp; &nbsp; Qui solus casti semper amoris honos. Ille tibi faustos, Bempdi, bonus augurat annos, &nbsp; &nbsp; Et dandos patriae non sine laude dies. Fallor? an augustum firmavit Jupiter omen, &nbsp; &nbsp; Laetaque concentu signa dedistis aves? </poem> ====AD REGNERUM STAPELIUM Sponsum. ==== <poem> G AUDIA, Stapeli, tibi connubialia Juno &nbsp; &nbsp; Destinat, & sponsis plaudit amicus Hymen. Egit amans Paphiam pro te facundia causam: &nbsp; &nbsp; Audiit, & votis adfuit alma Venus. Illa tibi casti genialia pignora lecti &nbsp; &nbsp; Spondet, & ardoris munera cara tui. [p. 312] Ridet Amor, rident Charites: atque ubere vena &nbsp; &nbsp; Ostentat ditem Copia larga sinum. Gratulor auguriis. sic dent mihi Numina quondam &nbsp; &nbsp; Gratuler ut thalamo gaudia plena tuo. </poem> ====IN NATALEM RULANDI KINSCHOTII. ==== <poem> M USARUM memoranda dies, qua pacifer Heros &nbsp; &nbsp; Siderei radios hausit & ora Dei, Festa dies Pindo, Pimplae signanda lapillis, &nbsp; &nbsp; Exorere, & laeta candida fronte veni. Te propter sacro resonat Parnasus hiatu, &nbsp; &nbsp; Laurigerumque fremit laetitia omne nemus. Te propter Clarii blandum modulantur olores, &nbsp; &nbsp; Auraque Pierias mulcet odora rosas. Frater & in myrti tremula Kinschotius umbra &nbsp; &nbsp; Argutum tenero pollice pulsat ebur. Salve magne senex, Themidis Phoebique sacerdos &nbsp; &nbsp; Kinschoti, Astraeae cura decora tuae. Salve Pegasidum praesens tutela sororum, &nbsp; &nbsp; Pegasei salve lucida gemma chori. Dii tibi dent faciles (nam sic venerande mereris) &nbsp; &nbsp; Quae poterunt magnos cumque decere Deos. [p. 313] Utque bonis possis longum superesse tuendis, &nbsp; &nbsp; Addant de nostra stamina longa colo. </poem> ====NUPTIIS GULIELMI BUSII ET ELISABETHAE LESTEVENON. ==== <poem> BUSIA progenies, Themidis facunde sacerdos, &nbsp; &nbsp; Jam festiva tibi vincula nectit Amor: Vincula, quae tota bene libertate redemit, &nbsp; &nbsp; Ingenua quisquis novit amare side. Hoc unum deerat patriis post omnia votis, &nbsp; &nbsp; Justus Hymen, thalami pignora, casta Venus. Vicisti, Gulielme: tuis en ardet in ulnis &nbsp; &nbsp; Quae movit flammas Elisabetha tuas. Adspicis ut dulces in te defixit ocellos? &nbsp; &nbsp; Ut modo, dejecto lumine, molle rubet? Haec est virginei non fallax lucta pudoris: &nbsp; &nbsp; Hoc trepidae mentis gaudia limen habent. Eia age, par felix, par nobile, blanda parentum &nbsp; &nbsp; Gloria, concordi vivite uterque toro. Mox date progeniem (Nox & Lucina favete) &nbsp; &nbsp; In qua confusi conspiciantur avi. [p. 314] </poem> ====IN NUPTIAS JOANNIS CLIFTON, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis</i>, ET JULIAE VALKENIER. ==== <poem> AUSPICIIS, Hymenaee, tuis, Junone secunda, &nbsp; &nbsp; Julia Cliftonam ducitur ecce domum: Julia virgineo fax fulgentissima caelo, &nbsp; &nbsp; Prima juventutis gloria, primus amor: Quam pudor, & mores, nulloque modestia fastu &nbsp; &nbsp; Comit, & egregio sanguine dignus honos: Julia non uno deductum Consule nomen, &nbsp; &nbsp; Julia praeclari lucida gemma laris; Digna toro, Cliftone, tuo, pulcerrima consors &nbsp; &nbsp; Nominis, & fati pars pretiosa tui. Ite agedum, socias felici foedere dextras &nbsp; &nbsp; Jungite, concordis vincula fausta domus. Ite pares animis, & dulcia bella movete; &nbsp; &nbsp; Bella quidem solo nomine; pacis opus. Qualia ni vestri movissent ante parentes, &nbsp; &nbsp; Nunc, rogo, nunc, juvenes, vester ubi esset amor? Ludite foecundis amplexibus, unde nepotum &nbsp; &nbsp; Spes nova, & antiqui sanguinis ordo recens. [p. 315] Quid non tam viridi fas sit sperare juventa, &nbsp; &nbsp; Favit ubi dextro numine sponsor Hymen? </poem> ====AD HIERONYMUM GULIELMUM SNABELIUM Sponsum. ==== <poem> ERGO tuas etiam, Snabeli docte, medullas &nbsp; &nbsp; Non exspectato vulnere fixit Amor? Unaque prae cunctis rapuit virguncula Musis, &nbsp; &nbsp; Certatim Musae quem rapuere novem? Unaque formoso quem ceperat ore Sibylla, &nbsp; &nbsp; Solvere compedibus non potuere novis? Ite procul Musae, quae deseruistis alumnum. &nbsp; &nbsp; Ite: cupidineas neu temerate faces. Rumpite cum calamis vocalia plectra, Sorores. &nbsp; &nbsp; Longe alios calamos arcus Amoris habet. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed fallimur po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vanum genus po&#235;tae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musaeque, Gratiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Cypris, & Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et delicatus Hymen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una fruuntur umbra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno lavantur amne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unum bibunt liquorem, [p. 316] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam gerunt corollam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec separare fas est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinem & Dionem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musasque, Gratiasque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos inter errat udus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Odoribus Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, venustus Hymen, Subnexus croceo molle caput strophio. &nbsp; &nbsp; His tu praesidibus, beate noster, &nbsp; &nbsp; Armatus, teneram simul Sibyllam &nbsp; &nbsp; Arsisti, tenerae simul Sibyllae &nbsp; &nbsp; Pectus mollibus incitare flammis, &nbsp; &nbsp; Mentem dulcibus occupare verbis, &nbsp; &nbsp; Et vincire novo parasti amore. &nbsp; &nbsp; Atqui ni tibi Gratiae faverent, &nbsp; &nbsp; Ni Musas Veneri Cupidinique &nbsp; &nbsp; Junxisses, & amabilem catervam &nbsp; &nbsp; Ferres pectore tecum, & ore ferres; &nbsp; Frustra vocatus Hymen &nbsp; Risisset ad querelas, &nbsp; Risisset ad dolores, &nbsp; Quos inquietus ardor &nbsp; De corde promit imo. &nbsp; Frustra vagos capillos, [p. 317] &nbsp; &nbsp; Et vesculas papillas, &nbsp; &nbsp; Et flammeos ocellos &nbsp; &nbsp; Venustulae Sibyllae; &nbsp; &nbsp; Frustra rosas genarum, &nbsp; &nbsp; Manusque mollicellas, &nbsp; &nbsp; Collumque mollicellum, &nbsp; &nbsp; Et mollicella labra &nbsp; &nbsp; Pulcerrimae Sibyllae, &nbsp; Usque ad sidera, sidera illa summa &nbsp; Ferres carminis arte delicati. Faverunt trepidis mitissima Numina votis, &nbsp; Et tenui, Vinces, murmure dixit Hymen. Dixit Hymen, plausit Hymen: deque fulgenti throno Risibus gaudens Dione suavibusque suaviis (Hac satellitum corona Diva blanda cingitur) Jussit ut tener Cupido cum pari fratrum choro Iret, & Sibyllam amicis allocutionibus Occuparet, ac rigorem pectoris feroculi Frangeret remollientis Gratiae fiducia; Quo Snabelianus ardor, ardor ille maximus, Ardor ille non domandus, mollius quiesceret Inque Virginis papillis, inque blandis osculis. Nam Snabelium Dione corde sic amat suo, Ceu Snabelius Sibyllam, ceu Sibylla Gratias. [p. 318] &nbsp; &nbsp; Ibat Amor, dulci circum comitante Leporum Agmine, qu&#238;s Paphiae velabant tempora myrti: Eque rosis violisque levem gestans calathiscum Pasith&#235;e tremulas udis de roribus herbas, Alma Dei nutrix, tenero pede proculcabat. Illum autem, dum maternas incogitat artes, Blanditiasque jocosque serit, tenuesque susurros, Atque oculis hinc inde natantibus oscula captat, Oscula mellito novies infecta veneno, Non intellecta suscepit fraude Sibylla. Aestuat infelix: nec quid tamen aestuet audet Dicere. virgineum cohibet lex dura pudorem. Snabeliique sui jam non ignara dolorum Mente fovet tacita, modo quos conceperat, ignes. Risit Amor dulces domito sub corde furores: Risit Amor: blandumque vagi risere Lepores: Et nunc Snabelio, nunc applausere Sibyllae. &nbsp; &nbsp; Talis in arenti Na&#239;adum thalamo, Cui gravis incubuit sitienti Syrius astro, &nbsp; &nbsp; Et Boreae validis spiritus halitibus, Flamma vorax graciles avido metit igne myricas: &nbsp; &nbsp; Quam circum raptis diffugiunt pharetris Nymphaeque, Satyrique, atque omnis rustica pubes &nbsp; &nbsp; Attonitis stragem prospiciunt oculis. [p. 319] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelio Sibylla in uno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno in Snabelio Sibylla castos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes possidet omnium calores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quotquot Snabelii fuere voti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rivales cupidique fervidique. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelius suam Sibyllam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mavult quam Veneresque Gratiasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se totam cui, quanta quantacumque est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indulsit Venus, & decens Venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et totus chorus ipse Gratiarum. Fortunati ambo, quorum per mutua crescit Vulnera dulcis amor, lususque, & casta voluptas. Vivite concordes animae, & volventibus annis Pignore foecundam crebro renovate juventam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cujus ore ludat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Confusus ille sanguis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrum utriusque sanguis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Referatque mox parentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelium Sibylla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelius Sibyllam. [p. 320] </poem> ====AD THEODORUM JANSONIUM ALMELOVENIUM, <i>Cum Eloquentiae, Historiarum, ac Graecae Linguae Professionem in Academia Harderovicena auspicaretur.</i>==== <poem> P HOEBI utriusque cultor, atque Virginum Mystes sororum, care Jansoni, meis Ecquid carere sustinebis plausibus? Te docta Pallas, illa praeses artium Facunda, te perita temporum Dea Ostendet olim postfuturis gentibus Apollinaris haud egenum adoreae. Testis mearum Gelricae fervor scholae Sententiarum; testis illa, quam vides, Palladia pubes, patriae fulcrum rei, Et spes opima Musici certaminis. Tu mactus esto praemio laudis novo, Novoque honore, quem perennet arbiter Pulcri laboris Phoebus & novem Deae. [p. 321] </poem> ====IN NUPTIAS FRANCISCI BURMANNI ET ELISABETHAE THIERENS. ==== <poem> E CQUID te vidui capiunt, Francisce, cubilis &nbsp; &nbsp; Taedia, nec sterilem jam tibi ferre moram est? O bene, quod cives patriae, quod pignora genti &nbsp; &nbsp; Legitimo spondet foedere junctus amor! O bene, quod fastus jam nunc exuta priores &nbsp; &nbsp; Ibit in amplexus Elisabetha tuos. Felices animae, fortunatissima nupti &nbsp; &nbsp; Pectora, quos sancta lampade lustrat Amor; Vivite, & annosae memores fulcite senectae &nbsp; &nbsp; Burmannam longa posteritate domum. Vivite felices animae: tuque aurea virgo, &nbsp; &nbsp; Indue deposita virginitate nurum. Disce verecundi genialia foedera lecti: &nbsp; &nbsp; Hic quoque Fas habitat, hic Decus, atque Pudor. Mater eris. rubor ecce genas, rubor ora notavit. &nbsp; &nbsp; En iterum dico, blandula: Mater eris. [p. 322] </poem> ====IN NATALEM JOANNIS JACOTII. ==== <poem> QUID tibi, Jane, fuit gelidae cum sidere brumae, Digne vel in mediis Jane habitare rosis? Non tibi sunt duri mores, non horrida virtus; Nec riget in miti pectore dura silex. Debueras nasci Maji genialibus auris; Debueras blandi Veris honore frui; Floribus ut primos dulci cum carmine canos Ornaret tepidi Veris amoena manus. Nunc tibi serta damus Latii de culmine Pindi Lecta, sed a Genio non aliena tuo. Illa tibi seris quodcumque accesserit annis Perpetuum longa prosperitate vovent. Illa tibi, quod tu non abnuis ipse, precantur In multa ut vivas posteritate senex. </poem> ====In librum de Interpretatione JOANNIS DE RAEI ==== <poem> QUISQUIS severa lege Disciplinarum Augusta sacra mente non levi tractas; [p. 323] Effugere par est inscientiam vulgi, Ut docta dicta sedulae Vetustatis Examine aequo censor aequus expendas, Neu musteis abductus atque heri natis Inanitate proluas capax pectus. Ergo Pelasga quae reliquit ubertas, Autumnitasque Palladis Palatinae Animi sagacis instruant penu largum: Priusque multo te labore Romanus Fingat Palaemon, negligentiae custos, Quam tu serenae sacra templa Doctrinae Irrumpis audax, impudentiae mystes. Frustra docere postulat, docet frustra, Quicumque sensa corticemque verborum Confundit excors, ac sibi canit soli. Rides, sophista, pallioque praetexis Sapiente culpam? Rajus ecce te, Rajus Vim veritatis edocebit abstrusae Interpretandi doctor omnium primus, Qui posterorum publicae satus frugi Amplas recludens ingen&#238; facultates Varie cohortes dissipavit errantum, Verique lucem ferre cogit invitum. [p. 324] </poem> ====IN PHAEDRI FABELLAS vernaculo metro expressas a DAVIDE HOOGSTRATANO.==== <poem> QUOD fabulator Attico Phaedrus stylo Vitae excitavit utile proscaenium, Severa sensa dulcibus velans jocis, Tuos in usus, Belga, vestitu novo Aperit decentis artifex linguae faber. Haec est vetustae priva dos prudentiae, Ubi ferarum ficta per commercia Contra ferocis impetus caecos Herae Munitur alti firmitudo pectoris, Excipere docta lubricas rerum vices, Et se pati parata, nec frustra queri. Hic callidorum turpitudinem vafram Sagax inani nudat arte simius. Hic ille tardus, onere sub duro gemens, Bipedes asellos ducit exemplo suo Ad aequitatem mentis, & ferociter Recalcitrantum ridet elusas minas, Hic vulpis illa rufa, fraudium penus, Docet cavendos mente tecta subdolos. [p. 325] ?? Hic se propinat risui legentium Furtiva nudi Graculi protervitas; Quem res in alvum mersa, spesque debilis Inopi senectae tradit, & probro gravi. Haec est imago moris humani capax, Speculumque vitae, fallere & falli rude. At tu, diserte, cujus illustris labor Orbem Batavum cive ditavit novo, Virtute macte, macte lauru patria, Utriusque Musae notus & vetus cliens. Vos invidentum natio, saecli pudor, Plorate vappae, notis obscurum genus. </poem> ====HONORI ET MERITIS PHILIPPI MOLIVII VANDER NOOT, Supremos in utroque Jure honores capessentis. ==== <poem> V IRTUTIS altae semitam capessenti Dat ipsa praesens testimonium virtus, Foecunda laudum, nominis sui merces, Nec literatis in laboribus parca, Ubi calle recto quaeritur decor veri. Tibi laboris, o Philippe, nocturni, Tibi diurnae diligentiae curas [p. 326] Cum luculento nunc honore compensat Custos decorae docta gloriae Virtus. Grator merenti. mox tribunal Astraeae Vocat patronum, res forensis exspectat Longas secantem litium molestarum, Reo volente, diligenter ambages. Macte hoc honore praemioque sudorum: Sed & priorum deperire languore Florem laborum, ni laboribus porro Novis adurges, nominis, rei, famae Incuriosus saepe cogita tecum. [p. 327] </poem> ===Jani Broukhusii Silvarum liber secundus. === ====AD REGEM GALLIAE <i>post propugnacula Arausionis diruta.</i>==== <poem> I NCLITE REX, cujus nutum Fortuna veretur, &nbsp; &nbsp; Victor in Eois, victor in Hesperiis; Exuit, en, dubias tibi jam Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; Inque tuo gaudet se stabilire sinu. {{Versus|5}} Porrigit attritos supplex Europa lacertos, &nbsp; &nbsp; Illa tua toties facta cruenta manu. Non deerat meritis laus invidiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Quae Genio debet Phoebus uterque tuo: Celsa sed Auriaci stant propugnacula muri. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Haec radios hebetant, Sol generose, tuos. Disjice magnanima pugnacia moenia dextra; &nbsp; &nbsp; Sentiat ultorem plebs male sana suum. Digna tuis animis, digna est victricibus armis. &nbsp; &nbsp; Accedat titulis haec quoque fama tuis. [p. 328] {{Versus|15}} Et Dionysiaci ne sint monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Fac doleat clades impia terra novas. Debent assertae tibi Religionis honores. &nbsp; &nbsp; Defuit historiae pars ea sola tuae. </poem> ====IN GALLOS. ==== <poem> N ON satis est, orbem flammis delere cruentis, &nbsp; &nbsp; Et rerum summas praecipitare colos: Haeredem ternis falsum supponere sceptris; &nbsp; &nbsp; Auriaco infami fraude parare necem; {{Versus|5}} Bistonii Muhamedis opes opponere Christo; &nbsp; &nbsp; Nec Vaticani tela timere Patris; Gaetuli fruges emendicare tyranni, &nbsp; &nbsp; Dum negat humanam terra polusque dapem. Ecce etiam ingeniis indicis, Gallia, bellum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sacra vetustatis nec tibi scripta placent. Perfida gens, inimica Deo, rerum omnium Erynnis, &nbsp; &nbsp; Tuta veneficiis criminibusque domus, Scarronis miseri miserum post fata piaclum, &nbsp; &nbsp; Foeda voluptatum victima, tota lues, {{Versus|15}} Naturae pudor humanae, meta ultima recti, &nbsp; &nbsp; In qua nec tuto degeret ipse Dolus: Rumpere gens homicida, soli fax dira salique; &nbsp; &nbsp; Desine non meritum conscelerare diem. [p. 329] Ut rumpare, dabit sterili justa ubere Tellus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quamque velis nobis incutere, aegra Fames. </poem> ====IN PRINCIPIS ARAUSICANI <i>Expeditionem Britannicam a ventis disturbatam po&#235;tae Galli</i> EPIGRAMMA. ==== <poem> BELLA movet socero gener impius: inque Parentis Germanum vertit perfidus arma nepos. Conditur innumeris substratum navibus aequor; Et denso classis milite pressa gemit. Jamque animo exuvias, & opimi praemia regni Sceptraque cognato sanguine tincta rapit. Demens, qui superos audet sperare secundos, Ac tantum credit posse juvare nefas! Ecce ultor sese adverso sert cardine ventus, Sacrilegasque serit justa procella rates. Pars tumidis hauritur aquis, pars haeret arenis, Aut moesto in portus cum duce fracta redit. I nunc, & sociis conside, superbe, Batavis: Pugnant pro socero pontus & aura tuo. [p. 330] </poem> ====RESPONSIO <i>ad superius Epigramma.</i> ==== <poem> CLASSE virisque potens oppressam ac multa gementem &nbsp; &nbsp; Albionem magnus vindicat Auriacus. Scilicet obruerant populos non debitus haeres, &nbsp; &nbsp; Et Lojoleae crimina perfidiae. At mala nescio quis ferali gutture bubo &nbsp; &nbsp; In mediis ululat carmina Parisiis. Insuetoque repens afflatus numine mergit &nbsp; &nbsp; Sacrilegasque rates, sacrilegumque ducem: Omniaque, in Celtas quondam accipienda superbos, &nbsp; &nbsp; Vulturis impasti more modoque facit. Jamque ad vicinas illisa cadavera cautes &nbsp; &nbsp; Spe vorat: hac una parte po&#235;ta fuit. Interea validis animosi flatibus Euri &nbsp; &nbsp; Pignora divinae certa fuere manus. Ecce, volant Batavae tutis in fluctibus alni, &nbsp; &nbsp; Et terram intrepido sub pede miles habet. Desine jam foedi, volucrum foedissime, cantus: &nbsp; &nbsp; Non nisi funeribus convenit iste tuis. Nonne pudet caelum votis pulsare cruentis, &nbsp; &nbsp; Et furiis caecae religionis agi? [p. 331] Nonne piget patriae vanum levitatis? habemus &nbsp; &nbsp; Majorem ventis, quam tibi, Galle, fidem. </poem> ====In Jesuitas Gallos. ==== <poem> JURE times Regi, faex Lojolea, Britanno, &nbsp; &nbsp; Corruat Auriaca ne ferus iste manu. Exutos castris clades Dionysia Gallos &nbsp; &nbsp; Hoc docuit, belli meta cruenta tui. </poem> ====In mortem Regis GULIELMI <i>falso a Gallis nunciatam.</i> ==== <poem> DICITE Io, Celtae, ter Io nunc dicite, Celtae: &nbsp; &nbsp; Et date laetitiae conscia signa novae. Plaudite, Parisii: periit Gulielmus; Iernen &nbsp; &nbsp; Dum subigit, victo victor ab hoste cadit. Adfuso periit per vulnera nigra veneno: &nbsp; &nbsp; Successumque artes nunc habuere suum. Talia Sequanici cecinit faex barbara vulgi, &nbsp; &nbsp; Et cum faece novi regia celsa Jovis. Hoc velit Eurystheus, velit hoc Germanica Juno<ref>la Reine de St.Germain </ref>; &nbsp; &nbsp; Laetaque in Auriaca clade sit ista domus. [p. 332] At non ille velit, caelo qui justus ab alto &nbsp; &nbsp; Aeterna humanas temperat arte vices. Tene, decus Regum, voto petiere cruento, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nil, praeter vota, quod obstet, habent? Tene, sacer vindex Legum, tene arbiter aequi, &nbsp; &nbsp; Perdere sacrilegae sustinuere manus? Hosne dedit flatus virtus Lausunia, Galli? &nbsp; &nbsp; Hos pavor Hyberni militis ille dedit? Dii melius: causa victus, nunc victus & armis, &nbsp; &nbsp; Terga fugax justo vertit, & arma, metu. Excipe bis profugos mitis, Lodoice, clientes: &nbsp; &nbsp; Auxilium miseris tu super unus eras. Flagitat hoc Regina parens, hoc Regius infans; &nbsp; &nbsp; Conjugis haec casu tristior, ille patris. Tot modo sceptrorum miser & male subditus haeres &nbsp; &nbsp; Deplorat fati ferrea fila sui. Astraque vagitu testatus conscia longo &nbsp; &nbsp; Mallet in obscura delituisse casa. Mallet ab uberibus rubrae pendere supinus &nbsp; &nbsp; Phyllidis, & dulci rure quiete frui. En cui debetur triplicis fortuna coronae: &nbsp; &nbsp; En cui regnorum publica fata trium! Ille tamen, quocumque etiam de sanguine cretus, &nbsp; &nbsp; Promeruit lacrimas elicuitque tuas: [p. 333] Quod neque flammatus ripam per utramque Mosella, &nbsp; &nbsp; Nec Nicer, aut Rheni tota gementis aqua: Quod neque vastatae, quaqua patet, area Spirae: &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: Nec Myrtilleti bustum, & feralis imago, &nbsp; &nbsp; Illa quidem Gnati tuta favore tui; Flandria nec latis exhausta cremataque campis; &nbsp; &nbsp; Quaeque fera toties aequora caede rubent. Quis credat? tangunt altam mortalia mentem, &nbsp; &nbsp; Et puer ignoti nobile ventris onus. Nunc etiam tetigit mendaci funere Fama, &nbsp; &nbsp; Tam non sperati nuntia Fama boni. Et tamen ille tuus Hostis valet, & tuus ille &nbsp; &nbsp; Terror in adversas it, velut ante, manus. Cernis, ut ignavo nequeas prosternere voto &nbsp; &nbsp; Quem cladem regnis deligis ipse tuis? Cernis, ut huic impar Venus est Lausunia Marti? &nbsp; &nbsp; Eventum fastus disce timere tui. [p. 334] </poem> ====Ad Regem GULIELMUM.==== <poem> MAJOR Alexandro Princeps, & Caesare major, &nbsp; &nbsp; Ara parum faustis unica temporibus: Cum tua tot Clarii celebrent miracula cycni, &nbsp; &nbsp; Lasset & ingenuas Fama benigna manus; Quid gemini faciunt ad Martia sacra latrones? &nbsp; &nbsp; Quid pro te Cacus alter, & alter, agent? Debueras certe, Rex invictissime, poni &nbsp; &nbsp; Non nisi Lysippo, non nisi Praxiteli. Debueras sacri clarescere voce Maronis: &nbsp; &nbsp; Te sibi materiem vellet & ipse Maro. Nunc tua deteritur operosis gloria nugis, &nbsp; &nbsp; Et premit infelix nomina tanta labor. Sordet in inscriptis majestas Regia tignis: &nbsp; &nbsp; Insulsoque tumet barbara Musa sono. Cur non, cum monstris constet tibi fama subactis, &nbsp; &nbsp; Proscribis terris haec duo monstra tuis? [p. 335] </poem> ====Ad Urbem TRAJECTUM. ==== <poem> INCLITA Pieridum sedes, & amoena, Dearum, &nbsp; &nbsp; Trajectum, nostri pulcer ocelle soli; Quam Themis, & Mavors, & eum genetrice Cupido &nbsp; &nbsp; Incolit, & patrio quae capite orta Dea est; Quid tibi nunc animi credam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Dum tua Mattiaci jugera Thraces arant? Jugera Castaliis calcata sororibus olim, &nbsp; &nbsp; Castaliae, quaeso, gloria gentis ubi est? Arent Pimplaei latices: pro dulcibus undis &nbsp; &nbsp; Jam novus aequoreas dat tibi Boyus aquas. Nec Boyus tamen ille satis, nisi quatenus audax &nbsp; &nbsp; Sustinet Aonii jus temerare chori. Barbarus ignotis fundit convicia verbis, &nbsp; &nbsp; Et sibi subtili cum ratione sapit. Barbarus ignota fundit mala carmina lingua, &nbsp; &nbsp; Nec versus numero, sed ratione, facit. Quae tamen ista Dea est Ratio? nova dicitur esse, &nbsp; &nbsp; Et nova per veteres orgia ferre scholas. Nil opus est priscis. priscis erit aptius uti, &nbsp; &nbsp; Si quando Latio scribere more sedet: [p. 336] Apta theatrali nova sunt spectacula pompae; &nbsp; &nbsp; Et nigros habitus mens quoque nigra decet. Sufficit, immunda quidvis effundere bucca; &nbsp; &nbsp; Sufficit, obscuros mente referre viros: Et nova ad attonitum proferre oracla popellum, &nbsp; &nbsp; Verbaque sacrato digna supercilio. Mater ubi es? pia mater ubi es? quae tristis Erinnys &nbsp; &nbsp; Quae furit in placido vipera saeva sinu? Talia tu numquam producere monstra solebas, &nbsp; &nbsp; Mitis, & a caeli blanda favore tui. Talia tu numquam mirari scripta solebas, &nbsp; &nbsp; Docta, nec ad Clarias rustica facta Deas. Non hic Hippotades, non hic furit Amphitrite: &nbsp; &nbsp; Pax colit, & dulci Pace beatus Amor. Nobilibus tibi crevit honos & gloria chartis: &nbsp; &nbsp; Elue de chartis nomina foeda tuis. Quo tibi degeneres animae? quo spurca librorum &nbsp; &nbsp; Pernicies, titulis insidiosa tuis? Invisum nomen Musis, inamabile Phoebo, &nbsp; &nbsp; Exige, & antiquum fac tueare decus. Nec te decipiat sapientis gloria barbae. &nbsp; &nbsp; Non facit ad genium barbara barba tuum. [p. 337] </poem> ====IN SCHOLARCHAM CARMINIFICEM. ==== <poem> VIVERET Ausoniis castus cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Dicta fuit Grajo nomine SCHOLA brevis. At nunc barbaricis vivit cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Omnibus indoctis longa futura SCHOLA est. O proceres, miseris pestem defendite Musis: &nbsp; &nbsp; Hic Belgae media vivimus Arcadia. </poem> ====Ad illustrem Carminis sui Vindicem, po&#234;tam ignotum & ignobilem. ==== <poem> ULTRAJECTINAE Vindex generose Minervae, Et procerum Vindex, sed minus ipse tuus; Quas tibi pro meritis grates Academia reddet? &nbsp; &nbsp; Quas reddent Proceres, noster Homere, tibi? Non ita Parmensi stridebat Cassius ore; &nbsp; &nbsp; Cassius ingenio proximus ille tuo. Gaude, Roma, graves bellorum oblita ruinas; &nbsp; &nbsp; Trajecti Gotico nunc potes ore loqui. Non est quod Bavii doleas periisse lepores: &nbsp; &nbsp; Non est cur Maev&#238; nobile vivat opus. Maevius iste facit nova carmina. pascite taurum. &nbsp; &nbsp; Carmina, Dii superi! Maevius iste facit: [p. 338] Carmina, quae caelo possint deducere Lunam; &nbsp; &nbsp; Fluminis irati quae retinere vias; Carmina, qu&#238;s Circe socios mutaret Ulyxei, &nbsp; &nbsp; Si scirent socii verba Latina loqui. Adde quod has artes non noverat ipse Palaemon, &nbsp; &nbsp; Et genera & voces aedificare novas; Et mutare pedum numeros, & tempora metri, &nbsp; &nbsp; Atque novam prorsus condere Grammaticam. Adde quod horribili proclamat voce Tribunus: &nbsp; &nbsp; MUSA, MANUM FERULAE SUBTRAHE GRAMMATICAE. Adde & inexhausto quod vena superba veneno est; &nbsp; &nbsp; Nec maledicendi gloria visa levis. Vapulat Amstelia vates eductus in umbra, &nbsp; &nbsp; Nil praeter Graj&#251;m doctus amare Sophos. Vapulat, & frustra rationes conjicit, unde &nbsp; &nbsp; Non intellecto vulnus ab hoste ferat. Hoc tu, Roma, tuos solare Catone dolores, &nbsp; &nbsp; Amissos veterum nec meditare jocos. Carmine tot clades qui compensavit in uno, &nbsp; &nbsp; Dignus erat medio saxeus esse foro: Aut Tiburtinis custos ficulneus hortis &nbsp; &nbsp; Stare, malas cantu qui male perdat aves. [p. 339] </poem> ====In pessimum po&#235;tastrum.==== <poem> U RBANISSIME quot fuere vatum, Latinissime quot fuere vatum, Oppletissime ruris inficeti, Cacatorum epigrammatum patrone, Doctor prodigiose syllabarum, Obscurissime Vir, po&#235;ta princeps, Quid pro tot meritis tibi inprecabor? Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Qu&#238;s tu largiter, ut soles amicos, Anitergia futilesque chartas, Sed castis manibus tamen, dedisti. Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Vossii Grammaticam, librosque Scoppii. </poem> ====AD CAJUM, <i>qui vocem</i> AETHER <i>fecit neutrius generis.</i> ==== <poem> AETHERIO cognata polo Mens enthea Caji, &nbsp; &nbsp; Cur tibi majestas numinis hujus abest? Masculus Ausoniis qui tempestatibus Aether &nbsp; &nbsp; Saepe mari sonitu mascula signa dabat, [p. 340] Quem Rerum Patrem dixit pater Ennius, Aether &nbsp; &nbsp; Jam nunc primaevum perdidit, ecce, secus. Iste tuus fungus, solus SUBLIMIA TRANANS &nbsp; &nbsp; AETHERA, qui recta cum ratione furit, Eunuchum nulla fecit ratione, facitque, &nbsp; &nbsp; Aethera; nec testes nunc habet ille suos. Pro quibus officiis, Mens dia, paciscere mecum &nbsp; &nbsp; Detur ut officium parve minusve tibi: Ut tu tam foedo de carcere libera migres, &nbsp; &nbsp; Cajus ut aetherias, te sine, pascat aves. </poem> ====IN VACERRAM. ==== <poem> LIVIDE, vane, ferox, & vix dicende Vacerra &nbsp; &nbsp; Inter bonorum nomina; Opprobrium Musarum, alieni rosor honoris &nbsp; &nbsp; Illiteratis literis, Quas legisse semel, poenae satis esse videtur &nbsp; &nbsp; Pro quolibet piaculo; Pernicies miseris inclementissima chartis; &nbsp; &nbsp; Amoenitatum carnifex; Ultime Mysorum, patriis truculentior undis, &nbsp; &nbsp; Linguae tyranne Romulae; [p. 341] Quid primum, quid deinde canam? nam promere certum est &nbsp; &nbsp; Quae meruit indoles tua. Si tamen ingenuis fas est committere Musis &nbsp; &nbsp; Labem pudendi nominis, Pestiferam labem, nulla virtute redemtam, &nbsp; &nbsp; Languentis ulcus saeculi. </poem> ====In largitionibus Regiis praecipuae formae nomisma poscit VACERRA. ==== <poem> PRAECIPUAE poscit formae Regale nomisma &nbsp; &nbsp; Notus ab affaniis ille Vacerra suis: Notus ab immundae lutulento fornice buccae, &nbsp; &nbsp; Rixarum cupido notus ab ingenio. Quid, si quis clavum donet restemque furenti? &nbsp; &nbsp; Ad tales faciunt talia dona manus. [p. 342] </poem> ====NEGET QUIS PRAEMIA LAUDI? VINDICIAE SECUNDUM JOANNEM DESPAUTERIUM DATAE. ==== <poem> IAMBE noster, sive tarde, seu celer, Iambe noster, ecquid hoc negotii est? Ten&#146; bliteus iste, ten&#146; miser tenebrio, Latinitatis architectus Goticae, Inpune sic delumbet, ac truncet pede? Inpune verba de cloaca sublegens, Infecta tabe, plena pestilentiae, Florem Latinae deterat facundiae? Et exteris nunc Belga sit derisui Unius atrum propter Ajacis scelus? Iambe noster, haec videbis & feres? At non olentis putidum Maev&#238; caput Deseruit olim vindicis cycni furor. Prodi, Poeta, Maevii verum genus, Prodi, Poeta, saeculi stupor tui. Quid attinebat merce tam commictili Spurcare chartas? quidve Musas virgines, Inelegantis more vulgi, ad tibiam [p. 343] Docere motus, praecinente Marsya? Non de tabernis sumta, non plebis lepos, Satis decebunt regii cultum throni. Sed nec cuivis subuloni in compitis Dat calceandos Liber intonsus pedes, Neque ad subulcos hospitantur Gratiae, Nec rure gaudet Artium urbanus chorus. Et qui P&#246;etas vividus animat calor Claudi recusat, ignis in modum vagi, Inertis intra mucidos cordis specus. Tu plumbeorum fons benigne versuum, Tu de Menalcis, deque Thyrsidum grege Pulcre mereris, temporisque Chaerilus Nostri, strepente fistula surdum melos Perdens, Latinum territas Apollinem; Tibi virente carduo spectabilem Nectit coronam ventruosa Thestylis. Tibi, relictis Arcadum procul jugis, Aurita pubes tollit indomitum caput. Tuum rudentis murmur, ac graves tonos Hirsuta discunt quercuum cacumina, Et garrula altis reddit Echo vallibus. Circum capella saltat, ac brevi pede Infirmus haedus molle succutit latus. [p. 344] O efficaces tibiae tuae modos! Venusta docti carminis spectacula! At Musa tristis, nemore pulsa de suo, It exsulatum, nec minore cum sono Amata linquit arva, quam Custos prius Hortorum atroces horruit sagae minas, Ubi Esquilinas inter alites Dei Canidia dira fissilem solvit natem. </poem> ====IN VACERRAM <i>semipo&#235;tastrum barbarum.</i> ==== <poem> ROMANAE scabies linguae, teterrima Pindi &nbsp; &nbsp; Pestis, Apollineo fama pudenda choro, Quid tibi cum Latiis, edentule morio, Musis? &nbsp; &nbsp; Quid cum Romano carmine, inepte, tibi? Nec prodesse bonus, nec delectare legentem, &nbsp; &nbsp; Dic, rogo, quid facies? quis tuus usus erit? Et tamen est aliquis: nam cogor vera fateri, &nbsp; &nbsp; Quamvis tergendas det tibi nemo nates. Rodebant avidi nuper tua carmina mures; &nbsp; &nbsp; Omnis turba malis interiere modis. Quin & vicino steterat quae noctua tigno, &nbsp; &nbsp; Te rudente, gravi procidit icta sono. [p. 345] Ipsa etiam Regina, sacro male tacta libello, &nbsp; &nbsp; Quae semel occiderat, bis modo visa mori est. BONUM. FACTUM. NE. QUIS. BARBARIS. VIAM IN. PARNASUM. MONSTRARE. VELIT </poem> ====VACERRA LYRISTES. ==== <poem> POST delumbatis inflictum vulnus Iambis, &nbsp; &nbsp; Ruptaque crudeli turpiter ora manu: Post manes Smetii pulsatos, post mala verba, &nbsp; &nbsp; Quae nec Nizolius, nec Calepinus habet; Ecce iterum irato ructatus Apolline versus &nbsp; &nbsp; Concacat Ausonias iste Vacerra fides. O pudor, o sordes, o monstrificabile carmen! &nbsp; &nbsp; O numquam Latio cognita lingua foro! O caput Anticyra numquam medicabile tota, &nbsp; &nbsp; Et frustra dandi dedecus hellebori! Ergone te toties Regina peribit inulto? &nbsp; &nbsp; Ten&#146; vivo toties cogitur illa mori? Parce pios cineres & sancta revellere busta. &nbsp; &nbsp; Quae nocuit nulli, vapulet umbra tibi? Hic unus modus est, hic unus; crede, Vacerra; &nbsp; &nbsp; Ut cubet in molli functa quiete; sile. [p. 346] </poem> ====&#927;&#925;&#927;&#931; &#913;&#933;&#932;&#927;&#923;&#933;&#929;&#921;&#918;&#937;&#925;.==== <poem> A UDEBIS ergo, nec teneat pudor, Horatianam tangere barbiton? &nbsp; &nbsp; Audebis insano paventes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine contemerare chartas? {{Versus|5}} O nec paterno mitior aequore, Tumultuosi nec grege Nerei &nbsp; &nbsp; Vacerra, qui toto fugaces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Creber agas Helicone Musas, Phoebumque raucis tundere naeniis. {{Versus|10}} Non erubescas, durus in hostico &nbsp; &nbsp; Tropaea suspensasque palmas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Figere magnifici triumphi. Te, Victor, anteit victa Latinitas, Crines revulsos, & lacerum caput &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Foedata coeno; nec Leporum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agmen abest, facilesque Versus. Te Valla, & omnis turba Palaemonum, Detonsa, scissis sordida paenulis: &nbsp; &nbsp; Te Vossius, te acer Scioppus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In manicis gravibusque ferri Vinclis, tremiscunt immiserabilem; Injurioso ne pede proteras [p. 347] &nbsp; &nbsp; Gentem subactam, neu superbus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reliquias crucies Latinas. {{Versus|25}} At Smetiorum pon&#232; volumina Calcantur atro lurida pulvere, & &nbsp; &nbsp; Quaecumque Parnaso reliquit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ravisius monumenta Textor. Vacerra, linguae clara Pharus novae, {{Versus|30}} Vacerra, Divae Barbariae ferax &nbsp; &nbsp; Interpres, & vatum priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non sine Diis animosus ultor; Jam jam potentum desine carminum; Fatiscit omnis regia Romuli &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Concussa, & exsanguis refugit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum sociis Ciceronis umbra. Tali in remotis murmure vallibus Lunae rubentis cornua Thessalae &nbsp; &nbsp; Fregere matres, & venenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sollicitas habuere mentes. [p. 348] </poem> ====DEVICTO. APOLLINE FUSIS. FUGATIS. CAESIS. SORORIBUS C. VACERRA H. M. S. F==== <poem> Q UI tot in Errores sumtis feliciter armis &nbsp; &nbsp; Victor IO magna voce TRIUMPHE canit, Haec sibi de Latio, post multa pericula, Phoebo &nbsp; &nbsp; Erexit patriis alta tropaea jugis. SODALITAS. GROBIANORUM AERE. COLLATO. P </poem> ====VACERRA ARISTARCHUS. ==== <poem> P RIME po&#235;tarum, doctorum prime, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Grande juventutis cymbalon aequoreae; Quod mundum meliora doces, vatemque refingis, &nbsp; &nbsp; Cui nimis heu! Pindi somnia vana placent, {{Versus|5}} Gratia debetur tibi magna, neque excidet aevo &nbsp; &nbsp; Libertas animi calliditasque tui. Verum quis catulos aliter prolemque Molossam, &nbsp; &nbsp; Inmundos aliter nescit olere sues? [p. 349] </poem> ====AD VACERRAM.==== <poem> V ATIBUS e sacris quis te neget esse, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Cum sis non uno teste, Vacerra, sacer? </poem> ====AD EUNDEM.==== <poem> Q UOD sis historicus, quod vates, atque sophista, &nbsp; &nbsp; Quod doctor; peream, si bonus esse potes. </poem> ====IN NATALEM XLVI. FREDERICI&nbsp; I. AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====IN FREDERICI GULIELM I MAGNI ELECTORIS BRANDEBURGICI STATUAM EQUESTREM. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====In quendam, qui in publice habita oratione modulum syllabarum in vocibus EPICTETUS & EUPHRATES corruperat.==== <poem> N OMEN EPICTETO est: sed dicar EPICTETUS olim, &nbsp; &nbsp; Roma ubi Romano desiit ore loqui. Sic etiam EUPHRATES (quid non mutabitis anni?) &nbsp; &nbsp; Incipiet positis EUPHRATES esse moris. </poem> ====In alium ejusdem farinae.==== <poem> V ERBA DO qui nuper cecinit Gaetulus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et FERIAS nuper jusserat esse breves. Pridem ingens opicas foedabat MACULA chartas. &nbsp; &nbsp; Ah cur fullonem non alit iste Deus? </poem> ====IN VERSIFICATOREM HARLEMENSEM.==== <poem> BARBARA monstrorum sileat miracula Memphis: &nbsp; &nbsp; Carminis Harlemum barbariora dedit. [p. 351] </poem> ====DE PETRO RABO ET POETRIA AMSTELIA.==== <poem> P OTA Pegaseo puella rore Vini nescio quid sui relinquens Non siccaverat integrum culullum. Instabat Rabus, & bibi jubebat. {{Versus|5}} Quaenam haec rusticitas, Cato invenuste? Per te numine plena Apollinari Fiet Maenas, & Euhyo litabit. </poem> ====TURDUS FABULA. ==== <poem> F EROX juventa, nec clientela minus Milvi potentis, turdus inquies, loquax, Omnes minores concacabat alites. Et jam beatus (sic videbatur sibi) {{Versus|5}} Ipsos proterve concacabat aucupes. Unus sub arta frondium scena latens, Offensus acri nempe contumelia, [p. 352] Incautum opertis cautus excepit dolis: Haesitque visco prosator visci suo. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Id conspicatus passer e vicinia, Quem saepe oleto sparserat turdus gravi, Hanc prolocutus fertur in sententiam: O turde, turde, debitas vecordiae Dature poenas, jamne te morum piget? {{Versus|15}} Nec prodes aliis, & tibi cacas malum. [p. 353] </poem> ==Jani Broukhusii Brandeburgica; sive carminum in honorem Frederici I. Borusiae regis, et electoris Brandeb. aulaeque Brandeburgicae conscriptorum liber. == [p. 354: blanco] [p. 355] ===Jani Broukhusii Brandeburgica.=== ====IN FUNERE SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI GULIELMI MAGNI, ELECTORIS BRANDEBURGICI.==== <poem> M ARTIS Germani cineres umbramque colendam &nbsp; &nbsp; Flemus: in exsequias, moesta Elegia, veni. Nec te, quod cultu non sis speciosa decoro, &nbsp; &nbsp; Terruerit: lacrimis sic eris apta novis. {{Versus|5}} Adspice, communi squalens Germania luctu &nbsp; &nbsp; Ut sedeat fusis scissa per ora comis. Ut pia Religio FREDERICI in funere MAGNI &nbsp; &nbsp; Moereat, & raptas orba queratur opes. Utque Fides, multaque decens Victoria lauru &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non teneant fletus, utraque fracta, suos. Haec tibi turba comes: meruit quoque talia virtus &nbsp; &nbsp; Principis, atque acti per decora alta dies. [p. 356] Hoc mores meruere tui, GULIELME, sidesque, &nbsp; &nbsp; Inque tuos populos saepe probatus amor. {{Versus|15}} Sancte pater patriae, saecli dos inclita nostri, &nbsp; &nbsp; Ultima virtutum gloria, primus honos; Nobile bellorum fulmen, pia dextera justi &nbsp; &nbsp; Martis, & invictis non leve nomen avis; Heroum sublime decus, quem foeta tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama per aetherium lucida ducit iter, Quis Phoebus canat aequa tuis praeconia palmis? &nbsp; &nbsp; Quis titulis condat carmina digna tuis? Non, si vel Clario veniant cum fratre Sorores, &nbsp; &nbsp; Buccina sit meritis sic satis ulla tuis. {{Versus|25}} Laomedonteae celebrata decennia Trojae &nbsp; &nbsp; Novimus, & Macetae bella peracta Duci; Oebaliasque manus, & quas Oenotria lauros &nbsp; &nbsp; Gloria, non uno nobilis hoste, tulit. At tua si domitis numerentur in hostibus arma, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Arma quis unius crederet esse viri? Testis perpetuis tibi vita peracta triumphis, &nbsp; &nbsp; Testis desensae Religionis honos, Contemtorque animus leti, supraque pericla &nbsp; &nbsp; Spiritus, & multa dexteritate labor. {{Versus|35}} Sed neque silvestri pastoris fistula cantu &nbsp; &nbsp; Certet Maeoniae condere molis opus: [p. 357] Nec mea sufficiat sublimi carmine Clio &nbsp; &nbsp; Clara tot heroae gesta referre manus. Haec referat rapido quassata Borussia Marte, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et repetita tui jura paterna soli. Haec referat tremefacta tua Varsovia dextra, &nbsp; &nbsp; Totque Polonorum funera sparsa ducum. Milite quam pauco centena in millia praeceps &nbsp; &nbsp; Irruis, & fuso victor ab hoste redis! {{Versus|45}} Talis in insanos avido furit igne Gigantas &nbsp; &nbsp; Jupiter, & caeli concutit omne latus. Talis compositis acer Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo. Quis Ferberlinos digno satis ore triumphos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Concinat, & justae praemia militiae? Hic ubi perfidiae poenas cum penderet hostis, &nbsp; &nbsp; Ultorem tecum sensit adesse Deum. Nil illi diraeve hiemes, vastaeve paludes, &nbsp; &nbsp; Moeniave, armatae profueruntve minae. {{Versus|55}} Ocyor & ventis & saevi fulminis alis &nbsp; &nbsp; Hostica praecipiti proteris arma metu. Quis memoret, Stralfunda, tuos, invicta, labores, &nbsp; &nbsp; Caesareumque ducem, Caesareamque manum? Sex menses periere tibi, Walstenia virtus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Hic spatium belli finiit una dies. [p. 358] Ipse suis prorupta furens Vulcanus ab antris &nbsp; &nbsp; Fulmina in hostiles torsit acerba globos: Armatasque hiemes, atque igne rubentia multo &nbsp; &nbsp; Tela vicem Getici jussit obire Dei. {{Versus|65}} Stettiniine arces, formidatumque tremendi &nbsp; &nbsp; Militis auxilio robur, & arma, canam? Cessit & illa tuis, quamvis invita, lacertis; &nbsp; &nbsp; Fassa suas in te nil potuisse minas. Nimirum tibi tela polus, tibi machina pontus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Militat in partes unda polusque tuas. Rugia, quam toto circumsonat aequore Nereus, &nbsp; &nbsp; Rugia tuta fero milite, tuta nive, Rugia victorem non visum sensit, & ante &nbsp; &nbsp; Quam venisse, tuas jam superasse manus. {{Versus|75}} Quid, cum iterum diro vexata Borussia bello &nbsp; &nbsp; Absentem lacrimis aegra vocaret opem? Nempe tuis Tethys stravit se Balthica turmis, &nbsp; &nbsp; Et glacies tumidas horrida vinxit aquas. Perque nives, perque usta gelu freta lata, per hostes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Ipsa sibi virtus huc tua fecit iter. Grande viae pretium servata Borussia, grande &nbsp; &nbsp; Pomera, qua vasta sub ditione patet. Ille ferox domitoque potens Oriente tyrannus, &nbsp; &nbsp; Ille tremor nostris gentibus, ille suis, [p. 359] {{Versus|85}} Sensit & ille tuos longinquo Marte lacertos, &nbsp; &nbsp; Dum ruit auspiciis miles in arma tuis. Nec toties frustra tentatae moenia Budae &nbsp; &nbsp; Mavortis fulmen sustinuere tui. Quae meritis, invicte Heros, par Gloria tantis? &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Quae par aeterna Fama sonora tuba? Te sibi pulcer Honor, sibi te Clementia mitis, &nbsp; &nbsp; Te sibi Pax nitido vindicat alma sinu. Te sibi Majestas, Phoebusque, Deaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Pudor, & placidae Pacis alumna Quies; {{Versus|95}} Te Christi sibi jungit amor, Pietasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et Spes divinae conscia pacis habet. Neve foret vitae numquam non puriter actae &nbsp; &nbsp; Impar funesto sine suprema dies, Ipse tuos alta miseratus mente labores &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Suffecit vires auxiliumque Deus. Nil morbi potuere truces, nil torrida febris: &nbsp; &nbsp; Spes fovet, & vera cum Pietate Fides. Et cruor immeriti pro nobis vulnera Christi, &nbsp; &nbsp; Et Patris aeterno gratia missa polo. {{Versus|105}} Dira, quid hic ullos exspectas, Parca, triumphos? &nbsp; &nbsp; Non est imperii gloria tanta tui. At tu, sancta anima, & caeli jam sede recepta, &nbsp; &nbsp; Adspectuque fruens alloquioque Dei, [p. 360] Accipe quae multo sacramus munera luctu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Humida inexhaustis munera de lacrimis. Utque tui desiderium mitescat ademti, &nbsp; &nbsp; In nato spires fac, Pater, usque tuo. Ille tuo exemplo lauros tueatur avitas, &nbsp; &nbsp; Exemplo leges temperet ille tuo. {{Versus|115}} Invictaque manu Genitorem Heroa secutus &nbsp; &nbsp; Pro populo moveat fortiter arma suo. Arma, Pater, moveat, sed non nisi justa, tuisque &nbsp; &nbsp; Aemula: pro causa stat meliore Deus. At Pax concussum si longa beaverit orbem; &nbsp; &nbsp; {{Versus|120}} Quod rogat, atque omni quod vovet orbis ope; A te jam sanctas didicit feliciter artes: &nbsp; &nbsp; In te virtutes, quas imitetur, habet. 1688. </poem> ====In Nummum a JOANNE FREDERICO CRAMERO explicatum, cujus epigraphe: CAPTA CAESARIS INSULA.==== <poem> D UM tuus attonitum Mavors ruit acer in hostem; &nbsp; &nbsp; O Princeps, populi ductor amorque tui; Erigit armatas praesens Victoria turmas, &nbsp; &nbsp; Gaudet & in castris ire superba tuis. [p. 361] {{Versus|5}} Prima novas offert tibi Caesaris insula lauros; &nbsp; &nbsp; Prolusit titulis scilicet illa novis. Margine captivi tua propugnacula Rheni &nbsp; &nbsp; Na&#239;des e glaucis obstupuere vadis. Flammarumque globos & ahenae grandinis imbrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ulvosis trepidae pertimuere toris. Innectis patriis palmas, fortissime, palmis, &nbsp; &nbsp; Inpiger antiquum continuare decus. Furstenbergiacam virtus tua contudit Hydram: &nbsp; &nbsp; Fulminis afflatus non tulit illa tui. {{Versus|15}} Quale rudimentum quantillo in tempore! Tecum &nbsp; &nbsp; Visa recens lapsis rebus adesse Salus. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: EXPEDITIO BRITANNICA CONSILIIS ET ARMIS ADJUTA.==== <poem> S AEVA superstitio, & dominandi insana libido, &nbsp; &nbsp; Sustulerant multis jura Britanna modis. Jamque parabatur, quod tota Europa subiret &nbsp; &nbsp; Cum male damnata posteritate, jugum. {{Versus|5}} Actum erat oppressa de Libertate Jacobo &nbsp; &nbsp; Sub domino: exstincta curia lege silet. [p. 362] Vindicis Auriaci Deus en Deus excitat arma, &nbsp; &nbsp; Jungeret his socias ut FREDERICUS opes. Diffugiunt scelerum perculsa mente ministri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Disjectaque redit nube serena dies. O faustam Nemesin! sine vi, sine sanguine fuso &nbsp; &nbsp; Debita virtuti praemia victor habet. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: INFERIOR RHENUS LIBERATUS. ==== <poem> R HENUS arenosa vultum demersus in ulva, &nbsp; &nbsp; Debilis & mediis semicrematus aquis, Inplorat, FREDERICE, tuam, fortissime, dextram. &nbsp; &nbsp; En age, quid cessas? deficit ille, veni. {{Versus|5}} Sed neque tu cessas, & fortibus acer in armis &nbsp; &nbsp; Surdisium celeri cogis abire fuga. Porrigit evinctas tibi Caesaris Insula palmas: &nbsp; &nbsp; Novesium profugi deseruere duces. Bonna, quid exspectas? nil te firmissima valli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Robora, nil densi militis arma juvant. Tu quoque praeclari fies pars una triumphi, &nbsp; &nbsp; Sed tamen & juris facta repente tui. [p. 363] Exsere, Rhene, caput: laetos, pater, exsere vultus: &nbsp; &nbsp; Germanis Celtae non dominantur aquis. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: TUTELA BELGII. ==== <poem> F LEXERAT ad Celtas celeri Victoria penna &nbsp; &nbsp; Auxiliis levi stantis in orbe Deae. Floriaci multo stagnabant sanguine campi, &nbsp; &nbsp; Incertusque suae Belga salutis erat. Tu celerem, ceu Numen, opem, FREDERICE, tulisti. &nbsp; &nbsp; Belgica se sensit muneris esse tui. Ipse tuas tergo portavit Mosa cohortes, &nbsp; &nbsp; Tutior auspiciis esset ut unda tuis. {{Versus|5}} Margine dein gemino firmatis undique claustris &nbsp; &nbsp; In fumum hostiles vidit abire minas. Haec ducis est virtus, sed & haec rarissima, summi, &nbsp; &nbsp; Rebus ut adversis ipsa pericla juvent. 1690. [p. 364] </poem> ====IN URBEM BEROLINENSEM A FREDERICO III. MIRIFICE AMPLIFICATAM ET EXORNATAM. ==== <poem> Q UA vetus ad celerem porrecta Colonia Suevum &nbsp; &nbsp; Berlini adverso margine spectat opes, Dorotheae fausto signatas nomine turres &nbsp; &nbsp; Insula de mediis laeta salutat aquis. {{Versus|5}} Ecce novas arces & tecta minantia caelo &nbsp; &nbsp; Quintus inexhausta ducit ab arte labor. Cura De&#251;m FREDERICE, Tuis haec debita coeptis &nbsp; &nbsp; Gloria; muneribus haec benefacta tuis. Dum populatrices crudelis Gallia flammas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funus & imperio vastitiemque parat; Quantum erat, in medio furiosi turbine Martis, &nbsp; &nbsp; Nobile tranquillae condere pacis opus! Sic pius Ogygios Amphion carmine muros &nbsp; &nbsp; Quos regeret, sancta duxit & ipse manu. 1691. [p. 365] </poem> ====IN NATALEM SEPTIMUM DECIMUM SERENISSIMI PRINCIPIS ANSPACHII CHRISTIANI A LBERTI AD JOANNEM FREDERICUM CRAMERUM.==== <poem> L AETUS ades, Cramere: novas pia tura per aras, &nbsp; &nbsp; Per sua pubentes limina sparge rosas. Pone merum Genio: natale decentia sacrum &nbsp; &nbsp; Principis ad citharam concipe vota meam: {{Versus|5}} Principis, in patrias qui nunc feliciter artes &nbsp; &nbsp; Crescit, adorandae spes recidiva domus; Quem sibi Palladias inter Prudentia curas &nbsp; &nbsp; Educat, & lauru tempora cinctus Honor; Otia cui Latius studiis dispungit Apollo; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem format docta gnava Minerva manu. Qualis erat parili nuper Fredericus in aevo, &nbsp; &nbsp; Divo magna patri gloria, magna suis. Illius ingenio proavitis laudibus insta, &nbsp; &nbsp; ALBERTE, atque annos vincere perge tuos. {{Versus|15}} Illius ad normam leges tibi finge regendi: &nbsp; &nbsp; Exemplo duci non meliore potes. [p. 366] Caetera, quae sortem exornent decora alta potentem, &nbsp; &nbsp; Virtutis venient nomine sponte tuae. 1691. </poem> ====IN FUNERE CHRISTIANI ALBERTI PRINCIPIS ANSPACENSIS.==== <poem> E RGO tuos etiam manes, ALBERTE, queremur? &nbsp; &nbsp; Te quoque Nox tenebris obruit atra suis? Te quoque, cui dulcis primo sub flore juventae &nbsp; &nbsp; Spondebant faciles omina laeta Deos? {{Versus|5}} Heu breve vita bonum mortalibus! heu male fallax &nbsp; &nbsp; Et nimis incertae mortis acerba dies! Ast ego jam tota flammatus mente parabam &nbsp; &nbsp; Debita virtuti nectere serta tuae: Ut pridem egregias haurire fideliter artes &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pars fuerit studii blanda tenaxque tui: Ut pia formarit primos Prudentia sensus: &nbsp; &nbsp; Creverit & juncta Pallade Martis amor; Ut populos lata regeres ditione paternos, &nbsp; &nbsp; Jure quidem princeps, sed pietate pater; {{Versus|15}} Utque per & titulos & avorum exempla tuorum &nbsp; &nbsp; Ipsa tibi Virtus certum aperiret iter. [p. 367] Ecce jaces, stirps vera De&#251;m, spes sanguinis alta, &nbsp; &nbsp; Flos & honor prisci nominis, ecce jaces. Ostendere tuis te tantum fata: resecto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Injecit rapidas stamine Parca manus. At modo qualis eras! qua majestate decorus! &nbsp; &nbsp; Quantus honos oculis! qualis in ore Venus! Sive fatigares fumantia colla caballi: &nbsp; &nbsp; Talis in Eurotae pulvere Castor erat. {{Versus|25}} Seu staret validum vibrare viriliter ensem: &nbsp; &nbsp; Non alia Mavors moverit arma manu. Seu magis historiae spatiatus in aequore vasto &nbsp; &nbsp; Discuteres veterum fortia facta ducum; Ante annos praecox sapientia pectus agebat, {{Versus|30}} Et tibi de quavis arbore fructus erat. Nec pietatis honos vilis tibi: maxima Christus &nbsp; &nbsp; Gloria: nec caelum nomen inane tibi. Scilicet haec generis documenta perennia vestri, &nbsp; &nbsp; Quae tibi multa pater, multa praeivit avus. {{Versus|35}} Et tamen ille jaces, non consolabile fratri &nbsp; &nbsp; Funus, & afflictae justa querela domus. Quid tibi nunc animi dicam, generose Bredovi? &nbsp; &nbsp; Quam tibi moestitiam pectoris esse rear? Ille manus fidae pignus venerabile Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cura bis annorum quatuor, ille fuit. [p. 368] Postque tot exhaustos ingenti mente labores &nbsp; &nbsp; Nil tibi jam superest praeter inane queri. Perge queri mecum moestissime, perge, Bredovi. &nbsp; &nbsp; Ah scelus est lacrimas dissimulare novas. {{Versus|45}} Ah scelus est velare novos immane dolores. &nbsp; &nbsp; Ferreus est, siccis qui videt ista genis. Tu quoque quid cessas tumulum, Cramere, recentem &nbsp; &nbsp; Spargere Romani floribus eloquii? Flete pii mecum, par nobile, flete sodales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Molliter ut magni Principis ossa cubent. Flebimus in noctem lacrimoso lucis ab ortu: &nbsp; &nbsp; Flebimus in lucem, nox ubi moesta venit. Qualis, cum caeso gaudebat Memnone Achilles, &nbsp; &nbsp; Plorabat caesi Memnonis orba parens: {{Versus|55}} Qualis natorum ad stragem Sipyle&#239;a mater &nbsp; &nbsp; Fleverat, in longo facta dolore silex. Quid tamen ista juvant? non est remeabilis ulli &nbsp; &nbsp; Haec via; & aeterno porta adamante riget. Tu potius FREDERICE tuos solare GEORGI, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} O amor, o magnae sollicitudo domus! Rerum certa salus, certum instar fratris ademti, &nbsp; &nbsp; Vive: tuas poscunt regna paterna manus. Vive, decus serum, spes postuma nominis alti: &nbsp; &nbsp; Vive: decent istam prosperiora domum. [p. 369] {{Versus|65}} De nostris, Parcae, de nostris sumite fusis &nbsp; &nbsp; Quod valeat sacram continuare colum. 1692. </poem> ====IN AUSPICIA ACADEMIAE HALLENSIS.==== <poem> I NVIDIAE domitor, Divi Genitoris imago, &nbsp; &nbsp; Fortuna Princeps celsior ipse tua; Ergo temporibus saevis diroque tumultu &nbsp; &nbsp; Te juvat Aonias demeruisse Deas. {{Versus|5}} Ergo nec armorum sonitus, nec triste rubentes &nbsp; &nbsp; Cum galeis cristae, vulnificusque chalybs, Nec valuit Mavors, qui nunc furit, Europaeus &nbsp; &nbsp; Nobile munificae vertere mentis opus. Perque tuas lauros pacatae ramus olivae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Serpit, & invictum cingit uterque caput. Lux rerum, FREDERICE, tui Sol auree saecli, &nbsp; &nbsp; Auree Pierio Sol, FREDERICE, choro; Per quem Barbaries fusis dat terga maniplis, &nbsp; &nbsp; Et suus antiquis artibus exstat honos; {{Versus|15}} Per quem rura colunt ejectae Teutona Musae; &nbsp; &nbsp; Ultima Virtutum meta, perenne decus; Hoc est successu rerum feliciter uti, &nbsp; &nbsp; Hoc titulum dominos inter habere Deos. [p. 370] Sidera sic magno Phoebus rigat omnia mundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Lumine: sic roseum spargit ubique jubar. Sic pius effusis sitientes imbribus agros &nbsp; &nbsp; Jupiter, & foetae nectare rorat aquae. Evertunt alii crudelibus omnia flammis: &nbsp; &nbsp; Tuta nec est ipsis Manibus urna sua. {{Versus|25}} Heu cineres, fletique cadaver Myrtilleti! &nbsp; &nbsp; Quaene dies tollet hanc tibi, Celta, notam? Ipse Nicer proprio jam saepe crematus in alveo &nbsp; &nbsp; Plorat victoris fata cruenta sui. Quanto tu melius, quanto tu, maxime Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Largius Ardalidas pergis habere Deas! Bregela, qua veteres diti lavit amne Borussos, &nbsp; &nbsp; Templa tuis pridem Musica debet avis. Pallada quid referam, Viadri quam Na&#239;s amoeni &nbsp; &nbsp; Praefluit, & laetam laeta salutat humum? {{Versus|35}} Quid Rheni gaudentis opes, quo margine Rurae &nbsp; &nbsp; Flumina amatrices consociatis aquae? Jam quoque, quod Clarias fovet haud inglorius artes &nbsp; &nbsp; Sala pater, coepit muneris esse tui. Spumee verticibus te Sala tumentibus effer: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nunc erat ad dotes luxuriare novas. Nunc erat augusti sacras agnoscere curas &nbsp; &nbsp; Principis, & Genio tot bona parta tuo. [p. 371] Audiit: en vitreo prodis speciosior antro &nbsp; &nbsp; Ilicibus comtum, Sala superbe, caput. {{Versus|45}} Adplaudunt hilares vicinae Numina silvae &nbsp; &nbsp; Na&#239;des, ac festos instituere choros. Et ter, &#239;o FREDERICE, &#239;o FREDERICE, canorae &nbsp; &nbsp; Virginis e longis vox redit icta jugis. Fallor? an & Clario cinctus grege Delius ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Argutum docili pectine movit ebur? Movit, & artifices digiti sonuere, novosque, &nbsp; &nbsp; Halla quod exsultet, concinuere modos. Filia (quid cessas?) Academia Principis alti, &nbsp; &nbsp; Exsere formosum floribus aucta caput. {{Versus|55}} Tolle caput formosa tuum: te lucidus Evan &nbsp; &nbsp; Te petit Aonii turma novena chori. Tu procerum studiis, tu nobilitatis honorae &nbsp; &nbsp; Lex eris, ingeniis digna palaestra suis. Hunc pia Fata diem FREDERICO despondebant, &nbsp; &nbsp; {{Versus|66) Quem magni toties expetiistis Avi. Gaudet, & e tumulo, plausu testante favorem, &nbsp; &nbsp; Ingens ALBERTI Praesulis umbra sonat. 1694. [p. 372] </poem> ====IN NATALEM SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. SACRI ROMANI IMPERII OCTOVIRI. ==== <poem> Q UOT spectacula, quas ubique pompas, Et quantam segetem novis triumphis, Princeps maxime, quaeque festa portant Natales tibi Juliae calendae! {{Versus|5}} Haec est lux tua, qua Dii faventes Nil umquam melius dedere terris: Qua longum populi frementis agmen Nil felicius imputat Tonanti. Et nunc illa eadem, stupente mundo, {{Versus|10}} Enatum pariter dedit Lycaeum, Clarum, nobile, te parente dignum. Talis de patrio prius cerebro Armata exsiluit repente Pallas. Lux o inclita, duplicique partu {{Versus|15}} Aeternum Clariis notanda fastis! O dives, FREDERICE, dos tuorum! O, diri rabie furente belli, Faustorum bone temporum reductor! [p. 373] Tu caeli faciem tenebricosi {{Versus|20}} Clemens lumine puriore vestis. Tu ferri mala saecla de metallo Priscum munificus vocas in aurum. Te Victoria, nobilesque palmae, Te clarat niveis Honor quadrigis. {{Versus|25}} Te doctis Helicon sonans & antris, Musarum memorande Sospitator, Lucis omnibus, omnibus viretis, Brandenburgiacis tumet tropaeis. Longas, Dux bone, ferias Camoenis, {{Versus|30}} Et partam populis tuis salutem Praestes, supplicibus rogamus omnes Votis, ac timidae favore linguae. Longos o utinam benigna soles Extendant tibi Fata, prosperentque {{Versus|35}} Largo foenore, sorte liberali, Natales tibi Julias Calendas! &nbsp; &nbsp; 1694. [p. 374] </poem> ====AD EVERARDUM DANKELMANNUM, SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. ELECTORIS BRANDEBURGICI MINISTRUM STATUS PRIMARIUM. ==== <poem> D ANKELMANNE, tui dextera Principis, Seu te consilio, sive probas fide, Invictoque animi robore nobilis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri Nestora saeculi: {{Versus|5}} O quem te memorem, gloria Virginum Doctarum, Aoniis Palladium viris, Et, quas Praxiteles protulit aut Scopas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clararum arbiter artium! Per te Pierio purior e specu {{Versus|10}} Currit prociduis vorticibus latex, Et lauros meritis praemia frontibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci murmure proluit. Per te magnanimi Principis aureum In Belgis etiam praeradiat jubar; {{Versus|15}} Majestasque Ducis Brennigenae in sacra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget plurima imagine. [p. 375] Illum non humili dum meditor chely Late conspicuis tollere honoribus, Ac fultam titulis armipotentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnisque imperiis domum: Proludat tenui nunc mea barbito Clio, & Pieriis tempora floribus, Heros magne, tibi cingat, amabili &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri munere Apollinis. {{Versus|25}} Olim te comitem Principis arduis Sistam consiliis, sive furentium Celtarum rabiem contudit, & feras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gentis indomitae minas: Seu Muhamedici cornua Bospori {{Versus|30}} Fregit: seu media Martis in area Pacis nobile opus condidit, & novas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbes addidit urbibus. Talis Caesarei consilii potens, Antiquae celeber sanguis Etruriae, {{Versus|35}} Maecenas patriae detulit omnia; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil, praeter meritum, sibi. 1694. [p. 376] </poem> ====IN OBITUM SAMUELIS PUFENDORFII. ==== <poem> R ARUM doctrinae miraclum, nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Heroibus permixta temporis boni, Pufendorfe, tuis semper maturior annis, &nbsp; &nbsp; Et mentis alta lucidus semper face: {{Versus|5}} Te raptum invidia super&#251;m (sic credere fas est) &nbsp; &nbsp; Musis ademit dura Parcarum manus, Ne foret in terris, qui gesta illustria bello, &nbsp; &nbsp; Qui pace mores conderet facta probos. Scilicet auxisti numeros, Vir magne, piorum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Plausere Manes, & coronati chori. Elysiae plausere animae. tibi Silius acer, &nbsp; &nbsp; Simili peremtus peste, gratat obvio. Atque Antenorei simulacrum nobile Livii &nbsp; &nbsp; Facundum amico pectus amplexu terit. {{Versus|15}} Hic autem moerent casti, te vindice, Mores; &nbsp; &nbsp; Hic Jura moerent sorte nascendi data: Gestarumque manu servatrix pagina rerum; &nbsp; &nbsp; Et masculi vigoris Eloquentia. Tum, quod praereptae lucis solamen honorum est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic FREDERICUS moeret ipse tertius. 1694. [p. 377] </poem> ====IN ORATIONEM, QUA GULIELMUS HENRICUS DANKELMANNUS SERENISSIMO AC POTENTISSIMO PRINCIPI GULIELM O&nbsp; III. MAGNAE BRITANNIAE REGI FELICEM IN BATAVIAM ADVENTUM GRATULATUS EST.==== <poem> M AGNANIMI, Gulielme, paras dum praelia Regis &nbsp; &nbsp; Resque domi gestas dicere, resque foris; Nobilis ingenuas animat facundia chartas, &nbsp; &nbsp; Prodit & auctorem pagina quaeque suum. {{Versus|5}} Nec tu materia dignus leviore fuisti, &nbsp; &nbsp; Dankelmanne, tuae nec monumenta manus. Cresce, age, praeclari verissime sanguinis haeres, &nbsp; &nbsp; Nec magno quondam patre future minor. Omen inest coeptis (video) felicibus ingens, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cyllenaeque alta plausit ab arce Deus. 1695. [p. 378] </poem> ====IN PANEGYRICUM DICTUM HONORI SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. ELECTORIS BRANDEBURGICI A PHILIPPO SILVESTRO DANKELMANNO. ==== <poem> P ROLES inclita maximi Parentis, Silvestre, Ausoniae cliens Minervae, Non tu degener aut pudendus haeres Longi stemmatis & domus vetustae: {{Versus|5}} Non tu pectoris indigus diserti; Qui de carceribus disertus ipsis, Puri fluminis in modum, stupentem Suspensa trahis aure concionem. O praeludia grata blandientis {{Versus|10}} Naturae! o Genii potentis auram! Sic primo Jovis armiger volatu Jam pugnas meditatur atque praedas. Sic fulvae leo matris a cubili Ferox dente novo lacessit hostem. [p. 379] {{Versus|15}} Perge flos juvenum politiorum, Perge Cecropiae decus palaestrae, Quo virtus vocat & decorus ardor, Mox majoribus inplicande curis. Poscit patria, poscit ipse culto {{Versus|20}} Condigne memoratus ore princeps. 1695. </poem> ====IN REGIAM DIGNITATEM IN BORUSSIA A FREDERIC O&nbsp; III. ELECTORE BRANDEBURGICO SUSCEPTAM. ==== <poem> R EGNATA prisco regna Brutenio, Et Videvuthi sceptra prius manu &nbsp; &nbsp; Gestata, fortuna favente & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis super&#251;m secundis {{Versus|5}} Haeredis acrem Brennigenae manum Rursus decorant, ac FREDERICIOS &nbsp; &nbsp; Regale circumvestit aurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lumine conspicuo capillos. [p. 380] Salve bonorum nuntia caelitum {{Versus|10}} Lux alma; salve tot populis dies &nbsp; &nbsp; Jucunda; tot forti Borusso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta dies, repetita votis. Tu sceptra nullis uncta cruoribus Hero potenti, tu sine praeliis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Stantem columnam, tu quietum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu placidum diadema portas. Quamquam citato carpere iter gradu Praegestientem, turbine flammeo &nbsp; &nbsp; Hucusque, nec miti flagello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Detinuit homicida Mavors. Te dives anteit Copia, fertili Succincta cornu, te Cerealibus &nbsp; &nbsp; Evincta culmis Faustitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta cohors dominam salutant. {{Versus|25}} Electra Tethys Balthica mollibus Evolvit algis, mella capacibus &nbsp; &nbsp; Ceris Aristaeus, novumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deproperat calathis Lyaeum. Incensa multae sidere purpurae {{Versus|30}} Forti lacerto vellera fert Pales, &nbsp; &nbsp; Prussi gregis formosum amictum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Muricibus medicata Prussis. [p. 381] Adplaudit alto flumine Vistula, Laetusque amoenis Bregela fontibus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Fusaeque in herbosis Borussae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Na&#239;des adsonuere ripis. At tu, Deorum cura potentium Rex magne, tantum cui licuit boni &nbsp; &nbsp; Struxisse de privo, tuumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Inque tua ditione regnum Fundasse, nullo munere debitum, Nullis revinctum conditionibus; &nbsp; &nbsp; Hoc macte virtutis tropaeo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte tuis generose sceptris. {{Versus|45}} Quod si vetustis in titulis decus Relucet ingens, ac speciosius &nbsp; &nbsp; Effulta majestas avorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nominibus radiat potentum; Et tu (quod omnis, qua patet, arbitra {{Versus|50}} Europa vidit, quod sibi traditum &nbsp; &nbsp; Mirentur exemplum nepotes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rex poteras sine lite nasci. Oblata pridem (nota loquor) licet Aulae volentis ac popularium &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Clamore votorum petiti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sprevit Avus Genitorque regna. [p. 382] Imago quantae quanta modestiae! Tibi faventis magna manus Dei &nbsp; &nbsp; Dilata praeclaris priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Praemia promeritis rependit. Te militaris sidus adoreae, Te Christianae praesidium rei &nbsp; &nbsp; Agnoscit, & miratur Arctos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Boreae plaga lata duri. {{Versus|65}} Te Cirrha multo numine lucidum Reponit imis in penetralibus, &nbsp; &nbsp; Interque caelestes patronos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aoniae cecinere lauri Insigne nomen. Tu pretium ingen&#238; {{Versus|70}} Obliteratis reddis honoribus, &nbsp; &nbsp; Artesque & extorres fideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipis hospitio Camoenas. O restituti nobilis otii Auctor, feroci cognite Concano, &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Quem lora captivis lacertis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ferre tuae docuere dextrae Inusitatis fulmina jactibus: O magne vindex Justitiae, polo &nbsp; &nbsp; Demisse custos o sereno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Legibus innocuaeque Paci! [p. 383] Serves Borussum nomen, & inclitae Momenta gentis, sive opus est manu, &nbsp; &nbsp; Seu mente res poscunt, amicus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Albioni & populo Batavo. 1701. </poem> ====IN EFFIGIEM SERENISSIMI AC CELSISSIMI PRINCIPIS FREDERICI GULIELM I ELECTORATUS BRANDEBURGICI AC REGNI BORUSSIAE HAEREDIS. ==== <poem> R EGIUS heroum sanguis pubente sub aevo &nbsp; &nbsp; Hos Princeps oculos, haec rosea ora gerit. Belligera pectus praemuniit aegide Pallas: &nbsp; &nbsp; Fortem animum mites excoluere Deae. 1701. [p. 384] </poem> ====IN AUSPICATISSIMA HUJUS BELLI INITIA, CUM INSULA CAESARIS, GALLORUM PRAESIDIO JUXTA ET OPERIBUS MUNITISSIMA INVICTA VIRTUTE POTISSIMUM MILITIS BORUSSICI CETERORUMQUE FOEDERATORUM, SED PRAECIPUE CONSILIO ET AUSPICIIS FREDERICI REGIS VESALIAE TUNC DEGENTIS, IN CONSPECTU DUCIS ET EXERCITUS GALLICI CAPERETUR. ==== <poem> H AERENTEM bifidi Burgundum litore Rheni &nbsp; &nbsp; Miramur tanta nil agitare manu? Testis erat victi longe certamine muri, &nbsp; &nbsp; Insula qua famulis Caesaris exstat aquis. {{Versus|5}} Noluit incertae rumori credere famae, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque haec oculis debuit ipse suis. 1702. [p. 385] </poem> ====IN NATALEM XLVI. FREDERICI&nbsp; I. AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====IN FREDERICI GULIELM I MAGNI ELECTORIS BRANDEBURGICI STATUAM EQUESTREM. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====IN EFFIGIEM ILLUSTRISSIMI COMITIS WARTENBERGI I, AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS MINISTRI STATUS PRIMARII. ==== <poem> H Ic est ille, manus certissima Principis alti, &nbsp; &nbsp; Tam grave qui rerum tam bene fulcit onus; Commoda qui Domini sua deputat, inque opera omni &nbsp; &nbsp; Ex sola titulum quaerit, amatque, fide. 1703. </poem> ====GELRIA CAPTA AB SERENISSIMO BORUSSIAE REGE FREDERICO &#160 I. ==== <poem> H ANC quoque praeteritis, Rex invictissime, laurum &nbsp; &nbsp; Adjice: digna tuo nomine, digna loco est. Tandem praevalidam fatis urgentibus urbem &nbsp; &nbsp; Perfregit Martis vis animosa tui. {{Versus|5}} Quam manus, ingenium, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne quo posset ab hoste capi. [p. 388] Quae, prius ad partes quam deflexisset Iberas, &nbsp; &nbsp; Farnesio turpi munere emenda fuit. Quam qui tentarunt, (& erant gemus acre Deorum) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Credibile est coepti poenituisse sui. Vicisti, FREDERICE. humiles protendere palmas &nbsp; &nbsp; Cogitur, en, Celtae non bene mixtus Iber. Nec tamen indignas subiit te vindice leges; &nbsp; &nbsp; Iraque tam duro mitis in hoste fuit {{Versus|15}} Jus grave victoris clementia temperat aequi, &nbsp; &nbsp; Demittitque animos mens generosa truces. Salve magna De&#251;m proles, Regum optime salve: &nbsp; &nbsp; Tu populis rector, tu pater unus ades. Sic tegat armatas Victoria certa cohortes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et comes in castris gaudeat ire tuis. Sic, tibi qui teneris subcrescit filius annis, &nbsp; &nbsp; Inter belligeros plurimus exstet avos. Sic tua, sincerae stabili pro foedere pacis, &nbsp; &nbsp; Praemetuant hostes fulmina, civis amet. 1704. [p. 389] </poem> ====IN EFFIGIEM VIRI ILLUSTRISSIMI EZECHIELIS SPANHEMII, liberI BARONIS, AUGUSTISSIMI REGIS BORUSSIAE AD ANNAM SERENISSIMAM AC POTENTISSIMAM MAGNAE BRITTANNIAE REGINAM ORATORIS.==== <poem> A D placidas artes, & ad alta negotia natus &nbsp; &nbsp; Spanhemius viridi sic nitet ore senex. Cujus in ingenio Virtus Romana capaci &nbsp; &nbsp; Gestiit, & sedem figere Graja Venus. {{Versus|5}} Dii sanctum servate caput; Dii vellere puro &nbsp; &nbsp; Mollia longaevis addite fila colis. 1704. [p. 390] </poem> ====MEMORIAE RAIMONDI FALTZII REGIS BORUSSIAE NUMISMATUM CAELATORIS INCOMPARABILIS. ==== <poem> H OLMIA te, Faltzi, gremio suscepit alumno, &nbsp; &nbsp; Vagires molli cum tener ore puer. Adstitit ad cunas, ne tu nutricis egeres, &nbsp; &nbsp; Gratia, Mulciberis cura pudica sui. {{Versus|5}} Adstitit & Pallas, sed qualis in otia fertur, &nbsp; &nbsp; Nuda caput, nulla Gorgone tecta latus. Hinc vigor, & teneris crevit tibi fortius annis &nbsp; &nbsp; Ingenium, ac multo docta labore manus. Mensque capax rerum pulcrarum, & pectoris ardor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uno non potuit se tenuisse loco. Terra angusta tibi patria est: loca dissita longe, &nbsp; &nbsp; Cumque locis populos cura videre fuit. Emicuit virtus: laudisque sititor honestae &nbsp; &nbsp; Egregius vario fulsit in aere labor. {{Versus|15}} Qualis nimbosa glaciatum nube Bo&#246;ten &nbsp; &nbsp; Candida noctivagis quae Dea fertur equis; Qualis purpurei radians Hyperionis ignis &nbsp; &nbsp; Pallida formosa sidera luce premit. [p. 391] Hinc quaesita tibi magnorum gratia Regum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hinc meritis compar gloria nata tuis. Hinc laudum foecunda seges, commissaque curae &nbsp; &nbsp; Magnanim&#251;m heroum tot monumenta tuae. Singula quid referam? gelida tibi flata sub Arcto &nbsp; &nbsp; In titulos vivunt aera potentis Heri. {{Versus|25}} Vidit, & ingemuit dejecto Sequana fastu, &nbsp; &nbsp; Plus aliquid civi te potuisse suo. Excepit reducem plausu Germania longo, &nbsp; &nbsp; Laeta venustatum jam sibi deesse nihil. Praecipue patriis victor FREDERICUS in armis {{Versus|30}} &nbsp; &nbsp; Praeconem Martis te jubet esse sui: Qui belli saevasque vices, clarosque triumphos &nbsp; &nbsp; Tradas aeternis non imitande typis: Qui Pacis geniale bonum, qui praemia Musis. &nbsp; &nbsp; Addita, qui Regis tot benefacta notes. {{Versus|35}} Salve magne Necis domitor: te marcida Lethe, &nbsp; &nbsp; Te tremit in pigra luridus Orcus aqua. Non te ignava terent saeclis oblivia seris; &nbsp; &nbsp; Non cinis in vili muta jacebis humo. Fama triumphales variata coloribus alas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Te super & terras & freta longa feret. Fama vigil, magni comes assiduissima Regis, &nbsp; &nbsp; Te cum Rege diu vult superesse tuo. [p. 392] Illius insignes Cramerus in ordine lauros, &nbsp; &nbsp; Grandiaque historica gesta recenset ope. {{Versus|45}} Pagina belligera crescit facunda papyro, &nbsp; &nbsp; Et clarum Latio murice lucet opus. Faltzius haec inter caelo vivace perennes &nbsp; &nbsp; Illustrat fastos; Faltzius arte juvat. Talis in arguto pretii spectabilis auro &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gemma micat: tenera talis in aure lapis. Gaude sorte tua, Faltzi: longumque valete &nbsp; &nbsp; Praestantis cineres & placida umbra viri. 1704. [p. 393] </poem> ==Jani Broukhusii carminum juvenilium liber.== [p. 394: blanco] [p. 395] ===Jani Broukhusii carminum juvenilium liber. === ====IN JOANNIS DERRAMOUTII DISPUTATIONEM PHYSICAM de NATURA CORPORIS.==== <poem> O quae discussis radio meliore tenebris &nbsp; &nbsp; Cartesii purum nunc facis umbra diem, Haec tibi ad Elysios sacrat donaria campos &nbsp; &nbsp; Sollicitus veri saepe latentis amor. {{Versus|5}} Haec meus, ecce, vovet primis Dermoutius annis, &nbsp; &nbsp; Ominat & patriae nil puerile puer. Vulgus abi, sterilesque animae, quas magna priorum &nbsp; &nbsp; Nomina suspensa religione tenent. Casca juvent alios veterum deliria: nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Rejecta prior est glande benigna Ceres. At tu, cui veri & laudum generosa cupido &nbsp; &nbsp; Pectora jam thyrso fervidiore quatit, [p. 396] Macte novis animis, stadioque exercitus isto &nbsp; &nbsp; Despice vulgaris nomen inane sophi. {{Versus|15}} Sic ego te quondam titulis & honoribus auctum &nbsp; &nbsp; Adspiciam partum Jure referre decus; Parsque sodalitii non infima gratuler olim &nbsp; &nbsp; Aequari meritis publica vota tuis. </poem> ====AD DANIELEM ARENTS PHILOSOPHIAE DOCTOREM.==== <poem> A DSPICIS ignotae, juvenum doctissime, dextrae &nbsp; &nbsp; Scripta, verecundus quae mihi dictat amor; Incultisque jubet numeris adferre salutem, &nbsp; &nbsp; Et captare tuae foedus amicitiae. {{Versus|5}} Forte rogas, qui sim, nullo tibi cognitus usu: &nbsp; &nbsp; Vix, puto, de facie mox bene notus ero. Sed me, quae terras olim se fundet in omnes, &nbsp; &nbsp; Non potuit genii fama latere tui. Fama, secuturi pulcerrima nominis index, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nunc quoque per terras & maria alta volat. Adde quod ingenii specimen doctique leporis &nbsp; &nbsp; Non semel his licuit sumere luminibus; Tempore jam ex illo, quo me Dermoutia virtus &nbsp; &nbsp; Coepit cultores inter habere suos. [p. 397] {{Versus|15}} Cujus inoblito dum plurimus ore recurris, &nbsp; &nbsp; Ah desiderio quam mora longa fuit, Qua te quaque tuam liceat contingere dextram, &nbsp; &nbsp; Et coram doctis pascier alloquiis! Jamque dies numerans iterumque iterumque revolvo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Currite, festini currite Solis equi: Mox meus Amsteliam Trajecto viset ad urbem &nbsp; &nbsp; Daniel, & socios, numina cara, lares. Hoc ego, & hoc mecum toto Dermoutius optat &nbsp; &nbsp; Corde, sacrosancti biga sodalitii. {{Versus|25}} Interea facili Baccho libamus uterque &nbsp; &nbsp; Proque tuis Musis proque salute tua. </poem> ====IN POEMATA PETRI LOTICHII SECUNDI DERRAMOUTIO DONUM DATA.==== <poem> A EMULA Romani Germania nominis armis &nbsp; &nbsp; Noluit hac una tollere laude caput: Nec tantum Arminios Latiis opponere Varis, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim Rheni cogere ferre minas. {{Versus|5}} Jam ferro superasse parum est; contenditur arte, &nbsp; &nbsp; Et Latii curam docta leporis habet. [p. 398] Invidiae secura, uno contenta Secundo &nbsp; &nbsp; Gaudet, & Aonias eminet inter opes. Quem, nisi saeclorum vitaeque recentior aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Crimen habet, priscis quis neget esse parem? Si Venus haeredem scripsit Romana Tibullo, &nbsp; &nbsp; Non alium potuit scribere Lotichio. </poem> ====DE URBE ALMERIA. ==== <poem> E T nemus Almerium, praetextaque frondibus arva, &nbsp; &nbsp; Antiquum Nymphis Na&#239;sin hospitium, Vidimus, & prisci speciosa emblemata templi, &nbsp; &nbsp; Et Musis sacros Justitiaeque lares; {{Versus|5}} Quidquid & in tota visendum ducitur urbe: &nbsp; &nbsp; Nec Genius potuit displicuisse loci. Hoc tamen ignoscat Genius mihi, & ipsa Venustas; &nbsp; &nbsp; Est quod in Almeriis rite requirat amor, Quodque ego praecipue, si possem, cernere vellem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non habet haec Veneres ora venusta suas. [p. 399] </poem> ====AD JOANNEM DERRAMOUTIUM LEIDAM DISCEDENTEM.==== <poem> Q UALIS dilecta viduatus compare turtur, &nbsp; &nbsp; Exemplum rarae turtur amicitiae, Ah miser, a&#235;ria luget gemebundus ab ulmo, &nbsp; &nbsp; Nec potis est sese dissimulare dolor: {{Versus|5}} Qualis palma suo jam dissociata marito &nbsp; &nbsp; Longius, arentes contrahit aegra comas: Sic ego m&#238; videor luctu tabescere amaro, &nbsp; &nbsp; Et desiderio discruciante mori, Dum tu Palladiae repetis, carissime, Leidae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenia, & insignes urbis ab arte viros. Quemne ego fraterno suspexi semper amore, &nbsp; &nbsp; Quemne ego dilectis diligo plus oculis, Dermouti, potes ah patrios mutare penates? &nbsp; &nbsp; Ah patrios Leidae posthabuisse lares? {{Versus|15}} Quamvis illa decus meritum tibi jactet aviti &nbsp; &nbsp; Nominis, & generis tot monumenta tui. Nos ergo excidimus (proh vanum nomen amici!) &nbsp; &nbsp; Et querimur laesi jura sodalitii. Nec te Nasonis tangit cura ulla relicti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec te mentito nomine dictus Hylas: [p. 400] Tristis Hylas, quem nunc patrii prope fluminis alveum &nbsp; &nbsp; Mens animi longis deserit in lacrimis, Et cum nocturnos producit Vesperus ignes, &nbsp; &nbsp; Et cum mutato Lucifer audit equo. {{Versus|25}} Talis ad Eridanum luctu Phaethontis ademti &nbsp; &nbsp; Heliadas pingui cortice texit amor: Vel talis tenero liquida inter nubila Cygno &nbsp; &nbsp; Sparsit olorina pectora canicie. Haec ego deserto nequidquam in litore ventis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Eminus, ac surdis conqueror alitibus. At me populeis Paean speculatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Sternuit, ac tacta sic ait inde lyra: Desine tam mollis, puer inconsulte, querelae; &nbsp; &nbsp; Non est haec genio digna palaestra tuo. {{Versus|35}} Ille tuus Batavas Dermoutius ibit Athenas, &nbsp; &nbsp; Cujus inoblito plurimus ore sedes; Musarum pulcro mentem liquefactus amore, &nbsp; &nbsp; Et Phoebo patriis carus in aggeribus. Quique prius cultos Sophiae digressus in hortos &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Institerat rerum semina prima sequi, Jam nunc Romani numerosa volumina Juris &nbsp; &nbsp; Volvet, & arrectis imbibet auriculis. Hic discet quaecumque sacri pia Caesaris aetas &nbsp; &nbsp; Sanxerat, in seros non temeranda dies; [p. 401] {{Versus|45}} Quaeque per aeternos doctorum cura labores &nbsp; &nbsp; Publica, Pandectis rite tuenda dedit; Et quae Caesareo Codex sub nomine uterque &nbsp; &nbsp; Praecipit, inmensae sedulitatis opus. Non tamen inde tuo quidquam decedet amori: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Immemor absentis non erit ille tui. Nam sive intentus chartis studiisque sedebit, &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore figet amor; Musarum generosus amor, fax unica magnae &nbsp; &nbsp; Mentis, & humano fortior arbitrio; {{Versus|55}} Tum sive annoso Legum decreta Lyaeo &nbsp; &nbsp; Diluet, aut facili protrahet ore diem, Saepe tuo Genio libabit, saepe Saluti, &nbsp; &nbsp; Et, Bene sit nostro, sit bene, dicet, Hylae; Qui nunc Amsteliis errans sub turribus aegrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Non responsuro litore, vexat ebur. Haec Deus innocuis praesens tutela po&#235;tis, &nbsp; &nbsp; Quem cave sublesta dixeris esse fide. Quin potius, memori servantes pectore amicum &nbsp; &nbsp; Pectus, in alternum solvimur alloquium? {{Versus|65}} Non tot me Claria dispernunt millia Leida, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit Leidam, cum volo, mente sequi: Nec tot de patriis arcent te millia tectis, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit crebro visere epistolio. [p. 402] Este, precor, testes, communia Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et, nimium nostro tempore rara Fides: HOC VOTO AD VESTRAM VOBIS PRAESENTIBUS ARAM &nbsp; &nbsp; ADSTRINGUNT SACRAM JANUS UTERQUE FIDEM; SI QUANDO VESTRUM INVADENT OBLIVIA NOMEN, &nbsp; &nbsp; RARAQUE JAM TRITUM LITERA CURRET ITER; {{Versus|75}} TUNC MALUS ATQUE SACER, TUNC INTESTABILIS ESTO, &nbsp; &nbsp; QUI PRIOR INJUNCTO CESSAT AB OFFICIO. </poem> ====AD SALOMONEM BORREMANSIUM <i>Gratiae pro libello commodato.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ORMANSI, en reducem tibi libellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem quantum lubet, ut lubet, relegi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totis continuis tribus diebus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Lector scilicet expeditus;) atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Converti varie meos in usus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo quas tibi gratias rependam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nolis tibi gratias rependi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui pudor tuus est tuique mores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aude ergo ut proprium & tuum rogare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Si quidquam mea continet supellex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod tu forsitan usui futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Credes, & fidei obsides Batavae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos tibi Hendecasyllabos reserva. [p. 403] </poem> ====AD CASPAREM BRANTIUM, <i>Cum de Lauri usu apud antiquos disseruisset.</i>==== <poem> N IMIRUM, Branti, laurum tibi debet Apollo, &nbsp; &nbsp; Quin laurum Daphne debet & ipsa tibi. Nec temere modo laurorum celeberrimus usus &nbsp; &nbsp; Scribitur, & Pythii priva corona Dei; {{Versus|5}} Sed magis instinctu Pythii istud Apollinis oestrum &nbsp; &nbsp; Concipis, & Daphne te magis ipsa movet. Nempe recordatur quantum Barlae&#239;a Clio &nbsp; &nbsp; Contulerit lauro contuleritque sibi. Hinc te, per titulos cum rite incedis avitos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deligit, ornari cujus honore velit. Macte animis, Branti, macte hoc & amore Deorum, &nbsp; &nbsp; Aeternum lauros ut gerat una domus. </poem> ====D. M. JANI GRUTERI S.==== <poem> Q UI senium & noctis maculas auctoribus aegris &nbsp; &nbsp; Assueras fausta pellere Castor ope; Cui debet quicumque Latini nominis exstat &nbsp; &nbsp; Scriptor, & hunc ipsum vivit ad usque diem; [p. 404] {{Versus|5}} Quis putet? ipse tui jacturam flere laboris &nbsp; &nbsp; Cogeris, ac Musae rudera sparsa tuae: Sparsa per externas gentes & sparsa per undas, &nbsp; &nbsp; Quo non ulla tuum fama sequatur opus. Nec quisquam medicas (o tempora!) tempore tanto &nbsp; &nbsp; Dignatus miseris adplicuisse manus! Talis in Absyrtum violentae dextra sororis &nbsp; &nbsp; Saeviit, & secto corpore lusit iter. Dii bene! pars magni cessit mihi parva Gruteri. &nbsp; &nbsp; Quantulacumque illa est, non male grata mihi est. Jamque adeo lacerae satago componere Musae &nbsp; &nbsp; Fragmina, & ad numeros quaeque referre suos. Forsitan hinc meritae extendam pomoeria famae, &nbsp; &nbsp; Quae praesto cineri, magne Grutere, tuo. Quamquam aliis scriptis alio sat nomine clari &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil ultra titulis Fama quod addat habet. Sed juvat ad Phoebi tripodes templumque Monetae &nbsp; &nbsp; Naufragii tabulas rite dicasse tui. [p. 405] </poem> ====AD PATRUUM SUUM. <i>Fausta anni apprecatio.</i>==== <poem> D ECRERAM positis jam tandem vivere nugis, &nbsp; &nbsp; Et damnosa levis frangere plectra lyrae; Atque alias art&#232; complecti sedulus artes, &nbsp; &nbsp; Quaeque virum possint, quaeque decere senem. {{Versus|5}} Clusius en dextram Janus mihi vellicat aurem, &nbsp; &nbsp; Innuit & festi temporis esse diem: Utque suis nolim, rogat, obticuisse Calendis, &nbsp; &nbsp; Paucaque solenni more negare sibi. Matutine Pater, supremum pectoris aestum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ante tuos sisto te cupiente pedes. Pro quibus officiis hoc unum, Sancte, paciscor, &nbsp; &nbsp; Cum volvenda tuo numine saecla tenes; Ut qui me patrio Patruus dignatur amore &nbsp; &nbsp; Ducat inoffensa tempora canicie, {{Versus|15}} Seque mihi caris carum magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; Seque mihi vita sentiat atque anima. De me, m&#238; facile est angusto vivere voto, &nbsp; &nbsp; Hanc modo continuet sedula Nona colum. Mentior? an Janus gemino bonus annuit ore? &nbsp; &nbsp; Annuit, & faustis sternuit ominibus. [p. 406] </poem> ====AD DANIELEM ALPHENIUM. ==== <poem> N ON tantum reduces Jani celebrare calendas &nbsp; &nbsp; Me juvat, & patriis addere thura focis; Nec tantum longo devexos agmine soles &nbsp; &nbsp; Laetor ad emensum vivere Zodiacum: {{Versus|5}} Quantum te nostris, Alpheni candide, Musis &nbsp; &nbsp; Devinctum sancti jure sodalitii: Sancti jure sodalitii, cui Gratia triplex &nbsp; &nbsp; Cumque Lepore almo praesider almus Amor. Quidni? nec casus nec fors temeraria nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pauxilli usuras imputat alloquii. Sed pariles animos strinxit vis altior, & quam &nbsp; &nbsp; Non male divini dixeris arbitrii. Sive ea sit nostri prona indulgentia fati, &nbsp; &nbsp; Expertem quae me noluit esse tui: {{Versus|15}} Seu magis Alphenii Genio, quod credere par est, &nbsp; &nbsp; Debeat hoc rectae nobile mentis opus. Quidquid id est, Div&#251;m felix agnosco favorem, &nbsp; &nbsp; Qui precor ut cursu perpete continuet. Hoc unum male me cruciat, hoc pectore in ipso &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cor coquit, & longa torquet amaritie; [p. 407] Quod me cunctantem, cum me labor iste deceret, &nbsp; &nbsp; Oppressit facili scripta tabella manu. Tune prior, tu docte prior? ne sit mihi tantum &nbsp; &nbsp; Credere. Debueram te rogitasse prior. {{Versus|25}} Sed pudor audenti semper semperque moleste &nbsp; &nbsp; Obstitit. Ah peream, rusticus iste fuit. Sic aliquis voti sibi conscius, horret aperte &nbsp; &nbsp; Poscere, quae supra spem videt esse suam. Vixque adeo tenui sua murmure sensa fatetur, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellet & hoc ipsos edidicisse Deos. Tum si forte boni facilis clementia caeli, &nbsp; &nbsp; Quam vovet, & metuit quaerere, praestat opem, Innocuis hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Assiduus festas concinit ante fores. {{Versus|35}} Ipse itidem omnigenis contractum expungere nomen &nbsp; &nbsp; Hinc adeo annitar sedulus officiis. Quaeque supersedi quondam deferre merenti, &nbsp; &nbsp; Millecuplo reddam foenore, mille modis. Nec me delicias facere hic, suavissime, crede: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quae loquor, ingenua simplicitate loquor. Nec vapido astutam servo sub pectore vulpem, &nbsp; &nbsp; Quin animi certum fronte gero speculum. Gallos ista juvent, aut si quis vanior illis &nbsp; &nbsp; Grassari fictis sustinet obsequiis. [p. 408] {{Versus|45}} At procul a Musis, procul a cultore po&#235;ta &nbsp; &nbsp; Et dolus & foedae fraudis amicus amor. </poem> ====AD EUNDEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A LPHENI pater elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque idem pater eruditi amoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui m&#238; devorat intimas medullas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si quid magis abditum est medullis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qu&#238;s te muneribus remunerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas grates meditabor, aut reponam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro larga & lepida piaque strena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro missis epicediis Gronov&#238;, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gronov&#238; Herculis illius Latini & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Graji nominis, Herculis Dearum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas sub praesidio Herculis Vetustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aede una coluit sacrisque iisdem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certe ni mihi gratum utrumque munus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quamquam in re male grata & ominosa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quo m&#238; musica labra, musicum cor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo m&#238; barbitos, & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad quam Diis facio & novem Deabus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin hoc ad speciem adde gratiorem, [p. 409] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod m&#238;sti quoque Francii dolentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Threnos, quos pietas gravisque luctus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magni manibus obtulit Magistri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franc&#238; inquam, unici & unius po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si tollas decus Heinsiae Thaliae) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui digne queat & decenter istam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tanti nominis insequi ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus carmina culta, carmina? imo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mel merum, Ambrosiae meros liquores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumspectius arctiusque servo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam caros maris Indici uniones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mercator catus arculis flagellat. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae jam talio par fiet, satisve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alphen&#238; faciat benignitati? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu me miserum malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tam pauperis inquilinus horti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Tardum nomen & improbum putabor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ni digne expediam aere me parato! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec domi mihi talia ista vulgo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nascuntur, neque suppetit facultas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vicatim haec alicunde mutuandi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Si vel maxime avebo mutuari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accedit caput omnium malorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod nefas prope nominare, febris; [p. 410] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sudando abstulit, abstulit tremendo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Et tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clausit me quasi lectulo sepultum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque exinde, velut recens cadaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totus langueo, langueo hercle totus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc illae lacrimae, valetque certo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixdum pingere dextera ista ductu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quocirca accipe quidquid hoc Phaleuci est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod mecum meditor sedens ad ignem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter sex pueros minurientes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et convicia mutua & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Gannitus, lacrimas, rudes cachinnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amoris tamen haud febricientis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu carmen habe febriculosum. </poem> ====AD EUNDEM. ==== <poem> D UM gravis hiberni furit inclementia caeli, &nbsp; &nbsp; Et Notus admissas aggerit usque nives, Cedite paulisper dulces, mea cura, Camoenae: &nbsp; &nbsp; Vestrum erit exclusis ludere cum Zephyris. {{Versus|5}} Vos quoque enim simili nolim torpescere mecum &nbsp; &nbsp; Frigore, & hibernas increpitare moras. [p. 411] Non vobis glacies, non udi stiria nasi &nbsp; &nbsp; Convenit, aut sparso triste cubile gelu. Atque utinam lustrare specus, rupesque canoras &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vobiscum molli detur adire pede, Quas levis assultans super irrigat Hippocrene, &nbsp; &nbsp; Et numquam tacita lene susurrat aqua: Ver ubi perpetuum ludit per devia Tempe, &nbsp; &nbsp; Blandaque pubentes temperat aura rosas: {{Versus|15}} Et Pandionia mulcentur aedone lauri, &nbsp; &nbsp; Collisisque nemus accinit omne comis. Non hic ingrata disperdens otia bruma &nbsp; &nbsp; Effundam gelidum, me miserante, melos: Qualis apud duros damnatus Naso Tomitas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Alsit in extremae litore Barbariae. Si tamen est animus mecum exspectare cicadas, &nbsp; &nbsp; Et tremere, & longo diriguisse gelu; Huc Erato jucunda (tui fors nominis aura &nbsp; &nbsp; Leniet afflatu frigora acerba novo) {{Versus|25}} Ut tecum mediter, quoniam Deus odit inertes, &nbsp; &nbsp; Aes vetus Alphenii persoluisse mei; Qui me, cum graciles febris depasceret artus, &nbsp; &nbsp; Servatum a morbi limine restituit. Nec tamen aut haustu bilem vacuavit amaro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aut tetricis succis pharmaca mista dedit; [p. 412] Aut jussit tenuem solvi, se judice, venam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sanguinis haud adeo prodigus ille mei est) Sed doctis precibus, sed blandi carminis arte &nbsp; &nbsp; Praesentem Jani sollicitavit opem. {{Versus|35}} Ipse procuravit qu&#238;s possem cumque piari &nbsp; &nbsp; Februa, non alia tam bene danda manu. Nec frustra Div&#251;m audimus tutela po&#235;tae: &nbsp; &nbsp; Ecce Deus medicas attulit ipse manus. Fugit saeva lues, fugere horrorque tremorque, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quae plura malus taedia morbus alit. Nunc ego quod tanto munus pro munere reddam? &nbsp; &nbsp; Gratia quae tantis par erit officiis? Tu me Erato, tu Diva doce. dubitamus uterque, &nbsp; &nbsp; Et plus quam nostrae credimus illud opis. {{Versus|45}} I tamen, i quaeso, Clariae pete moenia Leidae, &nbsp; &nbsp; Atque istaec nostro nomine verba refer: Cum primum verni spirare faventia caeli &nbsp; &nbsp; Coeperit, & clausos pandere terra sinus, Ille tuus toto, Alpheni, tibi pectore amicus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quem voluit Candor, quem Jocus esse tuum, Amstela qua patrios lambit lenissimus agros &nbsp; &nbsp; Aram de viridi cespite constituet; Qua te quaque tuum mactet vel carmine Janum, &nbsp; &nbsp; Vel florum textu versicolore colat. [p. 413] {{Versus|55}} (Ne faciat vitula, ne qua imbuat hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Provisum est, caeca sic agitante Dea.) Accedet versus: JANO BROUKHUSIUS ARAM &nbsp; &nbsp; PRO TEMPESTIVO DEDICAT AUXILIO. Haec ubi pertuleris, dicta acceptaque salute &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad nostros retro te refer alma lares. </poem> ====IN PETRI FRANCII ORATIONEM DE STUDIO ELOQUENTIAE. ==== <poem> F RANCI, delicium Suadae Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Prodigium nostris edite temporibus, Dispeream, ni te Cicerone libentius ipso &nbsp; &nbsp; Audiat Aonidum cum grege trina Charis. {{Versus|5}} Dispeream, ni te, tacitis revocatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Agnoscat primi Tullius eloquii. Sic gravis Aesopus, sic doctus Roscius olim &nbsp; &nbsp; Vertere in plausus tota theatra suos. Sic & flexanima permulsit rostra loquela &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sive tua, Antoni, seu tua, Crasse, manus. O lac, o violas, & amoenum fulmen Athenae! &nbsp; &nbsp; O mella Actaeis sparsa papaveribus! [p. 414] Quis me Dircaeo sitientem proluat haustu, &nbsp; &nbsp; Cycnorumque leves sistat ad usque choros? {{Versus|15}} Quo te sublimi magnum per inane volatu &nbsp; &nbsp; Trans maria & terras nubilaque ipsa sequar. Quamvis certa meam properarent fata ruinam, &nbsp; &nbsp; Et fierem patriis flebile nomen aquis: Non alius tanto auderet contendere cursu: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non alius casu nobiliore mori. </poem> ====AD BACCHUM. <i>Crines suos ei dedicat.</i>==== <poem> C UI damus hos crines, denso quos invida filo &nbsp; &nbsp; Noluit effundi per sua colla Venus? At circum gracili strinxit lentissima vena, &nbsp; &nbsp; Ne facerent vernis ludibrium Zephyris. {{Versus|5}} Bacche Pater, tibi sit nostro de crine corolla &nbsp; &nbsp; Parvula, quae sacros pendeat ante pedes. Nec tu perpetua frustra gaudere juventa, &nbsp; &nbsp; Nec frustra vatum crederis esse pater. Tu, precor, excisos ima cum stirpe capillos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suscipe, flaventes verticis exuvias. Neu mirare, tibi cur se coma dedicet uni, &nbsp; &nbsp; Tam levis, & nulla splendida luxuria. [p. 415] Nam quae non poterat nativa dote placere, &nbsp; &nbsp; Auxilio quaerit luxuriare tuo. </poem> ====<i>Cum Groningam esset discessurus.</i>==== <poem> Q UALIS apud Rhodopen sacro bacchata furore &nbsp; &nbsp; Concidit Ismariis Maenas in aggeribus; Qualis erat primo virgo Cephe&#239;a somno, &nbsp; &nbsp; Ah rea materni criminis Andromede, {{Versus|5}} Languida, & erranti collum suffulta lacerto, &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli litore composita: Talis ego incerto mentem male saucius aestu &nbsp; &nbsp; Nescio quam variis ludor imaginibus. Nec me Musa juvat, nec plectro laetor eburno. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tantum amor est solis delituisse locis. Nec minus umquam animi sacro mens concita thyrso &nbsp; &nbsp; Jucundis Musarum ignibus incaluit. Ah pater, ah molli crinem praecincte corymbo &nbsp; &nbsp; Amstela, cui dulces reddere primitias {{Versus|15}} Carminis incomti jam tum consuevimus olim, &nbsp; &nbsp; Cum teneri sacros lusimus ante pedes, Cum pueri patrium discursaremus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Fistulaque indoctis strideret articulis: Da requiem menti longis erroribus aegrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Da pater, atque aliquam (nam potes) adfer opem. [p. 416] Haec ego, cum fundo pater Amstela sustulit imo &nbsp; &nbsp; Incinctum junco versicolore caput. Atque ita: Natalem, juvenis, quam deseris urbem, &nbsp; &nbsp; Haec est sollicitae prima favilla morae. {{Versus|25}} Nimirum illa suis claudit sub moenibus una &nbsp; &nbsp; Quidquid erat vitae dulce piumque tuae. Illa pios dominae servat moerentis ocellos, &nbsp; &nbsp; Oraque Acidaliis aemula Numinibus; Dilectae dominae, qua non formosior ulla &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vidit ab Eois fluctibus ire diem. Quae nunc in casto tabescens moesta cubili &nbsp; &nbsp; Suspirat moestae tempora militiae: Teque per hostiles jactatum languida turmas &nbsp; &nbsp; Unum sollicitis prosequitur precibus. {{Versus|35}} Hanc tu, seu sequeris Frisiam, seu principis arma, &nbsp; &nbsp; Mente gere, atque animum mulceat illa tuum. Et tecum longi comes indefessa laboris &nbsp; &nbsp; Indelibato gaudeat obsequio: Seque tibi caris caram magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Seque tibi vita sentiat atque anima. Adde tot illustres animas, tot candida vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, Thesea jam tibi nota fide. Quos inter paribus surgens Dermoutius annis &nbsp; &nbsp; Emicat, ille tuae sidus amicitiae, [p. 417] {{Versus|45}} Antiquae Fidei & Batavi Candoris alumnus, &nbsp; &nbsp; Quicum dulce tibi vivere, dulce mori. Et quos Lugduno nuper miratus ab urbe es &nbsp; &nbsp; Sponte tuam primos sollicitasse fidem; Praestantes animi fratres, quorum alter & ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militat, ac Patriae fortiter arma gerit; Tum qui Vondelii titulis succrescit & ausis &nbsp; &nbsp; Goesius, Hollandae gloria prima lyrae. Quid memorem fratresque tuos, pluresque sodales? &nbsp; &nbsp; I tamen, & fatis obsequere ipse tuis. {{Versus|55}} I generose animi, & fidens.er pectus in hostem, &nbsp; &nbsp; Ne sis antiquae fama pudenda domus. Tum seu longa dies, seu te brevis hora manebit, &nbsp; &nbsp; Crede De&#251;m magnis jussibus ista geri. Haec ille, & molli sacrum caput abdidit alveo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum novus irrepsit segnia in ossa calor. Ibimus, o patrii moderator magne profundi, &nbsp; &nbsp; Ibimus. audaces Mars juvat ipse manus. At vos interea, vos qui remanetis amici, &nbsp; &nbsp; Vivite, & o memores nominis este mei. {{Versus|65}} Quod si forte meus tinget cruor hostica tela, &nbsp; &nbsp; Et claudet manes terra aliena meos, Vos tumulo inferias date, & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis Amstela sub tiliis. [p. 418] Et nostri memores saxis inscribite versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quos oculo vector praetereunte legat: HIC SUA SERVARET FUNCTUS BROUKHUSIUS OSSA, &nbsp; &nbsp; SI POSSET PATRIA CONDIER EXUL HUMO. UT TAMEN ET FUNCTUS RIPA FRUERETUR AMATA, &nbsp; &nbsp; HOC SOCII MANES COMPOSUERE SOLO. </poem> ====AD ACADEMIAE GRONINGANAE STUDIOSOS <i>Post desertam ab Episcopo Monasteriensi obsidionem anno</i> MDCLXXII.==== <poem> S I mea, quas vellem, spirarent carmina vires, &nbsp; &nbsp; Esset & angusto fortis in ore sonus, Non ego Phlegraei canerem certamina campi, &nbsp; &nbsp; Aut Nili passas Romula vincla manus; {{Versus|5}} Non veteres iras, non bella animosa Gigantum, &nbsp; &nbsp; Nec quae plura solent vatibus esse labor: Sed vos, illustres animae, vestra inclita facta &nbsp; &nbsp; Materies essent carminis una mei. Vos ego sublimi ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua non parva meum fama sequatur iter. Sic olim Herculei caelum meruere labores: &nbsp; &nbsp; Hoc olim patriis Romulus ivit equis. [p. 419] At nunc immani curarum pondere presso &nbsp; &nbsp; Fas mihi sit vitae fata dolere meae. {{Versus|15}}Non sum qui fueram: mutant mala longa vigorem &nbsp; &nbsp; Ingenii, ac solitos destituere choros. Si tamen & nostrae quidquam tentare Camoenae &nbsp; &nbsp; Audent, quod culto possit ab ore legi, Qualescumque meo prodibunt nomine versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nominibus vestris rite dicabit amor. Vos inpugnatam variis terroribus urbem &nbsp; &nbsp; Intrepida fortes asseruistis ope. Et cum corruerent monachalibus omnia bombis, &nbsp; &nbsp; Et caderent magicis aera referta notis, {{Versus|25}} Ignitoque globi signarent tramite nubes, &nbsp; &nbsp; Et strueret diros Cerberus ipse focos, Nimirum tunc primam aciem tenuistis, & omnes &nbsp; &nbsp; Risistis monachi nil valuisse minas. Seu pellendus erat latebris defensus opacis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostis, ibi vestras sensit & ille manus: Moenia seu densa circum tutanda corona, &nbsp; &nbsp; Servastis fidas in statione vices. Westphale, depositis clypeo paulisper & hasta, &nbsp; &nbsp; Huc ades, ac rasum casside solve caput. {{Versus|35}} Hi sunt, sancte Pater, quos tu sentire solebas, &nbsp; &nbsp; Hi sunt, quos porci pertimuere tui. [p. 420] Pro quibus officiis unum hoc, Bernharde, rogamus, &nbsp; &nbsp; Ut memor armatae Palladis esse velis: Palladis armatae, quae te, si forte vacabis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Westphalicis ultro viset in aggeribus. At praegrande decus Frisiae, Wichere, juventae, &nbsp; &nbsp; Vive, decent annos fortia facta tuos. Tu quoque vive, precor, Bergi clarissime: vive &nbsp; &nbsp; O Gockinganae gloria prima domus. {{Versus|45}} Sic pariter Marti, pariter vigilate Minervae, &nbsp; &nbsp; Laurea sic velet, velet Oliva caput. Hac gladios vibrate manu, versate libellos, &nbsp; &nbsp; Binus ut e duplici laude triumphus eat. Palladis haec virtus ae gloria Palladis haec est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et bello nomen quaerere & ingenio. </poem> ====IN GERARDI TEN BERG DISPUTATIONEM JURIDICAM. ==== <poem> P OST exhausta feri certamina Martis & iras, &nbsp; &nbsp; Desuetos renovat vestra Minerva choros. Bergius exemplo praeludit, & auspice Suada &nbsp; &nbsp; Rimatur Themidis mystica sacra suae. {{Versus|5}} Macte animo, dilecte mihi, macte optime Bergi; &nbsp; &nbsp; Sic videam titulos crescere rite tuos. [p. 421] Haec Groninganis debetur gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Ingenio leges asserere atque manu. </poem> ====DESIDERIUM PUELLAE ABSENTIS. ==== <poem> P OST varios belli terraque marique labores, &nbsp; &nbsp; Visaque non fausto Gallica signa die, Hic ubi Woerdani pinguescunt sanguine campi &nbsp; &nbsp; Natalem reduces jam repetemus humum. {{Versus|5}} Tende manum lasso, Pater Amstela, si tamen umquam &nbsp; &nbsp; Ante urbem fluctus ire videbo tuos. An numquam, mea qua sola praecordia fervent, &nbsp; &nbsp; Agnoscet vatem De&#239;anira suum? Quo mihi tot misero belli evasisse pericla, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quo toties morti prostituisse caput, Si fugit has artes, armatumque horret amantem, &nbsp; &nbsp; Ac bellatrices nostra puella manus? Arma valete, valete enses, vale hostica tellus, &nbsp; &nbsp; Et desiderii conscia castra mei. {{Versus|15}} Ista aliis placeant: vita mihi detur inerti &nbsp; &nbsp; Amplexus inter basiaque arta mori. [p. 422] </poem> ====AD JOANNEM ANTONIADEM GOESANUM.==== <poem> E TSI me vario jactatum, Jane, tumultu, &nbsp; &nbsp; Bellorumque vagis fluctibus inplicitum Sevocat a coetu Musarum tristis Enyo, &nbsp; &nbsp; Nec patitur solitis invigilare choris; {{Versus|5}} Non tamen usque adeo feritas Mavortia cordi est, &nbsp; &nbsp; Ut cupiam lituos inter & arma mori, Oblitus Musarum artes, oblitus amores, &nbsp; &nbsp; Qui nimium molli nunc quoque corde sedent. Sed modo Romano versatur Apolline pectus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mens ubi consuetis ignibus incaluit, Aviaque errantem capiunt loca, persona rivis, &nbsp; &nbsp; Ac matutinis questibus alituum. Et modo desertos moesti lugemus amores, &nbsp; &nbsp; Vanaque sperati gaudia conjugii. {{Versus|15}} Nec raro dulces inter versamur amicos, &nbsp; &nbsp; Et quo non possum corpore, mente feror. Scilicet his studiis, hoc fallimus otia lusu, &nbsp; &nbsp; Quae mihi defunctis dantur ab excubiis. Hac olim Alcaeus potuit ratione laborem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animi tristes fallere dividias. [p. 423] Quamvis ille ferox, terris jactatus & alto, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina degeret exul humo, Saepe tamen Bacchumque patrem, Veneremque canebat, &nbsp; &nbsp; Incinctus serto versicolore caput. {{Versus|25}} Saepe Lycum nigris oculis nigrisque decorum &nbsp; &nbsp; Crinibus Aeolia detinuit cithara. Cur ego turpe putem vati contendere tanto, &nbsp; &nbsp; Hisque domi studiis militiaeque frui? At tu, Musarum laus invidiosa mearum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Goesane, antiquis aemule nominibus, Ecquid agis? Patio num plenus Apolline pectus &nbsp; &nbsp; Orchestram insolita religione quatis? Anne alio magnam mentem lymphatus ab aestu &nbsp; &nbsp; Ardua non humili tendis ad astra via? {{Versus|35}} Quidquid agis (neque enim ignavas te stertere noctes &nbsp; &nbsp; Naturae patitur vis generosa tuae) Magnum aliquid certe genio exspectamus ab isto, &nbsp; &nbsp; Cui raros dederunt tempora nostra pares. Sic equus ad primos palmae praeludit honores &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nobilis, atque animo jam sua vota videt: Mox ubi robur adest armis juvenilibus, omnes &nbsp; &nbsp; Praevertit volucri, ceu pila jacta, fuga. Quando erit illa dies, cum te, dulcissime rerum, &nbsp; &nbsp; Amplectar patrios laetior ante lares; [p. 424] {{Versus|45}} Armaque suspendam Marti votiva Batavo, &nbsp; &nbsp; Et ponam toto pectore barbariem? Barbariem: quid enim nobis immanius usquam est? &nbsp; &nbsp; Quid tantum humano dissidet ingenio? Tunc tibi rorantes calices interque libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militiae referam taedia mille meae: Pieridasque tuas, quamvis non passibus aequis, &nbsp; &nbsp; Quod possum, plausu, pectore, voce sequar. </poem> ====AD JOANNEM SIXIUM.==== <poem> A MSTELIAE turres, habitataque vatibus arva, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua, Quis Deus ad vestras ducet me candidus arces, &nbsp; &nbsp; Et reducem longo sistet ab exilio? {{Versus|5}} Seu raptum celeri liquidum per inane volatu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quale sagax olim Daedalus ivit iter) Seu potius junctis vectum super alta columbis &nbsp; &nbsp; Aequora, seu concha, Cypri jocosa, tua. O ubi tranquilla liceat mihi ludere in umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tureque votivo pacificare Lares? O ubi jucundo nunc indulgere furori, &nbsp; &nbsp; Nunc aestum cordis ludificare mei? [p. 425] Illic vel studiis animum emendare severis &nbsp; &nbsp; Inciperem, & rerum semina prima sequi. {{Versus|15}} Aut magis historiae campo diffusus aperto &nbsp; &nbsp; Conferrem nostris plurima temporibus. Aut mecum dulces essent, mea cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Germanae genii nobilioris opes. Et quoscumque dedit facundi temporis aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque oculis gererem jugiter atque sinu. Ipse levi quondam carmen modulatus avena &nbsp; &nbsp; Tentarem priscis orgia ferre choris. Ipse rosa lauroque sacras devinctus ad aras &nbsp; &nbsp; Elicerem Clarias in nova vota Deas. {{Versus|25}} Purus & incedens puro de fonte sacerdos &nbsp; &nbsp; Annua Romano serta darem Genio: Romano Genio, sparso qui flore piatus &nbsp; &nbsp; Afflaret nostris dulce decus foliis, Atque immortali saturatas nectare chartas &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Poneret ad postes, Virgo Perenna, tuos. O fortunati, quibus haec Deus otia fecit, &nbsp; &nbsp; Dispreta a vulgari ambitione procul! Non illis studium, lucro postponere honestum, &nbsp; &nbsp; Et rapere incesta fasque nefasque manu: {{Versus|35}} Nec populi arbitrio sellas captare curules, &nbsp; &nbsp; Aut quae plura vagum somnia vulgus amat. [p. 426] Verum tranquillae gavisi tramite vitae &nbsp; &nbsp; Regales animo divitias superant. Ergo aut summotas oculis mortalibus artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et vaga, qua possunt, sidera mente vident. Aetheriosque orbes, distinctaque sedibus astra, &nbsp; &nbsp; Atque elementa suis subjiciunt pedibus. Aut quaerunt num Fors faciat Virtusve beatos, &nbsp; &nbsp; Quid verum falsis distet imaginibus. {{Versus|45}} Dulcibus aut hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Collaudant festas assidui ante fores. Deinde ubi, quam dederat, vitam natura reposcit, &nbsp; &nbsp; Et Lachesis vacua constitit atra colo, Tum vero, a Musis defleto funere, Famam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haeredem clari nominis instituunt: Quod Dea formosis complexum leniter ulnis &nbsp; &nbsp; Suscipit, ac caelo sideribusque locat. At me, dum strepitus armorum & tristia bella &nbsp; &nbsp; Sector, in obscoenam si vocet Orcus aquam, {{Versus|55}} Omnis mecum uno tabescet fama sepulcro, &nbsp; &nbsp; Et fiet nomen fabula muta meum. Ah poteram nostris aliquid debere Camoenis, &nbsp; &nbsp; Forte etiam summo vivere ab usque rogo, Fata nisi obstarent, fatoque potentior omni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Paupertas, mentes perdere nata bonas. [p. 427] Quam de caelesti deturbans Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Vade, ait, o Poenis omnibus una prior. Magna tamen spes est, belloque armisque relictis &nbsp; &nbsp; Desertos olim sollicitare choros. {{Versus|65}} Nam mihi, vicinam dum specto ex aggere Woerdam &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nox erat & primo sparsa pruina gelu) Nescio quae dextram tenuit Dea (vel Dea certe, &nbsp; &nbsp; Nympharum aut certe sanguinis una fuit) Extensaque manu captiva ad moenia, tales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Si memini, roseo protulit ore sonos: Hic ego te nuper, non uni erepte periclo, &nbsp; &nbsp; Protexi densis inplicitum cuneis. At tu fide Deo, seu bello forte superstes, &nbsp; &nbsp; Quod voveo, seu te fata fuisse velint. {{Versus|75}} Si tamen ulla fides nostris conceditur astris, &nbsp; &nbsp; Nec ludunt oculos praescia signa meos; Tempus erit, cum tu dilectis redditus oris &nbsp; &nbsp; Suspendes patriis emerita arma tholis: Et dulces inter furiata mente sodales &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Audebis posita carmen hiare lyra. Mox teneros lusus & laeti pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Doctus Apollineo Sixius ore leget: Sixius Ausoniis non ultima gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Atque olim fidibus fama superba tuis. [p. 428] {{Versus|85}} At tu nec vulgi rictus, nec vana morare &nbsp; &nbsp; Arbitria: hoc uno judice tutus eris. Dixerat, & fausto trajecit in omine nubes. &nbsp; &nbsp; O ita Pierides, o ita Phoebe velis, Sixius ut nostrae laetus modulamine Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Deponat curas ad mea sacra suas: Et modo populea cantantem auscultet in umbra, &nbsp; &nbsp; Et modo nescio quid cultius ipse canat. Tunc me majori feriet nova gloria thyrso, &nbsp; &nbsp; Blandus ut admissos plausus anhelat equos. {{Versus|95}} Forsan & assumtis Hero&#246; more cothurnis &nbsp; &nbsp; Pieris ad tragicum nostra vacabit opus. Aut Ducis Auriaci victricia fortiter arma &nbsp; &nbsp; Concinet, & Gallae praemia perfidiae, Si modo Phoebei spirarit gratia Sixii: &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Is mihi Parnasus, is mihi Phoebus erit. Nec me deficiat merito gaudere favore. &nbsp; &nbsp; Hac ego me sola lege redire volo. [p. 429] </poem> ====AD JOANNEM ANTONIADEM GOESANUM.==== <poem> [???S]I citharam, Goesi, intactam, si plectra, fidesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ausim Latinas tangere, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pede non solito Huc vagus atque illuc ferri, velut enthea Maenas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Miraberis quid insolens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Impetus iste velit. At me, quaerentem morosas fallere noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et otium morosius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quis rapuit {{Versus|10}} Spiritus, ac dulci mentem vertigine circum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egere lusus Musici. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc mihi ruris amor Suasit opus, tenui solari pectine curas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lubricum ad Vechtae pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Excubias agimus. Scilicet hic studiis animum intendisse severis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quis possit, aut quis audeat? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me, simul alma Parens Memnonis uvidulo demulsit gramina rore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Aut ambulatiunculae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut volucrum moduli [p. 430] Exceptant lenes, dulcesque per arva susurri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rivus, & perlucidis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lubricus agger aquis. {{Versus|25}} Sic melius, quam si nimio percussus Iaccho &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vacillem, inertis otii &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodigus, ac teneris Insensus Musis. Ergo aut in gramine molli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reclinis, aut ad aggerem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic temere positus Nascentis nunc veris opes mecum ipse voluto; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum nauta non certum ad pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obstrepit indocili Carmine; nunc Suadae volvo monumenta Latinae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quantum reliquit posteris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Temporis invidia. Est prope desertis moles antiqua ruinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Olim alta turris, ardeis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc celebre hospitium: {{Versus|40}} Intonsae circum quercus, Jovis ardua silva, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ripas opacant lubricas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus apta domus. Huc matutinus, nullo comitante, solebam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad devium vulgo nemus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Saepe referre pedem. [p. 431] Dum vagor, & nostri discessus forte recordor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc sub manum m&#238; nascitur &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen: at in medio Rure (vides) natum, fors rure agrestius ipso; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Suis uti natalibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Debeat id pretii. Nam quid tu cultum exspectes tersumve po&#235;ma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui barbaram miles manum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horridus admoveat? {{Versus|55}} Non, si Spartani bellatrix Musa Marulli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sannasarique spiritus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidiam meruit, Idcirco facile est media inter tympana cuivis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Linenda cedro scribere. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos male deficimus; Et, dum barbarie in media versamur, Apollo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui militamus hactenus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbariem redolet. At tu, care mihi, qui nil meditaris inepte, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Musasque sub censum vocas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid facis interea? Aut quidnam patriis mens est deducere chordis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod livor ipse comprobet? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque utinam fidibus [p. 432] {{Versus|70}} (Nam quid ni possis) velles clarere Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid Sixius, quid Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus uterque Deo? Quorum ego si dubitem vel soli nominis umbrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assurgere, stipes merus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Arguar, ac merito. Vivite felices, & tu, mea maxima cura, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Sixius & Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flos merus Aonidum. Quod si forte mei memores abducitis horas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Date terna Phoebo & Gratiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pocula: nos itidem Ter tribus Aonisin trino libabimus haustu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amara curarum ut procul &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrita ferre velint. </poem> ====AD PUELLAM AMATAM. ==== <poem> Q UOD si Daedaleo possem, mea vita, volatu &nbsp; &nbsp; Ire super terras, ire super maria, Corporis exutus vinclis, jam protinus arces &nbsp; &nbsp; Continuo cursu deferar Amstelias: {{Versus|5}} Ut te consulerem, quanam ratione modoque &nbsp; &nbsp; Par Marti valeam, par Veneri esse tuae. [p. 433] Nunc teneor vinclis, & belli lege severa &nbsp; &nbsp; Non licet hinc cupidos proripuisse pedes. At modo quanta in te suspiria suspiravi! &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot tremulo molles ore cadunt lacrimae! Hoc exercitium fallendi temporis unum est: &nbsp; &nbsp; Te meditor, tecum solus inopsque vagor. Tum, seu nocte dies migret, seu luce tenebrae, &nbsp; &nbsp; Augent dividias noxque diesque meas. {{Versus|15}} Heu ubi nunc dulces melliti luminis orbes, &nbsp; &nbsp; Qui mentem, qui me surripuere mihi? Basiaque ambrosiis toties inpressa labellis, &nbsp; &nbsp; Nunc data, nunc dulci non male rapta dolo? Quae circumtingens jucunda fraude Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque novos arcus verterat inque faces. Sed bene constabit ratio mihi temporis acti, &nbsp; &nbsp; Si latebras detur pectore habere tuo, Exiguas latebras, curas ubi spemque metumque, &nbsp; &nbsp; Atque omnem ponam mentis amaritiem. {{Versus|25}} Ominor. o facili firmet Deus omina nutu, &nbsp; &nbsp; Faustaque conjugio vincula nectat Hymen, Et me, si mereor, multos tibi servet in annos. &nbsp; &nbsp; Non male sic duri militis uxor eris. [p. 434] </poem> ====AD AURAM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A URA, quae molli strepitans susurro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis nostri per aprica ruris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite vocantem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sive te dicam Zephyritin, almi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filiam Veris, comitemque Florae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sive quo tandem te alio referri &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomine fas est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi calthas voveo rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos tibi annosi calices Lyaei; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec loci pono Genio tibique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cymbia lactis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, precor, dulci dominae per auras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defer; ut flamma male pertinace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urar, & saevus penitus medullas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Devoret ignis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utque suspirem patriae ad relictum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomen, ut noctes mediter diesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae meos tandem ratio furores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mitiget; utque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prata cum silvis & acuta saxa [p. 435] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil nisi nostram resonent Neaeram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta festivas cupidi po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddere voces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Inde m&#238; blandis, Zephyriti, pennis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc redux narra, quibus inmerentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sauciet curis Venus, & doloso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filius arcu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod procul duro tenear duello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miles; & qu&#238;s non precibus fatiget &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelites, nostro capiti inminentem au- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ferre ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut Jovi mecum Reduci & Saluti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ante dilectos faciat Penates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Si meos imo, velut ante, gestat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illud ah, ni te gravat, illud unum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Da meis, quaeso, precibusque votisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Rite vocantem. [p. 436] </poem> ====AD NEAERAM. ==== <poem> V IDISTIN&#146;, nigro cum cogitur a&#235;re nimbus, &nbsp; &nbsp; Moestam languidulis stare rosam foliis; Et vix deciduis inniti lilia thyrsis, &nbsp; &nbsp; Nec solitum pullis esse decus violis? {{Versus|5}} At simul ac nitido fulsit Pater aethere Titan, &nbsp; &nbsp; Jam rosa contractos explicuit calices, Et toto rident argentea lilia campo, &nbsp; &nbsp; Et novus argutas mulcet honor violas. Haec facies, haec est Lycidae moerentis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dum procul aspectu, cara Neaera, tuo Heu miser incultis agitat sub rupibus aevum; &nbsp; &nbsp; Et matutinas occupat Alcyonas Questibus insanis, atque aridulo singultu &nbsp; &nbsp; Exilii luget taedia lenta sui. {{Versus|15}} Quod si autem patrios tecum lustrare Penates, &nbsp; &nbsp; Et Reduci detur reddere vota Jovi, Has animi nubes gemini, tua lumina, Soles &nbsp; &nbsp; Discutient Phoebo promtius ac melius. Et dulces aequabo rosas & lilia honore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et fiam vernis floridior violis. [p. 437] </poem> ====AD ALPHENIOS FRATRES SUPER OBITU PARENTIS.==== <poem> E TSI annum, huc illuc fatis non mitibus actus, &nbsp; &nbsp; Jam careo vestri fructibus alloquii, Nobile par fratrum, menti tamen altius haerent &nbsp; &nbsp; Illa in me vestrae tot benefacta domus. {{Versus|5}} Atque utinam liceat molli nunc ludere plectro, &nbsp; &nbsp; Delicias doctis & facere auriculis! Aut potius sanctas ignorem barbarus artes, &nbsp; &nbsp; Et mea Lethaeus proluat ora latex! Non ego ad officium infelix fletusque rogales &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invitas largo protraherem imbre Deas. Non ego Parcarum facerem convicia fusis, &nbsp; &nbsp; Nec frustra surdis aggemerem arboribus, Reddite, crudeles, Alphenum reddite, Parcae: &nbsp; &nbsp; Et quae plura amens dat geminare dolor. {{Versus|15}} Nunc & flere juvat (quid enim nisi flere supersit?) &nbsp; &nbsp; Et mactare meis inferias lacrimis. Flete pii fratres, manes lugete paternos: &nbsp; &nbsp; Flete pii: fraeno non eget iste dolor. Occidit illa ingens priscae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ille vigil Consi Justitiaeque pater, [p. 438] A quo candorem poterat sibi sumere Candor, &nbsp; &nbsp; Quo minus & Probitas est proba, & ipsa Fides. Qui nec venales umquam venatus honores &nbsp; &nbsp; Virtutem pretium credidit esse sui. {{Versus|25}} Quo sibi praecipue placuerunt Consule Fasces, &nbsp; &nbsp; Unde novos fastus sumserat auctus Honor. Invidiam super&#251;m! crudelia sidera, cur non &nbsp; &nbsp; Tot bona majori clauserat orbe dies? Visa diu felix, & fatis usa benignis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Infelix tanto funere, Leida dole. Orba dole, lacerata genas, lacerata capillos. &nbsp; &nbsp; Ille tui cultus optimus auctor ubi est? Illius ad tumulum supplex ac moesta sedeto, &nbsp; &nbsp; Ut cineres magni Patris & ossa colas. {{Versus|35}} Qualem credibile est in Bruti funere Romam &nbsp; &nbsp; Amentem sectis exululasse genis; Et trabeas odisse suas, & crine revulso &nbsp; &nbsp; Libertati etiam justa parasse suae. Te meminisse decet, quae plurima saepe peregit &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Utiliterque aris, utiliterque focis. Sive novo patrias sanciret pondere leges, &nbsp; &nbsp; Et senium priscis elueret tabulis: Seu quocumque modo, solers cautusque futuri, &nbsp; &nbsp; Multa tibi pareret commoda, nulla sibi. [p. 439] {{Versus|45}} Certe nulla sibi. nam te dum pallet in una, &nbsp; &nbsp; Creditur invisum sic celerasse diem. Nec tantum senium, quantum nocuere labores. &nbsp; &nbsp; O Virtus ipsi perniciosa tibi! Scilicet haec pensant vigilatas praemia noctes. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ante annos crudo funere nempe jacet. Si tamen & sanctos tangunt mortalia manes, &nbsp; &nbsp; O anima, o nemoris sede recepta pii, Te lacrimis pia Leida suis planctuque secuta &nbsp; &nbsp; Luget, & est ipsi jam sibi visa mori. {{Versus|55}} Ecce super functum, vultus laniata decoros, &nbsp; &nbsp; Pectora ferali tundit aperta manu. Nec pudor est humeris laceram discindere vestem, &nbsp; &nbsp; Et suprema tuis oscula ferre genis, Virgineaque manu natitantes claudere ocellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Atque animam extremis colligere halitibus. Un&#224; cana Fides gemina comitata sorore &nbsp; &nbsp; Ah nimium veras solvitur in lacrimas. At Themis ingenti (neque enim Dea fortior ulla est) &nbsp; &nbsp; Corde premens gemitus: Tamne ego mollis ? ait. {{Versus|65}} Parcius o seris caelum lassate querelis, &nbsp; &nbsp; Tristiaque infracta discite mente pati. Depositum Div&#251;m tam grande potentia vestris &nbsp; &nbsp; Invidit terris, asseruitque sibi. [p. 440] Ille ingens animus, sordes super altior omnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dignus erat scena nobiliore frui. Illic pro vobis, caelo acceptissimus omni, &nbsp; &nbsp; Irato excutiet fulmina saepe Jovi. Quaeque viri pietas, patriam tutatus ab alto &nbsp; &nbsp; Vertet in hostiles omina amara plagas. {{Versus|75}} At tu, Leida parens, magno viduata patrono, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Ut fas est) sanctam grata tuere domum. Haec tibi commendo defuncti pignora, natos. &nbsp; &nbsp; Sic quoque non parva parte superstes erit. Hos ego magnarum fingam ad commercia rerum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et patrio vigilent more jubebo tibi. Addam artes, variasque vias ususque regendi, &nbsp; &nbsp; Eloquiique dabo, quas imitentur, opes. Nec dubitare potes. mea nunc ad limina uterque &nbsp; &nbsp; Percussus pulcro laudis amore sedet. {{Versus|85}} Post Latii exhaustos fontes, post Helladis artes, &nbsp; &nbsp; Ex adytis laurus restat habenda meis. Vos quoque, spes Patriae, magnorum cura Deorum, &nbsp; &nbsp; Inclita fraterni biga sodalitii, Consiliis instate piis, urgete labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Et summam coeptis addite rite manum. Cernitis, ut plaudat crescenti patria famae? &nbsp; &nbsp; Quo studio vestros gestiat ad titulos? [p. 441] Haec ego non fallax cecini praeludia vates. &nbsp; &nbsp; Eventum sortes credite habere meas. {{Versus|95}} Dixerat: & turres mirata est Leida moveri, &nbsp; &nbsp; Et firmasse sacram fulgura trina fidem. </poem> ====IN TERTIAM VICTORIAM NAVALEM ANNI MDCLXXII.==== <poem> S ACRA parat vates. Date verba faventia sacris, &nbsp; &nbsp; Quisquis ades: felix flagitat illa dies. Sumite de puro lucentem fonte liquorem, &nbsp; &nbsp; Et manibus castas fingite rite comas. {{Versus|5}} Juratae cecidere manus, fugere tremenda &nbsp; &nbsp; Agmina, & in nostrum qui co&#239;ere caput. Albionum furias, Martis molimina Galli, &nbsp; &nbsp; Fregimus. o forti parte triumphe manu! Surge, anime; audendum est. Patrium lustrabimus aequor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hic ubi non una marmora caede rubent. Texaliae portus juxta Pettenaque late &nbsp; &nbsp; Litora jam nostras hostis habebat aquas. Spe quoque tellurem praeceperat. Aequore toto &nbsp; &nbsp; Fulgor, & armorum luce tremebat aqua. {{Versus|15}} Et poterat Batavi Nereus tutela profundi &nbsp; &nbsp; Hostiles patrio litore ferre rates? [p. 442] At non hoc poterat magni mens alta Ruteri, &nbsp; &nbsp; Nec Tromp&#238; fortes ad fera bella manus. Dumque parant pugnam, fundo eluctatus ab imo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Disjecit virides Ennosigaeus aquas. Illum tranquillo Delphines gurgite glauci &nbsp; &nbsp; Vectum inter Batavos destituere Duces. Mox ait: o pressi spes optatissima Belgii, &nbsp; &nbsp; O decus, & titulis major uterque tuis, {{Versus|25}} Vincite, sublimes animae: jam providus aether &nbsp; &nbsp; {{Versus|Cernitis, en ?) Belgis militat ipse suis. Nec vos, quod classis numerosa turgeat alno, &nbsp; &nbsp; Terreat. irato solverat illa Deo. Fundite juratas acies: vos causa tuetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aequior, & causa pro meliore Deus. Dixerat. at toto geminata tonitrua ponto &nbsp; &nbsp; Multiplicem incutiunt hostibus usque metum. Quo tua nunc virtus, Mars Gallice? quo tuus ille &nbsp; &nbsp; Spiritus? in ventos tecum abiere leves. {{Versus|35}} Ecce fugis, multoque moves tua carbasa nisu, &nbsp; &nbsp; Ne posses nostros praeda decere Duces. Sed sapis, & Veneri securus praelia narras. &nbsp; &nbsp; Hoc virtutis erat: hic tua dextra facit. Interea Batavas volucris Victoria puppes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insidet. Hostiles nunc procul este minae. [p. 443] Ut fugit, & noto taurus discedit ab agro, &nbsp; &nbsp; Rivalem taurus non bene passus herum, Ut fugit, & sola moerens in valle vagatur, &nbsp; &nbsp; Nec potis est fortis dememinisse suae: {{Versus|45}} Sic illi fugere rates sine lege Batavas, &nbsp; &nbsp; Velaque tum velis addidit ipse timor. At vos, qu&#238;s fato patriis occumbere in armis &nbsp; &nbsp; Contigit, & caelum Martis adire rotis, Heroum salvete genus! salvete recepti &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aethere, nec nostras despicite inde preces. Illustres animae, vobis pia patria grates &nbsp; &nbsp; Nunc agit, & moestas plorat ad inferias. Vobis perpetuo florentia lilia honore &nbsp; &nbsp; Spargit, & aeternas ante sepulcra rosas, {{Versus|55}} Quas inmortali Charites sparsere liquore, &nbsp; &nbsp; Nectaris & succis inbuit almus Honor. Vos procul invictus venientes numine laeto &nbsp; &nbsp; Excipit Alcides, sideribusque locat; Atque ait: Ite viri, felices ite laborum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Haec data sunt vestrae praemia militiae. Me quoque per magnos compar fortuna tumultus &nbsp; &nbsp; Lustratum Oetaea misit ad astra pyra. Hinc olim Batavis sidus spectabile nautis &nbsp; &nbsp; Non exspectatam saepe feretis opem. [p. 444] {{Versus|65}} Felices obitus! felicia vulnera! tali, &nbsp; &nbsp; Alcide, tali des mihi lege mori. </poem> ====AD JOANNEM HUDDE, REIP. AMSTELAEDAMENSIS CONSULEM. ==== <poem> Q UO propius Jani video accelerare Calendas, &nbsp; &nbsp; Et claudi gyro simpliciore diem, Hoc magis adnitor grates, ter maxime Consul, &nbsp; &nbsp; Solvere pro meritis muneribusque tibi. {{Versus|5}} Quid tamen adnitar? Tua me clementia tantum &nbsp; &nbsp; Extulit, & larga dextra beavit ope, Ut prope condignos meditantem reddere honores &nbsp; &nbsp; Excaecet radiis gratia vestra suis. Quare cum pudeat, quae me debere fatebor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Languentis culpa deterere ingenii, Fas mihi sit nullo phalerati murmure voti &nbsp; &nbsp; Hunc animum, hanc animam rite dicare tibi. Fas mihi sit taciti subter penetralia cordis &nbsp; &nbsp; Fortunae auctorem demeruisse meae. [p. 445] </poem> ====SERMO AD ADRIANUM KIEBOMIUM. ==== <poem> D UM me tristis hiems Borea spirante camino Affigit, veteres visentem mente sodales, Kiebomi, tecum longas sermonibus horas Fallere jam videor, jam longas condere noctes. {{Versus|5}} Quidni? cum motus animorum interprete dextra Non minus id praestent, quam si praesentior illis Vel coram videas, coramque loquaris, amicos. Verum ubi nescio qua blandus dulcedine torpor Invasit languentem animum, mox mille sequuntur {{Versus|10}} Taedia, quae solam jubeant sordescere vitam Semotam a curis hominum, quaeque urbis amorem Sensibus incutiant: donec ratione magistra, Me revoco, & rerum veras discernere causas Incipio. Populo in magno si forte dedissent {{Versus|15}} Vivere Fata tibi, num posses ferre curuli In sella Strumam? censum strepitumque Mathonis Aequis adspiceres oculis? laudare libellum, Qui malus est, posses, si vel conviva voceris? Cum Bavius Phoebum solio deturbet avito, {{Versus|20}} Cum Libo venales jubeat prostare Camoenas, Non caelum terrae misceres? at nihil horum, [p. 446] Quae tibi tranquillam turbarent singula mentem, Illic invenies, ubi tu nunc, urbis omisso Et fumo & strepitu vigiles sopire tumultus {{Versus|25}} Mentis & abstrusum poteris disquirere verum. Nunc animum firma, qui casus sortis utrosque Invictus ferat, & terrorem Acherontis avari Subjiciat pedibus, seque ad meliora reservet. Hae tibi sint artes, curis adsuescere belli, {{Versus|30}} Asperaque exilia & duros tolerare labores Gaudentem instabili semper lare; qualia tecta In plaustris Scythici circumvexere coloni. Quo tibi divitias? quo longum examen honorum? Vivere cum possis modico contentus, & inter {{Versus|35}} Aequales tenui mensam condire salino. Rides, Kiebomi, cum me haec sapientia verba Audis fundentem? Quid, si me forte videres Inter Socraticos porrecta fronte libellos Ante focum laeti nubes haurire Tabaci? {{Versus|40}} Quod si scire velis, quae tanto digna po&#235;ta Sit domus, (aut potius quantilla domuncula) dicam. Exiguus paries binis in fronte senestris Admittit solem, totamque illuminat aulam: At latus oppositum dat bina cubilia, quorum {{Versus|45}} Non pudeat veteres Curios durosve Catones. [p. 447] Tum lectus, cujus numquam ullos viscera cycnos Texerunt, tegetem fulcit, nec stragula novit. Praeterea in tabula stantes duo tresve libellos, Armaque de rigido videas pendentia clavo. {{Versus|50}} Non aliter quam si veteres delatus ad Argos Grajorum adspiceres ingentia stare tropaea. Haec domus illa mea est, quam vel Jovis ira, vel ignis, Vel poterit ferrum, vel edax abolere vetustas: Quandoquidem nihil est ex omni parte beatum. {{Versus|55}} Et tamen exiguas intravit Baucidis aedes Jupiter, ac tenui potuit gaudere paratu. Me quoque, quem tugur&#238; spatium capit haud ita magnum, Me quoque Romanus nonnumquam invisit Apollo. Is vitae me cursus habet. cum ad me redit ordo, {{Versus|60}} Excubiis praesum armatus. si quid datur otii, Aut scribo, aut tacitus priscorum scripta revolvo, Excerpens semper memori quod pectore condam. Aut si forte juvat molli finire Lyaeo Militiae varias curas vitaeque labores, {{Versus|65}} Non desunt qu&#238;scum lubeat comburere noctem. Haec tibi, Kiebomi, Venusina scripta Camoena Dictabam ante focum, fors multo plura daturus, Ni moneat puer, & caenam frigescere clamet. Quod si te multa densata negotia mole [p. 448] {{Versus|70}} Inpediunt, tenuem ne possis visere amicum; At certe noli committere, ne mihi charta Desit, ubi fidum ex animo testeris amorem, Si mereor, vivamque tuo sic semper in aere. </poem> ====IN PACEM ANGLO-BATAVAM ANNI MDCLXXIV. AD JOANNEM SIXIUM. ==== <poem> T ANDEM cruentis functa laboribus Bellona fessum deseruit mare: &nbsp; &nbsp; Anglosque pugnacesque Belgas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis superum secundis, {{Versus|5}} Pax alma junctis visit oloribus. Tandem furori fausta dedit modum &nbsp; &nbsp; Fortuna nostro, barbarasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fata vetant meliora caedes. Nunc est canendum, nunc mihi barbitos {{Versus|10}} Et Musa cordi: nunc merito juvat &nbsp; &nbsp; Heroas & devota morti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectora concelebrare plectro, [p. 449] Per quos Batavo sanguine turbidum Residit aequor, languidaque imper&#238; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Erecta majestas, & omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detonuit rabies duelli. Tu junge nostris, junge, precor, tuas, Sixi, camoenas: fortius ibimus &nbsp; &nbsp; Praebente te vires modosque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et genium melioris aurae. Dicam beatae Pacis & otii Fructus, ut agros Copia lugubres &nbsp; &nbsp; Soletur alma, dividatque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munificum generosa cornu. {{Versus|25}} Dicam efficaces Auriaci manus, Ut Marte Gallos proterat integro &nbsp; &nbsp; Timendus armis, Sequanaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditetur ipsi. Cui restitutis libera clavibus {{Versus|30}} Debebit olim Antonia, quod fero &nbsp; &nbsp; Vastata Gallorum tumultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rura colant domini priores. Quem Narda, foedo pressa jugo, sibi Mox imminentem sensit, & unicum &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Agnoscit auctorem salutis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem positis, veneratur armis [p. 450] Et Bonna, & omnis Julia, libero Gavisa Rheno. Te, patriae Pater, &nbsp; &nbsp; Te, militaris disciplinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insequimur generose vindex; Seu fastuosae viscera Galliae Scrutere ferro, seu magis urbibus &nbsp; &nbsp; Cavens Sicambrorum, Penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Restituas veteres & aras. {{Versus|45}} Sed quo canendi me rapit inprobus Ardor furentem? Desine fortium &nbsp; &nbsp; Laudes virorum inbelliore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musa procax, tenuare plectro. Haec Goesianum perficiat melos, {{Versus|50}} Haec scribat alti Francius ingen&#238; &nbsp; &nbsp; Felicius; quique unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sixius exsuperat po&#235;tas Cantu, Latinam seu quatiat chelyn, Et invidendum carmen Apollini &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Fundat togato, litium expers; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu patrium pluat ore nectar. Illi remoto postus in angulo, Castrensia inter munia, musicos &nbsp; &nbsp; Sacrare foetus, & calentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sustineo monumenta venae. [p. 451] </poem> ====Puellae absentis desiderio angitur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; H ERSE, delicium tui po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verno floridius nitens ligustro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo te vivere quo sub axe credam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum amplexu miser abstrahor beato, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec collum licet ebriosve ocellos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec pares minio genas Ibero, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec supercilii nigrantis arcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec certantia purpurae labella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me, languidulo ore suaviari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Isti Dii mala multa dent Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui primus radium dedit, viasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In multas secuit malignus orbem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si terra fuit secanda, cur non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussi sunt comites puellularum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ire una juvenes, nec amoveri? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed hi me levius movent dolores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unus mollibus haeret in medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pectus coquit intimasque fibras: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne te oblivia, neu viae labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mutata jubeant tepere flamma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Meamque eripiant mihi puellam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si (ut ominor) haud moveris istis, [p. 452] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nostri memores ubique curas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum pectore ducis integello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quid me laetius, o Dii Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid venustius est beatiusve? </poem> ====Absentiam ejusdem deplorat. ==== <poem> A EQUORE dum medio tumidis delabimur undis, &nbsp; &nbsp; Multaque turbato murmurat aura mari, Ah quam crebra vagam pungunt suspiria mentem! &nbsp; &nbsp; Ah quantum molli pectore saevit amor! {{Versus|5}} Nimirum patriis Herse mea desidet oris, &nbsp; &nbsp; Illa oculis Herse carior una meis: Me pelago in medio jactat Thetis; hinc mea venti &nbsp; &nbsp; Vota ferunt. utinam hinc & mea vela ferant! Illa quidem, fateor, discessus conscia nostri &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Liquit in amplexu paene animam aegra meo; Et multis nitidos lacrimis turpavit ocellos, &nbsp; &nbsp; Et lacrimas multis miscuit in precibus. Sed qu&#238; divisum lacrimis soletur amorem? &nbsp; &nbsp; Imus, & haec nullo pondere vota cadunt. {{Versus|15}} Crudeles Divi, sic me moerere jubetis, &nbsp; &nbsp; Atque omnes animo eradere laetitias? Ergo nec dabitur jucundum invadere collum, &nbsp; &nbsp; Nec dulces oculos lene tuentis herae? [p. 453] Nec suspirantem molli lenire susurro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animam in densis linquere basiolis? Sed pro blanditiis, quas m&#238; Cytherea parabat, &nbsp; &nbsp; Mirabor rauci turpia monstra maris. Ventorumque minas pelagique inamabile murmur &nbsp; &nbsp; Invitis cogar combibere auriculis. {{Versus|25}} At tamen haec levius percellunt omnia mentem, &nbsp; &nbsp; Nec spes inserior, quam metus, esse potest. Ibimus, & quaevis forti mala corde feremus. &nbsp; &nbsp; Ibimus. audentes Fors juvat ipsa viros. Litore jam video Martem furere undique Franco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Jam cadere in nostras signa inhonora manus: Et, quas ira Deum patrias invexit in urbes, &nbsp; &nbsp; Extingui flammas sanguine, Galle, tuo. Jam Bodegraveis cumulata strage ruinis, &nbsp; &nbsp; Laetior accedet post fera fata dies. {{Versus|35}} Quis dubitet? Deus, ecce, Deus miseratus ab alto &nbsp; &nbsp; Vindictae fortes commodat ipse manus. Quod si fausta meos comitantur sidera cursus, &nbsp; &nbsp; Nec meus haec surda negligit aure Deus, Tunc vero sufferte viri, properate laborem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Candidaque ad portus vertite vela suos. Vertite; vela dabit residens in puppe Cupido; &nbsp; &nbsp; Ipse gubernator, ipse magister erit. [p. 454] Et Venus orta mari placidum mare reddet amanti, &nbsp; &nbsp; Et pandet plenos aura secunda sinus. {{Versus|45}} Tu quoqu&#233;, jam toti dudum notissime ponto, &nbsp; &nbsp; Jupiter, huc aquilae dirige tela tuae. Sic te nec nigro luctantes a&#235;re venti, &nbsp; &nbsp; Nec pelagi rabies, nec fera jactet hiems. Et mihi sit, posito longarum errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} In gremio dominae delituisse meae. In freto Anglicano, in navi bellica, cui nomen Jupiter. </poem> ====Navigantium audaciam detestatur. ==== <poem> Q UIS fuit, o superi, patriis qui primus ab oris &nbsp; &nbsp; Sustinuit vastum findere puppe salum, Et vetitas tentare vias, solemque repostum, &nbsp; &nbsp; Atque aliam victo terram aperire mari? {{Versus|5}} Illum crediderim triplici praecordia ferro &nbsp; &nbsp; Duratum nullos esse putasse Deos. Justa precor. quicumque fuit, quocumque sub axe &nbsp; &nbsp; Aspexit lucis tempora prima novae, Sub terris sceleris aeternum praemia tanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sentiat, & durus degravet ossa lapis. Aut Ixionium infelix damnetur ad orbem, &nbsp; &nbsp; Visceribusque atras pascat inultus aves. [p. 455] Aut illi tradant defessae Belides urnas, &nbsp; &nbsp; Ne jam virgineus sit sine fine labor. {{Versus|15}} Aut captet medio fugientes flumine lymphas, &nbsp; &nbsp; Et miseram fallax deserat unda sitim. Aut male Sisyphii sudet sub pondere saxi, &nbsp; &nbsp; Et saepe elusum saepe volutet onus. Nequidquam, pelago terras cum scinderet olim &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jupiter, hunc voluit gentibus esse modum; Si tamen (ah generis demens audacia nostri!) &nbsp; &nbsp; Transiliunt avidae marmora vasta rates. Tum primum Nereus iratis saeviit undis, &nbsp; &nbsp; Intacto postquam semita facta mari est. {{Versus|25}} Tum furor armavit ventos, tum caeca sub ipso &nbsp; &nbsp; Gurgite natales saxa habuere suos. Fugistis merito sceleratas, Numina, terras. &nbsp; &nbsp; Turpabat nostros non leve crimen avos. Felices olim, caelo quicumque recenti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum rudis, & nondum ferreus orbis erat, Ante suos paucis laeti vixere Penates, &nbsp; &nbsp; Inque una tuti consenuere casa. Ipsa bonas tellus fruges inarata ferebat: &nbsp; &nbsp; Praestabat mollem cespitis herba torum. {{Versus|35}} Ipsae mella dabant injussae roscida quercus, &nbsp; &nbsp; Aeternumque suas vitis habebat opes. [p. 456] Ver erat inmortale, unoque intenta tenore &nbsp; &nbsp; Mutabat nullas anxia terra vices. Has tum divitias primi mortalibus aevi &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Jupiter, hos cultus duxerat esse satis. Illi saepe Jovem festis solenniter hymnis &nbsp; &nbsp; Ante sacrum laeti concinuere nemus. Ergo, nec inmerito, Divos habuere faventes, &nbsp; &nbsp; Successusque sibi promeruere bonos. {{Versus|45}} Nunc ditescendi miseros furiosa libido &nbsp; &nbsp; Per terras ultro, per maria alta rapit. Nunc fas atque nefas passim discrimine nullo &nbsp; &nbsp; Irritant avidas ad scelus omne manus. Hinc pestes, iraeque Deum, lacrimosaque bella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Certior & dirae mortis aperta via. Dii facite, ut censu nos ne numeremur in isto, &nbsp; &nbsp; Utilitas omnes qu&#238;s facit una Deos. Me mea paupertas vitaeque innoxius ordo &nbsp; &nbsp; Ducat, inoffensum suscipiatque senem. {{Versus|55}} Aut si fata negent, cursumque hic sistere detur, &nbsp; &nbsp; Quo me honor & magni Principis arma vocant, At saltem patrias manes referantur ad urbes, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina ne tegar exul humo. Atque aliquis viso suspirans funere dicat: {{Versus|60}},, Infelix, primo vere, po&#235;ta, jaces. [p. 457] ,, Nec tamen idcirco jacturam flemus ademti &nbsp; &nbsp;,, Luminis, aut parvo quod stetit orbe dies. ,, Sat vixit, quisquis patriae sat vixit honeste, &nbsp; &nbsp;,, Cui morum testes vita habet acta Deos. {{Versus|65}},, Te tua simplicitas, te fallere nescia virtus, &nbsp; &nbsp;,, Et tua longinquum fama tuetur iter. </poem> ====MANIBUS COMMILITONUM IN INSULA MATANINA CAESORUM.==== <poem> Q UISQUIS ad occiduos convertis lintea tractus, &nbsp; &nbsp; Qua medio felix stat Matanina mari, Tristes reliquias Martis venerare Batavi, &nbsp; &nbsp; Tot bellatorum busta cruenta vir&#251;m. {{Versus|5}} Quem sibi quisque locum pugnando ceperat olim, &nbsp; &nbsp; Hunc ipsum pulcra nunc quoque morte premit. Pugnaces animae, si vos mortalia tangunt, &nbsp; &nbsp; Si vetus ille piis Manibus haeret amor; Accipite haec lamenta, necis solatia vestrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Accipite haec mistis munera cum lacrimis, Quae mihi barbaricas miranti ad litora turmas &nbsp; &nbsp; Obtulit incultis ardua silva jugis. Vobiscum nostri lugent pia signa doloris, &nbsp; &nbsp; Supremum pro me dicere visa Vale. [p. 458] {{Versus|15}} Salvete aeternum, socii, aeternumque valete, &nbsp; &nbsp; Sitque peregrino terra levis cineri. </poem> ====Peregrinationis suae incommoda detestatur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NVISA tellus, tuque perfidum mare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot barbare fallax modis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergone numquam candido vectus noto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portus adibo patrios? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Semperne vestra conspicans cacumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Errabo non fausto pede? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed est manendum (stare sol videbitur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lucesque tardius vehi) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Citroque & ultro (sic jubet rerum potens) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pelago vagandum proximo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; September usque dum caput pomis grave &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecundus arvis extulit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu! procellas & maligna sidera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foetasque tempestatibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Hiemes, & atrum nocte dira turbinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Toto pavemus aequore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Instatque caelo (ah mentiantur omina!) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horrenda strages puppibus: [p. 459] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nec dolosi classis umquam Ulixei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ferociorem senserit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec divagantis omnis Aeneae labor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libycis tremebat syrtibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec vorticosi pacat iram gurgitis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc annuo piaculo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Neptunus ipse gestit, & furentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immane phocis gaudium &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parat, quietam si reprenderit ratem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sorbendam hiatu turbido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At o Deorum si quis in caelo mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miserescis, & pias preces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec aure dura nec superba despicis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defende tam turpi a nece &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hunc spiritum, atque lucis optatae jubar &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Extingui in undis ne sinas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quod si cadendum est in juventae limine, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Negantque fata longius &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spatium morandi; Mataninae in litore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Honestius reliqueram &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Animam furentes inter hostium globos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum licuit armato mori. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset forte victoris mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Superba factis dextera. [p. 460] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset, si sodalium manus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dilecta funeri meo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Suprema ferret justa, nec voracibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Objiceret escam piscibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec si quis inter morte non sicca cadit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nil queratur inpius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Petatque manes umbra laeto pectore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quae laus virorum est fortium. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====AD JOVEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM coloratis reduces ab Indis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post tot exhaustos pelagi labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vertimus proram, tumido daturi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lintea ponto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jupiter (nam te duce tot repostas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vidimus gentes, tua nos imago, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puppe quae tutela sedet suprema &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duxit euntes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter ventos bone da faventes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Da pater ventos; facilemque cursum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nosque nec tristis vetet ire Nereus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedave caelo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Missa tempestas. satis o, procellae, [p. 461] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc & huc quassas agitastis alnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cum ferox in nos furiaret atrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aeolus aequor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic, simul dulcis patriae relictos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressero portus, tibi, Sospitator &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter, curvo feriam nitentem in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Litore taurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Addam & insigni memores camoena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gratias, si quid meditabor olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aure quod dignum fuerit Latina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Jove dextro. In navi, cui nomen &nbsp; &nbsp; Jupiter. </poem> ====AD CAROLUM RABENHAUPT, COPIARUM PEDESTRIUM LEGATUM, <i>ab expugnata Gravia Amstelaedamum reducem.</i> ==== <poem> Q UALITER exhaustis victor Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo: Qualis ab eversa rediit Carthagine magnus &nbsp; &nbsp; Scipio, devicta maximus invidia: {{Versus|5}} Talem, prostratis post mille pericula Gallis, &nbsp; &nbsp; Carole, te patriae victa remittit humus. [p. 462] Jamque adeo constat pressis sua gloria Belgis, &nbsp; &nbsp; Excussoque vigent libera colla jugo. Salve Heros, salve innumeris decorate tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carole, belligerae maxime alumne Deae! Quem rebus, quem militiae formare futurae &nbsp; &nbsp; Ipsa suo voluit Pallas ab ingenio: Intrepidoque animi junxit cum robore vires, &nbsp; &nbsp; Judiciumque sagax, ingenuamque fidem. {{Versus|15}} Addidit & mores tantis virtutibus aequos, &nbsp; &nbsp; Atque animum egregiis artibus excoluit. Ac fore praedixit, quem Belga ferocibus armis &nbsp; &nbsp; Et conjurata pressus ubique manu Auxilium trepidis sentiret denique rebus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tutelarem Marte favente Deum. Evenere. novos virtus Hollanda triumphos &nbsp; &nbsp; Vidit ab auspiciis crescere rite tuis. Ipse ego quae vidi referam, praesensque notavi, &nbsp; &nbsp; Pars ego militiae quantulacumque tuae. {{Versus|25}} Te testor, Groninga, tuoque in pulvere Martem &nbsp; &nbsp; Lustrantem admissis moenia clausa rotis. Westphalus hinc, illinc se Furstenbergius infert, &nbsp; &nbsp; Hinc Bavarus celeri conspiciendus equo: Et quoscumque amens in nos armarat Enyo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Dirum funerea nube adoperta caput. [p. 463] Instabant operi infausto pallorque timorque, &nbsp; &nbsp; Et curae, & luctus, & malesuada fames. Tot circum avulsae totis regionibus urbes, &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: {{Versus|35}} Isalaque, Rhenusque, catenatusque Visurgis, &nbsp; &nbsp; Mosaque captivas debilis inter aquas. Fortius angustis virtus Rabenhauptia rebus &nbsp; &nbsp; Emicat, & multa dura resistit ope. Assertamque urbem, pulsosque a moenibus hostes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vidimus, & celeri prodita castra fuga. Talis in Alciden pestis Lernaea dolebat &nbsp; &nbsp; Tot capitum atroces nil potuisse minas. Talis in Alpina Boreae violentia quercu &nbsp; &nbsp; Nil ultra frondes, quod populetur, habet. {{Versus|45}} Ecce, triumphales offert Covordia lauros, &nbsp; &nbsp; Collaque funesto subtrahit aegra jugo. Quam mille excubiae, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne fors posset inulta capi: Auspiciis tamen illa tuis ductuque secundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accessit titulis gloria sera tuis. Quid memorem, profugos ut Mars tuus acer in hostes &nbsp; &nbsp; Westphala praecipiti fuderit arma metu; Benthemiisque graves supponens arcibus ignes &nbsp; &nbsp; Fixerit in capto quanta tropaea solo? [p. 464] {{Versus|55}} Haec ego victuro ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; Ausus Apollineum accendere Marte nemus: Sed me tanta vetat gestarum gloria rerum, &nbsp; &nbsp; Altaque victrices Fama secuta rotas: Et tacito jubet obsequio cultuque sereni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nominis ad sacras pervigilare fores; Virtutisque tuae felicia signa secuto &nbsp; &nbsp; Spondet honoratis nomen ab exequiis. </poem> ====AD JOANNEM SIXIUM. ==== <poem> M USARUM Phoebique decus, cultissime Sixi, &nbsp; &nbsp; Sixi, Munychiae lucida gemma Deae; Si vacat, & nostri memores nunc exigis horas, &nbsp; &nbsp; Accipe non docta carmina scripta manu. {{Versus|5}} Me foecunda tenet placidi Brabantia caeli, &nbsp; &nbsp; Incertisque vagum sedibus error agit. Nam modo mutata statione revisimus urbes, &nbsp; &nbsp; Et modo sub nudo nos Jove campus habet. Non aliter Scythici quondam vixere coloni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Portantes patrio sacra laresque bove. At nunc magnificam vertor brevis hospes in urbem &nbsp; &nbsp; Altaque formosae moenia Macliniae. [p. 465] Unde & Lovanium & Bruxellae rura petenti &nbsp; &nbsp; Bis duo non longum millia pandit iter. {{Versus|15}} Nec spatio majore ingens Antverpia distat &nbsp; &nbsp; Ad Scaldis virides praetereuntis aquas. Salve Pieriis Urbs o gratissima Musis, &nbsp; &nbsp; Et Phoebi & Charitum deliciosus amor! O Paphiae tutela Deae, tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Salve iterum, ac fausto sis mihi visa die. Te quamvis mutis premerent oblivia fastis, &nbsp; &nbsp; Aetatisque foret nomen inane tuae: At numquam densa pateretur nocte sepultam &nbsp; &nbsp; Austriacis Caesar Carolus ortus avis: {{Versus|25}} Carolus ille, sui fulmen praenobile saecli, &nbsp; &nbsp; Quem tremuit posito Phoebus uterque genu. Nam licet & natale solum cunasque superbas &nbsp; &nbsp; Vindicet, ac merito, Martia Ganda sibi: Hic tamen est istas primum formatus ad artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qu&#238;s stetit imperio fulta potente domus. Hac puer hac olim laetus reptavit in herba, &nbsp; &nbsp; Hoc volucrem gyro flectere visus equum. Praelusitque suis jam tum puerile triumphis, &nbsp; &nbsp; Metatus parva ludicra castra manu. {{Versus|35}} Ecquis ad ingentis exultas nomen alumni, &nbsp; &nbsp; O Dea, & in titulos solveris ipsa tuos? [p. 466] Sume animos, gratare tibi. Tu Caesaris alti &nbsp; &nbsp; Et domus, & nutrix, & pia mater eras. Quid vetat & magnis teneras sociare Camoenas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Regibus, ac sertum nectere utrimque tibi? Julia, melliti juvenilis flamma Secundi, &nbsp; &nbsp; Julia, Romana pagina digna manu, Julia fama tua est: quam dum mirabitur aetas &nbsp; &nbsp; Postera, & attentis inbibet auriculis, {{Versus|45}} Ingenia ac mores formasque stupescet in una, &nbsp; &nbsp; Et Veneri Veneres praeferet usque tuas. At rerum sortisque vices! nunc pressa duello &nbsp; &nbsp; Vix adeo antiquum conspicis aegra decus. Ruris opes late ferro vastavit & igne &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gallus, & audaci moenia lustrat equo. Nec tutum est portas ultra procedere. Multus &nbsp; &nbsp; Excubat in triviis, promtus ad arma, latro. Subdola tota via est, & perfida. Rustica passim &nbsp; &nbsp; It manus, & caedem vix putat esse nefas. {{Versus|55}} Nec caedem putat esse nefas. Rura, inpia rura! &nbsp; &nbsp; Non haec antiqui gloria ruris erat. Felix, cui dubio licuit concurrere campo, &nbsp; &nbsp; Mars ubi bellaces cogit utrimque manus! Non ibi, si ponenda aliquo sit vulnere vita, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Detrectem titulum mortis habere meae. [p. 467] Hoc certe satius, quam vulgi a faece peremtum &nbsp; &nbsp; Turpiter in sentis computruisse locis. Sed Deus in melius forte omina tristia vertet, &nbsp; &nbsp; Plusque ego quam possim, consulet ille mihi. {{Versus|65}} Ille, precor, faciat, positis ut sospes ab armis &nbsp; &nbsp; In gremium, Sixi, reddar, amice, tuum; Et memorem fatique vices, bellique tumultus, &nbsp; &nbsp; Quaeque peregrinis sunt mihi visa locis: Qui mores hominum, quae sint delubra Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quis cultus Musis, quisve honor ingeniis. Interea celeri dum currunt tempora gyro, &nbsp; &nbsp; Fors&#146;[??] bona conatus provehet aura meos. Spes facit ut durem: spes me sustentat alitque: &nbsp; &nbsp; Nec, male si nunc est, & male semper erit. </poem> ====EPITHALAMIUM. I.==== <poem> &nbsp; &nbsp; E ST locus Idaliis in vallibus, unde jocosos Ad bellum geniale Venus producit Amores, Naturae ludentis opus, quem plurima circum Ambit & humentes myrtus super imminet herbas, {{Versus|5}} Et tremulum lauri nemus intonsaeque myricae Lene susurrantis Zephyri crispantur ab aura; [p. 468] At parte ex alia festivo murmure lambit Pallentes violas & purpureos hyacinthos Lympha fugax. non illa cavi de vertice tophi {{Versus|10}} Desilit, aut alios agnoscit devia fontes; </poem> ====II.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Sed merae lacrimae puellularum, &nbsp; &nbsp; Quas prima modo nocte bullientes &nbsp; &nbsp; Expressit pudor & suprema virtus, &nbsp; &nbsp; Exceptae levibus subinde conchis &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} In lymphas abeunt beatiores. &nbsp; &nbsp; Illas aureus assidens Cupido, &nbsp; &nbsp; Nocturni bonus arbiter duelli, Undique maternos colligit in latices. </poem> ====III.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Huc venit passerculorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vecta curru praepete &nbsp; &nbsp; Mater alma, mater alma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcium Cupidinum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Utque venit, utque vidit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pusiones lacteos, &nbsp; &nbsp; Mox requirit nuptiarum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitem atque praesidem. [p. 469] </poem> ====IV.==== <poem> Quem simul ut sensit platani sub tegmine lentum Maternas meditari artes (nam carmina nervis Aptabat, plectroque animum cantuque levabat) Sic insit Dea: sic formosum affatur alumnum: </poem> ====V.==== <poem> Prome novas, Hymenaee, faces, atque indue vestem Sepositam, auspiciisque tuis connubia firma Quae voveo. Juvenis multum mihi carus amatae Virginis exuviis & virginitate superba {{Versus|5}} Gaudeat. illi ego nunc thalamos taedasque jugales Laeta paro, & stabiles testantia fulmina taedas. I bone, quo felix juvenis clamorque faventum Te vocat: i, succende novam laetissime pinum. </poem> ====VI.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix audiit Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votumque gaudiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen protervus Hymen: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mox insilit Leporis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cursu volante bigas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Risum Jocumque mollem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Hi sunt equi Leporis) [p. 470] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos myrteo bacillo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Violasque per rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et languidum papaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agit tremente planta. </poem> ====VII.==== <poem> Non secus ac Pelopis flagrans advenit amore &nbsp; &nbsp; Vecta coronatis Hippodamia rotis: Atque illam dulces circum plausere columbae, &nbsp; &nbsp; Tinctae Gygaeo punica rostra mari. </poem> ====VIII.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque festivos moderatur axes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et colorato vagus huc & illuc &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Labitur campo, sonuit propinqua &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vallis & picti facies theatri: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O Hymen lenes Hymenaee rami &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sibilant, virides Hymenaee ripae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et procul dicax Hymenaee Hymen &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddidit Echo. </poem> ====IX.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Deus Deus suavis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frena laxat aurea, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perque picta rura calthis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incitat molles equos, [p. 471] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Munus ad suum citatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nuptialis arbiter, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spicet ut faces venustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pineamque lampada, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitesque conjugalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Auspicesque foederis. </poem> ====X.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Interea mixti juvenes teneraeque puellae Alternis cantare, alternis alma ciere Sidera furtivos hominum spectantia lusus: {{Versus|Ceu testis vigili narratur lumine lychnus Leandri dulces quondam vidisse furores) Inprimisque illum, medio quem solvit in igne Alma Venus, placida quem nunc sub nocte nitentem Currere Luciferum contra stupet inscia Phoebe, Hesperon, auratum qui ductat praevius agmen. Dulces, Hespere, pande fores, Rex Hespere, pande, Et picturato praetexens aethera limbo In choreas ter solve tuas, currumque Parentis Sectentur tremulo ludentes agmine flammae. &nbsp; &nbsp; Hespere Rex, dulces, Hespere, pande fores. [p. 472] </poem> ====XI.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam puella (viden, viden?) propinquae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raptanda e gremio necessitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah ah lacrimulis rudem pudorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Testatur tenerisque lubricisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An veris? mihi non liquet. vidento &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felix lectulus & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pernox lectulus, & lucerna felix. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae quam millia multa basiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot risus numerabit; & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot suspiria, quot leves cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gannitusque & anhelitus procaces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitasque atque neces reciprocantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot tot semina mutui favoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot flammas sine fine fulgurantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tot dulces tot amabiles levesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Curas deseret intimis medullis. </poem> ====XII.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cernin&#146;? Hesperus audiit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et caeli reserans fores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces labitur in choros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praes bonae Veneris, bono &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Salutaris amori. [p. 473] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque quam cupide novos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Molli lumine conjuges &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spectas, cornibus aureis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctiluca perambulans &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aetherem spatiosum! </poem> ====XIII.==== <poem> Quid tibi nunc animi dicam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Ah tenera, ah nullo tacta puella viro, Cum ferus ille tuos invitae invadet ocellos, &nbsp; &nbsp; Et Veneris blandas irruet in speculas? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Zonulamque zonulamque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diu ligatam zonulam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munus almae Virginensis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solvet inproba manu? Incipietque malus teneras celata puellas {{Versus|10}} Orgia, virgineosque lares timidique pudoris. Hospitium violare, & figere gestiet audax Interiore tropaea sinu? Latet anguis in herba Lubricus, & tumidas non raro assurgit in iras, Purpuream tollens niveo de vertice cristam, {{Versus|15}} Virginibus metuenda lues. Procul este puellae, Quas thalamos intra trepidae pia cura parentis Detinet, & casto custodit sedula lecto. [p. 474] Ille & virgineum quondam populatus honorem Saevit ovans immane: at membra per omnia sensim {{Versus|20}} Proserpit, lentumque trahit contagia virus. Signa tibi dicam: roseus vigor ora reliquit, Grandescunt oculorum orbes, & sub cute laxa Lumina hebent; non jam radiis ridentia puris, Sed qualis facies cantatae lurida Phoebes {{Versus|25}} Haemonium murmur nocturnaque carmina pallet; Livent labra, trahuntque leves fastidia caenae. At tumor informis medio de corpore late Prominet, & caecum distendit languida pondus Viscera. Dii tantum terris avertite monstrum! </poem> ====XIV.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu, venusta, noli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcem timere luctam: Mox ferus ille tuis succumbet victor in ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Milliesque milliesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mille mille basiis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ceu columbulae procantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eluet suum scelus. </poem> ====XV.==== <poem> I modo: nec sponsi votum corrumpe morando, Osculaque innuptis jam jam suprema puellis Divide: cras matri similis cras nupta redibis. [p. 475] </poem> ====XVI.==== <poem> At tu ferree, tu potes capillos, Ah illos nimis aureos capillos, Sic confundere, sic manu proterva Suggestum quatere & comae decorem? {{Versus|5}} Tune ferree lacteas papillas, Illas horridulas nimis papillas, Ah illas leviter sororiantes, Nec laxis nimis orbibus natantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tactu premes salace? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Digitisque ludibundis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per os genasque dulces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectusque mollicellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blandumque ventris aequor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si nominare fas est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sed quid moror Catones?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis ah beatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad Cypridis viretum? </poem> ====XVII.==== <poem> Sed sufflaminor: abstinete Musae: Jam pervenimus usque ad umbilicum. [p. 476] </poem> ====XVIII.==== <poem> Macte animis, invicte Heros. sic itur ad astra. Neu te ignava quies teneat similisque sopori. Arma move, & veteres dilecta in compare flammas Exonera. Tibi cessit amans, spolioque cruentae {{Versus|5}} Virginitatis ovas laeta dignissime myrto. Hoc virtutis erat. sic famam extendite factis, Dum Subigus Pater atque alacri Mater Prema vultu Dant lateri vires blandoque alimenta labori. Mox (ita fata velint) dulces, nova gaudia, nati {{Versus|10}} Ludent ante tuos, rerum inscia turba, Penates; Qui Patris ingenium referant Matrisque pudorem, Atque utriusque gerant confuso sanguine vultus. Ominor, & facili firmant fausta omina nutu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quorum perennis usus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Volumnus ac Volumna. </poem> ====AD PETRUM FRANCIUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C YCNI candidior po&#235;ta plumis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunctis dulcior o po&#235;ta cycnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Scis me sedibus huc & huc vagari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incertis, laris indigum quieti, [p. 477] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec larem tamen esse nec quietem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usquam, quae excipiat meos labores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, per Genium tuum atque dextram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per communia sacra, perque Musas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fac ut tutius aptiusque vivam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} (Nam potes) lare proprio meoque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te praedia posco, non superbam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae luxuriem decusque villae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Regum atria, non domos potentum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum, cum venia tua, tuum illud &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sacrum pectus Apollini & Dionae. </poem> ====DE EODEM. ==== <poem> A TRIA, quae toties FrancI dicentis Apollo &nbsp; &nbsp; Personat, & Latia sacra facit cithara; Ecquid, cum Clario pendemus ab ore frequentes, &nbsp; &nbsp; Pendent & sacri pulpita Gymnasii? {{Versus|5}} An docili mage sorte ipsas jam reddere voces &nbsp; &nbsp; Norunt, & Latios addidicere sonos? Mira fides rerum! pro te, carissime Franci, &nbsp; &nbsp; Si taceas, possint ligna vel ipsa loqui. [p. 478] </poem> ====AD SODALES, <i>cum ingens raucedo omnem urbem invasisset.</i>==== <poem> A T cur jamdudum rauci torpetis olores, &nbsp; &nbsp; Lentaque Pierium pectus adurit hiems? Omnes lippi oculis, mucosi naribus omnes, &nbsp; &nbsp; Inviti solitum destituistis opus. {{Versus|5}} Nec cordi lyra, nec cordi jam barbitos ulli est, &nbsp; &nbsp; Pendet & ingrato pariete muta chelys. Scilicet has laesus poenas inmisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Raucaque Poeonia guttura fraudat aqua. Quid mirum? merito percussos frigore vates, &nbsp; &nbsp; Frigidius quotquot Musica sacra colunt. Broukhusius valet, ecce, choro languente suorum, &nbsp; &nbsp; Et cum Broukhusio Francius, ecce, valet. Illos Aonio lymphatos pectore thyrso &nbsp; &nbsp; Praestitit immunes frigoris iste calor. [p. 479] </poem> ====ATHENAEO HAGIENSI S.==== <poem> Q UALIS Apelleos commendat fama colores, &nbsp; &nbsp; Mentoris aut doctas Parrhasiive manus: Talis vicino vernat tibi laurea luco, &nbsp; &nbsp; O Phoebi o Charitum nobilis, Haga, domus! {{Versus|5}} Cui Nereus circum irriguis mitissimus undis &nbsp; &nbsp; Plaudit, & Aonio cum grege nuda Venus; Et puer ille ferox, Veneris justissima cura, &nbsp; &nbsp; Miscens furtivis gaudia cum lacrimis. Hae tibi sint artes, positis quas maximus armis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invicta Princeps proteget ipse manu. Illius quanto, tanto tua gloria cursu &nbsp; &nbsp; Ibit ad Eoos, ibit ad Hesperios, Roma triumphatas dum moerens lugeat artes, &nbsp; &nbsp; O Phoebi, o Charitum nobilis, Haga, domus! </poem> ====VILLA HENRICI THOLINGII. ==== <poem> Q UAE nunc innocuis celebror domus hospita Musis, &nbsp; &nbsp; Auriaci nuper area Martis eram. Exemploque meo docui, sub Principe tanto &nbsp; &nbsp; Et villas magnis urbibus esse pares. [p. 480] </poem> ====HYPSIPYLES ORATIO AD IASONA DISCEDENTEM <i>ex Valer. Flacci Argon. lib.</i> 2.==== <poem> E RGO sedet nostros, ingrate, relinquere portus, &nbsp; &nbsp; Et tua crudeli credere vela Noto? Vela, Dei! vixdum iratis subducta procellis, &nbsp; &nbsp; Et quassum longo turbinis imbre latus? {{Versus|5}} Nec subit illius facies tristissima noctis, &nbsp; &nbsp; Inque novam Hippotadae fuscina sumta ratem? Cum te deprensum magno ferus aequore Nereus &nbsp; &nbsp; Per non tentatas noluit ire vias: Et stridens Boreas, & aquosus inhorruit Auster, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et quicumque sacras flamine verrit aquas; Cum pavor & luctus, & plurima mortis imago &nbsp; &nbsp; Jam jam forbendam terruit usque ratem. Haec timidae quondam (memini) jurare solebas, &nbsp; &nbsp; Et tecum toties sum mihi visa mori. {{Versus|15}} Tum te Lemniaca nimbosae Pleiades arce &nbsp; &nbsp; Non minus ingrata detinuere mora. At modo, cum primo rubuerunt astra sereno, &nbsp; &nbsp; Deseror. heu, caeli purior aura nocet. [p. 481] &nbsp; &nbsp; Si tamen adversae puppis tua litore Thraces {{Versus|20}} Staret, & inceptum vela vocaret iter, &nbsp; &nbsp; Sic fugeres? sic deserto, crudelis, amore Hypsipyle nullos diceret esse Deos? &nbsp; &nbsp; Nunc rerum sublimis amor, nunc gloria pectus, Nunc & Phryxaei velleris urit honos. &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Nunc ferus ad Scythici Phasis vocat ostia ponti, &nbsp; &nbsp; Regiaque Aeaetae, litoraque alta gelu. Quo fugis, Aesonide? longa est via, longa pericla. &nbsp; &nbsp; Obluctor votis hic minus acqua tuis. Nam mihi nescio quis rumor jam perculit aures, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qualis ab incenso fulgurat axe fragor; Esse viros illic, quorum flammata veneno &nbsp; &nbsp; Tela necem certam, vulnera lenta ferant. Quin & pervigili narrant servata draconi &nbsp; &nbsp; Vellera, custodis tuta furore sui. {{Versus|35}} Non illum placida deludat imagine Morpheus: &nbsp; &nbsp; Excubat, & nigrum sibilat ante nemus. Fertur & Aeaetae Stygiae sacrata Dianae &nbsp; &nbsp; Filia, Circaeis aemula carminibus. Illa vel e trepido Lunam deducere caelo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Creditur, & retro cogere Solis equos. Quam metuo, ne te rapiat mihi barbara pellex, &nbsp; &nbsp; Et memorem Hypsipyles non sinat esse tuae! [p. 482] Quam metuo, ne te cantu aut pollentibus herbis &nbsp; &nbsp; Mutatum nostro cogat abesse toro! {{Versus|45}} Sed quoniam tanti Nephelaei velleris aurum &nbsp; &nbsp; Ducitur, & patriis praeda ferenda tholis, I felix, quo te nulli tentata priorum &nbsp; &nbsp; Gloria, & invicti pectoris ardor agit. Tum quae parva fero magni argumenta favoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accipe: sic tecum sic quoque juncta vehar: Patris ubi currum servati & conscia sacra &nbsp; &nbsp; Haec mea solerti dextera pressit acu. Accipe & hunc ensem notumque insigne Thoantis, &nbsp; &nbsp; Aesonide, Aetnaei flammea dona Dei: {{Versus|55}} Ut tecum medio bellorum in pulvere, tecum &nbsp; &nbsp; Arma geram, & Minyas praelia in ipsa sequar. Illa meus quondam genitor sine crimine gessit, &nbsp; &nbsp; Digna tuis manibus, digna furore tuo. Illa precor referas Scythico respersa cruore; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sentiat Haemonias Colchidis ora manus. Neu te femineae capiant oblivia Lemni: &nbsp; &nbsp; Prima suos fessis praebuit illa sinus. Prima per immensi jactatis aequora ponti &nbsp; &nbsp; Obtulit hospitium, conjugiumque dedit. {{Versus|65}} Huc tu, post domitos Scythicae telluris alumnos, &nbsp; &nbsp; Flecte ratem, ac nostro litore vela lege. [p. 483] Per si qua est meritis fiducia, si quis amantis &nbsp; &nbsp; Hypsipyles memori pectore spirat amor. Tum mihi narrabis faciemque habitumque locorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Praeliaque, & longae longa pericla viae: Quantus & inplicito per mille volumina nexu &nbsp; &nbsp; Presserit obscaenam Martius anguis humum. Cuncta ego narrantis pendens mirabor ab ore, &nbsp; &nbsp; Ut stupet ad vestram nunc mea turba chelyn. {{Versus|75}} Proque tuo reditu toto grege mollior agna &nbsp; &nbsp; Inbuet accensos, me faciente, focos. Ipsa viam, qua tu magnam descendis ad urbem, &nbsp; &nbsp; Floribus, ac pictis vestibus ipsa tegam. Et mecum patri parvus protendet Iason &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Brachia: pars mecum sanguinis illa tui est. Lemniadesque meae, Grajis bene cognita taedis &nbsp; &nbsp; Corpora, in amplexus, oscula in arta ruent. Hanc agat o utinam caelo festinus ab alto &nbsp; &nbsp; Lucifer, & puro proferat ore diem! {{Versus|85}} Nec me desertam misera patiatur in acta &nbsp; &nbsp; Nunc spe, nunc dubio saepe timore mori. [p. 484] </poem> ====IN VINDEMIAM ANNI MDCLXXVI. AD BACCHUM. ==== <poem>J AM sinu pinguis sua dona pleno Fudit Autumnus; tenerique succum Palmitis pressans nova condit acer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musta colonus. {{Versus|5}} Jam fluunt largis pretiosa rivis Vina, jam laetum lacus haurit imbrem, Unde distendant operosa totas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dolia cellas. Largus apricos amicire colles, {{Versus|10}} Bacche, lascivis virides corymbis, Sume quos pubes tibi vovit omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rustica ludos. Te venenatum meditatus ictum Palmiti placet caper inquilino: {{Versus|15}} Tingit en cultros, verubusque stridunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exta colurnis.<!-- colurnus - gemaakt van hazelnotenhout --> Te vocat festis operatus aris Vinitor, multo petulans cachinno; Plaudit incomto tibi feriatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine pagus: [p. 485] Mollibus circum spatiosa gaudet Pinus oscillis: madidus recenti Rusticus musto tibi certat unctos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ire per utres: {{Versus|25}} Ridet argutae joca nuda turbae, & Simplices lusus, hyalo virentem Explicans peplum viridique honestus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crine Mosella. Ille te prono veneratur amne, {{Versus|30}} Laevis o Nyseu, sua ne Falernae Uva decedat, neque Formianae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus umbrae; Neve nascentes populet racemos Saeva tempestas, violensve gemmas {{Versus|35}} Verberet grando, nimiove Titan &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardeat aestu. Tu, Pater, magno moderare caelo Alteram in messem, meliore semper Sorte pubescat generosa largo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vinea foetu. [p. 486] </poem> ====AD PYRRHAM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 5. Miseros esse, qui illius amore teneantur. se ex eo, tamquam e naufragio, enatasse. <i>Quis multa gracilis te puer in rosa</i> &c.==== <poem> Q UIS puer in multa pavidam te candidus urget, &nbsp; &nbsp; Pyrrha, rosa, liquido sparsus odore caput? Compositus tecum grati sub fornicis antro? &nbsp; &nbsp; Cui flavam tarda solvis ab arte comam {{Versus|5}} Simplex munditiis? quoties heu perditus ille &nbsp; &nbsp; Discet mutatos tam cito flere Deos, Mutatamque fidem! quoties nigro aspera vento &nbsp; &nbsp; Aequora & insolitas ire stupebit aquas? Qui nunc te facili fruitur nunc credulus aurea, &nbsp; &nbsp; Teque sibi vacuam tempus in omne vovet, Militiae rudis, & fallacis nescius aurae. &nbsp; &nbsp; Ah miseri, qu&#238;s tu non bene nota nites! Diis maris hic paries tabula me dicet in ista &nbsp; &nbsp; Exuvias lenti ponere naufragii. [p. 487] </poem> ====DE GLYCERA. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 19. Se illius amore uri, <i>Mater saeva Cupidinum</i> &c.==== <poem> E T Semeles puer, & lasciva licentia vitae, &nbsp; &nbsp; Et Cytherea suis juncta Cupidinibus, Dudum sopitis animum nunc reddere flammis &nbsp; &nbsp; Me jubet, ac veteres quaerere delicias. {{Versus|5}} Urit me Glycerae nitor aureus, aureus ille, &nbsp; &nbsp; Et Pario longe marmore splendidior. Urit jucundi lascivia grata pudoris, &nbsp; &nbsp; Atque oculos hebetans laevis imago meos. In me tota ruens improviso agmine Cypris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deseruit Cyprum, deseruitque Paphon: Nec patitur rigidosque Scythas Parthosque feroces &nbsp; &nbsp; Dicere, & astutae spicula versa fugae. Hic mihi verbenas, hic aram e cespite vivo &nbsp; &nbsp; Ponite, & exstructo tura cremanda foco. {{Versus|15}} Nec desit pateris bimi spuma ignea Bacchi. &nbsp; &nbsp; Sic veniet nostris lenior illa sacris. [p. 488] </poem> ====AD LYDIAM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 25. Insultat ei, quod jam vetula, vicissim a juvenibus contemnatur. <i>Parcius junctas quatiunt fenestras</i> &c.==== <poem> A UDIVERE meos miserantia Numina questus. &nbsp; &nbsp; Vicimus, & votis dextera plausit avis. Vicimus. en istos jam nunc Cytherea tumores &nbsp; &nbsp; Contudit, ad nostras officiosa preces. {{Versus|5}} Non tua nocturnas suspirat saucia rixas, &nbsp; &nbsp; Non tua nocturnas janua blanditias: Limen amat tantum, tacito suffixa tigillo, &nbsp; &nbsp; Nec stridet raucis inproba cardinibus; Nec gaudet longa juvenem versare querela, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fulcit gemino limine molle latus. Nullas illa videt deserto poste corollas, &nbsp; &nbsp; Aut matutinas pon&#232; jacere faces. Jamne licet toto securos pectore somnos &nbsp; &nbsp; Ducere, & in multum continuare diem? {{Versus|15}} Qualis Epimenides Lethaeo tempora ramo &nbsp; &nbsp; Saucius exesis rupibus accubuit. [p. 489] At (memini) quondam fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Illud praecipue tempus amore teri: Quodque soporatae tenebris penderet amaris &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Somnus, & ingrato murmure sera quies. Seu strepitum citharae comtus tentaret adulter, &nbsp; &nbsp; Spargeret aut veteris limina flore meri: Sive miser longo testatus sidera fletu &nbsp; &nbsp; Damnaret lentae tempora saevitiae; {{Versus|25}} Et te fallaci suffultam colla lacerto &nbsp; &nbsp; Diceret alterius nunc in amore mori. Haec, & plura, inquam, fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Lydia; nunc fatis utere laeta tuis. Incubat alta quies foribus, noctisque silescit &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ambitus, & nullo pulsa cliente domus. Nullus erit, qui te, caelo labentibus astris, &nbsp; &nbsp; Intempestivos excitet ad numeros: Seque tuum dicat, dum tu sopita recumbis, &nbsp; &nbsp; Pervigilem surdas ante sedere fores. {{Versus|35}} Nec mirum, cum sis annosis obsita rugis, &nbsp; &nbsp; Dissimuletque tuas barbara mitra nives: Et prono molles inclinent pondere mammae, &nbsp; &nbsp; Nec lepor obtusis fulguret ex oculis. Haec sed poena tui pars est extrema doloris. &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sunt majora, quibus vix superesse velis. [p. 490] Ipsa Venus, primae fastus testata juventae, &nbsp; &nbsp; Impuro lacerum transiget igne jecur. Perque vias omnes moechos sectabere, perque &nbsp; &nbsp; Compita, & indomitae more fereris equae; {{Versus|45}} Cui furor atque acres stant circum viscera flammae. &nbsp; &nbsp; Nec tamen invenies qui satiare velit. Inque vicem fastus tunc experiere protervos, &nbsp; &nbsp; Lydia, & exclusam quid sit abire domum. Et saepe iratis vexabis morsibus ungues, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et senium & formae damna querere tuae: Quod virides hederas pubes lactissima gestet, &nbsp; &nbsp; Seque corymborum nexibus involuat: At myrtum arentem glaciali dedicet Euro, &nbsp; &nbsp; Ut semel adfectas contrahit aegra comas. </poem> ====AD ALBIUM TIBULLUM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 33. Ne doleat sibi rivalem juniorem a Glycera anteponi. <i>Albi ne doleas plus nimio memor</i> &c.==== <poem> A LBI, ne doleas ultra placitumque modumque &nbsp; &nbsp; Perfidiae Glyceres saevitiaeque memor. Neu tibi sit querulos Elegos deducere, quare &nbsp; &nbsp; Praeniteat laesa junior iste fide. [p. 491] {{Versus|5}} Cyrum ardet tenui praesignis fronte Lycoris; &nbsp; &nbsp; Asperior Cyrum detinuit Pholo&#235;. Sed prius ipsa lupum sectetur capra ferocem, &nbsp; &nbsp; Quam Pholo&#235; turpi peccet adulterio. Sic visum Veneri, quae sub juga ahenea formas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Impariles saevo mittit acerba joco. Ipsum me melior peteret cum flamma Venusque, &nbsp; &nbsp; Myrtala blanditis clauserat in pedicis Liberta, Hadriaca longe truculentior unda, &nbsp; &nbsp; Ut curvat Calabros irrequieta sinus. </poem> ====AD ASTERIEN. <i>Horat. lib.</i> 3. <i>Od.</i> 7. Consolatur eam, de viri sui absentia moestam, ac sollicitam. <i>Quid fles Asterie, quem tibi candidi</i> &c.==== <poem> Q UID fles, Asterie, primo quem vere Favonii &nbsp; &nbsp; Candidiore tibi numine restituent, Egregium Gygen, mox Thyna merce beatum &nbsp; &nbsp; Indelibata conspicuumque fide? {{Versus|5}} Quem Notus Ioniis postquam jactavit in undis &nbsp; &nbsp; Accepit placidis Oricos aequoribus. Post insana tamen flagrantis sidera Caprae &nbsp; &nbsp; Frigidus in vacuo secubat ille toro: [p. 492] Absentisque tuos misere suspirat ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Insomnis, multis non sine lacrimulis. Atqui mille modis tentavit Ionicus hospes &nbsp; &nbsp; Perdere tam sanctae jura pudicitiae; Sollicitum referens dominae sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Utque tuo pellex ardeat igne Chlo&#235;. {{Versus|15}} Historiasque monet fallax peccare docentes: &nbsp; &nbsp; Foemina ut obscaenis acta cupidinibus Heu facilem impulerit mentito crimine Praetum &nbsp; &nbsp; Perniciem ad gnati corripuisse gradum: Ut prope Tartareos Peleus lustrarit hiatus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnessam castus dum fugit Hippolyten. Haec ille, at frustra: nam voces integer audit, &nbsp; &nbsp; Integer, & scopulis surdior Icariis. At tibi plus justo placeat vicinus Enipeus, &nbsp; &nbsp; Captaque blanditiis decipiare, cave. {{Versus|25}} Quamvis non alius melius flexisse ferocem &nbsp; &nbsp; Quadrupedem in Martis gramine conspicitur; Etrusco citius nec quisquam denatat alveo, &nbsp; &nbsp; Reddidit ut lassos multa palaestra viros. Claude tuas prima potius sub nocte fenestras, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Deque domo noli despicere inque vias: Mollis ubi querulo modulatur tibia cantu &nbsp; &nbsp; Teque solet duram dicere, dura mane. [p. 493] </poem> ====DIALOGUS HORATII ET LYDIAE. Horat. lib. 3. Od. 9. <i>Donec gratus eram tibi</i> &c.==== <poem> HOR.&nbsp; D ONEC gratus eram, donec tibi, Lydia, carus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec juvenum potior quisquam in amore novo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambitiosa dabat formoso brachia collo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vincere Achaemenias sum mihi visus opes. LYD.&nbsp; Donec non alia caluisti, Flacce, puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sibi praelatam est Lydia passa Chlo&#235;n, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lydia foecundi tunc nominis, Ilia prae me &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viluit, Etrusco Tibride dignus amor. HOR.&nbsp; Me nunc Thressa Chlo&#235; regit, & sibi mancipat uni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam citharae, dulces quam decuere modi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro qua non metuam gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si longum fata superstes erit. LYD. &nbsp; Me parili torret Cala&#239;s face: mutuus illum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Est amor, & geminas condit in ossa faces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo bis patiar gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si semper fata superstes erit. HOR. &nbsp; Quid si prisca redit Venus extinctusque Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diductosque una compede cogit amor? [p. 494] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si flava excutitur mutata mente Chloilla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et rejecta meum Lydia limen amat? LYD. &nbsp; Quamquam sideribus formosior omnibus ille est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu levior sicco cortice, tu foliis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Improbe, & Hadriaco longe iracundior aestu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum dulce mihi vivere, dulce mori. </poem> ====In Historiam plantarum indigenarum A PETRO NYLANDIO <i>adornatam.</i>==== <poem> B ELGA, quid ignotas frutices felicis Eo&#239;, &nbsp; &nbsp; Germina quid siccae suspicis Arabiae? Dives opis Natura suae, nec muneris illic &nbsp; &nbsp; Largior, effoetos non tulit inde sinus. {{Versus|5}} Aspice quid patriis passim nascatur in oris, &nbsp; &nbsp; Quidque suo felix munere terra ferat. Haec quoque planities, & aquis obnoxia rura &nbsp; &nbsp; Nonnihil, indigenas quo tueantur, habent. Haec tua sedulitas, haec est tua, docte Nylandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Naturae Batavos quae vetat esse rudes. Vindice te, longum neglecta, Batavia mater &nbsp; &nbsp; Agnoscit dotes ipsa, legitque suas. [p. 495] </poem> ====REGNERO STAPELIO, AMICO INTIMO, <i>cum natali decimo nono initiaretur.</i>==== <poem> R EGNERE, mentis dimidium meae, Idemque nostri grande decus chori! &nbsp; &nbsp; Quem Musa componit vetustis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus, ingeniisque Grajis; {{Versus|5}} Quod jam merenti dem Genio sacrum, Qui dulce terris contulit hoc caput, &nbsp; &nbsp; Carique dignatur sodalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Visere laurigeros penates? En, ipse, vitta vinctus & insula, {{Versus|10}} Accedo flammas, dum generosior &nbsp; &nbsp; Stridebit injecto Falerno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ignis, & Arabios odores Depascet audax. Ter Genium sono Alto ciebo, ter genialibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cingemus aras, ecce, filis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terque mero faciam atque ture. Dein cum capillis fulserit aureis Daphnea laurus, Stapelium decus, [p. 496] &nbsp; &nbsp; Spumante Methymnea vitro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Vina dabis, facilique risu Duces tenebras; & lepido gregi Permistus, inter delicias, jocos, &nbsp; &nbsp; Salesque, & abruptos cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pieridas hilaremque Bacchum {{Versus|25}} Phoebumque patrem rite precabere. Qui si valenti nos agat impetu, &nbsp; &nbsp; Pertaesus exclamabis, Ite, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ite domum, saturi po&#235;tae! </poem> ====Largissimo & humanissimo hospiti REGNERO STAPELIO, laetitiae datori. ==== <poem> Q UI modo desidia torpebam lentus inerti, &nbsp; &nbsp; Ex epulis cogor esse po&#235;ta tuis. Optime Stapeli, nox ista & coena Deorum &nbsp; &nbsp; Non patitur residem delituisse chelyn. {{Versus|5}} Excitat ignavos Bacchus tuus, ecce, calores, &nbsp; &nbsp; Et duplici vatem numine fervor agit: Qui simul illius conspexerit ordinis unum, &nbsp; &nbsp; Quos dederant socios mensa merumque sibi, [p. 497] Occurret lepidae laetissima noctis imago, {{Versus|10}}&nbsp; &nbsp; Nec poterit coenae non memor esse tuae. O tenebras meminisse mihi jucunda voluptas! &nbsp; &nbsp; Candidior niveo nox erat ista die. Sive ego virgineos mirabar fixus ocellos, &nbsp; &nbsp; Omnia quaeque Venus, Gratia quaeque probet. {{Versus|15}} Seu mihi succurrunt, quoties tero compita plantis, &nbsp; &nbsp; Nocturnae risus deliciaeque viae: Sive ego Sardamum fluctusque recordor Yaeos, &nbsp; &nbsp; Dum placuit noctem continuare die; Seu potius lepidos amisso pignore lusus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Respicio, & macrae subdola tela Necis. Haec quoque, Stapeli, tibi debeo gaudia, cujus &nbsp; &nbsp; Auspiciis noctem traximus atque diem. Pro quibus officiis (si fas sit) amice, precamur, &nbsp; &nbsp; Ut mensae praeses annuus esse velis: {{Versus|25}} Et nos natalis, seros rediturus ad annos, &nbsp; &nbsp; Convivas videat saepius esse tuos. Auguror. en, hilares Liber pater explicat alas, &nbsp; &nbsp; Annuit & votis turba novena meis. [p. 498] </poem> ====In obitum HADRIANI JUNII TRAJECTINI <i>Praeceptoris sui.</i>==== <poem> H Ic certe locus & tranquillae spiritus aurae, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia de scatebris, Et matutini Alcyonum trans litora questus, &nbsp; &nbsp; Densaque quae facilem pinus opacat humum, {{Versus|5}} Dum me secretis juvat indulgere querelis, &nbsp; &nbsp; Sufficient lacrimis apta theatra meis. Et quoties lacrimas vox singultata relinquet, &nbsp; &nbsp; Et quoties gemitu tristia verba cadent, Ista meos toties renovabunt germina luctus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lymphaque & hirsutis aura sub arboribus. Sive subit crimen Cyparissus nobile Phoebi, &nbsp; &nbsp; Sive, Arethusa, tuae conscia ripa fugae. Tum seu flebilibus te scriptum, Hyacinthe, figuris, &nbsp; &nbsp; Seu tueor Narcissi exitiale decus: {{Versus|15}} Aut quae olim Veneris sacro rosa tincta cruore &nbsp; &nbsp; Ingenui foliis signa pudoris habet; Occurret toties heu florum flosculus ille &nbsp; &nbsp; Junius, & lacrimas aggeret usque novas: Junius ah nostrae spes invidiosa juventae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mnemosidum & Phoebi Junius alter amor; [p. 499] Flumen inexhaustum Suadae, Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Et Charitum & Genii prodigialis apex. Ille pater priscae Veneris, pater ille leporum, &nbsp; &nbsp; Ille animus Consi, Mercuriique decus, {{Versus|25}} Assertor Musarum & amicum fulmen Athenae, &nbsp; &nbsp; Deliciaeque hominum, deliciaeque De&#251;m, Junius, aeternum nostro sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Ah fuit, ah justum concidit ante diem. Nam quamvis multi numeraret Consulis annos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Duceret & longam sedula Parca colum, Praematurus abit, nec Musas debuit umquam &nbsp; &nbsp; Deserere: aeternum vivere dignus erat. Adspice uti passis ululet Heliconia Na&#239;s &nbsp; &nbsp; Crinibus, & molles lancinet ungue genas, {{Versus|35}} Uberaque inmiti tundat genialia palma, &nbsp; &nbsp; Squaleat ut densis oris honos lacrimis. Excitae planctu Aonio de vertice Musae &nbsp; &nbsp; Accurrunt fusis per trepida ora comis: Et caros cineres, & magni funus alumni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ossaque sacratis excipiunt calathis; Sacratis calathis, docti qu&#238;s nominis urnas &nbsp; &nbsp; Ad postes decorant, Dia Moneta, tuos. Et lacrimis spargunt & flavis crinibus umbras, &nbsp; &nbsp; Idaliisque tegunt molliter ossa rosis. [p. 500] {{Versus|45}} Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub ilicibus, Et laureta sacro Parnasi pota liquore &nbsp; &nbsp; Stridunt argutis lene cacuminibus. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum matutino Lucifer exit equo, Et cum nocturnum praecedit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Astraque nox fuscis involuit tenebris. Vos lugere decet sparso vos lacte meroque, &nbsp; &nbsp; Et manes tanti rite piare Viri: {{Versus|55}} Et tumulo inferias dare & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Et dare puniceas ante sepulcra rosas; Ut qui postgenitis ipso mirabilis ausu &nbsp; &nbsp; Asseruit forti Musica signa manu, Gaudeat aequalem meritis certare favorem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et sub humo vestrum sentiat officium. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Et singultato frangite verba sono. Heu heu vester honos, vestri lux una decoris &nbsp; &nbsp; Occidit, & tristi murmure plangit humum. {{Versus|65}} Hoc habet: attonitas ferali carmine Musas &nbsp; &nbsp; Protinus ad moestas movimus inferias. [p. 501] </poem> ===Appendix ad Silvas. === ====In Urbem VIENNAM <i>Turcarum obsidione liberatam.</i>==== <poem> C OGE sub innumeras, Othomanica Luna, phalanges, Europaeque Asiaeque manus; cape perfida tela; Odrysioque ferox descendat Dacus ab Haemo, Ut caput imperii scelerato Marte Viennam {{Versus|5}} Cingat, & Austriacas vertat de sedibus arces. At non Caesareos Div&#251;m clementia muros Deseruit, Geticoque urbem devovit Averno. Threicias trepidare minas, dare terga Tyrannos Vidimus, & nostro prostratos fulmine Turcas, {{Versus|10}} Atque exhausta suis immania castra ruinis. Perfringit validus Mahometica signa Polonus, Sarmatica clangente tuba: ruit acer in hostem Indomito spectandus equo, pulcroque decorus [p. 502] Pulvere Bistoniae pallentia cornua Phoebes {{Versus|15}} Sanguine tingit, & Aegaei freta lata profundi Cogit in attonito conversa recedere fluctu. Non tibi Peneam, Dux invictissime, Daphnem Europae plectant populi, nec fronde caduca Praecingant regale caput: tibi lucidus Aether {{Versus|20}} Solibus innumeris & puro lumine claram Irradiet frontem, vivoque coronet in auro Victrices pia Fama comas; tibi Vistula totis Applaudat spatiosus aquis; tua Carpatus arma Praerupto de monte sonet; tua flumine lato {{Versus|25}} Arma Borystheniae resonent Mavortia rupes. [p. 503] JANUS BROUKHUSIUS OBIIT XII KALEND 1707 </poem> ===Ad lectorem.=== N Ihil est cur te moveat varia in his libellis orthographia, aut scribendi ratio, vel eam disparilitatem putes nostrae negligentiae adscribendam. Siquidem nata illa est ex variis temporibus, quibus hoc vel illud carmen conscriptum est, quando auctor vel hanc vel illam sententiam amplectebatur, vel repudiabat. Hinc illa discordia in <i>affligere</i> & <i>adfligere</i>, in <i>arctus</i> & <i>artus</i>, in <i>caepit</i> & <i>coepit</i>, in <i>exspecto</i> & <i>expecto</i>, in <i>imbibere</i> & <i>inbibere</i>, <i>inplere</i> & <i>implere</i>, <i>inproviso</i> & <i>improviso</i>, <i>inlibatus</i> & <i>illibatus</i>, <i>inportunus</i> & <i>importunus</i>, <i>illustris</i> & <i>inlustris</i>, <i>Maeonius</i> & <i>Moeonius</i>, <i>sepes</i> & <i>saepio</i>, <i>thura</i> & <i>tura</i>, <i>cygnus</i> & <i>cycnus</i>, multisque aliis, quae colligere tanti non est, quaeque ipse per te conciliabis, & ad certum ordinem rediges. Carmen ultimum non suo loco positum esse Appendicis titulus significat. Neque id aliqua accidit incuria. Namque id satis mature invenimus, sed consignatum chartula, tam mutila & lacera, quippe quam diu in crumena gesserat po&#235;ta, ut taedium nos caperet ductus literarum persequendi. Evicit tamen istam molestiam novus labor, cujus improbitate superavimus tandem, quod superari non posse principio arbitrabamur. Jam vero te accinges ad hos errores, qui operarum incuria irrepserunt, corrigendos, ne hic illic offendas, aut quid inter legendum te moretur. 4di0tpgzcunm81k22r9rqbulsf825kz 267609 267608 2026-05-28T17:47:07Z Demetrius Talpa 13304 /* Jani Broukhusii epigrammatum libri quatuor. */ 267609 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Janus Broukhusius |OperaeTitulus=Poemata omnia |OperaeWikiPagina= |Annus= Saeculo XVII |SubTitulus= |Genera=carmina |Editio=Amsteladaemi 1711 |Fons=[https://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Latijn/BroukhusiusPoemata1711.html De Heinsius Collectie] }} ==Jani Broukhusii <br>POEMATA OMNIA.== <center> Jani Broukhusii <br>POEMATUM LIBRI SEDECIM. <br>Editore DAVIDE HOOGSTRATANO. AMSTELAEDAMI <br>Excudit FRANCISCUS HALMA, <br>Illustr. Frisiae Ordinum Typographus ordinarius. <br>MDCCXI. </center> ===<i>Viro nobilissimo</i> Joanni de Witt, urbi Amstelaedamensi a secretis s. p. d. David Hoogstratanus.=== J ANI BROUKHUSII, ingeniorum sui temporis principis, Po&#235;mata Tibi, Vir Nobilissime, offero & inscribo. Et cui poteram melius, quam Tibi, qui licet [fol. *3v] satis occupatus sis & districtus laboribus indies Reip. impendendis, tamen Musas ab aedibus Tuis numquam excludis, sed earum suavitatem exemplo aliorum magnorum & illustrium virorum, remissionis a gravioribus curis & laxamenti instar habes, omne tempus, si quod vacuum & subsecivum occupationibus Tuis potes subducere, in nullis relaxationibus libentius consumens, quam in exercitationibus frugiferis, & optimarum disciplinarum studiis? Quotquot enim te norunt, mecum compertum habent, Te jam a tenera aetate ad verae laudis decus inflammatum, nunc quoque studio acerrimo teneri illarum artium, quibus mortales non modo ad humanitatem, sed ad [fol. *4r] quandam excellentiam inter suos aequales conformantur, certe de vulgo eximuntur. Inprimis vero inter omnia studiorum genera nullum aeque Tibi curae est ac po&#235;ticum, tenerrima illa ac delicata eruditionis pars. Hinc non modo bene existimas de po&#235;tis, eorumque operibus: sed si a paucissimis discesserimus, quos referre nullius esset morae, nemo Te uno hac tempestate in patria nostra artem Musicam, a plerisque vel contemtam, vel ludibrio habitam, majore affectu colit & tuetur. Neque est quod hac in parte me quis quam Tibi adulari putet, cum me ab hac suspicione absolvant eximia ingenii Tui monumenta, quae jam doctissimi homines & genuinae elegantiae cultores [fol. *4v] mirantur, & in oculis ferunt. Loquitur pro me ipse Broukhusius, qui cultissima, quae in his libris legitur, elegia, testari voluit, quo in pretio Te Tuasque dotes haberet. Nec dubito, quin gestiant ejus manes, a Te vicissim nobili carmine honestati, si quid manes sentiunt, ingenii sui foetus sub nominis Tui auspiciis a me produci in lucem. Certe succurrit etiamnum mihi non sine magno voluptatis sensu dies ille, quo studii Tui po&#235;tici primitias ei praelegebam, quaque ratione vitam Tuam institueres signisicabam. Quae cum de Te praedicantem me audiret, & suavitate carminis, quod tunc temporis ad me miseras, traheretur, totus in amorem Tui rapiebatur. [fol. **1r] Cumque deinceps in ejus familiaritatem pervenisses, numquam destitit, quoties occasio se offerret, laudare Tuum pudorem, modestiam, vitae integritatem, continentiam, ingenii elegantiam, ceterasque virtutes, quae Virum Tui loci atque ordinis mirifice commendant. Tum quoque coepisti alacrius escendere illum po&#235;ticae felicitatis apicem, majorique ardore laetissima Musarum vireta nobiscum perlustrare, illorumque abstrusos & vulgo invisos recessus peragrare. Quae quidem res magno oblectamento fuit Viro Illustri Francisco Vroedaeo,<!-- [= Fran&#231;ois de Vroede] --> florentissimae hujus Urbis Consuli, & magno eruditorum hominum patrono, socero Tuo, cujus repentinum obitum [fol. **1v] omnes boni lugent, & praeclaras ejus virtutes in perpetua habent memoria. Haec cum ita se haberent, non anxie mihi disquirendum fuit, cui haec Carmina dedicarem, quando Tu statim ultro mihi hoc agitanti veniebas in mentem, quo nempe nemo impatientius tulit moras huic editioni injectas, nemo frequentius questus est sua desideria & vota tam moleste suspendi. Neque minus hoc debui affectui, quo me complexus es etiam nondum visum, & benevolentiae, quam postilla mihi praestitisti, certissimis documentis, recepto scilicet me in album eorum, quos amicitia Tua dignaris, meque nuper taedii pleno, & quaerente ubi respirarem, alloquiis Tuis refecto & [fol. **2r] confirmato. Haec igitur Broukhusiani nominis monumenta, tanquam meae in te observantiae pignus, Vir Nobilissime, accipe illa fronte, qua me soles accipere. Deus, omnis boni fons & origo, Te Tuosque diu servet incolumes. Vale. Amstelaedami postridie kal. Decembr. M DCCX. [fol. **2v] ===Lectori benevolo s. d. David Hoogstratanus.=== L IBERO tandem fidem toties tibi datam, Lector benevole, producendo in lucem hos po&#235;matum Broukhusianorum libros. Ii jamdudum fuissent emissi, cum omni ope & viribus in id incumberem, nisi multa intervenissent impedimenta spissaeque occupationes, & Typographus, postquam typis coepissent describi, omnia alia mente agitans jam quoque de mutanda sede, rebusque suis in Frisiam transferendis cogitasset. Hinc molesta nimis mora consiliis meis est injecta, quam tamen pensavit luculento hoc characte[fol. **3r]re, & splendidis ornamentis, quorum magnificentia omnium &#966;&#953;&#955;&#959;&#954;&#940;&#955;&#969;&#957; oculos & animos advertit & allicit. Voluit scilicet tam egregium monumentum ponere honori & meritis hominis, quem, dum in vivis esset, colebat inprimis & observabat, cujusque ultimis versibus, paulo ante fatalem diem scriptis, fuerat laudatus & honestatus; & sic quoque aliqua parte respondere voluntati, qua sciebat me semper fuisse in amicorum optimum & certissimum: quem amittens jacturam feci irreparabilem, quae ut animum meum non leviter perturbavit, ita non desinit me implicitum tenere molestiae ac moerori, cujus acerbitatem nec longa dies est mollitura. Postquam enim Petrus Francius, vir celeberrimus, & Eloquentiae Romanae Graecaeque gloria florentissimus, quo utebar etiam familiarissime, rebus humanis esset exemtus, solus superfuit Broukhusius, quicum omnem meam voluptatem, & si quid animo haereret asperum & insuave, partiri solebam: solus, in cujus sinu curas meas deponebam, cuique omnia mea consilia credebam. Numquam certe animo meo excidet illud tempus, quo primum in hac urbe, deinde in secessu suburbano, in quem se abdiderat jam militiae satur, & rude donatus, ut se totum studiis involveret, tot horas jucunde consumsimus confabulationibus de optimarum artium & literarum studiis, deque scriptoribus cum antiquis, tum novis, [fol. **3v] qui in eo genere laudis & scientiae excellentes diserte scribendi gloria floruerant, & inde nomen immortale fuerant consecuti: deque aliis rebus multis, quas ille, ut stupenda valebat memoria, recensens animum meum mirisica voluptate perfundebat. Unde fiebat ut, quoties dubia mihi aut nodi in versandis antiquis scriptoribus oriebantur, aut aliquid de antiquitate Romana requirendum, aut po&#235;ticam aliquam quaestionem proponendam habebam, statim ad Broukhusium, tanquam ad Apollinis tripodem decurrerem, nec umquam nisi doctior ab eo discederem, quod grato & memori animo semper agnoscam. Carmina ejus, quae jam publici juris facio, nihil est cur operose tibi commendem. Si enim literis humanioribus es imbutus, neque tangeris his deliciis, nae tu nullius suavitatis gustum habes. Si non es, frustra hoc agam, cujus mens quoque non est exspatiari in laudes divini po&#235;tae, primo quod nemo eum, quod olim de Hercule ferebatur, contemnat: deinde quod tam praeclarae dotes non sint in transcursu praedicandae, cum & publice jam praedicatae sint a viro clarissimo Petro Burmanno, qui non jussus, non per oblatam aliunde sibi occasionem, sed solo amore ductus in defunctum, cui vicissim fuerat carissimus, oratione Trajecti habita praeclare id executus est. Quo eximiae pietatis argumento egregiam simul laudem adeptus est, [fol. **4r] ingentem simul omnibus Broukhusiani nominis cultoribus attulit delectationem, cujus neque te expertem esse sinet: de quo jubeo te bono esse animo. Alioqui mihi, si actum velim agere, in proclivi esset tangere Broukhusii vitam, studia, & mores, dignationemque, in qua habuerunt eum viri principes, & natalium splendore non minus, quam doctrina illustres, quos hic parco enumerare, quia nec libet nominare eos, qui, cum vivum involare non auderent, umbram demortui aggressi sunt; quorum unus in omni paene studiorum genere dictaturam sibi vindicans, ideoque aegre ferens alios, quibus se multo superiorem putat, laudatos ab eo publice esse, quod certe signum est animi jejuni & pusilli, virus suum evomuit in operam Tibullo impensam, jactans ea, quae jactare potuisset in Propertiana, nisi tum noster fuisset superstes, cujus gratiam captabat, ut sic sociatis cum eo viribus, si diis placet, iret in communem adversarium, cui se ipse parem non esse satis videbat, uti nec par fuit aliis, qui non longo post tempore multiplices ejus errores exagitarunt, dignumque censuerunt, quem Musae e monte Pimplaeo furcillis praecipitem ejicerent; alter in suis ad Minucium Felicem commentariis ea chartis illevit, quae, si rem recte perpendas, scripta videntur ab homine non satis sani cerebri, vel <i>a furia possesso</i> (qualibus elogiis ornat manes Gudianos) <i>unde ablata ei mens nihil attende-</i> [fol. **4v] <i>rit, quid manus scriberet.</i> Ita obscura & confusa sunt ibi omnia. In his quoties alium quendam intempestivis laudibus ad caelum extollit, toties Broukhusium, ac si nimius nugator ad illius doctrinam fuisset, iniquis modis deprimit, amarisque dicteriis lacerat. Utinam suam potius, ut alicubi ipse ait, domum exornasset, neque tam amplam materiam praebuisset aliis existimationis suae vindicandae, & ea in illum, a quo male habiti erant, dicendi, quae mallet credo non fuisse dicta, cum ab ipso refelli non potuerint, utcumque asperrimum in literas imperium exerceat. Sed quamvis multa huc facientia a me possent adferri, si velim obsecundare dolori meo, justaeque indignationi, & famae hominis mihi amicissimi laboranti adesse, postquam ipse eam tueri non potest, quod non video cur mihi vitio verti posset, vicissimque invehi in degeneres tricones, qui ejus manes revellere sunt adorti; melius tamen erit ea praeterire, & te nullis ambagibus circumductum admittere ad haec bonae mentis sacraria, unde provenerunt tantae uberrimi ingenii deliciae & suavitates, ut jure mireris hominem a prima juventute castris innutritum inter armorum strepitum & irati maris fremitus tam polita, tam tersa carmina scribere potuisse. Ea mihi in manum data, meaeque fidei, cum moreretur, commissa, cujus rei testimonium extare voluit in tabulis supremae voluntatis, quibus mihi & alia [fol. ***1r] omnia manu sua scripta volumina, bonamque bibliothecae suae partem legavit, tecum bona fide communico universa, ne praetermittens quidem Juvenilia, ut & priora & posteriora ejus opera inter se conferas, quod tibi non injucundum fore certus sum; uti nec injucundum fuit peritissimis harum rerum aestimatoribus, qui immaturae aetatis specimina ab eo edita videntes nihil non ab ejus pereleganti ingenio sibi pollicebantur. Neque fefellit eos exspectatio. Siquidem omnia artis po&#235;ticae arcana exhausisse, intimosque ejus recessus penetrasse, postquam corroboratus esset, certissimis indiciis cognoscebant. Equidem si pateris meam quoque de eo sententiam alicujus apud te esse momenti, eam tribus verbis complectar, testans de eo, quod de Martiale testatus est olim Plinius Caecilius, <i>fuisse</i> nempe <i>hominem ingeniosum, acutum, acrem, & qui plurimum in scribendo & salis haberet & fellis; nec candoris minus.</i> Hoc & amici ejus experti sunt & inimici senserunt. Sed tuo potius judicio omnia permitto. Fruere iis & vale. [fol. ***1v] ===Ejusdem in obitum Jani Broukhusii elegia.=== <poem> H <i>OC quoque restabat: laurique hederaeque valete, &nbsp; &nbsp; Quae tegitis crines serta caduca meos. Hoc quoque restabat: rapuere immitia fata &nbsp; &nbsp; Omne decus rebus praesidiumque meis.</i> {{Versus|5}} <i>Tene, facer vates, potuerunt perdere Parcae &nbsp; &nbsp; Intentum studiis Numina dira tuis? Cum subit illa dies (quando non illa subibit?) &nbsp; &nbsp; Qua me tangebas deficiente manu, Qua me spectabas, mediaque in morte vocabas</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} <i>Aegidenque tuum, Pirithoumque tuum; Qua mandata dabas suprema, orbemque perosus &nbsp; &nbsp; Aetheriae ardebas tecta subire domus; Quid superest nisi flere mihi? mea gaudia tecum &nbsp; &nbsp; Aufers. ab superest nil nisi flere mihi.</i> [fol. ***2r] {{Versus|15}} <i>Heu ubi nunc doctique sales, dulcesque lepores? &nbsp; &nbsp; Heu ubi nunc venae flumina larga tuae, Qu&#238;s pectus, qu&#238;s ora mihi sine fine rigabas, &nbsp; &nbsp; Ingenii promens luxuriantis opes? Te duce Pierios licuit penetrare recessus,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} <i>Atque aliquem vates inter habere locum. Te duce Romanos licuit tractare magistros, &nbsp; &nbsp; Et non lassata volvere saepe manu. Per te depulsis nova lux est orta tenebris: &nbsp; &nbsp; Sensere auxilium sacra Latina tuum.</i> {{Versus|25}} <i>Hinc quid non teneri debet tibi Musa Propertii, &nbsp; &nbsp; Aeternum cujus Cynthia nomen habet? Hinc quid non culti debet tibi Musa Tibulli, &nbsp; &nbsp; Quem finxisse manu creditur ipsa Venus? Quid non Sinceri, quem Parthenopaea canentem</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} <i>Mirata est Latiis carmina docta modis? His mihi deliciis animum mentemque levabas: &nbsp; &nbsp; Pellebas curas his mihi saepe meas. O quoties sensi hinc vires in carmina! lecto &nbsp; &nbsp; O quoties brevis est carmine visa dies!</i> [fol. ***2v] {{Versus|35}} <i>Ante focum quoties hilares consedimus ambo! &nbsp; &nbsp; Excepit quoties nos Nucis umbra tuae, Umbra Nucis, nostrae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Inter thyrsigeri munera laeta Dei! Innocui calices, vos testor, saepe dedistis</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} <i>Materiam argutis, at sine felle, jocis. Nec tamen est positos egressa modestia fines, &nbsp; &nbsp; Seria nec tempus non habuere suum. Saepe mibi casus doctorum & fata solebas, &nbsp; &nbsp; Fata etiam & casus saepe referre tuos.</i> {{Versus|45}} <i>Mnemosyne ipsa tibi veteris recluserat acta &nbsp; &nbsp; Temporis, aetatis fida magistra tuae. Illa tibi ut primis semper comes haeserat annis, &nbsp; &nbsp; Haerebat senio sic comes usque tuo. Omnia jam densis sunt tecum oppressa tenebris.</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} <i>Omnia sub tumuli marmore condit humus. Hei mihi, spes omnes, & quod mea vota ferebant, &nbsp; &nbsp; Hei mihi, spes omnes abstulit una dies. Non ego jam posthac pendebo loquentis ab ore, &nbsp; &nbsp; Pandentisque mihi ad Musica sacra viam:</i> [fol. ***3r] {{Versus|55}} <i>Sed moerens loca cuncta meis implebo querelis, &nbsp; &nbsp; Quaeque canam posthac carmina, moesta canam: Moesta quidem, sed quae nostrum testentur amorem; &nbsp; &nbsp; Meque fuisse tuum postera turba leget. Te mihi certa fides, nullis pavefacta procellis,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} <i>Te mihi non uno nomine junxit amor. Audiat hoc saevus, qui deterit omnia, livor, &nbsp; &nbsp; Audiat hoc famae turba maligna tuae. Audiat: atra tibi frustra vecordia laudem &nbsp; &nbsp; Detrahit, & vires conficit ipsa suas.</i> {{Versus|65}} <i>Te vehet invidiae victrix super aethera Fama, &nbsp; &nbsp; Te priscis dicet vatibus esse parem. Dumque vigent vates, & vatum praemia lauri, &nbsp; &nbsp; Ingenii vivent tot monumenta tui. Accipe nunc, si grata tibi, dulcissime rerum,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} <i>Accipe nunc animi dona suprema mei. Accipe quas spargo violas, hederaeque virentis &nbsp; &nbsp; Munera, quae frontem cinxerat ante tuam. Carminibus vatum interea dicere piorum. &nbsp; &nbsp; Hi quoque virtutes & tua facta canent.</i> [fol. ***3v] {{Versus|75}} <i>Hi quoque rite tibi feralia dona parabunt, &nbsp; &nbsp; Hi quoque de lacrimis humida serta ferent. Burmannusque tuus, docta plaudente corona, &nbsp; &nbsp; Ingenii dotes tollet in astra tui. Forsitan inde tui capient solatia manes:</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} <i>Forsitan agnoscent hoc pietatis opus. Broukhusi dilecte vale, & si quis tibi sensus &nbsp; &nbsp; Est super, hoc a me carmen amantis habe.</i> [fol. ***4r] </poem> ==Jani Broukhusii elegiarum libri quatuor.== [fol. ***4v: blanco] [p. 1] ===Jani Broukhusii elegiarum liber primus. === ====Elegia I. Ad reverendissimum celsissimumque principem Ferdinandum episcopum Paderbornensem ac Monasteriensem. ==== <poem> I NCLITE Musarum, Princeps, Super&#251;mque sacerdos, &nbsp; &nbsp; Fernande, Ausoniae gloria prima lyrae; Grande decus, Fernande, vir&#251;m quos insula vestit, &nbsp; &nbsp; Grande po&#235;tarum Pieridumque decus: [p. 2] {{Versus|5}} Da veniam, si forte sacras offendimus aures &nbsp; &nbsp; Nec satis excultis solvimus ora modis. Da veniam, posito Clio si nostra rubore &nbsp; &nbsp; Ardet in aspectum luminis ire tui. Haud equidem ignoro, cum sis genus ipse Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua te conveniat religione coli: Sed tua me pietas, qua nil praeclarius usquam est, &nbsp; &nbsp; Erigit: ingenuos temperat illa metus. Ah ego quid cesso cultumque offerre fidemque, &nbsp; &nbsp; Cum pateat castis vatibus aula tibi? {{Versus|15}} Aula tibi profugas cum protegat alta Camoenas? &nbsp; &nbsp; In mores Domini transiit illa sui. Non alius majore calet praecordia Phoebo, &nbsp; &nbsp; Non alius Clariis plenior ora favis. Testis Alexander, testes Tiberinides undae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tu septeno Roma superba jugo; Urbis Alexander magnus moderator, & orbis; &nbsp; &nbsp; Maximus Aonidum, maximus orbis amor. Inter Aricinos quoties tecum ille recessus &nbsp; &nbsp; Deposuit curas ad tua fila suas! {{Versus|25}} Formosum quoties placide projectus ad amnem &nbsp; &nbsp; Audivitque tuum deperiitque melos! Plaudebant pariter Nymphae pariterque stupebant, &nbsp; &nbsp; Hesperii Nymphae fama superba soli. [p. 3] Ipse pater lucos inter Tiberinus opacos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cornigerum flavo sustulit amne caput. Atque ait: O clarae clarum decus addite Romae, &nbsp; &nbsp; Cujus ab ingenio laus mihi prisca redit, Jam nunc, Furstenberge, novos molire triumphos, &nbsp; &nbsp; Et nova militiae fige tropaea tuae. {{Versus|35}} Non tibi praetulerim gelidi Sulmonis alumnum; &nbsp; &nbsp; Sulmo licet Clariis luxurietur aquis: Non Umbrum, ditemve foco lucente Tibullum; &nbsp; &nbsp; Ille licet nostrum sit, licet ille, decus. Nec tantum tibi debuerit, Germanice, Varus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum volat ad Stygios umbra inhumata lacus; Quantum Pieria manes quod suscitat arte &nbsp; &nbsp; Furstenbergiacae chorda diserta lyrae. Sensit & Arminii tua munera nobilis umbra: &nbsp; &nbsp; Arminii ad laudes gestiit umbra suas. {{Versus|45}} Inter & Argivos proceres interque Latinos &nbsp; &nbsp; Elysium gaudet nunc habitare nemus. Arminium sonat amnis, & Arminium convalles, &nbsp; &nbsp; Arminium silvae deviaque antra sonant. Felix, qui tantum dignus meruisse po&#235;tam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Exigis aetatis tempora laeta tuae. Tu quoque ter felix, urnam declinis in auream &nbsp; &nbsp; Eridane, Hesperio clarior Eridano. [p. 4] Magne Pade, electro longe qui purior omni &nbsp; &nbsp; Umbrosae colles dividis Angariae; {{Versus|55}} Cum tot busta ducum, cum tot Monumenta videbis, &nbsp; &nbsp; Quaeque salutiferas saxa tuentur aquas; Ecquid inardesces magni benefacta patroni. &nbsp; &nbsp; Omnibus officiis demeruisse tibi? Ecquid munificam gratus mirabere dextram, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et Domini mores ingeniumque tui? Imo ita: dumque vagos torques ad Nerea cursus, &nbsp; &nbsp; Notescas populis fac magis inde tuis. Eridanoque, poli vivo qui lucet in auro, &nbsp; &nbsp; Invidiam facias, invidiamque mihi. {{Versus|65}} Certe ego jam invideo, pignus tam grande Deorum &nbsp; &nbsp; Erudiisse mihi, nec genuisse mihi. Vera Deus cecinit: Nymphae applausere canenti; &nbsp; &nbsp; Plausit & e gelidis Anna Perenna vadis. Vos quoque Phoebei numen sensistis olores &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Qui sacra Germano tingitis ora Pado. Sensistis, patriaeque Viro inspirastis amorem, &nbsp; &nbsp; Sisteret ut notis finibus ille gradum: Quoque solo primum vitales hauserat auras, &nbsp; &nbsp; Erigeret Musis digna theatra suis. {{Versus|75}} Evenere. suo certant assurgere alumno &nbsp; &nbsp; Angariae colles, Angariae nemora. [p. 5] Illic numen habes: nec te praesentius umquam &nbsp; &nbsp; Latoum Delos ardua sensit Herum: Nec Lyciae dumeta, nec a&#235;rius Parnasus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Potaque virgineo lympha beata choro. Adsis, o Fernande, meisque allabere coeptis: &nbsp; &nbsp; Te lyra, te calami, te mea plectra canent. Virtutesque tuas serum diffundet in aevum &nbsp; &nbsp; Pieris ad nutus officiosa tuos. {{Versus|90}} Jupiter humana cum possit laude carere &nbsp; &nbsp; Humano gaudet se tamen ore coli. Tu quoque sis quamvis Latiis decus omne Camoenis, &nbsp; &nbsp; Non mea dedecori Musa futura tibi est. Adsis o, validasque in carmina suffice vires: &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Te sine muta lyra est, te sine plectra tacent. Hoc mihi contingat! tua ni spiraverit aura, &nbsp; &nbsp; Quis, nisi tu, digne te celebrare queat? [p. 6] </poem> ====Elegia II. Ad Joannem Hudde, Urbis Amstelaedamensis Consulem, sponsum. ==== <poem> D UM tua festivis collucent atria taedis, &nbsp; &nbsp; Et jucunda tibi vincula nectit Hymen; Nec piget, amotis paulum, vir maxime, curis &nbsp; &nbsp; Ire sub amplexus lene tuentis Herae; {{Versus|5}} Fas mihi sit fausto testari gaudia cantu, &nbsp; &nbsp; Et tacitas mentis prodere laetitias. Fas mihi sit patriae voces ac publica vota, &nbsp; &nbsp; Qua datur, applausu continuare meo. Atque utinam tanto pulsarem barbita plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quanto te, Consul, par foret ore cani! Nunc tenues offert elegos pudibunda Thalia, &nbsp; &nbsp; Immemor, ah, cultu multa deesse suo. Non tamen est facinus, si grandior hostia desit, &nbsp; &nbsp; Caelestes salsa demeruisse mola. {{Versus|15}} Illa tibi geminum gaudens gratatur honorem, &nbsp; &nbsp; Consulis & Sponsi connubiale decus. [p. 7] Ire per & fasces, per nomina gentis avitae, &nbsp; &nbsp; Perque tuos titulos officiosa velit: Ni pudor ille tuus, prisci candoris imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Obstet, & accepti par decus imperii. At te felici suffultum colla lacerto &nbsp; &nbsp; Blavia speratis detinet illecebris: Inque vicem paribus suspirans saucia flammis &nbsp; &nbsp; Languet ad obtutum Conjugis ipsa sui. {{Versus|25}} Hymen io, Hymenaee io, quid gaudia differs? &nbsp; &nbsp; Nunc erat ad festas accelerare dapes; Nunc Genium celebrare mero, centumque choreis, &nbsp; &nbsp; Et dare blanditis justa Cupidinibus. Tu quoque quid cessas clauso procedere Olympo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vespere, delicium cuncta domantis Herae? Dum loquor, argutum produxit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Et picturatis excubat in speculis. Qualis cum Triviae sopitum ad Latmia saxa &nbsp; &nbsp; Vidit ab Oeteis Endymiona jugis. {{Versus|35}} Ille tui gestit numerum subducere lusus, &nbsp; &nbsp; Basiaque intentis computat articulis. Quorum sollicitus cum millia multa notarit, &nbsp; &nbsp; Mox Veneris dulces conferet in tabulas. At tu foecundo, mitis Lucina, labori &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Annue: fac castas pondus habere preces. [p. 8] Et tu, sancte Geni, felix tutela piorum, &nbsp; &nbsp; Prolem pacatis respice luminibus. Hac serie fulcite domum, servate nepotes, &nbsp; &nbsp; Multus ut e claro sanguine Consul eat: {{Versus|45}} Et quidquid patriis faustum meus Amstela muris &nbsp; &nbsp; Senserit, hoc patriae debeat omne Patri. </poem> ====Elegia III. Ad Joannem Huidekooper, Marsevenium, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis,</i> sponsum.==== <poem> Q UOT tibi felices promittunt gaudia curae, &nbsp; &nbsp; O Marseveniae gloria prima domus! Causa perorata est. blando Venus aurea vultu, &nbsp; &nbsp; Cumque parente sua vincula nectit Amor: {{Versus|5}} Sanctus Amor, quem legitimi pia foedera lecti, &nbsp; &nbsp; Quem pudor, & probitas, castaque sacra juvant; Cujus ab auspiciis seros sperare nepotes, &nbsp; &nbsp; Et longa fas est posteritate frui. O ita Dii faciant qu&#238;s vincla jugalia curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} O ita tam felix, quam bene gratus, Hymen, [p. 9] Semper ut illius vivant vestigia flammae, &nbsp; &nbsp; Quam Dominae tremulis imbibis ex oculis: Multus ut illustri de sanguine prodeat haeres, &nbsp; &nbsp; Qui valeat claram perpetuare domum. {{Versus|15}} Audior. Astrorum risit chorus: aetheris alti &nbsp; &nbsp; Hesperus auratas excubat ante fores: Hesperus innocuae dulcissima cura Diones, &nbsp; &nbsp; Virgineis semper laetus in exuviis. Ille tuos lusus narrabit & oscula Divae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula quae teneris supputat articulis. Ite pares animae, concordiaque arma movete: &nbsp; &nbsp; Nox vocat, & dubia Cynthia luce vocat. Jam dudum torus & vigiles hinc inde lucernae &nbsp; &nbsp; Debuerant vestris incaluisse jocis. [p. 10] </poem> ====Elegia IV. Ad Hubertum Roosenboom, supremae Batavorum curiae praesidem, Academiae Lugduno-Batavae curatorem.==== <poem> C UM tibi Phoebeos tradit Res Musica fasces, &nbsp; &nbsp; Et templum Batavi nobile Palladii; Qu&#238;ne satis festo testemur gaudia plausu, &nbsp; &nbsp; O Rosenbomiae maxime gentis honos? {{Versus|5}} Carmen amas: carmen dabimus, sed quale pusilli &nbsp; &nbsp; Paupere de rivo pectoris ire potest. Et pia votivas suspendens Musa corollas &nbsp; &nbsp; Incinget gracilem flore juvante chelyn. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio lauri grata corona Deo. [p. 11] Quales vos magni sevit manus enthea Douzae, &nbsp; &nbsp; Illa Camoenarum prima Forique manus. Quales Heinsiaden teneris fovistis in umbris, &nbsp; &nbsp; Ducentem dulci saxa ferasque lyra. {{Versus|15}} Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri grata latebra Deo, Musarum formosa domus, quam Dorica Pitho, &nbsp; &nbsp; Quam Romana suo nectare Suada lavit. Et tu, Rhene pater, sterili luctatus arenae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Flecte precor vultus ad nova sacra tuos. Flecte, pater, vultus & cornua divitis alvei: &nbsp; &nbsp; Digna dies plausu, digna favore tuo est. Ite leves Nymphae, Rheni genus, ite puellae, &nbsp; &nbsp; Collaque muscosis glauca levate vadis. {{Versus|25}} Nec vobis certent Haganae Numina silvae, &nbsp; &nbsp; Quamvis deliciis invidiosa suis. Haga quod Auriacis tumet ambitiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Auriaca Pallas stat tua, Leida, manu: Auriaci victoris opus sortissima Pallas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nunc etiam Auriaci nobile Regis opus. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri nomina grata Deo. Sub vestris ingens se Rosenbomius umbris &nbsp; &nbsp; Colliget atque fori grande reponet onus. [p. 12] {{Versus|35}} Blanda catenatis dabitis vos otia curis, &nbsp; &nbsp; Sed quorum fructus Belgica tota ferat. Unde animae passim illustres, unde aurea vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, & eloquii cuncta domantis honor. Unde seges numerosa vir&#251;m, quos inserat astris &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Uranie: unde animi nobilioris opes: Et victrix fati Prudentia sana, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et quae constanti sub pede probra terit. Inpleat extentos sic Rosenbomius annos, &nbsp; &nbsp; Longa Camoenarum gloria, longus amor! {{Versus|45}} Gaudeat & fructu curae GULIELMUS honorae, &nbsp; &nbsp; Qui voluit Musis dexter adesse suis! </poem> ====Elegia V. In funere Joannis de Witt, <i>urbi Dordrechtanae a secretis.</i>==== <poem> E TSI inproviso perculsum fulmine, Witti, &nbsp; &nbsp; Mens animi tantis deserit icta malis; Nec potis est luctu concussa & clade recenti &nbsp; &nbsp; Condignum moesto promere corde melos: {{Versus|5}} Invenit tamen ipse viam dolor, & sua longis &nbsp; &nbsp; In lacrimis ac singultibus ora quatit. [p. 13] Hoc unum potuit male fortis; at aeger acerbo &nbsp; &nbsp; Vulnere, jacturis incubat usque suis. Qualis praerupto scopulorum in vertice turtur &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non consolandis fletque gemitque modis. Qualis populeo sub tegmine tristis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Amissos foetus nocte dieque vocat. Ah Witti, ah patriae Witti tener urbis ocelle, &nbsp; &nbsp; Unica Musarum gloria, nempe jaces. {{Versus|15}} Nempe jaces nostri custos Heliconis: in ipso &nbsp; &nbsp; Paene Juventutis limine ademte jaces. Flent circum Charites, flet desolatus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & scissis Mnemosyne aegra genis: Et Virtus, & qui fecit tibi nomina Candor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Pudor, & lacera squalida veste Fides. Quid breve tantorum spatium, mala Parca, bonorum &nbsp; &nbsp; Contrahis, & secto stamine rumpis opus? Sed nihil egisti, dea livida: Wittius ille &nbsp; &nbsp; Vivet, &, invita te quoque, victor erit. {{Versus|25}} Wittius extento semper memorabitur aevo: &nbsp; &nbsp; Wittius Aonidum cura perennis erit. Illum vivacis subfultum numine Famae &nbsp; &nbsp; Excipiet multa Gloria laude recens. Ipsa pios cineres complexa fidelibus ulnis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Condet in aeterno Bibliotheca sinu. [p. 14] </poem> ====Elegia VI. In funere Joannis Huidekooper Marsevenii.==== <poem> S Ic, ubi praecipites agitant vaga nubila Cori, &nbsp; &nbsp; Imbribus & densis caeca tumescit hiems, Afflatus saevi rapido Jovis igne viator &nbsp; &nbsp; Vix animam extremis continet in labiis: {{Versus|5}} Ut me tam subito, tam tristi nuntius ictu &nbsp; &nbsp; Perculit, ut sensus obriguere mei. Heu Marseveni, carum caput, heu mihi cuncta &nbsp; &nbsp; Inter amicorum nomina praecipuus, Vixisti: nec te duri vis ferrea fati &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prima senectutis tangere septa sinit. Quid loquor? ah annos non expleture viriles &nbsp; &nbsp; Occidis, antiquae flenda ruina domus. Flos patriae, flos virtutum praeclare bonarum, &nbsp; &nbsp; Civibus exemplar nobile principibus: {{Versus|15}} Cujus in ore sibi Probitas mitissima sedem &nbsp; &nbsp; Legerat, innocui nuntia certa animi; [p. 15] Justitiae sanctos lex finxerat aurea mores, &nbsp; &nbsp; Atque inlibata fronte serena Fides; Hospitium tot virtutum praenobile, purae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sedes pura animae, dosque beata, jaces. Et dulces te nati, & te sanctissima conjux, &nbsp; &nbsp; Et desolatus plorat uterque parens, Et cari fratres, & moestarum ora sororum, &nbsp; &nbsp; Quidquid & in terris suave piumque fuit. {{Versus|25}} Heu pius, heu frustra pius es, Dolor. ite gementum &nbsp; &nbsp; Effrenes lacrimae, ruptaque verba, procul. Ite procul lacrimae. non est medicabile vulnus, &nbsp; &nbsp; Injecta Lachesis quod facit atra manu. Quod si confusi mortalia corda dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Quirent ex aliqua parte levare malo, Vobiscum divae flerent Aganippides, & se &nbsp; &nbsp; Desertas sacro congemerent nemore. Vobiscum Latius planctu indulgeret Apollo, &nbsp; &nbsp; Tristiaque indignis rumperet ora modis. {{Versus|35}} Nam cui plus divae dederunt Aganippides? aut quem &nbsp; &nbsp; Complexus tanta est noster Apollo fide? Ipsa quoque adfleret pia Patria: Patria moestos &nbsp; &nbsp; Numquam siccando spargeret imbre sinus. Illa sibi hanc olim, virtutis conscia adultae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quamvis primaevam, legerat ipsa manum. [p. 16] Illa virum rebus prudens praefecit agendis: &nbsp; &nbsp; Et bene compositi pectoris acta probat. Purpura restabat. Mors inportuna diremit. &nbsp; &nbsp; Tot dotes una disperiere die. {{Versus|45}} Tot laudes periere, capax quas nominis alti &nbsp; &nbsp; Nutribat puro pectore sancta quies: Illa quies animi, fraudem fugientis & astus, &nbsp; &nbsp; Et non fucatae mentis amator honos. At nos, quod superest, memori sub corde repostum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nomen honoratis condimus exsequiis. Illic pectoribus spirantem semper in imis &nbsp; &nbsp; Egregio statuam sit statuisse Viro: Spirantem statuam, cui pro suffimine odoro &nbsp; &nbsp; Sit lyra, sit cantus, & bene gratus amor. {{Versus|55}} Hoc melius, Marseveni, celebrabere templo, &nbsp; &nbsp; Quam si marmorea cultus in aede fores. Diruit humanos aetas spatiosa labores, &nbsp; &nbsp; Aut focus, aut rapidi vis truculenta maris: At nullas umquam metuent monumenta ruinas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quae bene sacrata mentis in arce vigent. [p. 17] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber secundus. === ====Elegia I. Ad Christum Servatorem. ==== <poem> H AEC tibi, Christe Deus, cordis suspiria fracti, &nbsp; &nbsp; Has tibi non fictas, optime, libo preces. Sis bonus, o, facilisque mihi, quem languor adesum, &nbsp; &nbsp; Quem torret lenti vis inimica mali. {{Versus|5}} Viscera (tu nosti) tabem traxere profundam: &nbsp; &nbsp; Desunt officio languida membra suo. Mens quoque pressa stupet longi fuligine morbi. &nbsp; &nbsp; Una super spes est in bonitate tua. Non tamen ut vivam, te deprecor; utve recentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jucunda liceat ducere luce moram. Tu pro jucundis dabis optima: sic tibi mos est, &nbsp; &nbsp; Numinis offensi cum petit aeger opem. [p. 18] Accipe me miserum; gremio, pater, accipe dulci: &nbsp; &nbsp; Et prosit patrii nominis aura mihi. {{Versus|15}} Sum tuus, ac dextrae labor istius. Accipe, Christe, &nbsp; &nbsp; Accipe, qui semper supplicat esse tuus. Hoc ego non merui: sed nec meruere priores, &nbsp; &nbsp; Quorum supplicio noxa piata tuo est. Tota tua haec pietas, tua tota est gratia, quae nos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Stelligera aeterni collocat arce poli. Me quoque cum multis crudeli morte redemtum, &nbsp; &nbsp; Christe, tui sacro sanguine scribe gregis. Simque ego materies laudandi nominis una; &nbsp; &nbsp; Simque ego militiae pars quotacunque tuae. {{Versus|25}} O ubi tuta quies! ubi dulce sonantibus hymnis &nbsp; &nbsp; Turba creatorem concinit omnis herum! O ubi lux aeterna, & purae gaudia mentis, &nbsp; &nbsp; Et nitor, & nulla sordida nube dies! Quod si forte sacro nondum maturus Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Censeor, & nondum sat tibi mundus ego: Da vires miserate novas; da corporis artus, &nbsp; &nbsp; In qu&#238;s sana olim mens habitare queat. Sic quoque pro vita te deprecor: hanc usuram &nbsp; &nbsp; Luminis ab miti sic quoque patre peto. {{Versus|35}} Quod superest, totum dabitur tibi. Tu mea merces, &nbsp; &nbsp; Tu dos, tu requies, tu labor, unus eris. [p. 19] Te fidibus celebrare novis, tibi dicere laudes &nbsp; &nbsp; Mens ardet, radio numinis icta tui. Grande lyrae precium, rerum cecinisse potentem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Per quem mortales, quod sumus, omne sumus. </poem> ====Elegia II. In Laurentii Bakii poemata sacra.==== <poem> Q UANTA tuas animat, Baki, facundia chordas! &nbsp; &nbsp; Quantus & in sacro carmine spirat honos! Non hi Pegaseo veniunt de fonte liquores: &nbsp; &nbsp; Jordanis Musas abluit unda tuas. {{Versus|5}} Sive canis fidos castae Sulamitidis ignes; &nbsp; &nbsp; Uror, & exuviae sunt amor ille meae. Ille amor, ille pudor, caelo demissus ab ipso, &nbsp; &nbsp; Quam nil terrenae lubricitatis habet! Seu pater Amramides, ductis e gurgite turmis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Victoris laudes cantat & arma Dei; Adspicio mersasque acies, mersosque tyrannos, &nbsp; &nbsp; Sceptraque Erythraeo fracta natare mari. [p. 20] Ora Deus movet ipse viro, dictatque canenti &nbsp; &nbsp; Quae velit a longa posteritate coli. {{Versus|15}} Seu pius Hilkiae sanguis delicta suorum &nbsp; &nbsp; Luget, & in lacrimis solvitur ipse suis; Mens cadit, & trepidos horror mihi concutit artus, &nbsp; &nbsp; Haeret & attonito lingua retenta metu. O Solyme, o adyta, o sacrae ferale cadaver &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Urbis, &, heu, templum quod fuit ante, cinis! Cuncta cruentato quae milite proruit Assur; &nbsp; &nbsp; Hei mihi, non isto digna alimenta rogo. Haec cecinit vates, & fletibus ora rigavit: &nbsp; &nbsp; Sanguis erant lacrimae, lumina sanguis erant. {{Versus|25}} Non ita praecipitantur aquae, cum montibus altis &nbsp; &nbsp; Liquuntur positae sole tepente nives: Non ita, cum nigris proruptus nubibus imber &nbsp; &nbsp; Irruit in flores, & sata laeta metit. Parte alia plenusque Deo certusque futuri &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Amosides saevas intonat ore minas, Ultricesque manus scelerum, dominosque superbos, &nbsp; &nbsp; Lapsurasque brevi vaticinatur opes. Prosperiora vocant. duris quid Amazonas armis &nbsp; &nbsp; Feminea video bella movere manu? {{Versus|35}} Non hae trans Tana&#239;m, non hae trans Phasidis amnem, &nbsp; &nbsp; Aspera peltato praelia Marte gerunt. [p. 21] Causa jubet melior, pietasque & cognita virtus: &nbsp; &nbsp; Ipse jubet causa pro meliore Deus. Pugnat & ipse Deus pariter. desecta tyranni &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cervix captivam sanguine lavit humum. Zizara, pone minas. clavo transfixa trabali &nbsp; &nbsp; Tempora non magna femina mole premit. At vos Bakiades, castissima Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; Tam bene quae sacrum sollicitatis ebur; {{Versus|45}} Cingite Idumaeis victura po&#235;mata palmis: &nbsp; &nbsp; Non facit ad vestram laurea Graja chelyn. </poem> ====Elegia III. Ad villam Marseveniam. ==== <poem> R URIS honos vicini, o Marsevenia Tempe, &nbsp; &nbsp; Digna nec antiquis cedere Thessalicis, Quis me iterum blandi sistat prope fluminis undam? &nbsp; &nbsp; A&#235;rii quis me frondibus in nemoris? {{Versus|5}} O molles aurarum animae, trepidique susurri, &nbsp; &nbsp; Dulcis & annosis umbra sub ilicibus, Vosne ego Pieriis dubitem componere silvis? &nbsp; &nbsp; Tene ego Pegaseo, Vechta pater, latici? [p. 22] Vechta pater, molli crinem circumdate musco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pinguia qui tenero murmure prata secas: Qui liquida virides reddens in imagine silvas &nbsp; &nbsp; Ludis ad umbrosos Na&#239;adum thalamos: Per te multiplici gaudet vicinia foetu, &nbsp; &nbsp; Per te non uno munere dives humus. {{Versus|15}} Te Venus ante alios Belgarum diligit amnes: &nbsp; &nbsp; Tu quoque, diligeret quem Venus, unus eras. Se tibi plurima Nympha vovet, praeque urbis honore &nbsp; &nbsp; Otia pacati mollia ruris amat. At tu tranquillo vectus, pulcerrime, lapsu &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Occultas ignes dissimulasque novos. Hoc erat, hoc ipsum, cur te torpere deceret: &nbsp; &nbsp; Ista mora est flammis officiosa tuis. Interea spectas oculos, vultumque, manusque, &nbsp; &nbsp; Dum spectat lymphas ipsa, probatque, tuas. {{Versus|25}} Atque aliqua indigenis Aegle comitata puellis &nbsp; &nbsp; Portat ad agrestes florea serta Deos. Atque aliquis patria per gramina mulcet avena &nbsp; &nbsp; Securus niveas Alphesiboeus oves. Audit, & e viridi ramo respondet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ah nimium diro crimine docta queri. Hic ego te certe, soror o nitidissima Phoebi, &nbsp; &nbsp; Non reor invitas ducere saepe moras. [p. 23] Namque ubi tu dulces radios in lumine puro &nbsp; &nbsp; Exseris, & picta sidera nocte micant; {{Versus|35}} Non hic Haemonio feralia murmura rhombo &nbsp; &nbsp; Inficiunt vultus, candida Diva, tuos. Non mala pallentes bustis anus evocat umbras: &nbsp; &nbsp; Saga nec arcanos vertitur ad numeros. Sed liquido Procne plectro, doctaque puellae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Voce sonant, tacitas & remorantur aquas. Ah quoties, quamvis clarus dulcedine cantus, &nbsp; &nbsp; Obticuit dulci carmine victus olor! Ah quoties illo captum modulamine Vechtam &nbsp; &nbsp; Immemorem caeptae vidimus ire viae! {{Versus|45}} Inde tot anfractus, longoque volumina cursu, &nbsp; &nbsp; Dum vitat lentis Nerea vorticibus. Pro speculo tremulas praebet tibi, Cynthia, lymphas &nbsp; &nbsp; A radiis amnis lucidus ipse suis. Nox abiit. laetos sectemur, Delia, campos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haec tua militia est: hic tibi fervet opus. Seu timidum canibus leporem, seu casse volucres, &nbsp; &nbsp; Sive juvat plumbo praemia parva sequi; Seu tenui celerem cyprinum ducere seta; &nbsp; &nbsp; Haec quoque tutelae sunt, vaga Diva, tuae. {{Versus|55}} Sed neque fraternas ideo dediscimus artes: &nbsp; &nbsp; Da veniam: fratris sic quoque turba sumus. [p. 24] Ille Aganippeis saepe Aurea Saxa viretis &nbsp; &nbsp; Mutat, & Aonio Martia prata jugo. Illum muscosis formosae Na&#239;des antris &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Saepe vident docta plectra movere manu. Quid mirum? Latii dos Marsevenia Phoebi &nbsp; &nbsp; Est Domus: antiquas ille tuetur opes. Vive Domus longum sanctissima: vivite silvae, &nbsp; &nbsp; Fluminis umbrosae vivite deliciae. {{Versus|65}} Et me, qui sensus vobis animumque relinquo, &nbsp; &nbsp; Mansueto memores excipite hospitio. </poem> ====Elegia IV. In Arnoldi Monenii poemata.==== <poem> S IMICHIDAE calamos ac Doridos orgia Musae &nbsp; &nbsp; Obduxit tacito longa senecta situ. Et fontes, Arethusa, tuos dulcesque recessus &nbsp; &nbsp; Horridus occluso numine squalor habet. {{Versus|5}} Quique prius sacras mulcebant cantibus umbras, &nbsp; &nbsp; Obticuit flavo cum Corydone Mycon. [p. 25] Nec spes jam super ulla, nemus lustrare canorum, &nbsp; &nbsp; Aut desueta suas ducere in antra Deas. Quis putet? ad gelidos nova nascitur Enna triones, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exsistitque novis Himera dulcis aquis. Trinacrii pastoris opes tibi, culte Moneni, &nbsp; &nbsp; Detulit a Siculis rustica Musa jugis; Et peram, & fulvo baculi splendentis ab aere &nbsp; &nbsp; Munus, & Oebalia cum genetrice Thoum; {{Versus|15}} Et vitulum dulci cum matre, levesque capellas, &nbsp; &nbsp; Et mulctram niveo nunc quoque lacte gravem. Accedit, donis pretiosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Illa Syracosio fistula trita seni: Fistula vel Pani non inficianda Lycaeo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Pinea semiferum cui tegit umbra caput; Fistula, Mantous quam dum sibi Tityrus aptat, &nbsp; &nbsp; Ascreae numeros vicit, & orsa, lyrae. Hanc digitis, hanc voce animans, dulcissime pastor, &nbsp; &nbsp; Sicania Batavos elicis arte modos. {{Versus|25}} Gaudent insolita tactae dulcedine silvae, &nbsp; &nbsp; Et demulsa novis versibus antra sonant. Antra sonant hirsuta, sonat cum frondibus Echo &nbsp; &nbsp; Mobilis, & gelidum quae quatit aura nemus. Et Salae virides ripae, campique Tubantum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et maris in rauco murmure laeta Thetis. [p. 26] O veterum revocator opum, nova fama vetusti &nbsp; &nbsp; Carminis, o grati muneris auctor ave. Cantor ave facunde, tuis nove saltibus Orpheu, &nbsp; &nbsp; Optime bucolici carminis auctor ave. {{Versus|35}} Tu primus faciles docuisti jungere cannas, &nbsp; &nbsp; Tu mulcere novo carmine primus oves: Tyrrhenamque tubam gracili mutare cicuta, &nbsp; &nbsp; Et trahere agrestes ad sua sacra Deos: Panaque cum satyris quercu lustrare sub alta &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Primus, & oblitam lacte piare Palem: Primus in umbroso convivia ducere luco, &nbsp; &nbsp; Et veteri testa promere dulce merum; Primus ad Arcadiam juvenem nudare palaestram, &nbsp; &nbsp; Primus inexperto fingere more choros. {{Versus|45}} O pecudes! o rura! o simplicis otia vitae, &nbsp; &nbsp; Et contenta tuis dotibus alta quies! O non abrupti mollissima munera somni, &nbsp; &nbsp; Quaeque susurrantem praetegis arbor aquam! Muscosaeque specus, & docti canna Monenii, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et volucrum dulci gutture dulce melos! Sit mihi vobiscum gelida requiescere in umbra, &nbsp; &nbsp; Sit super infusis membra levare vadis: Jamque chelidonio fultum thymbraque virente &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli ponere corpus humo; [p. 27] {{Versus|55}} Jamque sub annosa meditari carmina fago, &nbsp; &nbsp; Quae legat in tenero cortice scripta Dryas. Sit duri fesso Martis fessoque viarum &nbsp; &nbsp; Mitibus Aonidum posse vacare choris; Donec maturis inspargens tempora canis &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Obrepat passu tarda senecta gravi. Tum si me teneri suspiret arundo Monenii, &nbsp; &nbsp; Jam nihil est ultra cur querar: aura vale. </poem> ====Elegia V. In fragmenta operum Q. Ennii, denuo edita a Francisco Hesselio.==== <poem> Q UINCTE pater, triplici accipimus quem corde fuisse, &nbsp; &nbsp; Moeonide saecli prodigiose tui; Pave Samo; veterem Euphorbi mentite figuram; &nbsp; &nbsp; Pythagora in formas saepe renate novas; {{Versus|5}} O utinam possis post ultima fata renasci, &nbsp; &nbsp; Atque animi ingentes promere divitias! [p. 28] Qualem Sardois miratus Porcius agris &nbsp; &nbsp; Mutavit Latio verba Pelasga sono. Qualem Scipiades fracta Carthagine victor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Audiit heroa grande sonare tuba; Aut gravis orchestrae quatientem pulpita versu, &nbsp; &nbsp; Quantus in Aeschyleo spiritus ore tonat: Aut soccum tentare, & inexspectata Latinis &nbsp; &nbsp; Auribus indocili reddere verba modo; {{Versus|15}} Et Satyros nudare leves, Faunosque procaces, &nbsp; &nbsp; Et condire novo seria prisca sale, Et Siculum Latiae monstrare Euhemeron Urbi, &nbsp; &nbsp; Unde suos novit fabula Graja Deos. O utinam! nunc te lacerum crudeliter ora, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nunc mutilum cunctis artubus adspicimus. Quis putet hoc? EnnI tanto de corpore pauca &nbsp; &nbsp; Frusta, Vetustatis dente peresa jacent: Foeda situ, & longa labentia frusta senecta, &nbsp; &nbsp; Vix tenues magnis manibus inferiae. {{Versus|25}} Atque equidem dudum periisses funditus omnis, &nbsp; &nbsp; Ni pia discerpto dextra tulisset opem: Dextera magnanimi numquam reticenda Columnae, &nbsp; &nbsp; Maximus Euboicae nobilitatis honos. Clare Columna, Columna rei stator alme Latinae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Lucida Pierii gemma, Columna, chori; [p. 29] &nbsp; &nbsp; Per te stat Rudiis decus & sua fama Camenis; Tu cineres, sancti tu legis ossa senis. &nbsp; &nbsp; Tu male disjectos artus divolsaque membra &nbsp; &nbsp; Artifici nexu jungere certus ades. {{Versus|35}} Sic quondam Hippolytum pavidi per curva jugales &nbsp; &nbsp; Litora in Actaeis diripuere jugis. Illum autem proles Paeania, amorque Dianae &nbsp; &nbsp; Incolumem a leti limine restituit. Et nunc Indigetes inter, non numine ficto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Albano colitur Virbius ipse lacu. Macte animi, Vir magne, aeterni macte laboris. &nbsp; &nbsp; Nil, te si cupiat laedere, livor aget. Et tamen ista tuae benefacta inlustria curae &nbsp; &nbsp; {{Versus|Heu facinus!) coepit rodere tempus edax. {{Versus|45}} Rara tui sudoris erant monumenta: nec usquam &nbsp; &nbsp; Parebat doctae sedulitatis opus. Vix licuit cupidis Clariae cultoribus artis &nbsp; &nbsp; Usurpare oculis teque, tuamque manum. Si quis eras (ubi eras haud inveniende?) premebat &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invida te caeco bibliotheca sinu. Non tulit hoc virtus Hesselia, teque tenebris &nbsp; &nbsp; Ereptum luci restituit Latiae. Et pugnatricem vivaci carmine Musam, &nbsp; &nbsp; Et laudes voluit perpetuare tuas. [p. 30] {{Versus|55}} Gaude, si quid amas virtutem, magne Columna: &nbsp; &nbsp; Adserta est operi vitaque luxque tuo. Quidquid longinqui detrivit temporis aetas, &nbsp; &nbsp; Reddidit Hesselii nunc pia cura mei: Hesselii pia cura mei, quem baccare pura &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Lustratum Orchomeni lavit in amne Charis; Cui Venus ex alto nascenti risit Olympo, &nbsp; &nbsp; Et sua certatim dona dedere Deae. Floreat, ut dignum est, & longa laude fruatur &nbsp; &nbsp; Hesselii pietas officiosa mei! {{Versus|65}} Ipse senex juvenes rursum induat Ennius annos; &nbsp; &nbsp; Et tu de tumulo plaude, Columna, tuo. [p. 31] </poem> ====Elegia VI. Ad Sebastianum Kortholtum, <i>Professionem Po&#235;sios in Illustri Holsatorum Academia Kiloniensi laetissimis auspiciis ingredientem.</i>==== <poem> C LARA patris clari soboles Kortholte, perenni &nbsp; &nbsp; Jugis amicitiae foedere juncte mihi; O bene, quod patrius sibi te delegit Apollo, &nbsp; &nbsp; Qui facias casta sacra Latina manu; {{Versus|5}} Quod pia Mnemosyne favit tibi, Principe dextro, &nbsp; &nbsp; Creditaque est curae Cimbrica Musa tuae! Grande rudimentum primaevae flore juventae &nbsp; &nbsp; Ponis, in aetatis limine paene vetus. Sic decet. elisis Tirynthius anguibus infans &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invictum tenero prodidit ore Jovem. Et Semelae proles vix pubescente sub aevo &nbsp; &nbsp; Indica thyrsigera contudit arma manu. Tu quoque Barbariae calcatis impiger hydris &nbsp; &nbsp; Illaesum referes victor ab hoste pedem. {{Versus|15}} Nec rudis ad tales, juvenum fortissime, pugnas, &nbsp; &nbsp; Aut insueta novus miles ad arma venis. [p. 32] Neu te, quod duri provincia plena laboris, &nbsp; &nbsp; Sumta quod est humeris sarcina magna tuis, Quodque fremunt torva vervecum fronte manipli, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Terreat. auctores mens habet ista Deos. Strenuus i contra: tam fortibus acta lacertis &nbsp; &nbsp; Quamlibet audaces proruet hasta globos. Nec tu crede tuae pretium marcescere palmae, &nbsp; &nbsp; In qua proludit prima juventa sibi. {{Versus|25}} Scilicet his ingens quondam Morhosius orsis &nbsp; &nbsp; Ingenii coepit promere ditis opes. Muhlius his crevit, sacri decus ordinis altum, &nbsp; &nbsp; Muhlius ingenio maximus, arte pari. Tu quoque subcresces: sic auguror: & tua tantis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Non impar junges nomina nominibus. Rumpere livor iners, turpissime rumpere Livor. &nbsp; &nbsp; Quid prodest, morem dissimulare tuum? [p. 33] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber tertius. === ====Elegia I. Ad Joannem Sixium, urbis Amstelaedamensis consulem <i>de vino ad se misso.</i> ==== <poem> C ARMINA quod cari, Sixi facunde, sodalis &nbsp; &nbsp; Donasti, veteris hoc pietatis erat. Nec satis id visum: superaddis amabile rarae &nbsp; &nbsp; Floribus Aonidum pignus amicitiae, {{Versus|5}} Lecta sub Argolici foecundo sidere caeli &nbsp; &nbsp; Munera bis nati laetitiamque Dei. An quia delicias Pindi commendat Iacchus, &nbsp; &nbsp; Nec facit ad Clarias sobria lympha dapes? [p. 34] An quia certa sumus Bacchi tutela po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Percussi gemino pectora nempe Deo? Ut tuus irradiat cyathumque manumque Lyaeus! &nbsp; &nbsp; Ut salit, ut multo fervidus igne rubet! Sic puto sic rubuit, cum saevi fulminis alae &nbsp; &nbsp; Afflarunt uterum, Sidoni caesa, tuum: {{Versus|15}} Cum puerum multo ferventem pulvere & igni &nbsp; &nbsp; Cissusae gelidis abluit unda vadis. Nunc quoque Liber amat Nymphas: en ipse colorem &nbsp; &nbsp; Induit, & liquidae more relucet aquae. Talia Maeonii cepit carchesia Bacchi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amissas Pastor qui modo flebat apes. Tali Neritius lusit Cyclopa veneno, &nbsp; &nbsp; Cui pretium dubiae vina salutis erant. Tale suo nectar fert Te&#239;a Musa Bathyllo, &nbsp; &nbsp; Pressanti sociis praela Cupidinibus. {{Versus|25}} Nec meliora dabat calathis Ariusia plenis, &nbsp; &nbsp; Daphni, tuus niveas Tityrus inter oves. Palmite ab hoc maduit, cum dixit Horatius Evo&#235;, &nbsp; &nbsp; Et cecinit Nymphas, capripedumque choros; Discentes Nymphas, & capripedes intentos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nysaeum cupida combibere aure melos. Me quoque, me faciunt, Sixi, tua vina po&#235;tam; &nbsp; &nbsp; Et vetus ille animi serpit in ima calor. [p. 35] Frondentes hederae, Semele&#239;a serta, corollam &nbsp; &nbsp; Nectite, quae crines ambiat apta meos. {{Versus|35}} Attonitum varia succinctus nebride pectus &nbsp; &nbsp; Devia Parnasi per juga solus agor. Liber &#239;o, bellator &#239;o, quid concava cessant &nbsp; &nbsp; Tympana? quid rauco cornua curva sono? Accipe me choreis comitem, Pater: accipe Nyseu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum calet afflatu mens agitata tuo. Quid fugis, o Evan? quid sola in rupe vagantem &nbsp; &nbsp; Deseris, atque alio tramite lyncas agis? Hic neque sunt vini fontes; nec candida lactis &nbsp; &nbsp; Flumina; nec medio Naxos odora mari. {{Versus|45}} Et mihi pulvereo aret jam lingua palato. &nbsp; &nbsp; Pelle, age, pelle novam, Graja saliva, sitim. </poem> ====Elegia II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D ELICIUM Phoebi, Phoebi nova gloria, Franci; &nbsp; &nbsp; Pegasidum, Franci, sed mage noster amor; Vivis, & ex animi procedunt omnia voto, &nbsp; &nbsp; Et tibi cum Musis mutua spondet Hymen? [p. 36] {{Versus|5}} Spondeat o utinam, voto potiaris ut omni, &nbsp; &nbsp; Simque ego laetitiae pars quotacumque tuae: Et mea festivas incendant carmina taedas; &nbsp; &nbsp; Simque ego Pierio multus in ore tibi! Nec, reor, ut patriis longe de finibus absum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Broukhusii poteris non memor esse tui. Quem nunc emenso per tot discrimina cursu &nbsp; &nbsp; Urbs Trever&#251;m fido suscipit hospitio: Urbs Trever&#251;m, Latio non inficianda Tonanti, &nbsp; &nbsp; Et Themidis Latiae Pegasidumque domus. {{Versus|15}} Indigetes salvete, loci, Geniique locorum, &nbsp; &nbsp; Et quaecumque tuos occulis, herba, Deos. Antiqui salvete Lares, salve inclita Mater, &nbsp; &nbsp; Et mihi felici sis bene tacta pede. Pars ego sum Batavo de sanguine; pars ego, Diva, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De tibi tam juncta non inhonora manu. Seu tua Germanos jactant cunabula patres; &nbsp; &nbsp; Hercynii nemoris nos quoque turba sumus. Sive Arelatensem Francas juvat ire per urbes; &nbsp; &nbsp; Est quoque de Franco sanguine nostra domus. {{Versus|25}} Seu Romana tuum commendant foedera nomen; &nbsp; &nbsp; Nos etiam Fratres Martia Roma vocat. Et nunc communi bellorum exercita casu &nbsp; &nbsp; Communi adversas foedere frangis opes. [p. 37] Ut juvat intonsos vicino a flumine montes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Scandere, & in viridi secubuisse jugo! Ut juvat annosa meditari carmen in umbra, &nbsp; &nbsp; Et faciles calamo sollicitare Deas! Nec caret afflatu locus hic, ab Apolline nomen &nbsp; &nbsp; Mons habet, antiqua religione sacer. {{Versus|35}} Illic structa sibi quondam delubra tenebat &nbsp; &nbsp; Cynthius, abrupto vix adeunda jugo. Tum Veneris dominae simulacrum ex arte vetusta &nbsp; &nbsp; Ostentat magna primus ab urbe lapis. Quam quondam certa fudisse oracula voce &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Fama est, & veteres testificantur avi. Plurima quin etiam Latios spirantia vultus &nbsp; &nbsp; Aera sub egesta repperiuntur humo. Quid Circos loquar, & magni vasta Amphitheatri &nbsp; &nbsp; Rudera, ruderibus ipsa sepulta suis? {{Versus|45}} Quid veteres aras, quas muri in parte reducta &nbsp; &nbsp; Et Dea silvipotens, & Deus Arcas habet? Nec desunt templis caeli miracla recentis, &nbsp; &nbsp; Qualia Phidiacae perpoliere manus; Aut Lysippaea viventia marmora dextra; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aut positus docta Mentoris arte lapis. Aedis adorandae media decus urbe superbit, &nbsp; &nbsp; Fanaque cum Nato proxima Mater habet. [p. 38] Multa latus circum moribundi languet imago, &nbsp; &nbsp; Multa stat artifici picta tabella manu. {{Versus|55}} Illic compositas venereris in ordine mitras, &nbsp; &nbsp; Sacraque defunctis marmora principibus. Illic marmoreum lentus mirere cadaver: &nbsp; &nbsp; Ossa vides tantum: cetera tempus habet. Cedite, quae solers laudavit signa vetustas. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Artis erat, summam dissimulare sui. Vidit; &, ut vidit, Mors admirata figuram, &nbsp; &nbsp; Tam similis, dixit, unde ego facta mihi? Est & venandi non infoecunda voluptas. &nbsp; &nbsp; Ire lubet. campo jam lepus ipse vocat. {{Versus|65}} Ite canes mecum: cursu plumboque sequemur: &nbsp; &nbsp; Non male militiae congruit iste labor. Inde petam fontes, multaque madentia lympha &nbsp; &nbsp; Jugera, & eruptae fertile murmur aquae. Invitant somnum volucres; volucrumque querelas &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et Zephyri lenes ipsaque silva juvat. Ramus adulantem jucundo flamine ramum &nbsp; &nbsp; Mulcet: odoratis floribus undat humus. Sic premit intacti calicem Cytherea ligustri, &nbsp; &nbsp; Idalio quoties secubat in nemore, {{Versus|75}} Sic dulci Ascanium raptum per inania furto &nbsp; &nbsp; Purpureis Charites composuere rosis. [p. 39] Et molles puerum circa duxere choreas, &nbsp; &nbsp; Spargentes pullis lilia cum violis. Tunc subit Hagani facies pulcerrima saltus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Materies nostris non operosa jocis: Tunc nemus Harlemium, Batavi tunc otia Nerei, &nbsp; &nbsp; Tunc ruris species deliciosa tui: Et quidquid tecum solitus peragrare reliqui; &nbsp; &nbsp; Et quaecumque animo grata fuere prius. {{Versus|85}} Tunc neque me tangit Treveri clementia caeli; &nbsp; &nbsp; Nec Zephyri molles, silva nec uda movet. Moestus ad Amstelios avertor solus amicos, &nbsp; &nbsp; Et Trajectini rura beata soli. Inque tuos dum suspiro, dulcissime, vultus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Sum memor absentis, vix memor ipse mei. Sed quoniam tetricae sic decrevere Sorores, &nbsp; &nbsp; Candida nec vitae sunt data fila meae; Ipse meas solor curas, plebemque perosus &nbsp; &nbsp; Auferor in Clarii Pythia templa Dei. {{Versus|95}} Et gracili blandum modulatus arundine carmen &nbsp; &nbsp; Ipse mihi auditor, ipse po&#235;ta vaco. Nunc pastoralis calamo delector avenae, &nbsp; &nbsp; Et sedeo saturas dux bonus inter oves. Nunc, ubi me durus silvis amor exigit altis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occlusas dominae conqueror ante fores. [p. 40] Nec piget annales & prisca revolvere secla, &nbsp; &nbsp; Armorum varias nec didicisse vias. Et Regum modo fortunas compono, measque; &nbsp; &nbsp; Et minus hinc videor Regibus esse miser. {{Versus|105}} Otia sic fallo, sic fallunt otia lucem, &nbsp; &nbsp; Sic languet serus emoriturque dies. Haec inter tua si me visat epistola, Franci, &nbsp; &nbsp; Leniet exilii taedia multa mei. Omnia sic cedant feliciter, & modo quanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Est mihi vester amor, sit tibi noster amor! </poem> ====Elegia III. Ad Nicolaum Heinsium. ==== <poem> T E tuus Hannonia Broukhusius Urbe salutat, &nbsp; &nbsp; O Heinsi, o Clarii duxque decusque chori. Quamque tibi mallet praesens offerre camoenam, &nbsp; &nbsp; Offeret inculta charta notata manu. {{Versus|5}} Sed tamen agnosces carae vestigia dextrae; &nbsp; &nbsp; Parsque mei tecum parva laboris erit. Erubui (fateor) tenuis molimina curae &nbsp; &nbsp; Mittere; propositum mensque reliquit opus. [p. 41] Ipsa reclamabat, me declinante, voluntas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et pius audacem compulit esse pudor. Sic, ubi sacrificos major decet hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Placavit faciles agna tenella Deos, Autumnoque suo, lectis de vite racemis, &nbsp; &nbsp; Concidit Ogygio victima parva Deo. {{Versus|15}} Cum tibi sit virtus alto contermina caelo, &nbsp; &nbsp; Affectu tangi non meliore potes. At mihi si pleno spiraret numine Paean, &nbsp; &nbsp; Plenior in titulos surgeret ara tuos. Tunc ego tranquilli formosa ad flumina Leccae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua caput in lentis condit arundinibus, Erigerem Pario dives de marmore templum, &nbsp; &nbsp; Quale Paphos Veneri fecit amoena suae: Quale suo rupes servat Parnasia Phoebo; &nbsp; &nbsp; Quale Jovi stadio nobilis Elis habet. {{Versus|25}} Ipse tenens laurum, lauro cohibente capillos, &nbsp; &nbsp; Stares Getuli nobile dentis opus. Aureus in longa flueret cervice capillus; &nbsp; &nbsp; Aurea Latois plectra darem digitis. Fulgerent circum Latii, tua cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Portantes sacrae civica serta comae. Quique tibi vitam, tibi se debere fatetur, &nbsp; &nbsp; Princeps purpurei doctor Amoris erit, [p. 42] Naso, pater Musarum, & Cypridis ultima cura, &nbsp; &nbsp; Pegaseo Naso pectora plenus aqua. {{Versus|35}} Et qui Smyrneae certans de munere palmae &nbsp; &nbsp; Transtulit ad Latios Troc&#239;a fata Deos: Quique tuos, Brimo, raptus luctumque parentis, &nbsp; &nbsp; Pulsaque Taenariis sidera dixit equis: Quique canit fulvae Nephele&#239;a vellera lanae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Phasiaque Haemoniam ducit in arva manum: Et cui perpetuus foculo deposcitur ignis; &nbsp; &nbsp; Et qui Callimachi molle secutus iter; Et Christi qui scita sacro Prudentius ore &nbsp; &nbsp; Propugnat, castae Religionis amor; {{Versus|45}} Atque alii centum: quorum quod reddita vita est, &nbsp; &nbsp; Praestitit ingenii lima perita tui. Ipse ego cum vittis, cum longa veste, sacerdos &nbsp; &nbsp; Costum & Oronteo munera ture feram. Bisque die Genioque tuo Genioque parentis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Fiet ad Aonias, me praeeunte, fores. Illius niveo conspergam lacte sepulcrum; &nbsp; &nbsp; Et nova serta meis plexa dabo manibus. Illius sanctos venerabor carmine manes, &nbsp; &nbsp; Irriget ut venas purior unda meas: {{Versus|55}} Et mihi dulce melos facili nascatur in ore: &nbsp; &nbsp; Sic ego te, magno sic patre dignus ero. [p. 43] Quali formosam permulsit carmine Rossam, &nbsp; &nbsp; Cumque illa campis lusit in Idaliis. Qualia felici furto sublecta Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Matris jucundis tinnit in auriculis: Quale tibi vacuae nemus ad geniale Vianae &nbsp; &nbsp; Delius arguto gutture dictat olor. Quo feror ah demens? quae blanda insania mentem &nbsp; &nbsp; Ludit, & a&#235;riis dat mea vota Notis? {{Versus|65}} Mi sat erit, sacra dum tu spatiaris in umbra, &nbsp; &nbsp; Phoebeos docili combibere aure modos: Et citharae strepitum lucis captare sub altis, &nbsp; &nbsp; Qua tremit ad citharam mobilis umbra tuam. Tum mihi plebeiae parient fastidia curae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Inque novas artes & nova sacra ferar. Forsan & audebo (nisi fallunt omina mentem) &nbsp; &nbsp; Condere quod culto possit ab ore legi. Felices umbrae, fortunatissima silva, &nbsp; &nbsp; Lymphaque pumiceis prosiliens scatebris, {{Versus|75}} Et virides ripae, sanctique silentia luci, &nbsp; &nbsp; Quaeque nites sudo lumine pura dies! Accipe, terra beata, meos (te dignor) amores &nbsp; &nbsp; Heinsiacas lauros Heinsiacamque chelyn. Depositumque De&#251;m serva, qui carmine & arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Provocat antiquos, vicit ut ante novos. [p. 44] </poem> ====Elegia IV. Ad Joannem Georgium Graevium. ==== <poem> U LTRA pollicitum, fateor, carissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Defuit officio nostra Thalia suo. Ne tamen idcirco (culpam nam deprecor istam) &nbsp; &nbsp; Arguar absentis non meminisse tui. {{Versus|5}} Hoc nolit Phoebusque pater, doctaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & Veneri proxima cura Charis. Hoc vetet Atlantisque nepos, & conscius Evan, &nbsp; &nbsp; Et quidquid doctas jungit amicitias. Te sistunt animo, te menti cuncta reducunt: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Te quamvis oculus non videt, illa videt. Sive manum poscunt castrensia munia; sive &nbsp; &nbsp; Diluimus curas flore, Lyaee, tuo: Occursat species dilecti plurima Graevii; &nbsp; &nbsp; Inque oculis semper, semper in ore mihi est. {{Versus|15}} Sive animum doctis juvat oblectare libellis: &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore versat amor. Ille tuae campus laudis, tua fama, Georgi, &nbsp; &nbsp; Immemorem Suadae non sinit esse tuae. [p. 45] Nec semel (Aonidum communia numina testor) &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine te volui demeruisse novo. Verum inter strepitusque vir&#251;m sonitusque tubarum &nbsp; &nbsp; Quis locus Aoniis lusibus esse potest? Nunc, furtiva mihi cum praestitit otia Mavors, &nbsp; &nbsp; Phocidis ad lucos, Grajaque rura feror. {{Versus|25}} Nunc animum dulci labor est componere cantu, &nbsp; &nbsp; Et trahere hibernum carminis arte diem. Non tamen ut magni victricia Principis arma &nbsp; &nbsp; Condere Maeonii moliar oris opus. Quod licet, innocuos vacui modulamur amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et responsurum sollicitamus ebur. Et nunc blanditias, placitae nunc jurgia formae &nbsp; &nbsp; Dicimus, & quidquid dictat amoenus Amor. Et modo Romanum mens concipit enthea Phoebum; &nbsp; &nbsp; Et modo materno molliter ore sonat: {{Versus|35}} Vulnificosque oculos dulcique armata veneno &nbsp; &nbsp; Oscula Sicaniis ludit arundinibus. Te quoque (si possim) libeat, jucunde Georgi, &nbsp; &nbsp; Victurae fidibus condecorare lyrae. Sed nervos dedit ingenio Natura pusillos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et tu, quod nequeat crescere, nomen habes. Atque utinam has saltem nugas ac ludicra detur &nbsp; &nbsp; Sistere judicio carmina posse tuo! [p. 46] Munditiis placitura tuis cultuque decoro &nbsp; &nbsp; Sustineant Clarii templa subire Dei. {{Versus|45}} Aut utinam Trajectinam delatus in urbem &nbsp; &nbsp; Praesenti recitem qualiacumque tibi! Tu pariter Musas, pariter complexus amicum &nbsp; &nbsp; Ingenuae legeres otia pigritiae. Nec, scio, defugeres media sub mole laborum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Seria deliciis posthabuisse meis. Subductaeque sibi partem concederet horae &nbsp; &nbsp; Romani princeps Tullius eloquii: Tullius ille tuae lima nitidissimus artis; &nbsp; &nbsp; Artis opus rarum Tullius ille tuae. {{Versus|55}} Quem tu detersa longi rubigine saecli &nbsp; &nbsp; Restituis Romae, quo decet ore, suae. Qualem Palladiis Academi vidit in umbris &nbsp; &nbsp; Promentem sacras pectore Brutus opes: Damnantem quali stupuerunt fulmine Rostra &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Antonii natas ad scelus omne manus. Se tibi debebit Suadae venus ista Latinae: &nbsp; &nbsp; Tota tua haec virtus, laurea tota tua est. Nec te poeniteat critici, vir magne, laboris: &nbsp; &nbsp; Hoc dedit & Caro Tullius ante suo. {{Versus|65}} Fascibus adsurget Pompeji pagina Trogi; &nbsp; &nbsp; Et quod Caesareo nomine vivit opus; [p. 47] Ascraeusque senex; & vafri Lucius oris, &nbsp; &nbsp; Ille hominum Momus Lucius, ille De&#251;m; Quique alii plures (neque enim mihi dicere promtum est) &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ingenii produnt tot benefacta tui. Et tibi Tarpejo Musae de monte Latinae &nbsp; &nbsp; Docta Palatina tempora fronde tegent: Et titulum facient, SERVATO ROMA PARENTE. &nbsp; &nbsp; Haec illi vitam debuit, ille tibi. {{Versus|75}} Munere sic uno cum demerearis utrumque, &nbsp; &nbsp; Quis te Romani sanguinis esse neget? Dii proprium hoc faciant, Graevi: longumque fruatur &nbsp; &nbsp; Ille tuis curis, tu Cicerone tuo. </poem> ====Elegia V. In funere Nicolai Heinsii <i>literatorum ac po&#235;tarum principis.</i>==== <poem> S I potuit lacrimas Orpheus meruisse Dearum, &nbsp; &nbsp; Si Linus, Aonio fletus uterque choro; Demite odoratis genialia serta capillis, &nbsp; &nbsp; Pierides: laetis demite serta comis. [p. 48] {{Versus|5}} Flos & amor vester, vestrum decus Heinsius, ille &nbsp; &nbsp; Heinsius Eois notus & Hesperiis, Heinsius Ausonii certissima gloria Pindi &nbsp; &nbsp; Occidit. Exequias (sic decet) ite Deae. Tuque adeo scissis Elege&#239;a crinibus amens &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Desine solennes, ah miseranda, choros. Solve choros, miseranda. tuus, tuus Heinsius ille, &nbsp; &nbsp; Ille tui plausus unicus auctor, ubi est? Pro dulci cithara, teneri pro carminis arte, &nbsp; &nbsp; Taxus Hyanteas moereat ante fores. {{Versus|15}} Pro myrto fragili crinem lacrimosa cupressus &nbsp; &nbsp; Ambiat, ah luctus te monitura tui. Qualem te memorant olim moriente Tibullo &nbsp; &nbsp; Flebiliter scissis exululasse genis. Qualis eras, cum Peligni crudele po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In Getico funus litore duxit Amor. Ille Deos tecum confusus dixit iniquos, &nbsp; &nbsp; Cumque suis lacrimas miscuit ille tuas. Hanc quoque tempus erat longa deflere querela &nbsp; &nbsp; Jacturam, & tantis ingemuisse malis. {{Versus|25}} Non negat hoc Naso: non hoc tua fama Tibullus; &nbsp; &nbsp; Non negat hoc gelido Parrhasis alta polo. Parrhasis ad citharam stupuit Nasonis & Heinsii: &nbsp; &nbsp; Bisque peregrino plausit honore sibi. [p. 49] Ah quoties illis carmen modulantibus haesit; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec memor aerumnae jam fuit ipsa suae! Ah quoties Heinsii numeros mirata canoros &nbsp; &nbsp; Tam doctas voluit demeruisse manus! Nunc dolet, & vetitis mallet latuisse sub undis, &nbsp; &nbsp; Nuncia ne tanti sit sibi facta mali. {{Versus|35}} At tu, grande decus septem Regina trionis, &nbsp; &nbsp; CHRISTINA, invictis gloria major avis; Fama sub attonitas cum lurida venerit aures, &nbsp; &nbsp; Numquid ab admonitu mens tibi tristis erit? Tu cineres, Augusta, tui manesque po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ire sub infletam non patieris humum. Et Tuscum Tiberim & Latios testabere colles, &nbsp; &nbsp; Heinsiaden gemitus elicuisse tuos. Adspice, Pierias nemoralis Aricia frondes &nbsp; &nbsp; Exuit, & posito nuda stat umbra Deo. {{Versus|45}} Certatim Latii accurrunt longo ordine vates, &nbsp; &nbsp; Portantes cineri debita justa pio. Spargit odoratas Favoriti Musa corollas: &nbsp; &nbsp; Et magno manes Gradius ore vocat. Quin etiam tumulis vatum simulacra priorum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Isse ferunt fusis moesta per ora comis. Umbraque Chisiadae, tenerique Propertius oris, &nbsp; &nbsp; Creditur ad planctus exiluisse novos. [p. 50] Luget in exequiis demissis cornibus Arnus, &nbsp; &nbsp; Arnus Apollinea clarus ab arte pater. {{Versus|55}} Et, qua Maeonios longo secat agmine muros, &nbsp; &nbsp; Turbidus ipse suis volvitur a lacrimis. Ipse etiam niveos, en, Mincius inter olores, &nbsp; &nbsp; Et Pha&#235;tontei Nympha superba Padi, Sebethusque decens lato projectus in antro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad cineres plorant, Phoebe Batave, tuos. Quid loquar Amisium? Paderae quid flumen amoeni? &nbsp; &nbsp; Hic Paderam tangit Amisiumque dolor. Illos Fernandus, doctarum prima sororum &nbsp; &nbsp; Gloria, Castalias jussit amare Deas. {{Versus|65}} Et nunc ecce jubet magno dare justa po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Sertaque Castaliis humida de lacrimis. Haec tibi, sancte senex, vatum chorus omnis ademto &nbsp; &nbsp; Munera cum multo sacra dolore facit. Sed licet aeternis superaris saecula chartis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Totque tua vivant inclita scripta manu; Musaeas licet unus opes, licet unus amores &nbsp; &nbsp; Possideas, toto qua patet orbe dies; Non ingrata tamen pietas tibi nostra futura est. &nbsp; &nbsp; Debent se meritis carmina nostra tuis. {{Versus|75}} Graevius Ausoniis non ultima fama Camoenis, &nbsp; &nbsp; Graevius Argivo nobilis eloquio, [p. 51] Graevius extincti plorabit funus amici: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos cineres, jam pius ossa legit. Jam tibi Franciacae sacrant lugubria Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Carmina, & aeternis busta notanda modis. Non alio velles laudari dignius ore: &nbsp; &nbsp; Non posses alio dignius ore cani. Ipse ego, curarum nuper pars blanda tuarum, &nbsp; &nbsp; Manibus inferias & mea sacra dabo. {{Versus|85}} Nec tibi de Pario speciosum marmore bustum, &nbsp; &nbsp; Nec stabit Phrygiis caesa columna jugis. Pulcrius his aliquid Clarii meditantur olores, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Pro tumulo septem tibi Roma det ardua montes: &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Non poteris tumulo nempe minore tegi. Deinde, Palatini qua fulsit Apollinis aedes, &nbsp; &nbsp; Ara stet in titulos, aurea tota, tuos. Hanc circum veteres celebrent, gens docta, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Magne Heros, genii tot benefacta tui. {{Versus|95}} Quorum pars hedera juveniles vincta capillos &nbsp; &nbsp; Latoum tenero pollice pulset ebur: Pars sua regali decantet scripta cothurno; &nbsp; &nbsp; Pars elegos faciles, pars epigramma sonet. Ad latus innocui centum modulentur Amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Aureaque in prima fronte locanda Venus. [p. 52] Nec tua, magne, chelys absit cultissima, vates: &nbsp; &nbsp; Illa chelys Musis adnumeranda novem. Haec ubi conspicies, simul annua festa videbis, &nbsp; &nbsp; Quae tibi laurifero culmine Cirrha parat. {{Versus|105}} Plaudet ab Elysio genitor tuus: &, Bene, dicet, &nbsp; &nbsp; Consuluit famae postuma fama meae. </poem> ====Elegia VI. Ad Theodorum Buseroum. ==== <poem> D UM tua regali Clio subnixa cothurno &nbsp; &nbsp; Auriaco patriis induit arma modis: Dum tua Trinacriis contendit canna cicutis, &nbsp; &nbsp; Docta vel hirsutas canna movere feras; {{Versus|5}} Me procul Aoniis arcet Gradivus ab antris, &nbsp; &nbsp; Castaliique vetat ducere fontis aquam. Et Furor, & belli comites Iraeque Minaeque &nbsp; &nbsp; Insultant lateri, noxia turba, meo. Nec sinit assuctis caput hoc lustrare choreis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Irrequieta quies, ac sine fine labor. Non tamen ut dulces penitus contemnere curas, &nbsp; &nbsp; Aut possim nullis vivere carminibus. [p. 53] Ah pereant enses potius, pereantque manipli, &nbsp; &nbsp; Quam ferar immeritas deseruisse Deas: {{Versus|15}} Quam cogar fontesque sacros formosaque Tempe &nbsp; &nbsp; Linquere. non tanti bellica fama mihi est. Quod licet, & fas est vacuo, statione soluta &nbsp; &nbsp; Aonas in montes & juga docta feror. Indomitumque meus Martem moderatur Apollo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec nihil ingenii, nec nihil artis adest; Nec nihil oris adest. Sed repprimit ora Cupido, &nbsp; &nbsp; Frangit & alternos improbus ille pedes. Ausus eram (memini) nuper, Busero&#235;, virosque &nbsp; &nbsp; Armaque magnanima condere nostra tuba. {{Versus|25}} Jam mea Phoebeis albebant tempora vittis, &nbsp; &nbsp; Ibat in Heroos jam calor ille modos. Risit Amor fastus ac verba minacia magni &nbsp; &nbsp; Carminis, & crescens attenuavit opus. Atque ita: Quid graciles sub iniquo pondere nervos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Rumpis? an in cantum non satis unus eram? Et mihi militia est, & sunt mihi castra, tubaeque, &nbsp; &nbsp; Et mea maternis artibus arma valent. Quo tibi tam magnos fuerat potare liquores? &nbsp; &nbsp; Haec est ingenii certa ruina tui. {{Versus|35}} Tu cane nocturni pompam titulosque triumphi, &nbsp; &nbsp; Et quae letifero vulnere bella vacant. [p. 54] Tu cane sidereos spatiosae frontis honores, &nbsp; &nbsp; Et teneros morsus, & sine dente jocos; Malarumque rosas, & murice tincta labella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quod sub vivo murice candet ebur: Quique vagi longa ludunt cervice capilli, &nbsp; &nbsp; Qualis vicinis vitis in arboribus. Nec tu credideris invisum nomen Amoris &nbsp; &nbsp; Pieridum turbae Pieridumque Patri. {{Versus|45}} Hoc tibi, si nescis, dicat Rhodope&#239;us Orpheus: &nbsp; &nbsp; Hoc Linus: Aoniis fletus uterque jugis. Tum facit ingenium, tum mentem plectra sequuntur, &nbsp; &nbsp; Cum tener ad partes se quoque jungit Amor. Sed neque tu magnis nomen titulosque po&#235;tis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invideas. Cineri gloria sera venit. Et te Fama vehet felicibus aurea pennis; &nbsp; &nbsp; Si modo sis constans, si modo semper ames. Teque Philetaeis evinctum colla corymbis &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus luco sistet in Idalio. {{Versus|55}} Illic & Paphios mirabere laetus olores &nbsp; &nbsp; Ad citharam numeros edidicisse tuos: Et myrteta vagis superimpendentia rivis &nbsp; &nbsp; Sponte sua ad nitidas deproperare comas. Nil tibi cum lauru Peneide: cingere myrto: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cumque suis Marti bella relinque modis. [p. 55] Finierat. positis grandi cum carmine vittis &nbsp; &nbsp; Exiguos lusus alteraque arma cano. Sed quocunque meae feriuntur pectine chordae, &nbsp; &nbsp; Reddere jam discunt, praeter amare, nihil. {{Versus|65}} Non tamen haec ingrata tibi, Buseroe, legenti &nbsp; &nbsp; Auguror: ingenuis lusibus ipse faves. Sic ubi marmoreis debetur victima templis, &nbsp; &nbsp; Ponitur ad faciles picta corolla Deos. Nos quoque nunc inopes plenum persolvere votum &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Portamus grata vilia tura manu. </poem> ====Elegia VII. In funere Theodori Georgii Graevii, ad Joannem Georgium Graevium patrem.==== <poem> E T merito. Quis enim tam crudo vulnere, Graevi, &nbsp; &nbsp; Durus inexpletis temperet a lacrimis? Quisve tuo leges ausit fixisse dolori, &nbsp; &nbsp; Cum superet fati litora & ipsa dolor? [p. 56] {{Versus|5}} Occidit, ah, viridi tua dos Theodorus in aevo: &nbsp; &nbsp; Spesque suas lucis condidit Elysiis. Nec prosunt juveni dulces ante omnia Musae; &nbsp; &nbsp; Nec prodest casto pectore culta Themis. Nec varias prodest animum finxisse per artes; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec Grajum doctis invigilasse choris. Sic olim diti florens Hyacinthus in horto, &nbsp; &nbsp; Delicium ille vagis nobile Na&#239;asin, Eurus ubi rapidis radit prata imbribus, & sol &nbsp; &nbsp; Obvolvit picea triste caput nebula, {{Versus|15}} Fusus humi, dulcem vultu moriente decorem &nbsp; &nbsp; Exuit, & stratis languit in foliis. Ah pater, ah frustra jam nunc pater! impia Clotho &nbsp; &nbsp; Sustulit immerito gaudia quanta tibi! Qualia nascentis secuit praeludia famae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jussit & in primo germina flore mori! Jam Latium, ac veteres norat Theodorus Athenas, &nbsp; &nbsp; Plenus Erechtheis pectora deliciis. Jam Cyreneos ibat recludere fontes. &nbsp; &nbsp; Injicit, en, atras Parca severa manus. {{Versus|25}} Et tot praeclaros intercisura labores &nbsp; &nbsp; Nobile Letheo mergit in amne caput. Ille quidem, ante diem raptus, (si credere dignum) &nbsp; &nbsp; Afflixit casu teque tuosque suo. [p. 57] Sed tamen huc omnes properamus: ea ultima rebus &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Linea nascendi conditione data est. Neve ego solator veniam tibi: respice, Graevi, &nbsp; &nbsp; Egregium toto quidquid in orbe fuit. Respice Grajorum monumenta, tuosque Latinos. &nbsp; &nbsp; Ferrea Mors cunctos, & cinis ater, habet. {{Versus|35}} Omnibus huc iter est: nec prae vulgaribus umbris &nbsp; &nbsp; Eximit insignes Pallas ab arte viros. Una sed ingenii stat gloria: nominis auctor &nbsp; &nbsp; Sola perennantis Musa perire vetat. Musa mori prohibet, patrioque reponit Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quos videt aeternum promeruisse decus. Sic tuus in chartis vivet Theodorus; &, annos &nbsp; &nbsp; Egressus, tecum saecula cuncta feret. Illum Fama volans pernicibus ignea pennis &nbsp; &nbsp; Trans maria, & terras, sideraque ipsa vehet. {{Versus|45}} At tu, (nam veterum Manes meministis amorum) &nbsp; &nbsp; Accipe de lacrimis uvida serta meis; Accipe parva tui nuper, Theodore, sodalis &nbsp; &nbsp; Munera, Pieria quae tibi valle fero. Nunc tuus Elysio tecum sub colle vagetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Battiades; curae debitus ille tuae. [p. 58] </poem> ====Elegia VIII. Ad Joannem de Witt, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> Q UAMQUAM in me dulcis Musae deferbuit ardor, &nbsp; &nbsp; Visque animi longis tabuit icta malis: Ceu quondam rosa, purpurei nova filia Veris, &nbsp; &nbsp; Demittit laesum sole vel imbre caput: {{Versus|5}} Non tamen omnino committam, candide, quin te &nbsp; &nbsp; Exiguo, Witti, munere condecorem. Nec prius a caro desistam carmine, quam tu &nbsp; &nbsp; Parte aliqua chartae conspiciare meae. Hoc meruere tui mores, hoc pectus honestum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Puraque simplicitas, & sine labe fides; Hoc patriae virtutis amor, candorque Batavus, &nbsp; &nbsp; Et cultum pulcris artibus ingenium; Et pudor, & probitas, rectique modestia mater, &nbsp; &nbsp; Et Themis, & Themidi junctus Apollo suae. {{Versus|15}} Nam quamvis ad summa tibi contendere fas sit, &nbsp; &nbsp; Invitentque tuas aestus & aura vias; [p. 59] Parcis, & angusti contentus murice clavi &nbsp; &nbsp; Litus amas: blandi litoris ora juvat. Et quandoque catenati siluere labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sepositae repetis mollia fila lyrae. Saepe juvat priscis mentem oblectare libellis, &nbsp; &nbsp; Saepe aliquid privo condere Marte juvat. Et modo arenosis tibi collibus exspatianti &nbsp; &nbsp; Inlaesum leporem vertagus ore trahit. {{Versus|25}} Et modo faginea tecum meditatus in umbra &nbsp; &nbsp; Harlemiae condis carmen Hamadryadi, Quod legat ipsa Dryas, quod Oreades admiratae, &nbsp; &nbsp; Et Nonacrinae turba pudica Deae. Otia sectantem, sed honesta, & amica labori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Demulcet tenera voce Latina Charis. Talis odoratis quondam ludebat in hortis &nbsp; &nbsp; Cilnius, Etruscis regibus ortus eques: Cilnius Augusto par dextra, comesque laborum, &nbsp; &nbsp; Maxima dos magni Cilnius imperii. {{Versus|35}} Ergo aut ipse suos teneris deflebat amores &nbsp; &nbsp; Versibus, & pulcrae saevitiam dominae: Aut in gramineo temere sic cespite fusus &nbsp; &nbsp; Audiit argutae carmina Calliopes. Saepe Maro tenerum domino praelegit Alexim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pecus, & forti rura subacta manu. [p. 60] Saepe necem Tyriae indignam ploravit Elissae; &nbsp; &nbsp; Saepe etiam lacrimas, Anna relicta, tuas. Saepe suos Flaccus cithara modulatus amores, &nbsp; &nbsp; Mutavit grandi tenuia plectra sono: {{Versus|45}} Aut urbem sale defricuit, risuque decente &nbsp; &nbsp; Contudit indoctae jurgia stultitiae. Saepe tuos ignes recitasti, blande Properti, &nbsp; &nbsp; Cum premeret duro colla Cupido pede; Nocturnamque fugam cecinisti, & vincta corymbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Pocula, & haerentes uda per ora rosas. Omnis in Esquilias migrarat Musa salubres, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim, & justi conscia rura Numae. Egeriaeque nemus lauru refloruit alta; &nbsp; &nbsp; Et Latium volucres edidicere melos. {{Versus|55}} Tu quoque rure tuo, (nec fallimur) optime Witti, &nbsp; &nbsp; Excipies profugas ex Helicone Deas. Incertis quas nunc palantes sedibus ab se &nbsp; &nbsp; Spernit, & invisas barbarus orbis habet. Dii bene, quod censu tu non censeris in isto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nec stolida insanae somnia plebis amas! Dii bene, quod studiis pulcre innutritus honestis &nbsp; &nbsp; Pierias cupido pectore condis opes! Grande feres operae pretium: Pimple&#239;des ipsae &nbsp; &nbsp; Praemia cultori debita sponte dabunt. [p. 61] {{Versus|65}} Non tua mordaces divellent commoda curae: &nbsp; &nbsp; Non rumpet somnos invidia aegra tuos. Non avidis aliena oculis limabis, & exspes &nbsp; &nbsp; Aspera mutatae tela pavebis Herae. Sed liber, jurisque tui, vinclisque solutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Omnibus, aeternis par eris ipse Deis. Quorum quod propria est, nec fuco picta, voluptas, &nbsp; &nbsp; Dulcia perpetui tempora veris agunt. Haec tibi sub lenta securus vite canebam, &nbsp; &nbsp; In vario florum fusus humi gremio: {{Versus|75}} Qua tepidus blandis resonat concentibus a&#235;r, &nbsp; &nbsp; Et matutinae dulce queruntur aves: Et nucis umbra, meae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Non infoecundam propter opacat humum. [p. 62] </poem> ====Elegia IX. In funere Joannis Georgii Graevii. ==== <poem> N AM quid dissimulo ulterius, lacrimasque reservo, &nbsp; &nbsp; Et sortem infelix decipio ipse meam? Quo feror? & misero indulgens fomenta dolori &nbsp; &nbsp; Aerumnis etiam pascor ab ipse meis? {{Versus|5}} Ite, licet, doctae Libethrides: ite Camoenae: &nbsp; &nbsp; Pendeat e muto pariete muta chelys. Cur ego vestra sequar pius Orgia? cur ego lassem &nbsp; &nbsp; Laurigerum plectro suaviloquente nemus? Graevius (ah dirum nostros eat omen in hostes) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vester honos, divae, Graevius, ecce, fuit. Vulneris heu miseri! quod nulla aetate cicatrix &nbsp; &nbsp; Leniet, extenso non medicina die. Nec vero aut Latius vobis hoc nomine Varro &nbsp; &nbsp; Plus dedit, aetatis gloria prima suae: {{Versus|15}} Aut, quem Taenariis & nunc Catilina tenebris &nbsp; &nbsp; Horret, inexhausto Tullius ore potens. Heu miserande senex: quamvis maturus, & aevi &nbsp; &nbsp; Plenus, & annorum militiaeque satur: [p. 63] Te tamen ingemuit studiorum moesta peremto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Conditio, fati praescia facta sui. Tene gubernantem dubii molimina cursus &nbsp; &nbsp; Non doleat? laceris non fleat aegra comis? Tene ministrantem nostris, pater optime, velis &nbsp; &nbsp; Non in perpetua ploret amaritie? {{Versus|25}} Orbis amor docti, docti stupor orbis, & unus &nbsp; &nbsp; Qui merito cunctis diligereris, eras. Cum tamen hoc esses, te nemo modestius umquam &nbsp; &nbsp; Est usus magni dotibus ingenii. Mitis eras, ac pacis amans, animique quietem &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mens tua ventosis laudibus antetulit. Non tua fuscabant infames otia rixae: &nbsp; &nbsp; Integer, & niveo pectore purus eras. Nec tibi jucundi rumpebat pensa laboris &nbsp; &nbsp; Acta tribunitio saepe furore dies. {{Versus|35}} Atque utinam studiis vigeant communibus artes, &nbsp; &nbsp; Foedaque triconum natio dispereat; Et quicumque olim nostri sub sidere caeli &nbsp; &nbsp; Sevit inhumana dira aconita manu! Per quorum rabiem, scelerataque bella, quietis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} (Heu pestem saecli) non licet esse bonis. Sed valeant noxae, nec sint in honore furentes, &nbsp; &nbsp; Quorum ope virtutum spes bona praecipitur. [p. 64] His te submotum vitiis, pax aurea stellis &nbsp; &nbsp; Inserit, o ista digne quiete senex! {{Versus|45}} O vitae perfuncte malis, perfuncte periclis, &nbsp; &nbsp; Et quidquid miseris spesque metusque parit! Te bona honestorum comitatur fama laborum, &nbsp; &nbsp; Te pietas, fuci nescia, fraude vacans. Civibus o gaude jam nunc adscripte beatis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gaude sidereum civis adepte larem. O quem purpureo nova lumine gloria vestit, &nbsp; &nbsp; O cui caelestes fas habitare domos: Cantus ubi felix, & sine carentia semper &nbsp; &nbsp; Gaudia, & ad dulces nablia nata modos! {{Versus|55}} Hic petet amplexus, tua nuper cura, paternos &nbsp; &nbsp; Filius, aetherii laetus honore chori. Hic pia te conjux gratantibus induet ulnis, &nbsp; &nbsp; Prole sua felix, laeta favore viri. Salve sancte pater, nitidi novus incola Olympi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et nostro semper mactus amore, vale. [p. 65] </poem> ====Elegia X. Ad Joannem Ulricum Meurerum <i>in Britanniam abeuntem.</i>==== <poem> I BIS ad aequoreos, solers Meurere, Britannos &nbsp; &nbsp; Visere, & adversae rura beata plagae. Quae tibi caussa viae? num qui temerarius error &nbsp; &nbsp; In levibus juvenum mentibus esse solet; {{Versus|5}} Multa peregrinis fingens, miracula in oris, &nbsp; &nbsp; Multa sibi terra, multa videnda mari? An ditescendi magis exitiosa libido &nbsp; &nbsp; Tam procul a dulci cogit abire lare? Absit: & in viles animas eat aegra voluptas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Foedaque cogendae sollicitudo rei. Te Musae Phoebusque pater, te provida Pallas &nbsp; &nbsp; Ingeniique vigor nobilioris agunt. Qualiter Aesoniden niveis nova Gloria pennis &nbsp; &nbsp; Ab gelido Schytici Phasidos amne vocat. {{Versus|15}} I bone, discendi quo te rapit ardor, & alti &nbsp; &nbsp; Ignea vis animi, purpureusque decor. I pede felici, nec te male fida morentur &nbsp; &nbsp; Aequora, nec dubiae caeca pericla viae. [p. 66] Sternat aquas placidi facilis clementia Nerei, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Zephyri motam provehat aura ratem. Mox ubi jam laribus feliciter inde paternis &nbsp; &nbsp; Redditus, aetatis tempora laetus ages, Utere Musaeis opibus, fructu utere longo &nbsp; &nbsp; Tam bene quaesitae, candide Jane, rei. {{Versus|25}} Aut tu Antenorei divina volumina Flacci &nbsp; &nbsp; A docta prodes nunc meliora manu: Aut aliquid proprii meditaberis ipse laboris, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Sed quocumque tuae vigilabunt nomine curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ne fueris nomen lassus habere meum. [p. 67] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber quartus. === ====Elegia I. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D UM sumus in Morina, Franci dulcissime, terra, &nbsp; &nbsp; Et rabiem Mavors & nova tela parat; Ecquid prisca tui superest tibi cura sodalis, &nbsp; &nbsp; Nec meus e caro pectore fugit amor? {{Versus|5}} Ecquid in incepto perstat tibi vita tenore &nbsp; &nbsp; Otia doctarum degere Pieridum? Et modo Sicania celebras Amaryllida canna; &nbsp; &nbsp; Et modo Maeonia concinis arma tuba? Nasonemve tuum per Thespia rura secutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Idalium tenui stamine fingis opus? Felix, quem Clario nutrivit Phoebus in antro; &nbsp; &nbsp; Quem Charitum excepit triga, decensque Venus. [p. 68] Felix, qui viles didicisti spernere curas, &nbsp; &nbsp; Ac Musis tantum vivere, & ipse tibi. {{Versus|15}} Cur, rogo, cum studiis pariter capiamur iisdem, &nbsp; &nbsp; Cumque tuo vivam pectore, tuque meo; Et pariles animos non impar corpus honestet, &nbsp; &nbsp; Et pariles annos par quoque vita regat; Cur, inquam, parili non cedunt omnia fato? &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnia cur tibi sunt candida, nigra mihi? Non equidem strabo limo tua commoda visu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Absit, & in vulgus dedecus illud eat) Sed mea me dudum docuerunt damna dolere; &nbsp; &nbsp; Et superest, video, nil nisi flere mihi. {{Versus|25}} Quae si cuncta querar, primoque a fonte dolorem &nbsp; &nbsp; Ordiar indignum; quid nisi nota querar? Ac tibi praesertim, vitae qui fata peractae &nbsp; &nbsp; Nobiscum memori condita mente tenes. Et tamen hoc quodcumque mali est superare ferendo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Possem, fortuna nec minor esse mea. Haud me adeo finxit animi Natura pusilli, &nbsp; &nbsp; Ut, quod praeteriit, praeteriisse querar. Sed te quod careo, quod tot regionibus absum, &nbsp; &nbsp; Quod mea speratus gaudia fallit amor; {{Versus|35}} Id vero miserum cruciat, mentemque venenat: &nbsp; &nbsp; Hinc trahit ingratas vita mihi tenebras. [p. 69] Nunc & luce mali redeunt, & nocte, dolores; &nbsp; &nbsp; Nec bona nocte quies, nec bona luce venit. Sordent rura oculis, sordent gelidae convalles, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pellucenti rivus amoenus aqua; Deliciaeque meae densis nemora ardua ramis, &nbsp; &nbsp; Antraque ludentum mollia Na&#239;adum. Tentavi, fateor, veterem si pellere possem, &nbsp; &nbsp; Esset & alterius funus amoris amor. {{Versus|45}} Et, Mihi, quod teneam, quod amem, quo ludere possim, &nbsp; &nbsp; Ganda dabit, dixi: nec mora, Ganda dedit. Ante oculos blandae versabat imago Neaerae: &nbsp; &nbsp; Ilicet, in ventos jam novus ibat amor. Spes quoque magna fuit nuper te, care, videndi: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Illa sed heu fallax & male firma Dea est. Omnia cum cupiam potare oblivia juncta, &nbsp; &nbsp; Non minuunt luctus omnia juncta meos. At, puto, mors minuet: quae si miserabitur olim, &nbsp; &nbsp; Non est ad veras surda futura preces. {{Versus|55}} Ergo ego cum cinerem fuero conversus in atrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quando erit, o superi, quando erit illa dies?) Tu, precor, infaustae solamen dulce juventae, &nbsp; &nbsp; Reliquias nostri collige naufragii. Nempe tuae fidei tenues commendo libellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quaeque mihi niveus verba praeivit Amor. [p. 70] Illic invenies primae conamina Musae: &nbsp; &nbsp; Forsan & invenies quod placuisse queat. Quae tu sive vir&#251;m cupies volitare per ora, &nbsp; &nbsp; Sive magis longa carmina nocte premi: {{Versus|65}} Te sibi patronum, te sunt habitura parentem, &nbsp; &nbsp; Quando aliter functus noluit esse parens. Quod mihi si praestes, (sed nec praestare negabis) &nbsp; &nbsp; Inque operis partem te juvet ire mei; Aequius occumbam, nec sic, dilecte, pigebit &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ad fortunatas ferre pedem choreas. </poem> ====Elegia II. In foedissimam tempestatem, qua in navi bellica pone insulam Mataninam jactabatur. ==== <poem> O umbrae nemorum, o molli saxa oblita musco, &nbsp; &nbsp; Ruraque, & uvidulae Na&#239;adum latebrae! Quando iterum dulci dabitis gaudere recessu, &nbsp; &nbsp; Otiaque & mentis frangere dividias? {{Versus|5}} Quando iterum tenues vobis inflare cicutas, &nbsp; &nbsp; Et tepido agrestem lacte piare Palen? Sic melius poteram curas mulcere canendo. &nbsp; &nbsp; Non facit ad mores nautica vita meos. [p. 71] Felix, qui patrio vitam traducit agello, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inque una gaudet consenuisse casa. Illi delicias faciles ignotaque nobis &nbsp; &nbsp; Gaudia ruricolae composuere manus. Illi jucundos certant praebere sapores &nbsp; &nbsp; Uvaque & incurvis poma sub arboribus. {{Versus|15}} Ipse, ubi sera polo suspendit sidera Vesper, &nbsp; &nbsp; Vimineis niveas cratibus abdit oves. Ipse & apum multo foetas examine cellas &nbsp; &nbsp; Diripit, ac dulci nectare dispoliat. Haec mihi vita foret! pelago nec tristia nossem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sidera, & ingentes caeli hiemisque minas! Nunc omnes timeo ventos, nunc concita ventis &nbsp; &nbsp; Nubila, nunc tristes aequoris insidias. Ah pereat, quicumque rates eduxit in altum &nbsp; &nbsp; Primus, & invito vela dedit pelago! {{Versus|25}} Quod si mors quaerenda fuit, quaeremus in undis? &nbsp; &nbsp; Mille modis tellus funera mille dabit. Vulnera me caedesque prius, prius horrida bella, &nbsp; &nbsp; Quaeque decet fortes mors violenta viros. Dii date, ne fato ignavi fungamur inulto! &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostibus eveniat sic cecidisse meis. [p. 72] </poem> ====Elegia III. Ad Juliam. ==== <poem> E TSI nec generis tibi me commendat aviti &nbsp; &nbsp; Gloria, nec titulo fulta potente domus: Hoc unum, formosa, hoc unum, Julia, laetor, &nbsp; &nbsp; Non penitus Musas displicuisse meas: {{Versus|5}} Innocuas Musas, puri quae pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Late per populos, per freta longa ferent. Atque utinam tantas spirarem in carmina vires, &nbsp; &nbsp; Quanto formosas par erat ore cani! Tecum ego lauriferis e culminibus Parnasi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Subdita cum terris aequora despicerem. Tecum Pierios gauderem intexere flores, &nbsp; &nbsp; Sertaque odoratis myrtea temporibus. Tu violas tondens (violas locus ederet omnis) &nbsp; &nbsp; Albaque puniceis lilia mixta rosis, {{Versus|15}} Narcissumque crocumque & purpureos amaranthos, &nbsp; &nbsp; Ditares foetu versicolore sinum. At mihi dilecto nectenti brachia collo, &nbsp; &nbsp; Haerenti e blandae luminibus Dominae, [p. 73] Ille tuus large viresque animumque canendi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Afflaret teneris spiritus halitibus. Qualiter ad Zephyri pandit se laeta susurros &nbsp; &nbsp; Quae rosa de vernis imbribus immaduit. Et modo mirarer, vitreum projectus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Ut suspensa tuos lamberet unda pedes: {{Versus|25}} Et modo gauderem fluvium increpuisse morantem, &nbsp; &nbsp; Dum speculum lento consulis in fluvio. Tu modo frigidula mecum spatiata sub umbra, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub arboribus, Calliopen dulci superares, Julia, plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Calliopen doctis, Julia, carminibus. Et modo vicinis habitantem in vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Immemorem faceres dissimilemque sui. Illic assidue sacri modulantur olores: &nbsp; &nbsp; Aura levis caelo sibilat, aura solo; {{Versus|35}} Et Pandionia mulcentur a&#235;done lauri, &nbsp; &nbsp; Applausisque nemus concinit omne comis. Illic te videat, mea lux; mutescet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Blandus & arguto gutture cedet olor. Ipse utinam teneri liquefactus acumine cantus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Has habitem sedes, haec loca semper amem! Ipse tuae fiam vocis resonabilis Echo, &nbsp; &nbsp; Ultimaque e dulci carmine verba sequar! [p. 74] Trajecti turres, dilectaque rura Camoenis, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua; {{Versus|45}} Vos eritis testes, si quos sentitis amores, &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsin amare fide. Vos eritis testes, dilectam rite puellam &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsidis esse fide. Illic incisos, trunci, servatis amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et legimur junctis nomina nominibus. Una tamen magni, multos victura per annos, &nbsp; &nbsp; Certius indicium fagus amoris habet: QUAE ME TAEDA TIBI, QUAE TE MIHI, JULIA, JUNXIT, &nbsp; &nbsp; AMBORUM JUNCTOS LUCEAT ANTE ROGOS. {{Versus|55}} Vive, precor, seris dictura nepotibus, arbos, &nbsp; &nbsp; Quae fuerint nostri foedera connubii. Et tecum longi vivant monumenta caloris, &nbsp; &nbsp; Osculaque in libros credita saepe tuos. Mox quoque, cum fato laeti solvemur eodem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et cineres umbra protege & ossa tua. [p. 75] </poem> ====Elegia IV. Ad Cupidinem de amore Petri Francii. ==== <poem> C INGERE materna, puer invictissime, myrto: &nbsp; &nbsp; Accessit spoliis haec quoque praeda tuis. Noster &#239;o seros insanit Francius ignes, &nbsp; &nbsp; Et dominae victas porrigit, ecce, manus. {{Versus|5}} Ille ferox, & adhuc nullis penetrabilis armis, &nbsp; &nbsp; Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Ille ferox, puerique timor cum matre volucris, &nbsp; &nbsp; Uritur. o superi, non ego solus amo. Franci, tune meos igitur sentire dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cogeris, & poenis ipse favere tuis? Quid tibi nunc tragicis evincto crura cothurnis &nbsp; &nbsp; Prodest Ionii praelia flere maris? Invictumque Ducem patrio transscribere olympo? &nbsp; &nbsp; Non facit ad nostros Musa severa Deos. {{Versus|15}} Tu satius Coo versum tenuare sub antro &nbsp; &nbsp; Incipe, & ad faciles orgia ferre choros; [p. 76] Ascraeumque nemus molli lustrare cicuta, &nbsp; &nbsp; Quod resonent montes, quod resonent silvae. Inferior magno non est Mimnermus Homero. &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil nisi lene probat, nisi nisi molle Venus. Qualia Callimacho sua Cynthia debuit Umbro: &nbsp; &nbsp; Quale melos Nemesis, culte Tibulle, tibi. Quale canit teneri blandissima Musa Secundi, &nbsp; &nbsp; Cum docet e gelidis basia nata rosis. {{Versus|25}} Qualia (si magnis fas est committere parva) &nbsp; &nbsp; Purpureus nobis carmina dictat Amor. At, memini, nuper tenuem ridere laborem &nbsp; &nbsp; Ausus es, & nostras, improbe, delicias. Ah quoties lacrimis turbata rigantibus ora &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Damnabis fastus tot monumenta tui! Cum foribus clausis, clausis cum dura fenestris &nbsp; &nbsp; Despiciet querulae carmen inerme lyrae: Et tibi cantati facient convicia postes, &nbsp; &nbsp; Et matutino sparsa pruina solo. {{Versus|35}} Ah quoties medio haerebunt verba palato, &nbsp; &nbsp; Singultu tremulos impediente sonos! Sic fastum perhibent Nonacrinae Atalantes &nbsp; &nbsp; Flesse sub umbrosis Milaniona jugis. Fertur & Alcides (at qui fuit ille!) rigorem &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Eurytidos lacrimis comminuisse suae. [p. 77] Nec tu turpe puta dilectae flere puellae. &nbsp; &nbsp; Gaudet Amor lacrimis, gaudet & ipsa Venus. Sed tua ne injusto succumbat pondere virtus: &nbsp; &nbsp; Neu timidus primo carcere siste gradum. {{Versus|45}} Demens, qui potuit dulces mutare calores, &nbsp; &nbsp; Primaque translato vincula servitio. Obsequio devicta tuo formosa Corinna &nbsp; &nbsp; Dedit se teneris languida brachiolis. Inque tuos labens humeros, ac pectus amatum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Adjiciet timido murmure, Noster eris. Tum tibi mitescet: tenui tum blanda rubore &nbsp; &nbsp; Multa tibi rapiet basia, multa dabit. Tu roseis inhians humeris, roseisque papillis &nbsp; &nbsp; Multa procax sumes basia, multa dabis. {{Versus|55}} Concharumque modo nexis utrimque labellis &nbsp; &nbsp; Festivum duplex lingula curret iter. Quare ne pigeat primos durare labores. &nbsp; &nbsp; Iste labor certi foederis instar habet. Alma fave Cytherea; fave puer alme po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nam tuus est. Mystam laedere parce tuum. Vivat, &, ut fas est, ex aequo flagret uterque &nbsp; &nbsp; Igne Corinna pari, Francius igne pari. [p. 78] </poem> ====Elegia V. In nuptias Joannis Derramoutii et Corneliae Villepontosiae. ==== <poem> D UM tua festivis, Dermouti candide, taedis &nbsp; &nbsp; Lustrat Hymen felix atria, lustrat Amor; Fila tibi faciles dispensant aurea Parcae, &nbsp; &nbsp; Ducentes fausta stamina longa colo. {{Versus|5}} Et mollem tremulo dum torquent pollice lanam, &nbsp; &nbsp; Fati nescio quid murmurat aura tui: Aura levi Paphios demulcens frigore campos, &nbsp; &nbsp; Aura Cytheriacis edita culminibus. Nimirum lepidas Veneris fert illa tabellas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vatibus, &, jubeat quid Dea magna, docet. Ipsa tibi longe venientes ordinat annos; &nbsp; &nbsp; Temperat & fausta sidera luce Venus. Et dominae Veneris mitissima cura columbae &nbsp; &nbsp; Firmant augurio foedera vestra suo. {{Versus|15}} Nec dubitare licet. Si quis tamen hoc quoque, si quis &nbsp; &nbsp; Contendat fluxam vatibus esse fidem: [p. 79] Ad te, virginei decus o Cornelia coetus, &nbsp; &nbsp; Provocat aetatis praescia Musa tuae. Quidquid in Idaliis signavit Cypria fastis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Consciaque arcano Nox tegit in gremio, Illud flammiferis jamdudum inscripsit ocellis, &nbsp; &nbsp; Non mentitura qui tibi fronte micant. Illinc & leges Dermoutius & nova jura &nbsp; &nbsp; Hauriet, ac cupidis imbibet auriculis; {{Versus|25}} Inque foro Dominae causam dicturus Amoris &nbsp; &nbsp; Et reus, & judex, & simul actor erit. Ludite, & innocuam lusu exercete juventam, &nbsp; &nbsp; Dum res, & vires, & pudor ipse sinet. Ludite concordes animae. sic mensibus actis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Audiat effusas casta Diana preces; Exprimat & caros numerosa in prole parentes, &nbsp; &nbsp; Quae valeat sanctam perpetuare domum. [p. 80] </poem> ====Elegia VI. Ad fontem amoenissimum, qui est e regione Augustae Trevirorum juxta Mosellae ripam.==== <poem> F ONS pellucidula saliens argentee lympha, &nbsp; &nbsp; Irriguum scabro pumice operte caput: Et vos o nemorum dulces in valle recessus, &nbsp; &nbsp; Humida Nympharum Na&#239;adumque domus; {{Versus|5}} Has vobis in serta rosas, haec veris adulti &nbsp; &nbsp; Delicias plenis lilia do calathis. Vos mihi cantanti nimium defendite solem, &nbsp; &nbsp; Dum rubet admoto lumine sera dies. Una aestum lenite, una auscultate querentem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excipit argutum jam mea verba nemus. Hic ego sollicitos committam frondibus ignes, &nbsp; &nbsp; Inque meas curas ingeniosus ero. Cara Neaera, Neaera meos experta furores, &nbsp; &nbsp; Et non obscuri vincula servitii, {{Versus|15}} Quis Deus avulsit tibi me? quod amantibus obstans &nbsp; &nbsp; Sidus tam longas compulit ire vias? Non poteram placidi contentus flumine Vechtae &nbsp; &nbsp; Aestivo lentos fallere sole dies? [p. 81] Non tecum laeta spatiari, Vita, sub umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Umbra ubi proceris decidit a trichilis? Non dulces tibi blanditias, non mollia verba &nbsp; &nbsp; Dicere? non caro deficere in gremio? Deplorat nostras, en, ipse Mosella querelas, &nbsp; &nbsp; Turbidus & crebris volvitur a lacrimis. {{Versus|25}} Ad mea responsant vasti suspiria montes; &nbsp; &nbsp; Te ripae virides, te cava saxa sonant. Moestaque desertis habitat quae vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Jam didicit nomen sponte referre tuum. At me secretis jactantem carmina silvis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec virides ripae, nec cava saxa juvant: Nec quae desertis laetatur vallibus Echo, &nbsp; &nbsp; Echo Maenalii maxima cura Dei. Ipse meos solus mecum lamentor amores, &nbsp; &nbsp; Votaque, solennes concipioque preces. {{Versus|35}} Et, quod nunc superest pro votis omnibus unum, &nbsp; &nbsp; Te nascente die, te moriente cano. Cara Neaera, Neaera meos miserata dolores, &nbsp; &nbsp; Obsequio tandem victa Neaera meo; Num te sepositi capiunt nunc otia ruris? &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} An nostri memorem ducis in urbe moram? O ita Dii faciant, ita tu cum matre Cupido, &nbsp; &nbsp; Ut meus in casto pectore spiret amor! [p. 82] Sed bene me Divi, bene me sperare Cupido, &nbsp; &nbsp; Et bene cum parvo Mater Amore jubet. {{Versus|45}} Si tamen hic mecum sinerent te fata morari; &nbsp; &nbsp; Haec etiam regio, quo capereris, habet. Nulla serenatum vitiant contagia caelum, &nbsp; &nbsp; Non furit insano Sirius igne canis. Non lupus insidias pecori meditatur inultus; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Effoeta serpens non stabulatur humo. Sed liquidi fontes, & prata sonantia rivis, &nbsp; &nbsp; Ingenioque satis terra beata suo: Et tepidi colles, gravidaeque in collibus uvae, &nbsp; &nbsp; Et tempestivo frigore mite nemus: {{Versus|55}} Indocilesque viae lympharum, & dulcis a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Antraque muscosis roscida pumicibus. Hic certo lepores exercet Delia cornu, &nbsp; &nbsp; Aut cervum rapidis insequitur canibus: Dumque levem tremula captat sub fronde soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Incustoditae pone jacent pharetrae. Hic Pan Arcadiae reminiscens virginis ignes &nbsp; &nbsp; Hispida cerato labra terit calamo: Oblitusque sui, sed non oblitus amorum, &nbsp; &nbsp; Haec Deus Arcadiae praetulit arva suae. {{Versus|65}} Delius hos olim multo medicamine fontes &nbsp; &nbsp; Imbuit: hinc grato frigore spirat acor. [p. 83] Ipsaque, ni patrio deberet nomina ponto, &nbsp; &nbsp; His iterum nasci Cypria vellet aquis. Hic tecum dulces gauderem ducere somnos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Amplexu curas & sepelire tuo: Et tecum lusus, mea lux, & seria tecum &nbsp; &nbsp; Dividere, ipsius nec meminisse mei. Irrita quid voveo? discerpunt omnia venti; &nbsp; &nbsp; Vanaque non ullo pondere vota cadunt. {{Versus|75}} Et nunc Hesperio se tinguit in aequore Titan, &nbsp; &nbsp; Fraenaque flammiferis aurea demit equis. Experiar noctem: nocti ne somnia desint, &nbsp; &nbsp; Obverses oculis fac, mea Vita, meis. At tibi, Fons, blanda qui Musas excipis umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Vivat inexhaustae vena perennis aquae: Nec pecudes, nec te turbent, nitidissime, frondes, &nbsp; &nbsp; Et vitreo semper nectare purus eas. [p. 84] </poem> ====Elegia. VII. E vernaculo Hoofdii expressa ad Neaeram.==== <poem> J AM super intonsos montes atque humida rura &nbsp; &nbsp; Candida formoso nascitur ore dies. Jam Rheni tremulis resplendens Phoebus in undis &nbsp; &nbsp; Auricoma gratas luce salutat aves. {{Versus|5}} Tu placido somnos exhalas, cara Neaera, &nbsp; &nbsp; Pectore, sopitis languida luminibus. Nec te purpureo perfusae mane fenestrae, &nbsp; &nbsp; Temporis aut species deliciaeque monent? Nec matutinae volucrum potuere querelae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Somnum sidereis excutere ex oculis? Ecce mea arguto Philomelae accenditur ore &nbsp; &nbsp; Fistula: concentus provocat illa meos. Te quoque tempus erat desertis, o mea, plumis &nbsp; &nbsp; Plumigeros cantu sollicitare choros. {{Versus|15}} Surge, age. Quid cessas docta contendere voce, &nbsp; &nbsp; Lux mea, doctarum vocibus alituum? [p. 85] In nemus & verno viridaria lucida rore &nbsp; &nbsp; Ibimus: invitat te procul omne nemus. Invitant tremulae teneris cum floribus herbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et ros mobilibus qui natat in foliis: Qualis cum cupido deducta puella marito &nbsp; &nbsp; Turgidulis lacrimas depluit ex oculis. Illic si nostros Nymphis modulaberis ignes, &nbsp; &nbsp; Sive meis numeris, seu mage, Vita, tuis; {{Versus|25}} Ad cantus facunda tuos attendet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Et linguam argutas vertet in auriculas. Quos ubi perdidicit, nemorum petet inde recessus, &nbsp; &nbsp; Miratasque novo more docebit aves. Quid loquor, & dulcem rumpo tibi carmine somnum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qui mea commendat jam, puto, vota tibi? Quem tu nec nemorum commutes omnibus umbris, &nbsp; &nbsp; Nec liquidis levium vocibus alituum. Forte meos tecum sic sola revolvis amores; &nbsp; &nbsp; Quodque neges vigilans, dat mihi amica quies. {{Versus|35}} Forte tuis nunc jungo haerentia labra labellis; &nbsp; &nbsp; Aut oculo mecum verba loquente facis. Quid loquor? immodicum rumpam modo carmine somnum. &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. Derident lepidae jam somnia nostra columbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Verbaque, in a&#235;rio quae mihi rore natant. [p. 86] Illae compositis certae dant oscula rostris: &nbsp; &nbsp; At mea frigidulo praeda cadunt Zephyro. Nondum etiam nitidis somnus decessit ocellis? &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. {{Versus|45}} Quid differs, quod sponte velis, quod postulat aetas, &nbsp; &nbsp; Quod jubet accensa lampade dulcis Amor? Adspice: uti dubiae carpamus gaudia vitae &nbsp; &nbsp; Hortantur volucres, silva, juventa, dies. </poem> ====Elegia VIII. Amor elusus. ==== <poem> I Rriguae valles, gelidaeque in vallibus umbrae, &nbsp; &nbsp; Et trepidans liquido caerula lympha pede; Auraque per cultos suspirans molliter hortos, &nbsp; &nbsp; Saxaque muscosis frigida porticibus: {{Versus|5}} Quam bene consuluit vestro Natura decori! &nbsp; &nbsp; Quantum non comtis detulit illecebris! Vos licet horrentes nivibus concreta capillos &nbsp; &nbsp; Acriter immiti frigore adurat Hiems; Vinciat & fontes, & latos vinciat amnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et moestam lapsis velet humum foliis; [p. 87] Ver tamen amissam renovat cum foenore formam &nbsp; &nbsp; Pictum purpureis ora sinumque rosis. Ver impacatae compensans damna senectae &nbsp; &nbsp; Perfundit solitis omnia deliciis. {{Versus|15}} Grataque odorati praebent umbracula rami, &nbsp; &nbsp; Hospitium Nymphis, hospitium Satyris. Nec volucrum dulces desiderat alta querelas &nbsp; &nbsp; Silva, nec ingenuum florea rura decus. Starem utinam longis nixus radicibus ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ad caput arguti pinus amans fluvii! Aut florum generi accedens non simplice cultu &nbsp; &nbsp; Pars essem vestri quantulacumque chori! Tum me conspicuae felicem munere formae &nbsp; &nbsp; Mulceret tacito rure beata quies: {{Versus|25}} Et Boreae tutum a furiis & sideris aestu &nbsp; &nbsp; Afflarent tepidi molle latus Zephyri. Tum quoties reserare diem Matuta pararet, &nbsp; &nbsp; Matutae riguis pascerer a lacrimis. Atque apis ad flores alis allapsa sonoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nectar dulce meo sugeret e calatho. Vel si me niveo carpsisset pollice virgo, &nbsp; &nbsp; Languerem in niveis virginis uberibus. Omnia nunc ingrata. Oculis lux sordet in ipsis, &nbsp; &nbsp; Et riget in tristi pectore amoris hiems. [p. 88] {{Versus|35}} Non mea me dulci delectat tibia cantu: &nbsp; &nbsp; Non Nymphas illo, quo prius, ore cano. Non nemus, & dociles referunt mea verba myricae. &nbsp; &nbsp; Quod solum superest, nil nisi flere juvat. Flere juvat solum, durisque incidere saxis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perfidiae crimen, dura Neaera, tuae. Quae licet aeterno superent adamanta rigore, &nbsp; &nbsp; Ingenio non sunt asperiora tuo. O Pan, Pan, periere mei periere lepores, &nbsp; &nbsp; Et calami, & lusus, o Tegeaee, tui. {{Versus|45}} I quaeso, atque alium, si tanti est, quaere po&#235;tam: &nbsp; &nbsp; Me dolor & luctus & mea fata vocant. Quae nostro celebrata superbiit ore Neaera, &nbsp; &nbsp; Nobilis a Musis illa Neaera meis: Illa, illa ingenua toties Mea dicta cicuta, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} (Proh scelus) alterius sustinet esse viri. Et roseam rigido cervicem fulta lacerto &nbsp; &nbsp; Sustinet hirsutis basia ferre genis: Blanditiasque inter formosi conjugis, inter &nbsp; &nbsp; Amplexus, tenerum supposuisse latus. {{Versus|55}} Est aliquid, fateor, tumidis committere labris &nbsp; &nbsp; Oscula, & horrentem dente notare cutem: Liventesque oculos & longa tabe fluentes &nbsp; &nbsp; Cumque suis oculis jungere cumque labris. [p. 89] Est aliquid, lecto juvenem gremioque fovere, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cujus se dici nulla puella velit. Thyrside contemto, deserto Thyrside, tune &nbsp; &nbsp; Rustice ad has epulas & mea sacra venis? Ite lupi: pax est: ovibus connubia nostris &nbsp; &nbsp; Jungite: vobiscum nunc sociantur oves. {{Versus|65}} Jam jam mala ferent hirsutae mitia pinus: &nbsp; &nbsp; Jam rigido quercus cortice vina ferent. Ah crudele genus, genus ah crudele puellae, &nbsp; &nbsp; Insidiosa boni pernicies animi! Quae nos transfixis Aeaea venefica ceris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ut mala praefracta mente petamus, agit? Quae nos Haemonio tentatos saga veneno &nbsp; &nbsp; Devovet, & lento macerat igne jecur? Acer Amor, fractis utinam cogare sagittis &nbsp; &nbsp; Inter oberrantes delituisse feras; {{Versus|75}} Extinctasque faces videam, & sine viribus arcum, &nbsp; &nbsp; Instrumenta tuae pessima saevitiae! Quid tibi cum placidis pastoribus? i, pete Regum &nbsp; &nbsp; Atria, & exiguos, saeve, relinque lares. Illic muneribus, illic celebrabere votis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Illic nequitiae fige tropaea tuae. Nos sine, qua celsis trepidant de montibus amnes, &nbsp; &nbsp; Ludere, & in viridi pascere valle pecus. [p. 90] Nos sine faginea non doctum carmen in umbra &nbsp; &nbsp; Fingere, quod Satyri, quod probet alma Pales; {{Versus|85}} Et nivei lactis sinum portare Priapo, &nbsp; &nbsp; Arceat ut fures, arceat ut volucres. Nos cervo struere insidias, leporemque fugacem &nbsp; &nbsp; Excipere, & calamo praemia parva sequi. Hic tamen, aut nusquam, es. quid te juvat, improbe, silvas &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Urere, quid nostris crescere ab exuviis? Sis licet exiles breviter contractus in artus: &nbsp; &nbsp; Sis licet & nudus: sis licet usque puer; Exilis certe es: saevis tamen impete multo, &nbsp; &nbsp; Magnaque fecisti vulnera, magna facis. {{Versus|95}} Nam modo sub nitidos furtim collectus ocellos &nbsp; &nbsp; Evibras caecas ima per ossa faces. Et modo formosae levi super aequore frontis &nbsp; &nbsp; Non evitandas tendis, inique, plagas. Et modo, qua teneris effulget purpura malis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occultant dulces te, fugitive, rosae. Os quoque Thessalica, toties qua ludimur, arte &nbsp; &nbsp; Non vacat; & labris multa venena sedent. Haec sunt foeta tuis armamentaria telis: &nbsp; &nbsp; Hinc mortis titulum quaeris, acerbe, meae. {{Versus|105}} Parce, precor, puero puer, & florentibus annis. &nbsp; &nbsp; Parce: decent teneras mitia jura manus. [p. 91] An tibi dedecori credis fore & acribus armis, &nbsp; &nbsp; A te servatus si modo dicar ego? Thyrsidis extincti quoties plorabis ad ossa; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Et, Meus hic, dices, nempe po&#235;ta fuit! Quis nunc pastorum lusus, quis cantet amores, &nbsp; &nbsp; Sive tuos Daphne, seu Galatea tuos? Quis nunc corticibus carmen properabit in udis, &nbsp; &nbsp; Quod chorus errantum laudet Hamadryadum? {{Versus|115}} Ah miserum, dulci quem confecere juventa &nbsp; &nbsp; Luctus, & erepto durus amore dolor. </poem> ====Elegia IX. Ad silvas Trevericas de Delia.==== <poem> S ILVAE, felices silvae, quas mater Amorum &nbsp; &nbsp; Incolit, & lucis plus amat Idaliis; Vosque super liquidos extenta umbracula fontes, &nbsp; &nbsp; Quaeque facis mollem cespitis herba torum: {{Versus|5}} Vobis fausta meae referam praesagia flammae, &nbsp; &nbsp; Secretus solo dum vagor in nemore. [p. 92] Sed tacitam servate fidem: nec sentiat Echo, &nbsp; &nbsp; Ne temere voces reddat inepta meas. Delia nexilibus modo me complexa lacertis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exiguo strinxit murmure basiolum. Erubui, sensique novas in corde sagittas; &nbsp; &nbsp; Atque oculis vocem conciliabat Amor. Illa levi risu, Non me, inquit, amare negabo, &nbsp; &nbsp; Sit modo non fictus, quem meditamur, amor. {{Versus|15}} Sed ne te capiant vani ludibria vulgi, &nbsp; &nbsp; Quae gaudes, tacito gaudia conde sinu. Et me, per Dominae juratus sacra Diones, &nbsp; &nbsp; Unam dilectis dilige plus oculis. Procubui, flexoque innixus poplite supplex &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula candidulis mille dedi manibus. Quoque minus, dixi, dubites, pro munere tanto &nbsp; &nbsp; Accipe cor: speculum cor erit omne tibi. Illic invenies carae simulacra puellae: &nbsp; &nbsp; Stabit & aeternis Delia scripta notis. {{Versus|25}} Namque aliquem quamvis possit meruisse favorem &nbsp; &nbsp; Et calor, & longo juncta calore fides; Officiumque sequax, & non ingratus Apollo, &nbsp; &nbsp; Caraque captato vincula servitio: Nempe tuum est quod spiro; tuum quod amamus uterque; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Prae reliquis, grato quod licet esse, tuum est. [p. 93] Dii facite, haec longos concordia duret in annos, &nbsp; &nbsp; Blandaque dissolvat vincula nulla dies: Delia nec nostro quemquam praeponat amori, &nbsp; &nbsp; Neve mihi oblito defluat illa animo! {{Versus|35}} Risit, & adjiciens tria millia blanditiarum &nbsp; &nbsp; Adstrinxit teneris brachia brachiolis. Ne mihi ne invideas felices, Jupiter, ignes: &nbsp; &nbsp; Non tibi ego caelum, Jupiter, invideo. Nunc ego nec stellas malim calcare micantes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nec tecum infectos visere ad Aethiopas; Dilectis mihi dum liceat pendere lacertis, &nbsp; &nbsp; Et dominae blando deficere in gremio. Gaudia quanta mihi, quanta o mihi gaudia dulcis &nbsp; &nbsp; Spondet Amor! dulcis gaudia quanta Venus! {{Versus|45}} Qualia vere suo nec candida Laodamia &nbsp; &nbsp; Protesila&#235;um detulit in thalamum: Qualia nec sensit frondosa raptor ab Ida, &nbsp; &nbsp; Iret ad Iliacas cum nova praeda domos. Quod si libertas nulli restabit amanti: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vincla mihi placeant, non ego liber ero. Aut si olim caros optem transferre calores, &nbsp; &nbsp; Damnet & officium mens malesuada suum: Ante nefas tam grande, sibi Proserpina crinem &nbsp; &nbsp; Auferat, & merito torreat ossa rogo. [p. 94] </poem> ====Elegia X. Ad Deliam de ejus oculis. ==== <poem> N ON ita Ple&#239;ades caelo nituere sereno, &nbsp; &nbsp; Non Ariadnea demta corona coma: Non ita de celsa radiavit Cynthia Lathmo, &nbsp; &nbsp; Non vigil Oetea Vesperus e specula: {{Versus|5}} Ut possint istis, mea lux, contendere ocellis, &nbsp; &nbsp; Quos majora polo sidera servat Amor. O decus, o rarae rarissima gloria formae, &nbsp; &nbsp; Ipsi par Veneri, ni Venus ipsa fores! Andromache talis Thebis formosa relictis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laomedonteum venit in hospitium. Talis in aeterno Pallas spatiatur Olympo, &nbsp; &nbsp; Cum posuit cristas, cum posuit clypeum. Nec mihi jam quisquam nigros commendet ocellos. &nbsp; &nbsp; Nigra aliis placeat, caerula forma mihi. {{Versus|15}} Nec decantati Jovis objiciantur amores: &nbsp; &nbsp; Nigra licet Lede, nigra sit Antiope. [p. 95] Jupiter, ignoscas a te diversa probanti. &nbsp; &nbsp; Hic ego nec tecum, nec tuus esse velim. Caerula belligeram commendat forma Minervam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De cerebro illa quidem, de capite orta tuo est. Caerula Juno tua est: & quid speciosius illa? &nbsp; &nbsp; Caerula, spumoso quae Dea nata mari. Caerula Nere&#239;das inter Panopea sorores &nbsp; &nbsp; Eminet, & liquida caerula Doris aqua. {{Versus|25}} Caerula erat Nymphe, tibi quae, Leandre, natanti &nbsp; &nbsp; Praeluxit nitidam per freta caeca facem. Denique (longinquum ne diffundamur in aevum) &nbsp; &nbsp; Delia caerulea est, caerula Deliola est. Iste serenatum color exhilaravit olympum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum posuit multae turbidus imber aquae. Iste maris color est, cum in fluctibus apricantem &nbsp; &nbsp; Nerea delphines adsiluere sui. Tale coronato Bromius resplendet in auro, &nbsp; &nbsp; Quem libat tenera sponsa novella manu. {{Versus|35}} Sol utinam, sol o utinam mea Delia fiat; &nbsp; &nbsp; Et quae olim Clytien, me quoque fata trahant. Aut ego sim speculum, quo se pulcerrima comat, &nbsp; &nbsp; Et me de forma consulat illa sua. Aut ego stelliferos unus convertar in orbes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Atque unam stellis omnibus intuear. [p. 96] Tum neque mi luci libeat decedere adultae, &nbsp; &nbsp; Nec mergi canum Thetyos in gremium. Ipse dies longos longasque ex ordine noctes &nbsp; &nbsp; Pascam dilectis lumina luminibus. {{Versus|45}} Mirentur trepidique homines, miretur & aethra, &nbsp; &nbsp; More novo media sidera stare die. </poem> ====Elegia XI. Galatea ex Hoofdii vernaculo adumbrata.==== <poem> D APHNIDIS occulto Galatea peribat amore; &nbsp; &nbsp; Flammarumque satis, nec satis oris, erat. Ne posset sanare, novum ne prodere vulnus, &nbsp; &nbsp; Stabat in excubiis hinc Amor, inde Pudor. {{Versus|5}} Tentabat quam saepe fateri lingua dolorem, &nbsp; &nbsp; Haesit, & in cursu substitit usque suo. Et nutus oculis, & desunt verba labellis, &nbsp; &nbsp; Et tactum timido frigore pectus hebet. Ipsa quoque articulis si dextra loquacibus ignem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exprimat, articulos deserit ipsa suos. Quid facis? exclamat. quid inania vota fovemus, &nbsp; &nbsp; O anime, & certum quaerimus exitium? [p. 97] Nesciat hoc Phyllis, hoc aemula nesciat Aegle: &nbsp; &nbsp; Fabula ne pagi sit Galatea sui. {{Versus|15}} Et tamen aut unus Galateam Daphnis habebit, &nbsp; &nbsp; Aut certe nullus Daphnin habebit amor. Mane erat: in gelidae se sola crepidine ripae &nbsp; &nbsp; Collocat, incultas dispositura comas. At puer ut sensit (nam senserat omnia) Daphnis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non observatis prosilit e latebris. Et sensim post sepem adrepens, proximus illi, &nbsp; &nbsp; Trans humerum puros prospicit in latices. Horruit, ut vidit Galatea in imagine Daphnin: &nbsp; &nbsp; Respicit, & veri Daphnidis ora videt. {{Versus|25}} Imo, ait, insidiis si sit locus, accipe palmam: &nbsp; &nbsp; Vincis, Daphni: impar una duobus eram. [p. 98] </poem> ====Elegia XII. Ad Deliam rusticantem.==== <poem> E CQUID te patrio cessantem, Delia, rure &nbsp; &nbsp; Ulla subit vatis mutua cura tui? Et modo se in gelidis spatianti leniter umbris &nbsp; &nbsp; Pectoris, ut nunc est, sistit imago mei? {{Versus|5}} Et modo praeteritos mens est revocare calores, &nbsp; &nbsp; Quaeque tuo tantum cognita sunt thalamo? Quis mihi nunc tecum non suadeat esse? relicta &nbsp; &nbsp; Urbe quis agrestes non coluisse Deos? Rura trahunt animum. Postquam rus praetulit urbi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Delia, neglecta migrat ab urbe Venus. Ipse comes matri volitat, gaudetque Cupido &nbsp; &nbsp; Delicias veris carpere frigiduli. Qua Dea praecessit, qua tu, formosa, sequemur. &nbsp; &nbsp; Jam venio, mea lux; lux mea, jam venio. {{Versus|15}} Haerebo fixus lateri spatiantis; & una &nbsp; &nbsp; Excipiet positos cespitis herba duos. [p. 99] Seu tu capreolis, seu delectabere damis: &nbsp; &nbsp; Nunc damas figam, nunc tibi capreolos. Sive sub ilicibus tenerum captare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua vetus umbra altis decidit ilicibus, Sive libet dulces in serta ligare amaranthos; &nbsp; &nbsp; Ipse tibi custos, ipse sedebo comes. Nec pigeat, ne te radiis sol acribus urat, &nbsp; &nbsp; Umbellam capiti sustinuisse tuo. {{Versus|25}} Et si quid peccent aestus vehementius; aestus &nbsp; &nbsp; Discutiet nostra mota tabella manu. Tu me luminibus, tu me dignata labellis, &nbsp; &nbsp; Mille jocos facies, oscula mille dabis. Jamque pharetratae ritu succincta Dianae &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ludes formosas inter Hamadryadas. Jam, lusu defessa, papillis nuda sinuque &nbsp; &nbsp; Lene susurrantes excipies Zephyros. Quale per excultos Zephyrorum spiritus hortos &nbsp; &nbsp; Aurea mala suis mulcet in arboribus. {{Versus|35}} Fronde sedens sub populea vocalis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Eliciet cantus ad sua plectra tuos. Ne tamen usque adeo nemoris te gratia tangat, &nbsp; &nbsp; Ut sine me solum per nemus ire velis. Sunt illic Satyri, sunt improba numina Fauni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Silenique senes, & gregis ille Deus. [p. 100] Nec capiant fontes, vicinaque fontibus antra, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia pumicibus. Talis in extremis Mysorum flebilis oris &nbsp; &nbsp; Thiodamanteum perdidit error Hylan. {{Versus|45}} Neve putes inpune vagas errare puellas: &nbsp; &nbsp; Exemplo docuit multa puella suo. Flumina praecipue, sic sis formosa, caveto: &nbsp; &nbsp; Ipsa etiam norunt flumina quid sit amor. Quis caluisse suis Acheloum nescit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum pretium pugnae De&#239;anira fuit? Quid? non Haemonio placuit Salmonis Enipeo, &nbsp; &nbsp; Et pressa est sicco rapta puella Deo? Ille papyrifero spatiosus gurgite Nilus &nbsp; &nbsp; Visus in Evadne pallidus ire sua est. {{Versus|55}} Tu quoque, si, fluvius cur sis, Arethusa, requiram: &nbsp; &nbsp; Alphei, dices, sum modo crimen ego. Infelix Arethusa, tuae dolor Ilithyiae, &nbsp; &nbsp; Quam malles nullis membra rigasse vadis? Quo tibi nunc volucri cervos praevertere cursu? &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Instat, & indomita te premit ille fuga. Indue flumineos liquidi jam corporis artus: &nbsp; &nbsp; Flumineos artus junget & ille tibi. Et trans Orchomenon, & trans Erimanthon, & Elin, &nbsp; &nbsp; Cyllenaeque umbras Maenaliosque sinus, [p. 101] {{Versus|65}} Pisaeasque urbes, vestigia cara secutus, &nbsp; &nbsp; Tecum Sicaniis influet aequoribus. Nunc quoque vitatos non est vitare Hymenaeos. &nbsp; &nbsp; Heu quanto raptor constitit ille tibi! Illud idem, mea lux, in te vereare licebit. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Semper formosis insidiatur Amor. Nec te decipiat tranquillo frigore Sabis. &nbsp; &nbsp; Crede mihi, in medio frigore Sabis amat. Sabis amat certe: sed ne prodatur amare, &nbsp; &nbsp; Horrentes umbrae silvaque multa facit. {{Versus|75}} Ah cave, ne tantus mihi sis dolor. ille ruinam, &nbsp; &nbsp; Si tibi quid fiat, ducet utramque dies. Nec tibi sit rivos tanti lustrare liquentes, &nbsp; &nbsp; Ut novus ipse meis rivus eam lacrimis. Flumina habent alias, mea vita, habeantque puellas: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Incolumem servet te Cytherea mihi. [p. 102] </poem> ====Elegia XIII. Ad noctem. ==== <poem> N OX bona, quae longos hominum miserata labores &nbsp; &nbsp; Languida jucundo membra sopore foves: Nox bona, dulce caput redimita micantibus astris, &nbsp; &nbsp; Dulce papaveribus vincta rosisque caput; {{Versus|5}} Adspice me ingrato nequidquam lumina somno &nbsp; &nbsp; Sollicitum multis flectere cum precibus. Nequidquam. Fugit ingratus mea lumina Somnus, &nbsp; &nbsp; Et surda blandas negligit aure preces. Ille tamen, cum tu medio placidissima cursu es, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debuerat matri junctior ire comes. Aut illum torvo terrent mea somnia visu; &nbsp; &nbsp; Vel curas potius deficit ante meas. Aut, quod crediderim, furtivo captus amore &nbsp; &nbsp; Deliciis fruitur nunc sine teste suis. {{Versus|15}} At memini, cum me speratae ad gaudia noctis &nbsp; &nbsp; Sisteret in thalami limine dulcis Amor, Invitaeque oculis furtim irrepsisse puellae, &nbsp; &nbsp; Deliciasque mihi praeripuisse meas. [p. 103] Jam, bona, concilia somnum; lenitus ut ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mulceat irrigua lumen utrumque manu. Nulla mihi cupidis ignes argutat in ulnis: &nbsp; &nbsp; Exigit officium nulla puella meum. Blanda veni, prolixa veni: tibi cespite vivo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic venias) Arabo fiet odore tibi. {{Versus|25}} Non tibi contulerim, nitidi quae nuntia solis &nbsp; &nbsp; Purpureum roseo provocat ore diem. Non tibi, quae, radiis quamvis argentea puris, &nbsp; &nbsp; Stellarum vigiles emicat ante choros. Fusca licet, sis nigra licet: sic fusca capillos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic oculos Phyllis, si modo vivit, habet. Hei mihi, quid volui? dum te lenire precando &nbsp; &nbsp; Molior, admonitu Phyllidis instat Amor. Phyllidis admonitu sensi recalescere pectus, &nbsp; &nbsp; Et male sopitas serpere in ossa faces. {{Versus|35}} Phyllidis ad nomen dum mens mihi tristis anhelat, &nbsp; &nbsp; Nec memor est somni, nec memor ipsa sui. Jam mihi Trajectum videor, collesque supinos, &nbsp; &nbsp; Erroresque, pater Mosa, videre tuos; Inque sinu dominae dulcem spirare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ardua qua gelidam fagus opacat humum. Quid queror infelix? vigilans, en, somnia narro: &nbsp; &nbsp; Et mea nunc sine me gaudia Phyllis habet. [p. 104] Tu modo, tu Nox alma, fave. tu redde quieti, &nbsp; &nbsp; Et recrea afflatu pectora lassa tuo. {{Versus|45}} Aut, si vulneribus superat spes ulla medendis, &nbsp; &nbsp; Urgeat aeternus lumina victa sopor. </poem> ====Elegia XIV. In nuptias Gerardi Frankenii et Catharinae Adelheidis Moneniae. ==== <poem> F RANKENIUM dulci formosa Monenia vultu &nbsp; &nbsp; Ceperat: ignoti servus Amoris erat. Quid faciat? caecum stridebat pectore vulnus; &nbsp; &nbsp; Nec tamen auxilio vulneris auctor erat. {{Versus|5}} Phoebe pater, dixit, si nos tua cura medentes &nbsp; &nbsp; Dicimur, huc medicam (nam potes) adfer opem. Audiit, herbarumque potens subrisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Ac leviter, Fies tu quoque sanus, ait. Dos mea (nec nescis) succos miscere salubres: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dos mea, laurigeras increpuisse fides. [p. 105] Utraque, si quid id est, tibi nunc deserviet uni: &nbsp; &nbsp; Atque erit in tantis promta medela malis. Tu mihi cura vetus, postquam de matre cadentem &nbsp; &nbsp; Ad nostros genitor detulit ipse tholos. {{Versus|15}} Virginis ecce parens, (obmutuit ore tremente &nbsp; &nbsp; Virginis audito nomine Frankenius) Ille parens, quo non alius me plenior ipso &nbsp; &nbsp; Salanas dulci carmine mulcet oves. Hic quoque noster amor: nec plus mihi filius Orpheus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Debuit, aut grata notus ab arte Linus. Jungam ego tam pariles animas, dulcesque catenas &nbsp; &nbsp; Aeterno nexas ex adamante dabo. Finierat. nivea mitis Concordia palla &nbsp; &nbsp; Venit, & aurata cum face blandus Hymen: {{Versus|25}} Et Venus, & Veneris justissima cura Lepores, &nbsp; &nbsp; Cordaque qui stringit mutua castus Amor. Ite agite, o juvenes: gracili bona Cynthia cornu &nbsp; &nbsp; Praelucet primis officiosa toris. Mox eadem decimo cum plena refulserit orbe, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Luciferae partes mite juvantis agat. Sic Phoebi cantoris opes, Phoebique medentis &nbsp; &nbsp; Sentiet haud uno fulta nepote domus. [p. 106] </poem> ====Elegia XV. Genethliacon filio primum genito Joannis Huidekooper Marsevenii, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> N ASCERE Phoebei puer o genitoris imago; &nbsp; &nbsp; Unice foecundae nascere matris amor. Nascere avo promisse nepos proavoque, vetustam &nbsp; &nbsp; Nomine qui possis perpetuare domum. {{Versus|5}} Ominor, en: vives, susceptaque vota tuorum &nbsp; &nbsp; Solvere erit sacris, ad tua festa, focis. Ominor, en: Patrias feliciter ibis in artes, &nbsp; &nbsp; Ingenio numeris sufficiente suis. Spes generis recidiva tui, spes celsa parentum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Consulibus binis gloria, parve puer: Cresce puer: celeres supera virtutibus annos: &nbsp; &nbsp; Ex utroque ingens sanguine calcar habes. Jam te felices laetis complexibus Horae, &nbsp; &nbsp; Jam ligat ad sanctos Pallas amica sinus. [p. 107] {{Versus|15}} Uberaque indulget teneris turgentia labris, &nbsp; &nbsp; Mox pascenda tuo nectare Graja Venus. Exspectant primos Latii decora alta labores &nbsp; &nbsp; Nominis, ingeniis terra superba suis. Exspectant Latiae monumenta perennia Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Parvule, conatus nata juvare tuos. Tum majora manent: toto vocat agmine Tibris, &nbsp; &nbsp; Inque vetustates te jubet ire suas: Heroum Tibris genitor, genitorque Deorum; &nbsp; &nbsp; Hesperiis Tibris non leve numen aquis. {{Versus|25}} Ille tibi fortes ostendet in ordine turmas, &nbsp; &nbsp; Totque triumphali fixa tropaea manu. Ille tibi placidae pinget bona commoda Pacis, &nbsp; &nbsp; Et semper curis otia tuta novis. Nempe rudimentis formandus talibus olim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Inque tuas laudes erudiendus eris. Inde quid effugiat virtus tua, quidve sequatur, &nbsp; &nbsp; Hauriet, & monitis crescet ab ipsa suis; Inde exempla petes magnorum magna virorum, &nbsp; &nbsp; Quaeque domi possint, quaeque decere foris. {{Versus|35}} Sic prius ingentem Ascanius quam conderet Albam, &nbsp; &nbsp; In Siculo Trojam litore lusit avo. [p. 108] </poem> ====Elegia XVI. In nuptias Sebastiani Kortholti, et Annae Lobedantziae. ==== <poem> C ARMINA quae thalamis genialibus aurea, Divae, &nbsp; &nbsp; Concinitis, cupido dicite pauca mihi. Dicite Pierides; & tu formose Dearum &nbsp; &nbsp; Sectator, crocea dulcis Hymen tunica. {{Versus|5}} Dulcis Hymen, Hymenenaee patris stirps digna Lyaei, &nbsp; &nbsp; Uraniae proles candida matris Hymen. Vobis, qui canitur, primis devotus ab annis &nbsp; &nbsp; Promeruit fausta nunc quoque voce cani. Ille cliens vester, vestri Kortholtus amores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Uritur, ut celeres populant sata pinguia taedae; &nbsp; &nbsp; Ut sacer Eoo qui sonat igne focus. Nec minus ardet amans Lobedantzia, quamlibet illi &nbsp; &nbsp; Luctatur tenero dulcis in ore rubor. {{Versus|15}} Junge pares, Domiduce, aeterno foedere amantes: &nbsp; &nbsp; Junge pares animis, ingenioque pares. [p. 109] Dignius haud alia caluisset virgine Sponsus: &nbsp; &nbsp; Anna quoque haud alio digna perire viro. Anna, Cupidineis numquam temerata sagittis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic primum coepit discere quid sit Amor. Hic primum trepido Venerem non spernere voto; &nbsp; &nbsp; Ah misera, ah voti non bene certa sui! Obstat virginitatis amor, actumque pudice &nbsp; &nbsp; Tempus, & aetatis ver, & amoena quies. {{Versus|25}} Damna quoque extimuit laudatae hostilia formae, &nbsp; &nbsp; Et quae plura rudis fingere virgo solet. Desine legitimas, &#244; formosissima, flammas &nbsp; &nbsp; Damnare, & casti jura timere tori. Non ideo decus oris habes praenobile blandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Torpeat ut gelido moesta juventa situ. Non ideo totos adflavit Gratia census, &nbsp; &nbsp; Pectore quae sedem gaudet habere tuo. Adspice, virginibus quam sis formosior una &nbsp; &nbsp; Omnibus, una tui temporis Anna decus. {{Versus|35}} Qualis odoratis in apricae vallibus Hennae &nbsp; &nbsp; Ussit amatorem Persephonea suum. Qualis Gargaphio spatiatur gramine Pallas, &nbsp; &nbsp; Virgineum nulla casside pressa caput. Qualis ab exhausta rediens cum strage ferarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perspicuis corpus Delia lavit aquis. [p. 110] Adspice, ut Aonio juvenis conspectus in ostro &nbsp; &nbsp; Te petat, illecebris saucius ille tuis. Ut desiderio contabescentis inani &nbsp; &nbsp; Lumina perpetuae semper edant lacrimae. {{Versus|45}} Illum Pegasidesque Deae, nemorumque puellae, &nbsp; &nbsp; Optarunt gremio semper habere suo. Sertaque donarunt non marcescentia ab annis; &nbsp; &nbsp; Et calamo dulces edocuere modos. Illum nec calami moverunt, nec nova serta. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ardet inexpleto victus amore tui. Et tibi Pegasidasque Deas nemorumque puellas &nbsp; &nbsp; Posthabuit, sancto vinctus amore tibi. Flecteris. en sensi. nec te rigor iste pudicus &nbsp; &nbsp; Ulterius vacui pectoris esse sinit. {{Versus|55}} Et Venus, & Veneris subeunt artesque dolique: &nbsp; &nbsp; Et puer ille novo fervidus igne subit. Et flammae tenero ignotae sub corde tepescunt: &nbsp; &nbsp; Incertusque vago ducitur ore color. Et suspiria furtivis erupta labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et lacrimae ignarum sponte fatentur onus. Hoc habet. En justi nova praeda Cupidinis Anna &nbsp; &nbsp; Gemmiferas domini ducitur ante rotas. Annue, purpureis quae nunc, vaga Cynthia, bigis &nbsp; &nbsp; Sidereo tacitum limite carpis iter. [p. 111] {{Versus|65}} Cynthia, legitimo venerabile numen amori, &nbsp; &nbsp; Femineas semper promta juvare preces. Promta laborantes utero relevare puellas; &nbsp; &nbsp; Promta salutares ferre vocata manus. Huc Dea, mox decimum cum plena reduxeris orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Auctor jucundae candida lucis ades. Huc ades, o nivei custos Lucina pudoris: &nbsp; &nbsp; Credita tutelae sit domus illa tuae. Quae Latonigenam cantu Paeana frequentans, &nbsp; &nbsp; Per fratrem meruit muneris esse tui. </poem> ====Elegia XVII. Ad Davidem Hoogstratanum, in gemellarum ejus filiarum natalem primum.==== <poem> S OLVE, gemelliparae conjux facunde Mariae, &nbsp; &nbsp; Munera Lucinae debita, solve pater. Ecce, tibi, tenero frangentes murmura risu, &nbsp; &nbsp; Exiguas tendunt utraque gnata manus. {{Versus|5}} Et laetis genitorem oculis matremque salutant &nbsp; &nbsp; Aurea spes generis, biga venusta, novi. [p. 112] Salvete o hiemis flores, salvete puellae, &nbsp; &nbsp; Mox quoque maturo non leve vere decus. Haec est vestra dies, primo quae vidit in ortu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Edere vagitus, ac puerile queri. Nunc etiam blandum ridetis, & oscula matri &nbsp; &nbsp; Uda lacessitis pangitis uberibus. Nunc etiam blaeso rumpentes gutture vocem &nbsp; &nbsp; Vultis inexpertis fingere verba sonis. {{Versus|15}} At nimium properatis: at o dormite sorores: &nbsp; &nbsp; Versabunt cunas Lallus Amorque duas. Ille ut jucundo resolutis membra sopore &nbsp; &nbsp; Leniat ingratae taedia longa morae: Hic ut vulnificos non intellectus ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Armet, & occultum muniat ore decus. Sic venient mores, venient cum moribus anni, &nbsp; &nbsp; Imperiique satis conscia forma sui. Et quisquam dubitet, qui vos modo viderit olim, &nbsp; &nbsp; In medio nasci frigore posse rosas? [p. 113] </poem> ====Elegia XVIII. Ad Samuelem Munkerum sponsum.==== <poem> A ONIDUM, Munkere, & Phoebi cura Latini, &nbsp; &nbsp; Illustris generi fama future tuo, Ecquid contentus poteras Pene&#239;de lauro &nbsp; &nbsp; Sutilibus myrtis abstinuisse manus? {{Versus|5}} Non poteras. sensi. vatum tutela Dione &nbsp; &nbsp; Te quoque festivis inplicuit pedicis. Te quoque non noto gaudet tetigisse flagello, &nbsp; &nbsp; Et sibi Phoebeis plaudit in exuviis. Talis in Eurydice suspirantem Orphea quondam &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ismarus incultis ingemuit scopulis. Cum juga, cum silvae, cum devia lustra ferarum, &nbsp; &nbsp; Excitaeque suis Na&#239;des e latebris, Certatim duros consolarentur amores; &nbsp; &nbsp; Lymphaque ab exesis humida pumicibus {{Versus|15}} Halitibus longis, & dulci suspiratu, &nbsp; &nbsp; Vatis inexhaustas combiberet lacrimas. Te quoque ab Idaliis incensum viscera flammis &nbsp; &nbsp; Isalaque & notis Amstela vorticibus [p. 114] Et toto doluere sinu, & videre gementem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sixia quem multis ante petita procis Indomito sineret pectus consumier aestu, &nbsp; &nbsp; Et praedam saevis esse Cupidinibus. Eurydicen tamen & lacrimis Rhodope&#239;us heros &nbsp; &nbsp; Flexit, & auratae deliciis citharae. {{Versus|25}} Nec tibi, quas omni coluisti aetate, Camoenae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricem ferre morantur opem. Ardet Sixia victa, & amoribus externata &nbsp; &nbsp; Non negat ipsa tuo ferre pedem thalamo. Felix, formosis cui nunc haerere labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Munkere, & caro cui licet ore frui! Felices ambo, qu&#238;s pennis alma secundis &nbsp; &nbsp; Non sterilem spondet Ilithyia domum! [p. 115] </poem> ==Jani Broukhusii lyricorum libri duo. == [p. 116: blanco] [p. 117] ===Jani Broukhusii lyricorum liber primus. === ====Ode I. D. M. Mariae Magnae Britanniae, Franciae, Hiberniae, reginae.==== <poem> Q UANTAS sub altis Acrocerauniis Exercet iras magna manus Jovis, &nbsp; &nbsp; Qua terra, qua ponti profundum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intremuit, volucresque fulmen {{Versus|5}} Vibravit alas: talis in ultimo, Regina, luctuque & lacrimis tuos &nbsp; &nbsp; Funesta tempestas Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Attonuit, trepidosque Belgas. [p. 118] Heu triste vulnus! vulneris heu dolor {{Versus|10}} Acerbus, atrox, inmedicabilis! &nbsp; &nbsp; Heu plaga feralis, tribusque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditata regnis! Te scissa canas Religio comas, Te liberalis Munificentia, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Te luget invitis ademtam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casta Fides, Pietasque terris. Moresque, & artes pectoris aureas Sexum evagati, & nobile consilii &nbsp; &nbsp; Mirata robur, sempiterno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama novum dolet aere funus. O feminarum gloria Principum Quacumque currus Sol agit igneos, &nbsp; &nbsp; Quacumque per fluctus remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrequies sonat ira Nerei; {{Versus|25}} Zmaragde nostri lucide saeculi MARIA, gentis delicium tuae; &nbsp; &nbsp; Quid plectra, perfunctumque tristi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbiton ingeminare cantu Pergamus? omnis tecum abiit Lepos, {{Versus|30}} Tecum Voluptas, & chorus Artium &nbsp; &nbsp; Facundus, & pulsae citatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munditiae emicuere pennis. [p. 119] At Moeror atro pectore lugubres Singultat hymnos, & face fumida {{Versus|35}} Deformis insano lacertos &nbsp; &nbsp; Ense ferit, pavidosque vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frustra. Sereni te mediam poli Formosus Aether lumine vestiit &nbsp; &nbsp; Aeterno, & astrorum coronant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Pervigiles sine labe flammae. Illinc tuorum suscipe civium, Regina, curam; mater, ut antea, &nbsp; &nbsp; Jucunda subjectis, & orbis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mite patrocinium relicti. {{Versus|45}} Illinc triumphos Conjugis incliti Gavisa spectes, utque per hostium &nbsp; &nbsp; Caesorum acervos justa victor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Explicet invidiosus arma. Illinc, faventum munere caelitum, {{Versus|50}} Rerum beatam deplue copiam, &nbsp; &nbsp; Dignata tutari Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incolumes duce GULIELMO. [p. 120] <tr><td width = 222 align = center></poem> ====Ode II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> E T me meorum cura sodalium, Et me relictae tangit amor domus; &nbsp; &nbsp; Et mens Batavorum per urbes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Anxia praetrepidat vagari. {{Versus|5}} Visendus altis Amstela moenibus; Ingentis ingens aequoris arbiter &nbsp; &nbsp; Visendus Ya, Ya magni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Progenies animosa Nerei. Illic amores inveniam meos; {{Versus|10}} Illic amicos, & memores mei &nbsp; &nbsp; Vates; &, ut defungar, illic &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Francius est amor ille noster. Franci, meorum conscie lusuum, Vivisne Franci? vive, & amabiles &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Annos, & insignem juventam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exige Apollineas per artes, Carus Camoenis, carus Apollini, Mihique rebus carior omnibus: &nbsp; &nbsp; Quem primum & has artes fatebor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Meque meas docuisse dotes. [p. 121] Tecum beati temporis otia, Curasque molli ruris in angulo &nbsp; &nbsp; Fallebam amaras: tecum amoenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aonidum spatiabar hortis. {{Versus|25}} Nos saepe picto vesper ab aethere, Nos saepe puro sidere Lucifer &nbsp; &nbsp; Vidit jocabundos, merique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Innocuos calices trahentes. Nunc vel recentis nos labor ingenii, {{Versus|30}} Vel si quid aevo restat ab aureo &nbsp; &nbsp; Una legentes detinebat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et celeres variabat horas. Nunc in remoto gramine devius Ducebat ardor Pieriam chelyn &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Plectro fatigare, & jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine sollicitare nymphas. Sed me Latini pectinis arbiter Parvo retentum fine co&#235;rcuit; &nbsp; &nbsp; Brevique circumscripta gyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vis animi melioris haesit. Talis reductae vallis in abdito Sinu sub alto lympha cacumine &nbsp; &nbsp; Per gramina & virgulta serpens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo trepidat susurro. [p. 122] {{Versus|45}} Non illam apricis caprea pascuis, Siticulosi nec dominus gregis, &nbsp; &nbsp; Siccusve collaudet viator, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum medius coquit arva Titan. Te magna forti dicere spiritu, {{Versus|50}} Te parva leni ludere barbito, &nbsp; &nbsp; Apteque formam fingi in omnem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pegasides docuere Divae. Te Cypris aequo ducta Cupidine Legit sacerdotem, & nivea manu &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Comtos tibi gestit capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idalia cohibere myrto. Tu plena magno vela moves mari, Sulcasque latis aequora cursibus, &nbsp; &nbsp; Grajos ut observes magistros: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos veteres renovamus ignes; Et miti ocellos sidere lucidos, Et basiorum mella, & amabiles &nbsp; &nbsp; Genas, verecundamque frontem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo modulamur ore. [p. 123] </poem> ====Ode III. Ad Theodorum Doppium.==== <poem> D OPPI, tu tenerae conjugis osculum Ac dulces cupidus visere liberos, Natalis repetes delicias soli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cari requiem laris. {{Versus|5}} Illic militiae taedia mitibus Mutabis studiis, ad Solymae juga Et formosa sacro pascua gramine &nbsp; &nbsp; Commissum revocans gregem. Illic sub patriae tegmine populi {{Versus|10}} (Cum festus pariet laetitiam dies) Fusus, candidulos inter amiculos, &nbsp; &nbsp; Curarum aspera dilues. Me quamvis alio dura necessitas Invitum Batavo dividat a mari; {{Versus|15}} At non immemorem, non vacuum ignibus &nbsp; &nbsp; Cari pectoris arguet. Tu (si quid veterum cura sodalium Exhaustusque simul commeruit labor) Vivas vel Pylii saecula, sed tui &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Semper Broukhusii memor. [p. 124] </poem> ====Ode IV. In libros Antonii Bynaei de passione Christi.==== <poem> U LTIMA dum tecum mortem meditantis Iesu &nbsp; &nbsp; Docto revolvis pectore, Bynaee, & sacri reseras mysteria ligni, &nbsp; &nbsp; Ac triste Iudaeae scelus; {{Versus|5}} Quis neget aetheriis cognatam sedibus auram &nbsp; &nbsp; Duxisse scribentis manum? Deproperasse altis Cedronis flumina lucis, &nbsp; &nbsp; Mentem irrigatum quis neget? O lac, o violas, o florum quidquid ubique est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dulcesque caelitum favos! Non aliter gravidis formosum in nubibus arcum &nbsp; &nbsp; Natura pingit artifex. Tales mellilegae sub apricis collibus Hyblae &nbsp; &nbsp; Zephyrus colorat areas. {{Versus|15}} Macte tui longum felix, Bynaee, laboris, &nbsp; &nbsp; Et invidendae paginae: [p. 125] Macte isto, Bynaee, animo, quem proluit altus &nbsp; &nbsp; Caelestis imber gratiae: Et depone pios, monumentum dulce, libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Crucis salubrem ad stipitem. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====Ode V. Ad Petrum Bernagium sanitati restitutum.==== <poem> C LARA Machaonii Bernagi gloria coetus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec cura Musarum levis, Tene ego Persephones erepto e carcere furvo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsisque Lethae faucibus, {{Versus|5}} Tene fruor redivivo, & pectore pectus amicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Artis tero complexibus? Tene fruor, tueorque tuos, dulcissime, vultus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix ipse credulus mihi? Gratia magna tibi, Paean pater, unde medentum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pendet salutaris manus: Unde sacri latices Aganippidos Hippocrenae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecunda vatum pectora [p. 126] Rore fovent dulci, mentemque caloribus aptam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dio furore temperant. {{Versus|15}} Gratia magna tibi, Paean pater. occidat ille &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Musicus sordet labor. Vivat, & extentos Bernagius inpleat annos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno parente te minor. </poem> ====Ode VI. In historiam horti medici Amstelaedamensis ad manes Caroli Clusii. ==== <poem> C LUSI, si quid adhuc sentis tellure sub ima, &nbsp; &nbsp; Nec segnis tua degravat ossa Letheo torpore lapis; huc nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Huc ades, o consulta sagacis {{Versus|5}} Naturae, veterumque tenax prudensque laborum, &nbsp; &nbsp; Telluris Floraeque sacerdos. Non erit Illyrios iterum tibi quaerere colles, &nbsp; &nbsp; Aut gelida reptare Pyrene. [p. 127] Aethere sub patrio Belgarum, & dulcibus umbris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Amstelii prope fluminis alveum, Sacra recognosces priscis incognita mystis, &nbsp; &nbsp; Alterius miracula mundi. Larga recognosces peregrini munera caeli, &nbsp; &nbsp; Exuvias fragrantis Eoi. {{Versus|15}} Quidquid odoratae privum genuere Moluccae, &nbsp; &nbsp; Armiferae quod litora Javae; Tabrobaneque ferax, lucenti nota Canopo; &nbsp; &nbsp; Mira fides! his germinat hortis. Edomitoque soli vitio, morboque palustri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amsteliis viret India lucis. Sed neque sola novos Matuta huc misit honores, &nbsp; &nbsp; Aut nigri pia Memnonis aula. Aspice quo dites spoliarint munere silvas &nbsp; &nbsp; Americes nova regna remotae. {{Versus|25}} Ignotisque tibi ramis pendentia poma, &nbsp; &nbsp; Ignotos mirare racemos. Hic nemus auricomum, hic varios induta colores &nbsp; &nbsp; Ruris honos Ananassa superbit: Ruris honos Ananassa, Deum dignissima mensis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnigeni Regina saporis. Hic platanus foecunda: & quo te carmine dicam, &nbsp; &nbsp; Naturae stupor ipse, Pudica? [p. 128] Hic, quod Marmaricas Barce vix inter arenas &nbsp; &nbsp; Excoctis enutriit arvis. {{Versus|35}} Hic, quod magnorum mater truculenta leonum &nbsp; &nbsp; Aequoreo tulit Africa tractu, Qua nimbis insessa furentibus & madida Austro &nbsp; &nbsp; Grande Spei latus explicat almae. Has, Clusi, tibi delicias (quis crederet umquam?) &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hollandus secrevit Apollo. Eductasque, vides, non nostro sidere stirpes &nbsp; &nbsp; Maturat sub sidere nostro. Quid non magnanimi potuit pia cura Senatus? &nbsp; &nbsp; Quid non Marsevenius ardor? {{Versus|45}} Hoc quodcumque loci est, tetrae tenuere paludes: &nbsp; &nbsp; Alcinoum modo provocat uber. [p. 129] </poem> ====Ode VII. In notitiam Germaniae Inferioris conscriptam a Mensone Alting, <i>urbis Groninganae consule.</i>==== <poem> A NTIQUITATIS Belgicae novum jubar &nbsp; &nbsp; Orbisque Romuli simul; Aperta rerum magne priscarum; decus &nbsp; &nbsp; Altingiani nominis: {{Versus|5}} Ut te Deorum quidquid est faventium &nbsp; &nbsp; Nutu benigno sospitet! Ut hos labores, mente conceptos gravi, &nbsp; &nbsp; Stylo explicatos masculo, Aeternet ille, digna qui virtutibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignis rependit praemia, Sempervirente laurea cinctus caput &nbsp; &nbsp; Pulcerrimus Deorum Honor! Jam laetiore fluctuantes alveo &nbsp; &nbsp; Circa Batavum limitem [p. 130] {{Versus|15}} Nymphas, & udo prosilire gurgite &nbsp; &nbsp; Video novos Palaemonas, Rhenus bicorni rura qua secans vado &nbsp; &nbsp; Prospectat undosum mare. Te Vitreus Visurgis, Albis te pater &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sonat citato flumine: Ulvaque laetus & palustri arundine &nbsp; &nbsp; Unsingis amnis patrius: Unsingis ille nemini notus prius, &nbsp; &nbsp; Expers vetusti nominis. {{Versus|25}} Quem tu tenebris erutum & longo situ &nbsp; &nbsp; Consul redonas Consuli. Huic nempe, cujus ex recondita penu &nbsp; &nbsp; Prisco salutem Belgio Nunc reddidisti, mox daturus alteram &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} (Sic Dii volunt) Germaniae. Quid tu? negasne? sed negare non sinit &nbsp; &nbsp; Pignus, quod orbis nunc habet; Quod publici favoris exceptum sono &nbsp; &nbsp; Aeternitatis ad tholum {{Versus|35}} Musae reponunt; quod perennes Gratiae &nbsp; &nbsp; Fausto secundant alite. [p. 131] </poem> ====Ode VIII. In ejusdem notitiae partem alteram, ab eodem editam. ==== <poem> A NTIQUI Latii, antiqui dux optime Belgii, &nbsp; &nbsp; Altinge, rebus clara fax domesticis; Quas tibi pro tanto, pro tali munere, cives &nbsp; &nbsp; Dignas rependent promerenti gratias? {{Versus|5}} Per te custodes patriae condiscimus amnes &nbsp; &nbsp; Quo flumen ore, quove fonte solverint; Limite quo Batavos Rhenus discreverit agros, &nbsp; &nbsp; Vahalisque rapido largus exundans sinu, Quo Lavica tepens, quo Mosa feracibus undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ingensque sicci terminator Helius: Flevusque, Amisiusque, ac spumosi ostia Widri, &nbsp; &nbsp; Tethyi Batavae non pudenda nomina. Quantus & in terras violato foedere Nereus &nbsp; &nbsp; Rapacis iram gurgitis permiserit, {{Versus|15}} Atque domos, atque arva, atque oppida tota refuso &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nesas videre) texerit ferox mari. Per te reliquias, & nomina prisca locorum, &nbsp; &nbsp; Tot urbium, tot arcium cadavera [p. 132] Novimus, & longa ritus aetate sepultos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tot vetusti temporis vocabula Eruta de nigra caligine noctis opacae; &nbsp; &nbsp; Quales avorum tunc fuere sortium Deliciae sermonis, & inculti oris egestas, &nbsp; &nbsp; Hostem ferire doctior quam scribere. {{Versus|25}} Hanc tibi Dii patrii curam injecere: tuamque &nbsp; &nbsp; Res Foederata postulat facundiam. Macte nova virtute, & praecellentibus ausis, &nbsp; &nbsp; O saeculorum digne scriptor omnium Omnibus elogiis, qua Sol se condit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et qua rubente promit Oceano diem, Extinctis lucem rebus qui reddis, & arte &nbsp; &nbsp; Mentis disertae mortuos vetas mori. </poem> ====Ode IX. Ad Joannem Hudde, <i>cum urbis Amstelaedamensis consul esset creatus.</i>==== <poem> E N iterum te pulcer Honos, te purpura felix, &nbsp; &nbsp; Huddaee, nostris praestitem rebus vocant; Ingentesque urbis curas caramque salutem &nbsp; &nbsp; Tuis reponunt creditas laboribus. [p. 133] {{Versus|5}} Sancte pater patriae (liceat mihi vera profari, &nbsp; &nbsp; Veroque dotes nomine eloqui tuas) Sancte pater patriae, tibi plebs, tibi curia gaudens &nbsp; &nbsp; Fremitu secundo surgit, & plausus jacit. Te resonat laetis pater Amstela fluctibus, urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jam puriore qua secat lympha suam. Addunt se Musae comites, & pulcer Apollo, &nbsp; &nbsp; Virtutis ille nobilis praeco tuae: Praesidii pars magna tui: nec notius ullum &nbsp; &nbsp; Limen salutant doctus Artium chorus. {{Versus|15}} Gaudet in auspiciis redeuntibus ipsa severi &nbsp; &nbsp; Astraea juris quae tribunal temperat; Et quae lucrifico perfundit moenia censu &nbsp; &nbsp; Beatitatis ductor Hermus aureae; Quique procellosas hiemes, qui sacra tridente &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nautis vocatus ponit aut tollit freta. Invidiae domitrix Prudentia certa nocentis &nbsp; &nbsp; Pro laureatis excubabit fascibus. Plurima descendet cornu bona Copia pleno, &nbsp; &nbsp; Hilarosque quina fruge ditabit lares. {{Versus|25}} Et quae sanguinei peccaverat ira Gradivi, &nbsp; &nbsp; Pax alma largo sarciet cum foenore. Dii date, ne meritis desit sua gratia tantis, &nbsp; &nbsp; Laetusque sortem civis agnoscat suam. [p. 134] Nominis Huddaei longum pia fama superstes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Gratis ut olim sancta sit nepotibus. </poem> ====Ode X. In funere Joannis Hudde, <i>urbis Amstelaedamensis consulis.</i>==== <poem> I NTENDE moestam, Melpomene, chelyn. Vixit Batavi gloria nominis &nbsp; &nbsp; Huddaeus, & sanctum senectae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nox operit tenebrosa honorem. {{Versus|5}} Te flebimus, lux Urbis, o Amstelae Altricis olim destina, nunc dolor: &nbsp; &nbsp; Te flebimus moestis ademtum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Civibus, & patriae gementi. Non quo recisas Fata tibi colos {{Versus|10}} Avara nerint, quove malignius &nbsp; &nbsp; Artaverit livor Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praecipitis spatium senectae: Sed quod secundis usque laboribus Perfuncta virtus, nunc miseram nimis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urbem, & laborantes penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tempore difficili relinquit. [p. 135] Heu efficacis consilii vigor Pudens, & alto pectore conditum &nbsp; &nbsp; Prudentiae robur, probique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Moris amor, facilisque virtus, Et frons sereno lumine comiter Communis, & mens artibus ac bono &nbsp; &nbsp; Incocta, Musarumque cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo fugitis? crepitante nimbo {{Versus|25}} Armorum Erynnis saeva trementibus Insultat arvis, funeraque urbibus &nbsp; &nbsp; Minatus, ac stragem, cruento &nbsp; &nbsp; Ense furit homicida Mavors. Ergo perenni cum gemitu dolor {{Versus|30}} Te noster urget; nec lacrimis modum &nbsp; &nbsp; Figunt, edacibusque curis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Moeror atrox, animique morsus, Non cum nitenti praevius aethere Ducit choreas Vesperus aureas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Non igne cum puro relucens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luciferi rota dulcis exit. Flent circum amoeni Na&#239;des Amstelae, Et lubricorum numina fluctuum, &nbsp; &nbsp; Quacumque per salsum capaci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ore ferox spatiatur Ya. [p. 136] Tu lege princeps, indociles regi Et temperato momine devehi, &nbsp; &nbsp; Undas co&#235;rcebas, severo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Colla domans animosa freno. {{Versus|45}} Quid mirum, amicis imperiis bonos Parere cives, cum fera Nerei &nbsp; &nbsp; Gens, atque inassuetae feroci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingenio famulentur undae? Salve supernis addite sedibus {{Versus|50}} Civis, beatus aetheris incola, &nbsp; &nbsp; Quem mente possessum tenace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem equidem atque animo occupabas. Nos te sagaci pectore consulem, Nos te fideli consilio patrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Dum vita, dum vires sinebant, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assiduo memorare cantu Pergemus ultro: dumque Diespiter Curru volucri tempora dividet &nbsp; &nbsp; Feracis anni, sempiterna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Laude recens animabis hymnos Aevi sequentis. nec minuet dies Moestos honores; ad tumuli aggerem &nbsp; &nbsp; Virtutis Huddaeae triumphum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postgeniti recinent nepotes. [p. 137] </poem> ====Ode XI. Ad Petrum Burmannum. <i>felicia novae curationis exordia in Academia Trajectina ei gratulatur.</i>==== <poem> I NGENII, Burmanne, potens Latiique leporis, &nbsp; &nbsp; Lyraeque doctus efficacis arbiter; Jam tibi nutrices persolvunt praemia Musae, &nbsp; &nbsp; Stipendiorum non avarae mancipes. {{Versus|5}} Jam nova per veteres serpit tibi laurea ramos, &nbsp; &nbsp; Et publicus commendat otium labor. Te sibi res Romana, sibi te Graja vetustas &nbsp; &nbsp; Interpretem deposcit haud rudem sui. Utere sorte tua. sic fesso Atlante resedit &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In Herculis cervice siderum domus. [p. 138] </poem> ====Ode XII. In Joannis Brantii commentationes Paullinas. ==== <poem> T ARSENSIS dum gesta doces illustria Paulli, &nbsp; &nbsp; Et fulmina oris, & gravem constantiam; Quaeque sub immani Judaeae pertulit ira, &nbsp; &nbsp; Infanda multa passus ob Christi crucem; {{Versus|5}} Branti docte, tuas numquid pia flamma medullas &nbsp; &nbsp; Edit, novoque cor amore inaestuat? Numquid ab aetheria prognatus spiritus aura &nbsp; &nbsp; Scribentis almo rexit igne dexteram? Felix, Branti, animi, felix praestantibus ausis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In aevitatis sic iture gloriam. Hoc tibi stravit iter genitor tuus: hoc face multa &nbsp; &nbsp; Monstrant avitae clara gentis nomina. [p. 139] </poem> ===Jani Broukhusii lyricorum liber secundus. === ====Ode I. Ad sodales. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; N ONDUM satis priorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sol mitigavit aestum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haeretque adhuc medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Siticulosus ardor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Quid mirum? ubi in profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mediisque scimus undis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsos sitire pisces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insana vis caloris! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivamus, o sodales, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aestumque leniamus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Capaciore vitro: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non, si procul paterno [p. 140] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic exulamus orbe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idcirco ademtus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Usus fuat bibendi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Lesbio po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ajunt vel inter arma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lato vel in profundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam fuisse curam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Curas ut unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dissolveret Lyaeus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quinimo Teucer ille, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bellator ille Teucer, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vino fugam levabat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Cinctus virente myrto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades Lyaee; Liber &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades, jocose Liber, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pater facetiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puer, capaciores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miscere perge conchas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Furere hunc juvat furorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suam bibat puellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicumque amare cordi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mihi quinquies dat HERSE : &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Potisque dein puellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libabimus vicissim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 141] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcissimae parenti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinum, atque Amori, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musisque, Gratiisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sic leniamus aestum. </poem> ====Ode II. Ad Neaeram <i>e vernaculo Hoofdii expressa.</i>==== <poem> S I non ingenuam nobilis indolem Mentitur facies, & decus inclitum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formae pectoris imis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Respondet penetralibus; {{Versus|5}} Illis me, mea lux, conde recessibus: Illo sepositus commodius loco &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutatae stationis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivam sorte beatior. Sed nubes animi pellere candido {{Versus|10}} Si te, Vita, juvat sidere; cor tuum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illa sede repone, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nostrum modo sumseras. [p. 142] Hic voti modus est metaque fervidi. Nam quis tam fatuis uritur ignibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ut, fido sine corde, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nudis gaudeat artubus? Quamvis Hippomenes fraude potens nova Tardarit volucrem virginis impetum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Schaeneida pomi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jactu ceperit aurei. Quid tu, consilio si superat tuo, Succenses juveni, Cypria, credulo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Festis ignibus orba, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grati turis honoribus? {{Versus|25}} Non istis animus concidit artibus: Sed fallax Atalantam & celeris fugae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cursum fregerat aurum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et versa in pretium Venus. Quod caeli tenebris, quod nemorum coma {{Versus|30}} Furtivos operit Luna cupidines; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viderunt tamen astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Noctis vigiles chori. Vidit caeruleo Vesper ab aethere, Dum saxis residens Cynthia Latmiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Sopitum Endymiona &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longo detinet osculo. [p. 143] Cur non (si vacuum corpus amabimus, Nec spes est animi prospera mutui) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blando figimus ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Duris basia cautibus? Quod si plena mihi gaudia destinas, Me dulci gremio, me patere unicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; His haerere labellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cordis participem tui. </poem> ====Ode III. Novam se Cupidini praedam esse. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ALLAX Amoris virus & irritos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Experto amores, plus vice simplici, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitare casses ac ferocis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insidias steterat magistri. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sed me decorae lumina Deliae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae parte quinta numinis imbuit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui Dione, me capilli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Retibus inplicuere densis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis fugaci cervus anhelitu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem per nivalem Taygetum premit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Venator, e ramo infideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda feris canibus pependit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 144] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me! furorem cor trepidat novum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenumque herili numine languidum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Suspirat. ah me! parce, virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parce meas animare flammas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per quem potenti vi decoris tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenes revinctum, bella, Cupidinem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per lampades, flammasque, & arcus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Perque tuos, mea fata, ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos si beato sidere conspicer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quondam faventes; haec ego myrteo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cortice exsolvam Dionae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmina postgenitis legenda: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} SIBI HOS OCELLOS CUM LEGERET LEPOR &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ET GRATIARUM ET CYPRIDIS HOSPITES ; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ADJUVIT ALMUS, DELIAEQUE &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; MUNUS HABERE DEDIT, CUPIDO. [p. 145] </poem> ====Ode IV. Ad Deliam. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O frons marmore purior! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenis cum radiis micant! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O os purpureum! o genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Genae dulce rubentes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae mentem misero anxiam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae me surripitis mihi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitam datis & necem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo vos carmine, qua lyra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Condigne venerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum & carminis & lyrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo imbellior est sonus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec dotes animi decet, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec formae jubar aureum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vili deterere ausu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri, Delia, muneris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pignus nobilius cape, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imo pectore conditum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illic te invenies mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fibris cordis inustam. [p. 146] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc ego effigiem tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum, cum cava lumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longus obruerit sopor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portabo Elysium ad nemus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tristem trans Acheronta. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cultum facile & fidem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivacesque Cupidines &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Emirabitur; at tuis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidebit honoribus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nigri Juno Tyranni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum liveat ut libet: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum te, dum faciem tuam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bina conspicuam face, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel se judice comprobet &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Prima sede locandam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum punctum omne ferat sibi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frontis marmoreae decus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et os purpureum, & genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Genae dulce rubentes. [p. 147] </poem> ====Ode V. Hymnus in pacem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM furor saevi posuit Gradivi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tubae rauci siluere cantus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam Fides & Pax rediit supernis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exul ab oris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Pax Jovis magni Themidisque nata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu nimis longo male pulsa bello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Oppida & prisco viduata cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Arva revisit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Dircaei nova jura plectri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mitis Euterpe: bona Pax canenda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En ades mecum, citharamque festis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floribus orna. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque dum nostris fidibus sonanda es, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alma Pax, canos olea capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vincta, sis vati facilis, meisque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illabere venis. [p. 148] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O diem terris nimis auspicatum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auream o lucem veterisque massae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua redux tecum bona tot, tot orbi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Commoda ducis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne, precor, tutum meditare caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne fugam molire: tibi ecce venti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lene subsidunt: tibi ridet omni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequore Nereus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Te novo Tellus speciosa cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambit, & matrem reducem salutat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua duce haec ingens stetit universi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Machina mundi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque cum densum chaos & tenebrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cuncta confuso premerent duello; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, bona, aeternis elementa vinclis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite ligasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne parum sidos ruerent in ignes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deviae lymphae, tenuisque ut a&#235;r &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Ambiat terras, radientque picto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera caelo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quies lassi Dea mitis orbis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O decus rarum, viden&#146; ut serena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luce gaudentes amicire terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Gestiat aether? [p. 149] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut diem curru nitido reducens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gemmeum Titan pelago e propinquo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Surgat, & nostros meliore colles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestiat auro? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Te canunt multo sinuosa plausu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumina, & lapsus celeres morantur; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te mare, & motis Zephyrorum amoenus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiritus alis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu pedes quacumque moves decoros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nascitur nullis rosa blanda spinis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et croci dulces, Syriumque late &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fragrat amomum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ridet aeterni tibi, Diva, veris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suda tempestas: tibi mella durae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Depluunt quercus, liquidoque manant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nectare dumi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te Fides nulla temerata culpa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te probi Mores comitantur, & Lex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et decens Virtus, & amica pleno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Copia cornu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At procul caeco Furiarum in antro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit insanos Pietas Furores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit & diram Rabiem; & catenae in- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; frendet Enyo. [p. 150] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Da, precor, post tot mala, tot labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rebus optatam requiem Batavis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuas tecum comites secundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numine firma. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nulla fac tristis doleat colonus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Arma vastato volitare campo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spemve protritam gemat, & carentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messibus annum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Educet dulces sine fraude gnatos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cara dilecto mulier marito: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nulla confundant maculosa sacrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crimina lectum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ensis in falces abeat recurvas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vomis e longis coalescat hastis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque cristata faciant columbae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Casside nidum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil opus telis, modo tu Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prima non clausos tueare muros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lenis o tandem dare amica fessis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia Belgis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Si quid in nostris odii relictum est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbibus, si quid minus expiatum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In feros Turcas & inhospitalem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rejice Phasin. [p. 151] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bistonas diri lanient tumultus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Bistones saevis agitentur armis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfidi; & contracta gemant rubentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cornua Lunae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos tuus sanguis, tua cura simus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos amor: quos tu decores honestis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Artibus, quos tu radio benigni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numinis adfles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Interim ramis oleae sub artis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuum laeti modulamur hymnum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuam festo colimus frequentes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Carmine frondem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unde si dulcem liceat corollam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plectere, & nostrae tibi cura Musae est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec mihi myrtus, neque Apollinari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laurea serto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Ambiat comtos operosa crines. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi, rerum decus & voluptas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi parvo tenuis Thalia &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dedicat ore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume quae dulci modulata plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Accinunt castae pueris puellae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Panchaeos, Dea Sospitatrix, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Turis odores. [p. 152] </poem> ====Ode VI. In Petri Colartii et Elisae Hofmannae diem nuptialem.==== <poem> N OBILE depositum Phoebi castaeque Minervae &nbsp; &nbsp; Hofmanna, Musarum soror, Siren, Sparne, tua, & nemoris Philomela propinqui, &nbsp; &nbsp; Hymenaei ad aram ducitur. {{Versus|5}} Harlemiae sperate novum mox Orphea fagi, &nbsp; &nbsp; Materna quem finget chelys. Et tu, connubii vinclo dignande pudico, &nbsp; &nbsp; Beate sponse, dulcibus Virginis ex oculis flammam qui combibis acrem, &nbsp; &nbsp; Agnosce fortunam tuam: Ac reverenter habe. nec Div&#251;m contigit ulli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Habere Musam conjugem. [p. 153] </poem> ==Jani Broukhusii hendecasyllaborum liber. == [p. 154: blanco] [p. 155] ====Carmen I. Ad epistolam Neaerae. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; T ENE, litera, tene m&#238; Neaera &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui testem animi suique amoris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Misit? tene ego conspicor beatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam illa dextera, lactea illa dextra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Illa candidula, illa mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castis ductibus exaravit, atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solitudinis ad meae latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussit visere, & occupare amantem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic vivam, bona charta, sic Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Coram sistar in urbe concupita; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut me non Arabum beata messis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non lauti tituli potentiorum, [p. 156] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec grandes cumuli pecuniarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec vel Regibus invidendi honores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tantillum hercule prae tuo lepore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prae tua ingenua benignitate, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Possint afficere, aut juvare amantem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mene, litera, men&#146; putas Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obliviscier, & putare parvi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnes delicias, jocos, amores? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah prius Arabum perite messes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perite o tituli potentiorum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et grandes cumuli pecuniarum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vosque Regibus invidendi honores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quin prius peream ipse, & ista mecum. </poem> ====Carmen II. Ad L. Petrum Francium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F RANCI candide, ter venuste Franci, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid ex animo fugatus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo Broukhusius tuus sodalis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicum ludere saepe, cui solebas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Olim credere seria atque nugas; [p. 157] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum ludere qui solebat olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tibi credere seria atque nugas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid te pudet exteris in oris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Absque ulla prope collocutione &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prorsus negligere immerentem amicum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te inquirere, non rogare saltem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid rerum gerat, aut quibus severas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fallat lusibus occupationes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At culpam, puto, deprecatur omnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tuis quem numeris vocas ad astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnus Archithalassus, & frequentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausus & favor & decus coronae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tanti mihi sunt tui labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, nec furor ille, Mantuano &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qui praefiscine proximus furori est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tam longae ut veniam vocationi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dandam ullam rear, atque epistolaris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec commercia desinam negotii. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare (ni mihi supplicabis ultro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Et te poenitet oscitantiae hujus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Paucis, si valeam, diebus ad te &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingens horribilis sacerque Iambus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus frigoris & mali veneni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ibit, unde tibi, o amice, febris [p. 158] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Praesens omnibus aestuet medullis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui numquam, veluti Catullus olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urtica medearis otiove. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu, si sapias, malum caveto, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franci: sic soleo meos amicos. </poem> ====Carmen III. Ad Davidem Bergium et Henricum Hasium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ERGI, dulce mihi meisque nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hasi, dulce meis mihique nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid vos facere augurer, remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc ad litora Doridis Batavae? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ecquid me facere auguramini ambo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sub caelo positum benigniore? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non caeli favor hic benignioris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non umbrae nemoris sacrae propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mulcent m&#238; trepidas levantve curas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solus (nam quid agam?) meos sodales, [p. 159] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec solus tamen, & meos amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Optata teneo allocutione, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jucundis premo & adligo lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mallem frigora Doridis Batavae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Mallem Nerea vel tumultuantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobiscum bibula tueri ab acta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes quam nemoris sacras propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Umbras, & nitidi fluenta Vechtae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solus prospicere humidis ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergone illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felixne illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nobis lare conditis sub uno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Antiquam exhibeat beatitatem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfundat solito lepore mensam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Amatosque simul simulque amantes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jungat foedere triplici sodales? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si haec aurea lux redibit umquam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O laetos ter & amplius sodales! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O lucem ter & amplius beatam! [p. 160] </poem> ====Carmen IV. Ad Carolum Crucium sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; E RGO, Carole, nuptias, relicto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lecti coelibis otio, parasti? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo te niveae decore formae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miti placidae pudore mentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Castis moribus, aureoque vultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caris detinuit Maria vinclis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Euge, Carole: cui venusta Cypris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Juno savet, & benignus Hymen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc o agmina blanda Gaudiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Huc o Deliciae, Jocique molles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lascivia casta; virginumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terror, Connubii parens Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura virgine purior Cupido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos o viduae perite Noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et suspiria, & inquieta Cura; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tot millia mille Taediorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot dulcis nitidis Maria ocellis [p. 161] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In imas animae sui latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vibrat millia multa spiculorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Tuque o Pronuba, tu Marita Juno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu Lucina magis probas vocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos nunc auspicio bono jugasti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post foecunda suos revise menses. </poem> ====Carmen V. In somnia. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <font size =+3>N IGRA Somnia nigriora nocte; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morpheu perfide, ter sceleste Morpheu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenebrae improbulae, improbae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae m&#238; Deliolam meam abstulistis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et longa tenuistis in querela &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illusos trepida quiete ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin vivit mea vita, amare amantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes perpetuo parata in annos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin valet mea Delia, & querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Longas ah nimis ah nimis querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa diluit osculatione. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos ite procul genus molestum, [p. 162] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infidum genus: ite foeda Noctis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedae progenies, sceleste Morpheu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Morpheu perfide, perfidae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nigra somnia nigriora nocte. </poem> ====Carmen VI. Ad Davidem Bergium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Q UIS, Bergi, calor ille inauspicatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tantum capiti creat dolorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo? quis calor ille tam molestus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te, seu lateri incubas sinistro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu dextro lateri incubas, pedesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc huc nunc alio movere pergis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insomnes adigit cubare noctes? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nondum tamen omnis ardet aether, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec stella Icariae nocens puellae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siccat fluminis alveum propinqui. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu saeve calor, calor tyranne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui meum excrucias mihi sodalem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I quo te vocat inquietus Eurus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad mundi spatium extimum aestuantis, [p. 163] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Nec mecum excrucia mihi sodalem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod ni continuo facis, paratus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Culpae corrigere omne quod patrasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adsum perfide, perduellis adsum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te cedere qui perire cogam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quaeris, qua ratione sit futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te cedere, & ut perire cogam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri frigore carminis peribis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod vel frigore frigidum mage ipso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te unum modo, sed necare tecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Trecentos alios queat calores. </poem> ====Carmen VII. Ad Theodorum Jansonium ab Almeloveen sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J ANSONI Clariae sititor undae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jansoni medicae sititor artis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tot vulnera Romuli nepotum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felici modo dextera abstulisti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qui Coi senis auspicatus haeres [p. 164] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fatorum celeres moraris alas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid nunc tibi praesidii relictum in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Istis artibus, artibus medendi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morbis corporis ingeniique morbis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} En en, ureris: & ferox Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musas negligit ac Deos medentum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En en, ureris: & decus tuorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic visum Veneri) suis ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suis illicibus puella ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Immerzelia vindicat laborum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illi mysta futurus &#224; Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in tremulis micant ocellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in roseis sedent labellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cujus in niveis latent papillis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Deliciae, Joci, Lepores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Blanditiae, Lubentiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque omnes Veneres Cupidinesque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O factum bene! o venuste noster! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Pro te Gratia, Cypris ipsa pro te, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro te stat niveis Cupido pennis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam felix, tibi, jam beate sponse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabit se cupidas tremens in ulnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exorata tuis puella votis, [p. 165] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnium omnibus expetita votis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula bella, mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula, quae tuo pudori &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tristes exequiae parantur! exi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exi, vane pudor. moraris? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quid nugas agis, & resistis? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam facem quatit auream decorus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, & pede candido cubile &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumsultat honestior Voluptas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec scena est tua, sponse; casta scena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Haec est fabula nunc agenda vobis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare per genium tuum, tuaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junonem Catharinulae, &#224; Latinis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immerzelia jam Pelasga Siren, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Immerzelia jam Latina Suada est. <!-- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; SOLYS AMOR MORBI Non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; AMAT ARTIFICEM. --> [p. 166] </poem> ====Carmen VIII. In saeculum Perralti. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S AECLUM mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum, Gallica Musa quod polivit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et gustu dedit esse Gallicano, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc est praetenero atque nauseante; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Saeclum, quod fatuae regunt puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cirratique probant puellulastri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui sordent veteris reperta Musae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque infantia, debilesque nervi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui magno Latiae parente linguae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praestant causidici Parisienses; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui vatum pater & pater Deorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infelix clypei faber Pelasgi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Large vapulat, & Maroniani &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Majestas genio febriculoso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Versu raditur, innocente lima: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid pro tot meritis tibi Pelasgae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabunt, quid Latiae dabunt Camoenae? [p. 167] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s te muneribus remunerentur? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quarum scilicet interest rotundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec Grajo tamen, ore vapulare. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Pelasgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Latinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musae, mobile Saeculum, precantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Ut sis quod fueras, tuoque jure &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Malignos facias malosque versus. </poem> ====Carmen IX. In Petronium Larvatilem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S ALVE nec Natio libelle naso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec lingua facili neque elegante, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sane nimis Attici saporis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Proles patris imaginosa Galli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Tu te ludere credis, & jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Romano sale, Gratiis Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tun&#146; fucum facere auribus Batavis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O inscitia ruris inficeti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O vecordia putidi cerebri! [p. 168] </poem> ====Carmen X. In calumniatorem Gallum. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B UHURSI pater Elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Limati ingenii perite censor; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quamquam te vitio ferunt creatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, qui criticum timent acumen) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Vim postquam genii venustam amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ac motus agiles, bonamque mentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certis limitibus co&#235;rcuisset &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Virtus illa tuae sagacitatis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid tantum Borealium virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} De te commeruit misella turba, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germani puta, Belgiique cives? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid nos prodigii loco tenendos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Censebas, & haruspicem vocandum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aedilemque, bonae vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Si quandoque pares tuis fuisse &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gallis arguimurve credimurve? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo quidquid amabile ac venustum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestris finibus omne continetur. [p. 169] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergo barbaries sumus stuporque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vappae, quisquiliae, meraeque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et ludibria Celtici nitoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicumque ad gelidos fati Triones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Torporem hausimus a&#235;ris maligni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Heu heu nos miseros malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos extra genii decentis oras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ejecit patris ira Gallicani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc aeraria turba circum amoenum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parnasi nemus innubasque lauros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ceu ranae vel hirundines, vagamur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos Hectoridae, propago Div&#251;m, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelum ducitis undequaque purum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Afflati radio sereniore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiratis violas, crocos, amomum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et meras Charitas, Jocosque, Risusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et meras Veneres, merosque Amores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis ingenium politum, & acre, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardens, flexanimum, jocosum, amoenum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis omnia Dii dedere magni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hinc tot Historiae, tot hinc Novellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Milesia, amabilesque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Aenigmata plexa, prurientum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longae deliciae puellularum. [p. 170] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam fabri jocosis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Eleganter ineptiunt libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam suas po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ancillas sibi reddidere Musas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos fumos olidae Nicotianae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos coctae Cereris gravem vaporem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ructamus tumidi, malosque versus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rauco gutture fundimus supini: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Lotichius, Sabinus, Hessus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Grotius, & tener Secundus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum deliria gentis ista crassae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Rident Castalides, paterque Paean. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id Gujetus abominatus olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedo stigmate BARBAROS notavit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedi carminis exsecrandus auctor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id nuper quoque, te ducem secutus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Firmavit bonus ille Bajuletus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctorum rudis arbiter virorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed tu nos gravius, Pater venuste, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Implacabilibus premis libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec tantum modo barbaros, sed ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Aequales facis ire Moscovitis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequales, Pater alme, Moscovitis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junxisses potius, diserte noster, [p. 171] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum Muhamedicae nitore Portae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque, si modo vera vis fateri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Una haec natio Gallico favore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Digna creditur, inque Christianos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam pridem parili furore saevit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si tanto tamen excidunt honore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germanique simul simulque Belgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nec te judice Moscovita vates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Differt Teutonicove Belgicove: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam vellem caperes, amoenitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Promeconde facete Gallicarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile Teutonis po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Rectum, magnificum, decens, sonorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale denique, cui Racinus ipse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Boilavius invidere possint, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu, non similes tui trecenti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id si per maciem febriculosae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Mentis blande tibi Pater liceret, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec caligo oculos teneret aegra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam (nec fallimur) ipse jam negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale umquam ingenio vel arte quidquam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Moscovitam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Aut ut simplicius loquar, negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Jesuitam. [p. 172] </poem> ====Carmen XI. In carmina Hulleriae, poetriae Gallicae.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; V ENAE Hulleria Musa delicatae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota mellea, tota mollicella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota Pieriis nitens ligustris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quam te memorem, canora Siren! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O rosas & amaracos Deorum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O convivia sumtuosa Phoebi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali pectine Lesbia illa Sappho, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali personuit Corinna plectro. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam (nisi moverit bidental) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Perraltos tibi conferat trecentos? [p. 173] </poem> ====Carmen XII. In Catharinam Lescaille po&#235;triam Batavam. Ulciscitur eam carmine Latino pro usu carminis Belgici sibi denegato.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P INDI gloria Belgici puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui surgunt Heliconiae puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile fecit aureumque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cujus Broukhusium suavitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Expertem voluit, suaeque Musae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usuram imperiosa denegavit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illam Broukhusius novis phaleucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ulciscitur, & quidem Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suas ne capiat superba laudes. </poem> <center>BONUM. FACTUM. HOS. VERSUS. NE. QUIS BELGICOS. FACERE. VELIT. EDIXERUNT MUSAE. ROM. </center> [p. 174] ====Carmen XIII. Nuptiis Danielis Joannis Bernartii, reip. Amstelaedamensis judicis, et Mariae Sixiae. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A DESTE O Veneres Cupidinesque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lubentia laeta, Faustitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquis thalamos Deus jugales &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casto perficis adjuvasque nutu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Namque Sixia, Sixia illa digna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Avo Consule, digna Patre virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bernartii cupidas itura in ulnas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis auspicibus domum vocanda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos propagine ducite ex utraque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laeta germina, surculos tenellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos confundite sanguinis vetusti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc vestigia & inde per pusillos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spem longam generis boni, Quirites. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc Bernartius, hoc vicem Mariae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Votis Sixius omnibus precatur. [p. 175] </poem> ====Carmen XIV. In Davidis Hoogstratani poemata vernacula.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USA candida candidi po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Aoniae colona silvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te exosculor! ut juvat suaves &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspensa inbibere aure cantilenas! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu myrto nitidum decora crinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas connubii faces celebras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitae pia praemia innocentis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu tu funeream tenens cupressum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanctis manibus is comes, gravemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solaris tumulis diserta luctum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu te ludere, seu juvat jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et doctas sale, sed pudente, chartas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intertinguere nobili paratu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces versiculi, venusti, amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et graves simul, & simul tenelli, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Pieri candidi po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Semper vivite, semper invidendo [p. 176] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Batavi eloquii vigete cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum stabit Batavis honos Camoenis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Dum terram pater ambiet Batavam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nereus murmure belluosus udo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Canum Nerea dum secabit audax &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pubes litoris inquilina nostri. </poem> ====Carmen XV. Ad Jacobum Wildium genethliacon.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C USTODI Genio, beate Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sexagesima liba dum parantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et natalitiae dapes, & alto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cratere corymbifer Lyaeus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Peccem, ni precibus piisque votis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diem concelebrem tuum, meoque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indictum patiar perire cantu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc Libethrides, hanc Apollo lucem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Signarunt melioribus lapillis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cadentemque piae sinu parentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepit gremio Thalia dulci. [p. 177] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunas movit Amor manu tenella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et primas tibi dulce vagienti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detersit lacrimas nitente pluma; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Esses ut pater omnium leporum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et castae Veneris frequens satelles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc connubia laeta, liberorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc grex floridus, & decore formae & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cultis moribus eminens propago. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec minus tibi Diva risit illa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae Pandioniam tuetur arcem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Altrix ingenii Minerva amoeni; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec minus tibi florulentus Hermes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctarum vigil artium patronus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Esses ut veteris peritus aevi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Custos, qui studio laborioso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta plurima mente parturires, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s priscum Latii decus potentis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longis non sineres perire ab annis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Wildi noster amor, venuste Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec sunt dona faventium Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tagi divitibus priora arenis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quod Maeonius tacente fluctu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intra litora volvit Hermus aurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} O felix pater, o marite felix, [p. 178] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Servent Dii faciles, tuique, sanctam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Domum, sospite te, tuaque Vita, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lucis saturos vocante Olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post longas senii moras quieti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Componat pia turba liberorum! </poem> ====Carmen XVI. Ad Catulum suum. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L OBBI candide, delicate Lobbi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem Belgice, nunc Latine Lobbi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid te quid rogo reddidit po&#235;tam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An quod sis solitus cubare mecum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An quod, qui dominum colis po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Contactu quoque factus es po&#235;ta? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An sacri nemoris decens venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus accola jam diu fuisti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inspirat lepidos, amice, versus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Certe quidquid id est, disertus Hercle &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque amabilis & bonus po&#235;ta es: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec te corpore quam vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magis suspiciunt probantve Musae. [p. 179] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, quod superest, ego atque mecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Patronus tuus omnibus medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adnitemur, ut orbe sub Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne sit pulcrior ulla te catella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne Latinior ulla te catella. </poem> ====Carmen XVII. In commentarios artis pictoriae Gerardi Laeressi. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L AERESSI artifices videre ductus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miracula vividi coloris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicui contigit, hic beatus ultro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Naturae potuit videre operta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jam nec cortice semicincta clauso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum qualia Dii vident Deaeque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta est mirificae manus potestas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docti gratia tanta penicilli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidit Nemesis, virumque longis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Damnavit tenebris, & orba lucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressit lumina nigricante velo. [p. 180] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O duram Nemesim, o maligna Fata! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nec sic tamen omnis ille nobis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeressus periit. sagace mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Lustrat lumine quidquid undecumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae arti peperit suum decorem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid sedulitas, laborque felix &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa contulit aemulatione; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid tot varii creant colores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quantis nec pluvius relucet arcus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec solatia caecitatis, haec sunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duris otia ducta sub tenebris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crevit pervigili tenore charta, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illustrans facili docentis ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quae mysteria condidit vetustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quae multiplici labore saepta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non omnes voluit docere mystas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Salve docte senex, o aurearum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Princeps conditor elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Foecundae pater & magister artis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nunc in foliis virescit istis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eque ipsa bene pullulat papyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annorum domitrix decora laurus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nomen vetet interire clarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et noctem invidiae geluque vincat. [p. 181] </poem> ====Carmen XVIII. Elicium ad Phaedrum tertiis curis Davidis Hoogstratani procuratum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USARUM rosa amoena, ver Diones, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imber auree, pulle Gratiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castae simplicitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre venuste, Phaedre prodi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qualem Particulo probavit olim, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prudens Eutychus, omnis & virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postilla chorus elegantiorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Purae amabilitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siren Thressa, Remi canora a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu sordibus inquinatus Oscis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Truncatusve pedem, minorve nasum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Trahes ridiculos miselle lumbos: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed purus, nitidus, tuus, tuoque [p. 182] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Totus carmine & integer nitebis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis candida Noctiluca puro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget aethere in aureis quadrigis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis in tremuli quiete ponti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formoso rubet Hesperus sub ortu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non debes stolidos timere ronchos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non fastidia plebis inperitae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te docti accipient sinus, & auris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amabit veterum capax leporum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. </poem> ====Carmen XIX. Virtuti et meritis Gulielmi Wildii, <i>cum in ordinem jurisconsultorum cooptaretur.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R EGINAE Themidis novelle mysta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Wildi candide, digna Patre proles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post stipendia justa, post labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inpensos studiis, forensiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Curarum meditationi ad unguem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exactae tetricum, novos capessis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed pridem tibi debitos, honores. [p. 183] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc forum vocat, & sacrum tribunal: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ad commoda tristium reorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Veras incipies movere pugnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Miles numinis incruentus aequi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte laude nova, venuste Wildi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu Musis & Apollini paterno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Divis mitibus elegantibusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Infers Justitiae severum honorem. </poem> ====Carmen XX. In Petri Rabi carmina sacra.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P RODI candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii diserta Rabi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non laurove hederave comta crinem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed Jordanis in amne lota sacri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et caelestibus inplicata gemmis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, caelitumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas delicias favente Christo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Orbis sparge per ora Christiani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos vatum chorus ille sanctiorum, [p. 184] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos Clemens meus ambiisset hymnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tales Flaminius sonante plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus numine dividebat odas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii canora Rabi. </poem> ====In po&#235;mata vernacula Joannis Plumeri. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R ISUS, Blanditiae, Procacitates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci Basia dulciora melle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et blandi puer artifex veneni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tinctae sale Gratiae Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Has, Plumere, tibi dedere chordas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s nec mollius elegantiusve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspirare suos queant amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grajarum chorus Elegantiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis de patrio Venus profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pulcros sustulit invidenda vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec caeli facies amoenitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pleno radiat decenter orbe &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura nocte soror superba Phoebi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam neget esse te po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cui laurus meritos odora crines, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Regale sinus pererret aurum? [p. 185] </poem> ==Jani Broukhusii eclogarum liber. == [p. 186: blanco] [p. 187] ====Ecloga I. Menalcas. Ad reverendissimum celsissimumque principem Ferdinandum, Paderbornensem & Monasteriensem episcopum, comitem Pyrmontanum et liberum baronem de Furstenberg, &c. ==== AEGON, THYRSIS. <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ORTE sub a&#235;ria quercu consederat Aegon, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua sacrum pater Amisius per pinguia rura &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumen agit, tenero praecinctus cornua junco. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Juxta erat & Thyrsis: ambo cantare periti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ambo pares aetate, pares & amoribus ambo. [p. 188] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita vicinum Thyrsin prior occupat Aegon. Ae. Thyrsi quid aestivum toto te pectore solem &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepisse juvat? mecum hanc succede sub umbram. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum inter densos captabis frigora ramos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mecum divinum cantabis & ipse Menalcam. T. &nbsp; Imo ego vel ranis videar tibi ineptior ipsis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raucior aequoribus, contemta vilior alga, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His ignobilior tribulis, si nostra Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fistula, si meritos obliviscatur honores. Ae. (15}} Illum vastati miserantem incommoda ruris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dispersosque greges, raroque mapalia culmo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Pales, ipse & laetis excepit Apollo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausibus, & laetae passim applausere Napaeae. T. &nbsp; Ille meos habeat (meruit quoque solus) amores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Audiat ille meos, qui reddidit otia, cantus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et, Procul hinc, dixit, procul hinc feralis Enyo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pascite oves pueri, & pascite, ut ante capellas. Ae. Haec quoque (nam memini) senior praedixerat Almo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Almo fatidici pignus memorabile Phoebi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tempus adest pueri, quo magni cura Menalcae &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia det populis, concussis otia silvis. T. &nbsp; Haec quoque (nam memini) referebat fama, Menalcam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quem Tusci celebrantem Tibridis amnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His umbris, his arboribus decus omne futurum, [p. 189] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellentem spinas, & pinguia culta rigantem. Ae. Ut gregibus taurus decus est, ut matribus haedi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus arboribus, flores ridentibus hortis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu decus omne tuis. sub te pastore, Menalca, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utilius vigilat praescripta ad munia pastor. T. &nbsp; {{Versus|35}} Gaudet ager, gaudent pecudes, magnumque Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et placidi soles & mobilis aura Favonii &nbsp; &nbsp; &nbsp; Acceptum caelo testantur; & aethere toto &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intempestivos compescit Jupiter imbres. Ae. Liber & Alcides, & virtus clara Quirini &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Templa sibi posuit. meruit quoque ponere templa. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et te, si qua fides, olim sacrabit olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gloria. Jam votis, jam nunc adsuesce, Menalca. T. &nbsp; Has tibi ego dulces dulci cum matre columbas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi ego violas, & suave rubentia fraga. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Quae si grata tibi, sacras tener imbuet aras &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agnus, & hoc ipso statuam convivia luco. Ae. Est mihi bissenis quae gallina incubat ovis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nobilis & plumis, & cono nobilis albo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si propria haec fuerit, nostris de vitibus addam &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Bis duo Rhenano certantia pocula Baccho. T. &nbsp; Sis bonus, o, felixque tuis, divine Menalca. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat, e magna cum venerit urbe, bubulcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat upilio, te vinitor omnis & omnis [p. 190] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messor, & hirsutae ediscant nova carmina valles. Ae. (55}} Te rigui fontes, te murmure saxa canoro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te, pater, e tilia cantet nemoralis a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te volucrum certet genus, & genus omne ferarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mollibus in pratis densa stipare chorea. T. &nbsp; Quale nitet puro lustratum sidere caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum matutino subsultant rore cicadae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quale rosis hilares cum texunt lilia Nymphae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis agris facies, agros lustrante Menalca. Ae. Quale melos vel lusciniae, vel cantus olorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut ubi formosae terram plausere puellae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Quale per aestivas errat qui rivulus herbas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale sonat magni vocalis arundo Menalcae. T. &nbsp; Dulce satis imber, nascentibus aestus aristis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulce levem gelida somnum captare sub umbra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vituli mugitus, & alta turtur ab ulmo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dulce parens gnato: nobis tua cura, Menalca. Ae. Tardus eas ad magnanimi promissa Tonantis &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera: tardus eas: nos te hac tellure moremur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic pater, hic princeps dici merearis, amesque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuaque accipias solenni carmina pompa. T. &nbsp; {{Versus|75}} Nos tibi maturos praesenti demus honores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos te, magne pater, te ture colamus, & aris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu gregibus facilis adsis, tu vota precantum [p. 191] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipias, faveasque tuis, pater optime, sacris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talia cantabant pueri: cantantibus illis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Lanigeri tacuere greges, tacuere capellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa quoque, ut nomen melius captaret amatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura per intonsos ibat lenissima ramos. </poem> ====Ecloga II. Corydon. Ad Joannem Sixium, reip. Amstelaedamensis judicem. ==== <poem> E T locus, & verni facies mitissima caeli, Et Zephyri molles nova per virgulta susurri Exhilarant animum, dum ludimus. Accipe, SIXI, Quae mihi deserto dictarunt rure Camoenae, {{Versus|5}} Accipe, nec pigeat Musas committere Marti. Usque adeo multum est assuescere. Non minus ille In faciles choreas & lusus solvitur, ac si Ad Venerem exhausto mitis paret ire duello. Nec minus hae pilo discunt galeaeque tubaeque {{Versus|10}} Virgineas aptare manus. Nunc ruris amoeni [p. 192] Umbrosos vocat in saltus me verna voluptas, Ut vacuus mecum dulces Corydonis amores Evolvam, nostro Corydon si carmine gaudet. &nbsp; &nbsp; Dauliadum grex blande, modos qu&#238;s Delius ipse {{Versus|15}} Suggerit, & liquido permulcet guttura cantu, Cernitis ah Corydona suis liquescere flammis? Cernitis? an gelidus circum praecordia sanguis Obstat, & antiquum tristes horretis amorem? Carmen amor vestrum atque incesti Tereos ira. {{Versus|20}} Nunc procul a patria, procul a Pandionis arce Extorres, tremulo mulcetis ubi aethera plectro, Semper Ityn ah semper Ityn geminatis ademtum. Me quoque per terras & vasta per aequora vectum Saevus amor sequitur, comitemque haud abnegat ultro. {{Versus|25}} Ille etiam Frisias mecum lustravit Athenas Improbus, ille etiam saltus penetrare Sicambros Sustinuit mecum, signansque in cortice flammas Nescio quid lusit. Moestae gemuere Napaeae, Atque ita: Quid vano juvat indulgere furori? {{Versus|30}} Ne quaeso ne crede udo tua carmina libro Infelix: nequeunt Francas durare secures. Atque utinam pariter nostros absumpserit ignes Hostis, & insano finem praescribat amori! Haud equidem infelix dudum demensque vagarer. [p. 193] {{Versus|35}} Ibo, ibo quocumque pedes, quocumque per aequor Vela ferunt: hostem quaeram, mortemque lacessam. Quidni? tam vilis levis est jactura po&#235;tae. Quid loqueris Corydon? quae mentem insania versat? Nec te saevus amor, nec te contemta Dione {{Versus|40}} Insequitur: potius fortunae tela sinistrae. Haec te vel mediis bellorum fluctibus aegrum Detinet, aut procul hinc peregrina in gente moratur. Quid? nuper patrios casu delatus in agros Agnostin&#146; veteres dilecto in pectore flammas? {{Versus|45}} Agnovi, Galatea, tuoque a lumine vitam, Invisa jam jam cessurus luce recepi. Heu ubi nunc tremuli nutus, oculique loquaces? Basiaque humidulis utrimque impressa labellis, Qualia vel dulces optent fixisse columbae? {{Versus|50}} Collaque lascivo toties liventia morsu? Omnia mecum una perierunt gaudia luce. Ceu quondam Zephyro rosa colludente decorum Extulit os, totique novum decus addidit horto: At pluvia perfusa gravi, quassataque ab austris, {{Versus|55}} Languidulum collo flectens caput exspiravit. Cur mihi non tecum longas requiescere noctes Fas erit, & tecum longos producere soles? Unus amor quoniam felici foedere binos [p. 194] Compulit, & tibi me, mihi te promisit habendam. {{Versus|60}} Ilicibus patulis hederae ludentia stringunt Brachia; vitis amans frondosam amplectitur ulmum: At me, si patrios fas est remeare penates, Non hederae vincant nexus, non vitis in ulmo. Tunc mihi nemo umquam vel prudentissimus ullas {{Versus|65}} Suaserit ire vias, aut te, mea vita, relicta Militiam tentare novam, mortisque labores. Tunc propter salices patriae quae margine ripae Incumbunt fluvio, molli projectus in herba Tecum foecundi mirabor gaudia ruris. {{Versus|70}} Tecum languidulo componam lumina somno, Sol ubi jam medius, suadentque incendia somnum. Tu qua pura fluit lucentibus unda lapillis, Mecum una timidos captabis arundine pisces: Aut ubi levis ames turdos decepit edaces, {{Versus|75}} Autumno ridente, epulis gaudebis inemptis. Hic meus inviset festa me luce Menalcas, Et Charitum decus, & Musarum cura Menalcas. Huic mea vernantem texet Galatea corollam Mollibus e calathis & purpureo hyacintho, {{Versus|80}} Et thyma fragranti ludens variabit acantho. Huic ego pastorum lusus, huic ruris amores, Huic mea silvestri modulabor carmina canna: [p. 195] Ut Glycera simplex flagraverit Alphesibaeus, Callidaque ut Glycere deluserit Alphesibaeum. {{Versus|85}} Ille mihi pictis evinctus crura cothurnis Arma canet graviore sono, tum funera regum Atque exundantes depinget sanguine campos. Interea clauso procedet vesper olympo, Et stabulum pastae repetent, mea turba, capellae: {{Versus|90}} At nobis hilari frugalia fercula Baccho Diluet, & fructus ridens Galatea salubres Ipsa ministra feret. Tum me nec purpura Regum Nec fastiditae castis pastoribus olim Urbis deliciae capiant. Mihi paupere cultu {{Versus|95}} Posse frui detis, Superi, mihi paupere tecto Tranquillos agitare dies, securaque fastus Otia, nec luxu mentem cruciare protervo. &nbsp; &nbsp; Haec Corydon. Vos haec facietis maxima, Musae Sixiadae, cujus meritis pronoque favori {{Versus|100}} Quidquid id est doni ferimus, carmenque sub ipsum Condimus assultum Martis, Gallique furores. Quod si infelices posito certamine Belgas Sidere contingit dextro Deus, otia nobis Si qua facit, majore olim cantabimus ausu {{Versus|105}} Quidquid apud Rhenum patriis bellator in armis Gesserit Auriacus. Nec tantum silva canentem [p. 196] Audiet, aut vacuo desertus rure colonus. Sed tu, si merui, nostrum, pater Amstela, nomen Demiranda feres niveis ad moenia cygnis, {{Versus|110}} Unde mei quondam volvat monumenta laboris Candida posteritas, Batavusque applaudat Apollo. </poem> ====Ecloga III. Amator ineptus. ==== <poem> H AS inter quercus, patriaeque ad flumina ripae, Dum matutinis resonat concentibus Echo, Ossibus infixos soli meditemur amores. Nec tam grata quies medio messoribus aestu, {{Versus|5}} Nec tam apibus cythisus, nec frons iligna capellis; Quam mihi sub densis arrident otia silvis. Hoc quoque jussit amor. Quid enim certemus amori? Ille & Hyperboreos saeva face torruit ursos, Ut perhibent, ille & matres furiavit equorum. {{Versus|10}} Tum ferus iste quis est, maculis suffusus, & omni Virgatam ostentans truculento corpore pellem, Quem vicina novo transmiserat India Phoebo? Ille etiam furit (& sunt qui videre furentem) Saucius igne acri, terretque ululatibus agros. {{Versus|15}} Nimirum genus omne hominum, genus omne animantum [p. 197] Ardet, compare quodque sua, me Thestylis urit. Pallesco, atque animum spinoso in vulnere verso. Thestyli, tene meos unam nescire furores? Quos utinam una scias, nec dedigneris amantem! {{Versus|20}} At gemitu quem saepe, oculisque loquacibus ignem Fassus, & arcanis languentia viscera flammis, Ah illos tremulos affabar mutus ocellos! Dic, rogo, dum nuper prato spatiamur eodem, Tuque mihi contra gressum fers obvia, numquid {{Versus|25}} Vidisti miserum varios pallere colores, Ebriaque incerto vestigia ducere passu? Vidisti certe: Nam subridere notabam, Securamque mali, nec quidquam tale timentem: Non tu saeva tamen: nam quo te crimine damnem, {{Versus|30}} Cui numquam nostras fas est audire querelas? Quas procul in silvis ad devia lustra ferarum. Heu miser effundo, & ventis suspiria mando. Ludentes Zephyri; seu vos cultissima Flora Alliciat, seu vos Floram eliciatis amantem, {{Versus|35}} Has, oro, ante preces dominae deferte per auras, Quando mihi ne quid praestem pudor obstat inanis. Perdit hiems segetes, cervos formido paventes; Viscus aves, & squalor aquas, haedosque lup&#251;m vis: Me mea rusticitas, & amandi devius error. [p. 198] {{Versus|40}} Mala tibi servo dulci distincta rubore, Aequa tuis, ah aequa tuis, mea vita, papillis. Est foetura recens in ovilibus: est levis haedus, Aspersus tenui candentia vellera nigro; Qui simulac tenero balatu contigit auras, {{Versus|45}} Thestylis hunc habeat, dixi, mea: munere laeta Agnoscet dantisque animum, dantisque favorem. Sunt bissena mihi niveo mantilia lino, Pulcra suis plicis atque ordine; qu&#238;s mea mater Purpureo circum limbos variavit amictu, {{Versus|50}} Et dixit moriens: Lycida, tibi nevimus ista, Tu memor asserva materni texta laboris. Haec quoque, cara, tuos jam nunc ornantur ad usus. Sed quid te meditor malis, mantilibus, haedo Demeruisse, mei cum sis ignara doloris? {{Versus|55}} Sum brevis: at mecum brevis est dux ipse Cupido, Et brevis aligerorum exercitus omnis Amorum. Nec brevibus violis, nec contractis Hyacinthis Gratia abest: spirat foliis laetissima parvis. Quid? quod pubentes inter ferar esse po&#235;tas, {{Versus|60}} Atque aliquid de me sibi polliceatur Amyntas, Et gratus Musis, & Phoebo gratus Amyntas? Hinc ego te certe poteram, modo passa fuisses, Aequales supra caelo transcribere nymphas. [p. 199] Tunc omnis nostros lusus, tunc arbor amores, {{Versus|65}} Qua patet omne nemus, rugoso cortice ferret. Tunc laetos juncto vestirent nomine truncos Thestylis & Lycidas: Lycidas & Thestylis omni Fronde notarentur. spirarent germina flammas. Sed quid ego haec autem ventosus somnia fingo? {{Versus|70}} Scilicet is nostrae labor est, ea cura, puellae, Scire ubinam caecos deplorem rusticus ignes. Ah Lycida infelix! quis te malus abstulit error, Ut nec funestum possis deponere amorem, Et nec opem aut blando poscas fomenta furori? {{Versus|75}} I, morere: aut felix exuto vive pudore. </poem> ====Ecloga IV. Celadon sive Desiderium patriae. ==== <poem> N YMPHAE, Nere&#239;des Nymphae, gens edita ponto, Hos mihi non duros paullum concedite lusus, Dum refero quae puppe sedens cantabat ab alta Cretides Celadon, patriae non immemor artis. [p. 200] {{Versus|5}} Vos quoque tangit amor: nec longi frigora Nerei Extinguunt veteres molli sub pectore flammas. Vobis fluctivagos ferimus Celadonis amores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, Et nostras audite preces. Si numine dextro {{Versus|10}} Sulcamus tumidi canentia marmora Nerei, Tandem, oro, monstrate viam, ventosque ferentes Addite, dum patriam cursum obliquamus ad actam, Postque tot exhaustos pelagi servate labores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, {{Versus|15}} O si sublimi liceat superare volatu Terrasque tractusque maris! ceu Daedalus olim Chalcidicam fertur pennis delatus ad arcem; Ut mea me solito exciperet Galathea favore! Ut lacrimas gaudens daret, amplexuque foveret {{Versus|20}} Eluctantem animam, & latebris exire parantem! &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. At nunc insano torremur sideris aestu, Insuetumque gravi languescit ab a&#235;re corpus. Hei mihi! qualis ero, cum te, mea vita, revisens {{Versus|25}} (Si pateris) niveos amplectar decolor artus? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Ire libet. terris quis sit nam ludus in illis, Gens ubi nuda suis contenta mapalibus errat, [p. 201] Et faciem & rubro fucat membra omnia cocco, {{Versus|30}} Docta leves volucri configere arundine damas? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Vos o formosa prognatae Doride divae, Pulcra oculos Panopea, & candida Limnorine, Xantoque, Drymoque, & caerula Cymodocea; {{Versus|35}} Omnes florentes aevo, Oceanitides omnes; Ferte bonae ventos: ventis parebimus aequis. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Pocula bina dabo niveo spumantia lacte, Binaque Rhenanum spirantia pocula nectar; {{Versus|40}} Quaeque peregrinae servo munuscula terrae; Has conchas, atque haec evulsa corallia ponto, Citriaque, & dulci distentas saccare cannas. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Est mihi praeterea pictis avis aurea plumis, {{Versus|45}} Barbarici donum regis, pulcerrima visu: Qualem nec patriis quisquam conspexit in oris, Nec qualis campum nostri secat a&#235;ris ulla. Hanc etiam, hanc vobis sistam, sacramque dicabo. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|50}} Fluctibus in vestris quondam, si vera vetustas, Mulcebat curvos audax delphines Arion. Quem circum Phorci chorus assultabat, & omnes [p. 202] Ad strepitum citharae ponebant murmura venti. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|55}} Nil ego tale precor; Austros date rite faventes, Atque Jovi sacram faciles defendite puppim: Vota ut arenoso persolvam in litore sospes Et Glauco, & vobis, atque Inoo Portumno. &nbsp; &nbsp; Haec Celadon: sudo sed enim Pater aethere Div&#251;m {{Versus|60}} Intonuit laevum, puraque in luce refulsit. </poem> ====Ecloga V. Amantes. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NTER oves pastor Lycidas consedit & Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pastorum Lycidas, nympharum flosculus Aegle. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambo pares aetate, pares in amoribus ambo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque die medio rapidus coquit aethera Titan, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ibant vicini captatum frigora luci; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque vicem faciles inflabat uterque cicutas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita mellito Lycidas prior incipit ore. L. &nbsp; Parce meis haedis, raptor lupe, parce capellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Neu dentes acuas in praelia, de grege magno &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praeda petenda tibi est. salvis ego gratuler agnis. Ae. Has, Lampure, tibi commendo, fide, capellas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed vigila, atque hostem latratu prode sonoro, [p. 203] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum succedo antro, gremioque infundor amato. L. &nbsp; Quamvis admota gravis urat lampade terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cynthius, & teneris incumbat Sirius herbis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Areat omnis ager, sitiant pecudesque, lacusque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo major in his spirat mihi flamma medullis. Ae. Quale per aestivas ignis bacchatur aristas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pennis venit ad partes stridentibus Auster; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quale rigent raptis incensa novalia culmis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta meum, Lycida, pascunt incendia pectus. L. &nbsp; Me petat ex alto Juno, me Cypris, Olympo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Juno Lycidam, non aurea Cypris, habebit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel si cornicis vetulae producar in annos; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Aegle primus amor Lycidae, amor ultimus Aegle. Ae. Me si forte suo Phoebus dignetur amore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insignisque lyra Deus, insignisque capillis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postponam, Lycida, (si quid bene credis amanti) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Phoebeamque lyram tibi Phoebeosque capillos. L. &nbsp; {{Versus|30}} Cor mihi molle tuis, Aegle, liquescit in ulnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cor mihi formosis, mea lux, praedaris ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio vultus, & quae me lumina perdunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio: radios non est tolerare potentes. Ae. &nbsp; Te prope nutantes platanos in vitibus ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Candida deposuit mater, laetissima partu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egregium forma, egregium spe divite: qualis [p. 204] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter virgineas ridet rosa verna papillas. L. &nbsp; Quod spirant violae, quod spirant Cinnama longe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod malum tenera redolet mordente puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Indica Nisaeis fragrant quod balsama in hortis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spirat odorato cervix tibi sparsa capillo. Ae. Fias germanus utinam, mecumque feraris &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ubera dilectae pariter siccasse parentis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fias o utinam frater! securior essem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Nec medio tibi defugerem dare basia campo. L. &nbsp; Aegles frater ego, soror est mihi scilicet Aegle: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una parens, torus unus, & est domus una duobus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus, Paphiaque bonus cum matre Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; Securos medio jubet oscula jungere campo. Ae. (50}} Desinite, aequales, vestigia ferre jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad choreas mecum, & nostros celebrare penates. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda ego sum Veneris, Veneris sum praeda, puellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me sibi, me Lycidas totam sibi vindicat uni. L. &nbsp; His ego te vinctam teneo, mea vita, lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} His ego purpureis recubem, mea vita, papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque sinu niveo niveoque in pectore somnos &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exhalem dulces, & mecum amor ipse quiescat. Ae. Non ego te teneris infusum molliter ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non ego te patiar roseis recubare papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Inque sinu longos niveo producere somnos? [p. 205] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore non foveam, toto quem corde recepi? L. &nbsp; Qualis myrtus in Eurotae pulcerrima ripis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut Nardi pretiosus onyx, aut roscida mala; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Methymnae progignit vinea botros; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Tales marmoreo fulgent tibi pectore mammae. Ae. Aura susurrantis Zephyri per mollia prata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, meus dum dormit amor, depelle calorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vos, humida mobilibus viridaria rivis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invitate levem jucundo murmure somnum. L. &nbsp; {{Versus|70}} Sic super Idalium Venus, aut super alta Cythera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Languidulum dulci natum gremio sustentat; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem circum Nymphae tunicis lusere recinctis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ast illum blanda demulcet imagine Morpheus. Ae. Qualis purpurei formosus flos Hyacinthi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Purpureaeve rosae subrident vere rubente; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Punicave ut tenui pellucent cortice grana; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis conspicuas tingit tibi purpura malas. L. &nbsp; Qualis quae Tyrio medicatur lana veneno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales aestivis fotae modo solibus uvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et cerasi dulces, & nondum dulcia mora: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale coloratis decus est tibi, Vita, labellis. Ae. Quam folia arboribus, quam picto gramina campo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Graminibus flores decori sunt, pluma volucri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Armento taurus, lascivi matribus haedi; [p. 206] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Tam tibi caesaries, pulcerque sine arte capillus. L. &nbsp; Hic ego te calathis portantem lilia plenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Parvus eram, studioque legebam lilia eodem) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vidi primum, & visam sine fine probavi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tunc aspirabat amor felicibus ausis. Ae. (90}} Vallibus his primum (memini) convenimus ambo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egimus & pastas ad flumina nota capellas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tunc ego me sensi totis flagrare medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum mediis audax misceres oscula verbis. L. &nbsp; O mihi maturis, Aegle, o mihi dulcior uvis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Lucidior rivo, tenera fragrantior herba; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Candidior lana; recta conspectior orno; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floridior campo; melior Libanotide cedro. Ae. Hortus ego, circumductus ego sepibus hortus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rosa, me dulci commendat amaracus aura. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Sed nisi tu spires Zephyrus meus: areat hortus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec rosa, nec dulces exhalet amaracus auras. L. &nbsp; Hac ego conceptum suspendam ex arbore carmen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Conceptum tibi carmen, amantum vota, Cupido: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum Lycidas Aeglen, Lycidam dum diliget Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Nulla tuum nobis tollent oblivia nomen. Ae. Hanc ego florentem sacro tibi, Cypria, Myrtum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Litoream Myrtum: quae (si non vana vovemus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut foeta est baccis, ut fronde superbit odora; [p. 207] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exemplo sic crescat amor, sic floreat, isto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Talia dum inter se laeti modulantur amantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hesperus Oetaea statione exire parabat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctis & auratum ducebat praevius agmen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutua sic dulci solantes vulnera lusu &nbsp; &nbsp; &nbsp; Condebant spatiosum alterno carmine solem. </poem> ====Ecloga VI. Hyella. Ad Jacobum Servatium. ==== <poem> N YMPHAE, quae liquidum parvi prope Sabidis amnem Halantes legitis per prata virentia flores, Sabiades Nymphae, mecum infelicis amorem, Mecum ignes Dorylae tenui lugete cicuta, {{Versus|5}} Dum pecudes umbras, dum captat frigora pastor. Non ingrata cano. docto Servatius ore Haec legat, & valles, & respondentia saxa, Et jubeat patrias ediscere carmina quercus. Pergite nunc calami. Vix decedentibus umbris {{Versus|10}} Extulerat caelo roseos Aurora jugales, [p. 208] Cum veterem incumbens Dorylas sic coepit in ulmum, Parcarum memor, atque amissa conjuge moerens. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistuia, carmen: Fistula laurigeri donum Acidis, hac ego dulces, {{Versus|15}} Ah memini, dulci modulabar carmine flammas: Hac ego funereos gemitus, acceptaque caris Manibus heu lamenta, & dignas vulnere acerbo Effundam lacrimas. lacrimis dignissima Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|20}} Tune meos sic, tune meos, dulcissima Hyella, Deseris amplexus? multaque in nocte relinquis Infelicem animam Dorilae infelicis, & aegro Nequicquam gemitu vultus quaerentis amatos? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|25}} Heu dulces vultus! & te tumulavimus ista, Lusisti qua nuper, humo? Cur non ego tecum Aut obii, aut tristem descendi vivus ad orcum? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. Tecum Deliciae, tecum periere Lepores; {{Versus|30}} Tecum ruris honos. laniat Venus ipsa capillos; Et Charites moesto tundunt rosea ubera planctu. Flent Risusque Jocique: abjecit tela Cupido, Egelidas sine luce faces, sine cote sagittas. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. [p. 209] {{Versus|35}} Arent & violae, arent & lilia luctu: Cumque suis teneri moriuntur matribus haedi. Lugent & Dryades, lugent & Oreades altis Mecum in montibus, ac caram lacrimantur Hyellam. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|40}} Ipsa Pales agros, silvas Pan ipse reliquit, Et celeres Fauni, & capripedes Silvani. Ipse suas lacrimas jam non capit amnis, & udo Margine ludentes ad fletum invitat olores. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|45}} Heu heu dulcis Hyella, heu heu mea dulcis Hyella, Amisi te meque simul. tantum umbra, superstes Nominis umbra mei, vagor, & sine corpore corpus; Cumque sua infelix Dorylas extinctus Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|50}} Tu nunc Elysiis in vallibus, inque beatis Sedibus antiquas circumspicis Heroinas: Me procul atra palus coenoso lurida tabo Arcet, & heu manes inhumatos nauta recusat. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|55}} Jam pecori lupus insidias meditetur inultus; Arida depositum fallat seges: urat aristas Et mordax lolium, & spinis paliurus acutis. Vivite pastores, dilectae vivite silvae. [p. 210] &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|60}} Pastores, tumulum misero facite, & precor isto, Quo jacet illa, loco; & tumulo hos inscribite versus: Foedere quos fausto conjunxerat alma Dione, Hic praematuro junxit mors funere amantes. Desine supremum, mea, desine, fistula, carmen. &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Haec Dorylas. vos haec, si quid meruisse videmur, Sabiades quondam facietis maxima Nymphae. Tuque adeo decus o patriae magnique senatus, Servati, seu cana Themis putealque forumque Deposcunt vigiles ad publica commoda curas; {{Versus|70}} Sive operum vacuo nemora in genialia Cyrrhae Ire libet; Pindique sacros lustrare recessus: Accipe quae nullo portant munuscula cultu Silvestres Musae; nostras simul accipe Musas. Quae ni displiceant, te mobilis aura Favonii, {{Versus|75}} Te canet omne nemus; te concava saxa loquentur, Et tumidi montes, & depressae convalles: Vechtaque flumineum mitratus arundine crinem Servatii vitrea caelabit nomen in urna. [p. 211] </poem> ====Ecloga VII. Doris. Ad Davidem Bergium. ==== <poem> B LANDA iterum me rura vocant, saltusque sonantes, Quique strepunt gelidi foecundo murmure rivi. Rura vocant iterum. spumoso Cypria ponto, Ruri natus amor: ruris dicamus amores. {{Versus|5}} Tu vero pars o animae dulcissima nostrae, Bergi, noster amor, tenues en accipe lusus: Accipe, & umbroso mecum recubare sub antro Ne pigeat, muscoque caput fulcire virenti. Hic tibi, quae nuper puero sublecta notabam {{Versus|10}} Alconi, Latia modulabor carmina canna. Tantum (si quis honos calamis) ne despice amantum Delicias, rigui laetus sub fornice saxi Me pariter pariterque Alconem audire canentem, Dum parat e viridi fiscellam texere junco. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quid, Panope, quid me vultu, Galatea, protervo Adspicis, & rides, malo si forte per umbram [p. 212] Incautum tetigisti, & te male prodis in umbra? Dorida amo ante omnes. resonant & Dorida silvae. Doris amor meus est. resonant & Dorida montes. {{Versus|20}} Montibus in nostris, in nostris Dorida silvis Omnis fagus habet, omnes servant cyparissi. Nec Veneri Dominae, nec Nymphis gratior ulla est, Quam sibi quae tenero praescripsit Dorida trunco. Illic injusso jam vernant flore genistae, {{Versus|25}} Puniceaeque rosae rident, gravidumque papaver. Illic & dulces nidum posuere columbae; Mollibus & Soli in soliis blanditur acanthis. Me quoque Doris amat. Ni me mea Doris amaret; Nec pecus hoc, pecoris nec viveret ipse magister. {{Versus|30}} Arboribus frondes decori sunt; frondibus umbrae; Pastores umbris; nitidi pastoribus agni; Agnis bella puella; puellis gloria Doris. Lucida ad Eridanum sudant electra sorores Phaebigenae; Assyriae stillant opobalsama silvae; {{Versus|35}} Myrrha pluit lacrimas, fragrantia basia Doris. Basia dum Doris cupido concedat amori; Myrrha pluat lacrimas, Syriae sua balsama silvae, Lucida Phoebigenae stillent electra sorores. Huc ades, o Cytherea: tibi tua cura palumbes {{Versus|40}} Oscula composito libant mordentia rostro: [p. 213] Te musco vocat e molli mitissimus amnis, Te virides ripae, gelidi te, Cypria, fontes, Fontibus & ripis numen venerabile, & amni. Hoc antrum, & dulci quae populus imminet antro, {{Versus|45}} Vota tibi fuerint. gaudebis tu quoque votis. Hic posuit teneri Doris nova miles amoris Prima rudimenta; hic primos mihi miscuit ignes. Hic ego litorea tibi lucum, Amathusia, myrto Constituam, & laetas inducam fontibus umbras. {{Versus|50}} Addam solemnesque choros atque annua sacra Mense tuo, cum ver aperit pulcerrimus annus. Denique (sic grati sint, quos meditamur, honores) Hic zonam tibi Doris, & Alcon ponet avenam. &nbsp; &nbsp; Haec sat erit, Bergi, molli cecinisse sub umbra, {{Versus|55}} Dum levis argutis assibilat aura cicadis, Dum calet, & medio Titan altissimus orbe est. Surgamus: vocat ipsa cavis e vallibus Echo, Atque alias alio solemur pectine curas. [p. 214] </poem> ====Ecloga VIII. Lycidas. ==== <poem> I NTER odoratum Bredae nemus, inter opacas Na&#239;adum latebras, sacrique silentia luci, Fallere quaerebat saevi monumenta doloris Infelix Lycidas, Lycidas non ultima Musis {{Versus|5}} Gloria, Castalio Lycidas nutritus in antro. Illum etiam montes, illum flevere gementem Muscosaeque domus Nympharum, umbrosaque Tempe. Illum etiam pater ipse sacra Thymbraeus ab umbra Vidit, & indoluit, durumque misertus amorem est. {{Versus|10}} Ipse autem tristi volvens sub pectore curas Ibat, & hirsutis narrabat vulnera dumis. Phyllida moerebat: desertam Phyllida longo Implorans singultu, animumque aegerrimus omnem, Luctificos imo promebat pectore cantus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllidis abruptos moesti modulemur amores, Speratosque toros frustra, dulcemque Hymenaeum. Quae vos secretae tenuerunt avia silvae, Pierides? quae vos, Clariae, laureta, puellae, {{Versus|20}} Cum pater e sacro sustollens gurgite glaucum [p. 215] Mosa caput Lycidae discessum flevit, &, Ibis, Ibis, ait, puer, o numquam rediture secundis Alitibus: miserae properabis fata puellae. Quae vos Idaliis umbrae occuluere sub antris, {{Versus|25}} O Charites; cum tot lugens suspiria Phyllis, Tot lacrimas, tot singultus, tot moesta querelas Ore daret, Divosque omnes in vota vocaret? &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllida Bredanos non conspiciemus ad amnes {{Versus|30}} Servantemve pecus; floresve in serta legentem, Aut longos fluvio fingentem judice crines. Illam inter scopulos, exesi in fornice montis, Flebiliter suspirantem, gemitusque cientem Mosa videt lacrimans, & dum videt, adgemit ipse. &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Ergo ego te numquam, numquam te, Phylli, videndam Deserui, & miseram crudeli in tabe reliqui? Quae mihi duritia est animi, quod pectoris hujus Robur, & immotum circa praecordia marmor? {{Versus|40}} Ferre tuas potui lacrimas, dulcissima Phylli? Ferre tuas lacrimas? nec sum liquefactus in illis? Heu miserande puer! jam te nec sancta Dione, Jam nec pronuba luminibus Juno adspicit aequis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. [p. 216] {{Versus|45}} Phyllis ubi est? periere joci, periere lepores, Osculaque, & blando repetiti murmure questus: At dolor, & luctus, & turbida mortis imago Excubat ante oculos, curasque venenat amaras. Phyllis ubi est? dulces mihi Phyllida reddite silvae, {{Versus|50}} Reddite Phyllida m&#238; dulces, ah, reddite silvae. Talis amor Lycidam, qualis cum matris abactae Continuis desiderium balatibus agni Exercent, qualis rapto cum vacca juvenco Errat, & insano incendit nemora omnia luctu; {{Versus|55}} Talis amor torquet, nec spes super ulla medendi est. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Purpureos Ver ecce novum de semine flores Elicit, & tepidi nova sibilat aura Favonii; Vitis agit gemmas, pomis sese induit arbos; {{Versus|60}} Exultant passim pecudes, pictaeque volucres. Sed neque me flores, nec mobilis aura Favonii Delectant, neque nascentes in vite racemi, Nec quae se foliis aut pomis induit arbos; Nec pecudum lusus varii, pictaeve volucres. {{Versus|65}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Sola meas secum flammas miseratur a&#235;don. Sola canit nemore in vacuo, longaque querela, Atque meum atque suum pariter deplorat amorem. [p. 217] Perge queri, Philomela: querar, querar ipse vicissim, {{Versus|70}} Cumque tuo nostros confundam carmine questus, Donec ab Eo&#239;s Titan caput exerit undis. Perge queri, Philomela: meos mea fistula luctus Flebilibus numeris iterabit, & ordine longo Flebit inexhaustos misero sub corde dolores, {{Versus|75}} Donec in Hesperiis Titan caput occulit undis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Quid mihi vobiscum, quondam mea cura, capellae? Quid mihi vobiscum, quondam mea fama, Camoenae? Ite, Deae. primos vobis sacravimus annos: {{Versus|80}} Hos sibi poscit amor, Fideique injuria laesae: Hos Nemesis sibi poscit: Amor, Nemesisque, Fidesque Ah infelicem simul ulciscuntur amorem. Sed jam labentes frigus subrepit in artus: Caligant oculorum orbes: tremebundaque membra {{Versus|85}} Horrescunt subiti vicino in limine leti. Fata vocant, video. Fatis parere necesse est. Tu vero, si forte meo de funere quisquam Narrabit tibi, Phylli, supremorumque dolorum Testis erit Lycidae; veteris reminiscere flammae. {{Versus|90}} Obstitit innocuis (nosti) Sors impia votis: Obstitit impia Sors, mihi te quae invidit habendam, Meque tibi, mea Phylli, tibi me invidit habendum. [p. 218] Phylli vale, mea Phylli; vale dulcissima Phylli. Dixerat: atque illum media jam in morte natantem, {{Versus|95}} Et lapsos tollentem oculos, frustraque moventem, Alma Venus vidit, funesto percita casu. Nec tulit hanc speciem mitis Dea: sed simul alto Corde dedit gemitum, simul ora, genasque, comamque Ambrosio sparsit succo & felicibus herbis. {{Versus|100}} Nota tua est pietas, inquit, mihi: semper amasti, Semper amaturus, sineret si longior aetas. Nec tibi laesa sides, cum non peccaveris ultro. Non aget hunc de te mors importuna triumphum. Myrtus eris: Paphio myrtus fragrabis in horto, {{Versus|105}} Unde nec ipsa meum nitidis intexere sertis Dedigner crinem, & dulci requiescere in umbra. &nbsp; &nbsp; Creverat in truncum Lycidas, & brachia late Pandebat formosa, comis insignis odoris. Mansit honos formae, mansere in stipite amores: {{Versus|110}} At vitae series crimenque inamabile fati Quae fuerint, gustu baccae testantur amaro. [p. 219] </poem> ==Jani Broukhusii epigrammatum libri quatuor. == [p. 220: blanco] [p. 221] ===Jani Broukhusii epigrammatum liber primus. === ====I. Ad Petrum Francium. ==== <poem> F LOSCULE amicorum, prisci candoris alumne, &nbsp; &nbsp; Franci care, tui gloria Broukhusii; Ergo ades? ergo redux reducem te amplector, & una &nbsp; &nbsp; Osculor hoc pectus, osculor hos oculos? {{Versus|5}} Vix (ita sim felix!) nexu divellor amico, &nbsp; &nbsp; Atque aegre hoc pectus desero & hos oculos. Quos utinam mecum lusu lassaret eodem &nbsp; &nbsp; Laeta Philetaeos ducere Musa choros! Fata (vides) obstant, & honestis invida votis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidera conatus destituere meos. Non tamen obstabunt, obstent licet omnia fata, &nbsp; &nbsp; Quin hoc te gestem pectore & his oculis. [p. 222] </poem> ====II. In columbas ejusdem a fele devoratas.==== <poem> H ARLEMII nemoris dulcissima fama, columbae, &nbsp; &nbsp; Quae nunc Elysio luditis in nemore; Has violas vobis dat Acon; hoc cespite, si quid &nbsp; &nbsp; Raptoris saevo restat ab ungue, tegit. {{Versus|5}} Tum superinducta laurus quae germinat umbra &nbsp; &nbsp; Manibus & tumulum sufficit & titulum. At vos securo terram nunc radite passu: &nbsp; &nbsp; Felibus innocuum non vacat Elysium. </poem> ====III. Ad corollam. ==== <poem> A LBA ligustra, meae munus properate puellae, &nbsp; &nbsp; Addita puniceis alba ligustra rosis: Et verno calicem dum panditis ebria rore, &nbsp; &nbsp; Haec tempestivo fingite verba sono: {{Versus|5}} Quae nos blanda hodie commendat forma, Neaera, &nbsp; &nbsp; Cras Zephyro frondes concutiente cadet. Et tibi, nympharum pulcerrime floscule, carpit &nbsp; &nbsp; Hunc formae florem proxima quaeque dies. Quem nisi carpendum praebes, dum ver breve suadet, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moerebit lapsas spina relicta rosas. <a name = "AdAnimumSuum">[p. 223] </poem> ====IV. Ad animum suum. ==== <poem> A RSISTI, quantum nutritae sulphure taedae, &nbsp; &nbsp; Quas celer immisso flamine Corus agit. Flevisti, a&#235;rio qualis de monte volutus &nbsp; &nbsp; Per nova designat gramina rivus iter. {{Versus|5}} Cur non in tenues poteras migrare favillas, &nbsp; &nbsp; O anime, & flammis mollior esse tuis? Cur non in tepidas sensim liquescere lymphas, &nbsp; &nbsp; Et fontem aeternis promere de lacrimis? Nimirum requiem misero dum quaeris amori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Bis gemini causam funeris intus habes. Aut igitur flammis lacrimas compesce nocentes; &nbsp; &nbsp; Aut lacrimis flammas vincere disce tuas. Crudelis fati clementia! fata negantur, &nbsp; &nbsp; Saepius ut possis & sine fine mori. [Vertaald door Dirk Smits (1740}}] </poem> ====V. Ad Deliam. ==== <poem> D ELIA, Phoebeo deductum a nomine nomen, &nbsp; &nbsp; Delia, Phoebea condecoranda lyra; Delia, formosis formosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Accipe duritiae justa tropaea meae. [p. 224] {{Versus|5}} Ante tuos, mea vita, pedes cor ecce repono, &nbsp; &nbsp; Et cum corde mei jus simul omne animi. Libertas dilecta, vale: vale, optima Div&#251;m. &nbsp; &nbsp; Vincimur; exuviis gaudet acerbus Amor. Nec tamen indignor. a te, mea Delia, vinci &nbsp; &nbsp; Virtutis fuerit laurea prima meae. </poem> ====VI. Ad eandem. ==== <poem> N ECTAR & ambrosiam spirant tua, Vita, labella, &nbsp; &nbsp; Os quoties molli comprimis ore meum. Tum neque m&#238; Syrio crinem perfundere olivo, &nbsp; &nbsp; Nec veniat fusis, Myrrha, tibi lacrimis. {{Versus|5}} At simul os avido tenerum divellis ab ore, &nbsp; &nbsp; Helleboro mutas nectar & ambrosiam. Me miserum! quare nec longior ista voluptas, &nbsp; &nbsp; Nec brevior lusu poena luenda meo? Cur non in dominae complexibus elanguentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aureus aeterna compede stringit Amor? Dum breve ver, dum fata sinunt, laetemur amantes, &nbsp; &nbsp; Saepius & tritum saepe teramus iter. Mille mihi roseis da basia mille labellis; &nbsp; &nbsp; Mille tibi reddam, lux mea, mille tibi. [p. 225] {{Versus|15}} Quae si de supera spectarit Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Basiolis mutet nectar & ambrosiam. </poem> ====VII. Ad oculos Deliae. ==== <poem> F ALLACES oculi, jucundi semina morbi; &nbsp; &nbsp; Jam didici vestrae crimina perfidiae. Sed bene cum didici, bene quid didicisse juvabit? &nbsp; &nbsp; Irasci vobis me vetat acer Amor. </poem> ====VIII. Ad eandem. ==== <poem> C ANDIDIOR cum sis nivibus, mea Delia, primis, &nbsp; &nbsp; Unde tibi niveo flagrat in ore rosa? Lucida cum Tyrium simulent tibi labra venenum, &nbsp; &nbsp; Unde coloratis nix variata rosis? {{Versus|5}} Anne arsit Natura in te reserare, quid esset &nbsp; &nbsp; Forma sine exemplo, quid sine labe decor? Tale sub impositis radiant electra pyropis, &nbsp; &nbsp; Perque suos flores aurea mala rubent. Quam bene, foecundo ne totus in igne liquescam, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Has nivibus flammas temperat almus Amor! [p. 226] </poem> ====IX. In Corinnam puellam formosissimam.==== <poem> B ELLA Corinna, Corinna meis dicenda Camoenis, &nbsp; &nbsp; Digna vel Aonia, bella Corinna, lyra; Hos oculos, haec ora tibi Venus aurea cessit, &nbsp; &nbsp; Esset ut exemplar numinis ipsa tui. {{Versus|5}} Sic formosa fuit: tali Cythere&#239;a cultu &nbsp; &nbsp; Cepit amatoris lumina torva sui. Hei mihi! cum Paphiis exures omnia flammis, &nbsp; &nbsp; Non habet in pectus jus mea flamma tuum. Jure caret: fateor: sed (plus ita juris habebit) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Utere luminibus, bella Corinna, meis. </poem> ====X. Amantis suspiria. ==== <poem> O nemus, o verni facies laetissima campi, &nbsp; &nbsp; O umbrae, & multa Na&#239;de dives humus; Quaeque sub his tiliis sacri citharistria luci &nbsp; &nbsp; Flexanimo blandum dividis ore melos: [p. 227] {{Versus|5}} Fas mihi sit, tacitas vobis committere flammas, &nbsp; &nbsp; In vestro curas & sepelire sinu. Fas mihi sit dulcem leviter captare soporem &nbsp; &nbsp; Cespite suffulto versicolore caput. Atque utinam sic deposito cum lumine amore &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inter oberrantes condar Hamadryadas! Tum lacrimis si me Phyllis decoraret ademtum, &nbsp; &nbsp; Prodirem molli flos novus e tumulo. Germina cur iterent: Utinam, Phylli, hunc mihi rorem &nbsp; &nbsp; Lucidulum argutis deplueres oculis? [p. 228] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber secundus. === ====I. Ad celsissimum principem Lignaeum, regis Portugalliae legatum.==== <poem> Q UAM bene patricio cum Phocide convenit ostro, &nbsp; &nbsp; Lignaee, antiqui sanguinis altus honos! Montis honos immortalis, Lignaee, canori; &nbsp; &nbsp; Nil nisi cui Clarium nobile tinnit ebur. {{Versus|5}} Hoc erat, Augustas aeterno carmine taedas, &nbsp; &nbsp; Hoc erat aurifluo digna sonare Deo. Per te Castaliae gaudent revirescere lauri: &nbsp; &nbsp; Umbraque quod paucis, hoc dedit Aula tibi. Felix, Pierias Reges qui ducis ad undas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qui Musas Regum cogis amare domos. [p. 229] Duxerit & rupes & flumina Thracius Orpheus, &nbsp; &nbsp; Cumque suis silvas duxerit ille feris: Plus fuit, Ausonias Tiberino a litore Musas &nbsp; &nbsp; Ad fortunati sistere regna Tagi. </poem> ====II. Ad Joannem Georgium Graevium, una cum ecloga vernacula.==== <poem> G RAEVI, Musarum dulce os, cultissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Lucida Palladii gemma decusque chori; Accipe quae sola ludebam nuper in acta, &nbsp; &nbsp; Inque meos saltus & mea rura veni. {{Versus|5}} Non hic Simichiden, non blandi labra Bionis, &nbsp; &nbsp; Non Moschum Siculas conspicis inter oves: Sed patrium suspirantem prope flumen Amorem &nbsp; &nbsp; Nescio quid densis flere sub ilicibus, Et rudibus cannis & agresti carminis arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Orgia in Amstelium Dorica ferre nemus. Tu lauro Musam, Graevi, tu baccare lustra: &nbsp; &nbsp; Fortior illa tuis surget ab auspiciis. [p. 230] </poem> ====III. In Samuelis Pufendorfii historiam Suecicam.==== <poem> A RMA virumque legis, quo Gothica Principe signa &nbsp; &nbsp; Extimuit dubiis debilis Ister aquis. Quo ducente, caput Germania sustulit altum; &nbsp; &nbsp; Sospite quo faciles sensit habere Deos. {{Versus|5}} CHRISTINAE pia gesta legis, gelidosque Triones &nbsp; &nbsp; Inter Hyperboreas incaluisse nives: Et Clarias, Phoebo non indignante, sorores &nbsp; &nbsp; Templa sub Arctois constituisse jugis. Quae tibi non rerum pandet miracla suarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} CAROLUS, Odrysii fulmen amorque Dei? Quae non in teneris Princeps modo Regius annis, &nbsp; &nbsp; Inclita belligeris fama futurus avis? Magnae molis erat, bellacem scribere Suecum: &nbsp; &nbsp; Majus erat, docta gesta referre fide. {{Versus|15}} Quamlibet invicto jactet se Suecia Marte, &nbsp; &nbsp; Haud alia condi debuit ille manu. [p. 231] </poem> ====IV. Ad Apollinem pro Theodoro Janssonio ab Almeloveen, cum inventa nov-antiqua ederet.==== <poem> H AEC tibi, quae veterum studio detecta sagace &nbsp; &nbsp; Traxerat ad partes postera turba suas, Haec tibi, Phoebe pater, veterum studiose medentum, &nbsp; &nbsp; Jansonius grata dedicat ecce manu. {{Versus|5}} Tu face, ne parili doctus labor irritus ausu &nbsp; &nbsp; In non ingenuas incidat ipse manus. Vivat, & antiquis meritos qui reddit honores &nbsp; &nbsp; Gratetur merito laetus honore sibi. </poem> ====V. De Petro Francio victorias Caesaris celebrante.==== <poem> A EMULA Dircaeo sublimia carmina plectro &nbsp; &nbsp; Pindarus Elysiis vidit ab usque choris. Vidit, & Ausoniae miratus fulmina Suadae &nbsp; &nbsp; Sic ait, Heroa promtus ad arma lyra: [p. 232] {{Versus|5}} Francius haud alio me reddere debuit ore; &nbsp; &nbsp; Haud alio Caesar debuit ore cani. </poem> ====VI. In ejusdem victorias Venetas. ==== <poem> A UDIIT attonitus strato pater Hadria ponto &nbsp; &nbsp; Quae canis, Orpheo pectine digna cani. Audierunt vitreis Venetae Nere&#239;des antris; &nbsp; &nbsp; Atque avida grandes aure bibere modos. {{Versus|5}} Jamque tuos cantus toto sonat aequore Triton, &nbsp; &nbsp; Et Morosina fixa tropaea manu. Palluit Odrysiae Phoebe tutela Tiarae, &nbsp; &nbsp; Obducta lacerum nube adoperta caput. Thessaliae illa malum domitae plus horruit omen, &nbsp; &nbsp; Quam si Thessalico carmine tacta foret. </poem> ====VII. In ejusdem orationes. ==== <poem> N AM quis te Arpini cultos deduxit in hortos, &nbsp; &nbsp; Reclusit varias & Ciceronis opes? Quis Deus Ausoniae tibi tradidit orgia Suadae, &nbsp; &nbsp; Flexanimoque dedit fortiter ore loqui? [p. 233] {{Versus|5}} Quidquid id est, certe Deus est. Dare fulmina linguae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricis non fuit artis opus. Num tibi nascenti Clariae risere sorores? &nbsp; &nbsp; Excepit dulci num Charis ipsa sinu? Num te Corycio Paean speculatus ab antro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio tenerum tinxit in amne caput? Anne redux a Taenariis te Roscius umbris &nbsp; &nbsp; Multiplici docuit vocem animare modo? Salve, viva tui, Franci, Ciceronis imago, &nbsp; &nbsp; Salve o Romano plus semel ore potens. {{Versus|15}} Et jam nunc, gemina redimitus tempora lauro, &nbsp; &nbsp; Incipe pro meritis nomen habere tuis. </poem> ====VIII. Ad eundem cum Mariae Britanniarum reginae oratione publica parentasset. ==== <poem> T RISTIA dum raptae deploras fata MARIAE, &nbsp; &nbsp; Nec tempestiva fila relecta colo; Me quoque par pietas in eosdem compulit ausus, &nbsp; &nbsp; Et volui magnis Manibus ire comes. {{Versus|5}} Sed, quae juncta gerit nostri monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Velle meum dicet pagina, posse tuum. [p. 234] </poem> ====IX. Ad Didericum Sixium, <i>cum supremos in utroque Jure honores consecutus esset.</i> ==== <poem> Q UALIS Olympiaci laetus certamine campi &nbsp; &nbsp; Stat pugil, & doctis viribus arma movet; Nobilis Eleo quem pulvere palma decorum &nbsp; &nbsp; Ostendet Superis cum Superisque sibi: {{Versus|5}} Talem te Claria Themis emirata palaestra &nbsp; &nbsp; Hortata est plausu, proque secuta suo. Talem te patrii reducem videre penates, &nbsp; &nbsp; Sanguinis o prisci, laus, Diderice, recens. Juris iter dubii, scopulis freta perfida caecis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Emensus, doctae praemia frontis habes. Nunc sibi te totum poscit res publica: nunc te &nbsp; &nbsp; Invitant fasces, & trabeatus Honos. Excitat ingenium virtutis imago paternae, &nbsp; &nbsp; Atque a non uno Consule clara domus. {{Versus|15}} Excitat & pretium capiendi grande laboris &nbsp; &nbsp; Gloria, & aeterni nominis acer amor. Auguror: in laudes feliciter ibis avitas, &nbsp; &nbsp; Et plaudet votis mox pater ipse suis. [p. 235] </poem> ====X. In Lamberti Bidloi Amstelam dulcem.==== <poem> Q UAE tibi mutatos dictavit vena liquores, &nbsp; &nbsp; Unde Pater dulces Amstela volvit aquas, Illam credibile est Permessi e fontibus ipsis &nbsp; &nbsp; Per laetum lauri desiluisse nemus. {{Versus|5}} Aut certe sensit Thebanae numina Dirces, &nbsp; &nbsp; Aut Hebes sacris fluxit ab uberibus. Adspice, formosi laudato flumine olores &nbsp; &nbsp; Nescio quid lento murmure dulce canunt. Non quales flexis audit Maeandrus in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cum mors terribiles injicit atra manus. At vero insolita patriae dulcedine ripae &nbsp; &nbsp; Illecti, assiduis cantibus invigilant. Et Patrum modo felices extollere curas &nbsp; &nbsp; Est amor, ac fraenos amnibus impositos; {{Versus|15}} Et modo gratantur glaucis sub flumine Nymphis, &nbsp; &nbsp; Et modo se totis proluit agmen aquis. Felix materia vates! felicior amnis! &nbsp; &nbsp; Alter ab alterius nomine nomen habes. [p. 236] </poem> ====XI. In poetae anonymi carmina sacra.==== <poem> Q UAM bene salvifici reseras mysteria verbi, &nbsp; &nbsp; O magno vates pectora plene Deo! Quam bene crudeles damnas in sontibus iras, &nbsp; &nbsp; Et duro armatas ense vel igne manus! {{Versus|5}} Ite animae steriles, stolidi pia fabula vulgi, &nbsp; &nbsp; Ite: decent nostras symbola sacra dapes. Supremi latices, frangendi corporis arrha &nbsp; &nbsp; Fracta Ceres, Domini tot monumenta mei; Vosne quis indigno fumat, vos perfidus ore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec redeat fusi sanguinis inde memor? Ille ego sim, cujus pungant suspiria pectus; &nbsp; &nbsp; Ille ego, qui numquam dedoluisse velim. Ille ego sim, tristi quem Jesus morte redemit, &nbsp; &nbsp; Quem juvet ad saevam pervigilare crucem. {{Versus|15}} At tu, quisquis eras, praeclari carminis auctor, &nbsp; &nbsp; Accipe non vana quae tibi mente damus. Sic tua me pietas, sic nobilis erigit ardor, &nbsp; &nbsp; Prosilit ut primo carcere fortis equus. [p. 237] </poem> ====XII. In Joannis Vollenhovii homilias sacras.==== <poem> D ULCES eloquii flores, melle inlita sacro &nbsp; &nbsp; Pagina, divini conscia judicii; Justitiae tuba clara, interpres dia supremi &nbsp; &nbsp; Vindicis, aetheriae pars bona militiae; Salvete o sancti senis otia, digna papyre &nbsp; &nbsp; Quam velit a sero Fama nepote legi. {{Versus|5}} Quam probet, ac longis meliorem semper ab annis &nbsp; &nbsp; In cupido gestet plurimus ordo sinu. Est Deus, est sacri lex foederis. Ite tyranni, &nbsp; &nbsp; Caedibus horribiles conscelerate manus. {{Versus|10}} Inveniet vindicta viam, qua sanguine pastos &nbsp; &nbsp; Devoret aeterni vis metuenda Dei. At manet innocuos felicis gloria vitae, &nbsp; &nbsp; Et pretium injustae mortis amica quies. Qualis, ubi totum sol explicat aureus orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Irrita formosa nubila luce premit. Gaudia stant sine fine piis. Considite justi: &nbsp; &nbsp; Vos pater e summa maximus arce tegit. [p. 238] </poem> ====XIII. In po&#235;mata sacra Francisci Halmae. ==== <poem> C LARA salutiferi celebrans miracula Christi &nbsp; &nbsp; Pagina, Idumaeo mellea melle magis, Non te Cyrrha loquax genuit, non Phocidos udae &nbsp; &nbsp; Mobilis arguta nutriit humor aqua: {{Versus|5}} Sed castus, totusque Dei, te spiritus inplet, &nbsp; &nbsp; Divinoque sonat tacta canore chelys. Felix Halma animi, quem vatum exempla piorum &nbsp; &nbsp; Perpellunt sacris invigilare choris. Felix ingenii, Christo quem juvit Iesu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Otia & afflatae credere mentis opus. Vive liber, summi praeco facunde Tonantis, &nbsp; &nbsp; Et tu cum libro vive, po&#235;ta, tuo. </poem> ====XIV. De psalmis Petri Datheni.==== <poem> T U qui Davidicos, divina po&#235;mata, Psalmos &nbsp; &nbsp; Volvis, & attenta combibis aure memor, Ecquid ridiculos casci miserare Datheni &nbsp; &nbsp; Cum tanta effusos futilitate modos? [p. 239] {{Versus|5}} Et tamen ista canit sacris pia concio templis, &nbsp; &nbsp; Et legit, & prolem cogit amare domi. At quanto melius magnorum cura virorum &nbsp; &nbsp; Verterat afflati nobile regis opus? Obstitit ignavi stolida ignorantia vulgi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ne potiore sacrum voce sonaret ebur. Obstitit & pulcris livor comes aemulus ausis, &nbsp; &nbsp; Ne posset quemquam condecorare labor. Vescere glande tua, plebs inscitissima; gaude &nbsp; &nbsp; Sordibus, & pingui prolue labra luto. {{Versus|15}} Nos citharae melioris amor, te flente, docebit &nbsp; &nbsp; Jessaeum laeta reddere voce melos. </poem> ====XV. In epistolas primorum martyrum.==== <poem> C AELESTES epulae, Musaeo tincta lepore &nbsp; &nbsp; Pagina, & aeterno nectare foete liber; Vosne sacri de culminibus laetissima Pindi &nbsp; &nbsp; Detulit, & Clario lavit in amne, Charis? {{Versus|5}} Vobis Aonio rorantes fonte corollas &nbsp; &nbsp; Texuit ipsa suis Uranie manibus? [p. 240] An potius magna flammatum mente po&#235;tam &nbsp; &nbsp; Aurea divinus duxit ad astra furor? Aeternique patris non enarrabile lumen &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Contigit afflatu pectora mota suo? Non haec Pimplaei latices, non dictat Apollo &nbsp; &nbsp; Carmina: de caelo spiritus ille fuit. Hic fortunatos proceres coetusque piorum &nbsp; &nbsp; Lustrat in aetheriis mens pia vecta rotis: {{Versus|15}} Quorum Religio sacro respersa cruore &nbsp; &nbsp; Crevit in immensum, cladibus aucta suis. Vive, pii vates operis, cui Fama perennis &nbsp; &nbsp; Ardet honoratum cingere fronde caput. Sic Christo Musas, sic Musis jungere Christum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Discat ab exemplo postera turba tuo. </poem> ====XVI. In Joachimi Targerii medicinam compendiariam.==== <poem> V ULNERA Paeoniae retegens Targerius artis &nbsp; &nbsp; Vulneribus medicas applicat ipse manus. Morborumque vias, caecosque in orgine?? fontes &nbsp; &nbsp; Rimatus, validam monstrat apertus opem. [p. 241] {{Versus|5}} Illum non veteres recta ratione magistri, &nbsp; &nbsp; Non modo nascentes abripuere scholae. Certus in abstruso vitiorum fomite Chiron &nbsp; &nbsp; Daedaleae longas explicat artis opes. Talis in angusto Symplegadas aequore Tiphys &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Transiit, & geminae mortis inultus iter. Sic Ariadneo cautus moderamine Theseus &nbsp; &nbsp; Rettulit illaesum victor ab hoste pedem. Et dubitamus adhuc merita redimire corona, &nbsp; &nbsp; Cui dant calcandum tot mala monstra caput? </poem> ====XVII. Ad Nicolaum Bidloum, <i>cum summos in medicina honores adipisceretur.</i>==== <poem> V IVIDA Paeonii soboles Bidlo&#235; parentis, &nbsp; &nbsp; Paeoniisque recens artibus ipse decus; Accipe promeritam virtutibus, accipe laurum, &nbsp; &nbsp; Digna Machaoniis praemia temporibus. {{Versus|5}} Haec est illa tuis promissa laboribus olim, &nbsp; &nbsp; Illa Dei primus virgo medentis amor. Quae mutata semel, rursum mutetur oportet, &nbsp; &nbsp; Inque tuis fiat querna corona comis. [p. 242] </poem> ====XVIII. Poematum Davidis Hoogstratani elicium.==== <poem> C UNCTA salebrosis tumeant cum scrinia nugis, &nbsp; &nbsp; Decoquat & nomen Suada Latina suum: Cum pro thesauris carbones venditet ater &nbsp; &nbsp; Lucius, ac fatui gnatus Aristagorae: {{Versus|5}} Quis ferat in tenebris & inerti carceris umbra &nbsp; &nbsp; Carmina Romano digna sapore premi? Ite foras agedum genuinae pignora Musae; &nbsp; &nbsp; Vos favor exspectat publicus; ite foras. Florida simplicitas, & honestae gratia formae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nos juvat, & casti ros novus eloquii, Et pudor, & Latiis eductae collibus artes, &nbsp; &nbsp; Et non mentito verus in ore colos. Infelix lolium ac steriles mirentur avenas &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s sapiunt rubri mactea Lexiphanis. [p. 243] </poem> ====XIX. In poemata postuma Casparis Brantii. ==== <poem> E XCUSSUS vitae spatiis exilibus, orbi &nbsp; &nbsp; Brantius has propera morte reliquit opes; Divitis ingenii monumenta perennia, doctus &nbsp; &nbsp; Quae poliit multa sedulitate labor. {{Versus|5}} Accipe, Posteritas, foecundae nobile Musae &nbsp; &nbsp; Depositum, ac fido grata reconde sinu. Et dic, Carminibus hoc unum defuit istis &nbsp; &nbsp; Supremam domini non habuisse manum. </poem> ====XX. In Samuelis Pitisci lexicon Latino-Belgicum novum.==== <poem> R OMANI nitor eloquii, selecta supellex &nbsp; &nbsp; Verborum, dominae fida ministra togae; Et Batavi oris honos, & amoeni florida cultus &nbsp; &nbsp; Copia, praesigni conspicienda stola; {{Versus|5}} Salvete o docti labor & pia cura Pitisci, &nbsp; &nbsp; Nobilis Aoniae sarcina militiae. [p. 244] Vobis primitias studiorum gnava juventus &nbsp; &nbsp; Suspendet sacris molliter in tabulis. Vobis, longarum superato errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debebit rectum cura fidelis iter. Glandem amet, & viles fatuo plebs ore mariscas: Chia bonis stomachis, coctaque arista facit. </poem> ====XXI. Memoriae Tobiae Gutberlethi <i>cum ejus libelli postumi de Saliis ederentur.</i>==== <poem> Q UEM vivum nequii, te Gutberlethe sepultum &nbsp; &nbsp; Alloquor, & cineri dona suprema fero. Sic tua promeruit virtus, sic nobilis ardor, &nbsp; &nbsp; Et cultum egregiis artibus ingenium. {{Versus|5}} Atque utinam non tam propere confectus abisses, &nbsp; &nbsp; Nec tua vere tuo flenda rapina foret! Nunc utcumque datum est, chartis te semper in istis &nbsp; &nbsp; Posteritas memori pectore docta colet. Marsque pater Phoebusque pater de colle Quirini &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lustrabunt Salios ad tua sacra suos. [p. 245] <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXII. In libellos Ludolphi Smidii. ==== <poem> P ASCE oculos, hospes, & mentem pasce libellis, &nbsp; &nbsp; Quos tibi dat gnava Smidia cura manu. Utile inest dulci: certant doctrina leporque: &nbsp; &nbsp; Nec facile invenies, hic sit, an illa prior. {{Versus|5}} Talis in omnigenis foecundi floribus horti &nbsp; &nbsp; Errat, & errorem dextra amat ipsa suum. Talis in exstructis apium molimine ceris &nbsp; &nbsp; Suavis ab exsucto germine fragrat odor. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXIII. In Davidis Hoogstratani poemata.==== <poem> I NGENII flores, Hyblae vernantis imago &nbsp; &nbsp; Nobilis, Ausonio nectare foete liber; Salvete Aonidum munus praesigne dearum; &nbsp; &nbsp; Salve Hoogstratani pagina docta mei. {{Versus|5}} Vosne ego cum raucis fatua de plebe cicadis, &nbsp; &nbsp; Vosne ego cum pingui contulerim populo? [p. 246] Purior hic dulces animavit spiritus odas, &nbsp; &nbsp; Purior argutos defluit in numeros: Et mentem vincire nova mulcedine pellax &nbsp; &nbsp; Non excussuris haeret in auriculis. Hic Lepor, hic Veneris species nativa Latinae, &nbsp; &nbsp; Qualis in Aeneae floruit urbe sui. Vos quoque cum Latiis longum florete po&#235;tis &nbsp; &nbsp; Carmina, Romanis proxima carminibus. </poem> ====XXIV. In Joannis Brantii poemata vernacula.==== <poem> O TIA majores non degenerantia curas &nbsp; &nbsp; Nobile Musarum Brantius edit opus: Brantius ingeniis haud impar gloria primis, &nbsp; &nbsp; Haud rudis argutas increpuisse fides. {{Versus|5}} Hic Lepor, hic Batavi dos illa domestica Phoebi &nbsp; &nbsp; Spirat, & e nostro gurgite nata Venus. Miraris, studiis simul invigilare severis, &nbsp; &nbsp; Ducere culta simul carmina? patris habet. [p. 247] </poem> ====XXV. In epistolas clarorum virorum ab eodem editas. ==== <poem> F RAGMINA doctorum, Branti, pretiosa virorum, &nbsp; &nbsp; Te sine, pulvereo deperitura situ, Quam bene, quod famae donas, orbisque theatro, &nbsp; &nbsp; Nec sinis annosa nocte sepulta premi! {{Versus|5}} Devincis ipsos isto tibi munere Manes: &nbsp; &nbsp; Jamque aliis narrant de pietate tua. Grande operae pretium: qu&#238;s finibus ista legentur, &nbsp; &nbsp; Tu quoque cum pulcro munere notus eris. </poem> ====XXVI. In Lucae Rotgansii Gulielmeida.==== <poem> T EMPORIS ingrati domitrix Rotgansia Clio &nbsp; &nbsp; Aeternum nitido pectine pangit epos. Ferte, Deae, violas, & lilia ferte, Sorores: &nbsp; &nbsp; Accendit Clarium spiritus iste nemus. {{Versus|5}} Qualis in herois exsurgit Musa cothurnis! &nbsp; &nbsp; Quantus in attonita pectoris arce sonor! [p. 248] Terra vale. mens alta novo subvecta volatu &nbsp; &nbsp; Lucida Pegasea tendit ad astra via. Et major vulgi invidia, saeclique veneno, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Purpureum rapido lumine signat iter. Ringere, Livor iners, linguaeque tonitrua doctae &nbsp; &nbsp; Despice: gannitus despicit illa tuos. Fulminibus nimirum opus est ac voce Deorum, &nbsp; &nbsp; Fortia cui magni Principis arma labor. </poem> ====XXVII. In Cornelii Brunii Hodoeporica.==== <poem> T RISTES exuviae, calcati Orientis imago &nbsp; &nbsp; Flebilis, immensi parva favilla rogi, Artificum stupor, & Pharii miracula luxus, &nbsp; &nbsp; Custodes cinerum marmora, pacis opes; {{Versus|5}} Atthidos ingenium, Latii decora alta triumphi, &nbsp; &nbsp; Non nisi cum caelo nata cadente mori: Quis putet hoc umquam fieri potuisse? fuistis. &nbsp; &nbsp; Grande tot annorum procubuistis opus. Diruit egregios veterum Mars Turca labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ruderibusque jacent rudera tecta suis. [p. 249] Nil adeo superest prisci splendoris, & umbra &nbsp; &nbsp; Nominis in capta vix bene restat humo. Haec sunt Fortunae ludibria nempe potentis: &nbsp; &nbsp; Tam levis incerto vertitur orbe dea. {{Versus|15}} Ne tamen ulterius in vos mala saeviat aetas &nbsp; &nbsp; Providit multis Anna Perenna modis. Artis opem doctae, longi solamina luctus, &nbsp; &nbsp; Victuro solers Brunius aere tulit: Brunius Attalicis nuper bene cognitus oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Brunius Aegeae non brevis hospes aquae. Vivite nunc veteris monumenta perennia saecli, &nbsp; &nbsp; Dum chartis pretium stabit & ingeniis. </poem> ====XXVIII. Ad Godefridum Bidloo, <i>humani corporis anatomiam edentem.</i>==== <poem> Q UOD tibi debemus solers, Godefride, minerval? &nbsp; &nbsp; Humani per quem corporis arca patet. Lassavit multas per tot jam saecula curas, &nbsp; &nbsp; Illa Epimethei Daedala massa luti. {{Versus|5}} Serior accedis, sed doctior. indice tanto &nbsp; &nbsp; Ars, Natura, tuas sedula spectat opes. [p. 250] Externam cuivis pronum est vidisse figuram: &nbsp; &nbsp; Interiora tuae sunt benefacta manus. </poem> ====XXIX. In carmina Rulandi Kinschotii. ==== <poem> N ON Haga tanti, non mihi tanti nemus, Quod explicatis frondibus premens diem Ad delicati litoris colles sedet; Quanti Latinis invidendus auribus {{Versus|5}} Kinschotiani barbiti blandus canor, Hagana Siren, dulce silvarum decus; Quanti, sonantis Tethyos novus stupor, Kinschotiorum carminum decens Venus. </poem> ====XXX. Ad Gualtherum Blokkium <i>in numerum jurisconsultorum co&#246;ptatum.</i>==== <poem> A ONIA Gualthere caput redimite corona, &nbsp; &nbsp; Altera sic merito dat tibi serta Themis: Serta laboriferae monumenta perennia curae, &nbsp; &nbsp; Qua mercede sibi Numina nostra placent. [p. 251] {{Versus|5}} Aggredere o justos pulcri sudoris honores, &nbsp; &nbsp; Inque forum & solem, docte patrone, veni. Hic acies, hic stant Martis vexilla togati, &nbsp; &nbsp; Plurimaque a trepidis palma petenda reis. Mitia ad arma voco: sine crudo sanguinis haustu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sic quoque servati gloria civis erit. </poem> ====XXXI. In Gulielmi Elgeri emblemata amatoria.==== <poem> C ARMINIBUS teneris teneros Elgerus Amores &nbsp; &nbsp; Pinxit, & imperii vim, Cytherea, tui; Qua mare, qua terrae, qua stellifer ardet Olympus, &nbsp; &nbsp; Ipsaque Taenarii regna inamoena dei. {{Versus|5}} Tu face, ne flammas olim experiatur amaras &nbsp; &nbsp; Tam bene qui casti pandit amoris iter. Ardeat, & caris restinguat in ignibus ignes, &nbsp; &nbsp; Praeda Cupidineo non inhonora choro. Sic, hymnis dulces thalamos redimentibus, ipsa &nbsp; &nbsp; Elgeri fies muneris, ille tui. [p. 252] </poem> ====XXXII. Ad Cornelium Arkelium Hadriani Junii animadversa <i>Cum luculentis accessionibus recentantem.</i>==== <poem> A RKELI, Latiae non inficiande Minervae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Actaeo pectora plene favo; O bene, quod luci magni meletemata Junii &nbsp; &nbsp; Restituis, cultu divitiora novo! {{Versus|5}} Istos (nec fallor) mirabitur ipsa libellos &nbsp; &nbsp; Roma vetus, linguae dote superba suae. Nec Batavas quisquam temere deriserit aures, &nbsp; &nbsp; Hornanae si quem gustum habeat Veneris. Talia Varronis fuerunt, & talia Verrii &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Scripta, nec a longo tota peresa die. Macte operae, Arkeli, jucundi macte laboris: &nbsp; &nbsp; Te vocat in Clarium Fama benigna nemus. Et tibi, qua Valacram Tethys circumsonat urbem, &nbsp; &nbsp; E tumulo plaudit Junius ipse suo. [p. 253] </poem> ====XXXIII. In Henrici Christiani Henninii de Graecorum accentibus dissertationem.==== <poem> H ENNINI Argolicis haud inficiande Camoenis, &nbsp; &nbsp; Hennini Clariae docte sititor aquae; Non tua plus scriptis debebunt orsa vetustis, &nbsp; &nbsp; Quam genio debent scripta vetusta tuo. {{Versus|5}} Grande rudimentum, peregrinam expellere gentem, &nbsp; &nbsp; Et Grajos Grajis restituisse sonos. Tam bene qui pulsa reddis caligine lucem, &nbsp; &nbsp; Quas reddet grates Suada Pelasga tibi? </poem> ====XXXIV. Ad Joannem a Wynbergen, <i>equestri ordini nuper, nunc etiam jurisconsultorum numero adscriptum.</i>==== <poem> S ANGUINIS antiqui non inficianda propago &nbsp; &nbsp; Wynbergi, doctae nobilitatis honor; Accipe sudoris justissima praemia longi, &nbsp; &nbsp; Et nitidas lauro virgine necte comas. {{Versus|5}} Nec tu sperne novos Legum Doctoris honores: &nbsp; &nbsp; Ne toga sit generi forte pudenda tuo. [p. 254] Quae studiis Pallas, belli quoque praesidet armis: &nbsp; &nbsp; Manat & egregium fonte ab utroque decus. Utque suos mystae penitus novere patronos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qu&#238;s propior summa spirat ab arce favor: Condita sic etiam sacrato a Caesare jura &nbsp; &nbsp; Nobilis interpres lucidiora facit. </poem> ====XXXV. Ad Godefridum Thomasium <i>medicum creatum.</i>==== <poem> G LORIA Palladio non inficianda parenti, &nbsp; &nbsp; Thomasi, Clariae docte sititor aquae; Has tibi pro meritis Trajectum nobile lauros &nbsp; &nbsp; Nectit, & aeterna tempora fronde premit. {{Versus|5}} Haec tibi dant cultae, sed debita, munera Musae, &nbsp; &nbsp; Ingenio Musae Numina prona tuo. Accipe de Batavo redeuntem litore alumnum, &nbsp; &nbsp; Lipsia, felici prole beata parens. Tu quoque, Thomasi, patriis jam redditus oris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mente refer patriae commoda visa meae. Inter & insignes, quos dat tibi Phoebus, amicos &nbsp; &nbsp; Succurrant cari nomina Broukhusii. [p. 255] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber tertius. === ====I. Ad Caesarem Leopoldum de Petro Francio. ==== <poem> P ANNONII Regina soli, dos inclita Phoebi, &nbsp; &nbsp; Regibus hospitium Buda domusque suis, Tandem Threicio jam nunc extorta Tyranno &nbsp; &nbsp; Romanas Aquilas, & sua signa, videt: {{Versus|5}} Illustres Aquilas, illustria signa: nec ultra &nbsp; &nbsp; Sustinet Odrysii barbara vincla jugi. Accedit magno, victor LEOPOLDE, triumpho &nbsp; &nbsp; Muneris Aonii, quale mereris, opus. Quod tibi lauriferi lectum de vertice Pindi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obtulit Hollanda Musa Latina manu. Par fuit illa suis felix audacia coeptis; &nbsp; &nbsp; Inferior lauris sit licet usque tuis. [p. 256] </poem> ====II. Ad Joannem III. Poloniae regem <i>post partam de Tartaris ac Turcis victoriam.</i>==== <poem> Q UAE tibi pro meritis, Rex o fortissime Regum, &nbsp; &nbsp; Cingit honoratum laurea digna caput? Unde lyrae carmen paribus percurrere plectris, &nbsp; &nbsp; Atque Amphionias unde animare fides? {{Versus|5}} Arescunt fragiles ad Sarmata fulmina lauri; &nbsp; &nbsp; Et minor est titulis omnis Apollo tuis. Pro Daphne sterili, pro vano frondis honore &nbsp; &nbsp; Ambiat Heroas Thracia Luna comas. Commodet ipsa novas vati Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina materiae condat ut aequa suae. </poem> ====III. In urbem Hasselium <i>actis cuniculis dirutam.</i>==== <poem> F ULMINA in Hasselios quae subterranea muros &nbsp; &nbsp; Pulveris excussi turbine crebra ruunt, [p. 257] Credibile est Stygio de carcere nata, feraque &nbsp; &nbsp; Ditis ab irati prosiluisse domo. {{Versus|5}} His, Capaneu, terrendus eras. sed nesciit ultor &nbsp; &nbsp; Jupiter Infernum fulmina habere Jovem. </poem> ====IV. In Joannis Sixii consulatum.==== <poem> A USONIAE, Sixi, non ultima gloria Musae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Hollandae nobilis arte lyrae; Hos tibi dant Virtus fasces, Probitasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et qui te toto pectore Candor habet. {{Versus|5}} Hos tibi commendat spatiosae publicus Urbis &nbsp; &nbsp; Plausus, & innumero quae fora cive calent. Qu&#238; poterat melius de te tua cara mereri &nbsp; &nbsp; Patria? qu&#238; melius consuluisse sibi? [p. 258] </poem> ====V. In orationem Gulielmi Coeterii, qua serenissimo ac celsissimo principi Joanni Gulielmo Frisoni de <i>adventu in Academiam Franequeranam gratulatus est.</i>==== <poem> A D Frisias Princeps FRISO contendit Athenas: &nbsp; &nbsp; Jam nova Pierides sumite serta Deae. Flore vias operite, & magno surgite alumno: &nbsp; &nbsp; Vester honos agitur: nectite serta Deae. {{Versus|5}} Talis Amyntoridae Phoenici creditus olim &nbsp; &nbsp; Ibat ab Haemonia fervidus urbe puer. Qui Priamum, Priamique genus, qui fortia magnae &nbsp; &nbsp; Moenia Dardaniae sterneret, ille fuit. Ante tamen graciles tentavit pollice chordas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et cecinit tenui bella gerenda lyra. Ante Pelethronias lustravit cursibus ornos, &nbsp; &nbsp; Quam validam inplevit Pelias hasta manum. Tu quoque Nassavii spes sanguinis unica, div&#251;m &nbsp; &nbsp; Depositum, celsae gloria sera domus, [p. 259] {{Versus|15}} Quam prius ingentes merearis Marte triumphos, &nbsp; &nbsp; Ad placidas artes erudiendus eras. Imbuet insignis teneros Coeterius annos: &nbsp; &nbsp; Hic tibi erit Phoenix: hoc duce carpe viam. Communi fingende venis PUER AUREE voto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cui res communis constituenda venit. </poem> ====VI. In Album amicorum suorum.==== <poem> C OMTA Paraetonia Broukhusia Musa papyro, &nbsp; &nbsp; Aurato longas pectine culta comas, Candorem domini niveo testata colore, &nbsp; &nbsp; Carorum celebres flagitat illa manus. {{Versus|5}} Vulgus abi. docti co&#235;ant in foedus amici: &nbsp; &nbsp; Illustret tabulas Musica dextra meas. Hic Venus, hic Charites habitent, hic cantor Apollo, &nbsp; &nbsp; Hic testudinea Calliopea lyra: Ut quos longa dies sero memorabit in aevo &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Discat amicitiae membra fuisse meae. [p. 260] </poem> ====VII. Ad Matthaeum Sladum, <i>cum ei po&#235;mata Sidronii Hosschii dono mitteret.</i>==== <poem> S LADE, decus vatum, laus unica, Slade, medentum, &nbsp; &nbsp; Cui gemina Paean tempora fronde premit, Accipe vatis opus, promissaque carmina, Flandri, &nbsp; &nbsp; Certum Broukhusiae pignus amicitiae. {{Versus|5}} Accipe Sidronii certantia carmina priscis, &nbsp; &nbsp; Digna tuis oculis, digna favore tuo. Quae quoties releges, (par quamvis simus iniquum &nbsp; &nbsp; Sidroniusque tuus, Broukhusiusque tuus) Aequa tuis toties urat te cura medullis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidroniique tui, Broukhusiique tui. </poem> ====VIII. Ad Carolum Ferberum <i>Dantiscanum.</i>==== <poem> C AROLE, virtutis patriae certissimus haeres, &nbsp; &nbsp; Hoc quoque Broukhusii pignus amoris habe. Illum Pierides, illum tibi junxit Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Charitum nexis triga decens manibus. [p. 261] {{Versus|5}} Tu quoque, seu patriis felix agis otia terris, &nbsp; &nbsp; Sive peregrini te fovet aura soli, Ad Batavos animo quandoque revise sodales, &nbsp; &nbsp; Et memor esto tui, Carole, Broukhusii. </poem> ====IX. Ad Joannem Huidekooper Marsevenium, <i>cum tertiam ex ordine filiolam suscepisset.</i>==== <poem> C ARMINA dum primo meditor genialia gnato; &nbsp; &nbsp; Ecce, venit laetam tertia gnata domum. Sic quoque consuluit casto Lucina labori: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos celebrat Gratia trina lares. {{Versus|5}} Quid majus poteras dulci cum matre pacisci? &nbsp; &nbsp; Eurynome plures non dedit ipsa Jovi. </poem> ====X. Ad eundem, <i>cum ei Propertii codicem remitteret.</i>==== <poem> Q UI tuus in nostros dudum bene serviit usus, &nbsp; &nbsp; Jam tandem repetit pulpita nota liber. [p. 262] Ille mihi veteres thesauros, ille reliquit &nbsp; &nbsp; Ingenii certas judiciique notas. {{Versus|5}} Gratia magna tibi. mea cura Propertius olim &nbsp; &nbsp; Ibit in Ausonia cultior inde toga. </poem> ====XI. Ad Theodorum Jansonium ab Almeloveen. <i>Invitatus ab eo ad convivium eruditorum absentiam suam excusat.</i>==== <poem> N ON poteram pars esse tuae suavissime mensae, &nbsp; &nbsp; Almelovene, mero nec caluisse tuo. Obstabat, quae sola moras nectebat eunti, &nbsp; &nbsp; Cura catenati pervigil officii. {{Versus|5}} Nunc tamen (en dubitas?) coram, quem quaeritis, adsum, &nbsp; &nbsp; Et sedeo doctas inter amicitias. In nitida Muhlii spector conviva papyro: &nbsp; &nbsp; Muhlius, absentem quo tibi sistat, habet. Quid non facundo debemus, amice, po&#235;tae? &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ibit in exemplum noster amoris amor. [p. 263] </poem> ====XII. Ad famam pro elegantissima virgine Maria Wildia. ==== <poem> V IRGINEOS ductus & acus libamina primae &nbsp; &nbsp; Candida suspendit Wildia, Fama, tibi. Illa prius vivos solers miscere colores &nbsp; &nbsp; Nunc etiam duro ludit in aere manus. {{Versus|5}} Sume puellaris munuscula dulcia curae: &nbsp; &nbsp; Non est, quam pigeat conciliasse tibi. Artifices digitos, formatricesque figuras, &nbsp; &nbsp; Et cultum a tenera mente stupebis opus. Quodque magis stupeas, nullo praeeunte magistro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Erudiit dociles nava puella manus. Hanc populis ostende novo, Dea lucida, cantu: &nbsp; &nbsp; Ipsa vicem reddet: non minus ipsa canit. </poem> ====XIII. Ad Ludolphum Bakhusium. ==== <poem> A EQUORIS undosi fremitum fluctusque sonantes, &nbsp; &nbsp; Otiaque, & subitas fingere docte minas, [p. 264] Et mulcere potens undas & tollere vento, &nbsp; &nbsp; Aeole spumantis non imitande sali; {{Versus|5}} Ingeniine prius mirer, nitidine laboris, &nbsp; &nbsp; Bakhusi, varii mute po&#235;ta maris? Te pingente, suos odit Leandrus amores, &nbsp; &nbsp; Raucaque Neritium terruit unda ducem. Parte alia, Siculo recubans in litore pastor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cantat ad Ionii murmura blanda maris. Quis tibi multiplicem tam felix auctor ad artem? &nbsp; &nbsp; Cujus Apelleae te docuere manus? Non erat hoc hominis. tumido Venus orta profundo &nbsp; &nbsp; Hanc Venerem soli donat habere tibi. </poem> ====XIV. De Alcone.==== <poem> C UM cane deprensum leporem simulaverat Alcon, &nbsp; &nbsp; Mirifica pictor nobilis ille manu. Atque adeo gemina formavit utrumque figura, &nbsp; &nbsp; Falleret ut quemvis hinc canis, inde lepus. {{Versus|5}} Id vero errandi ne posset causa videri, &nbsp; &nbsp; Consuluit vulgo, consuluitque sibi: Arte nova prudens tabula subscripsit in ima, &nbsp; &nbsp; HIC, SPECTATORES, EST LEPUS, ILLE CANIS. [p. 265] </poem> ====XV. In effigiem catuli <i>in museo domino suo adsidentis praefixam vetustae editioni Macri po&#235;tae.</i>==== <poem> F IDE comes domino, Musarum innoxie custos, &nbsp; &nbsp; Blande Leo, nivea conspiciende juba: Ut me delectat facies illa ipsa sedentis, &nbsp; &nbsp; Ut rari lusus, ut vigil ista quies! {{Versus|5}} Et mihi talis adest custodia: proque libellis &nbsp; &nbsp; Pro dominoque pius commodat arma Leo. </poem> <center>LEONIS LEPIDISSIMI. CATELLI STUDIORUM. SUORUM. CONTUBERNALIS INDEFESSI ASSIDUI. ACCUBUI GENIO L. M. Q. DOMINUS </center> [p. 266] ====XVI. In celebrationem Pacis.==== <poem> P AX rediit. quantos peperit Pax alma po&#235;tas! &nbsp; &nbsp; Omnia carminibus personuere novis. Culpor ego, cur non itidem me vatibus addam, &nbsp; &nbsp; Et careant plausu publica festa meo. {{Versus|5}} Aspice flammantem nitratis ignibus aethram, &nbsp; &nbsp; Fictaque ab artisici tela jocosa manu. Cras, ubi dormieris, nil te spectata movebunt &nbsp; &nbsp; Fulgura, nil ictu gaudia rapta brevi. Haec est conditio scribendi temporis hujus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmine vix lecto, carminis auctor ubi est? <tr><td align = center width = 304>In Celsum. A ULAE ruentis Celsus iste conditor, Antiquitatis artifex faber novae, Plus quam Latini sanguinis quisquam dedit, Tibi, Roma, solus. Caesarum quondam domus, {{Versus|5}} Dijudicandis litibus raro vacans, Una audiebat vocula Palatium, Eratque tantum (quis neget?) Palatium. [p. 267] Huic liberalis noster ille de suo, Nec tu negabis, addidit Praetorium. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XVIII. In Licinum tonsorem.==== <poem> O pus, o vomicae, o lutum lutosum, O linguae grave dedecus Latinae Tonsoris Licini cacationes! O styli macies, & inficeta {{Versus|5}} Sartago! o Gothicae nitor loquelae! Haec audis patienter, & veneno Tali pasceris, Haga, nec pudebit? Hunc nostrae cupiunt habere Athenae? Ite incommoda saeculi: perite {{Versus|10}} Tonsoris Licini cacationes, Tergendis natibus dicata charta. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XIX. De Fusco po&#235;ta. ==== <poem> L ENO conjugis ille filiaeque, Doctor ligneus utriusque Juris, Indignissimus orphan&#251;m patronus, Urbis dedecus & lues paternae, [p. 268] {{Versus|5}} Furacissimus omnium ille furum, Contemtor fidei, pudoris, aequi, Barbarissimus ille barbarorum Factus (quis putet?) est po&#235;ta Fuscus. </poem> ====XX. De eodem.==== <poem> U T fieret vates, & Apolline scriberet aequo, &nbsp; &nbsp; Mentiri Fuscus credidit esse satis. </poem> ====XXI. De eodem.==== <poem> S ULPHURE lustrandos & lauri termite versus &nbsp; &nbsp; Qui legis, infami carmina digna nota, Digna patrocinio Licini tonsoris & ore; &nbsp; &nbsp; Informes Scyllas ac mera monstra legis. {{Versus|5}} Audiit haec tecti super adstans culmine bubo, &nbsp; &nbsp; Auditisque simul procidit exanimis. </poem> ====XXII. Ad Aulum. ==== <poem> M ULTIPLICES nodos, dubiique aenigmata juris &nbsp; &nbsp; Cate resolvit vester ille Naevolus. Scriptitat & versus. vis & de versibus edam? &nbsp; &nbsp; Miser po&#235;ta est vester ille Naevolus. [p. 269] </poem> ====XXIII. In Gallum Coloniensem. ==== <poem>S TERCUS, nautea, pus merum, venenum, Fames, pestilitas, bonaeque mentis Praesens pernicies bonaeque linguae: Haec sunt quae tumulo sacro MARIAE {{Versus|5}} Suspendit fatuus furensque Gallus. </poem> ====XXIV. In eundem.==== <poem> B UBONUM miserabiles querelas, Gementum omina dira noctuarum, Luporum rabiem famelicorum, Nocturnosque canum choros per urbem {{Versus|5}} Non magna superavit in papyro Exsuto monachus rudens cucullo. </poem> ====XXV. Ad Franciscum Hesselium. ==== <poem> Q UOD teneros juvenum conatus pollice docto Fingis, & eloquii prima elementa rudis, [p. 270] Gratulor, Hesseli, communibus, optime, sacris, &nbsp; &nbsp; Remque tibi factam totus, amice, volo. {{Versus|5}} Haec erat antiquis via prima studentibus olim; &nbsp; &nbsp; Nec declamandi gloria visa levis. Hinc Demosthenici tonitrus; hinc Tullia Suada &nbsp; &nbsp; Nata fuit, Latii laus diuturna fori. Hinc Calvos, hinc Messalas, Brutosque, Catonesque &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Horruit attonitis Martia Roma animis. Perge, decus nostrum: nec te de tramite recto &nbsp; &nbsp; Deflectat fatuae plebis inepta manus. &nbsp; &nbsp; Hac arte Heinsiades, hac arte insignis Erasmus Prolusit famae, victor uterque, suae. </poem> ====XXVI. Organa in templo novo Hagiensi instaurata.==== <poem> O RGANA divinas late resonantia laudes, &nbsp; &nbsp; Et magno grates reddere docta Deo, Illo nata sumus, quo Gallia tempore poenas, &nbsp; &nbsp; Non bene servata pace, superba dabat. {{Versus|5}} Trans mare quo vectas effudit America gazas; &nbsp; &nbsp; Arsit & in portu classis Ibera suo. Quo Mosam Rhenumque cruentis solvere vinclis &nbsp; &nbsp; Aggressa est Martis vis animosa pii. [p. 271] Quo trepidas supplex tendebat Gelria palmas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excusso tandem libera facta jugo. Quo vasta a&#235;riae duris in rupibus arces &nbsp; &nbsp; Strage cruentato procubuere solo. His tibi pro meritis, alti Rex fortis Olympi, &nbsp; &nbsp; Dulcia concentu solvimus ora novo. {{Versus|15}} Tu face, ut ad seros tua nos miracla nepotes &nbsp; &nbsp; Factaque divinae concelebremus opis. </poem> ====XXVII. Ad amicum, <i>cum ei carmina po&#235;tarum Belgarum & sua mitteret.</i>==== <poem> M AXIME Pieridum cultor fautorque Dearum, &nbsp; &nbsp; Accipe Broukhusii munera parva tui. Accipe Belgarum facunda po&#235;mata vatum, &nbsp; &nbsp; Ingenium Belgis nobile nate tuis. {{Versus|5}} Cumque tot eximiis Romani vatibus oris Jure tuo Musas accipe Broukhusias. [p. 272] </poem> ====XXVIII. In tumultu quodam graviter vulneratus opem chirurgi implorat.==== <poem> T E tener, o dulcis Patrone, Propertius orat &nbsp; &nbsp; Ut sibi Broukhusium restituisse velis; Broukhusium, quem nunc non inter nomina nota &nbsp; &nbsp; Exercent medicae barbara signa rei. {{Versus|5}} Umber at interea male grata agit otia vates, &nbsp; &nbsp; Et queritur nulla fruge perire diem. Sunt alii, quorum possunt prodesse labores, &nbsp; &nbsp; Judicio, ingenio, sedulitate boni. At qui possit opem languenti ferre po&#235;tae, [p. 273] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber quartus. === ====I. Effigies Sophiae magnae Moscovitarum Ducis. ==== <poem> Q UALIS in augusto fulget Sapientia vultu! &nbsp; &nbsp; Quantus Honos oculis, quantus in ore, sedet! Haec est illa tuis promissa, Ruthenia, regnis, &nbsp; &nbsp; Condita ab aeternis quae tueatur avis. {{Versus|5}} Nominis haec tutela tui est, quam barbarus hostis &nbsp; &nbsp; Sensit in occulto pertimuitque solo. Quae conjuratas acies ac perfida signa &nbsp; &nbsp; Fregit, & indomitis mollia corda dedit. Cujus ab auspiciis terni co&#239;ere Monarchae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Fortiaque Adriacus concutit arma Leo. Quam Pietas, quam Spes divinae conscia dextrae, &nbsp; &nbsp; Famaque virgineo consecrat alta choro; [p. 274] Justitiaeque tenax animus, rerumque cupido &nbsp; &nbsp; Magnarum, & forti bella movenda manu; {{Versus|15}} Et victrix fati Prudentia, & aemula caelo &nbsp; &nbsp; Dextera, muneribus prodigiosa suis. Vivunt magnanimas testantia marmora curas, &nbsp; &nbsp; Et tot ab augusta templa dicata manu. Talis ad Euphraten pharetrata Semiramis altum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nobile mirandae condidit urbis opus. Talis erat Sceptri decus Elisabetha Britanni: &nbsp; &nbsp; Pulcheriam tali mente fuisse ferunt. Sis licet innumeris foecunda, Ruthenia, regnis; &nbsp; &nbsp; Augusta minor es, inferiorque tua. </poem> ====II. Effigies Hieronymi Beverningii, reip. Goudanae consulis.==== <poem> A DSPICIS augustos tenui sub imagine vultus? &nbsp; &nbsp; Ista Beverningii sunt simulacra tui. Hic est ille tuos inter, mea Patria, Patres, &nbsp; &nbsp; Defessae requiem qui tibi saepe dedit. {{Versus|5}} Cujus ad eloquium toties stupuere Monarchae, &nbsp; &nbsp; Inque uno totam te tenuere Viro. [p. 275] Albionum testis Thamesis regnator aquarum; &nbsp; &nbsp; Testis olivifero flumine dives Anas: Testis Aquisgranum; quaeque eminet alta superbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenibus, Auriaci Breda De&#251;mque domus: Quique suo Batavos Vahalis secat agmine campos; &nbsp; &nbsp; Et quae vicino Clivia nixa jugo. Quas tibi pro meritis referet pia Patria grates, &nbsp; &nbsp; Magne Vir, Europae deficientis amor? {{Versus|15}} Quamquam tecum habites, nec te quaesiveris extra, &nbsp; &nbsp; Cum staret titulo fulta potente domus: Quamquam malueris proprio splendere decore: &nbsp; &nbsp; Est aliquid cives demeruisse suos, Et Pacem sanxisse, & consuluisse saluti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque orbi reduces conciliasse Deos. Gramen amet Mavors, & sparsas sanguine lauros: &nbsp; &nbsp; Mitis pacifico plaudit oliva tibi. [p. 276] </poem> ====III. In effigiem Ludovici Ariosti, po&#235;tae Itali, donum Joannis Sixii, <i>viri consularis.</i>==== <poem> Q UIQUE viros, quique arma, & magnae sacra Diones &nbsp; &nbsp; Concinis, Etruscae dux Arioste tubae, Hine tui vultus, vates sacer? hosne colores &nbsp; &nbsp; Duxit Apellea nobilis arte manus? {{Versus|5}} Nunc etiam in tabula, docti Raphaelis ab arte, &nbsp; &nbsp; Nescio quid fracto murmure dulce canis. Hunc te munifici donum mihi dextera Sixii &nbsp; &nbsp; Obtulit, ad Musas officiosa meas. Eia age care novis succede penatibus hospes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignatus tenuem condecorare larem. Talis in antiqui Tirynthius aede Molorchi &nbsp; &nbsp; Paupere sustinuit religione coli. Talis & Actaeo susceptus ab hospite Bacchus &nbsp; &nbsp; Ruris in exiguo munere laetus erat. [p. 277] </poem> ====IV. In effigiem Joannis Georgii Graevii. ==== <poem> Q UEM toties mundi produxit Fama theatro, &nbsp; &nbsp; Munera Musarum quem vetuere mori, Quem Grajae Charites, quem finxit Romula Pitho, &nbsp; &nbsp; Et tenero niveis lac dedit uberibus, {{Versus|5}} Magnus in exiguo simulatur Graevius orbe, &nbsp; &nbsp; Non minor antiquis Graevius ingeniis. Ne, mea, Pieridas, ne quaere, Batavia, Phoebum. &nbsp; &nbsp; Cum Phoebo pictas charta habet ista Deas. </poem> ====V. In eandem.==== <poem> S I posset Probitas, si vera Modestia pingi, &nbsp; &nbsp; Et literarum docta priscarum Charis; Sic oculos, sic ora animatas cerneret orbis, &nbsp; &nbsp; Qualem expolito cernit aere Graevium. </poem> ====VI. In eandem.==== <poem> C ANDOR eruditus, alti pectoris modestia, &nbsp; &nbsp; Mens lepore pasta Suadae Romulaeque & Atticae, [p. 278] Census aevitatis omnis, artium fax omnium, &nbsp; &nbsp; Hac tabella continentur, continet quae Graevium. </poem> ====VII. In eandem.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I STAM, Mnemosyne, tibi tabellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspendit Charitum manus sororum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In qua Pegasidasque Apollinemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haud vana simulavit arte pictor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et jussit speciem referre Graevii. </poem> ====VIII. Effigies Petri Francii.==== <poem> Q UEM probat, & priscis componit Fama po&#235;tis; &nbsp; &nbsp; Quem sibi Suada petit Romula, Musa sibi; Quem Charites Genio, Charisin commendat Apollo; &nbsp; &nbsp; Talia facundus Francius ora gerit. </poem> ====IX. In effigiem Davidis Hoogstratani. ==== <poem> E T Suadae lepor, & Phoebi Hoogstratanus amores Munere Apelleo talis in aere nitet. [p. 279] Illa (nec falsum est) narrantur imagine captae &nbsp; &nbsp; Exornasse suos Pierides thalamos. </poem> ====X. In eandem.==== <poem> D OCTUS victuro condire po&#235;mata cantu &nbsp; &nbsp; Sic Hoogstratani spirat in aere lepos. </poem> ====XI. In eandem.==== <poem> S Ic diserta gestat ora duplicis Phoebi comes Hoogstratanus, eruditi temperator pectinis. </poem> ====XII. In eandem, opus forficis Joannae Curtiae. ==== <poem> D OCTUM victuro condire po&#235;mata cantu, &nbsp; &nbsp; Et non unius pectinis artificem, Hoogstratanum acri formavit Curtia ferro, &nbsp; &nbsp; Ut stet in aeternis Mnemosynae tabulis. [p. 280] </poem> ====XIII. Effigies Jacobi Wildii, rei maritimae, quae Amstelaedami curatur, a rationibus.==== <poem> T HESAUROS veteris qui sedulus exstruit aevi, &nbsp; &nbsp; Aere suo partas promere largus opes, Wildius hic ille est; quem postera norit ut aetas, &nbsp; &nbsp; Vivaci solers scripsit in aere manus. </poem> ====XIV. Effigies Hermanni Wildii, <i>omnis militiae Indiarum Orientalium summi praefecti, supremique senatus assessoris.</i>==== <poem> W ILDIUS, Eoas missus frenare cohortes, &nbsp; &nbsp; De Batavo solvens litore talis erat. Fortem animum dextramque alti novere Triones; &nbsp; &nbsp; Nunc etiam Aurorae noscet adusta domus. [p. 281] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XV. In imaginem quam ipse sibi sculpsit Ludolphus Bakhusius. ==== <poem> A EMULA Naturae Bakhusia dextra potentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivi coloris artifex; Picturae postquam inplevit genus omne, tropaeum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In aere se ponit sibi. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVI. Effigies Cornelii Brunii. ==== <poem> O RBIS Idumei clarus tepidique Canopi &nbsp; &nbsp; Hospes, Apelleae non levis artis honos, Brunius hic ille est: quem quo sua saecula norint, &nbsp; &nbsp; Ingenio melius pictus ab ipse suo est. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVII. Effigies Ludolphi Smidii. ==== <poem> S MIDI canoris note Parnasi jugis, Meam lacessis in tuos vultus chelyn? [p. 282] Peccas, amice: me probante non eget Charta eruditae proditrix imaginis. {{Versus|5}} Amore eodem publicus Pindi favor Spectabit ora, scripta quo legit tua. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XVIII. Effigies Godefridi Thomasii <i>medici.</i>==== <poem> A RTIS Apollineae multo Thomasius usu &nbsp; &nbsp; Nobilis, & claris deditus in studiis, His oculis, hoc ore, animato spirat in aere, &nbsp; &nbsp; Egregium dextrae saecla domantis opus. {{Versus|5}} Serta pio capiti, Pegnesides, addite, Nymphae, &nbsp; &nbsp; Debita: cur vestrum sit sine honore decus? Pro tot servatis date civibus, & servandis, &nbsp; &nbsp; Quae cingat meritas querna corona comas. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XIX. Miseria vitae humanae.==== <poem> M OLESTIARUM carcer aerumnabilis, O vita fallax, dura curarum parens, Vesanientis longa fortunae pila; Post tot labores, post fatigatum diu Noctuque pectus, aula quanta te manet! [p. 283] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XX. Vanitas rerum humanarum.==== <poem> H UMANA cuncta vanitate diffluunt, Et quae videmus, & videri quae negant Obducta velo callidi silentii, Seu ludus illa, cura seu peperit gravis. {{Versus|5}} Nec sola rerum, sola verborum fides Vacillat: ipsa claudicant emblemata, Quae procreantis extulit mentis labor, Arenulis minutiora arentibus, Pappo volante certiora non magis, {{Versus|10}} Atomoque inani inaniora somnia. </poem> ====XXI. D.&#160;M. Mariae Magnae Britanniae, Franciae, Hiberniae, reginae. ==== <poem> G RANDE decus Reginarum, data munere caeli, &nbsp; &nbsp; Regina, o sexu fortior una tuo; Virtutum pretiosa domus, dum fata sinebant, &nbsp; &nbsp; Nunc dolor, & regni longa querela tui: [p. 284] Damnatum tenebris cum lux tua deserit orbem, &nbsp; &nbsp; Ah quantum laesi saeviit ira Dei! Nec sane rabies diri fera temporis hujus &nbsp; &nbsp; Digna erat obtutu, Diva MARIA, tuo. Te chorus aliger&#251;m flammis radiantibus auctam &nbsp; &nbsp; Collocat Astraeae virginis in gremio: Unde novum sidus caeli de parte propinqua &nbsp; &nbsp; Illustres patrias igne favente domos. Quo tumuli speciem? gaudes potiore sepulcro, &nbsp; &nbsp; In lacrimis populi contumulata tui. </poem> ====XXII. Constantini Hugenii equitis, memoriae s.==== <poem> I NTER honoratos Clio Zulechemia manes &nbsp; &nbsp; Venit in Elysium, nobilis umbra, nemus. Plauserunt laeti vates, animaeque piorum, &nbsp; &nbsp; Hugenio sacri jus moderante loci. {{Versus|5}} At pater indoluit graviter Musaeus, & udis &nbsp; &nbsp; Fata querebatur tristia luminibus. Non ille ereptos tamen indignatus honores, &nbsp; &nbsp; Non decus antiquae, non titulum, citharae: [p. 285] Hugenii moerens gemuit morientis in uno &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funere Pierides occubuisse novem. </poem> ====XXIII. In funere Cornelii Trompii Hollandiae ac Westfrisiae archithalassi.==== <poem> DECUS Batavi nominis, rector sali, Alto parenti filius non degener, Terroris expers pectus, innocens probri, Patriae tropaea, posteris famam sui, Animum Tonanti reddit ingens Trompius. </poem> ====XXIV. In funere Joannis Sixii, consularis.==== <poem> FUNCTUS honoratis longi sudoribus aevi &nbsp; &nbsp; Hic posuit fragiles Sixius exuvias: Sixius a teneris pulcro innutritus honesto, &nbsp; &nbsp; Cui pretium virtus grande erat ipsa sui: Cui Musae finxere animum, cui Gratia mores, &nbsp; &nbsp; Et constans patriae simplicitatis amor; [p. 286] Qui bene quaesitos meritis inplevit honores, &nbsp; &nbsp; Urbis inoffensus rector, & ipse sui. Nunc fessae saturum aetatis saturumque laborum, &nbsp; &nbsp; Undique quos secum publica cura trahit, Felicem taedis, felicem prole domoque &nbsp; &nbsp; Sopiit annosi longa dies senii. Si quid id est, manesque levat pia cura sepultos; &nbsp; &nbsp; Sancte cinis; nostras semper habe lacrimas. Semper habe violas circum tua busta recentes; &nbsp; &nbsp; Veris odorati munera semper habe. Et tumulo custos adsit Reverentia, Honosque, &nbsp; &nbsp; Musaque, & atrata civicus urbe dolor. </poem> ====XXV. D.&nbsp; M. Francisci de Vroede, consularis s. ==== <poem> O MINE qui vero fueras PRUDENTIUS, eheu, &nbsp; &nbsp; Vroedi magne, tuas it Patria exsequias. Lugent atrati cives, urbisque dolorem &nbsp; &nbsp; Ille tui longus nominis auget amor. Quid mirum? cum te in medio exspirasse labore &nbsp; &nbsp; Viderit, inque altis Curia consiliis. [p. 287] I felix anima, antiqui non degener haeres &nbsp; &nbsp; Sanguinis, Amsteliae firma columna rei. I veterum antistes studiorum, i nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Elysii nemoris quo plaga laeta vocat. Inscribent tumulo carmen memorabile Musae, &nbsp; &nbsp; Praesidio nuper turba beata tuo: VROEDIUS IN PATRIAE COMMUNIA COMMODA NATUS &nbsp; &nbsp; HIC IACET, INGENTI PUBLICUS URBE DOLOR. </poem> ====XXVI. D. M. Joannis Georgii Graevii. s.==== <poem> TE sacros inter cineres, aevique prioris &nbsp; &nbsp; Rudera, Pierius contumulavit honos, Unica facundae Graevi tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; Unica dos, priscis par manus ingeniis. Te Latium, te Palladii dolor urget Erechthei; &nbsp; &nbsp; Udaque commixtis busta rigant lacrimis. At luctu stimulante amens, confusaque nomen &nbsp; &nbsp; Scribit in invito marmore Fama tuum. Fama tuam toties producere laeta papyrum, &nbsp; &nbsp; Heu quam dissimilis facta repente sibi! [p. 288] Nec tamen exstincto periit cum lumine virtus: &nbsp; &nbsp; Vivis, & in chartis usque superstes eris. Quaeque labor proprius fuerat tibi, Roma sepulcrum &nbsp; &nbsp; Nunc dat, & in moestos colligit ossa sinus. </poem> ====XXVII. D. M. Joannis Mensingae.==== <poem> CARE pater, (nam te patrem jam diximus olim, &nbsp; &nbsp; Vestiret molles cum nova barba genas) Te quoque, care pater, fatis non mitibus actum &nbsp; &nbsp; Flebimus amissas inter amicitias? Gruniacae Mensinga decus modo dulce Minervae, &nbsp; &nbsp; Cycne Camoenarum candide, nempe jaces. Nempe jaces facunde senex, nec gratia linguae &nbsp; &nbsp; Flexit Avernales detinuitve colos. Nec quae vel rigidas potuisset ducere cautes &nbsp; &nbsp; Barbitos, & genio tot bona parta tuo. Haec est conditio miseris mortalibus una: &nbsp; &nbsp; Nascimur, & morti certa rapina sumus. Te tamen haud totum delebunt fata, nec omnem &nbsp; &nbsp; Mensingam ignavo deteret urna situ. Vivent ingenii cultissima munera; vivet &nbsp; &nbsp; Illa perennantis Suada decora lyrae. [p. 289] Tum mea, si quid id est, pietas & cura sepulti Sparget Pierias ad nova busta rosas. Pectore in hoc spirabis: in hoc te pectore mecum Quod superest vitae tempus in omne geram. Vivacisque diu Famae versabere in ore Sive tuo quondam carmine, sive meo. </poem> ====XXVIII. In funere Everardi Hartscamp, urbi Ultrajectinae a secretis. ==== <poem> DELICIUM Phoebi, verae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; In quo quod carpat nec puto livor habet; Ante diem dulces Hartscampius exuit annos, &nbsp; &nbsp; Elysiumque tenet nobilis umbra nemus. Da lacrimas; vulsos ad busta recentia crines, &nbsp; &nbsp; Trajectum, sectis saucia sparge genis. Iste dolor tuus est: quamquam est & publicus: iste &nbsp; &nbsp; Non obducendi vulneris instar habet. Et dic: Correpti quantum tibi defuit aevi, &nbsp; &nbsp; Splendoris periit tantum, Everarde, mei. [p. 290] </poem> ====XXIX. In funere Jacobi Triglandii.==== <poem> T RIGLANDI, pia te probitas, te lucida virtus &nbsp; &nbsp; Hinc raptum superas jussit adire domos; O mihi dilectos inter dilecte sodales, &nbsp; &nbsp; Primaeva puero Pallade care puer, Care vir, & clari dignissime nominis haeres, &nbsp; &nbsp; Sive erat ingenii, sive erat artis opus. Te praecone sacro florens Ecclesia censu, &nbsp; &nbsp; Te doctore pium sustulit aucta caput. Functe salutiferi stadio vigilace laboris, &nbsp; &nbsp; Dum poteras, casto functe ministerio, Nunc te longa manent operosi praemia cursus, &nbsp; &nbsp; Nunc aeterna pia palma tenenda manu; Et niveae vestes, agnumque sonantia plectra, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque a nullis contemeranda malis. Nunc frueris propiore Deo, quem semper amasti, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nunc tota luce videndus adest. Fortunate operum, quae post suprema sequuntur &nbsp; &nbsp; Fata bonos, Christi lote cruore tui! [p. 291] Salve, sancta anima, aetheriis adscripta maniplis, &nbsp; &nbsp; Terrarumque gravi labe soluta vale. </poem> ====XXX. D. &nbsp; M. Dionysii Witsen s. ==== <poem> H EU immatura Dionysi rapte juventa, &nbsp; &nbsp; Nondum etiam quartam nactus Olympiadem! Flos generis jucunde tui, dilecte Camoenis, &nbsp; &nbsp; Atque olim patriae fama future tuae! Ecce jaces: & praecipiti demersa ruina &nbsp; &nbsp; Illa oris probitas concidit, illa Venus. Spes quoque tecum abiit. lacrimis informis amaris &nbsp; &nbsp; Luctus, & atratum stat Dolor ante torum. Nimirum leve vita bonum est: & dotibus altis &nbsp; &nbsp; Haud umquam longas Fata dedere moras. [p. 292] </poem> ====XXXI. Petri Bernagii memoriae s.==== <poem> P HOEBI medentis priva laus Bernagius, Mortalitatis lege suprema, dedit Terrae parenti terra quod dederat parens, Mentem aetheri resignat unde acceperat: Vir mentis acer, pectus innocens probri, Reique civis haud pigendus publicae, Sophisticarum fortis hostis artium, Moris vetusti qua licet semper tenax. Salvete manes: aetheris salve incola Anima beata. Te sequemur ordine Ut quemque summus evocarit arbiter. Nunc magni amoris testimonium leve Esto haec papyrus, temporis prisci memor: Quam ponit alto sauciatus vulnere BERNAGIANIS MANIBUS BROUKHUSIUS. [p. 293] </poem> ====XXXII. Memoriae Hieronymi Beverningii, urbis Goudanae consulis. ==== <poem> Q UOD patriae poteras, quod civibus, omne dedisti, &nbsp; &nbsp; Magne vir, in patriae commoda nate tuae. Nunc te conspicuae defunctum munere vitae &nbsp; &nbsp; Luget demissis squalida Gouda comis. Fama tamen superest, & spectatissima virtus &nbsp; &nbsp; Erigit en meritis haec monumenta tuis. </poem> ====XXXIII. D. M. reverendissimi celsissimique principis Ferdinandi, Paderbornensis ac Monasteriensis episcopi s. ==== <poem> Hoc tibi Pierides Latiae, Fernande, sepulcrum, &nbsp; &nbsp; Hoc statuit rupta moestus Apollo lyra: Dilectasque hederas & odorae tristia lauri &nbsp; &nbsp; Spargit inexhaustis munera cum lacrimis. [p. 294] Te Pietas, te cana Fides deplorat ademtum; Religio laceris luget & ipsa comis. Te multo confusa vocat Germania planctu: Te vocat e fractis Tibris arundinibus: Atque optant, quae tu patriae Monumenta dedisti, Ut totidem luctus sint Monumenta sui. [p. 295] </poem> ==Jani Broukhusii Silvarum libri duo.== [p. 296: blanco] [p. 297] ===Jani Broukhusii Silvarum liber primus. === ====PSALMUS VI.==== <poem> T ANDEM, oro, succurre meo, Rex magne, dolori. Ne saevi, ne tanta animus furietur ab ira, O genitor, quamquam mereor, teque ipse lacesso. Deficio, trepidumque mihi per dura cucurrit {{Versus|5}} Ossa gelu, latebrasque animae timor insidet amens. Quae te longa tenet durum mora? quisve morandi Tantus amor, dum conficior luctuque metuque? Eripe me his, pater alme, malis: per foedera testor, Per bonitatem istam, lapsae succurre saluti. {{Versus|10}} Ecquis apud manes functos tristique sub orco Aut meminisse tui valet, aut laudare tuarum Facta potest manuum? heu quae suspiria moesto Pectore prorumpo! lacrimis, en, omnia circum Nocte madent longa: jam lassis deficit humor {{Versus|15}} Luminibus, tabentque atro praecordia luctu. Sed bene habet. fletus humiles placabilis audit [p. 298] Rex meus, & nostris advertit questibus aurem. Diffugere mali. gaudent justique bonique, Postquam parta quies, & vis sublata nocendi. {{Versus|20}} Vertite terga citi, quotquot pressistis inermem, Neu capiti insultate meo. Deus ultor ab alto Imminet, & scelerum poenas mox exiget omnes. </poem> ====PSALMUS XLIV.==== <poem> SAEPE ego multa tuae audivi miracula dextrae, &nbsp; &nbsp; O Deus, o nostris non leve robur avis! Quae longaevi olim stupuerunt visa parentes, &nbsp; &nbsp; Cum canerent laudes ad tua facta tuas. {{Versus|5}} Tu valido attonitas fregisti turbine gentes, &nbsp; &nbsp; Ejectas prisci finibus imperii. At stirps Abramidum, serie gavisa nepotum, &nbsp; &nbsp; Florebat fructu semper adaucta novo. Nam neque pugnaci pepererunt ense salutem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fidit brutis viribus ulla manus: Sed tua dextra potens, & vultus lumen amici &nbsp; &nbsp; Ultro etiam populo dat decus omne suo. Quippe animo placuere tuo. nunc, maxime Regum, &nbsp; &nbsp; Nunc ades, & sanctam rite tuere domum. {{Versus|15}} Per te finitimos animosior ibit in hostes &nbsp; &nbsp; Gens tua, praesidii numine firma tui. [p. 299] Per te projectis confusum proteret armis, &nbsp; &nbsp; Si quis sacrilega sumserit arma manu. Non mea me virtus belli spectata periclis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Protegit: umbones nil potuere mei. Me favor ille tuus, me spes defendit inermem, &nbsp; &nbsp; Et numquam duro tempore victa fides. Haec mihi carmen erunt, cum nox nigrantibus umbris, &nbsp; &nbsp; Et cum formoso nascitur ore dies. {{Versus|25}} Hinc tibi caelestes feriet mea barbitus hymnos, &nbsp; &nbsp; Jampridem ad laudes ingeniosa tuas. Nunc autem sacrae postquam succensuit urbi &nbsp; &nbsp; Vis tua, nec nostris flectitur a lacrimis, Fundimur heu miseri, ac duro calcamur ab hoste, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cogimur & turpi vertere terga fuga. Quid mirum? tua pugnantes praesentia turmas &nbsp; &nbsp; Destituit, fortes deseruitque viros. Nunc pars barbaricis servitum Regibus imus; &nbsp; &nbsp; Pars procul hinc duro pellimur exilio. {{Versus|35}} Sacrilegus nostris insultat cladibus hostis; &nbsp; &nbsp; Dum captos alter vendit, & alter emit. Talis oves pastor vicinam acturus ad urbem &nbsp; &nbsp; Sollicitis pretium supputat articulis. Atque aliquis foedo miscens convicia risu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ite, ait, ac vestrum sollicitate Deum. [p. 300] Ah pudet, & fletu rubuerunt lumina longo, &nbsp; &nbsp; Cum populi video tristia fata tui: Cum Regum subiere minae, cum facta cruenti &nbsp; &nbsp; Vindicis, & nostris terra superba malis. {{Versus|45}} Omnia pertulimus, ne te, sanctissime, quisquam &nbsp; &nbsp; Impius oblito deleat ex animo; Foederis aut magni nolit meminisse, tuamque &nbsp; &nbsp; Monte super sacro deseruisse domum: Moerentes quamquam incultis squalemus in oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixque patrocinii spes super ulla tui est; Mors ubi despectos atris circumvolat alis, &nbsp; &nbsp; Et Dolor aeratas excubat ante fores. Num patrias stulto migramus pectore leges? &nbsp; &nbsp; Num gaudet vitiis impia vita suis? {{Versus|55}} Ah frustra tete celet perjuria quisquam, &nbsp; &nbsp; Omnia cum justis perspicias oculis. Quid? si sacrilego cultu nos imbuat Assur, &nbsp; &nbsp; Nesciat hoc animi vis metuenda tui? Nunc male tutatis te propter caedimur armis. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Fumat adhuc nostro sanguine pinguis humus. Ah vigila, Pater, ah vigila: miserere tuorum. &nbsp; &nbsp; Quid condis vultus lumina nocte tui? Per bene te si quid proavi meruere, per illam, &nbsp; &nbsp; Quam saepe in dubiis gens tua sensit opem; [p. 301] {{Versus|65}} Tandem supplicibus, tandem succurrere lapsis &nbsp; &nbsp; Appropera, & celerem da, Pater alme, manum. Si, nisi qui poterit tibi viribus aequus haberi, &nbsp; &nbsp; Nullus amicus erit; nullus amicus erit. <poem> ====CONSULATUS tertius JOANNIS HUDDE. ==== <poem> TERTIA magnificos illustrat purpura fasces, Huddaee, auspiciisque aperit felicibus annum, Ominibusque bonis facilem promittit Olympum. Ipse, serenato qui ridet ab aethere, Titan Mitigat hibernas meliori sidere luces. Ipsa sibi dissors, & tanto laeta favore, Lenis hiems nulla contristat grandine caelum. Maxime Vir, Legum custos & nobile caeli Depositum, quem nunc Patriae superesse regendae Amstelaque & totis gratatur fluctibus Ya; Diis iterum auspicibus meritos ordiris honores, Assertamque tibi toties iterum asseris Urbem. Illa quidem duro suspirat pressa duello, Obnubens caput, & multo in moerore fatiscit. Sed fore, te rerum imperio fraenisque potito, Sperat, ut exilio revocatam denique Pacem [p. 302] Agnoscant populi, & clauso ferus otia Jano Mars agat. Ecce, novo rorantes nectare pennas Explicat, & pleno promittit Copia cornu Mercesque, lucrumque, & amicum frugibus annum. Jamque adeo terris Pax exoptata reviset Concussum diris misere terroribus orbem, Praetendens oleam, atque oleo devincta capillos. Junget amicitia dextras, odia aspera ubique Sopiet, & sacris affiget postibus arma. Tum Pietas, tum cana Fides, Astraeaque consors, Pestiferam belli rabiem stragesque sereno Numine disjicient ultra & Garamantas & Indos. Prima caput madidum stagnantibus extulit arvis Wavera, pastorumque Deos, Dryadasque, Palenque, Gratatur reduces. Secura ad ovilia Thyrsis Laetus agit pleno distentas ubere matres; Atque ait: Ite meae pars o dulcissima curae, Ite meae pecudes. cum crastina venerit Eos, Mirabor laeti vobiscum gaudia ruris. Vos cythisi pictas depascite gramine ripas: M&#238; Domini officium & virtus spectata periclis Carmen erunt. Illi meritas mea fistula laudes Concinet; expulsis quoniam redduntur ab armis Otia, nec trepidant hostiles pascua turmas. [p. 303] Ille suis salso canentibus aequore campis Gramina restituit, salsumque co&#235;rcuit aequor. Nec jam rauca Thetis pavidos terrebit agrestes Turbine aquae, nec diluviem minitabitur atram. Ille suos dextro tutatus numine fines Rursum luce nova magnam feliciter Urbem Irradiabit, & antiqui decora alta vigoris Solis ad occasum diffundet solis ab ortu. Tuque adeo jam nunc nitidum, Pater Amstela, caelo Tolle caput. posito mitescent omnia ferro: Prosperiusque sibi rerum succedere cursum Sentiet auspiciis Huddaei Consulis Ya. <poem> ====NAIS AMSTELIA AD JOANNEM HUDDE Urbis Amstelaedamensis Consulem. ==== <poem> HAEC tibi Erythraeo transmissa corallia ponto, Has conchas, viridique nitentes luce lapillos, Et juncos fragiles, purgato Na&#239;s ab amne Ipsa fero manuum, Consul, monumenta mearum. Ipsa fero, patris Oceani non degener olim Progenies, studioque tuo ac solertibus ausis [p. 304] Inter finitimas nunc jam invidiosa sorores. &nbsp; &nbsp; At modo quam foeda insessos caligine vultus Torserat atra Lues, formaeque potentis honorem Squalida vipereo detriverat ore mephitis! Sive soli fuit hic morbus, seu sidere laevo Afflarant dulces caeli contagia ripas. Ipsa meam nuper non agnoscenda per urbem Errabam, casusque meos, mea damna, gemebam Infelix; vix coenoso de gurgite vultus Tollere visa meos, solem vix ausa tueri Decolor, & tristi tantum non livida tabo. Ah quoties sic torpentem, sic astra vocantem Invida, non sicco turbatus lumine vidit Amstela, vicinoque vagantes aggere Nymphae! Ah quoties irata mihi, fatisque, Deisque, Fluminis ipsa mei volui tellure sub ima Mergere moesta caput, pigrosque recondere fluctus! Fecissem quoque; ni trepidantem & multa moventem Ingenii lux illa tui, mens illa Deorum Aemula consiliis, fato eripuisset acerbo. Tu mihi deposito senii squalore vetusti Sumere das vultus hilares, celerique natatu Currere per magnam Nymphis plaudentibus Urbem. Per te non solito jam conspectissima cultu, [p. 305] Urbis amor Consul, communes urbis amores Experior, nitidaque lavo mea moenia lympha. Muneris omne tui est, quod nec stagnantibus ulvis Inficio lucem, nec tetro lurida coeno Exhalem tristes nebulas, virusve timendum Hauriat affectis infelix civis ab undis. Muneris omne tui est, quod sim tibi grata, tuisque Vivat ab auspiciis quaqua mea volvitur unda. Sed neque sola tuo defaecatissima Na&#239;s Censeor officio: Tellus tibi debet, & Aether Purior, & laeti puro jam flumine Soles. </poem> ====IN NATALEM NICOLAI WITSEN, <i>Consulis ac Senatoris Amstelaedamensis.</i>==== <poem> C ONSULIS Amstelii natalem dicite, Musae &nbsp; &nbsp; Dicite natalem Consulis Amstelii. Votaque cum nostris felicia jungite votis. &nbsp; &nbsp; Exorant magnos tam pia vota Deos. {{Versus|5}} Ominibus faustis fatales currite fusi, &nbsp; &nbsp; Staminaque aurata ducite plena colo. Ipse sua longum de posteritate mereri &nbsp; &nbsp; Pergat, & aeternis digna gerat titulis. [p. 306] At nos continuos illi gratemur honores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et decus, & meritis praemia digna suis. Privato ipse sui generis laetetur amore, Qui meruit dici PUBLICUS URBIS AMOR. <i>Conscriptum nomine nepotum.</i> </poem> ====AD EUNDEM. <i>Urbis Amstelaedamensis Consulem creatum.</i>==== <poem> G RANDE decus patriae, Witsi, quo sospite salvum Amstela se gaudet, gaudet circumfluus Ya, Majoresque agitant augusta ad moenia fluctus, Salve iterum auspiciis felicibus, & modo coeptos {{Versus|Sic pia fata volunt) in longum profer honores. Hoc vovet ipsa tuis Res publica credita curis, Teque sibi patrem, te postulat illa patronum. Hoc aetas vovet omnis, & urbis Curia magnae: At nos praecipue, Consul, tua cura, nepotes, Witsiadum clara deductus origine sanguis. Sic faciat sator ille hominum, sator ille Deorum, Ut te conspicuae fulgentem munere vitae, Urbis amorem altae, communem civibus aram, Quod pueri nunc laetamur, laetemur adulti. <i>Eorundem nomine.</i> [p. 307] </poem> ====DAVIDIS BERGII EPIGRAMMA.==== <poem> C ARMINIS usque adeo jactaris amore teneri, &nbsp; &nbsp; Broukhusi, ut Musas omnia posse putes. Carmina mane novo cum surgis, carmina sero &nbsp; &nbsp; Sunt tibi, cum cubitum vespere tendis, opus. {{Versus|5}} Haec, quoties vultu Fortuna renidet amico, &nbsp; &nbsp; Te faciunt gemina prosperitate frui. Haec eadem, quoties non cedunt omnia votis, &nbsp; &nbsp; Dicuntur curas attenuare tuas. Ergo age, nunc tacito cum pectus aduritur igne, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina cara tui sint medicina mali. </poem> ====AD DAVIDEM BERGIUM RESPONSIO.==== <poem> FLUMINA carminibus poterat Rhodopeius Orpheus &nbsp; &nbsp; Sistere: carminibus detinuisse feras: Carminibus rigidas deducere montibus ornos: &nbsp; &nbsp; Duraque vocali saxa animare lyra. At vigiles curas & crudi vulnus Amoris &nbsp; &nbsp; Fallere Thr&#235;icii non potuere modi. [p. 308] Me quoque Pieriae, Bergi dilecte, sorores &nbsp; &nbsp; In mediis mersum destituere malis. Proque bono versu suspiria fundere jussit &nbsp; &nbsp; Acer Amor. cantus temperat ille meos. Cede fatigato de pectore, cede Cupido. &nbsp; &nbsp; Quid juvat in manes bella movere meos? Quid cinerem vexare juvat, tabentiaque ossa? &nbsp; &nbsp; Restat enim cinerem praeter & ossa, nihil. Aut si tanta mei sitis est tibi, saeve, doloris, &nbsp; &nbsp; Cogar ut aeterno vivere supplicio: Da saltem propius consumar ab ignibus illis, &nbsp; &nbsp; Quos animas tremulis Phyllidis ex oculis. Da mihi Trajectum, vitreique volumina Mosae: &nbsp; &nbsp; Currat in amplexus da mea vita meos. Non ego formosae detrectem jussa puellae: &nbsp; &nbsp; Non ego me vinclis compedibusque negem. Ah canimus surdo: nec cantibus iste movetur, &nbsp; &nbsp; Cui riget in duro pectore dura silex. Tu mihi, cum precibus flectantur Numina nullis, &nbsp; &nbsp; Quod nequeunt Musae, tu dare, Mosa, potes. [p. 309] </poem> ====FRAGMENTUM AD THEODORUM RIICKIUM de nova Taciti editione ab eo procurata. ==== <poem> H ISTORIAE, Rycki, fax o certissima priscae, &nbsp; &nbsp; Quem nihil ex omni temporis orbe latet: Quam bene congestos noctuque diuque labores &nbsp; &nbsp; Promis, & ingenii pignora sacra tui! Ecce redux a Taenariis Cornelius umbris &nbsp; &nbsp; Ardet in amplexus vindicis ire sui. Agnoscit veterem redivivus Consul honorem, &nbsp; &nbsp; Et Latios fasces, laurigerumque decus. Explicat hic nervosa suas facundia vires, &nbsp; &nbsp; Et nil plebejum, nil puerile sapit. Majestas Romana salum complexa solumque &nbsp; &nbsp; De septemgeminis fulminat alta jugis. Nos quoque Cattigenae (nam nos censemur in illis) &nbsp; &nbsp; Fama per annales invidiosa sumus. Omnia in Ausonias ierant provincia leges: &nbsp; &nbsp; Orbis & imperii terminus unus erat. Restabat Latiis pugnax Germania virgis; &nbsp; &nbsp; Sola, sed a Latia non subigenda manu. [p. 310] Liber, & indomito totus suus agmine, Rhenus &nbsp; &nbsp; Ibat in Arctoas praecipitandus aquas. Et quos vitiferi munit fiducia Rheni, &nbsp; &nbsp; Munibant animis Sacra Laresque suis; Et conjux, & pendentes circum ubera nati, &nbsp; &nbsp; Et soror, & fratres, nec leve mater onus. Sensit ab Hercynio nova bella tumescere saltu, &nbsp; &nbsp; Sensit & Hercynias anxia Roma manus. Flevit & Arminii ferales vindicis iras, &nbsp; &nbsp; Signaque cum Varo non reditura suo. Ossa vage disjecta, & honore carentia mortis, &nbsp; &nbsp; Albebant toto per nemora alta solo: Quae tua compositis pietas, Germanice, bustis &nbsp; &nbsp; Legit, & in manes officiosa fuit. </poem> ====JOANNI VANDEN BEMPDEN, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis, ET</i> ESTERAE ELISABETHAE TULPIAE. ==== <poem> SPES surgens patriae, Bempdi, quo sospite Musae, &nbsp; &nbsp; Cur sibi rem factam polliceantur habent; Quot tibi felices promittunt gaudia curae! &nbsp; &nbsp; Quae tibi foecundus praemia spondet Amor! [p. 311] Tulpia sollicitos incensi pectoris aestus &nbsp; &nbsp; Leniet, officiis jam tua facta tuis. Tulpia, tot matrum tacito suspiria corde, &nbsp; &nbsp; Nobilis eximii Tulpia sanguis Avi. Laeta Cupidineis collucent atria flammis, &nbsp; &nbsp; Et face lustrali candidus adstat Hymen: Pulcer Hymen, genus Uraniae, cui vincula cordi &nbsp; &nbsp; Casta, & connubii foedere certa Venus. Ille tibi multam spondet justo ordine prolem, &nbsp; &nbsp; Qui solus casti semper amoris honos. Ille tibi faustos, Bempdi, bonus augurat annos, &nbsp; &nbsp; Et dandos patriae non sine laude dies. Fallor? an augustum firmavit Jupiter omen, &nbsp; &nbsp; Laetaque concentu signa dedistis aves? </poem> ====AD REGNERUM STAPELIUM Sponsum. ==== <poem> G AUDIA, Stapeli, tibi connubialia Juno &nbsp; &nbsp; Destinat, & sponsis plaudit amicus Hymen. Egit amans Paphiam pro te facundia causam: &nbsp; &nbsp; Audiit, & votis adfuit alma Venus. Illa tibi casti genialia pignora lecti &nbsp; &nbsp; Spondet, & ardoris munera cara tui. [p. 312] Ridet Amor, rident Charites: atque ubere vena &nbsp; &nbsp; Ostentat ditem Copia larga sinum. Gratulor auguriis. sic dent mihi Numina quondam &nbsp; &nbsp; Gratuler ut thalamo gaudia plena tuo. </poem> ====IN NATALEM RULANDI KINSCHOTII. ==== <poem> M USARUM memoranda dies, qua pacifer Heros &nbsp; &nbsp; Siderei radios hausit & ora Dei, Festa dies Pindo, Pimplae signanda lapillis, &nbsp; &nbsp; Exorere, & laeta candida fronte veni. Te propter sacro resonat Parnasus hiatu, &nbsp; &nbsp; Laurigerumque fremit laetitia omne nemus. Te propter Clarii blandum modulantur olores, &nbsp; &nbsp; Auraque Pierias mulcet odora rosas. Frater & in myrti tremula Kinschotius umbra &nbsp; &nbsp; Argutum tenero pollice pulsat ebur. Salve magne senex, Themidis Phoebique sacerdos &nbsp; &nbsp; Kinschoti, Astraeae cura decora tuae. Salve Pegasidum praesens tutela sororum, &nbsp; &nbsp; Pegasei salve lucida gemma chori. Dii tibi dent faciles (nam sic venerande mereris) &nbsp; &nbsp; Quae poterunt magnos cumque decere Deos. [p. 313] Utque bonis possis longum superesse tuendis, &nbsp; &nbsp; Addant de nostra stamina longa colo. </poem> ====NUPTIIS GULIELMI BUSII ET ELISABETHAE LESTEVENON. ==== <poem> BUSIA progenies, Themidis facunde sacerdos, &nbsp; &nbsp; Jam festiva tibi vincula nectit Amor: Vincula, quae tota bene libertate redemit, &nbsp; &nbsp; Ingenua quisquis novit amare side. Hoc unum deerat patriis post omnia votis, &nbsp; &nbsp; Justus Hymen, thalami pignora, casta Venus. Vicisti, Gulielme: tuis en ardet in ulnis &nbsp; &nbsp; Quae movit flammas Elisabetha tuas. Adspicis ut dulces in te defixit ocellos? &nbsp; &nbsp; Ut modo, dejecto lumine, molle rubet? Haec est virginei non fallax lucta pudoris: &nbsp; &nbsp; Hoc trepidae mentis gaudia limen habent. Eia age, par felix, par nobile, blanda parentum &nbsp; &nbsp; Gloria, concordi vivite uterque toro. Mox date progeniem (Nox & Lucina favete) &nbsp; &nbsp; In qua confusi conspiciantur avi. [p. 314] </poem> ====IN NUPTIAS JOANNIS CLIFTON, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis</i>, ET JULIAE VALKENIER. ==== <poem> AUSPICIIS, Hymenaee, tuis, Junone secunda, &nbsp; &nbsp; Julia Cliftonam ducitur ecce domum: Julia virgineo fax fulgentissima caelo, &nbsp; &nbsp; Prima juventutis gloria, primus amor: Quam pudor, & mores, nulloque modestia fastu &nbsp; &nbsp; Comit, & egregio sanguine dignus honos: Julia non uno deductum Consule nomen, &nbsp; &nbsp; Julia praeclari lucida gemma laris; Digna toro, Cliftone, tuo, pulcerrima consors &nbsp; &nbsp; Nominis, & fati pars pretiosa tui. Ite agedum, socias felici foedere dextras &nbsp; &nbsp; Jungite, concordis vincula fausta domus. Ite pares animis, & dulcia bella movete; &nbsp; &nbsp; Bella quidem solo nomine; pacis opus. Qualia ni vestri movissent ante parentes, &nbsp; &nbsp; Nunc, rogo, nunc, juvenes, vester ubi esset amor? Ludite foecundis amplexibus, unde nepotum &nbsp; &nbsp; Spes nova, & antiqui sanguinis ordo recens. [p. 315] Quid non tam viridi fas sit sperare juventa, &nbsp; &nbsp; Favit ubi dextro numine sponsor Hymen? </poem> ====AD HIERONYMUM GULIELMUM SNABELIUM Sponsum. ==== <poem> ERGO tuas etiam, Snabeli docte, medullas &nbsp; &nbsp; Non exspectato vulnere fixit Amor? Unaque prae cunctis rapuit virguncula Musis, &nbsp; &nbsp; Certatim Musae quem rapuere novem? Unaque formoso quem ceperat ore Sibylla, &nbsp; &nbsp; Solvere compedibus non potuere novis? Ite procul Musae, quae deseruistis alumnum. &nbsp; &nbsp; Ite: cupidineas neu temerate faces. Rumpite cum calamis vocalia plectra, Sorores. &nbsp; &nbsp; Longe alios calamos arcus Amoris habet. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed fallimur po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vanum genus po&#235;tae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musaeque, Gratiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Cypris, & Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et delicatus Hymen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una fruuntur umbra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno lavantur amne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unum bibunt liquorem, [p. 316] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam gerunt corollam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec separare fas est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinem & Dionem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musasque, Gratiasque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos inter errat udus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Odoribus Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, venustus Hymen, Subnexus croceo molle caput strophio. &nbsp; &nbsp; His tu praesidibus, beate noster, &nbsp; &nbsp; Armatus, teneram simul Sibyllam &nbsp; &nbsp; Arsisti, tenerae simul Sibyllae &nbsp; &nbsp; Pectus mollibus incitare flammis, &nbsp; &nbsp; Mentem dulcibus occupare verbis, &nbsp; &nbsp; Et vincire novo parasti amore. &nbsp; &nbsp; Atqui ni tibi Gratiae faverent, &nbsp; &nbsp; Ni Musas Veneri Cupidinique &nbsp; &nbsp; Junxisses, & amabilem catervam &nbsp; &nbsp; Ferres pectore tecum, & ore ferres; &nbsp; Frustra vocatus Hymen &nbsp; Risisset ad querelas, &nbsp; Risisset ad dolores, &nbsp; Quos inquietus ardor &nbsp; De corde promit imo. &nbsp; Frustra vagos capillos, [p. 317] &nbsp; &nbsp; Et vesculas papillas, &nbsp; &nbsp; Et flammeos ocellos &nbsp; &nbsp; Venustulae Sibyllae; &nbsp; &nbsp; Frustra rosas genarum, &nbsp; &nbsp; Manusque mollicellas, &nbsp; &nbsp; Collumque mollicellum, &nbsp; &nbsp; Et mollicella labra &nbsp; &nbsp; Pulcerrimae Sibyllae, &nbsp; Usque ad sidera, sidera illa summa &nbsp; Ferres carminis arte delicati. Faverunt trepidis mitissima Numina votis, &nbsp; Et tenui, Vinces, murmure dixit Hymen. Dixit Hymen, plausit Hymen: deque fulgenti throno Risibus gaudens Dione suavibusque suaviis (Hac satellitum corona Diva blanda cingitur) Jussit ut tener Cupido cum pari fratrum choro Iret, & Sibyllam amicis allocutionibus Occuparet, ac rigorem pectoris feroculi Frangeret remollientis Gratiae fiducia; Quo Snabelianus ardor, ardor ille maximus, Ardor ille non domandus, mollius quiesceret Inque Virginis papillis, inque blandis osculis. Nam Snabelium Dione corde sic amat suo, Ceu Snabelius Sibyllam, ceu Sibylla Gratias. [p. 318] &nbsp; &nbsp; Ibat Amor, dulci circum comitante Leporum Agmine, qu&#238;s Paphiae velabant tempora myrti: Eque rosis violisque levem gestans calathiscum Pasith&#235;e tremulas udis de roribus herbas, Alma Dei nutrix, tenero pede proculcabat. Illum autem, dum maternas incogitat artes, Blanditiasque jocosque serit, tenuesque susurros, Atque oculis hinc inde natantibus oscula captat, Oscula mellito novies infecta veneno, Non intellecta suscepit fraude Sibylla. Aestuat infelix: nec quid tamen aestuet audet Dicere. virgineum cohibet lex dura pudorem. Snabeliique sui jam non ignara dolorum Mente fovet tacita, modo quos conceperat, ignes. Risit Amor dulces domito sub corde furores: Risit Amor: blandumque vagi risere Lepores: Et nunc Snabelio, nunc applausere Sibyllae. &nbsp; &nbsp; Talis in arenti Na&#239;adum thalamo, Cui gravis incubuit sitienti Syrius astro, &nbsp; &nbsp; Et Boreae validis spiritus halitibus, Flamma vorax graciles avido metit igne myricas: &nbsp; &nbsp; Quam circum raptis diffugiunt pharetris Nymphaeque, Satyrique, atque omnis rustica pubes &nbsp; &nbsp; Attonitis stragem prospiciunt oculis. [p. 319] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelio Sibylla in uno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno in Snabelio Sibylla castos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes possidet omnium calores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quotquot Snabelii fuere voti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rivales cupidique fervidique. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelius suam Sibyllam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mavult quam Veneresque Gratiasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se totam cui, quanta quantacumque est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indulsit Venus, & decens Venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et totus chorus ipse Gratiarum. Fortunati ambo, quorum per mutua crescit Vulnera dulcis amor, lususque, & casta voluptas. Vivite concordes animae, & volventibus annis Pignore foecundam crebro renovate juventam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cujus ore ludat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Confusus ille sanguis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrum utriusque sanguis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Referatque mox parentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelium Sibylla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelius Sibyllam. [p. 320] </poem> ====AD THEODORUM JANSONIUM ALMELOVENIUM, <i>Cum Eloquentiae, Historiarum, ac Graecae Linguae Professionem in Academia Harderovicena auspicaretur.</i>==== <poem> P HOEBI utriusque cultor, atque Virginum Mystes sororum, care Jansoni, meis Ecquid carere sustinebis plausibus? Te docta Pallas, illa praeses artium Facunda, te perita temporum Dea Ostendet olim postfuturis gentibus Apollinaris haud egenum adoreae. Testis mearum Gelricae fervor scholae Sententiarum; testis illa, quam vides, Palladia pubes, patriae fulcrum rei, Et spes opima Musici certaminis. Tu mactus esto praemio laudis novo, Novoque honore, quem perennet arbiter Pulcri laboris Phoebus & novem Deae. [p. 321] </poem> ====IN NUPTIAS FRANCISCI BURMANNI ET ELISABETHAE THIERENS. ==== <poem> E CQUID te vidui capiunt, Francisce, cubilis &nbsp; &nbsp; Taedia, nec sterilem jam tibi ferre moram est? O bene, quod cives patriae, quod pignora genti &nbsp; &nbsp; Legitimo spondet foedere junctus amor! O bene, quod fastus jam nunc exuta priores &nbsp; &nbsp; Ibit in amplexus Elisabetha tuos. Felices animae, fortunatissima nupti &nbsp; &nbsp; Pectora, quos sancta lampade lustrat Amor; Vivite, & annosae memores fulcite senectae &nbsp; &nbsp; Burmannam longa posteritate domum. Vivite felices animae: tuque aurea virgo, &nbsp; &nbsp; Indue deposita virginitate nurum. Disce verecundi genialia foedera lecti: &nbsp; &nbsp; Hic quoque Fas habitat, hic Decus, atque Pudor. Mater eris. rubor ecce genas, rubor ora notavit. &nbsp; &nbsp; En iterum dico, blandula: Mater eris. [p. 322] </poem> ====IN NATALEM JOANNIS JACOTII. ==== <poem> QUID tibi, Jane, fuit gelidae cum sidere brumae, Digne vel in mediis Jane habitare rosis? Non tibi sunt duri mores, non horrida virtus; Nec riget in miti pectore dura silex. Debueras nasci Maji genialibus auris; Debueras blandi Veris honore frui; Floribus ut primos dulci cum carmine canos Ornaret tepidi Veris amoena manus. Nunc tibi serta damus Latii de culmine Pindi Lecta, sed a Genio non aliena tuo. Illa tibi seris quodcumque accesserit annis Perpetuum longa prosperitate vovent. Illa tibi, quod tu non abnuis ipse, precantur In multa ut vivas posteritate senex. </poem> ====In librum de Interpretatione JOANNIS DE RAEI ==== <poem> QUISQUIS severa lege Disciplinarum Augusta sacra mente non levi tractas; [p. 323] Effugere par est inscientiam vulgi, Ut docta dicta sedulae Vetustatis Examine aequo censor aequus expendas, Neu musteis abductus atque heri natis Inanitate proluas capax pectus. Ergo Pelasga quae reliquit ubertas, Autumnitasque Palladis Palatinae Animi sagacis instruant penu largum: Priusque multo te labore Romanus Fingat Palaemon, negligentiae custos, Quam tu serenae sacra templa Doctrinae Irrumpis audax, impudentiae mystes. Frustra docere postulat, docet frustra, Quicumque sensa corticemque verborum Confundit excors, ac sibi canit soli. Rides, sophista, pallioque praetexis Sapiente culpam? Rajus ecce te, Rajus Vim veritatis edocebit abstrusae Interpretandi doctor omnium primus, Qui posterorum publicae satus frugi Amplas recludens ingen&#238; facultates Varie cohortes dissipavit errantum, Verique lucem ferre cogit invitum. [p. 324] </poem> ====IN PHAEDRI FABELLAS vernaculo metro expressas a DAVIDE HOOGSTRATANO.==== <poem> QUOD fabulator Attico Phaedrus stylo Vitae excitavit utile proscaenium, Severa sensa dulcibus velans jocis, Tuos in usus, Belga, vestitu novo Aperit decentis artifex linguae faber. Haec est vetustae priva dos prudentiae, Ubi ferarum ficta per commercia Contra ferocis impetus caecos Herae Munitur alti firmitudo pectoris, Excipere docta lubricas rerum vices, Et se pati parata, nec frustra queri. Hic callidorum turpitudinem vafram Sagax inani nudat arte simius. Hic ille tardus, onere sub duro gemens, Bipedes asellos ducit exemplo suo Ad aequitatem mentis, & ferociter Recalcitrantum ridet elusas minas, Hic vulpis illa rufa, fraudium penus, Docet cavendos mente tecta subdolos. [p. 325] ?? Hic se propinat risui legentium Furtiva nudi Graculi protervitas; Quem res in alvum mersa, spesque debilis Inopi senectae tradit, & probro gravi. Haec est imago moris humani capax, Speculumque vitae, fallere & falli rude. At tu, diserte, cujus illustris labor Orbem Batavum cive ditavit novo, Virtute macte, macte lauru patria, Utriusque Musae notus & vetus cliens. Vos invidentum natio, saecli pudor, Plorate vappae, notis obscurum genus. </poem> ====HONORI ET MERITIS PHILIPPI MOLIVII VANDER NOOT, Supremos in utroque Jure honores capessentis. ==== <poem> V IRTUTIS altae semitam capessenti Dat ipsa praesens testimonium virtus, Foecunda laudum, nominis sui merces, Nec literatis in laboribus parca, Ubi calle recto quaeritur decor veri. Tibi laboris, o Philippe, nocturni, Tibi diurnae diligentiae curas [p. 326] Cum luculento nunc honore compensat Custos decorae docta gloriae Virtus. Grator merenti. mox tribunal Astraeae Vocat patronum, res forensis exspectat Longas secantem litium molestarum, Reo volente, diligenter ambages. Macte hoc honore praemioque sudorum: Sed & priorum deperire languore Florem laborum, ni laboribus porro Novis adurges, nominis, rei, famae Incuriosus saepe cogita tecum. [p. 327] </poem> ===Jani Broukhusii Silvarum liber secundus. === ====AD REGEM GALLIAE <i>post propugnacula Arausionis diruta.</i>==== <poem> I NCLITE REX, cujus nutum Fortuna veretur, &nbsp; &nbsp; Victor in Eois, victor in Hesperiis; Exuit, en, dubias tibi jam Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; Inque tuo gaudet se stabilire sinu. {{Versus|5}} Porrigit attritos supplex Europa lacertos, &nbsp; &nbsp; Illa tua toties facta cruenta manu. Non deerat meritis laus invidiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Quae Genio debet Phoebus uterque tuo: Celsa sed Auriaci stant propugnacula muri. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Haec radios hebetant, Sol generose, tuos. Disjice magnanima pugnacia moenia dextra; &nbsp; &nbsp; Sentiat ultorem plebs male sana suum. Digna tuis animis, digna est victricibus armis. &nbsp; &nbsp; Accedat titulis haec quoque fama tuis. [p. 328] {{Versus|15}} Et Dionysiaci ne sint monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Fac doleat clades impia terra novas. Debent assertae tibi Religionis honores. &nbsp; &nbsp; Defuit historiae pars ea sola tuae. </poem> ====IN GALLOS. ==== <poem> N ON satis est, orbem flammis delere cruentis, &nbsp; &nbsp; Et rerum summas praecipitare colos: Haeredem ternis falsum supponere sceptris; &nbsp; &nbsp; Auriaco infami fraude parare necem; {{Versus|5}} Bistonii Muhamedis opes opponere Christo; &nbsp; &nbsp; Nec Vaticani tela timere Patris; Gaetuli fruges emendicare tyranni, &nbsp; &nbsp; Dum negat humanam terra polusque dapem. Ecce etiam ingeniis indicis, Gallia, bellum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sacra vetustatis nec tibi scripta placent. Perfida gens, inimica Deo, rerum omnium Erynnis, &nbsp; &nbsp; Tuta veneficiis criminibusque domus, Scarronis miseri miserum post fata piaclum, &nbsp; &nbsp; Foeda voluptatum victima, tota lues, {{Versus|15}} Naturae pudor humanae, meta ultima recti, &nbsp; &nbsp; In qua nec tuto degeret ipse Dolus: Rumpere gens homicida, soli fax dira salique; &nbsp; &nbsp; Desine non meritum conscelerare diem. [p. 329] Ut rumpare, dabit sterili justa ubere Tellus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quamque velis nobis incutere, aegra Fames. </poem> ====IN PRINCIPIS ARAUSICANI <i>Expeditionem Britannicam a ventis disturbatam po&#235;tae Galli</i> EPIGRAMMA. ==== <poem> BELLA movet socero gener impius: inque Parentis Germanum vertit perfidus arma nepos. Conditur innumeris substratum navibus aequor; Et denso classis milite pressa gemit. Jamque animo exuvias, & opimi praemia regni Sceptraque cognato sanguine tincta rapit. Demens, qui superos audet sperare secundos, Ac tantum credit posse juvare nefas! Ecce ultor sese adverso sert cardine ventus, Sacrilegasque serit justa procella rates. Pars tumidis hauritur aquis, pars haeret arenis, Aut moesto in portus cum duce fracta redit. I nunc, & sociis conside, superbe, Batavis: Pugnant pro socero pontus & aura tuo. [p. 330] </poem> ====RESPONSIO <i>ad superius Epigramma.</i> ==== <poem> CLASSE virisque potens oppressam ac multa gementem &nbsp; &nbsp; Albionem magnus vindicat Auriacus. Scilicet obruerant populos non debitus haeres, &nbsp; &nbsp; Et Lojoleae crimina perfidiae. At mala nescio quis ferali gutture bubo &nbsp; &nbsp; In mediis ululat carmina Parisiis. Insuetoque repens afflatus numine mergit &nbsp; &nbsp; Sacrilegasque rates, sacrilegumque ducem: Omniaque, in Celtas quondam accipienda superbos, &nbsp; &nbsp; Vulturis impasti more modoque facit. Jamque ad vicinas illisa cadavera cautes &nbsp; &nbsp; Spe vorat: hac una parte po&#235;ta fuit. Interea validis animosi flatibus Euri &nbsp; &nbsp; Pignora divinae certa fuere manus. Ecce, volant Batavae tutis in fluctibus alni, &nbsp; &nbsp; Et terram intrepido sub pede miles habet. Desine jam foedi, volucrum foedissime, cantus: &nbsp; &nbsp; Non nisi funeribus convenit iste tuis. Nonne pudet caelum votis pulsare cruentis, &nbsp; &nbsp; Et furiis caecae religionis agi? [p. 331] Nonne piget patriae vanum levitatis? habemus &nbsp; &nbsp; Majorem ventis, quam tibi, Galle, fidem. </poem> ====In Jesuitas Gallos. ==== <poem> JURE times Regi, faex Lojolea, Britanno, &nbsp; &nbsp; Corruat Auriaca ne ferus iste manu. Exutos castris clades Dionysia Gallos &nbsp; &nbsp; Hoc docuit, belli meta cruenta tui. </poem> ====In mortem Regis GULIELMI <i>falso a Gallis nunciatam.</i> ==== <poem> DICITE Io, Celtae, ter Io nunc dicite, Celtae: &nbsp; &nbsp; Et date laetitiae conscia signa novae. Plaudite, Parisii: periit Gulielmus; Iernen &nbsp; &nbsp; Dum subigit, victo victor ab hoste cadit. Adfuso periit per vulnera nigra veneno: &nbsp; &nbsp; Successumque artes nunc habuere suum. Talia Sequanici cecinit faex barbara vulgi, &nbsp; &nbsp; Et cum faece novi regia celsa Jovis. Hoc velit Eurystheus, velit hoc Germanica Juno<ref>la Reine de St.Germain </ref>; &nbsp; &nbsp; Laetaque in Auriaca clade sit ista domus. [p. 332] At non ille velit, caelo qui justus ab alto &nbsp; &nbsp; Aeterna humanas temperat arte vices. Tene, decus Regum, voto petiere cruento, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nil, praeter vota, quod obstet, habent? Tene, sacer vindex Legum, tene arbiter aequi, &nbsp; &nbsp; Perdere sacrilegae sustinuere manus? Hosne dedit flatus virtus Lausunia, Galli? &nbsp; &nbsp; Hos pavor Hyberni militis ille dedit? Dii melius: causa victus, nunc victus & armis, &nbsp; &nbsp; Terga fugax justo vertit, & arma, metu. Excipe bis profugos mitis, Lodoice, clientes: &nbsp; &nbsp; Auxilium miseris tu super unus eras. Flagitat hoc Regina parens, hoc Regius infans; &nbsp; &nbsp; Conjugis haec casu tristior, ille patris. Tot modo sceptrorum miser & male subditus haeres &nbsp; &nbsp; Deplorat fati ferrea fila sui. Astraque vagitu testatus conscia longo &nbsp; &nbsp; Mallet in obscura delituisse casa. Mallet ab uberibus rubrae pendere supinus &nbsp; &nbsp; Phyllidis, & dulci rure quiete frui. En cui debetur triplicis fortuna coronae: &nbsp; &nbsp; En cui regnorum publica fata trium! Ille tamen, quocumque etiam de sanguine cretus, &nbsp; &nbsp; Promeruit lacrimas elicuitque tuas: [p. 333] Quod neque flammatus ripam per utramque Mosella, &nbsp; &nbsp; Nec Nicer, aut Rheni tota gementis aqua: Quod neque vastatae, quaqua patet, area Spirae: &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: Nec Myrtilleti bustum, & feralis imago, &nbsp; &nbsp; Illa quidem Gnati tuta favore tui; Flandria nec latis exhausta cremataque campis; &nbsp; &nbsp; Quaeque fera toties aequora caede rubent. Quis credat? tangunt altam mortalia mentem, &nbsp; &nbsp; Et puer ignoti nobile ventris onus. Nunc etiam tetigit mendaci funere Fama, &nbsp; &nbsp; Tam non sperati nuntia Fama boni. Et tamen ille tuus Hostis valet, & tuus ille &nbsp; &nbsp; Terror in adversas it, velut ante, manus. Cernis, ut ignavo nequeas prosternere voto &nbsp; &nbsp; Quem cladem regnis deligis ipse tuis? Cernis, ut huic impar Venus est Lausunia Marti? &nbsp; &nbsp; Eventum fastus disce timere tui. [p. 334] </poem> ====Ad Regem GULIELMUM.==== <poem> MAJOR Alexandro Princeps, & Caesare major, &nbsp; &nbsp; Ara parum faustis unica temporibus: Cum tua tot Clarii celebrent miracula cycni, &nbsp; &nbsp; Lasset & ingenuas Fama benigna manus; Quid gemini faciunt ad Martia sacra latrones? &nbsp; &nbsp; Quid pro te Cacus alter, & alter, agent? Debueras certe, Rex invictissime, poni &nbsp; &nbsp; Non nisi Lysippo, non nisi Praxiteli. Debueras sacri clarescere voce Maronis: &nbsp; &nbsp; Te sibi materiem vellet & ipse Maro. Nunc tua deteritur operosis gloria nugis, &nbsp; &nbsp; Et premit infelix nomina tanta labor. Sordet in inscriptis majestas Regia tignis: &nbsp; &nbsp; Insulsoque tumet barbara Musa sono. Cur non, cum monstris constet tibi fama subactis, &nbsp; &nbsp; Proscribis terris haec duo monstra tuis? [p. 335] </poem> ====Ad Urbem TRAJECTUM. ==== <poem> INCLITA Pieridum sedes, & amoena, Dearum, &nbsp; &nbsp; Trajectum, nostri pulcer ocelle soli; Quam Themis, & Mavors, & eum genetrice Cupido &nbsp; &nbsp; Incolit, & patrio quae capite orta Dea est; Quid tibi nunc animi credam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Dum tua Mattiaci jugera Thraces arant? Jugera Castaliis calcata sororibus olim, &nbsp; &nbsp; Castaliae, quaeso, gloria gentis ubi est? Arent Pimplaei latices: pro dulcibus undis &nbsp; &nbsp; Jam novus aequoreas dat tibi Boyus aquas. Nec Boyus tamen ille satis, nisi quatenus audax &nbsp; &nbsp; Sustinet Aonii jus temerare chori. Barbarus ignotis fundit convicia verbis, &nbsp; &nbsp; Et sibi subtili cum ratione sapit. Barbarus ignota fundit mala carmina lingua, &nbsp; &nbsp; Nec versus numero, sed ratione, facit. Quae tamen ista Dea est Ratio? nova dicitur esse, &nbsp; &nbsp; Et nova per veteres orgia ferre scholas. Nil opus est priscis. priscis erit aptius uti, &nbsp; &nbsp; Si quando Latio scribere more sedet: [p. 336] Apta theatrali nova sunt spectacula pompae; &nbsp; &nbsp; Et nigros habitus mens quoque nigra decet. Sufficit, immunda quidvis effundere bucca; &nbsp; &nbsp; Sufficit, obscuros mente referre viros: Et nova ad attonitum proferre oracla popellum, &nbsp; &nbsp; Verbaque sacrato digna supercilio. Mater ubi es? pia mater ubi es? quae tristis Erinnys &nbsp; &nbsp; Quae furit in placido vipera saeva sinu? Talia tu numquam producere monstra solebas, &nbsp; &nbsp; Mitis, & a caeli blanda favore tui. Talia tu numquam mirari scripta solebas, &nbsp; &nbsp; Docta, nec ad Clarias rustica facta Deas. Non hic Hippotades, non hic furit Amphitrite: &nbsp; &nbsp; Pax colit, & dulci Pace beatus Amor. Nobilibus tibi crevit honos & gloria chartis: &nbsp; &nbsp; Elue de chartis nomina foeda tuis. Quo tibi degeneres animae? quo spurca librorum &nbsp; &nbsp; Pernicies, titulis insidiosa tuis? Invisum nomen Musis, inamabile Phoebo, &nbsp; &nbsp; Exige, & antiquum fac tueare decus. Nec te decipiat sapientis gloria barbae. &nbsp; &nbsp; Non facit ad genium barbara barba tuum. [p. 337] </poem> ====IN SCHOLARCHAM CARMINIFICEM. ==== <poem> VIVERET Ausoniis castus cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Dicta fuit Grajo nomine SCHOLA brevis. At nunc barbaricis vivit cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Omnibus indoctis longa futura SCHOLA est. O proceres, miseris pestem defendite Musis: &nbsp; &nbsp; Hic Belgae media vivimus Arcadia. </poem> ====Ad illustrem Carminis sui Vindicem, po&#234;tam ignotum & ignobilem. ==== <poem> ULTRAJECTINAE Vindex generose Minervae, Et procerum Vindex, sed minus ipse tuus; Quas tibi pro meritis grates Academia reddet? &nbsp; &nbsp; Quas reddent Proceres, noster Homere, tibi? Non ita Parmensi stridebat Cassius ore; &nbsp; &nbsp; Cassius ingenio proximus ille tuo. Gaude, Roma, graves bellorum oblita ruinas; &nbsp; &nbsp; Trajecti Gotico nunc potes ore loqui. Non est quod Bavii doleas periisse lepores: &nbsp; &nbsp; Non est cur Maev&#238; nobile vivat opus. Maevius iste facit nova carmina. pascite taurum. &nbsp; &nbsp; Carmina, Dii superi! Maevius iste facit: [p. 338] Carmina, quae caelo possint deducere Lunam; &nbsp; &nbsp; Fluminis irati quae retinere vias; Carmina, qu&#238;s Circe socios mutaret Ulyxei, &nbsp; &nbsp; Si scirent socii verba Latina loqui. Adde quod has artes non noverat ipse Palaemon, &nbsp; &nbsp; Et genera & voces aedificare novas; Et mutare pedum numeros, & tempora metri, &nbsp; &nbsp; Atque novam prorsus condere Grammaticam. Adde quod horribili proclamat voce Tribunus: &nbsp; &nbsp; MUSA, MANUM FERULAE SUBTRAHE GRAMMATICAE. Adde & inexhausto quod vena superba veneno est; &nbsp; &nbsp; Nec maledicendi gloria visa levis. Vapulat Amstelia vates eductus in umbra, &nbsp; &nbsp; Nil praeter Graj&#251;m doctus amare Sophos. Vapulat, & frustra rationes conjicit, unde &nbsp; &nbsp; Non intellecto vulnus ab hoste ferat. Hoc tu, Roma, tuos solare Catone dolores, &nbsp; &nbsp; Amissos veterum nec meditare jocos. Carmine tot clades qui compensavit in uno, &nbsp; &nbsp; Dignus erat medio saxeus esse foro: Aut Tiburtinis custos ficulneus hortis &nbsp; &nbsp; Stare, malas cantu qui male perdat aves. [p. 339] </poem> ====In pessimum po&#235;tastrum.==== <poem> U RBANISSIME quot fuere vatum, Latinissime quot fuere vatum, Oppletissime ruris inficeti, Cacatorum epigrammatum patrone, Doctor prodigiose syllabarum, Obscurissime Vir, po&#235;ta princeps, Quid pro tot meritis tibi inprecabor? Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Qu&#238;s tu largiter, ut soles amicos, Anitergia futilesque chartas, Sed castis manibus tamen, dedisti. Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Vossii Grammaticam, librosque Scoppii. </poem> ====AD CAJUM, <i>qui vocem</i> AETHER <i>fecit neutrius generis.</i> ==== <poem> AETHERIO cognata polo Mens enthea Caji, &nbsp; &nbsp; Cur tibi majestas numinis hujus abest? Masculus Ausoniis qui tempestatibus Aether &nbsp; &nbsp; Saepe mari sonitu mascula signa dabat, [p. 340] Quem Rerum Patrem dixit pater Ennius, Aether &nbsp; &nbsp; Jam nunc primaevum perdidit, ecce, secus. Iste tuus fungus, solus SUBLIMIA TRANANS &nbsp; &nbsp; AETHERA, qui recta cum ratione furit, Eunuchum nulla fecit ratione, facitque, &nbsp; &nbsp; Aethera; nec testes nunc habet ille suos. Pro quibus officiis, Mens dia, paciscere mecum &nbsp; &nbsp; Detur ut officium parve minusve tibi: Ut tu tam foedo de carcere libera migres, &nbsp; &nbsp; Cajus ut aetherias, te sine, pascat aves. </poem> ====IN VACERRAM. ==== <poem> LIVIDE, vane, ferox, & vix dicende Vacerra &nbsp; &nbsp; Inter bonorum nomina; Opprobrium Musarum, alieni rosor honoris &nbsp; &nbsp; Illiteratis literis, Quas legisse semel, poenae satis esse videtur &nbsp; &nbsp; Pro quolibet piaculo; Pernicies miseris inclementissima chartis; &nbsp; &nbsp; Amoenitatum carnifex; Ultime Mysorum, patriis truculentior undis, &nbsp; &nbsp; Linguae tyranne Romulae; [p. 341] Quid primum, quid deinde canam? nam promere certum est &nbsp; &nbsp; Quae meruit indoles tua. Si tamen ingenuis fas est committere Musis &nbsp; &nbsp; Labem pudendi nominis, Pestiferam labem, nulla virtute redemtam, &nbsp; &nbsp; Languentis ulcus saeculi. </poem> ====In largitionibus Regiis praecipuae formae nomisma poscit VACERRA. ==== <poem> PRAECIPUAE poscit formae Regale nomisma &nbsp; &nbsp; Notus ab affaniis ille Vacerra suis: Notus ab immundae lutulento fornice buccae, &nbsp; &nbsp; Rixarum cupido notus ab ingenio. Quid, si quis clavum donet restemque furenti? &nbsp; &nbsp; Ad tales faciunt talia dona manus. [p. 342] </poem> ====NEGET QUIS PRAEMIA LAUDI? VINDICIAE SECUNDUM JOANNEM DESPAUTERIUM DATAE. ==== <poem> IAMBE noster, sive tarde, seu celer, Iambe noster, ecquid hoc negotii est? Ten&#146; bliteus iste, ten&#146; miser tenebrio, Latinitatis architectus Goticae, Inpune sic delumbet, ac truncet pede? Inpune verba de cloaca sublegens, Infecta tabe, plena pestilentiae, Florem Latinae deterat facundiae? Et exteris nunc Belga sit derisui Unius atrum propter Ajacis scelus? Iambe noster, haec videbis & feres? At non olentis putidum Maev&#238; caput Deseruit olim vindicis cycni furor. Prodi, Poeta, Maevii verum genus, Prodi, Poeta, saeculi stupor tui. Quid attinebat merce tam commictili Spurcare chartas? quidve Musas virgines, Inelegantis more vulgi, ad tibiam [p. 343] Docere motus, praecinente Marsya? Non de tabernis sumta, non plebis lepos, Satis decebunt regii cultum throni. Sed nec cuivis subuloni in compitis Dat calceandos Liber intonsus pedes, Neque ad subulcos hospitantur Gratiae, Nec rure gaudet Artium urbanus chorus. Et qui P&#246;etas vividus animat calor Claudi recusat, ignis in modum vagi, Inertis intra mucidos cordis specus. Tu plumbeorum fons benigne versuum, Tu de Menalcis, deque Thyrsidum grege Pulcre mereris, temporisque Chaerilus Nostri, strepente fistula surdum melos Perdens, Latinum territas Apollinem; Tibi virente carduo spectabilem Nectit coronam ventruosa Thestylis. Tibi, relictis Arcadum procul jugis, Aurita pubes tollit indomitum caput. Tuum rudentis murmur, ac graves tonos Hirsuta discunt quercuum cacumina, Et garrula altis reddit Echo vallibus. Circum capella saltat, ac brevi pede Infirmus haedus molle succutit latus. [p. 344] O efficaces tibiae tuae modos! Venusta docti carminis spectacula! At Musa tristis, nemore pulsa de suo, It exsulatum, nec minore cum sono Amata linquit arva, quam Custos prius Hortorum atroces horruit sagae minas, Ubi Esquilinas inter alites Dei Canidia dira fissilem solvit natem. </poem> ====IN VACERRAM <i>semipo&#235;tastrum barbarum.</i> ==== <poem> ROMANAE scabies linguae, teterrima Pindi &nbsp; &nbsp; Pestis, Apollineo fama pudenda choro, Quid tibi cum Latiis, edentule morio, Musis? &nbsp; &nbsp; Quid cum Romano carmine, inepte, tibi? Nec prodesse bonus, nec delectare legentem, &nbsp; &nbsp; Dic, rogo, quid facies? quis tuus usus erit? Et tamen est aliquis: nam cogor vera fateri, &nbsp; &nbsp; Quamvis tergendas det tibi nemo nates. Rodebant avidi nuper tua carmina mures; &nbsp; &nbsp; Omnis turba malis interiere modis. Quin & vicino steterat quae noctua tigno, &nbsp; &nbsp; Te rudente, gravi procidit icta sono. [p. 345] Ipsa etiam Regina, sacro male tacta libello, &nbsp; &nbsp; Quae semel occiderat, bis modo visa mori est. BONUM. FACTUM. NE. QUIS. BARBARIS. VIAM IN. PARNASUM. MONSTRARE. VELIT </poem> ====VACERRA LYRISTES. ==== <poem> POST delumbatis inflictum vulnus Iambis, &nbsp; &nbsp; Ruptaque crudeli turpiter ora manu: Post manes Smetii pulsatos, post mala verba, &nbsp; &nbsp; Quae nec Nizolius, nec Calepinus habet; Ecce iterum irato ructatus Apolline versus &nbsp; &nbsp; Concacat Ausonias iste Vacerra fides. O pudor, o sordes, o monstrificabile carmen! &nbsp; &nbsp; O numquam Latio cognita lingua foro! O caput Anticyra numquam medicabile tota, &nbsp; &nbsp; Et frustra dandi dedecus hellebori! Ergone te toties Regina peribit inulto? &nbsp; &nbsp; Ten&#146; vivo toties cogitur illa mori? Parce pios cineres & sancta revellere busta. &nbsp; &nbsp; Quae nocuit nulli, vapulet umbra tibi? Hic unus modus est, hic unus; crede, Vacerra; &nbsp; &nbsp; Ut cubet in molli functa quiete; sile. [p. 346] </poem> ====&#927;&#925;&#927;&#931; &#913;&#933;&#932;&#927;&#923;&#933;&#929;&#921;&#918;&#937;&#925;.==== <poem> A UDEBIS ergo, nec teneat pudor, Horatianam tangere barbiton? &nbsp; &nbsp; Audebis insano paventes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine contemerare chartas? {{Versus|5}} O nec paterno mitior aequore, Tumultuosi nec grege Nerei &nbsp; &nbsp; Vacerra, qui toto fugaces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Creber agas Helicone Musas, Phoebumque raucis tundere naeniis. {{Versus|10}} Non erubescas, durus in hostico &nbsp; &nbsp; Tropaea suspensasque palmas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Figere magnifici triumphi. Te, Victor, anteit victa Latinitas, Crines revulsos, & lacerum caput &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Foedata coeno; nec Leporum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agmen abest, facilesque Versus. Te Valla, & omnis turba Palaemonum, Detonsa, scissis sordida paenulis: &nbsp; &nbsp; Te Vossius, te acer Scioppus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In manicis gravibusque ferri Vinclis, tremiscunt immiserabilem; Injurioso ne pede proteras [p. 347] &nbsp; &nbsp; Gentem subactam, neu superbus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reliquias crucies Latinas. {{Versus|25}} At Smetiorum pon&#232; volumina Calcantur atro lurida pulvere, & &nbsp; &nbsp; Quaecumque Parnaso reliquit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ravisius monumenta Textor. Vacerra, linguae clara Pharus novae, {{Versus|30}} Vacerra, Divae Barbariae ferax &nbsp; &nbsp; Interpres, & vatum priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non sine Diis animosus ultor; Jam jam potentum desine carminum; Fatiscit omnis regia Romuli &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Concussa, & exsanguis refugit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum sociis Ciceronis umbra. Tali in remotis murmure vallibus Lunae rubentis cornua Thessalae &nbsp; &nbsp; Fregere matres, & venenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sollicitas habuere mentes. [p. 348] </poem> ====DEVICTO. APOLLINE FUSIS. FUGATIS. CAESIS. SORORIBUS C. VACERRA H. M. S. F==== <poem> Q UI tot in Errores sumtis feliciter armis &nbsp; &nbsp; Victor IO magna voce TRIUMPHE canit, Haec sibi de Latio, post multa pericula, Phoebo &nbsp; &nbsp; Erexit patriis alta tropaea jugis. SODALITAS. GROBIANORUM AERE. COLLATO. P </poem> ====VACERRA ARISTARCHUS. ==== <poem> P RIME po&#235;tarum, doctorum prime, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Grande juventutis cymbalon aequoreae; Quod mundum meliora doces, vatemque refingis, &nbsp; &nbsp; Cui nimis heu! Pindi somnia vana placent, {{Versus|5}} Gratia debetur tibi magna, neque excidet aevo &nbsp; &nbsp; Libertas animi calliditasque tui. Verum quis catulos aliter prolemque Molossam, &nbsp; &nbsp; Inmundos aliter nescit olere sues? [p. 349] </poem> ====AD VACERRAM.==== <poem> V ATIBUS e sacris quis te neget esse, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Cum sis non uno teste, Vacerra, sacer? </poem> ====AD EUNDEM.==== <poem> Q UOD sis historicus, quod vates, atque sophista, &nbsp; &nbsp; Quod doctor; peream, si bonus esse potes. </poem> ====IN NATALEM XLVI. FREDERICI&nbsp; I. AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====IN FREDERICI GULIELM I MAGNI ELECTORIS BRANDEBURGICI STATUAM EQUESTREM. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====In quendam, qui in publice habita oratione modulum syllabarum in vocibus EPICTETUS & EUPHRATES corruperat.==== <poem> N OMEN EPICTETO est: sed dicar EPICTETUS olim, &nbsp; &nbsp; Roma ubi Romano desiit ore loqui. Sic etiam EUPHRATES (quid non mutabitis anni?) &nbsp; &nbsp; Incipiet positis EUPHRATES esse moris. </poem> ====In alium ejusdem farinae.==== <poem> V ERBA DO qui nuper cecinit Gaetulus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et FERIAS nuper jusserat esse breves. Pridem ingens opicas foedabat MACULA chartas. &nbsp; &nbsp; Ah cur fullonem non alit iste Deus? </poem> ====IN VERSIFICATOREM HARLEMENSEM.==== <poem> BARBARA monstrorum sileat miracula Memphis: &nbsp; &nbsp; Carminis Harlemum barbariora dedit. [p. 351] </poem> ====DE PETRO RABO ET POETRIA AMSTELIA.==== <poem> P OTA Pegaseo puella rore Vini nescio quid sui relinquens Non siccaverat integrum culullum. Instabat Rabus, & bibi jubebat. {{Versus|5}} Quaenam haec rusticitas, Cato invenuste? Per te numine plena Apollinari Fiet Maenas, & Euhyo litabit. </poem> ====TURDUS FABULA. ==== <poem> F EROX juventa, nec clientela minus Milvi potentis, turdus inquies, loquax, Omnes minores concacabat alites. Et jam beatus (sic videbatur sibi) {{Versus|5}} Ipsos proterve concacabat aucupes. Unus sub arta frondium scena latens, Offensus acri nempe contumelia, [p. 352] Incautum opertis cautus excepit dolis: Haesitque visco prosator visci suo. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Id conspicatus passer e vicinia, Quem saepe oleto sparserat turdus gravi, Hanc prolocutus fertur in sententiam: O turde, turde, debitas vecordiae Dature poenas, jamne te morum piget? {{Versus|15}} Nec prodes aliis, & tibi cacas malum. [p. 353] </poem> ==Jani Broukhusii Brandeburgica; sive carminum in honorem Frederici I. Borusiae regis, et electoris Brandeb. aulaeque Brandeburgicae conscriptorum liber. == [p. 354: blanco] [p. 355] ===Jani Broukhusii Brandeburgica.=== ====IN FUNERE SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI GULIELMI MAGNI, ELECTORIS BRANDEBURGICI.==== <poem> M ARTIS Germani cineres umbramque colendam &nbsp; &nbsp; Flemus: in exsequias, moesta Elegia, veni. Nec te, quod cultu non sis speciosa decoro, &nbsp; &nbsp; Terruerit: lacrimis sic eris apta novis. {{Versus|5}} Adspice, communi squalens Germania luctu &nbsp; &nbsp; Ut sedeat fusis scissa per ora comis. Ut pia Religio FREDERICI in funere MAGNI &nbsp; &nbsp; Moereat, & raptas orba queratur opes. Utque Fides, multaque decens Victoria lauru &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non teneant fletus, utraque fracta, suos. Haec tibi turba comes: meruit quoque talia virtus &nbsp; &nbsp; Principis, atque acti per decora alta dies. [p. 356] Hoc mores meruere tui, GULIELME, sidesque, &nbsp; &nbsp; Inque tuos populos saepe probatus amor. {{Versus|15}} Sancte pater patriae, saecli dos inclita nostri, &nbsp; &nbsp; Ultima virtutum gloria, primus honos; Nobile bellorum fulmen, pia dextera justi &nbsp; &nbsp; Martis, & invictis non leve nomen avis; Heroum sublime decus, quem foeta tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama per aetherium lucida ducit iter, Quis Phoebus canat aequa tuis praeconia palmis? &nbsp; &nbsp; Quis titulis condat carmina digna tuis? Non, si vel Clario veniant cum fratre Sorores, &nbsp; &nbsp; Buccina sit meritis sic satis ulla tuis. {{Versus|25}} Laomedonteae celebrata decennia Trojae &nbsp; &nbsp; Novimus, & Macetae bella peracta Duci; Oebaliasque manus, & quas Oenotria lauros &nbsp; &nbsp; Gloria, non uno nobilis hoste, tulit. At tua si domitis numerentur in hostibus arma, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Arma quis unius crederet esse viri? Testis perpetuis tibi vita peracta triumphis, &nbsp; &nbsp; Testis desensae Religionis honos, Contemtorque animus leti, supraque pericla &nbsp; &nbsp; Spiritus, & multa dexteritate labor. {{Versus|35}} Sed neque silvestri pastoris fistula cantu &nbsp; &nbsp; Certet Maeoniae condere molis opus: [p. 357] Nec mea sufficiat sublimi carmine Clio &nbsp; &nbsp; Clara tot heroae gesta referre manus. Haec referat rapido quassata Borussia Marte, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et repetita tui jura paterna soli. Haec referat tremefacta tua Varsovia dextra, &nbsp; &nbsp; Totque Polonorum funera sparsa ducum. Milite quam pauco centena in millia praeceps &nbsp; &nbsp; Irruis, & fuso victor ab hoste redis! {{Versus|45}} Talis in insanos avido furit igne Gigantas &nbsp; &nbsp; Jupiter, & caeli concutit omne latus. Talis compositis acer Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo. Quis Ferberlinos digno satis ore triumphos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Concinat, & justae praemia militiae? Hic ubi perfidiae poenas cum penderet hostis, &nbsp; &nbsp; Ultorem tecum sensit adesse Deum. Nil illi diraeve hiemes, vastaeve paludes, &nbsp; &nbsp; Moeniave, armatae profueruntve minae. {{Versus|55}} Ocyor & ventis & saevi fulminis alis &nbsp; &nbsp; Hostica praecipiti proteris arma metu. Quis memoret, Stralfunda, tuos, invicta, labores, &nbsp; &nbsp; Caesareumque ducem, Caesareamque manum? Sex menses periere tibi, Walstenia virtus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Hic spatium belli finiit una dies. [p. 358] Ipse suis prorupta furens Vulcanus ab antris &nbsp; &nbsp; Fulmina in hostiles torsit acerba globos: Armatasque hiemes, atque igne rubentia multo &nbsp; &nbsp; Tela vicem Getici jussit obire Dei. {{Versus|65}} Stettiniine arces, formidatumque tremendi &nbsp; &nbsp; Militis auxilio robur, & arma, canam? Cessit & illa tuis, quamvis invita, lacertis; &nbsp; &nbsp; Fassa suas in te nil potuisse minas. Nimirum tibi tela polus, tibi machina pontus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Militat in partes unda polusque tuas. Rugia, quam toto circumsonat aequore Nereus, &nbsp; &nbsp; Rugia tuta fero milite, tuta nive, Rugia victorem non visum sensit, & ante &nbsp; &nbsp; Quam venisse, tuas jam superasse manus. {{Versus|75}} Quid, cum iterum diro vexata Borussia bello &nbsp; &nbsp; Absentem lacrimis aegra vocaret opem? Nempe tuis Tethys stravit se Balthica turmis, &nbsp; &nbsp; Et glacies tumidas horrida vinxit aquas. Perque nives, perque usta gelu freta lata, per hostes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Ipsa sibi virtus huc tua fecit iter. Grande viae pretium servata Borussia, grande &nbsp; &nbsp; Pomera, qua vasta sub ditione patet. Ille ferox domitoque potens Oriente tyrannus, &nbsp; &nbsp; Ille tremor nostris gentibus, ille suis, [p. 359] {{Versus|85}} Sensit & ille tuos longinquo Marte lacertos, &nbsp; &nbsp; Dum ruit auspiciis miles in arma tuis. Nec toties frustra tentatae moenia Budae &nbsp; &nbsp; Mavortis fulmen sustinuere tui. Quae meritis, invicte Heros, par Gloria tantis? &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Quae par aeterna Fama sonora tuba? Te sibi pulcer Honor, sibi te Clementia mitis, &nbsp; &nbsp; Te sibi Pax nitido vindicat alma sinu. Te sibi Majestas, Phoebusque, Deaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Pudor, & placidae Pacis alumna Quies; {{Versus|95}} Te Christi sibi jungit amor, Pietasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et Spes divinae conscia pacis habet. Neve foret vitae numquam non puriter actae &nbsp; &nbsp; Impar funesto sine suprema dies, Ipse tuos alta miseratus mente labores &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Suffecit vires auxiliumque Deus. Nil morbi potuere truces, nil torrida febris: &nbsp; &nbsp; Spes fovet, & vera cum Pietate Fides. Et cruor immeriti pro nobis vulnera Christi, &nbsp; &nbsp; Et Patris aeterno gratia missa polo. {{Versus|105}} Dira, quid hic ullos exspectas, Parca, triumphos? &nbsp; &nbsp; Non est imperii gloria tanta tui. At tu, sancta anima, & caeli jam sede recepta, &nbsp; &nbsp; Adspectuque fruens alloquioque Dei, [p. 360] Accipe quae multo sacramus munera luctu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Humida inexhaustis munera de lacrimis. Utque tui desiderium mitescat ademti, &nbsp; &nbsp; In nato spires fac, Pater, usque tuo. Ille tuo exemplo lauros tueatur avitas, &nbsp; &nbsp; Exemplo leges temperet ille tuo. {{Versus|115}} Invictaque manu Genitorem Heroa secutus &nbsp; &nbsp; Pro populo moveat fortiter arma suo. Arma, Pater, moveat, sed non nisi justa, tuisque &nbsp; &nbsp; Aemula: pro causa stat meliore Deus. At Pax concussum si longa beaverit orbem; &nbsp; &nbsp; {{Versus|120}} Quod rogat, atque omni quod vovet orbis ope; A te jam sanctas didicit feliciter artes: &nbsp; &nbsp; In te virtutes, quas imitetur, habet. 1688. </poem> ====In Nummum a JOANNE FREDERICO CRAMERO explicatum, cujus epigraphe: CAPTA CAESARIS INSULA.==== <poem> D UM tuus attonitum Mavors ruit acer in hostem; &nbsp; &nbsp; O Princeps, populi ductor amorque tui; Erigit armatas praesens Victoria turmas, &nbsp; &nbsp; Gaudet & in castris ire superba tuis. [p. 361] {{Versus|5}} Prima novas offert tibi Caesaris insula lauros; &nbsp; &nbsp; Prolusit titulis scilicet illa novis. Margine captivi tua propugnacula Rheni &nbsp; &nbsp; Na&#239;des e glaucis obstupuere vadis. Flammarumque globos & ahenae grandinis imbrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ulvosis trepidae pertimuere toris. Innectis patriis palmas, fortissime, palmis, &nbsp; &nbsp; Inpiger antiquum continuare decus. Furstenbergiacam virtus tua contudit Hydram: &nbsp; &nbsp; Fulminis afflatus non tulit illa tui. {{Versus|15}} Quale rudimentum quantillo in tempore! Tecum &nbsp; &nbsp; Visa recens lapsis rebus adesse Salus. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: EXPEDITIO BRITANNICA CONSILIIS ET ARMIS ADJUTA.==== <poem> S AEVA superstitio, & dominandi insana libido, &nbsp; &nbsp; Sustulerant multis jura Britanna modis. Jamque parabatur, quod tota Europa subiret &nbsp; &nbsp; Cum male damnata posteritate, jugum. {{Versus|5}} Actum erat oppressa de Libertate Jacobo &nbsp; &nbsp; Sub domino: exstincta curia lege silet. [p. 362] Vindicis Auriaci Deus en Deus excitat arma, &nbsp; &nbsp; Jungeret his socias ut FREDERICUS opes. Diffugiunt scelerum perculsa mente ministri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Disjectaque redit nube serena dies. O faustam Nemesin! sine vi, sine sanguine fuso &nbsp; &nbsp; Debita virtuti praemia victor habet. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: INFERIOR RHENUS LIBERATUS. ==== <poem> R HENUS arenosa vultum demersus in ulva, &nbsp; &nbsp; Debilis & mediis semicrematus aquis, Inplorat, FREDERICE, tuam, fortissime, dextram. &nbsp; &nbsp; En age, quid cessas? deficit ille, veni. {{Versus|5}} Sed neque tu cessas, & fortibus acer in armis &nbsp; &nbsp; Surdisium celeri cogis abire fuga. Porrigit evinctas tibi Caesaris Insula palmas: &nbsp; &nbsp; Novesium profugi deseruere duces. Bonna, quid exspectas? nil te firmissima valli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Robora, nil densi militis arma juvant. Tu quoque praeclari fies pars una triumphi, &nbsp; &nbsp; Sed tamen & juris facta repente tui. [p. 363] Exsere, Rhene, caput: laetos, pater, exsere vultus: &nbsp; &nbsp; Germanis Celtae non dominantur aquis. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: TUTELA BELGII. ==== <poem> F LEXERAT ad Celtas celeri Victoria penna &nbsp; &nbsp; Auxiliis levi stantis in orbe Deae. Floriaci multo stagnabant sanguine campi, &nbsp; &nbsp; Incertusque suae Belga salutis erat. Tu celerem, ceu Numen, opem, FREDERICE, tulisti. &nbsp; &nbsp; Belgica se sensit muneris esse tui. Ipse tuas tergo portavit Mosa cohortes, &nbsp; &nbsp; Tutior auspiciis esset ut unda tuis. {{Versus|5}} Margine dein gemino firmatis undique claustris &nbsp; &nbsp; In fumum hostiles vidit abire minas. Haec ducis est virtus, sed & haec rarissima, summi, &nbsp; &nbsp; Rebus ut adversis ipsa pericla juvent. 1690. [p. 364] </poem> ====IN URBEM BEROLINENSEM A FREDERICO III. MIRIFICE AMPLIFICATAM ET EXORNATAM. ==== <poem> Q UA vetus ad celerem porrecta Colonia Suevum &nbsp; &nbsp; Berlini adverso margine spectat opes, Dorotheae fausto signatas nomine turres &nbsp; &nbsp; Insula de mediis laeta salutat aquis. {{Versus|5}} Ecce novas arces & tecta minantia caelo &nbsp; &nbsp; Quintus inexhausta ducit ab arte labor. Cura De&#251;m FREDERICE, Tuis haec debita coeptis &nbsp; &nbsp; Gloria; muneribus haec benefacta tuis. Dum populatrices crudelis Gallia flammas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funus & imperio vastitiemque parat; Quantum erat, in medio furiosi turbine Martis, &nbsp; &nbsp; Nobile tranquillae condere pacis opus! Sic pius Ogygios Amphion carmine muros &nbsp; &nbsp; Quos regeret, sancta duxit & ipse manu. 1691. [p. 365] </poem> ====IN NATALEM SEPTIMUM DECIMUM SERENISSIMI PRINCIPIS ANSPACHII CHRISTIANI A LBERTI AD JOANNEM FREDERICUM CRAMERUM.==== <poem> L AETUS ades, Cramere: novas pia tura per aras, &nbsp; &nbsp; Per sua pubentes limina sparge rosas. Pone merum Genio: natale decentia sacrum &nbsp; &nbsp; Principis ad citharam concipe vota meam: {{Versus|5}} Principis, in patrias qui nunc feliciter artes &nbsp; &nbsp; Crescit, adorandae spes recidiva domus; Quem sibi Palladias inter Prudentia curas &nbsp; &nbsp; Educat, & lauru tempora cinctus Honor; Otia cui Latius studiis dispungit Apollo; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem format docta gnava Minerva manu. Qualis erat parili nuper Fredericus in aevo, &nbsp; &nbsp; Divo magna patri gloria, magna suis. Illius ingenio proavitis laudibus insta, &nbsp; &nbsp; ALBERTE, atque annos vincere perge tuos. {{Versus|15}} Illius ad normam leges tibi finge regendi: &nbsp; &nbsp; Exemplo duci non meliore potes. [p. 366] Caetera, quae sortem exornent decora alta potentem, &nbsp; &nbsp; Virtutis venient nomine sponte tuae. 1691. </poem> ====IN FUNERE CHRISTIANI ALBERTI PRINCIPIS ANSPACENSIS.==== <poem> E RGO tuos etiam manes, ALBERTE, queremur? &nbsp; &nbsp; Te quoque Nox tenebris obruit atra suis? Te quoque, cui dulcis primo sub flore juventae &nbsp; &nbsp; Spondebant faciles omina laeta Deos? {{Versus|5}} Heu breve vita bonum mortalibus! heu male fallax &nbsp; &nbsp; Et nimis incertae mortis acerba dies! Ast ego jam tota flammatus mente parabam &nbsp; &nbsp; Debita virtuti nectere serta tuae: Ut pridem egregias haurire fideliter artes &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pars fuerit studii blanda tenaxque tui: Ut pia formarit primos Prudentia sensus: &nbsp; &nbsp; Creverit & juncta Pallade Martis amor; Ut populos lata regeres ditione paternos, &nbsp; &nbsp; Jure quidem princeps, sed pietate pater; {{Versus|15}} Utque per & titulos & avorum exempla tuorum &nbsp; &nbsp; Ipsa tibi Virtus certum aperiret iter. [p. 367] Ecce jaces, stirps vera De&#251;m, spes sanguinis alta, &nbsp; &nbsp; Flos & honor prisci nominis, ecce jaces. Ostendere tuis te tantum fata: resecto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Injecit rapidas stamine Parca manus. At modo qualis eras! qua majestate decorus! &nbsp; &nbsp; Quantus honos oculis! qualis in ore Venus! Sive fatigares fumantia colla caballi: &nbsp; &nbsp; Talis in Eurotae pulvere Castor erat. {{Versus|25}} Seu staret validum vibrare viriliter ensem: &nbsp; &nbsp; Non alia Mavors moverit arma manu. Seu magis historiae spatiatus in aequore vasto &nbsp; &nbsp; Discuteres veterum fortia facta ducum; Ante annos praecox sapientia pectus agebat, {{Versus|30}} Et tibi de quavis arbore fructus erat. Nec pietatis honos vilis tibi: maxima Christus &nbsp; &nbsp; Gloria: nec caelum nomen inane tibi. Scilicet haec generis documenta perennia vestri, &nbsp; &nbsp; Quae tibi multa pater, multa praeivit avus. {{Versus|35}} Et tamen ille jaces, non consolabile fratri &nbsp; &nbsp; Funus, & afflictae justa querela domus. Quid tibi nunc animi dicam, generose Bredovi? &nbsp; &nbsp; Quam tibi moestitiam pectoris esse rear? Ille manus fidae pignus venerabile Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cura bis annorum quatuor, ille fuit. [p. 368] Postque tot exhaustos ingenti mente labores &nbsp; &nbsp; Nil tibi jam superest praeter inane queri. Perge queri mecum moestissime, perge, Bredovi. &nbsp; &nbsp; Ah scelus est lacrimas dissimulare novas. {{Versus|45}} Ah scelus est velare novos immane dolores. &nbsp; &nbsp; Ferreus est, siccis qui videt ista genis. Tu quoque quid cessas tumulum, Cramere, recentem &nbsp; &nbsp; Spargere Romani floribus eloquii? Flete pii mecum, par nobile, flete sodales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Molliter ut magni Principis ossa cubent. Flebimus in noctem lacrimoso lucis ab ortu: &nbsp; &nbsp; Flebimus in lucem, nox ubi moesta venit. Qualis, cum caeso gaudebat Memnone Achilles, &nbsp; &nbsp; Plorabat caesi Memnonis orba parens: {{Versus|55}} Qualis natorum ad stragem Sipyle&#239;a mater &nbsp; &nbsp; Fleverat, in longo facta dolore silex. Quid tamen ista juvant? non est remeabilis ulli &nbsp; &nbsp; Haec via; & aeterno porta adamante riget. Tu potius FREDERICE tuos solare GEORGI, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} O amor, o magnae sollicitudo domus! Rerum certa salus, certum instar fratris ademti, &nbsp; &nbsp; Vive: tuas poscunt regna paterna manus. Vive, decus serum, spes postuma nominis alti: &nbsp; &nbsp; Vive: decent istam prosperiora domum. [p. 369] {{Versus|65}} De nostris, Parcae, de nostris sumite fusis &nbsp; &nbsp; Quod valeat sacram continuare colum. 1692. </poem> ====IN AUSPICIA ACADEMIAE HALLENSIS.==== <poem> I NVIDIAE domitor, Divi Genitoris imago, &nbsp; &nbsp; Fortuna Princeps celsior ipse tua; Ergo temporibus saevis diroque tumultu &nbsp; &nbsp; Te juvat Aonias demeruisse Deas. {{Versus|5}} Ergo nec armorum sonitus, nec triste rubentes &nbsp; &nbsp; Cum galeis cristae, vulnificusque chalybs, Nec valuit Mavors, qui nunc furit, Europaeus &nbsp; &nbsp; Nobile munificae vertere mentis opus. Perque tuas lauros pacatae ramus olivae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Serpit, & invictum cingit uterque caput. Lux rerum, FREDERICE, tui Sol auree saecli, &nbsp; &nbsp; Auree Pierio Sol, FREDERICE, choro; Per quem Barbaries fusis dat terga maniplis, &nbsp; &nbsp; Et suus antiquis artibus exstat honos; {{Versus|15}} Per quem rura colunt ejectae Teutona Musae; &nbsp; &nbsp; Ultima Virtutum meta, perenne decus; Hoc est successu rerum feliciter uti, &nbsp; &nbsp; Hoc titulum dominos inter habere Deos. [p. 370] Sidera sic magno Phoebus rigat omnia mundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Lumine: sic roseum spargit ubique jubar. Sic pius effusis sitientes imbribus agros &nbsp; &nbsp; Jupiter, & foetae nectare rorat aquae. Evertunt alii crudelibus omnia flammis: &nbsp; &nbsp; Tuta nec est ipsis Manibus urna sua. {{Versus|25}} Heu cineres, fletique cadaver Myrtilleti! &nbsp; &nbsp; Quaene dies tollet hanc tibi, Celta, notam? Ipse Nicer proprio jam saepe crematus in alveo &nbsp; &nbsp; Plorat victoris fata cruenta sui. Quanto tu melius, quanto tu, maxime Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Largius Ardalidas pergis habere Deas! Bregela, qua veteres diti lavit amne Borussos, &nbsp; &nbsp; Templa tuis pridem Musica debet avis. Pallada quid referam, Viadri quam Na&#239;s amoeni &nbsp; &nbsp; Praefluit, & laetam laeta salutat humum? {{Versus|35}} Quid Rheni gaudentis opes, quo margine Rurae &nbsp; &nbsp; Flumina amatrices consociatis aquae? Jam quoque, quod Clarias fovet haud inglorius artes &nbsp; &nbsp; Sala pater, coepit muneris esse tui. Spumee verticibus te Sala tumentibus effer: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nunc erat ad dotes luxuriare novas. Nunc erat augusti sacras agnoscere curas &nbsp; &nbsp; Principis, & Genio tot bona parta tuo. [p. 371] Audiit: en vitreo prodis speciosior antro &nbsp; &nbsp; Ilicibus comtum, Sala superbe, caput. {{Versus|45}} Adplaudunt hilares vicinae Numina silvae &nbsp; &nbsp; Na&#239;des, ac festos instituere choros. Et ter, &#239;o FREDERICE, &#239;o FREDERICE, canorae &nbsp; &nbsp; Virginis e longis vox redit icta jugis. Fallor? an & Clario cinctus grege Delius ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Argutum docili pectine movit ebur? Movit, & artifices digiti sonuere, novosque, &nbsp; &nbsp; Halla quod exsultet, concinuere modos. Filia (quid cessas?) Academia Principis alti, &nbsp; &nbsp; Exsere formosum floribus aucta caput. {{Versus|55}} Tolle caput formosa tuum: te lucidus Evan &nbsp; &nbsp; Te petit Aonii turma novena chori. Tu procerum studiis, tu nobilitatis honorae &nbsp; &nbsp; Lex eris, ingeniis digna palaestra suis. Hunc pia Fata diem FREDERICO despondebant, &nbsp; &nbsp; {{Versus|66) Quem magni toties expetiistis Avi. Gaudet, & e tumulo, plausu testante favorem, &nbsp; &nbsp; Ingens ALBERTI Praesulis umbra sonat. 1694. [p. 372] </poem> ====IN NATALEM SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. SACRI ROMANI IMPERII OCTOVIRI. ==== <poem> Q UOT spectacula, quas ubique pompas, Et quantam segetem novis triumphis, Princeps maxime, quaeque festa portant Natales tibi Juliae calendae! {{Versus|5}} Haec est lux tua, qua Dii faventes Nil umquam melius dedere terris: Qua longum populi frementis agmen Nil felicius imputat Tonanti. Et nunc illa eadem, stupente mundo, {{Versus|10}} Enatum pariter dedit Lycaeum, Clarum, nobile, te parente dignum. Talis de patrio prius cerebro Armata exsiluit repente Pallas. Lux o inclita, duplicique partu {{Versus|15}} Aeternum Clariis notanda fastis! O dives, FREDERICE, dos tuorum! O, diri rabie furente belli, Faustorum bone temporum reductor! [p. 373] Tu caeli faciem tenebricosi {{Versus|20}} Clemens lumine puriore vestis. Tu ferri mala saecla de metallo Priscum munificus vocas in aurum. Te Victoria, nobilesque palmae, Te clarat niveis Honor quadrigis. {{Versus|25}} Te doctis Helicon sonans & antris, Musarum memorande Sospitator, Lucis omnibus, omnibus viretis, Brandenburgiacis tumet tropaeis. Longas, Dux bone, ferias Camoenis, {{Versus|30}} Et partam populis tuis salutem Praestes, supplicibus rogamus omnes Votis, ac timidae favore linguae. Longos o utinam benigna soles Extendant tibi Fata, prosperentque {{Versus|35}} Largo foenore, sorte liberali, Natales tibi Julias Calendas! &nbsp; &nbsp; 1694. [p. 374] </poem> ====AD EVERARDUM DANKELMANNUM, SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. ELECTORIS BRANDEBURGICI MINISTRUM STATUS PRIMARIUM. ==== <poem> D ANKELMANNE, tui dextera Principis, Seu te consilio, sive probas fide, Invictoque animi robore nobilis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri Nestora saeculi: {{Versus|5}} O quem te memorem, gloria Virginum Doctarum, Aoniis Palladium viris, Et, quas Praxiteles protulit aut Scopas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clararum arbiter artium! Per te Pierio purior e specu {{Versus|10}} Currit prociduis vorticibus latex, Et lauros meritis praemia frontibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci murmure proluit. Per te magnanimi Principis aureum In Belgis etiam praeradiat jubar; {{Versus|15}} Majestasque Ducis Brennigenae in sacra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget plurima imagine. [p. 375] Illum non humili dum meditor chely Late conspicuis tollere honoribus, Ac fultam titulis armipotentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnisque imperiis domum: Proludat tenui nunc mea barbito Clio, & Pieriis tempora floribus, Heros magne, tibi cingat, amabili &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri munere Apollinis. {{Versus|25}} Olim te comitem Principis arduis Sistam consiliis, sive furentium Celtarum rabiem contudit, & feras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gentis indomitae minas: Seu Muhamedici cornua Bospori {{Versus|30}} Fregit: seu media Martis in area Pacis nobile opus condidit, & novas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbes addidit urbibus. Talis Caesarei consilii potens, Antiquae celeber sanguis Etruriae, {{Versus|35}} Maecenas patriae detulit omnia; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil, praeter meritum, sibi. 1694. [p. 376] </poem> ====IN OBITUM SAMUELIS PUFENDORFII. ==== <poem> R ARUM doctrinae miraclum, nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Heroibus permixta temporis boni, Pufendorfe, tuis semper maturior annis, &nbsp; &nbsp; Et mentis alta lucidus semper face: {{Versus|5}} Te raptum invidia super&#251;m (sic credere fas est) &nbsp; &nbsp; Musis ademit dura Parcarum manus, Ne foret in terris, qui gesta illustria bello, &nbsp; &nbsp; Qui pace mores conderet facta probos. Scilicet auxisti numeros, Vir magne, piorum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Plausere Manes, & coronati chori. Elysiae plausere animae. tibi Silius acer, &nbsp; &nbsp; Simili peremtus peste, gratat obvio. Atque Antenorei simulacrum nobile Livii &nbsp; &nbsp; Facundum amico pectus amplexu terit. {{Versus|15}} Hic autem moerent casti, te vindice, Mores; &nbsp; &nbsp; Hic Jura moerent sorte nascendi data: Gestarumque manu servatrix pagina rerum; &nbsp; &nbsp; Et masculi vigoris Eloquentia. Tum, quod praereptae lucis solamen honorum est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic FREDERICUS moeret ipse tertius. 1694. [p. 377] </poem> ====IN ORATIONEM, QUA GULIELMUS HENRICUS DANKELMANNUS SERENISSIMO AC POTENTISSIMO PRINCIPI GULIELM O&nbsp; III. MAGNAE BRITANNIAE REGI FELICEM IN BATAVIAM ADVENTUM GRATULATUS EST.==== <poem> M AGNANIMI, Gulielme, paras dum praelia Regis &nbsp; &nbsp; Resque domi gestas dicere, resque foris; Nobilis ingenuas animat facundia chartas, &nbsp; &nbsp; Prodit & auctorem pagina quaeque suum. {{Versus|5}} Nec tu materia dignus leviore fuisti, &nbsp; &nbsp; Dankelmanne, tuae nec monumenta manus. Cresce, age, praeclari verissime sanguinis haeres, &nbsp; &nbsp; Nec magno quondam patre future minor. Omen inest coeptis (video) felicibus ingens, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cyllenaeque alta plausit ab arce Deus. 1695. [p. 378] </poem> ====IN PANEGYRICUM DICTUM HONORI SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. ELECTORIS BRANDEBURGICI A PHILIPPO SILVESTRO DANKELMANNO. ==== <poem> P ROLES inclita maximi Parentis, Silvestre, Ausoniae cliens Minervae, Non tu degener aut pudendus haeres Longi stemmatis & domus vetustae: {{Versus|5}} Non tu pectoris indigus diserti; Qui de carceribus disertus ipsis, Puri fluminis in modum, stupentem Suspensa trahis aure concionem. O praeludia grata blandientis {{Versus|10}} Naturae! o Genii potentis auram! Sic primo Jovis armiger volatu Jam pugnas meditatur atque praedas. Sic fulvae leo matris a cubili Ferox dente novo lacessit hostem. [p. 379] {{Versus|15}} Perge flos juvenum politiorum, Perge Cecropiae decus palaestrae, Quo virtus vocat & decorus ardor, Mox majoribus inplicande curis. Poscit patria, poscit ipse culto {{Versus|20}} Condigne memoratus ore princeps. 1695. </poem> ====IN REGIAM DIGNITATEM IN BORUSSIA A FREDERIC O&nbsp; III. ELECTORE BRANDEBURGICO SUSCEPTAM. ==== <poem> R EGNATA prisco regna Brutenio, Et Videvuthi sceptra prius manu &nbsp; &nbsp; Gestata, fortuna favente & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis super&#251;m secundis {{Versus|5}} Haeredis acrem Brennigenae manum Rursus decorant, ac FREDERICIOS &nbsp; &nbsp; Regale circumvestit aurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lumine conspicuo capillos. [p. 380] Salve bonorum nuntia caelitum {{Versus|10}} Lux alma; salve tot populis dies &nbsp; &nbsp; Jucunda; tot forti Borusso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta dies, repetita votis. Tu sceptra nullis uncta cruoribus Hero potenti, tu sine praeliis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Stantem columnam, tu quietum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu placidum diadema portas. Quamquam citato carpere iter gradu Praegestientem, turbine flammeo &nbsp; &nbsp; Hucusque, nec miti flagello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Detinuit homicida Mavors. Te dives anteit Copia, fertili Succincta cornu, te Cerealibus &nbsp; &nbsp; Evincta culmis Faustitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta cohors dominam salutant. {{Versus|25}} Electra Tethys Balthica mollibus Evolvit algis, mella capacibus &nbsp; &nbsp; Ceris Aristaeus, novumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deproperat calathis Lyaeum. Incensa multae sidere purpurae {{Versus|30}} Forti lacerto vellera fert Pales, &nbsp; &nbsp; Prussi gregis formosum amictum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Muricibus medicata Prussis. [p. 381] Adplaudit alto flumine Vistula, Laetusque amoenis Bregela fontibus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Fusaeque in herbosis Borussae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Na&#239;des adsonuere ripis. At tu, Deorum cura potentium Rex magne, tantum cui licuit boni &nbsp; &nbsp; Struxisse de privo, tuumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Inque tua ditione regnum Fundasse, nullo munere debitum, Nullis revinctum conditionibus; &nbsp; &nbsp; Hoc macte virtutis tropaeo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte tuis generose sceptris. {{Versus|45}} Quod si vetustis in titulis decus Relucet ingens, ac speciosius &nbsp; &nbsp; Effulta majestas avorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nominibus radiat potentum; Et tu (quod omnis, qua patet, arbitra {{Versus|50}} Europa vidit, quod sibi traditum &nbsp; &nbsp; Mirentur exemplum nepotes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rex poteras sine lite nasci. Oblata pridem (nota loquor) licet Aulae volentis ac popularium &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Clamore votorum petiti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sprevit Avus Genitorque regna. [p. 382] Imago quantae quanta modestiae! Tibi faventis magna manus Dei &nbsp; &nbsp; Dilata praeclaris priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Praemia promeritis rependit. Te militaris sidus adoreae, Te Christianae praesidium rei &nbsp; &nbsp; Agnoscit, & miratur Arctos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Boreae plaga lata duri. {{Versus|65}} Te Cirrha multo numine lucidum Reponit imis in penetralibus, &nbsp; &nbsp; Interque caelestes patronos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aoniae cecinere lauri Insigne nomen. Tu pretium ingen&#238; {{Versus|70}} Obliteratis reddis honoribus, &nbsp; &nbsp; Artesque & extorres fideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipis hospitio Camoenas. O restituti nobilis otii Auctor, feroci cognite Concano, &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Quem lora captivis lacertis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ferre tuae docuere dextrae Inusitatis fulmina jactibus: O magne vindex Justitiae, polo &nbsp; &nbsp; Demisse custos o sereno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Legibus innocuaeque Paci! [p. 383] Serves Borussum nomen, & inclitae Momenta gentis, sive opus est manu, &nbsp; &nbsp; Seu mente res poscunt, amicus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Albioni & populo Batavo. 1701. </poem> ====IN EFFIGIEM SERENISSIMI AC CELSISSIMI PRINCIPIS FREDERICI GULIELM I ELECTORATUS BRANDEBURGICI AC REGNI BORUSSIAE HAEREDIS. ==== <poem> R EGIUS heroum sanguis pubente sub aevo &nbsp; &nbsp; Hos Princeps oculos, haec rosea ora gerit. Belligera pectus praemuniit aegide Pallas: &nbsp; &nbsp; Fortem animum mites excoluere Deae. 1701. [p. 384] </poem> ====IN AUSPICATISSIMA HUJUS BELLI INITIA, CUM INSULA CAESARIS, GALLORUM PRAESIDIO JUXTA ET OPERIBUS MUNITISSIMA INVICTA VIRTUTE POTISSIMUM MILITIS BORUSSICI CETERORUMQUE FOEDERATORUM, SED PRAECIPUE CONSILIO ET AUSPICIIS FREDERICI REGIS VESALIAE TUNC DEGENTIS, IN CONSPECTU DUCIS ET EXERCITUS GALLICI CAPERETUR. ==== <poem> H AERENTEM bifidi Burgundum litore Rheni &nbsp; &nbsp; Miramur tanta nil agitare manu? Testis erat victi longe certamine muri, &nbsp; &nbsp; Insula qua famulis Caesaris exstat aquis. {{Versus|5}} Noluit incertae rumori credere famae, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque haec oculis debuit ipse suis. 1702. [p. 385] </poem> ====IN NATALEM XLVI. FREDERICI&nbsp; I. AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====IN FREDERICI GULIELM I MAGNI ELECTORIS BRANDEBURGICI STATUAM EQUESTREM. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====IN EFFIGIEM ILLUSTRISSIMI COMITIS WARTENBERGI I, AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS MINISTRI STATUS PRIMARII. ==== <poem> H Ic est ille, manus certissima Principis alti, &nbsp; &nbsp; Tam grave qui rerum tam bene fulcit onus; Commoda qui Domini sua deputat, inque opera omni &nbsp; &nbsp; Ex sola titulum quaerit, amatque, fide. 1703. </poem> ====GELRIA CAPTA AB SERENISSIMO BORUSSIAE REGE FREDERICO &#160 I. ==== <poem> H ANC quoque praeteritis, Rex invictissime, laurum &nbsp; &nbsp; Adjice: digna tuo nomine, digna loco est. Tandem praevalidam fatis urgentibus urbem &nbsp; &nbsp; Perfregit Martis vis animosa tui. {{Versus|5}} Quam manus, ingenium, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne quo posset ab hoste capi. [p. 388] Quae, prius ad partes quam deflexisset Iberas, &nbsp; &nbsp; Farnesio turpi munere emenda fuit. Quam qui tentarunt, (& erant gemus acre Deorum) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Credibile est coepti poenituisse sui. Vicisti, FREDERICE. humiles protendere palmas &nbsp; &nbsp; Cogitur, en, Celtae non bene mixtus Iber. Nec tamen indignas subiit te vindice leges; &nbsp; &nbsp; Iraque tam duro mitis in hoste fuit {{Versus|15}} Jus grave victoris clementia temperat aequi, &nbsp; &nbsp; Demittitque animos mens generosa truces. Salve magna De&#251;m proles, Regum optime salve: &nbsp; &nbsp; Tu populis rector, tu pater unus ades. Sic tegat armatas Victoria certa cohortes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et comes in castris gaudeat ire tuis. Sic, tibi qui teneris subcrescit filius annis, &nbsp; &nbsp; Inter belligeros plurimus exstet avos. Sic tua, sincerae stabili pro foedere pacis, &nbsp; &nbsp; Praemetuant hostes fulmina, civis amet. 1704. [p. 389] </poem> ====IN EFFIGIEM VIRI ILLUSTRISSIMI EZECHIELIS SPANHEMII, liberI BARONIS, AUGUSTISSIMI REGIS BORUSSIAE AD ANNAM SERENISSIMAM AC POTENTISSIMAM MAGNAE BRITTANNIAE REGINAM ORATORIS.==== <poem> A D placidas artes, & ad alta negotia natus &nbsp; &nbsp; Spanhemius viridi sic nitet ore senex. Cujus in ingenio Virtus Romana capaci &nbsp; &nbsp; Gestiit, & sedem figere Graja Venus. {{Versus|5}} Dii sanctum servate caput; Dii vellere puro &nbsp; &nbsp; Mollia longaevis addite fila colis. 1704. [p. 390] </poem> ====MEMORIAE RAIMONDI FALTZII REGIS BORUSSIAE NUMISMATUM CAELATORIS INCOMPARABILIS. ==== <poem> H OLMIA te, Faltzi, gremio suscepit alumno, &nbsp; &nbsp; Vagires molli cum tener ore puer. Adstitit ad cunas, ne tu nutricis egeres, &nbsp; &nbsp; Gratia, Mulciberis cura pudica sui. {{Versus|5}} Adstitit & Pallas, sed qualis in otia fertur, &nbsp; &nbsp; Nuda caput, nulla Gorgone tecta latus. Hinc vigor, & teneris crevit tibi fortius annis &nbsp; &nbsp; Ingenium, ac multo docta labore manus. Mensque capax rerum pulcrarum, & pectoris ardor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uno non potuit se tenuisse loco. Terra angusta tibi patria est: loca dissita longe, &nbsp; &nbsp; Cumque locis populos cura videre fuit. Emicuit virtus: laudisque sititor honestae &nbsp; &nbsp; Egregius vario fulsit in aere labor. {{Versus|15}} Qualis nimbosa glaciatum nube Bo&#246;ten &nbsp; &nbsp; Candida noctivagis quae Dea fertur equis; Qualis purpurei radians Hyperionis ignis &nbsp; &nbsp; Pallida formosa sidera luce premit. [p. 391] Hinc quaesita tibi magnorum gratia Regum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hinc meritis compar gloria nata tuis. Hinc laudum foecunda seges, commissaque curae &nbsp; &nbsp; Magnanim&#251;m heroum tot monumenta tuae. Singula quid referam? gelida tibi flata sub Arcto &nbsp; &nbsp; In titulos vivunt aera potentis Heri. {{Versus|25}} Vidit, & ingemuit dejecto Sequana fastu, &nbsp; &nbsp; Plus aliquid civi te potuisse suo. Excepit reducem plausu Germania longo, &nbsp; &nbsp; Laeta venustatum jam sibi deesse nihil. Praecipue patriis victor FREDERICUS in armis {{Versus|30}} &nbsp; &nbsp; Praeconem Martis te jubet esse sui: Qui belli saevasque vices, clarosque triumphos &nbsp; &nbsp; Tradas aeternis non imitande typis: Qui Pacis geniale bonum, qui praemia Musis. &nbsp; &nbsp; Addita, qui Regis tot benefacta notes. {{Versus|35}} Salve magne Necis domitor: te marcida Lethe, &nbsp; &nbsp; Te tremit in pigra luridus Orcus aqua. Non te ignava terent saeclis oblivia seris; &nbsp; &nbsp; Non cinis in vili muta jacebis humo. Fama triumphales variata coloribus alas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Te super & terras & freta longa feret. Fama vigil, magni comes assiduissima Regis, &nbsp; &nbsp; Te cum Rege diu vult superesse tuo. [p. 392] Illius insignes Cramerus in ordine lauros, &nbsp; &nbsp; Grandiaque historica gesta recenset ope. {{Versus|45}} Pagina belligera crescit facunda papyro, &nbsp; &nbsp; Et clarum Latio murice lucet opus. Faltzius haec inter caelo vivace perennes &nbsp; &nbsp; Illustrat fastos; Faltzius arte juvat. Talis in arguto pretii spectabilis auro &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gemma micat: tenera talis in aure lapis. Gaude sorte tua, Faltzi: longumque valete &nbsp; &nbsp; Praestantis cineres & placida umbra viri. 1704. [p. 393] </poem> ==Jani Broukhusii carminum juvenilium liber.== [p. 394: blanco] [p. 395] ===Jani Broukhusii carminum juvenilium liber. === ====IN JOANNIS DERRAMOUTII DISPUTATIONEM PHYSICAM de NATURA CORPORIS.==== <poem> O quae discussis radio meliore tenebris &nbsp; &nbsp; Cartesii purum nunc facis umbra diem, Haec tibi ad Elysios sacrat donaria campos &nbsp; &nbsp; Sollicitus veri saepe latentis amor. {{Versus|5}} Haec meus, ecce, vovet primis Dermoutius annis, &nbsp; &nbsp; Ominat & patriae nil puerile puer. Vulgus abi, sterilesque animae, quas magna priorum &nbsp; &nbsp; Nomina suspensa religione tenent. Casca juvent alios veterum deliria: nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Rejecta prior est glande benigna Ceres. At tu, cui veri & laudum generosa cupido &nbsp; &nbsp; Pectora jam thyrso fervidiore quatit, [p. 396] Macte novis animis, stadioque exercitus isto &nbsp; &nbsp; Despice vulgaris nomen inane sophi. {{Versus|15}} Sic ego te quondam titulis & honoribus auctum &nbsp; &nbsp; Adspiciam partum Jure referre decus; Parsque sodalitii non infima gratuler olim &nbsp; &nbsp; Aequari meritis publica vota tuis. </poem> ====AD DANIELEM ARENTS PHILOSOPHIAE DOCTOREM.==== <poem> A DSPICIS ignotae, juvenum doctissime, dextrae &nbsp; &nbsp; Scripta, verecundus quae mihi dictat amor; Incultisque jubet numeris adferre salutem, &nbsp; &nbsp; Et captare tuae foedus amicitiae. {{Versus|5}} Forte rogas, qui sim, nullo tibi cognitus usu: &nbsp; &nbsp; Vix, puto, de facie mox bene notus ero. Sed me, quae terras olim se fundet in omnes, &nbsp; &nbsp; Non potuit genii fama latere tui. Fama, secuturi pulcerrima nominis index, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nunc quoque per terras & maria alta volat. Adde quod ingenii specimen doctique leporis &nbsp; &nbsp; Non semel his licuit sumere luminibus; Tempore jam ex illo, quo me Dermoutia virtus &nbsp; &nbsp; Coepit cultores inter habere suos. [p. 397] {{Versus|15}} Cujus inoblito dum plurimus ore recurris, &nbsp; &nbsp; Ah desiderio quam mora longa fuit, Qua te quaque tuam liceat contingere dextram, &nbsp; &nbsp; Et coram doctis pascier alloquiis! Jamque dies numerans iterumque iterumque revolvo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Currite, festini currite Solis equi: Mox meus Amsteliam Trajecto viset ad urbem &nbsp; &nbsp; Daniel, & socios, numina cara, lares. Hoc ego, & hoc mecum toto Dermoutius optat &nbsp; &nbsp; Corde, sacrosancti biga sodalitii. {{Versus|25}} Interea facili Baccho libamus uterque &nbsp; &nbsp; Proque tuis Musis proque salute tua. </poem> ====IN POEMATA PETRI LOTICHII SECUNDI DERRAMOUTIO DONUM DATA.==== <poem> A EMULA Romani Germania nominis armis &nbsp; &nbsp; Noluit hac una tollere laude caput: Nec tantum Arminios Latiis opponere Varis, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim Rheni cogere ferre minas. {{Versus|5}} Jam ferro superasse parum est; contenditur arte, &nbsp; &nbsp; Et Latii curam docta leporis habet. [p. 398] Invidiae secura, uno contenta Secundo &nbsp; &nbsp; Gaudet, & Aonias eminet inter opes. Quem, nisi saeclorum vitaeque recentior aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Crimen habet, priscis quis neget esse parem? Si Venus haeredem scripsit Romana Tibullo, &nbsp; &nbsp; Non alium potuit scribere Lotichio. </poem> ====DE URBE ALMERIA. ==== <poem> E T nemus Almerium, praetextaque frondibus arva, &nbsp; &nbsp; Antiquum Nymphis Na&#239;sin hospitium, Vidimus, & prisci speciosa emblemata templi, &nbsp; &nbsp; Et Musis sacros Justitiaeque lares; {{Versus|5}} Quidquid & in tota visendum ducitur urbe: &nbsp; &nbsp; Nec Genius potuit displicuisse loci. Hoc tamen ignoscat Genius mihi, & ipsa Venustas; &nbsp; &nbsp; Est quod in Almeriis rite requirat amor, Quodque ego praecipue, si possem, cernere vellem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non habet haec Veneres ora venusta suas. [p. 399] </poem> ====AD JOANNEM DERRAMOUTIUM LEIDAM DISCEDENTEM.==== <poem> Q UALIS dilecta viduatus compare turtur, &nbsp; &nbsp; Exemplum rarae turtur amicitiae, Ah miser, a&#235;ria luget gemebundus ab ulmo, &nbsp; &nbsp; Nec potis est sese dissimulare dolor: {{Versus|5}} Qualis palma suo jam dissociata marito &nbsp; &nbsp; Longius, arentes contrahit aegra comas: Sic ego m&#238; videor luctu tabescere amaro, &nbsp; &nbsp; Et desiderio discruciante mori, Dum tu Palladiae repetis, carissime, Leidae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenia, & insignes urbis ab arte viros. Quemne ego fraterno suspexi semper amore, &nbsp; &nbsp; Quemne ego dilectis diligo plus oculis, Dermouti, potes ah patrios mutare penates? &nbsp; &nbsp; Ah patrios Leidae posthabuisse lares? {{Versus|15}} Quamvis illa decus meritum tibi jactet aviti &nbsp; &nbsp; Nominis, & generis tot monumenta tui. Nos ergo excidimus (proh vanum nomen amici!) &nbsp; &nbsp; Et querimur laesi jura sodalitii. Nec te Nasonis tangit cura ulla relicti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec te mentito nomine dictus Hylas: [p. 400] Tristis Hylas, quem nunc patrii prope fluminis alveum &nbsp; &nbsp; Mens animi longis deserit in lacrimis, Et cum nocturnos producit Vesperus ignes, &nbsp; &nbsp; Et cum mutato Lucifer audit equo. {{Versus|25}} Talis ad Eridanum luctu Phaethontis ademti &nbsp; &nbsp; Heliadas pingui cortice texit amor: Vel talis tenero liquida inter nubila Cygno &nbsp; &nbsp; Sparsit olorina pectora canicie. Haec ego deserto nequidquam in litore ventis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Eminus, ac surdis conqueror alitibus. At me populeis Paean speculatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Sternuit, ac tacta sic ait inde lyra: Desine tam mollis, puer inconsulte, querelae; &nbsp; &nbsp; Non est haec genio digna palaestra tuo. {{Versus|35}} Ille tuus Batavas Dermoutius ibit Athenas, &nbsp; &nbsp; Cujus inoblito plurimus ore sedes; Musarum pulcro mentem liquefactus amore, &nbsp; &nbsp; Et Phoebo patriis carus in aggeribus. Quique prius cultos Sophiae digressus in hortos &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Institerat rerum semina prima sequi, Jam nunc Romani numerosa volumina Juris &nbsp; &nbsp; Volvet, & arrectis imbibet auriculis. Hic discet quaecumque sacri pia Caesaris aetas &nbsp; &nbsp; Sanxerat, in seros non temeranda dies; [p. 401] {{Versus|45}} Quaeque per aeternos doctorum cura labores &nbsp; &nbsp; Publica, Pandectis rite tuenda dedit; Et quae Caesareo Codex sub nomine uterque &nbsp; &nbsp; Praecipit, inmensae sedulitatis opus. Non tamen inde tuo quidquam decedet amori: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Immemor absentis non erit ille tui. Nam sive intentus chartis studiisque sedebit, &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore figet amor; Musarum generosus amor, fax unica magnae &nbsp; &nbsp; Mentis, & humano fortior arbitrio; {{Versus|55}} Tum sive annoso Legum decreta Lyaeo &nbsp; &nbsp; Diluet, aut facili protrahet ore diem, Saepe tuo Genio libabit, saepe Saluti, &nbsp; &nbsp; Et, Bene sit nostro, sit bene, dicet, Hylae; Qui nunc Amsteliis errans sub turribus aegrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Non responsuro litore, vexat ebur. Haec Deus innocuis praesens tutela po&#235;tis, &nbsp; &nbsp; Quem cave sublesta dixeris esse fide. Quin potius, memori servantes pectore amicum &nbsp; &nbsp; Pectus, in alternum solvimur alloquium? {{Versus|65}} Non tot me Claria dispernunt millia Leida, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit Leidam, cum volo, mente sequi: Nec tot de patriis arcent te millia tectis, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit crebro visere epistolio. [p. 402] Este, precor, testes, communia Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et, nimium nostro tempore rara Fides: HOC VOTO AD VESTRAM VOBIS PRAESENTIBUS ARAM &nbsp; &nbsp; ADSTRINGUNT SACRAM JANUS UTERQUE FIDEM; SI QUANDO VESTRUM INVADENT OBLIVIA NOMEN, &nbsp; &nbsp; RARAQUE JAM TRITUM LITERA CURRET ITER; {{Versus|75}} TUNC MALUS ATQUE SACER, TUNC INTESTABILIS ESTO, &nbsp; &nbsp; QUI PRIOR INJUNCTO CESSAT AB OFFICIO. </poem> ====AD SALOMONEM BORREMANSIUM <i>Gratiae pro libello commodato.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ORMANSI, en reducem tibi libellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem quantum lubet, ut lubet, relegi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totis continuis tribus diebus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Lector scilicet expeditus;) atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Converti varie meos in usus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo quas tibi gratias rependam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nolis tibi gratias rependi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui pudor tuus est tuique mores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aude ergo ut proprium & tuum rogare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Si quidquam mea continet supellex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod tu forsitan usui futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Credes, & fidei obsides Batavae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos tibi Hendecasyllabos reserva. [p. 403] </poem> ====AD CASPAREM BRANTIUM, <i>Cum de Lauri usu apud antiquos disseruisset.</i>==== <poem> N IMIRUM, Branti, laurum tibi debet Apollo, &nbsp; &nbsp; Quin laurum Daphne debet & ipsa tibi. Nec temere modo laurorum celeberrimus usus &nbsp; &nbsp; Scribitur, & Pythii priva corona Dei; {{Versus|5}} Sed magis instinctu Pythii istud Apollinis oestrum &nbsp; &nbsp; Concipis, & Daphne te magis ipsa movet. Nempe recordatur quantum Barlae&#239;a Clio &nbsp; &nbsp; Contulerit lauro contuleritque sibi. Hinc te, per titulos cum rite incedis avitos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deligit, ornari cujus honore velit. Macte animis, Branti, macte hoc & amore Deorum, &nbsp; &nbsp; Aeternum lauros ut gerat una domus. </poem> ====D. M. JANI GRUTERI S.==== <poem> Q UI senium & noctis maculas auctoribus aegris &nbsp; &nbsp; Assueras fausta pellere Castor ope; Cui debet quicumque Latini nominis exstat &nbsp; &nbsp; Scriptor, & hunc ipsum vivit ad usque diem; [p. 404] {{Versus|5}} Quis putet? ipse tui jacturam flere laboris &nbsp; &nbsp; Cogeris, ac Musae rudera sparsa tuae: Sparsa per externas gentes & sparsa per undas, &nbsp; &nbsp; Quo non ulla tuum fama sequatur opus. Nec quisquam medicas (o tempora!) tempore tanto &nbsp; &nbsp; Dignatus miseris adplicuisse manus! Talis in Absyrtum violentae dextra sororis &nbsp; &nbsp; Saeviit, & secto corpore lusit iter. Dii bene! pars magni cessit mihi parva Gruteri. &nbsp; &nbsp; Quantulacumque illa est, non male grata mihi est. Jamque adeo lacerae satago componere Musae &nbsp; &nbsp; Fragmina, & ad numeros quaeque referre suos. Forsitan hinc meritae extendam pomoeria famae, &nbsp; &nbsp; Quae praesto cineri, magne Grutere, tuo. Quamquam aliis scriptis alio sat nomine clari &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil ultra titulis Fama quod addat habet. Sed juvat ad Phoebi tripodes templumque Monetae &nbsp; &nbsp; Naufragii tabulas rite dicasse tui. [p. 405] </poem> ====AD PATRUUM SUUM. <i>Fausta anni apprecatio.</i>==== <poem> D ECRERAM positis jam tandem vivere nugis, &nbsp; &nbsp; Et damnosa levis frangere plectra lyrae; Atque alias art&#232; complecti sedulus artes, &nbsp; &nbsp; Quaeque virum possint, quaeque decere senem. {{Versus|5}} Clusius en dextram Janus mihi vellicat aurem, &nbsp; &nbsp; Innuit & festi temporis esse diem: Utque suis nolim, rogat, obticuisse Calendis, &nbsp; &nbsp; Paucaque solenni more negare sibi. Matutine Pater, supremum pectoris aestum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ante tuos sisto te cupiente pedes. Pro quibus officiis hoc unum, Sancte, paciscor, &nbsp; &nbsp; Cum volvenda tuo numine saecla tenes; Ut qui me patrio Patruus dignatur amore &nbsp; &nbsp; Ducat inoffensa tempora canicie, {{Versus|15}} Seque mihi caris carum magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; Seque mihi vita sentiat atque anima. De me, m&#238; facile est angusto vivere voto, &nbsp; &nbsp; Hanc modo continuet sedula Nona colum. Mentior? an Janus gemino bonus annuit ore? &nbsp; &nbsp; Annuit, & faustis sternuit ominibus. [p. 406] </poem> ====AD DANIELEM ALPHENIUM. ==== <poem> N ON tantum reduces Jani celebrare calendas &nbsp; &nbsp; Me juvat, & patriis addere thura focis; Nec tantum longo devexos agmine soles &nbsp; &nbsp; Laetor ad emensum vivere Zodiacum: {{Versus|5}} Quantum te nostris, Alpheni candide, Musis &nbsp; &nbsp; Devinctum sancti jure sodalitii: Sancti jure sodalitii, cui Gratia triplex &nbsp; &nbsp; Cumque Lepore almo praesider almus Amor. Quidni? nec casus nec fors temeraria nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pauxilli usuras imputat alloquii. Sed pariles animos strinxit vis altior, & quam &nbsp; &nbsp; Non male divini dixeris arbitrii. Sive ea sit nostri prona indulgentia fati, &nbsp; &nbsp; Expertem quae me noluit esse tui: {{Versus|15}} Seu magis Alphenii Genio, quod credere par est, &nbsp; &nbsp; Debeat hoc rectae nobile mentis opus. Quidquid id est, Div&#251;m felix agnosco favorem, &nbsp; &nbsp; Qui precor ut cursu perpete continuet. Hoc unum male me cruciat, hoc pectore in ipso &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cor coquit, & longa torquet amaritie; [p. 407] Quod me cunctantem, cum me labor iste deceret, &nbsp; &nbsp; Oppressit facili scripta tabella manu. Tune prior, tu docte prior? ne sit mihi tantum &nbsp; &nbsp; Credere. Debueram te rogitasse prior. {{Versus|25}} Sed pudor audenti semper semperque moleste &nbsp; &nbsp; Obstitit. Ah peream, rusticus iste fuit. Sic aliquis voti sibi conscius, horret aperte &nbsp; &nbsp; Poscere, quae supra spem videt esse suam. Vixque adeo tenui sua murmure sensa fatetur, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellet & hoc ipsos edidicisse Deos. Tum si forte boni facilis clementia caeli, &nbsp; &nbsp; Quam vovet, & metuit quaerere, praestat opem, Innocuis hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Assiduus festas concinit ante fores. {{Versus|35}} Ipse itidem omnigenis contractum expungere nomen &nbsp; &nbsp; Hinc adeo annitar sedulus officiis. Quaeque supersedi quondam deferre merenti, &nbsp; &nbsp; Millecuplo reddam foenore, mille modis. Nec me delicias facere hic, suavissime, crede: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quae loquor, ingenua simplicitate loquor. Nec vapido astutam servo sub pectore vulpem, &nbsp; &nbsp; Quin animi certum fronte gero speculum. Gallos ista juvent, aut si quis vanior illis &nbsp; &nbsp; Grassari fictis sustinet obsequiis. [p. 408] {{Versus|45}} At procul a Musis, procul a cultore po&#235;ta &nbsp; &nbsp; Et dolus & foedae fraudis amicus amor. </poem> ====AD EUNDEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A LPHENI pater elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque idem pater eruditi amoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui m&#238; devorat intimas medullas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si quid magis abditum est medullis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qu&#238;s te muneribus remunerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas grates meditabor, aut reponam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro larga & lepida piaque strena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro missis epicediis Gronov&#238;, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gronov&#238; Herculis illius Latini & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Graji nominis, Herculis Dearum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas sub praesidio Herculis Vetustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aede una coluit sacrisque iisdem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certe ni mihi gratum utrumque munus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quamquam in re male grata & ominosa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quo m&#238; musica labra, musicum cor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo m&#238; barbitos, & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad quam Diis facio & novem Deabus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin hoc ad speciem adde gratiorem, [p. 409] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod m&#238;sti quoque Francii dolentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Threnos, quos pietas gravisque luctus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magni manibus obtulit Magistri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franc&#238; inquam, unici & unius po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si tollas decus Heinsiae Thaliae) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui digne queat & decenter istam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tanti nominis insequi ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus carmina culta, carmina? imo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mel merum, Ambrosiae meros liquores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumspectius arctiusque servo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam caros maris Indici uniones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mercator catus arculis flagellat. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae jam talio par fiet, satisve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alphen&#238; faciat benignitati? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu me miserum malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tam pauperis inquilinus horti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Tardum nomen & improbum putabor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ni digne expediam aere me parato! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec domi mihi talia ista vulgo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nascuntur, neque suppetit facultas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vicatim haec alicunde mutuandi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Si vel maxime avebo mutuari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accedit caput omnium malorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod nefas prope nominare, febris; [p. 410] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sudando abstulit, abstulit tremendo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Et tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clausit me quasi lectulo sepultum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque exinde, velut recens cadaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totus langueo, langueo hercle totus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc illae lacrimae, valetque certo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixdum pingere dextera ista ductu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quocirca accipe quidquid hoc Phaleuci est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod mecum meditor sedens ad ignem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter sex pueros minurientes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et convicia mutua & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Gannitus, lacrimas, rudes cachinnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amoris tamen haud febricientis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu carmen habe febriculosum. </poem> ====AD EUNDEM. ==== <poem> D UM gravis hiberni furit inclementia caeli, &nbsp; &nbsp; Et Notus admissas aggerit usque nives, Cedite paulisper dulces, mea cura, Camoenae: &nbsp; &nbsp; Vestrum erit exclusis ludere cum Zephyris. {{Versus|5}} Vos quoque enim simili nolim torpescere mecum &nbsp; &nbsp; Frigore, & hibernas increpitare moras. [p. 411] Non vobis glacies, non udi stiria nasi &nbsp; &nbsp; Convenit, aut sparso triste cubile gelu. Atque utinam lustrare specus, rupesque canoras &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vobiscum molli detur adire pede, Quas levis assultans super irrigat Hippocrene, &nbsp; &nbsp; Et numquam tacita lene susurrat aqua: Ver ubi perpetuum ludit per devia Tempe, &nbsp; &nbsp; Blandaque pubentes temperat aura rosas: {{Versus|15}} Et Pandionia mulcentur aedone lauri, &nbsp; &nbsp; Collisisque nemus accinit omne comis. Non hic ingrata disperdens otia bruma &nbsp; &nbsp; Effundam gelidum, me miserante, melos: Qualis apud duros damnatus Naso Tomitas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Alsit in extremae litore Barbariae. Si tamen est animus mecum exspectare cicadas, &nbsp; &nbsp; Et tremere, & longo diriguisse gelu; Huc Erato jucunda (tui fors nominis aura &nbsp; &nbsp; Leniet afflatu frigora acerba novo) {{Versus|25}} Ut tecum mediter, quoniam Deus odit inertes, &nbsp; &nbsp; Aes vetus Alphenii persoluisse mei; Qui me, cum graciles febris depasceret artus, &nbsp; &nbsp; Servatum a morbi limine restituit. Nec tamen aut haustu bilem vacuavit amaro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aut tetricis succis pharmaca mista dedit; [p. 412] Aut jussit tenuem solvi, se judice, venam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sanguinis haud adeo prodigus ille mei est) Sed doctis precibus, sed blandi carminis arte &nbsp; &nbsp; Praesentem Jani sollicitavit opem. {{Versus|35}} Ipse procuravit qu&#238;s possem cumque piari &nbsp; &nbsp; Februa, non alia tam bene danda manu. Nec frustra Div&#251;m audimus tutela po&#235;tae: &nbsp; &nbsp; Ecce Deus medicas attulit ipse manus. Fugit saeva lues, fugere horrorque tremorque, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quae plura malus taedia morbus alit. Nunc ego quod tanto munus pro munere reddam? &nbsp; &nbsp; Gratia quae tantis par erit officiis? Tu me Erato, tu Diva doce. dubitamus uterque, &nbsp; &nbsp; Et plus quam nostrae credimus illud opis. {{Versus|45}} I tamen, i quaeso, Clariae pete moenia Leidae, &nbsp; &nbsp; Atque istaec nostro nomine verba refer: Cum primum verni spirare faventia caeli &nbsp; &nbsp; Coeperit, & clausos pandere terra sinus, Ille tuus toto, Alpheni, tibi pectore amicus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quem voluit Candor, quem Jocus esse tuum, Amstela qua patrios lambit lenissimus agros &nbsp; &nbsp; Aram de viridi cespite constituet; Qua te quaque tuum mactet vel carmine Janum, &nbsp; &nbsp; Vel florum textu versicolore colat. [p. 413] {{Versus|55}} (Ne faciat vitula, ne qua imbuat hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Provisum est, caeca sic agitante Dea.) Accedet versus: JANO BROUKHUSIUS ARAM &nbsp; &nbsp; PRO TEMPESTIVO DEDICAT AUXILIO. Haec ubi pertuleris, dicta acceptaque salute &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad nostros retro te refer alma lares. </poem> ====IN PETRI FRANCII ORATIONEM DE STUDIO ELOQUENTIAE. ==== <poem> F RANCI, delicium Suadae Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Prodigium nostris edite temporibus, Dispeream, ni te Cicerone libentius ipso &nbsp; &nbsp; Audiat Aonidum cum grege trina Charis. {{Versus|5}} Dispeream, ni te, tacitis revocatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Agnoscat primi Tullius eloquii. Sic gravis Aesopus, sic doctus Roscius olim &nbsp; &nbsp; Vertere in plausus tota theatra suos. Sic & flexanima permulsit rostra loquela &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sive tua, Antoni, seu tua, Crasse, manus. O lac, o violas, & amoenum fulmen Athenae! &nbsp; &nbsp; O mella Actaeis sparsa papaveribus! [p. 414] Quis me Dircaeo sitientem proluat haustu, &nbsp; &nbsp; Cycnorumque leves sistat ad usque choros? {{Versus|15}} Quo te sublimi magnum per inane volatu &nbsp; &nbsp; Trans maria & terras nubilaque ipsa sequar. Quamvis certa meam properarent fata ruinam, &nbsp; &nbsp; Et fierem patriis flebile nomen aquis: Non alius tanto auderet contendere cursu: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non alius casu nobiliore mori. </poem> ====AD BACCHUM. <i>Crines suos ei dedicat.</i>==== <poem> C UI damus hos crines, denso quos invida filo &nbsp; &nbsp; Noluit effundi per sua colla Venus? At circum gracili strinxit lentissima vena, &nbsp; &nbsp; Ne facerent vernis ludibrium Zephyris. {{Versus|5}} Bacche Pater, tibi sit nostro de crine corolla &nbsp; &nbsp; Parvula, quae sacros pendeat ante pedes. Nec tu perpetua frustra gaudere juventa, &nbsp; &nbsp; Nec frustra vatum crederis esse pater. Tu, precor, excisos ima cum stirpe capillos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suscipe, flaventes verticis exuvias. Neu mirare, tibi cur se coma dedicet uni, &nbsp; &nbsp; Tam levis, & nulla splendida luxuria. [p. 415] Nam quae non poterat nativa dote placere, &nbsp; &nbsp; Auxilio quaerit luxuriare tuo. </poem> ====<i>Cum Groningam esset discessurus.</i>==== <poem> Q UALIS apud Rhodopen sacro bacchata furore &nbsp; &nbsp; Concidit Ismariis Maenas in aggeribus; Qualis erat primo virgo Cephe&#239;a somno, &nbsp; &nbsp; Ah rea materni criminis Andromede, {{Versus|5}} Languida, & erranti collum suffulta lacerto, &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli litore composita: Talis ego incerto mentem male saucius aestu &nbsp; &nbsp; Nescio quam variis ludor imaginibus. Nec me Musa juvat, nec plectro laetor eburno. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tantum amor est solis delituisse locis. Nec minus umquam animi sacro mens concita thyrso &nbsp; &nbsp; Jucundis Musarum ignibus incaluit. Ah pater, ah molli crinem praecincte corymbo &nbsp; &nbsp; Amstela, cui dulces reddere primitias {{Versus|15}} Carminis incomti jam tum consuevimus olim, &nbsp; &nbsp; Cum teneri sacros lusimus ante pedes, Cum pueri patrium discursaremus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Fistulaque indoctis strideret articulis: Da requiem menti longis erroribus aegrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Da pater, atque aliquam (nam potes) adfer opem. [p. 416] Haec ego, cum fundo pater Amstela sustulit imo &nbsp; &nbsp; Incinctum junco versicolore caput. Atque ita: Natalem, juvenis, quam deseris urbem, &nbsp; &nbsp; Haec est sollicitae prima favilla morae. {{Versus|25}} Nimirum illa suis claudit sub moenibus una &nbsp; &nbsp; Quidquid erat vitae dulce piumque tuae. Illa pios dominae servat moerentis ocellos, &nbsp; &nbsp; Oraque Acidaliis aemula Numinibus; Dilectae dominae, qua non formosior ulla &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vidit ab Eois fluctibus ire diem. Quae nunc in casto tabescens moesta cubili &nbsp; &nbsp; Suspirat moestae tempora militiae: Teque per hostiles jactatum languida turmas &nbsp; &nbsp; Unum sollicitis prosequitur precibus. {{Versus|35}} Hanc tu, seu sequeris Frisiam, seu principis arma, &nbsp; &nbsp; Mente gere, atque animum mulceat illa tuum. Et tecum longi comes indefessa laboris &nbsp; &nbsp; Indelibato gaudeat obsequio: Seque tibi caris caram magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Seque tibi vita sentiat atque anima. Adde tot illustres animas, tot candida vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, Thesea jam tibi nota fide. Quos inter paribus surgens Dermoutius annis &nbsp; &nbsp; Emicat, ille tuae sidus amicitiae, [p. 417] {{Versus|45}} Antiquae Fidei & Batavi Candoris alumnus, &nbsp; &nbsp; Quicum dulce tibi vivere, dulce mori. Et quos Lugduno nuper miratus ab urbe es &nbsp; &nbsp; Sponte tuam primos sollicitasse fidem; Praestantes animi fratres, quorum alter & ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militat, ac Patriae fortiter arma gerit; Tum qui Vondelii titulis succrescit & ausis &nbsp; &nbsp; Goesius, Hollandae gloria prima lyrae. Quid memorem fratresque tuos, pluresque sodales? &nbsp; &nbsp; I tamen, & fatis obsequere ipse tuis. {{Versus|55}} I generose animi, & fidens.er pectus in hostem, &nbsp; &nbsp; Ne sis antiquae fama pudenda domus. Tum seu longa dies, seu te brevis hora manebit, &nbsp; &nbsp; Crede De&#251;m magnis jussibus ista geri. Haec ille, & molli sacrum caput abdidit alveo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum novus irrepsit segnia in ossa calor. Ibimus, o patrii moderator magne profundi, &nbsp; &nbsp; Ibimus. audaces Mars juvat ipse manus. At vos interea, vos qui remanetis amici, &nbsp; &nbsp; Vivite, & o memores nominis este mei. {{Versus|65}} Quod si forte meus tinget cruor hostica tela, &nbsp; &nbsp; Et claudet manes terra aliena meos, Vos tumulo inferias date, & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis Amstela sub tiliis. [p. 418] Et nostri memores saxis inscribite versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quos oculo vector praetereunte legat: HIC SUA SERVARET FUNCTUS BROUKHUSIUS OSSA, &nbsp; &nbsp; SI POSSET PATRIA CONDIER EXUL HUMO. UT TAMEN ET FUNCTUS RIPA FRUERETUR AMATA, &nbsp; &nbsp; HOC SOCII MANES COMPOSUERE SOLO. </poem> ====AD ACADEMIAE GRONINGANAE STUDIOSOS <i>Post desertam ab Episcopo Monasteriensi obsidionem anno</i> MDCLXXII.==== <poem> S I mea, quas vellem, spirarent carmina vires, &nbsp; &nbsp; Esset & angusto fortis in ore sonus, Non ego Phlegraei canerem certamina campi, &nbsp; &nbsp; Aut Nili passas Romula vincla manus; {{Versus|5}} Non veteres iras, non bella animosa Gigantum, &nbsp; &nbsp; Nec quae plura solent vatibus esse labor: Sed vos, illustres animae, vestra inclita facta &nbsp; &nbsp; Materies essent carminis una mei. Vos ego sublimi ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua non parva meum fama sequatur iter. Sic olim Herculei caelum meruere labores: &nbsp; &nbsp; Hoc olim patriis Romulus ivit equis. [p. 419] At nunc immani curarum pondere presso &nbsp; &nbsp; Fas mihi sit vitae fata dolere meae. {{Versus|15}}Non sum qui fueram: mutant mala longa vigorem &nbsp; &nbsp; Ingenii, ac solitos destituere choros. Si tamen & nostrae quidquam tentare Camoenae &nbsp; &nbsp; Audent, quod culto possit ab ore legi, Qualescumque meo prodibunt nomine versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nominibus vestris rite dicabit amor. Vos inpugnatam variis terroribus urbem &nbsp; &nbsp; Intrepida fortes asseruistis ope. Et cum corruerent monachalibus omnia bombis, &nbsp; &nbsp; Et caderent magicis aera referta notis, {{Versus|25}} Ignitoque globi signarent tramite nubes, &nbsp; &nbsp; Et strueret diros Cerberus ipse focos, Nimirum tunc primam aciem tenuistis, & omnes &nbsp; &nbsp; Risistis monachi nil valuisse minas. Seu pellendus erat latebris defensus opacis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostis, ibi vestras sensit & ille manus: Moenia seu densa circum tutanda corona, &nbsp; &nbsp; Servastis fidas in statione vices. Westphale, depositis clypeo paulisper & hasta, &nbsp; &nbsp; Huc ades, ac rasum casside solve caput. {{Versus|35}} Hi sunt, sancte Pater, quos tu sentire solebas, &nbsp; &nbsp; Hi sunt, quos porci pertimuere tui. [p. 420] Pro quibus officiis unum hoc, Bernharde, rogamus, &nbsp; &nbsp; Ut memor armatae Palladis esse velis: Palladis armatae, quae te, si forte vacabis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Westphalicis ultro viset in aggeribus. At praegrande decus Frisiae, Wichere, juventae, &nbsp; &nbsp; Vive, decent annos fortia facta tuos. Tu quoque vive, precor, Bergi clarissime: vive &nbsp; &nbsp; O Gockinganae gloria prima domus. {{Versus|45}} Sic pariter Marti, pariter vigilate Minervae, &nbsp; &nbsp; Laurea sic velet, velet Oliva caput. Hac gladios vibrate manu, versate libellos, &nbsp; &nbsp; Binus ut e duplici laude triumphus eat. Palladis haec virtus ae gloria Palladis haec est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et bello nomen quaerere & ingenio. </poem> ====IN GERARDI TEN BERG DISPUTATIONEM JURIDICAM. ==== <poem> P OST exhausta feri certamina Martis & iras, &nbsp; &nbsp; Desuetos renovat vestra Minerva choros. Bergius exemplo praeludit, & auspice Suada &nbsp; &nbsp; Rimatur Themidis mystica sacra suae. {{Versus|5}} Macte animo, dilecte mihi, macte optime Bergi; &nbsp; &nbsp; Sic videam titulos crescere rite tuos. [p. 421] Haec Groninganis debetur gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Ingenio leges asserere atque manu. </poem> ====DESIDERIUM PUELLAE ABSENTIS. ==== <poem> P OST varios belli terraque marique labores, &nbsp; &nbsp; Visaque non fausto Gallica signa die, Hic ubi Woerdani pinguescunt sanguine campi &nbsp; &nbsp; Natalem reduces jam repetemus humum. {{Versus|5}} Tende manum lasso, Pater Amstela, si tamen umquam &nbsp; &nbsp; Ante urbem fluctus ire videbo tuos. An numquam, mea qua sola praecordia fervent, &nbsp; &nbsp; Agnoscet vatem De&#239;anira suum? Quo mihi tot misero belli evasisse pericla, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quo toties morti prostituisse caput, Si fugit has artes, armatumque horret amantem, &nbsp; &nbsp; Ac bellatrices nostra puella manus? Arma valete, valete enses, vale hostica tellus, &nbsp; &nbsp; Et desiderii conscia castra mei. {{Versus|15}} Ista aliis placeant: vita mihi detur inerti &nbsp; &nbsp; Amplexus inter basiaque arta mori. [p. 422] </poem> ====AD JOANNEM ANTONIADEM GOESANUM.==== <poem> E TSI me vario jactatum, Jane, tumultu, &nbsp; &nbsp; Bellorumque vagis fluctibus inplicitum Sevocat a coetu Musarum tristis Enyo, &nbsp; &nbsp; Nec patitur solitis invigilare choris; {{Versus|5}} Non tamen usque adeo feritas Mavortia cordi est, &nbsp; &nbsp; Ut cupiam lituos inter & arma mori, Oblitus Musarum artes, oblitus amores, &nbsp; &nbsp; Qui nimium molli nunc quoque corde sedent. Sed modo Romano versatur Apolline pectus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mens ubi consuetis ignibus incaluit, Aviaque errantem capiunt loca, persona rivis, &nbsp; &nbsp; Ac matutinis questibus alituum. Et modo desertos moesti lugemus amores, &nbsp; &nbsp; Vanaque sperati gaudia conjugii. {{Versus|15}} Nec raro dulces inter versamur amicos, &nbsp; &nbsp; Et quo non possum corpore, mente feror. Scilicet his studiis, hoc fallimus otia lusu, &nbsp; &nbsp; Quae mihi defunctis dantur ab excubiis. Hac olim Alcaeus potuit ratione laborem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animi tristes fallere dividias. [p. 423] Quamvis ille ferox, terris jactatus & alto, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina degeret exul humo, Saepe tamen Bacchumque patrem, Veneremque canebat, &nbsp; &nbsp; Incinctus serto versicolore caput. {{Versus|25}} Saepe Lycum nigris oculis nigrisque decorum &nbsp; &nbsp; Crinibus Aeolia detinuit cithara. Cur ego turpe putem vati contendere tanto, &nbsp; &nbsp; Hisque domi studiis militiaeque frui? At tu, Musarum laus invidiosa mearum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Goesane, antiquis aemule nominibus, Ecquid agis? Patio num plenus Apolline pectus &nbsp; &nbsp; Orchestram insolita religione quatis? Anne alio magnam mentem lymphatus ab aestu &nbsp; &nbsp; Ardua non humili tendis ad astra via? {{Versus|35}} Quidquid agis (neque enim ignavas te stertere noctes &nbsp; &nbsp; Naturae patitur vis generosa tuae) Magnum aliquid certe genio exspectamus ab isto, &nbsp; &nbsp; Cui raros dederunt tempora nostra pares. Sic equus ad primos palmae praeludit honores &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nobilis, atque animo jam sua vota videt: Mox ubi robur adest armis juvenilibus, omnes &nbsp; &nbsp; Praevertit volucri, ceu pila jacta, fuga. Quando erit illa dies, cum te, dulcissime rerum, &nbsp; &nbsp; Amplectar patrios laetior ante lares; [p. 424] {{Versus|45}} Armaque suspendam Marti votiva Batavo, &nbsp; &nbsp; Et ponam toto pectore barbariem? Barbariem: quid enim nobis immanius usquam est? &nbsp; &nbsp; Quid tantum humano dissidet ingenio? Tunc tibi rorantes calices interque libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militiae referam taedia mille meae: Pieridasque tuas, quamvis non passibus aequis, &nbsp; &nbsp; Quod possum, plausu, pectore, voce sequar. </poem> ====AD JOANNEM SIXIUM.==== <poem> A MSTELIAE turres, habitataque vatibus arva, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua, Quis Deus ad vestras ducet me candidus arces, &nbsp; &nbsp; Et reducem longo sistet ab exilio? {{Versus|5}} Seu raptum celeri liquidum per inane volatu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quale sagax olim Daedalus ivit iter) Seu potius junctis vectum super alta columbis &nbsp; &nbsp; Aequora, seu concha, Cypri jocosa, tua. O ubi tranquilla liceat mihi ludere in umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tureque votivo pacificare Lares? O ubi jucundo nunc indulgere furori, &nbsp; &nbsp; Nunc aestum cordis ludificare mei? [p. 425] Illic vel studiis animum emendare severis &nbsp; &nbsp; Inciperem, & rerum semina prima sequi. {{Versus|15}} Aut magis historiae campo diffusus aperto &nbsp; &nbsp; Conferrem nostris plurima temporibus. Aut mecum dulces essent, mea cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Germanae genii nobilioris opes. Et quoscumque dedit facundi temporis aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque oculis gererem jugiter atque sinu. Ipse levi quondam carmen modulatus avena &nbsp; &nbsp; Tentarem priscis orgia ferre choris. Ipse rosa lauroque sacras devinctus ad aras &nbsp; &nbsp; Elicerem Clarias in nova vota Deas. {{Versus|25}} Purus & incedens puro de fonte sacerdos &nbsp; &nbsp; Annua Romano serta darem Genio: Romano Genio, sparso qui flore piatus &nbsp; &nbsp; Afflaret nostris dulce decus foliis, Atque immortali saturatas nectare chartas &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Poneret ad postes, Virgo Perenna, tuos. O fortunati, quibus haec Deus otia fecit, &nbsp; &nbsp; Dispreta a vulgari ambitione procul! Non illis studium, lucro postponere honestum, &nbsp; &nbsp; Et rapere incesta fasque nefasque manu: {{Versus|35}} Nec populi arbitrio sellas captare curules, &nbsp; &nbsp; Aut quae plura vagum somnia vulgus amat. [p. 426] Verum tranquillae gavisi tramite vitae &nbsp; &nbsp; Regales animo divitias superant. Ergo aut summotas oculis mortalibus artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et vaga, qua possunt, sidera mente vident. Aetheriosque orbes, distinctaque sedibus astra, &nbsp; &nbsp; Atque elementa suis subjiciunt pedibus. Aut quaerunt num Fors faciat Virtusve beatos, &nbsp; &nbsp; Quid verum falsis distet imaginibus. {{Versus|45}} Dulcibus aut hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Collaudant festas assidui ante fores. Deinde ubi, quam dederat, vitam natura reposcit, &nbsp; &nbsp; Et Lachesis vacua constitit atra colo, Tum vero, a Musis defleto funere, Famam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haeredem clari nominis instituunt: Quod Dea formosis complexum leniter ulnis &nbsp; &nbsp; Suscipit, ac caelo sideribusque locat. At me, dum strepitus armorum & tristia bella &nbsp; &nbsp; Sector, in obscoenam si vocet Orcus aquam, {{Versus|55}} Omnis mecum uno tabescet fama sepulcro, &nbsp; &nbsp; Et fiet nomen fabula muta meum. Ah poteram nostris aliquid debere Camoenis, &nbsp; &nbsp; Forte etiam summo vivere ab usque rogo, Fata nisi obstarent, fatoque potentior omni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Paupertas, mentes perdere nata bonas. [p. 427] Quam de caelesti deturbans Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Vade, ait, o Poenis omnibus una prior. Magna tamen spes est, belloque armisque relictis &nbsp; &nbsp; Desertos olim sollicitare choros. {{Versus|65}} Nam mihi, vicinam dum specto ex aggere Woerdam &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nox erat & primo sparsa pruina gelu) Nescio quae dextram tenuit Dea (vel Dea certe, &nbsp; &nbsp; Nympharum aut certe sanguinis una fuit) Extensaque manu captiva ad moenia, tales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Si memini, roseo protulit ore sonos: Hic ego te nuper, non uni erepte periclo, &nbsp; &nbsp; Protexi densis inplicitum cuneis. At tu fide Deo, seu bello forte superstes, &nbsp; &nbsp; Quod voveo, seu te fata fuisse velint. {{Versus|75}} Si tamen ulla fides nostris conceditur astris, &nbsp; &nbsp; Nec ludunt oculos praescia signa meos; Tempus erit, cum tu dilectis redditus oris &nbsp; &nbsp; Suspendes patriis emerita arma tholis: Et dulces inter furiata mente sodales &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Audebis posita carmen hiare lyra. Mox teneros lusus & laeti pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Doctus Apollineo Sixius ore leget: Sixius Ausoniis non ultima gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Atque olim fidibus fama superba tuis. [p. 428] {{Versus|85}} At tu nec vulgi rictus, nec vana morare &nbsp; &nbsp; Arbitria: hoc uno judice tutus eris. Dixerat, & fausto trajecit in omine nubes. &nbsp; &nbsp; O ita Pierides, o ita Phoebe velis, Sixius ut nostrae laetus modulamine Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Deponat curas ad mea sacra suas: Et modo populea cantantem auscultet in umbra, &nbsp; &nbsp; Et modo nescio quid cultius ipse canat. Tunc me majori feriet nova gloria thyrso, &nbsp; &nbsp; Blandus ut admissos plausus anhelat equos. {{Versus|95}} Forsan & assumtis Hero&#246; more cothurnis &nbsp; &nbsp; Pieris ad tragicum nostra vacabit opus. Aut Ducis Auriaci victricia fortiter arma &nbsp; &nbsp; Concinet, & Gallae praemia perfidiae, Si modo Phoebei spirarit gratia Sixii: &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Is mihi Parnasus, is mihi Phoebus erit. Nec me deficiat merito gaudere favore. &nbsp; &nbsp; Hac ego me sola lege redire volo. [p. 429] </poem> ====AD JOANNEM ANTONIADEM GOESANUM.==== <poem> [???S]I citharam, Goesi, intactam, si plectra, fidesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ausim Latinas tangere, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pede non solito Huc vagus atque illuc ferri, velut enthea Maenas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Miraberis quid insolens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Impetus iste velit. At me, quaerentem morosas fallere noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et otium morosius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quis rapuit {{Versus|10}} Spiritus, ac dulci mentem vertigine circum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egere lusus Musici. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc mihi ruris amor Suasit opus, tenui solari pectine curas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lubricum ad Vechtae pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Excubias agimus. Scilicet hic studiis animum intendisse severis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quis possit, aut quis audeat? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me, simul alma Parens Memnonis uvidulo demulsit gramina rore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Aut ambulatiunculae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut volucrum moduli [p. 430] Exceptant lenes, dulcesque per arva susurri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rivus, & perlucidis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lubricus agger aquis. {{Versus|25}} Sic melius, quam si nimio percussus Iaccho &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vacillem, inertis otii &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodigus, ac teneris Insensus Musis. Ergo aut in gramine molli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reclinis, aut ad aggerem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic temere positus Nascentis nunc veris opes mecum ipse voluto; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum nauta non certum ad pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obstrepit indocili Carmine; nunc Suadae volvo monumenta Latinae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quantum reliquit posteris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Temporis invidia. Est prope desertis moles antiqua ruinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Olim alta turris, ardeis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc celebre hospitium: {{Versus|40}} Intonsae circum quercus, Jovis ardua silva, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ripas opacant lubricas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus apta domus. Huc matutinus, nullo comitante, solebam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad devium vulgo nemus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Saepe referre pedem. [p. 431] Dum vagor, & nostri discessus forte recordor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc sub manum m&#238; nascitur &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen: at in medio Rure (vides) natum, fors rure agrestius ipso; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Suis uti natalibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Debeat id pretii. Nam quid tu cultum exspectes tersumve po&#235;ma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui barbaram miles manum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horridus admoveat? {{Versus|55}} Non, si Spartani bellatrix Musa Marulli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sannasarique spiritus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidiam meruit, Idcirco facile est media inter tympana cuivis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Linenda cedro scribere. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos male deficimus; Et, dum barbarie in media versamur, Apollo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui militamus hactenus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbariem redolet. At tu, care mihi, qui nil meditaris inepte, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Musasque sub censum vocas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid facis interea? Aut quidnam patriis mens est deducere chordis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod livor ipse comprobet? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque utinam fidibus [p. 432] {{Versus|70}} (Nam quid ni possis) velles clarere Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid Sixius, quid Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus uterque Deo? Quorum ego si dubitem vel soli nominis umbrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assurgere, stipes merus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Arguar, ac merito. Vivite felices, & tu, mea maxima cura, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Sixius & Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flos merus Aonidum. Quod si forte mei memores abducitis horas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Date terna Phoebo & Gratiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pocula: nos itidem Ter tribus Aonisin trino libabimus haustu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amara curarum ut procul &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrita ferre velint. </poem> ====AD PUELLAM AMATAM. ==== <poem> Q UOD si Daedaleo possem, mea vita, volatu &nbsp; &nbsp; Ire super terras, ire super maria, Corporis exutus vinclis, jam protinus arces &nbsp; &nbsp; Continuo cursu deferar Amstelias: {{Versus|5}} Ut te consulerem, quanam ratione modoque &nbsp; &nbsp; Par Marti valeam, par Veneri esse tuae. [p. 433] Nunc teneor vinclis, & belli lege severa &nbsp; &nbsp; Non licet hinc cupidos proripuisse pedes. At modo quanta in te suspiria suspiravi! &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot tremulo molles ore cadunt lacrimae! Hoc exercitium fallendi temporis unum est: &nbsp; &nbsp; Te meditor, tecum solus inopsque vagor. Tum, seu nocte dies migret, seu luce tenebrae, &nbsp; &nbsp; Augent dividias noxque diesque meas. {{Versus|15}} Heu ubi nunc dulces melliti luminis orbes, &nbsp; &nbsp; Qui mentem, qui me surripuere mihi? Basiaque ambrosiis toties inpressa labellis, &nbsp; &nbsp; Nunc data, nunc dulci non male rapta dolo? Quae circumtingens jucunda fraude Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque novos arcus verterat inque faces. Sed bene constabit ratio mihi temporis acti, &nbsp; &nbsp; Si latebras detur pectore habere tuo, Exiguas latebras, curas ubi spemque metumque, &nbsp; &nbsp; Atque omnem ponam mentis amaritiem. {{Versus|25}} Ominor. o facili firmet Deus omina nutu, &nbsp; &nbsp; Faustaque conjugio vincula nectat Hymen, Et me, si mereor, multos tibi servet in annos. &nbsp; &nbsp; Non male sic duri militis uxor eris. [p. 434] </poem> ====AD AURAM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A URA, quae molli strepitans susurro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis nostri per aprica ruris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite vocantem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sive te dicam Zephyritin, almi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filiam Veris, comitemque Florae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sive quo tandem te alio referri &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomine fas est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi calthas voveo rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos tibi annosi calices Lyaei; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec loci pono Genio tibique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cymbia lactis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, precor, dulci dominae per auras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defer; ut flamma male pertinace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urar, & saevus penitus medullas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Devoret ignis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utque suspirem patriae ad relictum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomen, ut noctes mediter diesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae meos tandem ratio furores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mitiget; utque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prata cum silvis & acuta saxa [p. 435] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil nisi nostram resonent Neaeram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta festivas cupidi po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddere voces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Inde m&#238; blandis, Zephyriti, pennis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc redux narra, quibus inmerentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sauciet curis Venus, & doloso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filius arcu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod procul duro tenear duello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miles; & qu&#238;s non precibus fatiget &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelites, nostro capiti inminentem au- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ferre ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut Jovi mecum Reduci & Saluti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ante dilectos faciat Penates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Si meos imo, velut ante, gestat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illud ah, ni te gravat, illud unum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Da meis, quaeso, precibusque votisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Rite vocantem. [p. 436] </poem> ====AD NEAERAM. ==== <poem> V IDISTIN&#146;, nigro cum cogitur a&#235;re nimbus, &nbsp; &nbsp; Moestam languidulis stare rosam foliis; Et vix deciduis inniti lilia thyrsis, &nbsp; &nbsp; Nec solitum pullis esse decus violis? {{Versus|5}} At simul ac nitido fulsit Pater aethere Titan, &nbsp; &nbsp; Jam rosa contractos explicuit calices, Et toto rident argentea lilia campo, &nbsp; &nbsp; Et novus argutas mulcet honor violas. Haec facies, haec est Lycidae moerentis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dum procul aspectu, cara Neaera, tuo Heu miser incultis agitat sub rupibus aevum; &nbsp; &nbsp; Et matutinas occupat Alcyonas Questibus insanis, atque aridulo singultu &nbsp; &nbsp; Exilii luget taedia lenta sui. {{Versus|15}} Quod si autem patrios tecum lustrare Penates, &nbsp; &nbsp; Et Reduci detur reddere vota Jovi, Has animi nubes gemini, tua lumina, Soles &nbsp; &nbsp; Discutient Phoebo promtius ac melius. Et dulces aequabo rosas & lilia honore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et fiam vernis floridior violis. [p. 437] </poem> ====AD ALPHENIOS FRATRES SUPER OBITU PARENTIS.==== <poem> E TSI annum, huc illuc fatis non mitibus actus, &nbsp; &nbsp; Jam careo vestri fructibus alloquii, Nobile par fratrum, menti tamen altius haerent &nbsp; &nbsp; Illa in me vestrae tot benefacta domus. {{Versus|5}} Atque utinam liceat molli nunc ludere plectro, &nbsp; &nbsp; Delicias doctis & facere auriculis! Aut potius sanctas ignorem barbarus artes, &nbsp; &nbsp; Et mea Lethaeus proluat ora latex! Non ego ad officium infelix fletusque rogales &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invitas largo protraherem imbre Deas. Non ego Parcarum facerem convicia fusis, &nbsp; &nbsp; Nec frustra surdis aggemerem arboribus, Reddite, crudeles, Alphenum reddite, Parcae: &nbsp; &nbsp; Et quae plura amens dat geminare dolor. {{Versus|15}} Nunc & flere juvat (quid enim nisi flere supersit?) &nbsp; &nbsp; Et mactare meis inferias lacrimis. Flete pii fratres, manes lugete paternos: &nbsp; &nbsp; Flete pii: fraeno non eget iste dolor. Occidit illa ingens priscae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ille vigil Consi Justitiaeque pater, [p. 438] A quo candorem poterat sibi sumere Candor, &nbsp; &nbsp; Quo minus & Probitas est proba, & ipsa Fides. Qui nec venales umquam venatus honores &nbsp; &nbsp; Virtutem pretium credidit esse sui. {{Versus|25}} Quo sibi praecipue placuerunt Consule Fasces, &nbsp; &nbsp; Unde novos fastus sumserat auctus Honor. Invidiam super&#251;m! crudelia sidera, cur non &nbsp; &nbsp; Tot bona majori clauserat orbe dies? Visa diu felix, & fatis usa benignis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Infelix tanto funere, Leida dole. Orba dole, lacerata genas, lacerata capillos. &nbsp; &nbsp; Ille tui cultus optimus auctor ubi est? Illius ad tumulum supplex ac moesta sedeto, &nbsp; &nbsp; Ut cineres magni Patris & ossa colas. {{Versus|35}} Qualem credibile est in Bruti funere Romam &nbsp; &nbsp; Amentem sectis exululasse genis; Et trabeas odisse suas, & crine revulso &nbsp; &nbsp; Libertati etiam justa parasse suae. Te meminisse decet, quae plurima saepe peregit &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Utiliterque aris, utiliterque focis. Sive novo patrias sanciret pondere leges, &nbsp; &nbsp; Et senium priscis elueret tabulis: Seu quocumque modo, solers cautusque futuri, &nbsp; &nbsp; Multa tibi pareret commoda, nulla sibi. [p. 439] {{Versus|45}} Certe nulla sibi. nam te dum pallet in una, &nbsp; &nbsp; Creditur invisum sic celerasse diem. Nec tantum senium, quantum nocuere labores. &nbsp; &nbsp; O Virtus ipsi perniciosa tibi! Scilicet haec pensant vigilatas praemia noctes. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ante annos crudo funere nempe jacet. Si tamen & sanctos tangunt mortalia manes, &nbsp; &nbsp; O anima, o nemoris sede recepta pii, Te lacrimis pia Leida suis planctuque secuta &nbsp; &nbsp; Luget, & est ipsi jam sibi visa mori. {{Versus|55}} Ecce super functum, vultus laniata decoros, &nbsp; &nbsp; Pectora ferali tundit aperta manu. Nec pudor est humeris laceram discindere vestem, &nbsp; &nbsp; Et suprema tuis oscula ferre genis, Virgineaque manu natitantes claudere ocellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Atque animam extremis colligere halitibus. Un&#224; cana Fides gemina comitata sorore &nbsp; &nbsp; Ah nimium veras solvitur in lacrimas. At Themis ingenti (neque enim Dea fortior ulla est) &nbsp; &nbsp; Corde premens gemitus: Tamne ego mollis ? ait. {{Versus|65}} Parcius o seris caelum lassate querelis, &nbsp; &nbsp; Tristiaque infracta discite mente pati. Depositum Div&#251;m tam grande potentia vestris &nbsp; &nbsp; Invidit terris, asseruitque sibi. [p. 440] Ille ingens animus, sordes super altior omnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dignus erat scena nobiliore frui. Illic pro vobis, caelo acceptissimus omni, &nbsp; &nbsp; Irato excutiet fulmina saepe Jovi. Quaeque viri pietas, patriam tutatus ab alto &nbsp; &nbsp; Vertet in hostiles omina amara plagas. {{Versus|75}} At tu, Leida parens, magno viduata patrono, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Ut fas est) sanctam grata tuere domum. Haec tibi commendo defuncti pignora, natos. &nbsp; &nbsp; Sic quoque non parva parte superstes erit. Hos ego magnarum fingam ad commercia rerum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et patrio vigilent more jubebo tibi. Addam artes, variasque vias ususque regendi, &nbsp; &nbsp; Eloquiique dabo, quas imitentur, opes. Nec dubitare potes. mea nunc ad limina uterque &nbsp; &nbsp; Percussus pulcro laudis amore sedet. {{Versus|85}} Post Latii exhaustos fontes, post Helladis artes, &nbsp; &nbsp; Ex adytis laurus restat habenda meis. Vos quoque, spes Patriae, magnorum cura Deorum, &nbsp; &nbsp; Inclita fraterni biga sodalitii, Consiliis instate piis, urgete labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Et summam coeptis addite rite manum. Cernitis, ut plaudat crescenti patria famae? &nbsp; &nbsp; Quo studio vestros gestiat ad titulos? [p. 441] Haec ego non fallax cecini praeludia vates. &nbsp; &nbsp; Eventum sortes credite habere meas. {{Versus|95}} Dixerat: & turres mirata est Leida moveri, &nbsp; &nbsp; Et firmasse sacram fulgura trina fidem. </poem> ====IN TERTIAM VICTORIAM NAVALEM ANNI MDCLXXII.==== <poem> S ACRA parat vates. Date verba faventia sacris, &nbsp; &nbsp; Quisquis ades: felix flagitat illa dies. Sumite de puro lucentem fonte liquorem, &nbsp; &nbsp; Et manibus castas fingite rite comas. {{Versus|5}} Juratae cecidere manus, fugere tremenda &nbsp; &nbsp; Agmina, & in nostrum qui co&#239;ere caput. Albionum furias, Martis molimina Galli, &nbsp; &nbsp; Fregimus. o forti parte triumphe manu! Surge, anime; audendum est. Patrium lustrabimus aequor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hic ubi non una marmora caede rubent. Texaliae portus juxta Pettenaque late &nbsp; &nbsp; Litora jam nostras hostis habebat aquas. Spe quoque tellurem praeceperat. Aequore toto &nbsp; &nbsp; Fulgor, & armorum luce tremebat aqua. {{Versus|15}} Et poterat Batavi Nereus tutela profundi &nbsp; &nbsp; Hostiles patrio litore ferre rates? [p. 442] At non hoc poterat magni mens alta Ruteri, &nbsp; &nbsp; Nec Tromp&#238; fortes ad fera bella manus. Dumque parant pugnam, fundo eluctatus ab imo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Disjecit virides Ennosigaeus aquas. Illum tranquillo Delphines gurgite glauci &nbsp; &nbsp; Vectum inter Batavos destituere Duces. Mox ait: o pressi spes optatissima Belgii, &nbsp; &nbsp; O decus, & titulis major uterque tuis, {{Versus|25}} Vincite, sublimes animae: jam providus aether &nbsp; &nbsp; {{Versus|Cernitis, en ?) Belgis militat ipse suis. Nec vos, quod classis numerosa turgeat alno, &nbsp; &nbsp; Terreat. irato solverat illa Deo. Fundite juratas acies: vos causa tuetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aequior, & causa pro meliore Deus. Dixerat. at toto geminata tonitrua ponto &nbsp; &nbsp; Multiplicem incutiunt hostibus usque metum. Quo tua nunc virtus, Mars Gallice? quo tuus ille &nbsp; &nbsp; Spiritus? in ventos tecum abiere leves. {{Versus|35}} Ecce fugis, multoque moves tua carbasa nisu, &nbsp; &nbsp; Ne posses nostros praeda decere Duces. Sed sapis, & Veneri securus praelia narras. &nbsp; &nbsp; Hoc virtutis erat: hic tua dextra facit. Interea Batavas volucris Victoria puppes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insidet. Hostiles nunc procul este minae. [p. 443] Ut fugit, & noto taurus discedit ab agro, &nbsp; &nbsp; Rivalem taurus non bene passus herum, Ut fugit, & sola moerens in valle vagatur, &nbsp; &nbsp; Nec potis est fortis dememinisse suae: {{Versus|45}} Sic illi fugere rates sine lege Batavas, &nbsp; &nbsp; Velaque tum velis addidit ipse timor. At vos, qu&#238;s fato patriis occumbere in armis &nbsp; &nbsp; Contigit, & caelum Martis adire rotis, Heroum salvete genus! salvete recepti &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aethere, nec nostras despicite inde preces. Illustres animae, vobis pia patria grates &nbsp; &nbsp; Nunc agit, & moestas plorat ad inferias. Vobis perpetuo florentia lilia honore &nbsp; &nbsp; Spargit, & aeternas ante sepulcra rosas, {{Versus|55}} Quas inmortali Charites sparsere liquore, &nbsp; &nbsp; Nectaris & succis inbuit almus Honor. Vos procul invictus venientes numine laeto &nbsp; &nbsp; Excipit Alcides, sideribusque locat; Atque ait: Ite viri, felices ite laborum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Haec data sunt vestrae praemia militiae. Me quoque per magnos compar fortuna tumultus &nbsp; &nbsp; Lustratum Oetaea misit ad astra pyra. Hinc olim Batavis sidus spectabile nautis &nbsp; &nbsp; Non exspectatam saepe feretis opem. [p. 444] {{Versus|65}} Felices obitus! felicia vulnera! tali, &nbsp; &nbsp; Alcide, tali des mihi lege mori. </poem> ====AD JOANNEM HUDDE, REIP. AMSTELAEDAMENSIS CONSULEM. ==== <poem> Q UO propius Jani video accelerare Calendas, &nbsp; &nbsp; Et claudi gyro simpliciore diem, Hoc magis adnitor grates, ter maxime Consul, &nbsp; &nbsp; Solvere pro meritis muneribusque tibi. {{Versus|5}} Quid tamen adnitar? Tua me clementia tantum &nbsp; &nbsp; Extulit, & larga dextra beavit ope, Ut prope condignos meditantem reddere honores &nbsp; &nbsp; Excaecet radiis gratia vestra suis. Quare cum pudeat, quae me debere fatebor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Languentis culpa deterere ingenii, Fas mihi sit nullo phalerati murmure voti &nbsp; &nbsp; Hunc animum, hanc animam rite dicare tibi. Fas mihi sit taciti subter penetralia cordis &nbsp; &nbsp; Fortunae auctorem demeruisse meae. [p. 445] </poem> ====SERMO AD ADRIANUM KIEBOMIUM. ==== <poem> D UM me tristis hiems Borea spirante camino Affigit, veteres visentem mente sodales, Kiebomi, tecum longas sermonibus horas Fallere jam videor, jam longas condere noctes. {{Versus|5}} Quidni? cum motus animorum interprete dextra Non minus id praestent, quam si praesentior illis Vel coram videas, coramque loquaris, amicos. Verum ubi nescio qua blandus dulcedine torpor Invasit languentem animum, mox mille sequuntur {{Versus|10}} Taedia, quae solam jubeant sordescere vitam Semotam a curis hominum, quaeque urbis amorem Sensibus incutiant: donec ratione magistra, Me revoco, & rerum veras discernere causas Incipio. Populo in magno si forte dedissent {{Versus|15}} Vivere Fata tibi, num posses ferre curuli In sella Strumam? censum strepitumque Mathonis Aequis adspiceres oculis? laudare libellum, Qui malus est, posses, si vel conviva voceris? Cum Bavius Phoebum solio deturbet avito, {{Versus|20}} Cum Libo venales jubeat prostare Camoenas, Non caelum terrae misceres? at nihil horum, [p. 446] Quae tibi tranquillam turbarent singula mentem, Illic invenies, ubi tu nunc, urbis omisso Et fumo & strepitu vigiles sopire tumultus {{Versus|25}} Mentis & abstrusum poteris disquirere verum. Nunc animum firma, qui casus sortis utrosque Invictus ferat, & terrorem Acherontis avari Subjiciat pedibus, seque ad meliora reservet. Hae tibi sint artes, curis adsuescere belli, {{Versus|30}} Asperaque exilia & duros tolerare labores Gaudentem instabili semper lare; qualia tecta In plaustris Scythici circumvexere coloni. Quo tibi divitias? quo longum examen honorum? Vivere cum possis modico contentus, & inter {{Versus|35}} Aequales tenui mensam condire salino. Rides, Kiebomi, cum me haec sapientia verba Audis fundentem? Quid, si me forte videres Inter Socraticos porrecta fronte libellos Ante focum laeti nubes haurire Tabaci? {{Versus|40}} Quod si scire velis, quae tanto digna po&#235;ta Sit domus, (aut potius quantilla domuncula) dicam. Exiguus paries binis in fronte senestris Admittit solem, totamque illuminat aulam: At latus oppositum dat bina cubilia, quorum {{Versus|45}} Non pudeat veteres Curios durosve Catones. [p. 447] Tum lectus, cujus numquam ullos viscera cycnos Texerunt, tegetem fulcit, nec stragula novit. Praeterea in tabula stantes duo tresve libellos, Armaque de rigido videas pendentia clavo. {{Versus|50}} Non aliter quam si veteres delatus ad Argos Grajorum adspiceres ingentia stare tropaea. Haec domus illa mea est, quam vel Jovis ira, vel ignis, Vel poterit ferrum, vel edax abolere vetustas: Quandoquidem nihil est ex omni parte beatum. {{Versus|55}} Et tamen exiguas intravit Baucidis aedes Jupiter, ac tenui potuit gaudere paratu. Me quoque, quem tugur&#238; spatium capit haud ita magnum, Me quoque Romanus nonnumquam invisit Apollo. Is vitae me cursus habet. cum ad me redit ordo, {{Versus|60}} Excubiis praesum armatus. si quid datur otii, Aut scribo, aut tacitus priscorum scripta revolvo, Excerpens semper memori quod pectore condam. Aut si forte juvat molli finire Lyaeo Militiae varias curas vitaeque labores, {{Versus|65}} Non desunt qu&#238;scum lubeat comburere noctem. Haec tibi, Kiebomi, Venusina scripta Camoena Dictabam ante focum, fors multo plura daturus, Ni moneat puer, & caenam frigescere clamet. Quod si te multa densata negotia mole [p. 448] {{Versus|70}} Inpediunt, tenuem ne possis visere amicum; At certe noli committere, ne mihi charta Desit, ubi fidum ex animo testeris amorem, Si mereor, vivamque tuo sic semper in aere. </poem> ====IN PACEM ANGLO-BATAVAM ANNI MDCLXXIV. AD JOANNEM SIXIUM. ==== <poem> T ANDEM cruentis functa laboribus Bellona fessum deseruit mare: &nbsp; &nbsp; Anglosque pugnacesque Belgas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis superum secundis, {{Versus|5}} Pax alma junctis visit oloribus. Tandem furori fausta dedit modum &nbsp; &nbsp; Fortuna nostro, barbarasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fata vetant meliora caedes. Nunc est canendum, nunc mihi barbitos {{Versus|10}} Et Musa cordi: nunc merito juvat &nbsp; &nbsp; Heroas & devota morti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectora concelebrare plectro, [p. 449] Per quos Batavo sanguine turbidum Residit aequor, languidaque imper&#238; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Erecta majestas, & omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detonuit rabies duelli. Tu junge nostris, junge, precor, tuas, Sixi, camoenas: fortius ibimus &nbsp; &nbsp; Praebente te vires modosque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et genium melioris aurae. Dicam beatae Pacis & otii Fructus, ut agros Copia lugubres &nbsp; &nbsp; Soletur alma, dividatque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munificum generosa cornu. {{Versus|25}} Dicam efficaces Auriaci manus, Ut Marte Gallos proterat integro &nbsp; &nbsp; Timendus armis, Sequanaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditetur ipsi. Cui restitutis libera clavibus {{Versus|30}} Debebit olim Antonia, quod fero &nbsp; &nbsp; Vastata Gallorum tumultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rura colant domini priores. Quem Narda, foedo pressa jugo, sibi Mox imminentem sensit, & unicum &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Agnoscit auctorem salutis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem positis, veneratur armis [p. 450] Et Bonna, & omnis Julia, libero Gavisa Rheno. Te, patriae Pater, &nbsp; &nbsp; Te, militaris disciplinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insequimur generose vindex; Seu fastuosae viscera Galliae Scrutere ferro, seu magis urbibus &nbsp; &nbsp; Cavens Sicambrorum, Penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Restituas veteres & aras. {{Versus|45}} Sed quo canendi me rapit inprobus Ardor furentem? Desine fortium &nbsp; &nbsp; Laudes virorum inbelliore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musa procax, tenuare plectro. Haec Goesianum perficiat melos, {{Versus|50}} Haec scribat alti Francius ingen&#238; &nbsp; &nbsp; Felicius; quique unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sixius exsuperat po&#235;tas Cantu, Latinam seu quatiat chelyn, Et invidendum carmen Apollini &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Fundat togato, litium expers; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu patrium pluat ore nectar. Illi remoto postus in angulo, Castrensia inter munia, musicos &nbsp; &nbsp; Sacrare foetus, & calentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sustineo monumenta venae. [p. 451] </poem> ====Puellae absentis desiderio angitur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; H ERSE, delicium tui po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verno floridius nitens ligustro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo te vivere quo sub axe credam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum amplexu miser abstrahor beato, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec collum licet ebriosve ocellos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec pares minio genas Ibero, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec supercilii nigrantis arcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec certantia purpurae labella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me, languidulo ore suaviari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Isti Dii mala multa dent Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui primus radium dedit, viasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In multas secuit malignus orbem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si terra fuit secanda, cur non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussi sunt comites puellularum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ire una juvenes, nec amoveri? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed hi me levius movent dolores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unus mollibus haeret in medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pectus coquit intimasque fibras: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne te oblivia, neu viae labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mutata jubeant tepere flamma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Meamque eripiant mihi puellam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si (ut ominor) haud moveris istis, [p. 452] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nostri memores ubique curas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum pectore ducis integello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quid me laetius, o Dii Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid venustius est beatiusve? </poem> ====Absentiam ejusdem deplorat. ==== <poem> A EQUORE dum medio tumidis delabimur undis, &nbsp; &nbsp; Multaque turbato murmurat aura mari, Ah quam crebra vagam pungunt suspiria mentem! &nbsp; &nbsp; Ah quantum molli pectore saevit amor! {{Versus|5}} Nimirum patriis Herse mea desidet oris, &nbsp; &nbsp; Illa oculis Herse carior una meis: Me pelago in medio jactat Thetis; hinc mea venti &nbsp; &nbsp; Vota ferunt. utinam hinc & mea vela ferant! Illa quidem, fateor, discessus conscia nostri &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Liquit in amplexu paene animam aegra meo; Et multis nitidos lacrimis turpavit ocellos, &nbsp; &nbsp; Et lacrimas multis miscuit in precibus. Sed qu&#238; divisum lacrimis soletur amorem? &nbsp; &nbsp; Imus, & haec nullo pondere vota cadunt. {{Versus|15}} Crudeles Divi, sic me moerere jubetis, &nbsp; &nbsp; Atque omnes animo eradere laetitias? Ergo nec dabitur jucundum invadere collum, &nbsp; &nbsp; Nec dulces oculos lene tuentis herae? [p. 453] Nec suspirantem molli lenire susurro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animam in densis linquere basiolis? Sed pro blanditiis, quas m&#238; Cytherea parabat, &nbsp; &nbsp; Mirabor rauci turpia monstra maris. Ventorumque minas pelagique inamabile murmur &nbsp; &nbsp; Invitis cogar combibere auriculis. {{Versus|25}} At tamen haec levius percellunt omnia mentem, &nbsp; &nbsp; Nec spes inserior, quam metus, esse potest. Ibimus, & quaevis forti mala corde feremus. &nbsp; &nbsp; Ibimus. audentes Fors juvat ipsa viros. Litore jam video Martem furere undique Franco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Jam cadere in nostras signa inhonora manus: Et, quas ira Deum patrias invexit in urbes, &nbsp; &nbsp; Extingui flammas sanguine, Galle, tuo. Jam Bodegraveis cumulata strage ruinis, &nbsp; &nbsp; Laetior accedet post fera fata dies. {{Versus|35}} Quis dubitet? Deus, ecce, Deus miseratus ab alto &nbsp; &nbsp; Vindictae fortes commodat ipse manus. Quod si fausta meos comitantur sidera cursus, &nbsp; &nbsp; Nec meus haec surda negligit aure Deus, Tunc vero sufferte viri, properate laborem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Candidaque ad portus vertite vela suos. Vertite; vela dabit residens in puppe Cupido; &nbsp; &nbsp; Ipse gubernator, ipse magister erit. [p. 454] Et Venus orta mari placidum mare reddet amanti, &nbsp; &nbsp; Et pandet plenos aura secunda sinus. {{Versus|45}} Tu quoqu&#233;, jam toti dudum notissime ponto, &nbsp; &nbsp; Jupiter, huc aquilae dirige tela tuae. Sic te nec nigro luctantes a&#235;re venti, &nbsp; &nbsp; Nec pelagi rabies, nec fera jactet hiems. Et mihi sit, posito longarum errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} In gremio dominae delituisse meae. In freto Anglicano, in navi bellica, cui nomen Jupiter. </poem> ====Navigantium audaciam detestatur. ==== <poem> Q UIS fuit, o superi, patriis qui primus ab oris &nbsp; &nbsp; Sustinuit vastum findere puppe salum, Et vetitas tentare vias, solemque repostum, &nbsp; &nbsp; Atque aliam victo terram aperire mari? {{Versus|5}} Illum crediderim triplici praecordia ferro &nbsp; &nbsp; Duratum nullos esse putasse Deos. Justa precor. quicumque fuit, quocumque sub axe &nbsp; &nbsp; Aspexit lucis tempora prima novae, Sub terris sceleris aeternum praemia tanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sentiat, & durus degravet ossa lapis. Aut Ixionium infelix damnetur ad orbem, &nbsp; &nbsp; Visceribusque atras pascat inultus aves. [p. 455] Aut illi tradant defessae Belides urnas, &nbsp; &nbsp; Ne jam virgineus sit sine fine labor. {{Versus|15}} Aut captet medio fugientes flumine lymphas, &nbsp; &nbsp; Et miseram fallax deserat unda sitim. Aut male Sisyphii sudet sub pondere saxi, &nbsp; &nbsp; Et saepe elusum saepe volutet onus. Nequidquam, pelago terras cum scinderet olim &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jupiter, hunc voluit gentibus esse modum; Si tamen (ah generis demens audacia nostri!) &nbsp; &nbsp; Transiliunt avidae marmora vasta rates. Tum primum Nereus iratis saeviit undis, &nbsp; &nbsp; Intacto postquam semita facta mari est. {{Versus|25}} Tum furor armavit ventos, tum caeca sub ipso &nbsp; &nbsp; Gurgite natales saxa habuere suos. Fugistis merito sceleratas, Numina, terras. &nbsp; &nbsp; Turpabat nostros non leve crimen avos. Felices olim, caelo quicumque recenti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum rudis, & nondum ferreus orbis erat, Ante suos paucis laeti vixere Penates, &nbsp; &nbsp; Inque una tuti consenuere casa. Ipsa bonas tellus fruges inarata ferebat: &nbsp; &nbsp; Praestabat mollem cespitis herba torum. {{Versus|35}} Ipsae mella dabant injussae roscida quercus, &nbsp; &nbsp; Aeternumque suas vitis habebat opes. [p. 456] Ver erat inmortale, unoque intenta tenore &nbsp; &nbsp; Mutabat nullas anxia terra vices. Has tum divitias primi mortalibus aevi &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Jupiter, hos cultus duxerat esse satis. Illi saepe Jovem festis solenniter hymnis &nbsp; &nbsp; Ante sacrum laeti concinuere nemus. Ergo, nec inmerito, Divos habuere faventes, &nbsp; &nbsp; Successusque sibi promeruere bonos. {{Versus|45}} Nunc ditescendi miseros furiosa libido &nbsp; &nbsp; Per terras ultro, per maria alta rapit. Nunc fas atque nefas passim discrimine nullo &nbsp; &nbsp; Irritant avidas ad scelus omne manus. Hinc pestes, iraeque Deum, lacrimosaque bella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Certior & dirae mortis aperta via. Dii facite, ut censu nos ne numeremur in isto, &nbsp; &nbsp; Utilitas omnes qu&#238;s facit una Deos. Me mea paupertas vitaeque innoxius ordo &nbsp; &nbsp; Ducat, inoffensum suscipiatque senem. {{Versus|55}} Aut si fata negent, cursumque hic sistere detur, &nbsp; &nbsp; Quo me honor & magni Principis arma vocant, At saltem patrias manes referantur ad urbes, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina ne tegar exul humo. Atque aliquis viso suspirans funere dicat: {{Versus|60}},, Infelix, primo vere, po&#235;ta, jaces. [p. 457] ,, Nec tamen idcirco jacturam flemus ademti &nbsp; &nbsp;,, Luminis, aut parvo quod stetit orbe dies. ,, Sat vixit, quisquis patriae sat vixit honeste, &nbsp; &nbsp;,, Cui morum testes vita habet acta Deos. {{Versus|65}},, Te tua simplicitas, te fallere nescia virtus, &nbsp; &nbsp;,, Et tua longinquum fama tuetur iter. </poem> ====MANIBUS COMMILITONUM IN INSULA MATANINA CAESORUM.==== <poem> Q UISQUIS ad occiduos convertis lintea tractus, &nbsp; &nbsp; Qua medio felix stat Matanina mari, Tristes reliquias Martis venerare Batavi, &nbsp; &nbsp; Tot bellatorum busta cruenta vir&#251;m. {{Versus|5}} Quem sibi quisque locum pugnando ceperat olim, &nbsp; &nbsp; Hunc ipsum pulcra nunc quoque morte premit. Pugnaces animae, si vos mortalia tangunt, &nbsp; &nbsp; Si vetus ille piis Manibus haeret amor; Accipite haec lamenta, necis solatia vestrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Accipite haec mistis munera cum lacrimis, Quae mihi barbaricas miranti ad litora turmas &nbsp; &nbsp; Obtulit incultis ardua silva jugis. Vobiscum nostri lugent pia signa doloris, &nbsp; &nbsp; Supremum pro me dicere visa Vale. [p. 458] {{Versus|15}} Salvete aeternum, socii, aeternumque valete, &nbsp; &nbsp; Sitque peregrino terra levis cineri. </poem> ====Peregrinationis suae incommoda detestatur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NVISA tellus, tuque perfidum mare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot barbare fallax modis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergone numquam candido vectus noto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portus adibo patrios? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Semperne vestra conspicans cacumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Errabo non fausto pede? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed est manendum (stare sol videbitur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lucesque tardius vehi) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Citroque & ultro (sic jubet rerum potens) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pelago vagandum proximo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; September usque dum caput pomis grave &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecundus arvis extulit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu! procellas & maligna sidera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foetasque tempestatibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Hiemes, & atrum nocte dira turbinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Toto pavemus aequore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Instatque caelo (ah mentiantur omina!) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horrenda strages puppibus: [p. 459] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nec dolosi classis umquam Ulixei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ferociorem senserit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec divagantis omnis Aeneae labor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libycis tremebat syrtibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec vorticosi pacat iram gurgitis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc annuo piaculo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Neptunus ipse gestit, & furentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immane phocis gaudium &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parat, quietam si reprenderit ratem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sorbendam hiatu turbido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At o Deorum si quis in caelo mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miserescis, & pias preces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec aure dura nec superba despicis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defende tam turpi a nece &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hunc spiritum, atque lucis optatae jubar &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Extingui in undis ne sinas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quod si cadendum est in juventae limine, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Negantque fata longius &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spatium morandi; Mataninae in litore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Honestius reliqueram &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Animam furentes inter hostium globos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum licuit armato mori. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset forte victoris mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Superba factis dextera. [p. 460] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset, si sodalium manus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dilecta funeri meo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Suprema ferret justa, nec voracibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Objiceret escam piscibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec si quis inter morte non sicca cadit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nil queratur inpius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Petatque manes umbra laeto pectore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quae laus virorum est fortium. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====AD JOVEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM coloratis reduces ab Indis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post tot exhaustos pelagi labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vertimus proram, tumido daturi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lintea ponto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jupiter (nam te duce tot repostas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vidimus gentes, tua nos imago, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puppe quae tutela sedet suprema &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duxit euntes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter ventos bone da faventes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Da pater ventos; facilemque cursum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nosque nec tristis vetet ire Nereus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedave caelo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Missa tempestas. satis o, procellae, [p. 461] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc & huc quassas agitastis alnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cum ferox in nos furiaret atrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aeolus aequor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic, simul dulcis patriae relictos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressero portus, tibi, Sospitator &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter, curvo feriam nitentem in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Litore taurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Addam & insigni memores camoena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gratias, si quid meditabor olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aure quod dignum fuerit Latina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Jove dextro. In navi, cui nomen &nbsp; &nbsp; Jupiter. </poem> ====AD CAROLUM RABENHAUPT, COPIARUM PEDESTRIUM LEGATUM, <i>ab expugnata Gravia Amstelaedamum reducem.</i> ==== <poem> Q UALITER exhaustis victor Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo: Qualis ab eversa rediit Carthagine magnus &nbsp; &nbsp; Scipio, devicta maximus invidia: {{Versus|5}} Talem, prostratis post mille pericula Gallis, &nbsp; &nbsp; Carole, te patriae victa remittit humus. [p. 462] Jamque adeo constat pressis sua gloria Belgis, &nbsp; &nbsp; Excussoque vigent libera colla jugo. Salve Heros, salve innumeris decorate tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carole, belligerae maxime alumne Deae! Quem rebus, quem militiae formare futurae &nbsp; &nbsp; Ipsa suo voluit Pallas ab ingenio: Intrepidoque animi junxit cum robore vires, &nbsp; &nbsp; Judiciumque sagax, ingenuamque fidem. {{Versus|15}} Addidit & mores tantis virtutibus aequos, &nbsp; &nbsp; Atque animum egregiis artibus excoluit. Ac fore praedixit, quem Belga ferocibus armis &nbsp; &nbsp; Et conjurata pressus ubique manu Auxilium trepidis sentiret denique rebus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tutelarem Marte favente Deum. Evenere. novos virtus Hollanda triumphos &nbsp; &nbsp; Vidit ab auspiciis crescere rite tuis. Ipse ego quae vidi referam, praesensque notavi, &nbsp; &nbsp; Pars ego militiae quantulacumque tuae. {{Versus|25}} Te testor, Groninga, tuoque in pulvere Martem &nbsp; &nbsp; Lustrantem admissis moenia clausa rotis. Westphalus hinc, illinc se Furstenbergius infert, &nbsp; &nbsp; Hinc Bavarus celeri conspiciendus equo: Et quoscumque amens in nos armarat Enyo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Dirum funerea nube adoperta caput. [p. 463] Instabant operi infausto pallorque timorque, &nbsp; &nbsp; Et curae, & luctus, & malesuada fames. Tot circum avulsae totis regionibus urbes, &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: {{Versus|35}} Isalaque, Rhenusque, catenatusque Visurgis, &nbsp; &nbsp; Mosaque captivas debilis inter aquas. Fortius angustis virtus Rabenhauptia rebus &nbsp; &nbsp; Emicat, & multa dura resistit ope. Assertamque urbem, pulsosque a moenibus hostes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vidimus, & celeri prodita castra fuga. Talis in Alciden pestis Lernaea dolebat &nbsp; &nbsp; Tot capitum atroces nil potuisse minas. Talis in Alpina Boreae violentia quercu &nbsp; &nbsp; Nil ultra frondes, quod populetur, habet. {{Versus|45}} Ecce, triumphales offert Covordia lauros, &nbsp; &nbsp; Collaque funesto subtrahit aegra jugo. Quam mille excubiae, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne fors posset inulta capi: Auspiciis tamen illa tuis ductuque secundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accessit titulis gloria sera tuis. Quid memorem, profugos ut Mars tuus acer in hostes &nbsp; &nbsp; Westphala praecipiti fuderit arma metu; Benthemiisque graves supponens arcibus ignes &nbsp; &nbsp; Fixerit in capto quanta tropaea solo? [p. 464] {{Versus|55}} Haec ego victuro ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; Ausus Apollineum accendere Marte nemus: Sed me tanta vetat gestarum gloria rerum, &nbsp; &nbsp; Altaque victrices Fama secuta rotas: Et tacito jubet obsequio cultuque sereni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nominis ad sacras pervigilare fores; Virtutisque tuae felicia signa secuto &nbsp; &nbsp; Spondet honoratis nomen ab exequiis. </poem> ====AD JOANNEM SIXIUM. ==== <poem> M USARUM Phoebique decus, cultissime Sixi, &nbsp; &nbsp; Sixi, Munychiae lucida gemma Deae; Si vacat, & nostri memores nunc exigis horas, &nbsp; &nbsp; Accipe non docta carmina scripta manu. {{Versus|5}} Me foecunda tenet placidi Brabantia caeli, &nbsp; &nbsp; Incertisque vagum sedibus error agit. Nam modo mutata statione revisimus urbes, &nbsp; &nbsp; Et modo sub nudo nos Jove campus habet. Non aliter Scythici quondam vixere coloni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Portantes patrio sacra laresque bove. At nunc magnificam vertor brevis hospes in urbem &nbsp; &nbsp; Altaque formosae moenia Macliniae. [p. 465] Unde & Lovanium & Bruxellae rura petenti &nbsp; &nbsp; Bis duo non longum millia pandit iter. {{Versus|15}} Nec spatio majore ingens Antverpia distat &nbsp; &nbsp; Ad Scaldis virides praetereuntis aquas. Salve Pieriis Urbs o gratissima Musis, &nbsp; &nbsp; Et Phoebi & Charitum deliciosus amor! O Paphiae tutela Deae, tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Salve iterum, ac fausto sis mihi visa die. Te quamvis mutis premerent oblivia fastis, &nbsp; &nbsp; Aetatisque foret nomen inane tuae: At numquam densa pateretur nocte sepultam &nbsp; &nbsp; Austriacis Caesar Carolus ortus avis: {{Versus|25}} Carolus ille, sui fulmen praenobile saecli, &nbsp; &nbsp; Quem tremuit posito Phoebus uterque genu. Nam licet & natale solum cunasque superbas &nbsp; &nbsp; Vindicet, ac merito, Martia Ganda sibi: Hic tamen est istas primum formatus ad artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qu&#238;s stetit imperio fulta potente domus. Hac puer hac olim laetus reptavit in herba, &nbsp; &nbsp; Hoc volucrem gyro flectere visus equum. Praelusitque suis jam tum puerile triumphis, &nbsp; &nbsp; Metatus parva ludicra castra manu. {{Versus|35}} Ecquis ad ingentis exultas nomen alumni, &nbsp; &nbsp; O Dea, & in titulos solveris ipsa tuos? [p. 466] Sume animos, gratare tibi. Tu Caesaris alti &nbsp; &nbsp; Et domus, & nutrix, & pia mater eras. Quid vetat & magnis teneras sociare Camoenas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Regibus, ac sertum nectere utrimque tibi? Julia, melliti juvenilis flamma Secundi, &nbsp; &nbsp; Julia, Romana pagina digna manu, Julia fama tua est: quam dum mirabitur aetas &nbsp; &nbsp; Postera, & attentis inbibet auriculis, {{Versus|45}} Ingenia ac mores formasque stupescet in una, &nbsp; &nbsp; Et Veneri Veneres praeferet usque tuas. At rerum sortisque vices! nunc pressa duello &nbsp; &nbsp; Vix adeo antiquum conspicis aegra decus. Ruris opes late ferro vastavit & igne &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gallus, & audaci moenia lustrat equo. Nec tutum est portas ultra procedere. Multus &nbsp; &nbsp; Excubat in triviis, promtus ad arma, latro. Subdola tota via est, & perfida. Rustica passim &nbsp; &nbsp; It manus, & caedem vix putat esse nefas. {{Versus|55}} Nec caedem putat esse nefas. Rura, inpia rura! &nbsp; &nbsp; Non haec antiqui gloria ruris erat. Felix, cui dubio licuit concurrere campo, &nbsp; &nbsp; Mars ubi bellaces cogit utrimque manus! Non ibi, si ponenda aliquo sit vulnere vita, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Detrectem titulum mortis habere meae. [p. 467] Hoc certe satius, quam vulgi a faece peremtum &nbsp; &nbsp; Turpiter in sentis computruisse locis. Sed Deus in melius forte omina tristia vertet, &nbsp; &nbsp; Plusque ego quam possim, consulet ille mihi. {{Versus|65}} Ille, precor, faciat, positis ut sospes ab armis &nbsp; &nbsp; In gremium, Sixi, reddar, amice, tuum; Et memorem fatique vices, bellique tumultus, &nbsp; &nbsp; Quaeque peregrinis sunt mihi visa locis: Qui mores hominum, quae sint delubra Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quis cultus Musis, quisve honor ingeniis. Interea celeri dum currunt tempora gyro, &nbsp; &nbsp; Fors&#146;[??] bona conatus provehet aura meos. Spes facit ut durem: spes me sustentat alitque: &nbsp; &nbsp; Nec, male si nunc est, & male semper erit. </poem> ====EPITHALAMIUM. I.==== <poem> &nbsp; &nbsp; E ST locus Idaliis in vallibus, unde jocosos Ad bellum geniale Venus producit Amores, Naturae ludentis opus, quem plurima circum Ambit & humentes myrtus super imminet herbas, {{Versus|5}} Et tremulum lauri nemus intonsaeque myricae Lene susurrantis Zephyri crispantur ab aura; [p. 468] At parte ex alia festivo murmure lambit Pallentes violas & purpureos hyacinthos Lympha fugax. non illa cavi de vertice tophi {{Versus|10}} Desilit, aut alios agnoscit devia fontes; </poem> ====II.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Sed merae lacrimae puellularum, &nbsp; &nbsp; Quas prima modo nocte bullientes &nbsp; &nbsp; Expressit pudor & suprema virtus, &nbsp; &nbsp; Exceptae levibus subinde conchis &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} In lymphas abeunt beatiores. &nbsp; &nbsp; Illas aureus assidens Cupido, &nbsp; &nbsp; Nocturni bonus arbiter duelli, Undique maternos colligit in latices. </poem> ====III.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Huc venit passerculorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vecta curru praepete &nbsp; &nbsp; Mater alma, mater alma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcium Cupidinum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Utque venit, utque vidit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pusiones lacteos, &nbsp; &nbsp; Mox requirit nuptiarum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitem atque praesidem. [p. 469] </poem> ====IV.==== <poem> Quem simul ut sensit platani sub tegmine lentum Maternas meditari artes (nam carmina nervis Aptabat, plectroque animum cantuque levabat) Sic insit Dea: sic formosum affatur alumnum: </poem> ====V.==== <poem> Prome novas, Hymenaee, faces, atque indue vestem Sepositam, auspiciisque tuis connubia firma Quae voveo. Juvenis multum mihi carus amatae Virginis exuviis & virginitate superba {{Versus|5}} Gaudeat. illi ego nunc thalamos taedasque jugales Laeta paro, & stabiles testantia fulmina taedas. I bone, quo felix juvenis clamorque faventum Te vocat: i, succende novam laetissime pinum. </poem> ====VI.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix audiit Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votumque gaudiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen protervus Hymen: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mox insilit Leporis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cursu volante bigas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Risum Jocumque mollem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Hi sunt equi Leporis) [p. 470] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos myrteo bacillo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Violasque per rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et languidum papaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agit tremente planta. </poem> ====VII.==== <poem> Non secus ac Pelopis flagrans advenit amore &nbsp; &nbsp; Vecta coronatis Hippodamia rotis: Atque illam dulces circum plausere columbae, &nbsp; &nbsp; Tinctae Gygaeo punica rostra mari. </poem> ====VIII.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque festivos moderatur axes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et colorato vagus huc & illuc &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Labitur campo, sonuit propinqua &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vallis & picti facies theatri: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O Hymen lenes Hymenaee rami &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sibilant, virides Hymenaee ripae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et procul dicax Hymenaee Hymen &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddidit Echo. </poem> ====IX.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Deus Deus suavis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frena laxat aurea, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perque picta rura calthis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incitat molles equos, [p. 471] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Munus ad suum citatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nuptialis arbiter, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spicet ut faces venustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pineamque lampada, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitesque conjugalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Auspicesque foederis. </poem> ====X.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Interea mixti juvenes teneraeque puellae Alternis cantare, alternis alma ciere Sidera furtivos hominum spectantia lusus: {{Versus|Ceu testis vigili narratur lumine lychnus Leandri dulces quondam vidisse furores) Inprimisque illum, medio quem solvit in igne Alma Venus, placida quem nunc sub nocte nitentem Currere Luciferum contra stupet inscia Phoebe, Hesperon, auratum qui ductat praevius agmen. Dulces, Hespere, pande fores, Rex Hespere, pande, Et picturato praetexens aethera limbo In choreas ter solve tuas, currumque Parentis Sectentur tremulo ludentes agmine flammae. &nbsp; &nbsp; Hespere Rex, dulces, Hespere, pande fores. [p. 472] </poem> ====XI.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam puella (viden, viden?) propinquae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raptanda e gremio necessitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah ah lacrimulis rudem pudorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Testatur tenerisque lubricisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An veris? mihi non liquet. vidento &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felix lectulus & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pernox lectulus, & lucerna felix. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae quam millia multa basiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot risus numerabit; & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot suspiria, quot leves cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gannitusque & anhelitus procaces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitasque atque neces reciprocantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot tot semina mutui favoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot flammas sine fine fulgurantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tot dulces tot amabiles levesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Curas deseret intimis medullis. </poem> ====XII.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cernin&#146;? Hesperus audiit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et caeli reserans fores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces labitur in choros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praes bonae Veneris, bono &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Salutaris amori. [p. 473] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque quam cupide novos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Molli lumine conjuges &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spectas, cornibus aureis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctiluca perambulans &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aetherem spatiosum! </poem> ====XIII.==== <poem> Quid tibi nunc animi dicam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Ah tenera, ah nullo tacta puella viro, Cum ferus ille tuos invitae invadet ocellos, &nbsp; &nbsp; Et Veneris blandas irruet in speculas? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Zonulamque zonulamque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diu ligatam zonulam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munus almae Virginensis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solvet inproba manu? Incipietque malus teneras celata puellas {{Versus|10}} Orgia, virgineosque lares timidique pudoris. Hospitium violare, & figere gestiet audax Interiore tropaea sinu? Latet anguis in herba Lubricus, & tumidas non raro assurgit in iras, Purpuream tollens niveo de vertice cristam, {{Versus|15}} Virginibus metuenda lues. Procul este puellae, Quas thalamos intra trepidae pia cura parentis Detinet, & casto custodit sedula lecto. [p. 474] Ille & virgineum quondam populatus honorem Saevit ovans immane: at membra per omnia sensim {{Versus|20}} Proserpit, lentumque trahit contagia virus. Signa tibi dicam: roseus vigor ora reliquit, Grandescunt oculorum orbes, & sub cute laxa Lumina hebent; non jam radiis ridentia puris, Sed qualis facies cantatae lurida Phoebes {{Versus|25}} Haemonium murmur nocturnaque carmina pallet; Livent labra, trahuntque leves fastidia caenae. At tumor informis medio de corpore late Prominet, & caecum distendit languida pondus Viscera. Dii tantum terris avertite monstrum! </poem> ====XIV.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu, venusta, noli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcem timere luctam: Mox ferus ille tuis succumbet victor in ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Milliesque milliesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mille mille basiis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ceu columbulae procantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eluet suum scelus. </poem> ====XV.==== <poem> I modo: nec sponsi votum corrumpe morando, Osculaque innuptis jam jam suprema puellis Divide: cras matri similis cras nupta redibis. [p. 475] </poem> ====XVI.==== <poem> At tu ferree, tu potes capillos, Ah illos nimis aureos capillos, Sic confundere, sic manu proterva Suggestum quatere & comae decorem? {{Versus|5}} Tune ferree lacteas papillas, Illas horridulas nimis papillas, Ah illas leviter sororiantes, Nec laxis nimis orbibus natantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tactu premes salace? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Digitisque ludibundis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per os genasque dulces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectusque mollicellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blandumque ventris aequor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si nominare fas est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sed quid moror Catones?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis ah beatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad Cypridis viretum? </poem> ====XVII.==== <poem> Sed sufflaminor: abstinete Musae: Jam pervenimus usque ad umbilicum. [p. 476] </poem> ====XVIII.==== <poem> Macte animis, invicte Heros. sic itur ad astra. Neu te ignava quies teneat similisque sopori. Arma move, & veteres dilecta in compare flammas Exonera. Tibi cessit amans, spolioque cruentae {{Versus|5}} Virginitatis ovas laeta dignissime myrto. Hoc virtutis erat. sic famam extendite factis, Dum Subigus Pater atque alacri Mater Prema vultu Dant lateri vires blandoque alimenta labori. Mox (ita fata velint) dulces, nova gaudia, nati {{Versus|10}} Ludent ante tuos, rerum inscia turba, Penates; Qui Patris ingenium referant Matrisque pudorem, Atque utriusque gerant confuso sanguine vultus. Ominor, & facili firmant fausta omina nutu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quorum perennis usus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Volumnus ac Volumna. </poem> ====AD PETRUM FRANCIUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C YCNI candidior po&#235;ta plumis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunctis dulcior o po&#235;ta cycnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Scis me sedibus huc & huc vagari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incertis, laris indigum quieti, [p. 477] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec larem tamen esse nec quietem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usquam, quae excipiat meos labores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, per Genium tuum atque dextram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per communia sacra, perque Musas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fac ut tutius aptiusque vivam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} (Nam potes) lare proprio meoque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te praedia posco, non superbam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae luxuriem decusque villae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Regum atria, non domos potentum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum, cum venia tua, tuum illud &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sacrum pectus Apollini & Dionae. </poem> ====DE EODEM. ==== <poem> A TRIA, quae toties FrancI dicentis Apollo &nbsp; &nbsp; Personat, & Latia sacra facit cithara; Ecquid, cum Clario pendemus ab ore frequentes, &nbsp; &nbsp; Pendent & sacri pulpita Gymnasii? {{Versus|5}} An docili mage sorte ipsas jam reddere voces &nbsp; &nbsp; Norunt, & Latios addidicere sonos? Mira fides rerum! pro te, carissime Franci, &nbsp; &nbsp; Si taceas, possint ligna vel ipsa loqui. [p. 478] </poem> ====AD SODALES, <i>cum ingens raucedo omnem urbem invasisset.</i>==== <poem> A T cur jamdudum rauci torpetis olores, &nbsp; &nbsp; Lentaque Pierium pectus adurit hiems? Omnes lippi oculis, mucosi naribus omnes, &nbsp; &nbsp; Inviti solitum destituistis opus. {{Versus|5}} Nec cordi lyra, nec cordi jam barbitos ulli est, &nbsp; &nbsp; Pendet & ingrato pariete muta chelys. Scilicet has laesus poenas inmisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Raucaque Poeonia guttura fraudat aqua. Quid mirum? merito percussos frigore vates, &nbsp; &nbsp; Frigidius quotquot Musica sacra colunt. Broukhusius valet, ecce, choro languente suorum, &nbsp; &nbsp; Et cum Broukhusio Francius, ecce, valet. Illos Aonio lymphatos pectore thyrso &nbsp; &nbsp; Praestitit immunes frigoris iste calor. [p. 479] </poem> ====ATHENAEO HAGIENSI S.==== <poem> Q UALIS Apelleos commendat fama colores, &nbsp; &nbsp; Mentoris aut doctas Parrhasiive manus: Talis vicino vernat tibi laurea luco, &nbsp; &nbsp; O Phoebi o Charitum nobilis, Haga, domus! {{Versus|5}} Cui Nereus circum irriguis mitissimus undis &nbsp; &nbsp; Plaudit, & Aonio cum grege nuda Venus; Et puer ille ferox, Veneris justissima cura, &nbsp; &nbsp; Miscens furtivis gaudia cum lacrimis. Hae tibi sint artes, positis quas maximus armis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invicta Princeps proteget ipse manu. Illius quanto, tanto tua gloria cursu &nbsp; &nbsp; Ibit ad Eoos, ibit ad Hesperios, Roma triumphatas dum moerens lugeat artes, &nbsp; &nbsp; O Phoebi, o Charitum nobilis, Haga, domus! </poem> ====VILLA HENRICI THOLINGII. ==== <poem> Q UAE nunc innocuis celebror domus hospita Musis, &nbsp; &nbsp; Auriaci nuper area Martis eram. Exemploque meo docui, sub Principe tanto &nbsp; &nbsp; Et villas magnis urbibus esse pares. [p. 480] </poem> ====HYPSIPYLES ORATIO AD IASONA DISCEDENTEM <i>ex Valer. Flacci Argon. lib.</i> 2.==== <poem> E RGO sedet nostros, ingrate, relinquere portus, &nbsp; &nbsp; Et tua crudeli credere vela Noto? Vela, Dei! vixdum iratis subducta procellis, &nbsp; &nbsp; Et quassum longo turbinis imbre latus? {{Versus|5}} Nec subit illius facies tristissima noctis, &nbsp; &nbsp; Inque novam Hippotadae fuscina sumta ratem? Cum te deprensum magno ferus aequore Nereus &nbsp; &nbsp; Per non tentatas noluit ire vias: Et stridens Boreas, & aquosus inhorruit Auster, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et quicumque sacras flamine verrit aquas; Cum pavor & luctus, & plurima mortis imago &nbsp; &nbsp; Jam jam forbendam terruit usque ratem. Haec timidae quondam (memini) jurare solebas, &nbsp; &nbsp; Et tecum toties sum mihi visa mori. {{Versus|15}} Tum te Lemniaca nimbosae Pleiades arce &nbsp; &nbsp; Non minus ingrata detinuere mora. At modo, cum primo rubuerunt astra sereno, &nbsp; &nbsp; Deseror. heu, caeli purior aura nocet. [p. 481] &nbsp; &nbsp; Si tamen adversae puppis tua litore Thraces {{Versus|20}} Staret, & inceptum vela vocaret iter, &nbsp; &nbsp; Sic fugeres? sic deserto, crudelis, amore Hypsipyle nullos diceret esse Deos? &nbsp; &nbsp; Nunc rerum sublimis amor, nunc gloria pectus, Nunc & Phryxaei velleris urit honos. &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Nunc ferus ad Scythici Phasis vocat ostia ponti, &nbsp; &nbsp; Regiaque Aeaetae, litoraque alta gelu. Quo fugis, Aesonide? longa est via, longa pericla. &nbsp; &nbsp; Obluctor votis hic minus acqua tuis. Nam mihi nescio quis rumor jam perculit aures, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qualis ab incenso fulgurat axe fragor; Esse viros illic, quorum flammata veneno &nbsp; &nbsp; Tela necem certam, vulnera lenta ferant. Quin & pervigili narrant servata draconi &nbsp; &nbsp; Vellera, custodis tuta furore sui. {{Versus|35}} Non illum placida deludat imagine Morpheus: &nbsp; &nbsp; Excubat, & nigrum sibilat ante nemus. Fertur & Aeaetae Stygiae sacrata Dianae &nbsp; &nbsp; Filia, Circaeis aemula carminibus. Illa vel e trepido Lunam deducere caelo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Creditur, & retro cogere Solis equos. Quam metuo, ne te rapiat mihi barbara pellex, &nbsp; &nbsp; Et memorem Hypsipyles non sinat esse tuae! [p. 482] Quam metuo, ne te cantu aut pollentibus herbis &nbsp; &nbsp; Mutatum nostro cogat abesse toro! {{Versus|45}} Sed quoniam tanti Nephelaei velleris aurum &nbsp; &nbsp; Ducitur, & patriis praeda ferenda tholis, I felix, quo te nulli tentata priorum &nbsp; &nbsp; Gloria, & invicti pectoris ardor agit. Tum quae parva fero magni argumenta favoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accipe: sic tecum sic quoque juncta vehar: Patris ubi currum servati & conscia sacra &nbsp; &nbsp; Haec mea solerti dextera pressit acu. Accipe & hunc ensem notumque insigne Thoantis, &nbsp; &nbsp; Aesonide, Aetnaei flammea dona Dei: {{Versus|55}} Ut tecum medio bellorum in pulvere, tecum &nbsp; &nbsp; Arma geram, & Minyas praelia in ipsa sequar. Illa meus quondam genitor sine crimine gessit, &nbsp; &nbsp; Digna tuis manibus, digna furore tuo. Illa precor referas Scythico respersa cruore; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sentiat Haemonias Colchidis ora manus. Neu te femineae capiant oblivia Lemni: &nbsp; &nbsp; Prima suos fessis praebuit illa sinus. Prima per immensi jactatis aequora ponti &nbsp; &nbsp; Obtulit hospitium, conjugiumque dedit. {{Versus|65}} Huc tu, post domitos Scythicae telluris alumnos, &nbsp; &nbsp; Flecte ratem, ac nostro litore vela lege. [p. 483] Per si qua est meritis fiducia, si quis amantis &nbsp; &nbsp; Hypsipyles memori pectore spirat amor. Tum mihi narrabis faciemque habitumque locorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Praeliaque, & longae longa pericla viae: Quantus & inplicito per mille volumina nexu &nbsp; &nbsp; Presserit obscaenam Martius anguis humum. Cuncta ego narrantis pendens mirabor ab ore, &nbsp; &nbsp; Ut stupet ad vestram nunc mea turba chelyn. {{Versus|75}} Proque tuo reditu toto grege mollior agna &nbsp; &nbsp; Inbuet accensos, me faciente, focos. Ipsa viam, qua tu magnam descendis ad urbem, &nbsp; &nbsp; Floribus, ac pictis vestibus ipsa tegam. Et mecum patri parvus protendet Iason &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Brachia: pars mecum sanguinis illa tui est. Lemniadesque meae, Grajis bene cognita taedis &nbsp; &nbsp; Corpora, in amplexus, oscula in arta ruent. Hanc agat o utinam caelo festinus ab alto &nbsp; &nbsp; Lucifer, & puro proferat ore diem! {{Versus|85}} Nec me desertam misera patiatur in acta &nbsp; &nbsp; Nunc spe, nunc dubio saepe timore mori. [p. 484] </poem> ====IN VINDEMIAM ANNI MDCLXXVI. AD BACCHUM. ==== <poem>J AM sinu pinguis sua dona pleno Fudit Autumnus; tenerique succum Palmitis pressans nova condit acer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musta colonus. {{Versus|5}} Jam fluunt largis pretiosa rivis Vina, jam laetum lacus haurit imbrem, Unde distendant operosa totas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dolia cellas. Largus apricos amicire colles, {{Versus|10}} Bacche, lascivis virides corymbis, Sume quos pubes tibi vovit omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rustica ludos. Te venenatum meditatus ictum Palmiti placet caper inquilino: {{Versus|15}} Tingit en cultros, verubusque stridunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exta colurnis.<!-- colurnus - gemaakt van hazelnotenhout --> Te vocat festis operatus aris Vinitor, multo petulans cachinno; Plaudit incomto tibi feriatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine pagus: [p. 485] Mollibus circum spatiosa gaudet Pinus oscillis: madidus recenti Rusticus musto tibi certat unctos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ire per utres: {{Versus|25}} Ridet argutae joca nuda turbae, & Simplices lusus, hyalo virentem Explicans peplum viridique honestus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crine Mosella. Ille te prono veneratur amne, {{Versus|30}} Laevis o Nyseu, sua ne Falernae Uva decedat, neque Formianae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus umbrae; Neve nascentes populet racemos Saeva tempestas, violensve gemmas {{Versus|35}} Verberet grando, nimiove Titan &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardeat aestu. Tu, Pater, magno moderare caelo Alteram in messem, meliore semper Sorte pubescat generosa largo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vinea foetu. [p. 486] </poem> ====AD PYRRHAM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 5. Miseros esse, qui illius amore teneantur. se ex eo, tamquam e naufragio, enatasse. <i>Quis multa gracilis te puer in rosa</i> &c.==== <poem> Q UIS puer in multa pavidam te candidus urget, &nbsp; &nbsp; Pyrrha, rosa, liquido sparsus odore caput? Compositus tecum grati sub fornicis antro? &nbsp; &nbsp; Cui flavam tarda solvis ab arte comam {{Versus|5}} Simplex munditiis? quoties heu perditus ille &nbsp; &nbsp; Discet mutatos tam cito flere Deos, Mutatamque fidem! quoties nigro aspera vento &nbsp; &nbsp; Aequora & insolitas ire stupebit aquas? Qui nunc te facili fruitur nunc credulus aurea, &nbsp; &nbsp; Teque sibi vacuam tempus in omne vovet, Militiae rudis, & fallacis nescius aurae. &nbsp; &nbsp; Ah miseri, qu&#238;s tu non bene nota nites! Diis maris hic paries tabula me dicet in ista &nbsp; &nbsp; Exuvias lenti ponere naufragii. [p. 487] </poem> ====DE GLYCERA. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 19. Se illius amore uri, <i>Mater saeva Cupidinum</i> &c.==== <poem> E T Semeles puer, & lasciva licentia vitae, &nbsp; &nbsp; Et Cytherea suis juncta Cupidinibus, Dudum sopitis animum nunc reddere flammis &nbsp; &nbsp; Me jubet, ac veteres quaerere delicias. {{Versus|5}} Urit me Glycerae nitor aureus, aureus ille, &nbsp; &nbsp; Et Pario longe marmore splendidior. Urit jucundi lascivia grata pudoris, &nbsp; &nbsp; Atque oculos hebetans laevis imago meos. In me tota ruens improviso agmine Cypris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deseruit Cyprum, deseruitque Paphon: Nec patitur rigidosque Scythas Parthosque feroces &nbsp; &nbsp; Dicere, & astutae spicula versa fugae. Hic mihi verbenas, hic aram e cespite vivo &nbsp; &nbsp; Ponite, & exstructo tura cremanda foco. {{Versus|15}} Nec desit pateris bimi spuma ignea Bacchi. &nbsp; &nbsp; Sic veniet nostris lenior illa sacris. [p. 488] </poem> ====AD LYDIAM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 25. Insultat ei, quod jam vetula, vicissim a juvenibus contemnatur. <i>Parcius junctas quatiunt fenestras</i> &c.==== <poem> A UDIVERE meos miserantia Numina questus. &nbsp; &nbsp; Vicimus, & votis dextera plausit avis. Vicimus. en istos jam nunc Cytherea tumores &nbsp; &nbsp; Contudit, ad nostras officiosa preces. {{Versus|5}} Non tua nocturnas suspirat saucia rixas, &nbsp; &nbsp; Non tua nocturnas janua blanditias: Limen amat tantum, tacito suffixa tigillo, &nbsp; &nbsp; Nec stridet raucis inproba cardinibus; Nec gaudet longa juvenem versare querela, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fulcit gemino limine molle latus. Nullas illa videt deserto poste corollas, &nbsp; &nbsp; Aut matutinas pon&#232; jacere faces. Jamne licet toto securos pectore somnos &nbsp; &nbsp; Ducere, & in multum continuare diem? {{Versus|15}} Qualis Epimenides Lethaeo tempora ramo &nbsp; &nbsp; Saucius exesis rupibus accubuit. [p. 489] At (memini) quondam fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Illud praecipue tempus amore teri: Quodque soporatae tenebris penderet amaris &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Somnus, & ingrato murmure sera quies. Seu strepitum citharae comtus tentaret adulter, &nbsp; &nbsp; Spargeret aut veteris limina flore meri: Sive miser longo testatus sidera fletu &nbsp; &nbsp; Damnaret lentae tempora saevitiae; {{Versus|25}} Et te fallaci suffultam colla lacerto &nbsp; &nbsp; Diceret alterius nunc in amore mori. Haec, & plura, inquam, fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Lydia; nunc fatis utere laeta tuis. Incubat alta quies foribus, noctisque silescit &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ambitus, & nullo pulsa cliente domus. Nullus erit, qui te, caelo labentibus astris, &nbsp; &nbsp; Intempestivos excitet ad numeros: Seque tuum dicat, dum tu sopita recumbis, &nbsp; &nbsp; Pervigilem surdas ante sedere fores. {{Versus|35}} Nec mirum, cum sis annosis obsita rugis, &nbsp; &nbsp; Dissimuletque tuas barbara mitra nives: Et prono molles inclinent pondere mammae, &nbsp; &nbsp; Nec lepor obtusis fulguret ex oculis. Haec sed poena tui pars est extrema doloris. &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sunt majora, quibus vix superesse velis. [p. 490] Ipsa Venus, primae fastus testata juventae, &nbsp; &nbsp; Impuro lacerum transiget igne jecur. Perque vias omnes moechos sectabere, perque &nbsp; &nbsp; Compita, & indomitae more fereris equae; {{Versus|45}} Cui furor atque acres stant circum viscera flammae. &nbsp; &nbsp; Nec tamen invenies qui satiare velit. Inque vicem fastus tunc experiere protervos, &nbsp; &nbsp; Lydia, & exclusam quid sit abire domum. Et saepe iratis vexabis morsibus ungues, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et senium & formae damna querere tuae: Quod virides hederas pubes lactissima gestet, &nbsp; &nbsp; Seque corymborum nexibus involuat: At myrtum arentem glaciali dedicet Euro, &nbsp; &nbsp; Ut semel adfectas contrahit aegra comas. </poem> ====AD ALBIUM TIBULLUM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 33. Ne doleat sibi rivalem juniorem a Glycera anteponi. <i>Albi ne doleas plus nimio memor</i> &c.==== <poem> A LBI, ne doleas ultra placitumque modumque &nbsp; &nbsp; Perfidiae Glyceres saevitiaeque memor. Neu tibi sit querulos Elegos deducere, quare &nbsp; &nbsp; Praeniteat laesa junior iste fide. [p. 491] {{Versus|5}} Cyrum ardet tenui praesignis fronte Lycoris; &nbsp; &nbsp; Asperior Cyrum detinuit Pholo&#235;. Sed prius ipsa lupum sectetur capra ferocem, &nbsp; &nbsp; Quam Pholo&#235; turpi peccet adulterio. Sic visum Veneri, quae sub juga ahenea formas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Impariles saevo mittit acerba joco. Ipsum me melior peteret cum flamma Venusque, &nbsp; &nbsp; Myrtala blanditis clauserat in pedicis Liberta, Hadriaca longe truculentior unda, &nbsp; &nbsp; Ut curvat Calabros irrequieta sinus. </poem> ====AD ASTERIEN. <i>Horat. lib.</i> 3. <i>Od.</i> 7. Consolatur eam, de viri sui absentia moestam, ac sollicitam. <i>Quid fles Asterie, quem tibi candidi</i> &c.==== <poem> Q UID fles, Asterie, primo quem vere Favonii &nbsp; &nbsp; Candidiore tibi numine restituent, Egregium Gygen, mox Thyna merce beatum &nbsp; &nbsp; Indelibata conspicuumque fide? {{Versus|5}} Quem Notus Ioniis postquam jactavit in undis &nbsp; &nbsp; Accepit placidis Oricos aequoribus. Post insana tamen flagrantis sidera Caprae &nbsp; &nbsp; Frigidus in vacuo secubat ille toro: [p. 492] Absentisque tuos misere suspirat ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Insomnis, multis non sine lacrimulis. Atqui mille modis tentavit Ionicus hospes &nbsp; &nbsp; Perdere tam sanctae jura pudicitiae; Sollicitum referens dominae sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Utque tuo pellex ardeat igne Chlo&#235;. {{Versus|15}} Historiasque monet fallax peccare docentes: &nbsp; &nbsp; Foemina ut obscaenis acta cupidinibus Heu facilem impulerit mentito crimine Praetum &nbsp; &nbsp; Perniciem ad gnati corripuisse gradum: Ut prope Tartareos Peleus lustrarit hiatus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnessam castus dum fugit Hippolyten. Haec ille, at frustra: nam voces integer audit, &nbsp; &nbsp; Integer, & scopulis surdior Icariis. At tibi plus justo placeat vicinus Enipeus, &nbsp; &nbsp; Captaque blanditiis decipiare, cave. {{Versus|25}} Quamvis non alius melius flexisse ferocem &nbsp; &nbsp; Quadrupedem in Martis gramine conspicitur; Etrusco citius nec quisquam denatat alveo, &nbsp; &nbsp; Reddidit ut lassos multa palaestra viros. Claude tuas prima potius sub nocte fenestras, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Deque domo noli despicere inque vias: Mollis ubi querulo modulatur tibia cantu &nbsp; &nbsp; Teque solet duram dicere, dura mane. [p. 493] </poem> ====DIALOGUS HORATII ET LYDIAE. Horat. lib. 3. Od. 9. <i>Donec gratus eram tibi</i> &c.==== <poem> HOR.&nbsp; D ONEC gratus eram, donec tibi, Lydia, carus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec juvenum potior quisquam in amore novo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambitiosa dabat formoso brachia collo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vincere Achaemenias sum mihi visus opes. LYD.&nbsp; Donec non alia caluisti, Flacce, puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sibi praelatam est Lydia passa Chlo&#235;n, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lydia foecundi tunc nominis, Ilia prae me &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viluit, Etrusco Tibride dignus amor. HOR.&nbsp; Me nunc Thressa Chlo&#235; regit, & sibi mancipat uni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam citharae, dulces quam decuere modi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro qua non metuam gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si longum fata superstes erit. LYD. &nbsp; Me parili torret Cala&#239;s face: mutuus illum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Est amor, & geminas condit in ossa faces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo bis patiar gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si semper fata superstes erit. HOR. &nbsp; Quid si prisca redit Venus extinctusque Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diductosque una compede cogit amor? [p. 494] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si flava excutitur mutata mente Chloilla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et rejecta meum Lydia limen amat? LYD. &nbsp; Quamquam sideribus formosior omnibus ille est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu levior sicco cortice, tu foliis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Improbe, & Hadriaco longe iracundior aestu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum dulce mihi vivere, dulce mori. </poem> ====In Historiam plantarum indigenarum A PETRO NYLANDIO <i>adornatam.</i>==== <poem> B ELGA, quid ignotas frutices felicis Eo&#239;, &nbsp; &nbsp; Germina quid siccae suspicis Arabiae? Dives opis Natura suae, nec muneris illic &nbsp; &nbsp; Largior, effoetos non tulit inde sinus. {{Versus|5}} Aspice quid patriis passim nascatur in oris, &nbsp; &nbsp; Quidque suo felix munere terra ferat. Haec quoque planities, & aquis obnoxia rura &nbsp; &nbsp; Nonnihil, indigenas quo tueantur, habent. Haec tua sedulitas, haec est tua, docte Nylandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Naturae Batavos quae vetat esse rudes. Vindice te, longum neglecta, Batavia mater &nbsp; &nbsp; Agnoscit dotes ipsa, legitque suas. [p. 495] </poem> ====REGNERO STAPELIO, AMICO INTIMO, <i>cum natali decimo nono initiaretur.</i>==== <poem> R EGNERE, mentis dimidium meae, Idemque nostri grande decus chori! &nbsp; &nbsp; Quem Musa componit vetustis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus, ingeniisque Grajis; {{Versus|5}} Quod jam merenti dem Genio sacrum, Qui dulce terris contulit hoc caput, &nbsp; &nbsp; Carique dignatur sodalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Visere laurigeros penates? En, ipse, vitta vinctus & insula, {{Versus|10}} Accedo flammas, dum generosior &nbsp; &nbsp; Stridebit injecto Falerno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ignis, & Arabios odores Depascet audax. Ter Genium sono Alto ciebo, ter genialibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cingemus aras, ecce, filis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terque mero faciam atque ture. Dein cum capillis fulserit aureis Daphnea laurus, Stapelium decus, [p. 496] &nbsp; &nbsp; Spumante Methymnea vitro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Vina dabis, facilique risu Duces tenebras; & lepido gregi Permistus, inter delicias, jocos, &nbsp; &nbsp; Salesque, & abruptos cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pieridas hilaremque Bacchum {{Versus|25}} Phoebumque patrem rite precabere. Qui si valenti nos agat impetu, &nbsp; &nbsp; Pertaesus exclamabis, Ite, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ite domum, saturi po&#235;tae! </poem> ====Largissimo & humanissimo hospiti REGNERO STAPELIO, laetitiae datori. ==== <poem> Q UI modo desidia torpebam lentus inerti, &nbsp; &nbsp; Ex epulis cogor esse po&#235;ta tuis. Optime Stapeli, nox ista & coena Deorum &nbsp; &nbsp; Non patitur residem delituisse chelyn. {{Versus|5}} Excitat ignavos Bacchus tuus, ecce, calores, &nbsp; &nbsp; Et duplici vatem numine fervor agit: Qui simul illius conspexerit ordinis unum, &nbsp; &nbsp; Quos dederant socios mensa merumque sibi, [p. 497] Occurret lepidae laetissima noctis imago, {{Versus|10}}&nbsp; &nbsp; Nec poterit coenae non memor esse tuae. O tenebras meminisse mihi jucunda voluptas! &nbsp; &nbsp; Candidior niveo nox erat ista die. Sive ego virgineos mirabar fixus ocellos, &nbsp; &nbsp; Omnia quaeque Venus, Gratia quaeque probet. {{Versus|15}} Seu mihi succurrunt, quoties tero compita plantis, &nbsp; &nbsp; Nocturnae risus deliciaeque viae: Sive ego Sardamum fluctusque recordor Yaeos, &nbsp; &nbsp; Dum placuit noctem continuare die; Seu potius lepidos amisso pignore lusus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Respicio, & macrae subdola tela Necis. Haec quoque, Stapeli, tibi debeo gaudia, cujus &nbsp; &nbsp; Auspiciis noctem traximus atque diem. Pro quibus officiis (si fas sit) amice, precamur, &nbsp; &nbsp; Ut mensae praeses annuus esse velis: {{Versus|25}} Et nos natalis, seros rediturus ad annos, &nbsp; &nbsp; Convivas videat saepius esse tuos. Auguror. en, hilares Liber pater explicat alas, &nbsp; &nbsp; Annuit & votis turba novena meis. [p. 498] </poem> ====In obitum HADRIANI JUNII TRAJECTINI <i>Praeceptoris sui.</i>==== <poem> H Ic certe locus & tranquillae spiritus aurae, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia de scatebris, Et matutini Alcyonum trans litora questus, &nbsp; &nbsp; Densaque quae facilem pinus opacat humum, {{Versus|5}} Dum me secretis juvat indulgere querelis, &nbsp; &nbsp; Sufficient lacrimis apta theatra meis. Et quoties lacrimas vox singultata relinquet, &nbsp; &nbsp; Et quoties gemitu tristia verba cadent, Ista meos toties renovabunt germina luctus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lymphaque & hirsutis aura sub arboribus. Sive subit crimen Cyparissus nobile Phoebi, &nbsp; &nbsp; Sive, Arethusa, tuae conscia ripa fugae. Tum seu flebilibus te scriptum, Hyacinthe, figuris, &nbsp; &nbsp; Seu tueor Narcissi exitiale decus: {{Versus|15}} Aut quae olim Veneris sacro rosa tincta cruore &nbsp; &nbsp; Ingenui foliis signa pudoris habet; Occurret toties heu florum flosculus ille &nbsp; &nbsp; Junius, & lacrimas aggeret usque novas: Junius ah nostrae spes invidiosa juventae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mnemosidum & Phoebi Junius alter amor; [p. 499] Flumen inexhaustum Suadae, Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Et Charitum & Genii prodigialis apex. Ille pater priscae Veneris, pater ille leporum, &nbsp; &nbsp; Ille animus Consi, Mercuriique decus, {{Versus|25}} Assertor Musarum & amicum fulmen Athenae, &nbsp; &nbsp; Deliciaeque hominum, deliciaeque De&#251;m, Junius, aeternum nostro sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Ah fuit, ah justum concidit ante diem. Nam quamvis multi numeraret Consulis annos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Duceret & longam sedula Parca colum, Praematurus abit, nec Musas debuit umquam &nbsp; &nbsp; Deserere: aeternum vivere dignus erat. Adspice uti passis ululet Heliconia Na&#239;s &nbsp; &nbsp; Crinibus, & molles lancinet ungue genas, {{Versus|35}} Uberaque inmiti tundat genialia palma, &nbsp; &nbsp; Squaleat ut densis oris honos lacrimis. Excitae planctu Aonio de vertice Musae &nbsp; &nbsp; Accurrunt fusis per trepida ora comis: Et caros cineres, & magni funus alumni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ossaque sacratis excipiunt calathis; Sacratis calathis, docti qu&#238;s nominis urnas &nbsp; &nbsp; Ad postes decorant, Dia Moneta, tuos. Et lacrimis spargunt & flavis crinibus umbras, &nbsp; &nbsp; Idaliisque tegunt molliter ossa rosis. [p. 500] {{Versus|45}} Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub ilicibus, Et laureta sacro Parnasi pota liquore &nbsp; &nbsp; Stridunt argutis lene cacuminibus. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum matutino Lucifer exit equo, Et cum nocturnum praecedit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Astraque nox fuscis involuit tenebris. Vos lugere decet sparso vos lacte meroque, &nbsp; &nbsp; Et manes tanti rite piare Viri: {{Versus|55}} Et tumulo inferias dare & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Et dare puniceas ante sepulcra rosas; Ut qui postgenitis ipso mirabilis ausu &nbsp; &nbsp; Asseruit forti Musica signa manu, Gaudeat aequalem meritis certare favorem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et sub humo vestrum sentiat officium. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Et singultato frangite verba sono. Heu heu vester honos, vestri lux una decoris &nbsp; &nbsp; Occidit, & tristi murmure plangit humum. {{Versus|65}} Hoc habet: attonitas ferali carmine Musas &nbsp; &nbsp; Protinus ad moestas movimus inferias. [p. 501] </poem> ===Appendix ad Silvas. === ====In Urbem VIENNAM <i>Turcarum obsidione liberatam.</i>==== <poem> C OGE sub innumeras, Othomanica Luna, phalanges, Europaeque Asiaeque manus; cape perfida tela; Odrysioque ferox descendat Dacus ab Haemo, Ut caput imperii scelerato Marte Viennam {{Versus|5}} Cingat, & Austriacas vertat de sedibus arces. At non Caesareos Div&#251;m clementia muros Deseruit, Geticoque urbem devovit Averno. Threicias trepidare minas, dare terga Tyrannos Vidimus, & nostro prostratos fulmine Turcas, {{Versus|10}} Atque exhausta suis immania castra ruinis. Perfringit validus Mahometica signa Polonus, Sarmatica clangente tuba: ruit acer in hostem Indomito spectandus equo, pulcroque decorus [p. 502] Pulvere Bistoniae pallentia cornua Phoebes {{Versus|15}} Sanguine tingit, & Aegaei freta lata profundi Cogit in attonito conversa recedere fluctu. Non tibi Peneam, Dux invictissime, Daphnem Europae plectant populi, nec fronde caduca Praecingant regale caput: tibi lucidus Aether {{Versus|20}} Solibus innumeris & puro lumine claram Irradiet frontem, vivoque coronet in auro Victrices pia Fama comas; tibi Vistula totis Applaudat spatiosus aquis; tua Carpatus arma Praerupto de monte sonet; tua flumine lato {{Versus|25}} Arma Borystheniae resonent Mavortia rupes. [p. 503] JANUS BROUKHUSIUS OBIIT XII KALEND 1707 </poem> ===Ad lectorem.=== N Ihil est cur te moveat varia in his libellis orthographia, aut scribendi ratio, vel eam disparilitatem putes nostrae negligentiae adscribendam. Siquidem nata illa est ex variis temporibus, quibus hoc vel illud carmen conscriptum est, quando auctor vel hanc vel illam sententiam amplectebatur, vel repudiabat. Hinc illa discordia in <i>affligere</i> & <i>adfligere</i>, in <i>arctus</i> & <i>artus</i>, in <i>caepit</i> & <i>coepit</i>, in <i>exspecto</i> & <i>expecto</i>, in <i>imbibere</i> & <i>inbibere</i>, <i>inplere</i> & <i>implere</i>, <i>inproviso</i> & <i>improviso</i>, <i>inlibatus</i> & <i>illibatus</i>, <i>inportunus</i> & <i>importunus</i>, <i>illustris</i> & <i>inlustris</i>, <i>Maeonius</i> & <i>Moeonius</i>, <i>sepes</i> & <i>saepio</i>, <i>thura</i> & <i>tura</i>, <i>cygnus</i> & <i>cycnus</i>, multisque aliis, quae colligere tanti non est, quaeque ipse per te conciliabis, & ad certum ordinem rediges. Carmen ultimum non suo loco positum esse Appendicis titulus significat. Neque id aliqua accidit incuria. Namque id satis mature invenimus, sed consignatum chartula, tam mutila & lacera, quippe quam diu in crumena gesserat po&#235;ta, ut taedium nos caperet ductus literarum persequendi. Evicit tamen istam molestiam novus labor, cujus improbitate superavimus tandem, quod superari non posse principio arbitrabamur. Jam vero te accinges ad hos errores, qui operarum incuria irrepserunt, corrigendos, ne hic illic offendas, aut quid inter legendum te moretur. 0ez4mdyifr86hr8u8aojm1t9te24k8y 267612 267609 2026-05-28T17:51:57Z Demetrius Talpa 13304 /* XXVII. D. M. Joannis Mensingae. */ 267612 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Janus Broukhusius |OperaeTitulus=Poemata omnia |OperaeWikiPagina= |Annus= Saeculo XVII |SubTitulus= |Genera=carmina |Editio=Amsteladaemi 1711 |Fons=[https://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Latijn/BroukhusiusPoemata1711.html De Heinsius Collectie] }} ==Jani Broukhusii <br>POEMATA OMNIA.== <center> Jani Broukhusii <br>POEMATUM LIBRI SEDECIM. <br>Editore DAVIDE HOOGSTRATANO. AMSTELAEDAMI <br>Excudit FRANCISCUS HALMA, <br>Illustr. Frisiae Ordinum Typographus ordinarius. <br>MDCCXI. </center> ===<i>Viro nobilissimo</i> Joanni de Witt, urbi Amstelaedamensi a secretis s. p. d. David Hoogstratanus.=== J ANI BROUKHUSII, ingeniorum sui temporis principis, Po&#235;mata Tibi, Vir Nobilissime, offero & inscribo. Et cui poteram melius, quam Tibi, qui licet [fol. *3v] satis occupatus sis & districtus laboribus indies Reip. impendendis, tamen Musas ab aedibus Tuis numquam excludis, sed earum suavitatem exemplo aliorum magnorum & illustrium virorum, remissionis a gravioribus curis & laxamenti instar habes, omne tempus, si quod vacuum & subsecivum occupationibus Tuis potes subducere, in nullis relaxationibus libentius consumens, quam in exercitationibus frugiferis, & optimarum disciplinarum studiis? Quotquot enim te norunt, mecum compertum habent, Te jam a tenera aetate ad verae laudis decus inflammatum, nunc quoque studio acerrimo teneri illarum artium, quibus mortales non modo ad humanitatem, sed ad [fol. *4r] quandam excellentiam inter suos aequales conformantur, certe de vulgo eximuntur. Inprimis vero inter omnia studiorum genera nullum aeque Tibi curae est ac po&#235;ticum, tenerrima illa ac delicata eruditionis pars. Hinc non modo bene existimas de po&#235;tis, eorumque operibus: sed si a paucissimis discesserimus, quos referre nullius esset morae, nemo Te uno hac tempestate in patria nostra artem Musicam, a plerisque vel contemtam, vel ludibrio habitam, majore affectu colit & tuetur. Neque est quod hac in parte me quis quam Tibi adulari putet, cum me ab hac suspicione absolvant eximia ingenii Tui monumenta, quae jam doctissimi homines & genuinae elegantiae cultores [fol. *4v] mirantur, & in oculis ferunt. Loquitur pro me ipse Broukhusius, qui cultissima, quae in his libris legitur, elegia, testari voluit, quo in pretio Te Tuasque dotes haberet. Nec dubito, quin gestiant ejus manes, a Te vicissim nobili carmine honestati, si quid manes sentiunt, ingenii sui foetus sub nominis Tui auspiciis a me produci in lucem. Certe succurrit etiamnum mihi non sine magno voluptatis sensu dies ille, quo studii Tui po&#235;tici primitias ei praelegebam, quaque ratione vitam Tuam institueres signisicabam. Quae cum de Te praedicantem me audiret, & suavitate carminis, quod tunc temporis ad me miseras, traheretur, totus in amorem Tui rapiebatur. [fol. **1r] Cumque deinceps in ejus familiaritatem pervenisses, numquam destitit, quoties occasio se offerret, laudare Tuum pudorem, modestiam, vitae integritatem, continentiam, ingenii elegantiam, ceterasque virtutes, quae Virum Tui loci atque ordinis mirifice commendant. Tum quoque coepisti alacrius escendere illum po&#235;ticae felicitatis apicem, majorique ardore laetissima Musarum vireta nobiscum perlustrare, illorumque abstrusos & vulgo invisos recessus peragrare. Quae quidem res magno oblectamento fuit Viro Illustri Francisco Vroedaeo,<!-- [= Fran&#231;ois de Vroede] --> florentissimae hujus Urbis Consuli, & magno eruditorum hominum patrono, socero Tuo, cujus repentinum obitum [fol. **1v] omnes boni lugent, & praeclaras ejus virtutes in perpetua habent memoria. Haec cum ita se haberent, non anxie mihi disquirendum fuit, cui haec Carmina dedicarem, quando Tu statim ultro mihi hoc agitanti veniebas in mentem, quo nempe nemo impatientius tulit moras huic editioni injectas, nemo frequentius questus est sua desideria & vota tam moleste suspendi. Neque minus hoc debui affectui, quo me complexus es etiam nondum visum, & benevolentiae, quam postilla mihi praestitisti, certissimis documentis, recepto scilicet me in album eorum, quos amicitia Tua dignaris, meque nuper taedii pleno, & quaerente ubi respirarem, alloquiis Tuis refecto & [fol. **2r] confirmato. Haec igitur Broukhusiani nominis monumenta, tanquam meae in te observantiae pignus, Vir Nobilissime, accipe illa fronte, qua me soles accipere. Deus, omnis boni fons & origo, Te Tuosque diu servet incolumes. Vale. Amstelaedami postridie kal. Decembr. M DCCX. [fol. **2v] ===Lectori benevolo s. d. David Hoogstratanus.=== L IBERO tandem fidem toties tibi datam, Lector benevole, producendo in lucem hos po&#235;matum Broukhusianorum libros. Ii jamdudum fuissent emissi, cum omni ope & viribus in id incumberem, nisi multa intervenissent impedimenta spissaeque occupationes, & Typographus, postquam typis coepissent describi, omnia alia mente agitans jam quoque de mutanda sede, rebusque suis in Frisiam transferendis cogitasset. Hinc molesta nimis mora consiliis meis est injecta, quam tamen pensavit luculento hoc characte[fol. **3r]re, & splendidis ornamentis, quorum magnificentia omnium &#966;&#953;&#955;&#959;&#954;&#940;&#955;&#969;&#957; oculos & animos advertit & allicit. Voluit scilicet tam egregium monumentum ponere honori & meritis hominis, quem, dum in vivis esset, colebat inprimis & observabat, cujusque ultimis versibus, paulo ante fatalem diem scriptis, fuerat laudatus & honestatus; & sic quoque aliqua parte respondere voluntati, qua sciebat me semper fuisse in amicorum optimum & certissimum: quem amittens jacturam feci irreparabilem, quae ut animum meum non leviter perturbavit, ita non desinit me implicitum tenere molestiae ac moerori, cujus acerbitatem nec longa dies est mollitura. Postquam enim Petrus Francius, vir celeberrimus, & Eloquentiae Romanae Graecaeque gloria florentissimus, quo utebar etiam familiarissime, rebus humanis esset exemtus, solus superfuit Broukhusius, quicum omnem meam voluptatem, & si quid animo haereret asperum & insuave, partiri solebam: solus, in cujus sinu curas meas deponebam, cuique omnia mea consilia credebam. Numquam certe animo meo excidet illud tempus, quo primum in hac urbe, deinde in secessu suburbano, in quem se abdiderat jam militiae satur, & rude donatus, ut se totum studiis involveret, tot horas jucunde consumsimus confabulationibus de optimarum artium & literarum studiis, deque scriptoribus cum antiquis, tum novis, [fol. **3v] qui in eo genere laudis & scientiae excellentes diserte scribendi gloria floruerant, & inde nomen immortale fuerant consecuti: deque aliis rebus multis, quas ille, ut stupenda valebat memoria, recensens animum meum mirisica voluptate perfundebat. Unde fiebat ut, quoties dubia mihi aut nodi in versandis antiquis scriptoribus oriebantur, aut aliquid de antiquitate Romana requirendum, aut po&#235;ticam aliquam quaestionem proponendam habebam, statim ad Broukhusium, tanquam ad Apollinis tripodem decurrerem, nec umquam nisi doctior ab eo discederem, quod grato & memori animo semper agnoscam. Carmina ejus, quae jam publici juris facio, nihil est cur operose tibi commendem. Si enim literis humanioribus es imbutus, neque tangeris his deliciis, nae tu nullius suavitatis gustum habes. Si non es, frustra hoc agam, cujus mens quoque non est exspatiari in laudes divini po&#235;tae, primo quod nemo eum, quod olim de Hercule ferebatur, contemnat: deinde quod tam praeclarae dotes non sint in transcursu praedicandae, cum & publice jam praedicatae sint a viro clarissimo Petro Burmanno, qui non jussus, non per oblatam aliunde sibi occasionem, sed solo amore ductus in defunctum, cui vicissim fuerat carissimus, oratione Trajecti habita praeclare id executus est. Quo eximiae pietatis argumento egregiam simul laudem adeptus est, [fol. **4r] ingentem simul omnibus Broukhusiani nominis cultoribus attulit delectationem, cujus neque te expertem esse sinet: de quo jubeo te bono esse animo. Alioqui mihi, si actum velim agere, in proclivi esset tangere Broukhusii vitam, studia, & mores, dignationemque, in qua habuerunt eum viri principes, & natalium splendore non minus, quam doctrina illustres, quos hic parco enumerare, quia nec libet nominare eos, qui, cum vivum involare non auderent, umbram demortui aggressi sunt; quorum unus in omni paene studiorum genere dictaturam sibi vindicans, ideoque aegre ferens alios, quibus se multo superiorem putat, laudatos ab eo publice esse, quod certe signum est animi jejuni & pusilli, virus suum evomuit in operam Tibullo impensam, jactans ea, quae jactare potuisset in Propertiana, nisi tum noster fuisset superstes, cujus gratiam captabat, ut sic sociatis cum eo viribus, si diis placet, iret in communem adversarium, cui se ipse parem non esse satis videbat, uti nec par fuit aliis, qui non longo post tempore multiplices ejus errores exagitarunt, dignumque censuerunt, quem Musae e monte Pimplaeo furcillis praecipitem ejicerent; alter in suis ad Minucium Felicem commentariis ea chartis illevit, quae, si rem recte perpendas, scripta videntur ab homine non satis sani cerebri, vel <i>a furia possesso</i> (qualibus elogiis ornat manes Gudianos) <i>unde ablata ei mens nihil attende-</i> [fol. **4v] <i>rit, quid manus scriberet.</i> Ita obscura & confusa sunt ibi omnia. In his quoties alium quendam intempestivis laudibus ad caelum extollit, toties Broukhusium, ac si nimius nugator ad illius doctrinam fuisset, iniquis modis deprimit, amarisque dicteriis lacerat. Utinam suam potius, ut alicubi ipse ait, domum exornasset, neque tam amplam materiam praebuisset aliis existimationis suae vindicandae, & ea in illum, a quo male habiti erant, dicendi, quae mallet credo non fuisse dicta, cum ab ipso refelli non potuerint, utcumque asperrimum in literas imperium exerceat. Sed quamvis multa huc facientia a me possent adferri, si velim obsecundare dolori meo, justaeque indignationi, & famae hominis mihi amicissimi laboranti adesse, postquam ipse eam tueri non potest, quod non video cur mihi vitio verti posset, vicissimque invehi in degeneres tricones, qui ejus manes revellere sunt adorti; melius tamen erit ea praeterire, & te nullis ambagibus circumductum admittere ad haec bonae mentis sacraria, unde provenerunt tantae uberrimi ingenii deliciae & suavitates, ut jure mireris hominem a prima juventute castris innutritum inter armorum strepitum & irati maris fremitus tam polita, tam tersa carmina scribere potuisse. Ea mihi in manum data, meaeque fidei, cum moreretur, commissa, cujus rei testimonium extare voluit in tabulis supremae voluntatis, quibus mihi & alia [fol. ***1r] omnia manu sua scripta volumina, bonamque bibliothecae suae partem legavit, tecum bona fide communico universa, ne praetermittens quidem Juvenilia, ut & priora & posteriora ejus opera inter se conferas, quod tibi non injucundum fore certus sum; uti nec injucundum fuit peritissimis harum rerum aestimatoribus, qui immaturae aetatis specimina ab eo edita videntes nihil non ab ejus pereleganti ingenio sibi pollicebantur. Neque fefellit eos exspectatio. Siquidem omnia artis po&#235;ticae arcana exhausisse, intimosque ejus recessus penetrasse, postquam corroboratus esset, certissimis indiciis cognoscebant. Equidem si pateris meam quoque de eo sententiam alicujus apud te esse momenti, eam tribus verbis complectar, testans de eo, quod de Martiale testatus est olim Plinius Caecilius, <i>fuisse</i> nempe <i>hominem ingeniosum, acutum, acrem, & qui plurimum in scribendo & salis haberet & fellis; nec candoris minus.</i> Hoc & amici ejus experti sunt & inimici senserunt. Sed tuo potius judicio omnia permitto. Fruere iis & vale. [fol. ***1v] ===Ejusdem in obitum Jani Broukhusii elegia.=== <poem> H <i>OC quoque restabat: laurique hederaeque valete, &nbsp; &nbsp; Quae tegitis crines serta caduca meos. Hoc quoque restabat: rapuere immitia fata &nbsp; &nbsp; Omne decus rebus praesidiumque meis.</i> {{Versus|5}} <i>Tene, facer vates, potuerunt perdere Parcae &nbsp; &nbsp; Intentum studiis Numina dira tuis? Cum subit illa dies (quando non illa subibit?) &nbsp; &nbsp; Qua me tangebas deficiente manu, Qua me spectabas, mediaque in morte vocabas</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} <i>Aegidenque tuum, Pirithoumque tuum; Qua mandata dabas suprema, orbemque perosus &nbsp; &nbsp; Aetheriae ardebas tecta subire domus; Quid superest nisi flere mihi? mea gaudia tecum &nbsp; &nbsp; Aufers. ab superest nil nisi flere mihi.</i> [fol. ***2r] {{Versus|15}} <i>Heu ubi nunc doctique sales, dulcesque lepores? &nbsp; &nbsp; Heu ubi nunc venae flumina larga tuae, Qu&#238;s pectus, qu&#238;s ora mihi sine fine rigabas, &nbsp; &nbsp; Ingenii promens luxuriantis opes? Te duce Pierios licuit penetrare recessus,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} <i>Atque aliquem vates inter habere locum. Te duce Romanos licuit tractare magistros, &nbsp; &nbsp; Et non lassata volvere saepe manu. Per te depulsis nova lux est orta tenebris: &nbsp; &nbsp; Sensere auxilium sacra Latina tuum.</i> {{Versus|25}} <i>Hinc quid non teneri debet tibi Musa Propertii, &nbsp; &nbsp; Aeternum cujus Cynthia nomen habet? Hinc quid non culti debet tibi Musa Tibulli, &nbsp; &nbsp; Quem finxisse manu creditur ipsa Venus? Quid non Sinceri, quem Parthenopaea canentem</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} <i>Mirata est Latiis carmina docta modis? His mihi deliciis animum mentemque levabas: &nbsp; &nbsp; Pellebas curas his mihi saepe meas. O quoties sensi hinc vires in carmina! lecto &nbsp; &nbsp; O quoties brevis est carmine visa dies!</i> [fol. ***2v] {{Versus|35}} <i>Ante focum quoties hilares consedimus ambo! &nbsp; &nbsp; Excepit quoties nos Nucis umbra tuae, Umbra Nucis, nostrae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Inter thyrsigeri munera laeta Dei! Innocui calices, vos testor, saepe dedistis</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} <i>Materiam argutis, at sine felle, jocis. Nec tamen est positos egressa modestia fines, &nbsp; &nbsp; Seria nec tempus non habuere suum. Saepe mibi casus doctorum & fata solebas, &nbsp; &nbsp; Fata etiam & casus saepe referre tuos.</i> {{Versus|45}} <i>Mnemosyne ipsa tibi veteris recluserat acta &nbsp; &nbsp; Temporis, aetatis fida magistra tuae. Illa tibi ut primis semper comes haeserat annis, &nbsp; &nbsp; Haerebat senio sic comes usque tuo. Omnia jam densis sunt tecum oppressa tenebris.</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} <i>Omnia sub tumuli marmore condit humus. Hei mihi, spes omnes, & quod mea vota ferebant, &nbsp; &nbsp; Hei mihi, spes omnes abstulit una dies. Non ego jam posthac pendebo loquentis ab ore, &nbsp; &nbsp; Pandentisque mihi ad Musica sacra viam:</i> [fol. ***3r] {{Versus|55}} <i>Sed moerens loca cuncta meis implebo querelis, &nbsp; &nbsp; Quaeque canam posthac carmina, moesta canam: Moesta quidem, sed quae nostrum testentur amorem; &nbsp; &nbsp; Meque fuisse tuum postera turba leget. Te mihi certa fides, nullis pavefacta procellis,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} <i>Te mihi non uno nomine junxit amor. Audiat hoc saevus, qui deterit omnia, livor, &nbsp; &nbsp; Audiat hoc famae turba maligna tuae. Audiat: atra tibi frustra vecordia laudem &nbsp; &nbsp; Detrahit, & vires conficit ipsa suas.</i> {{Versus|65}} <i>Te vehet invidiae victrix super aethera Fama, &nbsp; &nbsp; Te priscis dicet vatibus esse parem. Dumque vigent vates, & vatum praemia lauri, &nbsp; &nbsp; Ingenii vivent tot monumenta tui. Accipe nunc, si grata tibi, dulcissime rerum,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} <i>Accipe nunc animi dona suprema mei. Accipe quas spargo violas, hederaeque virentis &nbsp; &nbsp; Munera, quae frontem cinxerat ante tuam. Carminibus vatum interea dicere piorum. &nbsp; &nbsp; Hi quoque virtutes & tua facta canent.</i> [fol. ***3v] {{Versus|75}} <i>Hi quoque rite tibi feralia dona parabunt, &nbsp; &nbsp; Hi quoque de lacrimis humida serta ferent. Burmannusque tuus, docta plaudente corona, &nbsp; &nbsp; Ingenii dotes tollet in astra tui. Forsitan inde tui capient solatia manes:</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} <i>Forsitan agnoscent hoc pietatis opus. Broukhusi dilecte vale, & si quis tibi sensus &nbsp; &nbsp; Est super, hoc a me carmen amantis habe.</i> [fol. ***4r] </poem> ==Jani Broukhusii elegiarum libri quatuor.== [fol. ***4v: blanco] [p. 1] ===Jani Broukhusii elegiarum liber primus. === ====Elegia I. Ad reverendissimum celsissimumque principem Ferdinandum episcopum Paderbornensem ac Monasteriensem. ==== <poem> I NCLITE Musarum, Princeps, Super&#251;mque sacerdos, &nbsp; &nbsp; Fernande, Ausoniae gloria prima lyrae; Grande decus, Fernande, vir&#251;m quos insula vestit, &nbsp; &nbsp; Grande po&#235;tarum Pieridumque decus: [p. 2] {{Versus|5}} Da veniam, si forte sacras offendimus aures &nbsp; &nbsp; Nec satis excultis solvimus ora modis. Da veniam, posito Clio si nostra rubore &nbsp; &nbsp; Ardet in aspectum luminis ire tui. Haud equidem ignoro, cum sis genus ipse Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua te conveniat religione coli: Sed tua me pietas, qua nil praeclarius usquam est, &nbsp; &nbsp; Erigit: ingenuos temperat illa metus. Ah ego quid cesso cultumque offerre fidemque, &nbsp; &nbsp; Cum pateat castis vatibus aula tibi? {{Versus|15}} Aula tibi profugas cum protegat alta Camoenas? &nbsp; &nbsp; In mores Domini transiit illa sui. Non alius majore calet praecordia Phoebo, &nbsp; &nbsp; Non alius Clariis plenior ora favis. Testis Alexander, testes Tiberinides undae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tu septeno Roma superba jugo; Urbis Alexander magnus moderator, & orbis; &nbsp; &nbsp; Maximus Aonidum, maximus orbis amor. Inter Aricinos quoties tecum ille recessus &nbsp; &nbsp; Deposuit curas ad tua fila suas! {{Versus|25}} Formosum quoties placide projectus ad amnem &nbsp; &nbsp; Audivitque tuum deperiitque melos! Plaudebant pariter Nymphae pariterque stupebant, &nbsp; &nbsp; Hesperii Nymphae fama superba soli. [p. 3] Ipse pater lucos inter Tiberinus opacos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cornigerum flavo sustulit amne caput. Atque ait: O clarae clarum decus addite Romae, &nbsp; &nbsp; Cujus ab ingenio laus mihi prisca redit, Jam nunc, Furstenberge, novos molire triumphos, &nbsp; &nbsp; Et nova militiae fige tropaea tuae. {{Versus|35}} Non tibi praetulerim gelidi Sulmonis alumnum; &nbsp; &nbsp; Sulmo licet Clariis luxurietur aquis: Non Umbrum, ditemve foco lucente Tibullum; &nbsp; &nbsp; Ille licet nostrum sit, licet ille, decus. Nec tantum tibi debuerit, Germanice, Varus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum volat ad Stygios umbra inhumata lacus; Quantum Pieria manes quod suscitat arte &nbsp; &nbsp; Furstenbergiacae chorda diserta lyrae. Sensit & Arminii tua munera nobilis umbra: &nbsp; &nbsp; Arminii ad laudes gestiit umbra suas. {{Versus|45}} Inter & Argivos proceres interque Latinos &nbsp; &nbsp; Elysium gaudet nunc habitare nemus. Arminium sonat amnis, & Arminium convalles, &nbsp; &nbsp; Arminium silvae deviaque antra sonant. Felix, qui tantum dignus meruisse po&#235;tam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Exigis aetatis tempora laeta tuae. Tu quoque ter felix, urnam declinis in auream &nbsp; &nbsp; Eridane, Hesperio clarior Eridano. [p. 4] Magne Pade, electro longe qui purior omni &nbsp; &nbsp; Umbrosae colles dividis Angariae; {{Versus|55}} Cum tot busta ducum, cum tot Monumenta videbis, &nbsp; &nbsp; Quaeque salutiferas saxa tuentur aquas; Ecquid inardesces magni benefacta patroni. &nbsp; &nbsp; Omnibus officiis demeruisse tibi? Ecquid munificam gratus mirabere dextram, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et Domini mores ingeniumque tui? Imo ita: dumque vagos torques ad Nerea cursus, &nbsp; &nbsp; Notescas populis fac magis inde tuis. Eridanoque, poli vivo qui lucet in auro, &nbsp; &nbsp; Invidiam facias, invidiamque mihi. {{Versus|65}} Certe ego jam invideo, pignus tam grande Deorum &nbsp; &nbsp; Erudiisse mihi, nec genuisse mihi. Vera Deus cecinit: Nymphae applausere canenti; &nbsp; &nbsp; Plausit & e gelidis Anna Perenna vadis. Vos quoque Phoebei numen sensistis olores &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Qui sacra Germano tingitis ora Pado. Sensistis, patriaeque Viro inspirastis amorem, &nbsp; &nbsp; Sisteret ut notis finibus ille gradum: Quoque solo primum vitales hauserat auras, &nbsp; &nbsp; Erigeret Musis digna theatra suis. {{Versus|75}} Evenere. suo certant assurgere alumno &nbsp; &nbsp; Angariae colles, Angariae nemora. [p. 5] Illic numen habes: nec te praesentius umquam &nbsp; &nbsp; Latoum Delos ardua sensit Herum: Nec Lyciae dumeta, nec a&#235;rius Parnasus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Potaque virgineo lympha beata choro. Adsis, o Fernande, meisque allabere coeptis: &nbsp; &nbsp; Te lyra, te calami, te mea plectra canent. Virtutesque tuas serum diffundet in aevum &nbsp; &nbsp; Pieris ad nutus officiosa tuos. {{Versus|90}} Jupiter humana cum possit laude carere &nbsp; &nbsp; Humano gaudet se tamen ore coli. Tu quoque sis quamvis Latiis decus omne Camoenis, &nbsp; &nbsp; Non mea dedecori Musa futura tibi est. Adsis o, validasque in carmina suffice vires: &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Te sine muta lyra est, te sine plectra tacent. Hoc mihi contingat! tua ni spiraverit aura, &nbsp; &nbsp; Quis, nisi tu, digne te celebrare queat? [p. 6] </poem> ====Elegia II. Ad Joannem Hudde, Urbis Amstelaedamensis Consulem, sponsum. ==== <poem> D UM tua festivis collucent atria taedis, &nbsp; &nbsp; Et jucunda tibi vincula nectit Hymen; Nec piget, amotis paulum, vir maxime, curis &nbsp; &nbsp; Ire sub amplexus lene tuentis Herae; {{Versus|5}} Fas mihi sit fausto testari gaudia cantu, &nbsp; &nbsp; Et tacitas mentis prodere laetitias. Fas mihi sit patriae voces ac publica vota, &nbsp; &nbsp; Qua datur, applausu continuare meo. Atque utinam tanto pulsarem barbita plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quanto te, Consul, par foret ore cani! Nunc tenues offert elegos pudibunda Thalia, &nbsp; &nbsp; Immemor, ah, cultu multa deesse suo. Non tamen est facinus, si grandior hostia desit, &nbsp; &nbsp; Caelestes salsa demeruisse mola. {{Versus|15}} Illa tibi geminum gaudens gratatur honorem, &nbsp; &nbsp; Consulis & Sponsi connubiale decus. [p. 7] Ire per & fasces, per nomina gentis avitae, &nbsp; &nbsp; Perque tuos titulos officiosa velit: Ni pudor ille tuus, prisci candoris imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Obstet, & accepti par decus imperii. At te felici suffultum colla lacerto &nbsp; &nbsp; Blavia speratis detinet illecebris: Inque vicem paribus suspirans saucia flammis &nbsp; &nbsp; Languet ad obtutum Conjugis ipsa sui. {{Versus|25}} Hymen io, Hymenaee io, quid gaudia differs? &nbsp; &nbsp; Nunc erat ad festas accelerare dapes; Nunc Genium celebrare mero, centumque choreis, &nbsp; &nbsp; Et dare blanditis justa Cupidinibus. Tu quoque quid cessas clauso procedere Olympo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vespere, delicium cuncta domantis Herae? Dum loquor, argutum produxit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Et picturatis excubat in speculis. Qualis cum Triviae sopitum ad Latmia saxa &nbsp; &nbsp; Vidit ab Oeteis Endymiona jugis. {{Versus|35}} Ille tui gestit numerum subducere lusus, &nbsp; &nbsp; Basiaque intentis computat articulis. Quorum sollicitus cum millia multa notarit, &nbsp; &nbsp; Mox Veneris dulces conferet in tabulas. At tu foecundo, mitis Lucina, labori &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Annue: fac castas pondus habere preces. [p. 8] Et tu, sancte Geni, felix tutela piorum, &nbsp; &nbsp; Prolem pacatis respice luminibus. Hac serie fulcite domum, servate nepotes, &nbsp; &nbsp; Multus ut e claro sanguine Consul eat: {{Versus|45}} Et quidquid patriis faustum meus Amstela muris &nbsp; &nbsp; Senserit, hoc patriae debeat omne Patri. </poem> ====Elegia III. Ad Joannem Huidekooper, Marsevenium, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis,</i> sponsum.==== <poem> Q UOT tibi felices promittunt gaudia curae, &nbsp; &nbsp; O Marseveniae gloria prima domus! Causa perorata est. blando Venus aurea vultu, &nbsp; &nbsp; Cumque parente sua vincula nectit Amor: {{Versus|5}} Sanctus Amor, quem legitimi pia foedera lecti, &nbsp; &nbsp; Quem pudor, & probitas, castaque sacra juvant; Cujus ab auspiciis seros sperare nepotes, &nbsp; &nbsp; Et longa fas est posteritate frui. O ita Dii faciant qu&#238;s vincla jugalia curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} O ita tam felix, quam bene gratus, Hymen, [p. 9] Semper ut illius vivant vestigia flammae, &nbsp; &nbsp; Quam Dominae tremulis imbibis ex oculis: Multus ut illustri de sanguine prodeat haeres, &nbsp; &nbsp; Qui valeat claram perpetuare domum. {{Versus|15}} Audior. Astrorum risit chorus: aetheris alti &nbsp; &nbsp; Hesperus auratas excubat ante fores: Hesperus innocuae dulcissima cura Diones, &nbsp; &nbsp; Virgineis semper laetus in exuviis. Ille tuos lusus narrabit & oscula Divae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula quae teneris supputat articulis. Ite pares animae, concordiaque arma movete: &nbsp; &nbsp; Nox vocat, & dubia Cynthia luce vocat. Jam dudum torus & vigiles hinc inde lucernae &nbsp; &nbsp; Debuerant vestris incaluisse jocis. [p. 10] </poem> ====Elegia IV. Ad Hubertum Roosenboom, supremae Batavorum curiae praesidem, Academiae Lugduno-Batavae curatorem.==== <poem> C UM tibi Phoebeos tradit Res Musica fasces, &nbsp; &nbsp; Et templum Batavi nobile Palladii; Qu&#238;ne satis festo testemur gaudia plausu, &nbsp; &nbsp; O Rosenbomiae maxime gentis honos? {{Versus|5}} Carmen amas: carmen dabimus, sed quale pusilli &nbsp; &nbsp; Paupere de rivo pectoris ire potest. Et pia votivas suspendens Musa corollas &nbsp; &nbsp; Incinget gracilem flore juvante chelyn. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio lauri grata corona Deo. [p. 11] Quales vos magni sevit manus enthea Douzae, &nbsp; &nbsp; Illa Camoenarum prima Forique manus. Quales Heinsiaden teneris fovistis in umbris, &nbsp; &nbsp; Ducentem dulci saxa ferasque lyra. {{Versus|15}} Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri grata latebra Deo, Musarum formosa domus, quam Dorica Pitho, &nbsp; &nbsp; Quam Romana suo nectare Suada lavit. Et tu, Rhene pater, sterili luctatus arenae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Flecte precor vultus ad nova sacra tuos. Flecte, pater, vultus & cornua divitis alvei: &nbsp; &nbsp; Digna dies plausu, digna favore tuo est. Ite leves Nymphae, Rheni genus, ite puellae, &nbsp; &nbsp; Collaque muscosis glauca levate vadis. {{Versus|25}} Nec vobis certent Haganae Numina silvae, &nbsp; &nbsp; Quamvis deliciis invidiosa suis. Haga quod Auriacis tumet ambitiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Auriaca Pallas stat tua, Leida, manu: Auriaci victoris opus sortissima Pallas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nunc etiam Auriaci nobile Regis opus. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri nomina grata Deo. Sub vestris ingens se Rosenbomius umbris &nbsp; &nbsp; Colliget atque fori grande reponet onus. [p. 12] {{Versus|35}} Blanda catenatis dabitis vos otia curis, &nbsp; &nbsp; Sed quorum fructus Belgica tota ferat. Unde animae passim illustres, unde aurea vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, & eloquii cuncta domantis honor. Unde seges numerosa vir&#251;m, quos inserat astris &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Uranie: unde animi nobilioris opes: Et victrix fati Prudentia sana, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et quae constanti sub pede probra terit. Inpleat extentos sic Rosenbomius annos, &nbsp; &nbsp; Longa Camoenarum gloria, longus amor! {{Versus|45}} Gaudeat & fructu curae GULIELMUS honorae, &nbsp; &nbsp; Qui voluit Musis dexter adesse suis! </poem> ====Elegia V. In funere Joannis de Witt, <i>urbi Dordrechtanae a secretis.</i>==== <poem> E TSI inproviso perculsum fulmine, Witti, &nbsp; &nbsp; Mens animi tantis deserit icta malis; Nec potis est luctu concussa & clade recenti &nbsp; &nbsp; Condignum moesto promere corde melos: {{Versus|5}} Invenit tamen ipse viam dolor, & sua longis &nbsp; &nbsp; In lacrimis ac singultibus ora quatit. [p. 13] Hoc unum potuit male fortis; at aeger acerbo &nbsp; &nbsp; Vulnere, jacturis incubat usque suis. Qualis praerupto scopulorum in vertice turtur &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non consolandis fletque gemitque modis. Qualis populeo sub tegmine tristis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Amissos foetus nocte dieque vocat. Ah Witti, ah patriae Witti tener urbis ocelle, &nbsp; &nbsp; Unica Musarum gloria, nempe jaces. {{Versus|15}} Nempe jaces nostri custos Heliconis: in ipso &nbsp; &nbsp; Paene Juventutis limine ademte jaces. Flent circum Charites, flet desolatus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & scissis Mnemosyne aegra genis: Et Virtus, & qui fecit tibi nomina Candor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Pudor, & lacera squalida veste Fides. Quid breve tantorum spatium, mala Parca, bonorum &nbsp; &nbsp; Contrahis, & secto stamine rumpis opus? Sed nihil egisti, dea livida: Wittius ille &nbsp; &nbsp; Vivet, &, invita te quoque, victor erit. {{Versus|25}} Wittius extento semper memorabitur aevo: &nbsp; &nbsp; Wittius Aonidum cura perennis erit. Illum vivacis subfultum numine Famae &nbsp; &nbsp; Excipiet multa Gloria laude recens. Ipsa pios cineres complexa fidelibus ulnis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Condet in aeterno Bibliotheca sinu. [p. 14] </poem> ====Elegia VI. In funere Joannis Huidekooper Marsevenii.==== <poem> S Ic, ubi praecipites agitant vaga nubila Cori, &nbsp; &nbsp; Imbribus & densis caeca tumescit hiems, Afflatus saevi rapido Jovis igne viator &nbsp; &nbsp; Vix animam extremis continet in labiis: {{Versus|5}} Ut me tam subito, tam tristi nuntius ictu &nbsp; &nbsp; Perculit, ut sensus obriguere mei. Heu Marseveni, carum caput, heu mihi cuncta &nbsp; &nbsp; Inter amicorum nomina praecipuus, Vixisti: nec te duri vis ferrea fati &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prima senectutis tangere septa sinit. Quid loquor? ah annos non expleture viriles &nbsp; &nbsp; Occidis, antiquae flenda ruina domus. Flos patriae, flos virtutum praeclare bonarum, &nbsp; &nbsp; Civibus exemplar nobile principibus: {{Versus|15}} Cujus in ore sibi Probitas mitissima sedem &nbsp; &nbsp; Legerat, innocui nuntia certa animi; [p. 15] Justitiae sanctos lex finxerat aurea mores, &nbsp; &nbsp; Atque inlibata fronte serena Fides; Hospitium tot virtutum praenobile, purae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sedes pura animae, dosque beata, jaces. Et dulces te nati, & te sanctissima conjux, &nbsp; &nbsp; Et desolatus plorat uterque parens, Et cari fratres, & moestarum ora sororum, &nbsp; &nbsp; Quidquid & in terris suave piumque fuit. {{Versus|25}} Heu pius, heu frustra pius es, Dolor. ite gementum &nbsp; &nbsp; Effrenes lacrimae, ruptaque verba, procul. Ite procul lacrimae. non est medicabile vulnus, &nbsp; &nbsp; Injecta Lachesis quod facit atra manu. Quod si confusi mortalia corda dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Quirent ex aliqua parte levare malo, Vobiscum divae flerent Aganippides, & se &nbsp; &nbsp; Desertas sacro congemerent nemore. Vobiscum Latius planctu indulgeret Apollo, &nbsp; &nbsp; Tristiaque indignis rumperet ora modis. {{Versus|35}} Nam cui plus divae dederunt Aganippides? aut quem &nbsp; &nbsp; Complexus tanta est noster Apollo fide? Ipsa quoque adfleret pia Patria: Patria moestos &nbsp; &nbsp; Numquam siccando spargeret imbre sinus. Illa sibi hanc olim, virtutis conscia adultae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quamvis primaevam, legerat ipsa manum. [p. 16] Illa virum rebus prudens praefecit agendis: &nbsp; &nbsp; Et bene compositi pectoris acta probat. Purpura restabat. Mors inportuna diremit. &nbsp; &nbsp; Tot dotes una disperiere die. {{Versus|45}} Tot laudes periere, capax quas nominis alti &nbsp; &nbsp; Nutribat puro pectore sancta quies: Illa quies animi, fraudem fugientis & astus, &nbsp; &nbsp; Et non fucatae mentis amator honos. At nos, quod superest, memori sub corde repostum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nomen honoratis condimus exsequiis. Illic pectoribus spirantem semper in imis &nbsp; &nbsp; Egregio statuam sit statuisse Viro: Spirantem statuam, cui pro suffimine odoro &nbsp; &nbsp; Sit lyra, sit cantus, & bene gratus amor. {{Versus|55}} Hoc melius, Marseveni, celebrabere templo, &nbsp; &nbsp; Quam si marmorea cultus in aede fores. Diruit humanos aetas spatiosa labores, &nbsp; &nbsp; Aut focus, aut rapidi vis truculenta maris: At nullas umquam metuent monumenta ruinas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quae bene sacrata mentis in arce vigent. [p. 17] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber secundus. === ====Elegia I. Ad Christum Servatorem. ==== <poem> H AEC tibi, Christe Deus, cordis suspiria fracti, &nbsp; &nbsp; Has tibi non fictas, optime, libo preces. Sis bonus, o, facilisque mihi, quem languor adesum, &nbsp; &nbsp; Quem torret lenti vis inimica mali. {{Versus|5}} Viscera (tu nosti) tabem traxere profundam: &nbsp; &nbsp; Desunt officio languida membra suo. Mens quoque pressa stupet longi fuligine morbi. &nbsp; &nbsp; Una super spes est in bonitate tua. Non tamen ut vivam, te deprecor; utve recentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jucunda liceat ducere luce moram. Tu pro jucundis dabis optima: sic tibi mos est, &nbsp; &nbsp; Numinis offensi cum petit aeger opem. [p. 18] Accipe me miserum; gremio, pater, accipe dulci: &nbsp; &nbsp; Et prosit patrii nominis aura mihi. {{Versus|15}} Sum tuus, ac dextrae labor istius. Accipe, Christe, &nbsp; &nbsp; Accipe, qui semper supplicat esse tuus. Hoc ego non merui: sed nec meruere priores, &nbsp; &nbsp; Quorum supplicio noxa piata tuo est. Tota tua haec pietas, tua tota est gratia, quae nos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Stelligera aeterni collocat arce poli. Me quoque cum multis crudeli morte redemtum, &nbsp; &nbsp; Christe, tui sacro sanguine scribe gregis. Simque ego materies laudandi nominis una; &nbsp; &nbsp; Simque ego militiae pars quotacunque tuae. {{Versus|25}} O ubi tuta quies! ubi dulce sonantibus hymnis &nbsp; &nbsp; Turba creatorem concinit omnis herum! O ubi lux aeterna, & purae gaudia mentis, &nbsp; &nbsp; Et nitor, & nulla sordida nube dies! Quod si forte sacro nondum maturus Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Censeor, & nondum sat tibi mundus ego: Da vires miserate novas; da corporis artus, &nbsp; &nbsp; In qu&#238;s sana olim mens habitare queat. Sic quoque pro vita te deprecor: hanc usuram &nbsp; &nbsp; Luminis ab miti sic quoque patre peto. {{Versus|35}} Quod superest, totum dabitur tibi. Tu mea merces, &nbsp; &nbsp; Tu dos, tu requies, tu labor, unus eris. [p. 19] Te fidibus celebrare novis, tibi dicere laudes &nbsp; &nbsp; Mens ardet, radio numinis icta tui. Grande lyrae precium, rerum cecinisse potentem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Per quem mortales, quod sumus, omne sumus. </poem> ====Elegia II. In Laurentii Bakii poemata sacra.==== <poem> Q UANTA tuas animat, Baki, facundia chordas! &nbsp; &nbsp; Quantus & in sacro carmine spirat honos! Non hi Pegaseo veniunt de fonte liquores: &nbsp; &nbsp; Jordanis Musas abluit unda tuas. {{Versus|5}} Sive canis fidos castae Sulamitidis ignes; &nbsp; &nbsp; Uror, & exuviae sunt amor ille meae. Ille amor, ille pudor, caelo demissus ab ipso, &nbsp; &nbsp; Quam nil terrenae lubricitatis habet! Seu pater Amramides, ductis e gurgite turmis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Victoris laudes cantat & arma Dei; Adspicio mersasque acies, mersosque tyrannos, &nbsp; &nbsp; Sceptraque Erythraeo fracta natare mari. [p. 20] Ora Deus movet ipse viro, dictatque canenti &nbsp; &nbsp; Quae velit a longa posteritate coli. {{Versus|15}} Seu pius Hilkiae sanguis delicta suorum &nbsp; &nbsp; Luget, & in lacrimis solvitur ipse suis; Mens cadit, & trepidos horror mihi concutit artus, &nbsp; &nbsp; Haeret & attonito lingua retenta metu. O Solyme, o adyta, o sacrae ferale cadaver &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Urbis, &, heu, templum quod fuit ante, cinis! Cuncta cruentato quae milite proruit Assur; &nbsp; &nbsp; Hei mihi, non isto digna alimenta rogo. Haec cecinit vates, & fletibus ora rigavit: &nbsp; &nbsp; Sanguis erant lacrimae, lumina sanguis erant. {{Versus|25}} Non ita praecipitantur aquae, cum montibus altis &nbsp; &nbsp; Liquuntur positae sole tepente nives: Non ita, cum nigris proruptus nubibus imber &nbsp; &nbsp; Irruit in flores, & sata laeta metit. Parte alia plenusque Deo certusque futuri &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Amosides saevas intonat ore minas, Ultricesque manus scelerum, dominosque superbos, &nbsp; &nbsp; Lapsurasque brevi vaticinatur opes. Prosperiora vocant. duris quid Amazonas armis &nbsp; &nbsp; Feminea video bella movere manu? {{Versus|35}} Non hae trans Tana&#239;m, non hae trans Phasidis amnem, &nbsp; &nbsp; Aspera peltato praelia Marte gerunt. [p. 21] Causa jubet melior, pietasque & cognita virtus: &nbsp; &nbsp; Ipse jubet causa pro meliore Deus. Pugnat & ipse Deus pariter. desecta tyranni &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cervix captivam sanguine lavit humum. Zizara, pone minas. clavo transfixa trabali &nbsp; &nbsp; Tempora non magna femina mole premit. At vos Bakiades, castissima Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; Tam bene quae sacrum sollicitatis ebur; {{Versus|45}} Cingite Idumaeis victura po&#235;mata palmis: &nbsp; &nbsp; Non facit ad vestram laurea Graja chelyn. </poem> ====Elegia III. Ad villam Marseveniam. ==== <poem> R URIS honos vicini, o Marsevenia Tempe, &nbsp; &nbsp; Digna nec antiquis cedere Thessalicis, Quis me iterum blandi sistat prope fluminis undam? &nbsp; &nbsp; A&#235;rii quis me frondibus in nemoris? {{Versus|5}} O molles aurarum animae, trepidique susurri, &nbsp; &nbsp; Dulcis & annosis umbra sub ilicibus, Vosne ego Pieriis dubitem componere silvis? &nbsp; &nbsp; Tene ego Pegaseo, Vechta pater, latici? [p. 22] Vechta pater, molli crinem circumdate musco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pinguia qui tenero murmure prata secas: Qui liquida virides reddens in imagine silvas &nbsp; &nbsp; Ludis ad umbrosos Na&#239;adum thalamos: Per te multiplici gaudet vicinia foetu, &nbsp; &nbsp; Per te non uno munere dives humus. {{Versus|15}} Te Venus ante alios Belgarum diligit amnes: &nbsp; &nbsp; Tu quoque, diligeret quem Venus, unus eras. Se tibi plurima Nympha vovet, praeque urbis honore &nbsp; &nbsp; Otia pacati mollia ruris amat. At tu tranquillo vectus, pulcerrime, lapsu &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Occultas ignes dissimulasque novos. Hoc erat, hoc ipsum, cur te torpere deceret: &nbsp; &nbsp; Ista mora est flammis officiosa tuis. Interea spectas oculos, vultumque, manusque, &nbsp; &nbsp; Dum spectat lymphas ipsa, probatque, tuas. {{Versus|25}} Atque aliqua indigenis Aegle comitata puellis &nbsp; &nbsp; Portat ad agrestes florea serta Deos. Atque aliquis patria per gramina mulcet avena &nbsp; &nbsp; Securus niveas Alphesiboeus oves. Audit, & e viridi ramo respondet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ah nimium diro crimine docta queri. Hic ego te certe, soror o nitidissima Phoebi, &nbsp; &nbsp; Non reor invitas ducere saepe moras. [p. 23] Namque ubi tu dulces radios in lumine puro &nbsp; &nbsp; Exseris, & picta sidera nocte micant; {{Versus|35}} Non hic Haemonio feralia murmura rhombo &nbsp; &nbsp; Inficiunt vultus, candida Diva, tuos. Non mala pallentes bustis anus evocat umbras: &nbsp; &nbsp; Saga nec arcanos vertitur ad numeros. Sed liquido Procne plectro, doctaque puellae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Voce sonant, tacitas & remorantur aquas. Ah quoties, quamvis clarus dulcedine cantus, &nbsp; &nbsp; Obticuit dulci carmine victus olor! Ah quoties illo captum modulamine Vechtam &nbsp; &nbsp; Immemorem caeptae vidimus ire viae! {{Versus|45}} Inde tot anfractus, longoque volumina cursu, &nbsp; &nbsp; Dum vitat lentis Nerea vorticibus. Pro speculo tremulas praebet tibi, Cynthia, lymphas &nbsp; &nbsp; A radiis amnis lucidus ipse suis. Nox abiit. laetos sectemur, Delia, campos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haec tua militia est: hic tibi fervet opus. Seu timidum canibus leporem, seu casse volucres, &nbsp; &nbsp; Sive juvat plumbo praemia parva sequi; Seu tenui celerem cyprinum ducere seta; &nbsp; &nbsp; Haec quoque tutelae sunt, vaga Diva, tuae. {{Versus|55}} Sed neque fraternas ideo dediscimus artes: &nbsp; &nbsp; Da veniam: fratris sic quoque turba sumus. [p. 24] Ille Aganippeis saepe Aurea Saxa viretis &nbsp; &nbsp; Mutat, & Aonio Martia prata jugo. Illum muscosis formosae Na&#239;des antris &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Saepe vident docta plectra movere manu. Quid mirum? Latii dos Marsevenia Phoebi &nbsp; &nbsp; Est Domus: antiquas ille tuetur opes. Vive Domus longum sanctissima: vivite silvae, &nbsp; &nbsp; Fluminis umbrosae vivite deliciae. {{Versus|65}} Et me, qui sensus vobis animumque relinquo, &nbsp; &nbsp; Mansueto memores excipite hospitio. </poem> ====Elegia IV. In Arnoldi Monenii poemata.==== <poem> S IMICHIDAE calamos ac Doridos orgia Musae &nbsp; &nbsp; Obduxit tacito longa senecta situ. Et fontes, Arethusa, tuos dulcesque recessus &nbsp; &nbsp; Horridus occluso numine squalor habet. {{Versus|5}} Quique prius sacras mulcebant cantibus umbras, &nbsp; &nbsp; Obticuit flavo cum Corydone Mycon. [p. 25] Nec spes jam super ulla, nemus lustrare canorum, &nbsp; &nbsp; Aut desueta suas ducere in antra Deas. Quis putet? ad gelidos nova nascitur Enna triones, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exsistitque novis Himera dulcis aquis. Trinacrii pastoris opes tibi, culte Moneni, &nbsp; &nbsp; Detulit a Siculis rustica Musa jugis; Et peram, & fulvo baculi splendentis ab aere &nbsp; &nbsp; Munus, & Oebalia cum genetrice Thoum; {{Versus|15}} Et vitulum dulci cum matre, levesque capellas, &nbsp; &nbsp; Et mulctram niveo nunc quoque lacte gravem. Accedit, donis pretiosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Illa Syracosio fistula trita seni: Fistula vel Pani non inficianda Lycaeo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Pinea semiferum cui tegit umbra caput; Fistula, Mantous quam dum sibi Tityrus aptat, &nbsp; &nbsp; Ascreae numeros vicit, & orsa, lyrae. Hanc digitis, hanc voce animans, dulcissime pastor, &nbsp; &nbsp; Sicania Batavos elicis arte modos. {{Versus|25}} Gaudent insolita tactae dulcedine silvae, &nbsp; &nbsp; Et demulsa novis versibus antra sonant. Antra sonant hirsuta, sonat cum frondibus Echo &nbsp; &nbsp; Mobilis, & gelidum quae quatit aura nemus. Et Salae virides ripae, campique Tubantum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et maris in rauco murmure laeta Thetis. [p. 26] O veterum revocator opum, nova fama vetusti &nbsp; &nbsp; Carminis, o grati muneris auctor ave. Cantor ave facunde, tuis nove saltibus Orpheu, &nbsp; &nbsp; Optime bucolici carminis auctor ave. {{Versus|35}} Tu primus faciles docuisti jungere cannas, &nbsp; &nbsp; Tu mulcere novo carmine primus oves: Tyrrhenamque tubam gracili mutare cicuta, &nbsp; &nbsp; Et trahere agrestes ad sua sacra Deos: Panaque cum satyris quercu lustrare sub alta &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Primus, & oblitam lacte piare Palem: Primus in umbroso convivia ducere luco, &nbsp; &nbsp; Et veteri testa promere dulce merum; Primus ad Arcadiam juvenem nudare palaestram, &nbsp; &nbsp; Primus inexperto fingere more choros. {{Versus|45}} O pecudes! o rura! o simplicis otia vitae, &nbsp; &nbsp; Et contenta tuis dotibus alta quies! O non abrupti mollissima munera somni, &nbsp; &nbsp; Quaeque susurrantem praetegis arbor aquam! Muscosaeque specus, & docti canna Monenii, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et volucrum dulci gutture dulce melos! Sit mihi vobiscum gelida requiescere in umbra, &nbsp; &nbsp; Sit super infusis membra levare vadis: Jamque chelidonio fultum thymbraque virente &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli ponere corpus humo; [p. 27] {{Versus|55}} Jamque sub annosa meditari carmina fago, &nbsp; &nbsp; Quae legat in tenero cortice scripta Dryas. Sit duri fesso Martis fessoque viarum &nbsp; &nbsp; Mitibus Aonidum posse vacare choris; Donec maturis inspargens tempora canis &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Obrepat passu tarda senecta gravi. Tum si me teneri suspiret arundo Monenii, &nbsp; &nbsp; Jam nihil est ultra cur querar: aura vale. </poem> ====Elegia V. In fragmenta operum Q. Ennii, denuo edita a Francisco Hesselio.==== <poem> Q UINCTE pater, triplici accipimus quem corde fuisse, &nbsp; &nbsp; Moeonide saecli prodigiose tui; Pave Samo; veterem Euphorbi mentite figuram; &nbsp; &nbsp; Pythagora in formas saepe renate novas; {{Versus|5}} O utinam possis post ultima fata renasci, &nbsp; &nbsp; Atque animi ingentes promere divitias! [p. 28] Qualem Sardois miratus Porcius agris &nbsp; &nbsp; Mutavit Latio verba Pelasga sono. Qualem Scipiades fracta Carthagine victor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Audiit heroa grande sonare tuba; Aut gravis orchestrae quatientem pulpita versu, &nbsp; &nbsp; Quantus in Aeschyleo spiritus ore tonat: Aut soccum tentare, & inexspectata Latinis &nbsp; &nbsp; Auribus indocili reddere verba modo; {{Versus|15}} Et Satyros nudare leves, Faunosque procaces, &nbsp; &nbsp; Et condire novo seria prisca sale, Et Siculum Latiae monstrare Euhemeron Urbi, &nbsp; &nbsp; Unde suos novit fabula Graja Deos. O utinam! nunc te lacerum crudeliter ora, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nunc mutilum cunctis artubus adspicimus. Quis putet hoc? EnnI tanto de corpore pauca &nbsp; &nbsp; Frusta, Vetustatis dente peresa jacent: Foeda situ, & longa labentia frusta senecta, &nbsp; &nbsp; Vix tenues magnis manibus inferiae. {{Versus|25}} Atque equidem dudum periisses funditus omnis, &nbsp; &nbsp; Ni pia discerpto dextra tulisset opem: Dextera magnanimi numquam reticenda Columnae, &nbsp; &nbsp; Maximus Euboicae nobilitatis honos. Clare Columna, Columna rei stator alme Latinae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Lucida Pierii gemma, Columna, chori; [p. 29] &nbsp; &nbsp; Per te stat Rudiis decus & sua fama Camenis; Tu cineres, sancti tu legis ossa senis. &nbsp; &nbsp; Tu male disjectos artus divolsaque membra &nbsp; &nbsp; Artifici nexu jungere certus ades. {{Versus|35}} Sic quondam Hippolytum pavidi per curva jugales &nbsp; &nbsp; Litora in Actaeis diripuere jugis. Illum autem proles Paeania, amorque Dianae &nbsp; &nbsp; Incolumem a leti limine restituit. Et nunc Indigetes inter, non numine ficto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Albano colitur Virbius ipse lacu. Macte animi, Vir magne, aeterni macte laboris. &nbsp; &nbsp; Nil, te si cupiat laedere, livor aget. Et tamen ista tuae benefacta inlustria curae &nbsp; &nbsp; {{Versus|Heu facinus!) coepit rodere tempus edax. {{Versus|45}} Rara tui sudoris erant monumenta: nec usquam &nbsp; &nbsp; Parebat doctae sedulitatis opus. Vix licuit cupidis Clariae cultoribus artis &nbsp; &nbsp; Usurpare oculis teque, tuamque manum. Si quis eras (ubi eras haud inveniende?) premebat &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invida te caeco bibliotheca sinu. Non tulit hoc virtus Hesselia, teque tenebris &nbsp; &nbsp; Ereptum luci restituit Latiae. Et pugnatricem vivaci carmine Musam, &nbsp; &nbsp; Et laudes voluit perpetuare tuas. [p. 30] {{Versus|55}} Gaude, si quid amas virtutem, magne Columna: &nbsp; &nbsp; Adserta est operi vitaque luxque tuo. Quidquid longinqui detrivit temporis aetas, &nbsp; &nbsp; Reddidit Hesselii nunc pia cura mei: Hesselii pia cura mei, quem baccare pura &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Lustratum Orchomeni lavit in amne Charis; Cui Venus ex alto nascenti risit Olympo, &nbsp; &nbsp; Et sua certatim dona dedere Deae. Floreat, ut dignum est, & longa laude fruatur &nbsp; &nbsp; Hesselii pietas officiosa mei! {{Versus|65}} Ipse senex juvenes rursum induat Ennius annos; &nbsp; &nbsp; Et tu de tumulo plaude, Columna, tuo. [p. 31] </poem> ====Elegia VI. Ad Sebastianum Kortholtum, <i>Professionem Po&#235;sios in Illustri Holsatorum Academia Kiloniensi laetissimis auspiciis ingredientem.</i>==== <poem> C LARA patris clari soboles Kortholte, perenni &nbsp; &nbsp; Jugis amicitiae foedere juncte mihi; O bene, quod patrius sibi te delegit Apollo, &nbsp; &nbsp; Qui facias casta sacra Latina manu; {{Versus|5}} Quod pia Mnemosyne favit tibi, Principe dextro, &nbsp; &nbsp; Creditaque est curae Cimbrica Musa tuae! Grande rudimentum primaevae flore juventae &nbsp; &nbsp; Ponis, in aetatis limine paene vetus. Sic decet. elisis Tirynthius anguibus infans &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invictum tenero prodidit ore Jovem. Et Semelae proles vix pubescente sub aevo &nbsp; &nbsp; Indica thyrsigera contudit arma manu. Tu quoque Barbariae calcatis impiger hydris &nbsp; &nbsp; Illaesum referes victor ab hoste pedem. {{Versus|15}} Nec rudis ad tales, juvenum fortissime, pugnas, &nbsp; &nbsp; Aut insueta novus miles ad arma venis. [p. 32] Neu te, quod duri provincia plena laboris, &nbsp; &nbsp; Sumta quod est humeris sarcina magna tuis, Quodque fremunt torva vervecum fronte manipli, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Terreat. auctores mens habet ista Deos. Strenuus i contra: tam fortibus acta lacertis &nbsp; &nbsp; Quamlibet audaces proruet hasta globos. Nec tu crede tuae pretium marcescere palmae, &nbsp; &nbsp; In qua proludit prima juventa sibi. {{Versus|25}} Scilicet his ingens quondam Morhosius orsis &nbsp; &nbsp; Ingenii coepit promere ditis opes. Muhlius his crevit, sacri decus ordinis altum, &nbsp; &nbsp; Muhlius ingenio maximus, arte pari. Tu quoque subcresces: sic auguror: & tua tantis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Non impar junges nomina nominibus. Rumpere livor iners, turpissime rumpere Livor. &nbsp; &nbsp; Quid prodest, morem dissimulare tuum? [p. 33] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber tertius. === ====Elegia I. Ad Joannem Sixium, urbis Amstelaedamensis consulem <i>de vino ad se misso.</i> ==== <poem> C ARMINA quod cari, Sixi facunde, sodalis &nbsp; &nbsp; Donasti, veteris hoc pietatis erat. Nec satis id visum: superaddis amabile rarae &nbsp; &nbsp; Floribus Aonidum pignus amicitiae, {{Versus|5}} Lecta sub Argolici foecundo sidere caeli &nbsp; &nbsp; Munera bis nati laetitiamque Dei. An quia delicias Pindi commendat Iacchus, &nbsp; &nbsp; Nec facit ad Clarias sobria lympha dapes? [p. 34] An quia certa sumus Bacchi tutela po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Percussi gemino pectora nempe Deo? Ut tuus irradiat cyathumque manumque Lyaeus! &nbsp; &nbsp; Ut salit, ut multo fervidus igne rubet! Sic puto sic rubuit, cum saevi fulminis alae &nbsp; &nbsp; Afflarunt uterum, Sidoni caesa, tuum: {{Versus|15}} Cum puerum multo ferventem pulvere & igni &nbsp; &nbsp; Cissusae gelidis abluit unda vadis. Nunc quoque Liber amat Nymphas: en ipse colorem &nbsp; &nbsp; Induit, & liquidae more relucet aquae. Talia Maeonii cepit carchesia Bacchi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amissas Pastor qui modo flebat apes. Tali Neritius lusit Cyclopa veneno, &nbsp; &nbsp; Cui pretium dubiae vina salutis erant. Tale suo nectar fert Te&#239;a Musa Bathyllo, &nbsp; &nbsp; Pressanti sociis praela Cupidinibus. {{Versus|25}} Nec meliora dabat calathis Ariusia plenis, &nbsp; &nbsp; Daphni, tuus niveas Tityrus inter oves. Palmite ab hoc maduit, cum dixit Horatius Evo&#235;, &nbsp; &nbsp; Et cecinit Nymphas, capripedumque choros; Discentes Nymphas, & capripedes intentos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nysaeum cupida combibere aure melos. Me quoque, me faciunt, Sixi, tua vina po&#235;tam; &nbsp; &nbsp; Et vetus ille animi serpit in ima calor. [p. 35] Frondentes hederae, Semele&#239;a serta, corollam &nbsp; &nbsp; Nectite, quae crines ambiat apta meos. {{Versus|35}} Attonitum varia succinctus nebride pectus &nbsp; &nbsp; Devia Parnasi per juga solus agor. Liber &#239;o, bellator &#239;o, quid concava cessant &nbsp; &nbsp; Tympana? quid rauco cornua curva sono? Accipe me choreis comitem, Pater: accipe Nyseu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum calet afflatu mens agitata tuo. Quid fugis, o Evan? quid sola in rupe vagantem &nbsp; &nbsp; Deseris, atque alio tramite lyncas agis? Hic neque sunt vini fontes; nec candida lactis &nbsp; &nbsp; Flumina; nec medio Naxos odora mari. {{Versus|45}} Et mihi pulvereo aret jam lingua palato. &nbsp; &nbsp; Pelle, age, pelle novam, Graja saliva, sitim. </poem> ====Elegia II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D ELICIUM Phoebi, Phoebi nova gloria, Franci; &nbsp; &nbsp; Pegasidum, Franci, sed mage noster amor; Vivis, & ex animi procedunt omnia voto, &nbsp; &nbsp; Et tibi cum Musis mutua spondet Hymen? [p. 36] {{Versus|5}} Spondeat o utinam, voto potiaris ut omni, &nbsp; &nbsp; Simque ego laetitiae pars quotacumque tuae: Et mea festivas incendant carmina taedas; &nbsp; &nbsp; Simque ego Pierio multus in ore tibi! Nec, reor, ut patriis longe de finibus absum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Broukhusii poteris non memor esse tui. Quem nunc emenso per tot discrimina cursu &nbsp; &nbsp; Urbs Trever&#251;m fido suscipit hospitio: Urbs Trever&#251;m, Latio non inficianda Tonanti, &nbsp; &nbsp; Et Themidis Latiae Pegasidumque domus. {{Versus|15}} Indigetes salvete, loci, Geniique locorum, &nbsp; &nbsp; Et quaecumque tuos occulis, herba, Deos. Antiqui salvete Lares, salve inclita Mater, &nbsp; &nbsp; Et mihi felici sis bene tacta pede. Pars ego sum Batavo de sanguine; pars ego, Diva, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De tibi tam juncta non inhonora manu. Seu tua Germanos jactant cunabula patres; &nbsp; &nbsp; Hercynii nemoris nos quoque turba sumus. Sive Arelatensem Francas juvat ire per urbes; &nbsp; &nbsp; Est quoque de Franco sanguine nostra domus. {{Versus|25}} Seu Romana tuum commendant foedera nomen; &nbsp; &nbsp; Nos etiam Fratres Martia Roma vocat. Et nunc communi bellorum exercita casu &nbsp; &nbsp; Communi adversas foedere frangis opes. [p. 37] Ut juvat intonsos vicino a flumine montes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Scandere, & in viridi secubuisse jugo! Ut juvat annosa meditari carmen in umbra, &nbsp; &nbsp; Et faciles calamo sollicitare Deas! Nec caret afflatu locus hic, ab Apolline nomen &nbsp; &nbsp; Mons habet, antiqua religione sacer. {{Versus|35}} Illic structa sibi quondam delubra tenebat &nbsp; &nbsp; Cynthius, abrupto vix adeunda jugo. Tum Veneris dominae simulacrum ex arte vetusta &nbsp; &nbsp; Ostentat magna primus ab urbe lapis. Quam quondam certa fudisse oracula voce &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Fama est, & veteres testificantur avi. Plurima quin etiam Latios spirantia vultus &nbsp; &nbsp; Aera sub egesta repperiuntur humo. Quid Circos loquar, & magni vasta Amphitheatri &nbsp; &nbsp; Rudera, ruderibus ipsa sepulta suis? {{Versus|45}} Quid veteres aras, quas muri in parte reducta &nbsp; &nbsp; Et Dea silvipotens, & Deus Arcas habet? Nec desunt templis caeli miracla recentis, &nbsp; &nbsp; Qualia Phidiacae perpoliere manus; Aut Lysippaea viventia marmora dextra; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aut positus docta Mentoris arte lapis. Aedis adorandae media decus urbe superbit, &nbsp; &nbsp; Fanaque cum Nato proxima Mater habet. [p. 38] Multa latus circum moribundi languet imago, &nbsp; &nbsp; Multa stat artifici picta tabella manu. {{Versus|55}} Illic compositas venereris in ordine mitras, &nbsp; &nbsp; Sacraque defunctis marmora principibus. Illic marmoreum lentus mirere cadaver: &nbsp; &nbsp; Ossa vides tantum: cetera tempus habet. Cedite, quae solers laudavit signa vetustas. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Artis erat, summam dissimulare sui. Vidit; &, ut vidit, Mors admirata figuram, &nbsp; &nbsp; Tam similis, dixit, unde ego facta mihi? Est & venandi non infoecunda voluptas. &nbsp; &nbsp; Ire lubet. campo jam lepus ipse vocat. {{Versus|65}} Ite canes mecum: cursu plumboque sequemur: &nbsp; &nbsp; Non male militiae congruit iste labor. Inde petam fontes, multaque madentia lympha &nbsp; &nbsp; Jugera, & eruptae fertile murmur aquae. Invitant somnum volucres; volucrumque querelas &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et Zephyri lenes ipsaque silva juvat. Ramus adulantem jucundo flamine ramum &nbsp; &nbsp; Mulcet: odoratis floribus undat humus. Sic premit intacti calicem Cytherea ligustri, &nbsp; &nbsp; Idalio quoties secubat in nemore, {{Versus|75}} Sic dulci Ascanium raptum per inania furto &nbsp; &nbsp; Purpureis Charites composuere rosis. [p. 39] Et molles puerum circa duxere choreas, &nbsp; &nbsp; Spargentes pullis lilia cum violis. Tunc subit Hagani facies pulcerrima saltus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Materies nostris non operosa jocis: Tunc nemus Harlemium, Batavi tunc otia Nerei, &nbsp; &nbsp; Tunc ruris species deliciosa tui: Et quidquid tecum solitus peragrare reliqui; &nbsp; &nbsp; Et quaecumque animo grata fuere prius. {{Versus|85}} Tunc neque me tangit Treveri clementia caeli; &nbsp; &nbsp; Nec Zephyri molles, silva nec uda movet. Moestus ad Amstelios avertor solus amicos, &nbsp; &nbsp; Et Trajectini rura beata soli. Inque tuos dum suspiro, dulcissime, vultus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Sum memor absentis, vix memor ipse mei. Sed quoniam tetricae sic decrevere Sorores, &nbsp; &nbsp; Candida nec vitae sunt data fila meae; Ipse meas solor curas, plebemque perosus &nbsp; &nbsp; Auferor in Clarii Pythia templa Dei. {{Versus|95}} Et gracili blandum modulatus arundine carmen &nbsp; &nbsp; Ipse mihi auditor, ipse po&#235;ta vaco. Nunc pastoralis calamo delector avenae, &nbsp; &nbsp; Et sedeo saturas dux bonus inter oves. Nunc, ubi me durus silvis amor exigit altis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occlusas dominae conqueror ante fores. [p. 40] Nec piget annales & prisca revolvere secla, &nbsp; &nbsp; Armorum varias nec didicisse vias. Et Regum modo fortunas compono, measque; &nbsp; &nbsp; Et minus hinc videor Regibus esse miser. {{Versus|105}} Otia sic fallo, sic fallunt otia lucem, &nbsp; &nbsp; Sic languet serus emoriturque dies. Haec inter tua si me visat epistola, Franci, &nbsp; &nbsp; Leniet exilii taedia multa mei. Omnia sic cedant feliciter, & modo quanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Est mihi vester amor, sit tibi noster amor! </poem> ====Elegia III. Ad Nicolaum Heinsium. ==== <poem> T E tuus Hannonia Broukhusius Urbe salutat, &nbsp; &nbsp; O Heinsi, o Clarii duxque decusque chori. Quamque tibi mallet praesens offerre camoenam, &nbsp; &nbsp; Offeret inculta charta notata manu. {{Versus|5}} Sed tamen agnosces carae vestigia dextrae; &nbsp; &nbsp; Parsque mei tecum parva laboris erit. Erubui (fateor) tenuis molimina curae &nbsp; &nbsp; Mittere; propositum mensque reliquit opus. [p. 41] Ipsa reclamabat, me declinante, voluntas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et pius audacem compulit esse pudor. Sic, ubi sacrificos major decet hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Placavit faciles agna tenella Deos, Autumnoque suo, lectis de vite racemis, &nbsp; &nbsp; Concidit Ogygio victima parva Deo. {{Versus|15}} Cum tibi sit virtus alto contermina caelo, &nbsp; &nbsp; Affectu tangi non meliore potes. At mihi si pleno spiraret numine Paean, &nbsp; &nbsp; Plenior in titulos surgeret ara tuos. Tunc ego tranquilli formosa ad flumina Leccae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua caput in lentis condit arundinibus, Erigerem Pario dives de marmore templum, &nbsp; &nbsp; Quale Paphos Veneri fecit amoena suae: Quale suo rupes servat Parnasia Phoebo; &nbsp; &nbsp; Quale Jovi stadio nobilis Elis habet. {{Versus|25}} Ipse tenens laurum, lauro cohibente capillos, &nbsp; &nbsp; Stares Getuli nobile dentis opus. Aureus in longa flueret cervice capillus; &nbsp; &nbsp; Aurea Latois plectra darem digitis. Fulgerent circum Latii, tua cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Portantes sacrae civica serta comae. Quique tibi vitam, tibi se debere fatetur, &nbsp; &nbsp; Princeps purpurei doctor Amoris erit, [p. 42] Naso, pater Musarum, & Cypridis ultima cura, &nbsp; &nbsp; Pegaseo Naso pectora plenus aqua. {{Versus|35}} Et qui Smyrneae certans de munere palmae &nbsp; &nbsp; Transtulit ad Latios Troc&#239;a fata Deos: Quique tuos, Brimo, raptus luctumque parentis, &nbsp; &nbsp; Pulsaque Taenariis sidera dixit equis: Quique canit fulvae Nephele&#239;a vellera lanae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Phasiaque Haemoniam ducit in arva manum: Et cui perpetuus foculo deposcitur ignis; &nbsp; &nbsp; Et qui Callimachi molle secutus iter; Et Christi qui scita sacro Prudentius ore &nbsp; &nbsp; Propugnat, castae Religionis amor; {{Versus|45}} Atque alii centum: quorum quod reddita vita est, &nbsp; &nbsp; Praestitit ingenii lima perita tui. Ipse ego cum vittis, cum longa veste, sacerdos &nbsp; &nbsp; Costum & Oronteo munera ture feram. Bisque die Genioque tuo Genioque parentis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Fiet ad Aonias, me praeeunte, fores. Illius niveo conspergam lacte sepulcrum; &nbsp; &nbsp; Et nova serta meis plexa dabo manibus. Illius sanctos venerabor carmine manes, &nbsp; &nbsp; Irriget ut venas purior unda meas: {{Versus|55}} Et mihi dulce melos facili nascatur in ore: &nbsp; &nbsp; Sic ego te, magno sic patre dignus ero. [p. 43] Quali formosam permulsit carmine Rossam, &nbsp; &nbsp; Cumque illa campis lusit in Idaliis. Qualia felici furto sublecta Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Matris jucundis tinnit in auriculis: Quale tibi vacuae nemus ad geniale Vianae &nbsp; &nbsp; Delius arguto gutture dictat olor. Quo feror ah demens? quae blanda insania mentem &nbsp; &nbsp; Ludit, & a&#235;riis dat mea vota Notis? {{Versus|65}} Mi sat erit, sacra dum tu spatiaris in umbra, &nbsp; &nbsp; Phoebeos docili combibere aure modos: Et citharae strepitum lucis captare sub altis, &nbsp; &nbsp; Qua tremit ad citharam mobilis umbra tuam. Tum mihi plebeiae parient fastidia curae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Inque novas artes & nova sacra ferar. Forsan & audebo (nisi fallunt omina mentem) &nbsp; &nbsp; Condere quod culto possit ab ore legi. Felices umbrae, fortunatissima silva, &nbsp; &nbsp; Lymphaque pumiceis prosiliens scatebris, {{Versus|75}} Et virides ripae, sanctique silentia luci, &nbsp; &nbsp; Quaeque nites sudo lumine pura dies! Accipe, terra beata, meos (te dignor) amores &nbsp; &nbsp; Heinsiacas lauros Heinsiacamque chelyn. Depositumque De&#251;m serva, qui carmine & arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Provocat antiquos, vicit ut ante novos. [p. 44] </poem> ====Elegia IV. Ad Joannem Georgium Graevium. ==== <poem> U LTRA pollicitum, fateor, carissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Defuit officio nostra Thalia suo. Ne tamen idcirco (culpam nam deprecor istam) &nbsp; &nbsp; Arguar absentis non meminisse tui. {{Versus|5}} Hoc nolit Phoebusque pater, doctaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & Veneri proxima cura Charis. Hoc vetet Atlantisque nepos, & conscius Evan, &nbsp; &nbsp; Et quidquid doctas jungit amicitias. Te sistunt animo, te menti cuncta reducunt: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Te quamvis oculus non videt, illa videt. Sive manum poscunt castrensia munia; sive &nbsp; &nbsp; Diluimus curas flore, Lyaee, tuo: Occursat species dilecti plurima Graevii; &nbsp; &nbsp; Inque oculis semper, semper in ore mihi est. {{Versus|15}} Sive animum doctis juvat oblectare libellis: &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore versat amor. Ille tuae campus laudis, tua fama, Georgi, &nbsp; &nbsp; Immemorem Suadae non sinit esse tuae. [p. 45] Nec semel (Aonidum communia numina testor) &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine te volui demeruisse novo. Verum inter strepitusque vir&#251;m sonitusque tubarum &nbsp; &nbsp; Quis locus Aoniis lusibus esse potest? Nunc, furtiva mihi cum praestitit otia Mavors, &nbsp; &nbsp; Phocidis ad lucos, Grajaque rura feror. {{Versus|25}} Nunc animum dulci labor est componere cantu, &nbsp; &nbsp; Et trahere hibernum carminis arte diem. Non tamen ut magni victricia Principis arma &nbsp; &nbsp; Condere Maeonii moliar oris opus. Quod licet, innocuos vacui modulamur amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et responsurum sollicitamus ebur. Et nunc blanditias, placitae nunc jurgia formae &nbsp; &nbsp; Dicimus, & quidquid dictat amoenus Amor. Et modo Romanum mens concipit enthea Phoebum; &nbsp; &nbsp; Et modo materno molliter ore sonat: {{Versus|35}} Vulnificosque oculos dulcique armata veneno &nbsp; &nbsp; Oscula Sicaniis ludit arundinibus. Te quoque (si possim) libeat, jucunde Georgi, &nbsp; &nbsp; Victurae fidibus condecorare lyrae. Sed nervos dedit ingenio Natura pusillos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et tu, quod nequeat crescere, nomen habes. Atque utinam has saltem nugas ac ludicra detur &nbsp; &nbsp; Sistere judicio carmina posse tuo! [p. 46] Munditiis placitura tuis cultuque decoro &nbsp; &nbsp; Sustineant Clarii templa subire Dei. {{Versus|45}} Aut utinam Trajectinam delatus in urbem &nbsp; &nbsp; Praesenti recitem qualiacumque tibi! Tu pariter Musas, pariter complexus amicum &nbsp; &nbsp; Ingenuae legeres otia pigritiae. Nec, scio, defugeres media sub mole laborum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Seria deliciis posthabuisse meis. Subductaeque sibi partem concederet horae &nbsp; &nbsp; Romani princeps Tullius eloquii: Tullius ille tuae lima nitidissimus artis; &nbsp; &nbsp; Artis opus rarum Tullius ille tuae. {{Versus|55}} Quem tu detersa longi rubigine saecli &nbsp; &nbsp; Restituis Romae, quo decet ore, suae. Qualem Palladiis Academi vidit in umbris &nbsp; &nbsp; Promentem sacras pectore Brutus opes: Damnantem quali stupuerunt fulmine Rostra &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Antonii natas ad scelus omne manus. Se tibi debebit Suadae venus ista Latinae: &nbsp; &nbsp; Tota tua haec virtus, laurea tota tua est. Nec te poeniteat critici, vir magne, laboris: &nbsp; &nbsp; Hoc dedit & Caro Tullius ante suo. {{Versus|65}} Fascibus adsurget Pompeji pagina Trogi; &nbsp; &nbsp; Et quod Caesareo nomine vivit opus; [p. 47] Ascraeusque senex; & vafri Lucius oris, &nbsp; &nbsp; Ille hominum Momus Lucius, ille De&#251;m; Quique alii plures (neque enim mihi dicere promtum est) &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ingenii produnt tot benefacta tui. Et tibi Tarpejo Musae de monte Latinae &nbsp; &nbsp; Docta Palatina tempora fronde tegent: Et titulum facient, SERVATO ROMA PARENTE. &nbsp; &nbsp; Haec illi vitam debuit, ille tibi. {{Versus|75}} Munere sic uno cum demerearis utrumque, &nbsp; &nbsp; Quis te Romani sanguinis esse neget? Dii proprium hoc faciant, Graevi: longumque fruatur &nbsp; &nbsp; Ille tuis curis, tu Cicerone tuo. </poem> ====Elegia V. In funere Nicolai Heinsii <i>literatorum ac po&#235;tarum principis.</i>==== <poem> S I potuit lacrimas Orpheus meruisse Dearum, &nbsp; &nbsp; Si Linus, Aonio fletus uterque choro; Demite odoratis genialia serta capillis, &nbsp; &nbsp; Pierides: laetis demite serta comis. [p. 48] {{Versus|5}} Flos & amor vester, vestrum decus Heinsius, ille &nbsp; &nbsp; Heinsius Eois notus & Hesperiis, Heinsius Ausonii certissima gloria Pindi &nbsp; &nbsp; Occidit. Exequias (sic decet) ite Deae. Tuque adeo scissis Elege&#239;a crinibus amens &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Desine solennes, ah miseranda, choros. Solve choros, miseranda. tuus, tuus Heinsius ille, &nbsp; &nbsp; Ille tui plausus unicus auctor, ubi est? Pro dulci cithara, teneri pro carminis arte, &nbsp; &nbsp; Taxus Hyanteas moereat ante fores. {{Versus|15}} Pro myrto fragili crinem lacrimosa cupressus &nbsp; &nbsp; Ambiat, ah luctus te monitura tui. Qualem te memorant olim moriente Tibullo &nbsp; &nbsp; Flebiliter scissis exululasse genis. Qualis eras, cum Peligni crudele po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In Getico funus litore duxit Amor. Ille Deos tecum confusus dixit iniquos, &nbsp; &nbsp; Cumque suis lacrimas miscuit ille tuas. Hanc quoque tempus erat longa deflere querela &nbsp; &nbsp; Jacturam, & tantis ingemuisse malis. {{Versus|25}} Non negat hoc Naso: non hoc tua fama Tibullus; &nbsp; &nbsp; Non negat hoc gelido Parrhasis alta polo. Parrhasis ad citharam stupuit Nasonis & Heinsii: &nbsp; &nbsp; Bisque peregrino plausit honore sibi. [p. 49] Ah quoties illis carmen modulantibus haesit; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec memor aerumnae jam fuit ipsa suae! Ah quoties Heinsii numeros mirata canoros &nbsp; &nbsp; Tam doctas voluit demeruisse manus! Nunc dolet, & vetitis mallet latuisse sub undis, &nbsp; &nbsp; Nuncia ne tanti sit sibi facta mali. {{Versus|35}} At tu, grande decus septem Regina trionis, &nbsp; &nbsp; CHRISTINA, invictis gloria major avis; Fama sub attonitas cum lurida venerit aures, &nbsp; &nbsp; Numquid ab admonitu mens tibi tristis erit? Tu cineres, Augusta, tui manesque po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ire sub infletam non patieris humum. Et Tuscum Tiberim & Latios testabere colles, &nbsp; &nbsp; Heinsiaden gemitus elicuisse tuos. Adspice, Pierias nemoralis Aricia frondes &nbsp; &nbsp; Exuit, & posito nuda stat umbra Deo. {{Versus|45}} Certatim Latii accurrunt longo ordine vates, &nbsp; &nbsp; Portantes cineri debita justa pio. Spargit odoratas Favoriti Musa corollas: &nbsp; &nbsp; Et magno manes Gradius ore vocat. Quin etiam tumulis vatum simulacra priorum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Isse ferunt fusis moesta per ora comis. Umbraque Chisiadae, tenerique Propertius oris, &nbsp; &nbsp; Creditur ad planctus exiluisse novos. [p. 50] Luget in exequiis demissis cornibus Arnus, &nbsp; &nbsp; Arnus Apollinea clarus ab arte pater. {{Versus|55}} Et, qua Maeonios longo secat agmine muros, &nbsp; &nbsp; Turbidus ipse suis volvitur a lacrimis. Ipse etiam niveos, en, Mincius inter olores, &nbsp; &nbsp; Et Pha&#235;tontei Nympha superba Padi, Sebethusque decens lato projectus in antro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad cineres plorant, Phoebe Batave, tuos. Quid loquar Amisium? Paderae quid flumen amoeni? &nbsp; &nbsp; Hic Paderam tangit Amisiumque dolor. Illos Fernandus, doctarum prima sororum &nbsp; &nbsp; Gloria, Castalias jussit amare Deas. {{Versus|65}} Et nunc ecce jubet magno dare justa po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Sertaque Castaliis humida de lacrimis. Haec tibi, sancte senex, vatum chorus omnis ademto &nbsp; &nbsp; Munera cum multo sacra dolore facit. Sed licet aeternis superaris saecula chartis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Totque tua vivant inclita scripta manu; Musaeas licet unus opes, licet unus amores &nbsp; &nbsp; Possideas, toto qua patet orbe dies; Non ingrata tamen pietas tibi nostra futura est. &nbsp; &nbsp; Debent se meritis carmina nostra tuis. {{Versus|75}} Graevius Ausoniis non ultima fama Camoenis, &nbsp; &nbsp; Graevius Argivo nobilis eloquio, [p. 51] Graevius extincti plorabit funus amici: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos cineres, jam pius ossa legit. Jam tibi Franciacae sacrant lugubria Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Carmina, & aeternis busta notanda modis. Non alio velles laudari dignius ore: &nbsp; &nbsp; Non posses alio dignius ore cani. Ipse ego, curarum nuper pars blanda tuarum, &nbsp; &nbsp; Manibus inferias & mea sacra dabo. {{Versus|85}} Nec tibi de Pario speciosum marmore bustum, &nbsp; &nbsp; Nec stabit Phrygiis caesa columna jugis. Pulcrius his aliquid Clarii meditantur olores, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Pro tumulo septem tibi Roma det ardua montes: &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Non poteris tumulo nempe minore tegi. Deinde, Palatini qua fulsit Apollinis aedes, &nbsp; &nbsp; Ara stet in titulos, aurea tota, tuos. Hanc circum veteres celebrent, gens docta, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Magne Heros, genii tot benefacta tui. {{Versus|95}} Quorum pars hedera juveniles vincta capillos &nbsp; &nbsp; Latoum tenero pollice pulset ebur: Pars sua regali decantet scripta cothurno; &nbsp; &nbsp; Pars elegos faciles, pars epigramma sonet. Ad latus innocui centum modulentur Amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Aureaque in prima fronte locanda Venus. [p. 52] Nec tua, magne, chelys absit cultissima, vates: &nbsp; &nbsp; Illa chelys Musis adnumeranda novem. Haec ubi conspicies, simul annua festa videbis, &nbsp; &nbsp; Quae tibi laurifero culmine Cirrha parat. {{Versus|105}} Plaudet ab Elysio genitor tuus: &, Bene, dicet, &nbsp; &nbsp; Consuluit famae postuma fama meae. </poem> ====Elegia VI. Ad Theodorum Buseroum. ==== <poem> D UM tua regali Clio subnixa cothurno &nbsp; &nbsp; Auriaco patriis induit arma modis: Dum tua Trinacriis contendit canna cicutis, &nbsp; &nbsp; Docta vel hirsutas canna movere feras; {{Versus|5}} Me procul Aoniis arcet Gradivus ab antris, &nbsp; &nbsp; Castaliique vetat ducere fontis aquam. Et Furor, & belli comites Iraeque Minaeque &nbsp; &nbsp; Insultant lateri, noxia turba, meo. Nec sinit assuctis caput hoc lustrare choreis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Irrequieta quies, ac sine fine labor. Non tamen ut dulces penitus contemnere curas, &nbsp; &nbsp; Aut possim nullis vivere carminibus. [p. 53] Ah pereant enses potius, pereantque manipli, &nbsp; &nbsp; Quam ferar immeritas deseruisse Deas: {{Versus|15}} Quam cogar fontesque sacros formosaque Tempe &nbsp; &nbsp; Linquere. non tanti bellica fama mihi est. Quod licet, & fas est vacuo, statione soluta &nbsp; &nbsp; Aonas in montes & juga docta feror. Indomitumque meus Martem moderatur Apollo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec nihil ingenii, nec nihil artis adest; Nec nihil oris adest. Sed repprimit ora Cupido, &nbsp; &nbsp; Frangit & alternos improbus ille pedes. Ausus eram (memini) nuper, Busero&#235;, virosque &nbsp; &nbsp; Armaque magnanima condere nostra tuba. {{Versus|25}} Jam mea Phoebeis albebant tempora vittis, &nbsp; &nbsp; Ibat in Heroos jam calor ille modos. Risit Amor fastus ac verba minacia magni &nbsp; &nbsp; Carminis, & crescens attenuavit opus. Atque ita: Quid graciles sub iniquo pondere nervos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Rumpis? an in cantum non satis unus eram? Et mihi militia est, & sunt mihi castra, tubaeque, &nbsp; &nbsp; Et mea maternis artibus arma valent. Quo tibi tam magnos fuerat potare liquores? &nbsp; &nbsp; Haec est ingenii certa ruina tui. {{Versus|35}} Tu cane nocturni pompam titulosque triumphi, &nbsp; &nbsp; Et quae letifero vulnere bella vacant. [p. 54] Tu cane sidereos spatiosae frontis honores, &nbsp; &nbsp; Et teneros morsus, & sine dente jocos; Malarumque rosas, & murice tincta labella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quod sub vivo murice candet ebur: Quique vagi longa ludunt cervice capilli, &nbsp; &nbsp; Qualis vicinis vitis in arboribus. Nec tu credideris invisum nomen Amoris &nbsp; &nbsp; Pieridum turbae Pieridumque Patri. {{Versus|45}} Hoc tibi, si nescis, dicat Rhodope&#239;us Orpheus: &nbsp; &nbsp; Hoc Linus: Aoniis fletus uterque jugis. Tum facit ingenium, tum mentem plectra sequuntur, &nbsp; &nbsp; Cum tener ad partes se quoque jungit Amor. Sed neque tu magnis nomen titulosque po&#235;tis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invideas. Cineri gloria sera venit. Et te Fama vehet felicibus aurea pennis; &nbsp; &nbsp; Si modo sis constans, si modo semper ames. Teque Philetaeis evinctum colla corymbis &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus luco sistet in Idalio. {{Versus|55}} Illic & Paphios mirabere laetus olores &nbsp; &nbsp; Ad citharam numeros edidicisse tuos: Et myrteta vagis superimpendentia rivis &nbsp; &nbsp; Sponte sua ad nitidas deproperare comas. Nil tibi cum lauru Peneide: cingere myrto: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cumque suis Marti bella relinque modis. [p. 55] Finierat. positis grandi cum carmine vittis &nbsp; &nbsp; Exiguos lusus alteraque arma cano. Sed quocunque meae feriuntur pectine chordae, &nbsp; &nbsp; Reddere jam discunt, praeter amare, nihil. {{Versus|65}} Non tamen haec ingrata tibi, Buseroe, legenti &nbsp; &nbsp; Auguror: ingenuis lusibus ipse faves. Sic ubi marmoreis debetur victima templis, &nbsp; &nbsp; Ponitur ad faciles picta corolla Deos. Nos quoque nunc inopes plenum persolvere votum &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Portamus grata vilia tura manu. </poem> ====Elegia VII. In funere Theodori Georgii Graevii, ad Joannem Georgium Graevium patrem.==== <poem> E T merito. Quis enim tam crudo vulnere, Graevi, &nbsp; &nbsp; Durus inexpletis temperet a lacrimis? Quisve tuo leges ausit fixisse dolori, &nbsp; &nbsp; Cum superet fati litora & ipsa dolor? [p. 56] {{Versus|5}} Occidit, ah, viridi tua dos Theodorus in aevo: &nbsp; &nbsp; Spesque suas lucis condidit Elysiis. Nec prosunt juveni dulces ante omnia Musae; &nbsp; &nbsp; Nec prodest casto pectore culta Themis. Nec varias prodest animum finxisse per artes; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec Grajum doctis invigilasse choris. Sic olim diti florens Hyacinthus in horto, &nbsp; &nbsp; Delicium ille vagis nobile Na&#239;asin, Eurus ubi rapidis radit prata imbribus, & sol &nbsp; &nbsp; Obvolvit picea triste caput nebula, {{Versus|15}} Fusus humi, dulcem vultu moriente decorem &nbsp; &nbsp; Exuit, & stratis languit in foliis. Ah pater, ah frustra jam nunc pater! impia Clotho &nbsp; &nbsp; Sustulit immerito gaudia quanta tibi! Qualia nascentis secuit praeludia famae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jussit & in primo germina flore mori! Jam Latium, ac veteres norat Theodorus Athenas, &nbsp; &nbsp; Plenus Erechtheis pectora deliciis. Jam Cyreneos ibat recludere fontes. &nbsp; &nbsp; Injicit, en, atras Parca severa manus. {{Versus|25}} Et tot praeclaros intercisura labores &nbsp; &nbsp; Nobile Letheo mergit in amne caput. Ille quidem, ante diem raptus, (si credere dignum) &nbsp; &nbsp; Afflixit casu teque tuosque suo. [p. 57] Sed tamen huc omnes properamus: ea ultima rebus &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Linea nascendi conditione data est. Neve ego solator veniam tibi: respice, Graevi, &nbsp; &nbsp; Egregium toto quidquid in orbe fuit. Respice Grajorum monumenta, tuosque Latinos. &nbsp; &nbsp; Ferrea Mors cunctos, & cinis ater, habet. {{Versus|35}} Omnibus huc iter est: nec prae vulgaribus umbris &nbsp; &nbsp; Eximit insignes Pallas ab arte viros. Una sed ingenii stat gloria: nominis auctor &nbsp; &nbsp; Sola perennantis Musa perire vetat. Musa mori prohibet, patrioque reponit Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quos videt aeternum promeruisse decus. Sic tuus in chartis vivet Theodorus; &, annos &nbsp; &nbsp; Egressus, tecum saecula cuncta feret. Illum Fama volans pernicibus ignea pennis &nbsp; &nbsp; Trans maria, & terras, sideraque ipsa vehet. {{Versus|45}} At tu, (nam veterum Manes meministis amorum) &nbsp; &nbsp; Accipe de lacrimis uvida serta meis; Accipe parva tui nuper, Theodore, sodalis &nbsp; &nbsp; Munera, Pieria quae tibi valle fero. Nunc tuus Elysio tecum sub colle vagetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Battiades; curae debitus ille tuae. [p. 58] </poem> ====Elegia VIII. Ad Joannem de Witt, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> Q UAMQUAM in me dulcis Musae deferbuit ardor, &nbsp; &nbsp; Visque animi longis tabuit icta malis: Ceu quondam rosa, purpurei nova filia Veris, &nbsp; &nbsp; Demittit laesum sole vel imbre caput: {{Versus|5}} Non tamen omnino committam, candide, quin te &nbsp; &nbsp; Exiguo, Witti, munere condecorem. Nec prius a caro desistam carmine, quam tu &nbsp; &nbsp; Parte aliqua chartae conspiciare meae. Hoc meruere tui mores, hoc pectus honestum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Puraque simplicitas, & sine labe fides; Hoc patriae virtutis amor, candorque Batavus, &nbsp; &nbsp; Et cultum pulcris artibus ingenium; Et pudor, & probitas, rectique modestia mater, &nbsp; &nbsp; Et Themis, & Themidi junctus Apollo suae. {{Versus|15}} Nam quamvis ad summa tibi contendere fas sit, &nbsp; &nbsp; Invitentque tuas aestus & aura vias; [p. 59] Parcis, & angusti contentus murice clavi &nbsp; &nbsp; Litus amas: blandi litoris ora juvat. Et quandoque catenati siluere labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sepositae repetis mollia fila lyrae. Saepe juvat priscis mentem oblectare libellis, &nbsp; &nbsp; Saepe aliquid privo condere Marte juvat. Et modo arenosis tibi collibus exspatianti &nbsp; &nbsp; Inlaesum leporem vertagus ore trahit. {{Versus|25}} Et modo faginea tecum meditatus in umbra &nbsp; &nbsp; Harlemiae condis carmen Hamadryadi, Quod legat ipsa Dryas, quod Oreades admiratae, &nbsp; &nbsp; Et Nonacrinae turba pudica Deae. Otia sectantem, sed honesta, & amica labori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Demulcet tenera voce Latina Charis. Talis odoratis quondam ludebat in hortis &nbsp; &nbsp; Cilnius, Etruscis regibus ortus eques: Cilnius Augusto par dextra, comesque laborum, &nbsp; &nbsp; Maxima dos magni Cilnius imperii. {{Versus|35}} Ergo aut ipse suos teneris deflebat amores &nbsp; &nbsp; Versibus, & pulcrae saevitiam dominae: Aut in gramineo temere sic cespite fusus &nbsp; &nbsp; Audiit argutae carmina Calliopes. Saepe Maro tenerum domino praelegit Alexim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pecus, & forti rura subacta manu. [p. 60] Saepe necem Tyriae indignam ploravit Elissae; &nbsp; &nbsp; Saepe etiam lacrimas, Anna relicta, tuas. Saepe suos Flaccus cithara modulatus amores, &nbsp; &nbsp; Mutavit grandi tenuia plectra sono: {{Versus|45}} Aut urbem sale defricuit, risuque decente &nbsp; &nbsp; Contudit indoctae jurgia stultitiae. Saepe tuos ignes recitasti, blande Properti, &nbsp; &nbsp; Cum premeret duro colla Cupido pede; Nocturnamque fugam cecinisti, & vincta corymbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Pocula, & haerentes uda per ora rosas. Omnis in Esquilias migrarat Musa salubres, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim, & justi conscia rura Numae. Egeriaeque nemus lauru refloruit alta; &nbsp; &nbsp; Et Latium volucres edidicere melos. {{Versus|55}} Tu quoque rure tuo, (nec fallimur) optime Witti, &nbsp; &nbsp; Excipies profugas ex Helicone Deas. Incertis quas nunc palantes sedibus ab se &nbsp; &nbsp; Spernit, & invisas barbarus orbis habet. Dii bene, quod censu tu non censeris in isto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nec stolida insanae somnia plebis amas! Dii bene, quod studiis pulcre innutritus honestis &nbsp; &nbsp; Pierias cupido pectore condis opes! Grande feres operae pretium: Pimple&#239;des ipsae &nbsp; &nbsp; Praemia cultori debita sponte dabunt. [p. 61] {{Versus|65}} Non tua mordaces divellent commoda curae: &nbsp; &nbsp; Non rumpet somnos invidia aegra tuos. Non avidis aliena oculis limabis, & exspes &nbsp; &nbsp; Aspera mutatae tela pavebis Herae. Sed liber, jurisque tui, vinclisque solutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Omnibus, aeternis par eris ipse Deis. Quorum quod propria est, nec fuco picta, voluptas, &nbsp; &nbsp; Dulcia perpetui tempora veris agunt. Haec tibi sub lenta securus vite canebam, &nbsp; &nbsp; In vario florum fusus humi gremio: {{Versus|75}} Qua tepidus blandis resonat concentibus a&#235;r, &nbsp; &nbsp; Et matutinae dulce queruntur aves: Et nucis umbra, meae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Non infoecundam propter opacat humum. [p. 62] </poem> ====Elegia IX. In funere Joannis Georgii Graevii. ==== <poem> N AM quid dissimulo ulterius, lacrimasque reservo, &nbsp; &nbsp; Et sortem infelix decipio ipse meam? Quo feror? & misero indulgens fomenta dolori &nbsp; &nbsp; Aerumnis etiam pascor ab ipse meis? {{Versus|5}} Ite, licet, doctae Libethrides: ite Camoenae: &nbsp; &nbsp; Pendeat e muto pariete muta chelys. Cur ego vestra sequar pius Orgia? cur ego lassem &nbsp; &nbsp; Laurigerum plectro suaviloquente nemus? Graevius (ah dirum nostros eat omen in hostes) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vester honos, divae, Graevius, ecce, fuit. Vulneris heu miseri! quod nulla aetate cicatrix &nbsp; &nbsp; Leniet, extenso non medicina die. Nec vero aut Latius vobis hoc nomine Varro &nbsp; &nbsp; Plus dedit, aetatis gloria prima suae: {{Versus|15}} Aut, quem Taenariis & nunc Catilina tenebris &nbsp; &nbsp; Horret, inexhausto Tullius ore potens. Heu miserande senex: quamvis maturus, & aevi &nbsp; &nbsp; Plenus, & annorum militiaeque satur: [p. 63] Te tamen ingemuit studiorum moesta peremto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Conditio, fati praescia facta sui. Tene gubernantem dubii molimina cursus &nbsp; &nbsp; Non doleat? laceris non fleat aegra comis? Tene ministrantem nostris, pater optime, velis &nbsp; &nbsp; Non in perpetua ploret amaritie? {{Versus|25}} Orbis amor docti, docti stupor orbis, & unus &nbsp; &nbsp; Qui merito cunctis diligereris, eras. Cum tamen hoc esses, te nemo modestius umquam &nbsp; &nbsp; Est usus magni dotibus ingenii. Mitis eras, ac pacis amans, animique quietem &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mens tua ventosis laudibus antetulit. Non tua fuscabant infames otia rixae: &nbsp; &nbsp; Integer, & niveo pectore purus eras. Nec tibi jucundi rumpebat pensa laboris &nbsp; &nbsp; Acta tribunitio saepe furore dies. {{Versus|35}} Atque utinam studiis vigeant communibus artes, &nbsp; &nbsp; Foedaque triconum natio dispereat; Et quicumque olim nostri sub sidere caeli &nbsp; &nbsp; Sevit inhumana dira aconita manu! Per quorum rabiem, scelerataque bella, quietis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} (Heu pestem saecli) non licet esse bonis. Sed valeant noxae, nec sint in honore furentes, &nbsp; &nbsp; Quorum ope virtutum spes bona praecipitur. [p. 64] His te submotum vitiis, pax aurea stellis &nbsp; &nbsp; Inserit, o ista digne quiete senex! {{Versus|45}} O vitae perfuncte malis, perfuncte periclis, &nbsp; &nbsp; Et quidquid miseris spesque metusque parit! Te bona honestorum comitatur fama laborum, &nbsp; &nbsp; Te pietas, fuci nescia, fraude vacans. Civibus o gaude jam nunc adscripte beatis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gaude sidereum civis adepte larem. O quem purpureo nova lumine gloria vestit, &nbsp; &nbsp; O cui caelestes fas habitare domos: Cantus ubi felix, & sine carentia semper &nbsp; &nbsp; Gaudia, & ad dulces nablia nata modos! {{Versus|55}} Hic petet amplexus, tua nuper cura, paternos &nbsp; &nbsp; Filius, aetherii laetus honore chori. Hic pia te conjux gratantibus induet ulnis, &nbsp; &nbsp; Prole sua felix, laeta favore viri. Salve sancte pater, nitidi novus incola Olympi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et nostro semper mactus amore, vale. [p. 65] </poem> ====Elegia X. Ad Joannem Ulricum Meurerum <i>in Britanniam abeuntem.</i>==== <poem> I BIS ad aequoreos, solers Meurere, Britannos &nbsp; &nbsp; Visere, & adversae rura beata plagae. Quae tibi caussa viae? num qui temerarius error &nbsp; &nbsp; In levibus juvenum mentibus esse solet; {{Versus|5}} Multa peregrinis fingens, miracula in oris, &nbsp; &nbsp; Multa sibi terra, multa videnda mari? An ditescendi magis exitiosa libido &nbsp; &nbsp; Tam procul a dulci cogit abire lare? Absit: & in viles animas eat aegra voluptas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Foedaque cogendae sollicitudo rei. Te Musae Phoebusque pater, te provida Pallas &nbsp; &nbsp; Ingeniique vigor nobilioris agunt. Qualiter Aesoniden niveis nova Gloria pennis &nbsp; &nbsp; Ab gelido Schytici Phasidos amne vocat. {{Versus|15}} I bone, discendi quo te rapit ardor, & alti &nbsp; &nbsp; Ignea vis animi, purpureusque decor. I pede felici, nec te male fida morentur &nbsp; &nbsp; Aequora, nec dubiae caeca pericla viae. [p. 66] Sternat aquas placidi facilis clementia Nerei, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Zephyri motam provehat aura ratem. Mox ubi jam laribus feliciter inde paternis &nbsp; &nbsp; Redditus, aetatis tempora laetus ages, Utere Musaeis opibus, fructu utere longo &nbsp; &nbsp; Tam bene quaesitae, candide Jane, rei. {{Versus|25}} Aut tu Antenorei divina volumina Flacci &nbsp; &nbsp; A docta prodes nunc meliora manu: Aut aliquid proprii meditaberis ipse laboris, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Sed quocumque tuae vigilabunt nomine curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ne fueris nomen lassus habere meum. [p. 67] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber quartus. === ====Elegia I. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D UM sumus in Morina, Franci dulcissime, terra, &nbsp; &nbsp; Et rabiem Mavors & nova tela parat; Ecquid prisca tui superest tibi cura sodalis, &nbsp; &nbsp; Nec meus e caro pectore fugit amor? {{Versus|5}} Ecquid in incepto perstat tibi vita tenore &nbsp; &nbsp; Otia doctarum degere Pieridum? Et modo Sicania celebras Amaryllida canna; &nbsp; &nbsp; Et modo Maeonia concinis arma tuba? Nasonemve tuum per Thespia rura secutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Idalium tenui stamine fingis opus? Felix, quem Clario nutrivit Phoebus in antro; &nbsp; &nbsp; Quem Charitum excepit triga, decensque Venus. [p. 68] Felix, qui viles didicisti spernere curas, &nbsp; &nbsp; Ac Musis tantum vivere, & ipse tibi. {{Versus|15}} Cur, rogo, cum studiis pariter capiamur iisdem, &nbsp; &nbsp; Cumque tuo vivam pectore, tuque meo; Et pariles animos non impar corpus honestet, &nbsp; &nbsp; Et pariles annos par quoque vita regat; Cur, inquam, parili non cedunt omnia fato? &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnia cur tibi sunt candida, nigra mihi? Non equidem strabo limo tua commoda visu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Absit, & in vulgus dedecus illud eat) Sed mea me dudum docuerunt damna dolere; &nbsp; &nbsp; Et superest, video, nil nisi flere mihi. {{Versus|25}} Quae si cuncta querar, primoque a fonte dolorem &nbsp; &nbsp; Ordiar indignum; quid nisi nota querar? Ac tibi praesertim, vitae qui fata peractae &nbsp; &nbsp; Nobiscum memori condita mente tenes. Et tamen hoc quodcumque mali est superare ferendo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Possem, fortuna nec minor esse mea. Haud me adeo finxit animi Natura pusilli, &nbsp; &nbsp; Ut, quod praeteriit, praeteriisse querar. Sed te quod careo, quod tot regionibus absum, &nbsp; &nbsp; Quod mea speratus gaudia fallit amor; {{Versus|35}} Id vero miserum cruciat, mentemque venenat: &nbsp; &nbsp; Hinc trahit ingratas vita mihi tenebras. [p. 69] Nunc & luce mali redeunt, & nocte, dolores; &nbsp; &nbsp; Nec bona nocte quies, nec bona luce venit. Sordent rura oculis, sordent gelidae convalles, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pellucenti rivus amoenus aqua; Deliciaeque meae densis nemora ardua ramis, &nbsp; &nbsp; Antraque ludentum mollia Na&#239;adum. Tentavi, fateor, veterem si pellere possem, &nbsp; &nbsp; Esset & alterius funus amoris amor. {{Versus|45}} Et, Mihi, quod teneam, quod amem, quo ludere possim, &nbsp; &nbsp; Ganda dabit, dixi: nec mora, Ganda dedit. Ante oculos blandae versabat imago Neaerae: &nbsp; &nbsp; Ilicet, in ventos jam novus ibat amor. Spes quoque magna fuit nuper te, care, videndi: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Illa sed heu fallax & male firma Dea est. Omnia cum cupiam potare oblivia juncta, &nbsp; &nbsp; Non minuunt luctus omnia juncta meos. At, puto, mors minuet: quae si miserabitur olim, &nbsp; &nbsp; Non est ad veras surda futura preces. {{Versus|55}} Ergo ego cum cinerem fuero conversus in atrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quando erit, o superi, quando erit illa dies?) Tu, precor, infaustae solamen dulce juventae, &nbsp; &nbsp; Reliquias nostri collige naufragii. Nempe tuae fidei tenues commendo libellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quaeque mihi niveus verba praeivit Amor. [p. 70] Illic invenies primae conamina Musae: &nbsp; &nbsp; Forsan & invenies quod placuisse queat. Quae tu sive vir&#251;m cupies volitare per ora, &nbsp; &nbsp; Sive magis longa carmina nocte premi: {{Versus|65}} Te sibi patronum, te sunt habitura parentem, &nbsp; &nbsp; Quando aliter functus noluit esse parens. Quod mihi si praestes, (sed nec praestare negabis) &nbsp; &nbsp; Inque operis partem te juvet ire mei; Aequius occumbam, nec sic, dilecte, pigebit &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ad fortunatas ferre pedem choreas. </poem> ====Elegia II. In foedissimam tempestatem, qua in navi bellica pone insulam Mataninam jactabatur. ==== <poem> O umbrae nemorum, o molli saxa oblita musco, &nbsp; &nbsp; Ruraque, & uvidulae Na&#239;adum latebrae! Quando iterum dulci dabitis gaudere recessu, &nbsp; &nbsp; Otiaque & mentis frangere dividias? {{Versus|5}} Quando iterum tenues vobis inflare cicutas, &nbsp; &nbsp; Et tepido agrestem lacte piare Palen? Sic melius poteram curas mulcere canendo. &nbsp; &nbsp; Non facit ad mores nautica vita meos. [p. 71] Felix, qui patrio vitam traducit agello, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inque una gaudet consenuisse casa. Illi delicias faciles ignotaque nobis &nbsp; &nbsp; Gaudia ruricolae composuere manus. Illi jucundos certant praebere sapores &nbsp; &nbsp; Uvaque & incurvis poma sub arboribus. {{Versus|15}} Ipse, ubi sera polo suspendit sidera Vesper, &nbsp; &nbsp; Vimineis niveas cratibus abdit oves. Ipse & apum multo foetas examine cellas &nbsp; &nbsp; Diripit, ac dulci nectare dispoliat. Haec mihi vita foret! pelago nec tristia nossem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sidera, & ingentes caeli hiemisque minas! Nunc omnes timeo ventos, nunc concita ventis &nbsp; &nbsp; Nubila, nunc tristes aequoris insidias. Ah pereat, quicumque rates eduxit in altum &nbsp; &nbsp; Primus, & invito vela dedit pelago! {{Versus|25}} Quod si mors quaerenda fuit, quaeremus in undis? &nbsp; &nbsp; Mille modis tellus funera mille dabit. Vulnera me caedesque prius, prius horrida bella, &nbsp; &nbsp; Quaeque decet fortes mors violenta viros. Dii date, ne fato ignavi fungamur inulto! &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostibus eveniat sic cecidisse meis. [p. 72] </poem> ====Elegia III. Ad Juliam. ==== <poem> E TSI nec generis tibi me commendat aviti &nbsp; &nbsp; Gloria, nec titulo fulta potente domus: Hoc unum, formosa, hoc unum, Julia, laetor, &nbsp; &nbsp; Non penitus Musas displicuisse meas: {{Versus|5}} Innocuas Musas, puri quae pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Late per populos, per freta longa ferent. Atque utinam tantas spirarem in carmina vires, &nbsp; &nbsp; Quanto formosas par erat ore cani! Tecum ego lauriferis e culminibus Parnasi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Subdita cum terris aequora despicerem. Tecum Pierios gauderem intexere flores, &nbsp; &nbsp; Sertaque odoratis myrtea temporibus. Tu violas tondens (violas locus ederet omnis) &nbsp; &nbsp; Albaque puniceis lilia mixta rosis, {{Versus|15}} Narcissumque crocumque & purpureos amaranthos, &nbsp; &nbsp; Ditares foetu versicolore sinum. At mihi dilecto nectenti brachia collo, &nbsp; &nbsp; Haerenti e blandae luminibus Dominae, [p. 73] Ille tuus large viresque animumque canendi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Afflaret teneris spiritus halitibus. Qualiter ad Zephyri pandit se laeta susurros &nbsp; &nbsp; Quae rosa de vernis imbribus immaduit. Et modo mirarer, vitreum projectus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Ut suspensa tuos lamberet unda pedes: {{Versus|25}} Et modo gauderem fluvium increpuisse morantem, &nbsp; &nbsp; Dum speculum lento consulis in fluvio. Tu modo frigidula mecum spatiata sub umbra, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub arboribus, Calliopen dulci superares, Julia, plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Calliopen doctis, Julia, carminibus. Et modo vicinis habitantem in vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Immemorem faceres dissimilemque sui. Illic assidue sacri modulantur olores: &nbsp; &nbsp; Aura levis caelo sibilat, aura solo; {{Versus|35}} Et Pandionia mulcentur a&#235;done lauri, &nbsp; &nbsp; Applausisque nemus concinit omne comis. Illic te videat, mea lux; mutescet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Blandus & arguto gutture cedet olor. Ipse utinam teneri liquefactus acumine cantus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Has habitem sedes, haec loca semper amem! Ipse tuae fiam vocis resonabilis Echo, &nbsp; &nbsp; Ultimaque e dulci carmine verba sequar! [p. 74] Trajecti turres, dilectaque rura Camoenis, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua; {{Versus|45}} Vos eritis testes, si quos sentitis amores, &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsin amare fide. Vos eritis testes, dilectam rite puellam &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsidis esse fide. Illic incisos, trunci, servatis amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et legimur junctis nomina nominibus. Una tamen magni, multos victura per annos, &nbsp; &nbsp; Certius indicium fagus amoris habet: QUAE ME TAEDA TIBI, QUAE TE MIHI, JULIA, JUNXIT, &nbsp; &nbsp; AMBORUM JUNCTOS LUCEAT ANTE ROGOS. {{Versus|55}} Vive, precor, seris dictura nepotibus, arbos, &nbsp; &nbsp; Quae fuerint nostri foedera connubii. Et tecum longi vivant monumenta caloris, &nbsp; &nbsp; Osculaque in libros credita saepe tuos. Mox quoque, cum fato laeti solvemur eodem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et cineres umbra protege & ossa tua. [p. 75] </poem> ====Elegia IV. Ad Cupidinem de amore Petri Francii. ==== <poem> C INGERE materna, puer invictissime, myrto: &nbsp; &nbsp; Accessit spoliis haec quoque praeda tuis. Noster &#239;o seros insanit Francius ignes, &nbsp; &nbsp; Et dominae victas porrigit, ecce, manus. {{Versus|5}} Ille ferox, & adhuc nullis penetrabilis armis, &nbsp; &nbsp; Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Ille ferox, puerique timor cum matre volucris, &nbsp; &nbsp; Uritur. o superi, non ego solus amo. Franci, tune meos igitur sentire dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cogeris, & poenis ipse favere tuis? Quid tibi nunc tragicis evincto crura cothurnis &nbsp; &nbsp; Prodest Ionii praelia flere maris? Invictumque Ducem patrio transscribere olympo? &nbsp; &nbsp; Non facit ad nostros Musa severa Deos. {{Versus|15}} Tu satius Coo versum tenuare sub antro &nbsp; &nbsp; Incipe, & ad faciles orgia ferre choros; [p. 76] Ascraeumque nemus molli lustrare cicuta, &nbsp; &nbsp; Quod resonent montes, quod resonent silvae. Inferior magno non est Mimnermus Homero. &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil nisi lene probat, nisi nisi molle Venus. Qualia Callimacho sua Cynthia debuit Umbro: &nbsp; &nbsp; Quale melos Nemesis, culte Tibulle, tibi. Quale canit teneri blandissima Musa Secundi, &nbsp; &nbsp; Cum docet e gelidis basia nata rosis. {{Versus|25}} Qualia (si magnis fas est committere parva) &nbsp; &nbsp; Purpureus nobis carmina dictat Amor. At, memini, nuper tenuem ridere laborem &nbsp; &nbsp; Ausus es, & nostras, improbe, delicias. Ah quoties lacrimis turbata rigantibus ora &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Damnabis fastus tot monumenta tui! Cum foribus clausis, clausis cum dura fenestris &nbsp; &nbsp; Despiciet querulae carmen inerme lyrae: Et tibi cantati facient convicia postes, &nbsp; &nbsp; Et matutino sparsa pruina solo. {{Versus|35}} Ah quoties medio haerebunt verba palato, &nbsp; &nbsp; Singultu tremulos impediente sonos! Sic fastum perhibent Nonacrinae Atalantes &nbsp; &nbsp; Flesse sub umbrosis Milaniona jugis. Fertur & Alcides (at qui fuit ille!) rigorem &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Eurytidos lacrimis comminuisse suae. [p. 77] Nec tu turpe puta dilectae flere puellae. &nbsp; &nbsp; Gaudet Amor lacrimis, gaudet & ipsa Venus. Sed tua ne injusto succumbat pondere virtus: &nbsp; &nbsp; Neu timidus primo carcere siste gradum. {{Versus|45}} Demens, qui potuit dulces mutare calores, &nbsp; &nbsp; Primaque translato vincula servitio. Obsequio devicta tuo formosa Corinna &nbsp; &nbsp; Dedit se teneris languida brachiolis. Inque tuos labens humeros, ac pectus amatum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Adjiciet timido murmure, Noster eris. Tum tibi mitescet: tenui tum blanda rubore &nbsp; &nbsp; Multa tibi rapiet basia, multa dabit. Tu roseis inhians humeris, roseisque papillis &nbsp; &nbsp; Multa procax sumes basia, multa dabis. {{Versus|55}} Concharumque modo nexis utrimque labellis &nbsp; &nbsp; Festivum duplex lingula curret iter. Quare ne pigeat primos durare labores. &nbsp; &nbsp; Iste labor certi foederis instar habet. Alma fave Cytherea; fave puer alme po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nam tuus est. Mystam laedere parce tuum. Vivat, &, ut fas est, ex aequo flagret uterque &nbsp; &nbsp; Igne Corinna pari, Francius igne pari. [p. 78] </poem> ====Elegia V. In nuptias Joannis Derramoutii et Corneliae Villepontosiae. ==== <poem> D UM tua festivis, Dermouti candide, taedis &nbsp; &nbsp; Lustrat Hymen felix atria, lustrat Amor; Fila tibi faciles dispensant aurea Parcae, &nbsp; &nbsp; Ducentes fausta stamina longa colo. {{Versus|5}} Et mollem tremulo dum torquent pollice lanam, &nbsp; &nbsp; Fati nescio quid murmurat aura tui: Aura levi Paphios demulcens frigore campos, &nbsp; &nbsp; Aura Cytheriacis edita culminibus. Nimirum lepidas Veneris fert illa tabellas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vatibus, &, jubeat quid Dea magna, docet. Ipsa tibi longe venientes ordinat annos; &nbsp; &nbsp; Temperat & fausta sidera luce Venus. Et dominae Veneris mitissima cura columbae &nbsp; &nbsp; Firmant augurio foedera vestra suo. {{Versus|15}} Nec dubitare licet. Si quis tamen hoc quoque, si quis &nbsp; &nbsp; Contendat fluxam vatibus esse fidem: [p. 79] Ad te, virginei decus o Cornelia coetus, &nbsp; &nbsp; Provocat aetatis praescia Musa tuae. Quidquid in Idaliis signavit Cypria fastis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Consciaque arcano Nox tegit in gremio, Illud flammiferis jamdudum inscripsit ocellis, &nbsp; &nbsp; Non mentitura qui tibi fronte micant. Illinc & leges Dermoutius & nova jura &nbsp; &nbsp; Hauriet, ac cupidis imbibet auriculis; {{Versus|25}} Inque foro Dominae causam dicturus Amoris &nbsp; &nbsp; Et reus, & judex, & simul actor erit. Ludite, & innocuam lusu exercete juventam, &nbsp; &nbsp; Dum res, & vires, & pudor ipse sinet. Ludite concordes animae. sic mensibus actis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Audiat effusas casta Diana preces; Exprimat & caros numerosa in prole parentes, &nbsp; &nbsp; Quae valeat sanctam perpetuare domum. [p. 80] </poem> ====Elegia VI. Ad fontem amoenissimum, qui est e regione Augustae Trevirorum juxta Mosellae ripam.==== <poem> F ONS pellucidula saliens argentee lympha, &nbsp; &nbsp; Irriguum scabro pumice operte caput: Et vos o nemorum dulces in valle recessus, &nbsp; &nbsp; Humida Nympharum Na&#239;adumque domus; {{Versus|5}} Has vobis in serta rosas, haec veris adulti &nbsp; &nbsp; Delicias plenis lilia do calathis. Vos mihi cantanti nimium defendite solem, &nbsp; &nbsp; Dum rubet admoto lumine sera dies. Una aestum lenite, una auscultate querentem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excipit argutum jam mea verba nemus. Hic ego sollicitos committam frondibus ignes, &nbsp; &nbsp; Inque meas curas ingeniosus ero. Cara Neaera, Neaera meos experta furores, &nbsp; &nbsp; Et non obscuri vincula servitii, {{Versus|15}} Quis Deus avulsit tibi me? quod amantibus obstans &nbsp; &nbsp; Sidus tam longas compulit ire vias? Non poteram placidi contentus flumine Vechtae &nbsp; &nbsp; Aestivo lentos fallere sole dies? [p. 81] Non tecum laeta spatiari, Vita, sub umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Umbra ubi proceris decidit a trichilis? Non dulces tibi blanditias, non mollia verba &nbsp; &nbsp; Dicere? non caro deficere in gremio? Deplorat nostras, en, ipse Mosella querelas, &nbsp; &nbsp; Turbidus & crebris volvitur a lacrimis. {{Versus|25}} Ad mea responsant vasti suspiria montes; &nbsp; &nbsp; Te ripae virides, te cava saxa sonant. Moestaque desertis habitat quae vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Jam didicit nomen sponte referre tuum. At me secretis jactantem carmina silvis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec virides ripae, nec cava saxa juvant: Nec quae desertis laetatur vallibus Echo, &nbsp; &nbsp; Echo Maenalii maxima cura Dei. Ipse meos solus mecum lamentor amores, &nbsp; &nbsp; Votaque, solennes concipioque preces. {{Versus|35}} Et, quod nunc superest pro votis omnibus unum, &nbsp; &nbsp; Te nascente die, te moriente cano. Cara Neaera, Neaera meos miserata dolores, &nbsp; &nbsp; Obsequio tandem victa Neaera meo; Num te sepositi capiunt nunc otia ruris? &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} An nostri memorem ducis in urbe moram? O ita Dii faciant, ita tu cum matre Cupido, &nbsp; &nbsp; Ut meus in casto pectore spiret amor! [p. 82] Sed bene me Divi, bene me sperare Cupido, &nbsp; &nbsp; Et bene cum parvo Mater Amore jubet. {{Versus|45}} Si tamen hic mecum sinerent te fata morari; &nbsp; &nbsp; Haec etiam regio, quo capereris, habet. Nulla serenatum vitiant contagia caelum, &nbsp; &nbsp; Non furit insano Sirius igne canis. Non lupus insidias pecori meditatur inultus; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Effoeta serpens non stabulatur humo. Sed liquidi fontes, & prata sonantia rivis, &nbsp; &nbsp; Ingenioque satis terra beata suo: Et tepidi colles, gravidaeque in collibus uvae, &nbsp; &nbsp; Et tempestivo frigore mite nemus: {{Versus|55}} Indocilesque viae lympharum, & dulcis a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Antraque muscosis roscida pumicibus. Hic certo lepores exercet Delia cornu, &nbsp; &nbsp; Aut cervum rapidis insequitur canibus: Dumque levem tremula captat sub fronde soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Incustoditae pone jacent pharetrae. Hic Pan Arcadiae reminiscens virginis ignes &nbsp; &nbsp; Hispida cerato labra terit calamo: Oblitusque sui, sed non oblitus amorum, &nbsp; &nbsp; Haec Deus Arcadiae praetulit arva suae. {{Versus|65}} Delius hos olim multo medicamine fontes &nbsp; &nbsp; Imbuit: hinc grato frigore spirat acor. [p. 83] Ipsaque, ni patrio deberet nomina ponto, &nbsp; &nbsp; His iterum nasci Cypria vellet aquis. Hic tecum dulces gauderem ducere somnos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Amplexu curas & sepelire tuo: Et tecum lusus, mea lux, & seria tecum &nbsp; &nbsp; Dividere, ipsius nec meminisse mei. Irrita quid voveo? discerpunt omnia venti; &nbsp; &nbsp; Vanaque non ullo pondere vota cadunt. {{Versus|75}} Et nunc Hesperio se tinguit in aequore Titan, &nbsp; &nbsp; Fraenaque flammiferis aurea demit equis. Experiar noctem: nocti ne somnia desint, &nbsp; &nbsp; Obverses oculis fac, mea Vita, meis. At tibi, Fons, blanda qui Musas excipis umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Vivat inexhaustae vena perennis aquae: Nec pecudes, nec te turbent, nitidissime, frondes, &nbsp; &nbsp; Et vitreo semper nectare purus eas. [p. 84] </poem> ====Elegia. VII. E vernaculo Hoofdii expressa ad Neaeram.==== <poem> J AM super intonsos montes atque humida rura &nbsp; &nbsp; Candida formoso nascitur ore dies. Jam Rheni tremulis resplendens Phoebus in undis &nbsp; &nbsp; Auricoma gratas luce salutat aves. {{Versus|5}} Tu placido somnos exhalas, cara Neaera, &nbsp; &nbsp; Pectore, sopitis languida luminibus. Nec te purpureo perfusae mane fenestrae, &nbsp; &nbsp; Temporis aut species deliciaeque monent? Nec matutinae volucrum potuere querelae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Somnum sidereis excutere ex oculis? Ecce mea arguto Philomelae accenditur ore &nbsp; &nbsp; Fistula: concentus provocat illa meos. Te quoque tempus erat desertis, o mea, plumis &nbsp; &nbsp; Plumigeros cantu sollicitare choros. {{Versus|15}} Surge, age. Quid cessas docta contendere voce, &nbsp; &nbsp; Lux mea, doctarum vocibus alituum? [p. 85] In nemus & verno viridaria lucida rore &nbsp; &nbsp; Ibimus: invitat te procul omne nemus. Invitant tremulae teneris cum floribus herbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et ros mobilibus qui natat in foliis: Qualis cum cupido deducta puella marito &nbsp; &nbsp; Turgidulis lacrimas depluit ex oculis. Illic si nostros Nymphis modulaberis ignes, &nbsp; &nbsp; Sive meis numeris, seu mage, Vita, tuis; {{Versus|25}} Ad cantus facunda tuos attendet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Et linguam argutas vertet in auriculas. Quos ubi perdidicit, nemorum petet inde recessus, &nbsp; &nbsp; Miratasque novo more docebit aves. Quid loquor, & dulcem rumpo tibi carmine somnum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qui mea commendat jam, puto, vota tibi? Quem tu nec nemorum commutes omnibus umbris, &nbsp; &nbsp; Nec liquidis levium vocibus alituum. Forte meos tecum sic sola revolvis amores; &nbsp; &nbsp; Quodque neges vigilans, dat mihi amica quies. {{Versus|35}} Forte tuis nunc jungo haerentia labra labellis; &nbsp; &nbsp; Aut oculo mecum verba loquente facis. Quid loquor? immodicum rumpam modo carmine somnum. &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. Derident lepidae jam somnia nostra columbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Verbaque, in a&#235;rio quae mihi rore natant. [p. 86] Illae compositis certae dant oscula rostris: &nbsp; &nbsp; At mea frigidulo praeda cadunt Zephyro. Nondum etiam nitidis somnus decessit ocellis? &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. {{Versus|45}} Quid differs, quod sponte velis, quod postulat aetas, &nbsp; &nbsp; Quod jubet accensa lampade dulcis Amor? Adspice: uti dubiae carpamus gaudia vitae &nbsp; &nbsp; Hortantur volucres, silva, juventa, dies. </poem> ====Elegia VIII. Amor elusus. ==== <poem> I Rriguae valles, gelidaeque in vallibus umbrae, &nbsp; &nbsp; Et trepidans liquido caerula lympha pede; Auraque per cultos suspirans molliter hortos, &nbsp; &nbsp; Saxaque muscosis frigida porticibus: {{Versus|5}} Quam bene consuluit vestro Natura decori! &nbsp; &nbsp; Quantum non comtis detulit illecebris! Vos licet horrentes nivibus concreta capillos &nbsp; &nbsp; Acriter immiti frigore adurat Hiems; Vinciat & fontes, & latos vinciat amnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et moestam lapsis velet humum foliis; [p. 87] Ver tamen amissam renovat cum foenore formam &nbsp; &nbsp; Pictum purpureis ora sinumque rosis. Ver impacatae compensans damna senectae &nbsp; &nbsp; Perfundit solitis omnia deliciis. {{Versus|15}} Grataque odorati praebent umbracula rami, &nbsp; &nbsp; Hospitium Nymphis, hospitium Satyris. Nec volucrum dulces desiderat alta querelas &nbsp; &nbsp; Silva, nec ingenuum florea rura decus. Starem utinam longis nixus radicibus ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ad caput arguti pinus amans fluvii! Aut florum generi accedens non simplice cultu &nbsp; &nbsp; Pars essem vestri quantulacumque chori! Tum me conspicuae felicem munere formae &nbsp; &nbsp; Mulceret tacito rure beata quies: {{Versus|25}} Et Boreae tutum a furiis & sideris aestu &nbsp; &nbsp; Afflarent tepidi molle latus Zephyri. Tum quoties reserare diem Matuta pararet, &nbsp; &nbsp; Matutae riguis pascerer a lacrimis. Atque apis ad flores alis allapsa sonoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nectar dulce meo sugeret e calatho. Vel si me niveo carpsisset pollice virgo, &nbsp; &nbsp; Languerem in niveis virginis uberibus. Omnia nunc ingrata. Oculis lux sordet in ipsis, &nbsp; &nbsp; Et riget in tristi pectore amoris hiems. [p. 88] {{Versus|35}} Non mea me dulci delectat tibia cantu: &nbsp; &nbsp; Non Nymphas illo, quo prius, ore cano. Non nemus, & dociles referunt mea verba myricae. &nbsp; &nbsp; Quod solum superest, nil nisi flere juvat. Flere juvat solum, durisque incidere saxis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perfidiae crimen, dura Neaera, tuae. Quae licet aeterno superent adamanta rigore, &nbsp; &nbsp; Ingenio non sunt asperiora tuo. O Pan, Pan, periere mei periere lepores, &nbsp; &nbsp; Et calami, & lusus, o Tegeaee, tui. {{Versus|45}} I quaeso, atque alium, si tanti est, quaere po&#235;tam: &nbsp; &nbsp; Me dolor & luctus & mea fata vocant. Quae nostro celebrata superbiit ore Neaera, &nbsp; &nbsp; Nobilis a Musis illa Neaera meis: Illa, illa ingenua toties Mea dicta cicuta, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} (Proh scelus) alterius sustinet esse viri. Et roseam rigido cervicem fulta lacerto &nbsp; &nbsp; Sustinet hirsutis basia ferre genis: Blanditiasque inter formosi conjugis, inter &nbsp; &nbsp; Amplexus, tenerum supposuisse latus. {{Versus|55}} Est aliquid, fateor, tumidis committere labris &nbsp; &nbsp; Oscula, & horrentem dente notare cutem: Liventesque oculos & longa tabe fluentes &nbsp; &nbsp; Cumque suis oculis jungere cumque labris. [p. 89] Est aliquid, lecto juvenem gremioque fovere, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cujus se dici nulla puella velit. Thyrside contemto, deserto Thyrside, tune &nbsp; &nbsp; Rustice ad has epulas & mea sacra venis? Ite lupi: pax est: ovibus connubia nostris &nbsp; &nbsp; Jungite: vobiscum nunc sociantur oves. {{Versus|65}} Jam jam mala ferent hirsutae mitia pinus: &nbsp; &nbsp; Jam rigido quercus cortice vina ferent. Ah crudele genus, genus ah crudele puellae, &nbsp; &nbsp; Insidiosa boni pernicies animi! Quae nos transfixis Aeaea venefica ceris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ut mala praefracta mente petamus, agit? Quae nos Haemonio tentatos saga veneno &nbsp; &nbsp; Devovet, & lento macerat igne jecur? Acer Amor, fractis utinam cogare sagittis &nbsp; &nbsp; Inter oberrantes delituisse feras; {{Versus|75}} Extinctasque faces videam, & sine viribus arcum, &nbsp; &nbsp; Instrumenta tuae pessima saevitiae! Quid tibi cum placidis pastoribus? i, pete Regum &nbsp; &nbsp; Atria, & exiguos, saeve, relinque lares. Illic muneribus, illic celebrabere votis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Illic nequitiae fige tropaea tuae. Nos sine, qua celsis trepidant de montibus amnes, &nbsp; &nbsp; Ludere, & in viridi pascere valle pecus. [p. 90] Nos sine faginea non doctum carmen in umbra &nbsp; &nbsp; Fingere, quod Satyri, quod probet alma Pales; {{Versus|85}} Et nivei lactis sinum portare Priapo, &nbsp; &nbsp; Arceat ut fures, arceat ut volucres. Nos cervo struere insidias, leporemque fugacem &nbsp; &nbsp; Excipere, & calamo praemia parva sequi. Hic tamen, aut nusquam, es. quid te juvat, improbe, silvas &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Urere, quid nostris crescere ab exuviis? Sis licet exiles breviter contractus in artus: &nbsp; &nbsp; Sis licet & nudus: sis licet usque puer; Exilis certe es: saevis tamen impete multo, &nbsp; &nbsp; Magnaque fecisti vulnera, magna facis. {{Versus|95}} Nam modo sub nitidos furtim collectus ocellos &nbsp; &nbsp; Evibras caecas ima per ossa faces. Et modo formosae levi super aequore frontis &nbsp; &nbsp; Non evitandas tendis, inique, plagas. Et modo, qua teneris effulget purpura malis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occultant dulces te, fugitive, rosae. Os quoque Thessalica, toties qua ludimur, arte &nbsp; &nbsp; Non vacat; & labris multa venena sedent. Haec sunt foeta tuis armamentaria telis: &nbsp; &nbsp; Hinc mortis titulum quaeris, acerbe, meae. {{Versus|105}} Parce, precor, puero puer, & florentibus annis. &nbsp; &nbsp; Parce: decent teneras mitia jura manus. [p. 91] An tibi dedecori credis fore & acribus armis, &nbsp; &nbsp; A te servatus si modo dicar ego? Thyrsidis extincti quoties plorabis ad ossa; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Et, Meus hic, dices, nempe po&#235;ta fuit! Quis nunc pastorum lusus, quis cantet amores, &nbsp; &nbsp; Sive tuos Daphne, seu Galatea tuos? Quis nunc corticibus carmen properabit in udis, &nbsp; &nbsp; Quod chorus errantum laudet Hamadryadum? {{Versus|115}} Ah miserum, dulci quem confecere juventa &nbsp; &nbsp; Luctus, & erepto durus amore dolor. </poem> ====Elegia IX. Ad silvas Trevericas de Delia.==== <poem> S ILVAE, felices silvae, quas mater Amorum &nbsp; &nbsp; Incolit, & lucis plus amat Idaliis; Vosque super liquidos extenta umbracula fontes, &nbsp; &nbsp; Quaeque facis mollem cespitis herba torum: {{Versus|5}} Vobis fausta meae referam praesagia flammae, &nbsp; &nbsp; Secretus solo dum vagor in nemore. [p. 92] Sed tacitam servate fidem: nec sentiat Echo, &nbsp; &nbsp; Ne temere voces reddat inepta meas. Delia nexilibus modo me complexa lacertis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exiguo strinxit murmure basiolum. Erubui, sensique novas in corde sagittas; &nbsp; &nbsp; Atque oculis vocem conciliabat Amor. Illa levi risu, Non me, inquit, amare negabo, &nbsp; &nbsp; Sit modo non fictus, quem meditamur, amor. {{Versus|15}} Sed ne te capiant vani ludibria vulgi, &nbsp; &nbsp; Quae gaudes, tacito gaudia conde sinu. Et me, per Dominae juratus sacra Diones, &nbsp; &nbsp; Unam dilectis dilige plus oculis. Procubui, flexoque innixus poplite supplex &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula candidulis mille dedi manibus. Quoque minus, dixi, dubites, pro munere tanto &nbsp; &nbsp; Accipe cor: speculum cor erit omne tibi. Illic invenies carae simulacra puellae: &nbsp; &nbsp; Stabit & aeternis Delia scripta notis. {{Versus|25}} Namque aliquem quamvis possit meruisse favorem &nbsp; &nbsp; Et calor, & longo juncta calore fides; Officiumque sequax, & non ingratus Apollo, &nbsp; &nbsp; Caraque captato vincula servitio: Nempe tuum est quod spiro; tuum quod amamus uterque; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Prae reliquis, grato quod licet esse, tuum est. [p. 93] Dii facite, haec longos concordia duret in annos, &nbsp; &nbsp; Blandaque dissolvat vincula nulla dies: Delia nec nostro quemquam praeponat amori, &nbsp; &nbsp; Neve mihi oblito defluat illa animo! {{Versus|35}} Risit, & adjiciens tria millia blanditiarum &nbsp; &nbsp; Adstrinxit teneris brachia brachiolis. Ne mihi ne invideas felices, Jupiter, ignes: &nbsp; &nbsp; Non tibi ego caelum, Jupiter, invideo. Nunc ego nec stellas malim calcare micantes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nec tecum infectos visere ad Aethiopas; Dilectis mihi dum liceat pendere lacertis, &nbsp; &nbsp; Et dominae blando deficere in gremio. Gaudia quanta mihi, quanta o mihi gaudia dulcis &nbsp; &nbsp; Spondet Amor! dulcis gaudia quanta Venus! {{Versus|45}} Qualia vere suo nec candida Laodamia &nbsp; &nbsp; Protesila&#235;um detulit in thalamum: Qualia nec sensit frondosa raptor ab Ida, &nbsp; &nbsp; Iret ad Iliacas cum nova praeda domos. Quod si libertas nulli restabit amanti: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vincla mihi placeant, non ego liber ero. Aut si olim caros optem transferre calores, &nbsp; &nbsp; Damnet & officium mens malesuada suum: Ante nefas tam grande, sibi Proserpina crinem &nbsp; &nbsp; Auferat, & merito torreat ossa rogo. [p. 94] </poem> ====Elegia X. Ad Deliam de ejus oculis. ==== <poem> N ON ita Ple&#239;ades caelo nituere sereno, &nbsp; &nbsp; Non Ariadnea demta corona coma: Non ita de celsa radiavit Cynthia Lathmo, &nbsp; &nbsp; Non vigil Oetea Vesperus e specula: {{Versus|5}} Ut possint istis, mea lux, contendere ocellis, &nbsp; &nbsp; Quos majora polo sidera servat Amor. O decus, o rarae rarissima gloria formae, &nbsp; &nbsp; Ipsi par Veneri, ni Venus ipsa fores! Andromache talis Thebis formosa relictis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laomedonteum venit in hospitium. Talis in aeterno Pallas spatiatur Olympo, &nbsp; &nbsp; Cum posuit cristas, cum posuit clypeum. Nec mihi jam quisquam nigros commendet ocellos. &nbsp; &nbsp; Nigra aliis placeat, caerula forma mihi. {{Versus|15}} Nec decantati Jovis objiciantur amores: &nbsp; &nbsp; Nigra licet Lede, nigra sit Antiope. [p. 95] Jupiter, ignoscas a te diversa probanti. &nbsp; &nbsp; Hic ego nec tecum, nec tuus esse velim. Caerula belligeram commendat forma Minervam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De cerebro illa quidem, de capite orta tuo est. Caerula Juno tua est: & quid speciosius illa? &nbsp; &nbsp; Caerula, spumoso quae Dea nata mari. Caerula Nere&#239;das inter Panopea sorores &nbsp; &nbsp; Eminet, & liquida caerula Doris aqua. {{Versus|25}} Caerula erat Nymphe, tibi quae, Leandre, natanti &nbsp; &nbsp; Praeluxit nitidam per freta caeca facem. Denique (longinquum ne diffundamur in aevum) &nbsp; &nbsp; Delia caerulea est, caerula Deliola est. Iste serenatum color exhilaravit olympum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum posuit multae turbidus imber aquae. Iste maris color est, cum in fluctibus apricantem &nbsp; &nbsp; Nerea delphines adsiluere sui. Tale coronato Bromius resplendet in auro, &nbsp; &nbsp; Quem libat tenera sponsa novella manu. {{Versus|35}} Sol utinam, sol o utinam mea Delia fiat; &nbsp; &nbsp; Et quae olim Clytien, me quoque fata trahant. Aut ego sim speculum, quo se pulcerrima comat, &nbsp; &nbsp; Et me de forma consulat illa sua. Aut ego stelliferos unus convertar in orbes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Atque unam stellis omnibus intuear. [p. 96] Tum neque mi luci libeat decedere adultae, &nbsp; &nbsp; Nec mergi canum Thetyos in gremium. Ipse dies longos longasque ex ordine noctes &nbsp; &nbsp; Pascam dilectis lumina luminibus. {{Versus|45}} Mirentur trepidique homines, miretur & aethra, &nbsp; &nbsp; More novo media sidera stare die. </poem> ====Elegia XI. Galatea ex Hoofdii vernaculo adumbrata.==== <poem> D APHNIDIS occulto Galatea peribat amore; &nbsp; &nbsp; Flammarumque satis, nec satis oris, erat. Ne posset sanare, novum ne prodere vulnus, &nbsp; &nbsp; Stabat in excubiis hinc Amor, inde Pudor. {{Versus|5}} Tentabat quam saepe fateri lingua dolorem, &nbsp; &nbsp; Haesit, & in cursu substitit usque suo. Et nutus oculis, & desunt verba labellis, &nbsp; &nbsp; Et tactum timido frigore pectus hebet. Ipsa quoque articulis si dextra loquacibus ignem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exprimat, articulos deserit ipsa suos. Quid facis? exclamat. quid inania vota fovemus, &nbsp; &nbsp; O anime, & certum quaerimus exitium? [p. 97] Nesciat hoc Phyllis, hoc aemula nesciat Aegle: &nbsp; &nbsp; Fabula ne pagi sit Galatea sui. {{Versus|15}} Et tamen aut unus Galateam Daphnis habebit, &nbsp; &nbsp; Aut certe nullus Daphnin habebit amor. Mane erat: in gelidae se sola crepidine ripae &nbsp; &nbsp; Collocat, incultas dispositura comas. At puer ut sensit (nam senserat omnia) Daphnis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non observatis prosilit e latebris. Et sensim post sepem adrepens, proximus illi, &nbsp; &nbsp; Trans humerum puros prospicit in latices. Horruit, ut vidit Galatea in imagine Daphnin: &nbsp; &nbsp; Respicit, & veri Daphnidis ora videt. {{Versus|25}} Imo, ait, insidiis si sit locus, accipe palmam: &nbsp; &nbsp; Vincis, Daphni: impar una duobus eram. [p. 98] </poem> ====Elegia XII. Ad Deliam rusticantem.==== <poem> E CQUID te patrio cessantem, Delia, rure &nbsp; &nbsp; Ulla subit vatis mutua cura tui? Et modo se in gelidis spatianti leniter umbris &nbsp; &nbsp; Pectoris, ut nunc est, sistit imago mei? {{Versus|5}} Et modo praeteritos mens est revocare calores, &nbsp; &nbsp; Quaeque tuo tantum cognita sunt thalamo? Quis mihi nunc tecum non suadeat esse? relicta &nbsp; &nbsp; Urbe quis agrestes non coluisse Deos? Rura trahunt animum. Postquam rus praetulit urbi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Delia, neglecta migrat ab urbe Venus. Ipse comes matri volitat, gaudetque Cupido &nbsp; &nbsp; Delicias veris carpere frigiduli. Qua Dea praecessit, qua tu, formosa, sequemur. &nbsp; &nbsp; Jam venio, mea lux; lux mea, jam venio. {{Versus|15}} Haerebo fixus lateri spatiantis; & una &nbsp; &nbsp; Excipiet positos cespitis herba duos. [p. 99] Seu tu capreolis, seu delectabere damis: &nbsp; &nbsp; Nunc damas figam, nunc tibi capreolos. Sive sub ilicibus tenerum captare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua vetus umbra altis decidit ilicibus, Sive libet dulces in serta ligare amaranthos; &nbsp; &nbsp; Ipse tibi custos, ipse sedebo comes. Nec pigeat, ne te radiis sol acribus urat, &nbsp; &nbsp; Umbellam capiti sustinuisse tuo. {{Versus|25}} Et si quid peccent aestus vehementius; aestus &nbsp; &nbsp; Discutiet nostra mota tabella manu. Tu me luminibus, tu me dignata labellis, &nbsp; &nbsp; Mille jocos facies, oscula mille dabis. Jamque pharetratae ritu succincta Dianae &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ludes formosas inter Hamadryadas. Jam, lusu defessa, papillis nuda sinuque &nbsp; &nbsp; Lene susurrantes excipies Zephyros. Quale per excultos Zephyrorum spiritus hortos &nbsp; &nbsp; Aurea mala suis mulcet in arboribus. {{Versus|35}} Fronde sedens sub populea vocalis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Eliciet cantus ad sua plectra tuos. Ne tamen usque adeo nemoris te gratia tangat, &nbsp; &nbsp; Ut sine me solum per nemus ire velis. Sunt illic Satyri, sunt improba numina Fauni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Silenique senes, & gregis ille Deus. [p. 100] Nec capiant fontes, vicinaque fontibus antra, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia pumicibus. Talis in extremis Mysorum flebilis oris &nbsp; &nbsp; Thiodamanteum perdidit error Hylan. {{Versus|45}} Neve putes inpune vagas errare puellas: &nbsp; &nbsp; Exemplo docuit multa puella suo. Flumina praecipue, sic sis formosa, caveto: &nbsp; &nbsp; Ipsa etiam norunt flumina quid sit amor. Quis caluisse suis Acheloum nescit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum pretium pugnae De&#239;anira fuit? Quid? non Haemonio placuit Salmonis Enipeo, &nbsp; &nbsp; Et pressa est sicco rapta puella Deo? Ille papyrifero spatiosus gurgite Nilus &nbsp; &nbsp; Visus in Evadne pallidus ire sua est. {{Versus|55}} Tu quoque, si, fluvius cur sis, Arethusa, requiram: &nbsp; &nbsp; Alphei, dices, sum modo crimen ego. Infelix Arethusa, tuae dolor Ilithyiae, &nbsp; &nbsp; Quam malles nullis membra rigasse vadis? Quo tibi nunc volucri cervos praevertere cursu? &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Instat, & indomita te premit ille fuga. Indue flumineos liquidi jam corporis artus: &nbsp; &nbsp; Flumineos artus junget & ille tibi. Et trans Orchomenon, & trans Erimanthon, & Elin, &nbsp; &nbsp; Cyllenaeque umbras Maenaliosque sinus, [p. 101] {{Versus|65}} Pisaeasque urbes, vestigia cara secutus, &nbsp; &nbsp; Tecum Sicaniis influet aequoribus. Nunc quoque vitatos non est vitare Hymenaeos. &nbsp; &nbsp; Heu quanto raptor constitit ille tibi! Illud idem, mea lux, in te vereare licebit. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Semper formosis insidiatur Amor. Nec te decipiat tranquillo frigore Sabis. &nbsp; &nbsp; Crede mihi, in medio frigore Sabis amat. Sabis amat certe: sed ne prodatur amare, &nbsp; &nbsp; Horrentes umbrae silvaque multa facit. {{Versus|75}} Ah cave, ne tantus mihi sis dolor. ille ruinam, &nbsp; &nbsp; Si tibi quid fiat, ducet utramque dies. Nec tibi sit rivos tanti lustrare liquentes, &nbsp; &nbsp; Ut novus ipse meis rivus eam lacrimis. Flumina habent alias, mea vita, habeantque puellas: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Incolumem servet te Cytherea mihi. [p. 102] </poem> ====Elegia XIII. Ad noctem. ==== <poem> N OX bona, quae longos hominum miserata labores &nbsp; &nbsp; Languida jucundo membra sopore foves: Nox bona, dulce caput redimita micantibus astris, &nbsp; &nbsp; Dulce papaveribus vincta rosisque caput; {{Versus|5}} Adspice me ingrato nequidquam lumina somno &nbsp; &nbsp; Sollicitum multis flectere cum precibus. Nequidquam. Fugit ingratus mea lumina Somnus, &nbsp; &nbsp; Et surda blandas negligit aure preces. Ille tamen, cum tu medio placidissima cursu es, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debuerat matri junctior ire comes. Aut illum torvo terrent mea somnia visu; &nbsp; &nbsp; Vel curas potius deficit ante meas. Aut, quod crediderim, furtivo captus amore &nbsp; &nbsp; Deliciis fruitur nunc sine teste suis. {{Versus|15}} At memini, cum me speratae ad gaudia noctis &nbsp; &nbsp; Sisteret in thalami limine dulcis Amor, Invitaeque oculis furtim irrepsisse puellae, &nbsp; &nbsp; Deliciasque mihi praeripuisse meas. [p. 103] Jam, bona, concilia somnum; lenitus ut ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mulceat irrigua lumen utrumque manu. Nulla mihi cupidis ignes argutat in ulnis: &nbsp; &nbsp; Exigit officium nulla puella meum. Blanda veni, prolixa veni: tibi cespite vivo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic venias) Arabo fiet odore tibi. {{Versus|25}} Non tibi contulerim, nitidi quae nuntia solis &nbsp; &nbsp; Purpureum roseo provocat ore diem. Non tibi, quae, radiis quamvis argentea puris, &nbsp; &nbsp; Stellarum vigiles emicat ante choros. Fusca licet, sis nigra licet: sic fusca capillos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic oculos Phyllis, si modo vivit, habet. Hei mihi, quid volui? dum te lenire precando &nbsp; &nbsp; Molior, admonitu Phyllidis instat Amor. Phyllidis admonitu sensi recalescere pectus, &nbsp; &nbsp; Et male sopitas serpere in ossa faces. {{Versus|35}} Phyllidis ad nomen dum mens mihi tristis anhelat, &nbsp; &nbsp; Nec memor est somni, nec memor ipsa sui. Jam mihi Trajectum videor, collesque supinos, &nbsp; &nbsp; Erroresque, pater Mosa, videre tuos; Inque sinu dominae dulcem spirare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ardua qua gelidam fagus opacat humum. Quid queror infelix? vigilans, en, somnia narro: &nbsp; &nbsp; Et mea nunc sine me gaudia Phyllis habet. [p. 104] Tu modo, tu Nox alma, fave. tu redde quieti, &nbsp; &nbsp; Et recrea afflatu pectora lassa tuo. {{Versus|45}} Aut, si vulneribus superat spes ulla medendis, &nbsp; &nbsp; Urgeat aeternus lumina victa sopor. </poem> ====Elegia XIV. In nuptias Gerardi Frankenii et Catharinae Adelheidis Moneniae. ==== <poem> F RANKENIUM dulci formosa Monenia vultu &nbsp; &nbsp; Ceperat: ignoti servus Amoris erat. Quid faciat? caecum stridebat pectore vulnus; &nbsp; &nbsp; Nec tamen auxilio vulneris auctor erat. {{Versus|5}} Phoebe pater, dixit, si nos tua cura medentes &nbsp; &nbsp; Dicimur, huc medicam (nam potes) adfer opem. Audiit, herbarumque potens subrisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Ac leviter, Fies tu quoque sanus, ait. Dos mea (nec nescis) succos miscere salubres: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dos mea, laurigeras increpuisse fides. [p. 105] Utraque, si quid id est, tibi nunc deserviet uni: &nbsp; &nbsp; Atque erit in tantis promta medela malis. Tu mihi cura vetus, postquam de matre cadentem &nbsp; &nbsp; Ad nostros genitor detulit ipse tholos. {{Versus|15}} Virginis ecce parens, (obmutuit ore tremente &nbsp; &nbsp; Virginis audito nomine Frankenius) Ille parens, quo non alius me plenior ipso &nbsp; &nbsp; Salanas dulci carmine mulcet oves. Hic quoque noster amor: nec plus mihi filius Orpheus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Debuit, aut grata notus ab arte Linus. Jungam ego tam pariles animas, dulcesque catenas &nbsp; &nbsp; Aeterno nexas ex adamante dabo. Finierat. nivea mitis Concordia palla &nbsp; &nbsp; Venit, & aurata cum face blandus Hymen: {{Versus|25}} Et Venus, & Veneris justissima cura Lepores, &nbsp; &nbsp; Cordaque qui stringit mutua castus Amor. Ite agite, o juvenes: gracili bona Cynthia cornu &nbsp; &nbsp; Praelucet primis officiosa toris. Mox eadem decimo cum plena refulserit orbe, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Luciferae partes mite juvantis agat. Sic Phoebi cantoris opes, Phoebique medentis &nbsp; &nbsp; Sentiet haud uno fulta nepote domus. [p. 106] </poem> ====Elegia XV. Genethliacon filio primum genito Joannis Huidekooper Marsevenii, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> N ASCERE Phoebei puer o genitoris imago; &nbsp; &nbsp; Unice foecundae nascere matris amor. Nascere avo promisse nepos proavoque, vetustam &nbsp; &nbsp; Nomine qui possis perpetuare domum. {{Versus|5}} Ominor, en: vives, susceptaque vota tuorum &nbsp; &nbsp; Solvere erit sacris, ad tua festa, focis. Ominor, en: Patrias feliciter ibis in artes, &nbsp; &nbsp; Ingenio numeris sufficiente suis. Spes generis recidiva tui, spes celsa parentum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Consulibus binis gloria, parve puer: Cresce puer: celeres supera virtutibus annos: &nbsp; &nbsp; Ex utroque ingens sanguine calcar habes. Jam te felices laetis complexibus Horae, &nbsp; &nbsp; Jam ligat ad sanctos Pallas amica sinus. [p. 107] {{Versus|15}} Uberaque indulget teneris turgentia labris, &nbsp; &nbsp; Mox pascenda tuo nectare Graja Venus. Exspectant primos Latii decora alta labores &nbsp; &nbsp; Nominis, ingeniis terra superba suis. Exspectant Latiae monumenta perennia Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Parvule, conatus nata juvare tuos. Tum majora manent: toto vocat agmine Tibris, &nbsp; &nbsp; Inque vetustates te jubet ire suas: Heroum Tibris genitor, genitorque Deorum; &nbsp; &nbsp; Hesperiis Tibris non leve numen aquis. {{Versus|25}} Ille tibi fortes ostendet in ordine turmas, &nbsp; &nbsp; Totque triumphali fixa tropaea manu. Ille tibi placidae pinget bona commoda Pacis, &nbsp; &nbsp; Et semper curis otia tuta novis. Nempe rudimentis formandus talibus olim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Inque tuas laudes erudiendus eris. Inde quid effugiat virtus tua, quidve sequatur, &nbsp; &nbsp; Hauriet, & monitis crescet ab ipsa suis; Inde exempla petes magnorum magna virorum, &nbsp; &nbsp; Quaeque domi possint, quaeque decere foris. {{Versus|35}} Sic prius ingentem Ascanius quam conderet Albam, &nbsp; &nbsp; In Siculo Trojam litore lusit avo. [p. 108] </poem> ====Elegia XVI. In nuptias Sebastiani Kortholti, et Annae Lobedantziae. ==== <poem> C ARMINA quae thalamis genialibus aurea, Divae, &nbsp; &nbsp; Concinitis, cupido dicite pauca mihi. Dicite Pierides; & tu formose Dearum &nbsp; &nbsp; Sectator, crocea dulcis Hymen tunica. {{Versus|5}} Dulcis Hymen, Hymenenaee patris stirps digna Lyaei, &nbsp; &nbsp; Uraniae proles candida matris Hymen. Vobis, qui canitur, primis devotus ab annis &nbsp; &nbsp; Promeruit fausta nunc quoque voce cani. Ille cliens vester, vestri Kortholtus amores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Uritur, ut celeres populant sata pinguia taedae; &nbsp; &nbsp; Ut sacer Eoo qui sonat igne focus. Nec minus ardet amans Lobedantzia, quamlibet illi &nbsp; &nbsp; Luctatur tenero dulcis in ore rubor. {{Versus|15}} Junge pares, Domiduce, aeterno foedere amantes: &nbsp; &nbsp; Junge pares animis, ingenioque pares. [p. 109] Dignius haud alia caluisset virgine Sponsus: &nbsp; &nbsp; Anna quoque haud alio digna perire viro. Anna, Cupidineis numquam temerata sagittis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic primum coepit discere quid sit Amor. Hic primum trepido Venerem non spernere voto; &nbsp; &nbsp; Ah misera, ah voti non bene certa sui! Obstat virginitatis amor, actumque pudice &nbsp; &nbsp; Tempus, & aetatis ver, & amoena quies. {{Versus|25}} Damna quoque extimuit laudatae hostilia formae, &nbsp; &nbsp; Et quae plura rudis fingere virgo solet. Desine legitimas, &#244; formosissima, flammas &nbsp; &nbsp; Damnare, & casti jura timere tori. Non ideo decus oris habes praenobile blandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Torpeat ut gelido moesta juventa situ. Non ideo totos adflavit Gratia census, &nbsp; &nbsp; Pectore quae sedem gaudet habere tuo. Adspice, virginibus quam sis formosior una &nbsp; &nbsp; Omnibus, una tui temporis Anna decus. {{Versus|35}} Qualis odoratis in apricae vallibus Hennae &nbsp; &nbsp; Ussit amatorem Persephonea suum. Qualis Gargaphio spatiatur gramine Pallas, &nbsp; &nbsp; Virgineum nulla casside pressa caput. Qualis ab exhausta rediens cum strage ferarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perspicuis corpus Delia lavit aquis. [p. 110] Adspice, ut Aonio juvenis conspectus in ostro &nbsp; &nbsp; Te petat, illecebris saucius ille tuis. Ut desiderio contabescentis inani &nbsp; &nbsp; Lumina perpetuae semper edant lacrimae. {{Versus|45}} Illum Pegasidesque Deae, nemorumque puellae, &nbsp; &nbsp; Optarunt gremio semper habere suo. Sertaque donarunt non marcescentia ab annis; &nbsp; &nbsp; Et calamo dulces edocuere modos. Illum nec calami moverunt, nec nova serta. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ardet inexpleto victus amore tui. Et tibi Pegasidasque Deas nemorumque puellas &nbsp; &nbsp; Posthabuit, sancto vinctus amore tibi. Flecteris. en sensi. nec te rigor iste pudicus &nbsp; &nbsp; Ulterius vacui pectoris esse sinit. {{Versus|55}} Et Venus, & Veneris subeunt artesque dolique: &nbsp; &nbsp; Et puer ille novo fervidus igne subit. Et flammae tenero ignotae sub corde tepescunt: &nbsp; &nbsp; Incertusque vago ducitur ore color. Et suspiria furtivis erupta labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et lacrimae ignarum sponte fatentur onus. Hoc habet. En justi nova praeda Cupidinis Anna &nbsp; &nbsp; Gemmiferas domini ducitur ante rotas. Annue, purpureis quae nunc, vaga Cynthia, bigis &nbsp; &nbsp; Sidereo tacitum limite carpis iter. [p. 111] {{Versus|65}} Cynthia, legitimo venerabile numen amori, &nbsp; &nbsp; Femineas semper promta juvare preces. Promta laborantes utero relevare puellas; &nbsp; &nbsp; Promta salutares ferre vocata manus. Huc Dea, mox decimum cum plena reduxeris orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Auctor jucundae candida lucis ades. Huc ades, o nivei custos Lucina pudoris: &nbsp; &nbsp; Credita tutelae sit domus illa tuae. Quae Latonigenam cantu Paeana frequentans, &nbsp; &nbsp; Per fratrem meruit muneris esse tui. </poem> ====Elegia XVII. Ad Davidem Hoogstratanum, in gemellarum ejus filiarum natalem primum.==== <poem> S OLVE, gemelliparae conjux facunde Mariae, &nbsp; &nbsp; Munera Lucinae debita, solve pater. Ecce, tibi, tenero frangentes murmura risu, &nbsp; &nbsp; Exiguas tendunt utraque gnata manus. {{Versus|5}} Et laetis genitorem oculis matremque salutant &nbsp; &nbsp; Aurea spes generis, biga venusta, novi. [p. 112] Salvete o hiemis flores, salvete puellae, &nbsp; &nbsp; Mox quoque maturo non leve vere decus. Haec est vestra dies, primo quae vidit in ortu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Edere vagitus, ac puerile queri. Nunc etiam blandum ridetis, & oscula matri &nbsp; &nbsp; Uda lacessitis pangitis uberibus. Nunc etiam blaeso rumpentes gutture vocem &nbsp; &nbsp; Vultis inexpertis fingere verba sonis. {{Versus|15}} At nimium properatis: at o dormite sorores: &nbsp; &nbsp; Versabunt cunas Lallus Amorque duas. Ille ut jucundo resolutis membra sopore &nbsp; &nbsp; Leniat ingratae taedia longa morae: Hic ut vulnificos non intellectus ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Armet, & occultum muniat ore decus. Sic venient mores, venient cum moribus anni, &nbsp; &nbsp; Imperiique satis conscia forma sui. Et quisquam dubitet, qui vos modo viderit olim, &nbsp; &nbsp; In medio nasci frigore posse rosas? [p. 113] </poem> ====Elegia XVIII. Ad Samuelem Munkerum sponsum.==== <poem> A ONIDUM, Munkere, & Phoebi cura Latini, &nbsp; &nbsp; Illustris generi fama future tuo, Ecquid contentus poteras Pene&#239;de lauro &nbsp; &nbsp; Sutilibus myrtis abstinuisse manus? {{Versus|5}} Non poteras. sensi. vatum tutela Dione &nbsp; &nbsp; Te quoque festivis inplicuit pedicis. Te quoque non noto gaudet tetigisse flagello, &nbsp; &nbsp; Et sibi Phoebeis plaudit in exuviis. Talis in Eurydice suspirantem Orphea quondam &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ismarus incultis ingemuit scopulis. Cum juga, cum silvae, cum devia lustra ferarum, &nbsp; &nbsp; Excitaeque suis Na&#239;des e latebris, Certatim duros consolarentur amores; &nbsp; &nbsp; Lymphaque ab exesis humida pumicibus {{Versus|15}} Halitibus longis, & dulci suspiratu, &nbsp; &nbsp; Vatis inexhaustas combiberet lacrimas. Te quoque ab Idaliis incensum viscera flammis &nbsp; &nbsp; Isalaque & notis Amstela vorticibus [p. 114] Et toto doluere sinu, & videre gementem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sixia quem multis ante petita procis Indomito sineret pectus consumier aestu, &nbsp; &nbsp; Et praedam saevis esse Cupidinibus. Eurydicen tamen & lacrimis Rhodope&#239;us heros &nbsp; &nbsp; Flexit, & auratae deliciis citharae. {{Versus|25}} Nec tibi, quas omni coluisti aetate, Camoenae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricem ferre morantur opem. Ardet Sixia victa, & amoribus externata &nbsp; &nbsp; Non negat ipsa tuo ferre pedem thalamo. Felix, formosis cui nunc haerere labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Munkere, & caro cui licet ore frui! Felices ambo, qu&#238;s pennis alma secundis &nbsp; &nbsp; Non sterilem spondet Ilithyia domum! [p. 115] </poem> ==Jani Broukhusii lyricorum libri duo. == [p. 116: blanco] [p. 117] ===Jani Broukhusii lyricorum liber primus. === ====Ode I. D. M. Mariae Magnae Britanniae, Franciae, Hiberniae, reginae.==== <poem> Q UANTAS sub altis Acrocerauniis Exercet iras magna manus Jovis, &nbsp; &nbsp; Qua terra, qua ponti profundum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intremuit, volucresque fulmen {{Versus|5}} Vibravit alas: talis in ultimo, Regina, luctuque & lacrimis tuos &nbsp; &nbsp; Funesta tempestas Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Attonuit, trepidosque Belgas. [p. 118] Heu triste vulnus! vulneris heu dolor {{Versus|10}} Acerbus, atrox, inmedicabilis! &nbsp; &nbsp; Heu plaga feralis, tribusque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditata regnis! Te scissa canas Religio comas, Te liberalis Munificentia, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Te luget invitis ademtam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casta Fides, Pietasque terris. Moresque, & artes pectoris aureas Sexum evagati, & nobile consilii &nbsp; &nbsp; Mirata robur, sempiterno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama novum dolet aere funus. O feminarum gloria Principum Quacumque currus Sol agit igneos, &nbsp; &nbsp; Quacumque per fluctus remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrequies sonat ira Nerei; {{Versus|25}} Zmaragde nostri lucide saeculi MARIA, gentis delicium tuae; &nbsp; &nbsp; Quid plectra, perfunctumque tristi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbiton ingeminare cantu Pergamus? omnis tecum abiit Lepos, {{Versus|30}} Tecum Voluptas, & chorus Artium &nbsp; &nbsp; Facundus, & pulsae citatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munditiae emicuere pennis. [p. 119] At Moeror atro pectore lugubres Singultat hymnos, & face fumida {{Versus|35}} Deformis insano lacertos &nbsp; &nbsp; Ense ferit, pavidosque vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frustra. Sereni te mediam poli Formosus Aether lumine vestiit &nbsp; &nbsp; Aeterno, & astrorum coronant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Pervigiles sine labe flammae. Illinc tuorum suscipe civium, Regina, curam; mater, ut antea, &nbsp; &nbsp; Jucunda subjectis, & orbis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mite patrocinium relicti. {{Versus|45}} Illinc triumphos Conjugis incliti Gavisa spectes, utque per hostium &nbsp; &nbsp; Caesorum acervos justa victor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Explicet invidiosus arma. Illinc, faventum munere caelitum, {{Versus|50}} Rerum beatam deplue copiam, &nbsp; &nbsp; Dignata tutari Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incolumes duce GULIELMO. [p. 120] <tr><td width = 222 align = center></poem> ====Ode II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> E T me meorum cura sodalium, Et me relictae tangit amor domus; &nbsp; &nbsp; Et mens Batavorum per urbes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Anxia praetrepidat vagari. {{Versus|5}} Visendus altis Amstela moenibus; Ingentis ingens aequoris arbiter &nbsp; &nbsp; Visendus Ya, Ya magni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Progenies animosa Nerei. Illic amores inveniam meos; {{Versus|10}} Illic amicos, & memores mei &nbsp; &nbsp; Vates; &, ut defungar, illic &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Francius est amor ille noster. Franci, meorum conscie lusuum, Vivisne Franci? vive, & amabiles &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Annos, & insignem juventam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exige Apollineas per artes, Carus Camoenis, carus Apollini, Mihique rebus carior omnibus: &nbsp; &nbsp; Quem primum & has artes fatebor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Meque meas docuisse dotes. [p. 121] Tecum beati temporis otia, Curasque molli ruris in angulo &nbsp; &nbsp; Fallebam amaras: tecum amoenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aonidum spatiabar hortis. {{Versus|25}} Nos saepe picto vesper ab aethere, Nos saepe puro sidere Lucifer &nbsp; &nbsp; Vidit jocabundos, merique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Innocuos calices trahentes. Nunc vel recentis nos labor ingenii, {{Versus|30}} Vel si quid aevo restat ab aureo &nbsp; &nbsp; Una legentes detinebat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et celeres variabat horas. Nunc in remoto gramine devius Ducebat ardor Pieriam chelyn &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Plectro fatigare, & jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine sollicitare nymphas. Sed me Latini pectinis arbiter Parvo retentum fine co&#235;rcuit; &nbsp; &nbsp; Brevique circumscripta gyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vis animi melioris haesit. Talis reductae vallis in abdito Sinu sub alto lympha cacumine &nbsp; &nbsp; Per gramina & virgulta serpens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo trepidat susurro. [p. 122] {{Versus|45}} Non illam apricis caprea pascuis, Siticulosi nec dominus gregis, &nbsp; &nbsp; Siccusve collaudet viator, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum medius coquit arva Titan. Te magna forti dicere spiritu, {{Versus|50}} Te parva leni ludere barbito, &nbsp; &nbsp; Apteque formam fingi in omnem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pegasides docuere Divae. Te Cypris aequo ducta Cupidine Legit sacerdotem, & nivea manu &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Comtos tibi gestit capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idalia cohibere myrto. Tu plena magno vela moves mari, Sulcasque latis aequora cursibus, &nbsp; &nbsp; Grajos ut observes magistros: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos veteres renovamus ignes; Et miti ocellos sidere lucidos, Et basiorum mella, & amabiles &nbsp; &nbsp; Genas, verecundamque frontem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo modulamur ore. [p. 123] </poem> ====Ode III. Ad Theodorum Doppium.==== <poem> D OPPI, tu tenerae conjugis osculum Ac dulces cupidus visere liberos, Natalis repetes delicias soli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cari requiem laris. {{Versus|5}} Illic militiae taedia mitibus Mutabis studiis, ad Solymae juga Et formosa sacro pascua gramine &nbsp; &nbsp; Commissum revocans gregem. Illic sub patriae tegmine populi {{Versus|10}} (Cum festus pariet laetitiam dies) Fusus, candidulos inter amiculos, &nbsp; &nbsp; Curarum aspera dilues. Me quamvis alio dura necessitas Invitum Batavo dividat a mari; {{Versus|15}} At non immemorem, non vacuum ignibus &nbsp; &nbsp; Cari pectoris arguet. Tu (si quid veterum cura sodalium Exhaustusque simul commeruit labor) Vivas vel Pylii saecula, sed tui &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Semper Broukhusii memor. [p. 124] </poem> ====Ode IV. In libros Antonii Bynaei de passione Christi.==== <poem> U LTIMA dum tecum mortem meditantis Iesu &nbsp; &nbsp; Docto revolvis pectore, Bynaee, & sacri reseras mysteria ligni, &nbsp; &nbsp; Ac triste Iudaeae scelus; {{Versus|5}} Quis neget aetheriis cognatam sedibus auram &nbsp; &nbsp; Duxisse scribentis manum? Deproperasse altis Cedronis flumina lucis, &nbsp; &nbsp; Mentem irrigatum quis neget? O lac, o violas, o florum quidquid ubique est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dulcesque caelitum favos! Non aliter gravidis formosum in nubibus arcum &nbsp; &nbsp; Natura pingit artifex. Tales mellilegae sub apricis collibus Hyblae &nbsp; &nbsp; Zephyrus colorat areas. {{Versus|15}} Macte tui longum felix, Bynaee, laboris, &nbsp; &nbsp; Et invidendae paginae: [p. 125] Macte isto, Bynaee, animo, quem proluit altus &nbsp; &nbsp; Caelestis imber gratiae: Et depone pios, monumentum dulce, libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Crucis salubrem ad stipitem. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====Ode V. Ad Petrum Bernagium sanitati restitutum.==== <poem> C LARA Machaonii Bernagi gloria coetus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec cura Musarum levis, Tene ego Persephones erepto e carcere furvo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsisque Lethae faucibus, {{Versus|5}} Tene fruor redivivo, & pectore pectus amicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Artis tero complexibus? Tene fruor, tueorque tuos, dulcissime, vultus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix ipse credulus mihi? Gratia magna tibi, Paean pater, unde medentum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pendet salutaris manus: Unde sacri latices Aganippidos Hippocrenae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecunda vatum pectora [p. 126] Rore fovent dulci, mentemque caloribus aptam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dio furore temperant. {{Versus|15}} Gratia magna tibi, Paean pater. occidat ille &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Musicus sordet labor. Vivat, & extentos Bernagius inpleat annos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno parente te minor. </poem> ====Ode VI. In historiam horti medici Amstelaedamensis ad manes Caroli Clusii. ==== <poem> C LUSI, si quid adhuc sentis tellure sub ima, &nbsp; &nbsp; Nec segnis tua degravat ossa Letheo torpore lapis; huc nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Huc ades, o consulta sagacis {{Versus|5}} Naturae, veterumque tenax prudensque laborum, &nbsp; &nbsp; Telluris Floraeque sacerdos. Non erit Illyrios iterum tibi quaerere colles, &nbsp; &nbsp; Aut gelida reptare Pyrene. [p. 127] Aethere sub patrio Belgarum, & dulcibus umbris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Amstelii prope fluminis alveum, Sacra recognosces priscis incognita mystis, &nbsp; &nbsp; Alterius miracula mundi. Larga recognosces peregrini munera caeli, &nbsp; &nbsp; Exuvias fragrantis Eoi. {{Versus|15}} Quidquid odoratae privum genuere Moluccae, &nbsp; &nbsp; Armiferae quod litora Javae; Tabrobaneque ferax, lucenti nota Canopo; &nbsp; &nbsp; Mira fides! his germinat hortis. Edomitoque soli vitio, morboque palustri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amsteliis viret India lucis. Sed neque sola novos Matuta huc misit honores, &nbsp; &nbsp; Aut nigri pia Memnonis aula. Aspice quo dites spoliarint munere silvas &nbsp; &nbsp; Americes nova regna remotae. {{Versus|25}} Ignotisque tibi ramis pendentia poma, &nbsp; &nbsp; Ignotos mirare racemos. Hic nemus auricomum, hic varios induta colores &nbsp; &nbsp; Ruris honos Ananassa superbit: Ruris honos Ananassa, Deum dignissima mensis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnigeni Regina saporis. Hic platanus foecunda: & quo te carmine dicam, &nbsp; &nbsp; Naturae stupor ipse, Pudica? [p. 128] Hic, quod Marmaricas Barce vix inter arenas &nbsp; &nbsp; Excoctis enutriit arvis. {{Versus|35}} Hic, quod magnorum mater truculenta leonum &nbsp; &nbsp; Aequoreo tulit Africa tractu, Qua nimbis insessa furentibus & madida Austro &nbsp; &nbsp; Grande Spei latus explicat almae. Has, Clusi, tibi delicias (quis crederet umquam?) &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hollandus secrevit Apollo. Eductasque, vides, non nostro sidere stirpes &nbsp; &nbsp; Maturat sub sidere nostro. Quid non magnanimi potuit pia cura Senatus? &nbsp; &nbsp; Quid non Marsevenius ardor? {{Versus|45}} Hoc quodcumque loci est, tetrae tenuere paludes: &nbsp; &nbsp; Alcinoum modo provocat uber. [p. 129] </poem> ====Ode VII. In notitiam Germaniae Inferioris conscriptam a Mensone Alting, <i>urbis Groninganae consule.</i>==== <poem> A NTIQUITATIS Belgicae novum jubar &nbsp; &nbsp; Orbisque Romuli simul; Aperta rerum magne priscarum; decus &nbsp; &nbsp; Altingiani nominis: {{Versus|5}} Ut te Deorum quidquid est faventium &nbsp; &nbsp; Nutu benigno sospitet! Ut hos labores, mente conceptos gravi, &nbsp; &nbsp; Stylo explicatos masculo, Aeternet ille, digna qui virtutibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignis rependit praemia, Sempervirente laurea cinctus caput &nbsp; &nbsp; Pulcerrimus Deorum Honor! Jam laetiore fluctuantes alveo &nbsp; &nbsp; Circa Batavum limitem [p. 130] {{Versus|15}} Nymphas, & udo prosilire gurgite &nbsp; &nbsp; Video novos Palaemonas, Rhenus bicorni rura qua secans vado &nbsp; &nbsp; Prospectat undosum mare. Te Vitreus Visurgis, Albis te pater &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sonat citato flumine: Ulvaque laetus & palustri arundine &nbsp; &nbsp; Unsingis amnis patrius: Unsingis ille nemini notus prius, &nbsp; &nbsp; Expers vetusti nominis. {{Versus|25}} Quem tu tenebris erutum & longo situ &nbsp; &nbsp; Consul redonas Consuli. Huic nempe, cujus ex recondita penu &nbsp; &nbsp; Prisco salutem Belgio Nunc reddidisti, mox daturus alteram &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} (Sic Dii volunt) Germaniae. Quid tu? negasne? sed negare non sinit &nbsp; &nbsp; Pignus, quod orbis nunc habet; Quod publici favoris exceptum sono &nbsp; &nbsp; Aeternitatis ad tholum {{Versus|35}} Musae reponunt; quod perennes Gratiae &nbsp; &nbsp; Fausto secundant alite. [p. 131] </poem> ====Ode VIII. In ejusdem notitiae partem alteram, ab eodem editam. ==== <poem> A NTIQUI Latii, antiqui dux optime Belgii, &nbsp; &nbsp; Altinge, rebus clara fax domesticis; Quas tibi pro tanto, pro tali munere, cives &nbsp; &nbsp; Dignas rependent promerenti gratias? {{Versus|5}} Per te custodes patriae condiscimus amnes &nbsp; &nbsp; Quo flumen ore, quove fonte solverint; Limite quo Batavos Rhenus discreverit agros, &nbsp; &nbsp; Vahalisque rapido largus exundans sinu, Quo Lavica tepens, quo Mosa feracibus undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ingensque sicci terminator Helius: Flevusque, Amisiusque, ac spumosi ostia Widri, &nbsp; &nbsp; Tethyi Batavae non pudenda nomina. Quantus & in terras violato foedere Nereus &nbsp; &nbsp; Rapacis iram gurgitis permiserit, {{Versus|15}} Atque domos, atque arva, atque oppida tota refuso &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nesas videre) texerit ferox mari. Per te reliquias, & nomina prisca locorum, &nbsp; &nbsp; Tot urbium, tot arcium cadavera [p. 132] Novimus, & longa ritus aetate sepultos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tot vetusti temporis vocabula Eruta de nigra caligine noctis opacae; &nbsp; &nbsp; Quales avorum tunc fuere sortium Deliciae sermonis, & inculti oris egestas, &nbsp; &nbsp; Hostem ferire doctior quam scribere. {{Versus|25}} Hanc tibi Dii patrii curam injecere: tuamque &nbsp; &nbsp; Res Foederata postulat facundiam. Macte nova virtute, & praecellentibus ausis, &nbsp; &nbsp; O saeculorum digne scriptor omnium Omnibus elogiis, qua Sol se condit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et qua rubente promit Oceano diem, Extinctis lucem rebus qui reddis, & arte &nbsp; &nbsp; Mentis disertae mortuos vetas mori. </poem> ====Ode IX. Ad Joannem Hudde, <i>cum urbis Amstelaedamensis consul esset creatus.</i>==== <poem> E N iterum te pulcer Honos, te purpura felix, &nbsp; &nbsp; Huddaee, nostris praestitem rebus vocant; Ingentesque urbis curas caramque salutem &nbsp; &nbsp; Tuis reponunt creditas laboribus. [p. 133] {{Versus|5}} Sancte pater patriae (liceat mihi vera profari, &nbsp; &nbsp; Veroque dotes nomine eloqui tuas) Sancte pater patriae, tibi plebs, tibi curia gaudens &nbsp; &nbsp; Fremitu secundo surgit, & plausus jacit. Te resonat laetis pater Amstela fluctibus, urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jam puriore qua secat lympha suam. Addunt se Musae comites, & pulcer Apollo, &nbsp; &nbsp; Virtutis ille nobilis praeco tuae: Praesidii pars magna tui: nec notius ullum &nbsp; &nbsp; Limen salutant doctus Artium chorus. {{Versus|15}} Gaudet in auspiciis redeuntibus ipsa severi &nbsp; &nbsp; Astraea juris quae tribunal temperat; Et quae lucrifico perfundit moenia censu &nbsp; &nbsp; Beatitatis ductor Hermus aureae; Quique procellosas hiemes, qui sacra tridente &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nautis vocatus ponit aut tollit freta. Invidiae domitrix Prudentia certa nocentis &nbsp; &nbsp; Pro laureatis excubabit fascibus. Plurima descendet cornu bona Copia pleno, &nbsp; &nbsp; Hilarosque quina fruge ditabit lares. {{Versus|25}} Et quae sanguinei peccaverat ira Gradivi, &nbsp; &nbsp; Pax alma largo sarciet cum foenore. Dii date, ne meritis desit sua gratia tantis, &nbsp; &nbsp; Laetusque sortem civis agnoscat suam. [p. 134] Nominis Huddaei longum pia fama superstes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Gratis ut olim sancta sit nepotibus. </poem> ====Ode X. In funere Joannis Hudde, <i>urbis Amstelaedamensis consulis.</i>==== <poem> I NTENDE moestam, Melpomene, chelyn. Vixit Batavi gloria nominis &nbsp; &nbsp; Huddaeus, & sanctum senectae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nox operit tenebrosa honorem. {{Versus|5}} Te flebimus, lux Urbis, o Amstelae Altricis olim destina, nunc dolor: &nbsp; &nbsp; Te flebimus moestis ademtum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Civibus, & patriae gementi. Non quo recisas Fata tibi colos {{Versus|10}} Avara nerint, quove malignius &nbsp; &nbsp; Artaverit livor Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praecipitis spatium senectae: Sed quod secundis usque laboribus Perfuncta virtus, nunc miseram nimis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urbem, & laborantes penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tempore difficili relinquit. [p. 135] Heu efficacis consilii vigor Pudens, & alto pectore conditum &nbsp; &nbsp; Prudentiae robur, probique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Moris amor, facilisque virtus, Et frons sereno lumine comiter Communis, & mens artibus ac bono &nbsp; &nbsp; Incocta, Musarumque cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo fugitis? crepitante nimbo {{Versus|25}} Armorum Erynnis saeva trementibus Insultat arvis, funeraque urbibus &nbsp; &nbsp; Minatus, ac stragem, cruento &nbsp; &nbsp; Ense furit homicida Mavors. Ergo perenni cum gemitu dolor {{Versus|30}} Te noster urget; nec lacrimis modum &nbsp; &nbsp; Figunt, edacibusque curis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Moeror atrox, animique morsus, Non cum nitenti praevius aethere Ducit choreas Vesperus aureas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Non igne cum puro relucens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luciferi rota dulcis exit. Flent circum amoeni Na&#239;des Amstelae, Et lubricorum numina fluctuum, &nbsp; &nbsp; Quacumque per salsum capaci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ore ferox spatiatur Ya. [p. 136] Tu lege princeps, indociles regi Et temperato momine devehi, &nbsp; &nbsp; Undas co&#235;rcebas, severo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Colla domans animosa freno. {{Versus|45}} Quid mirum, amicis imperiis bonos Parere cives, cum fera Nerei &nbsp; &nbsp; Gens, atque inassuetae feroci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingenio famulentur undae? Salve supernis addite sedibus {{Versus|50}} Civis, beatus aetheris incola, &nbsp; &nbsp; Quem mente possessum tenace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem equidem atque animo occupabas. Nos te sagaci pectore consulem, Nos te fideli consilio patrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Dum vita, dum vires sinebant, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assiduo memorare cantu Pergemus ultro: dumque Diespiter Curru volucri tempora dividet &nbsp; &nbsp; Feracis anni, sempiterna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Laude recens animabis hymnos Aevi sequentis. nec minuet dies Moestos honores; ad tumuli aggerem &nbsp; &nbsp; Virtutis Huddaeae triumphum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postgeniti recinent nepotes. [p. 137] </poem> ====Ode XI. Ad Petrum Burmannum. <i>felicia novae curationis exordia in Academia Trajectina ei gratulatur.</i>==== <poem> I NGENII, Burmanne, potens Latiique leporis, &nbsp; &nbsp; Lyraeque doctus efficacis arbiter; Jam tibi nutrices persolvunt praemia Musae, &nbsp; &nbsp; Stipendiorum non avarae mancipes. {{Versus|5}} Jam nova per veteres serpit tibi laurea ramos, &nbsp; &nbsp; Et publicus commendat otium labor. Te sibi res Romana, sibi te Graja vetustas &nbsp; &nbsp; Interpretem deposcit haud rudem sui. Utere sorte tua. sic fesso Atlante resedit &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In Herculis cervice siderum domus. [p. 138] </poem> ====Ode XII. In Joannis Brantii commentationes Paullinas. ==== <poem> T ARSENSIS dum gesta doces illustria Paulli, &nbsp; &nbsp; Et fulmina oris, & gravem constantiam; Quaeque sub immani Judaeae pertulit ira, &nbsp; &nbsp; Infanda multa passus ob Christi crucem; {{Versus|5}} Branti docte, tuas numquid pia flamma medullas &nbsp; &nbsp; Edit, novoque cor amore inaestuat? Numquid ab aetheria prognatus spiritus aura &nbsp; &nbsp; Scribentis almo rexit igne dexteram? Felix, Branti, animi, felix praestantibus ausis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In aevitatis sic iture gloriam. Hoc tibi stravit iter genitor tuus: hoc face multa &nbsp; &nbsp; Monstrant avitae clara gentis nomina. [p. 139] </poem> ===Jani Broukhusii lyricorum liber secundus. === ====Ode I. Ad sodales. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; N ONDUM satis priorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sol mitigavit aestum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haeretque adhuc medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Siticulosus ardor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Quid mirum? ubi in profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mediisque scimus undis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsos sitire pisces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insana vis caloris! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivamus, o sodales, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aestumque leniamus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Capaciore vitro: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non, si procul paterno [p. 140] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic exulamus orbe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idcirco ademtus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Usus fuat bibendi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Lesbio po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ajunt vel inter arma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lato vel in profundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam fuisse curam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Curas ut unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dissolveret Lyaeus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quinimo Teucer ille, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bellator ille Teucer, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vino fugam levabat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Cinctus virente myrto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades Lyaee; Liber &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades, jocose Liber, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pater facetiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puer, capaciores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miscere perge conchas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Furere hunc juvat furorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suam bibat puellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicumque amare cordi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mihi quinquies dat HERSE : &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Potisque dein puellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libabimus vicissim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 141] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcissimae parenti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinum, atque Amori, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musisque, Gratiisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sic leniamus aestum. </poem> ====Ode II. Ad Neaeram <i>e vernaculo Hoofdii expressa.</i>==== <poem> S I non ingenuam nobilis indolem Mentitur facies, & decus inclitum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formae pectoris imis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Respondet penetralibus; {{Versus|5}} Illis me, mea lux, conde recessibus: Illo sepositus commodius loco &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutatae stationis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivam sorte beatior. Sed nubes animi pellere candido {{Versus|10}} Si te, Vita, juvat sidere; cor tuum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illa sede repone, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nostrum modo sumseras. [p. 142] Hic voti modus est metaque fervidi. Nam quis tam fatuis uritur ignibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ut, fido sine corde, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nudis gaudeat artubus? Quamvis Hippomenes fraude potens nova Tardarit volucrem virginis impetum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Schaeneida pomi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jactu ceperit aurei. Quid tu, consilio si superat tuo, Succenses juveni, Cypria, credulo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Festis ignibus orba, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grati turis honoribus? {{Versus|25}} Non istis animus concidit artibus: Sed fallax Atalantam & celeris fugae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cursum fregerat aurum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et versa in pretium Venus. Quod caeli tenebris, quod nemorum coma {{Versus|30}} Furtivos operit Luna cupidines; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viderunt tamen astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Noctis vigiles chori. Vidit caeruleo Vesper ab aethere, Dum saxis residens Cynthia Latmiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Sopitum Endymiona &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longo detinet osculo. [p. 143] Cur non (si vacuum corpus amabimus, Nec spes est animi prospera mutui) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blando figimus ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Duris basia cautibus? Quod si plena mihi gaudia destinas, Me dulci gremio, me patere unicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; His haerere labellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cordis participem tui. </poem> ====Ode III. Novam se Cupidini praedam esse. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ALLAX Amoris virus & irritos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Experto amores, plus vice simplici, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitare casses ac ferocis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insidias steterat magistri. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sed me decorae lumina Deliae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae parte quinta numinis imbuit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui Dione, me capilli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Retibus inplicuere densis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis fugaci cervus anhelitu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem per nivalem Taygetum premit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Venator, e ramo infideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda feris canibus pependit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 144] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me! furorem cor trepidat novum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenumque herili numine languidum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Suspirat. ah me! parce, virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parce meas animare flammas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per quem potenti vi decoris tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenes revinctum, bella, Cupidinem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per lampades, flammasque, & arcus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Perque tuos, mea fata, ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos si beato sidere conspicer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quondam faventes; haec ego myrteo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cortice exsolvam Dionae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmina postgenitis legenda: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} SIBI HOS OCELLOS CUM LEGERET LEPOR &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ET GRATIARUM ET CYPRIDIS HOSPITES ; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ADJUVIT ALMUS, DELIAEQUE &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; MUNUS HABERE DEDIT, CUPIDO. [p. 145] </poem> ====Ode IV. Ad Deliam. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O frons marmore purior! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenis cum radiis micant! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O os purpureum! o genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Genae dulce rubentes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae mentem misero anxiam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae me surripitis mihi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitam datis & necem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo vos carmine, qua lyra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Condigne venerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum & carminis & lyrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo imbellior est sonus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec dotes animi decet, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec formae jubar aureum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vili deterere ausu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri, Delia, muneris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pignus nobilius cape, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imo pectore conditum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illic te invenies mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fibris cordis inustam. [p. 146] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc ego effigiem tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum, cum cava lumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longus obruerit sopor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portabo Elysium ad nemus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tristem trans Acheronta. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cultum facile & fidem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivacesque Cupidines &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Emirabitur; at tuis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidebit honoribus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nigri Juno Tyranni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum liveat ut libet: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum te, dum faciem tuam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bina conspicuam face, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel se judice comprobet &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Prima sede locandam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum punctum omne ferat sibi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frontis marmoreae decus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et os purpureum, & genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Genae dulce rubentes. [p. 147] </poem> ====Ode V. Hymnus in pacem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM furor saevi posuit Gradivi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tubae rauci siluere cantus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam Fides & Pax rediit supernis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exul ab oris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Pax Jovis magni Themidisque nata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu nimis longo male pulsa bello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Oppida & prisco viduata cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Arva revisit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Dircaei nova jura plectri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mitis Euterpe: bona Pax canenda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En ades mecum, citharamque festis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floribus orna. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque dum nostris fidibus sonanda es, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alma Pax, canos olea capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vincta, sis vati facilis, meisque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illabere venis. [p. 148] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O diem terris nimis auspicatum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auream o lucem veterisque massae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua redux tecum bona tot, tot orbi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Commoda ducis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne, precor, tutum meditare caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne fugam molire: tibi ecce venti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lene subsidunt: tibi ridet omni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequore Nereus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Te novo Tellus speciosa cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambit, & matrem reducem salutat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua duce haec ingens stetit universi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Machina mundi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque cum densum chaos & tenebrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cuncta confuso premerent duello; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, bona, aeternis elementa vinclis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite ligasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne parum sidos ruerent in ignes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deviae lymphae, tenuisque ut a&#235;r &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Ambiat terras, radientque picto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera caelo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quies lassi Dea mitis orbis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O decus rarum, viden&#146; ut serena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luce gaudentes amicire terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Gestiat aether? [p. 149] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut diem curru nitido reducens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gemmeum Titan pelago e propinquo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Surgat, & nostros meliore colles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestiat auro? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Te canunt multo sinuosa plausu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumina, & lapsus celeres morantur; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te mare, & motis Zephyrorum amoenus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiritus alis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu pedes quacumque moves decoros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nascitur nullis rosa blanda spinis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et croci dulces, Syriumque late &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fragrat amomum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ridet aeterni tibi, Diva, veris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suda tempestas: tibi mella durae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Depluunt quercus, liquidoque manant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nectare dumi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te Fides nulla temerata culpa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te probi Mores comitantur, & Lex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et decens Virtus, & amica pleno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Copia cornu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At procul caeco Furiarum in antro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit insanos Pietas Furores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit & diram Rabiem; & catenae in- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; frendet Enyo. [p. 150] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Da, precor, post tot mala, tot labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rebus optatam requiem Batavis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuas tecum comites secundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numine firma. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nulla fac tristis doleat colonus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Arma vastato volitare campo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spemve protritam gemat, & carentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messibus annum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Educet dulces sine fraude gnatos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cara dilecto mulier marito: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nulla confundant maculosa sacrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crimina lectum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ensis in falces abeat recurvas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vomis e longis coalescat hastis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque cristata faciant columbae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Casside nidum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil opus telis, modo tu Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prima non clausos tueare muros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lenis o tandem dare amica fessis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia Belgis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Si quid in nostris odii relictum est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbibus, si quid minus expiatum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In feros Turcas & inhospitalem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rejice Phasin. [p. 151] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bistonas diri lanient tumultus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Bistones saevis agitentur armis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfidi; & contracta gemant rubentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cornua Lunae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos tuus sanguis, tua cura simus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos amor: quos tu decores honestis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Artibus, quos tu radio benigni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numinis adfles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Interim ramis oleae sub artis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuum laeti modulamur hymnum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuam festo colimus frequentes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Carmine frondem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unde si dulcem liceat corollam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plectere, & nostrae tibi cura Musae est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec mihi myrtus, neque Apollinari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laurea serto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Ambiat comtos operosa crines. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi, rerum decus & voluptas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi parvo tenuis Thalia &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dedicat ore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume quae dulci modulata plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Accinunt castae pueris puellae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Panchaeos, Dea Sospitatrix, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Turis odores. [p. 152] </poem> ====Ode VI. In Petri Colartii et Elisae Hofmannae diem nuptialem.==== <poem> N OBILE depositum Phoebi castaeque Minervae &nbsp; &nbsp; Hofmanna, Musarum soror, Siren, Sparne, tua, & nemoris Philomela propinqui, &nbsp; &nbsp; Hymenaei ad aram ducitur. {{Versus|5}} Harlemiae sperate novum mox Orphea fagi, &nbsp; &nbsp; Materna quem finget chelys. Et tu, connubii vinclo dignande pudico, &nbsp; &nbsp; Beate sponse, dulcibus Virginis ex oculis flammam qui combibis acrem, &nbsp; &nbsp; Agnosce fortunam tuam: Ac reverenter habe. nec Div&#251;m contigit ulli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Habere Musam conjugem. [p. 153] </poem> ==Jani Broukhusii hendecasyllaborum liber. == [p. 154: blanco] [p. 155] ====Carmen I. Ad epistolam Neaerae. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; T ENE, litera, tene m&#238; Neaera &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui testem animi suique amoris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Misit? tene ego conspicor beatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam illa dextera, lactea illa dextra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Illa candidula, illa mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castis ductibus exaravit, atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solitudinis ad meae latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussit visere, & occupare amantem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic vivam, bona charta, sic Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Coram sistar in urbe concupita; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut me non Arabum beata messis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non lauti tituli potentiorum, [p. 156] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec grandes cumuli pecuniarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec vel Regibus invidendi honores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tantillum hercule prae tuo lepore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prae tua ingenua benignitate, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Possint afficere, aut juvare amantem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mene, litera, men&#146; putas Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obliviscier, & putare parvi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnes delicias, jocos, amores? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah prius Arabum perite messes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perite o tituli potentiorum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et grandes cumuli pecuniarum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vosque Regibus invidendi honores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quin prius peream ipse, & ista mecum. </poem> ====Carmen II. Ad L. Petrum Francium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F RANCI candide, ter venuste Franci, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid ex animo fugatus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo Broukhusius tuus sodalis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicum ludere saepe, cui solebas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Olim credere seria atque nugas; [p. 157] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum ludere qui solebat olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tibi credere seria atque nugas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid te pudet exteris in oris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Absque ulla prope collocutione &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prorsus negligere immerentem amicum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te inquirere, non rogare saltem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid rerum gerat, aut quibus severas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fallat lusibus occupationes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At culpam, puto, deprecatur omnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tuis quem numeris vocas ad astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnus Archithalassus, & frequentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausus & favor & decus coronae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tanti mihi sunt tui labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, nec furor ille, Mantuano &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qui praefiscine proximus furori est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tam longae ut veniam vocationi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dandam ullam rear, atque epistolaris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec commercia desinam negotii. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare (ni mihi supplicabis ultro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Et te poenitet oscitantiae hujus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Paucis, si valeam, diebus ad te &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingens horribilis sacerque Iambus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus frigoris & mali veneni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ibit, unde tibi, o amice, febris [p. 158] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Praesens omnibus aestuet medullis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui numquam, veluti Catullus olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urtica medearis otiove. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu, si sapias, malum caveto, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franci: sic soleo meos amicos. </poem> ====Carmen III. Ad Davidem Bergium et Henricum Hasium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ERGI, dulce mihi meisque nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hasi, dulce meis mihique nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid vos facere augurer, remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc ad litora Doridis Batavae? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ecquid me facere auguramini ambo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sub caelo positum benigniore? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non caeli favor hic benignioris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non umbrae nemoris sacrae propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mulcent m&#238; trepidas levantve curas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solus (nam quid agam?) meos sodales, [p. 159] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec solus tamen, & meos amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Optata teneo allocutione, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jucundis premo & adligo lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mallem frigora Doridis Batavae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Mallem Nerea vel tumultuantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobiscum bibula tueri ab acta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes quam nemoris sacras propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Umbras, & nitidi fluenta Vechtae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solus prospicere humidis ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergone illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felixne illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nobis lare conditis sub uno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Antiquam exhibeat beatitatem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfundat solito lepore mensam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Amatosque simul simulque amantes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jungat foedere triplici sodales? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si haec aurea lux redibit umquam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O laetos ter & amplius sodales! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O lucem ter & amplius beatam! [p. 160] </poem> ====Carmen IV. Ad Carolum Crucium sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; E RGO, Carole, nuptias, relicto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lecti coelibis otio, parasti? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo te niveae decore formae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miti placidae pudore mentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Castis moribus, aureoque vultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caris detinuit Maria vinclis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Euge, Carole: cui venusta Cypris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Juno savet, & benignus Hymen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc o agmina blanda Gaudiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Huc o Deliciae, Jocique molles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lascivia casta; virginumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terror, Connubii parens Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura virgine purior Cupido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos o viduae perite Noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et suspiria, & inquieta Cura; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tot millia mille Taediorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot dulcis nitidis Maria ocellis [p. 161] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In imas animae sui latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vibrat millia multa spiculorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Tuque o Pronuba, tu Marita Juno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu Lucina magis probas vocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos nunc auspicio bono jugasti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post foecunda suos revise menses. </poem> ====Carmen V. In somnia. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <font size =+3>N IGRA Somnia nigriora nocte; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morpheu perfide, ter sceleste Morpheu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenebrae improbulae, improbae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae m&#238; Deliolam meam abstulistis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et longa tenuistis in querela &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illusos trepida quiete ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin vivit mea vita, amare amantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes perpetuo parata in annos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin valet mea Delia, & querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Longas ah nimis ah nimis querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa diluit osculatione. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos ite procul genus molestum, [p. 162] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infidum genus: ite foeda Noctis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedae progenies, sceleste Morpheu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Morpheu perfide, perfidae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nigra somnia nigriora nocte. </poem> ====Carmen VI. Ad Davidem Bergium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Q UIS, Bergi, calor ille inauspicatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tantum capiti creat dolorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo? quis calor ille tam molestus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te, seu lateri incubas sinistro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu dextro lateri incubas, pedesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc huc nunc alio movere pergis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insomnes adigit cubare noctes? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nondum tamen omnis ardet aether, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec stella Icariae nocens puellae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siccat fluminis alveum propinqui. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu saeve calor, calor tyranne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui meum excrucias mihi sodalem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I quo te vocat inquietus Eurus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad mundi spatium extimum aestuantis, [p. 163] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Nec mecum excrucia mihi sodalem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod ni continuo facis, paratus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Culpae corrigere omne quod patrasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adsum perfide, perduellis adsum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te cedere qui perire cogam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quaeris, qua ratione sit futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te cedere, & ut perire cogam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri frigore carminis peribis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod vel frigore frigidum mage ipso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te unum modo, sed necare tecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Trecentos alios queat calores. </poem> ====Carmen VII. Ad Theodorum Jansonium ab Almeloveen sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J ANSONI Clariae sititor undae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jansoni medicae sititor artis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tot vulnera Romuli nepotum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felici modo dextera abstulisti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qui Coi senis auspicatus haeres [p. 164] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fatorum celeres moraris alas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid nunc tibi praesidii relictum in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Istis artibus, artibus medendi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morbis corporis ingeniique morbis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} En en, ureris: & ferox Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musas negligit ac Deos medentum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En en, ureris: & decus tuorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic visum Veneri) suis ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suis illicibus puella ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Immerzelia vindicat laborum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illi mysta futurus &#224; Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in tremulis micant ocellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in roseis sedent labellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cujus in niveis latent papillis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Deliciae, Joci, Lepores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Blanditiae, Lubentiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque omnes Veneres Cupidinesque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O factum bene! o venuste noster! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Pro te Gratia, Cypris ipsa pro te, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro te stat niveis Cupido pennis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam felix, tibi, jam beate sponse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabit se cupidas tremens in ulnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exorata tuis puella votis, [p. 165] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnium omnibus expetita votis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula bella, mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula, quae tuo pudori &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tristes exequiae parantur! exi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exi, vane pudor. moraris? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quid nugas agis, & resistis? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam facem quatit auream decorus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, & pede candido cubile &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumsultat honestior Voluptas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec scena est tua, sponse; casta scena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Haec est fabula nunc agenda vobis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare per genium tuum, tuaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junonem Catharinulae, &#224; Latinis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immerzelia jam Pelasga Siren, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Immerzelia jam Latina Suada est. <!-- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; SOLYS AMOR MORBI Non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; AMAT ARTIFICEM. --> [p. 166] </poem> ====Carmen VIII. In saeculum Perralti. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S AECLUM mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum, Gallica Musa quod polivit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et gustu dedit esse Gallicano, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc est praetenero atque nauseante; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Saeclum, quod fatuae regunt puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cirratique probant puellulastri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui sordent veteris reperta Musae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque infantia, debilesque nervi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui magno Latiae parente linguae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praestant causidici Parisienses; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui vatum pater & pater Deorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infelix clypei faber Pelasgi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Large vapulat, & Maroniani &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Majestas genio febriculoso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Versu raditur, innocente lima: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid pro tot meritis tibi Pelasgae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabunt, quid Latiae dabunt Camoenae? [p. 167] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s te muneribus remunerentur? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quarum scilicet interest rotundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec Grajo tamen, ore vapulare. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Pelasgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Latinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musae, mobile Saeculum, precantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Ut sis quod fueras, tuoque jure &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Malignos facias malosque versus. </poem> ====Carmen IX. In Petronium Larvatilem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S ALVE nec Natio libelle naso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec lingua facili neque elegante, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sane nimis Attici saporis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Proles patris imaginosa Galli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Tu te ludere credis, & jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Romano sale, Gratiis Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tun&#146; fucum facere auribus Batavis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O inscitia ruris inficeti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O vecordia putidi cerebri! [p. 168] </poem> ====Carmen X. In calumniatorem Gallum. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B UHURSI pater Elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Limati ingenii perite censor; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quamquam te vitio ferunt creatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, qui criticum timent acumen) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Vim postquam genii venustam amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ac motus agiles, bonamque mentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certis limitibus co&#235;rcuisset &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Virtus illa tuae sagacitatis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid tantum Borealium virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} De te commeruit misella turba, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germani puta, Belgiique cives? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid nos prodigii loco tenendos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Censebas, & haruspicem vocandum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aedilemque, bonae vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Si quandoque pares tuis fuisse &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gallis arguimurve credimurve? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo quidquid amabile ac venustum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestris finibus omne continetur. [p. 169] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergo barbaries sumus stuporque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vappae, quisquiliae, meraeque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et ludibria Celtici nitoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicumque ad gelidos fati Triones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Torporem hausimus a&#235;ris maligni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Heu heu nos miseros malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos extra genii decentis oras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ejecit patris ira Gallicani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc aeraria turba circum amoenum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parnasi nemus innubasque lauros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ceu ranae vel hirundines, vagamur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos Hectoridae, propago Div&#251;m, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelum ducitis undequaque purum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Afflati radio sereniore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiratis violas, crocos, amomum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et meras Charitas, Jocosque, Risusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et meras Veneres, merosque Amores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis ingenium politum, & acre, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardens, flexanimum, jocosum, amoenum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis omnia Dii dedere magni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hinc tot Historiae, tot hinc Novellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Milesia, amabilesque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Aenigmata plexa, prurientum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longae deliciae puellularum. [p. 170] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam fabri jocosis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Eleganter ineptiunt libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam suas po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ancillas sibi reddidere Musas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos fumos olidae Nicotianae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos coctae Cereris gravem vaporem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ructamus tumidi, malosque versus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rauco gutture fundimus supini: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Lotichius, Sabinus, Hessus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Grotius, & tener Secundus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum deliria gentis ista crassae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Rident Castalides, paterque Paean. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id Gujetus abominatus olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedo stigmate BARBAROS notavit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedi carminis exsecrandus auctor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id nuper quoque, te ducem secutus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Firmavit bonus ille Bajuletus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctorum rudis arbiter virorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed tu nos gravius, Pater venuste, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Implacabilibus premis libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec tantum modo barbaros, sed ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Aequales facis ire Moscovitis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequales, Pater alme, Moscovitis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junxisses potius, diserte noster, [p. 171] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum Muhamedicae nitore Portae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque, si modo vera vis fateri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Una haec natio Gallico favore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Digna creditur, inque Christianos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam pridem parili furore saevit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si tanto tamen excidunt honore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germanique simul simulque Belgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nec te judice Moscovita vates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Differt Teutonicove Belgicove: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam vellem caperes, amoenitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Promeconde facete Gallicarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile Teutonis po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Rectum, magnificum, decens, sonorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale denique, cui Racinus ipse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Boilavius invidere possint, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu, non similes tui trecenti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id si per maciem febriculosae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Mentis blande tibi Pater liceret, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec caligo oculos teneret aegra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam (nec fallimur) ipse jam negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale umquam ingenio vel arte quidquam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Moscovitam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Aut ut simplicius loquar, negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Jesuitam. [p. 172] </poem> ====Carmen XI. In carmina Hulleriae, poetriae Gallicae.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; V ENAE Hulleria Musa delicatae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota mellea, tota mollicella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota Pieriis nitens ligustris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quam te memorem, canora Siren! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O rosas & amaracos Deorum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O convivia sumtuosa Phoebi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali pectine Lesbia illa Sappho, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali personuit Corinna plectro. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam (nisi moverit bidental) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Perraltos tibi conferat trecentos? [p. 173] </poem> ====Carmen XII. In Catharinam Lescaille po&#235;triam Batavam. Ulciscitur eam carmine Latino pro usu carminis Belgici sibi denegato.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P INDI gloria Belgici puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui surgunt Heliconiae puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile fecit aureumque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cujus Broukhusium suavitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Expertem voluit, suaeque Musae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usuram imperiosa denegavit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illam Broukhusius novis phaleucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ulciscitur, & quidem Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suas ne capiat superba laudes. </poem> <center>BONUM. FACTUM. HOS. VERSUS. NE. QUIS BELGICOS. FACERE. VELIT. EDIXERUNT MUSAE. ROM. </center> [p. 174] ====Carmen XIII. Nuptiis Danielis Joannis Bernartii, reip. Amstelaedamensis judicis, et Mariae Sixiae. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A DESTE O Veneres Cupidinesque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lubentia laeta, Faustitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquis thalamos Deus jugales &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casto perficis adjuvasque nutu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Namque Sixia, Sixia illa digna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Avo Consule, digna Patre virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bernartii cupidas itura in ulnas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis auspicibus domum vocanda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos propagine ducite ex utraque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laeta germina, surculos tenellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos confundite sanguinis vetusti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc vestigia & inde per pusillos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spem longam generis boni, Quirites. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc Bernartius, hoc vicem Mariae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Votis Sixius omnibus precatur. [p. 175] </poem> ====Carmen XIV. In Davidis Hoogstratani poemata vernacula.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USA candida candidi po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Aoniae colona silvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te exosculor! ut juvat suaves &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspensa inbibere aure cantilenas! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu myrto nitidum decora crinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas connubii faces celebras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitae pia praemia innocentis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu tu funeream tenens cupressum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanctis manibus is comes, gravemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solaris tumulis diserta luctum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu te ludere, seu juvat jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et doctas sale, sed pudente, chartas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intertinguere nobili paratu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces versiculi, venusti, amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et graves simul, & simul tenelli, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Pieri candidi po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Semper vivite, semper invidendo [p. 176] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Batavi eloquii vigete cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum stabit Batavis honos Camoenis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Dum terram pater ambiet Batavam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nereus murmure belluosus udo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Canum Nerea dum secabit audax &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pubes litoris inquilina nostri. </poem> ====Carmen XV. Ad Jacobum Wildium genethliacon.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C USTODI Genio, beate Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sexagesima liba dum parantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et natalitiae dapes, & alto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cratere corymbifer Lyaeus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Peccem, ni precibus piisque votis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diem concelebrem tuum, meoque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indictum patiar perire cantu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc Libethrides, hanc Apollo lucem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Signarunt melioribus lapillis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cadentemque piae sinu parentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepit gremio Thalia dulci. [p. 177] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunas movit Amor manu tenella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et primas tibi dulce vagienti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detersit lacrimas nitente pluma; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Esses ut pater omnium leporum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et castae Veneris frequens satelles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc connubia laeta, liberorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc grex floridus, & decore formae & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cultis moribus eminens propago. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec minus tibi Diva risit illa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae Pandioniam tuetur arcem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Altrix ingenii Minerva amoeni; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec minus tibi florulentus Hermes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctarum vigil artium patronus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Esses ut veteris peritus aevi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Custos, qui studio laborioso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta plurima mente parturires, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s priscum Latii decus potentis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longis non sineres perire ab annis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Wildi noster amor, venuste Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec sunt dona faventium Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tagi divitibus priora arenis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quod Maeonius tacente fluctu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intra litora volvit Hermus aurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} O felix pater, o marite felix, [p. 178] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Servent Dii faciles, tuique, sanctam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Domum, sospite te, tuaque Vita, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lucis saturos vocante Olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post longas senii moras quieti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Componat pia turba liberorum! </poem> ====Carmen XVI. Ad Catulum suum. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L OBBI candide, delicate Lobbi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem Belgice, nunc Latine Lobbi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid te quid rogo reddidit po&#235;tam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An quod sis solitus cubare mecum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An quod, qui dominum colis po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Contactu quoque factus es po&#235;ta? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An sacri nemoris decens venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus accola jam diu fuisti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inspirat lepidos, amice, versus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Certe quidquid id est, disertus Hercle &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque amabilis & bonus po&#235;ta es: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec te corpore quam vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magis suspiciunt probantve Musae. [p. 179] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, quod superest, ego atque mecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Patronus tuus omnibus medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adnitemur, ut orbe sub Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne sit pulcrior ulla te catella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne Latinior ulla te catella. </poem> ====Carmen XVII. In commentarios artis pictoriae Gerardi Laeressi. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L AERESSI artifices videre ductus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miracula vividi coloris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicui contigit, hic beatus ultro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Naturae potuit videre operta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jam nec cortice semicincta clauso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum qualia Dii vident Deaeque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta est mirificae manus potestas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docti gratia tanta penicilli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidit Nemesis, virumque longis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Damnavit tenebris, & orba lucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressit lumina nigricante velo. [p. 180] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O duram Nemesim, o maligna Fata! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nec sic tamen omnis ille nobis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeressus periit. sagace mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Lustrat lumine quidquid undecumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae arti peperit suum decorem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid sedulitas, laborque felix &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa contulit aemulatione; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid tot varii creant colores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quantis nec pluvius relucet arcus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec solatia caecitatis, haec sunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duris otia ducta sub tenebris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crevit pervigili tenore charta, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illustrans facili docentis ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quae mysteria condidit vetustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quae multiplici labore saepta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non omnes voluit docere mystas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Salve docte senex, o aurearum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Princeps conditor elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Foecundae pater & magister artis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nunc in foliis virescit istis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eque ipsa bene pullulat papyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annorum domitrix decora laurus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nomen vetet interire clarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et noctem invidiae geluque vincat. [p. 181] </poem> ====Carmen XVIII. Elicium ad Phaedrum tertiis curis Davidis Hoogstratani procuratum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USARUM rosa amoena, ver Diones, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imber auree, pulle Gratiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castae simplicitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre venuste, Phaedre prodi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qualem Particulo probavit olim, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prudens Eutychus, omnis & virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postilla chorus elegantiorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Purae amabilitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siren Thressa, Remi canora a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu sordibus inquinatus Oscis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Truncatusve pedem, minorve nasum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Trahes ridiculos miselle lumbos: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed purus, nitidus, tuus, tuoque [p. 182] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Totus carmine & integer nitebis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis candida Noctiluca puro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget aethere in aureis quadrigis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis in tremuli quiete ponti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formoso rubet Hesperus sub ortu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non debes stolidos timere ronchos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non fastidia plebis inperitae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te docti accipient sinus, & auris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amabit veterum capax leporum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. </poem> ====Carmen XIX. Virtuti et meritis Gulielmi Wildii, <i>cum in ordinem jurisconsultorum cooptaretur.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R EGINAE Themidis novelle mysta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Wildi candide, digna Patre proles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post stipendia justa, post labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inpensos studiis, forensiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Curarum meditationi ad unguem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exactae tetricum, novos capessis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed pridem tibi debitos, honores. [p. 183] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc forum vocat, & sacrum tribunal: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ad commoda tristium reorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Veras incipies movere pugnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Miles numinis incruentus aequi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte laude nova, venuste Wildi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu Musis & Apollini paterno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Divis mitibus elegantibusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Infers Justitiae severum honorem. </poem> ====Carmen XX. In Petri Rabi carmina sacra.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P RODI candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii diserta Rabi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non laurove hederave comta crinem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed Jordanis in amne lota sacri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et caelestibus inplicata gemmis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, caelitumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas delicias favente Christo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Orbis sparge per ora Christiani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos vatum chorus ille sanctiorum, [p. 184] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos Clemens meus ambiisset hymnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tales Flaminius sonante plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus numine dividebat odas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii canora Rabi. </poem> ====In po&#235;mata vernacula Joannis Plumeri. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R ISUS, Blanditiae, Procacitates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci Basia dulciora melle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et blandi puer artifex veneni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tinctae sale Gratiae Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Has, Plumere, tibi dedere chordas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s nec mollius elegantiusve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspirare suos queant amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grajarum chorus Elegantiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis de patrio Venus profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pulcros sustulit invidenda vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec caeli facies amoenitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pleno radiat decenter orbe &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura nocte soror superba Phoebi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam neget esse te po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cui laurus meritos odora crines, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Regale sinus pererret aurum? [p. 185] </poem> ==Jani Broukhusii eclogarum liber. == [p. 186: blanco] [p. 187] ====Ecloga I. Menalcas. Ad reverendissimum celsissimumque principem Ferdinandum, Paderbornensem & Monasteriensem episcopum, comitem Pyrmontanum et liberum baronem de Furstenberg, &c. ==== AEGON, THYRSIS. <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ORTE sub a&#235;ria quercu consederat Aegon, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua sacrum pater Amisius per pinguia rura &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumen agit, tenero praecinctus cornua junco. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Juxta erat & Thyrsis: ambo cantare periti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ambo pares aetate, pares & amoribus ambo. [p. 188] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita vicinum Thyrsin prior occupat Aegon. Ae. Thyrsi quid aestivum toto te pectore solem &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepisse juvat? mecum hanc succede sub umbram. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum inter densos captabis frigora ramos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mecum divinum cantabis & ipse Menalcam. T. &nbsp; Imo ego vel ranis videar tibi ineptior ipsis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raucior aequoribus, contemta vilior alga, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His ignobilior tribulis, si nostra Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fistula, si meritos obliviscatur honores. Ae. (15}} Illum vastati miserantem incommoda ruris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dispersosque greges, raroque mapalia culmo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Pales, ipse & laetis excepit Apollo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausibus, & laetae passim applausere Napaeae. T. &nbsp; Ille meos habeat (meruit quoque solus) amores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Audiat ille meos, qui reddidit otia, cantus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et, Procul hinc, dixit, procul hinc feralis Enyo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pascite oves pueri, & pascite, ut ante capellas. Ae. Haec quoque (nam memini) senior praedixerat Almo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Almo fatidici pignus memorabile Phoebi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tempus adest pueri, quo magni cura Menalcae &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia det populis, concussis otia silvis. T. &nbsp; Haec quoque (nam memini) referebat fama, Menalcam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quem Tusci celebrantem Tibridis amnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His umbris, his arboribus decus omne futurum, [p. 189] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellentem spinas, & pinguia culta rigantem. Ae. Ut gregibus taurus decus est, ut matribus haedi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus arboribus, flores ridentibus hortis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu decus omne tuis. sub te pastore, Menalca, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utilius vigilat praescripta ad munia pastor. T. &nbsp; {{Versus|35}} Gaudet ager, gaudent pecudes, magnumque Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et placidi soles & mobilis aura Favonii &nbsp; &nbsp; &nbsp; Acceptum caelo testantur; & aethere toto &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intempestivos compescit Jupiter imbres. Ae. Liber & Alcides, & virtus clara Quirini &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Templa sibi posuit. meruit quoque ponere templa. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et te, si qua fides, olim sacrabit olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gloria. Jam votis, jam nunc adsuesce, Menalca. T. &nbsp; Has tibi ego dulces dulci cum matre columbas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi ego violas, & suave rubentia fraga. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Quae si grata tibi, sacras tener imbuet aras &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agnus, & hoc ipso statuam convivia luco. Ae. Est mihi bissenis quae gallina incubat ovis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nobilis & plumis, & cono nobilis albo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si propria haec fuerit, nostris de vitibus addam &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Bis duo Rhenano certantia pocula Baccho. T. &nbsp; Sis bonus, o, felixque tuis, divine Menalca. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat, e magna cum venerit urbe, bubulcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat upilio, te vinitor omnis & omnis [p. 190] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messor, & hirsutae ediscant nova carmina valles. Ae. (55}} Te rigui fontes, te murmure saxa canoro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te, pater, e tilia cantet nemoralis a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te volucrum certet genus, & genus omne ferarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mollibus in pratis densa stipare chorea. T. &nbsp; Quale nitet puro lustratum sidere caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum matutino subsultant rore cicadae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quale rosis hilares cum texunt lilia Nymphae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis agris facies, agros lustrante Menalca. Ae. Quale melos vel lusciniae, vel cantus olorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut ubi formosae terram plausere puellae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Quale per aestivas errat qui rivulus herbas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale sonat magni vocalis arundo Menalcae. T. &nbsp; Dulce satis imber, nascentibus aestus aristis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulce levem gelida somnum captare sub umbra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vituli mugitus, & alta turtur ab ulmo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dulce parens gnato: nobis tua cura, Menalca. Ae. Tardus eas ad magnanimi promissa Tonantis &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera: tardus eas: nos te hac tellure moremur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic pater, hic princeps dici merearis, amesque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuaque accipias solenni carmina pompa. T. &nbsp; {{Versus|75}} Nos tibi maturos praesenti demus honores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos te, magne pater, te ture colamus, & aris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu gregibus facilis adsis, tu vota precantum [p. 191] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipias, faveasque tuis, pater optime, sacris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talia cantabant pueri: cantantibus illis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Lanigeri tacuere greges, tacuere capellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa quoque, ut nomen melius captaret amatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura per intonsos ibat lenissima ramos. </poem> ====Ecloga II. Corydon. Ad Joannem Sixium, reip. Amstelaedamensis judicem. ==== <poem> E T locus, & verni facies mitissima caeli, Et Zephyri molles nova per virgulta susurri Exhilarant animum, dum ludimus. Accipe, SIXI, Quae mihi deserto dictarunt rure Camoenae, {{Versus|5}} Accipe, nec pigeat Musas committere Marti. Usque adeo multum est assuescere. Non minus ille In faciles choreas & lusus solvitur, ac si Ad Venerem exhausto mitis paret ire duello. Nec minus hae pilo discunt galeaeque tubaeque {{Versus|10}} Virgineas aptare manus. Nunc ruris amoeni [p. 192] Umbrosos vocat in saltus me verna voluptas, Ut vacuus mecum dulces Corydonis amores Evolvam, nostro Corydon si carmine gaudet. &nbsp; &nbsp; Dauliadum grex blande, modos qu&#238;s Delius ipse {{Versus|15}} Suggerit, & liquido permulcet guttura cantu, Cernitis ah Corydona suis liquescere flammis? Cernitis? an gelidus circum praecordia sanguis Obstat, & antiquum tristes horretis amorem? Carmen amor vestrum atque incesti Tereos ira. {{Versus|20}} Nunc procul a patria, procul a Pandionis arce Extorres, tremulo mulcetis ubi aethera plectro, Semper Ityn ah semper Ityn geminatis ademtum. Me quoque per terras & vasta per aequora vectum Saevus amor sequitur, comitemque haud abnegat ultro. {{Versus|25}} Ille etiam Frisias mecum lustravit Athenas Improbus, ille etiam saltus penetrare Sicambros Sustinuit mecum, signansque in cortice flammas Nescio quid lusit. Moestae gemuere Napaeae, Atque ita: Quid vano juvat indulgere furori? {{Versus|30}} Ne quaeso ne crede udo tua carmina libro Infelix: nequeunt Francas durare secures. Atque utinam pariter nostros absumpserit ignes Hostis, & insano finem praescribat amori! Haud equidem infelix dudum demensque vagarer. [p. 193] {{Versus|35}} Ibo, ibo quocumque pedes, quocumque per aequor Vela ferunt: hostem quaeram, mortemque lacessam. Quidni? tam vilis levis est jactura po&#235;tae. Quid loqueris Corydon? quae mentem insania versat? Nec te saevus amor, nec te contemta Dione {{Versus|40}} Insequitur: potius fortunae tela sinistrae. Haec te vel mediis bellorum fluctibus aegrum Detinet, aut procul hinc peregrina in gente moratur. Quid? nuper patrios casu delatus in agros Agnostin&#146; veteres dilecto in pectore flammas? {{Versus|45}} Agnovi, Galatea, tuoque a lumine vitam, Invisa jam jam cessurus luce recepi. Heu ubi nunc tremuli nutus, oculique loquaces? Basiaque humidulis utrimque impressa labellis, Qualia vel dulces optent fixisse columbae? {{Versus|50}} Collaque lascivo toties liventia morsu? Omnia mecum una perierunt gaudia luce. Ceu quondam Zephyro rosa colludente decorum Extulit os, totique novum decus addidit horto: At pluvia perfusa gravi, quassataque ab austris, {{Versus|55}} Languidulum collo flectens caput exspiravit. Cur mihi non tecum longas requiescere noctes Fas erit, & tecum longos producere soles? Unus amor quoniam felici foedere binos [p. 194] Compulit, & tibi me, mihi te promisit habendam. {{Versus|60}} Ilicibus patulis hederae ludentia stringunt Brachia; vitis amans frondosam amplectitur ulmum: At me, si patrios fas est remeare penates, Non hederae vincant nexus, non vitis in ulmo. Tunc mihi nemo umquam vel prudentissimus ullas {{Versus|65}} Suaserit ire vias, aut te, mea vita, relicta Militiam tentare novam, mortisque labores. Tunc propter salices patriae quae margine ripae Incumbunt fluvio, molli projectus in herba Tecum foecundi mirabor gaudia ruris. {{Versus|70}} Tecum languidulo componam lumina somno, Sol ubi jam medius, suadentque incendia somnum. Tu qua pura fluit lucentibus unda lapillis, Mecum una timidos captabis arundine pisces: Aut ubi levis ames turdos decepit edaces, {{Versus|75}} Autumno ridente, epulis gaudebis inemptis. Hic meus inviset festa me luce Menalcas, Et Charitum decus, & Musarum cura Menalcas. Huic mea vernantem texet Galatea corollam Mollibus e calathis & purpureo hyacintho, {{Versus|80}} Et thyma fragranti ludens variabit acantho. Huic ego pastorum lusus, huic ruris amores, Huic mea silvestri modulabor carmina canna: [p. 195] Ut Glycera simplex flagraverit Alphesibaeus, Callidaque ut Glycere deluserit Alphesibaeum. {{Versus|85}} Ille mihi pictis evinctus crura cothurnis Arma canet graviore sono, tum funera regum Atque exundantes depinget sanguine campos. Interea clauso procedet vesper olympo, Et stabulum pastae repetent, mea turba, capellae: {{Versus|90}} At nobis hilari frugalia fercula Baccho Diluet, & fructus ridens Galatea salubres Ipsa ministra feret. Tum me nec purpura Regum Nec fastiditae castis pastoribus olim Urbis deliciae capiant. Mihi paupere cultu {{Versus|95}} Posse frui detis, Superi, mihi paupere tecto Tranquillos agitare dies, securaque fastus Otia, nec luxu mentem cruciare protervo. &nbsp; &nbsp; Haec Corydon. Vos haec facietis maxima, Musae Sixiadae, cujus meritis pronoque favori {{Versus|100}} Quidquid id est doni ferimus, carmenque sub ipsum Condimus assultum Martis, Gallique furores. Quod si infelices posito certamine Belgas Sidere contingit dextro Deus, otia nobis Si qua facit, majore olim cantabimus ausu {{Versus|105}} Quidquid apud Rhenum patriis bellator in armis Gesserit Auriacus. Nec tantum silva canentem [p. 196] Audiet, aut vacuo desertus rure colonus. Sed tu, si merui, nostrum, pater Amstela, nomen Demiranda feres niveis ad moenia cygnis, {{Versus|110}} Unde mei quondam volvat monumenta laboris Candida posteritas, Batavusque applaudat Apollo. </poem> ====Ecloga III. Amator ineptus. ==== <poem> H AS inter quercus, patriaeque ad flumina ripae, Dum matutinis resonat concentibus Echo, Ossibus infixos soli meditemur amores. Nec tam grata quies medio messoribus aestu, {{Versus|5}} Nec tam apibus cythisus, nec frons iligna capellis; Quam mihi sub densis arrident otia silvis. Hoc quoque jussit amor. Quid enim certemus amori? Ille & Hyperboreos saeva face torruit ursos, Ut perhibent, ille & matres furiavit equorum. {{Versus|10}} Tum ferus iste quis est, maculis suffusus, & omni Virgatam ostentans truculento corpore pellem, Quem vicina novo transmiserat India Phoebo? Ille etiam furit (& sunt qui videre furentem) Saucius igne acri, terretque ululatibus agros. {{Versus|15}} Nimirum genus omne hominum, genus omne animantum [p. 197] Ardet, compare quodque sua, me Thestylis urit. Pallesco, atque animum spinoso in vulnere verso. Thestyli, tene meos unam nescire furores? Quos utinam una scias, nec dedigneris amantem! {{Versus|20}} At gemitu quem saepe, oculisque loquacibus ignem Fassus, & arcanis languentia viscera flammis, Ah illos tremulos affabar mutus ocellos! Dic, rogo, dum nuper prato spatiamur eodem, Tuque mihi contra gressum fers obvia, numquid {{Versus|25}} Vidisti miserum varios pallere colores, Ebriaque incerto vestigia ducere passu? Vidisti certe: Nam subridere notabam, Securamque mali, nec quidquam tale timentem: Non tu saeva tamen: nam quo te crimine damnem, {{Versus|30}} Cui numquam nostras fas est audire querelas? Quas procul in silvis ad devia lustra ferarum. Heu miser effundo, & ventis suspiria mando. Ludentes Zephyri; seu vos cultissima Flora Alliciat, seu vos Floram eliciatis amantem, {{Versus|35}} Has, oro, ante preces dominae deferte per auras, Quando mihi ne quid praestem pudor obstat inanis. Perdit hiems segetes, cervos formido paventes; Viscus aves, & squalor aquas, haedosque lup&#251;m vis: Me mea rusticitas, & amandi devius error. [p. 198] {{Versus|40}} Mala tibi servo dulci distincta rubore, Aequa tuis, ah aequa tuis, mea vita, papillis. Est foetura recens in ovilibus: est levis haedus, Aspersus tenui candentia vellera nigro; Qui simulac tenero balatu contigit auras, {{Versus|45}} Thestylis hunc habeat, dixi, mea: munere laeta Agnoscet dantisque animum, dantisque favorem. Sunt bissena mihi niveo mantilia lino, Pulcra suis plicis atque ordine; qu&#238;s mea mater Purpureo circum limbos variavit amictu, {{Versus|50}} Et dixit moriens: Lycida, tibi nevimus ista, Tu memor asserva materni texta laboris. Haec quoque, cara, tuos jam nunc ornantur ad usus. Sed quid te meditor malis, mantilibus, haedo Demeruisse, mei cum sis ignara doloris? {{Versus|55}} Sum brevis: at mecum brevis est dux ipse Cupido, Et brevis aligerorum exercitus omnis Amorum. Nec brevibus violis, nec contractis Hyacinthis Gratia abest: spirat foliis laetissima parvis. Quid? quod pubentes inter ferar esse po&#235;tas, {{Versus|60}} Atque aliquid de me sibi polliceatur Amyntas, Et gratus Musis, & Phoebo gratus Amyntas? Hinc ego te certe poteram, modo passa fuisses, Aequales supra caelo transcribere nymphas. [p. 199] Tunc omnis nostros lusus, tunc arbor amores, {{Versus|65}} Qua patet omne nemus, rugoso cortice ferret. Tunc laetos juncto vestirent nomine truncos Thestylis & Lycidas: Lycidas & Thestylis omni Fronde notarentur. spirarent germina flammas. Sed quid ego haec autem ventosus somnia fingo? {{Versus|70}} Scilicet is nostrae labor est, ea cura, puellae, Scire ubinam caecos deplorem rusticus ignes. Ah Lycida infelix! quis te malus abstulit error, Ut nec funestum possis deponere amorem, Et nec opem aut blando poscas fomenta furori? {{Versus|75}} I, morere: aut felix exuto vive pudore. </poem> ====Ecloga IV. Celadon sive Desiderium patriae. ==== <poem> N YMPHAE, Nere&#239;des Nymphae, gens edita ponto, Hos mihi non duros paullum concedite lusus, Dum refero quae puppe sedens cantabat ab alta Cretides Celadon, patriae non immemor artis. [p. 200] {{Versus|5}} Vos quoque tangit amor: nec longi frigora Nerei Extinguunt veteres molli sub pectore flammas. Vobis fluctivagos ferimus Celadonis amores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, Et nostras audite preces. Si numine dextro {{Versus|10}} Sulcamus tumidi canentia marmora Nerei, Tandem, oro, monstrate viam, ventosque ferentes Addite, dum patriam cursum obliquamus ad actam, Postque tot exhaustos pelagi servate labores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, {{Versus|15}} O si sublimi liceat superare volatu Terrasque tractusque maris! ceu Daedalus olim Chalcidicam fertur pennis delatus ad arcem; Ut mea me solito exciperet Galathea favore! Ut lacrimas gaudens daret, amplexuque foveret {{Versus|20}} Eluctantem animam, & latebris exire parantem! &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. At nunc insano torremur sideris aestu, Insuetumque gravi languescit ab a&#235;re corpus. Hei mihi! qualis ero, cum te, mea vita, revisens {{Versus|25}} (Si pateris) niveos amplectar decolor artus? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Ire libet. terris quis sit nam ludus in illis, Gens ubi nuda suis contenta mapalibus errat, [p. 201] Et faciem & rubro fucat membra omnia cocco, {{Versus|30}} Docta leves volucri configere arundine damas? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Vos o formosa prognatae Doride divae, Pulcra oculos Panopea, & candida Limnorine, Xantoque, Drymoque, & caerula Cymodocea; {{Versus|35}} Omnes florentes aevo, Oceanitides omnes; Ferte bonae ventos: ventis parebimus aequis. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Pocula bina dabo niveo spumantia lacte, Binaque Rhenanum spirantia pocula nectar; {{Versus|40}} Quaeque peregrinae servo munuscula terrae; Has conchas, atque haec evulsa corallia ponto, Citriaque, & dulci distentas saccare cannas. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Est mihi praeterea pictis avis aurea plumis, {{Versus|45}} Barbarici donum regis, pulcerrima visu: Qualem nec patriis quisquam conspexit in oris, Nec qualis campum nostri secat a&#235;ris ulla. Hanc etiam, hanc vobis sistam, sacramque dicabo. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|50}} Fluctibus in vestris quondam, si vera vetustas, Mulcebat curvos audax delphines Arion. Quem circum Phorci chorus assultabat, & omnes [p. 202] Ad strepitum citharae ponebant murmura venti. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|55}} Nil ego tale precor; Austros date rite faventes, Atque Jovi sacram faciles defendite puppim: Vota ut arenoso persolvam in litore sospes Et Glauco, & vobis, atque Inoo Portumno. &nbsp; &nbsp; Haec Celadon: sudo sed enim Pater aethere Div&#251;m {{Versus|60}} Intonuit laevum, puraque in luce refulsit. </poem> ====Ecloga V. Amantes. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NTER oves pastor Lycidas consedit & Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pastorum Lycidas, nympharum flosculus Aegle. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambo pares aetate, pares in amoribus ambo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque die medio rapidus coquit aethera Titan, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ibant vicini captatum frigora luci; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque vicem faciles inflabat uterque cicutas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita mellito Lycidas prior incipit ore. L. &nbsp; Parce meis haedis, raptor lupe, parce capellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Neu dentes acuas in praelia, de grege magno &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praeda petenda tibi est. salvis ego gratuler agnis. Ae. Has, Lampure, tibi commendo, fide, capellas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed vigila, atque hostem latratu prode sonoro, [p. 203] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum succedo antro, gremioque infundor amato. L. &nbsp; Quamvis admota gravis urat lampade terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cynthius, & teneris incumbat Sirius herbis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Areat omnis ager, sitiant pecudesque, lacusque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo major in his spirat mihi flamma medullis. Ae. Quale per aestivas ignis bacchatur aristas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pennis venit ad partes stridentibus Auster; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quale rigent raptis incensa novalia culmis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta meum, Lycida, pascunt incendia pectus. L. &nbsp; Me petat ex alto Juno, me Cypris, Olympo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Juno Lycidam, non aurea Cypris, habebit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel si cornicis vetulae producar in annos; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Aegle primus amor Lycidae, amor ultimus Aegle. Ae. Me si forte suo Phoebus dignetur amore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insignisque lyra Deus, insignisque capillis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postponam, Lycida, (si quid bene credis amanti) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Phoebeamque lyram tibi Phoebeosque capillos. L. &nbsp; {{Versus|30}} Cor mihi molle tuis, Aegle, liquescit in ulnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cor mihi formosis, mea lux, praedaris ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio vultus, & quae me lumina perdunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio: radios non est tolerare potentes. Ae. &nbsp; Te prope nutantes platanos in vitibus ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Candida deposuit mater, laetissima partu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egregium forma, egregium spe divite: qualis [p. 204] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter virgineas ridet rosa verna papillas. L. &nbsp; Quod spirant violae, quod spirant Cinnama longe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod malum tenera redolet mordente puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Indica Nisaeis fragrant quod balsama in hortis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spirat odorato cervix tibi sparsa capillo. Ae. Fias germanus utinam, mecumque feraris &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ubera dilectae pariter siccasse parentis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fias o utinam frater! securior essem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Nec medio tibi defugerem dare basia campo. L. &nbsp; Aegles frater ego, soror est mihi scilicet Aegle: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una parens, torus unus, & est domus una duobus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus, Paphiaque bonus cum matre Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; Securos medio jubet oscula jungere campo. Ae. (50}} Desinite, aequales, vestigia ferre jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad choreas mecum, & nostros celebrare penates. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda ego sum Veneris, Veneris sum praeda, puellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me sibi, me Lycidas totam sibi vindicat uni. L. &nbsp; His ego te vinctam teneo, mea vita, lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} His ego purpureis recubem, mea vita, papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque sinu niveo niveoque in pectore somnos &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exhalem dulces, & mecum amor ipse quiescat. Ae. Non ego te teneris infusum molliter ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non ego te patiar roseis recubare papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Inque sinu longos niveo producere somnos? [p. 205] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore non foveam, toto quem corde recepi? L. &nbsp; Qualis myrtus in Eurotae pulcerrima ripis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut Nardi pretiosus onyx, aut roscida mala; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Methymnae progignit vinea botros; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Tales marmoreo fulgent tibi pectore mammae. Ae. Aura susurrantis Zephyri per mollia prata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, meus dum dormit amor, depelle calorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vos, humida mobilibus viridaria rivis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invitate levem jucundo murmure somnum. L. &nbsp; {{Versus|70}} Sic super Idalium Venus, aut super alta Cythera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Languidulum dulci natum gremio sustentat; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem circum Nymphae tunicis lusere recinctis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ast illum blanda demulcet imagine Morpheus. Ae. Qualis purpurei formosus flos Hyacinthi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Purpureaeve rosae subrident vere rubente; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Punicave ut tenui pellucent cortice grana; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis conspicuas tingit tibi purpura malas. L. &nbsp; Qualis quae Tyrio medicatur lana veneno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales aestivis fotae modo solibus uvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et cerasi dulces, & nondum dulcia mora: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale coloratis decus est tibi, Vita, labellis. Ae. Quam folia arboribus, quam picto gramina campo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Graminibus flores decori sunt, pluma volucri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Armento taurus, lascivi matribus haedi; [p. 206] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Tam tibi caesaries, pulcerque sine arte capillus. L. &nbsp; Hic ego te calathis portantem lilia plenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Parvus eram, studioque legebam lilia eodem) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vidi primum, & visam sine fine probavi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tunc aspirabat amor felicibus ausis. Ae. (90}} Vallibus his primum (memini) convenimus ambo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egimus & pastas ad flumina nota capellas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tunc ego me sensi totis flagrare medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum mediis audax misceres oscula verbis. L. &nbsp; O mihi maturis, Aegle, o mihi dulcior uvis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Lucidior rivo, tenera fragrantior herba; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Candidior lana; recta conspectior orno; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floridior campo; melior Libanotide cedro. Ae. Hortus ego, circumductus ego sepibus hortus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rosa, me dulci commendat amaracus aura. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Sed nisi tu spires Zephyrus meus: areat hortus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec rosa, nec dulces exhalet amaracus auras. L. &nbsp; Hac ego conceptum suspendam ex arbore carmen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Conceptum tibi carmen, amantum vota, Cupido: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum Lycidas Aeglen, Lycidam dum diliget Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Nulla tuum nobis tollent oblivia nomen. Ae. Hanc ego florentem sacro tibi, Cypria, Myrtum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Litoream Myrtum: quae (si non vana vovemus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut foeta est baccis, ut fronde superbit odora; [p. 207] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exemplo sic crescat amor, sic floreat, isto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Talia dum inter se laeti modulantur amantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hesperus Oetaea statione exire parabat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctis & auratum ducebat praevius agmen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutua sic dulci solantes vulnera lusu &nbsp; &nbsp; &nbsp; Condebant spatiosum alterno carmine solem. </poem> ====Ecloga VI. Hyella. Ad Jacobum Servatium. ==== <poem> N YMPHAE, quae liquidum parvi prope Sabidis amnem Halantes legitis per prata virentia flores, Sabiades Nymphae, mecum infelicis amorem, Mecum ignes Dorylae tenui lugete cicuta, {{Versus|5}} Dum pecudes umbras, dum captat frigora pastor. Non ingrata cano. docto Servatius ore Haec legat, & valles, & respondentia saxa, Et jubeat patrias ediscere carmina quercus. Pergite nunc calami. Vix decedentibus umbris {{Versus|10}} Extulerat caelo roseos Aurora jugales, [p. 208] Cum veterem incumbens Dorylas sic coepit in ulmum, Parcarum memor, atque amissa conjuge moerens. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistuia, carmen: Fistula laurigeri donum Acidis, hac ego dulces, {{Versus|15}} Ah memini, dulci modulabar carmine flammas: Hac ego funereos gemitus, acceptaque caris Manibus heu lamenta, & dignas vulnere acerbo Effundam lacrimas. lacrimis dignissima Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|20}} Tune meos sic, tune meos, dulcissima Hyella, Deseris amplexus? multaque in nocte relinquis Infelicem animam Dorilae infelicis, & aegro Nequicquam gemitu vultus quaerentis amatos? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|25}} Heu dulces vultus! & te tumulavimus ista, Lusisti qua nuper, humo? Cur non ego tecum Aut obii, aut tristem descendi vivus ad orcum? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. Tecum Deliciae, tecum periere Lepores; {{Versus|30}} Tecum ruris honos. laniat Venus ipsa capillos; Et Charites moesto tundunt rosea ubera planctu. Flent Risusque Jocique: abjecit tela Cupido, Egelidas sine luce faces, sine cote sagittas. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. [p. 209] {{Versus|35}} Arent & violae, arent & lilia luctu: Cumque suis teneri moriuntur matribus haedi. Lugent & Dryades, lugent & Oreades altis Mecum in montibus, ac caram lacrimantur Hyellam. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|40}} Ipsa Pales agros, silvas Pan ipse reliquit, Et celeres Fauni, & capripedes Silvani. Ipse suas lacrimas jam non capit amnis, & udo Margine ludentes ad fletum invitat olores. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|45}} Heu heu dulcis Hyella, heu heu mea dulcis Hyella, Amisi te meque simul. tantum umbra, superstes Nominis umbra mei, vagor, & sine corpore corpus; Cumque sua infelix Dorylas extinctus Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|50}} Tu nunc Elysiis in vallibus, inque beatis Sedibus antiquas circumspicis Heroinas: Me procul atra palus coenoso lurida tabo Arcet, & heu manes inhumatos nauta recusat. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|55}} Jam pecori lupus insidias meditetur inultus; Arida depositum fallat seges: urat aristas Et mordax lolium, & spinis paliurus acutis. Vivite pastores, dilectae vivite silvae. [p. 210] &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|60}} Pastores, tumulum misero facite, & precor isto, Quo jacet illa, loco; & tumulo hos inscribite versus: Foedere quos fausto conjunxerat alma Dione, Hic praematuro junxit mors funere amantes. Desine supremum, mea, desine, fistula, carmen. &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Haec Dorylas. vos haec, si quid meruisse videmur, Sabiades quondam facietis maxima Nymphae. Tuque adeo decus o patriae magnique senatus, Servati, seu cana Themis putealque forumque Deposcunt vigiles ad publica commoda curas; {{Versus|70}} Sive operum vacuo nemora in genialia Cyrrhae Ire libet; Pindique sacros lustrare recessus: Accipe quae nullo portant munuscula cultu Silvestres Musae; nostras simul accipe Musas. Quae ni displiceant, te mobilis aura Favonii, {{Versus|75}} Te canet omne nemus; te concava saxa loquentur, Et tumidi montes, & depressae convalles: Vechtaque flumineum mitratus arundine crinem Servatii vitrea caelabit nomen in urna. [p. 211] </poem> ====Ecloga VII. Doris. Ad Davidem Bergium. ==== <poem> B LANDA iterum me rura vocant, saltusque sonantes, Quique strepunt gelidi foecundo murmure rivi. Rura vocant iterum. spumoso Cypria ponto, Ruri natus amor: ruris dicamus amores. {{Versus|5}} Tu vero pars o animae dulcissima nostrae, Bergi, noster amor, tenues en accipe lusus: Accipe, & umbroso mecum recubare sub antro Ne pigeat, muscoque caput fulcire virenti. Hic tibi, quae nuper puero sublecta notabam {{Versus|10}} Alconi, Latia modulabor carmina canna. Tantum (si quis honos calamis) ne despice amantum Delicias, rigui laetus sub fornice saxi Me pariter pariterque Alconem audire canentem, Dum parat e viridi fiscellam texere junco. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quid, Panope, quid me vultu, Galatea, protervo Adspicis, & rides, malo si forte per umbram [p. 212] Incautum tetigisti, & te male prodis in umbra? Dorida amo ante omnes. resonant & Dorida silvae. Doris amor meus est. resonant & Dorida montes. {{Versus|20}} Montibus in nostris, in nostris Dorida silvis Omnis fagus habet, omnes servant cyparissi. Nec Veneri Dominae, nec Nymphis gratior ulla est, Quam sibi quae tenero praescripsit Dorida trunco. Illic injusso jam vernant flore genistae, {{Versus|25}} Puniceaeque rosae rident, gravidumque papaver. Illic & dulces nidum posuere columbae; Mollibus & Soli in soliis blanditur acanthis. Me quoque Doris amat. Ni me mea Doris amaret; Nec pecus hoc, pecoris nec viveret ipse magister. {{Versus|30}} Arboribus frondes decori sunt; frondibus umbrae; Pastores umbris; nitidi pastoribus agni; Agnis bella puella; puellis gloria Doris. Lucida ad Eridanum sudant electra sorores Phaebigenae; Assyriae stillant opobalsama silvae; {{Versus|35}} Myrrha pluit lacrimas, fragrantia basia Doris. Basia dum Doris cupido concedat amori; Myrrha pluat lacrimas, Syriae sua balsama silvae, Lucida Phoebigenae stillent electra sorores. Huc ades, o Cytherea: tibi tua cura palumbes {{Versus|40}} Oscula composito libant mordentia rostro: [p. 213] Te musco vocat e molli mitissimus amnis, Te virides ripae, gelidi te, Cypria, fontes, Fontibus & ripis numen venerabile, & amni. Hoc antrum, & dulci quae populus imminet antro, {{Versus|45}} Vota tibi fuerint. gaudebis tu quoque votis. Hic posuit teneri Doris nova miles amoris Prima rudimenta; hic primos mihi miscuit ignes. Hic ego litorea tibi lucum, Amathusia, myrto Constituam, & laetas inducam fontibus umbras. {{Versus|50}} Addam solemnesque choros atque annua sacra Mense tuo, cum ver aperit pulcerrimus annus. Denique (sic grati sint, quos meditamur, honores) Hic zonam tibi Doris, & Alcon ponet avenam. &nbsp; &nbsp; Haec sat erit, Bergi, molli cecinisse sub umbra, {{Versus|55}} Dum levis argutis assibilat aura cicadis, Dum calet, & medio Titan altissimus orbe est. Surgamus: vocat ipsa cavis e vallibus Echo, Atque alias alio solemur pectine curas. [p. 214] </poem> ====Ecloga VIII. Lycidas. ==== <poem> I NTER odoratum Bredae nemus, inter opacas Na&#239;adum latebras, sacrique silentia luci, Fallere quaerebat saevi monumenta doloris Infelix Lycidas, Lycidas non ultima Musis {{Versus|5}} Gloria, Castalio Lycidas nutritus in antro. Illum etiam montes, illum flevere gementem Muscosaeque domus Nympharum, umbrosaque Tempe. Illum etiam pater ipse sacra Thymbraeus ab umbra Vidit, & indoluit, durumque misertus amorem est. {{Versus|10}} Ipse autem tristi volvens sub pectore curas Ibat, & hirsutis narrabat vulnera dumis. Phyllida moerebat: desertam Phyllida longo Implorans singultu, animumque aegerrimus omnem, Luctificos imo promebat pectore cantus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllidis abruptos moesti modulemur amores, Speratosque toros frustra, dulcemque Hymenaeum. Quae vos secretae tenuerunt avia silvae, Pierides? quae vos, Clariae, laureta, puellae, {{Versus|20}} Cum pater e sacro sustollens gurgite glaucum [p. 215] Mosa caput Lycidae discessum flevit, &, Ibis, Ibis, ait, puer, o numquam rediture secundis Alitibus: miserae properabis fata puellae. Quae vos Idaliis umbrae occuluere sub antris, {{Versus|25}} O Charites; cum tot lugens suspiria Phyllis, Tot lacrimas, tot singultus, tot moesta querelas Ore daret, Divosque omnes in vota vocaret? &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllida Bredanos non conspiciemus ad amnes {{Versus|30}} Servantemve pecus; floresve in serta legentem, Aut longos fluvio fingentem judice crines. Illam inter scopulos, exesi in fornice montis, Flebiliter suspirantem, gemitusque cientem Mosa videt lacrimans, & dum videt, adgemit ipse. &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Ergo ego te numquam, numquam te, Phylli, videndam Deserui, & miseram crudeli in tabe reliqui? Quae mihi duritia est animi, quod pectoris hujus Robur, & immotum circa praecordia marmor? {{Versus|40}} Ferre tuas potui lacrimas, dulcissima Phylli? Ferre tuas lacrimas? nec sum liquefactus in illis? Heu miserande puer! jam te nec sancta Dione, Jam nec pronuba luminibus Juno adspicit aequis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. [p. 216] {{Versus|45}} Phyllis ubi est? periere joci, periere lepores, Osculaque, & blando repetiti murmure questus: At dolor, & luctus, & turbida mortis imago Excubat ante oculos, curasque venenat amaras. Phyllis ubi est? dulces mihi Phyllida reddite silvae, {{Versus|50}} Reddite Phyllida m&#238; dulces, ah, reddite silvae. Talis amor Lycidam, qualis cum matris abactae Continuis desiderium balatibus agni Exercent, qualis rapto cum vacca juvenco Errat, & insano incendit nemora omnia luctu; {{Versus|55}} Talis amor torquet, nec spes super ulla medendi est. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Purpureos Ver ecce novum de semine flores Elicit, & tepidi nova sibilat aura Favonii; Vitis agit gemmas, pomis sese induit arbos; {{Versus|60}} Exultant passim pecudes, pictaeque volucres. Sed neque me flores, nec mobilis aura Favonii Delectant, neque nascentes in vite racemi, Nec quae se foliis aut pomis induit arbos; Nec pecudum lusus varii, pictaeve volucres. {{Versus|65}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Sola meas secum flammas miseratur a&#235;don. Sola canit nemore in vacuo, longaque querela, Atque meum atque suum pariter deplorat amorem. [p. 217] Perge queri, Philomela: querar, querar ipse vicissim, {{Versus|70}} Cumque tuo nostros confundam carmine questus, Donec ab Eo&#239;s Titan caput exerit undis. Perge queri, Philomela: meos mea fistula luctus Flebilibus numeris iterabit, & ordine longo Flebit inexhaustos misero sub corde dolores, {{Versus|75}} Donec in Hesperiis Titan caput occulit undis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Quid mihi vobiscum, quondam mea cura, capellae? Quid mihi vobiscum, quondam mea fama, Camoenae? Ite, Deae. primos vobis sacravimus annos: {{Versus|80}} Hos sibi poscit amor, Fideique injuria laesae: Hos Nemesis sibi poscit: Amor, Nemesisque, Fidesque Ah infelicem simul ulciscuntur amorem. Sed jam labentes frigus subrepit in artus: Caligant oculorum orbes: tremebundaque membra {{Versus|85}} Horrescunt subiti vicino in limine leti. Fata vocant, video. Fatis parere necesse est. Tu vero, si forte meo de funere quisquam Narrabit tibi, Phylli, supremorumque dolorum Testis erit Lycidae; veteris reminiscere flammae. {{Versus|90}} Obstitit innocuis (nosti) Sors impia votis: Obstitit impia Sors, mihi te quae invidit habendam, Meque tibi, mea Phylli, tibi me invidit habendum. [p. 218] Phylli vale, mea Phylli; vale dulcissima Phylli. Dixerat: atque illum media jam in morte natantem, {{Versus|95}} Et lapsos tollentem oculos, frustraque moventem, Alma Venus vidit, funesto percita casu. Nec tulit hanc speciem mitis Dea: sed simul alto Corde dedit gemitum, simul ora, genasque, comamque Ambrosio sparsit succo & felicibus herbis. {{Versus|100}} Nota tua est pietas, inquit, mihi: semper amasti, Semper amaturus, sineret si longior aetas. Nec tibi laesa sides, cum non peccaveris ultro. Non aget hunc de te mors importuna triumphum. Myrtus eris: Paphio myrtus fragrabis in horto, {{Versus|105}} Unde nec ipsa meum nitidis intexere sertis Dedigner crinem, & dulci requiescere in umbra. &nbsp; &nbsp; Creverat in truncum Lycidas, & brachia late Pandebat formosa, comis insignis odoris. Mansit honos formae, mansere in stipite amores: {{Versus|110}} At vitae series crimenque inamabile fati Quae fuerint, gustu baccae testantur amaro. [p. 219] </poem> ==Jani Broukhusii epigrammatum libri quatuor. == [p. 220: blanco] [p. 221] ===Jani Broukhusii epigrammatum liber primus. === ====I. Ad Petrum Francium. ==== <poem> F LOSCULE amicorum, prisci candoris alumne, &nbsp; &nbsp; Franci care, tui gloria Broukhusii; Ergo ades? ergo redux reducem te amplector, & una &nbsp; &nbsp; Osculor hoc pectus, osculor hos oculos? {{Versus|5}} Vix (ita sim felix!) nexu divellor amico, &nbsp; &nbsp; Atque aegre hoc pectus desero & hos oculos. Quos utinam mecum lusu lassaret eodem &nbsp; &nbsp; Laeta Philetaeos ducere Musa choros! Fata (vides) obstant, & honestis invida votis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidera conatus destituere meos. Non tamen obstabunt, obstent licet omnia fata, &nbsp; &nbsp; Quin hoc te gestem pectore & his oculis. [p. 222] </poem> ====II. In columbas ejusdem a fele devoratas.==== <poem> H ARLEMII nemoris dulcissima fama, columbae, &nbsp; &nbsp; Quae nunc Elysio luditis in nemore; Has violas vobis dat Acon; hoc cespite, si quid &nbsp; &nbsp; Raptoris saevo restat ab ungue, tegit. {{Versus|5}} Tum superinducta laurus quae germinat umbra &nbsp; &nbsp; Manibus & tumulum sufficit & titulum. At vos securo terram nunc radite passu: &nbsp; &nbsp; Felibus innocuum non vacat Elysium. </poem> ====III. Ad corollam. ==== <poem> A LBA ligustra, meae munus properate puellae, &nbsp; &nbsp; Addita puniceis alba ligustra rosis: Et verno calicem dum panditis ebria rore, &nbsp; &nbsp; Haec tempestivo fingite verba sono: {{Versus|5}} Quae nos blanda hodie commendat forma, Neaera, &nbsp; &nbsp; Cras Zephyro frondes concutiente cadet. Et tibi, nympharum pulcerrime floscule, carpit &nbsp; &nbsp; Hunc formae florem proxima quaeque dies. Quem nisi carpendum praebes, dum ver breve suadet, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moerebit lapsas spina relicta rosas. <a name = "AdAnimumSuum">[p. 223] </poem> ====IV. Ad animum suum. ==== <poem> A RSISTI, quantum nutritae sulphure taedae, &nbsp; &nbsp; Quas celer immisso flamine Corus agit. Flevisti, a&#235;rio qualis de monte volutus &nbsp; &nbsp; Per nova designat gramina rivus iter. {{Versus|5}} Cur non in tenues poteras migrare favillas, &nbsp; &nbsp; O anime, & flammis mollior esse tuis? Cur non in tepidas sensim liquescere lymphas, &nbsp; &nbsp; Et fontem aeternis promere de lacrimis? Nimirum requiem misero dum quaeris amori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Bis gemini causam funeris intus habes. Aut igitur flammis lacrimas compesce nocentes; &nbsp; &nbsp; Aut lacrimis flammas vincere disce tuas. Crudelis fati clementia! fata negantur, &nbsp; &nbsp; Saepius ut possis & sine fine mori. [Vertaald door Dirk Smits (1740}}] </poem> ====V. Ad Deliam. ==== <poem> D ELIA, Phoebeo deductum a nomine nomen, &nbsp; &nbsp; Delia, Phoebea condecoranda lyra; Delia, formosis formosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Accipe duritiae justa tropaea meae. [p. 224] {{Versus|5}} Ante tuos, mea vita, pedes cor ecce repono, &nbsp; &nbsp; Et cum corde mei jus simul omne animi. Libertas dilecta, vale: vale, optima Div&#251;m. &nbsp; &nbsp; Vincimur; exuviis gaudet acerbus Amor. Nec tamen indignor. a te, mea Delia, vinci &nbsp; &nbsp; Virtutis fuerit laurea prima meae. </poem> ====VI. Ad eandem. ==== <poem> N ECTAR & ambrosiam spirant tua, Vita, labella, &nbsp; &nbsp; Os quoties molli comprimis ore meum. Tum neque m&#238; Syrio crinem perfundere olivo, &nbsp; &nbsp; Nec veniat fusis, Myrrha, tibi lacrimis. {{Versus|5}} At simul os avido tenerum divellis ab ore, &nbsp; &nbsp; Helleboro mutas nectar & ambrosiam. Me miserum! quare nec longior ista voluptas, &nbsp; &nbsp; Nec brevior lusu poena luenda meo? Cur non in dominae complexibus elanguentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aureus aeterna compede stringit Amor? Dum breve ver, dum fata sinunt, laetemur amantes, &nbsp; &nbsp; Saepius & tritum saepe teramus iter. Mille mihi roseis da basia mille labellis; &nbsp; &nbsp; Mille tibi reddam, lux mea, mille tibi. [p. 225] {{Versus|15}} Quae si de supera spectarit Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Basiolis mutet nectar & ambrosiam. </poem> ====VII. Ad oculos Deliae. ==== <poem> F ALLACES oculi, jucundi semina morbi; &nbsp; &nbsp; Jam didici vestrae crimina perfidiae. Sed bene cum didici, bene quid didicisse juvabit? &nbsp; &nbsp; Irasci vobis me vetat acer Amor. </poem> ====VIII. Ad eandem. ==== <poem> C ANDIDIOR cum sis nivibus, mea Delia, primis, &nbsp; &nbsp; Unde tibi niveo flagrat in ore rosa? Lucida cum Tyrium simulent tibi labra venenum, &nbsp; &nbsp; Unde coloratis nix variata rosis? {{Versus|5}} Anne arsit Natura in te reserare, quid esset &nbsp; &nbsp; Forma sine exemplo, quid sine labe decor? Tale sub impositis radiant electra pyropis, &nbsp; &nbsp; Perque suos flores aurea mala rubent. Quam bene, foecundo ne totus in igne liquescam, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Has nivibus flammas temperat almus Amor! [p. 226] </poem> ====IX. In Corinnam puellam formosissimam.==== <poem> B ELLA Corinna, Corinna meis dicenda Camoenis, &nbsp; &nbsp; Digna vel Aonia, bella Corinna, lyra; Hos oculos, haec ora tibi Venus aurea cessit, &nbsp; &nbsp; Esset ut exemplar numinis ipsa tui. {{Versus|5}} Sic formosa fuit: tali Cythere&#239;a cultu &nbsp; &nbsp; Cepit amatoris lumina torva sui. Hei mihi! cum Paphiis exures omnia flammis, &nbsp; &nbsp; Non habet in pectus jus mea flamma tuum. Jure caret: fateor: sed (plus ita juris habebit) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Utere luminibus, bella Corinna, meis. </poem> ====X. Amantis suspiria. ==== <poem> O nemus, o verni facies laetissima campi, &nbsp; &nbsp; O umbrae, & multa Na&#239;de dives humus; Quaeque sub his tiliis sacri citharistria luci &nbsp; &nbsp; Flexanimo blandum dividis ore melos: [p. 227] {{Versus|5}} Fas mihi sit, tacitas vobis committere flammas, &nbsp; &nbsp; In vestro curas & sepelire sinu. Fas mihi sit dulcem leviter captare soporem &nbsp; &nbsp; Cespite suffulto versicolore caput. Atque utinam sic deposito cum lumine amore &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inter oberrantes condar Hamadryadas! Tum lacrimis si me Phyllis decoraret ademtum, &nbsp; &nbsp; Prodirem molli flos novus e tumulo. Germina cur iterent: Utinam, Phylli, hunc mihi rorem &nbsp; &nbsp; Lucidulum argutis deplueres oculis? [p. 228] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber secundus. === ====I. Ad celsissimum principem Lignaeum, regis Portugalliae legatum.==== <poem> Q UAM bene patricio cum Phocide convenit ostro, &nbsp; &nbsp; Lignaee, antiqui sanguinis altus honos! Montis honos immortalis, Lignaee, canori; &nbsp; &nbsp; Nil nisi cui Clarium nobile tinnit ebur. {{Versus|5}} Hoc erat, Augustas aeterno carmine taedas, &nbsp; &nbsp; Hoc erat aurifluo digna sonare Deo. Per te Castaliae gaudent revirescere lauri: &nbsp; &nbsp; Umbraque quod paucis, hoc dedit Aula tibi. Felix, Pierias Reges qui ducis ad undas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qui Musas Regum cogis amare domos. [p. 229] Duxerit & rupes & flumina Thracius Orpheus, &nbsp; &nbsp; Cumque suis silvas duxerit ille feris: Plus fuit, Ausonias Tiberino a litore Musas &nbsp; &nbsp; Ad fortunati sistere regna Tagi. </poem> ====II. Ad Joannem Georgium Graevium, una cum ecloga vernacula.==== <poem> G RAEVI, Musarum dulce os, cultissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Lucida Palladii gemma decusque chori; Accipe quae sola ludebam nuper in acta, &nbsp; &nbsp; Inque meos saltus & mea rura veni. {{Versus|5}} Non hic Simichiden, non blandi labra Bionis, &nbsp; &nbsp; Non Moschum Siculas conspicis inter oves: Sed patrium suspirantem prope flumen Amorem &nbsp; &nbsp; Nescio quid densis flere sub ilicibus, Et rudibus cannis & agresti carminis arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Orgia in Amstelium Dorica ferre nemus. Tu lauro Musam, Graevi, tu baccare lustra: &nbsp; &nbsp; Fortior illa tuis surget ab auspiciis. [p. 230] </poem> ====III. In Samuelis Pufendorfii historiam Suecicam.==== <poem> A RMA virumque legis, quo Gothica Principe signa &nbsp; &nbsp; Extimuit dubiis debilis Ister aquis. Quo ducente, caput Germania sustulit altum; &nbsp; &nbsp; Sospite quo faciles sensit habere Deos. {{Versus|5}} CHRISTINAE pia gesta legis, gelidosque Triones &nbsp; &nbsp; Inter Hyperboreas incaluisse nives: Et Clarias, Phoebo non indignante, sorores &nbsp; &nbsp; Templa sub Arctois constituisse jugis. Quae tibi non rerum pandet miracla suarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} CAROLUS, Odrysii fulmen amorque Dei? Quae non in teneris Princeps modo Regius annis, &nbsp; &nbsp; Inclita belligeris fama futurus avis? Magnae molis erat, bellacem scribere Suecum: &nbsp; &nbsp; Majus erat, docta gesta referre fide. {{Versus|15}} Quamlibet invicto jactet se Suecia Marte, &nbsp; &nbsp; Haud alia condi debuit ille manu. [p. 231] </poem> ====IV. Ad Apollinem pro Theodoro Janssonio ab Almeloveen, cum inventa nov-antiqua ederet.==== <poem> H AEC tibi, quae veterum studio detecta sagace &nbsp; &nbsp; Traxerat ad partes postera turba suas, Haec tibi, Phoebe pater, veterum studiose medentum, &nbsp; &nbsp; Jansonius grata dedicat ecce manu. {{Versus|5}} Tu face, ne parili doctus labor irritus ausu &nbsp; &nbsp; In non ingenuas incidat ipse manus. Vivat, & antiquis meritos qui reddit honores &nbsp; &nbsp; Gratetur merito laetus honore sibi. </poem> ====V. De Petro Francio victorias Caesaris celebrante.==== <poem> A EMULA Dircaeo sublimia carmina plectro &nbsp; &nbsp; Pindarus Elysiis vidit ab usque choris. Vidit, & Ausoniae miratus fulmina Suadae &nbsp; &nbsp; Sic ait, Heroa promtus ad arma lyra: [p. 232] {{Versus|5}} Francius haud alio me reddere debuit ore; &nbsp; &nbsp; Haud alio Caesar debuit ore cani. </poem> ====VI. In ejusdem victorias Venetas. ==== <poem> A UDIIT attonitus strato pater Hadria ponto &nbsp; &nbsp; Quae canis, Orpheo pectine digna cani. Audierunt vitreis Venetae Nere&#239;des antris; &nbsp; &nbsp; Atque avida grandes aure bibere modos. {{Versus|5}} Jamque tuos cantus toto sonat aequore Triton, &nbsp; &nbsp; Et Morosina fixa tropaea manu. Palluit Odrysiae Phoebe tutela Tiarae, &nbsp; &nbsp; Obducta lacerum nube adoperta caput. Thessaliae illa malum domitae plus horruit omen, &nbsp; &nbsp; Quam si Thessalico carmine tacta foret. </poem> ====VII. In ejusdem orationes. ==== <poem> N AM quis te Arpini cultos deduxit in hortos, &nbsp; &nbsp; Reclusit varias & Ciceronis opes? Quis Deus Ausoniae tibi tradidit orgia Suadae, &nbsp; &nbsp; Flexanimoque dedit fortiter ore loqui? [p. 233] {{Versus|5}} Quidquid id est, certe Deus est. Dare fulmina linguae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricis non fuit artis opus. Num tibi nascenti Clariae risere sorores? &nbsp; &nbsp; Excepit dulci num Charis ipsa sinu? Num te Corycio Paean speculatus ab antro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio tenerum tinxit in amne caput? Anne redux a Taenariis te Roscius umbris &nbsp; &nbsp; Multiplici docuit vocem animare modo? Salve, viva tui, Franci, Ciceronis imago, &nbsp; &nbsp; Salve o Romano plus semel ore potens. {{Versus|15}} Et jam nunc, gemina redimitus tempora lauro, &nbsp; &nbsp; Incipe pro meritis nomen habere tuis. </poem> ====VIII. Ad eundem cum Mariae Britanniarum reginae oratione publica parentasset. ==== <poem> T RISTIA dum raptae deploras fata MARIAE, &nbsp; &nbsp; Nec tempestiva fila relecta colo; Me quoque par pietas in eosdem compulit ausus, &nbsp; &nbsp; Et volui magnis Manibus ire comes. {{Versus|5}} Sed, quae juncta gerit nostri monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Velle meum dicet pagina, posse tuum. [p. 234] </poem> ====IX. Ad Didericum Sixium, <i>cum supremos in utroque Jure honores consecutus esset.</i> ==== <poem> Q UALIS Olympiaci laetus certamine campi &nbsp; &nbsp; Stat pugil, & doctis viribus arma movet; Nobilis Eleo quem pulvere palma decorum &nbsp; &nbsp; Ostendet Superis cum Superisque sibi: {{Versus|5}} Talem te Claria Themis emirata palaestra &nbsp; &nbsp; Hortata est plausu, proque secuta suo. Talem te patrii reducem videre penates, &nbsp; &nbsp; Sanguinis o prisci, laus, Diderice, recens. Juris iter dubii, scopulis freta perfida caecis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Emensus, doctae praemia frontis habes. Nunc sibi te totum poscit res publica: nunc te &nbsp; &nbsp; Invitant fasces, & trabeatus Honos. Excitat ingenium virtutis imago paternae, &nbsp; &nbsp; Atque a non uno Consule clara domus. {{Versus|15}} Excitat & pretium capiendi grande laboris &nbsp; &nbsp; Gloria, & aeterni nominis acer amor. Auguror: in laudes feliciter ibis avitas, &nbsp; &nbsp; Et plaudet votis mox pater ipse suis. [p. 235] </poem> ====X. In Lamberti Bidloi Amstelam dulcem.==== <poem> Q UAE tibi mutatos dictavit vena liquores, &nbsp; &nbsp; Unde Pater dulces Amstela volvit aquas, Illam credibile est Permessi e fontibus ipsis &nbsp; &nbsp; Per laetum lauri desiluisse nemus. {{Versus|5}} Aut certe sensit Thebanae numina Dirces, &nbsp; &nbsp; Aut Hebes sacris fluxit ab uberibus. Adspice, formosi laudato flumine olores &nbsp; &nbsp; Nescio quid lento murmure dulce canunt. Non quales flexis audit Maeandrus in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cum mors terribiles injicit atra manus. At vero insolita patriae dulcedine ripae &nbsp; &nbsp; Illecti, assiduis cantibus invigilant. Et Patrum modo felices extollere curas &nbsp; &nbsp; Est amor, ac fraenos amnibus impositos; {{Versus|15}} Et modo gratantur glaucis sub flumine Nymphis, &nbsp; &nbsp; Et modo se totis proluit agmen aquis. Felix materia vates! felicior amnis! &nbsp; &nbsp; Alter ab alterius nomine nomen habes. [p. 236] </poem> ====XI. In poetae anonymi carmina sacra.==== <poem> Q UAM bene salvifici reseras mysteria verbi, &nbsp; &nbsp; O magno vates pectora plene Deo! Quam bene crudeles damnas in sontibus iras, &nbsp; &nbsp; Et duro armatas ense vel igne manus! {{Versus|5}} Ite animae steriles, stolidi pia fabula vulgi, &nbsp; &nbsp; Ite: decent nostras symbola sacra dapes. Supremi latices, frangendi corporis arrha &nbsp; &nbsp; Fracta Ceres, Domini tot monumenta mei; Vosne quis indigno fumat, vos perfidus ore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec redeat fusi sanguinis inde memor? Ille ego sim, cujus pungant suspiria pectus; &nbsp; &nbsp; Ille ego, qui numquam dedoluisse velim. Ille ego sim, tristi quem Jesus morte redemit, &nbsp; &nbsp; Quem juvet ad saevam pervigilare crucem. {{Versus|15}} At tu, quisquis eras, praeclari carminis auctor, &nbsp; &nbsp; Accipe non vana quae tibi mente damus. Sic tua me pietas, sic nobilis erigit ardor, &nbsp; &nbsp; Prosilit ut primo carcere fortis equus. [p. 237] </poem> ====XII. In Joannis Vollenhovii homilias sacras.==== <poem> D ULCES eloquii flores, melle inlita sacro &nbsp; &nbsp; Pagina, divini conscia judicii; Justitiae tuba clara, interpres dia supremi &nbsp; &nbsp; Vindicis, aetheriae pars bona militiae; Salvete o sancti senis otia, digna papyre &nbsp; &nbsp; Quam velit a sero Fama nepote legi. {{Versus|5}} Quam probet, ac longis meliorem semper ab annis &nbsp; &nbsp; In cupido gestet plurimus ordo sinu. Est Deus, est sacri lex foederis. Ite tyranni, &nbsp; &nbsp; Caedibus horribiles conscelerate manus. {{Versus|10}} Inveniet vindicta viam, qua sanguine pastos &nbsp; &nbsp; Devoret aeterni vis metuenda Dei. At manet innocuos felicis gloria vitae, &nbsp; &nbsp; Et pretium injustae mortis amica quies. Qualis, ubi totum sol explicat aureus orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Irrita formosa nubila luce premit. Gaudia stant sine fine piis. Considite justi: &nbsp; &nbsp; Vos pater e summa maximus arce tegit. [p. 238] </poem> ====XIII. In po&#235;mata sacra Francisci Halmae. ==== <poem> C LARA salutiferi celebrans miracula Christi &nbsp; &nbsp; Pagina, Idumaeo mellea melle magis, Non te Cyrrha loquax genuit, non Phocidos udae &nbsp; &nbsp; Mobilis arguta nutriit humor aqua: {{Versus|5}} Sed castus, totusque Dei, te spiritus inplet, &nbsp; &nbsp; Divinoque sonat tacta canore chelys. Felix Halma animi, quem vatum exempla piorum &nbsp; &nbsp; Perpellunt sacris invigilare choris. Felix ingenii, Christo quem juvit Iesu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Otia & afflatae credere mentis opus. Vive liber, summi praeco facunde Tonantis, &nbsp; &nbsp; Et tu cum libro vive, po&#235;ta, tuo. </poem> ====XIV. De psalmis Petri Datheni.==== <poem> T U qui Davidicos, divina po&#235;mata, Psalmos &nbsp; &nbsp; Volvis, & attenta combibis aure memor, Ecquid ridiculos casci miserare Datheni &nbsp; &nbsp; Cum tanta effusos futilitate modos? [p. 239] {{Versus|5}} Et tamen ista canit sacris pia concio templis, &nbsp; &nbsp; Et legit, & prolem cogit amare domi. At quanto melius magnorum cura virorum &nbsp; &nbsp; Verterat afflati nobile regis opus? Obstitit ignavi stolida ignorantia vulgi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ne potiore sacrum voce sonaret ebur. Obstitit & pulcris livor comes aemulus ausis, &nbsp; &nbsp; Ne posset quemquam condecorare labor. Vescere glande tua, plebs inscitissima; gaude &nbsp; &nbsp; Sordibus, & pingui prolue labra luto. {{Versus|15}} Nos citharae melioris amor, te flente, docebit &nbsp; &nbsp; Jessaeum laeta reddere voce melos. </poem> ====XV. In epistolas primorum martyrum.==== <poem> C AELESTES epulae, Musaeo tincta lepore &nbsp; &nbsp; Pagina, & aeterno nectare foete liber; Vosne sacri de culminibus laetissima Pindi &nbsp; &nbsp; Detulit, & Clario lavit in amne, Charis? {{Versus|5}} Vobis Aonio rorantes fonte corollas &nbsp; &nbsp; Texuit ipsa suis Uranie manibus? [p. 240] An potius magna flammatum mente po&#235;tam &nbsp; &nbsp; Aurea divinus duxit ad astra furor? Aeternique patris non enarrabile lumen &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Contigit afflatu pectora mota suo? Non haec Pimplaei latices, non dictat Apollo &nbsp; &nbsp; Carmina: de caelo spiritus ille fuit. Hic fortunatos proceres coetusque piorum &nbsp; &nbsp; Lustrat in aetheriis mens pia vecta rotis: {{Versus|15}} Quorum Religio sacro respersa cruore &nbsp; &nbsp; Crevit in immensum, cladibus aucta suis. Vive, pii vates operis, cui Fama perennis &nbsp; &nbsp; Ardet honoratum cingere fronde caput. Sic Christo Musas, sic Musis jungere Christum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Discat ab exemplo postera turba tuo. </poem> ====XVI. In Joachimi Targerii medicinam compendiariam.==== <poem> V ULNERA Paeoniae retegens Targerius artis &nbsp; &nbsp; Vulneribus medicas applicat ipse manus. Morborumque vias, caecosque in orgine?? fontes &nbsp; &nbsp; Rimatus, validam monstrat apertus opem. [p. 241] {{Versus|5}} Illum non veteres recta ratione magistri, &nbsp; &nbsp; Non modo nascentes abripuere scholae. Certus in abstruso vitiorum fomite Chiron &nbsp; &nbsp; Daedaleae longas explicat artis opes. Talis in angusto Symplegadas aequore Tiphys &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Transiit, & geminae mortis inultus iter. Sic Ariadneo cautus moderamine Theseus &nbsp; &nbsp; Rettulit illaesum victor ab hoste pedem. Et dubitamus adhuc merita redimire corona, &nbsp; &nbsp; Cui dant calcandum tot mala monstra caput? </poem> ====XVII. Ad Nicolaum Bidloum, <i>cum summos in medicina honores adipisceretur.</i>==== <poem> V IVIDA Paeonii soboles Bidlo&#235; parentis, &nbsp; &nbsp; Paeoniisque recens artibus ipse decus; Accipe promeritam virtutibus, accipe laurum, &nbsp; &nbsp; Digna Machaoniis praemia temporibus. {{Versus|5}} Haec est illa tuis promissa laboribus olim, &nbsp; &nbsp; Illa Dei primus virgo medentis amor. Quae mutata semel, rursum mutetur oportet, &nbsp; &nbsp; Inque tuis fiat querna corona comis. [p. 242] </poem> ====XVIII. Poematum Davidis Hoogstratani elicium.==== <poem> C UNCTA salebrosis tumeant cum scrinia nugis, &nbsp; &nbsp; Decoquat & nomen Suada Latina suum: Cum pro thesauris carbones venditet ater &nbsp; &nbsp; Lucius, ac fatui gnatus Aristagorae: {{Versus|5}} Quis ferat in tenebris & inerti carceris umbra &nbsp; &nbsp; Carmina Romano digna sapore premi? Ite foras agedum genuinae pignora Musae; &nbsp; &nbsp; Vos favor exspectat publicus; ite foras. Florida simplicitas, & honestae gratia formae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nos juvat, & casti ros novus eloquii, Et pudor, & Latiis eductae collibus artes, &nbsp; &nbsp; Et non mentito verus in ore colos. Infelix lolium ac steriles mirentur avenas &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s sapiunt rubri mactea Lexiphanis. [p. 243] </poem> ====XIX. In poemata postuma Casparis Brantii. ==== <poem> E XCUSSUS vitae spatiis exilibus, orbi &nbsp; &nbsp; Brantius has propera morte reliquit opes; Divitis ingenii monumenta perennia, doctus &nbsp; &nbsp; Quae poliit multa sedulitate labor. {{Versus|5}} Accipe, Posteritas, foecundae nobile Musae &nbsp; &nbsp; Depositum, ac fido grata reconde sinu. Et dic, Carminibus hoc unum defuit istis &nbsp; &nbsp; Supremam domini non habuisse manum. </poem> ====XX. In Samuelis Pitisci lexicon Latino-Belgicum novum.==== <poem> R OMANI nitor eloquii, selecta supellex &nbsp; &nbsp; Verborum, dominae fida ministra togae; Et Batavi oris honos, & amoeni florida cultus &nbsp; &nbsp; Copia, praesigni conspicienda stola; {{Versus|5}} Salvete o docti labor & pia cura Pitisci, &nbsp; &nbsp; Nobilis Aoniae sarcina militiae. [p. 244] Vobis primitias studiorum gnava juventus &nbsp; &nbsp; Suspendet sacris molliter in tabulis. Vobis, longarum superato errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debebit rectum cura fidelis iter. Glandem amet, & viles fatuo plebs ore mariscas: Chia bonis stomachis, coctaque arista facit. </poem> ====XXI. Memoriae Tobiae Gutberlethi <i>cum ejus libelli postumi de Saliis ederentur.</i>==== <poem> Q UEM vivum nequii, te Gutberlethe sepultum &nbsp; &nbsp; Alloquor, & cineri dona suprema fero. Sic tua promeruit virtus, sic nobilis ardor, &nbsp; &nbsp; Et cultum egregiis artibus ingenium. {{Versus|5}} Atque utinam non tam propere confectus abisses, &nbsp; &nbsp; Nec tua vere tuo flenda rapina foret! Nunc utcumque datum est, chartis te semper in istis &nbsp; &nbsp; Posteritas memori pectore docta colet. Marsque pater Phoebusque pater de colle Quirini &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lustrabunt Salios ad tua sacra suos. [p. 245] <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXII. In libellos Ludolphi Smidii. ==== <poem> P ASCE oculos, hospes, & mentem pasce libellis, &nbsp; &nbsp; Quos tibi dat gnava Smidia cura manu. Utile inest dulci: certant doctrina leporque: &nbsp; &nbsp; Nec facile invenies, hic sit, an illa prior. {{Versus|5}} Talis in omnigenis foecundi floribus horti &nbsp; &nbsp; Errat, & errorem dextra amat ipsa suum. Talis in exstructis apium molimine ceris &nbsp; &nbsp; Suavis ab exsucto germine fragrat odor. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXIII. In Davidis Hoogstratani poemata.==== <poem> I NGENII flores, Hyblae vernantis imago &nbsp; &nbsp; Nobilis, Ausonio nectare foete liber; Salvete Aonidum munus praesigne dearum; &nbsp; &nbsp; Salve Hoogstratani pagina docta mei. {{Versus|5}} Vosne ego cum raucis fatua de plebe cicadis, &nbsp; &nbsp; Vosne ego cum pingui contulerim populo? [p. 246] Purior hic dulces animavit spiritus odas, &nbsp; &nbsp; Purior argutos defluit in numeros: Et mentem vincire nova mulcedine pellax &nbsp; &nbsp; Non excussuris haeret in auriculis. Hic Lepor, hic Veneris species nativa Latinae, &nbsp; &nbsp; Qualis in Aeneae floruit urbe sui. Vos quoque cum Latiis longum florete po&#235;tis &nbsp; &nbsp; Carmina, Romanis proxima carminibus. </poem> ====XXIV. In Joannis Brantii poemata vernacula.==== <poem> O TIA majores non degenerantia curas &nbsp; &nbsp; Nobile Musarum Brantius edit opus: Brantius ingeniis haud impar gloria primis, &nbsp; &nbsp; Haud rudis argutas increpuisse fides. {{Versus|5}} Hic Lepor, hic Batavi dos illa domestica Phoebi &nbsp; &nbsp; Spirat, & e nostro gurgite nata Venus. Miraris, studiis simul invigilare severis, &nbsp; &nbsp; Ducere culta simul carmina? patris habet. [p. 247] </poem> ====XXV. In epistolas clarorum virorum ab eodem editas. ==== <poem> F RAGMINA doctorum, Branti, pretiosa virorum, &nbsp; &nbsp; Te sine, pulvereo deperitura situ, Quam bene, quod famae donas, orbisque theatro, &nbsp; &nbsp; Nec sinis annosa nocte sepulta premi! {{Versus|5}} Devincis ipsos isto tibi munere Manes: &nbsp; &nbsp; Jamque aliis narrant de pietate tua. Grande operae pretium: qu&#238;s finibus ista legentur, &nbsp; &nbsp; Tu quoque cum pulcro munere notus eris. </poem> ====XXVI. In Lucae Rotgansii Gulielmeida.==== <poem> T EMPORIS ingrati domitrix Rotgansia Clio &nbsp; &nbsp; Aeternum nitido pectine pangit epos. Ferte, Deae, violas, & lilia ferte, Sorores: &nbsp; &nbsp; Accendit Clarium spiritus iste nemus. {{Versus|5}} Qualis in herois exsurgit Musa cothurnis! &nbsp; &nbsp; Quantus in attonita pectoris arce sonor! [p. 248] Terra vale. mens alta novo subvecta volatu &nbsp; &nbsp; Lucida Pegasea tendit ad astra via. Et major vulgi invidia, saeclique veneno, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Purpureum rapido lumine signat iter. Ringere, Livor iners, linguaeque tonitrua doctae &nbsp; &nbsp; Despice: gannitus despicit illa tuos. Fulminibus nimirum opus est ac voce Deorum, &nbsp; &nbsp; Fortia cui magni Principis arma labor. </poem> ====XXVII. In Cornelii Brunii Hodoeporica.==== <poem> T RISTES exuviae, calcati Orientis imago &nbsp; &nbsp; Flebilis, immensi parva favilla rogi, Artificum stupor, & Pharii miracula luxus, &nbsp; &nbsp; Custodes cinerum marmora, pacis opes; {{Versus|5}} Atthidos ingenium, Latii decora alta triumphi, &nbsp; &nbsp; Non nisi cum caelo nata cadente mori: Quis putet hoc umquam fieri potuisse? fuistis. &nbsp; &nbsp; Grande tot annorum procubuistis opus. Diruit egregios veterum Mars Turca labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ruderibusque jacent rudera tecta suis. [p. 249] Nil adeo superest prisci splendoris, & umbra &nbsp; &nbsp; Nominis in capta vix bene restat humo. Haec sunt Fortunae ludibria nempe potentis: &nbsp; &nbsp; Tam levis incerto vertitur orbe dea. {{Versus|15}} Ne tamen ulterius in vos mala saeviat aetas &nbsp; &nbsp; Providit multis Anna Perenna modis. Artis opem doctae, longi solamina luctus, &nbsp; &nbsp; Victuro solers Brunius aere tulit: Brunius Attalicis nuper bene cognitus oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Brunius Aegeae non brevis hospes aquae. Vivite nunc veteris monumenta perennia saecli, &nbsp; &nbsp; Dum chartis pretium stabit & ingeniis. </poem> ====XXVIII. Ad Godefridum Bidloo, <i>humani corporis anatomiam edentem.</i>==== <poem> Q UOD tibi debemus solers, Godefride, minerval? &nbsp; &nbsp; Humani per quem corporis arca patet. Lassavit multas per tot jam saecula curas, &nbsp; &nbsp; Illa Epimethei Daedala massa luti. {{Versus|5}} Serior accedis, sed doctior. indice tanto &nbsp; &nbsp; Ars, Natura, tuas sedula spectat opes. [p. 250] Externam cuivis pronum est vidisse figuram: &nbsp; &nbsp; Interiora tuae sunt benefacta manus. </poem> ====XXIX. In carmina Rulandi Kinschotii. ==== <poem> N ON Haga tanti, non mihi tanti nemus, Quod explicatis frondibus premens diem Ad delicati litoris colles sedet; Quanti Latinis invidendus auribus {{Versus|5}} Kinschotiani barbiti blandus canor, Hagana Siren, dulce silvarum decus; Quanti, sonantis Tethyos novus stupor, Kinschotiorum carminum decens Venus. </poem> ====XXX. Ad Gualtherum Blokkium <i>in numerum jurisconsultorum co&#246;ptatum.</i>==== <poem> A ONIA Gualthere caput redimite corona, &nbsp; &nbsp; Altera sic merito dat tibi serta Themis: Serta laboriferae monumenta perennia curae, &nbsp; &nbsp; Qua mercede sibi Numina nostra placent. [p. 251] {{Versus|5}} Aggredere o justos pulcri sudoris honores, &nbsp; &nbsp; Inque forum & solem, docte patrone, veni. Hic acies, hic stant Martis vexilla togati, &nbsp; &nbsp; Plurimaque a trepidis palma petenda reis. Mitia ad arma voco: sine crudo sanguinis haustu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sic quoque servati gloria civis erit. </poem> ====XXXI. In Gulielmi Elgeri emblemata amatoria.==== <poem> C ARMINIBUS teneris teneros Elgerus Amores &nbsp; &nbsp; Pinxit, & imperii vim, Cytherea, tui; Qua mare, qua terrae, qua stellifer ardet Olympus, &nbsp; &nbsp; Ipsaque Taenarii regna inamoena dei. {{Versus|5}} Tu face, ne flammas olim experiatur amaras &nbsp; &nbsp; Tam bene qui casti pandit amoris iter. Ardeat, & caris restinguat in ignibus ignes, &nbsp; &nbsp; Praeda Cupidineo non inhonora choro. Sic, hymnis dulces thalamos redimentibus, ipsa &nbsp; &nbsp; Elgeri fies muneris, ille tui. [p. 252] </poem> ====XXXII. Ad Cornelium Arkelium Hadriani Junii animadversa <i>Cum luculentis accessionibus recentantem.</i>==== <poem> A RKELI, Latiae non inficiande Minervae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Actaeo pectora plene favo; O bene, quod luci magni meletemata Junii &nbsp; &nbsp; Restituis, cultu divitiora novo! {{Versus|5}} Istos (nec fallor) mirabitur ipsa libellos &nbsp; &nbsp; Roma vetus, linguae dote superba suae. Nec Batavas quisquam temere deriserit aures, &nbsp; &nbsp; Hornanae si quem gustum habeat Veneris. Talia Varronis fuerunt, & talia Verrii &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Scripta, nec a longo tota peresa die. Macte operae, Arkeli, jucundi macte laboris: &nbsp; &nbsp; Te vocat in Clarium Fama benigna nemus. Et tibi, qua Valacram Tethys circumsonat urbem, &nbsp; &nbsp; E tumulo plaudit Junius ipse suo. [p. 253] </poem> ====XXXIII. In Henrici Christiani Henninii de Graecorum accentibus dissertationem.==== <poem> H ENNINI Argolicis haud inficiande Camoenis, &nbsp; &nbsp; Hennini Clariae docte sititor aquae; Non tua plus scriptis debebunt orsa vetustis, &nbsp; &nbsp; Quam genio debent scripta vetusta tuo. {{Versus|5}} Grande rudimentum, peregrinam expellere gentem, &nbsp; &nbsp; Et Grajos Grajis restituisse sonos. Tam bene qui pulsa reddis caligine lucem, &nbsp; &nbsp; Quas reddet grates Suada Pelasga tibi? </poem> ====XXXIV. Ad Joannem a Wynbergen, <i>equestri ordini nuper, nunc etiam jurisconsultorum numero adscriptum.</i>==== <poem> S ANGUINIS antiqui non inficianda propago &nbsp; &nbsp; Wynbergi, doctae nobilitatis honor; Accipe sudoris justissima praemia longi, &nbsp; &nbsp; Et nitidas lauro virgine necte comas. {{Versus|5}} Nec tu sperne novos Legum Doctoris honores: &nbsp; &nbsp; Ne toga sit generi forte pudenda tuo. [p. 254] Quae studiis Pallas, belli quoque praesidet armis: &nbsp; &nbsp; Manat & egregium fonte ab utroque decus. Utque suos mystae penitus novere patronos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qu&#238;s propior summa spirat ab arce favor: Condita sic etiam sacrato a Caesare jura &nbsp; &nbsp; Nobilis interpres lucidiora facit. </poem> ====XXXV. Ad Godefridum Thomasium <i>medicum creatum.</i>==== <poem> G LORIA Palladio non inficianda parenti, &nbsp; &nbsp; Thomasi, Clariae docte sititor aquae; Has tibi pro meritis Trajectum nobile lauros &nbsp; &nbsp; Nectit, & aeterna tempora fronde premit. {{Versus|5}} Haec tibi dant cultae, sed debita, munera Musae, &nbsp; &nbsp; Ingenio Musae Numina prona tuo. Accipe de Batavo redeuntem litore alumnum, &nbsp; &nbsp; Lipsia, felici prole beata parens. Tu quoque, Thomasi, patriis jam redditus oris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mente refer patriae commoda visa meae. Inter & insignes, quos dat tibi Phoebus, amicos &nbsp; &nbsp; Succurrant cari nomina Broukhusii. [p. 255] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber tertius. === ====I. Ad Caesarem Leopoldum de Petro Francio. ==== <poem> P ANNONII Regina soli, dos inclita Phoebi, &nbsp; &nbsp; Regibus hospitium Buda domusque suis, Tandem Threicio jam nunc extorta Tyranno &nbsp; &nbsp; Romanas Aquilas, & sua signa, videt: {{Versus|5}} Illustres Aquilas, illustria signa: nec ultra &nbsp; &nbsp; Sustinet Odrysii barbara vincla jugi. Accedit magno, victor LEOPOLDE, triumpho &nbsp; &nbsp; Muneris Aonii, quale mereris, opus. Quod tibi lauriferi lectum de vertice Pindi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obtulit Hollanda Musa Latina manu. Par fuit illa suis felix audacia coeptis; &nbsp; &nbsp; Inferior lauris sit licet usque tuis. [p. 256] </poem> ====II. Ad Joannem III. Poloniae regem <i>post partam de Tartaris ac Turcis victoriam.</i>==== <poem> Q UAE tibi pro meritis, Rex o fortissime Regum, &nbsp; &nbsp; Cingit honoratum laurea digna caput? Unde lyrae carmen paribus percurrere plectris, &nbsp; &nbsp; Atque Amphionias unde animare fides? {{Versus|5}} Arescunt fragiles ad Sarmata fulmina lauri; &nbsp; &nbsp; Et minor est titulis omnis Apollo tuis. Pro Daphne sterili, pro vano frondis honore &nbsp; &nbsp; Ambiat Heroas Thracia Luna comas. Commodet ipsa novas vati Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina materiae condat ut aequa suae. </poem> ====III. In urbem Hasselium <i>actis cuniculis dirutam.</i>==== <poem> F ULMINA in Hasselios quae subterranea muros &nbsp; &nbsp; Pulveris excussi turbine crebra ruunt, [p. 257] Credibile est Stygio de carcere nata, feraque &nbsp; &nbsp; Ditis ab irati prosiluisse domo. {{Versus|5}} His, Capaneu, terrendus eras. sed nesciit ultor &nbsp; &nbsp; Jupiter Infernum fulmina habere Jovem. </poem> ====IV. In Joannis Sixii consulatum.==== <poem> A USONIAE, Sixi, non ultima gloria Musae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Hollandae nobilis arte lyrae; Hos tibi dant Virtus fasces, Probitasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et qui te toto pectore Candor habet. {{Versus|5}} Hos tibi commendat spatiosae publicus Urbis &nbsp; &nbsp; Plausus, & innumero quae fora cive calent. Qu&#238; poterat melius de te tua cara mereri &nbsp; &nbsp; Patria? qu&#238; melius consuluisse sibi? [p. 258] </poem> ====V. In orationem Gulielmi Coeterii, qua serenissimo ac celsissimo principi Joanni Gulielmo Frisoni de <i>adventu in Academiam Franequeranam gratulatus est.</i>==== <poem> A D Frisias Princeps FRISO contendit Athenas: &nbsp; &nbsp; Jam nova Pierides sumite serta Deae. Flore vias operite, & magno surgite alumno: &nbsp; &nbsp; Vester honos agitur: nectite serta Deae. {{Versus|5}} Talis Amyntoridae Phoenici creditus olim &nbsp; &nbsp; Ibat ab Haemonia fervidus urbe puer. Qui Priamum, Priamique genus, qui fortia magnae &nbsp; &nbsp; Moenia Dardaniae sterneret, ille fuit. Ante tamen graciles tentavit pollice chordas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et cecinit tenui bella gerenda lyra. Ante Pelethronias lustravit cursibus ornos, &nbsp; &nbsp; Quam validam inplevit Pelias hasta manum. Tu quoque Nassavii spes sanguinis unica, div&#251;m &nbsp; &nbsp; Depositum, celsae gloria sera domus, [p. 259] {{Versus|15}} Quam prius ingentes merearis Marte triumphos, &nbsp; &nbsp; Ad placidas artes erudiendus eras. Imbuet insignis teneros Coeterius annos: &nbsp; &nbsp; Hic tibi erit Phoenix: hoc duce carpe viam. Communi fingende venis PUER AUREE voto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cui res communis constituenda venit. </poem> ====VI. In Album amicorum suorum.==== <poem> C OMTA Paraetonia Broukhusia Musa papyro, &nbsp; &nbsp; Aurato longas pectine culta comas, Candorem domini niveo testata colore, &nbsp; &nbsp; Carorum celebres flagitat illa manus. {{Versus|5}} Vulgus abi. docti co&#235;ant in foedus amici: &nbsp; &nbsp; Illustret tabulas Musica dextra meas. Hic Venus, hic Charites habitent, hic cantor Apollo, &nbsp; &nbsp; Hic testudinea Calliopea lyra: Ut quos longa dies sero memorabit in aevo &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Discat amicitiae membra fuisse meae. [p. 260] </poem> ====VII. Ad Matthaeum Sladum, <i>cum ei po&#235;mata Sidronii Hosschii dono mitteret.</i>==== <poem> S LADE, decus vatum, laus unica, Slade, medentum, &nbsp; &nbsp; Cui gemina Paean tempora fronde premit, Accipe vatis opus, promissaque carmina, Flandri, &nbsp; &nbsp; Certum Broukhusiae pignus amicitiae. {{Versus|5}} Accipe Sidronii certantia carmina priscis, &nbsp; &nbsp; Digna tuis oculis, digna favore tuo. Quae quoties releges, (par quamvis simus iniquum &nbsp; &nbsp; Sidroniusque tuus, Broukhusiusque tuus) Aequa tuis toties urat te cura medullis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidroniique tui, Broukhusiique tui. </poem> ====VIII. Ad Carolum Ferberum <i>Dantiscanum.</i>==== <poem> C AROLE, virtutis patriae certissimus haeres, &nbsp; &nbsp; Hoc quoque Broukhusii pignus amoris habe. Illum Pierides, illum tibi junxit Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Charitum nexis triga decens manibus. [p. 261] {{Versus|5}} Tu quoque, seu patriis felix agis otia terris, &nbsp; &nbsp; Sive peregrini te fovet aura soli, Ad Batavos animo quandoque revise sodales, &nbsp; &nbsp; Et memor esto tui, Carole, Broukhusii. </poem> ====IX. Ad Joannem Huidekooper Marsevenium, <i>cum tertiam ex ordine filiolam suscepisset.</i>==== <poem> C ARMINA dum primo meditor genialia gnato; &nbsp; &nbsp; Ecce, venit laetam tertia gnata domum. Sic quoque consuluit casto Lucina labori: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos celebrat Gratia trina lares. {{Versus|5}} Quid majus poteras dulci cum matre pacisci? &nbsp; &nbsp; Eurynome plures non dedit ipsa Jovi. </poem> ====X. Ad eundem, <i>cum ei Propertii codicem remitteret.</i>==== <poem> Q UI tuus in nostros dudum bene serviit usus, &nbsp; &nbsp; Jam tandem repetit pulpita nota liber. [p. 262] Ille mihi veteres thesauros, ille reliquit &nbsp; &nbsp; Ingenii certas judiciique notas. {{Versus|5}} Gratia magna tibi. mea cura Propertius olim &nbsp; &nbsp; Ibit in Ausonia cultior inde toga. </poem> ====XI. Ad Theodorum Jansonium ab Almeloveen. <i>Invitatus ab eo ad convivium eruditorum absentiam suam excusat.</i>==== <poem> N ON poteram pars esse tuae suavissime mensae, &nbsp; &nbsp; Almelovene, mero nec caluisse tuo. Obstabat, quae sola moras nectebat eunti, &nbsp; &nbsp; Cura catenati pervigil officii. {{Versus|5}} Nunc tamen (en dubitas?) coram, quem quaeritis, adsum, &nbsp; &nbsp; Et sedeo doctas inter amicitias. In nitida Muhlii spector conviva papyro: &nbsp; &nbsp; Muhlius, absentem quo tibi sistat, habet. Quid non facundo debemus, amice, po&#235;tae? &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ibit in exemplum noster amoris amor. [p. 263] </poem> ====XII. Ad famam pro elegantissima virgine Maria Wildia. ==== <poem> V IRGINEOS ductus & acus libamina primae &nbsp; &nbsp; Candida suspendit Wildia, Fama, tibi. Illa prius vivos solers miscere colores &nbsp; &nbsp; Nunc etiam duro ludit in aere manus. {{Versus|5}} Sume puellaris munuscula dulcia curae: &nbsp; &nbsp; Non est, quam pigeat conciliasse tibi. Artifices digitos, formatricesque figuras, &nbsp; &nbsp; Et cultum a tenera mente stupebis opus. Quodque magis stupeas, nullo praeeunte magistro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Erudiit dociles nava puella manus. Hanc populis ostende novo, Dea lucida, cantu: &nbsp; &nbsp; Ipsa vicem reddet: non minus ipsa canit. </poem> ====XIII. Ad Ludolphum Bakhusium. ==== <poem> A EQUORIS undosi fremitum fluctusque sonantes, &nbsp; &nbsp; Otiaque, & subitas fingere docte minas, [p. 264] Et mulcere potens undas & tollere vento, &nbsp; &nbsp; Aeole spumantis non imitande sali; {{Versus|5}} Ingeniine prius mirer, nitidine laboris, &nbsp; &nbsp; Bakhusi, varii mute po&#235;ta maris? Te pingente, suos odit Leandrus amores, &nbsp; &nbsp; Raucaque Neritium terruit unda ducem. Parte alia, Siculo recubans in litore pastor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cantat ad Ionii murmura blanda maris. Quis tibi multiplicem tam felix auctor ad artem? &nbsp; &nbsp; Cujus Apelleae te docuere manus? Non erat hoc hominis. tumido Venus orta profundo &nbsp; &nbsp; Hanc Venerem soli donat habere tibi. </poem> ====XIV. De Alcone.==== <poem> C UM cane deprensum leporem simulaverat Alcon, &nbsp; &nbsp; Mirifica pictor nobilis ille manu. Atque adeo gemina formavit utrumque figura, &nbsp; &nbsp; Falleret ut quemvis hinc canis, inde lepus. {{Versus|5}} Id vero errandi ne posset causa videri, &nbsp; &nbsp; Consuluit vulgo, consuluitque sibi: Arte nova prudens tabula subscripsit in ima, &nbsp; &nbsp; HIC, SPECTATORES, EST LEPUS, ILLE CANIS. [p. 265] </poem> ====XV. In effigiem catuli <i>in museo domino suo adsidentis praefixam vetustae editioni Macri po&#235;tae.</i>==== <poem> F IDE comes domino, Musarum innoxie custos, &nbsp; &nbsp; Blande Leo, nivea conspiciende juba: Ut me delectat facies illa ipsa sedentis, &nbsp; &nbsp; Ut rari lusus, ut vigil ista quies! {{Versus|5}} Et mihi talis adest custodia: proque libellis &nbsp; &nbsp; Pro dominoque pius commodat arma Leo. </poem> <center>LEONIS LEPIDISSIMI. CATELLI STUDIORUM. SUORUM. CONTUBERNALIS INDEFESSI ASSIDUI. ACCUBUI GENIO L. M. Q. DOMINUS </center> [p. 266] ====XVI. In celebrationem Pacis.==== <poem> P AX rediit. quantos peperit Pax alma po&#235;tas! &nbsp; &nbsp; Omnia carminibus personuere novis. Culpor ego, cur non itidem me vatibus addam, &nbsp; &nbsp; Et careant plausu publica festa meo. {{Versus|5}} Aspice flammantem nitratis ignibus aethram, &nbsp; &nbsp; Fictaque ab artisici tela jocosa manu. Cras, ubi dormieris, nil te spectata movebunt &nbsp; &nbsp; Fulgura, nil ictu gaudia rapta brevi. Haec est conditio scribendi temporis hujus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmine vix lecto, carminis auctor ubi est? <tr><td align = center width = 304>In Celsum. A ULAE ruentis Celsus iste conditor, Antiquitatis artifex faber novae, Plus quam Latini sanguinis quisquam dedit, Tibi, Roma, solus. Caesarum quondam domus, {{Versus|5}} Dijudicandis litibus raro vacans, Una audiebat vocula Palatium, Eratque tantum (quis neget?) Palatium. [p. 267] Huic liberalis noster ille de suo, Nec tu negabis, addidit Praetorium. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XVIII. In Licinum tonsorem.==== <poem> O pus, o vomicae, o lutum lutosum, O linguae grave dedecus Latinae Tonsoris Licini cacationes! O styli macies, & inficeta {{Versus|5}} Sartago! o Gothicae nitor loquelae! Haec audis patienter, & veneno Tali pasceris, Haga, nec pudebit? Hunc nostrae cupiunt habere Athenae? Ite incommoda saeculi: perite {{Versus|10}} Tonsoris Licini cacationes, Tergendis natibus dicata charta. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XIX. De Fusco po&#235;ta. ==== <poem> L ENO conjugis ille filiaeque, Doctor ligneus utriusque Juris, Indignissimus orphan&#251;m patronus, Urbis dedecus & lues paternae, [p. 268] {{Versus|5}} Furacissimus omnium ille furum, Contemtor fidei, pudoris, aequi, Barbarissimus ille barbarorum Factus (quis putet?) est po&#235;ta Fuscus. </poem> ====XX. De eodem.==== <poem> U T fieret vates, & Apolline scriberet aequo, &nbsp; &nbsp; Mentiri Fuscus credidit esse satis. </poem> ====XXI. De eodem.==== <poem> S ULPHURE lustrandos & lauri termite versus &nbsp; &nbsp; Qui legis, infami carmina digna nota, Digna patrocinio Licini tonsoris & ore; &nbsp; &nbsp; Informes Scyllas ac mera monstra legis. {{Versus|5}} Audiit haec tecti super adstans culmine bubo, &nbsp; &nbsp; Auditisque simul procidit exanimis. </poem> ====XXII. Ad Aulum. ==== <poem> M ULTIPLICES nodos, dubiique aenigmata juris &nbsp; &nbsp; Cate resolvit vester ille Naevolus. Scriptitat & versus. vis & de versibus edam? &nbsp; &nbsp; Miser po&#235;ta est vester ille Naevolus. [p. 269] </poem> ====XXIII. In Gallum Coloniensem. ==== <poem>S TERCUS, nautea, pus merum, venenum, Fames, pestilitas, bonaeque mentis Praesens pernicies bonaeque linguae: Haec sunt quae tumulo sacro MARIAE {{Versus|5}} Suspendit fatuus furensque Gallus. </poem> ====XXIV. In eundem.==== <poem> B UBONUM miserabiles querelas, Gementum omina dira noctuarum, Luporum rabiem famelicorum, Nocturnosque canum choros per urbem {{Versus|5}} Non magna superavit in papyro Exsuto monachus rudens cucullo. </poem> ====XXV. Ad Franciscum Hesselium. ==== <poem> Q UOD teneros juvenum conatus pollice docto Fingis, & eloquii prima elementa rudis, [p. 270] Gratulor, Hesseli, communibus, optime, sacris, &nbsp; &nbsp; Remque tibi factam totus, amice, volo. {{Versus|5}} Haec erat antiquis via prima studentibus olim; &nbsp; &nbsp; Nec declamandi gloria visa levis. Hinc Demosthenici tonitrus; hinc Tullia Suada &nbsp; &nbsp; Nata fuit, Latii laus diuturna fori. Hinc Calvos, hinc Messalas, Brutosque, Catonesque &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Horruit attonitis Martia Roma animis. Perge, decus nostrum: nec te de tramite recto &nbsp; &nbsp; Deflectat fatuae plebis inepta manus. &nbsp; &nbsp; Hac arte Heinsiades, hac arte insignis Erasmus Prolusit famae, victor uterque, suae. </poem> ====XXVI. Organa in templo novo Hagiensi instaurata.==== <poem> O RGANA divinas late resonantia laudes, &nbsp; &nbsp; Et magno grates reddere docta Deo, Illo nata sumus, quo Gallia tempore poenas, &nbsp; &nbsp; Non bene servata pace, superba dabat. {{Versus|5}} Trans mare quo vectas effudit America gazas; &nbsp; &nbsp; Arsit & in portu classis Ibera suo. Quo Mosam Rhenumque cruentis solvere vinclis &nbsp; &nbsp; Aggressa est Martis vis animosa pii. [p. 271] Quo trepidas supplex tendebat Gelria palmas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excusso tandem libera facta jugo. Quo vasta a&#235;riae duris in rupibus arces &nbsp; &nbsp; Strage cruentato procubuere solo. His tibi pro meritis, alti Rex fortis Olympi, &nbsp; &nbsp; Dulcia concentu solvimus ora novo. {{Versus|15}} Tu face, ut ad seros tua nos miracla nepotes &nbsp; &nbsp; Factaque divinae concelebremus opis. </poem> ====XXVII. Ad amicum, <i>cum ei carmina po&#235;tarum Belgarum & sua mitteret.</i>==== <poem> M AXIME Pieridum cultor fautorque Dearum, &nbsp; &nbsp; Accipe Broukhusii munera parva tui. Accipe Belgarum facunda po&#235;mata vatum, &nbsp; &nbsp; Ingenium Belgis nobile nate tuis. {{Versus|5}} Cumque tot eximiis Romani vatibus oris Jure tuo Musas accipe Broukhusias. [p. 272] </poem> ====XXVIII. In tumultu quodam graviter vulneratus opem chirurgi implorat.==== <poem> T E tener, o dulcis Patrone, Propertius orat &nbsp; &nbsp; Ut sibi Broukhusium restituisse velis; Broukhusium, quem nunc non inter nomina nota &nbsp; &nbsp; Exercent medicae barbara signa rei. {{Versus|5}} Umber at interea male grata agit otia vates, &nbsp; &nbsp; Et queritur nulla fruge perire diem. Sunt alii, quorum possunt prodesse labores, &nbsp; &nbsp; Judicio, ingenio, sedulitate boni. At qui possit opem languenti ferre po&#235;tae, [p. 273] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber quartus. === ====I. Effigies Sophiae magnae Moscovitarum Ducis. ==== <poem> Q UALIS in augusto fulget Sapientia vultu! &nbsp; &nbsp; Quantus Honos oculis, quantus in ore, sedet! Haec est illa tuis promissa, Ruthenia, regnis, &nbsp; &nbsp; Condita ab aeternis quae tueatur avis. {{Versus|5}} Nominis haec tutela tui est, quam barbarus hostis &nbsp; &nbsp; Sensit in occulto pertimuitque solo. Quae conjuratas acies ac perfida signa &nbsp; &nbsp; Fregit, & indomitis mollia corda dedit. Cujus ab auspiciis terni co&#239;ere Monarchae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Fortiaque Adriacus concutit arma Leo. Quam Pietas, quam Spes divinae conscia dextrae, &nbsp; &nbsp; Famaque virgineo consecrat alta choro; [p. 274] Justitiaeque tenax animus, rerumque cupido &nbsp; &nbsp; Magnarum, & forti bella movenda manu; {{Versus|15}} Et victrix fati Prudentia, & aemula caelo &nbsp; &nbsp; Dextera, muneribus prodigiosa suis. Vivunt magnanimas testantia marmora curas, &nbsp; &nbsp; Et tot ab augusta templa dicata manu. Talis ad Euphraten pharetrata Semiramis altum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nobile mirandae condidit urbis opus. Talis erat Sceptri decus Elisabetha Britanni: &nbsp; &nbsp; Pulcheriam tali mente fuisse ferunt. Sis licet innumeris foecunda, Ruthenia, regnis; &nbsp; &nbsp; Augusta minor es, inferiorque tua. </poem> ====II. Effigies Hieronymi Beverningii, reip. Goudanae consulis.==== <poem> A DSPICIS augustos tenui sub imagine vultus? &nbsp; &nbsp; Ista Beverningii sunt simulacra tui. Hic est ille tuos inter, mea Patria, Patres, &nbsp; &nbsp; Defessae requiem qui tibi saepe dedit. {{Versus|5}} Cujus ad eloquium toties stupuere Monarchae, &nbsp; &nbsp; Inque uno totam te tenuere Viro. [p. 275] Albionum testis Thamesis regnator aquarum; &nbsp; &nbsp; Testis olivifero flumine dives Anas: Testis Aquisgranum; quaeque eminet alta superbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenibus, Auriaci Breda De&#251;mque domus: Quique suo Batavos Vahalis secat agmine campos; &nbsp; &nbsp; Et quae vicino Clivia nixa jugo. Quas tibi pro meritis referet pia Patria grates, &nbsp; &nbsp; Magne Vir, Europae deficientis amor? {{Versus|15}} Quamquam tecum habites, nec te quaesiveris extra, &nbsp; &nbsp; Cum staret titulo fulta potente domus: Quamquam malueris proprio splendere decore: &nbsp; &nbsp; Est aliquid cives demeruisse suos, Et Pacem sanxisse, & consuluisse saluti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque orbi reduces conciliasse Deos. Gramen amet Mavors, & sparsas sanguine lauros: &nbsp; &nbsp; Mitis pacifico plaudit oliva tibi. [p. 276] </poem> ====III. In effigiem Ludovici Ariosti, po&#235;tae Itali, donum Joannis Sixii, <i>viri consularis.</i>==== <poem> Q UIQUE viros, quique arma, & magnae sacra Diones &nbsp; &nbsp; Concinis, Etruscae dux Arioste tubae, Hine tui vultus, vates sacer? hosne colores &nbsp; &nbsp; Duxit Apellea nobilis arte manus? {{Versus|5}} Nunc etiam in tabula, docti Raphaelis ab arte, &nbsp; &nbsp; Nescio quid fracto murmure dulce canis. Hunc te munifici donum mihi dextera Sixii &nbsp; &nbsp; Obtulit, ad Musas officiosa meas. Eia age care novis succede penatibus hospes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignatus tenuem condecorare larem. Talis in antiqui Tirynthius aede Molorchi &nbsp; &nbsp; Paupere sustinuit religione coli. Talis & Actaeo susceptus ab hospite Bacchus &nbsp; &nbsp; Ruris in exiguo munere laetus erat. [p. 277] </poem> ====IV. In effigiem Joannis Georgii Graevii. ==== <poem> Q UEM toties mundi produxit Fama theatro, &nbsp; &nbsp; Munera Musarum quem vetuere mori, Quem Grajae Charites, quem finxit Romula Pitho, &nbsp; &nbsp; Et tenero niveis lac dedit uberibus, {{Versus|5}} Magnus in exiguo simulatur Graevius orbe, &nbsp; &nbsp; Non minor antiquis Graevius ingeniis. Ne, mea, Pieridas, ne quaere, Batavia, Phoebum. &nbsp; &nbsp; Cum Phoebo pictas charta habet ista Deas. </poem> ====V. In eandem.==== <poem> S I posset Probitas, si vera Modestia pingi, &nbsp; &nbsp; Et literarum docta priscarum Charis; Sic oculos, sic ora animatas cerneret orbis, &nbsp; &nbsp; Qualem expolito cernit aere Graevium. </poem> ====VI. In eandem.==== <poem> C ANDOR eruditus, alti pectoris modestia, &nbsp; &nbsp; Mens lepore pasta Suadae Romulaeque & Atticae, [p. 278] Census aevitatis omnis, artium fax omnium, &nbsp; &nbsp; Hac tabella continentur, continet quae Graevium. </poem> ====VII. In eandem.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I STAM, Mnemosyne, tibi tabellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspendit Charitum manus sororum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In qua Pegasidasque Apollinemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haud vana simulavit arte pictor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et jussit speciem referre Graevii. </poem> ====VIII. Effigies Petri Francii.==== <poem> Q UEM probat, & priscis componit Fama po&#235;tis; &nbsp; &nbsp; Quem sibi Suada petit Romula, Musa sibi; Quem Charites Genio, Charisin commendat Apollo; &nbsp; &nbsp; Talia facundus Francius ora gerit. </poem> ====IX. In effigiem Davidis Hoogstratani. ==== <poem> E T Suadae lepor, & Phoebi Hoogstratanus amores Munere Apelleo talis in aere nitet. [p. 279] Illa (nec falsum est) narrantur imagine captae &nbsp; &nbsp; Exornasse suos Pierides thalamos. </poem> ====X. In eandem.==== <poem> D OCTUS victuro condire po&#235;mata cantu &nbsp; &nbsp; Sic Hoogstratani spirat in aere lepos. </poem> ====XI. In eandem.==== <poem> S Ic diserta gestat ora duplicis Phoebi comes Hoogstratanus, eruditi temperator pectinis. </poem> ====XII. In eandem, opus forficis Joannae Curtiae. ==== <poem> D OCTUM victuro condire po&#235;mata cantu, &nbsp; &nbsp; Et non unius pectinis artificem, Hoogstratanum acri formavit Curtia ferro, &nbsp; &nbsp; Ut stet in aeternis Mnemosynae tabulis. [p. 280] </poem> ====XIII. Effigies Jacobi Wildii, rei maritimae, quae Amstelaedami curatur, a rationibus.==== <poem> T HESAUROS veteris qui sedulus exstruit aevi, &nbsp; &nbsp; Aere suo partas promere largus opes, Wildius hic ille est; quem postera norit ut aetas, &nbsp; &nbsp; Vivaci solers scripsit in aere manus. </poem> ====XIV. Effigies Hermanni Wildii, <i>omnis militiae Indiarum Orientalium summi praefecti, supremique senatus assessoris.</i>==== <poem> W ILDIUS, Eoas missus frenare cohortes, &nbsp; &nbsp; De Batavo solvens litore talis erat. Fortem animum dextramque alti novere Triones; &nbsp; &nbsp; Nunc etiam Aurorae noscet adusta domus. [p. 281] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XV. In imaginem quam ipse sibi sculpsit Ludolphus Bakhusius. ==== <poem> A EMULA Naturae Bakhusia dextra potentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivi coloris artifex; Picturae postquam inplevit genus omne, tropaeum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In aere se ponit sibi. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVI. Effigies Cornelii Brunii. ==== <poem> O RBIS Idumei clarus tepidique Canopi &nbsp; &nbsp; Hospes, Apelleae non levis artis honos, Brunius hic ille est: quem quo sua saecula norint, &nbsp; &nbsp; Ingenio melius pictus ab ipse suo est. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVII. Effigies Ludolphi Smidii. ==== <poem> S MIDI canoris note Parnasi jugis, Meam lacessis in tuos vultus chelyn? [p. 282] Peccas, amice: me probante non eget Charta eruditae proditrix imaginis. {{Versus|5}} Amore eodem publicus Pindi favor Spectabit ora, scripta quo legit tua. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XVIII. Effigies Godefridi Thomasii <i>medici.</i>==== <poem> A RTIS Apollineae multo Thomasius usu &nbsp; &nbsp; Nobilis, & claris deditus in studiis, His oculis, hoc ore, animato spirat in aere, &nbsp; &nbsp; Egregium dextrae saecla domantis opus. {{Versus|5}} Serta pio capiti, Pegnesides, addite, Nymphae, &nbsp; &nbsp; Debita: cur vestrum sit sine honore decus? Pro tot servatis date civibus, & servandis, &nbsp; &nbsp; Quae cingat meritas querna corona comas. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XIX. Miseria vitae humanae.==== <poem> M OLESTIARUM carcer aerumnabilis, O vita fallax, dura curarum parens, Vesanientis longa fortunae pila; Post tot labores, post fatigatum diu Noctuque pectus, aula quanta te manet! [p. 283] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XX. Vanitas rerum humanarum.==== <poem> H UMANA cuncta vanitate diffluunt, Et quae videmus, & videri quae negant Obducta velo callidi silentii, Seu ludus illa, cura seu peperit gravis. {{Versus|5}} Nec sola rerum, sola verborum fides Vacillat: ipsa claudicant emblemata, Quae procreantis extulit mentis labor, Arenulis minutiora arentibus, Pappo volante certiora non magis, {{Versus|10}} Atomoque inani inaniora somnia. </poem> ====XXI. D.&#160;M. Mariae Magnae Britanniae, Franciae, Hiberniae, reginae. ==== <poem> G RANDE decus Reginarum, data munere caeli, &nbsp; &nbsp; Regina, o sexu fortior una tuo; Virtutum pretiosa domus, dum fata sinebant, &nbsp; &nbsp; Nunc dolor, & regni longa querela tui: [p. 284] Damnatum tenebris cum lux tua deserit orbem, &nbsp; &nbsp; Ah quantum laesi saeviit ira Dei! Nec sane rabies diri fera temporis hujus &nbsp; &nbsp; Digna erat obtutu, Diva MARIA, tuo. Te chorus aliger&#251;m flammis radiantibus auctam &nbsp; &nbsp; Collocat Astraeae virginis in gremio: Unde novum sidus caeli de parte propinqua &nbsp; &nbsp; Illustres patrias igne favente domos. Quo tumuli speciem? gaudes potiore sepulcro, &nbsp; &nbsp; In lacrimis populi contumulata tui. </poem> ====XXII. Constantini Hugenii equitis, memoriae s.==== <poem> I NTER honoratos Clio Zulechemia manes &nbsp; &nbsp; Venit in Elysium, nobilis umbra, nemus. Plauserunt laeti vates, animaeque piorum, &nbsp; &nbsp; Hugenio sacri jus moderante loci. {{Versus|5}} At pater indoluit graviter Musaeus, & udis &nbsp; &nbsp; Fata querebatur tristia luminibus. Non ille ereptos tamen indignatus honores, &nbsp; &nbsp; Non decus antiquae, non titulum, citharae: [p. 285] Hugenii moerens gemuit morientis in uno &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funere Pierides occubuisse novem. </poem> ====XXIII. In funere Cornelii Trompii Hollandiae ac Westfrisiae archithalassi.==== <poem> DECUS Batavi nominis, rector sali, Alto parenti filius non degener, Terroris expers pectus, innocens probri, Patriae tropaea, posteris famam sui, Animum Tonanti reddit ingens Trompius. </poem> ====XXIV. In funere Joannis Sixii, consularis.==== <poem> FUNCTUS honoratis longi sudoribus aevi &nbsp; &nbsp; Hic posuit fragiles Sixius exuvias: Sixius a teneris pulcro innutritus honesto, &nbsp; &nbsp; Cui pretium virtus grande erat ipsa sui: Cui Musae finxere animum, cui Gratia mores, &nbsp; &nbsp; Et constans patriae simplicitatis amor; [p. 286] Qui bene quaesitos meritis inplevit honores, &nbsp; &nbsp; Urbis inoffensus rector, & ipse sui. Nunc fessae saturum aetatis saturumque laborum, &nbsp; &nbsp; Undique quos secum publica cura trahit, Felicem taedis, felicem prole domoque &nbsp; &nbsp; Sopiit annosi longa dies senii. Si quid id est, manesque levat pia cura sepultos; &nbsp; &nbsp; Sancte cinis; nostras semper habe lacrimas. Semper habe violas circum tua busta recentes; &nbsp; &nbsp; Veris odorati munera semper habe. Et tumulo custos adsit Reverentia, Honosque, &nbsp; &nbsp; Musaque, & atrata civicus urbe dolor. </poem> ====XXV. D.&nbsp; M. Francisci de Vroede, consularis s. ==== <poem> O MINE qui vero fueras PRUDENTIUS, eheu, &nbsp; &nbsp; Vroedi magne, tuas it Patria exsequias. Lugent atrati cives, urbisque dolorem &nbsp; &nbsp; Ille tui longus nominis auget amor. Quid mirum? cum te in medio exspirasse labore &nbsp; &nbsp; Viderit, inque altis Curia consiliis. [p. 287] I felix anima, antiqui non degener haeres &nbsp; &nbsp; Sanguinis, Amsteliae firma columna rei. I veterum antistes studiorum, i nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Elysii nemoris quo plaga laeta vocat. Inscribent tumulo carmen memorabile Musae, &nbsp; &nbsp; Praesidio nuper turba beata tuo: VROEDIUS IN PATRIAE COMMUNIA COMMODA NATUS &nbsp; &nbsp; HIC IACET, INGENTI PUBLICUS URBE DOLOR. </poem> ====XXVI. D. M. Joannis Georgii Graevii. s.==== <poem> TE sacros inter cineres, aevique prioris &nbsp; &nbsp; Rudera, Pierius contumulavit honos, Unica facundae Graevi tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; Unica dos, priscis par manus ingeniis. Te Latium, te Palladii dolor urget Erechthei; &nbsp; &nbsp; Udaque commixtis busta rigant lacrimis. At luctu stimulante amens, confusaque nomen &nbsp; &nbsp; Scribit in invito marmore Fama tuum. Fama tuam toties producere laeta papyrum, &nbsp; &nbsp; Heu quam dissimilis facta repente sibi! [p. 288] Nec tamen exstincto periit cum lumine virtus: &nbsp; &nbsp; Vivis, & in chartis usque superstes eris. Quaeque labor proprius fuerat tibi, Roma sepulcrum &nbsp; &nbsp; Nunc dat, & in moestos colligit ossa sinus. </poem> ====XXVII. D. M. Joannis Mensingae.==== <poem> CARE pater, (nam te patrem jam diximus olim, &nbsp; &nbsp; Vestiret molles cum nova barba genas) Te quoque, care pater, fatis non mitibus actum &nbsp; &nbsp; Flebimus amissas inter amicitias? Gruniacae Mensinga decus modo dulce Minervae, &nbsp; &nbsp; Cycne Camoenarum candide, nempe jaces. Nempe jaces facunde senex, nec gratia linguae &nbsp; &nbsp; Flexit Avernales detinuitve colos. Nec quae vel rigidas potuisset ducere cautes &nbsp; &nbsp; Barbitos, & genio tot bona parta tuo. Haec est conditio miseris mortalibus una: &nbsp; &nbsp; Nascimur, & morti certa rapina sumus. Te tamen haud totum delebunt fata, nec omnem &nbsp; &nbsp; Mensingam ignavo deteret urna situ. Vivent ingenii cultissima munera; vivet &nbsp; &nbsp; Illa perennantis Suada decora lyrae. [p. 289] Tum mea, si quid id est, pietas & cura sepulti Sparget Pierias ad nova busta rosas. Pectore in hoc spirabis: in hoc te pectore mecum Quod superest vitae tempus in omne geram. Vivacisque diu Famae versabere in ore Sive tuo quondam carmine, sive meo. </poem> ====XXVIII. In funere Everardi Hartscamp, urbi Ultrajectinae a secretis. ==== <poem> DELICIUM Phoebi, verae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; In quo quod carpat nec puto livor habet; Ante diem dulces Hartscampius exuit annos, &nbsp; &nbsp; Elysiumque tenet nobilis umbra nemus. Da lacrimas; vulsos ad busta recentia crines, &nbsp; &nbsp; Trajectum, sectis saucia sparge genis. Iste dolor tuus est: quamquam est & publicus: iste &nbsp; &nbsp; Non obducendi vulneris instar habet. Et dic: Correpti quantum tibi defuit aevi, &nbsp; &nbsp; Splendoris periit tantum, Everarde, mei. [p. 290] </poem> ====XXIX. In funere Jacobi Triglandii.==== <poem> T RIGLANDI, pia te probitas, te lucida virtus &nbsp; &nbsp; Hinc raptum superas jussit adire domos; O mihi dilectos inter dilecte sodales, &nbsp; &nbsp; Primaeva puero Pallade care puer, Care vir, & clari dignissime nominis haeres, &nbsp; &nbsp; Sive erat ingenii, sive erat artis opus. Te praecone sacro florens Ecclesia censu, &nbsp; &nbsp; Te doctore pium sustulit aucta caput. Functe salutiferi stadio vigilace laboris, &nbsp; &nbsp; Dum poteras, casto functe ministerio, Nunc te longa manent operosi praemia cursus, &nbsp; &nbsp; Nunc aeterna pia palma tenenda manu; Et niveae vestes, agnumque sonantia plectra, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque a nullis contemeranda malis. Nunc frueris propiore Deo, quem semper amasti, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nunc tota luce videndus adest. Fortunate operum, quae post suprema sequuntur &nbsp; &nbsp; Fata bonos, Christi lote cruore tui! [p. 291] Salve, sancta anima, aetheriis adscripta maniplis, &nbsp; &nbsp; Terrarumque gravi labe soluta vale. </poem> ====XXX. D. &nbsp; M. Dionysii Witsen s. ==== <poem> H EU immatura Dionysi rapte juventa, &nbsp; &nbsp; Nondum etiam quartam nactus Olympiadem! Flos generis jucunde tui, dilecte Camoenis, &nbsp; &nbsp; Atque olim patriae fama future tuae! Ecce jaces: & praecipiti demersa ruina &nbsp; &nbsp; Illa oris probitas concidit, illa Venus. Spes quoque tecum abiit. lacrimis informis amaris &nbsp; &nbsp; Luctus, & atratum stat Dolor ante torum. Nimirum leve vita bonum est: & dotibus altis &nbsp; &nbsp; Haud umquam longas Fata dedere moras. [p. 292] </poem> ====XXXI. Petri Bernagii memoriae s.==== <poem> P HOEBI medentis priva laus Bernagius, Mortalitatis lege suprema, dedit Terrae parenti terra quod dederat parens, Mentem aetheri resignat unde acceperat: Vir mentis acer, pectus innocens probri, Reique civis haud pigendus publicae, Sophisticarum fortis hostis artium, Moris vetusti qua licet semper tenax. Salvete manes: aetheris salve incola Anima beata. Te sequemur ordine Ut quemque summus evocarit arbiter. Nunc magni amoris testimonium leve Esto haec papyrus, temporis prisci memor: Quam ponit alto sauciatus vulnere BERNAGIANIS MANIBUS BROUKHUSIUS. [p. 293] </poem> ====XXXII. Memoriae Hieronymi Beverningii, urbis Goudanae consulis. ==== <poem> Q UOD patriae poteras, quod civibus, omne dedisti, &nbsp; &nbsp; Magne vir, in patriae commoda nate tuae. Nunc te conspicuae defunctum munere vitae &nbsp; &nbsp; Luget demissis squalida Gouda comis. Fama tamen superest, & spectatissima virtus &nbsp; &nbsp; Erigit en meritis haec monumenta tuis. </poem> ====XXXIII. D. M. reverendissimi celsissimique principis Ferdinandi, Paderbornensis ac Monasteriensis episcopi s. ==== <poem> Hoc tibi Pierides Latiae, Fernande, sepulcrum, &nbsp; &nbsp; Hoc statuit rupta moestus Apollo lyra: Dilectasque hederas & odorae tristia lauri &nbsp; &nbsp; Spargit inexhaustis munera cum lacrimis. [p. 294] Te Pietas, te cana Fides deplorat ademtum; Religio laceris luget & ipsa comis. Te multo confusa vocat Germania planctu: Te vocat e fractis Tibris arundinibus: Atque optant, quae tu patriae Monumenta dedisti, Ut totidem luctus sint Monumenta sui. [p. 295] </poem> ==Jani Broukhusii Silvarum libri duo.== [p. 296: blanco] [p. 297] ===Jani Broukhusii Silvarum liber primus. === ====PSALMUS VI.==== <poem> T ANDEM, oro, succurre meo, Rex magne, dolori. Ne saevi, ne tanta animus furietur ab ira, O genitor, quamquam mereor, teque ipse lacesso. Deficio, trepidumque mihi per dura cucurrit {{Versus|5}} Ossa gelu, latebrasque animae timor insidet amens. Quae te longa tenet durum mora? quisve morandi Tantus amor, dum conficior luctuque metuque? Eripe me his, pater alme, malis: per foedera testor, Per bonitatem istam, lapsae succurre saluti. {{Versus|10}} Ecquis apud manes functos tristique sub orco Aut meminisse tui valet, aut laudare tuarum Facta potest manuum? heu quae suspiria moesto Pectore prorumpo! lacrimis, en, omnia circum Nocte madent longa: jam lassis deficit humor {{Versus|15}} Luminibus, tabentque atro praecordia luctu. Sed bene habet. fletus humiles placabilis audit [p. 298] Rex meus, & nostris advertit questibus aurem. Diffugere mali. gaudent justique bonique, Postquam parta quies, & vis sublata nocendi. {{Versus|20}} Vertite terga citi, quotquot pressistis inermem, Neu capiti insultate meo. Deus ultor ab alto Imminet, & scelerum poenas mox exiget omnes. </poem> ====PSALMUS XLIV.==== <poem> SAEPE ego multa tuae audivi miracula dextrae, &nbsp; &nbsp; O Deus, o nostris non leve robur avis! Quae longaevi olim stupuerunt visa parentes, &nbsp; &nbsp; Cum canerent laudes ad tua facta tuas. {{Versus|5}} Tu valido attonitas fregisti turbine gentes, &nbsp; &nbsp; Ejectas prisci finibus imperii. At stirps Abramidum, serie gavisa nepotum, &nbsp; &nbsp; Florebat fructu semper adaucta novo. Nam neque pugnaci pepererunt ense salutem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fidit brutis viribus ulla manus: Sed tua dextra potens, & vultus lumen amici &nbsp; &nbsp; Ultro etiam populo dat decus omne suo. Quippe animo placuere tuo. nunc, maxime Regum, &nbsp; &nbsp; Nunc ades, & sanctam rite tuere domum. {{Versus|15}} Per te finitimos animosior ibit in hostes &nbsp; &nbsp; Gens tua, praesidii numine firma tui. [p. 299] Per te projectis confusum proteret armis, &nbsp; &nbsp; Si quis sacrilega sumserit arma manu. Non mea me virtus belli spectata periclis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Protegit: umbones nil potuere mei. Me favor ille tuus, me spes defendit inermem, &nbsp; &nbsp; Et numquam duro tempore victa fides. Haec mihi carmen erunt, cum nox nigrantibus umbris, &nbsp; &nbsp; Et cum formoso nascitur ore dies. {{Versus|25}} Hinc tibi caelestes feriet mea barbitus hymnos, &nbsp; &nbsp; Jampridem ad laudes ingeniosa tuas. Nunc autem sacrae postquam succensuit urbi &nbsp; &nbsp; Vis tua, nec nostris flectitur a lacrimis, Fundimur heu miseri, ac duro calcamur ab hoste, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cogimur & turpi vertere terga fuga. Quid mirum? tua pugnantes praesentia turmas &nbsp; &nbsp; Destituit, fortes deseruitque viros. Nunc pars barbaricis servitum Regibus imus; &nbsp; &nbsp; Pars procul hinc duro pellimur exilio. {{Versus|35}} Sacrilegus nostris insultat cladibus hostis; &nbsp; &nbsp; Dum captos alter vendit, & alter emit. Talis oves pastor vicinam acturus ad urbem &nbsp; &nbsp; Sollicitis pretium supputat articulis. Atque aliquis foedo miscens convicia risu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ite, ait, ac vestrum sollicitate Deum. [p. 300] Ah pudet, & fletu rubuerunt lumina longo, &nbsp; &nbsp; Cum populi video tristia fata tui: Cum Regum subiere minae, cum facta cruenti &nbsp; &nbsp; Vindicis, & nostris terra superba malis. {{Versus|45}} Omnia pertulimus, ne te, sanctissime, quisquam &nbsp; &nbsp; Impius oblito deleat ex animo; Foederis aut magni nolit meminisse, tuamque &nbsp; &nbsp; Monte super sacro deseruisse domum: Moerentes quamquam incultis squalemus in oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixque patrocinii spes super ulla tui est; Mors ubi despectos atris circumvolat alis, &nbsp; &nbsp; Et Dolor aeratas excubat ante fores. Num patrias stulto migramus pectore leges? &nbsp; &nbsp; Num gaudet vitiis impia vita suis? {{Versus|55}} Ah frustra tete celet perjuria quisquam, &nbsp; &nbsp; Omnia cum justis perspicias oculis. Quid? si sacrilego cultu nos imbuat Assur, &nbsp; &nbsp; Nesciat hoc animi vis metuenda tui? Nunc male tutatis te propter caedimur armis. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Fumat adhuc nostro sanguine pinguis humus. Ah vigila, Pater, ah vigila: miserere tuorum. &nbsp; &nbsp; Quid condis vultus lumina nocte tui? Per bene te si quid proavi meruere, per illam, &nbsp; &nbsp; Quam saepe in dubiis gens tua sensit opem; [p. 301] {{Versus|65}} Tandem supplicibus, tandem succurrere lapsis &nbsp; &nbsp; Appropera, & celerem da, Pater alme, manum. Si, nisi qui poterit tibi viribus aequus haberi, &nbsp; &nbsp; Nullus amicus erit; nullus amicus erit. <poem> ====CONSULATUS tertius JOANNIS HUDDE. ==== <poem> TERTIA magnificos illustrat purpura fasces, Huddaee, auspiciisque aperit felicibus annum, Ominibusque bonis facilem promittit Olympum. Ipse, serenato qui ridet ab aethere, Titan Mitigat hibernas meliori sidere luces. Ipsa sibi dissors, & tanto laeta favore, Lenis hiems nulla contristat grandine caelum. Maxime Vir, Legum custos & nobile caeli Depositum, quem nunc Patriae superesse regendae Amstelaque & totis gratatur fluctibus Ya; Diis iterum auspicibus meritos ordiris honores, Assertamque tibi toties iterum asseris Urbem. Illa quidem duro suspirat pressa duello, Obnubens caput, & multo in moerore fatiscit. Sed fore, te rerum imperio fraenisque potito, Sperat, ut exilio revocatam denique Pacem [p. 302] Agnoscant populi, & clauso ferus otia Jano Mars agat. Ecce, novo rorantes nectare pennas Explicat, & pleno promittit Copia cornu Mercesque, lucrumque, & amicum frugibus annum. Jamque adeo terris Pax exoptata reviset Concussum diris misere terroribus orbem, Praetendens oleam, atque oleo devincta capillos. Junget amicitia dextras, odia aspera ubique Sopiet, & sacris affiget postibus arma. Tum Pietas, tum cana Fides, Astraeaque consors, Pestiferam belli rabiem stragesque sereno Numine disjicient ultra & Garamantas & Indos. Prima caput madidum stagnantibus extulit arvis Wavera, pastorumque Deos, Dryadasque, Palenque, Gratatur reduces. Secura ad ovilia Thyrsis Laetus agit pleno distentas ubere matres; Atque ait: Ite meae pars o dulcissima curae, Ite meae pecudes. cum crastina venerit Eos, Mirabor laeti vobiscum gaudia ruris. Vos cythisi pictas depascite gramine ripas: M&#238; Domini officium & virtus spectata periclis Carmen erunt. Illi meritas mea fistula laudes Concinet; expulsis quoniam redduntur ab armis Otia, nec trepidant hostiles pascua turmas. [p. 303] Ille suis salso canentibus aequore campis Gramina restituit, salsumque co&#235;rcuit aequor. Nec jam rauca Thetis pavidos terrebit agrestes Turbine aquae, nec diluviem minitabitur atram. Ille suos dextro tutatus numine fines Rursum luce nova magnam feliciter Urbem Irradiabit, & antiqui decora alta vigoris Solis ad occasum diffundet solis ab ortu. Tuque adeo jam nunc nitidum, Pater Amstela, caelo Tolle caput. posito mitescent omnia ferro: Prosperiusque sibi rerum succedere cursum Sentiet auspiciis Huddaei Consulis Ya. <poem> ====NAIS AMSTELIA AD JOANNEM HUDDE Urbis Amstelaedamensis Consulem. ==== <poem> HAEC tibi Erythraeo transmissa corallia ponto, Has conchas, viridique nitentes luce lapillos, Et juncos fragiles, purgato Na&#239;s ab amne Ipsa fero manuum, Consul, monumenta mearum. Ipsa fero, patris Oceani non degener olim Progenies, studioque tuo ac solertibus ausis [p. 304] Inter finitimas nunc jam invidiosa sorores. &nbsp; &nbsp; At modo quam foeda insessos caligine vultus Torserat atra Lues, formaeque potentis honorem Squalida vipereo detriverat ore mephitis! Sive soli fuit hic morbus, seu sidere laevo Afflarant dulces caeli contagia ripas. Ipsa meam nuper non agnoscenda per urbem Errabam, casusque meos, mea damna, gemebam Infelix; vix coenoso de gurgite vultus Tollere visa meos, solem vix ausa tueri Decolor, & tristi tantum non livida tabo. Ah quoties sic torpentem, sic astra vocantem Invida, non sicco turbatus lumine vidit Amstela, vicinoque vagantes aggere Nymphae! Ah quoties irata mihi, fatisque, Deisque, Fluminis ipsa mei volui tellure sub ima Mergere moesta caput, pigrosque recondere fluctus! Fecissem quoque; ni trepidantem & multa moventem Ingenii lux illa tui, mens illa Deorum Aemula consiliis, fato eripuisset acerbo. Tu mihi deposito senii squalore vetusti Sumere das vultus hilares, celerique natatu Currere per magnam Nymphis plaudentibus Urbem. Per te non solito jam conspectissima cultu, [p. 305] Urbis amor Consul, communes urbis amores Experior, nitidaque lavo mea moenia lympha. Muneris omne tui est, quod nec stagnantibus ulvis Inficio lucem, nec tetro lurida coeno Exhalem tristes nebulas, virusve timendum Hauriat affectis infelix civis ab undis. Muneris omne tui est, quod sim tibi grata, tuisque Vivat ab auspiciis quaqua mea volvitur unda. Sed neque sola tuo defaecatissima Na&#239;s Censeor officio: Tellus tibi debet, & Aether Purior, & laeti puro jam flumine Soles. </poem> ====IN NATALEM NICOLAI WITSEN, <i>Consulis ac Senatoris Amstelaedamensis.</i>==== <poem> C ONSULIS Amstelii natalem dicite, Musae &nbsp; &nbsp; Dicite natalem Consulis Amstelii. Votaque cum nostris felicia jungite votis. &nbsp; &nbsp; Exorant magnos tam pia vota Deos. {{Versus|5}} Ominibus faustis fatales currite fusi, &nbsp; &nbsp; Staminaque aurata ducite plena colo. Ipse sua longum de posteritate mereri &nbsp; &nbsp; Pergat, & aeternis digna gerat titulis. [p. 306] At nos continuos illi gratemur honores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et decus, & meritis praemia digna suis. Privato ipse sui generis laetetur amore, Qui meruit dici PUBLICUS URBIS AMOR. <i>Conscriptum nomine nepotum.</i> </poem> ====AD EUNDEM. <i>Urbis Amstelaedamensis Consulem creatum.</i>==== <poem> G RANDE decus patriae, Witsi, quo sospite salvum Amstela se gaudet, gaudet circumfluus Ya, Majoresque agitant augusta ad moenia fluctus, Salve iterum auspiciis felicibus, & modo coeptos {{Versus|Sic pia fata volunt) in longum profer honores. Hoc vovet ipsa tuis Res publica credita curis, Teque sibi patrem, te postulat illa patronum. Hoc aetas vovet omnis, & urbis Curia magnae: At nos praecipue, Consul, tua cura, nepotes, Witsiadum clara deductus origine sanguis. Sic faciat sator ille hominum, sator ille Deorum, Ut te conspicuae fulgentem munere vitae, Urbis amorem altae, communem civibus aram, Quod pueri nunc laetamur, laetemur adulti. <i>Eorundem nomine.</i> [p. 307] </poem> ====DAVIDIS BERGII EPIGRAMMA.==== <poem> C ARMINIS usque adeo jactaris amore teneri, &nbsp; &nbsp; Broukhusi, ut Musas omnia posse putes. Carmina mane novo cum surgis, carmina sero &nbsp; &nbsp; Sunt tibi, cum cubitum vespere tendis, opus. {{Versus|5}} Haec, quoties vultu Fortuna renidet amico, &nbsp; &nbsp; Te faciunt gemina prosperitate frui. Haec eadem, quoties non cedunt omnia votis, &nbsp; &nbsp; Dicuntur curas attenuare tuas. Ergo age, nunc tacito cum pectus aduritur igne, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina cara tui sint medicina mali. </poem> ====AD DAVIDEM BERGIUM RESPONSIO.==== <poem> FLUMINA carminibus poterat Rhodopeius Orpheus &nbsp; &nbsp; Sistere: carminibus detinuisse feras: Carminibus rigidas deducere montibus ornos: &nbsp; &nbsp; Duraque vocali saxa animare lyra. At vigiles curas & crudi vulnus Amoris &nbsp; &nbsp; Fallere Thr&#235;icii non potuere modi. [p. 308] Me quoque Pieriae, Bergi dilecte, sorores &nbsp; &nbsp; In mediis mersum destituere malis. Proque bono versu suspiria fundere jussit &nbsp; &nbsp; Acer Amor. cantus temperat ille meos. Cede fatigato de pectore, cede Cupido. &nbsp; &nbsp; Quid juvat in manes bella movere meos? Quid cinerem vexare juvat, tabentiaque ossa? &nbsp; &nbsp; Restat enim cinerem praeter & ossa, nihil. Aut si tanta mei sitis est tibi, saeve, doloris, &nbsp; &nbsp; Cogar ut aeterno vivere supplicio: Da saltem propius consumar ab ignibus illis, &nbsp; &nbsp; Quos animas tremulis Phyllidis ex oculis. Da mihi Trajectum, vitreique volumina Mosae: &nbsp; &nbsp; Currat in amplexus da mea vita meos. Non ego formosae detrectem jussa puellae: &nbsp; &nbsp; Non ego me vinclis compedibusque negem. Ah canimus surdo: nec cantibus iste movetur, &nbsp; &nbsp; Cui riget in duro pectore dura silex. Tu mihi, cum precibus flectantur Numina nullis, &nbsp; &nbsp; Quod nequeunt Musae, tu dare, Mosa, potes. [p. 309] </poem> ====FRAGMENTUM AD THEODORUM RIICKIUM de nova Taciti editione ab eo procurata. ==== <poem> H ISTORIAE, Rycki, fax o certissima priscae, &nbsp; &nbsp; Quem nihil ex omni temporis orbe latet: Quam bene congestos noctuque diuque labores &nbsp; &nbsp; Promis, & ingenii pignora sacra tui! Ecce redux a Taenariis Cornelius umbris &nbsp; &nbsp; Ardet in amplexus vindicis ire sui. Agnoscit veterem redivivus Consul honorem, &nbsp; &nbsp; Et Latios fasces, laurigerumque decus. Explicat hic nervosa suas facundia vires, &nbsp; &nbsp; Et nil plebejum, nil puerile sapit. Majestas Romana salum complexa solumque &nbsp; &nbsp; De septemgeminis fulminat alta jugis. Nos quoque Cattigenae (nam nos censemur in illis) &nbsp; &nbsp; Fama per annales invidiosa sumus. Omnia in Ausonias ierant provincia leges: &nbsp; &nbsp; Orbis & imperii terminus unus erat. Restabat Latiis pugnax Germania virgis; &nbsp; &nbsp; Sola, sed a Latia non subigenda manu. [p. 310] Liber, & indomito totus suus agmine, Rhenus &nbsp; &nbsp; Ibat in Arctoas praecipitandus aquas. Et quos vitiferi munit fiducia Rheni, &nbsp; &nbsp; Munibant animis Sacra Laresque suis; Et conjux, & pendentes circum ubera nati, &nbsp; &nbsp; Et soror, & fratres, nec leve mater onus. Sensit ab Hercynio nova bella tumescere saltu, &nbsp; &nbsp; Sensit & Hercynias anxia Roma manus. Flevit & Arminii ferales vindicis iras, &nbsp; &nbsp; Signaque cum Varo non reditura suo. Ossa vage disjecta, & honore carentia mortis, &nbsp; &nbsp; Albebant toto per nemora alta solo: Quae tua compositis pietas, Germanice, bustis &nbsp; &nbsp; Legit, & in manes officiosa fuit. </poem> ====JOANNI VANDEN BEMPDEN, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis, ET</i> ESTERAE ELISABETHAE TULPIAE. ==== <poem> SPES surgens patriae, Bempdi, quo sospite Musae, &nbsp; &nbsp; Cur sibi rem factam polliceantur habent; Quot tibi felices promittunt gaudia curae! &nbsp; &nbsp; Quae tibi foecundus praemia spondet Amor! [p. 311] Tulpia sollicitos incensi pectoris aestus &nbsp; &nbsp; Leniet, officiis jam tua facta tuis. Tulpia, tot matrum tacito suspiria corde, &nbsp; &nbsp; Nobilis eximii Tulpia sanguis Avi. Laeta Cupidineis collucent atria flammis, &nbsp; &nbsp; Et face lustrali candidus adstat Hymen: Pulcer Hymen, genus Uraniae, cui vincula cordi &nbsp; &nbsp; Casta, & connubii foedere certa Venus. Ille tibi multam spondet justo ordine prolem, &nbsp; &nbsp; Qui solus casti semper amoris honos. Ille tibi faustos, Bempdi, bonus augurat annos, &nbsp; &nbsp; Et dandos patriae non sine laude dies. Fallor? an augustum firmavit Jupiter omen, &nbsp; &nbsp; Laetaque concentu signa dedistis aves? </poem> ====AD REGNERUM STAPELIUM Sponsum. ==== <poem> G AUDIA, Stapeli, tibi connubialia Juno &nbsp; &nbsp; Destinat, & sponsis plaudit amicus Hymen. Egit amans Paphiam pro te facundia causam: &nbsp; &nbsp; Audiit, & votis adfuit alma Venus. Illa tibi casti genialia pignora lecti &nbsp; &nbsp; Spondet, & ardoris munera cara tui. [p. 312] Ridet Amor, rident Charites: atque ubere vena &nbsp; &nbsp; Ostentat ditem Copia larga sinum. Gratulor auguriis. sic dent mihi Numina quondam &nbsp; &nbsp; Gratuler ut thalamo gaudia plena tuo. </poem> ====IN NATALEM RULANDI KINSCHOTII. ==== <poem> M USARUM memoranda dies, qua pacifer Heros &nbsp; &nbsp; Siderei radios hausit & ora Dei, Festa dies Pindo, Pimplae signanda lapillis, &nbsp; &nbsp; Exorere, & laeta candida fronte veni. Te propter sacro resonat Parnasus hiatu, &nbsp; &nbsp; Laurigerumque fremit laetitia omne nemus. Te propter Clarii blandum modulantur olores, &nbsp; &nbsp; Auraque Pierias mulcet odora rosas. Frater & in myrti tremula Kinschotius umbra &nbsp; &nbsp; Argutum tenero pollice pulsat ebur. Salve magne senex, Themidis Phoebique sacerdos &nbsp; &nbsp; Kinschoti, Astraeae cura decora tuae. Salve Pegasidum praesens tutela sororum, &nbsp; &nbsp; Pegasei salve lucida gemma chori. Dii tibi dent faciles (nam sic venerande mereris) &nbsp; &nbsp; Quae poterunt magnos cumque decere Deos. [p. 313] Utque bonis possis longum superesse tuendis, &nbsp; &nbsp; Addant de nostra stamina longa colo. </poem> ====NUPTIIS GULIELMI BUSII ET ELISABETHAE LESTEVENON. ==== <poem> BUSIA progenies, Themidis facunde sacerdos, &nbsp; &nbsp; Jam festiva tibi vincula nectit Amor: Vincula, quae tota bene libertate redemit, &nbsp; &nbsp; Ingenua quisquis novit amare side. Hoc unum deerat patriis post omnia votis, &nbsp; &nbsp; Justus Hymen, thalami pignora, casta Venus. Vicisti, Gulielme: tuis en ardet in ulnis &nbsp; &nbsp; Quae movit flammas Elisabetha tuas. Adspicis ut dulces in te defixit ocellos? &nbsp; &nbsp; Ut modo, dejecto lumine, molle rubet? Haec est virginei non fallax lucta pudoris: &nbsp; &nbsp; Hoc trepidae mentis gaudia limen habent. Eia age, par felix, par nobile, blanda parentum &nbsp; &nbsp; Gloria, concordi vivite uterque toro. Mox date progeniem (Nox & Lucina favete) &nbsp; &nbsp; In qua confusi conspiciantur avi. [p. 314] </poem> ====IN NUPTIAS JOANNIS CLIFTON, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis</i>, ET JULIAE VALKENIER. ==== <poem> AUSPICIIS, Hymenaee, tuis, Junone secunda, &nbsp; &nbsp; Julia Cliftonam ducitur ecce domum: Julia virgineo fax fulgentissima caelo, &nbsp; &nbsp; Prima juventutis gloria, primus amor: Quam pudor, & mores, nulloque modestia fastu &nbsp; &nbsp; Comit, & egregio sanguine dignus honos: Julia non uno deductum Consule nomen, &nbsp; &nbsp; Julia praeclari lucida gemma laris; Digna toro, Cliftone, tuo, pulcerrima consors &nbsp; &nbsp; Nominis, & fati pars pretiosa tui. Ite agedum, socias felici foedere dextras &nbsp; &nbsp; Jungite, concordis vincula fausta domus. Ite pares animis, & dulcia bella movete; &nbsp; &nbsp; Bella quidem solo nomine; pacis opus. Qualia ni vestri movissent ante parentes, &nbsp; &nbsp; Nunc, rogo, nunc, juvenes, vester ubi esset amor? Ludite foecundis amplexibus, unde nepotum &nbsp; &nbsp; Spes nova, & antiqui sanguinis ordo recens. [p. 315] Quid non tam viridi fas sit sperare juventa, &nbsp; &nbsp; Favit ubi dextro numine sponsor Hymen? </poem> ====AD HIERONYMUM GULIELMUM SNABELIUM Sponsum. ==== <poem> ERGO tuas etiam, Snabeli docte, medullas &nbsp; &nbsp; Non exspectato vulnere fixit Amor? Unaque prae cunctis rapuit virguncula Musis, &nbsp; &nbsp; Certatim Musae quem rapuere novem? Unaque formoso quem ceperat ore Sibylla, &nbsp; &nbsp; Solvere compedibus non potuere novis? Ite procul Musae, quae deseruistis alumnum. &nbsp; &nbsp; Ite: cupidineas neu temerate faces. Rumpite cum calamis vocalia plectra, Sorores. &nbsp; &nbsp; Longe alios calamos arcus Amoris habet. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed fallimur po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vanum genus po&#235;tae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musaeque, Gratiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Cypris, & Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et delicatus Hymen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una fruuntur umbra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno lavantur amne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unum bibunt liquorem, [p. 316] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam gerunt corollam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec separare fas est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinem & Dionem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musasque, Gratiasque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos inter errat udus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Odoribus Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, venustus Hymen, Subnexus croceo molle caput strophio. &nbsp; &nbsp; His tu praesidibus, beate noster, &nbsp; &nbsp; Armatus, teneram simul Sibyllam &nbsp; &nbsp; Arsisti, tenerae simul Sibyllae &nbsp; &nbsp; Pectus mollibus incitare flammis, &nbsp; &nbsp; Mentem dulcibus occupare verbis, &nbsp; &nbsp; Et vincire novo parasti amore. &nbsp; &nbsp; Atqui ni tibi Gratiae faverent, &nbsp; &nbsp; Ni Musas Veneri Cupidinique &nbsp; &nbsp; Junxisses, & amabilem catervam &nbsp; &nbsp; Ferres pectore tecum, & ore ferres; &nbsp; Frustra vocatus Hymen &nbsp; Risisset ad querelas, &nbsp; Risisset ad dolores, &nbsp; Quos inquietus ardor &nbsp; De corde promit imo. &nbsp; Frustra vagos capillos, [p. 317] &nbsp; &nbsp; Et vesculas papillas, &nbsp; &nbsp; Et flammeos ocellos &nbsp; &nbsp; Venustulae Sibyllae; &nbsp; &nbsp; Frustra rosas genarum, &nbsp; &nbsp; Manusque mollicellas, &nbsp; &nbsp; Collumque mollicellum, &nbsp; &nbsp; Et mollicella labra &nbsp; &nbsp; Pulcerrimae Sibyllae, &nbsp; Usque ad sidera, sidera illa summa &nbsp; Ferres carminis arte delicati. Faverunt trepidis mitissima Numina votis, &nbsp; Et tenui, Vinces, murmure dixit Hymen. Dixit Hymen, plausit Hymen: deque fulgenti throno Risibus gaudens Dione suavibusque suaviis (Hac satellitum corona Diva blanda cingitur) Jussit ut tener Cupido cum pari fratrum choro Iret, & Sibyllam amicis allocutionibus Occuparet, ac rigorem pectoris feroculi Frangeret remollientis Gratiae fiducia; Quo Snabelianus ardor, ardor ille maximus, Ardor ille non domandus, mollius quiesceret Inque Virginis papillis, inque blandis osculis. Nam Snabelium Dione corde sic amat suo, Ceu Snabelius Sibyllam, ceu Sibylla Gratias. [p. 318] &nbsp; &nbsp; Ibat Amor, dulci circum comitante Leporum Agmine, qu&#238;s Paphiae velabant tempora myrti: Eque rosis violisque levem gestans calathiscum Pasith&#235;e tremulas udis de roribus herbas, Alma Dei nutrix, tenero pede proculcabat. Illum autem, dum maternas incogitat artes, Blanditiasque jocosque serit, tenuesque susurros, Atque oculis hinc inde natantibus oscula captat, Oscula mellito novies infecta veneno, Non intellecta suscepit fraude Sibylla. Aestuat infelix: nec quid tamen aestuet audet Dicere. virgineum cohibet lex dura pudorem. Snabeliique sui jam non ignara dolorum Mente fovet tacita, modo quos conceperat, ignes. Risit Amor dulces domito sub corde furores: Risit Amor: blandumque vagi risere Lepores: Et nunc Snabelio, nunc applausere Sibyllae. &nbsp; &nbsp; Talis in arenti Na&#239;adum thalamo, Cui gravis incubuit sitienti Syrius astro, &nbsp; &nbsp; Et Boreae validis spiritus halitibus, Flamma vorax graciles avido metit igne myricas: &nbsp; &nbsp; Quam circum raptis diffugiunt pharetris Nymphaeque, Satyrique, atque omnis rustica pubes &nbsp; &nbsp; Attonitis stragem prospiciunt oculis. [p. 319] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelio Sibylla in uno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno in Snabelio Sibylla castos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes possidet omnium calores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quotquot Snabelii fuere voti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rivales cupidique fervidique. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelius suam Sibyllam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mavult quam Veneresque Gratiasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se totam cui, quanta quantacumque est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indulsit Venus, & decens Venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et totus chorus ipse Gratiarum. Fortunati ambo, quorum per mutua crescit Vulnera dulcis amor, lususque, & casta voluptas. Vivite concordes animae, & volventibus annis Pignore foecundam crebro renovate juventam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cujus ore ludat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Confusus ille sanguis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrum utriusque sanguis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Referatque mox parentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelium Sibylla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelius Sibyllam. [p. 320] </poem> ====AD THEODORUM JANSONIUM ALMELOVENIUM, <i>Cum Eloquentiae, Historiarum, ac Graecae Linguae Professionem in Academia Harderovicena auspicaretur.</i>==== <poem> P HOEBI utriusque cultor, atque Virginum Mystes sororum, care Jansoni, meis Ecquid carere sustinebis plausibus? Te docta Pallas, illa praeses artium Facunda, te perita temporum Dea Ostendet olim postfuturis gentibus Apollinaris haud egenum adoreae. Testis mearum Gelricae fervor scholae Sententiarum; testis illa, quam vides, Palladia pubes, patriae fulcrum rei, Et spes opima Musici certaminis. Tu mactus esto praemio laudis novo, Novoque honore, quem perennet arbiter Pulcri laboris Phoebus & novem Deae. [p. 321] </poem> ====IN NUPTIAS FRANCISCI BURMANNI ET ELISABETHAE THIERENS. ==== <poem> E CQUID te vidui capiunt, Francisce, cubilis &nbsp; &nbsp; Taedia, nec sterilem jam tibi ferre moram est? O bene, quod cives patriae, quod pignora genti &nbsp; &nbsp; Legitimo spondet foedere junctus amor! O bene, quod fastus jam nunc exuta priores &nbsp; &nbsp; Ibit in amplexus Elisabetha tuos. Felices animae, fortunatissima nupti &nbsp; &nbsp; Pectora, quos sancta lampade lustrat Amor; Vivite, & annosae memores fulcite senectae &nbsp; &nbsp; Burmannam longa posteritate domum. Vivite felices animae: tuque aurea virgo, &nbsp; &nbsp; Indue deposita virginitate nurum. Disce verecundi genialia foedera lecti: &nbsp; &nbsp; Hic quoque Fas habitat, hic Decus, atque Pudor. Mater eris. rubor ecce genas, rubor ora notavit. &nbsp; &nbsp; En iterum dico, blandula: Mater eris. [p. 322] </poem> ====IN NATALEM JOANNIS JACOTII. ==== <poem> QUID tibi, Jane, fuit gelidae cum sidere brumae, Digne vel in mediis Jane habitare rosis? Non tibi sunt duri mores, non horrida virtus; Nec riget in miti pectore dura silex. Debueras nasci Maji genialibus auris; Debueras blandi Veris honore frui; Floribus ut primos dulci cum carmine canos Ornaret tepidi Veris amoena manus. Nunc tibi serta damus Latii de culmine Pindi Lecta, sed a Genio non aliena tuo. Illa tibi seris quodcumque accesserit annis Perpetuum longa prosperitate vovent. Illa tibi, quod tu non abnuis ipse, precantur In multa ut vivas posteritate senex. </poem> ====In librum de Interpretatione JOANNIS DE RAEI ==== <poem> QUISQUIS severa lege Disciplinarum Augusta sacra mente non levi tractas; [p. 323] Effugere par est inscientiam vulgi, Ut docta dicta sedulae Vetustatis Examine aequo censor aequus expendas, Neu musteis abductus atque heri natis Inanitate proluas capax pectus. Ergo Pelasga quae reliquit ubertas, Autumnitasque Palladis Palatinae Animi sagacis instruant penu largum: Priusque multo te labore Romanus Fingat Palaemon, negligentiae custos, Quam tu serenae sacra templa Doctrinae Irrumpis audax, impudentiae mystes. Frustra docere postulat, docet frustra, Quicumque sensa corticemque verborum Confundit excors, ac sibi canit soli. Rides, sophista, pallioque praetexis Sapiente culpam? Rajus ecce te, Rajus Vim veritatis edocebit abstrusae Interpretandi doctor omnium primus, Qui posterorum publicae satus frugi Amplas recludens ingen&#238; facultates Varie cohortes dissipavit errantum, Verique lucem ferre cogit invitum. [p. 324] </poem> ====IN PHAEDRI FABELLAS vernaculo metro expressas a DAVIDE HOOGSTRATANO.==== <poem> QUOD fabulator Attico Phaedrus stylo Vitae excitavit utile proscaenium, Severa sensa dulcibus velans jocis, Tuos in usus, Belga, vestitu novo Aperit decentis artifex linguae faber. Haec est vetustae priva dos prudentiae, Ubi ferarum ficta per commercia Contra ferocis impetus caecos Herae Munitur alti firmitudo pectoris, Excipere docta lubricas rerum vices, Et se pati parata, nec frustra queri. Hic callidorum turpitudinem vafram Sagax inani nudat arte simius. Hic ille tardus, onere sub duro gemens, Bipedes asellos ducit exemplo suo Ad aequitatem mentis, & ferociter Recalcitrantum ridet elusas minas, Hic vulpis illa rufa, fraudium penus, Docet cavendos mente tecta subdolos. [p. 325] ?? Hic se propinat risui legentium Furtiva nudi Graculi protervitas; Quem res in alvum mersa, spesque debilis Inopi senectae tradit, & probro gravi. Haec est imago moris humani capax, Speculumque vitae, fallere & falli rude. At tu, diserte, cujus illustris labor Orbem Batavum cive ditavit novo, Virtute macte, macte lauru patria, Utriusque Musae notus & vetus cliens. Vos invidentum natio, saecli pudor, Plorate vappae, notis obscurum genus. </poem> ====HONORI ET MERITIS PHILIPPI MOLIVII VANDER NOOT, Supremos in utroque Jure honores capessentis. ==== <poem> V IRTUTIS altae semitam capessenti Dat ipsa praesens testimonium virtus, Foecunda laudum, nominis sui merces, Nec literatis in laboribus parca, Ubi calle recto quaeritur decor veri. Tibi laboris, o Philippe, nocturni, Tibi diurnae diligentiae curas [p. 326] Cum luculento nunc honore compensat Custos decorae docta gloriae Virtus. Grator merenti. mox tribunal Astraeae Vocat patronum, res forensis exspectat Longas secantem litium molestarum, Reo volente, diligenter ambages. Macte hoc honore praemioque sudorum: Sed & priorum deperire languore Florem laborum, ni laboribus porro Novis adurges, nominis, rei, famae Incuriosus saepe cogita tecum. [p. 327] </poem> ===Jani Broukhusii Silvarum liber secundus. === ====AD REGEM GALLIAE <i>post propugnacula Arausionis diruta.</i>==== <poem> I NCLITE REX, cujus nutum Fortuna veretur, &nbsp; &nbsp; Victor in Eois, victor in Hesperiis; Exuit, en, dubias tibi jam Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; Inque tuo gaudet se stabilire sinu. {{Versus|5}} Porrigit attritos supplex Europa lacertos, &nbsp; &nbsp; Illa tua toties facta cruenta manu. Non deerat meritis laus invidiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Quae Genio debet Phoebus uterque tuo: Celsa sed Auriaci stant propugnacula muri. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Haec radios hebetant, Sol generose, tuos. Disjice magnanima pugnacia moenia dextra; &nbsp; &nbsp; Sentiat ultorem plebs male sana suum. Digna tuis animis, digna est victricibus armis. &nbsp; &nbsp; Accedat titulis haec quoque fama tuis. [p. 328] {{Versus|15}} Et Dionysiaci ne sint monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Fac doleat clades impia terra novas. Debent assertae tibi Religionis honores. &nbsp; &nbsp; Defuit historiae pars ea sola tuae. </poem> ====IN GALLOS. ==== <poem> N ON satis est, orbem flammis delere cruentis, &nbsp; &nbsp; Et rerum summas praecipitare colos: Haeredem ternis falsum supponere sceptris; &nbsp; &nbsp; Auriaco infami fraude parare necem; {{Versus|5}} Bistonii Muhamedis opes opponere Christo; &nbsp; &nbsp; Nec Vaticani tela timere Patris; Gaetuli fruges emendicare tyranni, &nbsp; &nbsp; Dum negat humanam terra polusque dapem. Ecce etiam ingeniis indicis, Gallia, bellum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sacra vetustatis nec tibi scripta placent. Perfida gens, inimica Deo, rerum omnium Erynnis, &nbsp; &nbsp; Tuta veneficiis criminibusque domus, Scarronis miseri miserum post fata piaclum, &nbsp; &nbsp; Foeda voluptatum victima, tota lues, {{Versus|15}} Naturae pudor humanae, meta ultima recti, &nbsp; &nbsp; In qua nec tuto degeret ipse Dolus: Rumpere gens homicida, soli fax dira salique; &nbsp; &nbsp; Desine non meritum conscelerare diem. [p. 329] Ut rumpare, dabit sterili justa ubere Tellus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quamque velis nobis incutere, aegra Fames. </poem> ====IN PRINCIPIS ARAUSICANI <i>Expeditionem Britannicam a ventis disturbatam po&#235;tae Galli</i> EPIGRAMMA. ==== <poem> BELLA movet socero gener impius: inque Parentis Germanum vertit perfidus arma nepos. Conditur innumeris substratum navibus aequor; Et denso classis milite pressa gemit. Jamque animo exuvias, & opimi praemia regni Sceptraque cognato sanguine tincta rapit. Demens, qui superos audet sperare secundos, Ac tantum credit posse juvare nefas! Ecce ultor sese adverso sert cardine ventus, Sacrilegasque serit justa procella rates. Pars tumidis hauritur aquis, pars haeret arenis, Aut moesto in portus cum duce fracta redit. I nunc, & sociis conside, superbe, Batavis: Pugnant pro socero pontus & aura tuo. [p. 330] </poem> ====RESPONSIO <i>ad superius Epigramma.</i> ==== <poem> CLASSE virisque potens oppressam ac multa gementem &nbsp; &nbsp; Albionem magnus vindicat Auriacus. Scilicet obruerant populos non debitus haeres, &nbsp; &nbsp; Et Lojoleae crimina perfidiae. At mala nescio quis ferali gutture bubo &nbsp; &nbsp; In mediis ululat carmina Parisiis. Insuetoque repens afflatus numine mergit &nbsp; &nbsp; Sacrilegasque rates, sacrilegumque ducem: Omniaque, in Celtas quondam accipienda superbos, &nbsp; &nbsp; Vulturis impasti more modoque facit. Jamque ad vicinas illisa cadavera cautes &nbsp; &nbsp; Spe vorat: hac una parte po&#235;ta fuit. Interea validis animosi flatibus Euri &nbsp; &nbsp; Pignora divinae certa fuere manus. Ecce, volant Batavae tutis in fluctibus alni, &nbsp; &nbsp; Et terram intrepido sub pede miles habet. Desine jam foedi, volucrum foedissime, cantus: &nbsp; &nbsp; Non nisi funeribus convenit iste tuis. Nonne pudet caelum votis pulsare cruentis, &nbsp; &nbsp; Et furiis caecae religionis agi? [p. 331] Nonne piget patriae vanum levitatis? habemus &nbsp; &nbsp; Majorem ventis, quam tibi, Galle, fidem. </poem> ====In Jesuitas Gallos. ==== <poem> JURE times Regi, faex Lojolea, Britanno, &nbsp; &nbsp; Corruat Auriaca ne ferus iste manu. Exutos castris clades Dionysia Gallos &nbsp; &nbsp; Hoc docuit, belli meta cruenta tui. </poem> ====In mortem Regis GULIELMI <i>falso a Gallis nunciatam.</i> ==== <poem> DICITE Io, Celtae, ter Io nunc dicite, Celtae: &nbsp; &nbsp; Et date laetitiae conscia signa novae. Plaudite, Parisii: periit Gulielmus; Iernen &nbsp; &nbsp; Dum subigit, victo victor ab hoste cadit. Adfuso periit per vulnera nigra veneno: &nbsp; &nbsp; Successumque artes nunc habuere suum. Talia Sequanici cecinit faex barbara vulgi, &nbsp; &nbsp; Et cum faece novi regia celsa Jovis. Hoc velit Eurystheus, velit hoc Germanica Juno<ref>la Reine de St.Germain </ref>; &nbsp; &nbsp; Laetaque in Auriaca clade sit ista domus. [p. 332] At non ille velit, caelo qui justus ab alto &nbsp; &nbsp; Aeterna humanas temperat arte vices. Tene, decus Regum, voto petiere cruento, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nil, praeter vota, quod obstet, habent? Tene, sacer vindex Legum, tene arbiter aequi, &nbsp; &nbsp; Perdere sacrilegae sustinuere manus? Hosne dedit flatus virtus Lausunia, Galli? &nbsp; &nbsp; Hos pavor Hyberni militis ille dedit? Dii melius: causa victus, nunc victus & armis, &nbsp; &nbsp; Terga fugax justo vertit, & arma, metu. Excipe bis profugos mitis, Lodoice, clientes: &nbsp; &nbsp; Auxilium miseris tu super unus eras. Flagitat hoc Regina parens, hoc Regius infans; &nbsp; &nbsp; Conjugis haec casu tristior, ille patris. Tot modo sceptrorum miser & male subditus haeres &nbsp; &nbsp; Deplorat fati ferrea fila sui. Astraque vagitu testatus conscia longo &nbsp; &nbsp; Mallet in obscura delituisse casa. Mallet ab uberibus rubrae pendere supinus &nbsp; &nbsp; Phyllidis, & dulci rure quiete frui. En cui debetur triplicis fortuna coronae: &nbsp; &nbsp; En cui regnorum publica fata trium! Ille tamen, quocumque etiam de sanguine cretus, &nbsp; &nbsp; Promeruit lacrimas elicuitque tuas: [p. 333] Quod neque flammatus ripam per utramque Mosella, &nbsp; &nbsp; Nec Nicer, aut Rheni tota gementis aqua: Quod neque vastatae, quaqua patet, area Spirae: &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: Nec Myrtilleti bustum, & feralis imago, &nbsp; &nbsp; Illa quidem Gnati tuta favore tui; Flandria nec latis exhausta cremataque campis; &nbsp; &nbsp; Quaeque fera toties aequora caede rubent. Quis credat? tangunt altam mortalia mentem, &nbsp; &nbsp; Et puer ignoti nobile ventris onus. Nunc etiam tetigit mendaci funere Fama, &nbsp; &nbsp; Tam non sperati nuntia Fama boni. Et tamen ille tuus Hostis valet, & tuus ille &nbsp; &nbsp; Terror in adversas it, velut ante, manus. Cernis, ut ignavo nequeas prosternere voto &nbsp; &nbsp; Quem cladem regnis deligis ipse tuis? Cernis, ut huic impar Venus est Lausunia Marti? &nbsp; &nbsp; Eventum fastus disce timere tui. [p. 334] </poem> ====Ad Regem GULIELMUM.==== <poem> MAJOR Alexandro Princeps, & Caesare major, &nbsp; &nbsp; Ara parum faustis unica temporibus: Cum tua tot Clarii celebrent miracula cycni, &nbsp; &nbsp; Lasset & ingenuas Fama benigna manus; Quid gemini faciunt ad Martia sacra latrones? &nbsp; &nbsp; Quid pro te Cacus alter, & alter, agent? Debueras certe, Rex invictissime, poni &nbsp; &nbsp; Non nisi Lysippo, non nisi Praxiteli. Debueras sacri clarescere voce Maronis: &nbsp; &nbsp; Te sibi materiem vellet & ipse Maro. Nunc tua deteritur operosis gloria nugis, &nbsp; &nbsp; Et premit infelix nomina tanta labor. Sordet in inscriptis majestas Regia tignis: &nbsp; &nbsp; Insulsoque tumet barbara Musa sono. Cur non, cum monstris constet tibi fama subactis, &nbsp; &nbsp; Proscribis terris haec duo monstra tuis? [p. 335] </poem> ====Ad Urbem TRAJECTUM. ==== <poem> INCLITA Pieridum sedes, & amoena, Dearum, &nbsp; &nbsp; Trajectum, nostri pulcer ocelle soli; Quam Themis, & Mavors, & eum genetrice Cupido &nbsp; &nbsp; Incolit, & patrio quae capite orta Dea est; Quid tibi nunc animi credam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Dum tua Mattiaci jugera Thraces arant? Jugera Castaliis calcata sororibus olim, &nbsp; &nbsp; Castaliae, quaeso, gloria gentis ubi est? Arent Pimplaei latices: pro dulcibus undis &nbsp; &nbsp; Jam novus aequoreas dat tibi Boyus aquas. Nec Boyus tamen ille satis, nisi quatenus audax &nbsp; &nbsp; Sustinet Aonii jus temerare chori. Barbarus ignotis fundit convicia verbis, &nbsp; &nbsp; Et sibi subtili cum ratione sapit. Barbarus ignota fundit mala carmina lingua, &nbsp; &nbsp; Nec versus numero, sed ratione, facit. Quae tamen ista Dea est Ratio? nova dicitur esse, &nbsp; &nbsp; Et nova per veteres orgia ferre scholas. Nil opus est priscis. priscis erit aptius uti, &nbsp; &nbsp; Si quando Latio scribere more sedet: [p. 336] Apta theatrali nova sunt spectacula pompae; &nbsp; &nbsp; Et nigros habitus mens quoque nigra decet. Sufficit, immunda quidvis effundere bucca; &nbsp; &nbsp; Sufficit, obscuros mente referre viros: Et nova ad attonitum proferre oracla popellum, &nbsp; &nbsp; Verbaque sacrato digna supercilio. Mater ubi es? pia mater ubi es? quae tristis Erinnys &nbsp; &nbsp; Quae furit in placido vipera saeva sinu? Talia tu numquam producere monstra solebas, &nbsp; &nbsp; Mitis, & a caeli blanda favore tui. Talia tu numquam mirari scripta solebas, &nbsp; &nbsp; Docta, nec ad Clarias rustica facta Deas. Non hic Hippotades, non hic furit Amphitrite: &nbsp; &nbsp; Pax colit, & dulci Pace beatus Amor. Nobilibus tibi crevit honos & gloria chartis: &nbsp; &nbsp; Elue de chartis nomina foeda tuis. Quo tibi degeneres animae? quo spurca librorum &nbsp; &nbsp; Pernicies, titulis insidiosa tuis? Invisum nomen Musis, inamabile Phoebo, &nbsp; &nbsp; Exige, & antiquum fac tueare decus. Nec te decipiat sapientis gloria barbae. &nbsp; &nbsp; Non facit ad genium barbara barba tuum. [p. 337] </poem> ====IN SCHOLARCHAM CARMINIFICEM. ==== <poem> VIVERET Ausoniis castus cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Dicta fuit Grajo nomine SCHOLA brevis. At nunc barbaricis vivit cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Omnibus indoctis longa futura SCHOLA est. O proceres, miseris pestem defendite Musis: &nbsp; &nbsp; Hic Belgae media vivimus Arcadia. </poem> ====Ad illustrem Carminis sui Vindicem, po&#234;tam ignotum & ignobilem. ==== <poem> ULTRAJECTINAE Vindex generose Minervae, Et procerum Vindex, sed minus ipse tuus; Quas tibi pro meritis grates Academia reddet? &nbsp; &nbsp; Quas reddent Proceres, noster Homere, tibi? Non ita Parmensi stridebat Cassius ore; &nbsp; &nbsp; Cassius ingenio proximus ille tuo. Gaude, Roma, graves bellorum oblita ruinas; &nbsp; &nbsp; Trajecti Gotico nunc potes ore loqui. Non est quod Bavii doleas periisse lepores: &nbsp; &nbsp; Non est cur Maev&#238; nobile vivat opus. Maevius iste facit nova carmina. pascite taurum. &nbsp; &nbsp; Carmina, Dii superi! Maevius iste facit: [p. 338] Carmina, quae caelo possint deducere Lunam; &nbsp; &nbsp; Fluminis irati quae retinere vias; Carmina, qu&#238;s Circe socios mutaret Ulyxei, &nbsp; &nbsp; Si scirent socii verba Latina loqui. Adde quod has artes non noverat ipse Palaemon, &nbsp; &nbsp; Et genera & voces aedificare novas; Et mutare pedum numeros, & tempora metri, &nbsp; &nbsp; Atque novam prorsus condere Grammaticam. Adde quod horribili proclamat voce Tribunus: &nbsp; &nbsp; MUSA, MANUM FERULAE SUBTRAHE GRAMMATICAE. Adde & inexhausto quod vena superba veneno est; &nbsp; &nbsp; Nec maledicendi gloria visa levis. Vapulat Amstelia vates eductus in umbra, &nbsp; &nbsp; Nil praeter Graj&#251;m doctus amare Sophos. Vapulat, & frustra rationes conjicit, unde &nbsp; &nbsp; Non intellecto vulnus ab hoste ferat. Hoc tu, Roma, tuos solare Catone dolores, &nbsp; &nbsp; Amissos veterum nec meditare jocos. Carmine tot clades qui compensavit in uno, &nbsp; &nbsp; Dignus erat medio saxeus esse foro: Aut Tiburtinis custos ficulneus hortis &nbsp; &nbsp; Stare, malas cantu qui male perdat aves. [p. 339] </poem> ====In pessimum po&#235;tastrum.==== <poem> U RBANISSIME quot fuere vatum, Latinissime quot fuere vatum, Oppletissime ruris inficeti, Cacatorum epigrammatum patrone, Doctor prodigiose syllabarum, Obscurissime Vir, po&#235;ta princeps, Quid pro tot meritis tibi inprecabor? Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Qu&#238;s tu largiter, ut soles amicos, Anitergia futilesque chartas, Sed castis manibus tamen, dedisti. Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Vossii Grammaticam, librosque Scoppii. </poem> ====AD CAJUM, <i>qui vocem</i> AETHER <i>fecit neutrius generis.</i> ==== <poem> AETHERIO cognata polo Mens enthea Caji, &nbsp; &nbsp; Cur tibi majestas numinis hujus abest? Masculus Ausoniis qui tempestatibus Aether &nbsp; &nbsp; Saepe mari sonitu mascula signa dabat, [p. 340] Quem Rerum Patrem dixit pater Ennius, Aether &nbsp; &nbsp; Jam nunc primaevum perdidit, ecce, secus. Iste tuus fungus, solus SUBLIMIA TRANANS &nbsp; &nbsp; AETHERA, qui recta cum ratione furit, Eunuchum nulla fecit ratione, facitque, &nbsp; &nbsp; Aethera; nec testes nunc habet ille suos. Pro quibus officiis, Mens dia, paciscere mecum &nbsp; &nbsp; Detur ut officium parve minusve tibi: Ut tu tam foedo de carcere libera migres, &nbsp; &nbsp; Cajus ut aetherias, te sine, pascat aves. </poem> ====IN VACERRAM. ==== <poem> LIVIDE, vane, ferox, & vix dicende Vacerra &nbsp; &nbsp; Inter bonorum nomina; Opprobrium Musarum, alieni rosor honoris &nbsp; &nbsp; Illiteratis literis, Quas legisse semel, poenae satis esse videtur &nbsp; &nbsp; Pro quolibet piaculo; Pernicies miseris inclementissima chartis; &nbsp; &nbsp; Amoenitatum carnifex; Ultime Mysorum, patriis truculentior undis, &nbsp; &nbsp; Linguae tyranne Romulae; [p. 341] Quid primum, quid deinde canam? nam promere certum est &nbsp; &nbsp; Quae meruit indoles tua. Si tamen ingenuis fas est committere Musis &nbsp; &nbsp; Labem pudendi nominis, Pestiferam labem, nulla virtute redemtam, &nbsp; &nbsp; Languentis ulcus saeculi. </poem> ====In largitionibus Regiis praecipuae formae nomisma poscit VACERRA. ==== <poem> PRAECIPUAE poscit formae Regale nomisma &nbsp; &nbsp; Notus ab affaniis ille Vacerra suis: Notus ab immundae lutulento fornice buccae, &nbsp; &nbsp; Rixarum cupido notus ab ingenio. Quid, si quis clavum donet restemque furenti? &nbsp; &nbsp; Ad tales faciunt talia dona manus. [p. 342] </poem> ====NEGET QUIS PRAEMIA LAUDI? VINDICIAE SECUNDUM JOANNEM DESPAUTERIUM DATAE. ==== <poem> IAMBE noster, sive tarde, seu celer, Iambe noster, ecquid hoc negotii est? Ten&#146; bliteus iste, ten&#146; miser tenebrio, Latinitatis architectus Goticae, Inpune sic delumbet, ac truncet pede? Inpune verba de cloaca sublegens, Infecta tabe, plena pestilentiae, Florem Latinae deterat facundiae? Et exteris nunc Belga sit derisui Unius atrum propter Ajacis scelus? Iambe noster, haec videbis & feres? At non olentis putidum Maev&#238; caput Deseruit olim vindicis cycni furor. Prodi, Poeta, Maevii verum genus, Prodi, Poeta, saeculi stupor tui. Quid attinebat merce tam commictili Spurcare chartas? quidve Musas virgines, Inelegantis more vulgi, ad tibiam [p. 343] Docere motus, praecinente Marsya? Non de tabernis sumta, non plebis lepos, Satis decebunt regii cultum throni. Sed nec cuivis subuloni in compitis Dat calceandos Liber intonsus pedes, Neque ad subulcos hospitantur Gratiae, Nec rure gaudet Artium urbanus chorus. Et qui P&#246;etas vividus animat calor Claudi recusat, ignis in modum vagi, Inertis intra mucidos cordis specus. Tu plumbeorum fons benigne versuum, Tu de Menalcis, deque Thyrsidum grege Pulcre mereris, temporisque Chaerilus Nostri, strepente fistula surdum melos Perdens, Latinum territas Apollinem; Tibi virente carduo spectabilem Nectit coronam ventruosa Thestylis. Tibi, relictis Arcadum procul jugis, Aurita pubes tollit indomitum caput. Tuum rudentis murmur, ac graves tonos Hirsuta discunt quercuum cacumina, Et garrula altis reddit Echo vallibus. Circum capella saltat, ac brevi pede Infirmus haedus molle succutit latus. [p. 344] O efficaces tibiae tuae modos! Venusta docti carminis spectacula! At Musa tristis, nemore pulsa de suo, It exsulatum, nec minore cum sono Amata linquit arva, quam Custos prius Hortorum atroces horruit sagae minas, Ubi Esquilinas inter alites Dei Canidia dira fissilem solvit natem. </poem> ====IN VACERRAM <i>semipo&#235;tastrum barbarum.</i> ==== <poem> ROMANAE scabies linguae, teterrima Pindi &nbsp; &nbsp; Pestis, Apollineo fama pudenda choro, Quid tibi cum Latiis, edentule morio, Musis? &nbsp; &nbsp; Quid cum Romano carmine, inepte, tibi? Nec prodesse bonus, nec delectare legentem, &nbsp; &nbsp; Dic, rogo, quid facies? quis tuus usus erit? Et tamen est aliquis: nam cogor vera fateri, &nbsp; &nbsp; Quamvis tergendas det tibi nemo nates. Rodebant avidi nuper tua carmina mures; &nbsp; &nbsp; Omnis turba malis interiere modis. Quin & vicino steterat quae noctua tigno, &nbsp; &nbsp; Te rudente, gravi procidit icta sono. [p. 345] Ipsa etiam Regina, sacro male tacta libello, &nbsp; &nbsp; Quae semel occiderat, bis modo visa mori est. BONUM. FACTUM. NE. QUIS. BARBARIS. VIAM IN. PARNASUM. MONSTRARE. VELIT </poem> ====VACERRA LYRISTES. ==== <poem> POST delumbatis inflictum vulnus Iambis, &nbsp; &nbsp; Ruptaque crudeli turpiter ora manu: Post manes Smetii pulsatos, post mala verba, &nbsp; &nbsp; Quae nec Nizolius, nec Calepinus habet; Ecce iterum irato ructatus Apolline versus &nbsp; &nbsp; Concacat Ausonias iste Vacerra fides. O pudor, o sordes, o monstrificabile carmen! &nbsp; &nbsp; O numquam Latio cognita lingua foro! O caput Anticyra numquam medicabile tota, &nbsp; &nbsp; Et frustra dandi dedecus hellebori! Ergone te toties Regina peribit inulto? &nbsp; &nbsp; Ten&#146; vivo toties cogitur illa mori? Parce pios cineres & sancta revellere busta. &nbsp; &nbsp; Quae nocuit nulli, vapulet umbra tibi? Hic unus modus est, hic unus; crede, Vacerra; &nbsp; &nbsp; Ut cubet in molli functa quiete; sile. [p. 346] </poem> ====&#927;&#925;&#927;&#931; &#913;&#933;&#932;&#927;&#923;&#933;&#929;&#921;&#918;&#937;&#925;.==== <poem> A UDEBIS ergo, nec teneat pudor, Horatianam tangere barbiton? &nbsp; &nbsp; Audebis insano paventes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine contemerare chartas? {{Versus|5}} O nec paterno mitior aequore, Tumultuosi nec grege Nerei &nbsp; &nbsp; Vacerra, qui toto fugaces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Creber agas Helicone Musas, Phoebumque raucis tundere naeniis. {{Versus|10}} Non erubescas, durus in hostico &nbsp; &nbsp; Tropaea suspensasque palmas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Figere magnifici triumphi. Te, Victor, anteit victa Latinitas, Crines revulsos, & lacerum caput &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Foedata coeno; nec Leporum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agmen abest, facilesque Versus. Te Valla, & omnis turba Palaemonum, Detonsa, scissis sordida paenulis: &nbsp; &nbsp; Te Vossius, te acer Scioppus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In manicis gravibusque ferri Vinclis, tremiscunt immiserabilem; Injurioso ne pede proteras [p. 347] &nbsp; &nbsp; Gentem subactam, neu superbus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reliquias crucies Latinas. {{Versus|25}} At Smetiorum pon&#232; volumina Calcantur atro lurida pulvere, & &nbsp; &nbsp; Quaecumque Parnaso reliquit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ravisius monumenta Textor. Vacerra, linguae clara Pharus novae, {{Versus|30}} Vacerra, Divae Barbariae ferax &nbsp; &nbsp; Interpres, & vatum priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non sine Diis animosus ultor; Jam jam potentum desine carminum; Fatiscit omnis regia Romuli &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Concussa, & exsanguis refugit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum sociis Ciceronis umbra. Tali in remotis murmure vallibus Lunae rubentis cornua Thessalae &nbsp; &nbsp; Fregere matres, & venenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sollicitas habuere mentes. [p. 348] </poem> ====DEVICTO. APOLLINE FUSIS. FUGATIS. CAESIS. SORORIBUS C. VACERRA H. M. S. F==== <poem> Q UI tot in Errores sumtis feliciter armis &nbsp; &nbsp; Victor IO magna voce TRIUMPHE canit, Haec sibi de Latio, post multa pericula, Phoebo &nbsp; &nbsp; Erexit patriis alta tropaea jugis. SODALITAS. GROBIANORUM AERE. COLLATO. P </poem> ====VACERRA ARISTARCHUS. ==== <poem> P RIME po&#235;tarum, doctorum prime, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Grande juventutis cymbalon aequoreae; Quod mundum meliora doces, vatemque refingis, &nbsp; &nbsp; Cui nimis heu! Pindi somnia vana placent, {{Versus|5}} Gratia debetur tibi magna, neque excidet aevo &nbsp; &nbsp; Libertas animi calliditasque tui. Verum quis catulos aliter prolemque Molossam, &nbsp; &nbsp; Inmundos aliter nescit olere sues? [p. 349] </poem> ====AD VACERRAM.==== <poem> V ATIBUS e sacris quis te neget esse, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Cum sis non uno teste, Vacerra, sacer? </poem> ====AD EUNDEM.==== <poem> Q UOD sis historicus, quod vates, atque sophista, &nbsp; &nbsp; Quod doctor; peream, si bonus esse potes. </poem> ====IN NATALEM XLVI. FREDERICI&nbsp; I. AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====IN FREDERICI GULIELM I MAGNI ELECTORIS BRANDEBURGICI STATUAM EQUESTREM. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====In quendam, qui in publice habita oratione modulum syllabarum in vocibus EPICTETUS & EUPHRATES corruperat.==== <poem> N OMEN EPICTETO est: sed dicar EPICTETUS olim, &nbsp; &nbsp; Roma ubi Romano desiit ore loqui. Sic etiam EUPHRATES (quid non mutabitis anni?) &nbsp; &nbsp; Incipiet positis EUPHRATES esse moris. </poem> ====In alium ejusdem farinae.==== <poem> V ERBA DO qui nuper cecinit Gaetulus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et FERIAS nuper jusserat esse breves. Pridem ingens opicas foedabat MACULA chartas. &nbsp; &nbsp; Ah cur fullonem non alit iste Deus? </poem> ====IN VERSIFICATOREM HARLEMENSEM.==== <poem> BARBARA monstrorum sileat miracula Memphis: &nbsp; &nbsp; Carminis Harlemum barbariora dedit. [p. 351] </poem> ====DE PETRO RABO ET POETRIA AMSTELIA.==== <poem> P OTA Pegaseo puella rore Vini nescio quid sui relinquens Non siccaverat integrum culullum. Instabat Rabus, & bibi jubebat. {{Versus|5}} Quaenam haec rusticitas, Cato invenuste? Per te numine plena Apollinari Fiet Maenas, & Euhyo litabit. </poem> ====TURDUS FABULA. ==== <poem> F EROX juventa, nec clientela minus Milvi potentis, turdus inquies, loquax, Omnes minores concacabat alites. Et jam beatus (sic videbatur sibi) {{Versus|5}} Ipsos proterve concacabat aucupes. Unus sub arta frondium scena latens, Offensus acri nempe contumelia, [p. 352] Incautum opertis cautus excepit dolis: Haesitque visco prosator visci suo. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Id conspicatus passer e vicinia, Quem saepe oleto sparserat turdus gravi, Hanc prolocutus fertur in sententiam: O turde, turde, debitas vecordiae Dature poenas, jamne te morum piget? {{Versus|15}} Nec prodes aliis, & tibi cacas malum. [p. 353] </poem> ==Jani Broukhusii Brandeburgica; sive carminum in honorem Frederici I. Borusiae regis, et electoris Brandeb. aulaeque Brandeburgicae conscriptorum liber. == [p. 354: blanco] [p. 355] ===Jani Broukhusii Brandeburgica.=== ====IN FUNERE SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI GULIELMI MAGNI, ELECTORIS BRANDEBURGICI.==== <poem> M ARTIS Germani cineres umbramque colendam &nbsp; &nbsp; Flemus: in exsequias, moesta Elegia, veni. Nec te, quod cultu non sis speciosa decoro, &nbsp; &nbsp; Terruerit: lacrimis sic eris apta novis. {{Versus|5}} Adspice, communi squalens Germania luctu &nbsp; &nbsp; Ut sedeat fusis scissa per ora comis. Ut pia Religio FREDERICI in funere MAGNI &nbsp; &nbsp; Moereat, & raptas orba queratur opes. Utque Fides, multaque decens Victoria lauru &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non teneant fletus, utraque fracta, suos. Haec tibi turba comes: meruit quoque talia virtus &nbsp; &nbsp; Principis, atque acti per decora alta dies. [p. 356] Hoc mores meruere tui, GULIELME, sidesque, &nbsp; &nbsp; Inque tuos populos saepe probatus amor. {{Versus|15}} Sancte pater patriae, saecli dos inclita nostri, &nbsp; &nbsp; Ultima virtutum gloria, primus honos; Nobile bellorum fulmen, pia dextera justi &nbsp; &nbsp; Martis, & invictis non leve nomen avis; Heroum sublime decus, quem foeta tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama per aetherium lucida ducit iter, Quis Phoebus canat aequa tuis praeconia palmis? &nbsp; &nbsp; Quis titulis condat carmina digna tuis? Non, si vel Clario veniant cum fratre Sorores, &nbsp; &nbsp; Buccina sit meritis sic satis ulla tuis. {{Versus|25}} Laomedonteae celebrata decennia Trojae &nbsp; &nbsp; Novimus, & Macetae bella peracta Duci; Oebaliasque manus, & quas Oenotria lauros &nbsp; &nbsp; Gloria, non uno nobilis hoste, tulit. At tua si domitis numerentur in hostibus arma, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Arma quis unius crederet esse viri? Testis perpetuis tibi vita peracta triumphis, &nbsp; &nbsp; Testis desensae Religionis honos, Contemtorque animus leti, supraque pericla &nbsp; &nbsp; Spiritus, & multa dexteritate labor. {{Versus|35}} Sed neque silvestri pastoris fistula cantu &nbsp; &nbsp; Certet Maeoniae condere molis opus: [p. 357] Nec mea sufficiat sublimi carmine Clio &nbsp; &nbsp; Clara tot heroae gesta referre manus. Haec referat rapido quassata Borussia Marte, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et repetita tui jura paterna soli. Haec referat tremefacta tua Varsovia dextra, &nbsp; &nbsp; Totque Polonorum funera sparsa ducum. Milite quam pauco centena in millia praeceps &nbsp; &nbsp; Irruis, & fuso victor ab hoste redis! {{Versus|45}} Talis in insanos avido furit igne Gigantas &nbsp; &nbsp; Jupiter, & caeli concutit omne latus. Talis compositis acer Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo. Quis Ferberlinos digno satis ore triumphos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Concinat, & justae praemia militiae? Hic ubi perfidiae poenas cum penderet hostis, &nbsp; &nbsp; Ultorem tecum sensit adesse Deum. Nil illi diraeve hiemes, vastaeve paludes, &nbsp; &nbsp; Moeniave, armatae profueruntve minae. {{Versus|55}} Ocyor & ventis & saevi fulminis alis &nbsp; &nbsp; Hostica praecipiti proteris arma metu. Quis memoret, Stralfunda, tuos, invicta, labores, &nbsp; &nbsp; Caesareumque ducem, Caesareamque manum? Sex menses periere tibi, Walstenia virtus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Hic spatium belli finiit una dies. [p. 358] Ipse suis prorupta furens Vulcanus ab antris &nbsp; &nbsp; Fulmina in hostiles torsit acerba globos: Armatasque hiemes, atque igne rubentia multo &nbsp; &nbsp; Tela vicem Getici jussit obire Dei. {{Versus|65}} Stettiniine arces, formidatumque tremendi &nbsp; &nbsp; Militis auxilio robur, & arma, canam? Cessit & illa tuis, quamvis invita, lacertis; &nbsp; &nbsp; Fassa suas in te nil potuisse minas. Nimirum tibi tela polus, tibi machina pontus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Militat in partes unda polusque tuas. Rugia, quam toto circumsonat aequore Nereus, &nbsp; &nbsp; Rugia tuta fero milite, tuta nive, Rugia victorem non visum sensit, & ante &nbsp; &nbsp; Quam venisse, tuas jam superasse manus. {{Versus|75}} Quid, cum iterum diro vexata Borussia bello &nbsp; &nbsp; Absentem lacrimis aegra vocaret opem? Nempe tuis Tethys stravit se Balthica turmis, &nbsp; &nbsp; Et glacies tumidas horrida vinxit aquas. Perque nives, perque usta gelu freta lata, per hostes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Ipsa sibi virtus huc tua fecit iter. Grande viae pretium servata Borussia, grande &nbsp; &nbsp; Pomera, qua vasta sub ditione patet. Ille ferox domitoque potens Oriente tyrannus, &nbsp; &nbsp; Ille tremor nostris gentibus, ille suis, [p. 359] {{Versus|85}} Sensit & ille tuos longinquo Marte lacertos, &nbsp; &nbsp; Dum ruit auspiciis miles in arma tuis. Nec toties frustra tentatae moenia Budae &nbsp; &nbsp; Mavortis fulmen sustinuere tui. Quae meritis, invicte Heros, par Gloria tantis? &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Quae par aeterna Fama sonora tuba? Te sibi pulcer Honor, sibi te Clementia mitis, &nbsp; &nbsp; Te sibi Pax nitido vindicat alma sinu. Te sibi Majestas, Phoebusque, Deaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Pudor, & placidae Pacis alumna Quies; {{Versus|95}} Te Christi sibi jungit amor, Pietasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et Spes divinae conscia pacis habet. Neve foret vitae numquam non puriter actae &nbsp; &nbsp; Impar funesto sine suprema dies, Ipse tuos alta miseratus mente labores &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Suffecit vires auxiliumque Deus. Nil morbi potuere truces, nil torrida febris: &nbsp; &nbsp; Spes fovet, & vera cum Pietate Fides. Et cruor immeriti pro nobis vulnera Christi, &nbsp; &nbsp; Et Patris aeterno gratia missa polo. {{Versus|105}} Dira, quid hic ullos exspectas, Parca, triumphos? &nbsp; &nbsp; Non est imperii gloria tanta tui. At tu, sancta anima, & caeli jam sede recepta, &nbsp; &nbsp; Adspectuque fruens alloquioque Dei, [p. 360] Accipe quae multo sacramus munera luctu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Humida inexhaustis munera de lacrimis. Utque tui desiderium mitescat ademti, &nbsp; &nbsp; In nato spires fac, Pater, usque tuo. Ille tuo exemplo lauros tueatur avitas, &nbsp; &nbsp; Exemplo leges temperet ille tuo. {{Versus|115}} Invictaque manu Genitorem Heroa secutus &nbsp; &nbsp; Pro populo moveat fortiter arma suo. Arma, Pater, moveat, sed non nisi justa, tuisque &nbsp; &nbsp; Aemula: pro causa stat meliore Deus. At Pax concussum si longa beaverit orbem; &nbsp; &nbsp; {{Versus|120}} Quod rogat, atque omni quod vovet orbis ope; A te jam sanctas didicit feliciter artes: &nbsp; &nbsp; In te virtutes, quas imitetur, habet. 1688. </poem> ====In Nummum a JOANNE FREDERICO CRAMERO explicatum, cujus epigraphe: CAPTA CAESARIS INSULA.==== <poem> D UM tuus attonitum Mavors ruit acer in hostem; &nbsp; &nbsp; O Princeps, populi ductor amorque tui; Erigit armatas praesens Victoria turmas, &nbsp; &nbsp; Gaudet & in castris ire superba tuis. [p. 361] {{Versus|5}} Prima novas offert tibi Caesaris insula lauros; &nbsp; &nbsp; Prolusit titulis scilicet illa novis. Margine captivi tua propugnacula Rheni &nbsp; &nbsp; Na&#239;des e glaucis obstupuere vadis. Flammarumque globos & ahenae grandinis imbrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ulvosis trepidae pertimuere toris. Innectis patriis palmas, fortissime, palmis, &nbsp; &nbsp; Inpiger antiquum continuare decus. Furstenbergiacam virtus tua contudit Hydram: &nbsp; &nbsp; Fulminis afflatus non tulit illa tui. {{Versus|15}} Quale rudimentum quantillo in tempore! Tecum &nbsp; &nbsp; Visa recens lapsis rebus adesse Salus. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: EXPEDITIO BRITANNICA CONSILIIS ET ARMIS ADJUTA.==== <poem> S AEVA superstitio, & dominandi insana libido, &nbsp; &nbsp; Sustulerant multis jura Britanna modis. Jamque parabatur, quod tota Europa subiret &nbsp; &nbsp; Cum male damnata posteritate, jugum. {{Versus|5}} Actum erat oppressa de Libertate Jacobo &nbsp; &nbsp; Sub domino: exstincta curia lege silet. [p. 362] Vindicis Auriaci Deus en Deus excitat arma, &nbsp; &nbsp; Jungeret his socias ut FREDERICUS opes. Diffugiunt scelerum perculsa mente ministri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Disjectaque redit nube serena dies. O faustam Nemesin! sine vi, sine sanguine fuso &nbsp; &nbsp; Debita virtuti praemia victor habet. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: INFERIOR RHENUS LIBERATUS. ==== <poem> R HENUS arenosa vultum demersus in ulva, &nbsp; &nbsp; Debilis & mediis semicrematus aquis, Inplorat, FREDERICE, tuam, fortissime, dextram. &nbsp; &nbsp; En age, quid cessas? deficit ille, veni. {{Versus|5}} Sed neque tu cessas, & fortibus acer in armis &nbsp; &nbsp; Surdisium celeri cogis abire fuga. Porrigit evinctas tibi Caesaris Insula palmas: &nbsp; &nbsp; Novesium profugi deseruere duces. Bonna, quid exspectas? nil te firmissima valli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Robora, nil densi militis arma juvant. Tu quoque praeclari fies pars una triumphi, &nbsp; &nbsp; Sed tamen & juris facta repente tui. [p. 363] Exsere, Rhene, caput: laetos, pater, exsere vultus: &nbsp; &nbsp; Germanis Celtae non dominantur aquis. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: TUTELA BELGII. ==== <poem> F LEXERAT ad Celtas celeri Victoria penna &nbsp; &nbsp; Auxiliis levi stantis in orbe Deae. Floriaci multo stagnabant sanguine campi, &nbsp; &nbsp; Incertusque suae Belga salutis erat. Tu celerem, ceu Numen, opem, FREDERICE, tulisti. &nbsp; &nbsp; Belgica se sensit muneris esse tui. Ipse tuas tergo portavit Mosa cohortes, &nbsp; &nbsp; Tutior auspiciis esset ut unda tuis. {{Versus|5}} Margine dein gemino firmatis undique claustris &nbsp; &nbsp; In fumum hostiles vidit abire minas. Haec ducis est virtus, sed & haec rarissima, summi, &nbsp; &nbsp; Rebus ut adversis ipsa pericla juvent. 1690. [p. 364] </poem> ====IN URBEM BEROLINENSEM A FREDERICO III. MIRIFICE AMPLIFICATAM ET EXORNATAM. ==== <poem> Q UA vetus ad celerem porrecta Colonia Suevum &nbsp; &nbsp; Berlini adverso margine spectat opes, Dorotheae fausto signatas nomine turres &nbsp; &nbsp; Insula de mediis laeta salutat aquis. {{Versus|5}} Ecce novas arces & tecta minantia caelo &nbsp; &nbsp; Quintus inexhausta ducit ab arte labor. Cura De&#251;m FREDERICE, Tuis haec debita coeptis &nbsp; &nbsp; Gloria; muneribus haec benefacta tuis. Dum populatrices crudelis Gallia flammas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funus & imperio vastitiemque parat; Quantum erat, in medio furiosi turbine Martis, &nbsp; &nbsp; Nobile tranquillae condere pacis opus! Sic pius Ogygios Amphion carmine muros &nbsp; &nbsp; Quos regeret, sancta duxit & ipse manu. 1691. [p. 365] </poem> ====IN NATALEM SEPTIMUM DECIMUM SERENISSIMI PRINCIPIS ANSPACHII CHRISTIANI A LBERTI AD JOANNEM FREDERICUM CRAMERUM.==== <poem> L AETUS ades, Cramere: novas pia tura per aras, &nbsp; &nbsp; Per sua pubentes limina sparge rosas. Pone merum Genio: natale decentia sacrum &nbsp; &nbsp; Principis ad citharam concipe vota meam: {{Versus|5}} Principis, in patrias qui nunc feliciter artes &nbsp; &nbsp; Crescit, adorandae spes recidiva domus; Quem sibi Palladias inter Prudentia curas &nbsp; &nbsp; Educat, & lauru tempora cinctus Honor; Otia cui Latius studiis dispungit Apollo; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem format docta gnava Minerva manu. Qualis erat parili nuper Fredericus in aevo, &nbsp; &nbsp; Divo magna patri gloria, magna suis. Illius ingenio proavitis laudibus insta, &nbsp; &nbsp; ALBERTE, atque annos vincere perge tuos. {{Versus|15}} Illius ad normam leges tibi finge regendi: &nbsp; &nbsp; Exemplo duci non meliore potes. [p. 366] Caetera, quae sortem exornent decora alta potentem, &nbsp; &nbsp; Virtutis venient nomine sponte tuae. 1691. </poem> ====IN FUNERE CHRISTIANI ALBERTI PRINCIPIS ANSPACENSIS.==== <poem> E RGO tuos etiam manes, ALBERTE, queremur? &nbsp; &nbsp; Te quoque Nox tenebris obruit atra suis? Te quoque, cui dulcis primo sub flore juventae &nbsp; &nbsp; Spondebant faciles omina laeta Deos? {{Versus|5}} Heu breve vita bonum mortalibus! heu male fallax &nbsp; &nbsp; Et nimis incertae mortis acerba dies! Ast ego jam tota flammatus mente parabam &nbsp; &nbsp; Debita virtuti nectere serta tuae: Ut pridem egregias haurire fideliter artes &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pars fuerit studii blanda tenaxque tui: Ut pia formarit primos Prudentia sensus: &nbsp; &nbsp; Creverit & juncta Pallade Martis amor; Ut populos lata regeres ditione paternos, &nbsp; &nbsp; Jure quidem princeps, sed pietate pater; {{Versus|15}} Utque per & titulos & avorum exempla tuorum &nbsp; &nbsp; Ipsa tibi Virtus certum aperiret iter. [p. 367] Ecce jaces, stirps vera De&#251;m, spes sanguinis alta, &nbsp; &nbsp; Flos & honor prisci nominis, ecce jaces. Ostendere tuis te tantum fata: resecto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Injecit rapidas stamine Parca manus. At modo qualis eras! qua majestate decorus! &nbsp; &nbsp; Quantus honos oculis! qualis in ore Venus! Sive fatigares fumantia colla caballi: &nbsp; &nbsp; Talis in Eurotae pulvere Castor erat. {{Versus|25}} Seu staret validum vibrare viriliter ensem: &nbsp; &nbsp; Non alia Mavors moverit arma manu. Seu magis historiae spatiatus in aequore vasto &nbsp; &nbsp; Discuteres veterum fortia facta ducum; Ante annos praecox sapientia pectus agebat, {{Versus|30}} Et tibi de quavis arbore fructus erat. Nec pietatis honos vilis tibi: maxima Christus &nbsp; &nbsp; Gloria: nec caelum nomen inane tibi. Scilicet haec generis documenta perennia vestri, &nbsp; &nbsp; Quae tibi multa pater, multa praeivit avus. {{Versus|35}} Et tamen ille jaces, non consolabile fratri &nbsp; &nbsp; Funus, & afflictae justa querela domus. Quid tibi nunc animi dicam, generose Bredovi? &nbsp; &nbsp; Quam tibi moestitiam pectoris esse rear? Ille manus fidae pignus venerabile Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cura bis annorum quatuor, ille fuit. [p. 368] Postque tot exhaustos ingenti mente labores &nbsp; &nbsp; Nil tibi jam superest praeter inane queri. Perge queri mecum moestissime, perge, Bredovi. &nbsp; &nbsp; Ah scelus est lacrimas dissimulare novas. {{Versus|45}} Ah scelus est velare novos immane dolores. &nbsp; &nbsp; Ferreus est, siccis qui videt ista genis. Tu quoque quid cessas tumulum, Cramere, recentem &nbsp; &nbsp; Spargere Romani floribus eloquii? Flete pii mecum, par nobile, flete sodales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Molliter ut magni Principis ossa cubent. Flebimus in noctem lacrimoso lucis ab ortu: &nbsp; &nbsp; Flebimus in lucem, nox ubi moesta venit. Qualis, cum caeso gaudebat Memnone Achilles, &nbsp; &nbsp; Plorabat caesi Memnonis orba parens: {{Versus|55}} Qualis natorum ad stragem Sipyle&#239;a mater &nbsp; &nbsp; Fleverat, in longo facta dolore silex. Quid tamen ista juvant? non est remeabilis ulli &nbsp; &nbsp; Haec via; & aeterno porta adamante riget. Tu potius FREDERICE tuos solare GEORGI, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} O amor, o magnae sollicitudo domus! Rerum certa salus, certum instar fratris ademti, &nbsp; &nbsp; Vive: tuas poscunt regna paterna manus. Vive, decus serum, spes postuma nominis alti: &nbsp; &nbsp; Vive: decent istam prosperiora domum. [p. 369] {{Versus|65}} De nostris, Parcae, de nostris sumite fusis &nbsp; &nbsp; Quod valeat sacram continuare colum. 1692. </poem> ====IN AUSPICIA ACADEMIAE HALLENSIS.==== <poem> I NVIDIAE domitor, Divi Genitoris imago, &nbsp; &nbsp; Fortuna Princeps celsior ipse tua; Ergo temporibus saevis diroque tumultu &nbsp; &nbsp; Te juvat Aonias demeruisse Deas. {{Versus|5}} Ergo nec armorum sonitus, nec triste rubentes &nbsp; &nbsp; Cum galeis cristae, vulnificusque chalybs, Nec valuit Mavors, qui nunc furit, Europaeus &nbsp; &nbsp; Nobile munificae vertere mentis opus. Perque tuas lauros pacatae ramus olivae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Serpit, & invictum cingit uterque caput. Lux rerum, FREDERICE, tui Sol auree saecli, &nbsp; &nbsp; Auree Pierio Sol, FREDERICE, choro; Per quem Barbaries fusis dat terga maniplis, &nbsp; &nbsp; Et suus antiquis artibus exstat honos; {{Versus|15}} Per quem rura colunt ejectae Teutona Musae; &nbsp; &nbsp; Ultima Virtutum meta, perenne decus; Hoc est successu rerum feliciter uti, &nbsp; &nbsp; Hoc titulum dominos inter habere Deos. [p. 370] Sidera sic magno Phoebus rigat omnia mundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Lumine: sic roseum spargit ubique jubar. Sic pius effusis sitientes imbribus agros &nbsp; &nbsp; Jupiter, & foetae nectare rorat aquae. Evertunt alii crudelibus omnia flammis: &nbsp; &nbsp; Tuta nec est ipsis Manibus urna sua. {{Versus|25}} Heu cineres, fletique cadaver Myrtilleti! &nbsp; &nbsp; Quaene dies tollet hanc tibi, Celta, notam? Ipse Nicer proprio jam saepe crematus in alveo &nbsp; &nbsp; Plorat victoris fata cruenta sui. Quanto tu melius, quanto tu, maxime Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Largius Ardalidas pergis habere Deas! Bregela, qua veteres diti lavit amne Borussos, &nbsp; &nbsp; Templa tuis pridem Musica debet avis. Pallada quid referam, Viadri quam Na&#239;s amoeni &nbsp; &nbsp; Praefluit, & laetam laeta salutat humum? {{Versus|35}} Quid Rheni gaudentis opes, quo margine Rurae &nbsp; &nbsp; Flumina amatrices consociatis aquae? Jam quoque, quod Clarias fovet haud inglorius artes &nbsp; &nbsp; Sala pater, coepit muneris esse tui. Spumee verticibus te Sala tumentibus effer: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nunc erat ad dotes luxuriare novas. Nunc erat augusti sacras agnoscere curas &nbsp; &nbsp; Principis, & Genio tot bona parta tuo. [p. 371] Audiit: en vitreo prodis speciosior antro &nbsp; &nbsp; Ilicibus comtum, Sala superbe, caput. {{Versus|45}} Adplaudunt hilares vicinae Numina silvae &nbsp; &nbsp; Na&#239;des, ac festos instituere choros. Et ter, &#239;o FREDERICE, &#239;o FREDERICE, canorae &nbsp; &nbsp; Virginis e longis vox redit icta jugis. Fallor? an & Clario cinctus grege Delius ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Argutum docili pectine movit ebur? Movit, & artifices digiti sonuere, novosque, &nbsp; &nbsp; Halla quod exsultet, concinuere modos. Filia (quid cessas?) Academia Principis alti, &nbsp; &nbsp; Exsere formosum floribus aucta caput. {{Versus|55}} Tolle caput formosa tuum: te lucidus Evan &nbsp; &nbsp; Te petit Aonii turma novena chori. Tu procerum studiis, tu nobilitatis honorae &nbsp; &nbsp; Lex eris, ingeniis digna palaestra suis. Hunc pia Fata diem FREDERICO despondebant, &nbsp; &nbsp; {{Versus|66) Quem magni toties expetiistis Avi. Gaudet, & e tumulo, plausu testante favorem, &nbsp; &nbsp; Ingens ALBERTI Praesulis umbra sonat. 1694. [p. 372] </poem> ====IN NATALEM SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. SACRI ROMANI IMPERII OCTOVIRI. ==== <poem> Q UOT spectacula, quas ubique pompas, Et quantam segetem novis triumphis, Princeps maxime, quaeque festa portant Natales tibi Juliae calendae! {{Versus|5}} Haec est lux tua, qua Dii faventes Nil umquam melius dedere terris: Qua longum populi frementis agmen Nil felicius imputat Tonanti. Et nunc illa eadem, stupente mundo, {{Versus|10}} Enatum pariter dedit Lycaeum, Clarum, nobile, te parente dignum. Talis de patrio prius cerebro Armata exsiluit repente Pallas. Lux o inclita, duplicique partu {{Versus|15}} Aeternum Clariis notanda fastis! O dives, FREDERICE, dos tuorum! O, diri rabie furente belli, Faustorum bone temporum reductor! [p. 373] Tu caeli faciem tenebricosi {{Versus|20}} Clemens lumine puriore vestis. Tu ferri mala saecla de metallo Priscum munificus vocas in aurum. Te Victoria, nobilesque palmae, Te clarat niveis Honor quadrigis. {{Versus|25}} Te doctis Helicon sonans & antris, Musarum memorande Sospitator, Lucis omnibus, omnibus viretis, Brandenburgiacis tumet tropaeis. Longas, Dux bone, ferias Camoenis, {{Versus|30}} Et partam populis tuis salutem Praestes, supplicibus rogamus omnes Votis, ac timidae favore linguae. Longos o utinam benigna soles Extendant tibi Fata, prosperentque {{Versus|35}} Largo foenore, sorte liberali, Natales tibi Julias Calendas! &nbsp; &nbsp; 1694. [p. 374] </poem> ====AD EVERARDUM DANKELMANNUM, SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. ELECTORIS BRANDEBURGICI MINISTRUM STATUS PRIMARIUM. ==== <poem> D ANKELMANNE, tui dextera Principis, Seu te consilio, sive probas fide, Invictoque animi robore nobilis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri Nestora saeculi: {{Versus|5}} O quem te memorem, gloria Virginum Doctarum, Aoniis Palladium viris, Et, quas Praxiteles protulit aut Scopas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clararum arbiter artium! Per te Pierio purior e specu {{Versus|10}} Currit prociduis vorticibus latex, Et lauros meritis praemia frontibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci murmure proluit. Per te magnanimi Principis aureum In Belgis etiam praeradiat jubar; {{Versus|15}} Majestasque Ducis Brennigenae in sacra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget plurima imagine. [p. 375] Illum non humili dum meditor chely Late conspicuis tollere honoribus, Ac fultam titulis armipotentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnisque imperiis domum: Proludat tenui nunc mea barbito Clio, & Pieriis tempora floribus, Heros magne, tibi cingat, amabili &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri munere Apollinis. {{Versus|25}} Olim te comitem Principis arduis Sistam consiliis, sive furentium Celtarum rabiem contudit, & feras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gentis indomitae minas: Seu Muhamedici cornua Bospori {{Versus|30}} Fregit: seu media Martis in area Pacis nobile opus condidit, & novas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbes addidit urbibus. Talis Caesarei consilii potens, Antiquae celeber sanguis Etruriae, {{Versus|35}} Maecenas patriae detulit omnia; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil, praeter meritum, sibi. 1694. [p. 376] </poem> ====IN OBITUM SAMUELIS PUFENDORFII. ==== <poem> R ARUM doctrinae miraclum, nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Heroibus permixta temporis boni, Pufendorfe, tuis semper maturior annis, &nbsp; &nbsp; Et mentis alta lucidus semper face: {{Versus|5}} Te raptum invidia super&#251;m (sic credere fas est) &nbsp; &nbsp; Musis ademit dura Parcarum manus, Ne foret in terris, qui gesta illustria bello, &nbsp; &nbsp; Qui pace mores conderet facta probos. Scilicet auxisti numeros, Vir magne, piorum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Plausere Manes, & coronati chori. Elysiae plausere animae. tibi Silius acer, &nbsp; &nbsp; Simili peremtus peste, gratat obvio. Atque Antenorei simulacrum nobile Livii &nbsp; &nbsp; Facundum amico pectus amplexu terit. {{Versus|15}} Hic autem moerent casti, te vindice, Mores; &nbsp; &nbsp; Hic Jura moerent sorte nascendi data: Gestarumque manu servatrix pagina rerum; &nbsp; &nbsp; Et masculi vigoris Eloquentia. Tum, quod praereptae lucis solamen honorum est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic FREDERICUS moeret ipse tertius. 1694. [p. 377] </poem> ====IN ORATIONEM, QUA GULIELMUS HENRICUS DANKELMANNUS SERENISSIMO AC POTENTISSIMO PRINCIPI GULIELM O&nbsp; III. MAGNAE BRITANNIAE REGI FELICEM IN BATAVIAM ADVENTUM GRATULATUS EST.==== <poem> M AGNANIMI, Gulielme, paras dum praelia Regis &nbsp; &nbsp; Resque domi gestas dicere, resque foris; Nobilis ingenuas animat facundia chartas, &nbsp; &nbsp; Prodit & auctorem pagina quaeque suum. {{Versus|5}} Nec tu materia dignus leviore fuisti, &nbsp; &nbsp; Dankelmanne, tuae nec monumenta manus. Cresce, age, praeclari verissime sanguinis haeres, &nbsp; &nbsp; Nec magno quondam patre future minor. Omen inest coeptis (video) felicibus ingens, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cyllenaeque alta plausit ab arce Deus. 1695. [p. 378] </poem> ====IN PANEGYRICUM DICTUM HONORI SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. ELECTORIS BRANDEBURGICI A PHILIPPO SILVESTRO DANKELMANNO. ==== <poem> P ROLES inclita maximi Parentis, Silvestre, Ausoniae cliens Minervae, Non tu degener aut pudendus haeres Longi stemmatis & domus vetustae: {{Versus|5}} Non tu pectoris indigus diserti; Qui de carceribus disertus ipsis, Puri fluminis in modum, stupentem Suspensa trahis aure concionem. O praeludia grata blandientis {{Versus|10}} Naturae! o Genii potentis auram! Sic primo Jovis armiger volatu Jam pugnas meditatur atque praedas. Sic fulvae leo matris a cubili Ferox dente novo lacessit hostem. [p. 379] {{Versus|15}} Perge flos juvenum politiorum, Perge Cecropiae decus palaestrae, Quo virtus vocat & decorus ardor, Mox majoribus inplicande curis. Poscit patria, poscit ipse culto {{Versus|20}} Condigne memoratus ore princeps. 1695. </poem> ====IN REGIAM DIGNITATEM IN BORUSSIA A FREDERIC O&nbsp; III. ELECTORE BRANDEBURGICO SUSCEPTAM. ==== <poem> R EGNATA prisco regna Brutenio, Et Videvuthi sceptra prius manu &nbsp; &nbsp; Gestata, fortuna favente & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis super&#251;m secundis {{Versus|5}} Haeredis acrem Brennigenae manum Rursus decorant, ac FREDERICIOS &nbsp; &nbsp; Regale circumvestit aurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lumine conspicuo capillos. [p. 380] Salve bonorum nuntia caelitum {{Versus|10}} Lux alma; salve tot populis dies &nbsp; &nbsp; Jucunda; tot forti Borusso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta dies, repetita votis. Tu sceptra nullis uncta cruoribus Hero potenti, tu sine praeliis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Stantem columnam, tu quietum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu placidum diadema portas. Quamquam citato carpere iter gradu Praegestientem, turbine flammeo &nbsp; &nbsp; Hucusque, nec miti flagello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Detinuit homicida Mavors. Te dives anteit Copia, fertili Succincta cornu, te Cerealibus &nbsp; &nbsp; Evincta culmis Faustitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta cohors dominam salutant. {{Versus|25}} Electra Tethys Balthica mollibus Evolvit algis, mella capacibus &nbsp; &nbsp; Ceris Aristaeus, novumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deproperat calathis Lyaeum. Incensa multae sidere purpurae {{Versus|30}} Forti lacerto vellera fert Pales, &nbsp; &nbsp; Prussi gregis formosum amictum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Muricibus medicata Prussis. [p. 381] Adplaudit alto flumine Vistula, Laetusque amoenis Bregela fontibus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Fusaeque in herbosis Borussae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Na&#239;des adsonuere ripis. At tu, Deorum cura potentium Rex magne, tantum cui licuit boni &nbsp; &nbsp; Struxisse de privo, tuumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Inque tua ditione regnum Fundasse, nullo munere debitum, Nullis revinctum conditionibus; &nbsp; &nbsp; Hoc macte virtutis tropaeo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte tuis generose sceptris. {{Versus|45}} Quod si vetustis in titulis decus Relucet ingens, ac speciosius &nbsp; &nbsp; Effulta majestas avorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nominibus radiat potentum; Et tu (quod omnis, qua patet, arbitra {{Versus|50}} Europa vidit, quod sibi traditum &nbsp; &nbsp; Mirentur exemplum nepotes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rex poteras sine lite nasci. Oblata pridem (nota loquor) licet Aulae volentis ac popularium &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Clamore votorum petiti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sprevit Avus Genitorque regna. [p. 382] Imago quantae quanta modestiae! Tibi faventis magna manus Dei &nbsp; &nbsp; Dilata praeclaris priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Praemia promeritis rependit. Te militaris sidus adoreae, Te Christianae praesidium rei &nbsp; &nbsp; Agnoscit, & miratur Arctos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Boreae plaga lata duri. {{Versus|65}} Te Cirrha multo numine lucidum Reponit imis in penetralibus, &nbsp; &nbsp; Interque caelestes patronos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aoniae cecinere lauri Insigne nomen. Tu pretium ingen&#238; {{Versus|70}} Obliteratis reddis honoribus, &nbsp; &nbsp; Artesque & extorres fideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipis hospitio Camoenas. O restituti nobilis otii Auctor, feroci cognite Concano, &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Quem lora captivis lacertis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ferre tuae docuere dextrae Inusitatis fulmina jactibus: O magne vindex Justitiae, polo &nbsp; &nbsp; Demisse custos o sereno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Legibus innocuaeque Paci! [p. 383] Serves Borussum nomen, & inclitae Momenta gentis, sive opus est manu, &nbsp; &nbsp; Seu mente res poscunt, amicus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Albioni & populo Batavo. 1701. </poem> ====IN EFFIGIEM SERENISSIMI AC CELSISSIMI PRINCIPIS FREDERICI GULIELM I ELECTORATUS BRANDEBURGICI AC REGNI BORUSSIAE HAEREDIS. ==== <poem> R EGIUS heroum sanguis pubente sub aevo &nbsp; &nbsp; Hos Princeps oculos, haec rosea ora gerit. Belligera pectus praemuniit aegide Pallas: &nbsp; &nbsp; Fortem animum mites excoluere Deae. 1701. [p. 384] </poem> ====IN AUSPICATISSIMA HUJUS BELLI INITIA, CUM INSULA CAESARIS, GALLORUM PRAESIDIO JUXTA ET OPERIBUS MUNITISSIMA INVICTA VIRTUTE POTISSIMUM MILITIS BORUSSICI CETERORUMQUE FOEDERATORUM, SED PRAECIPUE CONSILIO ET AUSPICIIS FREDERICI REGIS VESALIAE TUNC DEGENTIS, IN CONSPECTU DUCIS ET EXERCITUS GALLICI CAPERETUR. ==== <poem> H AERENTEM bifidi Burgundum litore Rheni &nbsp; &nbsp; Miramur tanta nil agitare manu? Testis erat victi longe certamine muri, &nbsp; &nbsp; Insula qua famulis Caesaris exstat aquis. {{Versus|5}} Noluit incertae rumori credere famae, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque haec oculis debuit ipse suis. 1702. [p. 385] </poem> ====IN NATALEM XLVI. FREDERICI&nbsp; I. AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====IN FREDERICI GULIELM I MAGNI ELECTORIS BRANDEBURGICI STATUAM EQUESTREM. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====IN EFFIGIEM ILLUSTRISSIMI COMITIS WARTENBERGI I, AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS MINISTRI STATUS PRIMARII. ==== <poem> H Ic est ille, manus certissima Principis alti, &nbsp; &nbsp; Tam grave qui rerum tam bene fulcit onus; Commoda qui Domini sua deputat, inque opera omni &nbsp; &nbsp; Ex sola titulum quaerit, amatque, fide. 1703. </poem> ====GELRIA CAPTA AB SERENISSIMO BORUSSIAE REGE FREDERICO &#160 I. ==== <poem> H ANC quoque praeteritis, Rex invictissime, laurum &nbsp; &nbsp; Adjice: digna tuo nomine, digna loco est. Tandem praevalidam fatis urgentibus urbem &nbsp; &nbsp; Perfregit Martis vis animosa tui. {{Versus|5}} Quam manus, ingenium, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne quo posset ab hoste capi. [p. 388] Quae, prius ad partes quam deflexisset Iberas, &nbsp; &nbsp; Farnesio turpi munere emenda fuit. Quam qui tentarunt, (& erant gemus acre Deorum) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Credibile est coepti poenituisse sui. Vicisti, FREDERICE. humiles protendere palmas &nbsp; &nbsp; Cogitur, en, Celtae non bene mixtus Iber. Nec tamen indignas subiit te vindice leges; &nbsp; &nbsp; Iraque tam duro mitis in hoste fuit {{Versus|15}} Jus grave victoris clementia temperat aequi, &nbsp; &nbsp; Demittitque animos mens generosa truces. Salve magna De&#251;m proles, Regum optime salve: &nbsp; &nbsp; Tu populis rector, tu pater unus ades. Sic tegat armatas Victoria certa cohortes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et comes in castris gaudeat ire tuis. Sic, tibi qui teneris subcrescit filius annis, &nbsp; &nbsp; Inter belligeros plurimus exstet avos. Sic tua, sincerae stabili pro foedere pacis, &nbsp; &nbsp; Praemetuant hostes fulmina, civis amet. 1704. [p. 389] </poem> ====IN EFFIGIEM VIRI ILLUSTRISSIMI EZECHIELIS SPANHEMII, liberI BARONIS, AUGUSTISSIMI REGIS BORUSSIAE AD ANNAM SERENISSIMAM AC POTENTISSIMAM MAGNAE BRITTANNIAE REGINAM ORATORIS.==== <poem> A D placidas artes, & ad alta negotia natus &nbsp; &nbsp; Spanhemius viridi sic nitet ore senex. Cujus in ingenio Virtus Romana capaci &nbsp; &nbsp; Gestiit, & sedem figere Graja Venus. {{Versus|5}} Dii sanctum servate caput; Dii vellere puro &nbsp; &nbsp; Mollia longaevis addite fila colis. 1704. [p. 390] </poem> ====MEMORIAE RAIMONDI FALTZII REGIS BORUSSIAE NUMISMATUM CAELATORIS INCOMPARABILIS. ==== <poem> H OLMIA te, Faltzi, gremio suscepit alumno, &nbsp; &nbsp; Vagires molli cum tener ore puer. Adstitit ad cunas, ne tu nutricis egeres, &nbsp; &nbsp; Gratia, Mulciberis cura pudica sui. {{Versus|5}} Adstitit & Pallas, sed qualis in otia fertur, &nbsp; &nbsp; Nuda caput, nulla Gorgone tecta latus. Hinc vigor, & teneris crevit tibi fortius annis &nbsp; &nbsp; Ingenium, ac multo docta labore manus. Mensque capax rerum pulcrarum, & pectoris ardor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uno non potuit se tenuisse loco. Terra angusta tibi patria est: loca dissita longe, &nbsp; &nbsp; Cumque locis populos cura videre fuit. Emicuit virtus: laudisque sititor honestae &nbsp; &nbsp; Egregius vario fulsit in aere labor. {{Versus|15}} Qualis nimbosa glaciatum nube Bo&#246;ten &nbsp; &nbsp; Candida noctivagis quae Dea fertur equis; Qualis purpurei radians Hyperionis ignis &nbsp; &nbsp; Pallida formosa sidera luce premit. [p. 391] Hinc quaesita tibi magnorum gratia Regum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hinc meritis compar gloria nata tuis. Hinc laudum foecunda seges, commissaque curae &nbsp; &nbsp; Magnanim&#251;m heroum tot monumenta tuae. Singula quid referam? gelida tibi flata sub Arcto &nbsp; &nbsp; In titulos vivunt aera potentis Heri. {{Versus|25}} Vidit, & ingemuit dejecto Sequana fastu, &nbsp; &nbsp; Plus aliquid civi te potuisse suo. Excepit reducem plausu Germania longo, &nbsp; &nbsp; Laeta venustatum jam sibi deesse nihil. Praecipue patriis victor FREDERICUS in armis {{Versus|30}} &nbsp; &nbsp; Praeconem Martis te jubet esse sui: Qui belli saevasque vices, clarosque triumphos &nbsp; &nbsp; Tradas aeternis non imitande typis: Qui Pacis geniale bonum, qui praemia Musis. &nbsp; &nbsp; Addita, qui Regis tot benefacta notes. {{Versus|35}} Salve magne Necis domitor: te marcida Lethe, &nbsp; &nbsp; Te tremit in pigra luridus Orcus aqua. Non te ignava terent saeclis oblivia seris; &nbsp; &nbsp; Non cinis in vili muta jacebis humo. Fama triumphales variata coloribus alas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Te super & terras & freta longa feret. Fama vigil, magni comes assiduissima Regis, &nbsp; &nbsp; Te cum Rege diu vult superesse tuo. [p. 392] Illius insignes Cramerus in ordine lauros, &nbsp; &nbsp; Grandiaque historica gesta recenset ope. {{Versus|45}} Pagina belligera crescit facunda papyro, &nbsp; &nbsp; Et clarum Latio murice lucet opus. Faltzius haec inter caelo vivace perennes &nbsp; &nbsp; Illustrat fastos; Faltzius arte juvat. Talis in arguto pretii spectabilis auro &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gemma micat: tenera talis in aure lapis. Gaude sorte tua, Faltzi: longumque valete &nbsp; &nbsp; Praestantis cineres & placida umbra viri. 1704. [p. 393] </poem> ==Jani Broukhusii carminum juvenilium liber.== [p. 394: blanco] [p. 395] ===Jani Broukhusii carminum juvenilium liber. === ====IN JOANNIS DERRAMOUTII DISPUTATIONEM PHYSICAM de NATURA CORPORIS.==== <poem> O quae discussis radio meliore tenebris &nbsp; &nbsp; Cartesii purum nunc facis umbra diem, Haec tibi ad Elysios sacrat donaria campos &nbsp; &nbsp; Sollicitus veri saepe latentis amor. {{Versus|5}} Haec meus, ecce, vovet primis Dermoutius annis, &nbsp; &nbsp; Ominat & patriae nil puerile puer. Vulgus abi, sterilesque animae, quas magna priorum &nbsp; &nbsp; Nomina suspensa religione tenent. Casca juvent alios veterum deliria: nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Rejecta prior est glande benigna Ceres. At tu, cui veri & laudum generosa cupido &nbsp; &nbsp; Pectora jam thyrso fervidiore quatit, [p. 396] Macte novis animis, stadioque exercitus isto &nbsp; &nbsp; Despice vulgaris nomen inane sophi. {{Versus|15}} Sic ego te quondam titulis & honoribus auctum &nbsp; &nbsp; Adspiciam partum Jure referre decus; Parsque sodalitii non infima gratuler olim &nbsp; &nbsp; Aequari meritis publica vota tuis. </poem> ====AD DANIELEM ARENTS PHILOSOPHIAE DOCTOREM.==== <poem> A DSPICIS ignotae, juvenum doctissime, dextrae &nbsp; &nbsp; Scripta, verecundus quae mihi dictat amor; Incultisque jubet numeris adferre salutem, &nbsp; &nbsp; Et captare tuae foedus amicitiae. {{Versus|5}} Forte rogas, qui sim, nullo tibi cognitus usu: &nbsp; &nbsp; Vix, puto, de facie mox bene notus ero. Sed me, quae terras olim se fundet in omnes, &nbsp; &nbsp; Non potuit genii fama latere tui. Fama, secuturi pulcerrima nominis index, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nunc quoque per terras & maria alta volat. Adde quod ingenii specimen doctique leporis &nbsp; &nbsp; Non semel his licuit sumere luminibus; Tempore jam ex illo, quo me Dermoutia virtus &nbsp; &nbsp; Coepit cultores inter habere suos. [p. 397] {{Versus|15}} Cujus inoblito dum plurimus ore recurris, &nbsp; &nbsp; Ah desiderio quam mora longa fuit, Qua te quaque tuam liceat contingere dextram, &nbsp; &nbsp; Et coram doctis pascier alloquiis! Jamque dies numerans iterumque iterumque revolvo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Currite, festini currite Solis equi: Mox meus Amsteliam Trajecto viset ad urbem &nbsp; &nbsp; Daniel, & socios, numina cara, lares. Hoc ego, & hoc mecum toto Dermoutius optat &nbsp; &nbsp; Corde, sacrosancti biga sodalitii. {{Versus|25}} Interea facili Baccho libamus uterque &nbsp; &nbsp; Proque tuis Musis proque salute tua. </poem> ====IN POEMATA PETRI LOTICHII SECUNDI DERRAMOUTIO DONUM DATA.==== <poem> A EMULA Romani Germania nominis armis &nbsp; &nbsp; Noluit hac una tollere laude caput: Nec tantum Arminios Latiis opponere Varis, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim Rheni cogere ferre minas. {{Versus|5}} Jam ferro superasse parum est; contenditur arte, &nbsp; &nbsp; Et Latii curam docta leporis habet. [p. 398] Invidiae secura, uno contenta Secundo &nbsp; &nbsp; Gaudet, & Aonias eminet inter opes. Quem, nisi saeclorum vitaeque recentior aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Crimen habet, priscis quis neget esse parem? Si Venus haeredem scripsit Romana Tibullo, &nbsp; &nbsp; Non alium potuit scribere Lotichio. </poem> ====DE URBE ALMERIA. ==== <poem> E T nemus Almerium, praetextaque frondibus arva, &nbsp; &nbsp; Antiquum Nymphis Na&#239;sin hospitium, Vidimus, & prisci speciosa emblemata templi, &nbsp; &nbsp; Et Musis sacros Justitiaeque lares; {{Versus|5}} Quidquid & in tota visendum ducitur urbe: &nbsp; &nbsp; Nec Genius potuit displicuisse loci. Hoc tamen ignoscat Genius mihi, & ipsa Venustas; &nbsp; &nbsp; Est quod in Almeriis rite requirat amor, Quodque ego praecipue, si possem, cernere vellem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non habet haec Veneres ora venusta suas. [p. 399] </poem> ====AD JOANNEM DERRAMOUTIUM LEIDAM DISCEDENTEM.==== <poem> Q UALIS dilecta viduatus compare turtur, &nbsp; &nbsp; Exemplum rarae turtur amicitiae, Ah miser, a&#235;ria luget gemebundus ab ulmo, &nbsp; &nbsp; Nec potis est sese dissimulare dolor: {{Versus|5}} Qualis palma suo jam dissociata marito &nbsp; &nbsp; Longius, arentes contrahit aegra comas: Sic ego m&#238; videor luctu tabescere amaro, &nbsp; &nbsp; Et desiderio discruciante mori, Dum tu Palladiae repetis, carissime, Leidae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenia, & insignes urbis ab arte viros. Quemne ego fraterno suspexi semper amore, &nbsp; &nbsp; Quemne ego dilectis diligo plus oculis, Dermouti, potes ah patrios mutare penates? &nbsp; &nbsp; Ah patrios Leidae posthabuisse lares? {{Versus|15}} Quamvis illa decus meritum tibi jactet aviti &nbsp; &nbsp; Nominis, & generis tot monumenta tui. Nos ergo excidimus (proh vanum nomen amici!) &nbsp; &nbsp; Et querimur laesi jura sodalitii. Nec te Nasonis tangit cura ulla relicti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec te mentito nomine dictus Hylas: [p. 400] Tristis Hylas, quem nunc patrii prope fluminis alveum &nbsp; &nbsp; Mens animi longis deserit in lacrimis, Et cum nocturnos producit Vesperus ignes, &nbsp; &nbsp; Et cum mutato Lucifer audit equo. {{Versus|25}} Talis ad Eridanum luctu Phaethontis ademti &nbsp; &nbsp; Heliadas pingui cortice texit amor: Vel talis tenero liquida inter nubila Cygno &nbsp; &nbsp; Sparsit olorina pectora canicie. Haec ego deserto nequidquam in litore ventis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Eminus, ac surdis conqueror alitibus. At me populeis Paean speculatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Sternuit, ac tacta sic ait inde lyra: Desine tam mollis, puer inconsulte, querelae; &nbsp; &nbsp; Non est haec genio digna palaestra tuo. {{Versus|35}} Ille tuus Batavas Dermoutius ibit Athenas, &nbsp; &nbsp; Cujus inoblito plurimus ore sedes; Musarum pulcro mentem liquefactus amore, &nbsp; &nbsp; Et Phoebo patriis carus in aggeribus. Quique prius cultos Sophiae digressus in hortos &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Institerat rerum semina prima sequi, Jam nunc Romani numerosa volumina Juris &nbsp; &nbsp; Volvet, & arrectis imbibet auriculis. Hic discet quaecumque sacri pia Caesaris aetas &nbsp; &nbsp; Sanxerat, in seros non temeranda dies; [p. 401] {{Versus|45}} Quaeque per aeternos doctorum cura labores &nbsp; &nbsp; Publica, Pandectis rite tuenda dedit; Et quae Caesareo Codex sub nomine uterque &nbsp; &nbsp; Praecipit, inmensae sedulitatis opus. Non tamen inde tuo quidquam decedet amori: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Immemor absentis non erit ille tui. Nam sive intentus chartis studiisque sedebit, &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore figet amor; Musarum generosus amor, fax unica magnae &nbsp; &nbsp; Mentis, & humano fortior arbitrio; {{Versus|55}} Tum sive annoso Legum decreta Lyaeo &nbsp; &nbsp; Diluet, aut facili protrahet ore diem, Saepe tuo Genio libabit, saepe Saluti, &nbsp; &nbsp; Et, Bene sit nostro, sit bene, dicet, Hylae; Qui nunc Amsteliis errans sub turribus aegrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Non responsuro litore, vexat ebur. Haec Deus innocuis praesens tutela po&#235;tis, &nbsp; &nbsp; Quem cave sublesta dixeris esse fide. Quin potius, memori servantes pectore amicum &nbsp; &nbsp; Pectus, in alternum solvimur alloquium? {{Versus|65}} Non tot me Claria dispernunt millia Leida, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit Leidam, cum volo, mente sequi: Nec tot de patriis arcent te millia tectis, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit crebro visere epistolio. [p. 402] Este, precor, testes, communia Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et, nimium nostro tempore rara Fides: HOC VOTO AD VESTRAM VOBIS PRAESENTIBUS ARAM &nbsp; &nbsp; ADSTRINGUNT SACRAM JANUS UTERQUE FIDEM; SI QUANDO VESTRUM INVADENT OBLIVIA NOMEN, &nbsp; &nbsp; RARAQUE JAM TRITUM LITERA CURRET ITER; {{Versus|75}} TUNC MALUS ATQUE SACER, TUNC INTESTABILIS ESTO, &nbsp; &nbsp; QUI PRIOR INJUNCTO CESSAT AB OFFICIO. </poem> ====AD SALOMONEM BORREMANSIUM <i>Gratiae pro libello commodato.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ORMANSI, en reducem tibi libellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem quantum lubet, ut lubet, relegi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totis continuis tribus diebus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Lector scilicet expeditus;) atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Converti varie meos in usus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo quas tibi gratias rependam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nolis tibi gratias rependi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui pudor tuus est tuique mores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aude ergo ut proprium & tuum rogare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Si quidquam mea continet supellex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod tu forsitan usui futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Credes, & fidei obsides Batavae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos tibi Hendecasyllabos reserva. [p. 403] </poem> ====AD CASPAREM BRANTIUM, <i>Cum de Lauri usu apud antiquos disseruisset.</i>==== <poem> N IMIRUM, Branti, laurum tibi debet Apollo, &nbsp; &nbsp; Quin laurum Daphne debet & ipsa tibi. Nec temere modo laurorum celeberrimus usus &nbsp; &nbsp; Scribitur, & Pythii priva corona Dei; {{Versus|5}} Sed magis instinctu Pythii istud Apollinis oestrum &nbsp; &nbsp; Concipis, & Daphne te magis ipsa movet. Nempe recordatur quantum Barlae&#239;a Clio &nbsp; &nbsp; Contulerit lauro contuleritque sibi. Hinc te, per titulos cum rite incedis avitos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deligit, ornari cujus honore velit. Macte animis, Branti, macte hoc & amore Deorum, &nbsp; &nbsp; Aeternum lauros ut gerat una domus. </poem> ====D. M. JANI GRUTERI S.==== <poem> Q UI senium & noctis maculas auctoribus aegris &nbsp; &nbsp; Assueras fausta pellere Castor ope; Cui debet quicumque Latini nominis exstat &nbsp; &nbsp; Scriptor, & hunc ipsum vivit ad usque diem; [p. 404] {{Versus|5}} Quis putet? ipse tui jacturam flere laboris &nbsp; &nbsp; Cogeris, ac Musae rudera sparsa tuae: Sparsa per externas gentes & sparsa per undas, &nbsp; &nbsp; Quo non ulla tuum fama sequatur opus. Nec quisquam medicas (o tempora!) tempore tanto &nbsp; &nbsp; Dignatus miseris adplicuisse manus! Talis in Absyrtum violentae dextra sororis &nbsp; &nbsp; Saeviit, & secto corpore lusit iter. Dii bene! pars magni cessit mihi parva Gruteri. &nbsp; &nbsp; Quantulacumque illa est, non male grata mihi est. Jamque adeo lacerae satago componere Musae &nbsp; &nbsp; Fragmina, & ad numeros quaeque referre suos. Forsitan hinc meritae extendam pomoeria famae, &nbsp; &nbsp; Quae praesto cineri, magne Grutere, tuo. Quamquam aliis scriptis alio sat nomine clari &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil ultra titulis Fama quod addat habet. Sed juvat ad Phoebi tripodes templumque Monetae &nbsp; &nbsp; Naufragii tabulas rite dicasse tui. [p. 405] </poem> ====AD PATRUUM SUUM. <i>Fausta anni apprecatio.</i>==== <poem> D ECRERAM positis jam tandem vivere nugis, &nbsp; &nbsp; Et damnosa levis frangere plectra lyrae; Atque alias art&#232; complecti sedulus artes, &nbsp; &nbsp; Quaeque virum possint, quaeque decere senem. {{Versus|5}} Clusius en dextram Janus mihi vellicat aurem, &nbsp; &nbsp; Innuit & festi temporis esse diem: Utque suis nolim, rogat, obticuisse Calendis, &nbsp; &nbsp; Paucaque solenni more negare sibi. Matutine Pater, supremum pectoris aestum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ante tuos sisto te cupiente pedes. Pro quibus officiis hoc unum, Sancte, paciscor, &nbsp; &nbsp; Cum volvenda tuo numine saecla tenes; Ut qui me patrio Patruus dignatur amore &nbsp; &nbsp; Ducat inoffensa tempora canicie, {{Versus|15}} Seque mihi caris carum magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; Seque mihi vita sentiat atque anima. De me, m&#238; facile est angusto vivere voto, &nbsp; &nbsp; Hanc modo continuet sedula Nona colum. Mentior? an Janus gemino bonus annuit ore? &nbsp; &nbsp; Annuit, & faustis sternuit ominibus. [p. 406] </poem> ====AD DANIELEM ALPHENIUM. ==== <poem> N ON tantum reduces Jani celebrare calendas &nbsp; &nbsp; Me juvat, & patriis addere thura focis; Nec tantum longo devexos agmine soles &nbsp; &nbsp; Laetor ad emensum vivere Zodiacum: {{Versus|5}} Quantum te nostris, Alpheni candide, Musis &nbsp; &nbsp; Devinctum sancti jure sodalitii: Sancti jure sodalitii, cui Gratia triplex &nbsp; &nbsp; Cumque Lepore almo praesider almus Amor. Quidni? nec casus nec fors temeraria nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pauxilli usuras imputat alloquii. Sed pariles animos strinxit vis altior, & quam &nbsp; &nbsp; Non male divini dixeris arbitrii. Sive ea sit nostri prona indulgentia fati, &nbsp; &nbsp; Expertem quae me noluit esse tui: {{Versus|15}} Seu magis Alphenii Genio, quod credere par est, &nbsp; &nbsp; Debeat hoc rectae nobile mentis opus. Quidquid id est, Div&#251;m felix agnosco favorem, &nbsp; &nbsp; Qui precor ut cursu perpete continuet. Hoc unum male me cruciat, hoc pectore in ipso &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cor coquit, & longa torquet amaritie; [p. 407] Quod me cunctantem, cum me labor iste deceret, &nbsp; &nbsp; Oppressit facili scripta tabella manu. Tune prior, tu docte prior? ne sit mihi tantum &nbsp; &nbsp; Credere. Debueram te rogitasse prior. {{Versus|25}} Sed pudor audenti semper semperque moleste &nbsp; &nbsp; Obstitit. Ah peream, rusticus iste fuit. Sic aliquis voti sibi conscius, horret aperte &nbsp; &nbsp; Poscere, quae supra spem videt esse suam. Vixque adeo tenui sua murmure sensa fatetur, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellet & hoc ipsos edidicisse Deos. Tum si forte boni facilis clementia caeli, &nbsp; &nbsp; Quam vovet, & metuit quaerere, praestat opem, Innocuis hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Assiduus festas concinit ante fores. {{Versus|35}} Ipse itidem omnigenis contractum expungere nomen &nbsp; &nbsp; Hinc adeo annitar sedulus officiis. Quaeque supersedi quondam deferre merenti, &nbsp; &nbsp; Millecuplo reddam foenore, mille modis. Nec me delicias facere hic, suavissime, crede: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quae loquor, ingenua simplicitate loquor. Nec vapido astutam servo sub pectore vulpem, &nbsp; &nbsp; Quin animi certum fronte gero speculum. Gallos ista juvent, aut si quis vanior illis &nbsp; &nbsp; Grassari fictis sustinet obsequiis. [p. 408] {{Versus|45}} At procul a Musis, procul a cultore po&#235;ta &nbsp; &nbsp; Et dolus & foedae fraudis amicus amor. </poem> ====AD EUNDEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A LPHENI pater elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque idem pater eruditi amoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui m&#238; devorat intimas medullas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si quid magis abditum est medullis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qu&#238;s te muneribus remunerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas grates meditabor, aut reponam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro larga & lepida piaque strena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro missis epicediis Gronov&#238;, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gronov&#238; Herculis illius Latini & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Graji nominis, Herculis Dearum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas sub praesidio Herculis Vetustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aede una coluit sacrisque iisdem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certe ni mihi gratum utrumque munus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quamquam in re male grata & ominosa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quo m&#238; musica labra, musicum cor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo m&#238; barbitos, & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad quam Diis facio & novem Deabus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin hoc ad speciem adde gratiorem, [p. 409] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod m&#238;sti quoque Francii dolentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Threnos, quos pietas gravisque luctus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magni manibus obtulit Magistri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franc&#238; inquam, unici & unius po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si tollas decus Heinsiae Thaliae) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui digne queat & decenter istam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tanti nominis insequi ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus carmina culta, carmina? imo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mel merum, Ambrosiae meros liquores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumspectius arctiusque servo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam caros maris Indici uniones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mercator catus arculis flagellat. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae jam talio par fiet, satisve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alphen&#238; faciat benignitati? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu me miserum malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tam pauperis inquilinus horti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Tardum nomen & improbum putabor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ni digne expediam aere me parato! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec domi mihi talia ista vulgo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nascuntur, neque suppetit facultas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vicatim haec alicunde mutuandi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Si vel maxime avebo mutuari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accedit caput omnium malorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod nefas prope nominare, febris; [p. 410] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sudando abstulit, abstulit tremendo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Et tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clausit me quasi lectulo sepultum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque exinde, velut recens cadaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totus langueo, langueo hercle totus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc illae lacrimae, valetque certo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixdum pingere dextera ista ductu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quocirca accipe quidquid hoc Phaleuci est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod mecum meditor sedens ad ignem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter sex pueros minurientes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et convicia mutua & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Gannitus, lacrimas, rudes cachinnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amoris tamen haud febricientis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu carmen habe febriculosum. </poem> ====AD EUNDEM. ==== <poem> D UM gravis hiberni furit inclementia caeli, &nbsp; &nbsp; Et Notus admissas aggerit usque nives, Cedite paulisper dulces, mea cura, Camoenae: &nbsp; &nbsp; Vestrum erit exclusis ludere cum Zephyris. {{Versus|5}} Vos quoque enim simili nolim torpescere mecum &nbsp; &nbsp; Frigore, & hibernas increpitare moras. [p. 411] Non vobis glacies, non udi stiria nasi &nbsp; &nbsp; Convenit, aut sparso triste cubile gelu. Atque utinam lustrare specus, rupesque canoras &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vobiscum molli detur adire pede, Quas levis assultans super irrigat Hippocrene, &nbsp; &nbsp; Et numquam tacita lene susurrat aqua: Ver ubi perpetuum ludit per devia Tempe, &nbsp; &nbsp; Blandaque pubentes temperat aura rosas: {{Versus|15}} Et Pandionia mulcentur aedone lauri, &nbsp; &nbsp; Collisisque nemus accinit omne comis. Non hic ingrata disperdens otia bruma &nbsp; &nbsp; Effundam gelidum, me miserante, melos: Qualis apud duros damnatus Naso Tomitas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Alsit in extremae litore Barbariae. Si tamen est animus mecum exspectare cicadas, &nbsp; &nbsp; Et tremere, & longo diriguisse gelu; Huc Erato jucunda (tui fors nominis aura &nbsp; &nbsp; Leniet afflatu frigora acerba novo) {{Versus|25}} Ut tecum mediter, quoniam Deus odit inertes, &nbsp; &nbsp; Aes vetus Alphenii persoluisse mei; Qui me, cum graciles febris depasceret artus, &nbsp; &nbsp; Servatum a morbi limine restituit. Nec tamen aut haustu bilem vacuavit amaro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aut tetricis succis pharmaca mista dedit; [p. 412] Aut jussit tenuem solvi, se judice, venam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sanguinis haud adeo prodigus ille mei est) Sed doctis precibus, sed blandi carminis arte &nbsp; &nbsp; Praesentem Jani sollicitavit opem. {{Versus|35}} Ipse procuravit qu&#238;s possem cumque piari &nbsp; &nbsp; Februa, non alia tam bene danda manu. Nec frustra Div&#251;m audimus tutela po&#235;tae: &nbsp; &nbsp; Ecce Deus medicas attulit ipse manus. Fugit saeva lues, fugere horrorque tremorque, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quae plura malus taedia morbus alit. Nunc ego quod tanto munus pro munere reddam? &nbsp; &nbsp; Gratia quae tantis par erit officiis? Tu me Erato, tu Diva doce. dubitamus uterque, &nbsp; &nbsp; Et plus quam nostrae credimus illud opis. {{Versus|45}} I tamen, i quaeso, Clariae pete moenia Leidae, &nbsp; &nbsp; Atque istaec nostro nomine verba refer: Cum primum verni spirare faventia caeli &nbsp; &nbsp; Coeperit, & clausos pandere terra sinus, Ille tuus toto, Alpheni, tibi pectore amicus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quem voluit Candor, quem Jocus esse tuum, Amstela qua patrios lambit lenissimus agros &nbsp; &nbsp; Aram de viridi cespite constituet; Qua te quaque tuum mactet vel carmine Janum, &nbsp; &nbsp; Vel florum textu versicolore colat. [p. 413] {{Versus|55}} (Ne faciat vitula, ne qua imbuat hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Provisum est, caeca sic agitante Dea.) Accedet versus: JANO BROUKHUSIUS ARAM &nbsp; &nbsp; PRO TEMPESTIVO DEDICAT AUXILIO. Haec ubi pertuleris, dicta acceptaque salute &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad nostros retro te refer alma lares. </poem> ====IN PETRI FRANCII ORATIONEM DE STUDIO ELOQUENTIAE. ==== <poem> F RANCI, delicium Suadae Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Prodigium nostris edite temporibus, Dispeream, ni te Cicerone libentius ipso &nbsp; &nbsp; Audiat Aonidum cum grege trina Charis. {{Versus|5}} Dispeream, ni te, tacitis revocatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Agnoscat primi Tullius eloquii. Sic gravis Aesopus, sic doctus Roscius olim &nbsp; &nbsp; Vertere in plausus tota theatra suos. Sic & flexanima permulsit rostra loquela &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sive tua, Antoni, seu tua, Crasse, manus. O lac, o violas, & amoenum fulmen Athenae! &nbsp; &nbsp; O mella Actaeis sparsa papaveribus! [p. 414] Quis me Dircaeo sitientem proluat haustu, &nbsp; &nbsp; Cycnorumque leves sistat ad usque choros? {{Versus|15}} Quo te sublimi magnum per inane volatu &nbsp; &nbsp; Trans maria & terras nubilaque ipsa sequar. Quamvis certa meam properarent fata ruinam, &nbsp; &nbsp; Et fierem patriis flebile nomen aquis: Non alius tanto auderet contendere cursu: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non alius casu nobiliore mori. </poem> ====AD BACCHUM. <i>Crines suos ei dedicat.</i>==== <poem> C UI damus hos crines, denso quos invida filo &nbsp; &nbsp; Noluit effundi per sua colla Venus? At circum gracili strinxit lentissima vena, &nbsp; &nbsp; Ne facerent vernis ludibrium Zephyris. {{Versus|5}} Bacche Pater, tibi sit nostro de crine corolla &nbsp; &nbsp; Parvula, quae sacros pendeat ante pedes. Nec tu perpetua frustra gaudere juventa, &nbsp; &nbsp; Nec frustra vatum crederis esse pater. Tu, precor, excisos ima cum stirpe capillos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suscipe, flaventes verticis exuvias. Neu mirare, tibi cur se coma dedicet uni, &nbsp; &nbsp; Tam levis, & nulla splendida luxuria. [p. 415] Nam quae non poterat nativa dote placere, &nbsp; &nbsp; Auxilio quaerit luxuriare tuo. </poem> ====<i>Cum Groningam esset discessurus.</i>==== <poem> Q UALIS apud Rhodopen sacro bacchata furore &nbsp; &nbsp; Concidit Ismariis Maenas in aggeribus; Qualis erat primo virgo Cephe&#239;a somno, &nbsp; &nbsp; Ah rea materni criminis Andromede, {{Versus|5}} Languida, & erranti collum suffulta lacerto, &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli litore composita: Talis ego incerto mentem male saucius aestu &nbsp; &nbsp; Nescio quam variis ludor imaginibus. Nec me Musa juvat, nec plectro laetor eburno. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tantum amor est solis delituisse locis. Nec minus umquam animi sacro mens concita thyrso &nbsp; &nbsp; Jucundis Musarum ignibus incaluit. Ah pater, ah molli crinem praecincte corymbo &nbsp; &nbsp; Amstela, cui dulces reddere primitias {{Versus|15}} Carminis incomti jam tum consuevimus olim, &nbsp; &nbsp; Cum teneri sacros lusimus ante pedes, Cum pueri patrium discursaremus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Fistulaque indoctis strideret articulis: Da requiem menti longis erroribus aegrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Da pater, atque aliquam (nam potes) adfer opem. [p. 416] Haec ego, cum fundo pater Amstela sustulit imo &nbsp; &nbsp; Incinctum junco versicolore caput. Atque ita: Natalem, juvenis, quam deseris urbem, &nbsp; &nbsp; Haec est sollicitae prima favilla morae. {{Versus|25}} Nimirum illa suis claudit sub moenibus una &nbsp; &nbsp; Quidquid erat vitae dulce piumque tuae. Illa pios dominae servat moerentis ocellos, &nbsp; &nbsp; Oraque Acidaliis aemula Numinibus; Dilectae dominae, qua non formosior ulla &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vidit ab Eois fluctibus ire diem. Quae nunc in casto tabescens moesta cubili &nbsp; &nbsp; Suspirat moestae tempora militiae: Teque per hostiles jactatum languida turmas &nbsp; &nbsp; Unum sollicitis prosequitur precibus. {{Versus|35}} Hanc tu, seu sequeris Frisiam, seu principis arma, &nbsp; &nbsp; Mente gere, atque animum mulceat illa tuum. Et tecum longi comes indefessa laboris &nbsp; &nbsp; Indelibato gaudeat obsequio: Seque tibi caris caram magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Seque tibi vita sentiat atque anima. Adde tot illustres animas, tot candida vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, Thesea jam tibi nota fide. Quos inter paribus surgens Dermoutius annis &nbsp; &nbsp; Emicat, ille tuae sidus amicitiae, [p. 417] {{Versus|45}} Antiquae Fidei & Batavi Candoris alumnus, &nbsp; &nbsp; Quicum dulce tibi vivere, dulce mori. Et quos Lugduno nuper miratus ab urbe es &nbsp; &nbsp; Sponte tuam primos sollicitasse fidem; Praestantes animi fratres, quorum alter & ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militat, ac Patriae fortiter arma gerit; Tum qui Vondelii titulis succrescit & ausis &nbsp; &nbsp; Goesius, Hollandae gloria prima lyrae. Quid memorem fratresque tuos, pluresque sodales? &nbsp; &nbsp; I tamen, & fatis obsequere ipse tuis. {{Versus|55}} I generose animi, & fidens.er pectus in hostem, &nbsp; &nbsp; Ne sis antiquae fama pudenda domus. Tum seu longa dies, seu te brevis hora manebit, &nbsp; &nbsp; Crede De&#251;m magnis jussibus ista geri. Haec ille, & molli sacrum caput abdidit alveo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum novus irrepsit segnia in ossa calor. Ibimus, o patrii moderator magne profundi, &nbsp; &nbsp; Ibimus. audaces Mars juvat ipse manus. At vos interea, vos qui remanetis amici, &nbsp; &nbsp; Vivite, & o memores nominis este mei. {{Versus|65}} Quod si forte meus tinget cruor hostica tela, &nbsp; &nbsp; Et claudet manes terra aliena meos, Vos tumulo inferias date, & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis Amstela sub tiliis. [p. 418] Et nostri memores saxis inscribite versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quos oculo vector praetereunte legat: HIC SUA SERVARET FUNCTUS BROUKHUSIUS OSSA, &nbsp; &nbsp; SI POSSET PATRIA CONDIER EXUL HUMO. UT TAMEN ET FUNCTUS RIPA FRUERETUR AMATA, &nbsp; &nbsp; HOC SOCII MANES COMPOSUERE SOLO. </poem> ====AD ACADEMIAE GRONINGANAE STUDIOSOS <i>Post desertam ab Episcopo Monasteriensi obsidionem anno</i> MDCLXXII.==== <poem> S I mea, quas vellem, spirarent carmina vires, &nbsp; &nbsp; Esset & angusto fortis in ore sonus, Non ego Phlegraei canerem certamina campi, &nbsp; &nbsp; Aut Nili passas Romula vincla manus; {{Versus|5}} Non veteres iras, non bella animosa Gigantum, &nbsp; &nbsp; Nec quae plura solent vatibus esse labor: Sed vos, illustres animae, vestra inclita facta &nbsp; &nbsp; Materies essent carminis una mei. Vos ego sublimi ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua non parva meum fama sequatur iter. Sic olim Herculei caelum meruere labores: &nbsp; &nbsp; Hoc olim patriis Romulus ivit equis. [p. 419] At nunc immani curarum pondere presso &nbsp; &nbsp; Fas mihi sit vitae fata dolere meae. {{Versus|15}}Non sum qui fueram: mutant mala longa vigorem &nbsp; &nbsp; Ingenii, ac solitos destituere choros. Si tamen & nostrae quidquam tentare Camoenae &nbsp; &nbsp; Audent, quod culto possit ab ore legi, Qualescumque meo prodibunt nomine versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nominibus vestris rite dicabit amor. Vos inpugnatam variis terroribus urbem &nbsp; &nbsp; Intrepida fortes asseruistis ope. Et cum corruerent monachalibus omnia bombis, &nbsp; &nbsp; Et caderent magicis aera referta notis, {{Versus|25}} Ignitoque globi signarent tramite nubes, &nbsp; &nbsp; Et strueret diros Cerberus ipse focos, Nimirum tunc primam aciem tenuistis, & omnes &nbsp; &nbsp; Risistis monachi nil valuisse minas. Seu pellendus erat latebris defensus opacis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostis, ibi vestras sensit & ille manus: Moenia seu densa circum tutanda corona, &nbsp; &nbsp; Servastis fidas in statione vices. Westphale, depositis clypeo paulisper & hasta, &nbsp; &nbsp; Huc ades, ac rasum casside solve caput. {{Versus|35}} Hi sunt, sancte Pater, quos tu sentire solebas, &nbsp; &nbsp; Hi sunt, quos porci pertimuere tui. [p. 420] Pro quibus officiis unum hoc, Bernharde, rogamus, &nbsp; &nbsp; Ut memor armatae Palladis esse velis: Palladis armatae, quae te, si forte vacabis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Westphalicis ultro viset in aggeribus. At praegrande decus Frisiae, Wichere, juventae, &nbsp; &nbsp; Vive, decent annos fortia facta tuos. Tu quoque vive, precor, Bergi clarissime: vive &nbsp; &nbsp; O Gockinganae gloria prima domus. {{Versus|45}} Sic pariter Marti, pariter vigilate Minervae, &nbsp; &nbsp; Laurea sic velet, velet Oliva caput. Hac gladios vibrate manu, versate libellos, &nbsp; &nbsp; Binus ut e duplici laude triumphus eat. Palladis haec virtus ae gloria Palladis haec est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et bello nomen quaerere & ingenio. </poem> ====IN GERARDI TEN BERG DISPUTATIONEM JURIDICAM. ==== <poem> P OST exhausta feri certamina Martis & iras, &nbsp; &nbsp; Desuetos renovat vestra Minerva choros. Bergius exemplo praeludit, & auspice Suada &nbsp; &nbsp; Rimatur Themidis mystica sacra suae. {{Versus|5}} Macte animo, dilecte mihi, macte optime Bergi; &nbsp; &nbsp; Sic videam titulos crescere rite tuos. [p. 421] Haec Groninganis debetur gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Ingenio leges asserere atque manu. </poem> ====DESIDERIUM PUELLAE ABSENTIS. ==== <poem> P OST varios belli terraque marique labores, &nbsp; &nbsp; Visaque non fausto Gallica signa die, Hic ubi Woerdani pinguescunt sanguine campi &nbsp; &nbsp; Natalem reduces jam repetemus humum. {{Versus|5}} Tende manum lasso, Pater Amstela, si tamen umquam &nbsp; &nbsp; Ante urbem fluctus ire videbo tuos. An numquam, mea qua sola praecordia fervent, &nbsp; &nbsp; Agnoscet vatem De&#239;anira suum? Quo mihi tot misero belli evasisse pericla, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quo toties morti prostituisse caput, Si fugit has artes, armatumque horret amantem, &nbsp; &nbsp; Ac bellatrices nostra puella manus? Arma valete, valete enses, vale hostica tellus, &nbsp; &nbsp; Et desiderii conscia castra mei. {{Versus|15}} Ista aliis placeant: vita mihi detur inerti &nbsp; &nbsp; Amplexus inter basiaque arta mori. [p. 422] </poem> ====AD JOANNEM ANTONIADEM GOESANUM.==== <poem> E TSI me vario jactatum, Jane, tumultu, &nbsp; &nbsp; Bellorumque vagis fluctibus inplicitum Sevocat a coetu Musarum tristis Enyo, &nbsp; &nbsp; Nec patitur solitis invigilare choris; {{Versus|5}} Non tamen usque adeo feritas Mavortia cordi est, &nbsp; &nbsp; Ut cupiam lituos inter & arma mori, Oblitus Musarum artes, oblitus amores, &nbsp; &nbsp; Qui nimium molli nunc quoque corde sedent. Sed modo Romano versatur Apolline pectus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mens ubi consuetis ignibus incaluit, Aviaque errantem capiunt loca, persona rivis, &nbsp; &nbsp; Ac matutinis questibus alituum. Et modo desertos moesti lugemus amores, &nbsp; &nbsp; Vanaque sperati gaudia conjugii. {{Versus|15}} Nec raro dulces inter versamur amicos, &nbsp; &nbsp; Et quo non possum corpore, mente feror. Scilicet his studiis, hoc fallimus otia lusu, &nbsp; &nbsp; Quae mihi defunctis dantur ab excubiis. Hac olim Alcaeus potuit ratione laborem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animi tristes fallere dividias. [p. 423] Quamvis ille ferox, terris jactatus & alto, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina degeret exul humo, Saepe tamen Bacchumque patrem, Veneremque canebat, &nbsp; &nbsp; Incinctus serto versicolore caput. {{Versus|25}} Saepe Lycum nigris oculis nigrisque decorum &nbsp; &nbsp; Crinibus Aeolia detinuit cithara. Cur ego turpe putem vati contendere tanto, &nbsp; &nbsp; Hisque domi studiis militiaeque frui? At tu, Musarum laus invidiosa mearum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Goesane, antiquis aemule nominibus, Ecquid agis? Patio num plenus Apolline pectus &nbsp; &nbsp; Orchestram insolita religione quatis? Anne alio magnam mentem lymphatus ab aestu &nbsp; &nbsp; Ardua non humili tendis ad astra via? {{Versus|35}} Quidquid agis (neque enim ignavas te stertere noctes &nbsp; &nbsp; Naturae patitur vis generosa tuae) Magnum aliquid certe genio exspectamus ab isto, &nbsp; &nbsp; Cui raros dederunt tempora nostra pares. Sic equus ad primos palmae praeludit honores &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nobilis, atque animo jam sua vota videt: Mox ubi robur adest armis juvenilibus, omnes &nbsp; &nbsp; Praevertit volucri, ceu pila jacta, fuga. Quando erit illa dies, cum te, dulcissime rerum, &nbsp; &nbsp; Amplectar patrios laetior ante lares; [p. 424] {{Versus|45}} Armaque suspendam Marti votiva Batavo, &nbsp; &nbsp; Et ponam toto pectore barbariem? Barbariem: quid enim nobis immanius usquam est? &nbsp; &nbsp; Quid tantum humano dissidet ingenio? Tunc tibi rorantes calices interque libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militiae referam taedia mille meae: Pieridasque tuas, quamvis non passibus aequis, &nbsp; &nbsp; Quod possum, plausu, pectore, voce sequar. </poem> ====AD JOANNEM SIXIUM.==== <poem> A MSTELIAE turres, habitataque vatibus arva, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua, Quis Deus ad vestras ducet me candidus arces, &nbsp; &nbsp; Et reducem longo sistet ab exilio? {{Versus|5}} Seu raptum celeri liquidum per inane volatu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quale sagax olim Daedalus ivit iter) Seu potius junctis vectum super alta columbis &nbsp; &nbsp; Aequora, seu concha, Cypri jocosa, tua. O ubi tranquilla liceat mihi ludere in umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tureque votivo pacificare Lares? O ubi jucundo nunc indulgere furori, &nbsp; &nbsp; Nunc aestum cordis ludificare mei? [p. 425] Illic vel studiis animum emendare severis &nbsp; &nbsp; Inciperem, & rerum semina prima sequi. {{Versus|15}} Aut magis historiae campo diffusus aperto &nbsp; &nbsp; Conferrem nostris plurima temporibus. Aut mecum dulces essent, mea cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Germanae genii nobilioris opes. Et quoscumque dedit facundi temporis aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque oculis gererem jugiter atque sinu. Ipse levi quondam carmen modulatus avena &nbsp; &nbsp; Tentarem priscis orgia ferre choris. Ipse rosa lauroque sacras devinctus ad aras &nbsp; &nbsp; Elicerem Clarias in nova vota Deas. {{Versus|25}} Purus & incedens puro de fonte sacerdos &nbsp; &nbsp; Annua Romano serta darem Genio: Romano Genio, sparso qui flore piatus &nbsp; &nbsp; Afflaret nostris dulce decus foliis, Atque immortali saturatas nectare chartas &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Poneret ad postes, Virgo Perenna, tuos. O fortunati, quibus haec Deus otia fecit, &nbsp; &nbsp; Dispreta a vulgari ambitione procul! Non illis studium, lucro postponere honestum, &nbsp; &nbsp; Et rapere incesta fasque nefasque manu: {{Versus|35}} Nec populi arbitrio sellas captare curules, &nbsp; &nbsp; Aut quae plura vagum somnia vulgus amat. [p. 426] Verum tranquillae gavisi tramite vitae &nbsp; &nbsp; Regales animo divitias superant. Ergo aut summotas oculis mortalibus artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et vaga, qua possunt, sidera mente vident. Aetheriosque orbes, distinctaque sedibus astra, &nbsp; &nbsp; Atque elementa suis subjiciunt pedibus. Aut quaerunt num Fors faciat Virtusve beatos, &nbsp; &nbsp; Quid verum falsis distet imaginibus. {{Versus|45}} Dulcibus aut hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Collaudant festas assidui ante fores. Deinde ubi, quam dederat, vitam natura reposcit, &nbsp; &nbsp; Et Lachesis vacua constitit atra colo, Tum vero, a Musis defleto funere, Famam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haeredem clari nominis instituunt: Quod Dea formosis complexum leniter ulnis &nbsp; &nbsp; Suscipit, ac caelo sideribusque locat. At me, dum strepitus armorum & tristia bella &nbsp; &nbsp; Sector, in obscoenam si vocet Orcus aquam, {{Versus|55}} Omnis mecum uno tabescet fama sepulcro, &nbsp; &nbsp; Et fiet nomen fabula muta meum. Ah poteram nostris aliquid debere Camoenis, &nbsp; &nbsp; Forte etiam summo vivere ab usque rogo, Fata nisi obstarent, fatoque potentior omni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Paupertas, mentes perdere nata bonas. [p. 427] Quam de caelesti deturbans Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Vade, ait, o Poenis omnibus una prior. Magna tamen spes est, belloque armisque relictis &nbsp; &nbsp; Desertos olim sollicitare choros. {{Versus|65}} Nam mihi, vicinam dum specto ex aggere Woerdam &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nox erat & primo sparsa pruina gelu) Nescio quae dextram tenuit Dea (vel Dea certe, &nbsp; &nbsp; Nympharum aut certe sanguinis una fuit) Extensaque manu captiva ad moenia, tales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Si memini, roseo protulit ore sonos: Hic ego te nuper, non uni erepte periclo, &nbsp; &nbsp; Protexi densis inplicitum cuneis. At tu fide Deo, seu bello forte superstes, &nbsp; &nbsp; Quod voveo, seu te fata fuisse velint. {{Versus|75}} Si tamen ulla fides nostris conceditur astris, &nbsp; &nbsp; Nec ludunt oculos praescia signa meos; Tempus erit, cum tu dilectis redditus oris &nbsp; &nbsp; Suspendes patriis emerita arma tholis: Et dulces inter furiata mente sodales &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Audebis posita carmen hiare lyra. Mox teneros lusus & laeti pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Doctus Apollineo Sixius ore leget: Sixius Ausoniis non ultima gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Atque olim fidibus fama superba tuis. [p. 428] {{Versus|85}} At tu nec vulgi rictus, nec vana morare &nbsp; &nbsp; Arbitria: hoc uno judice tutus eris. Dixerat, & fausto trajecit in omine nubes. &nbsp; &nbsp; O ita Pierides, o ita Phoebe velis, Sixius ut nostrae laetus modulamine Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Deponat curas ad mea sacra suas: Et modo populea cantantem auscultet in umbra, &nbsp; &nbsp; Et modo nescio quid cultius ipse canat. Tunc me majori feriet nova gloria thyrso, &nbsp; &nbsp; Blandus ut admissos plausus anhelat equos. {{Versus|95}} Forsan & assumtis Hero&#246; more cothurnis &nbsp; &nbsp; Pieris ad tragicum nostra vacabit opus. Aut Ducis Auriaci victricia fortiter arma &nbsp; &nbsp; Concinet, & Gallae praemia perfidiae, Si modo Phoebei spirarit gratia Sixii: &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Is mihi Parnasus, is mihi Phoebus erit. Nec me deficiat merito gaudere favore. &nbsp; &nbsp; Hac ego me sola lege redire volo. [p. 429] </poem> ====AD JOANNEM ANTONIADEM GOESANUM.==== <poem> [???S]I citharam, Goesi, intactam, si plectra, fidesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ausim Latinas tangere, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pede non solito Huc vagus atque illuc ferri, velut enthea Maenas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Miraberis quid insolens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Impetus iste velit. At me, quaerentem morosas fallere noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et otium morosius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quis rapuit {{Versus|10}} Spiritus, ac dulci mentem vertigine circum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egere lusus Musici. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc mihi ruris amor Suasit opus, tenui solari pectine curas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lubricum ad Vechtae pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Excubias agimus. Scilicet hic studiis animum intendisse severis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quis possit, aut quis audeat? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me, simul alma Parens Memnonis uvidulo demulsit gramina rore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Aut ambulatiunculae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut volucrum moduli [p. 430] Exceptant lenes, dulcesque per arva susurri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rivus, & perlucidis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lubricus agger aquis. {{Versus|25}} Sic melius, quam si nimio percussus Iaccho &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vacillem, inertis otii &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodigus, ac teneris Insensus Musis. Ergo aut in gramine molli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reclinis, aut ad aggerem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic temere positus Nascentis nunc veris opes mecum ipse voluto; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum nauta non certum ad pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obstrepit indocili Carmine; nunc Suadae volvo monumenta Latinae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quantum reliquit posteris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Temporis invidia. Est prope desertis moles antiqua ruinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Olim alta turris, ardeis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc celebre hospitium: {{Versus|40}} Intonsae circum quercus, Jovis ardua silva, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ripas opacant lubricas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus apta domus. Huc matutinus, nullo comitante, solebam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad devium vulgo nemus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Saepe referre pedem. [p. 431] Dum vagor, & nostri discessus forte recordor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc sub manum m&#238; nascitur &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen: at in medio Rure (vides) natum, fors rure agrestius ipso; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Suis uti natalibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Debeat id pretii. Nam quid tu cultum exspectes tersumve po&#235;ma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui barbaram miles manum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horridus admoveat? {{Versus|55}} Non, si Spartani bellatrix Musa Marulli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sannasarique spiritus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidiam meruit, Idcirco facile est media inter tympana cuivis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Linenda cedro scribere. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos male deficimus; Et, dum barbarie in media versamur, Apollo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui militamus hactenus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbariem redolet. At tu, care mihi, qui nil meditaris inepte, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Musasque sub censum vocas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid facis interea? Aut quidnam patriis mens est deducere chordis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod livor ipse comprobet? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque utinam fidibus [p. 432] {{Versus|70}} (Nam quid ni possis) velles clarere Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid Sixius, quid Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus uterque Deo? Quorum ego si dubitem vel soli nominis umbrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assurgere, stipes merus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Arguar, ac merito. Vivite felices, & tu, mea maxima cura, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Sixius & Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flos merus Aonidum. Quod si forte mei memores abducitis horas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Date terna Phoebo & Gratiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pocula: nos itidem Ter tribus Aonisin trino libabimus haustu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amara curarum ut procul &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrita ferre velint. </poem> ====AD PUELLAM AMATAM. ==== <poem> Q UOD si Daedaleo possem, mea vita, volatu &nbsp; &nbsp; Ire super terras, ire super maria, Corporis exutus vinclis, jam protinus arces &nbsp; &nbsp; Continuo cursu deferar Amstelias: {{Versus|5}} Ut te consulerem, quanam ratione modoque &nbsp; &nbsp; Par Marti valeam, par Veneri esse tuae. [p. 433] Nunc teneor vinclis, & belli lege severa &nbsp; &nbsp; Non licet hinc cupidos proripuisse pedes. At modo quanta in te suspiria suspiravi! &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot tremulo molles ore cadunt lacrimae! Hoc exercitium fallendi temporis unum est: &nbsp; &nbsp; Te meditor, tecum solus inopsque vagor. Tum, seu nocte dies migret, seu luce tenebrae, &nbsp; &nbsp; Augent dividias noxque diesque meas. {{Versus|15}} Heu ubi nunc dulces melliti luminis orbes, &nbsp; &nbsp; Qui mentem, qui me surripuere mihi? Basiaque ambrosiis toties inpressa labellis, &nbsp; &nbsp; Nunc data, nunc dulci non male rapta dolo? Quae circumtingens jucunda fraude Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque novos arcus verterat inque faces. Sed bene constabit ratio mihi temporis acti, &nbsp; &nbsp; Si latebras detur pectore habere tuo, Exiguas latebras, curas ubi spemque metumque, &nbsp; &nbsp; Atque omnem ponam mentis amaritiem. {{Versus|25}} Ominor. o facili firmet Deus omina nutu, &nbsp; &nbsp; Faustaque conjugio vincula nectat Hymen, Et me, si mereor, multos tibi servet in annos. &nbsp; &nbsp; Non male sic duri militis uxor eris. [p. 434] </poem> ====AD AURAM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A URA, quae molli strepitans susurro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis nostri per aprica ruris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite vocantem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sive te dicam Zephyritin, almi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filiam Veris, comitemque Florae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sive quo tandem te alio referri &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomine fas est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi calthas voveo rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos tibi annosi calices Lyaei; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec loci pono Genio tibique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cymbia lactis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, precor, dulci dominae per auras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defer; ut flamma male pertinace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urar, & saevus penitus medullas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Devoret ignis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utque suspirem patriae ad relictum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomen, ut noctes mediter diesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae meos tandem ratio furores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mitiget; utque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prata cum silvis & acuta saxa [p. 435] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil nisi nostram resonent Neaeram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta festivas cupidi po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddere voces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Inde m&#238; blandis, Zephyriti, pennis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc redux narra, quibus inmerentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sauciet curis Venus, & doloso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filius arcu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod procul duro tenear duello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miles; & qu&#238;s non precibus fatiget &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelites, nostro capiti inminentem au- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ferre ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut Jovi mecum Reduci & Saluti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ante dilectos faciat Penates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Si meos imo, velut ante, gestat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illud ah, ni te gravat, illud unum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Da meis, quaeso, precibusque votisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Rite vocantem. [p. 436] </poem> ====AD NEAERAM. ==== <poem> V IDISTIN&#146;, nigro cum cogitur a&#235;re nimbus, &nbsp; &nbsp; Moestam languidulis stare rosam foliis; Et vix deciduis inniti lilia thyrsis, &nbsp; &nbsp; Nec solitum pullis esse decus violis? {{Versus|5}} At simul ac nitido fulsit Pater aethere Titan, &nbsp; &nbsp; Jam rosa contractos explicuit calices, Et toto rident argentea lilia campo, &nbsp; &nbsp; Et novus argutas mulcet honor violas. Haec facies, haec est Lycidae moerentis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dum procul aspectu, cara Neaera, tuo Heu miser incultis agitat sub rupibus aevum; &nbsp; &nbsp; Et matutinas occupat Alcyonas Questibus insanis, atque aridulo singultu &nbsp; &nbsp; Exilii luget taedia lenta sui. {{Versus|15}} Quod si autem patrios tecum lustrare Penates, &nbsp; &nbsp; Et Reduci detur reddere vota Jovi, Has animi nubes gemini, tua lumina, Soles &nbsp; &nbsp; Discutient Phoebo promtius ac melius. Et dulces aequabo rosas & lilia honore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et fiam vernis floridior violis. [p. 437] </poem> ====AD ALPHENIOS FRATRES SUPER OBITU PARENTIS.==== <poem> E TSI annum, huc illuc fatis non mitibus actus, &nbsp; &nbsp; Jam careo vestri fructibus alloquii, Nobile par fratrum, menti tamen altius haerent &nbsp; &nbsp; Illa in me vestrae tot benefacta domus. {{Versus|5}} Atque utinam liceat molli nunc ludere plectro, &nbsp; &nbsp; Delicias doctis & facere auriculis! Aut potius sanctas ignorem barbarus artes, &nbsp; &nbsp; Et mea Lethaeus proluat ora latex! Non ego ad officium infelix fletusque rogales &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invitas largo protraherem imbre Deas. Non ego Parcarum facerem convicia fusis, &nbsp; &nbsp; Nec frustra surdis aggemerem arboribus, Reddite, crudeles, Alphenum reddite, Parcae: &nbsp; &nbsp; Et quae plura amens dat geminare dolor. {{Versus|15}} Nunc & flere juvat (quid enim nisi flere supersit?) &nbsp; &nbsp; Et mactare meis inferias lacrimis. Flete pii fratres, manes lugete paternos: &nbsp; &nbsp; Flete pii: fraeno non eget iste dolor. Occidit illa ingens priscae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ille vigil Consi Justitiaeque pater, [p. 438] A quo candorem poterat sibi sumere Candor, &nbsp; &nbsp; Quo minus & Probitas est proba, & ipsa Fides. Qui nec venales umquam venatus honores &nbsp; &nbsp; Virtutem pretium credidit esse sui. {{Versus|25}} Quo sibi praecipue placuerunt Consule Fasces, &nbsp; &nbsp; Unde novos fastus sumserat auctus Honor. Invidiam super&#251;m! crudelia sidera, cur non &nbsp; &nbsp; Tot bona majori clauserat orbe dies? Visa diu felix, & fatis usa benignis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Infelix tanto funere, Leida dole. Orba dole, lacerata genas, lacerata capillos. &nbsp; &nbsp; Ille tui cultus optimus auctor ubi est? Illius ad tumulum supplex ac moesta sedeto, &nbsp; &nbsp; Ut cineres magni Patris & ossa colas. {{Versus|35}} Qualem credibile est in Bruti funere Romam &nbsp; &nbsp; Amentem sectis exululasse genis; Et trabeas odisse suas, & crine revulso &nbsp; &nbsp; Libertati etiam justa parasse suae. Te meminisse decet, quae plurima saepe peregit &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Utiliterque aris, utiliterque focis. Sive novo patrias sanciret pondere leges, &nbsp; &nbsp; Et senium priscis elueret tabulis: Seu quocumque modo, solers cautusque futuri, &nbsp; &nbsp; Multa tibi pareret commoda, nulla sibi. [p. 439] {{Versus|45}} Certe nulla sibi. nam te dum pallet in una, &nbsp; &nbsp; Creditur invisum sic celerasse diem. Nec tantum senium, quantum nocuere labores. &nbsp; &nbsp; O Virtus ipsi perniciosa tibi! Scilicet haec pensant vigilatas praemia noctes. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ante annos crudo funere nempe jacet. Si tamen & sanctos tangunt mortalia manes, &nbsp; &nbsp; O anima, o nemoris sede recepta pii, Te lacrimis pia Leida suis planctuque secuta &nbsp; &nbsp; Luget, & est ipsi jam sibi visa mori. {{Versus|55}} Ecce super functum, vultus laniata decoros, &nbsp; &nbsp; Pectora ferali tundit aperta manu. Nec pudor est humeris laceram discindere vestem, &nbsp; &nbsp; Et suprema tuis oscula ferre genis, Virgineaque manu natitantes claudere ocellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Atque animam extremis colligere halitibus. Un&#224; cana Fides gemina comitata sorore &nbsp; &nbsp; Ah nimium veras solvitur in lacrimas. At Themis ingenti (neque enim Dea fortior ulla est) &nbsp; &nbsp; Corde premens gemitus: Tamne ego mollis ? ait. {{Versus|65}} Parcius o seris caelum lassate querelis, &nbsp; &nbsp; Tristiaque infracta discite mente pati. Depositum Div&#251;m tam grande potentia vestris &nbsp; &nbsp; Invidit terris, asseruitque sibi. [p. 440] Ille ingens animus, sordes super altior omnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dignus erat scena nobiliore frui. Illic pro vobis, caelo acceptissimus omni, &nbsp; &nbsp; Irato excutiet fulmina saepe Jovi. Quaeque viri pietas, patriam tutatus ab alto &nbsp; &nbsp; Vertet in hostiles omina amara plagas. {{Versus|75}} At tu, Leida parens, magno viduata patrono, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Ut fas est) sanctam grata tuere domum. Haec tibi commendo defuncti pignora, natos. &nbsp; &nbsp; Sic quoque non parva parte superstes erit. Hos ego magnarum fingam ad commercia rerum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et patrio vigilent more jubebo tibi. Addam artes, variasque vias ususque regendi, &nbsp; &nbsp; Eloquiique dabo, quas imitentur, opes. Nec dubitare potes. mea nunc ad limina uterque &nbsp; &nbsp; Percussus pulcro laudis amore sedet. {{Versus|85}} Post Latii exhaustos fontes, post Helladis artes, &nbsp; &nbsp; Ex adytis laurus restat habenda meis. Vos quoque, spes Patriae, magnorum cura Deorum, &nbsp; &nbsp; Inclita fraterni biga sodalitii, Consiliis instate piis, urgete labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Et summam coeptis addite rite manum. Cernitis, ut plaudat crescenti patria famae? &nbsp; &nbsp; Quo studio vestros gestiat ad titulos? [p. 441] Haec ego non fallax cecini praeludia vates. &nbsp; &nbsp; Eventum sortes credite habere meas. {{Versus|95}} Dixerat: & turres mirata est Leida moveri, &nbsp; &nbsp; Et firmasse sacram fulgura trina fidem. </poem> ====IN TERTIAM VICTORIAM NAVALEM ANNI MDCLXXII.==== <poem> S ACRA parat vates. Date verba faventia sacris, &nbsp; &nbsp; Quisquis ades: felix flagitat illa dies. Sumite de puro lucentem fonte liquorem, &nbsp; &nbsp; Et manibus castas fingite rite comas. {{Versus|5}} Juratae cecidere manus, fugere tremenda &nbsp; &nbsp; Agmina, & in nostrum qui co&#239;ere caput. Albionum furias, Martis molimina Galli, &nbsp; &nbsp; Fregimus. o forti parte triumphe manu! Surge, anime; audendum est. Patrium lustrabimus aequor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hic ubi non una marmora caede rubent. Texaliae portus juxta Pettenaque late &nbsp; &nbsp; Litora jam nostras hostis habebat aquas. Spe quoque tellurem praeceperat. Aequore toto &nbsp; &nbsp; Fulgor, & armorum luce tremebat aqua. {{Versus|15}} Et poterat Batavi Nereus tutela profundi &nbsp; &nbsp; Hostiles patrio litore ferre rates? [p. 442] At non hoc poterat magni mens alta Ruteri, &nbsp; &nbsp; Nec Tromp&#238; fortes ad fera bella manus. Dumque parant pugnam, fundo eluctatus ab imo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Disjecit virides Ennosigaeus aquas. Illum tranquillo Delphines gurgite glauci &nbsp; &nbsp; Vectum inter Batavos destituere Duces. Mox ait: o pressi spes optatissima Belgii, &nbsp; &nbsp; O decus, & titulis major uterque tuis, {{Versus|25}} Vincite, sublimes animae: jam providus aether &nbsp; &nbsp; {{Versus|Cernitis, en ?) Belgis militat ipse suis. Nec vos, quod classis numerosa turgeat alno, &nbsp; &nbsp; Terreat. irato solverat illa Deo. Fundite juratas acies: vos causa tuetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aequior, & causa pro meliore Deus. Dixerat. at toto geminata tonitrua ponto &nbsp; &nbsp; Multiplicem incutiunt hostibus usque metum. Quo tua nunc virtus, Mars Gallice? quo tuus ille &nbsp; &nbsp; Spiritus? in ventos tecum abiere leves. {{Versus|35}} Ecce fugis, multoque moves tua carbasa nisu, &nbsp; &nbsp; Ne posses nostros praeda decere Duces. Sed sapis, & Veneri securus praelia narras. &nbsp; &nbsp; Hoc virtutis erat: hic tua dextra facit. Interea Batavas volucris Victoria puppes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insidet. Hostiles nunc procul este minae. [p. 443] Ut fugit, & noto taurus discedit ab agro, &nbsp; &nbsp; Rivalem taurus non bene passus herum, Ut fugit, & sola moerens in valle vagatur, &nbsp; &nbsp; Nec potis est fortis dememinisse suae: {{Versus|45}} Sic illi fugere rates sine lege Batavas, &nbsp; &nbsp; Velaque tum velis addidit ipse timor. At vos, qu&#238;s fato patriis occumbere in armis &nbsp; &nbsp; Contigit, & caelum Martis adire rotis, Heroum salvete genus! salvete recepti &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aethere, nec nostras despicite inde preces. Illustres animae, vobis pia patria grates &nbsp; &nbsp; Nunc agit, & moestas plorat ad inferias. Vobis perpetuo florentia lilia honore &nbsp; &nbsp; Spargit, & aeternas ante sepulcra rosas, {{Versus|55}} Quas inmortali Charites sparsere liquore, &nbsp; &nbsp; Nectaris & succis inbuit almus Honor. Vos procul invictus venientes numine laeto &nbsp; &nbsp; Excipit Alcides, sideribusque locat; Atque ait: Ite viri, felices ite laborum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Haec data sunt vestrae praemia militiae. Me quoque per magnos compar fortuna tumultus &nbsp; &nbsp; Lustratum Oetaea misit ad astra pyra. Hinc olim Batavis sidus spectabile nautis &nbsp; &nbsp; Non exspectatam saepe feretis opem. [p. 444] {{Versus|65}} Felices obitus! felicia vulnera! tali, &nbsp; &nbsp; Alcide, tali des mihi lege mori. </poem> ====AD JOANNEM HUDDE, REIP. AMSTELAEDAMENSIS CONSULEM. ==== <poem> Q UO propius Jani video accelerare Calendas, &nbsp; &nbsp; Et claudi gyro simpliciore diem, Hoc magis adnitor grates, ter maxime Consul, &nbsp; &nbsp; Solvere pro meritis muneribusque tibi. {{Versus|5}} Quid tamen adnitar? Tua me clementia tantum &nbsp; &nbsp; Extulit, & larga dextra beavit ope, Ut prope condignos meditantem reddere honores &nbsp; &nbsp; Excaecet radiis gratia vestra suis. Quare cum pudeat, quae me debere fatebor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Languentis culpa deterere ingenii, Fas mihi sit nullo phalerati murmure voti &nbsp; &nbsp; Hunc animum, hanc animam rite dicare tibi. Fas mihi sit taciti subter penetralia cordis &nbsp; &nbsp; Fortunae auctorem demeruisse meae. [p. 445] </poem> ====SERMO AD ADRIANUM KIEBOMIUM. ==== <poem> D UM me tristis hiems Borea spirante camino Affigit, veteres visentem mente sodales, Kiebomi, tecum longas sermonibus horas Fallere jam videor, jam longas condere noctes. {{Versus|5}} Quidni? cum motus animorum interprete dextra Non minus id praestent, quam si praesentior illis Vel coram videas, coramque loquaris, amicos. Verum ubi nescio qua blandus dulcedine torpor Invasit languentem animum, mox mille sequuntur {{Versus|10}} Taedia, quae solam jubeant sordescere vitam Semotam a curis hominum, quaeque urbis amorem Sensibus incutiant: donec ratione magistra, Me revoco, & rerum veras discernere causas Incipio. Populo in magno si forte dedissent {{Versus|15}} Vivere Fata tibi, num posses ferre curuli In sella Strumam? censum strepitumque Mathonis Aequis adspiceres oculis? laudare libellum, Qui malus est, posses, si vel conviva voceris? Cum Bavius Phoebum solio deturbet avito, {{Versus|20}} Cum Libo venales jubeat prostare Camoenas, Non caelum terrae misceres? at nihil horum, [p. 446] Quae tibi tranquillam turbarent singula mentem, Illic invenies, ubi tu nunc, urbis omisso Et fumo & strepitu vigiles sopire tumultus {{Versus|25}} Mentis & abstrusum poteris disquirere verum. Nunc animum firma, qui casus sortis utrosque Invictus ferat, & terrorem Acherontis avari Subjiciat pedibus, seque ad meliora reservet. Hae tibi sint artes, curis adsuescere belli, {{Versus|30}} Asperaque exilia & duros tolerare labores Gaudentem instabili semper lare; qualia tecta In plaustris Scythici circumvexere coloni. Quo tibi divitias? quo longum examen honorum? Vivere cum possis modico contentus, & inter {{Versus|35}} Aequales tenui mensam condire salino. Rides, Kiebomi, cum me haec sapientia verba Audis fundentem? Quid, si me forte videres Inter Socraticos porrecta fronte libellos Ante focum laeti nubes haurire Tabaci? {{Versus|40}} Quod si scire velis, quae tanto digna po&#235;ta Sit domus, (aut potius quantilla domuncula) dicam. Exiguus paries binis in fronte senestris Admittit solem, totamque illuminat aulam: At latus oppositum dat bina cubilia, quorum {{Versus|45}} Non pudeat veteres Curios durosve Catones. [p. 447] Tum lectus, cujus numquam ullos viscera cycnos Texerunt, tegetem fulcit, nec stragula novit. Praeterea in tabula stantes duo tresve libellos, Armaque de rigido videas pendentia clavo. {{Versus|50}} Non aliter quam si veteres delatus ad Argos Grajorum adspiceres ingentia stare tropaea. Haec domus illa mea est, quam vel Jovis ira, vel ignis, Vel poterit ferrum, vel edax abolere vetustas: Quandoquidem nihil est ex omni parte beatum. {{Versus|55}} Et tamen exiguas intravit Baucidis aedes Jupiter, ac tenui potuit gaudere paratu. Me quoque, quem tugur&#238; spatium capit haud ita magnum, Me quoque Romanus nonnumquam invisit Apollo. Is vitae me cursus habet. cum ad me redit ordo, {{Versus|60}} Excubiis praesum armatus. si quid datur otii, Aut scribo, aut tacitus priscorum scripta revolvo, Excerpens semper memori quod pectore condam. Aut si forte juvat molli finire Lyaeo Militiae varias curas vitaeque labores, {{Versus|65}} Non desunt qu&#238;scum lubeat comburere noctem. Haec tibi, Kiebomi, Venusina scripta Camoena Dictabam ante focum, fors multo plura daturus, Ni moneat puer, & caenam frigescere clamet. Quod si te multa densata negotia mole [p. 448] {{Versus|70}} Inpediunt, tenuem ne possis visere amicum; At certe noli committere, ne mihi charta Desit, ubi fidum ex animo testeris amorem, Si mereor, vivamque tuo sic semper in aere. </poem> ====IN PACEM ANGLO-BATAVAM ANNI MDCLXXIV. AD JOANNEM SIXIUM. ==== <poem> T ANDEM cruentis functa laboribus Bellona fessum deseruit mare: &nbsp; &nbsp; Anglosque pugnacesque Belgas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis superum secundis, {{Versus|5}} Pax alma junctis visit oloribus. Tandem furori fausta dedit modum &nbsp; &nbsp; Fortuna nostro, barbarasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fata vetant meliora caedes. Nunc est canendum, nunc mihi barbitos {{Versus|10}} Et Musa cordi: nunc merito juvat &nbsp; &nbsp; Heroas & devota morti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectora concelebrare plectro, [p. 449] Per quos Batavo sanguine turbidum Residit aequor, languidaque imper&#238; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Erecta majestas, & omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detonuit rabies duelli. Tu junge nostris, junge, precor, tuas, Sixi, camoenas: fortius ibimus &nbsp; &nbsp; Praebente te vires modosque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et genium melioris aurae. Dicam beatae Pacis & otii Fructus, ut agros Copia lugubres &nbsp; &nbsp; Soletur alma, dividatque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munificum generosa cornu. {{Versus|25}} Dicam efficaces Auriaci manus, Ut Marte Gallos proterat integro &nbsp; &nbsp; Timendus armis, Sequanaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditetur ipsi. Cui restitutis libera clavibus {{Versus|30}} Debebit olim Antonia, quod fero &nbsp; &nbsp; Vastata Gallorum tumultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rura colant domini priores. Quem Narda, foedo pressa jugo, sibi Mox imminentem sensit, & unicum &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Agnoscit auctorem salutis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem positis, veneratur armis [p. 450] Et Bonna, & omnis Julia, libero Gavisa Rheno. Te, patriae Pater, &nbsp; &nbsp; Te, militaris disciplinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insequimur generose vindex; Seu fastuosae viscera Galliae Scrutere ferro, seu magis urbibus &nbsp; &nbsp; Cavens Sicambrorum, Penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Restituas veteres & aras. {{Versus|45}} Sed quo canendi me rapit inprobus Ardor furentem? Desine fortium &nbsp; &nbsp; Laudes virorum inbelliore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musa procax, tenuare plectro. Haec Goesianum perficiat melos, {{Versus|50}} Haec scribat alti Francius ingen&#238; &nbsp; &nbsp; Felicius; quique unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sixius exsuperat po&#235;tas Cantu, Latinam seu quatiat chelyn, Et invidendum carmen Apollini &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Fundat togato, litium expers; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu patrium pluat ore nectar. Illi remoto postus in angulo, Castrensia inter munia, musicos &nbsp; &nbsp; Sacrare foetus, & calentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sustineo monumenta venae. [p. 451] </poem> ====Puellae absentis desiderio angitur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; H ERSE, delicium tui po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verno floridius nitens ligustro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo te vivere quo sub axe credam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum amplexu miser abstrahor beato, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec collum licet ebriosve ocellos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec pares minio genas Ibero, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec supercilii nigrantis arcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec certantia purpurae labella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me, languidulo ore suaviari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Isti Dii mala multa dent Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui primus radium dedit, viasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In multas secuit malignus orbem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si terra fuit secanda, cur non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussi sunt comites puellularum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ire una juvenes, nec amoveri? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed hi me levius movent dolores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unus mollibus haeret in medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pectus coquit intimasque fibras: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne te oblivia, neu viae labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mutata jubeant tepere flamma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Meamque eripiant mihi puellam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si (ut ominor) haud moveris istis, [p. 452] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nostri memores ubique curas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum pectore ducis integello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quid me laetius, o Dii Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid venustius est beatiusve? </poem> ====Absentiam ejusdem deplorat. ==== <poem> A EQUORE dum medio tumidis delabimur undis, &nbsp; &nbsp; Multaque turbato murmurat aura mari, Ah quam crebra vagam pungunt suspiria mentem! &nbsp; &nbsp; Ah quantum molli pectore saevit amor! {{Versus|5}} Nimirum patriis Herse mea desidet oris, &nbsp; &nbsp; Illa oculis Herse carior una meis: Me pelago in medio jactat Thetis; hinc mea venti &nbsp; &nbsp; Vota ferunt. utinam hinc & mea vela ferant! Illa quidem, fateor, discessus conscia nostri &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Liquit in amplexu paene animam aegra meo; Et multis nitidos lacrimis turpavit ocellos, &nbsp; &nbsp; Et lacrimas multis miscuit in precibus. Sed qu&#238; divisum lacrimis soletur amorem? &nbsp; &nbsp; Imus, & haec nullo pondere vota cadunt. {{Versus|15}} Crudeles Divi, sic me moerere jubetis, &nbsp; &nbsp; Atque omnes animo eradere laetitias? Ergo nec dabitur jucundum invadere collum, &nbsp; &nbsp; Nec dulces oculos lene tuentis herae? [p. 453] Nec suspirantem molli lenire susurro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animam in densis linquere basiolis? Sed pro blanditiis, quas m&#238; Cytherea parabat, &nbsp; &nbsp; Mirabor rauci turpia monstra maris. Ventorumque minas pelagique inamabile murmur &nbsp; &nbsp; Invitis cogar combibere auriculis. {{Versus|25}} At tamen haec levius percellunt omnia mentem, &nbsp; &nbsp; Nec spes inserior, quam metus, esse potest. Ibimus, & quaevis forti mala corde feremus. &nbsp; &nbsp; Ibimus. audentes Fors juvat ipsa viros. Litore jam video Martem furere undique Franco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Jam cadere in nostras signa inhonora manus: Et, quas ira Deum patrias invexit in urbes, &nbsp; &nbsp; Extingui flammas sanguine, Galle, tuo. Jam Bodegraveis cumulata strage ruinis, &nbsp; &nbsp; Laetior accedet post fera fata dies. {{Versus|35}} Quis dubitet? Deus, ecce, Deus miseratus ab alto &nbsp; &nbsp; Vindictae fortes commodat ipse manus. Quod si fausta meos comitantur sidera cursus, &nbsp; &nbsp; Nec meus haec surda negligit aure Deus, Tunc vero sufferte viri, properate laborem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Candidaque ad portus vertite vela suos. Vertite; vela dabit residens in puppe Cupido; &nbsp; &nbsp; Ipse gubernator, ipse magister erit. [p. 454] Et Venus orta mari placidum mare reddet amanti, &nbsp; &nbsp; Et pandet plenos aura secunda sinus. {{Versus|45}} Tu quoqu&#233;, jam toti dudum notissime ponto, &nbsp; &nbsp; Jupiter, huc aquilae dirige tela tuae. Sic te nec nigro luctantes a&#235;re venti, &nbsp; &nbsp; Nec pelagi rabies, nec fera jactet hiems. Et mihi sit, posito longarum errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} In gremio dominae delituisse meae. In freto Anglicano, in navi bellica, cui nomen Jupiter. </poem> ====Navigantium audaciam detestatur. ==== <poem> Q UIS fuit, o superi, patriis qui primus ab oris &nbsp; &nbsp; Sustinuit vastum findere puppe salum, Et vetitas tentare vias, solemque repostum, &nbsp; &nbsp; Atque aliam victo terram aperire mari? {{Versus|5}} Illum crediderim triplici praecordia ferro &nbsp; &nbsp; Duratum nullos esse putasse Deos. Justa precor. quicumque fuit, quocumque sub axe &nbsp; &nbsp; Aspexit lucis tempora prima novae, Sub terris sceleris aeternum praemia tanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sentiat, & durus degravet ossa lapis. Aut Ixionium infelix damnetur ad orbem, &nbsp; &nbsp; Visceribusque atras pascat inultus aves. [p. 455] Aut illi tradant defessae Belides urnas, &nbsp; &nbsp; Ne jam virgineus sit sine fine labor. {{Versus|15}} Aut captet medio fugientes flumine lymphas, &nbsp; &nbsp; Et miseram fallax deserat unda sitim. Aut male Sisyphii sudet sub pondere saxi, &nbsp; &nbsp; Et saepe elusum saepe volutet onus. Nequidquam, pelago terras cum scinderet olim &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jupiter, hunc voluit gentibus esse modum; Si tamen (ah generis demens audacia nostri!) &nbsp; &nbsp; Transiliunt avidae marmora vasta rates. Tum primum Nereus iratis saeviit undis, &nbsp; &nbsp; Intacto postquam semita facta mari est. {{Versus|25}} Tum furor armavit ventos, tum caeca sub ipso &nbsp; &nbsp; Gurgite natales saxa habuere suos. Fugistis merito sceleratas, Numina, terras. &nbsp; &nbsp; Turpabat nostros non leve crimen avos. Felices olim, caelo quicumque recenti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum rudis, & nondum ferreus orbis erat, Ante suos paucis laeti vixere Penates, &nbsp; &nbsp; Inque una tuti consenuere casa. Ipsa bonas tellus fruges inarata ferebat: &nbsp; &nbsp; Praestabat mollem cespitis herba torum. {{Versus|35}} Ipsae mella dabant injussae roscida quercus, &nbsp; &nbsp; Aeternumque suas vitis habebat opes. [p. 456] Ver erat inmortale, unoque intenta tenore &nbsp; &nbsp; Mutabat nullas anxia terra vices. Has tum divitias primi mortalibus aevi &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Jupiter, hos cultus duxerat esse satis. Illi saepe Jovem festis solenniter hymnis &nbsp; &nbsp; Ante sacrum laeti concinuere nemus. Ergo, nec inmerito, Divos habuere faventes, &nbsp; &nbsp; Successusque sibi promeruere bonos. {{Versus|45}} Nunc ditescendi miseros furiosa libido &nbsp; &nbsp; Per terras ultro, per maria alta rapit. Nunc fas atque nefas passim discrimine nullo &nbsp; &nbsp; Irritant avidas ad scelus omne manus. Hinc pestes, iraeque Deum, lacrimosaque bella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Certior & dirae mortis aperta via. Dii facite, ut censu nos ne numeremur in isto, &nbsp; &nbsp; Utilitas omnes qu&#238;s facit una Deos. Me mea paupertas vitaeque innoxius ordo &nbsp; &nbsp; Ducat, inoffensum suscipiatque senem. {{Versus|55}} Aut si fata negent, cursumque hic sistere detur, &nbsp; &nbsp; Quo me honor & magni Principis arma vocant, At saltem patrias manes referantur ad urbes, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina ne tegar exul humo. Atque aliquis viso suspirans funere dicat: {{Versus|60}},, Infelix, primo vere, po&#235;ta, jaces. [p. 457] ,, Nec tamen idcirco jacturam flemus ademti &nbsp; &nbsp;,, Luminis, aut parvo quod stetit orbe dies. ,, Sat vixit, quisquis patriae sat vixit honeste, &nbsp; &nbsp;,, Cui morum testes vita habet acta Deos. {{Versus|65}},, Te tua simplicitas, te fallere nescia virtus, &nbsp; &nbsp;,, Et tua longinquum fama tuetur iter. </poem> ====MANIBUS COMMILITONUM IN INSULA MATANINA CAESORUM.==== <poem> Q UISQUIS ad occiduos convertis lintea tractus, &nbsp; &nbsp; Qua medio felix stat Matanina mari, Tristes reliquias Martis venerare Batavi, &nbsp; &nbsp; Tot bellatorum busta cruenta vir&#251;m. {{Versus|5}} Quem sibi quisque locum pugnando ceperat olim, &nbsp; &nbsp; Hunc ipsum pulcra nunc quoque morte premit. Pugnaces animae, si vos mortalia tangunt, &nbsp; &nbsp; Si vetus ille piis Manibus haeret amor; Accipite haec lamenta, necis solatia vestrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Accipite haec mistis munera cum lacrimis, Quae mihi barbaricas miranti ad litora turmas &nbsp; &nbsp; Obtulit incultis ardua silva jugis. Vobiscum nostri lugent pia signa doloris, &nbsp; &nbsp; Supremum pro me dicere visa Vale. [p. 458] {{Versus|15}} Salvete aeternum, socii, aeternumque valete, &nbsp; &nbsp; Sitque peregrino terra levis cineri. </poem> ====Peregrinationis suae incommoda detestatur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NVISA tellus, tuque perfidum mare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot barbare fallax modis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergone numquam candido vectus noto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portus adibo patrios? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Semperne vestra conspicans cacumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Errabo non fausto pede? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed est manendum (stare sol videbitur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lucesque tardius vehi) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Citroque & ultro (sic jubet rerum potens) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pelago vagandum proximo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; September usque dum caput pomis grave &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecundus arvis extulit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu! procellas & maligna sidera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foetasque tempestatibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Hiemes, & atrum nocte dira turbinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Toto pavemus aequore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Instatque caelo (ah mentiantur omina!) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horrenda strages puppibus: [p. 459] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nec dolosi classis umquam Ulixei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ferociorem senserit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec divagantis omnis Aeneae labor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libycis tremebat syrtibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec vorticosi pacat iram gurgitis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc annuo piaculo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Neptunus ipse gestit, & furentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immane phocis gaudium &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parat, quietam si reprenderit ratem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sorbendam hiatu turbido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At o Deorum si quis in caelo mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miserescis, & pias preces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec aure dura nec superba despicis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defende tam turpi a nece &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hunc spiritum, atque lucis optatae jubar &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Extingui in undis ne sinas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quod si cadendum est in juventae limine, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Negantque fata longius &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spatium morandi; Mataninae in litore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Honestius reliqueram &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Animam furentes inter hostium globos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum licuit armato mori. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset forte victoris mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Superba factis dextera. [p. 460] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset, si sodalium manus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dilecta funeri meo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Suprema ferret justa, nec voracibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Objiceret escam piscibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec si quis inter morte non sicca cadit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nil queratur inpius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Petatque manes umbra laeto pectore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quae laus virorum est fortium. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====AD JOVEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM coloratis reduces ab Indis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post tot exhaustos pelagi labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vertimus proram, tumido daturi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lintea ponto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jupiter (nam te duce tot repostas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vidimus gentes, tua nos imago, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puppe quae tutela sedet suprema &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duxit euntes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter ventos bone da faventes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Da pater ventos; facilemque cursum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nosque nec tristis vetet ire Nereus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedave caelo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Missa tempestas. satis o, procellae, [p. 461] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc & huc quassas agitastis alnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cum ferox in nos furiaret atrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aeolus aequor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic, simul dulcis patriae relictos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressero portus, tibi, Sospitator &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter, curvo feriam nitentem in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Litore taurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Addam & insigni memores camoena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gratias, si quid meditabor olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aure quod dignum fuerit Latina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Jove dextro. In navi, cui nomen &nbsp; &nbsp; Jupiter. </poem> ====AD CAROLUM RABENHAUPT, COPIARUM PEDESTRIUM LEGATUM, <i>ab expugnata Gravia Amstelaedamum reducem.</i> ==== <poem> Q UALITER exhaustis victor Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo: Qualis ab eversa rediit Carthagine magnus &nbsp; &nbsp; Scipio, devicta maximus invidia: {{Versus|5}} Talem, prostratis post mille pericula Gallis, &nbsp; &nbsp; Carole, te patriae victa remittit humus. [p. 462] Jamque adeo constat pressis sua gloria Belgis, &nbsp; &nbsp; Excussoque vigent libera colla jugo. Salve Heros, salve innumeris decorate tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carole, belligerae maxime alumne Deae! Quem rebus, quem militiae formare futurae &nbsp; &nbsp; Ipsa suo voluit Pallas ab ingenio: Intrepidoque animi junxit cum robore vires, &nbsp; &nbsp; Judiciumque sagax, ingenuamque fidem. {{Versus|15}} Addidit & mores tantis virtutibus aequos, &nbsp; &nbsp; Atque animum egregiis artibus excoluit. Ac fore praedixit, quem Belga ferocibus armis &nbsp; &nbsp; Et conjurata pressus ubique manu Auxilium trepidis sentiret denique rebus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tutelarem Marte favente Deum. Evenere. novos virtus Hollanda triumphos &nbsp; &nbsp; Vidit ab auspiciis crescere rite tuis. Ipse ego quae vidi referam, praesensque notavi, &nbsp; &nbsp; Pars ego militiae quantulacumque tuae. {{Versus|25}} Te testor, Groninga, tuoque in pulvere Martem &nbsp; &nbsp; Lustrantem admissis moenia clausa rotis. Westphalus hinc, illinc se Furstenbergius infert, &nbsp; &nbsp; Hinc Bavarus celeri conspiciendus equo: Et quoscumque amens in nos armarat Enyo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Dirum funerea nube adoperta caput. [p. 463] Instabant operi infausto pallorque timorque, &nbsp; &nbsp; Et curae, & luctus, & malesuada fames. Tot circum avulsae totis regionibus urbes, &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: {{Versus|35}} Isalaque, Rhenusque, catenatusque Visurgis, &nbsp; &nbsp; Mosaque captivas debilis inter aquas. Fortius angustis virtus Rabenhauptia rebus &nbsp; &nbsp; Emicat, & multa dura resistit ope. Assertamque urbem, pulsosque a moenibus hostes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vidimus, & celeri prodita castra fuga. Talis in Alciden pestis Lernaea dolebat &nbsp; &nbsp; Tot capitum atroces nil potuisse minas. Talis in Alpina Boreae violentia quercu &nbsp; &nbsp; Nil ultra frondes, quod populetur, habet. {{Versus|45}} Ecce, triumphales offert Covordia lauros, &nbsp; &nbsp; Collaque funesto subtrahit aegra jugo. Quam mille excubiae, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne fors posset inulta capi: Auspiciis tamen illa tuis ductuque secundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accessit titulis gloria sera tuis. Quid memorem, profugos ut Mars tuus acer in hostes &nbsp; &nbsp; Westphala praecipiti fuderit arma metu; Benthemiisque graves supponens arcibus ignes &nbsp; &nbsp; Fixerit in capto quanta tropaea solo? [p. 464] {{Versus|55}} Haec ego victuro ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; Ausus Apollineum accendere Marte nemus: Sed me tanta vetat gestarum gloria rerum, &nbsp; &nbsp; Altaque victrices Fama secuta rotas: Et tacito jubet obsequio cultuque sereni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nominis ad sacras pervigilare fores; Virtutisque tuae felicia signa secuto &nbsp; &nbsp; Spondet honoratis nomen ab exequiis. </poem> ====AD JOANNEM SIXIUM. ==== <poem> M USARUM Phoebique decus, cultissime Sixi, &nbsp; &nbsp; Sixi, Munychiae lucida gemma Deae; Si vacat, & nostri memores nunc exigis horas, &nbsp; &nbsp; Accipe non docta carmina scripta manu. {{Versus|5}} Me foecunda tenet placidi Brabantia caeli, &nbsp; &nbsp; Incertisque vagum sedibus error agit. Nam modo mutata statione revisimus urbes, &nbsp; &nbsp; Et modo sub nudo nos Jove campus habet. Non aliter Scythici quondam vixere coloni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Portantes patrio sacra laresque bove. At nunc magnificam vertor brevis hospes in urbem &nbsp; &nbsp; Altaque formosae moenia Macliniae. [p. 465] Unde & Lovanium & Bruxellae rura petenti &nbsp; &nbsp; Bis duo non longum millia pandit iter. {{Versus|15}} Nec spatio majore ingens Antverpia distat &nbsp; &nbsp; Ad Scaldis virides praetereuntis aquas. Salve Pieriis Urbs o gratissima Musis, &nbsp; &nbsp; Et Phoebi & Charitum deliciosus amor! O Paphiae tutela Deae, tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Salve iterum, ac fausto sis mihi visa die. Te quamvis mutis premerent oblivia fastis, &nbsp; &nbsp; Aetatisque foret nomen inane tuae: At numquam densa pateretur nocte sepultam &nbsp; &nbsp; Austriacis Caesar Carolus ortus avis: {{Versus|25}} Carolus ille, sui fulmen praenobile saecli, &nbsp; &nbsp; Quem tremuit posito Phoebus uterque genu. Nam licet & natale solum cunasque superbas &nbsp; &nbsp; Vindicet, ac merito, Martia Ganda sibi: Hic tamen est istas primum formatus ad artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qu&#238;s stetit imperio fulta potente domus. Hac puer hac olim laetus reptavit in herba, &nbsp; &nbsp; Hoc volucrem gyro flectere visus equum. Praelusitque suis jam tum puerile triumphis, &nbsp; &nbsp; Metatus parva ludicra castra manu. {{Versus|35}} Ecquis ad ingentis exultas nomen alumni, &nbsp; &nbsp; O Dea, & in titulos solveris ipsa tuos? [p. 466] Sume animos, gratare tibi. Tu Caesaris alti &nbsp; &nbsp; Et domus, & nutrix, & pia mater eras. Quid vetat & magnis teneras sociare Camoenas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Regibus, ac sertum nectere utrimque tibi? Julia, melliti juvenilis flamma Secundi, &nbsp; &nbsp; Julia, Romana pagina digna manu, Julia fama tua est: quam dum mirabitur aetas &nbsp; &nbsp; Postera, & attentis inbibet auriculis, {{Versus|45}} Ingenia ac mores formasque stupescet in una, &nbsp; &nbsp; Et Veneri Veneres praeferet usque tuas. At rerum sortisque vices! nunc pressa duello &nbsp; &nbsp; Vix adeo antiquum conspicis aegra decus. Ruris opes late ferro vastavit & igne &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gallus, & audaci moenia lustrat equo. Nec tutum est portas ultra procedere. Multus &nbsp; &nbsp; Excubat in triviis, promtus ad arma, latro. Subdola tota via est, & perfida. Rustica passim &nbsp; &nbsp; It manus, & caedem vix putat esse nefas. {{Versus|55}} Nec caedem putat esse nefas. Rura, inpia rura! &nbsp; &nbsp; Non haec antiqui gloria ruris erat. Felix, cui dubio licuit concurrere campo, &nbsp; &nbsp; Mars ubi bellaces cogit utrimque manus! Non ibi, si ponenda aliquo sit vulnere vita, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Detrectem titulum mortis habere meae. [p. 467] Hoc certe satius, quam vulgi a faece peremtum &nbsp; &nbsp; Turpiter in sentis computruisse locis. Sed Deus in melius forte omina tristia vertet, &nbsp; &nbsp; Plusque ego quam possim, consulet ille mihi. {{Versus|65}} Ille, precor, faciat, positis ut sospes ab armis &nbsp; &nbsp; In gremium, Sixi, reddar, amice, tuum; Et memorem fatique vices, bellique tumultus, &nbsp; &nbsp; Quaeque peregrinis sunt mihi visa locis: Qui mores hominum, quae sint delubra Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quis cultus Musis, quisve honor ingeniis. Interea celeri dum currunt tempora gyro, &nbsp; &nbsp; Fors&#146;[??] bona conatus provehet aura meos. Spes facit ut durem: spes me sustentat alitque: &nbsp; &nbsp; Nec, male si nunc est, & male semper erit. </poem> ====EPITHALAMIUM. I.==== <poem> &nbsp; &nbsp; E ST locus Idaliis in vallibus, unde jocosos Ad bellum geniale Venus producit Amores, Naturae ludentis opus, quem plurima circum Ambit & humentes myrtus super imminet herbas, {{Versus|5}} Et tremulum lauri nemus intonsaeque myricae Lene susurrantis Zephyri crispantur ab aura; [p. 468] At parte ex alia festivo murmure lambit Pallentes violas & purpureos hyacinthos Lympha fugax. non illa cavi de vertice tophi {{Versus|10}} Desilit, aut alios agnoscit devia fontes; </poem> ====II.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Sed merae lacrimae puellularum, &nbsp; &nbsp; Quas prima modo nocte bullientes &nbsp; &nbsp; Expressit pudor & suprema virtus, &nbsp; &nbsp; Exceptae levibus subinde conchis &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} In lymphas abeunt beatiores. &nbsp; &nbsp; Illas aureus assidens Cupido, &nbsp; &nbsp; Nocturni bonus arbiter duelli, Undique maternos colligit in latices. </poem> ====III.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Huc venit passerculorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vecta curru praepete &nbsp; &nbsp; Mater alma, mater alma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcium Cupidinum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Utque venit, utque vidit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pusiones lacteos, &nbsp; &nbsp; Mox requirit nuptiarum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitem atque praesidem. [p. 469] </poem> ====IV.==== <poem> Quem simul ut sensit platani sub tegmine lentum Maternas meditari artes (nam carmina nervis Aptabat, plectroque animum cantuque levabat) Sic insit Dea: sic formosum affatur alumnum: </poem> ====V.==== <poem> Prome novas, Hymenaee, faces, atque indue vestem Sepositam, auspiciisque tuis connubia firma Quae voveo. Juvenis multum mihi carus amatae Virginis exuviis & virginitate superba {{Versus|5}} Gaudeat. illi ego nunc thalamos taedasque jugales Laeta paro, & stabiles testantia fulmina taedas. I bone, quo felix juvenis clamorque faventum Te vocat: i, succende novam laetissime pinum. </poem> ====VI.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix audiit Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votumque gaudiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen protervus Hymen: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mox insilit Leporis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cursu volante bigas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Risum Jocumque mollem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Hi sunt equi Leporis) [p. 470] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos myrteo bacillo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Violasque per rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et languidum papaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agit tremente planta. </poem> ====VII.==== <poem> Non secus ac Pelopis flagrans advenit amore &nbsp; &nbsp; Vecta coronatis Hippodamia rotis: Atque illam dulces circum plausere columbae, &nbsp; &nbsp; Tinctae Gygaeo punica rostra mari. </poem> ====VIII.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque festivos moderatur axes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et colorato vagus huc & illuc &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Labitur campo, sonuit propinqua &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vallis & picti facies theatri: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O Hymen lenes Hymenaee rami &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sibilant, virides Hymenaee ripae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et procul dicax Hymenaee Hymen &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddidit Echo. </poem> ====IX.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Deus Deus suavis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frena laxat aurea, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perque picta rura calthis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incitat molles equos, [p. 471] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Munus ad suum citatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nuptialis arbiter, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spicet ut faces venustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pineamque lampada, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitesque conjugalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Auspicesque foederis. </poem> ====X.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Interea mixti juvenes teneraeque puellae Alternis cantare, alternis alma ciere Sidera furtivos hominum spectantia lusus: {{Versus|Ceu testis vigili narratur lumine lychnus Leandri dulces quondam vidisse furores) Inprimisque illum, medio quem solvit in igne Alma Venus, placida quem nunc sub nocte nitentem Currere Luciferum contra stupet inscia Phoebe, Hesperon, auratum qui ductat praevius agmen. Dulces, Hespere, pande fores, Rex Hespere, pande, Et picturato praetexens aethera limbo In choreas ter solve tuas, currumque Parentis Sectentur tremulo ludentes agmine flammae. &nbsp; &nbsp; Hespere Rex, dulces, Hespere, pande fores. [p. 472] </poem> ====XI.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam puella (viden, viden?) propinquae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raptanda e gremio necessitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah ah lacrimulis rudem pudorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Testatur tenerisque lubricisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An veris? mihi non liquet. vidento &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felix lectulus & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pernox lectulus, & lucerna felix. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae quam millia multa basiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot risus numerabit; & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot suspiria, quot leves cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gannitusque & anhelitus procaces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitasque atque neces reciprocantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot tot semina mutui favoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot flammas sine fine fulgurantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tot dulces tot amabiles levesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Curas deseret intimis medullis. </poem> ====XII.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cernin&#146;? Hesperus audiit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et caeli reserans fores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces labitur in choros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praes bonae Veneris, bono &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Salutaris amori. [p. 473] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque quam cupide novos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Molli lumine conjuges &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spectas, cornibus aureis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctiluca perambulans &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aetherem spatiosum! </poem> ====XIII.==== <poem> Quid tibi nunc animi dicam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Ah tenera, ah nullo tacta puella viro, Cum ferus ille tuos invitae invadet ocellos, &nbsp; &nbsp; Et Veneris blandas irruet in speculas? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Zonulamque zonulamque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diu ligatam zonulam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munus almae Virginensis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solvet inproba manu? Incipietque malus teneras celata puellas {{Versus|10}} Orgia, virgineosque lares timidique pudoris. Hospitium violare, & figere gestiet audax Interiore tropaea sinu? Latet anguis in herba Lubricus, & tumidas non raro assurgit in iras, Purpuream tollens niveo de vertice cristam, {{Versus|15}} Virginibus metuenda lues. Procul este puellae, Quas thalamos intra trepidae pia cura parentis Detinet, & casto custodit sedula lecto. [p. 474] Ille & virgineum quondam populatus honorem Saevit ovans immane: at membra per omnia sensim {{Versus|20}} Proserpit, lentumque trahit contagia virus. Signa tibi dicam: roseus vigor ora reliquit, Grandescunt oculorum orbes, & sub cute laxa Lumina hebent; non jam radiis ridentia puris, Sed qualis facies cantatae lurida Phoebes {{Versus|25}} Haemonium murmur nocturnaque carmina pallet; Livent labra, trahuntque leves fastidia caenae. At tumor informis medio de corpore late Prominet, & caecum distendit languida pondus Viscera. Dii tantum terris avertite monstrum! </poem> ====XIV.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu, venusta, noli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcem timere luctam: Mox ferus ille tuis succumbet victor in ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Milliesque milliesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mille mille basiis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ceu columbulae procantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eluet suum scelus. </poem> ====XV.==== <poem> I modo: nec sponsi votum corrumpe morando, Osculaque innuptis jam jam suprema puellis Divide: cras matri similis cras nupta redibis. [p. 475] </poem> ====XVI.==== <poem> At tu ferree, tu potes capillos, Ah illos nimis aureos capillos, Sic confundere, sic manu proterva Suggestum quatere & comae decorem? {{Versus|5}} Tune ferree lacteas papillas, Illas horridulas nimis papillas, Ah illas leviter sororiantes, Nec laxis nimis orbibus natantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tactu premes salace? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Digitisque ludibundis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per os genasque dulces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectusque mollicellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blandumque ventris aequor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si nominare fas est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sed quid moror Catones?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis ah beatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad Cypridis viretum? </poem> ====XVII.==== <poem> Sed sufflaminor: abstinete Musae: Jam pervenimus usque ad umbilicum. [p. 476] </poem> ====XVIII.==== <poem> Macte animis, invicte Heros. sic itur ad astra. Neu te ignava quies teneat similisque sopori. Arma move, & veteres dilecta in compare flammas Exonera. Tibi cessit amans, spolioque cruentae {{Versus|5}} Virginitatis ovas laeta dignissime myrto. Hoc virtutis erat. sic famam extendite factis, Dum Subigus Pater atque alacri Mater Prema vultu Dant lateri vires blandoque alimenta labori. Mox (ita fata velint) dulces, nova gaudia, nati {{Versus|10}} Ludent ante tuos, rerum inscia turba, Penates; Qui Patris ingenium referant Matrisque pudorem, Atque utriusque gerant confuso sanguine vultus. Ominor, & facili firmant fausta omina nutu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quorum perennis usus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Volumnus ac Volumna. </poem> ====AD PETRUM FRANCIUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C YCNI candidior po&#235;ta plumis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunctis dulcior o po&#235;ta cycnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Scis me sedibus huc & huc vagari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incertis, laris indigum quieti, [p. 477] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec larem tamen esse nec quietem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usquam, quae excipiat meos labores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, per Genium tuum atque dextram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per communia sacra, perque Musas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fac ut tutius aptiusque vivam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} (Nam potes) lare proprio meoque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te praedia posco, non superbam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae luxuriem decusque villae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Regum atria, non domos potentum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum, cum venia tua, tuum illud &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sacrum pectus Apollini & Dionae. </poem> ====DE EODEM. ==== <poem> A TRIA, quae toties FrancI dicentis Apollo &nbsp; &nbsp; Personat, & Latia sacra facit cithara; Ecquid, cum Clario pendemus ab ore frequentes, &nbsp; &nbsp; Pendent & sacri pulpita Gymnasii? {{Versus|5}} An docili mage sorte ipsas jam reddere voces &nbsp; &nbsp; Norunt, & Latios addidicere sonos? Mira fides rerum! pro te, carissime Franci, &nbsp; &nbsp; Si taceas, possint ligna vel ipsa loqui. [p. 478] </poem> ====AD SODALES, <i>cum ingens raucedo omnem urbem invasisset.</i>==== <poem> A T cur jamdudum rauci torpetis olores, &nbsp; &nbsp; Lentaque Pierium pectus adurit hiems? Omnes lippi oculis, mucosi naribus omnes, &nbsp; &nbsp; Inviti solitum destituistis opus. {{Versus|5}} Nec cordi lyra, nec cordi jam barbitos ulli est, &nbsp; &nbsp; Pendet & ingrato pariete muta chelys. Scilicet has laesus poenas inmisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Raucaque Poeonia guttura fraudat aqua. Quid mirum? merito percussos frigore vates, &nbsp; &nbsp; Frigidius quotquot Musica sacra colunt. Broukhusius valet, ecce, choro languente suorum, &nbsp; &nbsp; Et cum Broukhusio Francius, ecce, valet. Illos Aonio lymphatos pectore thyrso &nbsp; &nbsp; Praestitit immunes frigoris iste calor. [p. 479] </poem> ====ATHENAEO HAGIENSI S.==== <poem> Q UALIS Apelleos commendat fama colores, &nbsp; &nbsp; Mentoris aut doctas Parrhasiive manus: Talis vicino vernat tibi laurea luco, &nbsp; &nbsp; O Phoebi o Charitum nobilis, Haga, domus! {{Versus|5}} Cui Nereus circum irriguis mitissimus undis &nbsp; &nbsp; Plaudit, & Aonio cum grege nuda Venus; Et puer ille ferox, Veneris justissima cura, &nbsp; &nbsp; Miscens furtivis gaudia cum lacrimis. Hae tibi sint artes, positis quas maximus armis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invicta Princeps proteget ipse manu. Illius quanto, tanto tua gloria cursu &nbsp; &nbsp; Ibit ad Eoos, ibit ad Hesperios, Roma triumphatas dum moerens lugeat artes, &nbsp; &nbsp; O Phoebi, o Charitum nobilis, Haga, domus! </poem> ====VILLA HENRICI THOLINGII. ==== <poem> Q UAE nunc innocuis celebror domus hospita Musis, &nbsp; &nbsp; Auriaci nuper area Martis eram. Exemploque meo docui, sub Principe tanto &nbsp; &nbsp; Et villas magnis urbibus esse pares. [p. 480] </poem> ====HYPSIPYLES ORATIO AD IASONA DISCEDENTEM <i>ex Valer. Flacci Argon. lib.</i> 2.==== <poem> E RGO sedet nostros, ingrate, relinquere portus, &nbsp; &nbsp; Et tua crudeli credere vela Noto? Vela, Dei! vixdum iratis subducta procellis, &nbsp; &nbsp; Et quassum longo turbinis imbre latus? {{Versus|5}} Nec subit illius facies tristissima noctis, &nbsp; &nbsp; Inque novam Hippotadae fuscina sumta ratem? Cum te deprensum magno ferus aequore Nereus &nbsp; &nbsp; Per non tentatas noluit ire vias: Et stridens Boreas, & aquosus inhorruit Auster, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et quicumque sacras flamine verrit aquas; Cum pavor & luctus, & plurima mortis imago &nbsp; &nbsp; Jam jam forbendam terruit usque ratem. Haec timidae quondam (memini) jurare solebas, &nbsp; &nbsp; Et tecum toties sum mihi visa mori. {{Versus|15}} Tum te Lemniaca nimbosae Pleiades arce &nbsp; &nbsp; Non minus ingrata detinuere mora. At modo, cum primo rubuerunt astra sereno, &nbsp; &nbsp; Deseror. heu, caeli purior aura nocet. [p. 481] &nbsp; &nbsp; Si tamen adversae puppis tua litore Thraces {{Versus|20}} Staret, & inceptum vela vocaret iter, &nbsp; &nbsp; Sic fugeres? sic deserto, crudelis, amore Hypsipyle nullos diceret esse Deos? &nbsp; &nbsp; Nunc rerum sublimis amor, nunc gloria pectus, Nunc & Phryxaei velleris urit honos. &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Nunc ferus ad Scythici Phasis vocat ostia ponti, &nbsp; &nbsp; Regiaque Aeaetae, litoraque alta gelu. Quo fugis, Aesonide? longa est via, longa pericla. &nbsp; &nbsp; Obluctor votis hic minus acqua tuis. Nam mihi nescio quis rumor jam perculit aures, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qualis ab incenso fulgurat axe fragor; Esse viros illic, quorum flammata veneno &nbsp; &nbsp; Tela necem certam, vulnera lenta ferant. Quin & pervigili narrant servata draconi &nbsp; &nbsp; Vellera, custodis tuta furore sui. {{Versus|35}} Non illum placida deludat imagine Morpheus: &nbsp; &nbsp; Excubat, & nigrum sibilat ante nemus. Fertur & Aeaetae Stygiae sacrata Dianae &nbsp; &nbsp; Filia, Circaeis aemula carminibus. Illa vel e trepido Lunam deducere caelo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Creditur, & retro cogere Solis equos. Quam metuo, ne te rapiat mihi barbara pellex, &nbsp; &nbsp; Et memorem Hypsipyles non sinat esse tuae! [p. 482] Quam metuo, ne te cantu aut pollentibus herbis &nbsp; &nbsp; Mutatum nostro cogat abesse toro! {{Versus|45}} Sed quoniam tanti Nephelaei velleris aurum &nbsp; &nbsp; Ducitur, & patriis praeda ferenda tholis, I felix, quo te nulli tentata priorum &nbsp; &nbsp; Gloria, & invicti pectoris ardor agit. Tum quae parva fero magni argumenta favoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accipe: sic tecum sic quoque juncta vehar: Patris ubi currum servati & conscia sacra &nbsp; &nbsp; Haec mea solerti dextera pressit acu. Accipe & hunc ensem notumque insigne Thoantis, &nbsp; &nbsp; Aesonide, Aetnaei flammea dona Dei: {{Versus|55}} Ut tecum medio bellorum in pulvere, tecum &nbsp; &nbsp; Arma geram, & Minyas praelia in ipsa sequar. Illa meus quondam genitor sine crimine gessit, &nbsp; &nbsp; Digna tuis manibus, digna furore tuo. Illa precor referas Scythico respersa cruore; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sentiat Haemonias Colchidis ora manus. Neu te femineae capiant oblivia Lemni: &nbsp; &nbsp; Prima suos fessis praebuit illa sinus. Prima per immensi jactatis aequora ponti &nbsp; &nbsp; Obtulit hospitium, conjugiumque dedit. {{Versus|65}} Huc tu, post domitos Scythicae telluris alumnos, &nbsp; &nbsp; Flecte ratem, ac nostro litore vela lege. [p. 483] Per si qua est meritis fiducia, si quis amantis &nbsp; &nbsp; Hypsipyles memori pectore spirat amor. Tum mihi narrabis faciemque habitumque locorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Praeliaque, & longae longa pericla viae: Quantus & inplicito per mille volumina nexu &nbsp; &nbsp; Presserit obscaenam Martius anguis humum. Cuncta ego narrantis pendens mirabor ab ore, &nbsp; &nbsp; Ut stupet ad vestram nunc mea turba chelyn. {{Versus|75}} Proque tuo reditu toto grege mollior agna &nbsp; &nbsp; Inbuet accensos, me faciente, focos. Ipsa viam, qua tu magnam descendis ad urbem, &nbsp; &nbsp; Floribus, ac pictis vestibus ipsa tegam. Et mecum patri parvus protendet Iason &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Brachia: pars mecum sanguinis illa tui est. Lemniadesque meae, Grajis bene cognita taedis &nbsp; &nbsp; Corpora, in amplexus, oscula in arta ruent. Hanc agat o utinam caelo festinus ab alto &nbsp; &nbsp; Lucifer, & puro proferat ore diem! {{Versus|85}} Nec me desertam misera patiatur in acta &nbsp; &nbsp; Nunc spe, nunc dubio saepe timore mori. [p. 484] </poem> ====IN VINDEMIAM ANNI MDCLXXVI. AD BACCHUM. ==== <poem>J AM sinu pinguis sua dona pleno Fudit Autumnus; tenerique succum Palmitis pressans nova condit acer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musta colonus. {{Versus|5}} Jam fluunt largis pretiosa rivis Vina, jam laetum lacus haurit imbrem, Unde distendant operosa totas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dolia cellas. Largus apricos amicire colles, {{Versus|10}} Bacche, lascivis virides corymbis, Sume quos pubes tibi vovit omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rustica ludos. Te venenatum meditatus ictum Palmiti placet caper inquilino: {{Versus|15}} Tingit en cultros, verubusque stridunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exta colurnis.<!-- colurnus - gemaakt van hazelnotenhout --> Te vocat festis operatus aris Vinitor, multo petulans cachinno; Plaudit incomto tibi feriatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine pagus: [p. 485] Mollibus circum spatiosa gaudet Pinus oscillis: madidus recenti Rusticus musto tibi certat unctos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ire per utres: {{Versus|25}} Ridet argutae joca nuda turbae, & Simplices lusus, hyalo virentem Explicans peplum viridique honestus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crine Mosella. Ille te prono veneratur amne, {{Versus|30}} Laevis o Nyseu, sua ne Falernae Uva decedat, neque Formianae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus umbrae; Neve nascentes populet racemos Saeva tempestas, violensve gemmas {{Versus|35}} Verberet grando, nimiove Titan &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardeat aestu. Tu, Pater, magno moderare caelo Alteram in messem, meliore semper Sorte pubescat generosa largo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vinea foetu. [p. 486] </poem> ====AD PYRRHAM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 5. Miseros esse, qui illius amore teneantur. se ex eo, tamquam e naufragio, enatasse. <i>Quis multa gracilis te puer in rosa</i> &c.==== <poem> Q UIS puer in multa pavidam te candidus urget, &nbsp; &nbsp; Pyrrha, rosa, liquido sparsus odore caput? Compositus tecum grati sub fornicis antro? &nbsp; &nbsp; Cui flavam tarda solvis ab arte comam {{Versus|5}} Simplex munditiis? quoties heu perditus ille &nbsp; &nbsp; Discet mutatos tam cito flere Deos, Mutatamque fidem! quoties nigro aspera vento &nbsp; &nbsp; Aequora & insolitas ire stupebit aquas? Qui nunc te facili fruitur nunc credulus aurea, &nbsp; &nbsp; Teque sibi vacuam tempus in omne vovet, Militiae rudis, & fallacis nescius aurae. &nbsp; &nbsp; Ah miseri, qu&#238;s tu non bene nota nites! Diis maris hic paries tabula me dicet in ista &nbsp; &nbsp; Exuvias lenti ponere naufragii. [p. 487] </poem> ====DE GLYCERA. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 19. Se illius amore uri, <i>Mater saeva Cupidinum</i> &c.==== <poem> E T Semeles puer, & lasciva licentia vitae, &nbsp; &nbsp; Et Cytherea suis juncta Cupidinibus, Dudum sopitis animum nunc reddere flammis &nbsp; &nbsp; Me jubet, ac veteres quaerere delicias. {{Versus|5}} Urit me Glycerae nitor aureus, aureus ille, &nbsp; &nbsp; Et Pario longe marmore splendidior. Urit jucundi lascivia grata pudoris, &nbsp; &nbsp; Atque oculos hebetans laevis imago meos. In me tota ruens improviso agmine Cypris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deseruit Cyprum, deseruitque Paphon: Nec patitur rigidosque Scythas Parthosque feroces &nbsp; &nbsp; Dicere, & astutae spicula versa fugae. Hic mihi verbenas, hic aram e cespite vivo &nbsp; &nbsp; Ponite, & exstructo tura cremanda foco. {{Versus|15}} Nec desit pateris bimi spuma ignea Bacchi. &nbsp; &nbsp; Sic veniet nostris lenior illa sacris. [p. 488] </poem> ====AD LYDIAM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 25. Insultat ei, quod jam vetula, vicissim a juvenibus contemnatur. <i>Parcius junctas quatiunt fenestras</i> &c.==== <poem> A UDIVERE meos miserantia Numina questus. &nbsp; &nbsp; Vicimus, & votis dextera plausit avis. Vicimus. en istos jam nunc Cytherea tumores &nbsp; &nbsp; Contudit, ad nostras officiosa preces. {{Versus|5}} Non tua nocturnas suspirat saucia rixas, &nbsp; &nbsp; Non tua nocturnas janua blanditias: Limen amat tantum, tacito suffixa tigillo, &nbsp; &nbsp; Nec stridet raucis inproba cardinibus; Nec gaudet longa juvenem versare querela, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fulcit gemino limine molle latus. Nullas illa videt deserto poste corollas, &nbsp; &nbsp; Aut matutinas pon&#232; jacere faces. Jamne licet toto securos pectore somnos &nbsp; &nbsp; Ducere, & in multum continuare diem? {{Versus|15}} Qualis Epimenides Lethaeo tempora ramo &nbsp; &nbsp; Saucius exesis rupibus accubuit. [p. 489] At (memini) quondam fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Illud praecipue tempus amore teri: Quodque soporatae tenebris penderet amaris &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Somnus, & ingrato murmure sera quies. Seu strepitum citharae comtus tentaret adulter, &nbsp; &nbsp; Spargeret aut veteris limina flore meri: Sive miser longo testatus sidera fletu &nbsp; &nbsp; Damnaret lentae tempora saevitiae; {{Versus|25}} Et te fallaci suffultam colla lacerto &nbsp; &nbsp; Diceret alterius nunc in amore mori. Haec, & plura, inquam, fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Lydia; nunc fatis utere laeta tuis. Incubat alta quies foribus, noctisque silescit &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ambitus, & nullo pulsa cliente domus. Nullus erit, qui te, caelo labentibus astris, &nbsp; &nbsp; Intempestivos excitet ad numeros: Seque tuum dicat, dum tu sopita recumbis, &nbsp; &nbsp; Pervigilem surdas ante sedere fores. {{Versus|35}} Nec mirum, cum sis annosis obsita rugis, &nbsp; &nbsp; Dissimuletque tuas barbara mitra nives: Et prono molles inclinent pondere mammae, &nbsp; &nbsp; Nec lepor obtusis fulguret ex oculis. Haec sed poena tui pars est extrema doloris. &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sunt majora, quibus vix superesse velis. [p. 490] Ipsa Venus, primae fastus testata juventae, &nbsp; &nbsp; Impuro lacerum transiget igne jecur. Perque vias omnes moechos sectabere, perque &nbsp; &nbsp; Compita, & indomitae more fereris equae; {{Versus|45}} Cui furor atque acres stant circum viscera flammae. &nbsp; &nbsp; Nec tamen invenies qui satiare velit. Inque vicem fastus tunc experiere protervos, &nbsp; &nbsp; Lydia, & exclusam quid sit abire domum. Et saepe iratis vexabis morsibus ungues, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et senium & formae damna querere tuae: Quod virides hederas pubes lactissima gestet, &nbsp; &nbsp; Seque corymborum nexibus involuat: At myrtum arentem glaciali dedicet Euro, &nbsp; &nbsp; Ut semel adfectas contrahit aegra comas. </poem> ====AD ALBIUM TIBULLUM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 33. Ne doleat sibi rivalem juniorem a Glycera anteponi. <i>Albi ne doleas plus nimio memor</i> &c.==== <poem> A LBI, ne doleas ultra placitumque modumque &nbsp; &nbsp; Perfidiae Glyceres saevitiaeque memor. Neu tibi sit querulos Elegos deducere, quare &nbsp; &nbsp; Praeniteat laesa junior iste fide. [p. 491] {{Versus|5}} Cyrum ardet tenui praesignis fronte Lycoris; &nbsp; &nbsp; Asperior Cyrum detinuit Pholo&#235;. Sed prius ipsa lupum sectetur capra ferocem, &nbsp; &nbsp; Quam Pholo&#235; turpi peccet adulterio. Sic visum Veneri, quae sub juga ahenea formas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Impariles saevo mittit acerba joco. Ipsum me melior peteret cum flamma Venusque, &nbsp; &nbsp; Myrtala blanditis clauserat in pedicis Liberta, Hadriaca longe truculentior unda, &nbsp; &nbsp; Ut curvat Calabros irrequieta sinus. </poem> ====AD ASTERIEN. <i>Horat. lib.</i> 3. <i>Od.</i> 7. Consolatur eam, de viri sui absentia moestam, ac sollicitam. <i>Quid fles Asterie, quem tibi candidi</i> &c.==== <poem> Q UID fles, Asterie, primo quem vere Favonii &nbsp; &nbsp; Candidiore tibi numine restituent, Egregium Gygen, mox Thyna merce beatum &nbsp; &nbsp; Indelibata conspicuumque fide? {{Versus|5}} Quem Notus Ioniis postquam jactavit in undis &nbsp; &nbsp; Accepit placidis Oricos aequoribus. Post insana tamen flagrantis sidera Caprae &nbsp; &nbsp; Frigidus in vacuo secubat ille toro: [p. 492] Absentisque tuos misere suspirat ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Insomnis, multis non sine lacrimulis. Atqui mille modis tentavit Ionicus hospes &nbsp; &nbsp; Perdere tam sanctae jura pudicitiae; Sollicitum referens dominae sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Utque tuo pellex ardeat igne Chlo&#235;. {{Versus|15}} Historiasque monet fallax peccare docentes: &nbsp; &nbsp; Foemina ut obscaenis acta cupidinibus Heu facilem impulerit mentito crimine Praetum &nbsp; &nbsp; Perniciem ad gnati corripuisse gradum: Ut prope Tartareos Peleus lustrarit hiatus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnessam castus dum fugit Hippolyten. Haec ille, at frustra: nam voces integer audit, &nbsp; &nbsp; Integer, & scopulis surdior Icariis. At tibi plus justo placeat vicinus Enipeus, &nbsp; &nbsp; Captaque blanditiis decipiare, cave. {{Versus|25}} Quamvis non alius melius flexisse ferocem &nbsp; &nbsp; Quadrupedem in Martis gramine conspicitur; Etrusco citius nec quisquam denatat alveo, &nbsp; &nbsp; Reddidit ut lassos multa palaestra viros. Claude tuas prima potius sub nocte fenestras, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Deque domo noli despicere inque vias: Mollis ubi querulo modulatur tibia cantu &nbsp; &nbsp; Teque solet duram dicere, dura mane. [p. 493] </poem> ====DIALOGUS HORATII ET LYDIAE. Horat. lib. 3. Od. 9. <i>Donec gratus eram tibi</i> &c.==== <poem> HOR.&nbsp; D ONEC gratus eram, donec tibi, Lydia, carus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec juvenum potior quisquam in amore novo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambitiosa dabat formoso brachia collo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vincere Achaemenias sum mihi visus opes. LYD.&nbsp; Donec non alia caluisti, Flacce, puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sibi praelatam est Lydia passa Chlo&#235;n, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lydia foecundi tunc nominis, Ilia prae me &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viluit, Etrusco Tibride dignus amor. HOR.&nbsp; Me nunc Thressa Chlo&#235; regit, & sibi mancipat uni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam citharae, dulces quam decuere modi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro qua non metuam gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si longum fata superstes erit. LYD. &nbsp; Me parili torret Cala&#239;s face: mutuus illum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Est amor, & geminas condit in ossa faces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo bis patiar gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si semper fata superstes erit. HOR. &nbsp; Quid si prisca redit Venus extinctusque Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diductosque una compede cogit amor? [p. 494] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si flava excutitur mutata mente Chloilla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et rejecta meum Lydia limen amat? LYD. &nbsp; Quamquam sideribus formosior omnibus ille est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu levior sicco cortice, tu foliis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Improbe, & Hadriaco longe iracundior aestu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum dulce mihi vivere, dulce mori. </poem> ====In Historiam plantarum indigenarum A PETRO NYLANDIO <i>adornatam.</i>==== <poem> B ELGA, quid ignotas frutices felicis Eo&#239;, &nbsp; &nbsp; Germina quid siccae suspicis Arabiae? Dives opis Natura suae, nec muneris illic &nbsp; &nbsp; Largior, effoetos non tulit inde sinus. {{Versus|5}} Aspice quid patriis passim nascatur in oris, &nbsp; &nbsp; Quidque suo felix munere terra ferat. Haec quoque planities, & aquis obnoxia rura &nbsp; &nbsp; Nonnihil, indigenas quo tueantur, habent. Haec tua sedulitas, haec est tua, docte Nylandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Naturae Batavos quae vetat esse rudes. Vindice te, longum neglecta, Batavia mater &nbsp; &nbsp; Agnoscit dotes ipsa, legitque suas. [p. 495] </poem> ====REGNERO STAPELIO, AMICO INTIMO, <i>cum natali decimo nono initiaretur.</i>==== <poem> R EGNERE, mentis dimidium meae, Idemque nostri grande decus chori! &nbsp; &nbsp; Quem Musa componit vetustis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus, ingeniisque Grajis; {{Versus|5}} Quod jam merenti dem Genio sacrum, Qui dulce terris contulit hoc caput, &nbsp; &nbsp; Carique dignatur sodalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Visere laurigeros penates? En, ipse, vitta vinctus & insula, {{Versus|10}} Accedo flammas, dum generosior &nbsp; &nbsp; Stridebit injecto Falerno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ignis, & Arabios odores Depascet audax. Ter Genium sono Alto ciebo, ter genialibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cingemus aras, ecce, filis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terque mero faciam atque ture. Dein cum capillis fulserit aureis Daphnea laurus, Stapelium decus, [p. 496] &nbsp; &nbsp; Spumante Methymnea vitro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Vina dabis, facilique risu Duces tenebras; & lepido gregi Permistus, inter delicias, jocos, &nbsp; &nbsp; Salesque, & abruptos cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pieridas hilaremque Bacchum {{Versus|25}} Phoebumque patrem rite precabere. Qui si valenti nos agat impetu, &nbsp; &nbsp; Pertaesus exclamabis, Ite, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ite domum, saturi po&#235;tae! </poem> ====Largissimo & humanissimo hospiti REGNERO STAPELIO, laetitiae datori. ==== <poem> Q UI modo desidia torpebam lentus inerti, &nbsp; &nbsp; Ex epulis cogor esse po&#235;ta tuis. Optime Stapeli, nox ista & coena Deorum &nbsp; &nbsp; Non patitur residem delituisse chelyn. {{Versus|5}} Excitat ignavos Bacchus tuus, ecce, calores, &nbsp; &nbsp; Et duplici vatem numine fervor agit: Qui simul illius conspexerit ordinis unum, &nbsp; &nbsp; Quos dederant socios mensa merumque sibi, [p. 497] Occurret lepidae laetissima noctis imago, {{Versus|10}}&nbsp; &nbsp; Nec poterit coenae non memor esse tuae. O tenebras meminisse mihi jucunda voluptas! &nbsp; &nbsp; Candidior niveo nox erat ista die. Sive ego virgineos mirabar fixus ocellos, &nbsp; &nbsp; Omnia quaeque Venus, Gratia quaeque probet. {{Versus|15}} Seu mihi succurrunt, quoties tero compita plantis, &nbsp; &nbsp; Nocturnae risus deliciaeque viae: Sive ego Sardamum fluctusque recordor Yaeos, &nbsp; &nbsp; Dum placuit noctem continuare die; Seu potius lepidos amisso pignore lusus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Respicio, & macrae subdola tela Necis. Haec quoque, Stapeli, tibi debeo gaudia, cujus &nbsp; &nbsp; Auspiciis noctem traximus atque diem. Pro quibus officiis (si fas sit) amice, precamur, &nbsp; &nbsp; Ut mensae praeses annuus esse velis: {{Versus|25}} Et nos natalis, seros rediturus ad annos, &nbsp; &nbsp; Convivas videat saepius esse tuos. Auguror. en, hilares Liber pater explicat alas, &nbsp; &nbsp; Annuit & votis turba novena meis. [p. 498] </poem> ====In obitum HADRIANI JUNII TRAJECTINI <i>Praeceptoris sui.</i>==== <poem> H Ic certe locus & tranquillae spiritus aurae, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia de scatebris, Et matutini Alcyonum trans litora questus, &nbsp; &nbsp; Densaque quae facilem pinus opacat humum, {{Versus|5}} Dum me secretis juvat indulgere querelis, &nbsp; &nbsp; Sufficient lacrimis apta theatra meis. Et quoties lacrimas vox singultata relinquet, &nbsp; &nbsp; Et quoties gemitu tristia verba cadent, Ista meos toties renovabunt germina luctus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lymphaque & hirsutis aura sub arboribus. Sive subit crimen Cyparissus nobile Phoebi, &nbsp; &nbsp; Sive, Arethusa, tuae conscia ripa fugae. Tum seu flebilibus te scriptum, Hyacinthe, figuris, &nbsp; &nbsp; Seu tueor Narcissi exitiale decus: {{Versus|15}} Aut quae olim Veneris sacro rosa tincta cruore &nbsp; &nbsp; Ingenui foliis signa pudoris habet; Occurret toties heu florum flosculus ille &nbsp; &nbsp; Junius, & lacrimas aggeret usque novas: Junius ah nostrae spes invidiosa juventae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mnemosidum & Phoebi Junius alter amor; [p. 499] Flumen inexhaustum Suadae, Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Et Charitum & Genii prodigialis apex. Ille pater priscae Veneris, pater ille leporum, &nbsp; &nbsp; Ille animus Consi, Mercuriique decus, {{Versus|25}} Assertor Musarum & amicum fulmen Athenae, &nbsp; &nbsp; Deliciaeque hominum, deliciaeque De&#251;m, Junius, aeternum nostro sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Ah fuit, ah justum concidit ante diem. Nam quamvis multi numeraret Consulis annos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Duceret & longam sedula Parca colum, Praematurus abit, nec Musas debuit umquam &nbsp; &nbsp; Deserere: aeternum vivere dignus erat. Adspice uti passis ululet Heliconia Na&#239;s &nbsp; &nbsp; Crinibus, & molles lancinet ungue genas, {{Versus|35}} Uberaque inmiti tundat genialia palma, &nbsp; &nbsp; Squaleat ut densis oris honos lacrimis. Excitae planctu Aonio de vertice Musae &nbsp; &nbsp; Accurrunt fusis per trepida ora comis: Et caros cineres, & magni funus alumni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ossaque sacratis excipiunt calathis; Sacratis calathis, docti qu&#238;s nominis urnas &nbsp; &nbsp; Ad postes decorant, Dia Moneta, tuos. Et lacrimis spargunt & flavis crinibus umbras, &nbsp; &nbsp; Idaliisque tegunt molliter ossa rosis. [p. 500] {{Versus|45}} Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub ilicibus, Et laureta sacro Parnasi pota liquore &nbsp; &nbsp; Stridunt argutis lene cacuminibus. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum matutino Lucifer exit equo, Et cum nocturnum praecedit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Astraque nox fuscis involuit tenebris. Vos lugere decet sparso vos lacte meroque, &nbsp; &nbsp; Et manes tanti rite piare Viri: {{Versus|55}} Et tumulo inferias dare & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Et dare puniceas ante sepulcra rosas; Ut qui postgenitis ipso mirabilis ausu &nbsp; &nbsp; Asseruit forti Musica signa manu, Gaudeat aequalem meritis certare favorem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et sub humo vestrum sentiat officium. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Et singultato frangite verba sono. Heu heu vester honos, vestri lux una decoris &nbsp; &nbsp; Occidit, & tristi murmure plangit humum. {{Versus|65}} Hoc habet: attonitas ferali carmine Musas &nbsp; &nbsp; Protinus ad moestas movimus inferias. [p. 501] </poem> ===Appendix ad Silvas. === ====In Urbem VIENNAM <i>Turcarum obsidione liberatam.</i>==== <poem> C OGE sub innumeras, Othomanica Luna, phalanges, Europaeque Asiaeque manus; cape perfida tela; Odrysioque ferox descendat Dacus ab Haemo, Ut caput imperii scelerato Marte Viennam {{Versus|5}} Cingat, & Austriacas vertat de sedibus arces. At non Caesareos Div&#251;m clementia muros Deseruit, Geticoque urbem devovit Averno. Threicias trepidare minas, dare terga Tyrannos Vidimus, & nostro prostratos fulmine Turcas, {{Versus|10}} Atque exhausta suis immania castra ruinis. Perfringit validus Mahometica signa Polonus, Sarmatica clangente tuba: ruit acer in hostem Indomito spectandus equo, pulcroque decorus [p. 502] Pulvere Bistoniae pallentia cornua Phoebes {{Versus|15}} Sanguine tingit, & Aegaei freta lata profundi Cogit in attonito conversa recedere fluctu. Non tibi Peneam, Dux invictissime, Daphnem Europae plectant populi, nec fronde caduca Praecingant regale caput: tibi lucidus Aether {{Versus|20}} Solibus innumeris & puro lumine claram Irradiet frontem, vivoque coronet in auro Victrices pia Fama comas; tibi Vistula totis Applaudat spatiosus aquis; tua Carpatus arma Praerupto de monte sonet; tua flumine lato {{Versus|25}} Arma Borystheniae resonent Mavortia rupes. [p. 503] JANUS BROUKHUSIUS OBIIT XII KALEND 1707 </poem> ===Ad lectorem.=== N Ihil est cur te moveat varia in his libellis orthographia, aut scribendi ratio, vel eam disparilitatem putes nostrae negligentiae adscribendam. Siquidem nata illa est ex variis temporibus, quibus hoc vel illud carmen conscriptum est, quando auctor vel hanc vel illam sententiam amplectebatur, vel repudiabat. Hinc illa discordia in <i>affligere</i> & <i>adfligere</i>, in <i>arctus</i> & <i>artus</i>, in <i>caepit</i> & <i>coepit</i>, in <i>exspecto</i> & <i>expecto</i>, in <i>imbibere</i> & <i>inbibere</i>, <i>inplere</i> & <i>implere</i>, <i>inproviso</i> & <i>improviso</i>, <i>inlibatus</i> & <i>illibatus</i>, <i>inportunus</i> & <i>importunus</i>, <i>illustris</i> & <i>inlustris</i>, <i>Maeonius</i> & <i>Moeonius</i>, <i>sepes</i> & <i>saepio</i>, <i>thura</i> & <i>tura</i>, <i>cygnus</i> & <i>cycnus</i>, multisque aliis, quae colligere tanti non est, quaeque ipse per te conciliabis, & ad certum ordinem rediges. Carmen ultimum non suo loco positum esse Appendicis titulus significat. Neque id aliqua accidit incuria. Namque id satis mature invenimus, sed consignatum chartula, tam mutila & lacera, quippe quam diu in crumena gesserat po&#235;ta, ut taedium nos caperet ductus literarum persequendi. Evicit tamen istam molestiam novus labor, cujus improbitate superavimus tandem, quod superari non posse principio arbitrabamur. Jam vero te accinges ad hos errores, qui operarum incuria irrepserunt, corrigendos, ne hic illic offendas, aut quid inter legendum te moretur. 39k8pc79y0ki57bn1m2bw6pclkrgso7 267689 267612 2026-05-28T20:42:36Z Demetrius Talpa 13304 /* Jani Broukhusii Silvarum libri duo. */ 267689 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Janus Broukhusius |OperaeTitulus=Poemata omnia |OperaeWikiPagina= |Annus= Saeculo XVII |SubTitulus= |Genera=carmina |Editio=Amsteladaemi 1711 |Fons=[https://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Latijn/BroukhusiusPoemata1711.html De Heinsius Collectie] }} ==Jani Broukhusii <br>POEMATA OMNIA.== <center> Jani Broukhusii <br>POEMATUM LIBRI SEDECIM. <br>Editore DAVIDE HOOGSTRATANO. AMSTELAEDAMI <br>Excudit FRANCISCUS HALMA, <br>Illustr. Frisiae Ordinum Typographus ordinarius. <br>MDCCXI. </center> ===<i>Viro nobilissimo</i> Joanni de Witt, urbi Amstelaedamensi a secretis s. p. d. David Hoogstratanus.=== J ANI BROUKHUSII, ingeniorum sui temporis principis, Po&#235;mata Tibi, Vir Nobilissime, offero & inscribo. Et cui poteram melius, quam Tibi, qui licet [fol. *3v] satis occupatus sis & districtus laboribus indies Reip. impendendis, tamen Musas ab aedibus Tuis numquam excludis, sed earum suavitatem exemplo aliorum magnorum & illustrium virorum, remissionis a gravioribus curis & laxamenti instar habes, omne tempus, si quod vacuum & subsecivum occupationibus Tuis potes subducere, in nullis relaxationibus libentius consumens, quam in exercitationibus frugiferis, & optimarum disciplinarum studiis? Quotquot enim te norunt, mecum compertum habent, Te jam a tenera aetate ad verae laudis decus inflammatum, nunc quoque studio acerrimo teneri illarum artium, quibus mortales non modo ad humanitatem, sed ad [fol. *4r] quandam excellentiam inter suos aequales conformantur, certe de vulgo eximuntur. Inprimis vero inter omnia studiorum genera nullum aeque Tibi curae est ac po&#235;ticum, tenerrima illa ac delicata eruditionis pars. Hinc non modo bene existimas de po&#235;tis, eorumque operibus: sed si a paucissimis discesserimus, quos referre nullius esset morae, nemo Te uno hac tempestate in patria nostra artem Musicam, a plerisque vel contemtam, vel ludibrio habitam, majore affectu colit & tuetur. Neque est quod hac in parte me quis quam Tibi adulari putet, cum me ab hac suspicione absolvant eximia ingenii Tui monumenta, quae jam doctissimi homines & genuinae elegantiae cultores [fol. *4v] mirantur, & in oculis ferunt. Loquitur pro me ipse Broukhusius, qui cultissima, quae in his libris legitur, elegia, testari voluit, quo in pretio Te Tuasque dotes haberet. Nec dubito, quin gestiant ejus manes, a Te vicissim nobili carmine honestati, si quid manes sentiunt, ingenii sui foetus sub nominis Tui auspiciis a me produci in lucem. Certe succurrit etiamnum mihi non sine magno voluptatis sensu dies ille, quo studii Tui po&#235;tici primitias ei praelegebam, quaque ratione vitam Tuam institueres signisicabam. Quae cum de Te praedicantem me audiret, & suavitate carminis, quod tunc temporis ad me miseras, traheretur, totus in amorem Tui rapiebatur. [fol. **1r] Cumque deinceps in ejus familiaritatem pervenisses, numquam destitit, quoties occasio se offerret, laudare Tuum pudorem, modestiam, vitae integritatem, continentiam, ingenii elegantiam, ceterasque virtutes, quae Virum Tui loci atque ordinis mirifice commendant. Tum quoque coepisti alacrius escendere illum po&#235;ticae felicitatis apicem, majorique ardore laetissima Musarum vireta nobiscum perlustrare, illorumque abstrusos & vulgo invisos recessus peragrare. Quae quidem res magno oblectamento fuit Viro Illustri Francisco Vroedaeo,<!-- [= Fran&#231;ois de Vroede] --> florentissimae hujus Urbis Consuli, & magno eruditorum hominum patrono, socero Tuo, cujus repentinum obitum [fol. **1v] omnes boni lugent, & praeclaras ejus virtutes in perpetua habent memoria. Haec cum ita se haberent, non anxie mihi disquirendum fuit, cui haec Carmina dedicarem, quando Tu statim ultro mihi hoc agitanti veniebas in mentem, quo nempe nemo impatientius tulit moras huic editioni injectas, nemo frequentius questus est sua desideria & vota tam moleste suspendi. Neque minus hoc debui affectui, quo me complexus es etiam nondum visum, & benevolentiae, quam postilla mihi praestitisti, certissimis documentis, recepto scilicet me in album eorum, quos amicitia Tua dignaris, meque nuper taedii pleno, & quaerente ubi respirarem, alloquiis Tuis refecto & [fol. **2r] confirmato. Haec igitur Broukhusiani nominis monumenta, tanquam meae in te observantiae pignus, Vir Nobilissime, accipe illa fronte, qua me soles accipere. Deus, omnis boni fons & origo, Te Tuosque diu servet incolumes. Vale. Amstelaedami postridie kal. Decembr. M DCCX. [fol. **2v] ===Lectori benevolo s. d. David Hoogstratanus.=== L IBERO tandem fidem toties tibi datam, Lector benevole, producendo in lucem hos po&#235;matum Broukhusianorum libros. Ii jamdudum fuissent emissi, cum omni ope & viribus in id incumberem, nisi multa intervenissent impedimenta spissaeque occupationes, & Typographus, postquam typis coepissent describi, omnia alia mente agitans jam quoque de mutanda sede, rebusque suis in Frisiam transferendis cogitasset. Hinc molesta nimis mora consiliis meis est injecta, quam tamen pensavit luculento hoc characte[fol. **3r]re, & splendidis ornamentis, quorum magnificentia omnium &#966;&#953;&#955;&#959;&#954;&#940;&#955;&#969;&#957; oculos & animos advertit & allicit. Voluit scilicet tam egregium monumentum ponere honori & meritis hominis, quem, dum in vivis esset, colebat inprimis & observabat, cujusque ultimis versibus, paulo ante fatalem diem scriptis, fuerat laudatus & honestatus; & sic quoque aliqua parte respondere voluntati, qua sciebat me semper fuisse in amicorum optimum & certissimum: quem amittens jacturam feci irreparabilem, quae ut animum meum non leviter perturbavit, ita non desinit me implicitum tenere molestiae ac moerori, cujus acerbitatem nec longa dies est mollitura. Postquam enim Petrus Francius, vir celeberrimus, & Eloquentiae Romanae Graecaeque gloria florentissimus, quo utebar etiam familiarissime, rebus humanis esset exemtus, solus superfuit Broukhusius, quicum omnem meam voluptatem, & si quid animo haereret asperum & insuave, partiri solebam: solus, in cujus sinu curas meas deponebam, cuique omnia mea consilia credebam. Numquam certe animo meo excidet illud tempus, quo primum in hac urbe, deinde in secessu suburbano, in quem se abdiderat jam militiae satur, & rude donatus, ut se totum studiis involveret, tot horas jucunde consumsimus confabulationibus de optimarum artium & literarum studiis, deque scriptoribus cum antiquis, tum novis, [fol. **3v] qui in eo genere laudis & scientiae excellentes diserte scribendi gloria floruerant, & inde nomen immortale fuerant consecuti: deque aliis rebus multis, quas ille, ut stupenda valebat memoria, recensens animum meum mirisica voluptate perfundebat. Unde fiebat ut, quoties dubia mihi aut nodi in versandis antiquis scriptoribus oriebantur, aut aliquid de antiquitate Romana requirendum, aut po&#235;ticam aliquam quaestionem proponendam habebam, statim ad Broukhusium, tanquam ad Apollinis tripodem decurrerem, nec umquam nisi doctior ab eo discederem, quod grato & memori animo semper agnoscam. Carmina ejus, quae jam publici juris facio, nihil est cur operose tibi commendem. Si enim literis humanioribus es imbutus, neque tangeris his deliciis, nae tu nullius suavitatis gustum habes. Si non es, frustra hoc agam, cujus mens quoque non est exspatiari in laudes divini po&#235;tae, primo quod nemo eum, quod olim de Hercule ferebatur, contemnat: deinde quod tam praeclarae dotes non sint in transcursu praedicandae, cum & publice jam praedicatae sint a viro clarissimo Petro Burmanno, qui non jussus, non per oblatam aliunde sibi occasionem, sed solo amore ductus in defunctum, cui vicissim fuerat carissimus, oratione Trajecti habita praeclare id executus est. Quo eximiae pietatis argumento egregiam simul laudem adeptus est, [fol. **4r] ingentem simul omnibus Broukhusiani nominis cultoribus attulit delectationem, cujus neque te expertem esse sinet: de quo jubeo te bono esse animo. Alioqui mihi, si actum velim agere, in proclivi esset tangere Broukhusii vitam, studia, & mores, dignationemque, in qua habuerunt eum viri principes, & natalium splendore non minus, quam doctrina illustres, quos hic parco enumerare, quia nec libet nominare eos, qui, cum vivum involare non auderent, umbram demortui aggressi sunt; quorum unus in omni paene studiorum genere dictaturam sibi vindicans, ideoque aegre ferens alios, quibus se multo superiorem putat, laudatos ab eo publice esse, quod certe signum est animi jejuni & pusilli, virus suum evomuit in operam Tibullo impensam, jactans ea, quae jactare potuisset in Propertiana, nisi tum noster fuisset superstes, cujus gratiam captabat, ut sic sociatis cum eo viribus, si diis placet, iret in communem adversarium, cui se ipse parem non esse satis videbat, uti nec par fuit aliis, qui non longo post tempore multiplices ejus errores exagitarunt, dignumque censuerunt, quem Musae e monte Pimplaeo furcillis praecipitem ejicerent; alter in suis ad Minucium Felicem commentariis ea chartis illevit, quae, si rem recte perpendas, scripta videntur ab homine non satis sani cerebri, vel <i>a furia possesso</i> (qualibus elogiis ornat manes Gudianos) <i>unde ablata ei mens nihil attende-</i> [fol. **4v] <i>rit, quid manus scriberet.</i> Ita obscura & confusa sunt ibi omnia. In his quoties alium quendam intempestivis laudibus ad caelum extollit, toties Broukhusium, ac si nimius nugator ad illius doctrinam fuisset, iniquis modis deprimit, amarisque dicteriis lacerat. Utinam suam potius, ut alicubi ipse ait, domum exornasset, neque tam amplam materiam praebuisset aliis existimationis suae vindicandae, & ea in illum, a quo male habiti erant, dicendi, quae mallet credo non fuisse dicta, cum ab ipso refelli non potuerint, utcumque asperrimum in literas imperium exerceat. Sed quamvis multa huc facientia a me possent adferri, si velim obsecundare dolori meo, justaeque indignationi, & famae hominis mihi amicissimi laboranti adesse, postquam ipse eam tueri non potest, quod non video cur mihi vitio verti posset, vicissimque invehi in degeneres tricones, qui ejus manes revellere sunt adorti; melius tamen erit ea praeterire, & te nullis ambagibus circumductum admittere ad haec bonae mentis sacraria, unde provenerunt tantae uberrimi ingenii deliciae & suavitates, ut jure mireris hominem a prima juventute castris innutritum inter armorum strepitum & irati maris fremitus tam polita, tam tersa carmina scribere potuisse. Ea mihi in manum data, meaeque fidei, cum moreretur, commissa, cujus rei testimonium extare voluit in tabulis supremae voluntatis, quibus mihi & alia [fol. ***1r] omnia manu sua scripta volumina, bonamque bibliothecae suae partem legavit, tecum bona fide communico universa, ne praetermittens quidem Juvenilia, ut & priora & posteriora ejus opera inter se conferas, quod tibi non injucundum fore certus sum; uti nec injucundum fuit peritissimis harum rerum aestimatoribus, qui immaturae aetatis specimina ab eo edita videntes nihil non ab ejus pereleganti ingenio sibi pollicebantur. Neque fefellit eos exspectatio. Siquidem omnia artis po&#235;ticae arcana exhausisse, intimosque ejus recessus penetrasse, postquam corroboratus esset, certissimis indiciis cognoscebant. Equidem si pateris meam quoque de eo sententiam alicujus apud te esse momenti, eam tribus verbis complectar, testans de eo, quod de Martiale testatus est olim Plinius Caecilius, <i>fuisse</i> nempe <i>hominem ingeniosum, acutum, acrem, & qui plurimum in scribendo & salis haberet & fellis; nec candoris minus.</i> Hoc & amici ejus experti sunt & inimici senserunt. Sed tuo potius judicio omnia permitto. Fruere iis & vale. [fol. ***1v] ===Ejusdem in obitum Jani Broukhusii elegia.=== <poem> H <i>OC quoque restabat: laurique hederaeque valete, &nbsp; &nbsp; Quae tegitis crines serta caduca meos. Hoc quoque restabat: rapuere immitia fata &nbsp; &nbsp; Omne decus rebus praesidiumque meis.</i> {{Versus|5}} <i>Tene, facer vates, potuerunt perdere Parcae &nbsp; &nbsp; Intentum studiis Numina dira tuis? Cum subit illa dies (quando non illa subibit?) &nbsp; &nbsp; Qua me tangebas deficiente manu, Qua me spectabas, mediaque in morte vocabas</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} <i>Aegidenque tuum, Pirithoumque tuum; Qua mandata dabas suprema, orbemque perosus &nbsp; &nbsp; Aetheriae ardebas tecta subire domus; Quid superest nisi flere mihi? mea gaudia tecum &nbsp; &nbsp; Aufers. ab superest nil nisi flere mihi.</i> [fol. ***2r] {{Versus|15}} <i>Heu ubi nunc doctique sales, dulcesque lepores? &nbsp; &nbsp; Heu ubi nunc venae flumina larga tuae, Qu&#238;s pectus, qu&#238;s ora mihi sine fine rigabas, &nbsp; &nbsp; Ingenii promens luxuriantis opes? Te duce Pierios licuit penetrare recessus,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} <i>Atque aliquem vates inter habere locum. Te duce Romanos licuit tractare magistros, &nbsp; &nbsp; Et non lassata volvere saepe manu. Per te depulsis nova lux est orta tenebris: &nbsp; &nbsp; Sensere auxilium sacra Latina tuum.</i> {{Versus|25}} <i>Hinc quid non teneri debet tibi Musa Propertii, &nbsp; &nbsp; Aeternum cujus Cynthia nomen habet? Hinc quid non culti debet tibi Musa Tibulli, &nbsp; &nbsp; Quem finxisse manu creditur ipsa Venus? Quid non Sinceri, quem Parthenopaea canentem</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} <i>Mirata est Latiis carmina docta modis? His mihi deliciis animum mentemque levabas: &nbsp; &nbsp; Pellebas curas his mihi saepe meas. O quoties sensi hinc vires in carmina! lecto &nbsp; &nbsp; O quoties brevis est carmine visa dies!</i> [fol. ***2v] {{Versus|35}} <i>Ante focum quoties hilares consedimus ambo! &nbsp; &nbsp; Excepit quoties nos Nucis umbra tuae, Umbra Nucis, nostrae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Inter thyrsigeri munera laeta Dei! Innocui calices, vos testor, saepe dedistis</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} <i>Materiam argutis, at sine felle, jocis. Nec tamen est positos egressa modestia fines, &nbsp; &nbsp; Seria nec tempus non habuere suum. Saepe mibi casus doctorum & fata solebas, &nbsp; &nbsp; Fata etiam & casus saepe referre tuos.</i> {{Versus|45}} <i>Mnemosyne ipsa tibi veteris recluserat acta &nbsp; &nbsp; Temporis, aetatis fida magistra tuae. Illa tibi ut primis semper comes haeserat annis, &nbsp; &nbsp; Haerebat senio sic comes usque tuo. Omnia jam densis sunt tecum oppressa tenebris.</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} <i>Omnia sub tumuli marmore condit humus. Hei mihi, spes omnes, & quod mea vota ferebant, &nbsp; &nbsp; Hei mihi, spes omnes abstulit una dies. Non ego jam posthac pendebo loquentis ab ore, &nbsp; &nbsp; Pandentisque mihi ad Musica sacra viam:</i> [fol. ***3r] {{Versus|55}} <i>Sed moerens loca cuncta meis implebo querelis, &nbsp; &nbsp; Quaeque canam posthac carmina, moesta canam: Moesta quidem, sed quae nostrum testentur amorem; &nbsp; &nbsp; Meque fuisse tuum postera turba leget. Te mihi certa fides, nullis pavefacta procellis,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} <i>Te mihi non uno nomine junxit amor. Audiat hoc saevus, qui deterit omnia, livor, &nbsp; &nbsp; Audiat hoc famae turba maligna tuae. Audiat: atra tibi frustra vecordia laudem &nbsp; &nbsp; Detrahit, & vires conficit ipsa suas.</i> {{Versus|65}} <i>Te vehet invidiae victrix super aethera Fama, &nbsp; &nbsp; Te priscis dicet vatibus esse parem. Dumque vigent vates, & vatum praemia lauri, &nbsp; &nbsp; Ingenii vivent tot monumenta tui. Accipe nunc, si grata tibi, dulcissime rerum,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} <i>Accipe nunc animi dona suprema mei. Accipe quas spargo violas, hederaeque virentis &nbsp; &nbsp; Munera, quae frontem cinxerat ante tuam. Carminibus vatum interea dicere piorum. &nbsp; &nbsp; Hi quoque virtutes & tua facta canent.</i> [fol. ***3v] {{Versus|75}} <i>Hi quoque rite tibi feralia dona parabunt, &nbsp; &nbsp; Hi quoque de lacrimis humida serta ferent. Burmannusque tuus, docta plaudente corona, &nbsp; &nbsp; Ingenii dotes tollet in astra tui. Forsitan inde tui capient solatia manes:</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} <i>Forsitan agnoscent hoc pietatis opus. Broukhusi dilecte vale, & si quis tibi sensus &nbsp; &nbsp; Est super, hoc a me carmen amantis habe.</i> [fol. ***4r] </poem> ==Jani Broukhusii elegiarum libri quatuor.== [fol. ***4v: blanco] [p. 1] ===Jani Broukhusii elegiarum liber primus. === ====Elegia I. Ad reverendissimum celsissimumque principem Ferdinandum episcopum Paderbornensem ac Monasteriensem. ==== <poem> I NCLITE Musarum, Princeps, Super&#251;mque sacerdos, &nbsp; &nbsp; Fernande, Ausoniae gloria prima lyrae; Grande decus, Fernande, vir&#251;m quos insula vestit, &nbsp; &nbsp; Grande po&#235;tarum Pieridumque decus: [p. 2] {{Versus|5}} Da veniam, si forte sacras offendimus aures &nbsp; &nbsp; Nec satis excultis solvimus ora modis. Da veniam, posito Clio si nostra rubore &nbsp; &nbsp; Ardet in aspectum luminis ire tui. Haud equidem ignoro, cum sis genus ipse Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua te conveniat religione coli: Sed tua me pietas, qua nil praeclarius usquam est, &nbsp; &nbsp; Erigit: ingenuos temperat illa metus. Ah ego quid cesso cultumque offerre fidemque, &nbsp; &nbsp; Cum pateat castis vatibus aula tibi? {{Versus|15}} Aula tibi profugas cum protegat alta Camoenas? &nbsp; &nbsp; In mores Domini transiit illa sui. Non alius majore calet praecordia Phoebo, &nbsp; &nbsp; Non alius Clariis plenior ora favis. Testis Alexander, testes Tiberinides undae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tu septeno Roma superba jugo; Urbis Alexander magnus moderator, & orbis; &nbsp; &nbsp; Maximus Aonidum, maximus orbis amor. Inter Aricinos quoties tecum ille recessus &nbsp; &nbsp; Deposuit curas ad tua fila suas! {{Versus|25}} Formosum quoties placide projectus ad amnem &nbsp; &nbsp; Audivitque tuum deperiitque melos! Plaudebant pariter Nymphae pariterque stupebant, &nbsp; &nbsp; Hesperii Nymphae fama superba soli. [p. 3] Ipse pater lucos inter Tiberinus opacos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cornigerum flavo sustulit amne caput. Atque ait: O clarae clarum decus addite Romae, &nbsp; &nbsp; Cujus ab ingenio laus mihi prisca redit, Jam nunc, Furstenberge, novos molire triumphos, &nbsp; &nbsp; Et nova militiae fige tropaea tuae. {{Versus|35}} Non tibi praetulerim gelidi Sulmonis alumnum; &nbsp; &nbsp; Sulmo licet Clariis luxurietur aquis: Non Umbrum, ditemve foco lucente Tibullum; &nbsp; &nbsp; Ille licet nostrum sit, licet ille, decus. Nec tantum tibi debuerit, Germanice, Varus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum volat ad Stygios umbra inhumata lacus; Quantum Pieria manes quod suscitat arte &nbsp; &nbsp; Furstenbergiacae chorda diserta lyrae. Sensit & Arminii tua munera nobilis umbra: &nbsp; &nbsp; Arminii ad laudes gestiit umbra suas. {{Versus|45}} Inter & Argivos proceres interque Latinos &nbsp; &nbsp; Elysium gaudet nunc habitare nemus. Arminium sonat amnis, & Arminium convalles, &nbsp; &nbsp; Arminium silvae deviaque antra sonant. Felix, qui tantum dignus meruisse po&#235;tam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Exigis aetatis tempora laeta tuae. Tu quoque ter felix, urnam declinis in auream &nbsp; &nbsp; Eridane, Hesperio clarior Eridano. [p. 4] Magne Pade, electro longe qui purior omni &nbsp; &nbsp; Umbrosae colles dividis Angariae; {{Versus|55}} Cum tot busta ducum, cum tot Monumenta videbis, &nbsp; &nbsp; Quaeque salutiferas saxa tuentur aquas; Ecquid inardesces magni benefacta patroni. &nbsp; &nbsp; Omnibus officiis demeruisse tibi? Ecquid munificam gratus mirabere dextram, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et Domini mores ingeniumque tui? Imo ita: dumque vagos torques ad Nerea cursus, &nbsp; &nbsp; Notescas populis fac magis inde tuis. Eridanoque, poli vivo qui lucet in auro, &nbsp; &nbsp; Invidiam facias, invidiamque mihi. {{Versus|65}} Certe ego jam invideo, pignus tam grande Deorum &nbsp; &nbsp; Erudiisse mihi, nec genuisse mihi. Vera Deus cecinit: Nymphae applausere canenti; &nbsp; &nbsp; Plausit & e gelidis Anna Perenna vadis. Vos quoque Phoebei numen sensistis olores &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Qui sacra Germano tingitis ora Pado. Sensistis, patriaeque Viro inspirastis amorem, &nbsp; &nbsp; Sisteret ut notis finibus ille gradum: Quoque solo primum vitales hauserat auras, &nbsp; &nbsp; Erigeret Musis digna theatra suis. {{Versus|75}} Evenere. suo certant assurgere alumno &nbsp; &nbsp; Angariae colles, Angariae nemora. [p. 5] Illic numen habes: nec te praesentius umquam &nbsp; &nbsp; Latoum Delos ardua sensit Herum: Nec Lyciae dumeta, nec a&#235;rius Parnasus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Potaque virgineo lympha beata choro. Adsis, o Fernande, meisque allabere coeptis: &nbsp; &nbsp; Te lyra, te calami, te mea plectra canent. Virtutesque tuas serum diffundet in aevum &nbsp; &nbsp; Pieris ad nutus officiosa tuos. {{Versus|90}} Jupiter humana cum possit laude carere &nbsp; &nbsp; Humano gaudet se tamen ore coli. Tu quoque sis quamvis Latiis decus omne Camoenis, &nbsp; &nbsp; Non mea dedecori Musa futura tibi est. Adsis o, validasque in carmina suffice vires: &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Te sine muta lyra est, te sine plectra tacent. Hoc mihi contingat! tua ni spiraverit aura, &nbsp; &nbsp; Quis, nisi tu, digne te celebrare queat? [p. 6] </poem> ====Elegia II. Ad Joannem Hudde, Urbis Amstelaedamensis Consulem, sponsum. ==== <poem> D UM tua festivis collucent atria taedis, &nbsp; &nbsp; Et jucunda tibi vincula nectit Hymen; Nec piget, amotis paulum, vir maxime, curis &nbsp; &nbsp; Ire sub amplexus lene tuentis Herae; {{Versus|5}} Fas mihi sit fausto testari gaudia cantu, &nbsp; &nbsp; Et tacitas mentis prodere laetitias. Fas mihi sit patriae voces ac publica vota, &nbsp; &nbsp; Qua datur, applausu continuare meo. Atque utinam tanto pulsarem barbita plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quanto te, Consul, par foret ore cani! Nunc tenues offert elegos pudibunda Thalia, &nbsp; &nbsp; Immemor, ah, cultu multa deesse suo. Non tamen est facinus, si grandior hostia desit, &nbsp; &nbsp; Caelestes salsa demeruisse mola. {{Versus|15}} Illa tibi geminum gaudens gratatur honorem, &nbsp; &nbsp; Consulis & Sponsi connubiale decus. [p. 7] Ire per & fasces, per nomina gentis avitae, &nbsp; &nbsp; Perque tuos titulos officiosa velit: Ni pudor ille tuus, prisci candoris imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Obstet, & accepti par decus imperii. At te felici suffultum colla lacerto &nbsp; &nbsp; Blavia speratis detinet illecebris: Inque vicem paribus suspirans saucia flammis &nbsp; &nbsp; Languet ad obtutum Conjugis ipsa sui. {{Versus|25}} Hymen io, Hymenaee io, quid gaudia differs? &nbsp; &nbsp; Nunc erat ad festas accelerare dapes; Nunc Genium celebrare mero, centumque choreis, &nbsp; &nbsp; Et dare blanditis justa Cupidinibus. Tu quoque quid cessas clauso procedere Olympo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vespere, delicium cuncta domantis Herae? Dum loquor, argutum produxit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Et picturatis excubat in speculis. Qualis cum Triviae sopitum ad Latmia saxa &nbsp; &nbsp; Vidit ab Oeteis Endymiona jugis. {{Versus|35}} Ille tui gestit numerum subducere lusus, &nbsp; &nbsp; Basiaque intentis computat articulis. Quorum sollicitus cum millia multa notarit, &nbsp; &nbsp; Mox Veneris dulces conferet in tabulas. At tu foecundo, mitis Lucina, labori &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Annue: fac castas pondus habere preces. [p. 8] Et tu, sancte Geni, felix tutela piorum, &nbsp; &nbsp; Prolem pacatis respice luminibus. Hac serie fulcite domum, servate nepotes, &nbsp; &nbsp; Multus ut e claro sanguine Consul eat: {{Versus|45}} Et quidquid patriis faustum meus Amstela muris &nbsp; &nbsp; Senserit, hoc patriae debeat omne Patri. </poem> ====Elegia III. Ad Joannem Huidekooper, Marsevenium, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis,</i> sponsum.==== <poem> Q UOT tibi felices promittunt gaudia curae, &nbsp; &nbsp; O Marseveniae gloria prima domus! Causa perorata est. blando Venus aurea vultu, &nbsp; &nbsp; Cumque parente sua vincula nectit Amor: {{Versus|5}} Sanctus Amor, quem legitimi pia foedera lecti, &nbsp; &nbsp; Quem pudor, & probitas, castaque sacra juvant; Cujus ab auspiciis seros sperare nepotes, &nbsp; &nbsp; Et longa fas est posteritate frui. O ita Dii faciant qu&#238;s vincla jugalia curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} O ita tam felix, quam bene gratus, Hymen, [p. 9] Semper ut illius vivant vestigia flammae, &nbsp; &nbsp; Quam Dominae tremulis imbibis ex oculis: Multus ut illustri de sanguine prodeat haeres, &nbsp; &nbsp; Qui valeat claram perpetuare domum. {{Versus|15}} Audior. Astrorum risit chorus: aetheris alti &nbsp; &nbsp; Hesperus auratas excubat ante fores: Hesperus innocuae dulcissima cura Diones, &nbsp; &nbsp; Virgineis semper laetus in exuviis. Ille tuos lusus narrabit & oscula Divae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula quae teneris supputat articulis. Ite pares animae, concordiaque arma movete: &nbsp; &nbsp; Nox vocat, & dubia Cynthia luce vocat. Jam dudum torus & vigiles hinc inde lucernae &nbsp; &nbsp; Debuerant vestris incaluisse jocis. [p. 10] </poem> ====Elegia IV. Ad Hubertum Roosenboom, supremae Batavorum curiae praesidem, Academiae Lugduno-Batavae curatorem.==== <poem> C UM tibi Phoebeos tradit Res Musica fasces, &nbsp; &nbsp; Et templum Batavi nobile Palladii; Qu&#238;ne satis festo testemur gaudia plausu, &nbsp; &nbsp; O Rosenbomiae maxime gentis honos? {{Versus|5}} Carmen amas: carmen dabimus, sed quale pusilli &nbsp; &nbsp; Paupere de rivo pectoris ire potest. Et pia votivas suspendens Musa corollas &nbsp; &nbsp; Incinget gracilem flore juvante chelyn. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio lauri grata corona Deo. [p. 11] Quales vos magni sevit manus enthea Douzae, &nbsp; &nbsp; Illa Camoenarum prima Forique manus. Quales Heinsiaden teneris fovistis in umbris, &nbsp; &nbsp; Ducentem dulci saxa ferasque lyra. {{Versus|15}} Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri grata latebra Deo, Musarum formosa domus, quam Dorica Pitho, &nbsp; &nbsp; Quam Romana suo nectare Suada lavit. Et tu, Rhene pater, sterili luctatus arenae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Flecte precor vultus ad nova sacra tuos. Flecte, pater, vultus & cornua divitis alvei: &nbsp; &nbsp; Digna dies plausu, digna favore tuo est. Ite leves Nymphae, Rheni genus, ite puellae, &nbsp; &nbsp; Collaque muscosis glauca levate vadis. {{Versus|25}} Nec vobis certent Haganae Numina silvae, &nbsp; &nbsp; Quamvis deliciis invidiosa suis. Haga quod Auriacis tumet ambitiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Auriaca Pallas stat tua, Leida, manu: Auriaci victoris opus sortissima Pallas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nunc etiam Auriaci nobile Regis opus. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri nomina grata Deo. Sub vestris ingens se Rosenbomius umbris &nbsp; &nbsp; Colliget atque fori grande reponet onus. [p. 12] {{Versus|35}} Blanda catenatis dabitis vos otia curis, &nbsp; &nbsp; Sed quorum fructus Belgica tota ferat. Unde animae passim illustres, unde aurea vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, & eloquii cuncta domantis honor. Unde seges numerosa vir&#251;m, quos inserat astris &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Uranie: unde animi nobilioris opes: Et victrix fati Prudentia sana, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et quae constanti sub pede probra terit. Inpleat extentos sic Rosenbomius annos, &nbsp; &nbsp; Longa Camoenarum gloria, longus amor! {{Versus|45}} Gaudeat & fructu curae GULIELMUS honorae, &nbsp; &nbsp; Qui voluit Musis dexter adesse suis! </poem> ====Elegia V. In funere Joannis de Witt, <i>urbi Dordrechtanae a secretis.</i>==== <poem> E TSI inproviso perculsum fulmine, Witti, &nbsp; &nbsp; Mens animi tantis deserit icta malis; Nec potis est luctu concussa & clade recenti &nbsp; &nbsp; Condignum moesto promere corde melos: {{Versus|5}} Invenit tamen ipse viam dolor, & sua longis &nbsp; &nbsp; In lacrimis ac singultibus ora quatit. [p. 13] Hoc unum potuit male fortis; at aeger acerbo &nbsp; &nbsp; Vulnere, jacturis incubat usque suis. Qualis praerupto scopulorum in vertice turtur &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non consolandis fletque gemitque modis. Qualis populeo sub tegmine tristis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Amissos foetus nocte dieque vocat. Ah Witti, ah patriae Witti tener urbis ocelle, &nbsp; &nbsp; Unica Musarum gloria, nempe jaces. {{Versus|15}} Nempe jaces nostri custos Heliconis: in ipso &nbsp; &nbsp; Paene Juventutis limine ademte jaces. Flent circum Charites, flet desolatus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & scissis Mnemosyne aegra genis: Et Virtus, & qui fecit tibi nomina Candor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Pudor, & lacera squalida veste Fides. Quid breve tantorum spatium, mala Parca, bonorum &nbsp; &nbsp; Contrahis, & secto stamine rumpis opus? Sed nihil egisti, dea livida: Wittius ille &nbsp; &nbsp; Vivet, &, invita te quoque, victor erit. {{Versus|25}} Wittius extento semper memorabitur aevo: &nbsp; &nbsp; Wittius Aonidum cura perennis erit. Illum vivacis subfultum numine Famae &nbsp; &nbsp; Excipiet multa Gloria laude recens. Ipsa pios cineres complexa fidelibus ulnis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Condet in aeterno Bibliotheca sinu. [p. 14] </poem> ====Elegia VI. In funere Joannis Huidekooper Marsevenii.==== <poem> S Ic, ubi praecipites agitant vaga nubila Cori, &nbsp; &nbsp; Imbribus & densis caeca tumescit hiems, Afflatus saevi rapido Jovis igne viator &nbsp; &nbsp; Vix animam extremis continet in labiis: {{Versus|5}} Ut me tam subito, tam tristi nuntius ictu &nbsp; &nbsp; Perculit, ut sensus obriguere mei. Heu Marseveni, carum caput, heu mihi cuncta &nbsp; &nbsp; Inter amicorum nomina praecipuus, Vixisti: nec te duri vis ferrea fati &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prima senectutis tangere septa sinit. Quid loquor? ah annos non expleture viriles &nbsp; &nbsp; Occidis, antiquae flenda ruina domus. Flos patriae, flos virtutum praeclare bonarum, &nbsp; &nbsp; Civibus exemplar nobile principibus: {{Versus|15}} Cujus in ore sibi Probitas mitissima sedem &nbsp; &nbsp; Legerat, innocui nuntia certa animi; [p. 15] Justitiae sanctos lex finxerat aurea mores, &nbsp; &nbsp; Atque inlibata fronte serena Fides; Hospitium tot virtutum praenobile, purae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sedes pura animae, dosque beata, jaces. Et dulces te nati, & te sanctissima conjux, &nbsp; &nbsp; Et desolatus plorat uterque parens, Et cari fratres, & moestarum ora sororum, &nbsp; &nbsp; Quidquid & in terris suave piumque fuit. {{Versus|25}} Heu pius, heu frustra pius es, Dolor. ite gementum &nbsp; &nbsp; Effrenes lacrimae, ruptaque verba, procul. Ite procul lacrimae. non est medicabile vulnus, &nbsp; &nbsp; Injecta Lachesis quod facit atra manu. Quod si confusi mortalia corda dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Quirent ex aliqua parte levare malo, Vobiscum divae flerent Aganippides, & se &nbsp; &nbsp; Desertas sacro congemerent nemore. Vobiscum Latius planctu indulgeret Apollo, &nbsp; &nbsp; Tristiaque indignis rumperet ora modis. {{Versus|35}} Nam cui plus divae dederunt Aganippides? aut quem &nbsp; &nbsp; Complexus tanta est noster Apollo fide? Ipsa quoque adfleret pia Patria: Patria moestos &nbsp; &nbsp; Numquam siccando spargeret imbre sinus. Illa sibi hanc olim, virtutis conscia adultae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quamvis primaevam, legerat ipsa manum. [p. 16] Illa virum rebus prudens praefecit agendis: &nbsp; &nbsp; Et bene compositi pectoris acta probat. Purpura restabat. Mors inportuna diremit. &nbsp; &nbsp; Tot dotes una disperiere die. {{Versus|45}} Tot laudes periere, capax quas nominis alti &nbsp; &nbsp; Nutribat puro pectore sancta quies: Illa quies animi, fraudem fugientis & astus, &nbsp; &nbsp; Et non fucatae mentis amator honos. At nos, quod superest, memori sub corde repostum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nomen honoratis condimus exsequiis. Illic pectoribus spirantem semper in imis &nbsp; &nbsp; Egregio statuam sit statuisse Viro: Spirantem statuam, cui pro suffimine odoro &nbsp; &nbsp; Sit lyra, sit cantus, & bene gratus amor. {{Versus|55}} Hoc melius, Marseveni, celebrabere templo, &nbsp; &nbsp; Quam si marmorea cultus in aede fores. Diruit humanos aetas spatiosa labores, &nbsp; &nbsp; Aut focus, aut rapidi vis truculenta maris: At nullas umquam metuent monumenta ruinas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quae bene sacrata mentis in arce vigent. [p. 17] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber secundus. === ====Elegia I. Ad Christum Servatorem. ==== <poem> H AEC tibi, Christe Deus, cordis suspiria fracti, &nbsp; &nbsp; Has tibi non fictas, optime, libo preces. Sis bonus, o, facilisque mihi, quem languor adesum, &nbsp; &nbsp; Quem torret lenti vis inimica mali. {{Versus|5}} Viscera (tu nosti) tabem traxere profundam: &nbsp; &nbsp; Desunt officio languida membra suo. Mens quoque pressa stupet longi fuligine morbi. &nbsp; &nbsp; Una super spes est in bonitate tua. Non tamen ut vivam, te deprecor; utve recentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jucunda liceat ducere luce moram. Tu pro jucundis dabis optima: sic tibi mos est, &nbsp; &nbsp; Numinis offensi cum petit aeger opem. [p. 18] Accipe me miserum; gremio, pater, accipe dulci: &nbsp; &nbsp; Et prosit patrii nominis aura mihi. {{Versus|15}} Sum tuus, ac dextrae labor istius. Accipe, Christe, &nbsp; &nbsp; Accipe, qui semper supplicat esse tuus. Hoc ego non merui: sed nec meruere priores, &nbsp; &nbsp; Quorum supplicio noxa piata tuo est. Tota tua haec pietas, tua tota est gratia, quae nos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Stelligera aeterni collocat arce poli. Me quoque cum multis crudeli morte redemtum, &nbsp; &nbsp; Christe, tui sacro sanguine scribe gregis. Simque ego materies laudandi nominis una; &nbsp; &nbsp; Simque ego militiae pars quotacunque tuae. {{Versus|25}} O ubi tuta quies! ubi dulce sonantibus hymnis &nbsp; &nbsp; Turba creatorem concinit omnis herum! O ubi lux aeterna, & purae gaudia mentis, &nbsp; &nbsp; Et nitor, & nulla sordida nube dies! Quod si forte sacro nondum maturus Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Censeor, & nondum sat tibi mundus ego: Da vires miserate novas; da corporis artus, &nbsp; &nbsp; In qu&#238;s sana olim mens habitare queat. Sic quoque pro vita te deprecor: hanc usuram &nbsp; &nbsp; Luminis ab miti sic quoque patre peto. {{Versus|35}} Quod superest, totum dabitur tibi. Tu mea merces, &nbsp; &nbsp; Tu dos, tu requies, tu labor, unus eris. [p. 19] Te fidibus celebrare novis, tibi dicere laudes &nbsp; &nbsp; Mens ardet, radio numinis icta tui. Grande lyrae precium, rerum cecinisse potentem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Per quem mortales, quod sumus, omne sumus. </poem> ====Elegia II. In Laurentii Bakii poemata sacra.==== <poem> Q UANTA tuas animat, Baki, facundia chordas! &nbsp; &nbsp; Quantus & in sacro carmine spirat honos! Non hi Pegaseo veniunt de fonte liquores: &nbsp; &nbsp; Jordanis Musas abluit unda tuas. {{Versus|5}} Sive canis fidos castae Sulamitidis ignes; &nbsp; &nbsp; Uror, & exuviae sunt amor ille meae. Ille amor, ille pudor, caelo demissus ab ipso, &nbsp; &nbsp; Quam nil terrenae lubricitatis habet! Seu pater Amramides, ductis e gurgite turmis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Victoris laudes cantat & arma Dei; Adspicio mersasque acies, mersosque tyrannos, &nbsp; &nbsp; Sceptraque Erythraeo fracta natare mari. [p. 20] Ora Deus movet ipse viro, dictatque canenti &nbsp; &nbsp; Quae velit a longa posteritate coli. {{Versus|15}} Seu pius Hilkiae sanguis delicta suorum &nbsp; &nbsp; Luget, & in lacrimis solvitur ipse suis; Mens cadit, & trepidos horror mihi concutit artus, &nbsp; &nbsp; Haeret & attonito lingua retenta metu. O Solyme, o adyta, o sacrae ferale cadaver &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Urbis, &, heu, templum quod fuit ante, cinis! Cuncta cruentato quae milite proruit Assur; &nbsp; &nbsp; Hei mihi, non isto digna alimenta rogo. Haec cecinit vates, & fletibus ora rigavit: &nbsp; &nbsp; Sanguis erant lacrimae, lumina sanguis erant. {{Versus|25}} Non ita praecipitantur aquae, cum montibus altis &nbsp; &nbsp; Liquuntur positae sole tepente nives: Non ita, cum nigris proruptus nubibus imber &nbsp; &nbsp; Irruit in flores, & sata laeta metit. Parte alia plenusque Deo certusque futuri &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Amosides saevas intonat ore minas, Ultricesque manus scelerum, dominosque superbos, &nbsp; &nbsp; Lapsurasque brevi vaticinatur opes. Prosperiora vocant. duris quid Amazonas armis &nbsp; &nbsp; Feminea video bella movere manu? {{Versus|35}} Non hae trans Tana&#239;m, non hae trans Phasidis amnem, &nbsp; &nbsp; Aspera peltato praelia Marte gerunt. [p. 21] Causa jubet melior, pietasque & cognita virtus: &nbsp; &nbsp; Ipse jubet causa pro meliore Deus. Pugnat & ipse Deus pariter. desecta tyranni &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cervix captivam sanguine lavit humum. Zizara, pone minas. clavo transfixa trabali &nbsp; &nbsp; Tempora non magna femina mole premit. At vos Bakiades, castissima Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; Tam bene quae sacrum sollicitatis ebur; {{Versus|45}} Cingite Idumaeis victura po&#235;mata palmis: &nbsp; &nbsp; Non facit ad vestram laurea Graja chelyn. </poem> ====Elegia III. Ad villam Marseveniam. ==== <poem> R URIS honos vicini, o Marsevenia Tempe, &nbsp; &nbsp; Digna nec antiquis cedere Thessalicis, Quis me iterum blandi sistat prope fluminis undam? &nbsp; &nbsp; A&#235;rii quis me frondibus in nemoris? {{Versus|5}} O molles aurarum animae, trepidique susurri, &nbsp; &nbsp; Dulcis & annosis umbra sub ilicibus, Vosne ego Pieriis dubitem componere silvis? &nbsp; &nbsp; Tene ego Pegaseo, Vechta pater, latici? [p. 22] Vechta pater, molli crinem circumdate musco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pinguia qui tenero murmure prata secas: Qui liquida virides reddens in imagine silvas &nbsp; &nbsp; Ludis ad umbrosos Na&#239;adum thalamos: Per te multiplici gaudet vicinia foetu, &nbsp; &nbsp; Per te non uno munere dives humus. {{Versus|15}} Te Venus ante alios Belgarum diligit amnes: &nbsp; &nbsp; Tu quoque, diligeret quem Venus, unus eras. Se tibi plurima Nympha vovet, praeque urbis honore &nbsp; &nbsp; Otia pacati mollia ruris amat. At tu tranquillo vectus, pulcerrime, lapsu &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Occultas ignes dissimulasque novos. Hoc erat, hoc ipsum, cur te torpere deceret: &nbsp; &nbsp; Ista mora est flammis officiosa tuis. Interea spectas oculos, vultumque, manusque, &nbsp; &nbsp; Dum spectat lymphas ipsa, probatque, tuas. {{Versus|25}} Atque aliqua indigenis Aegle comitata puellis &nbsp; &nbsp; Portat ad agrestes florea serta Deos. Atque aliquis patria per gramina mulcet avena &nbsp; &nbsp; Securus niveas Alphesiboeus oves. Audit, & e viridi ramo respondet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ah nimium diro crimine docta queri. Hic ego te certe, soror o nitidissima Phoebi, &nbsp; &nbsp; Non reor invitas ducere saepe moras. [p. 23] Namque ubi tu dulces radios in lumine puro &nbsp; &nbsp; Exseris, & picta sidera nocte micant; {{Versus|35}} Non hic Haemonio feralia murmura rhombo &nbsp; &nbsp; Inficiunt vultus, candida Diva, tuos. Non mala pallentes bustis anus evocat umbras: &nbsp; &nbsp; Saga nec arcanos vertitur ad numeros. Sed liquido Procne plectro, doctaque puellae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Voce sonant, tacitas & remorantur aquas. Ah quoties, quamvis clarus dulcedine cantus, &nbsp; &nbsp; Obticuit dulci carmine victus olor! Ah quoties illo captum modulamine Vechtam &nbsp; &nbsp; Immemorem caeptae vidimus ire viae! {{Versus|45}} Inde tot anfractus, longoque volumina cursu, &nbsp; &nbsp; Dum vitat lentis Nerea vorticibus. Pro speculo tremulas praebet tibi, Cynthia, lymphas &nbsp; &nbsp; A radiis amnis lucidus ipse suis. Nox abiit. laetos sectemur, Delia, campos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haec tua militia est: hic tibi fervet opus. Seu timidum canibus leporem, seu casse volucres, &nbsp; &nbsp; Sive juvat plumbo praemia parva sequi; Seu tenui celerem cyprinum ducere seta; &nbsp; &nbsp; Haec quoque tutelae sunt, vaga Diva, tuae. {{Versus|55}} Sed neque fraternas ideo dediscimus artes: &nbsp; &nbsp; Da veniam: fratris sic quoque turba sumus. [p. 24] Ille Aganippeis saepe Aurea Saxa viretis &nbsp; &nbsp; Mutat, & Aonio Martia prata jugo. Illum muscosis formosae Na&#239;des antris &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Saepe vident docta plectra movere manu. Quid mirum? Latii dos Marsevenia Phoebi &nbsp; &nbsp; Est Domus: antiquas ille tuetur opes. Vive Domus longum sanctissima: vivite silvae, &nbsp; &nbsp; Fluminis umbrosae vivite deliciae. {{Versus|65}} Et me, qui sensus vobis animumque relinquo, &nbsp; &nbsp; Mansueto memores excipite hospitio. </poem> ====Elegia IV. In Arnoldi Monenii poemata.==== <poem> S IMICHIDAE calamos ac Doridos orgia Musae &nbsp; &nbsp; Obduxit tacito longa senecta situ. Et fontes, Arethusa, tuos dulcesque recessus &nbsp; &nbsp; Horridus occluso numine squalor habet. {{Versus|5}} Quique prius sacras mulcebant cantibus umbras, &nbsp; &nbsp; Obticuit flavo cum Corydone Mycon. [p. 25] Nec spes jam super ulla, nemus lustrare canorum, &nbsp; &nbsp; Aut desueta suas ducere in antra Deas. Quis putet? ad gelidos nova nascitur Enna triones, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exsistitque novis Himera dulcis aquis. Trinacrii pastoris opes tibi, culte Moneni, &nbsp; &nbsp; Detulit a Siculis rustica Musa jugis; Et peram, & fulvo baculi splendentis ab aere &nbsp; &nbsp; Munus, & Oebalia cum genetrice Thoum; {{Versus|15}} Et vitulum dulci cum matre, levesque capellas, &nbsp; &nbsp; Et mulctram niveo nunc quoque lacte gravem. Accedit, donis pretiosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Illa Syracosio fistula trita seni: Fistula vel Pani non inficianda Lycaeo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Pinea semiferum cui tegit umbra caput; Fistula, Mantous quam dum sibi Tityrus aptat, &nbsp; &nbsp; Ascreae numeros vicit, & orsa, lyrae. Hanc digitis, hanc voce animans, dulcissime pastor, &nbsp; &nbsp; Sicania Batavos elicis arte modos. {{Versus|25}} Gaudent insolita tactae dulcedine silvae, &nbsp; &nbsp; Et demulsa novis versibus antra sonant. Antra sonant hirsuta, sonat cum frondibus Echo &nbsp; &nbsp; Mobilis, & gelidum quae quatit aura nemus. Et Salae virides ripae, campique Tubantum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et maris in rauco murmure laeta Thetis. [p. 26] O veterum revocator opum, nova fama vetusti &nbsp; &nbsp; Carminis, o grati muneris auctor ave. Cantor ave facunde, tuis nove saltibus Orpheu, &nbsp; &nbsp; Optime bucolici carminis auctor ave. {{Versus|35}} Tu primus faciles docuisti jungere cannas, &nbsp; &nbsp; Tu mulcere novo carmine primus oves: Tyrrhenamque tubam gracili mutare cicuta, &nbsp; &nbsp; Et trahere agrestes ad sua sacra Deos: Panaque cum satyris quercu lustrare sub alta &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Primus, & oblitam lacte piare Palem: Primus in umbroso convivia ducere luco, &nbsp; &nbsp; Et veteri testa promere dulce merum; Primus ad Arcadiam juvenem nudare palaestram, &nbsp; &nbsp; Primus inexperto fingere more choros. {{Versus|45}} O pecudes! o rura! o simplicis otia vitae, &nbsp; &nbsp; Et contenta tuis dotibus alta quies! O non abrupti mollissima munera somni, &nbsp; &nbsp; Quaeque susurrantem praetegis arbor aquam! Muscosaeque specus, & docti canna Monenii, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et volucrum dulci gutture dulce melos! Sit mihi vobiscum gelida requiescere in umbra, &nbsp; &nbsp; Sit super infusis membra levare vadis: Jamque chelidonio fultum thymbraque virente &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli ponere corpus humo; [p. 27] {{Versus|55}} Jamque sub annosa meditari carmina fago, &nbsp; &nbsp; Quae legat in tenero cortice scripta Dryas. Sit duri fesso Martis fessoque viarum &nbsp; &nbsp; Mitibus Aonidum posse vacare choris; Donec maturis inspargens tempora canis &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Obrepat passu tarda senecta gravi. Tum si me teneri suspiret arundo Monenii, &nbsp; &nbsp; Jam nihil est ultra cur querar: aura vale. </poem> ====Elegia V. In fragmenta operum Q. Ennii, denuo edita a Francisco Hesselio.==== <poem> Q UINCTE pater, triplici accipimus quem corde fuisse, &nbsp; &nbsp; Moeonide saecli prodigiose tui; Pave Samo; veterem Euphorbi mentite figuram; &nbsp; &nbsp; Pythagora in formas saepe renate novas; {{Versus|5}} O utinam possis post ultima fata renasci, &nbsp; &nbsp; Atque animi ingentes promere divitias! [p. 28] Qualem Sardois miratus Porcius agris &nbsp; &nbsp; Mutavit Latio verba Pelasga sono. Qualem Scipiades fracta Carthagine victor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Audiit heroa grande sonare tuba; Aut gravis orchestrae quatientem pulpita versu, &nbsp; &nbsp; Quantus in Aeschyleo spiritus ore tonat: Aut soccum tentare, & inexspectata Latinis &nbsp; &nbsp; Auribus indocili reddere verba modo; {{Versus|15}} Et Satyros nudare leves, Faunosque procaces, &nbsp; &nbsp; Et condire novo seria prisca sale, Et Siculum Latiae monstrare Euhemeron Urbi, &nbsp; &nbsp; Unde suos novit fabula Graja Deos. O utinam! nunc te lacerum crudeliter ora, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nunc mutilum cunctis artubus adspicimus. Quis putet hoc? EnnI tanto de corpore pauca &nbsp; &nbsp; Frusta, Vetustatis dente peresa jacent: Foeda situ, & longa labentia frusta senecta, &nbsp; &nbsp; Vix tenues magnis manibus inferiae. {{Versus|25}} Atque equidem dudum periisses funditus omnis, &nbsp; &nbsp; Ni pia discerpto dextra tulisset opem: Dextera magnanimi numquam reticenda Columnae, &nbsp; &nbsp; Maximus Euboicae nobilitatis honos. Clare Columna, Columna rei stator alme Latinae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Lucida Pierii gemma, Columna, chori; [p. 29] &nbsp; &nbsp; Per te stat Rudiis decus & sua fama Camenis; Tu cineres, sancti tu legis ossa senis. &nbsp; &nbsp; Tu male disjectos artus divolsaque membra &nbsp; &nbsp; Artifici nexu jungere certus ades. {{Versus|35}} Sic quondam Hippolytum pavidi per curva jugales &nbsp; &nbsp; Litora in Actaeis diripuere jugis. Illum autem proles Paeania, amorque Dianae &nbsp; &nbsp; Incolumem a leti limine restituit. Et nunc Indigetes inter, non numine ficto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Albano colitur Virbius ipse lacu. Macte animi, Vir magne, aeterni macte laboris. &nbsp; &nbsp; Nil, te si cupiat laedere, livor aget. Et tamen ista tuae benefacta inlustria curae &nbsp; &nbsp; {{Versus|Heu facinus!) coepit rodere tempus edax. {{Versus|45}} Rara tui sudoris erant monumenta: nec usquam &nbsp; &nbsp; Parebat doctae sedulitatis opus. Vix licuit cupidis Clariae cultoribus artis &nbsp; &nbsp; Usurpare oculis teque, tuamque manum. Si quis eras (ubi eras haud inveniende?) premebat &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invida te caeco bibliotheca sinu. Non tulit hoc virtus Hesselia, teque tenebris &nbsp; &nbsp; Ereptum luci restituit Latiae. Et pugnatricem vivaci carmine Musam, &nbsp; &nbsp; Et laudes voluit perpetuare tuas. [p. 30] {{Versus|55}} Gaude, si quid amas virtutem, magne Columna: &nbsp; &nbsp; Adserta est operi vitaque luxque tuo. Quidquid longinqui detrivit temporis aetas, &nbsp; &nbsp; Reddidit Hesselii nunc pia cura mei: Hesselii pia cura mei, quem baccare pura &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Lustratum Orchomeni lavit in amne Charis; Cui Venus ex alto nascenti risit Olympo, &nbsp; &nbsp; Et sua certatim dona dedere Deae. Floreat, ut dignum est, & longa laude fruatur &nbsp; &nbsp; Hesselii pietas officiosa mei! {{Versus|65}} Ipse senex juvenes rursum induat Ennius annos; &nbsp; &nbsp; Et tu de tumulo plaude, Columna, tuo. [p. 31] </poem> ====Elegia VI. Ad Sebastianum Kortholtum, <i>Professionem Po&#235;sios in Illustri Holsatorum Academia Kiloniensi laetissimis auspiciis ingredientem.</i>==== <poem> C LARA patris clari soboles Kortholte, perenni &nbsp; &nbsp; Jugis amicitiae foedere juncte mihi; O bene, quod patrius sibi te delegit Apollo, &nbsp; &nbsp; Qui facias casta sacra Latina manu; {{Versus|5}} Quod pia Mnemosyne favit tibi, Principe dextro, &nbsp; &nbsp; Creditaque est curae Cimbrica Musa tuae! Grande rudimentum primaevae flore juventae &nbsp; &nbsp; Ponis, in aetatis limine paene vetus. Sic decet. elisis Tirynthius anguibus infans &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invictum tenero prodidit ore Jovem. Et Semelae proles vix pubescente sub aevo &nbsp; &nbsp; Indica thyrsigera contudit arma manu. Tu quoque Barbariae calcatis impiger hydris &nbsp; &nbsp; Illaesum referes victor ab hoste pedem. {{Versus|15}} Nec rudis ad tales, juvenum fortissime, pugnas, &nbsp; &nbsp; Aut insueta novus miles ad arma venis. [p. 32] Neu te, quod duri provincia plena laboris, &nbsp; &nbsp; Sumta quod est humeris sarcina magna tuis, Quodque fremunt torva vervecum fronte manipli, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Terreat. auctores mens habet ista Deos. Strenuus i contra: tam fortibus acta lacertis &nbsp; &nbsp; Quamlibet audaces proruet hasta globos. Nec tu crede tuae pretium marcescere palmae, &nbsp; &nbsp; In qua proludit prima juventa sibi. {{Versus|25}} Scilicet his ingens quondam Morhosius orsis &nbsp; &nbsp; Ingenii coepit promere ditis opes. Muhlius his crevit, sacri decus ordinis altum, &nbsp; &nbsp; Muhlius ingenio maximus, arte pari. Tu quoque subcresces: sic auguror: & tua tantis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Non impar junges nomina nominibus. Rumpere livor iners, turpissime rumpere Livor. &nbsp; &nbsp; Quid prodest, morem dissimulare tuum? [p. 33] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber tertius. === ====Elegia I. Ad Joannem Sixium, urbis Amstelaedamensis consulem <i>de vino ad se misso.</i> ==== <poem> C ARMINA quod cari, Sixi facunde, sodalis &nbsp; &nbsp; Donasti, veteris hoc pietatis erat. Nec satis id visum: superaddis amabile rarae &nbsp; &nbsp; Floribus Aonidum pignus amicitiae, {{Versus|5}} Lecta sub Argolici foecundo sidere caeli &nbsp; &nbsp; Munera bis nati laetitiamque Dei. An quia delicias Pindi commendat Iacchus, &nbsp; &nbsp; Nec facit ad Clarias sobria lympha dapes? [p. 34] An quia certa sumus Bacchi tutela po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Percussi gemino pectora nempe Deo? Ut tuus irradiat cyathumque manumque Lyaeus! &nbsp; &nbsp; Ut salit, ut multo fervidus igne rubet! Sic puto sic rubuit, cum saevi fulminis alae &nbsp; &nbsp; Afflarunt uterum, Sidoni caesa, tuum: {{Versus|15}} Cum puerum multo ferventem pulvere & igni &nbsp; &nbsp; Cissusae gelidis abluit unda vadis. Nunc quoque Liber amat Nymphas: en ipse colorem &nbsp; &nbsp; Induit, & liquidae more relucet aquae. Talia Maeonii cepit carchesia Bacchi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amissas Pastor qui modo flebat apes. Tali Neritius lusit Cyclopa veneno, &nbsp; &nbsp; Cui pretium dubiae vina salutis erant. Tale suo nectar fert Te&#239;a Musa Bathyllo, &nbsp; &nbsp; Pressanti sociis praela Cupidinibus. {{Versus|25}} Nec meliora dabat calathis Ariusia plenis, &nbsp; &nbsp; Daphni, tuus niveas Tityrus inter oves. Palmite ab hoc maduit, cum dixit Horatius Evo&#235;, &nbsp; &nbsp; Et cecinit Nymphas, capripedumque choros; Discentes Nymphas, & capripedes intentos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nysaeum cupida combibere aure melos. Me quoque, me faciunt, Sixi, tua vina po&#235;tam; &nbsp; &nbsp; Et vetus ille animi serpit in ima calor. [p. 35] Frondentes hederae, Semele&#239;a serta, corollam &nbsp; &nbsp; Nectite, quae crines ambiat apta meos. {{Versus|35}} Attonitum varia succinctus nebride pectus &nbsp; &nbsp; Devia Parnasi per juga solus agor. Liber &#239;o, bellator &#239;o, quid concava cessant &nbsp; &nbsp; Tympana? quid rauco cornua curva sono? Accipe me choreis comitem, Pater: accipe Nyseu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum calet afflatu mens agitata tuo. Quid fugis, o Evan? quid sola in rupe vagantem &nbsp; &nbsp; Deseris, atque alio tramite lyncas agis? Hic neque sunt vini fontes; nec candida lactis &nbsp; &nbsp; Flumina; nec medio Naxos odora mari. {{Versus|45}} Et mihi pulvereo aret jam lingua palato. &nbsp; &nbsp; Pelle, age, pelle novam, Graja saliva, sitim. </poem> ====Elegia II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D ELICIUM Phoebi, Phoebi nova gloria, Franci; &nbsp; &nbsp; Pegasidum, Franci, sed mage noster amor; Vivis, & ex animi procedunt omnia voto, &nbsp; &nbsp; Et tibi cum Musis mutua spondet Hymen? [p. 36] {{Versus|5}} Spondeat o utinam, voto potiaris ut omni, &nbsp; &nbsp; Simque ego laetitiae pars quotacumque tuae: Et mea festivas incendant carmina taedas; &nbsp; &nbsp; Simque ego Pierio multus in ore tibi! Nec, reor, ut patriis longe de finibus absum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Broukhusii poteris non memor esse tui. Quem nunc emenso per tot discrimina cursu &nbsp; &nbsp; Urbs Trever&#251;m fido suscipit hospitio: Urbs Trever&#251;m, Latio non inficianda Tonanti, &nbsp; &nbsp; Et Themidis Latiae Pegasidumque domus. {{Versus|15}} Indigetes salvete, loci, Geniique locorum, &nbsp; &nbsp; Et quaecumque tuos occulis, herba, Deos. Antiqui salvete Lares, salve inclita Mater, &nbsp; &nbsp; Et mihi felici sis bene tacta pede. Pars ego sum Batavo de sanguine; pars ego, Diva, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De tibi tam juncta non inhonora manu. Seu tua Germanos jactant cunabula patres; &nbsp; &nbsp; Hercynii nemoris nos quoque turba sumus. Sive Arelatensem Francas juvat ire per urbes; &nbsp; &nbsp; Est quoque de Franco sanguine nostra domus. {{Versus|25}} Seu Romana tuum commendant foedera nomen; &nbsp; &nbsp; Nos etiam Fratres Martia Roma vocat. Et nunc communi bellorum exercita casu &nbsp; &nbsp; Communi adversas foedere frangis opes. [p. 37] Ut juvat intonsos vicino a flumine montes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Scandere, & in viridi secubuisse jugo! Ut juvat annosa meditari carmen in umbra, &nbsp; &nbsp; Et faciles calamo sollicitare Deas! Nec caret afflatu locus hic, ab Apolline nomen &nbsp; &nbsp; Mons habet, antiqua religione sacer. {{Versus|35}} Illic structa sibi quondam delubra tenebat &nbsp; &nbsp; Cynthius, abrupto vix adeunda jugo. Tum Veneris dominae simulacrum ex arte vetusta &nbsp; &nbsp; Ostentat magna primus ab urbe lapis. Quam quondam certa fudisse oracula voce &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Fama est, & veteres testificantur avi. Plurima quin etiam Latios spirantia vultus &nbsp; &nbsp; Aera sub egesta repperiuntur humo. Quid Circos loquar, & magni vasta Amphitheatri &nbsp; &nbsp; Rudera, ruderibus ipsa sepulta suis? {{Versus|45}} Quid veteres aras, quas muri in parte reducta &nbsp; &nbsp; Et Dea silvipotens, & Deus Arcas habet? Nec desunt templis caeli miracla recentis, &nbsp; &nbsp; Qualia Phidiacae perpoliere manus; Aut Lysippaea viventia marmora dextra; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aut positus docta Mentoris arte lapis. Aedis adorandae media decus urbe superbit, &nbsp; &nbsp; Fanaque cum Nato proxima Mater habet. [p. 38] Multa latus circum moribundi languet imago, &nbsp; &nbsp; Multa stat artifici picta tabella manu. {{Versus|55}} Illic compositas venereris in ordine mitras, &nbsp; &nbsp; Sacraque defunctis marmora principibus. Illic marmoreum lentus mirere cadaver: &nbsp; &nbsp; Ossa vides tantum: cetera tempus habet. Cedite, quae solers laudavit signa vetustas. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Artis erat, summam dissimulare sui. Vidit; &, ut vidit, Mors admirata figuram, &nbsp; &nbsp; Tam similis, dixit, unde ego facta mihi? Est & venandi non infoecunda voluptas. &nbsp; &nbsp; Ire lubet. campo jam lepus ipse vocat. {{Versus|65}} Ite canes mecum: cursu plumboque sequemur: &nbsp; &nbsp; Non male militiae congruit iste labor. Inde petam fontes, multaque madentia lympha &nbsp; &nbsp; Jugera, & eruptae fertile murmur aquae. Invitant somnum volucres; volucrumque querelas &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et Zephyri lenes ipsaque silva juvat. Ramus adulantem jucundo flamine ramum &nbsp; &nbsp; Mulcet: odoratis floribus undat humus. Sic premit intacti calicem Cytherea ligustri, &nbsp; &nbsp; Idalio quoties secubat in nemore, {{Versus|75}} Sic dulci Ascanium raptum per inania furto &nbsp; &nbsp; Purpureis Charites composuere rosis. [p. 39] Et molles puerum circa duxere choreas, &nbsp; &nbsp; Spargentes pullis lilia cum violis. Tunc subit Hagani facies pulcerrima saltus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Materies nostris non operosa jocis: Tunc nemus Harlemium, Batavi tunc otia Nerei, &nbsp; &nbsp; Tunc ruris species deliciosa tui: Et quidquid tecum solitus peragrare reliqui; &nbsp; &nbsp; Et quaecumque animo grata fuere prius. {{Versus|85}} Tunc neque me tangit Treveri clementia caeli; &nbsp; &nbsp; Nec Zephyri molles, silva nec uda movet. Moestus ad Amstelios avertor solus amicos, &nbsp; &nbsp; Et Trajectini rura beata soli. Inque tuos dum suspiro, dulcissime, vultus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Sum memor absentis, vix memor ipse mei. Sed quoniam tetricae sic decrevere Sorores, &nbsp; &nbsp; Candida nec vitae sunt data fila meae; Ipse meas solor curas, plebemque perosus &nbsp; &nbsp; Auferor in Clarii Pythia templa Dei. {{Versus|95}} Et gracili blandum modulatus arundine carmen &nbsp; &nbsp; Ipse mihi auditor, ipse po&#235;ta vaco. Nunc pastoralis calamo delector avenae, &nbsp; &nbsp; Et sedeo saturas dux bonus inter oves. Nunc, ubi me durus silvis amor exigit altis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occlusas dominae conqueror ante fores. [p. 40] Nec piget annales & prisca revolvere secla, &nbsp; &nbsp; Armorum varias nec didicisse vias. Et Regum modo fortunas compono, measque; &nbsp; &nbsp; Et minus hinc videor Regibus esse miser. {{Versus|105}} Otia sic fallo, sic fallunt otia lucem, &nbsp; &nbsp; Sic languet serus emoriturque dies. Haec inter tua si me visat epistola, Franci, &nbsp; &nbsp; Leniet exilii taedia multa mei. Omnia sic cedant feliciter, & modo quanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Est mihi vester amor, sit tibi noster amor! </poem> ====Elegia III. Ad Nicolaum Heinsium. ==== <poem> T E tuus Hannonia Broukhusius Urbe salutat, &nbsp; &nbsp; O Heinsi, o Clarii duxque decusque chori. Quamque tibi mallet praesens offerre camoenam, &nbsp; &nbsp; Offeret inculta charta notata manu. {{Versus|5}} Sed tamen agnosces carae vestigia dextrae; &nbsp; &nbsp; Parsque mei tecum parva laboris erit. Erubui (fateor) tenuis molimina curae &nbsp; &nbsp; Mittere; propositum mensque reliquit opus. [p. 41] Ipsa reclamabat, me declinante, voluntas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et pius audacem compulit esse pudor. Sic, ubi sacrificos major decet hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Placavit faciles agna tenella Deos, Autumnoque suo, lectis de vite racemis, &nbsp; &nbsp; Concidit Ogygio victima parva Deo. {{Versus|15}} Cum tibi sit virtus alto contermina caelo, &nbsp; &nbsp; Affectu tangi non meliore potes. At mihi si pleno spiraret numine Paean, &nbsp; &nbsp; Plenior in titulos surgeret ara tuos. Tunc ego tranquilli formosa ad flumina Leccae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua caput in lentis condit arundinibus, Erigerem Pario dives de marmore templum, &nbsp; &nbsp; Quale Paphos Veneri fecit amoena suae: Quale suo rupes servat Parnasia Phoebo; &nbsp; &nbsp; Quale Jovi stadio nobilis Elis habet. {{Versus|25}} Ipse tenens laurum, lauro cohibente capillos, &nbsp; &nbsp; Stares Getuli nobile dentis opus. Aureus in longa flueret cervice capillus; &nbsp; &nbsp; Aurea Latois plectra darem digitis. Fulgerent circum Latii, tua cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Portantes sacrae civica serta comae. Quique tibi vitam, tibi se debere fatetur, &nbsp; &nbsp; Princeps purpurei doctor Amoris erit, [p. 42] Naso, pater Musarum, & Cypridis ultima cura, &nbsp; &nbsp; Pegaseo Naso pectora plenus aqua. {{Versus|35}} Et qui Smyrneae certans de munere palmae &nbsp; &nbsp; Transtulit ad Latios Troc&#239;a fata Deos: Quique tuos, Brimo, raptus luctumque parentis, &nbsp; &nbsp; Pulsaque Taenariis sidera dixit equis: Quique canit fulvae Nephele&#239;a vellera lanae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Phasiaque Haemoniam ducit in arva manum: Et cui perpetuus foculo deposcitur ignis; &nbsp; &nbsp; Et qui Callimachi molle secutus iter; Et Christi qui scita sacro Prudentius ore &nbsp; &nbsp; Propugnat, castae Religionis amor; {{Versus|45}} Atque alii centum: quorum quod reddita vita est, &nbsp; &nbsp; Praestitit ingenii lima perita tui. Ipse ego cum vittis, cum longa veste, sacerdos &nbsp; &nbsp; Costum & Oronteo munera ture feram. Bisque die Genioque tuo Genioque parentis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Fiet ad Aonias, me praeeunte, fores. Illius niveo conspergam lacte sepulcrum; &nbsp; &nbsp; Et nova serta meis plexa dabo manibus. Illius sanctos venerabor carmine manes, &nbsp; &nbsp; Irriget ut venas purior unda meas: {{Versus|55}} Et mihi dulce melos facili nascatur in ore: &nbsp; &nbsp; Sic ego te, magno sic patre dignus ero. [p. 43] Quali formosam permulsit carmine Rossam, &nbsp; &nbsp; Cumque illa campis lusit in Idaliis. Qualia felici furto sublecta Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Matris jucundis tinnit in auriculis: Quale tibi vacuae nemus ad geniale Vianae &nbsp; &nbsp; Delius arguto gutture dictat olor. Quo feror ah demens? quae blanda insania mentem &nbsp; &nbsp; Ludit, & a&#235;riis dat mea vota Notis? {{Versus|65}} Mi sat erit, sacra dum tu spatiaris in umbra, &nbsp; &nbsp; Phoebeos docili combibere aure modos: Et citharae strepitum lucis captare sub altis, &nbsp; &nbsp; Qua tremit ad citharam mobilis umbra tuam. Tum mihi plebeiae parient fastidia curae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Inque novas artes & nova sacra ferar. Forsan & audebo (nisi fallunt omina mentem) &nbsp; &nbsp; Condere quod culto possit ab ore legi. Felices umbrae, fortunatissima silva, &nbsp; &nbsp; Lymphaque pumiceis prosiliens scatebris, {{Versus|75}} Et virides ripae, sanctique silentia luci, &nbsp; &nbsp; Quaeque nites sudo lumine pura dies! Accipe, terra beata, meos (te dignor) amores &nbsp; &nbsp; Heinsiacas lauros Heinsiacamque chelyn. Depositumque De&#251;m serva, qui carmine & arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Provocat antiquos, vicit ut ante novos. [p. 44] </poem> ====Elegia IV. Ad Joannem Georgium Graevium. ==== <poem> U LTRA pollicitum, fateor, carissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Defuit officio nostra Thalia suo. Ne tamen idcirco (culpam nam deprecor istam) &nbsp; &nbsp; Arguar absentis non meminisse tui. {{Versus|5}} Hoc nolit Phoebusque pater, doctaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & Veneri proxima cura Charis. Hoc vetet Atlantisque nepos, & conscius Evan, &nbsp; &nbsp; Et quidquid doctas jungit amicitias. Te sistunt animo, te menti cuncta reducunt: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Te quamvis oculus non videt, illa videt. Sive manum poscunt castrensia munia; sive &nbsp; &nbsp; Diluimus curas flore, Lyaee, tuo: Occursat species dilecti plurima Graevii; &nbsp; &nbsp; Inque oculis semper, semper in ore mihi est. {{Versus|15}} Sive animum doctis juvat oblectare libellis: &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore versat amor. Ille tuae campus laudis, tua fama, Georgi, &nbsp; &nbsp; Immemorem Suadae non sinit esse tuae. [p. 45] Nec semel (Aonidum communia numina testor) &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine te volui demeruisse novo. Verum inter strepitusque vir&#251;m sonitusque tubarum &nbsp; &nbsp; Quis locus Aoniis lusibus esse potest? Nunc, furtiva mihi cum praestitit otia Mavors, &nbsp; &nbsp; Phocidis ad lucos, Grajaque rura feror. {{Versus|25}} Nunc animum dulci labor est componere cantu, &nbsp; &nbsp; Et trahere hibernum carminis arte diem. Non tamen ut magni victricia Principis arma &nbsp; &nbsp; Condere Maeonii moliar oris opus. Quod licet, innocuos vacui modulamur amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et responsurum sollicitamus ebur. Et nunc blanditias, placitae nunc jurgia formae &nbsp; &nbsp; Dicimus, & quidquid dictat amoenus Amor. Et modo Romanum mens concipit enthea Phoebum; &nbsp; &nbsp; Et modo materno molliter ore sonat: {{Versus|35}} Vulnificosque oculos dulcique armata veneno &nbsp; &nbsp; Oscula Sicaniis ludit arundinibus. Te quoque (si possim) libeat, jucunde Georgi, &nbsp; &nbsp; Victurae fidibus condecorare lyrae. Sed nervos dedit ingenio Natura pusillos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et tu, quod nequeat crescere, nomen habes. Atque utinam has saltem nugas ac ludicra detur &nbsp; &nbsp; Sistere judicio carmina posse tuo! [p. 46] Munditiis placitura tuis cultuque decoro &nbsp; &nbsp; Sustineant Clarii templa subire Dei. {{Versus|45}} Aut utinam Trajectinam delatus in urbem &nbsp; &nbsp; Praesenti recitem qualiacumque tibi! Tu pariter Musas, pariter complexus amicum &nbsp; &nbsp; Ingenuae legeres otia pigritiae. Nec, scio, defugeres media sub mole laborum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Seria deliciis posthabuisse meis. Subductaeque sibi partem concederet horae &nbsp; &nbsp; Romani princeps Tullius eloquii: Tullius ille tuae lima nitidissimus artis; &nbsp; &nbsp; Artis opus rarum Tullius ille tuae. {{Versus|55}} Quem tu detersa longi rubigine saecli &nbsp; &nbsp; Restituis Romae, quo decet ore, suae. Qualem Palladiis Academi vidit in umbris &nbsp; &nbsp; Promentem sacras pectore Brutus opes: Damnantem quali stupuerunt fulmine Rostra &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Antonii natas ad scelus omne manus. Se tibi debebit Suadae venus ista Latinae: &nbsp; &nbsp; Tota tua haec virtus, laurea tota tua est. Nec te poeniteat critici, vir magne, laboris: &nbsp; &nbsp; Hoc dedit & Caro Tullius ante suo. {{Versus|65}} Fascibus adsurget Pompeji pagina Trogi; &nbsp; &nbsp; Et quod Caesareo nomine vivit opus; [p. 47] Ascraeusque senex; & vafri Lucius oris, &nbsp; &nbsp; Ille hominum Momus Lucius, ille De&#251;m; Quique alii plures (neque enim mihi dicere promtum est) &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ingenii produnt tot benefacta tui. Et tibi Tarpejo Musae de monte Latinae &nbsp; &nbsp; Docta Palatina tempora fronde tegent: Et titulum facient, SERVATO ROMA PARENTE. &nbsp; &nbsp; Haec illi vitam debuit, ille tibi. {{Versus|75}} Munere sic uno cum demerearis utrumque, &nbsp; &nbsp; Quis te Romani sanguinis esse neget? Dii proprium hoc faciant, Graevi: longumque fruatur &nbsp; &nbsp; Ille tuis curis, tu Cicerone tuo. </poem> ====Elegia V. In funere Nicolai Heinsii <i>literatorum ac po&#235;tarum principis.</i>==== <poem> S I potuit lacrimas Orpheus meruisse Dearum, &nbsp; &nbsp; Si Linus, Aonio fletus uterque choro; Demite odoratis genialia serta capillis, &nbsp; &nbsp; Pierides: laetis demite serta comis. [p. 48] {{Versus|5}} Flos & amor vester, vestrum decus Heinsius, ille &nbsp; &nbsp; Heinsius Eois notus & Hesperiis, Heinsius Ausonii certissima gloria Pindi &nbsp; &nbsp; Occidit. Exequias (sic decet) ite Deae. Tuque adeo scissis Elege&#239;a crinibus amens &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Desine solennes, ah miseranda, choros. Solve choros, miseranda. tuus, tuus Heinsius ille, &nbsp; &nbsp; Ille tui plausus unicus auctor, ubi est? Pro dulci cithara, teneri pro carminis arte, &nbsp; &nbsp; Taxus Hyanteas moereat ante fores. {{Versus|15}} Pro myrto fragili crinem lacrimosa cupressus &nbsp; &nbsp; Ambiat, ah luctus te monitura tui. Qualem te memorant olim moriente Tibullo &nbsp; &nbsp; Flebiliter scissis exululasse genis. Qualis eras, cum Peligni crudele po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In Getico funus litore duxit Amor. Ille Deos tecum confusus dixit iniquos, &nbsp; &nbsp; Cumque suis lacrimas miscuit ille tuas. Hanc quoque tempus erat longa deflere querela &nbsp; &nbsp; Jacturam, & tantis ingemuisse malis. {{Versus|25}} Non negat hoc Naso: non hoc tua fama Tibullus; &nbsp; &nbsp; Non negat hoc gelido Parrhasis alta polo. Parrhasis ad citharam stupuit Nasonis & Heinsii: &nbsp; &nbsp; Bisque peregrino plausit honore sibi. [p. 49] Ah quoties illis carmen modulantibus haesit; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec memor aerumnae jam fuit ipsa suae! Ah quoties Heinsii numeros mirata canoros &nbsp; &nbsp; Tam doctas voluit demeruisse manus! Nunc dolet, & vetitis mallet latuisse sub undis, &nbsp; &nbsp; Nuncia ne tanti sit sibi facta mali. {{Versus|35}} At tu, grande decus septem Regina trionis, &nbsp; &nbsp; CHRISTINA, invictis gloria major avis; Fama sub attonitas cum lurida venerit aures, &nbsp; &nbsp; Numquid ab admonitu mens tibi tristis erit? Tu cineres, Augusta, tui manesque po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ire sub infletam non patieris humum. Et Tuscum Tiberim & Latios testabere colles, &nbsp; &nbsp; Heinsiaden gemitus elicuisse tuos. Adspice, Pierias nemoralis Aricia frondes &nbsp; &nbsp; Exuit, & posito nuda stat umbra Deo. {{Versus|45}} Certatim Latii accurrunt longo ordine vates, &nbsp; &nbsp; Portantes cineri debita justa pio. Spargit odoratas Favoriti Musa corollas: &nbsp; &nbsp; Et magno manes Gradius ore vocat. Quin etiam tumulis vatum simulacra priorum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Isse ferunt fusis moesta per ora comis. Umbraque Chisiadae, tenerique Propertius oris, &nbsp; &nbsp; Creditur ad planctus exiluisse novos. [p. 50] Luget in exequiis demissis cornibus Arnus, &nbsp; &nbsp; Arnus Apollinea clarus ab arte pater. {{Versus|55}} Et, qua Maeonios longo secat agmine muros, &nbsp; &nbsp; Turbidus ipse suis volvitur a lacrimis. Ipse etiam niveos, en, Mincius inter olores, &nbsp; &nbsp; Et Pha&#235;tontei Nympha superba Padi, Sebethusque decens lato projectus in antro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad cineres plorant, Phoebe Batave, tuos. Quid loquar Amisium? Paderae quid flumen amoeni? &nbsp; &nbsp; Hic Paderam tangit Amisiumque dolor. Illos Fernandus, doctarum prima sororum &nbsp; &nbsp; Gloria, Castalias jussit amare Deas. {{Versus|65}} Et nunc ecce jubet magno dare justa po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Sertaque Castaliis humida de lacrimis. Haec tibi, sancte senex, vatum chorus omnis ademto &nbsp; &nbsp; Munera cum multo sacra dolore facit. Sed licet aeternis superaris saecula chartis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Totque tua vivant inclita scripta manu; Musaeas licet unus opes, licet unus amores &nbsp; &nbsp; Possideas, toto qua patet orbe dies; Non ingrata tamen pietas tibi nostra futura est. &nbsp; &nbsp; Debent se meritis carmina nostra tuis. {{Versus|75}} Graevius Ausoniis non ultima fama Camoenis, &nbsp; &nbsp; Graevius Argivo nobilis eloquio, [p. 51] Graevius extincti plorabit funus amici: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos cineres, jam pius ossa legit. Jam tibi Franciacae sacrant lugubria Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Carmina, & aeternis busta notanda modis. Non alio velles laudari dignius ore: &nbsp; &nbsp; Non posses alio dignius ore cani. Ipse ego, curarum nuper pars blanda tuarum, &nbsp; &nbsp; Manibus inferias & mea sacra dabo. {{Versus|85}} Nec tibi de Pario speciosum marmore bustum, &nbsp; &nbsp; Nec stabit Phrygiis caesa columna jugis. Pulcrius his aliquid Clarii meditantur olores, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Pro tumulo septem tibi Roma det ardua montes: &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Non poteris tumulo nempe minore tegi. Deinde, Palatini qua fulsit Apollinis aedes, &nbsp; &nbsp; Ara stet in titulos, aurea tota, tuos. Hanc circum veteres celebrent, gens docta, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Magne Heros, genii tot benefacta tui. {{Versus|95}} Quorum pars hedera juveniles vincta capillos &nbsp; &nbsp; Latoum tenero pollice pulset ebur: Pars sua regali decantet scripta cothurno; &nbsp; &nbsp; Pars elegos faciles, pars epigramma sonet. Ad latus innocui centum modulentur Amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Aureaque in prima fronte locanda Venus. [p. 52] Nec tua, magne, chelys absit cultissima, vates: &nbsp; &nbsp; Illa chelys Musis adnumeranda novem. Haec ubi conspicies, simul annua festa videbis, &nbsp; &nbsp; Quae tibi laurifero culmine Cirrha parat. {{Versus|105}} Plaudet ab Elysio genitor tuus: &, Bene, dicet, &nbsp; &nbsp; Consuluit famae postuma fama meae. </poem> ====Elegia VI. Ad Theodorum Buseroum. ==== <poem> D UM tua regali Clio subnixa cothurno &nbsp; &nbsp; Auriaco patriis induit arma modis: Dum tua Trinacriis contendit canna cicutis, &nbsp; &nbsp; Docta vel hirsutas canna movere feras; {{Versus|5}} Me procul Aoniis arcet Gradivus ab antris, &nbsp; &nbsp; Castaliique vetat ducere fontis aquam. Et Furor, & belli comites Iraeque Minaeque &nbsp; &nbsp; Insultant lateri, noxia turba, meo. Nec sinit assuctis caput hoc lustrare choreis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Irrequieta quies, ac sine fine labor. Non tamen ut dulces penitus contemnere curas, &nbsp; &nbsp; Aut possim nullis vivere carminibus. [p. 53] Ah pereant enses potius, pereantque manipli, &nbsp; &nbsp; Quam ferar immeritas deseruisse Deas: {{Versus|15}} Quam cogar fontesque sacros formosaque Tempe &nbsp; &nbsp; Linquere. non tanti bellica fama mihi est. Quod licet, & fas est vacuo, statione soluta &nbsp; &nbsp; Aonas in montes & juga docta feror. Indomitumque meus Martem moderatur Apollo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec nihil ingenii, nec nihil artis adest; Nec nihil oris adest. Sed repprimit ora Cupido, &nbsp; &nbsp; Frangit & alternos improbus ille pedes. Ausus eram (memini) nuper, Busero&#235;, virosque &nbsp; &nbsp; Armaque magnanima condere nostra tuba. {{Versus|25}} Jam mea Phoebeis albebant tempora vittis, &nbsp; &nbsp; Ibat in Heroos jam calor ille modos. Risit Amor fastus ac verba minacia magni &nbsp; &nbsp; Carminis, & crescens attenuavit opus. Atque ita: Quid graciles sub iniquo pondere nervos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Rumpis? an in cantum non satis unus eram? Et mihi militia est, & sunt mihi castra, tubaeque, &nbsp; &nbsp; Et mea maternis artibus arma valent. Quo tibi tam magnos fuerat potare liquores? &nbsp; &nbsp; Haec est ingenii certa ruina tui. {{Versus|35}} Tu cane nocturni pompam titulosque triumphi, &nbsp; &nbsp; Et quae letifero vulnere bella vacant. [p. 54] Tu cane sidereos spatiosae frontis honores, &nbsp; &nbsp; Et teneros morsus, & sine dente jocos; Malarumque rosas, & murice tincta labella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quod sub vivo murice candet ebur: Quique vagi longa ludunt cervice capilli, &nbsp; &nbsp; Qualis vicinis vitis in arboribus. Nec tu credideris invisum nomen Amoris &nbsp; &nbsp; Pieridum turbae Pieridumque Patri. {{Versus|45}} Hoc tibi, si nescis, dicat Rhodope&#239;us Orpheus: &nbsp; &nbsp; Hoc Linus: Aoniis fletus uterque jugis. Tum facit ingenium, tum mentem plectra sequuntur, &nbsp; &nbsp; Cum tener ad partes se quoque jungit Amor. Sed neque tu magnis nomen titulosque po&#235;tis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invideas. Cineri gloria sera venit. Et te Fama vehet felicibus aurea pennis; &nbsp; &nbsp; Si modo sis constans, si modo semper ames. Teque Philetaeis evinctum colla corymbis &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus luco sistet in Idalio. {{Versus|55}} Illic & Paphios mirabere laetus olores &nbsp; &nbsp; Ad citharam numeros edidicisse tuos: Et myrteta vagis superimpendentia rivis &nbsp; &nbsp; Sponte sua ad nitidas deproperare comas. Nil tibi cum lauru Peneide: cingere myrto: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cumque suis Marti bella relinque modis. [p. 55] Finierat. positis grandi cum carmine vittis &nbsp; &nbsp; Exiguos lusus alteraque arma cano. Sed quocunque meae feriuntur pectine chordae, &nbsp; &nbsp; Reddere jam discunt, praeter amare, nihil. {{Versus|65}} Non tamen haec ingrata tibi, Buseroe, legenti &nbsp; &nbsp; Auguror: ingenuis lusibus ipse faves. Sic ubi marmoreis debetur victima templis, &nbsp; &nbsp; Ponitur ad faciles picta corolla Deos. Nos quoque nunc inopes plenum persolvere votum &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Portamus grata vilia tura manu. </poem> ====Elegia VII. In funere Theodori Georgii Graevii, ad Joannem Georgium Graevium patrem.==== <poem> E T merito. Quis enim tam crudo vulnere, Graevi, &nbsp; &nbsp; Durus inexpletis temperet a lacrimis? Quisve tuo leges ausit fixisse dolori, &nbsp; &nbsp; Cum superet fati litora & ipsa dolor? [p. 56] {{Versus|5}} Occidit, ah, viridi tua dos Theodorus in aevo: &nbsp; &nbsp; Spesque suas lucis condidit Elysiis. Nec prosunt juveni dulces ante omnia Musae; &nbsp; &nbsp; Nec prodest casto pectore culta Themis. Nec varias prodest animum finxisse per artes; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec Grajum doctis invigilasse choris. Sic olim diti florens Hyacinthus in horto, &nbsp; &nbsp; Delicium ille vagis nobile Na&#239;asin, Eurus ubi rapidis radit prata imbribus, & sol &nbsp; &nbsp; Obvolvit picea triste caput nebula, {{Versus|15}} Fusus humi, dulcem vultu moriente decorem &nbsp; &nbsp; Exuit, & stratis languit in foliis. Ah pater, ah frustra jam nunc pater! impia Clotho &nbsp; &nbsp; Sustulit immerito gaudia quanta tibi! Qualia nascentis secuit praeludia famae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jussit & in primo germina flore mori! Jam Latium, ac veteres norat Theodorus Athenas, &nbsp; &nbsp; Plenus Erechtheis pectora deliciis. Jam Cyreneos ibat recludere fontes. &nbsp; &nbsp; Injicit, en, atras Parca severa manus. {{Versus|25}} Et tot praeclaros intercisura labores &nbsp; &nbsp; Nobile Letheo mergit in amne caput. Ille quidem, ante diem raptus, (si credere dignum) &nbsp; &nbsp; Afflixit casu teque tuosque suo. [p. 57] Sed tamen huc omnes properamus: ea ultima rebus &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Linea nascendi conditione data est. Neve ego solator veniam tibi: respice, Graevi, &nbsp; &nbsp; Egregium toto quidquid in orbe fuit. Respice Grajorum monumenta, tuosque Latinos. &nbsp; &nbsp; Ferrea Mors cunctos, & cinis ater, habet. {{Versus|35}} Omnibus huc iter est: nec prae vulgaribus umbris &nbsp; &nbsp; Eximit insignes Pallas ab arte viros. Una sed ingenii stat gloria: nominis auctor &nbsp; &nbsp; Sola perennantis Musa perire vetat. Musa mori prohibet, patrioque reponit Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quos videt aeternum promeruisse decus. Sic tuus in chartis vivet Theodorus; &, annos &nbsp; &nbsp; Egressus, tecum saecula cuncta feret. Illum Fama volans pernicibus ignea pennis &nbsp; &nbsp; Trans maria, & terras, sideraque ipsa vehet. {{Versus|45}} At tu, (nam veterum Manes meministis amorum) &nbsp; &nbsp; Accipe de lacrimis uvida serta meis; Accipe parva tui nuper, Theodore, sodalis &nbsp; &nbsp; Munera, Pieria quae tibi valle fero. Nunc tuus Elysio tecum sub colle vagetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Battiades; curae debitus ille tuae. [p. 58] </poem> ====Elegia VIII. Ad Joannem de Witt, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> Q UAMQUAM in me dulcis Musae deferbuit ardor, &nbsp; &nbsp; Visque animi longis tabuit icta malis: Ceu quondam rosa, purpurei nova filia Veris, &nbsp; &nbsp; Demittit laesum sole vel imbre caput: {{Versus|5}} Non tamen omnino committam, candide, quin te &nbsp; &nbsp; Exiguo, Witti, munere condecorem. Nec prius a caro desistam carmine, quam tu &nbsp; &nbsp; Parte aliqua chartae conspiciare meae. Hoc meruere tui mores, hoc pectus honestum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Puraque simplicitas, & sine labe fides; Hoc patriae virtutis amor, candorque Batavus, &nbsp; &nbsp; Et cultum pulcris artibus ingenium; Et pudor, & probitas, rectique modestia mater, &nbsp; &nbsp; Et Themis, & Themidi junctus Apollo suae. {{Versus|15}} Nam quamvis ad summa tibi contendere fas sit, &nbsp; &nbsp; Invitentque tuas aestus & aura vias; [p. 59] Parcis, & angusti contentus murice clavi &nbsp; &nbsp; Litus amas: blandi litoris ora juvat. Et quandoque catenati siluere labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sepositae repetis mollia fila lyrae. Saepe juvat priscis mentem oblectare libellis, &nbsp; &nbsp; Saepe aliquid privo condere Marte juvat. Et modo arenosis tibi collibus exspatianti &nbsp; &nbsp; Inlaesum leporem vertagus ore trahit. {{Versus|25}} Et modo faginea tecum meditatus in umbra &nbsp; &nbsp; Harlemiae condis carmen Hamadryadi, Quod legat ipsa Dryas, quod Oreades admiratae, &nbsp; &nbsp; Et Nonacrinae turba pudica Deae. Otia sectantem, sed honesta, & amica labori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Demulcet tenera voce Latina Charis. Talis odoratis quondam ludebat in hortis &nbsp; &nbsp; Cilnius, Etruscis regibus ortus eques: Cilnius Augusto par dextra, comesque laborum, &nbsp; &nbsp; Maxima dos magni Cilnius imperii. {{Versus|35}} Ergo aut ipse suos teneris deflebat amores &nbsp; &nbsp; Versibus, & pulcrae saevitiam dominae: Aut in gramineo temere sic cespite fusus &nbsp; &nbsp; Audiit argutae carmina Calliopes. Saepe Maro tenerum domino praelegit Alexim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pecus, & forti rura subacta manu. [p. 60] Saepe necem Tyriae indignam ploravit Elissae; &nbsp; &nbsp; Saepe etiam lacrimas, Anna relicta, tuas. Saepe suos Flaccus cithara modulatus amores, &nbsp; &nbsp; Mutavit grandi tenuia plectra sono: {{Versus|45}} Aut urbem sale defricuit, risuque decente &nbsp; &nbsp; Contudit indoctae jurgia stultitiae. Saepe tuos ignes recitasti, blande Properti, &nbsp; &nbsp; Cum premeret duro colla Cupido pede; Nocturnamque fugam cecinisti, & vincta corymbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Pocula, & haerentes uda per ora rosas. Omnis in Esquilias migrarat Musa salubres, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim, & justi conscia rura Numae. Egeriaeque nemus lauru refloruit alta; &nbsp; &nbsp; Et Latium volucres edidicere melos. {{Versus|55}} Tu quoque rure tuo, (nec fallimur) optime Witti, &nbsp; &nbsp; Excipies profugas ex Helicone Deas. Incertis quas nunc palantes sedibus ab se &nbsp; &nbsp; Spernit, & invisas barbarus orbis habet. Dii bene, quod censu tu non censeris in isto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nec stolida insanae somnia plebis amas! Dii bene, quod studiis pulcre innutritus honestis &nbsp; &nbsp; Pierias cupido pectore condis opes! Grande feres operae pretium: Pimple&#239;des ipsae &nbsp; &nbsp; Praemia cultori debita sponte dabunt. [p. 61] {{Versus|65}} Non tua mordaces divellent commoda curae: &nbsp; &nbsp; Non rumpet somnos invidia aegra tuos. Non avidis aliena oculis limabis, & exspes &nbsp; &nbsp; Aspera mutatae tela pavebis Herae. Sed liber, jurisque tui, vinclisque solutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Omnibus, aeternis par eris ipse Deis. Quorum quod propria est, nec fuco picta, voluptas, &nbsp; &nbsp; Dulcia perpetui tempora veris agunt. Haec tibi sub lenta securus vite canebam, &nbsp; &nbsp; In vario florum fusus humi gremio: {{Versus|75}} Qua tepidus blandis resonat concentibus a&#235;r, &nbsp; &nbsp; Et matutinae dulce queruntur aves: Et nucis umbra, meae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Non infoecundam propter opacat humum. [p. 62] </poem> ====Elegia IX. In funere Joannis Georgii Graevii. ==== <poem> N AM quid dissimulo ulterius, lacrimasque reservo, &nbsp; &nbsp; Et sortem infelix decipio ipse meam? Quo feror? & misero indulgens fomenta dolori &nbsp; &nbsp; Aerumnis etiam pascor ab ipse meis? {{Versus|5}} Ite, licet, doctae Libethrides: ite Camoenae: &nbsp; &nbsp; Pendeat e muto pariete muta chelys. Cur ego vestra sequar pius Orgia? cur ego lassem &nbsp; &nbsp; Laurigerum plectro suaviloquente nemus? Graevius (ah dirum nostros eat omen in hostes) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vester honos, divae, Graevius, ecce, fuit. Vulneris heu miseri! quod nulla aetate cicatrix &nbsp; &nbsp; Leniet, extenso non medicina die. Nec vero aut Latius vobis hoc nomine Varro &nbsp; &nbsp; Plus dedit, aetatis gloria prima suae: {{Versus|15}} Aut, quem Taenariis & nunc Catilina tenebris &nbsp; &nbsp; Horret, inexhausto Tullius ore potens. Heu miserande senex: quamvis maturus, & aevi &nbsp; &nbsp; Plenus, & annorum militiaeque satur: [p. 63] Te tamen ingemuit studiorum moesta peremto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Conditio, fati praescia facta sui. Tene gubernantem dubii molimina cursus &nbsp; &nbsp; Non doleat? laceris non fleat aegra comis? Tene ministrantem nostris, pater optime, velis &nbsp; &nbsp; Non in perpetua ploret amaritie? {{Versus|25}} Orbis amor docti, docti stupor orbis, & unus &nbsp; &nbsp; Qui merito cunctis diligereris, eras. Cum tamen hoc esses, te nemo modestius umquam &nbsp; &nbsp; Est usus magni dotibus ingenii. Mitis eras, ac pacis amans, animique quietem &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mens tua ventosis laudibus antetulit. Non tua fuscabant infames otia rixae: &nbsp; &nbsp; Integer, & niveo pectore purus eras. Nec tibi jucundi rumpebat pensa laboris &nbsp; &nbsp; Acta tribunitio saepe furore dies. {{Versus|35}} Atque utinam studiis vigeant communibus artes, &nbsp; &nbsp; Foedaque triconum natio dispereat; Et quicumque olim nostri sub sidere caeli &nbsp; &nbsp; Sevit inhumana dira aconita manu! Per quorum rabiem, scelerataque bella, quietis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} (Heu pestem saecli) non licet esse bonis. Sed valeant noxae, nec sint in honore furentes, &nbsp; &nbsp; Quorum ope virtutum spes bona praecipitur. [p. 64] His te submotum vitiis, pax aurea stellis &nbsp; &nbsp; Inserit, o ista digne quiete senex! {{Versus|45}} O vitae perfuncte malis, perfuncte periclis, &nbsp; &nbsp; Et quidquid miseris spesque metusque parit! Te bona honestorum comitatur fama laborum, &nbsp; &nbsp; Te pietas, fuci nescia, fraude vacans. Civibus o gaude jam nunc adscripte beatis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gaude sidereum civis adepte larem. O quem purpureo nova lumine gloria vestit, &nbsp; &nbsp; O cui caelestes fas habitare domos: Cantus ubi felix, & sine carentia semper &nbsp; &nbsp; Gaudia, & ad dulces nablia nata modos! {{Versus|55}} Hic petet amplexus, tua nuper cura, paternos &nbsp; &nbsp; Filius, aetherii laetus honore chori. Hic pia te conjux gratantibus induet ulnis, &nbsp; &nbsp; Prole sua felix, laeta favore viri. Salve sancte pater, nitidi novus incola Olympi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et nostro semper mactus amore, vale. [p. 65] </poem> ====Elegia X. Ad Joannem Ulricum Meurerum <i>in Britanniam abeuntem.</i>==== <poem> I BIS ad aequoreos, solers Meurere, Britannos &nbsp; &nbsp; Visere, & adversae rura beata plagae. Quae tibi caussa viae? num qui temerarius error &nbsp; &nbsp; In levibus juvenum mentibus esse solet; {{Versus|5}} Multa peregrinis fingens, miracula in oris, &nbsp; &nbsp; Multa sibi terra, multa videnda mari? An ditescendi magis exitiosa libido &nbsp; &nbsp; Tam procul a dulci cogit abire lare? Absit: & in viles animas eat aegra voluptas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Foedaque cogendae sollicitudo rei. Te Musae Phoebusque pater, te provida Pallas &nbsp; &nbsp; Ingeniique vigor nobilioris agunt. Qualiter Aesoniden niveis nova Gloria pennis &nbsp; &nbsp; Ab gelido Schytici Phasidos amne vocat. {{Versus|15}} I bone, discendi quo te rapit ardor, & alti &nbsp; &nbsp; Ignea vis animi, purpureusque decor. I pede felici, nec te male fida morentur &nbsp; &nbsp; Aequora, nec dubiae caeca pericla viae. [p. 66] Sternat aquas placidi facilis clementia Nerei, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Zephyri motam provehat aura ratem. Mox ubi jam laribus feliciter inde paternis &nbsp; &nbsp; Redditus, aetatis tempora laetus ages, Utere Musaeis opibus, fructu utere longo &nbsp; &nbsp; Tam bene quaesitae, candide Jane, rei. {{Versus|25}} Aut tu Antenorei divina volumina Flacci &nbsp; &nbsp; A docta prodes nunc meliora manu: Aut aliquid proprii meditaberis ipse laboris, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Sed quocumque tuae vigilabunt nomine curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ne fueris nomen lassus habere meum. [p. 67] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber quartus. === ====Elegia I. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D UM sumus in Morina, Franci dulcissime, terra, &nbsp; &nbsp; Et rabiem Mavors & nova tela parat; Ecquid prisca tui superest tibi cura sodalis, &nbsp; &nbsp; Nec meus e caro pectore fugit amor? {{Versus|5}} Ecquid in incepto perstat tibi vita tenore &nbsp; &nbsp; Otia doctarum degere Pieridum? Et modo Sicania celebras Amaryllida canna; &nbsp; &nbsp; Et modo Maeonia concinis arma tuba? Nasonemve tuum per Thespia rura secutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Idalium tenui stamine fingis opus? Felix, quem Clario nutrivit Phoebus in antro; &nbsp; &nbsp; Quem Charitum excepit triga, decensque Venus. [p. 68] Felix, qui viles didicisti spernere curas, &nbsp; &nbsp; Ac Musis tantum vivere, & ipse tibi. {{Versus|15}} Cur, rogo, cum studiis pariter capiamur iisdem, &nbsp; &nbsp; Cumque tuo vivam pectore, tuque meo; Et pariles animos non impar corpus honestet, &nbsp; &nbsp; Et pariles annos par quoque vita regat; Cur, inquam, parili non cedunt omnia fato? &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnia cur tibi sunt candida, nigra mihi? Non equidem strabo limo tua commoda visu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Absit, & in vulgus dedecus illud eat) Sed mea me dudum docuerunt damna dolere; &nbsp; &nbsp; Et superest, video, nil nisi flere mihi. {{Versus|25}} Quae si cuncta querar, primoque a fonte dolorem &nbsp; &nbsp; Ordiar indignum; quid nisi nota querar? Ac tibi praesertim, vitae qui fata peractae &nbsp; &nbsp; Nobiscum memori condita mente tenes. Et tamen hoc quodcumque mali est superare ferendo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Possem, fortuna nec minor esse mea. Haud me adeo finxit animi Natura pusilli, &nbsp; &nbsp; Ut, quod praeteriit, praeteriisse querar. Sed te quod careo, quod tot regionibus absum, &nbsp; &nbsp; Quod mea speratus gaudia fallit amor; {{Versus|35}} Id vero miserum cruciat, mentemque venenat: &nbsp; &nbsp; Hinc trahit ingratas vita mihi tenebras. [p. 69] Nunc & luce mali redeunt, & nocte, dolores; &nbsp; &nbsp; Nec bona nocte quies, nec bona luce venit. Sordent rura oculis, sordent gelidae convalles, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pellucenti rivus amoenus aqua; Deliciaeque meae densis nemora ardua ramis, &nbsp; &nbsp; Antraque ludentum mollia Na&#239;adum. Tentavi, fateor, veterem si pellere possem, &nbsp; &nbsp; Esset & alterius funus amoris amor. {{Versus|45}} Et, Mihi, quod teneam, quod amem, quo ludere possim, &nbsp; &nbsp; Ganda dabit, dixi: nec mora, Ganda dedit. Ante oculos blandae versabat imago Neaerae: &nbsp; &nbsp; Ilicet, in ventos jam novus ibat amor. Spes quoque magna fuit nuper te, care, videndi: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Illa sed heu fallax & male firma Dea est. Omnia cum cupiam potare oblivia juncta, &nbsp; &nbsp; Non minuunt luctus omnia juncta meos. At, puto, mors minuet: quae si miserabitur olim, &nbsp; &nbsp; Non est ad veras surda futura preces. {{Versus|55}} Ergo ego cum cinerem fuero conversus in atrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quando erit, o superi, quando erit illa dies?) Tu, precor, infaustae solamen dulce juventae, &nbsp; &nbsp; Reliquias nostri collige naufragii. Nempe tuae fidei tenues commendo libellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quaeque mihi niveus verba praeivit Amor. [p. 70] Illic invenies primae conamina Musae: &nbsp; &nbsp; Forsan & invenies quod placuisse queat. Quae tu sive vir&#251;m cupies volitare per ora, &nbsp; &nbsp; Sive magis longa carmina nocte premi: {{Versus|65}} Te sibi patronum, te sunt habitura parentem, &nbsp; &nbsp; Quando aliter functus noluit esse parens. Quod mihi si praestes, (sed nec praestare negabis) &nbsp; &nbsp; Inque operis partem te juvet ire mei; Aequius occumbam, nec sic, dilecte, pigebit &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ad fortunatas ferre pedem choreas. </poem> ====Elegia II. In foedissimam tempestatem, qua in navi bellica pone insulam Mataninam jactabatur. ==== <poem> O umbrae nemorum, o molli saxa oblita musco, &nbsp; &nbsp; Ruraque, & uvidulae Na&#239;adum latebrae! Quando iterum dulci dabitis gaudere recessu, &nbsp; &nbsp; Otiaque & mentis frangere dividias? {{Versus|5}} Quando iterum tenues vobis inflare cicutas, &nbsp; &nbsp; Et tepido agrestem lacte piare Palen? Sic melius poteram curas mulcere canendo. &nbsp; &nbsp; Non facit ad mores nautica vita meos. [p. 71] Felix, qui patrio vitam traducit agello, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inque una gaudet consenuisse casa. Illi delicias faciles ignotaque nobis &nbsp; &nbsp; Gaudia ruricolae composuere manus. Illi jucundos certant praebere sapores &nbsp; &nbsp; Uvaque & incurvis poma sub arboribus. {{Versus|15}} Ipse, ubi sera polo suspendit sidera Vesper, &nbsp; &nbsp; Vimineis niveas cratibus abdit oves. Ipse & apum multo foetas examine cellas &nbsp; &nbsp; Diripit, ac dulci nectare dispoliat. Haec mihi vita foret! pelago nec tristia nossem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sidera, & ingentes caeli hiemisque minas! Nunc omnes timeo ventos, nunc concita ventis &nbsp; &nbsp; Nubila, nunc tristes aequoris insidias. Ah pereat, quicumque rates eduxit in altum &nbsp; &nbsp; Primus, & invito vela dedit pelago! {{Versus|25}} Quod si mors quaerenda fuit, quaeremus in undis? &nbsp; &nbsp; Mille modis tellus funera mille dabit. Vulnera me caedesque prius, prius horrida bella, &nbsp; &nbsp; Quaeque decet fortes mors violenta viros. Dii date, ne fato ignavi fungamur inulto! &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostibus eveniat sic cecidisse meis. [p. 72] </poem> ====Elegia III. Ad Juliam. ==== <poem> E TSI nec generis tibi me commendat aviti &nbsp; &nbsp; Gloria, nec titulo fulta potente domus: Hoc unum, formosa, hoc unum, Julia, laetor, &nbsp; &nbsp; Non penitus Musas displicuisse meas: {{Versus|5}} Innocuas Musas, puri quae pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Late per populos, per freta longa ferent. Atque utinam tantas spirarem in carmina vires, &nbsp; &nbsp; Quanto formosas par erat ore cani! Tecum ego lauriferis e culminibus Parnasi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Subdita cum terris aequora despicerem. Tecum Pierios gauderem intexere flores, &nbsp; &nbsp; Sertaque odoratis myrtea temporibus. Tu violas tondens (violas locus ederet omnis) &nbsp; &nbsp; Albaque puniceis lilia mixta rosis, {{Versus|15}} Narcissumque crocumque & purpureos amaranthos, &nbsp; &nbsp; Ditares foetu versicolore sinum. At mihi dilecto nectenti brachia collo, &nbsp; &nbsp; Haerenti e blandae luminibus Dominae, [p. 73] Ille tuus large viresque animumque canendi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Afflaret teneris spiritus halitibus. Qualiter ad Zephyri pandit se laeta susurros &nbsp; &nbsp; Quae rosa de vernis imbribus immaduit. Et modo mirarer, vitreum projectus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Ut suspensa tuos lamberet unda pedes: {{Versus|25}} Et modo gauderem fluvium increpuisse morantem, &nbsp; &nbsp; Dum speculum lento consulis in fluvio. Tu modo frigidula mecum spatiata sub umbra, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub arboribus, Calliopen dulci superares, Julia, plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Calliopen doctis, Julia, carminibus. Et modo vicinis habitantem in vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Immemorem faceres dissimilemque sui. Illic assidue sacri modulantur olores: &nbsp; &nbsp; Aura levis caelo sibilat, aura solo; {{Versus|35}} Et Pandionia mulcentur a&#235;done lauri, &nbsp; &nbsp; Applausisque nemus concinit omne comis. Illic te videat, mea lux; mutescet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Blandus & arguto gutture cedet olor. Ipse utinam teneri liquefactus acumine cantus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Has habitem sedes, haec loca semper amem! Ipse tuae fiam vocis resonabilis Echo, &nbsp; &nbsp; Ultimaque e dulci carmine verba sequar! [p. 74] Trajecti turres, dilectaque rura Camoenis, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua; {{Versus|45}} Vos eritis testes, si quos sentitis amores, &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsin amare fide. Vos eritis testes, dilectam rite puellam &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsidis esse fide. Illic incisos, trunci, servatis amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et legimur junctis nomina nominibus. Una tamen magni, multos victura per annos, &nbsp; &nbsp; Certius indicium fagus amoris habet: QUAE ME TAEDA TIBI, QUAE TE MIHI, JULIA, JUNXIT, &nbsp; &nbsp; AMBORUM JUNCTOS LUCEAT ANTE ROGOS. {{Versus|55}} Vive, precor, seris dictura nepotibus, arbos, &nbsp; &nbsp; Quae fuerint nostri foedera connubii. Et tecum longi vivant monumenta caloris, &nbsp; &nbsp; Osculaque in libros credita saepe tuos. Mox quoque, cum fato laeti solvemur eodem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et cineres umbra protege & ossa tua. [p. 75] </poem> ====Elegia IV. Ad Cupidinem de amore Petri Francii. ==== <poem> C INGERE materna, puer invictissime, myrto: &nbsp; &nbsp; Accessit spoliis haec quoque praeda tuis. Noster &#239;o seros insanit Francius ignes, &nbsp; &nbsp; Et dominae victas porrigit, ecce, manus. {{Versus|5}} Ille ferox, & adhuc nullis penetrabilis armis, &nbsp; &nbsp; Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Ille ferox, puerique timor cum matre volucris, &nbsp; &nbsp; Uritur. o superi, non ego solus amo. Franci, tune meos igitur sentire dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cogeris, & poenis ipse favere tuis? Quid tibi nunc tragicis evincto crura cothurnis &nbsp; &nbsp; Prodest Ionii praelia flere maris? Invictumque Ducem patrio transscribere olympo? &nbsp; &nbsp; Non facit ad nostros Musa severa Deos. {{Versus|15}} Tu satius Coo versum tenuare sub antro &nbsp; &nbsp; Incipe, & ad faciles orgia ferre choros; [p. 76] Ascraeumque nemus molli lustrare cicuta, &nbsp; &nbsp; Quod resonent montes, quod resonent silvae. Inferior magno non est Mimnermus Homero. &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil nisi lene probat, nisi nisi molle Venus. Qualia Callimacho sua Cynthia debuit Umbro: &nbsp; &nbsp; Quale melos Nemesis, culte Tibulle, tibi. Quale canit teneri blandissima Musa Secundi, &nbsp; &nbsp; Cum docet e gelidis basia nata rosis. {{Versus|25}} Qualia (si magnis fas est committere parva) &nbsp; &nbsp; Purpureus nobis carmina dictat Amor. At, memini, nuper tenuem ridere laborem &nbsp; &nbsp; Ausus es, & nostras, improbe, delicias. Ah quoties lacrimis turbata rigantibus ora &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Damnabis fastus tot monumenta tui! Cum foribus clausis, clausis cum dura fenestris &nbsp; &nbsp; Despiciet querulae carmen inerme lyrae: Et tibi cantati facient convicia postes, &nbsp; &nbsp; Et matutino sparsa pruina solo. {{Versus|35}} Ah quoties medio haerebunt verba palato, &nbsp; &nbsp; Singultu tremulos impediente sonos! Sic fastum perhibent Nonacrinae Atalantes &nbsp; &nbsp; Flesse sub umbrosis Milaniona jugis. Fertur & Alcides (at qui fuit ille!) rigorem &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Eurytidos lacrimis comminuisse suae. [p. 77] Nec tu turpe puta dilectae flere puellae. &nbsp; &nbsp; Gaudet Amor lacrimis, gaudet & ipsa Venus. Sed tua ne injusto succumbat pondere virtus: &nbsp; &nbsp; Neu timidus primo carcere siste gradum. {{Versus|45}} Demens, qui potuit dulces mutare calores, &nbsp; &nbsp; Primaque translato vincula servitio. Obsequio devicta tuo formosa Corinna &nbsp; &nbsp; Dedit se teneris languida brachiolis. Inque tuos labens humeros, ac pectus amatum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Adjiciet timido murmure, Noster eris. Tum tibi mitescet: tenui tum blanda rubore &nbsp; &nbsp; Multa tibi rapiet basia, multa dabit. Tu roseis inhians humeris, roseisque papillis &nbsp; &nbsp; Multa procax sumes basia, multa dabis. {{Versus|55}} Concharumque modo nexis utrimque labellis &nbsp; &nbsp; Festivum duplex lingula curret iter. Quare ne pigeat primos durare labores. &nbsp; &nbsp; Iste labor certi foederis instar habet. Alma fave Cytherea; fave puer alme po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nam tuus est. Mystam laedere parce tuum. Vivat, &, ut fas est, ex aequo flagret uterque &nbsp; &nbsp; Igne Corinna pari, Francius igne pari. [p. 78] </poem> ====Elegia V. In nuptias Joannis Derramoutii et Corneliae Villepontosiae. ==== <poem> D UM tua festivis, Dermouti candide, taedis &nbsp; &nbsp; Lustrat Hymen felix atria, lustrat Amor; Fila tibi faciles dispensant aurea Parcae, &nbsp; &nbsp; Ducentes fausta stamina longa colo. {{Versus|5}} Et mollem tremulo dum torquent pollice lanam, &nbsp; &nbsp; Fati nescio quid murmurat aura tui: Aura levi Paphios demulcens frigore campos, &nbsp; &nbsp; Aura Cytheriacis edita culminibus. Nimirum lepidas Veneris fert illa tabellas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vatibus, &, jubeat quid Dea magna, docet. Ipsa tibi longe venientes ordinat annos; &nbsp; &nbsp; Temperat & fausta sidera luce Venus. Et dominae Veneris mitissima cura columbae &nbsp; &nbsp; Firmant augurio foedera vestra suo. {{Versus|15}} Nec dubitare licet. Si quis tamen hoc quoque, si quis &nbsp; &nbsp; Contendat fluxam vatibus esse fidem: [p. 79] Ad te, virginei decus o Cornelia coetus, &nbsp; &nbsp; Provocat aetatis praescia Musa tuae. Quidquid in Idaliis signavit Cypria fastis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Consciaque arcano Nox tegit in gremio, Illud flammiferis jamdudum inscripsit ocellis, &nbsp; &nbsp; Non mentitura qui tibi fronte micant. Illinc & leges Dermoutius & nova jura &nbsp; &nbsp; Hauriet, ac cupidis imbibet auriculis; {{Versus|25}} Inque foro Dominae causam dicturus Amoris &nbsp; &nbsp; Et reus, & judex, & simul actor erit. Ludite, & innocuam lusu exercete juventam, &nbsp; &nbsp; Dum res, & vires, & pudor ipse sinet. Ludite concordes animae. sic mensibus actis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Audiat effusas casta Diana preces; Exprimat & caros numerosa in prole parentes, &nbsp; &nbsp; Quae valeat sanctam perpetuare domum. [p. 80] </poem> ====Elegia VI. Ad fontem amoenissimum, qui est e regione Augustae Trevirorum juxta Mosellae ripam.==== <poem> F ONS pellucidula saliens argentee lympha, &nbsp; &nbsp; Irriguum scabro pumice operte caput: Et vos o nemorum dulces in valle recessus, &nbsp; &nbsp; Humida Nympharum Na&#239;adumque domus; {{Versus|5}} Has vobis in serta rosas, haec veris adulti &nbsp; &nbsp; Delicias plenis lilia do calathis. Vos mihi cantanti nimium defendite solem, &nbsp; &nbsp; Dum rubet admoto lumine sera dies. Una aestum lenite, una auscultate querentem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excipit argutum jam mea verba nemus. Hic ego sollicitos committam frondibus ignes, &nbsp; &nbsp; Inque meas curas ingeniosus ero. Cara Neaera, Neaera meos experta furores, &nbsp; &nbsp; Et non obscuri vincula servitii, {{Versus|15}} Quis Deus avulsit tibi me? quod amantibus obstans &nbsp; &nbsp; Sidus tam longas compulit ire vias? Non poteram placidi contentus flumine Vechtae &nbsp; &nbsp; Aestivo lentos fallere sole dies? [p. 81] Non tecum laeta spatiari, Vita, sub umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Umbra ubi proceris decidit a trichilis? Non dulces tibi blanditias, non mollia verba &nbsp; &nbsp; Dicere? non caro deficere in gremio? Deplorat nostras, en, ipse Mosella querelas, &nbsp; &nbsp; Turbidus & crebris volvitur a lacrimis. {{Versus|25}} Ad mea responsant vasti suspiria montes; &nbsp; &nbsp; Te ripae virides, te cava saxa sonant. Moestaque desertis habitat quae vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Jam didicit nomen sponte referre tuum. At me secretis jactantem carmina silvis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec virides ripae, nec cava saxa juvant: Nec quae desertis laetatur vallibus Echo, &nbsp; &nbsp; Echo Maenalii maxima cura Dei. Ipse meos solus mecum lamentor amores, &nbsp; &nbsp; Votaque, solennes concipioque preces. {{Versus|35}} Et, quod nunc superest pro votis omnibus unum, &nbsp; &nbsp; Te nascente die, te moriente cano. Cara Neaera, Neaera meos miserata dolores, &nbsp; &nbsp; Obsequio tandem victa Neaera meo; Num te sepositi capiunt nunc otia ruris? &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} An nostri memorem ducis in urbe moram? O ita Dii faciant, ita tu cum matre Cupido, &nbsp; &nbsp; Ut meus in casto pectore spiret amor! [p. 82] Sed bene me Divi, bene me sperare Cupido, &nbsp; &nbsp; Et bene cum parvo Mater Amore jubet. {{Versus|45}} Si tamen hic mecum sinerent te fata morari; &nbsp; &nbsp; Haec etiam regio, quo capereris, habet. Nulla serenatum vitiant contagia caelum, &nbsp; &nbsp; Non furit insano Sirius igne canis. Non lupus insidias pecori meditatur inultus; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Effoeta serpens non stabulatur humo. Sed liquidi fontes, & prata sonantia rivis, &nbsp; &nbsp; Ingenioque satis terra beata suo: Et tepidi colles, gravidaeque in collibus uvae, &nbsp; &nbsp; Et tempestivo frigore mite nemus: {{Versus|55}} Indocilesque viae lympharum, & dulcis a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Antraque muscosis roscida pumicibus. Hic certo lepores exercet Delia cornu, &nbsp; &nbsp; Aut cervum rapidis insequitur canibus: Dumque levem tremula captat sub fronde soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Incustoditae pone jacent pharetrae. Hic Pan Arcadiae reminiscens virginis ignes &nbsp; &nbsp; Hispida cerato labra terit calamo: Oblitusque sui, sed non oblitus amorum, &nbsp; &nbsp; Haec Deus Arcadiae praetulit arva suae. {{Versus|65}} Delius hos olim multo medicamine fontes &nbsp; &nbsp; Imbuit: hinc grato frigore spirat acor. [p. 83] Ipsaque, ni patrio deberet nomina ponto, &nbsp; &nbsp; His iterum nasci Cypria vellet aquis. Hic tecum dulces gauderem ducere somnos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Amplexu curas & sepelire tuo: Et tecum lusus, mea lux, & seria tecum &nbsp; &nbsp; Dividere, ipsius nec meminisse mei. Irrita quid voveo? discerpunt omnia venti; &nbsp; &nbsp; Vanaque non ullo pondere vota cadunt. {{Versus|75}} Et nunc Hesperio se tinguit in aequore Titan, &nbsp; &nbsp; Fraenaque flammiferis aurea demit equis. Experiar noctem: nocti ne somnia desint, &nbsp; &nbsp; Obverses oculis fac, mea Vita, meis. At tibi, Fons, blanda qui Musas excipis umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Vivat inexhaustae vena perennis aquae: Nec pecudes, nec te turbent, nitidissime, frondes, &nbsp; &nbsp; Et vitreo semper nectare purus eas. [p. 84] </poem> ====Elegia. VII. E vernaculo Hoofdii expressa ad Neaeram.==== <poem> J AM super intonsos montes atque humida rura &nbsp; &nbsp; Candida formoso nascitur ore dies. Jam Rheni tremulis resplendens Phoebus in undis &nbsp; &nbsp; Auricoma gratas luce salutat aves. {{Versus|5}} Tu placido somnos exhalas, cara Neaera, &nbsp; &nbsp; Pectore, sopitis languida luminibus. Nec te purpureo perfusae mane fenestrae, &nbsp; &nbsp; Temporis aut species deliciaeque monent? Nec matutinae volucrum potuere querelae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Somnum sidereis excutere ex oculis? Ecce mea arguto Philomelae accenditur ore &nbsp; &nbsp; Fistula: concentus provocat illa meos. Te quoque tempus erat desertis, o mea, plumis &nbsp; &nbsp; Plumigeros cantu sollicitare choros. {{Versus|15}} Surge, age. Quid cessas docta contendere voce, &nbsp; &nbsp; Lux mea, doctarum vocibus alituum? [p. 85] In nemus & verno viridaria lucida rore &nbsp; &nbsp; Ibimus: invitat te procul omne nemus. Invitant tremulae teneris cum floribus herbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et ros mobilibus qui natat in foliis: Qualis cum cupido deducta puella marito &nbsp; &nbsp; Turgidulis lacrimas depluit ex oculis. Illic si nostros Nymphis modulaberis ignes, &nbsp; &nbsp; Sive meis numeris, seu mage, Vita, tuis; {{Versus|25}} Ad cantus facunda tuos attendet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Et linguam argutas vertet in auriculas. Quos ubi perdidicit, nemorum petet inde recessus, &nbsp; &nbsp; Miratasque novo more docebit aves. Quid loquor, & dulcem rumpo tibi carmine somnum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qui mea commendat jam, puto, vota tibi? Quem tu nec nemorum commutes omnibus umbris, &nbsp; &nbsp; Nec liquidis levium vocibus alituum. Forte meos tecum sic sola revolvis amores; &nbsp; &nbsp; Quodque neges vigilans, dat mihi amica quies. {{Versus|35}} Forte tuis nunc jungo haerentia labra labellis; &nbsp; &nbsp; Aut oculo mecum verba loquente facis. Quid loquor? immodicum rumpam modo carmine somnum. &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. Derident lepidae jam somnia nostra columbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Verbaque, in a&#235;rio quae mihi rore natant. [p. 86] Illae compositis certae dant oscula rostris: &nbsp; &nbsp; At mea frigidulo praeda cadunt Zephyro. Nondum etiam nitidis somnus decessit ocellis? &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. {{Versus|45}} Quid differs, quod sponte velis, quod postulat aetas, &nbsp; &nbsp; Quod jubet accensa lampade dulcis Amor? Adspice: uti dubiae carpamus gaudia vitae &nbsp; &nbsp; Hortantur volucres, silva, juventa, dies. </poem> ====Elegia VIII. Amor elusus. ==== <poem> I Rriguae valles, gelidaeque in vallibus umbrae, &nbsp; &nbsp; Et trepidans liquido caerula lympha pede; Auraque per cultos suspirans molliter hortos, &nbsp; &nbsp; Saxaque muscosis frigida porticibus: {{Versus|5}} Quam bene consuluit vestro Natura decori! &nbsp; &nbsp; Quantum non comtis detulit illecebris! Vos licet horrentes nivibus concreta capillos &nbsp; &nbsp; Acriter immiti frigore adurat Hiems; Vinciat & fontes, & latos vinciat amnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et moestam lapsis velet humum foliis; [p. 87] Ver tamen amissam renovat cum foenore formam &nbsp; &nbsp; Pictum purpureis ora sinumque rosis. Ver impacatae compensans damna senectae &nbsp; &nbsp; Perfundit solitis omnia deliciis. {{Versus|15}} Grataque odorati praebent umbracula rami, &nbsp; &nbsp; Hospitium Nymphis, hospitium Satyris. Nec volucrum dulces desiderat alta querelas &nbsp; &nbsp; Silva, nec ingenuum florea rura decus. Starem utinam longis nixus radicibus ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ad caput arguti pinus amans fluvii! Aut florum generi accedens non simplice cultu &nbsp; &nbsp; Pars essem vestri quantulacumque chori! Tum me conspicuae felicem munere formae &nbsp; &nbsp; Mulceret tacito rure beata quies: {{Versus|25}} Et Boreae tutum a furiis & sideris aestu &nbsp; &nbsp; Afflarent tepidi molle latus Zephyri. Tum quoties reserare diem Matuta pararet, &nbsp; &nbsp; Matutae riguis pascerer a lacrimis. Atque apis ad flores alis allapsa sonoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nectar dulce meo sugeret e calatho. Vel si me niveo carpsisset pollice virgo, &nbsp; &nbsp; Languerem in niveis virginis uberibus. Omnia nunc ingrata. Oculis lux sordet in ipsis, &nbsp; &nbsp; Et riget in tristi pectore amoris hiems. [p. 88] {{Versus|35}} Non mea me dulci delectat tibia cantu: &nbsp; &nbsp; Non Nymphas illo, quo prius, ore cano. Non nemus, & dociles referunt mea verba myricae. &nbsp; &nbsp; Quod solum superest, nil nisi flere juvat. Flere juvat solum, durisque incidere saxis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perfidiae crimen, dura Neaera, tuae. Quae licet aeterno superent adamanta rigore, &nbsp; &nbsp; Ingenio non sunt asperiora tuo. O Pan, Pan, periere mei periere lepores, &nbsp; &nbsp; Et calami, & lusus, o Tegeaee, tui. {{Versus|45}} I quaeso, atque alium, si tanti est, quaere po&#235;tam: &nbsp; &nbsp; Me dolor & luctus & mea fata vocant. Quae nostro celebrata superbiit ore Neaera, &nbsp; &nbsp; Nobilis a Musis illa Neaera meis: Illa, illa ingenua toties Mea dicta cicuta, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} (Proh scelus) alterius sustinet esse viri. Et roseam rigido cervicem fulta lacerto &nbsp; &nbsp; Sustinet hirsutis basia ferre genis: Blanditiasque inter formosi conjugis, inter &nbsp; &nbsp; Amplexus, tenerum supposuisse latus. {{Versus|55}} Est aliquid, fateor, tumidis committere labris &nbsp; &nbsp; Oscula, & horrentem dente notare cutem: Liventesque oculos & longa tabe fluentes &nbsp; &nbsp; Cumque suis oculis jungere cumque labris. [p. 89] Est aliquid, lecto juvenem gremioque fovere, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cujus se dici nulla puella velit. Thyrside contemto, deserto Thyrside, tune &nbsp; &nbsp; Rustice ad has epulas & mea sacra venis? Ite lupi: pax est: ovibus connubia nostris &nbsp; &nbsp; Jungite: vobiscum nunc sociantur oves. {{Versus|65}} Jam jam mala ferent hirsutae mitia pinus: &nbsp; &nbsp; Jam rigido quercus cortice vina ferent. Ah crudele genus, genus ah crudele puellae, &nbsp; &nbsp; Insidiosa boni pernicies animi! Quae nos transfixis Aeaea venefica ceris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ut mala praefracta mente petamus, agit? Quae nos Haemonio tentatos saga veneno &nbsp; &nbsp; Devovet, & lento macerat igne jecur? Acer Amor, fractis utinam cogare sagittis &nbsp; &nbsp; Inter oberrantes delituisse feras; {{Versus|75}} Extinctasque faces videam, & sine viribus arcum, &nbsp; &nbsp; Instrumenta tuae pessima saevitiae! Quid tibi cum placidis pastoribus? i, pete Regum &nbsp; &nbsp; Atria, & exiguos, saeve, relinque lares. Illic muneribus, illic celebrabere votis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Illic nequitiae fige tropaea tuae. Nos sine, qua celsis trepidant de montibus amnes, &nbsp; &nbsp; Ludere, & in viridi pascere valle pecus. [p. 90] Nos sine faginea non doctum carmen in umbra &nbsp; &nbsp; Fingere, quod Satyri, quod probet alma Pales; {{Versus|85}} Et nivei lactis sinum portare Priapo, &nbsp; &nbsp; Arceat ut fures, arceat ut volucres. Nos cervo struere insidias, leporemque fugacem &nbsp; &nbsp; Excipere, & calamo praemia parva sequi. Hic tamen, aut nusquam, es. quid te juvat, improbe, silvas &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Urere, quid nostris crescere ab exuviis? Sis licet exiles breviter contractus in artus: &nbsp; &nbsp; Sis licet & nudus: sis licet usque puer; Exilis certe es: saevis tamen impete multo, &nbsp; &nbsp; Magnaque fecisti vulnera, magna facis. {{Versus|95}} Nam modo sub nitidos furtim collectus ocellos &nbsp; &nbsp; Evibras caecas ima per ossa faces. Et modo formosae levi super aequore frontis &nbsp; &nbsp; Non evitandas tendis, inique, plagas. Et modo, qua teneris effulget purpura malis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occultant dulces te, fugitive, rosae. Os quoque Thessalica, toties qua ludimur, arte &nbsp; &nbsp; Non vacat; & labris multa venena sedent. Haec sunt foeta tuis armamentaria telis: &nbsp; &nbsp; Hinc mortis titulum quaeris, acerbe, meae. {{Versus|105}} Parce, precor, puero puer, & florentibus annis. &nbsp; &nbsp; Parce: decent teneras mitia jura manus. [p. 91] An tibi dedecori credis fore & acribus armis, &nbsp; &nbsp; A te servatus si modo dicar ego? Thyrsidis extincti quoties plorabis ad ossa; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Et, Meus hic, dices, nempe po&#235;ta fuit! Quis nunc pastorum lusus, quis cantet amores, &nbsp; &nbsp; Sive tuos Daphne, seu Galatea tuos? Quis nunc corticibus carmen properabit in udis, &nbsp; &nbsp; Quod chorus errantum laudet Hamadryadum? {{Versus|115}} Ah miserum, dulci quem confecere juventa &nbsp; &nbsp; Luctus, & erepto durus amore dolor. </poem> ====Elegia IX. Ad silvas Trevericas de Delia.==== <poem> S ILVAE, felices silvae, quas mater Amorum &nbsp; &nbsp; Incolit, & lucis plus amat Idaliis; Vosque super liquidos extenta umbracula fontes, &nbsp; &nbsp; Quaeque facis mollem cespitis herba torum: {{Versus|5}} Vobis fausta meae referam praesagia flammae, &nbsp; &nbsp; Secretus solo dum vagor in nemore. [p. 92] Sed tacitam servate fidem: nec sentiat Echo, &nbsp; &nbsp; Ne temere voces reddat inepta meas. Delia nexilibus modo me complexa lacertis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exiguo strinxit murmure basiolum. Erubui, sensique novas in corde sagittas; &nbsp; &nbsp; Atque oculis vocem conciliabat Amor. Illa levi risu, Non me, inquit, amare negabo, &nbsp; &nbsp; Sit modo non fictus, quem meditamur, amor. {{Versus|15}} Sed ne te capiant vani ludibria vulgi, &nbsp; &nbsp; Quae gaudes, tacito gaudia conde sinu. Et me, per Dominae juratus sacra Diones, &nbsp; &nbsp; Unam dilectis dilige plus oculis. Procubui, flexoque innixus poplite supplex &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula candidulis mille dedi manibus. Quoque minus, dixi, dubites, pro munere tanto &nbsp; &nbsp; Accipe cor: speculum cor erit omne tibi. Illic invenies carae simulacra puellae: &nbsp; &nbsp; Stabit & aeternis Delia scripta notis. {{Versus|25}} Namque aliquem quamvis possit meruisse favorem &nbsp; &nbsp; Et calor, & longo juncta calore fides; Officiumque sequax, & non ingratus Apollo, &nbsp; &nbsp; Caraque captato vincula servitio: Nempe tuum est quod spiro; tuum quod amamus uterque; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Prae reliquis, grato quod licet esse, tuum est. [p. 93] Dii facite, haec longos concordia duret in annos, &nbsp; &nbsp; Blandaque dissolvat vincula nulla dies: Delia nec nostro quemquam praeponat amori, &nbsp; &nbsp; Neve mihi oblito defluat illa animo! {{Versus|35}} Risit, & adjiciens tria millia blanditiarum &nbsp; &nbsp; Adstrinxit teneris brachia brachiolis. Ne mihi ne invideas felices, Jupiter, ignes: &nbsp; &nbsp; Non tibi ego caelum, Jupiter, invideo. Nunc ego nec stellas malim calcare micantes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nec tecum infectos visere ad Aethiopas; Dilectis mihi dum liceat pendere lacertis, &nbsp; &nbsp; Et dominae blando deficere in gremio. Gaudia quanta mihi, quanta o mihi gaudia dulcis &nbsp; &nbsp; Spondet Amor! dulcis gaudia quanta Venus! {{Versus|45}} Qualia vere suo nec candida Laodamia &nbsp; &nbsp; Protesila&#235;um detulit in thalamum: Qualia nec sensit frondosa raptor ab Ida, &nbsp; &nbsp; Iret ad Iliacas cum nova praeda domos. Quod si libertas nulli restabit amanti: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vincla mihi placeant, non ego liber ero. Aut si olim caros optem transferre calores, &nbsp; &nbsp; Damnet & officium mens malesuada suum: Ante nefas tam grande, sibi Proserpina crinem &nbsp; &nbsp; Auferat, & merito torreat ossa rogo. [p. 94] </poem> ====Elegia X. Ad Deliam de ejus oculis. ==== <poem> N ON ita Ple&#239;ades caelo nituere sereno, &nbsp; &nbsp; Non Ariadnea demta corona coma: Non ita de celsa radiavit Cynthia Lathmo, &nbsp; &nbsp; Non vigil Oetea Vesperus e specula: {{Versus|5}} Ut possint istis, mea lux, contendere ocellis, &nbsp; &nbsp; Quos majora polo sidera servat Amor. O decus, o rarae rarissima gloria formae, &nbsp; &nbsp; Ipsi par Veneri, ni Venus ipsa fores! Andromache talis Thebis formosa relictis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laomedonteum venit in hospitium. Talis in aeterno Pallas spatiatur Olympo, &nbsp; &nbsp; Cum posuit cristas, cum posuit clypeum. Nec mihi jam quisquam nigros commendet ocellos. &nbsp; &nbsp; Nigra aliis placeat, caerula forma mihi. {{Versus|15}} Nec decantati Jovis objiciantur amores: &nbsp; &nbsp; Nigra licet Lede, nigra sit Antiope. [p. 95] Jupiter, ignoscas a te diversa probanti. &nbsp; &nbsp; Hic ego nec tecum, nec tuus esse velim. Caerula belligeram commendat forma Minervam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De cerebro illa quidem, de capite orta tuo est. Caerula Juno tua est: & quid speciosius illa? &nbsp; &nbsp; Caerula, spumoso quae Dea nata mari. Caerula Nere&#239;das inter Panopea sorores &nbsp; &nbsp; Eminet, & liquida caerula Doris aqua. {{Versus|25}} Caerula erat Nymphe, tibi quae, Leandre, natanti &nbsp; &nbsp; Praeluxit nitidam per freta caeca facem. Denique (longinquum ne diffundamur in aevum) &nbsp; &nbsp; Delia caerulea est, caerula Deliola est. Iste serenatum color exhilaravit olympum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum posuit multae turbidus imber aquae. Iste maris color est, cum in fluctibus apricantem &nbsp; &nbsp; Nerea delphines adsiluere sui. Tale coronato Bromius resplendet in auro, &nbsp; &nbsp; Quem libat tenera sponsa novella manu. {{Versus|35}} Sol utinam, sol o utinam mea Delia fiat; &nbsp; &nbsp; Et quae olim Clytien, me quoque fata trahant. Aut ego sim speculum, quo se pulcerrima comat, &nbsp; &nbsp; Et me de forma consulat illa sua. Aut ego stelliferos unus convertar in orbes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Atque unam stellis omnibus intuear. [p. 96] Tum neque mi luci libeat decedere adultae, &nbsp; &nbsp; Nec mergi canum Thetyos in gremium. Ipse dies longos longasque ex ordine noctes &nbsp; &nbsp; Pascam dilectis lumina luminibus. {{Versus|45}} Mirentur trepidique homines, miretur & aethra, &nbsp; &nbsp; More novo media sidera stare die. </poem> ====Elegia XI. Galatea ex Hoofdii vernaculo adumbrata.==== <poem> D APHNIDIS occulto Galatea peribat amore; &nbsp; &nbsp; Flammarumque satis, nec satis oris, erat. Ne posset sanare, novum ne prodere vulnus, &nbsp; &nbsp; Stabat in excubiis hinc Amor, inde Pudor. {{Versus|5}} Tentabat quam saepe fateri lingua dolorem, &nbsp; &nbsp; Haesit, & in cursu substitit usque suo. Et nutus oculis, & desunt verba labellis, &nbsp; &nbsp; Et tactum timido frigore pectus hebet. Ipsa quoque articulis si dextra loquacibus ignem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exprimat, articulos deserit ipsa suos. Quid facis? exclamat. quid inania vota fovemus, &nbsp; &nbsp; O anime, & certum quaerimus exitium? [p. 97] Nesciat hoc Phyllis, hoc aemula nesciat Aegle: &nbsp; &nbsp; Fabula ne pagi sit Galatea sui. {{Versus|15}} Et tamen aut unus Galateam Daphnis habebit, &nbsp; &nbsp; Aut certe nullus Daphnin habebit amor. Mane erat: in gelidae se sola crepidine ripae &nbsp; &nbsp; Collocat, incultas dispositura comas. At puer ut sensit (nam senserat omnia) Daphnis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non observatis prosilit e latebris. Et sensim post sepem adrepens, proximus illi, &nbsp; &nbsp; Trans humerum puros prospicit in latices. Horruit, ut vidit Galatea in imagine Daphnin: &nbsp; &nbsp; Respicit, & veri Daphnidis ora videt. {{Versus|25}} Imo, ait, insidiis si sit locus, accipe palmam: &nbsp; &nbsp; Vincis, Daphni: impar una duobus eram. [p. 98] </poem> ====Elegia XII. Ad Deliam rusticantem.==== <poem> E CQUID te patrio cessantem, Delia, rure &nbsp; &nbsp; Ulla subit vatis mutua cura tui? Et modo se in gelidis spatianti leniter umbris &nbsp; &nbsp; Pectoris, ut nunc est, sistit imago mei? {{Versus|5}} Et modo praeteritos mens est revocare calores, &nbsp; &nbsp; Quaeque tuo tantum cognita sunt thalamo? Quis mihi nunc tecum non suadeat esse? relicta &nbsp; &nbsp; Urbe quis agrestes non coluisse Deos? Rura trahunt animum. Postquam rus praetulit urbi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Delia, neglecta migrat ab urbe Venus. Ipse comes matri volitat, gaudetque Cupido &nbsp; &nbsp; Delicias veris carpere frigiduli. Qua Dea praecessit, qua tu, formosa, sequemur. &nbsp; &nbsp; Jam venio, mea lux; lux mea, jam venio. {{Versus|15}} Haerebo fixus lateri spatiantis; & una &nbsp; &nbsp; Excipiet positos cespitis herba duos. [p. 99] Seu tu capreolis, seu delectabere damis: &nbsp; &nbsp; Nunc damas figam, nunc tibi capreolos. Sive sub ilicibus tenerum captare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua vetus umbra altis decidit ilicibus, Sive libet dulces in serta ligare amaranthos; &nbsp; &nbsp; Ipse tibi custos, ipse sedebo comes. Nec pigeat, ne te radiis sol acribus urat, &nbsp; &nbsp; Umbellam capiti sustinuisse tuo. {{Versus|25}} Et si quid peccent aestus vehementius; aestus &nbsp; &nbsp; Discutiet nostra mota tabella manu. Tu me luminibus, tu me dignata labellis, &nbsp; &nbsp; Mille jocos facies, oscula mille dabis. Jamque pharetratae ritu succincta Dianae &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ludes formosas inter Hamadryadas. Jam, lusu defessa, papillis nuda sinuque &nbsp; &nbsp; Lene susurrantes excipies Zephyros. Quale per excultos Zephyrorum spiritus hortos &nbsp; &nbsp; Aurea mala suis mulcet in arboribus. {{Versus|35}} Fronde sedens sub populea vocalis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Eliciet cantus ad sua plectra tuos. Ne tamen usque adeo nemoris te gratia tangat, &nbsp; &nbsp; Ut sine me solum per nemus ire velis. Sunt illic Satyri, sunt improba numina Fauni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Silenique senes, & gregis ille Deus. [p. 100] Nec capiant fontes, vicinaque fontibus antra, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia pumicibus. Talis in extremis Mysorum flebilis oris &nbsp; &nbsp; Thiodamanteum perdidit error Hylan. {{Versus|45}} Neve putes inpune vagas errare puellas: &nbsp; &nbsp; Exemplo docuit multa puella suo. Flumina praecipue, sic sis formosa, caveto: &nbsp; &nbsp; Ipsa etiam norunt flumina quid sit amor. Quis caluisse suis Acheloum nescit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum pretium pugnae De&#239;anira fuit? Quid? non Haemonio placuit Salmonis Enipeo, &nbsp; &nbsp; Et pressa est sicco rapta puella Deo? Ille papyrifero spatiosus gurgite Nilus &nbsp; &nbsp; Visus in Evadne pallidus ire sua est. {{Versus|55}} Tu quoque, si, fluvius cur sis, Arethusa, requiram: &nbsp; &nbsp; Alphei, dices, sum modo crimen ego. Infelix Arethusa, tuae dolor Ilithyiae, &nbsp; &nbsp; Quam malles nullis membra rigasse vadis? Quo tibi nunc volucri cervos praevertere cursu? &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Instat, & indomita te premit ille fuga. Indue flumineos liquidi jam corporis artus: &nbsp; &nbsp; Flumineos artus junget & ille tibi. Et trans Orchomenon, & trans Erimanthon, & Elin, &nbsp; &nbsp; Cyllenaeque umbras Maenaliosque sinus, [p. 101] {{Versus|65}} Pisaeasque urbes, vestigia cara secutus, &nbsp; &nbsp; Tecum Sicaniis influet aequoribus. Nunc quoque vitatos non est vitare Hymenaeos. &nbsp; &nbsp; Heu quanto raptor constitit ille tibi! Illud idem, mea lux, in te vereare licebit. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Semper formosis insidiatur Amor. Nec te decipiat tranquillo frigore Sabis. &nbsp; &nbsp; Crede mihi, in medio frigore Sabis amat. Sabis amat certe: sed ne prodatur amare, &nbsp; &nbsp; Horrentes umbrae silvaque multa facit. {{Versus|75}} Ah cave, ne tantus mihi sis dolor. ille ruinam, &nbsp; &nbsp; Si tibi quid fiat, ducet utramque dies. Nec tibi sit rivos tanti lustrare liquentes, &nbsp; &nbsp; Ut novus ipse meis rivus eam lacrimis. Flumina habent alias, mea vita, habeantque puellas: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Incolumem servet te Cytherea mihi. [p. 102] </poem> ====Elegia XIII. Ad noctem. ==== <poem> N OX bona, quae longos hominum miserata labores &nbsp; &nbsp; Languida jucundo membra sopore foves: Nox bona, dulce caput redimita micantibus astris, &nbsp; &nbsp; Dulce papaveribus vincta rosisque caput; {{Versus|5}} Adspice me ingrato nequidquam lumina somno &nbsp; &nbsp; Sollicitum multis flectere cum precibus. Nequidquam. Fugit ingratus mea lumina Somnus, &nbsp; &nbsp; Et surda blandas negligit aure preces. Ille tamen, cum tu medio placidissima cursu es, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debuerat matri junctior ire comes. Aut illum torvo terrent mea somnia visu; &nbsp; &nbsp; Vel curas potius deficit ante meas. Aut, quod crediderim, furtivo captus amore &nbsp; &nbsp; Deliciis fruitur nunc sine teste suis. {{Versus|15}} At memini, cum me speratae ad gaudia noctis &nbsp; &nbsp; Sisteret in thalami limine dulcis Amor, Invitaeque oculis furtim irrepsisse puellae, &nbsp; &nbsp; Deliciasque mihi praeripuisse meas. [p. 103] Jam, bona, concilia somnum; lenitus ut ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mulceat irrigua lumen utrumque manu. Nulla mihi cupidis ignes argutat in ulnis: &nbsp; &nbsp; Exigit officium nulla puella meum. Blanda veni, prolixa veni: tibi cespite vivo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic venias) Arabo fiet odore tibi. {{Versus|25}} Non tibi contulerim, nitidi quae nuntia solis &nbsp; &nbsp; Purpureum roseo provocat ore diem. Non tibi, quae, radiis quamvis argentea puris, &nbsp; &nbsp; Stellarum vigiles emicat ante choros. Fusca licet, sis nigra licet: sic fusca capillos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic oculos Phyllis, si modo vivit, habet. Hei mihi, quid volui? dum te lenire precando &nbsp; &nbsp; Molior, admonitu Phyllidis instat Amor. Phyllidis admonitu sensi recalescere pectus, &nbsp; &nbsp; Et male sopitas serpere in ossa faces. {{Versus|35}} Phyllidis ad nomen dum mens mihi tristis anhelat, &nbsp; &nbsp; Nec memor est somni, nec memor ipsa sui. Jam mihi Trajectum videor, collesque supinos, &nbsp; &nbsp; Erroresque, pater Mosa, videre tuos; Inque sinu dominae dulcem spirare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ardua qua gelidam fagus opacat humum. Quid queror infelix? vigilans, en, somnia narro: &nbsp; &nbsp; Et mea nunc sine me gaudia Phyllis habet. [p. 104] Tu modo, tu Nox alma, fave. tu redde quieti, &nbsp; &nbsp; Et recrea afflatu pectora lassa tuo. {{Versus|45}} Aut, si vulneribus superat spes ulla medendis, &nbsp; &nbsp; Urgeat aeternus lumina victa sopor. </poem> ====Elegia XIV. In nuptias Gerardi Frankenii et Catharinae Adelheidis Moneniae. ==== <poem> F RANKENIUM dulci formosa Monenia vultu &nbsp; &nbsp; Ceperat: ignoti servus Amoris erat. Quid faciat? caecum stridebat pectore vulnus; &nbsp; &nbsp; Nec tamen auxilio vulneris auctor erat. {{Versus|5}} Phoebe pater, dixit, si nos tua cura medentes &nbsp; &nbsp; Dicimur, huc medicam (nam potes) adfer opem. Audiit, herbarumque potens subrisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Ac leviter, Fies tu quoque sanus, ait. Dos mea (nec nescis) succos miscere salubres: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dos mea, laurigeras increpuisse fides. [p. 105] Utraque, si quid id est, tibi nunc deserviet uni: &nbsp; &nbsp; Atque erit in tantis promta medela malis. Tu mihi cura vetus, postquam de matre cadentem &nbsp; &nbsp; Ad nostros genitor detulit ipse tholos. {{Versus|15}} Virginis ecce parens, (obmutuit ore tremente &nbsp; &nbsp; Virginis audito nomine Frankenius) Ille parens, quo non alius me plenior ipso &nbsp; &nbsp; Salanas dulci carmine mulcet oves. Hic quoque noster amor: nec plus mihi filius Orpheus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Debuit, aut grata notus ab arte Linus. Jungam ego tam pariles animas, dulcesque catenas &nbsp; &nbsp; Aeterno nexas ex adamante dabo. Finierat. nivea mitis Concordia palla &nbsp; &nbsp; Venit, & aurata cum face blandus Hymen: {{Versus|25}} Et Venus, & Veneris justissima cura Lepores, &nbsp; &nbsp; Cordaque qui stringit mutua castus Amor. Ite agite, o juvenes: gracili bona Cynthia cornu &nbsp; &nbsp; Praelucet primis officiosa toris. Mox eadem decimo cum plena refulserit orbe, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Luciferae partes mite juvantis agat. Sic Phoebi cantoris opes, Phoebique medentis &nbsp; &nbsp; Sentiet haud uno fulta nepote domus. [p. 106] </poem> ====Elegia XV. Genethliacon filio primum genito Joannis Huidekooper Marsevenii, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> N ASCERE Phoebei puer o genitoris imago; &nbsp; &nbsp; Unice foecundae nascere matris amor. Nascere avo promisse nepos proavoque, vetustam &nbsp; &nbsp; Nomine qui possis perpetuare domum. {{Versus|5}} Ominor, en: vives, susceptaque vota tuorum &nbsp; &nbsp; Solvere erit sacris, ad tua festa, focis. Ominor, en: Patrias feliciter ibis in artes, &nbsp; &nbsp; Ingenio numeris sufficiente suis. Spes generis recidiva tui, spes celsa parentum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Consulibus binis gloria, parve puer: Cresce puer: celeres supera virtutibus annos: &nbsp; &nbsp; Ex utroque ingens sanguine calcar habes. Jam te felices laetis complexibus Horae, &nbsp; &nbsp; Jam ligat ad sanctos Pallas amica sinus. [p. 107] {{Versus|15}} Uberaque indulget teneris turgentia labris, &nbsp; &nbsp; Mox pascenda tuo nectare Graja Venus. Exspectant primos Latii decora alta labores &nbsp; &nbsp; Nominis, ingeniis terra superba suis. Exspectant Latiae monumenta perennia Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Parvule, conatus nata juvare tuos. Tum majora manent: toto vocat agmine Tibris, &nbsp; &nbsp; Inque vetustates te jubet ire suas: Heroum Tibris genitor, genitorque Deorum; &nbsp; &nbsp; Hesperiis Tibris non leve numen aquis. {{Versus|25}} Ille tibi fortes ostendet in ordine turmas, &nbsp; &nbsp; Totque triumphali fixa tropaea manu. Ille tibi placidae pinget bona commoda Pacis, &nbsp; &nbsp; Et semper curis otia tuta novis. Nempe rudimentis formandus talibus olim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Inque tuas laudes erudiendus eris. Inde quid effugiat virtus tua, quidve sequatur, &nbsp; &nbsp; Hauriet, & monitis crescet ab ipsa suis; Inde exempla petes magnorum magna virorum, &nbsp; &nbsp; Quaeque domi possint, quaeque decere foris. {{Versus|35}} Sic prius ingentem Ascanius quam conderet Albam, &nbsp; &nbsp; In Siculo Trojam litore lusit avo. [p. 108] </poem> ====Elegia XVI. In nuptias Sebastiani Kortholti, et Annae Lobedantziae. ==== <poem> C ARMINA quae thalamis genialibus aurea, Divae, &nbsp; &nbsp; Concinitis, cupido dicite pauca mihi. Dicite Pierides; & tu formose Dearum &nbsp; &nbsp; Sectator, crocea dulcis Hymen tunica. {{Versus|5}} Dulcis Hymen, Hymenenaee patris stirps digna Lyaei, &nbsp; &nbsp; Uraniae proles candida matris Hymen. Vobis, qui canitur, primis devotus ab annis &nbsp; &nbsp; Promeruit fausta nunc quoque voce cani. Ille cliens vester, vestri Kortholtus amores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Uritur, ut celeres populant sata pinguia taedae; &nbsp; &nbsp; Ut sacer Eoo qui sonat igne focus. Nec minus ardet amans Lobedantzia, quamlibet illi &nbsp; &nbsp; Luctatur tenero dulcis in ore rubor. {{Versus|15}} Junge pares, Domiduce, aeterno foedere amantes: &nbsp; &nbsp; Junge pares animis, ingenioque pares. [p. 109] Dignius haud alia caluisset virgine Sponsus: &nbsp; &nbsp; Anna quoque haud alio digna perire viro. Anna, Cupidineis numquam temerata sagittis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic primum coepit discere quid sit Amor. Hic primum trepido Venerem non spernere voto; &nbsp; &nbsp; Ah misera, ah voti non bene certa sui! Obstat virginitatis amor, actumque pudice &nbsp; &nbsp; Tempus, & aetatis ver, & amoena quies. {{Versus|25}} Damna quoque extimuit laudatae hostilia formae, &nbsp; &nbsp; Et quae plura rudis fingere virgo solet. Desine legitimas, &#244; formosissima, flammas &nbsp; &nbsp; Damnare, & casti jura timere tori. Non ideo decus oris habes praenobile blandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Torpeat ut gelido moesta juventa situ. Non ideo totos adflavit Gratia census, &nbsp; &nbsp; Pectore quae sedem gaudet habere tuo. Adspice, virginibus quam sis formosior una &nbsp; &nbsp; Omnibus, una tui temporis Anna decus. {{Versus|35}} Qualis odoratis in apricae vallibus Hennae &nbsp; &nbsp; Ussit amatorem Persephonea suum. Qualis Gargaphio spatiatur gramine Pallas, &nbsp; &nbsp; Virgineum nulla casside pressa caput. Qualis ab exhausta rediens cum strage ferarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perspicuis corpus Delia lavit aquis. [p. 110] Adspice, ut Aonio juvenis conspectus in ostro &nbsp; &nbsp; Te petat, illecebris saucius ille tuis. Ut desiderio contabescentis inani &nbsp; &nbsp; Lumina perpetuae semper edant lacrimae. {{Versus|45}} Illum Pegasidesque Deae, nemorumque puellae, &nbsp; &nbsp; Optarunt gremio semper habere suo. Sertaque donarunt non marcescentia ab annis; &nbsp; &nbsp; Et calamo dulces edocuere modos. Illum nec calami moverunt, nec nova serta. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ardet inexpleto victus amore tui. Et tibi Pegasidasque Deas nemorumque puellas &nbsp; &nbsp; Posthabuit, sancto vinctus amore tibi. Flecteris. en sensi. nec te rigor iste pudicus &nbsp; &nbsp; Ulterius vacui pectoris esse sinit. {{Versus|55}} Et Venus, & Veneris subeunt artesque dolique: &nbsp; &nbsp; Et puer ille novo fervidus igne subit. Et flammae tenero ignotae sub corde tepescunt: &nbsp; &nbsp; Incertusque vago ducitur ore color. Et suspiria furtivis erupta labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et lacrimae ignarum sponte fatentur onus. Hoc habet. En justi nova praeda Cupidinis Anna &nbsp; &nbsp; Gemmiferas domini ducitur ante rotas. Annue, purpureis quae nunc, vaga Cynthia, bigis &nbsp; &nbsp; Sidereo tacitum limite carpis iter. [p. 111] {{Versus|65}} Cynthia, legitimo venerabile numen amori, &nbsp; &nbsp; Femineas semper promta juvare preces. Promta laborantes utero relevare puellas; &nbsp; &nbsp; Promta salutares ferre vocata manus. Huc Dea, mox decimum cum plena reduxeris orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Auctor jucundae candida lucis ades. Huc ades, o nivei custos Lucina pudoris: &nbsp; &nbsp; Credita tutelae sit domus illa tuae. Quae Latonigenam cantu Paeana frequentans, &nbsp; &nbsp; Per fratrem meruit muneris esse tui. </poem> ====Elegia XVII. Ad Davidem Hoogstratanum, in gemellarum ejus filiarum natalem primum.==== <poem> S OLVE, gemelliparae conjux facunde Mariae, &nbsp; &nbsp; Munera Lucinae debita, solve pater. Ecce, tibi, tenero frangentes murmura risu, &nbsp; &nbsp; Exiguas tendunt utraque gnata manus. {{Versus|5}} Et laetis genitorem oculis matremque salutant &nbsp; &nbsp; Aurea spes generis, biga venusta, novi. [p. 112] Salvete o hiemis flores, salvete puellae, &nbsp; &nbsp; Mox quoque maturo non leve vere decus. Haec est vestra dies, primo quae vidit in ortu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Edere vagitus, ac puerile queri. Nunc etiam blandum ridetis, & oscula matri &nbsp; &nbsp; Uda lacessitis pangitis uberibus. Nunc etiam blaeso rumpentes gutture vocem &nbsp; &nbsp; Vultis inexpertis fingere verba sonis. {{Versus|15}} At nimium properatis: at o dormite sorores: &nbsp; &nbsp; Versabunt cunas Lallus Amorque duas. Ille ut jucundo resolutis membra sopore &nbsp; &nbsp; Leniat ingratae taedia longa morae: Hic ut vulnificos non intellectus ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Armet, & occultum muniat ore decus. Sic venient mores, venient cum moribus anni, &nbsp; &nbsp; Imperiique satis conscia forma sui. Et quisquam dubitet, qui vos modo viderit olim, &nbsp; &nbsp; In medio nasci frigore posse rosas? [p. 113] </poem> ====Elegia XVIII. Ad Samuelem Munkerum sponsum.==== <poem> A ONIDUM, Munkere, & Phoebi cura Latini, &nbsp; &nbsp; Illustris generi fama future tuo, Ecquid contentus poteras Pene&#239;de lauro &nbsp; &nbsp; Sutilibus myrtis abstinuisse manus? {{Versus|5}} Non poteras. sensi. vatum tutela Dione &nbsp; &nbsp; Te quoque festivis inplicuit pedicis. Te quoque non noto gaudet tetigisse flagello, &nbsp; &nbsp; Et sibi Phoebeis plaudit in exuviis. Talis in Eurydice suspirantem Orphea quondam &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ismarus incultis ingemuit scopulis. Cum juga, cum silvae, cum devia lustra ferarum, &nbsp; &nbsp; Excitaeque suis Na&#239;des e latebris, Certatim duros consolarentur amores; &nbsp; &nbsp; Lymphaque ab exesis humida pumicibus {{Versus|15}} Halitibus longis, & dulci suspiratu, &nbsp; &nbsp; Vatis inexhaustas combiberet lacrimas. Te quoque ab Idaliis incensum viscera flammis &nbsp; &nbsp; Isalaque & notis Amstela vorticibus [p. 114] Et toto doluere sinu, & videre gementem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sixia quem multis ante petita procis Indomito sineret pectus consumier aestu, &nbsp; &nbsp; Et praedam saevis esse Cupidinibus. Eurydicen tamen & lacrimis Rhodope&#239;us heros &nbsp; &nbsp; Flexit, & auratae deliciis citharae. {{Versus|25}} Nec tibi, quas omni coluisti aetate, Camoenae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricem ferre morantur opem. Ardet Sixia victa, & amoribus externata &nbsp; &nbsp; Non negat ipsa tuo ferre pedem thalamo. Felix, formosis cui nunc haerere labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Munkere, & caro cui licet ore frui! Felices ambo, qu&#238;s pennis alma secundis &nbsp; &nbsp; Non sterilem spondet Ilithyia domum! [p. 115] </poem> ==Jani Broukhusii lyricorum libri duo. == [p. 116: blanco] [p. 117] ===Jani Broukhusii lyricorum liber primus. === ====Ode I. D. M. Mariae Magnae Britanniae, Franciae, Hiberniae, reginae.==== <poem> Q UANTAS sub altis Acrocerauniis Exercet iras magna manus Jovis, &nbsp; &nbsp; Qua terra, qua ponti profundum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intremuit, volucresque fulmen {{Versus|5}} Vibravit alas: talis in ultimo, Regina, luctuque & lacrimis tuos &nbsp; &nbsp; Funesta tempestas Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Attonuit, trepidosque Belgas. [p. 118] Heu triste vulnus! vulneris heu dolor {{Versus|10}} Acerbus, atrox, inmedicabilis! &nbsp; &nbsp; Heu plaga feralis, tribusque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditata regnis! Te scissa canas Religio comas, Te liberalis Munificentia, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Te luget invitis ademtam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casta Fides, Pietasque terris. Moresque, & artes pectoris aureas Sexum evagati, & nobile consilii &nbsp; &nbsp; Mirata robur, sempiterno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama novum dolet aere funus. O feminarum gloria Principum Quacumque currus Sol agit igneos, &nbsp; &nbsp; Quacumque per fluctus remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrequies sonat ira Nerei; {{Versus|25}} Zmaragde nostri lucide saeculi MARIA, gentis delicium tuae; &nbsp; &nbsp; Quid plectra, perfunctumque tristi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbiton ingeminare cantu Pergamus? omnis tecum abiit Lepos, {{Versus|30}} Tecum Voluptas, & chorus Artium &nbsp; &nbsp; Facundus, & pulsae citatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munditiae emicuere pennis. [p. 119] At Moeror atro pectore lugubres Singultat hymnos, & face fumida {{Versus|35}} Deformis insano lacertos &nbsp; &nbsp; Ense ferit, pavidosque vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frustra. Sereni te mediam poli Formosus Aether lumine vestiit &nbsp; &nbsp; Aeterno, & astrorum coronant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Pervigiles sine labe flammae. Illinc tuorum suscipe civium, Regina, curam; mater, ut antea, &nbsp; &nbsp; Jucunda subjectis, & orbis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mite patrocinium relicti. {{Versus|45}} Illinc triumphos Conjugis incliti Gavisa spectes, utque per hostium &nbsp; &nbsp; Caesorum acervos justa victor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Explicet invidiosus arma. Illinc, faventum munere caelitum, {{Versus|50}} Rerum beatam deplue copiam, &nbsp; &nbsp; Dignata tutari Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incolumes duce GULIELMO. [p. 120] <tr><td width = 222 align = center></poem> ====Ode II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> E T me meorum cura sodalium, Et me relictae tangit amor domus; &nbsp; &nbsp; Et mens Batavorum per urbes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Anxia praetrepidat vagari. {{Versus|5}} Visendus altis Amstela moenibus; Ingentis ingens aequoris arbiter &nbsp; &nbsp; Visendus Ya, Ya magni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Progenies animosa Nerei. Illic amores inveniam meos; {{Versus|10}} Illic amicos, & memores mei &nbsp; &nbsp; Vates; &, ut defungar, illic &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Francius est amor ille noster. Franci, meorum conscie lusuum, Vivisne Franci? vive, & amabiles &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Annos, & insignem juventam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exige Apollineas per artes, Carus Camoenis, carus Apollini, Mihique rebus carior omnibus: &nbsp; &nbsp; Quem primum & has artes fatebor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Meque meas docuisse dotes. [p. 121] Tecum beati temporis otia, Curasque molli ruris in angulo &nbsp; &nbsp; Fallebam amaras: tecum amoenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aonidum spatiabar hortis. {{Versus|25}} Nos saepe picto vesper ab aethere, Nos saepe puro sidere Lucifer &nbsp; &nbsp; Vidit jocabundos, merique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Innocuos calices trahentes. Nunc vel recentis nos labor ingenii, {{Versus|30}} Vel si quid aevo restat ab aureo &nbsp; &nbsp; Una legentes detinebat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et celeres variabat horas. Nunc in remoto gramine devius Ducebat ardor Pieriam chelyn &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Plectro fatigare, & jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine sollicitare nymphas. Sed me Latini pectinis arbiter Parvo retentum fine co&#235;rcuit; &nbsp; &nbsp; Brevique circumscripta gyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vis animi melioris haesit. Talis reductae vallis in abdito Sinu sub alto lympha cacumine &nbsp; &nbsp; Per gramina & virgulta serpens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo trepidat susurro. [p. 122] {{Versus|45}} Non illam apricis caprea pascuis, Siticulosi nec dominus gregis, &nbsp; &nbsp; Siccusve collaudet viator, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum medius coquit arva Titan. Te magna forti dicere spiritu, {{Versus|50}} Te parva leni ludere barbito, &nbsp; &nbsp; Apteque formam fingi in omnem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pegasides docuere Divae. Te Cypris aequo ducta Cupidine Legit sacerdotem, & nivea manu &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Comtos tibi gestit capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idalia cohibere myrto. Tu plena magno vela moves mari, Sulcasque latis aequora cursibus, &nbsp; &nbsp; Grajos ut observes magistros: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos veteres renovamus ignes; Et miti ocellos sidere lucidos, Et basiorum mella, & amabiles &nbsp; &nbsp; Genas, verecundamque frontem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo modulamur ore. [p. 123] </poem> ====Ode III. Ad Theodorum Doppium.==== <poem> D OPPI, tu tenerae conjugis osculum Ac dulces cupidus visere liberos, Natalis repetes delicias soli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cari requiem laris. {{Versus|5}} Illic militiae taedia mitibus Mutabis studiis, ad Solymae juga Et formosa sacro pascua gramine &nbsp; &nbsp; Commissum revocans gregem. Illic sub patriae tegmine populi {{Versus|10}} (Cum festus pariet laetitiam dies) Fusus, candidulos inter amiculos, &nbsp; &nbsp; Curarum aspera dilues. Me quamvis alio dura necessitas Invitum Batavo dividat a mari; {{Versus|15}} At non immemorem, non vacuum ignibus &nbsp; &nbsp; Cari pectoris arguet. Tu (si quid veterum cura sodalium Exhaustusque simul commeruit labor) Vivas vel Pylii saecula, sed tui &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Semper Broukhusii memor. [p. 124] </poem> ====Ode IV. In libros Antonii Bynaei de passione Christi.==== <poem> U LTIMA dum tecum mortem meditantis Iesu &nbsp; &nbsp; Docto revolvis pectore, Bynaee, & sacri reseras mysteria ligni, &nbsp; &nbsp; Ac triste Iudaeae scelus; {{Versus|5}} Quis neget aetheriis cognatam sedibus auram &nbsp; &nbsp; Duxisse scribentis manum? Deproperasse altis Cedronis flumina lucis, &nbsp; &nbsp; Mentem irrigatum quis neget? O lac, o violas, o florum quidquid ubique est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dulcesque caelitum favos! Non aliter gravidis formosum in nubibus arcum &nbsp; &nbsp; Natura pingit artifex. Tales mellilegae sub apricis collibus Hyblae &nbsp; &nbsp; Zephyrus colorat areas. {{Versus|15}} Macte tui longum felix, Bynaee, laboris, &nbsp; &nbsp; Et invidendae paginae: [p. 125] Macte isto, Bynaee, animo, quem proluit altus &nbsp; &nbsp; Caelestis imber gratiae: Et depone pios, monumentum dulce, libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Crucis salubrem ad stipitem. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====Ode V. Ad Petrum Bernagium sanitati restitutum.==== <poem> C LARA Machaonii Bernagi gloria coetus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec cura Musarum levis, Tene ego Persephones erepto e carcere furvo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsisque Lethae faucibus, {{Versus|5}} Tene fruor redivivo, & pectore pectus amicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Artis tero complexibus? Tene fruor, tueorque tuos, dulcissime, vultus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix ipse credulus mihi? Gratia magna tibi, Paean pater, unde medentum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pendet salutaris manus: Unde sacri latices Aganippidos Hippocrenae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecunda vatum pectora [p. 126] Rore fovent dulci, mentemque caloribus aptam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dio furore temperant. {{Versus|15}} Gratia magna tibi, Paean pater. occidat ille &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Musicus sordet labor. Vivat, & extentos Bernagius inpleat annos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno parente te minor. </poem> ====Ode VI. In historiam horti medici Amstelaedamensis ad manes Caroli Clusii. ==== <poem> C LUSI, si quid adhuc sentis tellure sub ima, &nbsp; &nbsp; Nec segnis tua degravat ossa Letheo torpore lapis; huc nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Huc ades, o consulta sagacis {{Versus|5}} Naturae, veterumque tenax prudensque laborum, &nbsp; &nbsp; Telluris Floraeque sacerdos. Non erit Illyrios iterum tibi quaerere colles, &nbsp; &nbsp; Aut gelida reptare Pyrene. [p. 127] Aethere sub patrio Belgarum, & dulcibus umbris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Amstelii prope fluminis alveum, Sacra recognosces priscis incognita mystis, &nbsp; &nbsp; Alterius miracula mundi. Larga recognosces peregrini munera caeli, &nbsp; &nbsp; Exuvias fragrantis Eoi. {{Versus|15}} Quidquid odoratae privum genuere Moluccae, &nbsp; &nbsp; Armiferae quod litora Javae; Tabrobaneque ferax, lucenti nota Canopo; &nbsp; &nbsp; Mira fides! his germinat hortis. Edomitoque soli vitio, morboque palustri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amsteliis viret India lucis. Sed neque sola novos Matuta huc misit honores, &nbsp; &nbsp; Aut nigri pia Memnonis aula. Aspice quo dites spoliarint munere silvas &nbsp; &nbsp; Americes nova regna remotae. {{Versus|25}} Ignotisque tibi ramis pendentia poma, &nbsp; &nbsp; Ignotos mirare racemos. Hic nemus auricomum, hic varios induta colores &nbsp; &nbsp; Ruris honos Ananassa superbit: Ruris honos Ananassa, Deum dignissima mensis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnigeni Regina saporis. Hic platanus foecunda: & quo te carmine dicam, &nbsp; &nbsp; Naturae stupor ipse, Pudica? [p. 128] Hic, quod Marmaricas Barce vix inter arenas &nbsp; &nbsp; Excoctis enutriit arvis. {{Versus|35}} Hic, quod magnorum mater truculenta leonum &nbsp; &nbsp; Aequoreo tulit Africa tractu, Qua nimbis insessa furentibus & madida Austro &nbsp; &nbsp; Grande Spei latus explicat almae. Has, Clusi, tibi delicias (quis crederet umquam?) &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hollandus secrevit Apollo. Eductasque, vides, non nostro sidere stirpes &nbsp; &nbsp; Maturat sub sidere nostro. Quid non magnanimi potuit pia cura Senatus? &nbsp; &nbsp; Quid non Marsevenius ardor? {{Versus|45}} Hoc quodcumque loci est, tetrae tenuere paludes: &nbsp; &nbsp; Alcinoum modo provocat uber. [p. 129] </poem> ====Ode VII. In notitiam Germaniae Inferioris conscriptam a Mensone Alting, <i>urbis Groninganae consule.</i>==== <poem> A NTIQUITATIS Belgicae novum jubar &nbsp; &nbsp; Orbisque Romuli simul; Aperta rerum magne priscarum; decus &nbsp; &nbsp; Altingiani nominis: {{Versus|5}} Ut te Deorum quidquid est faventium &nbsp; &nbsp; Nutu benigno sospitet! Ut hos labores, mente conceptos gravi, &nbsp; &nbsp; Stylo explicatos masculo, Aeternet ille, digna qui virtutibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignis rependit praemia, Sempervirente laurea cinctus caput &nbsp; &nbsp; Pulcerrimus Deorum Honor! Jam laetiore fluctuantes alveo &nbsp; &nbsp; Circa Batavum limitem [p. 130] {{Versus|15}} Nymphas, & udo prosilire gurgite &nbsp; &nbsp; Video novos Palaemonas, Rhenus bicorni rura qua secans vado &nbsp; &nbsp; Prospectat undosum mare. Te Vitreus Visurgis, Albis te pater &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sonat citato flumine: Ulvaque laetus & palustri arundine &nbsp; &nbsp; Unsingis amnis patrius: Unsingis ille nemini notus prius, &nbsp; &nbsp; Expers vetusti nominis. {{Versus|25}} Quem tu tenebris erutum & longo situ &nbsp; &nbsp; Consul redonas Consuli. Huic nempe, cujus ex recondita penu &nbsp; &nbsp; Prisco salutem Belgio Nunc reddidisti, mox daturus alteram &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} (Sic Dii volunt) Germaniae. Quid tu? negasne? sed negare non sinit &nbsp; &nbsp; Pignus, quod orbis nunc habet; Quod publici favoris exceptum sono &nbsp; &nbsp; Aeternitatis ad tholum {{Versus|35}} Musae reponunt; quod perennes Gratiae &nbsp; &nbsp; Fausto secundant alite. [p. 131] </poem> ====Ode VIII. In ejusdem notitiae partem alteram, ab eodem editam. ==== <poem> A NTIQUI Latii, antiqui dux optime Belgii, &nbsp; &nbsp; Altinge, rebus clara fax domesticis; Quas tibi pro tanto, pro tali munere, cives &nbsp; &nbsp; Dignas rependent promerenti gratias? {{Versus|5}} Per te custodes patriae condiscimus amnes &nbsp; &nbsp; Quo flumen ore, quove fonte solverint; Limite quo Batavos Rhenus discreverit agros, &nbsp; &nbsp; Vahalisque rapido largus exundans sinu, Quo Lavica tepens, quo Mosa feracibus undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ingensque sicci terminator Helius: Flevusque, Amisiusque, ac spumosi ostia Widri, &nbsp; &nbsp; Tethyi Batavae non pudenda nomina. Quantus & in terras violato foedere Nereus &nbsp; &nbsp; Rapacis iram gurgitis permiserit, {{Versus|15}} Atque domos, atque arva, atque oppida tota refuso &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nesas videre) texerit ferox mari. Per te reliquias, & nomina prisca locorum, &nbsp; &nbsp; Tot urbium, tot arcium cadavera [p. 132] Novimus, & longa ritus aetate sepultos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tot vetusti temporis vocabula Eruta de nigra caligine noctis opacae; &nbsp; &nbsp; Quales avorum tunc fuere sortium Deliciae sermonis, & inculti oris egestas, &nbsp; &nbsp; Hostem ferire doctior quam scribere. {{Versus|25}} Hanc tibi Dii patrii curam injecere: tuamque &nbsp; &nbsp; Res Foederata postulat facundiam. Macte nova virtute, & praecellentibus ausis, &nbsp; &nbsp; O saeculorum digne scriptor omnium Omnibus elogiis, qua Sol se condit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et qua rubente promit Oceano diem, Extinctis lucem rebus qui reddis, & arte &nbsp; &nbsp; Mentis disertae mortuos vetas mori. </poem> ====Ode IX. Ad Joannem Hudde, <i>cum urbis Amstelaedamensis consul esset creatus.</i>==== <poem> E N iterum te pulcer Honos, te purpura felix, &nbsp; &nbsp; Huddaee, nostris praestitem rebus vocant; Ingentesque urbis curas caramque salutem &nbsp; &nbsp; Tuis reponunt creditas laboribus. [p. 133] {{Versus|5}} Sancte pater patriae (liceat mihi vera profari, &nbsp; &nbsp; Veroque dotes nomine eloqui tuas) Sancte pater patriae, tibi plebs, tibi curia gaudens &nbsp; &nbsp; Fremitu secundo surgit, & plausus jacit. Te resonat laetis pater Amstela fluctibus, urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jam puriore qua secat lympha suam. Addunt se Musae comites, & pulcer Apollo, &nbsp; &nbsp; Virtutis ille nobilis praeco tuae: Praesidii pars magna tui: nec notius ullum &nbsp; &nbsp; Limen salutant doctus Artium chorus. {{Versus|15}} Gaudet in auspiciis redeuntibus ipsa severi &nbsp; &nbsp; Astraea juris quae tribunal temperat; Et quae lucrifico perfundit moenia censu &nbsp; &nbsp; Beatitatis ductor Hermus aureae; Quique procellosas hiemes, qui sacra tridente &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nautis vocatus ponit aut tollit freta. Invidiae domitrix Prudentia certa nocentis &nbsp; &nbsp; Pro laureatis excubabit fascibus. Plurima descendet cornu bona Copia pleno, &nbsp; &nbsp; Hilarosque quina fruge ditabit lares. {{Versus|25}} Et quae sanguinei peccaverat ira Gradivi, &nbsp; &nbsp; Pax alma largo sarciet cum foenore. Dii date, ne meritis desit sua gratia tantis, &nbsp; &nbsp; Laetusque sortem civis agnoscat suam. [p. 134] Nominis Huddaei longum pia fama superstes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Gratis ut olim sancta sit nepotibus. </poem> ====Ode X. In funere Joannis Hudde, <i>urbis Amstelaedamensis consulis.</i>==== <poem> I NTENDE moestam, Melpomene, chelyn. Vixit Batavi gloria nominis &nbsp; &nbsp; Huddaeus, & sanctum senectae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nox operit tenebrosa honorem. {{Versus|5}} Te flebimus, lux Urbis, o Amstelae Altricis olim destina, nunc dolor: &nbsp; &nbsp; Te flebimus moestis ademtum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Civibus, & patriae gementi. Non quo recisas Fata tibi colos {{Versus|10}} Avara nerint, quove malignius &nbsp; &nbsp; Artaverit livor Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praecipitis spatium senectae: Sed quod secundis usque laboribus Perfuncta virtus, nunc miseram nimis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urbem, & laborantes penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tempore difficili relinquit. [p. 135] Heu efficacis consilii vigor Pudens, & alto pectore conditum &nbsp; &nbsp; Prudentiae robur, probique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Moris amor, facilisque virtus, Et frons sereno lumine comiter Communis, & mens artibus ac bono &nbsp; &nbsp; Incocta, Musarumque cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo fugitis? crepitante nimbo {{Versus|25}} Armorum Erynnis saeva trementibus Insultat arvis, funeraque urbibus &nbsp; &nbsp; Minatus, ac stragem, cruento &nbsp; &nbsp; Ense furit homicida Mavors. Ergo perenni cum gemitu dolor {{Versus|30}} Te noster urget; nec lacrimis modum &nbsp; &nbsp; Figunt, edacibusque curis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Moeror atrox, animique morsus, Non cum nitenti praevius aethere Ducit choreas Vesperus aureas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Non igne cum puro relucens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luciferi rota dulcis exit. Flent circum amoeni Na&#239;des Amstelae, Et lubricorum numina fluctuum, &nbsp; &nbsp; Quacumque per salsum capaci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ore ferox spatiatur Ya. [p. 136] Tu lege princeps, indociles regi Et temperato momine devehi, &nbsp; &nbsp; Undas co&#235;rcebas, severo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Colla domans animosa freno. {{Versus|45}} Quid mirum, amicis imperiis bonos Parere cives, cum fera Nerei &nbsp; &nbsp; Gens, atque inassuetae feroci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingenio famulentur undae? Salve supernis addite sedibus {{Versus|50}} Civis, beatus aetheris incola, &nbsp; &nbsp; Quem mente possessum tenace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem equidem atque animo occupabas. Nos te sagaci pectore consulem, Nos te fideli consilio patrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Dum vita, dum vires sinebant, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assiduo memorare cantu Pergemus ultro: dumque Diespiter Curru volucri tempora dividet &nbsp; &nbsp; Feracis anni, sempiterna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Laude recens animabis hymnos Aevi sequentis. nec minuet dies Moestos honores; ad tumuli aggerem &nbsp; &nbsp; Virtutis Huddaeae triumphum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postgeniti recinent nepotes. [p. 137] </poem> ====Ode XI. Ad Petrum Burmannum. <i>felicia novae curationis exordia in Academia Trajectina ei gratulatur.</i>==== <poem> I NGENII, Burmanne, potens Latiique leporis, &nbsp; &nbsp; Lyraeque doctus efficacis arbiter; Jam tibi nutrices persolvunt praemia Musae, &nbsp; &nbsp; Stipendiorum non avarae mancipes. {{Versus|5}} Jam nova per veteres serpit tibi laurea ramos, &nbsp; &nbsp; Et publicus commendat otium labor. Te sibi res Romana, sibi te Graja vetustas &nbsp; &nbsp; Interpretem deposcit haud rudem sui. Utere sorte tua. sic fesso Atlante resedit &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In Herculis cervice siderum domus. [p. 138] </poem> ====Ode XII. In Joannis Brantii commentationes Paullinas. ==== <poem> T ARSENSIS dum gesta doces illustria Paulli, &nbsp; &nbsp; Et fulmina oris, & gravem constantiam; Quaeque sub immani Judaeae pertulit ira, &nbsp; &nbsp; Infanda multa passus ob Christi crucem; {{Versus|5}} Branti docte, tuas numquid pia flamma medullas &nbsp; &nbsp; Edit, novoque cor amore inaestuat? Numquid ab aetheria prognatus spiritus aura &nbsp; &nbsp; Scribentis almo rexit igne dexteram? Felix, Branti, animi, felix praestantibus ausis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In aevitatis sic iture gloriam. Hoc tibi stravit iter genitor tuus: hoc face multa &nbsp; &nbsp; Monstrant avitae clara gentis nomina. [p. 139] </poem> ===Jani Broukhusii lyricorum liber secundus. === ====Ode I. Ad sodales. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; N ONDUM satis priorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sol mitigavit aestum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haeretque adhuc medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Siticulosus ardor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Quid mirum? ubi in profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mediisque scimus undis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsos sitire pisces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insana vis caloris! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivamus, o sodales, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aestumque leniamus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Capaciore vitro: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non, si procul paterno [p. 140] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic exulamus orbe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idcirco ademtus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Usus fuat bibendi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Lesbio po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ajunt vel inter arma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lato vel in profundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam fuisse curam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Curas ut unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dissolveret Lyaeus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quinimo Teucer ille, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bellator ille Teucer, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vino fugam levabat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Cinctus virente myrto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades Lyaee; Liber &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades, jocose Liber, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pater facetiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puer, capaciores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miscere perge conchas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Furere hunc juvat furorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suam bibat puellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicumque amare cordi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mihi quinquies dat HERSE : &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Potisque dein puellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libabimus vicissim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 141] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcissimae parenti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinum, atque Amori, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musisque, Gratiisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sic leniamus aestum. </poem> ====Ode II. Ad Neaeram <i>e vernaculo Hoofdii expressa.</i>==== <poem> S I non ingenuam nobilis indolem Mentitur facies, & decus inclitum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formae pectoris imis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Respondet penetralibus; {{Versus|5}} Illis me, mea lux, conde recessibus: Illo sepositus commodius loco &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutatae stationis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivam sorte beatior. Sed nubes animi pellere candido {{Versus|10}} Si te, Vita, juvat sidere; cor tuum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illa sede repone, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nostrum modo sumseras. [p. 142] Hic voti modus est metaque fervidi. Nam quis tam fatuis uritur ignibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ut, fido sine corde, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nudis gaudeat artubus? Quamvis Hippomenes fraude potens nova Tardarit volucrem virginis impetum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Schaeneida pomi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jactu ceperit aurei. Quid tu, consilio si superat tuo, Succenses juveni, Cypria, credulo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Festis ignibus orba, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grati turis honoribus? {{Versus|25}} Non istis animus concidit artibus: Sed fallax Atalantam & celeris fugae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cursum fregerat aurum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et versa in pretium Venus. Quod caeli tenebris, quod nemorum coma {{Versus|30}} Furtivos operit Luna cupidines; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viderunt tamen astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Noctis vigiles chori. Vidit caeruleo Vesper ab aethere, Dum saxis residens Cynthia Latmiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Sopitum Endymiona &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longo detinet osculo. [p. 143] Cur non (si vacuum corpus amabimus, Nec spes est animi prospera mutui) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blando figimus ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Duris basia cautibus? Quod si plena mihi gaudia destinas, Me dulci gremio, me patere unicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; His haerere labellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cordis participem tui. </poem> ====Ode III. Novam se Cupidini praedam esse. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ALLAX Amoris virus & irritos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Experto amores, plus vice simplici, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitare casses ac ferocis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insidias steterat magistri. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sed me decorae lumina Deliae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae parte quinta numinis imbuit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui Dione, me capilli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Retibus inplicuere densis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis fugaci cervus anhelitu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem per nivalem Taygetum premit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Venator, e ramo infideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda feris canibus pependit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 144] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me! furorem cor trepidat novum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenumque herili numine languidum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Suspirat. ah me! parce, virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parce meas animare flammas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per quem potenti vi decoris tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenes revinctum, bella, Cupidinem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per lampades, flammasque, & arcus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Perque tuos, mea fata, ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos si beato sidere conspicer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quondam faventes; haec ego myrteo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cortice exsolvam Dionae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmina postgenitis legenda: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} SIBI HOS OCELLOS CUM LEGERET LEPOR &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ET GRATIARUM ET CYPRIDIS HOSPITES ; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ADJUVIT ALMUS, DELIAEQUE &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; MUNUS HABERE DEDIT, CUPIDO. [p. 145] </poem> ====Ode IV. Ad Deliam. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O frons marmore purior! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenis cum radiis micant! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O os purpureum! o genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Genae dulce rubentes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae mentem misero anxiam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae me surripitis mihi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitam datis & necem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo vos carmine, qua lyra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Condigne venerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum & carminis & lyrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo imbellior est sonus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec dotes animi decet, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec formae jubar aureum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vili deterere ausu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri, Delia, muneris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pignus nobilius cape, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imo pectore conditum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illic te invenies mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fibris cordis inustam. [p. 146] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc ego effigiem tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum, cum cava lumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longus obruerit sopor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portabo Elysium ad nemus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tristem trans Acheronta. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cultum facile & fidem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivacesque Cupidines &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Emirabitur; at tuis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidebit honoribus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nigri Juno Tyranni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum liveat ut libet: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum te, dum faciem tuam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bina conspicuam face, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel se judice comprobet &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Prima sede locandam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum punctum omne ferat sibi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frontis marmoreae decus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et os purpureum, & genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Genae dulce rubentes. [p. 147] </poem> ====Ode V. Hymnus in pacem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM furor saevi posuit Gradivi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tubae rauci siluere cantus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam Fides & Pax rediit supernis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exul ab oris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Pax Jovis magni Themidisque nata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu nimis longo male pulsa bello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Oppida & prisco viduata cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Arva revisit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Dircaei nova jura plectri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mitis Euterpe: bona Pax canenda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En ades mecum, citharamque festis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floribus orna. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque dum nostris fidibus sonanda es, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alma Pax, canos olea capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vincta, sis vati facilis, meisque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illabere venis. [p. 148] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O diem terris nimis auspicatum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auream o lucem veterisque massae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua redux tecum bona tot, tot orbi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Commoda ducis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne, precor, tutum meditare caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne fugam molire: tibi ecce venti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lene subsidunt: tibi ridet omni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequore Nereus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Te novo Tellus speciosa cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambit, & matrem reducem salutat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua duce haec ingens stetit universi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Machina mundi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque cum densum chaos & tenebrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cuncta confuso premerent duello; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, bona, aeternis elementa vinclis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite ligasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne parum sidos ruerent in ignes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deviae lymphae, tenuisque ut a&#235;r &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Ambiat terras, radientque picto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera caelo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quies lassi Dea mitis orbis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O decus rarum, viden&#146; ut serena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luce gaudentes amicire terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Gestiat aether? [p. 149] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut diem curru nitido reducens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gemmeum Titan pelago e propinquo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Surgat, & nostros meliore colles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestiat auro? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Te canunt multo sinuosa plausu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumina, & lapsus celeres morantur; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te mare, & motis Zephyrorum amoenus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiritus alis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu pedes quacumque moves decoros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nascitur nullis rosa blanda spinis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et croci dulces, Syriumque late &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fragrat amomum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ridet aeterni tibi, Diva, veris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suda tempestas: tibi mella durae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Depluunt quercus, liquidoque manant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nectare dumi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te Fides nulla temerata culpa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te probi Mores comitantur, & Lex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et decens Virtus, & amica pleno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Copia cornu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At procul caeco Furiarum in antro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit insanos Pietas Furores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit & diram Rabiem; & catenae in- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; frendet Enyo. [p. 150] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Da, precor, post tot mala, tot labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rebus optatam requiem Batavis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuas tecum comites secundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numine firma. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nulla fac tristis doleat colonus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Arma vastato volitare campo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spemve protritam gemat, & carentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messibus annum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Educet dulces sine fraude gnatos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cara dilecto mulier marito: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nulla confundant maculosa sacrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crimina lectum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ensis in falces abeat recurvas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vomis e longis coalescat hastis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque cristata faciant columbae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Casside nidum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil opus telis, modo tu Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prima non clausos tueare muros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lenis o tandem dare amica fessis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia Belgis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Si quid in nostris odii relictum est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbibus, si quid minus expiatum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In feros Turcas & inhospitalem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rejice Phasin. [p. 151] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bistonas diri lanient tumultus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Bistones saevis agitentur armis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfidi; & contracta gemant rubentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cornua Lunae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos tuus sanguis, tua cura simus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos amor: quos tu decores honestis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Artibus, quos tu radio benigni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numinis adfles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Interim ramis oleae sub artis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuum laeti modulamur hymnum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuam festo colimus frequentes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Carmine frondem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unde si dulcem liceat corollam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plectere, & nostrae tibi cura Musae est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec mihi myrtus, neque Apollinari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laurea serto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Ambiat comtos operosa crines. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi, rerum decus & voluptas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi parvo tenuis Thalia &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dedicat ore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume quae dulci modulata plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Accinunt castae pueris puellae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Panchaeos, Dea Sospitatrix, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Turis odores. [p. 152] </poem> ====Ode VI. In Petri Colartii et Elisae Hofmannae diem nuptialem.==== <poem> N OBILE depositum Phoebi castaeque Minervae &nbsp; &nbsp; Hofmanna, Musarum soror, Siren, Sparne, tua, & nemoris Philomela propinqui, &nbsp; &nbsp; Hymenaei ad aram ducitur. {{Versus|5}} Harlemiae sperate novum mox Orphea fagi, &nbsp; &nbsp; Materna quem finget chelys. Et tu, connubii vinclo dignande pudico, &nbsp; &nbsp; Beate sponse, dulcibus Virginis ex oculis flammam qui combibis acrem, &nbsp; &nbsp; Agnosce fortunam tuam: Ac reverenter habe. nec Div&#251;m contigit ulli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Habere Musam conjugem. [p. 153] </poem> ==Jani Broukhusii hendecasyllaborum liber. == [p. 154: blanco] [p. 155] ====Carmen I. Ad epistolam Neaerae. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; T ENE, litera, tene m&#238; Neaera &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui testem animi suique amoris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Misit? tene ego conspicor beatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam illa dextera, lactea illa dextra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Illa candidula, illa mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castis ductibus exaravit, atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solitudinis ad meae latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussit visere, & occupare amantem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic vivam, bona charta, sic Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Coram sistar in urbe concupita; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut me non Arabum beata messis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non lauti tituli potentiorum, [p. 156] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec grandes cumuli pecuniarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec vel Regibus invidendi honores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tantillum hercule prae tuo lepore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prae tua ingenua benignitate, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Possint afficere, aut juvare amantem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mene, litera, men&#146; putas Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obliviscier, & putare parvi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnes delicias, jocos, amores? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah prius Arabum perite messes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perite o tituli potentiorum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et grandes cumuli pecuniarum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vosque Regibus invidendi honores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quin prius peream ipse, & ista mecum. </poem> ====Carmen II. Ad L. Petrum Francium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F RANCI candide, ter venuste Franci, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid ex animo fugatus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo Broukhusius tuus sodalis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicum ludere saepe, cui solebas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Olim credere seria atque nugas; [p. 157] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum ludere qui solebat olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tibi credere seria atque nugas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid te pudet exteris in oris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Absque ulla prope collocutione &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prorsus negligere immerentem amicum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te inquirere, non rogare saltem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid rerum gerat, aut quibus severas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fallat lusibus occupationes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At culpam, puto, deprecatur omnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tuis quem numeris vocas ad astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnus Archithalassus, & frequentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausus & favor & decus coronae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tanti mihi sunt tui labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, nec furor ille, Mantuano &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qui praefiscine proximus furori est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tam longae ut veniam vocationi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dandam ullam rear, atque epistolaris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec commercia desinam negotii. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare (ni mihi supplicabis ultro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Et te poenitet oscitantiae hujus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Paucis, si valeam, diebus ad te &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingens horribilis sacerque Iambus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus frigoris & mali veneni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ibit, unde tibi, o amice, febris [p. 158] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Praesens omnibus aestuet medullis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui numquam, veluti Catullus olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urtica medearis otiove. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu, si sapias, malum caveto, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franci: sic soleo meos amicos. </poem> ====Carmen III. Ad Davidem Bergium et Henricum Hasium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ERGI, dulce mihi meisque nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hasi, dulce meis mihique nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid vos facere augurer, remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc ad litora Doridis Batavae? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ecquid me facere auguramini ambo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sub caelo positum benigniore? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non caeli favor hic benignioris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non umbrae nemoris sacrae propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mulcent m&#238; trepidas levantve curas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solus (nam quid agam?) meos sodales, [p. 159] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec solus tamen, & meos amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Optata teneo allocutione, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jucundis premo & adligo lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mallem frigora Doridis Batavae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Mallem Nerea vel tumultuantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobiscum bibula tueri ab acta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes quam nemoris sacras propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Umbras, & nitidi fluenta Vechtae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solus prospicere humidis ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergone illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felixne illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nobis lare conditis sub uno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Antiquam exhibeat beatitatem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfundat solito lepore mensam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Amatosque simul simulque amantes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jungat foedere triplici sodales? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si haec aurea lux redibit umquam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O laetos ter & amplius sodales! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O lucem ter & amplius beatam! [p. 160] </poem> ====Carmen IV. Ad Carolum Crucium sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; E RGO, Carole, nuptias, relicto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lecti coelibis otio, parasti? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo te niveae decore formae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miti placidae pudore mentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Castis moribus, aureoque vultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caris detinuit Maria vinclis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Euge, Carole: cui venusta Cypris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Juno savet, & benignus Hymen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc o agmina blanda Gaudiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Huc o Deliciae, Jocique molles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lascivia casta; virginumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terror, Connubii parens Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura virgine purior Cupido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos o viduae perite Noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et suspiria, & inquieta Cura; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tot millia mille Taediorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot dulcis nitidis Maria ocellis [p. 161] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In imas animae sui latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vibrat millia multa spiculorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Tuque o Pronuba, tu Marita Juno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu Lucina magis probas vocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos nunc auspicio bono jugasti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post foecunda suos revise menses. </poem> ====Carmen V. In somnia. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <font size =+3>N IGRA Somnia nigriora nocte; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morpheu perfide, ter sceleste Morpheu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenebrae improbulae, improbae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae m&#238; Deliolam meam abstulistis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et longa tenuistis in querela &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illusos trepida quiete ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin vivit mea vita, amare amantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes perpetuo parata in annos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin valet mea Delia, & querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Longas ah nimis ah nimis querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa diluit osculatione. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos ite procul genus molestum, [p. 162] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infidum genus: ite foeda Noctis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedae progenies, sceleste Morpheu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Morpheu perfide, perfidae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nigra somnia nigriora nocte. </poem> ====Carmen VI. Ad Davidem Bergium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Q UIS, Bergi, calor ille inauspicatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tantum capiti creat dolorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo? quis calor ille tam molestus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te, seu lateri incubas sinistro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu dextro lateri incubas, pedesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc huc nunc alio movere pergis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insomnes adigit cubare noctes? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nondum tamen omnis ardet aether, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec stella Icariae nocens puellae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siccat fluminis alveum propinqui. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu saeve calor, calor tyranne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui meum excrucias mihi sodalem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I quo te vocat inquietus Eurus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad mundi spatium extimum aestuantis, [p. 163] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Nec mecum excrucia mihi sodalem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod ni continuo facis, paratus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Culpae corrigere omne quod patrasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adsum perfide, perduellis adsum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te cedere qui perire cogam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quaeris, qua ratione sit futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te cedere, & ut perire cogam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri frigore carminis peribis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod vel frigore frigidum mage ipso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te unum modo, sed necare tecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Trecentos alios queat calores. </poem> ====Carmen VII. Ad Theodorum Jansonium ab Almeloveen sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J ANSONI Clariae sititor undae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jansoni medicae sititor artis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tot vulnera Romuli nepotum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felici modo dextera abstulisti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qui Coi senis auspicatus haeres [p. 164] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fatorum celeres moraris alas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid nunc tibi praesidii relictum in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Istis artibus, artibus medendi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morbis corporis ingeniique morbis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} En en, ureris: & ferox Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musas negligit ac Deos medentum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En en, ureris: & decus tuorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic visum Veneri) suis ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suis illicibus puella ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Immerzelia vindicat laborum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illi mysta futurus &#224; Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in tremulis micant ocellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in roseis sedent labellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cujus in niveis latent papillis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Deliciae, Joci, Lepores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Blanditiae, Lubentiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque omnes Veneres Cupidinesque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O factum bene! o venuste noster! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Pro te Gratia, Cypris ipsa pro te, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro te stat niveis Cupido pennis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam felix, tibi, jam beate sponse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabit se cupidas tremens in ulnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exorata tuis puella votis, [p. 165] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnium omnibus expetita votis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula bella, mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula, quae tuo pudori &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tristes exequiae parantur! exi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exi, vane pudor. moraris? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quid nugas agis, & resistis? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam facem quatit auream decorus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, & pede candido cubile &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumsultat honestior Voluptas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec scena est tua, sponse; casta scena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Haec est fabula nunc agenda vobis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare per genium tuum, tuaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junonem Catharinulae, &#224; Latinis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immerzelia jam Pelasga Siren, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Immerzelia jam Latina Suada est. <!-- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; SOLYS AMOR MORBI Non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; AMAT ARTIFICEM. --> [p. 166] </poem> ====Carmen VIII. In saeculum Perralti. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S AECLUM mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum, Gallica Musa quod polivit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et gustu dedit esse Gallicano, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc est praetenero atque nauseante; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Saeclum, quod fatuae regunt puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cirratique probant puellulastri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui sordent veteris reperta Musae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque infantia, debilesque nervi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui magno Latiae parente linguae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praestant causidici Parisienses; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui vatum pater & pater Deorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infelix clypei faber Pelasgi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Large vapulat, & Maroniani &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Majestas genio febriculoso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Versu raditur, innocente lima: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid pro tot meritis tibi Pelasgae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabunt, quid Latiae dabunt Camoenae? [p. 167] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s te muneribus remunerentur? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quarum scilicet interest rotundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec Grajo tamen, ore vapulare. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Pelasgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Latinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musae, mobile Saeculum, precantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Ut sis quod fueras, tuoque jure &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Malignos facias malosque versus. </poem> ====Carmen IX. In Petronium Larvatilem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S ALVE nec Natio libelle naso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec lingua facili neque elegante, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sane nimis Attici saporis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Proles patris imaginosa Galli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Tu te ludere credis, & jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Romano sale, Gratiis Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tun&#146; fucum facere auribus Batavis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O inscitia ruris inficeti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O vecordia putidi cerebri! [p. 168] </poem> ====Carmen X. In calumniatorem Gallum. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B UHURSI pater Elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Limati ingenii perite censor; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quamquam te vitio ferunt creatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, qui criticum timent acumen) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Vim postquam genii venustam amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ac motus agiles, bonamque mentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certis limitibus co&#235;rcuisset &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Virtus illa tuae sagacitatis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid tantum Borealium virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} De te commeruit misella turba, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germani puta, Belgiique cives? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid nos prodigii loco tenendos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Censebas, & haruspicem vocandum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aedilemque, bonae vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Si quandoque pares tuis fuisse &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gallis arguimurve credimurve? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo quidquid amabile ac venustum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestris finibus omne continetur. [p. 169] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergo barbaries sumus stuporque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vappae, quisquiliae, meraeque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et ludibria Celtici nitoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicumque ad gelidos fati Triones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Torporem hausimus a&#235;ris maligni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Heu heu nos miseros malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos extra genii decentis oras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ejecit patris ira Gallicani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc aeraria turba circum amoenum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parnasi nemus innubasque lauros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ceu ranae vel hirundines, vagamur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos Hectoridae, propago Div&#251;m, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelum ducitis undequaque purum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Afflati radio sereniore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiratis violas, crocos, amomum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et meras Charitas, Jocosque, Risusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et meras Veneres, merosque Amores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis ingenium politum, & acre, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardens, flexanimum, jocosum, amoenum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis omnia Dii dedere magni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hinc tot Historiae, tot hinc Novellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Milesia, amabilesque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Aenigmata plexa, prurientum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longae deliciae puellularum. [p. 170] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam fabri jocosis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Eleganter ineptiunt libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam suas po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ancillas sibi reddidere Musas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos fumos olidae Nicotianae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos coctae Cereris gravem vaporem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ructamus tumidi, malosque versus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rauco gutture fundimus supini: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Lotichius, Sabinus, Hessus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Grotius, & tener Secundus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum deliria gentis ista crassae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Rident Castalides, paterque Paean. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id Gujetus abominatus olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedo stigmate BARBAROS notavit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedi carminis exsecrandus auctor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id nuper quoque, te ducem secutus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Firmavit bonus ille Bajuletus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctorum rudis arbiter virorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed tu nos gravius, Pater venuste, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Implacabilibus premis libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec tantum modo barbaros, sed ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Aequales facis ire Moscovitis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequales, Pater alme, Moscovitis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junxisses potius, diserte noster, [p. 171] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum Muhamedicae nitore Portae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque, si modo vera vis fateri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Una haec natio Gallico favore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Digna creditur, inque Christianos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam pridem parili furore saevit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si tanto tamen excidunt honore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germanique simul simulque Belgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nec te judice Moscovita vates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Differt Teutonicove Belgicove: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam vellem caperes, amoenitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Promeconde facete Gallicarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile Teutonis po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Rectum, magnificum, decens, sonorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale denique, cui Racinus ipse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Boilavius invidere possint, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu, non similes tui trecenti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id si per maciem febriculosae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Mentis blande tibi Pater liceret, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec caligo oculos teneret aegra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam (nec fallimur) ipse jam negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale umquam ingenio vel arte quidquam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Moscovitam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Aut ut simplicius loquar, negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Jesuitam. [p. 172] </poem> ====Carmen XI. In carmina Hulleriae, poetriae Gallicae.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; V ENAE Hulleria Musa delicatae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota mellea, tota mollicella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota Pieriis nitens ligustris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quam te memorem, canora Siren! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O rosas & amaracos Deorum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O convivia sumtuosa Phoebi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali pectine Lesbia illa Sappho, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali personuit Corinna plectro. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam (nisi moverit bidental) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Perraltos tibi conferat trecentos? [p. 173] </poem> ====Carmen XII. In Catharinam Lescaille po&#235;triam Batavam. Ulciscitur eam carmine Latino pro usu carminis Belgici sibi denegato.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P INDI gloria Belgici puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui surgunt Heliconiae puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile fecit aureumque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cujus Broukhusium suavitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Expertem voluit, suaeque Musae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usuram imperiosa denegavit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illam Broukhusius novis phaleucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ulciscitur, & quidem Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suas ne capiat superba laudes. </poem> <center>BONUM. FACTUM. HOS. VERSUS. NE. QUIS BELGICOS. FACERE. VELIT. EDIXERUNT MUSAE. ROM. </center> [p. 174] ====Carmen XIII. Nuptiis Danielis Joannis Bernartii, reip. Amstelaedamensis judicis, et Mariae Sixiae. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A DESTE O Veneres Cupidinesque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lubentia laeta, Faustitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquis thalamos Deus jugales &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casto perficis adjuvasque nutu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Namque Sixia, Sixia illa digna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Avo Consule, digna Patre virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bernartii cupidas itura in ulnas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis auspicibus domum vocanda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos propagine ducite ex utraque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laeta germina, surculos tenellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos confundite sanguinis vetusti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc vestigia & inde per pusillos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spem longam generis boni, Quirites. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc Bernartius, hoc vicem Mariae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Votis Sixius omnibus precatur. [p. 175] </poem> ====Carmen XIV. In Davidis Hoogstratani poemata vernacula.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USA candida candidi po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Aoniae colona silvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te exosculor! ut juvat suaves &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspensa inbibere aure cantilenas! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu myrto nitidum decora crinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas connubii faces celebras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitae pia praemia innocentis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu tu funeream tenens cupressum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanctis manibus is comes, gravemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solaris tumulis diserta luctum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu te ludere, seu juvat jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et doctas sale, sed pudente, chartas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intertinguere nobili paratu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces versiculi, venusti, amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et graves simul, & simul tenelli, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Pieri candidi po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Semper vivite, semper invidendo [p. 176] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Batavi eloquii vigete cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum stabit Batavis honos Camoenis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Dum terram pater ambiet Batavam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nereus murmure belluosus udo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Canum Nerea dum secabit audax &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pubes litoris inquilina nostri. </poem> ====Carmen XV. Ad Jacobum Wildium genethliacon.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C USTODI Genio, beate Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sexagesima liba dum parantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et natalitiae dapes, & alto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cratere corymbifer Lyaeus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Peccem, ni precibus piisque votis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diem concelebrem tuum, meoque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indictum patiar perire cantu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc Libethrides, hanc Apollo lucem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Signarunt melioribus lapillis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cadentemque piae sinu parentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepit gremio Thalia dulci. [p. 177] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunas movit Amor manu tenella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et primas tibi dulce vagienti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detersit lacrimas nitente pluma; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Esses ut pater omnium leporum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et castae Veneris frequens satelles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc connubia laeta, liberorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc grex floridus, & decore formae & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cultis moribus eminens propago. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec minus tibi Diva risit illa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae Pandioniam tuetur arcem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Altrix ingenii Minerva amoeni; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec minus tibi florulentus Hermes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctarum vigil artium patronus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Esses ut veteris peritus aevi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Custos, qui studio laborioso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta plurima mente parturires, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s priscum Latii decus potentis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longis non sineres perire ab annis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Wildi noster amor, venuste Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec sunt dona faventium Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tagi divitibus priora arenis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quod Maeonius tacente fluctu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intra litora volvit Hermus aurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} O felix pater, o marite felix, [p. 178] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Servent Dii faciles, tuique, sanctam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Domum, sospite te, tuaque Vita, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lucis saturos vocante Olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post longas senii moras quieti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Componat pia turba liberorum! </poem> ====Carmen XVI. Ad Catulum suum. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L OBBI candide, delicate Lobbi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem Belgice, nunc Latine Lobbi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid te quid rogo reddidit po&#235;tam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An quod sis solitus cubare mecum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An quod, qui dominum colis po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Contactu quoque factus es po&#235;ta? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An sacri nemoris decens venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus accola jam diu fuisti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inspirat lepidos, amice, versus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Certe quidquid id est, disertus Hercle &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque amabilis & bonus po&#235;ta es: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec te corpore quam vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magis suspiciunt probantve Musae. [p. 179] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, quod superest, ego atque mecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Patronus tuus omnibus medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adnitemur, ut orbe sub Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne sit pulcrior ulla te catella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne Latinior ulla te catella. </poem> ====Carmen XVII. In commentarios artis pictoriae Gerardi Laeressi. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L AERESSI artifices videre ductus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miracula vividi coloris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicui contigit, hic beatus ultro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Naturae potuit videre operta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jam nec cortice semicincta clauso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum qualia Dii vident Deaeque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta est mirificae manus potestas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docti gratia tanta penicilli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidit Nemesis, virumque longis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Damnavit tenebris, & orba lucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressit lumina nigricante velo. [p. 180] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O duram Nemesim, o maligna Fata! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nec sic tamen omnis ille nobis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeressus periit. sagace mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Lustrat lumine quidquid undecumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae arti peperit suum decorem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid sedulitas, laborque felix &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa contulit aemulatione; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid tot varii creant colores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quantis nec pluvius relucet arcus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec solatia caecitatis, haec sunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duris otia ducta sub tenebris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crevit pervigili tenore charta, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illustrans facili docentis ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quae mysteria condidit vetustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quae multiplici labore saepta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non omnes voluit docere mystas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Salve docte senex, o aurearum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Princeps conditor elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Foecundae pater & magister artis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nunc in foliis virescit istis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eque ipsa bene pullulat papyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annorum domitrix decora laurus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nomen vetet interire clarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et noctem invidiae geluque vincat. [p. 181] </poem> ====Carmen XVIII. Elicium ad Phaedrum tertiis curis Davidis Hoogstratani procuratum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USARUM rosa amoena, ver Diones, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imber auree, pulle Gratiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castae simplicitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre venuste, Phaedre prodi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qualem Particulo probavit olim, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prudens Eutychus, omnis & virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postilla chorus elegantiorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Purae amabilitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siren Thressa, Remi canora a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu sordibus inquinatus Oscis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Truncatusve pedem, minorve nasum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Trahes ridiculos miselle lumbos: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed purus, nitidus, tuus, tuoque [p. 182] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Totus carmine & integer nitebis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis candida Noctiluca puro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget aethere in aureis quadrigis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis in tremuli quiete ponti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formoso rubet Hesperus sub ortu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non debes stolidos timere ronchos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non fastidia plebis inperitae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te docti accipient sinus, & auris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amabit veterum capax leporum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. </poem> ====Carmen XIX. Virtuti et meritis Gulielmi Wildii, <i>cum in ordinem jurisconsultorum cooptaretur.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R EGINAE Themidis novelle mysta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Wildi candide, digna Patre proles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post stipendia justa, post labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inpensos studiis, forensiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Curarum meditationi ad unguem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exactae tetricum, novos capessis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed pridem tibi debitos, honores. [p. 183] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc forum vocat, & sacrum tribunal: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ad commoda tristium reorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Veras incipies movere pugnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Miles numinis incruentus aequi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte laude nova, venuste Wildi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu Musis & Apollini paterno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Divis mitibus elegantibusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Infers Justitiae severum honorem. </poem> ====Carmen XX. In Petri Rabi carmina sacra.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P RODI candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii diserta Rabi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non laurove hederave comta crinem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed Jordanis in amne lota sacri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et caelestibus inplicata gemmis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, caelitumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas delicias favente Christo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Orbis sparge per ora Christiani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos vatum chorus ille sanctiorum, [p. 184] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos Clemens meus ambiisset hymnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tales Flaminius sonante plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus numine dividebat odas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii canora Rabi. </poem> ====In po&#235;mata vernacula Joannis Plumeri. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R ISUS, Blanditiae, Procacitates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci Basia dulciora melle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et blandi puer artifex veneni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tinctae sale Gratiae Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Has, Plumere, tibi dedere chordas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s nec mollius elegantiusve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspirare suos queant amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grajarum chorus Elegantiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis de patrio Venus profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pulcros sustulit invidenda vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec caeli facies amoenitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pleno radiat decenter orbe &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura nocte soror superba Phoebi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam neget esse te po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cui laurus meritos odora crines, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Regale sinus pererret aurum? [p. 185] </poem> ==Jani Broukhusii eclogarum liber. == [p. 186: blanco] [p. 187] ====Ecloga I. Menalcas. Ad reverendissimum celsissimumque principem Ferdinandum, Paderbornensem & Monasteriensem episcopum, comitem Pyrmontanum et liberum baronem de Furstenberg, &c. ==== AEGON, THYRSIS. <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ORTE sub a&#235;ria quercu consederat Aegon, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua sacrum pater Amisius per pinguia rura &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumen agit, tenero praecinctus cornua junco. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Juxta erat & Thyrsis: ambo cantare periti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ambo pares aetate, pares & amoribus ambo. [p. 188] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita vicinum Thyrsin prior occupat Aegon. Ae. Thyrsi quid aestivum toto te pectore solem &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepisse juvat? mecum hanc succede sub umbram. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum inter densos captabis frigora ramos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mecum divinum cantabis & ipse Menalcam. T. &nbsp; Imo ego vel ranis videar tibi ineptior ipsis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raucior aequoribus, contemta vilior alga, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His ignobilior tribulis, si nostra Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fistula, si meritos obliviscatur honores. Ae. (15}} Illum vastati miserantem incommoda ruris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dispersosque greges, raroque mapalia culmo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Pales, ipse & laetis excepit Apollo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausibus, & laetae passim applausere Napaeae. T. &nbsp; Ille meos habeat (meruit quoque solus) amores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Audiat ille meos, qui reddidit otia, cantus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et, Procul hinc, dixit, procul hinc feralis Enyo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pascite oves pueri, & pascite, ut ante capellas. Ae. Haec quoque (nam memini) senior praedixerat Almo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Almo fatidici pignus memorabile Phoebi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tempus adest pueri, quo magni cura Menalcae &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia det populis, concussis otia silvis. T. &nbsp; Haec quoque (nam memini) referebat fama, Menalcam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quem Tusci celebrantem Tibridis amnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His umbris, his arboribus decus omne futurum, [p. 189] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellentem spinas, & pinguia culta rigantem. Ae. Ut gregibus taurus decus est, ut matribus haedi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus arboribus, flores ridentibus hortis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu decus omne tuis. sub te pastore, Menalca, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utilius vigilat praescripta ad munia pastor. T. &nbsp; {{Versus|35}} Gaudet ager, gaudent pecudes, magnumque Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et placidi soles & mobilis aura Favonii &nbsp; &nbsp; &nbsp; Acceptum caelo testantur; & aethere toto &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intempestivos compescit Jupiter imbres. Ae. Liber & Alcides, & virtus clara Quirini &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Templa sibi posuit. meruit quoque ponere templa. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et te, si qua fides, olim sacrabit olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gloria. Jam votis, jam nunc adsuesce, Menalca. T. &nbsp; Has tibi ego dulces dulci cum matre columbas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi ego violas, & suave rubentia fraga. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Quae si grata tibi, sacras tener imbuet aras &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agnus, & hoc ipso statuam convivia luco. Ae. Est mihi bissenis quae gallina incubat ovis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nobilis & plumis, & cono nobilis albo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si propria haec fuerit, nostris de vitibus addam &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Bis duo Rhenano certantia pocula Baccho. T. &nbsp; Sis bonus, o, felixque tuis, divine Menalca. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat, e magna cum venerit urbe, bubulcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat upilio, te vinitor omnis & omnis [p. 190] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messor, & hirsutae ediscant nova carmina valles. Ae. (55}} Te rigui fontes, te murmure saxa canoro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te, pater, e tilia cantet nemoralis a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te volucrum certet genus, & genus omne ferarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mollibus in pratis densa stipare chorea. T. &nbsp; Quale nitet puro lustratum sidere caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum matutino subsultant rore cicadae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quale rosis hilares cum texunt lilia Nymphae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis agris facies, agros lustrante Menalca. Ae. Quale melos vel lusciniae, vel cantus olorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut ubi formosae terram plausere puellae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Quale per aestivas errat qui rivulus herbas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale sonat magni vocalis arundo Menalcae. T. &nbsp; Dulce satis imber, nascentibus aestus aristis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulce levem gelida somnum captare sub umbra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vituli mugitus, & alta turtur ab ulmo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dulce parens gnato: nobis tua cura, Menalca. Ae. Tardus eas ad magnanimi promissa Tonantis &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera: tardus eas: nos te hac tellure moremur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic pater, hic princeps dici merearis, amesque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuaque accipias solenni carmina pompa. T. &nbsp; {{Versus|75}} Nos tibi maturos praesenti demus honores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos te, magne pater, te ture colamus, & aris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu gregibus facilis adsis, tu vota precantum [p. 191] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipias, faveasque tuis, pater optime, sacris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talia cantabant pueri: cantantibus illis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Lanigeri tacuere greges, tacuere capellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa quoque, ut nomen melius captaret amatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura per intonsos ibat lenissima ramos. </poem> ====Ecloga II. Corydon. Ad Joannem Sixium, reip. Amstelaedamensis judicem. ==== <poem> E T locus, & verni facies mitissima caeli, Et Zephyri molles nova per virgulta susurri Exhilarant animum, dum ludimus. Accipe, SIXI, Quae mihi deserto dictarunt rure Camoenae, {{Versus|5}} Accipe, nec pigeat Musas committere Marti. Usque adeo multum est assuescere. Non minus ille In faciles choreas & lusus solvitur, ac si Ad Venerem exhausto mitis paret ire duello. Nec minus hae pilo discunt galeaeque tubaeque {{Versus|10}} Virgineas aptare manus. Nunc ruris amoeni [p. 192] Umbrosos vocat in saltus me verna voluptas, Ut vacuus mecum dulces Corydonis amores Evolvam, nostro Corydon si carmine gaudet. &nbsp; &nbsp; Dauliadum grex blande, modos qu&#238;s Delius ipse {{Versus|15}} Suggerit, & liquido permulcet guttura cantu, Cernitis ah Corydona suis liquescere flammis? Cernitis? an gelidus circum praecordia sanguis Obstat, & antiquum tristes horretis amorem? Carmen amor vestrum atque incesti Tereos ira. {{Versus|20}} Nunc procul a patria, procul a Pandionis arce Extorres, tremulo mulcetis ubi aethera plectro, Semper Ityn ah semper Ityn geminatis ademtum. Me quoque per terras & vasta per aequora vectum Saevus amor sequitur, comitemque haud abnegat ultro. {{Versus|25}} Ille etiam Frisias mecum lustravit Athenas Improbus, ille etiam saltus penetrare Sicambros Sustinuit mecum, signansque in cortice flammas Nescio quid lusit. Moestae gemuere Napaeae, Atque ita: Quid vano juvat indulgere furori? {{Versus|30}} Ne quaeso ne crede udo tua carmina libro Infelix: nequeunt Francas durare secures. Atque utinam pariter nostros absumpserit ignes Hostis, & insano finem praescribat amori! Haud equidem infelix dudum demensque vagarer. [p. 193] {{Versus|35}} Ibo, ibo quocumque pedes, quocumque per aequor Vela ferunt: hostem quaeram, mortemque lacessam. Quidni? tam vilis levis est jactura po&#235;tae. Quid loqueris Corydon? quae mentem insania versat? Nec te saevus amor, nec te contemta Dione {{Versus|40}} Insequitur: potius fortunae tela sinistrae. Haec te vel mediis bellorum fluctibus aegrum Detinet, aut procul hinc peregrina in gente moratur. Quid? nuper patrios casu delatus in agros Agnostin&#146; veteres dilecto in pectore flammas? {{Versus|45}} Agnovi, Galatea, tuoque a lumine vitam, Invisa jam jam cessurus luce recepi. Heu ubi nunc tremuli nutus, oculique loquaces? Basiaque humidulis utrimque impressa labellis, Qualia vel dulces optent fixisse columbae? {{Versus|50}} Collaque lascivo toties liventia morsu? Omnia mecum una perierunt gaudia luce. Ceu quondam Zephyro rosa colludente decorum Extulit os, totique novum decus addidit horto: At pluvia perfusa gravi, quassataque ab austris, {{Versus|55}} Languidulum collo flectens caput exspiravit. Cur mihi non tecum longas requiescere noctes Fas erit, & tecum longos producere soles? Unus amor quoniam felici foedere binos [p. 194] Compulit, & tibi me, mihi te promisit habendam. {{Versus|60}} Ilicibus patulis hederae ludentia stringunt Brachia; vitis amans frondosam amplectitur ulmum: At me, si patrios fas est remeare penates, Non hederae vincant nexus, non vitis in ulmo. Tunc mihi nemo umquam vel prudentissimus ullas {{Versus|65}} Suaserit ire vias, aut te, mea vita, relicta Militiam tentare novam, mortisque labores. Tunc propter salices patriae quae margine ripae Incumbunt fluvio, molli projectus in herba Tecum foecundi mirabor gaudia ruris. {{Versus|70}} Tecum languidulo componam lumina somno, Sol ubi jam medius, suadentque incendia somnum. Tu qua pura fluit lucentibus unda lapillis, Mecum una timidos captabis arundine pisces: Aut ubi levis ames turdos decepit edaces, {{Versus|75}} Autumno ridente, epulis gaudebis inemptis. Hic meus inviset festa me luce Menalcas, Et Charitum decus, & Musarum cura Menalcas. Huic mea vernantem texet Galatea corollam Mollibus e calathis & purpureo hyacintho, {{Versus|80}} Et thyma fragranti ludens variabit acantho. Huic ego pastorum lusus, huic ruris amores, Huic mea silvestri modulabor carmina canna: [p. 195] Ut Glycera simplex flagraverit Alphesibaeus, Callidaque ut Glycere deluserit Alphesibaeum. {{Versus|85}} Ille mihi pictis evinctus crura cothurnis Arma canet graviore sono, tum funera regum Atque exundantes depinget sanguine campos. Interea clauso procedet vesper olympo, Et stabulum pastae repetent, mea turba, capellae: {{Versus|90}} At nobis hilari frugalia fercula Baccho Diluet, & fructus ridens Galatea salubres Ipsa ministra feret. Tum me nec purpura Regum Nec fastiditae castis pastoribus olim Urbis deliciae capiant. Mihi paupere cultu {{Versus|95}} Posse frui detis, Superi, mihi paupere tecto Tranquillos agitare dies, securaque fastus Otia, nec luxu mentem cruciare protervo. &nbsp; &nbsp; Haec Corydon. Vos haec facietis maxima, Musae Sixiadae, cujus meritis pronoque favori {{Versus|100}} Quidquid id est doni ferimus, carmenque sub ipsum Condimus assultum Martis, Gallique furores. Quod si infelices posito certamine Belgas Sidere contingit dextro Deus, otia nobis Si qua facit, majore olim cantabimus ausu {{Versus|105}} Quidquid apud Rhenum patriis bellator in armis Gesserit Auriacus. Nec tantum silva canentem [p. 196] Audiet, aut vacuo desertus rure colonus. Sed tu, si merui, nostrum, pater Amstela, nomen Demiranda feres niveis ad moenia cygnis, {{Versus|110}} Unde mei quondam volvat monumenta laboris Candida posteritas, Batavusque applaudat Apollo. </poem> ====Ecloga III. Amator ineptus. ==== <poem> H AS inter quercus, patriaeque ad flumina ripae, Dum matutinis resonat concentibus Echo, Ossibus infixos soli meditemur amores. Nec tam grata quies medio messoribus aestu, {{Versus|5}} Nec tam apibus cythisus, nec frons iligna capellis; Quam mihi sub densis arrident otia silvis. Hoc quoque jussit amor. Quid enim certemus amori? Ille & Hyperboreos saeva face torruit ursos, Ut perhibent, ille & matres furiavit equorum. {{Versus|10}} Tum ferus iste quis est, maculis suffusus, & omni Virgatam ostentans truculento corpore pellem, Quem vicina novo transmiserat India Phoebo? Ille etiam furit (& sunt qui videre furentem) Saucius igne acri, terretque ululatibus agros. {{Versus|15}} Nimirum genus omne hominum, genus omne animantum [p. 197] Ardet, compare quodque sua, me Thestylis urit. Pallesco, atque animum spinoso in vulnere verso. Thestyli, tene meos unam nescire furores? Quos utinam una scias, nec dedigneris amantem! {{Versus|20}} At gemitu quem saepe, oculisque loquacibus ignem Fassus, & arcanis languentia viscera flammis, Ah illos tremulos affabar mutus ocellos! Dic, rogo, dum nuper prato spatiamur eodem, Tuque mihi contra gressum fers obvia, numquid {{Versus|25}} Vidisti miserum varios pallere colores, Ebriaque incerto vestigia ducere passu? Vidisti certe: Nam subridere notabam, Securamque mali, nec quidquam tale timentem: Non tu saeva tamen: nam quo te crimine damnem, {{Versus|30}} Cui numquam nostras fas est audire querelas? Quas procul in silvis ad devia lustra ferarum. Heu miser effundo, & ventis suspiria mando. Ludentes Zephyri; seu vos cultissima Flora Alliciat, seu vos Floram eliciatis amantem, {{Versus|35}} Has, oro, ante preces dominae deferte per auras, Quando mihi ne quid praestem pudor obstat inanis. Perdit hiems segetes, cervos formido paventes; Viscus aves, & squalor aquas, haedosque lup&#251;m vis: Me mea rusticitas, & amandi devius error. [p. 198] {{Versus|40}} Mala tibi servo dulci distincta rubore, Aequa tuis, ah aequa tuis, mea vita, papillis. Est foetura recens in ovilibus: est levis haedus, Aspersus tenui candentia vellera nigro; Qui simulac tenero balatu contigit auras, {{Versus|45}} Thestylis hunc habeat, dixi, mea: munere laeta Agnoscet dantisque animum, dantisque favorem. Sunt bissena mihi niveo mantilia lino, Pulcra suis plicis atque ordine; qu&#238;s mea mater Purpureo circum limbos variavit amictu, {{Versus|50}} Et dixit moriens: Lycida, tibi nevimus ista, Tu memor asserva materni texta laboris. Haec quoque, cara, tuos jam nunc ornantur ad usus. Sed quid te meditor malis, mantilibus, haedo Demeruisse, mei cum sis ignara doloris? {{Versus|55}} Sum brevis: at mecum brevis est dux ipse Cupido, Et brevis aligerorum exercitus omnis Amorum. Nec brevibus violis, nec contractis Hyacinthis Gratia abest: spirat foliis laetissima parvis. Quid? quod pubentes inter ferar esse po&#235;tas, {{Versus|60}} Atque aliquid de me sibi polliceatur Amyntas, Et gratus Musis, & Phoebo gratus Amyntas? Hinc ego te certe poteram, modo passa fuisses, Aequales supra caelo transcribere nymphas. [p. 199] Tunc omnis nostros lusus, tunc arbor amores, {{Versus|65}} Qua patet omne nemus, rugoso cortice ferret. Tunc laetos juncto vestirent nomine truncos Thestylis & Lycidas: Lycidas & Thestylis omni Fronde notarentur. spirarent germina flammas. Sed quid ego haec autem ventosus somnia fingo? {{Versus|70}} Scilicet is nostrae labor est, ea cura, puellae, Scire ubinam caecos deplorem rusticus ignes. Ah Lycida infelix! quis te malus abstulit error, Ut nec funestum possis deponere amorem, Et nec opem aut blando poscas fomenta furori? {{Versus|75}} I, morere: aut felix exuto vive pudore. </poem> ====Ecloga IV. Celadon sive Desiderium patriae. ==== <poem> N YMPHAE, Nere&#239;des Nymphae, gens edita ponto, Hos mihi non duros paullum concedite lusus, Dum refero quae puppe sedens cantabat ab alta Cretides Celadon, patriae non immemor artis. [p. 200] {{Versus|5}} Vos quoque tangit amor: nec longi frigora Nerei Extinguunt veteres molli sub pectore flammas. Vobis fluctivagos ferimus Celadonis amores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, Et nostras audite preces. Si numine dextro {{Versus|10}} Sulcamus tumidi canentia marmora Nerei, Tandem, oro, monstrate viam, ventosque ferentes Addite, dum patriam cursum obliquamus ad actam, Postque tot exhaustos pelagi servate labores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, {{Versus|15}} O si sublimi liceat superare volatu Terrasque tractusque maris! ceu Daedalus olim Chalcidicam fertur pennis delatus ad arcem; Ut mea me solito exciperet Galathea favore! Ut lacrimas gaudens daret, amplexuque foveret {{Versus|20}} Eluctantem animam, & latebris exire parantem! &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. At nunc insano torremur sideris aestu, Insuetumque gravi languescit ab a&#235;re corpus. Hei mihi! qualis ero, cum te, mea vita, revisens {{Versus|25}} (Si pateris) niveos amplectar decolor artus? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Ire libet. terris quis sit nam ludus in illis, Gens ubi nuda suis contenta mapalibus errat, [p. 201] Et faciem & rubro fucat membra omnia cocco, {{Versus|30}} Docta leves volucri configere arundine damas? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Vos o formosa prognatae Doride divae, Pulcra oculos Panopea, & candida Limnorine, Xantoque, Drymoque, & caerula Cymodocea; {{Versus|35}} Omnes florentes aevo, Oceanitides omnes; Ferte bonae ventos: ventis parebimus aequis. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Pocula bina dabo niveo spumantia lacte, Binaque Rhenanum spirantia pocula nectar; {{Versus|40}} Quaeque peregrinae servo munuscula terrae; Has conchas, atque haec evulsa corallia ponto, Citriaque, & dulci distentas saccare cannas. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Est mihi praeterea pictis avis aurea plumis, {{Versus|45}} Barbarici donum regis, pulcerrima visu: Qualem nec patriis quisquam conspexit in oris, Nec qualis campum nostri secat a&#235;ris ulla. Hanc etiam, hanc vobis sistam, sacramque dicabo. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|50}} Fluctibus in vestris quondam, si vera vetustas, Mulcebat curvos audax delphines Arion. Quem circum Phorci chorus assultabat, & omnes [p. 202] Ad strepitum citharae ponebant murmura venti. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|55}} Nil ego tale precor; Austros date rite faventes, Atque Jovi sacram faciles defendite puppim: Vota ut arenoso persolvam in litore sospes Et Glauco, & vobis, atque Inoo Portumno. &nbsp; &nbsp; Haec Celadon: sudo sed enim Pater aethere Div&#251;m {{Versus|60}} Intonuit laevum, puraque in luce refulsit. </poem> ====Ecloga V. Amantes. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NTER oves pastor Lycidas consedit & Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pastorum Lycidas, nympharum flosculus Aegle. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambo pares aetate, pares in amoribus ambo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque die medio rapidus coquit aethera Titan, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ibant vicini captatum frigora luci; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque vicem faciles inflabat uterque cicutas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita mellito Lycidas prior incipit ore. L. &nbsp; Parce meis haedis, raptor lupe, parce capellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Neu dentes acuas in praelia, de grege magno &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praeda petenda tibi est. salvis ego gratuler agnis. Ae. Has, Lampure, tibi commendo, fide, capellas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed vigila, atque hostem latratu prode sonoro, [p. 203] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum succedo antro, gremioque infundor amato. L. &nbsp; Quamvis admota gravis urat lampade terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cynthius, & teneris incumbat Sirius herbis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Areat omnis ager, sitiant pecudesque, lacusque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo major in his spirat mihi flamma medullis. Ae. Quale per aestivas ignis bacchatur aristas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pennis venit ad partes stridentibus Auster; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quale rigent raptis incensa novalia culmis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta meum, Lycida, pascunt incendia pectus. L. &nbsp; Me petat ex alto Juno, me Cypris, Olympo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Juno Lycidam, non aurea Cypris, habebit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel si cornicis vetulae producar in annos; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Aegle primus amor Lycidae, amor ultimus Aegle. Ae. Me si forte suo Phoebus dignetur amore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insignisque lyra Deus, insignisque capillis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postponam, Lycida, (si quid bene credis amanti) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Phoebeamque lyram tibi Phoebeosque capillos. L. &nbsp; {{Versus|30}} Cor mihi molle tuis, Aegle, liquescit in ulnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cor mihi formosis, mea lux, praedaris ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio vultus, & quae me lumina perdunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio: radios non est tolerare potentes. Ae. &nbsp; Te prope nutantes platanos in vitibus ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Candida deposuit mater, laetissima partu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egregium forma, egregium spe divite: qualis [p. 204] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter virgineas ridet rosa verna papillas. L. &nbsp; Quod spirant violae, quod spirant Cinnama longe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod malum tenera redolet mordente puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Indica Nisaeis fragrant quod balsama in hortis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spirat odorato cervix tibi sparsa capillo. Ae. Fias germanus utinam, mecumque feraris &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ubera dilectae pariter siccasse parentis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fias o utinam frater! securior essem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Nec medio tibi defugerem dare basia campo. L. &nbsp; Aegles frater ego, soror est mihi scilicet Aegle: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una parens, torus unus, & est domus una duobus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus, Paphiaque bonus cum matre Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; Securos medio jubet oscula jungere campo. Ae. (50}} Desinite, aequales, vestigia ferre jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad choreas mecum, & nostros celebrare penates. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda ego sum Veneris, Veneris sum praeda, puellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me sibi, me Lycidas totam sibi vindicat uni. L. &nbsp; His ego te vinctam teneo, mea vita, lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} His ego purpureis recubem, mea vita, papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque sinu niveo niveoque in pectore somnos &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exhalem dulces, & mecum amor ipse quiescat. Ae. Non ego te teneris infusum molliter ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non ego te patiar roseis recubare papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Inque sinu longos niveo producere somnos? [p. 205] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore non foveam, toto quem corde recepi? L. &nbsp; Qualis myrtus in Eurotae pulcerrima ripis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut Nardi pretiosus onyx, aut roscida mala; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Methymnae progignit vinea botros; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Tales marmoreo fulgent tibi pectore mammae. Ae. Aura susurrantis Zephyri per mollia prata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, meus dum dormit amor, depelle calorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vos, humida mobilibus viridaria rivis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invitate levem jucundo murmure somnum. L. &nbsp; {{Versus|70}} Sic super Idalium Venus, aut super alta Cythera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Languidulum dulci natum gremio sustentat; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem circum Nymphae tunicis lusere recinctis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ast illum blanda demulcet imagine Morpheus. Ae. Qualis purpurei formosus flos Hyacinthi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Purpureaeve rosae subrident vere rubente; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Punicave ut tenui pellucent cortice grana; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis conspicuas tingit tibi purpura malas. L. &nbsp; Qualis quae Tyrio medicatur lana veneno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales aestivis fotae modo solibus uvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et cerasi dulces, & nondum dulcia mora: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale coloratis decus est tibi, Vita, labellis. Ae. Quam folia arboribus, quam picto gramina campo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Graminibus flores decori sunt, pluma volucri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Armento taurus, lascivi matribus haedi; [p. 206] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Tam tibi caesaries, pulcerque sine arte capillus. L. &nbsp; Hic ego te calathis portantem lilia plenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Parvus eram, studioque legebam lilia eodem) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vidi primum, & visam sine fine probavi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tunc aspirabat amor felicibus ausis. Ae. (90}} Vallibus his primum (memini) convenimus ambo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egimus & pastas ad flumina nota capellas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tunc ego me sensi totis flagrare medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum mediis audax misceres oscula verbis. L. &nbsp; O mihi maturis, Aegle, o mihi dulcior uvis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Lucidior rivo, tenera fragrantior herba; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Candidior lana; recta conspectior orno; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floridior campo; melior Libanotide cedro. Ae. Hortus ego, circumductus ego sepibus hortus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rosa, me dulci commendat amaracus aura. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Sed nisi tu spires Zephyrus meus: areat hortus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec rosa, nec dulces exhalet amaracus auras. L. &nbsp; Hac ego conceptum suspendam ex arbore carmen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Conceptum tibi carmen, amantum vota, Cupido: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum Lycidas Aeglen, Lycidam dum diliget Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Nulla tuum nobis tollent oblivia nomen. Ae. Hanc ego florentem sacro tibi, Cypria, Myrtum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Litoream Myrtum: quae (si non vana vovemus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut foeta est baccis, ut fronde superbit odora; [p. 207] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exemplo sic crescat amor, sic floreat, isto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Talia dum inter se laeti modulantur amantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hesperus Oetaea statione exire parabat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctis & auratum ducebat praevius agmen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutua sic dulci solantes vulnera lusu &nbsp; &nbsp; &nbsp; Condebant spatiosum alterno carmine solem. </poem> ====Ecloga VI. Hyella. Ad Jacobum Servatium. ==== <poem> N YMPHAE, quae liquidum parvi prope Sabidis amnem Halantes legitis per prata virentia flores, Sabiades Nymphae, mecum infelicis amorem, Mecum ignes Dorylae tenui lugete cicuta, {{Versus|5}} Dum pecudes umbras, dum captat frigora pastor. Non ingrata cano. docto Servatius ore Haec legat, & valles, & respondentia saxa, Et jubeat patrias ediscere carmina quercus. Pergite nunc calami. Vix decedentibus umbris {{Versus|10}} Extulerat caelo roseos Aurora jugales, [p. 208] Cum veterem incumbens Dorylas sic coepit in ulmum, Parcarum memor, atque amissa conjuge moerens. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistuia, carmen: Fistula laurigeri donum Acidis, hac ego dulces, {{Versus|15}} Ah memini, dulci modulabar carmine flammas: Hac ego funereos gemitus, acceptaque caris Manibus heu lamenta, & dignas vulnere acerbo Effundam lacrimas. lacrimis dignissima Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|20}} Tune meos sic, tune meos, dulcissima Hyella, Deseris amplexus? multaque in nocte relinquis Infelicem animam Dorilae infelicis, & aegro Nequicquam gemitu vultus quaerentis amatos? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|25}} Heu dulces vultus! & te tumulavimus ista, Lusisti qua nuper, humo? Cur non ego tecum Aut obii, aut tristem descendi vivus ad orcum? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. Tecum Deliciae, tecum periere Lepores; {{Versus|30}} Tecum ruris honos. laniat Venus ipsa capillos; Et Charites moesto tundunt rosea ubera planctu. Flent Risusque Jocique: abjecit tela Cupido, Egelidas sine luce faces, sine cote sagittas. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. [p. 209] {{Versus|35}} Arent & violae, arent & lilia luctu: Cumque suis teneri moriuntur matribus haedi. Lugent & Dryades, lugent & Oreades altis Mecum in montibus, ac caram lacrimantur Hyellam. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|40}} Ipsa Pales agros, silvas Pan ipse reliquit, Et celeres Fauni, & capripedes Silvani. Ipse suas lacrimas jam non capit amnis, & udo Margine ludentes ad fletum invitat olores. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|45}} Heu heu dulcis Hyella, heu heu mea dulcis Hyella, Amisi te meque simul. tantum umbra, superstes Nominis umbra mei, vagor, & sine corpore corpus; Cumque sua infelix Dorylas extinctus Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|50}} Tu nunc Elysiis in vallibus, inque beatis Sedibus antiquas circumspicis Heroinas: Me procul atra palus coenoso lurida tabo Arcet, & heu manes inhumatos nauta recusat. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|55}} Jam pecori lupus insidias meditetur inultus; Arida depositum fallat seges: urat aristas Et mordax lolium, & spinis paliurus acutis. Vivite pastores, dilectae vivite silvae. [p. 210] &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|60}} Pastores, tumulum misero facite, & precor isto, Quo jacet illa, loco; & tumulo hos inscribite versus: Foedere quos fausto conjunxerat alma Dione, Hic praematuro junxit mors funere amantes. Desine supremum, mea, desine, fistula, carmen. &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Haec Dorylas. vos haec, si quid meruisse videmur, Sabiades quondam facietis maxima Nymphae. Tuque adeo decus o patriae magnique senatus, Servati, seu cana Themis putealque forumque Deposcunt vigiles ad publica commoda curas; {{Versus|70}} Sive operum vacuo nemora in genialia Cyrrhae Ire libet; Pindique sacros lustrare recessus: Accipe quae nullo portant munuscula cultu Silvestres Musae; nostras simul accipe Musas. Quae ni displiceant, te mobilis aura Favonii, {{Versus|75}} Te canet omne nemus; te concava saxa loquentur, Et tumidi montes, & depressae convalles: Vechtaque flumineum mitratus arundine crinem Servatii vitrea caelabit nomen in urna. [p. 211] </poem> ====Ecloga VII. Doris. Ad Davidem Bergium. ==== <poem> B LANDA iterum me rura vocant, saltusque sonantes, Quique strepunt gelidi foecundo murmure rivi. Rura vocant iterum. spumoso Cypria ponto, Ruri natus amor: ruris dicamus amores. {{Versus|5}} Tu vero pars o animae dulcissima nostrae, Bergi, noster amor, tenues en accipe lusus: Accipe, & umbroso mecum recubare sub antro Ne pigeat, muscoque caput fulcire virenti. Hic tibi, quae nuper puero sublecta notabam {{Versus|10}} Alconi, Latia modulabor carmina canna. Tantum (si quis honos calamis) ne despice amantum Delicias, rigui laetus sub fornice saxi Me pariter pariterque Alconem audire canentem, Dum parat e viridi fiscellam texere junco. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quid, Panope, quid me vultu, Galatea, protervo Adspicis, & rides, malo si forte per umbram [p. 212] Incautum tetigisti, & te male prodis in umbra? Dorida amo ante omnes. resonant & Dorida silvae. Doris amor meus est. resonant & Dorida montes. {{Versus|20}} Montibus in nostris, in nostris Dorida silvis Omnis fagus habet, omnes servant cyparissi. Nec Veneri Dominae, nec Nymphis gratior ulla est, Quam sibi quae tenero praescripsit Dorida trunco. Illic injusso jam vernant flore genistae, {{Versus|25}} Puniceaeque rosae rident, gravidumque papaver. Illic & dulces nidum posuere columbae; Mollibus & Soli in soliis blanditur acanthis. Me quoque Doris amat. Ni me mea Doris amaret; Nec pecus hoc, pecoris nec viveret ipse magister. {{Versus|30}} Arboribus frondes decori sunt; frondibus umbrae; Pastores umbris; nitidi pastoribus agni; Agnis bella puella; puellis gloria Doris. Lucida ad Eridanum sudant electra sorores Phaebigenae; Assyriae stillant opobalsama silvae; {{Versus|35}} Myrrha pluit lacrimas, fragrantia basia Doris. Basia dum Doris cupido concedat amori; Myrrha pluat lacrimas, Syriae sua balsama silvae, Lucida Phoebigenae stillent electra sorores. Huc ades, o Cytherea: tibi tua cura palumbes {{Versus|40}} Oscula composito libant mordentia rostro: [p. 213] Te musco vocat e molli mitissimus amnis, Te virides ripae, gelidi te, Cypria, fontes, Fontibus & ripis numen venerabile, & amni. Hoc antrum, & dulci quae populus imminet antro, {{Versus|45}} Vota tibi fuerint. gaudebis tu quoque votis. Hic posuit teneri Doris nova miles amoris Prima rudimenta; hic primos mihi miscuit ignes. Hic ego litorea tibi lucum, Amathusia, myrto Constituam, & laetas inducam fontibus umbras. {{Versus|50}} Addam solemnesque choros atque annua sacra Mense tuo, cum ver aperit pulcerrimus annus. Denique (sic grati sint, quos meditamur, honores) Hic zonam tibi Doris, & Alcon ponet avenam. &nbsp; &nbsp; Haec sat erit, Bergi, molli cecinisse sub umbra, {{Versus|55}} Dum levis argutis assibilat aura cicadis, Dum calet, & medio Titan altissimus orbe est. Surgamus: vocat ipsa cavis e vallibus Echo, Atque alias alio solemur pectine curas. [p. 214] </poem> ====Ecloga VIII. Lycidas. ==== <poem> I NTER odoratum Bredae nemus, inter opacas Na&#239;adum latebras, sacrique silentia luci, Fallere quaerebat saevi monumenta doloris Infelix Lycidas, Lycidas non ultima Musis {{Versus|5}} Gloria, Castalio Lycidas nutritus in antro. Illum etiam montes, illum flevere gementem Muscosaeque domus Nympharum, umbrosaque Tempe. Illum etiam pater ipse sacra Thymbraeus ab umbra Vidit, & indoluit, durumque misertus amorem est. {{Versus|10}} Ipse autem tristi volvens sub pectore curas Ibat, & hirsutis narrabat vulnera dumis. Phyllida moerebat: desertam Phyllida longo Implorans singultu, animumque aegerrimus omnem, Luctificos imo promebat pectore cantus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllidis abruptos moesti modulemur amores, Speratosque toros frustra, dulcemque Hymenaeum. Quae vos secretae tenuerunt avia silvae, Pierides? quae vos, Clariae, laureta, puellae, {{Versus|20}} Cum pater e sacro sustollens gurgite glaucum [p. 215] Mosa caput Lycidae discessum flevit, &, Ibis, Ibis, ait, puer, o numquam rediture secundis Alitibus: miserae properabis fata puellae. Quae vos Idaliis umbrae occuluere sub antris, {{Versus|25}} O Charites; cum tot lugens suspiria Phyllis, Tot lacrimas, tot singultus, tot moesta querelas Ore daret, Divosque omnes in vota vocaret? &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllida Bredanos non conspiciemus ad amnes {{Versus|30}} Servantemve pecus; floresve in serta legentem, Aut longos fluvio fingentem judice crines. Illam inter scopulos, exesi in fornice montis, Flebiliter suspirantem, gemitusque cientem Mosa videt lacrimans, & dum videt, adgemit ipse. &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Ergo ego te numquam, numquam te, Phylli, videndam Deserui, & miseram crudeli in tabe reliqui? Quae mihi duritia est animi, quod pectoris hujus Robur, & immotum circa praecordia marmor? {{Versus|40}} Ferre tuas potui lacrimas, dulcissima Phylli? Ferre tuas lacrimas? nec sum liquefactus in illis? Heu miserande puer! jam te nec sancta Dione, Jam nec pronuba luminibus Juno adspicit aequis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. [p. 216] {{Versus|45}} Phyllis ubi est? periere joci, periere lepores, Osculaque, & blando repetiti murmure questus: At dolor, & luctus, & turbida mortis imago Excubat ante oculos, curasque venenat amaras. Phyllis ubi est? dulces mihi Phyllida reddite silvae, {{Versus|50}} Reddite Phyllida m&#238; dulces, ah, reddite silvae. Talis amor Lycidam, qualis cum matris abactae Continuis desiderium balatibus agni Exercent, qualis rapto cum vacca juvenco Errat, & insano incendit nemora omnia luctu; {{Versus|55}} Talis amor torquet, nec spes super ulla medendi est. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Purpureos Ver ecce novum de semine flores Elicit, & tepidi nova sibilat aura Favonii; Vitis agit gemmas, pomis sese induit arbos; {{Versus|60}} Exultant passim pecudes, pictaeque volucres. Sed neque me flores, nec mobilis aura Favonii Delectant, neque nascentes in vite racemi, Nec quae se foliis aut pomis induit arbos; Nec pecudum lusus varii, pictaeve volucres. {{Versus|65}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Sola meas secum flammas miseratur a&#235;don. Sola canit nemore in vacuo, longaque querela, Atque meum atque suum pariter deplorat amorem. [p. 217] Perge queri, Philomela: querar, querar ipse vicissim, {{Versus|70}} Cumque tuo nostros confundam carmine questus, Donec ab Eo&#239;s Titan caput exerit undis. Perge queri, Philomela: meos mea fistula luctus Flebilibus numeris iterabit, & ordine longo Flebit inexhaustos misero sub corde dolores, {{Versus|75}} Donec in Hesperiis Titan caput occulit undis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Quid mihi vobiscum, quondam mea cura, capellae? Quid mihi vobiscum, quondam mea fama, Camoenae? Ite, Deae. primos vobis sacravimus annos: {{Versus|80}} Hos sibi poscit amor, Fideique injuria laesae: Hos Nemesis sibi poscit: Amor, Nemesisque, Fidesque Ah infelicem simul ulciscuntur amorem. Sed jam labentes frigus subrepit in artus: Caligant oculorum orbes: tremebundaque membra {{Versus|85}} Horrescunt subiti vicino in limine leti. Fata vocant, video. Fatis parere necesse est. Tu vero, si forte meo de funere quisquam Narrabit tibi, Phylli, supremorumque dolorum Testis erit Lycidae; veteris reminiscere flammae. {{Versus|90}} Obstitit innocuis (nosti) Sors impia votis: Obstitit impia Sors, mihi te quae invidit habendam, Meque tibi, mea Phylli, tibi me invidit habendum. [p. 218] Phylli vale, mea Phylli; vale dulcissima Phylli. Dixerat: atque illum media jam in morte natantem, {{Versus|95}} Et lapsos tollentem oculos, frustraque moventem, Alma Venus vidit, funesto percita casu. Nec tulit hanc speciem mitis Dea: sed simul alto Corde dedit gemitum, simul ora, genasque, comamque Ambrosio sparsit succo & felicibus herbis. {{Versus|100}} Nota tua est pietas, inquit, mihi: semper amasti, Semper amaturus, sineret si longior aetas. Nec tibi laesa sides, cum non peccaveris ultro. Non aget hunc de te mors importuna triumphum. Myrtus eris: Paphio myrtus fragrabis in horto, {{Versus|105}} Unde nec ipsa meum nitidis intexere sertis Dedigner crinem, & dulci requiescere in umbra. &nbsp; &nbsp; Creverat in truncum Lycidas, & brachia late Pandebat formosa, comis insignis odoris. Mansit honos formae, mansere in stipite amores: {{Versus|110}} At vitae series crimenque inamabile fati Quae fuerint, gustu baccae testantur amaro. [p. 219] </poem> ==Jani Broukhusii epigrammatum libri quatuor. == [p. 220: blanco] [p. 221] ===Jani Broukhusii epigrammatum liber primus. === ====I. Ad Petrum Francium. ==== <poem> F LOSCULE amicorum, prisci candoris alumne, &nbsp; &nbsp; Franci care, tui gloria Broukhusii; Ergo ades? ergo redux reducem te amplector, & una &nbsp; &nbsp; Osculor hoc pectus, osculor hos oculos? {{Versus|5}} Vix (ita sim felix!) nexu divellor amico, &nbsp; &nbsp; Atque aegre hoc pectus desero & hos oculos. Quos utinam mecum lusu lassaret eodem &nbsp; &nbsp; Laeta Philetaeos ducere Musa choros! Fata (vides) obstant, & honestis invida votis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidera conatus destituere meos. Non tamen obstabunt, obstent licet omnia fata, &nbsp; &nbsp; Quin hoc te gestem pectore & his oculis. [p. 222] </poem> ====II. In columbas ejusdem a fele devoratas.==== <poem> H ARLEMII nemoris dulcissima fama, columbae, &nbsp; &nbsp; Quae nunc Elysio luditis in nemore; Has violas vobis dat Acon; hoc cespite, si quid &nbsp; &nbsp; Raptoris saevo restat ab ungue, tegit. {{Versus|5}} Tum superinducta laurus quae germinat umbra &nbsp; &nbsp; Manibus & tumulum sufficit & titulum. At vos securo terram nunc radite passu: &nbsp; &nbsp; Felibus innocuum non vacat Elysium. </poem> ====III. Ad corollam. ==== <poem> A LBA ligustra, meae munus properate puellae, &nbsp; &nbsp; Addita puniceis alba ligustra rosis: Et verno calicem dum panditis ebria rore, &nbsp; &nbsp; Haec tempestivo fingite verba sono: {{Versus|5}} Quae nos blanda hodie commendat forma, Neaera, &nbsp; &nbsp; Cras Zephyro frondes concutiente cadet. Et tibi, nympharum pulcerrime floscule, carpit &nbsp; &nbsp; Hunc formae florem proxima quaeque dies. Quem nisi carpendum praebes, dum ver breve suadet, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moerebit lapsas spina relicta rosas. <a name = "AdAnimumSuum">[p. 223] </poem> ====IV. Ad animum suum. ==== <poem> A RSISTI, quantum nutritae sulphure taedae, &nbsp; &nbsp; Quas celer immisso flamine Corus agit. Flevisti, a&#235;rio qualis de monte volutus &nbsp; &nbsp; Per nova designat gramina rivus iter. {{Versus|5}} Cur non in tenues poteras migrare favillas, &nbsp; &nbsp; O anime, & flammis mollior esse tuis? Cur non in tepidas sensim liquescere lymphas, &nbsp; &nbsp; Et fontem aeternis promere de lacrimis? Nimirum requiem misero dum quaeris amori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Bis gemini causam funeris intus habes. Aut igitur flammis lacrimas compesce nocentes; &nbsp; &nbsp; Aut lacrimis flammas vincere disce tuas. Crudelis fati clementia! fata negantur, &nbsp; &nbsp; Saepius ut possis & sine fine mori. [Vertaald door Dirk Smits (1740}}] </poem> ====V. Ad Deliam. ==== <poem> D ELIA, Phoebeo deductum a nomine nomen, &nbsp; &nbsp; Delia, Phoebea condecoranda lyra; Delia, formosis formosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Accipe duritiae justa tropaea meae. [p. 224] {{Versus|5}} Ante tuos, mea vita, pedes cor ecce repono, &nbsp; &nbsp; Et cum corde mei jus simul omne animi. Libertas dilecta, vale: vale, optima Div&#251;m. &nbsp; &nbsp; Vincimur; exuviis gaudet acerbus Amor. Nec tamen indignor. a te, mea Delia, vinci &nbsp; &nbsp; Virtutis fuerit laurea prima meae. </poem> ====VI. Ad eandem. ==== <poem> N ECTAR & ambrosiam spirant tua, Vita, labella, &nbsp; &nbsp; Os quoties molli comprimis ore meum. Tum neque m&#238; Syrio crinem perfundere olivo, &nbsp; &nbsp; Nec veniat fusis, Myrrha, tibi lacrimis. {{Versus|5}} At simul os avido tenerum divellis ab ore, &nbsp; &nbsp; Helleboro mutas nectar & ambrosiam. Me miserum! quare nec longior ista voluptas, &nbsp; &nbsp; Nec brevior lusu poena luenda meo? Cur non in dominae complexibus elanguentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aureus aeterna compede stringit Amor? Dum breve ver, dum fata sinunt, laetemur amantes, &nbsp; &nbsp; Saepius & tritum saepe teramus iter. Mille mihi roseis da basia mille labellis; &nbsp; &nbsp; Mille tibi reddam, lux mea, mille tibi. [p. 225] {{Versus|15}} Quae si de supera spectarit Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Basiolis mutet nectar & ambrosiam. </poem> ====VII. Ad oculos Deliae. ==== <poem> F ALLACES oculi, jucundi semina morbi; &nbsp; &nbsp; Jam didici vestrae crimina perfidiae. Sed bene cum didici, bene quid didicisse juvabit? &nbsp; &nbsp; Irasci vobis me vetat acer Amor. </poem> ====VIII. Ad eandem. ==== <poem> C ANDIDIOR cum sis nivibus, mea Delia, primis, &nbsp; &nbsp; Unde tibi niveo flagrat in ore rosa? Lucida cum Tyrium simulent tibi labra venenum, &nbsp; &nbsp; Unde coloratis nix variata rosis? {{Versus|5}} Anne arsit Natura in te reserare, quid esset &nbsp; &nbsp; Forma sine exemplo, quid sine labe decor? Tale sub impositis radiant electra pyropis, &nbsp; &nbsp; Perque suos flores aurea mala rubent. Quam bene, foecundo ne totus in igne liquescam, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Has nivibus flammas temperat almus Amor! [p. 226] </poem> ====IX. In Corinnam puellam formosissimam.==== <poem> B ELLA Corinna, Corinna meis dicenda Camoenis, &nbsp; &nbsp; Digna vel Aonia, bella Corinna, lyra; Hos oculos, haec ora tibi Venus aurea cessit, &nbsp; &nbsp; Esset ut exemplar numinis ipsa tui. {{Versus|5}} Sic formosa fuit: tali Cythere&#239;a cultu &nbsp; &nbsp; Cepit amatoris lumina torva sui. Hei mihi! cum Paphiis exures omnia flammis, &nbsp; &nbsp; Non habet in pectus jus mea flamma tuum. Jure caret: fateor: sed (plus ita juris habebit) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Utere luminibus, bella Corinna, meis. </poem> ====X. Amantis suspiria. ==== <poem> O nemus, o verni facies laetissima campi, &nbsp; &nbsp; O umbrae, & multa Na&#239;de dives humus; Quaeque sub his tiliis sacri citharistria luci &nbsp; &nbsp; Flexanimo blandum dividis ore melos: [p. 227] {{Versus|5}} Fas mihi sit, tacitas vobis committere flammas, &nbsp; &nbsp; In vestro curas & sepelire sinu. Fas mihi sit dulcem leviter captare soporem &nbsp; &nbsp; Cespite suffulto versicolore caput. Atque utinam sic deposito cum lumine amore &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inter oberrantes condar Hamadryadas! Tum lacrimis si me Phyllis decoraret ademtum, &nbsp; &nbsp; Prodirem molli flos novus e tumulo. Germina cur iterent: Utinam, Phylli, hunc mihi rorem &nbsp; &nbsp; Lucidulum argutis deplueres oculis? [p. 228] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber secundus. === ====I. Ad celsissimum principem Lignaeum, regis Portugalliae legatum.==== <poem> Q UAM bene patricio cum Phocide convenit ostro, &nbsp; &nbsp; Lignaee, antiqui sanguinis altus honos! Montis honos immortalis, Lignaee, canori; &nbsp; &nbsp; Nil nisi cui Clarium nobile tinnit ebur. {{Versus|5}} Hoc erat, Augustas aeterno carmine taedas, &nbsp; &nbsp; Hoc erat aurifluo digna sonare Deo. Per te Castaliae gaudent revirescere lauri: &nbsp; &nbsp; Umbraque quod paucis, hoc dedit Aula tibi. Felix, Pierias Reges qui ducis ad undas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qui Musas Regum cogis amare domos. [p. 229] Duxerit & rupes & flumina Thracius Orpheus, &nbsp; &nbsp; Cumque suis silvas duxerit ille feris: Plus fuit, Ausonias Tiberino a litore Musas &nbsp; &nbsp; Ad fortunati sistere regna Tagi. </poem> ====II. Ad Joannem Georgium Graevium, una cum ecloga vernacula.==== <poem> G RAEVI, Musarum dulce os, cultissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Lucida Palladii gemma decusque chori; Accipe quae sola ludebam nuper in acta, &nbsp; &nbsp; Inque meos saltus & mea rura veni. {{Versus|5}} Non hic Simichiden, non blandi labra Bionis, &nbsp; &nbsp; Non Moschum Siculas conspicis inter oves: Sed patrium suspirantem prope flumen Amorem &nbsp; &nbsp; Nescio quid densis flere sub ilicibus, Et rudibus cannis & agresti carminis arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Orgia in Amstelium Dorica ferre nemus. Tu lauro Musam, Graevi, tu baccare lustra: &nbsp; &nbsp; Fortior illa tuis surget ab auspiciis. [p. 230] </poem> ====III. In Samuelis Pufendorfii historiam Suecicam.==== <poem> A RMA virumque legis, quo Gothica Principe signa &nbsp; &nbsp; Extimuit dubiis debilis Ister aquis. Quo ducente, caput Germania sustulit altum; &nbsp; &nbsp; Sospite quo faciles sensit habere Deos. {{Versus|5}} CHRISTINAE pia gesta legis, gelidosque Triones &nbsp; &nbsp; Inter Hyperboreas incaluisse nives: Et Clarias, Phoebo non indignante, sorores &nbsp; &nbsp; Templa sub Arctois constituisse jugis. Quae tibi non rerum pandet miracla suarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} CAROLUS, Odrysii fulmen amorque Dei? Quae non in teneris Princeps modo Regius annis, &nbsp; &nbsp; Inclita belligeris fama futurus avis? Magnae molis erat, bellacem scribere Suecum: &nbsp; &nbsp; Majus erat, docta gesta referre fide. {{Versus|15}} Quamlibet invicto jactet se Suecia Marte, &nbsp; &nbsp; Haud alia condi debuit ille manu. [p. 231] </poem> ====IV. Ad Apollinem pro Theodoro Janssonio ab Almeloveen, cum inventa nov-antiqua ederet.==== <poem> H AEC tibi, quae veterum studio detecta sagace &nbsp; &nbsp; Traxerat ad partes postera turba suas, Haec tibi, Phoebe pater, veterum studiose medentum, &nbsp; &nbsp; Jansonius grata dedicat ecce manu. {{Versus|5}} Tu face, ne parili doctus labor irritus ausu &nbsp; &nbsp; In non ingenuas incidat ipse manus. Vivat, & antiquis meritos qui reddit honores &nbsp; &nbsp; Gratetur merito laetus honore sibi. </poem> ====V. De Petro Francio victorias Caesaris celebrante.==== <poem> A EMULA Dircaeo sublimia carmina plectro &nbsp; &nbsp; Pindarus Elysiis vidit ab usque choris. Vidit, & Ausoniae miratus fulmina Suadae &nbsp; &nbsp; Sic ait, Heroa promtus ad arma lyra: [p. 232] {{Versus|5}} Francius haud alio me reddere debuit ore; &nbsp; &nbsp; Haud alio Caesar debuit ore cani. </poem> ====VI. In ejusdem victorias Venetas. ==== <poem> A UDIIT attonitus strato pater Hadria ponto &nbsp; &nbsp; Quae canis, Orpheo pectine digna cani. Audierunt vitreis Venetae Nere&#239;des antris; &nbsp; &nbsp; Atque avida grandes aure bibere modos. {{Versus|5}} Jamque tuos cantus toto sonat aequore Triton, &nbsp; &nbsp; Et Morosina fixa tropaea manu. Palluit Odrysiae Phoebe tutela Tiarae, &nbsp; &nbsp; Obducta lacerum nube adoperta caput. Thessaliae illa malum domitae plus horruit omen, &nbsp; &nbsp; Quam si Thessalico carmine tacta foret. </poem> ====VII. In ejusdem orationes. ==== <poem> N AM quis te Arpini cultos deduxit in hortos, &nbsp; &nbsp; Reclusit varias & Ciceronis opes? Quis Deus Ausoniae tibi tradidit orgia Suadae, &nbsp; &nbsp; Flexanimoque dedit fortiter ore loqui? [p. 233] {{Versus|5}} Quidquid id est, certe Deus est. Dare fulmina linguae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricis non fuit artis opus. Num tibi nascenti Clariae risere sorores? &nbsp; &nbsp; Excepit dulci num Charis ipsa sinu? Num te Corycio Paean speculatus ab antro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio tenerum tinxit in amne caput? Anne redux a Taenariis te Roscius umbris &nbsp; &nbsp; Multiplici docuit vocem animare modo? Salve, viva tui, Franci, Ciceronis imago, &nbsp; &nbsp; Salve o Romano plus semel ore potens. {{Versus|15}} Et jam nunc, gemina redimitus tempora lauro, &nbsp; &nbsp; Incipe pro meritis nomen habere tuis. </poem> ====VIII. Ad eundem cum Mariae Britanniarum reginae oratione publica parentasset. ==== <poem> T RISTIA dum raptae deploras fata MARIAE, &nbsp; &nbsp; Nec tempestiva fila relecta colo; Me quoque par pietas in eosdem compulit ausus, &nbsp; &nbsp; Et volui magnis Manibus ire comes. {{Versus|5}} Sed, quae juncta gerit nostri monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Velle meum dicet pagina, posse tuum. [p. 234] </poem> ====IX. Ad Didericum Sixium, <i>cum supremos in utroque Jure honores consecutus esset.</i> ==== <poem> Q UALIS Olympiaci laetus certamine campi &nbsp; &nbsp; Stat pugil, & doctis viribus arma movet; Nobilis Eleo quem pulvere palma decorum &nbsp; &nbsp; Ostendet Superis cum Superisque sibi: {{Versus|5}} Talem te Claria Themis emirata palaestra &nbsp; &nbsp; Hortata est plausu, proque secuta suo. Talem te patrii reducem videre penates, &nbsp; &nbsp; Sanguinis o prisci, laus, Diderice, recens. Juris iter dubii, scopulis freta perfida caecis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Emensus, doctae praemia frontis habes. Nunc sibi te totum poscit res publica: nunc te &nbsp; &nbsp; Invitant fasces, & trabeatus Honos. Excitat ingenium virtutis imago paternae, &nbsp; &nbsp; Atque a non uno Consule clara domus. {{Versus|15}} Excitat & pretium capiendi grande laboris &nbsp; &nbsp; Gloria, & aeterni nominis acer amor. Auguror: in laudes feliciter ibis avitas, &nbsp; &nbsp; Et plaudet votis mox pater ipse suis. [p. 235] </poem> ====X. In Lamberti Bidloi Amstelam dulcem.==== <poem> Q UAE tibi mutatos dictavit vena liquores, &nbsp; &nbsp; Unde Pater dulces Amstela volvit aquas, Illam credibile est Permessi e fontibus ipsis &nbsp; &nbsp; Per laetum lauri desiluisse nemus. {{Versus|5}} Aut certe sensit Thebanae numina Dirces, &nbsp; &nbsp; Aut Hebes sacris fluxit ab uberibus. Adspice, formosi laudato flumine olores &nbsp; &nbsp; Nescio quid lento murmure dulce canunt. Non quales flexis audit Maeandrus in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cum mors terribiles injicit atra manus. At vero insolita patriae dulcedine ripae &nbsp; &nbsp; Illecti, assiduis cantibus invigilant. Et Patrum modo felices extollere curas &nbsp; &nbsp; Est amor, ac fraenos amnibus impositos; {{Versus|15}} Et modo gratantur glaucis sub flumine Nymphis, &nbsp; &nbsp; Et modo se totis proluit agmen aquis. Felix materia vates! felicior amnis! &nbsp; &nbsp; Alter ab alterius nomine nomen habes. [p. 236] </poem> ====XI. In poetae anonymi carmina sacra.==== <poem> Q UAM bene salvifici reseras mysteria verbi, &nbsp; &nbsp; O magno vates pectora plene Deo! Quam bene crudeles damnas in sontibus iras, &nbsp; &nbsp; Et duro armatas ense vel igne manus! {{Versus|5}} Ite animae steriles, stolidi pia fabula vulgi, &nbsp; &nbsp; Ite: decent nostras symbola sacra dapes. Supremi latices, frangendi corporis arrha &nbsp; &nbsp; Fracta Ceres, Domini tot monumenta mei; Vosne quis indigno fumat, vos perfidus ore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec redeat fusi sanguinis inde memor? Ille ego sim, cujus pungant suspiria pectus; &nbsp; &nbsp; Ille ego, qui numquam dedoluisse velim. Ille ego sim, tristi quem Jesus morte redemit, &nbsp; &nbsp; Quem juvet ad saevam pervigilare crucem. {{Versus|15}} At tu, quisquis eras, praeclari carminis auctor, &nbsp; &nbsp; Accipe non vana quae tibi mente damus. Sic tua me pietas, sic nobilis erigit ardor, &nbsp; &nbsp; Prosilit ut primo carcere fortis equus. [p. 237] </poem> ====XII. In Joannis Vollenhovii homilias sacras.==== <poem> D ULCES eloquii flores, melle inlita sacro &nbsp; &nbsp; Pagina, divini conscia judicii; Justitiae tuba clara, interpres dia supremi &nbsp; &nbsp; Vindicis, aetheriae pars bona militiae; Salvete o sancti senis otia, digna papyre &nbsp; &nbsp; Quam velit a sero Fama nepote legi. {{Versus|5}} Quam probet, ac longis meliorem semper ab annis &nbsp; &nbsp; In cupido gestet plurimus ordo sinu. Est Deus, est sacri lex foederis. Ite tyranni, &nbsp; &nbsp; Caedibus horribiles conscelerate manus. {{Versus|10}} Inveniet vindicta viam, qua sanguine pastos &nbsp; &nbsp; Devoret aeterni vis metuenda Dei. At manet innocuos felicis gloria vitae, &nbsp; &nbsp; Et pretium injustae mortis amica quies. Qualis, ubi totum sol explicat aureus orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Irrita formosa nubila luce premit. Gaudia stant sine fine piis. Considite justi: &nbsp; &nbsp; Vos pater e summa maximus arce tegit. [p. 238] </poem> ====XIII. In po&#235;mata sacra Francisci Halmae. ==== <poem> C LARA salutiferi celebrans miracula Christi &nbsp; &nbsp; Pagina, Idumaeo mellea melle magis, Non te Cyrrha loquax genuit, non Phocidos udae &nbsp; &nbsp; Mobilis arguta nutriit humor aqua: {{Versus|5}} Sed castus, totusque Dei, te spiritus inplet, &nbsp; &nbsp; Divinoque sonat tacta canore chelys. Felix Halma animi, quem vatum exempla piorum &nbsp; &nbsp; Perpellunt sacris invigilare choris. Felix ingenii, Christo quem juvit Iesu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Otia & afflatae credere mentis opus. Vive liber, summi praeco facunde Tonantis, &nbsp; &nbsp; Et tu cum libro vive, po&#235;ta, tuo. </poem> ====XIV. De psalmis Petri Datheni.==== <poem> T U qui Davidicos, divina po&#235;mata, Psalmos &nbsp; &nbsp; Volvis, & attenta combibis aure memor, Ecquid ridiculos casci miserare Datheni &nbsp; &nbsp; Cum tanta effusos futilitate modos? [p. 239] {{Versus|5}} Et tamen ista canit sacris pia concio templis, &nbsp; &nbsp; Et legit, & prolem cogit amare domi. At quanto melius magnorum cura virorum &nbsp; &nbsp; Verterat afflati nobile regis opus? Obstitit ignavi stolida ignorantia vulgi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ne potiore sacrum voce sonaret ebur. Obstitit & pulcris livor comes aemulus ausis, &nbsp; &nbsp; Ne posset quemquam condecorare labor. Vescere glande tua, plebs inscitissima; gaude &nbsp; &nbsp; Sordibus, & pingui prolue labra luto. {{Versus|15}} Nos citharae melioris amor, te flente, docebit &nbsp; &nbsp; Jessaeum laeta reddere voce melos. </poem> ====XV. In epistolas primorum martyrum.==== <poem> C AELESTES epulae, Musaeo tincta lepore &nbsp; &nbsp; Pagina, & aeterno nectare foete liber; Vosne sacri de culminibus laetissima Pindi &nbsp; &nbsp; Detulit, & Clario lavit in amne, Charis? {{Versus|5}} Vobis Aonio rorantes fonte corollas &nbsp; &nbsp; Texuit ipsa suis Uranie manibus? [p. 240] An potius magna flammatum mente po&#235;tam &nbsp; &nbsp; Aurea divinus duxit ad astra furor? Aeternique patris non enarrabile lumen &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Contigit afflatu pectora mota suo? Non haec Pimplaei latices, non dictat Apollo &nbsp; &nbsp; Carmina: de caelo spiritus ille fuit. Hic fortunatos proceres coetusque piorum &nbsp; &nbsp; Lustrat in aetheriis mens pia vecta rotis: {{Versus|15}} Quorum Religio sacro respersa cruore &nbsp; &nbsp; Crevit in immensum, cladibus aucta suis. Vive, pii vates operis, cui Fama perennis &nbsp; &nbsp; Ardet honoratum cingere fronde caput. Sic Christo Musas, sic Musis jungere Christum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Discat ab exemplo postera turba tuo. </poem> ====XVI. In Joachimi Targerii medicinam compendiariam.==== <poem> V ULNERA Paeoniae retegens Targerius artis &nbsp; &nbsp; Vulneribus medicas applicat ipse manus. Morborumque vias, caecosque in orgine?? fontes &nbsp; &nbsp; Rimatus, validam monstrat apertus opem. [p. 241] {{Versus|5}} Illum non veteres recta ratione magistri, &nbsp; &nbsp; Non modo nascentes abripuere scholae. Certus in abstruso vitiorum fomite Chiron &nbsp; &nbsp; Daedaleae longas explicat artis opes. Talis in angusto Symplegadas aequore Tiphys &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Transiit, & geminae mortis inultus iter. Sic Ariadneo cautus moderamine Theseus &nbsp; &nbsp; Rettulit illaesum victor ab hoste pedem. Et dubitamus adhuc merita redimire corona, &nbsp; &nbsp; Cui dant calcandum tot mala monstra caput? </poem> ====XVII. Ad Nicolaum Bidloum, <i>cum summos in medicina honores adipisceretur.</i>==== <poem> V IVIDA Paeonii soboles Bidlo&#235; parentis, &nbsp; &nbsp; Paeoniisque recens artibus ipse decus; Accipe promeritam virtutibus, accipe laurum, &nbsp; &nbsp; Digna Machaoniis praemia temporibus. {{Versus|5}} Haec est illa tuis promissa laboribus olim, &nbsp; &nbsp; Illa Dei primus virgo medentis amor. Quae mutata semel, rursum mutetur oportet, &nbsp; &nbsp; Inque tuis fiat querna corona comis. [p. 242] </poem> ====XVIII. Poematum Davidis Hoogstratani elicium.==== <poem> C UNCTA salebrosis tumeant cum scrinia nugis, &nbsp; &nbsp; Decoquat & nomen Suada Latina suum: Cum pro thesauris carbones venditet ater &nbsp; &nbsp; Lucius, ac fatui gnatus Aristagorae: {{Versus|5}} Quis ferat in tenebris & inerti carceris umbra &nbsp; &nbsp; Carmina Romano digna sapore premi? Ite foras agedum genuinae pignora Musae; &nbsp; &nbsp; Vos favor exspectat publicus; ite foras. Florida simplicitas, & honestae gratia formae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nos juvat, & casti ros novus eloquii, Et pudor, & Latiis eductae collibus artes, &nbsp; &nbsp; Et non mentito verus in ore colos. Infelix lolium ac steriles mirentur avenas &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s sapiunt rubri mactea Lexiphanis. [p. 243] </poem> ====XIX. In poemata postuma Casparis Brantii. ==== <poem> E XCUSSUS vitae spatiis exilibus, orbi &nbsp; &nbsp; Brantius has propera morte reliquit opes; Divitis ingenii monumenta perennia, doctus &nbsp; &nbsp; Quae poliit multa sedulitate labor. {{Versus|5}} Accipe, Posteritas, foecundae nobile Musae &nbsp; &nbsp; Depositum, ac fido grata reconde sinu. Et dic, Carminibus hoc unum defuit istis &nbsp; &nbsp; Supremam domini non habuisse manum. </poem> ====XX. In Samuelis Pitisci lexicon Latino-Belgicum novum.==== <poem> R OMANI nitor eloquii, selecta supellex &nbsp; &nbsp; Verborum, dominae fida ministra togae; Et Batavi oris honos, & amoeni florida cultus &nbsp; &nbsp; Copia, praesigni conspicienda stola; {{Versus|5}} Salvete o docti labor & pia cura Pitisci, &nbsp; &nbsp; Nobilis Aoniae sarcina militiae. [p. 244] Vobis primitias studiorum gnava juventus &nbsp; &nbsp; Suspendet sacris molliter in tabulis. Vobis, longarum superato errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debebit rectum cura fidelis iter. Glandem amet, & viles fatuo plebs ore mariscas: Chia bonis stomachis, coctaque arista facit. </poem> ====XXI. Memoriae Tobiae Gutberlethi <i>cum ejus libelli postumi de Saliis ederentur.</i>==== <poem> Q UEM vivum nequii, te Gutberlethe sepultum &nbsp; &nbsp; Alloquor, & cineri dona suprema fero. Sic tua promeruit virtus, sic nobilis ardor, &nbsp; &nbsp; Et cultum egregiis artibus ingenium. {{Versus|5}} Atque utinam non tam propere confectus abisses, &nbsp; &nbsp; Nec tua vere tuo flenda rapina foret! Nunc utcumque datum est, chartis te semper in istis &nbsp; &nbsp; Posteritas memori pectore docta colet. Marsque pater Phoebusque pater de colle Quirini &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lustrabunt Salios ad tua sacra suos. [p. 245] <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXII. In libellos Ludolphi Smidii. ==== <poem> P ASCE oculos, hospes, & mentem pasce libellis, &nbsp; &nbsp; Quos tibi dat gnava Smidia cura manu. Utile inest dulci: certant doctrina leporque: &nbsp; &nbsp; Nec facile invenies, hic sit, an illa prior. {{Versus|5}} Talis in omnigenis foecundi floribus horti &nbsp; &nbsp; Errat, & errorem dextra amat ipsa suum. Talis in exstructis apium molimine ceris &nbsp; &nbsp; Suavis ab exsucto germine fragrat odor. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXIII. In Davidis Hoogstratani poemata.==== <poem> I NGENII flores, Hyblae vernantis imago &nbsp; &nbsp; Nobilis, Ausonio nectare foete liber; Salvete Aonidum munus praesigne dearum; &nbsp; &nbsp; Salve Hoogstratani pagina docta mei. {{Versus|5}} Vosne ego cum raucis fatua de plebe cicadis, &nbsp; &nbsp; Vosne ego cum pingui contulerim populo? [p. 246] Purior hic dulces animavit spiritus odas, &nbsp; &nbsp; Purior argutos defluit in numeros: Et mentem vincire nova mulcedine pellax &nbsp; &nbsp; Non excussuris haeret in auriculis. Hic Lepor, hic Veneris species nativa Latinae, &nbsp; &nbsp; Qualis in Aeneae floruit urbe sui. Vos quoque cum Latiis longum florete po&#235;tis &nbsp; &nbsp; Carmina, Romanis proxima carminibus. </poem> ====XXIV. In Joannis Brantii poemata vernacula.==== <poem> O TIA majores non degenerantia curas &nbsp; &nbsp; Nobile Musarum Brantius edit opus: Brantius ingeniis haud impar gloria primis, &nbsp; &nbsp; Haud rudis argutas increpuisse fides. {{Versus|5}} Hic Lepor, hic Batavi dos illa domestica Phoebi &nbsp; &nbsp; Spirat, & e nostro gurgite nata Venus. Miraris, studiis simul invigilare severis, &nbsp; &nbsp; Ducere culta simul carmina? patris habet. [p. 247] </poem> ====XXV. In epistolas clarorum virorum ab eodem editas. ==== <poem> F RAGMINA doctorum, Branti, pretiosa virorum, &nbsp; &nbsp; Te sine, pulvereo deperitura situ, Quam bene, quod famae donas, orbisque theatro, &nbsp; &nbsp; Nec sinis annosa nocte sepulta premi! {{Versus|5}} Devincis ipsos isto tibi munere Manes: &nbsp; &nbsp; Jamque aliis narrant de pietate tua. Grande operae pretium: qu&#238;s finibus ista legentur, &nbsp; &nbsp; Tu quoque cum pulcro munere notus eris. </poem> ====XXVI. In Lucae Rotgansii Gulielmeida.==== <poem> T EMPORIS ingrati domitrix Rotgansia Clio &nbsp; &nbsp; Aeternum nitido pectine pangit epos. Ferte, Deae, violas, & lilia ferte, Sorores: &nbsp; &nbsp; Accendit Clarium spiritus iste nemus. {{Versus|5}} Qualis in herois exsurgit Musa cothurnis! &nbsp; &nbsp; Quantus in attonita pectoris arce sonor! [p. 248] Terra vale. mens alta novo subvecta volatu &nbsp; &nbsp; Lucida Pegasea tendit ad astra via. Et major vulgi invidia, saeclique veneno, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Purpureum rapido lumine signat iter. Ringere, Livor iners, linguaeque tonitrua doctae &nbsp; &nbsp; Despice: gannitus despicit illa tuos. Fulminibus nimirum opus est ac voce Deorum, &nbsp; &nbsp; Fortia cui magni Principis arma labor. </poem> ====XXVII. In Cornelii Brunii Hodoeporica.==== <poem> T RISTES exuviae, calcati Orientis imago &nbsp; &nbsp; Flebilis, immensi parva favilla rogi, Artificum stupor, & Pharii miracula luxus, &nbsp; &nbsp; Custodes cinerum marmora, pacis opes; {{Versus|5}} Atthidos ingenium, Latii decora alta triumphi, &nbsp; &nbsp; Non nisi cum caelo nata cadente mori: Quis putet hoc umquam fieri potuisse? fuistis. &nbsp; &nbsp; Grande tot annorum procubuistis opus. Diruit egregios veterum Mars Turca labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ruderibusque jacent rudera tecta suis. [p. 249] Nil adeo superest prisci splendoris, & umbra &nbsp; &nbsp; Nominis in capta vix bene restat humo. Haec sunt Fortunae ludibria nempe potentis: &nbsp; &nbsp; Tam levis incerto vertitur orbe dea. {{Versus|15}} Ne tamen ulterius in vos mala saeviat aetas &nbsp; &nbsp; Providit multis Anna Perenna modis. Artis opem doctae, longi solamina luctus, &nbsp; &nbsp; Victuro solers Brunius aere tulit: Brunius Attalicis nuper bene cognitus oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Brunius Aegeae non brevis hospes aquae. Vivite nunc veteris monumenta perennia saecli, &nbsp; &nbsp; Dum chartis pretium stabit & ingeniis. </poem> ====XXVIII. Ad Godefridum Bidloo, <i>humani corporis anatomiam edentem.</i>==== <poem> Q UOD tibi debemus solers, Godefride, minerval? &nbsp; &nbsp; Humani per quem corporis arca patet. Lassavit multas per tot jam saecula curas, &nbsp; &nbsp; Illa Epimethei Daedala massa luti. {{Versus|5}} Serior accedis, sed doctior. indice tanto &nbsp; &nbsp; Ars, Natura, tuas sedula spectat opes. [p. 250] Externam cuivis pronum est vidisse figuram: &nbsp; &nbsp; Interiora tuae sunt benefacta manus. </poem> ====XXIX. In carmina Rulandi Kinschotii. ==== <poem> N ON Haga tanti, non mihi tanti nemus, Quod explicatis frondibus premens diem Ad delicati litoris colles sedet; Quanti Latinis invidendus auribus {{Versus|5}} Kinschotiani barbiti blandus canor, Hagana Siren, dulce silvarum decus; Quanti, sonantis Tethyos novus stupor, Kinschotiorum carminum decens Venus. </poem> ====XXX. Ad Gualtherum Blokkium <i>in numerum jurisconsultorum co&#246;ptatum.</i>==== <poem> A ONIA Gualthere caput redimite corona, &nbsp; &nbsp; Altera sic merito dat tibi serta Themis: Serta laboriferae monumenta perennia curae, &nbsp; &nbsp; Qua mercede sibi Numina nostra placent. [p. 251] {{Versus|5}} Aggredere o justos pulcri sudoris honores, &nbsp; &nbsp; Inque forum & solem, docte patrone, veni. Hic acies, hic stant Martis vexilla togati, &nbsp; &nbsp; Plurimaque a trepidis palma petenda reis. Mitia ad arma voco: sine crudo sanguinis haustu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sic quoque servati gloria civis erit. </poem> ====XXXI. In Gulielmi Elgeri emblemata amatoria.==== <poem> C ARMINIBUS teneris teneros Elgerus Amores &nbsp; &nbsp; Pinxit, & imperii vim, Cytherea, tui; Qua mare, qua terrae, qua stellifer ardet Olympus, &nbsp; &nbsp; Ipsaque Taenarii regna inamoena dei. {{Versus|5}} Tu face, ne flammas olim experiatur amaras &nbsp; &nbsp; Tam bene qui casti pandit amoris iter. Ardeat, & caris restinguat in ignibus ignes, &nbsp; &nbsp; Praeda Cupidineo non inhonora choro. Sic, hymnis dulces thalamos redimentibus, ipsa &nbsp; &nbsp; Elgeri fies muneris, ille tui. [p. 252] </poem> ====XXXII. Ad Cornelium Arkelium Hadriani Junii animadversa <i>Cum luculentis accessionibus recentantem.</i>==== <poem> A RKELI, Latiae non inficiande Minervae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Actaeo pectora plene favo; O bene, quod luci magni meletemata Junii &nbsp; &nbsp; Restituis, cultu divitiora novo! {{Versus|5}} Istos (nec fallor) mirabitur ipsa libellos &nbsp; &nbsp; Roma vetus, linguae dote superba suae. Nec Batavas quisquam temere deriserit aures, &nbsp; &nbsp; Hornanae si quem gustum habeat Veneris. Talia Varronis fuerunt, & talia Verrii &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Scripta, nec a longo tota peresa die. Macte operae, Arkeli, jucundi macte laboris: &nbsp; &nbsp; Te vocat in Clarium Fama benigna nemus. Et tibi, qua Valacram Tethys circumsonat urbem, &nbsp; &nbsp; E tumulo plaudit Junius ipse suo. [p. 253] </poem> ====XXXIII. In Henrici Christiani Henninii de Graecorum accentibus dissertationem.==== <poem> H ENNINI Argolicis haud inficiande Camoenis, &nbsp; &nbsp; Hennini Clariae docte sititor aquae; Non tua plus scriptis debebunt orsa vetustis, &nbsp; &nbsp; Quam genio debent scripta vetusta tuo. {{Versus|5}} Grande rudimentum, peregrinam expellere gentem, &nbsp; &nbsp; Et Grajos Grajis restituisse sonos. Tam bene qui pulsa reddis caligine lucem, &nbsp; &nbsp; Quas reddet grates Suada Pelasga tibi? </poem> ====XXXIV. Ad Joannem a Wynbergen, <i>equestri ordini nuper, nunc etiam jurisconsultorum numero adscriptum.</i>==== <poem> S ANGUINIS antiqui non inficianda propago &nbsp; &nbsp; Wynbergi, doctae nobilitatis honor; Accipe sudoris justissima praemia longi, &nbsp; &nbsp; Et nitidas lauro virgine necte comas. {{Versus|5}} Nec tu sperne novos Legum Doctoris honores: &nbsp; &nbsp; Ne toga sit generi forte pudenda tuo. [p. 254] Quae studiis Pallas, belli quoque praesidet armis: &nbsp; &nbsp; Manat & egregium fonte ab utroque decus. Utque suos mystae penitus novere patronos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qu&#238;s propior summa spirat ab arce favor: Condita sic etiam sacrato a Caesare jura &nbsp; &nbsp; Nobilis interpres lucidiora facit. </poem> ====XXXV. Ad Godefridum Thomasium <i>medicum creatum.</i>==== <poem> G LORIA Palladio non inficianda parenti, &nbsp; &nbsp; Thomasi, Clariae docte sititor aquae; Has tibi pro meritis Trajectum nobile lauros &nbsp; &nbsp; Nectit, & aeterna tempora fronde premit. {{Versus|5}} Haec tibi dant cultae, sed debita, munera Musae, &nbsp; &nbsp; Ingenio Musae Numina prona tuo. Accipe de Batavo redeuntem litore alumnum, &nbsp; &nbsp; Lipsia, felici prole beata parens. Tu quoque, Thomasi, patriis jam redditus oris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mente refer patriae commoda visa meae. Inter & insignes, quos dat tibi Phoebus, amicos &nbsp; &nbsp; Succurrant cari nomina Broukhusii. [p. 255] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber tertius. === ====I. Ad Caesarem Leopoldum de Petro Francio. ==== <poem> P ANNONII Regina soli, dos inclita Phoebi, &nbsp; &nbsp; Regibus hospitium Buda domusque suis, Tandem Threicio jam nunc extorta Tyranno &nbsp; &nbsp; Romanas Aquilas, & sua signa, videt: {{Versus|5}} Illustres Aquilas, illustria signa: nec ultra &nbsp; &nbsp; Sustinet Odrysii barbara vincla jugi. Accedit magno, victor LEOPOLDE, triumpho &nbsp; &nbsp; Muneris Aonii, quale mereris, opus. Quod tibi lauriferi lectum de vertice Pindi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obtulit Hollanda Musa Latina manu. Par fuit illa suis felix audacia coeptis; &nbsp; &nbsp; Inferior lauris sit licet usque tuis. [p. 256] </poem> ====II. Ad Joannem III. Poloniae regem <i>post partam de Tartaris ac Turcis victoriam.</i>==== <poem> Q UAE tibi pro meritis, Rex o fortissime Regum, &nbsp; &nbsp; Cingit honoratum laurea digna caput? Unde lyrae carmen paribus percurrere plectris, &nbsp; &nbsp; Atque Amphionias unde animare fides? {{Versus|5}} Arescunt fragiles ad Sarmata fulmina lauri; &nbsp; &nbsp; Et minor est titulis omnis Apollo tuis. Pro Daphne sterili, pro vano frondis honore &nbsp; &nbsp; Ambiat Heroas Thracia Luna comas. Commodet ipsa novas vati Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina materiae condat ut aequa suae. </poem> ====III. In urbem Hasselium <i>actis cuniculis dirutam.</i>==== <poem> F ULMINA in Hasselios quae subterranea muros &nbsp; &nbsp; Pulveris excussi turbine crebra ruunt, [p. 257] Credibile est Stygio de carcere nata, feraque &nbsp; &nbsp; Ditis ab irati prosiluisse domo. {{Versus|5}} His, Capaneu, terrendus eras. sed nesciit ultor &nbsp; &nbsp; Jupiter Infernum fulmina habere Jovem. </poem> ====IV. In Joannis Sixii consulatum.==== <poem> A USONIAE, Sixi, non ultima gloria Musae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Hollandae nobilis arte lyrae; Hos tibi dant Virtus fasces, Probitasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et qui te toto pectore Candor habet. {{Versus|5}} Hos tibi commendat spatiosae publicus Urbis &nbsp; &nbsp; Plausus, & innumero quae fora cive calent. Qu&#238; poterat melius de te tua cara mereri &nbsp; &nbsp; Patria? qu&#238; melius consuluisse sibi? [p. 258] </poem> ====V. In orationem Gulielmi Coeterii, qua serenissimo ac celsissimo principi Joanni Gulielmo Frisoni de <i>adventu in Academiam Franequeranam gratulatus est.</i>==== <poem> A D Frisias Princeps FRISO contendit Athenas: &nbsp; &nbsp; Jam nova Pierides sumite serta Deae. Flore vias operite, & magno surgite alumno: &nbsp; &nbsp; Vester honos agitur: nectite serta Deae. {{Versus|5}} Talis Amyntoridae Phoenici creditus olim &nbsp; &nbsp; Ibat ab Haemonia fervidus urbe puer. Qui Priamum, Priamique genus, qui fortia magnae &nbsp; &nbsp; Moenia Dardaniae sterneret, ille fuit. Ante tamen graciles tentavit pollice chordas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et cecinit tenui bella gerenda lyra. Ante Pelethronias lustravit cursibus ornos, &nbsp; &nbsp; Quam validam inplevit Pelias hasta manum. Tu quoque Nassavii spes sanguinis unica, div&#251;m &nbsp; &nbsp; Depositum, celsae gloria sera domus, [p. 259] {{Versus|15}} Quam prius ingentes merearis Marte triumphos, &nbsp; &nbsp; Ad placidas artes erudiendus eras. Imbuet insignis teneros Coeterius annos: &nbsp; &nbsp; Hic tibi erit Phoenix: hoc duce carpe viam. Communi fingende venis PUER AUREE voto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cui res communis constituenda venit. </poem> ====VI. In Album amicorum suorum.==== <poem> C OMTA Paraetonia Broukhusia Musa papyro, &nbsp; &nbsp; Aurato longas pectine culta comas, Candorem domini niveo testata colore, &nbsp; &nbsp; Carorum celebres flagitat illa manus. {{Versus|5}} Vulgus abi. docti co&#235;ant in foedus amici: &nbsp; &nbsp; Illustret tabulas Musica dextra meas. Hic Venus, hic Charites habitent, hic cantor Apollo, &nbsp; &nbsp; Hic testudinea Calliopea lyra: Ut quos longa dies sero memorabit in aevo &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Discat amicitiae membra fuisse meae. [p. 260] </poem> ====VII. Ad Matthaeum Sladum, <i>cum ei po&#235;mata Sidronii Hosschii dono mitteret.</i>==== <poem> S LADE, decus vatum, laus unica, Slade, medentum, &nbsp; &nbsp; Cui gemina Paean tempora fronde premit, Accipe vatis opus, promissaque carmina, Flandri, &nbsp; &nbsp; Certum Broukhusiae pignus amicitiae. {{Versus|5}} Accipe Sidronii certantia carmina priscis, &nbsp; &nbsp; Digna tuis oculis, digna favore tuo. Quae quoties releges, (par quamvis simus iniquum &nbsp; &nbsp; Sidroniusque tuus, Broukhusiusque tuus) Aequa tuis toties urat te cura medullis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidroniique tui, Broukhusiique tui. </poem> ====VIII. Ad Carolum Ferberum <i>Dantiscanum.</i>==== <poem> C AROLE, virtutis patriae certissimus haeres, &nbsp; &nbsp; Hoc quoque Broukhusii pignus amoris habe. Illum Pierides, illum tibi junxit Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Charitum nexis triga decens manibus. [p. 261] {{Versus|5}} Tu quoque, seu patriis felix agis otia terris, &nbsp; &nbsp; Sive peregrini te fovet aura soli, Ad Batavos animo quandoque revise sodales, &nbsp; &nbsp; Et memor esto tui, Carole, Broukhusii. </poem> ====IX. Ad Joannem Huidekooper Marsevenium, <i>cum tertiam ex ordine filiolam suscepisset.</i>==== <poem> C ARMINA dum primo meditor genialia gnato; &nbsp; &nbsp; Ecce, venit laetam tertia gnata domum. Sic quoque consuluit casto Lucina labori: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos celebrat Gratia trina lares. {{Versus|5}} Quid majus poteras dulci cum matre pacisci? &nbsp; &nbsp; Eurynome plures non dedit ipsa Jovi. </poem> ====X. Ad eundem, <i>cum ei Propertii codicem remitteret.</i>==== <poem> Q UI tuus in nostros dudum bene serviit usus, &nbsp; &nbsp; Jam tandem repetit pulpita nota liber. [p. 262] Ille mihi veteres thesauros, ille reliquit &nbsp; &nbsp; Ingenii certas judiciique notas. {{Versus|5}} Gratia magna tibi. mea cura Propertius olim &nbsp; &nbsp; Ibit in Ausonia cultior inde toga. </poem> ====XI. Ad Theodorum Jansonium ab Almeloveen. <i>Invitatus ab eo ad convivium eruditorum absentiam suam excusat.</i>==== <poem> N ON poteram pars esse tuae suavissime mensae, &nbsp; &nbsp; Almelovene, mero nec caluisse tuo. Obstabat, quae sola moras nectebat eunti, &nbsp; &nbsp; Cura catenati pervigil officii. {{Versus|5}} Nunc tamen (en dubitas?) coram, quem quaeritis, adsum, &nbsp; &nbsp; Et sedeo doctas inter amicitias. In nitida Muhlii spector conviva papyro: &nbsp; &nbsp; Muhlius, absentem quo tibi sistat, habet. Quid non facundo debemus, amice, po&#235;tae? &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ibit in exemplum noster amoris amor. [p. 263] </poem> ====XII. Ad famam pro elegantissima virgine Maria Wildia. ==== <poem> V IRGINEOS ductus & acus libamina primae &nbsp; &nbsp; Candida suspendit Wildia, Fama, tibi. Illa prius vivos solers miscere colores &nbsp; &nbsp; Nunc etiam duro ludit in aere manus. {{Versus|5}} Sume puellaris munuscula dulcia curae: &nbsp; &nbsp; Non est, quam pigeat conciliasse tibi. Artifices digitos, formatricesque figuras, &nbsp; &nbsp; Et cultum a tenera mente stupebis opus. Quodque magis stupeas, nullo praeeunte magistro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Erudiit dociles nava puella manus. Hanc populis ostende novo, Dea lucida, cantu: &nbsp; &nbsp; Ipsa vicem reddet: non minus ipsa canit. </poem> ====XIII. Ad Ludolphum Bakhusium. ==== <poem> A EQUORIS undosi fremitum fluctusque sonantes, &nbsp; &nbsp; Otiaque, & subitas fingere docte minas, [p. 264] Et mulcere potens undas & tollere vento, &nbsp; &nbsp; Aeole spumantis non imitande sali; {{Versus|5}} Ingeniine prius mirer, nitidine laboris, &nbsp; &nbsp; Bakhusi, varii mute po&#235;ta maris? Te pingente, suos odit Leandrus amores, &nbsp; &nbsp; Raucaque Neritium terruit unda ducem. Parte alia, Siculo recubans in litore pastor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cantat ad Ionii murmura blanda maris. Quis tibi multiplicem tam felix auctor ad artem? &nbsp; &nbsp; Cujus Apelleae te docuere manus? Non erat hoc hominis. tumido Venus orta profundo &nbsp; &nbsp; Hanc Venerem soli donat habere tibi. </poem> ====XIV. De Alcone.==== <poem> C UM cane deprensum leporem simulaverat Alcon, &nbsp; &nbsp; Mirifica pictor nobilis ille manu. Atque adeo gemina formavit utrumque figura, &nbsp; &nbsp; Falleret ut quemvis hinc canis, inde lepus. {{Versus|5}} Id vero errandi ne posset causa videri, &nbsp; &nbsp; Consuluit vulgo, consuluitque sibi: Arte nova prudens tabula subscripsit in ima, &nbsp; &nbsp; HIC, SPECTATORES, EST LEPUS, ILLE CANIS. [p. 265] </poem> ====XV. In effigiem catuli <i>in museo domino suo adsidentis praefixam vetustae editioni Macri po&#235;tae.</i>==== <poem> F IDE comes domino, Musarum innoxie custos, &nbsp; &nbsp; Blande Leo, nivea conspiciende juba: Ut me delectat facies illa ipsa sedentis, &nbsp; &nbsp; Ut rari lusus, ut vigil ista quies! {{Versus|5}} Et mihi talis adest custodia: proque libellis &nbsp; &nbsp; Pro dominoque pius commodat arma Leo. </poem> <center>LEONIS LEPIDISSIMI. CATELLI STUDIORUM. SUORUM. CONTUBERNALIS INDEFESSI ASSIDUI. ACCUBUI GENIO L. M. Q. DOMINUS </center> [p. 266] ====XVI. In celebrationem Pacis.==== <poem> P AX rediit. quantos peperit Pax alma po&#235;tas! &nbsp; &nbsp; Omnia carminibus personuere novis. Culpor ego, cur non itidem me vatibus addam, &nbsp; &nbsp; Et careant plausu publica festa meo. {{Versus|5}} Aspice flammantem nitratis ignibus aethram, &nbsp; &nbsp; Fictaque ab artisici tela jocosa manu. Cras, ubi dormieris, nil te spectata movebunt &nbsp; &nbsp; Fulgura, nil ictu gaudia rapta brevi. Haec est conditio scribendi temporis hujus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmine vix lecto, carminis auctor ubi est? <tr><td align = center width = 304>In Celsum. A ULAE ruentis Celsus iste conditor, Antiquitatis artifex faber novae, Plus quam Latini sanguinis quisquam dedit, Tibi, Roma, solus. Caesarum quondam domus, {{Versus|5}} Dijudicandis litibus raro vacans, Una audiebat vocula Palatium, Eratque tantum (quis neget?) Palatium. [p. 267] Huic liberalis noster ille de suo, Nec tu negabis, addidit Praetorium. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XVIII. In Licinum tonsorem.==== <poem> O pus, o vomicae, o lutum lutosum, O linguae grave dedecus Latinae Tonsoris Licini cacationes! O styli macies, & inficeta {{Versus|5}} Sartago! o Gothicae nitor loquelae! Haec audis patienter, & veneno Tali pasceris, Haga, nec pudebit? Hunc nostrae cupiunt habere Athenae? Ite incommoda saeculi: perite {{Versus|10}} Tonsoris Licini cacationes, Tergendis natibus dicata charta. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XIX. De Fusco po&#235;ta. ==== <poem> L ENO conjugis ille filiaeque, Doctor ligneus utriusque Juris, Indignissimus orphan&#251;m patronus, Urbis dedecus & lues paternae, [p. 268] {{Versus|5}} Furacissimus omnium ille furum, Contemtor fidei, pudoris, aequi, Barbarissimus ille barbarorum Factus (quis putet?) est po&#235;ta Fuscus. </poem> ====XX. De eodem.==== <poem> U T fieret vates, & Apolline scriberet aequo, &nbsp; &nbsp; Mentiri Fuscus credidit esse satis. </poem> ====XXI. De eodem.==== <poem> S ULPHURE lustrandos & lauri termite versus &nbsp; &nbsp; Qui legis, infami carmina digna nota, Digna patrocinio Licini tonsoris & ore; &nbsp; &nbsp; Informes Scyllas ac mera monstra legis. {{Versus|5}} Audiit haec tecti super adstans culmine bubo, &nbsp; &nbsp; Auditisque simul procidit exanimis. </poem> ====XXII. Ad Aulum. ==== <poem> M ULTIPLICES nodos, dubiique aenigmata juris &nbsp; &nbsp; Cate resolvit vester ille Naevolus. Scriptitat & versus. vis & de versibus edam? &nbsp; &nbsp; Miser po&#235;ta est vester ille Naevolus. [p. 269] </poem> ====XXIII. In Gallum Coloniensem. ==== <poem>S TERCUS, nautea, pus merum, venenum, Fames, pestilitas, bonaeque mentis Praesens pernicies bonaeque linguae: Haec sunt quae tumulo sacro MARIAE {{Versus|5}} Suspendit fatuus furensque Gallus. </poem> ====XXIV. In eundem.==== <poem> B UBONUM miserabiles querelas, Gementum omina dira noctuarum, Luporum rabiem famelicorum, Nocturnosque canum choros per urbem {{Versus|5}} Non magna superavit in papyro Exsuto monachus rudens cucullo. </poem> ====XXV. Ad Franciscum Hesselium. ==== <poem> Q UOD teneros juvenum conatus pollice docto Fingis, & eloquii prima elementa rudis, [p. 270] Gratulor, Hesseli, communibus, optime, sacris, &nbsp; &nbsp; Remque tibi factam totus, amice, volo. {{Versus|5}} Haec erat antiquis via prima studentibus olim; &nbsp; &nbsp; Nec declamandi gloria visa levis. Hinc Demosthenici tonitrus; hinc Tullia Suada &nbsp; &nbsp; Nata fuit, Latii laus diuturna fori. Hinc Calvos, hinc Messalas, Brutosque, Catonesque &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Horruit attonitis Martia Roma animis. Perge, decus nostrum: nec te de tramite recto &nbsp; &nbsp; Deflectat fatuae plebis inepta manus. &nbsp; &nbsp; Hac arte Heinsiades, hac arte insignis Erasmus Prolusit famae, victor uterque, suae. </poem> ====XXVI. Organa in templo novo Hagiensi instaurata.==== <poem> O RGANA divinas late resonantia laudes, &nbsp; &nbsp; Et magno grates reddere docta Deo, Illo nata sumus, quo Gallia tempore poenas, &nbsp; &nbsp; Non bene servata pace, superba dabat. {{Versus|5}} Trans mare quo vectas effudit America gazas; &nbsp; &nbsp; Arsit & in portu classis Ibera suo. Quo Mosam Rhenumque cruentis solvere vinclis &nbsp; &nbsp; Aggressa est Martis vis animosa pii. [p. 271] Quo trepidas supplex tendebat Gelria palmas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excusso tandem libera facta jugo. Quo vasta a&#235;riae duris in rupibus arces &nbsp; &nbsp; Strage cruentato procubuere solo. His tibi pro meritis, alti Rex fortis Olympi, &nbsp; &nbsp; Dulcia concentu solvimus ora novo. {{Versus|15}} Tu face, ut ad seros tua nos miracla nepotes &nbsp; &nbsp; Factaque divinae concelebremus opis. </poem> ====XXVII. Ad amicum, <i>cum ei carmina po&#235;tarum Belgarum & sua mitteret.</i>==== <poem> M AXIME Pieridum cultor fautorque Dearum, &nbsp; &nbsp; Accipe Broukhusii munera parva tui. Accipe Belgarum facunda po&#235;mata vatum, &nbsp; &nbsp; Ingenium Belgis nobile nate tuis. {{Versus|5}} Cumque tot eximiis Romani vatibus oris Jure tuo Musas accipe Broukhusias. [p. 272] </poem> ====XXVIII. In tumultu quodam graviter vulneratus opem chirurgi implorat.==== <poem> T E tener, o dulcis Patrone, Propertius orat &nbsp; &nbsp; Ut sibi Broukhusium restituisse velis; Broukhusium, quem nunc non inter nomina nota &nbsp; &nbsp; Exercent medicae barbara signa rei. {{Versus|5}} Umber at interea male grata agit otia vates, &nbsp; &nbsp; Et queritur nulla fruge perire diem. Sunt alii, quorum possunt prodesse labores, &nbsp; &nbsp; Judicio, ingenio, sedulitate boni. At qui possit opem languenti ferre po&#235;tae, [p. 273] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber quartus. === ====I. Effigies Sophiae magnae Moscovitarum Ducis. ==== <poem> Q UALIS in augusto fulget Sapientia vultu! &nbsp; &nbsp; Quantus Honos oculis, quantus in ore, sedet! Haec est illa tuis promissa, Ruthenia, regnis, &nbsp; &nbsp; Condita ab aeternis quae tueatur avis. {{Versus|5}} Nominis haec tutela tui est, quam barbarus hostis &nbsp; &nbsp; Sensit in occulto pertimuitque solo. Quae conjuratas acies ac perfida signa &nbsp; &nbsp; Fregit, & indomitis mollia corda dedit. Cujus ab auspiciis terni co&#239;ere Monarchae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Fortiaque Adriacus concutit arma Leo. Quam Pietas, quam Spes divinae conscia dextrae, &nbsp; &nbsp; Famaque virgineo consecrat alta choro; [p. 274] Justitiaeque tenax animus, rerumque cupido &nbsp; &nbsp; Magnarum, & forti bella movenda manu; {{Versus|15}} Et victrix fati Prudentia, & aemula caelo &nbsp; &nbsp; Dextera, muneribus prodigiosa suis. Vivunt magnanimas testantia marmora curas, &nbsp; &nbsp; Et tot ab augusta templa dicata manu. Talis ad Euphraten pharetrata Semiramis altum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nobile mirandae condidit urbis opus. Talis erat Sceptri decus Elisabetha Britanni: &nbsp; &nbsp; Pulcheriam tali mente fuisse ferunt. Sis licet innumeris foecunda, Ruthenia, regnis; &nbsp; &nbsp; Augusta minor es, inferiorque tua. </poem> ====II. Effigies Hieronymi Beverningii, reip. Goudanae consulis.==== <poem> A DSPICIS augustos tenui sub imagine vultus? &nbsp; &nbsp; Ista Beverningii sunt simulacra tui. Hic est ille tuos inter, mea Patria, Patres, &nbsp; &nbsp; Defessae requiem qui tibi saepe dedit. {{Versus|5}} Cujus ad eloquium toties stupuere Monarchae, &nbsp; &nbsp; Inque uno totam te tenuere Viro. [p. 275] Albionum testis Thamesis regnator aquarum; &nbsp; &nbsp; Testis olivifero flumine dives Anas: Testis Aquisgranum; quaeque eminet alta superbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenibus, Auriaci Breda De&#251;mque domus: Quique suo Batavos Vahalis secat agmine campos; &nbsp; &nbsp; Et quae vicino Clivia nixa jugo. Quas tibi pro meritis referet pia Patria grates, &nbsp; &nbsp; Magne Vir, Europae deficientis amor? {{Versus|15}} Quamquam tecum habites, nec te quaesiveris extra, &nbsp; &nbsp; Cum staret titulo fulta potente domus: Quamquam malueris proprio splendere decore: &nbsp; &nbsp; Est aliquid cives demeruisse suos, Et Pacem sanxisse, & consuluisse saluti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque orbi reduces conciliasse Deos. Gramen amet Mavors, & sparsas sanguine lauros: &nbsp; &nbsp; Mitis pacifico plaudit oliva tibi. [p. 276] </poem> ====III. In effigiem Ludovici Ariosti, po&#235;tae Itali, donum Joannis Sixii, <i>viri consularis.</i>==== <poem> Q UIQUE viros, quique arma, & magnae sacra Diones &nbsp; &nbsp; Concinis, Etruscae dux Arioste tubae, Hine tui vultus, vates sacer? hosne colores &nbsp; &nbsp; Duxit Apellea nobilis arte manus? {{Versus|5}} Nunc etiam in tabula, docti Raphaelis ab arte, &nbsp; &nbsp; Nescio quid fracto murmure dulce canis. Hunc te munifici donum mihi dextera Sixii &nbsp; &nbsp; Obtulit, ad Musas officiosa meas. Eia age care novis succede penatibus hospes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignatus tenuem condecorare larem. Talis in antiqui Tirynthius aede Molorchi &nbsp; &nbsp; Paupere sustinuit religione coli. Talis & Actaeo susceptus ab hospite Bacchus &nbsp; &nbsp; Ruris in exiguo munere laetus erat. [p. 277] </poem> ====IV. In effigiem Joannis Georgii Graevii. ==== <poem> Q UEM toties mundi produxit Fama theatro, &nbsp; &nbsp; Munera Musarum quem vetuere mori, Quem Grajae Charites, quem finxit Romula Pitho, &nbsp; &nbsp; Et tenero niveis lac dedit uberibus, {{Versus|5}} Magnus in exiguo simulatur Graevius orbe, &nbsp; &nbsp; Non minor antiquis Graevius ingeniis. Ne, mea, Pieridas, ne quaere, Batavia, Phoebum. &nbsp; &nbsp; Cum Phoebo pictas charta habet ista Deas. </poem> ====V. In eandem.==== <poem> S I posset Probitas, si vera Modestia pingi, &nbsp; &nbsp; Et literarum docta priscarum Charis; Sic oculos, sic ora animatas cerneret orbis, &nbsp; &nbsp; Qualem expolito cernit aere Graevium. </poem> ====VI. In eandem.==== <poem> C ANDOR eruditus, alti pectoris modestia, &nbsp; &nbsp; Mens lepore pasta Suadae Romulaeque & Atticae, [p. 278] Census aevitatis omnis, artium fax omnium, &nbsp; &nbsp; Hac tabella continentur, continet quae Graevium. </poem> ====VII. In eandem.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I STAM, Mnemosyne, tibi tabellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspendit Charitum manus sororum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In qua Pegasidasque Apollinemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haud vana simulavit arte pictor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et jussit speciem referre Graevii. </poem> ====VIII. Effigies Petri Francii.==== <poem> Q UEM probat, & priscis componit Fama po&#235;tis; &nbsp; &nbsp; Quem sibi Suada petit Romula, Musa sibi; Quem Charites Genio, Charisin commendat Apollo; &nbsp; &nbsp; Talia facundus Francius ora gerit. </poem> ====IX. In effigiem Davidis Hoogstratani. ==== <poem> E T Suadae lepor, & Phoebi Hoogstratanus amores Munere Apelleo talis in aere nitet. [p. 279] Illa (nec falsum est) narrantur imagine captae &nbsp; &nbsp; Exornasse suos Pierides thalamos. </poem> ====X. In eandem.==== <poem> D OCTUS victuro condire po&#235;mata cantu &nbsp; &nbsp; Sic Hoogstratani spirat in aere lepos. </poem> ====XI. In eandem.==== <poem> S Ic diserta gestat ora duplicis Phoebi comes Hoogstratanus, eruditi temperator pectinis. </poem> ====XII. In eandem, opus forficis Joannae Curtiae. ==== <poem> D OCTUM victuro condire po&#235;mata cantu, &nbsp; &nbsp; Et non unius pectinis artificem, Hoogstratanum acri formavit Curtia ferro, &nbsp; &nbsp; Ut stet in aeternis Mnemosynae tabulis. [p. 280] </poem> ====XIII. Effigies Jacobi Wildii, rei maritimae, quae Amstelaedami curatur, a rationibus.==== <poem> T HESAUROS veteris qui sedulus exstruit aevi, &nbsp; &nbsp; Aere suo partas promere largus opes, Wildius hic ille est; quem postera norit ut aetas, &nbsp; &nbsp; Vivaci solers scripsit in aere manus. </poem> ====XIV. Effigies Hermanni Wildii, <i>omnis militiae Indiarum Orientalium summi praefecti, supremique senatus assessoris.</i>==== <poem> W ILDIUS, Eoas missus frenare cohortes, &nbsp; &nbsp; De Batavo solvens litore talis erat. Fortem animum dextramque alti novere Triones; &nbsp; &nbsp; Nunc etiam Aurorae noscet adusta domus. [p. 281] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XV. In imaginem quam ipse sibi sculpsit Ludolphus Bakhusius. ==== <poem> A EMULA Naturae Bakhusia dextra potentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivi coloris artifex; Picturae postquam inplevit genus omne, tropaeum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In aere se ponit sibi. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVI. Effigies Cornelii Brunii. ==== <poem> O RBIS Idumei clarus tepidique Canopi &nbsp; &nbsp; Hospes, Apelleae non levis artis honos, Brunius hic ille est: quem quo sua saecula norint, &nbsp; &nbsp; Ingenio melius pictus ab ipse suo est. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVII. Effigies Ludolphi Smidii. ==== <poem> S MIDI canoris note Parnasi jugis, Meam lacessis in tuos vultus chelyn? [p. 282] Peccas, amice: me probante non eget Charta eruditae proditrix imaginis. {{Versus|5}} Amore eodem publicus Pindi favor Spectabit ora, scripta quo legit tua. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XVIII. Effigies Godefridi Thomasii <i>medici.</i>==== <poem> A RTIS Apollineae multo Thomasius usu &nbsp; &nbsp; Nobilis, & claris deditus in studiis, His oculis, hoc ore, animato spirat in aere, &nbsp; &nbsp; Egregium dextrae saecla domantis opus. {{Versus|5}} Serta pio capiti, Pegnesides, addite, Nymphae, &nbsp; &nbsp; Debita: cur vestrum sit sine honore decus? Pro tot servatis date civibus, & servandis, &nbsp; &nbsp; Quae cingat meritas querna corona comas. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XIX. Miseria vitae humanae.==== <poem> M OLESTIARUM carcer aerumnabilis, O vita fallax, dura curarum parens, Vesanientis longa fortunae pila; Post tot labores, post fatigatum diu Noctuque pectus, aula quanta te manet! [p. 283] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XX. Vanitas rerum humanarum.==== <poem> H UMANA cuncta vanitate diffluunt, Et quae videmus, & videri quae negant Obducta velo callidi silentii, Seu ludus illa, cura seu peperit gravis. {{Versus|5}} Nec sola rerum, sola verborum fides Vacillat: ipsa claudicant emblemata, Quae procreantis extulit mentis labor, Arenulis minutiora arentibus, Pappo volante certiora non magis, {{Versus|10}} Atomoque inani inaniora somnia. </poem> ====XXI. D.&#160;M. Mariae Magnae Britanniae, Franciae, Hiberniae, reginae. ==== <poem> G RANDE decus Reginarum, data munere caeli, &nbsp; &nbsp; Regina, o sexu fortior una tuo; Virtutum pretiosa domus, dum fata sinebant, &nbsp; &nbsp; Nunc dolor, & regni longa querela tui: [p. 284] Damnatum tenebris cum lux tua deserit orbem, &nbsp; &nbsp; Ah quantum laesi saeviit ira Dei! Nec sane rabies diri fera temporis hujus &nbsp; &nbsp; Digna erat obtutu, Diva MARIA, tuo. Te chorus aliger&#251;m flammis radiantibus auctam &nbsp; &nbsp; Collocat Astraeae virginis in gremio: Unde novum sidus caeli de parte propinqua &nbsp; &nbsp; Illustres patrias igne favente domos. Quo tumuli speciem? gaudes potiore sepulcro, &nbsp; &nbsp; In lacrimis populi contumulata tui. </poem> ====XXII. Constantini Hugenii equitis, memoriae s.==== <poem> I NTER honoratos Clio Zulechemia manes &nbsp; &nbsp; Venit in Elysium, nobilis umbra, nemus. Plauserunt laeti vates, animaeque piorum, &nbsp; &nbsp; Hugenio sacri jus moderante loci. {{Versus|5}} At pater indoluit graviter Musaeus, & udis &nbsp; &nbsp; Fata querebatur tristia luminibus. Non ille ereptos tamen indignatus honores, &nbsp; &nbsp; Non decus antiquae, non titulum, citharae: [p. 285] Hugenii moerens gemuit morientis in uno &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funere Pierides occubuisse novem. </poem> ====XXIII. In funere Cornelii Trompii Hollandiae ac Westfrisiae archithalassi.==== <poem> DECUS Batavi nominis, rector sali, Alto parenti filius non degener, Terroris expers pectus, innocens probri, Patriae tropaea, posteris famam sui, Animum Tonanti reddit ingens Trompius. </poem> ====XXIV. In funere Joannis Sixii, consularis.==== <poem> FUNCTUS honoratis longi sudoribus aevi &nbsp; &nbsp; Hic posuit fragiles Sixius exuvias: Sixius a teneris pulcro innutritus honesto, &nbsp; &nbsp; Cui pretium virtus grande erat ipsa sui: Cui Musae finxere animum, cui Gratia mores, &nbsp; &nbsp; Et constans patriae simplicitatis amor; [p. 286] Qui bene quaesitos meritis inplevit honores, &nbsp; &nbsp; Urbis inoffensus rector, & ipse sui. Nunc fessae saturum aetatis saturumque laborum, &nbsp; &nbsp; Undique quos secum publica cura trahit, Felicem taedis, felicem prole domoque &nbsp; &nbsp; Sopiit annosi longa dies senii. Si quid id est, manesque levat pia cura sepultos; &nbsp; &nbsp; Sancte cinis; nostras semper habe lacrimas. Semper habe violas circum tua busta recentes; &nbsp; &nbsp; Veris odorati munera semper habe. Et tumulo custos adsit Reverentia, Honosque, &nbsp; &nbsp; Musaque, & atrata civicus urbe dolor. </poem> ====XXV. D.&nbsp; M. Francisci de Vroede, consularis s. ==== <poem> O MINE qui vero fueras PRUDENTIUS, eheu, &nbsp; &nbsp; Vroedi magne, tuas it Patria exsequias. Lugent atrati cives, urbisque dolorem &nbsp; &nbsp; Ille tui longus nominis auget amor. Quid mirum? cum te in medio exspirasse labore &nbsp; &nbsp; Viderit, inque altis Curia consiliis. [p. 287] I felix anima, antiqui non degener haeres &nbsp; &nbsp; Sanguinis, Amsteliae firma columna rei. I veterum antistes studiorum, i nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Elysii nemoris quo plaga laeta vocat. Inscribent tumulo carmen memorabile Musae, &nbsp; &nbsp; Praesidio nuper turba beata tuo: VROEDIUS IN PATRIAE COMMUNIA COMMODA NATUS &nbsp; &nbsp; HIC IACET, INGENTI PUBLICUS URBE DOLOR. </poem> ====XXVI. D. M. Joannis Georgii Graevii. s.==== <poem> TE sacros inter cineres, aevique prioris &nbsp; &nbsp; Rudera, Pierius contumulavit honos, Unica facundae Graevi tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; Unica dos, priscis par manus ingeniis. Te Latium, te Palladii dolor urget Erechthei; &nbsp; &nbsp; Udaque commixtis busta rigant lacrimis. At luctu stimulante amens, confusaque nomen &nbsp; &nbsp; Scribit in invito marmore Fama tuum. Fama tuam toties producere laeta papyrum, &nbsp; &nbsp; Heu quam dissimilis facta repente sibi! [p. 288] Nec tamen exstincto periit cum lumine virtus: &nbsp; &nbsp; Vivis, & in chartis usque superstes eris. Quaeque labor proprius fuerat tibi, Roma sepulcrum &nbsp; &nbsp; Nunc dat, & in moestos colligit ossa sinus. </poem> ====XXVII. D. M. Joannis Mensingae.==== <poem> CARE pater, (nam te patrem jam diximus olim, &nbsp; &nbsp; Vestiret molles cum nova barba genas) Te quoque, care pater, fatis non mitibus actum &nbsp; &nbsp; Flebimus amissas inter amicitias? Gruniacae Mensinga decus modo dulce Minervae, &nbsp; &nbsp; Cycne Camoenarum candide, nempe jaces. Nempe jaces facunde senex, nec gratia linguae &nbsp; &nbsp; Flexit Avernales detinuitve colos. Nec quae vel rigidas potuisset ducere cautes &nbsp; &nbsp; Barbitos, & genio tot bona parta tuo. Haec est conditio miseris mortalibus una: &nbsp; &nbsp; Nascimur, & morti certa rapina sumus. Te tamen haud totum delebunt fata, nec omnem &nbsp; &nbsp; Mensingam ignavo deteret urna situ. Vivent ingenii cultissima munera; vivet &nbsp; &nbsp; Illa perennantis Suada decora lyrae. [p. 289] Tum mea, si quid id est, pietas & cura sepulti Sparget Pierias ad nova busta rosas. Pectore in hoc spirabis: in hoc te pectore mecum Quod superest vitae tempus in omne geram. Vivacisque diu Famae versabere in ore Sive tuo quondam carmine, sive meo. </poem> ====XXVIII. In funere Everardi Hartscamp, urbi Ultrajectinae a secretis. ==== <poem> DELICIUM Phoebi, verae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; In quo quod carpat nec puto livor habet; Ante diem dulces Hartscampius exuit annos, &nbsp; &nbsp; Elysiumque tenet nobilis umbra nemus. Da lacrimas; vulsos ad busta recentia crines, &nbsp; &nbsp; Trajectum, sectis saucia sparge genis. Iste dolor tuus est: quamquam est & publicus: iste &nbsp; &nbsp; Non obducendi vulneris instar habet. Et dic: Correpti quantum tibi defuit aevi, &nbsp; &nbsp; Splendoris periit tantum, Everarde, mei. [p. 290] </poem> ====XXIX. In funere Jacobi Triglandii.==== <poem> T RIGLANDI, pia te probitas, te lucida virtus &nbsp; &nbsp; Hinc raptum superas jussit adire domos; O mihi dilectos inter dilecte sodales, &nbsp; &nbsp; Primaeva puero Pallade care puer, Care vir, & clari dignissime nominis haeres, &nbsp; &nbsp; Sive erat ingenii, sive erat artis opus. Te praecone sacro florens Ecclesia censu, &nbsp; &nbsp; Te doctore pium sustulit aucta caput. Functe salutiferi stadio vigilace laboris, &nbsp; &nbsp; Dum poteras, casto functe ministerio, Nunc te longa manent operosi praemia cursus, &nbsp; &nbsp; Nunc aeterna pia palma tenenda manu; Et niveae vestes, agnumque sonantia plectra, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque a nullis contemeranda malis. Nunc frueris propiore Deo, quem semper amasti, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nunc tota luce videndus adest. Fortunate operum, quae post suprema sequuntur &nbsp; &nbsp; Fata bonos, Christi lote cruore tui! [p. 291] Salve, sancta anima, aetheriis adscripta maniplis, &nbsp; &nbsp; Terrarumque gravi labe soluta vale. </poem> ====XXX. D. &nbsp; M. Dionysii Witsen s. ==== <poem> H EU immatura Dionysi rapte juventa, &nbsp; &nbsp; Nondum etiam quartam nactus Olympiadem! Flos generis jucunde tui, dilecte Camoenis, &nbsp; &nbsp; Atque olim patriae fama future tuae! Ecce jaces: & praecipiti demersa ruina &nbsp; &nbsp; Illa oris probitas concidit, illa Venus. Spes quoque tecum abiit. lacrimis informis amaris &nbsp; &nbsp; Luctus, & atratum stat Dolor ante torum. Nimirum leve vita bonum est: & dotibus altis &nbsp; &nbsp; Haud umquam longas Fata dedere moras. [p. 292] </poem> ====XXXI. Petri Bernagii memoriae s.==== <poem> P HOEBI medentis priva laus Bernagius, Mortalitatis lege suprema, dedit Terrae parenti terra quod dederat parens, Mentem aetheri resignat unde acceperat: Vir mentis acer, pectus innocens probri, Reique civis haud pigendus publicae, Sophisticarum fortis hostis artium, Moris vetusti qua licet semper tenax. Salvete manes: aetheris salve incola Anima beata. Te sequemur ordine Ut quemque summus evocarit arbiter. Nunc magni amoris testimonium leve Esto haec papyrus, temporis prisci memor: Quam ponit alto sauciatus vulnere BERNAGIANIS MANIBUS BROUKHUSIUS. [p. 293] </poem> ====XXXII. Memoriae Hieronymi Beverningii, urbis Goudanae consulis. ==== <poem> Q UOD patriae poteras, quod civibus, omne dedisti, &nbsp; &nbsp; Magne vir, in patriae commoda nate tuae. Nunc te conspicuae defunctum munere vitae &nbsp; &nbsp; Luget demissis squalida Gouda comis. Fama tamen superest, & spectatissima virtus &nbsp; &nbsp; Erigit en meritis haec monumenta tuis. </poem> ====XXXIII. D. M. reverendissimi celsissimique principis Ferdinandi, Paderbornensis ac Monasteriensis episcopi s. ==== <poem> Hoc tibi Pierides Latiae, Fernande, sepulcrum, &nbsp; &nbsp; Hoc statuit rupta moestus Apollo lyra: Dilectasque hederas & odorae tristia lauri &nbsp; &nbsp; Spargit inexhaustis munera cum lacrimis. [p. 294] Te Pietas, te cana Fides deplorat ademtum; Religio laceris luget & ipsa comis. Te multo confusa vocat Germania planctu: Te vocat e fractis Tibris arundinibus: Atque optant, quae tu patriae Monumenta dedisti, Ut totidem luctus sint Monumenta sui. [p. 295] </poem> ==Jani Broukhusii Silvarum libri duo.== [p. 296: blanco] [p. 297] ===Jani Broukhusii Silvarum liber primus. === ====Psalmus VI.==== <poem> T ANDEM, oro, succurre meo, Rex magne, dolori. Ne saevi, ne tanta animus furietur ab ira, O genitor, quamquam mereor, teque ipse lacesso. Deficio, trepidumque mihi per dura cucurrit {{Versus|5}} Ossa gelu, latebrasque animae timor insidet amens. Quae te longa tenet durum mora? quisve morandi Tantus amor, dum conficior luctuque metuque? Eripe me his, pater alme, malis: per foedera testor, Per bonitatem istam, lapsae succurre saluti. {{Versus|10}} Ecquis apud manes functos tristique sub orco Aut meminisse tui valet, aut laudare tuarum Facta potest manuum? heu quae suspiria moesto Pectore prorumpo! lacrimis, en, omnia circum Nocte madent longa: jam lassis deficit humor {{Versus|15}} Luminibus, tabentque atro praecordia luctu. Sed bene habet. fletus humiles placabilis audit [p. 298] Rex meus, & nostris advertit questibus aurem. Diffugere mali. gaudent justique bonique, Postquam parta quies, & vis sublata nocendi. {{Versus|20}} Vertite terga citi, quotquot pressistis inermem, Neu capiti insultate meo. Deus ultor ab alto Imminet, & scelerum poenas mox exiget omnes. </poem> ====psalmus XLIV.==== <poem> SAEPE ego multa tuae audivi miracula dextrae, &nbsp; &nbsp; O Deus, o nostris non leve robur avis! Quae longaevi olim stupuerunt visa parentes, &nbsp; &nbsp; Cum canerent laudes ad tua facta tuas. {{Versus|5}} Tu valido attonitas fregisti turbine gentes, &nbsp; &nbsp; Ejectas prisci finibus imperii. At stirps Abramidum, serie gavisa nepotum, &nbsp; &nbsp; Florebat fructu semper adaucta novo. Nam neque pugnaci pepererunt ense salutem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fidit brutis viribus ulla manus: Sed tua dextra potens, & vultus lumen amici &nbsp; &nbsp; Ultro etiam populo dat decus omne suo. Quippe animo placuere tuo. nunc, maxime Regum, &nbsp; &nbsp; Nunc ades, & sanctam rite tuere domum. {{Versus|15}} Per te finitimos animosior ibit in hostes &nbsp; &nbsp; Gens tua, praesidii numine firma tui. [p. 299] Per te projectis confusum proteret armis, &nbsp; &nbsp; Si quis sacrilega sumserit arma manu. Non mea me virtus belli spectata periclis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Protegit: umbones nil potuere mei. Me favor ille tuus, me spes defendit inermem, &nbsp; &nbsp; Et numquam duro tempore victa fides. Haec mihi carmen erunt, cum nox nigrantibus umbris, &nbsp; &nbsp; Et cum formoso nascitur ore dies. {{Versus|25}} Hinc tibi caelestes feriet mea barbitus hymnos, &nbsp; &nbsp; Jampridem ad laudes ingeniosa tuas. Nunc autem sacrae postquam succensuit urbi &nbsp; &nbsp; Vis tua, nec nostris flectitur a lacrimis, Fundimur heu miseri, ac duro calcamur ab hoste, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cogimur & turpi vertere terga fuga. Quid mirum? tua pugnantes praesentia turmas &nbsp; &nbsp; Destituit, fortes deseruitque viros. Nunc pars barbaricis servitum Regibus imus; &nbsp; &nbsp; Pars procul hinc duro pellimur exilio. {{Versus|35}} Sacrilegus nostris insultat cladibus hostis; &nbsp; &nbsp; Dum captos alter vendit, & alter emit. Talis oves pastor vicinam acturus ad urbem &nbsp; &nbsp; Sollicitis pretium supputat articulis. Atque aliquis foedo miscens convicia risu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ite, ait, ac vestrum sollicitate Deum. [p. 300] Ah pudet, & fletu rubuerunt lumina longo, &nbsp; &nbsp; Cum populi video tristia fata tui: Cum Regum subiere minae, cum facta cruenti &nbsp; &nbsp; Vindicis, & nostris terra superba malis. {{Versus|45}} Omnia pertulimus, ne te, sanctissime, quisquam &nbsp; &nbsp; Impius oblito deleat ex animo; Foederis aut magni nolit meminisse, tuamque &nbsp; &nbsp; Monte super sacro deseruisse domum: Moerentes quamquam incultis squalemus in oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixque patrocinii spes super ulla tui est; Mors ubi despectos atris circumvolat alis, &nbsp; &nbsp; Et Dolor aeratas excubat ante fores. Num patrias stulto migramus pectore leges? &nbsp; &nbsp; Num gaudet vitiis impia vita suis? {{Versus|55}} Ah frustra tete celet perjuria quisquam, &nbsp; &nbsp; Omnia cum justis perspicias oculis. Quid? si sacrilego cultu nos imbuat Assur, &nbsp; &nbsp; Nesciat hoc animi vis metuenda tui? Nunc male tutatis te propter caedimur armis. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Fumat adhuc nostro sanguine pinguis humus. Ah vigila, Pater, ah vigila: miserere tuorum. &nbsp; &nbsp; Quid condis vultus lumina nocte tui? Per bene te si quid proavi meruere, per illam, &nbsp; &nbsp; Quam saepe in dubiis gens tua sensit opem; [p. 301] {{Versus|65}} Tandem supplicibus, tandem succurrere lapsis &nbsp; &nbsp; Appropera, & celerem da, Pater alme, manum. Si, nisi qui poterit tibi viribus aequus haberi, &nbsp; &nbsp; Nullus amicus erit; nullus amicus erit. <poem> ====Consulatus tertius Joannis Hudde. ==== <poem> TERTIA magnificos illustrat purpura fasces, Huddaee, auspiciisque aperit felicibus annum, Ominibusque bonis facilem promittit Olympum. Ipse, serenato qui ridet ab aethere, Titan Mitigat hibernas meliori sidere luces. Ipsa sibi dissors, & tanto laeta favore, Lenis hiems nulla contristat grandine caelum. Maxime Vir, Legum custos & nobile caeli Depositum, quem nunc Patriae superesse regendae Amstelaque & totis gratatur fluctibus Ya; Diis iterum auspicibus meritos ordiris honores, Assertamque tibi toties iterum asseris Urbem. Illa quidem duro suspirat pressa duello, Obnubens caput, & multo in moerore fatiscit. Sed fore, te rerum imperio fraenisque potito, Sperat, ut exilio revocatam denique Pacem [p. 302] Agnoscant populi, & clauso ferus otia Jano Mars agat. Ecce, novo rorantes nectare pennas Explicat, & pleno promittit Copia cornu Mercesque, lucrumque, & amicum frugibus annum. Jamque adeo terris Pax exoptata reviset Concussum diris misere terroribus orbem, Praetendens oleam, atque oleo devincta capillos. Junget amicitia dextras, odia aspera ubique Sopiet, & sacris affiget postibus arma. Tum Pietas, tum cana Fides, Astraeaque consors, Pestiferam belli rabiem stragesque sereno Numine disjicient ultra & Garamantas & Indos. Prima caput madidum stagnantibus extulit arvis Wavera, pastorumque Deos, Dryadasque, Palenque, Gratatur reduces. Secura ad ovilia Thyrsis Laetus agit pleno distentas ubere matres; Atque ait: Ite meae pars o dulcissima curae, Ite meae pecudes. cum crastina venerit Eos, Mirabor laeti vobiscum gaudia ruris. Vos cythisi pictas depascite gramine ripas: M&#238; Domini officium & virtus spectata periclis Carmen erunt. Illi meritas mea fistula laudes Concinet; expulsis quoniam redduntur ab armis Otia, nec trepidant hostiles pascua turmas. [p. 303] Ille suis salso canentibus aequore campis Gramina restituit, salsumque co&#235;rcuit aequor. Nec jam rauca Thetis pavidos terrebit agrestes Turbine aquae, nec diluviem minitabitur atram. Ille suos dextro tutatus numine fines Rursum luce nova magnam feliciter Urbem Irradiabit, & antiqui decora alta vigoris Solis ad occasum diffundet solis ab ortu. Tuque adeo jam nunc nitidum, Pater Amstela, caelo Tolle caput. posito mitescent omnia ferro: Prosperiusque sibi rerum succedere cursum Sentiet auspiciis Huddaei Consulis Ya. <poem> ====Nais Amstelia ad Joannem Hudde urbis Amstelaedamensis consulem. ==== <poem> HAEC tibi Erythraeo transmissa corallia ponto, Has conchas, viridique nitentes luce lapillos, Et juncos fragiles, purgato Na&#239;s ab amne Ipsa fero manuum, Consul, monumenta mearum. Ipsa fero, patris Oceani non degener olim Progenies, studioque tuo ac solertibus ausis [p. 304] Inter finitimas nunc jam invidiosa sorores. &nbsp; &nbsp; At modo quam foeda insessos caligine vultus Torserat atra Lues, formaeque potentis honorem Squalida vipereo detriverat ore mephitis! Sive soli fuit hic morbus, seu sidere laevo Afflarant dulces caeli contagia ripas. Ipsa meam nuper non agnoscenda per urbem Errabam, casusque meos, mea damna, gemebam Infelix; vix coenoso de gurgite vultus Tollere visa meos, solem vix ausa tueri Decolor, & tristi tantum non livida tabo. Ah quoties sic torpentem, sic astra vocantem Invida, non sicco turbatus lumine vidit Amstela, vicinoque vagantes aggere Nymphae! Ah quoties irata mihi, fatisque, Deisque, Fluminis ipsa mei volui tellure sub ima Mergere moesta caput, pigrosque recondere fluctus! Fecissem quoque; ni trepidantem & multa moventem Ingenii lux illa tui, mens illa Deorum Aemula consiliis, fato eripuisset acerbo. Tu mihi deposito senii squalore vetusti Sumere das vultus hilares, celerique natatu Currere per magnam Nymphis plaudentibus Urbem. Per te non solito jam conspectissima cultu, [p. 305] Urbis amor Consul, communes urbis amores Experior, nitidaque lavo mea moenia lympha. Muneris omne tui est, quod nec stagnantibus ulvis Inficio lucem, nec tetro lurida coeno Exhalem tristes nebulas, virusve timendum Hauriat affectis infelix civis ab undis. Muneris omne tui est, quod sim tibi grata, tuisque Vivat ab auspiciis quaqua mea volvitur unda. Sed neque sola tuo defaecatissima Na&#239;s Censeor officio: Tellus tibi debet, & Aether Purior, & laeti puro jam flumine Soles. </poem> ====In natalem Nicolai Witsen, <i>consulis ac senatoris Amstelaedamensis.</i>==== <poem> C ONSULIS Amstelii natalem dicite, Musae &nbsp; &nbsp; Dicite natalem Consulis Amstelii. Votaque cum nostris felicia jungite votis. &nbsp; &nbsp; Exorant magnos tam pia vota Deos. {{Versus|5}} Ominibus faustis fatales currite fusi, &nbsp; &nbsp; Staminaque aurata ducite plena colo. Ipse sua longum de posteritate mereri &nbsp; &nbsp; Pergat, & aeternis digna gerat titulis. [p. 306] At nos continuos illi gratemur honores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et decus, & meritis praemia digna suis. Privato ipse sui generis laetetur amore, Qui meruit dici PUBLICUS URBIS AMOR. <i>Conscriptum nomine nepotum.</i> </poem> ====Ad eundem. <i>urbis Amstelaedamensis consulem creatum.</i>==== <poem> G RANDE decus patriae, Witsi, quo sospite salvum Amstela se gaudet, gaudet circumfluus Ya, Majoresque agitant augusta ad moenia fluctus, Salve iterum auspiciis felicibus, & modo coeptos {{Versus|Sic pia fata volunt) in longum profer honores. Hoc vovet ipsa tuis Res publica credita curis, Teque sibi patrem, te postulat illa patronum. Hoc aetas vovet omnis, & urbis Curia magnae: At nos praecipue, Consul, tua cura, nepotes, Witsiadum clara deductus origine sanguis. Sic faciat sator ille hominum, sator ille Deorum, Ut te conspicuae fulgentem munere vitae, Urbis amorem altae, communem civibus aram, Quod pueri nunc laetamur, laetemur adulti. <i>Eorundem nomine.</i> [p. 307] </poem> ====Davidis Bergii epigramma.==== <poem> C ARMINIS usque adeo jactaris amore teneri, &nbsp; &nbsp; Broukhusi, ut Musas omnia posse putes. Carmina mane novo cum surgis, carmina sero &nbsp; &nbsp; Sunt tibi, cum cubitum vespere tendis, opus. {{Versus|5}} Haec, quoties vultu Fortuna renidet amico, &nbsp; &nbsp; Te faciunt gemina prosperitate frui. Haec eadem, quoties non cedunt omnia votis, &nbsp; &nbsp; Dicuntur curas attenuare tuas. Ergo age, nunc tacito cum pectus aduritur igne, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina cara tui sint medicina mali. </poem> ====Ad Davidem Bergium responsio.==== <poem> FLUMINA carminibus poterat Rhodopeius Orpheus &nbsp; &nbsp; Sistere: carminibus detinuisse feras: Carminibus rigidas deducere montibus ornos: &nbsp; &nbsp; Duraque vocali saxa animare lyra. At vigiles curas & crudi vulnus Amoris &nbsp; &nbsp; Fallere Thr&#235;icii non potuere modi. [p. 308] Me quoque Pieriae, Bergi dilecte, sorores &nbsp; &nbsp; In mediis mersum destituere malis. Proque bono versu suspiria fundere jussit &nbsp; &nbsp; Acer Amor. cantus temperat ille meos. Cede fatigato de pectore, cede Cupido. &nbsp; &nbsp; Quid juvat in manes bella movere meos? Quid cinerem vexare juvat, tabentiaque ossa? &nbsp; &nbsp; Restat enim cinerem praeter & ossa, nihil. Aut si tanta mei sitis est tibi, saeve, doloris, &nbsp; &nbsp; Cogar ut aeterno vivere supplicio: Da saltem propius consumar ab ignibus illis, &nbsp; &nbsp; Quos animas tremulis Phyllidis ex oculis. Da mihi Trajectum, vitreique volumina Mosae: &nbsp; &nbsp; Currat in amplexus da mea vita meos. Non ego formosae detrectem jussa puellae: &nbsp; &nbsp; Non ego me vinclis compedibusque negem. Ah canimus surdo: nec cantibus iste movetur, &nbsp; &nbsp; Cui riget in duro pectore dura silex. Tu mihi, cum precibus flectantur Numina nullis, &nbsp; &nbsp; Quod nequeunt Musae, tu dare, Mosa, potes. [p. 309] </poem> ====Fragmentum ad Theodorum Riickium de nova Taciti editione ab eo procurata. ==== <poem> H ISTORIAE, Rycki, fax o certissima priscae, &nbsp; &nbsp; Quem nihil ex omni temporis orbe latet: Quam bene congestos noctuque diuque labores &nbsp; &nbsp; Promis, & ingenii pignora sacra tui! Ecce redux a Taenariis Cornelius umbris &nbsp; &nbsp; Ardet in amplexus vindicis ire sui. Agnoscit veterem redivivus Consul honorem, &nbsp; &nbsp; Et Latios fasces, laurigerumque decus. Explicat hic nervosa suas facundia vires, &nbsp; &nbsp; Et nil plebejum, nil puerile sapit. Majestas Romana salum complexa solumque &nbsp; &nbsp; De septemgeminis fulminat alta jugis. Nos quoque Cattigenae (nam nos censemur in illis) &nbsp; &nbsp; Fama per annales invidiosa sumus. Omnia in Ausonias ierant provincia leges: &nbsp; &nbsp; Orbis & imperii terminus unus erat. Restabat Latiis pugnax Germania virgis; &nbsp; &nbsp; Sola, sed a Latia non subigenda manu. [p. 310] Liber, & indomito totus suus agmine, Rhenus &nbsp; &nbsp; Ibat in Arctoas praecipitandus aquas. Et quos vitiferi munit fiducia Rheni, &nbsp; &nbsp; Munibant animis Sacra Laresque suis; Et conjux, & pendentes circum ubera nati, &nbsp; &nbsp; Et soror, & fratres, nec leve mater onus. Sensit ab Hercynio nova bella tumescere saltu, &nbsp; &nbsp; Sensit & Hercynias anxia Roma manus. Flevit & Arminii ferales vindicis iras, &nbsp; &nbsp; Signaque cum Varo non reditura suo. Ossa vage disjecta, & honore carentia mortis, &nbsp; &nbsp; Albebant toto per nemora alta solo: Quae tua compositis pietas, Germanice, bustis &nbsp; &nbsp; Legit, & in manes officiosa fuit. </poem> ====Joanni vanden Bempden, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis, et</i> Esterae Elisabethae Tulpiae. ==== <poem> SPES surgens patriae, Bempdi, quo sospite Musae, &nbsp; &nbsp; Cur sibi rem factam polliceantur habent; Quot tibi felices promittunt gaudia curae! &nbsp; &nbsp; Quae tibi foecundus praemia spondet Amor! [p. 311] Tulpia sollicitos incensi pectoris aestus &nbsp; &nbsp; Leniet, officiis jam tua facta tuis. Tulpia, tot matrum tacito suspiria corde, &nbsp; &nbsp; Nobilis eximii Tulpia sanguis Avi. Laeta Cupidineis collucent atria flammis, &nbsp; &nbsp; Et face lustrali candidus adstat Hymen: Pulcer Hymen, genus Uraniae, cui vincula cordi &nbsp; &nbsp; Casta, & connubii foedere certa Venus. Ille tibi multam spondet justo ordine prolem, &nbsp; &nbsp; Qui solus casti semper amoris honos. Ille tibi faustos, Bempdi, bonus augurat annos, &nbsp; &nbsp; Et dandos patriae non sine laude dies. Fallor? an augustum firmavit Jupiter omen, &nbsp; &nbsp; Laetaque concentu signa dedistis aves? </poem> ====Ad Regnerum Stapelium sponsum. ==== <poem> G AUDIA, Stapeli, tibi connubialia Juno &nbsp; &nbsp; Destinat, & sponsis plaudit amicus Hymen. Egit amans Paphiam pro te facundia causam: &nbsp; &nbsp; Audiit, & votis adfuit alma Venus. Illa tibi casti genialia pignora lecti &nbsp; &nbsp; Spondet, & ardoris munera cara tui. [p. 312] Ridet Amor, rident Charites: atque ubere vena &nbsp; &nbsp; Ostentat ditem Copia larga sinum. Gratulor auguriis. sic dent mihi Numina quondam &nbsp; &nbsp; Gratuler ut thalamo gaudia plena tuo. </poem> ====In natalem Rulandi Kinschotii. ==== <poem> M USARUM memoranda dies, qua pacifer Heros &nbsp; &nbsp; Siderei radios hausit & ora Dei, Festa dies Pindo, Pimplae signanda lapillis, &nbsp; &nbsp; Exorere, & laeta candida fronte veni. Te propter sacro resonat Parnasus hiatu, &nbsp; &nbsp; Laurigerumque fremit laetitia omne nemus. Te propter Clarii blandum modulantur olores, &nbsp; &nbsp; Auraque Pierias mulcet odora rosas. Frater & in myrti tremula Kinschotius umbra &nbsp; &nbsp; Argutum tenero pollice pulsat ebur. Salve magne senex, Themidis Phoebique sacerdos &nbsp; &nbsp; Kinschoti, Astraeae cura decora tuae. Salve Pegasidum praesens tutela sororum, &nbsp; &nbsp; Pegasei salve lucida gemma chori. Dii tibi dent faciles (nam sic venerande mereris) &nbsp; &nbsp; Quae poterunt magnos cumque decere Deos. [p. 313] Utque bonis possis longum superesse tuendis, &nbsp; &nbsp; Addant de nostra stamina longa colo. </poem> ====Nuptiis Gulielmi Busii et Elisabethae Lestevenon. ==== <poem> BUSIA progenies, Themidis facunde sacerdos, &nbsp; &nbsp; Jam festiva tibi vincula nectit Amor: Vincula, quae tota bene libertate redemit, &nbsp; &nbsp; Ingenua quisquis novit amare side. Hoc unum deerat patriis post omnia votis, &nbsp; &nbsp; Justus Hymen, thalami pignora, casta Venus. Vicisti, Gulielme: tuis en ardet in ulnis &nbsp; &nbsp; Quae movit flammas Elisabetha tuas. Adspicis ut dulces in te defixit ocellos? &nbsp; &nbsp; Ut modo, dejecto lumine, molle rubet? Haec est virginei non fallax lucta pudoris: &nbsp; &nbsp; Hoc trepidae mentis gaudia limen habent. Eia age, par felix, par nobile, blanda parentum &nbsp; &nbsp; Gloria, concordi vivite uterque toro. Mox date progeniem (Nox & Lucina favete) &nbsp; &nbsp; In qua confusi conspiciantur avi. [p. 314] </poem> ====In nuptias Joannis Clifton, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis</i>, et Juliae Valkenier. ==== <poem> AUSPICIIS, Hymenaee, tuis, Junone secunda, &nbsp; &nbsp; Julia Cliftonam ducitur ecce domum: Julia virgineo fax fulgentissima caelo, &nbsp; &nbsp; Prima juventutis gloria, primus amor: Quam pudor, & mores, nulloque modestia fastu &nbsp; &nbsp; Comit, & egregio sanguine dignus honos: Julia non uno deductum Consule nomen, &nbsp; &nbsp; Julia praeclari lucida gemma laris; Digna toro, Cliftone, tuo, pulcerrima consors &nbsp; &nbsp; Nominis, & fati pars pretiosa tui. Ite agedum, socias felici foedere dextras &nbsp; &nbsp; Jungite, concordis vincula fausta domus. Ite pares animis, & dulcia bella movete; &nbsp; &nbsp; Bella quidem solo nomine; pacis opus. Qualia ni vestri movissent ante parentes, &nbsp; &nbsp; Nunc, rogo, nunc, juvenes, vester ubi esset amor? Ludite foecundis amplexibus, unde nepotum &nbsp; &nbsp; Spes nova, & antiqui sanguinis ordo recens. [p. 315] Quid non tam viridi fas sit sperare juventa, &nbsp; &nbsp; Favit ubi dextro numine sponsor Hymen? </poem> ====Ad Hieronymum Gulielmum Snabelium sponsum. ==== <poem> ERGO tuas etiam, Snabeli docte, medullas &nbsp; &nbsp; Non exspectato vulnere fixit Amor? Unaque prae cunctis rapuit virguncula Musis, &nbsp; &nbsp; Certatim Musae quem rapuere novem? Unaque formoso quem ceperat ore Sibylla, &nbsp; &nbsp; Solvere compedibus non potuere novis? Ite procul Musae, quae deseruistis alumnum. &nbsp; &nbsp; Ite: cupidineas neu temerate faces. Rumpite cum calamis vocalia plectra, Sorores. &nbsp; &nbsp; Longe alios calamos arcus Amoris habet. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed fallimur po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vanum genus po&#235;tae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musaeque, Gratiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Cypris, & Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et delicatus Hymen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una fruuntur umbra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno lavantur amne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unum bibunt liquorem, [p. 316] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam gerunt corollam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec separare fas est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinem & Dionem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musasque, Gratiasque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos inter errat udus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Odoribus Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, venustus Hymen, Subnexus croceo molle caput strophio. &nbsp; &nbsp; His tu praesidibus, beate noster, &nbsp; &nbsp; Armatus, teneram simul Sibyllam &nbsp; &nbsp; Arsisti, tenerae simul Sibyllae &nbsp; &nbsp; Pectus mollibus incitare flammis, &nbsp; &nbsp; Mentem dulcibus occupare verbis, &nbsp; &nbsp; Et vincire novo parasti amore. &nbsp; &nbsp; Atqui ni tibi Gratiae faverent, &nbsp; &nbsp; Ni Musas Veneri Cupidinique &nbsp; &nbsp; Junxisses, & amabilem catervam &nbsp; &nbsp; Ferres pectore tecum, & ore ferres; &nbsp; Frustra vocatus Hymen &nbsp; Risisset ad querelas, &nbsp; Risisset ad dolores, &nbsp; Quos inquietus ardor &nbsp; De corde promit imo. &nbsp; Frustra vagos capillos, [p. 317] &nbsp; &nbsp; Et vesculas papillas, &nbsp; &nbsp; Et flammeos ocellos &nbsp; &nbsp; Venustulae Sibyllae; &nbsp; &nbsp; Frustra rosas genarum, &nbsp; &nbsp; Manusque mollicellas, &nbsp; &nbsp; Collumque mollicellum, &nbsp; &nbsp; Et mollicella labra &nbsp; &nbsp; Pulcerrimae Sibyllae, &nbsp; Usque ad sidera, sidera illa summa &nbsp; Ferres carminis arte delicati. Faverunt trepidis mitissima Numina votis, &nbsp; Et tenui, Vinces, murmure dixit Hymen. Dixit Hymen, plausit Hymen: deque fulgenti throno Risibus gaudens Dione suavibusque suaviis (Hac satellitum corona Diva blanda cingitur) Jussit ut tener Cupido cum pari fratrum choro Iret, & Sibyllam amicis allocutionibus Occuparet, ac rigorem pectoris feroculi Frangeret remollientis Gratiae fiducia; Quo Snabelianus ardor, ardor ille maximus, Ardor ille non domandus, mollius quiesceret Inque Virginis papillis, inque blandis osculis. Nam Snabelium Dione corde sic amat suo, Ceu Snabelius Sibyllam, ceu Sibylla Gratias. [p. 318] &nbsp; &nbsp; Ibat Amor, dulci circum comitante Leporum Agmine, qu&#238;s Paphiae velabant tempora myrti: Eque rosis violisque levem gestans calathiscum Pasith&#235;e tremulas udis de roribus herbas, Alma Dei nutrix, tenero pede proculcabat. Illum autem, dum maternas incogitat artes, Blanditiasque jocosque serit, tenuesque susurros, Atque oculis hinc inde natantibus oscula captat, Oscula mellito novies infecta veneno, Non intellecta suscepit fraude Sibylla. Aestuat infelix: nec quid tamen aestuet audet Dicere. virgineum cohibet lex dura pudorem. Snabeliique sui jam non ignara dolorum Mente fovet tacita, modo quos conceperat, ignes. Risit Amor dulces domito sub corde furores: Risit Amor: blandumque vagi risere Lepores: Et nunc Snabelio, nunc applausere Sibyllae. &nbsp; &nbsp; Talis in arenti Na&#239;adum thalamo, Cui gravis incubuit sitienti Syrius astro, &nbsp; &nbsp; Et Boreae validis spiritus halitibus, Flamma vorax graciles avido metit igne myricas: &nbsp; &nbsp; Quam circum raptis diffugiunt pharetris Nymphaeque, Satyrique, atque omnis rustica pubes &nbsp; &nbsp; Attonitis stragem prospiciunt oculis. [p. 319] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelio Sibylla in uno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno in Snabelio Sibylla castos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes possidet omnium calores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quotquot Snabelii fuere voti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rivales cupidique fervidique. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelius suam Sibyllam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mavult quam Veneresque Gratiasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se totam cui, quanta quantacumque est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indulsit Venus, & decens Venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et totus chorus ipse Gratiarum. Fortunati ambo, quorum per mutua crescit Vulnera dulcis amor, lususque, & casta voluptas. Vivite concordes animae, & volventibus annis Pignore foecundam crebro renovate juventam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cujus ore ludat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Confusus ille sanguis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrum utriusque sanguis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Referatque mox parentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelium Sibylla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelius Sibyllam. [p. 320] </poem> ====Ad Theodorum Jansonium Almelovenium, <i>cum eloquentiae, historiarum, ac Graecae linguae professionem in Academia Harderovicena auspicaretur.</i>==== <poem> P HOEBI utriusque cultor, atque Virginum Mystes sororum, care Jansoni, meis Ecquid carere sustinebis plausibus? Te docta Pallas, illa praeses artium Facunda, te perita temporum Dea Ostendet olim postfuturis gentibus Apollinaris haud egenum adoreae. Testis mearum Gelricae fervor scholae Sententiarum; testis illa, quam vides, Palladia pubes, patriae fulcrum rei, Et spes opima Musici certaminis. Tu mactus esto praemio laudis novo, Novoque honore, quem perennet arbiter Pulcri laboris Phoebus & novem Deae. [p. 321] </poem> ====In nuptias Francisci Burmanni et Elisabethae Thierens. ==== <poem> E CQUID te vidui capiunt, Francisce, cubilis &nbsp; &nbsp; Taedia, nec sterilem jam tibi ferre moram est? O bene, quod cives patriae, quod pignora genti &nbsp; &nbsp; Legitimo spondet foedere junctus amor! O bene, quod fastus jam nunc exuta priores &nbsp; &nbsp; Ibit in amplexus Elisabetha tuos. Felices animae, fortunatissima nupti &nbsp; &nbsp; Pectora, quos sancta lampade lustrat Amor; Vivite, & annosae memores fulcite senectae &nbsp; &nbsp; Burmannam longa posteritate domum. Vivite felices animae: tuque aurea virgo, &nbsp; &nbsp; Indue deposita virginitate nurum. Disce verecundi genialia foedera lecti: &nbsp; &nbsp; Hic quoque Fas habitat, hic Decus, atque Pudor. Mater eris. rubor ecce genas, rubor ora notavit. &nbsp; &nbsp; En iterum dico, blandula: Mater eris. [p. 322] </poem> ====In natalem Joannis Jacotii. ==== <poem> QUID tibi, Jane, fuit gelidae cum sidere brumae, Digne vel in mediis Jane habitare rosis? Non tibi sunt duri mores, non horrida virtus; Nec riget in miti pectore dura silex. Debueras nasci Maji genialibus auris; Debueras blandi Veris honore frui; Floribus ut primos dulci cum carmine canos Ornaret tepidi Veris amoena manus. Nunc tibi serta damus Latii de culmine Pindi Lecta, sed a Genio non aliena tuo. Illa tibi seris quodcumque accesserit annis Perpetuum longa prosperitate vovent. Illa tibi, quod tu non abnuis ipse, precantur In multa ut vivas posteritate senex. </poem> ====In librum de interpretatione Joannis de Raei ==== <poem> QUISQUIS severa lege Disciplinarum Augusta sacra mente non levi tractas; [p. 323] Effugere par est inscientiam vulgi, Ut docta dicta sedulae Vetustatis Examine aequo censor aequus expendas, Neu musteis abductus atque heri natis Inanitate proluas capax pectus. Ergo Pelasga quae reliquit ubertas, Autumnitasque Palladis Palatinae Animi sagacis instruant penu largum: Priusque multo te labore Romanus Fingat Palaemon, negligentiae custos, Quam tu serenae sacra templa Doctrinae Irrumpis audax, impudentiae mystes. Frustra docere postulat, docet frustra, Quicumque sensa corticemque verborum Confundit excors, ac sibi canit soli. Rides, sophista, pallioque praetexis Sapiente culpam? Rajus ecce te, Rajus Vim veritatis edocebit abstrusae Interpretandi doctor omnium primus, Qui posterorum publicae satus frugi Amplas recludens ingen&#238; facultates Varie cohortes dissipavit errantum, Verique lucem ferre cogit invitum. [p. 324] </poem> ====In Phaedri Fabellas vernaculo metro expressas a Davide Hoogstratano.==== <poem> QUOD fabulator Attico Phaedrus stylo Vitae excitavit utile proscaenium, Severa sensa dulcibus velans jocis, Tuos in usus, Belga, vestitu novo Aperit decentis artifex linguae faber. Haec est vetustae priva dos prudentiae, Ubi ferarum ficta per commercia Contra ferocis impetus caecos Herae Munitur alti firmitudo pectoris, Excipere docta lubricas rerum vices, Et se pati parata, nec frustra queri. Hic callidorum turpitudinem vafram Sagax inani nudat arte simius. Hic ille tardus, onere sub duro gemens, Bipedes asellos ducit exemplo suo Ad aequitatem mentis, & ferociter Recalcitrantum ridet elusas minas, Hic vulpis illa rufa, fraudium penus, Docet cavendos mente tecta subdolos. [p. 325] ?? Hic se propinat risui legentium Furtiva nudi Graculi protervitas; Quem res in alvum mersa, spesque debilis Inopi senectae tradit, & probro gravi. Haec est imago moris humani capax, Speculumque vitae, fallere & falli rude. At tu, diserte, cujus illustris labor Orbem Batavum cive ditavit novo, Virtute macte, macte lauru patria, Utriusque Musae notus & vetus cliens. Vos invidentum natio, saecli pudor, Plorate vappae, notis obscurum genus. </poem> ====Honori et meritis Philippi Molivii vander Noot, supremos in utroque jure honores capessentis. ==== <poem> V IRTUTIS altae semitam capessenti Dat ipsa praesens testimonium virtus, Foecunda laudum, nominis sui merces, Nec literatis in laboribus parca, Ubi calle recto quaeritur decor veri. Tibi laboris, o Philippe, nocturni, Tibi diurnae diligentiae curas [p. 326] Cum luculento nunc honore compensat Custos decorae docta gloriae Virtus. Grator merenti. mox tribunal Astraeae Vocat patronum, res forensis exspectat Longas secantem litium molestarum, Reo volente, diligenter ambages. Macte hoc honore praemioque sudorum: Sed & priorum deperire languore Florem laborum, ni laboribus porro Novis adurges, nominis, rei, famae Incuriosus saepe cogita tecum. [p. 327] </poem> ===Jani Broukhusii Silvarum liber secundus. === ====Ad regem Galliae <i>post propugnacula Arausionis diruta.</i>==== <poem> I NCLITE REX, cujus nutum Fortuna veretur, &nbsp; &nbsp; Victor in Eois, victor in Hesperiis; Exuit, en, dubias tibi jam Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; Inque tuo gaudet se stabilire sinu. {{Versus|5}} Porrigit attritos supplex Europa lacertos, &nbsp; &nbsp; Illa tua toties facta cruenta manu. Non deerat meritis laus invidiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Quae Genio debet Phoebus uterque tuo: Celsa sed Auriaci stant propugnacula muri. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Haec radios hebetant, Sol generose, tuos. Disjice magnanima pugnacia moenia dextra; &nbsp; &nbsp; Sentiat ultorem plebs male sana suum. Digna tuis animis, digna est victricibus armis. &nbsp; &nbsp; Accedat titulis haec quoque fama tuis. [p. 328] {{Versus|15}} Et Dionysiaci ne sint monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Fac doleat clades impia terra novas. Debent assertae tibi Religionis honores. &nbsp; &nbsp; Defuit historiae pars ea sola tuae. </poem> ====In Gallos. ==== <poem> N ON satis est, orbem flammis delere cruentis, &nbsp; &nbsp; Et rerum summas praecipitare colos: Haeredem ternis falsum supponere sceptris; &nbsp; &nbsp; Auriaco infami fraude parare necem; {{Versus|5}} Bistonii Muhamedis opes opponere Christo; &nbsp; &nbsp; Nec Vaticani tela timere Patris; Gaetuli fruges emendicare tyranni, &nbsp; &nbsp; Dum negat humanam terra polusque dapem. Ecce etiam ingeniis indicis, Gallia, bellum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sacra vetustatis nec tibi scripta placent. Perfida gens, inimica Deo, rerum omnium Erynnis, &nbsp; &nbsp; Tuta veneficiis criminibusque domus, Scarronis miseri miserum post fata piaclum, &nbsp; &nbsp; Foeda voluptatum victima, tota lues, {{Versus|15}} Naturae pudor humanae, meta ultima recti, &nbsp; &nbsp; In qua nec tuto degeret ipse Dolus: Rumpere gens homicida, soli fax dira salique; &nbsp; &nbsp; Desine non meritum conscelerare diem. [p. 329] Ut rumpare, dabit sterili justa ubere Tellus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quamque velis nobis incutere, aegra Fames. </poem> ====In principis Arausicani <i>expeditionem Britannicam a ventis disturbatam po&#235;tae Galli</i> epigramma. ==== <poem> BELLA movet socero gener impius: inque Parentis Germanum vertit perfidus arma nepos. Conditur innumeris substratum navibus aequor; Et denso classis milite pressa gemit. Jamque animo exuvias, & opimi praemia regni Sceptraque cognato sanguine tincta rapit. Demens, qui superos audet sperare secundos, Ac tantum credit posse juvare nefas! Ecce ultor sese adverso sert cardine ventus, Sacrilegasque serit justa procella rates. Pars tumidis hauritur aquis, pars haeret arenis, Aut moesto in portus cum duce fracta redit. I nunc, & sociis conside, superbe, Batavis: Pugnant pro socero pontus & aura tuo. [p. 330] </poem> ====Responsio <i>ad superius epigramma.</i> ==== <poem> CLASSE virisque potens oppressam ac multa gementem &nbsp; &nbsp; Albionem magnus vindicat Auriacus. Scilicet obruerant populos non debitus haeres, &nbsp; &nbsp; Et Lojoleae crimina perfidiae. At mala nescio quis ferali gutture bubo &nbsp; &nbsp; In mediis ululat carmina Parisiis. Insuetoque repens afflatus numine mergit &nbsp; &nbsp; Sacrilegasque rates, sacrilegumque ducem: Omniaque, in Celtas quondam accipienda superbos, &nbsp; &nbsp; Vulturis impasti more modoque facit. Jamque ad vicinas illisa cadavera cautes &nbsp; &nbsp; Spe vorat: hac una parte po&#235;ta fuit. Interea validis animosi flatibus Euri &nbsp; &nbsp; Pignora divinae certa fuere manus. Ecce, volant Batavae tutis in fluctibus alni, &nbsp; &nbsp; Et terram intrepido sub pede miles habet. Desine jam foedi, volucrum foedissime, cantus: &nbsp; &nbsp; Non nisi funeribus convenit iste tuis. Nonne pudet caelum votis pulsare cruentis, &nbsp; &nbsp; Et furiis caecae religionis agi? [p. 331] Nonne piget patriae vanum levitatis? habemus &nbsp; &nbsp; Majorem ventis, quam tibi, Galle, fidem. </poem> ====in Jesuitas Gallos. ==== <poem> JURE times Regi, faex Lojolea, Britanno, &nbsp; &nbsp; Corruat Auriaca ne ferus iste manu. Exutos castris clades Dionysia Gallos &nbsp; &nbsp; Hoc docuit, belli meta cruenta tui. </poem> ====In mortem Regis Gulielmi <i>falso a Gallis nunciatam.</i> ==== <poem> DICITE Io, Celtae, ter Io nunc dicite, Celtae: &nbsp; &nbsp; Et date laetitiae conscia signa novae. Plaudite, Parisii: periit Gulielmus; Iernen &nbsp; &nbsp; Dum subigit, victo victor ab hoste cadit. Adfuso periit per vulnera nigra veneno: &nbsp; &nbsp; Successumque artes nunc habuere suum. Talia Sequanici cecinit faex barbara vulgi, &nbsp; &nbsp; Et cum faece novi regia celsa Jovis. Hoc velit Eurystheus, velit hoc Germanica Juno<ref>la Reine de St.Germain </ref>; &nbsp; &nbsp; Laetaque in Auriaca clade sit ista domus. [p. 332] At non ille velit, caelo qui justus ab alto &nbsp; &nbsp; Aeterna humanas temperat arte vices. Tene, decus Regum, voto petiere cruento, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nil, praeter vota, quod obstet, habent? Tene, sacer vindex Legum, tene arbiter aequi, &nbsp; &nbsp; Perdere sacrilegae sustinuere manus? Hosne dedit flatus virtus Lausunia, Galli? &nbsp; &nbsp; Hos pavor Hyberni militis ille dedit? Dii melius: causa victus, nunc victus & armis, &nbsp; &nbsp; Terga fugax justo vertit, & arma, metu. Excipe bis profugos mitis, Lodoice, clientes: &nbsp; &nbsp; Auxilium miseris tu super unus eras. Flagitat hoc Regina parens, hoc Regius infans; &nbsp; &nbsp; Conjugis haec casu tristior, ille patris. Tot modo sceptrorum miser & male subditus haeres &nbsp; &nbsp; Deplorat fati ferrea fila sui. Astraque vagitu testatus conscia longo &nbsp; &nbsp; Mallet in obscura delituisse casa. Mallet ab uberibus rubrae pendere supinus &nbsp; &nbsp; Phyllidis, & dulci rure quiete frui. En cui debetur triplicis fortuna coronae: &nbsp; &nbsp; En cui regnorum publica fata trium! Ille tamen, quocumque etiam de sanguine cretus, &nbsp; &nbsp; Promeruit lacrimas elicuitque tuas: [p. 333] Quod neque flammatus ripam per utramque Mosella, &nbsp; &nbsp; Nec Nicer, aut Rheni tota gementis aqua: Quod neque vastatae, quaqua patet, area Spirae: &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: Nec Myrtilleti bustum, & feralis imago, &nbsp; &nbsp; Illa quidem Gnati tuta favore tui; Flandria nec latis exhausta cremataque campis; &nbsp; &nbsp; Quaeque fera toties aequora caede rubent. Quis credat? tangunt altam mortalia mentem, &nbsp; &nbsp; Et puer ignoti nobile ventris onus. Nunc etiam tetigit mendaci funere Fama, &nbsp; &nbsp; Tam non sperati nuntia Fama boni. Et tamen ille tuus Hostis valet, & tuus ille &nbsp; &nbsp; Terror in adversas it, velut ante, manus. Cernis, ut ignavo nequeas prosternere voto &nbsp; &nbsp; Quem cladem regnis deligis ipse tuis? Cernis, ut huic impar Venus est Lausunia Marti? &nbsp; &nbsp; Eventum fastus disce timere tui. [p. 334] </poem> ====Ad regem Gulielmum.==== <poem> MAJOR Alexandro Princeps, & Caesare major, &nbsp; &nbsp; Ara parum faustis unica temporibus: Cum tua tot Clarii celebrent miracula cycni, &nbsp; &nbsp; Lasset & ingenuas Fama benigna manus; Quid gemini faciunt ad Martia sacra latrones? &nbsp; &nbsp; Quid pro te Cacus alter, & alter, agent? Debueras certe, Rex invictissime, poni &nbsp; &nbsp; Non nisi Lysippo, non nisi Praxiteli. Debueras sacri clarescere voce Maronis: &nbsp; &nbsp; Te sibi materiem vellet & ipse Maro. Nunc tua deteritur operosis gloria nugis, &nbsp; &nbsp; Et premit infelix nomina tanta labor. Sordet in inscriptis majestas Regia tignis: &nbsp; &nbsp; Insulsoque tumet barbara Musa sono. Cur non, cum monstris constet tibi fama subactis, &nbsp; &nbsp; Proscribis terris haec duo monstra tuis? [p. 335] </poem> ====Ad urbem Trajectum. ==== <poem> INCLITA Pieridum sedes, & amoena, Dearum, &nbsp; &nbsp; Trajectum, nostri pulcer ocelle soli; Quam Themis, & Mavors, & eum genetrice Cupido &nbsp; &nbsp; Incolit, & patrio quae capite orta Dea est; Quid tibi nunc animi credam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Dum tua Mattiaci jugera Thraces arant? Jugera Castaliis calcata sororibus olim, &nbsp; &nbsp; Castaliae, quaeso, gloria gentis ubi est? Arent Pimplaei latices: pro dulcibus undis &nbsp; &nbsp; Jam novus aequoreas dat tibi Boyus aquas. Nec Boyus tamen ille satis, nisi quatenus audax &nbsp; &nbsp; Sustinet Aonii jus temerare chori. Barbarus ignotis fundit convicia verbis, &nbsp; &nbsp; Et sibi subtili cum ratione sapit. Barbarus ignota fundit mala carmina lingua, &nbsp; &nbsp; Nec versus numero, sed ratione, facit. Quae tamen ista Dea est Ratio? nova dicitur esse, &nbsp; &nbsp; Et nova per veteres orgia ferre scholas. Nil opus est priscis. priscis erit aptius uti, &nbsp; &nbsp; Si quando Latio scribere more sedet: [p. 336] Apta theatrali nova sunt spectacula pompae; &nbsp; &nbsp; Et nigros habitus mens quoque nigra decet. Sufficit, immunda quidvis effundere bucca; &nbsp; &nbsp; Sufficit, obscuros mente referre viros: Et nova ad attonitum proferre oracla popellum, &nbsp; &nbsp; Verbaque sacrato digna supercilio. Mater ubi es? pia mater ubi es? quae tristis Erinnys &nbsp; &nbsp; Quae furit in placido vipera saeva sinu? Talia tu numquam producere monstra solebas, &nbsp; &nbsp; Mitis, & a caeli blanda favore tui. Talia tu numquam mirari scripta solebas, &nbsp; &nbsp; Docta, nec ad Clarias rustica facta Deas. Non hic Hippotades, non hic furit Amphitrite: &nbsp; &nbsp; Pax colit, & dulci Pace beatus Amor. Nobilibus tibi crevit honos & gloria chartis: &nbsp; &nbsp; Elue de chartis nomina foeda tuis. Quo tibi degeneres animae? quo spurca librorum &nbsp; &nbsp; Pernicies, titulis insidiosa tuis? Invisum nomen Musis, inamabile Phoebo, &nbsp; &nbsp; Exige, & antiquum fac tueare decus. Nec te decipiat sapientis gloria barbae. &nbsp; &nbsp; Non facit ad genium barbara barba tuum. [p. 337] </poem> ====In scholarcham carminificem. ==== <poem> VIVERET Ausoniis castus cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Dicta fuit Grajo nomine SCHOLA brevis. At nunc barbaricis vivit cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Omnibus indoctis longa futura SCHOLA est. O proceres, miseris pestem defendite Musis: &nbsp; &nbsp; Hic Belgae media vivimus Arcadia. </poem> ====Ad illustrem carminis sui vindicem, po&#234;tam ignotum & ignobilem. ==== <poem> ULTRAJECTINAE Vindex generose Minervae, Et procerum Vindex, sed minus ipse tuus; Quas tibi pro meritis grates Academia reddet? &nbsp; &nbsp; Quas reddent Proceres, noster Homere, tibi? Non ita Parmensi stridebat Cassius ore; &nbsp; &nbsp; Cassius ingenio proximus ille tuo. Gaude, Roma, graves bellorum oblita ruinas; &nbsp; &nbsp; Trajecti Gotico nunc potes ore loqui. Non est quod Bavii doleas periisse lepores: &nbsp; &nbsp; Non est cur Maev&#238; nobile vivat opus. Maevius iste facit nova carmina. pascite taurum. &nbsp; &nbsp; Carmina, Dii superi! Maevius iste facit: [p. 338] Carmina, quae caelo possint deducere Lunam; &nbsp; &nbsp; Fluminis irati quae retinere vias; Carmina, qu&#238;s Circe socios mutaret Ulyxei, &nbsp; &nbsp; Si scirent socii verba Latina loqui. Adde quod has artes non noverat ipse Palaemon, &nbsp; &nbsp; Et genera & voces aedificare novas; Et mutare pedum numeros, & tempora metri, &nbsp; &nbsp; Atque novam prorsus condere Grammaticam. Adde quod horribili proclamat voce Tribunus: &nbsp; &nbsp; MUSA, MANUM FERULAE SUBTRAHE GRAMMATICAE. Adde & inexhausto quod vena superba veneno est; &nbsp; &nbsp; Nec maledicendi gloria visa levis. Vapulat Amstelia vates eductus in umbra, &nbsp; &nbsp; Nil praeter Graj&#251;m doctus amare Sophos. Vapulat, & frustra rationes conjicit, unde &nbsp; &nbsp; Non intellecto vulnus ab hoste ferat. Hoc tu, Roma, tuos solare Catone dolores, &nbsp; &nbsp; Amissos veterum nec meditare jocos. Carmine tot clades qui compensavit in uno, &nbsp; &nbsp; Dignus erat medio saxeus esse foro: Aut Tiburtinis custos ficulneus hortis &nbsp; &nbsp; Stare, malas cantu qui male perdat aves. [p. 339] </poem> ====In pessimum po&#235;tastrum.==== <poem> U RBANISSIME quot fuere vatum, Latinissime quot fuere vatum, Oppletissime ruris inficeti, Cacatorum epigrammatum patrone, Doctor prodigiose syllabarum, Obscurissime Vir, po&#235;ta princeps, Quid pro tot meritis tibi inprecabor? Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Qu&#238;s tu largiter, ut soles amicos, Anitergia futilesque chartas, Sed castis manibus tamen, dedisti. Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Vossii Grammaticam, librosque Scoppii. </poem> ====Ad Cajum, <i>qui vocem</i> aether <i>fecit neutrius generis.</i> ==== <poem> AETHERIO cognata polo Mens enthea Caji, &nbsp; &nbsp; Cur tibi majestas numinis hujus abest? Masculus Ausoniis qui tempestatibus Aether &nbsp; &nbsp; Saepe mari sonitu mascula signa dabat, [p. 340] Quem Rerum Patrem dixit pater Ennius, Aether &nbsp; &nbsp; Jam nunc primaevum perdidit, ecce, secus. Iste tuus fungus, solus SUBLIMIA TRANANS &nbsp; &nbsp; AETHERA, qui recta cum ratione furit, Eunuchum nulla fecit ratione, facitque, &nbsp; &nbsp; Aethera; nec testes nunc habet ille suos. Pro quibus officiis, Mens dia, paciscere mecum &nbsp; &nbsp; Detur ut officium parve minusve tibi: Ut tu tam foedo de carcere libera migres, &nbsp; &nbsp; Cajus ut aetherias, te sine, pascat aves. </poem> ====In Vacerram. ==== <poem> LIVIDE, vane, ferox, & vix dicende Vacerra &nbsp; &nbsp; Inter bonorum nomina; Opprobrium Musarum, alieni rosor honoris &nbsp; &nbsp; Illiteratis literis, Quas legisse semel, poenae satis esse videtur &nbsp; &nbsp; Pro quolibet piaculo; Pernicies miseris inclementissima chartis; &nbsp; &nbsp; Amoenitatum carnifex; Ultime Mysorum, patriis truculentior undis, &nbsp; &nbsp; Linguae tyranne Romulae; [p. 341] Quid primum, quid deinde canam? nam promere certum est &nbsp; &nbsp; Quae meruit indoles tua. Si tamen ingenuis fas est committere Musis &nbsp; &nbsp; Labem pudendi nominis, Pestiferam labem, nulla virtute redemtam, &nbsp; &nbsp; Languentis ulcus saeculi. </poem> ====In largitionibus regiis praecipuae formae nomisma poscit Vacerra. ==== <poem> PRAECIPUAE poscit formae Regale nomisma &nbsp; &nbsp; Notus ab affaniis ille Vacerra suis: Notus ab immundae lutulento fornice buccae, &nbsp; &nbsp; Rixarum cupido notus ab ingenio. Quid, si quis clavum donet restemque furenti? &nbsp; &nbsp; Ad tales faciunt talia dona manus. [p. 342] </poem> ====Neget quis praemia laudi? Vindiciae secundum Joannem Despauterium datae. ==== <poem> IAMBE noster, sive tarde, seu celer, Iambe noster, ecquid hoc negotii est? Ten&#146; bliteus iste, ten&#146; miser tenebrio, Latinitatis architectus Goticae, Inpune sic delumbet, ac truncet pede? Inpune verba de cloaca sublegens, Infecta tabe, plena pestilentiae, Florem Latinae deterat facundiae? Et exteris nunc Belga sit derisui Unius atrum propter Ajacis scelus? Iambe noster, haec videbis & feres? At non olentis putidum Maev&#238; caput Deseruit olim vindicis cycni furor. Prodi, Poeta, Maevii verum genus, Prodi, Poeta, saeculi stupor tui. Quid attinebat merce tam commictili Spurcare chartas? quidve Musas virgines, Inelegantis more vulgi, ad tibiam [p. 343] Docere motus, praecinente Marsya? Non de tabernis sumta, non plebis lepos, Satis decebunt regii cultum throni. Sed nec cuivis subuloni in compitis Dat calceandos Liber intonsus pedes, Neque ad subulcos hospitantur Gratiae, Nec rure gaudet Artium urbanus chorus. Et qui P&#246;etas vividus animat calor Claudi recusat, ignis in modum vagi, Inertis intra mucidos cordis specus. Tu plumbeorum fons benigne versuum, Tu de Menalcis, deque Thyrsidum grege Pulcre mereris, temporisque Chaerilus Nostri, strepente fistula surdum melos Perdens, Latinum territas Apollinem; Tibi virente carduo spectabilem Nectit coronam ventruosa Thestylis. Tibi, relictis Arcadum procul jugis, Aurita pubes tollit indomitum caput. Tuum rudentis murmur, ac graves tonos Hirsuta discunt quercuum cacumina, Et garrula altis reddit Echo vallibus. Circum capella saltat, ac brevi pede Infirmus haedus molle succutit latus. [p. 344] O efficaces tibiae tuae modos! Venusta docti carminis spectacula! At Musa tristis, nemore pulsa de suo, It exsulatum, nec minore cum sono Amata linquit arva, quam Custos prius Hortorum atroces horruit sagae minas, Ubi Esquilinas inter alites Dei Canidia dira fissilem solvit natem. </poem> ====In Vacerram <i>semipo&#235;tastrum barbarum.</i> ==== <poem> ROMANAE scabies linguae, teterrima Pindi &nbsp; &nbsp; Pestis, Apollineo fama pudenda choro, Quid tibi cum Latiis, edentule morio, Musis? &nbsp; &nbsp; Quid cum Romano carmine, inepte, tibi? Nec prodesse bonus, nec delectare legentem, &nbsp; &nbsp; Dic, rogo, quid facies? quis tuus usus erit? Et tamen est aliquis: nam cogor vera fateri, &nbsp; &nbsp; Quamvis tergendas det tibi nemo nates. Rodebant avidi nuper tua carmina mures; &nbsp; &nbsp; Omnis turba malis interiere modis. Quin & vicino steterat quae noctua tigno, &nbsp; &nbsp; Te rudente, gravi procidit icta sono. [p. 345] Ipsa etiam Regina, sacro male tacta libello, &nbsp; &nbsp; Quae semel occiderat, bis modo visa mori est. BONUM. FACTUM. NE. QUIS. BARBARIS. VIAM IN. PARNASUM. MONSTRARE. VELIT </poem> ====Vacerra lyristes. ==== <poem> POST delumbatis inflictum vulnus Iambis, &nbsp; &nbsp; Ruptaque crudeli turpiter ora manu: Post manes Smetii pulsatos, post mala verba, &nbsp; &nbsp; Quae nec Nizolius, nec Calepinus habet; Ecce iterum irato ructatus Apolline versus &nbsp; &nbsp; Concacat Ausonias iste Vacerra fides. O pudor, o sordes, o monstrificabile carmen! &nbsp; &nbsp; O numquam Latio cognita lingua foro! O caput Anticyra numquam medicabile tota, &nbsp; &nbsp; Et frustra dandi dedecus hellebori! Ergone te toties Regina peribit inulto? &nbsp; &nbsp; Ten&#146; vivo toties cogitur illa mori? Parce pios cineres & sancta revellere busta. &nbsp; &nbsp; Quae nocuit nulli, vapulet umbra tibi? Hic unus modus est, hic unus; crede, Vacerra; &nbsp; &nbsp; Ut cubet in molli functa quiete; sile. [p. 346] </poem> ====&#927;&#925;&#927;&#931; &#913;&#933;&#932;&#927;&#923;&#933;&#929;&#921;&#918;&#937;&#925;.==== <poem> A UDEBIS ergo, nec teneat pudor, Horatianam tangere barbiton? &nbsp; &nbsp; Audebis insano paventes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine contemerare chartas? {{Versus|5}} O nec paterno mitior aequore, Tumultuosi nec grege Nerei &nbsp; &nbsp; Vacerra, qui toto fugaces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Creber agas Helicone Musas, Phoebumque raucis tundere naeniis. {{Versus|10}} Non erubescas, durus in hostico &nbsp; &nbsp; Tropaea suspensasque palmas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Figere magnifici triumphi. Te, Victor, anteit victa Latinitas, Crines revulsos, & lacerum caput &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Foedata coeno; nec Leporum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agmen abest, facilesque Versus. Te Valla, & omnis turba Palaemonum, Detonsa, scissis sordida paenulis: &nbsp; &nbsp; Te Vossius, te acer Scioppus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In manicis gravibusque ferri Vinclis, tremiscunt immiserabilem; Injurioso ne pede proteras [p. 347] &nbsp; &nbsp; Gentem subactam, neu superbus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reliquias crucies Latinas. {{Versus|25}} At Smetiorum pon&#232; volumina Calcantur atro lurida pulvere, & &nbsp; &nbsp; Quaecumque Parnaso reliquit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ravisius monumenta Textor. Vacerra, linguae clara Pharus novae, {{Versus|30}} Vacerra, Divae Barbariae ferax &nbsp; &nbsp; Interpres, & vatum priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non sine Diis animosus ultor; Jam jam potentum desine carminum; Fatiscit omnis regia Romuli &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Concussa, & exsanguis refugit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum sociis Ciceronis umbra. Tali in remotis murmure vallibus Lunae rubentis cornua Thessalae &nbsp; &nbsp; Fregere matres, & venenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sollicitas habuere mentes. [p. 348] </poem> ====DEVICTO. APOLLINE FUSIS. FUGATIS. CAESIS. SORORIBUS C. VACERRA H. M. S. F==== <poem> Q UI tot in Errores sumtis feliciter armis &nbsp; &nbsp; Victor IO magna voce TRIUMPHE canit, Haec sibi de Latio, post multa pericula, Phoebo &nbsp; &nbsp; Erexit patriis alta tropaea jugis. SODALITAS. GROBIANORUM AERE. COLLATO. P </poem> ====Vacerra Aristarchus. ==== <poem> P RIME po&#235;tarum, doctorum prime, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Grande juventutis cymbalon aequoreae; Quod mundum meliora doces, vatemque refingis, &nbsp; &nbsp; Cui nimis heu! Pindi somnia vana placent, {{Versus|5}} Gratia debetur tibi magna, neque excidet aevo &nbsp; &nbsp; Libertas animi calliditasque tui. Verum quis catulos aliter prolemque Molossam, &nbsp; &nbsp; Inmundos aliter nescit olere sues? [p. 349] </poem> ====Ad Vacerram.==== <poem> V ATIBUS e sacris quis te neget esse, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Cum sis non uno teste, Vacerra, sacer? </poem> ====Ad eundem.==== <poem> Q UOD sis historicus, quod vates, atque sophista, &nbsp; &nbsp; Quod doctor; peream, si bonus esse potes. </poem> ====In natalem XLVI. Frederici&nbsp; I. Augustissimi Borussiae regis.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====In Frederici Gulielm I Magni electoris Brandeburgici statuam equestrem. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====In quendam, qui in publice habita oratione modulum syllabarum in vocibus Epictetus & Euphrates corruperat.==== <poem> N OMEN EPICTETO est: sed dicar EPICTETUS olim, &nbsp; &nbsp; Roma ubi Romano desiit ore loqui. Sic etiam EUPHRATES (quid non mutabitis anni?) &nbsp; &nbsp; Incipiet positis EUPHRATES esse moris. </poem> ====In alium ejusdem farinae.==== <poem> V ERBA DO qui nuper cecinit Gaetulus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et FERIAS nuper jusserat esse breves. Pridem ingens opicas foedabat MACULA chartas. &nbsp; &nbsp; Ah cur fullonem non alit iste Deus? </poem> ====In versificatorem Harlemensem.==== <poem> BARBARA monstrorum sileat miracula Memphis: &nbsp; &nbsp; Carminis Harlemum barbariora dedit. [p. 351] </poem> ====De Petro Rabo et poetria Amstelia.==== <poem> P OTA Pegaseo puella rore Vini nescio quid sui relinquens Non siccaverat integrum culullum. Instabat Rabus, & bibi jubebat. {{Versus|5}} Quaenam haec rusticitas, Cato invenuste? Per te numine plena Apollinari Fiet Maenas, & Euhyo litabit. </poem> ====Turdus fabula. ==== <poem> F EROX juventa, nec clientela minus Milvi potentis, turdus inquies, loquax, Omnes minores concacabat alites. Et jam beatus (sic videbatur sibi) {{Versus|5}} Ipsos proterve concacabat aucupes. Unus sub arta frondium scena latens, Offensus acri nempe contumelia, [p. 352] Incautum opertis cautus excepit dolis: Haesitque visco prosator visci suo. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Id conspicatus passer e vicinia, Quem saepe oleto sparserat turdus gravi, Hanc prolocutus fertur in sententiam: O turde, turde, debitas vecordiae Dature poenas, jamne te morum piget? {{Versus|15}} Nec prodes aliis, & tibi cacas malum. [p. 353] </poem> ==Jani Broukhusii Brandeburgica; sive carminum in honorem Frederici I. Borusiae regis, et electoris Brandeb. aulaeque Brandeburgicae conscriptorum liber. == [p. 354: blanco] [p. 355] ===Jani Broukhusii Brandeburgica.=== ====IN FUNERE SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI GULIELMI MAGNI, ELECTORIS BRANDEBURGICI.==== <poem> M ARTIS Germani cineres umbramque colendam &nbsp; &nbsp; Flemus: in exsequias, moesta Elegia, veni. Nec te, quod cultu non sis speciosa decoro, &nbsp; &nbsp; Terruerit: lacrimis sic eris apta novis. {{Versus|5}} Adspice, communi squalens Germania luctu &nbsp; &nbsp; Ut sedeat fusis scissa per ora comis. Ut pia Religio FREDERICI in funere MAGNI &nbsp; &nbsp; Moereat, & raptas orba queratur opes. Utque Fides, multaque decens Victoria lauru &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non teneant fletus, utraque fracta, suos. Haec tibi turba comes: meruit quoque talia virtus &nbsp; &nbsp; Principis, atque acti per decora alta dies. [p. 356] Hoc mores meruere tui, GULIELME, sidesque, &nbsp; &nbsp; Inque tuos populos saepe probatus amor. {{Versus|15}} Sancte pater patriae, saecli dos inclita nostri, &nbsp; &nbsp; Ultima virtutum gloria, primus honos; Nobile bellorum fulmen, pia dextera justi &nbsp; &nbsp; Martis, & invictis non leve nomen avis; Heroum sublime decus, quem foeta tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama per aetherium lucida ducit iter, Quis Phoebus canat aequa tuis praeconia palmis? &nbsp; &nbsp; Quis titulis condat carmina digna tuis? Non, si vel Clario veniant cum fratre Sorores, &nbsp; &nbsp; Buccina sit meritis sic satis ulla tuis. {{Versus|25}} Laomedonteae celebrata decennia Trojae &nbsp; &nbsp; Novimus, & Macetae bella peracta Duci; Oebaliasque manus, & quas Oenotria lauros &nbsp; &nbsp; Gloria, non uno nobilis hoste, tulit. At tua si domitis numerentur in hostibus arma, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Arma quis unius crederet esse viri? Testis perpetuis tibi vita peracta triumphis, &nbsp; &nbsp; Testis desensae Religionis honos, Contemtorque animus leti, supraque pericla &nbsp; &nbsp; Spiritus, & multa dexteritate labor. {{Versus|35}} Sed neque silvestri pastoris fistula cantu &nbsp; &nbsp; Certet Maeoniae condere molis opus: [p. 357] Nec mea sufficiat sublimi carmine Clio &nbsp; &nbsp; Clara tot heroae gesta referre manus. Haec referat rapido quassata Borussia Marte, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et repetita tui jura paterna soli. Haec referat tremefacta tua Varsovia dextra, &nbsp; &nbsp; Totque Polonorum funera sparsa ducum. Milite quam pauco centena in millia praeceps &nbsp; &nbsp; Irruis, & fuso victor ab hoste redis! {{Versus|45}} Talis in insanos avido furit igne Gigantas &nbsp; &nbsp; Jupiter, & caeli concutit omne latus. Talis compositis acer Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo. Quis Ferberlinos digno satis ore triumphos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Concinat, & justae praemia militiae? Hic ubi perfidiae poenas cum penderet hostis, &nbsp; &nbsp; Ultorem tecum sensit adesse Deum. Nil illi diraeve hiemes, vastaeve paludes, &nbsp; &nbsp; Moeniave, armatae profueruntve minae. {{Versus|55}} Ocyor & ventis & saevi fulminis alis &nbsp; &nbsp; Hostica praecipiti proteris arma metu. Quis memoret, Stralfunda, tuos, invicta, labores, &nbsp; &nbsp; Caesareumque ducem, Caesareamque manum? Sex menses periere tibi, Walstenia virtus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Hic spatium belli finiit una dies. [p. 358] Ipse suis prorupta furens Vulcanus ab antris &nbsp; &nbsp; Fulmina in hostiles torsit acerba globos: Armatasque hiemes, atque igne rubentia multo &nbsp; &nbsp; Tela vicem Getici jussit obire Dei. {{Versus|65}} Stettiniine arces, formidatumque tremendi &nbsp; &nbsp; Militis auxilio robur, & arma, canam? Cessit & illa tuis, quamvis invita, lacertis; &nbsp; &nbsp; Fassa suas in te nil potuisse minas. Nimirum tibi tela polus, tibi machina pontus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Militat in partes unda polusque tuas. Rugia, quam toto circumsonat aequore Nereus, &nbsp; &nbsp; Rugia tuta fero milite, tuta nive, Rugia victorem non visum sensit, & ante &nbsp; &nbsp; Quam venisse, tuas jam superasse manus. {{Versus|75}} Quid, cum iterum diro vexata Borussia bello &nbsp; &nbsp; Absentem lacrimis aegra vocaret opem? Nempe tuis Tethys stravit se Balthica turmis, &nbsp; &nbsp; Et glacies tumidas horrida vinxit aquas. Perque nives, perque usta gelu freta lata, per hostes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Ipsa sibi virtus huc tua fecit iter. Grande viae pretium servata Borussia, grande &nbsp; &nbsp; Pomera, qua vasta sub ditione patet. Ille ferox domitoque potens Oriente tyrannus, &nbsp; &nbsp; Ille tremor nostris gentibus, ille suis, [p. 359] {{Versus|85}} Sensit & ille tuos longinquo Marte lacertos, &nbsp; &nbsp; Dum ruit auspiciis miles in arma tuis. Nec toties frustra tentatae moenia Budae &nbsp; &nbsp; Mavortis fulmen sustinuere tui. Quae meritis, invicte Heros, par Gloria tantis? &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Quae par aeterna Fama sonora tuba? Te sibi pulcer Honor, sibi te Clementia mitis, &nbsp; &nbsp; Te sibi Pax nitido vindicat alma sinu. Te sibi Majestas, Phoebusque, Deaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Pudor, & placidae Pacis alumna Quies; {{Versus|95}} Te Christi sibi jungit amor, Pietasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et Spes divinae conscia pacis habet. Neve foret vitae numquam non puriter actae &nbsp; &nbsp; Impar funesto sine suprema dies, Ipse tuos alta miseratus mente labores &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Suffecit vires auxiliumque Deus. Nil morbi potuere truces, nil torrida febris: &nbsp; &nbsp; Spes fovet, & vera cum Pietate Fides. Et cruor immeriti pro nobis vulnera Christi, &nbsp; &nbsp; Et Patris aeterno gratia missa polo. {{Versus|105}} Dira, quid hic ullos exspectas, Parca, triumphos? &nbsp; &nbsp; Non est imperii gloria tanta tui. At tu, sancta anima, & caeli jam sede recepta, &nbsp; &nbsp; Adspectuque fruens alloquioque Dei, [p. 360] Accipe quae multo sacramus munera luctu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Humida inexhaustis munera de lacrimis. Utque tui desiderium mitescat ademti, &nbsp; &nbsp; In nato spires fac, Pater, usque tuo. Ille tuo exemplo lauros tueatur avitas, &nbsp; &nbsp; Exemplo leges temperet ille tuo. {{Versus|115}} Invictaque manu Genitorem Heroa secutus &nbsp; &nbsp; Pro populo moveat fortiter arma suo. Arma, Pater, moveat, sed non nisi justa, tuisque &nbsp; &nbsp; Aemula: pro causa stat meliore Deus. At Pax concussum si longa beaverit orbem; &nbsp; &nbsp; {{Versus|120}} Quod rogat, atque omni quod vovet orbis ope; A te jam sanctas didicit feliciter artes: &nbsp; &nbsp; In te virtutes, quas imitetur, habet. 1688. </poem> ====In Nummum a JOANNE FREDERICO CRAMERO explicatum, cujus epigraphe: CAPTA CAESARIS INSULA.==== <poem> D UM tuus attonitum Mavors ruit acer in hostem; &nbsp; &nbsp; O Princeps, populi ductor amorque tui; Erigit armatas praesens Victoria turmas, &nbsp; &nbsp; Gaudet & in castris ire superba tuis. [p. 361] {{Versus|5}} Prima novas offert tibi Caesaris insula lauros; &nbsp; &nbsp; Prolusit titulis scilicet illa novis. Margine captivi tua propugnacula Rheni &nbsp; &nbsp; Na&#239;des e glaucis obstupuere vadis. Flammarumque globos & ahenae grandinis imbrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ulvosis trepidae pertimuere toris. Innectis patriis palmas, fortissime, palmis, &nbsp; &nbsp; Inpiger antiquum continuare decus. Furstenbergiacam virtus tua contudit Hydram: &nbsp; &nbsp; Fulminis afflatus non tulit illa tui. {{Versus|15}} Quale rudimentum quantillo in tempore! Tecum &nbsp; &nbsp; Visa recens lapsis rebus adesse Salus. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: EXPEDITIO BRITANNICA CONSILIIS ET ARMIS ADJUTA.==== <poem> S AEVA superstitio, & dominandi insana libido, &nbsp; &nbsp; Sustulerant multis jura Britanna modis. Jamque parabatur, quod tota Europa subiret &nbsp; &nbsp; Cum male damnata posteritate, jugum. {{Versus|5}} Actum erat oppressa de Libertate Jacobo &nbsp; &nbsp; Sub domino: exstincta curia lege silet. [p. 362] Vindicis Auriaci Deus en Deus excitat arma, &nbsp; &nbsp; Jungeret his socias ut FREDERICUS opes. Diffugiunt scelerum perculsa mente ministri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Disjectaque redit nube serena dies. O faustam Nemesin! sine vi, sine sanguine fuso &nbsp; &nbsp; Debita virtuti praemia victor habet. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: INFERIOR RHENUS LIBERATUS. ==== <poem> R HENUS arenosa vultum demersus in ulva, &nbsp; &nbsp; Debilis & mediis semicrematus aquis, Inplorat, FREDERICE, tuam, fortissime, dextram. &nbsp; &nbsp; En age, quid cessas? deficit ille, veni. {{Versus|5}} Sed neque tu cessas, & fortibus acer in armis &nbsp; &nbsp; Surdisium celeri cogis abire fuga. Porrigit evinctas tibi Caesaris Insula palmas: &nbsp; &nbsp; Novesium profugi deseruere duces. Bonna, quid exspectas? nil te firmissima valli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Robora, nil densi militis arma juvant. Tu quoque praeclari fies pars una triumphi, &nbsp; &nbsp; Sed tamen & juris facta repente tui. [p. 363] Exsere, Rhene, caput: laetos, pater, exsere vultus: &nbsp; &nbsp; Germanis Celtae non dominantur aquis. 1689. </poem> ====IN NUMMUM ab eodem explicatum, cujus epigraphe: TUTELA BELGII. ==== <poem> F LEXERAT ad Celtas celeri Victoria penna &nbsp; &nbsp; Auxiliis levi stantis in orbe Deae. Floriaci multo stagnabant sanguine campi, &nbsp; &nbsp; Incertusque suae Belga salutis erat. Tu celerem, ceu Numen, opem, FREDERICE, tulisti. &nbsp; &nbsp; Belgica se sensit muneris esse tui. Ipse tuas tergo portavit Mosa cohortes, &nbsp; &nbsp; Tutior auspiciis esset ut unda tuis. {{Versus|5}} Margine dein gemino firmatis undique claustris &nbsp; &nbsp; In fumum hostiles vidit abire minas. Haec ducis est virtus, sed & haec rarissima, summi, &nbsp; &nbsp; Rebus ut adversis ipsa pericla juvent. 1690. [p. 364] </poem> ====IN URBEM BEROLINENSEM A FREDERICO III. MIRIFICE AMPLIFICATAM ET EXORNATAM. ==== <poem> Q UA vetus ad celerem porrecta Colonia Suevum &nbsp; &nbsp; Berlini adverso margine spectat opes, Dorotheae fausto signatas nomine turres &nbsp; &nbsp; Insula de mediis laeta salutat aquis. {{Versus|5}} Ecce novas arces & tecta minantia caelo &nbsp; &nbsp; Quintus inexhausta ducit ab arte labor. Cura De&#251;m FREDERICE, Tuis haec debita coeptis &nbsp; &nbsp; Gloria; muneribus haec benefacta tuis. Dum populatrices crudelis Gallia flammas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funus & imperio vastitiemque parat; Quantum erat, in medio furiosi turbine Martis, &nbsp; &nbsp; Nobile tranquillae condere pacis opus! Sic pius Ogygios Amphion carmine muros &nbsp; &nbsp; Quos regeret, sancta duxit & ipse manu. 1691. [p. 365] </poem> ====IN NATALEM SEPTIMUM DECIMUM SERENISSIMI PRINCIPIS ANSPACHII CHRISTIANI A LBERTI AD JOANNEM FREDERICUM CRAMERUM.==== <poem> L AETUS ades, Cramere: novas pia tura per aras, &nbsp; &nbsp; Per sua pubentes limina sparge rosas. Pone merum Genio: natale decentia sacrum &nbsp; &nbsp; Principis ad citharam concipe vota meam: {{Versus|5}} Principis, in patrias qui nunc feliciter artes &nbsp; &nbsp; Crescit, adorandae spes recidiva domus; Quem sibi Palladias inter Prudentia curas &nbsp; &nbsp; Educat, & lauru tempora cinctus Honor; Otia cui Latius studiis dispungit Apollo; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem format docta gnava Minerva manu. Qualis erat parili nuper Fredericus in aevo, &nbsp; &nbsp; Divo magna patri gloria, magna suis. Illius ingenio proavitis laudibus insta, &nbsp; &nbsp; ALBERTE, atque annos vincere perge tuos. {{Versus|15}} Illius ad normam leges tibi finge regendi: &nbsp; &nbsp; Exemplo duci non meliore potes. [p. 366] Caetera, quae sortem exornent decora alta potentem, &nbsp; &nbsp; Virtutis venient nomine sponte tuae. 1691. </poem> ====IN FUNERE CHRISTIANI ALBERTI PRINCIPIS ANSPACENSIS.==== <poem> E RGO tuos etiam manes, ALBERTE, queremur? &nbsp; &nbsp; Te quoque Nox tenebris obruit atra suis? Te quoque, cui dulcis primo sub flore juventae &nbsp; &nbsp; Spondebant faciles omina laeta Deos? {{Versus|5}} Heu breve vita bonum mortalibus! heu male fallax &nbsp; &nbsp; Et nimis incertae mortis acerba dies! Ast ego jam tota flammatus mente parabam &nbsp; &nbsp; Debita virtuti nectere serta tuae: Ut pridem egregias haurire fideliter artes &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pars fuerit studii blanda tenaxque tui: Ut pia formarit primos Prudentia sensus: &nbsp; &nbsp; Creverit & juncta Pallade Martis amor; Ut populos lata regeres ditione paternos, &nbsp; &nbsp; Jure quidem princeps, sed pietate pater; {{Versus|15}} Utque per & titulos & avorum exempla tuorum &nbsp; &nbsp; Ipsa tibi Virtus certum aperiret iter. [p. 367] Ecce jaces, stirps vera De&#251;m, spes sanguinis alta, &nbsp; &nbsp; Flos & honor prisci nominis, ecce jaces. Ostendere tuis te tantum fata: resecto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Injecit rapidas stamine Parca manus. At modo qualis eras! qua majestate decorus! &nbsp; &nbsp; Quantus honos oculis! qualis in ore Venus! Sive fatigares fumantia colla caballi: &nbsp; &nbsp; Talis in Eurotae pulvere Castor erat. {{Versus|25}} Seu staret validum vibrare viriliter ensem: &nbsp; &nbsp; Non alia Mavors moverit arma manu. Seu magis historiae spatiatus in aequore vasto &nbsp; &nbsp; Discuteres veterum fortia facta ducum; Ante annos praecox sapientia pectus agebat, {{Versus|30}} Et tibi de quavis arbore fructus erat. Nec pietatis honos vilis tibi: maxima Christus &nbsp; &nbsp; Gloria: nec caelum nomen inane tibi. Scilicet haec generis documenta perennia vestri, &nbsp; &nbsp; Quae tibi multa pater, multa praeivit avus. {{Versus|35}} Et tamen ille jaces, non consolabile fratri &nbsp; &nbsp; Funus, & afflictae justa querela domus. Quid tibi nunc animi dicam, generose Bredovi? &nbsp; &nbsp; Quam tibi moestitiam pectoris esse rear? Ille manus fidae pignus venerabile Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cura bis annorum quatuor, ille fuit. [p. 368] Postque tot exhaustos ingenti mente labores &nbsp; &nbsp; Nil tibi jam superest praeter inane queri. Perge queri mecum moestissime, perge, Bredovi. &nbsp; &nbsp; Ah scelus est lacrimas dissimulare novas. {{Versus|45}} Ah scelus est velare novos immane dolores. &nbsp; &nbsp; Ferreus est, siccis qui videt ista genis. Tu quoque quid cessas tumulum, Cramere, recentem &nbsp; &nbsp; Spargere Romani floribus eloquii? Flete pii mecum, par nobile, flete sodales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Molliter ut magni Principis ossa cubent. Flebimus in noctem lacrimoso lucis ab ortu: &nbsp; &nbsp; Flebimus in lucem, nox ubi moesta venit. Qualis, cum caeso gaudebat Memnone Achilles, &nbsp; &nbsp; Plorabat caesi Memnonis orba parens: {{Versus|55}} Qualis natorum ad stragem Sipyle&#239;a mater &nbsp; &nbsp; Fleverat, in longo facta dolore silex. Quid tamen ista juvant? non est remeabilis ulli &nbsp; &nbsp; Haec via; & aeterno porta adamante riget. Tu potius FREDERICE tuos solare GEORGI, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} O amor, o magnae sollicitudo domus! Rerum certa salus, certum instar fratris ademti, &nbsp; &nbsp; Vive: tuas poscunt regna paterna manus. Vive, decus serum, spes postuma nominis alti: &nbsp; &nbsp; Vive: decent istam prosperiora domum. [p. 369] {{Versus|65}} De nostris, Parcae, de nostris sumite fusis &nbsp; &nbsp; Quod valeat sacram continuare colum. 1692. </poem> ====IN AUSPICIA ACADEMIAE HALLENSIS.==== <poem> I NVIDIAE domitor, Divi Genitoris imago, &nbsp; &nbsp; Fortuna Princeps celsior ipse tua; Ergo temporibus saevis diroque tumultu &nbsp; &nbsp; Te juvat Aonias demeruisse Deas. {{Versus|5}} Ergo nec armorum sonitus, nec triste rubentes &nbsp; &nbsp; Cum galeis cristae, vulnificusque chalybs, Nec valuit Mavors, qui nunc furit, Europaeus &nbsp; &nbsp; Nobile munificae vertere mentis opus. Perque tuas lauros pacatae ramus olivae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Serpit, & invictum cingit uterque caput. Lux rerum, FREDERICE, tui Sol auree saecli, &nbsp; &nbsp; Auree Pierio Sol, FREDERICE, choro; Per quem Barbaries fusis dat terga maniplis, &nbsp; &nbsp; Et suus antiquis artibus exstat honos; {{Versus|15}} Per quem rura colunt ejectae Teutona Musae; &nbsp; &nbsp; Ultima Virtutum meta, perenne decus; Hoc est successu rerum feliciter uti, &nbsp; &nbsp; Hoc titulum dominos inter habere Deos. [p. 370] Sidera sic magno Phoebus rigat omnia mundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Lumine: sic roseum spargit ubique jubar. Sic pius effusis sitientes imbribus agros &nbsp; &nbsp; Jupiter, & foetae nectare rorat aquae. Evertunt alii crudelibus omnia flammis: &nbsp; &nbsp; Tuta nec est ipsis Manibus urna sua. {{Versus|25}} Heu cineres, fletique cadaver Myrtilleti! &nbsp; &nbsp; Quaene dies tollet hanc tibi, Celta, notam? Ipse Nicer proprio jam saepe crematus in alveo &nbsp; &nbsp; Plorat victoris fata cruenta sui. Quanto tu melius, quanto tu, maxime Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Largius Ardalidas pergis habere Deas! Bregela, qua veteres diti lavit amne Borussos, &nbsp; &nbsp; Templa tuis pridem Musica debet avis. Pallada quid referam, Viadri quam Na&#239;s amoeni &nbsp; &nbsp; Praefluit, & laetam laeta salutat humum? {{Versus|35}} Quid Rheni gaudentis opes, quo margine Rurae &nbsp; &nbsp; Flumina amatrices consociatis aquae? Jam quoque, quod Clarias fovet haud inglorius artes &nbsp; &nbsp; Sala pater, coepit muneris esse tui. Spumee verticibus te Sala tumentibus effer: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nunc erat ad dotes luxuriare novas. Nunc erat augusti sacras agnoscere curas &nbsp; &nbsp; Principis, & Genio tot bona parta tuo. [p. 371] Audiit: en vitreo prodis speciosior antro &nbsp; &nbsp; Ilicibus comtum, Sala superbe, caput. {{Versus|45}} Adplaudunt hilares vicinae Numina silvae &nbsp; &nbsp; Na&#239;des, ac festos instituere choros. Et ter, &#239;o FREDERICE, &#239;o FREDERICE, canorae &nbsp; &nbsp; Virginis e longis vox redit icta jugis. Fallor? an & Clario cinctus grege Delius ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Argutum docili pectine movit ebur? Movit, & artifices digiti sonuere, novosque, &nbsp; &nbsp; Halla quod exsultet, concinuere modos. Filia (quid cessas?) Academia Principis alti, &nbsp; &nbsp; Exsere formosum floribus aucta caput. {{Versus|55}} Tolle caput formosa tuum: te lucidus Evan &nbsp; &nbsp; Te petit Aonii turma novena chori. Tu procerum studiis, tu nobilitatis honorae &nbsp; &nbsp; Lex eris, ingeniis digna palaestra suis. Hunc pia Fata diem FREDERICO despondebant, &nbsp; &nbsp; {{Versus|66) Quem magni toties expetiistis Avi. Gaudet, & e tumulo, plausu testante favorem, &nbsp; &nbsp; Ingens ALBERTI Praesulis umbra sonat. 1694. [p. 372] </poem> ====IN NATALEM SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. SACRI ROMANI IMPERII OCTOVIRI. ==== <poem> Q UOT spectacula, quas ubique pompas, Et quantam segetem novis triumphis, Princeps maxime, quaeque festa portant Natales tibi Juliae calendae! {{Versus|5}} Haec est lux tua, qua Dii faventes Nil umquam melius dedere terris: Qua longum populi frementis agmen Nil felicius imputat Tonanti. Et nunc illa eadem, stupente mundo, {{Versus|10}} Enatum pariter dedit Lycaeum, Clarum, nobile, te parente dignum. Talis de patrio prius cerebro Armata exsiluit repente Pallas. Lux o inclita, duplicique partu {{Versus|15}} Aeternum Clariis notanda fastis! O dives, FREDERICE, dos tuorum! O, diri rabie furente belli, Faustorum bone temporum reductor! [p. 373] Tu caeli faciem tenebricosi {{Versus|20}} Clemens lumine puriore vestis. Tu ferri mala saecla de metallo Priscum munificus vocas in aurum. Te Victoria, nobilesque palmae, Te clarat niveis Honor quadrigis. {{Versus|25}} Te doctis Helicon sonans & antris, Musarum memorande Sospitator, Lucis omnibus, omnibus viretis, Brandenburgiacis tumet tropaeis. Longas, Dux bone, ferias Camoenis, {{Versus|30}} Et partam populis tuis salutem Praestes, supplicibus rogamus omnes Votis, ac timidae favore linguae. Longos o utinam benigna soles Extendant tibi Fata, prosperentque {{Versus|35}} Largo foenore, sorte liberali, Natales tibi Julias Calendas! &nbsp; &nbsp; 1694. [p. 374] </poem> ====AD EVERARDUM DANKELMANNUM, SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. ELECTORIS BRANDEBURGICI MINISTRUM STATUS PRIMARIUM. ==== <poem> D ANKELMANNE, tui dextera Principis, Seu te consilio, sive probas fide, Invictoque animi robore nobilis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri Nestora saeculi: {{Versus|5}} O quem te memorem, gloria Virginum Doctarum, Aoniis Palladium viris, Et, quas Praxiteles protulit aut Scopas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clararum arbiter artium! Per te Pierio purior e specu {{Versus|10}} Currit prociduis vorticibus latex, Et lauros meritis praemia frontibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci murmure proluit. Per te magnanimi Principis aureum In Belgis etiam praeradiat jubar; {{Versus|15}} Majestasque Ducis Brennigenae in sacra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget plurima imagine. [p. 375] Illum non humili dum meditor chely Late conspicuis tollere honoribus, Ac fultam titulis armipotentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnisque imperiis domum: Proludat tenui nunc mea barbito Clio, & Pieriis tempora floribus, Heros magne, tibi cingat, amabili &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri munere Apollinis. {{Versus|25}} Olim te comitem Principis arduis Sistam consiliis, sive furentium Celtarum rabiem contudit, & feras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gentis indomitae minas: Seu Muhamedici cornua Bospori {{Versus|30}} Fregit: seu media Martis in area Pacis nobile opus condidit, & novas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbes addidit urbibus. Talis Caesarei consilii potens, Antiquae celeber sanguis Etruriae, {{Versus|35}} Maecenas patriae detulit omnia; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil, praeter meritum, sibi. 1694. [p. 376] </poem> ====IN OBITUM SAMUELIS PUFENDORFII. ==== <poem> R ARUM doctrinae miraclum, nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Heroibus permixta temporis boni, Pufendorfe, tuis semper maturior annis, &nbsp; &nbsp; Et mentis alta lucidus semper face: {{Versus|5}} Te raptum invidia super&#251;m (sic credere fas est) &nbsp; &nbsp; Musis ademit dura Parcarum manus, Ne foret in terris, qui gesta illustria bello, &nbsp; &nbsp; Qui pace mores conderet facta probos. Scilicet auxisti numeros, Vir magne, piorum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Plausere Manes, & coronati chori. Elysiae plausere animae. tibi Silius acer, &nbsp; &nbsp; Simili peremtus peste, gratat obvio. Atque Antenorei simulacrum nobile Livii &nbsp; &nbsp; Facundum amico pectus amplexu terit. {{Versus|15}} Hic autem moerent casti, te vindice, Mores; &nbsp; &nbsp; Hic Jura moerent sorte nascendi data: Gestarumque manu servatrix pagina rerum; &nbsp; &nbsp; Et masculi vigoris Eloquentia. Tum, quod praereptae lucis solamen honorum est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic FREDERICUS moeret ipse tertius. 1694. [p. 377] </poem> ====IN ORATIONEM, QUA GULIELMUS HENRICUS DANKELMANNUS SERENISSIMO AC POTENTISSIMO PRINCIPI GULIELM O&nbsp; III. MAGNAE BRITANNIAE REGI FELICEM IN BATAVIAM ADVENTUM GRATULATUS EST.==== <poem> M AGNANIMI, Gulielme, paras dum praelia Regis &nbsp; &nbsp; Resque domi gestas dicere, resque foris; Nobilis ingenuas animat facundia chartas, &nbsp; &nbsp; Prodit & auctorem pagina quaeque suum. {{Versus|5}} Nec tu materia dignus leviore fuisti, &nbsp; &nbsp; Dankelmanne, tuae nec monumenta manus. Cresce, age, praeclari verissime sanguinis haeres, &nbsp; &nbsp; Nec magno quondam patre future minor. Omen inest coeptis (video) felicibus ingens, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cyllenaeque alta plausit ab arce Deus. 1695. [p. 378] </poem> ====IN PANEGYRICUM DICTUM HONORI SERENISSIMI AC POTENTISSIMI PRINCIPIS FREDERICI&nbsp; III. ELECTORIS BRANDEBURGICI A PHILIPPO SILVESTRO DANKELMANNO. ==== <poem> P ROLES inclita maximi Parentis, Silvestre, Ausoniae cliens Minervae, Non tu degener aut pudendus haeres Longi stemmatis & domus vetustae: {{Versus|5}} Non tu pectoris indigus diserti; Qui de carceribus disertus ipsis, Puri fluminis in modum, stupentem Suspensa trahis aure concionem. O praeludia grata blandientis {{Versus|10}} Naturae! o Genii potentis auram! Sic primo Jovis armiger volatu Jam pugnas meditatur atque praedas. Sic fulvae leo matris a cubili Ferox dente novo lacessit hostem. [p. 379] {{Versus|15}} Perge flos juvenum politiorum, Perge Cecropiae decus palaestrae, Quo virtus vocat & decorus ardor, Mox majoribus inplicande curis. Poscit patria, poscit ipse culto {{Versus|20}} Condigne memoratus ore princeps. 1695. </poem> ====IN REGIAM DIGNITATEM IN BORUSSIA A FREDERIC O&nbsp; III. ELECTORE BRANDEBURGICO SUSCEPTAM. ==== <poem> R EGNATA prisco regna Brutenio, Et Videvuthi sceptra prius manu &nbsp; &nbsp; Gestata, fortuna favente & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis super&#251;m secundis {{Versus|5}} Haeredis acrem Brennigenae manum Rursus decorant, ac FREDERICIOS &nbsp; &nbsp; Regale circumvestit aurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lumine conspicuo capillos. [p. 380] Salve bonorum nuntia caelitum {{Versus|10}} Lux alma; salve tot populis dies &nbsp; &nbsp; Jucunda; tot forti Borusso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta dies, repetita votis. Tu sceptra nullis uncta cruoribus Hero potenti, tu sine praeliis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Stantem columnam, tu quietum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu placidum diadema portas. Quamquam citato carpere iter gradu Praegestientem, turbine flammeo &nbsp; &nbsp; Hucusque, nec miti flagello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Detinuit homicida Mavors. Te dives anteit Copia, fertili Succincta cornu, te Cerealibus &nbsp; &nbsp; Evincta culmis Faustitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta cohors dominam salutant. {{Versus|25}} Electra Tethys Balthica mollibus Evolvit algis, mella capacibus &nbsp; &nbsp; Ceris Aristaeus, novumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deproperat calathis Lyaeum. Incensa multae sidere purpurae {{Versus|30}} Forti lacerto vellera fert Pales, &nbsp; &nbsp; Prussi gregis formosum amictum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Muricibus medicata Prussis. [p. 381] Adplaudit alto flumine Vistula, Laetusque amoenis Bregela fontibus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Fusaeque in herbosis Borussae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Na&#239;des adsonuere ripis. At tu, Deorum cura potentium Rex magne, tantum cui licuit boni &nbsp; &nbsp; Struxisse de privo, tuumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Inque tua ditione regnum Fundasse, nullo munere debitum, Nullis revinctum conditionibus; &nbsp; &nbsp; Hoc macte virtutis tropaeo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte tuis generose sceptris. {{Versus|45}} Quod si vetustis in titulis decus Relucet ingens, ac speciosius &nbsp; &nbsp; Effulta majestas avorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nominibus radiat potentum; Et tu (quod omnis, qua patet, arbitra {{Versus|50}} Europa vidit, quod sibi traditum &nbsp; &nbsp; Mirentur exemplum nepotes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rex poteras sine lite nasci. Oblata pridem (nota loquor) licet Aulae volentis ac popularium &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Clamore votorum petiti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sprevit Avus Genitorque regna. [p. 382] Imago quantae quanta modestiae! Tibi faventis magna manus Dei &nbsp; &nbsp; Dilata praeclaris priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Praemia promeritis rependit. Te militaris sidus adoreae, Te Christianae praesidium rei &nbsp; &nbsp; Agnoscit, & miratur Arctos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Boreae plaga lata duri. {{Versus|65}} Te Cirrha multo numine lucidum Reponit imis in penetralibus, &nbsp; &nbsp; Interque caelestes patronos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aoniae cecinere lauri Insigne nomen. Tu pretium ingen&#238; {{Versus|70}} Obliteratis reddis honoribus, &nbsp; &nbsp; Artesque & extorres fideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipis hospitio Camoenas. O restituti nobilis otii Auctor, feroci cognite Concano, &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Quem lora captivis lacertis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ferre tuae docuere dextrae Inusitatis fulmina jactibus: O magne vindex Justitiae, polo &nbsp; &nbsp; Demisse custos o sereno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Legibus innocuaeque Paci! [p. 383] Serves Borussum nomen, & inclitae Momenta gentis, sive opus est manu, &nbsp; &nbsp; Seu mente res poscunt, amicus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Albioni & populo Batavo. 1701. </poem> ====IN EFFIGIEM SERENISSIMI AC CELSISSIMI PRINCIPIS FREDERICI GULIELM I ELECTORATUS BRANDEBURGICI AC REGNI BORUSSIAE HAEREDIS. ==== <poem> R EGIUS heroum sanguis pubente sub aevo &nbsp; &nbsp; Hos Princeps oculos, haec rosea ora gerit. Belligera pectus praemuniit aegide Pallas: &nbsp; &nbsp; Fortem animum mites excoluere Deae. 1701. [p. 384] </poem> ====IN AUSPICATISSIMA HUJUS BELLI INITIA, CUM INSULA CAESARIS, GALLORUM PRAESIDIO JUXTA ET OPERIBUS MUNITISSIMA INVICTA VIRTUTE POTISSIMUM MILITIS BORUSSICI CETERORUMQUE FOEDERATORUM, SED PRAECIPUE CONSILIO ET AUSPICIIS FREDERICI REGIS VESALIAE TUNC DEGENTIS, IN CONSPECTU DUCIS ET EXERCITUS GALLICI CAPERETUR. ==== <poem> H AERENTEM bifidi Burgundum litore Rheni &nbsp; &nbsp; Miramur tanta nil agitare manu? Testis erat victi longe certamine muri, &nbsp; &nbsp; Insula qua famulis Caesaris exstat aquis. {{Versus|5}} Noluit incertae rumori credere famae, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque haec oculis debuit ipse suis. 1702. [p. 385] </poem> ====IN NATALEM XLVI. FREDERICI&nbsp; I. AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====IN FREDERICI GULIELM I MAGNI ELECTORIS BRANDEBURGICI STATUAM EQUESTREM. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====IN EFFIGIEM ILLUSTRISSIMI COMITIS WARTENBERGI I, AUGUSTISSIMI BORUSSIAE REGIS MINISTRI STATUS PRIMARII. ==== <poem> H Ic est ille, manus certissima Principis alti, &nbsp; &nbsp; Tam grave qui rerum tam bene fulcit onus; Commoda qui Domini sua deputat, inque opera omni &nbsp; &nbsp; Ex sola titulum quaerit, amatque, fide. 1703. </poem> ====GELRIA CAPTA AB SERENISSIMO BORUSSIAE REGE FREDERICO &#160 I. ==== <poem> H ANC quoque praeteritis, Rex invictissime, laurum &nbsp; &nbsp; Adjice: digna tuo nomine, digna loco est. Tandem praevalidam fatis urgentibus urbem &nbsp; &nbsp; Perfregit Martis vis animosa tui. {{Versus|5}} Quam manus, ingenium, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne quo posset ab hoste capi. [p. 388] Quae, prius ad partes quam deflexisset Iberas, &nbsp; &nbsp; Farnesio turpi munere emenda fuit. Quam qui tentarunt, (& erant gemus acre Deorum) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Credibile est coepti poenituisse sui. Vicisti, FREDERICE. humiles protendere palmas &nbsp; &nbsp; Cogitur, en, Celtae non bene mixtus Iber. Nec tamen indignas subiit te vindice leges; &nbsp; &nbsp; Iraque tam duro mitis in hoste fuit {{Versus|15}} Jus grave victoris clementia temperat aequi, &nbsp; &nbsp; Demittitque animos mens generosa truces. Salve magna De&#251;m proles, Regum optime salve: &nbsp; &nbsp; Tu populis rector, tu pater unus ades. Sic tegat armatas Victoria certa cohortes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et comes in castris gaudeat ire tuis. Sic, tibi qui teneris subcrescit filius annis, &nbsp; &nbsp; Inter belligeros plurimus exstet avos. Sic tua, sincerae stabili pro foedere pacis, &nbsp; &nbsp; Praemetuant hostes fulmina, civis amet. 1704. [p. 389] </poem> ====IN EFFIGIEM VIRI ILLUSTRISSIMI EZECHIELIS SPANHEMII, liberI BARONIS, AUGUSTISSIMI REGIS BORUSSIAE AD ANNAM SERENISSIMAM AC POTENTISSIMAM MAGNAE BRITTANNIAE REGINAM ORATORIS.==== <poem> A D placidas artes, & ad alta negotia natus &nbsp; &nbsp; Spanhemius viridi sic nitet ore senex. Cujus in ingenio Virtus Romana capaci &nbsp; &nbsp; Gestiit, & sedem figere Graja Venus. {{Versus|5}} Dii sanctum servate caput; Dii vellere puro &nbsp; &nbsp; Mollia longaevis addite fila colis. 1704. [p. 390] </poem> ====MEMORIAE RAIMONDI FALTZII REGIS BORUSSIAE NUMISMATUM CAELATORIS INCOMPARABILIS. ==== <poem> H OLMIA te, Faltzi, gremio suscepit alumno, &nbsp; &nbsp; Vagires molli cum tener ore puer. Adstitit ad cunas, ne tu nutricis egeres, &nbsp; &nbsp; Gratia, Mulciberis cura pudica sui. {{Versus|5}} Adstitit & Pallas, sed qualis in otia fertur, &nbsp; &nbsp; Nuda caput, nulla Gorgone tecta latus. Hinc vigor, & teneris crevit tibi fortius annis &nbsp; &nbsp; Ingenium, ac multo docta labore manus. Mensque capax rerum pulcrarum, & pectoris ardor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uno non potuit se tenuisse loco. Terra angusta tibi patria est: loca dissita longe, &nbsp; &nbsp; Cumque locis populos cura videre fuit. Emicuit virtus: laudisque sititor honestae &nbsp; &nbsp; Egregius vario fulsit in aere labor. {{Versus|15}} Qualis nimbosa glaciatum nube Bo&#246;ten &nbsp; &nbsp; Candida noctivagis quae Dea fertur equis; Qualis purpurei radians Hyperionis ignis &nbsp; &nbsp; Pallida formosa sidera luce premit. [p. 391] Hinc quaesita tibi magnorum gratia Regum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hinc meritis compar gloria nata tuis. Hinc laudum foecunda seges, commissaque curae &nbsp; &nbsp; Magnanim&#251;m heroum tot monumenta tuae. Singula quid referam? gelida tibi flata sub Arcto &nbsp; &nbsp; In titulos vivunt aera potentis Heri. {{Versus|25}} Vidit, & ingemuit dejecto Sequana fastu, &nbsp; &nbsp; Plus aliquid civi te potuisse suo. Excepit reducem plausu Germania longo, &nbsp; &nbsp; Laeta venustatum jam sibi deesse nihil. Praecipue patriis victor FREDERICUS in armis {{Versus|30}} &nbsp; &nbsp; Praeconem Martis te jubet esse sui: Qui belli saevasque vices, clarosque triumphos &nbsp; &nbsp; Tradas aeternis non imitande typis: Qui Pacis geniale bonum, qui praemia Musis. &nbsp; &nbsp; Addita, qui Regis tot benefacta notes. {{Versus|35}} Salve magne Necis domitor: te marcida Lethe, &nbsp; &nbsp; Te tremit in pigra luridus Orcus aqua. Non te ignava terent saeclis oblivia seris; &nbsp; &nbsp; Non cinis in vili muta jacebis humo. Fama triumphales variata coloribus alas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Te super & terras & freta longa feret. Fama vigil, magni comes assiduissima Regis, &nbsp; &nbsp; Te cum Rege diu vult superesse tuo. [p. 392] Illius insignes Cramerus in ordine lauros, &nbsp; &nbsp; Grandiaque historica gesta recenset ope. {{Versus|45}} Pagina belligera crescit facunda papyro, &nbsp; &nbsp; Et clarum Latio murice lucet opus. Faltzius haec inter caelo vivace perennes &nbsp; &nbsp; Illustrat fastos; Faltzius arte juvat. Talis in arguto pretii spectabilis auro &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gemma micat: tenera talis in aure lapis. Gaude sorte tua, Faltzi: longumque valete &nbsp; &nbsp; Praestantis cineres & placida umbra viri. 1704. [p. 393] </poem> ==Jani Broukhusii carminum juvenilium liber.== [p. 394: blanco] [p. 395] ===Jani Broukhusii carminum juvenilium liber. === ====IN JOANNIS DERRAMOUTII DISPUTATIONEM PHYSICAM de NATURA CORPORIS.==== <poem> O quae discussis radio meliore tenebris &nbsp; &nbsp; Cartesii purum nunc facis umbra diem, Haec tibi ad Elysios sacrat donaria campos &nbsp; &nbsp; Sollicitus veri saepe latentis amor. {{Versus|5}} Haec meus, ecce, vovet primis Dermoutius annis, &nbsp; &nbsp; Ominat & patriae nil puerile puer. Vulgus abi, sterilesque animae, quas magna priorum &nbsp; &nbsp; Nomina suspensa religione tenent. Casca juvent alios veterum deliria: nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Rejecta prior est glande benigna Ceres. At tu, cui veri & laudum generosa cupido &nbsp; &nbsp; Pectora jam thyrso fervidiore quatit, [p. 396] Macte novis animis, stadioque exercitus isto &nbsp; &nbsp; Despice vulgaris nomen inane sophi. {{Versus|15}} Sic ego te quondam titulis & honoribus auctum &nbsp; &nbsp; Adspiciam partum Jure referre decus; Parsque sodalitii non infima gratuler olim &nbsp; &nbsp; Aequari meritis publica vota tuis. </poem> ====AD DANIELEM ARENTS PHILOSOPHIAE DOCTOREM.==== <poem> A DSPICIS ignotae, juvenum doctissime, dextrae &nbsp; &nbsp; Scripta, verecundus quae mihi dictat amor; Incultisque jubet numeris adferre salutem, &nbsp; &nbsp; Et captare tuae foedus amicitiae. {{Versus|5}} Forte rogas, qui sim, nullo tibi cognitus usu: &nbsp; &nbsp; Vix, puto, de facie mox bene notus ero. Sed me, quae terras olim se fundet in omnes, &nbsp; &nbsp; Non potuit genii fama latere tui. Fama, secuturi pulcerrima nominis index, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nunc quoque per terras & maria alta volat. Adde quod ingenii specimen doctique leporis &nbsp; &nbsp; Non semel his licuit sumere luminibus; Tempore jam ex illo, quo me Dermoutia virtus &nbsp; &nbsp; Coepit cultores inter habere suos. [p. 397] {{Versus|15}} Cujus inoblito dum plurimus ore recurris, &nbsp; &nbsp; Ah desiderio quam mora longa fuit, Qua te quaque tuam liceat contingere dextram, &nbsp; &nbsp; Et coram doctis pascier alloquiis! Jamque dies numerans iterumque iterumque revolvo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Currite, festini currite Solis equi: Mox meus Amsteliam Trajecto viset ad urbem &nbsp; &nbsp; Daniel, & socios, numina cara, lares. Hoc ego, & hoc mecum toto Dermoutius optat &nbsp; &nbsp; Corde, sacrosancti biga sodalitii. {{Versus|25}} Interea facili Baccho libamus uterque &nbsp; &nbsp; Proque tuis Musis proque salute tua. </poem> ====IN POEMATA PETRI LOTICHII SECUNDI DERRAMOUTIO DONUM DATA.==== <poem> A EMULA Romani Germania nominis armis &nbsp; &nbsp; Noluit hac una tollere laude caput: Nec tantum Arminios Latiis opponere Varis, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim Rheni cogere ferre minas. {{Versus|5}} Jam ferro superasse parum est; contenditur arte, &nbsp; &nbsp; Et Latii curam docta leporis habet. [p. 398] Invidiae secura, uno contenta Secundo &nbsp; &nbsp; Gaudet, & Aonias eminet inter opes. Quem, nisi saeclorum vitaeque recentior aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Crimen habet, priscis quis neget esse parem? Si Venus haeredem scripsit Romana Tibullo, &nbsp; &nbsp; Non alium potuit scribere Lotichio. </poem> ====DE URBE ALMERIA. ==== <poem> E T nemus Almerium, praetextaque frondibus arva, &nbsp; &nbsp; Antiquum Nymphis Na&#239;sin hospitium, Vidimus, & prisci speciosa emblemata templi, &nbsp; &nbsp; Et Musis sacros Justitiaeque lares; {{Versus|5}} Quidquid & in tota visendum ducitur urbe: &nbsp; &nbsp; Nec Genius potuit displicuisse loci. Hoc tamen ignoscat Genius mihi, & ipsa Venustas; &nbsp; &nbsp; Est quod in Almeriis rite requirat amor, Quodque ego praecipue, si possem, cernere vellem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non habet haec Veneres ora venusta suas. [p. 399] </poem> ====AD JOANNEM DERRAMOUTIUM LEIDAM DISCEDENTEM.==== <poem> Q UALIS dilecta viduatus compare turtur, &nbsp; &nbsp; Exemplum rarae turtur amicitiae, Ah miser, a&#235;ria luget gemebundus ab ulmo, &nbsp; &nbsp; Nec potis est sese dissimulare dolor: {{Versus|5}} Qualis palma suo jam dissociata marito &nbsp; &nbsp; Longius, arentes contrahit aegra comas: Sic ego m&#238; videor luctu tabescere amaro, &nbsp; &nbsp; Et desiderio discruciante mori, Dum tu Palladiae repetis, carissime, Leidae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenia, & insignes urbis ab arte viros. Quemne ego fraterno suspexi semper amore, &nbsp; &nbsp; Quemne ego dilectis diligo plus oculis, Dermouti, potes ah patrios mutare penates? &nbsp; &nbsp; Ah patrios Leidae posthabuisse lares? {{Versus|15}} Quamvis illa decus meritum tibi jactet aviti &nbsp; &nbsp; Nominis, & generis tot monumenta tui. Nos ergo excidimus (proh vanum nomen amici!) &nbsp; &nbsp; Et querimur laesi jura sodalitii. Nec te Nasonis tangit cura ulla relicti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec te mentito nomine dictus Hylas: [p. 400] Tristis Hylas, quem nunc patrii prope fluminis alveum &nbsp; &nbsp; Mens animi longis deserit in lacrimis, Et cum nocturnos producit Vesperus ignes, &nbsp; &nbsp; Et cum mutato Lucifer audit equo. {{Versus|25}} Talis ad Eridanum luctu Phaethontis ademti &nbsp; &nbsp; Heliadas pingui cortice texit amor: Vel talis tenero liquida inter nubila Cygno &nbsp; &nbsp; Sparsit olorina pectora canicie. Haec ego deserto nequidquam in litore ventis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Eminus, ac surdis conqueror alitibus. At me populeis Paean speculatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Sternuit, ac tacta sic ait inde lyra: Desine tam mollis, puer inconsulte, querelae; &nbsp; &nbsp; Non est haec genio digna palaestra tuo. {{Versus|35}} Ille tuus Batavas Dermoutius ibit Athenas, &nbsp; &nbsp; Cujus inoblito plurimus ore sedes; Musarum pulcro mentem liquefactus amore, &nbsp; &nbsp; Et Phoebo patriis carus in aggeribus. Quique prius cultos Sophiae digressus in hortos &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Institerat rerum semina prima sequi, Jam nunc Romani numerosa volumina Juris &nbsp; &nbsp; Volvet, & arrectis imbibet auriculis. Hic discet quaecumque sacri pia Caesaris aetas &nbsp; &nbsp; Sanxerat, in seros non temeranda dies; [p. 401] {{Versus|45}} Quaeque per aeternos doctorum cura labores &nbsp; &nbsp; Publica, Pandectis rite tuenda dedit; Et quae Caesareo Codex sub nomine uterque &nbsp; &nbsp; Praecipit, inmensae sedulitatis opus. Non tamen inde tuo quidquam decedet amori: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Immemor absentis non erit ille tui. Nam sive intentus chartis studiisque sedebit, &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore figet amor; Musarum generosus amor, fax unica magnae &nbsp; &nbsp; Mentis, & humano fortior arbitrio; {{Versus|55}} Tum sive annoso Legum decreta Lyaeo &nbsp; &nbsp; Diluet, aut facili protrahet ore diem, Saepe tuo Genio libabit, saepe Saluti, &nbsp; &nbsp; Et, Bene sit nostro, sit bene, dicet, Hylae; Qui nunc Amsteliis errans sub turribus aegrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Non responsuro litore, vexat ebur. Haec Deus innocuis praesens tutela po&#235;tis, &nbsp; &nbsp; Quem cave sublesta dixeris esse fide. Quin potius, memori servantes pectore amicum &nbsp; &nbsp; Pectus, in alternum solvimur alloquium? {{Versus|65}} Non tot me Claria dispernunt millia Leida, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit Leidam, cum volo, mente sequi: Nec tot de patriis arcent te millia tectis, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit crebro visere epistolio. [p. 402] Este, precor, testes, communia Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et, nimium nostro tempore rara Fides: HOC VOTO AD VESTRAM VOBIS PRAESENTIBUS ARAM &nbsp; &nbsp; ADSTRINGUNT SACRAM JANUS UTERQUE FIDEM; SI QUANDO VESTRUM INVADENT OBLIVIA NOMEN, &nbsp; &nbsp; RARAQUE JAM TRITUM LITERA CURRET ITER; {{Versus|75}} TUNC MALUS ATQUE SACER, TUNC INTESTABILIS ESTO, &nbsp; &nbsp; QUI PRIOR INJUNCTO CESSAT AB OFFICIO. </poem> ====AD SALOMONEM BORREMANSIUM <i>Gratiae pro libello commodato.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ORMANSI, en reducem tibi libellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem quantum lubet, ut lubet, relegi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totis continuis tribus diebus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Lector scilicet expeditus;) atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Converti varie meos in usus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo quas tibi gratias rependam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nolis tibi gratias rependi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui pudor tuus est tuique mores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aude ergo ut proprium & tuum rogare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Si quidquam mea continet supellex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod tu forsitan usui futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Credes, & fidei obsides Batavae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos tibi Hendecasyllabos reserva. [p. 403] </poem> ====AD CASPAREM BRANTIUM, <i>Cum de Lauri usu apud antiquos disseruisset.</i>==== <poem> N IMIRUM, Branti, laurum tibi debet Apollo, &nbsp; &nbsp; Quin laurum Daphne debet & ipsa tibi. Nec temere modo laurorum celeberrimus usus &nbsp; &nbsp; Scribitur, & Pythii priva corona Dei; {{Versus|5}} Sed magis instinctu Pythii istud Apollinis oestrum &nbsp; &nbsp; Concipis, & Daphne te magis ipsa movet. Nempe recordatur quantum Barlae&#239;a Clio &nbsp; &nbsp; Contulerit lauro contuleritque sibi. Hinc te, per titulos cum rite incedis avitos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deligit, ornari cujus honore velit. Macte animis, Branti, macte hoc & amore Deorum, &nbsp; &nbsp; Aeternum lauros ut gerat una domus. </poem> ====D. M. JANI GRUTERI S.==== <poem> Q UI senium & noctis maculas auctoribus aegris &nbsp; &nbsp; Assueras fausta pellere Castor ope; Cui debet quicumque Latini nominis exstat &nbsp; &nbsp; Scriptor, & hunc ipsum vivit ad usque diem; [p. 404] {{Versus|5}} Quis putet? ipse tui jacturam flere laboris &nbsp; &nbsp; Cogeris, ac Musae rudera sparsa tuae: Sparsa per externas gentes & sparsa per undas, &nbsp; &nbsp; Quo non ulla tuum fama sequatur opus. Nec quisquam medicas (o tempora!) tempore tanto &nbsp; &nbsp; Dignatus miseris adplicuisse manus! Talis in Absyrtum violentae dextra sororis &nbsp; &nbsp; Saeviit, & secto corpore lusit iter. Dii bene! pars magni cessit mihi parva Gruteri. &nbsp; &nbsp; Quantulacumque illa est, non male grata mihi est. Jamque adeo lacerae satago componere Musae &nbsp; &nbsp; Fragmina, & ad numeros quaeque referre suos. Forsitan hinc meritae extendam pomoeria famae, &nbsp; &nbsp; Quae praesto cineri, magne Grutere, tuo. Quamquam aliis scriptis alio sat nomine clari &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil ultra titulis Fama quod addat habet. Sed juvat ad Phoebi tripodes templumque Monetae &nbsp; &nbsp; Naufragii tabulas rite dicasse tui. [p. 405] </poem> ====AD PATRUUM SUUM. <i>Fausta anni apprecatio.</i>==== <poem> D ECRERAM positis jam tandem vivere nugis, &nbsp; &nbsp; Et damnosa levis frangere plectra lyrae; Atque alias art&#232; complecti sedulus artes, &nbsp; &nbsp; Quaeque virum possint, quaeque decere senem. {{Versus|5}} Clusius en dextram Janus mihi vellicat aurem, &nbsp; &nbsp; Innuit & festi temporis esse diem: Utque suis nolim, rogat, obticuisse Calendis, &nbsp; &nbsp; Paucaque solenni more negare sibi. Matutine Pater, supremum pectoris aestum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ante tuos sisto te cupiente pedes. Pro quibus officiis hoc unum, Sancte, paciscor, &nbsp; &nbsp; Cum volvenda tuo numine saecla tenes; Ut qui me patrio Patruus dignatur amore &nbsp; &nbsp; Ducat inoffensa tempora canicie, {{Versus|15}} Seque mihi caris carum magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; Seque mihi vita sentiat atque anima. De me, m&#238; facile est angusto vivere voto, &nbsp; &nbsp; Hanc modo continuet sedula Nona colum. Mentior? an Janus gemino bonus annuit ore? &nbsp; &nbsp; Annuit, & faustis sternuit ominibus. [p. 406] </poem> ====AD DANIELEM ALPHENIUM. ==== <poem> N ON tantum reduces Jani celebrare calendas &nbsp; &nbsp; Me juvat, & patriis addere thura focis; Nec tantum longo devexos agmine soles &nbsp; &nbsp; Laetor ad emensum vivere Zodiacum: {{Versus|5}} Quantum te nostris, Alpheni candide, Musis &nbsp; &nbsp; Devinctum sancti jure sodalitii: Sancti jure sodalitii, cui Gratia triplex &nbsp; &nbsp; Cumque Lepore almo praesider almus Amor. Quidni? nec casus nec fors temeraria nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pauxilli usuras imputat alloquii. Sed pariles animos strinxit vis altior, & quam &nbsp; &nbsp; Non male divini dixeris arbitrii. Sive ea sit nostri prona indulgentia fati, &nbsp; &nbsp; Expertem quae me noluit esse tui: {{Versus|15}} Seu magis Alphenii Genio, quod credere par est, &nbsp; &nbsp; Debeat hoc rectae nobile mentis opus. Quidquid id est, Div&#251;m felix agnosco favorem, &nbsp; &nbsp; Qui precor ut cursu perpete continuet. Hoc unum male me cruciat, hoc pectore in ipso &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cor coquit, & longa torquet amaritie; [p. 407] Quod me cunctantem, cum me labor iste deceret, &nbsp; &nbsp; Oppressit facili scripta tabella manu. Tune prior, tu docte prior? ne sit mihi tantum &nbsp; &nbsp; Credere. Debueram te rogitasse prior. {{Versus|25}} Sed pudor audenti semper semperque moleste &nbsp; &nbsp; Obstitit. Ah peream, rusticus iste fuit. Sic aliquis voti sibi conscius, horret aperte &nbsp; &nbsp; Poscere, quae supra spem videt esse suam. Vixque adeo tenui sua murmure sensa fatetur, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellet & hoc ipsos edidicisse Deos. Tum si forte boni facilis clementia caeli, &nbsp; &nbsp; Quam vovet, & metuit quaerere, praestat opem, Innocuis hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Assiduus festas concinit ante fores. {{Versus|35}} Ipse itidem omnigenis contractum expungere nomen &nbsp; &nbsp; Hinc adeo annitar sedulus officiis. Quaeque supersedi quondam deferre merenti, &nbsp; &nbsp; Millecuplo reddam foenore, mille modis. Nec me delicias facere hic, suavissime, crede: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quae loquor, ingenua simplicitate loquor. Nec vapido astutam servo sub pectore vulpem, &nbsp; &nbsp; Quin animi certum fronte gero speculum. Gallos ista juvent, aut si quis vanior illis &nbsp; &nbsp; Grassari fictis sustinet obsequiis. [p. 408] {{Versus|45}} At procul a Musis, procul a cultore po&#235;ta &nbsp; &nbsp; Et dolus & foedae fraudis amicus amor. </poem> ====AD EUNDEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A LPHENI pater elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque idem pater eruditi amoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui m&#238; devorat intimas medullas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si quid magis abditum est medullis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qu&#238;s te muneribus remunerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas grates meditabor, aut reponam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro larga & lepida piaque strena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro missis epicediis Gronov&#238;, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gronov&#238; Herculis illius Latini & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Graji nominis, Herculis Dearum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas sub praesidio Herculis Vetustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aede una coluit sacrisque iisdem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certe ni mihi gratum utrumque munus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quamquam in re male grata & ominosa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quo m&#238; musica labra, musicum cor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo m&#238; barbitos, & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad quam Diis facio & novem Deabus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin hoc ad speciem adde gratiorem, [p. 409] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod m&#238;sti quoque Francii dolentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Threnos, quos pietas gravisque luctus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magni manibus obtulit Magistri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franc&#238; inquam, unici & unius po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si tollas decus Heinsiae Thaliae) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui digne queat & decenter istam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tanti nominis insequi ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus carmina culta, carmina? imo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mel merum, Ambrosiae meros liquores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumspectius arctiusque servo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam caros maris Indici uniones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mercator catus arculis flagellat. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae jam talio par fiet, satisve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alphen&#238; faciat benignitati? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu me miserum malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tam pauperis inquilinus horti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Tardum nomen & improbum putabor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ni digne expediam aere me parato! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec domi mihi talia ista vulgo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nascuntur, neque suppetit facultas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vicatim haec alicunde mutuandi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Si vel maxime avebo mutuari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accedit caput omnium malorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod nefas prope nominare, febris; [p. 410] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sudando abstulit, abstulit tremendo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Et tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clausit me quasi lectulo sepultum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque exinde, velut recens cadaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totus langueo, langueo hercle totus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc illae lacrimae, valetque certo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixdum pingere dextera ista ductu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quocirca accipe quidquid hoc Phaleuci est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod mecum meditor sedens ad ignem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter sex pueros minurientes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et convicia mutua & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Gannitus, lacrimas, rudes cachinnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amoris tamen haud febricientis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu carmen habe febriculosum. </poem> ====AD EUNDEM. ==== <poem> D UM gravis hiberni furit inclementia caeli, &nbsp; &nbsp; Et Notus admissas aggerit usque nives, Cedite paulisper dulces, mea cura, Camoenae: &nbsp; &nbsp; Vestrum erit exclusis ludere cum Zephyris. {{Versus|5}} Vos quoque enim simili nolim torpescere mecum &nbsp; &nbsp; Frigore, & hibernas increpitare moras. [p. 411] Non vobis glacies, non udi stiria nasi &nbsp; &nbsp; Convenit, aut sparso triste cubile gelu. Atque utinam lustrare specus, rupesque canoras &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vobiscum molli detur adire pede, Quas levis assultans super irrigat Hippocrene, &nbsp; &nbsp; Et numquam tacita lene susurrat aqua: Ver ubi perpetuum ludit per devia Tempe, &nbsp; &nbsp; Blandaque pubentes temperat aura rosas: {{Versus|15}} Et Pandionia mulcentur aedone lauri, &nbsp; &nbsp; Collisisque nemus accinit omne comis. Non hic ingrata disperdens otia bruma &nbsp; &nbsp; Effundam gelidum, me miserante, melos: Qualis apud duros damnatus Naso Tomitas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Alsit in extremae litore Barbariae. Si tamen est animus mecum exspectare cicadas, &nbsp; &nbsp; Et tremere, & longo diriguisse gelu; Huc Erato jucunda (tui fors nominis aura &nbsp; &nbsp; Leniet afflatu frigora acerba novo) {{Versus|25}} Ut tecum mediter, quoniam Deus odit inertes, &nbsp; &nbsp; Aes vetus Alphenii persoluisse mei; Qui me, cum graciles febris depasceret artus, &nbsp; &nbsp; Servatum a morbi limine restituit. Nec tamen aut haustu bilem vacuavit amaro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aut tetricis succis pharmaca mista dedit; [p. 412] Aut jussit tenuem solvi, se judice, venam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sanguinis haud adeo prodigus ille mei est) Sed doctis precibus, sed blandi carminis arte &nbsp; &nbsp; Praesentem Jani sollicitavit opem. {{Versus|35}} Ipse procuravit qu&#238;s possem cumque piari &nbsp; &nbsp; Februa, non alia tam bene danda manu. Nec frustra Div&#251;m audimus tutela po&#235;tae: &nbsp; &nbsp; Ecce Deus medicas attulit ipse manus. Fugit saeva lues, fugere horrorque tremorque, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quae plura malus taedia morbus alit. Nunc ego quod tanto munus pro munere reddam? &nbsp; &nbsp; Gratia quae tantis par erit officiis? Tu me Erato, tu Diva doce. dubitamus uterque, &nbsp; &nbsp; Et plus quam nostrae credimus illud opis. {{Versus|45}} I tamen, i quaeso, Clariae pete moenia Leidae, &nbsp; &nbsp; Atque istaec nostro nomine verba refer: Cum primum verni spirare faventia caeli &nbsp; &nbsp; Coeperit, & clausos pandere terra sinus, Ille tuus toto, Alpheni, tibi pectore amicus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quem voluit Candor, quem Jocus esse tuum, Amstela qua patrios lambit lenissimus agros &nbsp; &nbsp; Aram de viridi cespite constituet; Qua te quaque tuum mactet vel carmine Janum, &nbsp; &nbsp; Vel florum textu versicolore colat. [p. 413] {{Versus|55}} (Ne faciat vitula, ne qua imbuat hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Provisum est, caeca sic agitante Dea.) Accedet versus: JANO BROUKHUSIUS ARAM &nbsp; &nbsp; PRO TEMPESTIVO DEDICAT AUXILIO. Haec ubi pertuleris, dicta acceptaque salute &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad nostros retro te refer alma lares. </poem> ====IN PETRI FRANCII ORATIONEM DE STUDIO ELOQUENTIAE. ==== <poem> F RANCI, delicium Suadae Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Prodigium nostris edite temporibus, Dispeream, ni te Cicerone libentius ipso &nbsp; &nbsp; Audiat Aonidum cum grege trina Charis. {{Versus|5}} Dispeream, ni te, tacitis revocatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Agnoscat primi Tullius eloquii. Sic gravis Aesopus, sic doctus Roscius olim &nbsp; &nbsp; Vertere in plausus tota theatra suos. Sic & flexanima permulsit rostra loquela &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sive tua, Antoni, seu tua, Crasse, manus. O lac, o violas, & amoenum fulmen Athenae! &nbsp; &nbsp; O mella Actaeis sparsa papaveribus! [p. 414] Quis me Dircaeo sitientem proluat haustu, &nbsp; &nbsp; Cycnorumque leves sistat ad usque choros? {{Versus|15}} Quo te sublimi magnum per inane volatu &nbsp; &nbsp; Trans maria & terras nubilaque ipsa sequar. Quamvis certa meam properarent fata ruinam, &nbsp; &nbsp; Et fierem patriis flebile nomen aquis: Non alius tanto auderet contendere cursu: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non alius casu nobiliore mori. </poem> ====AD BACCHUM. <i>Crines suos ei dedicat.</i>==== <poem> C UI damus hos crines, denso quos invida filo &nbsp; &nbsp; Noluit effundi per sua colla Venus? At circum gracili strinxit lentissima vena, &nbsp; &nbsp; Ne facerent vernis ludibrium Zephyris. {{Versus|5}} Bacche Pater, tibi sit nostro de crine corolla &nbsp; &nbsp; Parvula, quae sacros pendeat ante pedes. Nec tu perpetua frustra gaudere juventa, &nbsp; &nbsp; Nec frustra vatum crederis esse pater. Tu, precor, excisos ima cum stirpe capillos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suscipe, flaventes verticis exuvias. Neu mirare, tibi cur se coma dedicet uni, &nbsp; &nbsp; Tam levis, & nulla splendida luxuria. [p. 415] Nam quae non poterat nativa dote placere, &nbsp; &nbsp; Auxilio quaerit luxuriare tuo. </poem> ====<i>Cum Groningam esset discessurus.</i>==== <poem> Q UALIS apud Rhodopen sacro bacchata furore &nbsp; &nbsp; Concidit Ismariis Maenas in aggeribus; Qualis erat primo virgo Cephe&#239;a somno, &nbsp; &nbsp; Ah rea materni criminis Andromede, {{Versus|5}} Languida, & erranti collum suffulta lacerto, &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli litore composita: Talis ego incerto mentem male saucius aestu &nbsp; &nbsp; Nescio quam variis ludor imaginibus. Nec me Musa juvat, nec plectro laetor eburno. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tantum amor est solis delituisse locis. Nec minus umquam animi sacro mens concita thyrso &nbsp; &nbsp; Jucundis Musarum ignibus incaluit. Ah pater, ah molli crinem praecincte corymbo &nbsp; &nbsp; Amstela, cui dulces reddere primitias {{Versus|15}} Carminis incomti jam tum consuevimus olim, &nbsp; &nbsp; Cum teneri sacros lusimus ante pedes, Cum pueri patrium discursaremus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Fistulaque indoctis strideret articulis: Da requiem menti longis erroribus aegrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Da pater, atque aliquam (nam potes) adfer opem. [p. 416] Haec ego, cum fundo pater Amstela sustulit imo &nbsp; &nbsp; Incinctum junco versicolore caput. Atque ita: Natalem, juvenis, quam deseris urbem, &nbsp; &nbsp; Haec est sollicitae prima favilla morae. {{Versus|25}} Nimirum illa suis claudit sub moenibus una &nbsp; &nbsp; Quidquid erat vitae dulce piumque tuae. Illa pios dominae servat moerentis ocellos, &nbsp; &nbsp; Oraque Acidaliis aemula Numinibus; Dilectae dominae, qua non formosior ulla &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vidit ab Eois fluctibus ire diem. Quae nunc in casto tabescens moesta cubili &nbsp; &nbsp; Suspirat moestae tempora militiae: Teque per hostiles jactatum languida turmas &nbsp; &nbsp; Unum sollicitis prosequitur precibus. {{Versus|35}} Hanc tu, seu sequeris Frisiam, seu principis arma, &nbsp; &nbsp; Mente gere, atque animum mulceat illa tuum. Et tecum longi comes indefessa laboris &nbsp; &nbsp; Indelibato gaudeat obsequio: Seque tibi caris caram magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Seque tibi vita sentiat atque anima. Adde tot illustres animas, tot candida vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, Thesea jam tibi nota fide. Quos inter paribus surgens Dermoutius annis &nbsp; &nbsp; Emicat, ille tuae sidus amicitiae, [p. 417] {{Versus|45}} Antiquae Fidei & Batavi Candoris alumnus, &nbsp; &nbsp; Quicum dulce tibi vivere, dulce mori. Et quos Lugduno nuper miratus ab urbe es &nbsp; &nbsp; Sponte tuam primos sollicitasse fidem; Praestantes animi fratres, quorum alter & ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militat, ac Patriae fortiter arma gerit; Tum qui Vondelii titulis succrescit & ausis &nbsp; &nbsp; Goesius, Hollandae gloria prima lyrae. Quid memorem fratresque tuos, pluresque sodales? &nbsp; &nbsp; I tamen, & fatis obsequere ipse tuis. {{Versus|55}} I generose animi, & fidens.er pectus in hostem, &nbsp; &nbsp; Ne sis antiquae fama pudenda domus. Tum seu longa dies, seu te brevis hora manebit, &nbsp; &nbsp; Crede De&#251;m magnis jussibus ista geri. Haec ille, & molli sacrum caput abdidit alveo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum novus irrepsit segnia in ossa calor. Ibimus, o patrii moderator magne profundi, &nbsp; &nbsp; Ibimus. audaces Mars juvat ipse manus. At vos interea, vos qui remanetis amici, &nbsp; &nbsp; Vivite, & o memores nominis este mei. {{Versus|65}} Quod si forte meus tinget cruor hostica tela, &nbsp; &nbsp; Et claudet manes terra aliena meos, Vos tumulo inferias date, & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis Amstela sub tiliis. [p. 418] Et nostri memores saxis inscribite versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quos oculo vector praetereunte legat: HIC SUA SERVARET FUNCTUS BROUKHUSIUS OSSA, &nbsp; &nbsp; SI POSSET PATRIA CONDIER EXUL HUMO. UT TAMEN ET FUNCTUS RIPA FRUERETUR AMATA, &nbsp; &nbsp; HOC SOCII MANES COMPOSUERE SOLO. </poem> ====AD ACADEMIAE GRONINGANAE STUDIOSOS <i>Post desertam ab Episcopo Monasteriensi obsidionem anno</i> MDCLXXII.==== <poem> S I mea, quas vellem, spirarent carmina vires, &nbsp; &nbsp; Esset & angusto fortis in ore sonus, Non ego Phlegraei canerem certamina campi, &nbsp; &nbsp; Aut Nili passas Romula vincla manus; {{Versus|5}} Non veteres iras, non bella animosa Gigantum, &nbsp; &nbsp; Nec quae plura solent vatibus esse labor: Sed vos, illustres animae, vestra inclita facta &nbsp; &nbsp; Materies essent carminis una mei. Vos ego sublimi ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua non parva meum fama sequatur iter. Sic olim Herculei caelum meruere labores: &nbsp; &nbsp; Hoc olim patriis Romulus ivit equis. [p. 419] At nunc immani curarum pondere presso &nbsp; &nbsp; Fas mihi sit vitae fata dolere meae. {{Versus|15}}Non sum qui fueram: mutant mala longa vigorem &nbsp; &nbsp; Ingenii, ac solitos destituere choros. Si tamen & nostrae quidquam tentare Camoenae &nbsp; &nbsp; Audent, quod culto possit ab ore legi, Qualescumque meo prodibunt nomine versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nominibus vestris rite dicabit amor. Vos inpugnatam variis terroribus urbem &nbsp; &nbsp; Intrepida fortes asseruistis ope. Et cum corruerent monachalibus omnia bombis, &nbsp; &nbsp; Et caderent magicis aera referta notis, {{Versus|25}} Ignitoque globi signarent tramite nubes, &nbsp; &nbsp; Et strueret diros Cerberus ipse focos, Nimirum tunc primam aciem tenuistis, & omnes &nbsp; &nbsp; Risistis monachi nil valuisse minas. Seu pellendus erat latebris defensus opacis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostis, ibi vestras sensit & ille manus: Moenia seu densa circum tutanda corona, &nbsp; &nbsp; Servastis fidas in statione vices. Westphale, depositis clypeo paulisper & hasta, &nbsp; &nbsp; Huc ades, ac rasum casside solve caput. {{Versus|35}} Hi sunt, sancte Pater, quos tu sentire solebas, &nbsp; &nbsp; Hi sunt, quos porci pertimuere tui. [p. 420] Pro quibus officiis unum hoc, Bernharde, rogamus, &nbsp; &nbsp; Ut memor armatae Palladis esse velis: Palladis armatae, quae te, si forte vacabis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Westphalicis ultro viset in aggeribus. At praegrande decus Frisiae, Wichere, juventae, &nbsp; &nbsp; Vive, decent annos fortia facta tuos. Tu quoque vive, precor, Bergi clarissime: vive &nbsp; &nbsp; O Gockinganae gloria prima domus. {{Versus|45}} Sic pariter Marti, pariter vigilate Minervae, &nbsp; &nbsp; Laurea sic velet, velet Oliva caput. Hac gladios vibrate manu, versate libellos, &nbsp; &nbsp; Binus ut e duplici laude triumphus eat. Palladis haec virtus ae gloria Palladis haec est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et bello nomen quaerere & ingenio. </poem> ====IN GERARDI TEN BERG DISPUTATIONEM JURIDICAM. ==== <poem> P OST exhausta feri certamina Martis & iras, &nbsp; &nbsp; Desuetos renovat vestra Minerva choros. Bergius exemplo praeludit, & auspice Suada &nbsp; &nbsp; Rimatur Themidis mystica sacra suae. {{Versus|5}} Macte animo, dilecte mihi, macte optime Bergi; &nbsp; &nbsp; Sic videam titulos crescere rite tuos. [p. 421] Haec Groninganis debetur gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Ingenio leges asserere atque manu. </poem> ====DESIDERIUM PUELLAE ABSENTIS. ==== <poem> P OST varios belli terraque marique labores, &nbsp; &nbsp; Visaque non fausto Gallica signa die, Hic ubi Woerdani pinguescunt sanguine campi &nbsp; &nbsp; Natalem reduces jam repetemus humum. {{Versus|5}} Tende manum lasso, Pater Amstela, si tamen umquam &nbsp; &nbsp; Ante urbem fluctus ire videbo tuos. An numquam, mea qua sola praecordia fervent, &nbsp; &nbsp; Agnoscet vatem De&#239;anira suum? Quo mihi tot misero belli evasisse pericla, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quo toties morti prostituisse caput, Si fugit has artes, armatumque horret amantem, &nbsp; &nbsp; Ac bellatrices nostra puella manus? Arma valete, valete enses, vale hostica tellus, &nbsp; &nbsp; Et desiderii conscia castra mei. {{Versus|15}} Ista aliis placeant: vita mihi detur inerti &nbsp; &nbsp; Amplexus inter basiaque arta mori. [p. 422] </poem> ====AD JOANNEM ANTONIADEM GOESANUM.==== <poem> E TSI me vario jactatum, Jane, tumultu, &nbsp; &nbsp; Bellorumque vagis fluctibus inplicitum Sevocat a coetu Musarum tristis Enyo, &nbsp; &nbsp; Nec patitur solitis invigilare choris; {{Versus|5}} Non tamen usque adeo feritas Mavortia cordi est, &nbsp; &nbsp; Ut cupiam lituos inter & arma mori, Oblitus Musarum artes, oblitus amores, &nbsp; &nbsp; Qui nimium molli nunc quoque corde sedent. Sed modo Romano versatur Apolline pectus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mens ubi consuetis ignibus incaluit, Aviaque errantem capiunt loca, persona rivis, &nbsp; &nbsp; Ac matutinis questibus alituum. Et modo desertos moesti lugemus amores, &nbsp; &nbsp; Vanaque sperati gaudia conjugii. {{Versus|15}} Nec raro dulces inter versamur amicos, &nbsp; &nbsp; Et quo non possum corpore, mente feror. Scilicet his studiis, hoc fallimus otia lusu, &nbsp; &nbsp; Quae mihi defunctis dantur ab excubiis. Hac olim Alcaeus potuit ratione laborem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animi tristes fallere dividias. [p. 423] Quamvis ille ferox, terris jactatus & alto, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina degeret exul humo, Saepe tamen Bacchumque patrem, Veneremque canebat, &nbsp; &nbsp; Incinctus serto versicolore caput. {{Versus|25}} Saepe Lycum nigris oculis nigrisque decorum &nbsp; &nbsp; Crinibus Aeolia detinuit cithara. Cur ego turpe putem vati contendere tanto, &nbsp; &nbsp; Hisque domi studiis militiaeque frui? At tu, Musarum laus invidiosa mearum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Goesane, antiquis aemule nominibus, Ecquid agis? Patio num plenus Apolline pectus &nbsp; &nbsp; Orchestram insolita religione quatis? Anne alio magnam mentem lymphatus ab aestu &nbsp; &nbsp; Ardua non humili tendis ad astra via? {{Versus|35}} Quidquid agis (neque enim ignavas te stertere noctes &nbsp; &nbsp; Naturae patitur vis generosa tuae) Magnum aliquid certe genio exspectamus ab isto, &nbsp; &nbsp; Cui raros dederunt tempora nostra pares. Sic equus ad primos palmae praeludit honores &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nobilis, atque animo jam sua vota videt: Mox ubi robur adest armis juvenilibus, omnes &nbsp; &nbsp; Praevertit volucri, ceu pila jacta, fuga. Quando erit illa dies, cum te, dulcissime rerum, &nbsp; &nbsp; Amplectar patrios laetior ante lares; [p. 424] {{Versus|45}} Armaque suspendam Marti votiva Batavo, &nbsp; &nbsp; Et ponam toto pectore barbariem? Barbariem: quid enim nobis immanius usquam est? &nbsp; &nbsp; Quid tantum humano dissidet ingenio? Tunc tibi rorantes calices interque libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militiae referam taedia mille meae: Pieridasque tuas, quamvis non passibus aequis, &nbsp; &nbsp; Quod possum, plausu, pectore, voce sequar. </poem> ====AD JOANNEM SIXIUM.==== <poem> A MSTELIAE turres, habitataque vatibus arva, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua, Quis Deus ad vestras ducet me candidus arces, &nbsp; &nbsp; Et reducem longo sistet ab exilio? {{Versus|5}} Seu raptum celeri liquidum per inane volatu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quale sagax olim Daedalus ivit iter) Seu potius junctis vectum super alta columbis &nbsp; &nbsp; Aequora, seu concha, Cypri jocosa, tua. O ubi tranquilla liceat mihi ludere in umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tureque votivo pacificare Lares? O ubi jucundo nunc indulgere furori, &nbsp; &nbsp; Nunc aestum cordis ludificare mei? [p. 425] Illic vel studiis animum emendare severis &nbsp; &nbsp; Inciperem, & rerum semina prima sequi. {{Versus|15}} Aut magis historiae campo diffusus aperto &nbsp; &nbsp; Conferrem nostris plurima temporibus. Aut mecum dulces essent, mea cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Germanae genii nobilioris opes. Et quoscumque dedit facundi temporis aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque oculis gererem jugiter atque sinu. Ipse levi quondam carmen modulatus avena &nbsp; &nbsp; Tentarem priscis orgia ferre choris. Ipse rosa lauroque sacras devinctus ad aras &nbsp; &nbsp; Elicerem Clarias in nova vota Deas. {{Versus|25}} Purus & incedens puro de fonte sacerdos &nbsp; &nbsp; Annua Romano serta darem Genio: Romano Genio, sparso qui flore piatus &nbsp; &nbsp; Afflaret nostris dulce decus foliis, Atque immortali saturatas nectare chartas &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Poneret ad postes, Virgo Perenna, tuos. O fortunati, quibus haec Deus otia fecit, &nbsp; &nbsp; Dispreta a vulgari ambitione procul! Non illis studium, lucro postponere honestum, &nbsp; &nbsp; Et rapere incesta fasque nefasque manu: {{Versus|35}} Nec populi arbitrio sellas captare curules, &nbsp; &nbsp; Aut quae plura vagum somnia vulgus amat. [p. 426] Verum tranquillae gavisi tramite vitae &nbsp; &nbsp; Regales animo divitias superant. Ergo aut summotas oculis mortalibus artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et vaga, qua possunt, sidera mente vident. Aetheriosque orbes, distinctaque sedibus astra, &nbsp; &nbsp; Atque elementa suis subjiciunt pedibus. Aut quaerunt num Fors faciat Virtusve beatos, &nbsp; &nbsp; Quid verum falsis distet imaginibus. {{Versus|45}} Dulcibus aut hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Collaudant festas assidui ante fores. Deinde ubi, quam dederat, vitam natura reposcit, &nbsp; &nbsp; Et Lachesis vacua constitit atra colo, Tum vero, a Musis defleto funere, Famam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haeredem clari nominis instituunt: Quod Dea formosis complexum leniter ulnis &nbsp; &nbsp; Suscipit, ac caelo sideribusque locat. At me, dum strepitus armorum & tristia bella &nbsp; &nbsp; Sector, in obscoenam si vocet Orcus aquam, {{Versus|55}} Omnis mecum uno tabescet fama sepulcro, &nbsp; &nbsp; Et fiet nomen fabula muta meum. Ah poteram nostris aliquid debere Camoenis, &nbsp; &nbsp; Forte etiam summo vivere ab usque rogo, Fata nisi obstarent, fatoque potentior omni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Paupertas, mentes perdere nata bonas. [p. 427] Quam de caelesti deturbans Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Vade, ait, o Poenis omnibus una prior. Magna tamen spes est, belloque armisque relictis &nbsp; &nbsp; Desertos olim sollicitare choros. {{Versus|65}} Nam mihi, vicinam dum specto ex aggere Woerdam &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nox erat & primo sparsa pruina gelu) Nescio quae dextram tenuit Dea (vel Dea certe, &nbsp; &nbsp; Nympharum aut certe sanguinis una fuit) Extensaque manu captiva ad moenia, tales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Si memini, roseo protulit ore sonos: Hic ego te nuper, non uni erepte periclo, &nbsp; &nbsp; Protexi densis inplicitum cuneis. At tu fide Deo, seu bello forte superstes, &nbsp; &nbsp; Quod voveo, seu te fata fuisse velint. {{Versus|75}} Si tamen ulla fides nostris conceditur astris, &nbsp; &nbsp; Nec ludunt oculos praescia signa meos; Tempus erit, cum tu dilectis redditus oris &nbsp; &nbsp; Suspendes patriis emerita arma tholis: Et dulces inter furiata mente sodales &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Audebis posita carmen hiare lyra. Mox teneros lusus & laeti pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Doctus Apollineo Sixius ore leget: Sixius Ausoniis non ultima gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Atque olim fidibus fama superba tuis. [p. 428] {{Versus|85}} At tu nec vulgi rictus, nec vana morare &nbsp; &nbsp; Arbitria: hoc uno judice tutus eris. Dixerat, & fausto trajecit in omine nubes. &nbsp; &nbsp; O ita Pierides, o ita Phoebe velis, Sixius ut nostrae laetus modulamine Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Deponat curas ad mea sacra suas: Et modo populea cantantem auscultet in umbra, &nbsp; &nbsp; Et modo nescio quid cultius ipse canat. Tunc me majori feriet nova gloria thyrso, &nbsp; &nbsp; Blandus ut admissos plausus anhelat equos. {{Versus|95}} Forsan & assumtis Hero&#246; more cothurnis &nbsp; &nbsp; Pieris ad tragicum nostra vacabit opus. Aut Ducis Auriaci victricia fortiter arma &nbsp; &nbsp; Concinet, & Gallae praemia perfidiae, Si modo Phoebei spirarit gratia Sixii: &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Is mihi Parnasus, is mihi Phoebus erit. Nec me deficiat merito gaudere favore. &nbsp; &nbsp; Hac ego me sola lege redire volo. [p. 429] </poem> ====AD JOANNEM ANTONIADEM GOESANUM.==== <poem> [???S]I citharam, Goesi, intactam, si plectra, fidesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ausim Latinas tangere, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pede non solito Huc vagus atque illuc ferri, velut enthea Maenas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Miraberis quid insolens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Impetus iste velit. At me, quaerentem morosas fallere noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et otium morosius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quis rapuit {{Versus|10}} Spiritus, ac dulci mentem vertigine circum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egere lusus Musici. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc mihi ruris amor Suasit opus, tenui solari pectine curas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lubricum ad Vechtae pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Excubias agimus. Scilicet hic studiis animum intendisse severis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quis possit, aut quis audeat? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me, simul alma Parens Memnonis uvidulo demulsit gramina rore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Aut ambulatiunculae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut volucrum moduli [p. 430] Exceptant lenes, dulcesque per arva susurri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rivus, & perlucidis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lubricus agger aquis. {{Versus|25}} Sic melius, quam si nimio percussus Iaccho &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vacillem, inertis otii &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodigus, ac teneris Insensus Musis. Ergo aut in gramine molli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reclinis, aut ad aggerem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic temere positus Nascentis nunc veris opes mecum ipse voluto; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum nauta non certum ad pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obstrepit indocili Carmine; nunc Suadae volvo monumenta Latinae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quantum reliquit posteris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Temporis invidia. Est prope desertis moles antiqua ruinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Olim alta turris, ardeis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc celebre hospitium: {{Versus|40}} Intonsae circum quercus, Jovis ardua silva, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ripas opacant lubricas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus apta domus. Huc matutinus, nullo comitante, solebam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad devium vulgo nemus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Saepe referre pedem. [p. 431] Dum vagor, & nostri discessus forte recordor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc sub manum m&#238; nascitur &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen: at in medio Rure (vides) natum, fors rure agrestius ipso; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Suis uti natalibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Debeat id pretii. Nam quid tu cultum exspectes tersumve po&#235;ma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui barbaram miles manum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horridus admoveat? {{Versus|55}} Non, si Spartani bellatrix Musa Marulli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sannasarique spiritus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidiam meruit, Idcirco facile est media inter tympana cuivis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Linenda cedro scribere. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos male deficimus; Et, dum barbarie in media versamur, Apollo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui militamus hactenus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbariem redolet. At tu, care mihi, qui nil meditaris inepte, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Musasque sub censum vocas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid facis interea? Aut quidnam patriis mens est deducere chordis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod livor ipse comprobet? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque utinam fidibus [p. 432] {{Versus|70}} (Nam quid ni possis) velles clarere Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid Sixius, quid Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus uterque Deo? Quorum ego si dubitem vel soli nominis umbrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assurgere, stipes merus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Arguar, ac merito. Vivite felices, & tu, mea maxima cura, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Sixius & Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flos merus Aonidum. Quod si forte mei memores abducitis horas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Date terna Phoebo & Gratiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pocula: nos itidem Ter tribus Aonisin trino libabimus haustu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amara curarum ut procul &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrita ferre velint. </poem> ====AD PUELLAM AMATAM. ==== <poem> Q UOD si Daedaleo possem, mea vita, volatu &nbsp; &nbsp; Ire super terras, ire super maria, Corporis exutus vinclis, jam protinus arces &nbsp; &nbsp; Continuo cursu deferar Amstelias: {{Versus|5}} Ut te consulerem, quanam ratione modoque &nbsp; &nbsp; Par Marti valeam, par Veneri esse tuae. [p. 433] Nunc teneor vinclis, & belli lege severa &nbsp; &nbsp; Non licet hinc cupidos proripuisse pedes. At modo quanta in te suspiria suspiravi! &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot tremulo molles ore cadunt lacrimae! Hoc exercitium fallendi temporis unum est: &nbsp; &nbsp; Te meditor, tecum solus inopsque vagor. Tum, seu nocte dies migret, seu luce tenebrae, &nbsp; &nbsp; Augent dividias noxque diesque meas. {{Versus|15}} Heu ubi nunc dulces melliti luminis orbes, &nbsp; &nbsp; Qui mentem, qui me surripuere mihi? Basiaque ambrosiis toties inpressa labellis, &nbsp; &nbsp; Nunc data, nunc dulci non male rapta dolo? Quae circumtingens jucunda fraude Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque novos arcus verterat inque faces. Sed bene constabit ratio mihi temporis acti, &nbsp; &nbsp; Si latebras detur pectore habere tuo, Exiguas latebras, curas ubi spemque metumque, &nbsp; &nbsp; Atque omnem ponam mentis amaritiem. {{Versus|25}} Ominor. o facili firmet Deus omina nutu, &nbsp; &nbsp; Faustaque conjugio vincula nectat Hymen, Et me, si mereor, multos tibi servet in annos. &nbsp; &nbsp; Non male sic duri militis uxor eris. [p. 434] </poem> ====AD AURAM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A URA, quae molli strepitans susurro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis nostri per aprica ruris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite vocantem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sive te dicam Zephyritin, almi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filiam Veris, comitemque Florae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sive quo tandem te alio referri &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomine fas est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi calthas voveo rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos tibi annosi calices Lyaei; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec loci pono Genio tibique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cymbia lactis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, precor, dulci dominae per auras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defer; ut flamma male pertinace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urar, & saevus penitus medullas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Devoret ignis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utque suspirem patriae ad relictum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomen, ut noctes mediter diesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae meos tandem ratio furores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mitiget; utque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prata cum silvis & acuta saxa [p. 435] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil nisi nostram resonent Neaeram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta festivas cupidi po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddere voces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Inde m&#238; blandis, Zephyriti, pennis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc redux narra, quibus inmerentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sauciet curis Venus, & doloso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filius arcu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod procul duro tenear duello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miles; & qu&#238;s non precibus fatiget &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelites, nostro capiti inminentem au- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ferre ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut Jovi mecum Reduci & Saluti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ante dilectos faciat Penates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Si meos imo, velut ante, gestat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illud ah, ni te gravat, illud unum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Da meis, quaeso, precibusque votisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Rite vocantem. [p. 436] </poem> ====AD NEAERAM. ==== <poem> V IDISTIN&#146;, nigro cum cogitur a&#235;re nimbus, &nbsp; &nbsp; Moestam languidulis stare rosam foliis; Et vix deciduis inniti lilia thyrsis, &nbsp; &nbsp; Nec solitum pullis esse decus violis? {{Versus|5}} At simul ac nitido fulsit Pater aethere Titan, &nbsp; &nbsp; Jam rosa contractos explicuit calices, Et toto rident argentea lilia campo, &nbsp; &nbsp; Et novus argutas mulcet honor violas. Haec facies, haec est Lycidae moerentis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dum procul aspectu, cara Neaera, tuo Heu miser incultis agitat sub rupibus aevum; &nbsp; &nbsp; Et matutinas occupat Alcyonas Questibus insanis, atque aridulo singultu &nbsp; &nbsp; Exilii luget taedia lenta sui. {{Versus|15}} Quod si autem patrios tecum lustrare Penates, &nbsp; &nbsp; Et Reduci detur reddere vota Jovi, Has animi nubes gemini, tua lumina, Soles &nbsp; &nbsp; Discutient Phoebo promtius ac melius. Et dulces aequabo rosas & lilia honore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et fiam vernis floridior violis. [p. 437] </poem> ====AD ALPHENIOS FRATRES SUPER OBITU PARENTIS.==== <poem> E TSI annum, huc illuc fatis non mitibus actus, &nbsp; &nbsp; Jam careo vestri fructibus alloquii, Nobile par fratrum, menti tamen altius haerent &nbsp; &nbsp; Illa in me vestrae tot benefacta domus. {{Versus|5}} Atque utinam liceat molli nunc ludere plectro, &nbsp; &nbsp; Delicias doctis & facere auriculis! Aut potius sanctas ignorem barbarus artes, &nbsp; &nbsp; Et mea Lethaeus proluat ora latex! Non ego ad officium infelix fletusque rogales &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invitas largo protraherem imbre Deas. Non ego Parcarum facerem convicia fusis, &nbsp; &nbsp; Nec frustra surdis aggemerem arboribus, Reddite, crudeles, Alphenum reddite, Parcae: &nbsp; &nbsp; Et quae plura amens dat geminare dolor. {{Versus|15}} Nunc & flere juvat (quid enim nisi flere supersit?) &nbsp; &nbsp; Et mactare meis inferias lacrimis. Flete pii fratres, manes lugete paternos: &nbsp; &nbsp; Flete pii: fraeno non eget iste dolor. Occidit illa ingens priscae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ille vigil Consi Justitiaeque pater, [p. 438] A quo candorem poterat sibi sumere Candor, &nbsp; &nbsp; Quo minus & Probitas est proba, & ipsa Fides. Qui nec venales umquam venatus honores &nbsp; &nbsp; Virtutem pretium credidit esse sui. {{Versus|25}} Quo sibi praecipue placuerunt Consule Fasces, &nbsp; &nbsp; Unde novos fastus sumserat auctus Honor. Invidiam super&#251;m! crudelia sidera, cur non &nbsp; &nbsp; Tot bona majori clauserat orbe dies? Visa diu felix, & fatis usa benignis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Infelix tanto funere, Leida dole. Orba dole, lacerata genas, lacerata capillos. &nbsp; &nbsp; Ille tui cultus optimus auctor ubi est? Illius ad tumulum supplex ac moesta sedeto, &nbsp; &nbsp; Ut cineres magni Patris & ossa colas. {{Versus|35}} Qualem credibile est in Bruti funere Romam &nbsp; &nbsp; Amentem sectis exululasse genis; Et trabeas odisse suas, & crine revulso &nbsp; &nbsp; Libertati etiam justa parasse suae. Te meminisse decet, quae plurima saepe peregit &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Utiliterque aris, utiliterque focis. Sive novo patrias sanciret pondere leges, &nbsp; &nbsp; Et senium priscis elueret tabulis: Seu quocumque modo, solers cautusque futuri, &nbsp; &nbsp; Multa tibi pareret commoda, nulla sibi. [p. 439] {{Versus|45}} Certe nulla sibi. nam te dum pallet in una, &nbsp; &nbsp; Creditur invisum sic celerasse diem. Nec tantum senium, quantum nocuere labores. &nbsp; &nbsp; O Virtus ipsi perniciosa tibi! Scilicet haec pensant vigilatas praemia noctes. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ante annos crudo funere nempe jacet. Si tamen & sanctos tangunt mortalia manes, &nbsp; &nbsp; O anima, o nemoris sede recepta pii, Te lacrimis pia Leida suis planctuque secuta &nbsp; &nbsp; Luget, & est ipsi jam sibi visa mori. {{Versus|55}} Ecce super functum, vultus laniata decoros, &nbsp; &nbsp; Pectora ferali tundit aperta manu. Nec pudor est humeris laceram discindere vestem, &nbsp; &nbsp; Et suprema tuis oscula ferre genis, Virgineaque manu natitantes claudere ocellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Atque animam extremis colligere halitibus. Un&#224; cana Fides gemina comitata sorore &nbsp; &nbsp; Ah nimium veras solvitur in lacrimas. At Themis ingenti (neque enim Dea fortior ulla est) &nbsp; &nbsp; Corde premens gemitus: Tamne ego mollis ? ait. {{Versus|65}} Parcius o seris caelum lassate querelis, &nbsp; &nbsp; Tristiaque infracta discite mente pati. Depositum Div&#251;m tam grande potentia vestris &nbsp; &nbsp; Invidit terris, asseruitque sibi. [p. 440] Ille ingens animus, sordes super altior omnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dignus erat scena nobiliore frui. Illic pro vobis, caelo acceptissimus omni, &nbsp; &nbsp; Irato excutiet fulmina saepe Jovi. Quaeque viri pietas, patriam tutatus ab alto &nbsp; &nbsp; Vertet in hostiles omina amara plagas. {{Versus|75}} At tu, Leida parens, magno viduata patrono, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Ut fas est) sanctam grata tuere domum. Haec tibi commendo defuncti pignora, natos. &nbsp; &nbsp; Sic quoque non parva parte superstes erit. Hos ego magnarum fingam ad commercia rerum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et patrio vigilent more jubebo tibi. Addam artes, variasque vias ususque regendi, &nbsp; &nbsp; Eloquiique dabo, quas imitentur, opes. Nec dubitare potes. mea nunc ad limina uterque &nbsp; &nbsp; Percussus pulcro laudis amore sedet. {{Versus|85}} Post Latii exhaustos fontes, post Helladis artes, &nbsp; &nbsp; Ex adytis laurus restat habenda meis. Vos quoque, spes Patriae, magnorum cura Deorum, &nbsp; &nbsp; Inclita fraterni biga sodalitii, Consiliis instate piis, urgete labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Et summam coeptis addite rite manum. Cernitis, ut plaudat crescenti patria famae? &nbsp; &nbsp; Quo studio vestros gestiat ad titulos? [p. 441] Haec ego non fallax cecini praeludia vates. &nbsp; &nbsp; Eventum sortes credite habere meas. {{Versus|95}} Dixerat: & turres mirata est Leida moveri, &nbsp; &nbsp; Et firmasse sacram fulgura trina fidem. </poem> ====IN TERTIAM VICTORIAM NAVALEM ANNI MDCLXXII.==== <poem> S ACRA parat vates. Date verba faventia sacris, &nbsp; &nbsp; Quisquis ades: felix flagitat illa dies. Sumite de puro lucentem fonte liquorem, &nbsp; &nbsp; Et manibus castas fingite rite comas. {{Versus|5}} Juratae cecidere manus, fugere tremenda &nbsp; &nbsp; Agmina, & in nostrum qui co&#239;ere caput. Albionum furias, Martis molimina Galli, &nbsp; &nbsp; Fregimus. o forti parte triumphe manu! Surge, anime; audendum est. Patrium lustrabimus aequor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hic ubi non una marmora caede rubent. Texaliae portus juxta Pettenaque late &nbsp; &nbsp; Litora jam nostras hostis habebat aquas. Spe quoque tellurem praeceperat. Aequore toto &nbsp; &nbsp; Fulgor, & armorum luce tremebat aqua. {{Versus|15}} Et poterat Batavi Nereus tutela profundi &nbsp; &nbsp; Hostiles patrio litore ferre rates? [p. 442] At non hoc poterat magni mens alta Ruteri, &nbsp; &nbsp; Nec Tromp&#238; fortes ad fera bella manus. Dumque parant pugnam, fundo eluctatus ab imo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Disjecit virides Ennosigaeus aquas. Illum tranquillo Delphines gurgite glauci &nbsp; &nbsp; Vectum inter Batavos destituere Duces. Mox ait: o pressi spes optatissima Belgii, &nbsp; &nbsp; O decus, & titulis major uterque tuis, {{Versus|25}} Vincite, sublimes animae: jam providus aether &nbsp; &nbsp; {{Versus|Cernitis, en ?) Belgis militat ipse suis. Nec vos, quod classis numerosa turgeat alno, &nbsp; &nbsp; Terreat. irato solverat illa Deo. Fundite juratas acies: vos causa tuetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aequior, & causa pro meliore Deus. Dixerat. at toto geminata tonitrua ponto &nbsp; &nbsp; Multiplicem incutiunt hostibus usque metum. Quo tua nunc virtus, Mars Gallice? quo tuus ille &nbsp; &nbsp; Spiritus? in ventos tecum abiere leves. {{Versus|35}} Ecce fugis, multoque moves tua carbasa nisu, &nbsp; &nbsp; Ne posses nostros praeda decere Duces. Sed sapis, & Veneri securus praelia narras. &nbsp; &nbsp; Hoc virtutis erat: hic tua dextra facit. Interea Batavas volucris Victoria puppes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insidet. Hostiles nunc procul este minae. [p. 443] Ut fugit, & noto taurus discedit ab agro, &nbsp; &nbsp; Rivalem taurus non bene passus herum, Ut fugit, & sola moerens in valle vagatur, &nbsp; &nbsp; Nec potis est fortis dememinisse suae: {{Versus|45}} Sic illi fugere rates sine lege Batavas, &nbsp; &nbsp; Velaque tum velis addidit ipse timor. At vos, qu&#238;s fato patriis occumbere in armis &nbsp; &nbsp; Contigit, & caelum Martis adire rotis, Heroum salvete genus! salvete recepti &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aethere, nec nostras despicite inde preces. Illustres animae, vobis pia patria grates &nbsp; &nbsp; Nunc agit, & moestas plorat ad inferias. Vobis perpetuo florentia lilia honore &nbsp; &nbsp; Spargit, & aeternas ante sepulcra rosas, {{Versus|55}} Quas inmortali Charites sparsere liquore, &nbsp; &nbsp; Nectaris & succis inbuit almus Honor. Vos procul invictus venientes numine laeto &nbsp; &nbsp; Excipit Alcides, sideribusque locat; Atque ait: Ite viri, felices ite laborum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Haec data sunt vestrae praemia militiae. Me quoque per magnos compar fortuna tumultus &nbsp; &nbsp; Lustratum Oetaea misit ad astra pyra. Hinc olim Batavis sidus spectabile nautis &nbsp; &nbsp; Non exspectatam saepe feretis opem. [p. 444] {{Versus|65}} Felices obitus! felicia vulnera! tali, &nbsp; &nbsp; Alcide, tali des mihi lege mori. </poem> ====AD JOANNEM HUDDE, REIP. AMSTELAEDAMENSIS CONSULEM. ==== <poem> Q UO propius Jani video accelerare Calendas, &nbsp; &nbsp; Et claudi gyro simpliciore diem, Hoc magis adnitor grates, ter maxime Consul, &nbsp; &nbsp; Solvere pro meritis muneribusque tibi. {{Versus|5}} Quid tamen adnitar? Tua me clementia tantum &nbsp; &nbsp; Extulit, & larga dextra beavit ope, Ut prope condignos meditantem reddere honores &nbsp; &nbsp; Excaecet radiis gratia vestra suis. Quare cum pudeat, quae me debere fatebor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Languentis culpa deterere ingenii, Fas mihi sit nullo phalerati murmure voti &nbsp; &nbsp; Hunc animum, hanc animam rite dicare tibi. Fas mihi sit taciti subter penetralia cordis &nbsp; &nbsp; Fortunae auctorem demeruisse meae. [p. 445] </poem> ====SERMO AD ADRIANUM KIEBOMIUM. ==== <poem> D UM me tristis hiems Borea spirante camino Affigit, veteres visentem mente sodales, Kiebomi, tecum longas sermonibus horas Fallere jam videor, jam longas condere noctes. {{Versus|5}} Quidni? cum motus animorum interprete dextra Non minus id praestent, quam si praesentior illis Vel coram videas, coramque loquaris, amicos. Verum ubi nescio qua blandus dulcedine torpor Invasit languentem animum, mox mille sequuntur {{Versus|10}} Taedia, quae solam jubeant sordescere vitam Semotam a curis hominum, quaeque urbis amorem Sensibus incutiant: donec ratione magistra, Me revoco, & rerum veras discernere causas Incipio. Populo in magno si forte dedissent {{Versus|15}} Vivere Fata tibi, num posses ferre curuli In sella Strumam? censum strepitumque Mathonis Aequis adspiceres oculis? laudare libellum, Qui malus est, posses, si vel conviva voceris? Cum Bavius Phoebum solio deturbet avito, {{Versus|20}} Cum Libo venales jubeat prostare Camoenas, Non caelum terrae misceres? at nihil horum, [p. 446] Quae tibi tranquillam turbarent singula mentem, Illic invenies, ubi tu nunc, urbis omisso Et fumo & strepitu vigiles sopire tumultus {{Versus|25}} Mentis & abstrusum poteris disquirere verum. Nunc animum firma, qui casus sortis utrosque Invictus ferat, & terrorem Acherontis avari Subjiciat pedibus, seque ad meliora reservet. Hae tibi sint artes, curis adsuescere belli, {{Versus|30}} Asperaque exilia & duros tolerare labores Gaudentem instabili semper lare; qualia tecta In plaustris Scythici circumvexere coloni. Quo tibi divitias? quo longum examen honorum? Vivere cum possis modico contentus, & inter {{Versus|35}} Aequales tenui mensam condire salino. Rides, Kiebomi, cum me haec sapientia verba Audis fundentem? Quid, si me forte videres Inter Socraticos porrecta fronte libellos Ante focum laeti nubes haurire Tabaci? {{Versus|40}} Quod si scire velis, quae tanto digna po&#235;ta Sit domus, (aut potius quantilla domuncula) dicam. Exiguus paries binis in fronte senestris Admittit solem, totamque illuminat aulam: At latus oppositum dat bina cubilia, quorum {{Versus|45}} Non pudeat veteres Curios durosve Catones. [p. 447] Tum lectus, cujus numquam ullos viscera cycnos Texerunt, tegetem fulcit, nec stragula novit. Praeterea in tabula stantes duo tresve libellos, Armaque de rigido videas pendentia clavo. {{Versus|50}} Non aliter quam si veteres delatus ad Argos Grajorum adspiceres ingentia stare tropaea. Haec domus illa mea est, quam vel Jovis ira, vel ignis, Vel poterit ferrum, vel edax abolere vetustas: Quandoquidem nihil est ex omni parte beatum. {{Versus|55}} Et tamen exiguas intravit Baucidis aedes Jupiter, ac tenui potuit gaudere paratu. Me quoque, quem tugur&#238; spatium capit haud ita magnum, Me quoque Romanus nonnumquam invisit Apollo. Is vitae me cursus habet. cum ad me redit ordo, {{Versus|60}} Excubiis praesum armatus. si quid datur otii, Aut scribo, aut tacitus priscorum scripta revolvo, Excerpens semper memori quod pectore condam. Aut si forte juvat molli finire Lyaeo Militiae varias curas vitaeque labores, {{Versus|65}} Non desunt qu&#238;scum lubeat comburere noctem. Haec tibi, Kiebomi, Venusina scripta Camoena Dictabam ante focum, fors multo plura daturus, Ni moneat puer, & caenam frigescere clamet. Quod si te multa densata negotia mole [p. 448] {{Versus|70}} Inpediunt, tenuem ne possis visere amicum; At certe noli committere, ne mihi charta Desit, ubi fidum ex animo testeris amorem, Si mereor, vivamque tuo sic semper in aere. </poem> ====IN PACEM ANGLO-BATAVAM ANNI MDCLXXIV. AD JOANNEM SIXIUM. ==== <poem> T ANDEM cruentis functa laboribus Bellona fessum deseruit mare: &nbsp; &nbsp; Anglosque pugnacesque Belgas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis superum secundis, {{Versus|5}} Pax alma junctis visit oloribus. Tandem furori fausta dedit modum &nbsp; &nbsp; Fortuna nostro, barbarasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fata vetant meliora caedes. Nunc est canendum, nunc mihi barbitos {{Versus|10}} Et Musa cordi: nunc merito juvat &nbsp; &nbsp; Heroas & devota morti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectora concelebrare plectro, [p. 449] Per quos Batavo sanguine turbidum Residit aequor, languidaque imper&#238; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Erecta majestas, & omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detonuit rabies duelli. Tu junge nostris, junge, precor, tuas, Sixi, camoenas: fortius ibimus &nbsp; &nbsp; Praebente te vires modosque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et genium melioris aurae. Dicam beatae Pacis & otii Fructus, ut agros Copia lugubres &nbsp; &nbsp; Soletur alma, dividatque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munificum generosa cornu. {{Versus|25}} Dicam efficaces Auriaci manus, Ut Marte Gallos proterat integro &nbsp; &nbsp; Timendus armis, Sequanaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditetur ipsi. Cui restitutis libera clavibus {{Versus|30}} Debebit olim Antonia, quod fero &nbsp; &nbsp; Vastata Gallorum tumultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rura colant domini priores. Quem Narda, foedo pressa jugo, sibi Mox imminentem sensit, & unicum &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Agnoscit auctorem salutis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem positis, veneratur armis [p. 450] Et Bonna, & omnis Julia, libero Gavisa Rheno. Te, patriae Pater, &nbsp; &nbsp; Te, militaris disciplinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insequimur generose vindex; Seu fastuosae viscera Galliae Scrutere ferro, seu magis urbibus &nbsp; &nbsp; Cavens Sicambrorum, Penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Restituas veteres & aras. {{Versus|45}} Sed quo canendi me rapit inprobus Ardor furentem? Desine fortium &nbsp; &nbsp; Laudes virorum inbelliore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musa procax, tenuare plectro. Haec Goesianum perficiat melos, {{Versus|50}} Haec scribat alti Francius ingen&#238; &nbsp; &nbsp; Felicius; quique unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sixius exsuperat po&#235;tas Cantu, Latinam seu quatiat chelyn, Et invidendum carmen Apollini &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Fundat togato, litium expers; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu patrium pluat ore nectar. Illi remoto postus in angulo, Castrensia inter munia, musicos &nbsp; &nbsp; Sacrare foetus, & calentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sustineo monumenta venae. [p. 451] </poem> ====Puellae absentis desiderio angitur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; H ERSE, delicium tui po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verno floridius nitens ligustro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo te vivere quo sub axe credam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum amplexu miser abstrahor beato, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec collum licet ebriosve ocellos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec pares minio genas Ibero, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec supercilii nigrantis arcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec certantia purpurae labella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me, languidulo ore suaviari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Isti Dii mala multa dent Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui primus radium dedit, viasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In multas secuit malignus orbem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si terra fuit secanda, cur non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussi sunt comites puellularum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ire una juvenes, nec amoveri? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed hi me levius movent dolores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unus mollibus haeret in medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pectus coquit intimasque fibras: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne te oblivia, neu viae labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mutata jubeant tepere flamma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Meamque eripiant mihi puellam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si (ut ominor) haud moveris istis, [p. 452] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nostri memores ubique curas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum pectore ducis integello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quid me laetius, o Dii Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid venustius est beatiusve? </poem> ====Absentiam ejusdem deplorat. ==== <poem> A EQUORE dum medio tumidis delabimur undis, &nbsp; &nbsp; Multaque turbato murmurat aura mari, Ah quam crebra vagam pungunt suspiria mentem! &nbsp; &nbsp; Ah quantum molli pectore saevit amor! {{Versus|5}} Nimirum patriis Herse mea desidet oris, &nbsp; &nbsp; Illa oculis Herse carior una meis: Me pelago in medio jactat Thetis; hinc mea venti &nbsp; &nbsp; Vota ferunt. utinam hinc & mea vela ferant! Illa quidem, fateor, discessus conscia nostri &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Liquit in amplexu paene animam aegra meo; Et multis nitidos lacrimis turpavit ocellos, &nbsp; &nbsp; Et lacrimas multis miscuit in precibus. Sed qu&#238; divisum lacrimis soletur amorem? &nbsp; &nbsp; Imus, & haec nullo pondere vota cadunt. {{Versus|15}} Crudeles Divi, sic me moerere jubetis, &nbsp; &nbsp; Atque omnes animo eradere laetitias? Ergo nec dabitur jucundum invadere collum, &nbsp; &nbsp; Nec dulces oculos lene tuentis herae? [p. 453] Nec suspirantem molli lenire susurro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animam in densis linquere basiolis? Sed pro blanditiis, quas m&#238; Cytherea parabat, &nbsp; &nbsp; Mirabor rauci turpia monstra maris. Ventorumque minas pelagique inamabile murmur &nbsp; &nbsp; Invitis cogar combibere auriculis. {{Versus|25}} At tamen haec levius percellunt omnia mentem, &nbsp; &nbsp; Nec spes inserior, quam metus, esse potest. Ibimus, & quaevis forti mala corde feremus. &nbsp; &nbsp; Ibimus. audentes Fors juvat ipsa viros. Litore jam video Martem furere undique Franco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Jam cadere in nostras signa inhonora manus: Et, quas ira Deum patrias invexit in urbes, &nbsp; &nbsp; Extingui flammas sanguine, Galle, tuo. Jam Bodegraveis cumulata strage ruinis, &nbsp; &nbsp; Laetior accedet post fera fata dies. {{Versus|35}} Quis dubitet? Deus, ecce, Deus miseratus ab alto &nbsp; &nbsp; Vindictae fortes commodat ipse manus. Quod si fausta meos comitantur sidera cursus, &nbsp; &nbsp; Nec meus haec surda negligit aure Deus, Tunc vero sufferte viri, properate laborem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Candidaque ad portus vertite vela suos. Vertite; vela dabit residens in puppe Cupido; &nbsp; &nbsp; Ipse gubernator, ipse magister erit. [p. 454] Et Venus orta mari placidum mare reddet amanti, &nbsp; &nbsp; Et pandet plenos aura secunda sinus. {{Versus|45}} Tu quoqu&#233;, jam toti dudum notissime ponto, &nbsp; &nbsp; Jupiter, huc aquilae dirige tela tuae. Sic te nec nigro luctantes a&#235;re venti, &nbsp; &nbsp; Nec pelagi rabies, nec fera jactet hiems. Et mihi sit, posito longarum errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} In gremio dominae delituisse meae. In freto Anglicano, in navi bellica, cui nomen Jupiter. </poem> ====Navigantium audaciam detestatur. ==== <poem> Q UIS fuit, o superi, patriis qui primus ab oris &nbsp; &nbsp; Sustinuit vastum findere puppe salum, Et vetitas tentare vias, solemque repostum, &nbsp; &nbsp; Atque aliam victo terram aperire mari? {{Versus|5}} Illum crediderim triplici praecordia ferro &nbsp; &nbsp; Duratum nullos esse putasse Deos. Justa precor. quicumque fuit, quocumque sub axe &nbsp; &nbsp; Aspexit lucis tempora prima novae, Sub terris sceleris aeternum praemia tanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sentiat, & durus degravet ossa lapis. Aut Ixionium infelix damnetur ad orbem, &nbsp; &nbsp; Visceribusque atras pascat inultus aves. [p. 455] Aut illi tradant defessae Belides urnas, &nbsp; &nbsp; Ne jam virgineus sit sine fine labor. {{Versus|15}} Aut captet medio fugientes flumine lymphas, &nbsp; &nbsp; Et miseram fallax deserat unda sitim. Aut male Sisyphii sudet sub pondere saxi, &nbsp; &nbsp; Et saepe elusum saepe volutet onus. Nequidquam, pelago terras cum scinderet olim &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jupiter, hunc voluit gentibus esse modum; Si tamen (ah generis demens audacia nostri!) &nbsp; &nbsp; Transiliunt avidae marmora vasta rates. Tum primum Nereus iratis saeviit undis, &nbsp; &nbsp; Intacto postquam semita facta mari est. {{Versus|25}} Tum furor armavit ventos, tum caeca sub ipso &nbsp; &nbsp; Gurgite natales saxa habuere suos. Fugistis merito sceleratas, Numina, terras. &nbsp; &nbsp; Turpabat nostros non leve crimen avos. Felices olim, caelo quicumque recenti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum rudis, & nondum ferreus orbis erat, Ante suos paucis laeti vixere Penates, &nbsp; &nbsp; Inque una tuti consenuere casa. Ipsa bonas tellus fruges inarata ferebat: &nbsp; &nbsp; Praestabat mollem cespitis herba torum. {{Versus|35}} Ipsae mella dabant injussae roscida quercus, &nbsp; &nbsp; Aeternumque suas vitis habebat opes. [p. 456] Ver erat inmortale, unoque intenta tenore &nbsp; &nbsp; Mutabat nullas anxia terra vices. Has tum divitias primi mortalibus aevi &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Jupiter, hos cultus duxerat esse satis. Illi saepe Jovem festis solenniter hymnis &nbsp; &nbsp; Ante sacrum laeti concinuere nemus. Ergo, nec inmerito, Divos habuere faventes, &nbsp; &nbsp; Successusque sibi promeruere bonos. {{Versus|45}} Nunc ditescendi miseros furiosa libido &nbsp; &nbsp; Per terras ultro, per maria alta rapit. Nunc fas atque nefas passim discrimine nullo &nbsp; &nbsp; Irritant avidas ad scelus omne manus. Hinc pestes, iraeque Deum, lacrimosaque bella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Certior & dirae mortis aperta via. Dii facite, ut censu nos ne numeremur in isto, &nbsp; &nbsp; Utilitas omnes qu&#238;s facit una Deos. Me mea paupertas vitaeque innoxius ordo &nbsp; &nbsp; Ducat, inoffensum suscipiatque senem. {{Versus|55}} Aut si fata negent, cursumque hic sistere detur, &nbsp; &nbsp; Quo me honor & magni Principis arma vocant, At saltem patrias manes referantur ad urbes, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina ne tegar exul humo. Atque aliquis viso suspirans funere dicat: {{Versus|60}},, Infelix, primo vere, po&#235;ta, jaces. [p. 457] ,, Nec tamen idcirco jacturam flemus ademti &nbsp; &nbsp;,, Luminis, aut parvo quod stetit orbe dies. ,, Sat vixit, quisquis patriae sat vixit honeste, &nbsp; &nbsp;,, Cui morum testes vita habet acta Deos. {{Versus|65}},, Te tua simplicitas, te fallere nescia virtus, &nbsp; &nbsp;,, Et tua longinquum fama tuetur iter. </poem> ====MANIBUS COMMILITONUM IN INSULA MATANINA CAESORUM.==== <poem> Q UISQUIS ad occiduos convertis lintea tractus, &nbsp; &nbsp; Qua medio felix stat Matanina mari, Tristes reliquias Martis venerare Batavi, &nbsp; &nbsp; Tot bellatorum busta cruenta vir&#251;m. {{Versus|5}} Quem sibi quisque locum pugnando ceperat olim, &nbsp; &nbsp; Hunc ipsum pulcra nunc quoque morte premit. Pugnaces animae, si vos mortalia tangunt, &nbsp; &nbsp; Si vetus ille piis Manibus haeret amor; Accipite haec lamenta, necis solatia vestrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Accipite haec mistis munera cum lacrimis, Quae mihi barbaricas miranti ad litora turmas &nbsp; &nbsp; Obtulit incultis ardua silva jugis. Vobiscum nostri lugent pia signa doloris, &nbsp; &nbsp; Supremum pro me dicere visa Vale. [p. 458] {{Versus|15}} Salvete aeternum, socii, aeternumque valete, &nbsp; &nbsp; Sitque peregrino terra levis cineri. </poem> ====Peregrinationis suae incommoda detestatur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NVISA tellus, tuque perfidum mare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot barbare fallax modis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergone numquam candido vectus noto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portus adibo patrios? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Semperne vestra conspicans cacumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Errabo non fausto pede? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed est manendum (stare sol videbitur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lucesque tardius vehi) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Citroque & ultro (sic jubet rerum potens) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pelago vagandum proximo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; September usque dum caput pomis grave &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecundus arvis extulit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu! procellas & maligna sidera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foetasque tempestatibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Hiemes, & atrum nocte dira turbinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Toto pavemus aequore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Instatque caelo (ah mentiantur omina!) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horrenda strages puppibus: [p. 459] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nec dolosi classis umquam Ulixei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ferociorem senserit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec divagantis omnis Aeneae labor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libycis tremebat syrtibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec vorticosi pacat iram gurgitis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc annuo piaculo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Neptunus ipse gestit, & furentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immane phocis gaudium &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parat, quietam si reprenderit ratem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sorbendam hiatu turbido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At o Deorum si quis in caelo mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miserescis, & pias preces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec aure dura nec superba despicis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defende tam turpi a nece &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hunc spiritum, atque lucis optatae jubar &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Extingui in undis ne sinas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quod si cadendum est in juventae limine, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Negantque fata longius &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spatium morandi; Mataninae in litore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Honestius reliqueram &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Animam furentes inter hostium globos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum licuit armato mori. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset forte victoris mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Superba factis dextera. [p. 460] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset, si sodalium manus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dilecta funeri meo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Suprema ferret justa, nec voracibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Objiceret escam piscibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec si quis inter morte non sicca cadit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nil queratur inpius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Petatque manes umbra laeto pectore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quae laus virorum est fortium. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====AD JOVEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM coloratis reduces ab Indis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post tot exhaustos pelagi labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vertimus proram, tumido daturi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lintea ponto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jupiter (nam te duce tot repostas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vidimus gentes, tua nos imago, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puppe quae tutela sedet suprema &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duxit euntes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter ventos bone da faventes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Da pater ventos; facilemque cursum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nosque nec tristis vetet ire Nereus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedave caelo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Missa tempestas. satis o, procellae, [p. 461] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc & huc quassas agitastis alnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cum ferox in nos furiaret atrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aeolus aequor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic, simul dulcis patriae relictos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressero portus, tibi, Sospitator &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter, curvo feriam nitentem in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Litore taurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Addam & insigni memores camoena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gratias, si quid meditabor olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aure quod dignum fuerit Latina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Jove dextro. In navi, cui nomen &nbsp; &nbsp; Jupiter. </poem> ====AD CAROLUM RABENHAUPT, COPIARUM PEDESTRIUM LEGATUM, <i>ab expugnata Gravia Amstelaedamum reducem.</i> ==== <poem> Q UALITER exhaustis victor Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo: Qualis ab eversa rediit Carthagine magnus &nbsp; &nbsp; Scipio, devicta maximus invidia: {{Versus|5}} Talem, prostratis post mille pericula Gallis, &nbsp; &nbsp; Carole, te patriae victa remittit humus. [p. 462] Jamque adeo constat pressis sua gloria Belgis, &nbsp; &nbsp; Excussoque vigent libera colla jugo. Salve Heros, salve innumeris decorate tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carole, belligerae maxime alumne Deae! Quem rebus, quem militiae formare futurae &nbsp; &nbsp; Ipsa suo voluit Pallas ab ingenio: Intrepidoque animi junxit cum robore vires, &nbsp; &nbsp; Judiciumque sagax, ingenuamque fidem. {{Versus|15}} Addidit & mores tantis virtutibus aequos, &nbsp; &nbsp; Atque animum egregiis artibus excoluit. Ac fore praedixit, quem Belga ferocibus armis &nbsp; &nbsp; Et conjurata pressus ubique manu Auxilium trepidis sentiret denique rebus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tutelarem Marte favente Deum. Evenere. novos virtus Hollanda triumphos &nbsp; &nbsp; Vidit ab auspiciis crescere rite tuis. Ipse ego quae vidi referam, praesensque notavi, &nbsp; &nbsp; Pars ego militiae quantulacumque tuae. {{Versus|25}} Te testor, Groninga, tuoque in pulvere Martem &nbsp; &nbsp; Lustrantem admissis moenia clausa rotis. Westphalus hinc, illinc se Furstenbergius infert, &nbsp; &nbsp; Hinc Bavarus celeri conspiciendus equo: Et quoscumque amens in nos armarat Enyo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Dirum funerea nube adoperta caput. [p. 463] Instabant operi infausto pallorque timorque, &nbsp; &nbsp; Et curae, & luctus, & malesuada fames. Tot circum avulsae totis regionibus urbes, &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: {{Versus|35}} Isalaque, Rhenusque, catenatusque Visurgis, &nbsp; &nbsp; Mosaque captivas debilis inter aquas. Fortius angustis virtus Rabenhauptia rebus &nbsp; &nbsp; Emicat, & multa dura resistit ope. Assertamque urbem, pulsosque a moenibus hostes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vidimus, & celeri prodita castra fuga. Talis in Alciden pestis Lernaea dolebat &nbsp; &nbsp; Tot capitum atroces nil potuisse minas. Talis in Alpina Boreae violentia quercu &nbsp; &nbsp; Nil ultra frondes, quod populetur, habet. {{Versus|45}} Ecce, triumphales offert Covordia lauros, &nbsp; &nbsp; Collaque funesto subtrahit aegra jugo. Quam mille excubiae, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne fors posset inulta capi: Auspiciis tamen illa tuis ductuque secundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accessit titulis gloria sera tuis. Quid memorem, profugos ut Mars tuus acer in hostes &nbsp; &nbsp; Westphala praecipiti fuderit arma metu; Benthemiisque graves supponens arcibus ignes &nbsp; &nbsp; Fixerit in capto quanta tropaea solo? [p. 464] {{Versus|55}} Haec ego victuro ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; Ausus Apollineum accendere Marte nemus: Sed me tanta vetat gestarum gloria rerum, &nbsp; &nbsp; Altaque victrices Fama secuta rotas: Et tacito jubet obsequio cultuque sereni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nominis ad sacras pervigilare fores; Virtutisque tuae felicia signa secuto &nbsp; &nbsp; Spondet honoratis nomen ab exequiis. </poem> ====AD JOANNEM SIXIUM. ==== <poem> M USARUM Phoebique decus, cultissime Sixi, &nbsp; &nbsp; Sixi, Munychiae lucida gemma Deae; Si vacat, & nostri memores nunc exigis horas, &nbsp; &nbsp; Accipe non docta carmina scripta manu. {{Versus|5}} Me foecunda tenet placidi Brabantia caeli, &nbsp; &nbsp; Incertisque vagum sedibus error agit. Nam modo mutata statione revisimus urbes, &nbsp; &nbsp; Et modo sub nudo nos Jove campus habet. Non aliter Scythici quondam vixere coloni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Portantes patrio sacra laresque bove. At nunc magnificam vertor brevis hospes in urbem &nbsp; &nbsp; Altaque formosae moenia Macliniae. [p. 465] Unde & Lovanium & Bruxellae rura petenti &nbsp; &nbsp; Bis duo non longum millia pandit iter. {{Versus|15}} Nec spatio majore ingens Antverpia distat &nbsp; &nbsp; Ad Scaldis virides praetereuntis aquas. Salve Pieriis Urbs o gratissima Musis, &nbsp; &nbsp; Et Phoebi & Charitum deliciosus amor! O Paphiae tutela Deae, tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Salve iterum, ac fausto sis mihi visa die. Te quamvis mutis premerent oblivia fastis, &nbsp; &nbsp; Aetatisque foret nomen inane tuae: At numquam densa pateretur nocte sepultam &nbsp; &nbsp; Austriacis Caesar Carolus ortus avis: {{Versus|25}} Carolus ille, sui fulmen praenobile saecli, &nbsp; &nbsp; Quem tremuit posito Phoebus uterque genu. Nam licet & natale solum cunasque superbas &nbsp; &nbsp; Vindicet, ac merito, Martia Ganda sibi: Hic tamen est istas primum formatus ad artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qu&#238;s stetit imperio fulta potente domus. Hac puer hac olim laetus reptavit in herba, &nbsp; &nbsp; Hoc volucrem gyro flectere visus equum. Praelusitque suis jam tum puerile triumphis, &nbsp; &nbsp; Metatus parva ludicra castra manu. {{Versus|35}} Ecquis ad ingentis exultas nomen alumni, &nbsp; &nbsp; O Dea, & in titulos solveris ipsa tuos? [p. 466] Sume animos, gratare tibi. Tu Caesaris alti &nbsp; &nbsp; Et domus, & nutrix, & pia mater eras. Quid vetat & magnis teneras sociare Camoenas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Regibus, ac sertum nectere utrimque tibi? Julia, melliti juvenilis flamma Secundi, &nbsp; &nbsp; Julia, Romana pagina digna manu, Julia fama tua est: quam dum mirabitur aetas &nbsp; &nbsp; Postera, & attentis inbibet auriculis, {{Versus|45}} Ingenia ac mores formasque stupescet in una, &nbsp; &nbsp; Et Veneri Veneres praeferet usque tuas. At rerum sortisque vices! nunc pressa duello &nbsp; &nbsp; Vix adeo antiquum conspicis aegra decus. Ruris opes late ferro vastavit & igne &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gallus, & audaci moenia lustrat equo. Nec tutum est portas ultra procedere. Multus &nbsp; &nbsp; Excubat in triviis, promtus ad arma, latro. Subdola tota via est, & perfida. Rustica passim &nbsp; &nbsp; It manus, & caedem vix putat esse nefas. {{Versus|55}} Nec caedem putat esse nefas. Rura, inpia rura! &nbsp; &nbsp; Non haec antiqui gloria ruris erat. Felix, cui dubio licuit concurrere campo, &nbsp; &nbsp; Mars ubi bellaces cogit utrimque manus! Non ibi, si ponenda aliquo sit vulnere vita, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Detrectem titulum mortis habere meae. [p. 467] Hoc certe satius, quam vulgi a faece peremtum &nbsp; &nbsp; Turpiter in sentis computruisse locis. Sed Deus in melius forte omina tristia vertet, &nbsp; &nbsp; Plusque ego quam possim, consulet ille mihi. {{Versus|65}} Ille, precor, faciat, positis ut sospes ab armis &nbsp; &nbsp; In gremium, Sixi, reddar, amice, tuum; Et memorem fatique vices, bellique tumultus, &nbsp; &nbsp; Quaeque peregrinis sunt mihi visa locis: Qui mores hominum, quae sint delubra Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quis cultus Musis, quisve honor ingeniis. Interea celeri dum currunt tempora gyro, &nbsp; &nbsp; Fors&#146;[??] bona conatus provehet aura meos. Spes facit ut durem: spes me sustentat alitque: &nbsp; &nbsp; Nec, male si nunc est, & male semper erit. </poem> ====EPITHALAMIUM. I.==== <poem> &nbsp; &nbsp; E ST locus Idaliis in vallibus, unde jocosos Ad bellum geniale Venus producit Amores, Naturae ludentis opus, quem plurima circum Ambit & humentes myrtus super imminet herbas, {{Versus|5}} Et tremulum lauri nemus intonsaeque myricae Lene susurrantis Zephyri crispantur ab aura; [p. 468] At parte ex alia festivo murmure lambit Pallentes violas & purpureos hyacinthos Lympha fugax. non illa cavi de vertice tophi {{Versus|10}} Desilit, aut alios agnoscit devia fontes; </poem> ====II.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Sed merae lacrimae puellularum, &nbsp; &nbsp; Quas prima modo nocte bullientes &nbsp; &nbsp; Expressit pudor & suprema virtus, &nbsp; &nbsp; Exceptae levibus subinde conchis &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} In lymphas abeunt beatiores. &nbsp; &nbsp; Illas aureus assidens Cupido, &nbsp; &nbsp; Nocturni bonus arbiter duelli, Undique maternos colligit in latices. </poem> ====III.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Huc venit passerculorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vecta curru praepete &nbsp; &nbsp; Mater alma, mater alma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcium Cupidinum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Utque venit, utque vidit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pusiones lacteos, &nbsp; &nbsp; Mox requirit nuptiarum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitem atque praesidem. [p. 469] </poem> ====IV.==== <poem> Quem simul ut sensit platani sub tegmine lentum Maternas meditari artes (nam carmina nervis Aptabat, plectroque animum cantuque levabat) Sic insit Dea: sic formosum affatur alumnum: </poem> ====V.==== <poem> Prome novas, Hymenaee, faces, atque indue vestem Sepositam, auspiciisque tuis connubia firma Quae voveo. Juvenis multum mihi carus amatae Virginis exuviis & virginitate superba {{Versus|5}} Gaudeat. illi ego nunc thalamos taedasque jugales Laeta paro, & stabiles testantia fulmina taedas. I bone, quo felix juvenis clamorque faventum Te vocat: i, succende novam laetissime pinum. </poem> ====VI.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix audiit Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votumque gaudiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen protervus Hymen: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mox insilit Leporis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cursu volante bigas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Risum Jocumque mollem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Hi sunt equi Leporis) [p. 470] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos myrteo bacillo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Violasque per rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et languidum papaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agit tremente planta. </poem> ====VII.==== <poem> Non secus ac Pelopis flagrans advenit amore &nbsp; &nbsp; Vecta coronatis Hippodamia rotis: Atque illam dulces circum plausere columbae, &nbsp; &nbsp; Tinctae Gygaeo punica rostra mari. </poem> ====VIII.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque festivos moderatur axes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et colorato vagus huc & illuc &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Labitur campo, sonuit propinqua &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vallis & picti facies theatri: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O Hymen lenes Hymenaee rami &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sibilant, virides Hymenaee ripae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et procul dicax Hymenaee Hymen &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddidit Echo. </poem> ====IX.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Deus Deus suavis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frena laxat aurea, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perque picta rura calthis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incitat molles equos, [p. 471] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Munus ad suum citatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nuptialis arbiter, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spicet ut faces venustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pineamque lampada, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitesque conjugalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Auspicesque foederis. </poem> ====X.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Interea mixti juvenes teneraeque puellae Alternis cantare, alternis alma ciere Sidera furtivos hominum spectantia lusus: {{Versus|Ceu testis vigili narratur lumine lychnus Leandri dulces quondam vidisse furores) Inprimisque illum, medio quem solvit in igne Alma Venus, placida quem nunc sub nocte nitentem Currere Luciferum contra stupet inscia Phoebe, Hesperon, auratum qui ductat praevius agmen. Dulces, Hespere, pande fores, Rex Hespere, pande, Et picturato praetexens aethera limbo In choreas ter solve tuas, currumque Parentis Sectentur tremulo ludentes agmine flammae. &nbsp; &nbsp; Hespere Rex, dulces, Hespere, pande fores. [p. 472] </poem> ====XI.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam puella (viden, viden?) propinquae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raptanda e gremio necessitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah ah lacrimulis rudem pudorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Testatur tenerisque lubricisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An veris? mihi non liquet. vidento &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felix lectulus & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pernox lectulus, & lucerna felix. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae quam millia multa basiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot risus numerabit; & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot suspiria, quot leves cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gannitusque & anhelitus procaces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitasque atque neces reciprocantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot tot semina mutui favoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot flammas sine fine fulgurantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tot dulces tot amabiles levesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Curas deseret intimis medullis. </poem> ====XII.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cernin&#146;? Hesperus audiit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et caeli reserans fores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces labitur in choros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praes bonae Veneris, bono &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Salutaris amori. [p. 473] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque quam cupide novos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Molli lumine conjuges &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spectas, cornibus aureis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctiluca perambulans &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aetherem spatiosum! </poem> ====XIII.==== <poem> Quid tibi nunc animi dicam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Ah tenera, ah nullo tacta puella viro, Cum ferus ille tuos invitae invadet ocellos, &nbsp; &nbsp; Et Veneris blandas irruet in speculas? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Zonulamque zonulamque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diu ligatam zonulam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munus almae Virginensis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solvet inproba manu? Incipietque malus teneras celata puellas {{Versus|10}} Orgia, virgineosque lares timidique pudoris. Hospitium violare, & figere gestiet audax Interiore tropaea sinu? Latet anguis in herba Lubricus, & tumidas non raro assurgit in iras, Purpuream tollens niveo de vertice cristam, {{Versus|15}} Virginibus metuenda lues. Procul este puellae, Quas thalamos intra trepidae pia cura parentis Detinet, & casto custodit sedula lecto. [p. 474] Ille & virgineum quondam populatus honorem Saevit ovans immane: at membra per omnia sensim {{Versus|20}} Proserpit, lentumque trahit contagia virus. Signa tibi dicam: roseus vigor ora reliquit, Grandescunt oculorum orbes, & sub cute laxa Lumina hebent; non jam radiis ridentia puris, Sed qualis facies cantatae lurida Phoebes {{Versus|25}} Haemonium murmur nocturnaque carmina pallet; Livent labra, trahuntque leves fastidia caenae. At tumor informis medio de corpore late Prominet, & caecum distendit languida pondus Viscera. Dii tantum terris avertite monstrum! </poem> ====XIV.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu, venusta, noli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcem timere luctam: Mox ferus ille tuis succumbet victor in ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Milliesque milliesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mille mille basiis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ceu columbulae procantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eluet suum scelus. </poem> ====XV.==== <poem> I modo: nec sponsi votum corrumpe morando, Osculaque innuptis jam jam suprema puellis Divide: cras matri similis cras nupta redibis. [p. 475] </poem> ====XVI.==== <poem> At tu ferree, tu potes capillos, Ah illos nimis aureos capillos, Sic confundere, sic manu proterva Suggestum quatere & comae decorem? {{Versus|5}} Tune ferree lacteas papillas, Illas horridulas nimis papillas, Ah illas leviter sororiantes, Nec laxis nimis orbibus natantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tactu premes salace? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Digitisque ludibundis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per os genasque dulces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectusque mollicellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blandumque ventris aequor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si nominare fas est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sed quid moror Catones?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis ah beatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad Cypridis viretum? </poem> ====XVII.==== <poem> Sed sufflaminor: abstinete Musae: Jam pervenimus usque ad umbilicum. [p. 476] </poem> ====XVIII.==== <poem> Macte animis, invicte Heros. sic itur ad astra. Neu te ignava quies teneat similisque sopori. Arma move, & veteres dilecta in compare flammas Exonera. Tibi cessit amans, spolioque cruentae {{Versus|5}} Virginitatis ovas laeta dignissime myrto. Hoc virtutis erat. sic famam extendite factis, Dum Subigus Pater atque alacri Mater Prema vultu Dant lateri vires blandoque alimenta labori. Mox (ita fata velint) dulces, nova gaudia, nati {{Versus|10}} Ludent ante tuos, rerum inscia turba, Penates; Qui Patris ingenium referant Matrisque pudorem, Atque utriusque gerant confuso sanguine vultus. Ominor, & facili firmant fausta omina nutu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quorum perennis usus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Volumnus ac Volumna. </poem> ====AD PETRUM FRANCIUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C YCNI candidior po&#235;ta plumis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunctis dulcior o po&#235;ta cycnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Scis me sedibus huc & huc vagari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incertis, laris indigum quieti, [p. 477] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec larem tamen esse nec quietem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usquam, quae excipiat meos labores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, per Genium tuum atque dextram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per communia sacra, perque Musas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fac ut tutius aptiusque vivam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} (Nam potes) lare proprio meoque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te praedia posco, non superbam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae luxuriem decusque villae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Regum atria, non domos potentum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum, cum venia tua, tuum illud &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sacrum pectus Apollini & Dionae. </poem> ====DE EODEM. ==== <poem> A TRIA, quae toties FrancI dicentis Apollo &nbsp; &nbsp; Personat, & Latia sacra facit cithara; Ecquid, cum Clario pendemus ab ore frequentes, &nbsp; &nbsp; Pendent & sacri pulpita Gymnasii? {{Versus|5}} An docili mage sorte ipsas jam reddere voces &nbsp; &nbsp; Norunt, & Latios addidicere sonos? Mira fides rerum! pro te, carissime Franci, &nbsp; &nbsp; Si taceas, possint ligna vel ipsa loqui. [p. 478] </poem> ====AD SODALES, <i>cum ingens raucedo omnem urbem invasisset.</i>==== <poem> A T cur jamdudum rauci torpetis olores, &nbsp; &nbsp; Lentaque Pierium pectus adurit hiems? Omnes lippi oculis, mucosi naribus omnes, &nbsp; &nbsp; Inviti solitum destituistis opus. {{Versus|5}} Nec cordi lyra, nec cordi jam barbitos ulli est, &nbsp; &nbsp; Pendet & ingrato pariete muta chelys. Scilicet has laesus poenas inmisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Raucaque Poeonia guttura fraudat aqua. Quid mirum? merito percussos frigore vates, &nbsp; &nbsp; Frigidius quotquot Musica sacra colunt. Broukhusius valet, ecce, choro languente suorum, &nbsp; &nbsp; Et cum Broukhusio Francius, ecce, valet. Illos Aonio lymphatos pectore thyrso &nbsp; &nbsp; Praestitit immunes frigoris iste calor. [p. 479] </poem> ====ATHENAEO HAGIENSI S.==== <poem> Q UALIS Apelleos commendat fama colores, &nbsp; &nbsp; Mentoris aut doctas Parrhasiive manus: Talis vicino vernat tibi laurea luco, &nbsp; &nbsp; O Phoebi o Charitum nobilis, Haga, domus! {{Versus|5}} Cui Nereus circum irriguis mitissimus undis &nbsp; &nbsp; Plaudit, & Aonio cum grege nuda Venus; Et puer ille ferox, Veneris justissima cura, &nbsp; &nbsp; Miscens furtivis gaudia cum lacrimis. Hae tibi sint artes, positis quas maximus armis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invicta Princeps proteget ipse manu. Illius quanto, tanto tua gloria cursu &nbsp; &nbsp; Ibit ad Eoos, ibit ad Hesperios, Roma triumphatas dum moerens lugeat artes, &nbsp; &nbsp; O Phoebi, o Charitum nobilis, Haga, domus! </poem> ====VILLA HENRICI THOLINGII. ==== <poem> Q UAE nunc innocuis celebror domus hospita Musis, &nbsp; &nbsp; Auriaci nuper area Martis eram. Exemploque meo docui, sub Principe tanto &nbsp; &nbsp; Et villas magnis urbibus esse pares. [p. 480] </poem> ====HYPSIPYLES ORATIO AD IASONA DISCEDENTEM <i>ex Valer. Flacci Argon. lib.</i> 2.==== <poem> E RGO sedet nostros, ingrate, relinquere portus, &nbsp; &nbsp; Et tua crudeli credere vela Noto? Vela, Dei! vixdum iratis subducta procellis, &nbsp; &nbsp; Et quassum longo turbinis imbre latus? {{Versus|5}} Nec subit illius facies tristissima noctis, &nbsp; &nbsp; Inque novam Hippotadae fuscina sumta ratem? Cum te deprensum magno ferus aequore Nereus &nbsp; &nbsp; Per non tentatas noluit ire vias: Et stridens Boreas, & aquosus inhorruit Auster, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et quicumque sacras flamine verrit aquas; Cum pavor & luctus, & plurima mortis imago &nbsp; &nbsp; Jam jam forbendam terruit usque ratem. Haec timidae quondam (memini) jurare solebas, &nbsp; &nbsp; Et tecum toties sum mihi visa mori. {{Versus|15}} Tum te Lemniaca nimbosae Pleiades arce &nbsp; &nbsp; Non minus ingrata detinuere mora. At modo, cum primo rubuerunt astra sereno, &nbsp; &nbsp; Deseror. heu, caeli purior aura nocet. [p. 481] &nbsp; &nbsp; Si tamen adversae puppis tua litore Thraces {{Versus|20}} Staret, & inceptum vela vocaret iter, &nbsp; &nbsp; Sic fugeres? sic deserto, crudelis, amore Hypsipyle nullos diceret esse Deos? &nbsp; &nbsp; Nunc rerum sublimis amor, nunc gloria pectus, Nunc & Phryxaei velleris urit honos. &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Nunc ferus ad Scythici Phasis vocat ostia ponti, &nbsp; &nbsp; Regiaque Aeaetae, litoraque alta gelu. Quo fugis, Aesonide? longa est via, longa pericla. &nbsp; &nbsp; Obluctor votis hic minus acqua tuis. Nam mihi nescio quis rumor jam perculit aures, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qualis ab incenso fulgurat axe fragor; Esse viros illic, quorum flammata veneno &nbsp; &nbsp; Tela necem certam, vulnera lenta ferant. Quin & pervigili narrant servata draconi &nbsp; &nbsp; Vellera, custodis tuta furore sui. {{Versus|35}} Non illum placida deludat imagine Morpheus: &nbsp; &nbsp; Excubat, & nigrum sibilat ante nemus. Fertur & Aeaetae Stygiae sacrata Dianae &nbsp; &nbsp; Filia, Circaeis aemula carminibus. Illa vel e trepido Lunam deducere caelo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Creditur, & retro cogere Solis equos. Quam metuo, ne te rapiat mihi barbara pellex, &nbsp; &nbsp; Et memorem Hypsipyles non sinat esse tuae! [p. 482] Quam metuo, ne te cantu aut pollentibus herbis &nbsp; &nbsp; Mutatum nostro cogat abesse toro! {{Versus|45}} Sed quoniam tanti Nephelaei velleris aurum &nbsp; &nbsp; Ducitur, & patriis praeda ferenda tholis, I felix, quo te nulli tentata priorum &nbsp; &nbsp; Gloria, & invicti pectoris ardor agit. Tum quae parva fero magni argumenta favoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accipe: sic tecum sic quoque juncta vehar: Patris ubi currum servati & conscia sacra &nbsp; &nbsp; Haec mea solerti dextera pressit acu. Accipe & hunc ensem notumque insigne Thoantis, &nbsp; &nbsp; Aesonide, Aetnaei flammea dona Dei: {{Versus|55}} Ut tecum medio bellorum in pulvere, tecum &nbsp; &nbsp; Arma geram, & Minyas praelia in ipsa sequar. Illa meus quondam genitor sine crimine gessit, &nbsp; &nbsp; Digna tuis manibus, digna furore tuo. Illa precor referas Scythico respersa cruore; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sentiat Haemonias Colchidis ora manus. Neu te femineae capiant oblivia Lemni: &nbsp; &nbsp; Prima suos fessis praebuit illa sinus. Prima per immensi jactatis aequora ponti &nbsp; &nbsp; Obtulit hospitium, conjugiumque dedit. {{Versus|65}} Huc tu, post domitos Scythicae telluris alumnos, &nbsp; &nbsp; Flecte ratem, ac nostro litore vela lege. [p. 483] Per si qua est meritis fiducia, si quis amantis &nbsp; &nbsp; Hypsipyles memori pectore spirat amor. Tum mihi narrabis faciemque habitumque locorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Praeliaque, & longae longa pericla viae: Quantus & inplicito per mille volumina nexu &nbsp; &nbsp; Presserit obscaenam Martius anguis humum. Cuncta ego narrantis pendens mirabor ab ore, &nbsp; &nbsp; Ut stupet ad vestram nunc mea turba chelyn. {{Versus|75}} Proque tuo reditu toto grege mollior agna &nbsp; &nbsp; Inbuet accensos, me faciente, focos. Ipsa viam, qua tu magnam descendis ad urbem, &nbsp; &nbsp; Floribus, ac pictis vestibus ipsa tegam. Et mecum patri parvus protendet Iason &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Brachia: pars mecum sanguinis illa tui est. Lemniadesque meae, Grajis bene cognita taedis &nbsp; &nbsp; Corpora, in amplexus, oscula in arta ruent. Hanc agat o utinam caelo festinus ab alto &nbsp; &nbsp; Lucifer, & puro proferat ore diem! {{Versus|85}} Nec me desertam misera patiatur in acta &nbsp; &nbsp; Nunc spe, nunc dubio saepe timore mori. [p. 484] </poem> ====IN VINDEMIAM ANNI MDCLXXVI. AD BACCHUM. ==== <poem>J AM sinu pinguis sua dona pleno Fudit Autumnus; tenerique succum Palmitis pressans nova condit acer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musta colonus. {{Versus|5}} Jam fluunt largis pretiosa rivis Vina, jam laetum lacus haurit imbrem, Unde distendant operosa totas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dolia cellas. Largus apricos amicire colles, {{Versus|10}} Bacche, lascivis virides corymbis, Sume quos pubes tibi vovit omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rustica ludos. Te venenatum meditatus ictum Palmiti placet caper inquilino: {{Versus|15}} Tingit en cultros, verubusque stridunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exta colurnis.<!-- colurnus - gemaakt van hazelnotenhout --> Te vocat festis operatus aris Vinitor, multo petulans cachinno; Plaudit incomto tibi feriatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine pagus: [p. 485] Mollibus circum spatiosa gaudet Pinus oscillis: madidus recenti Rusticus musto tibi certat unctos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ire per utres: {{Versus|25}} Ridet argutae joca nuda turbae, & Simplices lusus, hyalo virentem Explicans peplum viridique honestus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crine Mosella. Ille te prono veneratur amne, {{Versus|30}} Laevis o Nyseu, sua ne Falernae Uva decedat, neque Formianae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus umbrae; Neve nascentes populet racemos Saeva tempestas, violensve gemmas {{Versus|35}} Verberet grando, nimiove Titan &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardeat aestu. Tu, Pater, magno moderare caelo Alteram in messem, meliore semper Sorte pubescat generosa largo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vinea foetu. [p. 486] </poem> ====AD PYRRHAM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 5. Miseros esse, qui illius amore teneantur. se ex eo, tamquam e naufragio, enatasse. <i>Quis multa gracilis te puer in rosa</i> &c.==== <poem> Q UIS puer in multa pavidam te candidus urget, &nbsp; &nbsp; Pyrrha, rosa, liquido sparsus odore caput? Compositus tecum grati sub fornicis antro? &nbsp; &nbsp; Cui flavam tarda solvis ab arte comam {{Versus|5}} Simplex munditiis? quoties heu perditus ille &nbsp; &nbsp; Discet mutatos tam cito flere Deos, Mutatamque fidem! quoties nigro aspera vento &nbsp; &nbsp; Aequora & insolitas ire stupebit aquas? Qui nunc te facili fruitur nunc credulus aurea, &nbsp; &nbsp; Teque sibi vacuam tempus in omne vovet, Militiae rudis, & fallacis nescius aurae. &nbsp; &nbsp; Ah miseri, qu&#238;s tu non bene nota nites! Diis maris hic paries tabula me dicet in ista &nbsp; &nbsp; Exuvias lenti ponere naufragii. [p. 487] </poem> ====DE GLYCERA. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 19. Se illius amore uri, <i>Mater saeva Cupidinum</i> &c.==== <poem> E T Semeles puer, & lasciva licentia vitae, &nbsp; &nbsp; Et Cytherea suis juncta Cupidinibus, Dudum sopitis animum nunc reddere flammis &nbsp; &nbsp; Me jubet, ac veteres quaerere delicias. {{Versus|5}} Urit me Glycerae nitor aureus, aureus ille, &nbsp; &nbsp; Et Pario longe marmore splendidior. Urit jucundi lascivia grata pudoris, &nbsp; &nbsp; Atque oculos hebetans laevis imago meos. In me tota ruens improviso agmine Cypris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deseruit Cyprum, deseruitque Paphon: Nec patitur rigidosque Scythas Parthosque feroces &nbsp; &nbsp; Dicere, & astutae spicula versa fugae. Hic mihi verbenas, hic aram e cespite vivo &nbsp; &nbsp; Ponite, & exstructo tura cremanda foco. {{Versus|15}} Nec desit pateris bimi spuma ignea Bacchi. &nbsp; &nbsp; Sic veniet nostris lenior illa sacris. [p. 488] </poem> ====AD LYDIAM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 25. Insultat ei, quod jam vetula, vicissim a juvenibus contemnatur. <i>Parcius junctas quatiunt fenestras</i> &c.==== <poem> A UDIVERE meos miserantia Numina questus. &nbsp; &nbsp; Vicimus, & votis dextera plausit avis. Vicimus. en istos jam nunc Cytherea tumores &nbsp; &nbsp; Contudit, ad nostras officiosa preces. {{Versus|5}} Non tua nocturnas suspirat saucia rixas, &nbsp; &nbsp; Non tua nocturnas janua blanditias: Limen amat tantum, tacito suffixa tigillo, &nbsp; &nbsp; Nec stridet raucis inproba cardinibus; Nec gaudet longa juvenem versare querela, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fulcit gemino limine molle latus. Nullas illa videt deserto poste corollas, &nbsp; &nbsp; Aut matutinas pon&#232; jacere faces. Jamne licet toto securos pectore somnos &nbsp; &nbsp; Ducere, & in multum continuare diem? {{Versus|15}} Qualis Epimenides Lethaeo tempora ramo &nbsp; &nbsp; Saucius exesis rupibus accubuit. [p. 489] At (memini) quondam fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Illud praecipue tempus amore teri: Quodque soporatae tenebris penderet amaris &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Somnus, & ingrato murmure sera quies. Seu strepitum citharae comtus tentaret adulter, &nbsp; &nbsp; Spargeret aut veteris limina flore meri: Sive miser longo testatus sidera fletu &nbsp; &nbsp; Damnaret lentae tempora saevitiae; {{Versus|25}} Et te fallaci suffultam colla lacerto &nbsp; &nbsp; Diceret alterius nunc in amore mori. Haec, & plura, inquam, fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Lydia; nunc fatis utere laeta tuis. Incubat alta quies foribus, noctisque silescit &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ambitus, & nullo pulsa cliente domus. Nullus erit, qui te, caelo labentibus astris, &nbsp; &nbsp; Intempestivos excitet ad numeros: Seque tuum dicat, dum tu sopita recumbis, &nbsp; &nbsp; Pervigilem surdas ante sedere fores. {{Versus|35}} Nec mirum, cum sis annosis obsita rugis, &nbsp; &nbsp; Dissimuletque tuas barbara mitra nives: Et prono molles inclinent pondere mammae, &nbsp; &nbsp; Nec lepor obtusis fulguret ex oculis. Haec sed poena tui pars est extrema doloris. &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sunt majora, quibus vix superesse velis. [p. 490] Ipsa Venus, primae fastus testata juventae, &nbsp; &nbsp; Impuro lacerum transiget igne jecur. Perque vias omnes moechos sectabere, perque &nbsp; &nbsp; Compita, & indomitae more fereris equae; {{Versus|45}} Cui furor atque acres stant circum viscera flammae. &nbsp; &nbsp; Nec tamen invenies qui satiare velit. Inque vicem fastus tunc experiere protervos, &nbsp; &nbsp; Lydia, & exclusam quid sit abire domum. Et saepe iratis vexabis morsibus ungues, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et senium & formae damna querere tuae: Quod virides hederas pubes lactissima gestet, &nbsp; &nbsp; Seque corymborum nexibus involuat: At myrtum arentem glaciali dedicet Euro, &nbsp; &nbsp; Ut semel adfectas contrahit aegra comas. </poem> ====AD ALBIUM TIBULLUM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 33. Ne doleat sibi rivalem juniorem a Glycera anteponi. <i>Albi ne doleas plus nimio memor</i> &c.==== <poem> A LBI, ne doleas ultra placitumque modumque &nbsp; &nbsp; Perfidiae Glyceres saevitiaeque memor. Neu tibi sit querulos Elegos deducere, quare &nbsp; &nbsp; Praeniteat laesa junior iste fide. [p. 491] {{Versus|5}} Cyrum ardet tenui praesignis fronte Lycoris; &nbsp; &nbsp; Asperior Cyrum detinuit Pholo&#235;. Sed prius ipsa lupum sectetur capra ferocem, &nbsp; &nbsp; Quam Pholo&#235; turpi peccet adulterio. Sic visum Veneri, quae sub juga ahenea formas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Impariles saevo mittit acerba joco. Ipsum me melior peteret cum flamma Venusque, &nbsp; &nbsp; Myrtala blanditis clauserat in pedicis Liberta, Hadriaca longe truculentior unda, &nbsp; &nbsp; Ut curvat Calabros irrequieta sinus. </poem> ====AD ASTERIEN. <i>Horat. lib.</i> 3. <i>Od.</i> 7. Consolatur eam, de viri sui absentia moestam, ac sollicitam. <i>Quid fles Asterie, quem tibi candidi</i> &c.==== <poem> Q UID fles, Asterie, primo quem vere Favonii &nbsp; &nbsp; Candidiore tibi numine restituent, Egregium Gygen, mox Thyna merce beatum &nbsp; &nbsp; Indelibata conspicuumque fide? {{Versus|5}} Quem Notus Ioniis postquam jactavit in undis &nbsp; &nbsp; Accepit placidis Oricos aequoribus. Post insana tamen flagrantis sidera Caprae &nbsp; &nbsp; Frigidus in vacuo secubat ille toro: [p. 492] Absentisque tuos misere suspirat ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Insomnis, multis non sine lacrimulis. Atqui mille modis tentavit Ionicus hospes &nbsp; &nbsp; Perdere tam sanctae jura pudicitiae; Sollicitum referens dominae sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Utque tuo pellex ardeat igne Chlo&#235;. {{Versus|15}} Historiasque monet fallax peccare docentes: &nbsp; &nbsp; Foemina ut obscaenis acta cupidinibus Heu facilem impulerit mentito crimine Praetum &nbsp; &nbsp; Perniciem ad gnati corripuisse gradum: Ut prope Tartareos Peleus lustrarit hiatus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnessam castus dum fugit Hippolyten. Haec ille, at frustra: nam voces integer audit, &nbsp; &nbsp; Integer, & scopulis surdior Icariis. At tibi plus justo placeat vicinus Enipeus, &nbsp; &nbsp; Captaque blanditiis decipiare, cave. {{Versus|25}} Quamvis non alius melius flexisse ferocem &nbsp; &nbsp; Quadrupedem in Martis gramine conspicitur; Etrusco citius nec quisquam denatat alveo, &nbsp; &nbsp; Reddidit ut lassos multa palaestra viros. Claude tuas prima potius sub nocte fenestras, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Deque domo noli despicere inque vias: Mollis ubi querulo modulatur tibia cantu &nbsp; &nbsp; Teque solet duram dicere, dura mane. [p. 493] </poem> ====DIALOGUS HORATII ET LYDIAE. Horat. lib. 3. Od. 9. <i>Donec gratus eram tibi</i> &c.==== <poem> HOR.&nbsp; D ONEC gratus eram, donec tibi, Lydia, carus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec juvenum potior quisquam in amore novo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambitiosa dabat formoso brachia collo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vincere Achaemenias sum mihi visus opes. LYD.&nbsp; Donec non alia caluisti, Flacce, puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sibi praelatam est Lydia passa Chlo&#235;n, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lydia foecundi tunc nominis, Ilia prae me &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viluit, Etrusco Tibride dignus amor. HOR.&nbsp; Me nunc Thressa Chlo&#235; regit, & sibi mancipat uni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam citharae, dulces quam decuere modi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro qua non metuam gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si longum fata superstes erit. LYD. &nbsp; Me parili torret Cala&#239;s face: mutuus illum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Est amor, & geminas condit in ossa faces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo bis patiar gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si semper fata superstes erit. HOR. &nbsp; Quid si prisca redit Venus extinctusque Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diductosque una compede cogit amor? [p. 494] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si flava excutitur mutata mente Chloilla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et rejecta meum Lydia limen amat? LYD. &nbsp; Quamquam sideribus formosior omnibus ille est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu levior sicco cortice, tu foliis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Improbe, & Hadriaco longe iracundior aestu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum dulce mihi vivere, dulce mori. </poem> ====In Historiam plantarum indigenarum A PETRO NYLANDIO <i>adornatam.</i>==== <poem> B ELGA, quid ignotas frutices felicis Eo&#239;, &nbsp; &nbsp; Germina quid siccae suspicis Arabiae? Dives opis Natura suae, nec muneris illic &nbsp; &nbsp; Largior, effoetos non tulit inde sinus. {{Versus|5}} Aspice quid patriis passim nascatur in oris, &nbsp; &nbsp; Quidque suo felix munere terra ferat. Haec quoque planities, & aquis obnoxia rura &nbsp; &nbsp; Nonnihil, indigenas quo tueantur, habent. Haec tua sedulitas, haec est tua, docte Nylandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Naturae Batavos quae vetat esse rudes. Vindice te, longum neglecta, Batavia mater &nbsp; &nbsp; Agnoscit dotes ipsa, legitque suas. [p. 495] </poem> ====REGNERO STAPELIO, AMICO INTIMO, <i>cum natali decimo nono initiaretur.</i>==== <poem> R EGNERE, mentis dimidium meae, Idemque nostri grande decus chori! &nbsp; &nbsp; Quem Musa componit vetustis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus, ingeniisque Grajis; {{Versus|5}} Quod jam merenti dem Genio sacrum, Qui dulce terris contulit hoc caput, &nbsp; &nbsp; Carique dignatur sodalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Visere laurigeros penates? En, ipse, vitta vinctus & insula, {{Versus|10}} Accedo flammas, dum generosior &nbsp; &nbsp; Stridebit injecto Falerno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ignis, & Arabios odores Depascet audax. Ter Genium sono Alto ciebo, ter genialibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cingemus aras, ecce, filis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terque mero faciam atque ture. Dein cum capillis fulserit aureis Daphnea laurus, Stapelium decus, [p. 496] &nbsp; &nbsp; Spumante Methymnea vitro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Vina dabis, facilique risu Duces tenebras; & lepido gregi Permistus, inter delicias, jocos, &nbsp; &nbsp; Salesque, & abruptos cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pieridas hilaremque Bacchum {{Versus|25}} Phoebumque patrem rite precabere. Qui si valenti nos agat impetu, &nbsp; &nbsp; Pertaesus exclamabis, Ite, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ite domum, saturi po&#235;tae! </poem> ====Largissimo & humanissimo hospiti REGNERO STAPELIO, laetitiae datori. ==== <poem> Q UI modo desidia torpebam lentus inerti, &nbsp; &nbsp; Ex epulis cogor esse po&#235;ta tuis. Optime Stapeli, nox ista & coena Deorum &nbsp; &nbsp; Non patitur residem delituisse chelyn. {{Versus|5}} Excitat ignavos Bacchus tuus, ecce, calores, &nbsp; &nbsp; Et duplici vatem numine fervor agit: Qui simul illius conspexerit ordinis unum, &nbsp; &nbsp; Quos dederant socios mensa merumque sibi, [p. 497] Occurret lepidae laetissima noctis imago, {{Versus|10}}&nbsp; &nbsp; Nec poterit coenae non memor esse tuae. O tenebras meminisse mihi jucunda voluptas! &nbsp; &nbsp; Candidior niveo nox erat ista die. Sive ego virgineos mirabar fixus ocellos, &nbsp; &nbsp; Omnia quaeque Venus, Gratia quaeque probet. {{Versus|15}} Seu mihi succurrunt, quoties tero compita plantis, &nbsp; &nbsp; Nocturnae risus deliciaeque viae: Sive ego Sardamum fluctusque recordor Yaeos, &nbsp; &nbsp; Dum placuit noctem continuare die; Seu potius lepidos amisso pignore lusus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Respicio, & macrae subdola tela Necis. Haec quoque, Stapeli, tibi debeo gaudia, cujus &nbsp; &nbsp; Auspiciis noctem traximus atque diem. Pro quibus officiis (si fas sit) amice, precamur, &nbsp; &nbsp; Ut mensae praeses annuus esse velis: {{Versus|25}} Et nos natalis, seros rediturus ad annos, &nbsp; &nbsp; Convivas videat saepius esse tuos. Auguror. en, hilares Liber pater explicat alas, &nbsp; &nbsp; Annuit & votis turba novena meis. [p. 498] </poem> ====In obitum HADRIANI JUNII TRAJECTINI <i>Praeceptoris sui.</i>==== <poem> H Ic certe locus & tranquillae spiritus aurae, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia de scatebris, Et matutini Alcyonum trans litora questus, &nbsp; &nbsp; Densaque quae facilem pinus opacat humum, {{Versus|5}} Dum me secretis juvat indulgere querelis, &nbsp; &nbsp; Sufficient lacrimis apta theatra meis. Et quoties lacrimas vox singultata relinquet, &nbsp; &nbsp; Et quoties gemitu tristia verba cadent, Ista meos toties renovabunt germina luctus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lymphaque & hirsutis aura sub arboribus. Sive subit crimen Cyparissus nobile Phoebi, &nbsp; &nbsp; Sive, Arethusa, tuae conscia ripa fugae. Tum seu flebilibus te scriptum, Hyacinthe, figuris, &nbsp; &nbsp; Seu tueor Narcissi exitiale decus: {{Versus|15}} Aut quae olim Veneris sacro rosa tincta cruore &nbsp; &nbsp; Ingenui foliis signa pudoris habet; Occurret toties heu florum flosculus ille &nbsp; &nbsp; Junius, & lacrimas aggeret usque novas: Junius ah nostrae spes invidiosa juventae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mnemosidum & Phoebi Junius alter amor; [p. 499] Flumen inexhaustum Suadae, Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Et Charitum & Genii prodigialis apex. Ille pater priscae Veneris, pater ille leporum, &nbsp; &nbsp; Ille animus Consi, Mercuriique decus, {{Versus|25}} Assertor Musarum & amicum fulmen Athenae, &nbsp; &nbsp; Deliciaeque hominum, deliciaeque De&#251;m, Junius, aeternum nostro sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Ah fuit, ah justum concidit ante diem. Nam quamvis multi numeraret Consulis annos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Duceret & longam sedula Parca colum, Praematurus abit, nec Musas debuit umquam &nbsp; &nbsp; Deserere: aeternum vivere dignus erat. Adspice uti passis ululet Heliconia Na&#239;s &nbsp; &nbsp; Crinibus, & molles lancinet ungue genas, {{Versus|35}} Uberaque inmiti tundat genialia palma, &nbsp; &nbsp; Squaleat ut densis oris honos lacrimis. Excitae planctu Aonio de vertice Musae &nbsp; &nbsp; Accurrunt fusis per trepida ora comis: Et caros cineres, & magni funus alumni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ossaque sacratis excipiunt calathis; Sacratis calathis, docti qu&#238;s nominis urnas &nbsp; &nbsp; Ad postes decorant, Dia Moneta, tuos. Et lacrimis spargunt & flavis crinibus umbras, &nbsp; &nbsp; Idaliisque tegunt molliter ossa rosis. [p. 500] {{Versus|45}} Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub ilicibus, Et laureta sacro Parnasi pota liquore &nbsp; &nbsp; Stridunt argutis lene cacuminibus. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum matutino Lucifer exit equo, Et cum nocturnum praecedit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Astraque nox fuscis involuit tenebris. Vos lugere decet sparso vos lacte meroque, &nbsp; &nbsp; Et manes tanti rite piare Viri: {{Versus|55}} Et tumulo inferias dare & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Et dare puniceas ante sepulcra rosas; Ut qui postgenitis ipso mirabilis ausu &nbsp; &nbsp; Asseruit forti Musica signa manu, Gaudeat aequalem meritis certare favorem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et sub humo vestrum sentiat officium. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Et singultato frangite verba sono. Heu heu vester honos, vestri lux una decoris &nbsp; &nbsp; Occidit, & tristi murmure plangit humum. {{Versus|65}} Hoc habet: attonitas ferali carmine Musas &nbsp; &nbsp; Protinus ad moestas movimus inferias. [p. 501] </poem> ===Appendix ad Silvas. === ====In Urbem VIENNAM <i>Turcarum obsidione liberatam.</i>==== <poem> C OGE sub innumeras, Othomanica Luna, phalanges, Europaeque Asiaeque manus; cape perfida tela; Odrysioque ferox descendat Dacus ab Haemo, Ut caput imperii scelerato Marte Viennam {{Versus|5}} Cingat, & Austriacas vertat de sedibus arces. At non Caesareos Div&#251;m clementia muros Deseruit, Geticoque urbem devovit Averno. Threicias trepidare minas, dare terga Tyrannos Vidimus, & nostro prostratos fulmine Turcas, {{Versus|10}} Atque exhausta suis immania castra ruinis. Perfringit validus Mahometica signa Polonus, Sarmatica clangente tuba: ruit acer in hostem Indomito spectandus equo, pulcroque decorus [p. 502] Pulvere Bistoniae pallentia cornua Phoebes {{Versus|15}} Sanguine tingit, & Aegaei freta lata profundi Cogit in attonito conversa recedere fluctu. Non tibi Peneam, Dux invictissime, Daphnem Europae plectant populi, nec fronde caduca Praecingant regale caput: tibi lucidus Aether {{Versus|20}} Solibus innumeris & puro lumine claram Irradiet frontem, vivoque coronet in auro Victrices pia Fama comas; tibi Vistula totis Applaudat spatiosus aquis; tua Carpatus arma Praerupto de monte sonet; tua flumine lato {{Versus|25}} Arma Borystheniae resonent Mavortia rupes. [p. 503] JANUS BROUKHUSIUS OBIIT XII KALEND 1707 </poem> ===Ad lectorem.=== N Ihil est cur te moveat varia in his libellis orthographia, aut scribendi ratio, vel eam disparilitatem putes nostrae negligentiae adscribendam. Siquidem nata illa est ex variis temporibus, quibus hoc vel illud carmen conscriptum est, quando auctor vel hanc vel illam sententiam amplectebatur, vel repudiabat. Hinc illa discordia in <i>affligere</i> & <i>adfligere</i>, in <i>arctus</i> & <i>artus</i>, in <i>caepit</i> & <i>coepit</i>, in <i>exspecto</i> & <i>expecto</i>, in <i>imbibere</i> & <i>inbibere</i>, <i>inplere</i> & <i>implere</i>, <i>inproviso</i> & <i>improviso</i>, <i>inlibatus</i> & <i>illibatus</i>, <i>inportunus</i> & <i>importunus</i>, <i>illustris</i> & <i>inlustris</i>, <i>Maeonius</i> & <i>Moeonius</i>, <i>sepes</i> & <i>saepio</i>, <i>thura</i> & <i>tura</i>, <i>cygnus</i> & <i>cycnus</i>, multisque aliis, quae colligere tanti non est, quaeque ipse per te conciliabis, & ad certum ordinem rediges. Carmen ultimum non suo loco positum esse Appendicis titulus significat. Neque id aliqua accidit incuria. Namque id satis mature invenimus, sed consignatum chartula, tam mutila & lacera, quippe quam diu in crumena gesserat po&#235;ta, ut taedium nos caperet ductus literarum persequendi. Evicit tamen istam molestiam novus labor, cujus improbitate superavimus tandem, quod superari non posse principio arbitrabamur. Jam vero te accinges ad hos errores, qui operarum incuria irrepserunt, corrigendos, ne hic illic offendas, aut quid inter legendum te moretur. 3up55buvh7hf78kwvxsioxqnstxjxgf 267690 267689 2026-05-28T20:48:42Z Demetrius Talpa 13304 /* Jani Broukhusii Brandeburgica. */ 267690 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Janus Broukhusius |OperaeTitulus=Poemata omnia |OperaeWikiPagina= |Annus= Saeculo XVII |SubTitulus= |Genera=carmina |Editio=Amsteladaemi 1711 |Fons=[https://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Latijn/BroukhusiusPoemata1711.html De Heinsius Collectie] }} ==Jani Broukhusii <br>POEMATA OMNIA.== <center> Jani Broukhusii <br>POEMATUM LIBRI SEDECIM. <br>Editore DAVIDE HOOGSTRATANO. AMSTELAEDAMI <br>Excudit FRANCISCUS HALMA, <br>Illustr. Frisiae Ordinum Typographus ordinarius. <br>MDCCXI. </center> ===<i>Viro nobilissimo</i> Joanni de Witt, urbi Amstelaedamensi a secretis s. p. d. David Hoogstratanus.=== J ANI BROUKHUSII, ingeniorum sui temporis principis, Po&#235;mata Tibi, Vir Nobilissime, offero & inscribo. Et cui poteram melius, quam Tibi, qui licet [fol. *3v] satis occupatus sis & districtus laboribus indies Reip. impendendis, tamen Musas ab aedibus Tuis numquam excludis, sed earum suavitatem exemplo aliorum magnorum & illustrium virorum, remissionis a gravioribus curis & laxamenti instar habes, omne tempus, si quod vacuum & subsecivum occupationibus Tuis potes subducere, in nullis relaxationibus libentius consumens, quam in exercitationibus frugiferis, & optimarum disciplinarum studiis? Quotquot enim te norunt, mecum compertum habent, Te jam a tenera aetate ad verae laudis decus inflammatum, nunc quoque studio acerrimo teneri illarum artium, quibus mortales non modo ad humanitatem, sed ad [fol. *4r] quandam excellentiam inter suos aequales conformantur, certe de vulgo eximuntur. Inprimis vero inter omnia studiorum genera nullum aeque Tibi curae est ac po&#235;ticum, tenerrima illa ac delicata eruditionis pars. Hinc non modo bene existimas de po&#235;tis, eorumque operibus: sed si a paucissimis discesserimus, quos referre nullius esset morae, nemo Te uno hac tempestate in patria nostra artem Musicam, a plerisque vel contemtam, vel ludibrio habitam, majore affectu colit & tuetur. Neque est quod hac in parte me quis quam Tibi adulari putet, cum me ab hac suspicione absolvant eximia ingenii Tui monumenta, quae jam doctissimi homines & genuinae elegantiae cultores [fol. *4v] mirantur, & in oculis ferunt. Loquitur pro me ipse Broukhusius, qui cultissima, quae in his libris legitur, elegia, testari voluit, quo in pretio Te Tuasque dotes haberet. Nec dubito, quin gestiant ejus manes, a Te vicissim nobili carmine honestati, si quid manes sentiunt, ingenii sui foetus sub nominis Tui auspiciis a me produci in lucem. Certe succurrit etiamnum mihi non sine magno voluptatis sensu dies ille, quo studii Tui po&#235;tici primitias ei praelegebam, quaque ratione vitam Tuam institueres signisicabam. Quae cum de Te praedicantem me audiret, & suavitate carminis, quod tunc temporis ad me miseras, traheretur, totus in amorem Tui rapiebatur. [fol. **1r] Cumque deinceps in ejus familiaritatem pervenisses, numquam destitit, quoties occasio se offerret, laudare Tuum pudorem, modestiam, vitae integritatem, continentiam, ingenii elegantiam, ceterasque virtutes, quae Virum Tui loci atque ordinis mirifice commendant. Tum quoque coepisti alacrius escendere illum po&#235;ticae felicitatis apicem, majorique ardore laetissima Musarum vireta nobiscum perlustrare, illorumque abstrusos & vulgo invisos recessus peragrare. Quae quidem res magno oblectamento fuit Viro Illustri Francisco Vroedaeo,<!-- [= Fran&#231;ois de Vroede] --> florentissimae hujus Urbis Consuli, & magno eruditorum hominum patrono, socero Tuo, cujus repentinum obitum [fol. **1v] omnes boni lugent, & praeclaras ejus virtutes in perpetua habent memoria. Haec cum ita se haberent, non anxie mihi disquirendum fuit, cui haec Carmina dedicarem, quando Tu statim ultro mihi hoc agitanti veniebas in mentem, quo nempe nemo impatientius tulit moras huic editioni injectas, nemo frequentius questus est sua desideria & vota tam moleste suspendi. Neque minus hoc debui affectui, quo me complexus es etiam nondum visum, & benevolentiae, quam postilla mihi praestitisti, certissimis documentis, recepto scilicet me in album eorum, quos amicitia Tua dignaris, meque nuper taedii pleno, & quaerente ubi respirarem, alloquiis Tuis refecto & [fol. **2r] confirmato. Haec igitur Broukhusiani nominis monumenta, tanquam meae in te observantiae pignus, Vir Nobilissime, accipe illa fronte, qua me soles accipere. Deus, omnis boni fons & origo, Te Tuosque diu servet incolumes. Vale. Amstelaedami postridie kal. Decembr. M DCCX. [fol. **2v] ===Lectori benevolo s. d. David Hoogstratanus.=== L IBERO tandem fidem toties tibi datam, Lector benevole, producendo in lucem hos po&#235;matum Broukhusianorum libros. Ii jamdudum fuissent emissi, cum omni ope & viribus in id incumberem, nisi multa intervenissent impedimenta spissaeque occupationes, & Typographus, postquam typis coepissent describi, omnia alia mente agitans jam quoque de mutanda sede, rebusque suis in Frisiam transferendis cogitasset. Hinc molesta nimis mora consiliis meis est injecta, quam tamen pensavit luculento hoc characte[fol. **3r]re, & splendidis ornamentis, quorum magnificentia omnium &#966;&#953;&#955;&#959;&#954;&#940;&#955;&#969;&#957; oculos & animos advertit & allicit. Voluit scilicet tam egregium monumentum ponere honori & meritis hominis, quem, dum in vivis esset, colebat inprimis & observabat, cujusque ultimis versibus, paulo ante fatalem diem scriptis, fuerat laudatus & honestatus; & sic quoque aliqua parte respondere voluntati, qua sciebat me semper fuisse in amicorum optimum & certissimum: quem amittens jacturam feci irreparabilem, quae ut animum meum non leviter perturbavit, ita non desinit me implicitum tenere molestiae ac moerori, cujus acerbitatem nec longa dies est mollitura. Postquam enim Petrus Francius, vir celeberrimus, & Eloquentiae Romanae Graecaeque gloria florentissimus, quo utebar etiam familiarissime, rebus humanis esset exemtus, solus superfuit Broukhusius, quicum omnem meam voluptatem, & si quid animo haereret asperum & insuave, partiri solebam: solus, in cujus sinu curas meas deponebam, cuique omnia mea consilia credebam. Numquam certe animo meo excidet illud tempus, quo primum in hac urbe, deinde in secessu suburbano, in quem se abdiderat jam militiae satur, & rude donatus, ut se totum studiis involveret, tot horas jucunde consumsimus confabulationibus de optimarum artium & literarum studiis, deque scriptoribus cum antiquis, tum novis, [fol. **3v] qui in eo genere laudis & scientiae excellentes diserte scribendi gloria floruerant, & inde nomen immortale fuerant consecuti: deque aliis rebus multis, quas ille, ut stupenda valebat memoria, recensens animum meum mirisica voluptate perfundebat. Unde fiebat ut, quoties dubia mihi aut nodi in versandis antiquis scriptoribus oriebantur, aut aliquid de antiquitate Romana requirendum, aut po&#235;ticam aliquam quaestionem proponendam habebam, statim ad Broukhusium, tanquam ad Apollinis tripodem decurrerem, nec umquam nisi doctior ab eo discederem, quod grato & memori animo semper agnoscam. Carmina ejus, quae jam publici juris facio, nihil est cur operose tibi commendem. Si enim literis humanioribus es imbutus, neque tangeris his deliciis, nae tu nullius suavitatis gustum habes. Si non es, frustra hoc agam, cujus mens quoque non est exspatiari in laudes divini po&#235;tae, primo quod nemo eum, quod olim de Hercule ferebatur, contemnat: deinde quod tam praeclarae dotes non sint in transcursu praedicandae, cum & publice jam praedicatae sint a viro clarissimo Petro Burmanno, qui non jussus, non per oblatam aliunde sibi occasionem, sed solo amore ductus in defunctum, cui vicissim fuerat carissimus, oratione Trajecti habita praeclare id executus est. Quo eximiae pietatis argumento egregiam simul laudem adeptus est, [fol. **4r] ingentem simul omnibus Broukhusiani nominis cultoribus attulit delectationem, cujus neque te expertem esse sinet: de quo jubeo te bono esse animo. Alioqui mihi, si actum velim agere, in proclivi esset tangere Broukhusii vitam, studia, & mores, dignationemque, in qua habuerunt eum viri principes, & natalium splendore non minus, quam doctrina illustres, quos hic parco enumerare, quia nec libet nominare eos, qui, cum vivum involare non auderent, umbram demortui aggressi sunt; quorum unus in omni paene studiorum genere dictaturam sibi vindicans, ideoque aegre ferens alios, quibus se multo superiorem putat, laudatos ab eo publice esse, quod certe signum est animi jejuni & pusilli, virus suum evomuit in operam Tibullo impensam, jactans ea, quae jactare potuisset in Propertiana, nisi tum noster fuisset superstes, cujus gratiam captabat, ut sic sociatis cum eo viribus, si diis placet, iret in communem adversarium, cui se ipse parem non esse satis videbat, uti nec par fuit aliis, qui non longo post tempore multiplices ejus errores exagitarunt, dignumque censuerunt, quem Musae e monte Pimplaeo furcillis praecipitem ejicerent; alter in suis ad Minucium Felicem commentariis ea chartis illevit, quae, si rem recte perpendas, scripta videntur ab homine non satis sani cerebri, vel <i>a furia possesso</i> (qualibus elogiis ornat manes Gudianos) <i>unde ablata ei mens nihil attende-</i> [fol. **4v] <i>rit, quid manus scriberet.</i> Ita obscura & confusa sunt ibi omnia. In his quoties alium quendam intempestivis laudibus ad caelum extollit, toties Broukhusium, ac si nimius nugator ad illius doctrinam fuisset, iniquis modis deprimit, amarisque dicteriis lacerat. Utinam suam potius, ut alicubi ipse ait, domum exornasset, neque tam amplam materiam praebuisset aliis existimationis suae vindicandae, & ea in illum, a quo male habiti erant, dicendi, quae mallet credo non fuisse dicta, cum ab ipso refelli non potuerint, utcumque asperrimum in literas imperium exerceat. Sed quamvis multa huc facientia a me possent adferri, si velim obsecundare dolori meo, justaeque indignationi, & famae hominis mihi amicissimi laboranti adesse, postquam ipse eam tueri non potest, quod non video cur mihi vitio verti posset, vicissimque invehi in degeneres tricones, qui ejus manes revellere sunt adorti; melius tamen erit ea praeterire, & te nullis ambagibus circumductum admittere ad haec bonae mentis sacraria, unde provenerunt tantae uberrimi ingenii deliciae & suavitates, ut jure mireris hominem a prima juventute castris innutritum inter armorum strepitum & irati maris fremitus tam polita, tam tersa carmina scribere potuisse. Ea mihi in manum data, meaeque fidei, cum moreretur, commissa, cujus rei testimonium extare voluit in tabulis supremae voluntatis, quibus mihi & alia [fol. ***1r] omnia manu sua scripta volumina, bonamque bibliothecae suae partem legavit, tecum bona fide communico universa, ne praetermittens quidem Juvenilia, ut & priora & posteriora ejus opera inter se conferas, quod tibi non injucundum fore certus sum; uti nec injucundum fuit peritissimis harum rerum aestimatoribus, qui immaturae aetatis specimina ab eo edita videntes nihil non ab ejus pereleganti ingenio sibi pollicebantur. Neque fefellit eos exspectatio. Siquidem omnia artis po&#235;ticae arcana exhausisse, intimosque ejus recessus penetrasse, postquam corroboratus esset, certissimis indiciis cognoscebant. Equidem si pateris meam quoque de eo sententiam alicujus apud te esse momenti, eam tribus verbis complectar, testans de eo, quod de Martiale testatus est olim Plinius Caecilius, <i>fuisse</i> nempe <i>hominem ingeniosum, acutum, acrem, & qui plurimum in scribendo & salis haberet & fellis; nec candoris minus.</i> Hoc & amici ejus experti sunt & inimici senserunt. Sed tuo potius judicio omnia permitto. Fruere iis & vale. [fol. ***1v] ===Ejusdem in obitum Jani Broukhusii elegia.=== <poem> H <i>OC quoque restabat: laurique hederaeque valete, &nbsp; &nbsp; Quae tegitis crines serta caduca meos. Hoc quoque restabat: rapuere immitia fata &nbsp; &nbsp; Omne decus rebus praesidiumque meis.</i> {{Versus|5}} <i>Tene, facer vates, potuerunt perdere Parcae &nbsp; &nbsp; Intentum studiis Numina dira tuis? Cum subit illa dies (quando non illa subibit?) &nbsp; &nbsp; Qua me tangebas deficiente manu, Qua me spectabas, mediaque in morte vocabas</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} <i>Aegidenque tuum, Pirithoumque tuum; Qua mandata dabas suprema, orbemque perosus &nbsp; &nbsp; Aetheriae ardebas tecta subire domus; Quid superest nisi flere mihi? mea gaudia tecum &nbsp; &nbsp; Aufers. ab superest nil nisi flere mihi.</i> [fol. ***2r] {{Versus|15}} <i>Heu ubi nunc doctique sales, dulcesque lepores? &nbsp; &nbsp; Heu ubi nunc venae flumina larga tuae, Qu&#238;s pectus, qu&#238;s ora mihi sine fine rigabas, &nbsp; &nbsp; Ingenii promens luxuriantis opes? Te duce Pierios licuit penetrare recessus,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} <i>Atque aliquem vates inter habere locum. Te duce Romanos licuit tractare magistros, &nbsp; &nbsp; Et non lassata volvere saepe manu. Per te depulsis nova lux est orta tenebris: &nbsp; &nbsp; Sensere auxilium sacra Latina tuum.</i> {{Versus|25}} <i>Hinc quid non teneri debet tibi Musa Propertii, &nbsp; &nbsp; Aeternum cujus Cynthia nomen habet? Hinc quid non culti debet tibi Musa Tibulli, &nbsp; &nbsp; Quem finxisse manu creditur ipsa Venus? Quid non Sinceri, quem Parthenopaea canentem</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} <i>Mirata est Latiis carmina docta modis? His mihi deliciis animum mentemque levabas: &nbsp; &nbsp; Pellebas curas his mihi saepe meas. O quoties sensi hinc vires in carmina! lecto &nbsp; &nbsp; O quoties brevis est carmine visa dies!</i> [fol. ***2v] {{Versus|35}} <i>Ante focum quoties hilares consedimus ambo! &nbsp; &nbsp; Excepit quoties nos Nucis umbra tuae, Umbra Nucis, nostrae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Inter thyrsigeri munera laeta Dei! Innocui calices, vos testor, saepe dedistis</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} <i>Materiam argutis, at sine felle, jocis. Nec tamen est positos egressa modestia fines, &nbsp; &nbsp; Seria nec tempus non habuere suum. Saepe mibi casus doctorum & fata solebas, &nbsp; &nbsp; Fata etiam & casus saepe referre tuos.</i> {{Versus|45}} <i>Mnemosyne ipsa tibi veteris recluserat acta &nbsp; &nbsp; Temporis, aetatis fida magistra tuae. Illa tibi ut primis semper comes haeserat annis, &nbsp; &nbsp; Haerebat senio sic comes usque tuo. Omnia jam densis sunt tecum oppressa tenebris.</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} <i>Omnia sub tumuli marmore condit humus. Hei mihi, spes omnes, & quod mea vota ferebant, &nbsp; &nbsp; Hei mihi, spes omnes abstulit una dies. Non ego jam posthac pendebo loquentis ab ore, &nbsp; &nbsp; Pandentisque mihi ad Musica sacra viam:</i> [fol. ***3r] {{Versus|55}} <i>Sed moerens loca cuncta meis implebo querelis, &nbsp; &nbsp; Quaeque canam posthac carmina, moesta canam: Moesta quidem, sed quae nostrum testentur amorem; &nbsp; &nbsp; Meque fuisse tuum postera turba leget. Te mihi certa fides, nullis pavefacta procellis,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} <i>Te mihi non uno nomine junxit amor. Audiat hoc saevus, qui deterit omnia, livor, &nbsp; &nbsp; Audiat hoc famae turba maligna tuae. Audiat: atra tibi frustra vecordia laudem &nbsp; &nbsp; Detrahit, & vires conficit ipsa suas.</i> {{Versus|65}} <i>Te vehet invidiae victrix super aethera Fama, &nbsp; &nbsp; Te priscis dicet vatibus esse parem. Dumque vigent vates, & vatum praemia lauri, &nbsp; &nbsp; Ingenii vivent tot monumenta tui. Accipe nunc, si grata tibi, dulcissime rerum,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} <i>Accipe nunc animi dona suprema mei. Accipe quas spargo violas, hederaeque virentis &nbsp; &nbsp; Munera, quae frontem cinxerat ante tuam. Carminibus vatum interea dicere piorum. &nbsp; &nbsp; Hi quoque virtutes & tua facta canent.</i> [fol. ***3v] {{Versus|75}} <i>Hi quoque rite tibi feralia dona parabunt, &nbsp; &nbsp; Hi quoque de lacrimis humida serta ferent. Burmannusque tuus, docta plaudente corona, &nbsp; &nbsp; Ingenii dotes tollet in astra tui. Forsitan inde tui capient solatia manes:</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} <i>Forsitan agnoscent hoc pietatis opus. Broukhusi dilecte vale, & si quis tibi sensus &nbsp; &nbsp; Est super, hoc a me carmen amantis habe.</i> [fol. ***4r] </poem> ==Jani Broukhusii elegiarum libri quatuor.== [fol. ***4v: blanco] [p. 1] ===Jani Broukhusii elegiarum liber primus. === ====Elegia I. Ad reverendissimum celsissimumque principem Ferdinandum episcopum Paderbornensem ac Monasteriensem. ==== <poem> I NCLITE Musarum, Princeps, Super&#251;mque sacerdos, &nbsp; &nbsp; Fernande, Ausoniae gloria prima lyrae; Grande decus, Fernande, vir&#251;m quos insula vestit, &nbsp; &nbsp; Grande po&#235;tarum Pieridumque decus: [p. 2] {{Versus|5}} Da veniam, si forte sacras offendimus aures &nbsp; &nbsp; Nec satis excultis solvimus ora modis. Da veniam, posito Clio si nostra rubore &nbsp; &nbsp; Ardet in aspectum luminis ire tui. Haud equidem ignoro, cum sis genus ipse Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua te conveniat religione coli: Sed tua me pietas, qua nil praeclarius usquam est, &nbsp; &nbsp; Erigit: ingenuos temperat illa metus. Ah ego quid cesso cultumque offerre fidemque, &nbsp; &nbsp; Cum pateat castis vatibus aula tibi? {{Versus|15}} Aula tibi profugas cum protegat alta Camoenas? &nbsp; &nbsp; In mores Domini transiit illa sui. Non alius majore calet praecordia Phoebo, &nbsp; &nbsp; Non alius Clariis plenior ora favis. Testis Alexander, testes Tiberinides undae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tu septeno Roma superba jugo; Urbis Alexander magnus moderator, & orbis; &nbsp; &nbsp; Maximus Aonidum, maximus orbis amor. Inter Aricinos quoties tecum ille recessus &nbsp; &nbsp; Deposuit curas ad tua fila suas! {{Versus|25}} Formosum quoties placide projectus ad amnem &nbsp; &nbsp; Audivitque tuum deperiitque melos! Plaudebant pariter Nymphae pariterque stupebant, &nbsp; &nbsp; Hesperii Nymphae fama superba soli. [p. 3] Ipse pater lucos inter Tiberinus opacos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cornigerum flavo sustulit amne caput. Atque ait: O clarae clarum decus addite Romae, &nbsp; &nbsp; Cujus ab ingenio laus mihi prisca redit, Jam nunc, Furstenberge, novos molire triumphos, &nbsp; &nbsp; Et nova militiae fige tropaea tuae. {{Versus|35}} Non tibi praetulerim gelidi Sulmonis alumnum; &nbsp; &nbsp; Sulmo licet Clariis luxurietur aquis: Non Umbrum, ditemve foco lucente Tibullum; &nbsp; &nbsp; Ille licet nostrum sit, licet ille, decus. Nec tantum tibi debuerit, Germanice, Varus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum volat ad Stygios umbra inhumata lacus; Quantum Pieria manes quod suscitat arte &nbsp; &nbsp; Furstenbergiacae chorda diserta lyrae. Sensit & Arminii tua munera nobilis umbra: &nbsp; &nbsp; Arminii ad laudes gestiit umbra suas. {{Versus|45}} Inter & Argivos proceres interque Latinos &nbsp; &nbsp; Elysium gaudet nunc habitare nemus. Arminium sonat amnis, & Arminium convalles, &nbsp; &nbsp; Arminium silvae deviaque antra sonant. Felix, qui tantum dignus meruisse po&#235;tam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Exigis aetatis tempora laeta tuae. Tu quoque ter felix, urnam declinis in auream &nbsp; &nbsp; Eridane, Hesperio clarior Eridano. [p. 4] Magne Pade, electro longe qui purior omni &nbsp; &nbsp; Umbrosae colles dividis Angariae; {{Versus|55}} Cum tot busta ducum, cum tot Monumenta videbis, &nbsp; &nbsp; Quaeque salutiferas saxa tuentur aquas; Ecquid inardesces magni benefacta patroni. &nbsp; &nbsp; Omnibus officiis demeruisse tibi? Ecquid munificam gratus mirabere dextram, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et Domini mores ingeniumque tui? Imo ita: dumque vagos torques ad Nerea cursus, &nbsp; &nbsp; Notescas populis fac magis inde tuis. Eridanoque, poli vivo qui lucet in auro, &nbsp; &nbsp; Invidiam facias, invidiamque mihi. {{Versus|65}} Certe ego jam invideo, pignus tam grande Deorum &nbsp; &nbsp; Erudiisse mihi, nec genuisse mihi. Vera Deus cecinit: Nymphae applausere canenti; &nbsp; &nbsp; Plausit & e gelidis Anna Perenna vadis. Vos quoque Phoebei numen sensistis olores &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Qui sacra Germano tingitis ora Pado. Sensistis, patriaeque Viro inspirastis amorem, &nbsp; &nbsp; Sisteret ut notis finibus ille gradum: Quoque solo primum vitales hauserat auras, &nbsp; &nbsp; Erigeret Musis digna theatra suis. {{Versus|75}} Evenere. suo certant assurgere alumno &nbsp; &nbsp; Angariae colles, Angariae nemora. [p. 5] Illic numen habes: nec te praesentius umquam &nbsp; &nbsp; Latoum Delos ardua sensit Herum: Nec Lyciae dumeta, nec a&#235;rius Parnasus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Potaque virgineo lympha beata choro. Adsis, o Fernande, meisque allabere coeptis: &nbsp; &nbsp; Te lyra, te calami, te mea plectra canent. Virtutesque tuas serum diffundet in aevum &nbsp; &nbsp; Pieris ad nutus officiosa tuos. {{Versus|90}} Jupiter humana cum possit laude carere &nbsp; &nbsp; Humano gaudet se tamen ore coli. Tu quoque sis quamvis Latiis decus omne Camoenis, &nbsp; &nbsp; Non mea dedecori Musa futura tibi est. Adsis o, validasque in carmina suffice vires: &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Te sine muta lyra est, te sine plectra tacent. Hoc mihi contingat! tua ni spiraverit aura, &nbsp; &nbsp; Quis, nisi tu, digne te celebrare queat? [p. 6] </poem> ====Elegia II. Ad Joannem Hudde, Urbis Amstelaedamensis Consulem, sponsum. ==== <poem> D UM tua festivis collucent atria taedis, &nbsp; &nbsp; Et jucunda tibi vincula nectit Hymen; Nec piget, amotis paulum, vir maxime, curis &nbsp; &nbsp; Ire sub amplexus lene tuentis Herae; {{Versus|5}} Fas mihi sit fausto testari gaudia cantu, &nbsp; &nbsp; Et tacitas mentis prodere laetitias. Fas mihi sit patriae voces ac publica vota, &nbsp; &nbsp; Qua datur, applausu continuare meo. Atque utinam tanto pulsarem barbita plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quanto te, Consul, par foret ore cani! Nunc tenues offert elegos pudibunda Thalia, &nbsp; &nbsp; Immemor, ah, cultu multa deesse suo. Non tamen est facinus, si grandior hostia desit, &nbsp; &nbsp; Caelestes salsa demeruisse mola. {{Versus|15}} Illa tibi geminum gaudens gratatur honorem, &nbsp; &nbsp; Consulis & Sponsi connubiale decus. [p. 7] Ire per & fasces, per nomina gentis avitae, &nbsp; &nbsp; Perque tuos titulos officiosa velit: Ni pudor ille tuus, prisci candoris imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Obstet, & accepti par decus imperii. At te felici suffultum colla lacerto &nbsp; &nbsp; Blavia speratis detinet illecebris: Inque vicem paribus suspirans saucia flammis &nbsp; &nbsp; Languet ad obtutum Conjugis ipsa sui. {{Versus|25}} Hymen io, Hymenaee io, quid gaudia differs? &nbsp; &nbsp; Nunc erat ad festas accelerare dapes; Nunc Genium celebrare mero, centumque choreis, &nbsp; &nbsp; Et dare blanditis justa Cupidinibus. Tu quoque quid cessas clauso procedere Olympo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vespere, delicium cuncta domantis Herae? Dum loquor, argutum produxit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Et picturatis excubat in speculis. Qualis cum Triviae sopitum ad Latmia saxa &nbsp; &nbsp; Vidit ab Oeteis Endymiona jugis. {{Versus|35}} Ille tui gestit numerum subducere lusus, &nbsp; &nbsp; Basiaque intentis computat articulis. Quorum sollicitus cum millia multa notarit, &nbsp; &nbsp; Mox Veneris dulces conferet in tabulas. At tu foecundo, mitis Lucina, labori &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Annue: fac castas pondus habere preces. [p. 8] Et tu, sancte Geni, felix tutela piorum, &nbsp; &nbsp; Prolem pacatis respice luminibus. Hac serie fulcite domum, servate nepotes, &nbsp; &nbsp; Multus ut e claro sanguine Consul eat: {{Versus|45}} Et quidquid patriis faustum meus Amstela muris &nbsp; &nbsp; Senserit, hoc patriae debeat omne Patri. </poem> ====Elegia III. Ad Joannem Huidekooper, Marsevenium, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis,</i> sponsum.==== <poem> Q UOT tibi felices promittunt gaudia curae, &nbsp; &nbsp; O Marseveniae gloria prima domus! Causa perorata est. blando Venus aurea vultu, &nbsp; &nbsp; Cumque parente sua vincula nectit Amor: {{Versus|5}} Sanctus Amor, quem legitimi pia foedera lecti, &nbsp; &nbsp; Quem pudor, & probitas, castaque sacra juvant; Cujus ab auspiciis seros sperare nepotes, &nbsp; &nbsp; Et longa fas est posteritate frui. O ita Dii faciant qu&#238;s vincla jugalia curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} O ita tam felix, quam bene gratus, Hymen, [p. 9] Semper ut illius vivant vestigia flammae, &nbsp; &nbsp; Quam Dominae tremulis imbibis ex oculis: Multus ut illustri de sanguine prodeat haeres, &nbsp; &nbsp; Qui valeat claram perpetuare domum. {{Versus|15}} Audior. Astrorum risit chorus: aetheris alti &nbsp; &nbsp; Hesperus auratas excubat ante fores: Hesperus innocuae dulcissima cura Diones, &nbsp; &nbsp; Virgineis semper laetus in exuviis. Ille tuos lusus narrabit & oscula Divae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula quae teneris supputat articulis. Ite pares animae, concordiaque arma movete: &nbsp; &nbsp; Nox vocat, & dubia Cynthia luce vocat. Jam dudum torus & vigiles hinc inde lucernae &nbsp; &nbsp; Debuerant vestris incaluisse jocis. [p. 10] </poem> ====Elegia IV. Ad Hubertum Roosenboom, supremae Batavorum curiae praesidem, Academiae Lugduno-Batavae curatorem.==== <poem> C UM tibi Phoebeos tradit Res Musica fasces, &nbsp; &nbsp; Et templum Batavi nobile Palladii; Qu&#238;ne satis festo testemur gaudia plausu, &nbsp; &nbsp; O Rosenbomiae maxime gentis honos? {{Versus|5}} Carmen amas: carmen dabimus, sed quale pusilli &nbsp; &nbsp; Paupere de rivo pectoris ire potest. Et pia votivas suspendens Musa corollas &nbsp; &nbsp; Incinget gracilem flore juvante chelyn. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio lauri grata corona Deo. [p. 11] Quales vos magni sevit manus enthea Douzae, &nbsp; &nbsp; Illa Camoenarum prima Forique manus. Quales Heinsiaden teneris fovistis in umbris, &nbsp; &nbsp; Ducentem dulci saxa ferasque lyra. {{Versus|15}} Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri grata latebra Deo, Musarum formosa domus, quam Dorica Pitho, &nbsp; &nbsp; Quam Romana suo nectare Suada lavit. Et tu, Rhene pater, sterili luctatus arenae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Flecte precor vultus ad nova sacra tuos. Flecte, pater, vultus & cornua divitis alvei: &nbsp; &nbsp; Digna dies plausu, digna favore tuo est. Ite leves Nymphae, Rheni genus, ite puellae, &nbsp; &nbsp; Collaque muscosis glauca levate vadis. {{Versus|25}} Nec vobis certent Haganae Numina silvae, &nbsp; &nbsp; Quamvis deliciis invidiosa suis. Haga quod Auriacis tumet ambitiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Auriaca Pallas stat tua, Leida, manu: Auriaci victoris opus sortissima Pallas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nunc etiam Auriaci nobile Regis opus. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri nomina grata Deo. Sub vestris ingens se Rosenbomius umbris &nbsp; &nbsp; Colliget atque fori grande reponet onus. [p. 12] {{Versus|35}} Blanda catenatis dabitis vos otia curis, &nbsp; &nbsp; Sed quorum fructus Belgica tota ferat. Unde animae passim illustres, unde aurea vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, & eloquii cuncta domantis honor. Unde seges numerosa vir&#251;m, quos inserat astris &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Uranie: unde animi nobilioris opes: Et victrix fati Prudentia sana, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et quae constanti sub pede probra terit. Inpleat extentos sic Rosenbomius annos, &nbsp; &nbsp; Longa Camoenarum gloria, longus amor! {{Versus|45}} Gaudeat & fructu curae GULIELMUS honorae, &nbsp; &nbsp; Qui voluit Musis dexter adesse suis! </poem> ====Elegia V. In funere Joannis de Witt, <i>urbi Dordrechtanae a secretis.</i>==== <poem> E TSI inproviso perculsum fulmine, Witti, &nbsp; &nbsp; Mens animi tantis deserit icta malis; Nec potis est luctu concussa & clade recenti &nbsp; &nbsp; Condignum moesto promere corde melos: {{Versus|5}} Invenit tamen ipse viam dolor, & sua longis &nbsp; &nbsp; In lacrimis ac singultibus ora quatit. [p. 13] Hoc unum potuit male fortis; at aeger acerbo &nbsp; &nbsp; Vulnere, jacturis incubat usque suis. Qualis praerupto scopulorum in vertice turtur &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non consolandis fletque gemitque modis. Qualis populeo sub tegmine tristis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Amissos foetus nocte dieque vocat. Ah Witti, ah patriae Witti tener urbis ocelle, &nbsp; &nbsp; Unica Musarum gloria, nempe jaces. {{Versus|15}} Nempe jaces nostri custos Heliconis: in ipso &nbsp; &nbsp; Paene Juventutis limine ademte jaces. Flent circum Charites, flet desolatus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & scissis Mnemosyne aegra genis: Et Virtus, & qui fecit tibi nomina Candor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Pudor, & lacera squalida veste Fides. Quid breve tantorum spatium, mala Parca, bonorum &nbsp; &nbsp; Contrahis, & secto stamine rumpis opus? Sed nihil egisti, dea livida: Wittius ille &nbsp; &nbsp; Vivet, &, invita te quoque, victor erit. {{Versus|25}} Wittius extento semper memorabitur aevo: &nbsp; &nbsp; Wittius Aonidum cura perennis erit. Illum vivacis subfultum numine Famae &nbsp; &nbsp; Excipiet multa Gloria laude recens. Ipsa pios cineres complexa fidelibus ulnis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Condet in aeterno Bibliotheca sinu. [p. 14] </poem> ====Elegia VI. In funere Joannis Huidekooper Marsevenii.==== <poem> S Ic, ubi praecipites agitant vaga nubila Cori, &nbsp; &nbsp; Imbribus & densis caeca tumescit hiems, Afflatus saevi rapido Jovis igne viator &nbsp; &nbsp; Vix animam extremis continet in labiis: {{Versus|5}} Ut me tam subito, tam tristi nuntius ictu &nbsp; &nbsp; Perculit, ut sensus obriguere mei. Heu Marseveni, carum caput, heu mihi cuncta &nbsp; &nbsp; Inter amicorum nomina praecipuus, Vixisti: nec te duri vis ferrea fati &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prima senectutis tangere septa sinit. Quid loquor? ah annos non expleture viriles &nbsp; &nbsp; Occidis, antiquae flenda ruina domus. Flos patriae, flos virtutum praeclare bonarum, &nbsp; &nbsp; Civibus exemplar nobile principibus: {{Versus|15}} Cujus in ore sibi Probitas mitissima sedem &nbsp; &nbsp; Legerat, innocui nuntia certa animi; [p. 15] Justitiae sanctos lex finxerat aurea mores, &nbsp; &nbsp; Atque inlibata fronte serena Fides; Hospitium tot virtutum praenobile, purae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sedes pura animae, dosque beata, jaces. Et dulces te nati, & te sanctissima conjux, &nbsp; &nbsp; Et desolatus plorat uterque parens, Et cari fratres, & moestarum ora sororum, &nbsp; &nbsp; Quidquid & in terris suave piumque fuit. {{Versus|25}} Heu pius, heu frustra pius es, Dolor. ite gementum &nbsp; &nbsp; Effrenes lacrimae, ruptaque verba, procul. Ite procul lacrimae. non est medicabile vulnus, &nbsp; &nbsp; Injecta Lachesis quod facit atra manu. Quod si confusi mortalia corda dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Quirent ex aliqua parte levare malo, Vobiscum divae flerent Aganippides, & se &nbsp; &nbsp; Desertas sacro congemerent nemore. Vobiscum Latius planctu indulgeret Apollo, &nbsp; &nbsp; Tristiaque indignis rumperet ora modis. {{Versus|35}} Nam cui plus divae dederunt Aganippides? aut quem &nbsp; &nbsp; Complexus tanta est noster Apollo fide? Ipsa quoque adfleret pia Patria: Patria moestos &nbsp; &nbsp; Numquam siccando spargeret imbre sinus. Illa sibi hanc olim, virtutis conscia adultae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quamvis primaevam, legerat ipsa manum. [p. 16] Illa virum rebus prudens praefecit agendis: &nbsp; &nbsp; Et bene compositi pectoris acta probat. Purpura restabat. Mors inportuna diremit. &nbsp; &nbsp; Tot dotes una disperiere die. {{Versus|45}} Tot laudes periere, capax quas nominis alti &nbsp; &nbsp; Nutribat puro pectore sancta quies: Illa quies animi, fraudem fugientis & astus, &nbsp; &nbsp; Et non fucatae mentis amator honos. At nos, quod superest, memori sub corde repostum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nomen honoratis condimus exsequiis. Illic pectoribus spirantem semper in imis &nbsp; &nbsp; Egregio statuam sit statuisse Viro: Spirantem statuam, cui pro suffimine odoro &nbsp; &nbsp; Sit lyra, sit cantus, & bene gratus amor. {{Versus|55}} Hoc melius, Marseveni, celebrabere templo, &nbsp; &nbsp; Quam si marmorea cultus in aede fores. Diruit humanos aetas spatiosa labores, &nbsp; &nbsp; Aut focus, aut rapidi vis truculenta maris: At nullas umquam metuent monumenta ruinas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quae bene sacrata mentis in arce vigent. [p. 17] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber secundus. === ====Elegia I. Ad Christum Servatorem. ==== <poem> H AEC tibi, Christe Deus, cordis suspiria fracti, &nbsp; &nbsp; Has tibi non fictas, optime, libo preces. Sis bonus, o, facilisque mihi, quem languor adesum, &nbsp; &nbsp; Quem torret lenti vis inimica mali. {{Versus|5}} Viscera (tu nosti) tabem traxere profundam: &nbsp; &nbsp; Desunt officio languida membra suo. Mens quoque pressa stupet longi fuligine morbi. &nbsp; &nbsp; Una super spes est in bonitate tua. Non tamen ut vivam, te deprecor; utve recentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jucunda liceat ducere luce moram. Tu pro jucundis dabis optima: sic tibi mos est, &nbsp; &nbsp; Numinis offensi cum petit aeger opem. [p. 18] Accipe me miserum; gremio, pater, accipe dulci: &nbsp; &nbsp; Et prosit patrii nominis aura mihi. {{Versus|15}} Sum tuus, ac dextrae labor istius. Accipe, Christe, &nbsp; &nbsp; Accipe, qui semper supplicat esse tuus. Hoc ego non merui: sed nec meruere priores, &nbsp; &nbsp; Quorum supplicio noxa piata tuo est. Tota tua haec pietas, tua tota est gratia, quae nos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Stelligera aeterni collocat arce poli. Me quoque cum multis crudeli morte redemtum, &nbsp; &nbsp; Christe, tui sacro sanguine scribe gregis. Simque ego materies laudandi nominis una; &nbsp; &nbsp; Simque ego militiae pars quotacunque tuae. {{Versus|25}} O ubi tuta quies! ubi dulce sonantibus hymnis &nbsp; &nbsp; Turba creatorem concinit omnis herum! O ubi lux aeterna, & purae gaudia mentis, &nbsp; &nbsp; Et nitor, & nulla sordida nube dies! Quod si forte sacro nondum maturus Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Censeor, & nondum sat tibi mundus ego: Da vires miserate novas; da corporis artus, &nbsp; &nbsp; In qu&#238;s sana olim mens habitare queat. Sic quoque pro vita te deprecor: hanc usuram &nbsp; &nbsp; Luminis ab miti sic quoque patre peto. {{Versus|35}} Quod superest, totum dabitur tibi. Tu mea merces, &nbsp; &nbsp; Tu dos, tu requies, tu labor, unus eris. [p. 19] Te fidibus celebrare novis, tibi dicere laudes &nbsp; &nbsp; Mens ardet, radio numinis icta tui. Grande lyrae precium, rerum cecinisse potentem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Per quem mortales, quod sumus, omne sumus. </poem> ====Elegia II. In Laurentii Bakii poemata sacra.==== <poem> Q UANTA tuas animat, Baki, facundia chordas! &nbsp; &nbsp; Quantus & in sacro carmine spirat honos! Non hi Pegaseo veniunt de fonte liquores: &nbsp; &nbsp; Jordanis Musas abluit unda tuas. {{Versus|5}} Sive canis fidos castae Sulamitidis ignes; &nbsp; &nbsp; Uror, & exuviae sunt amor ille meae. Ille amor, ille pudor, caelo demissus ab ipso, &nbsp; &nbsp; Quam nil terrenae lubricitatis habet! Seu pater Amramides, ductis e gurgite turmis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Victoris laudes cantat & arma Dei; Adspicio mersasque acies, mersosque tyrannos, &nbsp; &nbsp; Sceptraque Erythraeo fracta natare mari. [p. 20] Ora Deus movet ipse viro, dictatque canenti &nbsp; &nbsp; Quae velit a longa posteritate coli. {{Versus|15}} Seu pius Hilkiae sanguis delicta suorum &nbsp; &nbsp; Luget, & in lacrimis solvitur ipse suis; Mens cadit, & trepidos horror mihi concutit artus, &nbsp; &nbsp; Haeret & attonito lingua retenta metu. O Solyme, o adyta, o sacrae ferale cadaver &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Urbis, &, heu, templum quod fuit ante, cinis! Cuncta cruentato quae milite proruit Assur; &nbsp; &nbsp; Hei mihi, non isto digna alimenta rogo. Haec cecinit vates, & fletibus ora rigavit: &nbsp; &nbsp; Sanguis erant lacrimae, lumina sanguis erant. {{Versus|25}} Non ita praecipitantur aquae, cum montibus altis &nbsp; &nbsp; Liquuntur positae sole tepente nives: Non ita, cum nigris proruptus nubibus imber &nbsp; &nbsp; Irruit in flores, & sata laeta metit. Parte alia plenusque Deo certusque futuri &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Amosides saevas intonat ore minas, Ultricesque manus scelerum, dominosque superbos, &nbsp; &nbsp; Lapsurasque brevi vaticinatur opes. Prosperiora vocant. duris quid Amazonas armis &nbsp; &nbsp; Feminea video bella movere manu? {{Versus|35}} Non hae trans Tana&#239;m, non hae trans Phasidis amnem, &nbsp; &nbsp; Aspera peltato praelia Marte gerunt. [p. 21] Causa jubet melior, pietasque & cognita virtus: &nbsp; &nbsp; Ipse jubet causa pro meliore Deus. Pugnat & ipse Deus pariter. desecta tyranni &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cervix captivam sanguine lavit humum. Zizara, pone minas. clavo transfixa trabali &nbsp; &nbsp; Tempora non magna femina mole premit. At vos Bakiades, castissima Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; Tam bene quae sacrum sollicitatis ebur; {{Versus|45}} Cingite Idumaeis victura po&#235;mata palmis: &nbsp; &nbsp; Non facit ad vestram laurea Graja chelyn. </poem> ====Elegia III. Ad villam Marseveniam. ==== <poem> R URIS honos vicini, o Marsevenia Tempe, &nbsp; &nbsp; Digna nec antiquis cedere Thessalicis, Quis me iterum blandi sistat prope fluminis undam? &nbsp; &nbsp; A&#235;rii quis me frondibus in nemoris? {{Versus|5}} O molles aurarum animae, trepidique susurri, &nbsp; &nbsp; Dulcis & annosis umbra sub ilicibus, Vosne ego Pieriis dubitem componere silvis? &nbsp; &nbsp; Tene ego Pegaseo, Vechta pater, latici? [p. 22] Vechta pater, molli crinem circumdate musco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pinguia qui tenero murmure prata secas: Qui liquida virides reddens in imagine silvas &nbsp; &nbsp; Ludis ad umbrosos Na&#239;adum thalamos: Per te multiplici gaudet vicinia foetu, &nbsp; &nbsp; Per te non uno munere dives humus. {{Versus|15}} Te Venus ante alios Belgarum diligit amnes: &nbsp; &nbsp; Tu quoque, diligeret quem Venus, unus eras. Se tibi plurima Nympha vovet, praeque urbis honore &nbsp; &nbsp; Otia pacati mollia ruris amat. At tu tranquillo vectus, pulcerrime, lapsu &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Occultas ignes dissimulasque novos. Hoc erat, hoc ipsum, cur te torpere deceret: &nbsp; &nbsp; Ista mora est flammis officiosa tuis. Interea spectas oculos, vultumque, manusque, &nbsp; &nbsp; Dum spectat lymphas ipsa, probatque, tuas. {{Versus|25}} Atque aliqua indigenis Aegle comitata puellis &nbsp; &nbsp; Portat ad agrestes florea serta Deos. Atque aliquis patria per gramina mulcet avena &nbsp; &nbsp; Securus niveas Alphesiboeus oves. Audit, & e viridi ramo respondet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ah nimium diro crimine docta queri. Hic ego te certe, soror o nitidissima Phoebi, &nbsp; &nbsp; Non reor invitas ducere saepe moras. [p. 23] Namque ubi tu dulces radios in lumine puro &nbsp; &nbsp; Exseris, & picta sidera nocte micant; {{Versus|35}} Non hic Haemonio feralia murmura rhombo &nbsp; &nbsp; Inficiunt vultus, candida Diva, tuos. Non mala pallentes bustis anus evocat umbras: &nbsp; &nbsp; Saga nec arcanos vertitur ad numeros. Sed liquido Procne plectro, doctaque puellae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Voce sonant, tacitas & remorantur aquas. Ah quoties, quamvis clarus dulcedine cantus, &nbsp; &nbsp; Obticuit dulci carmine victus olor! Ah quoties illo captum modulamine Vechtam &nbsp; &nbsp; Immemorem caeptae vidimus ire viae! {{Versus|45}} Inde tot anfractus, longoque volumina cursu, &nbsp; &nbsp; Dum vitat lentis Nerea vorticibus. Pro speculo tremulas praebet tibi, Cynthia, lymphas &nbsp; &nbsp; A radiis amnis lucidus ipse suis. Nox abiit. laetos sectemur, Delia, campos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haec tua militia est: hic tibi fervet opus. Seu timidum canibus leporem, seu casse volucres, &nbsp; &nbsp; Sive juvat plumbo praemia parva sequi; Seu tenui celerem cyprinum ducere seta; &nbsp; &nbsp; Haec quoque tutelae sunt, vaga Diva, tuae. {{Versus|55}} Sed neque fraternas ideo dediscimus artes: &nbsp; &nbsp; Da veniam: fratris sic quoque turba sumus. [p. 24] Ille Aganippeis saepe Aurea Saxa viretis &nbsp; &nbsp; Mutat, & Aonio Martia prata jugo. Illum muscosis formosae Na&#239;des antris &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Saepe vident docta plectra movere manu. Quid mirum? Latii dos Marsevenia Phoebi &nbsp; &nbsp; Est Domus: antiquas ille tuetur opes. Vive Domus longum sanctissima: vivite silvae, &nbsp; &nbsp; Fluminis umbrosae vivite deliciae. {{Versus|65}} Et me, qui sensus vobis animumque relinquo, &nbsp; &nbsp; Mansueto memores excipite hospitio. </poem> ====Elegia IV. In Arnoldi Monenii poemata.==== <poem> S IMICHIDAE calamos ac Doridos orgia Musae &nbsp; &nbsp; Obduxit tacito longa senecta situ. Et fontes, Arethusa, tuos dulcesque recessus &nbsp; &nbsp; Horridus occluso numine squalor habet. {{Versus|5}} Quique prius sacras mulcebant cantibus umbras, &nbsp; &nbsp; Obticuit flavo cum Corydone Mycon. [p. 25] Nec spes jam super ulla, nemus lustrare canorum, &nbsp; &nbsp; Aut desueta suas ducere in antra Deas. Quis putet? ad gelidos nova nascitur Enna triones, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exsistitque novis Himera dulcis aquis. Trinacrii pastoris opes tibi, culte Moneni, &nbsp; &nbsp; Detulit a Siculis rustica Musa jugis; Et peram, & fulvo baculi splendentis ab aere &nbsp; &nbsp; Munus, & Oebalia cum genetrice Thoum; {{Versus|15}} Et vitulum dulci cum matre, levesque capellas, &nbsp; &nbsp; Et mulctram niveo nunc quoque lacte gravem. Accedit, donis pretiosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Illa Syracosio fistula trita seni: Fistula vel Pani non inficianda Lycaeo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Pinea semiferum cui tegit umbra caput; Fistula, Mantous quam dum sibi Tityrus aptat, &nbsp; &nbsp; Ascreae numeros vicit, & orsa, lyrae. Hanc digitis, hanc voce animans, dulcissime pastor, &nbsp; &nbsp; Sicania Batavos elicis arte modos. {{Versus|25}} Gaudent insolita tactae dulcedine silvae, &nbsp; &nbsp; Et demulsa novis versibus antra sonant. Antra sonant hirsuta, sonat cum frondibus Echo &nbsp; &nbsp; Mobilis, & gelidum quae quatit aura nemus. Et Salae virides ripae, campique Tubantum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et maris in rauco murmure laeta Thetis. [p. 26] O veterum revocator opum, nova fama vetusti &nbsp; &nbsp; Carminis, o grati muneris auctor ave. Cantor ave facunde, tuis nove saltibus Orpheu, &nbsp; &nbsp; Optime bucolici carminis auctor ave. {{Versus|35}} Tu primus faciles docuisti jungere cannas, &nbsp; &nbsp; Tu mulcere novo carmine primus oves: Tyrrhenamque tubam gracili mutare cicuta, &nbsp; &nbsp; Et trahere agrestes ad sua sacra Deos: Panaque cum satyris quercu lustrare sub alta &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Primus, & oblitam lacte piare Palem: Primus in umbroso convivia ducere luco, &nbsp; &nbsp; Et veteri testa promere dulce merum; Primus ad Arcadiam juvenem nudare palaestram, &nbsp; &nbsp; Primus inexperto fingere more choros. {{Versus|45}} O pecudes! o rura! o simplicis otia vitae, &nbsp; &nbsp; Et contenta tuis dotibus alta quies! O non abrupti mollissima munera somni, &nbsp; &nbsp; Quaeque susurrantem praetegis arbor aquam! Muscosaeque specus, & docti canna Monenii, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et volucrum dulci gutture dulce melos! Sit mihi vobiscum gelida requiescere in umbra, &nbsp; &nbsp; Sit super infusis membra levare vadis: Jamque chelidonio fultum thymbraque virente &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli ponere corpus humo; [p. 27] {{Versus|55}} Jamque sub annosa meditari carmina fago, &nbsp; &nbsp; Quae legat in tenero cortice scripta Dryas. Sit duri fesso Martis fessoque viarum &nbsp; &nbsp; Mitibus Aonidum posse vacare choris; Donec maturis inspargens tempora canis &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Obrepat passu tarda senecta gravi. Tum si me teneri suspiret arundo Monenii, &nbsp; &nbsp; Jam nihil est ultra cur querar: aura vale. </poem> ====Elegia V. In fragmenta operum Q. Ennii, denuo edita a Francisco Hesselio.==== <poem> Q UINCTE pater, triplici accipimus quem corde fuisse, &nbsp; &nbsp; Moeonide saecli prodigiose tui; Pave Samo; veterem Euphorbi mentite figuram; &nbsp; &nbsp; Pythagora in formas saepe renate novas; {{Versus|5}} O utinam possis post ultima fata renasci, &nbsp; &nbsp; Atque animi ingentes promere divitias! [p. 28] Qualem Sardois miratus Porcius agris &nbsp; &nbsp; Mutavit Latio verba Pelasga sono. Qualem Scipiades fracta Carthagine victor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Audiit heroa grande sonare tuba; Aut gravis orchestrae quatientem pulpita versu, &nbsp; &nbsp; Quantus in Aeschyleo spiritus ore tonat: Aut soccum tentare, & inexspectata Latinis &nbsp; &nbsp; Auribus indocili reddere verba modo; {{Versus|15}} Et Satyros nudare leves, Faunosque procaces, &nbsp; &nbsp; Et condire novo seria prisca sale, Et Siculum Latiae monstrare Euhemeron Urbi, &nbsp; &nbsp; Unde suos novit fabula Graja Deos. O utinam! nunc te lacerum crudeliter ora, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nunc mutilum cunctis artubus adspicimus. Quis putet hoc? EnnI tanto de corpore pauca &nbsp; &nbsp; Frusta, Vetustatis dente peresa jacent: Foeda situ, & longa labentia frusta senecta, &nbsp; &nbsp; Vix tenues magnis manibus inferiae. {{Versus|25}} Atque equidem dudum periisses funditus omnis, &nbsp; &nbsp; Ni pia discerpto dextra tulisset opem: Dextera magnanimi numquam reticenda Columnae, &nbsp; &nbsp; Maximus Euboicae nobilitatis honos. Clare Columna, Columna rei stator alme Latinae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Lucida Pierii gemma, Columna, chori; [p. 29] &nbsp; &nbsp; Per te stat Rudiis decus & sua fama Camenis; Tu cineres, sancti tu legis ossa senis. &nbsp; &nbsp; Tu male disjectos artus divolsaque membra &nbsp; &nbsp; Artifici nexu jungere certus ades. {{Versus|35}} Sic quondam Hippolytum pavidi per curva jugales &nbsp; &nbsp; Litora in Actaeis diripuere jugis. Illum autem proles Paeania, amorque Dianae &nbsp; &nbsp; Incolumem a leti limine restituit. Et nunc Indigetes inter, non numine ficto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Albano colitur Virbius ipse lacu. Macte animi, Vir magne, aeterni macte laboris. &nbsp; &nbsp; Nil, te si cupiat laedere, livor aget. Et tamen ista tuae benefacta inlustria curae &nbsp; &nbsp; {{Versus|Heu facinus!) coepit rodere tempus edax. {{Versus|45}} Rara tui sudoris erant monumenta: nec usquam &nbsp; &nbsp; Parebat doctae sedulitatis opus. Vix licuit cupidis Clariae cultoribus artis &nbsp; &nbsp; Usurpare oculis teque, tuamque manum. Si quis eras (ubi eras haud inveniende?) premebat &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invida te caeco bibliotheca sinu. Non tulit hoc virtus Hesselia, teque tenebris &nbsp; &nbsp; Ereptum luci restituit Latiae. Et pugnatricem vivaci carmine Musam, &nbsp; &nbsp; Et laudes voluit perpetuare tuas. [p. 30] {{Versus|55}} Gaude, si quid amas virtutem, magne Columna: &nbsp; &nbsp; Adserta est operi vitaque luxque tuo. Quidquid longinqui detrivit temporis aetas, &nbsp; &nbsp; Reddidit Hesselii nunc pia cura mei: Hesselii pia cura mei, quem baccare pura &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Lustratum Orchomeni lavit in amne Charis; Cui Venus ex alto nascenti risit Olympo, &nbsp; &nbsp; Et sua certatim dona dedere Deae. Floreat, ut dignum est, & longa laude fruatur &nbsp; &nbsp; Hesselii pietas officiosa mei! {{Versus|65}} Ipse senex juvenes rursum induat Ennius annos; &nbsp; &nbsp; Et tu de tumulo plaude, Columna, tuo. [p. 31] </poem> ====Elegia VI. Ad Sebastianum Kortholtum, <i>Professionem Po&#235;sios in Illustri Holsatorum Academia Kiloniensi laetissimis auspiciis ingredientem.</i>==== <poem> C LARA patris clari soboles Kortholte, perenni &nbsp; &nbsp; Jugis amicitiae foedere juncte mihi; O bene, quod patrius sibi te delegit Apollo, &nbsp; &nbsp; Qui facias casta sacra Latina manu; {{Versus|5}} Quod pia Mnemosyne favit tibi, Principe dextro, &nbsp; &nbsp; Creditaque est curae Cimbrica Musa tuae! Grande rudimentum primaevae flore juventae &nbsp; &nbsp; Ponis, in aetatis limine paene vetus. Sic decet. elisis Tirynthius anguibus infans &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invictum tenero prodidit ore Jovem. Et Semelae proles vix pubescente sub aevo &nbsp; &nbsp; Indica thyrsigera contudit arma manu. Tu quoque Barbariae calcatis impiger hydris &nbsp; &nbsp; Illaesum referes victor ab hoste pedem. {{Versus|15}} Nec rudis ad tales, juvenum fortissime, pugnas, &nbsp; &nbsp; Aut insueta novus miles ad arma venis. [p. 32] Neu te, quod duri provincia plena laboris, &nbsp; &nbsp; Sumta quod est humeris sarcina magna tuis, Quodque fremunt torva vervecum fronte manipli, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Terreat. auctores mens habet ista Deos. Strenuus i contra: tam fortibus acta lacertis &nbsp; &nbsp; Quamlibet audaces proruet hasta globos. Nec tu crede tuae pretium marcescere palmae, &nbsp; &nbsp; In qua proludit prima juventa sibi. {{Versus|25}} Scilicet his ingens quondam Morhosius orsis &nbsp; &nbsp; Ingenii coepit promere ditis opes. Muhlius his crevit, sacri decus ordinis altum, &nbsp; &nbsp; Muhlius ingenio maximus, arte pari. Tu quoque subcresces: sic auguror: & tua tantis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Non impar junges nomina nominibus. Rumpere livor iners, turpissime rumpere Livor. &nbsp; &nbsp; Quid prodest, morem dissimulare tuum? [p. 33] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber tertius. === ====Elegia I. Ad Joannem Sixium, urbis Amstelaedamensis consulem <i>de vino ad se misso.</i> ==== <poem> C ARMINA quod cari, Sixi facunde, sodalis &nbsp; &nbsp; Donasti, veteris hoc pietatis erat. Nec satis id visum: superaddis amabile rarae &nbsp; &nbsp; Floribus Aonidum pignus amicitiae, {{Versus|5}} Lecta sub Argolici foecundo sidere caeli &nbsp; &nbsp; Munera bis nati laetitiamque Dei. An quia delicias Pindi commendat Iacchus, &nbsp; &nbsp; Nec facit ad Clarias sobria lympha dapes? [p. 34] An quia certa sumus Bacchi tutela po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Percussi gemino pectora nempe Deo? Ut tuus irradiat cyathumque manumque Lyaeus! &nbsp; &nbsp; Ut salit, ut multo fervidus igne rubet! Sic puto sic rubuit, cum saevi fulminis alae &nbsp; &nbsp; Afflarunt uterum, Sidoni caesa, tuum: {{Versus|15}} Cum puerum multo ferventem pulvere & igni &nbsp; &nbsp; Cissusae gelidis abluit unda vadis. Nunc quoque Liber amat Nymphas: en ipse colorem &nbsp; &nbsp; Induit, & liquidae more relucet aquae. Talia Maeonii cepit carchesia Bacchi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amissas Pastor qui modo flebat apes. Tali Neritius lusit Cyclopa veneno, &nbsp; &nbsp; Cui pretium dubiae vina salutis erant. Tale suo nectar fert Te&#239;a Musa Bathyllo, &nbsp; &nbsp; Pressanti sociis praela Cupidinibus. {{Versus|25}} Nec meliora dabat calathis Ariusia plenis, &nbsp; &nbsp; Daphni, tuus niveas Tityrus inter oves. Palmite ab hoc maduit, cum dixit Horatius Evo&#235;, &nbsp; &nbsp; Et cecinit Nymphas, capripedumque choros; Discentes Nymphas, & capripedes intentos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nysaeum cupida combibere aure melos. Me quoque, me faciunt, Sixi, tua vina po&#235;tam; &nbsp; &nbsp; Et vetus ille animi serpit in ima calor. [p. 35] Frondentes hederae, Semele&#239;a serta, corollam &nbsp; &nbsp; Nectite, quae crines ambiat apta meos. {{Versus|35}} Attonitum varia succinctus nebride pectus &nbsp; &nbsp; Devia Parnasi per juga solus agor. Liber &#239;o, bellator &#239;o, quid concava cessant &nbsp; &nbsp; Tympana? quid rauco cornua curva sono? Accipe me choreis comitem, Pater: accipe Nyseu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum calet afflatu mens agitata tuo. Quid fugis, o Evan? quid sola in rupe vagantem &nbsp; &nbsp; Deseris, atque alio tramite lyncas agis? Hic neque sunt vini fontes; nec candida lactis &nbsp; &nbsp; Flumina; nec medio Naxos odora mari. {{Versus|45}} Et mihi pulvereo aret jam lingua palato. &nbsp; &nbsp; Pelle, age, pelle novam, Graja saliva, sitim. </poem> ====Elegia II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D ELICIUM Phoebi, Phoebi nova gloria, Franci; &nbsp; &nbsp; Pegasidum, Franci, sed mage noster amor; Vivis, & ex animi procedunt omnia voto, &nbsp; &nbsp; Et tibi cum Musis mutua spondet Hymen? [p. 36] {{Versus|5}} Spondeat o utinam, voto potiaris ut omni, &nbsp; &nbsp; Simque ego laetitiae pars quotacumque tuae: Et mea festivas incendant carmina taedas; &nbsp; &nbsp; Simque ego Pierio multus in ore tibi! Nec, reor, ut patriis longe de finibus absum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Broukhusii poteris non memor esse tui. Quem nunc emenso per tot discrimina cursu &nbsp; &nbsp; Urbs Trever&#251;m fido suscipit hospitio: Urbs Trever&#251;m, Latio non inficianda Tonanti, &nbsp; &nbsp; Et Themidis Latiae Pegasidumque domus. {{Versus|15}} Indigetes salvete, loci, Geniique locorum, &nbsp; &nbsp; Et quaecumque tuos occulis, herba, Deos. Antiqui salvete Lares, salve inclita Mater, &nbsp; &nbsp; Et mihi felici sis bene tacta pede. Pars ego sum Batavo de sanguine; pars ego, Diva, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De tibi tam juncta non inhonora manu. Seu tua Germanos jactant cunabula patres; &nbsp; &nbsp; Hercynii nemoris nos quoque turba sumus. Sive Arelatensem Francas juvat ire per urbes; &nbsp; &nbsp; Est quoque de Franco sanguine nostra domus. {{Versus|25}} Seu Romana tuum commendant foedera nomen; &nbsp; &nbsp; Nos etiam Fratres Martia Roma vocat. Et nunc communi bellorum exercita casu &nbsp; &nbsp; Communi adversas foedere frangis opes. [p. 37] Ut juvat intonsos vicino a flumine montes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Scandere, & in viridi secubuisse jugo! Ut juvat annosa meditari carmen in umbra, &nbsp; &nbsp; Et faciles calamo sollicitare Deas! Nec caret afflatu locus hic, ab Apolline nomen &nbsp; &nbsp; Mons habet, antiqua religione sacer. {{Versus|35}} Illic structa sibi quondam delubra tenebat &nbsp; &nbsp; Cynthius, abrupto vix adeunda jugo. Tum Veneris dominae simulacrum ex arte vetusta &nbsp; &nbsp; Ostentat magna primus ab urbe lapis. Quam quondam certa fudisse oracula voce &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Fama est, & veteres testificantur avi. Plurima quin etiam Latios spirantia vultus &nbsp; &nbsp; Aera sub egesta repperiuntur humo. Quid Circos loquar, & magni vasta Amphitheatri &nbsp; &nbsp; Rudera, ruderibus ipsa sepulta suis? {{Versus|45}} Quid veteres aras, quas muri in parte reducta &nbsp; &nbsp; Et Dea silvipotens, & Deus Arcas habet? Nec desunt templis caeli miracla recentis, &nbsp; &nbsp; Qualia Phidiacae perpoliere manus; Aut Lysippaea viventia marmora dextra; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aut positus docta Mentoris arte lapis. Aedis adorandae media decus urbe superbit, &nbsp; &nbsp; Fanaque cum Nato proxima Mater habet. [p. 38] Multa latus circum moribundi languet imago, &nbsp; &nbsp; Multa stat artifici picta tabella manu. {{Versus|55}} Illic compositas venereris in ordine mitras, &nbsp; &nbsp; Sacraque defunctis marmora principibus. Illic marmoreum lentus mirere cadaver: &nbsp; &nbsp; Ossa vides tantum: cetera tempus habet. Cedite, quae solers laudavit signa vetustas. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Artis erat, summam dissimulare sui. Vidit; &, ut vidit, Mors admirata figuram, &nbsp; &nbsp; Tam similis, dixit, unde ego facta mihi? Est & venandi non infoecunda voluptas. &nbsp; &nbsp; Ire lubet. campo jam lepus ipse vocat. {{Versus|65}} Ite canes mecum: cursu plumboque sequemur: &nbsp; &nbsp; Non male militiae congruit iste labor. Inde petam fontes, multaque madentia lympha &nbsp; &nbsp; Jugera, & eruptae fertile murmur aquae. Invitant somnum volucres; volucrumque querelas &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et Zephyri lenes ipsaque silva juvat. Ramus adulantem jucundo flamine ramum &nbsp; &nbsp; Mulcet: odoratis floribus undat humus. Sic premit intacti calicem Cytherea ligustri, &nbsp; &nbsp; Idalio quoties secubat in nemore, {{Versus|75}} Sic dulci Ascanium raptum per inania furto &nbsp; &nbsp; Purpureis Charites composuere rosis. [p. 39] Et molles puerum circa duxere choreas, &nbsp; &nbsp; Spargentes pullis lilia cum violis. Tunc subit Hagani facies pulcerrima saltus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Materies nostris non operosa jocis: Tunc nemus Harlemium, Batavi tunc otia Nerei, &nbsp; &nbsp; Tunc ruris species deliciosa tui: Et quidquid tecum solitus peragrare reliqui; &nbsp; &nbsp; Et quaecumque animo grata fuere prius. {{Versus|85}} Tunc neque me tangit Treveri clementia caeli; &nbsp; &nbsp; Nec Zephyri molles, silva nec uda movet. Moestus ad Amstelios avertor solus amicos, &nbsp; &nbsp; Et Trajectini rura beata soli. Inque tuos dum suspiro, dulcissime, vultus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Sum memor absentis, vix memor ipse mei. Sed quoniam tetricae sic decrevere Sorores, &nbsp; &nbsp; Candida nec vitae sunt data fila meae; Ipse meas solor curas, plebemque perosus &nbsp; &nbsp; Auferor in Clarii Pythia templa Dei. {{Versus|95}} Et gracili blandum modulatus arundine carmen &nbsp; &nbsp; Ipse mihi auditor, ipse po&#235;ta vaco. Nunc pastoralis calamo delector avenae, &nbsp; &nbsp; Et sedeo saturas dux bonus inter oves. Nunc, ubi me durus silvis amor exigit altis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occlusas dominae conqueror ante fores. [p. 40] Nec piget annales & prisca revolvere secla, &nbsp; &nbsp; Armorum varias nec didicisse vias. Et Regum modo fortunas compono, measque; &nbsp; &nbsp; Et minus hinc videor Regibus esse miser. {{Versus|105}} Otia sic fallo, sic fallunt otia lucem, &nbsp; &nbsp; Sic languet serus emoriturque dies. Haec inter tua si me visat epistola, Franci, &nbsp; &nbsp; Leniet exilii taedia multa mei. Omnia sic cedant feliciter, & modo quanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Est mihi vester amor, sit tibi noster amor! </poem> ====Elegia III. Ad Nicolaum Heinsium. ==== <poem> T E tuus Hannonia Broukhusius Urbe salutat, &nbsp; &nbsp; O Heinsi, o Clarii duxque decusque chori. Quamque tibi mallet praesens offerre camoenam, &nbsp; &nbsp; Offeret inculta charta notata manu. {{Versus|5}} Sed tamen agnosces carae vestigia dextrae; &nbsp; &nbsp; Parsque mei tecum parva laboris erit. Erubui (fateor) tenuis molimina curae &nbsp; &nbsp; Mittere; propositum mensque reliquit opus. [p. 41] Ipsa reclamabat, me declinante, voluntas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et pius audacem compulit esse pudor. Sic, ubi sacrificos major decet hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Placavit faciles agna tenella Deos, Autumnoque suo, lectis de vite racemis, &nbsp; &nbsp; Concidit Ogygio victima parva Deo. {{Versus|15}} Cum tibi sit virtus alto contermina caelo, &nbsp; &nbsp; Affectu tangi non meliore potes. At mihi si pleno spiraret numine Paean, &nbsp; &nbsp; Plenior in titulos surgeret ara tuos. Tunc ego tranquilli formosa ad flumina Leccae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua caput in lentis condit arundinibus, Erigerem Pario dives de marmore templum, &nbsp; &nbsp; Quale Paphos Veneri fecit amoena suae: Quale suo rupes servat Parnasia Phoebo; &nbsp; &nbsp; Quale Jovi stadio nobilis Elis habet. {{Versus|25}} Ipse tenens laurum, lauro cohibente capillos, &nbsp; &nbsp; Stares Getuli nobile dentis opus. Aureus in longa flueret cervice capillus; &nbsp; &nbsp; Aurea Latois plectra darem digitis. Fulgerent circum Latii, tua cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Portantes sacrae civica serta comae. Quique tibi vitam, tibi se debere fatetur, &nbsp; &nbsp; Princeps purpurei doctor Amoris erit, [p. 42] Naso, pater Musarum, & Cypridis ultima cura, &nbsp; &nbsp; Pegaseo Naso pectora plenus aqua. {{Versus|35}} Et qui Smyrneae certans de munere palmae &nbsp; &nbsp; Transtulit ad Latios Troc&#239;a fata Deos: Quique tuos, Brimo, raptus luctumque parentis, &nbsp; &nbsp; Pulsaque Taenariis sidera dixit equis: Quique canit fulvae Nephele&#239;a vellera lanae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Phasiaque Haemoniam ducit in arva manum: Et cui perpetuus foculo deposcitur ignis; &nbsp; &nbsp; Et qui Callimachi molle secutus iter; Et Christi qui scita sacro Prudentius ore &nbsp; &nbsp; Propugnat, castae Religionis amor; {{Versus|45}} Atque alii centum: quorum quod reddita vita est, &nbsp; &nbsp; Praestitit ingenii lima perita tui. Ipse ego cum vittis, cum longa veste, sacerdos &nbsp; &nbsp; Costum & Oronteo munera ture feram. Bisque die Genioque tuo Genioque parentis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Fiet ad Aonias, me praeeunte, fores. Illius niveo conspergam lacte sepulcrum; &nbsp; &nbsp; Et nova serta meis plexa dabo manibus. Illius sanctos venerabor carmine manes, &nbsp; &nbsp; Irriget ut venas purior unda meas: {{Versus|55}} Et mihi dulce melos facili nascatur in ore: &nbsp; &nbsp; Sic ego te, magno sic patre dignus ero. [p. 43] Quali formosam permulsit carmine Rossam, &nbsp; &nbsp; Cumque illa campis lusit in Idaliis. Qualia felici furto sublecta Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Matris jucundis tinnit in auriculis: Quale tibi vacuae nemus ad geniale Vianae &nbsp; &nbsp; Delius arguto gutture dictat olor. Quo feror ah demens? quae blanda insania mentem &nbsp; &nbsp; Ludit, & a&#235;riis dat mea vota Notis? {{Versus|65}} Mi sat erit, sacra dum tu spatiaris in umbra, &nbsp; &nbsp; Phoebeos docili combibere aure modos: Et citharae strepitum lucis captare sub altis, &nbsp; &nbsp; Qua tremit ad citharam mobilis umbra tuam. Tum mihi plebeiae parient fastidia curae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Inque novas artes & nova sacra ferar. Forsan & audebo (nisi fallunt omina mentem) &nbsp; &nbsp; Condere quod culto possit ab ore legi. Felices umbrae, fortunatissima silva, &nbsp; &nbsp; Lymphaque pumiceis prosiliens scatebris, {{Versus|75}} Et virides ripae, sanctique silentia luci, &nbsp; &nbsp; Quaeque nites sudo lumine pura dies! Accipe, terra beata, meos (te dignor) amores &nbsp; &nbsp; Heinsiacas lauros Heinsiacamque chelyn. Depositumque De&#251;m serva, qui carmine & arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Provocat antiquos, vicit ut ante novos. [p. 44] </poem> ====Elegia IV. Ad Joannem Georgium Graevium. ==== <poem> U LTRA pollicitum, fateor, carissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Defuit officio nostra Thalia suo. Ne tamen idcirco (culpam nam deprecor istam) &nbsp; &nbsp; Arguar absentis non meminisse tui. {{Versus|5}} Hoc nolit Phoebusque pater, doctaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & Veneri proxima cura Charis. Hoc vetet Atlantisque nepos, & conscius Evan, &nbsp; &nbsp; Et quidquid doctas jungit amicitias. Te sistunt animo, te menti cuncta reducunt: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Te quamvis oculus non videt, illa videt. Sive manum poscunt castrensia munia; sive &nbsp; &nbsp; Diluimus curas flore, Lyaee, tuo: Occursat species dilecti plurima Graevii; &nbsp; &nbsp; Inque oculis semper, semper in ore mihi est. {{Versus|15}} Sive animum doctis juvat oblectare libellis: &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore versat amor. Ille tuae campus laudis, tua fama, Georgi, &nbsp; &nbsp; Immemorem Suadae non sinit esse tuae. [p. 45] Nec semel (Aonidum communia numina testor) &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine te volui demeruisse novo. Verum inter strepitusque vir&#251;m sonitusque tubarum &nbsp; &nbsp; Quis locus Aoniis lusibus esse potest? Nunc, furtiva mihi cum praestitit otia Mavors, &nbsp; &nbsp; Phocidis ad lucos, Grajaque rura feror. {{Versus|25}} Nunc animum dulci labor est componere cantu, &nbsp; &nbsp; Et trahere hibernum carminis arte diem. Non tamen ut magni victricia Principis arma &nbsp; &nbsp; Condere Maeonii moliar oris opus. Quod licet, innocuos vacui modulamur amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et responsurum sollicitamus ebur. Et nunc blanditias, placitae nunc jurgia formae &nbsp; &nbsp; Dicimus, & quidquid dictat amoenus Amor. Et modo Romanum mens concipit enthea Phoebum; &nbsp; &nbsp; Et modo materno molliter ore sonat: {{Versus|35}} Vulnificosque oculos dulcique armata veneno &nbsp; &nbsp; Oscula Sicaniis ludit arundinibus. Te quoque (si possim) libeat, jucunde Georgi, &nbsp; &nbsp; Victurae fidibus condecorare lyrae. Sed nervos dedit ingenio Natura pusillos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et tu, quod nequeat crescere, nomen habes. Atque utinam has saltem nugas ac ludicra detur &nbsp; &nbsp; Sistere judicio carmina posse tuo! [p. 46] Munditiis placitura tuis cultuque decoro &nbsp; &nbsp; Sustineant Clarii templa subire Dei. {{Versus|45}} Aut utinam Trajectinam delatus in urbem &nbsp; &nbsp; Praesenti recitem qualiacumque tibi! Tu pariter Musas, pariter complexus amicum &nbsp; &nbsp; Ingenuae legeres otia pigritiae. Nec, scio, defugeres media sub mole laborum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Seria deliciis posthabuisse meis. Subductaeque sibi partem concederet horae &nbsp; &nbsp; Romani princeps Tullius eloquii: Tullius ille tuae lima nitidissimus artis; &nbsp; &nbsp; Artis opus rarum Tullius ille tuae. {{Versus|55}} Quem tu detersa longi rubigine saecli &nbsp; &nbsp; Restituis Romae, quo decet ore, suae. Qualem Palladiis Academi vidit in umbris &nbsp; &nbsp; Promentem sacras pectore Brutus opes: Damnantem quali stupuerunt fulmine Rostra &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Antonii natas ad scelus omne manus. Se tibi debebit Suadae venus ista Latinae: &nbsp; &nbsp; Tota tua haec virtus, laurea tota tua est. Nec te poeniteat critici, vir magne, laboris: &nbsp; &nbsp; Hoc dedit & Caro Tullius ante suo. {{Versus|65}} Fascibus adsurget Pompeji pagina Trogi; &nbsp; &nbsp; Et quod Caesareo nomine vivit opus; [p. 47] Ascraeusque senex; & vafri Lucius oris, &nbsp; &nbsp; Ille hominum Momus Lucius, ille De&#251;m; Quique alii plures (neque enim mihi dicere promtum est) &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ingenii produnt tot benefacta tui. Et tibi Tarpejo Musae de monte Latinae &nbsp; &nbsp; Docta Palatina tempora fronde tegent: Et titulum facient, SERVATO ROMA PARENTE. &nbsp; &nbsp; Haec illi vitam debuit, ille tibi. {{Versus|75}} Munere sic uno cum demerearis utrumque, &nbsp; &nbsp; Quis te Romani sanguinis esse neget? Dii proprium hoc faciant, Graevi: longumque fruatur &nbsp; &nbsp; Ille tuis curis, tu Cicerone tuo. </poem> ====Elegia V. In funere Nicolai Heinsii <i>literatorum ac po&#235;tarum principis.</i>==== <poem> S I potuit lacrimas Orpheus meruisse Dearum, &nbsp; &nbsp; Si Linus, Aonio fletus uterque choro; Demite odoratis genialia serta capillis, &nbsp; &nbsp; Pierides: laetis demite serta comis. [p. 48] {{Versus|5}} Flos & amor vester, vestrum decus Heinsius, ille &nbsp; &nbsp; Heinsius Eois notus & Hesperiis, Heinsius Ausonii certissima gloria Pindi &nbsp; &nbsp; Occidit. Exequias (sic decet) ite Deae. Tuque adeo scissis Elege&#239;a crinibus amens &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Desine solennes, ah miseranda, choros. Solve choros, miseranda. tuus, tuus Heinsius ille, &nbsp; &nbsp; Ille tui plausus unicus auctor, ubi est? Pro dulci cithara, teneri pro carminis arte, &nbsp; &nbsp; Taxus Hyanteas moereat ante fores. {{Versus|15}} Pro myrto fragili crinem lacrimosa cupressus &nbsp; &nbsp; Ambiat, ah luctus te monitura tui. Qualem te memorant olim moriente Tibullo &nbsp; &nbsp; Flebiliter scissis exululasse genis. Qualis eras, cum Peligni crudele po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In Getico funus litore duxit Amor. Ille Deos tecum confusus dixit iniquos, &nbsp; &nbsp; Cumque suis lacrimas miscuit ille tuas. Hanc quoque tempus erat longa deflere querela &nbsp; &nbsp; Jacturam, & tantis ingemuisse malis. {{Versus|25}} Non negat hoc Naso: non hoc tua fama Tibullus; &nbsp; &nbsp; Non negat hoc gelido Parrhasis alta polo. Parrhasis ad citharam stupuit Nasonis & Heinsii: &nbsp; &nbsp; Bisque peregrino plausit honore sibi. [p. 49] Ah quoties illis carmen modulantibus haesit; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec memor aerumnae jam fuit ipsa suae! Ah quoties Heinsii numeros mirata canoros &nbsp; &nbsp; Tam doctas voluit demeruisse manus! Nunc dolet, & vetitis mallet latuisse sub undis, &nbsp; &nbsp; Nuncia ne tanti sit sibi facta mali. {{Versus|35}} At tu, grande decus septem Regina trionis, &nbsp; &nbsp; CHRISTINA, invictis gloria major avis; Fama sub attonitas cum lurida venerit aures, &nbsp; &nbsp; Numquid ab admonitu mens tibi tristis erit? Tu cineres, Augusta, tui manesque po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ire sub infletam non patieris humum. Et Tuscum Tiberim & Latios testabere colles, &nbsp; &nbsp; Heinsiaden gemitus elicuisse tuos. Adspice, Pierias nemoralis Aricia frondes &nbsp; &nbsp; Exuit, & posito nuda stat umbra Deo. {{Versus|45}} Certatim Latii accurrunt longo ordine vates, &nbsp; &nbsp; Portantes cineri debita justa pio. Spargit odoratas Favoriti Musa corollas: &nbsp; &nbsp; Et magno manes Gradius ore vocat. Quin etiam tumulis vatum simulacra priorum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Isse ferunt fusis moesta per ora comis. Umbraque Chisiadae, tenerique Propertius oris, &nbsp; &nbsp; Creditur ad planctus exiluisse novos. [p. 50] Luget in exequiis demissis cornibus Arnus, &nbsp; &nbsp; Arnus Apollinea clarus ab arte pater. {{Versus|55}} Et, qua Maeonios longo secat agmine muros, &nbsp; &nbsp; Turbidus ipse suis volvitur a lacrimis. Ipse etiam niveos, en, Mincius inter olores, &nbsp; &nbsp; Et Pha&#235;tontei Nympha superba Padi, Sebethusque decens lato projectus in antro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad cineres plorant, Phoebe Batave, tuos. Quid loquar Amisium? Paderae quid flumen amoeni? &nbsp; &nbsp; Hic Paderam tangit Amisiumque dolor. Illos Fernandus, doctarum prima sororum &nbsp; &nbsp; Gloria, Castalias jussit amare Deas. {{Versus|65}} Et nunc ecce jubet magno dare justa po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Sertaque Castaliis humida de lacrimis. Haec tibi, sancte senex, vatum chorus omnis ademto &nbsp; &nbsp; Munera cum multo sacra dolore facit. Sed licet aeternis superaris saecula chartis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Totque tua vivant inclita scripta manu; Musaeas licet unus opes, licet unus amores &nbsp; &nbsp; Possideas, toto qua patet orbe dies; Non ingrata tamen pietas tibi nostra futura est. &nbsp; &nbsp; Debent se meritis carmina nostra tuis. {{Versus|75}} Graevius Ausoniis non ultima fama Camoenis, &nbsp; &nbsp; Graevius Argivo nobilis eloquio, [p. 51] Graevius extincti plorabit funus amici: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos cineres, jam pius ossa legit. Jam tibi Franciacae sacrant lugubria Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Carmina, & aeternis busta notanda modis. Non alio velles laudari dignius ore: &nbsp; &nbsp; Non posses alio dignius ore cani. Ipse ego, curarum nuper pars blanda tuarum, &nbsp; &nbsp; Manibus inferias & mea sacra dabo. {{Versus|85}} Nec tibi de Pario speciosum marmore bustum, &nbsp; &nbsp; Nec stabit Phrygiis caesa columna jugis. Pulcrius his aliquid Clarii meditantur olores, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Pro tumulo septem tibi Roma det ardua montes: &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Non poteris tumulo nempe minore tegi. Deinde, Palatini qua fulsit Apollinis aedes, &nbsp; &nbsp; Ara stet in titulos, aurea tota, tuos. Hanc circum veteres celebrent, gens docta, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Magne Heros, genii tot benefacta tui. {{Versus|95}} Quorum pars hedera juveniles vincta capillos &nbsp; &nbsp; Latoum tenero pollice pulset ebur: Pars sua regali decantet scripta cothurno; &nbsp; &nbsp; Pars elegos faciles, pars epigramma sonet. Ad latus innocui centum modulentur Amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Aureaque in prima fronte locanda Venus. [p. 52] Nec tua, magne, chelys absit cultissima, vates: &nbsp; &nbsp; Illa chelys Musis adnumeranda novem. Haec ubi conspicies, simul annua festa videbis, &nbsp; &nbsp; Quae tibi laurifero culmine Cirrha parat. {{Versus|105}} Plaudet ab Elysio genitor tuus: &, Bene, dicet, &nbsp; &nbsp; Consuluit famae postuma fama meae. </poem> ====Elegia VI. Ad Theodorum Buseroum. ==== <poem> D UM tua regali Clio subnixa cothurno &nbsp; &nbsp; Auriaco patriis induit arma modis: Dum tua Trinacriis contendit canna cicutis, &nbsp; &nbsp; Docta vel hirsutas canna movere feras; {{Versus|5}} Me procul Aoniis arcet Gradivus ab antris, &nbsp; &nbsp; Castaliique vetat ducere fontis aquam. Et Furor, & belli comites Iraeque Minaeque &nbsp; &nbsp; Insultant lateri, noxia turba, meo. Nec sinit assuctis caput hoc lustrare choreis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Irrequieta quies, ac sine fine labor. Non tamen ut dulces penitus contemnere curas, &nbsp; &nbsp; Aut possim nullis vivere carminibus. [p. 53] Ah pereant enses potius, pereantque manipli, &nbsp; &nbsp; Quam ferar immeritas deseruisse Deas: {{Versus|15}} Quam cogar fontesque sacros formosaque Tempe &nbsp; &nbsp; Linquere. non tanti bellica fama mihi est. Quod licet, & fas est vacuo, statione soluta &nbsp; &nbsp; Aonas in montes & juga docta feror. Indomitumque meus Martem moderatur Apollo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec nihil ingenii, nec nihil artis adest; Nec nihil oris adest. Sed repprimit ora Cupido, &nbsp; &nbsp; Frangit & alternos improbus ille pedes. Ausus eram (memini) nuper, Busero&#235;, virosque &nbsp; &nbsp; Armaque magnanima condere nostra tuba. {{Versus|25}} Jam mea Phoebeis albebant tempora vittis, &nbsp; &nbsp; Ibat in Heroos jam calor ille modos. Risit Amor fastus ac verba minacia magni &nbsp; &nbsp; Carminis, & crescens attenuavit opus. Atque ita: Quid graciles sub iniquo pondere nervos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Rumpis? an in cantum non satis unus eram? Et mihi militia est, & sunt mihi castra, tubaeque, &nbsp; &nbsp; Et mea maternis artibus arma valent. Quo tibi tam magnos fuerat potare liquores? &nbsp; &nbsp; Haec est ingenii certa ruina tui. {{Versus|35}} Tu cane nocturni pompam titulosque triumphi, &nbsp; &nbsp; Et quae letifero vulnere bella vacant. [p. 54] Tu cane sidereos spatiosae frontis honores, &nbsp; &nbsp; Et teneros morsus, & sine dente jocos; Malarumque rosas, & murice tincta labella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quod sub vivo murice candet ebur: Quique vagi longa ludunt cervice capilli, &nbsp; &nbsp; Qualis vicinis vitis in arboribus. Nec tu credideris invisum nomen Amoris &nbsp; &nbsp; Pieridum turbae Pieridumque Patri. {{Versus|45}} Hoc tibi, si nescis, dicat Rhodope&#239;us Orpheus: &nbsp; &nbsp; Hoc Linus: Aoniis fletus uterque jugis. Tum facit ingenium, tum mentem plectra sequuntur, &nbsp; &nbsp; Cum tener ad partes se quoque jungit Amor. Sed neque tu magnis nomen titulosque po&#235;tis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invideas. Cineri gloria sera venit. Et te Fama vehet felicibus aurea pennis; &nbsp; &nbsp; Si modo sis constans, si modo semper ames. Teque Philetaeis evinctum colla corymbis &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus luco sistet in Idalio. {{Versus|55}} Illic & Paphios mirabere laetus olores &nbsp; &nbsp; Ad citharam numeros edidicisse tuos: Et myrteta vagis superimpendentia rivis &nbsp; &nbsp; Sponte sua ad nitidas deproperare comas. Nil tibi cum lauru Peneide: cingere myrto: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cumque suis Marti bella relinque modis. [p. 55] Finierat. positis grandi cum carmine vittis &nbsp; &nbsp; Exiguos lusus alteraque arma cano. Sed quocunque meae feriuntur pectine chordae, &nbsp; &nbsp; Reddere jam discunt, praeter amare, nihil. {{Versus|65}} Non tamen haec ingrata tibi, Buseroe, legenti &nbsp; &nbsp; Auguror: ingenuis lusibus ipse faves. Sic ubi marmoreis debetur victima templis, &nbsp; &nbsp; Ponitur ad faciles picta corolla Deos. Nos quoque nunc inopes plenum persolvere votum &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Portamus grata vilia tura manu. </poem> ====Elegia VII. In funere Theodori Georgii Graevii, ad Joannem Georgium Graevium patrem.==== <poem> E T merito. Quis enim tam crudo vulnere, Graevi, &nbsp; &nbsp; Durus inexpletis temperet a lacrimis? Quisve tuo leges ausit fixisse dolori, &nbsp; &nbsp; Cum superet fati litora & ipsa dolor? [p. 56] {{Versus|5}} Occidit, ah, viridi tua dos Theodorus in aevo: &nbsp; &nbsp; Spesque suas lucis condidit Elysiis. Nec prosunt juveni dulces ante omnia Musae; &nbsp; &nbsp; Nec prodest casto pectore culta Themis. Nec varias prodest animum finxisse per artes; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec Grajum doctis invigilasse choris. Sic olim diti florens Hyacinthus in horto, &nbsp; &nbsp; Delicium ille vagis nobile Na&#239;asin, Eurus ubi rapidis radit prata imbribus, & sol &nbsp; &nbsp; Obvolvit picea triste caput nebula, {{Versus|15}} Fusus humi, dulcem vultu moriente decorem &nbsp; &nbsp; Exuit, & stratis languit in foliis. Ah pater, ah frustra jam nunc pater! impia Clotho &nbsp; &nbsp; Sustulit immerito gaudia quanta tibi! Qualia nascentis secuit praeludia famae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jussit & in primo germina flore mori! Jam Latium, ac veteres norat Theodorus Athenas, &nbsp; &nbsp; Plenus Erechtheis pectora deliciis. Jam Cyreneos ibat recludere fontes. &nbsp; &nbsp; Injicit, en, atras Parca severa manus. {{Versus|25}} Et tot praeclaros intercisura labores &nbsp; &nbsp; Nobile Letheo mergit in amne caput. Ille quidem, ante diem raptus, (si credere dignum) &nbsp; &nbsp; Afflixit casu teque tuosque suo. [p. 57] Sed tamen huc omnes properamus: ea ultima rebus &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Linea nascendi conditione data est. Neve ego solator veniam tibi: respice, Graevi, &nbsp; &nbsp; Egregium toto quidquid in orbe fuit. Respice Grajorum monumenta, tuosque Latinos. &nbsp; &nbsp; Ferrea Mors cunctos, & cinis ater, habet. {{Versus|35}} Omnibus huc iter est: nec prae vulgaribus umbris &nbsp; &nbsp; Eximit insignes Pallas ab arte viros. Una sed ingenii stat gloria: nominis auctor &nbsp; &nbsp; Sola perennantis Musa perire vetat. Musa mori prohibet, patrioque reponit Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quos videt aeternum promeruisse decus. Sic tuus in chartis vivet Theodorus; &, annos &nbsp; &nbsp; Egressus, tecum saecula cuncta feret. Illum Fama volans pernicibus ignea pennis &nbsp; &nbsp; Trans maria, & terras, sideraque ipsa vehet. {{Versus|45}} At tu, (nam veterum Manes meministis amorum) &nbsp; &nbsp; Accipe de lacrimis uvida serta meis; Accipe parva tui nuper, Theodore, sodalis &nbsp; &nbsp; Munera, Pieria quae tibi valle fero. Nunc tuus Elysio tecum sub colle vagetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Battiades; curae debitus ille tuae. [p. 58] </poem> ====Elegia VIII. Ad Joannem de Witt, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> Q UAMQUAM in me dulcis Musae deferbuit ardor, &nbsp; &nbsp; Visque animi longis tabuit icta malis: Ceu quondam rosa, purpurei nova filia Veris, &nbsp; &nbsp; Demittit laesum sole vel imbre caput: {{Versus|5}} Non tamen omnino committam, candide, quin te &nbsp; &nbsp; Exiguo, Witti, munere condecorem. Nec prius a caro desistam carmine, quam tu &nbsp; &nbsp; Parte aliqua chartae conspiciare meae. Hoc meruere tui mores, hoc pectus honestum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Puraque simplicitas, & sine labe fides; Hoc patriae virtutis amor, candorque Batavus, &nbsp; &nbsp; Et cultum pulcris artibus ingenium; Et pudor, & probitas, rectique modestia mater, &nbsp; &nbsp; Et Themis, & Themidi junctus Apollo suae. {{Versus|15}} Nam quamvis ad summa tibi contendere fas sit, &nbsp; &nbsp; Invitentque tuas aestus & aura vias; [p. 59] Parcis, & angusti contentus murice clavi &nbsp; &nbsp; Litus amas: blandi litoris ora juvat. Et quandoque catenati siluere labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sepositae repetis mollia fila lyrae. Saepe juvat priscis mentem oblectare libellis, &nbsp; &nbsp; Saepe aliquid privo condere Marte juvat. Et modo arenosis tibi collibus exspatianti &nbsp; &nbsp; Inlaesum leporem vertagus ore trahit. {{Versus|25}} Et modo faginea tecum meditatus in umbra &nbsp; &nbsp; Harlemiae condis carmen Hamadryadi, Quod legat ipsa Dryas, quod Oreades admiratae, &nbsp; &nbsp; Et Nonacrinae turba pudica Deae. Otia sectantem, sed honesta, & amica labori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Demulcet tenera voce Latina Charis. Talis odoratis quondam ludebat in hortis &nbsp; &nbsp; Cilnius, Etruscis regibus ortus eques: Cilnius Augusto par dextra, comesque laborum, &nbsp; &nbsp; Maxima dos magni Cilnius imperii. {{Versus|35}} Ergo aut ipse suos teneris deflebat amores &nbsp; &nbsp; Versibus, & pulcrae saevitiam dominae: Aut in gramineo temere sic cespite fusus &nbsp; &nbsp; Audiit argutae carmina Calliopes. Saepe Maro tenerum domino praelegit Alexim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pecus, & forti rura subacta manu. [p. 60] Saepe necem Tyriae indignam ploravit Elissae; &nbsp; &nbsp; Saepe etiam lacrimas, Anna relicta, tuas. Saepe suos Flaccus cithara modulatus amores, &nbsp; &nbsp; Mutavit grandi tenuia plectra sono: {{Versus|45}} Aut urbem sale defricuit, risuque decente &nbsp; &nbsp; Contudit indoctae jurgia stultitiae. Saepe tuos ignes recitasti, blande Properti, &nbsp; &nbsp; Cum premeret duro colla Cupido pede; Nocturnamque fugam cecinisti, & vincta corymbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Pocula, & haerentes uda per ora rosas. Omnis in Esquilias migrarat Musa salubres, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim, & justi conscia rura Numae. Egeriaeque nemus lauru refloruit alta; &nbsp; &nbsp; Et Latium volucres edidicere melos. {{Versus|55}} Tu quoque rure tuo, (nec fallimur) optime Witti, &nbsp; &nbsp; Excipies profugas ex Helicone Deas. Incertis quas nunc palantes sedibus ab se &nbsp; &nbsp; Spernit, & invisas barbarus orbis habet. Dii bene, quod censu tu non censeris in isto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nec stolida insanae somnia plebis amas! Dii bene, quod studiis pulcre innutritus honestis &nbsp; &nbsp; Pierias cupido pectore condis opes! Grande feres operae pretium: Pimple&#239;des ipsae &nbsp; &nbsp; Praemia cultori debita sponte dabunt. [p. 61] {{Versus|65}} Non tua mordaces divellent commoda curae: &nbsp; &nbsp; Non rumpet somnos invidia aegra tuos. Non avidis aliena oculis limabis, & exspes &nbsp; &nbsp; Aspera mutatae tela pavebis Herae. Sed liber, jurisque tui, vinclisque solutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Omnibus, aeternis par eris ipse Deis. Quorum quod propria est, nec fuco picta, voluptas, &nbsp; &nbsp; Dulcia perpetui tempora veris agunt. Haec tibi sub lenta securus vite canebam, &nbsp; &nbsp; In vario florum fusus humi gremio: {{Versus|75}} Qua tepidus blandis resonat concentibus a&#235;r, &nbsp; &nbsp; Et matutinae dulce queruntur aves: Et nucis umbra, meae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Non infoecundam propter opacat humum. [p. 62] </poem> ====Elegia IX. In funere Joannis Georgii Graevii. ==== <poem> N AM quid dissimulo ulterius, lacrimasque reservo, &nbsp; &nbsp; Et sortem infelix decipio ipse meam? Quo feror? & misero indulgens fomenta dolori &nbsp; &nbsp; Aerumnis etiam pascor ab ipse meis? {{Versus|5}} Ite, licet, doctae Libethrides: ite Camoenae: &nbsp; &nbsp; Pendeat e muto pariete muta chelys. Cur ego vestra sequar pius Orgia? cur ego lassem &nbsp; &nbsp; Laurigerum plectro suaviloquente nemus? Graevius (ah dirum nostros eat omen in hostes) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vester honos, divae, Graevius, ecce, fuit. Vulneris heu miseri! quod nulla aetate cicatrix &nbsp; &nbsp; Leniet, extenso non medicina die. Nec vero aut Latius vobis hoc nomine Varro &nbsp; &nbsp; Plus dedit, aetatis gloria prima suae: {{Versus|15}} Aut, quem Taenariis & nunc Catilina tenebris &nbsp; &nbsp; Horret, inexhausto Tullius ore potens. Heu miserande senex: quamvis maturus, & aevi &nbsp; &nbsp; Plenus, & annorum militiaeque satur: [p. 63] Te tamen ingemuit studiorum moesta peremto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Conditio, fati praescia facta sui. Tene gubernantem dubii molimina cursus &nbsp; &nbsp; Non doleat? laceris non fleat aegra comis? Tene ministrantem nostris, pater optime, velis &nbsp; &nbsp; Non in perpetua ploret amaritie? {{Versus|25}} Orbis amor docti, docti stupor orbis, & unus &nbsp; &nbsp; Qui merito cunctis diligereris, eras. Cum tamen hoc esses, te nemo modestius umquam &nbsp; &nbsp; Est usus magni dotibus ingenii. Mitis eras, ac pacis amans, animique quietem &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mens tua ventosis laudibus antetulit. Non tua fuscabant infames otia rixae: &nbsp; &nbsp; Integer, & niveo pectore purus eras. Nec tibi jucundi rumpebat pensa laboris &nbsp; &nbsp; Acta tribunitio saepe furore dies. {{Versus|35}} Atque utinam studiis vigeant communibus artes, &nbsp; &nbsp; Foedaque triconum natio dispereat; Et quicumque olim nostri sub sidere caeli &nbsp; &nbsp; Sevit inhumana dira aconita manu! Per quorum rabiem, scelerataque bella, quietis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} (Heu pestem saecli) non licet esse bonis. Sed valeant noxae, nec sint in honore furentes, &nbsp; &nbsp; Quorum ope virtutum spes bona praecipitur. [p. 64] His te submotum vitiis, pax aurea stellis &nbsp; &nbsp; Inserit, o ista digne quiete senex! {{Versus|45}} O vitae perfuncte malis, perfuncte periclis, &nbsp; &nbsp; Et quidquid miseris spesque metusque parit! Te bona honestorum comitatur fama laborum, &nbsp; &nbsp; Te pietas, fuci nescia, fraude vacans. Civibus o gaude jam nunc adscripte beatis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gaude sidereum civis adepte larem. O quem purpureo nova lumine gloria vestit, &nbsp; &nbsp; O cui caelestes fas habitare domos: Cantus ubi felix, & sine carentia semper &nbsp; &nbsp; Gaudia, & ad dulces nablia nata modos! {{Versus|55}} Hic petet amplexus, tua nuper cura, paternos &nbsp; &nbsp; Filius, aetherii laetus honore chori. Hic pia te conjux gratantibus induet ulnis, &nbsp; &nbsp; Prole sua felix, laeta favore viri. Salve sancte pater, nitidi novus incola Olympi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et nostro semper mactus amore, vale. [p. 65] </poem> ====Elegia X. Ad Joannem Ulricum Meurerum <i>in Britanniam abeuntem.</i>==== <poem> I BIS ad aequoreos, solers Meurere, Britannos &nbsp; &nbsp; Visere, & adversae rura beata plagae. Quae tibi caussa viae? num qui temerarius error &nbsp; &nbsp; In levibus juvenum mentibus esse solet; {{Versus|5}} Multa peregrinis fingens, miracula in oris, &nbsp; &nbsp; Multa sibi terra, multa videnda mari? An ditescendi magis exitiosa libido &nbsp; &nbsp; Tam procul a dulci cogit abire lare? Absit: & in viles animas eat aegra voluptas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Foedaque cogendae sollicitudo rei. Te Musae Phoebusque pater, te provida Pallas &nbsp; &nbsp; Ingeniique vigor nobilioris agunt. Qualiter Aesoniden niveis nova Gloria pennis &nbsp; &nbsp; Ab gelido Schytici Phasidos amne vocat. {{Versus|15}} I bone, discendi quo te rapit ardor, & alti &nbsp; &nbsp; Ignea vis animi, purpureusque decor. I pede felici, nec te male fida morentur &nbsp; &nbsp; Aequora, nec dubiae caeca pericla viae. [p. 66] Sternat aquas placidi facilis clementia Nerei, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Zephyri motam provehat aura ratem. Mox ubi jam laribus feliciter inde paternis &nbsp; &nbsp; Redditus, aetatis tempora laetus ages, Utere Musaeis opibus, fructu utere longo &nbsp; &nbsp; Tam bene quaesitae, candide Jane, rei. {{Versus|25}} Aut tu Antenorei divina volumina Flacci &nbsp; &nbsp; A docta prodes nunc meliora manu: Aut aliquid proprii meditaberis ipse laboris, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Sed quocumque tuae vigilabunt nomine curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ne fueris nomen lassus habere meum. [p. 67] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber quartus. === ====Elegia I. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D UM sumus in Morina, Franci dulcissime, terra, &nbsp; &nbsp; Et rabiem Mavors & nova tela parat; Ecquid prisca tui superest tibi cura sodalis, &nbsp; &nbsp; Nec meus e caro pectore fugit amor? {{Versus|5}} Ecquid in incepto perstat tibi vita tenore &nbsp; &nbsp; Otia doctarum degere Pieridum? Et modo Sicania celebras Amaryllida canna; &nbsp; &nbsp; Et modo Maeonia concinis arma tuba? Nasonemve tuum per Thespia rura secutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Idalium tenui stamine fingis opus? Felix, quem Clario nutrivit Phoebus in antro; &nbsp; &nbsp; Quem Charitum excepit triga, decensque Venus. [p. 68] Felix, qui viles didicisti spernere curas, &nbsp; &nbsp; Ac Musis tantum vivere, & ipse tibi. {{Versus|15}} Cur, rogo, cum studiis pariter capiamur iisdem, &nbsp; &nbsp; Cumque tuo vivam pectore, tuque meo; Et pariles animos non impar corpus honestet, &nbsp; &nbsp; Et pariles annos par quoque vita regat; Cur, inquam, parili non cedunt omnia fato? &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnia cur tibi sunt candida, nigra mihi? Non equidem strabo limo tua commoda visu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Absit, & in vulgus dedecus illud eat) Sed mea me dudum docuerunt damna dolere; &nbsp; &nbsp; Et superest, video, nil nisi flere mihi. {{Versus|25}} Quae si cuncta querar, primoque a fonte dolorem &nbsp; &nbsp; Ordiar indignum; quid nisi nota querar? Ac tibi praesertim, vitae qui fata peractae &nbsp; &nbsp; Nobiscum memori condita mente tenes. Et tamen hoc quodcumque mali est superare ferendo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Possem, fortuna nec minor esse mea. Haud me adeo finxit animi Natura pusilli, &nbsp; &nbsp; Ut, quod praeteriit, praeteriisse querar. Sed te quod careo, quod tot regionibus absum, &nbsp; &nbsp; Quod mea speratus gaudia fallit amor; {{Versus|35}} Id vero miserum cruciat, mentemque venenat: &nbsp; &nbsp; Hinc trahit ingratas vita mihi tenebras. [p. 69] Nunc & luce mali redeunt, & nocte, dolores; &nbsp; &nbsp; Nec bona nocte quies, nec bona luce venit. Sordent rura oculis, sordent gelidae convalles, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pellucenti rivus amoenus aqua; Deliciaeque meae densis nemora ardua ramis, &nbsp; &nbsp; Antraque ludentum mollia Na&#239;adum. Tentavi, fateor, veterem si pellere possem, &nbsp; &nbsp; Esset & alterius funus amoris amor. {{Versus|45}} Et, Mihi, quod teneam, quod amem, quo ludere possim, &nbsp; &nbsp; Ganda dabit, dixi: nec mora, Ganda dedit. Ante oculos blandae versabat imago Neaerae: &nbsp; &nbsp; Ilicet, in ventos jam novus ibat amor. Spes quoque magna fuit nuper te, care, videndi: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Illa sed heu fallax & male firma Dea est. Omnia cum cupiam potare oblivia juncta, &nbsp; &nbsp; Non minuunt luctus omnia juncta meos. At, puto, mors minuet: quae si miserabitur olim, &nbsp; &nbsp; Non est ad veras surda futura preces. {{Versus|55}} Ergo ego cum cinerem fuero conversus in atrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quando erit, o superi, quando erit illa dies?) Tu, precor, infaustae solamen dulce juventae, &nbsp; &nbsp; Reliquias nostri collige naufragii. Nempe tuae fidei tenues commendo libellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quaeque mihi niveus verba praeivit Amor. [p. 70] Illic invenies primae conamina Musae: &nbsp; &nbsp; Forsan & invenies quod placuisse queat. Quae tu sive vir&#251;m cupies volitare per ora, &nbsp; &nbsp; Sive magis longa carmina nocte premi: {{Versus|65}} Te sibi patronum, te sunt habitura parentem, &nbsp; &nbsp; Quando aliter functus noluit esse parens. Quod mihi si praestes, (sed nec praestare negabis) &nbsp; &nbsp; Inque operis partem te juvet ire mei; Aequius occumbam, nec sic, dilecte, pigebit &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ad fortunatas ferre pedem choreas. </poem> ====Elegia II. In foedissimam tempestatem, qua in navi bellica pone insulam Mataninam jactabatur. ==== <poem> O umbrae nemorum, o molli saxa oblita musco, &nbsp; &nbsp; Ruraque, & uvidulae Na&#239;adum latebrae! Quando iterum dulci dabitis gaudere recessu, &nbsp; &nbsp; Otiaque & mentis frangere dividias? {{Versus|5}} Quando iterum tenues vobis inflare cicutas, &nbsp; &nbsp; Et tepido agrestem lacte piare Palen? Sic melius poteram curas mulcere canendo. &nbsp; &nbsp; Non facit ad mores nautica vita meos. [p. 71] Felix, qui patrio vitam traducit agello, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inque una gaudet consenuisse casa. Illi delicias faciles ignotaque nobis &nbsp; &nbsp; Gaudia ruricolae composuere manus. Illi jucundos certant praebere sapores &nbsp; &nbsp; Uvaque & incurvis poma sub arboribus. {{Versus|15}} Ipse, ubi sera polo suspendit sidera Vesper, &nbsp; &nbsp; Vimineis niveas cratibus abdit oves. Ipse & apum multo foetas examine cellas &nbsp; &nbsp; Diripit, ac dulci nectare dispoliat. Haec mihi vita foret! pelago nec tristia nossem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sidera, & ingentes caeli hiemisque minas! Nunc omnes timeo ventos, nunc concita ventis &nbsp; &nbsp; Nubila, nunc tristes aequoris insidias. Ah pereat, quicumque rates eduxit in altum &nbsp; &nbsp; Primus, & invito vela dedit pelago! {{Versus|25}} Quod si mors quaerenda fuit, quaeremus in undis? &nbsp; &nbsp; Mille modis tellus funera mille dabit. Vulnera me caedesque prius, prius horrida bella, &nbsp; &nbsp; Quaeque decet fortes mors violenta viros. Dii date, ne fato ignavi fungamur inulto! &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostibus eveniat sic cecidisse meis. [p. 72] </poem> ====Elegia III. Ad Juliam. ==== <poem> E TSI nec generis tibi me commendat aviti &nbsp; &nbsp; Gloria, nec titulo fulta potente domus: Hoc unum, formosa, hoc unum, Julia, laetor, &nbsp; &nbsp; Non penitus Musas displicuisse meas: {{Versus|5}} Innocuas Musas, puri quae pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Late per populos, per freta longa ferent. Atque utinam tantas spirarem in carmina vires, &nbsp; &nbsp; Quanto formosas par erat ore cani! Tecum ego lauriferis e culminibus Parnasi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Subdita cum terris aequora despicerem. Tecum Pierios gauderem intexere flores, &nbsp; &nbsp; Sertaque odoratis myrtea temporibus. Tu violas tondens (violas locus ederet omnis) &nbsp; &nbsp; Albaque puniceis lilia mixta rosis, {{Versus|15}} Narcissumque crocumque & purpureos amaranthos, &nbsp; &nbsp; Ditares foetu versicolore sinum. At mihi dilecto nectenti brachia collo, &nbsp; &nbsp; Haerenti e blandae luminibus Dominae, [p. 73] Ille tuus large viresque animumque canendi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Afflaret teneris spiritus halitibus. Qualiter ad Zephyri pandit se laeta susurros &nbsp; &nbsp; Quae rosa de vernis imbribus immaduit. Et modo mirarer, vitreum projectus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Ut suspensa tuos lamberet unda pedes: {{Versus|25}} Et modo gauderem fluvium increpuisse morantem, &nbsp; &nbsp; Dum speculum lento consulis in fluvio. Tu modo frigidula mecum spatiata sub umbra, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub arboribus, Calliopen dulci superares, Julia, plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Calliopen doctis, Julia, carminibus. Et modo vicinis habitantem in vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Immemorem faceres dissimilemque sui. Illic assidue sacri modulantur olores: &nbsp; &nbsp; Aura levis caelo sibilat, aura solo; {{Versus|35}} Et Pandionia mulcentur a&#235;done lauri, &nbsp; &nbsp; Applausisque nemus concinit omne comis. Illic te videat, mea lux; mutescet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Blandus & arguto gutture cedet olor. Ipse utinam teneri liquefactus acumine cantus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Has habitem sedes, haec loca semper amem! Ipse tuae fiam vocis resonabilis Echo, &nbsp; &nbsp; Ultimaque e dulci carmine verba sequar! [p. 74] Trajecti turres, dilectaque rura Camoenis, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua; {{Versus|45}} Vos eritis testes, si quos sentitis amores, &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsin amare fide. Vos eritis testes, dilectam rite puellam &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsidis esse fide. Illic incisos, trunci, servatis amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et legimur junctis nomina nominibus. Una tamen magni, multos victura per annos, &nbsp; &nbsp; Certius indicium fagus amoris habet: QUAE ME TAEDA TIBI, QUAE TE MIHI, JULIA, JUNXIT, &nbsp; &nbsp; AMBORUM JUNCTOS LUCEAT ANTE ROGOS. {{Versus|55}} Vive, precor, seris dictura nepotibus, arbos, &nbsp; &nbsp; Quae fuerint nostri foedera connubii. Et tecum longi vivant monumenta caloris, &nbsp; &nbsp; Osculaque in libros credita saepe tuos. Mox quoque, cum fato laeti solvemur eodem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et cineres umbra protege & ossa tua. [p. 75] </poem> ====Elegia IV. Ad Cupidinem de amore Petri Francii. ==== <poem> C INGERE materna, puer invictissime, myrto: &nbsp; &nbsp; Accessit spoliis haec quoque praeda tuis. Noster &#239;o seros insanit Francius ignes, &nbsp; &nbsp; Et dominae victas porrigit, ecce, manus. {{Versus|5}} Ille ferox, & adhuc nullis penetrabilis armis, &nbsp; &nbsp; Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Ille ferox, puerique timor cum matre volucris, &nbsp; &nbsp; Uritur. o superi, non ego solus amo. Franci, tune meos igitur sentire dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cogeris, & poenis ipse favere tuis? Quid tibi nunc tragicis evincto crura cothurnis &nbsp; &nbsp; Prodest Ionii praelia flere maris? Invictumque Ducem patrio transscribere olympo? &nbsp; &nbsp; Non facit ad nostros Musa severa Deos. {{Versus|15}} Tu satius Coo versum tenuare sub antro &nbsp; &nbsp; Incipe, & ad faciles orgia ferre choros; [p. 76] Ascraeumque nemus molli lustrare cicuta, &nbsp; &nbsp; Quod resonent montes, quod resonent silvae. Inferior magno non est Mimnermus Homero. &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil nisi lene probat, nisi nisi molle Venus. Qualia Callimacho sua Cynthia debuit Umbro: &nbsp; &nbsp; Quale melos Nemesis, culte Tibulle, tibi. Quale canit teneri blandissima Musa Secundi, &nbsp; &nbsp; Cum docet e gelidis basia nata rosis. {{Versus|25}} Qualia (si magnis fas est committere parva) &nbsp; &nbsp; Purpureus nobis carmina dictat Amor. At, memini, nuper tenuem ridere laborem &nbsp; &nbsp; Ausus es, & nostras, improbe, delicias. Ah quoties lacrimis turbata rigantibus ora &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Damnabis fastus tot monumenta tui! Cum foribus clausis, clausis cum dura fenestris &nbsp; &nbsp; Despiciet querulae carmen inerme lyrae: Et tibi cantati facient convicia postes, &nbsp; &nbsp; Et matutino sparsa pruina solo. {{Versus|35}} Ah quoties medio haerebunt verba palato, &nbsp; &nbsp; Singultu tremulos impediente sonos! Sic fastum perhibent Nonacrinae Atalantes &nbsp; &nbsp; Flesse sub umbrosis Milaniona jugis. Fertur & Alcides (at qui fuit ille!) rigorem &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Eurytidos lacrimis comminuisse suae. [p. 77] Nec tu turpe puta dilectae flere puellae. &nbsp; &nbsp; Gaudet Amor lacrimis, gaudet & ipsa Venus. Sed tua ne injusto succumbat pondere virtus: &nbsp; &nbsp; Neu timidus primo carcere siste gradum. {{Versus|45}} Demens, qui potuit dulces mutare calores, &nbsp; &nbsp; Primaque translato vincula servitio. Obsequio devicta tuo formosa Corinna &nbsp; &nbsp; Dedit se teneris languida brachiolis. Inque tuos labens humeros, ac pectus amatum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Adjiciet timido murmure, Noster eris. Tum tibi mitescet: tenui tum blanda rubore &nbsp; &nbsp; Multa tibi rapiet basia, multa dabit. Tu roseis inhians humeris, roseisque papillis &nbsp; &nbsp; Multa procax sumes basia, multa dabis. {{Versus|55}} Concharumque modo nexis utrimque labellis &nbsp; &nbsp; Festivum duplex lingula curret iter. Quare ne pigeat primos durare labores. &nbsp; &nbsp; Iste labor certi foederis instar habet. Alma fave Cytherea; fave puer alme po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nam tuus est. Mystam laedere parce tuum. Vivat, &, ut fas est, ex aequo flagret uterque &nbsp; &nbsp; Igne Corinna pari, Francius igne pari. [p. 78] </poem> ====Elegia V. In nuptias Joannis Derramoutii et Corneliae Villepontosiae. ==== <poem> D UM tua festivis, Dermouti candide, taedis &nbsp; &nbsp; Lustrat Hymen felix atria, lustrat Amor; Fila tibi faciles dispensant aurea Parcae, &nbsp; &nbsp; Ducentes fausta stamina longa colo. {{Versus|5}} Et mollem tremulo dum torquent pollice lanam, &nbsp; &nbsp; Fati nescio quid murmurat aura tui: Aura levi Paphios demulcens frigore campos, &nbsp; &nbsp; Aura Cytheriacis edita culminibus. Nimirum lepidas Veneris fert illa tabellas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vatibus, &, jubeat quid Dea magna, docet. Ipsa tibi longe venientes ordinat annos; &nbsp; &nbsp; Temperat & fausta sidera luce Venus. Et dominae Veneris mitissima cura columbae &nbsp; &nbsp; Firmant augurio foedera vestra suo. {{Versus|15}} Nec dubitare licet. Si quis tamen hoc quoque, si quis &nbsp; &nbsp; Contendat fluxam vatibus esse fidem: [p. 79] Ad te, virginei decus o Cornelia coetus, &nbsp; &nbsp; Provocat aetatis praescia Musa tuae. Quidquid in Idaliis signavit Cypria fastis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Consciaque arcano Nox tegit in gremio, Illud flammiferis jamdudum inscripsit ocellis, &nbsp; &nbsp; Non mentitura qui tibi fronte micant. Illinc & leges Dermoutius & nova jura &nbsp; &nbsp; Hauriet, ac cupidis imbibet auriculis; {{Versus|25}} Inque foro Dominae causam dicturus Amoris &nbsp; &nbsp; Et reus, & judex, & simul actor erit. Ludite, & innocuam lusu exercete juventam, &nbsp; &nbsp; Dum res, & vires, & pudor ipse sinet. Ludite concordes animae. sic mensibus actis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Audiat effusas casta Diana preces; Exprimat & caros numerosa in prole parentes, &nbsp; &nbsp; Quae valeat sanctam perpetuare domum. [p. 80] </poem> ====Elegia VI. Ad fontem amoenissimum, qui est e regione Augustae Trevirorum juxta Mosellae ripam.==== <poem> F ONS pellucidula saliens argentee lympha, &nbsp; &nbsp; Irriguum scabro pumice operte caput: Et vos o nemorum dulces in valle recessus, &nbsp; &nbsp; Humida Nympharum Na&#239;adumque domus; {{Versus|5}} Has vobis in serta rosas, haec veris adulti &nbsp; &nbsp; Delicias plenis lilia do calathis. Vos mihi cantanti nimium defendite solem, &nbsp; &nbsp; Dum rubet admoto lumine sera dies. Una aestum lenite, una auscultate querentem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excipit argutum jam mea verba nemus. Hic ego sollicitos committam frondibus ignes, &nbsp; &nbsp; Inque meas curas ingeniosus ero. Cara Neaera, Neaera meos experta furores, &nbsp; &nbsp; Et non obscuri vincula servitii, {{Versus|15}} Quis Deus avulsit tibi me? quod amantibus obstans &nbsp; &nbsp; Sidus tam longas compulit ire vias? Non poteram placidi contentus flumine Vechtae &nbsp; &nbsp; Aestivo lentos fallere sole dies? [p. 81] Non tecum laeta spatiari, Vita, sub umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Umbra ubi proceris decidit a trichilis? Non dulces tibi blanditias, non mollia verba &nbsp; &nbsp; Dicere? non caro deficere in gremio? Deplorat nostras, en, ipse Mosella querelas, &nbsp; &nbsp; Turbidus & crebris volvitur a lacrimis. {{Versus|25}} Ad mea responsant vasti suspiria montes; &nbsp; &nbsp; Te ripae virides, te cava saxa sonant. Moestaque desertis habitat quae vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Jam didicit nomen sponte referre tuum. At me secretis jactantem carmina silvis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec virides ripae, nec cava saxa juvant: Nec quae desertis laetatur vallibus Echo, &nbsp; &nbsp; Echo Maenalii maxima cura Dei. Ipse meos solus mecum lamentor amores, &nbsp; &nbsp; Votaque, solennes concipioque preces. {{Versus|35}} Et, quod nunc superest pro votis omnibus unum, &nbsp; &nbsp; Te nascente die, te moriente cano. Cara Neaera, Neaera meos miserata dolores, &nbsp; &nbsp; Obsequio tandem victa Neaera meo; Num te sepositi capiunt nunc otia ruris? &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} An nostri memorem ducis in urbe moram? O ita Dii faciant, ita tu cum matre Cupido, &nbsp; &nbsp; Ut meus in casto pectore spiret amor! [p. 82] Sed bene me Divi, bene me sperare Cupido, &nbsp; &nbsp; Et bene cum parvo Mater Amore jubet. {{Versus|45}} Si tamen hic mecum sinerent te fata morari; &nbsp; &nbsp; Haec etiam regio, quo capereris, habet. Nulla serenatum vitiant contagia caelum, &nbsp; &nbsp; Non furit insano Sirius igne canis. Non lupus insidias pecori meditatur inultus; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Effoeta serpens non stabulatur humo. Sed liquidi fontes, & prata sonantia rivis, &nbsp; &nbsp; Ingenioque satis terra beata suo: Et tepidi colles, gravidaeque in collibus uvae, &nbsp; &nbsp; Et tempestivo frigore mite nemus: {{Versus|55}} Indocilesque viae lympharum, & dulcis a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Antraque muscosis roscida pumicibus. Hic certo lepores exercet Delia cornu, &nbsp; &nbsp; Aut cervum rapidis insequitur canibus: Dumque levem tremula captat sub fronde soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Incustoditae pone jacent pharetrae. Hic Pan Arcadiae reminiscens virginis ignes &nbsp; &nbsp; Hispida cerato labra terit calamo: Oblitusque sui, sed non oblitus amorum, &nbsp; &nbsp; Haec Deus Arcadiae praetulit arva suae. {{Versus|65}} Delius hos olim multo medicamine fontes &nbsp; &nbsp; Imbuit: hinc grato frigore spirat acor. [p. 83] Ipsaque, ni patrio deberet nomina ponto, &nbsp; &nbsp; His iterum nasci Cypria vellet aquis. Hic tecum dulces gauderem ducere somnos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Amplexu curas & sepelire tuo: Et tecum lusus, mea lux, & seria tecum &nbsp; &nbsp; Dividere, ipsius nec meminisse mei. Irrita quid voveo? discerpunt omnia venti; &nbsp; &nbsp; Vanaque non ullo pondere vota cadunt. {{Versus|75}} Et nunc Hesperio se tinguit in aequore Titan, &nbsp; &nbsp; Fraenaque flammiferis aurea demit equis. Experiar noctem: nocti ne somnia desint, &nbsp; &nbsp; Obverses oculis fac, mea Vita, meis. At tibi, Fons, blanda qui Musas excipis umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Vivat inexhaustae vena perennis aquae: Nec pecudes, nec te turbent, nitidissime, frondes, &nbsp; &nbsp; Et vitreo semper nectare purus eas. [p. 84] </poem> ====Elegia. VII. E vernaculo Hoofdii expressa ad Neaeram.==== <poem> J AM super intonsos montes atque humida rura &nbsp; &nbsp; Candida formoso nascitur ore dies. Jam Rheni tremulis resplendens Phoebus in undis &nbsp; &nbsp; Auricoma gratas luce salutat aves. {{Versus|5}} Tu placido somnos exhalas, cara Neaera, &nbsp; &nbsp; Pectore, sopitis languida luminibus. Nec te purpureo perfusae mane fenestrae, &nbsp; &nbsp; Temporis aut species deliciaeque monent? Nec matutinae volucrum potuere querelae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Somnum sidereis excutere ex oculis? Ecce mea arguto Philomelae accenditur ore &nbsp; &nbsp; Fistula: concentus provocat illa meos. Te quoque tempus erat desertis, o mea, plumis &nbsp; &nbsp; Plumigeros cantu sollicitare choros. {{Versus|15}} Surge, age. Quid cessas docta contendere voce, &nbsp; &nbsp; Lux mea, doctarum vocibus alituum? [p. 85] In nemus & verno viridaria lucida rore &nbsp; &nbsp; Ibimus: invitat te procul omne nemus. Invitant tremulae teneris cum floribus herbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et ros mobilibus qui natat in foliis: Qualis cum cupido deducta puella marito &nbsp; &nbsp; Turgidulis lacrimas depluit ex oculis. Illic si nostros Nymphis modulaberis ignes, &nbsp; &nbsp; Sive meis numeris, seu mage, Vita, tuis; {{Versus|25}} Ad cantus facunda tuos attendet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Et linguam argutas vertet in auriculas. Quos ubi perdidicit, nemorum petet inde recessus, &nbsp; &nbsp; Miratasque novo more docebit aves. Quid loquor, & dulcem rumpo tibi carmine somnum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qui mea commendat jam, puto, vota tibi? Quem tu nec nemorum commutes omnibus umbris, &nbsp; &nbsp; Nec liquidis levium vocibus alituum. Forte meos tecum sic sola revolvis amores; &nbsp; &nbsp; Quodque neges vigilans, dat mihi amica quies. {{Versus|35}} Forte tuis nunc jungo haerentia labra labellis; &nbsp; &nbsp; Aut oculo mecum verba loquente facis. Quid loquor? immodicum rumpam modo carmine somnum. &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. Derident lepidae jam somnia nostra columbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Verbaque, in a&#235;rio quae mihi rore natant. [p. 86] Illae compositis certae dant oscula rostris: &nbsp; &nbsp; At mea frigidulo praeda cadunt Zephyro. Nondum etiam nitidis somnus decessit ocellis? &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. {{Versus|45}} Quid differs, quod sponte velis, quod postulat aetas, &nbsp; &nbsp; Quod jubet accensa lampade dulcis Amor? Adspice: uti dubiae carpamus gaudia vitae &nbsp; &nbsp; Hortantur volucres, silva, juventa, dies. </poem> ====Elegia VIII. Amor elusus. ==== <poem> I Rriguae valles, gelidaeque in vallibus umbrae, &nbsp; &nbsp; Et trepidans liquido caerula lympha pede; Auraque per cultos suspirans molliter hortos, &nbsp; &nbsp; Saxaque muscosis frigida porticibus: {{Versus|5}} Quam bene consuluit vestro Natura decori! &nbsp; &nbsp; Quantum non comtis detulit illecebris! Vos licet horrentes nivibus concreta capillos &nbsp; &nbsp; Acriter immiti frigore adurat Hiems; Vinciat & fontes, & latos vinciat amnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et moestam lapsis velet humum foliis; [p. 87] Ver tamen amissam renovat cum foenore formam &nbsp; &nbsp; Pictum purpureis ora sinumque rosis. Ver impacatae compensans damna senectae &nbsp; &nbsp; Perfundit solitis omnia deliciis. {{Versus|15}} Grataque odorati praebent umbracula rami, &nbsp; &nbsp; Hospitium Nymphis, hospitium Satyris. Nec volucrum dulces desiderat alta querelas &nbsp; &nbsp; Silva, nec ingenuum florea rura decus. Starem utinam longis nixus radicibus ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ad caput arguti pinus amans fluvii! Aut florum generi accedens non simplice cultu &nbsp; &nbsp; Pars essem vestri quantulacumque chori! Tum me conspicuae felicem munere formae &nbsp; &nbsp; Mulceret tacito rure beata quies: {{Versus|25}} Et Boreae tutum a furiis & sideris aestu &nbsp; &nbsp; Afflarent tepidi molle latus Zephyri. Tum quoties reserare diem Matuta pararet, &nbsp; &nbsp; Matutae riguis pascerer a lacrimis. Atque apis ad flores alis allapsa sonoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nectar dulce meo sugeret e calatho. Vel si me niveo carpsisset pollice virgo, &nbsp; &nbsp; Languerem in niveis virginis uberibus. Omnia nunc ingrata. Oculis lux sordet in ipsis, &nbsp; &nbsp; Et riget in tristi pectore amoris hiems. [p. 88] {{Versus|35}} Non mea me dulci delectat tibia cantu: &nbsp; &nbsp; Non Nymphas illo, quo prius, ore cano. Non nemus, & dociles referunt mea verba myricae. &nbsp; &nbsp; Quod solum superest, nil nisi flere juvat. Flere juvat solum, durisque incidere saxis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perfidiae crimen, dura Neaera, tuae. Quae licet aeterno superent adamanta rigore, &nbsp; &nbsp; Ingenio non sunt asperiora tuo. O Pan, Pan, periere mei periere lepores, &nbsp; &nbsp; Et calami, & lusus, o Tegeaee, tui. {{Versus|45}} I quaeso, atque alium, si tanti est, quaere po&#235;tam: &nbsp; &nbsp; Me dolor & luctus & mea fata vocant. Quae nostro celebrata superbiit ore Neaera, &nbsp; &nbsp; Nobilis a Musis illa Neaera meis: Illa, illa ingenua toties Mea dicta cicuta, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} (Proh scelus) alterius sustinet esse viri. Et roseam rigido cervicem fulta lacerto &nbsp; &nbsp; Sustinet hirsutis basia ferre genis: Blanditiasque inter formosi conjugis, inter &nbsp; &nbsp; Amplexus, tenerum supposuisse latus. {{Versus|55}} Est aliquid, fateor, tumidis committere labris &nbsp; &nbsp; Oscula, & horrentem dente notare cutem: Liventesque oculos & longa tabe fluentes &nbsp; &nbsp; Cumque suis oculis jungere cumque labris. [p. 89] Est aliquid, lecto juvenem gremioque fovere, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cujus se dici nulla puella velit. Thyrside contemto, deserto Thyrside, tune &nbsp; &nbsp; Rustice ad has epulas & mea sacra venis? Ite lupi: pax est: ovibus connubia nostris &nbsp; &nbsp; Jungite: vobiscum nunc sociantur oves. {{Versus|65}} Jam jam mala ferent hirsutae mitia pinus: &nbsp; &nbsp; Jam rigido quercus cortice vina ferent. Ah crudele genus, genus ah crudele puellae, &nbsp; &nbsp; Insidiosa boni pernicies animi! Quae nos transfixis Aeaea venefica ceris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ut mala praefracta mente petamus, agit? Quae nos Haemonio tentatos saga veneno &nbsp; &nbsp; Devovet, & lento macerat igne jecur? Acer Amor, fractis utinam cogare sagittis &nbsp; &nbsp; Inter oberrantes delituisse feras; {{Versus|75}} Extinctasque faces videam, & sine viribus arcum, &nbsp; &nbsp; Instrumenta tuae pessima saevitiae! Quid tibi cum placidis pastoribus? i, pete Regum &nbsp; &nbsp; Atria, & exiguos, saeve, relinque lares. Illic muneribus, illic celebrabere votis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Illic nequitiae fige tropaea tuae. Nos sine, qua celsis trepidant de montibus amnes, &nbsp; &nbsp; Ludere, & in viridi pascere valle pecus. [p. 90] Nos sine faginea non doctum carmen in umbra &nbsp; &nbsp; Fingere, quod Satyri, quod probet alma Pales; {{Versus|85}} Et nivei lactis sinum portare Priapo, &nbsp; &nbsp; Arceat ut fures, arceat ut volucres. Nos cervo struere insidias, leporemque fugacem &nbsp; &nbsp; Excipere, & calamo praemia parva sequi. Hic tamen, aut nusquam, es. quid te juvat, improbe, silvas &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Urere, quid nostris crescere ab exuviis? Sis licet exiles breviter contractus in artus: &nbsp; &nbsp; Sis licet & nudus: sis licet usque puer; Exilis certe es: saevis tamen impete multo, &nbsp; &nbsp; Magnaque fecisti vulnera, magna facis. {{Versus|95}} Nam modo sub nitidos furtim collectus ocellos &nbsp; &nbsp; Evibras caecas ima per ossa faces. Et modo formosae levi super aequore frontis &nbsp; &nbsp; Non evitandas tendis, inique, plagas. Et modo, qua teneris effulget purpura malis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occultant dulces te, fugitive, rosae. Os quoque Thessalica, toties qua ludimur, arte &nbsp; &nbsp; Non vacat; & labris multa venena sedent. Haec sunt foeta tuis armamentaria telis: &nbsp; &nbsp; Hinc mortis titulum quaeris, acerbe, meae. {{Versus|105}} Parce, precor, puero puer, & florentibus annis. &nbsp; &nbsp; Parce: decent teneras mitia jura manus. [p. 91] An tibi dedecori credis fore & acribus armis, &nbsp; &nbsp; A te servatus si modo dicar ego? Thyrsidis extincti quoties plorabis ad ossa; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Et, Meus hic, dices, nempe po&#235;ta fuit! Quis nunc pastorum lusus, quis cantet amores, &nbsp; &nbsp; Sive tuos Daphne, seu Galatea tuos? Quis nunc corticibus carmen properabit in udis, &nbsp; &nbsp; Quod chorus errantum laudet Hamadryadum? {{Versus|115}} Ah miserum, dulci quem confecere juventa &nbsp; &nbsp; Luctus, & erepto durus amore dolor. </poem> ====Elegia IX. Ad silvas Trevericas de Delia.==== <poem> S ILVAE, felices silvae, quas mater Amorum &nbsp; &nbsp; Incolit, & lucis plus amat Idaliis; Vosque super liquidos extenta umbracula fontes, &nbsp; &nbsp; Quaeque facis mollem cespitis herba torum: {{Versus|5}} Vobis fausta meae referam praesagia flammae, &nbsp; &nbsp; Secretus solo dum vagor in nemore. [p. 92] Sed tacitam servate fidem: nec sentiat Echo, &nbsp; &nbsp; Ne temere voces reddat inepta meas. Delia nexilibus modo me complexa lacertis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exiguo strinxit murmure basiolum. Erubui, sensique novas in corde sagittas; &nbsp; &nbsp; Atque oculis vocem conciliabat Amor. Illa levi risu, Non me, inquit, amare negabo, &nbsp; &nbsp; Sit modo non fictus, quem meditamur, amor. {{Versus|15}} Sed ne te capiant vani ludibria vulgi, &nbsp; &nbsp; Quae gaudes, tacito gaudia conde sinu. Et me, per Dominae juratus sacra Diones, &nbsp; &nbsp; Unam dilectis dilige plus oculis. Procubui, flexoque innixus poplite supplex &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula candidulis mille dedi manibus. Quoque minus, dixi, dubites, pro munere tanto &nbsp; &nbsp; Accipe cor: speculum cor erit omne tibi. Illic invenies carae simulacra puellae: &nbsp; &nbsp; Stabit & aeternis Delia scripta notis. {{Versus|25}} Namque aliquem quamvis possit meruisse favorem &nbsp; &nbsp; Et calor, & longo juncta calore fides; Officiumque sequax, & non ingratus Apollo, &nbsp; &nbsp; Caraque captato vincula servitio: Nempe tuum est quod spiro; tuum quod amamus uterque; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Prae reliquis, grato quod licet esse, tuum est. [p. 93] Dii facite, haec longos concordia duret in annos, &nbsp; &nbsp; Blandaque dissolvat vincula nulla dies: Delia nec nostro quemquam praeponat amori, &nbsp; &nbsp; Neve mihi oblito defluat illa animo! {{Versus|35}} Risit, & adjiciens tria millia blanditiarum &nbsp; &nbsp; Adstrinxit teneris brachia brachiolis. Ne mihi ne invideas felices, Jupiter, ignes: &nbsp; &nbsp; Non tibi ego caelum, Jupiter, invideo. Nunc ego nec stellas malim calcare micantes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nec tecum infectos visere ad Aethiopas; Dilectis mihi dum liceat pendere lacertis, &nbsp; &nbsp; Et dominae blando deficere in gremio. Gaudia quanta mihi, quanta o mihi gaudia dulcis &nbsp; &nbsp; Spondet Amor! dulcis gaudia quanta Venus! {{Versus|45}} Qualia vere suo nec candida Laodamia &nbsp; &nbsp; Protesila&#235;um detulit in thalamum: Qualia nec sensit frondosa raptor ab Ida, &nbsp; &nbsp; Iret ad Iliacas cum nova praeda domos. Quod si libertas nulli restabit amanti: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vincla mihi placeant, non ego liber ero. Aut si olim caros optem transferre calores, &nbsp; &nbsp; Damnet & officium mens malesuada suum: Ante nefas tam grande, sibi Proserpina crinem &nbsp; &nbsp; Auferat, & merito torreat ossa rogo. [p. 94] </poem> ====Elegia X. Ad Deliam de ejus oculis. ==== <poem> N ON ita Ple&#239;ades caelo nituere sereno, &nbsp; &nbsp; Non Ariadnea demta corona coma: Non ita de celsa radiavit Cynthia Lathmo, &nbsp; &nbsp; Non vigil Oetea Vesperus e specula: {{Versus|5}} Ut possint istis, mea lux, contendere ocellis, &nbsp; &nbsp; Quos majora polo sidera servat Amor. O decus, o rarae rarissima gloria formae, &nbsp; &nbsp; Ipsi par Veneri, ni Venus ipsa fores! Andromache talis Thebis formosa relictis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laomedonteum venit in hospitium. Talis in aeterno Pallas spatiatur Olympo, &nbsp; &nbsp; Cum posuit cristas, cum posuit clypeum. Nec mihi jam quisquam nigros commendet ocellos. &nbsp; &nbsp; Nigra aliis placeat, caerula forma mihi. {{Versus|15}} Nec decantati Jovis objiciantur amores: &nbsp; &nbsp; Nigra licet Lede, nigra sit Antiope. [p. 95] Jupiter, ignoscas a te diversa probanti. &nbsp; &nbsp; Hic ego nec tecum, nec tuus esse velim. Caerula belligeram commendat forma Minervam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De cerebro illa quidem, de capite orta tuo est. Caerula Juno tua est: & quid speciosius illa? &nbsp; &nbsp; Caerula, spumoso quae Dea nata mari. Caerula Nere&#239;das inter Panopea sorores &nbsp; &nbsp; Eminet, & liquida caerula Doris aqua. {{Versus|25}} Caerula erat Nymphe, tibi quae, Leandre, natanti &nbsp; &nbsp; Praeluxit nitidam per freta caeca facem. Denique (longinquum ne diffundamur in aevum) &nbsp; &nbsp; Delia caerulea est, caerula Deliola est. Iste serenatum color exhilaravit olympum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum posuit multae turbidus imber aquae. Iste maris color est, cum in fluctibus apricantem &nbsp; &nbsp; Nerea delphines adsiluere sui. Tale coronato Bromius resplendet in auro, &nbsp; &nbsp; Quem libat tenera sponsa novella manu. {{Versus|35}} Sol utinam, sol o utinam mea Delia fiat; &nbsp; &nbsp; Et quae olim Clytien, me quoque fata trahant. Aut ego sim speculum, quo se pulcerrima comat, &nbsp; &nbsp; Et me de forma consulat illa sua. Aut ego stelliferos unus convertar in orbes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Atque unam stellis omnibus intuear. [p. 96] Tum neque mi luci libeat decedere adultae, &nbsp; &nbsp; Nec mergi canum Thetyos in gremium. Ipse dies longos longasque ex ordine noctes &nbsp; &nbsp; Pascam dilectis lumina luminibus. {{Versus|45}} Mirentur trepidique homines, miretur & aethra, &nbsp; &nbsp; More novo media sidera stare die. </poem> ====Elegia XI. Galatea ex Hoofdii vernaculo adumbrata.==== <poem> D APHNIDIS occulto Galatea peribat amore; &nbsp; &nbsp; Flammarumque satis, nec satis oris, erat. Ne posset sanare, novum ne prodere vulnus, &nbsp; &nbsp; Stabat in excubiis hinc Amor, inde Pudor. {{Versus|5}} Tentabat quam saepe fateri lingua dolorem, &nbsp; &nbsp; Haesit, & in cursu substitit usque suo. Et nutus oculis, & desunt verba labellis, &nbsp; &nbsp; Et tactum timido frigore pectus hebet. Ipsa quoque articulis si dextra loquacibus ignem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exprimat, articulos deserit ipsa suos. Quid facis? exclamat. quid inania vota fovemus, &nbsp; &nbsp; O anime, & certum quaerimus exitium? [p. 97] Nesciat hoc Phyllis, hoc aemula nesciat Aegle: &nbsp; &nbsp; Fabula ne pagi sit Galatea sui. {{Versus|15}} Et tamen aut unus Galateam Daphnis habebit, &nbsp; &nbsp; Aut certe nullus Daphnin habebit amor. Mane erat: in gelidae se sola crepidine ripae &nbsp; &nbsp; Collocat, incultas dispositura comas. At puer ut sensit (nam senserat omnia) Daphnis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non observatis prosilit e latebris. Et sensim post sepem adrepens, proximus illi, &nbsp; &nbsp; Trans humerum puros prospicit in latices. Horruit, ut vidit Galatea in imagine Daphnin: &nbsp; &nbsp; Respicit, & veri Daphnidis ora videt. {{Versus|25}} Imo, ait, insidiis si sit locus, accipe palmam: &nbsp; &nbsp; Vincis, Daphni: impar una duobus eram. [p. 98] </poem> ====Elegia XII. Ad Deliam rusticantem.==== <poem> E CQUID te patrio cessantem, Delia, rure &nbsp; &nbsp; Ulla subit vatis mutua cura tui? Et modo se in gelidis spatianti leniter umbris &nbsp; &nbsp; Pectoris, ut nunc est, sistit imago mei? {{Versus|5}} Et modo praeteritos mens est revocare calores, &nbsp; &nbsp; Quaeque tuo tantum cognita sunt thalamo? Quis mihi nunc tecum non suadeat esse? relicta &nbsp; &nbsp; Urbe quis agrestes non coluisse Deos? Rura trahunt animum. Postquam rus praetulit urbi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Delia, neglecta migrat ab urbe Venus. Ipse comes matri volitat, gaudetque Cupido &nbsp; &nbsp; Delicias veris carpere frigiduli. Qua Dea praecessit, qua tu, formosa, sequemur. &nbsp; &nbsp; Jam venio, mea lux; lux mea, jam venio. {{Versus|15}} Haerebo fixus lateri spatiantis; & una &nbsp; &nbsp; Excipiet positos cespitis herba duos. [p. 99] Seu tu capreolis, seu delectabere damis: &nbsp; &nbsp; Nunc damas figam, nunc tibi capreolos. Sive sub ilicibus tenerum captare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua vetus umbra altis decidit ilicibus, Sive libet dulces in serta ligare amaranthos; &nbsp; &nbsp; Ipse tibi custos, ipse sedebo comes. Nec pigeat, ne te radiis sol acribus urat, &nbsp; &nbsp; Umbellam capiti sustinuisse tuo. {{Versus|25}} Et si quid peccent aestus vehementius; aestus &nbsp; &nbsp; Discutiet nostra mota tabella manu. Tu me luminibus, tu me dignata labellis, &nbsp; &nbsp; Mille jocos facies, oscula mille dabis. Jamque pharetratae ritu succincta Dianae &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ludes formosas inter Hamadryadas. Jam, lusu defessa, papillis nuda sinuque &nbsp; &nbsp; Lene susurrantes excipies Zephyros. Quale per excultos Zephyrorum spiritus hortos &nbsp; &nbsp; Aurea mala suis mulcet in arboribus. {{Versus|35}} Fronde sedens sub populea vocalis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Eliciet cantus ad sua plectra tuos. Ne tamen usque adeo nemoris te gratia tangat, &nbsp; &nbsp; Ut sine me solum per nemus ire velis. Sunt illic Satyri, sunt improba numina Fauni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Silenique senes, & gregis ille Deus. [p. 100] Nec capiant fontes, vicinaque fontibus antra, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia pumicibus. Talis in extremis Mysorum flebilis oris &nbsp; &nbsp; Thiodamanteum perdidit error Hylan. {{Versus|45}} Neve putes inpune vagas errare puellas: &nbsp; &nbsp; Exemplo docuit multa puella suo. Flumina praecipue, sic sis formosa, caveto: &nbsp; &nbsp; Ipsa etiam norunt flumina quid sit amor. Quis caluisse suis Acheloum nescit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum pretium pugnae De&#239;anira fuit? Quid? non Haemonio placuit Salmonis Enipeo, &nbsp; &nbsp; Et pressa est sicco rapta puella Deo? Ille papyrifero spatiosus gurgite Nilus &nbsp; &nbsp; Visus in Evadne pallidus ire sua est. {{Versus|55}} Tu quoque, si, fluvius cur sis, Arethusa, requiram: &nbsp; &nbsp; Alphei, dices, sum modo crimen ego. Infelix Arethusa, tuae dolor Ilithyiae, &nbsp; &nbsp; Quam malles nullis membra rigasse vadis? Quo tibi nunc volucri cervos praevertere cursu? &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Instat, & indomita te premit ille fuga. Indue flumineos liquidi jam corporis artus: &nbsp; &nbsp; Flumineos artus junget & ille tibi. Et trans Orchomenon, & trans Erimanthon, & Elin, &nbsp; &nbsp; Cyllenaeque umbras Maenaliosque sinus, [p. 101] {{Versus|65}} Pisaeasque urbes, vestigia cara secutus, &nbsp; &nbsp; Tecum Sicaniis influet aequoribus. Nunc quoque vitatos non est vitare Hymenaeos. &nbsp; &nbsp; Heu quanto raptor constitit ille tibi! Illud idem, mea lux, in te vereare licebit. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Semper formosis insidiatur Amor. Nec te decipiat tranquillo frigore Sabis. &nbsp; &nbsp; Crede mihi, in medio frigore Sabis amat. Sabis amat certe: sed ne prodatur amare, &nbsp; &nbsp; Horrentes umbrae silvaque multa facit. {{Versus|75}} Ah cave, ne tantus mihi sis dolor. ille ruinam, &nbsp; &nbsp; Si tibi quid fiat, ducet utramque dies. Nec tibi sit rivos tanti lustrare liquentes, &nbsp; &nbsp; Ut novus ipse meis rivus eam lacrimis. Flumina habent alias, mea vita, habeantque puellas: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Incolumem servet te Cytherea mihi. [p. 102] </poem> ====Elegia XIII. Ad noctem. ==== <poem> N OX bona, quae longos hominum miserata labores &nbsp; &nbsp; Languida jucundo membra sopore foves: Nox bona, dulce caput redimita micantibus astris, &nbsp; &nbsp; Dulce papaveribus vincta rosisque caput; {{Versus|5}} Adspice me ingrato nequidquam lumina somno &nbsp; &nbsp; Sollicitum multis flectere cum precibus. Nequidquam. Fugit ingratus mea lumina Somnus, &nbsp; &nbsp; Et surda blandas negligit aure preces. Ille tamen, cum tu medio placidissima cursu es, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debuerat matri junctior ire comes. Aut illum torvo terrent mea somnia visu; &nbsp; &nbsp; Vel curas potius deficit ante meas. Aut, quod crediderim, furtivo captus amore &nbsp; &nbsp; Deliciis fruitur nunc sine teste suis. {{Versus|15}} At memini, cum me speratae ad gaudia noctis &nbsp; &nbsp; Sisteret in thalami limine dulcis Amor, Invitaeque oculis furtim irrepsisse puellae, &nbsp; &nbsp; Deliciasque mihi praeripuisse meas. [p. 103] Jam, bona, concilia somnum; lenitus ut ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mulceat irrigua lumen utrumque manu. Nulla mihi cupidis ignes argutat in ulnis: &nbsp; &nbsp; Exigit officium nulla puella meum. Blanda veni, prolixa veni: tibi cespite vivo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic venias) Arabo fiet odore tibi. {{Versus|25}} Non tibi contulerim, nitidi quae nuntia solis &nbsp; &nbsp; Purpureum roseo provocat ore diem. Non tibi, quae, radiis quamvis argentea puris, &nbsp; &nbsp; Stellarum vigiles emicat ante choros. Fusca licet, sis nigra licet: sic fusca capillos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic oculos Phyllis, si modo vivit, habet. Hei mihi, quid volui? dum te lenire precando &nbsp; &nbsp; Molior, admonitu Phyllidis instat Amor. Phyllidis admonitu sensi recalescere pectus, &nbsp; &nbsp; Et male sopitas serpere in ossa faces. {{Versus|35}} Phyllidis ad nomen dum mens mihi tristis anhelat, &nbsp; &nbsp; Nec memor est somni, nec memor ipsa sui. Jam mihi Trajectum videor, collesque supinos, &nbsp; &nbsp; Erroresque, pater Mosa, videre tuos; Inque sinu dominae dulcem spirare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ardua qua gelidam fagus opacat humum. Quid queror infelix? vigilans, en, somnia narro: &nbsp; &nbsp; Et mea nunc sine me gaudia Phyllis habet. [p. 104] Tu modo, tu Nox alma, fave. tu redde quieti, &nbsp; &nbsp; Et recrea afflatu pectora lassa tuo. {{Versus|45}} Aut, si vulneribus superat spes ulla medendis, &nbsp; &nbsp; Urgeat aeternus lumina victa sopor. </poem> ====Elegia XIV. In nuptias Gerardi Frankenii et Catharinae Adelheidis Moneniae. ==== <poem> F RANKENIUM dulci formosa Monenia vultu &nbsp; &nbsp; Ceperat: ignoti servus Amoris erat. Quid faciat? caecum stridebat pectore vulnus; &nbsp; &nbsp; Nec tamen auxilio vulneris auctor erat. {{Versus|5}} Phoebe pater, dixit, si nos tua cura medentes &nbsp; &nbsp; Dicimur, huc medicam (nam potes) adfer opem. Audiit, herbarumque potens subrisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Ac leviter, Fies tu quoque sanus, ait. Dos mea (nec nescis) succos miscere salubres: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dos mea, laurigeras increpuisse fides. [p. 105] Utraque, si quid id est, tibi nunc deserviet uni: &nbsp; &nbsp; Atque erit in tantis promta medela malis. Tu mihi cura vetus, postquam de matre cadentem &nbsp; &nbsp; Ad nostros genitor detulit ipse tholos. {{Versus|15}} Virginis ecce parens, (obmutuit ore tremente &nbsp; &nbsp; Virginis audito nomine Frankenius) Ille parens, quo non alius me plenior ipso &nbsp; &nbsp; Salanas dulci carmine mulcet oves. Hic quoque noster amor: nec plus mihi filius Orpheus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Debuit, aut grata notus ab arte Linus. Jungam ego tam pariles animas, dulcesque catenas &nbsp; &nbsp; Aeterno nexas ex adamante dabo. Finierat. nivea mitis Concordia palla &nbsp; &nbsp; Venit, & aurata cum face blandus Hymen: {{Versus|25}} Et Venus, & Veneris justissima cura Lepores, &nbsp; &nbsp; Cordaque qui stringit mutua castus Amor. Ite agite, o juvenes: gracili bona Cynthia cornu &nbsp; &nbsp; Praelucet primis officiosa toris. Mox eadem decimo cum plena refulserit orbe, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Luciferae partes mite juvantis agat. Sic Phoebi cantoris opes, Phoebique medentis &nbsp; &nbsp; Sentiet haud uno fulta nepote domus. [p. 106] </poem> ====Elegia XV. Genethliacon filio primum genito Joannis Huidekooper Marsevenii, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> N ASCERE Phoebei puer o genitoris imago; &nbsp; &nbsp; Unice foecundae nascere matris amor. Nascere avo promisse nepos proavoque, vetustam &nbsp; &nbsp; Nomine qui possis perpetuare domum. {{Versus|5}} Ominor, en: vives, susceptaque vota tuorum &nbsp; &nbsp; Solvere erit sacris, ad tua festa, focis. Ominor, en: Patrias feliciter ibis in artes, &nbsp; &nbsp; Ingenio numeris sufficiente suis. Spes generis recidiva tui, spes celsa parentum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Consulibus binis gloria, parve puer: Cresce puer: celeres supera virtutibus annos: &nbsp; &nbsp; Ex utroque ingens sanguine calcar habes. Jam te felices laetis complexibus Horae, &nbsp; &nbsp; Jam ligat ad sanctos Pallas amica sinus. [p. 107] {{Versus|15}} Uberaque indulget teneris turgentia labris, &nbsp; &nbsp; Mox pascenda tuo nectare Graja Venus. Exspectant primos Latii decora alta labores &nbsp; &nbsp; Nominis, ingeniis terra superba suis. Exspectant Latiae monumenta perennia Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Parvule, conatus nata juvare tuos. Tum majora manent: toto vocat agmine Tibris, &nbsp; &nbsp; Inque vetustates te jubet ire suas: Heroum Tibris genitor, genitorque Deorum; &nbsp; &nbsp; Hesperiis Tibris non leve numen aquis. {{Versus|25}} Ille tibi fortes ostendet in ordine turmas, &nbsp; &nbsp; Totque triumphali fixa tropaea manu. Ille tibi placidae pinget bona commoda Pacis, &nbsp; &nbsp; Et semper curis otia tuta novis. Nempe rudimentis formandus talibus olim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Inque tuas laudes erudiendus eris. Inde quid effugiat virtus tua, quidve sequatur, &nbsp; &nbsp; Hauriet, & monitis crescet ab ipsa suis; Inde exempla petes magnorum magna virorum, &nbsp; &nbsp; Quaeque domi possint, quaeque decere foris. {{Versus|35}} Sic prius ingentem Ascanius quam conderet Albam, &nbsp; &nbsp; In Siculo Trojam litore lusit avo. [p. 108] </poem> ====Elegia XVI. In nuptias Sebastiani Kortholti, et Annae Lobedantziae. ==== <poem> C ARMINA quae thalamis genialibus aurea, Divae, &nbsp; &nbsp; Concinitis, cupido dicite pauca mihi. Dicite Pierides; & tu formose Dearum &nbsp; &nbsp; Sectator, crocea dulcis Hymen tunica. {{Versus|5}} Dulcis Hymen, Hymenenaee patris stirps digna Lyaei, &nbsp; &nbsp; Uraniae proles candida matris Hymen. Vobis, qui canitur, primis devotus ab annis &nbsp; &nbsp; Promeruit fausta nunc quoque voce cani. Ille cliens vester, vestri Kortholtus amores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Uritur, ut celeres populant sata pinguia taedae; &nbsp; &nbsp; Ut sacer Eoo qui sonat igne focus. Nec minus ardet amans Lobedantzia, quamlibet illi &nbsp; &nbsp; Luctatur tenero dulcis in ore rubor. {{Versus|15}} Junge pares, Domiduce, aeterno foedere amantes: &nbsp; &nbsp; Junge pares animis, ingenioque pares. [p. 109] Dignius haud alia caluisset virgine Sponsus: &nbsp; &nbsp; Anna quoque haud alio digna perire viro. Anna, Cupidineis numquam temerata sagittis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic primum coepit discere quid sit Amor. Hic primum trepido Venerem non spernere voto; &nbsp; &nbsp; Ah misera, ah voti non bene certa sui! Obstat virginitatis amor, actumque pudice &nbsp; &nbsp; Tempus, & aetatis ver, & amoena quies. {{Versus|25}} Damna quoque extimuit laudatae hostilia formae, &nbsp; &nbsp; Et quae plura rudis fingere virgo solet. Desine legitimas, &#244; formosissima, flammas &nbsp; &nbsp; Damnare, & casti jura timere tori. Non ideo decus oris habes praenobile blandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Torpeat ut gelido moesta juventa situ. Non ideo totos adflavit Gratia census, &nbsp; &nbsp; Pectore quae sedem gaudet habere tuo. Adspice, virginibus quam sis formosior una &nbsp; &nbsp; Omnibus, una tui temporis Anna decus. {{Versus|35}} Qualis odoratis in apricae vallibus Hennae &nbsp; &nbsp; Ussit amatorem Persephonea suum. Qualis Gargaphio spatiatur gramine Pallas, &nbsp; &nbsp; Virgineum nulla casside pressa caput. Qualis ab exhausta rediens cum strage ferarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perspicuis corpus Delia lavit aquis. [p. 110] Adspice, ut Aonio juvenis conspectus in ostro &nbsp; &nbsp; Te petat, illecebris saucius ille tuis. Ut desiderio contabescentis inani &nbsp; &nbsp; Lumina perpetuae semper edant lacrimae. {{Versus|45}} Illum Pegasidesque Deae, nemorumque puellae, &nbsp; &nbsp; Optarunt gremio semper habere suo. Sertaque donarunt non marcescentia ab annis; &nbsp; &nbsp; Et calamo dulces edocuere modos. Illum nec calami moverunt, nec nova serta. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ardet inexpleto victus amore tui. Et tibi Pegasidasque Deas nemorumque puellas &nbsp; &nbsp; Posthabuit, sancto vinctus amore tibi. Flecteris. en sensi. nec te rigor iste pudicus &nbsp; &nbsp; Ulterius vacui pectoris esse sinit. {{Versus|55}} Et Venus, & Veneris subeunt artesque dolique: &nbsp; &nbsp; Et puer ille novo fervidus igne subit. Et flammae tenero ignotae sub corde tepescunt: &nbsp; &nbsp; Incertusque vago ducitur ore color. Et suspiria furtivis erupta labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et lacrimae ignarum sponte fatentur onus. Hoc habet. En justi nova praeda Cupidinis Anna &nbsp; &nbsp; Gemmiferas domini ducitur ante rotas. Annue, purpureis quae nunc, vaga Cynthia, bigis &nbsp; &nbsp; Sidereo tacitum limite carpis iter. [p. 111] {{Versus|65}} Cynthia, legitimo venerabile numen amori, &nbsp; &nbsp; Femineas semper promta juvare preces. Promta laborantes utero relevare puellas; &nbsp; &nbsp; Promta salutares ferre vocata manus. Huc Dea, mox decimum cum plena reduxeris orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Auctor jucundae candida lucis ades. Huc ades, o nivei custos Lucina pudoris: &nbsp; &nbsp; Credita tutelae sit domus illa tuae. Quae Latonigenam cantu Paeana frequentans, &nbsp; &nbsp; Per fratrem meruit muneris esse tui. </poem> ====Elegia XVII. Ad Davidem Hoogstratanum, in gemellarum ejus filiarum natalem primum.==== <poem> S OLVE, gemelliparae conjux facunde Mariae, &nbsp; &nbsp; Munera Lucinae debita, solve pater. Ecce, tibi, tenero frangentes murmura risu, &nbsp; &nbsp; Exiguas tendunt utraque gnata manus. {{Versus|5}} Et laetis genitorem oculis matremque salutant &nbsp; &nbsp; Aurea spes generis, biga venusta, novi. [p. 112] Salvete o hiemis flores, salvete puellae, &nbsp; &nbsp; Mox quoque maturo non leve vere decus. Haec est vestra dies, primo quae vidit in ortu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Edere vagitus, ac puerile queri. Nunc etiam blandum ridetis, & oscula matri &nbsp; &nbsp; Uda lacessitis pangitis uberibus. Nunc etiam blaeso rumpentes gutture vocem &nbsp; &nbsp; Vultis inexpertis fingere verba sonis. {{Versus|15}} At nimium properatis: at o dormite sorores: &nbsp; &nbsp; Versabunt cunas Lallus Amorque duas. Ille ut jucundo resolutis membra sopore &nbsp; &nbsp; Leniat ingratae taedia longa morae: Hic ut vulnificos non intellectus ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Armet, & occultum muniat ore decus. Sic venient mores, venient cum moribus anni, &nbsp; &nbsp; Imperiique satis conscia forma sui. Et quisquam dubitet, qui vos modo viderit olim, &nbsp; &nbsp; In medio nasci frigore posse rosas? [p. 113] </poem> ====Elegia XVIII. Ad Samuelem Munkerum sponsum.==== <poem> A ONIDUM, Munkere, & Phoebi cura Latini, &nbsp; &nbsp; Illustris generi fama future tuo, Ecquid contentus poteras Pene&#239;de lauro &nbsp; &nbsp; Sutilibus myrtis abstinuisse manus? {{Versus|5}} Non poteras. sensi. vatum tutela Dione &nbsp; &nbsp; Te quoque festivis inplicuit pedicis. Te quoque non noto gaudet tetigisse flagello, &nbsp; &nbsp; Et sibi Phoebeis plaudit in exuviis. Talis in Eurydice suspirantem Orphea quondam &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ismarus incultis ingemuit scopulis. Cum juga, cum silvae, cum devia lustra ferarum, &nbsp; &nbsp; Excitaeque suis Na&#239;des e latebris, Certatim duros consolarentur amores; &nbsp; &nbsp; Lymphaque ab exesis humida pumicibus {{Versus|15}} Halitibus longis, & dulci suspiratu, &nbsp; &nbsp; Vatis inexhaustas combiberet lacrimas. Te quoque ab Idaliis incensum viscera flammis &nbsp; &nbsp; Isalaque & notis Amstela vorticibus [p. 114] Et toto doluere sinu, & videre gementem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sixia quem multis ante petita procis Indomito sineret pectus consumier aestu, &nbsp; &nbsp; Et praedam saevis esse Cupidinibus. Eurydicen tamen & lacrimis Rhodope&#239;us heros &nbsp; &nbsp; Flexit, & auratae deliciis citharae. {{Versus|25}} Nec tibi, quas omni coluisti aetate, Camoenae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricem ferre morantur opem. Ardet Sixia victa, & amoribus externata &nbsp; &nbsp; Non negat ipsa tuo ferre pedem thalamo. Felix, formosis cui nunc haerere labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Munkere, & caro cui licet ore frui! Felices ambo, qu&#238;s pennis alma secundis &nbsp; &nbsp; Non sterilem spondet Ilithyia domum! [p. 115] </poem> ==Jani Broukhusii lyricorum libri duo. == [p. 116: blanco] [p. 117] ===Jani Broukhusii lyricorum liber primus. === ====Ode I. D. M. Mariae Magnae Britanniae, Franciae, Hiberniae, reginae.==== <poem> Q UANTAS sub altis Acrocerauniis Exercet iras magna manus Jovis, &nbsp; &nbsp; Qua terra, qua ponti profundum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intremuit, volucresque fulmen {{Versus|5}} Vibravit alas: talis in ultimo, Regina, luctuque & lacrimis tuos &nbsp; &nbsp; Funesta tempestas Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Attonuit, trepidosque Belgas. [p. 118] Heu triste vulnus! vulneris heu dolor {{Versus|10}} Acerbus, atrox, inmedicabilis! &nbsp; &nbsp; Heu plaga feralis, tribusque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditata regnis! Te scissa canas Religio comas, Te liberalis Munificentia, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Te luget invitis ademtam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casta Fides, Pietasque terris. Moresque, & artes pectoris aureas Sexum evagati, & nobile consilii &nbsp; &nbsp; Mirata robur, sempiterno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama novum dolet aere funus. O feminarum gloria Principum Quacumque currus Sol agit igneos, &nbsp; &nbsp; Quacumque per fluctus remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrequies sonat ira Nerei; {{Versus|25}} Zmaragde nostri lucide saeculi MARIA, gentis delicium tuae; &nbsp; &nbsp; Quid plectra, perfunctumque tristi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbiton ingeminare cantu Pergamus? omnis tecum abiit Lepos, {{Versus|30}} Tecum Voluptas, & chorus Artium &nbsp; &nbsp; Facundus, & pulsae citatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munditiae emicuere pennis. [p. 119] At Moeror atro pectore lugubres Singultat hymnos, & face fumida {{Versus|35}} Deformis insano lacertos &nbsp; &nbsp; Ense ferit, pavidosque vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frustra. Sereni te mediam poli Formosus Aether lumine vestiit &nbsp; &nbsp; Aeterno, & astrorum coronant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Pervigiles sine labe flammae. Illinc tuorum suscipe civium, Regina, curam; mater, ut antea, &nbsp; &nbsp; Jucunda subjectis, & orbis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mite patrocinium relicti. {{Versus|45}} Illinc triumphos Conjugis incliti Gavisa spectes, utque per hostium &nbsp; &nbsp; Caesorum acervos justa victor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Explicet invidiosus arma. Illinc, faventum munere caelitum, {{Versus|50}} Rerum beatam deplue copiam, &nbsp; &nbsp; Dignata tutari Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incolumes duce GULIELMO. [p. 120] <tr><td width = 222 align = center></poem> ====Ode II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> E T me meorum cura sodalium, Et me relictae tangit amor domus; &nbsp; &nbsp; Et mens Batavorum per urbes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Anxia praetrepidat vagari. {{Versus|5}} Visendus altis Amstela moenibus; Ingentis ingens aequoris arbiter &nbsp; &nbsp; Visendus Ya, Ya magni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Progenies animosa Nerei. Illic amores inveniam meos; {{Versus|10}} Illic amicos, & memores mei &nbsp; &nbsp; Vates; &, ut defungar, illic &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Francius est amor ille noster. Franci, meorum conscie lusuum, Vivisne Franci? vive, & amabiles &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Annos, & insignem juventam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exige Apollineas per artes, Carus Camoenis, carus Apollini, Mihique rebus carior omnibus: &nbsp; &nbsp; Quem primum & has artes fatebor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Meque meas docuisse dotes. [p. 121] Tecum beati temporis otia, Curasque molli ruris in angulo &nbsp; &nbsp; Fallebam amaras: tecum amoenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aonidum spatiabar hortis. {{Versus|25}} Nos saepe picto vesper ab aethere, Nos saepe puro sidere Lucifer &nbsp; &nbsp; Vidit jocabundos, merique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Innocuos calices trahentes. Nunc vel recentis nos labor ingenii, {{Versus|30}} Vel si quid aevo restat ab aureo &nbsp; &nbsp; Una legentes detinebat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et celeres variabat horas. Nunc in remoto gramine devius Ducebat ardor Pieriam chelyn &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Plectro fatigare, & jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine sollicitare nymphas. Sed me Latini pectinis arbiter Parvo retentum fine co&#235;rcuit; &nbsp; &nbsp; Brevique circumscripta gyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vis animi melioris haesit. Talis reductae vallis in abdito Sinu sub alto lympha cacumine &nbsp; &nbsp; Per gramina & virgulta serpens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo trepidat susurro. [p. 122] {{Versus|45}} Non illam apricis caprea pascuis, Siticulosi nec dominus gregis, &nbsp; &nbsp; Siccusve collaudet viator, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum medius coquit arva Titan. Te magna forti dicere spiritu, {{Versus|50}} Te parva leni ludere barbito, &nbsp; &nbsp; Apteque formam fingi in omnem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pegasides docuere Divae. Te Cypris aequo ducta Cupidine Legit sacerdotem, & nivea manu &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Comtos tibi gestit capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idalia cohibere myrto. Tu plena magno vela moves mari, Sulcasque latis aequora cursibus, &nbsp; &nbsp; Grajos ut observes magistros: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos veteres renovamus ignes; Et miti ocellos sidere lucidos, Et basiorum mella, & amabiles &nbsp; &nbsp; Genas, verecundamque frontem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo modulamur ore. [p. 123] </poem> ====Ode III. Ad Theodorum Doppium.==== <poem> D OPPI, tu tenerae conjugis osculum Ac dulces cupidus visere liberos, Natalis repetes delicias soli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cari requiem laris. {{Versus|5}} Illic militiae taedia mitibus Mutabis studiis, ad Solymae juga Et formosa sacro pascua gramine &nbsp; &nbsp; Commissum revocans gregem. Illic sub patriae tegmine populi {{Versus|10}} (Cum festus pariet laetitiam dies) Fusus, candidulos inter amiculos, &nbsp; &nbsp; Curarum aspera dilues. Me quamvis alio dura necessitas Invitum Batavo dividat a mari; {{Versus|15}} At non immemorem, non vacuum ignibus &nbsp; &nbsp; Cari pectoris arguet. Tu (si quid veterum cura sodalium Exhaustusque simul commeruit labor) Vivas vel Pylii saecula, sed tui &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Semper Broukhusii memor. [p. 124] </poem> ====Ode IV. In libros Antonii Bynaei de passione Christi.==== <poem> U LTIMA dum tecum mortem meditantis Iesu &nbsp; &nbsp; Docto revolvis pectore, Bynaee, & sacri reseras mysteria ligni, &nbsp; &nbsp; Ac triste Iudaeae scelus; {{Versus|5}} Quis neget aetheriis cognatam sedibus auram &nbsp; &nbsp; Duxisse scribentis manum? Deproperasse altis Cedronis flumina lucis, &nbsp; &nbsp; Mentem irrigatum quis neget? O lac, o violas, o florum quidquid ubique est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dulcesque caelitum favos! Non aliter gravidis formosum in nubibus arcum &nbsp; &nbsp; Natura pingit artifex. Tales mellilegae sub apricis collibus Hyblae &nbsp; &nbsp; Zephyrus colorat areas. {{Versus|15}} Macte tui longum felix, Bynaee, laboris, &nbsp; &nbsp; Et invidendae paginae: [p. 125] Macte isto, Bynaee, animo, quem proluit altus &nbsp; &nbsp; Caelestis imber gratiae: Et depone pios, monumentum dulce, libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Crucis salubrem ad stipitem. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====Ode V. Ad Petrum Bernagium sanitati restitutum.==== <poem> C LARA Machaonii Bernagi gloria coetus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec cura Musarum levis, Tene ego Persephones erepto e carcere furvo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsisque Lethae faucibus, {{Versus|5}} Tene fruor redivivo, & pectore pectus amicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Artis tero complexibus? Tene fruor, tueorque tuos, dulcissime, vultus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix ipse credulus mihi? Gratia magna tibi, Paean pater, unde medentum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pendet salutaris manus: Unde sacri latices Aganippidos Hippocrenae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecunda vatum pectora [p. 126] Rore fovent dulci, mentemque caloribus aptam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dio furore temperant. {{Versus|15}} Gratia magna tibi, Paean pater. occidat ille &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Musicus sordet labor. Vivat, & extentos Bernagius inpleat annos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno parente te minor. </poem> ====Ode VI. In historiam horti medici Amstelaedamensis ad manes Caroli Clusii. ==== <poem> C LUSI, si quid adhuc sentis tellure sub ima, &nbsp; &nbsp; Nec segnis tua degravat ossa Letheo torpore lapis; huc nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Huc ades, o consulta sagacis {{Versus|5}} Naturae, veterumque tenax prudensque laborum, &nbsp; &nbsp; Telluris Floraeque sacerdos. Non erit Illyrios iterum tibi quaerere colles, &nbsp; &nbsp; Aut gelida reptare Pyrene. [p. 127] Aethere sub patrio Belgarum, & dulcibus umbris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Amstelii prope fluminis alveum, Sacra recognosces priscis incognita mystis, &nbsp; &nbsp; Alterius miracula mundi. Larga recognosces peregrini munera caeli, &nbsp; &nbsp; Exuvias fragrantis Eoi. {{Versus|15}} Quidquid odoratae privum genuere Moluccae, &nbsp; &nbsp; Armiferae quod litora Javae; Tabrobaneque ferax, lucenti nota Canopo; &nbsp; &nbsp; Mira fides! his germinat hortis. Edomitoque soli vitio, morboque palustri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amsteliis viret India lucis. Sed neque sola novos Matuta huc misit honores, &nbsp; &nbsp; Aut nigri pia Memnonis aula. Aspice quo dites spoliarint munere silvas &nbsp; &nbsp; Americes nova regna remotae. {{Versus|25}} Ignotisque tibi ramis pendentia poma, &nbsp; &nbsp; Ignotos mirare racemos. Hic nemus auricomum, hic varios induta colores &nbsp; &nbsp; Ruris honos Ananassa superbit: Ruris honos Ananassa, Deum dignissima mensis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnigeni Regina saporis. Hic platanus foecunda: & quo te carmine dicam, &nbsp; &nbsp; Naturae stupor ipse, Pudica? [p. 128] Hic, quod Marmaricas Barce vix inter arenas &nbsp; &nbsp; Excoctis enutriit arvis. {{Versus|35}} Hic, quod magnorum mater truculenta leonum &nbsp; &nbsp; Aequoreo tulit Africa tractu, Qua nimbis insessa furentibus & madida Austro &nbsp; &nbsp; Grande Spei latus explicat almae. Has, Clusi, tibi delicias (quis crederet umquam?) &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hollandus secrevit Apollo. Eductasque, vides, non nostro sidere stirpes &nbsp; &nbsp; Maturat sub sidere nostro. Quid non magnanimi potuit pia cura Senatus? &nbsp; &nbsp; Quid non Marsevenius ardor? {{Versus|45}} Hoc quodcumque loci est, tetrae tenuere paludes: &nbsp; &nbsp; Alcinoum modo provocat uber. [p. 129] </poem> ====Ode VII. In notitiam Germaniae Inferioris conscriptam a Mensone Alting, <i>urbis Groninganae consule.</i>==== <poem> A NTIQUITATIS Belgicae novum jubar &nbsp; &nbsp; Orbisque Romuli simul; Aperta rerum magne priscarum; decus &nbsp; &nbsp; Altingiani nominis: {{Versus|5}} Ut te Deorum quidquid est faventium &nbsp; &nbsp; Nutu benigno sospitet! Ut hos labores, mente conceptos gravi, &nbsp; &nbsp; Stylo explicatos masculo, Aeternet ille, digna qui virtutibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignis rependit praemia, Sempervirente laurea cinctus caput &nbsp; &nbsp; Pulcerrimus Deorum Honor! Jam laetiore fluctuantes alveo &nbsp; &nbsp; Circa Batavum limitem [p. 130] {{Versus|15}} Nymphas, & udo prosilire gurgite &nbsp; &nbsp; Video novos Palaemonas, Rhenus bicorni rura qua secans vado &nbsp; &nbsp; Prospectat undosum mare. Te Vitreus Visurgis, Albis te pater &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sonat citato flumine: Ulvaque laetus & palustri arundine &nbsp; &nbsp; Unsingis amnis patrius: Unsingis ille nemini notus prius, &nbsp; &nbsp; Expers vetusti nominis. {{Versus|25}} Quem tu tenebris erutum & longo situ &nbsp; &nbsp; Consul redonas Consuli. Huic nempe, cujus ex recondita penu &nbsp; &nbsp; Prisco salutem Belgio Nunc reddidisti, mox daturus alteram &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} (Sic Dii volunt) Germaniae. Quid tu? negasne? sed negare non sinit &nbsp; &nbsp; Pignus, quod orbis nunc habet; Quod publici favoris exceptum sono &nbsp; &nbsp; Aeternitatis ad tholum {{Versus|35}} Musae reponunt; quod perennes Gratiae &nbsp; &nbsp; Fausto secundant alite. [p. 131] </poem> ====Ode VIII. In ejusdem notitiae partem alteram, ab eodem editam. ==== <poem> A NTIQUI Latii, antiqui dux optime Belgii, &nbsp; &nbsp; Altinge, rebus clara fax domesticis; Quas tibi pro tanto, pro tali munere, cives &nbsp; &nbsp; Dignas rependent promerenti gratias? {{Versus|5}} Per te custodes patriae condiscimus amnes &nbsp; &nbsp; Quo flumen ore, quove fonte solverint; Limite quo Batavos Rhenus discreverit agros, &nbsp; &nbsp; Vahalisque rapido largus exundans sinu, Quo Lavica tepens, quo Mosa feracibus undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ingensque sicci terminator Helius: Flevusque, Amisiusque, ac spumosi ostia Widri, &nbsp; &nbsp; Tethyi Batavae non pudenda nomina. Quantus & in terras violato foedere Nereus &nbsp; &nbsp; Rapacis iram gurgitis permiserit, {{Versus|15}} Atque domos, atque arva, atque oppida tota refuso &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nesas videre) texerit ferox mari. Per te reliquias, & nomina prisca locorum, &nbsp; &nbsp; Tot urbium, tot arcium cadavera [p. 132] Novimus, & longa ritus aetate sepultos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tot vetusti temporis vocabula Eruta de nigra caligine noctis opacae; &nbsp; &nbsp; Quales avorum tunc fuere sortium Deliciae sermonis, & inculti oris egestas, &nbsp; &nbsp; Hostem ferire doctior quam scribere. {{Versus|25}} Hanc tibi Dii patrii curam injecere: tuamque &nbsp; &nbsp; Res Foederata postulat facundiam. Macte nova virtute, & praecellentibus ausis, &nbsp; &nbsp; O saeculorum digne scriptor omnium Omnibus elogiis, qua Sol se condit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et qua rubente promit Oceano diem, Extinctis lucem rebus qui reddis, & arte &nbsp; &nbsp; Mentis disertae mortuos vetas mori. </poem> ====Ode IX. Ad Joannem Hudde, <i>cum urbis Amstelaedamensis consul esset creatus.</i>==== <poem> E N iterum te pulcer Honos, te purpura felix, &nbsp; &nbsp; Huddaee, nostris praestitem rebus vocant; Ingentesque urbis curas caramque salutem &nbsp; &nbsp; Tuis reponunt creditas laboribus. [p. 133] {{Versus|5}} Sancte pater patriae (liceat mihi vera profari, &nbsp; &nbsp; Veroque dotes nomine eloqui tuas) Sancte pater patriae, tibi plebs, tibi curia gaudens &nbsp; &nbsp; Fremitu secundo surgit, & plausus jacit. Te resonat laetis pater Amstela fluctibus, urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jam puriore qua secat lympha suam. Addunt se Musae comites, & pulcer Apollo, &nbsp; &nbsp; Virtutis ille nobilis praeco tuae: Praesidii pars magna tui: nec notius ullum &nbsp; &nbsp; Limen salutant doctus Artium chorus. {{Versus|15}} Gaudet in auspiciis redeuntibus ipsa severi &nbsp; &nbsp; Astraea juris quae tribunal temperat; Et quae lucrifico perfundit moenia censu &nbsp; &nbsp; Beatitatis ductor Hermus aureae; Quique procellosas hiemes, qui sacra tridente &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nautis vocatus ponit aut tollit freta. Invidiae domitrix Prudentia certa nocentis &nbsp; &nbsp; Pro laureatis excubabit fascibus. Plurima descendet cornu bona Copia pleno, &nbsp; &nbsp; Hilarosque quina fruge ditabit lares. {{Versus|25}} Et quae sanguinei peccaverat ira Gradivi, &nbsp; &nbsp; Pax alma largo sarciet cum foenore. Dii date, ne meritis desit sua gratia tantis, &nbsp; &nbsp; Laetusque sortem civis agnoscat suam. [p. 134] Nominis Huddaei longum pia fama superstes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Gratis ut olim sancta sit nepotibus. </poem> ====Ode X. In funere Joannis Hudde, <i>urbis Amstelaedamensis consulis.</i>==== <poem> I NTENDE moestam, Melpomene, chelyn. Vixit Batavi gloria nominis &nbsp; &nbsp; Huddaeus, & sanctum senectae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nox operit tenebrosa honorem. {{Versus|5}} Te flebimus, lux Urbis, o Amstelae Altricis olim destina, nunc dolor: &nbsp; &nbsp; Te flebimus moestis ademtum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Civibus, & patriae gementi. Non quo recisas Fata tibi colos {{Versus|10}} Avara nerint, quove malignius &nbsp; &nbsp; Artaverit livor Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praecipitis spatium senectae: Sed quod secundis usque laboribus Perfuncta virtus, nunc miseram nimis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urbem, & laborantes penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tempore difficili relinquit. [p. 135] Heu efficacis consilii vigor Pudens, & alto pectore conditum &nbsp; &nbsp; Prudentiae robur, probique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Moris amor, facilisque virtus, Et frons sereno lumine comiter Communis, & mens artibus ac bono &nbsp; &nbsp; Incocta, Musarumque cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo fugitis? crepitante nimbo {{Versus|25}} Armorum Erynnis saeva trementibus Insultat arvis, funeraque urbibus &nbsp; &nbsp; Minatus, ac stragem, cruento &nbsp; &nbsp; Ense furit homicida Mavors. Ergo perenni cum gemitu dolor {{Versus|30}} Te noster urget; nec lacrimis modum &nbsp; &nbsp; Figunt, edacibusque curis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Moeror atrox, animique morsus, Non cum nitenti praevius aethere Ducit choreas Vesperus aureas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Non igne cum puro relucens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luciferi rota dulcis exit. Flent circum amoeni Na&#239;des Amstelae, Et lubricorum numina fluctuum, &nbsp; &nbsp; Quacumque per salsum capaci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ore ferox spatiatur Ya. [p. 136] Tu lege princeps, indociles regi Et temperato momine devehi, &nbsp; &nbsp; Undas co&#235;rcebas, severo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Colla domans animosa freno. {{Versus|45}} Quid mirum, amicis imperiis bonos Parere cives, cum fera Nerei &nbsp; &nbsp; Gens, atque inassuetae feroci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingenio famulentur undae? Salve supernis addite sedibus {{Versus|50}} Civis, beatus aetheris incola, &nbsp; &nbsp; Quem mente possessum tenace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem equidem atque animo occupabas. Nos te sagaci pectore consulem, Nos te fideli consilio patrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Dum vita, dum vires sinebant, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assiduo memorare cantu Pergemus ultro: dumque Diespiter Curru volucri tempora dividet &nbsp; &nbsp; Feracis anni, sempiterna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Laude recens animabis hymnos Aevi sequentis. nec minuet dies Moestos honores; ad tumuli aggerem &nbsp; &nbsp; Virtutis Huddaeae triumphum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postgeniti recinent nepotes. [p. 137] </poem> ====Ode XI. Ad Petrum Burmannum. <i>felicia novae curationis exordia in Academia Trajectina ei gratulatur.</i>==== <poem> I NGENII, Burmanne, potens Latiique leporis, &nbsp; &nbsp; Lyraeque doctus efficacis arbiter; Jam tibi nutrices persolvunt praemia Musae, &nbsp; &nbsp; Stipendiorum non avarae mancipes. {{Versus|5}} Jam nova per veteres serpit tibi laurea ramos, &nbsp; &nbsp; Et publicus commendat otium labor. Te sibi res Romana, sibi te Graja vetustas &nbsp; &nbsp; Interpretem deposcit haud rudem sui. Utere sorte tua. sic fesso Atlante resedit &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In Herculis cervice siderum domus. [p. 138] </poem> ====Ode XII. In Joannis Brantii commentationes Paullinas. ==== <poem> T ARSENSIS dum gesta doces illustria Paulli, &nbsp; &nbsp; Et fulmina oris, & gravem constantiam; Quaeque sub immani Judaeae pertulit ira, &nbsp; &nbsp; Infanda multa passus ob Christi crucem; {{Versus|5}} Branti docte, tuas numquid pia flamma medullas &nbsp; &nbsp; Edit, novoque cor amore inaestuat? Numquid ab aetheria prognatus spiritus aura &nbsp; &nbsp; Scribentis almo rexit igne dexteram? Felix, Branti, animi, felix praestantibus ausis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In aevitatis sic iture gloriam. Hoc tibi stravit iter genitor tuus: hoc face multa &nbsp; &nbsp; Monstrant avitae clara gentis nomina. [p. 139] </poem> ===Jani Broukhusii lyricorum liber secundus. === ====Ode I. Ad sodales. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; N ONDUM satis priorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sol mitigavit aestum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haeretque adhuc medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Siticulosus ardor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Quid mirum? ubi in profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mediisque scimus undis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsos sitire pisces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insana vis caloris! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivamus, o sodales, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aestumque leniamus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Capaciore vitro: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non, si procul paterno [p. 140] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic exulamus orbe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idcirco ademtus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Usus fuat bibendi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Lesbio po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ajunt vel inter arma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lato vel in profundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam fuisse curam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Curas ut unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dissolveret Lyaeus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quinimo Teucer ille, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bellator ille Teucer, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vino fugam levabat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Cinctus virente myrto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades Lyaee; Liber &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades, jocose Liber, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pater facetiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puer, capaciores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miscere perge conchas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Furere hunc juvat furorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suam bibat puellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicumque amare cordi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mihi quinquies dat HERSE : &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Potisque dein puellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libabimus vicissim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 141] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcissimae parenti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinum, atque Amori, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musisque, Gratiisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sic leniamus aestum. </poem> ====Ode II. Ad Neaeram <i>e vernaculo Hoofdii expressa.</i>==== <poem> S I non ingenuam nobilis indolem Mentitur facies, & decus inclitum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formae pectoris imis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Respondet penetralibus; {{Versus|5}} Illis me, mea lux, conde recessibus: Illo sepositus commodius loco &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutatae stationis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivam sorte beatior. Sed nubes animi pellere candido {{Versus|10}} Si te, Vita, juvat sidere; cor tuum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illa sede repone, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nostrum modo sumseras. [p. 142] Hic voti modus est metaque fervidi. Nam quis tam fatuis uritur ignibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ut, fido sine corde, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nudis gaudeat artubus? Quamvis Hippomenes fraude potens nova Tardarit volucrem virginis impetum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Schaeneida pomi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jactu ceperit aurei. Quid tu, consilio si superat tuo, Succenses juveni, Cypria, credulo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Festis ignibus orba, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grati turis honoribus? {{Versus|25}} Non istis animus concidit artibus: Sed fallax Atalantam & celeris fugae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cursum fregerat aurum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et versa in pretium Venus. Quod caeli tenebris, quod nemorum coma {{Versus|30}} Furtivos operit Luna cupidines; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viderunt tamen astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Noctis vigiles chori. Vidit caeruleo Vesper ab aethere, Dum saxis residens Cynthia Latmiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Sopitum Endymiona &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longo detinet osculo. [p. 143] Cur non (si vacuum corpus amabimus, Nec spes est animi prospera mutui) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blando figimus ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Duris basia cautibus? Quod si plena mihi gaudia destinas, Me dulci gremio, me patere unicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; His haerere labellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cordis participem tui. </poem> ====Ode III. Novam se Cupidini praedam esse. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ALLAX Amoris virus & irritos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Experto amores, plus vice simplici, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitare casses ac ferocis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insidias steterat magistri. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sed me decorae lumina Deliae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae parte quinta numinis imbuit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui Dione, me capilli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Retibus inplicuere densis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis fugaci cervus anhelitu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem per nivalem Taygetum premit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Venator, e ramo infideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda feris canibus pependit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 144] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me! furorem cor trepidat novum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenumque herili numine languidum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Suspirat. ah me! parce, virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parce meas animare flammas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per quem potenti vi decoris tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenes revinctum, bella, Cupidinem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per lampades, flammasque, & arcus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Perque tuos, mea fata, ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos si beato sidere conspicer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quondam faventes; haec ego myrteo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cortice exsolvam Dionae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmina postgenitis legenda: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} SIBI HOS OCELLOS CUM LEGERET LEPOR &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ET GRATIARUM ET CYPRIDIS HOSPITES ; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ADJUVIT ALMUS, DELIAEQUE &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; MUNUS HABERE DEDIT, CUPIDO. [p. 145] </poem> ====Ode IV. Ad Deliam. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O frons marmore purior! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenis cum radiis micant! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O os purpureum! o genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Genae dulce rubentes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae mentem misero anxiam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae me surripitis mihi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitam datis & necem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo vos carmine, qua lyra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Condigne venerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum & carminis & lyrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo imbellior est sonus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec dotes animi decet, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec formae jubar aureum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vili deterere ausu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri, Delia, muneris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pignus nobilius cape, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imo pectore conditum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illic te invenies mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fibris cordis inustam. [p. 146] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc ego effigiem tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum, cum cava lumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longus obruerit sopor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portabo Elysium ad nemus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tristem trans Acheronta. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cultum facile & fidem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivacesque Cupidines &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Emirabitur; at tuis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidebit honoribus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nigri Juno Tyranni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum liveat ut libet: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum te, dum faciem tuam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bina conspicuam face, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel se judice comprobet &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Prima sede locandam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum punctum omne ferat sibi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frontis marmoreae decus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et os purpureum, & genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Genae dulce rubentes. [p. 147] </poem> ====Ode V. Hymnus in pacem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM furor saevi posuit Gradivi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tubae rauci siluere cantus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam Fides & Pax rediit supernis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exul ab oris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Pax Jovis magni Themidisque nata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu nimis longo male pulsa bello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Oppida & prisco viduata cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Arva revisit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Dircaei nova jura plectri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mitis Euterpe: bona Pax canenda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En ades mecum, citharamque festis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floribus orna. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque dum nostris fidibus sonanda es, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alma Pax, canos olea capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vincta, sis vati facilis, meisque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illabere venis. [p. 148] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O diem terris nimis auspicatum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auream o lucem veterisque massae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua redux tecum bona tot, tot orbi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Commoda ducis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne, precor, tutum meditare caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne fugam molire: tibi ecce venti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lene subsidunt: tibi ridet omni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequore Nereus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Te novo Tellus speciosa cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambit, & matrem reducem salutat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua duce haec ingens stetit universi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Machina mundi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque cum densum chaos & tenebrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cuncta confuso premerent duello; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, bona, aeternis elementa vinclis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite ligasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne parum sidos ruerent in ignes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deviae lymphae, tenuisque ut a&#235;r &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Ambiat terras, radientque picto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera caelo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quies lassi Dea mitis orbis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O decus rarum, viden&#146; ut serena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luce gaudentes amicire terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Gestiat aether? [p. 149] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut diem curru nitido reducens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gemmeum Titan pelago e propinquo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Surgat, & nostros meliore colles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestiat auro? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Te canunt multo sinuosa plausu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumina, & lapsus celeres morantur; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te mare, & motis Zephyrorum amoenus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiritus alis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu pedes quacumque moves decoros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nascitur nullis rosa blanda spinis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et croci dulces, Syriumque late &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fragrat amomum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ridet aeterni tibi, Diva, veris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suda tempestas: tibi mella durae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Depluunt quercus, liquidoque manant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nectare dumi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te Fides nulla temerata culpa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te probi Mores comitantur, & Lex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et decens Virtus, & amica pleno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Copia cornu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At procul caeco Furiarum in antro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit insanos Pietas Furores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit & diram Rabiem; & catenae in- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; frendet Enyo. [p. 150] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Da, precor, post tot mala, tot labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rebus optatam requiem Batavis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuas tecum comites secundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numine firma. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nulla fac tristis doleat colonus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Arma vastato volitare campo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spemve protritam gemat, & carentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messibus annum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Educet dulces sine fraude gnatos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cara dilecto mulier marito: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nulla confundant maculosa sacrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crimina lectum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ensis in falces abeat recurvas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vomis e longis coalescat hastis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque cristata faciant columbae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Casside nidum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil opus telis, modo tu Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prima non clausos tueare muros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lenis o tandem dare amica fessis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia Belgis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Si quid in nostris odii relictum est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbibus, si quid minus expiatum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In feros Turcas & inhospitalem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rejice Phasin. [p. 151] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bistonas diri lanient tumultus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Bistones saevis agitentur armis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfidi; & contracta gemant rubentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cornua Lunae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos tuus sanguis, tua cura simus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos amor: quos tu decores honestis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Artibus, quos tu radio benigni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numinis adfles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Interim ramis oleae sub artis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuum laeti modulamur hymnum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuam festo colimus frequentes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Carmine frondem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unde si dulcem liceat corollam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plectere, & nostrae tibi cura Musae est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec mihi myrtus, neque Apollinari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laurea serto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Ambiat comtos operosa crines. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi, rerum decus & voluptas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi parvo tenuis Thalia &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dedicat ore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume quae dulci modulata plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Accinunt castae pueris puellae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Panchaeos, Dea Sospitatrix, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Turis odores. [p. 152] </poem> ====Ode VI. In Petri Colartii et Elisae Hofmannae diem nuptialem.==== <poem> N OBILE depositum Phoebi castaeque Minervae &nbsp; &nbsp; Hofmanna, Musarum soror, Siren, Sparne, tua, & nemoris Philomela propinqui, &nbsp; &nbsp; Hymenaei ad aram ducitur. {{Versus|5}} Harlemiae sperate novum mox Orphea fagi, &nbsp; &nbsp; Materna quem finget chelys. Et tu, connubii vinclo dignande pudico, &nbsp; &nbsp; Beate sponse, dulcibus Virginis ex oculis flammam qui combibis acrem, &nbsp; &nbsp; Agnosce fortunam tuam: Ac reverenter habe. nec Div&#251;m contigit ulli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Habere Musam conjugem. [p. 153] </poem> ==Jani Broukhusii hendecasyllaborum liber. == [p. 154: blanco] [p. 155] ====Carmen I. Ad epistolam Neaerae. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; T ENE, litera, tene m&#238; Neaera &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui testem animi suique amoris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Misit? tene ego conspicor beatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam illa dextera, lactea illa dextra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Illa candidula, illa mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castis ductibus exaravit, atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solitudinis ad meae latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussit visere, & occupare amantem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic vivam, bona charta, sic Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Coram sistar in urbe concupita; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut me non Arabum beata messis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non lauti tituli potentiorum, [p. 156] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec grandes cumuli pecuniarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec vel Regibus invidendi honores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tantillum hercule prae tuo lepore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prae tua ingenua benignitate, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Possint afficere, aut juvare amantem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mene, litera, men&#146; putas Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obliviscier, & putare parvi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnes delicias, jocos, amores? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah prius Arabum perite messes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perite o tituli potentiorum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et grandes cumuli pecuniarum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vosque Regibus invidendi honores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quin prius peream ipse, & ista mecum. </poem> ====Carmen II. Ad L. Petrum Francium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F RANCI candide, ter venuste Franci, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid ex animo fugatus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo Broukhusius tuus sodalis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicum ludere saepe, cui solebas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Olim credere seria atque nugas; [p. 157] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum ludere qui solebat olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tibi credere seria atque nugas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid te pudet exteris in oris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Absque ulla prope collocutione &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prorsus negligere immerentem amicum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te inquirere, non rogare saltem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid rerum gerat, aut quibus severas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fallat lusibus occupationes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At culpam, puto, deprecatur omnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tuis quem numeris vocas ad astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnus Archithalassus, & frequentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausus & favor & decus coronae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tanti mihi sunt tui labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, nec furor ille, Mantuano &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qui praefiscine proximus furori est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tam longae ut veniam vocationi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dandam ullam rear, atque epistolaris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec commercia desinam negotii. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare (ni mihi supplicabis ultro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Et te poenitet oscitantiae hujus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Paucis, si valeam, diebus ad te &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingens horribilis sacerque Iambus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus frigoris & mali veneni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ibit, unde tibi, o amice, febris [p. 158] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Praesens omnibus aestuet medullis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui numquam, veluti Catullus olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urtica medearis otiove. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu, si sapias, malum caveto, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franci: sic soleo meos amicos. </poem> ====Carmen III. Ad Davidem Bergium et Henricum Hasium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ERGI, dulce mihi meisque nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hasi, dulce meis mihique nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid vos facere augurer, remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc ad litora Doridis Batavae? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ecquid me facere auguramini ambo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sub caelo positum benigniore? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non caeli favor hic benignioris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non umbrae nemoris sacrae propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mulcent m&#238; trepidas levantve curas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solus (nam quid agam?) meos sodales, [p. 159] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec solus tamen, & meos amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Optata teneo allocutione, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jucundis premo & adligo lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mallem frigora Doridis Batavae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Mallem Nerea vel tumultuantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobiscum bibula tueri ab acta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes quam nemoris sacras propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Umbras, & nitidi fluenta Vechtae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solus prospicere humidis ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergone illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felixne illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nobis lare conditis sub uno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Antiquam exhibeat beatitatem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfundat solito lepore mensam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Amatosque simul simulque amantes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jungat foedere triplici sodales? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si haec aurea lux redibit umquam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O laetos ter & amplius sodales! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O lucem ter & amplius beatam! [p. 160] </poem> ====Carmen IV. Ad Carolum Crucium sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; E RGO, Carole, nuptias, relicto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lecti coelibis otio, parasti? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo te niveae decore formae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miti placidae pudore mentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Castis moribus, aureoque vultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caris detinuit Maria vinclis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Euge, Carole: cui venusta Cypris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Juno savet, & benignus Hymen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc o agmina blanda Gaudiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Huc o Deliciae, Jocique molles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lascivia casta; virginumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terror, Connubii parens Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura virgine purior Cupido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos o viduae perite Noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et suspiria, & inquieta Cura; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tot millia mille Taediorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot dulcis nitidis Maria ocellis [p. 161] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In imas animae sui latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vibrat millia multa spiculorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Tuque o Pronuba, tu Marita Juno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu Lucina magis probas vocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos nunc auspicio bono jugasti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post foecunda suos revise menses. </poem> ====Carmen V. In somnia. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <font size =+3>N IGRA Somnia nigriora nocte; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morpheu perfide, ter sceleste Morpheu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenebrae improbulae, improbae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae m&#238; Deliolam meam abstulistis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et longa tenuistis in querela &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illusos trepida quiete ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin vivit mea vita, amare amantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes perpetuo parata in annos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin valet mea Delia, & querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Longas ah nimis ah nimis querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa diluit osculatione. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos ite procul genus molestum, [p. 162] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infidum genus: ite foeda Noctis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedae progenies, sceleste Morpheu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Morpheu perfide, perfidae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nigra somnia nigriora nocte. </poem> ====Carmen VI. Ad Davidem Bergium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Q UIS, Bergi, calor ille inauspicatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tantum capiti creat dolorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo? quis calor ille tam molestus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te, seu lateri incubas sinistro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu dextro lateri incubas, pedesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc huc nunc alio movere pergis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insomnes adigit cubare noctes? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nondum tamen omnis ardet aether, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec stella Icariae nocens puellae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siccat fluminis alveum propinqui. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu saeve calor, calor tyranne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui meum excrucias mihi sodalem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I quo te vocat inquietus Eurus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad mundi spatium extimum aestuantis, [p. 163] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Nec mecum excrucia mihi sodalem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod ni continuo facis, paratus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Culpae corrigere omne quod patrasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adsum perfide, perduellis adsum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te cedere qui perire cogam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quaeris, qua ratione sit futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te cedere, & ut perire cogam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri frigore carminis peribis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod vel frigore frigidum mage ipso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te unum modo, sed necare tecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Trecentos alios queat calores. </poem> ====Carmen VII. Ad Theodorum Jansonium ab Almeloveen sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J ANSONI Clariae sititor undae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jansoni medicae sititor artis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tot vulnera Romuli nepotum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felici modo dextera abstulisti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qui Coi senis auspicatus haeres [p. 164] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fatorum celeres moraris alas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid nunc tibi praesidii relictum in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Istis artibus, artibus medendi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morbis corporis ingeniique morbis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} En en, ureris: & ferox Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musas negligit ac Deos medentum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En en, ureris: & decus tuorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic visum Veneri) suis ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suis illicibus puella ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Immerzelia vindicat laborum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illi mysta futurus &#224; Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in tremulis micant ocellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in roseis sedent labellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cujus in niveis latent papillis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Deliciae, Joci, Lepores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Blanditiae, Lubentiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque omnes Veneres Cupidinesque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O factum bene! o venuste noster! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Pro te Gratia, Cypris ipsa pro te, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro te stat niveis Cupido pennis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam felix, tibi, jam beate sponse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabit se cupidas tremens in ulnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exorata tuis puella votis, [p. 165] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnium omnibus expetita votis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula bella, mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula, quae tuo pudori &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tristes exequiae parantur! exi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exi, vane pudor. moraris? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quid nugas agis, & resistis? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam facem quatit auream decorus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, & pede candido cubile &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumsultat honestior Voluptas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec scena est tua, sponse; casta scena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Haec est fabula nunc agenda vobis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare per genium tuum, tuaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junonem Catharinulae, &#224; Latinis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immerzelia jam Pelasga Siren, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Immerzelia jam Latina Suada est. <!-- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; SOLYS AMOR MORBI Non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; AMAT ARTIFICEM. --> [p. 166] </poem> ====Carmen VIII. In saeculum Perralti. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S AECLUM mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum, Gallica Musa quod polivit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et gustu dedit esse Gallicano, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc est praetenero atque nauseante; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Saeclum, quod fatuae regunt puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cirratique probant puellulastri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui sordent veteris reperta Musae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque infantia, debilesque nervi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui magno Latiae parente linguae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praestant causidici Parisienses; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui vatum pater & pater Deorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infelix clypei faber Pelasgi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Large vapulat, & Maroniani &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Majestas genio febriculoso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Versu raditur, innocente lima: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid pro tot meritis tibi Pelasgae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabunt, quid Latiae dabunt Camoenae? [p. 167] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s te muneribus remunerentur? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quarum scilicet interest rotundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec Grajo tamen, ore vapulare. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Pelasgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Latinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musae, mobile Saeculum, precantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Ut sis quod fueras, tuoque jure &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Malignos facias malosque versus. </poem> ====Carmen IX. In Petronium Larvatilem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S ALVE nec Natio libelle naso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec lingua facili neque elegante, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sane nimis Attici saporis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Proles patris imaginosa Galli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Tu te ludere credis, & jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Romano sale, Gratiis Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tun&#146; fucum facere auribus Batavis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O inscitia ruris inficeti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O vecordia putidi cerebri! [p. 168] </poem> ====Carmen X. In calumniatorem Gallum. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B UHURSI pater Elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Limati ingenii perite censor; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quamquam te vitio ferunt creatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, qui criticum timent acumen) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Vim postquam genii venustam amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ac motus agiles, bonamque mentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certis limitibus co&#235;rcuisset &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Virtus illa tuae sagacitatis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid tantum Borealium virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} De te commeruit misella turba, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germani puta, Belgiique cives? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid nos prodigii loco tenendos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Censebas, & haruspicem vocandum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aedilemque, bonae vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Si quandoque pares tuis fuisse &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gallis arguimurve credimurve? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo quidquid amabile ac venustum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestris finibus omne continetur. [p. 169] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergo barbaries sumus stuporque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vappae, quisquiliae, meraeque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et ludibria Celtici nitoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicumque ad gelidos fati Triones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Torporem hausimus a&#235;ris maligni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Heu heu nos miseros malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos extra genii decentis oras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ejecit patris ira Gallicani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc aeraria turba circum amoenum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parnasi nemus innubasque lauros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ceu ranae vel hirundines, vagamur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos Hectoridae, propago Div&#251;m, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelum ducitis undequaque purum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Afflati radio sereniore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiratis violas, crocos, amomum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et meras Charitas, Jocosque, Risusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et meras Veneres, merosque Amores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis ingenium politum, & acre, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardens, flexanimum, jocosum, amoenum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis omnia Dii dedere magni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hinc tot Historiae, tot hinc Novellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Milesia, amabilesque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Aenigmata plexa, prurientum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longae deliciae puellularum. [p. 170] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam fabri jocosis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Eleganter ineptiunt libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam suas po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ancillas sibi reddidere Musas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos fumos olidae Nicotianae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos coctae Cereris gravem vaporem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ructamus tumidi, malosque versus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rauco gutture fundimus supini: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Lotichius, Sabinus, Hessus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Grotius, & tener Secundus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum deliria gentis ista crassae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Rident Castalides, paterque Paean. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id Gujetus abominatus olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedo stigmate BARBAROS notavit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedi carminis exsecrandus auctor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id nuper quoque, te ducem secutus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Firmavit bonus ille Bajuletus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctorum rudis arbiter virorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed tu nos gravius, Pater venuste, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Implacabilibus premis libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec tantum modo barbaros, sed ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Aequales facis ire Moscovitis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequales, Pater alme, Moscovitis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junxisses potius, diserte noster, [p. 171] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum Muhamedicae nitore Portae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque, si modo vera vis fateri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Una haec natio Gallico favore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Digna creditur, inque Christianos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam pridem parili furore saevit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si tanto tamen excidunt honore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germanique simul simulque Belgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nec te judice Moscovita vates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Differt Teutonicove Belgicove: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam vellem caperes, amoenitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Promeconde facete Gallicarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile Teutonis po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Rectum, magnificum, decens, sonorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale denique, cui Racinus ipse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Boilavius invidere possint, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu, non similes tui trecenti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id si per maciem febriculosae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Mentis blande tibi Pater liceret, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec caligo oculos teneret aegra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam (nec fallimur) ipse jam negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale umquam ingenio vel arte quidquam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Moscovitam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Aut ut simplicius loquar, negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Jesuitam. [p. 172] </poem> ====Carmen XI. In carmina Hulleriae, poetriae Gallicae.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; V ENAE Hulleria Musa delicatae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota mellea, tota mollicella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota Pieriis nitens ligustris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quam te memorem, canora Siren! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O rosas & amaracos Deorum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O convivia sumtuosa Phoebi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali pectine Lesbia illa Sappho, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali personuit Corinna plectro. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam (nisi moverit bidental) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Perraltos tibi conferat trecentos? [p. 173] </poem> ====Carmen XII. In Catharinam Lescaille po&#235;triam Batavam. Ulciscitur eam carmine Latino pro usu carminis Belgici sibi denegato.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P INDI gloria Belgici puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui surgunt Heliconiae puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile fecit aureumque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cujus Broukhusium suavitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Expertem voluit, suaeque Musae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usuram imperiosa denegavit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illam Broukhusius novis phaleucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ulciscitur, & quidem Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suas ne capiat superba laudes. </poem> <center>BONUM. FACTUM. HOS. VERSUS. NE. QUIS BELGICOS. FACERE. VELIT. EDIXERUNT MUSAE. ROM. </center> [p. 174] ====Carmen XIII. Nuptiis Danielis Joannis Bernartii, reip. Amstelaedamensis judicis, et Mariae Sixiae. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A DESTE O Veneres Cupidinesque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lubentia laeta, Faustitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquis thalamos Deus jugales &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casto perficis adjuvasque nutu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Namque Sixia, Sixia illa digna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Avo Consule, digna Patre virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bernartii cupidas itura in ulnas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis auspicibus domum vocanda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos propagine ducite ex utraque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laeta germina, surculos tenellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos confundite sanguinis vetusti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc vestigia & inde per pusillos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spem longam generis boni, Quirites. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc Bernartius, hoc vicem Mariae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Votis Sixius omnibus precatur. [p. 175] </poem> ====Carmen XIV. In Davidis Hoogstratani poemata vernacula.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USA candida candidi po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Aoniae colona silvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te exosculor! ut juvat suaves &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspensa inbibere aure cantilenas! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu myrto nitidum decora crinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas connubii faces celebras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitae pia praemia innocentis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu tu funeream tenens cupressum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanctis manibus is comes, gravemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solaris tumulis diserta luctum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu te ludere, seu juvat jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et doctas sale, sed pudente, chartas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intertinguere nobili paratu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces versiculi, venusti, amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et graves simul, & simul tenelli, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Pieri candidi po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Semper vivite, semper invidendo [p. 176] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Batavi eloquii vigete cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum stabit Batavis honos Camoenis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Dum terram pater ambiet Batavam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nereus murmure belluosus udo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Canum Nerea dum secabit audax &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pubes litoris inquilina nostri. </poem> ====Carmen XV. Ad Jacobum Wildium genethliacon.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C USTODI Genio, beate Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sexagesima liba dum parantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et natalitiae dapes, & alto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cratere corymbifer Lyaeus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Peccem, ni precibus piisque votis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diem concelebrem tuum, meoque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indictum patiar perire cantu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc Libethrides, hanc Apollo lucem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Signarunt melioribus lapillis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cadentemque piae sinu parentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepit gremio Thalia dulci. [p. 177] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunas movit Amor manu tenella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et primas tibi dulce vagienti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detersit lacrimas nitente pluma; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Esses ut pater omnium leporum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et castae Veneris frequens satelles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc connubia laeta, liberorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc grex floridus, & decore formae & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cultis moribus eminens propago. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec minus tibi Diva risit illa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae Pandioniam tuetur arcem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Altrix ingenii Minerva amoeni; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec minus tibi florulentus Hermes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctarum vigil artium patronus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Esses ut veteris peritus aevi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Custos, qui studio laborioso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta plurima mente parturires, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s priscum Latii decus potentis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longis non sineres perire ab annis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Wildi noster amor, venuste Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec sunt dona faventium Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tagi divitibus priora arenis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quod Maeonius tacente fluctu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intra litora volvit Hermus aurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} O felix pater, o marite felix, [p. 178] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Servent Dii faciles, tuique, sanctam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Domum, sospite te, tuaque Vita, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lucis saturos vocante Olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post longas senii moras quieti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Componat pia turba liberorum! </poem> ====Carmen XVI. Ad Catulum suum. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L OBBI candide, delicate Lobbi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem Belgice, nunc Latine Lobbi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid te quid rogo reddidit po&#235;tam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An quod sis solitus cubare mecum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An quod, qui dominum colis po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Contactu quoque factus es po&#235;ta? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An sacri nemoris decens venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus accola jam diu fuisti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inspirat lepidos, amice, versus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Certe quidquid id est, disertus Hercle &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque amabilis & bonus po&#235;ta es: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec te corpore quam vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magis suspiciunt probantve Musae. [p. 179] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, quod superest, ego atque mecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Patronus tuus omnibus medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adnitemur, ut orbe sub Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne sit pulcrior ulla te catella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne Latinior ulla te catella. </poem> ====Carmen XVII. In commentarios artis pictoriae Gerardi Laeressi. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L AERESSI artifices videre ductus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miracula vividi coloris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicui contigit, hic beatus ultro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Naturae potuit videre operta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jam nec cortice semicincta clauso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum qualia Dii vident Deaeque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta est mirificae manus potestas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docti gratia tanta penicilli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidit Nemesis, virumque longis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Damnavit tenebris, & orba lucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressit lumina nigricante velo. [p. 180] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O duram Nemesim, o maligna Fata! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nec sic tamen omnis ille nobis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeressus periit. sagace mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Lustrat lumine quidquid undecumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae arti peperit suum decorem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid sedulitas, laborque felix &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa contulit aemulatione; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid tot varii creant colores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quantis nec pluvius relucet arcus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec solatia caecitatis, haec sunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duris otia ducta sub tenebris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crevit pervigili tenore charta, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illustrans facili docentis ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quae mysteria condidit vetustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quae multiplici labore saepta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non omnes voluit docere mystas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Salve docte senex, o aurearum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Princeps conditor elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Foecundae pater & magister artis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nunc in foliis virescit istis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eque ipsa bene pullulat papyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annorum domitrix decora laurus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nomen vetet interire clarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et noctem invidiae geluque vincat. [p. 181] </poem> ====Carmen XVIII. Elicium ad Phaedrum tertiis curis Davidis Hoogstratani procuratum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USARUM rosa amoena, ver Diones, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imber auree, pulle Gratiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castae simplicitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre venuste, Phaedre prodi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qualem Particulo probavit olim, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prudens Eutychus, omnis & virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postilla chorus elegantiorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Purae amabilitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siren Thressa, Remi canora a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu sordibus inquinatus Oscis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Truncatusve pedem, minorve nasum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Trahes ridiculos miselle lumbos: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed purus, nitidus, tuus, tuoque [p. 182] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Totus carmine & integer nitebis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis candida Noctiluca puro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget aethere in aureis quadrigis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis in tremuli quiete ponti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formoso rubet Hesperus sub ortu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non debes stolidos timere ronchos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non fastidia plebis inperitae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te docti accipient sinus, & auris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amabit veterum capax leporum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. </poem> ====Carmen XIX. Virtuti et meritis Gulielmi Wildii, <i>cum in ordinem jurisconsultorum cooptaretur.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R EGINAE Themidis novelle mysta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Wildi candide, digna Patre proles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post stipendia justa, post labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inpensos studiis, forensiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Curarum meditationi ad unguem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exactae tetricum, novos capessis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed pridem tibi debitos, honores. [p. 183] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc forum vocat, & sacrum tribunal: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ad commoda tristium reorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Veras incipies movere pugnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Miles numinis incruentus aequi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte laude nova, venuste Wildi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu Musis & Apollini paterno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Divis mitibus elegantibusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Infers Justitiae severum honorem. </poem> ====Carmen XX. In Petri Rabi carmina sacra.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P RODI candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii diserta Rabi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non laurove hederave comta crinem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed Jordanis in amne lota sacri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et caelestibus inplicata gemmis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, caelitumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas delicias favente Christo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Orbis sparge per ora Christiani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos vatum chorus ille sanctiorum, [p. 184] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos Clemens meus ambiisset hymnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tales Flaminius sonante plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus numine dividebat odas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii canora Rabi. </poem> ====In po&#235;mata vernacula Joannis Plumeri. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R ISUS, Blanditiae, Procacitates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci Basia dulciora melle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et blandi puer artifex veneni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tinctae sale Gratiae Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Has, Plumere, tibi dedere chordas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s nec mollius elegantiusve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspirare suos queant amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grajarum chorus Elegantiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis de patrio Venus profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pulcros sustulit invidenda vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec caeli facies amoenitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pleno radiat decenter orbe &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura nocte soror superba Phoebi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam neget esse te po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cui laurus meritos odora crines, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Regale sinus pererret aurum? [p. 185] </poem> ==Jani Broukhusii eclogarum liber. == [p. 186: blanco] [p. 187] ====Ecloga I. Menalcas. Ad reverendissimum celsissimumque principem Ferdinandum, Paderbornensem & Monasteriensem episcopum, comitem Pyrmontanum et liberum baronem de Furstenberg, &c. ==== AEGON, THYRSIS. <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ORTE sub a&#235;ria quercu consederat Aegon, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua sacrum pater Amisius per pinguia rura &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumen agit, tenero praecinctus cornua junco. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Juxta erat & Thyrsis: ambo cantare periti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ambo pares aetate, pares & amoribus ambo. [p. 188] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita vicinum Thyrsin prior occupat Aegon. Ae. Thyrsi quid aestivum toto te pectore solem &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepisse juvat? mecum hanc succede sub umbram. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum inter densos captabis frigora ramos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mecum divinum cantabis & ipse Menalcam. T. &nbsp; Imo ego vel ranis videar tibi ineptior ipsis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raucior aequoribus, contemta vilior alga, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His ignobilior tribulis, si nostra Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fistula, si meritos obliviscatur honores. Ae. (15}} Illum vastati miserantem incommoda ruris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dispersosque greges, raroque mapalia culmo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Pales, ipse & laetis excepit Apollo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausibus, & laetae passim applausere Napaeae. T. &nbsp; Ille meos habeat (meruit quoque solus) amores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Audiat ille meos, qui reddidit otia, cantus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et, Procul hinc, dixit, procul hinc feralis Enyo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pascite oves pueri, & pascite, ut ante capellas. Ae. Haec quoque (nam memini) senior praedixerat Almo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Almo fatidici pignus memorabile Phoebi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tempus adest pueri, quo magni cura Menalcae &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia det populis, concussis otia silvis. T. &nbsp; Haec quoque (nam memini) referebat fama, Menalcam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quem Tusci celebrantem Tibridis amnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His umbris, his arboribus decus omne futurum, [p. 189] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellentem spinas, & pinguia culta rigantem. Ae. Ut gregibus taurus decus est, ut matribus haedi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus arboribus, flores ridentibus hortis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu decus omne tuis. sub te pastore, Menalca, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utilius vigilat praescripta ad munia pastor. T. &nbsp; {{Versus|35}} Gaudet ager, gaudent pecudes, magnumque Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et placidi soles & mobilis aura Favonii &nbsp; &nbsp; &nbsp; Acceptum caelo testantur; & aethere toto &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intempestivos compescit Jupiter imbres. Ae. Liber & Alcides, & virtus clara Quirini &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Templa sibi posuit. meruit quoque ponere templa. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et te, si qua fides, olim sacrabit olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gloria. Jam votis, jam nunc adsuesce, Menalca. T. &nbsp; Has tibi ego dulces dulci cum matre columbas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi ego violas, & suave rubentia fraga. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Quae si grata tibi, sacras tener imbuet aras &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agnus, & hoc ipso statuam convivia luco. Ae. Est mihi bissenis quae gallina incubat ovis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nobilis & plumis, & cono nobilis albo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si propria haec fuerit, nostris de vitibus addam &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Bis duo Rhenano certantia pocula Baccho. T. &nbsp; Sis bonus, o, felixque tuis, divine Menalca. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat, e magna cum venerit urbe, bubulcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat upilio, te vinitor omnis & omnis [p. 190] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messor, & hirsutae ediscant nova carmina valles. Ae. (55}} Te rigui fontes, te murmure saxa canoro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te, pater, e tilia cantet nemoralis a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te volucrum certet genus, & genus omne ferarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mollibus in pratis densa stipare chorea. T. &nbsp; Quale nitet puro lustratum sidere caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum matutino subsultant rore cicadae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quale rosis hilares cum texunt lilia Nymphae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis agris facies, agros lustrante Menalca. Ae. Quale melos vel lusciniae, vel cantus olorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut ubi formosae terram plausere puellae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Quale per aestivas errat qui rivulus herbas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale sonat magni vocalis arundo Menalcae. T. &nbsp; Dulce satis imber, nascentibus aestus aristis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulce levem gelida somnum captare sub umbra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vituli mugitus, & alta turtur ab ulmo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dulce parens gnato: nobis tua cura, Menalca. Ae. Tardus eas ad magnanimi promissa Tonantis &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera: tardus eas: nos te hac tellure moremur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic pater, hic princeps dici merearis, amesque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuaque accipias solenni carmina pompa. T. &nbsp; {{Versus|75}} Nos tibi maturos praesenti demus honores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos te, magne pater, te ture colamus, & aris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu gregibus facilis adsis, tu vota precantum [p. 191] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipias, faveasque tuis, pater optime, sacris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talia cantabant pueri: cantantibus illis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Lanigeri tacuere greges, tacuere capellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa quoque, ut nomen melius captaret amatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura per intonsos ibat lenissima ramos. </poem> ====Ecloga II. Corydon. Ad Joannem Sixium, reip. Amstelaedamensis judicem. ==== <poem> E T locus, & verni facies mitissima caeli, Et Zephyri molles nova per virgulta susurri Exhilarant animum, dum ludimus. Accipe, SIXI, Quae mihi deserto dictarunt rure Camoenae, {{Versus|5}} Accipe, nec pigeat Musas committere Marti. Usque adeo multum est assuescere. Non minus ille In faciles choreas & lusus solvitur, ac si Ad Venerem exhausto mitis paret ire duello. Nec minus hae pilo discunt galeaeque tubaeque {{Versus|10}} Virgineas aptare manus. Nunc ruris amoeni [p. 192] Umbrosos vocat in saltus me verna voluptas, Ut vacuus mecum dulces Corydonis amores Evolvam, nostro Corydon si carmine gaudet. &nbsp; &nbsp; Dauliadum grex blande, modos qu&#238;s Delius ipse {{Versus|15}} Suggerit, & liquido permulcet guttura cantu, Cernitis ah Corydona suis liquescere flammis? Cernitis? an gelidus circum praecordia sanguis Obstat, & antiquum tristes horretis amorem? Carmen amor vestrum atque incesti Tereos ira. {{Versus|20}} Nunc procul a patria, procul a Pandionis arce Extorres, tremulo mulcetis ubi aethera plectro, Semper Ityn ah semper Ityn geminatis ademtum. Me quoque per terras & vasta per aequora vectum Saevus amor sequitur, comitemque haud abnegat ultro. {{Versus|25}} Ille etiam Frisias mecum lustravit Athenas Improbus, ille etiam saltus penetrare Sicambros Sustinuit mecum, signansque in cortice flammas Nescio quid lusit. Moestae gemuere Napaeae, Atque ita: Quid vano juvat indulgere furori? {{Versus|30}} Ne quaeso ne crede udo tua carmina libro Infelix: nequeunt Francas durare secures. Atque utinam pariter nostros absumpserit ignes Hostis, & insano finem praescribat amori! Haud equidem infelix dudum demensque vagarer. [p. 193] {{Versus|35}} Ibo, ibo quocumque pedes, quocumque per aequor Vela ferunt: hostem quaeram, mortemque lacessam. Quidni? tam vilis levis est jactura po&#235;tae. Quid loqueris Corydon? quae mentem insania versat? Nec te saevus amor, nec te contemta Dione {{Versus|40}} Insequitur: potius fortunae tela sinistrae. Haec te vel mediis bellorum fluctibus aegrum Detinet, aut procul hinc peregrina in gente moratur. Quid? nuper patrios casu delatus in agros Agnostin&#146; veteres dilecto in pectore flammas? {{Versus|45}} Agnovi, Galatea, tuoque a lumine vitam, Invisa jam jam cessurus luce recepi. Heu ubi nunc tremuli nutus, oculique loquaces? Basiaque humidulis utrimque impressa labellis, Qualia vel dulces optent fixisse columbae? {{Versus|50}} Collaque lascivo toties liventia morsu? Omnia mecum una perierunt gaudia luce. Ceu quondam Zephyro rosa colludente decorum Extulit os, totique novum decus addidit horto: At pluvia perfusa gravi, quassataque ab austris, {{Versus|55}} Languidulum collo flectens caput exspiravit. Cur mihi non tecum longas requiescere noctes Fas erit, & tecum longos producere soles? Unus amor quoniam felici foedere binos [p. 194] Compulit, & tibi me, mihi te promisit habendam. {{Versus|60}} Ilicibus patulis hederae ludentia stringunt Brachia; vitis amans frondosam amplectitur ulmum: At me, si patrios fas est remeare penates, Non hederae vincant nexus, non vitis in ulmo. Tunc mihi nemo umquam vel prudentissimus ullas {{Versus|65}} Suaserit ire vias, aut te, mea vita, relicta Militiam tentare novam, mortisque labores. Tunc propter salices patriae quae margine ripae Incumbunt fluvio, molli projectus in herba Tecum foecundi mirabor gaudia ruris. {{Versus|70}} Tecum languidulo componam lumina somno, Sol ubi jam medius, suadentque incendia somnum. Tu qua pura fluit lucentibus unda lapillis, Mecum una timidos captabis arundine pisces: Aut ubi levis ames turdos decepit edaces, {{Versus|75}} Autumno ridente, epulis gaudebis inemptis. Hic meus inviset festa me luce Menalcas, Et Charitum decus, & Musarum cura Menalcas. Huic mea vernantem texet Galatea corollam Mollibus e calathis & purpureo hyacintho, {{Versus|80}} Et thyma fragranti ludens variabit acantho. Huic ego pastorum lusus, huic ruris amores, Huic mea silvestri modulabor carmina canna: [p. 195] Ut Glycera simplex flagraverit Alphesibaeus, Callidaque ut Glycere deluserit Alphesibaeum. {{Versus|85}} Ille mihi pictis evinctus crura cothurnis Arma canet graviore sono, tum funera regum Atque exundantes depinget sanguine campos. Interea clauso procedet vesper olympo, Et stabulum pastae repetent, mea turba, capellae: {{Versus|90}} At nobis hilari frugalia fercula Baccho Diluet, & fructus ridens Galatea salubres Ipsa ministra feret. Tum me nec purpura Regum Nec fastiditae castis pastoribus olim Urbis deliciae capiant. Mihi paupere cultu {{Versus|95}} Posse frui detis, Superi, mihi paupere tecto Tranquillos agitare dies, securaque fastus Otia, nec luxu mentem cruciare protervo. &nbsp; &nbsp; Haec Corydon. Vos haec facietis maxima, Musae Sixiadae, cujus meritis pronoque favori {{Versus|100}} Quidquid id est doni ferimus, carmenque sub ipsum Condimus assultum Martis, Gallique furores. Quod si infelices posito certamine Belgas Sidere contingit dextro Deus, otia nobis Si qua facit, majore olim cantabimus ausu {{Versus|105}} Quidquid apud Rhenum patriis bellator in armis Gesserit Auriacus. Nec tantum silva canentem [p. 196] Audiet, aut vacuo desertus rure colonus. Sed tu, si merui, nostrum, pater Amstela, nomen Demiranda feres niveis ad moenia cygnis, {{Versus|110}} Unde mei quondam volvat monumenta laboris Candida posteritas, Batavusque applaudat Apollo. </poem> ====Ecloga III. Amator ineptus. ==== <poem> H AS inter quercus, patriaeque ad flumina ripae, Dum matutinis resonat concentibus Echo, Ossibus infixos soli meditemur amores. Nec tam grata quies medio messoribus aestu, {{Versus|5}} Nec tam apibus cythisus, nec frons iligna capellis; Quam mihi sub densis arrident otia silvis. Hoc quoque jussit amor. Quid enim certemus amori? Ille & Hyperboreos saeva face torruit ursos, Ut perhibent, ille & matres furiavit equorum. {{Versus|10}} Tum ferus iste quis est, maculis suffusus, & omni Virgatam ostentans truculento corpore pellem, Quem vicina novo transmiserat India Phoebo? Ille etiam furit (& sunt qui videre furentem) Saucius igne acri, terretque ululatibus agros. {{Versus|15}} Nimirum genus omne hominum, genus omne animantum [p. 197] Ardet, compare quodque sua, me Thestylis urit. Pallesco, atque animum spinoso in vulnere verso. Thestyli, tene meos unam nescire furores? Quos utinam una scias, nec dedigneris amantem! {{Versus|20}} At gemitu quem saepe, oculisque loquacibus ignem Fassus, & arcanis languentia viscera flammis, Ah illos tremulos affabar mutus ocellos! Dic, rogo, dum nuper prato spatiamur eodem, Tuque mihi contra gressum fers obvia, numquid {{Versus|25}} Vidisti miserum varios pallere colores, Ebriaque incerto vestigia ducere passu? Vidisti certe: Nam subridere notabam, Securamque mali, nec quidquam tale timentem: Non tu saeva tamen: nam quo te crimine damnem, {{Versus|30}} Cui numquam nostras fas est audire querelas? Quas procul in silvis ad devia lustra ferarum. Heu miser effundo, & ventis suspiria mando. Ludentes Zephyri; seu vos cultissima Flora Alliciat, seu vos Floram eliciatis amantem, {{Versus|35}} Has, oro, ante preces dominae deferte per auras, Quando mihi ne quid praestem pudor obstat inanis. Perdit hiems segetes, cervos formido paventes; Viscus aves, & squalor aquas, haedosque lup&#251;m vis: Me mea rusticitas, & amandi devius error. [p. 198] {{Versus|40}} Mala tibi servo dulci distincta rubore, Aequa tuis, ah aequa tuis, mea vita, papillis. Est foetura recens in ovilibus: est levis haedus, Aspersus tenui candentia vellera nigro; Qui simulac tenero balatu contigit auras, {{Versus|45}} Thestylis hunc habeat, dixi, mea: munere laeta Agnoscet dantisque animum, dantisque favorem. Sunt bissena mihi niveo mantilia lino, Pulcra suis plicis atque ordine; qu&#238;s mea mater Purpureo circum limbos variavit amictu, {{Versus|50}} Et dixit moriens: Lycida, tibi nevimus ista, Tu memor asserva materni texta laboris. Haec quoque, cara, tuos jam nunc ornantur ad usus. Sed quid te meditor malis, mantilibus, haedo Demeruisse, mei cum sis ignara doloris? {{Versus|55}} Sum brevis: at mecum brevis est dux ipse Cupido, Et brevis aligerorum exercitus omnis Amorum. Nec brevibus violis, nec contractis Hyacinthis Gratia abest: spirat foliis laetissima parvis. Quid? quod pubentes inter ferar esse po&#235;tas, {{Versus|60}} Atque aliquid de me sibi polliceatur Amyntas, Et gratus Musis, & Phoebo gratus Amyntas? Hinc ego te certe poteram, modo passa fuisses, Aequales supra caelo transcribere nymphas. [p. 199] Tunc omnis nostros lusus, tunc arbor amores, {{Versus|65}} Qua patet omne nemus, rugoso cortice ferret. Tunc laetos juncto vestirent nomine truncos Thestylis & Lycidas: Lycidas & Thestylis omni Fronde notarentur. spirarent germina flammas. Sed quid ego haec autem ventosus somnia fingo? {{Versus|70}} Scilicet is nostrae labor est, ea cura, puellae, Scire ubinam caecos deplorem rusticus ignes. Ah Lycida infelix! quis te malus abstulit error, Ut nec funestum possis deponere amorem, Et nec opem aut blando poscas fomenta furori? {{Versus|75}} I, morere: aut felix exuto vive pudore. </poem> ====Ecloga IV. Celadon sive Desiderium patriae. ==== <poem> N YMPHAE, Nere&#239;des Nymphae, gens edita ponto, Hos mihi non duros paullum concedite lusus, Dum refero quae puppe sedens cantabat ab alta Cretides Celadon, patriae non immemor artis. [p. 200] {{Versus|5}} Vos quoque tangit amor: nec longi frigora Nerei Extinguunt veteres molli sub pectore flammas. Vobis fluctivagos ferimus Celadonis amores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, Et nostras audite preces. Si numine dextro {{Versus|10}} Sulcamus tumidi canentia marmora Nerei, Tandem, oro, monstrate viam, ventosque ferentes Addite, dum patriam cursum obliquamus ad actam, Postque tot exhaustos pelagi servate labores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, {{Versus|15}} O si sublimi liceat superare volatu Terrasque tractusque maris! ceu Daedalus olim Chalcidicam fertur pennis delatus ad arcem; Ut mea me solito exciperet Galathea favore! Ut lacrimas gaudens daret, amplexuque foveret {{Versus|20}} Eluctantem animam, & latebris exire parantem! &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. At nunc insano torremur sideris aestu, Insuetumque gravi languescit ab a&#235;re corpus. Hei mihi! qualis ero, cum te, mea vita, revisens {{Versus|25}} (Si pateris) niveos amplectar decolor artus? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Ire libet. terris quis sit nam ludus in illis, Gens ubi nuda suis contenta mapalibus errat, [p. 201] Et faciem & rubro fucat membra omnia cocco, {{Versus|30}} Docta leves volucri configere arundine damas? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Vos o formosa prognatae Doride divae, Pulcra oculos Panopea, & candida Limnorine, Xantoque, Drymoque, & caerula Cymodocea; {{Versus|35}} Omnes florentes aevo, Oceanitides omnes; Ferte bonae ventos: ventis parebimus aequis. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Pocula bina dabo niveo spumantia lacte, Binaque Rhenanum spirantia pocula nectar; {{Versus|40}} Quaeque peregrinae servo munuscula terrae; Has conchas, atque haec evulsa corallia ponto, Citriaque, & dulci distentas saccare cannas. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Est mihi praeterea pictis avis aurea plumis, {{Versus|45}} Barbarici donum regis, pulcerrima visu: Qualem nec patriis quisquam conspexit in oris, Nec qualis campum nostri secat a&#235;ris ulla. Hanc etiam, hanc vobis sistam, sacramque dicabo. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|50}} Fluctibus in vestris quondam, si vera vetustas, Mulcebat curvos audax delphines Arion. Quem circum Phorci chorus assultabat, & omnes [p. 202] Ad strepitum citharae ponebant murmura venti. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|55}} Nil ego tale precor; Austros date rite faventes, Atque Jovi sacram faciles defendite puppim: Vota ut arenoso persolvam in litore sospes Et Glauco, & vobis, atque Inoo Portumno. &nbsp; &nbsp; Haec Celadon: sudo sed enim Pater aethere Div&#251;m {{Versus|60}} Intonuit laevum, puraque in luce refulsit. </poem> ====Ecloga V. Amantes. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NTER oves pastor Lycidas consedit & Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pastorum Lycidas, nympharum flosculus Aegle. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambo pares aetate, pares in amoribus ambo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque die medio rapidus coquit aethera Titan, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ibant vicini captatum frigora luci; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque vicem faciles inflabat uterque cicutas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita mellito Lycidas prior incipit ore. L. &nbsp; Parce meis haedis, raptor lupe, parce capellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Neu dentes acuas in praelia, de grege magno &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praeda petenda tibi est. salvis ego gratuler agnis. Ae. Has, Lampure, tibi commendo, fide, capellas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed vigila, atque hostem latratu prode sonoro, [p. 203] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum succedo antro, gremioque infundor amato. L. &nbsp; Quamvis admota gravis urat lampade terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cynthius, & teneris incumbat Sirius herbis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Areat omnis ager, sitiant pecudesque, lacusque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo major in his spirat mihi flamma medullis. Ae. Quale per aestivas ignis bacchatur aristas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pennis venit ad partes stridentibus Auster; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quale rigent raptis incensa novalia culmis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta meum, Lycida, pascunt incendia pectus. L. &nbsp; Me petat ex alto Juno, me Cypris, Olympo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Juno Lycidam, non aurea Cypris, habebit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel si cornicis vetulae producar in annos; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Aegle primus amor Lycidae, amor ultimus Aegle. Ae. Me si forte suo Phoebus dignetur amore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insignisque lyra Deus, insignisque capillis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postponam, Lycida, (si quid bene credis amanti) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Phoebeamque lyram tibi Phoebeosque capillos. L. &nbsp; {{Versus|30}} Cor mihi molle tuis, Aegle, liquescit in ulnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cor mihi formosis, mea lux, praedaris ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio vultus, & quae me lumina perdunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio: radios non est tolerare potentes. Ae. &nbsp; Te prope nutantes platanos in vitibus ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Candida deposuit mater, laetissima partu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egregium forma, egregium spe divite: qualis [p. 204] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter virgineas ridet rosa verna papillas. L. &nbsp; Quod spirant violae, quod spirant Cinnama longe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod malum tenera redolet mordente puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Indica Nisaeis fragrant quod balsama in hortis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spirat odorato cervix tibi sparsa capillo. Ae. Fias germanus utinam, mecumque feraris &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ubera dilectae pariter siccasse parentis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fias o utinam frater! securior essem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Nec medio tibi defugerem dare basia campo. L. &nbsp; Aegles frater ego, soror est mihi scilicet Aegle: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una parens, torus unus, & est domus una duobus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus, Paphiaque bonus cum matre Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; Securos medio jubet oscula jungere campo. Ae. (50}} Desinite, aequales, vestigia ferre jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad choreas mecum, & nostros celebrare penates. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda ego sum Veneris, Veneris sum praeda, puellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me sibi, me Lycidas totam sibi vindicat uni. L. &nbsp; His ego te vinctam teneo, mea vita, lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} His ego purpureis recubem, mea vita, papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque sinu niveo niveoque in pectore somnos &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exhalem dulces, & mecum amor ipse quiescat. Ae. Non ego te teneris infusum molliter ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non ego te patiar roseis recubare papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Inque sinu longos niveo producere somnos? [p. 205] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore non foveam, toto quem corde recepi? L. &nbsp; Qualis myrtus in Eurotae pulcerrima ripis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut Nardi pretiosus onyx, aut roscida mala; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Methymnae progignit vinea botros; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Tales marmoreo fulgent tibi pectore mammae. Ae. Aura susurrantis Zephyri per mollia prata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, meus dum dormit amor, depelle calorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vos, humida mobilibus viridaria rivis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invitate levem jucundo murmure somnum. L. &nbsp; {{Versus|70}} Sic super Idalium Venus, aut super alta Cythera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Languidulum dulci natum gremio sustentat; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem circum Nymphae tunicis lusere recinctis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ast illum blanda demulcet imagine Morpheus. Ae. Qualis purpurei formosus flos Hyacinthi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Purpureaeve rosae subrident vere rubente; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Punicave ut tenui pellucent cortice grana; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis conspicuas tingit tibi purpura malas. L. &nbsp; Qualis quae Tyrio medicatur lana veneno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales aestivis fotae modo solibus uvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et cerasi dulces, & nondum dulcia mora: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale coloratis decus est tibi, Vita, labellis. Ae. Quam folia arboribus, quam picto gramina campo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Graminibus flores decori sunt, pluma volucri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Armento taurus, lascivi matribus haedi; [p. 206] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Tam tibi caesaries, pulcerque sine arte capillus. L. &nbsp; Hic ego te calathis portantem lilia plenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Parvus eram, studioque legebam lilia eodem) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vidi primum, & visam sine fine probavi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tunc aspirabat amor felicibus ausis. Ae. (90}} Vallibus his primum (memini) convenimus ambo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egimus & pastas ad flumina nota capellas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tunc ego me sensi totis flagrare medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum mediis audax misceres oscula verbis. L. &nbsp; O mihi maturis, Aegle, o mihi dulcior uvis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Lucidior rivo, tenera fragrantior herba; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Candidior lana; recta conspectior orno; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floridior campo; melior Libanotide cedro. Ae. Hortus ego, circumductus ego sepibus hortus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rosa, me dulci commendat amaracus aura. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Sed nisi tu spires Zephyrus meus: areat hortus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec rosa, nec dulces exhalet amaracus auras. L. &nbsp; Hac ego conceptum suspendam ex arbore carmen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Conceptum tibi carmen, amantum vota, Cupido: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum Lycidas Aeglen, Lycidam dum diliget Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Nulla tuum nobis tollent oblivia nomen. Ae. Hanc ego florentem sacro tibi, Cypria, Myrtum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Litoream Myrtum: quae (si non vana vovemus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut foeta est baccis, ut fronde superbit odora; [p. 207] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exemplo sic crescat amor, sic floreat, isto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Talia dum inter se laeti modulantur amantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hesperus Oetaea statione exire parabat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctis & auratum ducebat praevius agmen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutua sic dulci solantes vulnera lusu &nbsp; &nbsp; &nbsp; Condebant spatiosum alterno carmine solem. </poem> ====Ecloga VI. Hyella. Ad Jacobum Servatium. ==== <poem> N YMPHAE, quae liquidum parvi prope Sabidis amnem Halantes legitis per prata virentia flores, Sabiades Nymphae, mecum infelicis amorem, Mecum ignes Dorylae tenui lugete cicuta, {{Versus|5}} Dum pecudes umbras, dum captat frigora pastor. Non ingrata cano. docto Servatius ore Haec legat, & valles, & respondentia saxa, Et jubeat patrias ediscere carmina quercus. Pergite nunc calami. Vix decedentibus umbris {{Versus|10}} Extulerat caelo roseos Aurora jugales, [p. 208] Cum veterem incumbens Dorylas sic coepit in ulmum, Parcarum memor, atque amissa conjuge moerens. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistuia, carmen: Fistula laurigeri donum Acidis, hac ego dulces, {{Versus|15}} Ah memini, dulci modulabar carmine flammas: Hac ego funereos gemitus, acceptaque caris Manibus heu lamenta, & dignas vulnere acerbo Effundam lacrimas. lacrimis dignissima Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|20}} Tune meos sic, tune meos, dulcissima Hyella, Deseris amplexus? multaque in nocte relinquis Infelicem animam Dorilae infelicis, & aegro Nequicquam gemitu vultus quaerentis amatos? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|25}} Heu dulces vultus! & te tumulavimus ista, Lusisti qua nuper, humo? Cur non ego tecum Aut obii, aut tristem descendi vivus ad orcum? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. Tecum Deliciae, tecum periere Lepores; {{Versus|30}} Tecum ruris honos. laniat Venus ipsa capillos; Et Charites moesto tundunt rosea ubera planctu. Flent Risusque Jocique: abjecit tela Cupido, Egelidas sine luce faces, sine cote sagittas. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. [p. 209] {{Versus|35}} Arent & violae, arent & lilia luctu: Cumque suis teneri moriuntur matribus haedi. Lugent & Dryades, lugent & Oreades altis Mecum in montibus, ac caram lacrimantur Hyellam. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|40}} Ipsa Pales agros, silvas Pan ipse reliquit, Et celeres Fauni, & capripedes Silvani. Ipse suas lacrimas jam non capit amnis, & udo Margine ludentes ad fletum invitat olores. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|45}} Heu heu dulcis Hyella, heu heu mea dulcis Hyella, Amisi te meque simul. tantum umbra, superstes Nominis umbra mei, vagor, & sine corpore corpus; Cumque sua infelix Dorylas extinctus Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|50}} Tu nunc Elysiis in vallibus, inque beatis Sedibus antiquas circumspicis Heroinas: Me procul atra palus coenoso lurida tabo Arcet, & heu manes inhumatos nauta recusat. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|55}} Jam pecori lupus insidias meditetur inultus; Arida depositum fallat seges: urat aristas Et mordax lolium, & spinis paliurus acutis. Vivite pastores, dilectae vivite silvae. [p. 210] &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|60}} Pastores, tumulum misero facite, & precor isto, Quo jacet illa, loco; & tumulo hos inscribite versus: Foedere quos fausto conjunxerat alma Dione, Hic praematuro junxit mors funere amantes. Desine supremum, mea, desine, fistula, carmen. &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Haec Dorylas. vos haec, si quid meruisse videmur, Sabiades quondam facietis maxima Nymphae. Tuque adeo decus o patriae magnique senatus, Servati, seu cana Themis putealque forumque Deposcunt vigiles ad publica commoda curas; {{Versus|70}} Sive operum vacuo nemora in genialia Cyrrhae Ire libet; Pindique sacros lustrare recessus: Accipe quae nullo portant munuscula cultu Silvestres Musae; nostras simul accipe Musas. Quae ni displiceant, te mobilis aura Favonii, {{Versus|75}} Te canet omne nemus; te concava saxa loquentur, Et tumidi montes, & depressae convalles: Vechtaque flumineum mitratus arundine crinem Servatii vitrea caelabit nomen in urna. [p. 211] </poem> ====Ecloga VII. Doris. Ad Davidem Bergium. ==== <poem> B LANDA iterum me rura vocant, saltusque sonantes, Quique strepunt gelidi foecundo murmure rivi. Rura vocant iterum. spumoso Cypria ponto, Ruri natus amor: ruris dicamus amores. {{Versus|5}} Tu vero pars o animae dulcissima nostrae, Bergi, noster amor, tenues en accipe lusus: Accipe, & umbroso mecum recubare sub antro Ne pigeat, muscoque caput fulcire virenti. Hic tibi, quae nuper puero sublecta notabam {{Versus|10}} Alconi, Latia modulabor carmina canna. Tantum (si quis honos calamis) ne despice amantum Delicias, rigui laetus sub fornice saxi Me pariter pariterque Alconem audire canentem, Dum parat e viridi fiscellam texere junco. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quid, Panope, quid me vultu, Galatea, protervo Adspicis, & rides, malo si forte per umbram [p. 212] Incautum tetigisti, & te male prodis in umbra? Dorida amo ante omnes. resonant & Dorida silvae. Doris amor meus est. resonant & Dorida montes. {{Versus|20}} Montibus in nostris, in nostris Dorida silvis Omnis fagus habet, omnes servant cyparissi. Nec Veneri Dominae, nec Nymphis gratior ulla est, Quam sibi quae tenero praescripsit Dorida trunco. Illic injusso jam vernant flore genistae, {{Versus|25}} Puniceaeque rosae rident, gravidumque papaver. Illic & dulces nidum posuere columbae; Mollibus & Soli in soliis blanditur acanthis. Me quoque Doris amat. Ni me mea Doris amaret; Nec pecus hoc, pecoris nec viveret ipse magister. {{Versus|30}} Arboribus frondes decori sunt; frondibus umbrae; Pastores umbris; nitidi pastoribus agni; Agnis bella puella; puellis gloria Doris. Lucida ad Eridanum sudant electra sorores Phaebigenae; Assyriae stillant opobalsama silvae; {{Versus|35}} Myrrha pluit lacrimas, fragrantia basia Doris. Basia dum Doris cupido concedat amori; Myrrha pluat lacrimas, Syriae sua balsama silvae, Lucida Phoebigenae stillent electra sorores. Huc ades, o Cytherea: tibi tua cura palumbes {{Versus|40}} Oscula composito libant mordentia rostro: [p. 213] Te musco vocat e molli mitissimus amnis, Te virides ripae, gelidi te, Cypria, fontes, Fontibus & ripis numen venerabile, & amni. Hoc antrum, & dulci quae populus imminet antro, {{Versus|45}} Vota tibi fuerint. gaudebis tu quoque votis. Hic posuit teneri Doris nova miles amoris Prima rudimenta; hic primos mihi miscuit ignes. Hic ego litorea tibi lucum, Amathusia, myrto Constituam, & laetas inducam fontibus umbras. {{Versus|50}} Addam solemnesque choros atque annua sacra Mense tuo, cum ver aperit pulcerrimus annus. Denique (sic grati sint, quos meditamur, honores) Hic zonam tibi Doris, & Alcon ponet avenam. &nbsp; &nbsp; Haec sat erit, Bergi, molli cecinisse sub umbra, {{Versus|55}} Dum levis argutis assibilat aura cicadis, Dum calet, & medio Titan altissimus orbe est. Surgamus: vocat ipsa cavis e vallibus Echo, Atque alias alio solemur pectine curas. [p. 214] </poem> ====Ecloga VIII. Lycidas. ==== <poem> I NTER odoratum Bredae nemus, inter opacas Na&#239;adum latebras, sacrique silentia luci, Fallere quaerebat saevi monumenta doloris Infelix Lycidas, Lycidas non ultima Musis {{Versus|5}} Gloria, Castalio Lycidas nutritus in antro. Illum etiam montes, illum flevere gementem Muscosaeque domus Nympharum, umbrosaque Tempe. Illum etiam pater ipse sacra Thymbraeus ab umbra Vidit, & indoluit, durumque misertus amorem est. {{Versus|10}} Ipse autem tristi volvens sub pectore curas Ibat, & hirsutis narrabat vulnera dumis. Phyllida moerebat: desertam Phyllida longo Implorans singultu, animumque aegerrimus omnem, Luctificos imo promebat pectore cantus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllidis abruptos moesti modulemur amores, Speratosque toros frustra, dulcemque Hymenaeum. Quae vos secretae tenuerunt avia silvae, Pierides? quae vos, Clariae, laureta, puellae, {{Versus|20}} Cum pater e sacro sustollens gurgite glaucum [p. 215] Mosa caput Lycidae discessum flevit, &, Ibis, Ibis, ait, puer, o numquam rediture secundis Alitibus: miserae properabis fata puellae. Quae vos Idaliis umbrae occuluere sub antris, {{Versus|25}} O Charites; cum tot lugens suspiria Phyllis, Tot lacrimas, tot singultus, tot moesta querelas Ore daret, Divosque omnes in vota vocaret? &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllida Bredanos non conspiciemus ad amnes {{Versus|30}} Servantemve pecus; floresve in serta legentem, Aut longos fluvio fingentem judice crines. Illam inter scopulos, exesi in fornice montis, Flebiliter suspirantem, gemitusque cientem Mosa videt lacrimans, & dum videt, adgemit ipse. &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Ergo ego te numquam, numquam te, Phylli, videndam Deserui, & miseram crudeli in tabe reliqui? Quae mihi duritia est animi, quod pectoris hujus Robur, & immotum circa praecordia marmor? {{Versus|40}} Ferre tuas potui lacrimas, dulcissima Phylli? Ferre tuas lacrimas? nec sum liquefactus in illis? Heu miserande puer! jam te nec sancta Dione, Jam nec pronuba luminibus Juno adspicit aequis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. [p. 216] {{Versus|45}} Phyllis ubi est? periere joci, periere lepores, Osculaque, & blando repetiti murmure questus: At dolor, & luctus, & turbida mortis imago Excubat ante oculos, curasque venenat amaras. Phyllis ubi est? dulces mihi Phyllida reddite silvae, {{Versus|50}} Reddite Phyllida m&#238; dulces, ah, reddite silvae. Talis amor Lycidam, qualis cum matris abactae Continuis desiderium balatibus agni Exercent, qualis rapto cum vacca juvenco Errat, & insano incendit nemora omnia luctu; {{Versus|55}} Talis amor torquet, nec spes super ulla medendi est. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Purpureos Ver ecce novum de semine flores Elicit, & tepidi nova sibilat aura Favonii; Vitis agit gemmas, pomis sese induit arbos; {{Versus|60}} Exultant passim pecudes, pictaeque volucres. Sed neque me flores, nec mobilis aura Favonii Delectant, neque nascentes in vite racemi, Nec quae se foliis aut pomis induit arbos; Nec pecudum lusus varii, pictaeve volucres. {{Versus|65}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Sola meas secum flammas miseratur a&#235;don. Sola canit nemore in vacuo, longaque querela, Atque meum atque suum pariter deplorat amorem. [p. 217] Perge queri, Philomela: querar, querar ipse vicissim, {{Versus|70}} Cumque tuo nostros confundam carmine questus, Donec ab Eo&#239;s Titan caput exerit undis. Perge queri, Philomela: meos mea fistula luctus Flebilibus numeris iterabit, & ordine longo Flebit inexhaustos misero sub corde dolores, {{Versus|75}} Donec in Hesperiis Titan caput occulit undis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Quid mihi vobiscum, quondam mea cura, capellae? Quid mihi vobiscum, quondam mea fama, Camoenae? Ite, Deae. primos vobis sacravimus annos: {{Versus|80}} Hos sibi poscit amor, Fideique injuria laesae: Hos Nemesis sibi poscit: Amor, Nemesisque, Fidesque Ah infelicem simul ulciscuntur amorem. Sed jam labentes frigus subrepit in artus: Caligant oculorum orbes: tremebundaque membra {{Versus|85}} Horrescunt subiti vicino in limine leti. Fata vocant, video. Fatis parere necesse est. Tu vero, si forte meo de funere quisquam Narrabit tibi, Phylli, supremorumque dolorum Testis erit Lycidae; veteris reminiscere flammae. {{Versus|90}} Obstitit innocuis (nosti) Sors impia votis: Obstitit impia Sors, mihi te quae invidit habendam, Meque tibi, mea Phylli, tibi me invidit habendum. [p. 218] Phylli vale, mea Phylli; vale dulcissima Phylli. Dixerat: atque illum media jam in morte natantem, {{Versus|95}} Et lapsos tollentem oculos, frustraque moventem, Alma Venus vidit, funesto percita casu. Nec tulit hanc speciem mitis Dea: sed simul alto Corde dedit gemitum, simul ora, genasque, comamque Ambrosio sparsit succo & felicibus herbis. {{Versus|100}} Nota tua est pietas, inquit, mihi: semper amasti, Semper amaturus, sineret si longior aetas. Nec tibi laesa sides, cum non peccaveris ultro. Non aget hunc de te mors importuna triumphum. Myrtus eris: Paphio myrtus fragrabis in horto, {{Versus|105}} Unde nec ipsa meum nitidis intexere sertis Dedigner crinem, & dulci requiescere in umbra. &nbsp; &nbsp; Creverat in truncum Lycidas, & brachia late Pandebat formosa, comis insignis odoris. Mansit honos formae, mansere in stipite amores: {{Versus|110}} At vitae series crimenque inamabile fati Quae fuerint, gustu baccae testantur amaro. [p. 219] </poem> ==Jani Broukhusii epigrammatum libri quatuor. == [p. 220: blanco] [p. 221] ===Jani Broukhusii epigrammatum liber primus. === ====I. Ad Petrum Francium. ==== <poem> F LOSCULE amicorum, prisci candoris alumne, &nbsp; &nbsp; Franci care, tui gloria Broukhusii; Ergo ades? ergo redux reducem te amplector, & una &nbsp; &nbsp; Osculor hoc pectus, osculor hos oculos? {{Versus|5}} Vix (ita sim felix!) nexu divellor amico, &nbsp; &nbsp; Atque aegre hoc pectus desero & hos oculos. Quos utinam mecum lusu lassaret eodem &nbsp; &nbsp; Laeta Philetaeos ducere Musa choros! Fata (vides) obstant, & honestis invida votis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidera conatus destituere meos. Non tamen obstabunt, obstent licet omnia fata, &nbsp; &nbsp; Quin hoc te gestem pectore & his oculis. [p. 222] </poem> ====II. In columbas ejusdem a fele devoratas.==== <poem> H ARLEMII nemoris dulcissima fama, columbae, &nbsp; &nbsp; Quae nunc Elysio luditis in nemore; Has violas vobis dat Acon; hoc cespite, si quid &nbsp; &nbsp; Raptoris saevo restat ab ungue, tegit. {{Versus|5}} Tum superinducta laurus quae germinat umbra &nbsp; &nbsp; Manibus & tumulum sufficit & titulum. At vos securo terram nunc radite passu: &nbsp; &nbsp; Felibus innocuum non vacat Elysium. </poem> ====III. Ad corollam. ==== <poem> A LBA ligustra, meae munus properate puellae, &nbsp; &nbsp; Addita puniceis alba ligustra rosis: Et verno calicem dum panditis ebria rore, &nbsp; &nbsp; Haec tempestivo fingite verba sono: {{Versus|5}} Quae nos blanda hodie commendat forma, Neaera, &nbsp; &nbsp; Cras Zephyro frondes concutiente cadet. Et tibi, nympharum pulcerrime floscule, carpit &nbsp; &nbsp; Hunc formae florem proxima quaeque dies. Quem nisi carpendum praebes, dum ver breve suadet, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moerebit lapsas spina relicta rosas. <a name = "AdAnimumSuum">[p. 223] </poem> ====IV. Ad animum suum. ==== <poem> A RSISTI, quantum nutritae sulphure taedae, &nbsp; &nbsp; Quas celer immisso flamine Corus agit. Flevisti, a&#235;rio qualis de monte volutus &nbsp; &nbsp; Per nova designat gramina rivus iter. {{Versus|5}} Cur non in tenues poteras migrare favillas, &nbsp; &nbsp; O anime, & flammis mollior esse tuis? Cur non in tepidas sensim liquescere lymphas, &nbsp; &nbsp; Et fontem aeternis promere de lacrimis? Nimirum requiem misero dum quaeris amori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Bis gemini causam funeris intus habes. Aut igitur flammis lacrimas compesce nocentes; &nbsp; &nbsp; Aut lacrimis flammas vincere disce tuas. Crudelis fati clementia! fata negantur, &nbsp; &nbsp; Saepius ut possis & sine fine mori. [Vertaald door Dirk Smits (1740}}] </poem> ====V. Ad Deliam. ==== <poem> D ELIA, Phoebeo deductum a nomine nomen, &nbsp; &nbsp; Delia, Phoebea condecoranda lyra; Delia, formosis formosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Accipe duritiae justa tropaea meae. [p. 224] {{Versus|5}} Ante tuos, mea vita, pedes cor ecce repono, &nbsp; &nbsp; Et cum corde mei jus simul omne animi. Libertas dilecta, vale: vale, optima Div&#251;m. &nbsp; &nbsp; Vincimur; exuviis gaudet acerbus Amor. Nec tamen indignor. a te, mea Delia, vinci &nbsp; &nbsp; Virtutis fuerit laurea prima meae. </poem> ====VI. Ad eandem. ==== <poem> N ECTAR & ambrosiam spirant tua, Vita, labella, &nbsp; &nbsp; Os quoties molli comprimis ore meum. Tum neque m&#238; Syrio crinem perfundere olivo, &nbsp; &nbsp; Nec veniat fusis, Myrrha, tibi lacrimis. {{Versus|5}} At simul os avido tenerum divellis ab ore, &nbsp; &nbsp; Helleboro mutas nectar & ambrosiam. Me miserum! quare nec longior ista voluptas, &nbsp; &nbsp; Nec brevior lusu poena luenda meo? Cur non in dominae complexibus elanguentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aureus aeterna compede stringit Amor? Dum breve ver, dum fata sinunt, laetemur amantes, &nbsp; &nbsp; Saepius & tritum saepe teramus iter. Mille mihi roseis da basia mille labellis; &nbsp; &nbsp; Mille tibi reddam, lux mea, mille tibi. [p. 225] {{Versus|15}} Quae si de supera spectarit Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Basiolis mutet nectar & ambrosiam. </poem> ====VII. Ad oculos Deliae. ==== <poem> F ALLACES oculi, jucundi semina morbi; &nbsp; &nbsp; Jam didici vestrae crimina perfidiae. Sed bene cum didici, bene quid didicisse juvabit? &nbsp; &nbsp; Irasci vobis me vetat acer Amor. </poem> ====VIII. Ad eandem. ==== <poem> C ANDIDIOR cum sis nivibus, mea Delia, primis, &nbsp; &nbsp; Unde tibi niveo flagrat in ore rosa? Lucida cum Tyrium simulent tibi labra venenum, &nbsp; &nbsp; Unde coloratis nix variata rosis? {{Versus|5}} Anne arsit Natura in te reserare, quid esset &nbsp; &nbsp; Forma sine exemplo, quid sine labe decor? Tale sub impositis radiant electra pyropis, &nbsp; &nbsp; Perque suos flores aurea mala rubent. Quam bene, foecundo ne totus in igne liquescam, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Has nivibus flammas temperat almus Amor! [p. 226] </poem> ====IX. In Corinnam puellam formosissimam.==== <poem> B ELLA Corinna, Corinna meis dicenda Camoenis, &nbsp; &nbsp; Digna vel Aonia, bella Corinna, lyra; Hos oculos, haec ora tibi Venus aurea cessit, &nbsp; &nbsp; Esset ut exemplar numinis ipsa tui. {{Versus|5}} Sic formosa fuit: tali Cythere&#239;a cultu &nbsp; &nbsp; Cepit amatoris lumina torva sui. Hei mihi! cum Paphiis exures omnia flammis, &nbsp; &nbsp; Non habet in pectus jus mea flamma tuum. Jure caret: fateor: sed (plus ita juris habebit) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Utere luminibus, bella Corinna, meis. </poem> ====X. Amantis suspiria. ==== <poem> O nemus, o verni facies laetissima campi, &nbsp; &nbsp; O umbrae, & multa Na&#239;de dives humus; Quaeque sub his tiliis sacri citharistria luci &nbsp; &nbsp; Flexanimo blandum dividis ore melos: [p. 227] {{Versus|5}} Fas mihi sit, tacitas vobis committere flammas, &nbsp; &nbsp; In vestro curas & sepelire sinu. Fas mihi sit dulcem leviter captare soporem &nbsp; &nbsp; Cespite suffulto versicolore caput. Atque utinam sic deposito cum lumine amore &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inter oberrantes condar Hamadryadas! Tum lacrimis si me Phyllis decoraret ademtum, &nbsp; &nbsp; Prodirem molli flos novus e tumulo. Germina cur iterent: Utinam, Phylli, hunc mihi rorem &nbsp; &nbsp; Lucidulum argutis deplueres oculis? [p. 228] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber secundus. === ====I. Ad celsissimum principem Lignaeum, regis Portugalliae legatum.==== <poem> Q UAM bene patricio cum Phocide convenit ostro, &nbsp; &nbsp; Lignaee, antiqui sanguinis altus honos! Montis honos immortalis, Lignaee, canori; &nbsp; &nbsp; Nil nisi cui Clarium nobile tinnit ebur. {{Versus|5}} Hoc erat, Augustas aeterno carmine taedas, &nbsp; &nbsp; Hoc erat aurifluo digna sonare Deo. Per te Castaliae gaudent revirescere lauri: &nbsp; &nbsp; Umbraque quod paucis, hoc dedit Aula tibi. Felix, Pierias Reges qui ducis ad undas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qui Musas Regum cogis amare domos. [p. 229] Duxerit & rupes & flumina Thracius Orpheus, &nbsp; &nbsp; Cumque suis silvas duxerit ille feris: Plus fuit, Ausonias Tiberino a litore Musas &nbsp; &nbsp; Ad fortunati sistere regna Tagi. </poem> ====II. Ad Joannem Georgium Graevium, una cum ecloga vernacula.==== <poem> G RAEVI, Musarum dulce os, cultissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Lucida Palladii gemma decusque chori; Accipe quae sola ludebam nuper in acta, &nbsp; &nbsp; Inque meos saltus & mea rura veni. {{Versus|5}} Non hic Simichiden, non blandi labra Bionis, &nbsp; &nbsp; Non Moschum Siculas conspicis inter oves: Sed patrium suspirantem prope flumen Amorem &nbsp; &nbsp; Nescio quid densis flere sub ilicibus, Et rudibus cannis & agresti carminis arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Orgia in Amstelium Dorica ferre nemus. Tu lauro Musam, Graevi, tu baccare lustra: &nbsp; &nbsp; Fortior illa tuis surget ab auspiciis. [p. 230] </poem> ====III. In Samuelis Pufendorfii historiam Suecicam.==== <poem> A RMA virumque legis, quo Gothica Principe signa &nbsp; &nbsp; Extimuit dubiis debilis Ister aquis. Quo ducente, caput Germania sustulit altum; &nbsp; &nbsp; Sospite quo faciles sensit habere Deos. {{Versus|5}} CHRISTINAE pia gesta legis, gelidosque Triones &nbsp; &nbsp; Inter Hyperboreas incaluisse nives: Et Clarias, Phoebo non indignante, sorores &nbsp; &nbsp; Templa sub Arctois constituisse jugis. Quae tibi non rerum pandet miracla suarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} CAROLUS, Odrysii fulmen amorque Dei? Quae non in teneris Princeps modo Regius annis, &nbsp; &nbsp; Inclita belligeris fama futurus avis? Magnae molis erat, bellacem scribere Suecum: &nbsp; &nbsp; Majus erat, docta gesta referre fide. {{Versus|15}} Quamlibet invicto jactet se Suecia Marte, &nbsp; &nbsp; Haud alia condi debuit ille manu. [p. 231] </poem> ====IV. Ad Apollinem pro Theodoro Janssonio ab Almeloveen, cum inventa nov-antiqua ederet.==== <poem> H AEC tibi, quae veterum studio detecta sagace &nbsp; &nbsp; Traxerat ad partes postera turba suas, Haec tibi, Phoebe pater, veterum studiose medentum, &nbsp; &nbsp; Jansonius grata dedicat ecce manu. {{Versus|5}} Tu face, ne parili doctus labor irritus ausu &nbsp; &nbsp; In non ingenuas incidat ipse manus. Vivat, & antiquis meritos qui reddit honores &nbsp; &nbsp; Gratetur merito laetus honore sibi. </poem> ====V. De Petro Francio victorias Caesaris celebrante.==== <poem> A EMULA Dircaeo sublimia carmina plectro &nbsp; &nbsp; Pindarus Elysiis vidit ab usque choris. Vidit, & Ausoniae miratus fulmina Suadae &nbsp; &nbsp; Sic ait, Heroa promtus ad arma lyra: [p. 232] {{Versus|5}} Francius haud alio me reddere debuit ore; &nbsp; &nbsp; Haud alio Caesar debuit ore cani. </poem> ====VI. In ejusdem victorias Venetas. ==== <poem> A UDIIT attonitus strato pater Hadria ponto &nbsp; &nbsp; Quae canis, Orpheo pectine digna cani. Audierunt vitreis Venetae Nere&#239;des antris; &nbsp; &nbsp; Atque avida grandes aure bibere modos. {{Versus|5}} Jamque tuos cantus toto sonat aequore Triton, &nbsp; &nbsp; Et Morosina fixa tropaea manu. Palluit Odrysiae Phoebe tutela Tiarae, &nbsp; &nbsp; Obducta lacerum nube adoperta caput. Thessaliae illa malum domitae plus horruit omen, &nbsp; &nbsp; Quam si Thessalico carmine tacta foret. </poem> ====VII. In ejusdem orationes. ==== <poem> N AM quis te Arpini cultos deduxit in hortos, &nbsp; &nbsp; Reclusit varias & Ciceronis opes? Quis Deus Ausoniae tibi tradidit orgia Suadae, &nbsp; &nbsp; Flexanimoque dedit fortiter ore loqui? [p. 233] {{Versus|5}} Quidquid id est, certe Deus est. Dare fulmina linguae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricis non fuit artis opus. Num tibi nascenti Clariae risere sorores? &nbsp; &nbsp; Excepit dulci num Charis ipsa sinu? Num te Corycio Paean speculatus ab antro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio tenerum tinxit in amne caput? Anne redux a Taenariis te Roscius umbris &nbsp; &nbsp; Multiplici docuit vocem animare modo? Salve, viva tui, Franci, Ciceronis imago, &nbsp; &nbsp; Salve o Romano plus semel ore potens. {{Versus|15}} Et jam nunc, gemina redimitus tempora lauro, &nbsp; &nbsp; Incipe pro meritis nomen habere tuis. </poem> ====VIII. Ad eundem cum Mariae Britanniarum reginae oratione publica parentasset. ==== <poem> T RISTIA dum raptae deploras fata MARIAE, &nbsp; &nbsp; Nec tempestiva fila relecta colo; Me quoque par pietas in eosdem compulit ausus, &nbsp; &nbsp; Et volui magnis Manibus ire comes. {{Versus|5}} Sed, quae juncta gerit nostri monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Velle meum dicet pagina, posse tuum. [p. 234] </poem> ====IX. Ad Didericum Sixium, <i>cum supremos in utroque Jure honores consecutus esset.</i> ==== <poem> Q UALIS Olympiaci laetus certamine campi &nbsp; &nbsp; Stat pugil, & doctis viribus arma movet; Nobilis Eleo quem pulvere palma decorum &nbsp; &nbsp; Ostendet Superis cum Superisque sibi: {{Versus|5}} Talem te Claria Themis emirata palaestra &nbsp; &nbsp; Hortata est plausu, proque secuta suo. Talem te patrii reducem videre penates, &nbsp; &nbsp; Sanguinis o prisci, laus, Diderice, recens. Juris iter dubii, scopulis freta perfida caecis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Emensus, doctae praemia frontis habes. Nunc sibi te totum poscit res publica: nunc te &nbsp; &nbsp; Invitant fasces, & trabeatus Honos. Excitat ingenium virtutis imago paternae, &nbsp; &nbsp; Atque a non uno Consule clara domus. {{Versus|15}} Excitat & pretium capiendi grande laboris &nbsp; &nbsp; Gloria, & aeterni nominis acer amor. Auguror: in laudes feliciter ibis avitas, &nbsp; &nbsp; Et plaudet votis mox pater ipse suis. [p. 235] </poem> ====X. In Lamberti Bidloi Amstelam dulcem.==== <poem> Q UAE tibi mutatos dictavit vena liquores, &nbsp; &nbsp; Unde Pater dulces Amstela volvit aquas, Illam credibile est Permessi e fontibus ipsis &nbsp; &nbsp; Per laetum lauri desiluisse nemus. {{Versus|5}} Aut certe sensit Thebanae numina Dirces, &nbsp; &nbsp; Aut Hebes sacris fluxit ab uberibus. Adspice, formosi laudato flumine olores &nbsp; &nbsp; Nescio quid lento murmure dulce canunt. Non quales flexis audit Maeandrus in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cum mors terribiles injicit atra manus. At vero insolita patriae dulcedine ripae &nbsp; &nbsp; Illecti, assiduis cantibus invigilant. Et Patrum modo felices extollere curas &nbsp; &nbsp; Est amor, ac fraenos amnibus impositos; {{Versus|15}} Et modo gratantur glaucis sub flumine Nymphis, &nbsp; &nbsp; Et modo se totis proluit agmen aquis. Felix materia vates! felicior amnis! &nbsp; &nbsp; Alter ab alterius nomine nomen habes. [p. 236] </poem> ====XI. In poetae anonymi carmina sacra.==== <poem> Q UAM bene salvifici reseras mysteria verbi, &nbsp; &nbsp; O magno vates pectora plene Deo! Quam bene crudeles damnas in sontibus iras, &nbsp; &nbsp; Et duro armatas ense vel igne manus! {{Versus|5}} Ite animae steriles, stolidi pia fabula vulgi, &nbsp; &nbsp; Ite: decent nostras symbola sacra dapes. Supremi latices, frangendi corporis arrha &nbsp; &nbsp; Fracta Ceres, Domini tot monumenta mei; Vosne quis indigno fumat, vos perfidus ore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec redeat fusi sanguinis inde memor? Ille ego sim, cujus pungant suspiria pectus; &nbsp; &nbsp; Ille ego, qui numquam dedoluisse velim. Ille ego sim, tristi quem Jesus morte redemit, &nbsp; &nbsp; Quem juvet ad saevam pervigilare crucem. {{Versus|15}} At tu, quisquis eras, praeclari carminis auctor, &nbsp; &nbsp; Accipe non vana quae tibi mente damus. Sic tua me pietas, sic nobilis erigit ardor, &nbsp; &nbsp; Prosilit ut primo carcere fortis equus. [p. 237] </poem> ====XII. In Joannis Vollenhovii homilias sacras.==== <poem> D ULCES eloquii flores, melle inlita sacro &nbsp; &nbsp; Pagina, divini conscia judicii; Justitiae tuba clara, interpres dia supremi &nbsp; &nbsp; Vindicis, aetheriae pars bona militiae; Salvete o sancti senis otia, digna papyre &nbsp; &nbsp; Quam velit a sero Fama nepote legi. {{Versus|5}} Quam probet, ac longis meliorem semper ab annis &nbsp; &nbsp; In cupido gestet plurimus ordo sinu. Est Deus, est sacri lex foederis. Ite tyranni, &nbsp; &nbsp; Caedibus horribiles conscelerate manus. {{Versus|10}} Inveniet vindicta viam, qua sanguine pastos &nbsp; &nbsp; Devoret aeterni vis metuenda Dei. At manet innocuos felicis gloria vitae, &nbsp; &nbsp; Et pretium injustae mortis amica quies. Qualis, ubi totum sol explicat aureus orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Irrita formosa nubila luce premit. Gaudia stant sine fine piis. Considite justi: &nbsp; &nbsp; Vos pater e summa maximus arce tegit. [p. 238] </poem> ====XIII. In po&#235;mata sacra Francisci Halmae. ==== <poem> C LARA salutiferi celebrans miracula Christi &nbsp; &nbsp; Pagina, Idumaeo mellea melle magis, Non te Cyrrha loquax genuit, non Phocidos udae &nbsp; &nbsp; Mobilis arguta nutriit humor aqua: {{Versus|5}} Sed castus, totusque Dei, te spiritus inplet, &nbsp; &nbsp; Divinoque sonat tacta canore chelys. Felix Halma animi, quem vatum exempla piorum &nbsp; &nbsp; Perpellunt sacris invigilare choris. Felix ingenii, Christo quem juvit Iesu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Otia & afflatae credere mentis opus. Vive liber, summi praeco facunde Tonantis, &nbsp; &nbsp; Et tu cum libro vive, po&#235;ta, tuo. </poem> ====XIV. De psalmis Petri Datheni.==== <poem> T U qui Davidicos, divina po&#235;mata, Psalmos &nbsp; &nbsp; Volvis, & attenta combibis aure memor, Ecquid ridiculos casci miserare Datheni &nbsp; &nbsp; Cum tanta effusos futilitate modos? [p. 239] {{Versus|5}} Et tamen ista canit sacris pia concio templis, &nbsp; &nbsp; Et legit, & prolem cogit amare domi. At quanto melius magnorum cura virorum &nbsp; &nbsp; Verterat afflati nobile regis opus? Obstitit ignavi stolida ignorantia vulgi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ne potiore sacrum voce sonaret ebur. Obstitit & pulcris livor comes aemulus ausis, &nbsp; &nbsp; Ne posset quemquam condecorare labor. Vescere glande tua, plebs inscitissima; gaude &nbsp; &nbsp; Sordibus, & pingui prolue labra luto. {{Versus|15}} Nos citharae melioris amor, te flente, docebit &nbsp; &nbsp; Jessaeum laeta reddere voce melos. </poem> ====XV. In epistolas primorum martyrum.==== <poem> C AELESTES epulae, Musaeo tincta lepore &nbsp; &nbsp; Pagina, & aeterno nectare foete liber; Vosne sacri de culminibus laetissima Pindi &nbsp; &nbsp; Detulit, & Clario lavit in amne, Charis? {{Versus|5}} Vobis Aonio rorantes fonte corollas &nbsp; &nbsp; Texuit ipsa suis Uranie manibus? [p. 240] An potius magna flammatum mente po&#235;tam &nbsp; &nbsp; Aurea divinus duxit ad astra furor? Aeternique patris non enarrabile lumen &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Contigit afflatu pectora mota suo? Non haec Pimplaei latices, non dictat Apollo &nbsp; &nbsp; Carmina: de caelo spiritus ille fuit. Hic fortunatos proceres coetusque piorum &nbsp; &nbsp; Lustrat in aetheriis mens pia vecta rotis: {{Versus|15}} Quorum Religio sacro respersa cruore &nbsp; &nbsp; Crevit in immensum, cladibus aucta suis. Vive, pii vates operis, cui Fama perennis &nbsp; &nbsp; Ardet honoratum cingere fronde caput. Sic Christo Musas, sic Musis jungere Christum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Discat ab exemplo postera turba tuo. </poem> ====XVI. In Joachimi Targerii medicinam compendiariam.==== <poem> V ULNERA Paeoniae retegens Targerius artis &nbsp; &nbsp; Vulneribus medicas applicat ipse manus. Morborumque vias, caecosque in orgine?? fontes &nbsp; &nbsp; Rimatus, validam monstrat apertus opem. [p. 241] {{Versus|5}} Illum non veteres recta ratione magistri, &nbsp; &nbsp; Non modo nascentes abripuere scholae. Certus in abstruso vitiorum fomite Chiron &nbsp; &nbsp; Daedaleae longas explicat artis opes. Talis in angusto Symplegadas aequore Tiphys &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Transiit, & geminae mortis inultus iter. Sic Ariadneo cautus moderamine Theseus &nbsp; &nbsp; Rettulit illaesum victor ab hoste pedem. Et dubitamus adhuc merita redimire corona, &nbsp; &nbsp; Cui dant calcandum tot mala monstra caput? </poem> ====XVII. Ad Nicolaum Bidloum, <i>cum summos in medicina honores adipisceretur.</i>==== <poem> V IVIDA Paeonii soboles Bidlo&#235; parentis, &nbsp; &nbsp; Paeoniisque recens artibus ipse decus; Accipe promeritam virtutibus, accipe laurum, &nbsp; &nbsp; Digna Machaoniis praemia temporibus. {{Versus|5}} Haec est illa tuis promissa laboribus olim, &nbsp; &nbsp; Illa Dei primus virgo medentis amor. Quae mutata semel, rursum mutetur oportet, &nbsp; &nbsp; Inque tuis fiat querna corona comis. [p. 242] </poem> ====XVIII. Poematum Davidis Hoogstratani elicium.==== <poem> C UNCTA salebrosis tumeant cum scrinia nugis, &nbsp; &nbsp; Decoquat & nomen Suada Latina suum: Cum pro thesauris carbones venditet ater &nbsp; &nbsp; Lucius, ac fatui gnatus Aristagorae: {{Versus|5}} Quis ferat in tenebris & inerti carceris umbra &nbsp; &nbsp; Carmina Romano digna sapore premi? Ite foras agedum genuinae pignora Musae; &nbsp; &nbsp; Vos favor exspectat publicus; ite foras. Florida simplicitas, & honestae gratia formae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nos juvat, & casti ros novus eloquii, Et pudor, & Latiis eductae collibus artes, &nbsp; &nbsp; Et non mentito verus in ore colos. Infelix lolium ac steriles mirentur avenas &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s sapiunt rubri mactea Lexiphanis. [p. 243] </poem> ====XIX. In poemata postuma Casparis Brantii. ==== <poem> E XCUSSUS vitae spatiis exilibus, orbi &nbsp; &nbsp; Brantius has propera morte reliquit opes; Divitis ingenii monumenta perennia, doctus &nbsp; &nbsp; Quae poliit multa sedulitate labor. {{Versus|5}} Accipe, Posteritas, foecundae nobile Musae &nbsp; &nbsp; Depositum, ac fido grata reconde sinu. Et dic, Carminibus hoc unum defuit istis &nbsp; &nbsp; Supremam domini non habuisse manum. </poem> ====XX. In Samuelis Pitisci lexicon Latino-Belgicum novum.==== <poem> R OMANI nitor eloquii, selecta supellex &nbsp; &nbsp; Verborum, dominae fida ministra togae; Et Batavi oris honos, & amoeni florida cultus &nbsp; &nbsp; Copia, praesigni conspicienda stola; {{Versus|5}} Salvete o docti labor & pia cura Pitisci, &nbsp; &nbsp; Nobilis Aoniae sarcina militiae. [p. 244] Vobis primitias studiorum gnava juventus &nbsp; &nbsp; Suspendet sacris molliter in tabulis. Vobis, longarum superato errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debebit rectum cura fidelis iter. Glandem amet, & viles fatuo plebs ore mariscas: Chia bonis stomachis, coctaque arista facit. </poem> ====XXI. Memoriae Tobiae Gutberlethi <i>cum ejus libelli postumi de Saliis ederentur.</i>==== <poem> Q UEM vivum nequii, te Gutberlethe sepultum &nbsp; &nbsp; Alloquor, & cineri dona suprema fero. Sic tua promeruit virtus, sic nobilis ardor, &nbsp; &nbsp; Et cultum egregiis artibus ingenium. {{Versus|5}} Atque utinam non tam propere confectus abisses, &nbsp; &nbsp; Nec tua vere tuo flenda rapina foret! Nunc utcumque datum est, chartis te semper in istis &nbsp; &nbsp; Posteritas memori pectore docta colet. Marsque pater Phoebusque pater de colle Quirini &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lustrabunt Salios ad tua sacra suos. [p. 245] <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXII. In libellos Ludolphi Smidii. ==== <poem> P ASCE oculos, hospes, & mentem pasce libellis, &nbsp; &nbsp; Quos tibi dat gnava Smidia cura manu. Utile inest dulci: certant doctrina leporque: &nbsp; &nbsp; Nec facile invenies, hic sit, an illa prior. {{Versus|5}} Talis in omnigenis foecundi floribus horti &nbsp; &nbsp; Errat, & errorem dextra amat ipsa suum. Talis in exstructis apium molimine ceris &nbsp; &nbsp; Suavis ab exsucto germine fragrat odor. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXIII. In Davidis Hoogstratani poemata.==== <poem> I NGENII flores, Hyblae vernantis imago &nbsp; &nbsp; Nobilis, Ausonio nectare foete liber; Salvete Aonidum munus praesigne dearum; &nbsp; &nbsp; Salve Hoogstratani pagina docta mei. {{Versus|5}} Vosne ego cum raucis fatua de plebe cicadis, &nbsp; &nbsp; Vosne ego cum pingui contulerim populo? [p. 246] Purior hic dulces animavit spiritus odas, &nbsp; &nbsp; Purior argutos defluit in numeros: Et mentem vincire nova mulcedine pellax &nbsp; &nbsp; Non excussuris haeret in auriculis. Hic Lepor, hic Veneris species nativa Latinae, &nbsp; &nbsp; Qualis in Aeneae floruit urbe sui. Vos quoque cum Latiis longum florete po&#235;tis &nbsp; &nbsp; Carmina, Romanis proxima carminibus. </poem> ====XXIV. In Joannis Brantii poemata vernacula.==== <poem> O TIA majores non degenerantia curas &nbsp; &nbsp; Nobile Musarum Brantius edit opus: Brantius ingeniis haud impar gloria primis, &nbsp; &nbsp; Haud rudis argutas increpuisse fides. {{Versus|5}} Hic Lepor, hic Batavi dos illa domestica Phoebi &nbsp; &nbsp; Spirat, & e nostro gurgite nata Venus. Miraris, studiis simul invigilare severis, &nbsp; &nbsp; Ducere culta simul carmina? patris habet. [p. 247] </poem> ====XXV. In epistolas clarorum virorum ab eodem editas. ==== <poem> F RAGMINA doctorum, Branti, pretiosa virorum, &nbsp; &nbsp; Te sine, pulvereo deperitura situ, Quam bene, quod famae donas, orbisque theatro, &nbsp; &nbsp; Nec sinis annosa nocte sepulta premi! {{Versus|5}} Devincis ipsos isto tibi munere Manes: &nbsp; &nbsp; Jamque aliis narrant de pietate tua. Grande operae pretium: qu&#238;s finibus ista legentur, &nbsp; &nbsp; Tu quoque cum pulcro munere notus eris. </poem> ====XXVI. In Lucae Rotgansii Gulielmeida.==== <poem> T EMPORIS ingrati domitrix Rotgansia Clio &nbsp; &nbsp; Aeternum nitido pectine pangit epos. Ferte, Deae, violas, & lilia ferte, Sorores: &nbsp; &nbsp; Accendit Clarium spiritus iste nemus. {{Versus|5}} Qualis in herois exsurgit Musa cothurnis! &nbsp; &nbsp; Quantus in attonita pectoris arce sonor! [p. 248] Terra vale. mens alta novo subvecta volatu &nbsp; &nbsp; Lucida Pegasea tendit ad astra via. Et major vulgi invidia, saeclique veneno, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Purpureum rapido lumine signat iter. Ringere, Livor iners, linguaeque tonitrua doctae &nbsp; &nbsp; Despice: gannitus despicit illa tuos. Fulminibus nimirum opus est ac voce Deorum, &nbsp; &nbsp; Fortia cui magni Principis arma labor. </poem> ====XXVII. In Cornelii Brunii Hodoeporica.==== <poem> T RISTES exuviae, calcati Orientis imago &nbsp; &nbsp; Flebilis, immensi parva favilla rogi, Artificum stupor, & Pharii miracula luxus, &nbsp; &nbsp; Custodes cinerum marmora, pacis opes; {{Versus|5}} Atthidos ingenium, Latii decora alta triumphi, &nbsp; &nbsp; Non nisi cum caelo nata cadente mori: Quis putet hoc umquam fieri potuisse? fuistis. &nbsp; &nbsp; Grande tot annorum procubuistis opus. Diruit egregios veterum Mars Turca labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ruderibusque jacent rudera tecta suis. [p. 249] Nil adeo superest prisci splendoris, & umbra &nbsp; &nbsp; Nominis in capta vix bene restat humo. Haec sunt Fortunae ludibria nempe potentis: &nbsp; &nbsp; Tam levis incerto vertitur orbe dea. {{Versus|15}} Ne tamen ulterius in vos mala saeviat aetas &nbsp; &nbsp; Providit multis Anna Perenna modis. Artis opem doctae, longi solamina luctus, &nbsp; &nbsp; Victuro solers Brunius aere tulit: Brunius Attalicis nuper bene cognitus oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Brunius Aegeae non brevis hospes aquae. Vivite nunc veteris monumenta perennia saecli, &nbsp; &nbsp; Dum chartis pretium stabit & ingeniis. </poem> ====XXVIII. Ad Godefridum Bidloo, <i>humani corporis anatomiam edentem.</i>==== <poem> Q UOD tibi debemus solers, Godefride, minerval? &nbsp; &nbsp; Humani per quem corporis arca patet. Lassavit multas per tot jam saecula curas, &nbsp; &nbsp; Illa Epimethei Daedala massa luti. {{Versus|5}} Serior accedis, sed doctior. indice tanto &nbsp; &nbsp; Ars, Natura, tuas sedula spectat opes. [p. 250] Externam cuivis pronum est vidisse figuram: &nbsp; &nbsp; Interiora tuae sunt benefacta manus. </poem> ====XXIX. In carmina Rulandi Kinschotii. ==== <poem> N ON Haga tanti, non mihi tanti nemus, Quod explicatis frondibus premens diem Ad delicati litoris colles sedet; Quanti Latinis invidendus auribus {{Versus|5}} Kinschotiani barbiti blandus canor, Hagana Siren, dulce silvarum decus; Quanti, sonantis Tethyos novus stupor, Kinschotiorum carminum decens Venus. </poem> ====XXX. Ad Gualtherum Blokkium <i>in numerum jurisconsultorum co&#246;ptatum.</i>==== <poem> A ONIA Gualthere caput redimite corona, &nbsp; &nbsp; Altera sic merito dat tibi serta Themis: Serta laboriferae monumenta perennia curae, &nbsp; &nbsp; Qua mercede sibi Numina nostra placent. [p. 251] {{Versus|5}} Aggredere o justos pulcri sudoris honores, &nbsp; &nbsp; Inque forum & solem, docte patrone, veni. Hic acies, hic stant Martis vexilla togati, &nbsp; &nbsp; Plurimaque a trepidis palma petenda reis. Mitia ad arma voco: sine crudo sanguinis haustu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sic quoque servati gloria civis erit. </poem> ====XXXI. In Gulielmi Elgeri emblemata amatoria.==== <poem> C ARMINIBUS teneris teneros Elgerus Amores &nbsp; &nbsp; Pinxit, & imperii vim, Cytherea, tui; Qua mare, qua terrae, qua stellifer ardet Olympus, &nbsp; &nbsp; Ipsaque Taenarii regna inamoena dei. {{Versus|5}} Tu face, ne flammas olim experiatur amaras &nbsp; &nbsp; Tam bene qui casti pandit amoris iter. Ardeat, & caris restinguat in ignibus ignes, &nbsp; &nbsp; Praeda Cupidineo non inhonora choro. Sic, hymnis dulces thalamos redimentibus, ipsa &nbsp; &nbsp; Elgeri fies muneris, ille tui. [p. 252] </poem> ====XXXII. Ad Cornelium Arkelium Hadriani Junii animadversa <i>Cum luculentis accessionibus recentantem.</i>==== <poem> A RKELI, Latiae non inficiande Minervae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Actaeo pectora plene favo; O bene, quod luci magni meletemata Junii &nbsp; &nbsp; Restituis, cultu divitiora novo! {{Versus|5}} Istos (nec fallor) mirabitur ipsa libellos &nbsp; &nbsp; Roma vetus, linguae dote superba suae. Nec Batavas quisquam temere deriserit aures, &nbsp; &nbsp; Hornanae si quem gustum habeat Veneris. Talia Varronis fuerunt, & talia Verrii &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Scripta, nec a longo tota peresa die. Macte operae, Arkeli, jucundi macte laboris: &nbsp; &nbsp; Te vocat in Clarium Fama benigna nemus. Et tibi, qua Valacram Tethys circumsonat urbem, &nbsp; &nbsp; E tumulo plaudit Junius ipse suo. [p. 253] </poem> ====XXXIII. In Henrici Christiani Henninii de Graecorum accentibus dissertationem.==== <poem> H ENNINI Argolicis haud inficiande Camoenis, &nbsp; &nbsp; Hennini Clariae docte sititor aquae; Non tua plus scriptis debebunt orsa vetustis, &nbsp; &nbsp; Quam genio debent scripta vetusta tuo. {{Versus|5}} Grande rudimentum, peregrinam expellere gentem, &nbsp; &nbsp; Et Grajos Grajis restituisse sonos. Tam bene qui pulsa reddis caligine lucem, &nbsp; &nbsp; Quas reddet grates Suada Pelasga tibi? </poem> ====XXXIV. Ad Joannem a Wynbergen, <i>equestri ordini nuper, nunc etiam jurisconsultorum numero adscriptum.</i>==== <poem> S ANGUINIS antiqui non inficianda propago &nbsp; &nbsp; Wynbergi, doctae nobilitatis honor; Accipe sudoris justissima praemia longi, &nbsp; &nbsp; Et nitidas lauro virgine necte comas. {{Versus|5}} Nec tu sperne novos Legum Doctoris honores: &nbsp; &nbsp; Ne toga sit generi forte pudenda tuo. [p. 254] Quae studiis Pallas, belli quoque praesidet armis: &nbsp; &nbsp; Manat & egregium fonte ab utroque decus. Utque suos mystae penitus novere patronos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qu&#238;s propior summa spirat ab arce favor: Condita sic etiam sacrato a Caesare jura &nbsp; &nbsp; Nobilis interpres lucidiora facit. </poem> ====XXXV. Ad Godefridum Thomasium <i>medicum creatum.</i>==== <poem> G LORIA Palladio non inficianda parenti, &nbsp; &nbsp; Thomasi, Clariae docte sititor aquae; Has tibi pro meritis Trajectum nobile lauros &nbsp; &nbsp; Nectit, & aeterna tempora fronde premit. {{Versus|5}} Haec tibi dant cultae, sed debita, munera Musae, &nbsp; &nbsp; Ingenio Musae Numina prona tuo. Accipe de Batavo redeuntem litore alumnum, &nbsp; &nbsp; Lipsia, felici prole beata parens. Tu quoque, Thomasi, patriis jam redditus oris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mente refer patriae commoda visa meae. Inter & insignes, quos dat tibi Phoebus, amicos &nbsp; &nbsp; Succurrant cari nomina Broukhusii. [p. 255] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber tertius. === ====I. Ad Caesarem Leopoldum de Petro Francio. ==== <poem> P ANNONII Regina soli, dos inclita Phoebi, &nbsp; &nbsp; Regibus hospitium Buda domusque suis, Tandem Threicio jam nunc extorta Tyranno &nbsp; &nbsp; Romanas Aquilas, & sua signa, videt: {{Versus|5}} Illustres Aquilas, illustria signa: nec ultra &nbsp; &nbsp; Sustinet Odrysii barbara vincla jugi. Accedit magno, victor LEOPOLDE, triumpho &nbsp; &nbsp; Muneris Aonii, quale mereris, opus. Quod tibi lauriferi lectum de vertice Pindi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obtulit Hollanda Musa Latina manu. Par fuit illa suis felix audacia coeptis; &nbsp; &nbsp; Inferior lauris sit licet usque tuis. [p. 256] </poem> ====II. Ad Joannem III. Poloniae regem <i>post partam de Tartaris ac Turcis victoriam.</i>==== <poem> Q UAE tibi pro meritis, Rex o fortissime Regum, &nbsp; &nbsp; Cingit honoratum laurea digna caput? Unde lyrae carmen paribus percurrere plectris, &nbsp; &nbsp; Atque Amphionias unde animare fides? {{Versus|5}} Arescunt fragiles ad Sarmata fulmina lauri; &nbsp; &nbsp; Et minor est titulis omnis Apollo tuis. Pro Daphne sterili, pro vano frondis honore &nbsp; &nbsp; Ambiat Heroas Thracia Luna comas. Commodet ipsa novas vati Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina materiae condat ut aequa suae. </poem> ====III. In urbem Hasselium <i>actis cuniculis dirutam.</i>==== <poem> F ULMINA in Hasselios quae subterranea muros &nbsp; &nbsp; Pulveris excussi turbine crebra ruunt, [p. 257] Credibile est Stygio de carcere nata, feraque &nbsp; &nbsp; Ditis ab irati prosiluisse domo. {{Versus|5}} His, Capaneu, terrendus eras. sed nesciit ultor &nbsp; &nbsp; Jupiter Infernum fulmina habere Jovem. </poem> ====IV. In Joannis Sixii consulatum.==== <poem> A USONIAE, Sixi, non ultima gloria Musae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Hollandae nobilis arte lyrae; Hos tibi dant Virtus fasces, Probitasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et qui te toto pectore Candor habet. {{Versus|5}} Hos tibi commendat spatiosae publicus Urbis &nbsp; &nbsp; Plausus, & innumero quae fora cive calent. Qu&#238; poterat melius de te tua cara mereri &nbsp; &nbsp; Patria? qu&#238; melius consuluisse sibi? [p. 258] </poem> ====V. In orationem Gulielmi Coeterii, qua serenissimo ac celsissimo principi Joanni Gulielmo Frisoni de <i>adventu in Academiam Franequeranam gratulatus est.</i>==== <poem> A D Frisias Princeps FRISO contendit Athenas: &nbsp; &nbsp; Jam nova Pierides sumite serta Deae. Flore vias operite, & magno surgite alumno: &nbsp; &nbsp; Vester honos agitur: nectite serta Deae. {{Versus|5}} Talis Amyntoridae Phoenici creditus olim &nbsp; &nbsp; Ibat ab Haemonia fervidus urbe puer. Qui Priamum, Priamique genus, qui fortia magnae &nbsp; &nbsp; Moenia Dardaniae sterneret, ille fuit. Ante tamen graciles tentavit pollice chordas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et cecinit tenui bella gerenda lyra. Ante Pelethronias lustravit cursibus ornos, &nbsp; &nbsp; Quam validam inplevit Pelias hasta manum. Tu quoque Nassavii spes sanguinis unica, div&#251;m &nbsp; &nbsp; Depositum, celsae gloria sera domus, [p. 259] {{Versus|15}} Quam prius ingentes merearis Marte triumphos, &nbsp; &nbsp; Ad placidas artes erudiendus eras. Imbuet insignis teneros Coeterius annos: &nbsp; &nbsp; Hic tibi erit Phoenix: hoc duce carpe viam. Communi fingende venis PUER AUREE voto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cui res communis constituenda venit. </poem> ====VI. In Album amicorum suorum.==== <poem> C OMTA Paraetonia Broukhusia Musa papyro, &nbsp; &nbsp; Aurato longas pectine culta comas, Candorem domini niveo testata colore, &nbsp; &nbsp; Carorum celebres flagitat illa manus. {{Versus|5}} Vulgus abi. docti co&#235;ant in foedus amici: &nbsp; &nbsp; Illustret tabulas Musica dextra meas. Hic Venus, hic Charites habitent, hic cantor Apollo, &nbsp; &nbsp; Hic testudinea Calliopea lyra: Ut quos longa dies sero memorabit in aevo &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Discat amicitiae membra fuisse meae. [p. 260] </poem> ====VII. Ad Matthaeum Sladum, <i>cum ei po&#235;mata Sidronii Hosschii dono mitteret.</i>==== <poem> S LADE, decus vatum, laus unica, Slade, medentum, &nbsp; &nbsp; Cui gemina Paean tempora fronde premit, Accipe vatis opus, promissaque carmina, Flandri, &nbsp; &nbsp; Certum Broukhusiae pignus amicitiae. {{Versus|5}} Accipe Sidronii certantia carmina priscis, &nbsp; &nbsp; Digna tuis oculis, digna favore tuo. Quae quoties releges, (par quamvis simus iniquum &nbsp; &nbsp; Sidroniusque tuus, Broukhusiusque tuus) Aequa tuis toties urat te cura medullis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidroniique tui, Broukhusiique tui. </poem> ====VIII. Ad Carolum Ferberum <i>Dantiscanum.</i>==== <poem> C AROLE, virtutis patriae certissimus haeres, &nbsp; &nbsp; Hoc quoque Broukhusii pignus amoris habe. Illum Pierides, illum tibi junxit Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Charitum nexis triga decens manibus. [p. 261] {{Versus|5}} Tu quoque, seu patriis felix agis otia terris, &nbsp; &nbsp; Sive peregrini te fovet aura soli, Ad Batavos animo quandoque revise sodales, &nbsp; &nbsp; Et memor esto tui, Carole, Broukhusii. </poem> ====IX. Ad Joannem Huidekooper Marsevenium, <i>cum tertiam ex ordine filiolam suscepisset.</i>==== <poem> C ARMINA dum primo meditor genialia gnato; &nbsp; &nbsp; Ecce, venit laetam tertia gnata domum. Sic quoque consuluit casto Lucina labori: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos celebrat Gratia trina lares. {{Versus|5}} Quid majus poteras dulci cum matre pacisci? &nbsp; &nbsp; Eurynome plures non dedit ipsa Jovi. </poem> ====X. Ad eundem, <i>cum ei Propertii codicem remitteret.</i>==== <poem> Q UI tuus in nostros dudum bene serviit usus, &nbsp; &nbsp; Jam tandem repetit pulpita nota liber. [p. 262] Ille mihi veteres thesauros, ille reliquit &nbsp; &nbsp; Ingenii certas judiciique notas. {{Versus|5}} Gratia magna tibi. mea cura Propertius olim &nbsp; &nbsp; Ibit in Ausonia cultior inde toga. </poem> ====XI. Ad Theodorum Jansonium ab Almeloveen. <i>Invitatus ab eo ad convivium eruditorum absentiam suam excusat.</i>==== <poem> N ON poteram pars esse tuae suavissime mensae, &nbsp; &nbsp; Almelovene, mero nec caluisse tuo. Obstabat, quae sola moras nectebat eunti, &nbsp; &nbsp; Cura catenati pervigil officii. {{Versus|5}} Nunc tamen (en dubitas?) coram, quem quaeritis, adsum, &nbsp; &nbsp; Et sedeo doctas inter amicitias. In nitida Muhlii spector conviva papyro: &nbsp; &nbsp; Muhlius, absentem quo tibi sistat, habet. Quid non facundo debemus, amice, po&#235;tae? &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ibit in exemplum noster amoris amor. [p. 263] </poem> ====XII. Ad famam pro elegantissima virgine Maria Wildia. ==== <poem> V IRGINEOS ductus & acus libamina primae &nbsp; &nbsp; Candida suspendit Wildia, Fama, tibi. Illa prius vivos solers miscere colores &nbsp; &nbsp; Nunc etiam duro ludit in aere manus. {{Versus|5}} Sume puellaris munuscula dulcia curae: &nbsp; &nbsp; Non est, quam pigeat conciliasse tibi. Artifices digitos, formatricesque figuras, &nbsp; &nbsp; Et cultum a tenera mente stupebis opus. Quodque magis stupeas, nullo praeeunte magistro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Erudiit dociles nava puella manus. Hanc populis ostende novo, Dea lucida, cantu: &nbsp; &nbsp; Ipsa vicem reddet: non minus ipsa canit. </poem> ====XIII. Ad Ludolphum Bakhusium. ==== <poem> A EQUORIS undosi fremitum fluctusque sonantes, &nbsp; &nbsp; Otiaque, & subitas fingere docte minas, [p. 264] Et mulcere potens undas & tollere vento, &nbsp; &nbsp; Aeole spumantis non imitande sali; {{Versus|5}} Ingeniine prius mirer, nitidine laboris, &nbsp; &nbsp; Bakhusi, varii mute po&#235;ta maris? Te pingente, suos odit Leandrus amores, &nbsp; &nbsp; Raucaque Neritium terruit unda ducem. Parte alia, Siculo recubans in litore pastor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cantat ad Ionii murmura blanda maris. Quis tibi multiplicem tam felix auctor ad artem? &nbsp; &nbsp; Cujus Apelleae te docuere manus? Non erat hoc hominis. tumido Venus orta profundo &nbsp; &nbsp; Hanc Venerem soli donat habere tibi. </poem> ====XIV. De Alcone.==== <poem> C UM cane deprensum leporem simulaverat Alcon, &nbsp; &nbsp; Mirifica pictor nobilis ille manu. Atque adeo gemina formavit utrumque figura, &nbsp; &nbsp; Falleret ut quemvis hinc canis, inde lepus. {{Versus|5}} Id vero errandi ne posset causa videri, &nbsp; &nbsp; Consuluit vulgo, consuluitque sibi: Arte nova prudens tabula subscripsit in ima, &nbsp; &nbsp; HIC, SPECTATORES, EST LEPUS, ILLE CANIS. [p. 265] </poem> ====XV. In effigiem catuli <i>in museo domino suo adsidentis praefixam vetustae editioni Macri po&#235;tae.</i>==== <poem> F IDE comes domino, Musarum innoxie custos, &nbsp; &nbsp; Blande Leo, nivea conspiciende juba: Ut me delectat facies illa ipsa sedentis, &nbsp; &nbsp; Ut rari lusus, ut vigil ista quies! {{Versus|5}} Et mihi talis adest custodia: proque libellis &nbsp; &nbsp; Pro dominoque pius commodat arma Leo. </poem> <center>LEONIS LEPIDISSIMI. CATELLI STUDIORUM. SUORUM. CONTUBERNALIS INDEFESSI ASSIDUI. ACCUBUI GENIO L. M. Q. DOMINUS </center> [p. 266] ====XVI. In celebrationem Pacis.==== <poem> P AX rediit. quantos peperit Pax alma po&#235;tas! &nbsp; &nbsp; Omnia carminibus personuere novis. Culpor ego, cur non itidem me vatibus addam, &nbsp; &nbsp; Et careant plausu publica festa meo. {{Versus|5}} Aspice flammantem nitratis ignibus aethram, &nbsp; &nbsp; Fictaque ab artisici tela jocosa manu. Cras, ubi dormieris, nil te spectata movebunt &nbsp; &nbsp; Fulgura, nil ictu gaudia rapta brevi. Haec est conditio scribendi temporis hujus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmine vix lecto, carminis auctor ubi est? <tr><td align = center width = 304>In Celsum. A ULAE ruentis Celsus iste conditor, Antiquitatis artifex faber novae, Plus quam Latini sanguinis quisquam dedit, Tibi, Roma, solus. Caesarum quondam domus, {{Versus|5}} Dijudicandis litibus raro vacans, Una audiebat vocula Palatium, Eratque tantum (quis neget?) Palatium. [p. 267] Huic liberalis noster ille de suo, Nec tu negabis, addidit Praetorium. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XVIII. In Licinum tonsorem.==== <poem> O pus, o vomicae, o lutum lutosum, O linguae grave dedecus Latinae Tonsoris Licini cacationes! O styli macies, & inficeta {{Versus|5}} Sartago! o Gothicae nitor loquelae! Haec audis patienter, & veneno Tali pasceris, Haga, nec pudebit? Hunc nostrae cupiunt habere Athenae? Ite incommoda saeculi: perite {{Versus|10}} Tonsoris Licini cacationes, Tergendis natibus dicata charta. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XIX. De Fusco po&#235;ta. ==== <poem> L ENO conjugis ille filiaeque, Doctor ligneus utriusque Juris, Indignissimus orphan&#251;m patronus, Urbis dedecus & lues paternae, [p. 268] {{Versus|5}} Furacissimus omnium ille furum, Contemtor fidei, pudoris, aequi, Barbarissimus ille barbarorum Factus (quis putet?) est po&#235;ta Fuscus. </poem> ====XX. De eodem.==== <poem> U T fieret vates, & Apolline scriberet aequo, &nbsp; &nbsp; Mentiri Fuscus credidit esse satis. </poem> ====XXI. De eodem.==== <poem> S ULPHURE lustrandos & lauri termite versus &nbsp; &nbsp; Qui legis, infami carmina digna nota, Digna patrocinio Licini tonsoris & ore; &nbsp; &nbsp; Informes Scyllas ac mera monstra legis. {{Versus|5}} Audiit haec tecti super adstans culmine bubo, &nbsp; &nbsp; Auditisque simul procidit exanimis. </poem> ====XXII. Ad Aulum. ==== <poem> M ULTIPLICES nodos, dubiique aenigmata juris &nbsp; &nbsp; Cate resolvit vester ille Naevolus. Scriptitat & versus. vis & de versibus edam? &nbsp; &nbsp; Miser po&#235;ta est vester ille Naevolus. [p. 269] </poem> ====XXIII. In Gallum Coloniensem. ==== <poem>S TERCUS, nautea, pus merum, venenum, Fames, pestilitas, bonaeque mentis Praesens pernicies bonaeque linguae: Haec sunt quae tumulo sacro MARIAE {{Versus|5}} Suspendit fatuus furensque Gallus. </poem> ====XXIV. In eundem.==== <poem> B UBONUM miserabiles querelas, Gementum omina dira noctuarum, Luporum rabiem famelicorum, Nocturnosque canum choros per urbem {{Versus|5}} Non magna superavit in papyro Exsuto monachus rudens cucullo. </poem> ====XXV. Ad Franciscum Hesselium. ==== <poem> Q UOD teneros juvenum conatus pollice docto Fingis, & eloquii prima elementa rudis, [p. 270] Gratulor, Hesseli, communibus, optime, sacris, &nbsp; &nbsp; Remque tibi factam totus, amice, volo. {{Versus|5}} Haec erat antiquis via prima studentibus olim; &nbsp; &nbsp; Nec declamandi gloria visa levis. Hinc Demosthenici tonitrus; hinc Tullia Suada &nbsp; &nbsp; Nata fuit, Latii laus diuturna fori. Hinc Calvos, hinc Messalas, Brutosque, Catonesque &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Horruit attonitis Martia Roma animis. Perge, decus nostrum: nec te de tramite recto &nbsp; &nbsp; Deflectat fatuae plebis inepta manus. &nbsp; &nbsp; Hac arte Heinsiades, hac arte insignis Erasmus Prolusit famae, victor uterque, suae. </poem> ====XXVI. Organa in templo novo Hagiensi instaurata.==== <poem> O RGANA divinas late resonantia laudes, &nbsp; &nbsp; Et magno grates reddere docta Deo, Illo nata sumus, quo Gallia tempore poenas, &nbsp; &nbsp; Non bene servata pace, superba dabat. {{Versus|5}} Trans mare quo vectas effudit America gazas; &nbsp; &nbsp; Arsit & in portu classis Ibera suo. Quo Mosam Rhenumque cruentis solvere vinclis &nbsp; &nbsp; Aggressa est Martis vis animosa pii. [p. 271] Quo trepidas supplex tendebat Gelria palmas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excusso tandem libera facta jugo. Quo vasta a&#235;riae duris in rupibus arces &nbsp; &nbsp; Strage cruentato procubuere solo. His tibi pro meritis, alti Rex fortis Olympi, &nbsp; &nbsp; Dulcia concentu solvimus ora novo. {{Versus|15}} Tu face, ut ad seros tua nos miracla nepotes &nbsp; &nbsp; Factaque divinae concelebremus opis. </poem> ====XXVII. Ad amicum, <i>cum ei carmina po&#235;tarum Belgarum & sua mitteret.</i>==== <poem> M AXIME Pieridum cultor fautorque Dearum, &nbsp; &nbsp; Accipe Broukhusii munera parva tui. Accipe Belgarum facunda po&#235;mata vatum, &nbsp; &nbsp; Ingenium Belgis nobile nate tuis. {{Versus|5}} Cumque tot eximiis Romani vatibus oris Jure tuo Musas accipe Broukhusias. [p. 272] </poem> ====XXVIII. In tumultu quodam graviter vulneratus opem chirurgi implorat.==== <poem> T E tener, o dulcis Patrone, Propertius orat &nbsp; &nbsp; Ut sibi Broukhusium restituisse velis; Broukhusium, quem nunc non inter nomina nota &nbsp; &nbsp; Exercent medicae barbara signa rei. {{Versus|5}} Umber at interea male grata agit otia vates, &nbsp; &nbsp; Et queritur nulla fruge perire diem. Sunt alii, quorum possunt prodesse labores, &nbsp; &nbsp; Judicio, ingenio, sedulitate boni. At qui possit opem languenti ferre po&#235;tae, [p. 273] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber quartus. === ====I. Effigies Sophiae magnae Moscovitarum Ducis. ==== <poem> Q UALIS in augusto fulget Sapientia vultu! &nbsp; &nbsp; Quantus Honos oculis, quantus in ore, sedet! Haec est illa tuis promissa, Ruthenia, regnis, &nbsp; &nbsp; Condita ab aeternis quae tueatur avis. {{Versus|5}} Nominis haec tutela tui est, quam barbarus hostis &nbsp; &nbsp; Sensit in occulto pertimuitque solo. Quae conjuratas acies ac perfida signa &nbsp; &nbsp; Fregit, & indomitis mollia corda dedit. Cujus ab auspiciis terni co&#239;ere Monarchae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Fortiaque Adriacus concutit arma Leo. Quam Pietas, quam Spes divinae conscia dextrae, &nbsp; &nbsp; Famaque virgineo consecrat alta choro; [p. 274] Justitiaeque tenax animus, rerumque cupido &nbsp; &nbsp; Magnarum, & forti bella movenda manu; {{Versus|15}} Et victrix fati Prudentia, & aemula caelo &nbsp; &nbsp; Dextera, muneribus prodigiosa suis. Vivunt magnanimas testantia marmora curas, &nbsp; &nbsp; Et tot ab augusta templa dicata manu. Talis ad Euphraten pharetrata Semiramis altum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nobile mirandae condidit urbis opus. Talis erat Sceptri decus Elisabetha Britanni: &nbsp; &nbsp; Pulcheriam tali mente fuisse ferunt. Sis licet innumeris foecunda, Ruthenia, regnis; &nbsp; &nbsp; Augusta minor es, inferiorque tua. </poem> ====II. Effigies Hieronymi Beverningii, reip. Goudanae consulis.==== <poem> A DSPICIS augustos tenui sub imagine vultus? &nbsp; &nbsp; Ista Beverningii sunt simulacra tui. Hic est ille tuos inter, mea Patria, Patres, &nbsp; &nbsp; Defessae requiem qui tibi saepe dedit. {{Versus|5}} Cujus ad eloquium toties stupuere Monarchae, &nbsp; &nbsp; Inque uno totam te tenuere Viro. [p. 275] Albionum testis Thamesis regnator aquarum; &nbsp; &nbsp; Testis olivifero flumine dives Anas: Testis Aquisgranum; quaeque eminet alta superbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenibus, Auriaci Breda De&#251;mque domus: Quique suo Batavos Vahalis secat agmine campos; &nbsp; &nbsp; Et quae vicino Clivia nixa jugo. Quas tibi pro meritis referet pia Patria grates, &nbsp; &nbsp; Magne Vir, Europae deficientis amor? {{Versus|15}} Quamquam tecum habites, nec te quaesiveris extra, &nbsp; &nbsp; Cum staret titulo fulta potente domus: Quamquam malueris proprio splendere decore: &nbsp; &nbsp; Est aliquid cives demeruisse suos, Et Pacem sanxisse, & consuluisse saluti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque orbi reduces conciliasse Deos. Gramen amet Mavors, & sparsas sanguine lauros: &nbsp; &nbsp; Mitis pacifico plaudit oliva tibi. [p. 276] </poem> ====III. In effigiem Ludovici Ariosti, po&#235;tae Itali, donum Joannis Sixii, <i>viri consularis.</i>==== <poem> Q UIQUE viros, quique arma, & magnae sacra Diones &nbsp; &nbsp; Concinis, Etruscae dux Arioste tubae, Hine tui vultus, vates sacer? hosne colores &nbsp; &nbsp; Duxit Apellea nobilis arte manus? {{Versus|5}} Nunc etiam in tabula, docti Raphaelis ab arte, &nbsp; &nbsp; Nescio quid fracto murmure dulce canis. Hunc te munifici donum mihi dextera Sixii &nbsp; &nbsp; Obtulit, ad Musas officiosa meas. Eia age care novis succede penatibus hospes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignatus tenuem condecorare larem. Talis in antiqui Tirynthius aede Molorchi &nbsp; &nbsp; Paupere sustinuit religione coli. Talis & Actaeo susceptus ab hospite Bacchus &nbsp; &nbsp; Ruris in exiguo munere laetus erat. [p. 277] </poem> ====IV. In effigiem Joannis Georgii Graevii. ==== <poem> Q UEM toties mundi produxit Fama theatro, &nbsp; &nbsp; Munera Musarum quem vetuere mori, Quem Grajae Charites, quem finxit Romula Pitho, &nbsp; &nbsp; Et tenero niveis lac dedit uberibus, {{Versus|5}} Magnus in exiguo simulatur Graevius orbe, &nbsp; &nbsp; Non minor antiquis Graevius ingeniis. Ne, mea, Pieridas, ne quaere, Batavia, Phoebum. &nbsp; &nbsp; Cum Phoebo pictas charta habet ista Deas. </poem> ====V. In eandem.==== <poem> S I posset Probitas, si vera Modestia pingi, &nbsp; &nbsp; Et literarum docta priscarum Charis; Sic oculos, sic ora animatas cerneret orbis, &nbsp; &nbsp; Qualem expolito cernit aere Graevium. </poem> ====VI. In eandem.==== <poem> C ANDOR eruditus, alti pectoris modestia, &nbsp; &nbsp; Mens lepore pasta Suadae Romulaeque & Atticae, [p. 278] Census aevitatis omnis, artium fax omnium, &nbsp; &nbsp; Hac tabella continentur, continet quae Graevium. </poem> ====VII. In eandem.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I STAM, Mnemosyne, tibi tabellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspendit Charitum manus sororum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In qua Pegasidasque Apollinemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haud vana simulavit arte pictor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et jussit speciem referre Graevii. </poem> ====VIII. Effigies Petri Francii.==== <poem> Q UEM probat, & priscis componit Fama po&#235;tis; &nbsp; &nbsp; Quem sibi Suada petit Romula, Musa sibi; Quem Charites Genio, Charisin commendat Apollo; &nbsp; &nbsp; Talia facundus Francius ora gerit. </poem> ====IX. In effigiem Davidis Hoogstratani. ==== <poem> E T Suadae lepor, & Phoebi Hoogstratanus amores Munere Apelleo talis in aere nitet. [p. 279] Illa (nec falsum est) narrantur imagine captae &nbsp; &nbsp; Exornasse suos Pierides thalamos. </poem> ====X. In eandem.==== <poem> D OCTUS victuro condire po&#235;mata cantu &nbsp; &nbsp; Sic Hoogstratani spirat in aere lepos. </poem> ====XI. In eandem.==== <poem> S Ic diserta gestat ora duplicis Phoebi comes Hoogstratanus, eruditi temperator pectinis. </poem> ====XII. In eandem, opus forficis Joannae Curtiae. ==== <poem> D OCTUM victuro condire po&#235;mata cantu, &nbsp; &nbsp; Et non unius pectinis artificem, Hoogstratanum acri formavit Curtia ferro, &nbsp; &nbsp; Ut stet in aeternis Mnemosynae tabulis. [p. 280] </poem> ====XIII. Effigies Jacobi Wildii, rei maritimae, quae Amstelaedami curatur, a rationibus.==== <poem> T HESAUROS veteris qui sedulus exstruit aevi, &nbsp; &nbsp; Aere suo partas promere largus opes, Wildius hic ille est; quem postera norit ut aetas, &nbsp; &nbsp; Vivaci solers scripsit in aere manus. </poem> ====XIV. Effigies Hermanni Wildii, <i>omnis militiae Indiarum Orientalium summi praefecti, supremique senatus assessoris.</i>==== <poem> W ILDIUS, Eoas missus frenare cohortes, &nbsp; &nbsp; De Batavo solvens litore talis erat. Fortem animum dextramque alti novere Triones; &nbsp; &nbsp; Nunc etiam Aurorae noscet adusta domus. [p. 281] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XV. In imaginem quam ipse sibi sculpsit Ludolphus Bakhusius. ==== <poem> A EMULA Naturae Bakhusia dextra potentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivi coloris artifex; Picturae postquam inplevit genus omne, tropaeum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In aere se ponit sibi. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVI. Effigies Cornelii Brunii. ==== <poem> O RBIS Idumei clarus tepidique Canopi &nbsp; &nbsp; Hospes, Apelleae non levis artis honos, Brunius hic ille est: quem quo sua saecula norint, &nbsp; &nbsp; Ingenio melius pictus ab ipse suo est. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVII. Effigies Ludolphi Smidii. ==== <poem> S MIDI canoris note Parnasi jugis, Meam lacessis in tuos vultus chelyn? [p. 282] Peccas, amice: me probante non eget Charta eruditae proditrix imaginis. {{Versus|5}} Amore eodem publicus Pindi favor Spectabit ora, scripta quo legit tua. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XVIII. Effigies Godefridi Thomasii <i>medici.</i>==== <poem> A RTIS Apollineae multo Thomasius usu &nbsp; &nbsp; Nobilis, & claris deditus in studiis, His oculis, hoc ore, animato spirat in aere, &nbsp; &nbsp; Egregium dextrae saecla domantis opus. {{Versus|5}} Serta pio capiti, Pegnesides, addite, Nymphae, &nbsp; &nbsp; Debita: cur vestrum sit sine honore decus? Pro tot servatis date civibus, & servandis, &nbsp; &nbsp; Quae cingat meritas querna corona comas. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XIX. Miseria vitae humanae.==== <poem> M OLESTIARUM carcer aerumnabilis, O vita fallax, dura curarum parens, Vesanientis longa fortunae pila; Post tot labores, post fatigatum diu Noctuque pectus, aula quanta te manet! [p. 283] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XX. Vanitas rerum humanarum.==== <poem> H UMANA cuncta vanitate diffluunt, Et quae videmus, & videri quae negant Obducta velo callidi silentii, Seu ludus illa, cura seu peperit gravis. {{Versus|5}} Nec sola rerum, sola verborum fides Vacillat: ipsa claudicant emblemata, Quae procreantis extulit mentis labor, Arenulis minutiora arentibus, Pappo volante certiora non magis, {{Versus|10}} Atomoque inani inaniora somnia. </poem> ====XXI. D.&#160;M. Mariae Magnae Britanniae, Franciae, Hiberniae, reginae. ==== <poem> G RANDE decus Reginarum, data munere caeli, &nbsp; &nbsp; Regina, o sexu fortior una tuo; Virtutum pretiosa domus, dum fata sinebant, &nbsp; &nbsp; Nunc dolor, & regni longa querela tui: [p. 284] Damnatum tenebris cum lux tua deserit orbem, &nbsp; &nbsp; Ah quantum laesi saeviit ira Dei! Nec sane rabies diri fera temporis hujus &nbsp; &nbsp; Digna erat obtutu, Diva MARIA, tuo. Te chorus aliger&#251;m flammis radiantibus auctam &nbsp; &nbsp; Collocat Astraeae virginis in gremio: Unde novum sidus caeli de parte propinqua &nbsp; &nbsp; Illustres patrias igne favente domos. Quo tumuli speciem? gaudes potiore sepulcro, &nbsp; &nbsp; In lacrimis populi contumulata tui. </poem> ====XXII. Constantini Hugenii equitis, memoriae s.==== <poem> I NTER honoratos Clio Zulechemia manes &nbsp; &nbsp; Venit in Elysium, nobilis umbra, nemus. Plauserunt laeti vates, animaeque piorum, &nbsp; &nbsp; Hugenio sacri jus moderante loci. {{Versus|5}} At pater indoluit graviter Musaeus, & udis &nbsp; &nbsp; Fata querebatur tristia luminibus. Non ille ereptos tamen indignatus honores, &nbsp; &nbsp; Non decus antiquae, non titulum, citharae: [p. 285] Hugenii moerens gemuit morientis in uno &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funere Pierides occubuisse novem. </poem> ====XXIII. In funere Cornelii Trompii Hollandiae ac Westfrisiae archithalassi.==== <poem> DECUS Batavi nominis, rector sali, Alto parenti filius non degener, Terroris expers pectus, innocens probri, Patriae tropaea, posteris famam sui, Animum Tonanti reddit ingens Trompius. </poem> ====XXIV. In funere Joannis Sixii, consularis.==== <poem> FUNCTUS honoratis longi sudoribus aevi &nbsp; &nbsp; Hic posuit fragiles Sixius exuvias: Sixius a teneris pulcro innutritus honesto, &nbsp; &nbsp; Cui pretium virtus grande erat ipsa sui: Cui Musae finxere animum, cui Gratia mores, &nbsp; &nbsp; Et constans patriae simplicitatis amor; [p. 286] Qui bene quaesitos meritis inplevit honores, &nbsp; &nbsp; Urbis inoffensus rector, & ipse sui. Nunc fessae saturum aetatis saturumque laborum, &nbsp; &nbsp; Undique quos secum publica cura trahit, Felicem taedis, felicem prole domoque &nbsp; &nbsp; Sopiit annosi longa dies senii. Si quid id est, manesque levat pia cura sepultos; &nbsp; &nbsp; Sancte cinis; nostras semper habe lacrimas. Semper habe violas circum tua busta recentes; &nbsp; &nbsp; Veris odorati munera semper habe. Et tumulo custos adsit Reverentia, Honosque, &nbsp; &nbsp; Musaque, & atrata civicus urbe dolor. </poem> ====XXV. D.&nbsp; M. Francisci de Vroede, consularis s. ==== <poem> O MINE qui vero fueras PRUDENTIUS, eheu, &nbsp; &nbsp; Vroedi magne, tuas it Patria exsequias. Lugent atrati cives, urbisque dolorem &nbsp; &nbsp; Ille tui longus nominis auget amor. Quid mirum? cum te in medio exspirasse labore &nbsp; &nbsp; Viderit, inque altis Curia consiliis. [p. 287] I felix anima, antiqui non degener haeres &nbsp; &nbsp; Sanguinis, Amsteliae firma columna rei. I veterum antistes studiorum, i nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Elysii nemoris quo plaga laeta vocat. Inscribent tumulo carmen memorabile Musae, &nbsp; &nbsp; Praesidio nuper turba beata tuo: VROEDIUS IN PATRIAE COMMUNIA COMMODA NATUS &nbsp; &nbsp; HIC IACET, INGENTI PUBLICUS URBE DOLOR. </poem> ====XXVI. D. M. Joannis Georgii Graevii. s.==== <poem> TE sacros inter cineres, aevique prioris &nbsp; &nbsp; Rudera, Pierius contumulavit honos, Unica facundae Graevi tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; Unica dos, priscis par manus ingeniis. Te Latium, te Palladii dolor urget Erechthei; &nbsp; &nbsp; Udaque commixtis busta rigant lacrimis. At luctu stimulante amens, confusaque nomen &nbsp; &nbsp; Scribit in invito marmore Fama tuum. Fama tuam toties producere laeta papyrum, &nbsp; &nbsp; Heu quam dissimilis facta repente sibi! [p. 288] Nec tamen exstincto periit cum lumine virtus: &nbsp; &nbsp; Vivis, & in chartis usque superstes eris. Quaeque labor proprius fuerat tibi, Roma sepulcrum &nbsp; &nbsp; Nunc dat, & in moestos colligit ossa sinus. </poem> ====XXVII. D. M. Joannis Mensingae.==== <poem> CARE pater, (nam te patrem jam diximus olim, &nbsp; &nbsp; Vestiret molles cum nova barba genas) Te quoque, care pater, fatis non mitibus actum &nbsp; &nbsp; Flebimus amissas inter amicitias? Gruniacae Mensinga decus modo dulce Minervae, &nbsp; &nbsp; Cycne Camoenarum candide, nempe jaces. Nempe jaces facunde senex, nec gratia linguae &nbsp; &nbsp; Flexit Avernales detinuitve colos. Nec quae vel rigidas potuisset ducere cautes &nbsp; &nbsp; Barbitos, & genio tot bona parta tuo. Haec est conditio miseris mortalibus una: &nbsp; &nbsp; Nascimur, & morti certa rapina sumus. Te tamen haud totum delebunt fata, nec omnem &nbsp; &nbsp; Mensingam ignavo deteret urna situ. Vivent ingenii cultissima munera; vivet &nbsp; &nbsp; Illa perennantis Suada decora lyrae. [p. 289] Tum mea, si quid id est, pietas & cura sepulti Sparget Pierias ad nova busta rosas. Pectore in hoc spirabis: in hoc te pectore mecum Quod superest vitae tempus in omne geram. Vivacisque diu Famae versabere in ore Sive tuo quondam carmine, sive meo. </poem> ====XXVIII. In funere Everardi Hartscamp, urbi Ultrajectinae a secretis. ==== <poem> DELICIUM Phoebi, verae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; In quo quod carpat nec puto livor habet; Ante diem dulces Hartscampius exuit annos, &nbsp; &nbsp; Elysiumque tenet nobilis umbra nemus. Da lacrimas; vulsos ad busta recentia crines, &nbsp; &nbsp; Trajectum, sectis saucia sparge genis. Iste dolor tuus est: quamquam est & publicus: iste &nbsp; &nbsp; Non obducendi vulneris instar habet. Et dic: Correpti quantum tibi defuit aevi, &nbsp; &nbsp; Splendoris periit tantum, Everarde, mei. [p. 290] </poem> ====XXIX. In funere Jacobi Triglandii.==== <poem> T RIGLANDI, pia te probitas, te lucida virtus &nbsp; &nbsp; Hinc raptum superas jussit adire domos; O mihi dilectos inter dilecte sodales, &nbsp; &nbsp; Primaeva puero Pallade care puer, Care vir, & clari dignissime nominis haeres, &nbsp; &nbsp; Sive erat ingenii, sive erat artis opus. Te praecone sacro florens Ecclesia censu, &nbsp; &nbsp; Te doctore pium sustulit aucta caput. Functe salutiferi stadio vigilace laboris, &nbsp; &nbsp; Dum poteras, casto functe ministerio, Nunc te longa manent operosi praemia cursus, &nbsp; &nbsp; Nunc aeterna pia palma tenenda manu; Et niveae vestes, agnumque sonantia plectra, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque a nullis contemeranda malis. Nunc frueris propiore Deo, quem semper amasti, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nunc tota luce videndus adest. Fortunate operum, quae post suprema sequuntur &nbsp; &nbsp; Fata bonos, Christi lote cruore tui! [p. 291] Salve, sancta anima, aetheriis adscripta maniplis, &nbsp; &nbsp; Terrarumque gravi labe soluta vale. </poem> ====XXX. D. &nbsp; M. Dionysii Witsen s. ==== <poem> H EU immatura Dionysi rapte juventa, &nbsp; &nbsp; Nondum etiam quartam nactus Olympiadem! Flos generis jucunde tui, dilecte Camoenis, &nbsp; &nbsp; Atque olim patriae fama future tuae! Ecce jaces: & praecipiti demersa ruina &nbsp; &nbsp; Illa oris probitas concidit, illa Venus. Spes quoque tecum abiit. lacrimis informis amaris &nbsp; &nbsp; Luctus, & atratum stat Dolor ante torum. Nimirum leve vita bonum est: & dotibus altis &nbsp; &nbsp; Haud umquam longas Fata dedere moras. [p. 292] </poem> ====XXXI. Petri Bernagii memoriae s.==== <poem> P HOEBI medentis priva laus Bernagius, Mortalitatis lege suprema, dedit Terrae parenti terra quod dederat parens, Mentem aetheri resignat unde acceperat: Vir mentis acer, pectus innocens probri, Reique civis haud pigendus publicae, Sophisticarum fortis hostis artium, Moris vetusti qua licet semper tenax. Salvete manes: aetheris salve incola Anima beata. Te sequemur ordine Ut quemque summus evocarit arbiter. Nunc magni amoris testimonium leve Esto haec papyrus, temporis prisci memor: Quam ponit alto sauciatus vulnere BERNAGIANIS MANIBUS BROUKHUSIUS. [p. 293] </poem> ====XXXII. Memoriae Hieronymi Beverningii, urbis Goudanae consulis. ==== <poem> Q UOD patriae poteras, quod civibus, omne dedisti, &nbsp; &nbsp; Magne vir, in patriae commoda nate tuae. Nunc te conspicuae defunctum munere vitae &nbsp; &nbsp; Luget demissis squalida Gouda comis. Fama tamen superest, & spectatissima virtus &nbsp; &nbsp; Erigit en meritis haec monumenta tuis. </poem> ====XXXIII. D. M. reverendissimi celsissimique principis Ferdinandi, Paderbornensis ac Monasteriensis episcopi s. ==== <poem> Hoc tibi Pierides Latiae, Fernande, sepulcrum, &nbsp; &nbsp; Hoc statuit rupta moestus Apollo lyra: Dilectasque hederas & odorae tristia lauri &nbsp; &nbsp; Spargit inexhaustis munera cum lacrimis. [p. 294] Te Pietas, te cana Fides deplorat ademtum; Religio laceris luget & ipsa comis. Te multo confusa vocat Germania planctu: Te vocat e fractis Tibris arundinibus: Atque optant, quae tu patriae Monumenta dedisti, Ut totidem luctus sint Monumenta sui. [p. 295] </poem> ==Jani Broukhusii Silvarum libri duo.== [p. 296: blanco] [p. 297] ===Jani Broukhusii Silvarum liber primus. === ====Psalmus VI.==== <poem> T ANDEM, oro, succurre meo, Rex magne, dolori. Ne saevi, ne tanta animus furietur ab ira, O genitor, quamquam mereor, teque ipse lacesso. Deficio, trepidumque mihi per dura cucurrit {{Versus|5}} Ossa gelu, latebrasque animae timor insidet amens. Quae te longa tenet durum mora? quisve morandi Tantus amor, dum conficior luctuque metuque? Eripe me his, pater alme, malis: per foedera testor, Per bonitatem istam, lapsae succurre saluti. {{Versus|10}} Ecquis apud manes functos tristique sub orco Aut meminisse tui valet, aut laudare tuarum Facta potest manuum? heu quae suspiria moesto Pectore prorumpo! lacrimis, en, omnia circum Nocte madent longa: jam lassis deficit humor {{Versus|15}} Luminibus, tabentque atro praecordia luctu. Sed bene habet. fletus humiles placabilis audit [p. 298] Rex meus, & nostris advertit questibus aurem. Diffugere mali. gaudent justique bonique, Postquam parta quies, & vis sublata nocendi. {{Versus|20}} Vertite terga citi, quotquot pressistis inermem, Neu capiti insultate meo. Deus ultor ab alto Imminet, & scelerum poenas mox exiget omnes. </poem> ====psalmus XLIV.==== <poem> SAEPE ego multa tuae audivi miracula dextrae, &nbsp; &nbsp; O Deus, o nostris non leve robur avis! Quae longaevi olim stupuerunt visa parentes, &nbsp; &nbsp; Cum canerent laudes ad tua facta tuas. {{Versus|5}} Tu valido attonitas fregisti turbine gentes, &nbsp; &nbsp; Ejectas prisci finibus imperii. At stirps Abramidum, serie gavisa nepotum, &nbsp; &nbsp; Florebat fructu semper adaucta novo. Nam neque pugnaci pepererunt ense salutem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fidit brutis viribus ulla manus: Sed tua dextra potens, & vultus lumen amici &nbsp; &nbsp; Ultro etiam populo dat decus omne suo. Quippe animo placuere tuo. nunc, maxime Regum, &nbsp; &nbsp; Nunc ades, & sanctam rite tuere domum. {{Versus|15}} Per te finitimos animosior ibit in hostes &nbsp; &nbsp; Gens tua, praesidii numine firma tui. [p. 299] Per te projectis confusum proteret armis, &nbsp; &nbsp; Si quis sacrilega sumserit arma manu. Non mea me virtus belli spectata periclis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Protegit: umbones nil potuere mei. Me favor ille tuus, me spes defendit inermem, &nbsp; &nbsp; Et numquam duro tempore victa fides. Haec mihi carmen erunt, cum nox nigrantibus umbris, &nbsp; &nbsp; Et cum formoso nascitur ore dies. {{Versus|25}} Hinc tibi caelestes feriet mea barbitus hymnos, &nbsp; &nbsp; Jampridem ad laudes ingeniosa tuas. Nunc autem sacrae postquam succensuit urbi &nbsp; &nbsp; Vis tua, nec nostris flectitur a lacrimis, Fundimur heu miseri, ac duro calcamur ab hoste, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cogimur & turpi vertere terga fuga. Quid mirum? tua pugnantes praesentia turmas &nbsp; &nbsp; Destituit, fortes deseruitque viros. Nunc pars barbaricis servitum Regibus imus; &nbsp; &nbsp; Pars procul hinc duro pellimur exilio. {{Versus|35}} Sacrilegus nostris insultat cladibus hostis; &nbsp; &nbsp; Dum captos alter vendit, & alter emit. Talis oves pastor vicinam acturus ad urbem &nbsp; &nbsp; Sollicitis pretium supputat articulis. Atque aliquis foedo miscens convicia risu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ite, ait, ac vestrum sollicitate Deum. [p. 300] Ah pudet, & fletu rubuerunt lumina longo, &nbsp; &nbsp; Cum populi video tristia fata tui: Cum Regum subiere minae, cum facta cruenti &nbsp; &nbsp; Vindicis, & nostris terra superba malis. {{Versus|45}} Omnia pertulimus, ne te, sanctissime, quisquam &nbsp; &nbsp; Impius oblito deleat ex animo; Foederis aut magni nolit meminisse, tuamque &nbsp; &nbsp; Monte super sacro deseruisse domum: Moerentes quamquam incultis squalemus in oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixque patrocinii spes super ulla tui est; Mors ubi despectos atris circumvolat alis, &nbsp; &nbsp; Et Dolor aeratas excubat ante fores. Num patrias stulto migramus pectore leges? &nbsp; &nbsp; Num gaudet vitiis impia vita suis? {{Versus|55}} Ah frustra tete celet perjuria quisquam, &nbsp; &nbsp; Omnia cum justis perspicias oculis. Quid? si sacrilego cultu nos imbuat Assur, &nbsp; &nbsp; Nesciat hoc animi vis metuenda tui? Nunc male tutatis te propter caedimur armis. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Fumat adhuc nostro sanguine pinguis humus. Ah vigila, Pater, ah vigila: miserere tuorum. &nbsp; &nbsp; Quid condis vultus lumina nocte tui? Per bene te si quid proavi meruere, per illam, &nbsp; &nbsp; Quam saepe in dubiis gens tua sensit opem; [p. 301] {{Versus|65}} Tandem supplicibus, tandem succurrere lapsis &nbsp; &nbsp; Appropera, & celerem da, Pater alme, manum. Si, nisi qui poterit tibi viribus aequus haberi, &nbsp; &nbsp; Nullus amicus erit; nullus amicus erit. <poem> ====Consulatus tertius Joannis Hudde. ==== <poem> TERTIA magnificos illustrat purpura fasces, Huddaee, auspiciisque aperit felicibus annum, Ominibusque bonis facilem promittit Olympum. Ipse, serenato qui ridet ab aethere, Titan Mitigat hibernas meliori sidere luces. Ipsa sibi dissors, & tanto laeta favore, Lenis hiems nulla contristat grandine caelum. Maxime Vir, Legum custos & nobile caeli Depositum, quem nunc Patriae superesse regendae Amstelaque & totis gratatur fluctibus Ya; Diis iterum auspicibus meritos ordiris honores, Assertamque tibi toties iterum asseris Urbem. Illa quidem duro suspirat pressa duello, Obnubens caput, & multo in moerore fatiscit. Sed fore, te rerum imperio fraenisque potito, Sperat, ut exilio revocatam denique Pacem [p. 302] Agnoscant populi, & clauso ferus otia Jano Mars agat. Ecce, novo rorantes nectare pennas Explicat, & pleno promittit Copia cornu Mercesque, lucrumque, & amicum frugibus annum. Jamque adeo terris Pax exoptata reviset Concussum diris misere terroribus orbem, Praetendens oleam, atque oleo devincta capillos. Junget amicitia dextras, odia aspera ubique Sopiet, & sacris affiget postibus arma. Tum Pietas, tum cana Fides, Astraeaque consors, Pestiferam belli rabiem stragesque sereno Numine disjicient ultra & Garamantas & Indos. Prima caput madidum stagnantibus extulit arvis Wavera, pastorumque Deos, Dryadasque, Palenque, Gratatur reduces. Secura ad ovilia Thyrsis Laetus agit pleno distentas ubere matres; Atque ait: Ite meae pars o dulcissima curae, Ite meae pecudes. cum crastina venerit Eos, Mirabor laeti vobiscum gaudia ruris. Vos cythisi pictas depascite gramine ripas: M&#238; Domini officium & virtus spectata periclis Carmen erunt. Illi meritas mea fistula laudes Concinet; expulsis quoniam redduntur ab armis Otia, nec trepidant hostiles pascua turmas. [p. 303] Ille suis salso canentibus aequore campis Gramina restituit, salsumque co&#235;rcuit aequor. Nec jam rauca Thetis pavidos terrebit agrestes Turbine aquae, nec diluviem minitabitur atram. Ille suos dextro tutatus numine fines Rursum luce nova magnam feliciter Urbem Irradiabit, & antiqui decora alta vigoris Solis ad occasum diffundet solis ab ortu. Tuque adeo jam nunc nitidum, Pater Amstela, caelo Tolle caput. posito mitescent omnia ferro: Prosperiusque sibi rerum succedere cursum Sentiet auspiciis Huddaei Consulis Ya. <poem> ====Nais Amstelia ad Joannem Hudde urbis Amstelaedamensis consulem. ==== <poem> HAEC tibi Erythraeo transmissa corallia ponto, Has conchas, viridique nitentes luce lapillos, Et juncos fragiles, purgato Na&#239;s ab amne Ipsa fero manuum, Consul, monumenta mearum. Ipsa fero, patris Oceani non degener olim Progenies, studioque tuo ac solertibus ausis [p. 304] Inter finitimas nunc jam invidiosa sorores. &nbsp; &nbsp; At modo quam foeda insessos caligine vultus Torserat atra Lues, formaeque potentis honorem Squalida vipereo detriverat ore mephitis! Sive soli fuit hic morbus, seu sidere laevo Afflarant dulces caeli contagia ripas. Ipsa meam nuper non agnoscenda per urbem Errabam, casusque meos, mea damna, gemebam Infelix; vix coenoso de gurgite vultus Tollere visa meos, solem vix ausa tueri Decolor, & tristi tantum non livida tabo. Ah quoties sic torpentem, sic astra vocantem Invida, non sicco turbatus lumine vidit Amstela, vicinoque vagantes aggere Nymphae! Ah quoties irata mihi, fatisque, Deisque, Fluminis ipsa mei volui tellure sub ima Mergere moesta caput, pigrosque recondere fluctus! Fecissem quoque; ni trepidantem & multa moventem Ingenii lux illa tui, mens illa Deorum Aemula consiliis, fato eripuisset acerbo. Tu mihi deposito senii squalore vetusti Sumere das vultus hilares, celerique natatu Currere per magnam Nymphis plaudentibus Urbem. Per te non solito jam conspectissima cultu, [p. 305] Urbis amor Consul, communes urbis amores Experior, nitidaque lavo mea moenia lympha. Muneris omne tui est, quod nec stagnantibus ulvis Inficio lucem, nec tetro lurida coeno Exhalem tristes nebulas, virusve timendum Hauriat affectis infelix civis ab undis. Muneris omne tui est, quod sim tibi grata, tuisque Vivat ab auspiciis quaqua mea volvitur unda. Sed neque sola tuo defaecatissima Na&#239;s Censeor officio: Tellus tibi debet, & Aether Purior, & laeti puro jam flumine Soles. </poem> ====In natalem Nicolai Witsen, <i>consulis ac senatoris Amstelaedamensis.</i>==== <poem> C ONSULIS Amstelii natalem dicite, Musae &nbsp; &nbsp; Dicite natalem Consulis Amstelii. Votaque cum nostris felicia jungite votis. &nbsp; &nbsp; Exorant magnos tam pia vota Deos. {{Versus|5}} Ominibus faustis fatales currite fusi, &nbsp; &nbsp; Staminaque aurata ducite plena colo. Ipse sua longum de posteritate mereri &nbsp; &nbsp; Pergat, & aeternis digna gerat titulis. [p. 306] At nos continuos illi gratemur honores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et decus, & meritis praemia digna suis. Privato ipse sui generis laetetur amore, Qui meruit dici PUBLICUS URBIS AMOR. <i>Conscriptum nomine nepotum.</i> </poem> ====Ad eundem. <i>urbis Amstelaedamensis consulem creatum.</i>==== <poem> G RANDE decus patriae, Witsi, quo sospite salvum Amstela se gaudet, gaudet circumfluus Ya, Majoresque agitant augusta ad moenia fluctus, Salve iterum auspiciis felicibus, & modo coeptos {{Versus|Sic pia fata volunt) in longum profer honores. Hoc vovet ipsa tuis Res publica credita curis, Teque sibi patrem, te postulat illa patronum. Hoc aetas vovet omnis, & urbis Curia magnae: At nos praecipue, Consul, tua cura, nepotes, Witsiadum clara deductus origine sanguis. Sic faciat sator ille hominum, sator ille Deorum, Ut te conspicuae fulgentem munere vitae, Urbis amorem altae, communem civibus aram, Quod pueri nunc laetamur, laetemur adulti. <i>Eorundem nomine.</i> [p. 307] </poem> ====Davidis Bergii epigramma.==== <poem> C ARMINIS usque adeo jactaris amore teneri, &nbsp; &nbsp; Broukhusi, ut Musas omnia posse putes. Carmina mane novo cum surgis, carmina sero &nbsp; &nbsp; Sunt tibi, cum cubitum vespere tendis, opus. {{Versus|5}} Haec, quoties vultu Fortuna renidet amico, &nbsp; &nbsp; Te faciunt gemina prosperitate frui. Haec eadem, quoties non cedunt omnia votis, &nbsp; &nbsp; Dicuntur curas attenuare tuas. Ergo age, nunc tacito cum pectus aduritur igne, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina cara tui sint medicina mali. </poem> ====Ad Davidem Bergium responsio.==== <poem> FLUMINA carminibus poterat Rhodopeius Orpheus &nbsp; &nbsp; Sistere: carminibus detinuisse feras: Carminibus rigidas deducere montibus ornos: &nbsp; &nbsp; Duraque vocali saxa animare lyra. At vigiles curas & crudi vulnus Amoris &nbsp; &nbsp; Fallere Thr&#235;icii non potuere modi. [p. 308] Me quoque Pieriae, Bergi dilecte, sorores &nbsp; &nbsp; In mediis mersum destituere malis. Proque bono versu suspiria fundere jussit &nbsp; &nbsp; Acer Amor. cantus temperat ille meos. Cede fatigato de pectore, cede Cupido. &nbsp; &nbsp; Quid juvat in manes bella movere meos? Quid cinerem vexare juvat, tabentiaque ossa? &nbsp; &nbsp; Restat enim cinerem praeter & ossa, nihil. Aut si tanta mei sitis est tibi, saeve, doloris, &nbsp; &nbsp; Cogar ut aeterno vivere supplicio: Da saltem propius consumar ab ignibus illis, &nbsp; &nbsp; Quos animas tremulis Phyllidis ex oculis. Da mihi Trajectum, vitreique volumina Mosae: &nbsp; &nbsp; Currat in amplexus da mea vita meos. Non ego formosae detrectem jussa puellae: &nbsp; &nbsp; Non ego me vinclis compedibusque negem. Ah canimus surdo: nec cantibus iste movetur, &nbsp; &nbsp; Cui riget in duro pectore dura silex. Tu mihi, cum precibus flectantur Numina nullis, &nbsp; &nbsp; Quod nequeunt Musae, tu dare, Mosa, potes. [p. 309] </poem> ====Fragmentum ad Theodorum Riickium de nova Taciti editione ab eo procurata. ==== <poem> H ISTORIAE, Rycki, fax o certissima priscae, &nbsp; &nbsp; Quem nihil ex omni temporis orbe latet: Quam bene congestos noctuque diuque labores &nbsp; &nbsp; Promis, & ingenii pignora sacra tui! Ecce redux a Taenariis Cornelius umbris &nbsp; &nbsp; Ardet in amplexus vindicis ire sui. Agnoscit veterem redivivus Consul honorem, &nbsp; &nbsp; Et Latios fasces, laurigerumque decus. Explicat hic nervosa suas facundia vires, &nbsp; &nbsp; Et nil plebejum, nil puerile sapit. Majestas Romana salum complexa solumque &nbsp; &nbsp; De septemgeminis fulminat alta jugis. Nos quoque Cattigenae (nam nos censemur in illis) &nbsp; &nbsp; Fama per annales invidiosa sumus. Omnia in Ausonias ierant provincia leges: &nbsp; &nbsp; Orbis & imperii terminus unus erat. Restabat Latiis pugnax Germania virgis; &nbsp; &nbsp; Sola, sed a Latia non subigenda manu. [p. 310] Liber, & indomito totus suus agmine, Rhenus &nbsp; &nbsp; Ibat in Arctoas praecipitandus aquas. Et quos vitiferi munit fiducia Rheni, &nbsp; &nbsp; Munibant animis Sacra Laresque suis; Et conjux, & pendentes circum ubera nati, &nbsp; &nbsp; Et soror, & fratres, nec leve mater onus. Sensit ab Hercynio nova bella tumescere saltu, &nbsp; &nbsp; Sensit & Hercynias anxia Roma manus. Flevit & Arminii ferales vindicis iras, &nbsp; &nbsp; Signaque cum Varo non reditura suo. Ossa vage disjecta, & honore carentia mortis, &nbsp; &nbsp; Albebant toto per nemora alta solo: Quae tua compositis pietas, Germanice, bustis &nbsp; &nbsp; Legit, & in manes officiosa fuit. </poem> ====Joanni vanden Bempden, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis, et</i> Esterae Elisabethae Tulpiae. ==== <poem> SPES surgens patriae, Bempdi, quo sospite Musae, &nbsp; &nbsp; Cur sibi rem factam polliceantur habent; Quot tibi felices promittunt gaudia curae! &nbsp; &nbsp; Quae tibi foecundus praemia spondet Amor! [p. 311] Tulpia sollicitos incensi pectoris aestus &nbsp; &nbsp; Leniet, officiis jam tua facta tuis. Tulpia, tot matrum tacito suspiria corde, &nbsp; &nbsp; Nobilis eximii Tulpia sanguis Avi. Laeta Cupidineis collucent atria flammis, &nbsp; &nbsp; Et face lustrali candidus adstat Hymen: Pulcer Hymen, genus Uraniae, cui vincula cordi &nbsp; &nbsp; Casta, & connubii foedere certa Venus. Ille tibi multam spondet justo ordine prolem, &nbsp; &nbsp; Qui solus casti semper amoris honos. Ille tibi faustos, Bempdi, bonus augurat annos, &nbsp; &nbsp; Et dandos patriae non sine laude dies. Fallor? an augustum firmavit Jupiter omen, &nbsp; &nbsp; Laetaque concentu signa dedistis aves? </poem> ====Ad Regnerum Stapelium sponsum. ==== <poem> G AUDIA, Stapeli, tibi connubialia Juno &nbsp; &nbsp; Destinat, & sponsis plaudit amicus Hymen. Egit amans Paphiam pro te facundia causam: &nbsp; &nbsp; Audiit, & votis adfuit alma Venus. Illa tibi casti genialia pignora lecti &nbsp; &nbsp; Spondet, & ardoris munera cara tui. [p. 312] Ridet Amor, rident Charites: atque ubere vena &nbsp; &nbsp; Ostentat ditem Copia larga sinum. Gratulor auguriis. sic dent mihi Numina quondam &nbsp; &nbsp; Gratuler ut thalamo gaudia plena tuo. </poem> ====In natalem Rulandi Kinschotii. ==== <poem> M USARUM memoranda dies, qua pacifer Heros &nbsp; &nbsp; Siderei radios hausit & ora Dei, Festa dies Pindo, Pimplae signanda lapillis, &nbsp; &nbsp; Exorere, & laeta candida fronte veni. Te propter sacro resonat Parnasus hiatu, &nbsp; &nbsp; Laurigerumque fremit laetitia omne nemus. Te propter Clarii blandum modulantur olores, &nbsp; &nbsp; Auraque Pierias mulcet odora rosas. Frater & in myrti tremula Kinschotius umbra &nbsp; &nbsp; Argutum tenero pollice pulsat ebur. Salve magne senex, Themidis Phoebique sacerdos &nbsp; &nbsp; Kinschoti, Astraeae cura decora tuae. Salve Pegasidum praesens tutela sororum, &nbsp; &nbsp; Pegasei salve lucida gemma chori. Dii tibi dent faciles (nam sic venerande mereris) &nbsp; &nbsp; Quae poterunt magnos cumque decere Deos. [p. 313] Utque bonis possis longum superesse tuendis, &nbsp; &nbsp; Addant de nostra stamina longa colo. </poem> ====Nuptiis Gulielmi Busii et Elisabethae Lestevenon. ==== <poem> BUSIA progenies, Themidis facunde sacerdos, &nbsp; &nbsp; Jam festiva tibi vincula nectit Amor: Vincula, quae tota bene libertate redemit, &nbsp; &nbsp; Ingenua quisquis novit amare side. Hoc unum deerat patriis post omnia votis, &nbsp; &nbsp; Justus Hymen, thalami pignora, casta Venus. Vicisti, Gulielme: tuis en ardet in ulnis &nbsp; &nbsp; Quae movit flammas Elisabetha tuas. Adspicis ut dulces in te defixit ocellos? &nbsp; &nbsp; Ut modo, dejecto lumine, molle rubet? Haec est virginei non fallax lucta pudoris: &nbsp; &nbsp; Hoc trepidae mentis gaudia limen habent. Eia age, par felix, par nobile, blanda parentum &nbsp; &nbsp; Gloria, concordi vivite uterque toro. Mox date progeniem (Nox & Lucina favete) &nbsp; &nbsp; In qua confusi conspiciantur avi. [p. 314] </poem> ====In nuptias Joannis Clifton, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis</i>, et Juliae Valkenier. ==== <poem> AUSPICIIS, Hymenaee, tuis, Junone secunda, &nbsp; &nbsp; Julia Cliftonam ducitur ecce domum: Julia virgineo fax fulgentissima caelo, &nbsp; &nbsp; Prima juventutis gloria, primus amor: Quam pudor, & mores, nulloque modestia fastu &nbsp; &nbsp; Comit, & egregio sanguine dignus honos: Julia non uno deductum Consule nomen, &nbsp; &nbsp; Julia praeclari lucida gemma laris; Digna toro, Cliftone, tuo, pulcerrima consors &nbsp; &nbsp; Nominis, & fati pars pretiosa tui. Ite agedum, socias felici foedere dextras &nbsp; &nbsp; Jungite, concordis vincula fausta domus. Ite pares animis, & dulcia bella movete; &nbsp; &nbsp; Bella quidem solo nomine; pacis opus. Qualia ni vestri movissent ante parentes, &nbsp; &nbsp; Nunc, rogo, nunc, juvenes, vester ubi esset amor? Ludite foecundis amplexibus, unde nepotum &nbsp; &nbsp; Spes nova, & antiqui sanguinis ordo recens. [p. 315] Quid non tam viridi fas sit sperare juventa, &nbsp; &nbsp; Favit ubi dextro numine sponsor Hymen? </poem> ====Ad Hieronymum Gulielmum Snabelium sponsum. ==== <poem> ERGO tuas etiam, Snabeli docte, medullas &nbsp; &nbsp; Non exspectato vulnere fixit Amor? Unaque prae cunctis rapuit virguncula Musis, &nbsp; &nbsp; Certatim Musae quem rapuere novem? Unaque formoso quem ceperat ore Sibylla, &nbsp; &nbsp; Solvere compedibus non potuere novis? Ite procul Musae, quae deseruistis alumnum. &nbsp; &nbsp; Ite: cupidineas neu temerate faces. Rumpite cum calamis vocalia plectra, Sorores. &nbsp; &nbsp; Longe alios calamos arcus Amoris habet. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed fallimur po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vanum genus po&#235;tae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musaeque, Gratiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Cypris, & Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et delicatus Hymen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una fruuntur umbra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno lavantur amne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unum bibunt liquorem, [p. 316] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam gerunt corollam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec separare fas est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinem & Dionem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musasque, Gratiasque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos inter errat udus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Odoribus Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, venustus Hymen, Subnexus croceo molle caput strophio. &nbsp; &nbsp; His tu praesidibus, beate noster, &nbsp; &nbsp; Armatus, teneram simul Sibyllam &nbsp; &nbsp; Arsisti, tenerae simul Sibyllae &nbsp; &nbsp; Pectus mollibus incitare flammis, &nbsp; &nbsp; Mentem dulcibus occupare verbis, &nbsp; &nbsp; Et vincire novo parasti amore. &nbsp; &nbsp; Atqui ni tibi Gratiae faverent, &nbsp; &nbsp; Ni Musas Veneri Cupidinique &nbsp; &nbsp; Junxisses, & amabilem catervam &nbsp; &nbsp; Ferres pectore tecum, & ore ferres; &nbsp; Frustra vocatus Hymen &nbsp; Risisset ad querelas, &nbsp; Risisset ad dolores, &nbsp; Quos inquietus ardor &nbsp; De corde promit imo. &nbsp; Frustra vagos capillos, [p. 317] &nbsp; &nbsp; Et vesculas papillas, &nbsp; &nbsp; Et flammeos ocellos &nbsp; &nbsp; Venustulae Sibyllae; &nbsp; &nbsp; Frustra rosas genarum, &nbsp; &nbsp; Manusque mollicellas, &nbsp; &nbsp; Collumque mollicellum, &nbsp; &nbsp; Et mollicella labra &nbsp; &nbsp; Pulcerrimae Sibyllae, &nbsp; Usque ad sidera, sidera illa summa &nbsp; Ferres carminis arte delicati. Faverunt trepidis mitissima Numina votis, &nbsp; Et tenui, Vinces, murmure dixit Hymen. Dixit Hymen, plausit Hymen: deque fulgenti throno Risibus gaudens Dione suavibusque suaviis (Hac satellitum corona Diva blanda cingitur) Jussit ut tener Cupido cum pari fratrum choro Iret, & Sibyllam amicis allocutionibus Occuparet, ac rigorem pectoris feroculi Frangeret remollientis Gratiae fiducia; Quo Snabelianus ardor, ardor ille maximus, Ardor ille non domandus, mollius quiesceret Inque Virginis papillis, inque blandis osculis. Nam Snabelium Dione corde sic amat suo, Ceu Snabelius Sibyllam, ceu Sibylla Gratias. [p. 318] &nbsp; &nbsp; Ibat Amor, dulci circum comitante Leporum Agmine, qu&#238;s Paphiae velabant tempora myrti: Eque rosis violisque levem gestans calathiscum Pasith&#235;e tremulas udis de roribus herbas, Alma Dei nutrix, tenero pede proculcabat. Illum autem, dum maternas incogitat artes, Blanditiasque jocosque serit, tenuesque susurros, Atque oculis hinc inde natantibus oscula captat, Oscula mellito novies infecta veneno, Non intellecta suscepit fraude Sibylla. Aestuat infelix: nec quid tamen aestuet audet Dicere. virgineum cohibet lex dura pudorem. Snabeliique sui jam non ignara dolorum Mente fovet tacita, modo quos conceperat, ignes. Risit Amor dulces domito sub corde furores: Risit Amor: blandumque vagi risere Lepores: Et nunc Snabelio, nunc applausere Sibyllae. &nbsp; &nbsp; Talis in arenti Na&#239;adum thalamo, Cui gravis incubuit sitienti Syrius astro, &nbsp; &nbsp; Et Boreae validis spiritus halitibus, Flamma vorax graciles avido metit igne myricas: &nbsp; &nbsp; Quam circum raptis diffugiunt pharetris Nymphaeque, Satyrique, atque omnis rustica pubes &nbsp; &nbsp; Attonitis stragem prospiciunt oculis. [p. 319] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelio Sibylla in uno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno in Snabelio Sibylla castos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes possidet omnium calores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quotquot Snabelii fuere voti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rivales cupidique fervidique. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelius suam Sibyllam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mavult quam Veneresque Gratiasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se totam cui, quanta quantacumque est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indulsit Venus, & decens Venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et totus chorus ipse Gratiarum. Fortunati ambo, quorum per mutua crescit Vulnera dulcis amor, lususque, & casta voluptas. Vivite concordes animae, & volventibus annis Pignore foecundam crebro renovate juventam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cujus ore ludat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Confusus ille sanguis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrum utriusque sanguis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Referatque mox parentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelium Sibylla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelius Sibyllam. [p. 320] </poem> ====Ad Theodorum Jansonium Almelovenium, <i>cum eloquentiae, historiarum, ac Graecae linguae professionem in Academia Harderovicena auspicaretur.</i>==== <poem> P HOEBI utriusque cultor, atque Virginum Mystes sororum, care Jansoni, meis Ecquid carere sustinebis plausibus? Te docta Pallas, illa praeses artium Facunda, te perita temporum Dea Ostendet olim postfuturis gentibus Apollinaris haud egenum adoreae. Testis mearum Gelricae fervor scholae Sententiarum; testis illa, quam vides, Palladia pubes, patriae fulcrum rei, Et spes opima Musici certaminis. Tu mactus esto praemio laudis novo, Novoque honore, quem perennet arbiter Pulcri laboris Phoebus & novem Deae. [p. 321] </poem> ====In nuptias Francisci Burmanni et Elisabethae Thierens. ==== <poem> E CQUID te vidui capiunt, Francisce, cubilis &nbsp; &nbsp; Taedia, nec sterilem jam tibi ferre moram est? O bene, quod cives patriae, quod pignora genti &nbsp; &nbsp; Legitimo spondet foedere junctus amor! O bene, quod fastus jam nunc exuta priores &nbsp; &nbsp; Ibit in amplexus Elisabetha tuos. Felices animae, fortunatissima nupti &nbsp; &nbsp; Pectora, quos sancta lampade lustrat Amor; Vivite, & annosae memores fulcite senectae &nbsp; &nbsp; Burmannam longa posteritate domum. Vivite felices animae: tuque aurea virgo, &nbsp; &nbsp; Indue deposita virginitate nurum. Disce verecundi genialia foedera lecti: &nbsp; &nbsp; Hic quoque Fas habitat, hic Decus, atque Pudor. Mater eris. rubor ecce genas, rubor ora notavit. &nbsp; &nbsp; En iterum dico, blandula: Mater eris. [p. 322] </poem> ====In natalem Joannis Jacotii. ==== <poem> QUID tibi, Jane, fuit gelidae cum sidere brumae, Digne vel in mediis Jane habitare rosis? Non tibi sunt duri mores, non horrida virtus; Nec riget in miti pectore dura silex. Debueras nasci Maji genialibus auris; Debueras blandi Veris honore frui; Floribus ut primos dulci cum carmine canos Ornaret tepidi Veris amoena manus. Nunc tibi serta damus Latii de culmine Pindi Lecta, sed a Genio non aliena tuo. Illa tibi seris quodcumque accesserit annis Perpetuum longa prosperitate vovent. Illa tibi, quod tu non abnuis ipse, precantur In multa ut vivas posteritate senex. </poem> ====In librum de interpretatione Joannis de Raei ==== <poem> QUISQUIS severa lege Disciplinarum Augusta sacra mente non levi tractas; [p. 323] Effugere par est inscientiam vulgi, Ut docta dicta sedulae Vetustatis Examine aequo censor aequus expendas, Neu musteis abductus atque heri natis Inanitate proluas capax pectus. Ergo Pelasga quae reliquit ubertas, Autumnitasque Palladis Palatinae Animi sagacis instruant penu largum: Priusque multo te labore Romanus Fingat Palaemon, negligentiae custos, Quam tu serenae sacra templa Doctrinae Irrumpis audax, impudentiae mystes. Frustra docere postulat, docet frustra, Quicumque sensa corticemque verborum Confundit excors, ac sibi canit soli. Rides, sophista, pallioque praetexis Sapiente culpam? Rajus ecce te, Rajus Vim veritatis edocebit abstrusae Interpretandi doctor omnium primus, Qui posterorum publicae satus frugi Amplas recludens ingen&#238; facultates Varie cohortes dissipavit errantum, Verique lucem ferre cogit invitum. [p. 324] </poem> ====In Phaedri Fabellas vernaculo metro expressas a Davide Hoogstratano.==== <poem> QUOD fabulator Attico Phaedrus stylo Vitae excitavit utile proscaenium, Severa sensa dulcibus velans jocis, Tuos in usus, Belga, vestitu novo Aperit decentis artifex linguae faber. Haec est vetustae priva dos prudentiae, Ubi ferarum ficta per commercia Contra ferocis impetus caecos Herae Munitur alti firmitudo pectoris, Excipere docta lubricas rerum vices, Et se pati parata, nec frustra queri. Hic callidorum turpitudinem vafram Sagax inani nudat arte simius. Hic ille tardus, onere sub duro gemens, Bipedes asellos ducit exemplo suo Ad aequitatem mentis, & ferociter Recalcitrantum ridet elusas minas, Hic vulpis illa rufa, fraudium penus, Docet cavendos mente tecta subdolos. [p. 325] ?? Hic se propinat risui legentium Furtiva nudi Graculi protervitas; Quem res in alvum mersa, spesque debilis Inopi senectae tradit, & probro gravi. Haec est imago moris humani capax, Speculumque vitae, fallere & falli rude. At tu, diserte, cujus illustris labor Orbem Batavum cive ditavit novo, Virtute macte, macte lauru patria, Utriusque Musae notus & vetus cliens. Vos invidentum natio, saecli pudor, Plorate vappae, notis obscurum genus. </poem> ====Honori et meritis Philippi Molivii vander Noot, supremos in utroque jure honores capessentis. ==== <poem> V IRTUTIS altae semitam capessenti Dat ipsa praesens testimonium virtus, Foecunda laudum, nominis sui merces, Nec literatis in laboribus parca, Ubi calle recto quaeritur decor veri. Tibi laboris, o Philippe, nocturni, Tibi diurnae diligentiae curas [p. 326] Cum luculento nunc honore compensat Custos decorae docta gloriae Virtus. Grator merenti. mox tribunal Astraeae Vocat patronum, res forensis exspectat Longas secantem litium molestarum, Reo volente, diligenter ambages. Macte hoc honore praemioque sudorum: Sed & priorum deperire languore Florem laborum, ni laboribus porro Novis adurges, nominis, rei, famae Incuriosus saepe cogita tecum. [p. 327] </poem> ===Jani Broukhusii Silvarum liber secundus. === ====Ad regem Galliae <i>post propugnacula Arausionis diruta.</i>==== <poem> I NCLITE REX, cujus nutum Fortuna veretur, &nbsp; &nbsp; Victor in Eois, victor in Hesperiis; Exuit, en, dubias tibi jam Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; Inque tuo gaudet se stabilire sinu. {{Versus|5}} Porrigit attritos supplex Europa lacertos, &nbsp; &nbsp; Illa tua toties facta cruenta manu. Non deerat meritis laus invidiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Quae Genio debet Phoebus uterque tuo: Celsa sed Auriaci stant propugnacula muri. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Haec radios hebetant, Sol generose, tuos. Disjice magnanima pugnacia moenia dextra; &nbsp; &nbsp; Sentiat ultorem plebs male sana suum. Digna tuis animis, digna est victricibus armis. &nbsp; &nbsp; Accedat titulis haec quoque fama tuis. [p. 328] {{Versus|15}} Et Dionysiaci ne sint monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Fac doleat clades impia terra novas. Debent assertae tibi Religionis honores. &nbsp; &nbsp; Defuit historiae pars ea sola tuae. </poem> ====In Gallos. ==== <poem> N ON satis est, orbem flammis delere cruentis, &nbsp; &nbsp; Et rerum summas praecipitare colos: Haeredem ternis falsum supponere sceptris; &nbsp; &nbsp; Auriaco infami fraude parare necem; {{Versus|5}} Bistonii Muhamedis opes opponere Christo; &nbsp; &nbsp; Nec Vaticani tela timere Patris; Gaetuli fruges emendicare tyranni, &nbsp; &nbsp; Dum negat humanam terra polusque dapem. Ecce etiam ingeniis indicis, Gallia, bellum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sacra vetustatis nec tibi scripta placent. Perfida gens, inimica Deo, rerum omnium Erynnis, &nbsp; &nbsp; Tuta veneficiis criminibusque domus, Scarronis miseri miserum post fata piaclum, &nbsp; &nbsp; Foeda voluptatum victima, tota lues, {{Versus|15}} Naturae pudor humanae, meta ultima recti, &nbsp; &nbsp; In qua nec tuto degeret ipse Dolus: Rumpere gens homicida, soli fax dira salique; &nbsp; &nbsp; Desine non meritum conscelerare diem. [p. 329] Ut rumpare, dabit sterili justa ubere Tellus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quamque velis nobis incutere, aegra Fames. </poem> ====In principis Arausicani <i>expeditionem Britannicam a ventis disturbatam po&#235;tae Galli</i> epigramma. ==== <poem> BELLA movet socero gener impius: inque Parentis Germanum vertit perfidus arma nepos. Conditur innumeris substratum navibus aequor; Et denso classis milite pressa gemit. Jamque animo exuvias, & opimi praemia regni Sceptraque cognato sanguine tincta rapit. Demens, qui superos audet sperare secundos, Ac tantum credit posse juvare nefas! Ecce ultor sese adverso sert cardine ventus, Sacrilegasque serit justa procella rates. Pars tumidis hauritur aquis, pars haeret arenis, Aut moesto in portus cum duce fracta redit. I nunc, & sociis conside, superbe, Batavis: Pugnant pro socero pontus & aura tuo. [p. 330] </poem> ====Responsio <i>ad superius epigramma.</i> ==== <poem> CLASSE virisque potens oppressam ac multa gementem &nbsp; &nbsp; Albionem magnus vindicat Auriacus. Scilicet obruerant populos non debitus haeres, &nbsp; &nbsp; Et Lojoleae crimina perfidiae. At mala nescio quis ferali gutture bubo &nbsp; &nbsp; In mediis ululat carmina Parisiis. Insuetoque repens afflatus numine mergit &nbsp; &nbsp; Sacrilegasque rates, sacrilegumque ducem: Omniaque, in Celtas quondam accipienda superbos, &nbsp; &nbsp; Vulturis impasti more modoque facit. Jamque ad vicinas illisa cadavera cautes &nbsp; &nbsp; Spe vorat: hac una parte po&#235;ta fuit. Interea validis animosi flatibus Euri &nbsp; &nbsp; Pignora divinae certa fuere manus. Ecce, volant Batavae tutis in fluctibus alni, &nbsp; &nbsp; Et terram intrepido sub pede miles habet. Desine jam foedi, volucrum foedissime, cantus: &nbsp; &nbsp; Non nisi funeribus convenit iste tuis. Nonne pudet caelum votis pulsare cruentis, &nbsp; &nbsp; Et furiis caecae religionis agi? [p. 331] Nonne piget patriae vanum levitatis? habemus &nbsp; &nbsp; Majorem ventis, quam tibi, Galle, fidem. </poem> ====in Jesuitas Gallos. ==== <poem> JURE times Regi, faex Lojolea, Britanno, &nbsp; &nbsp; Corruat Auriaca ne ferus iste manu. Exutos castris clades Dionysia Gallos &nbsp; &nbsp; Hoc docuit, belli meta cruenta tui. </poem> ====In mortem Regis Gulielmi <i>falso a Gallis nunciatam.</i> ==== <poem> DICITE Io, Celtae, ter Io nunc dicite, Celtae: &nbsp; &nbsp; Et date laetitiae conscia signa novae. Plaudite, Parisii: periit Gulielmus; Iernen &nbsp; &nbsp; Dum subigit, victo victor ab hoste cadit. Adfuso periit per vulnera nigra veneno: &nbsp; &nbsp; Successumque artes nunc habuere suum. Talia Sequanici cecinit faex barbara vulgi, &nbsp; &nbsp; Et cum faece novi regia celsa Jovis. Hoc velit Eurystheus, velit hoc Germanica Juno<ref>la Reine de St.Germain </ref>; &nbsp; &nbsp; Laetaque in Auriaca clade sit ista domus. [p. 332] At non ille velit, caelo qui justus ab alto &nbsp; &nbsp; Aeterna humanas temperat arte vices. Tene, decus Regum, voto petiere cruento, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nil, praeter vota, quod obstet, habent? Tene, sacer vindex Legum, tene arbiter aequi, &nbsp; &nbsp; Perdere sacrilegae sustinuere manus? Hosne dedit flatus virtus Lausunia, Galli? &nbsp; &nbsp; Hos pavor Hyberni militis ille dedit? Dii melius: causa victus, nunc victus & armis, &nbsp; &nbsp; Terga fugax justo vertit, & arma, metu. Excipe bis profugos mitis, Lodoice, clientes: &nbsp; &nbsp; Auxilium miseris tu super unus eras. Flagitat hoc Regina parens, hoc Regius infans; &nbsp; &nbsp; Conjugis haec casu tristior, ille patris. Tot modo sceptrorum miser & male subditus haeres &nbsp; &nbsp; Deplorat fati ferrea fila sui. Astraque vagitu testatus conscia longo &nbsp; &nbsp; Mallet in obscura delituisse casa. Mallet ab uberibus rubrae pendere supinus &nbsp; &nbsp; Phyllidis, & dulci rure quiete frui. En cui debetur triplicis fortuna coronae: &nbsp; &nbsp; En cui regnorum publica fata trium! Ille tamen, quocumque etiam de sanguine cretus, &nbsp; &nbsp; Promeruit lacrimas elicuitque tuas: [p. 333] Quod neque flammatus ripam per utramque Mosella, &nbsp; &nbsp; Nec Nicer, aut Rheni tota gementis aqua: Quod neque vastatae, quaqua patet, area Spirae: &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: Nec Myrtilleti bustum, & feralis imago, &nbsp; &nbsp; Illa quidem Gnati tuta favore tui; Flandria nec latis exhausta cremataque campis; &nbsp; &nbsp; Quaeque fera toties aequora caede rubent. Quis credat? tangunt altam mortalia mentem, &nbsp; &nbsp; Et puer ignoti nobile ventris onus. Nunc etiam tetigit mendaci funere Fama, &nbsp; &nbsp; Tam non sperati nuntia Fama boni. Et tamen ille tuus Hostis valet, & tuus ille &nbsp; &nbsp; Terror in adversas it, velut ante, manus. Cernis, ut ignavo nequeas prosternere voto &nbsp; &nbsp; Quem cladem regnis deligis ipse tuis? Cernis, ut huic impar Venus est Lausunia Marti? &nbsp; &nbsp; Eventum fastus disce timere tui. [p. 334] </poem> ====Ad regem Gulielmum.==== <poem> MAJOR Alexandro Princeps, & Caesare major, &nbsp; &nbsp; Ara parum faustis unica temporibus: Cum tua tot Clarii celebrent miracula cycni, &nbsp; &nbsp; Lasset & ingenuas Fama benigna manus; Quid gemini faciunt ad Martia sacra latrones? &nbsp; &nbsp; Quid pro te Cacus alter, & alter, agent? Debueras certe, Rex invictissime, poni &nbsp; &nbsp; Non nisi Lysippo, non nisi Praxiteli. Debueras sacri clarescere voce Maronis: &nbsp; &nbsp; Te sibi materiem vellet & ipse Maro. Nunc tua deteritur operosis gloria nugis, &nbsp; &nbsp; Et premit infelix nomina tanta labor. Sordet in inscriptis majestas Regia tignis: &nbsp; &nbsp; Insulsoque tumet barbara Musa sono. Cur non, cum monstris constet tibi fama subactis, &nbsp; &nbsp; Proscribis terris haec duo monstra tuis? [p. 335] </poem> ====Ad urbem Trajectum. ==== <poem> INCLITA Pieridum sedes, & amoena, Dearum, &nbsp; &nbsp; Trajectum, nostri pulcer ocelle soli; Quam Themis, & Mavors, & eum genetrice Cupido &nbsp; &nbsp; Incolit, & patrio quae capite orta Dea est; Quid tibi nunc animi credam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Dum tua Mattiaci jugera Thraces arant? Jugera Castaliis calcata sororibus olim, &nbsp; &nbsp; Castaliae, quaeso, gloria gentis ubi est? Arent Pimplaei latices: pro dulcibus undis &nbsp; &nbsp; Jam novus aequoreas dat tibi Boyus aquas. Nec Boyus tamen ille satis, nisi quatenus audax &nbsp; &nbsp; Sustinet Aonii jus temerare chori. Barbarus ignotis fundit convicia verbis, &nbsp; &nbsp; Et sibi subtili cum ratione sapit. Barbarus ignota fundit mala carmina lingua, &nbsp; &nbsp; Nec versus numero, sed ratione, facit. Quae tamen ista Dea est Ratio? nova dicitur esse, &nbsp; &nbsp; Et nova per veteres orgia ferre scholas. Nil opus est priscis. priscis erit aptius uti, &nbsp; &nbsp; Si quando Latio scribere more sedet: [p. 336] Apta theatrali nova sunt spectacula pompae; &nbsp; &nbsp; Et nigros habitus mens quoque nigra decet. Sufficit, immunda quidvis effundere bucca; &nbsp; &nbsp; Sufficit, obscuros mente referre viros: Et nova ad attonitum proferre oracla popellum, &nbsp; &nbsp; Verbaque sacrato digna supercilio. Mater ubi es? pia mater ubi es? quae tristis Erinnys &nbsp; &nbsp; Quae furit in placido vipera saeva sinu? Talia tu numquam producere monstra solebas, &nbsp; &nbsp; Mitis, & a caeli blanda favore tui. Talia tu numquam mirari scripta solebas, &nbsp; &nbsp; Docta, nec ad Clarias rustica facta Deas. Non hic Hippotades, non hic furit Amphitrite: &nbsp; &nbsp; Pax colit, & dulci Pace beatus Amor. Nobilibus tibi crevit honos & gloria chartis: &nbsp; &nbsp; Elue de chartis nomina foeda tuis. Quo tibi degeneres animae? quo spurca librorum &nbsp; &nbsp; Pernicies, titulis insidiosa tuis? Invisum nomen Musis, inamabile Phoebo, &nbsp; &nbsp; Exige, & antiquum fac tueare decus. Nec te decipiat sapientis gloria barbae. &nbsp; &nbsp; Non facit ad genium barbara barba tuum. [p. 337] </poem> ====In scholarcham carminificem. ==== <poem> VIVERET Ausoniis castus cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Dicta fuit Grajo nomine SCHOLA brevis. At nunc barbaricis vivit cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Omnibus indoctis longa futura SCHOLA est. O proceres, miseris pestem defendite Musis: &nbsp; &nbsp; Hic Belgae media vivimus Arcadia. </poem> ====Ad illustrem carminis sui vindicem, po&#234;tam ignotum & ignobilem. ==== <poem> ULTRAJECTINAE Vindex generose Minervae, Et procerum Vindex, sed minus ipse tuus; Quas tibi pro meritis grates Academia reddet? &nbsp; &nbsp; Quas reddent Proceres, noster Homere, tibi? Non ita Parmensi stridebat Cassius ore; &nbsp; &nbsp; Cassius ingenio proximus ille tuo. Gaude, Roma, graves bellorum oblita ruinas; &nbsp; &nbsp; Trajecti Gotico nunc potes ore loqui. Non est quod Bavii doleas periisse lepores: &nbsp; &nbsp; Non est cur Maev&#238; nobile vivat opus. Maevius iste facit nova carmina. pascite taurum. &nbsp; &nbsp; Carmina, Dii superi! Maevius iste facit: [p. 338] Carmina, quae caelo possint deducere Lunam; &nbsp; &nbsp; Fluminis irati quae retinere vias; Carmina, qu&#238;s Circe socios mutaret Ulyxei, &nbsp; &nbsp; Si scirent socii verba Latina loqui. Adde quod has artes non noverat ipse Palaemon, &nbsp; &nbsp; Et genera & voces aedificare novas; Et mutare pedum numeros, & tempora metri, &nbsp; &nbsp; Atque novam prorsus condere Grammaticam. Adde quod horribili proclamat voce Tribunus: &nbsp; &nbsp; MUSA, MANUM FERULAE SUBTRAHE GRAMMATICAE. Adde & inexhausto quod vena superba veneno est; &nbsp; &nbsp; Nec maledicendi gloria visa levis. Vapulat Amstelia vates eductus in umbra, &nbsp; &nbsp; Nil praeter Graj&#251;m doctus amare Sophos. Vapulat, & frustra rationes conjicit, unde &nbsp; &nbsp; Non intellecto vulnus ab hoste ferat. Hoc tu, Roma, tuos solare Catone dolores, &nbsp; &nbsp; Amissos veterum nec meditare jocos. Carmine tot clades qui compensavit in uno, &nbsp; &nbsp; Dignus erat medio saxeus esse foro: Aut Tiburtinis custos ficulneus hortis &nbsp; &nbsp; Stare, malas cantu qui male perdat aves. [p. 339] </poem> ====In pessimum po&#235;tastrum.==== <poem> U RBANISSIME quot fuere vatum, Latinissime quot fuere vatum, Oppletissime ruris inficeti, Cacatorum epigrammatum patrone, Doctor prodigiose syllabarum, Obscurissime Vir, po&#235;ta princeps, Quid pro tot meritis tibi inprecabor? Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Qu&#238;s tu largiter, ut soles amicos, Anitergia futilesque chartas, Sed castis manibus tamen, dedisti. Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Vossii Grammaticam, librosque Scoppii. </poem> ====Ad Cajum, <i>qui vocem</i> aether <i>fecit neutrius generis.</i> ==== <poem> AETHERIO cognata polo Mens enthea Caji, &nbsp; &nbsp; Cur tibi majestas numinis hujus abest? Masculus Ausoniis qui tempestatibus Aether &nbsp; &nbsp; Saepe mari sonitu mascula signa dabat, [p. 340] Quem Rerum Patrem dixit pater Ennius, Aether &nbsp; &nbsp; Jam nunc primaevum perdidit, ecce, secus. Iste tuus fungus, solus SUBLIMIA TRANANS &nbsp; &nbsp; AETHERA, qui recta cum ratione furit, Eunuchum nulla fecit ratione, facitque, &nbsp; &nbsp; Aethera; nec testes nunc habet ille suos. Pro quibus officiis, Mens dia, paciscere mecum &nbsp; &nbsp; Detur ut officium parve minusve tibi: Ut tu tam foedo de carcere libera migres, &nbsp; &nbsp; Cajus ut aetherias, te sine, pascat aves. </poem> ====In Vacerram. ==== <poem> LIVIDE, vane, ferox, & vix dicende Vacerra &nbsp; &nbsp; Inter bonorum nomina; Opprobrium Musarum, alieni rosor honoris &nbsp; &nbsp; Illiteratis literis, Quas legisse semel, poenae satis esse videtur &nbsp; &nbsp; Pro quolibet piaculo; Pernicies miseris inclementissima chartis; &nbsp; &nbsp; Amoenitatum carnifex; Ultime Mysorum, patriis truculentior undis, &nbsp; &nbsp; Linguae tyranne Romulae; [p. 341] Quid primum, quid deinde canam? nam promere certum est &nbsp; &nbsp; Quae meruit indoles tua. Si tamen ingenuis fas est committere Musis &nbsp; &nbsp; Labem pudendi nominis, Pestiferam labem, nulla virtute redemtam, &nbsp; &nbsp; Languentis ulcus saeculi. </poem> ====In largitionibus regiis praecipuae formae nomisma poscit Vacerra. ==== <poem> PRAECIPUAE poscit formae Regale nomisma &nbsp; &nbsp; Notus ab affaniis ille Vacerra suis: Notus ab immundae lutulento fornice buccae, &nbsp; &nbsp; Rixarum cupido notus ab ingenio. Quid, si quis clavum donet restemque furenti? &nbsp; &nbsp; Ad tales faciunt talia dona manus. [p. 342] </poem> ====Neget quis praemia laudi? Vindiciae secundum Joannem Despauterium datae. ==== <poem> IAMBE noster, sive tarde, seu celer, Iambe noster, ecquid hoc negotii est? Ten&#146; bliteus iste, ten&#146; miser tenebrio, Latinitatis architectus Goticae, Inpune sic delumbet, ac truncet pede? Inpune verba de cloaca sublegens, Infecta tabe, plena pestilentiae, Florem Latinae deterat facundiae? Et exteris nunc Belga sit derisui Unius atrum propter Ajacis scelus? Iambe noster, haec videbis & feres? At non olentis putidum Maev&#238; caput Deseruit olim vindicis cycni furor. Prodi, Poeta, Maevii verum genus, Prodi, Poeta, saeculi stupor tui. Quid attinebat merce tam commictili Spurcare chartas? quidve Musas virgines, Inelegantis more vulgi, ad tibiam [p. 343] Docere motus, praecinente Marsya? Non de tabernis sumta, non plebis lepos, Satis decebunt regii cultum throni. Sed nec cuivis subuloni in compitis Dat calceandos Liber intonsus pedes, Neque ad subulcos hospitantur Gratiae, Nec rure gaudet Artium urbanus chorus. Et qui P&#246;etas vividus animat calor Claudi recusat, ignis in modum vagi, Inertis intra mucidos cordis specus. Tu plumbeorum fons benigne versuum, Tu de Menalcis, deque Thyrsidum grege Pulcre mereris, temporisque Chaerilus Nostri, strepente fistula surdum melos Perdens, Latinum territas Apollinem; Tibi virente carduo spectabilem Nectit coronam ventruosa Thestylis. Tibi, relictis Arcadum procul jugis, Aurita pubes tollit indomitum caput. Tuum rudentis murmur, ac graves tonos Hirsuta discunt quercuum cacumina, Et garrula altis reddit Echo vallibus. Circum capella saltat, ac brevi pede Infirmus haedus molle succutit latus. [p. 344] O efficaces tibiae tuae modos! Venusta docti carminis spectacula! At Musa tristis, nemore pulsa de suo, It exsulatum, nec minore cum sono Amata linquit arva, quam Custos prius Hortorum atroces horruit sagae minas, Ubi Esquilinas inter alites Dei Canidia dira fissilem solvit natem. </poem> ====In Vacerram <i>semipo&#235;tastrum barbarum.</i> ==== <poem> ROMANAE scabies linguae, teterrima Pindi &nbsp; &nbsp; Pestis, Apollineo fama pudenda choro, Quid tibi cum Latiis, edentule morio, Musis? &nbsp; &nbsp; Quid cum Romano carmine, inepte, tibi? Nec prodesse bonus, nec delectare legentem, &nbsp; &nbsp; Dic, rogo, quid facies? quis tuus usus erit? Et tamen est aliquis: nam cogor vera fateri, &nbsp; &nbsp; Quamvis tergendas det tibi nemo nates. Rodebant avidi nuper tua carmina mures; &nbsp; &nbsp; Omnis turba malis interiere modis. Quin & vicino steterat quae noctua tigno, &nbsp; &nbsp; Te rudente, gravi procidit icta sono. [p. 345] Ipsa etiam Regina, sacro male tacta libello, &nbsp; &nbsp; Quae semel occiderat, bis modo visa mori est. BONUM. FACTUM. NE. QUIS. BARBARIS. VIAM IN. PARNASUM. MONSTRARE. VELIT </poem> ====Vacerra lyristes. ==== <poem> POST delumbatis inflictum vulnus Iambis, &nbsp; &nbsp; Ruptaque crudeli turpiter ora manu: Post manes Smetii pulsatos, post mala verba, &nbsp; &nbsp; Quae nec Nizolius, nec Calepinus habet; Ecce iterum irato ructatus Apolline versus &nbsp; &nbsp; Concacat Ausonias iste Vacerra fides. O pudor, o sordes, o monstrificabile carmen! &nbsp; &nbsp; O numquam Latio cognita lingua foro! O caput Anticyra numquam medicabile tota, &nbsp; &nbsp; Et frustra dandi dedecus hellebori! Ergone te toties Regina peribit inulto? &nbsp; &nbsp; Ten&#146; vivo toties cogitur illa mori? Parce pios cineres & sancta revellere busta. &nbsp; &nbsp; Quae nocuit nulli, vapulet umbra tibi? Hic unus modus est, hic unus; crede, Vacerra; &nbsp; &nbsp; Ut cubet in molli functa quiete; sile. [p. 346] </poem> ====&#927;&#925;&#927;&#931; &#913;&#933;&#932;&#927;&#923;&#933;&#929;&#921;&#918;&#937;&#925;.==== <poem> A UDEBIS ergo, nec teneat pudor, Horatianam tangere barbiton? &nbsp; &nbsp; Audebis insano paventes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine contemerare chartas? {{Versus|5}} O nec paterno mitior aequore, Tumultuosi nec grege Nerei &nbsp; &nbsp; Vacerra, qui toto fugaces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Creber agas Helicone Musas, Phoebumque raucis tundere naeniis. {{Versus|10}} Non erubescas, durus in hostico &nbsp; &nbsp; Tropaea suspensasque palmas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Figere magnifici triumphi. Te, Victor, anteit victa Latinitas, Crines revulsos, & lacerum caput &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Foedata coeno; nec Leporum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agmen abest, facilesque Versus. Te Valla, & omnis turba Palaemonum, Detonsa, scissis sordida paenulis: &nbsp; &nbsp; Te Vossius, te acer Scioppus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In manicis gravibusque ferri Vinclis, tremiscunt immiserabilem; Injurioso ne pede proteras [p. 347] &nbsp; &nbsp; Gentem subactam, neu superbus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reliquias crucies Latinas. {{Versus|25}} At Smetiorum pon&#232; volumina Calcantur atro lurida pulvere, & &nbsp; &nbsp; Quaecumque Parnaso reliquit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ravisius monumenta Textor. Vacerra, linguae clara Pharus novae, {{Versus|30}} Vacerra, Divae Barbariae ferax &nbsp; &nbsp; Interpres, & vatum priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non sine Diis animosus ultor; Jam jam potentum desine carminum; Fatiscit omnis regia Romuli &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Concussa, & exsanguis refugit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum sociis Ciceronis umbra. Tali in remotis murmure vallibus Lunae rubentis cornua Thessalae &nbsp; &nbsp; Fregere matres, & venenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sollicitas habuere mentes. [p. 348] </poem> ====DEVICTO. APOLLINE FUSIS. FUGATIS. CAESIS. SORORIBUS C. VACERRA H. M. S. F==== <poem> Q UI tot in Errores sumtis feliciter armis &nbsp; &nbsp; Victor IO magna voce TRIUMPHE canit, Haec sibi de Latio, post multa pericula, Phoebo &nbsp; &nbsp; Erexit patriis alta tropaea jugis. SODALITAS. GROBIANORUM AERE. COLLATO. P </poem> ====Vacerra Aristarchus. ==== <poem> P RIME po&#235;tarum, doctorum prime, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Grande juventutis cymbalon aequoreae; Quod mundum meliora doces, vatemque refingis, &nbsp; &nbsp; Cui nimis heu! Pindi somnia vana placent, {{Versus|5}} Gratia debetur tibi magna, neque excidet aevo &nbsp; &nbsp; Libertas animi calliditasque tui. Verum quis catulos aliter prolemque Molossam, &nbsp; &nbsp; Inmundos aliter nescit olere sues? [p. 349] </poem> ====Ad Vacerram.==== <poem> V ATIBUS e sacris quis te neget esse, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Cum sis non uno teste, Vacerra, sacer? </poem> ====Ad eundem.==== <poem> Q UOD sis historicus, quod vates, atque sophista, &nbsp; &nbsp; Quod doctor; peream, si bonus esse potes. </poem> ====In natalem XLVI. Frederici&nbsp; I. Augustissimi Borussiae regis.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====In Frederici Gulielm I Magni electoris Brandeburgici statuam equestrem. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====In quendam, qui in publice habita oratione modulum syllabarum in vocibus Epictetus & Euphrates corruperat.==== <poem> N OMEN EPICTETO est: sed dicar EPICTETUS olim, &nbsp; &nbsp; Roma ubi Romano desiit ore loqui. Sic etiam EUPHRATES (quid non mutabitis anni?) &nbsp; &nbsp; Incipiet positis EUPHRATES esse moris. </poem> ====In alium ejusdem farinae.==== <poem> V ERBA DO qui nuper cecinit Gaetulus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et FERIAS nuper jusserat esse breves. Pridem ingens opicas foedabat MACULA chartas. &nbsp; &nbsp; Ah cur fullonem non alit iste Deus? </poem> ====In versificatorem Harlemensem.==== <poem> BARBARA monstrorum sileat miracula Memphis: &nbsp; &nbsp; Carminis Harlemum barbariora dedit. [p. 351] </poem> ====De Petro Rabo et poetria Amstelia.==== <poem> P OTA Pegaseo puella rore Vini nescio quid sui relinquens Non siccaverat integrum culullum. Instabat Rabus, & bibi jubebat. {{Versus|5}} Quaenam haec rusticitas, Cato invenuste? Per te numine plena Apollinari Fiet Maenas, & Euhyo litabit. </poem> ====Turdus fabula. ==== <poem> F EROX juventa, nec clientela minus Milvi potentis, turdus inquies, loquax, Omnes minores concacabat alites. Et jam beatus (sic videbatur sibi) {{Versus|5}} Ipsos proterve concacabat aucupes. Unus sub arta frondium scena latens, Offensus acri nempe contumelia, [p. 352] Incautum opertis cautus excepit dolis: Haesitque visco prosator visci suo. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Id conspicatus passer e vicinia, Quem saepe oleto sparserat turdus gravi, Hanc prolocutus fertur in sententiam: O turde, turde, debitas vecordiae Dature poenas, jamne te morum piget? {{Versus|15}} Nec prodes aliis, & tibi cacas malum. [p. 353] </poem> ==Jani Broukhusii Brandeburgica; sive carminum in honorem Frederici I. Borusiae regis, et electoris Brandeb. aulaeque Brandeburgicae conscriptorum liber. == [p. 354: blanco] [p. 355] ===Jani Broukhusii Brandeburgica.=== ====In funere serenissimi ac potentissimi principis Frederici Gulielmi Magni, electoris Brandeburgici.==== <poem> M ARTIS Germani cineres umbramque colendam &nbsp; &nbsp; Flemus: in exsequias, moesta Elegia, veni. Nec te, quod cultu non sis speciosa decoro, &nbsp; &nbsp; Terruerit: lacrimis sic eris apta novis. {{Versus|5}} Adspice, communi squalens Germania luctu &nbsp; &nbsp; Ut sedeat fusis scissa per ora comis. Ut pia Religio FREDERICI in funere MAGNI &nbsp; &nbsp; Moereat, & raptas orba queratur opes. Utque Fides, multaque decens Victoria lauru &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non teneant fletus, utraque fracta, suos. Haec tibi turba comes: meruit quoque talia virtus &nbsp; &nbsp; Principis, atque acti per decora alta dies. [p. 356] Hoc mores meruere tui, GULIELME, sidesque, &nbsp; &nbsp; Inque tuos populos saepe probatus amor. {{Versus|15}} Sancte pater patriae, saecli dos inclita nostri, &nbsp; &nbsp; Ultima virtutum gloria, primus honos; Nobile bellorum fulmen, pia dextera justi &nbsp; &nbsp; Martis, & invictis non leve nomen avis; Heroum sublime decus, quem foeta tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama per aetherium lucida ducit iter, Quis Phoebus canat aequa tuis praeconia palmis? &nbsp; &nbsp; Quis titulis condat carmina digna tuis? Non, si vel Clario veniant cum fratre Sorores, &nbsp; &nbsp; Buccina sit meritis sic satis ulla tuis. {{Versus|25}} Laomedonteae celebrata decennia Trojae &nbsp; &nbsp; Novimus, & Macetae bella peracta Duci; Oebaliasque manus, & quas Oenotria lauros &nbsp; &nbsp; Gloria, non uno nobilis hoste, tulit. At tua si domitis numerentur in hostibus arma, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Arma quis unius crederet esse viri? Testis perpetuis tibi vita peracta triumphis, &nbsp; &nbsp; Testis desensae Religionis honos, Contemtorque animus leti, supraque pericla &nbsp; &nbsp; Spiritus, & multa dexteritate labor. {{Versus|35}} Sed neque silvestri pastoris fistula cantu &nbsp; &nbsp; Certet Maeoniae condere molis opus: [p. 357] Nec mea sufficiat sublimi carmine Clio &nbsp; &nbsp; Clara tot heroae gesta referre manus. Haec referat rapido quassata Borussia Marte, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et repetita tui jura paterna soli. Haec referat tremefacta tua Varsovia dextra, &nbsp; &nbsp; Totque Polonorum funera sparsa ducum. Milite quam pauco centena in millia praeceps &nbsp; &nbsp; Irruis, & fuso victor ab hoste redis! {{Versus|45}} Talis in insanos avido furit igne Gigantas &nbsp; &nbsp; Jupiter, & caeli concutit omne latus. Talis compositis acer Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo. Quis Ferberlinos digno satis ore triumphos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Concinat, & justae praemia militiae? Hic ubi perfidiae poenas cum penderet hostis, &nbsp; &nbsp; Ultorem tecum sensit adesse Deum. Nil illi diraeve hiemes, vastaeve paludes, &nbsp; &nbsp; Moeniave, armatae profueruntve minae. {{Versus|55}} Ocyor & ventis & saevi fulminis alis &nbsp; &nbsp; Hostica praecipiti proteris arma metu. Quis memoret, Stralfunda, tuos, invicta, labores, &nbsp; &nbsp; Caesareumque ducem, Caesareamque manum? Sex menses periere tibi, Walstenia virtus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Hic spatium belli finiit una dies. [p. 358] Ipse suis prorupta furens Vulcanus ab antris &nbsp; &nbsp; Fulmina in hostiles torsit acerba globos: Armatasque hiemes, atque igne rubentia multo &nbsp; &nbsp; Tela vicem Getici jussit obire Dei. {{Versus|65}} Stettiniine arces, formidatumque tremendi &nbsp; &nbsp; Militis auxilio robur, & arma, canam? Cessit & illa tuis, quamvis invita, lacertis; &nbsp; &nbsp; Fassa suas in te nil potuisse minas. Nimirum tibi tela polus, tibi machina pontus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Militat in partes unda polusque tuas. Rugia, quam toto circumsonat aequore Nereus, &nbsp; &nbsp; Rugia tuta fero milite, tuta nive, Rugia victorem non visum sensit, & ante &nbsp; &nbsp; Quam venisse, tuas jam superasse manus. {{Versus|75}} Quid, cum iterum diro vexata Borussia bello &nbsp; &nbsp; Absentem lacrimis aegra vocaret opem? Nempe tuis Tethys stravit se Balthica turmis, &nbsp; &nbsp; Et glacies tumidas horrida vinxit aquas. Perque nives, perque usta gelu freta lata, per hostes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Ipsa sibi virtus huc tua fecit iter. Grande viae pretium servata Borussia, grande &nbsp; &nbsp; Pomera, qua vasta sub ditione patet. Ille ferox domitoque potens Oriente tyrannus, &nbsp; &nbsp; Ille tremor nostris gentibus, ille suis, [p. 359] {{Versus|85}} Sensit & ille tuos longinquo Marte lacertos, &nbsp; &nbsp; Dum ruit auspiciis miles in arma tuis. Nec toties frustra tentatae moenia Budae &nbsp; &nbsp; Mavortis fulmen sustinuere tui. Quae meritis, invicte Heros, par Gloria tantis? &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Quae par aeterna Fama sonora tuba? Te sibi pulcer Honor, sibi te Clementia mitis, &nbsp; &nbsp; Te sibi Pax nitido vindicat alma sinu. Te sibi Majestas, Phoebusque, Deaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Pudor, & placidae Pacis alumna Quies; {{Versus|95}} Te Christi sibi jungit amor, Pietasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et Spes divinae conscia pacis habet. Neve foret vitae numquam non puriter actae &nbsp; &nbsp; Impar funesto sine suprema dies, Ipse tuos alta miseratus mente labores &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Suffecit vires auxiliumque Deus. Nil morbi potuere truces, nil torrida febris: &nbsp; &nbsp; Spes fovet, & vera cum Pietate Fides. Et cruor immeriti pro nobis vulnera Christi, &nbsp; &nbsp; Et Patris aeterno gratia missa polo. {{Versus|105}} Dira, quid hic ullos exspectas, Parca, triumphos? &nbsp; &nbsp; Non est imperii gloria tanta tui. At tu, sancta anima, & caeli jam sede recepta, &nbsp; &nbsp; Adspectuque fruens alloquioque Dei, [p. 360] Accipe quae multo sacramus munera luctu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Humida inexhaustis munera de lacrimis. Utque tui desiderium mitescat ademti, &nbsp; &nbsp; In nato spires fac, Pater, usque tuo. Ille tuo exemplo lauros tueatur avitas, &nbsp; &nbsp; Exemplo leges temperet ille tuo. {{Versus|115}} Invictaque manu Genitorem Heroa secutus &nbsp; &nbsp; Pro populo moveat fortiter arma suo. Arma, Pater, moveat, sed non nisi justa, tuisque &nbsp; &nbsp; Aemula: pro causa stat meliore Deus. At Pax concussum si longa beaverit orbem; &nbsp; &nbsp; {{Versus|120}} Quod rogat, atque omni quod vovet orbis ope; A te jam sanctas didicit feliciter artes: &nbsp; &nbsp; In te virtutes, quas imitetur, habet. 1688. </poem> ====In Nummum a Joanne Frederico Cramero explicatum, cujus epigraphe: capta Caesaris insula.==== <poem> D UM tuus attonitum Mavors ruit acer in hostem; &nbsp; &nbsp; O Princeps, populi ductor amorque tui; Erigit armatas praesens Victoria turmas, &nbsp; &nbsp; Gaudet & in castris ire superba tuis. [p. 361] {{Versus|5}} Prima novas offert tibi Caesaris insula lauros; &nbsp; &nbsp; Prolusit titulis scilicet illa novis. Margine captivi tua propugnacula Rheni &nbsp; &nbsp; Na&#239;des e glaucis obstupuere vadis. Flammarumque globos & ahenae grandinis imbrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ulvosis trepidae pertimuere toris. Innectis patriis palmas, fortissime, palmis, &nbsp; &nbsp; Inpiger antiquum continuare decus. Furstenbergiacam virtus tua contudit Hydram: &nbsp; &nbsp; Fulminis afflatus non tulit illa tui. {{Versus|15}} Quale rudimentum quantillo in tempore! Tecum &nbsp; &nbsp; Visa recens lapsis rebus adesse Salus. 1689. </poem> ====In nummum ab eodem explicatum, cujus epigraphe: expeditio Britannica consiliis et armis adjuta.==== <poem> S AEVA superstitio, & dominandi insana libido, &nbsp; &nbsp; Sustulerant multis jura Britanna modis. Jamque parabatur, quod tota Europa subiret &nbsp; &nbsp; Cum male damnata posteritate, jugum. {{Versus|5}} Actum erat oppressa de Libertate Jacobo &nbsp; &nbsp; Sub domino: exstincta curia lege silet. [p. 362] Vindicis Auriaci Deus en Deus excitat arma, &nbsp; &nbsp; Jungeret his socias ut FREDERICUS opes. Diffugiunt scelerum perculsa mente ministri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Disjectaque redit nube serena dies. O faustam Nemesin! sine vi, sine sanguine fuso &nbsp; &nbsp; Debita virtuti praemia victor habet. 1689. </poem> ====In nummum ab eodem explicatum, cujus epigraphe: Inferior Rhenus liberatus. ==== <poem> R HENUS arenosa vultum demersus in ulva, &nbsp; &nbsp; Debilis & mediis semicrematus aquis, Inplorat, FREDERICE, tuam, fortissime, dextram. &nbsp; &nbsp; En age, quid cessas? deficit ille, veni. {{Versus|5}} Sed neque tu cessas, & fortibus acer in armis &nbsp; &nbsp; Surdisium celeri cogis abire fuga. Porrigit evinctas tibi Caesaris Insula palmas: &nbsp; &nbsp; Novesium profugi deseruere duces. Bonna, quid exspectas? nil te firmissima valli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Robora, nil densi militis arma juvant. Tu quoque praeclari fies pars una triumphi, &nbsp; &nbsp; Sed tamen & juris facta repente tui. [p. 363] Exsere, Rhene, caput: laetos, pater, exsere vultus: &nbsp; &nbsp; Germanis Celtae non dominantur aquis. 1689. </poem> ====In nummum ab eodem explicatum, cujus epigraphe: tutela Belgii. ==== <poem> F LEXERAT ad Celtas celeri Victoria penna &nbsp; &nbsp; Auxiliis levi stantis in orbe Deae. Floriaci multo stagnabant sanguine campi, &nbsp; &nbsp; Incertusque suae Belga salutis erat. Tu celerem, ceu Numen, opem, FREDERICE, tulisti. &nbsp; &nbsp; Belgica se sensit muneris esse tui. Ipse tuas tergo portavit Mosa cohortes, &nbsp; &nbsp; Tutior auspiciis esset ut unda tuis. {{Versus|5}} Margine dein gemino firmatis undique claustris &nbsp; &nbsp; In fumum hostiles vidit abire minas. Haec ducis est virtus, sed & haec rarissima, summi, &nbsp; &nbsp; Rebus ut adversis ipsa pericla juvent. 1690. [p. 364] </poem> ====In urbem Berolinensem a Frederico III. mirifice amplificatam et exornatam. ==== <poem> Q UA vetus ad celerem porrecta Colonia Suevum &nbsp; &nbsp; Berlini adverso margine spectat opes, Dorotheae fausto signatas nomine turres &nbsp; &nbsp; Insula de mediis laeta salutat aquis. {{Versus|5}} Ecce novas arces & tecta minantia caelo &nbsp; &nbsp; Quintus inexhausta ducit ab arte labor. Cura De&#251;m FREDERICE, Tuis haec debita coeptis &nbsp; &nbsp; Gloria; muneribus haec benefacta tuis. Dum populatrices crudelis Gallia flammas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funus & imperio vastitiemque parat; Quantum erat, in medio furiosi turbine Martis, &nbsp; &nbsp; Nobile tranquillae condere pacis opus! Sic pius Ogygios Amphion carmine muros &nbsp; &nbsp; Quos regeret, sancta duxit & ipse manu. 1691. [p. 365] </poem> ====In natalem septimum decimum serenissimi principis Anspachii Christiani Alberti ad Joannem Fredericum Cramerum.==== <poem> L AETUS ades, Cramere: novas pia tura per aras, &nbsp; &nbsp; Per sua pubentes limina sparge rosas. Pone merum Genio: natale decentia sacrum &nbsp; &nbsp; Principis ad citharam concipe vota meam: {{Versus|5}} Principis, in patrias qui nunc feliciter artes &nbsp; &nbsp; Crescit, adorandae spes recidiva domus; Quem sibi Palladias inter Prudentia curas &nbsp; &nbsp; Educat, & lauru tempora cinctus Honor; Otia cui Latius studiis dispungit Apollo; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem format docta gnava Minerva manu. Qualis erat parili nuper Fredericus in aevo, &nbsp; &nbsp; Divo magna patri gloria, magna suis. Illius ingenio proavitis laudibus insta, &nbsp; &nbsp; ALBERTE, atque annos vincere perge tuos. {{Versus|15}} Illius ad normam leges tibi finge regendi: &nbsp; &nbsp; Exemplo duci non meliore potes. [p. 366] Caetera, quae sortem exornent decora alta potentem, &nbsp; &nbsp; Virtutis venient nomine sponte tuae. 1691. </poem> ====In funere Christiani Alberti principis Anspacensis.==== <poem> E RGO tuos etiam manes, ALBERTE, queremur? &nbsp; &nbsp; Te quoque Nox tenebris obruit atra suis? Te quoque, cui dulcis primo sub flore juventae &nbsp; &nbsp; Spondebant faciles omina laeta Deos? {{Versus|5}} Heu breve vita bonum mortalibus! heu male fallax &nbsp; &nbsp; Et nimis incertae mortis acerba dies! Ast ego jam tota flammatus mente parabam &nbsp; &nbsp; Debita virtuti nectere serta tuae: Ut pridem egregias haurire fideliter artes &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pars fuerit studii blanda tenaxque tui: Ut pia formarit primos Prudentia sensus: &nbsp; &nbsp; Creverit & juncta Pallade Martis amor; Ut populos lata regeres ditione paternos, &nbsp; &nbsp; Jure quidem princeps, sed pietate pater; {{Versus|15}} Utque per & titulos & avorum exempla tuorum &nbsp; &nbsp; Ipsa tibi Virtus certum aperiret iter. [p. 367] Ecce jaces, stirps vera De&#251;m, spes sanguinis alta, &nbsp; &nbsp; Flos & honor prisci nominis, ecce jaces. Ostendere tuis te tantum fata: resecto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Injecit rapidas stamine Parca manus. At modo qualis eras! qua majestate decorus! &nbsp; &nbsp; Quantus honos oculis! qualis in ore Venus! Sive fatigares fumantia colla caballi: &nbsp; &nbsp; Talis in Eurotae pulvere Castor erat. {{Versus|25}} Seu staret validum vibrare viriliter ensem: &nbsp; &nbsp; Non alia Mavors moverit arma manu. Seu magis historiae spatiatus in aequore vasto &nbsp; &nbsp; Discuteres veterum fortia facta ducum; Ante annos praecox sapientia pectus agebat, {{Versus|30}} Et tibi de quavis arbore fructus erat. Nec pietatis honos vilis tibi: maxima Christus &nbsp; &nbsp; Gloria: nec caelum nomen inane tibi. Scilicet haec generis documenta perennia vestri, &nbsp; &nbsp; Quae tibi multa pater, multa praeivit avus. {{Versus|35}} Et tamen ille jaces, non consolabile fratri &nbsp; &nbsp; Funus, & afflictae justa querela domus. Quid tibi nunc animi dicam, generose Bredovi? &nbsp; &nbsp; Quam tibi moestitiam pectoris esse rear? Ille manus fidae pignus venerabile Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cura bis annorum quatuor, ille fuit. [p. 368] Postque tot exhaustos ingenti mente labores &nbsp; &nbsp; Nil tibi jam superest praeter inane queri. Perge queri mecum moestissime, perge, Bredovi. &nbsp; &nbsp; Ah scelus est lacrimas dissimulare novas. {{Versus|45}} Ah scelus est velare novos immane dolores. &nbsp; &nbsp; Ferreus est, siccis qui videt ista genis. Tu quoque quid cessas tumulum, Cramere, recentem &nbsp; &nbsp; Spargere Romani floribus eloquii? Flete pii mecum, par nobile, flete sodales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Molliter ut magni Principis ossa cubent. Flebimus in noctem lacrimoso lucis ab ortu: &nbsp; &nbsp; Flebimus in lucem, nox ubi moesta venit. Qualis, cum caeso gaudebat Memnone Achilles, &nbsp; &nbsp; Plorabat caesi Memnonis orba parens: {{Versus|55}} Qualis natorum ad stragem Sipyle&#239;a mater &nbsp; &nbsp; Fleverat, in longo facta dolore silex. Quid tamen ista juvant? non est remeabilis ulli &nbsp; &nbsp; Haec via; & aeterno porta adamante riget. Tu potius FREDERICE tuos solare GEORGI, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} O amor, o magnae sollicitudo domus! Rerum certa salus, certum instar fratris ademti, &nbsp; &nbsp; Vive: tuas poscunt regna paterna manus. Vive, decus serum, spes postuma nominis alti: &nbsp; &nbsp; Vive: decent istam prosperiora domum. [p. 369] {{Versus|65}} De nostris, Parcae, de nostris sumite fusis &nbsp; &nbsp; Quod valeat sacram continuare colum. 1692. </poem> ====In auspicia Academiae Hallensis.==== <poem> I NVIDIAE domitor, Divi Genitoris imago, &nbsp; &nbsp; Fortuna Princeps celsior ipse tua; Ergo temporibus saevis diroque tumultu &nbsp; &nbsp; Te juvat Aonias demeruisse Deas. {{Versus|5}} Ergo nec armorum sonitus, nec triste rubentes &nbsp; &nbsp; Cum galeis cristae, vulnificusque chalybs, Nec valuit Mavors, qui nunc furit, Europaeus &nbsp; &nbsp; Nobile munificae vertere mentis opus. Perque tuas lauros pacatae ramus olivae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Serpit, & invictum cingit uterque caput. Lux rerum, FREDERICE, tui Sol auree saecli, &nbsp; &nbsp; Auree Pierio Sol, FREDERICE, choro; Per quem Barbaries fusis dat terga maniplis, &nbsp; &nbsp; Et suus antiquis artibus exstat honos; {{Versus|15}} Per quem rura colunt ejectae Teutona Musae; &nbsp; &nbsp; Ultima Virtutum meta, perenne decus; Hoc est successu rerum feliciter uti, &nbsp; &nbsp; Hoc titulum dominos inter habere Deos. [p. 370] Sidera sic magno Phoebus rigat omnia mundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Lumine: sic roseum spargit ubique jubar. Sic pius effusis sitientes imbribus agros &nbsp; &nbsp; Jupiter, & foetae nectare rorat aquae. Evertunt alii crudelibus omnia flammis: &nbsp; &nbsp; Tuta nec est ipsis Manibus urna sua. {{Versus|25}} Heu cineres, fletique cadaver Myrtilleti! &nbsp; &nbsp; Quaene dies tollet hanc tibi, Celta, notam? Ipse Nicer proprio jam saepe crematus in alveo &nbsp; &nbsp; Plorat victoris fata cruenta sui. Quanto tu melius, quanto tu, maxime Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Largius Ardalidas pergis habere Deas! Bregela, qua veteres diti lavit amne Borussos, &nbsp; &nbsp; Templa tuis pridem Musica debet avis. Pallada quid referam, Viadri quam Na&#239;s amoeni &nbsp; &nbsp; Praefluit, & laetam laeta salutat humum? {{Versus|35}} Quid Rheni gaudentis opes, quo margine Rurae &nbsp; &nbsp; Flumina amatrices consociatis aquae? Jam quoque, quod Clarias fovet haud inglorius artes &nbsp; &nbsp; Sala pater, coepit muneris esse tui. Spumee verticibus te Sala tumentibus effer: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nunc erat ad dotes luxuriare novas. Nunc erat augusti sacras agnoscere curas &nbsp; &nbsp; Principis, & Genio tot bona parta tuo. [p. 371] Audiit: en vitreo prodis speciosior antro &nbsp; &nbsp; Ilicibus comtum, Sala superbe, caput. {{Versus|45}} Adplaudunt hilares vicinae Numina silvae &nbsp; &nbsp; Na&#239;des, ac festos instituere choros. Et ter, &#239;o FREDERICE, &#239;o FREDERICE, canorae &nbsp; &nbsp; Virginis e longis vox redit icta jugis. Fallor? an & Clario cinctus grege Delius ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Argutum docili pectine movit ebur? Movit, & artifices digiti sonuere, novosque, &nbsp; &nbsp; Halla quod exsultet, concinuere modos. Filia (quid cessas?) Academia Principis alti, &nbsp; &nbsp; Exsere formosum floribus aucta caput. {{Versus|55}} Tolle caput formosa tuum: te lucidus Evan &nbsp; &nbsp; Te petit Aonii turma novena chori. Tu procerum studiis, tu nobilitatis honorae &nbsp; &nbsp; Lex eris, ingeniis digna palaestra suis. Hunc pia Fata diem FREDERICO despondebant, &nbsp; &nbsp; {{Versus|66) Quem magni toties expetiistis Avi. Gaudet, & e tumulo, plausu testante favorem, &nbsp; &nbsp; Ingens ALBERTI Praesulis umbra sonat. 1694. [p. 372] </poem> ====In natalem serenissimi ac potentissimi principis Frederici&nbsp; III. Sacri Romani imperii octoviri. ==== <poem> Q UOT spectacula, quas ubique pompas, Et quantam segetem novis triumphis, Princeps maxime, quaeque festa portant Natales tibi Juliae calendae! {{Versus|5}} Haec est lux tua, qua Dii faventes Nil umquam melius dedere terris: Qua longum populi frementis agmen Nil felicius imputat Tonanti. Et nunc illa eadem, stupente mundo, {{Versus|10}} Enatum pariter dedit Lycaeum, Clarum, nobile, te parente dignum. Talis de patrio prius cerebro Armata exsiluit repente Pallas. Lux o inclita, duplicique partu {{Versus|15}} Aeternum Clariis notanda fastis! O dives, FREDERICE, dos tuorum! O, diri rabie furente belli, Faustorum bone temporum reductor! [p. 373] Tu caeli faciem tenebricosi {{Versus|20}} Clemens lumine puriore vestis. Tu ferri mala saecla de metallo Priscum munificus vocas in aurum. Te Victoria, nobilesque palmae, Te clarat niveis Honor quadrigis. {{Versus|25}} Te doctis Helicon sonans & antris, Musarum memorande Sospitator, Lucis omnibus, omnibus viretis, Brandenburgiacis tumet tropaeis. Longas, Dux bone, ferias Camoenis, {{Versus|30}} Et partam populis tuis salutem Praestes, supplicibus rogamus omnes Votis, ac timidae favore linguae. Longos o utinam benigna soles Extendant tibi Fata, prosperentque {{Versus|35}} Largo foenore, sorte liberali, Natales tibi Julias Calendas! &nbsp; &nbsp; 1694. [p. 374] </poem> ====Ad Everardum Dankelmannum, serenissimi ac potentissimi principis Frederici&nbsp; III. electoris Brandeburgici ministrum status primarium. ==== <poem> D ANKELMANNE, tui dextera Principis, Seu te consilio, sive probas fide, Invictoque animi robore nobilis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri Nestora saeculi: {{Versus|5}} O quem te memorem, gloria Virginum Doctarum, Aoniis Palladium viris, Et, quas Praxiteles protulit aut Scopas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clararum arbiter artium! Per te Pierio purior e specu {{Versus|10}} Currit prociduis vorticibus latex, Et lauros meritis praemia frontibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci murmure proluit. Per te magnanimi Principis aureum In Belgis etiam praeradiat jubar; {{Versus|15}} Majestasque Ducis Brennigenae in sacra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget plurima imagine. [p. 375] Illum non humili dum meditor chely Late conspicuis tollere honoribus, Ac fultam titulis armipotentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnisque imperiis domum: Proludat tenui nunc mea barbito Clio, & Pieriis tempora floribus, Heros magne, tibi cingat, amabili &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri munere Apollinis. {{Versus|25}} Olim te comitem Principis arduis Sistam consiliis, sive furentium Celtarum rabiem contudit, & feras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gentis indomitae minas: Seu Muhamedici cornua Bospori {{Versus|30}} Fregit: seu media Martis in area Pacis nobile opus condidit, & novas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbes addidit urbibus. Talis Caesarei consilii potens, Antiquae celeber sanguis Etruriae, {{Versus|35}} Maecenas patriae detulit omnia; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil, praeter meritum, sibi. 1694. [p. 376] </poem> ====In obitum Samuelis Pufendorfii. ==== <poem> R ARUM doctrinae miraclum, nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Heroibus permixta temporis boni, Pufendorfe, tuis semper maturior annis, &nbsp; &nbsp; Et mentis alta lucidus semper face: {{Versus|5}} Te raptum invidia super&#251;m (sic credere fas est) &nbsp; &nbsp; Musis ademit dura Parcarum manus, Ne foret in terris, qui gesta illustria bello, &nbsp; &nbsp; Qui pace mores conderet facta probos. Scilicet auxisti numeros, Vir magne, piorum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Plausere Manes, & coronati chori. Elysiae plausere animae. tibi Silius acer, &nbsp; &nbsp; Simili peremtus peste, gratat obvio. Atque Antenorei simulacrum nobile Livii &nbsp; &nbsp; Facundum amico pectus amplexu terit. {{Versus|15}} Hic autem moerent casti, te vindice, Mores; &nbsp; &nbsp; Hic Jura moerent sorte nascendi data: Gestarumque manu servatrix pagina rerum; &nbsp; &nbsp; Et masculi vigoris Eloquentia. Tum, quod praereptae lucis solamen honorum est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic FREDERICUS moeret ipse tertius. 1694. [p. 377] </poem> ====In orationem, qua Gulielmus Henricus Dankelmannus serenissimo ac potentissimo principi Gulielmo&nbsp; III. Magnae Britanniae regi felicem in Bataviam adventum gratulatus est.==== <poem> M AGNANIMI, Gulielme, paras dum praelia Regis &nbsp; &nbsp; Resque domi gestas dicere, resque foris; Nobilis ingenuas animat facundia chartas, &nbsp; &nbsp; Prodit & auctorem pagina quaeque suum. {{Versus|5}} Nec tu materia dignus leviore fuisti, &nbsp; &nbsp; Dankelmanne, tuae nec monumenta manus. Cresce, age, praeclari verissime sanguinis haeres, &nbsp; &nbsp; Nec magno quondam patre future minor. Omen inest coeptis (video) felicibus ingens, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cyllenaeque alta plausit ab arce Deus. 1695. [p. 378] </poem> ====In panegyricum dictum honori serenissimi ac potentissimi principis Frederici&nbsp; III. electoris Brandeburgici a Philippo Silvestro Dankelmanno. ==== <poem> P ROLES inclita maximi Parentis, Silvestre, Ausoniae cliens Minervae, Non tu degener aut pudendus haeres Longi stemmatis & domus vetustae: {{Versus|5}} Non tu pectoris indigus diserti; Qui de carceribus disertus ipsis, Puri fluminis in modum, stupentem Suspensa trahis aure concionem. O praeludia grata blandientis {{Versus|10}} Naturae! o Genii potentis auram! Sic primo Jovis armiger volatu Jam pugnas meditatur atque praedas. Sic fulvae leo matris a cubili Ferox dente novo lacessit hostem. [p. 379] {{Versus|15}} Perge flos juvenum politiorum, Perge Cecropiae decus palaestrae, Quo virtus vocat & decorus ardor, Mox majoribus inplicande curis. Poscit patria, poscit ipse culto {{Versus|20}} Condigne memoratus ore princeps. 1695. </poem> ====In regiam dignitatem in Borussia a Frederico&nbsp; III. electore Brandeburgico susceptam. ==== <poem> R EGNATA prisco regna Brutenio, Et Videvuthi sceptra prius manu &nbsp; &nbsp; Gestata, fortuna favente & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis super&#251;m secundis {{Versus|5}} Haeredis acrem Brennigenae manum Rursus decorant, ac FREDERICIOS &nbsp; &nbsp; Regale circumvestit aurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lumine conspicuo capillos. [p. 380] Salve bonorum nuntia caelitum {{Versus|10}} Lux alma; salve tot populis dies &nbsp; &nbsp; Jucunda; tot forti Borusso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta dies, repetita votis. Tu sceptra nullis uncta cruoribus Hero potenti, tu sine praeliis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Stantem columnam, tu quietum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu placidum diadema portas. Quamquam citato carpere iter gradu Praegestientem, turbine flammeo &nbsp; &nbsp; Hucusque, nec miti flagello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Detinuit homicida Mavors. Te dives anteit Copia, fertili Succincta cornu, te Cerealibus &nbsp; &nbsp; Evincta culmis Faustitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta cohors dominam salutant. {{Versus|25}} Electra Tethys Balthica mollibus Evolvit algis, mella capacibus &nbsp; &nbsp; Ceris Aristaeus, novumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deproperat calathis Lyaeum. Incensa multae sidere purpurae {{Versus|30}} Forti lacerto vellera fert Pales, &nbsp; &nbsp; Prussi gregis formosum amictum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Muricibus medicata Prussis. [p. 381] Adplaudit alto flumine Vistula, Laetusque amoenis Bregela fontibus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Fusaeque in herbosis Borussae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Na&#239;des adsonuere ripis. At tu, Deorum cura potentium Rex magne, tantum cui licuit boni &nbsp; &nbsp; Struxisse de privo, tuumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Inque tua ditione regnum Fundasse, nullo munere debitum, Nullis revinctum conditionibus; &nbsp; &nbsp; Hoc macte virtutis tropaeo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte tuis generose sceptris. {{Versus|45}} Quod si vetustis in titulis decus Relucet ingens, ac speciosius &nbsp; &nbsp; Effulta majestas avorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nominibus radiat potentum; Et tu (quod omnis, qua patet, arbitra {{Versus|50}} Europa vidit, quod sibi traditum &nbsp; &nbsp; Mirentur exemplum nepotes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rex poteras sine lite nasci. Oblata pridem (nota loquor) licet Aulae volentis ac popularium &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Clamore votorum petiti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sprevit Avus Genitorque regna. [p. 382] Imago quantae quanta modestiae! Tibi faventis magna manus Dei &nbsp; &nbsp; Dilata praeclaris priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Praemia promeritis rependit. Te militaris sidus adoreae, Te Christianae praesidium rei &nbsp; &nbsp; Agnoscit, & miratur Arctos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Boreae plaga lata duri. {{Versus|65}} Te Cirrha multo numine lucidum Reponit imis in penetralibus, &nbsp; &nbsp; Interque caelestes patronos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aoniae cecinere lauri Insigne nomen. Tu pretium ingen&#238; {{Versus|70}} Obliteratis reddis honoribus, &nbsp; &nbsp; Artesque & extorres fideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipis hospitio Camoenas. O restituti nobilis otii Auctor, feroci cognite Concano, &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Quem lora captivis lacertis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ferre tuae docuere dextrae Inusitatis fulmina jactibus: O magne vindex Justitiae, polo &nbsp; &nbsp; Demisse custos o sereno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Legibus innocuaeque Paci! [p. 383] Serves Borussum nomen, & inclitae Momenta gentis, sive opus est manu, &nbsp; &nbsp; Seu mente res poscunt, amicus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Albioni & populo Batavo. 1701. </poem> ====In effigiem serenissimi ac celsissimi principis Frederici Gulielmi electoratus Brandeburgici ac regni Borussiae haeredis. ==== <poem> R EGIUS heroum sanguis pubente sub aevo &nbsp; &nbsp; Hos Princeps oculos, haec rosea ora gerit. Belligera pectus praemuniit aegide Pallas: &nbsp; &nbsp; Fortem animum mites excoluere Deae. 1701. [p. 384] </poem> ====In auspicatissima hujus belli initia, cum insula Caesaris, Gallorum praesidio juxta et operibus munitissima invicta virtute potissimum militis Borussici ceterorumque foederatorum, sed praecipue consilio et auspiciis Frederici regis Vesaliae tunc degentis, in conspectu ducis et exercitus Gallici caperetur. ==== <poem> H AERENTEM bifidi Burgundum litore Rheni &nbsp; &nbsp; Miramur tanta nil agitare manu? Testis erat victi longe certamine muri, &nbsp; &nbsp; Insula qua famulis Caesaris exstat aquis. {{Versus|5}} Noluit incertae rumori credere famae, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque haec oculis debuit ipse suis. 1702. [p. 385] </poem> ====In natalem XLVI. Frederici&nbsp; I. augustissimi Borussiae regis.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====In Frederici Gulielmi magni electoris Brandeburgici statuam equestrem. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====In effigiem illustrissimi comitis Wartenbergi I, augustissimi Borussiae regis ministri status primarii. ==== <poem> H Ic est ille, manus certissima Principis alti, &nbsp; &nbsp; Tam grave qui rerum tam bene fulcit onus; Commoda qui Domini sua deputat, inque opera omni &nbsp; &nbsp; Ex sola titulum quaerit, amatque, fide. 1703. </poem> ====Gelria capta ab serenissimo Borussiae rege Frederico &#160 I. ==== <poem> H ANC quoque praeteritis, Rex invictissime, laurum &nbsp; &nbsp; Adjice: digna tuo nomine, digna loco est. Tandem praevalidam fatis urgentibus urbem &nbsp; &nbsp; Perfregit Martis vis animosa tui. {{Versus|5}} Quam manus, ingenium, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne quo posset ab hoste capi. [p. 388] Quae, prius ad partes quam deflexisset Iberas, &nbsp; &nbsp; Farnesio turpi munere emenda fuit. Quam qui tentarunt, (& erant gemus acre Deorum) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Credibile est coepti poenituisse sui. Vicisti, FREDERICE. humiles protendere palmas &nbsp; &nbsp; Cogitur, en, Celtae non bene mixtus Iber. Nec tamen indignas subiit te vindice leges; &nbsp; &nbsp; Iraque tam duro mitis in hoste fuit {{Versus|15}} Jus grave victoris clementia temperat aequi, &nbsp; &nbsp; Demittitque animos mens generosa truces. Salve magna De&#251;m proles, Regum optime salve: &nbsp; &nbsp; Tu populis rector, tu pater unus ades. Sic tegat armatas Victoria certa cohortes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et comes in castris gaudeat ire tuis. Sic, tibi qui teneris subcrescit filius annis, &nbsp; &nbsp; Inter belligeros plurimus exstet avos. Sic tua, sincerae stabili pro foedere pacis, &nbsp; &nbsp; Praemetuant hostes fulmina, civis amet. 1704. [p. 389] </poem> ====In effigiem viri illustrissimi Ezechielis Spanhemii, liberI baronis, augustissimi regis Borussiae ad Annam serenissimam ac potentissimam Magnae Brittanniae reginam oratoris.==== <poem> A D placidas artes, & ad alta negotia natus &nbsp; &nbsp; Spanhemius viridi sic nitet ore senex. Cujus in ingenio Virtus Romana capaci &nbsp; &nbsp; Gestiit, & sedem figere Graja Venus. {{Versus|5}} Dii sanctum servate caput; Dii vellere puro &nbsp; &nbsp; Mollia longaevis addite fila colis. 1704. [p. 390] </poem> ====Memoriae Raimondi Faltzii regis Borussiae numismatum caelatoris incomparabilis. ==== <poem> H OLMIA te, Faltzi, gremio suscepit alumno, &nbsp; &nbsp; Vagires molli cum tener ore puer. Adstitit ad cunas, ne tu nutricis egeres, &nbsp; &nbsp; Gratia, Mulciberis cura pudica sui. {{Versus|5}} Adstitit & Pallas, sed qualis in otia fertur, &nbsp; &nbsp; Nuda caput, nulla Gorgone tecta latus. Hinc vigor, & teneris crevit tibi fortius annis &nbsp; &nbsp; Ingenium, ac multo docta labore manus. Mensque capax rerum pulcrarum, & pectoris ardor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uno non potuit se tenuisse loco. Terra angusta tibi patria est: loca dissita longe, &nbsp; &nbsp; Cumque locis populos cura videre fuit. Emicuit virtus: laudisque sititor honestae &nbsp; &nbsp; Egregius vario fulsit in aere labor. {{Versus|15}} Qualis nimbosa glaciatum nube Bo&#246;ten &nbsp; &nbsp; Candida noctivagis quae Dea fertur equis; Qualis purpurei radians Hyperionis ignis &nbsp; &nbsp; Pallida formosa sidera luce premit. [p. 391] Hinc quaesita tibi magnorum gratia Regum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hinc meritis compar gloria nata tuis. Hinc laudum foecunda seges, commissaque curae &nbsp; &nbsp; Magnanim&#251;m heroum tot monumenta tuae. Singula quid referam? gelida tibi flata sub Arcto &nbsp; &nbsp; In titulos vivunt aera potentis Heri. {{Versus|25}} Vidit, & ingemuit dejecto Sequana fastu, &nbsp; &nbsp; Plus aliquid civi te potuisse suo. Excepit reducem plausu Germania longo, &nbsp; &nbsp; Laeta venustatum jam sibi deesse nihil. Praecipue patriis victor FREDERICUS in armis {{Versus|30}} &nbsp; &nbsp; Praeconem Martis te jubet esse sui: Qui belli saevasque vices, clarosque triumphos &nbsp; &nbsp; Tradas aeternis non imitande typis: Qui Pacis geniale bonum, qui praemia Musis. &nbsp; &nbsp; Addita, qui Regis tot benefacta notes. {{Versus|35}} Salve magne Necis domitor: te marcida Lethe, &nbsp; &nbsp; Te tremit in pigra luridus Orcus aqua. Non te ignava terent saeclis oblivia seris; &nbsp; &nbsp; Non cinis in vili muta jacebis humo. Fama triumphales variata coloribus alas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Te super & terras & freta longa feret. Fama vigil, magni comes assiduissima Regis, &nbsp; &nbsp; Te cum Rege diu vult superesse tuo. [p. 392] Illius insignes Cramerus in ordine lauros, &nbsp; &nbsp; Grandiaque historica gesta recenset ope. {{Versus|45}} Pagina belligera crescit facunda papyro, &nbsp; &nbsp; Et clarum Latio murice lucet opus. Faltzius haec inter caelo vivace perennes &nbsp; &nbsp; Illustrat fastos; Faltzius arte juvat. Talis in arguto pretii spectabilis auro &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gemma micat: tenera talis in aure lapis. Gaude sorte tua, Faltzi: longumque valete &nbsp; &nbsp; Praestantis cineres & placida umbra viri. 1704. [p. 393] </poem> ==Jani Broukhusii carminum juvenilium liber.== [p. 394: blanco] [p. 395] ===Jani Broukhusii carminum juvenilium liber. === ====IN JOANNIS DERRAMOUTII DISPUTATIONEM PHYSICAM de NATURA CORPORIS.==== <poem> O quae discussis radio meliore tenebris &nbsp; &nbsp; Cartesii purum nunc facis umbra diem, Haec tibi ad Elysios sacrat donaria campos &nbsp; &nbsp; Sollicitus veri saepe latentis amor. {{Versus|5}} Haec meus, ecce, vovet primis Dermoutius annis, &nbsp; &nbsp; Ominat & patriae nil puerile puer. Vulgus abi, sterilesque animae, quas magna priorum &nbsp; &nbsp; Nomina suspensa religione tenent. Casca juvent alios veterum deliria: nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Rejecta prior est glande benigna Ceres. At tu, cui veri & laudum generosa cupido &nbsp; &nbsp; Pectora jam thyrso fervidiore quatit, [p. 396] Macte novis animis, stadioque exercitus isto &nbsp; &nbsp; Despice vulgaris nomen inane sophi. {{Versus|15}} Sic ego te quondam titulis & honoribus auctum &nbsp; &nbsp; Adspiciam partum Jure referre decus; Parsque sodalitii non infima gratuler olim &nbsp; &nbsp; Aequari meritis publica vota tuis. </poem> ====AD DANIELEM ARENTS PHILOSOPHIAE DOCTOREM.==== <poem> A DSPICIS ignotae, juvenum doctissime, dextrae &nbsp; &nbsp; Scripta, verecundus quae mihi dictat amor; Incultisque jubet numeris adferre salutem, &nbsp; &nbsp; Et captare tuae foedus amicitiae. {{Versus|5}} Forte rogas, qui sim, nullo tibi cognitus usu: &nbsp; &nbsp; Vix, puto, de facie mox bene notus ero. Sed me, quae terras olim se fundet in omnes, &nbsp; &nbsp; Non potuit genii fama latere tui. Fama, secuturi pulcerrima nominis index, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nunc quoque per terras & maria alta volat. Adde quod ingenii specimen doctique leporis &nbsp; &nbsp; Non semel his licuit sumere luminibus; Tempore jam ex illo, quo me Dermoutia virtus &nbsp; &nbsp; Coepit cultores inter habere suos. [p. 397] {{Versus|15}} Cujus inoblito dum plurimus ore recurris, &nbsp; &nbsp; Ah desiderio quam mora longa fuit, Qua te quaque tuam liceat contingere dextram, &nbsp; &nbsp; Et coram doctis pascier alloquiis! Jamque dies numerans iterumque iterumque revolvo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Currite, festini currite Solis equi: Mox meus Amsteliam Trajecto viset ad urbem &nbsp; &nbsp; Daniel, & socios, numina cara, lares. Hoc ego, & hoc mecum toto Dermoutius optat &nbsp; &nbsp; Corde, sacrosancti biga sodalitii. {{Versus|25}} Interea facili Baccho libamus uterque &nbsp; &nbsp; Proque tuis Musis proque salute tua. </poem> ====IN POEMATA PETRI LOTICHII SECUNDI DERRAMOUTIO DONUM DATA.==== <poem> A EMULA Romani Germania nominis armis &nbsp; &nbsp; Noluit hac una tollere laude caput: Nec tantum Arminios Latiis opponere Varis, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim Rheni cogere ferre minas. {{Versus|5}} Jam ferro superasse parum est; contenditur arte, &nbsp; &nbsp; Et Latii curam docta leporis habet. [p. 398] Invidiae secura, uno contenta Secundo &nbsp; &nbsp; Gaudet, & Aonias eminet inter opes. Quem, nisi saeclorum vitaeque recentior aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Crimen habet, priscis quis neget esse parem? Si Venus haeredem scripsit Romana Tibullo, &nbsp; &nbsp; Non alium potuit scribere Lotichio. </poem> ====DE URBE ALMERIA. ==== <poem> E T nemus Almerium, praetextaque frondibus arva, &nbsp; &nbsp; Antiquum Nymphis Na&#239;sin hospitium, Vidimus, & prisci speciosa emblemata templi, &nbsp; &nbsp; Et Musis sacros Justitiaeque lares; {{Versus|5}} Quidquid & in tota visendum ducitur urbe: &nbsp; &nbsp; Nec Genius potuit displicuisse loci. Hoc tamen ignoscat Genius mihi, & ipsa Venustas; &nbsp; &nbsp; Est quod in Almeriis rite requirat amor, Quodque ego praecipue, si possem, cernere vellem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non habet haec Veneres ora venusta suas. [p. 399] </poem> ====AD JOANNEM DERRAMOUTIUM LEIDAM DISCEDENTEM.==== <poem> Q UALIS dilecta viduatus compare turtur, &nbsp; &nbsp; Exemplum rarae turtur amicitiae, Ah miser, a&#235;ria luget gemebundus ab ulmo, &nbsp; &nbsp; Nec potis est sese dissimulare dolor: {{Versus|5}} Qualis palma suo jam dissociata marito &nbsp; &nbsp; Longius, arentes contrahit aegra comas: Sic ego m&#238; videor luctu tabescere amaro, &nbsp; &nbsp; Et desiderio discruciante mori, Dum tu Palladiae repetis, carissime, Leidae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenia, & insignes urbis ab arte viros. Quemne ego fraterno suspexi semper amore, &nbsp; &nbsp; Quemne ego dilectis diligo plus oculis, Dermouti, potes ah patrios mutare penates? &nbsp; &nbsp; Ah patrios Leidae posthabuisse lares? {{Versus|15}} Quamvis illa decus meritum tibi jactet aviti &nbsp; &nbsp; Nominis, & generis tot monumenta tui. Nos ergo excidimus (proh vanum nomen amici!) &nbsp; &nbsp; Et querimur laesi jura sodalitii. Nec te Nasonis tangit cura ulla relicti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec te mentito nomine dictus Hylas: [p. 400] Tristis Hylas, quem nunc patrii prope fluminis alveum &nbsp; &nbsp; Mens animi longis deserit in lacrimis, Et cum nocturnos producit Vesperus ignes, &nbsp; &nbsp; Et cum mutato Lucifer audit equo. {{Versus|25}} Talis ad Eridanum luctu Phaethontis ademti &nbsp; &nbsp; Heliadas pingui cortice texit amor: Vel talis tenero liquida inter nubila Cygno &nbsp; &nbsp; Sparsit olorina pectora canicie. Haec ego deserto nequidquam in litore ventis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Eminus, ac surdis conqueror alitibus. At me populeis Paean speculatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Sternuit, ac tacta sic ait inde lyra: Desine tam mollis, puer inconsulte, querelae; &nbsp; &nbsp; Non est haec genio digna palaestra tuo. {{Versus|35}} Ille tuus Batavas Dermoutius ibit Athenas, &nbsp; &nbsp; Cujus inoblito plurimus ore sedes; Musarum pulcro mentem liquefactus amore, &nbsp; &nbsp; Et Phoebo patriis carus in aggeribus. Quique prius cultos Sophiae digressus in hortos &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Institerat rerum semina prima sequi, Jam nunc Romani numerosa volumina Juris &nbsp; &nbsp; Volvet, & arrectis imbibet auriculis. Hic discet quaecumque sacri pia Caesaris aetas &nbsp; &nbsp; Sanxerat, in seros non temeranda dies; [p. 401] {{Versus|45}} Quaeque per aeternos doctorum cura labores &nbsp; &nbsp; Publica, Pandectis rite tuenda dedit; Et quae Caesareo Codex sub nomine uterque &nbsp; &nbsp; Praecipit, inmensae sedulitatis opus. Non tamen inde tuo quidquam decedet amori: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Immemor absentis non erit ille tui. Nam sive intentus chartis studiisque sedebit, &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore figet amor; Musarum generosus amor, fax unica magnae &nbsp; &nbsp; Mentis, & humano fortior arbitrio; {{Versus|55}} Tum sive annoso Legum decreta Lyaeo &nbsp; &nbsp; Diluet, aut facili protrahet ore diem, Saepe tuo Genio libabit, saepe Saluti, &nbsp; &nbsp; Et, Bene sit nostro, sit bene, dicet, Hylae; Qui nunc Amsteliis errans sub turribus aegrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Non responsuro litore, vexat ebur. Haec Deus innocuis praesens tutela po&#235;tis, &nbsp; &nbsp; Quem cave sublesta dixeris esse fide. Quin potius, memori servantes pectore amicum &nbsp; &nbsp; Pectus, in alternum solvimur alloquium? {{Versus|65}} Non tot me Claria dispernunt millia Leida, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit Leidam, cum volo, mente sequi: Nec tot de patriis arcent te millia tectis, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit crebro visere epistolio. [p. 402] Este, precor, testes, communia Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et, nimium nostro tempore rara Fides: HOC VOTO AD VESTRAM VOBIS PRAESENTIBUS ARAM &nbsp; &nbsp; ADSTRINGUNT SACRAM JANUS UTERQUE FIDEM; SI QUANDO VESTRUM INVADENT OBLIVIA NOMEN, &nbsp; &nbsp; RARAQUE JAM TRITUM LITERA CURRET ITER; {{Versus|75}} TUNC MALUS ATQUE SACER, TUNC INTESTABILIS ESTO, &nbsp; &nbsp; QUI PRIOR INJUNCTO CESSAT AB OFFICIO. </poem> ====AD SALOMONEM BORREMANSIUM <i>Gratiae pro libello commodato.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ORMANSI, en reducem tibi libellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem quantum lubet, ut lubet, relegi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totis continuis tribus diebus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Lector scilicet expeditus;) atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Converti varie meos in usus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo quas tibi gratias rependam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nolis tibi gratias rependi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui pudor tuus est tuique mores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aude ergo ut proprium & tuum rogare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Si quidquam mea continet supellex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod tu forsitan usui futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Credes, & fidei obsides Batavae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos tibi Hendecasyllabos reserva. [p. 403] </poem> ====AD CASPAREM BRANTIUM, <i>Cum de Lauri usu apud antiquos disseruisset.</i>==== <poem> N IMIRUM, Branti, laurum tibi debet Apollo, &nbsp; &nbsp; Quin laurum Daphne debet & ipsa tibi. Nec temere modo laurorum celeberrimus usus &nbsp; &nbsp; Scribitur, & Pythii priva corona Dei; {{Versus|5}} Sed magis instinctu Pythii istud Apollinis oestrum &nbsp; &nbsp; Concipis, & Daphne te magis ipsa movet. Nempe recordatur quantum Barlae&#239;a Clio &nbsp; &nbsp; Contulerit lauro contuleritque sibi. Hinc te, per titulos cum rite incedis avitos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deligit, ornari cujus honore velit. Macte animis, Branti, macte hoc & amore Deorum, &nbsp; &nbsp; Aeternum lauros ut gerat una domus. </poem> ====D. M. JANI GRUTERI S.==== <poem> Q UI senium & noctis maculas auctoribus aegris &nbsp; &nbsp; Assueras fausta pellere Castor ope; Cui debet quicumque Latini nominis exstat &nbsp; &nbsp; Scriptor, & hunc ipsum vivit ad usque diem; [p. 404] {{Versus|5}} Quis putet? ipse tui jacturam flere laboris &nbsp; &nbsp; Cogeris, ac Musae rudera sparsa tuae: Sparsa per externas gentes & sparsa per undas, &nbsp; &nbsp; Quo non ulla tuum fama sequatur opus. Nec quisquam medicas (o tempora!) tempore tanto &nbsp; &nbsp; Dignatus miseris adplicuisse manus! Talis in Absyrtum violentae dextra sororis &nbsp; &nbsp; Saeviit, & secto corpore lusit iter. Dii bene! pars magni cessit mihi parva Gruteri. &nbsp; &nbsp; Quantulacumque illa est, non male grata mihi est. Jamque adeo lacerae satago componere Musae &nbsp; &nbsp; Fragmina, & ad numeros quaeque referre suos. Forsitan hinc meritae extendam pomoeria famae, &nbsp; &nbsp; Quae praesto cineri, magne Grutere, tuo. Quamquam aliis scriptis alio sat nomine clari &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil ultra titulis Fama quod addat habet. Sed juvat ad Phoebi tripodes templumque Monetae &nbsp; &nbsp; Naufragii tabulas rite dicasse tui. [p. 405] </poem> ====AD PATRUUM SUUM. <i>Fausta anni apprecatio.</i>==== <poem> D ECRERAM positis jam tandem vivere nugis, &nbsp; &nbsp; Et damnosa levis frangere plectra lyrae; Atque alias art&#232; complecti sedulus artes, &nbsp; &nbsp; Quaeque virum possint, quaeque decere senem. {{Versus|5}} Clusius en dextram Janus mihi vellicat aurem, &nbsp; &nbsp; Innuit & festi temporis esse diem: Utque suis nolim, rogat, obticuisse Calendis, &nbsp; &nbsp; Paucaque solenni more negare sibi. Matutine Pater, supremum pectoris aestum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ante tuos sisto te cupiente pedes. Pro quibus officiis hoc unum, Sancte, paciscor, &nbsp; &nbsp; Cum volvenda tuo numine saecla tenes; Ut qui me patrio Patruus dignatur amore &nbsp; &nbsp; Ducat inoffensa tempora canicie, {{Versus|15}} Seque mihi caris carum magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; Seque mihi vita sentiat atque anima. De me, m&#238; facile est angusto vivere voto, &nbsp; &nbsp; Hanc modo continuet sedula Nona colum. Mentior? an Janus gemino bonus annuit ore? &nbsp; &nbsp; Annuit, & faustis sternuit ominibus. [p. 406] </poem> ====AD DANIELEM ALPHENIUM. ==== <poem> N ON tantum reduces Jani celebrare calendas &nbsp; &nbsp; Me juvat, & patriis addere thura focis; Nec tantum longo devexos agmine soles &nbsp; &nbsp; Laetor ad emensum vivere Zodiacum: {{Versus|5}} Quantum te nostris, Alpheni candide, Musis &nbsp; &nbsp; Devinctum sancti jure sodalitii: Sancti jure sodalitii, cui Gratia triplex &nbsp; &nbsp; Cumque Lepore almo praesider almus Amor. Quidni? nec casus nec fors temeraria nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pauxilli usuras imputat alloquii. Sed pariles animos strinxit vis altior, & quam &nbsp; &nbsp; Non male divini dixeris arbitrii. Sive ea sit nostri prona indulgentia fati, &nbsp; &nbsp; Expertem quae me noluit esse tui: {{Versus|15}} Seu magis Alphenii Genio, quod credere par est, &nbsp; &nbsp; Debeat hoc rectae nobile mentis opus. Quidquid id est, Div&#251;m felix agnosco favorem, &nbsp; &nbsp; Qui precor ut cursu perpete continuet. Hoc unum male me cruciat, hoc pectore in ipso &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cor coquit, & longa torquet amaritie; [p. 407] Quod me cunctantem, cum me labor iste deceret, &nbsp; &nbsp; Oppressit facili scripta tabella manu. Tune prior, tu docte prior? ne sit mihi tantum &nbsp; &nbsp; Credere. Debueram te rogitasse prior. {{Versus|25}} Sed pudor audenti semper semperque moleste &nbsp; &nbsp; Obstitit. Ah peream, rusticus iste fuit. Sic aliquis voti sibi conscius, horret aperte &nbsp; &nbsp; Poscere, quae supra spem videt esse suam. Vixque adeo tenui sua murmure sensa fatetur, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellet & hoc ipsos edidicisse Deos. Tum si forte boni facilis clementia caeli, &nbsp; &nbsp; Quam vovet, & metuit quaerere, praestat opem, Innocuis hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Assiduus festas concinit ante fores. {{Versus|35}} Ipse itidem omnigenis contractum expungere nomen &nbsp; &nbsp; Hinc adeo annitar sedulus officiis. Quaeque supersedi quondam deferre merenti, &nbsp; &nbsp; Millecuplo reddam foenore, mille modis. Nec me delicias facere hic, suavissime, crede: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quae loquor, ingenua simplicitate loquor. Nec vapido astutam servo sub pectore vulpem, &nbsp; &nbsp; Quin animi certum fronte gero speculum. Gallos ista juvent, aut si quis vanior illis &nbsp; &nbsp; Grassari fictis sustinet obsequiis. [p. 408] {{Versus|45}} At procul a Musis, procul a cultore po&#235;ta &nbsp; &nbsp; Et dolus & foedae fraudis amicus amor. </poem> ====AD EUNDEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A LPHENI pater elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque idem pater eruditi amoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui m&#238; devorat intimas medullas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si quid magis abditum est medullis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qu&#238;s te muneribus remunerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas grates meditabor, aut reponam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro larga & lepida piaque strena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro missis epicediis Gronov&#238;, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gronov&#238; Herculis illius Latini & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Graji nominis, Herculis Dearum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas sub praesidio Herculis Vetustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aede una coluit sacrisque iisdem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certe ni mihi gratum utrumque munus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quamquam in re male grata & ominosa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quo m&#238; musica labra, musicum cor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo m&#238; barbitos, & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad quam Diis facio & novem Deabus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin hoc ad speciem adde gratiorem, [p. 409] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod m&#238;sti quoque Francii dolentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Threnos, quos pietas gravisque luctus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magni manibus obtulit Magistri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franc&#238; inquam, unici & unius po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si tollas decus Heinsiae Thaliae) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui digne queat & decenter istam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tanti nominis insequi ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus carmina culta, carmina? imo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mel merum, Ambrosiae meros liquores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumspectius arctiusque servo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam caros maris Indici uniones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mercator catus arculis flagellat. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae jam talio par fiet, satisve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alphen&#238; faciat benignitati? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu me miserum malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tam pauperis inquilinus horti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Tardum nomen & improbum putabor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ni digne expediam aere me parato! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec domi mihi talia ista vulgo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nascuntur, neque suppetit facultas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vicatim haec alicunde mutuandi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Si vel maxime avebo mutuari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accedit caput omnium malorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod nefas prope nominare, febris; [p. 410] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sudando abstulit, abstulit tremendo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Et tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clausit me quasi lectulo sepultum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque exinde, velut recens cadaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totus langueo, langueo hercle totus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc illae lacrimae, valetque certo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixdum pingere dextera ista ductu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quocirca accipe quidquid hoc Phaleuci est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod mecum meditor sedens ad ignem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter sex pueros minurientes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et convicia mutua & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Gannitus, lacrimas, rudes cachinnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amoris tamen haud febricientis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu carmen habe febriculosum. </poem> ====AD EUNDEM. ==== <poem> D UM gravis hiberni furit inclementia caeli, &nbsp; &nbsp; Et Notus admissas aggerit usque nives, Cedite paulisper dulces, mea cura, Camoenae: &nbsp; &nbsp; Vestrum erit exclusis ludere cum Zephyris. {{Versus|5}} Vos quoque enim simili nolim torpescere mecum &nbsp; &nbsp; Frigore, & hibernas increpitare moras. [p. 411] Non vobis glacies, non udi stiria nasi &nbsp; &nbsp; Convenit, aut sparso triste cubile gelu. Atque utinam lustrare specus, rupesque canoras &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vobiscum molli detur adire pede, Quas levis assultans super irrigat Hippocrene, &nbsp; &nbsp; Et numquam tacita lene susurrat aqua: Ver ubi perpetuum ludit per devia Tempe, &nbsp; &nbsp; Blandaque pubentes temperat aura rosas: {{Versus|15}} Et Pandionia mulcentur aedone lauri, &nbsp; &nbsp; Collisisque nemus accinit omne comis. Non hic ingrata disperdens otia bruma &nbsp; &nbsp; Effundam gelidum, me miserante, melos: Qualis apud duros damnatus Naso Tomitas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Alsit in extremae litore Barbariae. Si tamen est animus mecum exspectare cicadas, &nbsp; &nbsp; Et tremere, & longo diriguisse gelu; Huc Erato jucunda (tui fors nominis aura &nbsp; &nbsp; Leniet afflatu frigora acerba novo) {{Versus|25}} Ut tecum mediter, quoniam Deus odit inertes, &nbsp; &nbsp; Aes vetus Alphenii persoluisse mei; Qui me, cum graciles febris depasceret artus, &nbsp; &nbsp; Servatum a morbi limine restituit. Nec tamen aut haustu bilem vacuavit amaro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aut tetricis succis pharmaca mista dedit; [p. 412] Aut jussit tenuem solvi, se judice, venam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sanguinis haud adeo prodigus ille mei est) Sed doctis precibus, sed blandi carminis arte &nbsp; &nbsp; Praesentem Jani sollicitavit opem. {{Versus|35}} Ipse procuravit qu&#238;s possem cumque piari &nbsp; &nbsp; Februa, non alia tam bene danda manu. Nec frustra Div&#251;m audimus tutela po&#235;tae: &nbsp; &nbsp; Ecce Deus medicas attulit ipse manus. Fugit saeva lues, fugere horrorque tremorque, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quae plura malus taedia morbus alit. Nunc ego quod tanto munus pro munere reddam? &nbsp; &nbsp; Gratia quae tantis par erit officiis? Tu me Erato, tu Diva doce. dubitamus uterque, &nbsp; &nbsp; Et plus quam nostrae credimus illud opis. {{Versus|45}} I tamen, i quaeso, Clariae pete moenia Leidae, &nbsp; &nbsp; Atque istaec nostro nomine verba refer: Cum primum verni spirare faventia caeli &nbsp; &nbsp; Coeperit, & clausos pandere terra sinus, Ille tuus toto, Alpheni, tibi pectore amicus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quem voluit Candor, quem Jocus esse tuum, Amstela qua patrios lambit lenissimus agros &nbsp; &nbsp; Aram de viridi cespite constituet; Qua te quaque tuum mactet vel carmine Janum, &nbsp; &nbsp; Vel florum textu versicolore colat. [p. 413] {{Versus|55}} (Ne faciat vitula, ne qua imbuat hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Provisum est, caeca sic agitante Dea.) Accedet versus: JANO BROUKHUSIUS ARAM &nbsp; &nbsp; PRO TEMPESTIVO DEDICAT AUXILIO. Haec ubi pertuleris, dicta acceptaque salute &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad nostros retro te refer alma lares. </poem> ====IN PETRI FRANCII ORATIONEM DE STUDIO ELOQUENTIAE. ==== <poem> F RANCI, delicium Suadae Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Prodigium nostris edite temporibus, Dispeream, ni te Cicerone libentius ipso &nbsp; &nbsp; Audiat Aonidum cum grege trina Charis. {{Versus|5}} Dispeream, ni te, tacitis revocatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Agnoscat primi Tullius eloquii. Sic gravis Aesopus, sic doctus Roscius olim &nbsp; &nbsp; Vertere in plausus tota theatra suos. Sic & flexanima permulsit rostra loquela &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sive tua, Antoni, seu tua, Crasse, manus. O lac, o violas, & amoenum fulmen Athenae! &nbsp; &nbsp; O mella Actaeis sparsa papaveribus! [p. 414] Quis me Dircaeo sitientem proluat haustu, &nbsp; &nbsp; Cycnorumque leves sistat ad usque choros? {{Versus|15}} Quo te sublimi magnum per inane volatu &nbsp; &nbsp; Trans maria & terras nubilaque ipsa sequar. Quamvis certa meam properarent fata ruinam, &nbsp; &nbsp; Et fierem patriis flebile nomen aquis: Non alius tanto auderet contendere cursu: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non alius casu nobiliore mori. </poem> ====AD BACCHUM. <i>Crines suos ei dedicat.</i>==== <poem> C UI damus hos crines, denso quos invida filo &nbsp; &nbsp; Noluit effundi per sua colla Venus? At circum gracili strinxit lentissima vena, &nbsp; &nbsp; Ne facerent vernis ludibrium Zephyris. {{Versus|5}} Bacche Pater, tibi sit nostro de crine corolla &nbsp; &nbsp; Parvula, quae sacros pendeat ante pedes. Nec tu perpetua frustra gaudere juventa, &nbsp; &nbsp; Nec frustra vatum crederis esse pater. Tu, precor, excisos ima cum stirpe capillos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suscipe, flaventes verticis exuvias. Neu mirare, tibi cur se coma dedicet uni, &nbsp; &nbsp; Tam levis, & nulla splendida luxuria. [p. 415] Nam quae non poterat nativa dote placere, &nbsp; &nbsp; Auxilio quaerit luxuriare tuo. </poem> ====<i>Cum Groningam esset discessurus.</i>==== <poem> Q UALIS apud Rhodopen sacro bacchata furore &nbsp; &nbsp; Concidit Ismariis Maenas in aggeribus; Qualis erat primo virgo Cephe&#239;a somno, &nbsp; &nbsp; Ah rea materni criminis Andromede, {{Versus|5}} Languida, & erranti collum suffulta lacerto, &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli litore composita: Talis ego incerto mentem male saucius aestu &nbsp; &nbsp; Nescio quam variis ludor imaginibus. Nec me Musa juvat, nec plectro laetor eburno. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tantum amor est solis delituisse locis. Nec minus umquam animi sacro mens concita thyrso &nbsp; &nbsp; Jucundis Musarum ignibus incaluit. Ah pater, ah molli crinem praecincte corymbo &nbsp; &nbsp; Amstela, cui dulces reddere primitias {{Versus|15}} Carminis incomti jam tum consuevimus olim, &nbsp; &nbsp; Cum teneri sacros lusimus ante pedes, Cum pueri patrium discursaremus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Fistulaque indoctis strideret articulis: Da requiem menti longis erroribus aegrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Da pater, atque aliquam (nam potes) adfer opem. [p. 416] Haec ego, cum fundo pater Amstela sustulit imo &nbsp; &nbsp; Incinctum junco versicolore caput. Atque ita: Natalem, juvenis, quam deseris urbem, &nbsp; &nbsp; Haec est sollicitae prima favilla morae. {{Versus|25}} Nimirum illa suis claudit sub moenibus una &nbsp; &nbsp; Quidquid erat vitae dulce piumque tuae. Illa pios dominae servat moerentis ocellos, &nbsp; &nbsp; Oraque Acidaliis aemula Numinibus; Dilectae dominae, qua non formosior ulla &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vidit ab Eois fluctibus ire diem. Quae nunc in casto tabescens moesta cubili &nbsp; &nbsp; Suspirat moestae tempora militiae: Teque per hostiles jactatum languida turmas &nbsp; &nbsp; Unum sollicitis prosequitur precibus. {{Versus|35}} Hanc tu, seu sequeris Frisiam, seu principis arma, &nbsp; &nbsp; Mente gere, atque animum mulceat illa tuum. Et tecum longi comes indefessa laboris &nbsp; &nbsp; Indelibato gaudeat obsequio: Seque tibi caris caram magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Seque tibi vita sentiat atque anima. Adde tot illustres animas, tot candida vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, Thesea jam tibi nota fide. Quos inter paribus surgens Dermoutius annis &nbsp; &nbsp; Emicat, ille tuae sidus amicitiae, [p. 417] {{Versus|45}} Antiquae Fidei & Batavi Candoris alumnus, &nbsp; &nbsp; Quicum dulce tibi vivere, dulce mori. Et quos Lugduno nuper miratus ab urbe es &nbsp; &nbsp; Sponte tuam primos sollicitasse fidem; Praestantes animi fratres, quorum alter & ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militat, ac Patriae fortiter arma gerit; Tum qui Vondelii titulis succrescit & ausis &nbsp; &nbsp; Goesius, Hollandae gloria prima lyrae. Quid memorem fratresque tuos, pluresque sodales? &nbsp; &nbsp; I tamen, & fatis obsequere ipse tuis. {{Versus|55}} I generose animi, & fidens.er pectus in hostem, &nbsp; &nbsp; Ne sis antiquae fama pudenda domus. Tum seu longa dies, seu te brevis hora manebit, &nbsp; &nbsp; Crede De&#251;m magnis jussibus ista geri. Haec ille, & molli sacrum caput abdidit alveo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum novus irrepsit segnia in ossa calor. Ibimus, o patrii moderator magne profundi, &nbsp; &nbsp; Ibimus. audaces Mars juvat ipse manus. At vos interea, vos qui remanetis amici, &nbsp; &nbsp; Vivite, & o memores nominis este mei. {{Versus|65}} Quod si forte meus tinget cruor hostica tela, &nbsp; &nbsp; Et claudet manes terra aliena meos, Vos tumulo inferias date, & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis Amstela sub tiliis. [p. 418] Et nostri memores saxis inscribite versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quos oculo vector praetereunte legat: HIC SUA SERVARET FUNCTUS BROUKHUSIUS OSSA, &nbsp; &nbsp; SI POSSET PATRIA CONDIER EXUL HUMO. UT TAMEN ET FUNCTUS RIPA FRUERETUR AMATA, &nbsp; &nbsp; HOC SOCII MANES COMPOSUERE SOLO. </poem> ====AD ACADEMIAE GRONINGANAE STUDIOSOS <i>Post desertam ab Episcopo Monasteriensi obsidionem anno</i> MDCLXXII.==== <poem> S I mea, quas vellem, spirarent carmina vires, &nbsp; &nbsp; Esset & angusto fortis in ore sonus, Non ego Phlegraei canerem certamina campi, &nbsp; &nbsp; Aut Nili passas Romula vincla manus; {{Versus|5}} Non veteres iras, non bella animosa Gigantum, &nbsp; &nbsp; Nec quae plura solent vatibus esse labor: Sed vos, illustres animae, vestra inclita facta &nbsp; &nbsp; Materies essent carminis una mei. Vos ego sublimi ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua non parva meum fama sequatur iter. Sic olim Herculei caelum meruere labores: &nbsp; &nbsp; Hoc olim patriis Romulus ivit equis. [p. 419] At nunc immani curarum pondere presso &nbsp; &nbsp; Fas mihi sit vitae fata dolere meae. {{Versus|15}}Non sum qui fueram: mutant mala longa vigorem &nbsp; &nbsp; Ingenii, ac solitos destituere choros. Si tamen & nostrae quidquam tentare Camoenae &nbsp; &nbsp; Audent, quod culto possit ab ore legi, Qualescumque meo prodibunt nomine versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nominibus vestris rite dicabit amor. Vos inpugnatam variis terroribus urbem &nbsp; &nbsp; Intrepida fortes asseruistis ope. Et cum corruerent monachalibus omnia bombis, &nbsp; &nbsp; Et caderent magicis aera referta notis, {{Versus|25}} Ignitoque globi signarent tramite nubes, &nbsp; &nbsp; Et strueret diros Cerberus ipse focos, Nimirum tunc primam aciem tenuistis, & omnes &nbsp; &nbsp; Risistis monachi nil valuisse minas. Seu pellendus erat latebris defensus opacis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostis, ibi vestras sensit & ille manus: Moenia seu densa circum tutanda corona, &nbsp; &nbsp; Servastis fidas in statione vices. Westphale, depositis clypeo paulisper & hasta, &nbsp; &nbsp; Huc ades, ac rasum casside solve caput. {{Versus|35}} Hi sunt, sancte Pater, quos tu sentire solebas, &nbsp; &nbsp; Hi sunt, quos porci pertimuere tui. [p. 420] Pro quibus officiis unum hoc, Bernharde, rogamus, &nbsp; &nbsp; Ut memor armatae Palladis esse velis: Palladis armatae, quae te, si forte vacabis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Westphalicis ultro viset in aggeribus. At praegrande decus Frisiae, Wichere, juventae, &nbsp; &nbsp; Vive, decent annos fortia facta tuos. Tu quoque vive, precor, Bergi clarissime: vive &nbsp; &nbsp; O Gockinganae gloria prima domus. {{Versus|45}} Sic pariter Marti, pariter vigilate Minervae, &nbsp; &nbsp; Laurea sic velet, velet Oliva caput. Hac gladios vibrate manu, versate libellos, &nbsp; &nbsp; Binus ut e duplici laude triumphus eat. Palladis haec virtus ae gloria Palladis haec est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et bello nomen quaerere & ingenio. </poem> ====IN GERARDI TEN BERG DISPUTATIONEM JURIDICAM. ==== <poem> P OST exhausta feri certamina Martis & iras, &nbsp; &nbsp; Desuetos renovat vestra Minerva choros. Bergius exemplo praeludit, & auspice Suada &nbsp; &nbsp; Rimatur Themidis mystica sacra suae. {{Versus|5}} Macte animo, dilecte mihi, macte optime Bergi; &nbsp; &nbsp; Sic videam titulos crescere rite tuos. [p. 421] Haec Groninganis debetur gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Ingenio leges asserere atque manu. </poem> ====DESIDERIUM PUELLAE ABSENTIS. ==== <poem> P OST varios belli terraque marique labores, &nbsp; &nbsp; Visaque non fausto Gallica signa die, Hic ubi Woerdani pinguescunt sanguine campi &nbsp; &nbsp; Natalem reduces jam repetemus humum. {{Versus|5}} Tende manum lasso, Pater Amstela, si tamen umquam &nbsp; &nbsp; Ante urbem fluctus ire videbo tuos. An numquam, mea qua sola praecordia fervent, &nbsp; &nbsp; Agnoscet vatem De&#239;anira suum? Quo mihi tot misero belli evasisse pericla, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quo toties morti prostituisse caput, Si fugit has artes, armatumque horret amantem, &nbsp; &nbsp; Ac bellatrices nostra puella manus? Arma valete, valete enses, vale hostica tellus, &nbsp; &nbsp; Et desiderii conscia castra mei. {{Versus|15}} Ista aliis placeant: vita mihi detur inerti &nbsp; &nbsp; Amplexus inter basiaque arta mori. [p. 422] </poem> ====AD JOANNEM ANTONIADEM GOESANUM.==== <poem> E TSI me vario jactatum, Jane, tumultu, &nbsp; &nbsp; Bellorumque vagis fluctibus inplicitum Sevocat a coetu Musarum tristis Enyo, &nbsp; &nbsp; Nec patitur solitis invigilare choris; {{Versus|5}} Non tamen usque adeo feritas Mavortia cordi est, &nbsp; &nbsp; Ut cupiam lituos inter & arma mori, Oblitus Musarum artes, oblitus amores, &nbsp; &nbsp; Qui nimium molli nunc quoque corde sedent. Sed modo Romano versatur Apolline pectus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mens ubi consuetis ignibus incaluit, Aviaque errantem capiunt loca, persona rivis, &nbsp; &nbsp; Ac matutinis questibus alituum. Et modo desertos moesti lugemus amores, &nbsp; &nbsp; Vanaque sperati gaudia conjugii. {{Versus|15}} Nec raro dulces inter versamur amicos, &nbsp; &nbsp; Et quo non possum corpore, mente feror. Scilicet his studiis, hoc fallimus otia lusu, &nbsp; &nbsp; Quae mihi defunctis dantur ab excubiis. Hac olim Alcaeus potuit ratione laborem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animi tristes fallere dividias. [p. 423] Quamvis ille ferox, terris jactatus & alto, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina degeret exul humo, Saepe tamen Bacchumque patrem, Veneremque canebat, &nbsp; &nbsp; Incinctus serto versicolore caput. {{Versus|25}} Saepe Lycum nigris oculis nigrisque decorum &nbsp; &nbsp; Crinibus Aeolia detinuit cithara. Cur ego turpe putem vati contendere tanto, &nbsp; &nbsp; Hisque domi studiis militiaeque frui? At tu, Musarum laus invidiosa mearum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Goesane, antiquis aemule nominibus, Ecquid agis? Patio num plenus Apolline pectus &nbsp; &nbsp; Orchestram insolita religione quatis? Anne alio magnam mentem lymphatus ab aestu &nbsp; &nbsp; Ardua non humili tendis ad astra via? {{Versus|35}} Quidquid agis (neque enim ignavas te stertere noctes &nbsp; &nbsp; Naturae patitur vis generosa tuae) Magnum aliquid certe genio exspectamus ab isto, &nbsp; &nbsp; Cui raros dederunt tempora nostra pares. Sic equus ad primos palmae praeludit honores &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nobilis, atque animo jam sua vota videt: Mox ubi robur adest armis juvenilibus, omnes &nbsp; &nbsp; Praevertit volucri, ceu pila jacta, fuga. Quando erit illa dies, cum te, dulcissime rerum, &nbsp; &nbsp; Amplectar patrios laetior ante lares; [p. 424] {{Versus|45}} Armaque suspendam Marti votiva Batavo, &nbsp; &nbsp; Et ponam toto pectore barbariem? Barbariem: quid enim nobis immanius usquam est? &nbsp; &nbsp; Quid tantum humano dissidet ingenio? Tunc tibi rorantes calices interque libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militiae referam taedia mille meae: Pieridasque tuas, quamvis non passibus aequis, &nbsp; &nbsp; Quod possum, plausu, pectore, voce sequar. </poem> ====AD JOANNEM SIXIUM.==== <poem> A MSTELIAE turres, habitataque vatibus arva, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua, Quis Deus ad vestras ducet me candidus arces, &nbsp; &nbsp; Et reducem longo sistet ab exilio? {{Versus|5}} Seu raptum celeri liquidum per inane volatu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quale sagax olim Daedalus ivit iter) Seu potius junctis vectum super alta columbis &nbsp; &nbsp; Aequora, seu concha, Cypri jocosa, tua. O ubi tranquilla liceat mihi ludere in umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tureque votivo pacificare Lares? O ubi jucundo nunc indulgere furori, &nbsp; &nbsp; Nunc aestum cordis ludificare mei? [p. 425] Illic vel studiis animum emendare severis &nbsp; &nbsp; Inciperem, & rerum semina prima sequi. {{Versus|15}} Aut magis historiae campo diffusus aperto &nbsp; &nbsp; Conferrem nostris plurima temporibus. Aut mecum dulces essent, mea cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Germanae genii nobilioris opes. Et quoscumque dedit facundi temporis aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque oculis gererem jugiter atque sinu. Ipse levi quondam carmen modulatus avena &nbsp; &nbsp; Tentarem priscis orgia ferre choris. Ipse rosa lauroque sacras devinctus ad aras &nbsp; &nbsp; Elicerem Clarias in nova vota Deas. {{Versus|25}} Purus & incedens puro de fonte sacerdos &nbsp; &nbsp; Annua Romano serta darem Genio: Romano Genio, sparso qui flore piatus &nbsp; &nbsp; Afflaret nostris dulce decus foliis, Atque immortali saturatas nectare chartas &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Poneret ad postes, Virgo Perenna, tuos. O fortunati, quibus haec Deus otia fecit, &nbsp; &nbsp; Dispreta a vulgari ambitione procul! Non illis studium, lucro postponere honestum, &nbsp; &nbsp; Et rapere incesta fasque nefasque manu: {{Versus|35}} Nec populi arbitrio sellas captare curules, &nbsp; &nbsp; Aut quae plura vagum somnia vulgus amat. [p. 426] Verum tranquillae gavisi tramite vitae &nbsp; &nbsp; Regales animo divitias superant. Ergo aut summotas oculis mortalibus artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et vaga, qua possunt, sidera mente vident. Aetheriosque orbes, distinctaque sedibus astra, &nbsp; &nbsp; Atque elementa suis subjiciunt pedibus. Aut quaerunt num Fors faciat Virtusve beatos, &nbsp; &nbsp; Quid verum falsis distet imaginibus. {{Versus|45}} Dulcibus aut hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Collaudant festas assidui ante fores. Deinde ubi, quam dederat, vitam natura reposcit, &nbsp; &nbsp; Et Lachesis vacua constitit atra colo, Tum vero, a Musis defleto funere, Famam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haeredem clari nominis instituunt: Quod Dea formosis complexum leniter ulnis &nbsp; &nbsp; Suscipit, ac caelo sideribusque locat. At me, dum strepitus armorum & tristia bella &nbsp; &nbsp; Sector, in obscoenam si vocet Orcus aquam, {{Versus|55}} Omnis mecum uno tabescet fama sepulcro, &nbsp; &nbsp; Et fiet nomen fabula muta meum. Ah poteram nostris aliquid debere Camoenis, &nbsp; &nbsp; Forte etiam summo vivere ab usque rogo, Fata nisi obstarent, fatoque potentior omni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Paupertas, mentes perdere nata bonas. [p. 427] Quam de caelesti deturbans Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Vade, ait, o Poenis omnibus una prior. Magna tamen spes est, belloque armisque relictis &nbsp; &nbsp; Desertos olim sollicitare choros. {{Versus|65}} Nam mihi, vicinam dum specto ex aggere Woerdam &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nox erat & primo sparsa pruina gelu) Nescio quae dextram tenuit Dea (vel Dea certe, &nbsp; &nbsp; Nympharum aut certe sanguinis una fuit) Extensaque manu captiva ad moenia, tales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Si memini, roseo protulit ore sonos: Hic ego te nuper, non uni erepte periclo, &nbsp; &nbsp; Protexi densis inplicitum cuneis. At tu fide Deo, seu bello forte superstes, &nbsp; &nbsp; Quod voveo, seu te fata fuisse velint. {{Versus|75}} Si tamen ulla fides nostris conceditur astris, &nbsp; &nbsp; Nec ludunt oculos praescia signa meos; Tempus erit, cum tu dilectis redditus oris &nbsp; &nbsp; Suspendes patriis emerita arma tholis: Et dulces inter furiata mente sodales &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Audebis posita carmen hiare lyra. Mox teneros lusus & laeti pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Doctus Apollineo Sixius ore leget: Sixius Ausoniis non ultima gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Atque olim fidibus fama superba tuis. [p. 428] {{Versus|85}} At tu nec vulgi rictus, nec vana morare &nbsp; &nbsp; Arbitria: hoc uno judice tutus eris. Dixerat, & fausto trajecit in omine nubes. &nbsp; &nbsp; O ita Pierides, o ita Phoebe velis, Sixius ut nostrae laetus modulamine Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Deponat curas ad mea sacra suas: Et modo populea cantantem auscultet in umbra, &nbsp; &nbsp; Et modo nescio quid cultius ipse canat. Tunc me majori feriet nova gloria thyrso, &nbsp; &nbsp; Blandus ut admissos plausus anhelat equos. {{Versus|95}} Forsan & assumtis Hero&#246; more cothurnis &nbsp; &nbsp; Pieris ad tragicum nostra vacabit opus. Aut Ducis Auriaci victricia fortiter arma &nbsp; &nbsp; Concinet, & Gallae praemia perfidiae, Si modo Phoebei spirarit gratia Sixii: &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Is mihi Parnasus, is mihi Phoebus erit. Nec me deficiat merito gaudere favore. &nbsp; &nbsp; Hac ego me sola lege redire volo. [p. 429] </poem> ====AD JOANNEM ANTONIADEM GOESANUM.==== <poem> [???S]I citharam, Goesi, intactam, si plectra, fidesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ausim Latinas tangere, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pede non solito Huc vagus atque illuc ferri, velut enthea Maenas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Miraberis quid insolens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Impetus iste velit. At me, quaerentem morosas fallere noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et otium morosius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quis rapuit {{Versus|10}} Spiritus, ac dulci mentem vertigine circum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egere lusus Musici. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc mihi ruris amor Suasit opus, tenui solari pectine curas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lubricum ad Vechtae pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Excubias agimus. Scilicet hic studiis animum intendisse severis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quis possit, aut quis audeat? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me, simul alma Parens Memnonis uvidulo demulsit gramina rore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Aut ambulatiunculae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut volucrum moduli [p. 430] Exceptant lenes, dulcesque per arva susurri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rivus, & perlucidis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lubricus agger aquis. {{Versus|25}} Sic melius, quam si nimio percussus Iaccho &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vacillem, inertis otii &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodigus, ac teneris Insensus Musis. Ergo aut in gramine molli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reclinis, aut ad aggerem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic temere positus Nascentis nunc veris opes mecum ipse voluto; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum nauta non certum ad pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obstrepit indocili Carmine; nunc Suadae volvo monumenta Latinae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quantum reliquit posteris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Temporis invidia. Est prope desertis moles antiqua ruinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Olim alta turris, ardeis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc celebre hospitium: {{Versus|40}} Intonsae circum quercus, Jovis ardua silva, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ripas opacant lubricas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus apta domus. Huc matutinus, nullo comitante, solebam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad devium vulgo nemus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Saepe referre pedem. [p. 431] Dum vagor, & nostri discessus forte recordor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc sub manum m&#238; nascitur &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen: at in medio Rure (vides) natum, fors rure agrestius ipso; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Suis uti natalibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Debeat id pretii. Nam quid tu cultum exspectes tersumve po&#235;ma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui barbaram miles manum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horridus admoveat? {{Versus|55}} Non, si Spartani bellatrix Musa Marulli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sannasarique spiritus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidiam meruit, Idcirco facile est media inter tympana cuivis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Linenda cedro scribere. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos male deficimus; Et, dum barbarie in media versamur, Apollo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui militamus hactenus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbariem redolet. At tu, care mihi, qui nil meditaris inepte, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Musasque sub censum vocas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid facis interea? Aut quidnam patriis mens est deducere chordis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod livor ipse comprobet? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque utinam fidibus [p. 432] {{Versus|70}} (Nam quid ni possis) velles clarere Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid Sixius, quid Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus uterque Deo? Quorum ego si dubitem vel soli nominis umbrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assurgere, stipes merus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Arguar, ac merito. Vivite felices, & tu, mea maxima cura, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Sixius & Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flos merus Aonidum. Quod si forte mei memores abducitis horas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Date terna Phoebo & Gratiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pocula: nos itidem Ter tribus Aonisin trino libabimus haustu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amara curarum ut procul &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrita ferre velint. </poem> ====AD PUELLAM AMATAM. ==== <poem> Q UOD si Daedaleo possem, mea vita, volatu &nbsp; &nbsp; Ire super terras, ire super maria, Corporis exutus vinclis, jam protinus arces &nbsp; &nbsp; Continuo cursu deferar Amstelias: {{Versus|5}} Ut te consulerem, quanam ratione modoque &nbsp; &nbsp; Par Marti valeam, par Veneri esse tuae. [p. 433] Nunc teneor vinclis, & belli lege severa &nbsp; &nbsp; Non licet hinc cupidos proripuisse pedes. At modo quanta in te suspiria suspiravi! &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot tremulo molles ore cadunt lacrimae! Hoc exercitium fallendi temporis unum est: &nbsp; &nbsp; Te meditor, tecum solus inopsque vagor. Tum, seu nocte dies migret, seu luce tenebrae, &nbsp; &nbsp; Augent dividias noxque diesque meas. {{Versus|15}} Heu ubi nunc dulces melliti luminis orbes, &nbsp; &nbsp; Qui mentem, qui me surripuere mihi? Basiaque ambrosiis toties inpressa labellis, &nbsp; &nbsp; Nunc data, nunc dulci non male rapta dolo? Quae circumtingens jucunda fraude Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque novos arcus verterat inque faces. Sed bene constabit ratio mihi temporis acti, &nbsp; &nbsp; Si latebras detur pectore habere tuo, Exiguas latebras, curas ubi spemque metumque, &nbsp; &nbsp; Atque omnem ponam mentis amaritiem. {{Versus|25}} Ominor. o facili firmet Deus omina nutu, &nbsp; &nbsp; Faustaque conjugio vincula nectat Hymen, Et me, si mereor, multos tibi servet in annos. &nbsp; &nbsp; Non male sic duri militis uxor eris. [p. 434] </poem> ====AD AURAM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A URA, quae molli strepitans susurro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis nostri per aprica ruris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite vocantem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sive te dicam Zephyritin, almi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filiam Veris, comitemque Florae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sive quo tandem te alio referri &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomine fas est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi calthas voveo rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos tibi annosi calices Lyaei; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec loci pono Genio tibique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cymbia lactis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, precor, dulci dominae per auras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defer; ut flamma male pertinace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urar, & saevus penitus medullas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Devoret ignis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utque suspirem patriae ad relictum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomen, ut noctes mediter diesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae meos tandem ratio furores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mitiget; utque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prata cum silvis & acuta saxa [p. 435] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil nisi nostram resonent Neaeram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta festivas cupidi po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddere voces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Inde m&#238; blandis, Zephyriti, pennis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc redux narra, quibus inmerentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sauciet curis Venus, & doloso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filius arcu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod procul duro tenear duello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miles; & qu&#238;s non precibus fatiget &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelites, nostro capiti inminentem au- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ferre ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut Jovi mecum Reduci & Saluti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ante dilectos faciat Penates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Si meos imo, velut ante, gestat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illud ah, ni te gravat, illud unum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Da meis, quaeso, precibusque votisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Rite vocantem. [p. 436] </poem> ====AD NEAERAM. ==== <poem> V IDISTIN&#146;, nigro cum cogitur a&#235;re nimbus, &nbsp; &nbsp; Moestam languidulis stare rosam foliis; Et vix deciduis inniti lilia thyrsis, &nbsp; &nbsp; Nec solitum pullis esse decus violis? {{Versus|5}} At simul ac nitido fulsit Pater aethere Titan, &nbsp; &nbsp; Jam rosa contractos explicuit calices, Et toto rident argentea lilia campo, &nbsp; &nbsp; Et novus argutas mulcet honor violas. Haec facies, haec est Lycidae moerentis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dum procul aspectu, cara Neaera, tuo Heu miser incultis agitat sub rupibus aevum; &nbsp; &nbsp; Et matutinas occupat Alcyonas Questibus insanis, atque aridulo singultu &nbsp; &nbsp; Exilii luget taedia lenta sui. {{Versus|15}} Quod si autem patrios tecum lustrare Penates, &nbsp; &nbsp; Et Reduci detur reddere vota Jovi, Has animi nubes gemini, tua lumina, Soles &nbsp; &nbsp; Discutient Phoebo promtius ac melius. Et dulces aequabo rosas & lilia honore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et fiam vernis floridior violis. [p. 437] </poem> ====AD ALPHENIOS FRATRES SUPER OBITU PARENTIS.==== <poem> E TSI annum, huc illuc fatis non mitibus actus, &nbsp; &nbsp; Jam careo vestri fructibus alloquii, Nobile par fratrum, menti tamen altius haerent &nbsp; &nbsp; Illa in me vestrae tot benefacta domus. {{Versus|5}} Atque utinam liceat molli nunc ludere plectro, &nbsp; &nbsp; Delicias doctis & facere auriculis! Aut potius sanctas ignorem barbarus artes, &nbsp; &nbsp; Et mea Lethaeus proluat ora latex! Non ego ad officium infelix fletusque rogales &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invitas largo protraherem imbre Deas. Non ego Parcarum facerem convicia fusis, &nbsp; &nbsp; Nec frustra surdis aggemerem arboribus, Reddite, crudeles, Alphenum reddite, Parcae: &nbsp; &nbsp; Et quae plura amens dat geminare dolor. {{Versus|15}} Nunc & flere juvat (quid enim nisi flere supersit?) &nbsp; &nbsp; Et mactare meis inferias lacrimis. Flete pii fratres, manes lugete paternos: &nbsp; &nbsp; Flete pii: fraeno non eget iste dolor. Occidit illa ingens priscae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ille vigil Consi Justitiaeque pater, [p. 438] A quo candorem poterat sibi sumere Candor, &nbsp; &nbsp; Quo minus & Probitas est proba, & ipsa Fides. Qui nec venales umquam venatus honores &nbsp; &nbsp; Virtutem pretium credidit esse sui. {{Versus|25}} Quo sibi praecipue placuerunt Consule Fasces, &nbsp; &nbsp; Unde novos fastus sumserat auctus Honor. Invidiam super&#251;m! crudelia sidera, cur non &nbsp; &nbsp; Tot bona majori clauserat orbe dies? Visa diu felix, & fatis usa benignis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Infelix tanto funere, Leida dole. Orba dole, lacerata genas, lacerata capillos. &nbsp; &nbsp; Ille tui cultus optimus auctor ubi est? Illius ad tumulum supplex ac moesta sedeto, &nbsp; &nbsp; Ut cineres magni Patris & ossa colas. {{Versus|35}} Qualem credibile est in Bruti funere Romam &nbsp; &nbsp; Amentem sectis exululasse genis; Et trabeas odisse suas, & crine revulso &nbsp; &nbsp; Libertati etiam justa parasse suae. Te meminisse decet, quae plurima saepe peregit &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Utiliterque aris, utiliterque focis. Sive novo patrias sanciret pondere leges, &nbsp; &nbsp; Et senium priscis elueret tabulis: Seu quocumque modo, solers cautusque futuri, &nbsp; &nbsp; Multa tibi pareret commoda, nulla sibi. [p. 439] {{Versus|45}} Certe nulla sibi. nam te dum pallet in una, &nbsp; &nbsp; Creditur invisum sic celerasse diem. Nec tantum senium, quantum nocuere labores. &nbsp; &nbsp; O Virtus ipsi perniciosa tibi! Scilicet haec pensant vigilatas praemia noctes. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ante annos crudo funere nempe jacet. Si tamen & sanctos tangunt mortalia manes, &nbsp; &nbsp; O anima, o nemoris sede recepta pii, Te lacrimis pia Leida suis planctuque secuta &nbsp; &nbsp; Luget, & est ipsi jam sibi visa mori. {{Versus|55}} Ecce super functum, vultus laniata decoros, &nbsp; &nbsp; Pectora ferali tundit aperta manu. Nec pudor est humeris laceram discindere vestem, &nbsp; &nbsp; Et suprema tuis oscula ferre genis, Virgineaque manu natitantes claudere ocellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Atque animam extremis colligere halitibus. Un&#224; cana Fides gemina comitata sorore &nbsp; &nbsp; Ah nimium veras solvitur in lacrimas. At Themis ingenti (neque enim Dea fortior ulla est) &nbsp; &nbsp; Corde premens gemitus: Tamne ego mollis ? ait. {{Versus|65}} Parcius o seris caelum lassate querelis, &nbsp; &nbsp; Tristiaque infracta discite mente pati. Depositum Div&#251;m tam grande potentia vestris &nbsp; &nbsp; Invidit terris, asseruitque sibi. [p. 440] Ille ingens animus, sordes super altior omnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dignus erat scena nobiliore frui. Illic pro vobis, caelo acceptissimus omni, &nbsp; &nbsp; Irato excutiet fulmina saepe Jovi. Quaeque viri pietas, patriam tutatus ab alto &nbsp; &nbsp; Vertet in hostiles omina amara plagas. {{Versus|75}} At tu, Leida parens, magno viduata patrono, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Ut fas est) sanctam grata tuere domum. Haec tibi commendo defuncti pignora, natos. &nbsp; &nbsp; Sic quoque non parva parte superstes erit. Hos ego magnarum fingam ad commercia rerum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et patrio vigilent more jubebo tibi. Addam artes, variasque vias ususque regendi, &nbsp; &nbsp; Eloquiique dabo, quas imitentur, opes. Nec dubitare potes. mea nunc ad limina uterque &nbsp; &nbsp; Percussus pulcro laudis amore sedet. {{Versus|85}} Post Latii exhaustos fontes, post Helladis artes, &nbsp; &nbsp; Ex adytis laurus restat habenda meis. Vos quoque, spes Patriae, magnorum cura Deorum, &nbsp; &nbsp; Inclita fraterni biga sodalitii, Consiliis instate piis, urgete labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Et summam coeptis addite rite manum. Cernitis, ut plaudat crescenti patria famae? &nbsp; &nbsp; Quo studio vestros gestiat ad titulos? [p. 441] Haec ego non fallax cecini praeludia vates. &nbsp; &nbsp; Eventum sortes credite habere meas. {{Versus|95}} Dixerat: & turres mirata est Leida moveri, &nbsp; &nbsp; Et firmasse sacram fulgura trina fidem. </poem> ====IN TERTIAM VICTORIAM NAVALEM ANNI MDCLXXII.==== <poem> S ACRA parat vates. Date verba faventia sacris, &nbsp; &nbsp; Quisquis ades: felix flagitat illa dies. Sumite de puro lucentem fonte liquorem, &nbsp; &nbsp; Et manibus castas fingite rite comas. {{Versus|5}} Juratae cecidere manus, fugere tremenda &nbsp; &nbsp; Agmina, & in nostrum qui co&#239;ere caput. Albionum furias, Martis molimina Galli, &nbsp; &nbsp; Fregimus. o forti parte triumphe manu! Surge, anime; audendum est. Patrium lustrabimus aequor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hic ubi non una marmora caede rubent. Texaliae portus juxta Pettenaque late &nbsp; &nbsp; Litora jam nostras hostis habebat aquas. Spe quoque tellurem praeceperat. Aequore toto &nbsp; &nbsp; Fulgor, & armorum luce tremebat aqua. {{Versus|15}} Et poterat Batavi Nereus tutela profundi &nbsp; &nbsp; Hostiles patrio litore ferre rates? [p. 442] At non hoc poterat magni mens alta Ruteri, &nbsp; &nbsp; Nec Tromp&#238; fortes ad fera bella manus. Dumque parant pugnam, fundo eluctatus ab imo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Disjecit virides Ennosigaeus aquas. Illum tranquillo Delphines gurgite glauci &nbsp; &nbsp; Vectum inter Batavos destituere Duces. Mox ait: o pressi spes optatissima Belgii, &nbsp; &nbsp; O decus, & titulis major uterque tuis, {{Versus|25}} Vincite, sublimes animae: jam providus aether &nbsp; &nbsp; {{Versus|Cernitis, en ?) Belgis militat ipse suis. Nec vos, quod classis numerosa turgeat alno, &nbsp; &nbsp; Terreat. irato solverat illa Deo. Fundite juratas acies: vos causa tuetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aequior, & causa pro meliore Deus. Dixerat. at toto geminata tonitrua ponto &nbsp; &nbsp; Multiplicem incutiunt hostibus usque metum. Quo tua nunc virtus, Mars Gallice? quo tuus ille &nbsp; &nbsp; Spiritus? in ventos tecum abiere leves. {{Versus|35}} Ecce fugis, multoque moves tua carbasa nisu, &nbsp; &nbsp; Ne posses nostros praeda decere Duces. Sed sapis, & Veneri securus praelia narras. &nbsp; &nbsp; Hoc virtutis erat: hic tua dextra facit. Interea Batavas volucris Victoria puppes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insidet. Hostiles nunc procul este minae. [p. 443] Ut fugit, & noto taurus discedit ab agro, &nbsp; &nbsp; Rivalem taurus non bene passus herum, Ut fugit, & sola moerens in valle vagatur, &nbsp; &nbsp; Nec potis est fortis dememinisse suae: {{Versus|45}} Sic illi fugere rates sine lege Batavas, &nbsp; &nbsp; Velaque tum velis addidit ipse timor. At vos, qu&#238;s fato patriis occumbere in armis &nbsp; &nbsp; Contigit, & caelum Martis adire rotis, Heroum salvete genus! salvete recepti &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aethere, nec nostras despicite inde preces. Illustres animae, vobis pia patria grates &nbsp; &nbsp; Nunc agit, & moestas plorat ad inferias. Vobis perpetuo florentia lilia honore &nbsp; &nbsp; Spargit, & aeternas ante sepulcra rosas, {{Versus|55}} Quas inmortali Charites sparsere liquore, &nbsp; &nbsp; Nectaris & succis inbuit almus Honor. Vos procul invictus venientes numine laeto &nbsp; &nbsp; Excipit Alcides, sideribusque locat; Atque ait: Ite viri, felices ite laborum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Haec data sunt vestrae praemia militiae. Me quoque per magnos compar fortuna tumultus &nbsp; &nbsp; Lustratum Oetaea misit ad astra pyra. Hinc olim Batavis sidus spectabile nautis &nbsp; &nbsp; Non exspectatam saepe feretis opem. [p. 444] {{Versus|65}} Felices obitus! felicia vulnera! tali, &nbsp; &nbsp; Alcide, tali des mihi lege mori. </poem> ====AD JOANNEM HUDDE, REIP. AMSTELAEDAMENSIS CONSULEM. ==== <poem> Q UO propius Jani video accelerare Calendas, &nbsp; &nbsp; Et claudi gyro simpliciore diem, Hoc magis adnitor grates, ter maxime Consul, &nbsp; &nbsp; Solvere pro meritis muneribusque tibi. {{Versus|5}} Quid tamen adnitar? Tua me clementia tantum &nbsp; &nbsp; Extulit, & larga dextra beavit ope, Ut prope condignos meditantem reddere honores &nbsp; &nbsp; Excaecet radiis gratia vestra suis. Quare cum pudeat, quae me debere fatebor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Languentis culpa deterere ingenii, Fas mihi sit nullo phalerati murmure voti &nbsp; &nbsp; Hunc animum, hanc animam rite dicare tibi. Fas mihi sit taciti subter penetralia cordis &nbsp; &nbsp; Fortunae auctorem demeruisse meae. [p. 445] </poem> ====SERMO AD ADRIANUM KIEBOMIUM. ==== <poem> D UM me tristis hiems Borea spirante camino Affigit, veteres visentem mente sodales, Kiebomi, tecum longas sermonibus horas Fallere jam videor, jam longas condere noctes. {{Versus|5}} Quidni? cum motus animorum interprete dextra Non minus id praestent, quam si praesentior illis Vel coram videas, coramque loquaris, amicos. Verum ubi nescio qua blandus dulcedine torpor Invasit languentem animum, mox mille sequuntur {{Versus|10}} Taedia, quae solam jubeant sordescere vitam Semotam a curis hominum, quaeque urbis amorem Sensibus incutiant: donec ratione magistra, Me revoco, & rerum veras discernere causas Incipio. Populo in magno si forte dedissent {{Versus|15}} Vivere Fata tibi, num posses ferre curuli In sella Strumam? censum strepitumque Mathonis Aequis adspiceres oculis? laudare libellum, Qui malus est, posses, si vel conviva voceris? Cum Bavius Phoebum solio deturbet avito, {{Versus|20}} Cum Libo venales jubeat prostare Camoenas, Non caelum terrae misceres? at nihil horum, [p. 446] Quae tibi tranquillam turbarent singula mentem, Illic invenies, ubi tu nunc, urbis omisso Et fumo & strepitu vigiles sopire tumultus {{Versus|25}} Mentis & abstrusum poteris disquirere verum. Nunc animum firma, qui casus sortis utrosque Invictus ferat, & terrorem Acherontis avari Subjiciat pedibus, seque ad meliora reservet. Hae tibi sint artes, curis adsuescere belli, {{Versus|30}} Asperaque exilia & duros tolerare labores Gaudentem instabili semper lare; qualia tecta In plaustris Scythici circumvexere coloni. Quo tibi divitias? quo longum examen honorum? Vivere cum possis modico contentus, & inter {{Versus|35}} Aequales tenui mensam condire salino. Rides, Kiebomi, cum me haec sapientia verba Audis fundentem? Quid, si me forte videres Inter Socraticos porrecta fronte libellos Ante focum laeti nubes haurire Tabaci? {{Versus|40}} Quod si scire velis, quae tanto digna po&#235;ta Sit domus, (aut potius quantilla domuncula) dicam. Exiguus paries binis in fronte senestris Admittit solem, totamque illuminat aulam: At latus oppositum dat bina cubilia, quorum {{Versus|45}} Non pudeat veteres Curios durosve Catones. [p. 447] Tum lectus, cujus numquam ullos viscera cycnos Texerunt, tegetem fulcit, nec stragula novit. Praeterea in tabula stantes duo tresve libellos, Armaque de rigido videas pendentia clavo. {{Versus|50}} Non aliter quam si veteres delatus ad Argos Grajorum adspiceres ingentia stare tropaea. Haec domus illa mea est, quam vel Jovis ira, vel ignis, Vel poterit ferrum, vel edax abolere vetustas: Quandoquidem nihil est ex omni parte beatum. {{Versus|55}} Et tamen exiguas intravit Baucidis aedes Jupiter, ac tenui potuit gaudere paratu. Me quoque, quem tugur&#238; spatium capit haud ita magnum, Me quoque Romanus nonnumquam invisit Apollo. Is vitae me cursus habet. cum ad me redit ordo, {{Versus|60}} Excubiis praesum armatus. si quid datur otii, Aut scribo, aut tacitus priscorum scripta revolvo, Excerpens semper memori quod pectore condam. Aut si forte juvat molli finire Lyaeo Militiae varias curas vitaeque labores, {{Versus|65}} Non desunt qu&#238;scum lubeat comburere noctem. Haec tibi, Kiebomi, Venusina scripta Camoena Dictabam ante focum, fors multo plura daturus, Ni moneat puer, & caenam frigescere clamet. Quod si te multa densata negotia mole [p. 448] {{Versus|70}} Inpediunt, tenuem ne possis visere amicum; At certe noli committere, ne mihi charta Desit, ubi fidum ex animo testeris amorem, Si mereor, vivamque tuo sic semper in aere. </poem> ====IN PACEM ANGLO-BATAVAM ANNI MDCLXXIV. AD JOANNEM SIXIUM. ==== <poem> T ANDEM cruentis functa laboribus Bellona fessum deseruit mare: &nbsp; &nbsp; Anglosque pugnacesque Belgas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis superum secundis, {{Versus|5}} Pax alma junctis visit oloribus. Tandem furori fausta dedit modum &nbsp; &nbsp; Fortuna nostro, barbarasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fata vetant meliora caedes. Nunc est canendum, nunc mihi barbitos {{Versus|10}} Et Musa cordi: nunc merito juvat &nbsp; &nbsp; Heroas & devota morti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectora concelebrare plectro, [p. 449] Per quos Batavo sanguine turbidum Residit aequor, languidaque imper&#238; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Erecta majestas, & omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detonuit rabies duelli. Tu junge nostris, junge, precor, tuas, Sixi, camoenas: fortius ibimus &nbsp; &nbsp; Praebente te vires modosque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et genium melioris aurae. Dicam beatae Pacis & otii Fructus, ut agros Copia lugubres &nbsp; &nbsp; Soletur alma, dividatque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munificum generosa cornu. {{Versus|25}} Dicam efficaces Auriaci manus, Ut Marte Gallos proterat integro &nbsp; &nbsp; Timendus armis, Sequanaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditetur ipsi. Cui restitutis libera clavibus {{Versus|30}} Debebit olim Antonia, quod fero &nbsp; &nbsp; Vastata Gallorum tumultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rura colant domini priores. Quem Narda, foedo pressa jugo, sibi Mox imminentem sensit, & unicum &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Agnoscit auctorem salutis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem positis, veneratur armis [p. 450] Et Bonna, & omnis Julia, libero Gavisa Rheno. Te, patriae Pater, &nbsp; &nbsp; Te, militaris disciplinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insequimur generose vindex; Seu fastuosae viscera Galliae Scrutere ferro, seu magis urbibus &nbsp; &nbsp; Cavens Sicambrorum, Penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Restituas veteres & aras. {{Versus|45}} Sed quo canendi me rapit inprobus Ardor furentem? Desine fortium &nbsp; &nbsp; Laudes virorum inbelliore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musa procax, tenuare plectro. Haec Goesianum perficiat melos, {{Versus|50}} Haec scribat alti Francius ingen&#238; &nbsp; &nbsp; Felicius; quique unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sixius exsuperat po&#235;tas Cantu, Latinam seu quatiat chelyn, Et invidendum carmen Apollini &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Fundat togato, litium expers; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu patrium pluat ore nectar. Illi remoto postus in angulo, Castrensia inter munia, musicos &nbsp; &nbsp; Sacrare foetus, & calentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sustineo monumenta venae. [p. 451] </poem> ====Puellae absentis desiderio angitur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; H ERSE, delicium tui po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verno floridius nitens ligustro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo te vivere quo sub axe credam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum amplexu miser abstrahor beato, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec collum licet ebriosve ocellos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec pares minio genas Ibero, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec supercilii nigrantis arcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec certantia purpurae labella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me, languidulo ore suaviari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Isti Dii mala multa dent Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui primus radium dedit, viasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In multas secuit malignus orbem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si terra fuit secanda, cur non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussi sunt comites puellularum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ire una juvenes, nec amoveri? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed hi me levius movent dolores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unus mollibus haeret in medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pectus coquit intimasque fibras: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne te oblivia, neu viae labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mutata jubeant tepere flamma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Meamque eripiant mihi puellam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si (ut ominor) haud moveris istis, [p. 452] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nostri memores ubique curas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum pectore ducis integello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quid me laetius, o Dii Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid venustius est beatiusve? </poem> ====Absentiam ejusdem deplorat. ==== <poem> A EQUORE dum medio tumidis delabimur undis, &nbsp; &nbsp; Multaque turbato murmurat aura mari, Ah quam crebra vagam pungunt suspiria mentem! &nbsp; &nbsp; Ah quantum molli pectore saevit amor! {{Versus|5}} Nimirum patriis Herse mea desidet oris, &nbsp; &nbsp; Illa oculis Herse carior una meis: Me pelago in medio jactat Thetis; hinc mea venti &nbsp; &nbsp; Vota ferunt. utinam hinc & mea vela ferant! Illa quidem, fateor, discessus conscia nostri &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Liquit in amplexu paene animam aegra meo; Et multis nitidos lacrimis turpavit ocellos, &nbsp; &nbsp; Et lacrimas multis miscuit in precibus. Sed qu&#238; divisum lacrimis soletur amorem? &nbsp; &nbsp; Imus, & haec nullo pondere vota cadunt. {{Versus|15}} Crudeles Divi, sic me moerere jubetis, &nbsp; &nbsp; Atque omnes animo eradere laetitias? Ergo nec dabitur jucundum invadere collum, &nbsp; &nbsp; Nec dulces oculos lene tuentis herae? [p. 453] Nec suspirantem molli lenire susurro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animam in densis linquere basiolis? Sed pro blanditiis, quas m&#238; Cytherea parabat, &nbsp; &nbsp; Mirabor rauci turpia monstra maris. Ventorumque minas pelagique inamabile murmur &nbsp; &nbsp; Invitis cogar combibere auriculis. {{Versus|25}} At tamen haec levius percellunt omnia mentem, &nbsp; &nbsp; Nec spes inserior, quam metus, esse potest. Ibimus, & quaevis forti mala corde feremus. &nbsp; &nbsp; Ibimus. audentes Fors juvat ipsa viros. Litore jam video Martem furere undique Franco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Jam cadere in nostras signa inhonora manus: Et, quas ira Deum patrias invexit in urbes, &nbsp; &nbsp; Extingui flammas sanguine, Galle, tuo. Jam Bodegraveis cumulata strage ruinis, &nbsp; &nbsp; Laetior accedet post fera fata dies. {{Versus|35}} Quis dubitet? Deus, ecce, Deus miseratus ab alto &nbsp; &nbsp; Vindictae fortes commodat ipse manus. Quod si fausta meos comitantur sidera cursus, &nbsp; &nbsp; Nec meus haec surda negligit aure Deus, Tunc vero sufferte viri, properate laborem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Candidaque ad portus vertite vela suos. Vertite; vela dabit residens in puppe Cupido; &nbsp; &nbsp; Ipse gubernator, ipse magister erit. [p. 454] Et Venus orta mari placidum mare reddet amanti, &nbsp; &nbsp; Et pandet plenos aura secunda sinus. {{Versus|45}} Tu quoqu&#233;, jam toti dudum notissime ponto, &nbsp; &nbsp; Jupiter, huc aquilae dirige tela tuae. Sic te nec nigro luctantes a&#235;re venti, &nbsp; &nbsp; Nec pelagi rabies, nec fera jactet hiems. Et mihi sit, posito longarum errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} In gremio dominae delituisse meae. In freto Anglicano, in navi bellica, cui nomen Jupiter. </poem> ====Navigantium audaciam detestatur. ==== <poem> Q UIS fuit, o superi, patriis qui primus ab oris &nbsp; &nbsp; Sustinuit vastum findere puppe salum, Et vetitas tentare vias, solemque repostum, &nbsp; &nbsp; Atque aliam victo terram aperire mari? {{Versus|5}} Illum crediderim triplici praecordia ferro &nbsp; &nbsp; Duratum nullos esse putasse Deos. Justa precor. quicumque fuit, quocumque sub axe &nbsp; &nbsp; Aspexit lucis tempora prima novae, Sub terris sceleris aeternum praemia tanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sentiat, & durus degravet ossa lapis. Aut Ixionium infelix damnetur ad orbem, &nbsp; &nbsp; Visceribusque atras pascat inultus aves. [p. 455] Aut illi tradant defessae Belides urnas, &nbsp; &nbsp; Ne jam virgineus sit sine fine labor. {{Versus|15}} Aut captet medio fugientes flumine lymphas, &nbsp; &nbsp; Et miseram fallax deserat unda sitim. Aut male Sisyphii sudet sub pondere saxi, &nbsp; &nbsp; Et saepe elusum saepe volutet onus. Nequidquam, pelago terras cum scinderet olim &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jupiter, hunc voluit gentibus esse modum; Si tamen (ah generis demens audacia nostri!) &nbsp; &nbsp; Transiliunt avidae marmora vasta rates. Tum primum Nereus iratis saeviit undis, &nbsp; &nbsp; Intacto postquam semita facta mari est. {{Versus|25}} Tum furor armavit ventos, tum caeca sub ipso &nbsp; &nbsp; Gurgite natales saxa habuere suos. Fugistis merito sceleratas, Numina, terras. &nbsp; &nbsp; Turpabat nostros non leve crimen avos. Felices olim, caelo quicumque recenti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum rudis, & nondum ferreus orbis erat, Ante suos paucis laeti vixere Penates, &nbsp; &nbsp; Inque una tuti consenuere casa. Ipsa bonas tellus fruges inarata ferebat: &nbsp; &nbsp; Praestabat mollem cespitis herba torum. {{Versus|35}} Ipsae mella dabant injussae roscida quercus, &nbsp; &nbsp; Aeternumque suas vitis habebat opes. [p. 456] Ver erat inmortale, unoque intenta tenore &nbsp; &nbsp; Mutabat nullas anxia terra vices. Has tum divitias primi mortalibus aevi &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Jupiter, hos cultus duxerat esse satis. Illi saepe Jovem festis solenniter hymnis &nbsp; &nbsp; Ante sacrum laeti concinuere nemus. Ergo, nec inmerito, Divos habuere faventes, &nbsp; &nbsp; Successusque sibi promeruere bonos. {{Versus|45}} Nunc ditescendi miseros furiosa libido &nbsp; &nbsp; Per terras ultro, per maria alta rapit. Nunc fas atque nefas passim discrimine nullo &nbsp; &nbsp; Irritant avidas ad scelus omne manus. Hinc pestes, iraeque Deum, lacrimosaque bella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Certior & dirae mortis aperta via. Dii facite, ut censu nos ne numeremur in isto, &nbsp; &nbsp; Utilitas omnes qu&#238;s facit una Deos. Me mea paupertas vitaeque innoxius ordo &nbsp; &nbsp; Ducat, inoffensum suscipiatque senem. {{Versus|55}} Aut si fata negent, cursumque hic sistere detur, &nbsp; &nbsp; Quo me honor & magni Principis arma vocant, At saltem patrias manes referantur ad urbes, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina ne tegar exul humo. Atque aliquis viso suspirans funere dicat: {{Versus|60}},, Infelix, primo vere, po&#235;ta, jaces. [p. 457] ,, Nec tamen idcirco jacturam flemus ademti &nbsp; &nbsp;,, Luminis, aut parvo quod stetit orbe dies. ,, Sat vixit, quisquis patriae sat vixit honeste, &nbsp; &nbsp;,, Cui morum testes vita habet acta Deos. {{Versus|65}},, Te tua simplicitas, te fallere nescia virtus, &nbsp; &nbsp;,, Et tua longinquum fama tuetur iter. </poem> ====MANIBUS COMMILITONUM IN INSULA MATANINA CAESORUM.==== <poem> Q UISQUIS ad occiduos convertis lintea tractus, &nbsp; &nbsp; Qua medio felix stat Matanina mari, Tristes reliquias Martis venerare Batavi, &nbsp; &nbsp; Tot bellatorum busta cruenta vir&#251;m. {{Versus|5}} Quem sibi quisque locum pugnando ceperat olim, &nbsp; &nbsp; Hunc ipsum pulcra nunc quoque morte premit. Pugnaces animae, si vos mortalia tangunt, &nbsp; &nbsp; Si vetus ille piis Manibus haeret amor; Accipite haec lamenta, necis solatia vestrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Accipite haec mistis munera cum lacrimis, Quae mihi barbaricas miranti ad litora turmas &nbsp; &nbsp; Obtulit incultis ardua silva jugis. Vobiscum nostri lugent pia signa doloris, &nbsp; &nbsp; Supremum pro me dicere visa Vale. [p. 458] {{Versus|15}} Salvete aeternum, socii, aeternumque valete, &nbsp; &nbsp; Sitque peregrino terra levis cineri. </poem> ====Peregrinationis suae incommoda detestatur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NVISA tellus, tuque perfidum mare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot barbare fallax modis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergone numquam candido vectus noto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portus adibo patrios? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Semperne vestra conspicans cacumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Errabo non fausto pede? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed est manendum (stare sol videbitur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lucesque tardius vehi) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Citroque & ultro (sic jubet rerum potens) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pelago vagandum proximo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; September usque dum caput pomis grave &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecundus arvis extulit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu! procellas & maligna sidera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foetasque tempestatibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Hiemes, & atrum nocte dira turbinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Toto pavemus aequore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Instatque caelo (ah mentiantur omina!) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horrenda strages puppibus: [p. 459] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nec dolosi classis umquam Ulixei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ferociorem senserit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec divagantis omnis Aeneae labor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libycis tremebat syrtibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec vorticosi pacat iram gurgitis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc annuo piaculo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Neptunus ipse gestit, & furentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immane phocis gaudium &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parat, quietam si reprenderit ratem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sorbendam hiatu turbido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At o Deorum si quis in caelo mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miserescis, & pias preces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec aure dura nec superba despicis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defende tam turpi a nece &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hunc spiritum, atque lucis optatae jubar &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Extingui in undis ne sinas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quod si cadendum est in juventae limine, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Negantque fata longius &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spatium morandi; Mataninae in litore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Honestius reliqueram &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Animam furentes inter hostium globos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum licuit armato mori. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset forte victoris mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Superba factis dextera. [p. 460] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset, si sodalium manus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dilecta funeri meo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Suprema ferret justa, nec voracibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Objiceret escam piscibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec si quis inter morte non sicca cadit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nil queratur inpius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Petatque manes umbra laeto pectore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quae laus virorum est fortium. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====AD JOVEM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM coloratis reduces ab Indis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post tot exhaustos pelagi labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vertimus proram, tumido daturi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lintea ponto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jupiter (nam te duce tot repostas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vidimus gentes, tua nos imago, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puppe quae tutela sedet suprema &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duxit euntes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter ventos bone da faventes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Da pater ventos; facilemque cursum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nosque nec tristis vetet ire Nereus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedave caelo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Missa tempestas. satis o, procellae, [p. 461] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc & huc quassas agitastis alnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cum ferox in nos furiaret atrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aeolus aequor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic, simul dulcis patriae relictos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressero portus, tibi, Sospitator &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter, curvo feriam nitentem in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Litore taurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Addam & insigni memores camoena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gratias, si quid meditabor olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aure quod dignum fuerit Latina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Jove dextro. In navi, cui nomen &nbsp; &nbsp; Jupiter. </poem> ====AD CAROLUM RABENHAUPT, COPIARUM PEDESTRIUM LEGATUM, <i>ab expugnata Gravia Amstelaedamum reducem.</i> ==== <poem> Q UALITER exhaustis victor Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo: Qualis ab eversa rediit Carthagine magnus &nbsp; &nbsp; Scipio, devicta maximus invidia: {{Versus|5}} Talem, prostratis post mille pericula Gallis, &nbsp; &nbsp; Carole, te patriae victa remittit humus. [p. 462] Jamque adeo constat pressis sua gloria Belgis, &nbsp; &nbsp; Excussoque vigent libera colla jugo. Salve Heros, salve innumeris decorate tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carole, belligerae maxime alumne Deae! Quem rebus, quem militiae formare futurae &nbsp; &nbsp; Ipsa suo voluit Pallas ab ingenio: Intrepidoque animi junxit cum robore vires, &nbsp; &nbsp; Judiciumque sagax, ingenuamque fidem. {{Versus|15}} Addidit & mores tantis virtutibus aequos, &nbsp; &nbsp; Atque animum egregiis artibus excoluit. Ac fore praedixit, quem Belga ferocibus armis &nbsp; &nbsp; Et conjurata pressus ubique manu Auxilium trepidis sentiret denique rebus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tutelarem Marte favente Deum. Evenere. novos virtus Hollanda triumphos &nbsp; &nbsp; Vidit ab auspiciis crescere rite tuis. Ipse ego quae vidi referam, praesensque notavi, &nbsp; &nbsp; Pars ego militiae quantulacumque tuae. {{Versus|25}} Te testor, Groninga, tuoque in pulvere Martem &nbsp; &nbsp; Lustrantem admissis moenia clausa rotis. Westphalus hinc, illinc se Furstenbergius infert, &nbsp; &nbsp; Hinc Bavarus celeri conspiciendus equo: Et quoscumque amens in nos armarat Enyo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Dirum funerea nube adoperta caput. [p. 463] Instabant operi infausto pallorque timorque, &nbsp; &nbsp; Et curae, & luctus, & malesuada fames. Tot circum avulsae totis regionibus urbes, &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: {{Versus|35}} Isalaque, Rhenusque, catenatusque Visurgis, &nbsp; &nbsp; Mosaque captivas debilis inter aquas. Fortius angustis virtus Rabenhauptia rebus &nbsp; &nbsp; Emicat, & multa dura resistit ope. Assertamque urbem, pulsosque a moenibus hostes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vidimus, & celeri prodita castra fuga. Talis in Alciden pestis Lernaea dolebat &nbsp; &nbsp; Tot capitum atroces nil potuisse minas. Talis in Alpina Boreae violentia quercu &nbsp; &nbsp; Nil ultra frondes, quod populetur, habet. {{Versus|45}} Ecce, triumphales offert Covordia lauros, &nbsp; &nbsp; Collaque funesto subtrahit aegra jugo. Quam mille excubiae, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne fors posset inulta capi: Auspiciis tamen illa tuis ductuque secundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accessit titulis gloria sera tuis. Quid memorem, profugos ut Mars tuus acer in hostes &nbsp; &nbsp; Westphala praecipiti fuderit arma metu; Benthemiisque graves supponens arcibus ignes &nbsp; &nbsp; Fixerit in capto quanta tropaea solo? [p. 464] {{Versus|55}} Haec ego victuro ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; Ausus Apollineum accendere Marte nemus: Sed me tanta vetat gestarum gloria rerum, &nbsp; &nbsp; Altaque victrices Fama secuta rotas: Et tacito jubet obsequio cultuque sereni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nominis ad sacras pervigilare fores; Virtutisque tuae felicia signa secuto &nbsp; &nbsp; Spondet honoratis nomen ab exequiis. </poem> ====AD JOANNEM SIXIUM. ==== <poem> M USARUM Phoebique decus, cultissime Sixi, &nbsp; &nbsp; Sixi, Munychiae lucida gemma Deae; Si vacat, & nostri memores nunc exigis horas, &nbsp; &nbsp; Accipe non docta carmina scripta manu. {{Versus|5}} Me foecunda tenet placidi Brabantia caeli, &nbsp; &nbsp; Incertisque vagum sedibus error agit. Nam modo mutata statione revisimus urbes, &nbsp; &nbsp; Et modo sub nudo nos Jove campus habet. Non aliter Scythici quondam vixere coloni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Portantes patrio sacra laresque bove. At nunc magnificam vertor brevis hospes in urbem &nbsp; &nbsp; Altaque formosae moenia Macliniae. [p. 465] Unde & Lovanium & Bruxellae rura petenti &nbsp; &nbsp; Bis duo non longum millia pandit iter. {{Versus|15}} Nec spatio majore ingens Antverpia distat &nbsp; &nbsp; Ad Scaldis virides praetereuntis aquas. Salve Pieriis Urbs o gratissima Musis, &nbsp; &nbsp; Et Phoebi & Charitum deliciosus amor! O Paphiae tutela Deae, tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Salve iterum, ac fausto sis mihi visa die. Te quamvis mutis premerent oblivia fastis, &nbsp; &nbsp; Aetatisque foret nomen inane tuae: At numquam densa pateretur nocte sepultam &nbsp; &nbsp; Austriacis Caesar Carolus ortus avis: {{Versus|25}} Carolus ille, sui fulmen praenobile saecli, &nbsp; &nbsp; Quem tremuit posito Phoebus uterque genu. Nam licet & natale solum cunasque superbas &nbsp; &nbsp; Vindicet, ac merito, Martia Ganda sibi: Hic tamen est istas primum formatus ad artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qu&#238;s stetit imperio fulta potente domus. Hac puer hac olim laetus reptavit in herba, &nbsp; &nbsp; Hoc volucrem gyro flectere visus equum. Praelusitque suis jam tum puerile triumphis, &nbsp; &nbsp; Metatus parva ludicra castra manu. {{Versus|35}} Ecquis ad ingentis exultas nomen alumni, &nbsp; &nbsp; O Dea, & in titulos solveris ipsa tuos? [p. 466] Sume animos, gratare tibi. Tu Caesaris alti &nbsp; &nbsp; Et domus, & nutrix, & pia mater eras. Quid vetat & magnis teneras sociare Camoenas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Regibus, ac sertum nectere utrimque tibi? Julia, melliti juvenilis flamma Secundi, &nbsp; &nbsp; Julia, Romana pagina digna manu, Julia fama tua est: quam dum mirabitur aetas &nbsp; &nbsp; Postera, & attentis inbibet auriculis, {{Versus|45}} Ingenia ac mores formasque stupescet in una, &nbsp; &nbsp; Et Veneri Veneres praeferet usque tuas. At rerum sortisque vices! nunc pressa duello &nbsp; &nbsp; Vix adeo antiquum conspicis aegra decus. Ruris opes late ferro vastavit & igne &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gallus, & audaci moenia lustrat equo. Nec tutum est portas ultra procedere. Multus &nbsp; &nbsp; Excubat in triviis, promtus ad arma, latro. Subdola tota via est, & perfida. Rustica passim &nbsp; &nbsp; It manus, & caedem vix putat esse nefas. {{Versus|55}} Nec caedem putat esse nefas. Rura, inpia rura! &nbsp; &nbsp; Non haec antiqui gloria ruris erat. Felix, cui dubio licuit concurrere campo, &nbsp; &nbsp; Mars ubi bellaces cogit utrimque manus! Non ibi, si ponenda aliquo sit vulnere vita, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Detrectem titulum mortis habere meae. [p. 467] Hoc certe satius, quam vulgi a faece peremtum &nbsp; &nbsp; Turpiter in sentis computruisse locis. Sed Deus in melius forte omina tristia vertet, &nbsp; &nbsp; Plusque ego quam possim, consulet ille mihi. {{Versus|65}} Ille, precor, faciat, positis ut sospes ab armis &nbsp; &nbsp; In gremium, Sixi, reddar, amice, tuum; Et memorem fatique vices, bellique tumultus, &nbsp; &nbsp; Quaeque peregrinis sunt mihi visa locis: Qui mores hominum, quae sint delubra Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quis cultus Musis, quisve honor ingeniis. Interea celeri dum currunt tempora gyro, &nbsp; &nbsp; Fors&#146;[??] bona conatus provehet aura meos. Spes facit ut durem: spes me sustentat alitque: &nbsp; &nbsp; Nec, male si nunc est, & male semper erit. </poem> ====EPITHALAMIUM. I.==== <poem> &nbsp; &nbsp; E ST locus Idaliis in vallibus, unde jocosos Ad bellum geniale Venus producit Amores, Naturae ludentis opus, quem plurima circum Ambit & humentes myrtus super imminet herbas, {{Versus|5}} Et tremulum lauri nemus intonsaeque myricae Lene susurrantis Zephyri crispantur ab aura; [p. 468] At parte ex alia festivo murmure lambit Pallentes violas & purpureos hyacinthos Lympha fugax. non illa cavi de vertice tophi {{Versus|10}} Desilit, aut alios agnoscit devia fontes; </poem> ====II.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Sed merae lacrimae puellularum, &nbsp; &nbsp; Quas prima modo nocte bullientes &nbsp; &nbsp; Expressit pudor & suprema virtus, &nbsp; &nbsp; Exceptae levibus subinde conchis &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} In lymphas abeunt beatiores. &nbsp; &nbsp; Illas aureus assidens Cupido, &nbsp; &nbsp; Nocturni bonus arbiter duelli, Undique maternos colligit in latices. </poem> ====III.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Huc venit passerculorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vecta curru praepete &nbsp; &nbsp; Mater alma, mater alma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcium Cupidinum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Utque venit, utque vidit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pusiones lacteos, &nbsp; &nbsp; Mox requirit nuptiarum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitem atque praesidem. [p. 469] </poem> ====IV.==== <poem> Quem simul ut sensit platani sub tegmine lentum Maternas meditari artes (nam carmina nervis Aptabat, plectroque animum cantuque levabat) Sic insit Dea: sic formosum affatur alumnum: </poem> ====V.==== <poem> Prome novas, Hymenaee, faces, atque indue vestem Sepositam, auspiciisque tuis connubia firma Quae voveo. Juvenis multum mihi carus amatae Virginis exuviis & virginitate superba {{Versus|5}} Gaudeat. illi ego nunc thalamos taedasque jugales Laeta paro, & stabiles testantia fulmina taedas. I bone, quo felix juvenis clamorque faventum Te vocat: i, succende novam laetissime pinum. </poem> ====VI.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix audiit Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votumque gaudiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen protervus Hymen: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mox insilit Leporis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cursu volante bigas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Risum Jocumque mollem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Hi sunt equi Leporis) [p. 470] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos myrteo bacillo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Violasque per rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et languidum papaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agit tremente planta. </poem> ====VII.==== <poem> Non secus ac Pelopis flagrans advenit amore &nbsp; &nbsp; Vecta coronatis Hippodamia rotis: Atque illam dulces circum plausere columbae, &nbsp; &nbsp; Tinctae Gygaeo punica rostra mari. </poem> ====VIII.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque festivos moderatur axes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et colorato vagus huc & illuc &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Labitur campo, sonuit propinqua &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vallis & picti facies theatri: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O Hymen lenes Hymenaee rami &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sibilant, virides Hymenaee ripae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et procul dicax Hymenaee Hymen &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddidit Echo. </poem> ====IX.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Deus Deus suavis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frena laxat aurea, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perque picta rura calthis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incitat molles equos, [p. 471] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Munus ad suum citatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nuptialis arbiter, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spicet ut faces venustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pineamque lampada, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitesque conjugalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Auspicesque foederis. </poem> ====X.==== <poem> &nbsp; &nbsp; Interea mixti juvenes teneraeque puellae Alternis cantare, alternis alma ciere Sidera furtivos hominum spectantia lusus: {{Versus|Ceu testis vigili narratur lumine lychnus Leandri dulces quondam vidisse furores) Inprimisque illum, medio quem solvit in igne Alma Venus, placida quem nunc sub nocte nitentem Currere Luciferum contra stupet inscia Phoebe, Hesperon, auratum qui ductat praevius agmen. Dulces, Hespere, pande fores, Rex Hespere, pande, Et picturato praetexens aethera limbo In choreas ter solve tuas, currumque Parentis Sectentur tremulo ludentes agmine flammae. &nbsp; &nbsp; Hespere Rex, dulces, Hespere, pande fores. [p. 472] </poem> ====XI.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam puella (viden, viden?) propinquae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raptanda e gremio necessitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah ah lacrimulis rudem pudorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Testatur tenerisque lubricisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An veris? mihi non liquet. vidento &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felix lectulus & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pernox lectulus, & lucerna felix. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae quam millia multa basiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot risus numerabit; & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot suspiria, quot leves cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gannitusque & anhelitus procaces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitasque atque neces reciprocantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot tot semina mutui favoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot flammas sine fine fulgurantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tot dulces tot amabiles levesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Curas deseret intimis medullis. </poem> ====XII.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cernin&#146;? Hesperus audiit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et caeli reserans fores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces labitur in choros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praes bonae Veneris, bono &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Salutaris amori. [p. 473] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque quam cupide novos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Molli lumine conjuges &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spectas, cornibus aureis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctiluca perambulans &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aetherem spatiosum! </poem> ====XIII.==== <poem> Quid tibi nunc animi dicam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Ah tenera, ah nullo tacta puella viro, Cum ferus ille tuos invitae invadet ocellos, &nbsp; &nbsp; Et Veneris blandas irruet in speculas? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Zonulamque zonulamque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diu ligatam zonulam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munus almae Virginensis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solvet inproba manu? Incipietque malus teneras celata puellas {{Versus|10}} Orgia, virgineosque lares timidique pudoris. Hospitium violare, & figere gestiet audax Interiore tropaea sinu? Latet anguis in herba Lubricus, & tumidas non raro assurgit in iras, Purpuream tollens niveo de vertice cristam, {{Versus|15}} Virginibus metuenda lues. Procul este puellae, Quas thalamos intra trepidae pia cura parentis Detinet, & casto custodit sedula lecto. [p. 474] Ille & virgineum quondam populatus honorem Saevit ovans immane: at membra per omnia sensim {{Versus|20}} Proserpit, lentumque trahit contagia virus. Signa tibi dicam: roseus vigor ora reliquit, Grandescunt oculorum orbes, & sub cute laxa Lumina hebent; non jam radiis ridentia puris, Sed qualis facies cantatae lurida Phoebes {{Versus|25}} Haemonium murmur nocturnaque carmina pallet; Livent labra, trahuntque leves fastidia caenae. At tumor informis medio de corpore late Prominet, & caecum distendit languida pondus Viscera. Dii tantum terris avertite monstrum! </poem> ====XIV.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu, venusta, noli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcem timere luctam: Mox ferus ille tuis succumbet victor in ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Milliesque milliesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mille mille basiis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ceu columbulae procantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eluet suum scelus. </poem> ====XV.==== <poem> I modo: nec sponsi votum corrumpe morando, Osculaque innuptis jam jam suprema puellis Divide: cras matri similis cras nupta redibis. [p. 475] </poem> ====XVI.==== <poem> At tu ferree, tu potes capillos, Ah illos nimis aureos capillos, Sic confundere, sic manu proterva Suggestum quatere & comae decorem? {{Versus|5}} Tune ferree lacteas papillas, Illas horridulas nimis papillas, Ah illas leviter sororiantes, Nec laxis nimis orbibus natantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tactu premes salace? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Digitisque ludibundis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per os genasque dulces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectusque mollicellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blandumque ventris aequor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si nominare fas est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sed quid moror Catones?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis ah beatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad Cypridis viretum? </poem> ====XVII.==== <poem> Sed sufflaminor: abstinete Musae: Jam pervenimus usque ad umbilicum. [p. 476] </poem> ====XVIII.==== <poem> Macte animis, invicte Heros. sic itur ad astra. Neu te ignava quies teneat similisque sopori. Arma move, & veteres dilecta in compare flammas Exonera. Tibi cessit amans, spolioque cruentae {{Versus|5}} Virginitatis ovas laeta dignissime myrto. Hoc virtutis erat. sic famam extendite factis, Dum Subigus Pater atque alacri Mater Prema vultu Dant lateri vires blandoque alimenta labori. Mox (ita fata velint) dulces, nova gaudia, nati {{Versus|10}} Ludent ante tuos, rerum inscia turba, Penates; Qui Patris ingenium referant Matrisque pudorem, Atque utriusque gerant confuso sanguine vultus. Ominor, & facili firmant fausta omina nutu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quorum perennis usus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Volumnus ac Volumna. </poem> ====AD PETRUM FRANCIUM. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C YCNI candidior po&#235;ta plumis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunctis dulcior o po&#235;ta cycnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Scis me sedibus huc & huc vagari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incertis, laris indigum quieti, [p. 477] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec larem tamen esse nec quietem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usquam, quae excipiat meos labores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, per Genium tuum atque dextram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per communia sacra, perque Musas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fac ut tutius aptiusque vivam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} (Nam potes) lare proprio meoque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te praedia posco, non superbam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae luxuriem decusque villae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Regum atria, non domos potentum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum, cum venia tua, tuum illud &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sacrum pectus Apollini & Dionae. </poem> ====DE EODEM. ==== <poem> A TRIA, quae toties FrancI dicentis Apollo &nbsp; &nbsp; Personat, & Latia sacra facit cithara; Ecquid, cum Clario pendemus ab ore frequentes, &nbsp; &nbsp; Pendent & sacri pulpita Gymnasii? {{Versus|5}} An docili mage sorte ipsas jam reddere voces &nbsp; &nbsp; Norunt, & Latios addidicere sonos? Mira fides rerum! pro te, carissime Franci, &nbsp; &nbsp; Si taceas, possint ligna vel ipsa loqui. [p. 478] </poem> ====AD SODALES, <i>cum ingens raucedo omnem urbem invasisset.</i>==== <poem> A T cur jamdudum rauci torpetis olores, &nbsp; &nbsp; Lentaque Pierium pectus adurit hiems? Omnes lippi oculis, mucosi naribus omnes, &nbsp; &nbsp; Inviti solitum destituistis opus. {{Versus|5}} Nec cordi lyra, nec cordi jam barbitos ulli est, &nbsp; &nbsp; Pendet & ingrato pariete muta chelys. Scilicet has laesus poenas inmisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Raucaque Poeonia guttura fraudat aqua. Quid mirum? merito percussos frigore vates, &nbsp; &nbsp; Frigidius quotquot Musica sacra colunt. Broukhusius valet, ecce, choro languente suorum, &nbsp; &nbsp; Et cum Broukhusio Francius, ecce, valet. Illos Aonio lymphatos pectore thyrso &nbsp; &nbsp; Praestitit immunes frigoris iste calor. [p. 479] </poem> ====ATHENAEO HAGIENSI S.==== <poem> Q UALIS Apelleos commendat fama colores, &nbsp; &nbsp; Mentoris aut doctas Parrhasiive manus: Talis vicino vernat tibi laurea luco, &nbsp; &nbsp; O Phoebi o Charitum nobilis, Haga, domus! {{Versus|5}} Cui Nereus circum irriguis mitissimus undis &nbsp; &nbsp; Plaudit, & Aonio cum grege nuda Venus; Et puer ille ferox, Veneris justissima cura, &nbsp; &nbsp; Miscens furtivis gaudia cum lacrimis. Hae tibi sint artes, positis quas maximus armis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invicta Princeps proteget ipse manu. Illius quanto, tanto tua gloria cursu &nbsp; &nbsp; Ibit ad Eoos, ibit ad Hesperios, Roma triumphatas dum moerens lugeat artes, &nbsp; &nbsp; O Phoebi, o Charitum nobilis, Haga, domus! </poem> ====VILLA HENRICI THOLINGII. ==== <poem> Q UAE nunc innocuis celebror domus hospita Musis, &nbsp; &nbsp; Auriaci nuper area Martis eram. Exemploque meo docui, sub Principe tanto &nbsp; &nbsp; Et villas magnis urbibus esse pares. [p. 480] </poem> ====HYPSIPYLES ORATIO AD IASONA DISCEDENTEM <i>ex Valer. Flacci Argon. lib.</i> 2.==== <poem> E RGO sedet nostros, ingrate, relinquere portus, &nbsp; &nbsp; Et tua crudeli credere vela Noto? Vela, Dei! vixdum iratis subducta procellis, &nbsp; &nbsp; Et quassum longo turbinis imbre latus? {{Versus|5}} Nec subit illius facies tristissima noctis, &nbsp; &nbsp; Inque novam Hippotadae fuscina sumta ratem? Cum te deprensum magno ferus aequore Nereus &nbsp; &nbsp; Per non tentatas noluit ire vias: Et stridens Boreas, & aquosus inhorruit Auster, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et quicumque sacras flamine verrit aquas; Cum pavor & luctus, & plurima mortis imago &nbsp; &nbsp; Jam jam forbendam terruit usque ratem. Haec timidae quondam (memini) jurare solebas, &nbsp; &nbsp; Et tecum toties sum mihi visa mori. {{Versus|15}} Tum te Lemniaca nimbosae Pleiades arce &nbsp; &nbsp; Non minus ingrata detinuere mora. At modo, cum primo rubuerunt astra sereno, &nbsp; &nbsp; Deseror. heu, caeli purior aura nocet. [p. 481] &nbsp; &nbsp; Si tamen adversae puppis tua litore Thraces {{Versus|20}} Staret, & inceptum vela vocaret iter, &nbsp; &nbsp; Sic fugeres? sic deserto, crudelis, amore Hypsipyle nullos diceret esse Deos? &nbsp; &nbsp; Nunc rerum sublimis amor, nunc gloria pectus, Nunc & Phryxaei velleris urit honos. &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Nunc ferus ad Scythici Phasis vocat ostia ponti, &nbsp; &nbsp; Regiaque Aeaetae, litoraque alta gelu. Quo fugis, Aesonide? longa est via, longa pericla. &nbsp; &nbsp; Obluctor votis hic minus acqua tuis. Nam mihi nescio quis rumor jam perculit aures, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qualis ab incenso fulgurat axe fragor; Esse viros illic, quorum flammata veneno &nbsp; &nbsp; Tela necem certam, vulnera lenta ferant. Quin & pervigili narrant servata draconi &nbsp; &nbsp; Vellera, custodis tuta furore sui. {{Versus|35}} Non illum placida deludat imagine Morpheus: &nbsp; &nbsp; Excubat, & nigrum sibilat ante nemus. Fertur & Aeaetae Stygiae sacrata Dianae &nbsp; &nbsp; Filia, Circaeis aemula carminibus. Illa vel e trepido Lunam deducere caelo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Creditur, & retro cogere Solis equos. Quam metuo, ne te rapiat mihi barbara pellex, &nbsp; &nbsp; Et memorem Hypsipyles non sinat esse tuae! [p. 482] Quam metuo, ne te cantu aut pollentibus herbis &nbsp; &nbsp; Mutatum nostro cogat abesse toro! {{Versus|45}} Sed quoniam tanti Nephelaei velleris aurum &nbsp; &nbsp; Ducitur, & patriis praeda ferenda tholis, I felix, quo te nulli tentata priorum &nbsp; &nbsp; Gloria, & invicti pectoris ardor agit. Tum quae parva fero magni argumenta favoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accipe: sic tecum sic quoque juncta vehar: Patris ubi currum servati & conscia sacra &nbsp; &nbsp; Haec mea solerti dextera pressit acu. Accipe & hunc ensem notumque insigne Thoantis, &nbsp; &nbsp; Aesonide, Aetnaei flammea dona Dei: {{Versus|55}} Ut tecum medio bellorum in pulvere, tecum &nbsp; &nbsp; Arma geram, & Minyas praelia in ipsa sequar. Illa meus quondam genitor sine crimine gessit, &nbsp; &nbsp; Digna tuis manibus, digna furore tuo. Illa precor referas Scythico respersa cruore; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sentiat Haemonias Colchidis ora manus. Neu te femineae capiant oblivia Lemni: &nbsp; &nbsp; Prima suos fessis praebuit illa sinus. Prima per immensi jactatis aequora ponti &nbsp; &nbsp; Obtulit hospitium, conjugiumque dedit. {{Versus|65}} Huc tu, post domitos Scythicae telluris alumnos, &nbsp; &nbsp; Flecte ratem, ac nostro litore vela lege. [p. 483] Per si qua est meritis fiducia, si quis amantis &nbsp; &nbsp; Hypsipyles memori pectore spirat amor. Tum mihi narrabis faciemque habitumque locorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Praeliaque, & longae longa pericla viae: Quantus & inplicito per mille volumina nexu &nbsp; &nbsp; Presserit obscaenam Martius anguis humum. Cuncta ego narrantis pendens mirabor ab ore, &nbsp; &nbsp; Ut stupet ad vestram nunc mea turba chelyn. {{Versus|75}} Proque tuo reditu toto grege mollior agna &nbsp; &nbsp; Inbuet accensos, me faciente, focos. Ipsa viam, qua tu magnam descendis ad urbem, &nbsp; &nbsp; Floribus, ac pictis vestibus ipsa tegam. Et mecum patri parvus protendet Iason &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Brachia: pars mecum sanguinis illa tui est. Lemniadesque meae, Grajis bene cognita taedis &nbsp; &nbsp; Corpora, in amplexus, oscula in arta ruent. Hanc agat o utinam caelo festinus ab alto &nbsp; &nbsp; Lucifer, & puro proferat ore diem! {{Versus|85}} Nec me desertam misera patiatur in acta &nbsp; &nbsp; Nunc spe, nunc dubio saepe timore mori. [p. 484] </poem> ====IN VINDEMIAM ANNI MDCLXXVI. AD BACCHUM. ==== <poem>J AM sinu pinguis sua dona pleno Fudit Autumnus; tenerique succum Palmitis pressans nova condit acer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musta colonus. {{Versus|5}} Jam fluunt largis pretiosa rivis Vina, jam laetum lacus haurit imbrem, Unde distendant operosa totas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dolia cellas. Largus apricos amicire colles, {{Versus|10}} Bacche, lascivis virides corymbis, Sume quos pubes tibi vovit omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rustica ludos. Te venenatum meditatus ictum Palmiti placet caper inquilino: {{Versus|15}} Tingit en cultros, verubusque stridunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exta colurnis.<!-- colurnus - gemaakt van hazelnotenhout --> Te vocat festis operatus aris Vinitor, multo petulans cachinno; Plaudit incomto tibi feriatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine pagus: [p. 485] Mollibus circum spatiosa gaudet Pinus oscillis: madidus recenti Rusticus musto tibi certat unctos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ire per utres: {{Versus|25}} Ridet argutae joca nuda turbae, & Simplices lusus, hyalo virentem Explicans peplum viridique honestus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crine Mosella. Ille te prono veneratur amne, {{Versus|30}} Laevis o Nyseu, sua ne Falernae Uva decedat, neque Formianae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus umbrae; Neve nascentes populet racemos Saeva tempestas, violensve gemmas {{Versus|35}} Verberet grando, nimiove Titan &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardeat aestu. Tu, Pater, magno moderare caelo Alteram in messem, meliore semper Sorte pubescat generosa largo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vinea foetu. [p. 486] </poem> ====AD PYRRHAM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 5. Miseros esse, qui illius amore teneantur. se ex eo, tamquam e naufragio, enatasse. <i>Quis multa gracilis te puer in rosa</i> &c.==== <poem> Q UIS puer in multa pavidam te candidus urget, &nbsp; &nbsp; Pyrrha, rosa, liquido sparsus odore caput? Compositus tecum grati sub fornicis antro? &nbsp; &nbsp; Cui flavam tarda solvis ab arte comam {{Versus|5}} Simplex munditiis? quoties heu perditus ille &nbsp; &nbsp; Discet mutatos tam cito flere Deos, Mutatamque fidem! quoties nigro aspera vento &nbsp; &nbsp; Aequora & insolitas ire stupebit aquas? Qui nunc te facili fruitur nunc credulus aurea, &nbsp; &nbsp; Teque sibi vacuam tempus in omne vovet, Militiae rudis, & fallacis nescius aurae. &nbsp; &nbsp; Ah miseri, qu&#238;s tu non bene nota nites! Diis maris hic paries tabula me dicet in ista &nbsp; &nbsp; Exuvias lenti ponere naufragii. [p. 487] </poem> ====DE GLYCERA. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 19. Se illius amore uri, <i>Mater saeva Cupidinum</i> &c.==== <poem> E T Semeles puer, & lasciva licentia vitae, &nbsp; &nbsp; Et Cytherea suis juncta Cupidinibus, Dudum sopitis animum nunc reddere flammis &nbsp; &nbsp; Me jubet, ac veteres quaerere delicias. {{Versus|5}} Urit me Glycerae nitor aureus, aureus ille, &nbsp; &nbsp; Et Pario longe marmore splendidior. Urit jucundi lascivia grata pudoris, &nbsp; &nbsp; Atque oculos hebetans laevis imago meos. In me tota ruens improviso agmine Cypris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deseruit Cyprum, deseruitque Paphon: Nec patitur rigidosque Scythas Parthosque feroces &nbsp; &nbsp; Dicere, & astutae spicula versa fugae. Hic mihi verbenas, hic aram e cespite vivo &nbsp; &nbsp; Ponite, & exstructo tura cremanda foco. {{Versus|15}} Nec desit pateris bimi spuma ignea Bacchi. &nbsp; &nbsp; Sic veniet nostris lenior illa sacris. [p. 488] </poem> ====AD LYDIAM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 25. Insultat ei, quod jam vetula, vicissim a juvenibus contemnatur. <i>Parcius junctas quatiunt fenestras</i> &c.==== <poem> A UDIVERE meos miserantia Numina questus. &nbsp; &nbsp; Vicimus, & votis dextera plausit avis. Vicimus. en istos jam nunc Cytherea tumores &nbsp; &nbsp; Contudit, ad nostras officiosa preces. {{Versus|5}} Non tua nocturnas suspirat saucia rixas, &nbsp; &nbsp; Non tua nocturnas janua blanditias: Limen amat tantum, tacito suffixa tigillo, &nbsp; &nbsp; Nec stridet raucis inproba cardinibus; Nec gaudet longa juvenem versare querela, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fulcit gemino limine molle latus. Nullas illa videt deserto poste corollas, &nbsp; &nbsp; Aut matutinas pon&#232; jacere faces. Jamne licet toto securos pectore somnos &nbsp; &nbsp; Ducere, & in multum continuare diem? {{Versus|15}} Qualis Epimenides Lethaeo tempora ramo &nbsp; &nbsp; Saucius exesis rupibus accubuit. [p. 489] At (memini) quondam fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Illud praecipue tempus amore teri: Quodque soporatae tenebris penderet amaris &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Somnus, & ingrato murmure sera quies. Seu strepitum citharae comtus tentaret adulter, &nbsp; &nbsp; Spargeret aut veteris limina flore meri: Sive miser longo testatus sidera fletu &nbsp; &nbsp; Damnaret lentae tempora saevitiae; {{Versus|25}} Et te fallaci suffultam colla lacerto &nbsp; &nbsp; Diceret alterius nunc in amore mori. Haec, & plura, inquam, fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Lydia; nunc fatis utere laeta tuis. Incubat alta quies foribus, noctisque silescit &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ambitus, & nullo pulsa cliente domus. Nullus erit, qui te, caelo labentibus astris, &nbsp; &nbsp; Intempestivos excitet ad numeros: Seque tuum dicat, dum tu sopita recumbis, &nbsp; &nbsp; Pervigilem surdas ante sedere fores. {{Versus|35}} Nec mirum, cum sis annosis obsita rugis, &nbsp; &nbsp; Dissimuletque tuas barbara mitra nives: Et prono molles inclinent pondere mammae, &nbsp; &nbsp; Nec lepor obtusis fulguret ex oculis. Haec sed poena tui pars est extrema doloris. &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sunt majora, quibus vix superesse velis. [p. 490] Ipsa Venus, primae fastus testata juventae, &nbsp; &nbsp; Impuro lacerum transiget igne jecur. Perque vias omnes moechos sectabere, perque &nbsp; &nbsp; Compita, & indomitae more fereris equae; {{Versus|45}} Cui furor atque acres stant circum viscera flammae. &nbsp; &nbsp; Nec tamen invenies qui satiare velit. Inque vicem fastus tunc experiere protervos, &nbsp; &nbsp; Lydia, & exclusam quid sit abire domum. Et saepe iratis vexabis morsibus ungues, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et senium & formae damna querere tuae: Quod virides hederas pubes lactissima gestet, &nbsp; &nbsp; Seque corymborum nexibus involuat: At myrtum arentem glaciali dedicet Euro, &nbsp; &nbsp; Ut semel adfectas contrahit aegra comas. </poem> ====AD ALBIUM TIBULLUM. <i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 33. Ne doleat sibi rivalem juniorem a Glycera anteponi. <i>Albi ne doleas plus nimio memor</i> &c.==== <poem> A LBI, ne doleas ultra placitumque modumque &nbsp; &nbsp; Perfidiae Glyceres saevitiaeque memor. Neu tibi sit querulos Elegos deducere, quare &nbsp; &nbsp; Praeniteat laesa junior iste fide. [p. 491] {{Versus|5}} Cyrum ardet tenui praesignis fronte Lycoris; &nbsp; &nbsp; Asperior Cyrum detinuit Pholo&#235;. Sed prius ipsa lupum sectetur capra ferocem, &nbsp; &nbsp; Quam Pholo&#235; turpi peccet adulterio. Sic visum Veneri, quae sub juga ahenea formas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Impariles saevo mittit acerba joco. Ipsum me melior peteret cum flamma Venusque, &nbsp; &nbsp; Myrtala blanditis clauserat in pedicis Liberta, Hadriaca longe truculentior unda, &nbsp; &nbsp; Ut curvat Calabros irrequieta sinus. </poem> ====AD ASTERIEN. <i>Horat. lib.</i> 3. <i>Od.</i> 7. Consolatur eam, de viri sui absentia moestam, ac sollicitam. <i>Quid fles Asterie, quem tibi candidi</i> &c.==== <poem> Q UID fles, Asterie, primo quem vere Favonii &nbsp; &nbsp; Candidiore tibi numine restituent, Egregium Gygen, mox Thyna merce beatum &nbsp; &nbsp; Indelibata conspicuumque fide? {{Versus|5}} Quem Notus Ioniis postquam jactavit in undis &nbsp; &nbsp; Accepit placidis Oricos aequoribus. Post insana tamen flagrantis sidera Caprae &nbsp; &nbsp; Frigidus in vacuo secubat ille toro: [p. 492] Absentisque tuos misere suspirat ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Insomnis, multis non sine lacrimulis. Atqui mille modis tentavit Ionicus hospes &nbsp; &nbsp; Perdere tam sanctae jura pudicitiae; Sollicitum referens dominae sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Utque tuo pellex ardeat igne Chlo&#235;. {{Versus|15}} Historiasque monet fallax peccare docentes: &nbsp; &nbsp; Foemina ut obscaenis acta cupidinibus Heu facilem impulerit mentito crimine Praetum &nbsp; &nbsp; Perniciem ad gnati corripuisse gradum: Ut prope Tartareos Peleus lustrarit hiatus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnessam castus dum fugit Hippolyten. Haec ille, at frustra: nam voces integer audit, &nbsp; &nbsp; Integer, & scopulis surdior Icariis. At tibi plus justo placeat vicinus Enipeus, &nbsp; &nbsp; Captaque blanditiis decipiare, cave. {{Versus|25}} Quamvis non alius melius flexisse ferocem &nbsp; &nbsp; Quadrupedem in Martis gramine conspicitur; Etrusco citius nec quisquam denatat alveo, &nbsp; &nbsp; Reddidit ut lassos multa palaestra viros. Claude tuas prima potius sub nocte fenestras, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Deque domo noli despicere inque vias: Mollis ubi querulo modulatur tibia cantu &nbsp; &nbsp; Teque solet duram dicere, dura mane. [p. 493] </poem> ====DIALOGUS HORATII ET LYDIAE. Horat. lib. 3. Od. 9. <i>Donec gratus eram tibi</i> &c.==== <poem> HOR.&nbsp; D ONEC gratus eram, donec tibi, Lydia, carus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec juvenum potior quisquam in amore novo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambitiosa dabat formoso brachia collo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vincere Achaemenias sum mihi visus opes. LYD.&nbsp; Donec non alia caluisti, Flacce, puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sibi praelatam est Lydia passa Chlo&#235;n, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lydia foecundi tunc nominis, Ilia prae me &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viluit, Etrusco Tibride dignus amor. HOR.&nbsp; Me nunc Thressa Chlo&#235; regit, & sibi mancipat uni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam citharae, dulces quam decuere modi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro qua non metuam gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si longum fata superstes erit. LYD. &nbsp; Me parili torret Cala&#239;s face: mutuus illum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Est amor, & geminas condit in ossa faces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo bis patiar gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si semper fata superstes erit. HOR. &nbsp; Quid si prisca redit Venus extinctusque Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diductosque una compede cogit amor? [p. 494] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si flava excutitur mutata mente Chloilla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et rejecta meum Lydia limen amat? LYD. &nbsp; Quamquam sideribus formosior omnibus ille est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu levior sicco cortice, tu foliis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Improbe, & Hadriaco longe iracundior aestu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum dulce mihi vivere, dulce mori. </poem> ====In Historiam plantarum indigenarum A PETRO NYLANDIO <i>adornatam.</i>==== <poem> B ELGA, quid ignotas frutices felicis Eo&#239;, &nbsp; &nbsp; Germina quid siccae suspicis Arabiae? Dives opis Natura suae, nec muneris illic &nbsp; &nbsp; Largior, effoetos non tulit inde sinus. {{Versus|5}} Aspice quid patriis passim nascatur in oris, &nbsp; &nbsp; Quidque suo felix munere terra ferat. Haec quoque planities, & aquis obnoxia rura &nbsp; &nbsp; Nonnihil, indigenas quo tueantur, habent. Haec tua sedulitas, haec est tua, docte Nylandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Naturae Batavos quae vetat esse rudes. Vindice te, longum neglecta, Batavia mater &nbsp; &nbsp; Agnoscit dotes ipsa, legitque suas. [p. 495] </poem> ====REGNERO STAPELIO, AMICO INTIMO, <i>cum natali decimo nono initiaretur.</i>==== <poem> R EGNERE, mentis dimidium meae, Idemque nostri grande decus chori! &nbsp; &nbsp; Quem Musa componit vetustis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus, ingeniisque Grajis; {{Versus|5}} Quod jam merenti dem Genio sacrum, Qui dulce terris contulit hoc caput, &nbsp; &nbsp; Carique dignatur sodalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Visere laurigeros penates? En, ipse, vitta vinctus & insula, {{Versus|10}} Accedo flammas, dum generosior &nbsp; &nbsp; Stridebit injecto Falerno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ignis, & Arabios odores Depascet audax. Ter Genium sono Alto ciebo, ter genialibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cingemus aras, ecce, filis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terque mero faciam atque ture. Dein cum capillis fulserit aureis Daphnea laurus, Stapelium decus, [p. 496] &nbsp; &nbsp; Spumante Methymnea vitro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Vina dabis, facilique risu Duces tenebras; & lepido gregi Permistus, inter delicias, jocos, &nbsp; &nbsp; Salesque, & abruptos cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pieridas hilaremque Bacchum {{Versus|25}} Phoebumque patrem rite precabere. Qui si valenti nos agat impetu, &nbsp; &nbsp; Pertaesus exclamabis, Ite, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ite domum, saturi po&#235;tae! </poem> ====Largissimo & humanissimo hospiti REGNERO STAPELIO, laetitiae datori. ==== <poem> Q UI modo desidia torpebam lentus inerti, &nbsp; &nbsp; Ex epulis cogor esse po&#235;ta tuis. Optime Stapeli, nox ista & coena Deorum &nbsp; &nbsp; Non patitur residem delituisse chelyn. {{Versus|5}} Excitat ignavos Bacchus tuus, ecce, calores, &nbsp; &nbsp; Et duplici vatem numine fervor agit: Qui simul illius conspexerit ordinis unum, &nbsp; &nbsp; Quos dederant socios mensa merumque sibi, [p. 497] Occurret lepidae laetissima noctis imago, {{Versus|10}}&nbsp; &nbsp; Nec poterit coenae non memor esse tuae. O tenebras meminisse mihi jucunda voluptas! &nbsp; &nbsp; Candidior niveo nox erat ista die. Sive ego virgineos mirabar fixus ocellos, &nbsp; &nbsp; Omnia quaeque Venus, Gratia quaeque probet. {{Versus|15}} Seu mihi succurrunt, quoties tero compita plantis, &nbsp; &nbsp; Nocturnae risus deliciaeque viae: Sive ego Sardamum fluctusque recordor Yaeos, &nbsp; &nbsp; Dum placuit noctem continuare die; Seu potius lepidos amisso pignore lusus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Respicio, & macrae subdola tela Necis. Haec quoque, Stapeli, tibi debeo gaudia, cujus &nbsp; &nbsp; Auspiciis noctem traximus atque diem. Pro quibus officiis (si fas sit) amice, precamur, &nbsp; &nbsp; Ut mensae praeses annuus esse velis: {{Versus|25}} Et nos natalis, seros rediturus ad annos, &nbsp; &nbsp; Convivas videat saepius esse tuos. Auguror. en, hilares Liber pater explicat alas, &nbsp; &nbsp; Annuit & votis turba novena meis. [p. 498] </poem> ====In obitum HADRIANI JUNII TRAJECTINI <i>Praeceptoris sui.</i>==== <poem> H Ic certe locus & tranquillae spiritus aurae, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia de scatebris, Et matutini Alcyonum trans litora questus, &nbsp; &nbsp; Densaque quae facilem pinus opacat humum, {{Versus|5}} Dum me secretis juvat indulgere querelis, &nbsp; &nbsp; Sufficient lacrimis apta theatra meis. Et quoties lacrimas vox singultata relinquet, &nbsp; &nbsp; Et quoties gemitu tristia verba cadent, Ista meos toties renovabunt germina luctus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lymphaque & hirsutis aura sub arboribus. Sive subit crimen Cyparissus nobile Phoebi, &nbsp; &nbsp; Sive, Arethusa, tuae conscia ripa fugae. Tum seu flebilibus te scriptum, Hyacinthe, figuris, &nbsp; &nbsp; Seu tueor Narcissi exitiale decus: {{Versus|15}} Aut quae olim Veneris sacro rosa tincta cruore &nbsp; &nbsp; Ingenui foliis signa pudoris habet; Occurret toties heu florum flosculus ille &nbsp; &nbsp; Junius, & lacrimas aggeret usque novas: Junius ah nostrae spes invidiosa juventae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mnemosidum & Phoebi Junius alter amor; [p. 499] Flumen inexhaustum Suadae, Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Et Charitum & Genii prodigialis apex. Ille pater priscae Veneris, pater ille leporum, &nbsp; &nbsp; Ille animus Consi, Mercuriique decus, {{Versus|25}} Assertor Musarum & amicum fulmen Athenae, &nbsp; &nbsp; Deliciaeque hominum, deliciaeque De&#251;m, Junius, aeternum nostro sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Ah fuit, ah justum concidit ante diem. Nam quamvis multi numeraret Consulis annos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Duceret & longam sedula Parca colum, Praematurus abit, nec Musas debuit umquam &nbsp; &nbsp; Deserere: aeternum vivere dignus erat. Adspice uti passis ululet Heliconia Na&#239;s &nbsp; &nbsp; Crinibus, & molles lancinet ungue genas, {{Versus|35}} Uberaque inmiti tundat genialia palma, &nbsp; &nbsp; Squaleat ut densis oris honos lacrimis. Excitae planctu Aonio de vertice Musae &nbsp; &nbsp; Accurrunt fusis per trepida ora comis: Et caros cineres, & magni funus alumni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ossaque sacratis excipiunt calathis; Sacratis calathis, docti qu&#238;s nominis urnas &nbsp; &nbsp; Ad postes decorant, Dia Moneta, tuos. Et lacrimis spargunt & flavis crinibus umbras, &nbsp; &nbsp; Idaliisque tegunt molliter ossa rosis. [p. 500] {{Versus|45}} Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub ilicibus, Et laureta sacro Parnasi pota liquore &nbsp; &nbsp; Stridunt argutis lene cacuminibus. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum matutino Lucifer exit equo, Et cum nocturnum praecedit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Astraque nox fuscis involuit tenebris. Vos lugere decet sparso vos lacte meroque, &nbsp; &nbsp; Et manes tanti rite piare Viri: {{Versus|55}} Et tumulo inferias dare & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Et dare puniceas ante sepulcra rosas; Ut qui postgenitis ipso mirabilis ausu &nbsp; &nbsp; Asseruit forti Musica signa manu, Gaudeat aequalem meritis certare favorem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et sub humo vestrum sentiat officium. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Et singultato frangite verba sono. Heu heu vester honos, vestri lux una decoris &nbsp; &nbsp; Occidit, & tristi murmure plangit humum. {{Versus|65}} Hoc habet: attonitas ferali carmine Musas &nbsp; &nbsp; Protinus ad moestas movimus inferias. [p. 501] </poem> ===Appendix ad Silvas. === ====In Urbem VIENNAM <i>Turcarum obsidione liberatam.</i>==== <poem> C OGE sub innumeras, Othomanica Luna, phalanges, Europaeque Asiaeque manus; cape perfida tela; Odrysioque ferox descendat Dacus ab Haemo, Ut caput imperii scelerato Marte Viennam {{Versus|5}} Cingat, & Austriacas vertat de sedibus arces. At non Caesareos Div&#251;m clementia muros Deseruit, Geticoque urbem devovit Averno. Threicias trepidare minas, dare terga Tyrannos Vidimus, & nostro prostratos fulmine Turcas, {{Versus|10}} Atque exhausta suis immania castra ruinis. Perfringit validus Mahometica signa Polonus, Sarmatica clangente tuba: ruit acer in hostem Indomito spectandus equo, pulcroque decorus [p. 502] Pulvere Bistoniae pallentia cornua Phoebes {{Versus|15}} Sanguine tingit, & Aegaei freta lata profundi Cogit in attonito conversa recedere fluctu. Non tibi Peneam, Dux invictissime, Daphnem Europae plectant populi, nec fronde caduca Praecingant regale caput: tibi lucidus Aether {{Versus|20}} Solibus innumeris & puro lumine claram Irradiet frontem, vivoque coronet in auro Victrices pia Fama comas; tibi Vistula totis Applaudat spatiosus aquis; tua Carpatus arma Praerupto de monte sonet; tua flumine lato {{Versus|25}} Arma Borystheniae resonent Mavortia rupes. [p. 503] JANUS BROUKHUSIUS OBIIT XII KALEND 1707 </poem> ===Ad lectorem.=== N Ihil est cur te moveat varia in his libellis orthographia, aut scribendi ratio, vel eam disparilitatem putes nostrae negligentiae adscribendam. Siquidem nata illa est ex variis temporibus, quibus hoc vel illud carmen conscriptum est, quando auctor vel hanc vel illam sententiam amplectebatur, vel repudiabat. Hinc illa discordia in <i>affligere</i> & <i>adfligere</i>, in <i>arctus</i> & <i>artus</i>, in <i>caepit</i> & <i>coepit</i>, in <i>exspecto</i> & <i>expecto</i>, in <i>imbibere</i> & <i>inbibere</i>, <i>inplere</i> & <i>implere</i>, <i>inproviso</i> & <i>improviso</i>, <i>inlibatus</i> & <i>illibatus</i>, <i>inportunus</i> & <i>importunus</i>, <i>illustris</i> & <i>inlustris</i>, <i>Maeonius</i> & <i>Moeonius</i>, <i>sepes</i> & <i>saepio</i>, <i>thura</i> & <i>tura</i>, <i>cygnus</i> & <i>cycnus</i>, multisque aliis, quae colligere tanti non est, quaeque ipse per te conciliabis, & ad certum ordinem rediges. Carmen ultimum non suo loco positum esse Appendicis titulus significat. Neque id aliqua accidit incuria. Namque id satis mature invenimus, sed consignatum chartula, tam mutila & lacera, quippe quam diu in crumena gesserat po&#235;ta, ut taedium nos caperet ductus literarum persequendi. Evicit tamen istam molestiam novus labor, cujus improbitate superavimus tandem, quod superari non posse principio arbitrabamur. Jam vero te accinges ad hos errores, qui operarum incuria irrepserunt, corrigendos, ne hic illic offendas, aut quid inter legendum te moretur. j340kpn7gkmijtys4bqh4ubyza2hi8s 267691 267690 2026-05-28T20:58:23Z Demetrius Talpa 13304 /* Jani Broukhusii carminum juvenilium liber. */ 267691 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Janus Broukhusius |OperaeTitulus=Poemata omnia |OperaeWikiPagina= |Annus= Saeculo XVII |SubTitulus= |Genera=carmina |Editio=Amsteladaemi 1711 |Fons=[https://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Latijn/BroukhusiusPoemata1711.html De Heinsius Collectie] }} ==Jani Broukhusii <br>POEMATA OMNIA.== <center> Jani Broukhusii <br>POEMATUM LIBRI SEDECIM. <br>Editore DAVIDE HOOGSTRATANO. AMSTELAEDAMI <br>Excudit FRANCISCUS HALMA, <br>Illustr. Frisiae Ordinum Typographus ordinarius. <br>MDCCXI. </center> ===<i>Viro nobilissimo</i> Joanni de Witt, urbi Amstelaedamensi a secretis s. p. d. David Hoogstratanus.=== J ANI BROUKHUSII, ingeniorum sui temporis principis, Po&#235;mata Tibi, Vir Nobilissime, offero & inscribo. Et cui poteram melius, quam Tibi, qui licet [fol. *3v] satis occupatus sis & districtus laboribus indies Reip. impendendis, tamen Musas ab aedibus Tuis numquam excludis, sed earum suavitatem exemplo aliorum magnorum & illustrium virorum, remissionis a gravioribus curis & laxamenti instar habes, omne tempus, si quod vacuum & subsecivum occupationibus Tuis potes subducere, in nullis relaxationibus libentius consumens, quam in exercitationibus frugiferis, & optimarum disciplinarum studiis? Quotquot enim te norunt, mecum compertum habent, Te jam a tenera aetate ad verae laudis decus inflammatum, nunc quoque studio acerrimo teneri illarum artium, quibus mortales non modo ad humanitatem, sed ad [fol. *4r] quandam excellentiam inter suos aequales conformantur, certe de vulgo eximuntur. Inprimis vero inter omnia studiorum genera nullum aeque Tibi curae est ac po&#235;ticum, tenerrima illa ac delicata eruditionis pars. Hinc non modo bene existimas de po&#235;tis, eorumque operibus: sed si a paucissimis discesserimus, quos referre nullius esset morae, nemo Te uno hac tempestate in patria nostra artem Musicam, a plerisque vel contemtam, vel ludibrio habitam, majore affectu colit & tuetur. Neque est quod hac in parte me quis quam Tibi adulari putet, cum me ab hac suspicione absolvant eximia ingenii Tui monumenta, quae jam doctissimi homines & genuinae elegantiae cultores [fol. *4v] mirantur, & in oculis ferunt. Loquitur pro me ipse Broukhusius, qui cultissima, quae in his libris legitur, elegia, testari voluit, quo in pretio Te Tuasque dotes haberet. Nec dubito, quin gestiant ejus manes, a Te vicissim nobili carmine honestati, si quid manes sentiunt, ingenii sui foetus sub nominis Tui auspiciis a me produci in lucem. Certe succurrit etiamnum mihi non sine magno voluptatis sensu dies ille, quo studii Tui po&#235;tici primitias ei praelegebam, quaque ratione vitam Tuam institueres signisicabam. Quae cum de Te praedicantem me audiret, & suavitate carminis, quod tunc temporis ad me miseras, traheretur, totus in amorem Tui rapiebatur. [fol. **1r] Cumque deinceps in ejus familiaritatem pervenisses, numquam destitit, quoties occasio se offerret, laudare Tuum pudorem, modestiam, vitae integritatem, continentiam, ingenii elegantiam, ceterasque virtutes, quae Virum Tui loci atque ordinis mirifice commendant. Tum quoque coepisti alacrius escendere illum po&#235;ticae felicitatis apicem, majorique ardore laetissima Musarum vireta nobiscum perlustrare, illorumque abstrusos & vulgo invisos recessus peragrare. Quae quidem res magno oblectamento fuit Viro Illustri Francisco Vroedaeo,<!-- [= Fran&#231;ois de Vroede] --> florentissimae hujus Urbis Consuli, & magno eruditorum hominum patrono, socero Tuo, cujus repentinum obitum [fol. **1v] omnes boni lugent, & praeclaras ejus virtutes in perpetua habent memoria. Haec cum ita se haberent, non anxie mihi disquirendum fuit, cui haec Carmina dedicarem, quando Tu statim ultro mihi hoc agitanti veniebas in mentem, quo nempe nemo impatientius tulit moras huic editioni injectas, nemo frequentius questus est sua desideria & vota tam moleste suspendi. Neque minus hoc debui affectui, quo me complexus es etiam nondum visum, & benevolentiae, quam postilla mihi praestitisti, certissimis documentis, recepto scilicet me in album eorum, quos amicitia Tua dignaris, meque nuper taedii pleno, & quaerente ubi respirarem, alloquiis Tuis refecto & [fol. **2r] confirmato. Haec igitur Broukhusiani nominis monumenta, tanquam meae in te observantiae pignus, Vir Nobilissime, accipe illa fronte, qua me soles accipere. Deus, omnis boni fons & origo, Te Tuosque diu servet incolumes. Vale. Amstelaedami postridie kal. Decembr. M DCCX. [fol. **2v] ===Lectori benevolo s. d. David Hoogstratanus.=== L IBERO tandem fidem toties tibi datam, Lector benevole, producendo in lucem hos po&#235;matum Broukhusianorum libros. Ii jamdudum fuissent emissi, cum omni ope & viribus in id incumberem, nisi multa intervenissent impedimenta spissaeque occupationes, & Typographus, postquam typis coepissent describi, omnia alia mente agitans jam quoque de mutanda sede, rebusque suis in Frisiam transferendis cogitasset. Hinc molesta nimis mora consiliis meis est injecta, quam tamen pensavit luculento hoc characte[fol. **3r]re, & splendidis ornamentis, quorum magnificentia omnium &#966;&#953;&#955;&#959;&#954;&#940;&#955;&#969;&#957; oculos & animos advertit & allicit. Voluit scilicet tam egregium monumentum ponere honori & meritis hominis, quem, dum in vivis esset, colebat inprimis & observabat, cujusque ultimis versibus, paulo ante fatalem diem scriptis, fuerat laudatus & honestatus; & sic quoque aliqua parte respondere voluntati, qua sciebat me semper fuisse in amicorum optimum & certissimum: quem amittens jacturam feci irreparabilem, quae ut animum meum non leviter perturbavit, ita non desinit me implicitum tenere molestiae ac moerori, cujus acerbitatem nec longa dies est mollitura. Postquam enim Petrus Francius, vir celeberrimus, & Eloquentiae Romanae Graecaeque gloria florentissimus, quo utebar etiam familiarissime, rebus humanis esset exemtus, solus superfuit Broukhusius, quicum omnem meam voluptatem, & si quid animo haereret asperum & insuave, partiri solebam: solus, in cujus sinu curas meas deponebam, cuique omnia mea consilia credebam. Numquam certe animo meo excidet illud tempus, quo primum in hac urbe, deinde in secessu suburbano, in quem se abdiderat jam militiae satur, & rude donatus, ut se totum studiis involveret, tot horas jucunde consumsimus confabulationibus de optimarum artium & literarum studiis, deque scriptoribus cum antiquis, tum novis, [fol. **3v] qui in eo genere laudis & scientiae excellentes diserte scribendi gloria floruerant, & inde nomen immortale fuerant consecuti: deque aliis rebus multis, quas ille, ut stupenda valebat memoria, recensens animum meum mirisica voluptate perfundebat. Unde fiebat ut, quoties dubia mihi aut nodi in versandis antiquis scriptoribus oriebantur, aut aliquid de antiquitate Romana requirendum, aut po&#235;ticam aliquam quaestionem proponendam habebam, statim ad Broukhusium, tanquam ad Apollinis tripodem decurrerem, nec umquam nisi doctior ab eo discederem, quod grato & memori animo semper agnoscam. Carmina ejus, quae jam publici juris facio, nihil est cur operose tibi commendem. Si enim literis humanioribus es imbutus, neque tangeris his deliciis, nae tu nullius suavitatis gustum habes. Si non es, frustra hoc agam, cujus mens quoque non est exspatiari in laudes divini po&#235;tae, primo quod nemo eum, quod olim de Hercule ferebatur, contemnat: deinde quod tam praeclarae dotes non sint in transcursu praedicandae, cum & publice jam praedicatae sint a viro clarissimo Petro Burmanno, qui non jussus, non per oblatam aliunde sibi occasionem, sed solo amore ductus in defunctum, cui vicissim fuerat carissimus, oratione Trajecti habita praeclare id executus est. Quo eximiae pietatis argumento egregiam simul laudem adeptus est, [fol. **4r] ingentem simul omnibus Broukhusiani nominis cultoribus attulit delectationem, cujus neque te expertem esse sinet: de quo jubeo te bono esse animo. Alioqui mihi, si actum velim agere, in proclivi esset tangere Broukhusii vitam, studia, & mores, dignationemque, in qua habuerunt eum viri principes, & natalium splendore non minus, quam doctrina illustres, quos hic parco enumerare, quia nec libet nominare eos, qui, cum vivum involare non auderent, umbram demortui aggressi sunt; quorum unus in omni paene studiorum genere dictaturam sibi vindicans, ideoque aegre ferens alios, quibus se multo superiorem putat, laudatos ab eo publice esse, quod certe signum est animi jejuni & pusilli, virus suum evomuit in operam Tibullo impensam, jactans ea, quae jactare potuisset in Propertiana, nisi tum noster fuisset superstes, cujus gratiam captabat, ut sic sociatis cum eo viribus, si diis placet, iret in communem adversarium, cui se ipse parem non esse satis videbat, uti nec par fuit aliis, qui non longo post tempore multiplices ejus errores exagitarunt, dignumque censuerunt, quem Musae e monte Pimplaeo furcillis praecipitem ejicerent; alter in suis ad Minucium Felicem commentariis ea chartis illevit, quae, si rem recte perpendas, scripta videntur ab homine non satis sani cerebri, vel <i>a furia possesso</i> (qualibus elogiis ornat manes Gudianos) <i>unde ablata ei mens nihil attende-</i> [fol. **4v] <i>rit, quid manus scriberet.</i> Ita obscura & confusa sunt ibi omnia. In his quoties alium quendam intempestivis laudibus ad caelum extollit, toties Broukhusium, ac si nimius nugator ad illius doctrinam fuisset, iniquis modis deprimit, amarisque dicteriis lacerat. Utinam suam potius, ut alicubi ipse ait, domum exornasset, neque tam amplam materiam praebuisset aliis existimationis suae vindicandae, & ea in illum, a quo male habiti erant, dicendi, quae mallet credo non fuisse dicta, cum ab ipso refelli non potuerint, utcumque asperrimum in literas imperium exerceat. Sed quamvis multa huc facientia a me possent adferri, si velim obsecundare dolori meo, justaeque indignationi, & famae hominis mihi amicissimi laboranti adesse, postquam ipse eam tueri non potest, quod non video cur mihi vitio verti posset, vicissimque invehi in degeneres tricones, qui ejus manes revellere sunt adorti; melius tamen erit ea praeterire, & te nullis ambagibus circumductum admittere ad haec bonae mentis sacraria, unde provenerunt tantae uberrimi ingenii deliciae & suavitates, ut jure mireris hominem a prima juventute castris innutritum inter armorum strepitum & irati maris fremitus tam polita, tam tersa carmina scribere potuisse. Ea mihi in manum data, meaeque fidei, cum moreretur, commissa, cujus rei testimonium extare voluit in tabulis supremae voluntatis, quibus mihi & alia [fol. ***1r] omnia manu sua scripta volumina, bonamque bibliothecae suae partem legavit, tecum bona fide communico universa, ne praetermittens quidem Juvenilia, ut & priora & posteriora ejus opera inter se conferas, quod tibi non injucundum fore certus sum; uti nec injucundum fuit peritissimis harum rerum aestimatoribus, qui immaturae aetatis specimina ab eo edita videntes nihil non ab ejus pereleganti ingenio sibi pollicebantur. Neque fefellit eos exspectatio. Siquidem omnia artis po&#235;ticae arcana exhausisse, intimosque ejus recessus penetrasse, postquam corroboratus esset, certissimis indiciis cognoscebant. Equidem si pateris meam quoque de eo sententiam alicujus apud te esse momenti, eam tribus verbis complectar, testans de eo, quod de Martiale testatus est olim Plinius Caecilius, <i>fuisse</i> nempe <i>hominem ingeniosum, acutum, acrem, & qui plurimum in scribendo & salis haberet & fellis; nec candoris minus.</i> Hoc & amici ejus experti sunt & inimici senserunt. Sed tuo potius judicio omnia permitto. Fruere iis & vale. [fol. ***1v] ===Ejusdem in obitum Jani Broukhusii elegia.=== <poem> H <i>OC quoque restabat: laurique hederaeque valete, &nbsp; &nbsp; Quae tegitis crines serta caduca meos. Hoc quoque restabat: rapuere immitia fata &nbsp; &nbsp; Omne decus rebus praesidiumque meis.</i> {{Versus|5}} <i>Tene, facer vates, potuerunt perdere Parcae &nbsp; &nbsp; Intentum studiis Numina dira tuis? Cum subit illa dies (quando non illa subibit?) &nbsp; &nbsp; Qua me tangebas deficiente manu, Qua me spectabas, mediaque in morte vocabas</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} <i>Aegidenque tuum, Pirithoumque tuum; Qua mandata dabas suprema, orbemque perosus &nbsp; &nbsp; Aetheriae ardebas tecta subire domus; Quid superest nisi flere mihi? mea gaudia tecum &nbsp; &nbsp; Aufers. ab superest nil nisi flere mihi.</i> [fol. ***2r] {{Versus|15}} <i>Heu ubi nunc doctique sales, dulcesque lepores? &nbsp; &nbsp; Heu ubi nunc venae flumina larga tuae, Qu&#238;s pectus, qu&#238;s ora mihi sine fine rigabas, &nbsp; &nbsp; Ingenii promens luxuriantis opes? Te duce Pierios licuit penetrare recessus,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} <i>Atque aliquem vates inter habere locum. Te duce Romanos licuit tractare magistros, &nbsp; &nbsp; Et non lassata volvere saepe manu. Per te depulsis nova lux est orta tenebris: &nbsp; &nbsp; Sensere auxilium sacra Latina tuum.</i> {{Versus|25}} <i>Hinc quid non teneri debet tibi Musa Propertii, &nbsp; &nbsp; Aeternum cujus Cynthia nomen habet? Hinc quid non culti debet tibi Musa Tibulli, &nbsp; &nbsp; Quem finxisse manu creditur ipsa Venus? Quid non Sinceri, quem Parthenopaea canentem</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} <i>Mirata est Latiis carmina docta modis? His mihi deliciis animum mentemque levabas: &nbsp; &nbsp; Pellebas curas his mihi saepe meas. O quoties sensi hinc vires in carmina! lecto &nbsp; &nbsp; O quoties brevis est carmine visa dies!</i> [fol. ***2v] {{Versus|35}} <i>Ante focum quoties hilares consedimus ambo! &nbsp; &nbsp; Excepit quoties nos Nucis umbra tuae, Umbra Nucis, nostrae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Inter thyrsigeri munera laeta Dei! Innocui calices, vos testor, saepe dedistis</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} <i>Materiam argutis, at sine felle, jocis. Nec tamen est positos egressa modestia fines, &nbsp; &nbsp; Seria nec tempus non habuere suum. Saepe mibi casus doctorum & fata solebas, &nbsp; &nbsp; Fata etiam & casus saepe referre tuos.</i> {{Versus|45}} <i>Mnemosyne ipsa tibi veteris recluserat acta &nbsp; &nbsp; Temporis, aetatis fida magistra tuae. Illa tibi ut primis semper comes haeserat annis, &nbsp; &nbsp; Haerebat senio sic comes usque tuo. Omnia jam densis sunt tecum oppressa tenebris.</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} <i>Omnia sub tumuli marmore condit humus. Hei mihi, spes omnes, & quod mea vota ferebant, &nbsp; &nbsp; Hei mihi, spes omnes abstulit una dies. Non ego jam posthac pendebo loquentis ab ore, &nbsp; &nbsp; Pandentisque mihi ad Musica sacra viam:</i> [fol. ***3r] {{Versus|55}} <i>Sed moerens loca cuncta meis implebo querelis, &nbsp; &nbsp; Quaeque canam posthac carmina, moesta canam: Moesta quidem, sed quae nostrum testentur amorem; &nbsp; &nbsp; Meque fuisse tuum postera turba leget. Te mihi certa fides, nullis pavefacta procellis,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} <i>Te mihi non uno nomine junxit amor. Audiat hoc saevus, qui deterit omnia, livor, &nbsp; &nbsp; Audiat hoc famae turba maligna tuae. Audiat: atra tibi frustra vecordia laudem &nbsp; &nbsp; Detrahit, & vires conficit ipsa suas.</i> {{Versus|65}} <i>Te vehet invidiae victrix super aethera Fama, &nbsp; &nbsp; Te priscis dicet vatibus esse parem. Dumque vigent vates, & vatum praemia lauri, &nbsp; &nbsp; Ingenii vivent tot monumenta tui. Accipe nunc, si grata tibi, dulcissime rerum,</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} <i>Accipe nunc animi dona suprema mei. Accipe quas spargo violas, hederaeque virentis &nbsp; &nbsp; Munera, quae frontem cinxerat ante tuam. Carminibus vatum interea dicere piorum. &nbsp; &nbsp; Hi quoque virtutes & tua facta canent.</i> [fol. ***3v] {{Versus|75}} <i>Hi quoque rite tibi feralia dona parabunt, &nbsp; &nbsp; Hi quoque de lacrimis humida serta ferent. Burmannusque tuus, docta plaudente corona, &nbsp; &nbsp; Ingenii dotes tollet in astra tui. Forsitan inde tui capient solatia manes:</i> &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} <i>Forsitan agnoscent hoc pietatis opus. Broukhusi dilecte vale, & si quis tibi sensus &nbsp; &nbsp; Est super, hoc a me carmen amantis habe.</i> [fol. ***4r] </poem> ==Jani Broukhusii elegiarum libri quatuor.== [fol. ***4v: blanco] [p. 1] ===Jani Broukhusii elegiarum liber primus. === ====Elegia I. Ad reverendissimum celsissimumque principem Ferdinandum episcopum Paderbornensem ac Monasteriensem. ==== <poem> I NCLITE Musarum, Princeps, Super&#251;mque sacerdos, &nbsp; &nbsp; Fernande, Ausoniae gloria prima lyrae; Grande decus, Fernande, vir&#251;m quos insula vestit, &nbsp; &nbsp; Grande po&#235;tarum Pieridumque decus: [p. 2] {{Versus|5}} Da veniam, si forte sacras offendimus aures &nbsp; &nbsp; Nec satis excultis solvimus ora modis. Da veniam, posito Clio si nostra rubore &nbsp; &nbsp; Ardet in aspectum luminis ire tui. Haud equidem ignoro, cum sis genus ipse Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua te conveniat religione coli: Sed tua me pietas, qua nil praeclarius usquam est, &nbsp; &nbsp; Erigit: ingenuos temperat illa metus. Ah ego quid cesso cultumque offerre fidemque, &nbsp; &nbsp; Cum pateat castis vatibus aula tibi? {{Versus|15}} Aula tibi profugas cum protegat alta Camoenas? &nbsp; &nbsp; In mores Domini transiit illa sui. Non alius majore calet praecordia Phoebo, &nbsp; &nbsp; Non alius Clariis plenior ora favis. Testis Alexander, testes Tiberinides undae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tu septeno Roma superba jugo; Urbis Alexander magnus moderator, & orbis; &nbsp; &nbsp; Maximus Aonidum, maximus orbis amor. Inter Aricinos quoties tecum ille recessus &nbsp; &nbsp; Deposuit curas ad tua fila suas! {{Versus|25}} Formosum quoties placide projectus ad amnem &nbsp; &nbsp; Audivitque tuum deperiitque melos! Plaudebant pariter Nymphae pariterque stupebant, &nbsp; &nbsp; Hesperii Nymphae fama superba soli. [p. 3] Ipse pater lucos inter Tiberinus opacos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cornigerum flavo sustulit amne caput. Atque ait: O clarae clarum decus addite Romae, &nbsp; &nbsp; Cujus ab ingenio laus mihi prisca redit, Jam nunc, Furstenberge, novos molire triumphos, &nbsp; &nbsp; Et nova militiae fige tropaea tuae. {{Versus|35}} Non tibi praetulerim gelidi Sulmonis alumnum; &nbsp; &nbsp; Sulmo licet Clariis luxurietur aquis: Non Umbrum, ditemve foco lucente Tibullum; &nbsp; &nbsp; Ille licet nostrum sit, licet ille, decus. Nec tantum tibi debuerit, Germanice, Varus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum volat ad Stygios umbra inhumata lacus; Quantum Pieria manes quod suscitat arte &nbsp; &nbsp; Furstenbergiacae chorda diserta lyrae. Sensit & Arminii tua munera nobilis umbra: &nbsp; &nbsp; Arminii ad laudes gestiit umbra suas. {{Versus|45}} Inter & Argivos proceres interque Latinos &nbsp; &nbsp; Elysium gaudet nunc habitare nemus. Arminium sonat amnis, & Arminium convalles, &nbsp; &nbsp; Arminium silvae deviaque antra sonant. Felix, qui tantum dignus meruisse po&#235;tam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Exigis aetatis tempora laeta tuae. Tu quoque ter felix, urnam declinis in auream &nbsp; &nbsp; Eridane, Hesperio clarior Eridano. [p. 4] Magne Pade, electro longe qui purior omni &nbsp; &nbsp; Umbrosae colles dividis Angariae; {{Versus|55}} Cum tot busta ducum, cum tot Monumenta videbis, &nbsp; &nbsp; Quaeque salutiferas saxa tuentur aquas; Ecquid inardesces magni benefacta patroni. &nbsp; &nbsp; Omnibus officiis demeruisse tibi? Ecquid munificam gratus mirabere dextram, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et Domini mores ingeniumque tui? Imo ita: dumque vagos torques ad Nerea cursus, &nbsp; &nbsp; Notescas populis fac magis inde tuis. Eridanoque, poli vivo qui lucet in auro, &nbsp; &nbsp; Invidiam facias, invidiamque mihi. {{Versus|65}} Certe ego jam invideo, pignus tam grande Deorum &nbsp; &nbsp; Erudiisse mihi, nec genuisse mihi. Vera Deus cecinit: Nymphae applausere canenti; &nbsp; &nbsp; Plausit & e gelidis Anna Perenna vadis. Vos quoque Phoebei numen sensistis olores &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Qui sacra Germano tingitis ora Pado. Sensistis, patriaeque Viro inspirastis amorem, &nbsp; &nbsp; Sisteret ut notis finibus ille gradum: Quoque solo primum vitales hauserat auras, &nbsp; &nbsp; Erigeret Musis digna theatra suis. {{Versus|75}} Evenere. suo certant assurgere alumno &nbsp; &nbsp; Angariae colles, Angariae nemora. [p. 5] Illic numen habes: nec te praesentius umquam &nbsp; &nbsp; Latoum Delos ardua sensit Herum: Nec Lyciae dumeta, nec a&#235;rius Parnasus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Potaque virgineo lympha beata choro. Adsis, o Fernande, meisque allabere coeptis: &nbsp; &nbsp; Te lyra, te calami, te mea plectra canent. Virtutesque tuas serum diffundet in aevum &nbsp; &nbsp; Pieris ad nutus officiosa tuos. {{Versus|90}} Jupiter humana cum possit laude carere &nbsp; &nbsp; Humano gaudet se tamen ore coli. Tu quoque sis quamvis Latiis decus omne Camoenis, &nbsp; &nbsp; Non mea dedecori Musa futura tibi est. Adsis o, validasque in carmina suffice vires: &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Te sine muta lyra est, te sine plectra tacent. Hoc mihi contingat! tua ni spiraverit aura, &nbsp; &nbsp; Quis, nisi tu, digne te celebrare queat? [p. 6] </poem> ====Elegia II. Ad Joannem Hudde, Urbis Amstelaedamensis Consulem, sponsum. ==== <poem> D UM tua festivis collucent atria taedis, &nbsp; &nbsp; Et jucunda tibi vincula nectit Hymen; Nec piget, amotis paulum, vir maxime, curis &nbsp; &nbsp; Ire sub amplexus lene tuentis Herae; {{Versus|5}} Fas mihi sit fausto testari gaudia cantu, &nbsp; &nbsp; Et tacitas mentis prodere laetitias. Fas mihi sit patriae voces ac publica vota, &nbsp; &nbsp; Qua datur, applausu continuare meo. Atque utinam tanto pulsarem barbita plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quanto te, Consul, par foret ore cani! Nunc tenues offert elegos pudibunda Thalia, &nbsp; &nbsp; Immemor, ah, cultu multa deesse suo. Non tamen est facinus, si grandior hostia desit, &nbsp; &nbsp; Caelestes salsa demeruisse mola. {{Versus|15}} Illa tibi geminum gaudens gratatur honorem, &nbsp; &nbsp; Consulis & Sponsi connubiale decus. [p. 7] Ire per & fasces, per nomina gentis avitae, &nbsp; &nbsp; Perque tuos titulos officiosa velit: Ni pudor ille tuus, prisci candoris imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Obstet, & accepti par decus imperii. At te felici suffultum colla lacerto &nbsp; &nbsp; Blavia speratis detinet illecebris: Inque vicem paribus suspirans saucia flammis &nbsp; &nbsp; Languet ad obtutum Conjugis ipsa sui. {{Versus|25}} Hymen io, Hymenaee io, quid gaudia differs? &nbsp; &nbsp; Nunc erat ad festas accelerare dapes; Nunc Genium celebrare mero, centumque choreis, &nbsp; &nbsp; Et dare blanditis justa Cupidinibus. Tu quoque quid cessas clauso procedere Olympo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vespere, delicium cuncta domantis Herae? Dum loquor, argutum produxit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Et picturatis excubat in speculis. Qualis cum Triviae sopitum ad Latmia saxa &nbsp; &nbsp; Vidit ab Oeteis Endymiona jugis. {{Versus|35}} Ille tui gestit numerum subducere lusus, &nbsp; &nbsp; Basiaque intentis computat articulis. Quorum sollicitus cum millia multa notarit, &nbsp; &nbsp; Mox Veneris dulces conferet in tabulas. At tu foecundo, mitis Lucina, labori &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Annue: fac castas pondus habere preces. [p. 8] Et tu, sancte Geni, felix tutela piorum, &nbsp; &nbsp; Prolem pacatis respice luminibus. Hac serie fulcite domum, servate nepotes, &nbsp; &nbsp; Multus ut e claro sanguine Consul eat: {{Versus|45}} Et quidquid patriis faustum meus Amstela muris &nbsp; &nbsp; Senserit, hoc patriae debeat omne Patri. </poem> ====Elegia III. Ad Joannem Huidekooper, Marsevenium, <i>Urbi Amstelaedamensi a Secretis,</i> sponsum.==== <poem> Q UOT tibi felices promittunt gaudia curae, &nbsp; &nbsp; O Marseveniae gloria prima domus! Causa perorata est. blando Venus aurea vultu, &nbsp; &nbsp; Cumque parente sua vincula nectit Amor: {{Versus|5}} Sanctus Amor, quem legitimi pia foedera lecti, &nbsp; &nbsp; Quem pudor, & probitas, castaque sacra juvant; Cujus ab auspiciis seros sperare nepotes, &nbsp; &nbsp; Et longa fas est posteritate frui. O ita Dii faciant qu&#238;s vincla jugalia curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} O ita tam felix, quam bene gratus, Hymen, [p. 9] Semper ut illius vivant vestigia flammae, &nbsp; &nbsp; Quam Dominae tremulis imbibis ex oculis: Multus ut illustri de sanguine prodeat haeres, &nbsp; &nbsp; Qui valeat claram perpetuare domum. {{Versus|15}} Audior. Astrorum risit chorus: aetheris alti &nbsp; &nbsp; Hesperus auratas excubat ante fores: Hesperus innocuae dulcissima cura Diones, &nbsp; &nbsp; Virgineis semper laetus in exuviis. Ille tuos lusus narrabit & oscula Divae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula quae teneris supputat articulis. Ite pares animae, concordiaque arma movete: &nbsp; &nbsp; Nox vocat, & dubia Cynthia luce vocat. Jam dudum torus & vigiles hinc inde lucernae &nbsp; &nbsp; Debuerant vestris incaluisse jocis. [p. 10] </poem> ====Elegia IV. Ad Hubertum Roosenboom, supremae Batavorum curiae praesidem, Academiae Lugduno-Batavae curatorem.==== <poem> C UM tibi Phoebeos tradit Res Musica fasces, &nbsp; &nbsp; Et templum Batavi nobile Palladii; Qu&#238;ne satis festo testemur gaudia plausu, &nbsp; &nbsp; O Rosenbomiae maxime gentis honos? {{Versus|5}} Carmen amas: carmen dabimus, sed quale pusilli &nbsp; &nbsp; Paupere de rivo pectoris ire potest. Et pia votivas suspendens Musa corollas &nbsp; &nbsp; Incinget gracilem flore juvante chelyn. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio lauri grata corona Deo. [p. 11] Quales vos magni sevit manus enthea Douzae, &nbsp; &nbsp; Illa Camoenarum prima Forique manus. Quales Heinsiaden teneris fovistis in umbris, &nbsp; &nbsp; Ducentem dulci saxa ferasque lyra. {{Versus|15}} Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri grata latebra Deo, Musarum formosa domus, quam Dorica Pitho, &nbsp; &nbsp; Quam Romana suo nectare Suada lavit. Et tu, Rhene pater, sterili luctatus arenae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Flecte precor vultus ad nova sacra tuos. Flecte, pater, vultus & cornua divitis alvei: &nbsp; &nbsp; Digna dies plausu, digna favore tuo est. Ite leves Nymphae, Rheni genus, ite puellae, &nbsp; &nbsp; Collaque muscosis glauca levate vadis. {{Versus|25}} Nec vobis certent Haganae Numina silvae, &nbsp; &nbsp; Quamvis deliciis invidiosa suis. Haga quod Auriacis tumet ambitiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Auriaca Pallas stat tua, Leida, manu: Auriaci victoris opus sortissima Pallas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nunc etiam Auriaci nobile Regis opus. Surgite Leidenses, recidivae surgite lauri, &nbsp; &nbsp; Aonio lauri nomina grata Deo. Sub vestris ingens se Rosenbomius umbris &nbsp; &nbsp; Colliget atque fori grande reponet onus. [p. 12] {{Versus|35}} Blanda catenatis dabitis vos otia curis, &nbsp; &nbsp; Sed quorum fructus Belgica tota ferat. Unde animae passim illustres, unde aurea vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, & eloquii cuncta domantis honor. Unde seges numerosa vir&#251;m, quos inserat astris &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Uranie: unde animi nobilioris opes: Et victrix fati Prudentia sana, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et quae constanti sub pede probra terit. Inpleat extentos sic Rosenbomius annos, &nbsp; &nbsp; Longa Camoenarum gloria, longus amor! {{Versus|45}} Gaudeat & fructu curae GULIELMUS honorae, &nbsp; &nbsp; Qui voluit Musis dexter adesse suis! </poem> ====Elegia V. In funere Joannis de Witt, <i>urbi Dordrechtanae a secretis.</i>==== <poem> E TSI inproviso perculsum fulmine, Witti, &nbsp; &nbsp; Mens animi tantis deserit icta malis; Nec potis est luctu concussa & clade recenti &nbsp; &nbsp; Condignum moesto promere corde melos: {{Versus|5}} Invenit tamen ipse viam dolor, & sua longis &nbsp; &nbsp; In lacrimis ac singultibus ora quatit. [p. 13] Hoc unum potuit male fortis; at aeger acerbo &nbsp; &nbsp; Vulnere, jacturis incubat usque suis. Qualis praerupto scopulorum in vertice turtur &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non consolandis fletque gemitque modis. Qualis populeo sub tegmine tristis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Amissos foetus nocte dieque vocat. Ah Witti, ah patriae Witti tener urbis ocelle, &nbsp; &nbsp; Unica Musarum gloria, nempe jaces. {{Versus|15}} Nempe jaces nostri custos Heliconis: in ipso &nbsp; &nbsp; Paene Juventutis limine ademte jaces. Flent circum Charites, flet desolatus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & scissis Mnemosyne aegra genis: Et Virtus, & qui fecit tibi nomina Candor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Pudor, & lacera squalida veste Fides. Quid breve tantorum spatium, mala Parca, bonorum &nbsp; &nbsp; Contrahis, & secto stamine rumpis opus? Sed nihil egisti, dea livida: Wittius ille &nbsp; &nbsp; Vivet, &, invita te quoque, victor erit. {{Versus|25}} Wittius extento semper memorabitur aevo: &nbsp; &nbsp; Wittius Aonidum cura perennis erit. Illum vivacis subfultum numine Famae &nbsp; &nbsp; Excipiet multa Gloria laude recens. Ipsa pios cineres complexa fidelibus ulnis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Condet in aeterno Bibliotheca sinu. [p. 14] </poem> ====Elegia VI. In funere Joannis Huidekooper Marsevenii.==== <poem> S Ic, ubi praecipites agitant vaga nubila Cori, &nbsp; &nbsp; Imbribus & densis caeca tumescit hiems, Afflatus saevi rapido Jovis igne viator &nbsp; &nbsp; Vix animam extremis continet in labiis: {{Versus|5}} Ut me tam subito, tam tristi nuntius ictu &nbsp; &nbsp; Perculit, ut sensus obriguere mei. Heu Marseveni, carum caput, heu mihi cuncta &nbsp; &nbsp; Inter amicorum nomina praecipuus, Vixisti: nec te duri vis ferrea fati &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prima senectutis tangere septa sinit. Quid loquor? ah annos non expleture viriles &nbsp; &nbsp; Occidis, antiquae flenda ruina domus. Flos patriae, flos virtutum praeclare bonarum, &nbsp; &nbsp; Civibus exemplar nobile principibus: {{Versus|15}} Cujus in ore sibi Probitas mitissima sedem &nbsp; &nbsp; Legerat, innocui nuntia certa animi; [p. 15] Justitiae sanctos lex finxerat aurea mores, &nbsp; &nbsp; Atque inlibata fronte serena Fides; Hospitium tot virtutum praenobile, purae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sedes pura animae, dosque beata, jaces. Et dulces te nati, & te sanctissima conjux, &nbsp; &nbsp; Et desolatus plorat uterque parens, Et cari fratres, & moestarum ora sororum, &nbsp; &nbsp; Quidquid & in terris suave piumque fuit. {{Versus|25}} Heu pius, heu frustra pius es, Dolor. ite gementum &nbsp; &nbsp; Effrenes lacrimae, ruptaque verba, procul. Ite procul lacrimae. non est medicabile vulnus, &nbsp; &nbsp; Injecta Lachesis quod facit atra manu. Quod si confusi mortalia corda dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Quirent ex aliqua parte levare malo, Vobiscum divae flerent Aganippides, & se &nbsp; &nbsp; Desertas sacro congemerent nemore. Vobiscum Latius planctu indulgeret Apollo, &nbsp; &nbsp; Tristiaque indignis rumperet ora modis. {{Versus|35}} Nam cui plus divae dederunt Aganippides? aut quem &nbsp; &nbsp; Complexus tanta est noster Apollo fide? Ipsa quoque adfleret pia Patria: Patria moestos &nbsp; &nbsp; Numquam siccando spargeret imbre sinus. Illa sibi hanc olim, virtutis conscia adultae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quamvis primaevam, legerat ipsa manum. [p. 16] Illa virum rebus prudens praefecit agendis: &nbsp; &nbsp; Et bene compositi pectoris acta probat. Purpura restabat. Mors inportuna diremit. &nbsp; &nbsp; Tot dotes una disperiere die. {{Versus|45}} Tot laudes periere, capax quas nominis alti &nbsp; &nbsp; Nutribat puro pectore sancta quies: Illa quies animi, fraudem fugientis & astus, &nbsp; &nbsp; Et non fucatae mentis amator honos. At nos, quod superest, memori sub corde repostum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nomen honoratis condimus exsequiis. Illic pectoribus spirantem semper in imis &nbsp; &nbsp; Egregio statuam sit statuisse Viro: Spirantem statuam, cui pro suffimine odoro &nbsp; &nbsp; Sit lyra, sit cantus, & bene gratus amor. {{Versus|55}} Hoc melius, Marseveni, celebrabere templo, &nbsp; &nbsp; Quam si marmorea cultus in aede fores. Diruit humanos aetas spatiosa labores, &nbsp; &nbsp; Aut focus, aut rapidi vis truculenta maris: At nullas umquam metuent monumenta ruinas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quae bene sacrata mentis in arce vigent. [p. 17] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber secundus. === ====Elegia I. Ad Christum Servatorem. ==== <poem> H AEC tibi, Christe Deus, cordis suspiria fracti, &nbsp; &nbsp; Has tibi non fictas, optime, libo preces. Sis bonus, o, facilisque mihi, quem languor adesum, &nbsp; &nbsp; Quem torret lenti vis inimica mali. {{Versus|5}} Viscera (tu nosti) tabem traxere profundam: &nbsp; &nbsp; Desunt officio languida membra suo. Mens quoque pressa stupet longi fuligine morbi. &nbsp; &nbsp; Una super spes est in bonitate tua. Non tamen ut vivam, te deprecor; utve recentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jucunda liceat ducere luce moram. Tu pro jucundis dabis optima: sic tibi mos est, &nbsp; &nbsp; Numinis offensi cum petit aeger opem. [p. 18] Accipe me miserum; gremio, pater, accipe dulci: &nbsp; &nbsp; Et prosit patrii nominis aura mihi. {{Versus|15}} Sum tuus, ac dextrae labor istius. Accipe, Christe, &nbsp; &nbsp; Accipe, qui semper supplicat esse tuus. Hoc ego non merui: sed nec meruere priores, &nbsp; &nbsp; Quorum supplicio noxa piata tuo est. Tota tua haec pietas, tua tota est gratia, quae nos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Stelligera aeterni collocat arce poli. Me quoque cum multis crudeli morte redemtum, &nbsp; &nbsp; Christe, tui sacro sanguine scribe gregis. Simque ego materies laudandi nominis una; &nbsp; &nbsp; Simque ego militiae pars quotacunque tuae. {{Versus|25}} O ubi tuta quies! ubi dulce sonantibus hymnis &nbsp; &nbsp; Turba creatorem concinit omnis herum! O ubi lux aeterna, & purae gaudia mentis, &nbsp; &nbsp; Et nitor, & nulla sordida nube dies! Quod si forte sacro nondum maturus Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Censeor, & nondum sat tibi mundus ego: Da vires miserate novas; da corporis artus, &nbsp; &nbsp; In qu&#238;s sana olim mens habitare queat. Sic quoque pro vita te deprecor: hanc usuram &nbsp; &nbsp; Luminis ab miti sic quoque patre peto. {{Versus|35}} Quod superest, totum dabitur tibi. Tu mea merces, &nbsp; &nbsp; Tu dos, tu requies, tu labor, unus eris. [p. 19] Te fidibus celebrare novis, tibi dicere laudes &nbsp; &nbsp; Mens ardet, radio numinis icta tui. Grande lyrae precium, rerum cecinisse potentem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Per quem mortales, quod sumus, omne sumus. </poem> ====Elegia II. In Laurentii Bakii poemata sacra.==== <poem> Q UANTA tuas animat, Baki, facundia chordas! &nbsp; &nbsp; Quantus & in sacro carmine spirat honos! Non hi Pegaseo veniunt de fonte liquores: &nbsp; &nbsp; Jordanis Musas abluit unda tuas. {{Versus|5}} Sive canis fidos castae Sulamitidis ignes; &nbsp; &nbsp; Uror, & exuviae sunt amor ille meae. Ille amor, ille pudor, caelo demissus ab ipso, &nbsp; &nbsp; Quam nil terrenae lubricitatis habet! Seu pater Amramides, ductis e gurgite turmis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Victoris laudes cantat & arma Dei; Adspicio mersasque acies, mersosque tyrannos, &nbsp; &nbsp; Sceptraque Erythraeo fracta natare mari. [p. 20] Ora Deus movet ipse viro, dictatque canenti &nbsp; &nbsp; Quae velit a longa posteritate coli. {{Versus|15}} Seu pius Hilkiae sanguis delicta suorum &nbsp; &nbsp; Luget, & in lacrimis solvitur ipse suis; Mens cadit, & trepidos horror mihi concutit artus, &nbsp; &nbsp; Haeret & attonito lingua retenta metu. O Solyme, o adyta, o sacrae ferale cadaver &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Urbis, &, heu, templum quod fuit ante, cinis! Cuncta cruentato quae milite proruit Assur; &nbsp; &nbsp; Hei mihi, non isto digna alimenta rogo. Haec cecinit vates, & fletibus ora rigavit: &nbsp; &nbsp; Sanguis erant lacrimae, lumina sanguis erant. {{Versus|25}} Non ita praecipitantur aquae, cum montibus altis &nbsp; &nbsp; Liquuntur positae sole tepente nives: Non ita, cum nigris proruptus nubibus imber &nbsp; &nbsp; Irruit in flores, & sata laeta metit. Parte alia plenusque Deo certusque futuri &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Amosides saevas intonat ore minas, Ultricesque manus scelerum, dominosque superbos, &nbsp; &nbsp; Lapsurasque brevi vaticinatur opes. Prosperiora vocant. duris quid Amazonas armis &nbsp; &nbsp; Feminea video bella movere manu? {{Versus|35}} Non hae trans Tana&#239;m, non hae trans Phasidis amnem, &nbsp; &nbsp; Aspera peltato praelia Marte gerunt. [p. 21] Causa jubet melior, pietasque & cognita virtus: &nbsp; &nbsp; Ipse jubet causa pro meliore Deus. Pugnat & ipse Deus pariter. desecta tyranni &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cervix captivam sanguine lavit humum. Zizara, pone minas. clavo transfixa trabali &nbsp; &nbsp; Tempora non magna femina mole premit. At vos Bakiades, castissima Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; Tam bene quae sacrum sollicitatis ebur; {{Versus|45}} Cingite Idumaeis victura po&#235;mata palmis: &nbsp; &nbsp; Non facit ad vestram laurea Graja chelyn. </poem> ====Elegia III. Ad villam Marseveniam. ==== <poem> R URIS honos vicini, o Marsevenia Tempe, &nbsp; &nbsp; Digna nec antiquis cedere Thessalicis, Quis me iterum blandi sistat prope fluminis undam? &nbsp; &nbsp; A&#235;rii quis me frondibus in nemoris? {{Versus|5}} O molles aurarum animae, trepidique susurri, &nbsp; &nbsp; Dulcis & annosis umbra sub ilicibus, Vosne ego Pieriis dubitem componere silvis? &nbsp; &nbsp; Tene ego Pegaseo, Vechta pater, latici? [p. 22] Vechta pater, molli crinem circumdate musco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pinguia qui tenero murmure prata secas: Qui liquida virides reddens in imagine silvas &nbsp; &nbsp; Ludis ad umbrosos Na&#239;adum thalamos: Per te multiplici gaudet vicinia foetu, &nbsp; &nbsp; Per te non uno munere dives humus. {{Versus|15}} Te Venus ante alios Belgarum diligit amnes: &nbsp; &nbsp; Tu quoque, diligeret quem Venus, unus eras. Se tibi plurima Nympha vovet, praeque urbis honore &nbsp; &nbsp; Otia pacati mollia ruris amat. At tu tranquillo vectus, pulcerrime, lapsu &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Occultas ignes dissimulasque novos. Hoc erat, hoc ipsum, cur te torpere deceret: &nbsp; &nbsp; Ista mora est flammis officiosa tuis. Interea spectas oculos, vultumque, manusque, &nbsp; &nbsp; Dum spectat lymphas ipsa, probatque, tuas. {{Versus|25}} Atque aliqua indigenis Aegle comitata puellis &nbsp; &nbsp; Portat ad agrestes florea serta Deos. Atque aliquis patria per gramina mulcet avena &nbsp; &nbsp; Securus niveas Alphesiboeus oves. Audit, & e viridi ramo respondet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ah nimium diro crimine docta queri. Hic ego te certe, soror o nitidissima Phoebi, &nbsp; &nbsp; Non reor invitas ducere saepe moras. [p. 23] Namque ubi tu dulces radios in lumine puro &nbsp; &nbsp; Exseris, & picta sidera nocte micant; {{Versus|35}} Non hic Haemonio feralia murmura rhombo &nbsp; &nbsp; Inficiunt vultus, candida Diva, tuos. Non mala pallentes bustis anus evocat umbras: &nbsp; &nbsp; Saga nec arcanos vertitur ad numeros. Sed liquido Procne plectro, doctaque puellae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Voce sonant, tacitas & remorantur aquas. Ah quoties, quamvis clarus dulcedine cantus, &nbsp; &nbsp; Obticuit dulci carmine victus olor! Ah quoties illo captum modulamine Vechtam &nbsp; &nbsp; Immemorem caeptae vidimus ire viae! {{Versus|45}} Inde tot anfractus, longoque volumina cursu, &nbsp; &nbsp; Dum vitat lentis Nerea vorticibus. Pro speculo tremulas praebet tibi, Cynthia, lymphas &nbsp; &nbsp; A radiis amnis lucidus ipse suis. Nox abiit. laetos sectemur, Delia, campos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haec tua militia est: hic tibi fervet opus. Seu timidum canibus leporem, seu casse volucres, &nbsp; &nbsp; Sive juvat plumbo praemia parva sequi; Seu tenui celerem cyprinum ducere seta; &nbsp; &nbsp; Haec quoque tutelae sunt, vaga Diva, tuae. {{Versus|55}} Sed neque fraternas ideo dediscimus artes: &nbsp; &nbsp; Da veniam: fratris sic quoque turba sumus. [p. 24] Ille Aganippeis saepe Aurea Saxa viretis &nbsp; &nbsp; Mutat, & Aonio Martia prata jugo. Illum muscosis formosae Na&#239;des antris &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Saepe vident docta plectra movere manu. Quid mirum? Latii dos Marsevenia Phoebi &nbsp; &nbsp; Est Domus: antiquas ille tuetur opes. Vive Domus longum sanctissima: vivite silvae, &nbsp; &nbsp; Fluminis umbrosae vivite deliciae. {{Versus|65}} Et me, qui sensus vobis animumque relinquo, &nbsp; &nbsp; Mansueto memores excipite hospitio. </poem> ====Elegia IV. In Arnoldi Monenii poemata.==== <poem> S IMICHIDAE calamos ac Doridos orgia Musae &nbsp; &nbsp; Obduxit tacito longa senecta situ. Et fontes, Arethusa, tuos dulcesque recessus &nbsp; &nbsp; Horridus occluso numine squalor habet. {{Versus|5}} Quique prius sacras mulcebant cantibus umbras, &nbsp; &nbsp; Obticuit flavo cum Corydone Mycon. [p. 25] Nec spes jam super ulla, nemus lustrare canorum, &nbsp; &nbsp; Aut desueta suas ducere in antra Deas. Quis putet? ad gelidos nova nascitur Enna triones, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exsistitque novis Himera dulcis aquis. Trinacrii pastoris opes tibi, culte Moneni, &nbsp; &nbsp; Detulit a Siculis rustica Musa jugis; Et peram, & fulvo baculi splendentis ab aere &nbsp; &nbsp; Munus, & Oebalia cum genetrice Thoum; {{Versus|15}} Et vitulum dulci cum matre, levesque capellas, &nbsp; &nbsp; Et mulctram niveo nunc quoque lacte gravem. Accedit, donis pretiosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Illa Syracosio fistula trita seni: Fistula vel Pani non inficianda Lycaeo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Pinea semiferum cui tegit umbra caput; Fistula, Mantous quam dum sibi Tityrus aptat, &nbsp; &nbsp; Ascreae numeros vicit, & orsa, lyrae. Hanc digitis, hanc voce animans, dulcissime pastor, &nbsp; &nbsp; Sicania Batavos elicis arte modos. {{Versus|25}} Gaudent insolita tactae dulcedine silvae, &nbsp; &nbsp; Et demulsa novis versibus antra sonant. Antra sonant hirsuta, sonat cum frondibus Echo &nbsp; &nbsp; Mobilis, & gelidum quae quatit aura nemus. Et Salae virides ripae, campique Tubantum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et maris in rauco murmure laeta Thetis. [p. 26] O veterum revocator opum, nova fama vetusti &nbsp; &nbsp; Carminis, o grati muneris auctor ave. Cantor ave facunde, tuis nove saltibus Orpheu, &nbsp; &nbsp; Optime bucolici carminis auctor ave. {{Versus|35}} Tu primus faciles docuisti jungere cannas, &nbsp; &nbsp; Tu mulcere novo carmine primus oves: Tyrrhenamque tubam gracili mutare cicuta, &nbsp; &nbsp; Et trahere agrestes ad sua sacra Deos: Panaque cum satyris quercu lustrare sub alta &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Primus, & oblitam lacte piare Palem: Primus in umbroso convivia ducere luco, &nbsp; &nbsp; Et veteri testa promere dulce merum; Primus ad Arcadiam juvenem nudare palaestram, &nbsp; &nbsp; Primus inexperto fingere more choros. {{Versus|45}} O pecudes! o rura! o simplicis otia vitae, &nbsp; &nbsp; Et contenta tuis dotibus alta quies! O non abrupti mollissima munera somni, &nbsp; &nbsp; Quaeque susurrantem praetegis arbor aquam! Muscosaeque specus, & docti canna Monenii, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et volucrum dulci gutture dulce melos! Sit mihi vobiscum gelida requiescere in umbra, &nbsp; &nbsp; Sit super infusis membra levare vadis: Jamque chelidonio fultum thymbraque virente &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli ponere corpus humo; [p. 27] {{Versus|55}} Jamque sub annosa meditari carmina fago, &nbsp; &nbsp; Quae legat in tenero cortice scripta Dryas. Sit duri fesso Martis fessoque viarum &nbsp; &nbsp; Mitibus Aonidum posse vacare choris; Donec maturis inspargens tempora canis &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Obrepat passu tarda senecta gravi. Tum si me teneri suspiret arundo Monenii, &nbsp; &nbsp; Jam nihil est ultra cur querar: aura vale. </poem> ====Elegia V. In fragmenta operum Q. Ennii, denuo edita a Francisco Hesselio.==== <poem> Q UINCTE pater, triplici accipimus quem corde fuisse, &nbsp; &nbsp; Moeonide saecli prodigiose tui; Pave Samo; veterem Euphorbi mentite figuram; &nbsp; &nbsp; Pythagora in formas saepe renate novas; {{Versus|5}} O utinam possis post ultima fata renasci, &nbsp; &nbsp; Atque animi ingentes promere divitias! [p. 28] Qualem Sardois miratus Porcius agris &nbsp; &nbsp; Mutavit Latio verba Pelasga sono. Qualem Scipiades fracta Carthagine victor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Audiit heroa grande sonare tuba; Aut gravis orchestrae quatientem pulpita versu, &nbsp; &nbsp; Quantus in Aeschyleo spiritus ore tonat: Aut soccum tentare, & inexspectata Latinis &nbsp; &nbsp; Auribus indocili reddere verba modo; {{Versus|15}} Et Satyros nudare leves, Faunosque procaces, &nbsp; &nbsp; Et condire novo seria prisca sale, Et Siculum Latiae monstrare Euhemeron Urbi, &nbsp; &nbsp; Unde suos novit fabula Graja Deos. O utinam! nunc te lacerum crudeliter ora, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nunc mutilum cunctis artubus adspicimus. Quis putet hoc? EnnI tanto de corpore pauca &nbsp; &nbsp; Frusta, Vetustatis dente peresa jacent: Foeda situ, & longa labentia frusta senecta, &nbsp; &nbsp; Vix tenues magnis manibus inferiae. {{Versus|25}} Atque equidem dudum periisses funditus omnis, &nbsp; &nbsp; Ni pia discerpto dextra tulisset opem: Dextera magnanimi numquam reticenda Columnae, &nbsp; &nbsp; Maximus Euboicae nobilitatis honos. Clare Columna, Columna rei stator alme Latinae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Lucida Pierii gemma, Columna, chori; [p. 29] &nbsp; &nbsp; Per te stat Rudiis decus & sua fama Camenis; Tu cineres, sancti tu legis ossa senis. &nbsp; &nbsp; Tu male disjectos artus divolsaque membra &nbsp; &nbsp; Artifici nexu jungere certus ades. {{Versus|35}} Sic quondam Hippolytum pavidi per curva jugales &nbsp; &nbsp; Litora in Actaeis diripuere jugis. Illum autem proles Paeania, amorque Dianae &nbsp; &nbsp; Incolumem a leti limine restituit. Et nunc Indigetes inter, non numine ficto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Albano colitur Virbius ipse lacu. Macte animi, Vir magne, aeterni macte laboris. &nbsp; &nbsp; Nil, te si cupiat laedere, livor aget. Et tamen ista tuae benefacta inlustria curae &nbsp; &nbsp; {{Versus|Heu facinus!) coepit rodere tempus edax. {{Versus|45}} Rara tui sudoris erant monumenta: nec usquam &nbsp; &nbsp; Parebat doctae sedulitatis opus. Vix licuit cupidis Clariae cultoribus artis &nbsp; &nbsp; Usurpare oculis teque, tuamque manum. Si quis eras (ubi eras haud inveniende?) premebat &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invida te caeco bibliotheca sinu. Non tulit hoc virtus Hesselia, teque tenebris &nbsp; &nbsp; Ereptum luci restituit Latiae. Et pugnatricem vivaci carmine Musam, &nbsp; &nbsp; Et laudes voluit perpetuare tuas. [p. 30] {{Versus|55}} Gaude, si quid amas virtutem, magne Columna: &nbsp; &nbsp; Adserta est operi vitaque luxque tuo. Quidquid longinqui detrivit temporis aetas, &nbsp; &nbsp; Reddidit Hesselii nunc pia cura mei: Hesselii pia cura mei, quem baccare pura &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Lustratum Orchomeni lavit in amne Charis; Cui Venus ex alto nascenti risit Olympo, &nbsp; &nbsp; Et sua certatim dona dedere Deae. Floreat, ut dignum est, & longa laude fruatur &nbsp; &nbsp; Hesselii pietas officiosa mei! {{Versus|65}} Ipse senex juvenes rursum induat Ennius annos; &nbsp; &nbsp; Et tu de tumulo plaude, Columna, tuo. [p. 31] </poem> ====Elegia VI. Ad Sebastianum Kortholtum, <i>Professionem Po&#235;sios in Illustri Holsatorum Academia Kiloniensi laetissimis auspiciis ingredientem.</i>==== <poem> C LARA patris clari soboles Kortholte, perenni &nbsp; &nbsp; Jugis amicitiae foedere juncte mihi; O bene, quod patrius sibi te delegit Apollo, &nbsp; &nbsp; Qui facias casta sacra Latina manu; {{Versus|5}} Quod pia Mnemosyne favit tibi, Principe dextro, &nbsp; &nbsp; Creditaque est curae Cimbrica Musa tuae! Grande rudimentum primaevae flore juventae &nbsp; &nbsp; Ponis, in aetatis limine paene vetus. Sic decet. elisis Tirynthius anguibus infans &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invictum tenero prodidit ore Jovem. Et Semelae proles vix pubescente sub aevo &nbsp; &nbsp; Indica thyrsigera contudit arma manu. Tu quoque Barbariae calcatis impiger hydris &nbsp; &nbsp; Illaesum referes victor ab hoste pedem. {{Versus|15}} Nec rudis ad tales, juvenum fortissime, pugnas, &nbsp; &nbsp; Aut insueta novus miles ad arma venis. [p. 32] Neu te, quod duri provincia plena laboris, &nbsp; &nbsp; Sumta quod est humeris sarcina magna tuis, Quodque fremunt torva vervecum fronte manipli, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Terreat. auctores mens habet ista Deos. Strenuus i contra: tam fortibus acta lacertis &nbsp; &nbsp; Quamlibet audaces proruet hasta globos. Nec tu crede tuae pretium marcescere palmae, &nbsp; &nbsp; In qua proludit prima juventa sibi. {{Versus|25}} Scilicet his ingens quondam Morhosius orsis &nbsp; &nbsp; Ingenii coepit promere ditis opes. Muhlius his crevit, sacri decus ordinis altum, &nbsp; &nbsp; Muhlius ingenio maximus, arte pari. Tu quoque subcresces: sic auguror: & tua tantis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Non impar junges nomina nominibus. Rumpere livor iners, turpissime rumpere Livor. &nbsp; &nbsp; Quid prodest, morem dissimulare tuum? [p. 33] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber tertius. === ====Elegia I. Ad Joannem Sixium, urbis Amstelaedamensis consulem <i>de vino ad se misso.</i> ==== <poem> C ARMINA quod cari, Sixi facunde, sodalis &nbsp; &nbsp; Donasti, veteris hoc pietatis erat. Nec satis id visum: superaddis amabile rarae &nbsp; &nbsp; Floribus Aonidum pignus amicitiae, {{Versus|5}} Lecta sub Argolici foecundo sidere caeli &nbsp; &nbsp; Munera bis nati laetitiamque Dei. An quia delicias Pindi commendat Iacchus, &nbsp; &nbsp; Nec facit ad Clarias sobria lympha dapes? [p. 34] An quia certa sumus Bacchi tutela po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Percussi gemino pectora nempe Deo? Ut tuus irradiat cyathumque manumque Lyaeus! &nbsp; &nbsp; Ut salit, ut multo fervidus igne rubet! Sic puto sic rubuit, cum saevi fulminis alae &nbsp; &nbsp; Afflarunt uterum, Sidoni caesa, tuum: {{Versus|15}} Cum puerum multo ferventem pulvere & igni &nbsp; &nbsp; Cissusae gelidis abluit unda vadis. Nunc quoque Liber amat Nymphas: en ipse colorem &nbsp; &nbsp; Induit, & liquidae more relucet aquae. Talia Maeonii cepit carchesia Bacchi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amissas Pastor qui modo flebat apes. Tali Neritius lusit Cyclopa veneno, &nbsp; &nbsp; Cui pretium dubiae vina salutis erant. Tale suo nectar fert Te&#239;a Musa Bathyllo, &nbsp; &nbsp; Pressanti sociis praela Cupidinibus. {{Versus|25}} Nec meliora dabat calathis Ariusia plenis, &nbsp; &nbsp; Daphni, tuus niveas Tityrus inter oves. Palmite ab hoc maduit, cum dixit Horatius Evo&#235;, &nbsp; &nbsp; Et cecinit Nymphas, capripedumque choros; Discentes Nymphas, & capripedes intentos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nysaeum cupida combibere aure melos. Me quoque, me faciunt, Sixi, tua vina po&#235;tam; &nbsp; &nbsp; Et vetus ille animi serpit in ima calor. [p. 35] Frondentes hederae, Semele&#239;a serta, corollam &nbsp; &nbsp; Nectite, quae crines ambiat apta meos. {{Versus|35}} Attonitum varia succinctus nebride pectus &nbsp; &nbsp; Devia Parnasi per juga solus agor. Liber &#239;o, bellator &#239;o, quid concava cessant &nbsp; &nbsp; Tympana? quid rauco cornua curva sono? Accipe me choreis comitem, Pater: accipe Nyseu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum calet afflatu mens agitata tuo. Quid fugis, o Evan? quid sola in rupe vagantem &nbsp; &nbsp; Deseris, atque alio tramite lyncas agis? Hic neque sunt vini fontes; nec candida lactis &nbsp; &nbsp; Flumina; nec medio Naxos odora mari. {{Versus|45}} Et mihi pulvereo aret jam lingua palato. &nbsp; &nbsp; Pelle, age, pelle novam, Graja saliva, sitim. </poem> ====Elegia II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D ELICIUM Phoebi, Phoebi nova gloria, Franci; &nbsp; &nbsp; Pegasidum, Franci, sed mage noster amor; Vivis, & ex animi procedunt omnia voto, &nbsp; &nbsp; Et tibi cum Musis mutua spondet Hymen? [p. 36] {{Versus|5}} Spondeat o utinam, voto potiaris ut omni, &nbsp; &nbsp; Simque ego laetitiae pars quotacumque tuae: Et mea festivas incendant carmina taedas; &nbsp; &nbsp; Simque ego Pierio multus in ore tibi! Nec, reor, ut patriis longe de finibus absum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Broukhusii poteris non memor esse tui. Quem nunc emenso per tot discrimina cursu &nbsp; &nbsp; Urbs Trever&#251;m fido suscipit hospitio: Urbs Trever&#251;m, Latio non inficianda Tonanti, &nbsp; &nbsp; Et Themidis Latiae Pegasidumque domus. {{Versus|15}} Indigetes salvete, loci, Geniique locorum, &nbsp; &nbsp; Et quaecumque tuos occulis, herba, Deos. Antiqui salvete Lares, salve inclita Mater, &nbsp; &nbsp; Et mihi felici sis bene tacta pede. Pars ego sum Batavo de sanguine; pars ego, Diva, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De tibi tam juncta non inhonora manu. Seu tua Germanos jactant cunabula patres; &nbsp; &nbsp; Hercynii nemoris nos quoque turba sumus. Sive Arelatensem Francas juvat ire per urbes; &nbsp; &nbsp; Est quoque de Franco sanguine nostra domus. {{Versus|25}} Seu Romana tuum commendant foedera nomen; &nbsp; &nbsp; Nos etiam Fratres Martia Roma vocat. Et nunc communi bellorum exercita casu &nbsp; &nbsp; Communi adversas foedere frangis opes. [p. 37] Ut juvat intonsos vicino a flumine montes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Scandere, & in viridi secubuisse jugo! Ut juvat annosa meditari carmen in umbra, &nbsp; &nbsp; Et faciles calamo sollicitare Deas! Nec caret afflatu locus hic, ab Apolline nomen &nbsp; &nbsp; Mons habet, antiqua religione sacer. {{Versus|35}} Illic structa sibi quondam delubra tenebat &nbsp; &nbsp; Cynthius, abrupto vix adeunda jugo. Tum Veneris dominae simulacrum ex arte vetusta &nbsp; &nbsp; Ostentat magna primus ab urbe lapis. Quam quondam certa fudisse oracula voce &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Fama est, & veteres testificantur avi. Plurima quin etiam Latios spirantia vultus &nbsp; &nbsp; Aera sub egesta repperiuntur humo. Quid Circos loquar, & magni vasta Amphitheatri &nbsp; &nbsp; Rudera, ruderibus ipsa sepulta suis? {{Versus|45}} Quid veteres aras, quas muri in parte reducta &nbsp; &nbsp; Et Dea silvipotens, & Deus Arcas habet? Nec desunt templis caeli miracla recentis, &nbsp; &nbsp; Qualia Phidiacae perpoliere manus; Aut Lysippaea viventia marmora dextra; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aut positus docta Mentoris arte lapis. Aedis adorandae media decus urbe superbit, &nbsp; &nbsp; Fanaque cum Nato proxima Mater habet. [p. 38] Multa latus circum moribundi languet imago, &nbsp; &nbsp; Multa stat artifici picta tabella manu. {{Versus|55}} Illic compositas venereris in ordine mitras, &nbsp; &nbsp; Sacraque defunctis marmora principibus. Illic marmoreum lentus mirere cadaver: &nbsp; &nbsp; Ossa vides tantum: cetera tempus habet. Cedite, quae solers laudavit signa vetustas. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Artis erat, summam dissimulare sui. Vidit; &, ut vidit, Mors admirata figuram, &nbsp; &nbsp; Tam similis, dixit, unde ego facta mihi? Est & venandi non infoecunda voluptas. &nbsp; &nbsp; Ire lubet. campo jam lepus ipse vocat. {{Versus|65}} Ite canes mecum: cursu plumboque sequemur: &nbsp; &nbsp; Non male militiae congruit iste labor. Inde petam fontes, multaque madentia lympha &nbsp; &nbsp; Jugera, & eruptae fertile murmur aquae. Invitant somnum volucres; volucrumque querelas &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et Zephyri lenes ipsaque silva juvat. Ramus adulantem jucundo flamine ramum &nbsp; &nbsp; Mulcet: odoratis floribus undat humus. Sic premit intacti calicem Cytherea ligustri, &nbsp; &nbsp; Idalio quoties secubat in nemore, {{Versus|75}} Sic dulci Ascanium raptum per inania furto &nbsp; &nbsp; Purpureis Charites composuere rosis. [p. 39] Et molles puerum circa duxere choreas, &nbsp; &nbsp; Spargentes pullis lilia cum violis. Tunc subit Hagani facies pulcerrima saltus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Materies nostris non operosa jocis: Tunc nemus Harlemium, Batavi tunc otia Nerei, &nbsp; &nbsp; Tunc ruris species deliciosa tui: Et quidquid tecum solitus peragrare reliqui; &nbsp; &nbsp; Et quaecumque animo grata fuere prius. {{Versus|85}} Tunc neque me tangit Treveri clementia caeli; &nbsp; &nbsp; Nec Zephyri molles, silva nec uda movet. Moestus ad Amstelios avertor solus amicos, &nbsp; &nbsp; Et Trajectini rura beata soli. Inque tuos dum suspiro, dulcissime, vultus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Sum memor absentis, vix memor ipse mei. Sed quoniam tetricae sic decrevere Sorores, &nbsp; &nbsp; Candida nec vitae sunt data fila meae; Ipse meas solor curas, plebemque perosus &nbsp; &nbsp; Auferor in Clarii Pythia templa Dei. {{Versus|95}} Et gracili blandum modulatus arundine carmen &nbsp; &nbsp; Ipse mihi auditor, ipse po&#235;ta vaco. Nunc pastoralis calamo delector avenae, &nbsp; &nbsp; Et sedeo saturas dux bonus inter oves. Nunc, ubi me durus silvis amor exigit altis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occlusas dominae conqueror ante fores. [p. 40] Nec piget annales & prisca revolvere secla, &nbsp; &nbsp; Armorum varias nec didicisse vias. Et Regum modo fortunas compono, measque; &nbsp; &nbsp; Et minus hinc videor Regibus esse miser. {{Versus|105}} Otia sic fallo, sic fallunt otia lucem, &nbsp; &nbsp; Sic languet serus emoriturque dies. Haec inter tua si me visat epistola, Franci, &nbsp; &nbsp; Leniet exilii taedia multa mei. Omnia sic cedant feliciter, & modo quanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Est mihi vester amor, sit tibi noster amor! </poem> ====Elegia III. Ad Nicolaum Heinsium. ==== <poem> T E tuus Hannonia Broukhusius Urbe salutat, &nbsp; &nbsp; O Heinsi, o Clarii duxque decusque chori. Quamque tibi mallet praesens offerre camoenam, &nbsp; &nbsp; Offeret inculta charta notata manu. {{Versus|5}} Sed tamen agnosces carae vestigia dextrae; &nbsp; &nbsp; Parsque mei tecum parva laboris erit. Erubui (fateor) tenuis molimina curae &nbsp; &nbsp; Mittere; propositum mensque reliquit opus. [p. 41] Ipsa reclamabat, me declinante, voluntas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et pius audacem compulit esse pudor. Sic, ubi sacrificos major decet hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Placavit faciles agna tenella Deos, Autumnoque suo, lectis de vite racemis, &nbsp; &nbsp; Concidit Ogygio victima parva Deo. {{Versus|15}} Cum tibi sit virtus alto contermina caelo, &nbsp; &nbsp; Affectu tangi non meliore potes. At mihi si pleno spiraret numine Paean, &nbsp; &nbsp; Plenior in titulos surgeret ara tuos. Tunc ego tranquilli formosa ad flumina Leccae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua caput in lentis condit arundinibus, Erigerem Pario dives de marmore templum, &nbsp; &nbsp; Quale Paphos Veneri fecit amoena suae: Quale suo rupes servat Parnasia Phoebo; &nbsp; &nbsp; Quale Jovi stadio nobilis Elis habet. {{Versus|25}} Ipse tenens laurum, lauro cohibente capillos, &nbsp; &nbsp; Stares Getuli nobile dentis opus. Aureus in longa flueret cervice capillus; &nbsp; &nbsp; Aurea Latois plectra darem digitis. Fulgerent circum Latii, tua cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Portantes sacrae civica serta comae. Quique tibi vitam, tibi se debere fatetur, &nbsp; &nbsp; Princeps purpurei doctor Amoris erit, [p. 42] Naso, pater Musarum, & Cypridis ultima cura, &nbsp; &nbsp; Pegaseo Naso pectora plenus aqua. {{Versus|35}} Et qui Smyrneae certans de munere palmae &nbsp; &nbsp; Transtulit ad Latios Troc&#239;a fata Deos: Quique tuos, Brimo, raptus luctumque parentis, &nbsp; &nbsp; Pulsaque Taenariis sidera dixit equis: Quique canit fulvae Nephele&#239;a vellera lanae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Phasiaque Haemoniam ducit in arva manum: Et cui perpetuus foculo deposcitur ignis; &nbsp; &nbsp; Et qui Callimachi molle secutus iter; Et Christi qui scita sacro Prudentius ore &nbsp; &nbsp; Propugnat, castae Religionis amor; {{Versus|45}} Atque alii centum: quorum quod reddita vita est, &nbsp; &nbsp; Praestitit ingenii lima perita tui. Ipse ego cum vittis, cum longa veste, sacerdos &nbsp; &nbsp; Costum & Oronteo munera ture feram. Bisque die Genioque tuo Genioque parentis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Fiet ad Aonias, me praeeunte, fores. Illius niveo conspergam lacte sepulcrum; &nbsp; &nbsp; Et nova serta meis plexa dabo manibus. Illius sanctos venerabor carmine manes, &nbsp; &nbsp; Irriget ut venas purior unda meas: {{Versus|55}} Et mihi dulce melos facili nascatur in ore: &nbsp; &nbsp; Sic ego te, magno sic patre dignus ero. [p. 43] Quali formosam permulsit carmine Rossam, &nbsp; &nbsp; Cumque illa campis lusit in Idaliis. Qualia felici furto sublecta Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Matris jucundis tinnit in auriculis: Quale tibi vacuae nemus ad geniale Vianae &nbsp; &nbsp; Delius arguto gutture dictat olor. Quo feror ah demens? quae blanda insania mentem &nbsp; &nbsp; Ludit, & a&#235;riis dat mea vota Notis? {{Versus|65}} Mi sat erit, sacra dum tu spatiaris in umbra, &nbsp; &nbsp; Phoebeos docili combibere aure modos: Et citharae strepitum lucis captare sub altis, &nbsp; &nbsp; Qua tremit ad citharam mobilis umbra tuam. Tum mihi plebeiae parient fastidia curae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Inque novas artes & nova sacra ferar. Forsan & audebo (nisi fallunt omina mentem) &nbsp; &nbsp; Condere quod culto possit ab ore legi. Felices umbrae, fortunatissima silva, &nbsp; &nbsp; Lymphaque pumiceis prosiliens scatebris, {{Versus|75}} Et virides ripae, sanctique silentia luci, &nbsp; &nbsp; Quaeque nites sudo lumine pura dies! Accipe, terra beata, meos (te dignor) amores &nbsp; &nbsp; Heinsiacas lauros Heinsiacamque chelyn. Depositumque De&#251;m serva, qui carmine & arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Provocat antiquos, vicit ut ante novos. [p. 44] </poem> ====Elegia IV. Ad Joannem Georgium Graevium. ==== <poem> U LTRA pollicitum, fateor, carissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Defuit officio nostra Thalia suo. Ne tamen idcirco (culpam nam deprecor istam) &nbsp; &nbsp; Arguar absentis non meminisse tui. {{Versus|5}} Hoc nolit Phoebusque pater, doctaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Venus, & Veneri proxima cura Charis. Hoc vetet Atlantisque nepos, & conscius Evan, &nbsp; &nbsp; Et quidquid doctas jungit amicitias. Te sistunt animo, te menti cuncta reducunt: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Te quamvis oculus non videt, illa videt. Sive manum poscunt castrensia munia; sive &nbsp; &nbsp; Diluimus curas flore, Lyaee, tuo: Occursat species dilecti plurima Graevii; &nbsp; &nbsp; Inque oculis semper, semper in ore mihi est. {{Versus|15}} Sive animum doctis juvat oblectare libellis: &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore versat amor. Ille tuae campus laudis, tua fama, Georgi, &nbsp; &nbsp; Immemorem Suadae non sinit esse tuae. [p. 45] Nec semel (Aonidum communia numina testor) &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine te volui demeruisse novo. Verum inter strepitusque vir&#251;m sonitusque tubarum &nbsp; &nbsp; Quis locus Aoniis lusibus esse potest? Nunc, furtiva mihi cum praestitit otia Mavors, &nbsp; &nbsp; Phocidis ad lucos, Grajaque rura feror. {{Versus|25}} Nunc animum dulci labor est componere cantu, &nbsp; &nbsp; Et trahere hibernum carminis arte diem. Non tamen ut magni victricia Principis arma &nbsp; &nbsp; Condere Maeonii moliar oris opus. Quod licet, innocuos vacui modulamur amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et responsurum sollicitamus ebur. Et nunc blanditias, placitae nunc jurgia formae &nbsp; &nbsp; Dicimus, & quidquid dictat amoenus Amor. Et modo Romanum mens concipit enthea Phoebum; &nbsp; &nbsp; Et modo materno molliter ore sonat: {{Versus|35}} Vulnificosque oculos dulcique armata veneno &nbsp; &nbsp; Oscula Sicaniis ludit arundinibus. Te quoque (si possim) libeat, jucunde Georgi, &nbsp; &nbsp; Victurae fidibus condecorare lyrae. Sed nervos dedit ingenio Natura pusillos: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et tu, quod nequeat crescere, nomen habes. Atque utinam has saltem nugas ac ludicra detur &nbsp; &nbsp; Sistere judicio carmina posse tuo! [p. 46] Munditiis placitura tuis cultuque decoro &nbsp; &nbsp; Sustineant Clarii templa subire Dei. {{Versus|45}} Aut utinam Trajectinam delatus in urbem &nbsp; &nbsp; Praesenti recitem qualiacumque tibi! Tu pariter Musas, pariter complexus amicum &nbsp; &nbsp; Ingenuae legeres otia pigritiae. Nec, scio, defugeres media sub mole laborum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Seria deliciis posthabuisse meis. Subductaeque sibi partem concederet horae &nbsp; &nbsp; Romani princeps Tullius eloquii: Tullius ille tuae lima nitidissimus artis; &nbsp; &nbsp; Artis opus rarum Tullius ille tuae. {{Versus|55}} Quem tu detersa longi rubigine saecli &nbsp; &nbsp; Restituis Romae, quo decet ore, suae. Qualem Palladiis Academi vidit in umbris &nbsp; &nbsp; Promentem sacras pectore Brutus opes: Damnantem quali stupuerunt fulmine Rostra &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Antonii natas ad scelus omne manus. Se tibi debebit Suadae venus ista Latinae: &nbsp; &nbsp; Tota tua haec virtus, laurea tota tua est. Nec te poeniteat critici, vir magne, laboris: &nbsp; &nbsp; Hoc dedit & Caro Tullius ante suo. {{Versus|65}} Fascibus adsurget Pompeji pagina Trogi; &nbsp; &nbsp; Et quod Caesareo nomine vivit opus; [p. 47] Ascraeusque senex; & vafri Lucius oris, &nbsp; &nbsp; Ille hominum Momus Lucius, ille De&#251;m; Quique alii plures (neque enim mihi dicere promtum est) &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ingenii produnt tot benefacta tui. Et tibi Tarpejo Musae de monte Latinae &nbsp; &nbsp; Docta Palatina tempora fronde tegent: Et titulum facient, SERVATO ROMA PARENTE. &nbsp; &nbsp; Haec illi vitam debuit, ille tibi. {{Versus|75}} Munere sic uno cum demerearis utrumque, &nbsp; &nbsp; Quis te Romani sanguinis esse neget? Dii proprium hoc faciant, Graevi: longumque fruatur &nbsp; &nbsp; Ille tuis curis, tu Cicerone tuo. </poem> ====Elegia V. In funere Nicolai Heinsii <i>literatorum ac po&#235;tarum principis.</i>==== <poem> S I potuit lacrimas Orpheus meruisse Dearum, &nbsp; &nbsp; Si Linus, Aonio fletus uterque choro; Demite odoratis genialia serta capillis, &nbsp; &nbsp; Pierides: laetis demite serta comis. [p. 48] {{Versus|5}} Flos & amor vester, vestrum decus Heinsius, ille &nbsp; &nbsp; Heinsius Eois notus & Hesperiis, Heinsius Ausonii certissima gloria Pindi &nbsp; &nbsp; Occidit. Exequias (sic decet) ite Deae. Tuque adeo scissis Elege&#239;a crinibus amens &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Desine solennes, ah miseranda, choros. Solve choros, miseranda. tuus, tuus Heinsius ille, &nbsp; &nbsp; Ille tui plausus unicus auctor, ubi est? Pro dulci cithara, teneri pro carminis arte, &nbsp; &nbsp; Taxus Hyanteas moereat ante fores. {{Versus|15}} Pro myrto fragili crinem lacrimosa cupressus &nbsp; &nbsp; Ambiat, ah luctus te monitura tui. Qualem te memorant olim moriente Tibullo &nbsp; &nbsp; Flebiliter scissis exululasse genis. Qualis eras, cum Peligni crudele po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In Getico funus litore duxit Amor. Ille Deos tecum confusus dixit iniquos, &nbsp; &nbsp; Cumque suis lacrimas miscuit ille tuas. Hanc quoque tempus erat longa deflere querela &nbsp; &nbsp; Jacturam, & tantis ingemuisse malis. {{Versus|25}} Non negat hoc Naso: non hoc tua fama Tibullus; &nbsp; &nbsp; Non negat hoc gelido Parrhasis alta polo. Parrhasis ad citharam stupuit Nasonis & Heinsii: &nbsp; &nbsp; Bisque peregrino plausit honore sibi. [p. 49] Ah quoties illis carmen modulantibus haesit; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec memor aerumnae jam fuit ipsa suae! Ah quoties Heinsii numeros mirata canoros &nbsp; &nbsp; Tam doctas voluit demeruisse manus! Nunc dolet, & vetitis mallet latuisse sub undis, &nbsp; &nbsp; Nuncia ne tanti sit sibi facta mali. {{Versus|35}} At tu, grande decus septem Regina trionis, &nbsp; &nbsp; CHRISTINA, invictis gloria major avis; Fama sub attonitas cum lurida venerit aures, &nbsp; &nbsp; Numquid ab admonitu mens tibi tristis erit? Tu cineres, Augusta, tui manesque po&#235;tae &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ire sub infletam non patieris humum. Et Tuscum Tiberim & Latios testabere colles, &nbsp; &nbsp; Heinsiaden gemitus elicuisse tuos. Adspice, Pierias nemoralis Aricia frondes &nbsp; &nbsp; Exuit, & posito nuda stat umbra Deo. {{Versus|45}} Certatim Latii accurrunt longo ordine vates, &nbsp; &nbsp; Portantes cineri debita justa pio. Spargit odoratas Favoriti Musa corollas: &nbsp; &nbsp; Et magno manes Gradius ore vocat. Quin etiam tumulis vatum simulacra priorum &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Isse ferunt fusis moesta per ora comis. Umbraque Chisiadae, tenerique Propertius oris, &nbsp; &nbsp; Creditur ad planctus exiluisse novos. [p. 50] Luget in exequiis demissis cornibus Arnus, &nbsp; &nbsp; Arnus Apollinea clarus ab arte pater. {{Versus|55}} Et, qua Maeonios longo secat agmine muros, &nbsp; &nbsp; Turbidus ipse suis volvitur a lacrimis. Ipse etiam niveos, en, Mincius inter olores, &nbsp; &nbsp; Et Pha&#235;tontei Nympha superba Padi, Sebethusque decens lato projectus in antro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad cineres plorant, Phoebe Batave, tuos. Quid loquar Amisium? Paderae quid flumen amoeni? &nbsp; &nbsp; Hic Paderam tangit Amisiumque dolor. Illos Fernandus, doctarum prima sororum &nbsp; &nbsp; Gloria, Castalias jussit amare Deas. {{Versus|65}} Et nunc ecce jubet magno dare justa po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Sertaque Castaliis humida de lacrimis. Haec tibi, sancte senex, vatum chorus omnis ademto &nbsp; &nbsp; Munera cum multo sacra dolore facit. Sed licet aeternis superaris saecula chartis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Totque tua vivant inclita scripta manu; Musaeas licet unus opes, licet unus amores &nbsp; &nbsp; Possideas, toto qua patet orbe dies; Non ingrata tamen pietas tibi nostra futura est. &nbsp; &nbsp; Debent se meritis carmina nostra tuis. {{Versus|75}} Graevius Ausoniis non ultima fama Camoenis, &nbsp; &nbsp; Graevius Argivo nobilis eloquio, [p. 51] Graevius extincti plorabit funus amici: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos cineres, jam pius ossa legit. Jam tibi Franciacae sacrant lugubria Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Carmina, & aeternis busta notanda modis. Non alio velles laudari dignius ore: &nbsp; &nbsp; Non posses alio dignius ore cani. Ipse ego, curarum nuper pars blanda tuarum, &nbsp; &nbsp; Manibus inferias & mea sacra dabo. {{Versus|85}} Nec tibi de Pario speciosum marmore bustum, &nbsp; &nbsp; Nec stabit Phrygiis caesa columna jugis. Pulcrius his aliquid Clarii meditantur olores, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Pro tumulo septem tibi Roma det ardua montes: &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Non poteris tumulo nempe minore tegi. Deinde, Palatini qua fulsit Apollinis aedes, &nbsp; &nbsp; Ara stet in titulos, aurea tota, tuos. Hanc circum veteres celebrent, gens docta, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Magne Heros, genii tot benefacta tui. {{Versus|95}} Quorum pars hedera juveniles vincta capillos &nbsp; &nbsp; Latoum tenero pollice pulset ebur: Pars sua regali decantet scripta cothurno; &nbsp; &nbsp; Pars elegos faciles, pars epigramma sonet. Ad latus innocui centum modulentur Amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Aureaque in prima fronte locanda Venus. [p. 52] Nec tua, magne, chelys absit cultissima, vates: &nbsp; &nbsp; Illa chelys Musis adnumeranda novem. Haec ubi conspicies, simul annua festa videbis, &nbsp; &nbsp; Quae tibi laurifero culmine Cirrha parat. {{Versus|105}} Plaudet ab Elysio genitor tuus: &, Bene, dicet, &nbsp; &nbsp; Consuluit famae postuma fama meae. </poem> ====Elegia VI. Ad Theodorum Buseroum. ==== <poem> D UM tua regali Clio subnixa cothurno &nbsp; &nbsp; Auriaco patriis induit arma modis: Dum tua Trinacriis contendit canna cicutis, &nbsp; &nbsp; Docta vel hirsutas canna movere feras; {{Versus|5}} Me procul Aoniis arcet Gradivus ab antris, &nbsp; &nbsp; Castaliique vetat ducere fontis aquam. Et Furor, & belli comites Iraeque Minaeque &nbsp; &nbsp; Insultant lateri, noxia turba, meo. Nec sinit assuctis caput hoc lustrare choreis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Irrequieta quies, ac sine fine labor. Non tamen ut dulces penitus contemnere curas, &nbsp; &nbsp; Aut possim nullis vivere carminibus. [p. 53] Ah pereant enses potius, pereantque manipli, &nbsp; &nbsp; Quam ferar immeritas deseruisse Deas: {{Versus|15}} Quam cogar fontesque sacros formosaque Tempe &nbsp; &nbsp; Linquere. non tanti bellica fama mihi est. Quod licet, & fas est vacuo, statione soluta &nbsp; &nbsp; Aonas in montes & juga docta feror. Indomitumque meus Martem moderatur Apollo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec nihil ingenii, nec nihil artis adest; Nec nihil oris adest. Sed repprimit ora Cupido, &nbsp; &nbsp; Frangit & alternos improbus ille pedes. Ausus eram (memini) nuper, Busero&#235;, virosque &nbsp; &nbsp; Armaque magnanima condere nostra tuba. {{Versus|25}} Jam mea Phoebeis albebant tempora vittis, &nbsp; &nbsp; Ibat in Heroos jam calor ille modos. Risit Amor fastus ac verba minacia magni &nbsp; &nbsp; Carminis, & crescens attenuavit opus. Atque ita: Quid graciles sub iniquo pondere nervos &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Rumpis? an in cantum non satis unus eram? Et mihi militia est, & sunt mihi castra, tubaeque, &nbsp; &nbsp; Et mea maternis artibus arma valent. Quo tibi tam magnos fuerat potare liquores? &nbsp; &nbsp; Haec est ingenii certa ruina tui. {{Versus|35}} Tu cane nocturni pompam titulosque triumphi, &nbsp; &nbsp; Et quae letifero vulnere bella vacant. [p. 54] Tu cane sidereos spatiosae frontis honores, &nbsp; &nbsp; Et teneros morsus, & sine dente jocos; Malarumque rosas, & murice tincta labella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quod sub vivo murice candet ebur: Quique vagi longa ludunt cervice capilli, &nbsp; &nbsp; Qualis vicinis vitis in arboribus. Nec tu credideris invisum nomen Amoris &nbsp; &nbsp; Pieridum turbae Pieridumque Patri. {{Versus|45}} Hoc tibi, si nescis, dicat Rhodope&#239;us Orpheus: &nbsp; &nbsp; Hoc Linus: Aoniis fletus uterque jugis. Tum facit ingenium, tum mentem plectra sequuntur, &nbsp; &nbsp; Cum tener ad partes se quoque jungit Amor. Sed neque tu magnis nomen titulosque po&#235;tis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Invideas. Cineri gloria sera venit. Et te Fama vehet felicibus aurea pennis; &nbsp; &nbsp; Si modo sis constans, si modo semper ames. Teque Philetaeis evinctum colla corymbis &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus luco sistet in Idalio. {{Versus|55}} Illic & Paphios mirabere laetus olores &nbsp; &nbsp; Ad citharam numeros edidicisse tuos: Et myrteta vagis superimpendentia rivis &nbsp; &nbsp; Sponte sua ad nitidas deproperare comas. Nil tibi cum lauru Peneide: cingere myrto: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cumque suis Marti bella relinque modis. [p. 55] Finierat. positis grandi cum carmine vittis &nbsp; &nbsp; Exiguos lusus alteraque arma cano. Sed quocunque meae feriuntur pectine chordae, &nbsp; &nbsp; Reddere jam discunt, praeter amare, nihil. {{Versus|65}} Non tamen haec ingrata tibi, Buseroe, legenti &nbsp; &nbsp; Auguror: ingenuis lusibus ipse faves. Sic ubi marmoreis debetur victima templis, &nbsp; &nbsp; Ponitur ad faciles picta corolla Deos. Nos quoque nunc inopes plenum persolvere votum &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Portamus grata vilia tura manu. </poem> ====Elegia VII. In funere Theodori Georgii Graevii, ad Joannem Georgium Graevium patrem.==== <poem> E T merito. Quis enim tam crudo vulnere, Graevi, &nbsp; &nbsp; Durus inexpletis temperet a lacrimis? Quisve tuo leges ausit fixisse dolori, &nbsp; &nbsp; Cum superet fati litora & ipsa dolor? [p. 56] {{Versus|5}} Occidit, ah, viridi tua dos Theodorus in aevo: &nbsp; &nbsp; Spesque suas lucis condidit Elysiis. Nec prosunt juveni dulces ante omnia Musae; &nbsp; &nbsp; Nec prodest casto pectore culta Themis. Nec varias prodest animum finxisse per artes; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec Grajum doctis invigilasse choris. Sic olim diti florens Hyacinthus in horto, &nbsp; &nbsp; Delicium ille vagis nobile Na&#239;asin, Eurus ubi rapidis radit prata imbribus, & sol &nbsp; &nbsp; Obvolvit picea triste caput nebula, {{Versus|15}} Fusus humi, dulcem vultu moriente decorem &nbsp; &nbsp; Exuit, & stratis languit in foliis. Ah pater, ah frustra jam nunc pater! impia Clotho &nbsp; &nbsp; Sustulit immerito gaudia quanta tibi! Qualia nascentis secuit praeludia famae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jussit & in primo germina flore mori! Jam Latium, ac veteres norat Theodorus Athenas, &nbsp; &nbsp; Plenus Erechtheis pectora deliciis. Jam Cyreneos ibat recludere fontes. &nbsp; &nbsp; Injicit, en, atras Parca severa manus. {{Versus|25}} Et tot praeclaros intercisura labores &nbsp; &nbsp; Nobile Letheo mergit in amne caput. Ille quidem, ante diem raptus, (si credere dignum) &nbsp; &nbsp; Afflixit casu teque tuosque suo. [p. 57] Sed tamen huc omnes properamus: ea ultima rebus &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Linea nascendi conditione data est. Neve ego solator veniam tibi: respice, Graevi, &nbsp; &nbsp; Egregium toto quidquid in orbe fuit. Respice Grajorum monumenta, tuosque Latinos. &nbsp; &nbsp; Ferrea Mors cunctos, & cinis ater, habet. {{Versus|35}} Omnibus huc iter est: nec prae vulgaribus umbris &nbsp; &nbsp; Eximit insignes Pallas ab arte viros. Una sed ingenii stat gloria: nominis auctor &nbsp; &nbsp; Sola perennantis Musa perire vetat. Musa mori prohibet, patrioque reponit Olympo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quos videt aeternum promeruisse decus. Sic tuus in chartis vivet Theodorus; &, annos &nbsp; &nbsp; Egressus, tecum saecula cuncta feret. Illum Fama volans pernicibus ignea pennis &nbsp; &nbsp; Trans maria, & terras, sideraque ipsa vehet. {{Versus|45}} At tu, (nam veterum Manes meministis amorum) &nbsp; &nbsp; Accipe de lacrimis uvida serta meis; Accipe parva tui nuper, Theodore, sodalis &nbsp; &nbsp; Munera, Pieria quae tibi valle fero. Nunc tuus Elysio tecum sub colle vagetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Battiades; curae debitus ille tuae. [p. 58] </poem> ====Elegia VIII. Ad Joannem de Witt, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> Q UAMQUAM in me dulcis Musae deferbuit ardor, &nbsp; &nbsp; Visque animi longis tabuit icta malis: Ceu quondam rosa, purpurei nova filia Veris, &nbsp; &nbsp; Demittit laesum sole vel imbre caput: {{Versus|5}} Non tamen omnino committam, candide, quin te &nbsp; &nbsp; Exiguo, Witti, munere condecorem. Nec prius a caro desistam carmine, quam tu &nbsp; &nbsp; Parte aliqua chartae conspiciare meae. Hoc meruere tui mores, hoc pectus honestum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Puraque simplicitas, & sine labe fides; Hoc patriae virtutis amor, candorque Batavus, &nbsp; &nbsp; Et cultum pulcris artibus ingenium; Et pudor, & probitas, rectique modestia mater, &nbsp; &nbsp; Et Themis, & Themidi junctus Apollo suae. {{Versus|15}} Nam quamvis ad summa tibi contendere fas sit, &nbsp; &nbsp; Invitentque tuas aestus & aura vias; [p. 59] Parcis, & angusti contentus murice clavi &nbsp; &nbsp; Litus amas: blandi litoris ora juvat. Et quandoque catenati siluere labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sepositae repetis mollia fila lyrae. Saepe juvat priscis mentem oblectare libellis, &nbsp; &nbsp; Saepe aliquid privo condere Marte juvat. Et modo arenosis tibi collibus exspatianti &nbsp; &nbsp; Inlaesum leporem vertagus ore trahit. {{Versus|25}} Et modo faginea tecum meditatus in umbra &nbsp; &nbsp; Harlemiae condis carmen Hamadryadi, Quod legat ipsa Dryas, quod Oreades admiratae, &nbsp; &nbsp; Et Nonacrinae turba pudica Deae. Otia sectantem, sed honesta, & amica labori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Demulcet tenera voce Latina Charis. Talis odoratis quondam ludebat in hortis &nbsp; &nbsp; Cilnius, Etruscis regibus ortus eques: Cilnius Augusto par dextra, comesque laborum, &nbsp; &nbsp; Maxima dos magni Cilnius imperii. {{Versus|35}} Ergo aut ipse suos teneris deflebat amores &nbsp; &nbsp; Versibus, & pulcrae saevitiam dominae: Aut in gramineo temere sic cespite fusus &nbsp; &nbsp; Audiit argutae carmina Calliopes. Saepe Maro tenerum domino praelegit Alexim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pecus, & forti rura subacta manu. [p. 60] Saepe necem Tyriae indignam ploravit Elissae; &nbsp; &nbsp; Saepe etiam lacrimas, Anna relicta, tuas. Saepe suos Flaccus cithara modulatus amores, &nbsp; &nbsp; Mutavit grandi tenuia plectra sono: {{Versus|45}} Aut urbem sale defricuit, risuque decente &nbsp; &nbsp; Contudit indoctae jurgia stultitiae. Saepe tuos ignes recitasti, blande Properti, &nbsp; &nbsp; Cum premeret duro colla Cupido pede; Nocturnamque fugam cecinisti, & vincta corymbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Pocula, & haerentes uda per ora rosas. Omnis in Esquilias migrarat Musa salubres, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim, & justi conscia rura Numae. Egeriaeque nemus lauru refloruit alta; &nbsp; &nbsp; Et Latium volucres edidicere melos. {{Versus|55}} Tu quoque rure tuo, (nec fallimur) optime Witti, &nbsp; &nbsp; Excipies profugas ex Helicone Deas. Incertis quas nunc palantes sedibus ab se &nbsp; &nbsp; Spernit, & invisas barbarus orbis habet. Dii bene, quod censu tu non censeris in isto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nec stolida insanae somnia plebis amas! Dii bene, quod studiis pulcre innutritus honestis &nbsp; &nbsp; Pierias cupido pectore condis opes! Grande feres operae pretium: Pimple&#239;des ipsae &nbsp; &nbsp; Praemia cultori debita sponte dabunt. [p. 61] {{Versus|65}} Non tua mordaces divellent commoda curae: &nbsp; &nbsp; Non rumpet somnos invidia aegra tuos. Non avidis aliena oculis limabis, & exspes &nbsp; &nbsp; Aspera mutatae tela pavebis Herae. Sed liber, jurisque tui, vinclisque solutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Omnibus, aeternis par eris ipse Deis. Quorum quod propria est, nec fuco picta, voluptas, &nbsp; &nbsp; Dulcia perpetui tempora veris agunt. Haec tibi sub lenta securus vite canebam, &nbsp; &nbsp; In vario florum fusus humi gremio: {{Versus|75}} Qua tepidus blandis resonat concentibus a&#235;r, &nbsp; &nbsp; Et matutinae dulce queruntur aves: Et nucis umbra, meae gratissima scena Thaliae, &nbsp; &nbsp; Non infoecundam propter opacat humum. [p. 62] </poem> ====Elegia IX. In funere Joannis Georgii Graevii. ==== <poem> N AM quid dissimulo ulterius, lacrimasque reservo, &nbsp; &nbsp; Et sortem infelix decipio ipse meam? Quo feror? & misero indulgens fomenta dolori &nbsp; &nbsp; Aerumnis etiam pascor ab ipse meis? {{Versus|5}} Ite, licet, doctae Libethrides: ite Camoenae: &nbsp; &nbsp; Pendeat e muto pariete muta chelys. Cur ego vestra sequar pius Orgia? cur ego lassem &nbsp; &nbsp; Laurigerum plectro suaviloquente nemus? Graevius (ah dirum nostros eat omen in hostes) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vester honos, divae, Graevius, ecce, fuit. Vulneris heu miseri! quod nulla aetate cicatrix &nbsp; &nbsp; Leniet, extenso non medicina die. Nec vero aut Latius vobis hoc nomine Varro &nbsp; &nbsp; Plus dedit, aetatis gloria prima suae: {{Versus|15}} Aut, quem Taenariis & nunc Catilina tenebris &nbsp; &nbsp; Horret, inexhausto Tullius ore potens. Heu miserande senex: quamvis maturus, & aevi &nbsp; &nbsp; Plenus, & annorum militiaeque satur: [p. 63] Te tamen ingemuit studiorum moesta peremto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Conditio, fati praescia facta sui. Tene gubernantem dubii molimina cursus &nbsp; &nbsp; Non doleat? laceris non fleat aegra comis? Tene ministrantem nostris, pater optime, velis &nbsp; &nbsp; Non in perpetua ploret amaritie? {{Versus|25}} Orbis amor docti, docti stupor orbis, & unus &nbsp; &nbsp; Qui merito cunctis diligereris, eras. Cum tamen hoc esses, te nemo modestius umquam &nbsp; &nbsp; Est usus magni dotibus ingenii. Mitis eras, ac pacis amans, animique quietem &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mens tua ventosis laudibus antetulit. Non tua fuscabant infames otia rixae: &nbsp; &nbsp; Integer, & niveo pectore purus eras. Nec tibi jucundi rumpebat pensa laboris &nbsp; &nbsp; Acta tribunitio saepe furore dies. {{Versus|35}} Atque utinam studiis vigeant communibus artes, &nbsp; &nbsp; Foedaque triconum natio dispereat; Et quicumque olim nostri sub sidere caeli &nbsp; &nbsp; Sevit inhumana dira aconita manu! Per quorum rabiem, scelerataque bella, quietis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} (Heu pestem saecli) non licet esse bonis. Sed valeant noxae, nec sint in honore furentes, &nbsp; &nbsp; Quorum ope virtutum spes bona praecipitur. [p. 64] His te submotum vitiis, pax aurea stellis &nbsp; &nbsp; Inserit, o ista digne quiete senex! {{Versus|45}} O vitae perfuncte malis, perfuncte periclis, &nbsp; &nbsp; Et quidquid miseris spesque metusque parit! Te bona honestorum comitatur fama laborum, &nbsp; &nbsp; Te pietas, fuci nescia, fraude vacans. Civibus o gaude jam nunc adscripte beatis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gaude sidereum civis adepte larem. O quem purpureo nova lumine gloria vestit, &nbsp; &nbsp; O cui caelestes fas habitare domos: Cantus ubi felix, & sine carentia semper &nbsp; &nbsp; Gaudia, & ad dulces nablia nata modos! {{Versus|55}} Hic petet amplexus, tua nuper cura, paternos &nbsp; &nbsp; Filius, aetherii laetus honore chori. Hic pia te conjux gratantibus induet ulnis, &nbsp; &nbsp; Prole sua felix, laeta favore viri. Salve sancte pater, nitidi novus incola Olympi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et nostro semper mactus amore, vale. [p. 65] </poem> ====Elegia X. Ad Joannem Ulricum Meurerum <i>in Britanniam abeuntem.</i>==== <poem> I BIS ad aequoreos, solers Meurere, Britannos &nbsp; &nbsp; Visere, & adversae rura beata plagae. Quae tibi caussa viae? num qui temerarius error &nbsp; &nbsp; In levibus juvenum mentibus esse solet; {{Versus|5}} Multa peregrinis fingens, miracula in oris, &nbsp; &nbsp; Multa sibi terra, multa videnda mari? An ditescendi magis exitiosa libido &nbsp; &nbsp; Tam procul a dulci cogit abire lare? Absit: & in viles animas eat aegra voluptas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Foedaque cogendae sollicitudo rei. Te Musae Phoebusque pater, te provida Pallas &nbsp; &nbsp; Ingeniique vigor nobilioris agunt. Qualiter Aesoniden niveis nova Gloria pennis &nbsp; &nbsp; Ab gelido Schytici Phasidos amne vocat. {{Versus|15}} I bone, discendi quo te rapit ardor, & alti &nbsp; &nbsp; Ignea vis animi, purpureusque decor. I pede felici, nec te male fida morentur &nbsp; &nbsp; Aequora, nec dubiae caeca pericla viae. [p. 66] Sternat aquas placidi facilis clementia Nerei, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et Zephyri motam provehat aura ratem. Mox ubi jam laribus feliciter inde paternis &nbsp; &nbsp; Redditus, aetatis tempora laetus ages, Utere Musaeis opibus, fructu utere longo &nbsp; &nbsp; Tam bene quaesitae, candide Jane, rei. {{Versus|25}} Aut tu Antenorei divina volumina Flacci &nbsp; &nbsp; A docta prodes nunc meliora manu: Aut aliquid proprii meditaberis ipse laboris, &nbsp; &nbsp; Quod decus a sera posteritate ferat. Sed quocumque tuae vigilabunt nomine curae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ne fueris nomen lassus habere meum. [p. 67] </poem> ===Jani Broukhusii elegiarum liber quartus. === ====Elegia I. Ad Petrum Francium. ==== <poem> D UM sumus in Morina, Franci dulcissime, terra, &nbsp; &nbsp; Et rabiem Mavors & nova tela parat; Ecquid prisca tui superest tibi cura sodalis, &nbsp; &nbsp; Nec meus e caro pectore fugit amor? {{Versus|5}} Ecquid in incepto perstat tibi vita tenore &nbsp; &nbsp; Otia doctarum degere Pieridum? Et modo Sicania celebras Amaryllida canna; &nbsp; &nbsp; Et modo Maeonia concinis arma tuba? Nasonemve tuum per Thespia rura secutus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Idalium tenui stamine fingis opus? Felix, quem Clario nutrivit Phoebus in antro; &nbsp; &nbsp; Quem Charitum excepit triga, decensque Venus. [p. 68] Felix, qui viles didicisti spernere curas, &nbsp; &nbsp; Ac Musis tantum vivere, & ipse tibi. {{Versus|15}} Cur, rogo, cum studiis pariter capiamur iisdem, &nbsp; &nbsp; Cumque tuo vivam pectore, tuque meo; Et pariles animos non impar corpus honestet, &nbsp; &nbsp; Et pariles annos par quoque vita regat; Cur, inquam, parili non cedunt omnia fato? &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnia cur tibi sunt candida, nigra mihi? Non equidem strabo limo tua commoda visu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Absit, & in vulgus dedecus illud eat) Sed mea me dudum docuerunt damna dolere; &nbsp; &nbsp; Et superest, video, nil nisi flere mihi. {{Versus|25}} Quae si cuncta querar, primoque a fonte dolorem &nbsp; &nbsp; Ordiar indignum; quid nisi nota querar? Ac tibi praesertim, vitae qui fata peractae &nbsp; &nbsp; Nobiscum memori condita mente tenes. Et tamen hoc quodcumque mali est superare ferendo &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Possem, fortuna nec minor esse mea. Haud me adeo finxit animi Natura pusilli, &nbsp; &nbsp; Ut, quod praeteriit, praeteriisse querar. Sed te quod careo, quod tot regionibus absum, &nbsp; &nbsp; Quod mea speratus gaudia fallit amor; {{Versus|35}} Id vero miserum cruciat, mentemque venenat: &nbsp; &nbsp; Hinc trahit ingratas vita mihi tenebras. [p. 69] Nunc & luce mali redeunt, & nocte, dolores; &nbsp; &nbsp; Nec bona nocte quies, nec bona luce venit. Sordent rura oculis, sordent gelidae convalles, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et pellucenti rivus amoenus aqua; Deliciaeque meae densis nemora ardua ramis, &nbsp; &nbsp; Antraque ludentum mollia Na&#239;adum. Tentavi, fateor, veterem si pellere possem, &nbsp; &nbsp; Esset & alterius funus amoris amor. {{Versus|45}} Et, Mihi, quod teneam, quod amem, quo ludere possim, &nbsp; &nbsp; Ganda dabit, dixi: nec mora, Ganda dedit. Ante oculos blandae versabat imago Neaerae: &nbsp; &nbsp; Ilicet, in ventos jam novus ibat amor. Spes quoque magna fuit nuper te, care, videndi: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Illa sed heu fallax & male firma Dea est. Omnia cum cupiam potare oblivia juncta, &nbsp; &nbsp; Non minuunt luctus omnia juncta meos. At, puto, mors minuet: quae si miserabitur olim, &nbsp; &nbsp; Non est ad veras surda futura preces. {{Versus|55}} Ergo ego cum cinerem fuero conversus in atrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quando erit, o superi, quando erit illa dies?) Tu, precor, infaustae solamen dulce juventae, &nbsp; &nbsp; Reliquias nostri collige naufragii. Nempe tuae fidei tenues commendo libellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Quaeque mihi niveus verba praeivit Amor. [p. 70] Illic invenies primae conamina Musae: &nbsp; &nbsp; Forsan & invenies quod placuisse queat. Quae tu sive vir&#251;m cupies volitare per ora, &nbsp; &nbsp; Sive magis longa carmina nocte premi: {{Versus|65}} Te sibi patronum, te sunt habitura parentem, &nbsp; &nbsp; Quando aliter functus noluit esse parens. Quod mihi si praestes, (sed nec praestare negabis) &nbsp; &nbsp; Inque operis partem te juvet ire mei; Aequius occumbam, nec sic, dilecte, pigebit &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ad fortunatas ferre pedem choreas. </poem> ====Elegia II. In foedissimam tempestatem, qua in navi bellica pone insulam Mataninam jactabatur. ==== <poem> O umbrae nemorum, o molli saxa oblita musco, &nbsp; &nbsp; Ruraque, & uvidulae Na&#239;adum latebrae! Quando iterum dulci dabitis gaudere recessu, &nbsp; &nbsp; Otiaque & mentis frangere dividias? {{Versus|5}} Quando iterum tenues vobis inflare cicutas, &nbsp; &nbsp; Et tepido agrestem lacte piare Palen? Sic melius poteram curas mulcere canendo. &nbsp; &nbsp; Non facit ad mores nautica vita meos. [p. 71] Felix, qui patrio vitam traducit agello, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inque una gaudet consenuisse casa. Illi delicias faciles ignotaque nobis &nbsp; &nbsp; Gaudia ruricolae composuere manus. Illi jucundos certant praebere sapores &nbsp; &nbsp; Uvaque & incurvis poma sub arboribus. {{Versus|15}} Ipse, ubi sera polo suspendit sidera Vesper, &nbsp; &nbsp; Vimineis niveas cratibus abdit oves. Ipse & apum multo foetas examine cellas &nbsp; &nbsp; Diripit, ac dulci nectare dispoliat. Haec mihi vita foret! pelago nec tristia nossem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sidera, & ingentes caeli hiemisque minas! Nunc omnes timeo ventos, nunc concita ventis &nbsp; &nbsp; Nubila, nunc tristes aequoris insidias. Ah pereat, quicumque rates eduxit in altum &nbsp; &nbsp; Primus, & invito vela dedit pelago! {{Versus|25}} Quod si mors quaerenda fuit, quaeremus in undis? &nbsp; &nbsp; Mille modis tellus funera mille dabit. Vulnera me caedesque prius, prius horrida bella, &nbsp; &nbsp; Quaeque decet fortes mors violenta viros. Dii date, ne fato ignavi fungamur inulto! &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostibus eveniat sic cecidisse meis. [p. 72] </poem> ====Elegia III. Ad Juliam. ==== <poem> E TSI nec generis tibi me commendat aviti &nbsp; &nbsp; Gloria, nec titulo fulta potente domus: Hoc unum, formosa, hoc unum, Julia, laetor, &nbsp; &nbsp; Non penitus Musas displicuisse meas: {{Versus|5}} Innocuas Musas, puri quae pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Late per populos, per freta longa ferent. Atque utinam tantas spirarem in carmina vires, &nbsp; &nbsp; Quanto formosas par erat ore cani! Tecum ego lauriferis e culminibus Parnasi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Subdita cum terris aequora despicerem. Tecum Pierios gauderem intexere flores, &nbsp; &nbsp; Sertaque odoratis myrtea temporibus. Tu violas tondens (violas locus ederet omnis) &nbsp; &nbsp; Albaque puniceis lilia mixta rosis, {{Versus|15}} Narcissumque crocumque & purpureos amaranthos, &nbsp; &nbsp; Ditares foetu versicolore sinum. At mihi dilecto nectenti brachia collo, &nbsp; &nbsp; Haerenti e blandae luminibus Dominae, [p. 73] Ille tuus large viresque animumque canendi &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Afflaret teneris spiritus halitibus. Qualiter ad Zephyri pandit se laeta susurros &nbsp; &nbsp; Quae rosa de vernis imbribus immaduit. Et modo mirarer, vitreum projectus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Ut suspensa tuos lamberet unda pedes: {{Versus|25}} Et modo gauderem fluvium increpuisse morantem, &nbsp; &nbsp; Dum speculum lento consulis in fluvio. Tu modo frigidula mecum spatiata sub umbra, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub arboribus, Calliopen dulci superares, Julia, plectro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Calliopen doctis, Julia, carminibus. Et modo vicinis habitantem in vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Immemorem faceres dissimilemque sui. Illic assidue sacri modulantur olores: &nbsp; &nbsp; Aura levis caelo sibilat, aura solo; {{Versus|35}} Et Pandionia mulcentur a&#235;done lauri, &nbsp; &nbsp; Applausisque nemus concinit omne comis. Illic te videat, mea lux; mutescet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Blandus & arguto gutture cedet olor. Ipse utinam teneri liquefactus acumine cantus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Has habitem sedes, haec loca semper amem! Ipse tuae fiam vocis resonabilis Echo, &nbsp; &nbsp; Ultimaque e dulci carmine verba sequar! [p. 74] Trajecti turres, dilectaque rura Camoenis, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua; {{Versus|45}} Vos eritis testes, si quos sentitis amores, &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsin amare fide. Vos eritis testes, dilectam rite puellam &nbsp; &nbsp; Indelibata Thyrsidis esse fide. Illic incisos, trunci, servatis amores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et legimur junctis nomina nominibus. Una tamen magni, multos victura per annos, &nbsp; &nbsp; Certius indicium fagus amoris habet: QUAE ME TAEDA TIBI, QUAE TE MIHI, JULIA, JUNXIT, &nbsp; &nbsp; AMBORUM JUNCTOS LUCEAT ANTE ROGOS. {{Versus|55}} Vive, precor, seris dictura nepotibus, arbos, &nbsp; &nbsp; Quae fuerint nostri foedera connubii. Et tecum longi vivant monumenta caloris, &nbsp; &nbsp; Osculaque in libros credita saepe tuos. Mox quoque, cum fato laeti solvemur eodem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et cineres umbra protege & ossa tua. [p. 75] </poem> ====Elegia IV. Ad Cupidinem de amore Petri Francii. ==== <poem> C INGERE materna, puer invictissime, myrto: &nbsp; &nbsp; Accessit spoliis haec quoque praeda tuis. Noster &#239;o seros insanit Francius ignes, &nbsp; &nbsp; Et dominae victas porrigit, ecce, manus. {{Versus|5}} Ille ferox, & adhuc nullis penetrabilis armis, &nbsp; &nbsp; Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Ille ferox, puerique timor cum matre volucris, &nbsp; &nbsp; Uritur. o superi, non ego solus amo. Franci, tune meos igitur sentire dolores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cogeris, & poenis ipse favere tuis? Quid tibi nunc tragicis evincto crura cothurnis &nbsp; &nbsp; Prodest Ionii praelia flere maris? Invictumque Ducem patrio transscribere olympo? &nbsp; &nbsp; Non facit ad nostros Musa severa Deos. {{Versus|15}} Tu satius Coo versum tenuare sub antro &nbsp; &nbsp; Incipe, & ad faciles orgia ferre choros; [p. 76] Ascraeumque nemus molli lustrare cicuta, &nbsp; &nbsp; Quod resonent montes, quod resonent silvae. Inferior magno non est Mimnermus Homero. &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil nisi lene probat, nisi nisi molle Venus. Qualia Callimacho sua Cynthia debuit Umbro: &nbsp; &nbsp; Quale melos Nemesis, culte Tibulle, tibi. Quale canit teneri blandissima Musa Secundi, &nbsp; &nbsp; Cum docet e gelidis basia nata rosis. {{Versus|25}} Qualia (si magnis fas est committere parva) &nbsp; &nbsp; Purpureus nobis carmina dictat Amor. At, memini, nuper tenuem ridere laborem &nbsp; &nbsp; Ausus es, & nostras, improbe, delicias. Ah quoties lacrimis turbata rigantibus ora &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Damnabis fastus tot monumenta tui! Cum foribus clausis, clausis cum dura fenestris &nbsp; &nbsp; Despiciet querulae carmen inerme lyrae: Et tibi cantati facient convicia postes, &nbsp; &nbsp; Et matutino sparsa pruina solo. {{Versus|35}} Ah quoties medio haerebunt verba palato, &nbsp; &nbsp; Singultu tremulos impediente sonos! Sic fastum perhibent Nonacrinae Atalantes &nbsp; &nbsp; Flesse sub umbrosis Milaniona jugis. Fertur & Alcides (at qui fuit ille!) rigorem &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Eurytidos lacrimis comminuisse suae. [p. 77] Nec tu turpe puta dilectae flere puellae. &nbsp; &nbsp; Gaudet Amor lacrimis, gaudet & ipsa Venus. Sed tua ne injusto succumbat pondere virtus: &nbsp; &nbsp; Neu timidus primo carcere siste gradum. {{Versus|45}} Demens, qui potuit dulces mutare calores, &nbsp; &nbsp; Primaque translato vincula servitio. Obsequio devicta tuo formosa Corinna &nbsp; &nbsp; Dedit se teneris languida brachiolis. Inque tuos labens humeros, ac pectus amatum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Adjiciet timido murmure, Noster eris. Tum tibi mitescet: tenui tum blanda rubore &nbsp; &nbsp; Multa tibi rapiet basia, multa dabit. Tu roseis inhians humeris, roseisque papillis &nbsp; &nbsp; Multa procax sumes basia, multa dabis. {{Versus|55}} Concharumque modo nexis utrimque labellis &nbsp; &nbsp; Festivum duplex lingula curret iter. Quare ne pigeat primos durare labores. &nbsp; &nbsp; Iste labor certi foederis instar habet. Alma fave Cytherea; fave puer alme po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nam tuus est. Mystam laedere parce tuum. Vivat, &, ut fas est, ex aequo flagret uterque &nbsp; &nbsp; Igne Corinna pari, Francius igne pari. [p. 78] </poem> ====Elegia V. In nuptias Joannis Derramoutii et Corneliae Villepontosiae. ==== <poem> D UM tua festivis, Dermouti candide, taedis &nbsp; &nbsp; Lustrat Hymen felix atria, lustrat Amor; Fila tibi faciles dispensant aurea Parcae, &nbsp; &nbsp; Ducentes fausta stamina longa colo. {{Versus|5}} Et mollem tremulo dum torquent pollice lanam, &nbsp; &nbsp; Fati nescio quid murmurat aura tui: Aura levi Paphios demulcens frigore campos, &nbsp; &nbsp; Aura Cytheriacis edita culminibus. Nimirum lepidas Veneris fert illa tabellas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vatibus, &, jubeat quid Dea magna, docet. Ipsa tibi longe venientes ordinat annos; &nbsp; &nbsp; Temperat & fausta sidera luce Venus. Et dominae Veneris mitissima cura columbae &nbsp; &nbsp; Firmant augurio foedera vestra suo. {{Versus|15}} Nec dubitare licet. Si quis tamen hoc quoque, si quis &nbsp; &nbsp; Contendat fluxam vatibus esse fidem: [p. 79] Ad te, virginei decus o Cornelia coetus, &nbsp; &nbsp; Provocat aetatis praescia Musa tuae. Quidquid in Idaliis signavit Cypria fastis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Consciaque arcano Nox tegit in gremio, Illud flammiferis jamdudum inscripsit ocellis, &nbsp; &nbsp; Non mentitura qui tibi fronte micant. Illinc & leges Dermoutius & nova jura &nbsp; &nbsp; Hauriet, ac cupidis imbibet auriculis; {{Versus|25}} Inque foro Dominae causam dicturus Amoris &nbsp; &nbsp; Et reus, & judex, & simul actor erit. Ludite, & innocuam lusu exercete juventam, &nbsp; &nbsp; Dum res, & vires, & pudor ipse sinet. Ludite concordes animae. sic mensibus actis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Audiat effusas casta Diana preces; Exprimat & caros numerosa in prole parentes, &nbsp; &nbsp; Quae valeat sanctam perpetuare domum. [p. 80] </poem> ====Elegia VI. Ad fontem amoenissimum, qui est e regione Augustae Trevirorum juxta Mosellae ripam.==== <poem> F ONS pellucidula saliens argentee lympha, &nbsp; &nbsp; Irriguum scabro pumice operte caput: Et vos o nemorum dulces in valle recessus, &nbsp; &nbsp; Humida Nympharum Na&#239;adumque domus; {{Versus|5}} Has vobis in serta rosas, haec veris adulti &nbsp; &nbsp; Delicias plenis lilia do calathis. Vos mihi cantanti nimium defendite solem, &nbsp; &nbsp; Dum rubet admoto lumine sera dies. Una aestum lenite, una auscultate querentem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excipit argutum jam mea verba nemus. Hic ego sollicitos committam frondibus ignes, &nbsp; &nbsp; Inque meas curas ingeniosus ero. Cara Neaera, Neaera meos experta furores, &nbsp; &nbsp; Et non obscuri vincula servitii, {{Versus|15}} Quis Deus avulsit tibi me? quod amantibus obstans &nbsp; &nbsp; Sidus tam longas compulit ire vias? Non poteram placidi contentus flumine Vechtae &nbsp; &nbsp; Aestivo lentos fallere sole dies? [p. 81] Non tecum laeta spatiari, Vita, sub umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Umbra ubi proceris decidit a trichilis? Non dulces tibi blanditias, non mollia verba &nbsp; &nbsp; Dicere? non caro deficere in gremio? Deplorat nostras, en, ipse Mosella querelas, &nbsp; &nbsp; Turbidus & crebris volvitur a lacrimis. {{Versus|25}} Ad mea responsant vasti suspiria montes; &nbsp; &nbsp; Te ripae virides, te cava saxa sonant. Moestaque desertis habitat quae vallibus Echo &nbsp; &nbsp; Jam didicit nomen sponte referre tuum. At me secretis jactantem carmina silvis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nec virides ripae, nec cava saxa juvant: Nec quae desertis laetatur vallibus Echo, &nbsp; &nbsp; Echo Maenalii maxima cura Dei. Ipse meos solus mecum lamentor amores, &nbsp; &nbsp; Votaque, solennes concipioque preces. {{Versus|35}} Et, quod nunc superest pro votis omnibus unum, &nbsp; &nbsp; Te nascente die, te moriente cano. Cara Neaera, Neaera meos miserata dolores, &nbsp; &nbsp; Obsequio tandem victa Neaera meo; Num te sepositi capiunt nunc otia ruris? &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} An nostri memorem ducis in urbe moram? O ita Dii faciant, ita tu cum matre Cupido, &nbsp; &nbsp; Ut meus in casto pectore spiret amor! [p. 82] Sed bene me Divi, bene me sperare Cupido, &nbsp; &nbsp; Et bene cum parvo Mater Amore jubet. {{Versus|45}} Si tamen hic mecum sinerent te fata morari; &nbsp; &nbsp; Haec etiam regio, quo capereris, habet. Nulla serenatum vitiant contagia caelum, &nbsp; &nbsp; Non furit insano Sirius igne canis. Non lupus insidias pecori meditatur inultus; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Effoeta serpens non stabulatur humo. Sed liquidi fontes, & prata sonantia rivis, &nbsp; &nbsp; Ingenioque satis terra beata suo: Et tepidi colles, gravidaeque in collibus uvae, &nbsp; &nbsp; Et tempestivo frigore mite nemus: {{Versus|55}} Indocilesque viae lympharum, & dulcis a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Antraque muscosis roscida pumicibus. Hic certo lepores exercet Delia cornu, &nbsp; &nbsp; Aut cervum rapidis insequitur canibus: Dumque levem tremula captat sub fronde soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Incustoditae pone jacent pharetrae. Hic Pan Arcadiae reminiscens virginis ignes &nbsp; &nbsp; Hispida cerato labra terit calamo: Oblitusque sui, sed non oblitus amorum, &nbsp; &nbsp; Haec Deus Arcadiae praetulit arva suae. {{Versus|65}} Delius hos olim multo medicamine fontes &nbsp; &nbsp; Imbuit: hinc grato frigore spirat acor. [p. 83] Ipsaque, ni patrio deberet nomina ponto, &nbsp; &nbsp; His iterum nasci Cypria vellet aquis. Hic tecum dulces gauderem ducere somnos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Amplexu curas & sepelire tuo: Et tecum lusus, mea lux, & seria tecum &nbsp; &nbsp; Dividere, ipsius nec meminisse mei. Irrita quid voveo? discerpunt omnia venti; &nbsp; &nbsp; Vanaque non ullo pondere vota cadunt. {{Versus|75}} Et nunc Hesperio se tinguit in aequore Titan, &nbsp; &nbsp; Fraenaque flammiferis aurea demit equis. Experiar noctem: nocti ne somnia desint, &nbsp; &nbsp; Obverses oculis fac, mea Vita, meis. At tibi, Fons, blanda qui Musas excipis umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Vivat inexhaustae vena perennis aquae: Nec pecudes, nec te turbent, nitidissime, frondes, &nbsp; &nbsp; Et vitreo semper nectare purus eas. [p. 84] </poem> ====Elegia. VII. E vernaculo Hoofdii expressa ad Neaeram.==== <poem> J AM super intonsos montes atque humida rura &nbsp; &nbsp; Candida formoso nascitur ore dies. Jam Rheni tremulis resplendens Phoebus in undis &nbsp; &nbsp; Auricoma gratas luce salutat aves. {{Versus|5}} Tu placido somnos exhalas, cara Neaera, &nbsp; &nbsp; Pectore, sopitis languida luminibus. Nec te purpureo perfusae mane fenestrae, &nbsp; &nbsp; Temporis aut species deliciaeque monent? Nec matutinae volucrum potuere querelae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Somnum sidereis excutere ex oculis? Ecce mea arguto Philomelae accenditur ore &nbsp; &nbsp; Fistula: concentus provocat illa meos. Te quoque tempus erat desertis, o mea, plumis &nbsp; &nbsp; Plumigeros cantu sollicitare choros. {{Versus|15}} Surge, age. Quid cessas docta contendere voce, &nbsp; &nbsp; Lux mea, doctarum vocibus alituum? [p. 85] In nemus & verno viridaria lucida rore &nbsp; &nbsp; Ibimus: invitat te procul omne nemus. Invitant tremulae teneris cum floribus herbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et ros mobilibus qui natat in foliis: Qualis cum cupido deducta puella marito &nbsp; &nbsp; Turgidulis lacrimas depluit ex oculis. Illic si nostros Nymphis modulaberis ignes, &nbsp; &nbsp; Sive meis numeris, seu mage, Vita, tuis; {{Versus|25}} Ad cantus facunda tuos attendet a&#235;don, &nbsp; &nbsp; Et linguam argutas vertet in auriculas. Quos ubi perdidicit, nemorum petet inde recessus, &nbsp; &nbsp; Miratasque novo more docebit aves. Quid loquor, & dulcem rumpo tibi carmine somnum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qui mea commendat jam, puto, vota tibi? Quem tu nec nemorum commutes omnibus umbris, &nbsp; &nbsp; Nec liquidis levium vocibus alituum. Forte meos tecum sic sola revolvis amores; &nbsp; &nbsp; Quodque neges vigilans, dat mihi amica quies. {{Versus|35}} Forte tuis nunc jungo haerentia labra labellis; &nbsp; &nbsp; Aut oculo mecum verba loquente facis. Quid loquor? immodicum rumpam modo carmine somnum. &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. Derident lepidae jam somnia nostra columbae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Verbaque, in a&#235;rio quae mihi rore natant. [p. 86] Illae compositis certae dant oscula rostris: &nbsp; &nbsp; At mea frigidulo praeda cadunt Zephyro. Nondum etiam nitidis somnus decessit ocellis? &nbsp; &nbsp; Surge, precor, tandem surge, Neaera, precor. {{Versus|45}} Quid differs, quod sponte velis, quod postulat aetas, &nbsp; &nbsp; Quod jubet accensa lampade dulcis Amor? Adspice: uti dubiae carpamus gaudia vitae &nbsp; &nbsp; Hortantur volucres, silva, juventa, dies. </poem> ====Elegia VIII. Amor elusus. ==== <poem> I Rriguae valles, gelidaeque in vallibus umbrae, &nbsp; &nbsp; Et trepidans liquido caerula lympha pede; Auraque per cultos suspirans molliter hortos, &nbsp; &nbsp; Saxaque muscosis frigida porticibus: {{Versus|5}} Quam bene consuluit vestro Natura decori! &nbsp; &nbsp; Quantum non comtis detulit illecebris! Vos licet horrentes nivibus concreta capillos &nbsp; &nbsp; Acriter immiti frigore adurat Hiems; Vinciat & fontes, & latos vinciat amnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et moestam lapsis velet humum foliis; [p. 87] Ver tamen amissam renovat cum foenore formam &nbsp; &nbsp; Pictum purpureis ora sinumque rosis. Ver impacatae compensans damna senectae &nbsp; &nbsp; Perfundit solitis omnia deliciis. {{Versus|15}} Grataque odorati praebent umbracula rami, &nbsp; &nbsp; Hospitium Nymphis, hospitium Satyris. Nec volucrum dulces desiderat alta querelas &nbsp; &nbsp; Silva, nec ingenuum florea rura decus. Starem utinam longis nixus radicibus ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ad caput arguti pinus amans fluvii! Aut florum generi accedens non simplice cultu &nbsp; &nbsp; Pars essem vestri quantulacumque chori! Tum me conspicuae felicem munere formae &nbsp; &nbsp; Mulceret tacito rure beata quies: {{Versus|25}} Et Boreae tutum a furiis & sideris aestu &nbsp; &nbsp; Afflarent tepidi molle latus Zephyri. Tum quoties reserare diem Matuta pararet, &nbsp; &nbsp; Matutae riguis pascerer a lacrimis. Atque apis ad flores alis allapsa sonoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nectar dulce meo sugeret e calatho. Vel si me niveo carpsisset pollice virgo, &nbsp; &nbsp; Languerem in niveis virginis uberibus. Omnia nunc ingrata. Oculis lux sordet in ipsis, &nbsp; &nbsp; Et riget in tristi pectore amoris hiems. [p. 88] {{Versus|35}} Non mea me dulci delectat tibia cantu: &nbsp; &nbsp; Non Nymphas illo, quo prius, ore cano. Non nemus, & dociles referunt mea verba myricae. &nbsp; &nbsp; Quod solum superest, nil nisi flere juvat. Flere juvat solum, durisque incidere saxis &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perfidiae crimen, dura Neaera, tuae. Quae licet aeterno superent adamanta rigore, &nbsp; &nbsp; Ingenio non sunt asperiora tuo. O Pan, Pan, periere mei periere lepores, &nbsp; &nbsp; Et calami, & lusus, o Tegeaee, tui. {{Versus|45}} I quaeso, atque alium, si tanti est, quaere po&#235;tam: &nbsp; &nbsp; Me dolor & luctus & mea fata vocant. Quae nostro celebrata superbiit ore Neaera, &nbsp; &nbsp; Nobilis a Musis illa Neaera meis: Illa, illa ingenua toties Mea dicta cicuta, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} (Proh scelus) alterius sustinet esse viri. Et roseam rigido cervicem fulta lacerto &nbsp; &nbsp; Sustinet hirsutis basia ferre genis: Blanditiasque inter formosi conjugis, inter &nbsp; &nbsp; Amplexus, tenerum supposuisse latus. {{Versus|55}} Est aliquid, fateor, tumidis committere labris &nbsp; &nbsp; Oscula, & horrentem dente notare cutem: Liventesque oculos & longa tabe fluentes &nbsp; &nbsp; Cumque suis oculis jungere cumque labris. [p. 89] Est aliquid, lecto juvenem gremioque fovere, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cujus se dici nulla puella velit. Thyrside contemto, deserto Thyrside, tune &nbsp; &nbsp; Rustice ad has epulas & mea sacra venis? Ite lupi: pax est: ovibus connubia nostris &nbsp; &nbsp; Jungite: vobiscum nunc sociantur oves. {{Versus|65}} Jam jam mala ferent hirsutae mitia pinus: &nbsp; &nbsp; Jam rigido quercus cortice vina ferent. Ah crudele genus, genus ah crudele puellae, &nbsp; &nbsp; Insidiosa boni pernicies animi! Quae nos transfixis Aeaea venefica ceris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Ut mala praefracta mente petamus, agit? Quae nos Haemonio tentatos saga veneno &nbsp; &nbsp; Devovet, & lento macerat igne jecur? Acer Amor, fractis utinam cogare sagittis &nbsp; &nbsp; Inter oberrantes delituisse feras; {{Versus|75}} Extinctasque faces videam, & sine viribus arcum, &nbsp; &nbsp; Instrumenta tuae pessima saevitiae! Quid tibi cum placidis pastoribus? i, pete Regum &nbsp; &nbsp; Atria, & exiguos, saeve, relinque lares. Illic muneribus, illic celebrabere votis: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Illic nequitiae fige tropaea tuae. Nos sine, qua celsis trepidant de montibus amnes, &nbsp; &nbsp; Ludere, & in viridi pascere valle pecus. [p. 90] Nos sine faginea non doctum carmen in umbra &nbsp; &nbsp; Fingere, quod Satyri, quod probet alma Pales; {{Versus|85}} Et nivei lactis sinum portare Priapo, &nbsp; &nbsp; Arceat ut fures, arceat ut volucres. Nos cervo struere insidias, leporemque fugacem &nbsp; &nbsp; Excipere, & calamo praemia parva sequi. Hic tamen, aut nusquam, es. quid te juvat, improbe, silvas &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Urere, quid nostris crescere ab exuviis? Sis licet exiles breviter contractus in artus: &nbsp; &nbsp; Sis licet & nudus: sis licet usque puer; Exilis certe es: saevis tamen impete multo, &nbsp; &nbsp; Magnaque fecisti vulnera, magna facis. {{Versus|95}} Nam modo sub nitidos furtim collectus ocellos &nbsp; &nbsp; Evibras caecas ima per ossa faces. Et modo formosae levi super aequore frontis &nbsp; &nbsp; Non evitandas tendis, inique, plagas. Et modo, qua teneris effulget purpura malis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Occultant dulces te, fugitive, rosae. Os quoque Thessalica, toties qua ludimur, arte &nbsp; &nbsp; Non vacat; & labris multa venena sedent. Haec sunt foeta tuis armamentaria telis: &nbsp; &nbsp; Hinc mortis titulum quaeris, acerbe, meae. {{Versus|105}} Parce, precor, puero puer, & florentibus annis. &nbsp; &nbsp; Parce: decent teneras mitia jura manus. [p. 91] An tibi dedecori credis fore & acribus armis, &nbsp; &nbsp; A te servatus si modo dicar ego? Thyrsidis extincti quoties plorabis ad ossa; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Et, Meus hic, dices, nempe po&#235;ta fuit! Quis nunc pastorum lusus, quis cantet amores, &nbsp; &nbsp; Sive tuos Daphne, seu Galatea tuos? Quis nunc corticibus carmen properabit in udis, &nbsp; &nbsp; Quod chorus errantum laudet Hamadryadum? {{Versus|115}} Ah miserum, dulci quem confecere juventa &nbsp; &nbsp; Luctus, & erepto durus amore dolor. </poem> ====Elegia IX. Ad silvas Trevericas de Delia.==== <poem> S ILVAE, felices silvae, quas mater Amorum &nbsp; &nbsp; Incolit, & lucis plus amat Idaliis; Vosque super liquidos extenta umbracula fontes, &nbsp; &nbsp; Quaeque facis mollem cespitis herba torum: {{Versus|5}} Vobis fausta meae referam praesagia flammae, &nbsp; &nbsp; Secretus solo dum vagor in nemore. [p. 92] Sed tacitam servate fidem: nec sentiat Echo, &nbsp; &nbsp; Ne temere voces reddat inepta meas. Delia nexilibus modo me complexa lacertis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exiguo strinxit murmure basiolum. Erubui, sensique novas in corde sagittas; &nbsp; &nbsp; Atque oculis vocem conciliabat Amor. Illa levi risu, Non me, inquit, amare negabo, &nbsp; &nbsp; Sit modo non fictus, quem meditamur, amor. {{Versus|15}} Sed ne te capiant vani ludibria vulgi, &nbsp; &nbsp; Quae gaudes, tacito gaudia conde sinu. Et me, per Dominae juratus sacra Diones, &nbsp; &nbsp; Unam dilectis dilige plus oculis. Procubui, flexoque innixus poplite supplex &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Oscula candidulis mille dedi manibus. Quoque minus, dixi, dubites, pro munere tanto &nbsp; &nbsp; Accipe cor: speculum cor erit omne tibi. Illic invenies carae simulacra puellae: &nbsp; &nbsp; Stabit & aeternis Delia scripta notis. {{Versus|25}} Namque aliquem quamvis possit meruisse favorem &nbsp; &nbsp; Et calor, & longo juncta calore fides; Officiumque sequax, & non ingratus Apollo, &nbsp; &nbsp; Caraque captato vincula servitio: Nempe tuum est quod spiro; tuum quod amamus uterque; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Prae reliquis, grato quod licet esse, tuum est. [p. 93] Dii facite, haec longos concordia duret in annos, &nbsp; &nbsp; Blandaque dissolvat vincula nulla dies: Delia nec nostro quemquam praeponat amori, &nbsp; &nbsp; Neve mihi oblito defluat illa animo! {{Versus|35}} Risit, & adjiciens tria millia blanditiarum &nbsp; &nbsp; Adstrinxit teneris brachia brachiolis. Ne mihi ne invideas felices, Jupiter, ignes: &nbsp; &nbsp; Non tibi ego caelum, Jupiter, invideo. Nunc ego nec stellas malim calcare micantes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nec tecum infectos visere ad Aethiopas; Dilectis mihi dum liceat pendere lacertis, &nbsp; &nbsp; Et dominae blando deficere in gremio. Gaudia quanta mihi, quanta o mihi gaudia dulcis &nbsp; &nbsp; Spondet Amor! dulcis gaudia quanta Venus! {{Versus|45}} Qualia vere suo nec candida Laodamia &nbsp; &nbsp; Protesila&#235;um detulit in thalamum: Qualia nec sensit frondosa raptor ab Ida, &nbsp; &nbsp; Iret ad Iliacas cum nova praeda domos. Quod si libertas nulli restabit amanti: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vincla mihi placeant, non ego liber ero. Aut si olim caros optem transferre calores, &nbsp; &nbsp; Damnet & officium mens malesuada suum: Ante nefas tam grande, sibi Proserpina crinem &nbsp; &nbsp; Auferat, & merito torreat ossa rogo. [p. 94] </poem> ====Elegia X. Ad Deliam de ejus oculis. ==== <poem> N ON ita Ple&#239;ades caelo nituere sereno, &nbsp; &nbsp; Non Ariadnea demta corona coma: Non ita de celsa radiavit Cynthia Lathmo, &nbsp; &nbsp; Non vigil Oetea Vesperus e specula: {{Versus|5}} Ut possint istis, mea lux, contendere ocellis, &nbsp; &nbsp; Quos majora polo sidera servat Amor. O decus, o rarae rarissima gloria formae, &nbsp; &nbsp; Ipsi par Veneri, ni Venus ipsa fores! Andromache talis Thebis formosa relictis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laomedonteum venit in hospitium. Talis in aeterno Pallas spatiatur Olympo, &nbsp; &nbsp; Cum posuit cristas, cum posuit clypeum. Nec mihi jam quisquam nigros commendet ocellos. &nbsp; &nbsp; Nigra aliis placeat, caerula forma mihi. {{Versus|15}} Nec decantati Jovis objiciantur amores: &nbsp; &nbsp; Nigra licet Lede, nigra sit Antiope. [p. 95] Jupiter, ignoscas a te diversa probanti. &nbsp; &nbsp; Hic ego nec tecum, nec tuus esse velim. Caerula belligeram commendat forma Minervam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} De cerebro illa quidem, de capite orta tuo est. Caerula Juno tua est: & quid speciosius illa? &nbsp; &nbsp; Caerula, spumoso quae Dea nata mari. Caerula Nere&#239;das inter Panopea sorores &nbsp; &nbsp; Eminet, & liquida caerula Doris aqua. {{Versus|25}} Caerula erat Nymphe, tibi quae, Leandre, natanti &nbsp; &nbsp; Praeluxit nitidam per freta caeca facem. Denique (longinquum ne diffundamur in aevum) &nbsp; &nbsp; Delia caerulea est, caerula Deliola est. Iste serenatum color exhilaravit olympum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum posuit multae turbidus imber aquae. Iste maris color est, cum in fluctibus apricantem &nbsp; &nbsp; Nerea delphines adsiluere sui. Tale coronato Bromius resplendet in auro, &nbsp; &nbsp; Quem libat tenera sponsa novella manu. {{Versus|35}} Sol utinam, sol o utinam mea Delia fiat; &nbsp; &nbsp; Et quae olim Clytien, me quoque fata trahant. Aut ego sim speculum, quo se pulcerrima comat, &nbsp; &nbsp; Et me de forma consulat illa sua. Aut ego stelliferos unus convertar in orbes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Atque unam stellis omnibus intuear. [p. 96] Tum neque mi luci libeat decedere adultae, &nbsp; &nbsp; Nec mergi canum Thetyos in gremium. Ipse dies longos longasque ex ordine noctes &nbsp; &nbsp; Pascam dilectis lumina luminibus. {{Versus|45}} Mirentur trepidique homines, miretur & aethra, &nbsp; &nbsp; More novo media sidera stare die. </poem> ====Elegia XI. Galatea ex Hoofdii vernaculo adumbrata.==== <poem> D APHNIDIS occulto Galatea peribat amore; &nbsp; &nbsp; Flammarumque satis, nec satis oris, erat. Ne posset sanare, novum ne prodere vulnus, &nbsp; &nbsp; Stabat in excubiis hinc Amor, inde Pudor. {{Versus|5}} Tentabat quam saepe fateri lingua dolorem, &nbsp; &nbsp; Haesit, & in cursu substitit usque suo. Et nutus oculis, & desunt verba labellis, &nbsp; &nbsp; Et tactum timido frigore pectus hebet. Ipsa quoque articulis si dextra loquacibus ignem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Exprimat, articulos deserit ipsa suos. Quid facis? exclamat. quid inania vota fovemus, &nbsp; &nbsp; O anime, & certum quaerimus exitium? [p. 97] Nesciat hoc Phyllis, hoc aemula nesciat Aegle: &nbsp; &nbsp; Fabula ne pagi sit Galatea sui. {{Versus|15}} Et tamen aut unus Galateam Daphnis habebit, &nbsp; &nbsp; Aut certe nullus Daphnin habebit amor. Mane erat: in gelidae se sola crepidine ripae &nbsp; &nbsp; Collocat, incultas dispositura comas. At puer ut sensit (nam senserat omnia) Daphnis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non observatis prosilit e latebris. Et sensim post sepem adrepens, proximus illi, &nbsp; &nbsp; Trans humerum puros prospicit in latices. Horruit, ut vidit Galatea in imagine Daphnin: &nbsp; &nbsp; Respicit, & veri Daphnidis ora videt. {{Versus|25}} Imo, ait, insidiis si sit locus, accipe palmam: &nbsp; &nbsp; Vincis, Daphni: impar una duobus eram. [p. 98] </poem> ====Elegia XII. Ad Deliam rusticantem.==== <poem> E CQUID te patrio cessantem, Delia, rure &nbsp; &nbsp; Ulla subit vatis mutua cura tui? Et modo se in gelidis spatianti leniter umbris &nbsp; &nbsp; Pectoris, ut nunc est, sistit imago mei? {{Versus|5}} Et modo praeteritos mens est revocare calores, &nbsp; &nbsp; Quaeque tuo tantum cognita sunt thalamo? Quis mihi nunc tecum non suadeat esse? relicta &nbsp; &nbsp; Urbe quis agrestes non coluisse Deos? Rura trahunt animum. Postquam rus praetulit urbi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Delia, neglecta migrat ab urbe Venus. Ipse comes matri volitat, gaudetque Cupido &nbsp; &nbsp; Delicias veris carpere frigiduli. Qua Dea praecessit, qua tu, formosa, sequemur. &nbsp; &nbsp; Jam venio, mea lux; lux mea, jam venio. {{Versus|15}} Haerebo fixus lateri spatiantis; & una &nbsp; &nbsp; Excipiet positos cespitis herba duos. [p. 99] Seu tu capreolis, seu delectabere damis: &nbsp; &nbsp; Nunc damas figam, nunc tibi capreolos. Sive sub ilicibus tenerum captare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qua vetus umbra altis decidit ilicibus, Sive libet dulces in serta ligare amaranthos; &nbsp; &nbsp; Ipse tibi custos, ipse sedebo comes. Nec pigeat, ne te radiis sol acribus urat, &nbsp; &nbsp; Umbellam capiti sustinuisse tuo. {{Versus|25}} Et si quid peccent aestus vehementius; aestus &nbsp; &nbsp; Discutiet nostra mota tabella manu. Tu me luminibus, tu me dignata labellis, &nbsp; &nbsp; Mille jocos facies, oscula mille dabis. Jamque pharetratae ritu succincta Dianae &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ludes formosas inter Hamadryadas. Jam, lusu defessa, papillis nuda sinuque &nbsp; &nbsp; Lene susurrantes excipies Zephyros. Quale per excultos Zephyrorum spiritus hortos &nbsp; &nbsp; Aurea mala suis mulcet in arboribus. {{Versus|35}} Fronde sedens sub populea vocalis a&#235;don &nbsp; &nbsp; Eliciet cantus ad sua plectra tuos. Ne tamen usque adeo nemoris te gratia tangat, &nbsp; &nbsp; Ut sine me solum per nemus ire velis. Sunt illic Satyri, sunt improba numina Fauni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Silenique senes, & gregis ille Deus. [p. 100] Nec capiant fontes, vicinaque fontibus antra, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia pumicibus. Talis in extremis Mysorum flebilis oris &nbsp; &nbsp; Thiodamanteum perdidit error Hylan. {{Versus|45}} Neve putes inpune vagas errare puellas: &nbsp; &nbsp; Exemplo docuit multa puella suo. Flumina praecipue, sic sis formosa, caveto: &nbsp; &nbsp; Ipsa etiam norunt flumina quid sit amor. Quis caluisse suis Acheloum nescit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum pretium pugnae De&#239;anira fuit? Quid? non Haemonio placuit Salmonis Enipeo, &nbsp; &nbsp; Et pressa est sicco rapta puella Deo? Ille papyrifero spatiosus gurgite Nilus &nbsp; &nbsp; Visus in Evadne pallidus ire sua est. {{Versus|55}} Tu quoque, si, fluvius cur sis, Arethusa, requiram: &nbsp; &nbsp; Alphei, dices, sum modo crimen ego. Infelix Arethusa, tuae dolor Ilithyiae, &nbsp; &nbsp; Quam malles nullis membra rigasse vadis? Quo tibi nunc volucri cervos praevertere cursu? &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Instat, & indomita te premit ille fuga. Indue flumineos liquidi jam corporis artus: &nbsp; &nbsp; Flumineos artus junget & ille tibi. Et trans Orchomenon, & trans Erimanthon, & Elin, &nbsp; &nbsp; Cyllenaeque umbras Maenaliosque sinus, [p. 101] {{Versus|65}} Pisaeasque urbes, vestigia cara secutus, &nbsp; &nbsp; Tecum Sicaniis influet aequoribus. Nunc quoque vitatos non est vitare Hymenaeos. &nbsp; &nbsp; Heu quanto raptor constitit ille tibi! Illud idem, mea lux, in te vereare licebit. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Semper formosis insidiatur Amor. Nec te decipiat tranquillo frigore Sabis. &nbsp; &nbsp; Crede mihi, in medio frigore Sabis amat. Sabis amat certe: sed ne prodatur amare, &nbsp; &nbsp; Horrentes umbrae silvaque multa facit. {{Versus|75}} Ah cave, ne tantus mihi sis dolor. ille ruinam, &nbsp; &nbsp; Si tibi quid fiat, ducet utramque dies. Nec tibi sit rivos tanti lustrare liquentes, &nbsp; &nbsp; Ut novus ipse meis rivus eam lacrimis. Flumina habent alias, mea vita, habeantque puellas: &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Incolumem servet te Cytherea mihi. [p. 102] </poem> ====Elegia XIII. Ad noctem. ==== <poem> N OX bona, quae longos hominum miserata labores &nbsp; &nbsp; Languida jucundo membra sopore foves: Nox bona, dulce caput redimita micantibus astris, &nbsp; &nbsp; Dulce papaveribus vincta rosisque caput; {{Versus|5}} Adspice me ingrato nequidquam lumina somno &nbsp; &nbsp; Sollicitum multis flectere cum precibus. Nequidquam. Fugit ingratus mea lumina Somnus, &nbsp; &nbsp; Et surda blandas negligit aure preces. Ille tamen, cum tu medio placidissima cursu es, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debuerat matri junctior ire comes. Aut illum torvo terrent mea somnia visu; &nbsp; &nbsp; Vel curas potius deficit ante meas. Aut, quod crediderim, furtivo captus amore &nbsp; &nbsp; Deliciis fruitur nunc sine teste suis. {{Versus|15}} At memini, cum me speratae ad gaudia noctis &nbsp; &nbsp; Sisteret in thalami limine dulcis Amor, Invitaeque oculis furtim irrepsisse puellae, &nbsp; &nbsp; Deliciasque mihi praeripuisse meas. [p. 103] Jam, bona, concilia somnum; lenitus ut ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mulceat irrigua lumen utrumque manu. Nulla mihi cupidis ignes argutat in ulnis: &nbsp; &nbsp; Exigit officium nulla puella meum. Blanda veni, prolixa veni: tibi cespite vivo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic venias) Arabo fiet odore tibi. {{Versus|25}} Non tibi contulerim, nitidi quae nuntia solis &nbsp; &nbsp; Purpureum roseo provocat ore diem. Non tibi, quae, radiis quamvis argentea puris, &nbsp; &nbsp; Stellarum vigiles emicat ante choros. Fusca licet, sis nigra licet: sic fusca capillos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic oculos Phyllis, si modo vivit, habet. Hei mihi, quid volui? dum te lenire precando &nbsp; &nbsp; Molior, admonitu Phyllidis instat Amor. Phyllidis admonitu sensi recalescere pectus, &nbsp; &nbsp; Et male sopitas serpere in ossa faces. {{Versus|35}} Phyllidis ad nomen dum mens mihi tristis anhelat, &nbsp; &nbsp; Nec memor est somni, nec memor ipsa sui. Jam mihi Trajectum videor, collesque supinos, &nbsp; &nbsp; Erroresque, pater Mosa, videre tuos; Inque sinu dominae dulcem spirare soporem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ardua qua gelidam fagus opacat humum. Quid queror infelix? vigilans, en, somnia narro: &nbsp; &nbsp; Et mea nunc sine me gaudia Phyllis habet. [p. 104] Tu modo, tu Nox alma, fave. tu redde quieti, &nbsp; &nbsp; Et recrea afflatu pectora lassa tuo. {{Versus|45}} Aut, si vulneribus superat spes ulla medendis, &nbsp; &nbsp; Urgeat aeternus lumina victa sopor. </poem> ====Elegia XIV. In nuptias Gerardi Frankenii et Catharinae Adelheidis Moneniae. ==== <poem> F RANKENIUM dulci formosa Monenia vultu &nbsp; &nbsp; Ceperat: ignoti servus Amoris erat. Quid faciat? caecum stridebat pectore vulnus; &nbsp; &nbsp; Nec tamen auxilio vulneris auctor erat. {{Versus|5}} Phoebe pater, dixit, si nos tua cura medentes &nbsp; &nbsp; Dicimur, huc medicam (nam potes) adfer opem. Audiit, herbarumque potens subrisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Ac leviter, Fies tu quoque sanus, ait. Dos mea (nec nescis) succos miscere salubres: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dos mea, laurigeras increpuisse fides. [p. 105] Utraque, si quid id est, tibi nunc deserviet uni: &nbsp; &nbsp; Atque erit in tantis promta medela malis. Tu mihi cura vetus, postquam de matre cadentem &nbsp; &nbsp; Ad nostros genitor detulit ipse tholos. {{Versus|15}} Virginis ecce parens, (obmutuit ore tremente &nbsp; &nbsp; Virginis audito nomine Frankenius) Ille parens, quo non alius me plenior ipso &nbsp; &nbsp; Salanas dulci carmine mulcet oves. Hic quoque noster amor: nec plus mihi filius Orpheus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Debuit, aut grata notus ab arte Linus. Jungam ego tam pariles animas, dulcesque catenas &nbsp; &nbsp; Aeterno nexas ex adamante dabo. Finierat. nivea mitis Concordia palla &nbsp; &nbsp; Venit, & aurata cum face blandus Hymen: {{Versus|25}} Et Venus, & Veneris justissima cura Lepores, &nbsp; &nbsp; Cordaque qui stringit mutua castus Amor. Ite agite, o juvenes: gracili bona Cynthia cornu &nbsp; &nbsp; Praelucet primis officiosa toris. Mox eadem decimo cum plena refulserit orbe, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Luciferae partes mite juvantis agat. Sic Phoebi cantoris opes, Phoebique medentis &nbsp; &nbsp; Sentiet haud uno fulta nepote domus. [p. 106] </poem> ====Elegia XV. Genethliacon filio primum genito Joannis Huidekooper Marsevenii, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis.</i>==== <poem> N ASCERE Phoebei puer o genitoris imago; &nbsp; &nbsp; Unice foecundae nascere matris amor. Nascere avo promisse nepos proavoque, vetustam &nbsp; &nbsp; Nomine qui possis perpetuare domum. {{Versus|5}} Ominor, en: vives, susceptaque vota tuorum &nbsp; &nbsp; Solvere erit sacris, ad tua festa, focis. Ominor, en: Patrias feliciter ibis in artes, &nbsp; &nbsp; Ingenio numeris sufficiente suis. Spes generis recidiva tui, spes celsa parentum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Consulibus binis gloria, parve puer: Cresce puer: celeres supera virtutibus annos: &nbsp; &nbsp; Ex utroque ingens sanguine calcar habes. Jam te felices laetis complexibus Horae, &nbsp; &nbsp; Jam ligat ad sanctos Pallas amica sinus. [p. 107] {{Versus|15}} Uberaque indulget teneris turgentia labris, &nbsp; &nbsp; Mox pascenda tuo nectare Graja Venus. Exspectant primos Latii decora alta labores &nbsp; &nbsp; Nominis, ingeniis terra superba suis. Exspectant Latiae monumenta perennia Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Parvule, conatus nata juvare tuos. Tum majora manent: toto vocat agmine Tibris, &nbsp; &nbsp; Inque vetustates te jubet ire suas: Heroum Tibris genitor, genitorque Deorum; &nbsp; &nbsp; Hesperiis Tibris non leve numen aquis. {{Versus|25}} Ille tibi fortes ostendet in ordine turmas, &nbsp; &nbsp; Totque triumphali fixa tropaea manu. Ille tibi placidae pinget bona commoda Pacis, &nbsp; &nbsp; Et semper curis otia tuta novis. Nempe rudimentis formandus talibus olim, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Inque tuas laudes erudiendus eris. Inde quid effugiat virtus tua, quidve sequatur, &nbsp; &nbsp; Hauriet, & monitis crescet ab ipsa suis; Inde exempla petes magnorum magna virorum, &nbsp; &nbsp; Quaeque domi possint, quaeque decere foris. {{Versus|35}} Sic prius ingentem Ascanius quam conderet Albam, &nbsp; &nbsp; In Siculo Trojam litore lusit avo. [p. 108] </poem> ====Elegia XVI. In nuptias Sebastiani Kortholti, et Annae Lobedantziae. ==== <poem> C ARMINA quae thalamis genialibus aurea, Divae, &nbsp; &nbsp; Concinitis, cupido dicite pauca mihi. Dicite Pierides; & tu formose Dearum &nbsp; &nbsp; Sectator, crocea dulcis Hymen tunica. {{Versus|5}} Dulcis Hymen, Hymenenaee patris stirps digna Lyaei, &nbsp; &nbsp; Uraniae proles candida matris Hymen. Vobis, qui canitur, primis devotus ab annis &nbsp; &nbsp; Promeruit fausta nunc quoque voce cani. Ille cliens vester, vestri Kortholtus amores &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uritur, ac toto pectore vulnus alit. Uritur, ut celeres populant sata pinguia taedae; &nbsp; &nbsp; Ut sacer Eoo qui sonat igne focus. Nec minus ardet amans Lobedantzia, quamlibet illi &nbsp; &nbsp; Luctatur tenero dulcis in ore rubor. {{Versus|15}} Junge pares, Domiduce, aeterno foedere amantes: &nbsp; &nbsp; Junge pares animis, ingenioque pares. [p. 109] Dignius haud alia caluisset virgine Sponsus: &nbsp; &nbsp; Anna quoque haud alio digna perire viro. Anna, Cupidineis numquam temerata sagittis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic primum coepit discere quid sit Amor. Hic primum trepido Venerem non spernere voto; &nbsp; &nbsp; Ah misera, ah voti non bene certa sui! Obstat virginitatis amor, actumque pudice &nbsp; &nbsp; Tempus, & aetatis ver, & amoena quies. {{Versus|25}} Damna quoque extimuit laudatae hostilia formae, &nbsp; &nbsp; Et quae plura rudis fingere virgo solet. Desine legitimas, &#244; formosissima, flammas &nbsp; &nbsp; Damnare, & casti jura timere tori. Non ideo decus oris habes praenobile blandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Torpeat ut gelido moesta juventa situ. Non ideo totos adflavit Gratia census, &nbsp; &nbsp; Pectore quae sedem gaudet habere tuo. Adspice, virginibus quam sis formosior una &nbsp; &nbsp; Omnibus, una tui temporis Anna decus. {{Versus|35}} Qualis odoratis in apricae vallibus Hennae &nbsp; &nbsp; Ussit amatorem Persephonea suum. Qualis Gargaphio spatiatur gramine Pallas, &nbsp; &nbsp; Virgineum nulla casside pressa caput. Qualis ab exhausta rediens cum strage ferarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Perspicuis corpus Delia lavit aquis. [p. 110] Adspice, ut Aonio juvenis conspectus in ostro &nbsp; &nbsp; Te petat, illecebris saucius ille tuis. Ut desiderio contabescentis inani &nbsp; &nbsp; Lumina perpetuae semper edant lacrimae. {{Versus|45}} Illum Pegasidesque Deae, nemorumque puellae, &nbsp; &nbsp; Optarunt gremio semper habere suo. Sertaque donarunt non marcescentia ab annis; &nbsp; &nbsp; Et calamo dulces edocuere modos. Illum nec calami moverunt, nec nova serta. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ardet inexpleto victus amore tui. Et tibi Pegasidasque Deas nemorumque puellas &nbsp; &nbsp; Posthabuit, sancto vinctus amore tibi. Flecteris. en sensi. nec te rigor iste pudicus &nbsp; &nbsp; Ulterius vacui pectoris esse sinit. {{Versus|55}} Et Venus, & Veneris subeunt artesque dolique: &nbsp; &nbsp; Et puer ille novo fervidus igne subit. Et flammae tenero ignotae sub corde tepescunt: &nbsp; &nbsp; Incertusque vago ducitur ore color. Et suspiria furtivis erupta labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et lacrimae ignarum sponte fatentur onus. Hoc habet. En justi nova praeda Cupidinis Anna &nbsp; &nbsp; Gemmiferas domini ducitur ante rotas. Annue, purpureis quae nunc, vaga Cynthia, bigis &nbsp; &nbsp; Sidereo tacitum limite carpis iter. [p. 111] {{Versus|65}} Cynthia, legitimo venerabile numen amori, &nbsp; &nbsp; Femineas semper promta juvare preces. Promta laborantes utero relevare puellas; &nbsp; &nbsp; Promta salutares ferre vocata manus. Huc Dea, mox decimum cum plena reduxeris orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Auctor jucundae candida lucis ades. Huc ades, o nivei custos Lucina pudoris: &nbsp; &nbsp; Credita tutelae sit domus illa tuae. Quae Latonigenam cantu Paeana frequentans, &nbsp; &nbsp; Per fratrem meruit muneris esse tui. </poem> ====Elegia XVII. Ad Davidem Hoogstratanum, in gemellarum ejus filiarum natalem primum.==== <poem> S OLVE, gemelliparae conjux facunde Mariae, &nbsp; &nbsp; Munera Lucinae debita, solve pater. Ecce, tibi, tenero frangentes murmura risu, &nbsp; &nbsp; Exiguas tendunt utraque gnata manus. {{Versus|5}} Et laetis genitorem oculis matremque salutant &nbsp; &nbsp; Aurea spes generis, biga venusta, novi. [p. 112] Salvete o hiemis flores, salvete puellae, &nbsp; &nbsp; Mox quoque maturo non leve vere decus. Haec est vestra dies, primo quae vidit in ortu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Edere vagitus, ac puerile queri. Nunc etiam blandum ridetis, & oscula matri &nbsp; &nbsp; Uda lacessitis pangitis uberibus. Nunc etiam blaeso rumpentes gutture vocem &nbsp; &nbsp; Vultis inexpertis fingere verba sonis. {{Versus|15}} At nimium properatis: at o dormite sorores: &nbsp; &nbsp; Versabunt cunas Lallus Amorque duas. Ille ut jucundo resolutis membra sopore &nbsp; &nbsp; Leniat ingratae taedia longa morae: Hic ut vulnificos non intellectus ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Armet, & occultum muniat ore decus. Sic venient mores, venient cum moribus anni, &nbsp; &nbsp; Imperiique satis conscia forma sui. Et quisquam dubitet, qui vos modo viderit olim, &nbsp; &nbsp; In medio nasci frigore posse rosas? [p. 113] </poem> ====Elegia XVIII. Ad Samuelem Munkerum sponsum.==== <poem> A ONIDUM, Munkere, & Phoebi cura Latini, &nbsp; &nbsp; Illustris generi fama future tuo, Ecquid contentus poteras Pene&#239;de lauro &nbsp; &nbsp; Sutilibus myrtis abstinuisse manus? {{Versus|5}} Non poteras. sensi. vatum tutela Dione &nbsp; &nbsp; Te quoque festivis inplicuit pedicis. Te quoque non noto gaudet tetigisse flagello, &nbsp; &nbsp; Et sibi Phoebeis plaudit in exuviis. Talis in Eurydice suspirantem Orphea quondam &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ismarus incultis ingemuit scopulis. Cum juga, cum silvae, cum devia lustra ferarum, &nbsp; &nbsp; Excitaeque suis Na&#239;des e latebris, Certatim duros consolarentur amores; &nbsp; &nbsp; Lymphaque ab exesis humida pumicibus {{Versus|15}} Halitibus longis, & dulci suspiratu, &nbsp; &nbsp; Vatis inexhaustas combiberet lacrimas. Te quoque ab Idaliis incensum viscera flammis &nbsp; &nbsp; Isalaque & notis Amstela vorticibus [p. 114] Et toto doluere sinu, & videre gementem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sixia quem multis ante petita procis Indomito sineret pectus consumier aestu, &nbsp; &nbsp; Et praedam saevis esse Cupidinibus. Eurydicen tamen & lacrimis Rhodope&#239;us heros &nbsp; &nbsp; Flexit, & auratae deliciis citharae. {{Versus|25}} Nec tibi, quas omni coluisti aetate, Camoenae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricem ferre morantur opem. Ardet Sixia victa, & amoribus externata &nbsp; &nbsp; Non negat ipsa tuo ferre pedem thalamo. Felix, formosis cui nunc haerere labellis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Munkere, & caro cui licet ore frui! Felices ambo, qu&#238;s pennis alma secundis &nbsp; &nbsp; Non sterilem spondet Ilithyia domum! [p. 115] </poem> ==Jani Broukhusii lyricorum libri duo. == [p. 116: blanco] [p. 117] ===Jani Broukhusii lyricorum liber primus. === ====Ode I. D. M. Mariae Magnae Britanniae, Franciae, Hiberniae, reginae.==== <poem> Q UANTAS sub altis Acrocerauniis Exercet iras magna manus Jovis, &nbsp; &nbsp; Qua terra, qua ponti profundum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intremuit, volucresque fulmen {{Versus|5}} Vibravit alas: talis in ultimo, Regina, luctuque & lacrimis tuos &nbsp; &nbsp; Funesta tempestas Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Attonuit, trepidosque Belgas. [p. 118] Heu triste vulnus! vulneris heu dolor {{Versus|10}} Acerbus, atrox, inmedicabilis! &nbsp; &nbsp; Heu plaga feralis, tribusque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditata regnis! Te scissa canas Religio comas, Te liberalis Munificentia, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Te luget invitis ademtam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casta Fides, Pietasque terris. Moresque, & artes pectoris aureas Sexum evagati, & nobile consilii &nbsp; &nbsp; Mirata robur, sempiterno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama novum dolet aere funus. O feminarum gloria Principum Quacumque currus Sol agit igneos, &nbsp; &nbsp; Quacumque per fluctus remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrequies sonat ira Nerei; {{Versus|25}} Zmaragde nostri lucide saeculi MARIA, gentis delicium tuae; &nbsp; &nbsp; Quid plectra, perfunctumque tristi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbiton ingeminare cantu Pergamus? omnis tecum abiit Lepos, {{Versus|30}} Tecum Voluptas, & chorus Artium &nbsp; &nbsp; Facundus, & pulsae citatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munditiae emicuere pennis. [p. 119] At Moeror atro pectore lugubres Singultat hymnos, & face fumida {{Versus|35}} Deformis insano lacertos &nbsp; &nbsp; Ense ferit, pavidosque vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frustra. Sereni te mediam poli Formosus Aether lumine vestiit &nbsp; &nbsp; Aeterno, & astrorum coronant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Pervigiles sine labe flammae. Illinc tuorum suscipe civium, Regina, curam; mater, ut antea, &nbsp; &nbsp; Jucunda subjectis, & orbis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mite patrocinium relicti. {{Versus|45}} Illinc triumphos Conjugis incliti Gavisa spectes, utque per hostium &nbsp; &nbsp; Caesorum acervos justa victor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Explicet invidiosus arma. Illinc, faventum munere caelitum, {{Versus|50}} Rerum beatam deplue copiam, &nbsp; &nbsp; Dignata tutari Britannos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incolumes duce GULIELMO. [p. 120] <tr><td width = 222 align = center></poem> ====Ode II. Ad Petrum Francium. ==== <poem> E T me meorum cura sodalium, Et me relictae tangit amor domus; &nbsp; &nbsp; Et mens Batavorum per urbes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Anxia praetrepidat vagari. {{Versus|5}} Visendus altis Amstela moenibus; Ingentis ingens aequoris arbiter &nbsp; &nbsp; Visendus Ya, Ya magni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Progenies animosa Nerei. Illic amores inveniam meos; {{Versus|10}} Illic amicos, & memores mei &nbsp; &nbsp; Vates; &, ut defungar, illic &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Francius est amor ille noster. Franci, meorum conscie lusuum, Vivisne Franci? vive, & amabiles &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Annos, & insignem juventam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exige Apollineas per artes, Carus Camoenis, carus Apollini, Mihique rebus carior omnibus: &nbsp; &nbsp; Quem primum & has artes fatebor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Meque meas docuisse dotes. [p. 121] Tecum beati temporis otia, Curasque molli ruris in angulo &nbsp; &nbsp; Fallebam amaras: tecum amoenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aonidum spatiabar hortis. {{Versus|25}} Nos saepe picto vesper ab aethere, Nos saepe puro sidere Lucifer &nbsp; &nbsp; Vidit jocabundos, merique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Innocuos calices trahentes. Nunc vel recentis nos labor ingenii, {{Versus|30}} Vel si quid aevo restat ab aureo &nbsp; &nbsp; Una legentes detinebat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et celeres variabat horas. Nunc in remoto gramine devius Ducebat ardor Pieriam chelyn &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Plectro fatigare, & jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine sollicitare nymphas. Sed me Latini pectinis arbiter Parvo retentum fine co&#235;rcuit; &nbsp; &nbsp; Brevique circumscripta gyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vis animi melioris haesit. Talis reductae vallis in abdito Sinu sub alto lympha cacumine &nbsp; &nbsp; Per gramina & virgulta serpens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo trepidat susurro. [p. 122] {{Versus|45}} Non illam apricis caprea pascuis, Siticulosi nec dominus gregis, &nbsp; &nbsp; Siccusve collaudet viator, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum medius coquit arva Titan. Te magna forti dicere spiritu, {{Versus|50}} Te parva leni ludere barbito, &nbsp; &nbsp; Apteque formam fingi in omnem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pegasides docuere Divae. Te Cypris aequo ducta Cupidine Legit sacerdotem, & nivea manu &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Comtos tibi gestit capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idalia cohibere myrto. Tu plena magno vela moves mari, Sulcasque latis aequora cursibus, &nbsp; &nbsp; Grajos ut observes magistros: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos veteres renovamus ignes; Et miti ocellos sidere lucidos, Et basiorum mella, & amabiles &nbsp; &nbsp; Genas, verecundamque frontem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exiguo modulamur ore. [p. 123] </poem> ====Ode III. Ad Theodorum Doppium.==== <poem> D OPPI, tu tenerae conjugis osculum Ac dulces cupidus visere liberos, Natalis repetes delicias soli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cari requiem laris. {{Versus|5}} Illic militiae taedia mitibus Mutabis studiis, ad Solymae juga Et formosa sacro pascua gramine &nbsp; &nbsp; Commissum revocans gregem. Illic sub patriae tegmine populi {{Versus|10}} (Cum festus pariet laetitiam dies) Fusus, candidulos inter amiculos, &nbsp; &nbsp; Curarum aspera dilues. Me quamvis alio dura necessitas Invitum Batavo dividat a mari; {{Versus|15}} At non immemorem, non vacuum ignibus &nbsp; &nbsp; Cari pectoris arguet. Tu (si quid veterum cura sodalium Exhaustusque simul commeruit labor) Vivas vel Pylii saecula, sed tui &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Semper Broukhusii memor. [p. 124] </poem> ====Ode IV. In libros Antonii Bynaei de passione Christi.==== <poem> U LTIMA dum tecum mortem meditantis Iesu &nbsp; &nbsp; Docto revolvis pectore, Bynaee, & sacri reseras mysteria ligni, &nbsp; &nbsp; Ac triste Iudaeae scelus; {{Versus|5}} Quis neget aetheriis cognatam sedibus auram &nbsp; &nbsp; Duxisse scribentis manum? Deproperasse altis Cedronis flumina lucis, &nbsp; &nbsp; Mentem irrigatum quis neget? O lac, o violas, o florum quidquid ubique est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dulcesque caelitum favos! Non aliter gravidis formosum in nubibus arcum &nbsp; &nbsp; Natura pingit artifex. Tales mellilegae sub apricis collibus Hyblae &nbsp; &nbsp; Zephyrus colorat areas. {{Versus|15}} Macte tui longum felix, Bynaee, laboris, &nbsp; &nbsp; Et invidendae paginae: [p. 125] Macte isto, Bynaee, animo, quem proluit altus &nbsp; &nbsp; Caelestis imber gratiae: Et depone pios, monumentum dulce, libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Crucis salubrem ad stipitem. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====Ode V. Ad Petrum Bernagium sanitati restitutum.==== <poem> C LARA Machaonii Bernagi gloria coetus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec cura Musarum levis, Tene ego Persephones erepto e carcere furvo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsisque Lethae faucibus, {{Versus|5}} Tene fruor redivivo, & pectore pectus amicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Artis tero complexibus? Tene fruor, tueorque tuos, dulcissime, vultus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix ipse credulus mihi? Gratia magna tibi, Paean pater, unde medentum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pendet salutaris manus: Unde sacri latices Aganippidos Hippocrenae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecunda vatum pectora [p. 126] Rore fovent dulci, mentemque caloribus aptam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dio furore temperant. {{Versus|15}} Gratia magna tibi, Paean pater. occidat ille &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Musicus sordet labor. Vivat, & extentos Bernagius inpleat annos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno parente te minor. </poem> ====Ode VI. In historiam horti medici Amstelaedamensis ad manes Caroli Clusii. ==== <poem> C LUSI, si quid adhuc sentis tellure sub ima, &nbsp; &nbsp; Nec segnis tua degravat ossa Letheo torpore lapis; huc nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Huc ades, o consulta sagacis {{Versus|5}} Naturae, veterumque tenax prudensque laborum, &nbsp; &nbsp; Telluris Floraeque sacerdos. Non erit Illyrios iterum tibi quaerere colles, &nbsp; &nbsp; Aut gelida reptare Pyrene. [p. 127] Aethere sub patrio Belgarum, & dulcibus umbris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Amstelii prope fluminis alveum, Sacra recognosces priscis incognita mystis, &nbsp; &nbsp; Alterius miracula mundi. Larga recognosces peregrini munera caeli, &nbsp; &nbsp; Exuvias fragrantis Eoi. {{Versus|15}} Quidquid odoratae privum genuere Moluccae, &nbsp; &nbsp; Armiferae quod litora Javae; Tabrobaneque ferax, lucenti nota Canopo; &nbsp; &nbsp; Mira fides! his germinat hortis. Edomitoque soli vitio, morboque palustri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Amsteliis viret India lucis. Sed neque sola novos Matuta huc misit honores, &nbsp; &nbsp; Aut nigri pia Memnonis aula. Aspice quo dites spoliarint munere silvas &nbsp; &nbsp; Americes nova regna remotae. {{Versus|25}} Ignotisque tibi ramis pendentia poma, &nbsp; &nbsp; Ignotos mirare racemos. Hic nemus auricomum, hic varios induta colores &nbsp; &nbsp; Ruris honos Ananassa superbit: Ruris honos Ananassa, Deum dignissima mensis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnigeni Regina saporis. Hic platanus foecunda: & quo te carmine dicam, &nbsp; &nbsp; Naturae stupor ipse, Pudica? [p. 128] Hic, quod Marmaricas Barce vix inter arenas &nbsp; &nbsp; Excoctis enutriit arvis. {{Versus|35}} Hic, quod magnorum mater truculenta leonum &nbsp; &nbsp; Aequoreo tulit Africa tractu, Qua nimbis insessa furentibus & madida Austro &nbsp; &nbsp; Grande Spei latus explicat almae. Has, Clusi, tibi delicias (quis crederet umquam?) &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hollandus secrevit Apollo. Eductasque, vides, non nostro sidere stirpes &nbsp; &nbsp; Maturat sub sidere nostro. Quid non magnanimi potuit pia cura Senatus? &nbsp; &nbsp; Quid non Marsevenius ardor? {{Versus|45}} Hoc quodcumque loci est, tetrae tenuere paludes: &nbsp; &nbsp; Alcinoum modo provocat uber. [p. 129] </poem> ====Ode VII. In notitiam Germaniae Inferioris conscriptam a Mensone Alting, <i>urbis Groninganae consule.</i>==== <poem> A NTIQUITATIS Belgicae novum jubar &nbsp; &nbsp; Orbisque Romuli simul; Aperta rerum magne priscarum; decus &nbsp; &nbsp; Altingiani nominis: {{Versus|5}} Ut te Deorum quidquid est faventium &nbsp; &nbsp; Nutu benigno sospitet! Ut hos labores, mente conceptos gravi, &nbsp; &nbsp; Stylo explicatos masculo, Aeternet ille, digna qui virtutibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignis rependit praemia, Sempervirente laurea cinctus caput &nbsp; &nbsp; Pulcerrimus Deorum Honor! Jam laetiore fluctuantes alveo &nbsp; &nbsp; Circa Batavum limitem [p. 130] {{Versus|15}} Nymphas, & udo prosilire gurgite &nbsp; &nbsp; Video novos Palaemonas, Rhenus bicorni rura qua secans vado &nbsp; &nbsp; Prospectat undosum mare. Te Vitreus Visurgis, Albis te pater &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Sonat citato flumine: Ulvaque laetus & palustri arundine &nbsp; &nbsp; Unsingis amnis patrius: Unsingis ille nemini notus prius, &nbsp; &nbsp; Expers vetusti nominis. {{Versus|25}} Quem tu tenebris erutum & longo situ &nbsp; &nbsp; Consul redonas Consuli. Huic nempe, cujus ex recondita penu &nbsp; &nbsp; Prisco salutem Belgio Nunc reddidisti, mox daturus alteram &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} (Sic Dii volunt) Germaniae. Quid tu? negasne? sed negare non sinit &nbsp; &nbsp; Pignus, quod orbis nunc habet; Quod publici favoris exceptum sono &nbsp; &nbsp; Aeternitatis ad tholum {{Versus|35}} Musae reponunt; quod perennes Gratiae &nbsp; &nbsp; Fausto secundant alite. [p. 131] </poem> ====Ode VIII. In ejusdem notitiae partem alteram, ab eodem editam. ==== <poem> A NTIQUI Latii, antiqui dux optime Belgii, &nbsp; &nbsp; Altinge, rebus clara fax domesticis; Quas tibi pro tanto, pro tali munere, cives &nbsp; &nbsp; Dignas rependent promerenti gratias? {{Versus|5}} Per te custodes patriae condiscimus amnes &nbsp; &nbsp; Quo flumen ore, quove fonte solverint; Limite quo Batavos Rhenus discreverit agros, &nbsp; &nbsp; Vahalisque rapido largus exundans sinu, Quo Lavica tepens, quo Mosa feracibus undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ingensque sicci terminator Helius: Flevusque, Amisiusque, ac spumosi ostia Widri, &nbsp; &nbsp; Tethyi Batavae non pudenda nomina. Quantus & in terras violato foedere Nereus &nbsp; &nbsp; Rapacis iram gurgitis permiserit, {{Versus|15}} Atque domos, atque arva, atque oppida tota refuso &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nesas videre) texerit ferox mari. Per te reliquias, & nomina prisca locorum, &nbsp; &nbsp; Tot urbium, tot arcium cadavera [p. 132] Novimus, & longa ritus aetate sepultos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tot vetusti temporis vocabula Eruta de nigra caligine noctis opacae; &nbsp; &nbsp; Quales avorum tunc fuere sortium Deliciae sermonis, & inculti oris egestas, &nbsp; &nbsp; Hostem ferire doctior quam scribere. {{Versus|25}} Hanc tibi Dii patrii curam injecere: tuamque &nbsp; &nbsp; Res Foederata postulat facundiam. Macte nova virtute, & praecellentibus ausis, &nbsp; &nbsp; O saeculorum digne scriptor omnium Omnibus elogiis, qua Sol se condit in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Et qua rubente promit Oceano diem, Extinctis lucem rebus qui reddis, & arte &nbsp; &nbsp; Mentis disertae mortuos vetas mori. </poem> ====Ode IX. Ad Joannem Hudde, <i>cum urbis Amstelaedamensis consul esset creatus.</i>==== <poem> E N iterum te pulcer Honos, te purpura felix, &nbsp; &nbsp; Huddaee, nostris praestitem rebus vocant; Ingentesque urbis curas caramque salutem &nbsp; &nbsp; Tuis reponunt creditas laboribus. [p. 133] {{Versus|5}} Sancte pater patriae (liceat mihi vera profari, &nbsp; &nbsp; Veroque dotes nomine eloqui tuas) Sancte pater patriae, tibi plebs, tibi curia gaudens &nbsp; &nbsp; Fremitu secundo surgit, & plausus jacit. Te resonat laetis pater Amstela fluctibus, urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Jam puriore qua secat lympha suam. Addunt se Musae comites, & pulcer Apollo, &nbsp; &nbsp; Virtutis ille nobilis praeco tuae: Praesidii pars magna tui: nec notius ullum &nbsp; &nbsp; Limen salutant doctus Artium chorus. {{Versus|15}} Gaudet in auspiciis redeuntibus ipsa severi &nbsp; &nbsp; Astraea juris quae tribunal temperat; Et quae lucrifico perfundit moenia censu &nbsp; &nbsp; Beatitatis ductor Hermus aureae; Quique procellosas hiemes, qui sacra tridente &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nautis vocatus ponit aut tollit freta. Invidiae domitrix Prudentia certa nocentis &nbsp; &nbsp; Pro laureatis excubabit fascibus. Plurima descendet cornu bona Copia pleno, &nbsp; &nbsp; Hilarosque quina fruge ditabit lares. {{Versus|25}} Et quae sanguinei peccaverat ira Gradivi, &nbsp; &nbsp; Pax alma largo sarciet cum foenore. Dii date, ne meritis desit sua gratia tantis, &nbsp; &nbsp; Laetusque sortem civis agnoscat suam. [p. 134] Nominis Huddaei longum pia fama superstes &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Gratis ut olim sancta sit nepotibus. </poem> ====Ode X. In funere Joannis Hudde, <i>urbis Amstelaedamensis consulis.</i>==== <poem> I NTENDE moestam, Melpomene, chelyn. Vixit Batavi gloria nominis &nbsp; &nbsp; Huddaeus, & sanctum senectae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nox operit tenebrosa honorem. {{Versus|5}} Te flebimus, lux Urbis, o Amstelae Altricis olim destina, nunc dolor: &nbsp; &nbsp; Te flebimus moestis ademtum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Civibus, & patriae gementi. Non quo recisas Fata tibi colos {{Versus|10}} Avara nerint, quove malignius &nbsp; &nbsp; Artaverit livor Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praecipitis spatium senectae: Sed quod secundis usque laboribus Perfuncta virtus, nunc miseram nimis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urbem, & laborantes penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tempore difficili relinquit. [p. 135] Heu efficacis consilii vigor Pudens, & alto pectore conditum &nbsp; &nbsp; Prudentiae robur, probique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Moris amor, facilisque virtus, Et frons sereno lumine comiter Communis, & mens artibus ac bono &nbsp; &nbsp; Incocta, Musarumque cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo fugitis? crepitante nimbo {{Versus|25}} Armorum Erynnis saeva trementibus Insultat arvis, funeraque urbibus &nbsp; &nbsp; Minatus, ac stragem, cruento &nbsp; &nbsp; Ense furit homicida Mavors. Ergo perenni cum gemitu dolor {{Versus|30}} Te noster urget; nec lacrimis modum &nbsp; &nbsp; Figunt, edacibusque curis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Moeror atrox, animique morsus, Non cum nitenti praevius aethere Ducit choreas Vesperus aureas; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Non igne cum puro relucens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luciferi rota dulcis exit. Flent circum amoeni Na&#239;des Amstelae, Et lubricorum numina fluctuum, &nbsp; &nbsp; Quacumque per salsum capaci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ore ferox spatiatur Ya. [p. 136] Tu lege princeps, indociles regi Et temperato momine devehi, &nbsp; &nbsp; Undas co&#235;rcebas, severo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Colla domans animosa freno. {{Versus|45}} Quid mirum, amicis imperiis bonos Parere cives, cum fera Nerei &nbsp; &nbsp; Gens, atque inassuetae feroci &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingenio famulentur undae? Salve supernis addite sedibus {{Versus|50}} Civis, beatus aetheris incola, &nbsp; &nbsp; Quem mente possessum tenace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem equidem atque animo occupabas. Nos te sagaci pectore consulem, Nos te fideli consilio patrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Dum vita, dum vires sinebant, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assiduo memorare cantu Pergemus ultro: dumque Diespiter Curru volucri tempora dividet &nbsp; &nbsp; Feracis anni, sempiterna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Laude recens animabis hymnos Aevi sequentis. nec minuet dies Moestos honores; ad tumuli aggerem &nbsp; &nbsp; Virtutis Huddaeae triumphum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postgeniti recinent nepotes. [p. 137] </poem> ====Ode XI. Ad Petrum Burmannum. <i>felicia novae curationis exordia in Academia Trajectina ei gratulatur.</i>==== <poem> I NGENII, Burmanne, potens Latiique leporis, &nbsp; &nbsp; Lyraeque doctus efficacis arbiter; Jam tibi nutrices persolvunt praemia Musae, &nbsp; &nbsp; Stipendiorum non avarae mancipes. {{Versus|5}} Jam nova per veteres serpit tibi laurea ramos, &nbsp; &nbsp; Et publicus commendat otium labor. Te sibi res Romana, sibi te Graja vetustas &nbsp; &nbsp; Interpretem deposcit haud rudem sui. Utere sorte tua. sic fesso Atlante resedit &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In Herculis cervice siderum domus. [p. 138] </poem> ====Ode XII. In Joannis Brantii commentationes Paullinas. ==== <poem> T ARSENSIS dum gesta doces illustria Paulli, &nbsp; &nbsp; Et fulmina oris, & gravem constantiam; Quaeque sub immani Judaeae pertulit ira, &nbsp; &nbsp; Infanda multa passus ob Christi crucem; {{Versus|5}} Branti docte, tuas numquid pia flamma medullas &nbsp; &nbsp; Edit, novoque cor amore inaestuat? Numquid ab aetheria prognatus spiritus aura &nbsp; &nbsp; Scribentis almo rexit igne dexteram? Felix, Branti, animi, felix praestantibus ausis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} In aevitatis sic iture gloriam. Hoc tibi stravit iter genitor tuus: hoc face multa &nbsp; &nbsp; Monstrant avitae clara gentis nomina. [p. 139] </poem> ===Jani Broukhusii lyricorum liber secundus. === ====Ode I. Ad sodales. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; N ONDUM satis priorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sol mitigavit aestum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haeretque adhuc medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Siticulosus ardor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Quid mirum? ubi in profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mediisque scimus undis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsos sitire pisces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insana vis caloris! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivamus, o sodales, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aestumque leniamus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Capaciore vitro: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non, si procul paterno [p. 140] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic exulamus orbe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Idcirco ademtus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Usus fuat bibendi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Lesbio po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ajunt vel inter arma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lato vel in profundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam fuisse curam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Curas ut unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dissolveret Lyaeus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quinimo Teucer ille, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bellator ille Teucer, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vino fugam levabat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Cinctus virente myrto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades Lyaee; Liber &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ades, jocose Liber, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pater facetiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puer, capaciores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miscere perge conchas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Furere hunc juvat furorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suam bibat puellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicumque amare cordi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mihi quinquies dat HERSE : &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Potisque dein puellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libabimus vicissim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 141] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcissimae parenti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinum, atque Amori, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musisque, Gratiisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sic leniamus aestum. </poem> ====Ode II. Ad Neaeram <i>e vernaculo Hoofdii expressa.</i>==== <poem> S I non ingenuam nobilis indolem Mentitur facies, & decus inclitum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formae pectoris imis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Respondet penetralibus; {{Versus|5}} Illis me, mea lux, conde recessibus: Illo sepositus commodius loco &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutatae stationis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivam sorte beatior. Sed nubes animi pellere candido {{Versus|10}} Si te, Vita, juvat sidere; cor tuum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illa sede repone, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nostrum modo sumseras. [p. 142] Hic voti modus est metaque fervidi. Nam quis tam fatuis uritur ignibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ut, fido sine corde, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nudis gaudeat artubus? Quamvis Hippomenes fraude potens nova Tardarit volucrem virginis impetum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Schaeneida pomi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jactu ceperit aurei. Quid tu, consilio si superat tuo, Succenses juveni, Cypria, credulo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Festis ignibus orba, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grati turis honoribus? {{Versus|25}} Non istis animus concidit artibus: Sed fallax Atalantam & celeris fugae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cursum fregerat aurum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et versa in pretium Venus. Quod caeli tenebris, quod nemorum coma {{Versus|30}} Furtivos operit Luna cupidines; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viderunt tamen astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Noctis vigiles chori. Vidit caeruleo Vesper ab aethere, Dum saxis residens Cynthia Latmiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Sopitum Endymiona &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longo detinet osculo. [p. 143] Cur non (si vacuum corpus amabimus, Nec spes est animi prospera mutui) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blando figimus ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Duris basia cautibus? Quod si plena mihi gaudia destinas, Me dulci gremio, me patere unicum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; His haerere labellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cordis participem tui. </poem> ====Ode III. Novam se Cupidini praedam esse. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ALLAX Amoris virus & irritos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Experto amores, plus vice simplici, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitare casses ac ferocis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insidias steterat magistri. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sed me decorae lumina Deliae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae parte quinta numinis imbuit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui Dione, me capilli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Retibus inplicuere densis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis fugaci cervus anhelitu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem per nivalem Taygetum premit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Venator, e ramo infideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda feris canibus pependit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; [p. 144] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me! furorem cor trepidat novum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenumque herili numine languidum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Suspirat. ah me! parce, virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parce meas animare flammas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per quem potenti vi decoris tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenes revinctum, bella, Cupidinem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per lampades, flammasque, & arcus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Perque tuos, mea fata, ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos si beato sidere conspicer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quondam faventes; haec ego myrteo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cortice exsolvam Dionae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmina postgenitis legenda: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} SIBI HOS OCELLOS CUM LEGERET LEPOR &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ET GRATIARUM ET CYPRIDIS HOSPITES ; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ADJUVIT ALMUS, DELIAEQUE &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; MUNUS HABERE DEDIT, CUPIDO. [p. 145] </poem> ====Ode IV. Ad Deliam. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O frons marmore purior! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenis cum radiis micant! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O os purpureum! o genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Genae dulce rubentes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae mentem misero anxiam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae me surripitis mihi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitam datis & necem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo vos carmine, qua lyra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Condigne venerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum & carminis & lyrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo imbellior est sonus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec dotes animi decet, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec formae jubar aureum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vili deterere ausu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri, Delia, muneris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pignus nobilius cape, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imo pectore conditum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illic te invenies mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fibris cordis inustam. [p. 146] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc ego effigiem tui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum, cum cava lumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longus obruerit sopor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portabo Elysium ad nemus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tristem trans Acheronta. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et cultum facile & fidem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivacesque Cupidines &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Emirabitur; at tuis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidebit honoribus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Nigri Juno Tyranni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum liveat ut libet: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum te, dum faciem tuam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bina conspicuam face, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel se judice comprobet &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Prima sede locandam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum punctum omne ferat sibi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frontis marmoreae decus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et astris oculi pares, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et os purpureum, & genae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Genae dulce rubentes. [p. 147] </poem> ====Ode V. Hymnus in pacem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM furor saevi posuit Gradivi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tubae rauci siluere cantus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam Fides & Pax rediit supernis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exul ab oris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Pax Jovis magni Themidisque nata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu nimis longo male pulsa bello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Oppida & prisco viduata cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Arva revisit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Dircaei nova jura plectri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mitis Euterpe: bona Pax canenda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En ades mecum, citharamque festis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floribus orna. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque dum nostris fidibus sonanda es, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alma Pax, canos olea capillos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Vincta, sis vati facilis, meisque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illabere venis. [p. 148] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O diem terris nimis auspicatum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auream o lucem veterisque massae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua redux tecum bona tot, tot orbi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Commoda ducis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne, precor, tutum meditare caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne fugam molire: tibi ecce venti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lene subsidunt: tibi ridet omni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequore Nereus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Te novo Tellus speciosa cultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambit, & matrem reducem salutat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua duce haec ingens stetit universi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Machina mundi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque cum densum chaos & tenebrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cuncta confuso premerent duello; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, bona, aeternis elementa vinclis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite ligasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne parum sidos ruerent in ignes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deviae lymphae, tenuisque ut a&#235;r &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Ambiat terras, radientque picto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera caelo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quies lassi Dea mitis orbis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O decus rarum, viden&#146; ut serena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Luce gaudentes amicire terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Gestiat aether? [p. 149] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut diem curru nitido reducens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gemmeum Titan pelago e propinquo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Surgat, & nostros meliore colles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestiat auro? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Te canunt multo sinuosa plausu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumina, & lapsus celeres morantur; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te mare, & motis Zephyrorum amoenus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiritus alis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu pedes quacumque moves decoros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Nascitur nullis rosa blanda spinis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et croci dulces, Syriumque late &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fragrat amomum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ridet aeterni tibi, Diva, veris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suda tempestas: tibi mella durae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Depluunt quercus, liquidoque manant &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nectare dumi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te Fides nulla temerata culpa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te probi Mores comitantur, & Lex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et decens Virtus, & amica pleno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Copia cornu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At procul caeco Furiarum in antro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit insanos Pietas Furores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vinxit & diram Rabiem; & catenae in- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; frendet Enyo. [p. 150] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Da, precor, post tot mala, tot labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rebus optatam requiem Batavis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuas tecum comites secundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numine firma. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nulla fac tristis doleat colonus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Arma vastato volitare campo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spemve protritam gemat, & carentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messibus annum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Educet dulces sine fraude gnatos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cara dilecto mulier marito: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nulla confundant maculosa sacrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crimina lectum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ensis in falces abeat recurvas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vomis e longis coalescat hastis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque cristata faciant columbae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Casside nidum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil opus telis, modo tu Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prima non clausos tueare muros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lenis o tandem dare amica fessis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia Belgis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Si quid in nostris odii relictum est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbibus, si quid minus expiatum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In feros Turcas & inhospitalem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rejice Phasin. [p. 151] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bistonas diri lanient tumultus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Bistones saevis agitentur armis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfidi; & contracta gemant rubentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cornua Lunae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos tuus sanguis, tua cura simus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos amor: quos tu decores honestis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Artibus, quos tu radio benigni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Numinis adfles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Interim ramis oleae sub artis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuum laeti modulamur hymnum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tuam festo colimus frequentes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Carmine frondem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unde si dulcem liceat corollam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plectere, & nostrae tibi cura Musae est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec mihi myrtus, neque Apollinari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laurea serto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Ambiat comtos operosa crines. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi, rerum decus & voluptas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se tibi parvo tenuis Thalia &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dedicat ore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume quae dulci modulata plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Accinunt castae pueris puellae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sume Panchaeos, Dea Sospitatrix, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Turis odores. [p. 152] </poem> ====Ode VI. In Petri Colartii et Elisae Hofmannae diem nuptialem.==== <poem> N OBILE depositum Phoebi castaeque Minervae &nbsp; &nbsp; Hofmanna, Musarum soror, Siren, Sparne, tua, & nemoris Philomela propinqui, &nbsp; &nbsp; Hymenaei ad aram ducitur. {{Versus|5}} Harlemiae sperate novum mox Orphea fagi, &nbsp; &nbsp; Materna quem finget chelys. Et tu, connubii vinclo dignande pudico, &nbsp; &nbsp; Beate sponse, dulcibus Virginis ex oculis flammam qui combibis acrem, &nbsp; &nbsp; Agnosce fortunam tuam: Ac reverenter habe. nec Div&#251;m contigit ulli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Habere Musam conjugem. [p. 153] </poem> ==Jani Broukhusii hendecasyllaborum liber. == [p. 154: blanco] [p. 155] ====Carmen I. Ad epistolam Neaerae. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; T ENE, litera, tene m&#238; Neaera &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sui testem animi suique amoris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Misit? tene ego conspicor beatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam illa dextera, lactea illa dextra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Illa candidula, illa mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castis ductibus exaravit, atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solitudinis ad meae latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussit visere, & occupare amantem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic vivam, bona charta, sic Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Coram sistar in urbe concupita; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut me non Arabum beata messis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non lauti tituli potentiorum, [p. 156] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec grandes cumuli pecuniarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec vel Regibus invidendi honores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tantillum hercule prae tuo lepore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prae tua ingenua benignitate, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Possint afficere, aut juvare amantem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mene, litera, men&#146; putas Neaerae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obliviscier, & putare parvi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Omnes delicias, jocos, amores? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah prius Arabum perite messes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perite o tituli potentiorum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et grandes cumuli pecuniarum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vosque Regibus invidendi honores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quin prius peream ipse, & ista mecum. </poem> ====Carmen II. Ad L. Petrum Francium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; F RANCI candide, ter venuste Franci, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid ex animo fugatus omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo Broukhusius tuus sodalis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicum ludere saepe, cui solebas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Olim credere seria atque nugas; [p. 157] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum ludere qui solebat olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tibi credere seria atque nugas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid te pudet exteris in oris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Absque ulla prope collocutione &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Prorsus negligere immerentem amicum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te inquirere, non rogare saltem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid rerum gerat, aut quibus severas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fallat lusibus occupationes! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At culpam, puto, deprecatur omnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tuis quem numeris vocas ad astra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnus Archithalassus, & frequentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausus & favor & decus coronae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tanti mihi sunt tui labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, nec furor ille, Mantuano &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Qui praefiscine proximus furori est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tam longae ut veniam vocationi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dandam ullam rear, atque epistolaris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec commercia desinam negotii. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare (ni mihi supplicabis ultro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Et te poenitet oscitantiae hujus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Paucis, si valeam, diebus ad te &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ingens horribilis sacerque Iambus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus frigoris & mali veneni &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ibit, unde tibi, o amice, febris [p. 158] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Praesens omnibus aestuet medullis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui numquam, veluti Catullus olim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urtica medearis otiove. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu, si sapias, malum caveto, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franci: sic soleo meos amicos. </poem> ====Carmen III. Ad Davidem Bergium et Henricum Hasium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ERGI, dulce mihi meisque nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hasi, dulce meis mihique nomen; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid vos facere augurer, remotos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc ad litora Doridis Batavae? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ecquid me facere auguramini ambo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sub caelo positum benigniore? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non caeli favor hic benignioris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non umbrae nemoris sacrae propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mulcent m&#238; trepidas levantve curas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solus (nam quid agam?) meos sodales, [p. 159] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec solus tamen, & meos amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Optata teneo allocutione, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jucundis premo & adligo lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mallem frigora Doridis Batavae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Mallem Nerea vel tumultuantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobiscum bibula tueri ab acta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes quam nemoris sacras propinqui &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Umbras, & nitidi fluenta Vechtae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solus prospicere humidis ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergone illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felixne illa dies redibit umquam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nobis lare conditis sub uno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Antiquam exhibeat beatitatem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perfundat solito lepore mensam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Amatosque simul simulque amantes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jungat foedere triplici sodales? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si haec aurea lux redibit umquam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O laetos ter & amplius sodales! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O lucem ter & amplius beatam! [p. 160] </poem> ====Carmen IV. Ad Carolum Crucium sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; E RGO, Carole, nuptias, relicto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lecti coelibis otio, parasti? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo te niveae decore formae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miti placidae pudore mentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Castis moribus, aureoque vultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caris detinuit Maria vinclis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Euge, Carole: cui venusta Cypris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Juno savet, & benignus Hymen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc o agmina blanda Gaudiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Huc o Deliciae, Jocique molles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lascivia casta; virginumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terror, Connubii parens Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura virgine purior Cupido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos o viduae perite Noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et suspiria, & inquieta Cura; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tot millia mille Taediorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot dulcis nitidis Maria ocellis [p. 161] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In imas animae sui latebras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vibrat millia multa spiculorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Tuque o Pronuba, tu Marita Juno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu Lucina magis probas vocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos nunc auspicio bono jugasti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post foecunda suos revise menses. </poem> ====Carmen V. In somnia. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <font size =+3>N IGRA Somnia nigriora nocte; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morpheu perfide, ter sceleste Morpheu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tenebrae improbulae, improbae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae m&#238; Deliolam meam abstulistis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et longa tenuistis in querela &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illusos trepida quiete ocellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin vivit mea vita, amare amantem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes perpetuo parata in annos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin valet mea Delia, & querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Longas ah nimis ah nimis querelas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa diluit osculatione. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos ite procul genus molestum, [p. 162] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infidum genus: ite foeda Noctis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedae progenies, sceleste Morpheu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Morpheu perfide, perfidae tenebrae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nigra somnia nigriora nocte. </poem> ====Carmen VI. Ad Davidem Bergium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Q UIS, Bergi, calor ille inauspicatus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tantum capiti creat dolorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuo? quis calor ille tam molestus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te, seu lateri incubas sinistro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu dextro lateri incubas, pedesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc huc nunc alio movere pergis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insomnes adigit cubare noctes? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nondum tamen omnis ardet aether, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec stella Icariae nocens puellae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siccat fluminis alveum propinqui. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu saeve calor, calor tyranne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui meum excrucias mihi sodalem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I quo te vocat inquietus Eurus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad mundi spatium extimum aestuantis, [p. 163] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Nec mecum excrucia mihi sodalem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod ni continuo facis, paratus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Culpae corrigere omne quod patrasti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adsum perfide, perduellis adsum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui te cedere qui perire cogam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quaeris, qua ratione sit futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te cedere, & ut perire cogam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri frigore carminis peribis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod vel frigore frigidum mage ipso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te unum modo, sed necare tecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Trecentos alios queat calores. </poem> ====Carmen VII. Ad Theodorum Jansonium ab Almeloveen sponsum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J ANSONI Clariae sititor undae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jansoni medicae sititor artis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tot vulnera Romuli nepotum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felici modo dextera abstulisti; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qui Coi senis auspicatus haeres [p. 164] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fatorum celeres moraris alas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ecquid nunc tibi praesidii relictum in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Istis artibus, artibus medendi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Morbis corporis ingeniique morbis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} En en, ureris: & ferox Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musas negligit ac Deos medentum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; En en, ureris: & decus tuorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sic visum Veneri) suis ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suis illicibus puella ocellis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Immerzelia vindicat laborum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illi mysta futurus &#224; Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in tremulis micant ocellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus in roseis sedent labellis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cujus in niveis latent papillis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Deliciae, Joci, Lepores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes Blanditiae, Lubentiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque omnes Veneres Cupidinesque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O factum bene! o venuste noster! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Pro te Gratia, Cypris ipsa pro te, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro te stat niveis Cupido pennis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam felix, tibi, jam beate sponse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabit se cupidas tremens in ulnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exorata tuis puella votis, [p. 165] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Omnium omnibus expetita votis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula bella, mollicella &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah virguncula, quae tuo pudori &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tristes exequiae parantur! exi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exi, vane pudor. moraris? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quid nugas agis, & resistis? exi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam facem quatit auream decorus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, & pede candido cubile &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumsultat honestior Voluptas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec scena est tua, sponse; casta scena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Haec est fabula nunc agenda vobis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare per genium tuum, tuaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junonem Catharinulae, &#224; Latinis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A Grajis, moneo, abstine Camoenis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immerzelia jam Pelasga Siren, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Immerzelia jam Latina Suada est. <!-- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; SOLYS AMOR MORBI Non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; AMAT ARTIFICEM. --> [p. 166] </poem> ====Carmen VIII. In saeculum Perralti. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S AECLUM mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum, Gallica Musa quod polivit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et gustu dedit esse Gallicano, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc est praetenero atque nauseante; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Saeclum, quod fatuae regunt puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cirratique probant puellulastri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui sordent veteris reperta Musae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque infantia, debilesque nervi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui magno Latiae parente linguae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praestant causidici Parisienses; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui vatum pater & pater Deorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Infelix clypei faber Pelasgi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Large vapulat, & Maroniani &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Majestas genio febriculoso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Versu raditur, innocente lima: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Saeclum mobile, molle, delicatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid pro tot meritis tibi Pelasgae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dabunt, quid Latiae dabunt Camoenae? [p. 167] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s te muneribus remunerentur? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quarum scilicet interest rotundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec Grajo tamen, ore vapulare. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Pelasgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votis omnibus hoc tibi Latinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musae, mobile Saeculum, precantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Ut sis quod fueras, tuoque jure &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Malignos facias malosque versus. </poem> ====Carmen IX. In Petronium Larvatilem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; S ALVE nec Natio libelle naso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec lingua facili neque elegante, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sane nimis Attici saporis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Proles patris imaginosa Galli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Tu te ludere credis, & jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Romano sale, Gratiis Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tun&#146; fucum facere auribus Batavis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O inscitia ruris inficeti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O vecordia putidi cerebri! [p. 168] </poem> ====Carmen X. In calumniatorem Gallum. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B UHURSI pater Elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Limati ingenii perite censor; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quamquam te vitio ferunt creatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Isti, qui criticum timent acumen) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Vim postquam genii venustam amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ac motus agiles, bonamque mentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certis limitibus co&#235;rcuisset &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Virtus illa tuae sagacitatis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid tantum Borealium virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} De te commeruit misella turba, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germani puta, Belgiique cives? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid nos prodigii loco tenendos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Censebas, & haruspicem vocandum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aedilemque, bonae vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Si quandoque pares tuis fuisse &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gallis arguimurve credimurve? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergo quidquid amabile ac venustum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestris finibus omne continetur. [p. 169] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ergo barbaries sumus stuporque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vappae, quisquiliae, meraeque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et ludibria Celtici nitoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quicumque ad gelidos fati Triones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Torporem hausimus a&#235;ris maligni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Heu heu nos miseros malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos extra genii decentis oras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ejecit patris ira Gallicani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc aeraria turba circum amoenum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parnasi nemus innubasque lauros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ceu ranae vel hirundines, vagamur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At vos Hectoridae, propago Div&#251;m, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelum ducitis undequaque purum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Afflati radio sereniore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spiratis violas, crocos, amomum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et meras Charitas, Jocosque, Risusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et meras Veneres, merosque Amores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis ingenium politum, & acre, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardens, flexanimum, jocosum, amoenum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis omnia Dii dedere magni. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Hinc tot Historiae, tot hinc Novellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Milesia, amabilesque nugae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot Aenigmata plexa, prurientum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longae deliciae puellularum. [p. 170] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam fabri jocosis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Eleganter ineptiunt libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrates etiam suas po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ancillas sibi reddidere Musas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos fumos olidae Nicotianae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos coctae Cereris gravem vaporem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ructamus tumidi, malosque versus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rauco gutture fundimus supini: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Lotichius, Sabinus, Hessus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Grotius, & tener Secundus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum deliria gentis ista crassae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Rident Castalides, paterque Paean. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id Gujetus abominatus olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedo stigmate BARBAROS notavit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedi carminis exsecrandus auctor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id nuper quoque, te ducem secutus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Firmavit bonus ille Bajuletus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctorum rudis arbiter virorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed tu nos gravius, Pater venuste, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Implacabilibus premis libellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec tantum modo barbaros, sed ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Aequales facis ire Moscovitis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aequales, Pater alme, Moscovitis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Junxisses potius, diserte noster, [p. 171] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum Muhamedicae nitore Portae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Namque, si modo vera vis fateri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Una haec natio Gallico favore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Digna creditur, inque Christianos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam pridem parili furore saevit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si tanto tamen excidunt honore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germanique simul simulque Belgae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Nec te judice Moscovita vates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Differt Teutonicove Belgicove: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam vellem caperes, amoenitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Promeconde facete Gallicarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile Teutonis po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Rectum, magnificum, decens, sonorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale denique, cui Racinus ipse, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Boilavius invidere possint, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu, non similes tui trecenti! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Id si per maciem febriculosae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Mentis blande tibi Pater liceret, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec caligo oculos teneret aegra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam (nec fallimur) ipse jam negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale umquam ingenio vel arte quidquam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Moscovitam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Aut ut simplicius loquar, negares &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ullum scribere posse Jesuitam. [p. 172] </poem> ====Carmen XI. In carmina Hulleriae, poetriae Gallicae.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; V ENAE Hulleria Musa delicatae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota mellea, tota mollicella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tota Pieriis nitens ligustris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O quam te memorem, canora Siren! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O rosas & amaracos Deorum! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O convivia sumtuosa Phoebi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali pectine Lesbia illa Sappho, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tali personuit Corinna plectro. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam (nisi moverit bidental) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Perraltos tibi conferat trecentos? [p. 173] </poem> ====Carmen XII. In Catharinam Lescaille po&#235;triam Batavam. Ulciscitur eam carmine Latino pro usu carminis Belgici sibi denegato.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P INDI gloria Belgici puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui surgunt Heliconiae puellae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen nobile fecit aureumque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Argutum, leve, molle, delicatum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cujus Broukhusium suavitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Expertem voluit, suaeque Musae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usuram imperiosa denegavit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illam Broukhusius novis phaleucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ulciscitur, & quidem Latinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suas ne capiat superba laudes. </poem> <center>BONUM. FACTUM. HOS. VERSUS. NE. QUIS BELGICOS. FACERE. VELIT. EDIXERUNT MUSAE. ROM. </center> [p. 174] ====Carmen XIII. Nuptiis Danielis Joannis Bernartii, reip. Amstelaedamensis judicis, et Mariae Sixiae. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A DESTE O Veneres Cupidinesque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Lubentia laeta, Faustitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquis thalamos Deus jugales &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Casto perficis adjuvasque nutu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Namque Sixia, Sixia illa digna &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Avo Consule, digna Patre virgo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bernartii cupidas itura in ulnas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vobis auspicibus domum vocanda est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos propagine ducite ex utraque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Laeta germina, surculos tenellos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vos confundite sanguinis vetusti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc vestigia & inde per pusillos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spem longam generis boni, Quirites. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc Bernartius, hoc vicem Mariae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Votis Sixius omnibus precatur. [p. 175] </poem> ====Carmen XIV. In Davidis Hoogstratani poemata vernacula.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USA candida candidi po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Aoniae colona silvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut te exosculor! ut juvat suaves &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspensa inbibere aure cantilenas! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Seu myrto nitidum decora crinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas connubii faces celebras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vitae pia praemia innocentis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu tu funeream tenens cupressum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanctis manibus is comes, gravemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Solaris tumulis diserta luctum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu te ludere, seu juvat jocari, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et doctas sale, sed pudente, chartas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intertinguere nobili paratu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces versiculi, venusti, amoeni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Et graves simul, & simul tenelli, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcis Pieri candidi po&#235;tae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Semper vivite, semper invidendo [p. 176] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Batavi eloquii vigete cultu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum stabit Batavis honos Camoenis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Dum terram pater ambiet Batavam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nereus murmure belluosus udo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Canum Nerea dum secabit audax &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pubes litoris inquilina nostri. </poem> ====Carmen XV. Ad Jacobum Wildium genethliacon.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C USTODI Genio, beate Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sexagesima liba dum parantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et natalitiae dapes, & alto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cratere corymbifer Lyaeus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Peccem, ni precibus piisque votis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diem concelebrem tuum, meoque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indictum patiar perire cantu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hanc Libethrides, hanc Apollo lucem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Signarunt melioribus lapillis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cadentemque piae sinu parentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepit gremio Thalia dulci. [p. 177] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunas movit Amor manu tenella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et primas tibi dulce vagienti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detersit lacrimas nitente pluma; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Esses ut pater omnium leporum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et castae Veneris frequens satelles. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc connubia laeta, liberorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc grex floridus, & decore formae & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cultis moribus eminens propago. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec minus tibi Diva risit illa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae Pandioniam tuetur arcem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Altrix ingenii Minerva amoeni; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec minus tibi florulentus Hermes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Doctarum vigil artium patronus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Esses ut veteris peritus aevi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Custos, qui studio laborioso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta plurima mente parturires, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s priscum Latii decus potentis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longis non sineres perire ab annis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Wildi noster amor, venuste Wildi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec sunt dona faventium Deorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tagi divitibus priora arenis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quod Maeonius tacente fluctu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intra litora volvit Hermus aurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} O felix pater, o marite felix, [p. 178] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Servent Dii faciles, tuique, sanctam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Domum, sospite te, tuaque Vita, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lucis saturos vocante Olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post longas senii moras quieti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Componat pia turba liberorum! </poem> ====Carmen XVI. Ad Catulum suum. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L OBBI candide, delicate Lobbi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pridem Belgice, nunc Latine Lobbi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid te quid rogo reddidit po&#235;tam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An quod sis solitus cubare mecum? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An quod, qui dominum colis po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Contactu quoque factus es po&#235;ta? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; An sacri nemoris decens venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus accola jam diu fuisti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inspirat lepidos, amice, versus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Certe quidquid id est, disertus Hercle &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque amabilis & bonus po&#235;ta es: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec te corpore quam vigore mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magis suspiciunt probantve Musae. [p. 179] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, quod superest, ego atque mecum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Patronus tuus omnibus medullis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Adnitemur, ut orbe sub Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne sit pulcrior ulla te catella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne Latinior ulla te catella. </poem> ====Carmen XVII. In commentarios artis pictoriae Gerardi Laeressi. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; L AERESSI artifices videre ductus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et miracula vividi coloris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cuicui contigit, hic beatus ultro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Naturae potuit videre operta; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jam nec cortice semicincta clauso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum qualia Dii vident Deaeque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta est mirificae manus potestas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docti gratia tanta penicilli. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidit Nemesis, virumque longis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Damnavit tenebris, & orba lucis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressit lumina nigricante velo. [p. 180] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; O duram Nemesim, o maligna Fata! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nec sic tamen omnis ille nobis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeressus periit. sagace mentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Lustrat lumine quidquid undecumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae arti peperit suum decorem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid sedulitas, laborque felix &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Longa contulit aemulatione; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quidquid tot varii creant colores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quantis nec pluvius relucet arcus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec solatia caecitatis, haec sunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duris otia ducta sub tenebris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crevit pervigili tenore charta, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illustrans facili docentis ore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quae mysteria condidit vetustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quae multiplici labore saepta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non omnes voluit docere mystas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Salve docte senex, o aurearum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Princeps conditor elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Foecundae pater & magister artis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nunc in foliis virescit istis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eque ipsa bene pullulat papyro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annorum domitrix decora laurus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae nomen vetet interire clarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Et noctem invidiae geluque vincat. [p. 181] </poem> ====Carmen XVIII. Elicium ad Phaedrum tertiis curis Davidis Hoogstratani procuratum.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; M USARUM rosa amoena, ver Diones, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Imber auree, pulle Gratiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castae simplicitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre venuste, Phaedre prodi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qualem Particulo probavit olim, & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prudens Eutychus, omnis & virorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postilla chorus elegantiorum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Purae amabilitas Latinitatis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Siren Thressa, Remi canora a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non tu sordibus inquinatus Oscis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Truncatusve pedem, minorve nasum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Trahes ridiculos miselle lumbos: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed purus, nitidus, tuus, tuoque [p. 182] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Totus carmine & integer nitebis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis candida Noctiluca puro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget aethere in aureis quadrigis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis in tremuli quiete ponti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Formoso rubet Hesperus sub ortu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non debes stolidos timere ronchos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non fastidia plebis inperitae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te docti accipient sinus, & auris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amabit veterum capax leporum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Prodi Phaedre, venuste Phaedre prodi. </poem> ====Carmen XIX. Virtuti et meritis Gulielmi Wildii, <i>cum in ordinem jurisconsultorum cooptaretur.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R EGINAE Themidis novelle mysta &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Wildi candide, digna Patre proles; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post stipendia justa, post labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inpensos studiis, forensiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Curarum meditationi ad unguem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exactae tetricum, novos capessis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed pridem tibi debitos, honores. [p. 183] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc forum vocat, & sacrum tribunal: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ad commoda tristium reorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Veras incipies movere pugnas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Miles numinis incruentus aequi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte laude nova, venuste Wildi! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu Musis & Apollini paterno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Divis mitibus elegantibusque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Infers Justitiae severum honorem. </poem> ====Carmen XX. In Petri Rabi carmina sacra.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; P RODI candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii diserta Rabi; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non laurove hederave comta crinem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed Jordanis in amne lota sacri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et caelestibus inplicata gemmis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, caelitumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castas delicias favente Christo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Orbis sparge per ora Christiani. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos vatum chorus ille sanctiorum, [p. 184] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos Clemens meus ambiisset hymnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tales Flaminius sonante plectro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus numine dividebat odas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi candida Musa, (quid moraris?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodi Musa pii canora Rabi. </poem> ====In po&#235;mata vernacula Joannis Plumeri. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; R ISUS, Blanditiae, Procacitates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci Basia dulciora melle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et blandi puer artifex veneni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tinctae sale Gratiae Batavo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Has, Plumere, tibi dedere chordas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s nec mollius elegantiusve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspirare suos queant amores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grajarum chorus Elegantiarum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis de patrio Venus profundo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pulcros sustulit invidenda vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec caeli facies amoenitasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pleno radiat decenter orbe &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pura nocte soror superba Phoebi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et quisquam neget esse te po&#235;tam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cui laurus meritos odora crines, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui Regale sinus pererret aurum? [p. 185] </poem> ==Jani Broukhusii eclogarum liber. == [p. 186: blanco] [p. 187] ====Ecloga I. Menalcas. Ad reverendissimum celsissimumque principem Ferdinandum, Paderbornensem & Monasteriensem episcopum, comitem Pyrmontanum et liberum baronem de Furstenberg, &c. ==== AEGON, THYRSIS. <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; F ORTE sub a&#235;ria quercu consederat Aegon, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua sacrum pater Amisius per pinguia rura &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flumen agit, tenero praecinctus cornua junco. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Juxta erat & Thyrsis: ambo cantare periti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ambo pares aetate, pares & amoribus ambo. [p. 188] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita vicinum Thyrsin prior occupat Aegon. Ae. Thyrsi quid aestivum toto te pectore solem &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excepisse juvat? mecum hanc succede sub umbram. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mecum inter densos captabis frigora ramos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mecum divinum cantabis & ipse Menalcam. T. &nbsp; Imo ego vel ranis videar tibi ineptior ipsis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raucior aequoribus, contemta vilior alga, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His ignobilior tribulis, si nostra Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fistula, si meritos obliviscatur honores. Ae. (15}} Illum vastati miserantem incommoda ruris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dispersosque greges, raroque mapalia culmo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Pales, ipse & laetis excepit Apollo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plausibus, & laetae passim applausere Napaeae. T. &nbsp; Ille meos habeat (meruit quoque solus) amores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Audiat ille meos, qui reddidit otia, cantus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et, Procul hinc, dixit, procul hinc feralis Enyo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pascite oves pueri, & pascite, ut ante capellas. Ae. Haec quoque (nam memini) senior praedixerat Almo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Almo fatidici pignus memorabile Phoebi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tempus adest pueri, quo magni cura Menalcae &nbsp; &nbsp; &nbsp; Otia det populis, concussis otia silvis. T. &nbsp; Haec quoque (nam memini) referebat fama, Menalcam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quem Tusci celebrantem Tibridis amnem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; His umbris, his arboribus decus omne futurum, [p. 189] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellentem spinas, & pinguia culta rigantem. Ae. Ut gregibus taurus decus est, ut matribus haedi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus arboribus, flores ridentibus hortis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu decus omne tuis. sub te pastore, Menalca, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utilius vigilat praescripta ad munia pastor. T. &nbsp; {{Versus|35}} Gaudet ager, gaudent pecudes, magnumque Menalcam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et placidi soles & mobilis aura Favonii &nbsp; &nbsp; &nbsp; Acceptum caelo testantur; & aethere toto &nbsp; &nbsp; &nbsp; Intempestivos compescit Jupiter imbres. Ae. Liber & Alcides, & virtus clara Quirini &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Templa sibi posuit. meruit quoque ponere templa. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et te, si qua fides, olim sacrabit olympo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gloria. Jam votis, jam nunc adsuesce, Menalca. T. &nbsp; Has tibi ego dulces dulci cum matre columbas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi ego violas, & suave rubentia fraga. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Quae si grata tibi, sacras tener imbuet aras &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agnus, & hoc ipso statuam convivia luco. Ae. Est mihi bissenis quae gallina incubat ovis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nobilis & plumis, & cono nobilis albo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si propria haec fuerit, nostris de vitibus addam &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Bis duo Rhenano certantia pocula Baccho. T. &nbsp; Sis bonus, o, felixque tuis, divine Menalca. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat, e magna cum venerit urbe, bubulcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te canat upilio, te vinitor omnis & omnis [p. 190] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Messor, & hirsutae ediscant nova carmina valles. Ae. (55}} Te rigui fontes, te murmure saxa canoro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te, pater, e tilia cantet nemoralis a&#235;don. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Te volucrum certet genus, & genus omne ferarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mollibus in pratis densa stipare chorea. T. &nbsp; Quale nitet puro lustratum sidere caelum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum matutino subsultant rore cicadae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quale rosis hilares cum texunt lilia Nymphae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis agris facies, agros lustrante Menalca. Ae. Quale melos vel lusciniae, vel cantus olorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut ubi formosae terram plausere puellae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Quale per aestivas errat qui rivulus herbas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale sonat magni vocalis arundo Menalcae. T. &nbsp; Dulce satis imber, nascentibus aestus aristis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulce levem gelida somnum captare sub umbra; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vituli mugitus, & alta turtur ab ulmo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dulce parens gnato: nobis tua cura, Menalca. Ae. Tardus eas ad magnanimi promissa Tonantis &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sidera: tardus eas: nos te hac tellure moremur. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hic pater, hic princeps dici merearis, amesque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Annuaque accipias solenni carmina pompa. T. &nbsp; {{Versus|75}} Nos tibi maturos praesenti demus honores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nos te, magne pater, te ture colamus, & aris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu gregibus facilis adsis, tu vota precantum [p. 191] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipias, faveasque tuis, pater optime, sacris. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talia cantabant pueri: cantantibus illis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Lanigeri tacuere greges, tacuere capellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa quoque, ut nomen melius captaret amatum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura per intonsos ibat lenissima ramos. </poem> ====Ecloga II. Corydon. Ad Joannem Sixium, reip. Amstelaedamensis judicem. ==== <poem> E T locus, & verni facies mitissima caeli, Et Zephyri molles nova per virgulta susurri Exhilarant animum, dum ludimus. Accipe, SIXI, Quae mihi deserto dictarunt rure Camoenae, {{Versus|5}} Accipe, nec pigeat Musas committere Marti. Usque adeo multum est assuescere. Non minus ille In faciles choreas & lusus solvitur, ac si Ad Venerem exhausto mitis paret ire duello. Nec minus hae pilo discunt galeaeque tubaeque {{Versus|10}} Virgineas aptare manus. Nunc ruris amoeni [p. 192] Umbrosos vocat in saltus me verna voluptas, Ut vacuus mecum dulces Corydonis amores Evolvam, nostro Corydon si carmine gaudet. &nbsp; &nbsp; Dauliadum grex blande, modos qu&#238;s Delius ipse {{Versus|15}} Suggerit, & liquido permulcet guttura cantu, Cernitis ah Corydona suis liquescere flammis? Cernitis? an gelidus circum praecordia sanguis Obstat, & antiquum tristes horretis amorem? Carmen amor vestrum atque incesti Tereos ira. {{Versus|20}} Nunc procul a patria, procul a Pandionis arce Extorres, tremulo mulcetis ubi aethera plectro, Semper Ityn ah semper Ityn geminatis ademtum. Me quoque per terras & vasta per aequora vectum Saevus amor sequitur, comitemque haud abnegat ultro. {{Versus|25}} Ille etiam Frisias mecum lustravit Athenas Improbus, ille etiam saltus penetrare Sicambros Sustinuit mecum, signansque in cortice flammas Nescio quid lusit. Moestae gemuere Napaeae, Atque ita: Quid vano juvat indulgere furori? {{Versus|30}} Ne quaeso ne crede udo tua carmina libro Infelix: nequeunt Francas durare secures. Atque utinam pariter nostros absumpserit ignes Hostis, & insano finem praescribat amori! Haud equidem infelix dudum demensque vagarer. [p. 193] {{Versus|35}} Ibo, ibo quocumque pedes, quocumque per aequor Vela ferunt: hostem quaeram, mortemque lacessam. Quidni? tam vilis levis est jactura po&#235;tae. Quid loqueris Corydon? quae mentem insania versat? Nec te saevus amor, nec te contemta Dione {{Versus|40}} Insequitur: potius fortunae tela sinistrae. Haec te vel mediis bellorum fluctibus aegrum Detinet, aut procul hinc peregrina in gente moratur. Quid? nuper patrios casu delatus in agros Agnostin&#146; veteres dilecto in pectore flammas? {{Versus|45}} Agnovi, Galatea, tuoque a lumine vitam, Invisa jam jam cessurus luce recepi. Heu ubi nunc tremuli nutus, oculique loquaces? Basiaque humidulis utrimque impressa labellis, Qualia vel dulces optent fixisse columbae? {{Versus|50}} Collaque lascivo toties liventia morsu? Omnia mecum una perierunt gaudia luce. Ceu quondam Zephyro rosa colludente decorum Extulit os, totique novum decus addidit horto: At pluvia perfusa gravi, quassataque ab austris, {{Versus|55}} Languidulum collo flectens caput exspiravit. Cur mihi non tecum longas requiescere noctes Fas erit, & tecum longos producere soles? Unus amor quoniam felici foedere binos [p. 194] Compulit, & tibi me, mihi te promisit habendam. {{Versus|60}} Ilicibus patulis hederae ludentia stringunt Brachia; vitis amans frondosam amplectitur ulmum: At me, si patrios fas est remeare penates, Non hederae vincant nexus, non vitis in ulmo. Tunc mihi nemo umquam vel prudentissimus ullas {{Versus|65}} Suaserit ire vias, aut te, mea vita, relicta Militiam tentare novam, mortisque labores. Tunc propter salices patriae quae margine ripae Incumbunt fluvio, molli projectus in herba Tecum foecundi mirabor gaudia ruris. {{Versus|70}} Tecum languidulo componam lumina somno, Sol ubi jam medius, suadentque incendia somnum. Tu qua pura fluit lucentibus unda lapillis, Mecum una timidos captabis arundine pisces: Aut ubi levis ames turdos decepit edaces, {{Versus|75}} Autumno ridente, epulis gaudebis inemptis. Hic meus inviset festa me luce Menalcas, Et Charitum decus, & Musarum cura Menalcas. Huic mea vernantem texet Galatea corollam Mollibus e calathis & purpureo hyacintho, {{Versus|80}} Et thyma fragranti ludens variabit acantho. Huic ego pastorum lusus, huic ruris amores, Huic mea silvestri modulabor carmina canna: [p. 195] Ut Glycera simplex flagraverit Alphesibaeus, Callidaque ut Glycere deluserit Alphesibaeum. {{Versus|85}} Ille mihi pictis evinctus crura cothurnis Arma canet graviore sono, tum funera regum Atque exundantes depinget sanguine campos. Interea clauso procedet vesper olympo, Et stabulum pastae repetent, mea turba, capellae: {{Versus|90}} At nobis hilari frugalia fercula Baccho Diluet, & fructus ridens Galatea salubres Ipsa ministra feret. Tum me nec purpura Regum Nec fastiditae castis pastoribus olim Urbis deliciae capiant. Mihi paupere cultu {{Versus|95}} Posse frui detis, Superi, mihi paupere tecto Tranquillos agitare dies, securaque fastus Otia, nec luxu mentem cruciare protervo. &nbsp; &nbsp; Haec Corydon. Vos haec facietis maxima, Musae Sixiadae, cujus meritis pronoque favori {{Versus|100}} Quidquid id est doni ferimus, carmenque sub ipsum Condimus assultum Martis, Gallique furores. Quod si infelices posito certamine Belgas Sidere contingit dextro Deus, otia nobis Si qua facit, majore olim cantabimus ausu {{Versus|105}} Quidquid apud Rhenum patriis bellator in armis Gesserit Auriacus. Nec tantum silva canentem [p. 196] Audiet, aut vacuo desertus rure colonus. Sed tu, si merui, nostrum, pater Amstela, nomen Demiranda feres niveis ad moenia cygnis, {{Versus|110}} Unde mei quondam volvat monumenta laboris Candida posteritas, Batavusque applaudat Apollo. </poem> ====Ecloga III. Amator ineptus. ==== <poem> H AS inter quercus, patriaeque ad flumina ripae, Dum matutinis resonat concentibus Echo, Ossibus infixos soli meditemur amores. Nec tam grata quies medio messoribus aestu, {{Versus|5}} Nec tam apibus cythisus, nec frons iligna capellis; Quam mihi sub densis arrident otia silvis. Hoc quoque jussit amor. Quid enim certemus amori? Ille & Hyperboreos saeva face torruit ursos, Ut perhibent, ille & matres furiavit equorum. {{Versus|10}} Tum ferus iste quis est, maculis suffusus, & omni Virgatam ostentans truculento corpore pellem, Quem vicina novo transmiserat India Phoebo? Ille etiam furit (& sunt qui videre furentem) Saucius igne acri, terretque ululatibus agros. {{Versus|15}} Nimirum genus omne hominum, genus omne animantum [p. 197] Ardet, compare quodque sua, me Thestylis urit. Pallesco, atque animum spinoso in vulnere verso. Thestyli, tene meos unam nescire furores? Quos utinam una scias, nec dedigneris amantem! {{Versus|20}} At gemitu quem saepe, oculisque loquacibus ignem Fassus, & arcanis languentia viscera flammis, Ah illos tremulos affabar mutus ocellos! Dic, rogo, dum nuper prato spatiamur eodem, Tuque mihi contra gressum fers obvia, numquid {{Versus|25}} Vidisti miserum varios pallere colores, Ebriaque incerto vestigia ducere passu? Vidisti certe: Nam subridere notabam, Securamque mali, nec quidquam tale timentem: Non tu saeva tamen: nam quo te crimine damnem, {{Versus|30}} Cui numquam nostras fas est audire querelas? Quas procul in silvis ad devia lustra ferarum. Heu miser effundo, & ventis suspiria mando. Ludentes Zephyri; seu vos cultissima Flora Alliciat, seu vos Floram eliciatis amantem, {{Versus|35}} Has, oro, ante preces dominae deferte per auras, Quando mihi ne quid praestem pudor obstat inanis. Perdit hiems segetes, cervos formido paventes; Viscus aves, & squalor aquas, haedosque lup&#251;m vis: Me mea rusticitas, & amandi devius error. [p. 198] {{Versus|40}} Mala tibi servo dulci distincta rubore, Aequa tuis, ah aequa tuis, mea vita, papillis. Est foetura recens in ovilibus: est levis haedus, Aspersus tenui candentia vellera nigro; Qui simulac tenero balatu contigit auras, {{Versus|45}} Thestylis hunc habeat, dixi, mea: munere laeta Agnoscet dantisque animum, dantisque favorem. Sunt bissena mihi niveo mantilia lino, Pulcra suis plicis atque ordine; qu&#238;s mea mater Purpureo circum limbos variavit amictu, {{Versus|50}} Et dixit moriens: Lycida, tibi nevimus ista, Tu memor asserva materni texta laboris. Haec quoque, cara, tuos jam nunc ornantur ad usus. Sed quid te meditor malis, mantilibus, haedo Demeruisse, mei cum sis ignara doloris? {{Versus|55}} Sum brevis: at mecum brevis est dux ipse Cupido, Et brevis aligerorum exercitus omnis Amorum. Nec brevibus violis, nec contractis Hyacinthis Gratia abest: spirat foliis laetissima parvis. Quid? quod pubentes inter ferar esse po&#235;tas, {{Versus|60}} Atque aliquid de me sibi polliceatur Amyntas, Et gratus Musis, & Phoebo gratus Amyntas? Hinc ego te certe poteram, modo passa fuisses, Aequales supra caelo transcribere nymphas. [p. 199] Tunc omnis nostros lusus, tunc arbor amores, {{Versus|65}} Qua patet omne nemus, rugoso cortice ferret. Tunc laetos juncto vestirent nomine truncos Thestylis & Lycidas: Lycidas & Thestylis omni Fronde notarentur. spirarent germina flammas. Sed quid ego haec autem ventosus somnia fingo? {{Versus|70}} Scilicet is nostrae labor est, ea cura, puellae, Scire ubinam caecos deplorem rusticus ignes. Ah Lycida infelix! quis te malus abstulit error, Ut nec funestum possis deponere amorem, Et nec opem aut blando poscas fomenta furori? {{Versus|75}} I, morere: aut felix exuto vive pudore. </poem> ====Ecloga IV. Celadon sive Desiderium patriae. ==== <poem> N YMPHAE, Nere&#239;des Nymphae, gens edita ponto, Hos mihi non duros paullum concedite lusus, Dum refero quae puppe sedens cantabat ab alta Cretides Celadon, patriae non immemor artis. [p. 200] {{Versus|5}} Vos quoque tangit amor: nec longi frigora Nerei Extinguunt veteres molli sub pectore flammas. Vobis fluctivagos ferimus Celadonis amores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, Et nostras audite preces. Si numine dextro {{Versus|10}} Sulcamus tumidi canentia marmora Nerei, Tandem, oro, monstrate viam, ventosque ferentes Addite, dum patriam cursum obliquamus ad actam, Postque tot exhaustos pelagi servate labores. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus, {{Versus|15}} O si sublimi liceat superare volatu Terrasque tractusque maris! ceu Daedalus olim Chalcidicam fertur pennis delatus ad arcem; Ut mea me solito exciperet Galathea favore! Ut lacrimas gaudens daret, amplexuque foveret {{Versus|20}} Eluctantem animam, & latebris exire parantem! &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. At nunc insano torremur sideris aestu, Insuetumque gravi languescit ab a&#235;re corpus. Hei mihi! qualis ero, cum te, mea vita, revisens {{Versus|25}} (Si pateris) niveos amplectar decolor artus? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Ire libet. terris quis sit nam ludus in illis, Gens ubi nuda suis contenta mapalibus errat, [p. 201] Et faciem & rubro fucat membra omnia cocco, {{Versus|30}} Docta leves volucri configere arundine damas? &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Vos o formosa prognatae Doride divae, Pulcra oculos Panopea, & candida Limnorine, Xantoque, Drymoque, & caerula Cymodocea; {{Versus|35}} Omnes florentes aevo, Oceanitides omnes; Ferte bonae ventos: ventis parebimus aequis. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Pocula bina dabo niveo spumantia lacte, Binaque Rhenanum spirantia pocula nectar; {{Versus|40}} Quaeque peregrinae servo munuscula terrae; Has conchas, atque haec evulsa corallia ponto, Citriaque, & dulci distentas saccare cannas. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. Est mihi praeterea pictis avis aurea plumis, {{Versus|45}} Barbarici donum regis, pulcerrima visu: Qualem nec patriis quisquam conspexit in oris, Nec qualis campum nostri secat a&#235;ris ulla. Hanc etiam, hanc vobis sistam, sacramque dicabo. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|50}} Fluctibus in vestris quondam, si vera vetustas, Mulcebat curvos audax delphines Arion. Quem circum Phorci chorus assultabat, & omnes [p. 202] Ad strepitum citharae ponebant murmura venti. &nbsp; &nbsp; Volvite majores, maria ardua, volvite fluctus. {{Versus|55}} Nil ego tale precor; Austros date rite faventes, Atque Jovi sacram faciles defendite puppim: Vota ut arenoso persolvam in litore sospes Et Glauco, & vobis, atque Inoo Portumno. &nbsp; &nbsp; Haec Celadon: sudo sed enim Pater aethere Div&#251;m {{Versus|60}} Intonuit laevum, puraque in luce refulsit. </poem> ====Ecloga V. Amantes. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NTER oves pastor Lycidas consedit & Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pastorum Lycidas, nympharum flosculus Aegle. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambo pares aetate, pares in amoribus ambo. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque die medio rapidus coquit aethera Titan, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Ibant vicini captatum frigora luci; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque vicem faciles inflabat uterque cicutas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque ita mellito Lycidas prior incipit ore. L. &nbsp; Parce meis haedis, raptor lupe, parce capellis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Neu dentes acuas in praelia, de grege magno &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Praeda petenda tibi est. salvis ego gratuler agnis. Ae. Has, Lampure, tibi commendo, fide, capellas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed vigila, atque hostem latratu prode sonoro, [p. 203] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum succedo antro, gremioque infundor amato. L. &nbsp; Quamvis admota gravis urat lampade terras &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cynthius, & teneris incumbat Sirius herbis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Areat omnis ager, sitiant pecudesque, lacusque; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Multo major in his spirat mihi flamma medullis. Ae. Quale per aestivas ignis bacchatur aristas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum pennis venit ad partes stridentibus Auster; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quale rigent raptis incensa novalia culmis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tanta meum, Lycida, pascunt incendia pectus. L. &nbsp; Me petat ex alto Juno, me Cypris, Olympo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Juno Lycidam, non aurea Cypris, habebit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel si cornicis vetulae producar in annos; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Aegle primus amor Lycidae, amor ultimus Aegle. Ae. Me si forte suo Phoebus dignetur amore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Insignisque lyra Deus, insignisque capillis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postponam, Lycida, (si quid bene credis amanti) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Phoebeamque lyram tibi Phoebeosque capillos. L. &nbsp; {{Versus|30}} Cor mihi molle tuis, Aegle, liquescit in ulnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cor mihi formosis, mea lux, praedaris ocellis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio vultus, & quae me lumina perdunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flecte alio: radios non est tolerare potentes. Ae. &nbsp; Te prope nutantes platanos in vitibus ipsis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Candida deposuit mater, laetissima partu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egregium forma, egregium spe divite: qualis [p. 204] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter virgineas ridet rosa verna papillas. L. &nbsp; Quod spirant violae, quod spirant Cinnama longe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod malum tenera redolet mordente puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Indica Nisaeis fragrant quod balsama in hortis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spirat odorato cervix tibi sparsa capillo. Ae. Fias germanus utinam, mecumque feraris &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ubera dilectae pariter siccasse parentis! &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fias o utinam frater! securior essem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Nec medio tibi defugerem dare basia campo. L. &nbsp; Aegles frater ego, soror est mihi scilicet Aegle: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una parens, torus unus, & est domus una duobus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ipsa Venus, Paphiaque bonus cum matre Cupido &nbsp; &nbsp; &nbsp; Securos medio jubet oscula jungere campo. Ae. (50}} Desinite, aequales, vestigia ferre jocosas &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad choreas mecum, & nostros celebrare penates. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praeda ego sum Veneris, Veneris sum praeda, puellae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me sibi, me Lycidas totam sibi vindicat uni. L. &nbsp; His ego te vinctam teneo, mea vita, lacertis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} His ego purpureis recubem, mea vita, papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque sinu niveo niveoque in pectore somnos &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exhalem dulces, & mecum amor ipse quiescat. Ae. Non ego te teneris infusum molliter ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non ego te patiar roseis recubare papillis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Inque sinu longos niveo producere somnos? [p. 205] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore non foveam, toto quem corde recepi? L. &nbsp; Qualis myrtus in Eurotae pulcerrima ripis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut Nardi pretiosus onyx, aut roscida mala; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales Methymnae progignit vinea botros; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Tales marmoreo fulgent tibi pectore mammae. Ae. Aura susurrantis Zephyri per mollia prata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, meus dum dormit amor, depelle calorem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vos, humida mobilibus viridaria rivis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invitate levem jucundo murmure somnum. L. &nbsp; {{Versus|70}} Sic super Idalium Venus, aut super alta Cythera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Languidulum dulci natum gremio sustentat; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem circum Nymphae tunicis lusere recinctis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ast illum blanda demulcet imagine Morpheus. Ae. Qualis purpurei formosus flos Hyacinthi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Purpureaeve rosae subrident vere rubente; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Punicave ut tenui pellucent cortice grana; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Talis conspicuas tingit tibi purpura malas. L. &nbsp; Qualis quae Tyrio medicatur lana veneno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quales aestivis fotae modo solibus uvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et cerasi dulces, & nondum dulcia mora: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tale coloratis decus est tibi, Vita, labellis. Ae. Quam folia arboribus, quam picto gramina campo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Graminibus flores decori sunt, pluma volucri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Armento taurus, lascivi matribus haedi; [p. 206] &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|85}} Tam tibi caesaries, pulcerque sine arte capillus. L. &nbsp; Hic ego te calathis portantem lilia plenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Parvus eram, studioque legebam lilia eodem) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vidi primum, & visam sine fine probavi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam tunc aspirabat amor felicibus ausis. Ae. (90}} Vallibus his primum (memini) convenimus ambo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egimus & pastas ad flumina nota capellas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tunc ego me sensi totis flagrare medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum mediis audax misceres oscula verbis. L. &nbsp; O mihi maturis, Aegle, o mihi dulcior uvis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|95}} Lucidior rivo, tenera fragrantior herba; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Candidior lana; recta conspectior orno; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Floridior campo; melior Libanotide cedro. Ae. Hortus ego, circumductus ego sepibus hortus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rosa, me dulci commendat amaracus aura. &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Sed nisi tu spires Zephyrus meus: areat hortus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec rosa, nec dulces exhalet amaracus auras. L. &nbsp; Hac ego conceptum suspendam ex arbore carmen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Conceptum tibi carmen, amantum vota, Cupido: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum Lycidas Aeglen, Lycidam dum diliget Aegle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|105}} Nulla tuum nobis tollent oblivia nomen. Ae. Hanc ego florentem sacro tibi, Cypria, Myrtum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Litoream Myrtum: quae (si non vana vovemus) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut foeta est baccis, ut fronde superbit odora; [p. 207] &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exemplo sic crescat amor, sic floreat, isto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Talia dum inter se laeti modulantur amantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hesperus Oetaea statione exire parabat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctis & auratum ducebat praevius agmen. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mutua sic dulci solantes vulnera lusu &nbsp; &nbsp; &nbsp; Condebant spatiosum alterno carmine solem. </poem> ====Ecloga VI. Hyella. Ad Jacobum Servatium. ==== <poem> N YMPHAE, quae liquidum parvi prope Sabidis amnem Halantes legitis per prata virentia flores, Sabiades Nymphae, mecum infelicis amorem, Mecum ignes Dorylae tenui lugete cicuta, {{Versus|5}} Dum pecudes umbras, dum captat frigora pastor. Non ingrata cano. docto Servatius ore Haec legat, & valles, & respondentia saxa, Et jubeat patrias ediscere carmina quercus. Pergite nunc calami. Vix decedentibus umbris {{Versus|10}} Extulerat caelo roseos Aurora jugales, [p. 208] Cum veterem incumbens Dorylas sic coepit in ulmum, Parcarum memor, atque amissa conjuge moerens. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistuia, carmen: Fistula laurigeri donum Acidis, hac ego dulces, {{Versus|15}} Ah memini, dulci modulabar carmine flammas: Hac ego funereos gemitus, acceptaque caris Manibus heu lamenta, & dignas vulnere acerbo Effundam lacrimas. lacrimis dignissima Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|20}} Tune meos sic, tune meos, dulcissima Hyella, Deseris amplexus? multaque in nocte relinquis Infelicem animam Dorilae infelicis, & aegro Nequicquam gemitu vultus quaerentis amatos? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|25}} Heu dulces vultus! & te tumulavimus ista, Lusisti qua nuper, humo? Cur non ego tecum Aut obii, aut tristem descendi vivus ad orcum? &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. Tecum Deliciae, tecum periere Lepores; {{Versus|30}} Tecum ruris honos. laniat Venus ipsa capillos; Et Charites moesto tundunt rosea ubera planctu. Flent Risusque Jocique: abjecit tela Cupido, Egelidas sine luce faces, sine cote sagittas. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. [p. 209] {{Versus|35}} Arent & violae, arent & lilia luctu: Cumque suis teneri moriuntur matribus haedi. Lugent & Dryades, lugent & Oreades altis Mecum in montibus, ac caram lacrimantur Hyellam. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|40}} Ipsa Pales agros, silvas Pan ipse reliquit, Et celeres Fauni, & capripedes Silvani. Ipse suas lacrimas jam non capit amnis, & udo Margine ludentes ad fletum invitat olores. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|45}} Heu heu dulcis Hyella, heu heu mea dulcis Hyella, Amisi te meque simul. tantum umbra, superstes Nominis umbra mei, vagor, & sine corpore corpus; Cumque sua infelix Dorylas extinctus Hyella est. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|50}} Tu nunc Elysiis in vallibus, inque beatis Sedibus antiquas circumspicis Heroinas: Me procul atra palus coenoso lurida tabo Arcet, & heu manes inhumatos nauta recusat. &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|55}} Jam pecori lupus insidias meditetur inultus; Arida depositum fallat seges: urat aristas Et mordax lolium, & spinis paliurus acutis. Vivite pastores, dilectae vivite silvae. [p. 210] &nbsp; &nbsp; Incipe supremum mecum, mea fistula, carmen. {{Versus|60}} Pastores, tumulum misero facite, & precor isto, Quo jacet illa, loco; & tumulo hos inscribite versus: Foedere quos fausto conjunxerat alma Dione, Hic praematuro junxit mors funere amantes. Desine supremum, mea, desine, fistula, carmen. &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Haec Dorylas. vos haec, si quid meruisse videmur, Sabiades quondam facietis maxima Nymphae. Tuque adeo decus o patriae magnique senatus, Servati, seu cana Themis putealque forumque Deposcunt vigiles ad publica commoda curas; {{Versus|70}} Sive operum vacuo nemora in genialia Cyrrhae Ire libet; Pindique sacros lustrare recessus: Accipe quae nullo portant munuscula cultu Silvestres Musae; nostras simul accipe Musas. Quae ni displiceant, te mobilis aura Favonii, {{Versus|75}} Te canet omne nemus; te concava saxa loquentur, Et tumidi montes, & depressae convalles: Vechtaque flumineum mitratus arundine crinem Servatii vitrea caelabit nomen in urna. [p. 211] </poem> ====Ecloga VII. Doris. Ad Davidem Bergium. ==== <poem> B LANDA iterum me rura vocant, saltusque sonantes, Quique strepunt gelidi foecundo murmure rivi. Rura vocant iterum. spumoso Cypria ponto, Ruri natus amor: ruris dicamus amores. {{Versus|5}} Tu vero pars o animae dulcissima nostrae, Bergi, noster amor, tenues en accipe lusus: Accipe, & umbroso mecum recubare sub antro Ne pigeat, muscoque caput fulcire virenti. Hic tibi, quae nuper puero sublecta notabam {{Versus|10}} Alconi, Latia modulabor carmina canna. Tantum (si quis honos calamis) ne despice amantum Delicias, rigui laetus sub fornice saxi Me pariter pariterque Alconem audire canentem, Dum parat e viridi fiscellam texere junco. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quid, Panope, quid me vultu, Galatea, protervo Adspicis, & rides, malo si forte per umbram [p. 212] Incautum tetigisti, & te male prodis in umbra? Dorida amo ante omnes. resonant & Dorida silvae. Doris amor meus est. resonant & Dorida montes. {{Versus|20}} Montibus in nostris, in nostris Dorida silvis Omnis fagus habet, omnes servant cyparissi. Nec Veneri Dominae, nec Nymphis gratior ulla est, Quam sibi quae tenero praescripsit Dorida trunco. Illic injusso jam vernant flore genistae, {{Versus|25}} Puniceaeque rosae rident, gravidumque papaver. Illic & dulces nidum posuere columbae; Mollibus & Soli in soliis blanditur acanthis. Me quoque Doris amat. Ni me mea Doris amaret; Nec pecus hoc, pecoris nec viveret ipse magister. {{Versus|30}} Arboribus frondes decori sunt; frondibus umbrae; Pastores umbris; nitidi pastoribus agni; Agnis bella puella; puellis gloria Doris. Lucida ad Eridanum sudant electra sorores Phaebigenae; Assyriae stillant opobalsama silvae; {{Versus|35}} Myrrha pluit lacrimas, fragrantia basia Doris. Basia dum Doris cupido concedat amori; Myrrha pluat lacrimas, Syriae sua balsama silvae, Lucida Phoebigenae stillent electra sorores. Huc ades, o Cytherea: tibi tua cura palumbes {{Versus|40}} Oscula composito libant mordentia rostro: [p. 213] Te musco vocat e molli mitissimus amnis, Te virides ripae, gelidi te, Cypria, fontes, Fontibus & ripis numen venerabile, & amni. Hoc antrum, & dulci quae populus imminet antro, {{Versus|45}} Vota tibi fuerint. gaudebis tu quoque votis. Hic posuit teneri Doris nova miles amoris Prima rudimenta; hic primos mihi miscuit ignes. Hic ego litorea tibi lucum, Amathusia, myrto Constituam, & laetas inducam fontibus umbras. {{Versus|50}} Addam solemnesque choros atque annua sacra Mense tuo, cum ver aperit pulcerrimus annus. Denique (sic grati sint, quos meditamur, honores) Hic zonam tibi Doris, & Alcon ponet avenam. &nbsp; &nbsp; Haec sat erit, Bergi, molli cecinisse sub umbra, {{Versus|55}} Dum levis argutis assibilat aura cicadis, Dum calet, & medio Titan altissimus orbe est. Surgamus: vocat ipsa cavis e vallibus Echo, Atque alias alio solemur pectine curas. [p. 214] </poem> ====Ecloga VIII. Lycidas. ==== <poem> I NTER odoratum Bredae nemus, inter opacas Na&#239;adum latebras, sacrique silentia luci, Fallere quaerebat saevi monumenta doloris Infelix Lycidas, Lycidas non ultima Musis {{Versus|5}} Gloria, Castalio Lycidas nutritus in antro. Illum etiam montes, illum flevere gementem Muscosaeque domus Nympharum, umbrosaque Tempe. Illum etiam pater ipse sacra Thymbraeus ab umbra Vidit, & indoluit, durumque misertus amorem est. {{Versus|10}} Ipse autem tristi volvens sub pectore curas Ibat, & hirsutis narrabat vulnera dumis. Phyllida moerebat: desertam Phyllida longo Implorans singultu, animumque aegerrimus omnem, Luctificos imo promebat pectore cantus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllidis abruptos moesti modulemur amores, Speratosque toros frustra, dulcemque Hymenaeum. Quae vos secretae tenuerunt avia silvae, Pierides? quae vos, Clariae, laureta, puellae, {{Versus|20}} Cum pater e sacro sustollens gurgite glaucum [p. 215] Mosa caput Lycidae discessum flevit, &, Ibis, Ibis, ait, puer, o numquam rediture secundis Alitibus: miserae properabis fata puellae. Quae vos Idaliis umbrae occuluere sub antris, {{Versus|25}} O Charites; cum tot lugens suspiria Phyllis, Tot lacrimas, tot singultus, tot moesta querelas Ore daret, Divosque omnes in vota vocaret? &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Phyllida Bredanos non conspiciemus ad amnes {{Versus|30}} Servantemve pecus; floresve in serta legentem, Aut longos fluvio fingentem judice crines. Illam inter scopulos, exesi in fornice montis, Flebiliter suspirantem, gemitusque cientem Mosa videt lacrimans, & dum videt, adgemit ipse. &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Ergo ego te numquam, numquam te, Phylli, videndam Deserui, & miseram crudeli in tabe reliqui? Quae mihi duritia est animi, quod pectoris hujus Robur, & immotum circa praecordia marmor? {{Versus|40}} Ferre tuas potui lacrimas, dulcissima Phylli? Ferre tuas lacrimas? nec sum liquefactus in illis? Heu miserande puer! jam te nec sancta Dione, Jam nec pronuba luminibus Juno adspicit aequis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. [p. 216] {{Versus|45}} Phyllis ubi est? periere joci, periere lepores, Osculaque, & blando repetiti murmure questus: At dolor, & luctus, & turbida mortis imago Excubat ante oculos, curasque venenat amaras. Phyllis ubi est? dulces mihi Phyllida reddite silvae, {{Versus|50}} Reddite Phyllida m&#238; dulces, ah, reddite silvae. Talis amor Lycidam, qualis cum matris abactae Continuis desiderium balatibus agni Exercent, qualis rapto cum vacca juvenco Errat, & insano incendit nemora omnia luctu; {{Versus|55}} Talis amor torquet, nec spes super ulla medendi est. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Purpureos Ver ecce novum de semine flores Elicit, & tepidi nova sibilat aura Favonii; Vitis agit gemmas, pomis sese induit arbos; {{Versus|60}} Exultant passim pecudes, pictaeque volucres. Sed neque me flores, nec mobilis aura Favonii Delectant, neque nascentes in vite racemi, Nec quae se foliis aut pomis induit arbos; Nec pecudum lusus varii, pictaeve volucres. {{Versus|65}} Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Sola meas secum flammas miseratur a&#235;don. Sola canit nemore in vacuo, longaque querela, Atque meum atque suum pariter deplorat amorem. [p. 217] Perge queri, Philomela: querar, querar ipse vicissim, {{Versus|70}} Cumque tuo nostros confundam carmine questus, Donec ab Eo&#239;s Titan caput exerit undis. Perge queri, Philomela: meos mea fistula luctus Flebilibus numeris iterabit, & ordine longo Flebit inexhaustos misero sub corde dolores, {{Versus|75}} Donec in Hesperiis Titan caput occulit undis. &nbsp; &nbsp; Phyllida, Bredanae, mecum lugete, cicutae. Quid mihi vobiscum, quondam mea cura, capellae? Quid mihi vobiscum, quondam mea fama, Camoenae? Ite, Deae. primos vobis sacravimus annos: {{Versus|80}} Hos sibi poscit amor, Fideique injuria laesae: Hos Nemesis sibi poscit: Amor, Nemesisque, Fidesque Ah infelicem simul ulciscuntur amorem. Sed jam labentes frigus subrepit in artus: Caligant oculorum orbes: tremebundaque membra {{Versus|85}} Horrescunt subiti vicino in limine leti. Fata vocant, video. Fatis parere necesse est. Tu vero, si forte meo de funere quisquam Narrabit tibi, Phylli, supremorumque dolorum Testis erit Lycidae; veteris reminiscere flammae. {{Versus|90}} Obstitit innocuis (nosti) Sors impia votis: Obstitit impia Sors, mihi te quae invidit habendam, Meque tibi, mea Phylli, tibi me invidit habendum. [p. 218] Phylli vale, mea Phylli; vale dulcissima Phylli. Dixerat: atque illum media jam in morte natantem, {{Versus|95}} Et lapsos tollentem oculos, frustraque moventem, Alma Venus vidit, funesto percita casu. Nec tulit hanc speciem mitis Dea: sed simul alto Corde dedit gemitum, simul ora, genasque, comamque Ambrosio sparsit succo & felicibus herbis. {{Versus|100}} Nota tua est pietas, inquit, mihi: semper amasti, Semper amaturus, sineret si longior aetas. Nec tibi laesa sides, cum non peccaveris ultro. Non aget hunc de te mors importuna triumphum. Myrtus eris: Paphio myrtus fragrabis in horto, {{Versus|105}} Unde nec ipsa meum nitidis intexere sertis Dedigner crinem, & dulci requiescere in umbra. &nbsp; &nbsp; Creverat in truncum Lycidas, & brachia late Pandebat formosa, comis insignis odoris. Mansit honos formae, mansere in stipite amores: {{Versus|110}} At vitae series crimenque inamabile fati Quae fuerint, gustu baccae testantur amaro. [p. 219] </poem> ==Jani Broukhusii epigrammatum libri quatuor. == [p. 220: blanco] [p. 221] ===Jani Broukhusii epigrammatum liber primus. === ====I. Ad Petrum Francium. ==== <poem> F LOSCULE amicorum, prisci candoris alumne, &nbsp; &nbsp; Franci care, tui gloria Broukhusii; Ergo ades? ergo redux reducem te amplector, & una &nbsp; &nbsp; Osculor hoc pectus, osculor hos oculos? {{Versus|5}} Vix (ita sim felix!) nexu divellor amico, &nbsp; &nbsp; Atque aegre hoc pectus desero & hos oculos. Quos utinam mecum lusu lassaret eodem &nbsp; &nbsp; Laeta Philetaeos ducere Musa choros! Fata (vides) obstant, & honestis invida votis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidera conatus destituere meos. Non tamen obstabunt, obstent licet omnia fata, &nbsp; &nbsp; Quin hoc te gestem pectore & his oculis. [p. 222] </poem> ====II. In columbas ejusdem a fele devoratas.==== <poem> H ARLEMII nemoris dulcissima fama, columbae, &nbsp; &nbsp; Quae nunc Elysio luditis in nemore; Has violas vobis dat Acon; hoc cespite, si quid &nbsp; &nbsp; Raptoris saevo restat ab ungue, tegit. {{Versus|5}} Tum superinducta laurus quae germinat umbra &nbsp; &nbsp; Manibus & tumulum sufficit & titulum. At vos securo terram nunc radite passu: &nbsp; &nbsp; Felibus innocuum non vacat Elysium. </poem> ====III. Ad corollam. ==== <poem> A LBA ligustra, meae munus properate puellae, &nbsp; &nbsp; Addita puniceis alba ligustra rosis: Et verno calicem dum panditis ebria rore, &nbsp; &nbsp; Haec tempestivo fingite verba sono: {{Versus|5}} Quae nos blanda hodie commendat forma, Neaera, &nbsp; &nbsp; Cras Zephyro frondes concutiente cadet. Et tibi, nympharum pulcerrime floscule, carpit &nbsp; &nbsp; Hunc formae florem proxima quaeque dies. Quem nisi carpendum praebes, dum ver breve suadet, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moerebit lapsas spina relicta rosas. <a name = "AdAnimumSuum">[p. 223] </poem> ====IV. Ad animum suum. ==== <poem> A RSISTI, quantum nutritae sulphure taedae, &nbsp; &nbsp; Quas celer immisso flamine Corus agit. Flevisti, a&#235;rio qualis de monte volutus &nbsp; &nbsp; Per nova designat gramina rivus iter. {{Versus|5}} Cur non in tenues poteras migrare favillas, &nbsp; &nbsp; O anime, & flammis mollior esse tuis? Cur non in tepidas sensim liquescere lymphas, &nbsp; &nbsp; Et fontem aeternis promere de lacrimis? Nimirum requiem misero dum quaeris amori, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Bis gemini causam funeris intus habes. Aut igitur flammis lacrimas compesce nocentes; &nbsp; &nbsp; Aut lacrimis flammas vincere disce tuas. Crudelis fati clementia! fata negantur, &nbsp; &nbsp; Saepius ut possis & sine fine mori. [Vertaald door Dirk Smits (1740}}] </poem> ====V. Ad Deliam. ==== <poem> D ELIA, Phoebeo deductum a nomine nomen, &nbsp; &nbsp; Delia, Phoebea condecoranda lyra; Delia, formosis formosior omnibus una, &nbsp; &nbsp; Accipe duritiae justa tropaea meae. [p. 224] {{Versus|5}} Ante tuos, mea vita, pedes cor ecce repono, &nbsp; &nbsp; Et cum corde mei jus simul omne animi. Libertas dilecta, vale: vale, optima Div&#251;m. &nbsp; &nbsp; Vincimur; exuviis gaudet acerbus Amor. Nec tamen indignor. a te, mea Delia, vinci &nbsp; &nbsp; Virtutis fuerit laurea prima meae. </poem> ====VI. Ad eandem. ==== <poem> N ECTAR & ambrosiam spirant tua, Vita, labella, &nbsp; &nbsp; Os quoties molli comprimis ore meum. Tum neque m&#238; Syrio crinem perfundere olivo, &nbsp; &nbsp; Nec veniat fusis, Myrrha, tibi lacrimis. {{Versus|5}} At simul os avido tenerum divellis ab ore, &nbsp; &nbsp; Helleboro mutas nectar & ambrosiam. Me miserum! quare nec longior ista voluptas, &nbsp; &nbsp; Nec brevior lusu poena luenda meo? Cur non in dominae complexibus elanguentem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aureus aeterna compede stringit Amor? Dum breve ver, dum fata sinunt, laetemur amantes, &nbsp; &nbsp; Saepius & tritum saepe teramus iter. Mille mihi roseis da basia mille labellis; &nbsp; &nbsp; Mille tibi reddam, lux mea, mille tibi. [p. 225] {{Versus|15}} Quae si de supera spectarit Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Basiolis mutet nectar & ambrosiam. </poem> ====VII. Ad oculos Deliae. ==== <poem> F ALLACES oculi, jucundi semina morbi; &nbsp; &nbsp; Jam didici vestrae crimina perfidiae. Sed bene cum didici, bene quid didicisse juvabit? &nbsp; &nbsp; Irasci vobis me vetat acer Amor. </poem> ====VIII. Ad eandem. ==== <poem> C ANDIDIOR cum sis nivibus, mea Delia, primis, &nbsp; &nbsp; Unde tibi niveo flagrat in ore rosa? Lucida cum Tyrium simulent tibi labra venenum, &nbsp; &nbsp; Unde coloratis nix variata rosis? {{Versus|5}} Anne arsit Natura in te reserare, quid esset &nbsp; &nbsp; Forma sine exemplo, quid sine labe decor? Tale sub impositis radiant electra pyropis, &nbsp; &nbsp; Perque suos flores aurea mala rubent. Quam bene, foecundo ne totus in igne liquescam, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Has nivibus flammas temperat almus Amor! [p. 226] </poem> ====IX. In Corinnam puellam formosissimam.==== <poem> B ELLA Corinna, Corinna meis dicenda Camoenis, &nbsp; &nbsp; Digna vel Aonia, bella Corinna, lyra; Hos oculos, haec ora tibi Venus aurea cessit, &nbsp; &nbsp; Esset ut exemplar numinis ipsa tui. {{Versus|5}} Sic formosa fuit: tali Cythere&#239;a cultu &nbsp; &nbsp; Cepit amatoris lumina torva sui. Hei mihi! cum Paphiis exures omnia flammis, &nbsp; &nbsp; Non habet in pectus jus mea flamma tuum. Jure caret: fateor: sed (plus ita juris habebit) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Utere luminibus, bella Corinna, meis. </poem> ====X. Amantis suspiria. ==== <poem> O nemus, o verni facies laetissima campi, &nbsp; &nbsp; O umbrae, & multa Na&#239;de dives humus; Quaeque sub his tiliis sacri citharistria luci &nbsp; &nbsp; Flexanimo blandum dividis ore melos: [p. 227] {{Versus|5}} Fas mihi sit, tacitas vobis committere flammas, &nbsp; &nbsp; In vestro curas & sepelire sinu. Fas mihi sit dulcem leviter captare soporem &nbsp; &nbsp; Cespite suffulto versicolore caput. Atque utinam sic deposito cum lumine amore &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Inter oberrantes condar Hamadryadas! Tum lacrimis si me Phyllis decoraret ademtum, &nbsp; &nbsp; Prodirem molli flos novus e tumulo. Germina cur iterent: Utinam, Phylli, hunc mihi rorem &nbsp; &nbsp; Lucidulum argutis deplueres oculis? [p. 228] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber secundus. === ====I. Ad celsissimum principem Lignaeum, regis Portugalliae legatum.==== <poem> Q UAM bene patricio cum Phocide convenit ostro, &nbsp; &nbsp; Lignaee, antiqui sanguinis altus honos! Montis honos immortalis, Lignaee, canori; &nbsp; &nbsp; Nil nisi cui Clarium nobile tinnit ebur. {{Versus|5}} Hoc erat, Augustas aeterno carmine taedas, &nbsp; &nbsp; Hoc erat aurifluo digna sonare Deo. Per te Castaliae gaudent revirescere lauri: &nbsp; &nbsp; Umbraque quod paucis, hoc dedit Aula tibi. Felix, Pierias Reges qui ducis ad undas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qui Musas Regum cogis amare domos. [p. 229] Duxerit & rupes & flumina Thracius Orpheus, &nbsp; &nbsp; Cumque suis silvas duxerit ille feris: Plus fuit, Ausonias Tiberino a litore Musas &nbsp; &nbsp; Ad fortunati sistere regna Tagi. </poem> ====II. Ad Joannem Georgium Graevium, una cum ecloga vernacula.==== <poem> G RAEVI, Musarum dulce os, cultissime Graevi, &nbsp; &nbsp; Lucida Palladii gemma decusque chori; Accipe quae sola ludebam nuper in acta, &nbsp; &nbsp; Inque meos saltus & mea rura veni. {{Versus|5}} Non hic Simichiden, non blandi labra Bionis, &nbsp; &nbsp; Non Moschum Siculas conspicis inter oves: Sed patrium suspirantem prope flumen Amorem &nbsp; &nbsp; Nescio quid densis flere sub ilicibus, Et rudibus cannis & agresti carminis arte &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Orgia in Amstelium Dorica ferre nemus. Tu lauro Musam, Graevi, tu baccare lustra: &nbsp; &nbsp; Fortior illa tuis surget ab auspiciis. [p. 230] </poem> ====III. In Samuelis Pufendorfii historiam Suecicam.==== <poem> A RMA virumque legis, quo Gothica Principe signa &nbsp; &nbsp; Extimuit dubiis debilis Ister aquis. Quo ducente, caput Germania sustulit altum; &nbsp; &nbsp; Sospite quo faciles sensit habere Deos. {{Versus|5}} CHRISTINAE pia gesta legis, gelidosque Triones &nbsp; &nbsp; Inter Hyperboreas incaluisse nives: Et Clarias, Phoebo non indignante, sorores &nbsp; &nbsp; Templa sub Arctois constituisse jugis. Quae tibi non rerum pandet miracla suarum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} CAROLUS, Odrysii fulmen amorque Dei? Quae non in teneris Princeps modo Regius annis, &nbsp; &nbsp; Inclita belligeris fama futurus avis? Magnae molis erat, bellacem scribere Suecum: &nbsp; &nbsp; Majus erat, docta gesta referre fide. {{Versus|15}} Quamlibet invicto jactet se Suecia Marte, &nbsp; &nbsp; Haud alia condi debuit ille manu. [p. 231] </poem> ====IV. Ad Apollinem pro Theodoro Janssonio ab Almeloveen, cum inventa nov-antiqua ederet.==== <poem> H AEC tibi, quae veterum studio detecta sagace &nbsp; &nbsp; Traxerat ad partes postera turba suas, Haec tibi, Phoebe pater, veterum studiose medentum, &nbsp; &nbsp; Jansonius grata dedicat ecce manu. {{Versus|5}} Tu face, ne parili doctus labor irritus ausu &nbsp; &nbsp; In non ingenuas incidat ipse manus. Vivat, & antiquis meritos qui reddit honores &nbsp; &nbsp; Gratetur merito laetus honore sibi. </poem> ====V. De Petro Francio victorias Caesaris celebrante.==== <poem> A EMULA Dircaeo sublimia carmina plectro &nbsp; &nbsp; Pindarus Elysiis vidit ab usque choris. Vidit, & Ausoniae miratus fulmina Suadae &nbsp; &nbsp; Sic ait, Heroa promtus ad arma lyra: [p. 232] {{Versus|5}} Francius haud alio me reddere debuit ore; &nbsp; &nbsp; Haud alio Caesar debuit ore cani. </poem> ====VI. In ejusdem victorias Venetas. ==== <poem> A UDIIT attonitus strato pater Hadria ponto &nbsp; &nbsp; Quae canis, Orpheo pectine digna cani. Audierunt vitreis Venetae Nere&#239;des antris; &nbsp; &nbsp; Atque avida grandes aure bibere modos. {{Versus|5}} Jamque tuos cantus toto sonat aequore Triton, &nbsp; &nbsp; Et Morosina fixa tropaea manu. Palluit Odrysiae Phoebe tutela Tiarae, &nbsp; &nbsp; Obducta lacerum nube adoperta caput. Thessaliae illa malum domitae plus horruit omen, &nbsp; &nbsp; Quam si Thessalico carmine tacta foret. </poem> ====VII. In ejusdem orationes. ==== <poem> N AM quis te Arpini cultos deduxit in hortos, &nbsp; &nbsp; Reclusit varias & Ciceronis opes? Quis Deus Ausoniae tibi tradidit orgia Suadae, &nbsp; &nbsp; Flexanimoque dedit fortiter ore loqui? [p. 233] {{Versus|5}} Quidquid id est, certe Deus est. Dare fulmina linguae &nbsp; &nbsp; Auxiliatricis non fuit artis opus. Num tibi nascenti Clariae risere sorores? &nbsp; &nbsp; Excepit dulci num Charis ipsa sinu? Num te Corycio Paean speculatus ab antro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aonio tenerum tinxit in amne caput? Anne redux a Taenariis te Roscius umbris &nbsp; &nbsp; Multiplici docuit vocem animare modo? Salve, viva tui, Franci, Ciceronis imago, &nbsp; &nbsp; Salve o Romano plus semel ore potens. {{Versus|15}} Et jam nunc, gemina redimitus tempora lauro, &nbsp; &nbsp; Incipe pro meritis nomen habere tuis. </poem> ====VIII. Ad eundem cum Mariae Britanniarum reginae oratione publica parentasset. ==== <poem> T RISTIA dum raptae deploras fata MARIAE, &nbsp; &nbsp; Nec tempestiva fila relecta colo; Me quoque par pietas in eosdem compulit ausus, &nbsp; &nbsp; Et volui magnis Manibus ire comes. {{Versus|5}} Sed, quae juncta gerit nostri monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Velle meum dicet pagina, posse tuum. [p. 234] </poem> ====IX. Ad Didericum Sixium, <i>cum supremos in utroque Jure honores consecutus esset.</i> ==== <poem> Q UALIS Olympiaci laetus certamine campi &nbsp; &nbsp; Stat pugil, & doctis viribus arma movet; Nobilis Eleo quem pulvere palma decorum &nbsp; &nbsp; Ostendet Superis cum Superisque sibi: {{Versus|5}} Talem te Claria Themis emirata palaestra &nbsp; &nbsp; Hortata est plausu, proque secuta suo. Talem te patrii reducem videre penates, &nbsp; &nbsp; Sanguinis o prisci, laus, Diderice, recens. Juris iter dubii, scopulis freta perfida caecis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Emensus, doctae praemia frontis habes. Nunc sibi te totum poscit res publica: nunc te &nbsp; &nbsp; Invitant fasces, & trabeatus Honos. Excitat ingenium virtutis imago paternae, &nbsp; &nbsp; Atque a non uno Consule clara domus. {{Versus|15}} Excitat & pretium capiendi grande laboris &nbsp; &nbsp; Gloria, & aeterni nominis acer amor. Auguror: in laudes feliciter ibis avitas, &nbsp; &nbsp; Et plaudet votis mox pater ipse suis. [p. 235] </poem> ====X. In Lamberti Bidloi Amstelam dulcem.==== <poem> Q UAE tibi mutatos dictavit vena liquores, &nbsp; &nbsp; Unde Pater dulces Amstela volvit aquas, Illam credibile est Permessi e fontibus ipsis &nbsp; &nbsp; Per laetum lauri desiluisse nemus. {{Versus|5}} Aut certe sensit Thebanae numina Dirces, &nbsp; &nbsp; Aut Hebes sacris fluxit ab uberibus. Adspice, formosi laudato flumine olores &nbsp; &nbsp; Nescio quid lento murmure dulce canunt. Non quales flexis audit Maeandrus in undis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cum mors terribiles injicit atra manus. At vero insolita patriae dulcedine ripae &nbsp; &nbsp; Illecti, assiduis cantibus invigilant. Et Patrum modo felices extollere curas &nbsp; &nbsp; Est amor, ac fraenos amnibus impositos; {{Versus|15}} Et modo gratantur glaucis sub flumine Nymphis, &nbsp; &nbsp; Et modo se totis proluit agmen aquis. Felix materia vates! felicior amnis! &nbsp; &nbsp; Alter ab alterius nomine nomen habes. [p. 236] </poem> ====XI. In poetae anonymi carmina sacra.==== <poem> Q UAM bene salvifici reseras mysteria verbi, &nbsp; &nbsp; O magno vates pectora plene Deo! Quam bene crudeles damnas in sontibus iras, &nbsp; &nbsp; Et duro armatas ense vel igne manus! {{Versus|5}} Ite animae steriles, stolidi pia fabula vulgi, &nbsp; &nbsp; Ite: decent nostras symbola sacra dapes. Supremi latices, frangendi corporis arrha &nbsp; &nbsp; Fracta Ceres, Domini tot monumenta mei; Vosne quis indigno fumat, vos perfidus ore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec redeat fusi sanguinis inde memor? Ille ego sim, cujus pungant suspiria pectus; &nbsp; &nbsp; Ille ego, qui numquam dedoluisse velim. Ille ego sim, tristi quem Jesus morte redemit, &nbsp; &nbsp; Quem juvet ad saevam pervigilare crucem. {{Versus|15}} At tu, quisquis eras, praeclari carminis auctor, &nbsp; &nbsp; Accipe non vana quae tibi mente damus. Sic tua me pietas, sic nobilis erigit ardor, &nbsp; &nbsp; Prosilit ut primo carcere fortis equus. [p. 237] </poem> ====XII. In Joannis Vollenhovii homilias sacras.==== <poem> D ULCES eloquii flores, melle inlita sacro &nbsp; &nbsp; Pagina, divini conscia judicii; Justitiae tuba clara, interpres dia supremi &nbsp; &nbsp; Vindicis, aetheriae pars bona militiae; Salvete o sancti senis otia, digna papyre &nbsp; &nbsp; Quam velit a sero Fama nepote legi. {{Versus|5}} Quam probet, ac longis meliorem semper ab annis &nbsp; &nbsp; In cupido gestet plurimus ordo sinu. Est Deus, est sacri lex foederis. Ite tyranni, &nbsp; &nbsp; Caedibus horribiles conscelerate manus. {{Versus|10}} Inveniet vindicta viam, qua sanguine pastos &nbsp; &nbsp; Devoret aeterni vis metuenda Dei. At manet innocuos felicis gloria vitae, &nbsp; &nbsp; Et pretium injustae mortis amica quies. Qualis, ubi totum sol explicat aureus orbem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Irrita formosa nubila luce premit. Gaudia stant sine fine piis. Considite justi: &nbsp; &nbsp; Vos pater e summa maximus arce tegit. [p. 238] </poem> ====XIII. In po&#235;mata sacra Francisci Halmae. ==== <poem> C LARA salutiferi celebrans miracula Christi &nbsp; &nbsp; Pagina, Idumaeo mellea melle magis, Non te Cyrrha loquax genuit, non Phocidos udae &nbsp; &nbsp; Mobilis arguta nutriit humor aqua: {{Versus|5}} Sed castus, totusque Dei, te spiritus inplet, &nbsp; &nbsp; Divinoque sonat tacta canore chelys. Felix Halma animi, quem vatum exempla piorum &nbsp; &nbsp; Perpellunt sacris invigilare choris. Felix ingenii, Christo quem juvit Iesu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Otia & afflatae credere mentis opus. Vive liber, summi praeco facunde Tonantis, &nbsp; &nbsp; Et tu cum libro vive, po&#235;ta, tuo. </poem> ====XIV. De psalmis Petri Datheni.==== <poem> T U qui Davidicos, divina po&#235;mata, Psalmos &nbsp; &nbsp; Volvis, & attenta combibis aure memor, Ecquid ridiculos casci miserare Datheni &nbsp; &nbsp; Cum tanta effusos futilitate modos? [p. 239] {{Versus|5}} Et tamen ista canit sacris pia concio templis, &nbsp; &nbsp; Et legit, & prolem cogit amare domi. At quanto melius magnorum cura virorum &nbsp; &nbsp; Verterat afflati nobile regis opus? Obstitit ignavi stolida ignorantia vulgi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ne potiore sacrum voce sonaret ebur. Obstitit & pulcris livor comes aemulus ausis, &nbsp; &nbsp; Ne posset quemquam condecorare labor. Vescere glande tua, plebs inscitissima; gaude &nbsp; &nbsp; Sordibus, & pingui prolue labra luto. {{Versus|15}} Nos citharae melioris amor, te flente, docebit &nbsp; &nbsp; Jessaeum laeta reddere voce melos. </poem> ====XV. In epistolas primorum martyrum.==== <poem> C AELESTES epulae, Musaeo tincta lepore &nbsp; &nbsp; Pagina, & aeterno nectare foete liber; Vosne sacri de culminibus laetissima Pindi &nbsp; &nbsp; Detulit, & Clario lavit in amne, Charis? {{Versus|5}} Vobis Aonio rorantes fonte corollas &nbsp; &nbsp; Texuit ipsa suis Uranie manibus? [p. 240] An potius magna flammatum mente po&#235;tam &nbsp; &nbsp; Aurea divinus duxit ad astra furor? Aeternique patris non enarrabile lumen &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Contigit afflatu pectora mota suo? Non haec Pimplaei latices, non dictat Apollo &nbsp; &nbsp; Carmina: de caelo spiritus ille fuit. Hic fortunatos proceres coetusque piorum &nbsp; &nbsp; Lustrat in aetheriis mens pia vecta rotis: {{Versus|15}} Quorum Religio sacro respersa cruore &nbsp; &nbsp; Crevit in immensum, cladibus aucta suis. Vive, pii vates operis, cui Fama perennis &nbsp; &nbsp; Ardet honoratum cingere fronde caput. Sic Christo Musas, sic Musis jungere Christum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Discat ab exemplo postera turba tuo. </poem> ====XVI. In Joachimi Targerii medicinam compendiariam.==== <poem> V ULNERA Paeoniae retegens Targerius artis &nbsp; &nbsp; Vulneribus medicas applicat ipse manus. Morborumque vias, caecosque in orgine?? fontes &nbsp; &nbsp; Rimatus, validam monstrat apertus opem. [p. 241] {{Versus|5}} Illum non veteres recta ratione magistri, &nbsp; &nbsp; Non modo nascentes abripuere scholae. Certus in abstruso vitiorum fomite Chiron &nbsp; &nbsp; Daedaleae longas explicat artis opes. Talis in angusto Symplegadas aequore Tiphys &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Transiit, & geminae mortis inultus iter. Sic Ariadneo cautus moderamine Theseus &nbsp; &nbsp; Rettulit illaesum victor ab hoste pedem. Et dubitamus adhuc merita redimire corona, &nbsp; &nbsp; Cui dant calcandum tot mala monstra caput? </poem> ====XVII. Ad Nicolaum Bidloum, <i>cum summos in medicina honores adipisceretur.</i>==== <poem> V IVIDA Paeonii soboles Bidlo&#235; parentis, &nbsp; &nbsp; Paeoniisque recens artibus ipse decus; Accipe promeritam virtutibus, accipe laurum, &nbsp; &nbsp; Digna Machaoniis praemia temporibus. {{Versus|5}} Haec est illa tuis promissa laboribus olim, &nbsp; &nbsp; Illa Dei primus virgo medentis amor. Quae mutata semel, rursum mutetur oportet, &nbsp; &nbsp; Inque tuis fiat querna corona comis. [p. 242] </poem> ====XVIII. Poematum Davidis Hoogstratani elicium.==== <poem> C UNCTA salebrosis tumeant cum scrinia nugis, &nbsp; &nbsp; Decoquat & nomen Suada Latina suum: Cum pro thesauris carbones venditet ater &nbsp; &nbsp; Lucius, ac fatui gnatus Aristagorae: {{Versus|5}} Quis ferat in tenebris & inerti carceris umbra &nbsp; &nbsp; Carmina Romano digna sapore premi? Ite foras agedum genuinae pignora Musae; &nbsp; &nbsp; Vos favor exspectat publicus; ite foras. Florida simplicitas, & honestae gratia formae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nos juvat, & casti ros novus eloquii, Et pudor, & Latiis eductae collibus artes, &nbsp; &nbsp; Et non mentito verus in ore colos. Infelix lolium ac steriles mirentur avenas &nbsp; &nbsp; Qu&#238;s sapiunt rubri mactea Lexiphanis. [p. 243] </poem> ====XIX. In poemata postuma Casparis Brantii. ==== <poem> E XCUSSUS vitae spatiis exilibus, orbi &nbsp; &nbsp; Brantius has propera morte reliquit opes; Divitis ingenii monumenta perennia, doctus &nbsp; &nbsp; Quae poliit multa sedulitate labor. {{Versus|5}} Accipe, Posteritas, foecundae nobile Musae &nbsp; &nbsp; Depositum, ac fido grata reconde sinu. Et dic, Carminibus hoc unum defuit istis &nbsp; &nbsp; Supremam domini non habuisse manum. </poem> ====XX. In Samuelis Pitisci lexicon Latino-Belgicum novum.==== <poem> R OMANI nitor eloquii, selecta supellex &nbsp; &nbsp; Verborum, dominae fida ministra togae; Et Batavi oris honos, & amoeni florida cultus &nbsp; &nbsp; Copia, praesigni conspicienda stola; {{Versus|5}} Salvete o docti labor & pia cura Pitisci, &nbsp; &nbsp; Nobilis Aoniae sarcina militiae. [p. 244] Vobis primitias studiorum gnava juventus &nbsp; &nbsp; Suspendet sacris molliter in tabulis. Vobis, longarum superato errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Debebit rectum cura fidelis iter. Glandem amet, & viles fatuo plebs ore mariscas: Chia bonis stomachis, coctaque arista facit. </poem> ====XXI. Memoriae Tobiae Gutberlethi <i>cum ejus libelli postumi de Saliis ederentur.</i>==== <poem> Q UEM vivum nequii, te Gutberlethe sepultum &nbsp; &nbsp; Alloquor, & cineri dona suprema fero. Sic tua promeruit virtus, sic nobilis ardor, &nbsp; &nbsp; Et cultum egregiis artibus ingenium. {{Versus|5}} Atque utinam non tam propere confectus abisses, &nbsp; &nbsp; Nec tua vere tuo flenda rapina foret! Nunc utcumque datum est, chartis te semper in istis &nbsp; &nbsp; Posteritas memori pectore docta colet. Marsque pater Phoebusque pater de colle Quirini &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lustrabunt Salios ad tua sacra suos. [p. 245] <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXII. In libellos Ludolphi Smidii. ==== <poem> P ASCE oculos, hospes, & mentem pasce libellis, &nbsp; &nbsp; Quos tibi dat gnava Smidia cura manu. Utile inest dulci: certant doctrina leporque: &nbsp; &nbsp; Nec facile invenies, hic sit, an illa prior. {{Versus|5}} Talis in omnigenis foecundi floribus horti &nbsp; &nbsp; Errat, & errorem dextra amat ipsa suum. Talis in exstructis apium molimine ceris &nbsp; &nbsp; Suavis ab exsucto germine fragrat odor. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XXIII. In Davidis Hoogstratani poemata.==== <poem> I NGENII flores, Hyblae vernantis imago &nbsp; &nbsp; Nobilis, Ausonio nectare foete liber; Salvete Aonidum munus praesigne dearum; &nbsp; &nbsp; Salve Hoogstratani pagina docta mei. {{Versus|5}} Vosne ego cum raucis fatua de plebe cicadis, &nbsp; &nbsp; Vosne ego cum pingui contulerim populo? [p. 246] Purior hic dulces animavit spiritus odas, &nbsp; &nbsp; Purior argutos defluit in numeros: Et mentem vincire nova mulcedine pellax &nbsp; &nbsp; Non excussuris haeret in auriculis. Hic Lepor, hic Veneris species nativa Latinae, &nbsp; &nbsp; Qualis in Aeneae floruit urbe sui. Vos quoque cum Latiis longum florete po&#235;tis &nbsp; &nbsp; Carmina, Romanis proxima carminibus. </poem> ====XXIV. In Joannis Brantii poemata vernacula.==== <poem> O TIA majores non degenerantia curas &nbsp; &nbsp; Nobile Musarum Brantius edit opus: Brantius ingeniis haud impar gloria primis, &nbsp; &nbsp; Haud rudis argutas increpuisse fides. {{Versus|5}} Hic Lepor, hic Batavi dos illa domestica Phoebi &nbsp; &nbsp; Spirat, & e nostro gurgite nata Venus. Miraris, studiis simul invigilare severis, &nbsp; &nbsp; Ducere culta simul carmina? patris habet. [p. 247] </poem> ====XXV. In epistolas clarorum virorum ab eodem editas. ==== <poem> F RAGMINA doctorum, Branti, pretiosa virorum, &nbsp; &nbsp; Te sine, pulvereo deperitura situ, Quam bene, quod famae donas, orbisque theatro, &nbsp; &nbsp; Nec sinis annosa nocte sepulta premi! {{Versus|5}} Devincis ipsos isto tibi munere Manes: &nbsp; &nbsp; Jamque aliis narrant de pietate tua. Grande operae pretium: qu&#238;s finibus ista legentur, &nbsp; &nbsp; Tu quoque cum pulcro munere notus eris. </poem> ====XXVI. In Lucae Rotgansii Gulielmeida.==== <poem> T EMPORIS ingrati domitrix Rotgansia Clio &nbsp; &nbsp; Aeternum nitido pectine pangit epos. Ferte, Deae, violas, & lilia ferte, Sorores: &nbsp; &nbsp; Accendit Clarium spiritus iste nemus. {{Versus|5}} Qualis in herois exsurgit Musa cothurnis! &nbsp; &nbsp; Quantus in attonita pectoris arce sonor! [p. 248] Terra vale. mens alta novo subvecta volatu &nbsp; &nbsp; Lucida Pegasea tendit ad astra via. Et major vulgi invidia, saeclique veneno, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Purpureum rapido lumine signat iter. Ringere, Livor iners, linguaeque tonitrua doctae &nbsp; &nbsp; Despice: gannitus despicit illa tuos. Fulminibus nimirum opus est ac voce Deorum, &nbsp; &nbsp; Fortia cui magni Principis arma labor. </poem> ====XXVII. In Cornelii Brunii Hodoeporica.==== <poem> T RISTES exuviae, calcati Orientis imago &nbsp; &nbsp; Flebilis, immensi parva favilla rogi, Artificum stupor, & Pharii miracula luxus, &nbsp; &nbsp; Custodes cinerum marmora, pacis opes; {{Versus|5}} Atthidos ingenium, Latii decora alta triumphi, &nbsp; &nbsp; Non nisi cum caelo nata cadente mori: Quis putet hoc umquam fieri potuisse? fuistis. &nbsp; &nbsp; Grande tot annorum procubuistis opus. Diruit egregios veterum Mars Turca labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ruderibusque jacent rudera tecta suis. [p. 249] Nil adeo superest prisci splendoris, & umbra &nbsp; &nbsp; Nominis in capta vix bene restat humo. Haec sunt Fortunae ludibria nempe potentis: &nbsp; &nbsp; Tam levis incerto vertitur orbe dea. {{Versus|15}} Ne tamen ulterius in vos mala saeviat aetas &nbsp; &nbsp; Providit multis Anna Perenna modis. Artis opem doctae, longi solamina luctus, &nbsp; &nbsp; Victuro solers Brunius aere tulit: Brunius Attalicis nuper bene cognitus oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Brunius Aegeae non brevis hospes aquae. Vivite nunc veteris monumenta perennia saecli, &nbsp; &nbsp; Dum chartis pretium stabit & ingeniis. </poem> ====XXVIII. Ad Godefridum Bidloo, <i>humani corporis anatomiam edentem.</i>==== <poem> Q UOD tibi debemus solers, Godefride, minerval? &nbsp; &nbsp; Humani per quem corporis arca patet. Lassavit multas per tot jam saecula curas, &nbsp; &nbsp; Illa Epimethei Daedala massa luti. {{Versus|5}} Serior accedis, sed doctior. indice tanto &nbsp; &nbsp; Ars, Natura, tuas sedula spectat opes. [p. 250] Externam cuivis pronum est vidisse figuram: &nbsp; &nbsp; Interiora tuae sunt benefacta manus. </poem> ====XXIX. In carmina Rulandi Kinschotii. ==== <poem> N ON Haga tanti, non mihi tanti nemus, Quod explicatis frondibus premens diem Ad delicati litoris colles sedet; Quanti Latinis invidendus auribus {{Versus|5}} Kinschotiani barbiti blandus canor, Hagana Siren, dulce silvarum decus; Quanti, sonantis Tethyos novus stupor, Kinschotiorum carminum decens Venus. </poem> ====XXX. Ad Gualtherum Blokkium <i>in numerum jurisconsultorum co&#246;ptatum.</i>==== <poem> A ONIA Gualthere caput redimite corona, &nbsp; &nbsp; Altera sic merito dat tibi serta Themis: Serta laboriferae monumenta perennia curae, &nbsp; &nbsp; Qua mercede sibi Numina nostra placent. [p. 251] {{Versus|5}} Aggredere o justos pulcri sudoris honores, &nbsp; &nbsp; Inque forum & solem, docte patrone, veni. Hic acies, hic stant Martis vexilla togati, &nbsp; &nbsp; Plurimaque a trepidis palma petenda reis. Mitia ad arma voco: sine crudo sanguinis haustu &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sic quoque servati gloria civis erit. </poem> ====XXXI. In Gulielmi Elgeri emblemata amatoria.==== <poem> C ARMINIBUS teneris teneros Elgerus Amores &nbsp; &nbsp; Pinxit, & imperii vim, Cytherea, tui; Qua mare, qua terrae, qua stellifer ardet Olympus, &nbsp; &nbsp; Ipsaque Taenarii regna inamoena dei. {{Versus|5}} Tu face, ne flammas olim experiatur amaras &nbsp; &nbsp; Tam bene qui casti pandit amoris iter. Ardeat, & caris restinguat in ignibus ignes, &nbsp; &nbsp; Praeda Cupidineo non inhonora choro. Sic, hymnis dulces thalamos redimentibus, ipsa &nbsp; &nbsp; Elgeri fies muneris, ille tui. [p. 252] </poem> ====XXXII. Ad Cornelium Arkelium Hadriani Junii animadversa <i>Cum luculentis accessionibus recentantem.</i>==== <poem> A RKELI, Latiae non inficiande Minervae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Actaeo pectora plene favo; O bene, quod luci magni meletemata Junii &nbsp; &nbsp; Restituis, cultu divitiora novo! {{Versus|5}} Istos (nec fallor) mirabitur ipsa libellos &nbsp; &nbsp; Roma vetus, linguae dote superba suae. Nec Batavas quisquam temere deriserit aures, &nbsp; &nbsp; Hornanae si quem gustum habeat Veneris. Talia Varronis fuerunt, & talia Verrii &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Scripta, nec a longo tota peresa die. Macte operae, Arkeli, jucundi macte laboris: &nbsp; &nbsp; Te vocat in Clarium Fama benigna nemus. Et tibi, qua Valacram Tethys circumsonat urbem, &nbsp; &nbsp; E tumulo plaudit Junius ipse suo. [p. 253] </poem> ====XXXIII. In Henrici Christiani Henninii de Graecorum accentibus dissertationem.==== <poem> H ENNINI Argolicis haud inficiande Camoenis, &nbsp; &nbsp; Hennini Clariae docte sititor aquae; Non tua plus scriptis debebunt orsa vetustis, &nbsp; &nbsp; Quam genio debent scripta vetusta tuo. {{Versus|5}} Grande rudimentum, peregrinam expellere gentem, &nbsp; &nbsp; Et Grajos Grajis restituisse sonos. Tam bene qui pulsa reddis caligine lucem, &nbsp; &nbsp; Quas reddet grates Suada Pelasga tibi? </poem> ====XXXIV. Ad Joannem a Wynbergen, <i>equestri ordini nuper, nunc etiam jurisconsultorum numero adscriptum.</i>==== <poem> S ANGUINIS antiqui non inficianda propago &nbsp; &nbsp; Wynbergi, doctae nobilitatis honor; Accipe sudoris justissima praemia longi, &nbsp; &nbsp; Et nitidas lauro virgine necte comas. {{Versus|5}} Nec tu sperne novos Legum Doctoris honores: &nbsp; &nbsp; Ne toga sit generi forte pudenda tuo. [p. 254] Quae studiis Pallas, belli quoque praesidet armis: &nbsp; &nbsp; Manat & egregium fonte ab utroque decus. Utque suos mystae penitus novere patronos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qu&#238;s propior summa spirat ab arce favor: Condita sic etiam sacrato a Caesare jura &nbsp; &nbsp; Nobilis interpres lucidiora facit. </poem> ====XXXV. Ad Godefridum Thomasium <i>medicum creatum.</i>==== <poem> G LORIA Palladio non inficianda parenti, &nbsp; &nbsp; Thomasi, Clariae docte sititor aquae; Has tibi pro meritis Trajectum nobile lauros &nbsp; &nbsp; Nectit, & aeterna tempora fronde premit. {{Versus|5}} Haec tibi dant cultae, sed debita, munera Musae, &nbsp; &nbsp; Ingenio Musae Numina prona tuo. Accipe de Batavo redeuntem litore alumnum, &nbsp; &nbsp; Lipsia, felici prole beata parens. Tu quoque, Thomasi, patriis jam redditus oris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mente refer patriae commoda visa meae. Inter & insignes, quos dat tibi Phoebus, amicos &nbsp; &nbsp; Succurrant cari nomina Broukhusii. [p. 255] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber tertius. === ====I. Ad Caesarem Leopoldum de Petro Francio. ==== <poem> P ANNONII Regina soli, dos inclita Phoebi, &nbsp; &nbsp; Regibus hospitium Buda domusque suis, Tandem Threicio jam nunc extorta Tyranno &nbsp; &nbsp; Romanas Aquilas, & sua signa, videt: {{Versus|5}} Illustres Aquilas, illustria signa: nec ultra &nbsp; &nbsp; Sustinet Odrysii barbara vincla jugi. Accedit magno, victor LEOPOLDE, triumpho &nbsp; &nbsp; Muneris Aonii, quale mereris, opus. Quod tibi lauriferi lectum de vertice Pindi &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obtulit Hollanda Musa Latina manu. Par fuit illa suis felix audacia coeptis; &nbsp; &nbsp; Inferior lauris sit licet usque tuis. [p. 256] </poem> ====II. Ad Joannem III. Poloniae regem <i>post partam de Tartaris ac Turcis victoriam.</i>==== <poem> Q UAE tibi pro meritis, Rex o fortissime Regum, &nbsp; &nbsp; Cingit honoratum laurea digna caput? Unde lyrae carmen paribus percurrere plectris, &nbsp; &nbsp; Atque Amphionias unde animare fides? {{Versus|5}} Arescunt fragiles ad Sarmata fulmina lauri; &nbsp; &nbsp; Et minor est titulis omnis Apollo tuis. Pro Daphne sterili, pro vano frondis honore &nbsp; &nbsp; Ambiat Heroas Thracia Luna comas. Commodet ipsa novas vati Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina materiae condat ut aequa suae. </poem> ====III. In urbem Hasselium <i>actis cuniculis dirutam.</i>==== <poem> F ULMINA in Hasselios quae subterranea muros &nbsp; &nbsp; Pulveris excussi turbine crebra ruunt, [p. 257] Credibile est Stygio de carcere nata, feraque &nbsp; &nbsp; Ditis ab irati prosiluisse domo. {{Versus|5}} His, Capaneu, terrendus eras. sed nesciit ultor &nbsp; &nbsp; Jupiter Infernum fulmina habere Jovem. </poem> ====IV. In Joannis Sixii consulatum.==== <poem> A USONIAE, Sixi, non ultima gloria Musae, &nbsp; &nbsp; Nec minus Hollandae nobilis arte lyrae; Hos tibi dant Virtus fasces, Probitasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et qui te toto pectore Candor habet. {{Versus|5}} Hos tibi commendat spatiosae publicus Urbis &nbsp; &nbsp; Plausus, & innumero quae fora cive calent. Qu&#238; poterat melius de te tua cara mereri &nbsp; &nbsp; Patria? qu&#238; melius consuluisse sibi? [p. 258] </poem> ====V. In orationem Gulielmi Coeterii, qua serenissimo ac celsissimo principi Joanni Gulielmo Frisoni de <i>adventu in Academiam Franequeranam gratulatus est.</i>==== <poem> A D Frisias Princeps FRISO contendit Athenas: &nbsp; &nbsp; Jam nova Pierides sumite serta Deae. Flore vias operite, & magno surgite alumno: &nbsp; &nbsp; Vester honos agitur: nectite serta Deae. {{Versus|5}} Talis Amyntoridae Phoenici creditus olim &nbsp; &nbsp; Ibat ab Haemonia fervidus urbe puer. Qui Priamum, Priamique genus, qui fortia magnae &nbsp; &nbsp; Moenia Dardaniae sterneret, ille fuit. Ante tamen graciles tentavit pollice chordas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et cecinit tenui bella gerenda lyra. Ante Pelethronias lustravit cursibus ornos, &nbsp; &nbsp; Quam validam inplevit Pelias hasta manum. Tu quoque Nassavii spes sanguinis unica, div&#251;m &nbsp; &nbsp; Depositum, celsae gloria sera domus, [p. 259] {{Versus|15}} Quam prius ingentes merearis Marte triumphos, &nbsp; &nbsp; Ad placidas artes erudiendus eras. Imbuet insignis teneros Coeterius annos: &nbsp; &nbsp; Hic tibi erit Phoenix: hoc duce carpe viam. Communi fingende venis PUER AUREE voto, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cui res communis constituenda venit. </poem> ====VI. In Album amicorum suorum.==== <poem> C OMTA Paraetonia Broukhusia Musa papyro, &nbsp; &nbsp; Aurato longas pectine culta comas, Candorem domini niveo testata colore, &nbsp; &nbsp; Carorum celebres flagitat illa manus. {{Versus|5}} Vulgus abi. docti co&#235;ant in foedus amici: &nbsp; &nbsp; Illustret tabulas Musica dextra meas. Hic Venus, hic Charites habitent, hic cantor Apollo, &nbsp; &nbsp; Hic testudinea Calliopea lyra: Ut quos longa dies sero memorabit in aevo &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Discat amicitiae membra fuisse meae. [p. 260] </poem> ====VII. Ad Matthaeum Sladum, <i>cum ei po&#235;mata Sidronii Hosschii dono mitteret.</i>==== <poem> S LADE, decus vatum, laus unica, Slade, medentum, &nbsp; &nbsp; Cui gemina Paean tempora fronde premit, Accipe vatis opus, promissaque carmina, Flandri, &nbsp; &nbsp; Certum Broukhusiae pignus amicitiae. {{Versus|5}} Accipe Sidronii certantia carmina priscis, &nbsp; &nbsp; Digna tuis oculis, digna favore tuo. Quae quoties releges, (par quamvis simus iniquum &nbsp; &nbsp; Sidroniusque tuus, Broukhusiusque tuus) Aequa tuis toties urat te cura medullis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sidroniique tui, Broukhusiique tui. </poem> ====VIII. Ad Carolum Ferberum <i>Dantiscanum.</i>==== <poem> C AROLE, virtutis patriae certissimus haeres, &nbsp; &nbsp; Hoc quoque Broukhusii pignus amoris habe. Illum Pierides, illum tibi junxit Apollo, &nbsp; &nbsp; Et Charitum nexis triga decens manibus. [p. 261] {{Versus|5}} Tu quoque, seu patriis felix agis otia terris, &nbsp; &nbsp; Sive peregrini te fovet aura soli, Ad Batavos animo quandoque revise sodales, &nbsp; &nbsp; Et memor esto tui, Carole, Broukhusii. </poem> ====IX. Ad Joannem Huidekooper Marsevenium, <i>cum tertiam ex ordine filiolam suscepisset.</i>==== <poem> C ARMINA dum primo meditor genialia gnato; &nbsp; &nbsp; Ecce, venit laetam tertia gnata domum. Sic quoque consuluit casto Lucina labori: &nbsp; &nbsp; Jamque tuos celebrat Gratia trina lares. {{Versus|5}} Quid majus poteras dulci cum matre pacisci? &nbsp; &nbsp; Eurynome plures non dedit ipsa Jovi. </poem> ====X. Ad eundem, <i>cum ei Propertii codicem remitteret.</i>==== <poem> Q UI tuus in nostros dudum bene serviit usus, &nbsp; &nbsp; Jam tandem repetit pulpita nota liber. [p. 262] Ille mihi veteres thesauros, ille reliquit &nbsp; &nbsp; Ingenii certas judiciique notas. {{Versus|5}} Gratia magna tibi. mea cura Propertius olim &nbsp; &nbsp; Ibit in Ausonia cultior inde toga. </poem> ====XI. Ad Theodorum Jansonium ab Almeloveen. <i>Invitatus ab eo ad convivium eruditorum absentiam suam excusat.</i>==== <poem> N ON poteram pars esse tuae suavissime mensae, &nbsp; &nbsp; Almelovene, mero nec caluisse tuo. Obstabat, quae sola moras nectebat eunti, &nbsp; &nbsp; Cura catenati pervigil officii. {{Versus|5}} Nunc tamen (en dubitas?) coram, quem quaeritis, adsum, &nbsp; &nbsp; Et sedeo doctas inter amicitias. In nitida Muhlii spector conviva papyro: &nbsp; &nbsp; Muhlius, absentem quo tibi sistat, habet. Quid non facundo debemus, amice, po&#235;tae? &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ibit in exemplum noster amoris amor. [p. 263] </poem> ====XII. Ad famam pro elegantissima virgine Maria Wildia. ==== <poem> V IRGINEOS ductus & acus libamina primae &nbsp; &nbsp; Candida suspendit Wildia, Fama, tibi. Illa prius vivos solers miscere colores &nbsp; &nbsp; Nunc etiam duro ludit in aere manus. {{Versus|5}} Sume puellaris munuscula dulcia curae: &nbsp; &nbsp; Non est, quam pigeat conciliasse tibi. Artifices digitos, formatricesque figuras, &nbsp; &nbsp; Et cultum a tenera mente stupebis opus. Quodque magis stupeas, nullo praeeunte magistro &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Erudiit dociles nava puella manus. Hanc populis ostende novo, Dea lucida, cantu: &nbsp; &nbsp; Ipsa vicem reddet: non minus ipsa canit. </poem> ====XIII. Ad Ludolphum Bakhusium. ==== <poem> A EQUORIS undosi fremitum fluctusque sonantes, &nbsp; &nbsp; Otiaque, & subitas fingere docte minas, [p. 264] Et mulcere potens undas & tollere vento, &nbsp; &nbsp; Aeole spumantis non imitande sali; {{Versus|5}} Ingeniine prius mirer, nitidine laboris, &nbsp; &nbsp; Bakhusi, varii mute po&#235;ta maris? Te pingente, suos odit Leandrus amores, &nbsp; &nbsp; Raucaque Neritium terruit unda ducem. Parte alia, Siculo recubans in litore pastor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cantat ad Ionii murmura blanda maris. Quis tibi multiplicem tam felix auctor ad artem? &nbsp; &nbsp; Cujus Apelleae te docuere manus? Non erat hoc hominis. tumido Venus orta profundo &nbsp; &nbsp; Hanc Venerem soli donat habere tibi. </poem> ====XIV. De Alcone.==== <poem> C UM cane deprensum leporem simulaverat Alcon, &nbsp; &nbsp; Mirifica pictor nobilis ille manu. Atque adeo gemina formavit utrumque figura, &nbsp; &nbsp; Falleret ut quemvis hinc canis, inde lepus. {{Versus|5}} Id vero errandi ne posset causa videri, &nbsp; &nbsp; Consuluit vulgo, consuluitque sibi: Arte nova prudens tabula subscripsit in ima, &nbsp; &nbsp; HIC, SPECTATORES, EST LEPUS, ILLE CANIS. [p. 265] </poem> ====XV. In effigiem catuli <i>in museo domino suo adsidentis praefixam vetustae editioni Macri po&#235;tae.</i>==== <poem> F IDE comes domino, Musarum innoxie custos, &nbsp; &nbsp; Blande Leo, nivea conspiciende juba: Ut me delectat facies illa ipsa sedentis, &nbsp; &nbsp; Ut rari lusus, ut vigil ista quies! {{Versus|5}} Et mihi talis adest custodia: proque libellis &nbsp; &nbsp; Pro dominoque pius commodat arma Leo. </poem> <center>LEONIS LEPIDISSIMI. CATELLI STUDIORUM. SUORUM. CONTUBERNALIS INDEFESSI ASSIDUI. ACCUBUI GENIO L. M. Q. DOMINUS </center> [p. 266] ====XVI. In celebrationem Pacis.==== <poem> P AX rediit. quantos peperit Pax alma po&#235;tas! &nbsp; &nbsp; Omnia carminibus personuere novis. Culpor ego, cur non itidem me vatibus addam, &nbsp; &nbsp; Et careant plausu publica festa meo. {{Versus|5}} Aspice flammantem nitratis ignibus aethram, &nbsp; &nbsp; Fictaque ab artisici tela jocosa manu. Cras, ubi dormieris, nil te spectata movebunt &nbsp; &nbsp; Fulgura, nil ictu gaudia rapta brevi. Haec est conditio scribendi temporis hujus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmine vix lecto, carminis auctor ubi est? <tr><td align = center width = 304>In Celsum. A ULAE ruentis Celsus iste conditor, Antiquitatis artifex faber novae, Plus quam Latini sanguinis quisquam dedit, Tibi, Roma, solus. Caesarum quondam domus, {{Versus|5}} Dijudicandis litibus raro vacans, Una audiebat vocula Palatium, Eratque tantum (quis neget?) Palatium. [p. 267] Huic liberalis noster ille de suo, Nec tu negabis, addidit Praetorium. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XVIII. In Licinum tonsorem.==== <poem> O pus, o vomicae, o lutum lutosum, O linguae grave dedecus Latinae Tonsoris Licini cacationes! O styli macies, & inficeta {{Versus|5}} Sartago! o Gothicae nitor loquelae! Haec audis patienter, & veneno Tali pasceris, Haga, nec pudebit? Hunc nostrae cupiunt habere Athenae? Ite incommoda saeculi: perite {{Versus|10}} Tonsoris Licini cacationes, Tergendis natibus dicata charta. <tr><td width = 303 align = center></poem> ====XIX. De Fusco po&#235;ta. ==== <poem> L ENO conjugis ille filiaeque, Doctor ligneus utriusque Juris, Indignissimus orphan&#251;m patronus, Urbis dedecus & lues paternae, [p. 268] {{Versus|5}} Furacissimus omnium ille furum, Contemtor fidei, pudoris, aequi, Barbarissimus ille barbarorum Factus (quis putet?) est po&#235;ta Fuscus. </poem> ====XX. De eodem.==== <poem> U T fieret vates, & Apolline scriberet aequo, &nbsp; &nbsp; Mentiri Fuscus credidit esse satis. </poem> ====XXI. De eodem.==== <poem> S ULPHURE lustrandos & lauri termite versus &nbsp; &nbsp; Qui legis, infami carmina digna nota, Digna patrocinio Licini tonsoris & ore; &nbsp; &nbsp; Informes Scyllas ac mera monstra legis. {{Versus|5}} Audiit haec tecti super adstans culmine bubo, &nbsp; &nbsp; Auditisque simul procidit exanimis. </poem> ====XXII. Ad Aulum. ==== <poem> M ULTIPLICES nodos, dubiique aenigmata juris &nbsp; &nbsp; Cate resolvit vester ille Naevolus. Scriptitat & versus. vis & de versibus edam? &nbsp; &nbsp; Miser po&#235;ta est vester ille Naevolus. [p. 269] </poem> ====XXIII. In Gallum Coloniensem. ==== <poem>S TERCUS, nautea, pus merum, venenum, Fames, pestilitas, bonaeque mentis Praesens pernicies bonaeque linguae: Haec sunt quae tumulo sacro MARIAE {{Versus|5}} Suspendit fatuus furensque Gallus. </poem> ====XXIV. In eundem.==== <poem> B UBONUM miserabiles querelas, Gementum omina dira noctuarum, Luporum rabiem famelicorum, Nocturnosque canum choros per urbem {{Versus|5}} Non magna superavit in papyro Exsuto monachus rudens cucullo. </poem> ====XXV. Ad Franciscum Hesselium. ==== <poem> Q UOD teneros juvenum conatus pollice docto Fingis, & eloquii prima elementa rudis, [p. 270] Gratulor, Hesseli, communibus, optime, sacris, &nbsp; &nbsp; Remque tibi factam totus, amice, volo. {{Versus|5}} Haec erat antiquis via prima studentibus olim; &nbsp; &nbsp; Nec declamandi gloria visa levis. Hinc Demosthenici tonitrus; hinc Tullia Suada &nbsp; &nbsp; Nata fuit, Latii laus diuturna fori. Hinc Calvos, hinc Messalas, Brutosque, Catonesque &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Horruit attonitis Martia Roma animis. Perge, decus nostrum: nec te de tramite recto &nbsp; &nbsp; Deflectat fatuae plebis inepta manus. &nbsp; &nbsp; Hac arte Heinsiades, hac arte insignis Erasmus Prolusit famae, victor uterque, suae. </poem> ====XXVI. Organa in templo novo Hagiensi instaurata.==== <poem> O RGANA divinas late resonantia laudes, &nbsp; &nbsp; Et magno grates reddere docta Deo, Illo nata sumus, quo Gallia tempore poenas, &nbsp; &nbsp; Non bene servata pace, superba dabat. {{Versus|5}} Trans mare quo vectas effudit America gazas; &nbsp; &nbsp; Arsit & in portu classis Ibera suo. Quo Mosam Rhenumque cruentis solvere vinclis &nbsp; &nbsp; Aggressa est Martis vis animosa pii. [p. 271] Quo trepidas supplex tendebat Gelria palmas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Excusso tandem libera facta jugo. Quo vasta a&#235;riae duris in rupibus arces &nbsp; &nbsp; Strage cruentato procubuere solo. His tibi pro meritis, alti Rex fortis Olympi, &nbsp; &nbsp; Dulcia concentu solvimus ora novo. {{Versus|15}} Tu face, ut ad seros tua nos miracla nepotes &nbsp; &nbsp; Factaque divinae concelebremus opis. </poem> ====XXVII. Ad amicum, <i>cum ei carmina po&#235;tarum Belgarum & sua mitteret.</i>==== <poem> M AXIME Pieridum cultor fautorque Dearum, &nbsp; &nbsp; Accipe Broukhusii munera parva tui. Accipe Belgarum facunda po&#235;mata vatum, &nbsp; &nbsp; Ingenium Belgis nobile nate tuis. {{Versus|5}} Cumque tot eximiis Romani vatibus oris Jure tuo Musas accipe Broukhusias. [p. 272] </poem> ====XXVIII. In tumultu quodam graviter vulneratus opem chirurgi implorat.==== <poem> T E tener, o dulcis Patrone, Propertius orat &nbsp; &nbsp; Ut sibi Broukhusium restituisse velis; Broukhusium, quem nunc non inter nomina nota &nbsp; &nbsp; Exercent medicae barbara signa rei. {{Versus|5}} Umber at interea male grata agit otia vates, &nbsp; &nbsp; Et queritur nulla fruge perire diem. Sunt alii, quorum possunt prodesse labores, &nbsp; &nbsp; Judicio, ingenio, sedulitate boni. At qui possit opem languenti ferre po&#235;tae, [p. 273] </poem> ===Jani Broukhusii epigrammatum liber quartus. === ====I. Effigies Sophiae magnae Moscovitarum Ducis. ==== <poem> Q UALIS in augusto fulget Sapientia vultu! &nbsp; &nbsp; Quantus Honos oculis, quantus in ore, sedet! Haec est illa tuis promissa, Ruthenia, regnis, &nbsp; &nbsp; Condita ab aeternis quae tueatur avis. {{Versus|5}} Nominis haec tutela tui est, quam barbarus hostis &nbsp; &nbsp; Sensit in occulto pertimuitque solo. Quae conjuratas acies ac perfida signa &nbsp; &nbsp; Fregit, & indomitis mollia corda dedit. Cujus ab auspiciis terni co&#239;ere Monarchae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Fortiaque Adriacus concutit arma Leo. Quam Pietas, quam Spes divinae conscia dextrae, &nbsp; &nbsp; Famaque virgineo consecrat alta choro; [p. 274] Justitiaeque tenax animus, rerumque cupido &nbsp; &nbsp; Magnarum, & forti bella movenda manu; {{Versus|15}} Et victrix fati Prudentia, & aemula caelo &nbsp; &nbsp; Dextera, muneribus prodigiosa suis. Vivunt magnanimas testantia marmora curas, &nbsp; &nbsp; Et tot ab augusta templa dicata manu. Talis ad Euphraten pharetrata Semiramis altum &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nobile mirandae condidit urbis opus. Talis erat Sceptri decus Elisabetha Britanni: &nbsp; &nbsp; Pulcheriam tali mente fuisse ferunt. Sis licet innumeris foecunda, Ruthenia, regnis; &nbsp; &nbsp; Augusta minor es, inferiorque tua. </poem> ====II. Effigies Hieronymi Beverningii, reip. Goudanae consulis.==== <poem> A DSPICIS augustos tenui sub imagine vultus? &nbsp; &nbsp; Ista Beverningii sunt simulacra tui. Hic est ille tuos inter, mea Patria, Patres, &nbsp; &nbsp; Defessae requiem qui tibi saepe dedit. {{Versus|5}} Cujus ad eloquium toties stupuere Monarchae, &nbsp; &nbsp; Inque uno totam te tenuere Viro. [p. 275] Albionum testis Thamesis regnator aquarum; &nbsp; &nbsp; Testis olivifero flumine dives Anas: Testis Aquisgranum; quaeque eminet alta superbis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenibus, Auriaci Breda De&#251;mque domus: Quique suo Batavos Vahalis secat agmine campos; &nbsp; &nbsp; Et quae vicino Clivia nixa jugo. Quas tibi pro meritis referet pia Patria grates, &nbsp; &nbsp; Magne Vir, Europae deficientis amor? {{Versus|15}} Quamquam tecum habites, nec te quaesiveris extra, &nbsp; &nbsp; Cum staret titulo fulta potente domus: Quamquam malueris proprio splendere decore: &nbsp; &nbsp; Est aliquid cives demeruisse suos, Et Pacem sanxisse, & consuluisse saluti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque orbi reduces conciliasse Deos. Gramen amet Mavors, & sparsas sanguine lauros: &nbsp; &nbsp; Mitis pacifico plaudit oliva tibi. [p. 276] </poem> ====III. In effigiem Ludovici Ariosti, po&#235;tae Itali, donum Joannis Sixii, <i>viri consularis.</i>==== <poem> Q UIQUE viros, quique arma, & magnae sacra Diones &nbsp; &nbsp; Concinis, Etruscae dux Arioste tubae, Hine tui vultus, vates sacer? hosne colores &nbsp; &nbsp; Duxit Apellea nobilis arte manus? {{Versus|5}} Nunc etiam in tabula, docti Raphaelis ab arte, &nbsp; &nbsp; Nescio quid fracto murmure dulce canis. Hunc te munifici donum mihi dextera Sixii &nbsp; &nbsp; Obtulit, ad Musas officiosa meas. Eia age care novis succede penatibus hospes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dignatus tenuem condecorare larem. Talis in antiqui Tirynthius aede Molorchi &nbsp; &nbsp; Paupere sustinuit religione coli. Talis & Actaeo susceptus ab hospite Bacchus &nbsp; &nbsp; Ruris in exiguo munere laetus erat. [p. 277] </poem> ====IV. In effigiem Joannis Georgii Graevii. ==== <poem> Q UEM toties mundi produxit Fama theatro, &nbsp; &nbsp; Munera Musarum quem vetuere mori, Quem Grajae Charites, quem finxit Romula Pitho, &nbsp; &nbsp; Et tenero niveis lac dedit uberibus, {{Versus|5}} Magnus in exiguo simulatur Graevius orbe, &nbsp; &nbsp; Non minor antiquis Graevius ingeniis. Ne, mea, Pieridas, ne quaere, Batavia, Phoebum. &nbsp; &nbsp; Cum Phoebo pictas charta habet ista Deas. </poem> ====V. In eandem.==== <poem> S I posset Probitas, si vera Modestia pingi, &nbsp; &nbsp; Et literarum docta priscarum Charis; Sic oculos, sic ora animatas cerneret orbis, &nbsp; &nbsp; Qualem expolito cernit aere Graevium. </poem> ====VI. In eandem.==== <poem> C ANDOR eruditus, alti pectoris modestia, &nbsp; &nbsp; Mens lepore pasta Suadae Romulaeque & Atticae, [p. 278] Census aevitatis omnis, artium fax omnium, &nbsp; &nbsp; Hac tabella continentur, continet quae Graevium. </poem> ====VII. In eandem.==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I STAM, Mnemosyne, tibi tabellam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Suspendit Charitum manus sororum; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In qua Pegasidasque Apollinemque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haud vana simulavit arte pictor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Et jussit speciem referre Graevii. </poem> ====VIII. Effigies Petri Francii.==== <poem> Q UEM probat, & priscis componit Fama po&#235;tis; &nbsp; &nbsp; Quem sibi Suada petit Romula, Musa sibi; Quem Charites Genio, Charisin commendat Apollo; &nbsp; &nbsp; Talia facundus Francius ora gerit. </poem> ====IX. In effigiem Davidis Hoogstratani. ==== <poem> E T Suadae lepor, & Phoebi Hoogstratanus amores Munere Apelleo talis in aere nitet. [p. 279] Illa (nec falsum est) narrantur imagine captae &nbsp; &nbsp; Exornasse suos Pierides thalamos. </poem> ====X. In eandem.==== <poem> D OCTUS victuro condire po&#235;mata cantu &nbsp; &nbsp; Sic Hoogstratani spirat in aere lepos. </poem> ====XI. In eandem.==== <poem> S Ic diserta gestat ora duplicis Phoebi comes Hoogstratanus, eruditi temperator pectinis. </poem> ====XII. In eandem, opus forficis Joannae Curtiae. ==== <poem> D OCTUM victuro condire po&#235;mata cantu, &nbsp; &nbsp; Et non unius pectinis artificem, Hoogstratanum acri formavit Curtia ferro, &nbsp; &nbsp; Ut stet in aeternis Mnemosynae tabulis. [p. 280] </poem> ====XIII. Effigies Jacobi Wildii, rei maritimae, quae Amstelaedami curatur, a rationibus.==== <poem> T HESAUROS veteris qui sedulus exstruit aevi, &nbsp; &nbsp; Aere suo partas promere largus opes, Wildius hic ille est; quem postera norit ut aetas, &nbsp; &nbsp; Vivaci solers scripsit in aere manus. </poem> ====XIV. Effigies Hermanni Wildii, <i>omnis militiae Indiarum Orientalium summi praefecti, supremique senatus assessoris.</i>==== <poem> W ILDIUS, Eoas missus frenare cohortes, &nbsp; &nbsp; De Batavo solvens litore talis erat. Fortem animum dextramque alti novere Triones; &nbsp; &nbsp; Nunc etiam Aurorae noscet adusta domus. [p. 281] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XV. In imaginem quam ipse sibi sculpsit Ludolphus Bakhusius. ==== <poem> A EMULA Naturae Bakhusia dextra potentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vivi coloris artifex; Picturae postquam inplevit genus omne, tropaeum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In aere se ponit sibi. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVI. Effigies Cornelii Brunii. ==== <poem> O RBIS Idumei clarus tepidique Canopi &nbsp; &nbsp; Hospes, Apelleae non levis artis honos, Brunius hic ille est: quem quo sua saecula norint, &nbsp; &nbsp; Ingenio melius pictus ab ipse suo est. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====XVII. Effigies Ludolphi Smidii. ==== <poem> S MIDI canoris note Parnasi jugis, Meam lacessis in tuos vultus chelyn? [p. 282] Peccas, amice: me probante non eget Charta eruditae proditrix imaginis. {{Versus|5}} Amore eodem publicus Pindi favor Spectabit ora, scripta quo legit tua. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XVIII. Effigies Godefridi Thomasii <i>medici.</i>==== <poem> A RTIS Apollineae multo Thomasius usu &nbsp; &nbsp; Nobilis, & claris deditus in studiis, His oculis, hoc ore, animato spirat in aere, &nbsp; &nbsp; Egregium dextrae saecla domantis opus. {{Versus|5}} Serta pio capiti, Pegnesides, addite, Nymphae, &nbsp; &nbsp; Debita: cur vestrum sit sine honore decus? Pro tot servatis date civibus, & servandis, &nbsp; &nbsp; Quae cingat meritas querna corona comas. <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XIX. Miseria vitae humanae.==== <poem> M OLESTIARUM carcer aerumnabilis, O vita fallax, dura curarum parens, Vesanientis longa fortunae pila; Post tot labores, post fatigatum diu Noctuque pectus, aula quanta te manet! [p. 283] <tr><td width = 282 align = center></poem> ====XX. Vanitas rerum humanarum.==== <poem> H UMANA cuncta vanitate diffluunt, Et quae videmus, & videri quae negant Obducta velo callidi silentii, Seu ludus illa, cura seu peperit gravis. {{Versus|5}} Nec sola rerum, sola verborum fides Vacillat: ipsa claudicant emblemata, Quae procreantis extulit mentis labor, Arenulis minutiora arentibus, Pappo volante certiora non magis, {{Versus|10}} Atomoque inani inaniora somnia. </poem> ====XXI. D.&#160;M. Mariae Magnae Britanniae, Franciae, Hiberniae, reginae. ==== <poem> G RANDE decus Reginarum, data munere caeli, &nbsp; &nbsp; Regina, o sexu fortior una tuo; Virtutum pretiosa domus, dum fata sinebant, &nbsp; &nbsp; Nunc dolor, & regni longa querela tui: [p. 284] Damnatum tenebris cum lux tua deserit orbem, &nbsp; &nbsp; Ah quantum laesi saeviit ira Dei! Nec sane rabies diri fera temporis hujus &nbsp; &nbsp; Digna erat obtutu, Diva MARIA, tuo. Te chorus aliger&#251;m flammis radiantibus auctam &nbsp; &nbsp; Collocat Astraeae virginis in gremio: Unde novum sidus caeli de parte propinqua &nbsp; &nbsp; Illustres patrias igne favente domos. Quo tumuli speciem? gaudes potiore sepulcro, &nbsp; &nbsp; In lacrimis populi contumulata tui. </poem> ====XXII. Constantini Hugenii equitis, memoriae s.==== <poem> I NTER honoratos Clio Zulechemia manes &nbsp; &nbsp; Venit in Elysium, nobilis umbra, nemus. Plauserunt laeti vates, animaeque piorum, &nbsp; &nbsp; Hugenio sacri jus moderante loci. {{Versus|5}} At pater indoluit graviter Musaeus, & udis &nbsp; &nbsp; Fata querebatur tristia luminibus. Non ille ereptos tamen indignatus honores, &nbsp; &nbsp; Non decus antiquae, non titulum, citharae: [p. 285] Hugenii moerens gemuit morientis in uno &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funere Pierides occubuisse novem. </poem> ====XXIII. In funere Cornelii Trompii Hollandiae ac Westfrisiae archithalassi.==== <poem> DECUS Batavi nominis, rector sali, Alto parenti filius non degener, Terroris expers pectus, innocens probri, Patriae tropaea, posteris famam sui, Animum Tonanti reddit ingens Trompius. </poem> ====XXIV. In funere Joannis Sixii, consularis.==== <poem> FUNCTUS honoratis longi sudoribus aevi &nbsp; &nbsp; Hic posuit fragiles Sixius exuvias: Sixius a teneris pulcro innutritus honesto, &nbsp; &nbsp; Cui pretium virtus grande erat ipsa sui: Cui Musae finxere animum, cui Gratia mores, &nbsp; &nbsp; Et constans patriae simplicitatis amor; [p. 286] Qui bene quaesitos meritis inplevit honores, &nbsp; &nbsp; Urbis inoffensus rector, & ipse sui. Nunc fessae saturum aetatis saturumque laborum, &nbsp; &nbsp; Undique quos secum publica cura trahit, Felicem taedis, felicem prole domoque &nbsp; &nbsp; Sopiit annosi longa dies senii. Si quid id est, manesque levat pia cura sepultos; &nbsp; &nbsp; Sancte cinis; nostras semper habe lacrimas. Semper habe violas circum tua busta recentes; &nbsp; &nbsp; Veris odorati munera semper habe. Et tumulo custos adsit Reverentia, Honosque, &nbsp; &nbsp; Musaque, & atrata civicus urbe dolor. </poem> ====XXV. D.&nbsp; M. Francisci de Vroede, consularis s. ==== <poem> O MINE qui vero fueras PRUDENTIUS, eheu, &nbsp; &nbsp; Vroedi magne, tuas it Patria exsequias. Lugent atrati cives, urbisque dolorem &nbsp; &nbsp; Ille tui longus nominis auget amor. Quid mirum? cum te in medio exspirasse labore &nbsp; &nbsp; Viderit, inque altis Curia consiliis. [p. 287] I felix anima, antiqui non degener haeres &nbsp; &nbsp; Sanguinis, Amsteliae firma columna rei. I veterum antistes studiorum, i nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Elysii nemoris quo plaga laeta vocat. Inscribent tumulo carmen memorabile Musae, &nbsp; &nbsp; Praesidio nuper turba beata tuo: VROEDIUS IN PATRIAE COMMUNIA COMMODA NATUS &nbsp; &nbsp; HIC IACET, INGENTI PUBLICUS URBE DOLOR. </poem> ====XXVI. D. M. Joannis Georgii Graevii. s.==== <poem> TE sacros inter cineres, aevique prioris &nbsp; &nbsp; Rudera, Pierius contumulavit honos, Unica facundae Graevi tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; Unica dos, priscis par manus ingeniis. Te Latium, te Palladii dolor urget Erechthei; &nbsp; &nbsp; Udaque commixtis busta rigant lacrimis. At luctu stimulante amens, confusaque nomen &nbsp; &nbsp; Scribit in invito marmore Fama tuum. Fama tuam toties producere laeta papyrum, &nbsp; &nbsp; Heu quam dissimilis facta repente sibi! [p. 288] Nec tamen exstincto periit cum lumine virtus: &nbsp; &nbsp; Vivis, & in chartis usque superstes eris. Quaeque labor proprius fuerat tibi, Roma sepulcrum &nbsp; &nbsp; Nunc dat, & in moestos colligit ossa sinus. </poem> ====XXVII. D. M. Joannis Mensingae.==== <poem> CARE pater, (nam te patrem jam diximus olim, &nbsp; &nbsp; Vestiret molles cum nova barba genas) Te quoque, care pater, fatis non mitibus actum &nbsp; &nbsp; Flebimus amissas inter amicitias? Gruniacae Mensinga decus modo dulce Minervae, &nbsp; &nbsp; Cycne Camoenarum candide, nempe jaces. Nempe jaces facunde senex, nec gratia linguae &nbsp; &nbsp; Flexit Avernales detinuitve colos. Nec quae vel rigidas potuisset ducere cautes &nbsp; &nbsp; Barbitos, & genio tot bona parta tuo. Haec est conditio miseris mortalibus una: &nbsp; &nbsp; Nascimur, & morti certa rapina sumus. Te tamen haud totum delebunt fata, nec omnem &nbsp; &nbsp; Mensingam ignavo deteret urna situ. Vivent ingenii cultissima munera; vivet &nbsp; &nbsp; Illa perennantis Suada decora lyrae. [p. 289] Tum mea, si quid id est, pietas & cura sepulti Sparget Pierias ad nova busta rosas. Pectore in hoc spirabis: in hoc te pectore mecum Quod superest vitae tempus in omne geram. Vivacisque diu Famae versabere in ore Sive tuo quondam carmine, sive meo. </poem> ====XXVIII. In funere Everardi Hartscamp, urbi Ultrajectinae a secretis. ==== <poem> DELICIUM Phoebi, verae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; In quo quod carpat nec puto livor habet; Ante diem dulces Hartscampius exuit annos, &nbsp; &nbsp; Elysiumque tenet nobilis umbra nemus. Da lacrimas; vulsos ad busta recentia crines, &nbsp; &nbsp; Trajectum, sectis saucia sparge genis. Iste dolor tuus est: quamquam est & publicus: iste &nbsp; &nbsp; Non obducendi vulneris instar habet. Et dic: Correpti quantum tibi defuit aevi, &nbsp; &nbsp; Splendoris periit tantum, Everarde, mei. [p. 290] </poem> ====XXIX. In funere Jacobi Triglandii.==== <poem> T RIGLANDI, pia te probitas, te lucida virtus &nbsp; &nbsp; Hinc raptum superas jussit adire domos; O mihi dilectos inter dilecte sodales, &nbsp; &nbsp; Primaeva puero Pallade care puer, Care vir, & clari dignissime nominis haeres, &nbsp; &nbsp; Sive erat ingenii, sive erat artis opus. Te praecone sacro florens Ecclesia censu, &nbsp; &nbsp; Te doctore pium sustulit aucta caput. Functe salutiferi stadio vigilace laboris, &nbsp; &nbsp; Dum poteras, casto functe ministerio, Nunc te longa manent operosi praemia cursus, &nbsp; &nbsp; Nunc aeterna pia palma tenenda manu; Et niveae vestes, agnumque sonantia plectra, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque a nullis contemeranda malis. Nunc frueris propiore Deo, quem semper amasti, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nunc tota luce videndus adest. Fortunate operum, quae post suprema sequuntur &nbsp; &nbsp; Fata bonos, Christi lote cruore tui! [p. 291] Salve, sancta anima, aetheriis adscripta maniplis, &nbsp; &nbsp; Terrarumque gravi labe soluta vale. </poem> ====XXX. D. &nbsp; M. Dionysii Witsen s. ==== <poem> H EU immatura Dionysi rapte juventa, &nbsp; &nbsp; Nondum etiam quartam nactus Olympiadem! Flos generis jucunde tui, dilecte Camoenis, &nbsp; &nbsp; Atque olim patriae fama future tuae! Ecce jaces: & praecipiti demersa ruina &nbsp; &nbsp; Illa oris probitas concidit, illa Venus. Spes quoque tecum abiit. lacrimis informis amaris &nbsp; &nbsp; Luctus, & atratum stat Dolor ante torum. Nimirum leve vita bonum est: & dotibus altis &nbsp; &nbsp; Haud umquam longas Fata dedere moras. [p. 292] </poem> ====XXXI. Petri Bernagii memoriae s.==== <poem> P HOEBI medentis priva laus Bernagius, Mortalitatis lege suprema, dedit Terrae parenti terra quod dederat parens, Mentem aetheri resignat unde acceperat: Vir mentis acer, pectus innocens probri, Reique civis haud pigendus publicae, Sophisticarum fortis hostis artium, Moris vetusti qua licet semper tenax. Salvete manes: aetheris salve incola Anima beata. Te sequemur ordine Ut quemque summus evocarit arbiter. Nunc magni amoris testimonium leve Esto haec papyrus, temporis prisci memor: Quam ponit alto sauciatus vulnere BERNAGIANIS MANIBUS BROUKHUSIUS. [p. 293] </poem> ====XXXII. Memoriae Hieronymi Beverningii, urbis Goudanae consulis. ==== <poem> Q UOD patriae poteras, quod civibus, omne dedisti, &nbsp; &nbsp; Magne vir, in patriae commoda nate tuae. Nunc te conspicuae defunctum munere vitae &nbsp; &nbsp; Luget demissis squalida Gouda comis. Fama tamen superest, & spectatissima virtus &nbsp; &nbsp; Erigit en meritis haec monumenta tuis. </poem> ====XXXIII. D. M. reverendissimi celsissimique principis Ferdinandi, Paderbornensis ac Monasteriensis episcopi s. ==== <poem> Hoc tibi Pierides Latiae, Fernande, sepulcrum, &nbsp; &nbsp; Hoc statuit rupta moestus Apollo lyra: Dilectasque hederas & odorae tristia lauri &nbsp; &nbsp; Spargit inexhaustis munera cum lacrimis. [p. 294] Te Pietas, te cana Fides deplorat ademtum; Religio laceris luget & ipsa comis. Te multo confusa vocat Germania planctu: Te vocat e fractis Tibris arundinibus: Atque optant, quae tu patriae Monumenta dedisti, Ut totidem luctus sint Monumenta sui. [p. 295] </poem> ==Jani Broukhusii Silvarum libri duo.== [p. 296: blanco] [p. 297] ===Jani Broukhusii Silvarum liber primus. === ====Psalmus VI.==== <poem> T ANDEM, oro, succurre meo, Rex magne, dolori. Ne saevi, ne tanta animus furietur ab ira, O genitor, quamquam mereor, teque ipse lacesso. Deficio, trepidumque mihi per dura cucurrit {{Versus|5}} Ossa gelu, latebrasque animae timor insidet amens. Quae te longa tenet durum mora? quisve morandi Tantus amor, dum conficior luctuque metuque? Eripe me his, pater alme, malis: per foedera testor, Per bonitatem istam, lapsae succurre saluti. {{Versus|10}} Ecquis apud manes functos tristique sub orco Aut meminisse tui valet, aut laudare tuarum Facta potest manuum? heu quae suspiria moesto Pectore prorumpo! lacrimis, en, omnia circum Nocte madent longa: jam lassis deficit humor {{Versus|15}} Luminibus, tabentque atro praecordia luctu. Sed bene habet. fletus humiles placabilis audit [p. 298] Rex meus, & nostris advertit questibus aurem. Diffugere mali. gaudent justique bonique, Postquam parta quies, & vis sublata nocendi. {{Versus|20}} Vertite terga citi, quotquot pressistis inermem, Neu capiti insultate meo. Deus ultor ab alto Imminet, & scelerum poenas mox exiget omnes. </poem> ====psalmus XLIV.==== <poem> SAEPE ego multa tuae audivi miracula dextrae, &nbsp; &nbsp; O Deus, o nostris non leve robur avis! Quae longaevi olim stupuerunt visa parentes, &nbsp; &nbsp; Cum canerent laudes ad tua facta tuas. {{Versus|5}} Tu valido attonitas fregisti turbine gentes, &nbsp; &nbsp; Ejectas prisci finibus imperii. At stirps Abramidum, serie gavisa nepotum, &nbsp; &nbsp; Florebat fructu semper adaucta novo. Nam neque pugnaci pepererunt ense salutem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fidit brutis viribus ulla manus: Sed tua dextra potens, & vultus lumen amici &nbsp; &nbsp; Ultro etiam populo dat decus omne suo. Quippe animo placuere tuo. nunc, maxime Regum, &nbsp; &nbsp; Nunc ades, & sanctam rite tuere domum. {{Versus|15}} Per te finitimos animosior ibit in hostes &nbsp; &nbsp; Gens tua, praesidii numine firma tui. [p. 299] Per te projectis confusum proteret armis, &nbsp; &nbsp; Si quis sacrilega sumserit arma manu. Non mea me virtus belli spectata periclis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Protegit: umbones nil potuere mei. Me favor ille tuus, me spes defendit inermem, &nbsp; &nbsp; Et numquam duro tempore victa fides. Haec mihi carmen erunt, cum nox nigrantibus umbris, &nbsp; &nbsp; Et cum formoso nascitur ore dies. {{Versus|25}} Hinc tibi caelestes feriet mea barbitus hymnos, &nbsp; &nbsp; Jampridem ad laudes ingeniosa tuas. Nunc autem sacrae postquam succensuit urbi &nbsp; &nbsp; Vis tua, nec nostris flectitur a lacrimis, Fundimur heu miseri, ac duro calcamur ab hoste, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cogimur & turpi vertere terga fuga. Quid mirum? tua pugnantes praesentia turmas &nbsp; &nbsp; Destituit, fortes deseruitque viros. Nunc pars barbaricis servitum Regibus imus; &nbsp; &nbsp; Pars procul hinc duro pellimur exilio. {{Versus|35}} Sacrilegus nostris insultat cladibus hostis; &nbsp; &nbsp; Dum captos alter vendit, & alter emit. Talis oves pastor vicinam acturus ad urbem &nbsp; &nbsp; Sollicitis pretium supputat articulis. Atque aliquis foedo miscens convicia risu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ite, ait, ac vestrum sollicitate Deum. [p. 300] Ah pudet, & fletu rubuerunt lumina longo, &nbsp; &nbsp; Cum populi video tristia fata tui: Cum Regum subiere minae, cum facta cruenti &nbsp; &nbsp; Vindicis, & nostris terra superba malis. {{Versus|45}} Omnia pertulimus, ne te, sanctissime, quisquam &nbsp; &nbsp; Impius oblito deleat ex animo; Foederis aut magni nolit meminisse, tuamque &nbsp; &nbsp; Monte super sacro deseruisse domum: Moerentes quamquam incultis squalemus in oris, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixque patrocinii spes super ulla tui est; Mors ubi despectos atris circumvolat alis, &nbsp; &nbsp; Et Dolor aeratas excubat ante fores. Num patrias stulto migramus pectore leges? &nbsp; &nbsp; Num gaudet vitiis impia vita suis? {{Versus|55}} Ah frustra tete celet perjuria quisquam, &nbsp; &nbsp; Omnia cum justis perspicias oculis. Quid? si sacrilego cultu nos imbuat Assur, &nbsp; &nbsp; Nesciat hoc animi vis metuenda tui? Nunc male tutatis te propter caedimur armis. &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Fumat adhuc nostro sanguine pinguis humus. Ah vigila, Pater, ah vigila: miserere tuorum. &nbsp; &nbsp; Quid condis vultus lumina nocte tui? Per bene te si quid proavi meruere, per illam, &nbsp; &nbsp; Quam saepe in dubiis gens tua sensit opem; [p. 301] {{Versus|65}} Tandem supplicibus, tandem succurrere lapsis &nbsp; &nbsp; Appropera, & celerem da, Pater alme, manum. Si, nisi qui poterit tibi viribus aequus haberi, &nbsp; &nbsp; Nullus amicus erit; nullus amicus erit. <poem> ====Consulatus tertius Joannis Hudde. ==== <poem> TERTIA magnificos illustrat purpura fasces, Huddaee, auspiciisque aperit felicibus annum, Ominibusque bonis facilem promittit Olympum. Ipse, serenato qui ridet ab aethere, Titan Mitigat hibernas meliori sidere luces. Ipsa sibi dissors, & tanto laeta favore, Lenis hiems nulla contristat grandine caelum. Maxime Vir, Legum custos & nobile caeli Depositum, quem nunc Patriae superesse regendae Amstelaque & totis gratatur fluctibus Ya; Diis iterum auspicibus meritos ordiris honores, Assertamque tibi toties iterum asseris Urbem. Illa quidem duro suspirat pressa duello, Obnubens caput, & multo in moerore fatiscit. Sed fore, te rerum imperio fraenisque potito, Sperat, ut exilio revocatam denique Pacem [p. 302] Agnoscant populi, & clauso ferus otia Jano Mars agat. Ecce, novo rorantes nectare pennas Explicat, & pleno promittit Copia cornu Mercesque, lucrumque, & amicum frugibus annum. Jamque adeo terris Pax exoptata reviset Concussum diris misere terroribus orbem, Praetendens oleam, atque oleo devincta capillos. Junget amicitia dextras, odia aspera ubique Sopiet, & sacris affiget postibus arma. Tum Pietas, tum cana Fides, Astraeaque consors, Pestiferam belli rabiem stragesque sereno Numine disjicient ultra & Garamantas & Indos. Prima caput madidum stagnantibus extulit arvis Wavera, pastorumque Deos, Dryadasque, Palenque, Gratatur reduces. Secura ad ovilia Thyrsis Laetus agit pleno distentas ubere matres; Atque ait: Ite meae pars o dulcissima curae, Ite meae pecudes. cum crastina venerit Eos, Mirabor laeti vobiscum gaudia ruris. Vos cythisi pictas depascite gramine ripas: M&#238; Domini officium & virtus spectata periclis Carmen erunt. Illi meritas mea fistula laudes Concinet; expulsis quoniam redduntur ab armis Otia, nec trepidant hostiles pascua turmas. [p. 303] Ille suis salso canentibus aequore campis Gramina restituit, salsumque co&#235;rcuit aequor. Nec jam rauca Thetis pavidos terrebit agrestes Turbine aquae, nec diluviem minitabitur atram. Ille suos dextro tutatus numine fines Rursum luce nova magnam feliciter Urbem Irradiabit, & antiqui decora alta vigoris Solis ad occasum diffundet solis ab ortu. Tuque adeo jam nunc nitidum, Pater Amstela, caelo Tolle caput. posito mitescent omnia ferro: Prosperiusque sibi rerum succedere cursum Sentiet auspiciis Huddaei Consulis Ya. <poem> ====Nais Amstelia ad Joannem Hudde urbis Amstelaedamensis consulem. ==== <poem> HAEC tibi Erythraeo transmissa corallia ponto, Has conchas, viridique nitentes luce lapillos, Et juncos fragiles, purgato Na&#239;s ab amne Ipsa fero manuum, Consul, monumenta mearum. Ipsa fero, patris Oceani non degener olim Progenies, studioque tuo ac solertibus ausis [p. 304] Inter finitimas nunc jam invidiosa sorores. &nbsp; &nbsp; At modo quam foeda insessos caligine vultus Torserat atra Lues, formaeque potentis honorem Squalida vipereo detriverat ore mephitis! Sive soli fuit hic morbus, seu sidere laevo Afflarant dulces caeli contagia ripas. Ipsa meam nuper non agnoscenda per urbem Errabam, casusque meos, mea damna, gemebam Infelix; vix coenoso de gurgite vultus Tollere visa meos, solem vix ausa tueri Decolor, & tristi tantum non livida tabo. Ah quoties sic torpentem, sic astra vocantem Invida, non sicco turbatus lumine vidit Amstela, vicinoque vagantes aggere Nymphae! Ah quoties irata mihi, fatisque, Deisque, Fluminis ipsa mei volui tellure sub ima Mergere moesta caput, pigrosque recondere fluctus! Fecissem quoque; ni trepidantem & multa moventem Ingenii lux illa tui, mens illa Deorum Aemula consiliis, fato eripuisset acerbo. Tu mihi deposito senii squalore vetusti Sumere das vultus hilares, celerique natatu Currere per magnam Nymphis plaudentibus Urbem. Per te non solito jam conspectissima cultu, [p. 305] Urbis amor Consul, communes urbis amores Experior, nitidaque lavo mea moenia lympha. Muneris omne tui est, quod nec stagnantibus ulvis Inficio lucem, nec tetro lurida coeno Exhalem tristes nebulas, virusve timendum Hauriat affectis infelix civis ab undis. Muneris omne tui est, quod sim tibi grata, tuisque Vivat ab auspiciis quaqua mea volvitur unda. Sed neque sola tuo defaecatissima Na&#239;s Censeor officio: Tellus tibi debet, & Aether Purior, & laeti puro jam flumine Soles. </poem> ====In natalem Nicolai Witsen, <i>consulis ac senatoris Amstelaedamensis.</i>==== <poem> C ONSULIS Amstelii natalem dicite, Musae &nbsp; &nbsp; Dicite natalem Consulis Amstelii. Votaque cum nostris felicia jungite votis. &nbsp; &nbsp; Exorant magnos tam pia vota Deos. {{Versus|5}} Ominibus faustis fatales currite fusi, &nbsp; &nbsp; Staminaque aurata ducite plena colo. Ipse sua longum de posteritate mereri &nbsp; &nbsp; Pergat, & aeternis digna gerat titulis. [p. 306] At nos continuos illi gratemur honores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et decus, & meritis praemia digna suis. Privato ipse sui generis laetetur amore, Qui meruit dici PUBLICUS URBIS AMOR. <i>Conscriptum nomine nepotum.</i> </poem> ====Ad eundem. <i>urbis Amstelaedamensis consulem creatum.</i>==== <poem> G RANDE decus patriae, Witsi, quo sospite salvum Amstela se gaudet, gaudet circumfluus Ya, Majoresque agitant augusta ad moenia fluctus, Salve iterum auspiciis felicibus, & modo coeptos {{Versus|Sic pia fata volunt) in longum profer honores. Hoc vovet ipsa tuis Res publica credita curis, Teque sibi patrem, te postulat illa patronum. Hoc aetas vovet omnis, & urbis Curia magnae: At nos praecipue, Consul, tua cura, nepotes, Witsiadum clara deductus origine sanguis. Sic faciat sator ille hominum, sator ille Deorum, Ut te conspicuae fulgentem munere vitae, Urbis amorem altae, communem civibus aram, Quod pueri nunc laetamur, laetemur adulti. <i>Eorundem nomine.</i> [p. 307] </poem> ====Davidis Bergii epigramma.==== <poem> C ARMINIS usque adeo jactaris amore teneri, &nbsp; &nbsp; Broukhusi, ut Musas omnia posse putes. Carmina mane novo cum surgis, carmina sero &nbsp; &nbsp; Sunt tibi, cum cubitum vespere tendis, opus. {{Versus|5}} Haec, quoties vultu Fortuna renidet amico, &nbsp; &nbsp; Te faciunt gemina prosperitate frui. Haec eadem, quoties non cedunt omnia votis, &nbsp; &nbsp; Dicuntur curas attenuare tuas. Ergo age, nunc tacito cum pectus aduritur igne, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carmina cara tui sint medicina mali. </poem> ====Ad Davidem Bergium responsio.==== <poem> FLUMINA carminibus poterat Rhodopeius Orpheus &nbsp; &nbsp; Sistere: carminibus detinuisse feras: Carminibus rigidas deducere montibus ornos: &nbsp; &nbsp; Duraque vocali saxa animare lyra. At vigiles curas & crudi vulnus Amoris &nbsp; &nbsp; Fallere Thr&#235;icii non potuere modi. [p. 308] Me quoque Pieriae, Bergi dilecte, sorores &nbsp; &nbsp; In mediis mersum destituere malis. Proque bono versu suspiria fundere jussit &nbsp; &nbsp; Acer Amor. cantus temperat ille meos. Cede fatigato de pectore, cede Cupido. &nbsp; &nbsp; Quid juvat in manes bella movere meos? Quid cinerem vexare juvat, tabentiaque ossa? &nbsp; &nbsp; Restat enim cinerem praeter & ossa, nihil. Aut si tanta mei sitis est tibi, saeve, doloris, &nbsp; &nbsp; Cogar ut aeterno vivere supplicio: Da saltem propius consumar ab ignibus illis, &nbsp; &nbsp; Quos animas tremulis Phyllidis ex oculis. Da mihi Trajectum, vitreique volumina Mosae: &nbsp; &nbsp; Currat in amplexus da mea vita meos. Non ego formosae detrectem jussa puellae: &nbsp; &nbsp; Non ego me vinclis compedibusque negem. Ah canimus surdo: nec cantibus iste movetur, &nbsp; &nbsp; Cui riget in duro pectore dura silex. Tu mihi, cum precibus flectantur Numina nullis, &nbsp; &nbsp; Quod nequeunt Musae, tu dare, Mosa, potes. [p. 309] </poem> ====Fragmentum ad Theodorum Riickium de nova Taciti editione ab eo procurata. ==== <poem> H ISTORIAE, Rycki, fax o certissima priscae, &nbsp; &nbsp; Quem nihil ex omni temporis orbe latet: Quam bene congestos noctuque diuque labores &nbsp; &nbsp; Promis, & ingenii pignora sacra tui! Ecce redux a Taenariis Cornelius umbris &nbsp; &nbsp; Ardet in amplexus vindicis ire sui. Agnoscit veterem redivivus Consul honorem, &nbsp; &nbsp; Et Latios fasces, laurigerumque decus. Explicat hic nervosa suas facundia vires, &nbsp; &nbsp; Et nil plebejum, nil puerile sapit. Majestas Romana salum complexa solumque &nbsp; &nbsp; De septemgeminis fulminat alta jugis. Nos quoque Cattigenae (nam nos censemur in illis) &nbsp; &nbsp; Fama per annales invidiosa sumus. Omnia in Ausonias ierant provincia leges: &nbsp; &nbsp; Orbis & imperii terminus unus erat. Restabat Latiis pugnax Germania virgis; &nbsp; &nbsp; Sola, sed a Latia non subigenda manu. [p. 310] Liber, & indomito totus suus agmine, Rhenus &nbsp; &nbsp; Ibat in Arctoas praecipitandus aquas. Et quos vitiferi munit fiducia Rheni, &nbsp; &nbsp; Munibant animis Sacra Laresque suis; Et conjux, & pendentes circum ubera nati, &nbsp; &nbsp; Et soror, & fratres, nec leve mater onus. Sensit ab Hercynio nova bella tumescere saltu, &nbsp; &nbsp; Sensit & Hercynias anxia Roma manus. Flevit & Arminii ferales vindicis iras, &nbsp; &nbsp; Signaque cum Varo non reditura suo. Ossa vage disjecta, & honore carentia mortis, &nbsp; &nbsp; Albebant toto per nemora alta solo: Quae tua compositis pietas, Germanice, bustis &nbsp; &nbsp; Legit, & in manes officiosa fuit. </poem> ====Joanni vanden Bempden, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis, et</i> Esterae Elisabethae Tulpiae. ==== <poem> SPES surgens patriae, Bempdi, quo sospite Musae, &nbsp; &nbsp; Cur sibi rem factam polliceantur habent; Quot tibi felices promittunt gaudia curae! &nbsp; &nbsp; Quae tibi foecundus praemia spondet Amor! [p. 311] Tulpia sollicitos incensi pectoris aestus &nbsp; &nbsp; Leniet, officiis jam tua facta tuis. Tulpia, tot matrum tacito suspiria corde, &nbsp; &nbsp; Nobilis eximii Tulpia sanguis Avi. Laeta Cupidineis collucent atria flammis, &nbsp; &nbsp; Et face lustrali candidus adstat Hymen: Pulcer Hymen, genus Uraniae, cui vincula cordi &nbsp; &nbsp; Casta, & connubii foedere certa Venus. Ille tibi multam spondet justo ordine prolem, &nbsp; &nbsp; Qui solus casti semper amoris honos. Ille tibi faustos, Bempdi, bonus augurat annos, &nbsp; &nbsp; Et dandos patriae non sine laude dies. Fallor? an augustum firmavit Jupiter omen, &nbsp; &nbsp; Laetaque concentu signa dedistis aves? </poem> ====Ad Regnerum Stapelium sponsum. ==== <poem> G AUDIA, Stapeli, tibi connubialia Juno &nbsp; &nbsp; Destinat, & sponsis plaudit amicus Hymen. Egit amans Paphiam pro te facundia causam: &nbsp; &nbsp; Audiit, & votis adfuit alma Venus. Illa tibi casti genialia pignora lecti &nbsp; &nbsp; Spondet, & ardoris munera cara tui. [p. 312] Ridet Amor, rident Charites: atque ubere vena &nbsp; &nbsp; Ostentat ditem Copia larga sinum. Gratulor auguriis. sic dent mihi Numina quondam &nbsp; &nbsp; Gratuler ut thalamo gaudia plena tuo. </poem> ====In natalem Rulandi Kinschotii. ==== <poem> M USARUM memoranda dies, qua pacifer Heros &nbsp; &nbsp; Siderei radios hausit & ora Dei, Festa dies Pindo, Pimplae signanda lapillis, &nbsp; &nbsp; Exorere, & laeta candida fronte veni. Te propter sacro resonat Parnasus hiatu, &nbsp; &nbsp; Laurigerumque fremit laetitia omne nemus. Te propter Clarii blandum modulantur olores, &nbsp; &nbsp; Auraque Pierias mulcet odora rosas. Frater & in myrti tremula Kinschotius umbra &nbsp; &nbsp; Argutum tenero pollice pulsat ebur. Salve magne senex, Themidis Phoebique sacerdos &nbsp; &nbsp; Kinschoti, Astraeae cura decora tuae. Salve Pegasidum praesens tutela sororum, &nbsp; &nbsp; Pegasei salve lucida gemma chori. Dii tibi dent faciles (nam sic venerande mereris) &nbsp; &nbsp; Quae poterunt magnos cumque decere Deos. [p. 313] Utque bonis possis longum superesse tuendis, &nbsp; &nbsp; Addant de nostra stamina longa colo. </poem> ====Nuptiis Gulielmi Busii et Elisabethae Lestevenon. ==== <poem> BUSIA progenies, Themidis facunde sacerdos, &nbsp; &nbsp; Jam festiva tibi vincula nectit Amor: Vincula, quae tota bene libertate redemit, &nbsp; &nbsp; Ingenua quisquis novit amare side. Hoc unum deerat patriis post omnia votis, &nbsp; &nbsp; Justus Hymen, thalami pignora, casta Venus. Vicisti, Gulielme: tuis en ardet in ulnis &nbsp; &nbsp; Quae movit flammas Elisabetha tuas. Adspicis ut dulces in te defixit ocellos? &nbsp; &nbsp; Ut modo, dejecto lumine, molle rubet? Haec est virginei non fallax lucta pudoris: &nbsp; &nbsp; Hoc trepidae mentis gaudia limen habent. Eia age, par felix, par nobile, blanda parentum &nbsp; &nbsp; Gloria, concordi vivite uterque toro. Mox date progeniem (Nox & Lucina favete) &nbsp; &nbsp; In qua confusi conspiciantur avi. [p. 314] </poem> ====In nuptias Joannis Clifton, <i>urbi Amstelaedamensi a secretis</i>, et Juliae Valkenier. ==== <poem> AUSPICIIS, Hymenaee, tuis, Junone secunda, &nbsp; &nbsp; Julia Cliftonam ducitur ecce domum: Julia virgineo fax fulgentissima caelo, &nbsp; &nbsp; Prima juventutis gloria, primus amor: Quam pudor, & mores, nulloque modestia fastu &nbsp; &nbsp; Comit, & egregio sanguine dignus honos: Julia non uno deductum Consule nomen, &nbsp; &nbsp; Julia praeclari lucida gemma laris; Digna toro, Cliftone, tuo, pulcerrima consors &nbsp; &nbsp; Nominis, & fati pars pretiosa tui. Ite agedum, socias felici foedere dextras &nbsp; &nbsp; Jungite, concordis vincula fausta domus. Ite pares animis, & dulcia bella movete; &nbsp; &nbsp; Bella quidem solo nomine; pacis opus. Qualia ni vestri movissent ante parentes, &nbsp; &nbsp; Nunc, rogo, nunc, juvenes, vester ubi esset amor? Ludite foecundis amplexibus, unde nepotum &nbsp; &nbsp; Spes nova, & antiqui sanguinis ordo recens. [p. 315] Quid non tam viridi fas sit sperare juventa, &nbsp; &nbsp; Favit ubi dextro numine sponsor Hymen? </poem> ====Ad Hieronymum Gulielmum Snabelium sponsum. ==== <poem> ERGO tuas etiam, Snabeli docte, medullas &nbsp; &nbsp; Non exspectato vulnere fixit Amor? Unaque prae cunctis rapuit virguncula Musis, &nbsp; &nbsp; Certatim Musae quem rapuere novem? Unaque formoso quem ceperat ore Sibylla, &nbsp; &nbsp; Solvere compedibus non potuere novis? Ite procul Musae, quae deseruistis alumnum. &nbsp; &nbsp; Ite: cupidineas neu temerate faces. Rumpite cum calamis vocalia plectra, Sorores. &nbsp; &nbsp; Longe alios calamos arcus Amoris habet. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed fallimur po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vanum genus po&#235;tae. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musaeque, Gratiaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Cypris, & Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et delicatus Hymen, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Una fruuntur umbra, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno lavantur amne, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unum bibunt liquorem, [p. 316] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unam gerunt corollam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec separare fas est &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cupidinem & Dionem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musasque, Gratiasque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos inter errat udus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Odoribus Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen, venustus Hymen, Subnexus croceo molle caput strophio. &nbsp; &nbsp; His tu praesidibus, beate noster, &nbsp; &nbsp; Armatus, teneram simul Sibyllam &nbsp; &nbsp; Arsisti, tenerae simul Sibyllae &nbsp; &nbsp; Pectus mollibus incitare flammis, &nbsp; &nbsp; Mentem dulcibus occupare verbis, &nbsp; &nbsp; Et vincire novo parasti amore. &nbsp; &nbsp; Atqui ni tibi Gratiae faverent, &nbsp; &nbsp; Ni Musas Veneri Cupidinique &nbsp; &nbsp; Junxisses, & amabilem catervam &nbsp; &nbsp; Ferres pectore tecum, & ore ferres; &nbsp; Frustra vocatus Hymen &nbsp; Risisset ad querelas, &nbsp; Risisset ad dolores, &nbsp; Quos inquietus ardor &nbsp; De corde promit imo. &nbsp; Frustra vagos capillos, [p. 317] &nbsp; &nbsp; Et vesculas papillas, &nbsp; &nbsp; Et flammeos ocellos &nbsp; &nbsp; Venustulae Sibyllae; &nbsp; &nbsp; Frustra rosas genarum, &nbsp; &nbsp; Manusque mollicellas, &nbsp; &nbsp; Collumque mollicellum, &nbsp; &nbsp; Et mollicella labra &nbsp; &nbsp; Pulcerrimae Sibyllae, &nbsp; Usque ad sidera, sidera illa summa &nbsp; Ferres carminis arte delicati. Faverunt trepidis mitissima Numina votis, &nbsp; Et tenui, Vinces, murmure dixit Hymen. Dixit Hymen, plausit Hymen: deque fulgenti throno Risibus gaudens Dione suavibusque suaviis (Hac satellitum corona Diva blanda cingitur) Jussit ut tener Cupido cum pari fratrum choro Iret, & Sibyllam amicis allocutionibus Occuparet, ac rigorem pectoris feroculi Frangeret remollientis Gratiae fiducia; Quo Snabelianus ardor, ardor ille maximus, Ardor ille non domandus, mollius quiesceret Inque Virginis papillis, inque blandis osculis. Nam Snabelium Dione corde sic amat suo, Ceu Snabelius Sibyllam, ceu Sibylla Gratias. [p. 318] &nbsp; &nbsp; Ibat Amor, dulci circum comitante Leporum Agmine, qu&#238;s Paphiae velabant tempora myrti: Eque rosis violisque levem gestans calathiscum Pasith&#235;e tremulas udis de roribus herbas, Alma Dei nutrix, tenero pede proculcabat. Illum autem, dum maternas incogitat artes, Blanditiasque jocosque serit, tenuesque susurros, Atque oculis hinc inde natantibus oscula captat, Oscula mellito novies infecta veneno, Non intellecta suscepit fraude Sibylla. Aestuat infelix: nec quid tamen aestuet audet Dicere. virgineum cohibet lex dura pudorem. Snabeliique sui jam non ignara dolorum Mente fovet tacita, modo quos conceperat, ignes. Risit Amor dulces domito sub corde furores: Risit Amor: blandumque vagi risere Lepores: Et nunc Snabelio, nunc applausere Sibyllae. &nbsp; &nbsp; Talis in arenti Na&#239;adum thalamo, Cui gravis incubuit sitienti Syrius astro, &nbsp; &nbsp; Et Boreae validis spiritus halitibus, Flamma vorax graciles avido metit igne myricas: &nbsp; &nbsp; Quam circum raptis diffugiunt pharetris Nymphaeque, Satyrique, atque omnis rustica pubes &nbsp; &nbsp; Attonitis stragem prospiciunt oculis. [p. 319] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelio Sibylla in uno, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Uno in Snabelio Sibylla castos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Omnes possidet omnium calores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quotquot Snabelii fuere voti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rivales cupidique fervidique. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nunc Snabelius suam Sibyllam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mavult quam Veneresque Gratiasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Se totam cui, quanta quantacumque est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Indulsit Venus, & decens Venustas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et totus chorus ipse Gratiarum. Fortunati ambo, quorum per mutua crescit Vulnera dulcis amor, lususque, & casta voluptas. Vivite concordes animae, & volventibus annis Pignore foecundam crebro renovate juventam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In cujus ore ludat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Confusus ille sanguis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vestrum utriusque sanguis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Referatque mox parentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelium Sibylla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Snabelius Sibyllam. [p. 320] </poem> ====Ad Theodorum Jansonium Almelovenium, <i>cum eloquentiae, historiarum, ac Graecae linguae professionem in Academia Harderovicena auspicaretur.</i>==== <poem> P HOEBI utriusque cultor, atque Virginum Mystes sororum, care Jansoni, meis Ecquid carere sustinebis plausibus? Te docta Pallas, illa praeses artium Facunda, te perita temporum Dea Ostendet olim postfuturis gentibus Apollinaris haud egenum adoreae. Testis mearum Gelricae fervor scholae Sententiarum; testis illa, quam vides, Palladia pubes, patriae fulcrum rei, Et spes opima Musici certaminis. Tu mactus esto praemio laudis novo, Novoque honore, quem perennet arbiter Pulcri laboris Phoebus & novem Deae. [p. 321] </poem> ====In nuptias Francisci Burmanni et Elisabethae Thierens. ==== <poem> E CQUID te vidui capiunt, Francisce, cubilis &nbsp; &nbsp; Taedia, nec sterilem jam tibi ferre moram est? O bene, quod cives patriae, quod pignora genti &nbsp; &nbsp; Legitimo spondet foedere junctus amor! O bene, quod fastus jam nunc exuta priores &nbsp; &nbsp; Ibit in amplexus Elisabetha tuos. Felices animae, fortunatissima nupti &nbsp; &nbsp; Pectora, quos sancta lampade lustrat Amor; Vivite, & annosae memores fulcite senectae &nbsp; &nbsp; Burmannam longa posteritate domum. Vivite felices animae: tuque aurea virgo, &nbsp; &nbsp; Indue deposita virginitate nurum. Disce verecundi genialia foedera lecti: &nbsp; &nbsp; Hic quoque Fas habitat, hic Decus, atque Pudor. Mater eris. rubor ecce genas, rubor ora notavit. &nbsp; &nbsp; En iterum dico, blandula: Mater eris. [p. 322] </poem> ====In natalem Joannis Jacotii. ==== <poem> QUID tibi, Jane, fuit gelidae cum sidere brumae, Digne vel in mediis Jane habitare rosis? Non tibi sunt duri mores, non horrida virtus; Nec riget in miti pectore dura silex. Debueras nasci Maji genialibus auris; Debueras blandi Veris honore frui; Floribus ut primos dulci cum carmine canos Ornaret tepidi Veris amoena manus. Nunc tibi serta damus Latii de culmine Pindi Lecta, sed a Genio non aliena tuo. Illa tibi seris quodcumque accesserit annis Perpetuum longa prosperitate vovent. Illa tibi, quod tu non abnuis ipse, precantur In multa ut vivas posteritate senex. </poem> ====In librum de interpretatione Joannis de Raei ==== <poem> QUISQUIS severa lege Disciplinarum Augusta sacra mente non levi tractas; [p. 323] Effugere par est inscientiam vulgi, Ut docta dicta sedulae Vetustatis Examine aequo censor aequus expendas, Neu musteis abductus atque heri natis Inanitate proluas capax pectus. Ergo Pelasga quae reliquit ubertas, Autumnitasque Palladis Palatinae Animi sagacis instruant penu largum: Priusque multo te labore Romanus Fingat Palaemon, negligentiae custos, Quam tu serenae sacra templa Doctrinae Irrumpis audax, impudentiae mystes. Frustra docere postulat, docet frustra, Quicumque sensa corticemque verborum Confundit excors, ac sibi canit soli. Rides, sophista, pallioque praetexis Sapiente culpam? Rajus ecce te, Rajus Vim veritatis edocebit abstrusae Interpretandi doctor omnium primus, Qui posterorum publicae satus frugi Amplas recludens ingen&#238; facultates Varie cohortes dissipavit errantum, Verique lucem ferre cogit invitum. [p. 324] </poem> ====In Phaedri Fabellas vernaculo metro expressas a Davide Hoogstratano.==== <poem> QUOD fabulator Attico Phaedrus stylo Vitae excitavit utile proscaenium, Severa sensa dulcibus velans jocis, Tuos in usus, Belga, vestitu novo Aperit decentis artifex linguae faber. Haec est vetustae priva dos prudentiae, Ubi ferarum ficta per commercia Contra ferocis impetus caecos Herae Munitur alti firmitudo pectoris, Excipere docta lubricas rerum vices, Et se pati parata, nec frustra queri. Hic callidorum turpitudinem vafram Sagax inani nudat arte simius. Hic ille tardus, onere sub duro gemens, Bipedes asellos ducit exemplo suo Ad aequitatem mentis, & ferociter Recalcitrantum ridet elusas minas, Hic vulpis illa rufa, fraudium penus, Docet cavendos mente tecta subdolos. [p. 325] ?? Hic se propinat risui legentium Furtiva nudi Graculi protervitas; Quem res in alvum mersa, spesque debilis Inopi senectae tradit, & probro gravi. Haec est imago moris humani capax, Speculumque vitae, fallere & falli rude. At tu, diserte, cujus illustris labor Orbem Batavum cive ditavit novo, Virtute macte, macte lauru patria, Utriusque Musae notus & vetus cliens. Vos invidentum natio, saecli pudor, Plorate vappae, notis obscurum genus. </poem> ====Honori et meritis Philippi Molivii vander Noot, supremos in utroque jure honores capessentis. ==== <poem> V IRTUTIS altae semitam capessenti Dat ipsa praesens testimonium virtus, Foecunda laudum, nominis sui merces, Nec literatis in laboribus parca, Ubi calle recto quaeritur decor veri. Tibi laboris, o Philippe, nocturni, Tibi diurnae diligentiae curas [p. 326] Cum luculento nunc honore compensat Custos decorae docta gloriae Virtus. Grator merenti. mox tribunal Astraeae Vocat patronum, res forensis exspectat Longas secantem litium molestarum, Reo volente, diligenter ambages. Macte hoc honore praemioque sudorum: Sed & priorum deperire languore Florem laborum, ni laboribus porro Novis adurges, nominis, rei, famae Incuriosus saepe cogita tecum. [p. 327] </poem> ===Jani Broukhusii Silvarum liber secundus. === ====Ad regem Galliae <i>post propugnacula Arausionis diruta.</i>==== <poem> I NCLITE REX, cujus nutum Fortuna veretur, &nbsp; &nbsp; Victor in Eois, victor in Hesperiis; Exuit, en, dubias tibi jam Victoria pennas, &nbsp; &nbsp; Inque tuo gaudet se stabilire sinu. {{Versus|5}} Porrigit attritos supplex Europa lacertos, &nbsp; &nbsp; Illa tua toties facta cruenta manu. Non deerat meritis laus invidiosa tropaeis, &nbsp; &nbsp; Quae Genio debet Phoebus uterque tuo: Celsa sed Auriaci stant propugnacula muri. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Haec radios hebetant, Sol generose, tuos. Disjice magnanima pugnacia moenia dextra; &nbsp; &nbsp; Sentiat ultorem plebs male sana suum. Digna tuis animis, digna est victricibus armis. &nbsp; &nbsp; Accedat titulis haec quoque fama tuis. [p. 328] {{Versus|15}} Et Dionysiaci ne sint monumenta doloris, &nbsp; &nbsp; Fac doleat clades impia terra novas. Debent assertae tibi Religionis honores. &nbsp; &nbsp; Defuit historiae pars ea sola tuae. </poem> ====In Gallos. ==== <poem> N ON satis est, orbem flammis delere cruentis, &nbsp; &nbsp; Et rerum summas praecipitare colos: Haeredem ternis falsum supponere sceptris; &nbsp; &nbsp; Auriaco infami fraude parare necem; {{Versus|5}} Bistonii Muhamedis opes opponere Christo; &nbsp; &nbsp; Nec Vaticani tela timere Patris; Gaetuli fruges emendicare tyranni, &nbsp; &nbsp; Dum negat humanam terra polusque dapem. Ecce etiam ingeniis indicis, Gallia, bellum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sacra vetustatis nec tibi scripta placent. Perfida gens, inimica Deo, rerum omnium Erynnis, &nbsp; &nbsp; Tuta veneficiis criminibusque domus, Scarronis miseri miserum post fata piaclum, &nbsp; &nbsp; Foeda voluptatum victima, tota lues, {{Versus|15}} Naturae pudor humanae, meta ultima recti, &nbsp; &nbsp; In qua nec tuto degeret ipse Dolus: Rumpere gens homicida, soli fax dira salique; &nbsp; &nbsp; Desine non meritum conscelerare diem. [p. 329] Ut rumpare, dabit sterili justa ubere Tellus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Quamque velis nobis incutere, aegra Fames. </poem> ====In principis Arausicani <i>expeditionem Britannicam a ventis disturbatam po&#235;tae Galli</i> epigramma. ==== <poem> BELLA movet socero gener impius: inque Parentis Germanum vertit perfidus arma nepos. Conditur innumeris substratum navibus aequor; Et denso classis milite pressa gemit. Jamque animo exuvias, & opimi praemia regni Sceptraque cognato sanguine tincta rapit. Demens, qui superos audet sperare secundos, Ac tantum credit posse juvare nefas! Ecce ultor sese adverso sert cardine ventus, Sacrilegasque serit justa procella rates. Pars tumidis hauritur aquis, pars haeret arenis, Aut moesto in portus cum duce fracta redit. I nunc, & sociis conside, superbe, Batavis: Pugnant pro socero pontus & aura tuo. [p. 330] </poem> ====Responsio <i>ad superius epigramma.</i> ==== <poem> CLASSE virisque potens oppressam ac multa gementem &nbsp; &nbsp; Albionem magnus vindicat Auriacus. Scilicet obruerant populos non debitus haeres, &nbsp; &nbsp; Et Lojoleae crimina perfidiae. At mala nescio quis ferali gutture bubo &nbsp; &nbsp; In mediis ululat carmina Parisiis. Insuetoque repens afflatus numine mergit &nbsp; &nbsp; Sacrilegasque rates, sacrilegumque ducem: Omniaque, in Celtas quondam accipienda superbos, &nbsp; &nbsp; Vulturis impasti more modoque facit. Jamque ad vicinas illisa cadavera cautes &nbsp; &nbsp; Spe vorat: hac una parte po&#235;ta fuit. Interea validis animosi flatibus Euri &nbsp; &nbsp; Pignora divinae certa fuere manus. Ecce, volant Batavae tutis in fluctibus alni, &nbsp; &nbsp; Et terram intrepido sub pede miles habet. Desine jam foedi, volucrum foedissime, cantus: &nbsp; &nbsp; Non nisi funeribus convenit iste tuis. Nonne pudet caelum votis pulsare cruentis, &nbsp; &nbsp; Et furiis caecae religionis agi? [p. 331] Nonne piget patriae vanum levitatis? habemus &nbsp; &nbsp; Majorem ventis, quam tibi, Galle, fidem. </poem> ====in Jesuitas Gallos. ==== <poem> JURE times Regi, faex Lojolea, Britanno, &nbsp; &nbsp; Corruat Auriaca ne ferus iste manu. Exutos castris clades Dionysia Gallos &nbsp; &nbsp; Hoc docuit, belli meta cruenta tui. </poem> ====In mortem Regis Gulielmi <i>falso a Gallis nunciatam.</i> ==== <poem> DICITE Io, Celtae, ter Io nunc dicite, Celtae: &nbsp; &nbsp; Et date laetitiae conscia signa novae. Plaudite, Parisii: periit Gulielmus; Iernen &nbsp; &nbsp; Dum subigit, victo victor ab hoste cadit. Adfuso periit per vulnera nigra veneno: &nbsp; &nbsp; Successumque artes nunc habuere suum. Talia Sequanici cecinit faex barbara vulgi, &nbsp; &nbsp; Et cum faece novi regia celsa Jovis. Hoc velit Eurystheus, velit hoc Germanica Juno<ref>la Reine de St.Germain </ref>; &nbsp; &nbsp; Laetaque in Auriaca clade sit ista domus. [p. 332] At non ille velit, caelo qui justus ab alto &nbsp; &nbsp; Aeterna humanas temperat arte vices. Tene, decus Regum, voto petiere cruento, &nbsp; &nbsp; Qui tibi nil, praeter vota, quod obstet, habent? Tene, sacer vindex Legum, tene arbiter aequi, &nbsp; &nbsp; Perdere sacrilegae sustinuere manus? Hosne dedit flatus virtus Lausunia, Galli? &nbsp; &nbsp; Hos pavor Hyberni militis ille dedit? Dii melius: causa victus, nunc victus & armis, &nbsp; &nbsp; Terga fugax justo vertit, & arma, metu. Excipe bis profugos mitis, Lodoice, clientes: &nbsp; &nbsp; Auxilium miseris tu super unus eras. Flagitat hoc Regina parens, hoc Regius infans; &nbsp; &nbsp; Conjugis haec casu tristior, ille patris. Tot modo sceptrorum miser & male subditus haeres &nbsp; &nbsp; Deplorat fati ferrea fila sui. Astraque vagitu testatus conscia longo &nbsp; &nbsp; Mallet in obscura delituisse casa. Mallet ab uberibus rubrae pendere supinus &nbsp; &nbsp; Phyllidis, & dulci rure quiete frui. En cui debetur triplicis fortuna coronae: &nbsp; &nbsp; En cui regnorum publica fata trium! Ille tamen, quocumque etiam de sanguine cretus, &nbsp; &nbsp; Promeruit lacrimas elicuitque tuas: [p. 333] Quod neque flammatus ripam per utramque Mosella, &nbsp; &nbsp; Nec Nicer, aut Rheni tota gementis aqua: Quod neque vastatae, quaqua patet, area Spirae: &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: Nec Myrtilleti bustum, & feralis imago, &nbsp; &nbsp; Illa quidem Gnati tuta favore tui; Flandria nec latis exhausta cremataque campis; &nbsp; &nbsp; Quaeque fera toties aequora caede rubent. Quis credat? tangunt altam mortalia mentem, &nbsp; &nbsp; Et puer ignoti nobile ventris onus. Nunc etiam tetigit mendaci funere Fama, &nbsp; &nbsp; Tam non sperati nuntia Fama boni. Et tamen ille tuus Hostis valet, & tuus ille &nbsp; &nbsp; Terror in adversas it, velut ante, manus. Cernis, ut ignavo nequeas prosternere voto &nbsp; &nbsp; Quem cladem regnis deligis ipse tuis? Cernis, ut huic impar Venus est Lausunia Marti? &nbsp; &nbsp; Eventum fastus disce timere tui. [p. 334] </poem> ====Ad regem Gulielmum.==== <poem> MAJOR Alexandro Princeps, & Caesare major, &nbsp; &nbsp; Ara parum faustis unica temporibus: Cum tua tot Clarii celebrent miracula cycni, &nbsp; &nbsp; Lasset & ingenuas Fama benigna manus; Quid gemini faciunt ad Martia sacra latrones? &nbsp; &nbsp; Quid pro te Cacus alter, & alter, agent? Debueras certe, Rex invictissime, poni &nbsp; &nbsp; Non nisi Lysippo, non nisi Praxiteli. Debueras sacri clarescere voce Maronis: &nbsp; &nbsp; Te sibi materiem vellet & ipse Maro. Nunc tua deteritur operosis gloria nugis, &nbsp; &nbsp; Et premit infelix nomina tanta labor. Sordet in inscriptis majestas Regia tignis: &nbsp; &nbsp; Insulsoque tumet barbara Musa sono. Cur non, cum monstris constet tibi fama subactis, &nbsp; &nbsp; Proscribis terris haec duo monstra tuis? [p. 335] </poem> ====Ad urbem Trajectum. ==== <poem> INCLITA Pieridum sedes, & amoena, Dearum, &nbsp; &nbsp; Trajectum, nostri pulcer ocelle soli; Quam Themis, & Mavors, & eum genetrice Cupido &nbsp; &nbsp; Incolit, & patrio quae capite orta Dea est; Quid tibi nunc animi credam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Dum tua Mattiaci jugera Thraces arant? Jugera Castaliis calcata sororibus olim, &nbsp; &nbsp; Castaliae, quaeso, gloria gentis ubi est? Arent Pimplaei latices: pro dulcibus undis &nbsp; &nbsp; Jam novus aequoreas dat tibi Boyus aquas. Nec Boyus tamen ille satis, nisi quatenus audax &nbsp; &nbsp; Sustinet Aonii jus temerare chori. Barbarus ignotis fundit convicia verbis, &nbsp; &nbsp; Et sibi subtili cum ratione sapit. Barbarus ignota fundit mala carmina lingua, &nbsp; &nbsp; Nec versus numero, sed ratione, facit. Quae tamen ista Dea est Ratio? nova dicitur esse, &nbsp; &nbsp; Et nova per veteres orgia ferre scholas. Nil opus est priscis. priscis erit aptius uti, &nbsp; &nbsp; Si quando Latio scribere more sedet: [p. 336] Apta theatrali nova sunt spectacula pompae; &nbsp; &nbsp; Et nigros habitus mens quoque nigra decet. Sufficit, immunda quidvis effundere bucca; &nbsp; &nbsp; Sufficit, obscuros mente referre viros: Et nova ad attonitum proferre oracla popellum, &nbsp; &nbsp; Verbaque sacrato digna supercilio. Mater ubi es? pia mater ubi es? quae tristis Erinnys &nbsp; &nbsp; Quae furit in placido vipera saeva sinu? Talia tu numquam producere monstra solebas, &nbsp; &nbsp; Mitis, & a caeli blanda favore tui. Talia tu numquam mirari scripta solebas, &nbsp; &nbsp; Docta, nec ad Clarias rustica facta Deas. Non hic Hippotades, non hic furit Amphitrite: &nbsp; &nbsp; Pax colit, & dulci Pace beatus Amor. Nobilibus tibi crevit honos & gloria chartis: &nbsp; &nbsp; Elue de chartis nomina foeda tuis. Quo tibi degeneres animae? quo spurca librorum &nbsp; &nbsp; Pernicies, titulis insidiosa tuis? Invisum nomen Musis, inamabile Phoebo, &nbsp; &nbsp; Exige, & antiquum fac tueare decus. Nec te decipiat sapientis gloria barbae. &nbsp; &nbsp; Non facit ad genium barbara barba tuum. [p. 337] </poem> ====In scholarcham carminificem. ==== <poem> VIVERET Ausoniis castus cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Dicta fuit Grajo nomine SCHOLA brevis. At nunc barbaricis vivit cum legibus orbis, &nbsp; &nbsp; Omnibus indoctis longa futura SCHOLA est. O proceres, miseris pestem defendite Musis: &nbsp; &nbsp; Hic Belgae media vivimus Arcadia. </poem> ====Ad illustrem carminis sui vindicem, po&#234;tam ignotum & ignobilem. ==== <poem> ULTRAJECTINAE Vindex generose Minervae, Et procerum Vindex, sed minus ipse tuus; Quas tibi pro meritis grates Academia reddet? &nbsp; &nbsp; Quas reddent Proceres, noster Homere, tibi? Non ita Parmensi stridebat Cassius ore; &nbsp; &nbsp; Cassius ingenio proximus ille tuo. Gaude, Roma, graves bellorum oblita ruinas; &nbsp; &nbsp; Trajecti Gotico nunc potes ore loqui. Non est quod Bavii doleas periisse lepores: &nbsp; &nbsp; Non est cur Maev&#238; nobile vivat opus. Maevius iste facit nova carmina. pascite taurum. &nbsp; &nbsp; Carmina, Dii superi! Maevius iste facit: [p. 338] Carmina, quae caelo possint deducere Lunam; &nbsp; &nbsp; Fluminis irati quae retinere vias; Carmina, qu&#238;s Circe socios mutaret Ulyxei, &nbsp; &nbsp; Si scirent socii verba Latina loqui. Adde quod has artes non noverat ipse Palaemon, &nbsp; &nbsp; Et genera & voces aedificare novas; Et mutare pedum numeros, & tempora metri, &nbsp; &nbsp; Atque novam prorsus condere Grammaticam. Adde quod horribili proclamat voce Tribunus: &nbsp; &nbsp; MUSA, MANUM FERULAE SUBTRAHE GRAMMATICAE. Adde & inexhausto quod vena superba veneno est; &nbsp; &nbsp; Nec maledicendi gloria visa levis. Vapulat Amstelia vates eductus in umbra, &nbsp; &nbsp; Nil praeter Graj&#251;m doctus amare Sophos. Vapulat, & frustra rationes conjicit, unde &nbsp; &nbsp; Non intellecto vulnus ab hoste ferat. Hoc tu, Roma, tuos solare Catone dolores, &nbsp; &nbsp; Amissos veterum nec meditare jocos. Carmine tot clades qui compensavit in uno, &nbsp; &nbsp; Dignus erat medio saxeus esse foro: Aut Tiburtinis custos ficulneus hortis &nbsp; &nbsp; Stare, malas cantu qui male perdat aves. [p. 339] </poem> ====In pessimum po&#235;tastrum.==== <poem> U RBANISSIME quot fuere vatum, Latinissime quot fuere vatum, Oppletissime ruris inficeti, Cacatorum epigrammatum patrone, Doctor prodigiose syllabarum, Obscurissime Vir, po&#235;ta princeps, Quid pro tot meritis tibi inprecabor? Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Qu&#238;s tu largiter, ut soles amicos, Anitergia futilesque chartas, Sed castis manibus tamen, dedisti. Quid Musae tibi quid dabunt Latinae? Vossii Grammaticam, librosque Scoppii. </poem> ====Ad Cajum, <i>qui vocem</i> aether <i>fecit neutrius generis.</i> ==== <poem> AETHERIO cognata polo Mens enthea Caji, &nbsp; &nbsp; Cur tibi majestas numinis hujus abest? Masculus Ausoniis qui tempestatibus Aether &nbsp; &nbsp; Saepe mari sonitu mascula signa dabat, [p. 340] Quem Rerum Patrem dixit pater Ennius, Aether &nbsp; &nbsp; Jam nunc primaevum perdidit, ecce, secus. Iste tuus fungus, solus SUBLIMIA TRANANS &nbsp; &nbsp; AETHERA, qui recta cum ratione furit, Eunuchum nulla fecit ratione, facitque, &nbsp; &nbsp; Aethera; nec testes nunc habet ille suos. Pro quibus officiis, Mens dia, paciscere mecum &nbsp; &nbsp; Detur ut officium parve minusve tibi: Ut tu tam foedo de carcere libera migres, &nbsp; &nbsp; Cajus ut aetherias, te sine, pascat aves. </poem> ====In Vacerram. ==== <poem> LIVIDE, vane, ferox, & vix dicende Vacerra &nbsp; &nbsp; Inter bonorum nomina; Opprobrium Musarum, alieni rosor honoris &nbsp; &nbsp; Illiteratis literis, Quas legisse semel, poenae satis esse videtur &nbsp; &nbsp; Pro quolibet piaculo; Pernicies miseris inclementissima chartis; &nbsp; &nbsp; Amoenitatum carnifex; Ultime Mysorum, patriis truculentior undis, &nbsp; &nbsp; Linguae tyranne Romulae; [p. 341] Quid primum, quid deinde canam? nam promere certum est &nbsp; &nbsp; Quae meruit indoles tua. Si tamen ingenuis fas est committere Musis &nbsp; &nbsp; Labem pudendi nominis, Pestiferam labem, nulla virtute redemtam, &nbsp; &nbsp; Languentis ulcus saeculi. </poem> ====In largitionibus regiis praecipuae formae nomisma poscit Vacerra. ==== <poem> PRAECIPUAE poscit formae Regale nomisma &nbsp; &nbsp; Notus ab affaniis ille Vacerra suis: Notus ab immundae lutulento fornice buccae, &nbsp; &nbsp; Rixarum cupido notus ab ingenio. Quid, si quis clavum donet restemque furenti? &nbsp; &nbsp; Ad tales faciunt talia dona manus. [p. 342] </poem> ====Neget quis praemia laudi? Vindiciae secundum Joannem Despauterium datae. ==== <poem> IAMBE noster, sive tarde, seu celer, Iambe noster, ecquid hoc negotii est? Ten&#146; bliteus iste, ten&#146; miser tenebrio, Latinitatis architectus Goticae, Inpune sic delumbet, ac truncet pede? Inpune verba de cloaca sublegens, Infecta tabe, plena pestilentiae, Florem Latinae deterat facundiae? Et exteris nunc Belga sit derisui Unius atrum propter Ajacis scelus? Iambe noster, haec videbis & feres? At non olentis putidum Maev&#238; caput Deseruit olim vindicis cycni furor. Prodi, Poeta, Maevii verum genus, Prodi, Poeta, saeculi stupor tui. Quid attinebat merce tam commictili Spurcare chartas? quidve Musas virgines, Inelegantis more vulgi, ad tibiam [p. 343] Docere motus, praecinente Marsya? Non de tabernis sumta, non plebis lepos, Satis decebunt regii cultum throni. Sed nec cuivis subuloni in compitis Dat calceandos Liber intonsus pedes, Neque ad subulcos hospitantur Gratiae, Nec rure gaudet Artium urbanus chorus. Et qui P&#246;etas vividus animat calor Claudi recusat, ignis in modum vagi, Inertis intra mucidos cordis specus. Tu plumbeorum fons benigne versuum, Tu de Menalcis, deque Thyrsidum grege Pulcre mereris, temporisque Chaerilus Nostri, strepente fistula surdum melos Perdens, Latinum territas Apollinem; Tibi virente carduo spectabilem Nectit coronam ventruosa Thestylis. Tibi, relictis Arcadum procul jugis, Aurita pubes tollit indomitum caput. Tuum rudentis murmur, ac graves tonos Hirsuta discunt quercuum cacumina, Et garrula altis reddit Echo vallibus. Circum capella saltat, ac brevi pede Infirmus haedus molle succutit latus. [p. 344] O efficaces tibiae tuae modos! Venusta docti carminis spectacula! At Musa tristis, nemore pulsa de suo, It exsulatum, nec minore cum sono Amata linquit arva, quam Custos prius Hortorum atroces horruit sagae minas, Ubi Esquilinas inter alites Dei Canidia dira fissilem solvit natem. </poem> ====In Vacerram <i>semipo&#235;tastrum barbarum.</i> ==== <poem> ROMANAE scabies linguae, teterrima Pindi &nbsp; &nbsp; Pestis, Apollineo fama pudenda choro, Quid tibi cum Latiis, edentule morio, Musis? &nbsp; &nbsp; Quid cum Romano carmine, inepte, tibi? Nec prodesse bonus, nec delectare legentem, &nbsp; &nbsp; Dic, rogo, quid facies? quis tuus usus erit? Et tamen est aliquis: nam cogor vera fateri, &nbsp; &nbsp; Quamvis tergendas det tibi nemo nates. Rodebant avidi nuper tua carmina mures; &nbsp; &nbsp; Omnis turba malis interiere modis. Quin & vicino steterat quae noctua tigno, &nbsp; &nbsp; Te rudente, gravi procidit icta sono. [p. 345] Ipsa etiam Regina, sacro male tacta libello, &nbsp; &nbsp; Quae semel occiderat, bis modo visa mori est. BONUM. FACTUM. NE. QUIS. BARBARIS. VIAM IN. PARNASUM. MONSTRARE. VELIT </poem> ====Vacerra lyristes. ==== <poem> POST delumbatis inflictum vulnus Iambis, &nbsp; &nbsp; Ruptaque crudeli turpiter ora manu: Post manes Smetii pulsatos, post mala verba, &nbsp; &nbsp; Quae nec Nizolius, nec Calepinus habet; Ecce iterum irato ructatus Apolline versus &nbsp; &nbsp; Concacat Ausonias iste Vacerra fides. O pudor, o sordes, o monstrificabile carmen! &nbsp; &nbsp; O numquam Latio cognita lingua foro! O caput Anticyra numquam medicabile tota, &nbsp; &nbsp; Et frustra dandi dedecus hellebori! Ergone te toties Regina peribit inulto? &nbsp; &nbsp; Ten&#146; vivo toties cogitur illa mori? Parce pios cineres & sancta revellere busta. &nbsp; &nbsp; Quae nocuit nulli, vapulet umbra tibi? Hic unus modus est, hic unus; crede, Vacerra; &nbsp; &nbsp; Ut cubet in molli functa quiete; sile. [p. 346] </poem> ====&#927;&#925;&#927;&#931; &#913;&#933;&#932;&#927;&#923;&#933;&#929;&#921;&#918;&#937;&#925;.==== <poem> A UDEBIS ergo, nec teneat pudor, Horatianam tangere barbiton? &nbsp; &nbsp; Audebis insano paventes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmine contemerare chartas? {{Versus|5}} O nec paterno mitior aequore, Tumultuosi nec grege Nerei &nbsp; &nbsp; Vacerra, qui toto fugaces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Creber agas Helicone Musas, Phoebumque raucis tundere naeniis. {{Versus|10}} Non erubescas, durus in hostico &nbsp; &nbsp; Tropaea suspensasque palmas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Figere magnifici triumphi. Te, Victor, anteit victa Latinitas, Crines revulsos, & lacerum caput &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Foedata coeno; nec Leporum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agmen abest, facilesque Versus. Te Valla, & omnis turba Palaemonum, Detonsa, scissis sordida paenulis: &nbsp; &nbsp; Te Vossius, te acer Scioppus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} In manicis gravibusque ferri Vinclis, tremiscunt immiserabilem; Injurioso ne pede proteras [p. 347] &nbsp; &nbsp; Gentem subactam, neu superbus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reliquias crucies Latinas. {{Versus|25}} At Smetiorum pon&#232; volumina Calcantur atro lurida pulvere, & &nbsp; &nbsp; Quaecumque Parnaso reliquit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ravisius monumenta Textor. Vacerra, linguae clara Pharus novae, {{Versus|30}} Vacerra, Divae Barbariae ferax &nbsp; &nbsp; Interpres, & vatum priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non sine Diis animosus ultor; Jam jam potentum desine carminum; Fatiscit omnis regia Romuli &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Concussa, & exsanguis refugit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum sociis Ciceronis umbra. Tali in remotis murmure vallibus Lunae rubentis cornua Thessalae &nbsp; &nbsp; Fregere matres, & venenis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sollicitas habuere mentes. [p. 348] </poem> ====DEVICTO. APOLLINE FUSIS. FUGATIS. CAESIS. SORORIBUS C. VACERRA H. M. S. F==== <poem> Q UI tot in Errores sumtis feliciter armis &nbsp; &nbsp; Victor IO magna voce TRIUMPHE canit, Haec sibi de Latio, post multa pericula, Phoebo &nbsp; &nbsp; Erexit patriis alta tropaea jugis. SODALITAS. GROBIANORUM AERE. COLLATO. P </poem> ====Vacerra Aristarchus. ==== <poem> P RIME po&#235;tarum, doctorum prime, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Grande juventutis cymbalon aequoreae; Quod mundum meliora doces, vatemque refingis, &nbsp; &nbsp; Cui nimis heu! Pindi somnia vana placent, {{Versus|5}} Gratia debetur tibi magna, neque excidet aevo &nbsp; &nbsp; Libertas animi calliditasque tui. Verum quis catulos aliter prolemque Molossam, &nbsp; &nbsp; Inmundos aliter nescit olere sues? [p. 349] </poem> ====Ad Vacerram.==== <poem> V ATIBUS e sacris quis te neget esse, Vacerra, &nbsp; &nbsp; Cum sis non uno teste, Vacerra, sacer? </poem> ====Ad eundem.==== <poem> Q UOD sis historicus, quod vates, atque sophista, &nbsp; &nbsp; Quod doctor; peream, si bonus esse potes. </poem> ====In natalem XLVI. Frederici&nbsp; I. Augustissimi Borussiae regis.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====In Frederici Gulielm I Magni electoris Brandeburgici statuam equestrem. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====In quendam, qui in publice habita oratione modulum syllabarum in vocibus Epictetus & Euphrates corruperat.==== <poem> N OMEN EPICTETO est: sed dicar EPICTETUS olim, &nbsp; &nbsp; Roma ubi Romano desiit ore loqui. Sic etiam EUPHRATES (quid non mutabitis anni?) &nbsp; &nbsp; Incipiet positis EUPHRATES esse moris. </poem> ====In alium ejusdem farinae.==== <poem> V ERBA DO qui nuper cecinit Gaetulus Apollo, &nbsp; &nbsp; Et FERIAS nuper jusserat esse breves. Pridem ingens opicas foedabat MACULA chartas. &nbsp; &nbsp; Ah cur fullonem non alit iste Deus? </poem> ====In versificatorem Harlemensem.==== <poem> BARBARA monstrorum sileat miracula Memphis: &nbsp; &nbsp; Carminis Harlemum barbariora dedit. [p. 351] </poem> ====De Petro Rabo et poetria Amstelia.==== <poem> P OTA Pegaseo puella rore Vini nescio quid sui relinquens Non siccaverat integrum culullum. Instabat Rabus, & bibi jubebat. {{Versus|5}} Quaenam haec rusticitas, Cato invenuste? Per te numine plena Apollinari Fiet Maenas, & Euhyo litabit. </poem> ====Turdus fabula. ==== <poem> F EROX juventa, nec clientela minus Milvi potentis, turdus inquies, loquax, Omnes minores concacabat alites. Et jam beatus (sic videbatur sibi) {{Versus|5}} Ipsos proterve concacabat aucupes. Unus sub arta frondium scena latens, Offensus acri nempe contumelia, [p. 352] Incautum opertis cautus excepit dolis: Haesitque visco prosator visci suo. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Id conspicatus passer e vicinia, Quem saepe oleto sparserat turdus gravi, Hanc prolocutus fertur in sententiam: O turde, turde, debitas vecordiae Dature poenas, jamne te morum piget? {{Versus|15}} Nec prodes aliis, & tibi cacas malum. [p. 353] </poem> ==Jani Broukhusii Brandeburgica; sive carminum in honorem Frederici I. Borusiae regis, et electoris Brandeb. aulaeque Brandeburgicae conscriptorum liber. == [p. 354: blanco] [p. 355] ===Jani Broukhusii Brandeburgica.=== ====In funere serenissimi ac potentissimi principis Frederici Gulielmi Magni, electoris Brandeburgici.==== <poem> M ARTIS Germani cineres umbramque colendam &nbsp; &nbsp; Flemus: in exsequias, moesta Elegia, veni. Nec te, quod cultu non sis speciosa decoro, &nbsp; &nbsp; Terruerit: lacrimis sic eris apta novis. {{Versus|5}} Adspice, communi squalens Germania luctu &nbsp; &nbsp; Ut sedeat fusis scissa per ora comis. Ut pia Religio FREDERICI in funere MAGNI &nbsp; &nbsp; Moereat, & raptas orba queratur opes. Utque Fides, multaque decens Victoria lauru &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non teneant fletus, utraque fracta, suos. Haec tibi turba comes: meruit quoque talia virtus &nbsp; &nbsp; Principis, atque acti per decora alta dies. [p. 356] Hoc mores meruere tui, GULIELME, sidesque, &nbsp; &nbsp; Inque tuos populos saepe probatus amor. {{Versus|15}} Sancte pater patriae, saecli dos inclita nostri, &nbsp; &nbsp; Ultima virtutum gloria, primus honos; Nobile bellorum fulmen, pia dextera justi &nbsp; &nbsp; Martis, & invictis non leve nomen avis; Heroum sublime decus, quem foeta tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Fama per aetherium lucida ducit iter, Quis Phoebus canat aequa tuis praeconia palmis? &nbsp; &nbsp; Quis titulis condat carmina digna tuis? Non, si vel Clario veniant cum fratre Sorores, &nbsp; &nbsp; Buccina sit meritis sic satis ulla tuis. {{Versus|25}} Laomedonteae celebrata decennia Trojae &nbsp; &nbsp; Novimus, & Macetae bella peracta Duci; Oebaliasque manus, & quas Oenotria lauros &nbsp; &nbsp; Gloria, non uno nobilis hoste, tulit. At tua si domitis numerentur in hostibus arma, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Arma quis unius crederet esse viri? Testis perpetuis tibi vita peracta triumphis, &nbsp; &nbsp; Testis desensae Religionis honos, Contemtorque animus leti, supraque pericla &nbsp; &nbsp; Spiritus, & multa dexteritate labor. {{Versus|35}} Sed neque silvestri pastoris fistula cantu &nbsp; &nbsp; Certet Maeoniae condere molis opus: [p. 357] Nec mea sufficiat sublimi carmine Clio &nbsp; &nbsp; Clara tot heroae gesta referre manus. Haec referat rapido quassata Borussia Marte, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et repetita tui jura paterna soli. Haec referat tremefacta tua Varsovia dextra, &nbsp; &nbsp; Totque Polonorum funera sparsa ducum. Milite quam pauco centena in millia praeceps &nbsp; &nbsp; Irruis, & fuso victor ab hoste redis! {{Versus|45}} Talis in insanos avido furit igne Gigantas &nbsp; &nbsp; Jupiter, & caeli concutit omne latus. Talis compositis acer Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo. Quis Ferberlinos digno satis ore triumphos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Concinat, & justae praemia militiae? Hic ubi perfidiae poenas cum penderet hostis, &nbsp; &nbsp; Ultorem tecum sensit adesse Deum. Nil illi diraeve hiemes, vastaeve paludes, &nbsp; &nbsp; Moeniave, armatae profueruntve minae. {{Versus|55}} Ocyor & ventis & saevi fulminis alis &nbsp; &nbsp; Hostica praecipiti proteris arma metu. Quis memoret, Stralfunda, tuos, invicta, labores, &nbsp; &nbsp; Caesareumque ducem, Caesareamque manum? Sex menses periere tibi, Walstenia virtus: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Hic spatium belli finiit una dies. [p. 358] Ipse suis prorupta furens Vulcanus ab antris &nbsp; &nbsp; Fulmina in hostiles torsit acerba globos: Armatasque hiemes, atque igne rubentia multo &nbsp; &nbsp; Tela vicem Getici jussit obire Dei. {{Versus|65}} Stettiniine arces, formidatumque tremendi &nbsp; &nbsp; Militis auxilio robur, & arma, canam? Cessit & illa tuis, quamvis invita, lacertis; &nbsp; &nbsp; Fassa suas in te nil potuisse minas. Nimirum tibi tela polus, tibi machina pontus. &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Militat in partes unda polusque tuas. Rugia, quam toto circumsonat aequore Nereus, &nbsp; &nbsp; Rugia tuta fero milite, tuta nive, Rugia victorem non visum sensit, & ante &nbsp; &nbsp; Quam venisse, tuas jam superasse manus. {{Versus|75}} Quid, cum iterum diro vexata Borussia bello &nbsp; &nbsp; Absentem lacrimis aegra vocaret opem? Nempe tuis Tethys stravit se Balthica turmis, &nbsp; &nbsp; Et glacies tumidas horrida vinxit aquas. Perque nives, perque usta gelu freta lata, per hostes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Ipsa sibi virtus huc tua fecit iter. Grande viae pretium servata Borussia, grande &nbsp; &nbsp; Pomera, qua vasta sub ditione patet. Ille ferox domitoque potens Oriente tyrannus, &nbsp; &nbsp; Ille tremor nostris gentibus, ille suis, [p. 359] {{Versus|85}} Sensit & ille tuos longinquo Marte lacertos, &nbsp; &nbsp; Dum ruit auspiciis miles in arma tuis. Nec toties frustra tentatae moenia Budae &nbsp; &nbsp; Mavortis fulmen sustinuere tui. Quae meritis, invicte Heros, par Gloria tantis? &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Quae par aeterna Fama sonora tuba? Te sibi pulcer Honor, sibi te Clementia mitis, &nbsp; &nbsp; Te sibi Pax nitido vindicat alma sinu. Te sibi Majestas, Phoebusque, Deaeque sorores, &nbsp; &nbsp; Et Pudor, & placidae Pacis alumna Quies; {{Versus|95}} Te Christi sibi jungit amor, Pietasque, Fidesque, &nbsp; &nbsp; Et Spes divinae conscia pacis habet. Neve foret vitae numquam non puriter actae &nbsp; &nbsp; Impar funesto sine suprema dies, Ipse tuos alta miseratus mente labores &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Suffecit vires auxiliumque Deus. Nil morbi potuere truces, nil torrida febris: &nbsp; &nbsp; Spes fovet, & vera cum Pietate Fides. Et cruor immeriti pro nobis vulnera Christi, &nbsp; &nbsp; Et Patris aeterno gratia missa polo. {{Versus|105}} Dira, quid hic ullos exspectas, Parca, triumphos? &nbsp; &nbsp; Non est imperii gloria tanta tui. At tu, sancta anima, & caeli jam sede recepta, &nbsp; &nbsp; Adspectuque fruens alloquioque Dei, [p. 360] Accipe quae multo sacramus munera luctu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|110}} Humida inexhaustis munera de lacrimis. Utque tui desiderium mitescat ademti, &nbsp; &nbsp; In nato spires fac, Pater, usque tuo. Ille tuo exemplo lauros tueatur avitas, &nbsp; &nbsp; Exemplo leges temperet ille tuo. {{Versus|115}} Invictaque manu Genitorem Heroa secutus &nbsp; &nbsp; Pro populo moveat fortiter arma suo. Arma, Pater, moveat, sed non nisi justa, tuisque &nbsp; &nbsp; Aemula: pro causa stat meliore Deus. At Pax concussum si longa beaverit orbem; &nbsp; &nbsp; {{Versus|120}} Quod rogat, atque omni quod vovet orbis ope; A te jam sanctas didicit feliciter artes: &nbsp; &nbsp; In te virtutes, quas imitetur, habet. 1688. </poem> ====In Nummum a Joanne Frederico Cramero explicatum, cujus epigraphe: capta Caesaris insula.==== <poem> D UM tuus attonitum Mavors ruit acer in hostem; &nbsp; &nbsp; O Princeps, populi ductor amorque tui; Erigit armatas praesens Victoria turmas, &nbsp; &nbsp; Gaudet & in castris ire superba tuis. [p. 361] {{Versus|5}} Prima novas offert tibi Caesaris insula lauros; &nbsp; &nbsp; Prolusit titulis scilicet illa novis. Margine captivi tua propugnacula Rheni &nbsp; &nbsp; Na&#239;des e glaucis obstupuere vadis. Flammarumque globos & ahenae grandinis imbrem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ulvosis trepidae pertimuere toris. Innectis patriis palmas, fortissime, palmis, &nbsp; &nbsp; Inpiger antiquum continuare decus. Furstenbergiacam virtus tua contudit Hydram: &nbsp; &nbsp; Fulminis afflatus non tulit illa tui. {{Versus|15}} Quale rudimentum quantillo in tempore! Tecum &nbsp; &nbsp; Visa recens lapsis rebus adesse Salus. 1689. </poem> ====In nummum ab eodem explicatum, cujus epigraphe: expeditio Britannica consiliis et armis adjuta.==== <poem> S AEVA superstitio, & dominandi insana libido, &nbsp; &nbsp; Sustulerant multis jura Britanna modis. Jamque parabatur, quod tota Europa subiret &nbsp; &nbsp; Cum male damnata posteritate, jugum. {{Versus|5}} Actum erat oppressa de Libertate Jacobo &nbsp; &nbsp; Sub domino: exstincta curia lege silet. [p. 362] Vindicis Auriaci Deus en Deus excitat arma, &nbsp; &nbsp; Jungeret his socias ut FREDERICUS opes. Diffugiunt scelerum perculsa mente ministri, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Disjectaque redit nube serena dies. O faustam Nemesin! sine vi, sine sanguine fuso &nbsp; &nbsp; Debita virtuti praemia victor habet. 1689. </poem> ====In nummum ab eodem explicatum, cujus epigraphe: Inferior Rhenus liberatus. ==== <poem> R HENUS arenosa vultum demersus in ulva, &nbsp; &nbsp; Debilis & mediis semicrematus aquis, Inplorat, FREDERICE, tuam, fortissime, dextram. &nbsp; &nbsp; En age, quid cessas? deficit ille, veni. {{Versus|5}} Sed neque tu cessas, & fortibus acer in armis &nbsp; &nbsp; Surdisium celeri cogis abire fuga. Porrigit evinctas tibi Caesaris Insula palmas: &nbsp; &nbsp; Novesium profugi deseruere duces. Bonna, quid exspectas? nil te firmissima valli &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Robora, nil densi militis arma juvant. Tu quoque praeclari fies pars una triumphi, &nbsp; &nbsp; Sed tamen & juris facta repente tui. [p. 363] Exsere, Rhene, caput: laetos, pater, exsere vultus: &nbsp; &nbsp; Germanis Celtae non dominantur aquis. 1689. </poem> ====In nummum ab eodem explicatum, cujus epigraphe: tutela Belgii. ==== <poem> F LEXERAT ad Celtas celeri Victoria penna &nbsp; &nbsp; Auxiliis levi stantis in orbe Deae. Floriaci multo stagnabant sanguine campi, &nbsp; &nbsp; Incertusque suae Belga salutis erat. Tu celerem, ceu Numen, opem, FREDERICE, tulisti. &nbsp; &nbsp; Belgica se sensit muneris esse tui. Ipse tuas tergo portavit Mosa cohortes, &nbsp; &nbsp; Tutior auspiciis esset ut unda tuis. {{Versus|5}} Margine dein gemino firmatis undique claustris &nbsp; &nbsp; In fumum hostiles vidit abire minas. Haec ducis est virtus, sed & haec rarissima, summi, &nbsp; &nbsp; Rebus ut adversis ipsa pericla juvent. 1690. [p. 364] </poem> ====In urbem Berolinensem a Frederico III. mirifice amplificatam et exornatam. ==== <poem> Q UA vetus ad celerem porrecta Colonia Suevum &nbsp; &nbsp; Berlini adverso margine spectat opes, Dorotheae fausto signatas nomine turres &nbsp; &nbsp; Insula de mediis laeta salutat aquis. {{Versus|5}} Ecce novas arces & tecta minantia caelo &nbsp; &nbsp; Quintus inexhausta ducit ab arte labor. Cura De&#251;m FREDERICE, Tuis haec debita coeptis &nbsp; &nbsp; Gloria; muneribus haec benefacta tuis. Dum populatrices crudelis Gallia flammas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Funus & imperio vastitiemque parat; Quantum erat, in medio furiosi turbine Martis, &nbsp; &nbsp; Nobile tranquillae condere pacis opus! Sic pius Ogygios Amphion carmine muros &nbsp; &nbsp; Quos regeret, sancta duxit & ipse manu. 1691. [p. 365] </poem> ====In natalem septimum decimum serenissimi principis Anspachii Christiani Alberti ad Joannem Fredericum Cramerum.==== <poem> L AETUS ades, Cramere: novas pia tura per aras, &nbsp; &nbsp; Per sua pubentes limina sparge rosas. Pone merum Genio: natale decentia sacrum &nbsp; &nbsp; Principis ad citharam concipe vota meam: {{Versus|5}} Principis, in patrias qui nunc feliciter artes &nbsp; &nbsp; Crescit, adorandae spes recidiva domus; Quem sibi Palladias inter Prudentia curas &nbsp; &nbsp; Educat, & lauru tempora cinctus Honor; Otia cui Latius studiis dispungit Apollo; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quem format docta gnava Minerva manu. Qualis erat parili nuper Fredericus in aevo, &nbsp; &nbsp; Divo magna patri gloria, magna suis. Illius ingenio proavitis laudibus insta, &nbsp; &nbsp; ALBERTE, atque annos vincere perge tuos. {{Versus|15}} Illius ad normam leges tibi finge regendi: &nbsp; &nbsp; Exemplo duci non meliore potes. [p. 366] Caetera, quae sortem exornent decora alta potentem, &nbsp; &nbsp; Virtutis venient nomine sponte tuae. 1691. </poem> ====In funere Christiani Alberti principis Anspacensis.==== <poem> E RGO tuos etiam manes, ALBERTE, queremur? &nbsp; &nbsp; Te quoque Nox tenebris obruit atra suis? Te quoque, cui dulcis primo sub flore juventae &nbsp; &nbsp; Spondebant faciles omina laeta Deos? {{Versus|5}} Heu breve vita bonum mortalibus! heu male fallax &nbsp; &nbsp; Et nimis incertae mortis acerba dies! Ast ego jam tota flammatus mente parabam &nbsp; &nbsp; Debita virtuti nectere serta tuae: Ut pridem egregias haurire fideliter artes &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pars fuerit studii blanda tenaxque tui: Ut pia formarit primos Prudentia sensus: &nbsp; &nbsp; Creverit & juncta Pallade Martis amor; Ut populos lata regeres ditione paternos, &nbsp; &nbsp; Jure quidem princeps, sed pietate pater; {{Versus|15}} Utque per & titulos & avorum exempla tuorum &nbsp; &nbsp; Ipsa tibi Virtus certum aperiret iter. [p. 367] Ecce jaces, stirps vera De&#251;m, spes sanguinis alta, &nbsp; &nbsp; Flos & honor prisci nominis, ecce jaces. Ostendere tuis te tantum fata: resecto &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Injecit rapidas stamine Parca manus. At modo qualis eras! qua majestate decorus! &nbsp; &nbsp; Quantus honos oculis! qualis in ore Venus! Sive fatigares fumantia colla caballi: &nbsp; &nbsp; Talis in Eurotae pulvere Castor erat. {{Versus|25}} Seu staret validum vibrare viriliter ensem: &nbsp; &nbsp; Non alia Mavors moverit arma manu. Seu magis historiae spatiatus in aequore vasto &nbsp; &nbsp; Discuteres veterum fortia facta ducum; Ante annos praecox sapientia pectus agebat, {{Versus|30}} Et tibi de quavis arbore fructus erat. Nec pietatis honos vilis tibi: maxima Christus &nbsp; &nbsp; Gloria: nec caelum nomen inane tibi. Scilicet haec generis documenta perennia vestri, &nbsp; &nbsp; Quae tibi multa pater, multa praeivit avus. {{Versus|35}} Et tamen ille jaces, non consolabile fratri &nbsp; &nbsp; Funus, & afflictae justa querela domus. Quid tibi nunc animi dicam, generose Bredovi? &nbsp; &nbsp; Quam tibi moestitiam pectoris esse rear? Ille manus fidae pignus venerabile Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Cura bis annorum quatuor, ille fuit. [p. 368] Postque tot exhaustos ingenti mente labores &nbsp; &nbsp; Nil tibi jam superest praeter inane queri. Perge queri mecum moestissime, perge, Bredovi. &nbsp; &nbsp; Ah scelus est lacrimas dissimulare novas. {{Versus|45}} Ah scelus est velare novos immane dolores. &nbsp; &nbsp; Ferreus est, siccis qui videt ista genis. Tu quoque quid cessas tumulum, Cramere, recentem &nbsp; &nbsp; Spargere Romani floribus eloquii? Flete pii mecum, par nobile, flete sodales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Molliter ut magni Principis ossa cubent. Flebimus in noctem lacrimoso lucis ab ortu: &nbsp; &nbsp; Flebimus in lucem, nox ubi moesta venit. Qualis, cum caeso gaudebat Memnone Achilles, &nbsp; &nbsp; Plorabat caesi Memnonis orba parens: {{Versus|55}} Qualis natorum ad stragem Sipyle&#239;a mater &nbsp; &nbsp; Fleverat, in longo facta dolore silex. Quid tamen ista juvant? non est remeabilis ulli &nbsp; &nbsp; Haec via; & aeterno porta adamante riget. Tu potius FREDERICE tuos solare GEORGI, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} O amor, o magnae sollicitudo domus! Rerum certa salus, certum instar fratris ademti, &nbsp; &nbsp; Vive: tuas poscunt regna paterna manus. Vive, decus serum, spes postuma nominis alti: &nbsp; &nbsp; Vive: decent istam prosperiora domum. [p. 369] {{Versus|65}} De nostris, Parcae, de nostris sumite fusis &nbsp; &nbsp; Quod valeat sacram continuare colum. 1692. </poem> ====In auspicia Academiae Hallensis.==== <poem> I NVIDIAE domitor, Divi Genitoris imago, &nbsp; &nbsp; Fortuna Princeps celsior ipse tua; Ergo temporibus saevis diroque tumultu &nbsp; &nbsp; Te juvat Aonias demeruisse Deas. {{Versus|5}} Ergo nec armorum sonitus, nec triste rubentes &nbsp; &nbsp; Cum galeis cristae, vulnificusque chalybs, Nec valuit Mavors, qui nunc furit, Europaeus &nbsp; &nbsp; Nobile munificae vertere mentis opus. Perque tuas lauros pacatae ramus olivae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Serpit, & invictum cingit uterque caput. Lux rerum, FREDERICE, tui Sol auree saecli, &nbsp; &nbsp; Auree Pierio Sol, FREDERICE, choro; Per quem Barbaries fusis dat terga maniplis, &nbsp; &nbsp; Et suus antiquis artibus exstat honos; {{Versus|15}} Per quem rura colunt ejectae Teutona Musae; &nbsp; &nbsp; Ultima Virtutum meta, perenne decus; Hoc est successu rerum feliciter uti, &nbsp; &nbsp; Hoc titulum dominos inter habere Deos. [p. 370] Sidera sic magno Phoebus rigat omnia mundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Lumine: sic roseum spargit ubique jubar. Sic pius effusis sitientes imbribus agros &nbsp; &nbsp; Jupiter, & foetae nectare rorat aquae. Evertunt alii crudelibus omnia flammis: &nbsp; &nbsp; Tuta nec est ipsis Manibus urna sua. {{Versus|25}} Heu cineres, fletique cadaver Myrtilleti! &nbsp; &nbsp; Quaene dies tollet hanc tibi, Celta, notam? Ipse Nicer proprio jam saepe crematus in alveo &nbsp; &nbsp; Plorat victoris fata cruenta sui. Quanto tu melius, quanto tu, maxime Princeps, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Largius Ardalidas pergis habere Deas! Bregela, qua veteres diti lavit amne Borussos, &nbsp; &nbsp; Templa tuis pridem Musica debet avis. Pallada quid referam, Viadri quam Na&#239;s amoeni &nbsp; &nbsp; Praefluit, & laetam laeta salutat humum? {{Versus|35}} Quid Rheni gaudentis opes, quo margine Rurae &nbsp; &nbsp; Flumina amatrices consociatis aquae? Jam quoque, quod Clarias fovet haud inglorius artes &nbsp; &nbsp; Sala pater, coepit muneris esse tui. Spumee verticibus te Sala tumentibus effer: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nunc erat ad dotes luxuriare novas. Nunc erat augusti sacras agnoscere curas &nbsp; &nbsp; Principis, & Genio tot bona parta tuo. [p. 371] Audiit: en vitreo prodis speciosior antro &nbsp; &nbsp; Ilicibus comtum, Sala superbe, caput. {{Versus|45}} Adplaudunt hilares vicinae Numina silvae &nbsp; &nbsp; Na&#239;des, ac festos instituere choros. Et ter, &#239;o FREDERICE, &#239;o FREDERICE, canorae &nbsp; &nbsp; Virginis e longis vox redit icta jugis. Fallor? an & Clario cinctus grege Delius ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Argutum docili pectine movit ebur? Movit, & artifices digiti sonuere, novosque, &nbsp; &nbsp; Halla quod exsultet, concinuere modos. Filia (quid cessas?) Academia Principis alti, &nbsp; &nbsp; Exsere formosum floribus aucta caput. {{Versus|55}} Tolle caput formosa tuum: te lucidus Evan &nbsp; &nbsp; Te petit Aonii turma novena chori. Tu procerum studiis, tu nobilitatis honorae &nbsp; &nbsp; Lex eris, ingeniis digna palaestra suis. Hunc pia Fata diem FREDERICO despondebant, &nbsp; &nbsp; {{Versus|66) Quem magni toties expetiistis Avi. Gaudet, & e tumulo, plausu testante favorem, &nbsp; &nbsp; Ingens ALBERTI Praesulis umbra sonat. 1694. [p. 372] </poem> ====In natalem serenissimi ac potentissimi principis Frederici&nbsp; III. Sacri Romani imperii octoviri. ==== <poem> Q UOT spectacula, quas ubique pompas, Et quantam segetem novis triumphis, Princeps maxime, quaeque festa portant Natales tibi Juliae calendae! {{Versus|5}} Haec est lux tua, qua Dii faventes Nil umquam melius dedere terris: Qua longum populi frementis agmen Nil felicius imputat Tonanti. Et nunc illa eadem, stupente mundo, {{Versus|10}} Enatum pariter dedit Lycaeum, Clarum, nobile, te parente dignum. Talis de patrio prius cerebro Armata exsiluit repente Pallas. Lux o inclita, duplicique partu {{Versus|15}} Aeternum Clariis notanda fastis! O dives, FREDERICE, dos tuorum! O, diri rabie furente belli, Faustorum bone temporum reductor! [p. 373] Tu caeli faciem tenebricosi {{Versus|20}} Clemens lumine puriore vestis. Tu ferri mala saecla de metallo Priscum munificus vocas in aurum. Te Victoria, nobilesque palmae, Te clarat niveis Honor quadrigis. {{Versus|25}} Te doctis Helicon sonans & antris, Musarum memorande Sospitator, Lucis omnibus, omnibus viretis, Brandenburgiacis tumet tropaeis. Longas, Dux bone, ferias Camoenis, {{Versus|30}} Et partam populis tuis salutem Praestes, supplicibus rogamus omnes Votis, ac timidae favore linguae. Longos o utinam benigna soles Extendant tibi Fata, prosperentque {{Versus|35}} Largo foenore, sorte liberali, Natales tibi Julias Calendas! &nbsp; &nbsp; 1694. [p. 374] </poem> ====Ad Everardum Dankelmannum, serenissimi ac potentissimi principis Frederici&nbsp; III. electoris Brandeburgici ministrum status primarium. ==== <poem> D ANKELMANNE, tui dextera Principis, Seu te consilio, sive probas fide, Invictoque animi robore nobilis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri Nestora saeculi: {{Versus|5}} O quem te memorem, gloria Virginum Doctarum, Aoniis Palladium viris, Et, quas Praxiteles protulit aut Scopas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clararum arbiter artium! Per te Pierio purior e specu {{Versus|10}} Currit prociduis vorticibus latex, Et lauros meritis praemia frontibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulci murmure proluit. Per te magnanimi Principis aureum In Belgis etiam praeradiat jubar; {{Versus|15}} Majestasque Ducis Brennigenae in sacra &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fulget plurima imagine. [p. 375] Illum non humili dum meditor chely Late conspicuis tollere honoribus, Ac fultam titulis armipotentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnisque imperiis domum: Proludat tenui nunc mea barbito Clio, & Pieriis tempora floribus, Heros magne, tibi cingat, amabili &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nostri munere Apollinis. {{Versus|25}} Olim te comitem Principis arduis Sistam consiliis, sive furentium Celtarum rabiem contudit, & feras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gentis indomitae minas: Seu Muhamedici cornua Bospori {{Versus|30}} Fregit: seu media Martis in area Pacis nobile opus condidit, & novas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Urbes addidit urbibus. Talis Caesarei consilii potens, Antiquae celeber sanguis Etruriae, {{Versus|35}} Maecenas patriae detulit omnia; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil, praeter meritum, sibi. 1694. [p. 376] </poem> ====In obitum Samuelis Pufendorfii. ==== <poem> R ARUM doctrinae miraclum, nobilis umbra, &nbsp; &nbsp; Heroibus permixta temporis boni, Pufendorfe, tuis semper maturior annis, &nbsp; &nbsp; Et mentis alta lucidus semper face: {{Versus|5}} Te raptum invidia super&#251;m (sic credere fas est) &nbsp; &nbsp; Musis ademit dura Parcarum manus, Ne foret in terris, qui gesta illustria bello, &nbsp; &nbsp; Qui pace mores conderet facta probos. Scilicet auxisti numeros, Vir magne, piorum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Plausere Manes, & coronati chori. Elysiae plausere animae. tibi Silius acer, &nbsp; &nbsp; Simili peremtus peste, gratat obvio. Atque Antenorei simulacrum nobile Livii &nbsp; &nbsp; Facundum amico pectus amplexu terit. {{Versus|15}} Hic autem moerent casti, te vindice, Mores; &nbsp; &nbsp; Hic Jura moerent sorte nascendi data: Gestarumque manu servatrix pagina rerum; &nbsp; &nbsp; Et masculi vigoris Eloquentia. Tum, quod praereptae lucis solamen honorum est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hic FREDERICUS moeret ipse tertius. 1694. [p. 377] </poem> ====In orationem, qua Gulielmus Henricus Dankelmannus serenissimo ac potentissimo principi Gulielmo&nbsp; III. Magnae Britanniae regi felicem in Bataviam adventum gratulatus est.==== <poem> M AGNANIMI, Gulielme, paras dum praelia Regis &nbsp; &nbsp; Resque domi gestas dicere, resque foris; Nobilis ingenuas animat facundia chartas, &nbsp; &nbsp; Prodit & auctorem pagina quaeque suum. {{Versus|5}} Nec tu materia dignus leviore fuisti, &nbsp; &nbsp; Dankelmanne, tuae nec monumenta manus. Cresce, age, praeclari verissime sanguinis haeres, &nbsp; &nbsp; Nec magno quondam patre future minor. Omen inest coeptis (video) felicibus ingens, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Cyllenaeque alta plausit ab arce Deus. 1695. [p. 378] </poem> ====In panegyricum dictum honori serenissimi ac potentissimi principis Frederici&nbsp; III. electoris Brandeburgici a Philippo Silvestro Dankelmanno. ==== <poem> P ROLES inclita maximi Parentis, Silvestre, Ausoniae cliens Minervae, Non tu degener aut pudendus haeres Longi stemmatis & domus vetustae: {{Versus|5}} Non tu pectoris indigus diserti; Qui de carceribus disertus ipsis, Puri fluminis in modum, stupentem Suspensa trahis aure concionem. O praeludia grata blandientis {{Versus|10}} Naturae! o Genii potentis auram! Sic primo Jovis armiger volatu Jam pugnas meditatur atque praedas. Sic fulvae leo matris a cubili Ferox dente novo lacessit hostem. [p. 379] {{Versus|15}} Perge flos juvenum politiorum, Perge Cecropiae decus palaestrae, Quo virtus vocat & decorus ardor, Mox majoribus inplicande curis. Poscit patria, poscit ipse culto {{Versus|20}} Condigne memoratus ore princeps. 1695. </poem> ====In regiam dignitatem in Borussia a Frederico&nbsp; III. electore Brandeburgico susceptam. ==== <poem> R EGNATA prisco regna Brutenio, Et Videvuthi sceptra prius manu &nbsp; &nbsp; Gestata, fortuna favente & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis super&#251;m secundis {{Versus|5}} Haeredis acrem Brennigenae manum Rursus decorant, ac FREDERICIOS &nbsp; &nbsp; Regale circumvestit aurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lumine conspicuo capillos. [p. 380] Salve bonorum nuntia caelitum {{Versus|10}} Lux alma; salve tot populis dies &nbsp; &nbsp; Jucunda; tot forti Borusso, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta dies, repetita votis. Tu sceptra nullis uncta cruoribus Hero potenti, tu sine praeliis &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Stantem columnam, tu quietum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu placidum diadema portas. Quamquam citato carpere iter gradu Praegestientem, turbine flammeo &nbsp; &nbsp; Hucusque, nec miti flagello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Detinuit homicida Mavors. Te dives anteit Copia, fertili Succincta cornu, te Cerealibus &nbsp; &nbsp; Evincta culmis Faustitatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeta cohors dominam salutant. {{Versus|25}} Electra Tethys Balthica mollibus Evolvit algis, mella capacibus &nbsp; &nbsp; Ceris Aristaeus, novumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Deproperat calathis Lyaeum. Incensa multae sidere purpurae {{Versus|30}} Forti lacerto vellera fert Pales, &nbsp; &nbsp; Prussi gregis formosum amictum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Muricibus medicata Prussis. [p. 381] Adplaudit alto flumine Vistula, Laetusque amoenis Bregela fontibus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Fusaeque in herbosis Borussae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Na&#239;des adsonuere ripis. At tu, Deorum cura potentium Rex magne, tantum cui licuit boni &nbsp; &nbsp; Struxisse de privo, tuumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Inque tua ditione regnum Fundasse, nullo munere debitum, Nullis revinctum conditionibus; &nbsp; &nbsp; Hoc macte virtutis tropaeo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Macte tuis generose sceptris. {{Versus|45}} Quod si vetustis in titulis decus Relucet ingens, ac speciosius &nbsp; &nbsp; Effulta majestas avorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nominibus radiat potentum; Et tu (quod omnis, qua patet, arbitra {{Versus|50}} Europa vidit, quod sibi traditum &nbsp; &nbsp; Mirentur exemplum nepotes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rex poteras sine lite nasci. Oblata pridem (nota loquor) licet Aulae volentis ac popularium &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Clamore votorum petiti, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sprevit Avus Genitorque regna. [p. 382] Imago quantae quanta modestiae! Tibi faventis magna manus Dei &nbsp; &nbsp; Dilata praeclaris priorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Praemia promeritis rependit. Te militaris sidus adoreae, Te Christianae praesidium rei &nbsp; &nbsp; Agnoscit, & miratur Arctos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Boreae plaga lata duri. {{Versus|65}} Te Cirrha multo numine lucidum Reponit imis in penetralibus, &nbsp; &nbsp; Interque caelestes patronos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aoniae cecinere lauri Insigne nomen. Tu pretium ingen&#238; {{Versus|70}} Obliteratis reddis honoribus, &nbsp; &nbsp; Artesque & extorres fideli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipis hospitio Camoenas. O restituti nobilis otii Auctor, feroci cognite Concano, &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Quem lora captivis lacertis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ferre tuae docuere dextrae Inusitatis fulmina jactibus: O magne vindex Justitiae, polo &nbsp; &nbsp; Demisse custos o sereno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Legibus innocuaeque Paci! [p. 383] Serves Borussum nomen, & inclitae Momenta gentis, sive opus est manu, &nbsp; &nbsp; Seu mente res poscunt, amicus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Albioni & populo Batavo. 1701. </poem> ====In effigiem serenissimi ac celsissimi principis Frederici Gulielmi electoratus Brandeburgici ac regni Borussiae haeredis. ==== <poem> R EGIUS heroum sanguis pubente sub aevo &nbsp; &nbsp; Hos Princeps oculos, haec rosea ora gerit. Belligera pectus praemuniit aegide Pallas: &nbsp; &nbsp; Fortem animum mites excoluere Deae. 1701. [p. 384] </poem> ====In auspicatissima hujus belli initia, cum insula Caesaris, Gallorum praesidio juxta et operibus munitissima invicta virtute potissimum militis Borussici ceterorumque foederatorum, sed praecipue consilio et auspiciis Frederici regis Vesaliae tunc degentis, in conspectu ducis et exercitus Gallici caperetur. ==== <poem> H AERENTEM bifidi Burgundum litore Rheni &nbsp; &nbsp; Miramur tanta nil agitare manu? Testis erat victi longe certamine muri, &nbsp; &nbsp; Insula qua famulis Caesaris exstat aquis. {{Versus|5}} Noluit incertae rumori credere famae, &nbsp; &nbsp; Gaudiaque haec oculis debuit ipse suis. 1702. [p. 385] </poem> ====In natalem XLVI. Frederici&nbsp; I. augustissimi Borussiae regis.==== <poem> N ATALEM, Rex magne, tuum tua cura Camoenae &nbsp; &nbsp; Nuper in Hallensi concinuere solo; Cum novus excrevit Salae prope flumina Pindus, &nbsp; &nbsp; Aeternum Augustae prosperitatis opus. {{Versus|5}} Nunc tibi natali Mavors fert munera libo &nbsp; &nbsp; Bis domitas Rheni vincla gerentis aquas. Quae primas olim tibi nexuit Insula lauros, &nbsp; &nbsp; En iterum vinctas porrigit illa manus. Neve tuos possit deinceps tentare lacertos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Obruta ruderibus conditur ipsa suis. Spectat ab adverso Burgundus litore pugnas, &nbsp; &nbsp; Ac tantum flammis rem sibi credit agi. Spectet, & indoleat, justi tibi praemia belli, &nbsp; &nbsp; Sic merito, cunctos continuare Deos. {{Versus|15}} Perge, Pater patriae, communemque adsere causam: &nbsp; &nbsp; Perge: vocant istas multa tropaea manus. Nec, nisi cum fusis orbem purgaveris hydris, &nbsp; &nbsp; Fortibus accedas nobile sidus avis. 1702. [p. 386] </poem> ====In Frederici Gulielmi magni electoris Brandeburgici statuam equestrem. ==== <poem> A DSPICIS ingentis laetum rectoris habena &nbsp; &nbsp; Quadrupedem, & celsi siderea ora ducis? Quid, si ipsum quondam vidisses fortibus armis &nbsp; &nbsp; Per cuneos saevi fulminis ire modo? {{Versus|5}} Qualis Threiciae proculcans cornua Lunae &nbsp; &nbsp; Barbaricas rapido turbine fregit opes: Qualem Sarmatici bellatrix regia Lechi &nbsp; &nbsp; Horruit, aut vasto Rugia cincta mari. Innocuo nunc ense latus praefulget, & urbem &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ipse suam magno prospicit altus equo. At tibi dent superi quantum pietate mereris, &nbsp; &nbsp; Maxime Rex, belli gloria, pacis amor; Quem juvat aeterno laudis monumenta paternae &nbsp; &nbsp; Munere tam digno constituisse loco. 1703. [p. 387] </poem> ====In effigiem illustrissimi comitis Wartenbergi I, augustissimi Borussiae regis ministri status primarii. ==== <poem> H Ic est ille, manus certissima Principis alti, &nbsp; &nbsp; Tam grave qui rerum tam bene fulcit onus; Commoda qui Domini sua deputat, inque opera omni &nbsp; &nbsp; Ex sola titulum quaerit, amatque, fide. 1703. </poem> ====Gelria capta ab serenissimo Borussiae rege Frederico &#160 I. ==== <poem> H ANC quoque praeteritis, Rex invictissime, laurum &nbsp; &nbsp; Adjice: digna tuo nomine, digna loco est. Tandem praevalidam fatis urgentibus urbem &nbsp; &nbsp; Perfregit Martis vis animosa tui. {{Versus|5}} Quam manus, ingenium, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne quo posset ab hoste capi. [p. 388] Quae, prius ad partes quam deflexisset Iberas, &nbsp; &nbsp; Farnesio turpi munere emenda fuit. Quam qui tentarunt, (& erant gemus acre Deorum) &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Credibile est coepti poenituisse sui. Vicisti, FREDERICE. humiles protendere palmas &nbsp; &nbsp; Cogitur, en, Celtae non bene mixtus Iber. Nec tamen indignas subiit te vindice leges; &nbsp; &nbsp; Iraque tam duro mitis in hoste fuit {{Versus|15}} Jus grave victoris clementia temperat aequi, &nbsp; &nbsp; Demittitque animos mens generosa truces. Salve magna De&#251;m proles, Regum optime salve: &nbsp; &nbsp; Tu populis rector, tu pater unus ades. Sic tegat armatas Victoria certa cohortes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et comes in castris gaudeat ire tuis. Sic, tibi qui teneris subcrescit filius annis, &nbsp; &nbsp; Inter belligeros plurimus exstet avos. Sic tua, sincerae stabili pro foedere pacis, &nbsp; &nbsp; Praemetuant hostes fulmina, civis amet. 1704. [p. 389] </poem> ====In effigiem viri illustrissimi Ezechielis Spanhemii, liberI baronis, augustissimi regis Borussiae ad Annam serenissimam ac potentissimam Magnae Brittanniae reginam oratoris.==== <poem> A D placidas artes, & ad alta negotia natus &nbsp; &nbsp; Spanhemius viridi sic nitet ore senex. Cujus in ingenio Virtus Romana capaci &nbsp; &nbsp; Gestiit, & sedem figere Graja Venus. {{Versus|5}} Dii sanctum servate caput; Dii vellere puro &nbsp; &nbsp; Mollia longaevis addite fila colis. 1704. [p. 390] </poem> ====Memoriae Raimondi Faltzii regis Borussiae numismatum caelatoris incomparabilis. ==== <poem> H OLMIA te, Faltzi, gremio suscepit alumno, &nbsp; &nbsp; Vagires molli cum tener ore puer. Adstitit ad cunas, ne tu nutricis egeres, &nbsp; &nbsp; Gratia, Mulciberis cura pudica sui. {{Versus|5}} Adstitit & Pallas, sed qualis in otia fertur, &nbsp; &nbsp; Nuda caput, nulla Gorgone tecta latus. Hinc vigor, & teneris crevit tibi fortius annis &nbsp; &nbsp; Ingenium, ac multo docta labore manus. Mensque capax rerum pulcrarum, & pectoris ardor &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Uno non potuit se tenuisse loco. Terra angusta tibi patria est: loca dissita longe, &nbsp; &nbsp; Cumque locis populos cura videre fuit. Emicuit virtus: laudisque sititor honestae &nbsp; &nbsp; Egregius vario fulsit in aere labor. {{Versus|15}} Qualis nimbosa glaciatum nube Bo&#246;ten &nbsp; &nbsp; Candida noctivagis quae Dea fertur equis; Qualis purpurei radians Hyperionis ignis &nbsp; &nbsp; Pallida formosa sidera luce premit. [p. 391] Hinc quaesita tibi magnorum gratia Regum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Hinc meritis compar gloria nata tuis. Hinc laudum foecunda seges, commissaque curae &nbsp; &nbsp; Magnanim&#251;m heroum tot monumenta tuae. Singula quid referam? gelida tibi flata sub Arcto &nbsp; &nbsp; In titulos vivunt aera potentis Heri. {{Versus|25}} Vidit, & ingemuit dejecto Sequana fastu, &nbsp; &nbsp; Plus aliquid civi te potuisse suo. Excepit reducem plausu Germania longo, &nbsp; &nbsp; Laeta venustatum jam sibi deesse nihil. Praecipue patriis victor FREDERICUS in armis {{Versus|30}} &nbsp; &nbsp; Praeconem Martis te jubet esse sui: Qui belli saevasque vices, clarosque triumphos &nbsp; &nbsp; Tradas aeternis non imitande typis: Qui Pacis geniale bonum, qui praemia Musis. &nbsp; &nbsp; Addita, qui Regis tot benefacta notes. {{Versus|35}} Salve magne Necis domitor: te marcida Lethe, &nbsp; &nbsp; Te tremit in pigra luridus Orcus aqua. Non te ignava terent saeclis oblivia seris; &nbsp; &nbsp; Non cinis in vili muta jacebis humo. Fama triumphales variata coloribus alas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Te super & terras & freta longa feret. Fama vigil, magni comes assiduissima Regis, &nbsp; &nbsp; Te cum Rege diu vult superesse tuo. [p. 392] Illius insignes Cramerus in ordine lauros, &nbsp; &nbsp; Grandiaque historica gesta recenset ope. {{Versus|45}} Pagina belligera crescit facunda papyro, &nbsp; &nbsp; Et clarum Latio murice lucet opus. Faltzius haec inter caelo vivace perennes &nbsp; &nbsp; Illustrat fastos; Faltzius arte juvat. Talis in arguto pretii spectabilis auro &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gemma micat: tenera talis in aure lapis. Gaude sorte tua, Faltzi: longumque valete &nbsp; &nbsp; Praestantis cineres & placida umbra viri. 1704. [p. 393] </poem> ==Jani Broukhusii carminum juvenilium liber.== [p. 394: blanco] [p. 395] ===Jani Broukhusii carminum juvenilium liber. === ====In Joannis Derramoutii disputationem physicam de natura corporis.==== <poem> O quae discussis radio meliore tenebris &nbsp; &nbsp; Cartesii purum nunc facis umbra diem, Haec tibi ad Elysios sacrat donaria campos &nbsp; &nbsp; Sollicitus veri saepe latentis amor. {{Versus|5}} Haec meus, ecce, vovet primis Dermoutius annis, &nbsp; &nbsp; Ominat & patriae nil puerile puer. Vulgus abi, sterilesque animae, quas magna priorum &nbsp; &nbsp; Nomina suspensa religione tenent. Casca juvent alios veterum deliria: nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Rejecta prior est glande benigna Ceres. At tu, cui veri & laudum generosa cupido &nbsp; &nbsp; Pectora jam thyrso fervidiore quatit, [p. 396] Macte novis animis, stadioque exercitus isto &nbsp; &nbsp; Despice vulgaris nomen inane sophi. {{Versus|15}} Sic ego te quondam titulis & honoribus auctum &nbsp; &nbsp; Adspiciam partum Jure referre decus; Parsque sodalitii non infima gratuler olim &nbsp; &nbsp; Aequari meritis publica vota tuis. </poem> ====Ad Danielem Arents philosophiae doctorem.==== <poem> A DSPICIS ignotae, juvenum doctissime, dextrae &nbsp; &nbsp; Scripta, verecundus quae mihi dictat amor; Incultisque jubet numeris adferre salutem, &nbsp; &nbsp; Et captare tuae foedus amicitiae. {{Versus|5}} Forte rogas, qui sim, nullo tibi cognitus usu: &nbsp; &nbsp; Vix, puto, de facie mox bene notus ero. Sed me, quae terras olim se fundet in omnes, &nbsp; &nbsp; Non potuit genii fama latere tui. Fama, secuturi pulcerrima nominis index, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nunc quoque per terras & maria alta volat. Adde quod ingenii specimen doctique leporis &nbsp; &nbsp; Non semel his licuit sumere luminibus; Tempore jam ex illo, quo me Dermoutia virtus &nbsp; &nbsp; Coepit cultores inter habere suos. [p. 397] {{Versus|15}} Cujus inoblito dum plurimus ore recurris, &nbsp; &nbsp; Ah desiderio quam mora longa fuit, Qua te quaque tuam liceat contingere dextram, &nbsp; &nbsp; Et coram doctis pascier alloquiis! Jamque dies numerans iterumque iterumque revolvo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Currite, festini currite Solis equi: Mox meus Amsteliam Trajecto viset ad urbem &nbsp; &nbsp; Daniel, & socios, numina cara, lares. Hoc ego, & hoc mecum toto Dermoutius optat &nbsp; &nbsp; Corde, sacrosancti biga sodalitii. {{Versus|25}} Interea facili Baccho libamus uterque &nbsp; &nbsp; Proque tuis Musis proque salute tua. </poem> ====In poemata Petri Lotichii Secundi Derramoutio donum data.==== <poem> A EMULA Romani Germania nominis armis &nbsp; &nbsp; Noluit hac una tollere laude caput: Nec tantum Arminios Latiis opponere Varis, &nbsp; &nbsp; Et Tiberim Rheni cogere ferre minas. {{Versus|5}} Jam ferro superasse parum est; contenditur arte, &nbsp; &nbsp; Et Latii curam docta leporis habet. [p. 398] Invidiae secura, uno contenta Secundo &nbsp; &nbsp; Gaudet, & Aonias eminet inter opes. Quem, nisi saeclorum vitaeque recentior aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Crimen habet, priscis quis neget esse parem? Si Venus haeredem scripsit Romana Tibullo, &nbsp; &nbsp; Non alium potuit scribere Lotichio. </poem> ====De urbe Almeria. ==== <poem> E T nemus Almerium, praetextaque frondibus arva, &nbsp; &nbsp; Antiquum Nymphis Na&#239;sin hospitium, Vidimus, & prisci speciosa emblemata templi, &nbsp; &nbsp; Et Musis sacros Justitiaeque lares; {{Versus|5}} Quidquid & in tota visendum ducitur urbe: &nbsp; &nbsp; Nec Genius potuit displicuisse loci. Hoc tamen ignoscat Genius mihi, & ipsa Venustas; &nbsp; &nbsp; Est quod in Almeriis rite requirat amor, Quodque ego praecipue, si possem, cernere vellem: &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Non habet haec Veneres ora venusta suas. [p. 399] </poem> ====Ad Joannem Derramoutium Leidam discedentem.==== <poem> Q UALIS dilecta viduatus compare turtur, &nbsp; &nbsp; Exemplum rarae turtur amicitiae, Ah miser, a&#235;ria luget gemebundus ab ulmo, &nbsp; &nbsp; Nec potis est sese dissimulare dolor: {{Versus|5}} Qualis palma suo jam dissociata marito &nbsp; &nbsp; Longius, arentes contrahit aegra comas: Sic ego m&#238; videor luctu tabescere amaro, &nbsp; &nbsp; Et desiderio discruciante mori, Dum tu Palladiae repetis, carissime, Leidae &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Moenia, & insignes urbis ab arte viros. Quemne ego fraterno suspexi semper amore, &nbsp; &nbsp; Quemne ego dilectis diligo plus oculis, Dermouti, potes ah patrios mutare penates? &nbsp; &nbsp; Ah patrios Leidae posthabuisse lares? {{Versus|15}} Quamvis illa decus meritum tibi jactet aviti &nbsp; &nbsp; Nominis, & generis tot monumenta tui. Nos ergo excidimus (proh vanum nomen amici!) &nbsp; &nbsp; Et querimur laesi jura sodalitii. Nec te Nasonis tangit cura ulla relicti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nec te mentito nomine dictus Hylas: [p. 400] Tristis Hylas, quem nunc patrii prope fluminis alveum &nbsp; &nbsp; Mens animi longis deserit in lacrimis, Et cum nocturnos producit Vesperus ignes, &nbsp; &nbsp; Et cum mutato Lucifer audit equo. {{Versus|25}} Talis ad Eridanum luctu Phaethontis ademti &nbsp; &nbsp; Heliadas pingui cortice texit amor: Vel talis tenero liquida inter nubila Cygno &nbsp; &nbsp; Sparsit olorina pectora canicie. Haec ego deserto nequidquam in litore ventis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Eminus, ac surdis conqueror alitibus. At me populeis Paean speculatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Sternuit, ac tacta sic ait inde lyra: Desine tam mollis, puer inconsulte, querelae; &nbsp; &nbsp; Non est haec genio digna palaestra tuo. {{Versus|35}} Ille tuus Batavas Dermoutius ibit Athenas, &nbsp; &nbsp; Cujus inoblito plurimus ore sedes; Musarum pulcro mentem liquefactus amore, &nbsp; &nbsp; Et Phoebo patriis carus in aggeribus. Quique prius cultos Sophiae digressus in hortos &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Institerat rerum semina prima sequi, Jam nunc Romani numerosa volumina Juris &nbsp; &nbsp; Volvet, & arrectis imbibet auriculis. Hic discet quaecumque sacri pia Caesaris aetas &nbsp; &nbsp; Sanxerat, in seros non temeranda dies; [p. 401] {{Versus|45}} Quaeque per aeternos doctorum cura labores &nbsp; &nbsp; Publica, Pandectis rite tuenda dedit; Et quae Caesareo Codex sub nomine uterque &nbsp; &nbsp; Praecipit, inmensae sedulitatis opus. Non tamen inde tuo quidquam decedet amori: &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Immemor absentis non erit ille tui. Nam sive intentus chartis studiisque sedebit, &nbsp; &nbsp; Hic stimulos toto pectore figet amor; Musarum generosus amor, fax unica magnae &nbsp; &nbsp; Mentis, & humano fortior arbitrio; {{Versus|55}} Tum sive annoso Legum decreta Lyaeo &nbsp; &nbsp; Diluet, aut facili protrahet ore diem, Saepe tuo Genio libabit, saepe Saluti, &nbsp; &nbsp; Et, Bene sit nostro, sit bene, dicet, Hylae; Qui nunc Amsteliis errans sub turribus aegrum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Non responsuro litore, vexat ebur. Haec Deus innocuis praesens tutela po&#235;tis, &nbsp; &nbsp; Quem cave sublesta dixeris esse fide. Quin potius, memori servantes pectore amicum &nbsp; &nbsp; Pectus, in alternum solvimur alloquium? {{Versus|65}} Non tot me Claria dispernunt millia Leida, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit Leidam, cum volo, mente sequi: Nec tot de patriis arcent te millia tectis, &nbsp; &nbsp; Ut grave sit crebro visere epistolio. [p. 402] Este, precor, testes, communia Numina, Musae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Et, nimium nostro tempore rara Fides: HOC VOTO AD VESTRAM VOBIS PRAESENTIBUS ARAM &nbsp; &nbsp; ADSTRINGUNT SACRAM JANUS UTERQUE FIDEM; SI QUANDO VESTRUM INVADENT OBLIVIA NOMEN, &nbsp; &nbsp; RARAQUE JAM TRITUM LITERA CURRET ITER; {{Versus|75}} TUNC MALUS ATQUE SACER, TUNC INTESTABILIS ESTO, &nbsp; &nbsp; QUI PRIOR INJUNCTO CESSAT AB OFFICIO. </poem> ====Ad Salomonem Borremansium <i>gratiae pro libello commodato.</i>==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; B ORMANSI, en reducem tibi libellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem quantum lubet, ut lubet, relegi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totis continuis tribus diebus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Lector scilicet expeditus;) atque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Converti varie meos in usus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo quas tibi gratias rependam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed nolis tibi gratias rependi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui pudor tuus est tuique mores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aude ergo ut proprium & tuum rogare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Si quidquam mea continet supellex, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod tu forsitan usui futurum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Credes, & fidei obsides Batavae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hos tibi Hendecasyllabos reserva. [p. 403] </poem> ====Ad Casparem Brantium, <i>cum de lauri usu apud antiquos disseruisset.</i>==== <poem> N IMIRUM, Branti, laurum tibi debet Apollo, &nbsp; &nbsp; Quin laurum Daphne debet & ipsa tibi. Nec temere modo laurorum celeberrimus usus &nbsp; &nbsp; Scribitur, & Pythii priva corona Dei; {{Versus|5}} Sed magis instinctu Pythii istud Apollinis oestrum &nbsp; &nbsp; Concipis, & Daphne te magis ipsa movet. Nempe recordatur quantum Barlae&#239;a Clio &nbsp; &nbsp; Contulerit lauro contuleritque sibi. Hinc te, per titulos cum rite incedis avitos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deligit, ornari cujus honore velit. Macte animis, Branti, macte hoc & amore Deorum, &nbsp; &nbsp; Aeternum lauros ut gerat una domus. </poem> ====D. M. Jani Gruteri s.==== <poem> Q UI senium & noctis maculas auctoribus aegris &nbsp; &nbsp; Assueras fausta pellere Castor ope; Cui debet quicumque Latini nominis exstat &nbsp; &nbsp; Scriptor, & hunc ipsum vivit ad usque diem; [p. 404] {{Versus|5}} Quis putet? ipse tui jacturam flere laboris &nbsp; &nbsp; Cogeris, ac Musae rudera sparsa tuae: Sparsa per externas gentes & sparsa per undas, &nbsp; &nbsp; Quo non ulla tuum fama sequatur opus. Nec quisquam medicas (o tempora!) tempore tanto &nbsp; &nbsp; Dignatus miseris adplicuisse manus! Talis in Absyrtum violentae dextra sororis &nbsp; &nbsp; Saeviit, & secto corpore lusit iter. Dii bene! pars magni cessit mihi parva Gruteri. &nbsp; &nbsp; Quantulacumque illa est, non male grata mihi est. Jamque adeo lacerae satago componere Musae &nbsp; &nbsp; Fragmina, & ad numeros quaeque referre suos. Forsitan hinc meritae extendam pomoeria famae, &nbsp; &nbsp; Quae praesto cineri, magne Grutere, tuo. Quamquam aliis scriptis alio sat nomine clari &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nil ultra titulis Fama quod addat habet. Sed juvat ad Phoebi tripodes templumque Monetae &nbsp; &nbsp; Naufragii tabulas rite dicasse tui. [p. 405] </poem> ====Ad patruum suum. <i>fausta anni apprecatio.</i>==== <poem> D ECRERAM positis jam tandem vivere nugis, &nbsp; &nbsp; Et damnosa levis frangere plectra lyrae; Atque alias art&#232; complecti sedulus artes, &nbsp; &nbsp; Quaeque virum possint, quaeque decere senem. {{Versus|5}} Clusius en dextram Janus mihi vellicat aurem, &nbsp; &nbsp; Innuit & festi temporis esse diem: Utque suis nolim, rogat, obticuisse Calendis, &nbsp; &nbsp; Paucaque solenni more negare sibi. Matutine Pater, supremum pectoris aestum &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Ante tuos sisto te cupiente pedes. Pro quibus officiis hoc unum, Sancte, paciscor, &nbsp; &nbsp; Cum volvenda tuo numine saecla tenes; Ut qui me patrio Patruus dignatur amore &nbsp; &nbsp; Ducat inoffensa tempora canicie, {{Versus|15}} Seque mihi caris carum magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; Seque mihi vita sentiat atque anima. De me, m&#238; facile est angusto vivere voto, &nbsp; &nbsp; Hanc modo continuet sedula Nona colum. Mentior? an Janus gemino bonus annuit ore? &nbsp; &nbsp; Annuit, & faustis sternuit ominibus. [p. 406] </poem> ====Ad Danielem Alphenium. ==== <poem> N ON tantum reduces Jani celebrare calendas &nbsp; &nbsp; Me juvat, & patriis addere thura focis; Nec tantum longo devexos agmine soles &nbsp; &nbsp; Laetor ad emensum vivere Zodiacum: {{Versus|5}} Quantum te nostris, Alpheni candide, Musis &nbsp; &nbsp; Devinctum sancti jure sodalitii: Sancti jure sodalitii, cui Gratia triplex &nbsp; &nbsp; Cumque Lepore almo praesider almus Amor. Quidni? nec casus nec fors temeraria nobis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pauxilli usuras imputat alloquii. Sed pariles animos strinxit vis altior, & quam &nbsp; &nbsp; Non male divini dixeris arbitrii. Sive ea sit nostri prona indulgentia fati, &nbsp; &nbsp; Expertem quae me noluit esse tui: {{Versus|15}} Seu magis Alphenii Genio, quod credere par est, &nbsp; &nbsp; Debeat hoc rectae nobile mentis opus. Quidquid id est, Div&#251;m felix agnosco favorem, &nbsp; &nbsp; Qui precor ut cursu perpete continuet. Hoc unum male me cruciat, hoc pectore in ipso &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Cor coquit, & longa torquet amaritie; [p. 407] Quod me cunctantem, cum me labor iste deceret, &nbsp; &nbsp; Oppressit facili scripta tabella manu. Tune prior, tu docte prior? ne sit mihi tantum &nbsp; &nbsp; Credere. Debueram te rogitasse prior. {{Versus|25}} Sed pudor audenti semper semperque moleste &nbsp; &nbsp; Obstitit. Ah peream, rusticus iste fuit. Sic aliquis voti sibi conscius, horret aperte &nbsp; &nbsp; Poscere, quae supra spem videt esse suam. Vixque adeo tenui sua murmure sensa fatetur, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vellet & hoc ipsos edidicisse Deos. Tum si forte boni facilis clementia caeli, &nbsp; &nbsp; Quam vovet, & metuit quaerere, praestat opem, Innocuis hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Assiduus festas concinit ante fores. {{Versus|35}} Ipse itidem omnigenis contractum expungere nomen &nbsp; &nbsp; Hinc adeo annitar sedulus officiis. Quaeque supersedi quondam deferre merenti, &nbsp; &nbsp; Millecuplo reddam foenore, mille modis. Nec me delicias facere hic, suavissime, crede: &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Quae loquor, ingenua simplicitate loquor. Nec vapido astutam servo sub pectore vulpem, &nbsp; &nbsp; Quin animi certum fronte gero speculum. Gallos ista juvent, aut si quis vanior illis &nbsp; &nbsp; Grassari fictis sustinet obsequiis. [p. 408] {{Versus|45}} At procul a Musis, procul a cultore po&#235;ta &nbsp; &nbsp; Et dolus & foedae fraudis amicus amor. </poem> ====Ad eundem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A LPHENI pater elegantiarum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque idem pater eruditi amoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui m&#238; devorat intimas medullas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si quid magis abditum est medullis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Qu&#238;s te muneribus remunerabor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas grates meditabor, aut reponam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro larga & lepida piaque strena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro missis epicediis Gronov&#238;, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gronov&#238; Herculis illius Latini & &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Graji nominis, Herculis Dearum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quas sub praesidio Herculis Vetustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aede una coluit sacrisque iisdem? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Certe ni mihi gratum utrumque munus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quamquam in re male grata & ominosa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Quo m&#238; musica labra, musicum cor? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo m&#238; barbitos, & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad quam Diis facio & novem Deabus? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quin hoc ad speciem adde gratiorem, [p. 409] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod m&#238;sti quoque Francii dolentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Threnos, quos pietas gravisque luctus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magni manibus obtulit Magistri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Franc&#238; inquam, unici & unius po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si tollas decus Heinsiae Thaliae) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui digne queat & decenter istam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Tanti nominis insequi ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cujus carmina culta, carmina? imo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mel merum, Ambrosiae meros liquores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Circumspectius arctiusque servo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam caros maris Indici uniones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Mercator catus arculis flagellat. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae jam talio par fiet, satisve &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Alphen&#238; faciat benignitati? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu me miserum malique fati, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tam pauperis inquilinus horti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Tardum nomen & improbum putabor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ni digne expediam aere me parato! &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec domi mihi talia ista vulgo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nascuntur, neque suppetit facultas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vicatim haec alicunde mutuandi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Si vel maxime avebo mutuari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accedit caput omnium malorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod nefas prope nominare, febris; [p. 410] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sudando abstulit, abstulit tremendo; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Et tres continuos maligna soles &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Clausit me quasi lectulo sepultum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque exinde, velut recens cadaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Totus langueo, langueo hercle totus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hinc illae lacrimae, valetque certo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Vixdum pingere dextera ista ductu. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quocirca accipe quidquid hoc Phaleuci est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod mecum meditor sedens ad ignem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Inter sex pueros minurientes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et convicia mutua & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Gannitus, lacrimas, rudes cachinnos. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amoris tamen haud febricientis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc tu carmen habe febriculosum. </poem> ====Ad eundem. ==== <poem> D UM gravis hiberni furit inclementia caeli, &nbsp; &nbsp; Et Notus admissas aggerit usque nives, Cedite paulisper dulces, mea cura, Camoenae: &nbsp; &nbsp; Vestrum erit exclusis ludere cum Zephyris. {{Versus|5}} Vos quoque enim simili nolim torpescere mecum &nbsp; &nbsp; Frigore, & hibernas increpitare moras. [p. 411] Non vobis glacies, non udi stiria nasi &nbsp; &nbsp; Convenit, aut sparso triste cubile gelu. Atque utinam lustrare specus, rupesque canoras &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Vobiscum molli detur adire pede, Quas levis assultans super irrigat Hippocrene, &nbsp; &nbsp; Et numquam tacita lene susurrat aqua: Ver ubi perpetuum ludit per devia Tempe, &nbsp; &nbsp; Blandaque pubentes temperat aura rosas: {{Versus|15}} Et Pandionia mulcentur aedone lauri, &nbsp; &nbsp; Collisisque nemus accinit omne comis. Non hic ingrata disperdens otia bruma &nbsp; &nbsp; Effundam gelidum, me miserante, melos: Qualis apud duros damnatus Naso Tomitas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Alsit in extremae litore Barbariae. Si tamen est animus mecum exspectare cicadas, &nbsp; &nbsp; Et tremere, & longo diriguisse gelu; Huc Erato jucunda (tui fors nominis aura &nbsp; &nbsp; Leniet afflatu frigora acerba novo) {{Versus|25}} Ut tecum mediter, quoniam Deus odit inertes, &nbsp; &nbsp; Aes vetus Alphenii persoluisse mei; Qui me, cum graciles febris depasceret artus, &nbsp; &nbsp; Servatum a morbi limine restituit. Nec tamen aut haustu bilem vacuavit amaro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aut tetricis succis pharmaca mista dedit; [p. 412] Aut jussit tenuem solvi, se judice, venam: &nbsp; &nbsp; {{Versus|Sanguinis haud adeo prodigus ille mei est) Sed doctis precibus, sed blandi carminis arte &nbsp; &nbsp; Praesentem Jani sollicitavit opem. {{Versus|35}} Ipse procuravit qu&#238;s possem cumque piari &nbsp; &nbsp; Februa, non alia tam bene danda manu. Nec frustra Div&#251;m audimus tutela po&#235;tae: &nbsp; &nbsp; Ecce Deus medicas attulit ipse manus. Fugit saeva lues, fugere horrorque tremorque, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et quae plura malus taedia morbus alit. Nunc ego quod tanto munus pro munere reddam? &nbsp; &nbsp; Gratia quae tantis par erit officiis? Tu me Erato, tu Diva doce. dubitamus uterque, &nbsp; &nbsp; Et plus quam nostrae credimus illud opis. {{Versus|45}} I tamen, i quaeso, Clariae pete moenia Leidae, &nbsp; &nbsp; Atque istaec nostro nomine verba refer: Cum primum verni spirare faventia caeli &nbsp; &nbsp; Coeperit, & clausos pandere terra sinus, Ille tuus toto, Alpheni, tibi pectore amicus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quem voluit Candor, quem Jocus esse tuum, Amstela qua patrios lambit lenissimus agros &nbsp; &nbsp; Aram de viridi cespite constituet; Qua te quaque tuum mactet vel carmine Janum, &nbsp; &nbsp; Vel florum textu versicolore colat. [p. 413] {{Versus|55}} (Ne faciat vitula, ne qua imbuat hostia cultros, &nbsp; &nbsp; Provisum est, caeca sic agitante Dea.) Accedet versus: JANO BROUKHUSIUS ARAM &nbsp; &nbsp; PRO TEMPESTIVO DEDICAT AUXILIO. Haec ubi pertuleris, dicta acceptaque salute &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Ad nostros retro te refer alma lares. </poem> ====In Petri Francii orationem de studio eloquentiae. ==== <poem> F RANCI, delicium Suadae Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Prodigium nostris edite temporibus, Dispeream, ni te Cicerone libentius ipso &nbsp; &nbsp; Audiat Aonidum cum grege trina Charis. {{Versus|5}} Dispeream, ni te, tacitis revocatus ab umbris &nbsp; &nbsp; Agnoscat primi Tullius eloquii. Sic gravis Aesopus, sic doctus Roscius olim &nbsp; &nbsp; Vertere in plausus tota theatra suos. Sic & flexanima permulsit rostra loquela &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sive tua, Antoni, seu tua, Crasse, manus. O lac, o violas, & amoenum fulmen Athenae! &nbsp; &nbsp; O mella Actaeis sparsa papaveribus! [p. 414] Quis me Dircaeo sitientem proluat haustu, &nbsp; &nbsp; Cycnorumque leves sistat ad usque choros? {{Versus|15}} Quo te sublimi magnum per inane volatu &nbsp; &nbsp; Trans maria & terras nubilaque ipsa sequar. Quamvis certa meam properarent fata ruinam, &nbsp; &nbsp; Et fierem patriis flebile nomen aquis: Non alius tanto auderet contendere cursu: &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Non alius casu nobiliore mori. </poem> ====Ad Bacchum. <i>Crines suos ei dedicat.</i>==== <poem> C UI damus hos crines, denso quos invida filo &nbsp; &nbsp; Noluit effundi per sua colla Venus? At circum gracili strinxit lentissima vena, &nbsp; &nbsp; Ne facerent vernis ludibrium Zephyris. {{Versus|5}} Bacche Pater, tibi sit nostro de crine corolla &nbsp; &nbsp; Parvula, quae sacros pendeat ante pedes. Nec tu perpetua frustra gaudere juventa, &nbsp; &nbsp; Nec frustra vatum crederis esse pater. Tu, precor, excisos ima cum stirpe capillos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Suscipe, flaventes verticis exuvias. Neu mirare, tibi cur se coma dedicet uni, &nbsp; &nbsp; Tam levis, & nulla splendida luxuria. [p. 415] Nam quae non poterat nativa dote placere, &nbsp; &nbsp; Auxilio quaerit luxuriare tuo. </poem> ====<i>Cum Groningam esset discessurus.</i>==== <poem> Q UALIS apud Rhodopen sacro bacchata furore &nbsp; &nbsp; Concidit Ismariis Maenas in aggeribus; Qualis erat primo virgo Cephe&#239;a somno, &nbsp; &nbsp; Ah rea materni criminis Andromede, {{Versus|5}} Languida, & erranti collum suffulta lacerto, &nbsp; &nbsp; Sic temere in molli litore composita: Talis ego incerto mentem male saucius aestu &nbsp; &nbsp; Nescio quam variis ludor imaginibus. Nec me Musa juvat, nec plectro laetor eburno. &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tantum amor est solis delituisse locis. Nec minus umquam animi sacro mens concita thyrso &nbsp; &nbsp; Jucundis Musarum ignibus incaluit. Ah pater, ah molli crinem praecincte corymbo &nbsp; &nbsp; Amstela, cui dulces reddere primitias {{Versus|15}} Carminis incomti jam tum consuevimus olim, &nbsp; &nbsp; Cum teneri sacros lusimus ante pedes, Cum pueri patrium discursaremus ad amnem, &nbsp; &nbsp; Fistulaque indoctis strideret articulis: Da requiem menti longis erroribus aegrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Da pater, atque aliquam (nam potes) adfer opem. [p. 416] Haec ego, cum fundo pater Amstela sustulit imo &nbsp; &nbsp; Incinctum junco versicolore caput. Atque ita: Natalem, juvenis, quam deseris urbem, &nbsp; &nbsp; Haec est sollicitae prima favilla morae. {{Versus|25}} Nimirum illa suis claudit sub moenibus una &nbsp; &nbsp; Quidquid erat vitae dulce piumque tuae. Illa pios dominae servat moerentis ocellos, &nbsp; &nbsp; Oraque Acidaliis aemula Numinibus; Dilectae dominae, qua non formosior ulla &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Vidit ab Eois fluctibus ire diem. Quae nunc in casto tabescens moesta cubili &nbsp; &nbsp; Suspirat moestae tempora militiae: Teque per hostiles jactatum languida turmas &nbsp; &nbsp; Unum sollicitis prosequitur precibus. {{Versus|35}} Hanc tu, seu sequeris Frisiam, seu principis arma, &nbsp; &nbsp; Mente gere, atque animum mulceat illa tuum. Et tecum longi comes indefessa laboris &nbsp; &nbsp; Indelibato gaudeat obsequio: Seque tibi caris caram magis esse medullis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Seque tibi vita sentiat atque anima. Adde tot illustres animas, tot candida vatum &nbsp; &nbsp; Pectora, Thesea jam tibi nota fide. Quos inter paribus surgens Dermoutius annis &nbsp; &nbsp; Emicat, ille tuae sidus amicitiae, [p. 417] {{Versus|45}} Antiquae Fidei & Batavi Candoris alumnus, &nbsp; &nbsp; Quicum dulce tibi vivere, dulce mori. Et quos Lugduno nuper miratus ab urbe es &nbsp; &nbsp; Sponte tuam primos sollicitasse fidem; Praestantes animi fratres, quorum alter & ipse &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militat, ac Patriae fortiter arma gerit; Tum qui Vondelii titulis succrescit & ausis &nbsp; &nbsp; Goesius, Hollandae gloria prima lyrae. Quid memorem fratresque tuos, pluresque sodales? &nbsp; &nbsp; I tamen, & fatis obsequere ipse tuis. {{Versus|55}} I generose animi, & fidens.er pectus in hostem, &nbsp; &nbsp; Ne sis antiquae fama pudenda domus. Tum seu longa dies, seu te brevis hora manebit, &nbsp; &nbsp; Crede De&#251;m magnis jussibus ista geri. Haec ille, & molli sacrum caput abdidit alveo: &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Cum novus irrepsit segnia in ossa calor. Ibimus, o patrii moderator magne profundi, &nbsp; &nbsp; Ibimus. audaces Mars juvat ipse manus. At vos interea, vos qui remanetis amici, &nbsp; &nbsp; Vivite, & o memores nominis este mei. {{Versus|65}} Quod si forte meus tinget cruor hostica tela, &nbsp; &nbsp; Et claudet manes terra aliena meos, Vos tumulo inferias date, & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis Amstela sub tiliis. [p. 418] Et nostri memores saxis inscribite versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quos oculo vector praetereunte legat: HIC SUA SERVARET FUNCTUS BROUKHUSIUS OSSA, &nbsp; &nbsp; SI POSSET PATRIA CONDIER EXUL HUMO. UT TAMEN ET FUNCTUS RIPA FRUERETUR AMATA, &nbsp; &nbsp; HOC SOCII MANES COMPOSUERE SOLO. </poem> ====Ad Academiae Groninganae studiosos <i>post desertam ab episcopo Monasteriensi obsidionem anno</i> MDCLXXII.==== <poem> S I mea, quas vellem, spirarent carmina vires, &nbsp; &nbsp; Esset & angusto fortis in ore sonus, Non ego Phlegraei canerem certamina campi, &nbsp; &nbsp; Aut Nili passas Romula vincla manus; {{Versus|5}} Non veteres iras, non bella animosa Gigantum, &nbsp; &nbsp; Nec quae plura solent vatibus esse labor: Sed vos, illustres animae, vestra inclita facta &nbsp; &nbsp; Materies essent carminis una mei. Vos ego sublimi ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Qua non parva meum fama sequatur iter. Sic olim Herculei caelum meruere labores: &nbsp; &nbsp; Hoc olim patriis Romulus ivit equis. [p. 419] At nunc immani curarum pondere presso &nbsp; &nbsp; Fas mihi sit vitae fata dolere meae. {{Versus|15}}Non sum qui fueram: mutant mala longa vigorem &nbsp; &nbsp; Ingenii, ac solitos destituere choros. Si tamen & nostrae quidquam tentare Camoenae &nbsp; &nbsp; Audent, quod culto possit ab ore legi, Qualescumque meo prodibunt nomine versus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Nominibus vestris rite dicabit amor. Vos inpugnatam variis terroribus urbem &nbsp; &nbsp; Intrepida fortes asseruistis ope. Et cum corruerent monachalibus omnia bombis, &nbsp; &nbsp; Et caderent magicis aera referta notis, {{Versus|25}} Ignitoque globi signarent tramite nubes, &nbsp; &nbsp; Et strueret diros Cerberus ipse focos, Nimirum tunc primam aciem tenuistis, & omnes &nbsp; &nbsp; Risistis monachi nil valuisse minas. Seu pellendus erat latebris defensus opacis &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Hostis, ibi vestras sensit & ille manus: Moenia seu densa circum tutanda corona, &nbsp; &nbsp; Servastis fidas in statione vices. Westphale, depositis clypeo paulisper & hasta, &nbsp; &nbsp; Huc ades, ac rasum casside solve caput. {{Versus|35}} Hi sunt, sancte Pater, quos tu sentire solebas, &nbsp; &nbsp; Hi sunt, quos porci pertimuere tui. [p. 420] Pro quibus officiis unum hoc, Bernharde, rogamus, &nbsp; &nbsp; Ut memor armatae Palladis esse velis: Palladis armatae, quae te, si forte vacabis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Westphalicis ultro viset in aggeribus. At praegrande decus Frisiae, Wichere, juventae, &nbsp; &nbsp; Vive, decent annos fortia facta tuos. Tu quoque vive, precor, Bergi clarissime: vive &nbsp; &nbsp; O Gockinganae gloria prima domus. {{Versus|45}} Sic pariter Marti, pariter vigilate Minervae, &nbsp; &nbsp; Laurea sic velet, velet Oliva caput. Hac gladios vibrate manu, versate libellos, &nbsp; &nbsp; Binus ut e duplici laude triumphus eat. Palladis haec virtus ae gloria Palladis haec est, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et bello nomen quaerere & ingenio. </poem> ====In Gerardi Tenberg disputationem juridicam. ==== <poem> P OST exhausta feri certamina Martis & iras, &nbsp; &nbsp; Desuetos renovat vestra Minerva choros. Bergius exemplo praeludit, & auspice Suada &nbsp; &nbsp; Rimatur Themidis mystica sacra suae. {{Versus|5}} Macte animo, dilecte mihi, macte optime Bergi; &nbsp; &nbsp; Sic videam titulos crescere rite tuos. [p. 421] Haec Groninganis debetur gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Ingenio leges asserere atque manu. </poem> ====Desiderium puellae absentis. ==== <poem> P OST varios belli terraque marique labores, &nbsp; &nbsp; Visaque non fausto Gallica signa die, Hic ubi Woerdani pinguescunt sanguine campi &nbsp; &nbsp; Natalem reduces jam repetemus humum. {{Versus|5}} Tende manum lasso, Pater Amstela, si tamen umquam &nbsp; &nbsp; Ante urbem fluctus ire videbo tuos. An numquam, mea qua sola praecordia fervent, &nbsp; &nbsp; Agnoscet vatem De&#239;anira suum? Quo mihi tot misero belli evasisse pericla, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quo toties morti prostituisse caput, Si fugit has artes, armatumque horret amantem, &nbsp; &nbsp; Ac bellatrices nostra puella manus? Arma valete, valete enses, vale hostica tellus, &nbsp; &nbsp; Et desiderii conscia castra mei. {{Versus|15}} Ista aliis placeant: vita mihi detur inerti &nbsp; &nbsp; Amplexus inter basiaque arta mori. [p. 422] </poem> ====Ad Joannem Antoniadem Goesanum.==== <poem> E TSI me vario jactatum, Jane, tumultu, &nbsp; &nbsp; Bellorumque vagis fluctibus inplicitum Sevocat a coetu Musarum tristis Enyo, &nbsp; &nbsp; Nec patitur solitis invigilare choris; {{Versus|5}} Non tamen usque adeo feritas Mavortia cordi est, &nbsp; &nbsp; Ut cupiam lituos inter & arma mori, Oblitus Musarum artes, oblitus amores, &nbsp; &nbsp; Qui nimium molli nunc quoque corde sedent. Sed modo Romano versatur Apolline pectus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Mens ubi consuetis ignibus incaluit, Aviaque errantem capiunt loca, persona rivis, &nbsp; &nbsp; Ac matutinis questibus alituum. Et modo desertos moesti lugemus amores, &nbsp; &nbsp; Vanaque sperati gaudia conjugii. {{Versus|15}} Nec raro dulces inter versamur amicos, &nbsp; &nbsp; Et quo non possum corpore, mente feror. Scilicet his studiis, hoc fallimus otia lusu, &nbsp; &nbsp; Quae mihi defunctis dantur ab excubiis. Hac olim Alcaeus potuit ratione laborem &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animi tristes fallere dividias. [p. 423] Quamvis ille ferox, terris jactatus & alto, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina degeret exul humo, Saepe tamen Bacchumque patrem, Veneremque canebat, &nbsp; &nbsp; Incinctus serto versicolore caput. {{Versus|25}} Saepe Lycum nigris oculis nigrisque decorum &nbsp; &nbsp; Crinibus Aeolia detinuit cithara. Cur ego turpe putem vati contendere tanto, &nbsp; &nbsp; Hisque domi studiis militiaeque frui? At tu, Musarum laus invidiosa mearum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Goesane, antiquis aemule nominibus, Ecquid agis? Patio num plenus Apolline pectus &nbsp; &nbsp; Orchestram insolita religione quatis? Anne alio magnam mentem lymphatus ab aestu &nbsp; &nbsp; Ardua non humili tendis ad astra via? {{Versus|35}} Quidquid agis (neque enim ignavas te stertere noctes &nbsp; &nbsp; Naturae patitur vis generosa tuae) Magnum aliquid certe genio exspectamus ab isto, &nbsp; &nbsp; Cui raros dederunt tempora nostra pares. Sic equus ad primos palmae praeludit honores &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Nobilis, atque animo jam sua vota videt: Mox ubi robur adest armis juvenilibus, omnes &nbsp; &nbsp; Praevertit volucri, ceu pila jacta, fuga. Quando erit illa dies, cum te, dulcissime rerum, &nbsp; &nbsp; Amplectar patrios laetior ante lares; [p. 424] {{Versus|45}} Armaque suspendam Marti votiva Batavo, &nbsp; &nbsp; Et ponam toto pectore barbariem? Barbariem: quid enim nobis immanius usquam est? &nbsp; &nbsp; Quid tantum humano dissidet ingenio? Tunc tibi rorantes calices interque libellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Militiae referam taedia mille meae: Pieridasque tuas, quamvis non passibus aequis, &nbsp; &nbsp; Quod possum, plausu, pectore, voce sequar. </poem> ====Ad Joannem Sixium.==== <poem> A MSTELIAE turres, habitataque vatibus arva, &nbsp; &nbsp; Quique suburbana laberis, amnis, aqua, Quis Deus ad vestras ducet me candidus arces, &nbsp; &nbsp; Et reducem longo sistet ab exilio? {{Versus|5}} Seu raptum celeri liquidum per inane volatu; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Quale sagax olim Daedalus ivit iter) Seu potius junctis vectum super alta columbis &nbsp; &nbsp; Aequora, seu concha, Cypri jocosa, tua. O ubi tranquilla liceat mihi ludere in umbra, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Tureque votivo pacificare Lares? O ubi jucundo nunc indulgere furori, &nbsp; &nbsp; Nunc aestum cordis ludificare mei? [p. 425] Illic vel studiis animum emendare severis &nbsp; &nbsp; Inciperem, & rerum semina prima sequi. {{Versus|15}} Aut magis historiae campo diffusus aperto &nbsp; &nbsp; Conferrem nostris plurima temporibus. Aut mecum dulces essent, mea cura, po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; Germanae genii nobilioris opes. Et quoscumque dedit facundi temporis aetas &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque oculis gererem jugiter atque sinu. Ipse levi quondam carmen modulatus avena &nbsp; &nbsp; Tentarem priscis orgia ferre choris. Ipse rosa lauroque sacras devinctus ad aras &nbsp; &nbsp; Elicerem Clarias in nova vota Deas. {{Versus|25}} Purus & incedens puro de fonte sacerdos &nbsp; &nbsp; Annua Romano serta darem Genio: Romano Genio, sparso qui flore piatus &nbsp; &nbsp; Afflaret nostris dulce decus foliis, Atque immortali saturatas nectare chartas &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Poneret ad postes, Virgo Perenna, tuos. O fortunati, quibus haec Deus otia fecit, &nbsp; &nbsp; Dispreta a vulgari ambitione procul! Non illis studium, lucro postponere honestum, &nbsp; &nbsp; Et rapere incesta fasque nefasque manu: {{Versus|35}} Nec populi arbitrio sellas captare curules, &nbsp; &nbsp; Aut quae plura vagum somnia vulgus amat. [p. 426] Verum tranquillae gavisi tramite vitae &nbsp; &nbsp; Regales animo divitias superant. Ergo aut summotas oculis mortalibus artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Et vaga, qua possunt, sidera mente vident. Aetheriosque orbes, distinctaque sedibus astra, &nbsp; &nbsp; Atque elementa suis subjiciunt pedibus. Aut quaerunt num Fors faciat Virtusve beatos, &nbsp; &nbsp; Quid verum falsis distet imaginibus. {{Versus|45}} Dulcibus aut hymnis & grato carmine Divos &nbsp; &nbsp; Collaudant festas assidui ante fores. Deinde ubi, quam dederat, vitam natura reposcit, &nbsp; &nbsp; Et Lachesis vacua constitit atra colo, Tum vero, a Musis defleto funere, Famam &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Haeredem clari nominis instituunt: Quod Dea formosis complexum leniter ulnis &nbsp; &nbsp; Suscipit, ac caelo sideribusque locat. At me, dum strepitus armorum & tristia bella &nbsp; &nbsp; Sector, in obscoenam si vocet Orcus aquam, {{Versus|55}} Omnis mecum uno tabescet fama sepulcro, &nbsp; &nbsp; Et fiet nomen fabula muta meum. Ah poteram nostris aliquid debere Camoenis, &nbsp; &nbsp; Forte etiam summo vivere ab usque rogo, Fata nisi obstarent, fatoque potentior omni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Paupertas, mentes perdere nata bonas. [p. 427] Quam de caelesti deturbans Jupiter arce, &nbsp; &nbsp; Vade, ait, o Poenis omnibus una prior. Magna tamen spes est, belloque armisque relictis &nbsp; &nbsp; Desertos olim sollicitare choros. {{Versus|65}} Nam mihi, vicinam dum specto ex aggere Woerdam &nbsp; &nbsp; {{Versus|Nox erat & primo sparsa pruina gelu) Nescio quae dextram tenuit Dea (vel Dea certe, &nbsp; &nbsp; Nympharum aut certe sanguinis una fuit) Extensaque manu captiva ad moenia, tales, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Si memini, roseo protulit ore sonos: Hic ego te nuper, non uni erepte periclo, &nbsp; &nbsp; Protexi densis inplicitum cuneis. At tu fide Deo, seu bello forte superstes, &nbsp; &nbsp; Quod voveo, seu te fata fuisse velint. {{Versus|75}} Si tamen ulla fides nostris conceditur astris, &nbsp; &nbsp; Nec ludunt oculos praescia signa meos; Tempus erit, cum tu dilectis redditus oris &nbsp; &nbsp; Suspendes patriis emerita arma tholis: Et dulces inter furiata mente sodales &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Audebis posita carmen hiare lyra. Mox teneros lusus & laeti pectoris ignes &nbsp; &nbsp; Doctus Apollineo Sixius ore leget: Sixius Ausoniis non ultima gloria Musis, &nbsp; &nbsp; Atque olim fidibus fama superba tuis. [p. 428] {{Versus|85}} At tu nec vulgi rictus, nec vana morare &nbsp; &nbsp; Arbitria: hoc uno judice tutus eris. Dixerat, & fausto trajecit in omine nubes. &nbsp; &nbsp; O ita Pierides, o ita Phoebe velis, Sixius ut nostrae laetus modulamine Musae &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Deponat curas ad mea sacra suas: Et modo populea cantantem auscultet in umbra, &nbsp; &nbsp; Et modo nescio quid cultius ipse canat. Tunc me majori feriet nova gloria thyrso, &nbsp; &nbsp; Blandus ut admissos plausus anhelat equos. {{Versus|95}} Forsan & assumtis Hero&#246; more cothurnis &nbsp; &nbsp; Pieris ad tragicum nostra vacabit opus. Aut Ducis Auriaci victricia fortiter arma &nbsp; &nbsp; Concinet, & Gallae praemia perfidiae, Si modo Phoebei spirarit gratia Sixii: &nbsp; &nbsp; {{Versus|100}} Is mihi Parnasus, is mihi Phoebus erit. Nec me deficiat merito gaudere favore. &nbsp; &nbsp; Hac ego me sola lege redire volo. [p. 429] </poem> ====Ad Joannem Antoniadem Goesanum.==== <poem> [???S]I citharam, Goesi, intactam, si plectra, fidesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ausim Latinas tangere, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pede non solito Huc vagus atque illuc ferri, velut enthea Maenas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Miraberis quid insolens &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Impetus iste velit. At me, quaerentem morosas fallere noctes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et otium morosius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescio quis rapuit {{Versus|10}} Spiritus, ac dulci mentem vertigine circum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Egere lusus Musici. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc mihi ruris amor Suasit opus, tenui solari pectine curas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum lubricum ad Vechtae pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Excubias agimus. Scilicet hic studiis animum intendisse severis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quis possit, aut quis audeat? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me, simul alma Parens Memnonis uvidulo demulsit gramina rore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Aut ambulatiunculae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut volucrum moduli [p. 430] Exceptant lenes, dulcesque per arva susurri; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Me rivus, & perlucidis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lubricus agger aquis. {{Versus|25}} Sic melius, quam si nimio percussus Iaccho &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vacillem, inertis otii &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prodigus, ac teneris Insensus Musis. Ergo aut in gramine molli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reclinis, aut ad aggerem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Sic temere positus Nascentis nunc veris opes mecum ipse voluto; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum nauta non certum ad pedem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obstrepit indocili Carmine; nunc Suadae volvo monumenta Latinae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quantum reliquit posteris &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Temporis invidia. Est prope desertis moles antiqua ruinis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Olim alta turris, ardeis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc celebre hospitium: {{Versus|40}} Intonsae circum quercus, Jovis ardua silva, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ripas opacant lubricas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus apta domus. Huc matutinus, nullo comitante, solebam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad devium vulgo nemus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Saepe referre pedem. [p. 431] Dum vagor, & nostri discessus forte recordor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc sub manum m&#238; nascitur &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Carmen: at in medio Rure (vides) natum, fors rure agrestius ipso; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Suis uti natalibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Debeat id pretii. Nam quid tu cultum exspectes tersumve po&#235;ma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui barbaram miles manum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horridus admoveat? {{Versus|55}} Non, si Spartani bellatrix Musa Marulli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sannasarique spiritus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Invidiam meruit, Idcirco facile est media inter tympana cuivis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Linenda cedro scribere. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nos male deficimus; Et, dum barbarie in media versamur, Apollo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cui militamus hactenus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Barbariem redolet. At tu, care mihi, qui nil meditaris inepte, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|65}} Musasque sub censum vocas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid facis interea? Aut quidnam patriis mens est deducere chordis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod livor ipse comprobet? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Atque utinam fidibus [p. 432] {{Versus|70}} (Nam quid ni possis) velles clarere Latinis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid Sixius, quid Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenus uterque Deo? Quorum ego si dubitem vel soli nominis umbrae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Assurgere, stipes merus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|75}} Arguar, ac merito. Vivite felices, & tu, mea maxima cura, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Sixius & Francius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Flos merus Aonidum. Quod si forte mei memores abducitis horas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Date terna Phoebo & Gratiis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pocula: nos itidem Ter tribus Aonisin trino libabimus haustu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Amara curarum ut procul &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Irrita ferre velint. </poem> ====Ad puellam amatam. ==== <poem> Q UOD si Daedaleo possem, mea vita, volatu &nbsp; &nbsp; Ire super terras, ire super maria, Corporis exutus vinclis, jam protinus arces &nbsp; &nbsp; Continuo cursu deferar Amstelias: {{Versus|5}} Ut te consulerem, quanam ratione modoque &nbsp; &nbsp; Par Marti valeam, par Veneri esse tuae. [p. 433] Nunc teneor vinclis, & belli lege severa &nbsp; &nbsp; Non licet hinc cupidos proripuisse pedes. At modo quanta in te suspiria suspiravi! &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot tremulo molles ore cadunt lacrimae! Hoc exercitium fallendi temporis unum est: &nbsp; &nbsp; Te meditor, tecum solus inopsque vagor. Tum, seu nocte dies migret, seu luce tenebrae, &nbsp; &nbsp; Augent dividias noxque diesque meas. {{Versus|15}} Heu ubi nunc dulces melliti luminis orbes, &nbsp; &nbsp; Qui mentem, qui me surripuere mihi? Basiaque ambrosiis toties inpressa labellis, &nbsp; &nbsp; Nunc data, nunc dulci non male rapta dolo? Quae circumtingens jucunda fraude Cupido &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Inque novos arcus verterat inque faces. Sed bene constabit ratio mihi temporis acti, &nbsp; &nbsp; Si latebras detur pectore habere tuo, Exiguas latebras, curas ubi spemque metumque, &nbsp; &nbsp; Atque omnem ponam mentis amaritiem. {{Versus|25}} Ominor. o facili firmet Deus omina nutu, &nbsp; &nbsp; Faustaque conjugio vincula nectat Hymen, Et me, si mereor, multos tibi servet in annos. &nbsp; &nbsp; Non male sic duri militis uxor eris. [p. 434] </poem> ====Ad auram. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; A URA, quae molli strepitans susurro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis nostri per aprica ruris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rite vocantem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Sive te dicam Zephyritin, almi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filiam Veris, comitemque Florae; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sive quo tandem te alio referri &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomine fas est. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Has tibi calthas voveo rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hos tibi annosi calices Lyaei; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec loci pono Genio tibique &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cymbia lactis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu, precor, dulci dominae per auras &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defer; ut flamma male pertinace &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Urar, & saevus penitus medullas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Devoret ignis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utque suspirem patriae ad relictum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomen, ut noctes mediter diesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae meos tandem ratio furores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mitiget; utque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prata cum silvis & acuta saxa [p. 435] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil nisi nostram resonent Neaeram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Docta festivas cupidi po&#235;tae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddere voces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Inde m&#238; blandis, Zephyriti, pennis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc redux narra, quibus inmerentem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sauciet curis Venus, & doloso &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Filius arcu; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod procul duro tenear duello &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miles; & qu&#238;s non precibus fatiget &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caelites, nostro capiti inminentem au- &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ferre ruinam; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut Jovi mecum Reduci & Saluti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ante dilectos faciat Penates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Si meos imo, velut ante, gestat &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectore vultus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illud ah, ni te gravat, illud unum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Da meis, quaeso, precibusque votisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aura, dilectum mihi frigus, audi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Rite vocantem. [p. 436] </poem> ====Ad Neaeram. ==== <poem> V IDISTIN&#146;, nigro cum cogitur a&#235;re nimbus, &nbsp; &nbsp; Moestam languidulis stare rosam foliis; Et vix deciduis inniti lilia thyrsis, &nbsp; &nbsp; Nec solitum pullis esse decus violis? {{Versus|5}} At simul ac nitido fulsit Pater aethere Titan, &nbsp; &nbsp; Jam rosa contractos explicuit calices, Et toto rident argentea lilia campo, &nbsp; &nbsp; Et novus argutas mulcet honor violas. Haec facies, haec est Lycidae moerentis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Dum procul aspectu, cara Neaera, tuo Heu miser incultis agitat sub rupibus aevum; &nbsp; &nbsp; Et matutinas occupat Alcyonas Questibus insanis, atque aridulo singultu &nbsp; &nbsp; Exilii luget taedia lenta sui. {{Versus|15}} Quod si autem patrios tecum lustrare Penates, &nbsp; &nbsp; Et Reduci detur reddere vota Jovi, Has animi nubes gemini, tua lumina, Soles &nbsp; &nbsp; Discutient Phoebo promtius ac melius. Et dulces aequabo rosas & lilia honore, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et fiam vernis floridior violis. [p. 437] </poem> ====Ad Alphenios fratres super obitu parentis.==== <poem> E TSI annum, huc illuc fatis non mitibus actus, &nbsp; &nbsp; Jam careo vestri fructibus alloquii, Nobile par fratrum, menti tamen altius haerent &nbsp; &nbsp; Illa in me vestrae tot benefacta domus. {{Versus|5}} Atque utinam liceat molli nunc ludere plectro, &nbsp; &nbsp; Delicias doctis & facere auriculis! Aut potius sanctas ignorem barbarus artes, &nbsp; &nbsp; Et mea Lethaeus proluat ora latex! Non ego ad officium infelix fletusque rogales &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invitas largo protraherem imbre Deas. Non ego Parcarum facerem convicia fusis, &nbsp; &nbsp; Nec frustra surdis aggemerem arboribus, Reddite, crudeles, Alphenum reddite, Parcae: &nbsp; &nbsp; Et quae plura amens dat geminare dolor. {{Versus|15}} Nunc & flere juvat (quid enim nisi flere supersit?) &nbsp; &nbsp; Et mactare meis inferias lacrimis. Flete pii fratres, manes lugete paternos: &nbsp; &nbsp; Flete pii: fraeno non eget iste dolor. Occidit illa ingens priscae Virtutis imago, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ille vigil Consi Justitiaeque pater, [p. 438] A quo candorem poterat sibi sumere Candor, &nbsp; &nbsp; Quo minus & Probitas est proba, & ipsa Fides. Qui nec venales umquam venatus honores &nbsp; &nbsp; Virtutem pretium credidit esse sui. {{Versus|25}} Quo sibi praecipue placuerunt Consule Fasces, &nbsp; &nbsp; Unde novos fastus sumserat auctus Honor. Invidiam super&#251;m! crudelia sidera, cur non &nbsp; &nbsp; Tot bona majori clauserat orbe dies? Visa diu felix, & fatis usa benignis, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Infelix tanto funere, Leida dole. Orba dole, lacerata genas, lacerata capillos. &nbsp; &nbsp; Ille tui cultus optimus auctor ubi est? Illius ad tumulum supplex ac moesta sedeto, &nbsp; &nbsp; Ut cineres magni Patris & ossa colas. {{Versus|35}} Qualem credibile est in Bruti funere Romam &nbsp; &nbsp; Amentem sectis exululasse genis; Et trabeas odisse suas, & crine revulso &nbsp; &nbsp; Libertati etiam justa parasse suae. Te meminisse decet, quae plurima saepe peregit &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Utiliterque aris, utiliterque focis. Sive novo patrias sanciret pondere leges, &nbsp; &nbsp; Et senium priscis elueret tabulis: Seu quocumque modo, solers cautusque futuri, &nbsp; &nbsp; Multa tibi pareret commoda, nulla sibi. [p. 439] {{Versus|45}} Certe nulla sibi. nam te dum pallet in una, &nbsp; &nbsp; Creditur invisum sic celerasse diem. Nec tantum senium, quantum nocuere labores. &nbsp; &nbsp; O Virtus ipsi perniciosa tibi! Scilicet haec pensant vigilatas praemia noctes. &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Ante annos crudo funere nempe jacet. Si tamen & sanctos tangunt mortalia manes, &nbsp; &nbsp; O anima, o nemoris sede recepta pii, Te lacrimis pia Leida suis planctuque secuta &nbsp; &nbsp; Luget, & est ipsi jam sibi visa mori. {{Versus|55}} Ecce super functum, vultus laniata decoros, &nbsp; &nbsp; Pectora ferali tundit aperta manu. Nec pudor est humeris laceram discindere vestem, &nbsp; &nbsp; Et suprema tuis oscula ferre genis, Virgineaque manu natitantes claudere ocellos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Atque animam extremis colligere halitibus. Un&#224; cana Fides gemina comitata sorore &nbsp; &nbsp; Ah nimium veras solvitur in lacrimas. At Themis ingenti (neque enim Dea fortior ulla est) &nbsp; &nbsp; Corde premens gemitus: Tamne ego mollis ? ait. {{Versus|65}} Parcius o seris caelum lassate querelis, &nbsp; &nbsp; Tristiaque infracta discite mente pati. Depositum Div&#251;m tam grande potentia vestris &nbsp; &nbsp; Invidit terris, asseruitque sibi. [p. 440] Ille ingens animus, sordes super altior omnes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Dignus erat scena nobiliore frui. Illic pro vobis, caelo acceptissimus omni, &nbsp; &nbsp; Irato excutiet fulmina saepe Jovi. Quaeque viri pietas, patriam tutatus ab alto &nbsp; &nbsp; Vertet in hostiles omina amara plagas. {{Versus|75}} At tu, Leida parens, magno viduata patrono, &nbsp; &nbsp; {{Versus|Ut fas est) sanctam grata tuere domum. Haec tibi commendo defuncti pignora, natos. &nbsp; &nbsp; Sic quoque non parva parte superstes erit. Hos ego magnarum fingam ad commercia rerum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Et patrio vigilent more jubebo tibi. Addam artes, variasque vias ususque regendi, &nbsp; &nbsp; Eloquiique dabo, quas imitentur, opes. Nec dubitare potes. mea nunc ad limina uterque &nbsp; &nbsp; Percussus pulcro laudis amore sedet. {{Versus|85}} Post Latii exhaustos fontes, post Helladis artes, &nbsp; &nbsp; Ex adytis laurus restat habenda meis. Vos quoque, spes Patriae, magnorum cura Deorum, &nbsp; &nbsp; Inclita fraterni biga sodalitii, Consiliis instate piis, urgete labores, &nbsp; &nbsp; {{Versus|90}} Et summam coeptis addite rite manum. Cernitis, ut plaudat crescenti patria famae? &nbsp; &nbsp; Quo studio vestros gestiat ad titulos? [p. 441] Haec ego non fallax cecini praeludia vates. &nbsp; &nbsp; Eventum sortes credite habere meas. {{Versus|95}} Dixerat: & turres mirata est Leida moveri, &nbsp; &nbsp; Et firmasse sacram fulgura trina fidem. </poem> ====In tertiam victoriam navalem anni MDCLXXII.==== <poem> S ACRA parat vates. Date verba faventia sacris, &nbsp; &nbsp; Quisquis ades: felix flagitat illa dies. Sumite de puro lucentem fonte liquorem, &nbsp; &nbsp; Et manibus castas fingite rite comas. {{Versus|5}} Juratae cecidere manus, fugere tremenda &nbsp; &nbsp; Agmina, & in nostrum qui co&#239;ere caput. Albionum furias, Martis molimina Galli, &nbsp; &nbsp; Fregimus. o forti parte triumphe manu! Surge, anime; audendum est. Patrium lustrabimus aequor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Hic ubi non una marmora caede rubent. Texaliae portus juxta Pettenaque late &nbsp; &nbsp; Litora jam nostras hostis habebat aquas. Spe quoque tellurem praeceperat. Aequore toto &nbsp; &nbsp; Fulgor, & armorum luce tremebat aqua. {{Versus|15}} Et poterat Batavi Nereus tutela profundi &nbsp; &nbsp; Hostiles patrio litore ferre rates? [p. 442] At non hoc poterat magni mens alta Ruteri, &nbsp; &nbsp; Nec Tromp&#238; fortes ad fera bella manus. Dumque parant pugnam, fundo eluctatus ab imo &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Disjecit virides Ennosigaeus aquas. Illum tranquillo Delphines gurgite glauci &nbsp; &nbsp; Vectum inter Batavos destituere Duces. Mox ait: o pressi spes optatissima Belgii, &nbsp; &nbsp; O decus, & titulis major uterque tuis, {{Versus|25}} Vincite, sublimes animae: jam providus aether &nbsp; &nbsp; {{Versus|Cernitis, en ?) Belgis militat ipse suis. Nec vos, quod classis numerosa turgeat alno, &nbsp; &nbsp; Terreat. irato solverat illa Deo. Fundite juratas acies: vos causa tuetur &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Aequior, & causa pro meliore Deus. Dixerat. at toto geminata tonitrua ponto &nbsp; &nbsp; Multiplicem incutiunt hostibus usque metum. Quo tua nunc virtus, Mars Gallice? quo tuus ille &nbsp; &nbsp; Spiritus? in ventos tecum abiere leves. {{Versus|35}} Ecce fugis, multoque moves tua carbasa nisu, &nbsp; &nbsp; Ne posses nostros praeda decere Duces. Sed sapis, & Veneri securus praelia narras. &nbsp; &nbsp; Hoc virtutis erat: hic tua dextra facit. Interea Batavas volucris Victoria puppes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insidet. Hostiles nunc procul este minae. [p. 443] Ut fugit, & noto taurus discedit ab agro, &nbsp; &nbsp; Rivalem taurus non bene passus herum, Ut fugit, & sola moerens in valle vagatur, &nbsp; &nbsp; Nec potis est fortis dememinisse suae: {{Versus|45}} Sic illi fugere rates sine lege Batavas, &nbsp; &nbsp; Velaque tum velis addidit ipse timor. At vos, qu&#238;s fato patriis occumbere in armis &nbsp; &nbsp; Contigit, & caelum Martis adire rotis, Heroum salvete genus! salvete recepti &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Aethere, nec nostras despicite inde preces. Illustres animae, vobis pia patria grates &nbsp; &nbsp; Nunc agit, & moestas plorat ad inferias. Vobis perpetuo florentia lilia honore &nbsp; &nbsp; Spargit, & aeternas ante sepulcra rosas, {{Versus|55}} Quas inmortali Charites sparsere liquore, &nbsp; &nbsp; Nectaris & succis inbuit almus Honor. Vos procul invictus venientes numine laeto &nbsp; &nbsp; Excipit Alcides, sideribusque locat; Atque ait: Ite viri, felices ite laborum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Haec data sunt vestrae praemia militiae. Me quoque per magnos compar fortuna tumultus &nbsp; &nbsp; Lustratum Oetaea misit ad astra pyra. Hinc olim Batavis sidus spectabile nautis &nbsp; &nbsp; Non exspectatam saepe feretis opem. [p. 444] {{Versus|65}} Felices obitus! felicia vulnera! tali, &nbsp; &nbsp; Alcide, tali des mihi lege mori. </poem> ====Ad Joannem Hudde, reip. Amstelaedamensis consulem. ==== <poem> Q UO propius Jani video accelerare Calendas, &nbsp; &nbsp; Et claudi gyro simpliciore diem, Hoc magis adnitor grates, ter maxime Consul, &nbsp; &nbsp; Solvere pro meritis muneribusque tibi. {{Versus|5}} Quid tamen adnitar? Tua me clementia tantum &nbsp; &nbsp; Extulit, & larga dextra beavit ope, Ut prope condignos meditantem reddere honores &nbsp; &nbsp; Excaecet radiis gratia vestra suis. Quare cum pudeat, quae me debere fatebor, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Languentis culpa deterere ingenii, Fas mihi sit nullo phalerati murmure voti &nbsp; &nbsp; Hunc animum, hanc animam rite dicare tibi. Fas mihi sit taciti subter penetralia cordis &nbsp; &nbsp; Fortunae auctorem demeruisse meae. [p. 445] </poem> ====Sermo ad Adrianum Kiebomium. ==== <poem> D UM me tristis hiems Borea spirante camino Affigit, veteres visentem mente sodales, Kiebomi, tecum longas sermonibus horas Fallere jam videor, jam longas condere noctes. {{Versus|5}} Quidni? cum motus animorum interprete dextra Non minus id praestent, quam si praesentior illis Vel coram videas, coramque loquaris, amicos. Verum ubi nescio qua blandus dulcedine torpor Invasit languentem animum, mox mille sequuntur {{Versus|10}} Taedia, quae solam jubeant sordescere vitam Semotam a curis hominum, quaeque urbis amorem Sensibus incutiant: donec ratione magistra, Me revoco, & rerum veras discernere causas Incipio. Populo in magno si forte dedissent {{Versus|15}} Vivere Fata tibi, num posses ferre curuli In sella Strumam? censum strepitumque Mathonis Aequis adspiceres oculis? laudare libellum, Qui malus est, posses, si vel conviva voceris? Cum Bavius Phoebum solio deturbet avito, {{Versus|20}} Cum Libo venales jubeat prostare Camoenas, Non caelum terrae misceres? at nihil horum, [p. 446] Quae tibi tranquillam turbarent singula mentem, Illic invenies, ubi tu nunc, urbis omisso Et fumo & strepitu vigiles sopire tumultus {{Versus|25}} Mentis & abstrusum poteris disquirere verum. Nunc animum firma, qui casus sortis utrosque Invictus ferat, & terrorem Acherontis avari Subjiciat pedibus, seque ad meliora reservet. Hae tibi sint artes, curis adsuescere belli, {{Versus|30}} Asperaque exilia & duros tolerare labores Gaudentem instabili semper lare; qualia tecta In plaustris Scythici circumvexere coloni. Quo tibi divitias? quo longum examen honorum? Vivere cum possis modico contentus, & inter {{Versus|35}} Aequales tenui mensam condire salino. Rides, Kiebomi, cum me haec sapientia verba Audis fundentem? Quid, si me forte videres Inter Socraticos porrecta fronte libellos Ante focum laeti nubes haurire Tabaci? {{Versus|40}} Quod si scire velis, quae tanto digna po&#235;ta Sit domus, (aut potius quantilla domuncula) dicam. Exiguus paries binis in fronte senestris Admittit solem, totamque illuminat aulam: At latus oppositum dat bina cubilia, quorum {{Versus|45}} Non pudeat veteres Curios durosve Catones. [p. 447] Tum lectus, cujus numquam ullos viscera cycnos Texerunt, tegetem fulcit, nec stragula novit. Praeterea in tabula stantes duo tresve libellos, Armaque de rigido videas pendentia clavo. {{Versus|50}} Non aliter quam si veteres delatus ad Argos Grajorum adspiceres ingentia stare tropaea. Haec domus illa mea est, quam vel Jovis ira, vel ignis, Vel poterit ferrum, vel edax abolere vetustas: Quandoquidem nihil est ex omni parte beatum. {{Versus|55}} Et tamen exiguas intravit Baucidis aedes Jupiter, ac tenui potuit gaudere paratu. Me quoque, quem tugur&#238; spatium capit haud ita magnum, Me quoque Romanus nonnumquam invisit Apollo. Is vitae me cursus habet. cum ad me redit ordo, {{Versus|60}} Excubiis praesum armatus. si quid datur otii, Aut scribo, aut tacitus priscorum scripta revolvo, Excerpens semper memori quod pectore condam. Aut si forte juvat molli finire Lyaeo Militiae varias curas vitaeque labores, {{Versus|65}} Non desunt qu&#238;scum lubeat comburere noctem. Haec tibi, Kiebomi, Venusina scripta Camoena Dictabam ante focum, fors multo plura daturus, Ni moneat puer, & caenam frigescere clamet. Quod si te multa densata negotia mole [p. 448] {{Versus|70}} Inpediunt, tenuem ne possis visere amicum; At certe noli committere, ne mihi charta Desit, ubi fidum ex animo testeris amorem, Si mereor, vivamque tuo sic semper in aere. </poem> ====In pacem Anglo-Batavam anni MDCLXXIV. Ad Joannem Sixium. ==== <poem> T ANDEM cruentis functa laboribus Bellona fessum deseruit mare: &nbsp; &nbsp; Anglosque pugnacesque Belgas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auspiciis superum secundis, {{Versus|5}} Pax alma junctis visit oloribus. Tandem furori fausta dedit modum &nbsp; &nbsp; Fortuna nostro, barbarasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fata vetant meliora caedes. Nunc est canendum, nunc mihi barbitos {{Versus|10}} Et Musa cordi: nunc merito juvat &nbsp; &nbsp; Heroas & devota morti &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectora concelebrare plectro, [p. 449] Per quos Batavo sanguine turbidum Residit aequor, languidaque imper&#238; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Erecta majestas, & omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Detonuit rabies duelli. Tu junge nostris, junge, precor, tuas, Sixi, camoenas: fortius ibimus &nbsp; &nbsp; Praebente te vires modosque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et genium melioris aurae. Dicam beatae Pacis & otii Fructus, ut agros Copia lugubres &nbsp; &nbsp; Soletur alma, dividatque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munificum generosa cornu. {{Versus|25}} Dicam efficaces Auriaci manus, Ut Marte Gallos proterat integro &nbsp; &nbsp; Timendus armis, Sequanaeque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perniciem meditetur ipsi. Cui restitutis libera clavibus {{Versus|30}} Debebit olim Antonia, quod fero &nbsp; &nbsp; Vastata Gallorum tumultu &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rura colant domini priores. Quem Narda, foedo pressa jugo, sibi Mox imminentem sensit, & unicum &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Agnoscit auctorem salutis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quem positis, veneratur armis [p. 450] Et Bonna, & omnis Julia, libero Gavisa Rheno. Te, patriae Pater, &nbsp; &nbsp; Te, militaris disciplinae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Insequimur generose vindex; Seu fastuosae viscera Galliae Scrutere ferro, seu magis urbibus &nbsp; &nbsp; Cavens Sicambrorum, Penates &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Restituas veteres & aras. {{Versus|45}} Sed quo canendi me rapit inprobus Ardor furentem? Desine fortium &nbsp; &nbsp; Laudes virorum inbelliore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musa procax, tenuare plectro. Haec Goesianum perficiat melos, {{Versus|50}} Haec scribat alti Francius ingen&#238; &nbsp; &nbsp; Felicius; quique unus omnes &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sixius exsuperat po&#235;tas Cantu, Latinam seu quatiat chelyn, Et invidendum carmen Apollini &nbsp; &nbsp; {{Versus|55}} Fundat togato, litium expers; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu patrium pluat ore nectar. Illi remoto postus in angulo, Castrensia inter munia, musicos &nbsp; &nbsp; Sacrare foetus, & calentis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sustineo monumenta venae. [p. 451] </poem> ====Puellae absentis desiderio angitur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; H ERSE, delicium tui po&#235;tae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verno floridius nitens ligustro, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo te vivere quo sub axe credam? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum amplexu miser abstrahor beato, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec collum licet ebriosve ocellos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec pares minio genas Ibero, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec supercilii nigrantis arcus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec certantia purpurae labella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah me, languidulo ore suaviari. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Isti Dii mala multa dent Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui primus radium dedit, viasque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; In multas secuit malignus orbem. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut si terra fuit secanda, cur non &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussi sunt comites puellularum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Ire una juvenes, nec amoveri? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed hi me levius movent dolores; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Unus mollibus haeret in medullis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pectus coquit intimasque fibras: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne te oblivia, neu viae labores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mutata jubeant tepere flamma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Meamque eripiant mihi puellam. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod si (ut ominor) haud moveris istis, [p. 452] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nostri memores ubique curas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum pectore ducis integello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Quid me laetius, o Dii Deaeque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid venustius est beatiusve? </poem> ====Absentiam ejusdem deplorat. ==== <poem> A EQUORE dum medio tumidis delabimur undis, &nbsp; &nbsp; Multaque turbato murmurat aura mari, Ah quam crebra vagam pungunt suspiria mentem! &nbsp; &nbsp; Ah quantum molli pectore saevit amor! {{Versus|5}} Nimirum patriis Herse mea desidet oris, &nbsp; &nbsp; Illa oculis Herse carior una meis: Me pelago in medio jactat Thetis; hinc mea venti &nbsp; &nbsp; Vota ferunt. utinam hinc & mea vela ferant! Illa quidem, fateor, discessus conscia nostri &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Liquit in amplexu paene animam aegra meo; Et multis nitidos lacrimis turpavit ocellos, &nbsp; &nbsp; Et lacrimas multis miscuit in precibus. Sed qu&#238; divisum lacrimis soletur amorem? &nbsp; &nbsp; Imus, & haec nullo pondere vota cadunt. {{Versus|15}} Crudeles Divi, sic me moerere jubetis, &nbsp; &nbsp; Atque omnes animo eradere laetitias? Ergo nec dabitur jucundum invadere collum, &nbsp; &nbsp; Nec dulces oculos lene tuentis herae? [p. 453] Nec suspirantem molli lenire susurro, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Atque animam in densis linquere basiolis? Sed pro blanditiis, quas m&#238; Cytherea parabat, &nbsp; &nbsp; Mirabor rauci turpia monstra maris. Ventorumque minas pelagique inamabile murmur &nbsp; &nbsp; Invitis cogar combibere auriculis. {{Versus|25}} At tamen haec levius percellunt omnia mentem, &nbsp; &nbsp; Nec spes inserior, quam metus, esse potest. Ibimus, & quaevis forti mala corde feremus. &nbsp; &nbsp; Ibimus. audentes Fors juvat ipsa viros. Litore jam video Martem furere undique Franco, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Jam cadere in nostras signa inhonora manus: Et, quas ira Deum patrias invexit in urbes, &nbsp; &nbsp; Extingui flammas sanguine, Galle, tuo. Jam Bodegraveis cumulata strage ruinis, &nbsp; &nbsp; Laetior accedet post fera fata dies. {{Versus|35}} Quis dubitet? Deus, ecce, Deus miseratus ab alto &nbsp; &nbsp; Vindictae fortes commodat ipse manus. Quod si fausta meos comitantur sidera cursus, &nbsp; &nbsp; Nec meus haec surda negligit aure Deus, Tunc vero sufferte viri, properate laborem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Candidaque ad portus vertite vela suos. Vertite; vela dabit residens in puppe Cupido; &nbsp; &nbsp; Ipse gubernator, ipse magister erit. [p. 454] Et Venus orta mari placidum mare reddet amanti, &nbsp; &nbsp; Et pandet plenos aura secunda sinus. {{Versus|45}} Tu quoqu&#233;, jam toti dudum notissime ponto, &nbsp; &nbsp; Jupiter, huc aquilae dirige tela tuae. Sic te nec nigro luctantes a&#235;re venti, &nbsp; &nbsp; Nec pelagi rabies, nec fera jactet hiems. Et mihi sit, posito longarum errore viarum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} In gremio dominae delituisse meae. In freto Anglicano, in navi bellica, cui nomen Jupiter. </poem> ====Navigantium audaciam detestatur. ==== <poem> Q UIS fuit, o superi, patriis qui primus ab oris &nbsp; &nbsp; Sustinuit vastum findere puppe salum, Et vetitas tentare vias, solemque repostum, &nbsp; &nbsp; Atque aliam victo terram aperire mari? {{Versus|5}} Illum crediderim triplici praecordia ferro &nbsp; &nbsp; Duratum nullos esse putasse Deos. Justa precor. quicumque fuit, quocumque sub axe &nbsp; &nbsp; Aspexit lucis tempora prima novae, Sub terris sceleris aeternum praemia tanti &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Sentiat, & durus degravet ossa lapis. Aut Ixionium infelix damnetur ad orbem, &nbsp; &nbsp; Visceribusque atras pascat inultus aves. [p. 455] Aut illi tradant defessae Belides urnas, &nbsp; &nbsp; Ne jam virgineus sit sine fine labor. {{Versus|15}} Aut captet medio fugientes flumine lymphas, &nbsp; &nbsp; Et miseram fallax deserat unda sitim. Aut male Sisyphii sudet sub pondere saxi, &nbsp; &nbsp; Et saepe elusum saepe volutet onus. Nequidquam, pelago terras cum scinderet olim &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Jupiter, hunc voluit gentibus esse modum; Si tamen (ah generis demens audacia nostri!) &nbsp; &nbsp; Transiliunt avidae marmora vasta rates. Tum primum Nereus iratis saeviit undis, &nbsp; &nbsp; Intacto postquam semita facta mari est. {{Versus|25}} Tum furor armavit ventos, tum caeca sub ipso &nbsp; &nbsp; Gurgite natales saxa habuere suos. Fugistis merito sceleratas, Numina, terras. &nbsp; &nbsp; Turpabat nostros non leve crimen avos. Felices olim, caelo quicumque recenti, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Cum rudis, & nondum ferreus orbis erat, Ante suos paucis laeti vixere Penates, &nbsp; &nbsp; Inque una tuti consenuere casa. Ipsa bonas tellus fruges inarata ferebat: &nbsp; &nbsp; Praestabat mollem cespitis herba torum. {{Versus|35}} Ipsae mella dabant injussae roscida quercus, &nbsp; &nbsp; Aeternumque suas vitis habebat opes. [p. 456] Ver erat inmortale, unoque intenta tenore &nbsp; &nbsp; Mutabat nullas anxia terra vices. Has tum divitias primi mortalibus aevi &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Jupiter, hos cultus duxerat esse satis. Illi saepe Jovem festis solenniter hymnis &nbsp; &nbsp; Ante sacrum laeti concinuere nemus. Ergo, nec inmerito, Divos habuere faventes, &nbsp; &nbsp; Successusque sibi promeruere bonos. {{Versus|45}} Nunc ditescendi miseros furiosa libido &nbsp; &nbsp; Per terras ultro, per maria alta rapit. Nunc fas atque nefas passim discrimine nullo &nbsp; &nbsp; Irritant avidas ad scelus omne manus. Hinc pestes, iraeque Deum, lacrimosaque bella, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Certior & dirae mortis aperta via. Dii facite, ut censu nos ne numeremur in isto, &nbsp; &nbsp; Utilitas omnes qu&#238;s facit una Deos. Me mea paupertas vitaeque innoxius ordo &nbsp; &nbsp; Ducat, inoffensum suscipiatque senem. {{Versus|55}} Aut si fata negent, cursumque hic sistere detur, &nbsp; &nbsp; Quo me honor & magni Principis arma vocant, At saltem patrias manes referantur ad urbes, &nbsp; &nbsp; Inque peregrina ne tegar exul humo. Atque aliquis viso suspirans funere dicat: {{Versus|60}},, Infelix, primo vere, po&#235;ta, jaces. [p. 457] ,, Nec tamen idcirco jacturam flemus ademti &nbsp; &nbsp;,, Luminis, aut parvo quod stetit orbe dies. ,, Sat vixit, quisquis patriae sat vixit honeste, &nbsp; &nbsp;,, Cui morum testes vita habet acta Deos. {{Versus|65}},, Te tua simplicitas, te fallere nescia virtus, &nbsp; &nbsp;,, Et tua longinquum fama tuetur iter. </poem> ====Manibus commilitonum in insula Matanina caesorum.==== <poem> Q UISQUIS ad occiduos convertis lintea tractus, &nbsp; &nbsp; Qua medio felix stat Matanina mari, Tristes reliquias Martis venerare Batavi, &nbsp; &nbsp; Tot bellatorum busta cruenta vir&#251;m. {{Versus|5}} Quem sibi quisque locum pugnando ceperat olim, &nbsp; &nbsp; Hunc ipsum pulcra nunc quoque morte premit. Pugnaces animae, si vos mortalia tangunt, &nbsp; &nbsp; Si vetus ille piis Manibus haeret amor; Accipite haec lamenta, necis solatia vestrae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Accipite haec mistis munera cum lacrimis, Quae mihi barbaricas miranti ad litora turmas &nbsp; &nbsp; Obtulit incultis ardua silva jugis. Vobiscum nostri lugent pia signa doloris, &nbsp; &nbsp; Supremum pro me dicere visa Vale. [p. 458] {{Versus|15}} Salvete aeternum, socii, aeternumque valete, &nbsp; &nbsp; Sitque peregrino terra levis cineri. </poem> ====Peregrinationis suae incommoda detestatur. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; I NVISA tellus, tuque perfidum mare, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot barbare fallax modis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ergone numquam candido vectus noto &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Portus adibo patrios? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Semperne vestra conspicans cacumina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Errabo non fausto pede? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed est manendum (stare sol videbitur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lucesque tardius vehi) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Citroque & ultro (sic jubet rerum potens) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Pelago vagandum proximo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; September usque dum caput pomis grave &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foecundus arvis extulit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Heu heu! procellas & maligna sidera, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foetasque tempestatibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Hiemes, & atrum nocte dira turbinem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Toto pavemus aequore. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Instatque caelo (ah mentiantur omina!) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horrenda strages puppibus: [p. 459] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua nec dolosi classis umquam Ulixei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Ferociorem senserit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec divagantis omnis Aeneae labor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Libycis tremebat syrtibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec vorticosi pacat iram gurgitis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hoc annuo piaculo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Neptunus ipse gestit, & furentibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Immane phocis gaudium &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Parat, quietam si reprenderit ratem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sorbendam hiatu turbido. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At o Deorum si quis in caelo mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Miserescis, & pias preces &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec aure dura nec superba despicis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Defende tam turpi a nece &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hunc spiritum, atque lucis optatae jubar &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Extingui in undis ne sinas. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|35}} Quod si cadendum est in juventae limine, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Negantque fata longius &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spatium morandi; Mataninae in litore &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Honestius reliqueram &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Animam furentes inter hostium globos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Dum licuit armato mori. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset forte victoris mei &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Superba factis dextera. [p. 460] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solamini esset, si sodalium manus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dilecta funeri meo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|45}} Suprema ferret justa, nec voracibus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Objiceret escam piscibus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec si quis inter morte non sicca cadit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam nil queratur inpius, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Petatque manes umbra laeto pectore, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Quae laus virorum est fortium. <tr><td width = 222 align = center></poem> ====Ad Jovem. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; J AM coloratis reduces ab Indis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post tot exhaustos pelagi labores, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vertimus proram, tumido daturi &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lintea ponto. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Jupiter (nam te duce tot repostas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vidimus gentes, tua nos imago, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Puppe quae tutela sedet suprema &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duxit euntes) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter ventos bone da faventes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Da pater ventos; facilemque cursum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nosque nec tristis vetet ire Nereus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedave caelo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Missa tempestas. satis o, procellae, [p. 461] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Huc & huc quassas agitastis alnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cum ferox in nos furiaret atrum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aeolus aequor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sic, simul dulcis patriae relictos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pressero portus, tibi, Sospitator &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jupiter, curvo feriam nitentem in &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Litore taurum. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Addam & insigni memores camoena &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gratias, si quid meditabor olim &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aure quod dignum fuerit Latina &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Jove dextro. In navi, cui nomen &nbsp; &nbsp; Jupiter. </poem> ====Ad Carolum Rabenhaupt, copiarum pedestrium legatum, <i>ab expugnata Gravia Amstelaedamum reducem.</i> ==== <poem> Q UALITER exhaustis victor Gradivus ab armis &nbsp; &nbsp; Rura triumphali Thracia lustrat equo: Qualis ab eversa rediit Carthagine magnus &nbsp; &nbsp; Scipio, devicta maximus invidia: {{Versus|5}} Talem, prostratis post mille pericula Gallis, &nbsp; &nbsp; Carole, te patriae victa remittit humus. [p. 462] Jamque adeo constat pressis sua gloria Belgis, &nbsp; &nbsp; Excussoque vigent libera colla jugo. Salve Heros, salve innumeris decorate tropaeis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Carole, belligerae maxime alumne Deae! Quem rebus, quem militiae formare futurae &nbsp; &nbsp; Ipsa suo voluit Pallas ab ingenio: Intrepidoque animi junxit cum robore vires, &nbsp; &nbsp; Judiciumque sagax, ingenuamque fidem. {{Versus|15}} Addidit & mores tantis virtutibus aequos, &nbsp; &nbsp; Atque animum egregiis artibus excoluit. Ac fore praedixit, quem Belga ferocibus armis &nbsp; &nbsp; Et conjurata pressus ubique manu Auxilium trepidis sentiret denique rebus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Et tutelarem Marte favente Deum. Evenere. novos virtus Hollanda triumphos &nbsp; &nbsp; Vidit ab auspiciis crescere rite tuis. Ipse ego quae vidi referam, praesensque notavi, &nbsp; &nbsp; Pars ego militiae quantulacumque tuae. {{Versus|25}} Te testor, Groninga, tuoque in pulvere Martem &nbsp; &nbsp; Lustrantem admissis moenia clausa rotis. Westphalus hinc, illinc se Furstenbergius infert, &nbsp; &nbsp; Hinc Bavarus celeri conspiciendus equo: Et quoscumque amens in nos armarat Enyo, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Dirum funerea nube adoperta caput. [p. 463] Instabant operi infausto pallorque timorque, &nbsp; &nbsp; Et curae, & luctus, & malesuada fames. Tot circum avulsae totis regionibus urbes, &nbsp; &nbsp; Oppidaque in cineres sidere jussa suos: {{Versus|35}} Isalaque, Rhenusque, catenatusque Visurgis, &nbsp; &nbsp; Mosaque captivas debilis inter aquas. Fortius angustis virtus Rabenhauptia rebus &nbsp; &nbsp; Emicat, & multa dura resistit ope. Assertamque urbem, pulsosque a moenibus hostes &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vidimus, & celeri prodita castra fuga. Talis in Alciden pestis Lernaea dolebat &nbsp; &nbsp; Tot capitum atroces nil potuisse minas. Talis in Alpina Boreae violentia quercu &nbsp; &nbsp; Nil ultra frondes, quod populetur, habet. {{Versus|45}} Ecce, triumphales offert Covordia lauros, &nbsp; &nbsp; Collaque funesto subtrahit aegra jugo. Quam mille excubiae, circumfusaeque paludes &nbsp; &nbsp; Munibant, ne fors posset inulta capi: Auspiciis tamen illa tuis ductuque secundo &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accessit titulis gloria sera tuis. Quid memorem, profugos ut Mars tuus acer in hostes &nbsp; &nbsp; Westphala praecipiti fuderit arma metu; Benthemiisque graves supponens arcibus ignes &nbsp; &nbsp; Fixerit in capto quanta tropaea solo? [p. 464] {{Versus|55}} Haec ego victuro ferrem super aethera cantu, &nbsp; &nbsp; Ausus Apollineum accendere Marte nemus: Sed me tanta vetat gestarum gloria rerum, &nbsp; &nbsp; Altaque victrices Fama secuta rotas: Et tacito jubet obsequio cultuque sereni &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Nominis ad sacras pervigilare fores; Virtutisque tuae felicia signa secuto &nbsp; &nbsp; Spondet honoratis nomen ab exequiis. </poem> ====Ad Joannem Sixium. ==== <poem> M USARUM Phoebique decus, cultissime Sixi, &nbsp; &nbsp; Sixi, Munychiae lucida gemma Deae; Si vacat, & nostri memores nunc exigis horas, &nbsp; &nbsp; Accipe non docta carmina scripta manu. {{Versus|5}} Me foecunda tenet placidi Brabantia caeli, &nbsp; &nbsp; Incertisque vagum sedibus error agit. Nam modo mutata statione revisimus urbes, &nbsp; &nbsp; Et modo sub nudo nos Jove campus habet. Non aliter Scythici quondam vixere coloni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Portantes patrio sacra laresque bove. At nunc magnificam vertor brevis hospes in urbem &nbsp; &nbsp; Altaque formosae moenia Macliniae. [p. 465] Unde & Lovanium & Bruxellae rura petenti &nbsp; &nbsp; Bis duo non longum millia pandit iter. {{Versus|15}} Nec spatio majore ingens Antverpia distat &nbsp; &nbsp; Ad Scaldis virides praetereuntis aquas. Salve Pieriis Urbs o gratissima Musis, &nbsp; &nbsp; Et Phoebi & Charitum deliciosus amor! O Paphiae tutela Deae, tutela Minervae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Salve iterum, ac fausto sis mihi visa die. Te quamvis mutis premerent oblivia fastis, &nbsp; &nbsp; Aetatisque foret nomen inane tuae: At numquam densa pateretur nocte sepultam &nbsp; &nbsp; Austriacis Caesar Carolus ortus avis: {{Versus|25}} Carolus ille, sui fulmen praenobile saecli, &nbsp; &nbsp; Quem tremuit posito Phoebus uterque genu. Nam licet & natale solum cunasque superbas &nbsp; &nbsp; Vindicet, ac merito, Martia Ganda sibi: Hic tamen est istas primum formatus ad artes, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qu&#238;s stetit imperio fulta potente domus. Hac puer hac olim laetus reptavit in herba, &nbsp; &nbsp; Hoc volucrem gyro flectere visus equum. Praelusitque suis jam tum puerile triumphis, &nbsp; &nbsp; Metatus parva ludicra castra manu. {{Versus|35}} Ecquis ad ingentis exultas nomen alumni, &nbsp; &nbsp; O Dea, & in titulos solveris ipsa tuos? [p. 466] Sume animos, gratare tibi. Tu Caesaris alti &nbsp; &nbsp; Et domus, & nutrix, & pia mater eras. Quid vetat & magnis teneras sociare Camoenas &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Regibus, ac sertum nectere utrimque tibi? Julia, melliti juvenilis flamma Secundi, &nbsp; &nbsp; Julia, Romana pagina digna manu, Julia fama tua est: quam dum mirabitur aetas &nbsp; &nbsp; Postera, & attentis inbibet auriculis, {{Versus|45}} Ingenia ac mores formasque stupescet in una, &nbsp; &nbsp; Et Veneri Veneres praeferet usque tuas. At rerum sortisque vices! nunc pressa duello &nbsp; &nbsp; Vix adeo antiquum conspicis aegra decus. Ruris opes late ferro vastavit & igne &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Gallus, & audaci moenia lustrat equo. Nec tutum est portas ultra procedere. Multus &nbsp; &nbsp; Excubat in triviis, promtus ad arma, latro. Subdola tota via est, & perfida. Rustica passim &nbsp; &nbsp; It manus, & caedem vix putat esse nefas. {{Versus|55}} Nec caedem putat esse nefas. Rura, inpia rura! &nbsp; &nbsp; Non haec antiqui gloria ruris erat. Felix, cui dubio licuit concurrere campo, &nbsp; &nbsp; Mars ubi bellaces cogit utrimque manus! Non ibi, si ponenda aliquo sit vulnere vita, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Detrectem titulum mortis habere meae. [p. 467] Hoc certe satius, quam vulgi a faece peremtum &nbsp; &nbsp; Turpiter in sentis computruisse locis. Sed Deus in melius forte omina tristia vertet, &nbsp; &nbsp; Plusque ego quam possim, consulet ille mihi. {{Versus|65}} Ille, precor, faciat, positis ut sospes ab armis &nbsp; &nbsp; In gremium, Sixi, reddar, amice, tuum; Et memorem fatique vices, bellique tumultus, &nbsp; &nbsp; Quaeque peregrinis sunt mihi visa locis: Qui mores hominum, quae sint delubra Deorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Quis cultus Musis, quisve honor ingeniis. Interea celeri dum currunt tempora gyro, &nbsp; &nbsp; Fors&#146;[??] bona conatus provehet aura meos. Spes facit ut durem: spes me sustentat alitque: &nbsp; &nbsp; Nec, male si nunc est, & male semper erit. </poem> ====Epithalamium. ==== =====I.===== <poem> &nbsp; &nbsp; E ST locus Idaliis in vallibus, unde jocosos Ad bellum geniale Venus producit Amores, Naturae ludentis opus, quem plurima circum Ambit & humentes myrtus super imminet herbas, {{Versus|5}} Et tremulum lauri nemus intonsaeque myricae Lene susurrantis Zephyri crispantur ab aura; [p. 468] At parte ex alia festivo murmure lambit Pallentes violas & purpureos hyacinthos Lympha fugax. non illa cavi de vertice tophi {{Versus|10}} Desilit, aut alios agnoscit devia fontes; </poem> =====II.===== <poem> &nbsp; &nbsp; Sed merae lacrimae puellularum, &nbsp; &nbsp; Quas prima modo nocte bullientes &nbsp; &nbsp; Expressit pudor & suprema virtus, &nbsp; &nbsp; Exceptae levibus subinde conchis &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} In lymphas abeunt beatiores. &nbsp; &nbsp; Illas aureus assidens Cupido, &nbsp; &nbsp; Nocturni bonus arbiter duelli, Undique maternos colligit in latices. </poem> =====III.===== <poem> &nbsp; &nbsp; Huc venit passerculorum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vecta curru praepete &nbsp; &nbsp; Mater alma, mater alma &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcium Cupidinum: &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Utque venit, utque vidit &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pusiones lacteos, &nbsp; &nbsp; Mox requirit nuptiarum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitem atque praesidem. [p. 469] </poem> =====IV.===== <poem> Quem simul ut sensit platani sub tegmine lentum Maternas meditari artes (nam carmina nervis Aptabat, plectroque animum cantuque levabat) Sic insit Dea: sic formosum affatur alumnum: </poem> =====V.===== <poem> Prome novas, Hymenaee, faces, atque indue vestem Sepositam, auspiciisque tuis connubia firma Quae voveo. Juvenis multum mihi carus amatae Virginis exuviis & virginitate superba {{Versus|5}} Gaudeat. illi ego nunc thalamos taedasque jugales Laeta paro, & stabiles testantia fulmina taedas. I bone, quo felix juvenis clamorque faventum Te vocat: i, succende novam laetissime pinum. </poem> =====VI.===== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vix audiit Diones &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Votumque gaudiumque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Hymen protervus Hymen: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mox insilit Leporis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Cursu volante bigas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Risum Jocumque mollem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Hi sunt equi Leporis) [p. 470] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quos myrteo bacillo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Violasque per rosasque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et languidum papaver, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Agit tremente planta. </poem> =====VII.===== <poem> Non secus ac Pelopis flagrans advenit amore &nbsp; &nbsp; Vecta coronatis Hippodamia rotis: Atque illam dulces circum plausere columbae, &nbsp; &nbsp; Tinctae Gygaeo punica rostra mari. </poem> =====VIII.===== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dumque festivos moderatur axes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et colorato vagus huc & illuc &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Labitur campo, sonuit propinqua &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vallis & picti facies theatri: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} O Hymen lenes Hymenaee rami &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sibilant, virides Hymenaee ripae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et procul dicax Hymenaee Hymen &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Reddidit Echo. </poem> =====IX.===== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At Deus Deus suavis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Frena laxat aurea, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perque picta rura calthis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incitat molles equos, [p. 471] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Munus ad suum citatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nuptialis arbiter, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spicet ut faces venustas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pineamque lampada, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praestitesque conjugalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Auspicesque foederis. </poem> =====X.===== <poem> &nbsp; &nbsp; Interea mixti juvenes teneraeque puellae Alternis cantare, alternis alma ciere Sidera furtivos hominum spectantia lusus: {{Versus|Ceu testis vigili narratur lumine lychnus Leandri dulces quondam vidisse furores) Inprimisque illum, medio quem solvit in igne Alma Venus, placida quem nunc sub nocte nitentem Currere Luciferum contra stupet inscia Phoebe, Hesperon, auratum qui ductat praevius agmen. Dulces, Hespere, pande fores, Rex Hespere, pande, Et picturato praetexens aethera limbo In choreas ter solve tuas, currumque Parentis Sectentur tremulo ludentes agmine flammae. &nbsp; &nbsp; Hespere Rex, dulces, Hespere, pande fores. [p. 472] </poem> =====XI.===== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam puella (viden, viden?) propinquae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Raptanda e gremio necessitatis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah ah lacrimulis rudem pudorem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Testatur tenerisque lubricisque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} An veris? mihi non liquet. vidento &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Felix lectulus & lucerna pernox, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pernox lectulus, & lucerna felix. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae quam millia multa basiorum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quot risus numerabit; & susurros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Quot suspiria, quot leves cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Gannitusque & anhelitus procaces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vitasque atque neces reciprocantes; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot tot semina mutui favoris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tot flammas sine fine fulgurantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Tot dulces tot amabiles levesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Curas deseret intimis medullis. </poem> =====XII.===== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cernin&#146;? Hesperus audiit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et caeli reserans fores &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulces labitur in choros, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praes bonae Veneris, bono &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Salutaris amori. [p. 473] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque quam cupide novos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Molli lumine conjuges &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spectas, cornibus aureis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Noctiluca perambulans &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Aetherem spatiosum! </poem> =====XIII.===== <poem> Quid tibi nunc animi dicam fore, quid tibi mentis, &nbsp; &nbsp; Ah tenera, ah nullo tacta puella viro, Cum ferus ille tuos invitae invadet ocellos, &nbsp; &nbsp; Et Veneris blandas irruet in speculas? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Zonulamque zonulamque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diu ligatam zonulam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Munus almae Virginensis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Solvet inproba manu? Incipietque malus teneras celata puellas {{Versus|10}} Orgia, virgineosque lares timidique pudoris. Hospitium violare, & figere gestiet audax Interiore tropaea sinu? Latet anguis in herba Lubricus, & tumidas non raro assurgit in iras, Purpuream tollens niveo de vertice cristam, {{Versus|15}} Virginibus metuenda lues. Procul este puellae, Quas thalamos intra trepidae pia cura parentis Detinet, & casto custodit sedula lecto. [p. 474] Ille & virgineum quondam populatus honorem Saevit ovans immane: at membra per omnia sensim {{Versus|20}} Proserpit, lentumque trahit contagia virus. Signa tibi dicam: roseus vigor ora reliquit, Grandescunt oculorum orbes, & sub cute laxa Lumina hebent; non jam radiis ridentia puris, Sed qualis facies cantatae lurida Phoebes {{Versus|25}} Haemonium murmur nocturnaque carmina pallet; Livent labra, trahuntque leves fastidia caenae. At tumor informis medio de corpore late Prominet, & caecum distendit languida pondus Viscera. Dii tantum terris avertite monstrum! </poem> =====XIV.===== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; At tu, venusta, noli &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dulcem timere luctam: Mox ferus ille tuis succumbet victor in ulnis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Milliesque milliesque &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mille mille basiis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ceu columbulae procantur, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Eluet suum scelus. </poem> =====XV.===== <poem> I modo: nec sponsi votum corrumpe morando, Osculaque innuptis jam jam suprema puellis Divide: cras matri similis cras nupta redibis. [p. 475] </poem> =====XVI.===== <poem> At tu ferree, tu potes capillos, Ah illos nimis aureos capillos, Sic confundere, sic manu proterva Suggestum quatere & comae decorem? {{Versus|5}} Tune ferree lacteas papillas, Illas horridulas nimis papillas, Ah illas leviter sororiantes, Nec laxis nimis orbibus natantes, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tactu premes salace? &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Digitisque ludibundis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per os genasque dulces, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pectusque mollicellum, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Blandumque ventris aequor &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|Si nominare fas est; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sed quid moror Catones?) &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laberis ah beatum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad Cypridis viretum? </poem> =====XVII.===== <poem> Sed sufflaminor: abstinete Musae: Jam pervenimus usque ad umbilicum. [p. 476] </poem> =====XVIII.===== <poem> Macte animis, invicte Heros. sic itur ad astra. Neu te ignava quies teneat similisque sopori. Arma move, & veteres dilecta in compare flammas Exonera. Tibi cessit amans, spolioque cruentae {{Versus|5}} Virginitatis ovas laeta dignissime myrto. Hoc virtutis erat. sic famam extendite factis, Dum Subigus Pater atque alacri Mater Prema vultu Dant lateri vires blandoque alimenta labori. Mox (ita fata velint) dulces, nova gaudia, nati {{Versus|10}} Ludent ante tuos, rerum inscia turba, Penates; Qui Patris ingenium referant Matrisque pudorem, Atque utriusque gerant confuso sanguine vultus. Ominor, & facili firmant fausta omina nutu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quorum perennis usus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Volumnus ac Volumna. </poem> ====Ad Petrum Francium. ==== <poem> &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; C YCNI candidior po&#235;ta plumis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Cunctis dulcior o po&#235;ta cycnis; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Scis me sedibus huc & huc vagari &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Incertis, laris indigum quieti, [p. 477] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|5}} Nec larem tamen esse nec quietem &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Usquam, quae excipiat meos labores. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quare, per Genium tuum atque dextram, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Per communia sacra, perque Musas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fac ut tutius aptiusque vivam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} (Nam potes) lare proprio meoque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non te praedia posco, non superbam &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Magnae luxuriem decusque villae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non Regum atria, non domos potentum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verum, cum venia tua, tuum illud &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Sacrum pectus Apollini & Dionae. </poem> ====De eodem. ==== <poem> A TRIA, quae toties FrancI dicentis Apollo &nbsp; &nbsp; Personat, & Latia sacra facit cithara; Ecquid, cum Clario pendemus ab ore frequentes, &nbsp; &nbsp; Pendent & sacri pulpita Gymnasii? {{Versus|5}} An docili mage sorte ipsas jam reddere voces &nbsp; &nbsp; Norunt, & Latios addidicere sonos? Mira fides rerum! pro te, carissime Franci, &nbsp; &nbsp; Si taceas, possint ligna vel ipsa loqui. [p. 478] </poem> ====Ad sodales, <i>cum ingens raucedo omnem urbem invasisset.</i>==== <poem> A T cur jamdudum rauci torpetis olores, &nbsp; &nbsp; Lentaque Pierium pectus adurit hiems? Omnes lippi oculis, mucosi naribus omnes, &nbsp; &nbsp; Inviti solitum destituistis opus. {{Versus|5}} Nec cordi lyra, nec cordi jam barbitos ulli est, &nbsp; &nbsp; Pendet & ingrato pariete muta chelys. Scilicet has laesus poenas inmisit Apollo, &nbsp; &nbsp; Raucaque Poeonia guttura fraudat aqua. Quid mirum? merito percussos frigore vates, &nbsp; &nbsp; Frigidius quotquot Musica sacra colunt. Broukhusius valet, ecce, choro languente suorum, &nbsp; &nbsp; Et cum Broukhusio Francius, ecce, valet. Illos Aonio lymphatos pectore thyrso &nbsp; &nbsp; Praestitit immunes frigoris iste calor. [p. 479] </poem> ====Athenaeo Hagiensi S.==== <poem> Q UALIS Apelleos commendat fama colores, &nbsp; &nbsp; Mentoris aut doctas Parrhasiive manus: Talis vicino vernat tibi laurea luco, &nbsp; &nbsp; O Phoebi o Charitum nobilis, Haga, domus! {{Versus|5}} Cui Nereus circum irriguis mitissimus undis &nbsp; &nbsp; Plaudit, & Aonio cum grege nuda Venus; Et puer ille ferox, Veneris justissima cura, &nbsp; &nbsp; Miscens furtivis gaudia cum lacrimis. Hae tibi sint artes, positis quas maximus armis &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Invicta Princeps proteget ipse manu. Illius quanto, tanto tua gloria cursu &nbsp; &nbsp; Ibit ad Eoos, ibit ad Hesperios, Roma triumphatas dum moerens lugeat artes, &nbsp; &nbsp; O Phoebi, o Charitum nobilis, Haga, domus! </poem> ====Villa Henrici Tholingii. ==== <poem> Q UAE nunc innocuis celebror domus hospita Musis, &nbsp; &nbsp; Auriaci nuper area Martis eram. Exemploque meo docui, sub Principe tanto &nbsp; &nbsp; Et villas magnis urbibus esse pares. [p. 480] </poem> ====Hypsipyles oratio ad Iasona discedentem==== =====<i>ex Valer. Flacci Argon. lib.</i> 2.===== <poem> E RGO sedet nostros, ingrate, relinquere portus, &nbsp; &nbsp; Et tua crudeli credere vela Noto? Vela, Dei! vixdum iratis subducta procellis, &nbsp; &nbsp; Et quassum longo turbinis imbre latus? {{Versus|5}} Nec subit illius facies tristissima noctis, &nbsp; &nbsp; Inque novam Hippotadae fuscina sumta ratem? Cum te deprensum magno ferus aequore Nereus &nbsp; &nbsp; Per non tentatas noluit ire vias: Et stridens Boreas, & aquosus inhorruit Auster, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Et quicumque sacras flamine verrit aquas; Cum pavor & luctus, & plurima mortis imago &nbsp; &nbsp; Jam jam forbendam terruit usque ratem. Haec timidae quondam (memini) jurare solebas, &nbsp; &nbsp; Et tecum toties sum mihi visa mori. {{Versus|15}} Tum te Lemniaca nimbosae Pleiades arce &nbsp; &nbsp; Non minus ingrata detinuere mora. At modo, cum primo rubuerunt astra sereno, &nbsp; &nbsp; Deseror. heu, caeli purior aura nocet. [p. 481] &nbsp; &nbsp; Si tamen adversae puppis tua litore Thraces {{Versus|20}} Staret, & inceptum vela vocaret iter, &nbsp; &nbsp; Sic fugeres? sic deserto, crudelis, amore Hypsipyle nullos diceret esse Deos? &nbsp; &nbsp; Nunc rerum sublimis amor, nunc gloria pectus, Nunc & Phryxaei velleris urit honos. &nbsp; &nbsp; {{Versus|25}} Nunc ferus ad Scythici Phasis vocat ostia ponti, &nbsp; &nbsp; Regiaque Aeaetae, litoraque alta gelu. Quo fugis, Aesonide? longa est via, longa pericla. &nbsp; &nbsp; Obluctor votis hic minus acqua tuis. Nam mihi nescio quis rumor jam perculit aures, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Qualis ab incenso fulgurat axe fragor; Esse viros illic, quorum flammata veneno &nbsp; &nbsp; Tela necem certam, vulnera lenta ferant. Quin & pervigili narrant servata draconi &nbsp; &nbsp; Vellera, custodis tuta furore sui. {{Versus|35}} Non illum placida deludat imagine Morpheus: &nbsp; &nbsp; Excubat, & nigrum sibilat ante nemus. Fertur & Aeaetae Stygiae sacrata Dianae &nbsp; &nbsp; Filia, Circaeis aemula carminibus. Illa vel e trepido Lunam deducere caelo &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Creditur, & retro cogere Solis equos. Quam metuo, ne te rapiat mihi barbara pellex, &nbsp; &nbsp; Et memorem Hypsipyles non sinat esse tuae! [p. 482] Quam metuo, ne te cantu aut pollentibus herbis &nbsp; &nbsp; Mutatum nostro cogat abesse toro! {{Versus|45}} Sed quoniam tanti Nephelaei velleris aurum &nbsp; &nbsp; Ducitur, & patriis praeda ferenda tholis, I felix, quo te nulli tentata priorum &nbsp; &nbsp; Gloria, & invicti pectoris ardor agit. Tum quae parva fero magni argumenta favoris &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Accipe: sic tecum sic quoque juncta vehar: Patris ubi currum servati & conscia sacra &nbsp; &nbsp; Haec mea solerti dextera pressit acu. Accipe & hunc ensem notumque insigne Thoantis, &nbsp; &nbsp; Aesonide, Aetnaei flammea dona Dei: {{Versus|55}} Ut tecum medio bellorum in pulvere, tecum &nbsp; &nbsp; Arma geram, & Minyas praelia in ipsa sequar. Illa meus quondam genitor sine crimine gessit, &nbsp; &nbsp; Digna tuis manibus, digna furore tuo. Illa precor referas Scythico respersa cruore; &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Sentiat Haemonias Colchidis ora manus. Neu te femineae capiant oblivia Lemni: &nbsp; &nbsp; Prima suos fessis praebuit illa sinus. Prima per immensi jactatis aequora ponti &nbsp; &nbsp; Obtulit hospitium, conjugiumque dedit. {{Versus|65}} Huc tu, post domitos Scythicae telluris alumnos, &nbsp; &nbsp; Flecte ratem, ac nostro litore vela lege. [p. 483] Per si qua est meritis fiducia, si quis amantis &nbsp; &nbsp; Hypsipyles memori pectore spirat amor. Tum mihi narrabis faciemque habitumque locorum, &nbsp; &nbsp; {{Versus|70}} Praeliaque, & longae longa pericla viae: Quantus & inplicito per mille volumina nexu &nbsp; &nbsp; Presserit obscaenam Martius anguis humum. Cuncta ego narrantis pendens mirabor ab ore, &nbsp; &nbsp; Ut stupet ad vestram nunc mea turba chelyn. {{Versus|75}} Proque tuo reditu toto grege mollior agna &nbsp; &nbsp; Inbuet accensos, me faciente, focos. Ipsa viam, qua tu magnam descendis ad urbem, &nbsp; &nbsp; Floribus, ac pictis vestibus ipsa tegam. Et mecum patri parvus protendet Iason &nbsp; &nbsp; {{Versus|80}} Brachia: pars mecum sanguinis illa tui est. Lemniadesque meae, Grajis bene cognita taedis &nbsp; &nbsp; Corpora, in amplexus, oscula in arta ruent. Hanc agat o utinam caelo festinus ab alto &nbsp; &nbsp; Lucifer, & puro proferat ore diem! {{Versus|85}} Nec me desertam misera patiatur in acta &nbsp; &nbsp; Nunc spe, nunc dubio saepe timore mori. [p. 484] </poem> ====In vindemiam anni MDCLXXVI. Ad Bacchum. ==== <poem>J AM sinu pinguis sua dona pleno Fudit Autumnus; tenerique succum Palmitis pressans nova condit acer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Musta colonus. {{Versus|5}} Jam fluunt largis pretiosa rivis Vina, jam laetum lacus haurit imbrem, Unde distendant operosa totas &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dolia cellas. Largus apricos amicire colles, {{Versus|10}} Bacche, lascivis virides corymbis, Sume quos pubes tibi vovit omnis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Rustica ludos. Te venenatum meditatus ictum Palmiti placet caper inquilino: {{Versus|15}} Tingit en cultros, verubusque stridunt &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Exta colurnis.<!-- colurnus - gemaakt van hazelnotenhout --> Te vocat festis operatus aris Vinitor, multo petulans cachinno; Plaudit incomto tibi feriatus &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Carmine pagus: [p. 485] Mollibus circum spatiosa gaudet Pinus oscillis: madidus recenti Rusticus musto tibi certat unctos &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ire per utres: {{Versus|25}} Ridet argutae joca nuda turbae, & Simplices lusus, hyalo virentem Explicans peplum viridique honestus. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crine Mosella. Ille te prono veneratur amne, {{Versus|30}} Laevis o Nyseu, sua ne Falernae Uva decedat, neque Formianae &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pampinus umbrae; Neve nascentes populet racemos Saeva tempestas, violensve gemmas {{Versus|35}} Verberet grando, nimiove Titan &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ardeat aestu. Tu, Pater, magno moderare caelo Alteram in messem, meliore semper Sorte pubescat generosa largo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Vinea foetu. [p. 486] </poem> ====Ad Pyrrham. ==== =====<i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 5. Miseros esse, qui illius amore teneantur. se ex eo, tamquam e naufragio, enatasse. <i>Quis multa gracilis te puer in rosa</i> &c.===== <poem> Q UIS puer in multa pavidam te candidus urget, &nbsp; &nbsp; Pyrrha, rosa, liquido sparsus odore caput? Compositus tecum grati sub fornicis antro? &nbsp; &nbsp; Cui flavam tarda solvis ab arte comam {{Versus|5}} Simplex munditiis? quoties heu perditus ille &nbsp; &nbsp; Discet mutatos tam cito flere Deos, Mutatamque fidem! quoties nigro aspera vento &nbsp; &nbsp; Aequora & insolitas ire stupebit aquas? Qui nunc te facili fruitur nunc credulus aurea, &nbsp; &nbsp; Teque sibi vacuam tempus in omne vovet, Militiae rudis, & fallacis nescius aurae. &nbsp; &nbsp; Ah miseri, qu&#238;s tu non bene nota nites! Diis maris hic paries tabula me dicet in ista &nbsp; &nbsp; Exuvias lenti ponere naufragii. [p. 487] </poem> ====De Glycera. ==== =====<i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 19. Se illius amore uri, <i>Mater saeva Cupidinum</i> &c.===== <poem> E T Semeles puer, & lasciva licentia vitae, &nbsp; &nbsp; Et Cytherea suis juncta Cupidinibus, Dudum sopitis animum nunc reddere flammis &nbsp; &nbsp; Me jubet, ac veteres quaerere delicias. {{Versus|5}} Urit me Glycerae nitor aureus, aureus ille, &nbsp; &nbsp; Et Pario longe marmore splendidior. Urit jucundi lascivia grata pudoris, &nbsp; &nbsp; Atque oculos hebetans laevis imago meos. In me tota ruens improviso agmine Cypris &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Deseruit Cyprum, deseruitque Paphon: Nec patitur rigidosque Scythas Parthosque feroces &nbsp; &nbsp; Dicere, & astutae spicula versa fugae. Hic mihi verbenas, hic aram e cespite vivo &nbsp; &nbsp; Ponite, & exstructo tura cremanda foco. {{Versus|15}} Nec desit pateris bimi spuma ignea Bacchi. &nbsp; &nbsp; Sic veniet nostris lenior illa sacris. [p. 488] </poem> ====Ad Lydiam. ==== =====<i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 25. Insultat ei, quod jam vetula, vicissim a juvenibus contemnatur. <i>Parcius junctas quatiunt fenestras</i> &c.===== <poem> A UDIVERE meos miserantia Numina questus. &nbsp; &nbsp; Vicimus, & votis dextera plausit avis. Vicimus. en istos jam nunc Cytherea tumores &nbsp; &nbsp; Contudit, ad nostras officiosa preces. {{Versus|5}} Non tua nocturnas suspirat saucia rixas, &nbsp; &nbsp; Non tua nocturnas janua blanditias: Limen amat tantum, tacito suffixa tigillo, &nbsp; &nbsp; Nec stridet raucis inproba cardinibus; Nec gaudet longa juvenem versare querela, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Nec fulcit gemino limine molle latus. Nullas illa videt deserto poste corollas, &nbsp; &nbsp; Aut matutinas pon&#232; jacere faces. Jamne licet toto securos pectore somnos &nbsp; &nbsp; Ducere, & in multum continuare diem? {{Versus|15}} Qualis Epimenides Lethaeo tempora ramo &nbsp; &nbsp; Saucius exesis rupibus accubuit. [p. 489] At (memini) quondam fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Illud praecipue tempus amore teri: Quodque soporatae tenebris penderet amaris &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Somnus, & ingrato murmure sera quies. Seu strepitum citharae comtus tentaret adulter, &nbsp; &nbsp; Spargeret aut veteris limina flore meri: Sive miser longo testatus sidera fletu &nbsp; &nbsp; Damnaret lentae tempora saevitiae; {{Versus|25}} Et te fallaci suffultam colla lacerto &nbsp; &nbsp; Diceret alterius nunc in amore mori. Haec, & plura, inquam, fallax plorare solebas, &nbsp; &nbsp; Lydia; nunc fatis utere laeta tuis. Incubat alta quies foribus, noctisque silescit &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Ambitus, & nullo pulsa cliente domus. Nullus erit, qui te, caelo labentibus astris, &nbsp; &nbsp; Intempestivos excitet ad numeros: Seque tuum dicat, dum tu sopita recumbis, &nbsp; &nbsp; Pervigilem surdas ante sedere fores. {{Versus|35}} Nec mirum, cum sis annosis obsita rugis, &nbsp; &nbsp; Dissimuletque tuas barbara mitra nives: Et prono molles inclinent pondere mammae, &nbsp; &nbsp; Nec lepor obtusis fulguret ex oculis. Haec sed poena tui pars est extrema doloris. &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Sunt majora, quibus vix superesse velis. [p. 490] Ipsa Venus, primae fastus testata juventae, &nbsp; &nbsp; Impuro lacerum transiget igne jecur. Perque vias omnes moechos sectabere, perque &nbsp; &nbsp; Compita, & indomitae more fereris equae; {{Versus|45}} Cui furor atque acres stant circum viscera flammae. &nbsp; &nbsp; Nec tamen invenies qui satiare velit. Inque vicem fastus tunc experiere protervos, &nbsp; &nbsp; Lydia, & exclusam quid sit abire domum. Et saepe iratis vexabis morsibus ungues, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Et senium & formae damna querere tuae: Quod virides hederas pubes lactissima gestet, &nbsp; &nbsp; Seque corymborum nexibus involuat: At myrtum arentem glaciali dedicet Euro, &nbsp; &nbsp; Ut semel adfectas contrahit aegra comas. </poem> ====Ad Albium Tibullum. ==== =====<i>Horat. lib.</i> 1. <i>Od.</i> 33. Ne doleat sibi rivalem juniorem a Glycera anteponi. <i>Albi ne doleas plus nimio memor</i> &c.===== <poem> A LBI, ne doleas ultra placitumque modumque &nbsp; &nbsp; Perfidiae Glyceres saevitiaeque memor. Neu tibi sit querulos Elegos deducere, quare &nbsp; &nbsp; Praeniteat laesa junior iste fide. [p. 491] {{Versus|5}} Cyrum ardet tenui praesignis fronte Lycoris; &nbsp; &nbsp; Asperior Cyrum detinuit Pholo&#235;. Sed prius ipsa lupum sectetur capra ferocem, &nbsp; &nbsp; Quam Pholo&#235; turpi peccet adulterio. Sic visum Veneri, quae sub juga ahenea formas &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Impariles saevo mittit acerba joco. Ipsum me melior peteret cum flamma Venusque, &nbsp; &nbsp; Myrtala blanditis clauserat in pedicis Liberta, Hadriaca longe truculentior unda, &nbsp; &nbsp; Ut curvat Calabros irrequieta sinus. </poem> ====Ad Asterien. ==== =====<i>Horat. lib.</i> 3. <i>Od.</i> 7. Consolatur eam, de viri sui absentia moestam, ac sollicitam. <i>Quid fles Asterie, quem tibi candidi</i> &c.===== <poem> Q UID fles, Asterie, primo quem vere Favonii &nbsp; &nbsp; Candidiore tibi numine restituent, Egregium Gygen, mox Thyna merce beatum &nbsp; &nbsp; Indelibata conspicuumque fide? {{Versus|5}} Quem Notus Ioniis postquam jactavit in undis &nbsp; &nbsp; Accepit placidis Oricos aequoribus. Post insana tamen flagrantis sidera Caprae &nbsp; &nbsp; Frigidus in vacuo secubat ille toro: [p. 492] Absentisque tuos misere suspirat ocellos &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Insomnis, multis non sine lacrimulis. Atqui mille modis tentavit Ionicus hospes &nbsp; &nbsp; Perdere tam sanctae jura pudicitiae; Sollicitum referens dominae sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Utque tuo pellex ardeat igne Chlo&#235;. {{Versus|15}} Historiasque monet fallax peccare docentes: &nbsp; &nbsp; Foemina ut obscaenis acta cupidinibus Heu facilem impulerit mentito crimine Praetum &nbsp; &nbsp; Perniciem ad gnati corripuisse gradum: Ut prope Tartareos Peleus lustrarit hiatus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Magnessam castus dum fugit Hippolyten. Haec ille, at frustra: nam voces integer audit, &nbsp; &nbsp; Integer, & scopulis surdior Icariis. At tibi plus justo placeat vicinus Enipeus, &nbsp; &nbsp; Captaque blanditiis decipiare, cave. {{Versus|25}} Quamvis non alius melius flexisse ferocem &nbsp; &nbsp; Quadrupedem in Martis gramine conspicitur; Etrusco citius nec quisquam denatat alveo, &nbsp; &nbsp; Reddidit ut lassos multa palaestra viros. Claude tuas prima potius sub nocte fenestras, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Deque domo noli despicere inque vias: Mollis ubi querulo modulatur tibia cantu &nbsp; &nbsp; Teque solet duram dicere, dura mane. [p. 493] </poem> ====Dialogus Horatii et Lydiae. ==== =====Horat. lib. 3. Od. 9. <i>Donec gratus eram tibi</i> &c.===== <poem> HOR.&nbsp; D ONEC gratus eram, donec tibi, Lydia, carus, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec juvenum potior quisquam in amore novo &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ambitiosa dabat formoso brachia collo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vincere Achaemenias sum mihi visus opes. LYD.&nbsp; Donec non alia caluisti, Flacce, puella, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec sibi praelatam est Lydia passa Chlo&#235;n, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lydia foecundi tunc nominis, Ilia prae me &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Viluit, Etrusco Tibride dignus amor. HOR.&nbsp; Me nunc Thressa Chlo&#235; regit, & sibi mancipat uni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam citharae, dulces quam decuere modi. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro qua non metuam gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si longum fata superstes erit. LYD. &nbsp; Me parili torret Cala&#239;s face: mutuus illum &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Est amor, & geminas condit in ossa faces. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro quo bis patiar gelidas descendere ad umbras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Post mea si semper fata superstes erit. HOR. &nbsp; Quid si prisca redit Venus extinctusque Cupido, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diductosque una compede cogit amor? [p. 494] &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si flava excutitur mutata mente Chloilla, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et rejecta meum Lydia limen amat? LYD. &nbsp; Quamquam sideribus formosior omnibus ille est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu levior sicco cortice, tu foliis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Improbe, & Hadriaco longe iracundior aestu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tecum dulce mihi vivere, dulce mori. </poem> ====In Historiam plantarum indigenarum a Petro Nylandio <i>adornatam.</i>==== <poem> B ELGA, quid ignotas frutices felicis Eo&#239;, &nbsp; &nbsp; Germina quid siccae suspicis Arabiae? Dives opis Natura suae, nec muneris illic &nbsp; &nbsp; Largior, effoetos non tulit inde sinus. {{Versus|5}} Aspice quid patriis passim nascatur in oris, &nbsp; &nbsp; Quidque suo felix munere terra ferat. Haec quoque planities, & aquis obnoxia rura &nbsp; &nbsp; Nonnihil, indigenas quo tueantur, habent. Haec tua sedulitas, haec est tua, docte Nylandi, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Naturae Batavos quae vetat esse rudes. Vindice te, longum neglecta, Batavia mater &nbsp; &nbsp; Agnoscit dotes ipsa, legitque suas. [p. 495] </poem> ====Regnero Stapelio, amico intimo, <i>cum natali decimo nono initiaretur.</i>==== <poem> R EGNERE, mentis dimidium meae, Idemque nostri grande decus chori! &nbsp; &nbsp; Quem Musa componit vetustis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Vatibus, ingeniisque Grajis; {{Versus|5}} Quod jam merenti dem Genio sacrum, Qui dulce terris contulit hoc caput, &nbsp; &nbsp; Carique dignatur sodalis &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Visere laurigeros penates? En, ipse, vitta vinctus & insula, {{Versus|10}} Accedo flammas, dum generosior &nbsp; &nbsp; Stridebit injecto Falerno &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ignis, & Arabios odores Depascet audax. Ter Genium sono Alto ciebo, ter genialibus &nbsp; &nbsp; {{Versus|15}} Cingemus aras, ecce, filis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Terque mero faciam atque ture. Dein cum capillis fulserit aureis Daphnea laurus, Stapelium decus, [p. 496] &nbsp; &nbsp; Spumante Methymnea vitro &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Vina dabis, facilique risu Duces tenebras; & lepido gregi Permistus, inter delicias, jocos, &nbsp; &nbsp; Salesque, & abruptos cachinnos, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pieridas hilaremque Bacchum {{Versus|25}} Phoebumque patrem rite precabere. Qui si valenti nos agat impetu, &nbsp; &nbsp; Pertaesus exclamabis, Ite, &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ite domum, saturi po&#235;tae! </poem> ====Largissimo & humanissimo hospiti Regnero Stapelio, laetitiae datori. ==== <poem> Q UI modo desidia torpebam lentus inerti, &nbsp; &nbsp; Ex epulis cogor esse po&#235;ta tuis. Optime Stapeli, nox ista & coena Deorum &nbsp; &nbsp; Non patitur residem delituisse chelyn. {{Versus|5}} Excitat ignavos Bacchus tuus, ecce, calores, &nbsp; &nbsp; Et duplici vatem numine fervor agit: Qui simul illius conspexerit ordinis unum, &nbsp; &nbsp; Quos dederant socios mensa merumque sibi, [p. 497] Occurret lepidae laetissima noctis imago, {{Versus|10}}&nbsp; &nbsp; Nec poterit coenae non memor esse tuae. O tenebras meminisse mihi jucunda voluptas! &nbsp; &nbsp; Candidior niveo nox erat ista die. Sive ego virgineos mirabar fixus ocellos, &nbsp; &nbsp; Omnia quaeque Venus, Gratia quaeque probet. {{Versus|15}} Seu mihi succurrunt, quoties tero compita plantis, &nbsp; &nbsp; Nocturnae risus deliciaeque viae: Sive ego Sardamum fluctusque recordor Yaeos, &nbsp; &nbsp; Dum placuit noctem continuare die; Seu potius lepidos amisso pignore lusus &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Respicio, & macrae subdola tela Necis. Haec quoque, Stapeli, tibi debeo gaudia, cujus &nbsp; &nbsp; Auspiciis noctem traximus atque diem. Pro quibus officiis (si fas sit) amice, precamur, &nbsp; &nbsp; Ut mensae praeses annuus esse velis: {{Versus|25}} Et nos natalis, seros rediturus ad annos, &nbsp; &nbsp; Convivas videat saepius esse tuos. Auguror. en, hilares Liber pater explicat alas, &nbsp; &nbsp; Annuit & votis turba novena meis. [p. 498] </poem> ====In obitum Hadriani Junii Trajectini <i>Praeceptoris sui.</i>==== <poem> H Ic certe locus & tranquillae spiritus aurae, &nbsp; &nbsp; Lymphaque muscosis devia de scatebris, Et matutini Alcyonum trans litora questus, &nbsp; &nbsp; Densaque quae facilem pinus opacat humum, {{Versus|5}} Dum me secretis juvat indulgere querelis, &nbsp; &nbsp; Sufficient lacrimis apta theatra meis. Et quoties lacrimas vox singultata relinquet, &nbsp; &nbsp; Et quoties gemitu tristia verba cadent, Ista meos toties renovabunt germina luctus, &nbsp; &nbsp; {{Versus|10}} Lymphaque & hirsutis aura sub arboribus. Sive subit crimen Cyparissus nobile Phoebi, &nbsp; &nbsp; Sive, Arethusa, tuae conscia ripa fugae. Tum seu flebilibus te scriptum, Hyacinthe, figuris, &nbsp; &nbsp; Seu tueor Narcissi exitiale decus: {{Versus|15}} Aut quae olim Veneris sacro rosa tincta cruore &nbsp; &nbsp; Ingenui foliis signa pudoris habet; Occurret toties heu florum flosculus ille &nbsp; &nbsp; Junius, & lacrimas aggeret usque novas: Junius ah nostrae spes invidiosa juventae, &nbsp; &nbsp; {{Versus|20}} Mnemosidum & Phoebi Junius alter amor; [p. 499] Flumen inexhaustum Suadae, Pithusque medulla, &nbsp; &nbsp; Et Charitum & Genii prodigialis apex. Ille pater priscae Veneris, pater ille leporum, &nbsp; &nbsp; Ille animus Consi, Mercuriique decus, {{Versus|25}} Assertor Musarum & amicum fulmen Athenae, &nbsp; &nbsp; Deliciaeque hominum, deliciaeque De&#251;m, Junius, aeternum nostro sub pectore vulnus, &nbsp; &nbsp; Ah fuit, ah justum concidit ante diem. Nam quamvis multi numeraret Consulis annos, &nbsp; &nbsp; {{Versus|30}} Duceret & longam sedula Parca colum, Praematurus abit, nec Musas debuit umquam &nbsp; &nbsp; Deserere: aeternum vivere dignus erat. Adspice uti passis ululet Heliconia Na&#239;s &nbsp; &nbsp; Crinibus, & molles lancinet ungue genas, {{Versus|35}} Uberaque inmiti tundat genialia palma, &nbsp; &nbsp; Squaleat ut densis oris honos lacrimis. Excitae planctu Aonio de vertice Musae &nbsp; &nbsp; Accurrunt fusis per trepida ora comis: Et caros cineres, & magni funus alumni, &nbsp; &nbsp; {{Versus|40}} Ossaque sacratis excipiunt calathis; Sacratis calathis, docti qu&#238;s nominis urnas &nbsp; &nbsp; Ad postes decorant, Dia Moneta, tuos. Et lacrimis spargunt & flavis crinibus umbras, &nbsp; &nbsp; Idaliisque tegunt molliter ossa rosis. [p. 500] {{Versus|45}} Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Qua trepidat densis umbra sub ilicibus, Et laureta sacro Parnasi pota liquore &nbsp; &nbsp; Stridunt argutis lene cacuminibus. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; {{Versus|50}} Cum matutino Lucifer exit equo, Et cum nocturnum praecedit Vesperus agmen, &nbsp; &nbsp; Astraque nox fuscis involuit tenebris. Vos lugere decet sparso vos lacte meroque, &nbsp; &nbsp; Et manes tanti rite piare Viri: {{Versus|55}} Et tumulo inferias dare & exequialia justa, &nbsp; &nbsp; Et dare puniceas ante sepulcra rosas; Ut qui postgenitis ipso mirabilis ausu &nbsp; &nbsp; Asseruit forti Musica signa manu, Gaudeat aequalem meritis certare favorem, &nbsp; &nbsp; {{Versus|60}} Et sub humo vestrum sentiat officium. Flete piae Divae, socias miscete querelas, &nbsp; &nbsp; Et singultato frangite verba sono. Heu heu vester honos, vestri lux una decoris &nbsp; &nbsp; Occidit, & tristi murmure plangit humum. {{Versus|65}} Hoc habet: attonitas ferali carmine Musas &nbsp; &nbsp; Protinus ad moestas movimus inferias. [p. 501] </poem> ===Appendix ad Silvas. === ====In Urbem VIENNAM <i>Turcarum obsidione liberatam.</i>==== <poem> C OGE sub innumeras, Othomanica Luna, phalanges, Europaeque Asiaeque manus; cape perfida tela; Odrysioque ferox descendat Dacus ab Haemo, Ut caput imperii scelerato Marte Viennam {{Versus|5}} Cingat, & Austriacas vertat de sedibus arces. At non Caesareos Div&#251;m clementia muros Deseruit, Geticoque urbem devovit Averno. Threicias trepidare minas, dare terga Tyrannos Vidimus, & nostro prostratos fulmine Turcas, {{Versus|10}} Atque exhausta suis immania castra ruinis. Perfringit validus Mahometica signa Polonus, Sarmatica clangente tuba: ruit acer in hostem Indomito spectandus equo, pulcroque decorus [p. 502] Pulvere Bistoniae pallentia cornua Phoebes {{Versus|15}} Sanguine tingit, & Aegaei freta lata profundi Cogit in attonito conversa recedere fluctu. Non tibi Peneam, Dux invictissime, Daphnem Europae plectant populi, nec fronde caduca Praecingant regale caput: tibi lucidus Aether {{Versus|20}} Solibus innumeris & puro lumine claram Irradiet frontem, vivoque coronet in auro Victrices pia Fama comas; tibi Vistula totis Applaudat spatiosus aquis; tua Carpatus arma Praerupto de monte sonet; tua flumine lato {{Versus|25}} Arma Borystheniae resonent Mavortia rupes. [p. 503] JANUS BROUKHUSIUS OBIIT XII KALEND 1707 </poem> ===Ad lectorem.=== N Ihil est cur te moveat varia in his libellis orthographia, aut scribendi ratio, vel eam disparilitatem putes nostrae negligentiae adscribendam. Siquidem nata illa est ex variis temporibus, quibus hoc vel illud carmen conscriptum est, quando auctor vel hanc vel illam sententiam amplectebatur, vel repudiabat. Hinc illa discordia in <i>affligere</i> & <i>adfligere</i>, in <i>arctus</i> & <i>artus</i>, in <i>caepit</i> & <i>coepit</i>, in <i>exspecto</i> & <i>expecto</i>, in <i>imbibere</i> & <i>inbibere</i>, <i>inplere</i> & <i>implere</i>, <i>inproviso</i> & <i>improviso</i>, <i>inlibatus</i> & <i>illibatus</i>, <i>inportunus</i> & <i>importunus</i>, <i>illustris</i> & <i>inlustris</i>, <i>Maeonius</i> & <i>Moeonius</i>, <i>sepes</i> & <i>saepio</i>, <i>thura</i> & <i>tura</i>, <i>cygnus</i> & <i>cycnus</i>, multisque aliis, quae colligere tanti non est, quaeque ipse per te conciliabis, & ad certum ordinem rediges. Carmen ultimum non suo loco positum esse Appendicis titulus significat. Neque id aliqua accidit incuria. Namque id satis mature invenimus, sed consignatum chartula, tam mutila & lacera, quippe quam diu in crumena gesserat po&#235;ta, ut taedium nos caperet ductus literarum persequendi. Evicit tamen istam molestiam novus labor, cujus improbitate superavimus tandem, quod superari non posse principio arbitrabamur. Jam vero te accinges ad hos errores, qui operarum incuria irrepserunt, corrigendos, ne hic illic offendas, aut quid inter legendum te moretur. kngy7rtspp1bvajftbseawnpgjse3dq 104 82876 267593 2026-05-28T13:37:08Z Benoit Soubeyran 25250 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'bant, vt fi rex confulere Bono publico,& bonis confilijs parere detractaret, vi cogere inuitum pollent.qua de cauffa bellum illud Bono publi- co fufceptum dicebatur, vulgóque Bellum bo- nipublici appellatum eft. Procerum nominai- dem Cominius, Gillius, Lamarcius hæc prodi- derunt: Dux Borbonius, Dux Biturigum regis frater, Comites Dunenfis, Niuernenfis, Ar- meniacus, Albretius, & is ad quem fummaim- perij refpiciebat, Dux Carolenfis. Quacunqu... 267593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Benoit Soubeyran" />{{Rh||{{sc|{{lsp|Francogalli}}a.}}|179}}</noinclude>bant, vt fi rex confulere Bono publico,& bonis confilijs parere detractaret, vi cogere inuitum pollent.qua de cauffa bellum illud Bono publi- co fufceptum dicebatur, vulgóque Bellum bo- nipublici appellatum eft. Procerum nominai- dem Cominius, Gillius, Lamarcius hæc prodi- derunt: Dux Borbonius, Dux Biturigum regis frater, Comites Dunenfis, Niuernenfis, Ar- meniacus, Albretius, & is ad quem fummaim- perij refpiciebat, Dux Carolenfis. Quacunque autem iter faciebant, pronuntiari iubebant, fe bellum illud Bono publico inftituere, tributo- rumque & vectigalium immunitatem indice- bant(quæ omnia Gillij verba funt lib.4.fol.152.) legatófque & literas Lutetiam ad Parlamétum, Ecclefiafticos & Academiæ rectorem miferunt (verba hæc eiufdem Gillij funt fol. eodem) ne putarent exercitum illum in regis perniciem comparatum fuifle: verùm vt illum ad bonire- gis officium reuocarent,ficuti boni publici ra- tio poftulabat. Verba autem Annalium, qui Chronica Ludouici x1.infcripti funt, Lutetiæ à Gallioto impreffa,hæc ferè funt,fol.27.Primum & fummum Poftulatorum caput hoc fuit, vt Trium ordinum conuentus haberetur:quippe, quòd vnicum omnibus feculis, malorú omniú remedium fuiffet,vimque femper eiufmodiin- commodis medendi habuiffet. Rurfus pag. 28. Procerum legatis Senatus datus eft Lutetiæ, die xx1111. in Curia quæ Domus ciuitatis di- citur, in quo affuerunt delectiex Academia, ex M 2<noinclude></noinclude> 71yhyjrnrezib6ogwku3d7hf36i29qf 267594 267593 2026-05-28T13:37:24Z Benoit Soubeyran 25250 267594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Benoit Soubeyran" />{{Rh||{{sc|{{lsp|Francogalli}}a.}}|179}}</noinclude>bant, vt fi rex confulere Bono publico,& bonis confilijs parere detractaret, vi cogere inuitum pollent.qua de cauffa bellum illud Bono publi- co fufceptum dicebatur, vulgóque Bellum bo- nipublici appellatum eft. Procerum nominai- dem Cominius, Gillius, Lamarcius hæc prodi- derunt: Dux Borbonius, Dux Biturigum regis frater, Comites Dunenfis, Niuernenfis, Ar- meniacus, Albretius, & is ad quem fummaim- perij refpiciebat, Dux Carolenfis. Quacunque autem iter faciebant, pronuntiari iubebant, fe bellum illud Bono publico inftituere, tributo- rumque & vectigalium immunitatem indice- bant(quæ omnia Gillij verba funt lib.4.fol.152.) legatófque & literas Lutetiam ad Parlamétum, Ecclefiafticos & Academiæ rectorem miferunt (verba hæc eiufdem Gillij funt fol. eodem) ne putarent exercitum illum in regis perniciem comparatum fuifle: verùm vt illum ad bonire- gis officium reuocarent,ficuti boni publici ra- tio poftulabat. Verba autem Annalium, qui Chronica Ludouici x1.infcripti funt, Lutetiæ à Gallioto impreffa,hæc ferè funt,fol.27.Primum & fummum Poftulatorum caput hoc fuit, vt Trium ordinum conuentus haberetur:quippe, quòd vnicum omnibus feculis, malorú omniú remedium fuiffet,vimque femper eiufmodiin- commodis medendi habuiffet. Rurfus pag. 28. Procerum legatis Senatus datus eft Lutetiæ, die xx1111. in Curia quæ Domus ciuitatis di- citur, in quo affuerunt delectiex Academia, ex<noinclude>M 2</noinclude> czeeta9783innwh7w1eekdf71o9r9xx 267595 267594 2026-05-28T13:37:40Z Benoit Soubeyran 25250 267595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Benoit Soubeyran" />{{Rh||{{sc|{{lsp|Francogalli}}a.}}|179}}</noinclude>bant, vt fi rex confulere Bono publico,& bonis confilijs parere detractaret, vi cogere inuitum pollent.qua de cauffa bellum illud Bono publi- co fufceptum dicebatur, vulgóque Bellum bo- nipublici appellatum eft. Procerum nominai- dem Cominius, Gillius, Lamarcius hæc prodi- derunt: Dux Borbonius, Dux Biturigum regis frater, Comites Dunenfis, Niuernenfis, Ar- meniacus, Albretius, & is ad quem fummaim- perij refpiciebat, Dux Carolenfis. Quacunque autem iter faciebant, pronuntiari iubebant, fe bellum illud Bono publico inftituere, tributo- rumque & vectigalium immunitatem indice- bant(quæ omnia Gillij verba funt lib.4.fol.152.) legatófque & literas Lutetiam ad Parlamétum, Ecclefiafticos & Academiæ rectorem miferunt (verba hæc eiufdem Gillij funt fol. eodem) ne putarent exercitum illum in regis perniciem comparatum fuifle: verùm vt illum ad bonire- gis officium reuocarent,ficuti boni publici ra- tio poftulabat. Verba autem Annalium, qui Chronica Ludouici x1.infcripti funt, Lutetiæ à Gallioto impreffa,hæc ferè funt,fol.27.Primum & fummum Poftulatorum caput hoc fuit, vt Trium ordinum conuentus haberetur:quippe, quòd vnicum omnibus feculis, malorú omniú remedium fuiffet,vimque femper eiufmodiin- commodis medendi habuiffet. Rurfus pag. 28. Procerum legatis Senatus datus eft Lutetiæ, die xx1111. in Curia quæ Domus ciuitatis di- citur, in quo affuerunt delectiex Academia, ex<noinclude> M 2</noinclude> ae3qdnj34y5eu9eaelf6gl1xcigxreu 267596 267595 2026-05-28T13:37:50Z Benoit Soubeyran 25250 267596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Benoit Soubeyran" />{{Rh||{{sc|{{lsp|Francogalli}}a.}}|179}}</noinclude>bant, vt fi rex confulere Bono publico,& bonis confilijs parere detractaret, vi cogere inuitum pollent.qua de cauffa bellum illud Bono publi- co fufceptum dicebatur, vulgóque Bellum bo- nipublici appellatum eft. Procerum nominai- dem Cominius, Gillius, Lamarcius hæc prodi- derunt: Dux Borbonius, Dux Biturigum regis frater, Comites Dunenfis, Niuernenfis, Ar- meniacus, Albretius, & is ad quem fummaim- perij refpiciebat, Dux Carolenfis. Quacunque autem iter faciebant, pronuntiari iubebant, fe bellum illud Bono publico inftituere, tributo- rumque & vectigalium immunitatem indice- bant(quæ omnia Gillij verba funt lib.4.fol.152.) legatófque & literas Lutetiam ad Parlamétum, Ecclefiafticos & Academiæ rectorem miferunt (verba hæc eiufdem Gillij funt fol. eodem) ne putarent exercitum illum in regis perniciem comparatum fuifle: verùm vt illum ad bonire- gis officium reuocarent,ficuti boni publici ra- tio poftulabat. Verba autem Annalium, qui Chronica Ludouici x1.infcripti funt, Lutetiæ à Gallioto impreffa,hæc ferè funt,fol.27.Primum & fummum Poftulatorum caput hoc fuit, vt Trium ordinum conuentus haberetur:quippe, quòd vnicum omnibus feculis, malorú omniú remedium fuiffet,vimque femper eiufmodiin- commodis medendi habuiffet. Rurfus pag. 28. Procerum legatis Senatus datus eft Lutetiæ, die xx1111. in Curia quæ Domus ciuitatis di- citur, in quo affuerunt delectiex Academia, ex<noinclude> M 2</noinclude> orcjlgp9ck2ckmmhkkojzwd7mvzslv8 104 82877 267597 2026-05-28T13:54:49Z Benoit Soubeyran 25250 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'parlamento, & ex Magiftratibus.Refpofum eft, corum poftulatum æquiffimum videri, conci- liumq; Trium ordinum indictum eft. Hæc, in- quam,Hiftorici verba funt, fol. 28. ex quibus veriffimum iftud M.Antonij vetusverbum effe apparet:Etfi omnes moleftæ femper feditiones funt,iuftas tamen effe nonnullas, & propè ne- ceffarias. Eas verò iuftiffimas, maximéque ne- ceffarias quis non dicet, cùm populus Tyranni fæuitia oppreffus, auxilium à legitimo C... 267597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Benoit Soubeyran" />{{Rh|180|{{sc|{{lsp|Hotomani}}}}|}}</noinclude>parlamento, & ex Magiftratibus.Refpofum eft, corum poftulatum æquiffimum videri, conci- liumq; Trium ordinum indictum eft. Hæc, in- quam,Hiftorici verba funt, fol. 28. ex quibus veriffimum iftud M.Antonij vetusverbum effe apparet:Etfi omnes moleftæ femper feditiones funt,iuftas tamen effe nonnullas, & propè ne- ceffarias. Eas verò iuftiffimas, maximéque ne- ceffarias quis non dicet, cùm populus Tyranni fæuitia oppreffus, auxilium à legitimo Ciuium conuentu implorat? Quid? deteriórne Ciuium conditio effe debet, quàm olim feruorum fuit? qui fæuitia dominorum preffi ad vrbis præfe- &tum confugiebant, & de fuis dominis verecú- dè(vt ait Vlpianus) expoftulabant. Itaque Gua- guinus in vita eiufdem Ludouici, vbi refpöfum Caroli Burgundiæ Ducis ad regis legatos expo- nit: his vtitur verbis,pag. 265. Audiuit, inquit, Carolus legatos. verùm ad pacem nihil com- modius effe refpondit, quàm trium Ordinum conuentum:vbi tantas animorum & belli dif- cordias componi oporteret. quod poftquam per nuntios Legati Ludouico retulerunt,ipfe in dilatione fpem reponens, concilium apud Tu- rones ad Kal. April.anni MCCCCLXVII.indixit. Conuentionis definito tempore, affuere ex to- to regno,&c. Quod idem totidem verbis tradi- tur in iis quæ diximus Annalibus, fol. 64. & in Magno Chron.vol.4.fol.242. vbi etiam illud ad- ditum eft, quod memoria dignum & fummo- perè obferuandum videtur,placuiffe in eo con- cilio,<noinclude></noinclude> l6ko3hlqjjycm5b4nr6b4f4a0d1m7t3 104 82878 267598 2026-05-28T13:57:47Z Benoit Soubeyran 25250 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'cilio, vt certi probatique viri ex fingulis ordini- bus deligerentur, qui Remp. conftituerent, & (vtad verbum interpretemur) iuri ac iuftitiæ prouiderent. At N.Gillius, eo quem oftendi- mus loco: Poft prælium, inquit, Montlerinum, delecti funt complures egregiè cordati & pru- dentes viri, quiboni publici curatores effent: quemadmodum inter regem & fupradictos Proceres conuenerat:primúfque in eo numero fuit Comes Dunenfis, qui primus difceffio... 267598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Benoit Soubeyran" />{{Rh||{{sc|{{lsp|Francogalli}}a.}}|181}}</noinclude>cilio, vt certi probatique viri ex fingulis ordini- bus deligerentur, qui Remp. conftituerent, & (vtad verbum interpretemur) iuri ac iuftitiæ prouiderent. At N.Gillius, eo quem oftendi- mus loco: Poft prælium, inquit, Montlerinum, delecti funt complures egregiè cordati & pru- dentes viri, quiboni publici curatores effent: quemadmodum inter regem & fupradictos Proceres conuenerat:primúfque in eo numero fuit Comes Dunenfis, qui primus difceffionis illius auctor fuerat. Erat autem (vt fuperius di- &tum eft) antiquæ confuetudinis,poftquam Ec- clefiafticorum opes in tantam potentiam ex- creuerant, vt populus in tres ordines deſcribe- retur, quorum vnum Ecclefiaftici obtinerent: cúmque Reip.curatores conftituerentur, duo- deni ex vnoquoque ordine deligerentur. Ita- que in eo Concilio conftitutum fuit, vtxxxvI. Reipubli.curatores crearentur, qui communi confilio publicis incommodis mederétur. Qua dere Monftrelletus vol. 4. fol. 150. ita fcribit: Principio decretum eft, vt ad Rempub.confti- tuendam, plebémque tributis & detrimentis fubleuandam xxxv 1. viri auctoritate regia deligerentur: duodeni ex clero, totidem ex e- quitibus, & totidem iuris & iuftitie periti: qui- bus poteftas permitteretur videndi, quibus vi- tiis atque incommodis regnum laboraręt, iíſq; vitiis remedium adhibendi: fidemque rex rega- li dicto promiffoque dedit (ad verbum, Et pro- mifitrex in verboregis) ratum fe habiturum,<noinclude> M 3</noinclude> f5yt2ckciv8y5oax7jp7x5m1qnww4d3 267599 267598 2026-05-28T13:57:59Z Benoit Soubeyran 25250 267599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Benoit Soubeyran" />{{Rh||{{sc|{{lsp|Francogalli}}a.}}|181}}</noinclude>cilio, vt certi probatique viri ex fingulis ordini- bus deligerentur, qui Remp. conftituerent, & (vtad verbum interpretemur) iuri ac iuftitiæ prouiderent. At N.Gillius, eo quem oftendi- mus loco: Poft prælium, inquit, Montlerinum, delecti funt complures egregiè cordati & pru- dentes viri, quiboni publici curatores effent: quemadmodum inter regem & fupradictos Proceres conuenerat:primúfque in eo numero fuit Comes Dunenfis, qui primus difceffionis illius auctor fuerat. Erat autem (vt fuperius di- &tum eft) antiquæ confuetudinis,poftquam Ec- clefiafticorum opes in tantam potentiam ex- creuerant, vt populus in tres ordines deſcribe- retur, quorum vnum Ecclefiaftici obtinerent: cúmque Reip.curatores conftituerentur, duo- deni ex vnoquoque ordine deligerentur. Ita- que in eo Concilio conftitutum fuit, vtxxxvI. Reipubli.curatores crearentur, qui communi confilio publicis incommodis mederétur. Qua dere Monftrelletus vol. 4. fol. 150. ita fcribit: Principio decretum eft, vt ad Rempub.confti- tuendam, plebémque tributis & detrimentis fubleuandam xxxv 1. viri auctoritate regia deligerentur: duodeni ex clero, totidem ex e- quitibus, & totidem iuris & iuftitie periti: qui- bus poteftas permitteretur videndi, quibus vi- tiis atque incommodis regnum laboraręt, iíſq; vitiis remedium adhibendi: fidemque rex rega- li dicto promiffoque dedit (ad verbum, Et pro- mifitrex in verboregis) ratum fe habiturum,<noinclude> M 3</noinclude> jkzyzplsgn3lnx9q3sl9nao2j3je535 0 82879 267630 2026-05-28T18:58:49Z Saumache 27923 Saumache movit paginam [[Naturalis Historia]] ad [[Naturalis historia]] 267630 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Naturalis historia]] 42sdx3u1nynos85t03izgl38rexd0tm 1 82880 267632 2026-05-28T18:58:49Z Saumache 27923 Saumache movit paginam [[Disputatio:Naturalis Historia]] ad [[Disputatio:Naturalis historia]] 267632 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Disputatio:Naturalis historia]] tqaqurhq12p51nqth085fk1sp3mofg9 0 82881 267634 2026-05-28T18:59:29Z Saumache 27923 Saumache movit paginam [[Naturalis Historia/Liber I]] ad [[Naturalis historia/Liber I]] 267634 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Naturalis historia/Liber I]] q71bigqzmhd2vxiwaf008xvxh5rx00a 0 82882 267636 2026-05-28T18:59:34Z Saumache 27923 Saumache movit paginam [[Naturalis Historia/Praefatio]] ad [[Naturalis historia/Praefatio]] 267636 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Naturalis historia/Praefatio]] sk6gnjb22zbz1lr2yge3d1nwzyicuqp 0 82883 267667 2026-05-28T20:01:57Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos I }} {{Liber |Ante= |AnteNomen= |Post=Epodos II |PostNomen=../Epodos II }} <poem> Ibis Liburnis inter alta navium, amice, propugnacula, paratus omne Caesaris periculum subire, Maecenas, tuo: quid nos, quibus te vita sit superstite {{versus|5}} iucunda, si contra, gravis? utrumne iussi perse...' 267667 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos I }} {{Liber |Ante= |AnteNomen= |Post=Epodos II |PostNomen=../Epodos II }} <poem> Ibis Liburnis inter alta navium, amice, propugnacula, paratus omne Caesaris periculum subire, Maecenas, tuo: quid nos, quibus te vita sit superstite {{versus|5}} iucunda, si contra, gravis? utrumne iussi persequemur otium non dulce, ni tecum simul, an hunc laborem mente laturi, decet qua ferre non mollis viros? {{versus|10}} feremus et te vel per Alpium iuga inhospitalem et Caucasum vel occidentis usque ad ultimum sinum forti sequemur pectore. roges, tuom labore quid iuvem meo, {{versus|15}} inbellis ac firmus parum? comes minore sum futurus in metu, qui maior absentis habet: ut adsidens inplumibus pullis avis serpentium adlapsus timet {{versus|20}} magis relictis, non, ut adsit, auxili latura plus praesentibus. libenter hoc et omne militabitur bellum in tuae spem gratiae, non ut iuvencis inligata pluribus {{versus|25}} aratra nitantur meis pecusve Calabris ante Sidus fervidum Lucana mutet pascuis neque ut superni villa candens Tusculi Circaea tangat moenia: {{versus|30}} satis superque me benignitas tua ditavit, haud paravero quod aut avarus ut Chremes terra premam, discinctus aut perdam nepos. </poem> {{Liber |Ante= |AnteNomen= |Post=Epodos II |PostNomen=../Epodos II }} 0h6bitisi4aj196udzu70kivohi07dm 0 82885 267668 2026-05-28T20:05:23Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos II }} {{Liber |Ante=Epodos I |AnteNomen=../Epodos I |Post=Epodos III |PostNomen=../Epodos III }} <poem> 'Beatus ille qui procul negotiis, ut prisca gens mortalium, <span id="paterna rura">paterna rura bubus exercet suis</span> solutus omni faenore neque excitatur classico miles truci {{versus|5}}...' 267668 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos II }} {{Liber |Ante=Epodos I |AnteNomen=../Epodos I |Post=Epodos III |PostNomen=../Epodos III }} <poem> 'Beatus ille qui procul negotiis, ut prisca gens mortalium, <span id="paterna rura">paterna rura bubus exercet suis</span> solutus omni faenore neque excitatur classico miles truci {{versus|5}} neque horret iratum mare forumque vitat et superba civium potentiorum limina. ergo aut adulta vitium propagine altas maritat populos {{versus|10}} aut in reducta valle mugientium prospectat errantis greges inutilisque falce ramos amputans feliciores inserit aut pressa puris mella condit amphoris {{versus|15}} aut tondet infirmas ovis. vel cum decorum mitibus pomis caput Autumnus agris extulit, ut gaudet insitiva decerpens pira certantem et uvam purpurae, {{versus|20}} qua muneretur te, Priape, et te, pater Silvane, tutor finium. libet iacere modo sub antiqua ilice, modo in tenaci gramine: labuntur altis interim ripis aquae, {{versus|25}} queruntur in Silvis aves frondesque lymphis obstrepunt manantibus, somnos quod invitet levis. at cum tonantis annus hibernus Iovis imbris nivisque conparat, {{versus|30}} aut trudit acris hinc et hinc multa cane apros in obstantis plagas aut amite levi rara tendit retia turdis edacibus dolos pavidumque leporem et advenam laqueo gruem {{versus|35}} iucunda captat praemia. quis non malarum quas amor curas habet haec inter obliviscitur? quodsi pudica mulier in partem iuvet domum atque dulcis liberos, {{versus|40}} Sabina qualis aut perusta Solibus pernicis uxor Apuli, sacrum vetustis exstruat lignis focum lassi Sub adventum viri claudensque textis cratibus laetum pecus {{versus|45}} distenta siccet ubera et horna dulci vina promens dolio dapes inemptas adparet: non me Lucrina iuverint conchylia magisve rhombus aut scari, {{versus|50}} siquos Eois intonata fluctibus hiems ad hoc vertat mare, non Afra avis descendat in ventrem meum, non attagen Ionicus iucundior quam lecta de pinguissimis {{versus|55}} oliva ramis arborum aut herba lapathi prata amantis et gravi malvae salubres corpori vel agna festis caesa Terminalibus vel haedus ereptus lupo. {{versus|60}} has inter epulas ut iuvat pastas ovis videre properantis domum, videre fessos vomerem inversum boves collo trahentis languido positosque vernas, ditis examen domus, {{versus|65}} circum renidentis Laris.' haec ubi locutus faenerator Alfius, iam iam futurus rusticus, omnem redegit idibus pecuniam, quaerit kalendis ponere. {{versus|70}} </poem> {{Liber |Ante=Epodos I |AnteNomen=../Epodos I |Post=Epodos III |PostNomen=../Epodos III }} ta8d0wnz7azxf11wpvslgni7vw80t0a 0 82886 267669 2026-05-28T20:07:05Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos III }} {{Liber |Ante=Epodos II |AnteNomen=../Epodos II |Post=Epodos III |PostNomen=../Epodos III }} <poem> Parentis olim siquis inpia manu senile guttur fregerit, edit cicutis alium nocentius. o dura messorum ilia. quid hoc veneni saevit in praecordiis? {{versus|5}} num viperinus his cruor...' 267669 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos III }} {{Liber |Ante=Epodos II |AnteNomen=../Epodos II |Post=Epodos III |PostNomen=../Epodos III }} <poem> Parentis olim siquis inpia manu senile guttur fregerit, edit cicutis alium nocentius. o dura messorum ilia. quid hoc veneni saevit in praecordiis? {{versus|5}} num viperinus his cruor incoctus herbis me fefellit? an malas Canidia tractavit dapes? ut Argonautas praeter omnis candidum Medea mirata est ducem, {{versus|10}} ignota tauris inligaturum iuga perunxit hoc Iasonem, hoc delibutis ulta donis paelicem serpente fugit alite. nec tantus umquam Siderum insedit vapor {{versus|15}} siticulosae Apuliae nec munus umeris efficacis Herculis inarsit aestuosius. at siquid umquam tale concupiveris, iocose Maecenas, precor, {{versus|20}} manum puella savio opponat tuo, extrema et in sponda cubet. </poem> {{Liber |Ante=Epodos II |AnteNomen=../Epodos II |Post=Epodos III |PostNomen=../Epodos III }} 3bj8duajyddjf23lxx9jw1naykpscmk 267670 267669 2026-05-28T20:07:27Z Saumache 27923 267670 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos III }} {{Liber |Ante=Epodos II |AnteNomen=../Epodos II |Post=Epodos IV |PostNomen=../Epodos IV }} <poem> Parentis olim siquis inpia manu senile guttur fregerit, edit cicutis alium nocentius. o dura messorum ilia. quid hoc veneni saevit in praecordiis? {{versus|5}} num viperinus his cruor incoctus herbis me fefellit? an malas Canidia tractavit dapes? ut Argonautas praeter omnis candidum Medea mirata est ducem, {{versus|10}} ignota tauris inligaturum iuga perunxit hoc Iasonem, hoc delibutis ulta donis paelicem serpente fugit alite. nec tantus umquam Siderum insedit vapor {{versus|15}} siticulosae Apuliae nec munus umeris efficacis Herculis inarsit aestuosius. at siquid umquam tale concupiveris, iocose Maecenas, precor, {{versus|20}} manum puella savio opponat tuo, extrema et in sponda cubet. </poem> {{Liber |Ante=Epodos II |AnteNomen=../Epodos II |Post=Epodos IV |PostNomen=../Epodos IV }} kxfehsqli2o4oqbr03gk0ze9tq4m1ok 0 82887 267671 2026-05-28T20:09:13Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos IV }} {{Liber |Ante=Epodos III |AnteNomen=../Epodos III |Post=Epodos V |PostNomen=../Epodos V }} <poem> Lupis et agnis quanta Sortito obtigit,{{r|1|}} tecum mihi discordia est, Hibericis peruste funibus latus et crura dura compede. licet superbus ambules pecunia,{{r|5}} fortuna non mutat genus....' 267671 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos IV }} {{Liber |Ante=Epodos III |AnteNomen=../Epodos III |Post=Epodos V |PostNomen=../Epodos V }} <poem> Lupis et agnis quanta Sortito obtigit,{{r|1|}} tecum mihi discordia est, Hibericis peruste funibus latus et crura dura compede. licet superbus ambules pecunia,{{r|5}} fortuna non mutat genus. videsne, sacram metiente te viam cum bis trium ulnarum toga, ut ora vertat huc et huc euntium liberrima indignatio?{{r|10}} 'sectus flagellis hic triumviralibus praeconis ad fastidium arat Falerni mille fundi iugera et Appiam mannis terit sedilibusque magnus in primis eques{{r|15}} Othone contempto sedet. quid attinet tot ora navium gravi rostrata duci pondere contra latrones atque servilem manum hoc, hoc tribuno militum?'{{r|20}} </poem> {{Liber |Ante=Epodos III |AnteNomen=../Epodos III |Post=Epodos V |PostNomen=../Epodos V }} g0zks3cz6ce9zruojlzqj9i3y2z02ij 0 82889 267672 2026-05-28T20:12:29Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos V }} {{Liber |Ante=Epodos IV |AnteNomen=../Epodos IV |Post=Epodos VI |PostNomen=../Epodos VI }} <poem> 'At o deorum quidquid in caelo regit{{r|1|}} terras et humanum genus, quid iste fert tumultus aut quid omnium voltus in unum me truces? per liberos te, si vocata partubus{{r|5}} Lucina veris a...' 267672 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos V }} {{Liber |Ante=Epodos IV |AnteNomen=../Epodos IV |Post=Epodos VI |PostNomen=../Epodos VI }} <poem> 'At o deorum quidquid in caelo regit{{r|1|}} terras et humanum genus, quid iste fert tumultus aut quid omnium voltus in unum me truces? per liberos te, si vocata partubus{{r|5}} Lucina veris adfuit, per hoc inane purpurae decus precor, per inprobaturum haec Iovem, quid ut noverca me intueris aut uti petita ferro belua?'{{r|10}} ut haec trementi questus ore constitit insignibus raptis puer, inpube corpus, quale posset inpia mollire Thracum pectora: Canidia, brevibus illigata viperis{{r|15}} crinis et incomptum caput, iubet sepulcris caprificos erutas, iubet cupressos funebris et uncta turpis ova ranae Sanguine plumamque nocturnae strigis{{r|20}} herbasque, quas Iolcos atque Hiberia mittit venenorum ferax, et ossa ab ore rapta ieiunae canis flammis aduri Colchicis. at expedita Sagana, per totam domum{{r|25}} spargens Avernalis aquas, horret capillis ut marinus asperis echinus aut Laurens aper. abacta nulla Veia conscientia ligonibus duris humum{{r|30}} exhauriebat, ingemens laboribus, quo posset infossus puer longo die bis terque mutatae dapis inemori spectaculo, cum promineret ore, quantum exstant aqua{{r|35}} suspensa mento corpora; exsucta uti medulla et aridum iecur amoris esset poculum, interminato cum semel fixae cibo intabuissent pupulae.{{r|40}} non defuisse masculae libidinis Ariminensem Foliam et otiosa credidit Neapolis et omne vicinum oppidum, quae sidera excantata voce Thessala{{r|45}} lunamque caelo deripit. hic inresectum saeva dente livido Canidia rodens pollicem quid dixit aut quid tacuit? 'o rebus meis non infideles arbitrae,{{r|50}} Nox et Diana, quae silentium regis, arcana cum fiunt sacra, nunc, nunc adeste, nunc in hostilis domos iram atque numen vertite. formidulosis cum latent silvis ferae{{r|55}} dulci sopore languidae, senem, quod omnes rideant, adulterum latrent Suburanae canes nardo perunctum, quale non perfectius meae laborarint manus.{{r|60}} quid accidit? cur dira barbarae minus venena Medeae valent, quibus Superbam fugit ulta paelicem, magni Creontis filiam, cum palla, tabo munus imbutum, novam{{r|65}} incendio nuptam abstulit? atqui nec herba nec latens in asperis radix fefellit me locis. indormit unctis omnium cubilibus oblivione paelicum?{{r|70}} a, a, solutus ambulat veneficae scientioris carmine. non usitatis, Vare, potionibus, o multa fleturum caput, ad me recurres nec vocata mens tua{{r|75}} Marsis redibit vocibus. maius parabo, maius infundam tibi fastidienti poculum priusque caelum Sidet inferius mari tellure porrecta super{{r|80}} quam non amore sic meo flagres uti bitumen atris ignibus.' sub haec puer iam non, ut ante, mollibus lenire verbis inpias, sed dubius unde rumperet silentium,{{r|85}} misit Thyesteas preces: 'venena maga non fas nefasque, non valent convertere humanam vicem. diris agam vos: dira detestatio nulla expiatur victima.{{r|90}} quin, ubi perire iussus exspiravero, nocturnus occurram Furor petamque voltus umbra curvis unguibus, quae vis deorum est Manium, et inquietis adsidens praecordiis{{r|95}} pavore somnos auferam. vos turba vicatim hinc et hinc saxis petens contundet obscaenas anus; post insepulta membra different lupi et Esquilinae alites{{r|100}} neque hoc parentes, heu mihi superstites, effugerit spectaculum.' </poem> {{Liber |Ante=Epodos IV |AnteNomen=../Epodos IV |Post=Epodos VI |PostNomen=../Epodos VI }} 9o72fjzpaf4frtxdkgxbisrv1p7fkdo 0 82890 267673 2026-05-28T20:13:51Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos VI }} {{Liber |Ante=Epodos V |AnteNomen=../Epodos V |Post=Epodos VII |PostNomen=../Epodos VII }} <poem> Quid inmerentis hospites vexas, canis{{r|1|}} ignavos adversum lupos? quin huc inanis, si potes, vertis minas et me remorsurum petis? nam qualis aut Molossus aut fulvos Lacon,{{r|5}} amica vi...' 267673 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos VI }} {{Liber |Ante=Epodos V |AnteNomen=../Epodos V |Post=Epodos VII |PostNomen=../Epodos VII }} <poem> Quid inmerentis hospites vexas, canis{{r|1|}} ignavos adversum lupos? quin huc inanis, si potes, vertis minas et me remorsurum petis? nam qualis aut Molossus aut fulvos Lacon,{{r|5}} amica vis pastoribus, agam per altas aure sublata nivis quaecumque praecedet fera; tu, cum timenda voce complesti nemus, proiectum odoraris cibum.{{r|10}} cave, cave, namque in malos asperrimus parata tollo cornua, qualis Lycambae spretus infido gener aut acer hostis Bupalo. an si quis atro dente me petiverit,{{r|15}} inultus ut flebo puer? </poem> {{Liber |Ante=Epodos V |AnteNomen=../Epodos V |Post=Epodos VII |PostNomen=../Epodos VII }} pjb6s1v2w5366o8qwia7ohv56fcq3n4 0 82891 267674 2026-05-28T20:15:12Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos VII }} {{Liber |Ante=Epodos VI |AnteNomen=../Epodos VI |Post=Epodos VIII |PostNomen=../Epodos VIII }} <poem> Quo, quo scelesti ruitis? aut cur dexteris{{r|1|}} aptantur enses conditi? parumne campis atque Neptuno super fusum est Latini sanguinis, non ut superbas invidae Karthaginis{{r|5}} Roman...' 267674 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos VII }} {{Liber |Ante=Epodos VI |AnteNomen=../Epodos VI |Post=Epodos VIII |PostNomen=../Epodos VIII }} <poem> Quo, quo scelesti ruitis? aut cur dexteris{{r|1|}} aptantur enses conditi? parumne campis atque Neptuno super fusum est Latini sanguinis, non ut superbas invidae Karthaginis{{r|5}} Romanus arces ureret, intactus aut Britannus ut descenderet sacra catenatus via, sed ut Secundum vota Parthorum sua Vrbs haec periret dextera?{{r|10}} neque hic lupis mos nec fuit leonibus umquam nisi in dispar feris. furorne caecos an rapit vis acrior an culpa? responsum date. tacent et albus ora pallor inficit{{r|15}} mentesque perculsae Stupent. sic est: acerba fata Romanos agunt scelusque fraternae necis, ut inmerentis fluxit in terram Remi sacer nepotibus cruor.{{r|20}} </poem> {{Liber |Ante=Epodos VI |AnteNomen=../Epodos Vi |Post=Epodos VIII |PostNomen=../Epodos VIII }} o1jy6ruxi3zn19v8enbjydg2bounv4m 267675 267674 2026-05-28T20:15:28Z Saumache 27923 267675 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos VII }} {{Liber |Ante=Epodos VI |AnteNomen=../Epodos VI |Post=Epodos VIII |PostNomen=../Epodos VIII }} <poem> Quo, quo scelesti ruitis? aut cur dexteris{{r|1|}} aptantur enses conditi? parumne campis atque Neptuno super fusum est Latini sanguinis, non ut superbas invidae Karthaginis{{r|5}} Romanus arces ureret, intactus aut Britannus ut descenderet sacra catenatus via, sed ut Secundum vota Parthorum sua Vrbs haec periret dextera?{{r|10}} neque hic lupis mos nec fuit leonibus umquam nisi in dispar feris. furorne caecos an rapit vis acrior an culpa? responsum date. tacent et albus ora pallor inficit{{r|15}} mentesque perculsae Stupent. sic est: acerba fata Romanos agunt scelusque fraternae necis, ut inmerentis fluxit in terram Remi sacer nepotibus cruor.{{r|20}} </poem> {{Liber |Ante=Epodos VI |AnteNomen=../Epodos VI |Post=Epodos VIII |PostNomen=../Epodos VIII }} jnnko7lm8nxk73wtdnscj763okw8eva 0 82892 267676 2026-05-28T20:16:51Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos VIII }} {{Liber |Ante=Epodos VII |AnteNomen=../Epodos VII |Post=Epodos IX |PostNomen=../Epodos IX }} <poem> Rogare longo putidam te saeculo,{{r|1|}} viris quid enervet meas, cum sit tibi dens ater et rugis vetus frontem senectus exaret hietque turpis inter aridas natis{{r|5}} podex velut crudae...' 267676 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos VIII }} {{Liber |Ante=Epodos VII |AnteNomen=../Epodos VII |Post=Epodos IX |PostNomen=../Epodos IX }} <poem> Rogare longo putidam te saeculo,{{r|1|}} viris quid enervet meas, cum sit tibi dens ater et rugis vetus frontem senectus exaret hietque turpis inter aridas natis{{r|5}} podex velut crudae bovis. sed incitat me pectus et mammae putres equina quales ubera venterque mollis et femur tumentibus exile suris additum.{{r|10}} esto beata, funus atque imagines ducant triumphales tuom nec sit marita, quae rotundioribus onusta bacis ambulet. quid? quod libelli Stoici inter Sericos{{r|15}} iacere pulvillos amant, inlitterati num minus nervi rigent minusve languet fascinum? quod ut superbo povoces ab inguine, ore adlaborandum est tibi.{{r|20}} </poem>{{Liber |Ante=Epodos VII |AnteNomen=../Epodos VII |Post=Epodos IX |PostNomen=../Epodos IX }} 6jrmpz641lx4hv97n185hpkbn9c60eu 0 82894 267677 2026-05-28T20:18:42Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos IX }} {{Liber |Ante=Epodos VIII |AnteNomen=../Epodos VIII |Post=Epodos X |PostNomen=../Epodos X }} <poem> Quando repositum Caecubum ad festas dapes{{r|1|}} victore laetus Caesare tecum sub alta---sic Iovi gratum---domo, beate Maecenas, bibam sonante mixtum tibiis carmen lyra,{{r|5}} hac Dorium,...' 267677 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos IX }} {{Liber |Ante=Epodos VIII |AnteNomen=../Epodos VIII |Post=Epodos X |PostNomen=../Epodos X }} <poem> Quando repositum Caecubum ad festas dapes{{r|1|}} victore laetus Caesare tecum sub alta---sic Iovi gratum---domo, beate Maecenas, bibam sonante mixtum tibiis carmen lyra,{{r|5}} hac Dorium, illis barbarum? ut nuper, actus cum freto Neptunius dux fugit ustis navibus minatus Vrbi vincla, quae detraxerat servis amicus perfidis.{{r|10}} Romanus eheu---posteri negabitis--- emancipatus feminae fert vallum et arma miles et spadonibus servire rugosis potest interque signa turpe militaria{{r|15}} sol adspicit conopium. ad hunc frementis verterunt bis mille equos Galli canentes Caesarem hostiliumque navium portu latent puppes sinistrorsum citae.{{r|20}} io Triumphe, tu moraris aureos currus et intactas boves? io Triumphe, nec Iugurthino parem bello reportasti ducem neque Africanum, cui super Karthaginem{{r|25}} virtus Sepulcrum condidit. terra marique victus hostis Punico lugubre mutavit sagum. aut ille centum nobilem Cretam urbibus ventis iturus non suis{{r|30}} exercitatas aut petit Syrtis noto aut fertur incerto mari. capaciores adfer huc, puer, Scyphos et Chia vina aut Lesbia vel quod fluentem nauseam coerceat{{r|35}} metire nobis Caecubum. curam metumque Caesaris rerum iuvat dulci Lyaeo solvere. </poem> {{Liber |Ante=Epodos VIII |AnteNomen=../Epodos VIII |Post=Epodos X |PostNomen=../Epodos X }} g9mpyh5szjizqgo4r74vrjdeeujkhxx 0 82895 267678 2026-05-28T20:20:23Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos X }} {{Liber |Ante=Epodos IX |AnteNomen=../Epodos IX |Post=Epodos XI |PostNomen=../Epodos XI }} <poem> Mala soluta navis exit alite{{r|1|}} ferens olentem Mevium. ut horridis utrumque verberes latus, Auster, memento fluctibus; niger rudentis Eurus inverso mari{{r|5}} fractosque remos differat;...' 267678 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos X }} {{Liber |Ante=Epodos IX |AnteNomen=../Epodos IX |Post=Epodos XI |PostNomen=../Epodos XI }} <poem> Mala soluta navis exit alite{{r|1|}} ferens olentem Mevium. ut horridis utrumque verberes latus, Auster, memento fluctibus; niger rudentis Eurus inverso mari{{r|5}} fractosque remos differat; insurgat Aquilo, quantus altis montibus frangit trementis ilics; nec sidus atra nocte amicum adpareat, qua tristis Orion cadit;{{r|10}} quietiore nec feratur aequore quam Graia victorum manus, cum Pallas usto vertit iram ab Ilio in inpiam Aiacis ratem. o quantus instat navitis sudor tuis{{r|15}} tibique pallor luteus et illa non virilis heiulatio preces et aversum ad Iovem, Ionius udo cum remugiens sinus Noto carinam ruperit{{r|20}} opima quodsi praeda curvo litore porrecta mergos iuverit, libidinosus immolabitur caper et agna Tempestatibus. </poem> {{Liber |Ante=Epodos IX |AnteNomen=../Epodos IX |Post=Epodos XI |PostNomen=../Epodos XI }} 6e94mt80taposbjscvz1cul9o4ldf52 0 82896 267679 2026-05-28T20:23:06Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos XI }} {{Liber |Ante=Epodos X |AnteNomen=../Epodos X |Post=Epodos XII |PostNomen=../Epodos XII }} <poem> Petti, nihil me sicut antea iuvat{{r|1|}} scribere versiculos amore percussum gravi, amore, qui me praeter omnis expetit mollibus in pueris aut in puellis urere. hic tertius December, ex quo destiti{{r...' 267679 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos XI }} {{Liber |Ante=Epodos X |AnteNomen=../Epodos X |Post=Epodos XII |PostNomen=../Epodos XII }} <poem> Petti, nihil me sicut antea iuvat{{r|1|}} scribere versiculos amore percussum gravi, amore, qui me praeter omnis expetit mollibus in pueris aut in puellis urere. hic tertius December, ex quo destiti{{r|5}} Inachia furere, silvis honorem decutit. heu me, per Vrbem (nam pudet tanti mali) fabula quanta fui, conviviorum et paenitet, in quis amantem languor et silentium arguit et latere petitus imo spiritus.{{r|10}} 'contrane lucrum nil valere candidum pauperis ingenium' querebar adplorans tibi, simul calentis inverecundus deus fervidiore mero arcana promorat loco. 'quodsi meis inaestuet praecordiis{{r|15}} libera bilis, ut haec ingrata ventis dividat fomenta volnus nil malum levantia, desinet inparibus certare submotus pudor.' ubi haec severus te palam laudaveram, iussus abire domum ferebar incerto pede{{r|20}} ad non amicos heu mihi postis et heu limina dura, quibus lumbos et infregi latus. nunc gloriantis quamlibet mulierculam vincere mollitia amor Lycisci me tenet; unde expedire non amicorum queant{{r|25}} libera consilia nec contumeliae graves, sed alius ardor aut puellae candidae aut teretis pueri longam renodantis comam. </poem> {{Liber |Ante=Epodos X |AnteNomen=../Epodos X |Post=Epodos XII |PostNomen=../Epodos XII }} 3hqf9mf0ee2kue6xzoqemzy2xo5tmic 0 82897 267680 2026-05-28T20:25:02Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos XII }} {{Liber |Ante=Epodos XI |AnteNomen=../Epodos XI |Post=Epodos XIII |PostNomen=../Epodos XIII }} <poem> Quid tibi vis, mulier nigris dignissima barris?{{r|1|}} munera quid mihi quidve tabellas mittis nec firmo iuveni neque naris obesae? namque sagacius unus odoror, polypus an gravis hirsutis cubet h...' 267680 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos XII }} {{Liber |Ante=Epodos XI |AnteNomen=../Epodos XI |Post=Epodos XIII |PostNomen=../Epodos XIII }} <poem> Quid tibi vis, mulier nigris dignissima barris?{{r|1|}} munera quid mihi quidve tabellas mittis nec firmo iuveni neque naris obesae? namque sagacius unus odoror, polypus an gravis hirsutis cubet hircus in alis{{r|5}} quam canis acer ubi lateat sus. qui sudor vietis et quam malus undique membris crescit odor, cum pene Soluto indomitam properat rabiem sedare, neque illi iam manet umida creta colorque{{r|10}} stercore fucatus crocodili iamque Subando tenta cubilia tectaque rumpit. vel mea cum saevis agitat fastidia verbis: 'Inachia langues minus ac me; Inachiam ter nocte potes, mihi Semper ad unum{{r|15}} mollis opus. pereat male quae te Lesbia quaerenti taurum monstravit inertem. cum mihi Cous adesset Amyntas, cuius in indomito constantior inguine nervos quam nova collibus arbor inhaeret.{{r|20}} muricibus Tyriis iteratae vellera lanae cui properabantur? tibi nempe, ne foret aequalis inter conviva, magis quem diligeret mulier sua quam te. o ego non felix, quam tu fugis, ut pavet acris{{r|25}} agna lupos capreaeque leones!' </poem> {{Liber |Ante=Epodos XI |AnteNomen=../Epodos XI |Post=Epodos XIII |PostNomen=../Epodos XIII }} gdeb100ay61tmzufyahb2bckgmdvsc9 0 82898 267681 2026-05-28T20:26:26Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos XIII }} {{Liber |Ante=Epodos XII |AnteNomen=../Epodos XII |Post=Epodos XIV |PostNomen=../Epodos XIV }} <poem> Horrida tempestas caelum contraxit et imbres{{r|1|}} nivesque deducunt Iovem; nunc mare, nunc siluae Threicio Aquilone sonant. rapiamus, amici, Occasionem de die dumque virent genua et decet, obd...' 267681 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos XIII }} {{Liber |Ante=Epodos XII |AnteNomen=../Epodos XII |Post=Epodos XIV |PostNomen=../Epodos XIV }} <poem> Horrida tempestas caelum contraxit et imbres{{r|1|}} nivesque deducunt Iovem; nunc mare, nunc siluae Threicio Aquilone sonant. rapiamus, amici, Occasionem de die dumque virent genua et decet, obducta solvatur fronte senectus.{{r|5}} tu vina Torquato move consule pressa meo. cetera mitte loqui: deus haec fortasse benigna reducet in sedem vice. nunc et Achaemenio perfundi nardo iuvat et fide Cyllenea levare diris pectora Sollicitudinibus,{{r|10}} nobilis ut grandi cecinit Centaurus alumno: 'invicte, mortalis dea nate puer Thetide, te manet Assaraci tellus, quam frigida parvi findunt Scamandri flumina lubricus et Simois, unde tibi reditum certo Subtemine Parcae{{r|15}} rupere, nec mater domum caerula te revehet. illic omne malum vino cantuque levato, deformis aegrimoniae dulcibus adloquiis.' </poem> {{Liber |Ante=Epodos XII |AnteNomen=../Epodos XII |Post=Epodos XIV |PostNomen=../Epodos XIV }} 4v4w3eboiu6fr0c6iuxjiqcz6oc9d5x 0 82899 267682 2026-05-28T20:27:45Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos XIV }} {{Liber |Ante=Epodos XIII |AnteNomen=../Epodos XIII |Post=Epodos XV |PostNomen=../Epodos XV }} <poem> Mollis inertia cur tantam diffuderit imis{{r|1|}} oblivionem sensibus, pocula Lethaeos ut si ducentia somnos arente fauce traxerim, candide Maecenas, occidis Saepe rogando:{{r|5}} deus,...' 267682 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos XIV }} {{Liber |Ante=Epodos XIII |AnteNomen=../Epodos XIII |Post=Epodos XV |PostNomen=../Epodos XV }} <poem> Mollis inertia cur tantam diffuderit imis{{r|1|}} oblivionem sensibus, pocula Lethaeos ut si ducentia somnos arente fauce traxerim, candide Maecenas, occidis Saepe rogando:{{r|5}} deus, deus nam me vetat inceptos, olim promissum carmen, iambos ad umbilicum adducere. non aliter Samio dicunt arsisse Bathyllo Anacreonta Teium,{{r|10}} qui persaepe cava testudine flevit amorem non elaboratum ad pedem. ureris ipse miser: quodsi non pulcrior ignis accendit obsessam Ilion, gaude sorte tua; me libertina, nec uno{{r|15}} contenta, Phryne macerat. </poem> {{Liber |Ante=Epodos XIII |AnteNomen=../Epodos XIII |Post=Epodos XV |PostNomen=../Epodos XV }} prxu56k7fbdbt6bjkfb9lzi37umopdd 0 82901 267683 2026-05-28T20:29:14Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos XV }} {{Liber |Ante=Epodos XIV |AnteNomen=../Epodos XIV |Post=Epodos XVI |PostNomen=../Epodos XVI }} <poem> Nox erat et caelo fulgebat Luna sereno{{r|1|}} inter minora sidera, cum tu, magnorum numen laesura deorum, in verba iurabas mea, artius atque hedera procera adstringitur ilex{{r|5}} lenti...' 267683 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos XV }} {{Liber |Ante=Epodos XIV |AnteNomen=../Epodos XIV |Post=Epodos XVI |PostNomen=../Epodos XVI }} <poem> Nox erat et caelo fulgebat Luna sereno{{r|1|}} inter minora sidera, cum tu, magnorum numen laesura deorum, in verba iurabas mea, artius atque hedera procera adstringitur ilex{{r|5}} lentis adhaerens bracchiis; dum pecori lupus et nautis infestus Orion turbaret hibernum mare intonsosque agitaret Apollinis aura capillos, fore hunc amorem mutuom,{{r|10}} o dolitura mea multum virtute Neaera: nam siquid in Flacco viri est, non feret adsiduas potiori te dare noctes et quaeret iratus parem nec semel offensi cedet constantia formae,{{r|15}} si certus intrarit dolor. et tu, quicumque es felicior atque meo nunc superbus incedis malo, sis pecore et multa dives tellure licebit tibique Pactolus fluat{{r|20}} nec te Pythagorae fallant arcana renati formaque vincas Nirea, heu heu, translatos alio maerebis amores, ast ego vicissim risero. </poem> {{Liber |Ante=Epodos XIV |AnteNomen=../Epodos XIV |Post=Epodos XVI |PostNomen=../Epodos XVI }} 4z2t93mz9rmi0mfe6grgzte99i90iz0 0 82902 267684 2026-05-28T20:31:36Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos XVI }} {{Liber |Ante=Epodos XV |AnteNomen=../Epodos XV |Post=Epodos XVII |PostNomen=../Epodos XVII }} <poem> Altera iam teritur bellis civilibus aetas,{{r|1|}} suis et ipsa Roma viribus ruit. quam neque finitimi valuerunt perdere Marsi minacis aut Etrusca Porsenae manus, aemula nec virtus Capuae nec Spar...' 267684 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos XVI }} {{Liber |Ante=Epodos XV |AnteNomen=../Epodos XV |Post=Epodos XVII |PostNomen=../Epodos XVII }} <poem> Altera iam teritur bellis civilibus aetas,{{r|1|}} suis et ipsa Roma viribus ruit. quam neque finitimi valuerunt perdere Marsi minacis aut Etrusca Porsenae manus, aemula nec virtus Capuae nec Spartacus acer{{r|5}} novisque rebus infidelis Allobrox nec fera caerulea domuit Germania pube parentibusque abominatus Hannibal: inpia perdemus devoti sanguinis aetas ferisque rursus occupabitur solum:{{r|10}} barbarus heu cineres insistet victor et Vrbem eques sonante verberabit ungula, quaeque carent ventis et solibus ossa Quirini, (nefas videre) dissipabit insolens. forte quid expediat communiter aut melior pars,{{r|15}} malis carere quaeritis laboribus; nulla sit hac potior sententia: Phocaeorum velut profugit exsecrata civitas agros atque lares patrios habitandaque fana apris reliquit et rapacibus lupis,{{r|20}} ire, pedes quocumque ferent, quocumque per undas Notus vocabit aut protervos Africus. sic placet? an melius quis habet suadere? Secunda ratem occupare quid moramur alite? sed iuremus in haec: 'simul imis saxa renarint{{r|25}} vadis levata, ne redire sit nefas; neu conversa domum pigeat dare lintea, quando Padus Matina laverit cacumina, in mare seu celsus procurrerit Appenninus novaque monstra iunxerit libidine{{r|30}} mirus amor, iuvet ut tigris subsidere cervis, adulteretur et columba miluo, credula nec ravos timeant armenta leones ametque salsa levis hircus aequora.' haec et quae poterunt reditus abscindere dulcis{{r|35}} eamus omnis exsecrata civitas aut pars indocili melior grege; mollis et exspes inominata perpremat cubilia. vos, quibus est virtus, muliebrem tollite luctum, Etrusca praeter et volate litora.{{r|40}} nos manet Oceanus circum vagus: arva beata petamus, arva divites et insulas, reddit ubi cererem tellus inarata quotannis et inputata floret usque vinea, germinat et numquam fallentis termes olivae{{r|45}} suamque pulla ficus ornat arborem, mella cava manant ex ilice, montibus altis levis crepante lympha desilit pede. illic iniussae veniunt ad mulctra capellae refertque tenta grex amicus ubera{{r|50}} nec vespertinus circumgemit ursus ovile nec intumescit alta viperis humus; pluraque felices mirabimur, ut neque largis aquosus Eurus arva radat imbribus, pinguia nec siccis urantur semina glaebis,{{r|55}} utrumque rege temperante caelitum. non huc Argoo contendit remige pinus neque inpudica Colchis intulit pedem, non huc Sidonii torserunt cornua nautae, laboriosa nec cohors Vlixei.{{r|60}} nulla nocent pecori contagia, nullius astri gregem aestuosa torret impotentia. Iuppiter illa piae secrevit litora genti, ut inquinavit aere tempus aureum, aere, dehinc ferro duravit saecula, quorum{{r|65}} piis secunda vate me datur fuga. </poem> {{Liber |Ante=Epodos XV |AnteNomen=../Epodos XV |Post=Epodos XVII |PostNomen=../Epodos XVII }} ghjvl2sm2k7gjsvo1jpbd37blci6p1x 0 82903 267685 2026-05-28T20:37:32Z Saumache 27923 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos XVII }} {{Liber |Ante=Epodos XVI |AnteNomen=../Epodos XVI |Post= |PostNomen= }} <poem> 'Iam iam efficaci do manus scientiae,{{r|1|}} supplex et oro regna per Proserpinae, per et Dianae non movenda numina, per atque libros carminum valentium refixa caelo devocare sidera,{{r|5}} Canidia: parce vo...' 267685 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Quintus Horatius Flaccus |OperaeTitulus=Epodi |OperaeWikiPagina= |Annus=Post 40 a.Ch.n. |SubTitulus=Epodos XVII }} {{Liber |Ante=Epodos XVI |AnteNomen=../Epodos XVI |Post= |PostNomen= }} <poem> 'Iam iam efficaci do manus scientiae,{{r|1|}} supplex et oro regna per Proserpinae, per et Dianae non movenda numina, per atque libros carminum valentium refixa caelo devocare sidera,{{r|5}} Canidia: parce vocibus tandem sacris citumque retro solve, solve turbinem. movit nepotem Telephus Nereium, in quem superbus ordinarat agmina Mysorum et in quem tela acuta torserat.{{r|10}} unxere matres Iliae additum feris alitibus atque canibus homicidam Hectorem, postquam relictis moenibus rex procidit heu pervicacis ad pedes Achillei. saetosa duris exuere pellibus{{r|15}} laboriosi remiges Vlixei volente Circa membra; tunc mens et sonus relapsus atque notus in voltus honor. dedi satis superque poenarum tibi, amata nautis multum et institoribus.{{r|20}} fugit iuventas et verecundus color reliquit ossa pelle amicta lurida, tuis capillus albus est odoribus, nullum a labore me reclinat otium; urget diem nox et dies noctem neque est{{r|25}} levare tenta spiritu praecordia. ergo negatum vincor ut credam miser, Sabella pectus increpare carmina caputque Marsa dissilire nenia. quid amplius vis? o mare et terra, ardeo,{{r|30}} quantum neque atro delibutus Hercules Nessi cruore nec Sicana fervida virens in Aetna flamma; tu, donec cinis iniuriosis aridus ventis ferar, cales venenis officina Colchicis.{{r|35}} quae finis aut quod me manet stipendium? effare; iussas cum fide poenas luam, paratus expiare, seu poposceris centum iuvencos sive mendaci lyra voles sonare: ''tu pudica, tu proba''{{r|40}} ''perambulabis astra sidus aureum.'' infamis Helenae Castor offensus vice fraterque magni Castoris, victi prece, adempta vati reddidere lumina: et tu, potes nam, solve me dementia,{{r|45}} o nec paternis obsoleta sordibus neque in sepulcris pauperum prudens anus novendialis dissipare pulveres. tibi hospitale pectus et purae manus tuosque venter Pactumeius et tuo{{r|50}} cruore rubros obstetrix pannos lavit, utcumque fortis exsilis puerpera.' 'quid obseratis auribus fundis preces? non saxa nudis surdiora navitis Neptunus alto tundit hibernus salo.{{r|55}} inultus ut tu riseris Cotytia volgata, sacrum liberi Cupidinis, et Esquilini pontifex venefici inpune ut Vrbem nomine inpleris meo? quid proderat ditasse Paelignas anus{{r|60}} velociusve miscuisse toxicum? sed tardiora fata te votis manent: ingrata misero vita ducenda est in hoc, novis ut usque suppetas laboribus. optat quietem Pelopis infidi pater,{{r|65}} egens benignae Tantalus semper dapis, optat Prometheus obligatus aliti, optat supremo collocare Sisyphus in monte saxum; sed vetant leges Iovis. voles modo altis desilire turribus,{{r|70}} frustraque vincla gutturi innectes tuo modo ense pectus Norico recludere fastidiosa tristis aegrimonia. vectabor umeris tunc ego inimicis eques meaeque terra cedet insolentiae.{{r|75}} an quae movere cereas imagines, ut ipse nosti curiosus, et polo deripere lunam vocibus possim meis, possim crematos excitare mortuos desiderique temperare pocula,{{r|80}} plorem artis in te nil agentis exitus?' </poem> {{Liber |Ante=Epodos XVI |AnteNomen=../Epodos XVI |Post= |PostNomen= }} 78xjzrie5i57uhko7nlylflfved42nz 102 82905 267692 2026-05-28T21:27:15Z Demetrius Talpa 13304 nova 267692 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |IndicisNomen=Dousa, Janus }} ==Opera== *[[Nova poemata]] ([[Odae Lugdunenses]], 1576) *[[Elegiae (Dousa)|Elegiae]] (1586) *[[Epigrammata (Dousa)|Epigrammata]] (1586) *[[Annales (Dousa)|Annales]] (1599) *[[Poemata (Dousa)|Poemata]] ([[Basia (Dousa|Basia]], 1609) *[[Epistola Jacobae Bavariae]] (1617) 2zrd5lky8ok4cjnyhavut7nwhnf4n4z